Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Umr. um utanríkismál, sem fóru fram hér í þingsölunum í gær, leiddu í ljós, sem í raun og veru var vitað áður, verulegt sundurþykki um það, hvort senda ætti málflytjanda til Haag eða ekki. Svo virðist sem stærri stjórnarandstöðuflokkurinn og einn ráðh. í ríkisstj., sem upplýsti, að það væri sinn eindreginn vilji að senda mann til Haag, hafi m.ö.o. allt aðra afstöðu en mótaða stefnu ríkisstj. í þessu máli. Það er mín skoðun, að það sé knýjandi þörf á því að ganga úr skugga um vilja Alþ. í þessu efni, þar sem einungis órofa samstaða og einhugur getur leitt til fullnaðarsigurs í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Því miður er það þannig, að blöð stjórnarandstöðunnar halda uppi látlausum áróðri og reyna á þann hátt að skapa sundurþykkju og deilur í þessu viðkvæma máli. Ég tel, að það sé mjög óheppilegt, ef svona heldur áfram. Af þeim sökum hef ég lagt fram hér þáltill., sem er vissulega of seint fram komin, til þess að hún geti komizt á dagskrá þessa fundar. En þar sem ég tel, að það sé varla stætt á því, að þinglausnir fari fram, án þess að afstaða sé fengin í þessu máli, vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að þetta mál verði tekið á dagskrá þessa fundar og hann góðfúslega leiti þá afbrigða fyrir því, að svo geti orðið.

Forseti (EystJ): Forsetum hefur verið tilkynnt, að þinglausnir verði á morgun. Þetta mál mun fá þinglega meðferð innan þess tíma, sem gefst með þeim hætti.

Frsm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Fjvn. hefur athugað þetta frv. og borið tölur þess saman við ríkisreikning ársins 1970 og ekkert fundið þar athugavert. Því leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Nefndin mælir með tillögunni.



Herra forseti. Í 11. gr. laga um Framkvæmdastofnun ríkisins segir: „ Ríkisstj. skal gefa Alþ. skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Samkvæmt þessu lagaboði er þessi skýrsla, sem hér fer á eftir, gefin. Framkvæmdastofnunin starfar lögum samkv. í þrem deildum, hagrannsóknadeild, áætlanadeild og lánadeild. Sú skýrsla, sem hér verður lesin á eftir, er miðuð við þessa deildaskiptingu, og er að sjálfsögðu útdráttur úr skýrslu, sem frá þessum deildum hefur komið í mínar hendur. Verður þá fyrst vikið að hagrannsóknadeildinni. Starfsemi deildarinnar á árinu 1972 fól í aðalatriðum í sér framhald þess starfs, sem áður var unnið í hagdeild Efnahagsstofnunarinnar og af forstöðumönnum hennar. Í sem allra stytztu máli má lýsa verkefni deildarinnar þannig, að það sé að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum, veita almenna upplýsingaþjónustu á sviði efnahagsmála, og vera ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum. Hér á eftir verður gripið á nokkrum helztu viðfangsefnum deildarinnar á árinu, en þó engin tilraun gerð til þess að gefa tæmandi yfirlit. Þá er hér fyrst vikið að ráðstöfunum verðmæta, þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum. Hagrannsóknadeildin tók við því verkefni Efnahagsstofnunarinnar að færa þjóðhagsreikninga. Þær tölur um þróun þjóðarframleiðslu og tekna á Íslandi, sem birzt hafa opinberlega á undanförnum árum, hafa nær allar byggzt á uppgjöri þessarar stærðar frá ráðstöfunarhlið, verið skýrslur um einkaneyzlu, samneyzlu og fjármunamyndun, sem allar eru unnar frá grunni í deildinni og eru undirstaða þar undir. Síðan er hér rætt um framleiðslu og atvinnuvegi. Annað meginviðfangsefni hagrannsóknadeildar er athuganir á þróun framleiðslu og rekstrarafkomu atvinnuvega. Á þessu sviði eru athuganir á sjávarútvegsgreinum lengst komnar. Deildin vann á árinu 1972 heildaryfirlit úr ársreikningum og skattframtölum nær allra frystihúsa á landinu og úr mjög stóru úrtaki annarra fiskiðnaðargreina. Gott samstarf var við útflytjendur sjávarafurða við þessa athugun. Þá voru samdar í deildinni heildaráætlanir um rekstur fiskveiða í samvinnu við Fiskifélag Íslands og Reikningastofu sjávarútvegsins og á grundveili gagna frá þessum aðilum. Í deildinni eru einnig unnar á grundvelli gagna hagstofu Framleiðsluráðs landbúnaðarins og Búnaðarfélagsins yfirlitsskýrslur um framleiðslu landbúnaðarafurða. Þá var unnið á árinu heildaryfirlit yfir rekstur og efnahag iðnfyrirtækja á árinu 1971 á grundvelli úrtaks 800 iðnfyrirtækja og skattframtölum, auk þess sem ýmsar aðrar framleiðslu- og rekstrarathuganir voru unnar. Á árinu var einnig unnið að úrtaksathugun á rekstri annarra atvinnugreina, og skipulögð var úrtaksathugun á verzlun og viðskiptum með 500 fyrirtækja úrtaki með svipuðum hætti og fyrir iðnaðinn. Er þess að vænta, að heildaryfirlit verzlunar og viðskipta liggi fyrir í sérstakri skýrslu á þessu ári og síðan reglulega á hverju ári. Í samvinnu við hagstofu og skattyfirvöld hóf deildin á árinu úrvinnslu úr veltutölum í söluskattsskýrslum eftir atvinnugreinum og árshelmingum. Þessar skýrslur verða, þegar þær ná til alls landsins og komast í reglufast horf, mikilvæg uppspretta upplýsinga, bæði fyrir neyzlu- og rekstrarathuganir. Þá er hér næst vikið að því, sem nefnist tekjur og atvinna, og segir þar svo: Á s.l. vetri voru gerðar veigamiklar breytingar á l. um tekju- og eignarskatt, og annaðist deildin ýmsa tölulega undirbúningsvinnu vegna þessara breytinga. Einnig voru sett ný lög um tekjustofna sveitarfélaga, og vann deildin nokkuð við upplýsingasöfnun vegna þeirrar lagasetningar. Voru m.a. gerðar tekjuáætlanir fyrir öll sveitarfélög á landinu, meðan málið var til meðferðar hjá Alþ. og einnig veitti deildin mörgum sveitarfélögum aðstoð við gerð tekjuáætlana eftir endanlega afgreiðslu hinna nýju laga á Alþ. Tekjuáætlun fjárlagaársins fyrir árið 1973 var unnin af deildinni og jafnframt var fylgzt með innheimtu ríkistekna á árinu og fyrri áætlanir endurskoðaðar. Af öðrum verkefnum á sviði atvinnu og tekjumálefna má nefna reglubundnar athuganir á tekjum einstaklinga og félaga, m.a. með úrvinnslu úr skattframtölum. Á árinu var áfram unnið að heildaruppgjöri þjóðartekna frá tekjuhlið og þáttaskiptingu þjóðartekna. Þess er að vænta, að niðurstöður þessara athugana fyrir nokkur síðustu ár birtist á næsta ári og framvegis með þjóðhagsreikningatölum frá ráðstöfunarhlið og væntanlega einnig frá framleiðsluhlið. Þá er vikið að því, sem nefnt er þjóðhagsspár og áætlanir, og segir þar um svo: Deildinni er ætlað að semja þjóðhagsspár og áætlanir. Á árinu 1972 lagði deildin fram við upphaf ársins í ársskýrslu Íslands til OECD og í skýrslum til stjórnvalda þjóðhagsspá fyrir árið 1972, þar sem m.a. var spáð rúmlega 7% aukningu þjóðarframleiðslu, auk þess sem sett var fram almennt mat á öðrum horfum í efnahagsmálum. Þessar áætlanir voru síðan endurskoðaðar nokkrum sinnum á ári, bæði í sambandi við skýrslur til ríkisstj., í skýrslum deildarinnar um þjóðarbúskapinn í júlí og okt. og í skýrslugerð til alþjóðastofnana á sviði efnahagsmála. Í skýrslunni um þjóðarbúskapinn í okt. 1972 hafði spá um aukningu þjóðarframleiðslu lækkað niður í 6%, sem enn virðist sennileg niðurstaða. Í þessu riti voru einnig sett fram frumdrög þjóðhagsspár fyrir árið 1973 sem undirstaða skoðanamyndunar og töku ákvarðana um efnahagsmál. Hér gefst ekki kostur að ræða niðurstöður þessara spáa nánar. Undirstaða þjóðhagsspánna er að sjálfsögðu vinna deildarinnar á sviði þjóðhagsreikninga og hagskýrslna, en jafnframt tölfræðilegar athuganir á samhengi helztu þjóðhagsstærða. Deildin hefur nokkuð unnið að slíkum athugunum á árinu, einkum að því er varðar samhengi innflutnings ráðstöfunarverðmæta og innflutningsverðlags, tekna og neyzlu og loks verðmætaráðstöfunar og söluskattsveltu. Þá hefur hagrannsóknadeild unnið að fjölmörgum öðrum verkefnum, sem hér verða ekki nánar tilgreind. Þá kemur næst yfirlit yfir starfsemi áætlanadeildar 1972: Verkefni áætlanadeildar eru samkv. lögum aðallega þrenns konar: 1. Áætlanir um uppbyggingu og þróun mikilvægustu atvinnugreina og um heildarþróun atvinnulífsins, 7. gr. laganna. 2. Áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs víðs vegar um land, þ.e. byggðaáætlanir, almennar og sérgreindar 8. gr. laganna. 3. Áætlanir um framkvæmdir ríkisins og aðrar opinberar framkvæmdir, 9. gr. laganna. Stjórn stofnunarinnar ákveður í samráði við ríkisstj., hvaða áætlunarverkefni skuli tekin fyrir og hver skuli vera markmið og forsendur áætlana. Við töku þeirra ákvarðana er jafnframt höfð hliðsjón af þörfinni fyrir leiðbeinandi áætlanir til stuðnings við starf á vegum lánadeildar til samræmingar á starfsemi stofnlánasjóðanna. Við áætlanagerðina hefur áætlanadeild eftir atvikum samráð við rn. og aðrar opinberar stofnanir, aðila vinnumarkaðarins og samtök og stofnanir atvinnuveganna. Að því er byggðaáætlanir varðar, er sérstaklega haft samráð við landshlutasamtök sveitarfélaga og einstakar sveitarstjórnir, landshlutasamtök verkalýðsfélaga og atvinnurekendur, og við aðra héraðsaðila. Nokkur dráttur varð á því í upphafi, að Framkvæmdastofnunin tæki að fullu til starfa vegna skiptingar starfsfólks Efnahagsstofnunarinnar milli hagrannsóknadeildar og áætlunardeildar og upptöku verkefna samkv. því. Enn fremur varð að ætla starfsmönnum áætlunardeildar um sinn ýmis verkefni óskyld þeirri áætlanagerð, er þeir höfðu með höndum á vegum Efnahagsstofnunarinnar, svo sem umsagnir um verðákvarðanir opinberra fyrirtækja og þess háttar. Var það tímafrekt og entist fram á vor árið 1972. Starf að helztu áætlunarverkefnum deildarinnar hófst þó í marz mán. Starfsáætlun áætlunardeildar fyrir 1972-1973 var samin í júní árið 1972 og samþykkt í meginatriðum af stjórn stofnunarinnar. Helztu verkefni, sem unnið hefur verið að og eru í undirbúningi samkv. starfsáætlun og síðari ákvörðun, verða rakin hér á eftir í þeirri röð, sem verksviðin eru talin hér að framan. Þá eru það fyrst atvinnuvegaáætlanir. Frá upphafi reglubundins starfs í Framkvæmdastofnuninni hafa tvær áætlanir á sviði sjávarútvegs haft forgang, fiskiskipaáætlun og hraðfrystihúsaáætlun. Fiskiskipaáætlun var í fyrstu bundin hinum umfangsmiklu áformum um skuttogarakaup. Í júní var birtur fyrsti áfangi þeirrar áætlunargerðar, sem nefnd var bráðabirgðaskýrsla um togarakaup, fjármögnun og greiðsluraðir, og tók skýrslan til öflunar 49 togara fyrir alls um 600 þús. millj. kr. Með samþykkt stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar í okt. var ákveðið að víkka út svið þessarar áætlunar og láta hana ná til öflunar fiskiskipa almennt næstu 4 árin. Hraðfrystihúsaáætlunin miðar að því að mynda yfirsýn yfir framkvæmdaáform hraðfrystihúsanna af hvers konar tilefni: bættra hollustuhátta, hráefnisaukningar við öflun skuttogara og annarra fiskiskipa, hagræðingar og vélvæðingar til bætts rekstrar. Safnað hefur verið upplýsingum beint frá hraðfrystihúsum um áform þeirra. Úrvinnslu þeirra var lokið fyrir árslok, og var yfirlitsskýrsla þess efnis, sem nefndist „Áform hraðfrystihúsanna um framkvæmdir og fjármögnun", birt sem trúnaðarmál í jan. sl. Að undanförnu hefur verið unnið að mati þessara áforma út frá horfum um fiskafla, vinnuafl, samræmi þátta í rekstrinum og öðrum tæknilegum og hagrænum atriðum. Hefur náðst um það náið samstarf við framkvæmdaaðilana sjálfa, fiskveiðasjóð og viðskiptabanka frystihúsanna. Samningu iðnþróunaráætlunar átti að fela stofnuninni samkv. málefnasamningi ríkisstj. Starf að slíkri áætlun var þá þegar í undirbúningi og síðar hafið á vegum iðnrn. með aðstoð Sameinuðu þjóðanna. Varð því að ráði, að áætlanadeild fylgdist með því starfi og yrði til samráðs við stofnanir iðnaðarins. Að lytkum þess starfs hefur áætlanadeild samið umsögn um áætlunardrögin samkv. beiðni Iðnþróunarstofnunar Íslands. Landbúnaðaráætlun hefur verið í undirbúningi. Lokið er tölfræðilegum rannsóknum á þróun eftirspurnar eftir búvörum innanlands og spám um þörfina fyrir framleiðslu landbúnaðarins næstu árin. Hefur orðið að samkomulagi við framleiðsluráð landbúnaðarins, að spár þessa efnis verði framvegis unnar á vegum ráðsins. Unnið er að könnun á framkvæmdahorfum í landbúnaði með tilliti til endurnýjunar og hagræðingar. Um aðrar áætlanir um atvinnugreinar er þetta að segja: Samhliða framangreindum áætlunum er jafnan unnið að skýrslum og spám um mannafla hinna ýmsu atvinnugreina, fjármunamyndun þeirra o.s.frv. Hefur deildin m.a. annazt skýrsluskil til alþjóðastofnana um mannfjölda og mannafla. Þá hefur deildin samið spár um fjármunamyndun atvinnuveganna fram á við til næsta árs til nota við áætlanir um útlán fjárfestingarlánasjóða. Þá er hér næst um áætlun opinberra framkvæmda. Starfið á þessu sviði hefur einkum beinzt að undirbúningi árlegrar framkvæmda- og fjáröflunaráætlunar ríkisstj. Undirbúningur þessi fer fram í samvinnu við fjárlaga– og hagsýslustofnun fjmrn., hinar ýmsu framkvæmdastofnanir ríkisins og rn. og að því er fjáröflun varðar við Seðlabankann. Hefur áætlanadeild að mestu annazt samningu áætlunardaga og till., svo og skýrslu fjmrh. um áætlanir. Skýrslan tekur einnig til fjárfestingarlánasjóða og fjármunamyndunar almennt. Var skýrsla fjmrh. um áætlunina fyrir 1972 lögð fyrir Alþ. 5. maí 1972. Undirbúningi áætlunar opinberra framkvæmda 1972 var að mestu lokið fyrir áramót og frv. lagt fram, þótt afgreiðslu þess og endanlegri skýrslugerð væri frestað. Landshlutaáætlanir: Mörg verkefni hafa verið á döfinni á sviði landshlutaáætlana og fleiri en áætlanadeild gæti hugsanlega komizt yfir. Er því verið að þreifa fyrir sér um, hve mikinn þátt landshlutasamtök sveitarfélaga geti tekið í áætlunargerðinni. Til þess að greiða fyrir því eru eftir föngum unnar heimildir um fagræna og félagslega aðstöðu landshlutanna, einkum þróun mannfjölda og mannafla, tekjumyndun og þess háttar. Verið er að ljúka samgönguáætlun Norðurlands, og hefur bráðabirgðaársáfangi hennar 1972 þegar komið til framkvæmda. Skagastrandaráætlun um atvinnumál og almenna þróun þess staðar liggur fyrir í uppkasti. Fólksfæð áætlanadeildar hefur sérstaklega hamlað umsvifum á sviði landshlutaáætlana. Þó er hafið starf eða undirbúningur þriggja almennra byggðarþróunaráætlana til viðbótar, þ.e. fyrir Norðurl. v., Norður-Þingeyjarsýslu og Austurland. Loks hefur deildin verið til samráðs um sérstakar áætlanir og verkefni landshlutasamtakanna, veitingu framlaga til þeirra o.s.frv. Auk ofangreindra meginverkefna hafa áætlanadeild verið falin ýmis sérstök verkefni og athuganir mála, umsagnir, þ.á.m. samkv. tilmælum Alþ., rn. o.s.frv. Meðal þeirra má nefna áætlunargerðir um nýtingu aðstoðar frá UNDP -Tækniaðstoð Sameinuðu þjóðanna. Skýrslu um það efni lagði deildin fram í okt. 1972, en endanlega áætlun í marz á þessu ári. Þá er í þriðja lagi yfirlit um starfsemi lánadeildar. Starfsemi lánadeildar hófst formlega í byrjun sept. við flutning framkvæmdasjóðs og litlu síðar byggðasjóðs til Framkvæmdastofnunarinnar, en samkv. lögum skulu þessir sjóðir starfræktir innan lánadeildar. Lánadeild tekur við umsóknum um lán úr sjóðunum, annast athugun þeirra, úrvinnslu og sér um afgreiðslu þeirra lána, sem samþ. eru af stjórn stofnunarinnar. Lánadeild sér um bókhald sjóðanna, innheimtu lána og önnur samskipti við lántakendur, eftir því sem þörf er á, og ýmiss konar skýrslugerð varðandi lánamál. Lánadeild annast enn fremur bókhalds- og gjaldkerastarf fyrir stofnunina sjálfa. Náin samvinna á sér stað milli lánadeildar og fjárfestingarlánasjóðanna um gerð áætlana um fjáröflun. Jafnframt er haft samráð við sjóðina um athugun einstakra lánaumsókna, þegar þörf er á, en algengt er, að fleiri en einn fjárfestingarlánasjóður taki þátt í fjármögnun þeirra framkvæmda, sem um ræðir. Þá eru einnig náin samskipti við atvinnuleysistryggingasjóð, sem í sumum tilvikum tekur þátt í sameiginlegri lausn fjárhagsvanda fyrirtækja ásamt byggðasjóði. Einnig er haft samráð við viðskiptabankana varðandi einstök lánamál, sem til athugunar eru. Þá er og þess að geta, að náin samskipti eru við bankana varðandi kaup þeirra á skuldabréfum framkvæmdasjóðs samkv. sérstöku samkomulagi þar um. Eins og að framan er lýst, er meginstarfsemi lánadeildar fólgin í umsjá og rekstri framkvæmdasjóðs og byggðasjóðs og samskiptum við fjölmarga aðila varðandi lánamál. Einnig lætur deildin í té ýmsa þjónustu fyrir Framkvæmdastofnunina í heild. Þá er um byggðasjóð sérstaklega: Byggðasjóður tók til starfa í ársbyrjun 1972 samkv. hinum nýju lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Sjóðurinn tók við eignum og skuldbindingum atvinnujöfnunarsjóðs, sem stofnaður hafði verið árið 1966. Samkv. hinum nýju lögum eru tekjur byggðasjóðs þessar: 1) Eignir atvinnujöfnunarsjóðs samkv. l. nr. 69 1966. 2) Framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 1.000 millj., sem greiðist með jöfnum fjárhæðum á næstu 10 árum, í fyrsta sinn á árinu 1972. 3) Skattgjald af álbræðslu í Straumsvík, að frádregnum 25% skattgjaldsins, sem renna til Hafnarfjarðarkaupstaðar og 4,1%, sem rennur til iðnlánasjóðs. Frá og með okt. 1978 lækkar hlutdeild Hafnarfjarðarkaupstaðar í 20%, en hluti byggðasjóðs eykst að sama skapi. 4) Vaxtatekjur. Framkvæmdastofnuninni er heimilt að afla byggðasjóði lánsfjár, allt að 300 millj. kr. á ári, næstu 5 árin frá gildistöku laganna, gegn ábyrgð ríkissjóðs. Hlutverk byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum. bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Um lánsloforð og ráðstöfunarfé er þetta sagt : Í ársbyrjun 1972 átti byggðasjóður í lausafé og óteknum lánum um 39 millj., en á sama tíma voru óútborguð lánsloforð 111 millj. kr., þannig að á skorti 72 millj. kr. til að fullnægja þessum lánsloforðum. Á árinu 1972 samþykkti byggðasjóður lán og styrki að fjárhæð um 480 millj. kr. Þá var um að ræða hækkun á gefnum lánsloforðum um 29 millj. kr.. mest vegna hækkunar á kostnaði við nýsmíði fiskiskipa frá upphaflegu samningsverði. Enn fremur var endursamið um afborganir og vexti í vanskilum að fjárhæð um 21 milli. Alls nema gefin lánsloforð þannig 641 millj. kr. miðað við árslok 1972. Fé til greiðslu þessara lánsloforða nam 39 millj. kr. frá árinu 1971, eigið ráðstöfunarfé sjóðsins nam 244 millj. og nýjar lántökur hjá framkvæmdasjóði og iðnþróunarsjóði 125 millj. kr., eða alls 408 millj. kr. Í árslok 1972 vantaði því 233 millj. kr. á, að fé væri fyrir hendi til að fullnægja gefnum lánsloforðum. En þess er að gæta, að langur tími líður oft, þar til hægt er að ganga frá lánveitingum, en þær miðast við framgang þess verks, sem lán er veitt til, svo sem á sér stað við smíði fiskiskipa og ákveðnar byggingarframkvæmdir. Á árinu 1972 veitti byggðasjóður ný lánsloforð og styrki að fjárhæð 480,4 millj. kr. Alls voru þetta 432 lán og styrkir, og skiptist fjárhæðin þannig eftir framkvæmdum: 1) Nýsmíði fiskiskipa, 5% lán, bátar 27,5 millj., skuttogarar 140,5 millj., eða samtals 168 millj. kr. 2) Nýsmiði fiskiskipa, 10% lán, bátar 52,7 millj., skuttogarar 13,2 millj., eða samtals 65,9 millj. - 3) Kaup á notuðum fiskiskipum, bátar 31,2 millj., skuttogarar 11,5 millj., eða samtals 42,7 millj. 4) Endurbætur fiskiskipa 21,2 millj. 5) Fiskiskip sérstök fyrirgreiðsla, bátar 14,4 millj., skuttogarar 25 millj., eða samtals 39,4 millj. 6) Fiskvinnsla 53,2 millj. 7) Niðursuða 6,1 millj. 8) Framleiðsluiðnaður 28,7 millj. 9) Þjónustuiðnaður 15,8 millj. 10) Sveitarfélög 22,2 millj. 11) Vaxtastyrkir vegna raflínulána sveitarfélaga 1,4 millj. 12) Annað, ósundurgreint, 15,8 millj. Samtals sama tala og áður var nefnd, 480,4 millj. kr. Útborguð lán og styrkir byggðasjóðs á árinu 1972 námu alls 394 millj. kr. Um reikninga byggðasjóðs er þetta sagt: Á árinu 1972 námu hreinar tekjur byggðasjóðs 18,3 millj. kr. Eiginfjárreikningar byggðasjóðs, að meðtöldum mótvirðissjóði námu í árslok 1972 527,2 millj. kr. og höfðu þá vaxið um 145,6 millj. kr. á árinu. Hin mikla aukning eigin fjár sjóðsins stafar fyrst og fremst af framlagi ríkissjóðs, sem nemur, sem fyrr getur, um 100 millj. kr. árlega samkv. hinum nýju lögum. Framleiðslugjald af áli nam 36,4 millj. kr., var þó nokkru lægri upphæð en árið áður. Þá var hluti atvinnujöfnunarsjóðs af gjaldi þessu 40,5 millj. kr. Veittir styrkir námu 4,6 millj. kr. Af lánum var afskrifað 1,2 millj. kr. og af gengistapi 6,8 millj. kr. Þá er um framkvæmdasjóð: Með lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er svo kveðið á. að stjórn sjóðsins sé í höndum Framkvæmdastofnunarinnar. Engar breytingar urðu á fjármálum framkvæmdasjóðs með hinni nýju lagasetningu. Hlutverk framkvæmdasjóðs er þannig skilgreint í lögunum: Hlutverk framkvæmdasjóðs er að beina fjármagni til aðkallandi framkvæmda, sem æskilegar eru taldar fyrir þjóðarbúið að dómi stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, og eru í samræmi við þau markmið, sem felast í áætlunum hennar. Þessu hlutverki gegnir sjóðurinn með því: 1) Að veita fé til fjárfestingarsjóða, sem veita lán til einstakra framkvæmda, enda sé því fé varið til lána, sem eru í samræmi við fjárfestingaráætlanir stofnunarinnar. 