Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 2 í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um þjónustu- og öryggisstig löggæslu á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Dómsmálaráðherra Ragna Árnadóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Atkvæðagreiðslur verða að loknum umræðum utan dagskrár.

Virðulegur forseti. Í Fréttablaðinu í gær er greint frá þeirri fortíðarþrá íslenskra bankamanna að aftur verði tekið upp svonefnt bónuskerfi í íslenskum bönkum. Ég tek þetta upp undir liðnum um störf þingsins vegna þess að ég tel að stjórnvöld og almenningur allur og fulltrúar almennings á Alþingi verði að vera meðvituð um þá hættu sem af þessu stafar fyrir enduruppbyggingu íslensks viðskiptalífs og friðinn í samfélaginu. Bankarnir hrundu og almenningur sýpur nú seyðið af því - og hvers vegna hrundu bankarnir? Stór ástæða þess var að allir höfðu komið sér upp árangurshvetjandi launakerfi sem beinlínis hvatti til þeirrar skammtímaáhættutöku sem var ein af meginástæðum fjármálakrísunnar. Þær fréttir sem berast af þessum hugmyndum innan bankakerfisins benda til þess að menn hafi engu gleymt innan íslenska bankakerfisins og ekkert lært frá árinu 2007. Það var íslenska ríkið sem kom bönkunum til bjargar. Það er vegna þeirra sem Seðlabankinn fór á hausinn og vegna þeirra sem eitt mál, Icesave, hefur skyggt á alla stjórnmálaumræðu í landinu í eitt og hálft ár. Sé það mat bankanna, skilanefndanna, að nú sé aftur runninn upp tími bónusgreiðslna hljóta þessar fjármálastofnanir að vera aflögufærar í sjóði landsmanna. Það er þess vegna heitstrenging þess sem hér stendur að gangi þetta eftir verði flutt um það tillaga að slíkar bónusgreiðslur verði skattlagðar upp í rjáfur svo bankarnir skili aftur þeim fjármunum til heilsugæslunnar, skólanna, löggæslu og hins félagslega tryggingakerfis sem við höfum neyðst til að skera niður vegna sögulegs ábyrgðarleysis þeirra sem nú vilja taka upp að nýju árangurshvetjandi launakerfi. Það er líka ástæða til að hvetja almenning og viðskiptamenn bankanna til að senda þeim skýr skilaboð. Þeir þurfa að vita að við verðum ekki í viðskiptum við banka sem haga sér eins og partíið frá 2007 sé hafið að nýju.  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir að taka upp bónusgreiðslur í bankakerfinu. Það hefur verið mikil umræða um skuldir heimilanna undanfarið og það er alveg ljóst að íslensku viðskiptabankarnir hafa umtalsvert svigrúm til afskrifta á skuldum heimilanna og til almennra höfuðstólsleiðréttinga fyrir venjulegt fólk. Það er mikilvægt að bankarnir nýti það svigrúm sem þeir hafa í því skyni. Ég held þess vegna að við þurfum að ræða það á Alþingi hvort við eigum ekki að banna það að kaupaukagreiðslur hvers konar eða bónusgreiðslur séu greiddar af föllnu bönkunum sem tengjast endurheimtum á skuldum heimilanna. Það er mjög mikilvægt að allir vinni kappsamlega að því að endurskipuleggja skuldir heimilanna og nýta það svigrúm sem til þess er og að það séu engin önnur sjónarmið um að ná sem mestu út úr kröfunum eða lengja ferlið óþarflega. Við höfum öll sameiginlega hagsmuni af því að endurskipulagning skuldanna og niðurfærslur á höfuðstólum geti gengið hratt og vel fyrir sig til að koma hjólum efnahagslífsins í gang. Það eru heildarhagsmunir okkar, og hvatakerfi hvers konar í tengslum við þá endurskipulagningu tel ég nokkuð sem við þurfum að fara hér yfir, hvort ekki sé einfaldlega rétt að banna það, ekki bara gagnvart þeim bönkum sem við eigum í heldur yfir höfuð í tiltektinni eftir hrunið. Ríkisvaldið sem veitir fjármálastofnunum í landinu margvíslega fyrirgreiðslu og margvíslegan stuðning, getur eðlilega gert kröfur um að þar séu í gildi ákveðnar leikreglur og að hér sé ákveðin þjóðarsátt um grundvallaratriði.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að lýsa ákveðnum áhyggjum af stöðu námsmanna í sumar, framfærslu námsmanna í námshléi yfir sumartímann. Eins og þingheimur veit var ákveðið að námsmenn skyldu yfir sumartímann ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Ég studdi þá breytingu á sínum tíma, nú fyrir jól, en með þeim fyrirvara að gengið yrði í það af röggsemi að koma algjörlega í veg fyrir að námsmenn yrðu framfærslulausir yfir sumartímann. Og nú hef ég vissar áhyggjur af þessu máli. Ég óttast að námsmenn lendi á milli ráðuneyta, lendi á milli skips og bryggju og það sé hugsanlega hafinn einhver dans á milli menntamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis og sveitarfélaganna um hver eigi að framfleyta námsmönnum sem fá ekki vinnu yfir sumartímann og geta þá jafnvel heldur ekki sótt námskeið yfir sumartímann. Ég beini einfaldlega þeirri kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún taki á þessu máli af röggsemi. Ég lít svo á að í svona úrlausnarefni sem varðar nokkuð stóran hóp fólks, fólks með fjölskyldur, birtist einn prófsteinn af mörgum á það hvort í landinu sé umrædd velferðarstjórn. Er þetta velferðarstjórn? Getur hún tekist á við svona vandamál? Hér var líka tæpt á öðru sem ríkisstjórninni hefur gengið ansi brösuglega að takast á við og það er að koma svigrúmi bankanna til almennings í formi afskrifta. Það hefur gengið mjög brösuglega og við framsóknarmenn höfum talað fyrir því núna í meira en ár án þess að aðgerðir hafi verið raunverulegar. Spurningin blasir við: Er þetta velferðarstjórn? Spurningin blasir við í stóru sem smáu: Tekst henni að leysa vanda námsmanna í sumar? Tekst henni að leysa skuldavanda heimilanna? Ég vona að henni takist það. Ég vona að velferðarsjónarmið verði höfð 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna ummælum sem hv. þm. Helgi Hjörvar lét falla fyrr í umræðunni um að neyða þyrfti bankana til að nýta svigrúmið sem þeir hafa til að færa niður fasteignalán heimilanna, og bílalán líka. Ég er hins vegar búin að gefast algerlega upp á því að reyna að komast að því sem formaður viðskiptanefndar hversu mikið þetta svigrúm er. Ég er þeirrar skoðunar að það eina sem dugi sé að þingheimur setji lög, eða hóti a.m.k. að setja lög sem þvinga bankana til að koma hingað hlaupandi og segja: Nei, við höfðum ekki svona mikið svigrúm, þannig að við komumst að því hvert þetta svigrúm er. Lögin þyrftu að segja m.a. til um að það ætti að færa verðtryggð lán niður um 20–30% og gengistryggð lán niður um 50–70%. Hvað varðar bónuskerfi í bankakerfinu finnst mér algerlega ótímabært að innleiða bónus fyrir bankastarfsmenn á þessum tíma um leið og við erum að endurreisa bankakerfið, sérstaklega þar sem bónuskerfið sem var við lýði fyrir bankahrun leiddi til þess að margir bankastarfsmenn freistuðust til að setja eigin hagsmuni ofar almannahagsmunum. Þeir ráðlögðu fólki m.a. að taka gengistryggð lán þrátt fyrir áhættuna sem því fylgir. Ég hef sem formaður viðskiptanefndar verið beðin um að kalla fulltrúa bankanna á fund viðskiptanefndar auk þess sem við gerum ráð fyrir að hitta líka fulltrúa Bankasýslunnar til að ræða afstöðu nefndarinnar til hugmyndarinnar um að innleiða bónuskerfi. Það er von mín að fundurinn verði til þess að bankarnir geri sér grein fyrir því að við sættum okkur ekki við  
            

