Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Matthías B)arnason): Virðulegi forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 1, umr., er um breytingu á hjúkrunarlögum og það er þess eðlis að rétt til að stunda hjúkrun og kalla sig hjúkrunarfræðing hefur sá einn, sem til þess hefur fengið leyfi ráðh., og þeim, sem þess óska fremur, skal heimilt að nota starfsheitið hjúkrunarkona eða hjúkrunarmaður. M. ö. o.: breytingin er sú að til viðbótar starfsheitinu hjúkrunarkona eða hjúkrunarmaður komi hjúkrunarfræðingur. Þetta frv. er flutt að beiðni Hjúkrunarfélags Íslands, en á aðalfundi félagsins, sem haldinn var í Reykjavík í júní á s. l. ári, fól fundurinn stjórn félagsins að leita eftir viðurkenningu á starfsheitinu „hjúkrunarfræðingur“. 43 kjörnir fulltrúar samþ. eftirfarandi till., mótatkv. var 1 og 3 fulltrúar sátu hjá: „Aðalfundur Hjúkrunarfélags Íslands samþ. að taka upp starfsheitið hjúkrunarfræðingur og felur stjórn félagsins að fá það löggilt, Starfsheitin hjúkrunarkona og hjúkrunarmaður skulu eftir sem áður lögvernduð fyrir þá félaga Hjúkrunarfélags Íslands sem þess óska.“ Till. sama efnis hafði verið send öllum fulltrúunum og þeir tekið hana til umr. í eigin svæða eða sérgreinadeildum. Samkv. þessari beiðni taldi heilbr.- og trmrn. rétt að flytja þetta frv. og því liggur það nú hér fyrir til 1, umr. Herra forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umr, verði frv. vísað til heilbr.- og trn.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Frv. það um breyt. á l. nr. 85 frá 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði, sem er hér lagt fram, er samið af réttarfarsnefnd, en dóms- og kirkjumrn. óskaði þess haustið 1973 að hún tæki til athugunar till. er fram höfðu komið hjá borgarfógetaembættinu í Reykjavik um að lögfest yrði heimild til þess að beita hljóðritun á dómþingum í einkamálum. Slík heimild hefur verið um árabil í lögum um meðferð opinherra mála, raunar allt frá því að þau lög voru sett fyrst árið 1951. Sú heimild mun þó fremur lítið hafa verið notuð. Nokkur síðustu ár mun slíkum hljóðritunum hafa verið beitt við borgardómaraembættið í Reykjavík í tilraunaskyni án þess að bein heimild hafi verið til þess í lagareglum. Við umr. á síðustu árum um leiðir til þess að flýta meðferð mála fyrir dómstólum, ekki síst meðferð einkamála hefur komið fram að ýmsir dómarar í einkamálum hafa talið verulegan flýtisauka að því að beita hljóðritunartækni við meðferð þessara mála. Er einsýnt, að nauðsynlegt er að um það efni séu þá skýrar heimildir og ákvæði um að setja megi hæfilegar reglur um skipusega framkvæmd hljóðritunar og vörslu á hljóðritunargögnum. Ákvæði þau, sem réttarfarsnefnd leggur til að lögfest verði, fela í sér heimild fyrir dómsmrh. til að ákveða að upp verði tekin slík hljóðritun við héraðsdómaraembætti. Þess má geta að í lögum um meðferð opinberra mála er almennt ákvæði um að sá kafli laga um meðferð einkamála í héraði, sem lagt er til í þessu frv. að breytt verði, gildi einnig um meðferð opinberra mála. Geta því reglur, sem settar eru samkv. þessum lögum, einnig komið að notum við meðferð opinberra mála eftir því sem við á um framkvæmd og vörslu hljóðritunar. Ég leyfi mér að öðru leyti að vísa til grg, frv. Þetta frv. hefur gengið í gegnum hv. Ed. og verið samþ. þar eftir ítarlega athugun og aðeins með nokkurri breyt, á 3. gr. frv. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn. og vænti ég að hún geti með tilliti til þeirrar ítarlegu skoðunar, sem fram hefur farið á frv. í hv. Ed., hraðað meðferð þess eftir því sem kostur er.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Það er sama að segja um þetta mál eins og hið fyrra, sem ég mælti fyrir áðan, að það hefur verið til meðferðar hjá hv. Ed. og verið samþ. þar athugasemdalaust við þrjár umr. Það er um breyt. á l. um meðferð einkamála í héraði. Enn fremur er frv., sem fylgir því, um breyt, á l. um vátryggingarsamninga, nr. 20/1954, og er á dagskránni næst á eftir. Þessi frv. varða heimild til að úrskurða bráðabirgðafjárgreiðslu upp í slysabætur jafnhliða dómi um skaðabótaskyldu vegna slysa þegar veitt er heimild réttarfarslaga til að skipta sakarefni þannig að dæmt er um skaðabótaskylduna sér í lagi. Bending í þessa átt var gefin í þál. 8. febr. 1972 um afgreiðslu skaðabótamála vegna slysa. Dómsmrn. aflaði sér ýmissa grg. og umsagna vegna þál. og óskaði að öðru leyti almennrar athugunar á möguleikum til að hraða meðferð skaðabótamála vegna slysa. Ég vísa til aths. með lagafrv. um þær grg., en taldi ekki ástæðu til þess að prenta þær með þessu litla frv. þar sem þær varða ýmis atriði og að nokkru leyti mjög almenn atriði um að hraða meðferð dómsmála og mörg þau atriði eru áfram til athugunar, ekki síst í störfum réttarfarsnefndar að almennri endurskoðun á réttarfarslöggjöf og dómaskipun, Ég mun hins vegar að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess að senda þeirri n., sem málið fær til athugunar, grg. til skoðunar. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að máli þessu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Þótt einkennilegt sé, þá legg ég þetta frv. fram þó að vátryggingarsamningar heyri að sjálfsögðu undir verksvið annars ráðh. En ástæðan til þess er sú að þetta frv. er alveg nauðsynlegur fylgifiskur með því frv. sem ég var að mæla fyrir áðan. Til samræmis við þá breytingu, sem það frv. gerir ráð fyrir, er nauðsynlegt að gera þá breyt. á lögum um vátryggingasamninga sem í þessu lagafrv. greinir, svo að vátryggingarsali verði samkv. þeim lögum bundinn með sama hætti og tjónvaldur, Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta litla frv., en leyfi mér að óska eftir að því verði vísað til 2. umr., svo og til hv. allshn. eins og síðasta frv., og verði látið fylgja því í meðferð þess.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um almenningsbókasöfn, en það er stjórnarfrv. Þetta frv. á sér alllanga sögu að baki, Ég mun ekki rekja hana hér að þessu sinni. Ég hygg að allir séu sammála um hvort tveggja, almenna þörf fyrir vönduð og vel uppbyggð bókasöfn og svo hitt að fjárframlög ríkisins til bókasafnanna séu og hafi verið um alllangt árabil óeðlilega lág. Löggjöf sú um almenningsbókasöfn, sem nú er í gildi, er frá árinu 1963. Ákvæði þeirra laga um fjárhagslegan stuðning hins opinbera við almenningsbókasöfn eru fyrir löngu úrelt orðin, enda í engu samræmi við þróun verðdagsmála á þessu tímabili. Samkv. athugun Fjárlaga- og hagsýslustofnunar hefur þetta frv. í för með sér 72 millj. kr. útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, en framlög til allra almenningsbókasafna á landinu eru í fjárlögum 1975 aðeins tæplega 10 millj. kr. Hér er því, ef frv. þetta verður að lögum óbreytt, að þessu leyti um gagngera stefnubreytingu að ræða. En þessi ákvæði ræði ég aðeins nánar síðar. Þetta frv. miðar að því að sett verði um almenningsbókasöfn rammalöggjöf, en um framkvæmdaatriði í fjölmörgu verði nánar kveðið á í reglugerð. Í l. gr. þessa frv. segir svo: „Almenningsbókasöfn skulu starfa í öllum byggðum landsins til sjávar og sveita. Almenningsbókasöfn eru mennta-, upplýsinga- og tómstundastofnanir fyrir almenning. Þau skulu gefa fólki sem bestan kost á að lesa og færa sér í nyt bækur og veita afnot af nýsigögnum, svo sem hljómplötum, segulböndum og öðrum miðlunargögnum til fræðslu og dægradvalar.“ Hér er reynt í örstuttu máli að gera grein fyrir megintilgangi frv. og um leið starfsemi almenningsbókasafna í landinu. Það er mál manna, hygg ég að sé óhætt að segja, að almenningsbókasöfn hafi sífel1t þýðingarmeira hlutverki að gegna í þjóðfélaginu þrátt fyrir allt. Góð bókasöfn eru t. d. engu þýðingarminni í þéttbýli en í strjálbýli, nema síður sé, og þéttbýli auðveldar raunar stöðu og sameiginleg not alls almennings af slíkum söfnum. Bókasöfnin hljóta nú ekki síður en áður að koma til hjálpar þar sem geta almennings til bókakaupa þrýtur og tryggja að unnt sé að fullnægja lestrarþörf og lestrarþrá ungra og gamalla. Söfnin hljóta að verða í ríkari mæli upplýsingamiðstöðvar fólks í leit að margvíslegum fróðleik og tómstundaverkefni. Í 1.–6. gr. frv. þessa er í mjög stuttu máli mælt fyrir um það hvernig skipa skuli bókasafnsumdæmum og starfsemi safnanna almennt. Þessar gr. gera ekki ráð fyrir neinum stórbreytingum frá því kerfi sem nú er í gildi. Þvert á móti eru almenningsbókasöfnin flokkuð í samræmi við gildandi lög. Ráðandi stefna á undanförnum árum hefur verið sú að efla héraðsbókasöfnin svo að þau verði fær um að annast bókasafnsþjónustu í dreifbýli í vaxandi mæli. Þessi starfsemi hefur reynst heilladrjúg þar sem söfn eru einhvers megnuð á annað borð, og er talið eðlilegt að flýta þessari þróun. Nokkur héraðsbókasöfn hafa þegar reynst þessu hlutverki vaxin, en það byggist þá á alveg sérstökum skilningi og fyrirgreiðslu heima í héraði. Eins og ég hef þegar tekið fram hafa fjárframlög ríkisins til safnmálanna verið mjög lítil á undanförnum árum. Í grunnskólalögunum eru sérstök ákvæði um skólabókasöfn og ýmsir skólar hafa þegar eignast allmyndarleg bókasöfn. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að skólabókasöfn og almenningsbókasöfn geti haft sameiginlegan rekstur ef forráðamenn beggja telja slíkt æskilegt og menntmrn. samþ. það. Í sem allra stystu máli sagt gerir þetta frv. ráð fyrir því að í öllum byggðum landsins skuli starfa bókasöfn og einnig í öllum sjúkrahúsum, hælum, vistheimilum og fangahúsum, Á öðrum stöðum eru ákvæði um bókasöfn í skólum, eins og ég hef þegar vikið að. En það er einkenni á þessu frv. að ákvæði um rekstur safnanna eru mjög fáorð og rúm og gert er ráð fyrir að nánar verði kveðið á um fjölmörg atríði í reglugerð, og þá verður að sjálfsögðu höfð hliðsjón af því hvað hagkvæmast telst í hverju einstöku tilviki á hverjum stað og tíma. Í frv. er gert ráð fyrir því að almenningsbókasöfnin séu rekin af sveitarfélögunum og að sveitarstjórnirnar kjósi bókasafnsstjórnir, en þó er heimilt að gömlu lestarfélögin, sem allvíða starfa sem sjálfstæð félög, starfi áfram á svipuðum grundvelli og verið hefur og þá í samráði við hreppsnefndirnar. Hinum mörgu litlu og sjálfstæðu lestrarfélögum hefur nú fækkað smátt og smátt. Það má búast við því að sú þróun haldi áfram. Ákvæði frv. um þetta efni eru sett með það fyrir augum að eðlileg þróun geti átt sér stað að þessu leyti þegar tímar líða fram. Í 8. gr. frv. er svo að finna ákvæði um lágmarksfjárframlög sveitarfélaga til almenningsbókasafna, og í 9. gr. er kveðið á um hluta ríkissjóðs, en hann skal vera þriðjungur af lögboðnum rekstrarfjárframlögum sveitarfélaganna eins og þau eru tiltekin í 8. gr. og skv. skýrslum og manntali frá síðasta ári á undan. Það er gert ráð fyrir því að lítilli fjárhæð af ríkisframlagi megi árlega verja til verkefna í þágu allra bókasafna landsins í heild skv. ákvörðun rn, hverju sinni. Þetta ákvæði er sett inn í frv. í samræmi við reynslu undanfarinna ára. Stofnkostnaður skráningarmiðstöðvar bókasafna, sem nú er tekin til starfa og er þjónustustofnun fyrir öll bókasöfn í landinu, var þannig fenginn með sérstöku leyfi Alþ. og rn. Sama máli gegnir raunar um þau námskeið fyrir starfandi bókaverði, sem haldin hafa verið, og nokkra útgáfustarfsemi í þágu safnanna, Þetta yrði lítill spónn úr aski hvers einstaks safns, en það safnaðist nokkuð til heildarátaka fyrir söfnin öll þegar saman kæmi. Það er reynt að hafa útreikninga á framlögum til rekstrar safnanna einfalda og glögga og auðvelda í framkvæmd. Sveitarfélögin skulu greiða framlög miðað við íbúafjölda, eins og segir í frv. og ég eyði ekki tíma í að rekja hér. Þetta eru lágmarksfjárframlög sveitarfélaga og um leið ríkissjóðs, og um það eru ákvæði í 8. gr. að þau skuli endurskoða árlega og færa til samræmis við verðlag í landinu skv. útreikningum Hagstofu Íslands, Að sjálfsögðu geta orðið skiptar skoðanir um ákvæði eins og þetta, bæði hversu há framlögin skuli vera og einnig um hitt hvort setja beri í lög ákvæði um árlegan framreikning eða endurskoðun þessara framlaga. En með vísun til þeirrar bitru reynslu undanfarinna ára af þróun þessara mála eru nú í þessu frv. gerðar till. um slíkan framreikning. Þar sem í frv. er um mjög miklar breyt. að ræða í hækkunarátt þótti rétt að kveða svo á að ákvæðin um fjárframlög kæmu til framkvæmda á þremur árum frá gildistöku l., smátt og smátt, Ætti það þá að vera viðráðanlegra fyrir alla sem hér eiga hlut að máli. Það verður að telja að mestu máli skipti að hið bráðasta sé mörkuð ákveðin stefna um stöðu og raunar framtíðargrundvöll íslenskra almenningsbókasafna. Það er meginatriðið, en ekki hitt hversu hratt verður brugðist við um hækkun framlaga. Í frv. er gert ráð fyrir því að sveitarfélög reki söfnin, eins og áður segir, og einnig að sveitarfélög reisi bókhlöður og búi þær nauðsynlegum húsbúnaði og tækjum. Heimilt er að kaupa eða leigja húsnæði fyrir söfnin. Það er gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði helming byggingarkostnaðar bókhlöðu eftir því sem fé er veitt til á fjári., enda hafi þá áætlanir og teikningar verið samþ. af menntmrn. skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Mér er vel ljóst að um þetta ákvæði, eins og raunar fleiri í frv., kunni að verða skiptar skoðanir, en ég lít svo á að tilvist og rekstur almenningsbókasafna í nútíma þjóðfélagi sé í raun og veru engu þýðingarminni heldur en rekstur sjálfra skólanna og þess vegna sé eðlilegt og tímabært að taka hér af skarið með slíku lagaákvæði. Síðan verður það að sjálfsögðu fjárveitingavaldið sem afmarkar hraðann við þessa uppbyggingu - við uppbyggingu bókasafnshúsanna alveg sérstaklega - við afgreiðslu fjárl. hverju sinni, Frv. gerir ráð fyrir að sérstakur bókafulltrúi, sem starfi í menntmrn., fari með málefni almenningsbókasafna eins og áður, en auk þess er gert ráð fyrir því að til komi ákveðin ráðgjöf um málefni safnanna frá sveitarfélögum og frá Bókavarðafélagi Íslands sem er að hluta til a. m. k. samtök sérfróðra manna um málefni bókasafna. Má geta þess hér að ákvæði um hliðstæðar samstarfsnefndir hafa verið tekin inn í fleiri lög, svo sem grunnskólalögin og lög um menntaskóla. Frv. gerir ráð fyrir því að ríkissjóður standi einn undir greiðslum til rithöfunda vegna afnota af bókum þeirra í almenningsbókasöfnum. Þetta gæti talist eins og viðbótarframlag til safnanna. Eðlilegt þykir að ákvæði um stjórn Rithöfundar sjóðs Íslands, úthlutun úr honum og starfshætti sjóðsstjórnar, sé reglugerðaratriði, enda er hér um að ræða samningamál á milli ríkisvalds og rithöfundasamtaka eins og kunnugt er. Ég vil að lokum árétta að þetta frv. er mjög fáort. Hér er ekki um að ræða ítarlega útfærslu í einstökum smáatriðum á tilvist og rekstri almenningsbókasafna. Frv. gerir ráð fyrir því, sem teljast verður að ég hygg öllu eðlilegra, að öll slík nánari fyrirmæli séu sett með reglugerð. Eins og ég gat um í byrjun á þetta mál sér alllanga sögu. Nú er allmjög liðið á þingtímann, en ég vil þó vænta þess að sú hv. þn., sem fær þetta mál til meðferðar, sjái sér fært að taka það til nokkurrar skoðunar. Sú athugun gæti greitt fyrir afgreiðslu málsins þegar þing kemur saman næsta haust. Ég hlýt að leggja ríka áherslu á að frv. verði afgr. á þessu ári þannig að unnt reynist að haga fjárveitingum til almenningsbókasafna á fjárl. fyrir árið 1976 með tilliti til nýrrar löggjafar, hver svo sem verður eða yrði niðurstaða Alþ. um t. d. upphæðir eða önnur einstök atriði þessa frv. Það verður auðvitað að koma í ljós. En ég legg mjög mikla áherslu á að málið í heild verði afgr. á þessu ári. Virðulegi forseti. Ég hef þessa framsögu ekki lengri, en leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Frv. það um ráðstafanir í efnahagsmálum, fjármálum o. fl., sem hér er nú til 2. umr., hefur verið til meðferðar hjá fjh.- og viðskn. um alllangan tíma. Mælt var fyrir frv. í hv. Nd. 21. mars s. l. og 24. mars var fyrsti fundur n. haldinn. N. hefur haldið allmarga fundi um þetta mál og hafa þeir allir verið sameiginlegir með fjh.- og viðskn. Ed. Nefndirnar hafa á þessu tímabili haft samband við fjölmarga aðila sem veitt hafa upplýsingar. Nefni ég þar fulltrúa úr n. þeirri, er samdi frv., einkum þá Guðmund Magnússon prófessor og Þorstein Geirsson deildarstjóra í fjmrn., ráðuneytisstjórann í fjmrn., ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, hagsýslustjóra, seðlabankastjóra o. fl. Til fundar við n. hafa og komið með erindi sín fulltrúar Alþýðusambands Íslands og Verslunarráðs Íslands. Samninganefnd Alþýðusambands Íslands sendi n. bréf, dags. 1. apríl s. l., þar sem mælst var til að því fjármagni, sem nýting V. kafla frv. mundi kosta ríkissjóð, yrði varið í sérstakan eða aukinn skattafslátt sem kæmi til útborgunar með sama hætti og barnabætur að vissum skilyrðum fullnægðum. Forseti Alþýðusambandsins kom á fund n. ásamt tveimur fulltrúum samninganefndar þann 7. apríl og gerðu þeir nm. frekari grein fyrir tilmælum sínum. Félag einstæðra foreldra sendi þm. till. til breyt. á frv. ásamt grg, og form. félagsins gerði form. fjh.- og viðskn. beggja d. frekari grein fyrir þeim till. Stjórn Stéttarsambands bænda sendi n. ályktun þess efnis að söluskattur verði felldur niður á kjöti og kjötvörum. Flugleiðir hf. sendu aths. vegna flugvallagjalds og hækkaðra lendingargjalda. Þeim aths. fylgdi skýrsla til stjórnar Flugleiða hf. um þessi atriði. Umsögn um flugvallagjald barst einnig frá Ferðamálaráði sem leggst gegn álagningu gjaldsins. Heilbrigðiseftirlit ríkisins, Vitról hf. og Félag ísl. iðnrekenda gerðu aths. við ákvæði V. kafla frv. að því er varðaði XV. kafla tollskrárlaga, en lagt er til með brtt. að þau ákvæði verði felld úr frv. Samband ísl. sveitarfélaga óskaði eftir að nokkrar brtt. yrðu teknar inn í III. kafla frv. og hefur að nokkru verið tekið tillit til þeirra óska. Auk þess sem þessi erindi hafa að nokkru verið rædd á fundum n. hafa formenn n. beggja d. átt fjölmarga fundi með starfshópi þeim sem unnið hefur að athugun á skattalögum og tryggingabótum undanfarna mánuði. Hafa þessi erindi verið rædd ítarlega á þeim fundum svo og frv. sjálft. útreikningar á áhrifum þess verið yfirfarnir og gerðar ýmsar fleiri kannanir. Á grundvelli þessara athugana hafa mótast allmargar brtt., sem hafa verið kynntar n. beggja þd. á sameiginlegum fundum nú síðustu daga. Einnig hafa þær verið kynntar fulltrúum Alþýðusambands Íslands og Verslunarráðs Íslands. Nm. urðu ekki sammála um afgreiðslu þessara till. Meiri hl. n., fulltrúar stjórnarfl., leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem hann flytur á sérstöku þskj. en minni hl. skilar sérálitum og öðrum brtt. Ég mun nú gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hl. n. flytur á þskj. 478. Við II. kafla frv. eru allmargar brtt. 1. brtt. er þess efnis að lagt er til að 6. gr. frv. falli niður. Gr. fjallar um hvernig fara skuli um frádrátt vegna ferðakostnaðar skattþegns til og frá vinnu. 1 C-lið 12. gr. gildandi skattal. segir að nánari ákvæði um þessi efni skuli sett í reglugerð. Slík reglugerðarákvæði hafa ekki verið sett, en eðlilegt verður að teljast að þessi ákvæði, sem í eðli sínu eru verklagsreglur, verði í reglugerð fremur en lögum. 2. brtt. fjallar um 9. gr. frv. Henni er breytt þannig, 9. gr., að skattaleg meðferð á meðlagi vegna barns, sem er á 17. aldursári, verði eins og gildir um meðlög vegna yngri barna, enda lýkur meðlagsskyldu foreldra ekki fyrr en barn er fullra 17 ára. Meðlagsgreiðsla til einstæðs foreldris telst ekki til tekna hjá því skv. þessari brtt. Einstæðir foreldrar verða að þessu leyti betur settir en aðrir skattþegnar er við meðlagsgreiðslum taka, en meðlagsgreiðslur þeirra, þ. e. a. s. þessara annarra, teljast að hálfu til tekna. Meðlag hefur til þessa ekki verið talið til tekna hjá einstæðu foreldri, en þess í stað hefur það einungis fengið hálfan hluta persónufrádráttar til tekjuskatts og hálfan hluta persónulækkunar til útsvars og hefur það því til tekjuskatts samsvarað skattlagningu hálfs meðlagsins. Með brtt. er komið verulega til móts við óskir Félags einstæðra foreldra á þann veg að meðlag móttekið af einstæðu foreldri teljist ekki til tekna hjá því, hvorki til tekjuskatts né útsvars. Auk þess gerir frv. ráð fyrir því að einstætt foreldri njóti sama persónuafsláttar og hjón en verði skattlagt skv. stiga einstaklinga. Þriðja brtt. er við 10. gr. A-liður brtt. er við 3. tl. 1. málsgr. B-liðar. Brtt. er aðeins sú, að í stað orðanna „börn sín“ komi barn sitt. Breyt. veit aðeins að betra og réttara orðalagi. 2. málsgr. B-liðar breytist þannig að felld eru niður ákvæði þess efnis að skuldajafna megi eignarskatt gegn persónuafslætti. Nýting persónuafsláttar er fyrst og fremst ætluð til hjálpar tekjulágu fólki til þess að standa undir greiðslu útsvara. Sé þetta fólk það efnum búið að til eignarskattsgreiðslu komi þykir mega ætla að það hafi greiðslugetu til greiðslu eignarskatts án aðstoðar ríkissjóðs. Með þessari breyt. fellur og niður útborgun til lífeyrisþega, en tekjutrygging mun verða hækkuð um þá upphæð sem ella hefði komið til útborgunar. Lögum um það efni verður því breytt og jafnframt þarf að breyta skerðingarákvæðunum vegna þessa. Í c-lið 3. brtt. er miðað við vergar tekjur til skatts í stað útsvarsskyldra tekna. Jafnframt eru frádrættir hækkaðir til að mæta mun vergra tekna til skatts og útsvarsskyldra tekna. Þessi breyt. er gerð vegna verulegrar vinnu sem ella yrði lögð á skattstofurnar. Hér er í reynd nm sömu fjárhæð að ræða, þ. e. mismun samtalstekna skv. 3. tl. skattframtals og frádráttar skv. 4. tl. skattframtals. Einu frávikin þar á milli, sem eitthvað kveður að, eru útsvarsfrelsi eigin húsaleigu. Til þess að jafna þau met er lagt til að mismunarfjárhæðin hækki um 60 000 kr. hjá einstaklingi og 75 000 kr. hjá hjónum, Þessi tilhögun ætti að spara mikla skriffinnsku og vinnuálag hjá skattstofunum. Þá er það d-liður 3. brtt. Í fyrstu tveim málsl. 5. gr. B-liðar 10. gr. frv. var stigið spor í þá átt að leiðrétta það óréttlæti sem átt hefur sér stað á skattlagningu kvenna og karla sem búið hafa saman í óvígðri sambúð. Hafi annar hvor sambúðaraðilinn annast heimilishald og því verið án tekna hefur öll skattbyrðin af öflun tekna til heimilisins lent á herðum tekjuaflandi aðilans í sambúðinni án tillits til framfærslubyrðar hans vegna hins sambúðaraðilans og eingöngu notið hálfs hluta persónufrádráttar og skattafsláttar fyrir börn sem sambúðaraðilar hafa átt saman. Eigi er talið að gengið sé nægjanlega langt í sanngirnisátt með ákvæðum frv. og því lagt til að sambúðarfólk megi að eigin ósk fá sameiginlega skattlagningu. Í reynd þýðir þetta sömu meðferð þessara aðila og hjóna sem búa saman í vígðri sambúð, að undanteknu því að þessir aðilar njóta ekki ákvæðanna um frádrátt frá tekjum eiginkonu. Jafnframt eru í síðari hluta þessa stafliðar sett ákvæði sem girða fyrir það að hafi sambúðarfólk stofnað heimili og eigi saman barn geti þau talist einstætt foreldri og notið réttinda sem slík þótt þau framfæri á heimilinu barn sem þau hafa ekki átt saman. Þá er það e-liður. Við þá breyt., sem gerð er á gildandi lögum með till. í frv. um persónuafslátt til tekjuskatts, barnabætur svo og persónulækkun til útsvars, þykir tímabært að setja inn ákveðna reglu um meðferð þessa hjá þeim aðilum sem til landsins flytja og taka upp heimilisfestu hér á landi á skattárinu. Þessi ákvæði eru hliðstæð við ákvæði 1. nr. 22/1956 um þá íslendinga sem flytja af landi brott á gjaldárinu. Þetta á við e- og g-liðinn og reyndar b-liðinn líka. F-liðurinn: Í frv. er ákvæði þess efnis að búi foreldrar barns saman ógift teljist faðir barnsins framfærandi þess. Með hliðsjón af því ákvæði, sem sett var inn í síðari málsgr. D-liðar í brtt. við 10. gr., þykir rétt að kveða svo á að sami aðili teljist framfærandi annarra barna en þeirra sem foreldrarnir eiga saman, enda verður að ætla að þessi börn séu á framfæri hans á heimilinu. Í h-liðnum er eingöngu leiðrétting á orði til samræmis, þ. e. sett inn orðið „tekjuskattur“ í staðinn fyrir „skattgjald“. 4. brtt. er við 11. gr. Þar bætist við ný málsgr. Það er breytt reglum um dráttarvexti af vangreiddum tekjuskatti til samræmis við dráttarvexti innlánsstofnana. Samsvarandi ákvæði eru tekin upp í III. kafla frv. að því er varðar vangreidd útsvör. Þessi ákvæði taki hins vegar ekki gildi fyrr en 1. jan. 1976. 