Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GÓ): Þar sem nú er að því komið, að fundum hv. deildar verður frestað samkv. þáltill., sem nýlega var þar um samþ. í sameinuðu þingi, verður engin dagskrá ákveðin að þessu sinni. Ég vil við þetta tækifæri þakka hv.þdm. vel rækt þingstörf, prúðmannlega framkomu og góða samvinnu, sem ég hefði haft gott tækifæri til að læra að meta nú á þinginu, hefði ég ekki kunnað það áður. Vænti ég, að þegar þessu þingi verður slitið í sambandi við alþingishátíðina í sumar, verði það talið eitt af merkustu þingum íslenzku þjóðarinnar. Óska ég svo hv.þm. utan af landi góðrar ferðar heim til sín og ánægjulegrar heimkomu og að vér megum allir hittast á þingfundi 26. júní næstk. glaðir og heilir oss til ánægju og þjóð vorri til gagns og sóma.

Ingvar Pálmason Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir góða og lipra fundarstjórn og árna honum góðrar ferðar og heimkomu.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég vildi mega vona, að þetta mál fengi léttari og ljúfari afgreiðslu í þessari hv. d. heldur en viðtökurnar voru og það, hversu gengið hefir að fá það til umræðu. Ég býst við, að flestir hv.þdm. hafi séð auglýsingu frá spítalanum í Landakoti þess efnis, að þar sem ríkisstj. hefði ákveðið breytingar á daggjaldi fyrir berklasjúklinga, neyddist spítalinn til að krefja sjúklingana sjálfa eða sveit þeirra um viðbótargjald umfram það, sem ríkissjóður greiddi. Hæstv. stj. hefir tekið sér vald, að því er hún segir sjálf, samkv. 5. málsgr. 14. gr. berklavarnalaganna til þess að ákveða hámarksdaggjald fyrir berklasjúklinga, og ennfremur til þess að neita að greiða ljóslækningakostnað fyrir styrkhæfa berklasjúklinga annarsstaðar en í Kristnesi, á Vífilsstöðum og í Reykjavík. Þessar ákvarðanir sínar byggir hæstv. stj., að því er ráða má af bréfi hennar, á því, að í nefndri málsgr. 14. gr. berklavarnalaganna er henni gefin heimild til þess að ákveða hámarksdaggjald fyrir berklasjúklinga í sjúkrahúsum. En í sömu gr. er gert ráð fyrir í fyrsta lagi, að stj. skuli jafnan fyrst leita samninga við sjúkrahúsin um daggjald. Síðar í gr. eru svo ákvæðin um það, að stj. geti sett hámarksdaggjald, auðvitað því aðeins, að árangurslaust hafi verið reynt að ná samningum við viðkomandi sjúkrahús. Samkv. berklavarnalögunum á ríkissjóður tvímælalaust að greiða allan kostnað af sjúkrahúsvist berklasjúklinga, sem sjálfir ekki hafa efni á því. Sýslufélögin greiða síðan sínar 2 kr. pr. íbúa til ríkissjóðsins. Það er hluti héraðanna. Að láta sveitar- eða sýslufélögin greiða hluta af daggjaldi sjúklinganna, auk framlagsins til ríkissjóðs, er að brjóta lög á þeim. En þeir sjúklingar, sem geta greitt fyrir sig samkv. lögunum, eiga að gera það nú. Auk þess sem hæstv. stj. hefir tekið sér það bessaleyfi að ákveða daggjald sjúklinga án þess fyrst að leita samninga við sjúkrahúsin, hefir hún og framið það ranglæti gagnvart sjúkrahúsunum að ákveða sama daggjald fyrir sjúklinga í öllum sjúkrahúsum á landinu. Hún segir, að gjald þetta sé miðað við kostnaðinn á Vífilsstöðum og Kristnesi, en ég veit ekki til, að hún hafi lagt nein gögn fyrir þingið, er sýni, að svo sé í raun og veru. Ég hefi ekki séð þá reikninga, sem hæstv.ríkisstj. byggir þetta á, en það geta ekki verið reikningar Vífilsstaða fyrir 1926. Þá hefi ég athugað og veit, að kostnaður þar var þá meiri á dag en 5 kr. fyrir fullorðna og 4 kr. fyrir börn. Er þá vitaskuld fjarstæða ein að hugsa sér að ákveða sama daggjald í sjúkrahúsum úti um land eins og á Vífilsstöðum. Ég er sérstaklega kunnugur viðskiptum ríkisstj. við eitt sjúkrahús hér á landi, sem er sjúkrahúsið á Ísafirði. Ég geri ráð fyrir, að önnur sjúkrahús hafi nokkuð sömu sögu að segja. Eftir að ríkisstj., án nokkurra samningaumleitana, hafði tilkynnt sjúkrahússtjórninni á Ísafirði, að hún mundi ákveða hámarksdaggjald fyrir sjúklinga og „miða“ það við kostnað þann, sem hún teldi verið hafa á Vífilsstöðum, ritaði sjúkrahússtj. á Ísafirði ríkisstj. bréf, þar sem hún gerði grein fyrir, hvernig málið horfði við frá hennar sjónarmiði. Ríkisstj. hafði miðað við skýrslur ríkisgjaldanefndar frá 1926 um kostnað við legu sjúklinga á Vífilsstöðum. Samkv. þeim skýrslum hafði meðaltalskostnaður fyrir sjúklinga þar orðið 5,68 kr. á dag. Taldi stj., að kostnaðurinn á Ísafirði, kr. 6,73 með lyfjaumbúðum og lækniskostnaði, væri óhæfilega hár. En í grg. sjúkrahússtj. á Ísafirði er glögglega sýnt fram á, að mjög skortir á, að þetta sé rétt hjá hæstv.ríkisstj. Ríkið hefir lagt Vífilsstaðahælinu til, ekki aðeins hús með öllum útbúnaði, heldur og bústað fyrir lækni og fólk allt. Sjúkrahúsið á Ísafirði er hinsvegar nýbyggt; það kostaði yfir 300 þús. kr., og þótt dreginn sé frá 80 þús. kr. ríkissjóðsstyrkur, eru eftir 220 þús. kr., sumpart frá bæjarsjóði og sumpart áhvílandi skuldir. Sé tekið tillit til hæfilegs húsnæðiskostnaðar á Ísafirði, verður raunin sú, að kostnaður við dvöl sjúklinga þar hefir orðið talsvert lægri en á Vífilsstöðum, sem þó hafa margfalt betri aðstöðu, fleiri sjúklinga, ódýrari mjólk, rafmagn o. fl. o. fl. En sagan er ekki öll sögð með þessu. Sjúkrahúsið á Ísafirði hefir aðeins eitt ár haft tekjuafgang; nam hann á reikningi um 3 þús. kr., þegar framlag bæjarins er talið til tekna, en allmikið af þessum tekjum er aðeins á pappírnum, því að alltaf verða nokkur vanhöld á innheimtu skulda. Það fer því fjarri, að sjúkrahúsið á Ísafirði hafi verið ofhaldið með þeim gjöldum, sem tekin hafa verið af sjúklingum. Stj. gekk svo langt, að hún virti að engu ákvæði laganna um, að daggjaldið skyldi, ef samningar ekki næðust, ákveðið fyrirfram. Þegar daggjaldinu var breytt, tilkynnti hún sjúkrahússtj. það með bréfi, ekki fyrirfram, eins og lagagreinin gerir ráð fyrir, heldur eftir á, sem er skýlaust lagabrot. Sjúkrahússtj. ritaði nokkru síðar ríkisstj. og sendi uppkast að samningi um greiðslu fyrir berklasjúklinga. Þar býður hún, að daggjald fyrir berklasjúklinga skuli ákveðið kr. 5,50 á dag, og sjái sjúkrahúsið þeim þá fyrir lyfjum, umbúðum og allri læknishjálp. Sé þetta borið saman við kostnaðinn á Vífilsstöðum 1926, er þetta 18 aurum lægra en kostnaðurinn þar, þó að ekki sé tekinn til greina bústaður fyrir lækni og starfsfólk allt. Þetta ætti að sýna, hvílíkt dæmalaust ranglæti það er, sem stj. hefir beitt við ákvörðun daggjaldanna. En afleiðingarnar af þessari ráðabreytni verða þær, að sjúkrahúsin neyðast til að gera annað tveggja: Að neita að taka við sjúklingum, eða krefja framfærslusveit þeirra, ef þeir geta ekki staðið í skilum, um viðbótargreiðslu við daggjald ríkissjóðs. En þetta er skýlaust brot á anda berklavarnalaganna, því að eftir þeim eiga sjúklingar heimtingu á að fá alla sjúkravist ókeypis. Um þá ráðstöfun ríkisstj. að neita að greiða fyrir ljóslækningar á öðrum stöðum en þessum þremur, Kristnesi, Vífilsstöðum og Reykjavík, er nokkuð svipað að segja. Með því er í rauninni fluttur berklavarnakostnaðurinn af hinum rétta aðilja, ríkissjóði, á framfærslusveit eða einstaka menn. En sá ólöglegi sparnaður fyrir ríkissjóðinn er keyptur dýru verði. Því setjum svo, að sjúklingur utan af landi sé neyddur til að fara til Reykjavíkur með ærnum kostnaði og bíða þar tímunum saman eftir því að komast að, auk tímans, sem hann gengur í ljós. Það mundi kosta sjúklinginn margfalt fé og tíma að leita til þessara staða á móts við það að nota ljóslækningatæki í næsta sjúkrahúsi. Ég veit, að hv. landlæknir hefir látið það álit í ljós við hæstv. stj., að nokkuð orkaði tvímælis um það, hvort ljóslækningaáhöld, sem til eru í sjúkrahúsum úti um land og sem læknar þar fara með, væru svo góð og þekking læknanna það mikil, að sjúklingum yrði veruleg bót að. Ég hefi talað um þetta við allmarga lækna og verð að segja, að það er álit þeirra svo að segja undantekningarlaust, að það, sem landlæknir heldur fram í bréfi sínu, hafi við sáralítil rök að styðjast. A. m. k. er víst, að það er þá alveg ný speki, sem þarna rennur upp fyrir hæstv. stj. Hún er og hefir verið því fylgjandi, að sjúkrahús væru styrkt að 1/3 til þess að kaupa sér ljóslækningatæki. Það væri vitanlega hinn mesti bjánaskapur að styrkja og hvetja sjúkrahúsin til að kaupa þessi tæki, ef ekki væri þorandi að láta læknana fara með þau. Þá væri það blátt áfram óverjandi fyrir ríkisstj. að leggja með því, að sjúkrahúsin væru styrkt til þess að afla sér þessara áhalda. En einmitt með þessari aðstöðu sinni viðurkennir ríkisstj., að þessum stofnunum sé trúandi til að fara með slík áhöld til gagns fyrir fólkið. Enda hefi ég þar fyrir mér álit hins fróðasta manns á landi hér í þessum efnum. Hann segist gera ráð fyrir því, að ljóslækningatækin séu í þeim höndum, að þau komi að notum víðasthvar á landinu. Sé það hinsvegar svo, að á 1–2 stöðum á landinu séu menn með ljóslækningatæki, sem ekki sé trúandi til að fara með þau, þá eru það undantekningar frá reglunni, og þá á að svipta þessa menn rétti til þess að fást við ljóslækningar. En að taka alla aðra staði en þessa þrjá og telja þá óhæfa til að veita berklasjúklingum hjálp, nær auðvitað engri átt. Um fleiri atriði í bréfi landlæknis mætti náttúrlega segja margt, en þar sem því er allítarlega svarað í grg. þeirri, er ég læt fylgja þessari þáltill., mun ég ekki fara út í það. En meðan ekki er meira af sjúkrahúsum á landi hér en nú er, þá væri það næsta undarleg ráðabreytni, ef það ætti að gera að skilyrði fyrir greiðslu styrks, að uppfylltar séu þær kröfur um loftrými pr. sjúkling, sem um getur í bréfi landlæknis. Það væri sama og að segja við fjölda sjúklinga, sem liggja í aumustu hreysum við þrengsli, loftleysi og illa aðbúð: Þið fáið ekki að koma hér inn vegna þrengsla og loftleysis, - og láta þá deyja drottni sínum heima hjá sér, eins og bent er til í bréfi Vilm. læknis Jónssonar. Loks er ekki úr vegi að minna hæstv. stj. á það, að í þessu sambandi er alls ekki um það að ræða, sem helzt virðist vaka fyrir henni, að verið sé að styrkja sjúkrahúsin með berklavarnakostnaðinum. Það nær ekki nokkurri átt. Styrkurinn gengur að vísu til þess að greiða kostnað fyrir sjúklingana, en það er ekki fyrst og fremst sjálfra þeirra vegna, heldur vegna hinna, sem eru svo lánsamir að vera lausir við þennan sjúkdóm, alveg eins og nafn laganna ber með sér: varnir gegn berklaveiki. Það væri afskaplegt að hugsa sér, að menn, sem væru haldnir sóttinni, veikir og vanmegnugir að bjarga sér, ættu að taka á sig að bera kostnaðinn af sóttvarnarráðstöfunum. En viðleitni hæstv. stj. snýst í þá átt að flytja kostnaðinn af ríkissjóði á sjúklingana, og ef þá þrýtur getuna, þá yfir á framfærsluhéruðin. Ég vil bæta því við, að ef ekki fæst álit hv. d. um skilning á þessari grein laganna, en skilningurinn er sá, eins og segir í tillgr. sjálfri, að ef ekki nást samningar, þá skuli stj. heimilt að ákveða fyrirfram hámarksdaggjald fyrir sjúklinga, er miðast skuli við kostnaðinn á Vífilsstöðum. En það liggur í augum uppi, að við þann samanburð eða viðmiðun verður að taka allt til greina, kostnað við húsnæði, sem standa þarf straum af, og það, sem þarf til daglegs rekstrar, verð á mjólk og mat, verð á rafmagni, sem notað er t. d. til ljóslækninga, og annan kostnað, sem er mjög mismunandi, eftir því hvar er á landinu. M. ö. o.: Daggjaldið hlýtur að verða nokkuð mismunandi eftir staðháttum, aðstöðu og dýrtíð, en getur ekki orðið hið sama og á Vífilsstöðum, ef nokkurrar sanngirni er gætt. Fáist hv.Nd. ekki til að kveða á um skilning á þessu, verður það dómstólanna að skera úr því. Að ríkisstj. ákveði daggjöldin eftir á, að liðnu árinu, brýtur bæði í bága við lög, og að því er ég held við skilning hæstv. stj. sjálfrar. Sjúkrahús Ísafjarðar verður áreiðanlega ekki eina sjúkrahúsið, sem leitar dómsúrskurðar, ef Alþingi ekki segir til um skilning laganna. Ég veit ekki, hvort hæstv. stj. fellur það betur að láta sækja sig að lögum og þola dóm heldur en að láta Alþingi taka af allan vafa um skilning greinarinnar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Til skýringar þessu máli vil ég taka fram, að þetta er ekki nýr skoðanamunur, þó að hann sé nokkuð mismunandi frá ári til árs. Áður en stjórnarskiptin urðu, var skoðanamunur milli þáv. ríkisstj. og „praktiserandi“ lækna um það, eftir hvaða taxta bæri að borga þeim. Sú deila hélt áfram, og þegar núv. stj. tók við, áleit hún rétt að borga þeim eftir taxta embættislækna. Margir voru þó óánægðir, og má vel vera, að þeir eigi eftir að fara í mál við landið. Nú eru það sjúkrahúsin gegn landsstj. og landlækni. - Ég ætla fyrst að víkja að því eina, sem ég er sammála hv.flm. um, og það er, að ef sjúkrahúsin halda áfram sama skoðunarhætti, þá hlýtur þetta að verða dómstólamál, og alveg eins þó að hv.Nd. segi eitthvað. Reyndar er það hæstv. fors.- og atvmrh., sem á að svara til um þetta, en ég get sagt hv.þm., að það er alveg tilgangslaust að eyða tíma til að afgreiða málið nú, af því að hér er það ekki sótt á réttum vettvangi. Þessum málum er þannig fyrir komið í stjórnarráðinu, að landlæknir og heilbrigðismáladeild stjórnarráðsins hafa eftir gamalli venju rétt til að ákveða hámark dagpeninga, en atvmrh. á að framkvæma. Í vetur lagði svo landlæknir til að borga ekki nema 5 kr. á dag fyrir hvern sjúkling á spítölum, sem bæjarfélög eða einstakir menn reka. Ég vildi skjóta því til hv.flm. að leggja fram skýrslu frá merkum spítalalækni, Steingrími Matthíassyni á Akureyri, til að sýna, hvernig hlutskipti sjúkrahúsanna hefir verið. Skýrslan birtist fyrir skömmu í blaðinu Íslendingi á Akureyri. Læknirinn segir þar, að spítalinn hafi hagnazt mikið einmitt á berklasjúklingunum, þó að hann kvarti heldur, ef meðlagið eigi ekki að vera hærra en 5 krónur. Þarna er frumsönnun, hana er ekki hægt að hrekja, og það er einmitt þetta, sem landlæknir byggir á, þegar hann segir, að gjaldið hafi verið of hátt hingað til. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp bréf landlæknis til atvmrn., dags. 8. apríl 1930: „Út af bréfi hins háa atvinnumálaráðuneytis, dagsettu 5. þ. m., er þetta að segja frá minni hálfu: 1. Álit ráðuneytisins, er lýsir sér í annari málsgrein bréfsins, er alveg rétt. Heilbrigðisstjórnin ætlar, að sjúkrahúsin geti yfirleitt sér að skaðlausu tekið berklasjúklinga fyrir 5 kr. meðgjöf á dag, ef þau eru rekin með fullri ráðdeild. Því til sönnunar vil ég geta þess, að rekstrarkostnaður í Kristnesi 1929 varð ekki nema 3.93 kr. á legudag, og þar eru í talin öll útgjöld, laun læknis og hvað eina, og enda taldir með, - sem ekki er rétt -, 3000 kr. vextir af láni. Á Vífilsstöðum varð rekstrarkostnaðurinn 1929 4.72 kr. á legudag. Það er því miklu fremur líklegt, að sjúkrahúsin geti hagnazt á berklasjúklingunum, ef þau eru rekin með fullri ráðdeild, og 5 kr. gjaldið því of hátt. Er það alveg rétt, sem atvmrn. segir, „að heilbrigðisstjórnin hafi ætlazt til, að sjúkrahús gættu yfirleitt meiri hagsýni í rekstri sínum en verið hefir“. 2. Þá er það engum efa bundið, að heimild 14. gr. berklavarnalaganna til að setja hámarksgjald í sjúkrahúsum nær til allra sjúkrahúsa. Lögin gera enga undantekningu í því efni. Sum af þessum sjúkrahúsum eru rekin á opinberan kostnað, eru eign bæja eða sveita (læknishéraða). Ein fjögur, - St. Josephsspítalarnir í Reykjavík og Hafnarfirði, hressingarhælið í Kópavogi og berklahæli Hjálpræðishersins í Hafnarfirði, - eru eign félaga, og þau ein hafa hingað til ekki fengið neinn rekstrarstyrk, enda ekki sótt um þann styrk. En ég er fús að mæla með því, að einnig þessi sjúkrahús verði tekin til greina, þegar rekstrarstyrk er úthlutað, vitanlega að því tilskildu, að þau sendi glögga rekstrarreikninga á ári hverju. Ég sé því ekki minnstu ástæðu fyrir hið háa atvmrn. til að breyta að neinu leyti úrskurðum sínum í bréfum dagsettum 8. febr. þ. á. til sjúkrahúsa, héraðslækna og sýslumanna, bæjarstjóra og borgarstjórans í Reykjavík. G. Björnson.“. Í þessu máli hefir landlæknir tekið fram stuttlega helztu rök sín og heilbrigðisstjórnarinnar. Vegna þeirra hv.þdm., sem hafa ekki átt við þessi mál, vil ég skýra, hvaða rekstrarstyrkur það er, sem nefndur er í niðurlagi bréfsins. Það hafa verið einar 20 þús. kr., sem landlæknir hefir skipt sem ríkisstyrk milli ýmissa sjúkrahúsa á landinu. Hann segir einmitt, að sum þessara sjúkrahúsa hafi ekki óskað neins styrks. Það eru sjúkrahús bæjarfélaga og læknishéraða, sem hafa notið hans. Mér er kunnugt um, að landlæknir hafði sagt við lækninn á Ísafirði, að af því að spítalinn þar væri betur búinn en Akureyrarspítali og sum önnur sjúkrahús, gæti hann jafnað muninn með ríkisstyrk til hans og hinna fullkomnari spítala. Það mun hann hafa reynt, og það er svo langt frá því, að þeim spítala hafi verið sýnd ósanngirni. Þegar nú kostnaðurinn á legudag á Kristneshæli er heilli krónu undir því, sem borgað er til sjúkrahúsanna, og á Vífilsstöðum þó nokkru neðan við 5 kr. á dag, þá er það hart að hugsa sér, að borga eigi ótakmarkað eftir því, sem hver óskar í ófullkomnari berklahælum. Ef þingið ákvæði með lagabreytingu, að borga skuli hverju sjúkrahúsi eftir reikningi, þá væri sannarlega komið út á hálan ís. Þá hefðu sjúkrahúsin litla hvöt til að fara sparlega með efnin. En með því að miða við Vífilsstaði, sem eru elzti og stærsti spítalinn, sem hefir þessa sjúklinga undir höndum, og hefir engan jarðhita, engin náttúrugæði, sem geta gert vistina þar sérstaklega ódýra, - þá virðist landlæknir standa með skoðun sína á svo sterkum grundvelli, að hann þoli alla gagnrýni. Annars eru allar umr. tilgangslausar, vegna þess að þáltill. breytir ekki skilningnum á berklavarnalögunum.

