Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á Alþ. 1952 var samþ. að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um eftirlit með jarðborunum og leggja fyrir næsta þing. Enn þá hefur þetta ekki komizt í framkvæmd, og því er þessi till. flutt. Allshn. lítur svo á, að nauðsynlegt sé að setja löggjöf um eftirlit með jarðborunum og þá fyrst og fremst með tilliti til þess, að nú þegar er búið að leggja milljónatugi í hitaveitur hér á landi. Það er þess vegna mikið í húfi, ef öryggi þessara miklu fyrirtækja brysti sökum gálauslegra borana. Á hinn bóginn er ekki því að leyna, að löggjöf um þetta efni er talsvert vandamál, því að hún hlýtur að snerta mjög eignarrétt manna í sambandi við umráð yfir neðanjarðarvatni, og viðbúið er, að það þurfi að gera breytingar á ákvæðum vatnalaganna í því sambandi. En hvað sem þessu líður, þá er öll n. sammála um, að ný löggjöf sé nauðsynleg, og leggur til, að þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Till. til þál. um lendingarstaði fyrir sjúkraflugvélar hefur verið rædd í allshn., og hefur n. komizt að einróma niðurstöðu og er sammála um að mæla með afgreiðslu hennar í hv. Alþingi. Ég vísa til till. sjálfrar á þskj. 84 og grg. fyrir henni og nál. á þskj. 161.



Herra forseti. Þessa till. til þál. um gistihús í landinu hefur allshn. tekið til athugunar og afgreitt með lítils háttar innskoti, þ. e. að Ferðaskrifstofa ríkisins verði kvödd til ráða með ríkisstj. til að ráða fram úr málunum. Allshn. mælir með, að till. verði samþ. svo breytt. Þakka ég hv. meðnm. mínum fyrir afgreiðslu á þessu máli, sem ég er flm. að, og vænti góðs af afgreiðslu málsins á Alþingi.



Herra forseti. Mér þykir nú eiginlega ekki nema hálfköruð meðferð þessa máls hér. Ég veit ekki betur en að skipuð hafi verið n. að tilhlutun þáverandi ráðh. - ég held, að það hafi verið í ráðherratíð Hermanns Jónassonar - til þess að athuga um þessi mál, og hafi verið leitað samráðs við samtök gistihúsaeigenda, Ferðaskrifstofu og marga fleiri aðila, og allmikill efniviður frá þeirri n. liggi þegar fyrir, sem æskilegt hefði verið að þn., sem um þessi mál fjallaði, hefði haft aðstöðu til að kynna sér. Er þá og spurning, hvort hér er ekki verið að fara fram á að skipa n., sem þegar er búin að starfa fyrir nokkrum árum og liggja þegar fyrir nokkrar till. frá. Mér hefur því miður ekki gefizt kostur á því að athuga þetta nánar, en ég vil einnig taka það fram, að ég bjóst jafnframt við því, að það mundi eitthvað koma fram um þetta strax í öndverðu við meðferð málsins hér og ekki sízt eftir að málið fór til nefndar og sætti meðferð þar. Ég tel þess vegna fulla nauðsyn á því, úr því að n. hefur ekki tekið sér fyrir hendur að athuga það, að það væri athugað betur, áður en endanleg afgreiðsla þessa máls færi fram. Í öðru lagi er það svo, að ég hafði hugsað mér að bera fram brtt. og hefði heldur óskað, að gæfist nokkurt tóm til þess. Hv. allshn. hefur lagt til, að það eigi að fara fram athugun á gistihúsaþörf í landinu og undirbúa í samráði við Ferðaskrifstofu ríkisins fyrir næsta reglulegt Alþingi tillögur. Ja, ég leyfi mér nú að segja, vegna hvers sérstaklega í sambandi við Ferðaskrifstofu ríkisins? Það eru margar aðrar ferðaskrifstofur hér í landinu. Það er samband, víðtækt samband veitingamanna og gistihúsaeigenda hér í landi, og það er nýstofnað áhugamannafélag í ferðamálum. Hefði ég þess vegna viljað leggja til og mundi gera það í skriflegri till., ef ekki gæfist kostur til frests, að fleiri aðilar væru þarna tilnefndir, úr því að á annað borð var farið að nefna nokkra aðila sérstaklega, því að að sjálfsögðu hefði ríkisstj. í sambandi við þá athugun, sem aðaltill. fór fram á, getað leitað samráðs við Ferðaskrifstofu ríkisins og alla þessa aðila, og hefði ekki verið nema eðlileg meðferð málsins. Brtt. frá n. finnst mér því lítils virði og naumast mega standa öðruvísi en að hún sé þá útfærð nánar og bent á marga fleiri aðila, sem engu síður ættu að eiga hér hlut að máli en þessi blessaða Ferðaskrifstofa ríkisins, sem hefur nú notið þeirrar miklu náðar að verða sérstaklega tilgreind. Ég leyfi mér þess vegna að óska eftir því fyrst og fremst, að málinu verði frestað, til þess að nánari athugun fari fram á fyrri meðferð þessa máls, skipun og störfum nefndar, sem mun ekki vera nema eins eða tveggja ára gömul, kannske tveggja ára í hæsta lagi, - en ef ekki yrði við því orðið, þá gæfist mér kostur til að leggja fram skriflega brtt.



Herra forseti. Það var sú tíð, að ég var eins og flutningsmenn þessarar till., hélt, að það væri ákaflega mikill greiði fyrir þá, sem þyrftu að ná sér í bíla eða ýmsar aðrar vörutegundir, að þær væru gerðar frjálsar og menn losnuðu við að þurfa að sækja um leyfi til fjárhagsráðs eða innflutningsskrifstofu eða hvað það nú kallast í hverju einstöku skipti. En reynslan síðari ár hefur kennt mér það, að hér sé einungis um orðaleik að ræða og ekkert annað en orðaleik. Í febrúarmánuði 1949 var eftir harða bardaga hér á Alþ. samþykkt að láta frjálsan innflutning á eldavélum. Áður hafði það gengið þannig til, að bændur og konur hér og þar á landinu höfðu beðið mig eða aðra að útvega sér leyfi t. d. fyrir AGA-eldavélum. Ég ætla, að ég hafi árið þar á undan verið búinn að útvega leyfi fyrir töluvert á annað hundrað AGA-eldavélum, og stóð aldrei á því, þegar ég fór til fjárhagsráðs. Mér leiddist þetta eins og öðrum, sem voru við það riðnir, og þess vegna var það, að Alþ., 15. febr.1949, gaf þetta frjálst. Nú hélt ég, að björninn væri unninn og að allt væri í fínu lagi. Og þegar einhverjir báðu mig að útvega sér leyfi, þá sagði ég: Nú, farið bara í skrifstofuna hjá Helga Magnússyni, sem hefur þennan innflutning með höndum. Það er verzlun, heildverzlun hér í bænum. - Þeir gerðu það. Ég hugsaði ekkert frekar um málið. Svo í maí í vor kom til mín ungur piltur, er var að koma frá sjó, og bað mig nú að reyna að hjálpa sér að ná í eina AGA-eldavél, sem hann ætlaði að gefa mömmu sinni, þegar hún yrði sjötug. Ég sagði: Farðu bara niður til Helga Magnússonar; hann hefur innflutning á þeim, og með þær er frjáls verzlun. - En innflytjandinn segir: Síðan það var gefinn frjáls innflutningur á AGA-eldavélum, hefur ekki fengizt leyfi fyrir einni einustu. Það er 71 umsókn hjá mér, sem hefur safnazt fyrir á þessum árum. Ég hef stöðugt talað við millinefnd bankanna og aldrei fengið leyfi fyrir einni einustu. - Þetta var nú frelsið: Ekki einni einustu. - En ef þú getur farið í einhver æðri máttarvöld og séð um það, að ég fái leyfi fyrir gjaldeyri fyrir nokkrum AGA-eldavélum, þá skal ég vera þeim þakklátur, og þá skal ég sjá um, að þessi piltur fái eina. - Svo fór ég og setti ýmsa menn á stað og fór sjálfur á stað, og endirinn varð sá, að það fékkst leyfi fyrir sjö. Svo kom nokkru síðar hans herradómur biskupinn yfir Íslandi, Sigurgeir Sigurðsson, sem nú er dáinn, og þurfti að fá AGA-eldavél handa presti. Helgi Magnússon fékk ekki neitt leyfi. Frelsið var ekki meira en það, að hann fékk ekki neitt leyfi. Nei, biskupinn varð aftur að setja á stað heilmikið „apparat“ til að láta tala við þá menn, sem þarna áttu hlut að máli, og bankana, og þá loksins fékkst leyfi til að fá handa honum vél. Þetta var frelsið. Nokkru seinna barðist Rannveig Þorsteinsdóttir fyrir því hér á Alþ. að fá innflutningsfrelsi fyrir prjónavélum. Nákvæmlega sama sagan var með þær eins og AGA-eldavélarnar. Ég kann bara ekki tölu yfir þær eins og AGAeldavélarnar, af því að ég hef fengið þær upp í hendurnar. Þetta er frjálsræðið. Og nú á að gefa bílana frjálsa. Hvað verður þá með það? Verður það eins og með AGA-eldavélarnar? Er þetta nokkuð annað en orðaleikur? Er nokkuð meint með þessu? Alþingi var allt með því að gefa prjónavélarnar frjálsar á sinum tíma, þegar Rannveig Þorsteinsdóttir flutti það hér í þingi. Hvernig hefur það gengið síðan? Það hefur orðið að fá leyfi, og það hefur oft ekki fengizt. Hefur þá orðið að setja ótal menn í „funktion“ til að vinna að því, að bankarnir gefi leyfi. Áður þurfti maður þó ekki annað en skrifa eitt bréf upp í fjárhagsráð, og svo kom svar eftir nokkurn tíma, annaðhvort já eða nei. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega lítið unnið við þetta frelsi og það sé nánast sagt aðeins til að sýnast, reyna að slá ryki í augun á fólki, og það er mér alltaf illa við og álit, að það muni hefna sín að ætla sér að afla sér vinsælda með því að slá ryki í augun á fólki. En það hefur verið gert, bæði með frelsinu í prjónavélainnflutningnum og frelsinu í AGA-eldavélainnflutningnum. Það hefur verið slegið ryki í augun á fólki. Það hefur ekkert frelsi verið nema á pappírnum til þess að fá þessar tvær vörutegundir innfluttar. Þess vegna held ég, að ég geti ekki verið að leika þann skollaleik að vera með þessu enn þá einu sinni. Ég er búinn að vera með áður, að þetta sé gert, og afleiðingin er þessi: Það hefur ekki orðið frjáls innflutningur á því, þó að það hafi verið gert á pappírnum.