2) Að veita lán til einstakra framkvæmda, þegar stjórn stofnunarinnar þykir sérstök nauðsyn bera til þess. 3) Að veita lán til meiri háttar opinberra framkvæmda. Það er nýmæli í l., að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar er heimilt að veita fé til rannsókna á nýjungum í atvinnulífi. Einnig er heimilt að verja fé til undirbúnings nýrra fyrirtækja, sem Framkvæmdastofnunin hyggst beita sér fyrir. Á árinu 1972 veitti framkvæmdasjóður ný lán að fjárhæð alls 1.348,4 millj. kr., sem skiptast þannig: byggðasjóður 95 millj., ferðamálasjóður og lán til hótela 37,5 millj., fiskveiðasjóður Íslands 594,6 millj., iðnlánasjóður 40 millj., lánasjóður sveitarfélaga 100 millj., stofnlánadeild landbúnaðarins 200 millj., stofnlánadeild samv. félaga 10 millj., veðdeild Búnaðarbanka Íslands 35 millj., verzlunarlánasjóður 10 millj., ríkissjóður vegna Austurlands- og Norðurlandsáætlunar 178,6 millj., ríkissjóður vegna Rannsóknaráðs 2 millj., Björgun h/f í Reykjavík 5 millj., Gunnar Guðmundsson h/f, Reykjavík, 5 millj., Jón og Páll Ólafssynir, Brautarholti, 2 millj., Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis 7,5 millj., Olíumöl h/f í Garðahreppi 4 millj., Samband ísl. samvinnufélaga 8 millj., Tungulax h/f, Ölfushreppi, 5 millj., Vöruflutningamiðstöðin h/f, Reykjavik, 1,5 millj., Gunnar og Kjartan s/f, Egilsstöðum, 3 millj., Jarðýtur h/f, Ísafirði, 2 millj., Björn Guðmundsson, Hólabraut, Suður-Þingeyjarsýslu, 1,2 millj., Ólafur E. Ólafsson, Bolungarvik, 0,9 millj., Skóflan h/f, Arkarlæk, Borgarfirði, 0,6 millj. Samtals 1.348,4 millj. kr. Lán þessi voru útborguð að fullu á árinu. Í ársbyrjun nam ógreiddur hluti veittra lána 18,3 millj. kr., en í árslok 0,5 millj. kr. Útborguð lán hafa alls numið 1.366,2 millj. kr. á árinu 1972. Lántökur framkvæmdasjóðs: Á árinu 1972 tók framkvæmdasjóður tvö erlend lán. Hið fyrra þessara lána var tekið hjá First National City Bank í New York. Fjárhæð lánsins var 5 millj. dollarar eða 437 millj. kr. Lánið endurgreiðist á árunum 1975-1980. Andvirði lánsins var endurlánað fiskveiðasjóði og lánasjóði sveitarfélaga. Síðara lánið var tekið hjá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins. Upphæð lánsins var 90 millj. Lúxemborgarfrankar eða jafnvirði 177 millj. kr., miðað við gengið, sem gilti, þegar lántakan fór fram. Lánið endurgreiðist á árunum 1978-1987. Andvirði láns þessa mun varið til framkvæmda í samgöngumálum á Austurlandi og Norðurlandi. Á árinu 1972 voru á ný gerðir samningar milli framkvæmdasjóðs og viðskiptabankanna þess efnis, að bankarnir lánuðu framkvæmdasjóði 10% af aukningu innlána bankanna á árinu 1972. Lán samkv. þessu samkomulagi, að viðbættum eftirstöðvum frá fyrra ári námu 254 millj. kr., en ógreiddar til framkvæmdasjóðs í árslok 1972 voru 66 millj. kr. Lán þessi endurgreiðast á 15 árum. Framkvæmdasjóður tók lán hjá ríkissjóði á árinu 1972 að fjárhæð 360 millj. kr., en fé þetta var hluti af andvirði spariskírteinaútgáfu ríkissjóðs á árinu 1972. Lánið endurgreiðist ríkissjóði á 12 árum með 51/4% vöxtum, og eru árlega greiðslur afborgana og vaxta tengdar vísitölu byggingarkostnaðar, en hún var 683 stig, þegar lántakan fór fram. Fé þetta var endurlánað til fjárfestingarlánasjóðanna. Í samræmi við hið nýja ákvæði í l. um framkvæmdasjóð um heimild til að veita fé til rannsókna auglýsti Framkvæmdastofnunin í lok okt. mánaðar eftir umsóknum um styrki til rannsókna á undirbúningi nýrra fyrirtækja og nýjunga í framleiðslu eldri fyrirtækja. Skyldu umsóknir þessar hafa borizt fyrir árslok 1972. Umsóknir bárust frá 25 aðilum til hinna margvíslegustu viðfangsefna, en þau voru á milli 50 og 60 að tölu. Fjárhæðar var ekki getið í öllum tilfellunum, en sennilega er hér um að ræða umsóknir að fjárhæð 40-50 millj. kr. samanlagt. Umsóknir þessar eru til athugunar og umsagnar og verða að því búnu teknar fyrir til samþykktar eða synjunar hjá stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. Eiginfjárreikningar framkvæmdasjóðs og mótvirðissjóðs námu í árslok 1972 991,8 millj. kr. og höfðu þá hækkað á árinu um 57,7 millj. kr. Hinir hækkuðu útlássvextir framkvæmdasjóðs munu stuðla verulega að bættri eiginfjárstöðu sjóðsins, en hagstæð enginfjárstaða er framkvæmdasjóði sérlega þýðingarmikil í sambandi við erlendar lántökur. Lánveitingar framkvæmdasjóðs til fjárfestingarlánasjóða uxu mjög mikið á árinu 1972 og námu það ár 1.110 millj. kr., en námu árið 1971 377 millj. kr. og árið 1970 398 millj. kr. Heildarlánveitingar og styrkir þessara sömu sjóða námu 2.498 millj. kr. árið 1972, en árið 1971 námu þau 1.662 millj. kr. og árið 1970 1.250 millj. kr. Hafa þau þannig tvöfaldast á þrem árum. Ljóst er, að lánveitingar þessar fara enn vaxandi árið 1973. Þessar auknu lánveitingar stafa sumpart af hækkuðum kostnaði við framkvæmdir og sumpart af mjög mikilli aukningu lánsfjárstofnana. Á það einkum við um þá sjóði, sem undanfarin ár hafa starfað að miklu leyti eftir sjálfvirkum lánareglum. Eigið ráðstöfunarfé sjóðanna hefur hins vegar ekki vaxið nema lítið eitt, og þurfa sjóðirnir því að öðru óbreyttu að fjármagna aukningu útlána sinna með lánsfé. Miðað við þá sérlega lágu vexti, sem sumir sjóðirnir hafa á útlánum sínum, en taka lán með mun hærri vöxtum, hefur þessi mikla aukning á lántökum í för með sér mikla skerðingu á eigin fé sjóðanna, svo að ekki sé talað um þau tilvik, þar sem tekið er að láni fé með verðtryggingu, en það endurlánað án slíkrar tryggingar. Að lokum er hér yfirlit um starfslið Framkvæmdastofnunarinnar og kostnað. Við ráðningu starfsfólks til stofnunarinnar var sú stefna mörkuð að ráða til starfa þjálfað starfslið þeirra stofnana, sem sameinaðar voru í Framkvæmdastofnun ríkisins. Þótt verkefni Framkvæmdastofnunarinar séu miklum mun meiri en þeirra stofnana, hefur verið farið mjög hægt í ráðningar á starfsfólki til viðbótar. Í árslok 1972 var starfsliðið sem hér segir: Í hagrannsóknadeild voru 14 fastráðnir starfsmenn, þar af í skýrslugerð og við hagrannsóknir 10, en við reikni- og skrifstofuþjónustu 4. Í áætlanadeild voru starfsmenn sem svaraði 91/2 starfi, þar af 71/2 við sérfræðistörf og 2 við ritarastörf. Fastráðið starfsfólk lánadeildar var í árslok samtals 10 manns. Auk þessa starfsliðs eru svo forstöðumenn deilda, framkvæmdaráðsmenn og ritari. Samtals er því starfsfólk Framkvæmdastofnunarinnar um 40 manns, auk lausráðinna stúdenta með svipuðum hætti og tíðkaðist hjá Efnahagsstofnuninni á sínum tíma. Rekstrarkostnaður Framkvæmdastofnunarinnar á árinu 1972 nam samtals 32.816.955,40 kr. samkvæmt endurskoðuðum og samþykktum reikningum. Hliðstæður kostnaður framkvæmdasjóðs, atvinnujöfnunarsjóðs og Efnahagsstofnunarinnar umreiknaður fram til ársins 1972 mundi hafa numið 26,3 millj. kr. Ég hef þá lesið nokkurn úrdrátt úr skýrslu, sem mér hefur borizt í hendur um starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar. Mér er það ljóst, að það er erfitt fyrir hv. alþm. að átta sig á upplestri sem þessum. En ég taldi mér skylt að fullnægja lagaboði með því að gera þetta nú. Hins vegar er þess að geta, að innan skamms - og er raunar þegar komið af stað með það -mun Framkvæmdastofnunin gefa út ítarlega prentaða skýrslu um ala starfsemi sína, og verður þar að sjálfsögðu að finna allar þessar upplýsingar, sem ég hef hér lesið, og ýmsar fleiri. Sú skýrsla, ásamt reikningum Framkvæmdastofnunarinnar og skrá yfir allar lánveitingar byggðasjóðs og framkvæmdasjóðs, verður send öllum hv. alþm., jafnskjótt og prentun þeirra er lokið. Og vitaskuld er miklu auðveldara að ræða þessi atriði, þegar slík skýrsla liggur fyrir. Þó að ég hafi gefið þessa skýrslu nú, sé ég út af fyrir sig ekkert því til fyrirstöðu, að á næsta Alþ. sé tekin upp sérstakur dagskrárliður, þar sem skýrsla Framkvæmdastofnunarinnar verður rædd og verður það þá auðvitað miklu auðveldara fyrir hv. alþm. en eftir lestur svona skýrslu, sem ég veit, eins og ég sagði, að er erfitt að átta sig á, þar sem farið er m.a. með ýmsar tölur. Ég vil svo að lokum segja það, að þegar ég mælti fyrir frv. um Framkvæmdastofnunina á sínum tíma, sagði ég, að fyrsta starfsár hennar a.m.k. yrði að skoða sem nokkurs konar reynslutíma. Ef sú reynsla sýndi, að gera þyrfti breytingar á þessari stofnun, þar sem að verulegu leyti var farið inn á nýjar brautir, mundi ekki verða hikað við að gera þær breytingar.



Herra forseti. Eins og þm. hafa heyrt á orðum hæstv. forsrh., segir í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins, að áætlanir skuli sendar ríkisstj. til samþykktar og geri hún Alþ. grein fyrir þeim. Ríkisstj. skal gefa Alþ. árlega skýrslu um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins. Framkvæmdastofnunin fylgist með framkvæmd þeirra áætlana, sem ríkisstj. hefur samþykkt. Áætlanir til lengri tíma en eins árs skal stofnunin endurskoða, eftir því sem tilefni gefst. Nú hefur hæstv. forsrh. gefið þessa skýrslu hér á síðustu starfsklukkustundum Alþ., lesið hana hér upp og viðurkennt, að það væri erfitt fyrir þm. að fylgjast vel með lestri svo langrar og á margan hátt flókinnar skýrslu og því sé það ætlunin að gefa þessa skýrslu út ásamt reikningum Framkvæmdastofnunar ríkisins og deilda hennar. Þetta er allt gott og blessað. Þá kemur að því, að hér á að gefa árlega skýrslu, sem er . gefin með þessum hætti, og ef það hefur ekki verið nokkur möguleiki á að gefa þessa skýrslu fyrr og útbýta henni hér á Alþ., þá er þetta eitt af mörgu, sem bendir til þess, að of mikið kapp er á það lagt frá hendi hæstv. forsrh. og ríkisstj. að losna við Alþ. fyrir páska. Þetta er eitt dæmi af mörgum um það, hvað hefur verið lögð mikil áherzla á að losna við þingið, sennilega til þess að hafa meira næði til stjórnarathafna. Það má kannske segja og þó alveg sérstaklega eftir darraðardansinn, sem var hér í þingi í gær, að það sé léttara og kannske viðráðanlegra, að þeir glími 7, en að hafa 60 hér innandyra. Eins og e.t.v. flestum þm. mun vera kunnugt, þá er 9 manna stjórn í Framkvæmdastofnuninni, og er ég einn af þeim níu, sem þar eiga sæti, og á síðasta fundi, sem haldinn var 10. apríl, voru lögð fram frumdrög að ársskýrslu stofnunarinnar, og gerði einn af framkvæmdaráðsmönnum í stuttu máli grein fyrir þessari skýrslu, og forstöðumaður áætlunardeildar rakti síðan efniságrip hennar og gerði grein fyrir, á hvern hátt efninu var raðað niður. Á þessum fundi urðu nokkrar umr. um skýrsluna, þar sem kom fram samhljóða álit stjórnarinnar um, að skoða bæri hana sem faglega skýrslu á ábyrgð framkvæmdaráðsins og forstöðumanna deilda stofnunarinnar, en ekki sem skýrslu stjórnarinnar. Því fór engin atkvgr. fram á stjórnarfundi, en hins vegar var það sameiginlegt álit stjórnarmanna, að skýrslan yrði sýnd í stofnuninni, þegar hún væri tilbúin, þó að hún væri gefin út á ábyrgð framkvæmdaráðs. Þetta höfum við í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar ekki fengið, a.m.k. ekki ég, - ég hef ekki fengið að sjá eða heyra heildarskýrsluna fyrr en nú í upplestri hæstv. forsrh. Þetta út af fyrir sig er einn kafli í vinnubrögðum, sem eru ekki upp á það allra bezta. Eins og fram kemur í skýrslu þeirri, sem hæstv. forsrh. las upp, er Framkvæmdastofnuninni skipt í deildir. Í fyrsta lagi er um að ræða hagrannsóknadeild, sem annast nauðsynlegar rannsóknir til undirbúnings áætlanagerða stofnunarinnar, gagnasöfnun og skýrslugerð um framkvæmd þeirra áætlana, sem gerðar hafa verið og samþ. af ríkisstj. hverju sinni. Þessi deild annast gerð þjóðhagsreikninga og almennra þjóðhagsáætlana. Það er stefnt að því, eins og hefur í raun og veru verið gert á undanförnum árum, að þessar áætlanir verði gerðar til langs tíma um þróun þjóðarbúsins. Þessi deild er alveg sjálfstæð innan stofnunarinnar og heyrir undir ríkisstj. og er henni til ráðuneytis í efnahagsmálum, en er ekki háð Framkvæmdastofnuninni að öðru leyti. Mér er bæði ljúft og skylt eins og öllum öðrum, sem eitthvað hafa komið nálægt þessum störfum, að meta það, að þessi deild og eins Efnahagsstofnunin á sínum tíma hafa verið mjög mikilvægar í sambandi við áætlanagerð, og þegar ég lít á þær breytingar, sem urðu með tilkomu Framkvæmdastofnunar ríkisins, get ég ekki sagt fyrir mitt leyti, að ég telji, að breyting á þessari starfsemi hafi orðið mjög mikil. Áætlanagerð á Íslandi er tiltölulega ung að árum, miðað við, að hún var tekin upp með stofnun Efnahagsstofnunarinnar á sínum tíma. Hún þróaðist þar og þar náðu starfsmenn þessarar stofnunar mjög góðum árangri. Sú þróun hefur haldið áfram með tilkomu Framkvæmdastofnunar ríkisins, því að í raun og veru hefur ekki orðið nein stórbreyting hvað snertir þennan þátt efnahagsmála. Það, sem fyrst og fremst var gert með tilkomu Framkvæmdastofnunar ríkisins, var að færa saman undir eina stjórn áætlanadeild, sem er nú, eins og ég sagði áðan, tvær sjálfstæðar deildir: hagrannsóknadeild og áætlanadeild, og svo aftur að færa saman lánadeild, sem er þriðja deildin innan Framkvæmdastofnunar ríkisins, og undir hana heyra bæði framkvæmdasjóður og byggðasjóður. Þessir sjóðir voru báðir til, áður en þessi stofnun var til, og starfsemi þeirra og hlutverk er samkv. lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins mjög svipað því, sem áður var. En sá er munurinn, að framkvæmdasjóðurinn var undir sjálfstæðri, þingkjörinni stjórn, sem hafði með þessi mál að gera, en Seðlabanki Íslands hafði aftur með starfsemi og skrifstofuhald fyrir þennan sjóð að gera. Atvinnujöfnunarsjóður var einnig sjálfstæður sjóður með sjálfstæðar tekjur og sjálfstæðar lánveitingar, og honum og hans lánveitingum stjórnaði 7 manna þingkjörin stjórn. Þessi sjóður gegnir nákvæmlega sama hlutverki innan Framkvæmdastofnunarinnar og áður, að öðru leyti en því, að hann heitir nú byggðasjóður í staðinn fyrir atvinnujöfnunarsjóður, en er undir einni og sömu stjórn. Í sjálfu sér hefðu ekki risið neinar stórdeilur um að færa þessa sjóði og þessar stofnanir saman undir eina og sömu stjórn, sem væri með svipuðum hætti og áður var, þingkjörin stjórn. En það, sem vakti sérstakar deilur um þessa stofnun og hefur haldið áfram, var það óheillatiltæki núv. hæstv. ríkisstj. að setja inn í þessi lög, að ráðnir skyldu 3 pólitískir framkvæmdastjórar, sem kallast framkvæmdaráð þessarar stofnunar, og það var haft með þeim hætti, að hver stjórnarflokkur fyrir sig tilnefndi þar einn mann. Ég tel, að sú reynsla, sem hefur fengizt af þessari svokölluðu framkvæmdastjórn, fari fullkomlega og jafnvel meira en það eftir því, sem við héldum fram, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, þegar þetta frv. var hér til umr. Hins vegar lýstum við því þá yfir og töldum eðlilegt og sjálfsagt, að það væri einn forstjóri fyrir þessa miklu stofnun, og þá auðvitað lá í hlutarins eðli, að ríkisstj. hafði öll tök á því, hver sá maður yrði, sem þar yrði fyrir valinu. Ég hygg, að flestir séu sammála um, að það hefði verið ólíkt skynsamlegra og hefði verið eðlilegra, að undirbúningur að afgreiðslu mála hefði komið frá hlutlausum og ágætum starfsmönnum og forstöðumönnum þessarar deilda til Framkvæmdastofnunarinnar, en þau þyrftu ekki að þvælast í gegnum þriggja stjórnarflokkakerfi, þar sem jagazt væri og metizt um einstakar lánveitingar og listi yfir umsóknir, sem liggja fyrir, ekki lagður fyrir stjórnina, fyrr en eftir dúk og disk. Það get ég nefnt dæmi um, ef einhver óskar eftir því, ef einhver kemur til með að véfengja þessi orð mín hér á eftir . Hæstv. forsrh. sagði í lok sinnar ræðu, að hann hefði litið svo á, að hér þyrfti að koma einhver reynsla á, en hann væri sem sagt opin fyrir því, ef það sýndi sig að reynast ekki vel, að gera breytingu hér á. Hann las aðeins skýrslu, sem hann fékk í hendurnar, en mér fannst vanta mikið í hans ræðu, að hann lýsti ekki neinni skoðun, lýsti ekki skoðun sinni á því, hvort hann væri ánægður með þetta fyrirkomulag, sem tekið var upp með lögfestingu Framkvæmdastofnunar ríkisins, og þá jafnframt, hvort hann teldi eðlilegt að gera hér breytingu á. Ég er þeirrar skoðunar, og mér er alveg ljóst, að sú skoðun er almennt ríkjandi hjá þm. stjórnarliðsins, hvort sem menn vilja kveða upp úr með það hér í ræðustól eða ekki, að hér hafi ekki tekizt vel til og væri nauðsynlegt að breyta aftur í það form, sem kom fram í sambandi við umr. um þessa stofnun. Mér er líka bæði ljúft og skylt að geta þess, að það hefur margt verið unnið vel í þessari stofnun, sérstaklega hvað snertir áætlanadeild og hagrannsóknadeild, og störf starfsmanna lánadeildar eru ákaflega vel unnin. Þeir menn, sem þar eru við störf, hafa gengt þessum störfum prýðisvel. Og við stjórnarmenn höfum, hvort sem við erum stjórnarstuðningsmenn eða í stjórnarandstöðu, enga ástæðu til þess að setja út á störf þeirra manna, sem þarna hafa verið valdir. Það er aðeins þetta þunglamalega og leiðinlega kerfi, sem við erum fyrst og fremst að gagnrýna, hver einasta umsókn um lán þurfi að fara í gegnum pólitískt nálarauga, eins og á sér stað, og það er þetta kerfi, sem við sjálfstæðismenn leggjum höfuðáherzluna á og skorum mjög eindregið á hæstv. ríkisstj. að breyta aftur í það form, sem tíðkast yfirleitt í lánastofnunum hér á landi. Í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisstj. sagði hæstv. fjmrh., þegar hann lagði fram áætlun um opinberar framkvæmdir á s.l. ári, sem fram var lögð 5. maí 1972, að þessi áætlun væri mjög seint á ferðinni, og hann bað Alþ. velvirðingar á því, hvað þetta væri allt síðbúið, en það stafaði af því, að hin nýja stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins, sem væri að taka við, hefði ekki hafið starfsemi sína fyrr en síðla í sept. það ár, en með framkvæmdaáætlun fyrir árið 1973 mundi verða um allt önnur vinnubrögð að ræða, þá yrði allt til áður en árið byrjaði, m.ö.o. það yrði stefnt að því að gera allan þennan undirbúning að hausti til, þannig að það væri hægt að afgreiða frv. um framkvæmdir ríkisstj. með afgreiðslu fjárlaga og þá jafnframt að leggja fyrir áætlun um stofnlánasjóðina og fjáröflun til þeirra. Hæstv. fjmrh. stóð við það að leggja frv. um opinberar framkvæmdir fyrir snemma á þessu þingi eða á s.l. hausti. En þá vantaði allar upplýsingar. Það vantaði allt, sem þurfti að vera með, hvernig átti að fjármagna stofnlánasjóðina og sömuleiðis endurskoðun á þessum framkvæmdum, og svo vita allir þm. um þá raunasögu, sem varð í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þegar ríkisstj. þurfti að afla sér heimildar til að lækka fjárlagaliði sérstaklega til verklegra framkvæmda, og það er allt saman enn þá í lausu lofti. Þessi siðbúna áætlunargerð gerir það að verkum, að bæði einstaklingar og fyrirtæki í félagsrekstri, sem og opinberar framkvæmdir, allir eða mjög margir vonast til að geta farið í framkvæmdir, aðrir verða svo fyrir vonbrigðum, en þeir, sem eiga að fá að fara í framkvæmdir, fá í raun og veru ekkert enn að vita. Hæstv. forsrh. minntist á hraðfrystihúsaáætlunina, og ég skal ekki gera hana að umtalsefni hér, það verður væntanlega tækifæri til þess síðar. En þá kemur í ljós, að þeir, sem eru byrjaðir með framkvæmdir á grundvelli þessarar áætlunar og fyrri áætlana, vita ekki enn í dag, hvort þeir fái lán til þessara framkvæmda á þessu ári eða ekki. Það geta allir skilið, hversu vont það er og óhagstætt fyrir fyrirtæki að vita ekki, þegar komið er langt fram í aprílmánuð, hvort það verður lánað til framkvæmda á þessu ári eða ekki. Sama er að segja um flestallar opinberar framkvæmdir, að menn vita alls ekki um það, þó að þeir hafi fjárlög fyrir framan sig, hvaða framkvæmd verður skorin alveg niður, hvaða framkvæmd heldur þeirri upphæð, sem er á fjárlögum, eða hvaða framkvæmd verður skorin niður eitthvað lítillega. Um þetta er ekki hægt að fá neina vitneskju enn, og Alþ. fer svo heim án þess að vita neitt um, hvernig niðurskurði fjárlaga verður háttað. Mér er kunnugt um það, að ein hafnarframkvæmd, tiltölulega ódýr hafnarframkvæmd, sem var á fjárlögum á s.l. ári, var skorin niður s.l. haust, og fékkst ekki leyfi til að fara út í þá framkvæmd. Þessa sömu framkvæmd tók fjvn. upp í fjárlög fyrir árið 1973 eða 75% af þeirri áætlun, sem lá til grundvallar frá hafnamálastjórninni. Nú, um miðjan apríl, segir hafnamálastjóri við forustumenn þessa sveitarfélags, að hann viti ekkert enn þá, hvort verði leyft að fara í þessa framkvæmd eða ekki. Svo kannske þegar komið er fram á mitt sumar, á að leyfa þessa framkvæmd og banna aðra. Hvar á þá að taka vinnuafl, fá menn til þess að vinna að þessum framkvæmdum? Þeir bíða ekki eftir svari, eins og nú er háttað í þjóðfélaginu; þar sem barizt er um vinnuaflið. Þrátt fyrir alla þá skipulagningu, sem mikið var gumað af í byrjun valdatímabils þessarar ríkisstj., er hún þannig í raun og veru ekki komin lengra áleiðis en þetta. Unnt væri að benda á margfalt fleiri dæmi, sem yrði of langt mál upp að telja. Þó get ég ekki stillt mig um að nefna það, að í vegáætlun, sem Alþ. afgreiddi á s.l. ári, fyrir 1972-1975, er tekin inn Norðurlandsáætlun, vegafé til hennar, 120 millj. kr. á s.l. ári. Þessu fé var skipt í Norðurlandsáætlun, en í áætlun fyrir næstu 3 árin er reiknað með til Norðurlands í vegamálum á þessu ári 150 millj. kr., á næsta ári 175 millj. kr. og árið 1975 175 millj. kr. Nú var það ætlunin, að Framkvæmdastofnun ríkisins eða stjórn hennar skipti þessu fjármagni til vegamála og annarra samgönguþátta í Norðurlandsáætlun. Og nú spyr ég þá, sem mest hafa gumað af skipulagningu, hvort þeim finnist ekki vera anzi síðbúið að fara að skipta þessu, þegar á að fara að vinna verkin eftir öllum eðlilegum ummerkjum, og hvenær á þá að undirbúa vinnuna við hina einstöku vegi, hafnir og flugvelli, sem hér er um að ræða. Ég tel, að hér sé eitt dæmi þess enn, hve þetta er allt saman á eftir og hvað skipulagningin er í raun og veru afar léleg. Hæstv. forsrh. gat um starfsemi og lánveitingar úr bæði framkvæmdasjóði og byggðasjóði, og ég ætla því ekki að fara að þreyta menn með því að fara að endurtaka það. Þó vil ég geta þess, að samþykkt lán til fiskiskipa fyrir tilstuðlan ríkisstj. samkv. hinum svonefndu sjálfvirku reglum, sem giltu fyrir árin 1971 og 1972, námu samtals 272 millj. kr., til nýsmíði báta 10% lán og til nýsmiði skuttogara 10% lán og svo 5% lánin. Ekki er sérstök fyrirgreiðsla vegna skuttogarakaupa í þessu dæmi. Fjárútvegun frá ríkisstj. nam ekki nema 70 millj. kr., svo að vegna þessara sjálfvirku reglna og þeirra reglna, sem ríkisstj. ákvað sjálf, vantaði 202 millj. kr. til byggðasjóðs um síðustu áramót. Hæstv. forsrh. gat um í upplestri skýrslunnar, að lán og styrkir úr byggðasjóði á árinu 1972 hefðu numið 480,4 millj. kr., sem er alveg hárrétt tala. Þar af voru lán til nýsmíði fiskiskipa og kaup á notuðum skipum, sem giltu fyrir landið allt, alveg án tillits til búsetu, 297,7 millj. kr., svo að eftirstöðvar af því, sem byggðasjóður hafði til að lána á s.l. ári, námu 182,7 millj. kr. Skipting á þessu lánsfé, sem ekki var háð sjálfvirku reglunum, var þannig eftir kjördæmum, að Vesturlandskjördæmi fékk 24,3 millj. kr., Vestfjarðakjördæmi 23,3 millj. kr., Norðurl. v. 30,5 millj. kr., Norðurl. e. 45 millj. kr., Austfirðir 48,7 millj. kr. og Suðurl. 