Magnús Guðmundsson Það er náttúrlega rétt, sem hæstv.dómsmrh. segir, að ekki sé til neins að hafa langar umr. eftir að hann hefir lýst yfir því, að það sé sama, hvað þingið segi, því að úr málinu verði ekki skorið nema með dómi. Það mun þó vera heimilt, jafnvel fyrir Nd. eina, að láta í ljós álit sitt, því að lögin eru þó ekki annað en smíðisgripur þingsins. Hæstv. stj. ætti ekki að vera svo stór upp á sig að firtast, þó að leitað sé til deildarinnar um skilning á þeim. Því að hæstv.dómsmrh. má vita, að ekki þarf að líða á löngu, áður en þessum lögum verður breytt.

Það er allt annað mál

. Mér finnst hann ekki þurfa að halda svona fast við skilning sinn, ef þingið álítur hann ekki réttan. Sú málsgr., sem deilt er um í lögunum nr. 42 frá 31. maí 1927, um breyt. á lögum um berklavarnir, er þessi: „Stjórnarráðið getur ákveðið hámark daggjalds sjúklinga þeirra, er að framan greinir, ef ástæða þykir til“. Berklavarnalögin segja ennfremur, að ætlazt sé til, að samið sé fyrirfram bæði um daggjöld og styrk til ljóslækninga í ljóslækningastofum fyrir hálft eða heilt ár í senn. Mér skilst, að hæstv. stjórn hafi ekki gert þetta.