Herra forseti. Þegar gildandi löggjöf um innflutningsskrifstofu var til umræðu hér á hinu háa Alþ. í fyrra, þá flutti ég sem minni hl. fjhn. brtt. við frv. um það, að allur innflutningur til landsins skyldi gefinn frjáls, og jafnframt, að bankarnir skyldu afhenda öllum þeim, sem um gjaldeyri bæðu til innflutnings, þennan gjaldeyri. Með þessu vildi ég sannprófa, hvort hæstv. ríkisstj. í raun og veru trúði á þá stefnu sína, að unnt væri að gefa allan innflutning frjálsan. Það reyndist ekki. Hv. stjórnarflokkar trúðu ekki sínum eigin orðum um, að það væri hægt eða rétt að gefa allan innflutning til landsins frjálsan, því að þessar till. mínar voru felldar. Nú er hér komin fram till. um að gefa einn ákveðinn vöruflokk, sem enn er háður leyfisveitingum, bifreiðar, frjálsan, - og viðaukatillaga um það, að bankarnir skuli afhenda þeim, sem óska eftir gjaldeyri til innflutnings á þessum vörum, þann gjaldeyri, sem um er beðið. Við þm. Alþfl. munum greiða atkv. með báðum þessum till. Ef hæstv. ríkisstj. telur gjaldeyrisástandið vera þannig, að unnt sé að rýmka enn verulega um innflutning, þá viljum við ekki standa í vegi fyrir því, að hún framkvæmi stefnu sína að þessu leyti. Hins vegar fannst mér lýsing hv. frsm., hv. 5. þm. Reykv., á framkvæmd þessa málaflokks, sem hér er um að ræða, þ. e. úthlutun bifreiða, vera næsta ófögur. Hann lýsti því, að í þessum málum hefði undanfarin mörg ár þróazt gífurleg spilling. Ég hygg mig muna það rétt, að hann hafi sagt, að um það bil 15% eða allt að því sjötta hvert leyfi fyrir bifreið hafi lent á svörtum markaði og þar með orðið þeim, sem þau fengu, að féþúfu. Þetta er ljót lýsing, ef sönn er, á þessum þætti framkvæmdavalds íslenzka ríkisins. En hverjir eru það, sem hér hafa haldið á málum? Það eru einmitt fyrst og fremst flokksbræður hv. frsm., hv. 5. þm. Reykv., og að svo miklu leyti sem þeir hafa ekki getað ráðið úrslitum, hafa það verið flokksmenn þess flokks, sem Sjálfstfl. hefur nú samvinnu við um stjórn landsins. Það hafa verið fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl., sem átt hafa a. m. k. fjóra af fimm og upp á síðkastið alla þá embættismenn, sem hér hafa um fjallað. Og þessir menn fá nú þann dóm af hálfu frsm. Sjálfstfl., að þeir hafi innt þetta starf sitt af hendi þannig, að það hafi orðið undirrót svika og brasks í þjóðfélaginu, þar sem ekki hundruð þúsunda, heldur líklega milljóna braskgróði hefur lent í höndum einstakra „spekúlanta“, manna, sem misnotað hafa aðstöðu sína á hinn herfilegasta hátt. Það hefur verið höfuðatriði í stefnu núverandi ríkisstj. eða réttara sagt í stefnu þeirra flokka, sem undanfarin 4–5 ár hafa farið með stjórn landsins, að verzlunin skyldi verða frjáls og koma ætti á jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar. Hvað er frjáls verzlun? Rétt er að vísa í því sambandi í skilgreiningu helztu ráðunauta núverandi stjórnarflokka, þá skilgreiningu, sem þeir gáfu á því, hvað frjáls verzlun væri, í álitsgerð þeirri, sem þeir létu fylgja frv. því til breytingar á gengi krónunnar, sem lagt var fyrir þing 1950, en þar segir svo, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Höfuðskilyrði frjálsrar verzlunar er, að greiðslurnar séu frjálsar, þ. e. a. s., að hægt sé að greiða erlendis, ef íslenzkir peningar eru fyrir hendi. Þegar greiðslurnar eru ekki lengur frjálsar, torveldast viðskiptin.“ M. ö. o.: Það er ekki um að ræða frjáls viðskipti, ekki um að ræða frjálsa verzlun, ef gjaldeyrisgreiðslurnar eru ekki frjálsar. Eru gjaldeyrisgreiðslurnar frjálsar hér á Íslandi núna? Er hverjum þeim kleift að fá gjaldeyri, sem óskar eftir honum, til þess að flytja inn vörur, sem eru á frílista? Það vita allir, sem til þekkja, að þessari spurningu verður að svara neitandi. Gjaldeyrisgreiðslurnar eru ekki frjálsar. Það liggja fyrir í bönkunum beiðnir, að upphæð tugir milljóna, fyrir vörum, sem eru á frílista, en bankarnir neita að afhenda gjaldeyri fyrir, a. m. k. slá á frest, um ekki aðeins margar vikur, heldur marga mánuði, og fjölda beiðna er jafnvel aldrei sinnt, hefur ekki verið sinnt, frá því að þær voru lagðar inn fyrir mörgum árum. Hæstv. ríkisstj. hefur því ekki tekizt að framkvæma þessa stefnu sína, að koma á frjálsri verzlun, ef með frjálsri verzlun er átt við það, sem hagfræðingarnir Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson sögðu að eiga ætti við, þegar talað væri um frjálsa verzlun. Hinn meginþátturinn í stefnu ríkisstj. átti að vera að koma á jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar. Hefur það tekizt að koma á jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar? Hvað mundi vera átt við, þegar talið er jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar? Fyrst og fremst það, að verðlag haldist stöðugt og að hvorki sé um að ræða verðbólgu né heldur verðhjöðnun. Er slíkt jafnvægi nú í fjármálum Íslendinga? Um það er rétt að leiða til vitnis Fjármálatíðindi Landsbankans, sem enginn ætti að þurfa að væna um hlutdrægan dóm um þessi efni, en þar segir svo í grein eftir hagfræðing Landsbankans, með leyfi hæstv. forseta: „Undanfarið ár hefur verið vaxandi þensla í efnahagskerfinu, og henni hafa fylgt vinnuaflsskortur, gífurleg gjaldeyriseyðsla og erfiðleikar fyrir útflutningsframleiðsluna.“ Slíkt ástand er einmitt það, sem allir eru sammála um að kalla jafnvægisleysi í fjármálum þjóðarinnar. Fleiri vitni má leiða um þetta. T. d. hefur nýafstaðið þing Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þar sem annar helzti ráðunautur hæstv. ríkisstj. um efnahagsmál er forseti, og hefur hann væntanlega haft mikil áhrif á að móta till. þingsins, gert ályktun um dýrtíðarmál, þar sem segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „16. þing Bandalags starfsmanna ríkis og bæja varar við afleiðingum þeirrar verðbólguþróunar, sem nú á sér stað í efnahagsmálum landsins, en þær hljóta að verða nýtt kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags, ef ekki er spyrnt við fæti. Heitir Bandalagið stuðningi sínum við hverjar þær ráðstafanir, sem til þess eru fallnar að stöðva þessa óheillavænlegu þróun.“ Þau samtök, sem annar helzti sérfræðingur ríkisstj. eða ráðunautur stjórnarflokkanna um efnahagsmál hefur forsæti í og hefur væntanlega mótað till. fyrir, lýsa því yfir, að hér hafi átt sér stað og eigi sér nú stað verðbólguþróun, og undirstrika, að hún sé mjög varhugaverð og hana þurfi að stöðva. Þetta er vissulega rétt, hvert orð í þessu er rétt, en það sýnir, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki náð þeim tilgangi sínum, sem hún hefur lýst og margundirstrikað, að koma á jafnvægi í fjármálum landsins. Hvorugt markmiðið hefur náðst, hvorki frjálsa verzlunin né jafnvægi í fjármálum þjóðarinnar. Í þessu sambandi er líka rétt að víkja svolítið að ástandinu út á við eða ástandinu í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Að því hafa einstakir málsvarar ríkisstj. nokkrum sinnum vikið hér í umr. á Alþingi og ekki alltaf á þann hátt, að ég telji, að algerlega hlutlaust hafi verið með farið, en það er sérstök ástæða til þess að gera sér grein fyrir gjaldeyrisástandi þjóðarinnar nú, þegar verið er að ræða um það að auka frelsið í gjaldeyrisverzlun landsmanna og sérstaklega þegar þær till. koma frá fulltrúum hv. stjórnarflokka sjálfra. Við lok síðasta mánaðar var inneign Íslendinga í erlendum gjaldeyri 88.8 millj. kr. brúttó. Þar frá verður að draga ábyrgðarskuldbindingar bankanna, að upphæð 68 millj., svo að nettóinneign Íslendinga í erlendum gjaldeyri nam um síðustu mánaðamót 20.8 millj. kr. Þetta er ekki mikil upphæð, þegar það er haft í huga, hvernig árað hefur fyrir Íslendingum undanfarið ár, og mun ég síðar víkja að því. En sagan er þó langt frá því öll sögð með þessu. Gjaldeyrisaðstaðan er að sjálfsögðu fólgin í margs konar inneign eða skuld, og eru þar helztu þættirnir dollaraaðstaðan, aðstaðan í gjaldeyri greiðslubandalags Evrópu og í vöruskiptagjaldeyri. Um síðustu mánaðamót var aðstaðan þannig, að Íslendingar áttu allmikið fé inni í dollurum, 186.5 millj. kr., en þeir skulduðu í gjaldeyri greiðslubandalags Evrópu 75.6 millj. kr., og þeir skulduðu í vöruskiptagjaldeyri 22.2 millj. kr. Á s.l. ári hefur meira að segja skuldin við sjálft greiðslubandalag Evrópu vaxið um hvorki meira né minna en 55 millj. kr. Sagan er þó enn langt frá því að vera öll sögð með þessu. Það er fyrst og fremst inneignin í dollurum, sem gerir það að verkum, að heildaraðstaða landsins gagnvart útlöndum í erlendum gjaldeyri er hagstæð, þótt um mjög lága upphæð sé, 20.8 millj. kr. Á öllum öðrum sviðum, gagnvart öllum öðrum löndum, skuldar Ísland verulegar fjárhæðir, samtals tæpar 100 millj. kr. En með því að segja, að nettóinnstæðan gagnvart útlöndum sé 20.8 millj. kr., er ekki allt sagt, því að hér verður að taka tillit til þess, að bankarnir gefa út ýmis greiðsluloforð, algerlega skuldbindandi greiðsluloforð í erlendum gjaldeyri, sem standa í sambandi við kerfið, sem upp hefur verið tekið við afgreiðslu á frílistavörum. Bankarnir þurfa að gefa yfirlýsingar um það til innflytjenda, að þeir muni innleysa innheimtureikninga, þegar þeir koma, fyrir vörur, sem fluttar eru inn samkv. frílista, því að með öðrum hætti hefur innflytjandinn ekki heimild til þess að gera á þeim endanlega pöntun. Bankarnir skrá þessi greiðsluloforð, sem eru algerlega skuldbindandi og jafngilda því í raun og veru gjaldeyrisgreiðslum. Við síðustu mánaðamót námu þessar gjaldeyrisskuldbindingar, þessi greiðsluloforð, 31.8 millj. kr., þ. e. meira en 10 millj. meira en nettógjaldeyrisinnstæðan nam. Í raun og veru má segja, að landið sé í meira en 10 millj. kr. skuld út á við. Sagan er enn ekki öll sögð, vegna þess að bankarnir hafa í raun og veru tekið á sig enn meiri gjaldeyrisskuldbindingar en kemur fram í þessu, og standa þær í sambandi við bátagjaldeyriskerfið svonefnda. Það hefur verið gefið út allmiklu meira af svonefndum A-skírteinum en nemur upphæð þeirra B-skírteina, sem afgreidd hafa verið. Þau greiðsluloforð, sem bankinn veit að hann verður að inna af hendi, eru 42.8 millj. kr., þ. e. öruggt er samkv. þeim A- og B-leyfum, sem eru í umferð, að bankarnir verða að svara út 42.8 millj. kr. í erlendum gjaldeyri vegna bátagjaldeyriskerfisins. Heildarniðurstaðan er því sú, að nettóinneign bankanna í erlendum gjaldeyri er 20.8 milljónir. Greiðsluloforð bankanna eru 31.8 milljónir, svo að þau eru 11 millj. kr. umfram nettógjaldeyrisinneignina, og ef maður bætir við öruggum og kunnum gjaldeyrisskuldbindingum bankanna vegna bátagjaldeyriskerfisins, þá verður útkoman í raun og veru gjaldeyrisskuldbinding eða neikvæð gjaldeyrisaðstaða gagnvart útlöndum um 53.9 millj. kr. Þetta verður ekki talið glæsilegt gjaldeyrisástand, og það er sérstaklega athyglisvert, að þetta skuli vera svona þrátt fyrir hið óvenjulega góðæri, sem verið hefur hér undanfarin ár. Í þessu sambandi verður að minnast þess, að í fyrra, árið 1953, höfðu Íslendingar 213 millj. kr. gjaldeyristekjur vegna varnarliðsframkvæmdanna í Keflavík. Til ágústloka í ár höfðu þessar gjaldeyristekjur frá Keflavík numið 123 millj. kr., og má gera ráð fyrir því, að þær verði um 200 millj., heldur minna en í fyrra. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir það að útflutningurinn hefur á þessu ári verið hagstæðari en líklega nokkurn tíma áður vegna hinna miklu sölusamninga við Sovétríkin, þá er ástandið í gjaldeyrismálunum ekki burðugra en þetta. Hinar miklu gjaldeyristekjur af Keflavíkurframkvæmdunum og hið mikla góðæri í utanríkisverzluninni hefði að eðlilegum hætti átt að verða til þess, að Íslendingar söfnuðu gífurlegum gjaldeyrisvarasjóðum erlendis, að þeir söfnuðu hundruðum milljóna í gjaldeyrisvarasjóðum erlendis, ef vel og skynsamlega hefði verið á haldið og ef jafnvægi hefði verið í fjármálum þjóðarinnar inn á við, en þrátt fyrir allt er niðurstaðan sú, að í raun og veru er gjaldeyrisaðstaðan, ef tillit er tekið til allra skuldbindinga, neikvæð um tæpar 54 millj. kr. Og enn er sagan ekki öll sögð með þessu, vegna þess að hér þarf líka að taka tillit til þeirra birgða, sem Íslendingar eiga nú af gjaldeyrisvörum, og bera þær saman við þær birgðir, sem þeir áttu á sama tíma í fyrra. Ef það kæmi í ljós, að birgðirnar hefðu minnkað, þá hefði það auðvitað að öðru jöfnu átt að valda því, að Íslendingar hefðu safnað erlendum gjaldeyri, sem því svaraði. En hver skyldi vera niðurstaðan af þessu? Hún er sú, og eru þessar tölur miðaðar við 15. okt. nú í ár og 15. okt. í fyrra, að birgðir af saltfiski eru nú minni en þær voru í fyrra um 41.3 millj.; birgðir af skreið eru minni en í fyrra um 26.1 millj.; birgðir af freðfiski hafa hins vegar vaxið um 18.2 millj.; birgðir af saltsíld eru minni en í fyrra um 0.7 millj.; birgðir af lýsi eru hins vegar nokkru meiri, um 1.1 millj.; birgðir af síldar- og fiskimjöli eru einnig heldur meiri, um 1.4 millj., og af ull og gærum um 2.4 millj. Ef heildarniðurstaðan er athuguð, þá kemur í ljós, að birgðir af útflutningsvörum eru nú í haust minni en þær voru á sama tíma í fyrra um 48.8 millj. kr., svo að hin lélega gjaldeyrisafkoma á sannarlega ekki, eins og þó stundum áður, rót sina að rekja til þess, að það hafi safnazt fyrir birgðir af óseldum eða kannske illseljanlegum útflutningsafurðum. Þvert á móti; salan hefur gengið greiðar en nokkru sinni fyrr, og birgðirnar eru nú næstum 50 millj. kr. minni en áður. Samt sem áður er gjaldeyrisaðstaðan ekki burðugri en þetta. Ef athugaðar eru þær breytingar, sem hafa orðið á gjaldeyrisaðstöðunni síðan í fyrra, þá kemur í ljós, - og það er sú tala, sem nokkrum sinnum hefur heyrzt í umræðum hér á hinu háa Alþingi, - að brúttóinneignin hefur vaxið um um það bil 20 millj. En sökum þess, að ábyrgðir hafa minnkað verulega, hefur nettóinneignin vaxið um 43 millj. kr. En í sambandi við þessar staðreyndir verður að leggja sérstaka áherzlu á, að öll aukning gjaldeyrisaðstöðunnar á rót sína að rekja til aukningar á dollarainnstæðunni. Dollarainnstæðan hefur vaxið um 70.7 millj. kr. á s.l. ári, þó að gjaldeyristekjurnar frá Keflavík hafi numið á þriðja hundrað millj. kr. á árinu. Hins vegar hefur aðstaðan í gjaldeyri greiðslubandalags Evrópu versnað og aðstaðan í vöruskiptagjaldeyri stórversnað. Það hefur verið um nettóskuldasöfnun að ræða í Evrópugreiðslubandalagsgjaldeyri um 4.1 millj., og það hefur verið um skuldasöfnun að ræða á s.l. ári í vöruskiptagjaldeyri um hvorki meira né minna en 46.1 millj., þ. e. a. s., það hefur sigið stórkostlega á ógæfuhlið, bæði hvað snertir viðskiptin við vöruskiptalöndin og löndin í Evrópu. Það, sem hefur bjargað þessu að nokkru leyti, eru hinar miklu dollaratekjur af framkvæmdunum á Keflavíkurvelli. Það eru þær, sem valda því, að þrátt fyrir um það bil 50 millj. kr. skuldasöfnun í öðrum gjaldeyri en dollaragjaldeyri hefur orðið 43 millj. kr. aukning á heildargjaldeyriseigninni. Þessar tölur tala skýru máli um það, að hæstv. ríkisstj. hefur haldið illa á málum, að í raun og veru er hér um að ræða glæfraspil hið mesta. Stefna ríkisstj. er glæfrastefna. Það verður ekki kallað annað en glæfrastefna, þegar það gerist í mestu góðærum, sem yfir Ísland hafa gengið, samtímis því sem Íslendingar hafa um það bil 200 millj. kr. sérstakar gjaldeyristekjur á ári tvö ár í röð, að gjaldeyrisaðstaðan gagnvart útlöndum skuli vera neikvæð í raun og veru og ekki takast að bæta gjaldeyrisaðstöðuna út á við nema um einar 40 millj. kr., því að hún var enn þá verri í fyrra um þetta leyti en hún er núna. Ég hygg því, að það væri vel, ef þessar umr. um þá till. fulltrúa tveggja þingmanna Sjálfstfl. að gefa bifreiðainnflutninginn frjálsan gætu orðið til þess að vekja menn til umhugsunar um það, að eins og nú horfir er stefnt út í bráða ófæru. Ef ekki verður snúið við á þeirri óheillabraut, sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að ganga, þá fer illa fyrir fjárhagskerfi Íslendinga og það áður en langt um liður.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 1. landsk. þm. sagði, að það væri hverju orði sannara, að hér ætti sér stað verðbólguþróun. Þetta atriði ætla ég ekki að ræða. En ég vildi af tilefni þessarar ræðu hv. þm. og þessarar setningar sérstaklega spyrja hann, af því að hann er hagfræðiprófessor: Hvaða ráðstafanir telur hann heppilegt að gera nú til þess að mæta þeim voða, sem hann sér? Ég hef ekki orðið var við nema eina afstöðu hér á þinginu, sem snertir þetta mál, af hálfu hv. þm., og hún er sú að afnema söluskattinn, sem ríkið hefur nú 110 millj. kr. tekjur af. Það mundi þýða stórfelldan halla á ríkisbúskapnum. Ég trúi því ekki, að það sé þetta eitt, sem hv. þm. lumar á í sambandi við þann vanda, sem hann sér, og þess vegna spyr ég, og ég mun hlusta með athygli, hverju hv. þm. svarar: Hvaða ráðstafanir telur hann nauðsynlegt að gera nú?