Virðulegi forseti. Í sumar voru sett ný lög um sparisjóðina þar sem fitjað var upp á því nýmæli að opna heimildir til að færa niður verðmæti stofnfjár í sparisjóðunum. Við vöruðum mörg hver eindregið við þessu og bentum á að þetta gæti bæði haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir sparisjóðakerfið og líka fyrir stofnfjáreigendurna sjálfa, þúsundir manna, venjulegt fólk úti um allt land. Fyrstu viðbrögðin voru þau að segja sem svo við 2. umr. málsins: Nei, þetta er nokkuð sem við skoðum núna milli 2. og 3. umr. málsins í nefndinni og við munum finna á þessu lausnir. Síðan kom 3. umr. og ekkert gerðist. Þá sögðu menn til að friða samvisku sína: Þetta er bara eitthvert vandamál sem bíður betri tíma að skoða lausnirnar á. Það ætlum við að skoða þegar við sjáum framan í alvöru málsins. Nú er hún að birtast okkur og nú verður ekki lengur undan vikist. Nú er ekki lengur hægt að horfa fram hjá því að afleiðingar þessarar lagasetningar og stöðunnar sem uppi er í sparisjóðakerfinu eru að hellast yfir venjulegt fólk úti um allt land. Undanfarin kvöld hafa verið fluttar af því frásagnir í fréttum Stöðvar 2 hvernig þetta birtist m.a. í Húnaþingi vestra og við Hrútafjörð. Nú er þess vegna mjög mikilvægt að átta sig á því hvernig stjórnvöld hyggjast bregðast við þessum vanda. Það var margfarið yfir það hvaða afleiðingar þetta gæti haft. Það var margoft bent á að það er grundvallarmunur á stofnbréfum í sparisjóðum og hlutabréfum. Stofnbréfin endurspegla ekki innra virði fyrirtækjanna eða mögulegt markaðsverð. Stofnbréfin eru hugsuð þannig að menn borga ákveðna upphæð og síðan er verðmætið framreiknað með vísitölu. Það er á þessu grundvallarmunur en það vildi stjórnarliðið ekki hlusta á og nú stöndum við frammi fyrir þessum alvarlega vanda sem heimilin í landinu, þúsundir manna úti um allt land, heilu héruðin, hafa miklar áhyggjur af. Þess vegna vildi ég leyfa mér að spyrja hv. þm. Magnús Orra Schram sem var varaformaður viðskiptanefndar í fyrrasumar þegar þessi mál voru rædd og tjáði sig mikið um þetta: 

Frú forseti. Málefni Húnvetninga eru ein allra dapurlegasta birtingarmynd hrunsins þar sem stór hluti samfélagsins er yfirskuldsettur. Við sjáum víða í samfélaginu merki um slæma stöðu heimilanna en kannski hvergi jafnskýra og þar. Málefni sparisjóðakerfisins eru flókin, þau eru í úrvinnslu og enn þá verið að vinna að úrlausnum þessara mála. Forsendur þess að hægt væri að ráðast í þessa aðlögun voru breytingar á lögunum sem við gerðum í sumar. Átta sjóðir sóttu um framlag frá ríkinu til að halda starfsemi sinni áfram en það var ekki nóg að fá fjármagn frá ríkinu heldur þurfti að semja við kröfuhafa um að breyta kröfum í stofnfé, víkjandi lán eða afskrifa. Þetta er flókið samningsferli enda koma margir að. Það er ljóst að það er hins vegar betri kostur fyrir ríkið að koma sparisjóðunum til bjargar en að láta þá falla. Það er samdóma álit allra og eftir því er unnið. Lögin í sumar gáfu okkur heimild til að færa stofnfé niður, enda er staða stofnfjáreigenda erfið, sérstaklega í tilviki þeirra sem slógu lán til að kaupa stofnfé í sparisjóði. Við getum hins vegar ekki vikið okkur undan þeirri staðreynd að staða sjóðanna var í flestum tilvikum orðin neikvæð um meira en sem nemur stofnfénu sjálfu og þá er sjóðurinn tæknilega gjaldþrota og stofnféð glatað. Það hlýtur að vera spurningarmerki hvort ríkið geti lagt fram umtalsverða fjármuni og stofnfjáreigendur haldi eftir verðmætum sínum sem sannarlega eru glötuð því að þá er um gjöf að ræða úr hendi ríkisins. Þetta er mjög erfitt úrlausnarefni og flókið, en vonandi sjáum við úrlausn mála þannig að stofnfjáreigendur haldi eftir einhverjum hluta af stofnfé sínu vegna þess að það er mikilvægt í enduruppbyggingu kerfisins að halda einhverjum tengslum við nærumhverfi sitt. Vandi sparisjóðakerfisins liggur nokkuð djúpt og við hljótum að spyrja okkur hvort það sé grundvöllur fyrir jafndreifðu sparisjóðakerfi og nú er. Ættum við ekki að íhuga að skera upp í þessu kerfi, sameina og um leið styrkja sparisjóðakerfið um allt land?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem komið hefur fram í umræðunni hjá mörgum hv. þingmönnum, að það er mjög mikilvægt að afskriftasvigrúm það sem nýju bankarnir hafa með því að kaupa kröfur frá gömlu bönkunum gangi til heimilanna í landinu. Það er búið að ræða það hér í marga mánuði í þinginu og ég fagna því sérstaklega að margir hv. stjórnarþingmenn eru farnir að heyra þennan söng. Þetta er vegferð sem við eigum að fara í saman og það er mjög mikilvægt að þetta gangi eftir. Ég vil líka beina því til formanns hv. viðskiptanefndar að skoða sérstaklega hvernig staðið var að færslu skuldabréfsins milli nýja og gamla bankans af hálfu gamla Landsbankans, þ.e. hluti af því sem innheimtist umfram fer í það að borga svokallað bónuskerfi. Það eru margar vikur síðan ég vakti athygli á þessu. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs vegna þess hve grafalvarleg staðan er í þjóðfélaginu og ég er margbúinn að tala um það hér í þingsölum að bæta við aflaheimildir og hef nefnt í því tilfelli að það þyrfti að bæta 40 þúsund tonnum við þorskkvótann. Það eitt og sér mundi skapa gríðarlega tekjuaukningu inn í samfélagið. Núna er ástandið þannig í sjávarbyggðunum að það eru allir bátarnir að stoppa, fiskvinnslufólkið er að fara heim á atvinnuleysisbætur, þetta er að gerast um allt land. Samt sem áður er ástandið í hafinu sem betur fer þannig að það er mokveiði alls staðar. Það skilur enginn af hverju þetta er ekki gert. Það hefur heyrst að skýringin sem höfð er eftir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé sú að Samfylkingin sé á móti því að þetta sé gert. Ég ætla ekki að leggja mat á hvort þetta er rétt haft eftir hæstv. ráðherra heldur vil ég bara beina þeirri spurningu til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, sem er jú formaður fjárlaganefndar hvort þetta sé rétt. Við vinnum báðir m.a. að þessu í fjárlaganefnd núna og ef við förum ekki að skapa verðmæti inn í þjóðfélagið með þessum aðgerðum munum við þurfa að ganga mjög nærri ýmsum þáttum á næsta ári. Þá munu mörg sjúkrahús og skólar þurfa að fá á sig 

