Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 7. apríl 1986: "Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Jón Sveinsson lögmaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Davíð Aðalsteinsson, 5. þm. Vesturl." Jón Sveinsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og kjörbréf hans því verið rannsakað. Hann er boðinn velkominn til starfa.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hv. forseti. Við 2. umr. um þetta mál óskaði hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir eftir því að fá upplýsingar um nokkur atriði sem ég aflaði þá þegar, að vísu ekki glöggra upplýsinga en upplýsinga engu að síður, og kom til þm. sem að vísu er ekki mætt hér nú. Engu að síður tel ég bæði rétt og skylt að það festist í þingtíðindum að fjmrn. treysti sér ekki til að áætla nákvæmlega hver munur sé á tekjuöfluninni skv. brbl. sem hér eru til staðfestingar og hinu breytta frv., en telja þó að þetta muni ekki nema nema nokkrum prósentum, alla vega innan við 10%. Það kemur fram að lækkunin á bílum innan við 2 tonn muni nema um það bil 1 millj., en það er miklu erfiðara, telja ráðuneytismenn, að áætla um lækkunina á stóru bílunum sem aka mikið, allt yfir 45 þús. km á ári. Það byggist auðvitað á því hvernig atvinnuástand verður, hve mikið þessi tæki eru notuð o.s.frv. Því miður get ég ekki gefið gleggri upplýsingar en þetta, en hv. þm. er um það kunnugt.

Frsm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum og mælir nefndin öll með samþykkt frv., en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Stefán Benediktsson fylgdist með störfum í nefndinni og er samþykkur þessu nál. Ég hygg að hv. þm. hafi kynnt sér málið þannig að ég er ekki að rekja það. Það var sýnt hér í fyrra, en þá í annarri mynd og ekki náðist samkomulag um að hrinda því fram í þeirri mynd. En miðað við þetta frv. eru allir hv. nefndarmenn sammála um að mæla með samþykkt þess.



Virðulegi forseti. Frv. með sama heiti og hliðstæðu efni var til meðferðar á Alþingi í fyrra. Ég átti þá nokkurn þátt í því að stöðva afgreiðslu þess, en það hafði þá verið afgreitt frá Nd. og var reyndar komið til 2. umr. í síðari deild. Við vorum ekki, sem þá skipuðum minni hl. fjh.- og viðskn., á því að frv. væri nægilega vel úr garði gert til að unnt væri að gefa því líf og áttum, eins og ég hef þegar sagt, okkar þátt í því að frv. var ekki afgreitt hér í fyrra. Það ánægjulega í þessu máli er að síðan birtist frv. í þinginu á þessum vetri í verulega breyttri mynd. Það hafa verið sniðnir af því þeir agnúar sem á því voru. Ég hygg að það sé ekkert ágreiningsmál að Alþingi eigi að gera þessa stofnun, Ríkisendurskoðun, sjálfstæðari en hún er nú og setja hana beint undir valdsvið sitt þannig að hún verði raunverulega eftirlitsstofnun Alþingis. Ég hirði ekki um að tína til þá agnúa sem á þessu máli voru í fyrra. Þeir voru ýmsir mjög viðsjárverðir. Ég held að þessi málsmeðferð sýni að stundum getur verið gæfulegt að flýta sér hægt og þetta mál virðist ætla að fá allfarsæla niðurstöðu. Ég mæli eindregið með því að frv. verði samþykkt í þeim búningi sem það er nú.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. á þskj. 661, 366, máli þingsins. Það er frv. til l. um breytingu á lögum nr. 54 frá 6. apríl 1971, um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Frv. þetta er flutt að eindreginni ósk Sambands ísl. sveitarfélaga eftir ósk almennra funda sveitarfélaga. Það sem frv. fjallar fyrst og fremst um er það að breyta lögunum þannig að dráttarvextir skuli vera reiknaðir af vanskilum eftir ákveðnum reglum sem þar um fjalla og kemur fram í 1. og einu grein frv. Skv. 3. mgr. 5. gr. laga um Innheimtustofnun sveitarfélaga frá 1971 er stofnuninni heimilt, þegar vanskil verða á meðlagsgreiðslum að reikna og innheimta 7% vexti, þ.e. ársvexti, af vanskilum frá gjalddaga til greiðsludags. Vegna verðbólgu undanfarinna ára og upptöku verðtryggingarákvæða og breytinga á vaxtakjörum er þetta ákvæði löngu orðið úrelt og hefur raunar orðið til þess að vanskil við Innheimtustofnunina hafa vaxið gífurlega. Ég vil gefa þá skýringu með þessu, hversu mikil áhersla á þetta er lögð, að á s.l. ári