Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. 8. mars s. l. sendi fjármála- og áætlanadeild menntmrn. frá sér bréf, sem fól í sér svo hljóðandi tilkynningu: „Samkomulag hefur orðið um að láta reglur skólaársins 1971–1972 fyrir umsjónar- og eftirlitsstörf í heimavistarskólum á skyldunámsstigi gilda einnig skólaárið 1972–1973.“ Þeim mönnum, sem þarna áttu hvað mestra hagsmuna að gæta, þ. e. a. s. kennurum og skólastjórum umræddra heimavistarskóla, kom þetta bréf nokkuð svo spánskt fyrir sjónir. Hálfu ári áður, þ. e. a. s. í sept. 1972, hafði fulltrúi þeirra setið tvo fundi, sem menntmrn. efndi til um þetta mál. Þessi fulltrúi hafði þar lagt til, að reglum vegna þessara starfa yrði breytt, svo að næmi, að ég hygg, hækkun um 22%. Síðan hafði hann aldrei verið til kvaddur að fjalla um málið. Bréf þetta var einnig einkennilegt að því leyti, að það var ekki sent fyrr en langt var liðið á skólatímann og fól þess vegna í sér reglur fyrir störf, sem viðkomandi skólastjórar og kennarar höfðu þá þegar innt af hendi að mestu. Þessum mönnum, viðkomandi skólastjórum og kennurum, finnst þetta dálítið einkennileg vinnubrögð, og það er fyrir tilmæli nokkurra manna í þeirra hópi, sem ég hef leyft mér að beina til hæstv. menntmrh. á þskj. 10 svo hljóðandi fsp.: „Hverjir fjölluðu um það samkomulag, sem í bréfi menntmrn. til skólastjóra, dags. 8. mars 1973, segir, að orðið hafi um að láta reglur skólaársins 1971–1972 fyrir umsjónar- og eftirlitsstörf í heimavistarskólum á skyldunámsstigi gilda einnig fyrir skólaárið 1972–1973“?

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 5. þm. Vesturl. er á . þessa leið : Menntmrn. er ekki aðili að samningum um gæsluþóknun í heimavistarskólum. Þegar samningum þessum hafði verið sagt upp og ekkert miðaði í átt til nýrra samninga, boðaði ráðuneytisstjóri menntmrn., Birgir Thorlacius, aðila til fundar í rn. 3. nóv. 1971, og sátu þann fund fulltrúi frá fjmrn., frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, frá Sambandi ísl. barnakennara og Landssambandi framhaldsskólakennara. Um þrjá samninga var að ræða vegna gæslukostnaðarins: fyrir héraðsskóla, fyrir skyldunámsskóla og fyrir húsmæðraskóla, og var sá síðastnefndi hinn eini af þessum samningum, sem ekki hafði verið sagt upp. Niðurstaða fundarins varð sú, að ráðuneytisstjórinn lagði áherslu á, að samningar um gæslulaunin hæfust þegar í stað og í fullri alvöru. Voru fulltrúar beggja aðila, fjmrn. og kennarasamtakanna, áhugasamir um það. Kom fram á fundinum, að eðlilegt væri, að Samband ísl. sveitarfélaga og menntmrn. fylgdust með þessum samningum, en hvorugur þessara aðila er samningsaðili, þótt niðurstaða slíkra samninga varði báða mjög miklu. Skömmu eftir þennan fund hófust samningar um gæslustörfin, og var samkomulag undirritað 16. mars 1972. Um samninginn 1972 var fullt samkomulag milli aðila og jafnframt um, að hann skyldi endurskoðaður. Í framhaldi af þessu samkomulagi, sem gert var 16. mars 1972, eins og áður segir, var komið á fót samstarfsnefnd um málið með fulltrúum frá fjmrn., Landssambandi framhaldsskólakennara, Sambandi ísl. barnakennara, Sambandi ísl. sveitarfélaga og menntmrn. Fyrir 8. mars 1973 tjáði fjmrn., launadeild þess, menntmrn., fjármála- og áætlanadeild þess, að samkomulag væri um að láta reglurnar frá 16, mars 1972 um greiðslur fyrir gæslu gilda fyrir skólaárið 1972–1973. Fjármáladeild menntmrn. hafði símasamband við samningsaðila: fjmrn., Þorstein Geirsson, Samband ísl. barnakennara, Svavar Helgason, Landssamband framhaldsskólakennara, Ólaf S. Ólafsson, og skýrði þeim frá, að menntmrn. mundi senda bréf til allra heimavistarskóla á skyldunámsstigi og tilkynna þeim um framlengingu á gildi greiðslureglnanna frá 1972, að því er varðaði veturinn 1972–1973, og jafnframt var borin undir þá túlkun á nokkrum atriðum greiðslureglnanna, og gerði enginn aðilanna aths. Síðan sendi rn. bréf um þetta efni, dags. 8. mars 1973. Það, sem felst í samkomulaginu frá 1972, sem endurnýjað var fyrir veturinn 1972–1973, er í aðalatriðum þetta: Þetta eru reglur um greiðslur fyrir umsjónar- og eftirlitsstörf í heimavistarskólum á skyldunámsstigi, settar af fjmrn, fyrir hönd ríkissjóðs með samþykki Sambands ísl. barnakennara og Landssambands framhaldsskólakennara, að höfðu samráði við menntmrn. og Samband ísl. sveitarfélaga, eins og segir í 1. gr. nefndra reglna. Reglurnar sjálfar eru í 6 tölusettum liðum. 1. liður fjallar um, með hvaða hætti þær eru settar, sbr. það, sem ég sagði hér að framan. 2. og 3. liður tiltaka, hver skuli vera hámarksgreiðsla úr ríkissjóði. 4. liður tilgreinir, með hvaða hætti umsjónartímar skulu ákveðnir. 5. liður kveður á um þau launakjör, sem hlutaðeigandi kennarar skulu njóta við gæslustörfin. 6. liður fjallar um, hver skuli inna greiðslur af hendi til umsjónarfólks og eftir hvaða reglum ríkissjóður endurgreiðir þær. Fulltrúar kennarasamtakanna voru samþykkir kjaraatriðum 5. liðar. Fulltrúi Landssambands framhaldsskólakennara vildi ekki hafa afskipti af öðrum þáttum. Fulltrúi Sambands ísl. barnakennara, sem var valinn úr hópi skólastjóra heimavistarskólanna, lagði fram brtt. við 2. tölul. Fól hún í sér hækkun á hámarksgreiðslum úr ríkissjóði, einkum að því er varðar skóla af stærðinni 10-40 nemendur í heimavist, en lækkun á hámarki til skóla með 70 nemendur og yfir. Fjmrn. hafnaði þessari till. Samstarfsnefndin í þessu máli mun halda áfram störfum að endurskoðun reglnanna um greiðslur fyrir umsjónar- og eftirlitsstörf í heimavistarskólum á skyldunámsstigi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að þarna hafi átt sér stað mjög óvenjuleg vinnubrögð að því er varðar afgreiðslu kjaramála. Hinn raunverulegi fulltrúi, sem viðkomandi kennarar og skólastjórar tilnefna, er ekki hafður með í ráðum, þegar reglurnar eru settar. Það er ekki um að ræða af hans hálfu nema þátttöku í þeim tveim fundum, sem ég nefndi, að hann hefði sefið í sept. í fyrra. Það, sem hér gerist, er, að það er hringt í síma, að því virðist, á milli rn., og niðurstaðan verður sú að framlengja þetta, og síðan er hringt til Sambands ísl. barnakennara, sem þarna eiga fyrst og fremst hlut að máli, og þetta er borið undir mann, sem svarar í síma, og sá maður virðist ekki gera aths. Það liggur fyrir eftir sem áður, að raunverulega hefur ekki verið um að ræða formlega þátttöku í þessu samkomulagi eða undirbúningi þessa samkomulags af hálfu þeirra kennara, sem þarna eiga helst hagsmuna að gæta. Hitt stendur líka óhaggað, að þessir kennarar og skólastjórar fá ekkert að vita um, eftir hvaða reglum þeir hafa verið að vinna um veturinn, fyrr en undir vor, þegar er að ljúka þeirra starfstíma í marsmánuði. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja núna, hvort þeim beri að líta svo á, að þessar sömu reglur skuli enn í gildi í vetur. Nú er að hefjast nýtt skólaár. Þeir eru þegar farnir að vinna eftir þeim reglum, sem kunna að gilda, en þeim er hins vegar ekki ljóst, hvaða reglur gilda. Og ef þessar reglur eiga að gilda áfram, sem framlengdar voru í marsmánuði s. l., þá held ég, að ég geti tekið það fram fyrir hönd þeirra hér, að þeir eru síður en svo ánægðir með þær reglur.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Eins og ég taldi, að kæmi fram í svari mínu við fsp., er unnið að endurskoðun greiðslureglnanna og við það miðað, að þær breytingar, sem samkomulag kann að nást um, gildi fyrir það skólaár, sem nú er að hefjast. Og ég get fullvissað hv. þm. um, að mér er síst minna áhugamál en honum, að þær reglur liggi fyrir sem allra fyrst.