Hæstv. forseti. Ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson deilum áhyggjum okkar af tekjum ríkissjóðs og afkomu sjóðsins þar sem við erum báðir fjárlaganefndarmenn. Það er mikilvægt að við horfum til allra tekjustofna. Ég hef haft áhyggjur af því í umræðunni undanfarið, sérstaklega þegar verið er að ræða um stærri verkefni og aðkomu lífeyrissjóða og annað þess háttar, að í vörninni á þessu erfiða tímabili eru allir komnir í þessa „þið-umræðu“, það eru allir að tala um hvað hinir eigi að gera en fæstir tala um hvað þeir ætla að gera sjálfir. Við höfum setið ráðstefnur, hvort sem er hjá viðskiptaráði eða Samtökum atvinnulífsins, þar sem minnst hefur verið fjallað um þeirra þátt en bent á að aðrir hafi ætlað sér að gera einhverja ákveðna hluti. Þannig hefur mér fundist aðkoma lífeyrissjóðanna hafa verið, svo ég noti tækifærið til að koma því á framfæri. Á sama tíma og þeir treysta sér ekki til að lána til verkefna á sambærilegum kjörum við það sem þarf, kenna þeir stjórnvöldum um að stuðla ekki að því að framkvæmdir fari í gang. Varðandi sjávarauðlindina eigum við þar veruleg verðmæti og ég hef talað fyrir því allt frá því ég kom hér inn á þing árið 2007, þegar aflaheimildir voru skornar niður, að það sé mjög þess virði að skoða hvort við eigum ekki taka lán í auðlindinni. Ég hef talað fyrir því að í þessu ástandi sem núna er sé skynsamlegt að auka aflaheimildir, bæta þar við. Ég hef raunar áður sagt það hér úr ræðustóli að það ætti að horfa á það að reyna að bæta þarna við 20–40 þús. tonnum til þess að reyna að tryggja betri afkomu í landinu. Ég veit að það er ekki alveg vandræðalaust, það eru ýmis ljón í veginum því að það þarf að tryggja að verð fiskafurða haldist. Það þarf líka að tryggja að við förum eftir öllum þeim reglum sem við höfum sett okkur um nýtingu auðlinda. En ég held að að fengnum upplýsingum um það með hvaða hætti staðan er hér í kringum landið í þeirri sjávarútvegsumræðu sem átt hefur sér stað, sé tækifæri til aukinna tekna og við eigum ekki að hika við að fara þá leið. Ég skora á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skoða þennan möguleika mjög ítarlega og hef raunar áður komið því á framfæri við hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég hef verið dálítið áttavillt í þessari umræðu því að það hljómar nánast eins og það séu kosningar í nánd. Getur það verið? Hérna koma stjórnarliðar upp og kalla eftir afskriftum skulda heimilanna og skamma ríkisstjórnina. Maður hugsar bara: Hvar eru þeir búnir að vera síðasta eina og hálfa árið? Alla vega er batnandi fólki best að lifa og allt það, þannig að ég fagna þessari umræðu. Ég vildi hins vegar koma hér upp og benda á frétt sem hefur verið á Stöð 2 og RÚV og netmiðlum varðandi hugsanlegt stórfellt skattaundanskot, að það geti hugsanlega verið að gömlu bankarnir - og ekki bara gömlu bankarnir heldur þær fjármálastofnanir sem hafa verið starfandi á Íslandi, hafi ekki talið fram skattstofna sem nemur hundruðum milljörðum króna. Getur verið að ef við erum tilbúin að setja inn meiri peninga og leyfa skattrannsóknarstjóra að rannsaka þessi mál séum við mögulega komin með þá fjármuni sem við ætlum að skera niður á næsta ári, 50 milljarða? Ég held að það hafi komið fram í hádegisfréttunum hjá RÚV í dag að skattrannsóknarstjóra sagði að það hefði ekki komið eitt einasta mál frá skila- og slitastjórnum gömlu bankanna til skattrannsóknarstjóra. Er ekki eitthvað að hérna? Hafa þeir ekki aðgang að öllum gögnum gömlu bankanna? Það er margt sem við þurfum virkilega að skoða. Við höfum aðeins heyrt minnst á að skattrannsóknarstjóra ætlar sér ekki bara að skoða þessa aflögðu gjaldeyrissamninga heldur virðist vera að það séu líka mál sem tengjast kaupréttinum sem á að skoða, og við erum að ræða hér um kaupaukakerfið. Það kom hér einn stjórnarliði og sagði að það virtist vera eins og við hefðum ekkert lært. Ég spyr bara hvar viðkomandi var þegar ríkið var að semja við kröfuhafa Landsbankans. Þar kom náttúrlega fordæmið, þar komu skilaboðin til 