var gerð mikil breyting á Innheimtustofnun sveitarfélaga að því leyti til að það sem áður var hægt að dreifa á 1-2 ár í skilum við Tryggingastofnun ríkisins er skv. nýjum ákvæðum gert skylt að endurgreiða Tryggingastofnuninni sama árið og þessi gjöld verða til. Þetta hefur þær afleiðingar að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verður að greiða miklu hærri upphæðir en var á undanförnum árum og bitnar það beint og óbeint á tekjustofnum sveitarfélaga, en sveitarfélögin eru eins og allir vita skyldug til að sjá um þessi skil af sínum tekjustofnum. Ég tel ekki, virðulegi forseti, ástæðu til að tala meira fyrir þessu máli. Þetta skýrir sig sjálft. Meginefnið er að af þessum skuldum verði heimilt að reikna dráttarvexti eins og er hjá öðrum innlánsstofnunum skv. ákvörðun Seðlabanka Íslands þar um. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn. og ég bendi á að það er gert ráð fyrir því að þetta mál fái afgreiðslu á yfirstandandi þingi.



Mér hefur borist eftirfarandi bréf, dags. 7. apríl 1986: "Þar sem Albert Guðmundsson 1. þm. Reykv. er erlendis í opinberum erindum og getur ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans ósk með tilvísun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis, þar sem 1. varamaður getur ekki tekið sæti og 2. varamaður situr á Alþingi, að óska þess að 3. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Jón Magnússon lögmaður, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl." Jón Magnússon hefur áður átt sæti á Alþingi og kjörbréf hans því verið rannsakað. Hann er boðinn velkominn til starfa.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 46 27. júní 1985, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Í 1. gr. þeirra laga segir m.a. að það sé tilgangur þeirra að framleiðsla búvara til neyslu og iðnaðar verði í sem nánustu samræmi við þarfir þjóðarinnar og tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu. En vegna náttúrufars og legu landsins er ekki unnt að tryggja nægjanlegt framboð allt árið á vissum tegundum búvara, t.d. garðávöxtum, grænmeti og oft kartöflum vegna þess að árferði er þá líka misjafnt. Verður þá að flytja þessar vörur inn, en í ýmsum tilvikum eru hinar erlendu vörur greiddar verulega niður af þarlendum stjórnvöldum. Að vísu lækkar oft verð þegar innlend framleiðsla kemur á markað, eins og gerist á vorin þegar gúrkur og tómatar koma á markað, en með aðrar tegundir er þessu öfugt farið og þá af fyrrnefndum ástæðum. En þegar innlend framleiðsla er enn á markaði en innflutningur þarf samt að verða raskar innflutningur á lægra verði mjög samkeppnisaðstöðu innlendu framleiðslunnar og skerðir möguleika innlendra framleiðenda til að tryggja nægjanlegt vöruframboð í framtíðinni. Þessar aðstæður hafa m.a. gert innlendum fyrirtækjum sem vinna úr kartöflum erfitt fyrir í samkeppni við niðurgreidda erlenda framleiðslu. Í frvgr. er lagt til að landbrn. verði veitt heimild til að leggja sérstakt jöfnunargjald á innfluttar búvörur sem lið í stjórn búvöruframleiðslunnar og ná þannig fram áðurgreindum tilgangi laganna. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Frú forseti. Ég veit ekki hvort maður á að dæsa eða fórna höndum til himins yfir hugmyndaflugi manna til þess að komast yfir aur eða réttara sagt til að koma á einhvern hátt í veg fyrir það að fólk geti notið þeirrar litlu hagsældar sem hugsanlega hlýst af því að eiga þess kost að kaupa ódýrar innfluttar landbúnaðarvörur. Hvort einhverjar aðrar þjóðir kjósa að greiða niður sína landbúnaðarframleiðslu er þeirra mál. Það er ekki okkar mál. Aftur á móti, ef við getum átt þess kost að kaupa þessa sömu niðurgreiddu vöru á miklu lægra verði en við getum framleitt hana fyrir hérlendis, skil ég ekki hvers vegna íslenskir neytendur mega ekki eiga þess kost. Hvers vegna í ósköpunum þarf að koma í veg fyrir að þeir geti það? Verðstýring með þessum hætti, sem hérna er verið að leggja til, er mér algerlega á móti skapi. Ég tel að hún gangi gersamlega gegn hagsmunum neytenda í þessu landi og vil þess vegna fyrir mitt leyti lýsa yfir algerri andstöðu minni við þetta frv. og mótmæla stjórnvaldsathöfnum af þessu tagi.