5. brtt. er við 12. gr., þar komi ný málsgr. Þar er breytt ákvæðum 52. gr. skattal. Skv. gildandi lögum er skattstjóra heimilt að lækka tekjuskatt, Við þá breyt., sem gerð er með frv. þessu um persónuafslátt í stað persónufrádráttar, þykir rétt að breyta upphafi 52. gr. á þann veg að skattstjóra sé heimilt að lækka skattgjaldstekjur. Með þessari breyt. er ívilnun orðin víðtækari en áður, þ. e. tekjulágir aðilar njóti hennar með frekari þátttöku í útsvarsgreiðslu þeirra þegar svo stendur á, en áður nutu þessara ívilnana eingöngu þeir aðilar sem höfðu það háar tekjur að þeir báru tekjuskatt. Í 2. málsl. 2. tl. 1. málsgr. 52. gr. gildandi l. er tilvísun til barnafrádráttar, þ. e. persónufrádráttar skv. 16. gr. gildandi laga. Lagt er til í frv. þessu, sbr. 10. gr., að persónufrádráttur 16. gr. gildandi laga falli niður sem slíkur. Hér þarf því að setja inn nýja viðmiðun og þykir rétt að miða hana við upphæð barna lífeyris skv. almannatryggingum. Þá er enn hreyt. við 52. gr. Það er síðasta breyt. við II. kafla. Þar er skotið inn orðunum „m. a.“ Með l. nr. 60/1973 voru ákvæði fyrri laga og reglugerðar í reynd þrengd þar sem inn kom tvímælalaus upptalning. Rétt þykir að leggja til að meira svigrúm verði í þessu, sbr. t. d. ákvæði c-liðar í A-lið 49. gr. reglugerðar nr. 245/1963. Við III. kafla eru brtt., sem fluttar eru að beiðni Sambands ísl. sveitarfélaga. Þær varða undanþáguákvæði frá álagi á fasteignaskatt, svonefnt fólksfækkunarframlag og dráttarvexti. 6. brtt. er þess efnis að í gr. er fjallað um heimild sveitarstjórna í sveitarfélagi, þar sem bæði er dreifbýli og þéttbýli, þ. e. a. s. sveit, kauptún eða kaupstaður, til að undanþiggja fasteignir í dreifbýli sveitarfélagsins álagi á fasteignaskatt, enda þótt fasteignaskattur í þéttbýlishluta sveitarfélagsins sé innheimtur með álagi, en slíka heimild skortir nú í lögum. Alkunna er að útgjöld sveitarfélaga eru meiri vegna þéttbýlis en dreifbýlis, svo sem vegna gatna- og holræsagerðar, gatnahreinsunar, sorphreinsunar o. fl. Í sveitarfélögum, sem hafa innan marka sinna bæði dreifbýli og þéttbýli, hafa sveitarstjórnir sumar hverjar ekki treyst sér til að innheimta fasteignaskatt með álagi, enda þótt þær hefðu fulla þörf fyrir meiri tekjur þar sem þeim hefur þótt það ranglátt gagnvart eigendum fasteigna í dreifbýli sem lítillar eða engrar þjónustu hafa notið af hálfu sveitarfélagsins. Það virðist því vera eðlilegt að slík heimild sem í þessari gr. felst verði lögtekin. 7. brtt. felur í sér að felld er niður skylda einstakra sveitarfélaga til að gera kröfur til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga innan tiltekins tíma um sérstakt aukaframlag vegna fólksfækkunar í sveitarfélaginu næstliðið ár. Í ljós hefur komið að miklu vafningaminna er að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga greiði hlutaaðeigandi sveitarfélagi fólksfækkunarframlagið þegar fyrir liggja upplýsingar sem ákvörðun framlagsins byggist á. Er það því samdóma álit rn. og sveitarfélaga að gildandi ákvæðum ætti að breyta á þann hátt sem hér er lagt til. 8. brtt. er svo við 14. gr. frv. Hún á við það að útsvar skuli lækka um tiltekna upphæð, þ. e. 10500 kr., hjá fólki í óvígðri sambúð eins og hjá hjónum og einstæðum foreldrum. Aðrar efnisbreyt. eru ekki í þessari brtt. D-liðurinn hefur áður verið skýrður, þar sem hann er hliðstæður 3. brtt., e-lið. 9. brtt. Með l. nr. 60/1973 var ákvæðum 52. gr. skattal. breytt á þann veg að tölul. hennar urðu 7 í stað 4. Þrátt fyrir þetta var c-lið 27. gr. l. nr. 8/1972 ekki breytt. Með þessari brtt. er samræmi milli 52. gr. skattal. og tilvitnana í þessum staflið 27. gr. tekjustofnalaga. 10. brtt varðar breyt. á dráttarvöxtum sem ég hef áður skýrt. 11. brtt. er um bráðabirgðaákvæði. Það er í fyrsta lagi a-liður, um dráttarvextina, sem kveður svo á að reglan, sem ég gat um áðan, taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1976, en sú regla, sem getið er um í a-lið bráðabirgðaákvæðanna, verði í gildi til áramóta. - B-liðurinn er svo hljóðandi: „þar til nýtt fasteignamat hefur tekið gildi er ráðh. heimilt að ákveða fyrir 15. nóv. ár hvert að gjöld næsta árs, sem reiknuð eru sem hlutfall af fasteignamati, megi breytast í hlutfalli við þá breyt. á byggingarvísitölu sem orðið hefur frá 1. nóv. árið áður til 1. nóv. ákvörðunarársins.“ Þessi regla horfir mjög til einföldunar. Þá er það 12. brtt. Þá erum við komin að V. kafla frv. Það er lagt til að V. kafli frv. breytist á þá leið að niður falli heimild til að lækka tolla á vörum sem falla undir XV. kafla tollskrárlaga. Vörur þessar eru ekki mikilvægar neysluvörur og eru einkum notaðar til iðnaðar. Þetta er í samræmi við beiðni Vitrols hf., Félags ísl. iðnrekenda og Heilbrigðiseftirlits ríkisins. Hins vegar er lagt til að í stað heimildar til að lækka eða fella niður tolla af þeim ávöxtum, sem í gr. eru taldir, skuli ákveðið með lögum að tollarnir skuli felldir niður. Hér er um mikilvægan þátt í matarútgjöldum hverrar fjölskyldu að ræða. Tollar af þessum vörum eru taldir nema um 83 millj. kr. Það er rétt að taka fram að ávextir eru háðir verðlagsákvæðum. 13. brtt. er við VI. kafla, um flugvallagjald. Þar er í fyrsta lagi fellt niður tímamarkið 3 sólarhringar, en í stað þess komi að undanþegnir gjaldskyldu séu þeir sem viðkomu hafa á Íslandi skv. farseðli milli annarra Evrópulanda og Ameríku o. s. frv. Þá er sú brtt. þarna gerð að flugvallagjald verði einnig innheimt vegna farþega sem ferðast innanlands, þar á móti komi niðurfelling söluskatts af fólksflutningum með flugvélum innanlands. Þetta hefur ekki í för með sér tekjubreytingu fyrir ríkissjóð. Það er áætlað að tekjur af flugvallagjaldi af innanlandsflugi muni á tímabilinu 1. maí til 31. des. 1975 nema 62 millj. kr., en tekjur af söluskatti sama tímabil af innanlandsflugi 61.5 millj. 14. brtt. er við 21. gr. Þar er gert ráð fyrir helmingi lægra gjaldi þegar ferðast er milli flugvalla úti á landsbyggðinni, en þegar ferðast er að eða frá Reykjavíkur- eða Keflavíkurflugvelli. Til þess er þá litið að þjónusta á öðrum flugvöllum við flugfarþega er víða mun lakari en á þessum stærstu flugvöllum landsins, auk þess sem um er að ræða stuttar vegalengdir milli flugvalla innan sama landshluta. Með flugvallagjaldi í innanlandsflugi er stefnt að því að koma í veg fyrir að skattlagður sé sá aðstöðumunur sem af því leiðir að íbúar landsbyggðarinnar þurfi að sækja þjónustu til Reykjavíkur mismunandi langan veg. Þessi breyt. gengur mjög í sömu átt og frv. það sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson flutti í hv. Ed. fyrr á þessu þingi, en hefur ekki verið afgr. 15. og 16. brtt. eru þess efnis að orðin „frá Íslandi“ falli brott og það er vegna þess að flugvallagjald í innanlandsflugi er einnig tekið upp. 17. brtt. er við VII. kaflann og efnislega samhljóða breyt. á 3. málsgr. D-liðar 10. gr. Við VIII. kaflann eru ekki brtt., en gerð verður grein fyrir fjármögnun fjárfestingarlánasjóðanna við 3. umr. frv. 18. brtt. er við IX. kafla og er þess efnis, að 32. gr. frv. falli brott, en gr. fjallar um það að úr gildi yrðu felld lög nr. 28 frá 12. maí 1972, um heimild fyrir ríkissjóð til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogurum. Ekki virðast vera nein sérstök rök fyrir hendi sem gera niðurfellingu þessarar heimildar nauðsynlega. Að sjálfsögðu verður að reikna með að íslendingar haldi áfram að kaupa togara, og núv. hæstv, ríkisstj, er fyllilega treystandi til að fara með það vald sem henni er fengið í hendur með þessari heimild. 19. brtt. fjallar um það að í nýrri gr., sem verði 35. gr., komi ákvæði þess efnis að meðan flugvallagjald af innanlandsflugi sé innheimt falli niður söluskattur af farmiðum. 20. brtt. er svo um gildistökuákvæði, Þar eru þær breyt., sem ég hef raunar áður getið um, að hin nýja regla um dráttarvexti taki gildi 1. jan. 1976 og að innheimta flugvallagjalds hefjist 1. maí í stað 1. apríl af eðlilegum ástæðum. Ég hef nú rakið þær brtt., sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur á þskj. 478, og rökstutt þær. Rétt er að geta þess að ætlunin var að flytja við þessa umr. brtt. við 8. gr. frv. í samræmi við fyrirheit ríkisstj. til þess að greiða fyrir lausn samninga við bátasjómenn. Till. kemur væntanlega fram við 3. umr. og verður þá vonandi fullljóst hvort þeir samningar, sem nú hafa tekist, verði staðfestir. Þá vil ég einnig geta þess að unnið er að athugun á því hvort breyta megi ákvæðum 6. málsgr. C-liðar 15. gr. skattal. um hina sérstöku óbeinu fyrningu, og má vænta till. um það efni við 3. umr. Ég vil þá gera grein fyrir því hvað ráðið hefur afstöðu meiri bl. n. til sumra þeirra erinda sem henni hafa borist. Ég sný mér þá fyrst að erindi Alþýðusamb. Íslands. Eins og áður hefur komið fram voru það tilmæli Alþýðusambandsins að öll skattalækkunin, sem heitið var, 2000 millj. kr., kæmi fram í lækkun beinna skatta og í samræmi við það væri í síðari till. Alþýðusambandsins lagt til að V. kafli frv. yrði felldur niður, þ. e. heimildarákvæðin um lækkun eða niðurfellingu tolla og söluskatts af einstökum matvöruflokkum. Meiri hl. n. hefur ekki treyst sér til að verða við þessum tilmælum. Ástæðurnar eru einkum tvær. Í fyrsta lagi teljum við að frv. eins og það nú er, með brtt. okkar, efni það fyrirheit að fullu sem forsrh. gaf 26. mars s. l., þ. e. að lækka skatta um allt að 2 000 millj. kr. með það fyrir augum að skattalækkun þessi gagnist best þeim sem við erfið kjör búa. í öðru lagi verður að teljast varhugavert að lækka beina skatta meira en hér er gert ráð fyrir án þess þá jafnframt að gera víðtækari breyt. á lögum, svo sem varðandi sérsköttun hjóna o. fl. Til þess að gera frekari grein fyrir hvers vegna frv. er nú svo úr garði gert sem það er, en ekki einhvern veginn öðruvísi, verð ég að fara nokkrum orðum almennt um lækkun beinna skatta, helstu atriði breytinganna á tekjuskattinum og fara síðan nokkrum orðum um persónuafslátt og nýtingu hans. Sem kunnugt er hefur verið samþ. í fjárl. ársins 1975 að skattvísitalan skuli hækka um 51%. Samsvarar þetta til fulls áætlaðri tekjuaukningu að meðaltali milli áranna 1973 og 1974, Með þessari ákvörðun var leitast við að tryggja að skattbyrði hækkaði ekki milli ára. Þá er í fjárl. gert ráð fyrir lækkun tekjuskatts og eru áætlaðar til þess 700 millj. kr. og til að greiða fyrir sameiningu fjölskyldubóta og skattgreiðslna. Við tillögugerð um tilhögun skattalækkunarinnar var tekið mið af framtíðarstefnu í skattamálum, og till. urðu einnig liður í því að stuðla að samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins um kaup og kjör. Eins og frv. liggur nú fyrir með brtt. meiri hl. felur það í sér lækkun beinna skatta um 1380 millj. kr. að því er áætlað er við álagningu á þessu ári. Þeim tilgangi að skattalækkunin gagni best tekjulágum og fólki með miðlungstekjur er náð með því að breyta persónufrádrætti gildandi laga í persónuafslátt, með því að sameina ívilnanir ríkisins til barna í barnabætur sem eru gerðar óháðar tekjum, með breytingu heimilisfrádráttar einstæðra foreldra í afslátt og með því að gera ráð fyrir að lækkunarheimildir skv. 52. gr. geti komið tekjulágum að betra haldi en hingað til. Einnig eru í frv. önnur nýmæli, eins og skattaleg meðferð fólks sem býr saman í óvígðri sambúð, ákvæði sem koma í veg fyrir að persónuafsláttur nýtist með óeðlilegum hætti o. fl. Í 10. gr. frv., sem verður 9. gr. skv. till. meiri hl. er að finna uppistöðu þeirra brtt. sem gerðar eru til lækkunar á tekjuskatti einstaklinga og til tekjujöfnunar. Samkvæmt till. meiri hl. n. er gert ráð fyrir að ákvæði frv. um upphæðir persónuafsláttar og barnabóta svo og um skattstiga og skatthlutföll standi óbreytt. Varðandi meðferð persónuafsláttar er lagt til að eftirstöðvar hans gangi í fyrsta lagi ekki til greiðslu eignarskatts eins og frv. gerir ráð fyrir, heldur einvörðungu útsvars á gjaldárinu, og í öðru lagi að þær eftirstöðvar, sem þá kunna að verða, greiðist ekki út, heldur falli niður. Í frv. er einnig miðað við þá meginreglu að eftirstöðvar greiðist ekki út, en undantekning er þar gerð um lífeyrisþega að ákveðnu marki. Meiri hl. n. leggur jafnframt til að þessi útgreiðsla verði sameinuð tekjutryggingu almannatrygginga og mun till. í þessu efni verða gerð við meðferð frv. til 1. um láglaunabætur sem nú liggur fyrir Ed. Þar sem frv. og till. meiri hl. n. fela í sér veigamiklar breyt. frá gildandi lögum varðandi meðferð persónuafsláttar er rétt að gera þeim till. nokkru nánari skil. Hugtakið skattafsláttur var fyrst lögleitt við skattkerfisbreytinguna 1974. Skattafsláttur var þá 11 þús. kr. fyrir einstakling, 18 500 kr. fyrir hjón, 3300 fyrir hvert barn, 6500 aukalega fyrir einstætt foreldri og 600 kr. að auki fyrir hvert barn þess. Skattafsláttur þessi takmarkaðist við 6% af tekjum. Nýtist skattafsláttur ekki til greiðslu á tekjuskatti skal honum ráðstafað með ákveðnum hætti og greiðast út til viðkomandi framteljanda ef svo ber undir. Ráðh. skyldi með sérstakri reglugerð ákveða meðferð skattafsláttar þar sem m. a. skyldi tryggt eftir föngum að vissir aðilar nytu ekki skattafsláttar. Hugmyndin um skattafslátt var að mörgu leyti gagnmerk, en hana ber að með nokkuð öðrum hætti en við hefði mátt búast. Skattafslátturinn kom nokkuð á ská á skattkerfið og varð nokkurs konar viðhengi sem laut eigin lögmálum. Einnig hafa komið í ljós nokkrir gallar á fyrirkomulaginu á því reynsluári, sem liðið er, og er ástæða til að bæta úr því. Um persónuafslátt þessa frv. og barnabætur, sem eru í reynd útborganlegur afsláttur, og reglur um þau er þetta helst að segja að teknu tilliti til brtt. meiri hl. n.: Í fyrsta lagi er tilgangur afslátta og barnabóta að ná tekjujöfnunaráhrifum og meira réttlæti en hingað til. Jafnframt er sú mikla einföldun gerð að fjölskyldubætur almannatryggingakerfis eru sameinaðar skattgreiðslum. Skattafslættinum frá 1974 var ætlað að bæta að nokkru hækkun söluskattsins. Í öðru lagi skerðist persónuafsláttur ekki við tiltekið tekjumark í frv. eins og gildandi lög kveða á um. Þessi 6% skerðing hefur eflaust orðið til að halda kostnaði vegna afsláttar niðri, en jafnframt fylgdi sá böggull skammrifi að ýmsir, sem mest þurftu á afslætti að halda, fengu engan eða lítinn afslátt vegna tekjuleysis eða lágra tekna. Í gildandi lögum eru sérákvæði um námsmenn sem felld eru niður í frv. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir stórfelldri hækkun persónuafsláttar þar sem persónufrádrætti er að fullu breytt í afslátt og hann sameinaður skattafslætti. Af þessum sökum þarf að huga vel að framkvæmdaatriðum og girða fyrir óréttlæti í meðferð afsláttarins í því skyni að tryggja réttláta og sanngjarna nýtingu eftirstöðva persónuafsláttar. Í þessu skyni eru settar tvær reglur í frv. Í fyrsta lagi er ætlast til þess að í þeim tilvikum, er sveitarstjórn hefur heimild til að beita svonefndri reglu um viðmiðunartekjur, skuli tekjur til tekjuskattsútreiknings hækkaðar með ákveðnum hætti þannig að minna gangi upp í útsvar en ella. Í öðru lagi eru reistar almennar skorður við því að þeir, sem hafa verulega lægri skattgjaldstekjur en vergar tekjur til skatts, fái að nýta eftirstöðvar persónuafsláttar til greiðslu á útsvari. Þau atriði, sem vega þyngst á metunum við ákvörðun um að eftirstöðvar persónuafsláttar greiðist ekki út umfram útsvar, eru þessi : Hin stórfellda hækkun afsláttarins útheimtir fyllstu varfærni í útborgun. Með þeirri tilhögun barnabóta, sem frv. gerir ráð fyrir, verða þær í reynd útborganlegur afsláttur, þannig að allt barnafólk fær útborganlegan afslátt. Jafnframt jafngilda barnabæturnar stórfelldri hækkun útborganlegs afsláttar hjá þeim, sem mikla ómegð hafa, svo og hjá þeim tekjulágu vegna þess að skerðingarákvæði gildandi laga hafa í för með sér að þessi hópur fær lítinn eða engan skattafslátt, en takmörkunin nær einnig til skattafsláttar vegna barns, þ. e. 6% takmörkunin sem ég gat um áðan. Lífeyrisþegar fá ígildi útborganlegs afsláttar með hækkun tekjutryggingar. Sérstök athugun hefur verið gerð á því hverjir það gætu verið og hve margir það væru sem töpuðu á því að eftirstöðvar persónuafsláttar yrðu ekki greiddar út. Samkvæmt því, sem ég hef sagt, getur þar einungis verið um að ræða tekjulága framteljendur úr hópi barnlausra hjóna og einhleypinga sem ekki eru lífeyrisþegar. Hið athyglisverða kemur í ljós að nær öll barnlaus hjón með minna en 550 þús. kr. brúttótekjur eru lífeyrisþegar. Þegar tekið hefur verið tillit til þessa svo og fjölda atvinnurekenda og fjölda ungra hjóna án barna á þessu tekjubili er í mesta lagi um 65 barnlaus hjón að ræða sem tapað gætu á því að útborgun yrði hætt. Í hópi einhleypinga eru tekjulægstu framteljendurnir unglingar á aldrinum 16–20 ára. Fyrir utan unglinga þá, sem eru merktir sem atvinnurekendur á skýrslum, og fyrir utan lífeyrisþega eru á brúttótekjubilinu frá 0–250 þús. kr. innan við 3 000 framteljendur, en hluti þeirra eru námsmenn eldri en 20 ára. Það eru því fáir í þessum hópi sem mundu bera skarðan hlut frá borði, kannske um 2 000 framteljendur sem mundu þá sjá af óverulegum upphæðum. Það sem greitt yrði út í lokin yrði það lítið að vafasamt er hvort Alþingi getur mælt með því að almannafé verði varið til að halda uppi slíku kerfi, sérstaklega ef tekið er tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið á meðferð skattafsláttar á s. l. ári. Þetta gildir einnig um till. Alþýðusambands Íslands að þessu leyti. Því má ekki heldur gleyma að sá fámenni hópur, sem nú sæi af skattafslætti, kemur til með að njóta þeirrar skattalækkunar sem nú er lögð til þegar hann kemur út á vinnumarkaðinn. Áætlað er að útborgun til lífeyrisþega umfram útsvar samkv. reglum frv. í óbreyttu formi hefði getað numið 150–200 millj. kr. á þessu ári. Ástæðan fyrir því, að frv. gerði ráð fyrir sérmeðferð lífeyrisþega, var sú að niðurfelling útborganlegs afsláttar hefði komið hart niður á þessum hópi manna. Þeir fengu stóran hluta þess skattafsláttar sem borgaður var út 1974, ekki síst vegna þess að sveitarfélög lækkuðu yfirleitt útsvör á lífeyrisþegum eins og þau hafa heimild til. Það væri æskilegt að geta búið þannig um hnútana að ekki væri verið að tekjujafna á mörgum stöðum til sama fólksins. Till. um barnabætur í frv. er einmitt til komin í því skyni að sameina ívilnanir hins opinbera til barna á einum stað. Eðlilegast væri að fara svipað að varðandi lífeyrisþega. Kemur þá til álita að breyta tekjutryggingu í afslátt í skattkerfinu eða flytja hinn útborganlega afslátt yfir á tekjutrygginguna. Seinni kosturinn hefur orðið fyrir valinu þar sem hinn fyrri þýddi umfangsmeiri breyt. og því eðlilegt að sá kostur verði íhugaður nánar við frekari athugun á samhæfingu tryggingabóta og skattkerfis. Sameining afsláttarins og tekjutryggingarinnar skv. till. meiri hl. n. hefur jafnframt þann kost að greiðslurnar verða mánaðarlegar, en útborgun afsláttar kæmi að öðru jöfnu í einu lagi á ári hverju eftir að skattskrá hefur verið lögð fram. Að sjálfsögðu yrði svo þessi framkvæmdamáti til einföldunar og sparnaðar. Athugað hefur verið með hvaða hætti mætti hækka tekjutryggingu og að hvaða marki á þessu ári til að ná sömu áhrifum á ráðstöfunarfé lífeyrisþega og frv. felur í sér. Áætlað er að hækka megi tekjutryggingu um u. þ. b. 18%, auk þeirra 13% sem þegar hefur verið gerð till. um í frv. til 1. um láglaunabætur, en nánari till. í þessum efnum verður felld inn í það frv. eins og ég hef áður tekið fram. Bent skal á að hér er miðað við heilt ár, þannig að á þessu ári mundi hækkunin nema 36% af þessum sökum á seinni helmingi ársins. Af þeim töflum, sem fylgja nál. meiri hl. n., má glögglega sjá að fyrirhuguð breyt. skattalaga gagnar þeim best sem lægstar tekjur hafa. Það er í samræmi við það fyrirheit sem gefið var. Þetta gildir um alla hópa framteljenda. Þótt ekki liggi nú fyrir hvernig heimildum 19. gr. frv. um niðurfellingu söluskatts af einstökum matvörum eða matvöruflokkum verður beitt má treysta því að valdar verða þær vörutegundir sem skipta máli fyrir hverja fjölskyldu í landinu. Ég nefni þar sem dæmi afnám söluskatts af nýjum ávöxtum og grænmeti og brauði, sem talinn er nema 600 millj. kr. á ári, eða þá af tei, kaffi, kakói, haframjöli, hveiti, hrísgrjónum og brauðvörum sem talinn er nema 600–650 millj. kr. á ári. Í mjög samanþjöppuðu máli vil ég segja þetta um niðurfellingu söluskatts af tilteknum vörum í stað frekari lækkunar beinna skatta: Í fyrsta lagi hefur verið talið varhugavert að lækka beinu skattana meira í þessum áfanga án þess að gera jafnframt veigameiri breytingar á skattalögunum, t. d. varðandi sérsköttun hjóna sem ríkisstj. hefur samþ. að beita sér fyrir. Í öðru lagi má segja að það hafi verið eðlilegt að viðbrögð Alþýðusambands Íslands hafi verið á þann veg sem raun er á meðan það var nokkuð í lausu lofti hvernig heimildum frv. yrði beitt. Þegar ákveðnar vörutegundir, sem tvímælalaust eru brýnar nauðsynjar, hafa verið nefndar ætti að vera ljósara hver áhrifin verða. Í þriðja lagi er ekki unnt að henda á marktækan mun á því hvort kemur lágtekjufólki betur í þessum efnum og vísa ég þar til töflu Þjóðhagsstofnunar. Í fjórða lagi þarf ekki að líta á það, sem hér er lagt til, sem tilhögun sem standa þarf um aldur og ævi. Í fimmta lagi myndast hér mótvægi við allar niðurgreiðslurnar sem nú eru viðhafðar á kjöti og mjólkurvörum. Í framhaldi af þessu vil ég fara nokkrum orðum um niðurfellingu söluskatts af sérstökum vörutegundum og þá erfiðleika sem upp kunna að koma. Stjórn Stéttarsambands bænda sendi n. ályktun þess efnis að söluskattur skyldi felldur niður af kjöti og kjötvörum. Ég bendi á að 19. gr. frv. er í formi heimildar til fjmrh. um að lækka eða fella niður söluskatt af einstökum matvörum eða matvöruflokkum. N. hefur því í sjálfu sér ekkert um þessa ályktun að segja þar eð n. hvorki ákveður né gerir till. um af hvaða vörutegundum beri að fella niður söluskatt. En þar sem komin er fram brtt. við 19. gr. frv. frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni þess efnis að söluskattur skuli felldur niður af m.a. þessum vörutegundum, þ. e. kjöti og kjötvörum, þá sé ég ástæðu til að fara um þetta nokkrum orðum. Ég hef þegar greint frá því að lækkun beinna skatta samkv. frv. er talin nema 1380 millj. kr. og lækkun tolla samkv. V. kafla frv. rúmum 80 millj. Samtals eru þetta rúmlega 1460 millj. kr. Ríkisstj. mun að sjálfsögðu standa við það fyrirheit sitt að lækka skatta samtals um 2 000 millj. kr. Nota þarf því heimildir 19. gr. frv. til þess að lækka eða fella niður söluskatt að upphæð um 540 millj. kr. Söluskattur á kjöti og kjötvörum er hins vegar talinn nema um 775 millj. kr. Þá vaknar sú spurning í fyrsta lagi hvort hægt sé að lækka skattinn þannig að lækkunin nemi 540 millj., en áfram standi 235 millj., og í öðru lagi hvernig slík niðurfelling eða lækkun söluskatts á þessari vörutegund verði framkvæmd. Það er óhætt að segja að allar undanþágur frá meginreglunni um söluskattsskyldu samkv. gildandi söluskattslögum hafi í för með sér visst óöryggi við framkvæmd laganna. Undanþágur opna oft leiðir til undandráttar og kalla þar af leiðandi á aukið eftirlit. Það fer hins vegar eftir tegundum undanþágusölu og söluvenjum hvaða áhrif undanþáguákvæði hafa á framkvæmd laganna í heild. Þetta þarf sérstaklega að hafa í huga þegar vöruflokkar eru valdir. Almennt er nær óhugsandi að greina í sundur sölu á einstökum vörutegundum strax við sölu þeirra í smásölu. Ef undanþiggja á einstakar vörutegundir söluskatti á smásölustigi verður því að fara aðrar leiðir til að finna út eða reikna þá sölu sem undanþegin er, eftir því sem þær eru færar. Sú leið, sem helst kemur til greina, er að reikna út sölu á undanþáguvörum eftir innkaupum þeirra vara að viðbættri sannanlegri álagningu á þær. Þannig fæst út söluverðið með sæmilegri nákvæmni, en þó því aðeins að álagningin sé almennt sú sama og nokkuð ákveðin stærð. Þegar verslað er með margar vörutegundir í sama fyrirtækinu, vörutegundir sem undanþegnar eru söluskatti, og álagningin á vörurnar er mismunandi verður framkvæmdin öll hin flóknasta, en tæknilega séð hugsanleg. En