Herra forseti. Þegar þetta mál kom fyrst til umr. hér í þinginu, flutti hæstv. viðskmrh. ræðu og andmælti þeirri brtt., sem ég hef borið fram. Hæstv. ráðh. varð fyrir því óhappi að fara með rangt mál í þeirri ræðu. Hann fullyrti, að ég væri mótfallinn frjálsum innflutningi á bifreiðum og - að því er mér skildist - frjálsum viðskiptum yfirleitt. Þetta er ekki rétt. En það verða menn að gera sér ljóst, að innflutningur á bifreiðum verður ekki gefinn frjáls með því einu að flytja úthlutun gjaldeyrisleyfa til kaupa á, þeim frá innflutningsskrifstofunni til bankanna. Sú breyting mundi sennilega ekki verða til bóta, og bifreiðaverzlunin er ófrjáls sem áður, þó að það verði gert. Hér þarf meira til. Það var allmikið rætt um bifreiðainnflutning í ríkisstjórninni í sumar. Meðal annars var þar talað um að gefa innflutninginn frjálsan. En skoðanir eru skiptar um það, hvað sé frjáls innflutningur. Hæstv. viðskmrh. hefur einkennilegar hugmyndir um það. Hann virðist líta svo á, að ef gefin sé út stjórnarauglýsing um, að þeir, sem vilja flytja inn bifreiðar, þurfi ekki að fá leyfi til þess hjá innflutningsskrifstofunni, þá sé innflutningurinn þar með orðinn frjáls. Þó að bankarnir tveir, sem einir hafa rétt til að verzla með erlendan gjaldeyri, neiti mönnum um gjaldeyrisyfirfærslu til bifreiðakaupa, þá telur hæstv. ráðh., að það, að því er mér skilst, komi málinu ekki við eða sé a. m. k. ríkisstj. óviðkomandi. Hann virðist líta svo á, að það sé alls ekki í verkahring ríkisstj. að sjá fyrir því, að auglýsingar hennar um frjálsan innflutning reynist annað og meira en skrum eitt. En til eru þeir, sem líta öðruvísi á það mál. Ef ríkisstj. gefur út tilkynningu um frjálsan innflutning á einhverri vöru, en bankarnir, sem fara með gjaldeyrisverzlunina samkvæmt ákvörðun stjórnarvaldanna, neita að selja mönnum gjaldeyri til kaupa á þessari sömu vöru, þá eru það prettir af hálfu þess opinbera. Því miður hafa menn orðið fyrir því að undanförnu, að þeir hafa ekki ávallt fengið keyptan þann erlenda gjaldeyri hjá bönkunum, sem þeir þurftu að fá til kaupa á svonefndum frílistavörum. Oft hefur orðið dráttur á afgreiðslu gjaldeyrisins og menn hafa líka orðið fyrir því að fá keyptan aðeins einhvern hluta þess gjaldeyris, sem þeir óskuðu að kaupa vegna innflutnings á frílistavörum. Á þessu þarf að verða breyting. Landsmenn eiga að geta treyst yfirlýsingum og tilskipunum stjórnarvaldanna. Annað er ekki sæmilegt. Þegar ríkisstj. auglýsir, að innflutningur einhverrar vöru sé frjáls, eiga menn að geta fengið hindrunarlaust keyptan þann gjaldeyri, sem þeir óska að fá til kaupa á þeirri vöru. Þetta er svo sjálfsagt, að um það ætti ekki að þurfa að ræða. En þó þarf einmitt að ræða um þetta vegna fenginnar reynslu og vegna þess, að hæstv. viðskmrh. virðist hafa of takmarkaðan skilning á því, að stjórnin eigi að standa við orð sín og yfirlýsingar í þessum efnum sem öðrum. Brtt. mín á þskj. 139 er því vissulega þörf. Með henni er lagt fyrir ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að bifreiðainnflutningurinn verði raunverulega frjáls, en ekki aðeins í orði kveðnu. Till. mín er í raun og veru um það, að hæstv. viðskmrh. verði tilkynnt, að menn sætti sig ekki við nein undanbrögð í þessum málum. Þegar gefin er út tilkynning um, að innflutningurinn sé frjáls, þá á það að verða svo í framkvæmdinni. Það sýnist vera þörf á því að leggja áherzlu á þetta. Það er auðvitað misskilningur hjá hæstv. viðskmrh., sem kom fram í ræðu hans, að ég ætlist til þess, að innflutningur bifreiða sitji fyrir innflutningi á öðrum frílistavörum. Eins og ég hef þegar tekið fram, tel ég hæstv. ríkisstj. skylt að sjá um, að bankarnir selji, viðstöðulaust gjaldeyri til kaupa á öllum frílistavörum, eftir því sem um er beðið. Þar á engin sérstök vörutegund að sitja á hakanum. Þó að till., sem hér liggur fyrir, og brtt. mín verði samþykktar, þá er mjög langt frá því, að hér á landi sé frjáls verzlun. Enn er það svo um margar innflutningsvörutegundir, þar á meðal ýmsar nauðsynjar, að ekki er heimilt að flytja þær til landsins nema að fengnu innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. En þó tekur út yfir, þegar kemur að útflutningsvörunum. Engar íslenzkar framleiðsluvörur má bjóða til sölu eða selja úr landi nema að fengnu leyfi stjórnarráðsins. Og salan á einni af helztu útflutningsvörum landsmanna er í höndum einokunarfyrirtækis. En þetta virðist hæstv. viðskmrh. og flokkur hans telja harla gott. Margir aðrir eru á öðru máli og vissulega þarf mikið að vinna og mörgu að breyta, til þess að hægt sé að telja, að menn búi við frjálsa verzlun hér á voru landi.



Herra forseti. Mig furðar að mörgu leyti á því, sem fram kemur í þessum umræðum og sérstaklega hjá hv. þm. V-Húnv. Það er alkunnugt, að hann er einn meðal þeirra, sem fremstir standa í því að vilja viðhalda höftum og bönnum í þessu þjóðfélagi. Það kom greinilega í ljós hér í fyrra, þegar samþykkt voru lögin um skipun innflutnings- og gjaldeyrismála, fjárfestingarmála o. fl. Ríkisstj. hafði þá á sinni stefnuskrá að leggja niður fjárhagsráð, auka athafnafrelsið í landinu, og samráð urðu um það innan ríkisstj., milli ráðherra Framsfl. og Sjálfstfl., að stíga það skref, sem stigið var með þessum lögum, þegar ríkisstj. lagði fram þetta frv. Ég hygg, að við höfum allir þm. Sjálfstfl. verið óánægðir yfir því, að ekki var hægt að ganga lengra og ákveðnar í þá átt til aukins frjálsræðis. Samt sem áður fögnuðum við þeim árangri, sem náðist, þegar þetta frv. var lagt fram, og vissulega hefur orðið mikill árangur af þessari löggjöf. En þá var einn hv. þm. hér, sem hélt mjög eftirminnilega ræðu, sem einkenndist aðallega af harmagráti yfir andláti fjárhagsráðs. Og það var þessi sami hv. þm. V-Húnv. sem nú talar hér, að vísu með svo mikilli skinhelgi, að hann hefur ekki einurð til þess að segja, að hann sé á móti því að setja bifreiðarnar á frílista, en siglir hér undir fölsku flaggi og segir: Ég vil ekki setja þær á frílista eins og aðrar frílistavörur, heldur vil ég, að það sé tryggt, að þær hafi forréttindi og séu algerlega frjálsar og frjáls gjaldeyrisverzlun með bíla. - Ja, það er til afskaplega kunnugt og almennt orð yfir þetta á íslenzku máli. Þetta er kallað hræsni. Og það er kallað að vera hræsnari, þegar maður kemur fram á þennan hátt, að flytja brtt. við till. um frjálsan innflutning, sem gengur miklu lengra en sú till. til frjáls innflutnings, sem flutt er, en hv. þm., eftir því sem fram er komið, inn á sér er algerlega á móti. En gagnvart sínum kjósendum og einhverjum öðrum ætlar þessi hv. þm. að draga upp þá helgimynd af sér með gloríu á, að þegar lagt hafi verið til að setja bifreiðar á frílista eins og aðrar frílistavörur, þá varð ég ekki með því, nema tryggt væri, að þær hefðu aðra aðstöðu en allar aðrar frílistavörur. Ég, þm. V-Húnv., er þess vegna, eins og gefur að skilja, langmesta frelsiskempan, sem nú situr á þingi. Annars sést bezt, ef þessi mál eru athuguð niður í kjölinn, hversu haldlaus eru þau rök, sem tilraun er gerð til að flytja í þessu máli hjá þessum hv. þm. og raunar fleirum. Hv. þm. V-Húnv. kemur að efninu, þegar hann segir: Það er ekki gerður frjáls innflutningur á bílum með því að flytja úthlutunina frá innflutningsskrifstofu og niður í bankana. - Ja, þarna kom að því, sem hv. þm. sagði nú ekki í sinni fyrri ræðu, en vitað var að hann hafði haldið mjög á lofti í sumar innan ríkisstjórnarinnar, meðan hann sat í ráðherrastóli, að af tveimur haftakerfum, sem hann vildi halda fram að um væri að ræða, vildi hann þó heldur hafa það, sem er, en annað og það, sem falið væri bönkunum. Þess vegna er þetta ekki frjálst, segir hann, fyrr en það er öruggt og yfirlýsingar liggja fyrir um það, að menn geti viðstöðulaust fengið gjaldeyri fyrir innflutningi bifreiða. Ja, hvernig er þessum málum háttað? Hvernig er háttað með þær vörur, sem nú þarf að sækja um gjaldeyrísleyfi fyrir? Menn koma með gjaldeyrisleyfin. Er það örugglega víst, að menn fái viðstöðulaust gjaldeyrinn fyrir þau? Það er ekki örugglega víst, með þeirri skipan mála, sem er í dag. Það fer eftir gjaldeyrisaðstöðunni á hverjum tíma. Samt sem áður hefur það gengið misfellulítið, að menn hafi fengið gjaldeyrisyfirfærslur fyrir frílistavörum. En eins og bankarnir geta samkv. lögunum í dag dregið að yfirfæra gjaldeyri fyrir frílistavörum, þá geta þeir eins dregið að yfirfæra gjaldeyri fyrir vörum, sem gjaldeyrisleyfi hafa verið veitt fyrir. En við skulum svo líta á aðstöðuna í dag. Það er búið að gefa út leyfi eða er verið að gefa út leyfi fyrir um 1300 bílum. Nú er það ekki þar með sagt, að menn fengju neinn gjaldeyri fyrir þessum leyfum. En í sannleika sagt hafa bankarnir viðstöðulaust yfirfært gjaldeyri fyrir bilunum og tekið á sig þá skuldbindingu að yfirfæra gjaldeyri fyrir öllum þessum bílum, og það er meira bílamagn en með nokkrum skynsamlegum rökum er hægt að búast við að flutt verði inn, þó að frjáls innflutningur væri á næsta ári. Það, sem ég meina í þessu sambandi, er það, að bankarnir hafa tekið innborganir hjá hverjum manni, sem hefur komið með bílaleyfi sitt, innborganir fyrir fob-verðinu. Og það, að bankarnir hafa tekið á móti innborgunum fyrir gjaldeyrisverðmæti bílanna, samsvarar tryggingu fyrir gjaldeyri af hálfu bankanna. Samkv. þessu og þeim viðhorfum, sem eru í gjaldeyrismálunum og ég skal koma nánar að síðar, og þeim líkum, sem eru um bifreiðainnflutning á næsta ári eftir þetta mikla innflutningsmagn, þá er ekki skynsamlegt og ekki ástæða til þess að ætla, að það muni stranda á yfirfærslum til bifreiðainnflutnings, þó að bifreiðar væru á frílista á næsta ári. Og má ég svo loksins spyrja: Hví má ekki reyna þetta? Við skulum reyna þetta, og ef þetta er með svo miklum ókjörum sem sumir hv. þm. vilja vera láta, ja, þá kemur hv. Alþ. saman að nýju, og það mætti þá gera tilraun til þess að flytja bifreiðarnar aftur af frílista og í það sama horf sem nú er, ef einhver hefur löngun til þess þá. Hvað skyldi vera mikil áhætta fyrir hv. þingmenn að gera tilraun með að setja bifreiðar á frílista ? Samkv. lögunum, sem gilda í dag um skipun innflutnings- og gjaldeyrismála, er þetta meginstefnan samkv. 1. gr.: „Stefna skal að því að gera allan innflutning til landsins frjálsan.“ Að þessu hefur hæstv. ríkisstj. unnið, og þessi lög hafa verið samþ. með atkv. beggja stjórnarflokkanna. Og stefnan er þá í þessum málum sú að bæta við vöruflokkum á frílista, eftir því sem gjaldeyrisaðstaðan leyfir á hverjum tíma. Það er sú stefna, sem núverandi stjórnarflokkar hafa markað með setningu þessara laga á s.l. Alþingi. Nú er því haldið fram af mér og öðrum flm. þessarar till., að haftakerfið við bílainnflutninginn, sem í dag er, leiði í mörgum tilfellum til gjaldeyrissóunar, sem hægt sé að komast hjá, og við það að setja þessar vörur á frílista séu ekki líkur fyrir því, að við getum ekki yfirstigið það frá gjaldeyrissjónarmiði séð, og ef svo er með jafnumfangsmikinn vöruflokk eins og bifreiðar eru, þá á samkv. núgildandi lögum, sem núverandi stjórnarflokkar hafa sett, að setja þennan vöruflokk á frílista. Ég tók fram í minni framsöguræðu, að ég gerði ráð fyrir því, að ef gjaldeyrisþoli þjóðarinnar í dag væri ekki ofboðið með þeim skammtaða innflutningi bifreiða, sem ákvarðaður hefur verið, þá væru engar líkur til þess, að því væri ofboðið á næsta ári, þó að innflutningurinn væri frjáls. Hv. 1. landsk. talaði hér nokkuð langt mál um gjaldeyrisaðstöðuna í dag. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég fann ekki betur en að í öllum veigamestu atriðum væru þær tölur og upplýsingar rangar, sem hv. þm. fór með um gjaldeyrisaðstöðu þjóðarinnar. Ég hef að vísu ekki hjá mér hér þær skýrslur, sem fyrir liggja um þetta, og get þess vegna ekki á þessu stigi málsins tekið af skarið í þessu sambandi. En ég sé ekki betur en að þær séu rangar og það að verulegu leyti, eftir því sem mig rekur minni til, samkv. síðustu skýrslum. Ég hygg, eftir því sem ég bezt veit, að inneign okkar í gjaldeyri frá öðrum löndum en clearing-löndum og vöruskiptalöndunum hafi verið hagstæð um síðustu mánaðamót um 80 millj. kr., og þegar allar skuldbindingar okkar og greiðsluloforð væru með tekin, hvort sem væri í clearing-löndum eða öðrum, væri a. m. k. hagstæð í heild um 25 millj. kr. En mér skildist, að hv. 1. landsk. vildi halda því fram, að gjaldeyrisaðstaðan væri óhagstæð, að viðbættum B-leyfum, sem hann taldi vera eitthvað um 40 millj., um rúmar 50 millj. kr. Ef við tökum þá B-leyfin frá, væri hér sambærileg tala eitthvað 10–12 millj. óhagstæð gjaldeyrisaðstaða, sem ég vil meina að sé, þegar öll greiðsluloforð og greiðsluskuldbindingar eru með teknar, um 25 millj. kr. hagstæð aðstaða. Þetta vil ég láta nægja um þetta á þessu stigi málsins, því að eins og ég segi, þá þarf ekki um þessa hluti að deila, heldur leiða fram í dagsljósið þær tölur, sem fyrir liggja, og hafði ég þær ekki við höndina, en mér komu mjög ókunnuglega fyrir sjónir þær upplýsingar, sem hv. þm. gaf í þessu sambandi. Hins vegar leiddi hann athygli að því, að gjaldeyrisaðstaðan væri þó sízt verri og kannske betri nú en í fyrra, og styður það þá það, að ekki sé þess að vænta, ef menn búast við minni bílainnflutningi, eftir að þessari miklu lotu núna er lokið, að ekki sé ástæða til þess að örvænta um það, að við höfum nógan gjaldeyri til að sinna þessum innflutningi. Hv. 1. landsk. sagði, að verið hefði ljót lýsing mín á framkvæmd þessara mála á undanförnum árum og ég hefði verið að tala um, að 15% af leyfunum hefðu á undanförnum árum verið á svarta markaðinum. Við þetta er nú að athuga það, að ég var einmitt ekki að tala um framkvæmd þessara mála og tók sérstaklega fram í minni ræðu, að það væri alveg tilgangslaust að sakast við þá menn, sem til þess hefðu verið settir að úthluta bifreiðum með því fyrirkomulagi, sem við hefðum haft. Það væri ekki á valdi neinna einstakra manna að úthluta bílaleyfum, þegar þau samsvöruðu því að úthluta háum peningaupphæðum til einstakra manna; kerfið væri þannig í sjálfu sér, að það væri óframkvæmanlegt, og þó að þeir settu tvo engla til þess að úthluta þessum bílum, þá mundi það áreiðanlega standa í þeim góðu verum líka. En í öðru lagi sagði ég alls ekki, að 15% af leyfunum hefðu verið á svarta markaðinum að undanförnu, heldur fullyrti ég, að það væri sennilegt, að um 15% af þeim leyfum, sem út hafa verið gefin í ár, fyrir þessum nýja bifreiðainnflutningi, væru þegar komin á svartan markað. En það er miklu hærri tala af þeim leyfum, sem út hafa verið gefin á undanförnum árum. Og þetta var alveg eins, meðan fulltrúi Alþfl. hafði oddaaðstöðu í fjárhagsráði. Ég skal ekkert segja um, hvort það hefur verið betra eða verra, af því að það skiptir ekki máli, hvort það situr þarna Pétur eða Páll; en það var alveg sama sagan þá. En það er fullvíst, að á undanförnum árum hefur miklu meira en 15% af leyfunum á hverjum tíma verið á svörtum markaði, annaðhvort leyfunum beinlínis sjálfum eða bílunum, þegar þeir hafa komið inn til landsins. En eftir viðtölum mínum við bílainnflytjendur núna - og ég taldi, að það væri rannsóknarefni þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar - hef ég áætlað, að það væri þegar komið á svarta markaðinn nálægt 15% af þeim leyfum, sem út hafa verið gefin. Og það liggur þannig í því, að það er hægt að fá nokkra vitneskju um þetta, vegna þess að menn hafa beinlínis komið til bílainnflytjenda og annarra og boðið þeim sín leyfi til ráðstöfunar handa öðrum fyrir 18–20 þús. kr., sem er að vísu heldur lækkun á svartamarkaðsverðinu, vegna þess að önnur gjöld hafa komið ofan á. Svona er þetta. Ég veit ekki, hvernig hv. 1. landsk. hefur fengið sinn bíl. Mér er sagt, að hann keyri hér í nýjum bíl, Austin-bíl frá Englandi. Það hefur nú verið alveg sérstaklega erfitt að fá þá. Ég vona, að hann hafi ekki þurft að borga 15–20 þús. kr. fyrir leyfi fyrir honum. Um ræðu hv. 1. þm. N-M. vil ég segja það, að honum fór, fannst mér, nokkuð líkt og hv. þm. V-Húnv. Hann saknaði haftakerfisins; hafði, sagði hann, sjálfur útvegað 200 leyfi fyrir AGAeldavélum, en eftir að forustu hans í því máli þraut, hefðu sem sagt naumast nokkrar AGA-eldavélar verið fluttar inn til landsins. Þess vegna taldi hann, að það væri aðeins orðaleikur, hvort vara væri á frílista eða ekki, og hann vildi ekki vera með í því að slá ryki í augu fólksins. Nú veit ég, að kjósendur þessa hv. þm. hafa í mörgum tilfellum fundið, að það er mikill munur á því, hvort vara er á frílista eða hvort hún hefur verið leyfum bundin eins og á undanförnum árum, og á ég þar t. d. við hinar nauðsynlegu dráttarvélar og önnur verkfæri, sem bændur hafa þurft til afnota og hafa aukið svo mjög notkun á á undanförnum árum. Það var gífurleg eftirspurn eftir dráttarvélum og erfitt að fullnægja á tímabili eða gefa út leyfi nokkuð í samræmi við það, sem menn báðu um. Þessi vara var svo sett á frílista. Ég tók það fram í minni fyrstu ræðu og tek það enn fram, að það hefur stundum staðið á því, að viðstöðulaust væri yfirfærður gjaldeyrir, t. d. fyrir dráttarvélum, sem eru á frílista. Samt sem áður hefur þetta gengið án þess, að verulegir annmarkar hafi verið á, og til stórra hagsbóta og hagræðis fyrir þá menn, sem hafa notið innflutningsins. Og svo mikið er víst, að þegar menn halda því fram, að það sé ekki nema orðaleikur, hvort varan er á frílista eða ekki, það sé bara verið að flytja innflutninginn eða úthlutun innflutningsins úr innflutningsskrifstofunni og niður í bankana, þá vildi ég meina, að það er einkennileg tilviljun, að í þessi rúm tvö ár, sem ég hef gegnt bankastjórastarfi í öðrum bankanum, minnist ég ekki nema í eitthvað þremur eða fjórum tilfellum, að til mín sem bankastjóra hafi komið umkvartanir yfir því, að staðið hafi á yfirfærslu á gjaldeyri fyrir greiðsluheimildum, sem menn hafa haft, eða frílistavörum. Og það má mikið vera, ef þetta er svo slæmt, að það sé enginn munur á því eða hvort það á að sækja um leyfi til innflutningsskrifstofunnar, - það má mikið vera, að maður skyldi þá ekki hafa heyrt í fleirum. Á sama tíma hefur maður a. m. k. heyrt æði margar umkvartanir í sambandi við innflutning bifreiða og ýmissa annarra vöruflokka, sem leyfisveitingum hafa verið háðir. Þó að sem sagt lögin geri ráð fyrir því í dag, að það sé í höndum bankanna að verzla með gjaldeyrinn, og þeir hafa einkarétt til þess samkv. gildandi lögum, þá held ég, að það verði ekki hrakið, að engar verulegar misfellur hafi átt sér stað í því, að frílistavarningurinn væri raunverulega frjáls, sem þó hefur verið vefengt. Nú véfengi ég ekki og hef ekki aðstöðu til þess að segja, að það sé rangt, sem hv. 1. þm. N-M. segir, að það hafi ekki tekizt að fá innfluttar AGA-eldavélar, sem séu á frílista. Ég hef enga aðstöðu til þess að segja það. Um þetta hef ég ekkert heyrt fyrr en núna. Þetta er sjálfsagt að sé athugað nánar. Og það kemur þá í ljós, í hverju þetta liggur og hvernig þessi vöruflokkur hefur skorið sig svo sérstaklega úr, - ég segi: skorið sig svo sérstaklega úr, - og skal ég engum getum að því leiða. En aðalefni málsins er þó það, að ef menn vilja ekki flytja bifreiðainnflutninginn á frílista frá því haftakerfi, sem hann er nú bundinn í, vegna þess að það þýði bara að flytja úthlutun leyfanna frá höndum tveggja manna í innflutningsskrifstofu til tveggja manna í bönkunum, þá er að gera sér grein fyrir því og leita upplýsinga um það, og það ætti sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að fá upplýsingar um, hvernig í framkvæmd hefur til tekizt um hinn frjálsa innflutning eða frílistavöruinnflutninginn, sem við höfum nú notið góðs af á undanförnum árum, og leyfi ég mér enn einu sinni að staðhæfa, að á því hafa ekki verið miklar misfellur. Og undarlegt er það, að aldrei hefur maður heyrt neinar opinberar kvartanir, - ja, ég segi fyrir mitt leyti, neinar opinberar kvartanir, og í tveggja ára bankastjóratíð minni hef ég naumast heyrt nokkrar umkvartanir í þessu efni, og mætti þó ætla, ef mönnum fyndist, að þeir væru miklum órétti beittir í þessu af hinni svokölluðu millibankanefnd, þ. e. a. s. einum fulltrúa frá hvorum banka, að þeir leituðu til bankastjóranna til að fá réttan hlut sinna mála. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að ég vék að því í minni fyrri ræðu, að ég teldi eðlilegast, að brtt. frá hv. þm. V-Húnv. væri orðuð eitthvað á þá leið, að það væri tryggður gjaldeyrir fyrir bílum eins og fyrir öðrum frílistavörum, að hann væri til með sömu skilyrðum og fyrir aðrar frílistavörur. Það getur vel verið, að það þurfi ekki að taka neitt fram um þetta. Það stendur í brtt., að það sé tryggt, að menn fái gjaldeyri. Enginn hefur þó dregið í efa, að bankarnir hér gætu sett ýmis almenn skilyrði fyrir úthlutun gjaldeyrisins, og er það í fullu samræmi við það, sem tíðkast í okkar nágrannaviðskiptalöndum. Það er það, sem gert er í dag með bílana, og það mundi ekki verða öðruvísi, þó að bifreiðainnflutningurinn væri frjáls. Ég staðhæfi hiklaust, að það mundi ekki verða gengið lengra en gengið er í dag, að bankarnir létu borga gjaldeyrinn um leið og beðið er um hann. Það er í raun og veru verið að biðja um gjaldeyri, þegar komið er í bankann og sýnt leyfi fyrir innflutningnum og borgað inn andvirði fob-verðsins, og með því að taka á móti þessu hafa bankarnir fallizt á að veita öllum, sem eru með leyfi fyrir bílum í dag, gjaldeyri, ef þeir borga gjaldeyrinn út um leið og þeir biðja um hann, og á þessu hygg ég að verði engin breyting, svo að ef til vill má samþ. þessa brtt. og ná þeim tilgangi, sem hv. þm. stefnir að, án þess að gera á henni nokkra breytingu, og væri það náttúrlega langsamlega skemmtilegast. Þá gætu allir orðið sammála í þessu mikilsverða máli.