Virðulegi forseti. Mér finnst skorta allar skýringar frá hæstv. landbrh. um nauðsyn þess að innheimta þetta sérstaka jöfnunargjald af innfluttum búvörum. Það stendur að vísu í athugasemdum við þetta lagafrv.: "Vegna náttúrufars og legu landsins er ekki unnt að tryggja nægjanlegt vöruframboð allt árið á vissum tegundum búvara, t.d. garðávöxtum, grænmeti og oft kartöflum. Verður því að flytja þessar vörur inn, en í ýmsum tilvikum eru hinar erlendu vörur greiddar niður verulega af þarlendum stjórnvöldum. Þegar innlend framleiðsla er enn á markaði raskar innflutningur þessara vara því mjög samkeppnisaðstöðu innlendu framleiðslunnar og skerðir möguleika innlendra framleiðenda til að tryggja nægjanlegt vöruframboð í framtíðinni." Hvernig ber að skilja þetta? Ég óska eftir því að hæstv. landbrh. skýri þetta. "Þessar aðstæður hafa m.a. gert þeim innlendu fyrirtækjum sem vinna úr kartöflum erfitt fyrir í samkeppni við niðurgreidda framleiðslu erlendis frá." Hér er um allt annað að ræða en grænmeti. Hér er um að ræða unnar vörur. Mér sýnist að með þessu eigi enn að fara að hygla þeim gæluverkefnum sem þessar kartöfluverksmiðjur eru og það eigi að ganga enn á hlut neytenda. Það væri fróðlegt að fá frekari skýringar á þessu og hvað það er hár skattur sem ætlunin er að leggja á neytendur með þessum lögum, hvað það sé áætlað t.d. í krónum. En það gefst tækifæri til að fá upplýsingar um þetta í þeirri nefnd sem um málið mun fjalla undir ágætri forustu hv. 11. landsk. þm. sem væntanlega er ekki allsendis ókunnur þessum málum. En hér skortir mjög á allar skýringar og þetta er enn eitt dæmi um að hér á að fara að leggja viðbótarskatt á neytendur.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Tilgangur þessa frv. er, eins og ég sagði, að jafna verð milli innfluttrar og innlendrar framleiðslu og að sjálfsögðu mundi það álag sem kæmi á hina innfluttu vöru verða til þess að lækka verð hinnar innlendu framleiðslu á móti þannig að heildarútkoman fyrir neytendur ætti þá að vera hin sama. En í þeim tilvikum þegar ekki er nægjanlegt framboð á innlendu vörunni en þó nokkuð af henni á markaði, eins og gerist árlega með suma gróðurhúsaframleiðslu, er vitanlega ákaflega erfitt þegar innflutta framleiðslan er vegna niðurboðs erlendis á miklu lægra verði en hin innlenda framleiðsla. Ef þannig væri komið í veg fyrir að innlendir framleiðendur gætu losnað við sínar vörur á vissum árstímum gerir það þeirra samkeppnisstöðu til frambúðar lakari. Ég held að það ætti mönnum að vera augljóst. En eins og hv. 5. landsk. þm. sagði mun landbn. fjalla ítarlega um þetta mál og þá mun formaður hennar að sjálfsögðu afla allra þeirra upplýsinga sem óskað er eftir um það.