þegar vinnslan fer að nokkru leyti fram hjá smásala, eins og á sér stað með kjöt og kjötvörur, þá er endanlegt útsöluverð algerlega óþekkt stærð við kaup varanna og nær óhugsandi að finna það út nema með flókinni skráningu eða framleiðslubókhaldi. Við framkvæmd söluskattslaga verður að ganga út frá því að sá, sem senda á uppgjör á söluskatti til skattyfirvalda, hafi sjálfur möguleika til að greina undanþágusölu frá annarri sölu með nokkurri nákvæmni, svo að skattyfirvöld hafi tæknilega möguleika til að sannreyna réttmæti uppgjörsins. Um kjötvörur er því það að segja að hér er um mun erfiðari þátt að ræða en t. d. mjólk og mjólkurvörur eða olíu til húshitunar og virðist ekki í fljótu bragði vera mögulegt að setja neinar skynsamlega örugga framkvæmdareglu um söluskattsundanþágu á sölu þessara vörutegunda og skal ég til frekari áherslu nefna nokkur atríði í því sambandi. Í fyrsta lagi er dreifing kjöts og kjötvara til smásala í höndum fjölda aðila, það eru framleiðendur og kjötvinnslustöðvar, og varan er seld á mjög mismunandi framleiðslustigum. Í öðru lagi fer vinnsla kjötvara í flestum tilvikum fram að einhverju leyti hjá smásala sjálfum og er því ekki hægt að beita fastri álagningarreglu. Sem dæmi má nefna kjötkaupmann sem kaupir kjöt í heilum skrokkum af framleiðanda fyrir fast verð. Kaupmaðurinn selur hluta kjötsins í heilum stykkjum, hakkar hluta þess og sagar annað, reykir, saltar og býr til álegg. Hve mikið kaupmaðurinn fær endanlega fyrir kjötskrokkinn getur hann naumast vitað þar sem sala hans blandast sölu annarra vara í versluninni og það er engin tiltæk leið til að reikna það út með neinni vissu. Í þriðja lagi er sala á kjöti og unnum kjötvörum stór liður í sölu veitingahúsa og matsölustaða. Þegar seld er t. d. kjötmáltíð á veitingahúsi er verið að selja ekki bara efnið í máltíðina, heldur ýmislegt annað sem henni fylgir auk þjónustunnar, og kjötsalan verður vart aðgreind frá öðru í þessu tilviki. Verði sala kjöts í veitingahúsum talin söluskattsskyld, þá vaknar t. d. spurning um sölu tilbúinna rétta í matvöruverslunum og aðgreiningu þeirrar sölu frá annarri sölu slíkra verslana. Verði undanþágan hins vegar takmörkuð við óunnið kjöt, sem yrði nánar skilgreint, skapast margvíslegir möguleikar til undanskota og verður ekki séð hvaða möguleikar ern til að sannreyna söluskattsuppgjör þeirra sem versla með þessar vörur. Eins og ég sagði áðan getur kaupmaðurinn ekki sýnt fram á það hve mikið hann selur af óunnum kjötvörum annars vegar og unnum kjötvörum hins vegar. Ef miða ætti að einhverju leyti við innkaup á óunnum vörum verður eflaust tilhneiging til að halda því fram að sem mestur hluti kjötsins hafi verið seldur óunninn. Með hliðsjón af því, sem ég hef hér sagt verður að teljast nær óframkvæmanlegt að lækka eða fella niður söluskatt af þessum vörutegundum meðan við búum við þetta kerfi. Ég kem þá að till. Félags einstæðra foreldra en þær till. voru sendar öllum hv. þm. að því er ég best veit. Það er kannske ekki ástæða til að ég fari að rekja einstakar brtt. þessa félags í smáafriðum. N. hefur að nokkru leyti orðið við tilmælum þess að því er varðar skattfrelsi meðlagsgreiðslna hjá einstæðum foreldrum eða þeim, sem við meðlaginu tekur, eins og ég gerði reyndar grein fyrir fyrr í ræðu minni. Þessi breyting hefur í för með sér um 40 millj. kr. hagsbætur fyrir einstæða foreldra frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Þótt ekki sé reiknað með áhrifum þessarar breytingar voru einstæðir foreldrar betur settir en hjón að því er tekur til skattalegrar meðferðar, en miðað við upphaflega frv. var sá munur minni en hann áður var. Ef meðlag yrði gert skattfrjálst hjá öllum sem við því taka, eins og till. gerir ráð fyrir, yrðu fjárhæðirnar hærri þar sem ýmsar meðlagsgreiðslur eiga sér stað innan hjónahópsins. Það er hins vegar óvitað hve háar fjárhæðir þar er um að ræða. Þá er lagt til í bréfi einstæðra foreldra að einstæðum foreldrum sé reiknaður skattur eftir sama skaftstiga og hjónum. Þessi breyt., ef gerð yrði, er talin kosta ríkissjóð um 40 millj. kr. Ég bendi á að einstæðir foreldrar fá hjónaafslátt, en mismunurinn á afslætti hjóna og einstaklings kemur í stað heimilisfrádráttar í gildandi lögum. Þetta er í samræmi við anda frv. að öðru leyti þar sem frádráttum er breytt í afslætti þannig að þeir nýtist betur en áður þeim sem lágar tekjur hafa. Þá er lagt til í nefndu bréfi, nefndum till., að bætur með fyrsta barni verði 45 bús. kr. eins og með tveimur eða fleiri börnum. Ég vísa hér til athugasemda sem fylgja frv., við 10. gr. þess. Að öðru leyti má segja að ákvörðun af þessu tagi sé alltaf matsatriði, en í reynd er slíkur mismunur á barnaívilnunum í gildandi lögum auk þess sem framfærslubyrði hlýtur að aukast með fjölda barna. Mætti þá kannske allt eins spyrja hvort hjón ættu ekki að fá tvöfaldan afslátt einstaklings í stað eins og hálfs, eins og gildandi lög og frv. gera ráð fyrir. Þá leggur félagið einnig til að árlegur lífeyrir með hverju barni verði hækkaður. Ákvörðun um það snertir ekki beinlínis þetta frv. þar sem það tekur ekki til lífeyrisgreiðslna. Verður að meta þetta atriði með hliðsjón af hækkun annars lífeyris. Ég bendi þó á að skattfrelsi meðlagsins hjá viðtakanda, einstæðu foreldri, þýðir auðvitað í raun hækkað meðlag. Þá vil ég aðeins nefna í sambandi við erindi einstæðra foreldra að skattadæmið um Jón eiginmann og Jón ekkjumann verður að teljast nokkuð villandi. Ef allar greiðslur, sem inn á heimilið koma, eru tíundaðar þá eru einstæð foreldri alltaf betur sett en hjón með sama barnafjölda, bæði í gildandi lögum og samkv. frv. Frv. gerir hins vegar þennan mun minni hjá þeim tekjuhærri. Ég fer nú að ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Ég legg að lokum áherslu á þetta og endurtek þar með sumt af því sem ég hef áður sagt: Í II. kafla þessa frv., sem fjallar um breytingar á tekjuskatti, eru verulegar breytingar gerðar á gildandi skattalöggjöf, breytingar sem miða fyrst og fremst að hagsbótum fyrir lágtekjufólk. Hinir hefðbundnu persónufrádrættir ásamt hinum gölluðu nýmælum s. l. árs um skattafslætti eru felldir niður. Þessir frádrættir og afslættir, sem nýttust hátekju- og miðlungstekjufólki að fullu, en lágtekjufólki að takmörkuðu leyti eða engu, eru nú afnumdir. Þess í stað koma persónuafslættir sem fyrst og fremst nýtast lágtekjufólki til að standa undir greiðslu útsvars að fullu eða að hluta, þeim mun meiri hluti þeirra er greiddur sem tekjur eru lægri. Þó eru sérstök ákvæði þess efnis að takmarkað verður að hve miklu leyti má nýta persónuafslátt til greiðslu útsvars hjá þeim sem hafa óvenjulágar tekjur til tekjuskatts, m. a. vegna afskrifta eða annarra hliðstæðra ástæðna, og þar með leiðréttur versti agnúinn sem var á skattafsláttarkerfinu sem kom inn í skattalöggjöfina á s. l. ári. Einnig er þak sett á fjárhæð persónuafsláttar sem nýta má til greiðslu þessara gjalda hjá sérsköttuðum börnum. Hjá framteljendum í miðlungs- eða hátekjuflokki nýtist þessi persónuafsláttur gegn tekjuskatti, en hann nýtist jafnt öllum tekjuhópum, en ekki mest hátekjum eins og áður var um persónufrádrátt og skattafslátt. Skattstigum til tekjuskatts er gjörbreytt. Einn skattstigi er fyrir hjón og annar fyrir einstaklinga, þar sem fyrra tekjubil, sem af voru greidd 20%, er hækkað nokkuð, en 30% tekjubilið afnumið. Hámarksstigi er 40% eins og áður var. Í stað ákvæða gildandi skattalaga um persónufrádrátt og skattafslátt fyrir börn á framfæri skattþegna, sem eins og persónufrádráttur og skattafsláttur skattþegnsins sjálfs hafa fyrst og fremst komið hátekju- og miðlungstekjufólki til góða, er í frv. gert ráð fyrir greiðslu barnabóta til framfæranda barnsins sem koma í stað gildandi persónufrádráttar, sk.attafsláttar og fjölskyldubóta. Hér er enn stefnt að sem fyllstri nýtingu þessara bóta fyrir lágtekjufólk. Samkv. frv. nema þessar barnabætur 30 þús. kr. með fyrsta barni, en 45 þús. kr. með hverju barni umfram eitt. Barnabætur greiðast öllum framfærendum barna án tillits til tekna framfærandans. Hafi útsvar verið skuldajafnað að fullu gegn persónuafslætti foreldra fá foreldrar barnabæturnar greiddar út að fullu, þó skal skuldajafna önnur þinggjöld, svo sem atvinnurekstrargjöld, gegn þeim fyrst, síðan önnur þinggjöld og ógoldin þinggjöld og aðstöðugjöld og mismunur þá greiddur út ef einhver er. Beri foreldri tekjuskatt er ekki um eftirstöðvar persónuafsláttar að ræða. Barnabætur skuldajafnast þá gegn tekjuskatti, öðrum þinggjöldum og eldri skuldum, útsvari og aðstöðugjaldi. Aðrar breytingar á tekjuskattslögunum í þessum kafla frv. eru nauðsynlegar ýmist vegna tilvitnana í persónufrádrátt, sem afnuminn er sem slíkur, eða vegna þess að settar eru inn nýjar grunnfjárhæðir sem eiga að fylgja skattvísitölu framvegis, en gildandi skattvísitala er afnumin. Fleiri þættir skattamálanna eru nú í endurskoðun. Fyrir haustþing verður undirbúið frv. um sérsköttun hjóna með skiptingu tekna þeirra og eigna að jöfnu og skattlagningu hvors helmings um sig. Unnið er að athugun á því að tekinn verði upp virðisaukaskattur í stað söluskatts, og það er unnið að tillögugerð um staðgreiðslukerfi skatta. Sú breyting, sem nú er verið að gera, er því aðeins fyrsta skrefið af mörgum sem eftir er að stíga. Ég er sannfærður um að þessar breytingar horfa allar til heilla fyrir alla þegna þjóðfélagsins. Að lokum vil ég svo aðeins nefna það að hér hefur verið útbýtt brtt. við frv., - brtt. sem ég hef ekki haft aðstöðu til að skoða og get því að sjálfsögðu ekki tjáð mig um, en ég tel eðlilegt að fjh.- og viðskn. d. athugi þessar brtt. á milli 2. og 3. umr.

Frsm. 1. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. gat um áðan hefur þetta mál legið fyrir n. um eins mánaðar skeið. Meginhluta þess tíma starfaði að málinu af hálfu Alþb. hv. þm. Lúðvík Jósepsson og vann þar mest að málinu af okkar hálfu. Áður en hann hvarf héðan af þingi gekk hann frá tilteknum brtt. sem eru fluttar á sérstöku þskj. og enn fremur hafði hann samið af sinni hálfu ítarlegt nál. sem prentað er sem meginuppistaða í nál. því sem ég skila. Þetta nál. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar er eins konar úttekt á því tímabili sem liðið er síðan núv. ríkisstj. tók við völdum. Þar eru raktar ýmsar meginstaðreyndir um þróun efnahagsmála og hagmála á þessu tímabili og þar er að finna ákaflega mikinn fróðleik og sjónarnnið sem við Alþb.-menn teljum vera rétt frá okkar sjónarmiði. Ég vil um þetta vísa til nál. sjálfs. Þar er þessar röksemdir að finna, En ég mun í mínu máli stikla á nokkrum staðreyndum sem sumar eru þar, og einnig öðrum sem ekki er vikið að þar. Í ræðu sinni áðan talaði frsm. meiri hl. fyrst og fremst um þá þætti frv. sem snúa að skattamálum. Hins vegar eru margir aðrir þættir í frv., og ég veitti því sérstaka athygli að hv. frsm. meiri hl. sá ekki ástæðu til þess að fjalla um 1. gr. frv. sem er heimild til ríkisstj. að lækka fjárveitingar um allt að 3 500 millj. kr. Hann fjallaði ekki heldur að neinu ráði um VIII. kafla frv. sem þrengir mjög að getu fjárfestingarlánasjóða, atvinnuveganna, en það eru einmitt þessar tvær greinar sem við Alþb.-menn teljum hvað alvarlegastan þátt í þessu frv., þær niðurskurðarráðstafanir sem þar er verið að undirbúa og við óttumst að muni hafa mjög alvarleg áhrif ef eftir þeim verði farið. Um skattamálin, sem hv. þm. fjölyrti mjög um, er það að segja að þar er um að ræða margvíslegar, en mjög minni háttar breytingar. Í því sambandi er ástæða til að vekja athygli á því að þegar fjárlög voru afgr. hér fyrir áramótin ákvað ríkisstj. að hækka skattlagningu um hvorki meira né minna en 18.5 milljarða. Enn fremur var ákveðið að hækka útsvör í landinu á milli ára um rúmar 3 000 millj. kr., þannig að þarna er um að ræða skattheimtu sem samtals nemur 21–22 milljörðum kr. Það, sem aftur á að skila samkv. þessu frv., eru samtals 2 000 millj. kr. En í því sambandi er ástæða til að minnast þess að í fjárl. sjálfum var tekin frá upphæð sem nam 700 millj. kr. í þessu skyni. Viðbótin er þannig aðeins 1 milljarður og 300 millj. kr., í samanburði við aukna skattheimtu, sem nemur, eins og ég sagði áðan, 21–22 milljörðum, þannig að þarna er um það að ræða að gerðar eru ákaflega smávægilegar breytingar á sama tíma og skattheimta er aukin ákaflega mikið. Það er kannske ástæða til að rifja upp örfáa þætti úr ferli núv. ríkisstj. í þessu sambandi. Þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum var svo að heyra á hæstv. ráðh. að þeir kynnu ráð til þess að taka á fjárhagsvandanum með tiltölulega skjótum hætti. Þeir hófust handa með því að lækka gengið um 17% í ágústlok á síðasta ári, söluskattur var síðan hækkaður um 2% og jafnframt var kaupgjald raunverulega bundið með afnámi vísitölubóta á kaup. Afleiðingarnar af þessu urðu þær að framfærsluvísitalan hækkaði úr 297 stigum, eins og hún var 1. ágúst í fyrra, í 342 stig 1. nóv. eða um 15.2%. Á móti þessu koma svokallaðar láglaunabætur, sem voru settar með lögum án þess að verkalýðshreyfingin hefði nokkuð á það fallist, sem námu 5–6% á venjulegt kaup. Það var, eins og ég sagði, svo að sjá sem ríkisstj. teldi að með þessum ráðstöfunum hefði henni tekist að ráða við þau efnahagsvandamál sem við væri að etja í þjóðfélaginu. Hún hafði þegar fært til mjög verulega fjármuni frá vinnandi fólki í landinu til atvinnurekenda og milliliða. Og það var svo að sjá sem hún teldi að þetta væri nægilegt. A. m. k. gekk ríkisstj. og hennar lið til fjárlagagerðar með því hugarfari að þessum vandamálum hefði öllum verið stjakað til hliðar, og það voru samin fjárlög sem fólu í sér að þau voru hækkuð um hvorki meira né minna en 52%. Það er algert einsdæmi í sögu íslensku þjóðarinnar, þar af hækkuðu almenn rekstrarútgjöld mun meira eða um 76%. Þessi fjárlagasmíð var í ákaflega mikilli andstöðu við þann almenna áróður sem ráðh. höfðu haft uppi og enn fremur sérfræðingar hæstv. ríkisstj. Þeir höfðu lýst ástandinu í þjóðfélaginu á allt annan veg en þessi fjárlagagerð var til marks um, og það kom ýmsum ákaflega mikið á óvart að gengið skyldi frá fjárlögum á þennan hátt. En það er nú ljóst hvað fyrir ríkisstj. vakti í því efni. Það vakti fyrir hæstv. ríkisstj. að auka skattheimtuna eins og ég gat um áðan. Það var hækkuð skattheimta um 18.5 milljarða kr., langsamlega mest í óbeinum sköttum, en þó voru beinir skattar hækkaðir um 800 millj. Afleiðingarnar af þessum og öðrum aðgerðum ríkisstj. urðu þær að óðaverðbólgan hélt áfram að magnast. Á fyrstu 6 mánuðum sem núv. ríkisstj. var við völd hækkaði vísitalan úr 297 stigum, eins og hún var 1. ágúst eins og ég gat um áðan, í 372 stig eða um 25.3% á hálfu ári, Þetta er meðaltal, en það var mjög mikið einkenni á þessari þróun að það, sem hækkaði langmest, voru brýnustu nauðsynjar heimilanna: matvæli, upphitun húsa og rafmagn. Síðan kom í ljós að ríkisstj. hafði ekki haft neina raunverulega hugmynd um hvað hún var að gera, því að 13. febr. er ákveðin ný gengislækkun, 20%. Þá hefur gengið verið fellt tvisvar sinnum á 5 mánaða tímabili. Þetta er algert einsdæmi í sögu okkar íslendinga, og ég efast um að það séu margar þjóðir heims þar sem slíkir atburðir hafa gerst, þegar undan eru skilin örfá ríki í rómönsku Ameríku þar sem gengið hefur stundum lækkað dag frá degi. Eftir þessa þróun alla saman, tvennar gengislækkanir, hrikalega hækkun á öllum þjónustugjöldum og verðhækkunum af öllu tagi, þá er það spá sérfræðinga nú að vísitalan verði 1. maí n. k. komin upp í 422 stig. Hún hefur þá hækkað úr 297 stigum í 422 stig eða um 125 vísitölustig á 9 mánuðum. Það er 42% hækkun. Þetta er spá sérfræðinga ríkisstj. sjálfrar. En það er margt sem hendir til þess að hækkunin verði meiri og geti komið í ljós að hún hafi orðið 45–50%. Það hefur verið sagt að allt þetta hafi verið gert til þess að bjarga afkomu atvinnuveganna. Samt er það nú svo að forustumenn atvinnuveganna hafa dregið það mjög í efa til skiptis og á mismunandi forsendum að verið væri að bjarga þeim. T. d. lýstu forustumenn sjávarútvegsins yfir því að því fari mjög fjarri að seinni gengislækkunin styrkti stöðu þeirra til nokkurra muna. Þá var farið í það að bæta hag þeirra, eins og það var orðað, með því að færa til óhemjulega fjármuni í gegnum bankakerfið til þess að koma fyrirtækjum í sjávarútvegi á betri rekstrargrundvöll. Þar hafa að undanförnu verið færðir til milljarðar og aftur milljarðar og um þetta hefur Alþ. ekki fengið neinar skýrslur. Þetta hefur gerst þannig að þessum fyrirtækjum hafa verið veitt löng lán með hagstæðum kjörum með fyrirheitum sem ná langt fram í tímann. Þannig eru fluttir til milljarðar kr. Þetta kemur þannig út að það er bjargað hverju einasta fyrirtæki í sjávarútvegi á Íslandi. Bjargráðin eru við það miðuð að bjarga skussunum og að bjarga þeim sem hafa verið óprúttnastir við að taka skyndilán án þess að hafa nokkrar eðlilegar forsendur fyrir því. Að sjálfsögðu merkir þetta það að þeir, sem hafa hagað atvinnurekstri sínum af eitthvað meiri skynsemi, fá í sinn hlut verulegan ábata. Það eru þessar tilfærslur, sem verið er að framkvæma í þágu sjávarútvegsins, sem síðan hafa valdið því að formaður Félags ísl. iðnrekenda lýsir því yfir að ríkisstj. sé að mismuna atvinnuvegunum á háskalegasta hátt bæði innan sjávarútvegsins og ekki síst á milli iðnaðar og sjávarútvegs  Meginatriðið, sem snýr að almenningi, er þó sú hrikalega fjármunatilfærsla sem þarna er verið að framkvæma, þeir milljarðar, þeir ákaflegu mörgu milljarðar sem hafa verið fluttir til með því að skerða kjör launafólks og eiga svo að bæta afkomu atvinnurekenda og milliliða. Við höfum heyrt skýringarnar á þessari stefnu. Þær hafa verið þær að á okkur hafi bitnað ákaflega mikil áföll, sem við höfum ekki ráðið við, af völdum verðhækkana erlendis og vegna þess að okkar eigin framleiðsluvörur hafi lækkað í verði. Það er ástæða til þess að víkja svolítið að þessu atriði. Að því er varðar útflutningsverð á afurðum okkar hefur Þjóðhagsstofnun reiknað út vísitölu útflutningsverðs miðað við dollara og þær líta þá þannig út: Ársmeðaltal árið 1972 100 - - 1973 139.4 - - 1974 167.1 Um þetta ár sem hæstv. ríkisstj. segir að hafi verið alveg voðalegt, árið 1974, segir Þjóðhagsstofnun orðrétt: „Verðlag útflutnings hækkaði að meðaltali á árinu um 34%, í kr. um 21–22% í erlendri mynt.“ Þetta er nú sú mikla verðlækkun á útflutningsvörum okkar sem ríkisstj. er ævinlega að tala um. Þegar við sjáum útreikninga um þetta efni í blöðum eru þeir þannig tilbúnir að það er tekið mið af toppum og lægðum. Það er þannig með þessar vörur eins og margar aðrar að verðið sveiflast. Það koma stundum mjög háir toppar og stundum dældir og það er þessi samanburður sem er forsenda þeirra hrikalegu lýsinga sem við sjáum í stjórnarblöðunum. En það, sem segir hina raunverulegu sögu, er auðvitað þau ársmeðaltöl sem ég var að tala um, hvernig þetta kemur út miðað við meðalverðlag á einu ári. Og þá kemur árið 1974 út á þennan hátt, að vísitala útflutningsverðs hefur hækkað úr 139.4 stigum á árinu 1973 í 167.1 stig á árinu 1974. Spá, sem sérfræðingar hafa gert fyrir árið 1975, ásamt mjög hagstæðum sölum sem þegar hafa verið gerðar, benda til þess að við getum reiknað með að meðalútflutningsverð í dollurum verði á þessu ári svipað og það var á árinu 1974. Þetta eru meginstaðreyndirnar um verðlagið á útflutningsvörum okkar. Hitt er vissulega rétt, að það var ákaflega margt sem fór úr skorðum á árinu 1974 og ég mun víkja að því síðar. En staðan í byrjun árs 1974 var ákaflega hagstæð. Árið 1973 hafði verið mjög hagstætt atvinnuvegunum. Þjóðhagsstofnunin sagði í skýrslu um það ár orðrétt: „Á hvaða mælikvarða sem mælt væri virtist hagur sjávarútvegsins á árinu 1973 með því besta sem gerst hefði. Brúttóhagnaður sjávarútvegsins það ár varð 2300 millj. kr. í samanburði við 800 millj. kr. árið áður. Afkoma iðnaðarins var einnig góð á árinu 1973 og betri en árið á undan. Brúttóhagnaður var 6.9% af heildartekjum í samanburði við 5.6% árið áður. Og sömu sögu er að segja um landbúnað og verslun.“ Eins og menn muna var gjaldeyrisvarasjóðurinn hærri en nokkru sinni fyrr í sögu þjóðarinnar í byrjun árs 1974. Úttekt, sem Þjóðhagsstofnunin gerði um mitt ár 1974, sýndi að staða atvinnuveganna var metin svipuð þá og hún hafði verið. Þannig var árið 1974 í heild, afkoma iðnaðar og landbúnaðar var góð, afkoma sjávarútvegsins var misjöfn og mun verri en á metárinu 1973, en þó yfirleitt sæmileg og mjög góð í sumum greinum. Með þessu er ég þó engan veginn að afneita því að þjóðarbú okkar hafi átt við verulega erfiðleika að stríða. Ég var áðan að tala um vísitölu verðlags útflutningsafurða. En það skiptir einnig ákaflega miklu máli hvaða verðlag er á þeim nauðsynjum sem við flytjum inn í landið. Sú vísitala lítur þannig út samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar í dollurum: Árið 1972 100 stig Árið 1973 120.9 stig Árið 1974 162.9 stig Við sjáum á þessum tölum, ef við berum þær saman við hinar fyrri að árið 1973 voru viðskiptakjörin íslendingum afar hagstæð. En breytingin á síðasta ári gerir það að verkum að viðskiptakjörin í fyrra eru um það bil þau sömu og þau voru á árinu 1972. Verðlag á innfluttum varningi árið 1974 hækkaði um 34% og af því hlutust að sjálfsögðu mjög alvarleg verðbólguáhrif vandamál sem nauðsynlegt var að taka á. En ég vil minna á það - ekki síst vegna þess að. hæstv. ráðh. Sjálfstfl. gera mikið að því að kenna vinstri stjórninni og þar með hinum ágætu vinum sínum, ráðh. Framsfl., um alla þá erfiðleika sem við er að etja - ég vil minna á það hvernig stjórnmálaástandið var hér á árinu 1974. Í byrjun árs 1974, einmitt þegar þessi vandamál byrjuðu að gera vart við sig af vaxandi þunga eins og ég var að geta um áðan, þá glataði ríkisstj, meiri hl. sínum á þingi. Það mátti ekki muna einum, eins og menn vita, en einn úr stjórnarliðinu brást og gekk í lið með stjórnarandstöðunni. Þá gerðust þau tíðindi að stjórnarandstaðan lýsti yfir því að hún mundi koma í veg fyrir samþykkt allra þeirra till. og frv. sem ríkisstj. bæri fram á þingi og skipti þá engu máli hvert efni þeirra væri. Þetta er eitthvert mesta ábyrgðarleysi sem um getur í þingsögu íslendinga og ég hygg að slík viðbrögð væru næsta sjaldgæf í grónum þingræðislöndum. Engu að síður var þannig að þessum málum staðið að það var ekki kleift fyrir fyrrv. ríkisstj. að taka á þessum málum á fyrstu mánuðum ársins í fyrra eins og nauðsynlegt hefði verið. Þegar ríkisstj. bar svo fram frv. sitt gerðust þau tíðindi, eins og menn mína, að einn af ráðh., Björn Jónsson, gekk úr ríkisstj. og allir þm. Samtaka frjálslyndra og vinstri manna snerust gegn henni að undanteknum hv. þm. Magnúsi T. Ólafssyni sem þá gegndi starfi menntmrh. Þess vegna urðu engin tök á því að taka á þessum vandamálum eins og þurft hefði að gera í ársbyrjun 1974. Þeir, sem komu í veg fyrir það að unnt yrði að taka á þessum vandamálum, bera að sjálfsögðu ákaflega mikla ábyrgð. Þetta ástand olli að sjálfsögðu mjög miklu tjóni. Það ýtti undir brask og spákaupmennsku. Menn vissu að það væri von á ráðstöfunum, án þess að unnt hefði verið að grípa til þeirra. Það kom upp sjúklegt ástand í viðskiptamálum og peningamálum. Innflytjendur kepptust við að sóa gjaldeyri í von um að geta hagnast á honum. Fólk, sem átti fjármuni eða hafði tök á að komast yfir fjármuni, reyndi að binda þá í verðmætum sem það hélt að mundu halda gildi sínu. Sjálfstfl. og Morgunblaðið ýttu undir þessa þróun með því að hræða fólk í sífellu og reyna. þannig að grafa undan eðlilegum og ábyrgum viðhorfum. Þetta sjúkdómsástand, sem hófst með innfluttri verðbólgu, en jókst og magnaðist vegna óþjóðhollra viðbragða Sjálfstfl. og Morgunblaðsins, hefur haldið áfram allt fram til þessa dags. M. a. kynntist hæstv. núv. viðskrh. þessu í janúarmánuði þegar hann flutti ræðu sína um gjaldeyrisstöðuna og óskaði eftir ábyrgum viðhorfum. Viðbrögðin urðu þveröfug einmitt af hálfu þeirra innflytjenda sem hann er nú í samvinnu við. Þess vegna snaraðist ákaflega mikið á árinu 1974 bæði af óviðráðanlegum ástæðum og vegna þessa sjúklega ástands hér innanlands. Engu að síður er staða efnahagskerfisins allt önnur en hæstv. ríkisstj. vill vera láta, og það er ómaklegast af öllu ef reynt er að taka