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að þessari till. verði vísað til n., en vil nú segja nokkur orð, áður en umr. verður frestað, til ábendingar fyrir þá n., sem væntanlega fær málið til meðferðar. Eins og kunnugt er, hafa innflytjendur vara þrjá löglega möguleika til að afla sér erlends gjaldeyris til vörukaupa: Í fyrsta lagi þann að flytja inn vörur, sem eru á svonefndum óskilorðsbundnum frílista, í öðru lagi að flytja inn vörur, sem eru á svonefndum skilorðsbundnum frílista, sem venjulega er nefndur bátagjaldeyrislisti, og í þriðja lagi fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir vörum, sem innflutningsskrifstofan hefur með höndum að úthluta. Það er allmargt af vörum, sem er ekki hægt að fá gjaldeyri fyrir nema með því aðeins að afla sér slíkra leyfa hjá innflutningsskrifstofunni. Ætla ég, að útgáfa slíkra leyfa hafi um síðustu mánaðamót verið rúmlega 300 millj. kr., líklega um 330 millj. kr., það sem af er þessu ári. Nú liggur fyrir till. um að skora á ríkisstj. að auka frílistann og bæta á hann bifreiðum eða gefa innflutning bifreiða frjálsan, sem kallað er. Menn greinir nú að vísu á um það, - og hefur það komið fram í þessum umræðum, - hversu mikla breytingu hér sé um að ræða, hversu miklu það muni til að greiða fyrir innflutningnum, að varan sé sett á frílista í stað þess að vera háð innflutningsleyfum. En ég ætla ekki að ræða það atriði málsins. Það, sem ég vildi minnast á til sérstakrar ábendingar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar, er það, að þegar till. eru uppi um að setja bifreiðar á frílista, þá vaknar sú spurning óhjákvæmilega, hvort ástæða kunni að vera til þess að setja fleiri vörur á frílista, sem nú eru háðar leyfum, og hvort bifreiðar eigi þá að ganga fyrir öllum öðrum vörum, sem nú eru háðar leyfum. Þetta vildi ég sérstaklega biðja hv. n. að athuga. Ég hef verið að kynna mér það nokkuð, hvaða vörur það séu, sem enn þá eru háðar innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Í því efni mun að vísu lítil breyting hafa orðið síðasta árið. Þær vörur eru nú allmargar, sem er ekki hægt að flytja inn, nema innflutningsskrifstofan veiti leyfi til þess, og skal ég ekki lesa upp þann lista, heldur nefna aðeins nokkrar, sem mér sérstaklega komu í hug í sambandi við þetta mál. T. d. er innflutningur á ýmsum helztu byggingarefnum, svo sem timbri og sementi og steypustyrktarjárni, háður leyfum; þakjárn er aftur á móti á frílista. Innflutningur á skipum og bátum er háður leyfum og sömuleiðis innflutningur hvers konar mótorvéla, bæði mótorvéla í skip og annarra mótorvéla. Ég vil nefna beltisdráttarvélar og krana. Innflutningur þeirra vara er háður leyfum. Ég vil líka nefna vörutegund, sem maður heyrir nú ákaflega oft talað um og víða er mikill áhugi fyrir að flytja inn, saumavélar; innflutningur þeirra er háður leyfum. Þá skal ég nefna vöruflokka eins og vélar til vatnsvirkjana, lækningatæki ýmiss konar og þess háttar; þessar vörur eru allar háðar leyfum eða innflutningur þeirra. Í sambandi við það, að þessari till. verður nú væntanlega vísað til nefndar, vildi ég mælast til þess við nefndina, að hún kynnti sér þetta mál á nokkuð víðari grundvelli, kynnti sér það, hvaða vörur eru nú undir leyfum, sem kallað er, aðrar en bifreiðar, og gerði það þá upp við sig, ef hún vill leggja til að setja bifreiðar á frílista, hvort ekki sé þá ástæða til þess að setja fleiri vörur á frílista, t. d. einhverjar af þeim, sem ég nú hef nefnt. Vildi ég mælast til, að hún afgreiddi ekki málið fyrr en hún hefði kynnt sér þessa hluti. Ég tel þess vera fulla þörf.



Herra forseti. Ég varð satt að segja alveg hissa, að hv. 5. þm. Reykv. skyldi grípa til þess að segja tölur þær, sem ég fór með um gjaldeyrisástandið, rangar, sérstaklega þegar hann nefndi, er hann var að vefengja mig, einmitt um það bil sömu tölurnar og ég hafði nefnt. Hann fór með sínar tölur eftir minni, og þær voru því ekki alveg réttar hjá honum, skakkaði svolitlu, en mínar tölur eru nákvæmlega skrifaðar upp úr skýrslum, sem hann á að hafa fyrir framan sig á skrifstofuborði sínu í bankanum, sem hann stjórnar. Ég hafði sagt, að brúttó-inneignin í lok síðasta mánaðar væri 88.8 millj. kr. Hann minnti, að hún væri um 80 milljónir. Mín tala var 8.8 millj. hærri og nákvæmlega rétt, eins og hann getur gengið úr skugga um, þegar hann kemur í skrifstofu sína að loknum þingfundi. Hins vegar ber frá þessari tölu að draga ábyrgðarskuldbindingar. Þannig er gjaldeyrisaðstaðan ávallt gerð upp. Þær nema 68 millj. kr., þannig að nettó-inneignin er 20.8 millj., eins og ég sagði áðan. Hann sagði, að sig minnti, að hún væri 25 millj. Þar skakkaði 4.2 millj. hjá honum, og lái ég honum það ekkert. Það er ekki von, að hann hafi þessar tölur allar saman í huganum. En með tilliti til þessa, að hann nefndi einmitt sömu tölurnar og ég hafði farið með, var það vissulega furðulegt, að hann skyldi viðhafa svo stór orð sem það er að segja, að annar maður fari með rangar tölur. Hitt er svo annað mál, að ég taldi söguna ekki alla sagða með því að segja, að Íslendingar ættu 20.8 millj. kr. nettó-inneign erlendis. Ég sagði að hér þyrfti að taka tillit til þess, að greiðsluloforð bankanna vegna innflutnings til landsins samkv. frílista, algerlega skuldbindandi greiðsluloforð. hefðu um síðustu mánaðamót verið 31.8 millj. kr., og ef tekið væri tillit til þess, þá vantaði 11 millj. á, að aðstaðan væri jákvæð, þ. e. þá væri hún neikvæð um 11 millj. kr. Enn fremur bætti ég við, að ef jafnframt væri tekið tillit til greiðsluskuldbindinganna í sambandi við bátagjaldeyriskerfið, sem næmu hvorki meira né minna en 42.6 millj., þá væri aðstaðan neikvæð um 53.9 millj. kr. Þetta eru þær staðreyndir, sem ég fór með í ræðu minni, og enga af þeim, enga þessara talna, er hægt að vefengja. Það getur hv. þm. gengið úr skugga um í skrifstofu sinni eftir klukkustund eða svo, þegar hann kemur þangað. Það er svo auðvitað aukaatriði í þessu máli, að hv. þm. lét þess getið, þó að ég sjái nú ekki, hvaða erindi það átti inn í þessar umr., að hann vonaði, að ég hefði ekki þurft að greiða svartamarkaðsverð fyrir nýjan bíl, sem ég ek í, og það er alveg rétt hjá honum. Ég þurfti ekki að gera það, því að ég flutti bílinn inn á algerlega löglegu leyfi, eftir að ég hafði greitt öll lögboðin gjöld af því leyfi, og getur hv. þm. auðvitað gengið úr skugga um það hjá hlutaðeigandi yfirvöldum, hvenær sem honum þóknast. Þetta er þó aukaatriði, sem ekki snertir þetta mál. Hæstv. fjmrh. mælti nokkur orð áðan, og voru þau að vísu miklu færri en við hefði mátt búast af manni, sem þó gegnir fjmrh.-stöðu í íslenzka ríkinu. Erindi hans í ræðustólinn var ekki að skýra það, hvað hafi valdið hinu óburðuga ástandi, eða afsaka það á einhvern hátt, sem þó hefði verið full ástæða til, hvernig á því stendur, að gjaldeyrisástandið er jafnhörmulegt og það er, með tilliti til hinna miklu góðæra, sem Ísland hefur notið nú undanfarið. Nei, hann átti ekki það erindi í stólinn að skýra þetta eða færa fram einhverjar afsakanir fyrir því, ekki heldur það að skýra frá því, hvað stjórnin hygðist gera á næstu árum til þess að snúa málum til betri vegar. Nei, erindi hans í stólinn var að spyrja, hvaða ráðstafanir ég vildi gera til þess að bæta úr þessu og minn flokkur. Ég hygg nú, að hæstv. fjmrh. sé svo áhugasamur maður um stjórnmál, að hann viti svona um það bil, hvað stendur í stefnuskrá flokks míns, stefnuskrá Alþýðuflokksins. Ég hygg líka, að hann sé það áhugasamur maður um stjórnmál, að hann hafi fylgzt svolítið með því, hvaða ályktanir voru gerðar um landsmál á nýafstöðnu þingi Alþýðuflokksins. Það er þó ekki nema rúmur mánuður síðan það var haldið. Ályktanir þess voru mjög ýtarlegar og birtar í blaði flokksins, og maður skyldi halda, að hann hafi lesið þær, og þá hefði hann ekki þurft að spyrja slíkra spurninga sem þessarar. Hitt er annað mál, að ef hæstv. ráðh. vill endilega eitthvað frá mér heyra um þessi efni, þá skal ég gjarnan gera honum það til eftirlætis - þó ekki nema á örfáum mínútum - að nefna fáein atriði, sem ég teldi nauðsynleg og teldi æskilegt, að ekki stæði á honum og hans flokki að hrinda í framkvæmd. Ég vil t. d. nefna nauðsynina á því að afnema einokunaraðstöðuna og svindlið í útflutningsverzluninni. Ég man ekki betur en hv. Framsfl. hafi fyrir nokkrum þingum einmitt flutt frv. um að afnema einokunaraðstöðuna í útflutningsverzluninni og haft þá stór orð um það, að í skjóli þessarar einokunaraðstöðu væri rekið mikið svindl, það væri haft stórfé af íslenzkum útvegsmönnum og sjómönnum einmitt með því skipulagi, sem væri á útflutningsverzluninni. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það muni standa á stjórnarandstöðunni að ljá því máli fylgi. Ef Framsfl. flytti það aftur núna, þá yrði það samþ. þegar í stað, það er ég handviss um, og þá mundi sú ráðstöfun verða gerð, sem að dómi flokksins þá átti að hafa mikla þýðingu til þess að bæta fjárhagsástandið í landinu. En hví er þetta ekki lagað? Hví er ekki afnumin einokunaraðstaðan í útflutningsverzluninni? Það strandar á Framsfl., það strandar á því, að hann er í herleiðingu hjá Sjálfstfl. Ég skal nefna annað. Það bæri brýna nauðsyn til þess að endurskipuleggja vinnslu sjávarafurða með samvinnusniði til þess að tryggja sjómönnum og útvegsmönnum sannvirði aflans og tryggja þeim jafnframt verzlunarhagnaðinn af ýmsum nauðsynjum útvegsins. Hví er þessu skipulagi ekki komið á? Hví hefur því ekki þegar verið komið á? Ég fullyrði: Það mundi ekki standa á stjórnarandstöðunni að ljá því lið, að þessi breyting yrði gerð. Á hverjum strandar það þá? Enginn býst við, að Sjálfstfl. muni ljá því lið, en hví ljær Framsfl. því ekki lið? Hví stuðlar hann ekki að því að endurskipuleggja vinnslu sjávarafla með samvinnusniði? Það væri hægt, ef Framsfl. mannaði sig upp í það að ljá því fylgi eða leggja það til. En hví hefur hann ekki gert það? Af því að hann er í herleiðingu hjá íhaldinu. Ég skal nefna hið þriðja. Það væri hægt og bæri brýna nauðsyn til að afnema óhófskostnaðinn og okrið í innflutningsverzluninni. Til þess mætti gera margar ráðstafanir og margvíslegar. Áður fyrr hafði Framsfl. mörg orð um nauðsynina á slíkum ráðstöfunum og hafði uppi tillögur um það. Hví hefur þessari breytingu ekki verið komið á? Ég fullyrði enn: Það mundi ekki standa á stjórnarandstöðunni í þeim efnum. Á hverjum strandar þá? Á Framsfl. Og af hverju? Af því að hann er í herleiðingu hjá Sjálfstfl. Ég skal nefna hið fjórða. Það þyrfti að gerbreyta skattakerfinu, þannig að skattarnir hættu að vera eins og þeir eru nú, skattar á launamenn einvörðungu og neyzlu almennings, þannig að þeir yrðu raunverulegir skattar á hina tekjuháu og ríku. Margir minnast þess, að einu sinni hafði hæstv. fjmrh. og flokksbræður hans um það mörg orð, að slíkar ráðstafanir þyrfti að gera. Ég fullyrði enn: Það mundi ekki standa á núverandi stjórnarandstöðu að ljá slíkri breytingu á skattakerfinu lið. En hví er henni ekki komið á? Það strandar enn á Framsfl. Og enn spyr ég: Af hverju? Ástæðan er alltaf sú sama: Af því að hann er í herleiðingu hjá Sjálfstfl.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna þeirrar ræðu, sem hv. 1. landsk. flutti hér áðan, og nokkuð af því endurtók hann í sinni seinni ræðu. Það var í sambandi við gjaldeyrisaðstöðuna og ástandið í gjaldeyrismálunum í dag. Það er ekki langt síðan Alþýðublaðið kom út, og þar var feitletruð fyrirsögn, alveg heilsíðufyrirsögn: „Verzlunarjöfnuðurinn á þessu ári verður óhagstæður um 500 millj. kr. - Hvernig ætlar viðskiptamálaráðherra að brúa þetta bil, þar sem Marshallaðstoðin er ekki fyrir hendi á þessu ári, en með henni var öllu bjargað á árinu 1953?