Virðulegi forseti. Það virðist vera kjarni þessa máls að í þeim tilvikum þegar flutt er til landsins erlend landbúnaðarframleiðsla, sem lækkuð hefur verið verulega í verði áður en hún er flutt hingað heim vegna sérstakra aðstæðna úti í löndum, sé heimilt að leggja toll á þennan innflutning til varnar íslenskri framleiðslu. Það er sem sagt verndartollur sem hér er um að ræða. Þannig skil ég þau orð í athugasemdum við frv. þegar segir að eigi að reyna að tryggja nægilegt vöruframboð í framtíðinni. Auðvitað er augljóst mál að miklar verðsveiflur á erlendri framleiðslu, sem flutt er til landsins, gætu hreinlega gengið af innlendri framleiðslu dauðri og því er nauðsynlegt að tryggja ákveðið jafnvægi í verði innfluttrar vöru til að koma í veg fyrir að innlend framleiðsla verði fyrir óbætanlegu tjóni. Þetta held ég að sé kjarni málsins og ekki kannske ástæða til að stökkva upp á nef sér þótt ráðstafanir af þessu tagi séu gerðar. Við verðum að horfast í augu við að erlendar landbúnaðarvörur lúta dálítið öðrum lögmálum á markaði en önnur framleiðsla. Þar gætir verulegra verðsveiflna sem ekki stafa af markaðsástæðum, ekki eiga rót sína í raunverulegri kostnaðarhlutdeild vörunnar, þ.e. hvað kostar að framleiða hana, heldur stafar af ákvörðunum stjórnvalda sem þurfa að losna við umframbirgðir og greiða því niður landbúnaðarvörur í stórum stíl. Þetta er hægt að gera í sambandi við landbúnaðarvörur, en þetta verður hins vegar tæpast gert á öðrum sviðum sambærilegum vegna þess að samningar um Efnahagsbandalag og EFTA hindra það. Þjóðirnar í Evrópu eru miklu frjálsari að búa til gerviverð á landbúnaðarvörur en á aðrar vörur og þar af leiðandi verðum við bersýnilega að bregðast við með dálítið öðrum hætti þegar um er að ræða samkeppni af þessu tagi en ef um væri að ræða venjulega landbúnaðarframleiðslu. Þetta finnst mér allt vera rök fyrir því að ráðstafanir af þessu tagi séu ekki alveg út í bláinn og að sjálfsagt sé að skoða efni þessa frv. með jákvæðu hugarfari því að það er áreiðanlega sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna, bæði framleiðenda og neytenda, að íslensk framleiðsla leggist ekki niður af tilviljunarkenndum ástæðum á erlendum mörkuðum. Ég vil taka það fram að ég hef verið hlynntur því að reynt yrði að greiða fyrir auknu framboði á grænmeti hér á landi. Ég held að það sé afar þýðingarmikið fyrir heilbrigði landsmanna að þeir eigi kost á fjölbreyttu úrvali af grænmeti allan ársins hring. Ég hlýt að viðurkenna að það hefur oft nokkuð skort á að svo væri. Þetta hefur verið að þróast til hins betra í seinni tíð og ég fagna því mjög. Ég held að það hafi verið nauðsyn að losa þarna um þannig að hægt væri að auka fjölbreytni í grænmetisframboði á innlendum markaði. En ég er alfarið á móti því að innflutt samkeppni, sem í mörgum tilvikum er í raun og veru mjög óeðlileg og óheiðarleg vegna þess að hún byggir á stórfelldum, kannske tímabundnum niðurgreiðslum, sé látin eyðileggja íslenska grænmetisframleiðslu. Við verðum svo sannarlega að vera þar á varðbergi. Því endurtek ég að mér finnst sjálfsagt að velta fyrir sér efni þessa frv, með jákvæðu hugarfari og afla upplýsinga um það í nefnd enda þótt ég áskilji mér að sjálfsögðu allan rétt til að móta afstöðu mína til þess að nánar athuguðu máli.