Virðulegi forseti. Það sem skiptir mestu máli á næstu mánuðum og missirum er að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað og hleypa lífi í atvinnulífið og þar gegna lífeyrissjóðirnir algjöru lykilhlutverki, sérstaklega þegar kemur að nýfjárfestingum í orkumálum, stærstu samgönguframkvæmdum og jafnvel uppbyggingu nýja spítalans, Landspítala. Í aðgerðaáætlun Samtaka atvinnulífsins, „Atvinna fyrir alla“, sem kom út núna um daginn er fjallað nokkuð ítarlega um þessi mál. Þar er nefnt að á meðan lífeyrissjóðirnir í OECD-ríkjunum töpuðu um 23% af eignum sínum í fjármálakreppunni var tap íslensku sjóðanna um 19%. Hins vegar var hrein eign sjóðanna 1.794 milljarðar í árslok 2009 og hafði hækkað um ríflega 200 milljarða frá sama mánuði árið 2008, sem sagt um 12,8%. Það er gífurlega mikilvægt að þetta fé skili sér inn í skynsamlega endurreisn á atvinnulífi okkar og að því vinna stjórnvöld hörðum höndum. Meðal annars var stofnað til Framtakssjóðs Íslands til þess að vinna að þessum erindum þannig að lífeyrissjóðirnir gætu komið af fullum krafti inn í uppbyggingu í atvinnulífinu þar sem þeir munu gegna algjöru lykilhlutverki á næstu mánuðum og missirum. Þess vegna voru það mikil vonbrigði að lesa í Fréttablaðinu í dag að Orkuveitu Reykjavíkur gangi illa að safna fjármunum frá lífeyrissjóðunum og skuldabréfaútboð fyrirtækisins á innlendum markaði hefur skilað innan við helmingi þessa fjár. Stórir lífeyrissjóðir á borð við Gildi – lífeyrissjóð, sem er þriðji stærsti lífeyrissjóður landsins, hafa ekki séð sér fært eða kosið að taka þátt í skuldabréfaútboði sem liggur því til grundvallar að Orkuveita Reykjavíkur geti fjármagnað framkvæmdir, t.d. til að skaffa orku til álversframkvæmda í Helguvík, gagnaversframkvæmda suður frá 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem hann flutti hér áðan. Það er áhyggjuefni að lífeyrissjóðirnir virðast ekki vera tilbúnir til að taka á með ríkisvaldinu og þingheimi og þeim sem eru í atvinnulífinu að reyna að koma málunum af stað. Við verðum bara að viðurkenna að menn eru vitanlega að reyna að gera sitt besta í því en einhvers staðar eru tappar. Ef þeir eru hjá lífeyrissjóðunum þarf að taka þá aðeins fyrir í þinginu og spyrja þá út í hvort svo sé virkilega. Annað sem mig langar til að koma á framfæri, virðulegi forseti, er að ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið, ekki síst af hálfu stjórnarliða varðandi mikilvægi þess að leiðrétta þær skuldir sem eru á heimilunum. Þetta er svolítið breyttur tónn og honum ber að fagna. Ef við náum saman um leiðir í þessu ættum við að setjast niður sem allra fyrst til að gá hvort við getum ekki náð saman um einhverja lausn sem allir geta sætt sig við, sem hjálpar þá heimilunum og er í því falin að færa niður þau lán sem á þeim hvíla. Annað sem mig langar að nefna, frú forseti, er að hingað hafa komið sérfræðingar eða álitsgjafar undanfarið sem eru sérfróðir á sínu sviði. Þeir hafa bent á hvaða mistök ríkisvaldið gerir hugsanlega. Nú síðast á sunnudaginn var Kanadamaður, sem ég man ekki reyndar hvað heitir en það skiptir ekki öllu, í Silfri Egils sem talaði um hættulega stefnu í skuldasöfnun ríkisins. Hvernig var sá ágæti maður afgreiddur? Hann var afgreiddur með því að hann væri að rugla eða þá að hann væri að að reyna að sækja um vinnu. Það er vitanlega með ólíkindum og það er áhyggjuefni að þetta minnir á viðbrögð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks haustið 2008 þegar sagt var við þá menn sem komu hér og vöruðu við, að þeir væru úti á túni. Þetta eru sömu viðbrögðin. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að vekja athygli á mikilvægu hlutverki lífeyrissjóðanna varðandi atvinnuuppbyggingu í samfélagi okkar og minni á að það voru gefin mikil fyrirheit af hendi lífeyrissjóðanna um að koma með stórar fjárhæðir inn í atvinnuuppbyggingu í tengslum við stöðugleikasáttmálann sl. vor. Voru nefndir hundrað milljarðar króna í því sambandi. Staðreyndin er sú, eins og forseti ASÍ benti á í ágætri ræðu á nýafstöðnu þingi Samtaka atvinnulífsins, að enn hafa engar efndir verið á þessu loforði, það hefur ekki ein einasta króna verið sett frá hendi lífeyrissjóðanna í nein verkefni. Þetta vekur mikla athygli því að það eru klárlega verkefni tilbúin á borðinu þar sem engin fyrirstaða er af hálfu stjórnvalda. Ég vil nefna sérstaklega eitt dæmi, Búðarhálsvirkjun, verkefni upp á allt að 30 milljarða kr. sem gæti skapað hér 800 störf einmitt á þeim tíma sem við þurfum helst á þeim að halda. Þarna eru öll leyfi til staðar. Það er pólitísk samstaða um þetta verkefni og vilji er allt sem þarf. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur nefnt að verkefnafjármögnun sé þar skýr valkostur og ég skora á lífeyrissjóðina að standa nú við gefin fyrirheit og koma með peninga inn í þetta tiltekna verkefni. Það eru önnur verkefni sem stjórnvöld hafa sett í farveg, eins og uppbygging á fjölsóttum ferðamannastöðum, en síðan vil ég líka nefna, þannig að allrar sanngirni sé gætt, að það er ákveðin heimavinna sem við hér á þinginu eigum eftir að vinna og klára, sem er að ná þverpólitískri samstöðu um að útfæra veggjöld þannig að hægt sé að fara í brýnar stórframkvæmdir í vegamálum eins og tvöföldun Suðurlandsvegar og tvöföldun Vesturlandsvegar. Klárum þetta verkefni í góðri samstöðu á þinginu og þá eru þessi mál komin í mun betri farveg. Aðalatriðið er þetta: Aðgerðir til þess að koma hér hlutum á hreyfingu kalla á víðtækt samstarf stjórnvalda, lífeyrissjóðanna og aðila vinnumarkaðarins. Þar verða allir að leggjast á eitt svo málin komist raunverulega 

Virðulegi forseti. Ég fagna þverpólitískri samstöðu um að nýta svigrúm bankanna til að leiðrétta skuldavanda heimilanna. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir þessu í meira en eitt ár, stundum fengið á baukinn en við höfum þverskallast við og sýnt þrautseigju. Ég sé ekki betur en að málflutningur okkar - og fleiri þingmanna, svo öllu sé haldið til haga - sé að skila árangri. Það er samt eitt sem ég vil koma inn á og það er að hér koma þingmenn Samfylkingarinnar upp og tala um samstöðu og um leið beina þeir spjótum sínum að öðrum. Gefum okkur að Samfylkingin sé bílstjóri í rútubifreið. Allir eru sammála um að leggja þurfi á heiðina, það sé óveður í vændum, atvinnuleysi, atvinnulífið sé stopp, heimilin eigi í vanda og allir farþegarnir segja við bílstjórann: Viltu ekki bara leggja af stað? Þú stjórnar ferðinni, þú ert með forsætisráðuneytið. En hvað gerir bílstjórinn? Hann segir: Jú, ég er algjörlega sammála ykkur. Það þarf að gera alla þessa hluti, bendir á lífeyrissjóðina, bendir á Samtök atvinnulífsins, bendir á ASÍ. Á meðan kalla einhverjir aðilar aftur í: Eigum við ekki bara að leggja af stað? Hvað er með þessa ríkisstjórn? Af hverju gerist ekkert? En enn á ný hallar bílstjórinn sér aftur og segir: Þetta er alveg hárrétt hjá ykkur. Nú spyr ég þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa sýnt mikla snilli í samræðupólitík: Hvernig væri að fara að láta verkin tala? Hvernig væri að láta þjóðina sýna 

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri samstöðu sem komin er í þinginu um hin ýmsu mál. Sérstaklega varð ég var við að hér töluðu stjórnarþingmenn mikið um árangurstengd laun í bönkunum og vísuðu þá í fréttir af því að uppi væru hugmyndir um það í þeim bönkum sem eru núna í eigu einhverra sem við vitum ekki alveg hverjir eru. Ég vakti athygli á því og ég hef beðið um fund í hv. viðskiptanefnd til að við byrjum í það minnsta að skoða árangurstengda launakerfið sem er hjá ríkisbankanum. Það var sérstaklega samið um þetta árangurstengda launakerfi af fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Er það ekki ágætisbyrjun og er ekki góð samstaða meðal þingmanna allra flokka um að við byrjum á því? Hæstv. fjármálaráðherra samdi sérstaklega um að það yrði árangurstengt launakerfi í ríkisbankanum. Áður en við gerum reglur og bragarbót á því sem gerist annars staðar held ég að það hljóti að vera þverpólitísk samstaða um að byrja á því að snúa okkur að ríkisbankanum. Ég efast ekki um að hv. formaður viðskiptanefndar muni tilkynna hratt og vel hvenær verður fundað um þetta ásamt því að við ætlum að upplýsa um það hverjir eiga bankana. En við höfum sömuleiðis beðið um að farið yrði yfir það. Við gerðum það í janúar en það hefur ekki gerst neitt í því, þ.e. það hefur ekki verið upplýst. Síðan vek ég athygli á ágætri umræðu sem hér varð um sparisjóðina í upphafi þingfundar. Ég held að það sé ágætt að menn hafi í huga að við áttum að taka þessa umræðu í fyrrasumar, fyrir nokkurn veginn ári. 