14,8 millj. kr. Um skiptingu á lánum byggðasjóðs er auðvitað ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir og segja, hvað er rangt og hvað er rétt í þeim efnum. Það getur verið eðlilegt að veita mikið fé annað árið í tiltekin byggðalög, en aftur minna hitt, það fer eftir því hvernig atvinnuástand er og hvernig stendur með uppbyggingu atvinnuvega, sem nauðsynlegt er að byggja upp, svo að það er auðvitað aldrei til ein endanleg eða sanngjörn lausn á þessu máli, og um þessa skiptingu eða skiptingu lána almennt úr þessum sjóði má auðvitað endalaust deila. Þegar við tökum tillit til þess, að lánveitingar framkvæmdasjóðs námu 1.348 millj. kr., en lánveitingar byggðasjóðs, heildarlánveitingar með lánum til fiskiskipanna, námu 480 millj. kr., verðum við að gera okkur grein fyrir því, að af lánveitingum framkvæmdasjóðs eru 95 millj. kr. lán til byggðasjóðs og svo aftur, að ríkissjóður fékk á því ári 594,6 millj. kr. og stofnlánadeild landbúnaðarins var næst með 200 millj. kr., en síðan kom ríkissjóður, sem tók lán vegna Austurlands- og Norðurlandsáætlunar 178 millj. kr. Þetta voru langstærstu liðirnir. Hæstv. forsrh. gerði nokkra grein fyrir sundurliðun á rekstrarkostnaði Framkvæmdastofnunar ríkisins á árinu 1971. Þá var heildarkostnaður við rekstur þeirra þriggja stofnana, sem voru sameinaðar undir Framkvæmdastofnun ríkisins, samtals 20 millj. 840 þús., en rekstrarkostnaður Framkvæmdastofnunarinnar á hennar fyrsta ári, árinu 1972, nam 32 millj. 817 þús. kr. Þar af voru laun og launatengd gjöld 25 millj. 855 þús. Auk þessara 32,8 millj. kr. var stofnkostnaður rúmar 7 millj. Það voru breytingar á húsnæði og skrifstofuáhöld, gluggatjöld og gólfteppi og þess háttar upp á 7 millj., þannig að rekstrarkostnaðurinn nam 32,8 millj. kr. á s.l. ári, en fært á stofnkostnað 7 millj. kr. Heildarkostnaðurinn, rekstrarkostnaður og sú upphæð, sem færð var á stofnkostnað, nemur 39 millj. 818 þús. kr. Þetta eitt sýnir, að þessi stofnun hefur þurft miklu meira fé til sinnar starfsemi en þeir sjóðir og stofnanir, sem áður gegndu þessu hlutverki. Hins vegar skulum við vera sanngjarnir í því að láta það koma fram, að auðvitað hefur orðið töluverð hækkun á vinnulaunum, hækkun á öllum rekstrarkostnaði, en þó hefur það engan veginn náð þeirri 60% hækkun, sem orðið hefur á rekstrarkostnaði, fyrir utan þær 7 millj. kr., sem eru færðar á stofnkostnað. Hæstv. forsrh. sagði, að það hefði verið tekið á s.l. ári erlend lán til Norðurlands- og Austurlandsáætlunar frá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, sem nam 179 millj. kr., miðað við þáv. gengi, og aftur er ætlunin að taka lán hjá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins. Þetta er sjóður, sem er gamalkunnur og þekktur og hefur mjög oft komið til umræðu hér á Alþ. og sér í lagi í því kjördæmi, sem naut fyrstu lánanna frá honum, að þar var þetta fast umræðuefni á hverjum þingmálafundi í nokkur ár, eða frá því að sú samgönguáætlun, sem þar var unnin, hófst og alveg til loka hennar og meira að segja töluvert eftir það. En það verður kannski dálítið erfitt fyrir suma að sætta sig við nafnið á þessum sjóði, að kalla hann viðreisnarsjóð Evrópuráðsins, því að þeim var orðið svo tamt að kalla þennan sjóð, sem lánaði þetta fé, flóttamannasjóð. Og þeim fannst það mjög niðrandi fyrir hina stoltu íslenzku þjóð að taka lán frá svona „simplum“ sjóði, sem hét flóttamannasjóður í þeirra munni og hugsun, og áttu ákaflega erfitt með að sætta sig við þær framkvæmdir, sem unnar voru fyrir fé úr þessum „simpla“ sjóði. Við hinir, sem samþykktum að taka lán úr þessum sjóði, höfum kallað hann frá byrjun viðreisnarsjóð Evrópuráðsins, og við munum ekkert breyta því nafni, þó að breytt hafi verið um stjórn og það sé tekið nú lán úr þessum sama sjóði. En þetta eitt sýnir, að menn eiga ekki að snúast gegn framkvæmdum eða snúast gegn því að taka lán til nauðsynlegra framkvæmda, ef þeir eru í stjórnarandstöðu. Nú verða þessir sömu menn að sætta sig við þetta. Það er auðvitað ekkert sjálfsagðara en að sem flestir landsmenn fái að njóta fjármagns úr bæði þessum sjóði og öðrum til uppbyggingar í sínum landshlutum. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita, að framkvæmdir hafa verið miklar á undanförnum árum í samgöngumálum og í atvinnulífi víðast hvar um landið. Þessum framkvæmdum er haldið áfram. Hins vegar er það, sem hefur verið deilt á, hvort það hafi ekki verið gengið of langt, þegar orðinn er tilfinnanlegur skortur á vinnuafli. Hefur það komið hér fram margoft í umr., að það hlýtur að vera ríkisstj. og Alþ. áhyggjuefni. Þegar skortur er á vinnuafli við framleiðsluatvinnuvegina, verður auðvitað einhvers staðar að spyrna við fæti, til þess að allt fari ekki úr skorðum. Eins og ég sagði áðan, er unnið að hinum ýmsu áætlanagerðum í Framkvæmdastofnuninni eða áætlanadeild, og þar hefur verið unnið að mínum dómi mjög mikilvægt starf. Einstaka áætlun hefur verið unnin með aðstoð annarra, og ég vil mjög eindregið fyrir mitt leyti styðja þessa áætlanagerð og tel hana mjög mikilsverða, bæði þá áætlanagerð, sem unnin er innan áætlanadeildarinnar sjálfrar, og sömuleiðis þá áætlanagerð, sem unnin er af t.d. landshlutasamtökum og öðrum með aðstoð þeirra fyrirtækja, sem vinna að áætlanagerð. Ég tel, að allar þessar áætlanagerðir og kostnaður við þær eigi auðvitað að heyra undir Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég fagna því, sem hæstv. forsrh. sagði, að hann ætlar að sjá um það, að þm. verði send þessi skýrsla. Jafnframt sagði hann, að það gæfist kostur á því að taka hana síðar til umræðu, og þá verða hann og hans skoðanabræður, sem standa að núv. ríkisstj. sjálfsagt búnir að gera það upp við sig, hvort það er ekki þörf á því að gera nokkrar breytingar á starfsemi og stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég efast ekki um, að ef hann setur sig inn í þau mál, komist hann á mjög svipaða skoðun og ég hef hér lýst.



Herra forseti. Þegar hugsað er til allra þeirra þýðingarmiklu mála, sem ekki hljóta afgreiðslu Alþ. á þessu ári, vegna þess að þingið er sagt vera í tímaþröng, þá verður ekki annað sagt, en að hæstv. forsrh. hafi farið illa með tíma þingsins með því að lesa upp þá löngu starfsskýrslu fyrir Framkvæmdastofnun ríkisins, sem hann flutti hér fyrir skömmu. Enda þótt það standi í lögum stofnunarinnar, að slíkar skýrslur skuli gefa Alþ., tel ég, að það hefði ekki verið notað til gagnrýni á ríkisstj., þótt hún hefði látið skýrsluna og sérstaklega þær umr., sem þurfa að fylgja henni, bíða til haustsins, úr því að hún gat ekki verið til fyrr en þetta. Sérstaklega er það ámælisvert, að hæstv. forsrh. skuli aðeins lesa brot af þeirri skýrslu, sem upplýst er, að Framkvæmdastofnunin er að gera, og kannske það brotið, sem minnstum umr. kann að valda og minnstar upplýsingar veitir. Það er væntanleg ítarleg skýrsla frá stofnuninni, og það er alveg fráleitt að bjóða Alþ. upp á að ræða um stofnunina, án þess að þm. hafi fengið þessa skýrslu alla og sæmilegan tíma til þess að kynna sér hana. Ég vil því vænta þess, að hæstv. ráðherra, sem virtist gera sér grein fyrir þessum annmörkum við að flytja þessa skýrslu, hvað sem tautar, standi við síðustu orð sín og efni til þess á haustþingi, að Framkvæmdastofnun ríkisins og störf hennar verði ítarlega rædd og þm. gefist þá góður tími til umræðu, eftir að þeir hafa séð skýrsluna alla og haft tíma til þess að kynna sér hana. Ég vil taka mjög undir þau orð síðasta ræðumanns, að í stofnuninni hefur starfsfólk allt unnið mjög gott starf. Þar er sýnilega mikið af hæfileikafólki og samstarf þess við bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga í stjórn stofnunarinnar hefur verið með ágætum. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur frá upphafi verið eitt af meginmálum núv. ríkisstj., og er því ástæða til þess að taka umr. um hana alvarlega, vanda þær og láta þær helzt ekki fara fram, nema fyrir liggi nauðsynlegar upplýsingar. Ég hef ávallt litið svo á, að bak við þessa stofnun og tilkomu hennar af hálfu núv. ríkisstj. hafi verið tvö meginatriði. Fyrsta atriðið er það, að stofnunin var sett upp til að gera verulegar breytingar á valdakerfinu á Íslandi, - breytingar, sem felast í því, að viðamikil starfsemi með margvísleg völd og áhrif hefur verið flutt frá bankakerfinu og stofnun, sem var nátengd því, raunar undir stjórn þess, og sett undir nýja pólitíska stofnun. Það kann að vera, að einhverjar slíkar ráðstafanir til þess að flytja til hin raunverulegu völd séu eðlilegar, þegar nýjir aðilar taka við stjórn eftir að hafa verið í stjórnarandstöðu lengi. En það sakar ekki að gera sér grein fyrir því, hvað raunverulega er að gerast. Í öðru lagi er lýst yfir þeirri stefnu að efla beri áætlanagerð og skipulögð vinnubrögð með því að gera þá endurskipulagningu, sem felst í Framkvæmdastofnun ríkisins. Það er sérstaklega í sambandi við þetta seinna atriði, eflingu áætlanagerðar, sem Alþfl. tók þessu frv. á sínum tíma vel og studdi það, enda þótt hann lýsti því skýrt yfir, að hann væri ósamþykkur hinni pólitísku yfirstjórn kerfisins. Það verður mikið mál, þegar aðstæður leyfa, að ræða, hvernig stofnuninni hefur tekizt, sérstaklega þetta síðara hlutverk, um eflingu áætlanagerðar og breytt vinnubrögð. Eldri stofnanir hafa verið fluttar saman á einn stað. Það hefur verið minnt á, að þetta hafi kostað nokkrar millj. kr., nýtt húsnæði, nýjar gardínur, ný teppi. Það er auðvitað rétt. En í þessu sambandi tel ég einnig rétt að minna á, til þess að vera eins og síðasti ræðumaður sanngjarn, að þessar stofnanir voru sumar hverjar eða að einni undantekinni áður í vörzlu bankanna, og þrátt fyrir brottflutning þeirra heldur Landsbankinn áfram að byggja og Seðlabankinn bíður eftir því að geta byrjað að byggja. Allt húsnæði þar fyllist og er notað, svo að þjóðhagslega, held ég, að engu hafi verið tapað, nema hvað byggingarþörf bankanna ætti að vera örlítið minni, þó að varla sjái högg á vatni. Hins vegar væri rétt að athuga, hvort þessi flutningur stofnana saman hefur raunverulega bætt aðstöðu þeirra til að gegna meginhlutverkum sínum. Og þar held ég, að komi að því, sem ég og minn flokkur munum telja eina megingagnrýni, sem ástæða er til að flytja í dag, sem sagt þá að aðstaða til að vinna að aukinni áætlanagerð og öðru, sem því fylgir, hefur sáralítið batnað. Það hafa bætzt við hinir þrír pólitísku framkvæmdastjórar, en hið raunverulega starfslið, sem á að fást við áætlanagerðina, hefur lítið sem ekkert aukizt og aðstaða þess ekki batnað. Hins vegar er meira áberandi en áður, eftir að þessar stofnanir voru fluttar saman á einn stað, hversu mikið skortir á, að þær geti gegnt þeim áætlanahlutverkum, sem t.d. Alþ. hefur látið í ljós áhuga á með margvíslegum samþykktum síðustu 2–3 árin. Ég tel, að það þurfi að athuga, hvort ekki er þörf á að endurskoða þessa hlið málanna, til þess að stofnunin geti gegnt þessu öðru meginhlutverki sínu. Ég held, að það verði því miður ekki sagt, að Framkvæmdastofnunin hafi valdið neins konar straumhvörfum eða komið á teljandi breyttum vinnubrögðum við íslenzk efnahagsmál. Það verður að segja það eins og er, og ég vil að því leyti til harma það, því að ég er, eins og hv. síðasti ræðumaður hv., mjög fylgjandi því, að við hagnýtum okkur skynsamlega áætlanagerð í ríkari og betri mæli en við höfum getað gert hingað til. Það á að vera að ýmsu leyti hægara að gera þetta, þegar stofnanir, sem að því vinna, eru komnar saman, en eru ekki dreifðar hér og þar, eins og áður var. Ég mun ekki fara út í frekari umr. um stofnunina, en vil ítreka þá skoðun mína, að það verði tækifæri til þess, þegar ársskýrsla hennar í heild hefur verið birt og þm. hafa haft tíma til að kynna sér hana, að taka málið aftur fyrir og hafa þá ítarlegri umræður um þennan þýðingarmikla kjarna í stefnu núv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég mun ekki freista þess að ræða þessa skýrslu hér í heild, sem hæstv. forsrh. hefur flutt okkur um störf Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég ætlaði aðeins að gera hér nokkrar athugasemdir við einstök atriði. Þá vil ég fyrst vekja athygli á því, sem kom hér fram í máli hv. 2. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, að í vegáætlun, sem afgreidd var á síðasta þingi, var gert ráð fyrir því, að 120 millj. kr. færu til Norðurlandsáætlunar á árinu 1972. Reyndin varð sú, að það var ekki framkvæmt fyrir nærri svo háa fjárhæð, heldur mun í reynd hafa verið unnið fyrir um 105 millj. kr. á því ári. Síðan var í vegáætluninni gert ráð fyrir, að ákveðnar fjárhæðir gengju óskiptar til vegáætlunar á Norðurlandi 1973 eða á yfirstandandi ári, 1974 og 1975. Síðan ekki söguna meir. Hv. alþm. hafa ekki fengið neinar upplýsingar um, hvernig þessu fjármagni skuli varið. Það verður því ekki eingöngu það, að við þm. Norðurl. getum ekki sagt fólki, hvernig verja eigi vegafé á Norðurlandi, við getum ekki heldur sagt því, hvernig verði yfirleitt með framkvæmdir, vegna áformanna um 15% niðurskurð á fjárlögum. Það verða því heldur litlar upplýsingar, sem við getum gefið umbjóðendum okkar um það, hvernig á að standa að framkvæmdum þar í sveit á yfirstandandi ári. En ég vil freista þess að spyrja hæstv. forsrh., hvenær upplýsingar um það séu væntanlegar, hvernig fjármagni til vegáætlunar á Norðurlandi, Norðurlandsáætlunar, verði skipt. Hvenær er upplýsinga um það að vænta, og er það hugmynd hæstv. ríkisstj. og Framkvæmdastofnunar ríkisins að skipta þessu fé án alls samráðs við þm. og við heimamenn? Mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið haft samráð við heimamenn um þetta heldur. Ég vildi vænta þess, að hæstv. ráðherra svaraði því, hvenær upplýsinga um þetta er að vænta og hvernig ætlunin er að standa að þessu. Þetta, að það hefur ekki einu sinni tekizt að skipta þessu fé og setja fram skipulega áætlun um þetta, finnst mér nokkuð dæmigert um það, hvernig unnið hefur verið að þessum málum í Framkvæmdastofnun ríkisins. Kom fram í máli hæstv. ráðherra, að það væri mannaflaskortur hjá stofnuninni, sérstaklega á því sviði, er varðaði landshlutaáætlanir eða byggðaáætlanir. Ég þykist persónulega kunnugur því, að það fólk, sem starfar við slíkar áætlanagerðir, er a.m.k. mjög hæft fólk, en hvort það fær skipulega leiðsögu, hvort það fær að vita á hvaða forsendum það getur byggt sínar áætlanir, það er aftur önnur saga. Hæstv. ráðherra var ákaflega hógvær, þegar hann var að tala um byggðaáætlanirnar. Ég minnist þess frá umr. um Framkvæmdastofnun ríkisins, að það átti að gera áætlanir um alla skapaða hluti milli himins og jarðar, og hv. 4. þm. Norðurl. v. hafði a.m.k. ekki mikið álit á þeim áætlanagerðum, sem áður höfðu verið gerðar í byggðamálum. En mér sýnist, að sáralitið hafi bætzt við, nema ef vera kynni uppkast að Skagastrandaráætluninni, uppkast að áætlun fyrir eitt ákveðið byggðarlag, sem út af fyrir sig er góðra gjalda vert. En er nú ástæða til þess að guma mjög af slíku afreki? Það hefur verið upplýst hér á hv. Alþ. áður, að það hefur ekki fengizt samvinna við Framkvæmdastofnun ríkisins um ýmsar byggðaáætlanir, sem menn hafa á prjónum heima fyrir. En ég skal ekki lengja þessar umr. með því að ræða frekar um þetta. Þessi frammistaða finnst mér ákaflega ömurleg í einu orði sagt. Ég vil þá aðeins víkja að því, sem hæstv. ráðherra sagði, þegar hann lauk máli sínu, að hann sagðist hafa lagt áherzlu á það, þegar lög um Framkvæmdastofnun ríkisins voru hér til umr. á hinu háa Alþ., að reynslan af stofnuninni skæri úr um það, hvort gera þyrfti breytingar á þeim lögum eða ekki. Hins vegar forðaðist hann að setja fram eitthvert mat á því, hvort hann teldi, að sú reynsla, sem fengin væri af stofnuninni, gæti tilefni til breytinga. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að við sjálfstæðismenn vorum ákaflega gagnrýnir á það fyrirkomulag að hafa 3 pólitíska kommissara í stjórn þessarar stofnunar og raunar ýmis önnur ákvæði þeirra laga, þótt við værum efnislega samþykkir ýmsu, sem í frv. var. T.d. vorum við samþykkir því, að hagrannsóknadeildin starfaði eins og hún starfar nú, þ.e.a.s. ekki undir þessari pólitísku stjórn, heldur beint undir stjórn ríkisstj., sem er eðlilegt, því að það er beinlínis hlægilegt, að slík starfsemi sem hagrannsóknir heyri undir pólitíska stjórn, slíka stjórn, sem þarna er. Við vorum fylgjandi ýmsu af því, sem í þessu frv. var, en aðalgagnrýni okkar beindist að því, hvernig stjórn stofnunarinnar væri háttað. Nú væri ekki úr vegi, að hæstv. ráðherra segði okkur hér á hv. Alþ., hvert hans mat væri, hvort þessi stjórnskipan stofnunarinnar hefði gefizt vel að hans mati. Að lokum þá vil ég aðeins ræða um fjármögnun byggðasjóðs, um það ráðstöfunarfé, sem hann hefur haft. Það hefur mikið verið gumað af því, að ráðstöfunarfé hans hafi verið mjög aukið frá því sem var í tíð fyrrv. ríkisstj., vegna þess að honum eru ætlaðar nú 100 millj. kr. á ári á fjárlögum, en þetta framlag var einungis 15 millj. kr. áður. Hér er náttúrlega um umtalsverða aukningu að ræða á framlögum ríkissjóðs til byggðasjóðs. En það, sem hefur skeð í þessu efni, er að byggðasjóður hefur verið látinn taka á sig verulegar skuldbindingar vegna almennra stofnlána í landinu og þá fyrst og fremst vegna nýbyggingar fiskiskipa, sem nema hvorki meira né minna á s.l. ári, eftir því sem ráðherra gaf hér upplýsingar um, en um 150 millj. kr. Nú er það svo, að ýmsir af þessum ágætu skuttogurum koma náttúrlega byggðarlögum á landsbyggðinni til góða. Hitt er svo annað mál, að þegar við sjáum þetta, annars vegar þá hækkun, sem er frá ríkissjóði til byggðasjóðs, og hins vegar þær skuldbindingar, sem byggðasjóður hefur verið látinn taka á sig vegna þessara skipakaupa, þá er ráðstöfunarfé til annarra hluta beinlínis skert, og þetta álít ég að þurfi að hafa oftar í huga og stjórnarsinnar að upplýsa oftar en þeir gera, þegar þeir eru að tala um, hvað byggðasjóður hafi verið efldur, enda held ég, að öllum, sem hafa komið nálægt þeim málum, beri saman um, að þar þurfi að gera allmiklu betur. Raunar kom það fram í ræðu hæstv. ráðherra, því að hann gat þess, að 233 millj. kr. hefði vantað upp í lánsloforð um áramót.