á vandamálum, sem sprottin eru af þessum rótum, með því að ráðast á þá sem þessi þróun hefur bitnað harðast á, láglaunafólkið á Íslandi. Þrátt fyrir allt er staðan slík að engin tilefni eru til þeirrar stórfelldu kjaraskerðingar og þess samdráttar sem hæstv. ríkisstj. er nú að leiða yfir þjóðina. Ég minntist áðan á það hverjar horfur væru um verðlag á útflutningsvörum okkar. Það er alkunna að við eigum ekki í neinum erfiðleikum með að selja okkar útflutningsvörur. Þau ánægjulegu tíðindi hafa einnig gerst að aflinn fyrstu 3 mánuði þessa árs hefur orðið um 20% meiri en hann var á sama tíma í fyrra. Þau frystihús, sem eiga aðild að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, hafa tekið við 33% meiri afla í marslok en þau gerðu í fyrra og frystihúsin á vegum Sambandsins um 20% meiri afla. En í spám hæstv. ríkisstj. var reiknað með óverulegri aflaaukningu eða 2–5%. Þetta eru mjög ánægjuleg tíðindi, og við skulum vissulega muna eftir þeim þegar við erum að vega og meta hvað gera á í atvinnumálum hér á Íslandi. Það er oft um það talað að loðnuverðið hafi lækkað mjög verulega. Það er alveg rétt. Hins vegar var gæfan okkur svo hliðholl að loðnuaflinn í ár má heita hinn sami og á metárinu í fyrra. Samkv. þeim tölum, sem fyrir liggja, er talið að útflutningsverðmæti þessa loðnuafla verði 3 600 millj. kr. lægra í ár en í fyrra. Þetta er áfall. En það hefur gerst annað. Það hefur einnig gerst að saltfiskur hefur hækkað mjög verulega í verði. Það er talið að vegna verðhækkana muni útflutningsverðmæti saltfisks vaxa úr 6600 millj. í 10 400 millj. kr. eða um 3800 millj. kr. Þetta vegur upp verðlækkunina á loðnuafurðum. Við verðum að líta á þetta dæmi í heild, ekki taka aðeins úr einstaka þætti og segja að þeir séu rökstuðningur fyrir einu og öðru. Ef við berum þá þætti saman, þá er staðan alls ekki þannig að við höfum ástæðu til neinnar annarlegrar svartsýni, enda eru það ekki þessar lýsingar sem í raun og veru eru ástæðan fyrir þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstj. framkvæmir. Aðalverkefni hennar, það sem hún hefur tekið sér fyrir hendur að gera, er að færa til mjög stórfellda fjármuni í þjóðfélaginu, framkvæma stórfellda kjaraskerðingu hjá launafólki, sjómönnum og bændum, en færa þá fjármuni til atvinnurekenda og milliliða í þjóðfélaginu. Ég benti á það áðan að það væri áætlað að vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 42% á 9 mánuðum. Á móti þessu hafa komið vissar kauphækkanir. Þar er um að ræða láglaunabæturnar sem voru lögfestar í fyrra og nema 5–6%, 3% hækkun kom 1. des. samkv. samningum sem verkalýðshreyfingin hafði gert áður, og nú hefur verið samið um kauphækkun sem jafngildir 10.9%. Þannig hefur komið um 19% kauphækkun á meðallaun verkamanna á móti verðhækkunum sem nema 42% a. m. k. að meðaltali, en á flestum brýnustu nauðsynjum 50–60%. Þarna er að gerast atburður sem mér finnst að hv. þm. Framsfl. ættu að hugleiða alveg sérstaklega. Ég vil minna á það að eitt af stefnumörkum vinstri stjórnarinnar var að hækka kaupmátt tímakaups verkamanna um a. m. k. 20%. Þetta var stefna sem Framsfl. tók þátt í að skrifa undir. Það er ástæða til að rifja upp hvernig kaupmáttur hefur breyst á undanförnum árum. Árið 1970 var hann 86 stig, árið 1971 var hann 98.3 stig, árið 1972 var hann 113.3 stig, árið 1973 var hann 119.7 stig og árið 1974 133.5 stig. Á þessu árabili frá 1970–1974, þegar störf vinstri stjórnarinnar höfðu mest áhrif, var þessi hækkun 33.5%. En nú er því lýst yfir að það eigi að færa kaupmáttinn til baka á sama stig og hann var 1971–1972. Samkv. þessari töflu, sem ég var að fara með, jafngildir þetta 25% lækkun. Ráðh. Framsfl. standa þannig í því núna að taka aftur það sem þeir stóðu að að framkvæma í tíð vinstri stjórnarinnar að því er varðar kjör láglaunafólks á Íslandi. Auk þess er ástæða til að minna á það að samdráttur sá, sem gerir vart við sig í vaxandi mæli hefur gert kjaraskerðinguna mun stórfelldari. Opinberar skýrslur sýna að að meðaltali hafa verkamenn að undanförnu tekið um 40% tekna sinna fyrir yfirvinnu, og þegar yfirvinna dregst saman þá þýðir það stórfellda tekjuskerðingu í viðbót. Annars kom þessi þróun, sem ég hef verið að reyna að lýsa hér, ákaflega glöggt fram í ræðu sem hæstv. viðskrh. Ólafur Jóhannesson flutti á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. nú um helgina. Hann sagði þar orðrétt eftir því sem ræðan var prentuð í Tímanum, með leyfi hæstv. forseta: „Kaupgjaldsvísitalan er nú lögbundin við 106.18 stig, en sú vísitölubinding rennur út 31. maí. Ef henni væri sleppt lausri færi hún sennilega í nær 180 stig, og hvernig halda menn að færi þá?“ Þarna talar hæstv. ráðh. um yfir 70% hækkun á framfærsluvísitölu 1. júní til samanburðar við þau tæplega 20% sem laun hafa hækkað. Þarna vantar hvorki meira né minna en 50% á að mati sjálfs viðskrh. Raunar fannst mér þetta orðalag hjá hæstv. ráðh. vera afar fróðlegt. Hann talar þar um framfærsluvísitölu eins og hún væri eitthvert óargadýr. Hann talar um hvað það væri hættulegt að sleppa framfærsluvísitölunni lausri. Það er framfærsluvísitalan sem á að vera inni í búri. En framfærsluvísitalan er að sjálfsögðu ekkert annað en mælikvarði. Þetta er einna líkast því og ef hæstv. ráðh. fengi hita að hann héldi að hann gæti læknað sig af hitasóttinni með því að setja tappa í kvikasilfurrásina í hitamælinum og koma þannig í veg fyrir að það kæmi í ljós á mælinum hvað hitinn væri mikill. Þessi afstaða að tala um vísitöluna sem óargadýr er náttúrlega fáránleg. Það, sem máli skiptir, er sá vandi sem vísitalan er til marks um. Ég sagði áðan að hv. frsm. meiri hl. hefði ekki séð ástæðu til þess í máli sínu áðan né haft löngun til að ræða um það stórfellda atriði sem lagt er til í frv. að fjárveitingar verði lækkaðar um 3 500 millj. kr. frá gildandi fjárlögum. Þessi lækkun á öll að bitna á verklegum framkvæmum, á heilsugæslustöðvum, sjúkrahúsum, skólabyggingum, hafnargerðum, flugvöllum o. s. frv., auk þess sem skera á niður vegaframkvæmdir í mjög stórum stíl. Í grg. er sagt að rekstrarútgjöld ríkisins muni hækka um 1870 millj. kr. af völdum gengislækkunarinnar, en ríkisstj. segist ætla að koma í veg fyrir 820 millj. kr. af þeirri hækkun. Rekstrarútgjöldin eiga þannig að hækka um 1 056 millj. kr. Niðurskurðurinn, 31/2 milljarður, á því að bitna á öðru en rekstrarútgjöldum. Við fáum hins vegar ekkert að vita hvað á að skera niður. Ég vil minna hæstv. fjmrh. á að það eru fordæmi fyrir því að það hafi orðið að spretta upp fjárlögum. Að vísu þykir fjmrh., sem eru vandir að virðingu sinni, það ákaflega slæmur kostur ef fjárlög, sem þeir hafa staðið að, standast ekki. En slíkt hefur gerst áður. Ég vil minna á að þetta kom fyrir einn fyrirrennara hans, Magnús Jónsson, meðan hann gegndi störfum fjmrh. En þá hafði Magnús Jónsson þann hátt á að hann flutti sundurliðaðar till. um hvernig ætti að skera niður fjárlög ríkisins og lagði þær fyrir okkur þm. Við höfðum tækifæri til að fjalla um þetta ásamt hæstv. ráðh. og hann tók tillit til sjónarmiða okkar. Ég held að hæstv. ráðh. og hann tók tillit til sjónarmiða okkar. Ég held að hæstv. ráðh. og hann tók tillit til sjónarmiða okkar. Ég held að hæstv. núv. fjmrh. ætti að fara að þessu fordæmi, og raunar sakaði ekki þótt hann fylgdi fordæmi Magnúsar Jónssonar á ýmsum fleiri sviðum. En þetta, að vera fram till. um almennan niðurskurð, 3 500 millj. kr., án þess að bera undir þm. hvernig eigi að haga honum, eru algjörlega ósæmileg vinnubrögð. Um þetta hafði hins vegar hæstv. viðskrh. Ólafur Jóhannesson þau orð á aðalfundi miðstjórnar Framsfl., hann sagði orðrétt: „Við framsóknarmenn verðum að standa hér vel á verði og gæta þess svo sem frekast er unnt að sá samdráttur í framkvæmdahraða, sem kann að vera óhjákvæmilegur um sinn, komi sem vægast niður á framkvæmdum hinna dreifðu byggða.“ Þetta eiga „við framsóknarmenn“, eins og hv. ráð. sagði, að tryggja. Er einhver ágreiningur um það milli stjórnarflokkanna hvernig á að standa að þessu máli? Það er svo að sjá á þessum orðum hæstv. viðskrh. að hann telji að það sé verkefni framsóknarþingmanna að koma í veg fyrir önnur og skuggaleg áform hjá samstarfsflokknum. Ég vildi gjarnan vita hvað hæstv. viðskrh. á við þegar hann segir að samdrátturinn megi ekki koma niður á framkvæmdum hinn dreifðu byggða? Það má vel vera að hæstv. viðskrh. telji einnig að Miðnesheiði sé meðal hinna dreifðu byggða á Íslandi. Þar á einnig að ráðast í meiri háttar framkvæmdir. Hefur verið samið um það að þar verði ráðist í framkvæmdir sem nema 8–9 milljörðum króna. Það er að vísu ekki tengt fjárlögum, þetta er gjafafé frá Bandaríkjunum, en engu að síður dregur það einnig til sín vinnuafl og takmarkar framkvæmdagetu okkar á öðrum sviðum. Mér þætti fróðlegt að vita hvort hæstv. viðskrh. á við þessa tvo staði þegar hann er að tala um vandamál hinna dreifðu byggða. En væntanlega á hann við fleiri dreifðar byggðir á Íslandi. Og ef þessi niðurskurður á ekki að bitna á hinum dreifðu byggðum sem hann talar um, á hverju á hann þá að bitna? Á hann að bitna á þeim mikla meiri hl. þjóðarinnar sem býr í þéttbýli, sem býr í kaupstöðum, sem býr hér í Reykjavík? Á hann að bitna sérstaklega á þeim sem lifa og starfa í kjördæmi hæstv. forsrh.? Eða hvað er á bak við þennan ágreining sem þarna kemur fram í dagsljósið á milli stjórnarflokkanna um hvernig eigi að framkvæma þennan niðurskurð? Ég óska eftir skýru svari um þetta atriði. Við alþ.-menn erum algerlega andvígir því að framkvæmdur verði slíkur niðurskurður. Við viljum minna á að það hefur verið framkvæmdur hrikalegur niðurskurður með gengislækkununum báðum og með þeirri óðaverðbólgu sem við höfum orðið að þola. Þær fjárhæðir, sem eru tilgreindar í fjárlögum og miðuðust við ástandið um síðustu áramót, eru orðnar miklu, miklu minni núna og þýða miklu minni framkvæmdagetu. Ég kannast yfirleitt ekki við að það sé tíðkað, þar sem menn beita gengislækkun, að bæta niðurskurð ofan á vegna þess að gengislækkun felur í sér slíkan niðurskurð. Venjulega hefur orðið að jafna metin á hinn háttinn en ekki með því að skera niður í viðbót. En þetta á ekki aðeins við um 1. gr. fjárlaganna, þetta á einnig við um stofnlánasjóði atvinnuveganna. Verksvið þeirra er þrengt til mikilla muna eins og mál liggja núna fyrir, í því sambandi vil ég minna á að Fiskveiðasjóður telur sig þurfa til útlána á árinu 1975 3 794 millj. kr. og hann sé raunar skuldbundinn til að veita 3 368 millj. kr. En áætlun hæstv. ríkisstj. er að ráðstöfunarfé þessa sjóðs verði aðeins 2 700 millj. kr. Það á ekki aðeins að stöðva það að sjóðurinn geti tekið á sig ný verkefni, hann á að bregðast skuldbindingum sem hann hefur þegar tekið á sig. Svipuðu máli gegnir um stofnlánasjóð landbúnaðarins, hann telur sig þurfa 1800 millj. kr., en áætlun ríkisstj. er að hann hafi aðeins 754 millj. kr. til ráðstöfunar. Sjóðir iðnaðarins eru ákaflega vanbúnir að mæta þeirri knýjandi nauðsyn að taka til við framkvæmd þeirrar iðnþróunaráætlunar sem hafist var handa um að skipuleggja í tíð fyrrv. ríkisstj. Í sambandi við það hefur hæstv. iðnrh. aðeins talað um að hægt væri að færa sjóðina til, einhverjar innri skipulagsbreytingar, en ekki neitt aukið fjármagn til þessa brýna verkefnis. Í þessu sambandi er ástæða til þess að minna á það að í þeirri vegáætlun, sem nú liggur fyrir þinginu, er gert ráð fyrir 50% niðurskurði að magni til í vega- og brúarframkvæmdum. Þetta eru, að mati okkar Alþb.-manna, meginatriðin í þessu frv., þ. e. niðurskurður og samdráttur. Við teljum það fráleitt að draga úr verklegum framkvæmdum eða framkvæmdum til félagsmála umfram það sem þegar hefur verið gert í ákaflega ríkum mæli. Á það er sannarlega ekki bætandi. Eins og ég sagði áðan, eru skattamálin, þó að þeim sé hampað einna mest, mjög smávægileg í sambandi við þær miklu fjármunatilfærslur sem gerðar hafa verið. Ég minnti á það áðan að í fjárlögum er tekjuöflun ríkisins hækkuð um 181/2 milljarð, útsvörin um rúmlega 3 milljarða, m. a. með því að heimila 11% útsvar í stað 10% í fyrra. Skattahækkunin er þannig 21–22 milljarðar. En á móti eiga að koma 2 milljarðar samkv. þessu frv., en eins og ég gat um áðan voru 700 millj. króna fyrir í fjárlagafrv. þannig að breytingin er aðeins 1300 milljónir. Það er verið að skila, aftur um það bil 50 kr. af hverjum 1000 sem teknar hafa verið. Þetta er nú öll rausnin. Þetta er alveg það sama og gerðist í viðræðum verkalýðssamtakanna við atvinnurekendur. Það hafa milljarðar og aftur milljarðar verið fluttir frá launafólki til atvinnurekenda með gengislækkunum og öðrum hliðstæðum ráðstöfunum, en síðan er broti af þessari upphæð skilað aftur, ýmist með lögum eða bráðabirgðasamkomulagi eins og því sem gert var á dögunum. Það er því engin furða þótt einu af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar skrifaði grein í Morgunblaðið á dögunum og líkti hæstv. ríkisstj. við ræningja sem ræðst á mann og sviptir hann öllum sínum fjármunum, en réttir honum síðan aftur nokkra smápeninga svo að hann komist heim til sín. Það er þetta sem er verið að gera í skiptum ríkisstj. og atvinnurekenda við launafólkið í landinu. Það eru teknir mjög miklir fjármunir, það er skilað aftur mjög litlu og óskað eftir þakklæti fyrir. Hér hefur verið minnst á það að skattamálin séu tengd því bráðabirgðasamkomulagi sem nýlega hefur verið gert milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda. Þar náðist árangur sem forustumenn verkalýðssamtakanna hafa lýst yfir að sé óviðunandi með öllu, þarna sé um að ræða algjört bráðabirgðasamkomulag sem alls ekki sé bægt að búa við nema örstuttan tíma. Undir þetta sjónarmið hafa verkalýðsfélög tekið um allt land með samþykktum sínum. Ríkisstj. var aðili að þessu samkomulagi, hún birti yfirlýsingu í sambandi við samkomulagið sem ég vil lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta. Yfirlýsingin er svo hljóðandi: „Til þess að greiða fyrir samningum um kaup og kjör milli samtaka launafólks og vinnuveitenda og í trausti þess að vinnufriður haldist lýsir ríkisstj. yfir: 1) Í efnahags- og fjármálafrv. því, sem nú liggur fyrir Alþ., eru till. ríkisstj. um lækkun skatta og heimildir til lækkunar skatta sem numið gæti í heild allt að 2000 millj. kr. Ríkisstj. mun á Alþ. beita sér fyrir skattalækkun að þessu marki með það fyrir augum að hún gagnist best þeim sem við erfið kjör búa. 2) Auk framangreindrar lækkunar álagðra skatta mun ríkisstj.. beita sér fyrir því að innheimtu opinberra gjalda ársins 1975 verði dreift yfir lengri tíma en ella hjá þeim launþegum sem í ár hafa sömu eða lægri peningatekjur en í fyrra. Að því verður stefnt að frádráttur opinberra gjalda frá launagreiðslum hvers launþega fari ekki fram úr 40% af tekjum hans í heild á hverjum tíma, enda sé hann ekki í vanskilum með opinber gjöld frá fyrri árum. 3) Ríkisstj. vill beita sér fyrir því að tekjutryggingarmark almannatrygginga hækki í sama hlutfalli og lægstu kauptaxtar í samningum Alþýðusambandsins og vinnuveitenda. Hækkun almenns lífeyris verður einnig ákveðin í samræmi við niðurstöður almennra kjarasamninga og verður við þá ákvörðun m. a. tekið mið af öðrum tekjum þeirra sem lífeyris njóta.“ Þannig hljóðaði þessi yfirlýsing. Fyrsti kaflinn fjallar um skattamál og ég mun víkja að honum sérstaklaga. Annar kaflinn fjallar um það hvernig haga skuli innheimtu opinberra gjalda á þessu ári. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er ekki að finna orð um það hvernig eigi að framkvæma þetta fyrirheit. Ég lýsti eftir því í nefnd hvernig að þessu yrði staðið, en gat ekki fengið nein skýr svör. Menn sögðust telja að það kynnu að finnast einhverjar almennar heimildir í lögum eða e. t. v. yrði að setja um þetta sérstök lög, en það var ekki að sjá sem nm. stjórnarflokkanna hefðu hugmynd um hvernig ætti að efna þetta fyrirheit. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvernig að þessu fyrirheiti verði staðið. Þriðji kaflina fjallar um tekjutryggingar og greiðslur almannatrygginga og ég mun einnig víkja að honum sérstaklega. Fjh.- og viðskn. barst bréf frá Alþýðusambandi Íslands um 1. kafla þessarar yfirlýsingar og ég vil einnig leyfa mér að lesa þetta bréf. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Með vísun til yfirlýsingar ríkisstj. um skattamál. sem hér fylgir með í ljósriti og út var gefin í sambandi við samninga verkalýðsfélaga og samtaka atvinnurekenda, leyfir samninganefnd Alþýðusambands Íslands sér að vekja athygli hv. fjh.- og viðskn. á nauðsyn þess að breytt verði nokkrum ákvæðum frv. til l. um ráðstafanir í efnahagsmálum og fjármálum ef fullnægja á því hvoru tveggja að verja án fyrirvara 2000 millj. kr. í skattalækkanir og að sú lækkun gagnist þeim fyrst og fremst sem lakast eru staddir efnalega. Eru það eindregin tilmæli samninganefndarinnar að því fjármagni, sem nýting heimildarákvæða V. kafla frv. mundi kosta ríkissjóð, verði varið í sérstakan eða aukinn skattafslátt sem kæmi til útborgunar með sama hætti og barnabætur þegar svo stendur á að skattafsláttur verður hærri en opinber gjöld viðkomanda. Það er einróma skoðun samninganefndarinnar að framangreind breyting mundi skila hinum tekjulægri hagsbótum með miklum mun skýrari og óumdeilanlegri hætti en verða mundi með lækkun söluskatts og tolla um jafnháa upphæð í báðum tilvikum. Styðst sú skoðun m. a. við athugun Þjóðhagsstofnunar og þau augljósu rök að þeir, sem hafi meiri fjárráð, eyði hærri upphæðum í kaup á söluskattsskyldum og tollskyldum varningi en hinir tekjulægri. Sú aðferð, sem ákvæði V. kafla frv. gerir ráð fyrir, mundi því skila minni hagsbótum til hinna efnaminni en þeirra sem betur eru settir, gagnstætt því, sem segir í yfirlýsingu ríkisstj. frá 26. f. m., og þeim tilgangi frv., sem um er rætt í aths. við það. Fyrir þessa annmarka yrði hins vegar girt ef skattafsláttur svaraði til sömu kostnaðarupphæðar og gert er ráð fyrir í frv. og kæmi jafnt til allra án tillits til tekna. Sá háttur mundi einnig að okkar dómi skapa minni skatttæknileg vandamál en sá sem frv. gerir ráð fyrir. Samninganefndin hefur, eftir að frv. var borið fram á hv. Alþ., gert fulltrúum ríkisstj. grein fyrir framangreindum skoðunum sínum, og kom fram í þeim viðræðum að þar sem frv. væri nú til meðferðar hjá fjh.- og viðskn. Alþ. væri við hæfi að samninganefndin gerði þeim grein fyrir skoðunum sínum á greindum frv.-ákvæðum. Er það hér með gert í trausti þess að hv. fjh.- og viðskn. taki málið til velviljaðrar athugunar og beiti sér fyrir breyt. á frv. í framangreinda átt. Virðingarfyllst. Í samninganefnd Alþýðusambands Íslands: Björn Jónsson. Snorri Jónsson, Eðvarð Sigurðsson, Magnús Geirsson, Jón Sigurðsson, Benedikt Davíðsson, Einar Ögmundsson, Björn Bjarnason, Björn Þórhallsson.“ Þetta er það bréf sem Alþýðusamband Íslands skrifaði ríkisstj. eftir að hafa átt við hana mjög langvinnar viðræður og eftir að það lá fyrir að fyrirheit ríkisstj. um aðgerðir í skattamálum væru hluti af því bráðabirgðasamkomulagi sem gert hafði verið. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið siðferðileg skylda ríkisstj. að fara að till. Alþýðusamhends Íslands í þessu efni. Ríkisstj. var slíkur aðili að þeim samningum sem gerðir voru, að ég tel að það hafi verið siðferðileg skylda hennar að fara eftir þessum till. Hér er um að ræða bráðabirgðaskipan sem er miðuð við hinar afar þröngu aðstæður sem verkalýðshreyfingin á nú við að búa. Hitt vil ég taka skýrt fram, að frá mínu sjónarmiði er hér um að ræða hugmyndir sem eru fráleitar til frambúðar. Þó þær kunni að eiga við við þær þröngu aðstæður sem nú eru, þá eru þær að mínu viti algjörlega fráleitar sem einhver frambúðarlausn á þessum vanda. Ég hef heyrt það fyrirkomulag að borga út skattaafslátt kallað neyslustyrk til láglaunafólks. Ég hef enga trú á því að verkalýðshreyfingin á Íslandi muni una því lengi að gerðir séu slíkir samningar við atvinnurekendur að þeir, sem lægst laun hafa, verði að fá neyslustyrk úr ríkissjóði til þess að geta dregið fram lífið. Fyrirtæki, sem rísa ekki undir því að greiða sómasamleg laun í samræmi við þá staðreynd að við erum meðal þeirra þjóða heims sem hafa besta afkomu, - slík fyrirtæki eru ekki starfhæf í okkar þjóðfélagi. Skipan eins og þessi er í raun stuðningur við slík atvinnufyrirtæki, en ekki neinn neyslustyrkur til launafólks. Í þessu sambandi er einnig ástæða til að minna á þá alvarlegu staðreynd að hér á Íslandi tíðkast mjög veruleg skattsvik. Það hafa verið færð rök að því að 20–25% af framtalsskyldum tekjum séu ekki taldar fram, að milljarða króna vanti upp á að tekjuskatturinn skili sér. Allir, hver einasti maður, vita dæmi um hátekjumenn sem borga enga tekjuskatta. Þetta er ýmist gert með skattsvikum eða með því að hagnýta sér veilur í skattalöggjöfinni. Með því að borga út skattaafslátt eru þessir hópar að fá fé úr ríkissjóði í ofanálag á sérstöðu sína og að mínu mati er ekkert fyrirkomulag í skattamálum verra en siðleysi af slíku tagi. Það er einnig alkunna að hluta af söluskatti er stolið undan. Þess vegna er það leið til þess að draga úr slíkum stuldi að lækka eða afnema söluskatt. Og í sambandi við söluskatt af matvælum fær mig enginn til að fallast á það með neinum reikningskúnstum að ef söluskatturinn verði felldur niður af brýnustu lífsnauðsynjum, af matvörum, sem hvert heimili notar, þá sé það ekki hlutfallslega mest hagsbót fyrir þá sem nota mestan hluta tekna sinna til matarkaupa, fyrir barnmargar fjölskyldur, fyrir aldrað fólk og öryrkja sem njóta tekjutryggingar. Það fær mig enginn til að fallast á þá nýstárlegu kenningu að meinsemdirnar í hinu íslenska stéttaþjóðfélagi séu þær og þær einar að hátekjumaðurinn borði margfalt meira af kjöti og brauði heldur en lágtekjumaðurinn. Við Alþb.-menn erum þeirrar skoðunar að það beri að leggja niður söluskatt af brýnustu nauðsynjum. Við hv. þ. m. Eðvarð Sigurðsson höfum lagt fram frv. um afnám söluskatts af matvælum. Við göngum skemmra í sambandi við þetta frv. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur lagt fram till. um að söluskattur verði felldur niður af kjöti og kjötvörum, korni og kornvörum. Við heyrðum raunar áðan hvernig frsm. meiri hl. n. hafði uppi átakanlegar lýsingar á því hvað það hlyti að vera ákaflega erfitt að afnema söluskatt á kjöti. Hann fór þar út í ýmis tæknileg atriði um hvernig kaupmenn fara að því að saga niður skrokka í búðum sínum og ég veit ekki hvað og hvað. Ég er ekki svo sérfróður um þessi efni að ég geti farið í deilur um slík tæknileg atriði. Hitt er mér kunnugt, að það hefur tekist í ýmsum grannríkjum okkar að framkvæma slíka mismunun í sambandi við söluskatt. Þetta er gert í Noregi, þetta er gert í Frakklandi og þetta er gert víða. Og það, sem er hægt að framkvæma í þessum löndum, það getum við að sjálfsögðu gert líka. Það er hins vegar ekki löggjafaratriði, það er framkvæmdaatriði, og ég er viss um að við finnum embættismenn sem geta leyst þau vandamál sem hv. þm. var að gera grein fyrir í framsögu sinni áðan. Í þessu frv. eru till. um flugvallagjald og skyldusparnað. Þetta eru í eðli sínu ósköp lítilvægar till. Ég minnist þess að þær komu upp í tíð vinstri stjórnarinnar og áttu þá að vera aðgerðir sem stuðluðu að því að ekki þyrfti að lækka gengið. Það átti að vera þáttur í aðgerðum sem kæmu í veg fyrir að gengið yrði lækkað. Nú er þessu dembt ofan á gengislækkun. Ég hreinlega skil ekki þá hagfræðilegu hugsun sem þarna er á bak við. Mér sýnist vera þarna það eitt á bak við að hæstv. viðskrh. þarf að geta sagt eins og hann sagði á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. að þarna sé svolítið eftir af gömlu till. hans. Mér sýnist þetta vera aðalástæðan, en ekki að þetta sé einhver eðlilegur þáttur í þeim hagstjórnaraðgerðum sem ríkisstj. er nú að framkvæma. Ég kem þá að þeim brtt., sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson flytur fyrir hönd okkar Alþb.