Herra forseti. Hér er hreyft afskaplega merkilegu máli af hv. 5. þm. Vesturl., og það er framkoma hæstv. núv. ríkisstj. til starfsmanna sinna. Eins og fram kom hjá þessum hv. þm., er hér verið að fjalla um einn hóp opinberra starfsmanna, þar sem launin virðast ákveðin, án þess að nokkur formleg þátttaka sé höfð uppi af hálfu launþega, og launin þar að auki ákveðin eftir á. Ég held, að það sé óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh., hvort það séu fleiri ríkisstarfsmenn, sem eru ráðnir með þessum hætti hjá ríkinu, að launin séu ákveðin eftir á og án þess að nokkur formleg þátttaka sé höfð uppi af þeirra hálfu um laun þeirra og kjör. Ég held, að það sé líka rétt að spyrja hæstv. fjmrh., hvort það er rétt, sem haldið hefur verið fram af stjórnarmönnum í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, að menn séu ráðnir hér með kjörum Verzlunarmannafélags Reykjavíkur til ríkisins, þar sem samningar opinberra starfsmanna þykja of góðir, til þess að hægt sé að ráða menn eftir þeim. En það hefur komið fram sú gagnrýni af hálfu stjórnarmanna í BSRB, að ríkisstj. hafi nú uppi viðbrögð til að reyna að komast hjá því að ráða menn með þeim réttindum, sem lög um opinbera starfsmenn heimila.

Fyrirspyrjandi (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Á þskj. 30 hef ég leyft mér að flytja svo hljóð'andi fsp. til hæstv. samgrh.: „Hvað liður framkvæmd þál. frá 6. apríl s. l. um ítarlega könnun á notagildi sjálfvirkra viðvörunarkerfa á hraðbrautum?“ Bifreiðastjóri, sem fór um Hellisheiði nú um síðustu helgi, taldi ástandið líkast því, að óvinaher hefði gert skyndiárás á þá miklu umferðaræð. Þar hafði þá myndast skyndileg hálka, og þar lágu þrjár bifreiðar á hvolfi og allmargar í ýmiss konar ástandi úti í vegarköntum eða móum. Sem betur fer urðu ekki veruleg slys á fólki í þetta sinn. En sjáanlegt er, að nýju hraðbrautirnar okkar eru viðsjárverðar í hálku og því full ástæða til þess að gera allt, sem unnt er, til þess að vara sem gleggst við henni. Kostnaður vegna þeirra umferðaróhappa, sem af hálku stafa, er gífurlegur árlega, auk þess sem vitað er, að líkamsmeiðingar og dauða leiðir gjarnan af hálkunni. Slíkt verður ekki auðveldlega metið til fjár. En augljóst er, að þótt ráðstafanir þær, sem gera þarf, séu kostnaðarsamar, þá mun sá kostnaður fljótt endurgreiðast, ef viðvörunarkerfin verða til þess að fækka slysum. Þess vegna hef ég hug á því að fá upplýsingar um það frá hæstv. samgrh., hvað gert hefur verið til þess að kanna notagildi þeirra kerfa, sem möguleikar eru á að fá.



Herra forseti. Sú fsp., sem beint er til mín varðandi það mál, sem hv. 3. þm. Reykn. reifaði, er svo hljóðandi: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 6. apríl um ítarlega könnun á notagildi sjálfvirkra hálkuviðvörunarkerfa á hraðbrautir?“ Með bréfi, dags 28. júní s. l., var Vegagerð ríkisins falið að annast þá könnun, sem fsp. greinir frá. Þar sem hér er í flestum tilvikum um flókinn rafmagns- og fjarskiptaútbúnað að ræða, fékk Vegagerðin verkfræðifyrirtækið Rafagnatækni í lið með sér til þess að annast þessa könnun. Könnunin hefur til þessa einkum beinst að eftirfarandi: l. Söfnun upplýsinga frá nágrannalöndum um framkvæmdir af þessu tagi á þjóðvegum og götum. 2. Gagnasöfnun úr erlendum tímaritum. 3. Söfnun upplýsinga um tækjabúnað frá framleiðendum. 4. Athugun á skýrslum lögreglu um óhöpp á hraðbrautum, sem stafa af hálku. 5. Könnun á sambandi milli veðurfars og ísingar á vegum í samvinnu við Veðurstofu Íslands. Stefnt er að því, að 1. des. n. k. liggi fyrir skýrsla yfir þessar athuganir. Að henni lokinni verður kannað, hvort eitthvert eða hvaða ísvarnakerfi kunni að hæfa hér á landi og hvað það kosti. Að þeirri athugun lokinni mun Vegagerðin skila lokaskýrslu um málið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svör hans. Mér er ljóst, að það tekur tíma af afla slíkra upplýsinga sem þessara. Mér er þó kunnugt um, að hér á landi er fyrirtæki ungra tæknifræðinga, Iðntækni h/f, sem hefur undanfarin ár leyst ýmis vandamál á þessum sviðum, og þessir menn hafa verulegan áhuga á því að taka þetta mál til meðferðar. Þeir telja, að fært sé án verulegs kostnaðar að setja upp staura með rafeindaútbúnaði, er mæli hita- og rakastig á vegum, og að þetta kerfi þurfi alls ekki að vera dýrt í notkun. Mér er hins vegar ljóst, að þessir menn munu þurfa einhverja aðstoð, einhvern styrk til sinna starfa, en þeir telja, að án mikils fyrirvara séu þeir reiðubúnir til þess að gera tilraunir með nokkra staura á viðkvæmustu blettunum til þess að fá að sjá, hvort þessi kerfi verki ekki hér á landi eins og til stendur. Ég veit reyndar, að þessir menn hafa sett sig í samband við Vegagerð ríkisins, og vona, að þessu máli verði hraðað, svo sem unnt er.