Herra forseti. Ég fer ekki að ræða þessa skýrslu, sem hæstv. forsrh. gaf hér áðan, til þess finnst mér ekki vera tækifæri, vegna þess að þm. höfðu ekki heyrt hana áður og sumt af því, sem hæstv. forsrh. sagði, heyrðist ekki vel yzt út í horn í salnum. Ég stend hér upp af sérstöku tilefni, þ.e. vegna Suðurlandsáætlunar. Eins og hv. alþm. muna, var í ársbyrjun 1972 samþ. þál. hér í hv. Alþ. um áætlunargerð fyrir Suðurland. Hæstv. forsrh. skrifaði Framkvæmdastofnuninni, að ég ætla í maí, og lagði fyrir hana að vinna að þessari áætlunargerð. Sveitarstjórnarsamband Suðurlands hefur haft samband við Framkvæmdastofnunina, forstjóra hennar, framkvæmdaráðið, og með samþykki Framkvæmdastofnunarinnar hefur verið unnið sleitulaust að áætlunargerð fyrir Suðurland. Út af fyrir sig finnst mér það vera þakkarvert, að Framkvæmdastofnunin samþykkti það, að ráðizt væri í þessa áætlunargerð. Framkvæmdastofnunin tók fram, að hún hefði ekki mannafla til þess að flýta þessu verki, en samþykkti, að verkið væri unnið utan stofnunarinnar. Hagvangur h/f og fleiri hafa unnið að áætlunargerðinni í samráði við framkvæmdastjóra sveitarstjórnasambands Suðurlands. Þetta hefur gengið tiltölulega vel, og fyrri hluti áætlunargerðarinnar hefur verið gefinn út í bókarformi. Er nú unnið að seinni hluta áætlunargerðarinnar. Áfallinn kostnaður er 2.6 millj. kr., og það, sem er ógreitt, er 1.4 millj. kr. Ágreiningur hefur risið upp á milli sveitarstjórnasambandsins og Framkvæmdastofnunarinnar um greiðslu, ekki um það, hvort Framkvæmdastofnunin muni greiða kostnaðinn, því að vitanlega stendur Framkvæmdastofnunin við að greiða kostnaðinn, þar sem verkið hefur verið unnið með samþykki stofnunarinnar. Ágreiningurinn hlýtur þess vegna að vera aðeins um það, hvenær þetta verður greitt. Og ég vil afsaka Framkvæmdastofnunina að nokkru leyti með því, að þeir hafa sagt, að þeir hefðu ekki fjármagn að sinni til þess að greiða þetta. Út af fyrir sig getur það verið afsakanlegt, og ég vil aðeins við þetta tækifæri draga þetta fram. Í sannleika sagt hef ég ekki haft stórar áhyggjur út af þessum ágreiningi, sem upp hefur komið á milli stofnunarinnar og sveitarstjórnarsambandsins, vegna þess að ég er handviss um, að þetta verður greitt, vegna þess að verkið er unnið í samráði við stofnunina. Hæstv. forsrh. gerði það, sem vænzt var af honum, að skrifa bréfið á s.l. vori. Ég vil í tilefni af því, sem hefur gerzt í þessum málum, vænta þess, að forsrh. ljái því lið, ef með þarf, að kostnaðurinn við áætlunargerðina verði að fullu greiddur, ef ekki á þessu ári, vegna þess að fjármagn vantar, þá verði gert ráð fyrir því í áætlun stofnunarinnar á næsta ári. Við þm. Sunnl. erum sanngjarnir menn og skilningsríkir, ef í það fer, og gerum ekki ósanngjarnar kröfur. Þess vegna finnst mér ekki vera tilefni til þess að hefja neinar ádeilur hér á Framkvæmdastofnunina, þótt hún hafi ekki snarað út þessu fjármagni. Ég vil aðeins nota tækifærið til þess að geta um það, sem hefur gerzt í þessu, og minna á það, að enn er unnið að áætlunargerðinni, og reikna má með, að þegar verkinu er lokið, verði ógreiddur kostnaður talsvert á 3. millj. kr. Ef ekki er unnt að fá þetta fjármagn á þessu ári, verður með einhverjum hætti að ýta þessari skuld á undan sér fram á næsta ár. Ég sé, að formaður framkvæmdaráðsins er hér í hv. d., og gleðst ég yfir því, að hann hlustar á mál mitt og skrifar þetta til minnis. Í sjálfu sér var erindi mitt hingað í ræðustólinn að þessu sinni ekki annað en þetta. Ég sé ekki ástæðu til, - sérstaklega líka vegna þess, að hæstv. forsrh. hefur boðað, að þm. verði send sú skýrsla, sem hann gaf hér í dag, - ástæðu til að ræða þetta mál frekar nú. Það verður sjálfsagt gert í haust, þegar þm. hafa kynnt sér allt innihald skýrslunnar, sem hlýtur þá að vitna um starfsemi stofnunarinnar. Og vitanlega verður forvitnilegt að sjá upplýsingar um lánveitingar og annað til hinna ýmsu atvinnugreina og til hinna ýmsu kjördæma í landinu, hvernig stofnuninni hefur tekizt að úthluta fjármagninu á sem réttlátastan hátt og þannig, að það hafi sem mest þjóðhagslegt gildi fyrir þjóðfélagið. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að hann væri reiðubúinn til þess að beita sér fyrir breytingu á stofnuninni, ef reynslan sýndi, að þess væri þörf. Þetta finnst mér ágætt. Ég fyrir mitt leyti hef talið, að það væri þörf á að breyta stofnuninni, enda þótt ég hafi ekki enn mjög náin kynni af henni. Og mér finnst satt að segja, að lesa megi það út úr orðum hæstv. forsrh., að hann telji þetta jafnvel vera nauðsynlegt. Ef hæstv. forsrh. liti svo á, að stofnunin væri harla góð í því formi, sem hún nú er, þá held ég, að hann hefði látið það ótvírætt í ljós. En ég heyrði hæstv. forsrh. alls ekki minnast á það, að stofnunin væri ágæt af verkum sínum, heldur miklu frekar minna hv. þm. á það, sem ætti þá að verða til þess að sætta þá við það, sem gert hefur verið, að hann, hæstv. forsrh., væri reiðubúinn að beita sér fyrir breytingum, ef reynslan sýndi, að þarna mætti margt betur fara. Mér finnst þetta vera vel mælt. Ég tel eðlilegt, að það sé leiðrétt hér nokkuð, sem hæstv. forsrh. sagði um kostnað við stofnunina og hv. 2. þm. Vestf. leiðrétti ekki, enda þótt hann gerði kostnaðinn að umtalsefni. Hæstv. forsrh. sagði, að kostnaður við stofnunina árið 1972 hefði numið 32.8 millj. kr. Nú man ég ekki, hvenær stofnunin tók til starfa. Ég held, að það sé alveg útilokað, að hún hafi starfað meira en 9 mánuði á árinu 1972, kannske ekki nema 8. Þess vegna er það, að ef stofnunin hefði starfað allt árið, hefði kostnaðurinn ekki orðið 32.8 millj., hann hefði alla vega farið yfir 40 millj., sé miðað við það, að þessar 32.8 millj. séu fyrir 9 mánaða starfstíma. Svo koma 7 millj. í stofnkostnað, teppin og gluggatjöldin, sem endast vitanlega lengur en eitt ár, og ekki sanngjarnt að færa það allt saman á kostnað ársins 1972. En af þessu sýnist mér vera ljóst, að stofnunin sé nokkuð dýr. Hæstv. forsrh. hefur afsökun og hann hafði vaðið fyrir neðan sig, þegar verið var að ræða frv. til laga um Framkvæmdastofnunina. Ég man eftir því, að ég kom með fsp. til hæstv. forsrh. um það, hvað ætla mætti, að stofnunin mundi kosta, eða hve mikil kostnaðaraukning yrði af rekstri stofnunarinnar, miðað við það, sem framkvæmdasjóður, atvinnujöfnunarsjóður og Efnahagsstofnunin höfðu kostað. Hæstv. forsrh. sagði: Eg veit það ekki: Og það getur enginn álasað honum fyrir það. Það hefði verið miklu frekar ámælisvert, ef hann hefði sagt: Þetta verður sem sagt enginn kostnaðarauki. En mér sýnist, að stofnunin sé nú allt að því helmingi dýrari í rekstri en hinar þrjár stofnanir, sem ég áður nefndi, og sannleikurinn er sá, að það er grunur minn og margra annarra hv. þm., að afköst stofnunarinnar séu ekki meiri að verkum heldur en hinna þriggja stofnana, sem kostuðu helmingi minna en Stofnunin (með stóra essinu). Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að þreyta þm. meira á tali um þetta að sinni, tel eðlilegt, að það bíði til haustsins, þegar við vonandi aftur komum öll saman. Þá höfum við fengið þá skýrslu, sem hæstv. forsrh. lofaði að útbýta, og þá verður þetta allt ljósara en það er enn í dag.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í minni frumræðu, að mér finnst það eðlileg vinnubrögð, að þessi mál verði rædd á haustþingi, og það sé ekkert því til fyrirstöðu, eftir að menn hafa fengið í hendur prentaða skýrslu og geta athugað þessi mál. Ég er ekkert að leyna því eða afsaka það, að ég tel þetta í raun og veru ekki heppilegt, að leggja skýrslu sem þessa svo seint fram sem nú er gert, og ég verð að taka það á mig. Ég tel líka, að í þessu ákvæði, 11. gr., felist ekki endilega, að það þurfi að lesa upp þessa skýrslu, heldur álit ég fyrir mitt leyti, að það séu heppilegri vinnubrögð, að sú skýrsla sé fjölrituð eða prentuð og henni deilt út á meðal þm., og þann hátt mundi ég vilja hafa á, ef það félli í minn hlut að gefa slíka skýrslu oftar. Ég er ekkert að mæla mig undan ábyrgð í þessu sambandi, en verð þó að segja það, að 12. febr. s.l. sendi ég bréf til stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar og óskaði eftir þessari skýrslu. Það er mjög stutt síðan þessi skýrsla barst mér í hendur og því miður þá ekki alveg fullfrágengin. Þess vegna get ég ekki tekið undir og mér kemur það dálitið ókunnuglega fyrir sjónir, að hv. þm. Benedikt Gröndal skuli deila á mig fyrir að lesa ekki upp alla skýrsluna, sem er full af talnaröðum og slíkum uppsetningum, að hún er í sjálfu sér óhæf til upplesturs. Þess vegna valdi ég þann kost að taka, að mér fannst, nokkuð skýran útdrátt úr þessari skýrslu, útdrátt, sem var kominn frá þeim deildum sérstaklega, sem fjölluðu um hvern þann þátt fyrir sig, sem undir þær heyrði. Mér þótti það í sjálfu sér nokkuð merkilegt, að hér skyldu taka fyrstir til máls og ríða á vaðið tveir stjórnarmenn í Framkvæmdastofnuninni. Nú er það svo samkv. skýrum lögum Framkvæmdastofnunarinnar, og þannig er það í framkvæmd, að allar lánveitingar, allar styrkveitingar eru ákveðnar af stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, en ekki af framkvæmdaráðinu. Enn fremur eru allar almennar ákvarðanir um áætlanir teknar af stjórninni, en ekki framkvæmdaráðinu. Það er rétt, að ég sendi að sjálfsögðu Framkvæmdastofnuninni allar þær þál., sem hér voru samþ. um áætlanagerðir, en síðan var það svo auðvitað verkefni stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar að taka þær til athugunar og ákveða, í hvaða röð starfsmenn stofnunarinnar, í þessu tilfelli áætlanadeildin, skyldu taka þau til meðferðar. Og það er stjórn stofnunarinnar, sem hefur raðað því niður, hvaða áætlanir skyldu teknar fyrir af áætlanadeildinni og unnið að, en ekki sú pólitíska stjórn, sem fundið er að, að sett hafi verið yfir þessa stofnun. Ég fæ fundargerðir stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, og auðvitað hefðu þessir ágætu stjórnarmenn eðlilega haft færi á því að koma á framfæri á fundum stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar þeim áhugamálum sínum, sem þeir lýstu hér áðan, um eflingu áætlanagerðar o.fl. Ég hef ekki rekizt á neina sérstaka liði í fundargerðunum um það frá þeirra hálfu. En það má vera, að mér hafi nú yfirsézt eitthvað í því efni. En vill þá þessi hv. þm. og þeir, sem í stjórn stofnunarinnar sitja, halda því fram, að það hafi verið beitt pólitískri misnotkun við úthlutun lána og styrkja eða ákvörðun um áætlanagerðir? Ég hef veitt því athygli, að langoftast eru þessar ákvarðanir teknar með shlj. atkv., en þó ekki alltaf. En þá hef ég líka veitt því athygli, að atkvgr. um einstakar lánveitingar eða styrkveitingar hafa ekki farið eftir pólitískum línum, heldur hafa þá verið einhver önnur sjónarmið, sem þar hafa ráðið. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þessir hv. stjórnarmenn Framkvæmdastofnunarinnar vilji halda því fram að pólitísk misnotkun hafi átt sér stað við ákarðanir í þessu efni. Ég vona, að þeir viðurkenni, að þessi verk hafi verið unnin eftir beztu samvizku, og það eru ekki framkvæmdaráðsmennirnir, sem taka ákvarðanirnar um það. Hitt er auðvitað rétt, að þeir undirbúa málin og gefa sínar skýrslur og upplýsingar til stjórnarinnar. Þá kem ég að því, sem ég tel, að hafi orðið framför við þessa stofnun, og það er það, að framkvæmdastjórarnir, a.m.k. sumir hverjir, hafa gert allmikið að því ásamt ýmsum starfsmönnum þessarar stofnunar að ferðast út um land og kynna sér aðstæður þar og fyrirtæki þau, sem óskað hefur verið eftir fyrirgreiðslu til, og þeir hafa síðan gefið skýrslur um það. Ég efast ekkert um, að með þessum hætti hefur verið hægt að komast að skynsamlegri niðurstöðu um ýmis atriði en annars hefði verið hægt. Ég á ekki von á því, að hv. stjórnarmenn Framkvæmdastofnunarinnar lasti þessi vinnubrögð, a.m.k. er mjög skammt síðan ég las það í sjálfstæðisblaði frá Siglufirði, að þangað hafi einn framkvæmdaráðsmaður komið, og það var látið mikið yfir hans komu þangað og þeim skiptum, sem hann hefði átt þar við fyrirtæki nokkurt, og hvernig hann hefði kynnt sér málið, þannig að ég get ekki fallizt á, að þar hafi verið um að ræða nokkra pólitíska misnotkun í þessu sambandi. Ég á ekki heldur von á því, að þeir vilji halda því fram í alvöru, að svo hafi verið. Ég endurtek enn, að allar hinar raunverulegu ákvarðanir eru í höndum þessarar stóru stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar, sem er skipuð fulltrúum allra flokka, og eftir því sem ég veit bezt, eru engan veginn fátíðir fundir í þeirri stjórn. Ég hygg, að það sé um það bil hálfsmánaðarlega eða því sem næst, - má þó vera, að það falli niður fundir einstöku sinnum, ég skal ekki fullyrða það, - en ég hef séð það á fundargerðunum, að það eru æði oft fundir haldnir í þessari stjórn og þar eru einmitt æðimörg mál tekin fyrir. En hlutverk framkvæmdastjóranna er, má segja, að vissu leyti venjuleg framkvæmdastjórastörf, að sjá um framkvæmd þeirra ákvarðana, sem teknar eru í stjórn stofnunarinnar, undirbúa mál fyrir fundi stofnunarinnar o.fl. í því sambandi. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði um hin sjálfvirku lán til skipa og báta og eitthvað fleira. Það er mjög stór upphæð, og þær reglur giltu allt árið 1972. En þeim var breytt um áramót, þannig að þau lán eru ekki sjálfvirk lengur. Það þýðir auðvitað ekki, að það séu ekki eftir sem áður veitt þessi eða sams konar lán til fyrirgreiðslu við bátakaup og skipasmíðar, þegar ástæða er til að mati stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar. Það má vel vera, að ég og aðrir hefðum kosið, að það væri hægt að efla áætlanagerð meira en gert hefur verið. Ég hygg þó, að það geti engum blandazt hugur um, að það hefur orðið ótvíræð framför í því efni. Hins vegar er það svo, eins og ég hygg að ég hafi tekið fram, þegar ég mælti fyrir frv. á sínum tíma, að áætlun er ekki neitt, sem unnið er á einum degi eða í skyndingu. Það tekur sinn tíma að vinna að áætlunum, og þær verður að undirbyggja með ýmsum þáttum. Það er ekki alltaf auðvelt að sjá árangurinn af áætlunarstarfinu alveg í skyndingu. Það get ég líka sagt í sambandi við það, sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði, að hann hefur einmitt unnið að þessum störfum og er kunnugur því, hvernig þau gerast. Hann veit það kannske manna bezt, þeirra sem hér eru, að það er ekkert áhlaupaverk að gera áætlun. Hann hafði einu sinni það hlutverk að vinna að áætlanagerð, - áætlanagerð fyrir Norðurland. Hann skilaði áætlanagerð, sem kölluð var atvinnumálakafli, skulum við segja, fyrir Norðurland. Það var ekki sundurliðuð áætlun, sem ég vil ekkert vera að álasa honum fyrir, vegna þess að það er ekki auðvelt verk að vinna alveg sundurliðaða áætlun. En það tók sinn tíma að gera þetta almenna yfirlit, enda þótt það væri ekki frekar sundurliðað en það var. Og sjálfsagt er það alveg eins með þá starfsmenn, sem vinna í áætlanadeildinni nú, að þeir vilja vinna verk sitt vel. Það tekur sinn tíma að láta frá sér fara alveg. sundurliðaðar áætlanir. Það eru mörg atriði, sem þarf að kanna, ef á að vera nokkurt vit í áætlununum. Út af þeirri spurningu, sem hv. þm. beindi til mín viðvíkjandi skiptingu vegafjár samkv. Norðurlandsáætlun, vil ég segja það, að ég vænti þess, að sú skipting geti átt sér stað innan skamms. Sú skipting verður eðlilega, eins og alltaf hefur átt sér stað, gerð í samráði við þm. Norðurlands. Það eru ekki nema nokkrir dagar síðan framkvæmdaáætlunin var endanlega afgreidd, og þó að þetta hafi staðið í frv. og áætlun, þá var ekki tímabært í sjálfu sér að fara að taka ákvarðanir þar um, fyrr en það lá endanlega fyrir, að frá þessu mundi verða gengið á þennan hátt. Ég vona, að þetta svar dugi við því, sem hann spurði um. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, sagði varðandi framkvæmdaáætlun fyrir Suðurland, þá hefur Framkvæmdastofnunin látið frá sér fara aths. við það, sem var haldið fram af framkvæmdastjóra sveitarfélagasambandsins í Suðurlandskjördæmi. Þær aths. voru á þá lund, að í fyrsta lagi hefði framkvæmdastjórinn haft mikil samráð við ýmsa starfsmenn stofnunarinnar, þannig að þeir með þeim hætti hefðu e.t.v. lagt sitt af mörkum til áætlanagerðarinnar. Í öðru lagi var tekið fram í þeim aths., sem frá stofnuninni komu, að sum atriði í þessari Suðurlandsáætlun eða 1. hefti, sem út er komið, hefðu beinlínis verið unnin í Framkvæmdastofnuninni, eins og t.d. arðsemisathugun og áætlun um vegaframkvæmdir. Enn fremur var skýrt frá því, að fundir hefðu verið haldnir með framkvæmdaráði á Suðurlandi, skilst mér, og framkvæmdaráðsmenn hefðu tekið þátt í fundum sveitarfélagasambandsins á Suðurlandi um þessi mál. Þeir bentu enn fremur á það í þessum aths., að þeir hefðu í sambandi við greiðslu kostnaðar við þessa áætlun notað þær ítrustu lagaheimildir, sem þeir teldu sig hafa, og greiddu kostnað 1972 að upphæð 500 þús., og 1973 er áætlað að greiða 640 þús. En viðvíkjandi því, sem hann sagði að öðru leyti um þetta, vil ég svara því til, að ef þessi áætlun verður unnin þannig, að hún fullnægi algerlega þeim kröfum, sem Framkvæmdastofnunin gerir um áætlanagerðir, þá finnst mér það aðalatriði, en ekki hitt, hvort hún er unnin af takmörkuðu starfsliði í Framkvæmdastofnuninni eða af öðrum hæfum mönnum, sem aðrir hafa á að skipa. Og ef áætlanagerðin verður sem sagt þannig úr garði gerð, þá get ég svarað því til, að ég mundi vilja beita áhrifum mínum til þess, að stofnunin tæki þátt í þeim kostnaði eða að hann yrði greiddur. Ég verð að. vísu að segja þetta með þeim fyrirvara, að ég veit ekki, hve áhrif mín í þessu efni ná langt og hvort ég hef nokkuð í sjálfu sér um þetta að segja, því að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar er mjög sjálfstæð og tekur sínar ákvarðanir. En a.m.k. get ég og er mér frjálst að beina tilmælum til hennar, og það mundi ég sem sagt gera, ef þetta yrði fullkomin áætlanagerð. Ég skal svo, herra forseti, ekki lengja þetta mál meira. Ég vænti þess, að það verði hægt að fella sig við það, sem ég hef stungið upp á, að það verði hægt að hafa ítarlegri umr. um þetta málefni, þegar menn hafa gleggri gögn í höndunum.