Virðulegi forseti. Ágætu þingdeildarmenn. Þar sem ég tók sæti á Alþingi í forföllum Alberts Guðmundssonar núna rétt áðan hef ég að sjálfsögðu haft ákaflega takmarkaðan tíma til að kynna mér efni þessa frv., en þetta er út af fyrir sig atriði sem ekki er nýtt af nálinni né þau rök, sem færð eru fram hér, að með tilliti til erlendra niðurgreiðslna sé afsakanlegt að leggja sérstakan aukaskatt eða aukatolla á ákveðnar tegundir af innfluttum landbúnaðarvörum. Ég hygg að ef við ætluðum að fylgja þessu varðandi innflutning almennt gæti hið háa Alþingi setið eingöngu yfir því verkefni að setja lög varðandi þau atriði. Mér finnst mjög eðlilegt að það sé litið á alla atvinnustarfsemi með sama hætti, hvort sem hún heitir búvöruframleiðsla, iðnaðarframleiðsla eða sjávarútvegur. Hér er á ferðinni enn eitt dæmið um að það á að setja sérreglur fyrir búvöruframleiðnina. Og hvað þýða í raun þessar sérreglur? Þær þýða í raun að verðlag til neytenda hækkar. Það er hægt að halda uppi óarðbærri framleiðslu. Það var sagt áðan í umræðunni að það bæri að tryggja að íslensk framleiðsla leggist ekki niður. Að sjálfsögðu ber að standa vörð um að íslensk framleiðsla leggist ekki niður svo fremi það sé nokkurt vit að halda framleiðslunni áfram. En ef framleiðslan er með þeim hætti að það sé til verulegs kostnaðarauka fyrir þorra fólks að kaupa framleiðsluna en ef væri um innfluttar vörur að ræða, arðsemin er engin, jafnvel tap á rekstrinum, þá á að sjálfsögðu að leggja framleiðsluna niður. Í athugasemdum við frv. þetta er sérstaklega vikið að vissum tegundum búvara, þ.e. garðávöxtum, grænmeti og oft kartöflum. Svo vill til varðandi niðurgreiðslu á búvörum í Efnahagsbandalagslöndunum og í Bandaríkjunum að þær búvörur sem helst eru niðurgreiddar eru mjólk, kjöt og fóður til þessarar framleiðslu. Aftur á móti eru grænmeti og garðávextir óvíða niðurgreidd og mun minna, þar sem það er gert, en hinar vörutegundirnar. Þetta verður að hafa í huga þegar hér er fjallað um þetta mál. Í raun sýnist mér að hér sé verið að leggja til mjög óeðlilega skattheimtu sem leggjast eigi beint á neytendur til að reyna að halda uppi óarðbærum atvinnurekstri. Þess vegna get ég ekki annað en greitt atkvæði gegn þessu frv.



Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Þær breytingar sem hér er fjallað um eru í fyrsta lagi að leitað er heimildar til að halda áfram niðurfellingu á útflutningsgjaldi af fóðurlýsi með sama hætti og s.l. tvö ár, en það fyrirtæki sem einkum annast framleiðslu á því hefur verið að leita nýrra markaða og hefur þótt eðlilegt að fella niður útflutningsgjald af því meðan svo stendur á, en hér er um tiltölulega litlar fjárhæðir að ræða. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að Landssamband smábátaeigenda fái hlutdeild í útflutningsgjaldi. Þessi hlutdeild er jafnstór hluti af heildarupphæð til hagsmunasamtaka og nemur áætlaðri hlutdeild útflutningsverðmæta í afla smábáta af heildarútflutningsverðmæti sjávarafurða. Smábátaeigendur hafa vissulega gert kröfu um hærri hlutdeild, m.a. með þeim rökum að opnir bátar eigi ekki aðgang að Úreldingarsjóði og séu ekki skyldutryggðir. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir niðurfellingu útflutningsgjalds af skreið sem framleidd var fyrir 31. des. 1984 og flutt út eftir 1. jan. 1986. Þetta er í samræmi við samþykkt ríkisstj. 18. febr. s.l., en þar var jafnframt ákveðið að falla frá innheimtu gengismunar af skreið. Nú hefur nefnd sem fjallað hefur um starfsemi sjóða sjávarútvegsins skilað áliti og hefur því frv. verið dreift til þm. til athugunar. Það frv. hefur vissulega nokkur áhrif á frv. sem hér hefur verið lagt fram, en hins vegar er ljóst að þar getur verið um mismunandi gildistíma að ræða og ef það frv. verður lagt fram næstu daga, sem ég vænti, mun sjútvn. Nd. jafnframt fá það til meðhöndlunar og þá mun þurfa að samræma þau tvö frv. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Frú forseti. Þetta mál, sem hér um ræðir, er flutt í annað sinn, var flutt á síðasta þingi. Það kom að vísu í þetta sinn ekki fram fyrr en eftir áramót og af ýmsum orsökum, sem ekki varð e.t.v. ráðið við, hefur dregist að framsaga fari fram fyrir málinu. Þar sem sýnt er að stutt er til þingloka og með öllu útilokað að þetta mál fái tilhlýðilega meðferð, hvað þá heldur afgreiðslu, dreg ég málið til baka og æski þess að það verði þar með tekið út af dagskrá.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Hv. flm. hefur óskað eftir að kalla þetta mál til baka og sér forseti ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það og ef ekki koma athugasemdir frá öðrum hv. þingdeildarmönnum er orðið við þeirri beiðni og málið þar með kallað til baka.