Herra forseti. Eins og fram kom í svari mínu, hefur Vegagerð ríkisins leitað samvinnu við sérfræðifirma, og ég er slíkur leikmaður, að ég treysti mér ekki til að dæma um það, hvort eitthvert annað fyrirtæki hefði verið enn þá hæfara. En ég vona, að það fyrirtæki, sem Vegagerðin valdi sér til samstarfs, komi að sömu notum og það fyrirtæki, sem hv. 3. þm. Reykn. nefndi. En ég get aðeins ítrekað það og fullvissað hv. fyrirspyrjanda um það, að þetta mál verður ekki tafið á nokkurn hátt. Það verður reynt að hraða því eftir föngum, þegar þær upplýsingar liggja fyrir, sem leitað er eftir, og svör við spurningum, sem könnunin beinist að.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Hafist var handa um að koma hér á rekstri sjónvarps hlutfallslega snemma, t. d. miðað við nágrannalönd okkar. Sjónvarpið náði í upphafi til verulega stórs hluta þjóðarinnar. Nefndar voru háar hundraðshlutatölur yfir, hve margir þegar nytu útsendinga þess. Þetta gekk fljótt og vel og var sjónvarpinu komið upp með tiltölulega litlum kostnaði, a. m. k. reiknað á þann fjölda íbúa, sem þegar naut þess. Þegar var svo hafist handa um að dreifa sjónvarpinu um landið, og það gekk einnig allfljótt og vel og framar öllum vonum, miðað við okkar stóra og fjöllótta land. Hundraðshluti þeirra, sem í náðinni voru, hækkaði, og nefndar voru háar tölur um það, að nú hefðu 90% þjóðarinnar eða meira sjónvarp til að horfa á. Tekjustofnarnir, sem undir þessu stóðu, voru innflutningsgjöld af sjónvarpstækjum. Sá tekjustofn hlaut eðli sínu samkv. að rýrna, jafnótt og sjónvarpið dreifðist um landið. En þetta var í upphafi allt saman gott og blessað. Og enn betra var það, að sjónvarpið íslenska reyndist mikill fjölmiðill, oft menningartæki á marga lund og gott til afþreyingar þeim, sem ekki höfðu öðru að sinna, og þó sérlega þeim, sem ekki höfðu á öðru völ. svo sem öldnum og sjúkum. En hvað þá um hina, sem ekki fengu sjónvarpið, þó að þeir væru fáir? Og hvað nú, þegar tekjulindin fer ört þverrandi og er kannske nærri þornuð? Er það ekki mannréttindamál, að þjóðin láti þá ekki biða lengur í óvissunni, a. m. k. ekki í algerri óvissu um það, hvort og hvenær þeir fái þetta til sín. Það er tæplega sæmandi í félagslega þenkjandi þjóðfélagi að fara nú að reikna út, hvað það kostar á hvern íbúa fyrir þá síðustu, sem fá þetta til sín. Um þetta mál hafa þegar verið fluttar hér á hv. Alþ. tvær þáltill., á þskj. 13 og 19, og farið fram um þær umr., en ég hygg, að hæstv. menntmrh. hafi þá ekki verið viðstaddur. Það er í ljósi þess, sem ég hef nú sagt, sem ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 14 eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „1. Hvað hefur miðað með dreifingu sjónvarps á yfirstandandi ári? 2. Hver hafa orðið aðflutningsgjöld af innflutningi sjónvarpstækja síðustu 5 ár, og hvað er áætlað, að þau verði á yfirstandandi ári og því næsta? 3. Eru áform um aðrar tekjuöflunarleiðir, til þess að unnt verði að ljúka dreifingu sjónvarps til allra landsmanna innan eðlilega langs tíma?“

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Svarið við 1. lið fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. er svo hljóðandi: Samkv. upplýsingum Ríkisútvarpsins hafa framkvæmdir við dreifikerfi sjónvarps takmarkast í ár við að ljúka við áður ákveðin verkefni, svo sem sjónvarpsstöðvar á Djúpavogi og Húsavíkurfjalli. Enn fremur var haldið áfram byggingarframkvæmdum, smærri í sniðum, á þessum stöðum: Víðidal og Vatnsdal í Húnavatnssýslu, Sandafelli í Dýrafirði, Fljótsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu, Auðbjargarstaðabrekku í Kelduhverfi, Skáneyjarbungu í Borgarfirði, á Botnsheiði milli Súgandafjarðar og Ísafjarðar og á Suðureyri sjálfri. Varavélar voru settar í stöðvarnar á Blönduósi og á Fosshóli við Goðafoss. Svarið við 2. lið fsp. er það, að samkv. upplýsingum Ríkisútvarpsins hafa aðflutningsgjöld af innfluttum sjónvarpstækjum síðustu 5 ár verið þessi: Árið 1968 56 725 466 kr. Árið 1969 51 418 577 kr. Árið 1970 35 770 286 kr. Árið 1971 24 043 244 kr. Árið 1972 24 661 070 kr. Á árinu 1973 áætlar Ríkisútvarpið, að gjöldin nemi 20 millj. kr., og á árinu 1974 24 millj. 3. lið fsp. er því að svara, að ekki eru uppi áform af hálfu stjórnvalda um aðrar tekjuöflunarleiðir vegna dreifingar á sjónvarpi.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir greið svör. Ég vil aðeins bæta því við, að í ljósi þess, sem fram hefur komið, þverra þessar tekjulindir, og það er kannske helst, að það ætti að harma það, að ekki skyldi fyrr hafa verið tekið til athugunar, hvernig mætti bæta það upp. Vil ég láta í ljós þá von, að það finnist nú leiðir til að ljúka þessu átaki, sem ekki mun vera óskaplega stórt.