Herra forseti. Hér hafa orðið nokkrar umr. um starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins og mun ég taka upp þráðinn, þar sem hann slitnaði hér fyrir kvöldmatinn, þótt ekki verði sagt, að tekið sé til óspilltra málanna, þar sem flestir þm. eru nú í burtu og fáir komnir aftur og sumir þeirra, sem hér voru helzt að ausa af sínum vizkubrunnum, láta sig síðan vanta. Svo að ég víki hér aðeins að orðum hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og kvörtunum hans yfir því, að skýrsla um starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar hefði ekki verið lögð öll fyrir stjórn hennar, áður en efni hennar var kynnt, þá er rétt að gera grein fyrir því hér, að um er að ræða 2 skýrslur í þessu máli. Í fyrsta lagi er það skýrsla Framkvæmdastofnunarinnar, sem er mjög ítarleg greinargerð um alla starfsemi stofnunarinnar á s.l. ári. Þessi skýrsla hefur enn ekki verið gefin út formlega, ekki verið birt. Ég geri hins vegar ráð fyrir því, að við það verði staðið, sem ákveðið var og tilkynnt var á síðasta stjórnarfundi, að stjórnarmönnum gefizt kostur á að skoða hana og gera athugasemdir við hana, áður en hún verður endanlega frágengin og gefin út. Hin skýrslan, sem um er að ræða, er svo aftur sú, sem hæstv. forsrh. er ætlað að flytja og hann hefur flutt hér, að sjálfsögðu á eigin ábyrgð, þar hefur hann fyrst og fremst stuðzt við drög að hinni væntanlegu skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar. En eins og hér kom fram áðan, las hann ekki upp úr þeirri skýrslu nema litinn hluta og hefði sjálfsagt þurft að vera að meiri hluta dagsins til þess að koma henni allri til skila hér á fundinum. Ég kem þessu hér að, til þess að þetta valdi ekki neinum misskilningi. Hér urðu áðan nokkrar umr. um samgöngumálaáætlun Norðurlands, einkum vegna ummæla hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og Lárusar Jónssonar um hana og fsp. þeirra til hæstv. forsrh. í því sambandi. Hv. þm. Lárus Jónsson hélt því fram, að engin samráð hefðu verið höfð við heimamenn í sambandi við þessa áætlunargerð og þeir hefðu þar hvergi nærri komið. Ég þarf næstum ekki að taka það fram, að fullyrðing hv. þm. byggist á misskilningi.  (Gripið fram i: Það var átt við 1973.)  Já, ég er líka að tala um áætlun fyrir 1973. Og ég get upplýst, að það hefur verið unnið að þessari áætlun undanfarnar vikur og haft hefur verið samráð við heimamenn í þessu sambandi og þá fyrst og fremst við samgn. Fjórðungssambands Norðurlands. Það er verið að setja á blað einmitt um þessar mundir fyrstu drög þessarar áætlunar í beinu framhaldi af því, að nú hefur verið samþykkt formlega hér á Alþ. fjárveiting til þessarar áætlunar, og það er ætlunin, að þessi fyrstu drög verði rædd frekar í samgn. Fjórðungssambandsins, áður en að lengra verður haldið. Þessi áætlun er að sjálfsögðu samin ekki aðeins af starfsmönnum áætlunardeildar Framkvæmdastofnunarinnar, heldur og með ráðum vegamálaskrifstofunnar, og það eru þessir aðilar, sem ganga frá þessum fyrstu drögum. Ég geri síðan ráð fyrir því, að innan skamms verði unnt að leggja þessa áætlun fyrir stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, sem fjallar þá endanlega um hana af hálfu Framkvæmdastofnunarinnar, og síðan verður hún send til ríkisstj. til endanlegrar staðfestingar. Ég tel eðlilegt og er sammála hæstv. forsrh. um það, að á einhverju stigi málsins gefist þm. þessara tveggja kjördæma tækifæri til að fylgjast með því, sem verið er að setja á blað í þessu sambandi, og gefist kostur á að gera athugasemdir við áætlunina, áður en hún verður fullfrágengin. Í sambandi við þessa athugasemd vil ég minna hv. þm. á, að það hefur aldrei staðið til, að samgönguáætlun af þessu tagi yrði afgreidd á Alþ., ekki frekar en aðrar áætlanir. Í lögum um Framkvæmdastofnunina er tiltekið, með hvaða hætti áætlanir hér á landi skuli samdar og gerðar og samþykktar, og það gerist fyrst og fremst á þennan hátt, að áætlunin er samin í Framkvæmdastofnuninni í samráði við ýmsa aðila og síðan er hún send ríkisstj. til staðfestingar, en þessar áætlanir eru ekki afgreiddar með einum eða neinum hætti hér á Alþ., þannig að þáttur þm. Norðurl. í þessu sambandi hlýtur fyrst og fremst að vera sá, að þeim gefist kostur á að koma á fund með þeim mönnum, sem að áætluninni vinna, og ræða við þá um efni áætlunarinnar. Ég get tekið undir það, að kannske er þessi áætlunargerð helzt til seint á ferðinni og hefði verið æskilegt, að hún hefði verið fullbúin fyrr. En ástæðurnar eru að sjálfsögðu fyrst og fremst þær, að bæði hafa arðsemisútreikningar í sambandi við hina ýmsu möguleika, sem til greina koma, dregizt á langinn, og í öðru lagi lá ekki fyrir, hversu mikið fjármagn yrði til ráðstöfunar, og var auðvitað ekki eðlilegt að fara að drífa í því að ganga frá þessari áætlun, fyrr en það lægi fyrir. Nokkrir hv. þm. gerðu fjárhagsmálefni Framkvæmdastofnunarinnar að umræðuefni sínu hér áðan og nefndu þar m.a., að kostnaður við störf hinna þriggja stofnana, sem runnu inn í Framkvæmdastofnunina, hefði numið 20 millj. 840 þús. kr. á árinu 1971, en samkv. reikningum kæmi nú í ljós, að kostnaður við starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar hefði numið 32 millj. 817 þús. kr., og menn hafa viljað halda því fram, að þarna væri um einhvern gífurlegan ofvöxt að ræða eða óeðlilega eyðslu fjár. Þar við bættist, að hv. 1. þm. Sunnl., Ingólfur Jónsson, reyndi að gera því skóna, að raunverulega væri kostnaður við starfsemi stofnunarinnar á ársgrundvelli miklu meiri en þessu næmi, vegna þess að stofnunin hefði ekki starfað allt árið, heldur sennilega í hæsta lagi í 9 mánuði og því væri rekstrarkostnaðurinn hlutfallslega þeim mun meiri. Allt er þetta að sjálfsögðu á miklum misskilningi byggt. Ég vil taka fram í sambandi við aukningu rekstrarkostnaðarins almennt, að þar er að sjálfsögðu fyrst og fremst um aukinn launakostnað að ræða, sem skýrist m.a. af talsvert mikilli sveiflu í launakostnaði almennt hjá opinberum starfsmönnum milli þessara tveggja ára. Í öðru lagi kemur þarna að sjálfsögðu til ýmiss konar kostnaður, sem er í tengslum við samruna þessara stofnana, og að sjálfsögðu enginn vafi á því, að kostnaður við rekstur þessarar stofnunar á fyrsta ári hennar er meiri, þegar hún býr við mjög óhentug starfsskilyrði, og fyrstu 9 mánuðina er hún m.a. á þremur stöðum til húsa. Ég held, að það þurfi ekki mikilla skýringa við, að kostnaðurinn sé m.a. af þessum sökum heldur meiri en ætti að vera, þegar starfsemin er komin á eðlilegan grundvöll. Hvað snertir fullyrðingu hv. þm. Ingólfs Jónssonar um starfstímann, þá er því ósköp einfaldlega til að svara, að starfstími stofnunarinnar hófst formlega séð 1. jan. 1972, og þar er enginn einn mánuður undanskilinn, heldur allir meðtaldir. Og það voru engir tveir eða þrír mánuðir, sem liðu, þar til stofnunin komst öll til húsa á einum stað, það voru 9 mánuðir, sem liðu þar til svo varð, stofnunin var ekki komin á einn stað fyrr en 1. sept. á s.l. ári, og allan þann tíma voru ákveðnir þættir í starfsemi stofnunarinnar á vegum annars vegar Seðlabankans og hins vegar Landsbanka Íslands. Í upphafi ársins voru gerðir samningar af hálfu Framkvæmdastofnunarinnar við þessa tvo ríkisaðila um, að þeir önnuðust rekstur þessara þátta stofnunarinnar, - það var annars vegar starfsemi framkvæmdasjóðs og hins vegar starfsemi atvinnujöfnunarsjóðs, - þar til stofnunin væri komin í eitt húsnæði, hefði húsnæði fyrir sína starfsemi. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að leggja mikið á mig til að sannfæra menn um það, að að sjálfsögðu tóku þessar stofnanir fulla greiðslu fyrir þá þjónustu, sem þær veittu stofnuninni, og það kom að sjálfsögðu í hlut Framkvæmdastofnunarinnar að greiða laun þeirra manna, sem á þann hátt voru að störfum hjá stofnuninni, þó að þeir væru ekki formlega séð á launalista þar. Hv. þm. Ingólfur Jónsson vék hér nokkuð að gerð Suðurlandsáætlunar og get ég ekki annað sagt um hans málflutning en að þar kom fram kurteisleg ábending um, að við gerð þessarar áætlunar hefði verið eytt svo og svo miklu fjármagni og það þyrfti að leita leiða til að leysa þann vanda, sem þar væri upp kominn, og hef ég í sjálfu sér ekkert við hans málflutning að athuga. Ég verð hins vegar að segja það hreinskilnislega, að það gegnir nokkuð öðru máli um þann málflutning, sem forstöðumenn Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi hafa haft í frammi á opinberum vettvangi í þessu sambandi, því að þeirra málflutningur hefur vægast sagt verið fyrir neðan allar hellur og þeir hafa leyft sér að ráðast með ósönnum ásökunum á Framkvæmdastofnunina af litlu tilefni. Í sambandi við svokallaða Suðurlandsáætlun vil ég strax taka það fram, að enn sem komið er er ekki um neina áætlun að ræða, sem getur borið nafn með réttu. Það, sem gert hefur verið, er að sjálfsögðu fyrst og fremst það, að safnað hefur verið gögnum og samdar miklar og stórar skýrslur til undirbúnings því verki, sem mun vonandi hefjast innan tíðar, að gerð verði sérstök Suðurlandsáætlun. Þessi gagnasöfnun og skýrslugerð hefur borizt flestum þm, að ég hygg, og er í bók af þykkara taginu, eins og flestir munu vita. Framkvæmdastofnunin hefur greitt samtökum sveitarfélaga á Suðurlandi til þessa verks 500 þús. kr. á s.l. ári, og á þessu ári verður upphæðin hækkuð sem nemur launahækkun starfsmanna, sem við slík áætlunarstörf fást, og auk þess verða nú greidd öll launatengd gjöld, sem áður voru ekki greidd, þannig, að upphæðin er allmiklu hærri en hún var á síðasta ári. Á næsta ári mun áfram verða haldið þessum greiðslum, og mun ekki standa neitt á því. Ég get fullvissað hv. þm. um, að sérstakar óskir samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi um, að Framkvæmdastofnunin taki þátt í kostnaði þeim, sem samtökin hafa haft af þessari áætlunargerð umfram það, sem ég hef nú talið, verða að sjálfsögðu teknar til athugunar, þegar gerð verður næsta fjárhagsáætlun fyrir Framkvæmdastofnunina, og ég tel, að það geti vel komið til greina, að einhver kostnaður, sem samtök sveitarfélaga hafa haft af þessu verki verði greiddur. Það verður að sjálfsögðu að skoðast í samhengi við það, sem gert er fyrir önnur landshlutasamtök. En ég er sannfærður um það, að hv. þm. Ingólfur Jónsson er það sanngjarn maður, að hann sér, að það er alveg útilokað mál, að ein landshlutasamtök geti ráðið næstum því eins marga starfsmenn og þeim kemur til hugar og látið þá starfa í langan tíma og sent síðan reikninginn á opinbera stofnun eins og Framkvæmdastofnunin er, án þess að nokkrar ákvarðanir hafi áður verið um það teknar eða um það fjallað með eðlilegum hætti í stjórn þessarar stofnunar eða gert ráð fyrir því í fjárhagsáætlun hennar. Ég er hræddur um, að hv. þm. Matthías Bjarnason yrði nú dálitið skrýtinn á svipinn og færi að býsnast eigi litið yfir hækkuðum rekstrarkostnaði hjá þessari ágætu stofnun, ef þannig væri farið að, og ég er sannfærður um, að við erum sammála um það, að slík vinnubrögð gætu ekki gengið. Hvað gerð byggðaáætlana snertir í þessari stofnun, get ég fúslega tekið undir það, sem hér hefur komið fram, að það verk gengur sjálfsagt hægar en við hefðum margir óskað eftir. Ég verð hins vegar að gefa þá yfirlýsingu, að vonir mínar um mjög verulega aukinn skrið í áætlunargerð á þessu sviði eru fyrst og fremst bundnar við landshlutasamtök eins og Samtök sveitarfélaga á Suðurlandi, og ég tel engum vafa undirorpið, að frumkvæðið verði þar að vera fyrst og fremst. Framkvæmdastofnunin mun hins vegar veita ýmiss konar almenna þjónustu í þessu sambandi. Hún mun veita starfsmönnum, sem við þessa áætlunargerð fást, ýmiss konar leiðsögn. Nú er verið að vinna að því að safna gögnum um mannafla, tekjuskiptingu og félagslega aðstöðu í öllum landshlutum. Og það er unnið að því að setja þessi gögn upp í kerfi, sem hægt verði að halda við, þannig að stöðugt sé hægt að afla upplýsinga um það, hvernig staðan er í hverjum landshluta á hverjum tíma, svo að ekki þurfi að gera út af örkinni sendinefnd aftur og aftur, eins og löngum hefur tíðkazt hjá okkur, til þess að safna gögnum og gera langar skýrslur, heldur sé hægt að hafa þessar upplýsingar við höndina á einum stað og grípa til þeirra, þegar á þeim þarf að halda. Ég er sannfærður um, að einmitt þetta verk verður landshlutasamtökunum geysilega mikill styrkur í starfi þeirra að áætlunargerð, og ef þetta verk hefði þegar legið fyrir, er ég viss um, að æðiháar fjárhæðir, sem Samtök sveitarfélaga á Suðurlandi hafa nú eytt í gagnasöfnun og skýrslugerð, hefði mátt spara. Framkvæmdastofnunin mun hverju sinni leggja áherzlu á að athuga sérstaklega vandamál þeirra staða, sem eiga við erfiðust vandamál að glíma og hægt er að segja að séu að dragast aftur úr að einhverju leyti. Á meðan starfskraftar stofnunarinnar eru ekki meiri en þeir eru, verður hún að binda sig fyrst og fremst við þessar tvær hliðar málanna, almennar upplýsingar og gagnasöfnun, sem sett yrði í samræmt kerfi, og þá tilsvarandi leiðsögn þeirra starfsmanna, sem að þessum málum vinna hjá landshlutasamtökunum, og svo hins vegar áætlunargerð fyrir þau svæði, sem hægt er að segja að standi sérstaklega á um. Þetta starf er hafið að fullum krafti hjá Framkvæmdastofnuninni, og fyrsti áfanginn í því hefur verið gerð Skagastrandaráætlunar. Nú er einnig byrjað að starfa að áætlunargerð fyrir vestanvert Norðurland og Strandir og þá sérstaklega Húnaflóasvæðið í heild sinni. Einnig mun í vor hefjast af fullum krafti áætlunargerð fyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Það er hvort tveggja slíkir þættir. En eins og ég segi og hef sagt, þetta starf gengur kannski hægar en vera þyrfti, og ég held ég geti leyft mér að fullyrða, að það sé ekki vegna þess, að viljann skorti, heldur er það ekki hvað sízt vegna þess, að mjög erfitt er að fá hæfa starfskrafta til að sinna þessum verkefnum. Byggðasjóður hefur orðið hér nokkuð að umtalsefni og ég vil aðeins víkja að þeim orðum, sem hv. þm. Lárus Jónsson hafði hér, en hann gaf í skyn, að í raun og veru væri til lítils að vera að tala um það, að byggðasjóður hefði nú miklu meira fjármagni á að skipa en atvinnujöfnunarsjóður hefði haft, vegna þess að byggðasjóður hefði lent í því að greiða út svo geysilega mikið af sjálfvirkum lánum, að litið hefði orðið eftir til annarra hluta. Ég held, að þarna gæti talsvert mikils misskilnings, og ég vil reyna að leiðrétta hann. Ef litið er á samþykktar lánveitingar byggðasjóðs á árinu 1972, námu þær alls 480 millj. kr. Ef aftur á móti er litið á lánveitingar atvinnujöfnunarsjóðs á árinu 1971, munu þær hafa numið nálægt 180 millj. kr. Ég hef töluna ekki nákvæmlega fyrir framan mig, en það mun ekki vera fjarri, - þannig að þarna er um talsvert meira en tvöföldun að ræða. það er hins vegar alveg rétt, að talsvert stór hluti af samþykktum lánum byggðasjóðs á nýliðnu ári er sjálfvirkar lánveitingar til nýsmíði fiskiskipa. Í sjálfvirk 5% lán hafa farið 168 millj. kr., og í nýsmíði fiskiskipa, 10% lán, en þá er að sjálfsögðu átt við innlendu smíðina, hafa farið 66 millj. kr., þannig að samtals gera þessir tveir liðir 232 millj. kr. Til annarra lána hafa því verið veittar um 250 millj. kr. Ef við tökum aftur á móti öll sjálfvirk lán til fiskiskipa, sem veitt voru á liðnu ári, mun láta nærri, að þar sé um að ræða rétt um 300 millj. kr., þannig að sjóðurinn hefur þá lánað 180 millj. kr., þegar frá eru talin sjálfvirk lán til fiskiskipa. Ef við aftur á móti lítum á tölurnar varðandi atvinnujöfnunarsjóð, en hann lánaði, eins og ég sagði áðan, um 180 millj. á árinu 1971, þá var að sjálfsögðu einnig um að ræða hvað atvinnujöfnunarsjóð snertir, að verulegur hluti af hans lánum var sjálfvirk lán til fiskiskipa. Af þessum 180 millj. kr., sem atvinnujöfnunarsjóður lánaði á árinu 1971 eða samþykkti, - í báðum tilvikum er miðað við samþykkt lán, - voru hvorki meira né minna en 120 millj. til sjálfvirkra lána, - 120 millj. af 180. Ég held þess vegna, að það geti ekki dulizt neinum, að lánveitingar úr byggðasjóði eru a.m.k. tvöfalt meiri en þau voru úr atvinnujöfnunarsjóði, og breytir þá engu, hvort sjálfvirku lánin eru talin með eða ekki. Það er greinilega um að ræða liðlega tvöföldun, hvernig sem á málið er litið. Ég vil bæta því við, að mjög verulegur hluti af þessum sjálfvirku lánum hefur komið landsbyggðinni að gagni, um það þarf enginn að efast, því að langstærsti hlutinn af þeim lánum eru einmitt lánin til togaranna, sem að miklum meiri hluta koma til þeirra landshluta, sem byggðasjóður á einmitt að hafa hugann við sérstaklega. Ég vil að lokum segja það um ræður þeirra stjórnarandstæðinga, sem hér töluðu áðan, að þær voru almennt heldur hófsamlegar. Í sjálfu sér kemur mér ekkert á óvart, að hv. þm. Benedikt Gröndal skuli tala í heldur stillilegum tón um starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar, því að Alþfl. var stofnun hennar fylgjandi og greiddi atkv. með því, að hún yrði sett á fót, og hefur alla tíð verið mjög jákvæður til þeirrar skipulagsbreytingar, sem þar var gerð. En hið sama verður því miður ekki sagt um hinn stjórnarandstöðuflokkinn, Sjálfstfl. Ég geri ráð fyrir því, að flestum muni enn þá í fersku minni, hvílíkar upphrópanir voru uppi hafðar, þegar þessi stofnun var sett á laggirnar. Það var gjarnan talað um, að hér væri um hræðilegt bákn að ræða, sem ætti að setja upp, einhvers konar allsherjar kolkrabba í ríkiskerfinu, sem mundi teygja anga sína í allar áttir. (Gripið fram i.) Já, ég kann nú ekki öll þessi stóryrði, sem þá voru uppi höfð, og þarf að sjálfsögðu ekki að rifja þau upp fyrir hv. þm. En ég held, að það liggi nú nokkuð ljóst fyrir, að tónninn hefur æðimikið breytzt, síðan þetta var, og hv. stjórnarandstæðingar hafa fyrir löngu jafnað sig á þessum ýkjum sínum og eru nú farnir að ræða þessi mál í svolítið stillilegri og þekkilegri tóntegund. Hvað Framkvæmdastofnunina almennt snertir, vil ég aðeins segja það, að ég lít svo á, að mikið hafi áunnizt með stofnun hennar og starfi. Ég fer ekki ofan af því, sem ég hef áður sagt um það efni, að ég tel, að stofnun hennar hafi tvímælalaust falið í sér talsverða einföldun og talsverða hagræðingu. Ég tel, að með starfsemi hennar fáist betri yfirsýn yfir þjóðarbúskapinn og yfir heildarstöðuna í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar heldur en áður var kostur á. Í þessari stofnun er tvímælalaust hafin víðtækari áætlunargerð en áður hefur þekkzt hér á landi. Hv. þm. Benedikt Gröndal vildi að vísu reyna að koma því inn hjá þm., að áætlunargerðin væri í nokkuð svipuðu fari og áður var. En ég býst við, að þeir, sem vilja eitthvað kynna sér hið rétta í þessu máli, geti verið mér sammála um, að þarna hefur orðið talsvert mikil breyting á og það er unnið af fleiri starfsmönnum og af meiri krafti að áætlunargerð en áður var. Þar við bætist, að fastari tök hafa fengizt á fjárfestingarkerfinu almennt. Ég er hins vegar ekki að segja, að þau tök séu jafntraust og vera þyrfti, en það hefur tvímælalaust miðað í rétta átt. Hiklaust má segja, að afskipti framkvæmdasjóðs og hlutur hans að fjárfestingarmálunum hafi vaxið. Það hefur gerzt í raun og veru einfaldlega með því, að Framkvæmdasjóður tekur nú miklu, miklu stærri þátt í fjármögnun annarra fjárfestingarsjóða en áður var og hefur þar af leiðandi meira eftirlit og meiri afskipti af þeim en var. Má vel vera, að svo hefði alla vega farið, jafnvel þótt ekki hefði komið til, að þessi stofnun hefði verið sett á fót. En það, sem alveg sérstaklega skiptir máli, er þó það, að áætlunargerðin hefur verið tengd við fjárfestingarstjórnina, og það held ég, að sé það mikilvægasta við starfsemi þessarar stofnunar. Það mikilvægasta hvað þetta snertir, stærsta verkefnið, sem unnið hefur verið að, er að sjálfsögðu framkvæmdaáætlun ríkisins, en hún var unnin fyrr á árinu en nokkru sinni áður hefur tíðkazt og var sem sagt tilbúin í nóv. í haust, mörgum mánuðum fyrr en áður hefur verið. Það er áreiðanlega mikill kostur, að þessi áætlun sé unnin í sömu stofnun og síðan fjallar um fjármögnunarþáttinn. Það er eðlilegt, að þarna séu nokkur tengsl á milli. Af öðrum áætlunum, sem mikið starf hefur verið lagt í og eðlilegt er að efla í þessu sambandi, má alveg sérstaklega nefna hraðfrystihúsaáætlunina, sem unnið hefur verið að í vetur. Í því sambandi hefur að sjálfsögðu verið haft náið samband við fiskveiðasjóð og þá, sem hafa unnið að heilbrigðis- og hollustumálum þessarar atvinnugreinar undanfarin misseri. Það hefur sem sagt verið reynt að átta sig á því til fulls, hver væru framkvæmdaáform hraðfrystihúsanna almennt í landinu. Þau munu vera um 100 talsins, sem hafa áformað breytingar, nýbyggingar, stækkanir og aðrar endurbætur, og það hefur verið kannað mjög rækilega, hver væru þeirra áform. Síðan hefur verið farið yfir það af sérfróðum mönnum, hversu skynsamleg þessi áform væru, hvort teikningar og fjármögnunaráætlanir væru með þeim hætti, að hægt væri að leggja blessun sína yfir þær. Haft hefur verið náið samráð við fiskveiðasjóð í þessu sambandi og reynt að átta sig á, hver yrði hlutur hans við útlán til frystihúsanna á þessu ári, hver gæti orðið hlutur byggðasj. og atvinnuleysistryggingasjóðs og hvert yrði að vera eigið fjármagn fyrirtækjanna hvers um sig. Þessi áætlun hefur verið til endanlegrar afgreiðslu í stjórn stofnunarinnar nú síðustu daga og verður væntanlega frágengin á morgun. Ég get fúslega viðurkennt, að kannske er það heldur í seinna lagi, sem þessi áætlun er fullfrágengin, og hefði verið æskilegt, að hún hefði verið tilbúin fyrir nokkrum mánuðum. En á það ber þó að líta, að gerð áætlunar af þessu tagi er raunverulega einsdæmi hér á landi, á sér ekkert fordæmi. Það á sér ekkert fordæmi, að slík áætlun sé gerð um svo stórfelldar fjárfestingar í heilli atvinnugrein, það sé reynt að átta sig á því alveg ofan í kjölinn, hvað gert verði yfir allt árið. Ég tel, að ekki leiki neinn vafi á því, að þessi vinnubrögð hljóti allir að vera sammála um, að séu til fyrirmyndar, og þó að menn geti að vísu kvartað yfir því, að þetta sé of seint á ferðinni, þá sé þó hitt aðalatriðið og það, sem upp úr standi, að þarna er verið að stíga mikilvægt framfaraspor og þarna er verið að taka upp vinnubrögð, sem ekki hafa áður tíðkazt.