Hún hefir gert annað, sem lögin segja

. Vera má það, en hún á að gera allt, sem lögin segja. Það er ekki nóg, að hún brjóti þetta, heldur hefir hún einnig skilið úr nokkrar ljóslækningastofur og segist aðeins borga þær lækningar í röntgenstofunni í Reykjavík, á Vífilsstöðum og í Kristnesi, alveg án þess að hafa minnstu stoð í lögum. Hún getur alveg eins komið og sagt: „Við viljum ekki, að sjúklingar séu nema á þessum þremur stöðum“. Ef aðrar ljóslækningastofur teljast hæfar, þá hefir stj. enga heimild til að útiloka þær frá styrk. Það er hart, þegar búið er að örva þessar stofnanir til að fá sér tækin, að ekki eigi að nota þau. Svo er þessi heimild, sem stj. er gefin, með hámark daggjalda. Það er engin sanngirni að ákveða þau hin sömu um allt land, hvernig sem á stendur, vegna þess, hvað dýrtíðin er mismunandi, t. d. á Ísafirði og Akureyri, og allur rekstrarkostnaður. Þó að það sé kannske ekki lagabrot, eins og greinin er orðuð, er það brot á þeirri skyldu að framkvæma lögin með sanngirni. Já, það er t. d. nokkuð annað að fá hita ókeypis úr laugum eða að nota kol eða rafmagn. Hæstv. dómsmrh. lætur reyndar í veðri vaka, að hann vilji ekki reikna með kostnaðinum í Kristnesi, heldur á Vífilsstöðum. En hvers virði er það að hafa slíka jörð og bú sem Vífilsstaðahælið og þurfa ekkert að borga fyrir? Hæstv. dómsmrh. var að tala um, að hægt sé að jafna halla með rekstrarstyrk. Ég skal ekki neita því. En hitt þekki ég frá því ég var sýslumaður og hafði með eitt þessara sjúkrahúsa að gera, að það var stór baggi á sýslunni þrátt fyrir styrkinn. Hann hefir hrokkið skammt. Að öllu athuguðu á ég bágt með að skilja, að það geti verið meiningin hjá hæstv. stj. að vilja endilega fá dóm um þetta atriði, því að ég get ekki séð, að hún hafi nokkra heimild til að ákveða eftir á, hvað greitt skuli, og ekki heldur til að skilja ákveðnar ljóslækningastofur út úr. Hæstv. dómsmrh. má engan veginn skilja þetta svo, að farið sé fram á, að ríkissjóður greiði kostnað, sem ekki eigi að greiðast eftir lögum. En lögunum verða menn að fylgja. Það er ekki til neins að karpa um þetta. En ég vildi láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv.dómsmrh. skuli halda svo þrákelknislega við þetta, þegar búið er að sýna, að það getur ekki með nokkru móti samrýmzt við lög. Hann talaði um, að fyrrv. stj. hefði átt í deilu við lækna. Mér er ekki kunnugt um, að sú deila væri svo alvarleg, að ástæða sé til að blanda henni inn í umr. nú.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég varð hissa, að hv. 1. þm. Skagf. skyldi tala svona um ósanngirni stj., því ég veit, að hann hefir einu sinni komizt að sömu niðurstöðu í málinu gegn þessum „praktiserandi“ læknum meðan hann átti sæti í landsstj. Eftir þeim leifum, sem ég erfði eftir fyrrv. stj. í því máli, sýnist mér hún hafa litið þannig á.

Kemur ekki þessu máli við

. Hún leit svo á, að embættislausir læknar, sem sinntu berklaveikum, mættu einungis hafa sama taxta og héraðslæknar. Sá taxti var gamall og miklu lægri en almennt var fylgt. Ég held, að ýmsir læknar þykist eiga kröfu á landið frá þessum tíma. Það var reynt að semja við þá, en málið er ekki klárt. Hv. flm. segir, sem rétt er, að nokkur mótsögn sé í berklavarnalögunum frá því í fyrra. En úr því máli verður ekki skorið nema með því, að reynt sé að skilja, hvað er aðalatriði málsins. Þar er tekið fram tvennt. Fyrst er gert ráð fyrir samningum milli sjúkrahúsanna og landsstj., en í öðru lagi er sagt, að stj. eigi að geta ákveðið hámark daggjalda. Nú má segja, að sjúkrahús Ísfirðinga hafi boðið samninga, sem landsstj. hefir ekki viljað ganga að. Þá lá það næst, að hún notaði sér heimildina til að ákveða hámark og miða við kostnað á Vífilsstöðum, alveg eins og hv. 1. þm. Skagf. miðaði við taxta héraðslækna. Það má vel segja, að lagagreinin, sem breytt var til þess að minnka kostnaðinn, sé í ósamræmi við fyrri venjur og kröfur læknanna, sem hafa spítalana. En eigi að vera vit í greininni, hlýtur það að vera mergurinn málsins, að landsstj. hafi úrskurðarvald um daggjöldin, ef ekki næst samkomulag. Kannske hv. 1. þm. Skagf. hafi ekki veitt því eftirtekt, að ljóslækningakostnaður er innifalinn í daglegum kostnaði á Vífilsstöðum og í Kristnesi og er talsverður hluti hans, eins og gefur að skilja, og hallar þá samanburðinum því meir á hina spítalana. Reyndar miða ég minna við Kristnes vegna aðstöðunnar þar, en það getur ekki verið ósanngjarnt að miða við Vífilsstaði.

Magnús Guðmundsson Ég hefi enga tilhneigingu til að tala um deiluna við embættislausu læknana, því að hún kemur ekki þessu máli við, þar sem hér er deilt um lög, sem eru yngri en sú deila. Hæstv. dómsmrh. gerði enga grein fyrir, hvers vegna skildar væru úr þrjár ljóslækningastofur og látnar fá styrk einar, og hefir þannig beinlínis gengið inn á það, sem ég sagði um það efni, sem sé, að það væri lagabrot. Það er bezt að fara að láta atkv. skera úr, ef hv.flm. annars óskar þess eftir að hafa heyrt undirtektir hæstv.dómsmrh.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Svör hæstv.dómsmrh. voru þannig, að mér skildist hann segja, að hvernig sem málið yrði afgr. hér, þá yrði það dómstólamál. Sé svo, er ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum. Hann hefir ráðið við sig að virða að vettugi, ef til kæmi, yfirlýstan þingvilja. Ég get skotið því inn, að gerðar munu ráðstafanir til, að samskonar yfirlýsing fáist frá hv.Ed., ef það þykir nauðsynlegt. En eins og hv. 1. þm. Skagf. tók fram, er það þessi hv. deild, sem samið hefir lagagreinina. Slík háttsemi ætti ekki að þolast nokkurri stj., að neita að taka á móti skilgreiningu á því, hvernig skilja beri lagagrein frá sama þinginu, sem lagagreinina samdi.

Héðinn Valdimarsson Vill ekki hæstv. forseti óska eftir, að þeir, sem ekki greiða atkv., geri grein fyrir ástæðum til þess?

Forseti (JörB): Þeirri reglu hefir nú ekki verið stranglega fylgt hér í hv. deild áður. Og hafi verið óskað eftir, að gerð væri grein fyrir ástæðum fyrir því, þegar menn greiða ekki atkv., þá hefir það verið gert samtímis atkvgr., en ekki þegar henni er lokið.

Héðinn Valdimarsson Ég óska það bókað í þingtíðindunum, að hæstv. forseti hafi ekki viljað óska eftir, að gerð væri grein fyrir, hvers vegna menn greiða ekki atkv.

Forseti (JörB): Ég hefi farið eftir þeirri venju, sem oft hefir verið fylgt undanfarandi, að taka það gilt, hafi einhverjir óskað eftir að greiða ekki atkv. Tólf hafa greitt atkv. með till., enginn á móti og 8 greiddu ekki atkv.Tillgr. hefir því ekki fengið nægan atkvæðafjölda til að vera löglega samþ., og er till. þar með fallin.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal ekki þreyta hv. dm. á langri ræðu. Í till. þessari er um tvö meginatriði að ræða. Það fyrra er: að skora á hæstv.ríkisstj. að hafa lokaðar áfengisbúðirnar hér og í Hafnarfirði vikuna, sem alþingishátíðin fer fram. Hitt atriðið er: að skora á hæstv. stj. að sjá svo um, að ekki verði veitt vín í opinberum veizlum, sem haldnar verða í sambandi við hátíðina. Ég veit það, að mörgum segir þungt hugur um það, hvernig hátíðin muni takast. En leiðari veizluspjöll er varla hægt að hugsa sér heldur en drykkjuskap og það, sem honum fylgir. Ég játa að vísu, að þó till. þessi verði samþ., er ekki víst, að þar með verði útilokaður allur drykkjuskapur í sambandi við hátíðina. Það fer þá mest eftir röggsemi stj. og yfirvalda, hvort launsölum tekst að hafa áfengi á boðstólum. En til þeirra sækja menn tíðast, þegar þeir eru komnir á bragðið hjá áfengisverzluninni; því reynslan er, að mest kaupa menn alltaf af áfengi eftir að þeir eru orðnir ölvaðir. Og ef áfengisbúðirnar eru opnar fyrir allan þann mannfjölda, sem búizt er við, að verði hér saman kominn þessa daga, þá er það því miður alveg víst, að stórfelld spjöll hljóta að verða vegna drykkjuskapar og drykkjuláta. Mig furðar mjög á því, í hvaða tóntegund sumir hv.þm. tala um takmörkun áfengisnotkunar við hátíðahöldin. Vil ég í því sambandi drepa á eina hlið þessa máls, þ. e. slysahættuna. Ef hingað safnast 20–30 þús. gestir, og sífelldur bifreiðastraumur verður ekki aðeins til og frá Þingvöllum, heldur og aftur og fram um bæinn, þá er næsta líklegt, að til slysa í stórum stíl geti leitt, ef vín flóir um allar gáttir takmarkalaust. Ef þingið samþykkir þessa till., hefir það þar með lýst yfir vilja sínum í þessu efni og bent stj. og hátíðarnefndinni á, hvað gera skuli til þess að verjast vansæmd og slysum af áfengisnautn í sambandi við hátíðahöldin. Nógu er til kostað og nægilega teflt í tvísýnu, þótt reynt sé að sporna við slíkum ósóma.

Ólafur Thors Það er skoðun mín á þessu máli, og með hana fer ég ekki leynt, að það væri undarleg gestrisni af hv.þm., sem sjálfir hafa notað vín takmarkalaust í veizlum sínum, ef þeir í fyrsta skipti, sem þeir hafa gestaboð, banna að veita gestunum vín, sem þeir eru þó vanir að nota með mat og mörgum þeirra mun þykja meira um vert en matinn sjálfan. Ég tel það ekki hv.þm. sæmandi að taka sig saman um að veita ekki gestum sínum, sem þeir bjóða heim, þau gæði, sem þeir sjálfir njóta og sem þeir vita, að gestunum þykir mikils um vert. Ég ber það traust til okkar þm., að við getum farið svo með vín, að verða okkur ekki til minnkunar, og ekki þarf að efa, að hinir útlendu gestir vorir kunni sér svo hóf, að þeir valdi engum hátíðarspjöllum.

Það dettur engum í hug að halda því fram

. En ef bæði okkur og gestunum er fullkomlega treystandi, þá er þessi till. ekki annað en bábilja. Hv. þm. þarf ekki að detta það í hug, að þeir komi í veg fyrir drykkjuskap annara Íslendinga með þessum ákvæðum. Ég tel ekki vansalaust að neita gestunum um þær góðgerðir, sem við metum mikils, en sem þeir þó eru vanari. Greiði ég því atkv. á móti þessari till.