Herra forseti. Ég beini því til hæstv. menntmrh., að það sé aðkallandi að íhuga þetta mál, og getur ekki lengi staðið svo, að stjórnvöld hafi engin áform um að reyna að afla frekari tekna til dreifingar sjónvarps. Það verkefni, sem spurt er um í dag, að koma sjónvarpi til þeirra, sem ekki hafa það enn, er aðeins einn hluti af verkefninu dreifing sjónvarps. Það er almennt talið, að sjónvarpsstöðvar hafi að endingartíma 7, 8 eða 9 ár, og þær elstu, sem þjóna mesta þéttbýli hér á landi, eru nú orðnar 7 ára gamlar og fara að bila í vaxandi mæli, ef marka má eftir reynslu, svo að það má búast við verulegum kostnaði við endurnýjun á dýrast.a hluta kerfisins alveg á næstunni. Þar að auki vil ég benda á, að dreifingarkerfi sjónvarps á Íslandi er allt einfalt, en í öðrum löndum er ekki talið ráðlegt að hafa a. m. k. meginþætti dreifingarkerfisins einfalda, heldur tvöfalda, þ. e. a. s. það eru tvær sendistöðvar hafðar hlið við hlið, þar sem varastöðin fer af sjálfu sér í gang, ef sú, sem notuð er, bilar. Öryggisleysið er því ákaflega mikið og getur valdið mjög miklum kostnaði á næstu árum. Ég vil beina því til hæstv. ráðh., að þetta mál þarfnast vandlegrar íhugunar og athugunar.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Um alllangt skeið hefur verið rætt um nauðsyn þess, að stofnað yrði til framhaldsnáms við háskólann fyrir hjúkrunarfólk. Fyrstu framkvæmdir í þessum efnum munu vera þær, að 6. nóv. 1970 skipaði þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sérstaka n. til að skila áliti um þetta mál. Sú n. skilaði áliti á síðari hluta ársins 1971, og finnst mér rétt að lesa hér upp samandregnar niðurstöður nefndarinnar: „1) N. hefur orðið sammála um, að mjög nauðsynlegt sé að koma á fót hjúkrunarmenntun á háskólastigi hérlendis, þar sem hjúkrun er sérgrein, sem krefst forustu háskólamenntaðra einstaklinga. 2) Starf lækna og annarra samstarfshópa hjúkrunarstéttarinnar er í grundvallaratriðum svo háð hæfni þeirra einstaklinga, er skipuleggja, stjórna og annast hjúkrunarstörf, að heilbrigðisþjónusta þjóðfélagsins hefur ekki til frambúðar efni á að vera án þeirrar háskólagreinar, er að hjúkrun lýtur. 3) Hjúkrunarstéttin er fyrst og fremst kvennastétt, og til muna örðugra reynist fyrir konur en karla að sækja háskólanám erlendis vegna fjölskylduástæðna. 4) Íslenskar hjúkrunarkonur hafa orðið að leita framhaldsmenntunar erlendis, en slíkt verður æ erfiðara með hverju árinu sökum þess, hversu aðsókn heimamanna viðkomandi landa fer vaxandi í þá skóla, sem einna helst hafa verið sóttir af Íslendingum. Auk þess eru kröfur um stúdentsmenntun eða hliðstæða menntun að verða æ algengari sem inntökuskilyrði, en slíkan grundvöll skortir mikinn meiri hluta íslenskrar hjúkrunarstéttar í dag. 5) Duglegasta námsfólkið, sem lýkur menntaskólanámi, leitar því miður hlutfallslega of lítið inn á svið hjúkrunar, og mikilvægt atriði í framtíðinni er því, að reynt verði að laða þessa aðila að hjúkrunarnámi með ráðum og dáð. 6) Sé þjóðarhagur hafður í huga, virðist hæpið að kosta stórfé til háskólamenntunar annarra stétta umfram þjóðarþörf, á sama tíma og Háskóla Íslands væri synjað um fjárveitingu til nauðsynlegrar hjúkrunarmenntunar“ Það hefur svo gerst í framhaldi af þessu, að á s. l. hausti var stofnuð námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands, og er það að sjálfsögðu nauðsynleg ráðstöfun út af fyrir sig. En á henni er sá galli, að hún er aðeins opin fyrir stúdenta. Hjúkrunarkonur og annað hjúkrunarfólk hefur þar ekki aðgang. Þess vegna beini og þeirri fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvaða ráðstafanir hafa verið fyrirhugaðar til að tryggja hjúkrunarkonum framhaldsnám við Háskóla Íslands?“

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Fsp. hv. 4. þm. Reykv. er þessu til að svara: Áhugi hefur farið mjög vaxandi á því undanfarin ár að bæta menntunarskilyrði ýmissa starfsstétta á sviði heilbrigðisþjónustu, auk lækna, og þá ekki síst að skapa þeim möguleika til framhaldsnáms á háskólastigi. Í nóv. 1970 skipaði menntmrn. nefnd til að kanna möguleika á framhaldsmenntun hjúkrunarkvenna hér á landi á háskólastigi, og áttu sæti í n.: Þorbjörg Jónsdóttir skólastjóri Hjúkrunarskóla Íslands, form., Snorri Páll Snorrason dósent, tilnefndur af Háskóla Íslands, frú Marta Pétursdóttir form. Hjúkrunarfélags Íslands, tilnefnd af því félagi, Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri, tilnefndur af heilbr.- og trmrn., og frú Elín Eggerz Pétursdóttir hjúkrunarkona, skipuð án tilnefningar. N. skilaði áliti til menntmrn. í nóv. 1971, og var þar eindregið lagt til, að komið yrði á fót námsbraut í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands, er veitti möguleika á framhaldsnámi til undirbúnings ýmsum sérhæfðum störfum á sviði hjúkrunarmála. Nál. var strax og það barst rn., sent til umsóknar háskólaráði, heilbr.- og trmrn. og Hjúkrunarfélagi Íslands. Háskólaráð fól svo læknadeild að fjalla um málið, og starfaði síðan a. á vegum deildarinnar með fulltrúum frá Hjúkrunarfélagi Íslands að frekari athugun þess. Hinn 29. júní 1973 ritaði menntmrh. háskólarektor á þessa leið: „Eins og yður, herra háskólarektor, er kunnugt, hefur rn. bréflega og munnlega lýst áhuga sínum á því, að hafið verði framhaldsnám á háskólastigi fyrir hjúkrunarkonur, þ. e. þær, sem lokið hafa hjúkrunarnámi við Hjúkrunarskóla Íslands eða Nýja hjúkrunarskólann, ennfremur, að athugaðir verði möguleikar á því, að stúdentar eða aðrir með sambærilega menntun eigi kost á hjúkrunarnámi á háskólastigi í samstarfi við hjúkrunarskólana báða. Vill rn. enn minna á þetta mál og væntir, að háskólinn taki það til athugunar hið fyrsta í samstarfi við rn.“ Um svipað leyti lágu fyrir vinnutillögur frá framangreindri n. á vegum læknadeildar. Og hinn 12. júlí s. l. var svohljóðandi samþykkt gerð í háskólaráði: „Háskólaráð er meðmælt því, að námsbraut í hjúkrun verði komið á fót á vegum læknadeildar háskólans, að því tilskildu, að nægjanlegt fjármagn og húsrými verði tryggt nú þegar að mati háskólaráðs.“ Hinn 20. ágúst 1973 skipaði menntmrn. n. til að semja drög að reglugerðarákvæðum um nám í hjúkrunarfræðum á vegum læknadeildar Háskóla Íslands. Í n. eiga sæti: Ólafur Ólafsson landlæknir og Arinbjörn Kolbeinsson læknir, skipaðir skv. tilnefningu læknadeildar háskólans, Haraldur Ólafsson lektor, tilnefndur af háskólaráði, Ingibjörg R. Magnúsdóttir deildarstjóri, tilnefnd af heilbr.