- manna á þskj. 441. Í fyrstu till. er lagt til að í stað almennrar niðurskurðarheimildar, 3500 millj., þá verði ríkisstj. heimilað að lækka almenn rekstrarútgjöld um allt að 1500 millj. kr., enda sé þess gætt að slík lækkun útgjalda hafi engin áhrif á fjárveitingar til verklegra framkvæmda né heldur á framlög til félagsmála. Ég þarf ekki að skýra þessa till., menn átta sig á hvað í henni felst. Hér er um að ræða algera andstæðu við þá stefnu sem ríkisstj. vill fara. Í sambandi við 2. gr. er till. um að tekið sé sérstakt tillit til sérstöðu eiginkvenna bænda, þannig að frádráttur vegna þeirra nemi upphæðinni 268 þús. kr., enda gegni þær ekki öðrum störfum. Ég þarf ekki að skýra þetta heldur. Í sambandi við tekjuskattana erum við hins vegar með þær till. að bætt verði við tveimur tekjuskattsþrepum. Samkv. till. ríkisstj. eiga þau aðeins að vera tvö, en við leggjum til að þau verði fjögur, að það verði bætt við tveimur þrepum hjá þeim sem eru með tekjur sem þykja mjög sómasamlegar í okkar þjóðfélagi, þ. e. a. s. að þeir, sem hafa yfir 11/2 millj.–21/2 millj. í skattgjaldstekjur, greiði 45% og að af skattgjaldstekjum yfir 21/2 millj. greiðist 50%, en síðan verði dreginn frá persónuafsláttur eftir því sem við á. Hliðstæðar till. flytjum við um hjón, þ. e. a. s. að af skattgjaldstekjum, sem séu á bilinu 1 millj. 750 þús. til 2 millj. 750 þús., greiðist 45% og af skattgjaldstekjum yfir 2 millj. 750 þús. greiðist 50%. Við teljum að það sé eðlilegt að hækka skatta á þeim sem hafa svona myndarlegar tekjur í okkar þjóðfélagi. Ég vil benda á að með þessum till. fer því mjög fjarri að við séum að leggja til að jafnlangt verði gengið eins og frændur okkar á Norðurlöndum gera. Í Noregi er slíkur skattstigi allt upp í 80%. Svo kemur að ákaflega mikilvægu ákvæði, það er 4. brtt. á þskj. 441. Þar er lagt til að við álagningu tekju- og eignarskatts árið 1975 skuli fyrningar reiknaðar samkv. ákvæðum l5. gr. gildandi skattalaga með því fráviki að engar flýtifyrningar skuli leyfðar né heldur verðbreytingar eigna samkv. verðhækkunarstuðli. Afskriftaverð eða afskriftastofn eigna skal því vera það .sama og s. l. ár eða hliðstætt sé um nýjar eignir að ræða. Þetta er skipan sem við leggjum til að verði á þessu ári til þess að tryggja að atvinnureksturinn taki þar á sig eðlilegar byrðar. Ég vil benda á að hér er um að ræða ákaflega stórfellt atriði. Á það var bent í ræðu fyrir nokkrum dögum af hv. þm. Ragnari Arnalds sem hefur flutt þáltill. um þetta efni. Samkv. þeirri hækkun, sem gerð hefur verið á verðhækkunarstuðli, er heimiluð á þessu ári afskrift sem nemur 25.5% til viðbótar við það kemur svo flýtifyrning sem nemur 6%. Þetta er samtals afskrift sem nemur 31.5% af stofnkostnaði. Ef við tökum dæmi af togara sem kostaði 300 millj. kr., þá þýðir þetta að árlegur hagnaður af slíkum togara má nema 94.5 millj. kr. á ári eða þeim 31.5% sem ég var að lýsa án þess að nokkur bókhaldshagnaður komi fram í rekstri þessa fyrirtækis. Þar af leiðandi borgar það enga skatta af þessum myndarlega hagnaði sínum. Á fjórum árum gæti þetta gert 377 millj., þ. e. upphaflega kaupverðið og 77 milljónum betur, og þá gæti eigandinn selt skipið og ef að vanda lætur fyrir mun hærri upphæð en hann borgaði fyrir það í upphafi. Þetta er ein helsta gróðamyndunaraðferðin í íslensku þjóðfélagi. Þannig fara menn að því að spila á kerfið, þeir fá að láni fjármuni til þess að koma upp fyrirtækjum til þess að kaupa togara. Það er t. d. til í dæminu, eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson þekkir, að menn geti fengið 102.5% lán til þess að kaupa togara. Þetta fé er sparifé þjóðarinnar. Það er lánað út úr bönkum. Það er síðan borgað aftur með miklu verðminni krónum, og þessar afskriftareglur, verðhækkunarstuðullinn og flýtifyrningarnar gera það að verkum að maðurinn, sem tók peningana að láni, eignast verðmætið án þess í raun og veru að borga nokkurn skapaðan hlut fyrir það. Enda kom það fyrir á sínum tíma að útgerðarmaður, sem allir vissu að hafði verið með taprekstur árum saman, reyndist allt í einu vera ríkasti maður landsins. Það er þetta sem er fjáröflunaraðferðin á Íslandi, þ. e. að spila á verðbólguna, og hæstv. núv. ríkisstj. hefur einmitt stuðlað að því að þannig væri hægt að standa að verki.  5. till. á þskj. 441 er um það, sem ég gat um áðan, að fella skuli niður söluskatt á kjöti og kjötvörum, korni og brauðvörum. Svo er 6. till., að við 31. gr. bætist að auk þeirra lánsheimilda, sem tilgreindar eru í 29. og 30. gr., sé ríkisstj. heimilt að taka lán og endurlána stofnlánasjóðum atvinnuveganna allt að 2 000 millj. kr. Þetta er til að bæta úr þeim vanda sem ég lýsti hér áðan, að þessir stofnlánasjóðir eru fjárvana, þeir geta ekki staðið við þær skuldbindingar sem þeir hafa tekið á sig, hvað þá bætt á sig nýjum. Svo leggjum við til að 32. gr. felli niður. Í henni fólst það að ríkisstj. mátti ekki velta sjálfsskuldarábyrgð fyrir kaupum á skuttogurum. Við leggjum til að ríkisstj. hafi þessa heimild. Meiri hl. n, hefur nú fallist á það sjónarmið að ríkisstj. megi hafa þessa heimild. Auk þessara till. ber ég fram á sérstöku þskj. brtt. við frv. Ég gat þess áðan að hæstv. ríkisstj. hefði gefið fyrirheit um það hvernig háttað yrði greiðslum til aldraðs fólks og öryrkja í sambandi við samkomulagið sem verkalýðshreyfingin gerði við atvinnurekendur. Í þessu frv. er ekki orð að finna um þetta, Okkur var sagt í n. að um þetta ætti að flytja nýtt frv. Það má vel vera að það sé rétt. En ég hefði talið eðlilegt og sjálfsagt að hæstv, ríkisstj. gerði grein fyrir því í þessu frv. hvernig hún ætlaði að standa að þessu máli. Ég hef oft vakið athygli á því hér í vetur, hversu hraklega hefur verið farið með aldrað fólk og öryrkja í sambandi við aðgerðir hæstv. ríkisstj. Þegar láglaunabæturnar voru ákveðnar í fyrra var þannig frá því gengið að aldrað fólk og öryrkjar fengu ekki nema helmingi lægri upphæð en öðrum voru greiddar. Aðrir fengu 3 500 kr. á mánuði í láglaunabætur, aldrað fólk og öryrkjar fengu ekki nema tæpar 1900 kr. í bætur. Það var sama prósenta, það var ekki sama upphæð. Aðrir áttu að fá sömu upphæð án tillits til tekna, en það var klipið sérstaklega af öldruðu fólki og öryrkjum. Ég vil benda á það að í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. talar hún um að þessar greiðslur eigi að hækka í sama hlutfalli. Samningur verkalýðsfélaganna við atvinnurekendur fjallaði um ákveðna upphæð, 4900 kr., sem allir áttu að fá. Ég er þeirrar skoðunar að aldrað fólk og öryrkjar eigi rétt á að fá þessa sömu upphæð innan þeirra sömu marka og um var samið í þessum samningum. Ef aldrað fólk og öryrkjar fá ekki þessa sömu upphæð, þ. e. a. s. hver einstaklingur þeirra, þá er verið að níðast á þeim umfram aðra og það er algerlega ósæmandi fyrir hæstv. ríkisstj. að halda áfram á þeirri braut. Ég flyt því þá till. að frá 1. mars skuli elli- og örorkulífeyrir einstaklinga hækka um 4 900 kr. á mánuði samkv. þeim samningi sem ég vitnaði í áðan og aðrar bætur lífeyristrygginga og sjúkradagpeninga hækki í sömu hlutföllum. Í annan stað legg ég svo til að fjárhæðir þær, sem tilgreindar eru í 19. gr. laga um almannatryggingar, þ. e. a. s. tekjutryggingin, greiðslur til þeirra sem ekki hafa neinar eða sáralitlar aðrar tekjur en bætur almannatrygginga til lífsframfæris, breytist í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar frá 1. okt. í fyrra. Mér finnst að við getum skilið eftir þessa litlu upphæð sem notuð er til að hjálpa þeim sem erfiðast eru settir í þjóðfélaginu, við getum a. m. k. reynt að tryggja að kaupmáttur hennar haldist óskertur hvað sem gerist á öðrum sviðum. Hér hefur mikið verið rætt undanfarna daga um ákaflega stórt baráttumál verkalýðshreyfingarinnar og það er fæðingarorlof. Það var áður flutt till. um það á þessu þingi af hv. þm. Bjarnfríði Leósdóttur, um að skora á ríkisstj. að breyta lögum um almannatryggingar þannig að tryggt væri fæðingarorlof á sama hátt og um hefur verið samið við allar þær konur sem gegna opinberri þjónustu. Um þetta mál hefur verið fjallað í heilbr.- og trn. sem ég á sæti í. Við höfum rætt þetta þó nokkrum sinnum, sent það til umsagnar o. s. frv. Síðan gerðust þau tíðindi að einn af nm., hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, flutti án nokkurs samráðs við n. frv. ásamt fleiri þm. þess efnis að Atvinnuleysistryggingasjóður tæki að sér þetta verkefni, Þessi þ. m. hefur vakið á sér mikla athygli með þessu frumkvæði sínu. Það hefur verið greint ítarlega frá þessu bæði í blöðum og útvarpi og sjónvarpi. Ég held ég hafi séð andlitið á hv. þm. tvö kvöld í röð í sjónvarpinu, og vissulega er það alltaf ánægjulegur atburður þegar maður sér svo skemmtilegt andlit inni í stofunni hjá sér. En það, sem skiptir máli, er að sjálfsögðu hvernig að þessu vandamáli skuli staðið og hv. þm. hefur ekki getað gert grein fyrir því hvernig hún hugsi sér framkvæmdina á þessu. Ef Atvinnuleysistryggingasjóður á að sinna þessu verkefni verður annað hvort að tryggja honum tekjur til að hann geti staðið undir því eða það verður að skera niður aðra félagslega starfsemi á vegum sjóðsins, Og þar má ekki vera neitt almennt orðagjálfur um það hvað í þessu felst, það verður að gera tilteknar till. um hvað eigi að skera niður, t. d. hvort ætlunin sé að lækka atvinnuleysisbætur eða eitthvað slíkt. En annaðhvort þetta verður að gerast ef menn flytja slíka till. í einhverri alvöru, - annað hvort auknar tekjur eða niðurskurður á öðrum verkefnum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta eigi ekki heima í lögum um atvinnuleysistryggingar. Þetta á tvímælalaust heima í lögum um almannatryggingar, alveg tvímælalaust, enda mundi það þar ná til annarra hópa kvenna sem ég tel einnig að eigi að hafa þennan rétt. Það eru t. a. m. konur sem eru bundnar við störf á heimilum sínum vegna þess að það er ekki aðstaða í þjóðfélaginu fyrir þær til að vinna úti. Þessar konur vinna ákaflega veigamikil störf í þágu þjóðfélagsins, og ég er satt að segja dálítið undrandi yfir því að einmitt hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, sem stundum hefur nú viljað muna eftir þessum konum, skuli gleyma þeim í þessu sambandi. Slíkt hið sama á við um sveitakonur. Þar er ákaflega glöggt dæmi um slíkt. Ég legg því til að í þann kafla þessa frv., sem fjallar um almannatryggingar, komi lagagr. sem prentaðar eru og ég skal ekki lesa upp, en þess efnis að almannatryggingarnar taki, auk þeirra þátta sem eru taldir upp í 10. gr., einnig til fæðingarorlofsfjár, og síðan að ný gr. bætist við sem verði 17. gr., um að fæðingarorlof skuli vera jafnhátt þriggja mánaða dagvinnulaunum við almenna verkamannavinnu við hverja fæðingu til móður sem á lögheimili hér á landi og er íslenskur ríkisborgari. Greiðslur frá atvinnurekendum vegna fæðingarorlofs komi til frádráttar greiðslu samkv. þessari gr. Og svo að 20. gr. verði breytt þar sem greint er frá tekjum almannatrygginga, hlutfalli milli ríkissjóðs og atvinnurekenda, að því verði breytt þannig að ríkissjóður greiði 82.5%, en atvinnurekendur 17.5%, sem þýðir það að atvinnurekendur mundu standa undir þessum nýja þætti eins og sjálfsagt er og eðlilegt að atvinnureksturinn geri. Ég reikna hér með upphæðinni 200 millj. kr. á ári og byggi það á þeim tölum sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir var með, hún talaði um 100 millj. Það má vel vera að þessar áætlanir reynist fullveikburða, en þá er að sjálfsögðu hægt að láta reynsluna skera úr um það og breyta þessum hlutfallstölum eftir reynslunni, en meginatriðið er að reglan verði þarna staðfest. Ég flyt svo enn fremur eina till. í viðbót í sambandi við VIII, kaflann, en þar geri ég till. um það að erlendar lántökur ríkissjóðs verði hækkaðar úr 3 milljörðum kr. í 4 milljarða og að þessi nýi milljarður renni til raforkuframkvæmda. Honum verði varið til að koma upp á sem stystum tíma stofnlínu milli Suðurlands og Norðurlands og vinna að undirbúningi að stofnlínum frá því orkuveitusvæði til Vestfjarða og Austfjarða. Ég þarf ekki að fara um það orðum hér, ég hef svo oft rætt það áður, að ég er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða brýnasta verkefni okkar í framkvæmdamálum á næstu árum, það verkefni sem þurfi að hafa algeran forgang á sviði orkumála, verkefni sem ég tel að hafi verið vanrækt á hinn furðulegasta hátt eftir að núv. ríkisstj. tók við. Ég er víst búinn að hafa þetta mál allmiklu lengra en ég ætlaði mér og læt máli mínu lokið, en eins og fram hefur komið eru till. okkar Alþb.-manna þess eðlis að þær mundu gjörbreyta efni þessa frv. ef þær yrðu samþ. Þar með væri komin alger stefnubreyting í þetta frv. Þá mundum við að sjálfsögðu fylgja frv. Fari hins vegar svo að þessar till. verði allar felldar með valdi ríkisstjórnarflokkanna, þá munum við greiða atkv. gegn frv. við lokaafgreiðslu þess. Þegar ljóst hefur orðið eftir 2. og 3. umr. hvernig málalok verða og ef ríkisstj. fæst ekki til að taka neitt tillit til okkar hugmynda, þá greiðum við atkv. gegn frv.

Frsm. 2. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Þetta frv. og meðferð þess öll af hálfu ríkisstj. og stjórnarflokkanna hér þess glöggt vitni að þegar ríkisstj. var mynduð á sínum tíma tókst henni ekki að móta neina heildarstefnu í íslenskum efnahagsmálum. Frv. og það, hvernig að því hefur verið staðið eftir að það var lagt fram hér á hinu háa Alþ., ber þess glöggt vitni að ríkisstj. er ekki þeim vanda vaxin að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar. Auðvitað hljóta það að teljast í hæsta máta undarleg vinnubrögð að leggja fram fjárlög í desember, en flytja síðan í mars frv. þar sem gert er ráð fyrir að lækka nýsamþ. fjárlög um allt að 3500 millj. kr. En enn þá undarlegra verður málið allt þegar haft er í huga að þótt nú sé langt liðið á aprílmánuð hefur ríkisstj. enn enga grein gert, hvorki sjálfri sér né heldur Alþ., fyrir því hvaða útgjöld hún ætlar að lækka um 3 500 millj. kr. M. ö. o.: þegar næstum fjórir mánuðir eru liðnir af árinu ríkir enn alger óvissa um ríkisbúskapinn og um opinberar framkvæmdir á sumri komanda. Þetta frv. var á sínum tíma lagt fram meðan stóð á samningaviðræðum milli aðila vinnumarkaðarins, en afgreiðslu málsins var hins vegar frestað, eins og algerlega eðlilegt var, meðan enn var óvíst hvort samningar næðust eða ekki. Nú vita allir að samningar tókust og í því sambandi gaf hæstv. forsrh. út yfirlýsingu f. h. ríkisstj. hinn 26. mars, en aðalatriði þessarar yfirlýsingar forsrh. var þetta - með leyfi hæstv. forseta - hann segir: „Til þess að greiða fyrir samningum um kaup og kjör milli samtaka launafólks og vinnuveitenda og í trausti þess, að vinnufriður haldist, lýsir ríkisstj. yfir: 1) Í efnahags- og fjármálafrv. því, sem nú liggur fyrir Alþ., eru till. ríkisstj. um lækkun skatta og heimildir til lækkunar skatta sem numið gætu í heild allt að 2 000 millj. kr. Ríkisstj. mun og Alþ. beita sér fyrir skattalækkun að þessu marki með það fyrir augum að hún gagnist sem best þeim sem við erfið kjör búa.“ Þetta var kjarni yfirlýsingar þeirrar sem hæstv. forsrh. gaf 26. mars f. h. ríkisstj. Í 2. lið yfirlýsingarinnar kvaðst ríkisstj. mundu beita sér fyrir því að innheimtu opinberra gjalda ársins 1975 verði dreift á lengri tíma en ella hjá þeim launþegum sem í ár hafi sömu tekjur eða lægri peningatekjur en í fyrra. Og í 3. lið yfirlýsingarinnar kvaðst ríkisstj. mundu beita sér fyrir því að tekjutryggingarmark almannatrygginga hækki í sama hlutfalli og lægstu kauptaxtar í samningum Alþýðusambandsins og vinnuveitenda og skuli hækkun almenns lífeyris einnig ákveðin í samræmi við niðurstöðu almennra kjarasamninga. Skattaákvæði frv., eins og það var í upphaflegri gerð, voru talin lækka skatta um 1 240 millj. kr. Í yfirlýsingu ríkisstj. fólst fyrirheit um að lækka skatta enn frekar sem næmi um það bil 800 millj. kr. og jafnframt hét ríkisstj. því að framkvæma þessa 800 millj. kr. viðbótarskattalækkun á þann hátt, eins og segir orðrétt: „að sem best gagnist þeim sem við erfið kjör búa.“ Samninganefnd ASÍ fjallaði í beinu framhaldi af bráðabirgðasamkomulaginu og yfirlýsingu ríkisstj. um það með hverjum hætti fyrirhuguð viðbót á skattalækkun gæti gagnast þeim best sem við erfið kjör búa. Niðurstaða níu manna nefndarinnar kom fram í bréfi sem samninganefndin sendi fjh.- og viðskn. Nd. 1. apríl. Í þessu bréfi, sem undirritað er af allri samninganefndinni, þ. e. a. s. Birni Jónssyni, Snorra Jónssyni, Eðvarð Sigurðssyni, Magnúsi Geirssyni, Jóni Sigurðssyni, Benedikt Davíðssyni, Einari Ögmundssyni, Birni Bjarnasyni og Birni Þórhallssyni - í þessu bréfi einróma samninganefndar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta - ég les aðalatriði málsins: „Eru það eindregin tilmæli samninganefndarinnar að því fjármagni, sem nýting heimildarákvæða V. kafla frv. mundi kosta ríkissjóð, verði varið í sérstakan eða aukinn skattafslátt sem kæmi til útborgunar með sama hætti og barnabætur þegar svo stendur á að skattafsláttur verður hærri en opinber gjöld viðkomanda. Það er einróma skoðun samninganefndarinnar að framangreind breyting mundi skila hinum tekjulægri hagsbótum með miklum mun skýrari og óumdeilanlegri hætti en verða mundi með lækkun söluskatts og tolla um jafnháa upphæð í báðum tilvikum. Styðst sú skoðun m. a. við athugun Þjóðhagsstofnunar og þau augljósu rök að þeir, sem hafi meiri fjárráð, eyði hærri upphæðum í kaup á söluskattsskyldum og tollskyldum varningi en hinir tekjulægri. Sú aðferð, sem ákvæði V. kafla frv. gerir ráð fyrir, mundi því skila minni hagsbótum til hinna efnaminni en þeirra, sem betur eru settir, gagnstætt því sem segir í yfirlýsingu ríkisstj. frá 26. mars og þeim tilgangi frv. sem um er rætt í aths. við það. Fyrir þessa annmarka yrði hins vegar girt ef skattafsláttur svarandi til sömu kostnaðarupphæðar og gert er ráð fyrir í frv. kæmi jafnt til allra án tillits til tekna. Sá háttur mundi einnig að okkar dómi skapa minni skatttæknileg vandamál en sá sem frv. gerir ráð fyrir.“ Þetta var m. ö. o. skoðun einróma samninganefndar Alþýðusambandsins. Nú hefur hins vegar það gerst að hæstv. ríkisstj., væntanlega með stuðningi sinna þingflokka, hefur algerlega vísað á bug þessum tilmælum níu manna samninganefndar Alþýðusambandsins, því að í þeim till. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur nú flutt er gert ráð fyrir því að það, sem á vantar til þess að almenn tekjuskattslækkunarákvæði frv. nái 2 000 millj. heildartekjuskattslækkun, skuli fást með því að lækka tolla á ávöxtum og með því að lækka söluskatt. Nú hefur áætlunin um áhrif almennra tekjuskatts- og útsvarslækkunarákvæða frv. verið hækkuð úr 1 240 millj. í 1 380 millj., svo að það, sem launþegasamtökin héldu að þýddi 800 millj. kr. viðbótarlækkun á skatti, er nú ekki nema tæplega 70ð millj. kr. viðbótarlækkun á skatti. En ég vek athygli á því, að enn virðist þó ekki hafa verið tekin ákvörðun um á hvaða vörum söluskattur skuli lækka og er hér enn eitt dæmi um algert ráðleysi ríkisstj. Það er ekki frambærilegt eftir þann mikla athugunartíma sem verið hefur til ráðstöfunar að ríkisstj. skuli óska eftir heimild til lækkunar á söluskatti sem nemi tæpum 600 millj. kr., en hafi enga grein gert sér fyrir því og geti ekki gert Alþ. neina grein fyrir því hvernig hún ætlar að nota þessa heimild, þ. e. a. s. á hvaða vörum söluskatturinn skuli lækka. En þar sem samninganefnd Alþýðusambandsins hefur lýst því yfir í bréfi til fjh.- og viðskn. að það sé skoðun sín að lækkun söluskatts og tolla skili minni hagsbótum til hinna efnaminni en þeirra sem betur eru settir heldur en sú leið sem hún hefur stungið upp á, þá hlýtur samninganefndin að telja að ekki sé staðið við fyrsta og mikilvægasta lið yfirlýsingar forsrh. frá 26. mars. Ég vil einnig fyrir mitt leyti láta í ljós þá skoðun að verði till. meiri hl. n. samþ. hafi ekki verið staðið við 1. lið yfirlýsingar forsrh., heldur sé það samkomulag þá svikið. Þá kemur að því hver rök samninganefndar Alþýðusambandsins eru fyrir því að það muni gagna hinum tekjulægri betur að fá aukinn skattfrádrátt, að fá frekari lækkun á tekjuskatti og útsvari, en að lækka tolla og söluskatt sem svarar jafnhárri upphæð. Þessi niðurstaða er byggð á athugun sem Þjóðhagsstofnunin hefur gert á framfærslukostnaði vísitölufjölskyldunnar og því hversu miklu hún ver til kaupa á matvælum og jafnframt rannsókn á því hvernig matvælakaup fjölskyldna breytast með breytilegum tekjum. Þjóðhagsstofnun hefur gert samanburð á því hver áhrif það hafi á kjör hjóna með tvö börn á framfæri ef 800 millj. kr. skattalækkun sé framkvæmd annars vegar með frekari lækkun beinna skatta og hins vegar með lækkun óbeinna skatta af matvælum. Niðurstaðan er sú að tekjuskattslækkunarleiðin færði slíkri fjölskyldu með 800 þús. kr. tekjur 8.7% kjarabót, en söluskattslækkunarleiðin 8.4% kjarabót eða 0.3% minna. Miðað við 900 þús. kr. tekjur yrðu tölurnar 8.0% og 7.8%. Munar enn 0.2% hvað tekjuskattslækkunarleiðin er hagstæðari launþegum með 900 þús. kr. tekjur heldur en söluskattslækkunarleiðin. Og ef um 1 millj. kr. tekjur er að ræða gæfi tekjuskattslækkunarleiðin 8% kjarabót, en söluskattslækkunarleiðin 7.8% kjarabót. Ef tekjurnar væru 1100 þús. kr., gæfi tekjuskattslækkunarleiðin 7.8%, en söluskattslækkunarleiðin 7.6%. Svo að ég taki síðasta dæmið, ef tekjurnar væru 1.2 millj. gæfi tekjuskattslækkunarleiðin 6%, en söluskattslækkunarleiðin 5.9%. Þetta eru ekki tölur sem nefnd Alþýðusambandsins hefur reiknað út, heldur Þjóðhagsstofnunin. Er það á þessum tölum sem þau rök samninganefndar Alþýðusambandsins eru reist að það mundi gagna hinum tekjulágu betur að fá viðbótarfjárhæðina í formi aukins skattfrádráttar en í formi lækkaðs söluskatts, því að við öll þau tekjumörk sem ég nefndi yrði kjarabótin meiri ef tekjuskattslækkunarleiðin yrði farin heldur en farin væri leið lækkunar óbeinna skatta. Þjóðhagsstofnunin hefur einnig gert útreikninga sem sýna hver niðurstaðan verður í krónum talið hjá hjónum með tvö börn á þeim tekjustigum sem ég var að nefna áðan. Ef miðað er við 800 þús. kr. tekjur mundu hjón með tvö börn fá í viðbótarlækkun opinberra gjalda 12 900 kr. samkv. tekjuskattslækkunarleiðinni, en ekki nema 10 500 kr. eftir söluskattslækkunarleiðinni. Ef tekjurnar væru 900 þús. kr. væri munurinn 2 700 kr., þ. e. a. s. tekjuskattslækkunarleiðin gefum 2 700 kr. meiri skattalækkun heldur en söluskattslækkunarleiðin. Miðað við 1 millj. kr. tekjur yrði mismunurinn 2100 kr., við 1100 þús. kr. tekjur yrði mismunurinn 1800 og við 1.2 millj. kr. tekjur yrði hann 1 500 kr., þ. e. a. s. hann fer lækkandi. En á öllum þessum tekjustigum fengi launþeginn meiri skattalækkun eftir tekjuskattslækkunarleiðinni heldur en eftir söluskattslækkunarleiðinni. Það er á þessum ótvíræðu niðurstöðum Þjóðhagsstofnunarinnar sem samninganefnd og stjórn Alþýðusambandsins hefur byggt þá till. sína til ríkisstj. að tekjuskattslækkunarleiðin verði farin, en þeim tilmælum hefur ríkisstj. nú augljóslega hafnað. Í fjh.- og viðskn. var lýst eftir rökstuðningi fyrir því að lækkun óbeinna skatta kæmi launþegum betur, m. ö. o. lýst eftir gagnrökum við þau rök sem málsvarar Alþýðusambandsins fluttu gagnvart fjh.- og viðskn. En enginn slíkur rökstuðningur var fram borinn. Þeirri staðreynd er því enn algerlega ómótmælt að tekjuskattslækkunarleiðin, eins og Alþýðusambandið hefur stungið upp á, gagnist best þeim sem við erfið kjör búa, eins og segir í yfirlýsingu hæstv. forsrh. Í samræmi við þessi sjónarmið flyt ég á sérstöku þskj. till. um að hver einstaklingur fái við bótarívilnun, þ. e. a. s. lækkun tekjuskatts og út svars eða greiðslu sem svarar 4 300 kr. á einstakling, 8 600 kr. á hjón og 2150 kr. á hvert barn. Er það í samræmi við till. sem fulltrúar Alþýðusambandsins gerðu í fjh.- og viðskn. á föstudaginn var. M. ö. o.: þessi viðbótarlækkun á skatti einstaklings, hjóna og vegna hvers barns svarar til þeirrar óskar sem fram var sett í því bréfi Alþýðusambandsins sem ég las áðan. Mér voru það að sjálfsögðu mikil vonbrigði að fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. skyldi ekki vilja gerast meðflm. minn að þessum till. sem bornar voru fram af hálfu Alþb. og gerð var ítarleg grein fyrir af hálfu málsvara þess gagnvart fjh.- og viðskn. En hann var ekki reiðubúinn, fulltrúi Alþb., Magnús Kjartansson, til að gerast flm. hér á hinu háa Alþ. að till. sem væri í einu og öllu í samræmi við óskir samninganefndar Alþýðusambands Íslands. Í raun og veru má um það deila hvort í yfirlýsingu hæstv. forsrh. 