Pétur Ottesen Ég geri ráð fyrir, að það sé ekki að ástæðulausu, að þessi till. er fram komin, og þó hún væri samþ. Ég álít það nauðsynlega varúð að takmarka vínsölu meðan hátíðin stendur yfir, og því beri að gera ráðstafanir til þess. Um hitt atriðið, að veita skuli ekki vín í opinberum veizlum, vil ég benda á, að það er engin breyt. frá því, sem nú er, þegar íslenzk stjórnarvöld taka á móti erlendum gestum. Hæstv. forsrh. mun aldrei veita vín við slík tækifæri. Ég býst við, að við það tækifæri, sem hér er um að ræða, muni hæstv. forseti Sþ. koma fram fyrir landsins hönd, í veizlum, er þingið heldur gestum sínum, og að því beri fremur að snúa sér til hans nú. Vil ég fastlega skora á hann að feta að því er þetta snertir í fótspor hæstv.forsrh., sem, að því er ég bezt veit, hefir aldrei veitt gestum sínum áfengi.

Og mun aldrei gera

. Þar sem hæstv. forseti er flokksbróðir hæstv. ráðh. og honum nákominn að fleiru leyti, þá vona ég hann telji sér skylt að fylgja dæmi hans í þessu. Till. tel ég allra hluta vegna sjálfsagt að samþykkja og að framkvæmt verði það, sem hún fer fram á, út í yztu æsar. Vænti ég, að þetta verði ekki talinn ónauðsynlegasti þátturinn í undirbúningi hátíðarinnar, sem nú er hafinn.

Sveinn Ólafsson Mér virðist nokkurt vandhæfi á því að samþykkja þessa till. eins og hún liggur fyrir nú. Að vísu finnst mér það óviðunandi, ef drykkjuskapur yrði ábærilegur á alþingishátíðinni, og drykkjulæti við það tækifæri myndu hin verstu veizluspjöll. En því miður held ég, að ekki yrði fyrir óreglu girt, þótt till. þessi næði samþykki. Ég held, að ef áfengisbúðunum yrði lokað meðan hátíðin stendur yfir, þá myndi þeim greiði gerður, sem græða vildu á launsölu vínsins, og ekki myndi þeim skotaskuld verða úr því að afla vínanna áður lokað væri sölustöðum. Að sjálfsögðu vil ég allt gera, sem í mínu valdi stendur til að afstýra því, að upp komi áberandi óregla eða óhófleg vínnautn á hátíðinni, og get ég því ekki greitt atkv. á móti till. eða efni hennar. Hinsvegar get ég ekki fellt mig við að greiða atkv. með henni í þessari mynd og vil ekki eiga á hættu þau mistök af samþykkt hennar, sem ég áður nefndi, né heldur vil ég, að svo verði litið á, að ég telji efni till. litlu skipta. Mér finnst því langlíklegasta meðferðin á till. þessari að vísa henni til allshn.  Það getur verið, að ýmsum þyki þetta ekki allskostar tilhlýðileg meðferð á till., en ég sé ekki annað ráð betra til að koma málinu frá á skaplegan hátt en að afgreiða það þannig, svo að ekki hljótist slys af. Ég býst við, að það verði enginn vinningur að samþ.till. eins og hún liggur fyrir, en hinsvegar finnst mér það ekkert hneyksli, þótt till. lægi eftir óafgr. hjá allshn. Þar er hv. 1. þm. Skagf., sem ég trúi ákaflega vel til að geyma hana vel, ef afgreiðslu bæri undan í svip. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta að sinni, enda er nú komið langt af miðnætti og helgin byrjuð.

Jón Auðunn Jónsson * Ég hefi litlu við það að bæta, sem hv. 1. þm. S.-M. hefir sagt. Ég vil þó benda á það, að ef fyrri hluti till. er samþ., þá yrði að mínu áliti afleiðingin sú, að leynivínsalar og smyglarar bæði hér í Reykjavík og austanfjalls mundu bara selja þeim mun meira og fá þannig drjúgar tekjur vegna þessarar ráðstöfunar, en vín yrði engu minna á hátíðinni. En það vil ég taka undir, að ofnautn víns yrði mjög mikið til að spilla hátíðinni, og þess vegna treysti ég því, að haft verði strangt eftirlit í þeim efnum. En að ætla sér að bjóða tignum gestum, sem vita, að ríkið hefir vínsölu á hendi og eru vanir að hafa vín með hverri máltíð, ef ætti að bjóða þeim hingað og láta þá alls ekkert vín hafa í veizlum, það get ég ekki fellt mig við, þar sem þetta sýnist nú ekki heldur geta breytt hátíðahöldunum neitt til batnaðar, heldur yrði þessi ráðstöfun aðeins til að æsa vínlöngun og vínnautn hjá öllum þorra manna. Þessi aðferð er því þýðingarlaus. Það er ekki hægt að neyða menn þannig til að neyta ekki víns.

Magnús Jónsson * Það hefir verið tekið fram mikið af því, sem ég hefði viljað segja. Ég býst við, að allir séu sammála um það, að mikil veizluspjöll yrðu af mikilli víndrykkju á hátíðinni. Það hefir verið gert svo ráð fyrir, að koma mætti í veg fyrir þau spjöll, en það er alveg áreiðanlegt, að ekki verður hægt að koma í veg fyrir drykkjuskapinn með þeirri till., sem hér liggur fyrir, heldur aðeins með því að hafa ákaflega öfluga gæzlu og sjá um, að menn viti fyrirfram, að þarna verður öflug gæzla. Eins verður að koma fljótt burt þeim mönnum, sem ætla að vekja þar hneyksli á almannafæri. En till. gerir ekkert gagn, enda er búið að benda á, hvað vitagagnslaus hún er. Till. er í tveimur liðum. Annar er um að loka vínverzluninni, en hinn er um að banna vín í opinberum veizlum. Það er búið að benda á, að lokun vínbúða er algerlega tilgangslaus. Það er líka óviðeigandi móðgun við gestina, þegar við höfum hér opinbera vínverzlun, að fara að loka henni aðeins meðan þeir eru hér. Það er eins og við séum að gefa með því í skyn, að gestirnir séu svo mikil drykkjusvín og ræflar, að hætt sé við, að þeir fari sér að voða meðan þeir eru hér, en aftur á móti sé óhætt að lofa landsmönnum að birgja sig upp eins og þeir vilja. Það hlýtur því að liggja öllum mönnum í augum uppi, að þessi till., ef hún yrði samþ., yrði ekki til annars en að verzlað yrði í hverri krá með vin á laun. Þá vil ég benda á eitt atriði. Ég veit ekki, hvort þetta er okkur heimilt eftir samningi okkar við Spánverja, því að þar er tilskilið, að allar aðgerðir slíkar sem þessar verði tilkynntar þeim. Ég veit ekki betur en að Spánarsamningurinn taki það skýlaust fram, að ekki megi gera þær ráðstafanir, sem geri þessa undanþágu frá bannlögunum að engu. Ég efast því um, að rétt sé að framfylgja þessari till., jafnvel þó að ekki væri hægt að klekkja á okkur fyrir það. Og fyrir svona lítilfjörlegar ástæður finnst mér, að við eigum ekki að ganga á svig við samninginn. Í till. er það tekið fram, að ekki megi hafa vín um hönd í opinberum veizlum. Mun þar sérstaklega átt við veizlur þær, sem haldnar verða á Þingvöllum. Og ég álít, að þar sem gestgjafar þar verða forsetar Alþingis, þá sé rétt, að þeir ákveði það. Ég mun algerlega fylgja þeirri stefnu, sem þeir taka, hvort sem þeir taka heldur þá stefnu að veita vín eða að veita það ekki. Ég lít svo á, að þeim sé fyllilega trúandi til þess. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en af þessum ástæðum, sem ég hefi nú tekið fram, get ég ekki fylgt þessari till., enda þótt ég viti, að drykkjuskapur mundi mjög spilla veizlusiðum öllum á hátíðinni og standa því í vegi, að hún fari vel fram.

Pétur Ottesen Það er dálítið einkennilegt, að það er sameiginlegt með öllum þeim, sem talað hafa á móti þessari till., að þeir standa upp ósköp hátíðlegir og segja sem svo: „Það er svo sem gott og nauðsynlegt, já, það er gott og nauðsynlegt“. En enginn þeirra er kominn einu sinni hálfa leið aftur í ræðuna, áður en þeir eru búnir að krossa sig alla fyrir því, að þeir vilji styðja þetta, sem er gott og nauðsynlegt. Ég verð að segja, að svona hræsni er blátt áfram viðbjóðsleg. En hámarkinu náði hræsnin þó hjá hv. 1. þm. S.-M. Hann talaði fyrst sem alveg bálstæltur stuðningsmaður þessarar till. Nei, það kom svo sem ekki alveg til mála, að hann færi að greiða atkv. á móti þessari till. Hann sá svo sem aðra lausn á málinu. Og hver var þá hún? Hún var sú, að vísa málinu til allshn., nú þegar verið er að slíta þingi, og þar ætti það þá að liggja til næsta þings. Nú vil ég spyrja hv. 1. þm. S.-M.: Hver munur er á að greiða atkv. á móti till. hreinlega og að vísa henni til allshn. á þennan hátt? Ég býst a. m. k. við, að ekki sé mikill munur á þessu tvennu. Hann ljómaði allur af gleði, hv. 1. þm. S.-M., yfir því, hvað hann hefði nú verið fyndinn með þessu. Hann vaknaði bara upp úr einhverjum draumi um miðnættið, þegar þetta ljós rann upp fyrir honum. Nei, þetta er bara einber hræsni. Hvers vegna koma þessir hv.þm. ekki hreinlega fram og segjast vera á móti till. eins og þeir eru í hjarta sínu? Þeir eru að hafa útlendingana fyrir skálkaskjól. Þeir bera það fyrir, að það muni móðga útlendinga, ef vínveitingar verða bannaðar. Ætli það sé ekki heldur af því, að þá langi sjálfa í sopann.

Við fáum vín alveg eins, þó að þessi till. verði samþ.

. Ekki þó í þingveizlum, því að þar yrði ekki vín. Hv. 1. þm. Reykv. fór að tala um, að þetta væri brot á samningnum við Spánverja. Í þeim samningi stendur, að ekki megi gera neinar þær ráðstafanir, sem geri undanþáguna frá vínbanninu að engu. Ætlar nú hv. 1. þm. Reykv. að heimfæra það undir þetta ákvæði, eins og sé verið að gera útsöluna að engu, þó að tveimur útsölustöðum á landinu sé lokað í eina viku? Nei, svona lagað tal er ein óslitin runa af hræsni og fjarstæðum, ekkert annað.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Hv. þm. Borgf. hefir að mestu tekið af mér ómakið, svo ég þarf fátt eitt að segja nú. Hv. 2. þm. G.-K. tók svo til orða, að það væri ósamboðið Alþingi, að þm. skyldu gleðja sjálfa sig við víndrykkju, en vilja ekki sýna þann höfðingsskap að bjóða gestum sínum vin. Ég get sagt hv.þm. það, sem hann reyndar vel veit, að ég hefi alltaf verið á móti því, að þm. hefðu vín um hönd í þingveizlum. Mér er nær að halda, að þingveizlur hefðu farið miklu sæmilegar fram fyrir alþm., ef þar hefði ekki verið vín. Vegna orðalags till., þar sem skorað er á ríkisstj., en ekki forseta sameinaðs þings, sem er líka í hátíðarnefndinni, skal þetta tekið fram: Ég geri ráð fyrir, að ef till. verður samþ., þá beiti hæstv.ríkisstj. áhrifum sínum við forseta Sþ. og hátíðarnefndina til þess að fá þá til að taka till. til greina. En annað atriðið, lokun vínsölubúða, hlýtur að heyra beint undir stj. sjálfa, eða hæstv.dómsmrh. Ég get tekið undir það með hv.þm. Borgf., að mér þótti hinn roskni og ráðni 1. þm. S.-M. tala af nokkuð mikilli léttúð um þetta mál. Ég hefði ekki búizt við, að hann mundi tala á þann veg. Ef svo skyldi fara, sem nú virðist ekki ólíklegt, að till. nái ekki samþykki og að af þeim sökum verði stórmikil spell á hátíðinni vegna drykkjuskapar og drykkjuláta, jafnvel svo, að slys hljótist af, þá á hv. 1. þm. S.-M. sinn hluta af þeirri ábyrgð með þeim öðrum hv.þm., sem greiða atkv. á móti till. Þeim dugir enginn kattarþvottur í þessu máli. Það er gagnslaust fyrir þá að segja: „Við viljum ekki, að þessi ráðstöfun sé gerð, af því við treystum stj. til að sjá um, að drykkjulæti verði ekki áberandi eða öðrum til leiðinda“. Þeir, sem drepa þessa till., bera sameiginlega ábyrgð á því, sem af áfengisveitingum og sölu kann að leiða.