- og trmrn., María Pétursdóttir skólastjóri, tilnefnd af Hjúkrunarfélagi Íslands, Þorbjörg Jónsdóttir skólastjóri, skipuð í n. sem fulltrúi hjúkrunarskólanna, og Þórður Einarsson stjórnarráðsfulltrúi, form. nefndarinnar. Um svipað leyti og þessi n. hóf störf sín, kom hingað til lands sérfræðingur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í menntun hjúkrunarfólks, Dorothy Hall, og kom hún hingað að beiðni menntmrn. Sat hún nokkra fyrstu fundi n., kynnti sér menntunarmál hjúkrunarfólks hér á landi og sömuleiðis þörfina á sérmenntuðu starfsfólki innan heilbrigðisþjónustunnar. Skilaði hún skýrslu um niðurstöðurnar af athugunum sínum og mælir þar eindregið með því, að komið verði sem fyrst á fót námsbraut í hjúkrunarfræðum á vegum læknadeildar Háskóla Íslands. Raunar hafði ótvíræður áhugi þegar komið fram á skjótri stofnun slíkrar námsbrautar, bæði af hálfu rektors Háskóla Íslands og forráðamanna læknadeildar, þ. á m. núverandi deildarforseta, sem tekið hafði þátt í störfum n. og setið nokkra fundi hennar. Töldu þeir, að unnt væri að hefja kennslu í þessum fræðum á vegum háskólans nú þegar á þessum vetri, enda lágu þegar fyrir drög að námsskrá, sem fulltrúi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar hafði aðstoðað við að semja. Kom í ljós, að kennsla í sumum námsgreinum var þegar fyrir hendi á vegum læknadeildar, en auðvelt að skipuleggja nám í öðrum greinum, svo sem í félagsfræðum á vegum námsbrautar háskólans í almennum þjóðfélagsfræðum og í ýmsum greinum, sem kenndar eru á vegum heimspekideildar. Kennslu í almennri hjúkrun þyrfti að sækja til hjúkrunarskóla þeirra, sem fyrir eru. Lýstu þeir báðir sig reiðubúna til að taka þátt í því samstarfi við Háskóla Íslands. Hins vegar treystist Hjúkrunarskóli Íslands, þegar til kom, ekki til að láta í té slíka kennslu fyrr en eftir áramótin næstu, og mun Nýi hjúkrunarskólinn annast hana a. m. k. þangað til. Taldi háskólinn sig geta á þennan hátt tekið við rúmlega 20 nemendum í þetta nýja nám. Rn. vildi ekki að fengnum þessum forsendum hindra það eða tefja fyrir því, að slíkt nám gæti hafist á þessu háskólaári, og samþykkti því fyrir sitt leyti, að innritun til þessa náms færi fram. En samþykkið var gert með fyrirvara um endanlega stofnun þessarar námsbrautar á vegum læknadeildar Háskóla Íslands. Það var ljóst þegar í upphafi, að án breytinga á núgildandi háskólalögum gæti þessi innritun nú aðeins tekið til þeirra, sem hafa aflað sér réttinda til innritunar í Háskóla Íslands, þ. e. a. s. þeirra, sem lokið hafa stúdentsprófi. Jafnframt lá hins vegar fyrir, að mikil nauðsyn er á því að skapa möguleika á framhaldsnámi við háskólann fyrir þá, sem lokið hafa venjulegu hjúkrunarnámi. Á þetta hefur menntmrn. frá upphafi lagt áherslu. Í bréfi rn. 18. sept., s. l. til Háskóla Íslands, þar sem samþykkt var að hefta fyrrnefnda kennslu í hjúkrunarfræðum á vegum læknadeildar, var því einnig sérstaklega óskað eftir því, að af hálfu háskólans verði gerð athugun á því, með hverjum hætti unnt væri að veita þeim, sem lokið hafa venjulegu hjúkrunarnámi, aðgang að framhaldsnámi í hjúkrunarfræðum á háskólastigi, og yrði þeirri athugun hraðað. Jafnframt hefur n. þeirri, sem áður er getið, verið falið að vinna að þessum öðrum meginþætti þessa máls. Er þess að vænta, að innan skamms verði tilbúin drög að frv. um lagabreytingar varðandi námsbrautina í hjúkrunarfræðum, ásamt drögum að reglugerðarákvæðum um sama efni. Þess skal að lokum getið, að Rauði kross Íslands hefur sýnt þessu máli mikinn áhuga og samþykkti á síðasta þingi sínu að veita samtals 1½ millj. kr. til stofnunar námsbrautar í hjúkrunarfræðum á háskólastigi.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Mér skilst, að það, sem hefur valdið því, að hjúkrunarkonur eða hjúkrunarliðar fengu ekki strax aðgang að námsbrautinni við háskólann, hafi verið reglur eða lög Háskóla Íslands, og til þess að svo geti orðið, sé nauðsynlegt að breyta þessari löggjöf. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðh., að verið sé að vinna að því að undirbúa frv. um slíkar breytingar á háskólalögunum, og hann taldi líklegt, að till. um það efni mundu vera tilbúnar innan skamms. Ég legg áherslu á, að þessu verði hraðað, og alveg sérstaka áherslu á, að frv. um þetta efni verði afgr. á yfirstandandi þingi. Ef einhverjar tafir verða á því hjá háskólanum að undirbúa slíkt frv. og leggja það fram, þá geta að sjálfsögðu aðrir gert það hér á Alþingi. Ég trúi ekki öðru, þegar litið er á pallana í dag, en það muni vera hægt að fá stuðning þm. við slíkt mál.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það muni ekki skorta stuðning til þess á Alþingi að veita hjúkrunarkonum allan þann rétt, sem unnt er, einnig við Háskóla Íslands, og veit, að undir það munu allir taka. En mig langar til að spyrja hæstv, menntmrh., hvað hafi verið gert til þess að koma á fót hjúkrunarmenntun á Akureyri, hvort það mál hafi komið til umr. og hvað hafi gerst í því máli? Nú vita allir hv. þm., að það er orðið meira en brýn þörf á því, að eitthvað verði gert í byggingarmálum spítalans á Akureyri, þó að núv. ríkisstj. hafi fram að þessu setið á öllum till. varðandi þann spítala enn þá. Mér skilst að skeyti frá ríkisstj. um , að byrja megi sé væntanlegt til Aureyrar frá degi til dags, en það er eins og með orkumálin, það má ekkert gera á Norðurlandi að viti í þessu máli. Mig langar til að spyrja hæstv. menntmrh., hvort einhver hreyfing sé á því að efna til hjúkrunarmenntunar á Akureyri.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Svar við fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. um hjúkrunarmenntun á Akureyri er það, að ég hef orðið var við áhuga á að efna þar til hjúkrunarmenntunar. Till. eða áætlanir um það hafa þó engar komið í mínar hendur.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta Alþingi bárum við hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, fram þáltill., sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að komið verði á fót mötuneytum og heimavistum á vegum hins opinbera, sem ætlaðar verði þeim nemendum af landsbyggðinni, sem sækja verða þá sérskóla í Reykjavík, er ekki starfa annars staðar á landinu. Í þessu sambandi verði m. a. kannað, hvort ekki komi til greina að semja við starfandi hótel um slíkan rekstur.“ Þessi till. var samþ. hér á síðasta þingi sem ályktun Alþingis. Á síðasta þingi var gerð grein fyrir þessari till., og ég ætla ekki að gera nánari grein fyrir henni hér, aðeins vekja athygli á því, að það mun sennilega aldrei hafa verið jafnmiklum erfiðleikum bundið fyrir nemendur utan af landi að fá húsnæði og mötuneytisaðstöðu í Reykjavík og nú í haust, eins og hv. þm. mun eflaust kunnugt, sem fylgst hafa með fréttum. Ég vil því af þessu tilefni beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., sem er á þskj. 29, hvað líði framkvæmd þessarar þáltill frá 3. apríl s. l. um bætta aðstöðu nemenda landsbyggðarinnar, sem sækja vilja sérskóla á höfuðborgarsvæðinu.