Herra forseti. Þegar frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins var lagt fram á sínum tíma, urðu um það í báðum deildum miklar umr., sem ég ætla ekki að rekja neitt nánar að öðru leyti en því, að ég ætla að minna á fsp., sem ég gerði til hæstv. forsrh. vegna skipulagsbreytingar, sem var gert ráð fyrir í frv., og með leyfi forseta ætla ég að lesa upp, hvað ég spurði hæstv. forsrh. um, og svar hans, og mun svo fjalla nokkru nánar um, hvað mér sýnist í því efni, að sé fram undan núna. Ég sagði svo: „Svo vil ég aðeins minna á það, að sú var tíðin í sambandi við atvinnujöfnunarsjóð, - hann hét nú annað þá, - að þar var dregin ákveðin bannlína og .yfir þessa bannlínu fékk ekkert fjármagn að fara. Nú er það svo, að þegar jafnmikilvægur sjóður og byggðasjóður starfar hér á landi og á að fá mikið fjármagn, sbr. 33. gr., þá vil ég gjarnan vita, hvort nokkur maður hefur það í huga að draga ákveðna bannlínu og segja: Handan þessarar línu renni ekkert fjármagn frá þessum sjóði.“ Í langri svarræðu við fsp. frá okkur stjórnarandstöðumönnum svarar hæstv. forsrh. mér m.a. með þessum orðum, með leyfi forseta: „Þá spurði hv. þm. um það, hvort það væru einhverjar bannlínur í þessu frv., þannig að byggðaaðstoð mætti ekki fara nema til ákveðinna landshluta. Það er ekki gert ráð fyrir neinni bannlínu í þessu sambandi, og geta allir landshlutar og allar byggðir komið þarna til greina, eftir því sem þörf krefur hverju sinni .“ Ég var mjög ánægður með þessa afstöðu hæstv. forsrh. og vænti þess, að hún sé ekki neitt breytt í dag. En mér virðist samt sem áður, að einhver öfl í stjórn byggðasjóðs séu mjög áhugasöm um að mynda nú þessa línu og hafa gert um það samþykktir, sbr. stjórnarfund 27. 3. 1973. Með leyfi forseta verð ég að fá að lesa hér 1. lið: „Heimilt er að veita lán vegna fiskiskipa á svæðinu frá Akranesi vestur um, norður og austur um land til Þorlákshafnar, að báðum stöðum meðtöldum, svo og í Vestmannaeyjum. Heimilt er þó að víkja frá þessu ákvæði, verði um alvarlegt atvinnuleysi að ræða“. Hvað er hér í uppsiglingu? Ég ætla ekki að nefna línuna. hvað hún var kölluð á sínum tíma. Það muna flestir þm. eftir því. Ég vara við þessari hugsun vegna þess, að það hlýtur að vera sanngjarnt, að stærsta vertíðarsvæði landsmanna. Reykjanesið ásamt Reykjavík, hafi möguleika á að fá eðlileg lán til uppbyggingar atvinnulífsins eins og aðrir staðir á landinu. Ég er ekki með þessu móti á nokkurn hátt að draga úr því, að byggðasjóður, eins og hv. formaður sagði áðan, meti og hafi hliðsjón af hagsmunum dreifbýlisins. Ég er ekki á nokkurn hátt að draga úr því, það er hans meginhlutverk. En ég vara við því að fara að búa til ákveðna línu, þar sem er bannað, að fjármagn fari yfir, þegar í hlut eiga t.d. ágætir útvegsmenn eða ágætir frystihúsamenn, sem halda uppi mikilvægu atvinnulífi á þessum stað. Og þetta finnst mér stinga í stúf við þau orð, er hæstv. forsrh. sagði á sínum tíma. Ég trúi ekki öðru og ég treysti honum fyllilega til þess, að hann beiti áhrifum sínum í þá átt, að sú hugsun, sem hér skýtur upp kollinum, fái ekki fylgi, því að þótt þeir meti þetta eftir þörfum, þá finnst mér þetta orðalag gefa það ótvírætt í skyn, - ég segi, mér finnst það gefa það ótvírætt í skyn, að það eigi að fara að binda þetta næstum algerlega, binda línu, sem bannar það, að mönnum sé hjálpað með eðlileg stofnlán. Það kom fram í umr. um fiskveiðasjóð í hv. Ed., að hæstv. sjútvrh. taldi eðlilegt, að innanlandssmíðin fengi 75% og erlenda smíðin 67% af stofnlánum. Einnig gat hann þess, að svokölluð 5% lán og 10% lán hefðu verið í gildi, en um þau ættu að ríkja önnur sjónarmið. Þau sjónarmið skildi ég svo, að þau væru að efla iðnaðinn í landinu með sérstökum hagkvæmum lánum til þeirra skipa, sem skipasmiðastöðvarnar innlendu framleiddu. En vitanlega kaupa menn skip, hvar sem þeir eru staddir á landinu, hjá mismunandi skipasmiðastöðvum eftir getu skipasmiðastöðvanna til að smíða skipin. Mér virðist, ef þessi hugmynd kemst í framkvæmd, að það sé að nokkru leyti verið að leggja eins konar líkklæði yfir endurnýjunarmöguleika á þessu svæði í útgerðinni, og það nær ekki nokkurri átt að sætta sig við slíkt. Þessu mótmælti þm. Alþfl., sem sat þann fund, Stefán Gunnlaugsson, og lét bóka eftir sér sérstaka bókun í þessu sambandi, orðrétt þannig, með leyfi forseta: „Tel ástæðulaust, að skilgreint sé með þeim hætti, sem gert er í 1. gr. starfsreglnanna, hvar þau fiskiskip skuli staðsett, sem heimilt er að veita lán til“. Jafnvel þó að þessar reglur hafi nú verið samþykktar, vænti ég þess, að stjórnin beiti þeim ekki á þann veg, sem ég óttast, - ég vænti þess, - heldur meti það, hvort viðkomandi aðilar, sem sækja um lán, þótt þeir búi á Reykjanessvæðinu eða í Reykjavik, séu hæfir til þess að fá lánin og séu menn til þess að reka sín fyrirtæki á heilbrigðan og eðlilegan hátt. Það hlýtur að vera grundvallaratriði í lánsveitingum, annað er óheilbrigt. Og ég undirstrika enn, að ég styð það fyllilega, að byggðasjóður sinni landsbyggðinni eftir getu. En það er útilokað að draga svona hugsun fram, það er gersamlega útilokað í dag. Og ég treysti hæstv. forsrh. að leggja því lið, að það, sem hann sagði réttilega á sínum tíma, haldi áfram og standi, ég treysti honum til þess. Matthías Bjarnason sagði: „Það má endalaust deila um útlánareglur byggðasjóðs“. - Auðvitað má alltaf deila um þetta. En ég held, að við hljótum allir að vera sammála um, að það er óheilbrigt að draga slíka línu um ákveðið svæði, eins og mér virðist vera ætlunin að gera þarna. Þrátt fyrir það að mikil þensla er á þessu svæði og margir óttast ofþenslu á svæðinu, þá verða þessir ágætu stjórnarmenn að meta það, að frá þessu svæði kemur gífurlegt fjármagn inn í sjóðina vegna margvíslegar skattlagningar á atvinnugreininni, og það er ekkert smáræðis fjármagn, eins og Matthíasi er mjög vel kunnugt um, sem sjávarútvegurinn á Reykjanesi og Reykjavík leggur t.d. tryggingakerfinu til vegna arðsemi þeirra báta, sem hér eiga heima. Menn þar munu því ekki sætta sig við, að þeim sé neitað um eðlilega lánafyrirgreiðslu, ég er alveg viss um það. Ég vænti þess, að ótti minn sé ástæðulaus og að hv. stjórn byggðasjóðs muni endurskoða þessa afstöðu, að útiloka ákveðið svæði frá rétti til heilbrigðra lána, þótt umfram lán séu fram yfir 75% eða 67% af smíðaverði skipa. Framkvæmdastofnunin átti að verða rós í hnappagat hæstv. ríkisstj. og það er gefið í skyn, að hún muni verða það. Hún er að blómstra, hún á eftir að springa út, skildist mér á ræðu hv. formanns, og bera ávöxt. Við skulum vona það. Við skulum vona, að skipulag verði á hlutunum með heilbrigt sjónarmið í huga, en ekki þröng sjónarmið, sem þjóna ákveðnum hagsmunum, - ég vil ekki segja pólitískum hagsmunum á þessu stigi, - en það eru óeðlilegt sjónarmið að leggja slíkt bann á ákveðin svæði eins og mér virðist þessi samþykkt gefa tilefni til. Það er talað um breytt vinnubrögð, betri athugun á málunum og þar fram eftir götunum, traust tök á fjárfestingarmálunum, sagði hv. formaður, og það miðaði í rétta átt. Ég tel þetta ekki benda neitt í þá átt, að þetta sé rétt mat á aðstæðum, öðru nær. Ef viss svæði þurfa styrki eða mjög hagkvæm lán vegna atvinnuástands, þá verða þau að fá það, án þess að það sé gert á kostnað annarra aðila, þannig að þeim sé bannað að fá lánin. Sama kom fram 1968, og viðurkenndi hæstv. forsrh, þá, Bjarni heitinn Benediktsson, að það væri engin lausn á atvinnuleysi Norðurlands og Austurlands að taka skip héðan úr umdæminu, úr Reykjavík eða Hafnarfirði, og valda þar með meira atvinnuleysi þar. Það er alveg það sama, sem á við enn í dag. Það verður að leysa vandamál byggðarinnar sem heildar án þess að loka fyrir sjálfsbjargarviðleitni annarra manna. Það er mín skoðun. Það getur vel verið, að hv. þm. hafi þá skoðun, að það megi loka fyrir sjálfsbjargarviðleitni vissra manna og veita öðrum meiri rétt, - en ég er ekki á þeirri skoðun, og ég trúi því ekki, að meiri hl. Alþ. sé þannig hugsandi. Auðvitað höfum við ekki ótakmarkað fjármagn, eins og hér hefur verið rakið, það vitum við allir, og það er eðlilegt mat á aðstæðum að veita meira á viss svæði en önnur. Ég hef ekkert á móti því. En það, sem ég vil mótmæla mjög ákveðið nú, er að setja ákveðin svæði í bann, eins og mér virðist þessi samþykkt gefa til kynna, a.m.k. opnar hún fullkominn möguleika til að framkvæma það þannig. Og það er alveg í andstöðu við þau orð, sem hæstv. forsrh. hafði á sínum tíma og ég mat mikils og ýmsir fleiri, og ég treysti honum hiklaust til þess að beita áhrifum sínum á þann veg, að hér verði ekki dregin lína, er hamlar því, að eðlileg og vel rekin fyrirtæki fái sómasamleg stofnlán, eins og lög og samþykktir byggðasjóðs gera ráð fyrir. Ég veit ekki, hvort reglugerð hefur komið út um sjóðinn, það kom ekki hér fram í umr., en það kannske kemur fram síðar, hvort hún hefur verið sett. Hitt liggur fyrir núna í skjölum Alþ., að einn af framkvæmdastjórum stofnunarinnar segir, ef ég man það orðrétt: Þróttur atvinnulífsins vex ekki í beinu hlutfalli við fjölgun stofnana. Hann hefur líklega rekið sig á það, að þrátt fyrir margt í endurskipulagningu, sem þessi stofnun átti að koma með, hefur þróttur atvinnulífsins ekki vaxið í beinu hlutfalli við það. Gott og vel. Þetta er þeirra eigin dómur. Þetta er kannske ekki 100% orðrétt, en þetta er efnislega alveg það, sem hann segir hér í skjali til Alþ. Ég vildi aðeins undirstrika það, að við væntum góðs, þrátt fyrir allt, af þessari stofnun til eflingar atvinnulífinu úti um allt land með heilbrigt mat í huga, án þess að bannfæra einn eða neinn, sem er þess virði, að honum sé veitt eðlileg fjármagnsfyrirgreiðsla.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. ræddi hér nokkuð um starfsemi byggðasjóðs og þær reglur, sem þar hafa verið samþykktar nú nýlega vegna breyt., sem hafa verið gerðar frá hinum sjálfvirku reglum, sem verið hafa í gildi. Finnst mér rétt að koma nokkið nánar inn á það og sömuleiðis út af því, sem hæstv. forsrh. sagði um þetta sama atriði. Reglur atvinnujöfnunarsjóðs á sínum tíma voru þær í stórum dráttum, að hann lánaði 5% af matsverði fiskveiðasjóðs til nýbyggingar skipa, hann lánaði 5% vegna kaupa á skipum, til ákveðinna byggðarlaga og 171/2% af endurbyggingarverði skipa samkv. mati fiskveiðasjóðs, sem á þurfti að gera sérstakar endurbætur, sem hækkuðu viðkomandi skip í vátryggingarvirðingu. Þetta var í gildi og voru þær lánareglur í stórum dráttum, sem atvinnujöfnunarsjóður hafði. Síðan kom til greina fjármagn til lánveitinga, sem ríkisstj. útvegaði og var tekið upp af fyrrv. ríkisstj. á sínum tíma til þess að örva skipabyggingar og örva uppbyggingu fiskiskipastólsins. Rétt fyrir kosningar 1971 ákvað fyrrv. ríkisstj. að lækka þessi sérstöku lán úr 10% niður í 5%, en skipti sér auðvitað ekkert af ákvörðun atvinnujöfnunarsjóðs í þessum efnum, og þetta gilti örstuttan tíma. En eftir að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð, breytti hún þessum reglum aftur úr 5% upp í 10%. Þessi 10% lán eru í raun og veru ekki lán byggðasjóðs, heldur lán, sem bæði fyrrv. ríkisstj. og núv. ríkisstj. hafa veitt eða útvegar fjármagn til, og voru umfram þau lán, sem fiskveiðasjóður veitir til byggingar fiskiskipa eða kaupa á fiskiskipum. Byggðasjóðslánin voru veitt til þeirra staða, sem byggðasjóður á fyrst og fremst að beina umframlánveitingum til, en þessar lánveitingar, sem ríkisstj. tók upp, alveg eins og lánveitingar fiskveiðasjóðs, eru auðvitað alveg jafnt til allra, hvar sem þeir eru búsettir á landinu. Ég vil minna hv. þm. á það, að hlutverk byggðasjóðs samkv. lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum, koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði. Það er þetta hlutverk og það er þessi grein, sem stjórn byggðasjóðs eða stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins í þessu tilfelli á fyrst og fremst að hafa að leiðarljósi. En nú er ekki þar með sagt, að þá sé um að ræða byggð í öllum kjördæmum landsins nema Reykjaneskjördæmi og Reykjavík. Það getur auðvitað skapazt slíkt ástand á einhverjum ákveðnum stöðum, eins og í Reykjaneskjördæmi eða Reykjavík, að það þyrfti að efla hér byggð, ef allt í einu yrði mikill fólksflótti héðan út á land. En ég held, að fáir þurfi að óttast það, a.m.k. ekki á næstunni, eins og þróun þessara mála hefur verið. Atvinnuleysi er ekki vandamál, sem byggðasjóður á að leysa. Atvinnuleysi er vandamál, sem atvinnuleysistryggingarsjóður á að glíma við. Það hélt ég, að hv. þm. vissi mætavel. Það er hvergi í lögunum um byggðasjóð neitt í sambandi við atvinnuleysi. Og það er það, sem mér finnst, að menn verði að passa sig á, að rugla ekki saman verkefnum ákveðinna sjóða eða ákveðinna stofnana í þessu sambandi. Hins vegar skal ég taka undir það, sem hv. þm. sagði hér áðan í sambandi við þessa samþ. byggðasjóðs, að þá er fyrst og fremst lagt til grundvallar þetta svæði, sem hann las upp, en heimilt er þó að víkja frá þessu ákvæði, verði alvarlegt atvinnuleysi eða vanti atvinnutæki á ákveðna staði, við skulum t.d. segja í höfnum á Vatnsleysuströndinni í Reykjaneskjördæmi., þá vil ég alls ekki fyrir mitt leyti útiloka þessa aðila og mundi aldrei greiða atkv. með því, á meðan ég væri í stjórn byggðasjóðs. En við skulum muna eftir því, að stofnun atvinnujöfnunarsjóðs á sínum tíma var fyrst og fremst gert til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, koma í veg fyrir og reyna að draga úr þeim mikla flótta, sem átt hefur sér stað, ekki á undanförnum árum, heldur á mörgum undanförnum áratugum, úr ákveðnum byggðarlögum landsins. Jafnframt lýstu fulltrúar úr þessum þéttbýlisstöðum, eins og Reykjavík og Reykjaneskjördæmi yfir, þegar álverksmiðjan var byggð og farið var í Búrfellsvirkjun, og voru sammála okkur fulltrúum strjálbýlisins, að það yrði að koma eitthvað á móti til þess að jafn metin, þegar farið er í jafnstórfelldar og dýrar framkvæmdir og þar var gert, sem treysta mjög verulega atvinnulífið á þessum stöðum, - öðrum byggðarlögum, sem áttu í vök að verjast í þessum efnum, yrði að hjálpa með því að auka fjárveitingar til starfsemi þar, og m.a. var stórum hluta af því skattgjaldi, sem álverksmiðjan á að greiða og hefur greitt, varið til atvinnujöfnunarsjóðs og nú til byggðasjóðs, sem er innan Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég held, að það eigi að nægja að benda á, hvernig þessi þróun hefur orðið og hefur haldið áfram, að 1910 voru 20.66% landsmanna í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, en í árslok 1972 eru 59.28% þeirra í þessum sömu kjördæmur. Þetta auðvitað sýnir þá alvarlegu þróun, sem átt hefur sér stað í þessu þjóðfélagi, og jafnframt það, að fjármagnið hefur leitað hingað og fólkið líka. Það hefur margt komið hér upp á þessum tíma, og ýmislegt hefur gerzt, sem engum datt í hug, að mundi gerast. Stríðsárin og afleiðing þeirra höfðu mikið að segja fyrir vaxandi fólksfjölgun á þessu svæði. Fólkið leitaði hingað. Það var meiri atvinna og tryggari á þessu svæði á þeim tíma, þó að við getum nú aftur, sem betur fer, glaðzt yfir því, að á síðustu árum hefur orðið stórfelld breyting víðast hvar á landinu í sambandi við atvinnumálin. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri engin breyting í sambandi við útlánareglurnar, þó að sjálfvirka kerfið væri lagt niður. Þetta er hreinn misskilningur. Ég furða mig á þessum misskilningi hjá manni, sem les fundargerðir Framkvæmdastofnunar ríkisins jafnvel og hann sagði hér áðan, að hann gerði. Hann veit það sjálfur, hæstv. forsrh., að byggðasjóður hefur ekkert lánað -  Formaður Framkvæmdastofnunar ríkisins flutti hér varnarræðu fyrir stofnunina, að vísu ekki eins kraftmikla og Sókrates sálugi, en viðleitnin var sú sama. Hann var að reyna að bera af sér og stofnuninni fyrst og fremst það, sem ég var að deila á. Það var ekki beint stjórnin, því að ég skal taka það fram, að ef þessir kommissarar væru lagðir niður, þá gæti ég vel hugsað mér, að það gæti orðið mjög þokkaleg samvinna á milli manna þarna í stjórninni. En það var aftur mikill misskilningur, sem kom fram hjá hæstv. forsrh. í sambandi við það mál, sem ég skal síðar koma að. Formaður Framkvæmdastofnunarinnar, sem er nú þegar að byrja sitt annað ár, þrátt fyrir yfirlýsingar forsrh. um það, að stjórnarflokkarnir ætluðu að skipta formennskunni á milli sín, - hann mun hafa sagt það heima í sínu kjördæmi fyrir rúmlega ári, en einhvern veginn hafa kaupin gerzt þannig á eyrinni innan ríkistj., að formaður Alþb. var settur á a.m.k. annað árið í röð, og það gerði forsrh. Kannske á hann ekki of miklum fögnuði að mæta hjá sínum kjósendum í Norðurl. v., því að þeir hafa sjálfsagt reiknað með því, að röðin væri nú komin að stærsta stjórnarflokknum að fá formennsku, og ekki þætti mér ósennilegt, að hv. 1. þm. Vestf. hafi verið búinn að máta formannsbuxurnar sínar tvisvar, áður en forsrh. skrifaði þetta bréf. Hæstv. forsrh. spurði mig að því, hvort ég dirfðist að bera það á borð, að það væri litið pólitískum augum á umsóknir, sem berast til stofnunarinnar. Ég segi fyrir mitt leyti, ég kann engann veginn við að fara að gefa hér á Alþ. yfirlýsingar um, hvaða einstakar lánveitingar yrði litið á pólitískum augum. En ég skal bjóða hæstv. forsrh. upp á það að viðstöddum formanni Framkvæmdastofnunar ríkisins að fara yfir þá lista og sýna honum fram á, að ég var ekki að segja þetta út í bláinn. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvernig hefði honum fundizt það, á meðan hann var í stjórnarandstöðu ef fyrrv. ríkisstjórn hefði átt alla nm., en stjórnarandstaðan engan? Hvernig ætli honum fyndist það þingræði vera, ef núna væru eingöngu stjórnarsinnar í öllum n. Alþ. og engir stjórnarandstæðingar? Hvernig ætli andrúmsloftið væri hér á þingfundum í hverju einasta máli, ef stjórnarandstaðan hefði ekki tækifæri til að skoða eitt einasta mál, sem liggur fyrir? En hvað gerist þarna? Það er 7 manna stjórn í Framkvæmdastofnun ríkisins, en samkv. lögum þeim, sem stjórnarflokkarnir afgreiddu hér um Framkvæmdastofnun ríkisins, er komið þar á þriggja manna framkvæmdastjórn. Þessi þriggja manna framkvæmdastjórn er ekki kosin með þingræðislegum hætti, heldur tilnefna stjórnarflokkarnir sinn manninn hver, einn framsóknarmaður, alveg sauðtryggur, annar alveg sauðtryggur Alþb: maður og hinn þriðji alveg sérstakur sendiboði og agent fyrir Samtökin. Og það eru þessir herrar, sem skoða hverja einustu lánsumsókn, og það eru þessir herrar, sem koma með þær inn á fundi, þegar þeim sýnist. Það var þannig, hæstv. forsrh., að ég þurfti að láta bóka eftir mér, að ég óskaði eftir því að fá lista yfir þær lánsumsóknir, sem höfðu borizt, en þá hafði ekki verið lagður fram listi fyrir stjórnina í um 3 mánuði. Var það ekki rétt, formaður stjórnarinnar? Þá lágu þessir sendimenn ríkisstj. á öllum erindunum, og það þurfti að bóka alveg sérstaklega um það, svo að stjórnin fengi að sjá þau. Þetta er nú lýðræðið þar. Svo segir forsrh., að hann lesi fundargerðirnar og hann sjái, að við gerum litlar aths. og greiðum sennilega ekki nógu oft atkv. gegn. Ég skal lofa honum því, að ég skal taka þetta til athugunar allt saman. En þá verður hann að eyða nokkuð lengri tíma í að lesa fundargerðirnar, því að þegar afgreiddar eru kannske 40-500 lánsumsóknir á einum fundi, þá höfum við haft þann hátt á, að við höfum ekki farið fram á, að blessaður formaðurinn beri undir okkur hverja einustu lánsumsókn. Við höfum yfirleitt reynt að afgreiða þær í einu lagi. Þó að einstakir stjórnarmenn séu andvígir nokkrum lánsumsóknum, geta þeir aftur samþykkt aðrar, eins og gerist og gengur. En ég ætla að minna á það, að þessi vinnubrögð eru auðvitað allt önnur en hafa verið í þeim sjóðum, sem við þm. höfum starfað í áður. Ég segi það fyrir mitt leyti, ég átti sæti í stjórn atvinnujöfnunarsjóðs með Lúðvík Jósepssyni og Halldóri E. Sigurðssyni, svo að einhverjir séu nefndir, og Magnúsi Jónssyni, sem lengst af var formaður atvinnujöfnunarsjóðs. Ég man ekki eftir, að þeir afgreiddu eina einustu umsókn með mótatkv. En það var ekki búið að ákveða það af ákveðnum pólitískum flokkum, hvaða umsóknir skyldu lagðar fram og hvernig ætti að lána. Það kom bara embættismaður, starfsmaður sjóðsins, og það lágu fyrir gögn. Það var engar till. áður búið að gera í þessu sambandi. Þetta var afgreitt á viðkomandi fundi, en ekki á klíkufundum á undan. En það, sem kemur í ljós í Framkvæmdastofnuninni, er að þetta eru saklausir menn, eins og þm. eru, þeir segja sem svo: Þegar ég leit á þetta í gær eða á mánudaginn, þá var þetta svona og þá mun þetta vera svona. Nú skal ég ekki segja, hvort þeir koma saman, allir þessir bræður á stjórnarheimilinu, á einn og sama fund eða hvort fulltrúar Framsfl. heimsækja kommissara Framsfl. og fulltrúar SF heimsækja kommissara Samtakanna og fulltrúi Alþb. sinn mann, það skal ég ekki segja um. Það getur vel verið, að það sé svona eða þá að þeir tali við ríkisstj., áður en stjórnarfundur er haldinn í Framkvæmdastofnun ríkisins. En eitt er víst, að við í stjórnarandstöðunni höfum ekki svona tækifæri, og það er þetta lýðræði, sem við erum að kvarta undan og teljum, að þurfi að breyta. Og nú vona ég, að hæstv. forsrh. hafi skilið, hvað um er að ræða. Hv. formaður Framkvæmdastofnunar sagði í sambandi við Norðurlandsáætlunina, að það væri rétt, að