Þetta er nú bara tóm vitleysa

. Er hv.þm. hræddur við þessa ábyrgð? Það er að vonum. Annars eru þessi orð hans alveg eftir öðru, sem hv.þm. hefir sagt í sambandi við þetta mál, eins og t. d. þegar hann sagði, að lokun vínverzlananna í nokkra daga væri samningsrof við Spánverja. Eins og hv.þm. Borgf. tók fram, er það hrein fjarstæða. Það skýtur dálítið skökku við allt sjálfstæðisrausið í þessum nýbakaða „sjálfstæðismanni“, að hann skuli ekki þora að gera svona smáræði af ótta við Spánverja. Hvar er nú „sjálfstæðið“? Hv. þm. sagði, að drykkjuskapur yrði jafnmikill, þó að vínverzlunum væri lokað eins og þó þær væru opnar. Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt. Menn vita, að þegar menn eru orðnir kenndir, þá eru þeir veikastir fyrir víninu, og þar af leiðandi kaupa þeir mest af því þá. Eins og eðlilegt er, verður mikill hluti þeirra manna, sem á hátíðinni verða, utan af landi. Þeir koma ekki hingað fyrr en rétt fyrir hátíðina og geta auðvitað ekki komið með neinar vinbirgðir með sér. Verði nú vínverzlanir lokaðar, þegar þeir koma hingað, láta þeir flestir alveg vera að reyna til að ná sér í vin. Auðvitað má gera ráð fyrir, að leynisalar og bruggarar reyni að reka iðju sína á hátíðinni eins og áður. En sala þeirra er mest í skjóli vínbúðanna og til manna, sem eru orðnir ölvaðir. Með sæmilegu eftirliti má alveg fyrirbyggja leynisölu, ef vínbúðirnar eru lokaðar, en slíkt er miklu torveldara, að ég ekki segi ókleift, ef vínbúðirnar eru opnar. Hv. 1. þm. Reykv. er því að hjálpa leynisölunum, þegar hann berst fyrir því, að vínverzlanirnar séu opnar. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það væri móðgun við útlenda gesti að hafa vínverzlanirnar lokaðar, meðan á hátíðinni stæði. Ég hygg nú, að þeir útlendingar, sem kæra sig um vín, muni fá nóg af því í skipum sínum. Þeir líta líka margir svo á, að Ísland sé bannland, og áreiðanlega koma þeir ekki hingað til að fara á fyllirí eða til að sjá Íslendinga fulla. Nei, þeir koma í öðrum tilgangi. Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um þessa till. Ég geri ráð fyrir, að hv. deild láti í ljós vilja sinn í þessu efni og taki þar með á sig ábyrgðina af því, hvernig þessi mikilsverði þáttur í undirbúningnum undir alþingishátíðina verður af hendi leystur.

Sveinn Ólafsson Mér er ekki geðfellt að deila um þetta mál, en ég get ekki komizt hjá því að taka til máls aftur, af því að orð mín hafa verið misskilin og rangfærð svo mjög af tveim hv.þdm., og verð ég því að svara þeim örfáum orðum. Mér var brugðið um hræsni í þessu máli, og mér var brugðið um léttúð. Hv. þm. Borgf. taldi það hámark hræsninnar hjá mér, að ég minntist á það, að ég þyrði ekki að eiga undir því, að tækist að fyrirbyggja óreglu með því að loka útsölustöðum víns þessa 4 daga, sem gert er ráð fyrir í till. Nei, það er engin hræsni; ég er nokkurnveginn viss um, eins og hv.þm.N.-Ísf. benti á, að þegar menn hafa annars tilhneigingu og löngun til að gera sér fé úr drykkjuhneigð manna, þegar þeir vita, að útsölustöðum er lokað, þá munu þeir finna nóg úrræði til að afla vínsins áður lokað verður. Ég er einmitt hræddur um, að mjög mikil hætta muni stafa af launverzlun, ef till. verður samþ. Ég vil segja hv.þm. Borgf. það, að ég er reiðubúinn að vera í fullkomnu vínbindindi með honum frá þessari stund, ekki einu sinni um hátíðina, heldur alltaf, ef honum er nokkur ánægja í því. Hv. þm. heldur, að ég hafi haft þau orð um till., sem hann átaldi, af því, að ég væri að mælast til skófna fyrir sjálfan mig eða mína samverkamenn, en það er mikill misskilningur. Ég er alls ekki hneigður til vínnautnar og hefi aldrei verið. Hitt er mér áhugamál, að vanhugsuð ráðstöfun um vínsöluna, eins og felst í till. þessari, verði ekki til að skapa veizluspjöll á alþingishátíðinni. Ég tek það af nýju fram, að ég er reiðubúinn að fylgja hv.þm. Borgf. um bindindi fram yfir hátíð, ef hann óskar þess.

Það nær bara svo skammt

. Hv. þm. Ísaf. var að tala um léttúð hjá mér. Ég vil spyrja: Hvað var það, sem lýsti léttúð hjá mér?  Ég tek það ekki nærri mér, þó að kastað sé hnútum að mér út af þessu. Ég hefi borið fram till. um að vísa málinu til nefndar, og endurtek einnig nú þá till. Ég gerði þessa till. vegna þess, að ég vildi hvorki vekja andúð með því að greiða atkv. á móti málinu, né heldur greiða atkv. með því og gefa þannig leynisölum víns meiri tök á vínveitingum en ella mundu gefast þeim. Ég vil treysta því, að þeir, sem standa fyrir hátíðinni, geri allt sitt bezta til að halda uppi reglu meðan hátíðahöldin standa yfir og geti afstýrt öllum veizluspjöllum, sem ofnautn víns mundi leiða af sér. Takist það ekki án þess, að till. nái fram að ganga, þá tekst það ekki, þó að farið sé að þeim ráðstöfunum, sem felast í till.

Ásgeir Ásgeirsson Þessari till. er ekki beint til forseta, heldur til ríkisstj. En vegna þess, að hv.þm. Borgf. hefir farið hér nokkrum orðum um veizluhöld og beint tilmælum sínum til forseta, eins og rétt er, þá vildi ég svara honum nokkru. Ég tel, að sá samanburður, sem hv.þm. gerði á veizluhöldum Alþingis og forsætisráðherra, sé ekki alls kostar réttur. Það er ekki líku saman að jafna, þegar forsetar halda veizlu fyrir hönd þingsins og þegar forsrh. heldur veizlu á sínu heimili, þó að þar komi gestir ríkisins. Ég lít svo á, að í þeim veizlum, sem haldnar verða á Þingvöllum og í Reykjavík, séu forsetar fulltrúar Alþingis, en þm. séu þar í rauninni allir gestgjafar. Það væri þess vegna mikið einræði af forsetum að vilja ekki á neinn hátt taka tillit til óska þingmanna um það, hvernig þessar veizlur færu fram. Ég skal því lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég mun taka fullt tillit til óska meiri hl. þingsins í þessu efni, hvort sem þær falla saman við mitt persónulega álit eða ekki. Það er svo í þessu máli, að þar er ekki um hvítt og svart að ræða, eins og virðist mega ætla af ræðum sumra manna, heldur um möguleika, sem geta báðir komið til greina og þingið á sjálft úrslitaatkvæði um. Þó að nú sé áliðið þingtímans, þá stendur hv.flm. opin sú leið að safna undirskriftum utan þingfunda, og það mun verða tekið fullt tillit til þess þingmeirihluta, sem þá kemur í ljós. En fari svo, að engin áskorun berist okkur forsetum, þá munum við skilja það á þann veg, að haga skuli þessum veizlum svo sem forsetar telji heppilegast bæði gagnvart útlendum mönnum og innlendum, sem veizlurnar sitja, í samráði við alþingishátíðarnefndina og þann óbeina vilja, sem kemur fram í afskiptaleysi þingsins. Ég skal fúslega taka á mig ábyrgðina af því að gera slíkar ráðstafanir, og jafnvel gefa leyfi til að skamma mig einan fyrir þær ákvarðanir, sem teknar verða. Það mun ekki heldur skorta slíkan munnsöfnuð. Það sé ég á því, hvernig ráðizt er á hv. 1. þm. S.-M. með ofsa, þennan líka léttúðuga ungling! Þegar honum, þessum æruverðuga öldungi, sem situr hér við hlið mér, er brugðið um léttúð og hræsni, þá má nærri geta um þá kurteisi, sem sýnd verður forsetum og alþingishátíðarnefnd um það er lýkur.

Pétur Ottesen Ég sé ekki neinn mun á því, að forsrh. taki á móti gestum á sínu heimili og því, að forsetar taki á móti gestum á því heimili, sem þingið ákveður. Þingið kemur fram gagnvart sínum gestum á sama hátt sem forsrh. gagnvart sínum gestum. En sá er munur í þessu efni á aðstöðu forsrh. og forseta sameinaðs þings, að forsrh. framkvæmir það eitt, sem hann álítur rétt, án þess að taka tillit til óska annara, en því er yfir lýst af hæstv. forseta Sþ., að hann ætli sér í þessu að haga sér eftir vilja meiri hl. þingsins. Því leyfi ég mér að vænta þess, að þótt till. þessari sé ekki beint til hæstv. forseta Sþ., heldur til hæstv. stj., þá áliti hann það vilja Alþingis gagnvart sér, sem kemur hér fram, og telji ekki þörf á að bera málið fram á bænarörmum með undirskriftum. Málið er nú lagt fyrir hv.Nd., og hún tekur sína ályktun. Þar sem hæstv. forseti Sþ. var að hneykslast á því, að okkur sumum, sem yngri erum, hafi fundizt lítið til um léttúð hv. 1. þm. S.-M., þá var það sannarleg léttúð hjá hv.þm., þótt gamall sé, að vera með fleðulæti um till., en leggja þó til, að henni verði vísað til nefndar, sem svo átti ekki að skila áliti sínu fyrr en á næsta þingi.

Magnús Jónsson * Í tilefni af því, að hv.þm. Ísaf. vildi leggja á herðar okkar, sem höfum andmælt þessari till., ábyrgð á öllum þeim slysum og þeim ósóma, er af því kynni að leiða, að einhverjir hefðu drukkið vín í vor, þá vil ég vísa slíku algerlega á hug. Það hefir verið sýnt fram á, að þótt vínbúðum væri lokað í nokkra daga, gæti hver, sem vildi, haft vín jafnt fyrir því. Þó að 10–20 bifreiðarstjórar aki því út af veginum, af því að þeir voru drukknir, þá frábið ég mér alla ábyrgð á því. Með þessari till. er ekkert gert til þess að fyrirbyggja það. Hv. þm. Borgf. talaði um hræsni, en ég hygg það hræsni að bera fram till. sem þessa. Hv. þm. Ísaf. talaði um sjálfstæðisrisið á mér. Ég hygg, að það samrímist sjálfstæðisrisi að ganga ekki á gerða samninga. Mér sýnist minna sjálfstæðisris að skreyta sig fölskum fjöðrum fyrir kosningar. Það er ýmislegt miðað við kosningarnar, sem gerist nú á þessum síðustu dögum. Væri eiginlega rétt á tillögumenn að samþykkja þessa till. og vita, hvort gestum landsins þætti ekki mikill menningarbragur, er þessari einu vínbúð væri lokað, en hægt að kaupa áfengi í hverjum kima. En það er ekki rétt að hefna sín þannig, þótt menn beri fram óviturlegar tillögur.

