Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þann 26. apríl 1990 var eftirfarandi þál. samþykkt á Alþingi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því að dregið verði verulega úr því ofbeldi sem börnum og öðrum er sýnt í sjónvarpi, kvikmyndum og á myndböndum og gerðar verði nauðsynlegar kannanir í þessu skyni.`` Á þessum tíma var umræða um ofbeldi í myndmiðlum á byrjunarstigi, hér á landi a.m.k., en ég held að ég þurfi ekki að tíunda það nákvæmlega hversu mjög það hefur verið í umræðu núna að undanförnu, bæði hér á landi og erlendis. Það hefur borið á vaxandi ofbeldi meðal barna og ungmenna og hryggileg dæmi bæði hér á landi og í öðrum löndum hafa dregið mjög athyglina að því hve hægt er beinlínis að rekja ofbeldi, ofbeldisaðferðir og annað slíkt til þess sjónvarps- og myndbandaefnis sem á boðstólum er. Ég vil einnig vekja athygli á því að mjög árangursríkt átak gegn einelti sem gert var í Noregi fyrir allmörgum árum skilaði sér mjög vel en nú er svo komið að það er fallið í sama farið aftur og jafnvel hefur versnað og samkvæmt nýjum skýrslum er talið að ein helsta ástæða þess að sótt hefur í verra far aftur sé sú að ofbeldi í myndmiðlum hefur farið mjög vaxandi, verið aðgengilegra fyrir börn og unglinga og einnig að vídeóefni mjög ofbeldisfullt hefur verið á boðstólum þannig að hér er bæði um sjónvarp og myndbönd að ræða. Ég held að það sé að verða nokkur hugarfarsbreyting og það má rekja þá umræðu m.a. til Bandaríkjanna þar sem megnið af þessu ofbeldisefni á uppruna sinn meira og minna. Menn eru farnir að doka við og hugsa hvort ekki sé nóg komið og hvort það sé ekki þörf á aðgerðum. Við bárum gæfu til þess fyrir liðlega þremur árum síðan hér á Íslandi að samþykkja tillögu um að dregið verði verulega úr ofbeldi í myndmiðlum og því hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra á hvern hátt ályktun Alþingis hefur verið framfylgt. Ég hygg að það sé fróðlegt fyrir alla hér að vita hvað hefur verið gert og hvort það hefur borið einhvern árangur.

Hæstv. forseti. Þál. sem vísað er til í fsp. hefur verið lesin hér af hv. fyrirspyrjanda og síðan er spurt á hvern hátt ályktun Alþingis frá 26. apríl 1990 um að draga úr ofbeldi í myndmiðlum hafi verið framfylgt. Mikilvægasta aðgerðin sem tengist efni þál. er endurskoðun laga nr. 33/1983, um bann við ofbeldiskvikmyndum. Að þeirri endurskoðun hefur verið unnið um alllangt skeið og verkið er nú á lokastigi. Drög að frv. og greinargerð liggja fyrir og ég vænti þess að unnt verði að leggja málið fyrir Alþingi fljótlega eftir áramót. Nefndin sem vann að endurskoðun laganna hafði í starfi sínu m.a. hliðsjón af þál. þeirri sem hér var nefnd. Það er ekki tímabært að rekja efnisatriði væntanlegs frv. en það er stefnt að því að ný löggjöf verði heildstæður og traustur starfsgrundvöllur fyrir kvikmyndaeftirlitið. Það er að sjálfsögðu öllum ljóst að þótt sett séu skýr ákvæði um bann við ofbeldiskvikmyndum og þótt bærilega takist að framfylgja slíku banni, sem er þó engan veginn vandkvæðalaust, er ekki þar með búið að reisa skorður við birtingu hvers konar ofbeldis í myndmiðlum og þá sérstaklega í sjónvarpi. Fáum mun koma til hugar að unnt sé að setja með stjórnvaldsboði þess háttar fyrirmæli um inntak frétta og fræðsluefnis í sjónvarpi að ofbeldi beri þar ekki fyrir augu áhorfenda. Sjálfsagt er þó að draga úr ofbeldi í myndmiðlum en því má ekki gleyma að til þess að draga úr ofbeldi þarf að vinna á mörgum vígstöðum samtímis. Þar fléttast margir þættir saman, svo sem aðbúnaður barna og uppeldishættir. Í greinargerð frá menntmrn. haustið 1990 var skýrt frá því að ráðuneytið hefði í tilefni af umræddri þál. leitað til Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands um tillögugerð og kostnaðaráætlun um víðtæka könnun á útbreiðslu ofbeldis í myndmiðlum. Í slíka könnun hefur ekki enn verið ráðist á vegum ráðuneytisins en ég tel fulla ástæðu