hún hefði átt að vera búin, en hann lét að því liggja, að þetta mundi ekki koma svo mjög að sök. En þá kem ég að því, sem ég tel, að skipti töluverðu máli. Við þm. setjum og samþykkjum lög, og við ætlumst til þess, að aðrir þegnar þjóðfélagsins virði þau lög, sem löggjafarsamkoman setur. Þess vegna held ég, að þar sem við erum eða eigum að heita ráðandi, þá eigi það sama að gilda hvað okkur snertir, en í 11. gr. laganna um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem heyrir undir sjálfan hæstv. forsrh., segir, að áætlanir skuli sendar ríkisstj. til samþykktar og geri hún Alþ. grein fyrir þeim. Nú liggur það ljóst fyrir, að Norðurlandsáætlun fyrir árið 1973 liggur ekki enn þá fyrir, aðeins upplýst, að verið er að vinna að þessari áætlun. Það er í vegáætlun ein ákveðin upphæð til vegamála. Það er hugsuð ákveðin upphæð til hafna og flugvalla, að vísu ekki stór upphæð, sem hefur verið hugsuð, en endanlega liggur þetta ekki fyrir. Og þá spyr ég hæstv. forsrh.: Hvenær ætlar hann að gera Alþ. grein fyrir þeim framkvæmdum, sem á að framkvæma samkv. Norðurlandsáætlun í sumar? Hann er alveg staðráðinn í því að koma þinginu heim á morgun, en hvenær ætlar hann þá að gera þinginu grein fyrir þessari áætlun, ef hann ætlar að halda lög, sem hann sjálfur hefur átt aðild að að setja? Mér þætti fróðlegt að fá að heyra álit lagaprófessorsins á því, hvernig hann ætlar að framfylgja þessari gr. laganna. Hitt er svo annað mál, að þótt þetta væri ekki í lögum, þá hlýtur að vera kominn sá tími, að það þurfi að undirbúa þær framkvæmdir, sem á að fara í á þessu sumri. Það veit ég, að allir skilja. Formaður Framkvæmdastofnunar ríkisins sagði, að það hefði verið ljóti söngurinn í sjálfstæðismönnum í sambandi við þetta frv., þegar það var lagt fram. Var ekki full ástæða til? Ég held það. En það er alveg rétt, menn héldu því fram, að þetta mundi verða alveg ofboðslegt bákn, þar sem allir yrðu að sitja og standa eins og báknið ákvæði. En sem betur fer voru til svo miklir einstaklingshyggjumenn í ríkisstj. meira að segja, hvað þá heldur annars staðar, að þeir vildu ekki gera þetta að þessu bákni, sem því var þá ætlað. Ég t.d. veit, að þó að sjútvrh. kenni sig við sósialisma, er hann mikill einstaklingshyggjumaður inn við beinið, og hann hefur ekki viljað gera Framkvæmdastofnunina stærri og meiri. Hann hefur líka viljað hafa hönd í bagga sjálfur, og svo er um fleiri en hann. Það hefur verið minnzt hér nokkuð á hagrannsóknadeildina, en hún heyrir samkv. þessum lögum beint undir ríkisstj. Ég vil taka það fram, til þess að það valdi engum misskilningi, að ég tel, að hagrannsóknadeildin eigi ekki einu sinni að heyra undir ríkisstj., heldur á hún að mínum dómi að vera algerlega sjálfstæð. Ríkisstj. getur óskað eftir till. og eftir áliti frá henni á hverjum tíma, en hagrannsóknadeild á að vera sjálfstæð og ekki háð ríkisvaldinu, eins og hagrannsóknadeildin er samkv. þessum lögum. Ég tel það bót, að hún var ekki látin fylgja stjórn þessarar stofnunar, heldur heyrði undir ríkisstj. En það væri enn betra og miklu skynsamlegra, að hagrannsóknadeild væri algerlega sjálfstæð stofnun. Þessi deild hefur unnið mjög mikið og merkilegt starf, og hún hefur ekki verið að dylja mikið af því starfi, sem hún hefur verið að vinna. Hún gaf t.d. á s.l. ári út mjög merka bók, þjóðarbúskapurinn og framvindan 1972 og horfur 1973, sem í voru mjög margvíslegar og mikilvægar upplýsingar. Og það er einmitt þessi deild, sem á að vera þess eðlis, að hver þjóðfélagsþegn geti treyst henni, hver sem er í ríkisstj. á hverjum tíma. Það er ekki nein ádeila á ríkisstj., þó að ég segi, að ég telji, að þessi deild eigi að vera sjálfstæð, því að hún yrði það, hvaða ríkisstj. sem færi með völd. Ég fékk í dag fundarboð á 33. stjórnarfund í Framkvæmdastofnuninni, og þar er ekki Norðurlandsáætlunin á dagskrá, því miður, svo að ekki ná till. þinglausnum, ef Ólafur Jóhannesson heldur stíft við sitt, og þar af leiðandi getur hvorki hann né aðrir þm. Norðurlands, hvorki Norðurl. v. né e., eða við, sem förum með þingmennsku fyrir Strandabyggð, tilkynnt neitt um það, hvernig þessar framkvæmdir verða, og það af þeirri einföldu ástæðu, að þetta er allt svo síðbúið þrátt fyrir alla skipulagningu. Ég skal svo ekki þreyta menn öllu lengur, en þó vil ég koma, áður en ég lýk máli mínu, að kostnaðinum við Framkvæmdastofnunina. Rétt fyrir þinglok í fyrra svaraði, að mig minnir, hæstv. forsrh. fsp. hér á þingi og þá segir hann í því svari, að Framkvæmdastofnunin hafi tekið á leigu húsnæði fyrir starfsemi sína að Rauðarárstig 31 í Reykjavík. Húsnæðið er 3 hæðir ásamt hluta af kjallara. Stærð hverrar hæðar er 360 fermetrar, en kjallarans 280 fermetrar. Á hæðunum er skrifstofuhúsnæði, en skjalageymslur og kaffistofa í kjallara. Tvær efstu hæðirnar eiga að vera tilbúnar 1. júli n. k., en götuhæð og kjallari 1. sept. n.k. Húsaleiga á fermetra á mánuði verður 120 kr. að vísitölu húsnæðiskostnaðar meðtalinni og verður það, þangað til útborguð vísitala húsnæðiskostnaðar fer yfir 130 stig. Samt. verður húsaleigan á mánuði 163 þús. og 200 kr. Í reikningum Framkvæmdastofnunarinnar er húsaleiga, ljós og hiti 1 millj. 904 þús. Ef húsaleiga hefði verið tekin ein sér, þó að engin breyting hefði verið á vísitölunni, þá hefði hún orðið á ársgrundvelli liðlega þetta eða 1.958 þús., en þá er eftir allur kostnaður við ljós og hita, svo að aths. hv. 1. þm. Sunnl. átti við nokkur rök að styðjast. Það er alveg hárrétt hjá formanni Framkvæmdastofnunarinnar, að starfsemin var auðvitað í gangi allt árið. Starfsemin var hálfann fyrsta mánuðinn með sama hætti og áður var. Húsnæði hafði svo stofnunin svo hálft árið annars staðar, því að það er ekki flutt í þetta húsnæði, sem ég var að skýra frá, fyrr en á miðju ári, svo að það var eðlileg aths., sem hv. 1. þm. Sunnl. gerði, að hér er ekki tala, sem er byggð á ársgrundvelli, miðað við þá starfrækslu, sem nú er. En ég tók það fram í minni ræðu áðan, að auðvitað hafa orðið víða hækkanir, því að verðhækkanir eru miklar í landi voru, og þá gengur það eðlilega út yfir Framkvæmdastofnun ríkisins eins og aðra. En það hefur verið nokkuð talað um þennan kostnað og þó sérstaklega stofnkostnaðinn. Það er sagt í þessu bréfi, að Framkvæmdastofnunin hafi veitt leigusala fyrirgreiðslu, sem getið er í svari forsrh., til þess að ljúka við innréttingar á hans kostnað, sem endurgreiðist með húsaleigu mánaðarlega, og þetta er að upphæð 2,9 millj. kr. Svo kemur aftur í stofnkostnaði fyrir 1.972 breyting á húsnæði, sem Framkvæmdastofnunin tekur á sig og hefur þá verið umfram það, sem leigusalinn hefur átt að greiða, en ekkert er minnzt á í þessu svari hér í þinglok. Þessi breyting er hvorki meira né minna en 1.253 þús. Öryggishurðir, hillur og húsgögn eru 1.520 þús. Skjalaskápar og aðrir skápar og skrifstofuvélar eru 851 þús. Svo koma eldhúsvélar, kæliskápar upp á 199 þús., lampar og ljós 688 þús., gardínubrautir 94 þús., gluggatjöld 357 þús., innréttingar, - einhverjar aðrar innréttingar en þær, sem áður voru taldar, - 741 þús., svo kemur gólfteppi 1.219 þús., og svo er klykkt út með veggfóðri 79 þús. Það hefur víst ekki verið með í húsaleigunni að veggfóðra, svo að stofnunin hefur keypt veggfóður og fært á stofnkostnað upp á 79 þús. kr. Ég ætla að láta þetta nægja, þangað til framhaldsumr. verða í haust.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að segja nokkur orð, sem mætti segja, að væru að nokkru leyti þakkarorð fyrir góðar undirtektir við það, sem ég sagði hér áðan í sambandi við Suðurlandsáætlunina. En um leið vildi ég aðeins hrekja það, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að það væri á misskilningi byggt hjá mér, að sá kostnaður, sem talinn er hjá Framkvæmdastofnuninni 1972, væri ekki hærri, ef miðað væri við það, að stofnunin hefði starfað heilt ár í því formi, sem hún nú er. Til þess að sannfærast um þetta væri eðlilegt, að hv. 4. þm. Norðurl. v., formaður Framkvæmdastofnunarinnar, gæfi upp kostnaðinn fyrir síðasta ársfjórðung ársins 1972 og kostnaðinn fyrir fyrsta ársfjórðung á þessu ári. Þá mætti sjá með tö1um og með rökum, sem ekki verða hrakin, hvort það var rétt, sem ég hélt fram áðan, eða hvort það var aðeins misskilningur hjá hv. formanni, sem hann sagði, og það, sem hann fullyrti. Ég er anzi hræddur um, að svo hafi verið, og ég held, að það hafi verið miklu fleira af misskilningi sagt í hans ræðu hér áðan, þegar hann var að tala um föstu tökin og þegar hann var að tala um þær miklu framfarir, sem orðið hafi í áætlunargerð og ýmsu, eftir að Framkvæmdastofnunin tók til starfa. Ég held satt að segja, að það hafi verið hægt að vinna þessi störf, sem Framkvæmdastofnunin hefur haft með höndum, í þeim stofnunum, sem voru starfræktar, með miklu minni kostnaði og minna brambolti heldur en Framkvæmdastofnunin. En ég sagði hér áðan, að ég ætlaði ekki að ræða um Framkvæmdastofnunina að þessu sinni, vegna þess að við höfum ekki fengið í hendur þau gögn, sem við getum byggt okkar ræður á. En við höfum heyrt nægilega mikið til þess að fá nokkurn veginn staðfestingu á því, að það er margt, sem þarf að breyta í sambandi við löggjöf og framkvæmd þessarar stofnunar. Ég gerði Suðurlandsáætlunina að umtalsefni hér í dag og ræddi þá nokkuð það missætti, sem hefur orðið á milli sveitarstjórnasambands Suðurlands og Framkvæmdastofnunarinnar. Ég er reiðubúinn til þess að segja, að það sé aðeins misskilningur, sem þar hafi átt sér stað, og einmitt þess vegna geti aftur orðið fullar sættir með þessum aðilum. Framkvæmdastofnunin hefur samþykkt þau vinnubrögð, sem sveitarstjórnasamband Suðurlands hefur haft. Það hefur ekkert verið gert í sambandi við áætlunargerðina öðruvísi en í samráði við og með vitund Framkvæmdastofnunarinnar. Þess vegna er það, sem ég er sannfærður um, að ekki skapast neinn ágreiningur um, hvort kostnaðurinn við þessa áætlunargerð eigi að greiðast eða ekki. Og ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það, sem hann sagði hér í kvöld í sambandi við þetta. Hann sagði, að ef þessi áætlun um framkvæmdaáætlun Suðurlands verður unnin eins og kröfur eru gerðar til, þannig að þetta verði fullkomin áætlun, þá ætlar hann, hæstv. forsrh., að beita sér fyrir því, að kostnaður verði greiddur, eins og hann hefur áhrif til. Þetta finnst mér drengilega mælt, og þetta met ég mikils. Ég er sannfærður um, að ef hann verður forsrh. í haust, þegar áætlunin verður gerð og till. gerðar um fjáröflun, þá munu hans áhrif verða mikil í þessu. Það er ekki um annað að ræða heldur en gera áætlun eins og fyllstu kröfur eru gerðar til. Undirstaðan hefur verið lögð í samráði við Framkvæmdastofnunina, og þess vegna hefur verið rétt að þessu unnið. Það er rétt, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að enn er áætlunin ekki til. Það er búið að safna gögnum, sem eru forsenda fyrir því, að það geti orðið til áætlun. Og þessi gagnasöfnun er komin fram í bókarformi og er kölluð fyrri hluti áætlunarinnar. Hitt er svo ekki rétt, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að það hefði mátt spara mikið fé við gagnasöfnun Suðurlandsáætlunarinnar, ef öðru vísi hefði verið farið að. Þetta er ábyggilega á misskilningi byggt og stangast alveg í við rannveruleikann. Hvers vegna skyldi Framkvæmdastofnunin hafa samþykkt þessa aðferð sveitarstjórnarsambands Suðurlands við gagnasöfnunina, ef hún hefði verið unnin á óhagkvæman hátt? En svona misskilning hjá hv. þm. er vel hægt að fyrirgefa. Hans yfirlýsing var ekki eins afdráttarlaus og hæstv. forsrh. Hins vegar sagði þm., að það mætti vel taka til athugunar að greiða þann aukakostnað, sem á væri fallinn umfram það, sem Framkvæmdastofnunin hefur greitt á árinu 1972 og hún mun greiða á þessu ári og verður haldið áfram að greiða, eins og hv. þm. orðaði það. Hann sagði, að það mætti vel taka það til athugunar að greiða kostnaðinn. Það má vel vera, að það sé rétt hjá hv. þm. að orða þetta ekki sterkar en þetta. Ég tek þetta svo, að hans vilji sé fyrir hendi í þessu, og er það þá einnig mikils virði. - Þess vegna endurtek ég það, sem ég sagði hér í dag, að ég hef aldrei kviðið fyrir því, að þessi kostnaður yrði ekki greiddur. Ég hef ekki talið, að ágreiningurinn væri um það, heldur aðeins, hvenær hann yrði greiddur. Það má afsaka það, þótt Framkvæmdastofnunin borgi ekki allan áfallinn kostnað á þessu ári, ef fjárveiting er ekki fyrir hendi til þess. En þá þarf að muna eftir því að taka í fjárlög upphæð, sem nægir til þess að greiða áfallinn kostnað á næsta ári, því að það er allt of dýrt að bíða lengur eftir greiðslu. Það kostar vexti, og þá fara menn að verða óþolinmóðir, ef til þess kæmi.



Herra forseti. Þegar ég kvaddi mér hljóðs hér í kvöld, var í fyrstu aðeins ætlun mín að leggja eina fsp. fyrir hæstv. forsrh., frekar en hv. þm., formann þeirrar stofnunar, sem hér hefur verið til umr. Hins vegar hafa mál þróazt þannig, að hér hafa komið fram margar athyglisverðar ekki aðeins upplýsingar, heldur og .fullyrðingar, sem ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um. Sérstaklega fagna ég því, að hv. þm., sem hér talaði áðan, hv. 5. þm. Reykn., harmaði að svo væri komið í sambandi við störf þessarar stofnunar og byggðasjóðs, að dregin væri ákveðin lína í sambandi við veitingu lána. Ég fagna því, að hann skuli vera búinn að fá þá skoðun inn í sinn koll, að þetta sé hörmulegt fyrirbrigði, að slíkt geti skeð, og mætti kannske verða honum til varnaðar þegar hann er að draga ákveðnar línur í sambandi við veitingu veiðileyfa og hvernig hann eigi að skipta flota landsmanna til veiða við strendur landsins. Minn ágæti flokksbróðir, hv. þm. Matthías Bjarnason, lætur ekki sitja við orðin tóm, þegar hann beitir sér fyrir því, að nokkur regla komist á um samskipti strjálbýlis og þéttbýlis. Nú er ég honum á margan hátt ákaflega sammála, þótt ég sé honum ekki á annan hátt sammála. Og þegar ég greip fram í fyrir honum, sem þm. hafa kannske ekki heyrt, - ég talaði um atvinnuleysi, og hann svaraði því, enda heyrði hann mitt framíkall, að atvinnuleysi væri ekki verkefni byggðasjóðs, það væri hins vegar verkefni atvinnuleysistryggingasjóðs að leysa úr því. Þetta má segja, að sé á nokkurn hátt rétt hjá honum, þegar um það er talað að bæta mönnum tekjumissi vegna atvinnuleysis. Hins vegar er það m.a. verkefni byggðasjóðs að fyrirbyggja atvinnuleysi með því að byggja upp atvinnufyrirtæki og atvinnurekstur bæði á vegum einstaklinga, fyrirtækja og sveitarfélaga, þannig að til þess þurfi ekki að koma, og þetta hefur einmitt verið eitt af meginverkefnum atvinnuleysistryggingasjóðs nú á síðustu árum. Leyfi ég mér að halda þessu fram, jafnvel þótt ég horfi hér framan í andlit hv. 3. landsk. þm., sem segir, að það sé einhver mafía, sem þar stjórni og fari ekki eftir neinum hagsmunum, hvorki verkalýðs né annarra. En ég vil halda því fram, að þessi sjóður eigi ekki síður að hafa þetta í huga í sínu starfi, og því tek ég undir það, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson sagði, að það er auðvitað algerlega út í hött að ætla sér að fara að setja einhver slík mörk, eins og um hefur verið talað, vegna þess að við höfum haft þá reynslu nú á allra síðustu árum, að það hefur orðið hvað sárast atvinnuleysi einmitt hér á þéttbýlissvæðunum við innanverðan Faxaflóa. Því ber þessum sjóði eins og öðrum sjóðum, þegar slíkt ber að höndum í okkar litla þjóðfélagi, - hann á ekki að geta einskorðað sig við einhverjar ákveðnar byggðir - eins og aðrir sjóðir að koma til hjálpar öðrum byggðum í landinu. Hann verður auðvitað að taka til starfa og hjálpa til, þegar þannig stendur á. Ég álit, að þetta eigi ekki að vera neitt, sem heitir staðbundin ættjarðarást, hvorki hjá þessum sjóðum né einstökum þm., þegar þannig stendur á. Þegar verið er að tala um stórfyrirtæki, sem hafa orðið til, eins og Straumsvík og Búrfell, að það hafi átt að draga úr fólksflótta með ráðstöfun fjár þess, ágóða og tollum og sköttum, sem frá þeim kæmi, þá álít ég, að nokkuð hafi unnizt þar með. Ég sé hins vegar ekki, hvar Búrfell ætti að valda fólksflótta. Það eru ekki mjög margir starfsmenn, sem þar vinna. Orkuverið verður hins vegar ákaflega stóru landssvæði að notum með þeirri orku, sem þaðan kemur. Og þannig mun auðvitað verða um þær virkjanir, sem eftir eiga að koma inná miðhálendinu, að það verður ekki mannfjöldinn á þeim stöðum, sem mun hafa einhver úrslitaáhrif. Hins vegar held ég og held því hiklaust fram, að það verði sú orka, sem frá þessum orkuverum kemur, sem mun hafa áhrif á þau byggðarlög, sem hún verður flutt til; þannig að það er ekki staðsetning orkuversins, heldur það, hvernig okkur tekst að flytja orkuna til þeirra staða, sem á henni þurfa að halda. Hitt get ég vel skilið, að bæði hann og aðrir þm., sem af Vestfjörðum koma, eru ekki á eitt sáttir um það, sem opinber stjórnvöld hafa gert í þessum efnum, þótt nokkuð hafi áunnizt nú á síðari hluta þings með því að samþykkja það, sem samþykkt var þá um virkjanir á Vestfjörðum. En ég held, að það þyrfti að gera miklu meira. En þegar við erum að tala um þetta mál í sömu andrá og almenn byggðamál og vandkvæði byggða hér á landi, þá skulum við hafa það í huga, að það, sem talið hefur verið til gildis þessum byggðum víðs vegar um land, er framleiðsla útflutningsafurða, sjávarafurða og annarra slíkra afurða. Annað hvort í dag eða í gær var frá því sagt í opinberum málgögnum og fjölmiðlum, að hér á Suðvesturlandi vantaði 1.050 manns til þess að geta mannað þann bátaflota, sem stundar héðan veiðar. Ef sá bátaútvegur er talinn hættulegri byggðinni í landinu og gjaldeyrissöfnun og okkar útflutningi en í öðrum byggðum, þá tel ég það alls ekki rétt. Hins vegar mætti kannske segja, að þegar verið er að tala um það, að við eigum að byggja hús í mjög grónum og góðum útvegsbæjum, þar sem líka vantar fólk, eins og vantar reyndar til starfa í kringum allt land við okkar sjávarútveg, þá er auðvitað ekki verið að reikna með að fólk frá Reykjavík eða fjölbýlinu við Faxaflóa flytji í þau hús eða komi til vinnu við þennan atvinnuveg þar. Það er auðvitað verið að leita eftir fólki úr sveitunum í viðkomandi héruðum, að það fólk flytjist til þessara sjávarbæja til þess að vinna að sjávaraflanum. Það er þetta, sem nú er unnið að markvisst um allt land af þeim mönnum, sem stjórna sveitarstjórnarmálum á Íslandi. Það erum ekki við hér í Reykjavík, við höfum ekki óskað eftir fólksfjöldanum hér, þótt við getum vel nýtt hann í dag, bæði í sambandi við þau nýju skip, sem við höfum fengið, og eldri skip, en þó kannske sérstaklega okkar skip, sem landa afla sínum annars staðar og fá ekki að landa honum hér í Reykjavík af ástæðum, sem allir þekkja, og jafnvel ekki í landshöfnum, sem við höfum lagt fé, til þess að traustar væru. Erindi mitt var ekki, eins og ég tók fram, herra forseti, að ræða þetta mál hér. Hins vegar var mitt ákveðna erindi að spyrja hæstv. forsrh. um það, hvort nokkur lagaheimild væri fyrir hendi, svo að stjórn þessa ágæta sjóðs og þeirrar ágætu stofnunar, sem við höfum verið að ræða um hér í kvöld, svo og þeir pólitísku kommissarar, sem hér hefur verið nokkuð lýst í ræðum ýmissa manna, hefðu nokkurt lagalegt leyfi til þess að gefa öðrum sjóðsstjórnum, jafnvel þingkjörnum sjóðsstjórnum, fyrirskipun um, hvernig þeir ættu að haga sínum lánum og sínum lánveitingum. Ég hef setið á þingi, frá því að þessi stofnun varð til, illu heilli, og ég leyfi mér að halda því fram, að hér sé um freklegt brot á öllu venjulegu velsæmi gagnvart Alþ. að ræða, þegar þeir leyfa sér að skrifa undir bréf til stjórnar atvinnuleysistyggingasjóðs, - en 4 af 7 mönnum í þeirri stjórn eru kjörnir hér á hæstv. Alþ., - þegar 3 kommissarar leyfa sér að skrifa til stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs ítrekað og segja: Við mælum með ákveðnu láni til ákveðins aðila, þó að því tilskildu, að atvinnuleysistryggingasjóður láni svo og svo stóra upphæð, ella sé, - svo má skilja orðalagið, - þetta lán ekki fyrir hendi. Það er verið sem sagt að setja þingkjörinni stjórn stólinn fyrir dyrnar með þeim samþykktum, sem þessir pólitísku kommissarar ríkisstj. eru þarna að gera. Og það er þetta, sem ég tel, að sé fyrir neðan allar hellur, þegar þeir fara að taka sér slíkt vald. Auðvitað má segja sem svo, að það sé okkur, sem erum í stjórn þessa ákveðna sjóðs, ekki til neinnar upplyftingar út á við að gangast undir slíkt jarðarmen, enda veit ég ekki, hvað lengi það verður gert af sumum mönnum, sem þar eru. En þar eins og annars staðar, þar sem pólitískar stjórnir eru, hefur verið leitast við að vega og meta mál á sanngjarnan hátt og þá að afgreiða þau án þess að vera með pólitískt nöldur, þótt sumir hv. þm. telji, að meðan pólitískir aðilar á Alþ., fulltrúar fjöldans eða fulltrúar þjóðarinnar, taki slíka stjórnun að sér, hafi þeir aldrei neitt annað í huga en sinn pólitíska flokk. En þetta er alrangt. Það er auðvitað horft á allt annað og miklu meira. En þetta er sem sagt mín spurning til hæstv. forsrh. Ef hann er ekki hér, þá veit ég, að alvitur hv. þm., formaður Framkvæmdastofnunarinnar, mun geta svarað þessu. Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan, er þetta erindi mitt hingað upp í ræðustól í kvöld, og ég skal ekki tefja umr. um þetta lengur, þótt ærnar ástæður hafi gefizt til að ræða það, sem fram hefur komið hér í kvöld.