Ólafur Thors Í tilefni af samanburði þeim, sem gerður var á veizlum hæstv.forsrh. og Alþingis, skal ég benda á, aðeins og hæstv.forsrh. er í sjálfsvald sett, hvernig hann hagar veizlum sínum, þannig er það og að sjálfsögðu um Alþingi. Hæstv. forsrh. hefir ekki veitt vín í veizlum sínum; Alþingi hefir gert það, og virðist rétt, að hvor haldi sínum hætti framvegis. Um ráðherraveizlur veltur á hverjum einstakling; hæstv.forsrh. veitir ekki vin; fyrirrennari hans, Jón Þorláksson, hafði vín í sínum veizlum, aftur á móti veittu Jón heitinn Magnússon og Sigurður Eggerz ekki vín. Þetta fer sem sagt eftir geðþótta hvers fyrir sig. En þegar Alþingi sem slíkt heldur veizlu, finnst mér, að við, sem viljum hafa vín, séum jafnréttháir aðilar eins og þeir, sem ekki vilja vín, og er rétt, að atkv. skeri úr.

Er þá ekki bezt, að hvorir haldi veizlu fyrir sig?

. Það má vel, og ekki hygg ég, að okkar veizlur myndu óskemmtilegri, og vel gæti svo farið, að einhverjir hinna myndu renna á lyktina. Hæstv. dómsmrh. hefir og sagt, að Íslendingar væru ekki samkvæmishæfir, nema þeir hefðu neytt víns. Það er ekki annað en bábilja hjá hv.þm. Ísaf. að segja, að útlendingar komi ekki hingað til þess að drekka eða sjá Íslendinga drekka. Hyggur hann, að þeir komi til þess að sjá Íslendinga éta? Margir útlendingar eru jafnvanir vini sem hv.þm. Borgf. er kartöflum og soðningu. Það er ekki um það að fást við ykkur, sem aldrei bragðið vín; þið saknið þess ekki. En margir útlendingar eru jafnvanir víni með mat sem við viðbiti. Því væri ósæmilegt, að við, sem höfum vín, bönnuðum þeim það. Ég skal ekki blanda mér í deilur þeirra hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Borgf. við hv. 1 þm. S.-M. Ég hygg, að líkt muni fara þeirra viðskipti, sem þá er „Ægir“ reyndi að skjóta niður stromp einn mikinn á Austfjörðum. Hann skaut og skaut, en strompurinn stóð.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Aðeins nokkur orð út af ummælum hv. 1. þm. Reykv., er hann kallaði þessa till. kosningabeitu fyrir landskjörið í sumar. Ég er mjög ánægður með þessa yfirlýsingu hv.þm. Hún sýnir, að hv.þm. veit og samþykkir, að allur þorri landsmanna heimtar ráðstafanir svipaðar þeim, sem felast í till. Því ef gert er ráð fyrir, að þetta mundi mælast illa fyrir, þá væri það vitlaus maður, sem fleygði út slíkri beitu. Mörgum mun segja þungt hugur um, ef vinsala verður fyrir og á hátíðinni sem aðra daga árs, og hið opinbera gengur á undan með vínveitingar. Enginn getur gengið þess dulinn, hvað af slíku hlýtur að leiða: Skömm og skaða.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessa till. Hún felur í sér að skora á hæstv. stj. að nema úr gildi þær breyt., sem gerðar voru á jarðræktarstyrknum síðastl. ár og hafa valdið lækkun á honum, en taka aftur upp þær reglur, sem áður hafa gilt. Ástæðan til þess, að till. er borin fram, er sú, að ég hefi fengið margar áskoranir um það. Eru margir bændur óánægðir með þá lækkun, sem af því stafar, að meira er lagt í dagsverk en áður. Þykir mörgum þetta koma mjög illa niður nú, þar sem vitanlegt er, að kaup hækkaði talsvert síðastl. ár, og jarðabætur því dýrari en áður. Vil ég svo gjarnan heyra undirtektir hæstv. stj.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Eins og kunnugt er, hefir stj. í þessum efnum byggt jafnan á till. Búnaðarfélags Íslands. Svo er einnig í þetta skipti. Þessi breyt. er gerð eftir till. Búnaðarfélags Íslands og byggt aðallega á till. Sigurðar búnaðarmálastjóra Sigurðssonar og Pálma Einarssonar jarðyrkjuráðunauts. Þegar þessi till. kom fram, sneri ég mér því til búnaðarmálastjóra og bað hann að rita mér greinargerð um málið. Greinargerð hans er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: . „Búnaðarþing 1927 hafði til meðferðar breytingartillögur við jarðræktarlög frá 1923. Laganefnd hafði málið til meðferðar. Lagði nefndin til, að samþykkt væri svofelld ályktun: „Búnaðarþing ályktar að skora á stj. Búnaðarfélags Íslands í sambandi við hlutaðeigandi starfsmenn sína, að endurskoða núgildandi mat í jarðabótum til dagsverka“. Eftir að breytingar eru gerðar á jarðræktarlögum á Alþingi 1928, er samkv. ályktun Búnaðarþings viðkomandi starfsmönnum félagsins, þeim Sigurði Sigurðssyni búnaðarmálastjóra og Pálma Einarssyni jarðyrkjuráðunaut, falið að gera tillögur til breytinga, hvernig lagt skuli til dagsverka jarðabætur. Leggja þeir fram till. sínar á stjórnarfundi í Búnaðarfélagi Íslands, og eru till. þeirra þessar: „Óbylt nýrækt, að í stað 100 m2 dagsv. komi 200 m2. Alsteypt áburðarhús, að í stað 0.20 m3 dagsv. komi 0.25 m3. Steypt áburðarhús með járnþaki, að í stað 0.25 m3 dagsv. komi 0.30 m3. Allar jarðabætur, sem eru fullgerðar og vel af hendi leystar, má taka á skýrslu, þá mæling fer fram“. Um þessar breyt. varð öll stj. sammála, að undanskilinni niðurlagsgrein. Magnús Þorláksson fékk breytt, að í stað 200 m2 komi 300 m2. Til grundvallar þessum till. liggur: Við ræktun á óbyltu landi kemur aðeins til greina notkun áburðar, eftir að landið hefir verið girt, og svo völtun þess. Í allflestum tilfellum er við slíka ræktun notaður tilbúinn áburður. Verðlækkun hans hin síðustu ár, sem einmitt er fram komin fyrir tilstilli og að nokkru vegna sérstakra fjárframlaga úr ríkissjóði, gera þessa breyt. fullkomlega réttmæta. Áburðarhús alsteypt og með járnþaki. Þar byggjast till. til breyt. vitanlega á sömu ástæðum. Efniviður til þessara bygginga hefir frá því á árunum 1923–1924 lækkað í verði, fullkomlega því sem svarar til þessarar stækkunar dagsverksins. Tillagan, allar jarðabætur, sem eru fullgerðar og vel af hendi leystar, má taka á skýrslu, þegar mæling fer fram, byggist á þeim forsendum, að þá er jarðabótamaðurinn búinn að leggja fram allan þann kostnað, sem af jarðabókinni leiðir, og er þá fullkomlega hægt fyrir kunnáttumenn að dæma um varanleik og gildi jarðabótarinnar. Aftur á móti höfum vér ekki séð oss fært að stækka dagsverk í túnrækt, byltri nýrækt og görðum. Að vísu má segja, að með nýjum jarðyrkjutækjum og lækkun á verði tilbúins áburðar, þá geti þeir, er kunna vel að þessum hlutum, unnið verkin mikið ódýrar en áður. Þess ber að gæta, að jarðyrkja vor yfirleitt í sveitum landsins er á byrjunar- og tilraunastigi; sem dæmi þess má nefna, að síðastl. ár hafa komið yfir 1000 nýir jarðabótamenn til sögunnar, og aðeins um 30 manns hafa náð hámarksstyrk á nýyrkju. Jarðvinnslan verður því aðeins ódýr, að hún sé framkvæmd í töluvert stórum stíl og með gagnkvæmri þekkingu. Þeir, sem vinna minna en svo, að þeir fái hámarksstyrk, geta vart aflað sér þeirra tækja, að þeir fái framkvæmt jarðabæturnar á ódýrasta hátt. Þær breyt., sem stj. Búnaðarfélags Íslands gerði til að stækka dagsverk í matjurtagörðum, túnasléttun og byltri nýrækt, eru til orðnar fyrir ákveðinn atbeina Magnúsar Þorlákssonar, fulltrúa sjálfstæðismanna í stj. Búnaðarfélags Íslands, er lagði alveg óvanalega áherzlu á, að þessar breyt. yrðu einnig gerðar, og tilfærði eigin reynslu sem mælikvarða, en eins og bent er á hér að framan, eru það tiltölulega fáir af jarðabótamönnum landsins, er geta haft þá afstöðu til framkvæmdanna, að kostnaðarverð þeirra standi í réttu hlutfalli við hinn breytta mælikvarða, sem nú skal lagður á þessar jarðabætur samkv. till. M. Þorlákssonar. Virðingarfyllst. (Sign) S. Sigurðsson. (Sign.) Pálmi Einarsson. Til forsætisráðherra“. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða út af þessu bréfi. Stj. hefir jafnan talið sér skylt að taka tillit til þessara sérfræðinga, einnig hv. 1. þm. Skagf., meðan hann var ráðh. Það hefi ég einnig gert, og ég taldi mig þurfa að nokkru a. m. k. að taka tillit til fulltrúa stjórnarandstæðinga (M. Þorl.), þar sem hann jafnframt hefir mjög gott vit á þessum málum. En vilji Alþingi mæla svo fyrir, að annað skuli gert í þessu efni, þá skal ég með ánægju játa þær breyt. fara fram.1) 1) Vantar niðurlag ræðunnar frá hendi þingskrifara. Tr. Þ.

Flm. (Magnús Guðmundsson: ......2) 2) Upphaf ræðunnar vantar. M. G. Ég hefi ekki ástæðu til að vera óánægður yfir síðustu orðum hæstv.atvmrh. Hann tók það fram berum orðum, að hann mundi í þessu efni fara eftir því, sem hv. d. samþykkti. Hitt var óþarfi af honum, að lesa hér upp þetta langa bréf. Ég hafði aldrei rengt hann um, að hann hefði heimild til þeirrar breyt., sem gerð var á styrknum síðastl. ár. En þegar hann ber fyrir sig stj. Búnaðarfélagsins, þá er því til að svara, að hann er sjálfur í stj. félagsins og formaður hennar, svo að það eru þá hans eigin ályktanir, sem hann er að bera undir sjálfan sig. Það er að vísu rétt, að ýmiskonar efniviður hefir lækkað síðan 1924, en á síðastl. ári lækkaði efni þó ekki, en þá hækkaði kaupið til mikilla muna. Ef ástæða var til að taka tillit til lækkunar efniviðarins, þá átti líka að taka tillit til hækkunar kaupsins. En þessu hefir hæstv. ráðh. gleymt, og er það algerlega rangt af honum. Þó að Magnús Þorláksson sé kosinn af sjálfstæðismönnum í stj. Búnaðarfélags Íslands, þá skiptir það ekki neinu í þessu máli. Og þó að hann með nýtízku vélum á Blikastöðum geti gert ódýrar jarðabætur, þá er það ekki sambærilegt við afköst fátækra bænda uppi til dala. Með þessari breyt. á styrknum er bændum gert rangt til og jafnframt gerð erfiðari aðstaða þeirra til ræktunar, því að þeir munu hafa gert sér vonir um, að styrkurinn héldist óbreyttur eins og hann var ákveðinn 1924. Breytingin um að leggja meira í dagsverkið þýðir ekkert annað en lækkun styrksins; um það þarf ekki að deila. Mér finnst, að hæstv.forsrh. geri lítilmannlega tilraun til þess að skjóta sér í þessu máli bak við Magnús á Blikastöðum. Hann gat ekki ráðið þessu án samþykkis hæstv. ráðh., sem einn fellir úrslitaúrskurð um þetta. Með tilliti til þess, að hæstv.atvmrh. sagði, að hann mundi fara eftir því, sem hv. d. samþykkti, þá vil ég vona, að hann reyni ekki að hafa áhrif á sína fylgismenn hér í hv. d. til þess að greiða atkv. á móti þáltill. eða sálga henni á annan hátt.