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. er þessu til að svara: Þál. frá 3. apríl 1973, sem vitnað er til, hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj, að beita sér fyrir því, að komið verði á fót mötuneytum og heimavistum á vegum hins opinbera, sem ætlaðar verði þeim nemendum af landsbyggðinni sem sækja verða sérskóla í Rvík, er ekki starfa annars staðar í landinu. Í þessu sambandi verði m. a. kannað, hvort ekki komi til greina að semja við starfandi hótel um slíkan rekstur“ Unnið hefur verið að framkvæmd þessarar þál. á eftirfarandi hátt: 1) Könnun á fjölda nemenda á landsbyggðinni, sem stunda nám á höfuðborgarsvæðinu. 2) Gerðar hafa verið kostnaðaráætlanir um byggingu heimavistar og mötuneytisaðstöðu í Rvík fyrir nemendur landsbyggðarinnar. 3) Gerð hefur verið könnun á því, hvort semja mætti við starfandi hótel um rekstur heimavistar, eins og þál. gerir ráð fyrir. Í till. er gert ráð fyrir stuðningi við þá nemendur, er sækja sérskóla, er ekki starfa annars staðar á landinu. Það sérnám, sem ekki er aðgengilegt eða ókleift að stunda annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu, er fyrst og fremst eftirfarandi: 1) háskólanám, 2) framhaldsnám tækniskóla. 3) framhaldsnám sjóm. skóla, 4) hjúkrunar- og heilsugæslunám, 5) kennaranám, 8) ýmsar sérgreinar iðnnáms, 7) loftskeyta- og símvirkjanám, 8) fósturnám, 9) fiskvinnslunám, 10) framhaldsnám í myndlist og tónlist. 11), nám í Verslunarskóla Íslands, 12) nám í hótel- og veitingaskóla. Fjöldi þeirra, er stunda ofangreint nám og hafa lögheimili utan höfuðborgarsvæðisins, er um það bil 1000. Auk þess stunda svo 500 nemendur ýmislegt framhaldsnám annað á höfuð borgarsvæðinu, sem hægt væri að stunda annars staðar, svo sem nám í gagnfræða- og menntaskóla. Um 1500 nemendur, sem eiga lögheimili utan höfuðborgarsvæðisins, eru þar við nám í ýmsum skólum. Aðstaða þessara nemenda er allmismunandi, t. d. hvað snertir aðstoð hins opinbera. Skal hér í stórum dráttum gerð grein fyrir aðstöðu nemendanna. Um 400 nemendur, sem skrá lögheimili sitt utan Reykjavíkur og nágrennis, hljóta lán hjá Lánasjóði ísl. námsmanna. Til jafnaðar voru lán þessi 100 þús. kr. á nemanda árið 1972. Nemendur þessir stunda nám í Háskóla Íslands, Stýrimannaskólanum í Rvík. Vélskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands, menntadeild, framhaldsdeild og handavinnudeild, Húsmæðrakennaraskóla Íslands á 3. námsári, Tækniskóla Íslands, 1.–3. hluta, auk meinatækni- og raftæknináms. Mestur hluti þessa fólks er um eða yfir 20 ára, býr á eigin vegum og í jafnmörgum tilfellum með eigin fjölskyldu. Aðstaða þessa fólks er því á ýmsan hátt hliðstæð aðstöðu um 500 lántaka hjá Lánasjóði ísl. námsmanna á höfuðborgarsvæðinu, sem ekki dveljast á heimilum foreldra. Mötuneytisaðstaða er fyrir nemendur Háskóla Íslands. Við háskólann er enn fremur heimavistaraðstaða fyrir um 100 nemendur. Þá er heimavistaraðstaða fyrir 40–50 nemendur í sjómannaskólanum, auk þess sem nú í haust var komið á fót mötuneyti fyrir nemendur Stýrimannaskólans og Vélskólans. Flokkur hópur nemenda hlýtur laun, meðan á námi stendur, svo sem iðnnemar, símvirkjar og nemar í skólum fyrir heilbrigðisstéttir. Þeir síðasttöldu búa auk þess við möguleika til heimavistar og mötuneytisaðstöðu. Um 1000 nemendur, sem stunda framhaldsnám á höfuðborgarsvæðinu, hljóta námsstyrk skv. l. nr. 69 frá 1972, um ráðstafanir til jöfnunar á námskostnaði. Námsstyrkir þessir voru til jafnaðar 25–30 þús. árið 1972. Nemendur þessir hafa ekki heimavistaraðstöðu og mjög takmarkaða mötuneytisaðstöðu. Helmingur þeirra stundar nám, sem ekki er unnt að stunda annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Eins og sjá má af framantöldu, er högum námsmanna mjög mismunandi háttað og erfitt að gera sér grein fyrir, hver sé raunveruleg þörf fyrir heimavistaraðstöðu í Rvík. Við könnun á högum nemenda, kom t. d. í ljós, að rúml. 40% búa hjá ættingjum og venslafólki og að í hópi þeirra nemenda, sem leigðu hjá vandalausum, var allstór hópur, sem að öðru jöfnu hefði getað stundað nám við heimavistarskóla. Það þótti hins vegar sýnt, að m. a. vegna eldgossins í Vestmannaeyjum gætu húsnæðismál nemenda nú í vetur orðið meira vandamál en áður. Menntmrn. styrkti því húsnæðismiðlun framhaldsskólanemenda sérstaklega til þess að gera á s. l. sumri könnun á húsnæðisþörf framhaldsskólanema. Náði þessi könnun til allra nemenda, sem stunda nám á höfuðborgarsvæðinu, án tillits til búsetu. Könnun þessi var gerð í júlí og ágúst 1973, og kom í ljós, að 280 nemendur töldu sig húsnæðislausa. Voru það hvort tveggja nemendur, er áttu lögheimili á höfuðborgarsvæðinu og utan þess. Jafnhliða þessu athugaði rn. möguleika á samningum við starfandi hótel, eins og gert er ráð fyrir í þál. frá 3. apríl. en slíkar viðræður hafa reyndar farið fram áður. Tóku hótelin málaleitan rn. mjög vel, en ýmis vandkvæði eru á því fyrir starfandi hótel að fastbinda svo og svo mikið af gistirými sínu 8–9 mánuði ársins á því verði, sem viðhlítandi gæti talist fyrir nemendur. Niðurstaða þessara athugana var sú, að fyrir milligöngu menntmrn. og með stuðningi námsstyrkjanefndar tóku nemendur allt Hótel City á leigu sem námsmannaheimili. Fékkst þarna húsnæði fyrir 51 nemanda, en þörfin reyndist hins vegar ekki meiri en svo, að ekki tókst að fá eins marga nemendur og rúm var fyrir, þannig að 7 nemendum fleira gæti verið á Hótel City en þar eru. Verð húsnæðis á Hóte1 City fyrir hvern nemanda er til jafnaðar 6 000 kr. á mánuði, og ýmist eru þeir einn eða tveir í herbergi. Auk þessara ráðstafana styrkti rn. húsnæðismiðlun framhaldsskólanema til þess að annast húsnæðismiðlun. Einnig var boðin fram aðstoð við skipulagðan daglegan akstur, þannig að nemendur, sem búa nærlendis, en utan Reykjavíkursvæðisins, eigi auðveldara með að sækja hingað nám heiman frá sér. Þessar aðgerðir, sem að framan greinir, virðast hafa leyst húsnæðisvanda nemenda nú í vetur. Að því er varðar mötuneytisaðstöðu nemenda, var nú í haust sett á stofn mötuneyti í sjómannaskólahúsnæðinu, eins og áður segir, og mötuneytisaðstaða er við City Hótel fyrir þá nemendur, sem þar búa. Á s. l. ári var einnig komið upp aðstöðu fyrir nemendur í Menntaskólanum við Hamrahlíð til kaupa á léttum hádegismat. Nokkur athugun fór fram á því, hvernig og hvort slíkri aðstöðu væri hægt að koma við víðar. Þá var sérstaklega rætt við fulltrúa nemenda um sameiginleg fæðiskaup og betri nýtingu þeirra mötuneyta, sem fyrir eru. Þessar aðgerðir allar verða síðan teknar til sérstakrar athugunar með tilliti til þeirrar reynslu, sem fæst nú í vetur, þ. e. hvort betri nýting hótel-, veitinga- og mötuneytisaðstöðu, ásamt auknum styrkjum til nemenda, geti komið