Frú forseti. Á þskj. 626 mæli ég fyrir frv. til l. um breytingar á lögum um opinberar framkvæmdir, nr. 63 frá 12. maí 1970. Frv. er í tveim greinum. 1. gr. hljóðar þannig, með leyfi frú forseta: "Við 13. gr. laganna bætist ný mgr. er hljóðar svo: Útboð opinberra framkvæmda, þar sem gert er ráð fyrir breytanlegu verði, skulu gerð á grundvelli viðauka við "almenna skilmála um sölu og uppsetningu á tækja og vélbúnaði til innflutnings og útflutnings, nr. 188A" sem samdir voru á vegum efnahagsnefndar Sameinuðu þjóðanna í Genf í mars 1957". Grg. með frv. er stutt og liggja til þess þær orsakir að ég hef flutt annað frv. um almennar reglur um högun framkvæmda, opinberra og ekki opinberra, sem lúti sömu skilyrðum og getið er um í viðauka við bókun 188A eins og kallað er. Hinar raunverulegu ástæður fyrir flutningi þessa frv. eru ekki mjög flóknar, en að mínu viti í raun og veru fullnægjandi til þess að frv. sé ekki hið einasta afgreitt hratt heldur líka samþykkt. Með því að nota þær viðmiðanir við ákvarðanir á verðbreytingum sem hér er verið að ræða um yrðu verðbótagreiðslur opinberra aðila minni en þær eru í dag. Það eitt ætti að nægja til þess að almennur vilji væri fyrir samþykkt þessa frv. því að með því er dregið beint úr útgjöldum opinberra aðila. Að auki eykur frv. sem þetta eða skilyrði þau sem í því felast enn fremur ábyrgð verktaka í viðskiptum við hið opinbera og það eykur líka yfirsýn manna yfir verð og afdrif eigin fjár í verksamningum hins opinbera. Að lokinni þessari umræðu, frú forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og til fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Það er alllangt síðan liðið að íslenskir sjómenn helguðu sér sinn hátíðisdag, fyrsta sunnudag í júnímánuði, og efndu þá til sérstakra hátíðarhalda. Það hefur lengi verið baráttumál íslenskra sjómanna og þeirra samtaka að þessi fyrsti sunnudagur væri almennur frídagur hjá sjómönnum, en á það hefur skort. Það hefur ekki verið svo sem alkunna er. Þessi dagur hefur ekki verið lögskipaður frídagur og þar af leiðandi ekki verið almennur frídagur hjá sjómönnum, enda þótt allmargir sjómenn hafi vissulega átt frí þennan dag. Ég hreyfði þessu máli í fyrra hér á hinu háa Alþingi og spurði hæstv. sjútvrh. hvort hann hygðist beita sér fyrir því að sjómannadagurinn yrði lögskipaður frídagur og að það gerðist á því þingi sem þá var háð. Í svari sínu sagði hæstv. sjútvrh. m.a.: "Ég hef, þrátt fyrir mínar yfirlýsingar, ekki viljað beita mér fyrir því á þessu þingi að svo verði, en tel hins vegar sjálfsagt að taka það upp á næsta þingi, enda stutt eftir af þessu þingi og ekki öruggt að slíkt mál næði hér fram að ganga nema mjög góð samstaða væri um það." Nú eru eftir u.