“ Ja, ekki veit ég, hvort hv. 1. landsk., hagfræðingurinn, hefur ráðið fyrirsögninni í blaðinu, en eitt veit ég, að ef hann hefur ráðið því, hvaða upphæð þarna var nefnd, þá er hann ekki forvitri. Ég vil nú spyrja: Hvað á svona að þýða, og hverjum getur þetta gert gagn? Getur það bætt fyrir okkur á nokkurn hátt að láta svona fyrirsagnir og spádóma koma fram og verða til umtals á erlendum vettvangi? Er það til þess að auka álit þjóðarinnar út á við eða bæta aðstöðu okkar í atvinnu- og fjármálum? Vitanlega er það rétt, að á árinu 1954 höfum við ekki Marshall-framlag, eins og við höfum haft undanfarin ár, og ýmsir óttuðust, að um leið og það væri afnumið, mundi verða erfitt að brúa það bil, sem er milli útflutnings og innflutnings. Sem betur fer hefur gjaldeyrisaðstaðan batnað það mikið, að líkur eru til, að aðstaða bankanna út á við um næstu áramót verði allmiklu betri en um áramót 1953–54, þrátt fyrir það þótt við hefðum ekki Marshallaðstoðina. Hv. 1. landsk. talaði hér áðan um, að árið 1953 hefðu duldar tekjur af Keflavíkurflugvelli numið 213 millj. kr., en 1. okt. í ár 128 millj. Þannig lítur út fyrir, að tekjurnar af Keflavíkurflugvelli á þessu ári verði allmiklu lægri en á árinu 1953, og þegar það bætist svo við, að þær eru allmiklu lægri, um leið og Marshallaðstoðin hverfur, þá mætti reikna með því, að aðstaða bankanna út á við yrði allmiklu verri á árinu 1954 en 1953. Og það er sú ályktun, sem rithöfundur Alþýðublaðsins tók og taldi raunar alveg sjálfsagt, að þegar Marshallaðstoðin hyrfi og tekjurnar af Keflavíkurflugvelli lækkuðu, þá yrði ástandið ömurlegt. Hv. 1. landsk. er eigi að síður í dag að skamma stjórnina fyrir það, hvernig ástandið er í dag. þótt hann verði að viðurkenna með sjálfum sér, að það hefur stórum batnað á því ári, sem nú er að líða, og að við höfum getað tekið þeim áföllum, sem af því leiðir að missa Marshallaðstoðina og lækka tekjurnar af Keflavíkurflugvelli. Hv. þm. varð svo í lok ræðu sinnar að viðurkenna, að gjaldeyrisástandið væri betra nú en á sama tíma í fyrra, og viðurkenndi, að við ættum nú 42 millj. kr. í frjálsum gjaldeyri, sem lýsti hinni batnandi aðstöðu, fram yfir það, sem var í fyrra. Hins vegar vildi hann taka allar ábyrgðarskuldbindingar, ábyrgðir fyrir B-skírteinum og allt, sem hann til tíndi, og taldi þá, að þegar þetta væri allt lagt saman, þá væri raunveruleg skuld 53 millj. kr. Mér þykir það nú dálítið skrýtið að reikna það raunverulega skuld, þótt búið sé að ákveða kaup á vörum eftir þrjá mánuði eða eftir missiri. Veit ekki þessi hv. hagfræðingur, að meðan þessar vörur eru að koma til landsins, sem þegar er búið að ákveða að kaupa, koma inn gjaldeyristekjur? - En sé þetta dæmi reiknað á sama hátt 1953 og 1954, þá eru það ekki aðeins 42 millj. sem við eigum í frjálsum gjaldeyri; þegar allt er tekið til, með því að reikna á sama hátt bæði árin, þá verður okkar hagur út á við nú um 100 millj. kr. betri en í fyrra, og þetta gerist þrátt fyrir það, að við höfum misst Marshallaðstoðina, og þrátt fyrir það, þótt tekjurnar af Keflavíkurflugvelli verði allmiklu lægri en á árinu 1953, eftir því sem hv. 1. landsk. minntist hér á. Ég hélt nú, að þetta væru frekar gleðileg tíðindi og lýsti því frekar, að það væri batnandi ástand í þjóðlífinu, heldur en að það gæfi tilefni til að flytja hér reiðilestur yfir ríkisstj. fyrir slæma stjórn á þessum málum. Við getum hins vegar verið sammála um, að hagurinn má vera betri, en við verðum að vera sammála um það, að árangurinn er allgóður á ekki lengri tíma. Við getum verið ánægðir með það, hversu vel gengur með sölu íslenzkra afurða. Við getum verið ánægðir með það, að þrátt fyrir mesta síldarleysi, sem komið hefur, á s. l. sumri verða útflutningstekjurnar í ár sennilega um 150 millj. kr. hærri en á árinu áður. Og við getum verið ánægðir með það, að allar líkur eru til, að verzlunarjöfnuðurinn verði óhagstæður í ár um 150–250 millj. kr., en var um hin áramótin 405 millj. Þessar tölur liggja vitanlega ekki fyrir, en þetta eru líkur, sem hægt er að hafa nokkuð góða trú á. Ég ætla svo að láta þetta nægja og ætlast til, að það sýni, að hv. 1. landsk. hafði ekki rétt fyrir sér áðan og það, sem hann sagði hér áðan, mótaðist aðallega af þeirri löngun að sýna þingheimi fram á, að illa hefði verið ráðið, og til þess að hafa efni í Alþýðublaðið á morgun með feitri fyrirsögn í sambandi við viðskiptamálin.



Ég skal nú ekki blanda mér mikið í hinnar almennu umr., sem hér hafa farið fram út af till. á þskj. 101, vísa þar til þeirra raka, sem hv. 1. flm. hefur fært fyrir henni. En ég vil í tilefni af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, aðeins benda á, að þó að megi færa fram dæmi um ýmislegt það, sem að öðru jöfnu eða við fljóta yfirsýn virðist eiga jafnmikinn rétt á því að vera sett á frílista og bílarnir, þá er það vitaskuld annað, sem í aðalefnum ræður því, að þessi till. er borin fram, og það er, hversu mikil vandkvæði hafa komið í ljós á því að úthluta bílum, svo að þjóðin vilji við una, þannig að menn telji sig ekki misrétti beitta. Ég veit ekki, hvort innflutningur yrði ýkjamiklu meiri, þó að bilar yrðu gefnir frjálsir. Ég veit hins vegar, hvernig fólkið finnur til. Ég veit það, að á móttökudögum í stjórnarráðinu eru það kannske 3/4 af þeim, sem á minn fund koma, sem eru að kvarta undan, að þeir hafi verið misrétti beittir í bílaúthlutun, samanborið við ýmsa aðra, færa að því rök, sem ég kann ekki að meta. En ég kann þó vel að skilja, að þetta er tilfinning þeirra manna, sem þarna eiga hlut að máli. Og það er auðvitað ákaflega æskilegt fyrir ríkisstjórnina, ef hægt væri að létta þessum grunsemdum um misbeitingu valdsins af herðum valdhafanna. Ég teldi það mikinn kost. Ég veit hins vegar, að á þessu eru annmarkar. Og ég veit, að það gat ekki orðið samkomulag á síðasta sumri innan ríkisstj. um, hvaða leiðir bæri að fara í þessum efnum. Það er ekki fullreynt nema það megi takast, þó að ég vilji ekki um það segja, en till. er auðvitað það sjónarmið, sem flm. hennar og margir aðrir hafa. Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að einn af þm. leyfði sér hér að hafa óvenjuleg fúkyrði í frammi, maður, sem hversdagslega vill nú vera svo dæmalaust „pen“. Það er hv. Gylfi Þ. Gíslason, 1. landsk. þm. Ég skal sleppa þeirri hlið, sem vék að hagfræði. Hann hefur nú verið að verja miklum hluta ævi sinnar til að læra hagfræði og raunar að kenna hana líka. Ég vil ekki kveða upp neinn almennan dóm yfir því starfi, en mér heyrðist þeir vera hér nokkrir, sem minna hafa kostað til sinna mennta í hagfræði, sem gátu þó kennt honum talsvert um, hvernig á að fara með tölur og hvað má draga út úr þeim, eftir því hvort þær eru skynsamlega skoðaðar eða ekki. Ég vil færa honum til afsökunar það, sem einhver mikill vitmaður einhvern tíma sagði: Fyrst er lygi, svo haugalygi og svo hagfræði. - Og ef menn líta á tölurnar, án þess að full dómgreind fylgi, þá er maður lentur í haugalyginni, og það var nú það slys, sem varð á hans vegi, og það er ekki mitt að gæta sáluhjálpar hans í þeim efnum. En ég vil hins vegar aðeins segja það, að þegar þessi hv. þm. kemur hér og lýsir yfir, ekki eins og Gróa á Leiti: Ólyginn sagði mér - heldur eins og fullkominn manndómsmaður og „pen“ maður, að það sé um stórkostlegt „svindl“, eins og hann orðaði það, að ræða í útflutningsverzlun landsmanna, þá vil ég mælast til þess, að hann færi að þessu rök opinberlega og sjái hvað kostar að vera með svona kjafthátt. Ríkisstj. hefur í þessum efnum ekki gert annað fyrir sitt leyti en að lofa útgerðarmönnum að ráða sínum samtökum. Þegar stór meiri hluti bændanna óskar eftir mjólkursamlagi, þá fá þeir það, þó að mikils metnir bændur, eins og t. d. sá ágæti maður, sem einu sinni bjó á Korpúlfsstöðum og hét Thor Jensen, hefði af því mikinn óhag, að sölusamlag var gert og hans mjólkurbú skaðabótalaust lagt niður. Hagsmunir heildarinnar voru a. m. k. taldir ráða. Það er sama um fiskinn. Það er sama um síldina. Það er fisksölusamlagið, sem fer með saltfisksöluna. Þeir hafa sinn árlega fund. Þar hefur svo að kalla einróma verið talið nauðsynlegt að hafa samtök og ágreiningur aðeins verið um það, hvort fisksölusamlagið eigi að vera fyrir sig og S. Í. S. fyrir sig, og þó náðst um það sæmilegar sættir að halda þessu í einni heild. Varðandi síldina er sama að segja. Síldarsaltendur koma saman árlega og gera sínar samþykktir um þá skipan, sem þeir telja heppilegasta. Ég held, að það sé um hraðfrysta fiskinn alveg það sama. Þar eru langflest húsanna í Sölumiðstöð íslenzkra hraðfrystihúsa, en þau, sem þar eru ekki, eru hjá Sambandinu. Þar eru sem sagt tvenns konar samtök, sem vinna vel saman, en engum blandast hugur um, að þetta hefur verið til farsældar fyrir almenning í landinu. Svo kemur hér einn þm., sem vill sérstaklega vera metinn fyrir prúðmennsku, og talar digurbarkalega um svindl. Ég skora á hann að koma með rök fyrir því, hvað hann meinar með þessu, hvort þarna eru þjófar að verki, hverju þeir stela, frá hverjum þeir stela og hvað miklu þeir stela. Hitt getum við svo - sem trúum á þessi samtök, að þau hafi orðið þjóðinni til mikillar blessunar, sjómannastéttinni, útgerðarmönnum og öllum, sem hlut eiga að máli, til afar mikilla hagsbóta - náttúrlega huggað okkur við, að við vitum, að fyrri hluti ræðu hv. 1, landsk. þm., sem um þetta fjallaði, var sízt áreiðanlegri en seinni hlutinn, þegar hann var að ögra Framsfl. og gefa hér yfirlýsingar fyrir hönd allrar stjórnarandstöðunnar. Ég fullyrði, sagði þessi þm., að stjórnarandstaðan mun gera svona og svona, svona og svona og svona og svona. Ég held hann ætti að láta sér nægja að fullyrða, hvað Alþfl. mundi gera. Honum hefur ekki gengið of vel enn þá að gefa haldgóðar yfirlýsingar fyrir hönd síns flokks. Hér eru þó þrír stjórnarandstöðuflokkar, og ég held, að hinir séu þó a. m. k. ekki undir neinni yfirstjórn þessa þm. Hitt veit ég einnig, að þeir menn úr flokki þessa þm., sem eru kannske ekki síður haldreipi flokksins en hann sjálfur og eiga beina hagsmuni undir því, hvort þessi samtök haldast eða hvort þau rofna, hafa ekki haft undan samtökunum að kvarta, heldur þvert á móti stutt þau, stutt þau á réttum vettvangi og eindregið. Ég kunni ekki við, úr því að ég varð þess heiðurs aðnjótandi að hlusta á þessa djarfmannlegu ræðu þessa prúða þm., annað en að gefa honum tækifæri til að heyra mína skoðun um þetta og bera fram þá ósk, að hann færi rök á opinberum vettvangi fyrir sínum staðhæfingum, því að ég trúi því ekki að óreyndu, að hann telji sér sæma í skjóli þinghelginnar að bera á menn svik og þjófnað, en hafi svo ekki manndóm til þess að koma með það á öðrum vettvangi, þar sem hægt er að draga hann til ábyrgðar fyrir þetta. Ég veit ekki, hvað hann meinar með orðinu svindl. Ég hef talið það vera svik eða óráðvendni, og ef hann vill gefa á því aðrar skýringar, þá væri honum það opið, og má vera, að ræninginn geti þá iðrazt fyrir dauðastundina og sloppið við þær sektir, sem hann annars verður að búa sig undir að aura saman af þingmannskaupinu til þess að borga það, sem hann verður vafalaust dæmdur til að borga, ef hann ætlar að standa við þessi ummæli sín á opinberum vettvangi.