í stað byggingar sérstaks heimavistarhúsnæðis á Reykjavíkursvæðinu. Áætlun hefur verið gerð um kostnað við byggingu heimavistar og mötuneytisaðstöðu fyrir nemendur, er dvelja í Reykjavík vegna náms. Gert var m. a. ráð fyrir byggingu 100 manna heimavistar, 50 tveggja manna herbergja, með mötuneytisaðstöðu fyrir 250 nemendur. Slík bygging er áætlað að muni kosta, miðað við byggingarvísitölu 853 stig, samtals 100 millj. kr. Áætlað kostnaðarhlutfall er þetta: heimavist 68 millj. kr., mötuneyti 32 millj. kr. eða stofnkostnaður mötuneytis 120 þús. kr. á nemanda, stofnkostnaður heimavistar 680 þús. kr. á hvern nemanda. Rétt er að hafa í huga, að hér er eingöngu um stofnkostnað að ræða. Við þetta bætist svo almennur rekstrarkostnaður, svo sem viðhald, rafmagn, hiti o. fl., auk launakostnaðar við ræstingu, húsvörslu og mötuneyti. Þess má einnig geta, að rn. hefur fyrir löngu farið fram á það við borgaryfirvöld Reykjavíkur að fá aðstöðu í Tónabæ til mötuneytisrekstrar fyrir nemendur, þar sem það hús liggur mjög vel við fyrir fjölmenna skóla, svo sem Kennaraháskólann og Tækniskólann. Þessi málaleitan hefur ekki borið árangur. Þál. gerði ráð fyrir aðstoð við nemendur landsbyggðarinnar, sem sækja verða sérskóla á höfuðborgarsvæðinu. Á hitt er þó einnig að líta, að líklega dvelur meiri hluti þeirra nemenda, er þurfa að vista sig utan lögheimilis vegna framhaldsnáms, annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Meginstefna rn. er að bæta aðstöðu allra nemenda með stofnun nýrra framhaldsskóla, svo sem fjölbrauta- og menntaskóla, sem geri nemendum kleift að stunda framhaldsnám í heimabyggð sinni eða næsta nágrenni við hana. Benda má á, að síðan 1970 hafa verið veittar í fjárl. samt. 100 millj. kr. til aðstöðujöfnunar nemenda og í fjárlagafrv. fyrir árið 1974 eru í þessu skyni 75 millj. kr. Um úthlutun þessa fjár árið 1970, 1971 og 1972 liggja fyrir ítarlegar prentaðar skýrslur, sem hv. alþm. hafa fengið í hendur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Eins og fram kom í svari hans, mun nokkuð hafa verið gert til þess að framkvæma umrædda þál., þó að jafnframt hafi mátt heyra á svari hans, að meira hefði mátt í því gera. Ég vil aðeins vekja athygli hv. þm, á því í sambandi við þetta mál. hvað það er í rauninni fjölþætt, vegna þess að mér skilst, að það sé nokkuð algengt, að nemendur, sem dvelja hér langdvölum á Reykjavíkursvæðinu og sækja skóla, slái sér saman og leigi sér húsnæði hér á höfuðborgarsvæðinu, og þegar nokkrir nemendur koma saman, geta þeir jafnvel með þessum hætti komist betur frá því að fá sér húsnæði en að leigja einir herbergi, en geta þrátt fyrir það boðið allmiklu meira fyrir húsnæði en fjölskyldur á höfuðborgarsvæðinu telja sig geta gert. Þarna er um vandamál að ræða, sem ég held að væri hægt að leysa með samræmdum aðgerðum, með því að auðvelda nemendum að ná sér í annars konar húsnæði, t. d. með því að tengja námsstyrkjakerfi, sem komið er á nú og hæstv. ráðh. vék að og var þegar komið á í tíð fyrrv. ríkisstj., - tengja þetta námsstyrkjakerfi saman við þetta vandamál, þannig að greitt sé beint fyrir nemendum, sem fá þannig húsnæði, og hluti af þeirra styrk gangi til að greiða þetta húsnæði niður. Þetta er t. d. ein leið, sem ég held að þurfi mjög að kanna í þessum efnum. Ég þarf ekki að orðlengja það, og ég veit, að hv. þm. gera sér grein fyrir því, hvað hér er um veigamikið mál að ræða og margþætt, og læt að lokum aðeins þá ósk í ljós, að hæstv. ráðh. haldi áfram að framkvæma þessa þál., sem ég tel að sé afar brýnt að haldið sé áfram að framkvæma með fullum krafti.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að segja fáein orð, vegna þess að eins og menn kannske muna, skeði það í fyrravetur, að við þm. stjórnarflokka og stjórnarandstöðu hér á Alþingi tókum höndum saman um kröfu um bætta aðstöðu í þessum efnum. Þm. Sjálfstfl. fluttu rétt um það leyti, sem umr. urðu allmiklar hér, hina ágætustu till., sem hlaut síðan samþykki í allshn. Fyrirspyrjandi, eins og við flestir þm. utan af landsbyggðinni, gerir sér ljósan þennan vanda nemenda utan af landsbyggðinni að útvega sér húsnæði, gott húsnæði og þá við skaplegu verði. Við höfum sem sé verið sammála um þetta mál. Og ég hygg, að við verðum að vera sammála um það núna, að viðbrögð hæstv. menntmrh. eru sannarlega þakkarverð. Að vísu er langt frá því, að þetta sé komið í það horf, sem æskilegt væri. En ég verð a. m. k. að játa fyrir mitt leyti, að mér finnst, að hér hafi verið brugðið við um framkvæmd þál. miklu betur en oft gerist. Þetta vil ég segja hér, vegna þess að ég hef undanfarið oft tekið undir gagnrýni og gagnrýnt sjálfur að eigin frumkvæði ýmislegt í menntamálum okkar og skólamálum. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að heppilegasta lausnin á þessu verður sú, að skólarnir séu heima í byggðarlögum nemenda sjálfra eða sem næst þeim, þeir þurfi ekki endilega að sækja hingað til Reykjavíkur og eiga svo undir hinum og öðrum, hvernig tekst til með húsnæði. Skilningurinn hér í Rvík kemur, má kannske segja, nokkuð greinilega í ljós, þegar rn. fer fram á það við Reykjavíkurborg að fá að nota Tónabæ sem mötuneyti handa þeim skólum, sem þar eru næst. Þetta er hinn ákjósanlegasti staður gagnvart þessum skólum og einnig sjálfsagt hin ágætasta aðstaða til þess að koma þarna upp þýðingarmiklu mötuneyti. Og ég vil láta í ljós undrun mína, að þessi málaleitan rn. skuli ekki hafa fengið jákvæðar undirtektir hjá Reykjavíkurborg. Sem sagt, ég stóð hér upp til að þakka hæstv. ráðh, fyrir hans framtak, þó að ég taki hins vegar undir, að það sé langt því frá enn þá, að þetta sé komið í hið ákjósanlegasta horf.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni ummæla síðasta ræðumanns. Þar sem hann lýsti undrun sinni yfir því, að Reykjavíkurborg taldi sér ekki fært að láta Tónabæ í té fyrir mötuneyti framhaldsskólanemenda utan af landi, þá vil ég taka það fram, að ástæðan er sú, að í Tónabæ hefur farið fram starfsemi fyrir aldraða og fyrir æsku þessa bæjar, starfsemi, sem Reykjavíkurborg sjálf kostar, að því er ég hygg, að öllu leyti og er mjög nauðsýnleg í borgarsamfélagi okkar, eins og því er háttað nú á dögum. Ég vísa því á bug þeirri gagnrýni, sem síðasti ræðumaður lét í ljós að þessu leyti gagnvart Reykjavíkurborg. Afgreiðsla af hálfu Reykjavíkurborgar var eðlileg og sjálfsögð vegna þess að umbjóðendur hennar áttu þarna skjól, sem ekki var unnt að taka af þeim.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði áðan, að málaleitan rn. varðandi Tónabæ hefði engan árangur borið. Ber þá að skilja aths. hv. þm. Geirs Hallgrímssonar þannig, að þessari málaleitan hafi alveg verið synjað að fá Tónabæ sem mötuneyti fyrir skólafólk ?