Bjarni Ásgeirsson Ég ætla ekki að þreyta hv.þdm. með langri ræðu, enda mun flestum finnast, að teygzt hafi nóg úr þessum fundi, þar sem komið er fast að óttu. En ég vildi spyrja hv.flm., 1. þm. Skagf., hvað hann meinar með þessu dagsverki, sem hann er að tala um. Ég hefi skilið ákvæðið um styrk samkv. jarðræktarlögunum þannig, að miða ætti við raunverulegt dagsverk, eða hvað meðalmaður vinnur á dag. Spurningin er þá sú, hvort Búnaðarfélagi Íslands hafi tekizt að komast nálægt hinu rétta. Þeir, sem ætla að meta dagsverk, verða að miða við það, hvað meðalmaður vinnur á dag. Það er alveg eins um þá menn, sem meta eiga dagsverkið, eins og þá, sem virða til verðlagsskrár. Frá verðlagsskránni verður ekki komizt eftir að hún hefir einu sinni öðlazt gildi. Hafi verið gert rangt, þá á að beina athyglinni að því, þegar metið var í vor, hvað var raunverulegt dagsverk, þá, og hvort það var rétt metið þá eða ekki. Menn furða sig á því, að dagsverkið skuli hafa hækkað eins mikið og það gerði síðastl. vor. En eftir athugunum, sem ég hefi gert með aðstoð kunnugra manna, þá hefir jarðabótakostnaður yfir höfuð lækkað til muna síðastl. ár. Ég skal nefna nokkra liði ræktunarkostnaðarins máli mínu til sönnunar. Miðað við grasfræ hefði dagsverk átt að stækka um 33%, miðað við jarðvinnslu 40%, og miðað við kaup á erlendum áburði nemur það 100%.

Frá hvaða tíma er þetta reiknað?

. Þetta er miðað við þær verðbreyt., sem hafa orðið á tímabilinu síðan hv. 1. þm. Skagf. gaf út sína reglugerð. Ég verð að halda fram, að þessir reikningar séu réttir, og á meðan sú skýrsla er ekki rengd, get ég ekki skilið, hvaða rétt Búnaðarfélag Íslands hefir til að meta dagsverkið öðruvísi en gert hefir verið. Ef það eitt á að ráða, að bændur fái sem mestan styrk til jarðabótanna, þá er gatan að takmarkinu greið, sú, að færa dagsverkið sem lengst niður, helzt ofan í einhverja hverfandi smæð, þá verður að miða við eitthvað annað. En á meðan ég, sem er í stj. Búnaðarfélags Íslands, fæ ekki skýra fyrirskipun um það frá löggjafarvaldinu, sem leggur til féð, mun ég haga þessu mati eins og verið hefir. Hitt er annað mál, ef Alþingi fellst á að breyta þessu og færa í sama horf og ætlazt er til í reglugerð hv. 1. þm. Skagf. þá skal ég með gleði framkvæma slíkar fyrirskipanir. Það hefir hvergi verið gengið á rétt bændanna í þessu efni, og heldur ekki seilzt dýpra í vasa þeirra en lög standa til. En sem sagt, ef hér á ekki að ráða það eitt, sem rétt er, um mat dagsverksins, heldur það, hvað gefi okkur bændunum mestan ríkissjóðsstyrk; þá verður svo að vera.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Hv. þm. Mýr. spurði, hvort ég héldi, að dagsv. væri metið eitthvað út í bláinn, og hann sagði, að dagsverk miðaðist við meðalmannsverk á dag. Þetta veit ég vel, en ég veit líka, að mismunur á meðalmanns dagsv. getur verið mjög mikill, t. d. við túnasléttun, eftir því hvernig jörðin er, sem unnin er. Af þessu hlýtur að leiða, að allsherjarmat á dagsverkinu um allt land er ágizkun að talsverðu leyti, hvað sem hv.þm. Mýr. segir. Ég held, að þegar dagsverkið var stækkað í fyrra, hafi verið miðað við góða aðstöðu með nýtízkuvélum, en þá aðstöðu hefir ekki 1/10 hluti bænda. Þess vegna tel ég þetta ekki rétt meðaltal. Það getur vel verið, að efni og annað, sem notað er til ræktunar, hafi lækkað nokkuð síðan 1923; ég rengi það ekki. En vinnulaun hafa ekki lækkað, heldur hækkað. Og það var einmitt sanngjarnt vegna hækkunar vinnulaunanna, að styrkurinn hefði verið látinn haldast óbreyttur. Ef það var sanngjarnt að færa niður styrkinn vegna lækkunar á efni, þá átti líka að líta á, að vinnan hefir hækkað til muna. Það hefir enginn haldið því fram, að það ætti að hafa dagsverkið sem minnst, en ég vil ekki leggja meira í dagsverkið en svo, að með venjulegum verkfærum sé hægt að fullnægja því. Annars virtist mér hv.þm. Mýr. vera harðari í orðum en húsbóndi hans, hæstv.atvmrh.Hæstv. atvmrh. vildi játa d. skera úr, hvernig greiða skuli styrkinn eftirleiðis.

Ég sagðist taka því með þökkum, ef Alþ. samþ.till.

. Ef hann vill taka till. með þökkum, átti hann a. m. k. ekki að tala fyrst á móti henni. En það lét hann sér sæma. Annars finnst mér það ekkert sérstaklega lofsvert af honum, þó hann lýsi því yfir, að hann muni framkvæma vilja Alþingis í þessu efni; mér virðist hann blátt áfram skyldugur til þess. Mér þótti óþarft af hæstv.atvmrh. að vera að lesa upp bréf frá Búnaðarfélagi Íslands, því að mér virðist nef náið augum, þar sem hann er form. félagsins og vitanlegt, að hv.þm. Mýr. segir ekki annað en já og amen við öllu því, sem hæstv.atvmrh. vill vera láta. Ég er því ekki í neinum vafa um, að ef hæstv. ráðh. hefði verið mótfallinn lækkun, þá hefði hv.þm. Mýr. einnig verið það, og þá hefði lækkunin aldrei verið samþ. Ráðh. verður því að bera ábyrgðina á þessu tiltæki sínu. Annars finnst mér ekki úr vegi að benda á, að Alþingi er ekki síður samkunda bændanna heldur en Búnaðarþingið. Það eru fleiri bændur, sem taka þátt í kosningum til Alþingis, heldur en í kosningu fulltrúanna á Búnaðarþing.

Pétur Ottesen Mér finnst það ljóst af þessu bréfi, sem hæstv.atvmrh. las upp og ég hefi hér í höndum, að Sigurður búnaðarmálastjóri og Pálmi Einarsson standi aðeins á bak við sumar af þeim breyt., sem gerðar voru á dagsverkinu síðastl. haust. Till. þeirra miðast aðeins við óbylta nýrækt og áburðarhús alsteypt og með járnþaki. Svo koma till. Magnúsar Þorlákssonar á Blikastöðum, sem fara fram á að stækka dagsverk í matjurtagörðum, túnasléttun og ný rækt, og er sú stækkunin langmest og þvert á móti því, sem þeir Sigurður búnaðarmálastjóri og Pálmi Einarsson leggja til, enda taka þeir það beint fram í bréfinu, að þeir hafi ekki séð sér „fært að stækka dagsverk í túnrækt, byltri nýrækt og görðum“. Það kemur skýrt fram, að þessi stækkun á dagsverkinu samkv. till. Magnúsar Þorlákssonar er miðuð við ræktun þar, sem góð skilyrði eru, eins og er á ábýlisjörð hans; en eins og kunnugt er, eru þar óvenjulega góð skilyrði fyrir hendi.

Er landið grjótlaust?

. Já, það eru eingöngu grjótlausar mýrar, sem tiltölulega auðvelt er að ræsa fram, en auk þess er öli ræktun þar unnin með nýtízku tækjum.

Það eru notaðir plógar líka

. Það getur vel verið, en í smáum stíl mun það vera. Álit Sigurðar búnaðarmálastjóra og Pálma Einarssonar tekur af öll tvímæli í þessu efni. Þeir taka það beinlínis fram, að það sé ekki sanngjarn mælikvarði að leggja til grundvallar fyrir stækkun dagsverksins reynslu Magnúsar á Blikastöðum. Þeir komast svo að orði í bréfinu, með leyfi hæstv. forseta: „Þess ber að gæta, að jarðyrkja vor yfirleitt í sveitum landsins er á byrjunar- og tilraunastigi; sem dæmi þess má nefna, að síðastl. ár hafa komið yfir 1000 nýir jarðabótamenn til sögunnar, og aðeins um 30 manns hafa náð hámarki styrks í nýyrkju. Jarðvinnslan verður því aðeins ódýr, að hún sé framkvæmd í töluvert stórum stíl og með gagnkvæmri þekkingu. Þeir, sem vinna minna en svo, að þeir fái hámarksstyrk, geta vart aflað sér þeirra tækja, að þeir fái framkvæmt jarðabæturnar á ódýrasta hátt. Þær breyt., sem stjórn Búnaðarfélags Íslands gerði til að stækka dagsverk í matjurtagörðum, túnasléttun og byltri nýrækt, eru tilorðnar fyrir ákveðinn atbeina Magnúsar Þorlákssonar ...... er lagði alveg óvanalega áherzlu á, að þessar breyt. yrðu einnig gerðar, og tilfærði eigin reynslu sem mælikvarða, en eins og bent er á hér að framan, eru það tiltölulega fáir af jarðabótamönnum landsins, er geta haft þá afstöðu til framkvæmdanna, að kostnaðarverð þeirra standi í réttu hlutfalli við hinn breytta mælikvarða, sem nú skal lagður á þessar jarðabætur samkv. tillögum M. Þorlákssonar“. Það kemur því mjög skýrt fram, að þetta, sem stj. Búnaðarfél. Ísl. og hæstv.atvmrh. hefir gengið inn á, er miðað við óvenjulega góð skilyrði, sem ekki eru fyrir hendi hjá öllum þorra bænda annarsstaðar á landinu. Nú er það aðgætandi, að Magnús Þorláksson, sem í bréfinu er titlaður „fulltrúi sjálfstæðismanna í stjórn Búnaðarfélags Íslands“, er þar í minni hluta, svo að ef bændavinunum, hæstv.atvmrh. og hv.þm. Mýr., hefir þótt hann ganga á rétt bænda, þá var þeim í lófa lagið að fella till. hans og fylgja því, sem Sigurður búnaðarmálastjóri og Pálmi Einarsson lögðu til. En það gerðu þeir ekki, heldur gleyptu þeir við till. Magnúsar Þorlákssonar.