Flm. (Jón Árnason) : Herra forseti. Á þskj. 592 höfum við 11 þm. Sjálfstfl. leyft okkur að flytja till. til þál. um raforkumál. Okkur er að sjálfsögðu ljóst, að eins og nú horfir, þar sem gert er ráð fyrir, að Alþ. ljúki störfum nú fyrir páska, er engin von til þess, að till. fái afgreiðslu á svo skömmum tíma sem hér er um að ræða. Við töldum þó rétt að leggja till. fram á þessu þingi og fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. Eins og kunnugt er, hafa raforkumálin og framtíðarskipan þeirra verið mjög mikið til umr. nú að undanförnu. Það er hvort tveggja, að Samband ísl. rafveitna hefur tekið málið til sérstakrar meðferðar nú á s.l. ári, fyrst með nefndarskipun, en sú n. átti að gera till. um ýmsa þætti raforkumálanna, svo sem um hugsanlega svæðaskipting, um uppbyggingu raforkuvinnslufyrirtækjanna, þar með talin eignaraðild ríkis og sveitarfélaga, hver hún skuli vera, um raforkudreifinguna, hvernig með skuli fara, um dreifiveitur og rekstur þeirra og athuga hugsanlega möguleika á, að komið verði á víðtækri verðjöfnun á söluverði raforkunnar. Þá hafa samtök sveitarfélaga látið þessi mál til sín taka og rætt þau á fundum sínum. Mér er kunnugt um, að Samtök sveitarfélaga í Vesturlandi samþykktu á aðalfundi sínum, sem haldinn var í nóv. 1971, að kjósa n., er athuga skyldi og gera till. um hagkvæmustu lausn á raforkumálum fyrir Vesturland í heild. Nefnd sú, er Samband ísl. rafveitna skipaði til þess að athuga og gera till. um skipan raforkumálanna skilaði nál. á s.l. hausti, sem tekið var til umr. og afgreiðslu á sérstakri ráðstefnu, sem Samband ísl . rafveitna og Samband ísl . sveitarfélaga efndu til sameiginlega um raforkumál daganna 12. og 13. okt. s.l. Að lokinni þeirri ráðstefnu gáfu stjórnir samtakanna út grg. um það, hver verið hafi meginniðurstaða ráðstefnunnar varðandi framtíðarskipan raforkumálanna. Við töldum rétt, að umrædd grg. væri látin fylgja þáltill. sem fskj. Hin n., sem kosin var af Samtökum sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi og ég gat um áðan, skilaði einnig ítarlegu nál., sem tekið var til umr. á aðalfundi samtakanna á s.l. hausti, sem hæstv. raforkumrh. ásamt þm. kjördæmisins var boðið til og til þátttöku í umr. um málið. Í því nál, koma fram ítarlegar upplýsingar um þá möguleika, sem fyrir hendi eru á Vesturlandi til raforkuframleiðslu. Er þar talið, að Kljáfossvirkjun í Hvítá sé tvímælalaust hagkvæmasti valkosturinn til aukinnar raforkuvinnslu fyrir Vesturland. Í sambandi við fyrirbugaða virkjunarframkvæmd hefur nú þegar farið fram ítarleg rannsókn á virkjunaraðstöðu og kostnaðaráætlunagerð. Sýna þær niðurstöður, að hér er um hagkvæma virkjun að ræða í orkuveri, sem er af stærðinni 13.5-15 megawött, en það mun talin mjög hæfileg stærð á orkuveri til jöfnunar og viðbótar hinum stærri virkjunum. Um framtíðarstefnuna í raforkumálum Vesturlands var n. sammála um, að stefna bæri að því og að heillavænlegast væri, að héraðsbúar sjálfir réðu sem mestu í sínum raforkumálum og að grundvöllurinn í því samstarfi væri, að Andakílsárvirkjunin færði út starfssvið sitt með aðild allra sveitarfélaga í kjördæminu og að öðru jöfnu yrði stefnt að því að nýta þær orkulindir, sem í héraðinu eru. Ég hef talið rétt að geta þessara tveggja ályktana, annars vegar Sambands ísl. sveitarfélaga og Sambands ísl . rafveitna og hins vegar Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi. Mér er einnig kunnugt um, að í öðrum landshlutum eru mál þessi mikið rædd um þessar mundir, enda er hér um eitt stærsta hagsmunamál landsbyggðarinnar að ræða, og veltur á miklu, hver framtíðarstefnan verður varðandi alla þætti raforkumálanna. Með þessari till. til þál., sem hér er til umr., má segja, að borin sé fram ákveðin stefnumörkun raforkumálanna, bæði að því er varðar sjálfa raforkuvinnsluna og einnig dreifiveitur og aðra þætti rafvæðingarinnar. Það er öllum löngu ljóst, að í vatnsorkunni og jarðvarmanum búa einhverjar mestu auðlindir okkar lands. Með sífelldri tækniþróun verða allar þessar auðlindir auðnýttari til hvers konar þjónustu fyrir íbúana og til allra framleiðslustarfa. Af þessu leiðir, að eftirspurn eftir raforkunni fer sívaxandi. Þjóðin eygir möguleika á nýjum og nýjum verkefnum til framleiðslu, sem miklar vonir eru bundnar við og skapa munu enn breiðari grundvöll og auka alla fjölbreytni í framleiðslugreinum þjóðarinnar. Það segir sig sjálft, að öll stærstu verkefnin við sjálfa orkuvinnsluna verða ekki leyst nema með sameiginlegu átaki alþjóðar. Kemur m.a. til greina, að ríkið verði eignaraðili á ýmsan hátt, en engan veginn er nauðsynlegt að lögbinda fyrir fram, að hlutur ríkisins skuli vera minnst 50%. Eðlilegt væri, að hinar ýmsu svæðisveitur, sem kæmu til með að kaupa raforkuna, ættu þess kost að vera eignaraðilar og þar með þáttakendur í sjálfri uppbyggingunni á aðalorkuvinnslufyrirtækjunum í landinu. Varðandi þau orkuvinnslufyrirtæki, sem byggð verða í hinum ýmsu landshlutum og eru af þeirri stærðargráðu, að orkuframleiðslan verði að miklu leyti hagnýtt á viðkomandi svæði, er eðlilegast, að fyrirtækið sé að sem mestu leyti í eigu heimamanna og undir þeirra stjórn. Í þeim efnum höfum við góð fordæmi til fyrirmyndar. Þar er t.d. Andakílsárvirkjun, sem er sameign Akraneskaupstaðar, Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, Skeiðfossvirkjun, sem er eign Siglufjarðarkaupstaðar, Laxárvirkjun, sem er að meiri hluta eign Akureyrarkaupstaðar, og síðast, en ekki sízt orkuverin, sem Reykjavikurborg hefur reist bæði við Elliðaár og Sogið. Til að fullnægja orkuþörf í hinum ýmsu landshlutum, ber að sjálfsögðu að meta þá valkosti, sem um er að ræða í hverju tilfelli, og að sjálfsögðu að velja þá leið, sem tryggir í senn sem hagkvæmast verð raforkunnar fyrir héraðið og veitir einnig sem mest öryggi í rekstrinum. Þegar um er að ræða orkufrekan iðnað, eins og t.d. álframleiðsluna í Straumsvík, kemur að sjálfsögðu ekki annað til greina en stórvirkjanir í stærstu fallvötnum landsins. En öðru máli gegnir um þjónustu við allan almennan algengan iðnað og til heimilisnota. Í þeim tilfellum ber að kanna rækilega alla þá möguleika, sem fyrir hendi eru heima í héraði, og hagnýta síðan að öðru jöfnu þann valkostinn, sem veitir meira öryggi. Um uppbyggingu orkuframleiðslunnar í landinu má einnig vitna til þess, að skömmu áður en orkulögin frá 1964 voru sett, hafði Alþ. sett lög um Landsvirkjun og Laxárvirkjun, tvö raforkufyrirtæki í sameign ríkis og sveitarfélaga fyrir tiltekin svæði í landinu. Segja má, að með þeirri samþykkt hafi Alþ. markað þá stefnu, sem einnig kemur fram í þessari till. varðandi allar meiri háttar framkvæmdir eða að skipta landinu í orkuveitusvæði eftir hagkvæmum landfræðilegum mörkum og stjórnunarlegum, t.d. í samræmi við núv. kjördæmaskipun. Í öllum landshlutum eru nú fyrir hendi orkuver, sem eðlilegt væri að mynduðu grunninn undir þessa skipun mála. Segja má, að raforkumálin standi um þessar mundir á tímamótum. Að því er lýtur að sjálfri raforkudreifingunni, er gert ráð fyrir því, að eftir rúmlega eitt ár verði lokið við að leggja dreifilínur um landið eða að öll þau býli í landinu, sem gert er ráð fyrir að fái rafmagn frá samveitum, hafi þá verið tengd við samveitukerfið. Hitt er svo annað mál, að öll efling raforkuiðnaðarins og allt viðhald og aukning dreifilína verða að sjálfsögðu viðvarandi verkefni framtíðarinnar. Um vinnubrögð við að koma á þeirri skipulagsbreytingu, sem hér er lögð til í sambandi við hinar nýju samveitur, er að sjálfsögðu eðlilegast, að það eigi sér stað með samningum á milli sveitarfélaganna, og þau skipi samstarfsnefndir til undirbúnings og að sjálf framkvæmdin eigi sér stað í áföngum, eftir því, sem um semst og aðrar ástæður leyfa. Um skipun stjórna fyrir hin nýju fyrirtæki er að sjálfsögðu mikilvægt atriði, að þar ætti að vera auðveldara að finna grundvöll, þar sem gert er ráð fyrir, að stjórn fyrirtækjanna verði að öllu leyti í höndum heimamanna. Í Danmörku, þar sem þróun af þessu tagi hefur átt sér stað með samruna margra rafveitna í sjálfstætt fyrirtæki, oftast sjálfseignarfyrirtæki, eru stjórnir ýmist kjörnar af notendunum sjálfum eða tilnefndar af sveitarstjórnum eða þá sambland af þessu hvoru tveggja. Á Norðurlöndum hefur þróunin orðið sú, að ríkið annast hvergi dreifingu raforkunnar til notenda, nema lítið eitt í Svíþjóð eða um 8%. Á Íslandi munu Rafmagnsveitur ríkisins hins vegar vera með um 20% af dreifingunni, og má segja, að eftir atvikum, með tilliti til þess, á hvern hátt uppbyggingin hefur átt sér stað, hafi verið eðlilegt, að opinber stofnun hafi að nokkru leyti staðið fyrir framkvæmdunum. En nú, þegar þeim er að verða lokið, er jafneðlilegt, að heimamenn yfirtaki samveiturnar, eftir því sem við á og svæðaskipan segir til um. Hvergi á Norðurlöndum er talið, að þróunin miði í þá átt, að ríkið taki upp afskipti af dreifingunni. Eins og ég áður hef sagt, eru um þessar mundir þáttaskil í starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins. Hinni eiginlegu rafvæðingu er að verða lokið, og það mun sýna sig, að hér á Íslandi ekki síður en á hinum Norðurlöndunum verður affarasælast, að raforkudreifingin verði í höndum notendanna sjálfra, því að sjálfs er höndin hollust og fjarstýringar frá einni allsherjarmiðstöð í Reykjavík er ekki þörf. Samkvæmt e-lið 1. tölul. er lagt til, að unnið verði að því að koma á verðjöfnun rafmagns um land allt og það eigi sér stað m.a. með því að veita óafturkræft stofnframlag til þeirra dreifiveitna, sem eiga við óhagkvæmastar aðstæður að búa. Ekki er óeðlilegt, að reynt verði að koma á verðjöfnun á raforkunni, þannig að landsmenn allir sitji við sama borð í þeim efnum, hvað snertir raforku til sömu nota. Það er ekkert nýtt, að um slíka verðjöfnun sé rætt, heldur mætti segja, að mismunun landsmanna í þessum efnum verði æ meir áberandi með hverju árinu sem líður. Það er því rétt, að að því verði stefnt, að jafnhliða því, að landsveiturnar tækju raforkudreifinguna í sínar hendur, verði slíkri verðjöfnun komið á. Að sjálfsögðu getur hér verið um fleiri en eina leið að ræða. Það getur komið til greina að fara þá leið, sem hér er lagt til, að greiða óafturkræft stofnframlag í þessu skyni. Það getur einnig komið til greina, að verðjöfnunin eigi sér stað á síðasta stiginu eða smásöluverðinu og þá með niðurgreiðslum til þeirra notenda, sem eiga við hvað óhagstæðast verðlag að búa. Hver sem niðurstaðan verður, er þess að vænta, að með ítarlegri könnun finnist leið til að leiðrétta það mikla misræmi, sem nú á sér stað í þessum efnum, því að um það munu allir sammála, að við svo búið verði ekki öllu lengur unað. Það var eitt, sem vakti sérstaklega athygli mína varðandi þessa hlið málsins, þegar ég las í nál., sem skilað var til raforkumrh. í árslok 1969, þar sem starfsemi Rafmagnsveitna ríkisins var gagnrýnd á ýmsan hátt, að þar er því m.a. haldið fram og fullyrt, að fjárhagserfiðleikar og hin háa gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins stafi fyrst og fremst af óhagkvæmum orkuöflunarkostum og dýrum flutningi raforkunnar, en alls ekki af óhagstæðum rekstri dreifiveitna, hvorki í sveitum né í þéttbýli. Þessar upplýsingar gefa vissulega til kynna, að sú leið, sem hér er lagt til að farin verði til verðjöfnunar, sé hin rétta og með henni verði unnt að koma á viðunandi úrbótum. Einn er þá þáttur þessa máls, sem ég hef ekki enn komið sérstaklega að, en það er að gera sér grein fyrir, með hvaða hætti eignaraðild hinna ýmsu sveitarfélaga, sem engar dreifiveitur eiga nema þær dreifiveitur, sem eru í eign Rafmagnsveitna ríkisins, eigi að eiga sér stað. Sjálfur tel ég, að hér þurfi ekki að vera um mikið vandamál að ræða. Hvort tveggja er, að stofnkostnaðurinn, að svo miklu leyti sem hann er ekki í skuld eða ógreiddum lánum, hefur verið borinn uppi af notendunum sjálfum með stofnframlögum og orkugj., auk þess framlags, sem komið hefur frá ríkissj. árlega um langt árabil og má vissulega segja að sé hliðstæða við framlög ríkisins á ýmsum öðrum sviðum, svo sem til samgöngubóta, bæði vegagerðar og hafnamála, og fleiri skyldra málefna. Það er því ekki ástæða til að ætla annað en að þessi þáttur málsins verði tiltölulega auðleystur. Herra forseti. Ég hef þá í stórum dráttum vikið að því helzta, sem máli skiptir og snertir einstaka þætti þessarar þáltill. um stefnumörkun í raforkumálum þjóðarinnar, sem hér er til umr. Að sjálfsögðu er margt fleira, sem segja mætti um þetta stórmál, en þar sem tími þm. er nú orðinn mjög takmarkaður, mun ég láta staðar numið, en vil að lokum leggja áherzlu á, að hér er um eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að ræða, og getur það í sumum tilfellum haft úrslitaáhrif á framtíðarþróun þeirrar margumtöluðu byggðastefnu og byggðaþróunar, sem nú er svo mikið talað um, að þurfi að efla á allan hátt, hvernig farið verður með þau málefni, sem hér eru til umr., þ.e. framtíðarskipulag raforkumálanna. Herra forseti. Ég hef þá lokið máli mínu og legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég skal lofa því að vera mjög stuttorður um þetta mál. Þessi till. til þál. um kennslu í haffræði og skyldum greinum við Háskóla Íslands er flutt af mér og hv. þm. Jóni Árnasyni, Geir Gunnarssyni, Jóni Árm. Héðinssyni, Karvel Pálmasyni og Vilhjálmi Hjálmarssyni. Tillgr. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta kanna svo fljótt sem verða má, hvort ekki sé tímabært að hefja kennslu í haffræði og skyldum greinum við Háskóla Íslands“. Við segjum í grg., að á Íslendingum hvíli sérstök skylda um það að hefja rannsóknir á hafinu, auk þess sem þekking á eðli sjávarins hafi hagnýtt gildi fyrir þjóðarbúskapinn. Ég býst við, að allir séu sammála um þetta, og þetta er meginástæðan til þess, að við flytjum þessa till., að við teljum, að á þessari þjóð hvíli sérstök skylda um rannsóknir á hafinu, vegna þess að við erum eyþjóð og hafið er raunar hluti af okkar umhverfi og þar er höfuðauðlind þjóðarinnar að finna, sem eru fiskimiðin í sjónum. Við flm. höfum haft fyrir okkur merkilegar till., sem komnar eru frá dr. Unnsteini Stefánssyni haffræðingi, sem lengi starfaði hér á landi við Hafrannsóknastofnunina og er okkar kunnasti haffræðingur, en hann hefur nú um nokkuð margra ára skeið verið starfsmaður hjá Menningar- og vísindastofnun Sameinuðu þjóðanna og haft m.a. það hlutverk á hendi að skipuleggja kennslu í haffræði í ýmsum löndum og þá ekki sízt í hinum svonefndu þróunarlöndum. Sem fskj. með þessari till. eru till. dr. Unnsteins um kennslu í haffræði við Háskóla Íslands. Þar er að finna nánari útlistun á þessu máli, og vegna tímaskorts ætla ég aðeins að vísa til þessara heimilda, sem hér liggja fyrir, en láta að öðru leyti máli mínu lokið. Ég legg til, herra forseti, að þessari umr. verði nú frestað og málinu vísað til fjvn.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Þessi till. til þál. er fram borin af hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni, og fjallar um það að skora á ríkisstj. að fela fjárlaga- og hagsýslustofnun að gera fjögurra ára áætlun um þróun útgjalda og tekna ríkissjóðs miðað við gildandi lagaskuldbindingar og tekjuheimildir og aukningu ólögbundinna útgjaldaliða með hliðsjón af fenginni reynslu og verði að því stefnt, að fjárlagaáætlanir þessar geti fylgt næsta fjárlagafrv. Fjvn. hefur rætt þetta mál og m.a. leitað umsagnar hjá fjárlaga- og hagsýslustofnuninni. Eins og fram kemur í nál., hefur fjvn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessarar till., þó að ég þori að fullyrða, að fjvn. sem heild er að mörgu leyti mjög hlynnt þeirri hugmynd, sem hér kemur fram. Þess vegna var það, að sá meiri hl., sem ég tala hér fyrir, er þeirrar skoðunar, að það sé rétt að stefna að því að taka upp langtímaáætlanir í sambandi við fjárlagagerð, og eftir að við höfum athugað þetta mál og eftir að við höfum fengið álit hagsýslustjóra, leggur meiri hl. fjvn. til, að málinu verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún kanni nánar ástæður þessa máls. Ég vil leiðrétta það, sem stendur í nál. okkar, þar sem segir: „leggur n. til“, þar á vitanlega að standa „leggur meiri hl. fjvn. til“.



Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt, að mönnum sé farið að flökra við að ræða um áætlanir hér í kvöld og það sé ekki mikið á það bætandi, og ég skal ekki vera mjög langorður frekar en frsm. meiri hl. Till. þessi til þál. um fjárlagaáætlanir var lögð fram af hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnúsi Jónssyni, snemma á þessu þingi, enda 37. mál þingsins. Málinu var þá vísað til hv. fjvn., snemma í nóvember, og tók hún málið fljótlega til meðferðar og sendi til umsagnar fjárlaga- og hagsýslustofnunar ríkisins 14. nóv. sl. Umsögn stofnunarinnar um málið barst hins vegar ekki fyrr en 9. apríl s.l. Umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar er, eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. fjvn., allítarleg. Stofnunin tekur það fram þegar í upphafi grg. sinnar, að hún sé í öllum efnisatriðum sammála því, sem í þáltill. felist. Fjárlagastofnunin bendir á, að enda þótt það sé vissum erfiðleikum háð að gera áætlanir langt fram í tímann sökum þeirrar óvissu, sem ríkir um framtíðarþróun veigamikilla þátta efnahagslífsins, verði slíkar langtímaáætlanir að teljast eiga sérstöku hlutverki að gegna hér á landi. Stofnunin segir enn fremur, að vart verði hjá því komizt að álykta, að á undanförnum áratugum hafi fjármálalegar ráðstafanir öðru fremur auðkennzt af því að miðast við hvert einstakt vandamál einangrað, eftir því sem það hafi gert vart við sig, en minni gaumur gefinn áhrifum viðkomandi ráðstöfunar á aðra þætti ríkisfjármálanna og efnahagslífsins í heild. Hér kemur fjárlagastofnunin vissulega að kjarna málsins. Handahófskenndar framkvæmdir og fjárfestingar, sem því miður eiga sér stað allt of oft af hálfu þess opinbera, eiga mikinn þátt í þeirri óvissu, sem ríkir í efnahagslífi þjóðarinnar, til viðbótar því að hafa löggilt form í sambandi við sjálfa verðbólguþróunina með þeirri skipan og uppbyggingu, sem nú á sér stað varðandi gerð framfærsluvísitölunnar og ekki batnaði með þeirri ákvörðun núv. ríkisstj., þegar hún ákvað með brbl. að taka inn í framfærsluvísitöluna á ný áhrif af verði á tóbaki og áfengi, sem áður hafði verið fellt niður. Um það mál mætti margt segja, svo og frv. ríkisstj. um sama efni, sem nú hefur dagað uppi. Það verður allt að bíða betri tíma. En um sjálfa fjárlagagerðina eða áætlun í þeim efnum fram í tímann er enginn vafi, að hún gæti haft mikilsverða þýðingu og verið til hagræðis fyrir þá, sem ábyrgð bera á fjármálum ríkisins hverju sinni. Hitt er svo annað mál, að hætt er við því, að línuritið, sem menn hygðust setja sér í dag varðandi framtíðina, geti orðið eitthvað annað, þegar reynslan hefur sýnt þróunina að nokkrum árum liðnum. Ég minnist í þessu sambandi, að spádómar manna hafa stundum reynzt harla óraunhæfir í þessum efnum, þegar þeir hafa verið að spá fram í tímann um þróun fjármála ríkisins. Ég held, að það hafi verið árið 1966, sem núv. fjmrh. viðhafði þau orð um þessi mál, og var hann þá að tala um óhóflega þenslu í ríkiskerfinu og þótti þá nokkuð hratt farið í verðbólguáttina, að ef svo héldi áfram sem horfði og viðreisnarstjórn yrði áfram við völd, þá mundi upphæð fjárlaganna árið 1980 vera komin upp í 20 milljarða. Mörgum þótti þetta fjarstæðukennt í þá tíð. En því er þó við að bæta, að varnagli var á af hálfu hæstv. fjmrh. Það var álit hans á stefnu viðreisuarstjórnarinnar. Nú hefur hins vegar komið í hans hlut að gera bragarbót. Þrátt fyrir þessar hugleiðingar mun ég nú stytta mál mitt. Í fjvn. varð ekki samkomulag um afgreiðslu málsins. Samkv. nál., sem skilað hefur verið, leggjum við, sem skipum minni hl. n., til, að till. verði samþ. með þeirri orðalagsbreyt., sem þar kemur fram, þ.e. að þessi háttur verði tekinn upp og komið til framkvæmda fyrst við fjárlagagerð fyrir árið 1975. Herra forseti. Ég mun nú ljúka máli mínu og vonast til þess, að hv. alþm, geti fallizt á þessa afgreiðslu málsins, sem einnig er í samræmi við álit fjárlaga- og hagsýslustofnunar ríkisins, eins og fram hefur komið.



Herra forseti. Vegna þeirrar fundarfrestunar, sem hefur verið, er nú langt um liðið, síðan ég kvaddi mér hljóðs. Ég hafði hugsað mér að víkja nokkuð að löggjöfinni um Framkvæmdastofnun ríkisins, uppbyggingu hennar og starfi. En með því að nú er nokkuð liðið á nótt, ætla ég að leyfa mér að neita mér um þá ánægju að ræða þetta og vona, að hv. þm. misvirði það ekki við mig. Það hefði einnig verið ástæða fyrir mig til þess að ræða nokkuð þær hugmyndir, sem fram komu hjá tveim hv. þm., hv. 3. þm. Reykn. og hv. 10. þm. Reykv., um hlutverk byggðasjóðs. En ég ætla ekki að fara að ræða það, ég skal í því efni aðeins vitna til þess, sem hv. 2. þm. Vestf. ræddi um það mál. Ég vil samt leyfa mér að víkja að einu atriði. Í skýrslu hæstv. forsrh. kom hann nokkuð inn á það, sem Framkvæmdastofnunin væri að gera í sambandi við byggðaáætlanir. Hann minntist á byggðaáætlun fyrir Norðurland. Það var vikið að byggðaáætlun fyrir Austfirði. Í umr. var talað um byggðaáætlun fyrir Suðurland. Það var mikil framför, þegar farið var að vinna að jafnvægi í byggð landsins á skipulagsbundinn og markvissan hátt með því að taka upp byggðaáætlanir. Það hófst með því, að tekin var upp Vestfjarðaáætlunin. Um hana ræddi hæstv. forsrh. ekki í sinni skýrslu. Ég saknaði þess, því að Vestfjarðaáætluninni er ekki lokið. Það er aðeins lokið fyrsta þætti hennar, samgöngumálaþættinum. En það var alltaf gert ráð fyrir, að í beinu framhaldi af því hæfust aðrir þættir Vestfjarðaáætlunarinnar. Ég hef gengið út frá því, að það hafi verið stefna fyrrv. ríkisstj., og ég hef meira að segja gengið út frá því, að það hafi verið stefna núv. ríkisstj. Þetta byggi ég m.a. á því, að strax haustið 1971 gerði ég fsp. til hæstv. forsrh. Þar var spurt um, hvað liði framhaldi Vestfjarðaáætlunar, til hvaða málaflokka áætluninni væri ætlað að taka, hvenær væri gert ráð fyrir, að áætlanagerðinni lyki, hvað væri gert ráð fyrir, að framkvæmd áætlunarinnar tæki langan tíma, og hvernig fjár yrði aflað til framkvæmdanna. Fsp. þessi var rædd í Sþ. 25. nóv. 1971. Hæstv. forsrh. sagði þá, að Efnahagsstofnuninni hefði verið falið að gera atvinnuáætlun fyrir Vestfirði og jafnframt væri gert ráð fyrir athugun á félagsaðstöðu og þjónustustarfsemi í landshlutanum. Hann sagði og, að væntanleg Framkvæmdastofnun ríkisins mundi fjalla um tímasetningu áætlunargerðarinnar og framkvæmd áætlunarinnar, sem líklegast væri, að tæki 5–6 ár. Þá sagði hæstv. forsrh., að fjármagn úr atvinnujöfnunarsjóði og - eins og hann orðaði það - verðandi byggðasjóði yrði til ráðstöfunar við framhald Vestfjarðaáætlunarinnar. Hér er ekki litið sagt. Ég fæ ekki annað séð en það hefði mátt draga þá ályktun af þessum ummælum hæstv. forsrh., að unnið væri af fullum krafti að framhaldi Vestfjarðaáætlunarinnar. Nú víkur svo við, að hæstv. ráðh. minnist ekki á þetta atriði í sinni skýrslu. Vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort það sé af vangá, að hann hafi ekki minnzt á Vestfjarðaáætlun. Ef svo er, vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvernig framkvæmdir standi nú við undirbúning þessarar áætlunargerðar. Hins vegar er málið alvarlegra, ef svo skyldi vera, að hér væri ekki um vangá að ræða. En í því tilfelli leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh., hvort það geti verið, að hæstv. ríkisstj. sé fallin frá þeirri stefnu, sem ég ætla að hún hafi haft, að halda áfram Vestfjarðaáætluninni í beinu framhaldi af samgöngumálaþætti hennar.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það er rétt, að í skýrslu minni var ekki sérstaklega getið um Vestfjarðaáætlun. En það var hins vegar tekið almennt fram, að ég hygg, að það væri unnið að landshlutaáætlunum. Það voru sérstaklega nefndar þrjár áætlanir. En að sjálfsögðu fer fram undirbúningur að fleiri landshlutaáætlunum og þar í er Vestfjarðaáætlun. Eins og kom fram hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari, svaraði ég því á sínum tíma eftir upplýsingum, sem ég fékk hjá Efnahagsstofnuninni, ef ég man rétt, að það tæki 5–6 ár að ganga frá áætluninni, þannig að það er ekki eðlilegt, að hún sé komin strax í gang. En ég held, að ég geti svarað því, að það hefur engin breyting orðið á í þessu efni og það er unnið undirbúningsstarf að þessu. Ég hef hins vegar ekki í höndunum upplýsingar um, hversu langt það sé komið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans, en ég verð að lýsa megnri óánægju minni og vonbrigðum yfir efni svarsins. Ég fæ ekki annað séð af orðum hæstv. forsrh. en að það sé ekki lögð nein áherzla á undirbúning á framhald Vestfjarðaáætlunarinnar, önnur verkefni séu látin ganga fyrir og þá þau verkefni, sem hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega í skýrslu sinni. Ég tel, að þetta sé mjög alvarlegt mál. Ef við ætlum að vinna skipulega og markvisst að þessum málum, verðum við að gera okkur grein fyrir því, að það nægir ekki að taka einn og einn þátt mála út úr og vanrækja aðra. Það þarf að vera um alhliða uppbyggingu þess landshluta að ræða, sem verið er að aðstoða. Að öðrum kosti er ekki að vænta verulegs árangurs. Þess vegna er ákaflega þýðingarmikið, að hið opinbera færist ekki meira í fang í þessu efni á hverjum tíma en það ræður við. Nú er það svo, að þegar Vestfjarðaáætlunin hófst, var viðurkennt, að svo væri ástatt á Vestfjörðum, að það væri eðlilegt að láta það verkefni ganga fyrir. Þess vegna er það, að það er ekki nóg með, að það hafi alvarlegar afleiðingar að Ijúka ekki þeim þáttum sem fyrst, sem eftir eru, heldur hefur það í sjálfu sér þau áhrif, að það, sem gert hefur verið, nær ekki tilgangi sínum. Ég verð að lýsa megnustu óánægju með þetta. Ég óttast, ef svo heldur áfram, sem mér virðist ýmis teikn benda til, að það eigi að breiða sig yfir allt landið í senn og gera alla hluti fyrir alla á sama tíma. Þá missi slíkar aðgerðir marks til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Slíkar aðgerðir eru almennar framfarir um land allt, sem eru sjálfsagðar, en það er allt annað en beinar aðgerðir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þá verð ég að segja, að ég tel, að hæstv. forsrh. misskilji hrapalega eigin ummæli, sem hann gaf í svari við fsp. 25. nóv. 1971, ef hann leggur þann skilning í svar sitt, að það muni taka 5–6 ár að undirbúa áætlunina. Það hefur mér aldrei komið til hugar. Ég vil fullyrða, að það, sem hæstv. forsrh. átti við, þegar hann mælti þessi orð, var það, að þegar til framkvæmda kæmi, þá tækju framkvæmdirnar sjálfar 5–6 ár. Það er skiljanlegt. Ég vil nú leyfa mér að skora á hæstv. forsrh. að taka þessi mál til yfirvegunar á ný með það fyrir augum, að það verði hægt að halda við þær fyrirætlanir, sem fyrrv. ríkisstj. hafði uppi og ég hef ætlað, að núv. ríkisstj. hafi haft uppi í byrjun, að vinna nú hið bráðasta að undirbúningi að framhaldi Vestfjarðaáætlunarinnar, svo að framkvæmdir geti hafizt sem fyrst. Það er enginn ókostur í mínum augum, þó framkvæmdir taki 5–6 ár, vegna þess að ég vænti, eins og má marka af orðum hæstv. forsrh. í nóv. 1971, að framhald Vestfjarðaáætlunarinnar verði á víðtæku sviði.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt fsp. til hæstv. forseta. Mér leikur forvitni á, af því að það er nú langt liðið á þinghaldið og stefnt að þinglausnum á morgun, að spyrjast fyrir um það, hvenær skýrsla samgrh. um framkvæmd vegáætlunar 1972 verður tekin til umr.

Forseti (EystJ): Þessari fyrirspurn verður hv. þm. að beina til hæstv. samgrh. á einhverjum þeirra funda, sem hann á eftir að sitja á þessu þingi.