Þegar ég heyrði hér í dag ræðu hv. 1. landsk. þm., þar sem hann sagði það sem sína skoðun, að hér væri ríkjandi verðbólguástand, og hann lýsti því, hvernig ástatt væri í ýmsu tilliti um gjaldeyrisbirgðir og annað þess konar, þá gat ég ekki stillt mig um að spyrja hann að því, af því að hann nefndi það ekki í þeirri ræðu, hvað hann áliti að gera ætti til þess að bæta ástandið. Mér lék hugur á að heyra um þetta frá honum, þar sem hann er hagfræðiprófessor. Hagfræðingarnir kenna okkur, að verðbólga stafi af því, að peningar í umferð séu meiri en hægt sé að mæta með vöruframboði. Ég hygg, að ekki sé um þetta deilt. Þetta er það, sem hagfræðingarnir kenna okkur að sé undirstaða verðbólgu. Ég hefði þess vegna, finnst mér, mátt gera ráð fyrir því, að hv. þm. hefði farið að ræða um ráðstafanir til þess að minnka peningamagnið í umferð, þar sem hann sér nú verðbólgu. Eftir því, sem hagfræðingar skilja verðbólguástand, þá er það alveg eins og b kemur á eftir a í stafrófinu, að sé verðbólga, þá þarf fyrst og fremst að íhuga aðferðir til þess að draga úr peningaveltunni í hlutfalli við vöruframboðið. Flokksbræður þessa hv. þm. í Danmörku voru ekki í neinum vafa um það, hvað þyrfti að gera, þegar þeim fannst nú fyrir skemmstu sem þar kæmu fram verðbólgueinkenni. Þeir sögðu blátt áfram og berum orðum, að það þyrfti að minnka kaupgetuna, og gerðu ráðstafanir til þess. Ég hefði mátt standa í þeirri meiningu, finnst mér, að hv. þm. reyndi að benda okkur á úrræði frá hagfræðinnar sjónarmiði til þess að ráða bót á ástandinu. Og ég hélt satt að segja, að hann hlyti að verða feginn því að fá þetta tækifæri til þess að láta ljós sitt skína. En í þess stað brást þm. reiður við fyrirspurn minni, fannst hún algerlega ófyrirsynju og svaraði henni út í hött. Nú skal ég játa, að ég vissi fyrir fram, að þetta mundi hann gera, þó að ég spyrði hann. Ég vissi, að hv. þm. mundi svara þessari fyrirspurn út í hött. Í stað þess að ræða hér í alvöru, hvaða ráðstafanir ætti að gera frá hans sjónarmiði til þess að vinna á móti verðbólgu, þá svaraði hann alveg út í hött, fór að ræða hér um það, hvernig skyldi koma fyrir útflutningi á saltfiski, hvernig skyldi haga eignaryfirráðum og rekstraryfirráðum frystihúsa, hvort þau skyldu rekin af útvegsmönnum eða öðrum. Hvort tveggja er stórmerkilegt mál, en þau eiga ekkert skylt við það, sem ég spurði um. Enn fremur fór hann að ræða um, hvort hér skyldi vera verðlagseftirlit eða treysta á samkeppni í vöruinnflutningi. Loks sagði hann, að það ætti að taka til athugunar að breyta skattakerfinu, til þess að bæta framtöl manna. Að vísu mundi það atriði, ef í framkvæmd kæmist, geta hjálpað til að vinna á móti verðbólgu, ef bætt væru skattaframtöl manna. En við höfum rætt áður, ég og hv. þm., um þetta atriði, og þá spurði ég hann sérstaklega, hvaða ráðstafanir hann gæti bent á til þess að bæta skattaframtölin. Þá gat hann ekki bent mér á nein úrræði í þessa átt og gerði það ekki heldur núna, svo að þetta atriði verður líka einskis virði af hendi hv. þm., þegar ræða á um ráðstafanir gegn verðbólgu. Við erum þess vegna algerlega jafnnær, eins og við mátti búast. En ofur lítið er nú þetta annað en við eigum að venjast, t. d. af þingmönnum úr hliðstæðum flokkum í nágrannalöndunum og þessi hv. þm. fyllir hér, þegar þessi mál ber á góma. Ég hef ekki orðið var við, að þeir skoruðust undan því að ræða þetta efni hreinskilnislega. Mér finnst það satt að segja sitja heldur illa á hagfræðiprófessor að svara út í hött á þann hátt, sem hv. þm. hefur gert, þykjast nánast ekki skilja, hvað átt sé við með orðunum verðbólga og verðbólguástand, því síður að hann telji sig geta bent á, um hvaða úrræði væri að velja til þess að vinna á móti verðbólgu. Loks vil ég skjóta fram: Við skulum hugsa okkur, að hv. þm. hefði lagt þessa spurningu fyrir nemanda í háskólanum: Nú er verðbólguástand í einhverju landi. Hvaða úrræði koma þá til greina til þess að vinna á móti verðbólgunni? - Nemandinn hefði svo svarað eins og þessi hv. þm. svaraði mér hér áðan. Hvaða einkunn halda menn að nemandinn hefði fengið í Háskóla Íslands hjá prófessornum?

Skúli Guðmundsson Hv. 5. þm. Reykv. flutti hér ræðu áðan. Hann var, eins og flokksbróðir hans, hæstv. viðskmrh., að strita við það að reyna að telja mönnum trú um, að ég væri mjög á móti frjálsræði í viðskiptum. Og hann virtist vera ákaflega óánægður með það, að ég skyldi nokkuð segja um það sjálfur, hverjar skoðanir mínar væru í þeim efnum. En ég hef nú ekki gefið þessum þm. eða öðrum neitt umboð til þess að túlka hér mínar skoðanir. Mun ég reyna að gera það sjálfur, þegar mér þykir ástæða til, og geri ráð fyrir því, að menn marki meira það, sem ég segi sjálfur um þetta, heldur en aðrir. Hv. þm. var að rifja upp það, sem gerðist hér í viðskiptamálum á síðasta þingi fyrir tæplega ári. Hann segir, að þá hafi ríkisstj. og flokkar hennar ákveðið að leggja niður fjárhagsráð. Er þá ekki allt í góðu lagi, fyrst þessi stóri þrándur í götu frjálsra viðskipta var burt tekinn? Eða er það réttara í málinu, að stofnunin hafi ekki verið lögð niður, heldur gefið annað nafn? Hann segir, að sjálfstæðismenn hafi fagnað þeim árangri, sem þar náðist, í því að gera verzlunina frjálsari en hún áður var, og vill gefa í skyn, að ríkisstj. hafi unnið í þessum anda síðan, að gera verzlunina frjálsari en hún var. Það er ástæða til að athuga lítils háttar ég skal ekki eyða í það löngum tíma - hvað er rétt í þessu efni. Þegar fjárhagsráð svokallað lét af störfum. var hér í gildi frílisti, sem gefinn var út 25. júní 1953, og á þeim lista voru taldar þær vörur, sem heimilt var að flytja til landsins án þess að fá til þess innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. Þegar nýju lögin höfðu verið staðfest um þetta efni seint í des. í fyrra, var gefinn út nýr vörulisti, en hann var víst ekki kallaður frílisti, því að á sama hátt og þurfti að skipta um nafn á þeirri stofnun, sem úthlutar innflutnings- og gjaldeyrisleyfum, þurfti auðvitað að skipta um nafn á þessum vörulista, og ég verð nú að biðja afsökunar á því, að ég mundi ekki eftir þessu, og mér hefur orðið það á í ræðum mínum hér áður um þetta mál að nefna frílista, en það er víst ekki lögum samkvæmt. Nú hét vörulistinn: reglugerð um frjálsan innflutning og gjaldeyrissölu, og sú reglugerð er mér sagt að sé óbreytt í gildi enn. Ég hef gert nokkurn samanburð á þessum tveim vörulistum, þeim sem gilti meðan fjárhagsráð starfaði og þeim sem gildir nú, eftir að innflutningsskrifstofan tók við þessum málum. Breytingarnar eru ákaflega litlar. Ég get nefnt hér - það tekur ekki langan tíma - það sem ég hef fundið. Í 15. kafla tollskrár eru á nýja listanum feiti og feitar olíur; þetta er nýtt. Og á nýja listanum er eitthvert efni til sultugerðar, sem ekki var frjálst áður. Þá er hér eitthvert efni, sem ég kann trauðlega að nefna, það er í flokki með ostahleypi. En aftur hefur verið fellt niður, sem var frjálst samkv. gamla listanum, gúmmílím, gólfdúkalím, veggfóðurslím og klístur. Hér er á einum stað: Vatnshanar úr járni og stáli, þó ekki blöndunarhanar til baðkera, vaska og þess háttar. En þessir blöndunarhanar held ég að hafi verið frjálsir fyrr á tímum. Hér er eitt nýtt, sem heitir rafmagnsduflaljósker og umbúðablöð, ólituð, einnig áletruð, ef áletrunin ber það með sér, að þau séu ætluð utan um íslenzkar afurðir til útflutnings. Þá er hér duft og deig úr tilbúnum mótanlegum efnum. Og loks er það kartöflumjöl, sem er á nýja listanum, en ég get ekki fundið að hafi verið á þeim eldri. Ég verð að segja það, að mér finnst hv. 5. þm. Reykv. gera ákaflega litlar kröfur í þessum efnum, ef hann telur ástæðu til að lýsa yfir mikilli ánægju með þennan árangur, sem náðst hafi. En ég get ekki sagt það sama. Ég tel það æskilegt og vona að það takist að gera viðskiptin frjálsari en þau eru nú, en það hefur satt að segja því miður mjög lítið miðað í þá áttina þetta síðasta ár. Hv. 5. þm. Reykv. segir, að brtt. mín, sem hér liggur fyrir, gangi miklu lengra en frumtillagan. Mín brtt. er aðeins um það, að bifreiðainnflutningurinn verði raunverulega gefinn frjáls, og með þessari athugasemd hv. 1. flm. aðaltill. liggur það fyrir, að það er ekki það, sem fyrir honum og öðrum flm. vakir, úr því að mín till. gengur miklu lengra. Það vakir sem sagt ekki fyrir þeim að gera bifreiðainnflutninginn raunverulega frjálsan, heldur aðeins í orði kveðnu. Við skulum vona, að það takist að koma á meira frjálsræði í viðskiptunum. En ég vil að síðustu aðeins segja hv. 5. þm. Reykv. það, að ég held, að það borgi sig ekki að vera með neinar blekkingar í þessu eða segja hlutina öðruvísi en þeir eru.