Hæstv. forseti. Öll vitum við að hér þarf að skera niður og ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að þegar við tökum ákvarðanir um niðurskurð þurfum við fyrst og fremst að horfa til öryggis borgaranna. Við erum væntanlega öll hér inni sammála um að nýta vel þá fjármuni sem lagðir eru til löggæslumála og þess vegna er gott að undirbúa vel þann grunn sem verður til ákvarðanatöku. Nú hefur komið í ljós samkvæmt Þjóðarpúlsi Gallups frá því í mars að lögreglan nýtur mests trausts þeirra stofnana sem mældar eru samkvæmt þeirri könnun. Það er vel, enda eru störf lögreglunnar mikilvæg. Við sáum öll á atburðunum í fyrravetur hversu mikilvægt það er að búa vel að þeirri stétt. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að taka smáumræðu um þessi mál. Það er hlutverk okkar sem hér störfum að skapa lögreglunni þá umgjörð að sú stétt geti sinnt störfum sínum sem best. Á síðasta ári voru kynnt áform ríkisstjórnarinnar um stórfelldar breytingar á skipulagi löggæslumála hér á landi. Reyndar var svo fallið frá þeim hugmyndum í bili en ég tel mig vita að enn sé unnið að undirbúningi mikilla breytinga. Við það tækifæri í fyrrasumar var gefin út fréttatilkynning 30. júlí og í henni kom fram að ráðist var í að skilgreina grunnþjónustu lögreglunnar og liggur fyrir viðamikil skýrsla um það. Í þeirri skýrslu kemur í ljós að verkefnin eru fjölmörg og með stoð í gríðarlega mörgum og fjölbreyttum lagaákvæðum en einnig kom í ljós að umtalsvert mikil stoðþjónusta er unnin af lögreglunni. Mig langar að vita hvað sé verið að vinna með þessa skýrslu uppi í dómsmálaráðuneyti, hvort unnið sé að því að færa eitthvað af þessum verkefnum frá lögreglunni og ef svo er, hvert þá. Jafnframt fýsir mig að vita hvernig háttað er undirbúningi að breytingum á skipulagi lögreglu og hvort verið sé í því augnamiði að gera sams konar könnun á því hvernig öryggisstigi eigi að viðhalda í landinu í fyrsta lagi og þá í öðru lagi hvert þjónustustigið eigi að vera, þá fyrst og fremst með vísan til þess að miklar áhyggjur voru uppi, sérstaklega á landsbyggðinni, um þessar breytingar sem kynntar voru í fyrrasumar. Það væri ágætt að fá svör við þessu frá hæstv. dómsmálaráðherra og ef þessi vinna er í gangi væri jafnframt gott að vita hvenær henni lýkur og hvort hún verður lögð fram í þinginu þannig að við getum reynt að átta okkur betur á þessu. Það er gríðarlega mikilvægt að við sem hér erum áttum okkur á því að það er okkar að ákveða hvaða öryggisstigi eigi að viðhalda í landinu á þessum grunni, á grunni öryggisstigsins sem við viljum viðhalda, á hvaða grunni hvaða þjónustu við ætlum að veita. Þannig getum við tekið ákvörðun um hvaða mannafla er þörf og hvað hann komi þá til með að kosta. Ég tel að við verðum að taka ákvarðanir sem þessar á traustum grunni og vonast til að þessi vinna sé í gangi í ráðuneytinu. Þá langar mig jafnframt að beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra hvort það sé rétt að verið sé að skoða það að flytja rannsókn allra kynferðisbrota yfir til lögreglunnar í Reykjavík. Þetta er vegna ummæla sem ég las í fjömiðlum þann 9. mars um að tillaga þessa efnis væri á borði dómsmálaráðherra. Nokkur umræða hefur spunnist um þetta og mjög margar spurningar vakna, m.a. sú hvort það sé skoðun ráðuneytisins að þessum málaflokki sé ekki sinnt nægilega vel af þeim rannsóknarlögreglumönnum sem starfa víðs vegar um landið. Ég tel reyndar að það sé misskilningur ef sú skoðun er uppi vegna þess að þjónustan og þekkingin er ekki einskorðuð við höfuðborgarsvæðið. Það er mikilvægt að við tökum ákvarðanir sem þessar út frá þeirri þjónustu sem brotaþolinn þarf. Mig langar einfaldlega að fá svör við því hvort það sé rétt að þessi mál séu til skoðunar uppi í ráðuneyti og þá á hvaða grundvelli slík ákvörðun verður tekin ef af verður. Liggur eitthvað fyrir um að málshraðinn sé meiri hjá lögreglunni í Reykjavík? Liggur eitthvað fyrir um hversu margar niðurfellingar á málum af þessu tagi liggja fyrir eftir umdæmum o.s.frv.? Þá væri líka ágætt að fá fram hjá ráðherranum hvort eitthvað sé á borði ráðherrans, eitthvað sem ráðherrann getur upplýst okkur hér um þá kjaradeilu sem lögreglumenn eru í. Eins og allir vita hafa lögreglumenn ekki verkfallsrétt en hafa óskað eftir leiðréttingu á launum sínum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga málefni. Eins og kom fram í upphafi stendur lögreglan frammi fyrir skertum fjárheimildum, það er einfaldlega niðurskurður sem við höfum þurft að mæta með einhverjum þeim ráðum sem við teljum forsvaranleg og skynsamleg. Það er líka rétt sem minnt er á, lögreglan nýtur trausts. Það er ekki að ástæðulausu að lögreglan nýtur trausts, það er vegna þess að hún innir verk sín af hendi með kostgæfni þannig að borgararnir treysta því að lögreglan sinni hlutverki sínu. Og hvaða hlutverki á lögreglan að gegna? Jú, fyrir það fyrsta gegnir hún afar mikilvægu öryggishlutverki, þ.e. að gæta laga og reglu og réttaröryggis borganna, sinna neyðarútköllum og öðru í þeim dúr sem við teljum í okkar daglega lífi brýnt og að við getum ekki verið án. Við getum einfaldlega ekki rekið samfélag án lögreglu sem gætir að þessum þáttum. Við skulum hafa það alveg hugfast. Það er eitt af því sem kom svo glöggt fram í þessari skýrslu sem ég bað embætti ríkislögreglustjóra um að vinna, þegar menn horfa á grunnþjónustu lögreglu horfa menn fyrst og fremst til öryggishlutverksins, menn horfa til afbrotavarnahlutverksins og rannsóknarhlutverksins. Það er rétt að lögregla innir af hendi mörg verkefni og kannski fleiri en hún ætti í raun og veru að gera. Það er vegna þess að lögreglu er svo vel treystandi. En þegar kemur að niðurskurði og minnkuðum fjárheimildum verðum við að horfa til þess hvað það er sem lögregla á í rauninni að gera. Á hún virkilega að sinna þessum 527 verkefnum sem henni er falið samkvæmt lögum og reglugerðum? Ég segi: Nei, það getur hreinlega ekki verið. Við verðum að flokka hvað telst til þess sem lögregla á að gera, hvað telst til grunnþjónustu hennar. Hvað er nauðsynlegt fyrir samfélagið? Án hvers getum við ekki verið þegar kemur að lögreglu? Þetta verkefni var mjög brýnt, þ.e. að skilgreina grunnþjónustu lögreglunnar. Ég fól embætti ríkislögreglustjóra að vinna þetta áfram vegna þess að skýrslan er í rauninni fyrsti áfangi á dálítið langri vegferð í að skilgreina hvað lögregla á að gera. Vissulega getum við heldur ekki setið uppi með það að lögregla þurfi að svara fyrir það að hún sinni ekki ákveðnum verkefnum sem búið er að taka af henni þótt fólki eða samfélaginu eða ríkisvaldinu finnist kannski að hún eigi að sinna þeim þrátt fyrir allt. Þetta er vandasöm vinna og það sem ég hef beðið um er að það verði útfært í frumvarpstexta hvaða verkefni er unnt að færa frá lögreglu og þá til hverra svo vel eigi að vera. En það er nefnilega ekki einföld vegferð og það kemur margt upp úr dúrnum á leiðinni. Er virkilega hægt að taka svo mikið af lögreglu? Jú, það er eitthvað, en er það svo mikið sem menn halda? Ég hreinlega veit það ekki. Hvað varðar áform um skipulagsbreytingar er það í rauninni sama mál, þ.e. við stöndum frammi fyrir skertum fjárheimildum og við komumst ekki í gegnum það án þess að fara í gegnum verkefni lögreglu og við komumst ekki í gegnum það án þess að endurskoða skipulag lögreglu. Eru þar einhverjir hagræðingarmöguleikar sem við getum nýtt okkur? Þegar við tölum um endurskipulagningu lögreglu og stækkun lögregluumdæma eru fyrst og fremst fagleg rök fyrir því að gera lögregluembætti þannig úr garði að þau séu stór og öflug og í rauninni til mótvægis við það sem gerist og gengur á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekkert vit í því að hafa misöflug lögregluembætti og -umdæmi yfir landið. Við hljótum að þurfa að stefna að því að hafa svipað vægi á þeim öllum. Þótt það verði kannski ekki það sama verði jafnræði með þeim. Hv. þingmaður nefndi að fallið hefði verið frá áformum. Það er aldeilis ekki svo að fallið hafi verið frá neinum áformum. Hins vegar lagði ég áherslu á að þetta yrði unnið í samvinnu við lögreglu, í samvinnu við þá sem best vit hafa á hlutunum. Við höfum farið í dálítið langa vinnu og það sem kemur líka upp úr dúrnum er að ekki verður farið í þetta án þess að skoða sýslumannsembættin líka. Til að gera langa sögu stutta svo ég nái að koma einhverju á framfæri sé ég fyrir mér að ráðist verði í stækkun lögregluumdæma og aðskilnað sýslumannsembætta og yfirstjórn lögreglu. Það er í rauninni forgangsatriði. Við byrjum á því og svo kemur hitt á eftir.