þ.b. þrjár vikur af þinginu og í lok þessarar viku er liðinn sá frestur sem þm. hafa skv. þingskapalögum til að leggja fram ný mál án þess að afbrigði séu veitt. Það bólar ekkert á frv. til laga um þetta efni frá ríkisstj. Því hef ég ásamt hv. 6. landsk. þm. leyft mér að flytja frv. til laga um frídag sjómanna. Það er eins og áður sagði í beinu framhaldi af því sem sagt var hér á Alþingi í fyrravor. Þetta frv. er mjög stutt og skýrt og ætti ekki að þurfa að hafa um það mörg orð. 1. gr. þess hljóðar svo: "Fyrsti sunnudagur í júnímánuði ár hvert skal vera almennur frídagur íslenskra sjómanna." Og 2. gr.: "Lög þessi öðlast þegar gildi." Þetta frv. er sniðið eftir öðru frv. sama efnis, frv. um að 1. maí skuli vera almennur frídagur hér á landi, og ástæðulaust að vera með nemar málalengingar í því efni. 1. gr. laganna segir það sem segja þarf. Hæstv. sjútvrh. tók því vel í fyrra að beita sér fyrir þessu máli og hann hefur raunar í ræðum áður gefið yfirlýsingar um að þetta bæri að gera, en einhverra hluta vegna hefur ekki orðið úr framkvæmdum og væri ekki ófróðlegt, ef hæstv. sjútvrh. er staddur hér í húsinu, að fá skýringar hans og afstöðu til þessa máls. En annars, virðulegi forseti, legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til hv. allshn. þessarar deildar og 2. umr.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér hefur verið lagt fram er ekki mikið að efni til eins og hv. frsm. gat um, en hérna er um stórt og merkilegt mál að ræða. Það hefur verið í mörg ár talað um að tryggja sjómönnum veru í höfn hjá sínum aðstandendum á sjómannadaginn, en það hefur nokkuð vafist fyrir mönnum hvernig framkvæma skuli. Ég held að það sé hægt að finna á þessu lausn nema kannske helst hvað snertir kaupskipin. Við sjáum að það gengur ekki upp að þau hagi siglingum eftir því hvernig á stendur um sjómannadag, enda veit ég að það er ekki meining flm. heldur snertir frv. hinn almenna veiðiskap og þau skip sem þannig háttar til með að ófært er að senda þau á veiðar kannske daginn fyrir sjómannadag eða stilla inn á það að fara út að morgni eftir sjómannadaginn o.s.frv. Þetta ætti að vera hægt að lagfæra. Ég mæli með því að leitað sé leiða til að koma þessari reglu á. Ég á sæti í þeirri nefnd ásamt flm. sem um þetta mun fjalla. Ég skal leggja því máli lið að við reynum að finna leiðir til þess að þessu sjálfsagða hagsmunamáli sjómanna sé hrundið í framkvæmd.