Fyrirspyrjandi (Karvel Pálmason) : Herra forseti. Á síðari hluta síðasta Alþ. flutti ég till. til þál. um bætt móttökuskilyrði fyrir sjónvarpssendingar á fiskimiðunum úti fyrir Vestfjörðum. Þessi till. fór á sínum tíma til hv. fjvn. til meðferðar, hlaut þar að vonum skjóta afgreiðslu og eins og efni stóðu til og mál stóðu þá viðunandi afgreiðslu, og var sú till., sem endanlegt kom upp úr þessu og var afgreidd í fjvn. á þeim tíma afgr. hér sem ályktun Alþ. hinn 14. apríl s. l. og hljóðaði svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna ítarlega skilyrði til móttöku sjónvarpssendinga á fiskimiðum umhverfis landið. Jafnframt verði gerð kostnaðaráætlun um úrbætur í þessum efnum, ef þeirra reynist þörf. Umræddri könnun og kostnaðaráætlun skal lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Í framhaldi af þessu hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 30 fsp. til hæstv. menntmrh. um það, hvort umræddri könnun, sem um getur í tilvitnaðri þál., sé lokið, ef svo er, hverjar séu niðurstöður þeirrar könnunar, og að lokum, hvort gerð hafi verið áætlun um kostnað af þeim úrhótum, sem talið yrði að þyrfti að gera, ef eitthvað er um að ræða í þeim efnum.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi, 7. landsk. þm., tók fram, hljóðar þál., sem er tilefnið til fsp. hans, á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna ítarlega skilyrði til móttöku sjónvarpssendinga á fiskimiðum umhverfis Ísland. Jafnframt verði gerð kostnaðaráætlun um úrbætur í þessum efnum, ef þeirra reynist þörf. Umræddri könnun og kostnaðaráætlun skal lokið fyrir næsta reglulegt Alþ.“ Þál., sem gerð var á Alþ. 14. apríl 1973, barst rn. með bréfi Alþ., dags. 27. apríl s. l., og hinn 4. maí var Ríkisútvarpinu falið að láta umrædda könnun fara fram og senda rn. niðurstöðuna innan framangreinds tíma. Ríkisútvarpið hefur skýrt rn. frá því, að athugun þessari sé ekki lokið, en Landssími Íslands hafi hana með höndum í samstarfi við fleiri aðila. Athugunin mun verða gerð m. a. í samvinnu við nokkra aðila, sem leitað hefur verið til í því skyni að aflá vitneskju um, hversu langt frá landi á hverjum stað fiskimiðin eru, þ. e. a. s. hvar dregin skuli lína, sem liggi þannig, að skilyrði um sjónvarp á íslensku fiskimiðunum teljist uppfyllt, ef þau séu fyrir hendi innan hennar. Mun rn. gefa Alþ. skýrslu um málið, strax og því hefur borist vitneskja um niðurstöður athugunarinnar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör, þó að ég verði hins vegar að lýsa sárum vonbrigðum mínum yfir því, að þessari könnun skuli ekki lokið, eins og ráð var fyrir gert. Að vísu var tekið fram í svari hans, að þessi könnun væri yfirstandandi og henni mundi lokið. h`g vil á þessu stigi máls eindregið óska eftir því við hæstv. ráðh., að hann ýti á sína embættismenn í þessum efnum og sjái til þess, að þessi könnun liggi fyrir innan ekki langs tíma, eins og ráð var gert fyrir með téðri þál.



Herra forseti. Ég kem hér upp til þess að lýsa mig sammála síðustu orðum hv. síðasta ræðumanns, en hann lýsti sárum vonbrigðum yfir frammistöðu ríkisstj. í þessu máli. Það er svo sannarlega hægt að taka undir það. En hve mikil hljóta ekki vonbrigði þessa hv. þm. sjálfs að vera, vegna þess að á síðasta Alþ., snemma á síðasta Alþ., bar hv. þm. fram fsp. varðandi þetta mál og lýsti þá yfir miklu trausti á ríkisstj. í þessu efni. Það er greinilegt, að það traust hefur algerlega brugðist, og hv. þm. varð það ljóst síðla á síðasta þingi, því að þá ber hann fram þáltill. þá, sem hann gerir nú fsp. út af. En málið hefur snúist óhönduglega í höndum þessa hv. þm, hvað snertir Vestfirði og hans kjördæmi. Þegar hann bar fram sína þáltill., þá miðaði hún að því að bæta skilyrðin úti fyrir Vestfjörðum. En þeirri till. var breytt í meðförum fjvn. þannig, að nú er talað um allt landið í þessu sambandi. En hér erum við komnir á þessu sviði eins og öðrum sviðum varðandi sjónvarpsmálin í vífilengjur um áætlun og tal um áætlanagerðir, sem er til þess fallið að hindra allar framkvæmdir í bili í þessu einfalda máli. Þetta mál var vissulega einfalt. Það var ljóst, hvað þurfti að gera á Vestfjörðum, og hv. síðasti ræðumaður lýsti því á síðasta þingi, hvað þyrfti að gera. Það þurfti að reisa eina sendistöð á Barða, sem kostaði tæpar 5 millj. kr. En þessi hv. þm. lét hafa sig til þess að greiða atkv. á síðasta þingi á móti till. minni um að veita Ríkisútvarpinu aukafjárveitingu að upphæð 55 millj. kr. Þetta eru afrek hv. síðasta ræðumanns í þessu máli. Ég verð að samhryggjast honum yfir frammistöðu ríkisstj. og raunar yfir frammistöðu hans sjálfs.



Herra forseti. Það er auðheyrt á hv. síðasta ræðumanni, að hann er ekki vanur því í sínum herbúðum að lýsa óánægju með viðbrögð sinna eigin flokksmanna. Hann tekur allt gott og gilt, sem úr þeim herbúðum kemur, hvort sem hann telur það sjálfur rétt eða rangt. En það er hans mál. Ég skal ekki deila við hann um það. Ég hef séð það á reynslu hans um árin á Alþ., að hann hefur ekki staðið uppréttur, þó að hann hafi sannfæringar sinnar vegna viljað greiða atkv. öðruvísi en hann gerði. En út af þessu, ég lýsti engu vantrausti á ríkisstj. Ég bað hæstv. menntmrh. að þrýsta á sína embættismenn um það, að þessu yrði lokið.  Og ég vil ekki viðurkenna, að málið hafi snúist í mínum höndum. Ég flutti það að vísu með Vestfirðinga fyrir augum, en ég tók jafnframt undir, að það þyrfti að kanna þetta víðar, og þess vegna stóð ég að þeirri samþykkt, sem gerð var í fjvn. á sínum tíma. Ég get vel unnt öðrum landsmönnum þess að fá sömu hlunnindi eða þjónustu, ef það væri um að ræða, eins og Vestfirðingar.