Frú forseti. Sú umræða sem hér fer fram í dag um löggæsluna og grunnþjónustu lögreglunnar er í raun og veru framhald af umræðu sem við tókum í þingsalnum í fyrrasumar þar sem rætt var um hlutverk lögreglunnar og skilgreiningu á grunnþjónustu. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þær upplýsingar sem komu fram í máli hennar um þá vinnu sem verið er að vinna í ráðuneytinu um yfirferð á því hvað telst til grunnþjónustu lögreglunnar og um hugsanlegan flutning verkefna til annarra aðila. Aðkoma allsherjarnefndar að þessari vinnu á sínum tíma var með þeim hætti að sú sem hér stendur ásamt með hv. þm. Birgi Ármannssyni kom á fundi með embætti ríkislögreglustjóra og við fórum yfir ákveðna þætti í skýrslunni áður en hún var gefin út. Ég hef aldrei legið á þeirri skoðun minni og skal ítreka hana hér eins og ég gerði í fyrrasumar að ég tel að við síðustu fjárlagagerð hafi verið gengið of langt í niðurskurði til lögreglunnar. Ég er enn þeirrar skoðunar sem ég lýsti hér í fyrrasumar, löggæsla og lögregla er ein af grunnstoðum samfélagsins ásamt með heilbrigðis-, mennta- og félagsmálum. Þar af leiðandi hefði átt að gera sömu niðurskurðarkröfu til löggæslunnar og var gert til þessara málaflokka, þ.e. 7%. Hún var hins vegar 10% og þar var gengið allt of langt. Ég vil segja í þessari umræðu, frú forseti, að ég mun beita mér fyrir því innan þingflokks Samfylkingarinnar að við næstu fjárlagagerð verði þetta leiðrétt og að niðurskurðurinn til lögreglunnar verði sá sami og til þeirra grunnstoða samfélagsins sem ég nefndi áðan. Ég tel að við höfum gengið of langt og að við það verði ekki búið.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, kærlega fyrir að vekja athygli á þessu og ræða hér þjónustu- og öryggisstig löggæslu á Íslandi. Að baki þjónustu- og öryggisstigi löggæslu er fólk, lögregla samanstendur af fólki sem sinnir þeirri lögbundnu löggæslu. Án lögreglumanna er ekki lögregla. Það eru einstaklingar sem starfa við þessa löggæslu sem leiðir hugann að því að ef löggæsla sem lögreglumenn sinna brestur hrynur það umhverfi sem við köllum í dag réttarríki sem byggist á settum lögum og reglum sem lögreglunni er falið að framfylgja. Nú hafa lögreglumenn verið kjarasamningslausir í tæpa 300 daga. Lögreglumenn hafa ekki verkfallsrétt og kemur fram í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna að fyrir þá sem hafa ekki verkfallsrétt skuli nýr kjarasamningur taka gildi fyrsta virka dag eftir að fyrri kjarasamningur rennur úr gildi. Frú forseti. Við erum að tala um tæpa 300 daga sem ríkisvaldið hefur hundsað þetta ákvæði. Höfum það líka hugfast að lögreglumenn mega ekki vinna aukastörf sér til tekjuauka og það gerir málið enn snúnara. Þolinmæði lögreglunnar er löngu þrotin vegna þessa sinnuleysis og hafa margar ályktanir fallið í kjölfarið. Ríkisstjórnin hikar samt ekki við að reyna að semja og semja við Breta og Hollendinga um Icesave en þegar kemur að lögbundnum kjarasamningum eins og þessum sem liggja fyrir gagnvart lögreglumönnum dregur ríkisvaldið lappirnar. Frú forseti. Öryggisstig þjóðarinnar er nú varið með ómanneskjulegu álagi lögreglumanna sem eru kjarasamningslausir. 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og ég þakka sérstaklega hæstv. dómsmálaráðherra fyrir faglega aðkomu að málinu og góðar skýringar í ræðu sinni. Það gleður mig að sjá hvaða vinnubrögðum er beitt í þessu máli. Ég verð að setja málið í samhengi, það var til umræðu 15. maí 2008. Þá var á það bent að fjárveitingar til lögreglu, almennrar löggæslu, grenndargæslu, hefðu almennt staðið í stað eða verið skertar meðan embætti ríkislögreglustjóra bólgnaði út sí og æ. Lögreglumönnum var fækkað og það var skorið að beini. Stjórn Lögreglufélags Suðurlands hefur nýlega ályktað um þetta mál. Þar er staðan óviðunandi. Þar eru allt of fáir lögreglumenn miðað við íbúafjölda, miðað við allan fjölda sumarbústaða sem þar er og miðað við að þar er réttargæsludeild og Litla-Hraun. Það hefur líka gerst að afbrotum hefur fjölgað í kjölfar efnahagshrunsins, því miður. Það var svo sem fyrirséð. Við erum komin á hættulega braut að mínu mati og ég held að frekari sparnaði og hagræðingu verði ekki komið við án kerfisbreytinga. Það er algjörlega ljóst. Vel að merkja, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, við erum að takast á við ástand sem jafna má við náttúruhamfarir í efnahagsmálum af mannanna völdum. Það eru góð ráð dýr. Við verðum að forgangsraða í dag í þágu almannaþjónustu. Við verðum að gera það. Mín skoðun er sú að það eigi að leggja niður embætti ríkislögreglustjóra í núverandi mynd, embættið verði framvegis eins og stóð til, 10–20 manna stjórnsýslustofnun, en önnur verkefni verði flutt til lögreglustjóra á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Með því getum við náð verulegri hagræðingu sem hefur í för með sér aukna skilvirkni og bætta þjónustu. Hið sama má segja um varnarmálaskrifstofu og fleiri staði. Við verðum að forgangsraða. Ég vil færa hugsunina lengra. Ég vil sameina þjónustu ríkis og sveitarfélaga 