Herra forseti. Hæstv. forseti leyfði hér hv. þm. V-Húnv. að gera stutta athugasemd samkv. þingsköpum, en hann notaði allan tíma sinn til þess að gera eftir mætti tilraun til þess að gagnrýna og ráðast á framkvæmd viðskiptamálanna í þeirri stjórn, sem hann ekki einungis hefur átt sæti í, heldur og styður. Annar hv. þm. Framsfl. hefur einnig notað þetta tækifæri til þess að ræða um þá till., sem hér liggur fyrir, til þess að koma sams konar gagnrýni að. Ég hef út af fyrir mig ekkert á móti því, að menn gagnrýni framkvæmdir stjórnarinnar yfirleitt, en ég vildi gjarnan spyrja: Hvað mundi hæstv. fjmrh. segja, ef Sjálfstfl. tæki nú upp á því að gagnrýna hér hans gerðir, eftir því sem hann þættist hafa ástæðu til, og fara þar rangt með allt, eins og hv. þm. V-Húnv. gerði nú? Mundi honum þykja það bera vott um mikið fylgi frá samstjórnarflokknum, ef sá háttur væri tekinn upp? Ég held, að hæstv. fjmrh. ætti að reyna að þjálfa svo sína menn, á meðan þeir sitja í stjórn með öðrum flokki, að þeir séu ekki að stinga augun hvor úr öðrum og fara hér með alls konar ósannindi í sambandi við framkvæmdir málanna. Ég held, að það væri ákaflega hollt fyrir hann að venja þá á slíka siði. Skal ég svo snúa mér að málinu sjálfu. Ég geri ráð fyrir því, að þessi till. fari til n. og umr. verði frestað. Benti hv. þm. N-Þ. á hér áðan, að það væri ýmislegt, sem æskilegt væri að hv. n. athugaði í sambandi við þetta mál, og vil ég gjarnan taka undir það. Hann minntist hér á, hvort ekki ætti að leyfa frjálsan innflutning á byggingarvörum, bátum, skipum og vélum, beltisdráttarvélum og krönum, saumavélum og læknistækjum og ýmsu öðru. Í sambandi við þetta vildi ég þá gjarnan spyrja hv. þm., hvort ekki væri rétt, að n. athugaði þá einnig, hvort hún vildi skipa þessum vörum undir sömu tollflokka á eftir og hugsað er að skipa þeim vörutegundum, sem hér um ræðir. Sannleikurinn er sá, að hæstv. ríkisstj. hefur farið inn á þá leið að reyna að gefa sem mest frjálsan innflutning á vörum, sem eru ekki taldar jafnnauðsynlegar og þær vörur, sem hér voru taldar upp af hv. þm., en því hefur fylgt sá böggull, að af þessum vörum, sem settar eru á frílista, hefur orðið að greiða gífurlega hátt innflutningsgjald, sem síðan er notað til þess að framleiða nýjan gjaldeyri, sem hefði ekki annars verið framleiddur í landinu. Það á m. ö. o. að fá með þessari ráðstöfun nýtt framlag af gjaldeyri, sem a. m. k. er jafnmikið og sá gjaldeyrir er, sem eytt er fyrir þessa vöru, og kannske miklu meiri. Ef þannig ætti að fara með alla vöruflokka í landinu, svo sem byggingarvörur og þær vörur aðrar, sem hv. þm. N-Þ. talaði um, er bezt að spyrja um það um leið: Vill hann, að þessi böggull sé líka látinn fylgja rýmkun á innflutningi á þessum vörum? Ég vildi gjarnan heyra álit hv. n. um það atriði, þegar frá henni kemur nál. En það er ýmislegt fleira, sem þarf að athuga í þessu máli. Það hafa verið færð fram rök fyrir því hér. að það séu mjög mikil líkindi til þess, að bílainnflutningurinn verði ekki meiri en hann hefur orðið á þessu ári, þó að hann verði gefinn frjáls. En hver er þá ástæðan fyrir því, að hér hafa risið upp þrír hv. þm. úr Framsfl. og mótmælt því, að þannig yrði farið að? Í því sambandi vil ég benda á, að síðan fjárhagsráð var lagt niður, hefur úthlutun bílanna verið í höndum tveggja manna, þeirra Odds Guðjónssonar frá Sjálfstfl. og Jóns Ívarssonar frá Framsfl. Það hefur líklega ekkert mál skapað jafnmikla óánægju meðal landsmanna og þetta mál. Hér kennir hvor öðrum um. Hér er sagt af Framsfl., að það sé að kenna Oddi Guðjónssyni, og Framsfl. lætur sitt blað mjög taka undir það, samtímis því sem það gerir árásir á hæstv. viðskmrh. fyrir það, að það sé hann, sem eigi sökina á þessu ástandi öllu og allri þeirri óánægju, sem því fylgir. Hins vegar eru ýmsir aðrir menn, sem þykjast hafa eins mikla ástæðu til þess að segja, að þetta sé eins mikið eða meira að kenna Jóni Ívarssyni og að hann með Framsfl. á bak við sig eigi alla sök á þessu. Á þetta ætla ég ekki að leggja neinn dóm, en það væri ákaflega gott, að einmitt hv. form. allshn., sem ég hygg að sé hv. 1. þm. Eyf., leiti um þetta upplýsinga hjá ráðuneytinu, hvað sé satt í þessum ummælum. Það getur vel verið, að það gæti eitthvað skýrt málið, þegar það kemur aftur hér til umr. En það er fleira en þetta, sem þarf að athuga. Það ganga mjög miklar sögur um það, kannske sannar að einhverju leyti, kannske að öllu leyti, - ég skal ekkert um það segja, - en þær eru a. m. k. mjög háværar, og ég veit, að það er þó nokkur fótur fyrir því, að mörg undanfarin ár hafi úthlutunarlistinn legið hjá stærsta bílainnflytjanda landsins, Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, löngu áður en hann var gerður opinber, svo að með þessu fyrirkomulagi hafi þessi innflytjandi getað verið búinn að flytja svo og svo mikið af þessari vöru til landsins á undan öðrum, sem ekki vissu jafnsnemma, hvort þeir fengju nokkur leyfi eða ekki. Og það væri ákaflega gott, ef n. vildi rannsaka, hvað satt er í þessu. Og það er enn fremur haft í hámælum, að þessi sami innflytjandi hafi látið liggja orð að því, að hann væri fær um að geta komið í gegn leyfum fyrir þessa sömu aðila, sem leyfin voru búnir að fá. Ef þetta er svo, þá er ákaflega skiljanlegt, að þeir vilji ekki láta breyta fyrirkomulaginu. Væri ákaflega gott og fróðlegt fyrir landsfólkið að fá að heyra eitthvað um þessi atriði. Og það er enn fleira, sem þarf að athuga. Það þarf að athuga hvað mikið sé rétt í þeim orðrómi, að Samband íslenzkra samvinnufélaga, sem eins og ég tók fram áðan er einn stærsti bílainnflytjandinn í ár, liggi sí og æ með svo og svo miklar birgðir af bílum hér í Reykjavík án þess að hafa getað selt þær fyrr en leyfin eru afhent. Hvernig eru þær fluttar inn, og með hvaða gjaldeyri eru þær greiddar? En það er vitanlegt, að þeir hafa aukið stórkostlega sölu á bifreiðum vegna þeirrar aðstöðu, sem þeir hafa haft þannig, að geta haft hér óátalið svo og svo mikið af bifreiðum liggjandi og geta selt þær fyrirvaralaust. Og það þarf enn fleira að athuga en þetta hér. Þegar hæstv. viðskmrh. og hæstv. ríkisstj. ákvað, að það skyldi lagður sérstakur skattur á innflutning bíla til þess að bjarga útveginum á þessu ári og að enginn bíll skyldi afhentur fyrr en búið væri að borga inn allt fob-verð bílanna, eins og þegar hefur verið upplýst, - hvað skeður þá? Þá skeður það, að Sambandið, - og nú mæli ég ekki af því að ég hafi heyrt þessa sögu, heldur af því að ég veit það, - sem hefur haft á þessu ári um 47% af öllum innflutningi bílanna, býður viðkomandi kaupanda að leggja fram sem lán í 18 mánuði fob-verð bílanna og upphefur þar með þá ráðstöfun, sem hæstv. ríkisstj. gerði til þess, að þetta yrði ekki til verðþenslu í landinu, því að þetta var vitanlega gert til þess, að þeir einir gætu nú pantað bíla, sem hefðu féð handbært til þess að kaupa þá. Og ef svo þessi sami aðili fer niður í Landsbanka til þess að auka þar yfirdrátt sinn til þess að geta lánað þetta fé eða tekur þetta fé einhvers staðar annars staðar frá að láni, þá held ég, að það sé ekki verið að gera þjóðinni neinn greiða með slíkri ráðstöfun. En þetta veit ég að er satt, vegna þess að aðrir innflytjendur bíla hópuðu sig saman á eftir, þegar þannig átti að taka frá þeim allan bílainnflutninginn, og neyddu Sambandið til þess að skrifa undir samning um að falla frá þessu aftur. En það var ekki Sambandinu að þakka. Og ef það liggur á bak við andstöðu framsóknarmanna hér í þinginu að halda þessu kerfi, þá get ég vel skilið ræður þeirra. Allar þessar upplýsingar, sem ég er að ræða um hér, ættu að liggja fyrir, áður en málið kemur til framhaldsumræðu, og þó einkum ef svo skyldi fara, að málið næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Þá vildi ég enn beina einni fyrirspurn til hv. n., hvort ekki sé rétt, ef málið verður afgreitt frá henni á einn eða annan hátt, að setja það í þál., að þessum viðskiptum bæri frekar að beina til vöruskiptalandanna, þ. e. til þeirra landa, sem við höfum vöruskiptasamning við, heldur en til þeirra annarra landa eins og Ameríku, sem hafa engan vöruskiptasamning. - Þetta þótti mér rétt að láta koma fram hér við umr.



Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. þm. Barð. sagði. Hann gat ekki stillt sig um að koma hér inn í þingsalina með róg um Sambandið, sem maður er nú orðinn svo vanur að heyra úr herbúðum sjálfstæðismanna. Það er enginn hissa á því lengur, þó að eitthvað heyrist úr þeirri átt svipað því, sem hv. þm. sagði hér áðan. En hann ætti að hafa þessar gróusögur sínar yfir utan þingsins. Hann ætti ekki að nota Alþingi til þess að fara þar með þessar gróusögur. Það er auðvitað alveg út í hött, að Sambandið hafi nokkra sérstöðu í sambandi við bílainnflutning á einn eða annan hátt. Sambandið hefur ekki fengið nein sérstök leyfi til þess að flytja inn bíla fyrir bílaumboð sitt. Það flytur auðvitað aðeins inn þá bíla, sem þeir hafa leyfi fyrir, sem við umboðið verzla, og ekkert umfram það. Ef þetta væri ekki gróusaga hv. þm. um það, að Sambandið hefði bíla á „lager“, þá hlyti tollstjórinn í Reykjavík eða aðrir embættismenn, sem falinn er sá trúnaður að sjá um, að ekki séu fluttir inn bílar, án þess að leyfi séu fyrir, að hafa brugðizt sínum trúnaði. En auðvitað hafa þeir ekki gert það. Allur þessi söguburður hv. þm. Barð. er gersamlega út í bláinn og vísast heim til föðurhúsanna. Maður hefði getað haldið, að Gróa gamla á Leiti væri komin í buxur og komin hér í þingsalinn, þegar hv. þm. Barð. var að tala.  Annars er ekkert örðugt að skilja aðstöðuna í þessu bílamáli. Hún er blátt áfram þannig, eins og þeir hafa útlistað, sem hér hafa talað úr Framsfl. Við viljum vera með í því að gefa bílainnflutning frjálsan. En við viljum ekki vera með í því að færa úthlutunina úr innflutningsskrifstofunni og niður í bankana. Það er engin bót að því. Menn eru að tala um það hér fjálglega, að það sé mikil óánægja með úthlutunina á bifreiðunum hjá innflutningsskrifstofunni. Ætli það gæti ekki líka heyrzt hljóð úr horni, þegar bankarnir færu að velja úr, hverjir mættu flytja inn bíla og hverjir ekki? En svo gæti orðið, fyrst menn þora ekki að taka skrefið heilt og ákveða, að það skuli láta gjaldeyri fyrir þeim bílum, sem menn óska að flytja inn. Ég skora á alla þá menn, sem hér tala fyrir frjálsum bílainnflutningi, að gera þetta heilt og samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir um, að það sé þá skylt að láta gjaldeyri fyrir þeim bílum, sem menn vilja kaupa. Annars eru þetta ekkert annað en látalæti. Ef menn meina, að allir þeir, sem geta og vilja fá keypta bíla, eigi að geta fengið þá keypta, þá verður að vera öruggt, að menn geti fengið gjaldeyri. Það þýðir ekkert að setja bílana á frílista og neita mönnum svo um gjaldeyri. Það gæti vel svo farið, að í viðtalstímunum og utan þeirra kæmu til ráðh. menn, sem hafa ekki fengið afgreiðslu í bönkunum og kvörtuðu, þó að bílarnir standi á frílista, ef ekki er hægt að yfirfæra. Þetta vænti ég að menn hljóti að sjá, ef menn vilja líta raunsætt á málið, og það er auðvitað aðalatriðið. Ég trúi því varla, að þetta mál sé flutt til þess að sýnast.