Virðulegi forseti. Ég mun, eins og þeir Vestlendingar, styðja þetta frv. og tel reyndar sjálfsagt að sjómönnum verði tryggðir kannske fleiri frídagar en þessi eini. Það er a.m.k. alveg sjálfsagt að þessi frídagur, sem þeir hafa valið sér og búnir að hafa í líkast til 50 ár, sé viðurkenndur. Ætli það hafi ekki verið 1936 eða um það leyti sem sjómannadagur er fyrst haldinn hátíðlegur, en allt þetta tímabil hefur ekki fengist viðurkennt af löggjafanum eða útgerðaraðilum að þessi dagur væri bundinn frídagur sjómanna. En ég bendi flm. á og nefndinni að það er trúlegt að ekki sé hægt að staðfesta lagagreinina eins og hún er til að tryggja að hinn raunverulegi sjómannadagur verði lögskipaður frídagur vegna þess að upp á fyrstu helgina í júní ber stundum hvítasunnudag og þá hefur sjómannadagurinn verið næstu helgi þar á eftir. Þetta fellur ekki saman þannig að það þarf að taka fram í lagatextanum að þegar þessi dagur kemur upp á hvítasunnudag sé það næsti sunnudagur á eftir. Eins og ég sagði áðan teldi ég að það ætti, a.m.k. nú um stundir, að tryggja að sjómenn hefðu fleiri lögskipaða frídaga en þennan. Á meðan við skömmtum sjómönnum ákveðið aflamagn til að sækja í sjóinn væri eðlilegt að það væru lögskipaðir frídagar fyrir þessa stétt manna, frídagar sem almenningur í landi telur sjálfsagða, eins og hvítasunna, eins og páskar, eins og 1. maí. Það er nú talið sjálfsagt að sjómenn stundi sjóróðra á þessum dögum og jafnvel jóladaginn sjálfan. Það eru hvergi lög fyrir því að íslenskir sjómenn skuli halda hátíðlegan jóladaginn. Ég vil vekja athygli á í sambandi við þetta sjálfsagða mál að það er mjög athugandi og við ættum að líta á það, a.m.k. ef svipuð lagasetning um fiskverðsstjórn og nú er í gildi kemur inn á hv. Alþingi eftir tvö ár, þó að við sem nú sitjum hér verðum ekki hér, að það verði bundnir frídagar í tengslum við aflastjórnina.



Virðulegi forseti. Það er reynsla mín af sjómönnum að þeir vilji ekki láta afmarka of mikið það svigrúm sem þeir hafa til veiða, hvorki með lagasetningu með né á móti um skipun frídaga. Ég segi þetta í tilefni af ræðu hv. síðasta ræðumanns. Það hentar sums staðar við landið t.d. að hafa frí um páska, en á öðrum stöðum ekki. Þetta fer mjög eftir því hvernig fiskur gengur og fiskur veiðist. Þarna á ekki saman í rauninni þegar nefnd eru slík dæmi. Hitt er annað að það mál sem hv. málshefjandi fjallaði um er mjög mikilvægt mál og ég vil taka undir það í alla staði. Það er auðvitað ekki sanngjarnt á neinn hátt að sjómenn skuli ekki hafa löggiltan frídag á sjómannadaginn. Ég vil taka undir það. Það eru auðvitað ákveðin framkvæmdaratriði sem þarf að hnýta upp í þessu sambandi. Eins og hér hefur komið fram má sérstaklega benda á kaupskipaflotann. Þar horfir allt öðruvísi við og illt að skipuleggja slíkt. En víst eru farmenn sjómenn. Þarna er atriði sem þarf auðvitað að fjalla um. Það má benda á það einnig í sambandi við þá vinnu sem mun fara fram í hv. nefnd sem tekur við málinu að það er ekki aðeins hvítasunna sem getur stangast á við hinn hefðbundna dag sjómanna heldur einnig kosningadagur. Miðað við þær reglur sem nú gilda getur slíkt komið fyrir tvisvar, þrisvar á öld. Þarna þarf einnig að stilla dæminu upp þannig að það sé á hreinu hvenær sjómannadagur er miðað við tungl og annað sem ástæða þykir að taka tillit til. En þetta er gott mál og ég vil taka undir það að unnið sé að því að ná þar höfn sem flm. leggja til



Virðulegi forseti. Varðandi þá ábendingu, sem fram kom hjá hv. 4. þm. Vesturl., þá er hún auðvitað rétt. Það ber að taka tillit til þess að þannig getur æxlast að fyrsti sunnudagur í júní sé hvítasunnudagur. Mér er ekki alveg ljóst hvort ábending hv. 3. þm. Suðurl. um kosningadag hefur nokkuð að segja í þessu sambandi. Ég held að það sé kannske minna. En allt kemur þetta til athugunar í nefnd. En ég vildi aðeins þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað, góðar undirtektir. Mér sýnist að þær undirtektir sem málið fær við 1. umr. ættu að tryggja framgang þess með nokkuð fljótum og öruggum hætti í gegnum þessa hv. deild þegar sú nefnd, sem málið fær til skoðunar, hefur lokið sínum störfum.