Frú forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að standa fyrir þessari þörfu umræðu. Hér talaði hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir um niðurskurðinn, taldi að hann hefði verið of brattur og að við hefðum átt að fara bara í 7%. Ég get ekki tekið undir það. Á svona tímum þegar álag á lögregluna eykst gífurlega á ekki að skera niður við löggæsluna. Mig langar líka að nota tækifærið og beina athyglinni að starfskjörum og aðstæðum lögreglumanna sem hafa verið samningslausir síðan í ágúst þegar þeir felldu kjarasamning með yfir 90% greiddra atkvæða. Ætli það megi ekki segja að lögreglumenn hafi álíka álit á þeim kjörum sem þeim eru boðin og þjóðin hafði á Icesave-samningnum sem hún hafnaði með svipuðum niðurstöðum fyrir rúmri viku? Lögreglumenn hafa ekki verkfallsrétt eins og hér hefur komið fram. Því eru tæki þeirra takmörkuð til að þrýsta á betri kjör. Grunnlaun lögreglumanna eru rétt yfir strípuðum atvinnuleysisbótum. Atvinnuleysisbætur eru hugsaðar sem skammtímaúrræði en störf lögreglumanna eru ævistörf. Lögreglumenn mega ekki drýgja tekjur sínar með aukastörfum í frítíma. Nú þegar lán heimilanna hafa stökkbreyst er erfiðara fyrir alla að láta enda ná saman. Verði lögreglumaður gjaldþrota missir hann vinnuna. Ég beini því til hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra að beita sér fyrir mannsæmandi kjörum lögreglumanna og að hæfni og áhætta verði metin til launa þeirra. Bág kjör lögreglumanna og takmarkanir á frelsi þeirra til að ráðstafa frítíma sínum eftir eigin höfði jaðra nefnilega við að vera mannréttindabrot. Okkur ber að meta að verðleikum þau góðu störf sem lögreglan innir af hendi.

Virðulegi forseti. Hér er mjög mikilvæg umræða á ferðinni. Ég tek eftir því að menn eru sammála um að það þurfi að stíga varlega til jarðar þegar skorið er niður hjá lögreglunni. Menn eru einnig sammála um það, eins og þeir voru raunar líka í haust, að of langt hafi verið gengið í fjárlagagerðinni og ég veit að hæstv. dómsmálaráðherra er líka sammála um mikilvægi þess að löggæslan sé meðhöndluð eins og grunnþjónusta með sama hætti og velferðarkerfi og menntakerfi. Nú erum við sem sagt sammála um að það sé nauðsynlegt að ganga ekki svona hart fram í niðurskurði. Þá hljótum við líka að taka næsta skref sem er það að tryggja í komandi fjárlagagerð að öðruvísi verði á málum haldið en gert var í haust. Við þingmenn hljótum að leggjast á árarnar með það að gæta að löggæslunni í landinu í breiðum skilningi. Þá hljótum við líka að meta að verðleikum störf lögreglumanna sem mörg hver eru ósýnileg. Þegar rætt er um hornstein samfélagsins í löggæslu, í því að vernda réttarríkið og réttarstöðu borgaranna, skiptir auðvitað verulega miklu máli að þeir sem starfa við þessa grein séu metnir að þeim verðleikum sem þeim ber. Við vitum að hér er mikill niðurskurður á ferðinni og það verður auðvitað að taka mjög hressilega á víða til að ná endum saman í ríkisrekstrinum. Nú hvet ég hæstv. dómsmálaráðherra eindregið til þess að hafa samráð við löggæsluna, bæði lögreglumenn, félag lögreglumanna og embættismenn, til að þær breytingar sem þarf að gera og þegar verið er að skoða hvaða hlutir eru í grunnþjónustu löggæslu, hvað getur verið unnið annars staðar, sé það gert með þeim hætti að það skapi ekki óþarfaóróa í samfélaginu og úlfúð. Það er það sem við þurfum síst á að halda núna. Hæstv. dómsmálaráðherra fór vel yfir það í ræðu sinni hvernig þessum málum er háttað og hvaða þættir gætu hugsanlega verið teknir fyrir annars staðar. Ég held að einmitt þegar litið er til grunnþjónustunnar þurfum við borgararnir að átta okkur á því að það er svo ótal margt sem lögreglan gerir sem við tökum bara alls ekkert eftir, sem er ósýnilegt, eitthvað sem við gerum ráð fyrir. 

Virðulegur forseti. Ég tek fram í upphafi máls míns að skoðun mín er sú að lögreglan á Íslandi sé framúrskarandi. Við búum yfir stórkostlegu lögregluliði, einvalaliði fólks sem leggur sig fram í hvívetna við að sinna störfum sínum vel og örugglega. Um það eru held ég allir sammála hér inni. Það er mjög auðvelt fyrir þingmenn í þessari umræðu að falla í þá freistni að tala sérstaklega inn í kjarabaráttu lögreglumanna um þessar mundir, en um það fjallar ekki þessi fundur hér, enda vita það allir sem hafa eitthvað komið að ríkisfjármálum undanfarið ár að það er ekki svigrúm til launahækkana eins og staðan er núna. Þannig er einfaldlega staðan og það vita allir. Aðalatriðið í þessari umræðu að mínu mati er góð nýting fjármuna og viðunandi þjónustustig. Það er það sem við erum að ræða hér. Ég hef ekki farið dult með skoðun mína að ég tel of miklum fjármunum varið í yfirbyggingu lögreglunnar. Eins og allir hér inni vil ég að lögreglan á Íslandi sé í fremstu röð þegar kemur að því meginverkefni að gæta öryggis borgaranna. Lögreglan á Íslandi á að mínu mati að hafa það orðspor á alþjóðavettvangi sem lögreglan í Húnavatnssýslu hefur á Íslandi, sanngjörn en hörð í horn að taka. Hvernig gerum við þetta? Hér á það að vera vitað að tekið sé af hörku á glæpum og glæpamönnum. Við þurfum að tryggja lögreglu heimildir til að sinna störfum sínum, t.d. forvirkar rannsóknarheimildir. Séu slíkar heimildir settar með skýrum reglum og háðar opinberu eftirliti eru þeir sem til þekkja sannfærðir um árangur slíkra aðgerða í þágu almennings. Það er ég líka. Ég held að aðalatriðið í þessari umræðu sé að við eigum ekki að vera hrædd við að endurskoða stofnanastrúktúrinn, spara peninga og setja peningana 