26. mars hafi ekki falist það að viðbótarskattalækkun skuli nema 800 millj. kr. þar eð þá lá fyrir frv. þar sem talið var að mundi gefa í skattalækkun 1240 millj., en lofað var ca. 800 millj. í viðbót. Mætti með miklum rétti halda fram að loforðið hafi ekki verið um 2000 millj., heldur verið um 800 millj. kr. í viðbót við það sem skattalækkunin var þegar ákveðin þegar yfirlýsingin var gefin. Þegar samningarnir voru gerðir miðaði Alþýðusambandið auðvitað við að fá hagsbót sem næmi 800 millj. kr. til viðbótar við frv., svo að ég segi enn að það má líta þannig á að í raun og veru sé ríkisstj. skylt, hvaða leið sem hún velur, að skila launþegum 800 millj. kr. til viðbótar því sem talið var að rétt væri þegar yfirlýsingin var gefin. En þá ætti auðvitað söluskatturinn að lækka meira en gert var ráð fyrir í máli frsm. meiri hl. n. áðan. Þó að hv. þm. Magnús Kjartansson, sem hefur setið síðustu fundi í fjh.- og viðskn., hafi að vísu sagt í ræðu sinni áðan að hann hafi talið ríkisstj. skylt að verða við einróma tilmælum samninganefndar Alþýðusambandsins, þá lýsti hann sig á hinn bóginn andvígan því að fara tekjuskattslækkunarleiðina og 1ýsti sig fylgjandi því að fara söluskattslækkunarleiðina og er það auðvitað skýringin á því að hann vildi ekki gerast meðflm. minn að till. sem lagðar höfðu verið fram af hálfu Alþýðusambandsins í fjh.- og viðskn. s. l. föstudag. En margvísleg rök má færa fram gegna söluskattsleiðinni. Hvers vegna á í raun og veru að binda viðbótarívilnunina við kaup á ákveðnum vörum, t. d. við kaup á kjötvörum, kaup á ávöxtum, kornvörum eða brauði eða einhverju því um líku? Hví á ekki launþeginn að fá viðbótarívilnunina, sem í heild á að nema 800 millj. kr., á þann máta að hann geti sjálfur ráðið hvað hann gerir við ívilnunina, að hann geti sjálfur ráðið hvað hann gerir við peningana? Er það ekki augljós skerðing á valfrelsi launþegans ef hann getur því aðeins fengið ívilnunina að hann kaupi þá vöru sem söluskatturinn lækkar á, hver svo sem sú vara er? Það er auðvitað að þeir peningar koma sér betur sem hann getur ráðstafað að eigin vild. Þeir peningar eru meira virði, sem hann getur ráðstafað að eigin vild, heldur en þeir peningar sem hann getur því aðeins hagnast af með því að nota þá til kaupa á ákveðinni, tiltekinni vöru. Með þessari aðferð hæstv. ríkisstj. er í raun og veru valfrelsi neytandans skert. Hvað um þá fjölmörgu sem kaupa matvörur á veitingahúsum, t. d. einhleypinga sem borða og verða e. t. v. að borða atvinnu sinnar vegna á matsölustöðum? Þó að söluskattur lækkaði á einhverjum matvörum mun söluskattur ekki lækka á seldum mat í veitingahúsum. M, ö. o.: einhleypingur, sem auðvitað á rétt á þeirri skattívilnun sem hér er verið að ræða um, mundi ekki njóta hennar. Það er verulegur hluti fólks sem kaupir ekki mat til neyslu á heimili, heldur kaupir mat á matsölustöðum eða með öðrum hætti. Það er augljóst mál að söluskattslækkunarleiðin er mismunun. Hún er ekki aðeins skerðing á valfrelsi og rýrir verðgildi ívilnunarinnar, heldur mismunar hún einnig milli einstakra launþega. Auðvitað geta menn deilt um tölur, auðvitað eru það þessar niðurstöður Þjóðhagsstofnunarinnar, útreikningar og áætlanir, sem menn geta leyft sér að vefengja, þó að þær séu allar saman á eina lund. En það er að mínu viti ekki mergurinn málsins hvort þarna muni 0.2%, 0.1% eða 0.3% í tekjubótinni eða hvort sú viðbótarskattalækkun, sem maður fær, er 1000 kr., 1500 kr. eða 2 000 kr. Hitt er í mínum augum mergurinn málsins, að þeir aðilar, sem eiga að njóta viðbótarívilnunar upp á sem metið er 800 millj. kr., hafa þegar lýst því yfir með hvaða hætti þeir telji sér verða mest gagn og mest hagsbót að þessum 800 millj. kr. Þeir hafa einróma og án nokkurs tillits til stjórnmálasjónarmiða lýst því yfir að þeir óski eftir því að fá þessar 800 millj. kr. í formi viðbótarlækkunar á tekjuskatti og útsvari eða auknum útborganlegum skattfrádrætti. Þetta er einróma skoðun þeirra sem ívilnunina eiga að fá og ívilnunin var ætluð, og þá hlýtur að gefa auga leið að vægast sagt mjög óhyggilegt er að ganga gegn mati þeirra manna á gildi ívilnunar sem hennar eiga að njóta. Það er óhyggilegt af hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar, og ég spái því að þetta fyrirhyggjuleysi, þetta gáleysi eigi eftir að hefna sín. Þá er rétt að vekja athygli á því að í brtt. meiri hl. n. er ekki að finna neinar till. varðandi 2. og 3. lið yfirlýsingar forsrh. frá 26. mars, þ. e. a. s. að innheimtu opinberra gjalda verði á árinu 1975 dreift á lengri tíma en ella hjá þeim launþegum, sem í ár hafa sömu eða lægri peningatekjur en í fyrra, né heldur um hækkun tekjutryggingarmarks og almenns lífeyris. Í n. var að vísu frá því skýrt að við þessi fyrirheit yrði staðið, um hið fyrra þyrfti ekki lagasetningu, en vegna síðara atriðisins yrði öðrum lögum breytt. En langeðlilegast hefði þó verið að skýr ákvæði hefðu verið sett um öll atriði yfirlýsingar forsrh. í þessi lög. Þá vil ég taka fram að þingflokkur Alþfl. er andvígur ákvæðum frv. um flugvallagjald. Í fyrsta lagi telur hann varhugavert að leggja slíkt gjald á með þeim stutta fyrirvara sem hér er ráðgerður. Í öðru lagi telur hann tekjur af þessu gjaldi ekki réttlæta þann skriffinnskukostnað sem það hefði í för með sér, enda er hliðstætt gjald ekki innheimt í nálægum löndum. En mikilvægast er þó í augum okkar að gjaldið mun skipta verulegu máli í augum efnalítils fólks og torvelda því að njóta orlofs erlendis, en skiptir hins vegar litlu eða engu máli fyrir hina tekjuháu og þá sem fá ferðakostnað sinn greiddan af fyrirtækjum eða af opinberum aðilum. Þá er síðast þess að geta að það er skoðun okkar í þingflokki Alþfl. að fyrst með þessu frv. séu á annað borð gerðar enn veigamiklar breytingar á skattkerfinu, þá sé rétt að minna á og vekja upp aftur till. sem þingflokkur Alþfl. hefur áður flutt um sérsköttun hjóna. Þegar núgildandi skattalög voru sett vorið 1972, var af hálfu þingflokks Alþfl. flutt till. um að kona skuli vera sjálfstæður skattþegn hvort sem hún væri gift eða ekki og hvort sem hún ynni utan heimilis eða á heimili. Hugmyndinni var vel tekið af þáv. hæstv. fjmrh., Halldóri E. Sigurðssyni, og núv. hæstv. fjmrh., Matthíasi Á. Mathiesen, hefur einnig lýst yfir skilningi á nauðsyn þess að gerðar verði breyt. á núgildandi skipan. En ekkert hefur enn gerst í málinu. Þess vegna er nú enn á ný vakin athygli á nauðsyn breytinga. Kjarni þessa máls er sá, að það á auðvitað engin áhrif að hafa á skattgreiðslu konu, hvort hún hefur gifst eða ekki. Það er kunnara en frá þurfi að segja að lengst af galt konan þess herfilega ef hún var gift og aflaði sér sjálfstæðra tekna, þar eð tekjur hennar voru lagðar við tekjur eiginmannsins og þannig greiddar af þeim hlutfallslega miklu hærri skattar en af hliðstæðum tekjum ógiftrar konu. Þetta hefur eflaust átt sinn þátt í því að karl og kona hafa oft valið þann kost að búa saman án hjónabands ef það varð til þess að létta skattbyrði. Nokkrar ráðstafanir hafa að vísu verið gerðar á undanförnum árum til þess að bæta úr þessu, en eina fullnægjandi ráðstöfunin er þó sú að telja konu jafnan sjálfstæðan skattþegn án tillits til stöðu hennar í þjóðfélaginu, innan hjónabands eða utan, enda er það í sannleika sagt eitt í samræmi við nútímasjónarmið varðandi mannréttindi. Til þess að þetta geti orðið verður, auk þess sem konan greiðir að sjálfsögðu alltaf skatt af þeim tekjum sem hún sjálf aflar, að ætla konu, sem vinnur á heimili, nokkurn hluta af tekjum eiginmannsins sem laun hennar fyrir vinnu á heimilinu og af þeim tekjum á hún að sjálfsögðu að greiða opinber gjöld, en skattar eiginmanns minnka þá hins vegar á móti. Sú hugmynd að skipta tekjum hjóna til helminga, sem rætt hefur verið um, mundi verða tekjuháu fólki óeðlilega hagstæð og ekki vera í samræmi við þau s.jónarmið um réttmæta stighækkun tekjuskatts og útsvars sem núgildandi skattkerfi grundvallast á. Megintill. þær, sem ég flyt, eru sem sagt annars vegar að þær 700–800 millj., sem ríkisstj. hefur heitið launþegasamtökunum í ívilnun til viðbótar því sem segir í frv., skuli fást með viðbótarlækkun á tekjuskatti og útsvari, þ. e. auknum skattfrádrætti sem skuli vera útborganlegur. Er þessi tillöguflutningur að fullu og öllu í samræmi við einróma óskir samninganefndar Alþýðusambands Íslands. Hin megintill. er um að ríkisstj. skuli fyrir næsta þing undirbúa ákvæði um sérsköttun hjóna með þeim hætti að kona skuli jafnan talin sjálfstæður skattþegn. Þetta eru megintill. og vildi ég mega vænta þess, ekki hvað síst um þá till. sem flutt er beinlínis að beiðni samninganefndar Alþýðusambandsins, að hún hljóti góðar undirtektir hér í hv. deild.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., felur í sér þátt í heildarstefnu núv. hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Það mótast af ískyggilegri og þröngri stöðu þjóðarbúsins, sem stafar af efnahagslegri óstjórn fyrri ára og mestu viðskiptakjaraskerðingu gagnvart útlöndum sem íslensk hagsaga síðustu áratuga greinir frá að skollið hafi yfir á einu ári. Viðskiptakjararýrnunin hefur skert kjör þjóðarheildarinnar svo mjög af algerlega utanaðkomandi og óviðráðanlegum orsökum að láta mun nærri að íslendingar geti nú sem þjóð keypt ríflega þriðjungi minna magn af innfluttum nauðsynjum fyrir hvert tonn af almennum útfluttum sjávarafurðum en unnt var í byrjun ársins 1974 eða fyrir rúmu ári. Þetta stafar af gífurlegri hækkun á innfluttum vörum og þjónustu í erlendri mynt á sama tíma og tilfinnanlegt verðfall hefur orðið á sjávarafurðum á heimsmarkaði. Þessi staðreynd er byggð á opinberum tölum Þjóðhagsstofnunarinnar sem segja allan sannleikann um það hve viðskiptakjarasveiflan hefur orðið okkur óhagstæð á undanförnu ári. Þessar tölur segja ekki bara hálfan og skrumskældan sannleikann, eins og tölur sem komu fram í máli hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, og hann las upp eftir þingbróður sinn og félaga, Lúðvík Jósepsson, sem skrifaði meiri hlutann af nál. minni hl. fjh.- og viðskn., en það mun sennilega vera nokkurt einsdæmi í þingsögunni, að einn þm. skrifar formála og eftirmála að nál., en annar meginefni nál. Kjarni þessa frv. er sá að skapa svigrúm til almennrar skattalækkunar og aukinna orkuframkvæmda. Þetta svigrúm er óumflýjanlegt að mynda með því að lækka heildarútgjöld fjárl. um allt að 3 500 millj. kr. og setja fjárfestingarlánasjóðnum almennan útlánaramma, svo sem gert er í frv. Í frv. eru ákvæði sem kveða á um að heimila lækkun beinna og óbeinna skatta sem svarar yfir 2 000 millj. kr. á þessu ári, miðað við þá skattbyrði, sem fólk fengi að óbreyttum lögum. Auk þess er í frv. ákvæði sem heimila ríkisstj. að taka aukin lán til orkuframkvæmda og nemur aukningin tæplega 1300 millj. kr. frá heimildum fjárl. Þá felur frv. í sér mikilvæga skattkerfisbreyt. sem er mjög hagstæð láglaunafólki, og í því er stigið fyrsta skrefið í samræmingu almannatryggingakerfis og skattkerfis, þannig að tekjujöfnunaraðgerðir ríkisvaldsins verða við lögfestingu frv. einfaldari og auðveldari í framkvæmd. Í þessu sambandi þykir mér rétt að víkja að því sem kom fram í máli hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar í dag. Hann taldi sig finna út úr till. meiri hl. fjh.- og viðskn. að það væri stefnt að því með þeim að svíkja loforð forsrh., sem gefið var verkalýðshreyfingunni, um að heildarskattbyrði á almenningi yrði minnkuð um allt að 2 000 millj. kr. Ég vil benda á í þessu sambandi að í frv. eru bein ákvæði og heimildarákvæði um skattalækkanir sem gætu numið verulega meiri upphæð en hér er um að ræða, þannig að það er á valdi ríkisstj. samkv. till. fjh.- og viðskn. að framkvæma þetta mál. Sú meginstefna, sem hér er lýst að felist í þessu frv., þ. e. a. s. að skapa svigrúm til þess að hraða nýtingu innlendra orkugjafa og létta skattbyrði alls almennings, er í senn rökrétt og réttlát þegar svo kreppir að kjörum þjóðarinnar sem raun ber vitni og erlend orka hefur hækkað jafngífurlega í verði og reynslan sýnir. Þetta er ekki síst rökrétt og rétt stefna við núv. aðstæður þegar það er haft í huga að skattbyrði þeirra, sem minnst mega sín, léttist mest samkv. ákvæðum þessa frv. Framangreinda stefnu þessa frv. er útilokað að framkvæma, ef til þess er ekki jafnframt svigrúm hjá ríkissjóði. Til þess verður að lækka ríkisútgjöldin og vega þannig upp á móti skattalækkuninni. Það gefur auga leið að ríkissjóður notar ekki það fé til útgjalda eða framkvæmda sem hann hefur gefið almenningi eftir í sköttum. Ef einhverjir halda því fram að lækkun ríkisútgjalda sé óþörf, því að óhætt sé að reka ríkisbúskapinn með halla og skuldasöfnun við Seðlabankann þegar samdráttur er í efnahagslífinu og slaknað hefur á spennu á vinnumarkaðnum, þá er við þá röksemd að athuga að nú höfum við ekki úr neinni gjaldeyriseign að spila. Sannleikurinn er sá að segja má að gjaldeyrisstaða þjóðarbúsins sé nú svo tæp að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar sé hætt ef ekki tekst á næstunni að bæta þar um og helst verulega. Hallarekstur ríkissjóðs, sem hlytist af nauðsynlegri skattalækkun án þess að útgjöld ríkissjóðs yrðu lækkuð á móti, kæmi vitanlega fram í aukinni gjaldeyriseyðslu og veikti því þá veiku gjaldeyrisstöðu sem nú er við að glíma. Af þessu leiðir að lækkun útgjalda ríkissjóðs, aðhald og sparnaður í ríkisrekstrinum eru nauðsynlegar forsendur fyrir því að létta skattbyrðina á almenningi og draga þannig úr kjaraskerðingunni vegna efnahagsáfallanna. Sömu forsendur eru fyrir því að auka orkuframkvæmdir frá því sem stefnt var að við gerð fjárlaga. Þeir hv. þm., m. a. þeir félagar hv. þm. Magnús Kjartansson og Lúðvík Jósepsson, sem segjast vera á móti niðurskurði á útgjöldum fjárlaga á þeim forsendum að þær aðgerðir komi um of niður á verklegum framkvæmdum, en eru fylgjandi meiri skattalækkun en ríkisstj. stefnir að og meiri aukningu orkuframkvæmda, gera sig því seka um gagnsæjan pólitískan loddarahátt og algert ábyrgðarleysi í þeirri alvarlegu efnahagsstöðu sem nú er við að glíma 

Eru þá fyrirtækin reiknuð með?

Fyrirtækin, já, það er dæmi sem hv. þm. þyrfti að sýna mér fram á að kæmi út með verulegar skattahækkanir - 
            

Má ég biðja hv. þm. að hafa ekki samtöl á meðan á ræðutíma stendur?

- miðað við það ástand sem er hjá atvinnuvegunum nú. Þetta frv. ber að sjálfsögðu að ræða í samhengi þeirrar þróunar sem orðið hefur undanfarna mánuði og ár í innlendum og erlendum stjórnmálum og efnahagsmálum. Í því sambandi er auðvitað mikilvægt að hafa í huga þá stórfelldu alþjóðlegu verðbólgu, sem skollið hefur yfir vestrænar þjóðir að undanförnu, olíukreppuna svonefndu, verðfall á íslenskum sjávarafurðum svo og það almenna upplausnarástand sem ríkti í íslenskum efnahagsmálum í tíð fyrrv. ríkisstj., og er þó sérstaklega að minnast þróunarinnar þá 8 mánuði sem hún sat að völdum á s. l. ári. Staðreyndin er sú, sem flestir viðurkenna, m. a. fyrrv. hæstv. ríkisstj. með því að lögfesta að taka kaupgjaldsvísitöluna úr sambandi á s. l. sumri, að kjarasamningarnir, sem gerðir voru í jan. 1974, voru slíkir að einsýnt var að þjóðarbúið og atvinnuvegirnir fengju ekki undir þeim risið, auk þess sem þeir voru afar óréttlátir gagnvart láglaunafólki. Þótt hið háa verð á sjávarafurðum, sem samningarnir voru miðaðir við, hefði haldist út árið 1974 var samt sem áður engin von til þess að atvinnuvegirnir þyldu kauphækkanir samkv. þessum samningum hvað þá þegar verðfall sjávarafurða kom til eins og raun varð á. Við þetta bættust stórfelldar erlendar hækkanir á nauðsynjum almennings og atvinnuveganna, ofþensla á vinnumarkaði og óðaverðbólga sem nam 50% á árinu. Allir undirstöðuatvinnuvegirnir voru reknir með stórtapi og flest atvinnufyrirtæki sveitarfélaga og opinberar þjónustustofnanir m. a. t. d. Landssíminn og Ríkisútvarpið, reknar frá degi til dags með feiknalegri yfirdráttarskuldasöfnun hjá bankakerfinu. Um þetta ástand í efnahagslífi þjóðarinnar eru handbærar tölur, sem ég hirði ekki að rekja hér. Þótt þær séu hrikalegar kom síðar í ljós að þessar skýrslur Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar, sem gerðar voru við stjórnarskiptin, fólu í sér verulegt vanmat á þeim efnahagsvanda sem blasti við þegar í haust. Þetta kom fram í svari eins af traustustu efnahagssérfræðingum þjóðarinnar á fundi fjh.- og viðskn., en hann sagði þar að hluti þess vanda, sem við var að glíma eftir áramótin og tekið var á að hluta með gengisbreytingu í febr., mætti rekja til þess að úttektin, sem gerð var í íslensku efnahagslífi s. l. haust, við stjórnarskiptin, hafi ekki leitt í ljós allan vandann sem þá var orðinn. Hann taldi á að giska 1/3 þeirrar gengisbreyt., sem gripið var til í febr., nauðsynlegan vegna þessa vanmats, en 2/3 vegna áframhaldandi verðfalls sjávarafurða eftir áramótin með tilheyrandi sölutregðu. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að fara nokkrum orðum um kaupmátt launa og þá kjaraskerðingu sem menn telja sig hafa orðið fyrir frá janúarsamningunum 1974, eins og mörgum hefur orðið tíðrætt um. Rétt er að minna á að á árinu 1973 höfðu orðið ævintýralegar hækkanir á íslenskum sjávarafurðum. Þær hækkuðu um 51% í kr., en 40% í erlendri mynt. Þetta var meginástæðan fyrir því að á árinu óx kaupmáttur útflutningstekna okkar yfir 20%, þ. e. a. s. stórfelldur bati varð á viðskiptakjörum þjóðarinnar gagnvart útlöndum. Þessi mikla og óvænta hækkun sjávarafurða fleytti útflutningsatvinnuvegunum áfram þrátt fyrir gífurlega innlenda verðbólgu og þensluástand. Þótt nokkrar blikur væru á lofti í ársbyrjun 1974, t. d. var farið að bóla þá á olíuhækkunum, ríkti nokkur bjartsýni um að útflutningsverðlag á afurðum okkar mundi enn fara hækkandi. Í samningunum í jan. var gengið út frá þjóðhagsspá, sem miðaðist við eftirgreint verð á helstu sjávarafurðum okkar og raunar einnig við fiskverðsákvörðun: Fiskimjöl, verð á próteineiningu 12 dollarar og 20 cent. Þetta verð er nú 3 dollarar og 50 cent. Loðnumjöl: þar var gengið út frá 9 dollurum og 50 centum á próteineiningu. Þetta verð er nú álitið vera 3 dollarar og 25 cent. Hvorar tveggja þessar afurðir hafa sem sagt lækkað í verði um nærri 300%.  Þannig hefur orðið stórfelld lækkun á útflutningsverðlagi sjávarafurða frá því verði sem gengið var út frá í kjarasamningunum 1974. Ef framleiðsla ársins 1974 af ofangreindum sjávarafurðum hefði verið seld á því verðlagi, sem nú er í dag, fengjum við fyrir hana um 47 millj. dollara minna en ef hún hefði öll selst á því verði sem var grundvöllur kjarasamninganna í jan. 1974. Í þessu dæmi er að sjálfsögðu reiknað með verðhækkun á saltfiski. Þetta merkir 7 004 millj. kr. tekjutap fyrir þjóðarbúið í erlendum gjaldeyri miðað við núv. gengi. Þótt tekjutapið hafi í raun orðið nokkru minna en þetta, vegna þess að hluti framleiðslunnar seldist á hærra verði en gildir í dag, sést um hvaða þróun er að tefla. Þetta sýna tölur Þjóðhagsstofnunar svart á hvítu ef þær eru ekki valdar með tilliti til blekkinga eins og hefur verið gert í þessum umr. Með verðfallinu á fiski er þó ekki nema hálf saga sögð eða tæplega það. Verðlag á innflutningi í erlendum gjaldeyri hækkaði hvorki meira né minna en um 35% á árinu 1974, sem er miklu meiri hækkun en nokkurn óraði fyrir í ársbyrjun þegar kjarasamningarnir voru gerðir. Innflutningur nam á árinu 1973 22 200 millj. kr. Sama magn kostaði þjóðarbúið ári síðar 7 700 millj. kr. meira í erlendri mynt, á sama gengi reiknað. Þetta er tekjutap fyrir þjóðarbúið, kjaraskerðing fyrir þjóðarbúið, og það má kannske til glöggvunar greina frá því að þarna er um upphæð að ræða sem jafnast á við það sem öll málmblendiverksmiðjan í Hvalfirði er talin kosta, það sem íslenska þjóðin þurfti að greiða fyrir sínar erlendu nauðsynjar á árinu 1974 fram yfir það sem hún þurfti fyrir sama magn á árinu 1973. M. ö. o.: kaupmáttur útflutningstekna þjóðarbúsins raskaðist, rýrnaði um þriðjung á árinu, og má líkja því við heimili þar sem heimilið varð að kaupa nauðsynjar á 35% hærra verði á sama tíma og tekjur þess lækkuðu. Það er ljóst af þessu, sem ég hef hér rakið, að öll viðmiðun við kaupmátt launa eftir kjarasamningana í janúar 1974 er alveg jafnóraunhæf og því sé haldið fram að engu máli skipti hvernig framleiðsla þjóðarbúsins gangi og hvaða verð fáist fyrir hana, þetta hafi engin áhrif á laun eða getu atvinnuveganna til þess að standa undir launakostnaði. Gleggsta dæmið um þær miklu búsifjar, sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir vegna hækkunar á innfluttum nauðsynjum, er að sjálfsögðu olíuhækkunin. Eftirtaldar tölur um innflutning okkar á bensíni og olíum frá Sovétríkjunum tala skýru máli í þessum efnum. 1972 fluttum við inn 380 þús. tonn af bensíni og olíum og það kostaði 935 millj. kr., meðalverð var 2.2. millj. kr. á þús. tonn. 1973 fluttum við inn 490 þús. tonn og það kostaði 1 635 millj. kr. eða 3.3 millj. kr. meðalverð á þús. tonn. 1974 480 þús. tonn og það kostaði 4.433 millj. kr., meðalverð 9.3 millj. kr. á þús. tonn. 1975 er áætlað að við flytjum 500 þús. tonn inn af bensíni og olíu frá Sovétríkjunum og er áætlað að það kosti 7 300 millj. kr. eða 14.6 millj. kr. meðalverð á þús. tonn. Þetta sýnir að heildarbyrði olíuverðhækkana mun enn vaxa á árinu 1975, þótt verðlag á olíu haldist óbreytt út árið, vegna þess að fyrri hluta ársins 1974 var flutt inn olía og bensín á tiltölulega lágu verði miðað við verðlag í dag. Á sama tíma lækkaði fiskur í verði sem við seldum sovétmönnum. Mér reiknast til að fyrir framangreindan innflutning af olíu og bensíni höfum við þurft að greiða í þorskflökum sem hér segir: 1972 1706 tonn af frystum þorskflökum, 1973 2666 tonn af frystum þorskflökum, 1974 4061 tonn og 1975 hvorki meira né minna en 7 000 tonn, Olíuverðhækkunin frá árinu 1973 til og með yfirstandandi árs jafngildir því blóðtöku sem nemur um 4 000 tonnum af frystum þorskflökum. Þau verðmæti koma ekki lengur til skipta milli íslenskra heimila þótt hliðstæð verðmæti hafi gert það á árinu 1973 sem var viðmiðun kjarasamninga í jan. 1974. Af framansögðu er óhætt að fullyrða að fáar ríkisstj. á Íslandi hafa tekið við hrikalegri efnahagsvanda en ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar á s. l. hausti - vanda sem stafaði bæði af innlendum og erlendum orsökum. Úttekt sýndi að gengi íslensku krónunnar var fallið. Síðar kom í ljós að það var í raun fallið meira en gengisskráningunni var breytt. Meginástæður fyrir verðfalli gjaldmiðilsins voru innlend óðaverðbólga og stórversnandi viðskiptakjör, sem útflutningsatvinnuvegirnir fengu með engu móti undir risið. Samtímis þessu var gripið til ýmissa aðhaldsaðgerða sökum hækkunar söluskatts og framlengingar laga sem fyrrv. ríkisstj. setti um afnám vísitölu. Síðar komu í kjörfarið láglaunabætur í stað vísitöluuppbóta á laun, Þessi úrræði og aðrar aðhaldsaðgerðir reyndust þó því miður alls ónóg, sumpart vegna vanmats á þeim vanda sem við var að glíma við stjórnarskiptin, eins og áður segir, en að verulegu leyti vegna 8–10% áframhaldandi verðfalls á sjávarafurðum eftir áramót. Því varð að grípa til annarrar gengisbreytingar í febr. s. l. og síðan hafa verið í undirbúningi víðtækar efnahagsráðstafanir sem þetta frv. er hluti af, sem allar hafa það markmið að koma þjóðarbúskapnum á réttan kjöl eftir áföllin, tryggja fulla atvinnu og jafna byrðum viðskiptakjaraskerðingarinnar réttlátlega á þjóðfélagsþegnana. Allar þessar viðkvæmu og erfiðu aðgerðir þurfti að gera á sama tíma sem velflest launþegasamtök í landinu voru með lausa samninga og gátu gripið til vinnustöðvana með fárra daga fyrirvara. Ríkisstj. lýsti yfir því frá upphafi að hún mundi hafa náin samráð við launþegasamtökin í þessum efnum, Það hefur eðlilega tekið sinn tíma, en borið þann árangur að bráðabirgðasamkomulag hefur náðst um almennan vinnufrið sem m. a. á að hagnýta til þess að aðilum vinnumarkaðarins gefist tóm til að ræðast við um skynsamlegra vísitölukerfi en hér hefur tíðkast og um uppstokkun á flóknu sjóðakerfi sjávarútvegsins og hlutaskiptareglum. Engum blöðum er því um það að fletta að þær vinnuaðferðir sem núv. hæstv, ríkisstj. hefur beitt við það vandasama verkefni að ná tökum á þeim hrikalega efnahagsvanda sem fyrrv. ríkisstj. skildi eftir sig og orsakaðist einnig af hinni geigvænlegu viðskiptakjaraskerðingu, hafa borið árangur og reynst réttar á þeim viðkvæmu tímum, sem jafnan eru, þegar miklar og almennar kjaradeilur standa yfir í landinu. Fyrir þetta tel ég að ríkisstj. og þá einkum núv. hæstv. forsrh. eigi miklar þakkir skildar.