til að athuga að nýju möguleika á að til hennar verði efnt, ekki síst væri mikilsvert að fá trausta athugun á því hver þróunin er á þessu sviði, bæði að því er varðar eðli og umfang þess ofbeldisefnis sem sýnt er í helstu myndmiðlum. Það málefni sem við erum hér að ræða, ofbeldi í myndmiðlum og áhrif þess, ekki síst á unga áhorfendur, er svo sem kunnugt er ofarlega á baugi víða um lönd um þessar mundir eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Þannig hefur töluverð umræða átt sér stað í Bandaríkjunum auk þess sem talsvert hefur verið rannsakað þar í þeim efnum. Nýlega ákvað fjölmiðlaráðherra Frakklands að beita sér fyrir alþjóðlegum reglum til þess að stemma stigu við ofbeldi í sjónvarpi. Á fundi norrænna menningarmálaráðherra í Stokkhólmi í vikunni sem leið kom fram að þessi vandamál og viðbrögð við þeim eru til umfjöllunar með ýmsum hætti á Norðurlöndum. Í niðurstöðum athugunar sem nýlega fór fram á vegum norrænu forsætisráðherranna á hindrunum í vegi greiðra samskipta Norðurlandabúa er bent á að mismunandi aldursmörk sem gilda um aðgang barna að kvikmyndum í kvikmyndahúsum á Norðurlöndum torveldi dreifingu barna- og unglingamyndanna milli landanna. Það er lagt til að reglur um þessi efni verði samræmdar og komið á gagnkvæmri viðurkenningu á skoðunarniðurstöðu milli landanna. Þessar tillögur verða nú athugaðar á vegum menningamrálaráðherranna og teknar fyrir á næsta fundi þeirra. Ráðherrarnir létu í ljós áhyggjur á því ofbeldi sem birst hefur í fréttum af raunverulegum atburðum. Þá vil ég geta þess að viðræður eiga sér nú stað milli menntmrn. og könnunarfyrirtækisins Viðhorfs hf. um athugun á ofbeldi í myndmiðlum. Ákvörðun um hversu nákvæma innihalds- og tíðnigreiningu yrði að ræða mun liggja fyrir að þeim viðræðum loknum nú á allra næstu dögum væntanlega. Greining á fréttaflutningi með tilliti til ofbeldis yrði væntanlega einn þáttur í slíkri innihaldsgreiningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Það er löngu tímabært að skoða það hvaða áhrif ofbeldi í myndmiðlum yfirleitt, ekki hvað síst í sjónvarpi og þær myndir sem börn geta tekið og horft á heima hjá sér, hafi. Ég geri ráð fyrir að flestir muni eftir því máli sem hér hefur oft verið í fjölmiðlum um tvo drengi á Englandi sem misþyrmdu þriggja ára dreng. Hann lést af þeim misþyrmingum og það kom í ljós að atburðarásin í kringum það mál var alveg óhugnanlega lík því sem gerðist í ákveðinni kvikmynd sem annar drengurinn hafði iðulega horft á. Ég tel því að það sé mikil nauðsyn á því að vinna skipulega að því að banna slíkar myndir sem víðast og að fyrirbyggja á einhvern hátt að börn hafi aðgang að þeim.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. greið svör og ég fagna því að nú er í farvatningu frv. og ég vona að það verði lagt fram sem fyrst og hljóti hér greiða framgöngu. Ég hef vissulega ekki séð það efnislega en ég geri ráð fyrir því að það muni vera bæði skoðað hér með opnum hug eins og þessi tillaga á sínum tíma og að menn taki einnig tillit til þeirrar umræðu sem síðan hefur verið og þeirra óvefengjanlegu vísbendinga sem hafa komið fram um það að ofbeldi í myndmiðlum hafi veruleg áhrif. Ég tek hins vegar undir það með hæstv. ráðherra að það er ekki nóg að draga úr ofbeldi í myndmiðlum þó að gott sé því það verður að hyggja að öllum aðbúnaði barna. Það er að sjálfsögðu ekki einangrað mál en þarna hefur a.m.k. verið bent á svo miklar vísbendingar um að ofbeldi í myndmiðlum hafi sérstaklega slæm áhrif á ofbeldi í samfélaginu, einkum á meðal barna og unglinga. Þetta eru óharðnaðir einstaklingar sem eru áhrifagjarnir og hafa e.t.v. ekki að miklu að snúa sér öðru heldur en vídeókvikmyndum og þessum gerviheimi sem þar er boðið upp á. Ég held að það verði að hyggja sérstaklega að þessu án þess að gera minni kröfur um góðan aðbúnað barna og fjölskyldna þeirra almennt, bæði heimila og skóla. Fundarhlé. --- 15:59