Virðulegur forseti. Þingfundur hefur nú aðeins staðið yfir í klukkutíma og þegar eru komnar fram tvær mjög merkilegar yfirlýsingar. Þær eru báðar frá stjórnarflokkunum. Í fyrsta lagi sagði hv. þm. Lilja Mósesdóttir áðan að það yrði að knýja bankana í afskriftir. Þetta er nákvæmlega það sem framsóknarmenn hafa sagt núna í yfir eitt ár. Þetta er mjög mikilvæg og góð yfirlýsing. Svo kemur hér upp hv. þm. og formaður allsherjarnefndar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, og segir: Við gerðum mistök. Við hefðum átt að flokka lögregluna með grunnþjónustunni í kerfinu okkar, með heilbrigðisþjónustunni, menntamálunum og félagsþjónustunni. Það átti ekki að skera svona mikið niður hjá lögreglunni eins og við gerðum. Þetta er mjög mikil og góð yfirlýsing. Ég tek undir hana. Ég treysti á að stjórnarflokkarnir hlusti nú á þegar formaður allsherjarnefndar talar svona ákveðið og beitt hér á þessum nótum. Við skulum taka mark á því. Ég vil gera það. Ég verð hins vegar fyrir talsverðum vonbrigðum þegar ég heyri hvernig VG hefur talað í þessari umræðu. Hv. þm. Atli Gíslason kom hér upp og lagði sig í framkróka um að etja lögreglunni saman. Mér finnst það ekki við hæfi í stöðunni. Hér var talað um ríkislögreglustjóraembættið af talsverðum hroka, vil ég segja. Þar fer fram mikilvæg starfsemi og það vita þingmenn. Auðvitað þurfum við að endurskoða alla starfsemina og skoða hvað betur má gera. En það má ekki tala svona eins og hér er gert um ákveðnar stofnanir sem gegna lykilhlutverki. Það er verið að rannsaka skipulagða glæpastarfsemi til dæmis og menn vita að hún hefur farið vaxandi hér. Af hverju að vera að etja lögregluembættunum svona saman: Það á að leggja ríkislögreglustjóraembættið niður og það á bara að setja allt til lögregluembættisins á höfuðborgarsvæðinu? Við eigum ekki að láta svona, við þingmenn.  Við eigum að fagna því hvað lögreglan stendur vel hérna. Hún er núna í efsta sæti samkvæmt Þjóðarpúlsi Gallups, 

Frú forseti. Ég byrja á að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp. Þetta er mjög brýnt mál og mikilvægt og það dregur enginn í efa hið mikla öryggis- og þjónustuhlutverk sem lögreglan fer með í landinu. Þar eru unnin mikilvæg störf og um þau ríkir ánægja meðal þjóðarinnar sem ber mikið traust til lögreglunnar um allt land. Ég held að hér sé vert að þakka lögreglunni um allt land fyrir hennar störf, og tek þar undir með hv. þm. Róberti Marshall. Það er eftir því tekið hversu vel hún hefur staðið sig, oft og tíðum við mjög erfiðar og þröngar aðstæður. Það er alveg rétt að við erum að glíma við mikinn niðurskurð, um það eru allir sammála að það verður erfitt að takast á við. Ég er þeirrar skoðunar, og tek undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, að við verðum að gæta mjög vel að því við næstu fjárlagagerð að ekki sé gengið frekar að lögreglunni í landinu. Við þurfum jafnframt að fara að huga að einhverjum skipulagsbreytingum því að ef ná á fram hagræðingu verður það gert með skipulagsbreytingum. Af því hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á það sem hv. þm. Atli Gíslason nefndi er varðar ríkislögreglustjóra, er ég honum hjartanlega sammála. Þar má stokka upp og það mætti leggja ríkislögreglustjóraembættið niður í núverandi mynd, eins og hv. þingmaður sagði. Þar eru unnin verkefni sem hægt er að flytja annað. Þetta embætti hefur bólgnað meira út en hin almenna löggæsla og hann var einfaldlega, að ég hygg, að benda á það. Það er líka annað sem mér finnst mjög mikilvægt að komi fram í umræðunni, það er staða landsbyggðarinnar og löggæslunnar. Mikil ólga er á landsbyggðinni með það þegar ráðist er í niðurskurð í löggæslumálum. Það er að gefnu tilefni því að reynslan hefur alla jafna verið sú að allar sameiningar hafa bitnað mest á hinum dreifðu byggðum landsins þar sem vegalengdirnar eru miklar. Þetta sjáum við núna mjög víða.  
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir ágætisinnlegg í þessa umræðu og þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna. Ég treysti því að þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað muni styðja okkur, og þá sérstaklega stjórnarþingmanninn hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, í næstu fjárlagagerð við að framfylgja þeirri stefnu sem hún boðar hér. Við höfum talað fyrir því að ekki verði gengið það nálægt löggæslunni að öryggi borgaranna og grunnþjónustunni sem lögreglan sinnir verði teflt í hættu. Landsbyggðin hefur til dæmis haft miklar áhyggjur af þessu atriði og við skulum öll hér inni, sem erum greinilega sammála, a.m.k. í dag, strengja þess heit að vera það áfram og láta það halda fram yfir fjárlagagerðina fyrir næsta ár. Það var ein hugmynd í umræðunni hér í sumar sem mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir hvernig stendur. Það er sú hugmynd sem rædd var m.a. í allsherjarnefnd um að lögreglumönnum stæði til boða að fara fyrr á eftirlaun en nú er. Þessi hugmynd hefur verið í skoðun í ráðuneytinu, veit ég. Mig langar að vita hver staðan á þeim pælingum er, vegna þess að sú leið mundi leysa ýmis vandamál hjá fjölmörgum embættum á landsbyggðinni. Ég held, frú forseti, að það hafi komið fram í umræðunni að þingmenn úr öllum flokkum eru sammála um að við skulum búa vel að löggæslunni í landinu, að við skulum virða þau mikilvægu störf sem lögreglumenn sinna vel og halda því á lofti að þeim séu búnar þær starfsaðstæður að þeir geti sinnt vinnu sinni vel þannig að grunnþjónustunni verði ekki ógnað.

Virðulegi forseti. Ég vil setja fram þá lausn sem við teljum í dómsmálaráðuneytinu vera til að búa vel að lögreglunni í framtíðinni, sem fæli í sér bæði fjárhagsleg rök og fagleg rök. Þ.e. það sem ég nefndi áðan, stækkun lögregluumdæma. Jafnframt því að stækka lögregluumdæmin yrðum við að fara yfir það hvernig fjárveitingum er skipt. Það er nauðsynlegt að koma á reiknilíkani til að skipta fjárveitingum betur þannig að það fari eftir þörfinni á hverjum og einum stað og staðarháttum. Ég tek ekki undir það að sameining embætta hafi hingað til bitnað sérstaklega illa á landsbyggðinni en vitaskuld skulum við gæta að því að landsbyggðarsjónarmiðin verði í heiðri höfð. Það sem ég mundi vilja segja varðandi rannsóknir kynferðisbrota, sem var komið inn á áðan og mér gafst ekki tími til að svara, er að mín sýn er ekki sú að færa allar rannsóknir á höfuðborgarsvæðið. Það getur vel verið að í einstökum málaflokkum séu þvílík rök til staðar að það eigi að vera sér rannsóknardeild fyrir allt landið eins og t.d. fyrir efnahagsbrot. Ég tel að það eigi ekki sama við um kynferðisbrot. Ég tel að lögreglan um land allt sinni þessum málaflokki afar vel þar sem staðarþekking og tækniþekking vega hvort upp á móti öðru. Hvað varðar kjarasamningana er auðvitað afleitt að þeir skuli enn þá vera lausir. Þar er nauðsynlegt að ná farsælli lausn. Dómsmálaráðuneytið hefur verið í sambandi við lögreglumenn og fjármálaráðuneytið um þetta mál. Ég lýsi þeirri skoðun minni að við teldum það mjög farsælt ef það fengist í gegn að lögreglumenn fengju að fara fyrr á eftirlaun. Hins vegar kostar það peninga eins og annað, samkvæmt okkar útreikningum kostar það á þriðja hundrað milljón króna, en það er vissulega hugmynd