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Þær brtt., sem ég flyt við frv. það, sem hér er til umr., eru á þskj. 475. Brtt. mínar nr. 1. nr. 3. stafl. b og d, og brtt. nr. 4 á þskj. 475 og raunar brtt. á þskj. 485, sem er nýkomin úr prentun, eiga það sameiginlegt að ég geri þar till. um að viðurkennt verði til fulls að barn sé á framfæri til fullra 17 ára aldurs og reglum um barnabætur og útsvarsfrádrátt breytt samkv. því í ársbyrjun 1972 kom til framkvæmda sú breyting, að barnalífeyrir og meðlög skyldu greidd með börnum til 17 ára aldurs í stað 16 ára áður. Sú sjálfsagða breyting var rökstudd með því að það væri engu ódýrara að framfæra ungling á þessum aldri, einmitt kannske á því skeiði er hann væri að hefja framhaldsnám af einhverju tagi, og fylgdi því jafnvel meiri kostnaður en áður. Um þessa breytingu, sem á sínum tíma var gerð á almannatryggingal., var á sínum tíma enginn ágreiningur. Breytingar þær, sem ég legg til að gerðar verði, eru því eingöngu eðlileg samræming á sjónarmiði sem þegar hefur hlotið viðurkenningu. Ég tel eðlilegt að barnabætur og frádráttur til útsvars hlíti að þessu leyti sömu reglum og greiðsla barnalífeyris og meðlags. 2. brtt. mín á þskj. 475 er eins orðuð, en reist á öðrum forsendum. Þar er fjallað um hina skattalegu meðferð á meðlegi vegna barns á 17. ári, að hún verði hin sama og gildir um yngri börn, en raunar hefur meiri hl. fjh.- og viðskn. gert sams konar till. og þarf ég því ekki að fara fleiri orðum um hana sérstaklega. 3. brtt. mín á þskj. 475 gerir ráð fyrir því að skattstiginn verði hinn sami hjá einstæðum foreldrum, sem halda heimili og framfæra þar börn sín, og hjá hjónum. Í frv., eins og það er nú, er gert ráð fyrir að einstaklingur fari upp í 40% skattgreiðslu við 600 þús. kr. markið, en hjón sem samsköttuð eru, fari ekki upp í 40% markið fyrr en við 850 þús. kr. Samkv. fm. á þá einstætt foreldri, sem hefur fyrir börnum að sjá, að greiða 40% af þessum 250 þús. kr. mismun, sem er 100 þús. kr. Samkv. till. minni mundi þessi upphæð minnka um helming eða um 50 þús. og yrði þá hin sama og hjá hjónum. Það er raunar einkenni á þessu frv. að skattar eru miklum mun þyngri hjá einstæðum foreldrum með börn á framfæri en hjá hjónum þótt barnafjöldinn sé hinn sami og tekjur heimilisins nákvæmlega hinar sömu. Þessi munur haggast ekki verulega þótt ríkisstj, hafi nú dregið í land með upphaflegar hugmyndir sínar um að skattskylda meðlagsgreiðslur. Hinn sérstaki frádráttur, sem áður gilti fyrir einstætt foreldri með börn á framfæri, hefur nú verið felldur niður en hann kemur ekki heldur að því gagni sem þyrfti að vera og hugmynd mín um hjónaskattstigann mundi gera. Þessi mismunur á einstæðum foreldrum með börn og hjónum kemur ljóslega fram í því dæmi, sem hv. frsm. meiri hl. n. nefndi í ræðu sinni í dag, - dæmi sem Félag einstæðra foreldra hefur sent öllum alþm. Þar kemur fram að hjón með tvö börn, sem hafa atvinnutekjur 1 200 þús., tekjur til útsvars 1150 þús. og hreinar tekjur til skatts 960 þús. kr., greiða í tekjuskatt og útsvar alls 110 289 kr. Ef eiginmaðurinn í þessu dæmi missir konu sína og heldur einn heimili fyrir börn sín hækkar tekjuskattur hans og útsvar og er þá miðað við sömu atvinnutekjur og áður - upp í 233 890 kr., þ. e. a. s. upphæðin rúmlega tvöfaldast. Enda þótt brtt. meiri hl. n. um skattskyldu meðlags yrði samþ. jafnast þessi mismunur samt ekki. Eftir sem áður ber hið einstæða foreldri samt 90 þús. kr. hærri skatt en hjónin. Hreint reikningslega séð skýrist þetta að mestu af því, að í stað konu sinnar hefur ekkjumaðurinn fengið fjárhagslegar bætur fyrir þá vinnu sem hún innti af hendi. Tryggingarnar viðurkenna réttilega að heimilið hafi einhvers í misst við missi móður og húsmóður. En samkv. þessu frv. lítur skattalöggjafinn svo á að missir húsmóðurinnar sé hreinn gróði, en ekki tap. Það er litið svo á að tryggingabætur ekkjumannsins séu auknar ráðstöfunartekjur sem hann hafi umfram kvænta manninn. Þessi skilningur kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. í dag þegar hann sagði á þá leið, að væru allar greiðslur tíundaðar væru einstæðir foreldrar betur settir. Í þessu dæmi ríkisstj. og hv. frsm. er húsmóðirin sama sem núll. Hún er í besta falli matvinnungur ef ekki hreinn ómagi á manni sínum. Vinnan, sem húsmóðir innir af hendi meðan hún er á lífi, er skattfrjáls. Samkv. frv. snýst dæmið við. Þegar hún andast eru bæturnar eftir hana skattlagðar sem aukið ráðstöfunarfé heimilisins í formi feðralauna og tekjumark 20% álagningar þar með lækkað um 250 þús. kr. Það er fróðlegt að íhuga þessar staðreyndir í ljósi þeirra orða, sem hæstv. fjmrh. hefur viðhaft bæði hér á þingi og utan þess, er hann boðaði nýtt frv. á næsta þingi um sérsköttun hjóna, þar sem fyrirhugað er að tekjum heimilisins verði skipt jafnt á milli hjónanna, þau séu greiðsluskyld fyrir sitt hvorum helmingnum og þar með fáist viðurkenning á störfum húsmóður á heimili. Ég ætla ekki að fara nú inn á allar þær röksemdir sem sýna hina dæmalausu hugsunarvillu í þessari fullyrðingu. Ég hef raunar gert það áður og fæ kannske tækifæri til þess að endurtaka það síðar en sú rökvilla, sem liggur að baki þessari hugmynd hæstv. fjmrh. o:g Sjálfstfl., dygðu þeim til þess að verða að athlægi um alla heimsbyggðina ef hún fréttist svo langt. Það er ekkert annað. Kona getur orðið sjálfstæður skattþegn án þess að slíkt þrugl þurfi að fylgja. Sjálf hef ég flutt till. um að gift kona verði sjálfstæður skattþegn. Krafan um það að gift kona verði sjálfstæður skattþegn er byggð á þeirri kröfu að hún fái óskorað fjárforræði, að það sé litið á hana sem ábyrga og hæfa til að gera sjálf grein fyrir fjárhag sínum, hvort sem hún vinnur fyrir skattskyldum tekjum eða ekki, á sama hátt og reiknað er með að unglingur eða ógift kona geti gert slíkt. Heimilisstörf eru skattfrjáls, enda mun samkv. hugmyndum Sjálfstfl. ekki ætlunin að breyta því. Meginhugsun þeirra mun eingöngu vera sú að heimavinnandi húsmóðir „fái“ að telja fram helminginn af tekjum mannsins, þ. e. a. s. tekjum fyrir vinnu sem hann innir af hendi. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason virðist vera á sömu braut. Slík tilhögun sem Sjálfstfl. leggur hér til mundi auk alls annars, sem ég mun geyma mér, hafa í för með sér svo verulega þyngingu á skatti eftirlifandi aðila, þegar hinn félli frá, að óþolandi yrði. Aukin skattheimta er ekki viðurkenning á vinnu. Varla hefði ASÍ eða aðrir aðilar krafist skattalækkunar ef svo væri. Viðurkenning á vinnu húsmóður kemur í öðru formi, t. d. með tryggingabótum. En við höfum nú séð dæmi þess hvernig hæstv. ríkisstj. lítur á slíka viðurkenningu sem hreinan ágóða fyrir heimilið ef húsmóðirin fellur frá. Þannig er nú hugurinn til heimavinnandi húsmæðra þegar allt kemur til alls, að maður tali nú ekki um þann skýrleika í hugsun sem hæstv. ríkisstj. sýnir. En hæstv. ríkisstj. hefur nú tækifæri til að sýna viðurkenningu á störfum húsmóður með því að fallast á till. mína um að tekjuskattur einstæðra foreldra skuli reiknast eftir sama skattstiga og hjá hjónum, Í þessu frv. er þetta sjónarmið raunar viðurkennt í 9. gr. B-lið, tölul. 3. Þar er viðurkennt að heimilishald hjá einstæðu foreldri, sem heldur heimili fyrir börn sín, sé hið sama og hjá hjónum. Vitaskuld aukast bein útgjöld þegar annað foreldri hverfur af sjónarsviðinu. Þar nægir að minna á útgjöld vegna dagvistunar, útgjöld vegna aukins kostnaðar við vinnu og þjónustu. Annar kostnaður stendur í stað en minnkar ekki eins og hæstv. ríkisstj. virðist gera ráð fyrir. Mikilvægir útgjaldaliðir heimilis ráðast af barnafjölda, ekki því hvort hjón standa fyrir heimili eða einungis annað foreldrið. Svo er t. d. um húsnæðiskostnað, hita, rafmagn, svo að eitthvað sé nefnt. Það er því hróplegt ranglæti þegar ríkisstj. ætlar nú að breyta skattal. í þá átt að ætla einstæðum foreldrum með börn á framfæri að bera þyngri skatta en hjónum með sömu tekjur. Það er jafnvel gengið enn lengra, því að skattar beinlínis þyngjast frá því sem nú er hjá einstæðum foreldrum við um það bil 850 þús. kr. tekjumarkið. Þessi hópur er raunar innan þess ramma eða við jaðarinn sem ASÍ hefur gert kröfu til um jöfnunarbætur, og kemur því úr hörðustu átt þegar á að fara að þyngja skatta á þessum hópi í frv. sem hefur verið talað um að fæli í sér skattalækkun. Þetta misræmi í sköttun milli heimila einstæðra foreldra og hjóna þrátt fyrir sömu tekjur og sama barnafjölda verður enn alvarlegra þegar litið er til barnabótanna. Í reynd þýðir þetta lægri eftirstöðvar til barna einstæðra foreldra en þeirra barna sem njóta beggja foreldranna. Þetta kemur þannig út að barnabætur jafnast upp, eru búnar hjá einstæðum foreldrum við rúmlega 800 þús. kr. tekjumark brúttó en hjá hjónum ekki fyrr en við rúmlega 900 þús. kr. markið, og hef ég þá miðað við að í þessum dæmum væru tvö börn á heimili. Samkv. till. minni mundu því einstæðir foreldrar byrja að njóta góðs af hjónaskattstiganum í útborgun barnabóta við 800 þús. kr. brúttótekjur. Ég held að enginn geti talið 800 þús. kr. neinar hátekjur fyrir einstætt foreldri með tvö börn á framfæri. Þrátt fyrir brtt. mína nýtur einstætt foreldri ekki jafnræðis við hjón þegar tekjur fara hækkandi. Einstætt foreldri mun enn standa verr að vígi sakir þess að hjónum nýtist betur ýmiss konar skattafrádráttur, t. d. 50% frádráttur eiginkonu, svo að eitthvað sé nefnt, og vík ég þessu að þeim sem telja að einstæðir foreldrar hafi það raunar of gott nú, eins og mátti skilja á hv. frsm. Í 3. brtt. minni, c-lið, legg ég til að breytt verði forgangsröð varðandi útborgun barnabóta, þ. e. a. s. í stað þess að greiðsla opinberra gjalda hafi algeran forgang og eftirstöðvar greiddar framfæranda skuli fyrstu 20 þús. kr. með hverju barni renna til framfæranda. Hér er eingöngu verið að breyta forgangsröð en að sjálfsögðu gert ráð fyrir að eftirstöðvar, ef einhverjar verða, verði síðan greiddar framfæranda eins og frv. gerir ráð fyrir. Útborgun fjölskyldubóta hefur verið mörgu barnmörgu heimili mikil stoð. Það hefur verið litið svo á víða, mjög víða, að fjölskyldubæturnar væru ráðstöfunarfé húsmóðurinnar. Hún hefur getað gengið að reiðufé í þessu formi og haft tök á að vita nákvæmlega hversu háa upphæð hún fær í hendur. Þetta er fyrst og fremst hagsmunamál fyrir börnin. Það er lítil huggun í því að vita það, að heimili sé orðið skuldlaust við hið opinbera, en skorti reiðufé til að kaupa klæði og fæði handa börnunum. Fjölskyldubæturnar hafa verið fyrst og fremst slík trygging og öryggi. Auk þess geta tekjur og skattar verið mismunandi hjá fólki frá ári til árs og eftirstöðvar því óvissar. Í útreikningum hæstv. ríkisstj. er miðað við eitt ár, en þar sem sveiflur eru miklar í atvinnulífi og tekjur manna mismunandi frá ári til árs, eins og t. d. hjá sjómönnum, rennur fólk blint í sjóinn með það hverjar eftirstöðvar verða vegna barnanna á hverju ári fyrir sig. Það má einnig benda á að líkur eru til, að meginþorri barnafólks með miðlungstekjur greiði meiri skatt en barnabótunum nemur. Útborgaðar barnabætur samkv. frv. eru jafnar eða hærri en núverandi fjölskyldubætur, ef brúttótekjur eru lægri en 850 þús. kr. hjá hjónum með 2 börn og 760 þús. hjá einstæðum foreldrum með 2 börn. Um leið og brúttótekjur fara yfir þetta mark eru barnabæturnar orðnar minni en núverandi fjölskyldubætur. Hér sjáum við raunar enn mismuninn í útborgun barnabóta eftir því hvort um er að ræða hjón eða einstætt foreldri. En þó að við lítum fram hjá því í þessu dæmi, þá eru 750–850 þús. kr. lágtekjur ef heimili hefur tvö börn á framfæri, og það er að mínu viti afar varhugavert að minnka útborgun barnabóta til þessa fólks. Útborgun fjölskyldubóta hefur stundum verið mótmælt á þeim forsendum að fólk fengi greiddar fjölskyldubætur sem það hefur ekki þurft á að halda. En ég bendi á að í frv. er ekkert sem kemur í veg fyrir að barnmargur hátekjumaður, sem hefur lag á því að vera tekjuskattslaus, fái allar sínar barnabætur greiddar, meðan barnafólk með miðlungstekjur fengi lítið sem ekkert. Ég hef einnig gert ráð fyrir því að sá, sem vill heldur að barnabætur renni fyrst og fremst til greiðslu opinberra gjalda, geti þá afsalað sér þessari 20 þús. kr. greiðslu með hverju barni og búið við það fyrirkomulag sem frv. gerir ráð fyrir. En óskin verður að koma frá honum sjálfum. Ég hef enn fremur gert ráð fyrir því að upphæðin breytist í samræmi við skattvísitölu. Meginefni 4. brtt. minnar á þskj. 475 er á þá leið að hækka skuli frádrátt til útsvars fyrir hvert barn. Frádrátturinn í gildandi lögum er 1000 kr. fyrir hvert barn og 2000 kr. fyrir hvert barn umfram þrjú. Til þess að halda hlutfalli sínu miðað við skattvísitölu þurfa þessar tölur að hækka enn meir en gert er ráð fyrir í frv. og því hef ég lagt til að í stað 1 500 kr. fyrir hvert barn, sem gjaldandi hafi á framfæri, skuli koma 2 700 kr. og fyrir hvert barn umfram þrjú skuli frádrátturinn vera 5 400 í stað 3 000 eins og frv. gerir ráð fyrir.

Magnús T. Ólafsson Hæstv. forseti. Á það hefur rækilega verið bent í þessum umr. að frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum og fjármálum, sem verið er að ræða, er í raun og veru stórkastleg umturnun á þeim fjárl. sem sett voru fyrr á þessu þingi. En ég tel að því hafi ekki verið veitt nógsamleg athygli að það eru að því er mér virðist lögð drög að því strax í 1. gr. frv. að þessi umturnun verði ekki hin síðasta. Í 1. gr. er kveðið á um heimild fyrir ríkisstj. til að lækka fjárveitingar á fjárl. um allt að 31/2 milljarð kr. Ég tel öll rök hníga að því að það, sem þarna er sett fram og talsmenn ríkisstj. virðast telja örugga stærð, sé í rauninni ekki nema fróm ósk. Ég tel að það muni sýna sig, þegar að því kemur að framkvæma þennan niðurskurð, að hann er ógerlegur ef ekki á að valda stórfelldu tjóni, sérstaklega úti á landsbyggðinni. Það væri annað mál ef hér væri verið að leggja til að kveðið yrði á um það í eitt skipti fyrir öll að lækka tiltekna fjárlagaliði um ákveðnar upphæðir. Þá væri um að ræða fastan grundvöll fyrir því sem verið er að gera. En ég leyfi mér að bera brigður á að þessi upphæð standist, og ég held því eindregið fram að ef í það yrði farið að framkvæma slíkan niðurskurð af fullri hörku hlyti hann að bitna á ýmsum þeim hlutum, sérstaklega framkvæmdum, sem eru líftaugar í lífi landsbyggðarinnar. Meginkafli þessa frv. fjallar um skattamál. Það eru tvennar veilur, sem einkum eru afdrifaríkar og raunar öllum augljósar, í íslenskum skattamálum. Annars vegar eru ákvæði, sem eru orðin úrelt eða hafa breytt stórlega um áhrif á skattkerfið vegna breyttra tíma. Þetta eru þeir hlutir sem hæstv. viðskrh. nefndi smugur eða gloppur í skattal. í viðhali í sjónvarpsfréttum í kvöld. Hin veilan er beinn undandráttur, skattsvik, sem ekki hefur tekist að stemma stigu við. Það væri fagnaðarefni ef hér lægi fyrir frv. þar sem tekið væri einarðlega á þessum tveim miklu vandamálum, en því er nú síður en svo að heilsa. Þvert á móti fæ ég ekki betur séð en báðar þessar örlagaríku veilur í skattakerfinu séu a. m. k. festar, ef ekki auknar, eins og málið er í pottinn búið. Það fer ekki á milli mála að með málatilbúnaði sem þessum, um verulega breytingu ýmissa atriða í skattlagningu, þegar skattframtöl liggja þegar fyrir og úrvinnsla þeirra hjá skattstofunum ætti fyrir löngu að standa sem hæst, er verið að torvelda mjög allt starf þeirra embættismanna sem um það fjalla að leggja á skattana og hafa eftirlit með því að skattframtölin séu svo úr garði gerð sem þau eiga að vera. Þegar þessar breytingar koma svona seint fram og eru þar á ofan eins lengi í meðförum í n. í fyrri d. og þessar hafa verið, hvorki meira né minna en mánuð, þá getur ekki hjá því farið að skattstofurnar verði fyrir gífurlegum töfum í álagningarstarfinu og þessar tafir verða til þess að starfskrafta og tíma skortir til að framkvæma það eftirlitsstarf, sem verður að vinna í skattstofunum, ef starf skattrannsóknadeildar og skatteftirlit á landsmælikvarða á að bera viðhlítandi árangur. Starf skattstofumannanna verður í rauninni það að endurreikna framtöl allra framteljenda, sem hafa gengið frá framtölum sínum samkv. allt öðrum lagaákvæðum en gilda við álagninguna, í stað þess að þeir ættu, ef vel væri, að geta varið miklu af starfskröftum sínum til þess að fara ofan í framtölin og líta eftir því að þau séu rétt úr garði gerð. Ég vil halda því fram að með slíkri málsmeðferð sé í raun og veru verið að friða skattsvikara og það því fremur sem þetta lapparí á skattal. verður óhjákvæmilega til þess að veigameiri endurbætur dragast úr hömlu. Af hinum atriðunum, þeim sem hæstv. viðskrh. nefndi gloppur í skattal., er sú áreiðanlega fyrirferðarmest sem varðar það, sem nefnt er sérstök óbein fyrning eða flýtifyrning, og þann verðhækkunarstuðul, sem henni fylgir. Eins og þessi verðhækkunarstuðull var ákveðinn síðla s. l. árs, þá held ég að það sé dómur fróðra manna um skattframkvæmd að verði eftir honum farið þá sé í raun og veru verið að losa með öllu við tekjuskatt flest fyrirtæki í landinu og þá einstaklinga sem eiga verulega hluti í fyrirtækjum, með þessu sé í raun og veru búið svo um hnútana að gróðamyndun, hversu mikil sem hún er, sé skattfrjáls. Og menn geta gert sér í hugarlund hver áhrif það hefur á hinn óbreytta skattgreiðanda, sem aðeins hefur launatekjur fram að telja og greiðir af þeim sín gjöld að fullu, að vita að þeir aðilar, sem hafa margir hverjir stórgróða, sleppa með öllu við tekjuskattsgreiðslur. Það hefur komið fram áður að það er álit okkar í Samtökunum að eitthvert brýnasta verkefnið í skattamálum sé að reisa skorður við því að þetta ástand fái að vara lengur, og við munum greiða atkv. brtt. sem um það efni fjallar á þskj. 441. Eitt sinn taldi annar núverandi stjórnarflokka það mikið stolt ríkisstj., sem sat næst á undan þessari, að hún hefði komið fyrir kattarnef æðimörgum hvimleiðum nefsköttum, sem lögðust á fólk án þess að nokkurt tillit væri til þess tekið hvert gjaldþol þess var, og þessum álögum var breytt í tekjuskatt sem lagðist á eftir efnum og ástæðum. En ég sé ekki betur en í VI. kafla þessa frv., sem hér liggur fyrir, sé verið að leggja á nefskatt, sem að vísu fellur ekki á hvert mannsbarn í landinu sem orðið er fullveðja, heldur á alla þá sem þurfa að ferðast með flugvélum. Þar eru drög að því lögð að lagt verði á flugvallagjald og vitnað í því sambandi til flugvallagjalds í öðrum löndum. En ég tel þann samjöfnuð algerlega tilefnislausan. Það flugvallagjald, sem hér er um að ræða, er svo margfalt hærra en nokkurt slíkt þjónustugjald sem mér er kunnugt um, að hér er í rauninni um að ræða ferðaskatt og hann lagður á sem nefskattur, hann skulu allir þurfa að greiða í hvaða erindum sem þeir ferðast, hversu nauðsynlegar og óhjákvæmilegar sem ferðir þeirra eru og hversu svo sem þeir eru fjáðir að reiða af hendi farareyri. Ég tel þetta flugvallagjald óhóflegt og þar að auki er það þannig úr garði gert að það hlýtur að raska öllu skipulegu starfi í ferðamálum, Það mætti færa að því rök að hóflegt gjald, sem ætti að standa til frambúðar, væri á lagt og þá með hæfilegum og eðlilegum fyrirvara, en ætla að leggja á þennan sérstaka ferðaskatt svona háan um takmarkaðan tíma tel ég algert óráð. Þetta frv. og margt, sem því er samfara, sýnir að mínum dómi mjög skýrt hversu ráð hæstv. ríkisstj. er að mörgu leyti á reki og reiki. Ég minni t. d. á það svona rétt í framhjáhlaupi að ég benti á það í útvarpsumr. skömmu eftir að frv. kom fram að í 18. gr. væri heldur sérkennileg upptalning á varningi, feitmeti ýmiss konar, sem ætti að gefa heimild til að fella niður af tolla. Nú er lagt til í till. meiri hl. fjh.- og viðskn. að þessi heimild sé niður felld og er vitnað í því sambandi til aths. og mótmæla heilbrigðiseftirlitsins. Væri nú fróðlegt að vita hvernig þessi till. hefur orðið til að ýta við heilbrigðiseftirlitinu. Annað atriði og margfalt afdrifameira er að óbreytt er það ákvæði samkv. brtt. meiri hl. að ekki er á nokkurn hátt kveðið á um hvernig nota skuli og hvernig notuð verði heimild til þess að slaka á söluskattsheimtu af einhverjum ótilteknum vörutegundum. Ég hygg að þessi málatilbúnaður, að hafa þarna allt loðið og óákveðið og eiginlega eintóm eftirkaup, eigi sinn þátt í því að 9 manna nefnd Alþýðusambandsins vildi hafna þessari leið með öllu og einvörðungu fá þá skatteftirgjöf, sem um er rætt, með afslætti af tekjuskatti. Eina framlag hv. 5. þm. Reykn. til þessa máls, sem ætla hefði mátt að mundi greina nánar frá því á hvaða vörum og hversu mjög ætti að lækka söluskattinn, var að hann taldi margvísleg tormerki á því að hægt væri að koma þar að lækkun á söluskatti af kjötvörum. Ég vil því lýsa því yfir fyrir okkar hönd, samtakamanna, að við munum greiða atkv. brtt. á þskj. 483 frá 2. minni hl. og fjh.- og viðskn. Þótt brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. séu mikið plagg og komi víða við í frv. er ekki að heyra á hv. frsm. að enn sé lokið því reiki og reki sem stjórnarliðið reynist vera á í þessu máli, því að enn boðar hann brtt. við 3. umr. Síðan vantar gersamlega í þetta frv. efndir á tveim af þeim loforðum sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið í sambandi við nýafstaðna kjarasamninga. Þar örlar hvergi á efndum á því loforði að lífeyrisþegar skuli hljóta auknar bætur, og því teljum við samtakamenn sjálfsagt að greiða atkv. brtt. um það efni á þskj.. 483 frá fyrra minni hl. fjh.- og viðskn. Sömuleiðis skortir algerlega að nokkur ávæningur hafi verið gefinn um það hvernig framkvæma á annað fyrirheit, fyrirheitið um að dreifa greiðslum opinberra gjalda á lengri tíma en tíðkast hefur hjá þeim; sem lækka í tekjum frá undanfarandi ári, og þar skuli afdráttur ekki fara yfir 40%. Þetta er að flestra hyggju ekki auðvelt í framkvæmd, en því meiri ástæða er til að lýsa eftir vitneskju um hvernig hæstv. fjmrh. ætlar sér að koma því í kring. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert að bæta að einhverju leyti hag einstæðra foreldra gagnvart skattheimtu og jafna skattstöðu fólks í óvígðri sambúð við það sem er í formlega frágengnu hjónabandi. En slík atriði sem vissulega fyrirfinnast í þessu frv. eru smámunir hjá því að með þessum málatilbúnaði er að minni hyggju verið að festa í sessi skaðlegustu veilur skattkerfisins og sömuleiðis að þau fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið og skipta verulegu máli fyrir afkomu þeirra sem við lökust kjör búa í landinu, virðist ætla að rætast bæði seint og illa.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég sé ástæðu til að fara hér um nokkrum orðum, - atriði sem komið hafa fram í máli manna í þessum umr. Ég ræddi í dag nokkuð tekjutrygginguna og svo gerði einnig hv. þm. Magnús Kjartansson. Ég ítreka það, sem ég sagði þá, að með þeirri 13% hækkun, sem verður a. m. k. vegna láglaunabóta, og 18%, sem áætlað er vegna útborgunar í skattkerfinu, þá hækkar tekjutryggingin um 33% ársgrunni, en í reynd um 54% á helmingi ársins, þar sem þá yrðu þessi 18% greidd fyrir heilt ár. Ég er þess fullviss að hv. þm. Magnús Kjartansson hlýtur að fagna hækkun sem þessari. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason kom víða við í sinni ræðu. Hann talaði hér mikið um skattlækkunarleiðina annars vegar og söluskattsleiðina hins vegar á grundvelli töflu sem Þjóðhagsstofnunin hefur reiknað og ég vísaði einnig til í minni ræðu. Ég sagði í dag að þarna væri vart um að ræða marktækan mun og vísaði einmitt í því sambandi til þessarar töflu, sem hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason vísaði einnig til og hann nefndi þar tölur sem eru þetta frá 1500 kr. og upp í 2400 eftir tekjuhæð. Tölur Þjóðhagsstofnunar innar eiga við almennari lækkun söluskatts en haft er í huga í því sem ég nefndi í minni ræðu. Þar eru einmitt valdar vörur, sem koma launafólki til hvað mestra hagsbóta, og þar með vörur sem aukast ekki í neyslu með hærri tekjum svo að orð a. m. k. sé á gerandi. En forstjóri Þjóðhagsstofnunarinnar lét þess getið á fundi n. að þessar tölur væru ekki vel grundaðar um neysluvenjur fólks eftir tekjuhæð. Og ég bendi líka á það að frumþarfir fara ekki heldur eftir tekjum. Þm. gerði nokkurt mál úr því að það hefði verið á fundi n. af hálfu fulltrúa Alþýðusambandsins lýst eftir gagnrökum í n. eða lýst eftir rökum frá meiri hl. hennar hvers vegna væri ekki orðið við till. þeirra að fullu og öllu. Ég svaraði því í n. að þau rök mundu koma fram við 2. umr. málsins, og ég hygg að ég hafi fært fram í máli mínu í dag rök fyrir því hvers vegna frv. er einmitt svona, en ekki öðruvísi. Ég nefndi það líka í dag að útborgunin, ef sú leið yrði farin, kæmi aðeins til þeirra tekjulægstu sem ekki eru á vinnumarkaðnum nema hluta úr árinu og því ekki aðilum Alþýðusambands Íslands til góða. Þetta þykist ég hafa rökstutt í máli mínu í dag. Þess vegna virðist svo sem hér komi meira til góðvild Alþýðusambandsins í garð annarra en sinna meðlima og er í sjálfu sér ekkert nema gott um það að segja. En ég spurði líka í dag hvort væri haldandi uppi viðamiklu kerfi fyrir þessar fjárhæðir. Ég held að það hafi komið fram í umr. í dag og í grg. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að þeir eru hér ekki sammála ASÍ, hann og hv. þm. Magnús Kjartansson. Þeir eru ekki sammála þessari leið sem Alþýðusambandið og að því er mér skilst Alþfl. vilja fara. Þessir menn hafa þó hingað til talið sig vera málsvara verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Einmitt á þessum neðstu bilum segja tölur Þjóðhagsstofnunar að nánast enginn munur sé á hagsbót af niðurfellingu söluskatts og lækkun beinna skatta. Ég ítreka enn að það er misskilningur að útborgun sé ekki í þessu frv., því að allt barnafólk á kost á útborganlegum barnabótum og lífeyrisþegar munu fá hækkaða tekjutryggingu eins og ég hef áður sagt. Þá kom hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason inn á till. sína í ákvæði til bráðabirgða um sérsköttun hjóna og minnti á þá till. Alþfl. sem hann hefur áður flutt. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni í dag að frv. um þetta efni yrði væntanlega lagt fyrir þingið á næsta hausti. Mér sýnist að þessar till. hv. þm. megi líkja við till. sem hann flutti við 1. umr. þessa máls, að nú væri brýn nauðsyn að fella niður söluskatt á olíu til húsahitunar, og undir þessa till. tók hv. þm. Karvel Pálmason heils hugar. Þeim var svo bent á það síðar í umr. að söluskattur hefði verið felldur niður þegar 1971 á olíu til húsahitunar. Mér sýnist að það sé eitthvað svipað um þessa till. Að gefnu þessu tilefni um sérsköttun hjóna og einnig því, sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir ræddi um það mál, þá skal ég aðeins fara nokkrum orðum um hvernig ég tel að að þeim málum yrði staðið. Í uppbyggingu persónufrádráttar eða persónuafsláttar og jafnframt skattstiga hjóna í samanburði við einhleypinga yrði væntanlega við það miðað að annað hvort hjónanna væri tekjuaflandi aðilinn utan heimilisins, en hitt hjónanna ynni að heimilisstörfum eingöngu. Á þann veg yrðu heimilisstörfin á óbeinan hátt metin sem teknaframlag til heimilisins. Vinni hins vegar bæði hjónin utan heimilis eða vinni önnur störf en heimilisstörf á heimilinu yrði að veita sérstakan frádrátt vegna þess, með hliðsjón af því að hjónin, annað hvort eða bæði, sinna þá ekki að fullu heimilisstörfum og verða óhjákvæmilega fyrir auknum kostnaði, beint eða óbeint vegna heimilishalds, og sá kostnaður yrði meiri væri um börn að ræða á heimilinu. Með þessu yrði litið til heimilisins sem heildar en jafnframt yrðu afnumin gildandi skattfríðindi sem eru einungis veitt á grundvelli teknaöflunar eiginkonunnar. Hvort heldur annað hjónanna eða bæði færa heim peningatekjur til heimilisins, þá afla þau lífsgæða sér til handa, beint eða óbeint, í sameiningu og fyllilega að jöfnu og í flestum tilfellum njóta þau þeirra að jöfnu sem tveir einstaklingar. Sama má segja um eignir hjóna. Hér er um sameign að ræða sem bæði hjónin hafa tekið þátt í að mynda í flestum tilvikum og er eign hvors um sig að hálfu. Þessi helmingaskipting á tekjum og eignum hjóna er því réttlætismál á þeim grundvelli að tveir afla teknanna og eiga eignirnar, beint eða óbeint, og tveir njóta hvors tveggja, tekna og eigna. Það er því orðið tímabært að viðurkenna hlutverk eiginkonunnar í teknaöflun heimilisins og þá ekki síður ráðdeildarsemi hennar við eignamyndun hjónanna. Að öðru leyti vil ég fara hér örfáum orðum um nokkrar af brtt. hv. þm. Svövu Jakobsdóttur, 2. liðurinn í brtt. þm. er í till. meiri hl., eins og hér hefur komið fram. Það er eðlilegra á þessum stað en öðrum í frv. að miðað sé við börn innan 17 ára aldurs, þar sem meðlagsskylda er að þeim aldursmörkum, enda fjallar þessi gr., 9. gr., um meðlagsgreiðslur. Um 17. árið á öðrum stöðum í brtt., þ. e. í 1. og 2.–4. lið, skattkerfi og almannatryggingakerfi, ber ekki saman um meðferð skattþegna. Í skattkerfinu er framtalsskylda frá og með 16 ára aldri og þá vafasamt í hæsta máta hvort greiða eigi fullar barnabætur og vera með frádrætti eða viðbætur vegna tekna barns á framtali föður eða móður eftir að barnið er orðið sjálfstæður skattþegn.  Um útborgun 20 þús. kr. með skattvísitölu vil ég aðeins segja þetta, að till. virðist fela það í sér að ríkissjóður greiði 20 þús. kr. með hverju barni sem eru þá fjölskyldubætur á þessu ári miðað við greiðslur nú. Afgangur barnabóta má síðar mæta skattgreiðslum. Það virðist ekki mega innheimta þessa fjárhæð á móti þeim. Þetta kemur sér vel fyrir þá sem skulda hinu opinbera. Þeir, sem standa í skilum, fá fullar barnabætur útgreiddar samkv. frv., en vanskil ættu yfirleitt ekki að koma til nema vinnuveitandi viðkomandi hafi ekki staðið í skilum, Væri þessi till. samþ. er tilganginum með sameiningu fjölskyldubóta almannatryggingakerfis og skattkerfis ekki náð. Þá ræddi þm. um að það væri einkenni á frv. að skattbyrði væri þyngri á einstæðum foreldrum en hjónum. Ég held að ég verði að álykta sem svo að hv. þm. hafi ekki hlustað á ræðu mína í dag, og það er út af fyrir sig ekkert við því að segja. En ég þóttist í máli mínu einmitt gera grein fyrir því að einstæð foreldri væru betur sett að því er varðar skattalega meðferð en hjón. Hins vegar minnkar þessi munur frá því sem var, það tók ég líka fram í ræðu minni í dag. Ég legg áherslu á það, eins og ég hef áður sagt, að þegar þessar skattgreiðslur eru bornar saman, þá verður að horfa til þess hver raunveruleg greiðslustaða þessara aðila er, og það er ekki gert í dæminu sem fylgdi erindi frá Félagi einstæðna foreldra. Það er ekki tekið tillit til þess hver hin raunverulega greiðslustaða er. Þetta nefndi ég í dag, en ég nefndi engar tölur. Ég skal gera það nú. Ef við tökum tillit til þessa og notum sama dæmi, þá kemur það svo út að skattgreiðslur einstæðra foreldra eru hærri um 117 þús. kr. rúmar, þegar rétt er reiknað, það hefur verið leiðrétt dæmið þá, en brúttótekjur eru hærri um 220 þús. kr. rúmar. Þess vegna er greiðslustaða einstæðs foreldris betri en hjóna um upphæð sem nemur liðlega 102 þús. kr. og þá er miðað við mótteknar greiðslur 1974. Ef miðað er við upplýsingar um meðlagsgreiðslur 1975 verður þessi greiðslustaða betri um upphæð sem nemur 122 þús. kr., þótt hjá hjónum séu þá 4 í heimili en 3 hjá einstæðum foreldrum. Um þetta þarf ég ekki að hafa fleiri orð og vísa að öðru leyti til þess, sem ég sagði hér í dag um þessi efni.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka fjh.- og viðskn. þessarar d. fyrir vel unnin störf og ítarlega meðferð þessa frv. sem það hefur hlotið hjá n. og raunar n. beggja d. Umr. þessar gefa ekki tilefni til þess að fjölyrða um málið að þessu sinni. Ég vil þó ekki láta hjá líða að svara fsp. sem til mín hefur verið beint. Áður en til þess kemur drep ég á einstök atriði, sem fram hafa komið, og vek athygli á því að báðir hv. þm., Magnús Kjartansson og Gylfi Þ. Gíslason, gagnrýndu það að fjárl. væru afgreidd í des., en tekin til endurmats og endurskoðunar nú í mars og aprílmánuði. Ég vil minna á það að frá því að fjárl. voru afgreidd hafa átt sér stað mjög mikilvægar breytingar á viðskiptakjörum íslendinga. Þau hafa versnað um 8–10% og sú staðreynd ein út af fyrir sig er nægileg ástæða til þess að endurmeta fjárl. í heild. Hv. þm. Magnús Kjartansson talaði um að fjárl. hefðu haft í för með sér aukna skattheimtu um 20–21 milljarð kr. milli fjárlagaáranna 1974 og 1975. Um leið gagnrýnir hann að fjárl. hafi hækkað um yfir 50%. Þessu er til að svara að tekjur manna jukust um yfir 50% á milli þessara ára. Þótt ég sé þeirrar skoðunar að leggja beri áherslu á að draga úr hlutfalli því sem fjárl. eru af heildarþjóðartekjum, þá hefði ég haldið að hv. þm. Magnús Kjartansson vildi ekki aðeins halda því sama hlutfalli og verið hefði að þessu leyti milli skatta og þjóðartekna, heldur jafnvel auka samneysluna frá því sem verið hefði. Þess vegna er í hækkun fjárlaga ekki fólgin raunveruleg aukin skattheimta. Það er aðeins verið að taka sama hlutfall af tekjum manna til hins opinbera og áður var. Í raun og veru er hægt að sýna fram á að hlutfall það, sem hið opinbera tekur í sinn hlut á þessu ári miðað við á síðasta ári, hefur heldur minnkað svo að að því leyti til er spor stigið í rétta átt að mínu viti, þótt ég hefði ekki haldið að Magnús Kjartansson gagnrýndi það að samneyslunni væri haldið í sama hlutfalli og verið hefði. Í frv. er, eins og kunnugt er, gert ráð fyrir því að opinber útgjaldaáform verði lækkuð um 3500 millj. kr. Hv. þm. Magnús Kjartansson vildi svo vera láta að öll þessi lækkun ætti að koma fram á verklegum framkvæmdum. Þetta er engan veginn tilgangurinn. Þvert á móti er áhersla á það lögð að þessi sparnaður eigi sér stað ekki síður á rekstrarútgjöldum en öðrum útgjöldum hins opinbera. Hann spurði hvernig það mætti vera að form. Framsfl. hefði látið þau orð sér um munn fara á nýafstöðnum miðstjórnarfundi Framsfl. að „við framsóknarmenn verðum að vera á verði að þessi útgjaldasamdráttur komi ekki niður á hinum dreifðu byggðum landsins“, ef ég hef orð form. Framsfl. rétt eftir fyrir milligöngu hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar. Hann túlkaði þetta sem skoðanaágreining milli stjórnarflokkanna. Ég tel það nú ekki leyfilega ályktun og síst af öllu þegar hann að þeirri ályktun tekinni hóf að fullvissa sína eigin umbjóðendur um að það yrði að standa á verði, að þessi sparnaður kæmi ekki niður á þéttbýlinu, og vék þar sérstaklega orðum sínum að mér sem þm. Reykv. Mitt svar er þetta: Í þessum orðum Framsfl. felst ekki vitnisburður um neinn ágreining milli stjórnarflokkanna. Að því er snertir hvar þessi sparnaður eigi niður að koma, þá á hann ekki að breyta höfuðstefnumörkun fjárl. um skiptingu útgjalda milli hinna dreifðu byggða og þéttbýlisins, ef um það er að ræða, heldur er treyst á tillögugerð, samráð og samþykki milli ríkisstj. og fjvn., að þarna sé á þann veg á málum haldið að þetta komi sem minnst við gagnlegar og nytsamar og lífsnauðsynlegar framkvæmdir, þótt menn geri sér um leið grein fyrir því að þegar heildartekjur þjóðarbúsins fara minnkandi, þá verður hið opinbera jafnt og einstaklingar að draga saman seglin. Hér í umr. hefur nokkuð verið drepið á þá yfirlýsingu er ríkisstj. gaf til þess að greiða fyrir samningum um kaup og kjör milli samtaka launafólks og vinnuveitenda í trausti þess að vinnufriður haldist. Mér er það bæði ljúft og skylt að skýra þessa yfirlýsingu nánar og þær efndir þeirrar yfirlýsingar, sem felast í þessu frv. Í 1. lið þessarar yfirlýsingar er, eins og hér hefur komið fram, lýst yfir að ríkisstj. muni á Alþ. beita sér fyrir skattalækkun að því marki að hún nemi í heild allt að 2000 millj. kr., með það fyrir augum, að þessi skattalækkun gagnist sem best þeim sem við erfið kjör búa. Það er dregið í efa, að þetta frv. sé fullar efndir á þessari yfirlýsingu. Ég vil segja það skýrt og skorinort að þetta frv. felur í sér fullar efndir á þessari yfirlýsingu. Aðilar vinnumarkaðarins, sem fylgdust með og tóku þátt í viðræðum við fulltrúa ríkisstj. að þessu leyti, gerðu sér grein fyrir því að ríkisstj. vildi ekki binda sig við í hvaða formi þessi skattalækkun ætti sér stað, hvort rétt væri að leggja meiri áherslu á lækkun beinna skatta eða þá óbeinna eða hvort og að hve miklu leyti hvort tveggja skyldi koma til greina. Ríkisstj. áskildi sér og Alþ. endanlegt mat um það hvernig þessi skattalækkun kæmi til framkvæmda. Þegar þessi yfirlýsing var gefin var frv. það, sem hér er til umr., komið fram. En áður en það kom fram höfðu átt sér stað ítarlegar viðræður við aðila vinnumarkaðarins, og frv. var í upphaflegri gerð sinni sniðið að höfðu samráði við fulltrúa launþega. Í því hafði verið tekið tillit til sjónarmiða sem birst höfðu í viðræðum milli fulltrúa ríkisstj. og fulltrúa launþega. Með þessu er ég ekki að segja að frv. hafi á því stigi málsins tekið allar óskir launþega til greina. En þegar í upphafi hafði verið sveigt í þá átt að reyna að sætta þau sjónarmið sem fram komu hjá aðilum vinnumarkaðarins og meðal fulltrúa ríkisstj. Í þeirri upprunalegu gerð var gert ráð fyrir því að lækkanir beinna skatta mundu nema samtals um 12,40 millj. kr. eða milli 1160 og 1240 millj. kr. Nú hefur verið leitt í ljós að frv., eins og það er nú, hefur í för með sér lækkun beinna skatta sem nemur um 1 380–1 390 millj. kr., þannig að það, sem við erum í raun og veru hér að tala um, er hvort eigi að að hækka þessa tölu, lækkun beinna skatta, úr 1390 millj. og í 2000 millj. kr. eða um rúmar 600 millj. kr. í stað 800 millj. kr. áðuð, sem rætt var um að mismunurinn væri. Ef við gerum sömuleiðis ráð fyrir því að við séum öll sammála um afnám tolla af ávöxtum, eins og frv. í núv. mynd gerir ráð fyrir, þá er þessi mismunur orðinn enn minni eða rúmar 500 millj. kr. ca 1/4 af þeirri lækkun skatta sem fyrirheit hefur verið gefið um og ráð er fyrir gert. Ég held, að þessi mismunur sé ekki efni til stórátaka hér á Alþ. né heldur til misskilnings eða neins eftirleiks af hálfu aðila vinnumarkaðarins eða launþegasamtakanna. Það má vel segja sem svo að það væri í framkvæmd æskilegra að fara aðra hvora leiðina, að lækka annaðhvort eingöngu beina skatta eða eingöngu óbeina skatta, eins og að afnema söluskatt á tilteknum vörutegundum. En á hinn bóginn má líka halda því fram að það sé ákveðinn ávinningur að láta hvort tveggja koma fram í reynd og reynsluna skera úr um áhrif þessa hvors fyrir sig. Það má einnig á það benda að áhersla er eðlilega lögð á að þessar skattalækkanir komi fram með skýru og einföldu móti gagnvart almenningi í landinu og þessar skattalækkanir komi strax í gagnið eins og þær gera með lækkun söluskatts. Þótt lækkun beinna skatta sé engu síður mikilvæg, og að vissu leyti hef ég persónulega tilhneigingu til þess að leggja meiri áherslu á þá leið, þá kemur sú leið ekki fram gagnvart einstökum skattgreiðanda með jafnskýrum hætti og lækkun söluskatts gerir eða jafnfljótvirkum hætti. Það, sem auðvitað ræður úrslitum, er tölfræðilegur samanburður, og nokkuð hefur verið vitnað til slíks samanburðar sem Þjóðhagsstofnunin hefur gert. Þar hefur verið vitnað til þess að það muni um 0.3. 0.2, 0.1 prósentu í kjarabót af brúttótekjum hvor leiðin er farin og þá í vil lækkunar beinna skatta. En sá fyrirvari er gerður, eins og Þjóðhagsstofnunin segir, að þar sem forsendur um mat viðbótarlækkunar með lækkun óbeinna skatta af matvælum eru talsvert ágiskunarkenndar, gefa ofangreindar tölur um kjarabót ekki tilefni til þess að álíta að um neinn raunhæfan mun sé að ræða milli þessara tveggja kosta. Og á það er bent að hér sé miðað við matvælaútgjöld vísitölu framfærslukostnaðar, en um útgjaldadreifingu eftir tekjuhæð er stuðst við danska athugun, en slík athugun mun ekki vera hér á landi til staðar svo að hana megi leggja til grundvallar. Þegar við lítum á hve munurinn er lítill og hann er að áliti Þjóðhagsstofnunarinnar tæpast marktækur, þá getur þessi tölfræðilegi samanburður ekki ráðið úrslitum. Ástæðan til þess að ríkisstj. hefur ekki að öllu leyti viljað fara þá leið að lækka eingöngu beina skatta er sú að ríkisstj. hefur í huga enn frekari breytingar á tekjuskattskerfinu, Hér hefur verið stigið töluvert spor og heilladrjúgt, er ég viss um, sem felur í sér samræmingu og sameiningu á tekjuskatti og fjölskyldubótum, en í stefnuskrá ríkisstj. er rætt um að leitast verði við að sameina tekjuskattskerfið og tryggingakerfið í allsherjar tekjujöfnunarkerfi og að þessari endurskoðun verður áfram unnið. Það er ekki rétt að taka stærra skref í einu að mati ríkisstj., a. m. k. ekki öllu stærra skref í einu. Ber þar og til að í framhaldandi endurskoðun skattkerfisins verður lögð áhersla á að koma á sérsköttun hjóna, Ég vil líka láta það koma fram að það, sem hefur haft töluverð áhrif á afstöðu mína, er að endurgreiðsla persónuafsláttar eins og nauðsynleg væri til þess að till. Alþýðusambands Íslands kæmu að fullum notum er vafasöm í ýmsum tilvikum. Þótt við játum að ábending hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar um að t. d. einhleypingar, sem þyrftu sjálfir um sig að hugsa og greiða sitt fæði, jafnvel í veitingahúsum, bæru e. t. v. skarðan hlut frá borði í sambandi við lækkun söluskatts í stað lækkunar beinna skatta, þá er á hinn bóginn rétt að það komi fram, að sá hópur, sem e. t. v. hefur hlutfallslega hvað mesta kaupgetu hér á landi, ýmsir einhleypingar á unga aldri, sem ekki hafa framfærslubyrði og búa e. t. v. ódýrt í foreldrahúsum, eru e. t. v. bestu viðskiptavinir skemmti- og tískuiðnaðarins, og felst ekki í þeim orðum mínum nein gagnrýni á það að unga fólkið geti klætt sig vel eða skemmt sér, en þessi hópur einhleypinga mundi fá fremur hagsbót af því að lækkun beinna skatta yrði slík að um nokkrar verulegar endurgreiðslur yrði að ræða þeim til handa. Og vil ég minna á að um þetta vitnaði hv. form. fjh.- og viðskn., Ólafur G. Einarsson, í tölur sem staðfestu þessa skoðun, að skattalækkun með þessum hætti kemur ekki þeim mest þurfandi til nota. Auðvitað er það svo þegar um slíkar almennar reglur er að ræða eins og skattalækkanir, hvort heldur þær eru fólgnar í lækkun óbeinna skatta eins og söluskatts eða lækkun beinna skatta, geta þær auðvitað komið ýmsum óverðugum til nota. Það er ekki unnt að beina þeim eingöngu þangað sem þörfin er mest, en þó ber okkur skylda til að leitast við að svo verði í framkvæmd. Ég vil svo aðeins varðandi þennan 1. lið í yfirlýsingu ríkisstj. segja það að ríkisstj. mun beita þeim heimildum, sem Alþ. veitir henni, á þann veg að að svo miklu leyti sem ekki verður náð 2000 millj. kr. skattalækkun með lækkun beinna skatta eða afnámi tolla, þá munu heimildir um lækkun söluskatts vera nýttar þannig að öruggt sé að 2000 millj. kr. skattalækkun í raun verði á þessu ári, þ. e. a. s. að þótt 1/3 hluti ársins sé liðinn, þá mun lækkun óbeinna skatta vera þeim mun meiri svo að þessari tölu verði að fullu náð fyrir árslok. Varðandi 1. lið yfirlýsingar ríkisstj. vil ég þessu til viðbótar láta það koma fram að hv. þm. Magnús Kjartansson taldi það siðferðilega skyldu ríkisstj. að fara eftir till. Alþýðusambands Íslands. Ég hef skýrt það að sú skoðun hefur ekki við rök að styðjast og er raunar ekki í samræmi við það sem á eftir fór í málflutningi hv. þm., því að hann taldi það ekki heillavænlega þróun ef menn fengju í raun og veru útborgaða peninga, ef ég hef skilið hann rétt, af hálfu ríkisins sem atvinnurekandinn ætti í raun og veru að greiða í hærri launum. Og hann gat ekki heldur skilið að hátekjumaðurinn borðaði langtum meira af algengustu matvörum en lágtekjumaðurinn. Báðar þessar röksemdir hv. þm. eiga að leiða til þess að hann a. m. k., vilji fara blandaða leið og lækka söluskatt að einhverju leyti ásamt lækkun beinna skatta. Þá hefur komið fram að ríkisstj. hafi ekki lagt fram frv. til l. um breytingar á innheimtu skatta til efnda á 2. lið í yfirlýsingu ríkisstj. sem fjallar um það að dreifa innheimtu opinberra gjalda ársins 1975 yfir lengri tíma en ella hjá þeim launþegum, sem í ár hafa sömu eða lægri peningatekjur en í fyrra, svo að að því verði stefnt að afdráttur opinberra gjalda frá launagreiðslum hvers launþega fari ekki fram úr 40% af tekjum hans í heild á hverjum tíma, enda sé hann ekki í vanskilum með opinber gjöld frá fyrri árum. Efni þessarar yfirlýsingar var til athugunar hjá innheimtumönnum hins opinbera, og það var álit og mat embættismanna að til efnda á þessari grein yfirlýsingarinnar þyrfti ekki lagabreytingu, og vonast ég til að það standist. Ríkisstj. mun að öllu leyti standa við það sem hér hefur verið sagt. Um 3. lið í yfirlýsingu ríkisstj., þar sem talað er um að hún muni beita sér fyrir því að tekjutryggingarmark almannatrygginga hækki í sama hlutfalli og lægstu kauptaxtar í samningum Alþýðusambandsins og vinnuveitenda og hækkun almenns lífeyris verði einnig ákveðin í samræmi við niðurstöður almennra kjarasamninga og verði við þá ákvörðun m. a. tekið mið af öðrum tekjum þeirra, sem lífeyris njóta, þá er það að segja að við munum bera fram ákveðnar till. í þeim efnum, að svo miklu leyti sem heimildir í núgildandi lögum veita ríkisstj. ekki möguleika til þess að breyta þessu með stjórnvaldsákvörðun. Í orðum þeim, sem 3. liður hefur inni að halda, felst tvennt. Í fyrsta lagi að tekjutryggingarmark almannatrygginga, hækki í sama hlutfalli og lægstu kauptaxtar í samningum Alþýðusambandsins og vinnuveitenda, þ. e. a. s. um 12–13%. Að því hefur verið fundið að hér sé hlutfallstala notuð, en ekki ákveðin krónutala. Þetta er samkv. venju, - í raun og veru venja sem hv. þm. Magnús Kjartansson notaði og átti þátt í að skapa. Ég hygg að hann hafi haft þennan hátt á um hlutfallslegra hækkun, t. d. eftir kjarasamningana í febr. 1974, og því sé í raun og veru ekkert við þessa aðferð að athuga, sérstaklega þegar á það er að líta að tekjutryggingarmark hjóna með lágmarkstekjutryggingu fer álíka hátt í krónutölu og lægstu kauptaxtar Dagsbrúnar sem hækkuðu um 12–13%. Á hinn bóginn verður það að segjast að einhleypingur, sem nýtur elli- og örorkulífeyris samkv. tekjutryggingarmarki, er auðvitað mun lægri í tekjum en Dagsbrúnartaxti segir til um. Er þar um sérstakt vandamál að ræða sem e. t. v. verður ekki leyst í einu skrefi. Hinn efnisliður 3. liðar yfirlýsingarinnar er að hækkun almenns lífeyris verði ákveðin í samræmi við niðurstöður almennra kjarasamninga og verði við þá ákvörðun m. a. tekið mið af öðrum tekjum þeirra sem lífeyris njóta. Hér gæti verið um það að ræða að beita meðaltalshækkun, sem bráðabirgðasamkomulagið er talið hafa haft í för með sér, til allra elli- og örorkulífeyrisþega. En þó er sá fyrirvari tekinn í þessari yfirlýsingu að m. a. verði tekið mið af öðrum tekjum þeirra sem lífeyris njóta og þá kynni að vera beitt þeirri reglu sem bráðabirgðasamkomulagið hefur inni að halda, þ. e. a. s. að einhver minni eða engin hækkun elli- og örorkulífeyris ætti sér stað til þeirra sem hefðu hærri tekjur en þetta þak segir til um í bráðabirgðasamkomulaginu, þ. e. a. s. um 69–74 þús. kr. Hér er verið að skoða mismunandi leiðir til efnda á þessari yfirlýsingu. Það þótti rétt að fella lagaheimild, að svo miklu leyti sem hennar er þörf, annaðhvort inn í meðferð brbl. sem eru í Ed. um launajöfnunarbætur eða láta þessa till. koma fram í sérstöku frv. í stað þess að fella það inn í frv., sem hér er til umr. En við þennan lið yfirlýsingarinnar verður staðið eins og aðra. Það er að vísu hæpið hvort ríkisstj. eigi í hvert skipti sem deilt er um kaup og kjör að breyta skattal. til þess að greiða fyrir samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Ég tel það ekki rétt til fram búðar. En miðað við þau vandamál, sem við er að etja á vinnumarkaðinum og varðandi kaup og kjör launþega, og þar sem ríkisstj. hafði á stefnuskrá sinni endurbætur á skattal. og í huga þær breytingar, sem hér um ræðir, þá er það ánægjuefni að þessar fyrirhuguðu breytingar, sem ríkisstj. hafði frumkvæði að, hafa orðið til þess að einhverju leyti að greiða fyrir samningum um kaup og kjör milli samtaka launfólks og vinnuveitenda og að því leyti tryggt vinnufriðinn svo langt sem bráðabirgðasamkomulagið nær. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um frv. á þessu stigi málsins.