Þetta er misskilningur. Till. Magnúsar á Blikastöðum gengu miklu lengra en gengið var inn á að lokum

. Það kemur hvergi fram í bréfinu, að Magnús Þorláksson hafi borið fram aðrar till. en þær, sem hæstv.atvmrh. og hv.þm. Mýr. hafa, að manni virðist, gengið góðfúslega inn á. Mér finnst því, eftir að þetta er upplýst, ekki ófyrirsynju, þó að þáltill. þessi hafi komið fram og að málið verði síðan tekið til athugunar á þann hátt, að reynt verði að miða dagsverkið við aðstöðu sem flestra bænda úti um land, en ekki við sérstakar og óvenjulegar ástæður, eins og nú hefir verið gert. Vænti ég því, að till. verði samþ. og að takast megi að finna annan grundvöll réttari, sem dagsverkið verði metið eftir.

Hannes Jónsson * Mér finnst ekki skipta miklu máli, hvaðan séu runnar breyt. þær, sem gerðar voru á jarðabótastyrknum síðastl. haust, en hitt skiptir miklu meira máli, hvað fái að standa í framtíðinni í þessu efni. Annars vil ég fræða hv.þdm. á því, að hér í landi eru fleiri staðir, þar sem reynsla Magnúsar á Blikastöðum gæti gilt. Ég hefi t. d. nýlega gert samning við jarðræktarmann um að brjóta 10 ha. land fyrir mig. Og það, sem kostar mig að búa landið undir sáningu, ætla ég að nemi sem næst því, er ég vænti að jarðræktarstyrkurinn verði. Nú skyldi ég glaður fallast á það að breyta stærð dagsverksins í fyrra horf, ef ég væri viss um, að styrkurinn fengi síðan að haldast óbreyttur um æðilangan tíma. Ekki fyrir það, að ég búist við að hafa persónulegan hag af því, heldur af því að ég álit því fé vel varið, sem lagt er til þess að auka ræktunina. En ég legg aðaláherzluna á það, að styrkurinn fái að haldast óbreyttur um nokkurt árabil, og ég álít líkur til, að það yrði, ef dagsverkið er ekki stækkað aftur nú. Einnig dregur það úr mér að fylgja þessari till., að mér finnst kenna ósamræmis hjá aðstandendum hennar, þar sem þeir eru annað veifið að tala um, að landbúnaðurinn sé yfirleitt óeðlilega mikið styrktur.

Hefi ég talað um það?

. Nei, en það hafa aðrir gert. Ég tel reyndar ekki aðaltilgang laganna, að bændunum sé greiddur styrkurinn, heldur að vekja áhuga þeirra og vekja þá til framkvæmda, og það mun bezt gert með fjárhagslegri aðstoð. Ég er því ekki í vafa um, að rétt er að styrkja bændur til framkvæmda á fleiri sviðum, til þess að koma þeim á stað; er það alls ekki síður nauðsynlegt en að hækka jarðræktarstyrkinn frá því, sem nú er, þó hann sé mjög nauðsynlegur. Ég vona að þeir, sem flytja till., verði fúsir til að láta þessa löggjöf standa óbreytta framvegis, og að þeir verði einnig fúsir að rétta landbúnaðinum hjálparhönd á öðrum sviðum, sem hann þarfnast hennar, t. d. til hlöðubyggingar o. fl.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég verð að segja, að mér finnst það fremur óviðkunnanlegt, að jafnþýðingarmikið mál og þetta skuli ekki vera borið fram fyrr á þinginu, sem nú er þó búið að standa svo lengi yfir. Það er ekki borið fram fyrr en núna 8. apríl.

Það er borið fram vegna fjölda áskorana, sem nýlega hafa komið

. Út af ræðu hv.þm. Borgf. vil ég taka það fram, að við urðum að líta svo á, að till. Magnúsar Þorlákssonar á Blikastöðum, sem hann lagði svo mikið kapp á að koma fram, væru innblásnar af þeim flokki, sem valdi hann í Búnaðarfélagsstjórnina af sinni hálfu. Okkur fannst verða að taka nokkurt tillit til till., sem fulltrúi annars stærsta stjórnmálaflokks landsins í Búnaðarfélagsstj. berst fyrir. Og ekki sízt þegar það er mjög virðingarverður maður í sínu starfi, sem hefir mikla reynslu, er að haldi má koma, þegar meta skal, hvað leggja á í jarðabótadagsverk. Hann hefir meiri þekkingu á því atriði en ég. Sigurður Sigurðsson og Pálmi Einarsson voru ekki sammála Magnúsi Þorlákssyni um þetta efni. Og meiri hluti Búnaðarfélagsstj. fór svo bil beggja, tók bæði tillit til till. Magnúsar og mats Sigurðar og Pálma, en fór ekki nærri því eins hátt með mat dagsverksins og M. Þ. vildi. Nú lítur svo út; á yfirborðinu a. m. k., sem sumir hv. íhaldsmenn séu ekki sammála þeim skoðunum, sem fulltrúi þeirra í stjórn Búnaðarfél. Ísl. bar fram.

Hæstv. forsrh. fer ekki æfinlega eftir stjórnmálaskoðunum okkar

. Ég þorði ekki annað, landbúnaðarins vegna, en að taka nokkurt tillit til þess, sem ég hugði vera beinar till. íhaldsmanna. Mér dylst það ekki að það getur komið fyrir, að Íhaldsflokkurinn fái einhverntíma meira vald í þinginu en hann hefir nú, og hugsanlegt var, að hann fengi e. t. v. styrk úr öðrum herbúðum til að koma jarðabótastyrknum fyrir kattarnef, ef hann þætti ótæklega hár.

Ég hugsa, að það verðum aldrei við, sem ráðumst á jarðabótastyrkinn

. Jú, það mætti búast við, að það yrði fyrsta verk flokksins, ef svo ógiftusamlega tækist til, að hann fengi völdin aftur. Flokksins, sem hefir innan sinna vébanda þá menn, sem sýnt hafa flestum umbótamálum bænda fullan fjandskap á umliðnum árum, þegar þeir hafa séð sér það fært, og sem leitazt hafa við að rífa niður þær framfarir, sem Framsóknarflokkurinn hefir barizt fyrir. 

Forseti (BSv): Það væri æskilegt, að ekki slægi í fjandskap nú, eftir þann mikla samvinnuhug, sem ríkt hefir í dag, þar sem þetta verður sennilega hinnsti fundur hv. d. að sinni.

Pétur Ottesen Hæstv. forsrh. talaði um, að Magnús Þorláksson væri fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í stj. Búnaðarfélagsins. En Sjálfstæðisflokkurinn kaus hann ekki sem fulltrúa sinn í stj. Búnaðarfél., heldur kaus flokkurinn hann sem fulltrúa bændanna af sinni hálfu. Telur hæstv.forsrh. sig fulltrúa síns flokks í Búnaðarfélagsstj.?

Fyrst og fremst

. Heldur hann sig fyrst og fremst eiga að gæta pólitískra hagsmuna Framsóknarflokksins, þegar hann tekur þátt í stj. Búnaðarfélagsins? Sé svo, þá lítur hann algerlega rangt á hlutverk sitt. Búnaðarfélagsstj. á að hugsa um hag bændanna án tillits til pólitískra flokka. Ef hún lítur ekki þannig á starf sitt, þá koma fram í því pestnæm sjúkdómseinkenni, sem þarf að uppræta. Aðdróttun forsrh. í garð Sjálfstæðisflokksins um það, að hann mundi ráðast á jarðræktarstyrkinn, ef hann kæmist til valda, er ekki svaraverð. Jarðræktarlögin eru samin og sett fyrir till. og atbeina manna, sem skipa Sjálfstæðisflokkinn, og auk þess er það svo, að allt það, sem gert hefir verið af því opinbera til umbóta og viðreisnar landbúnaðinum síðari árin, er ýmist fram komið fyrir atbeina manna úr þeim flokki eða stutt af þeim flokki með ráðum og dáð. Ummæli hæstv. ráðh. eru því gersamlega tilhæfulaus og þvert ofan í allt það raunverulega í þessu efni og sýna einungis hina alþekktu framhleypni og fljótfærni ráðh.

Hákon Kristófersson Ég er nú alllengi búinn að sitja á þingi, og man ég þó aldrei eftir því fyrr, að fundur væri hafður þann dag, sem nú er byrjaður. Má slíkt firnum sæta. Hv. þm. Borgf. hefir nú tekið fram margt af því, sem ég vildi sagt hafa um þetta mál. Það er alltaf leiðinlegt, þegar hæstv.forsrh. segir eitthvað það, sem hann hefði ekki átt að segja. Hann hefir fyrr látið fjúka orð um flokk þann, sem ég fylli, sem maður hefði varla búizt við úr þeirri átt. Hinn skynsami og góðgjarni maður, hv. 1. þm. Skagf., hefir nú sem fyrr borið fram viturlega till., og á hann sízt skilið brigzlyrði fyrir. Hv. þm. V.-Húnv. kom fram með fróðleik hér, sem mikilsverður er fyrir búnaðarframkvæmdirnar. Hann upplýsti það, að hægt væri að rækta hverja dagsláttu fyrir það verð, sem styrknum fyrir hana nemur. Ef á þessu má byggja, ætti hv.þm. að láta ljós sitt skína sem víðast. Ég vildi, að hann ræktaði dálítið í minni sýslu á þann hátt. Ef hann tæki að sér að vinna dagsláttuna þar, þó ekki væri fyrir minna en 100 kr., mundi það verða borgað með glöðu geði. Mig furðar dálítið á að heyra afstöðu Magnúsar Þorlákssonar í þessu máli. Ég er nefnilega ókunnugur öllum málavöxtum. Við hvað miðar Magnús till. sínar um stærð dagsverksins? Miðar hann þær við það, hvað kostar hann að rækta hvern fermetra suður á Blikastóðum?

Vitanlega meðal annars

. Ég þakka fyrir upplýsinguna. En ég vil benda á það, að þessi heiðursmaður fær oft mjög ódýra menn til að vinna að jarðræktinni. Hann tekur oft allvel þroskaða unglinga til að kenna þeim jarðyrkju, og geldur þeim eflaust lítið kaup. Er eðlilegt, að hann geti ræktað nokkra faðma ódýrt með svo ódýrum vinnukrafti. Hitt er líka vitanlegt, að jörðin á Blikastóðum er ekki sambærileg til vinnslu við þá jörð, sem t. d. Barðstrendingar hafa til að rækta. Af þessu leiðir, að það er mjög villandi að miða við, hvað kostar að vinna fermetrann hjá Magnúsi á Blikastöðum. Það var réttilega tekið fram hjá hv.þm. Borgf., að Magnús er ekki fulltrúi neins ákveðins pólitísks flokks. Ég veit alls ekki til, að hann sé sérstaklega fulltrúi minn eða annara sjálfstæðismanna í stj. Búnaðarfélagsins. Skárri væri það líka auminginn, ef hann gæti ekki komið fram sem fulltrúi bændanna yfirleitt, þó hann sé kosinn af þm. Sjálfstæðisflokksins. Ég hélt, að Magnús á Blikastöðum væri meiri maður en svo, að ætla mætti slíkt. Ég hugsa til þess með mikilli ánægju, þegar hv.þm. V.-Húnv. fer að styðja mig og sýslunga mína við ræktunina, með því að miðla okkur af sinni miklu þekkingu á því, hvernig hægt er að rækta á ódýran hátt. Ég er viss um, að bróðurkærleiki hans er svo víðfeðma, að hann nær allt vestur í Barðastrandarsýslu.

Bjarni Ásgeirsson Mér þótti það einkennilegt hjá hv. 1. þm. Skagf., þegar hann sagði, að ómögulegt væri að segja um, hvað dagsverkið ætti að vera stórt, en sagði þó jafnframt, að það væri allt of stórt eins og það væri nú. Mér finnst hann ætti ekki, meðan hann hefir ekki gleggri hugmynd um, hvað er dagsverk, að staðhæfa neitt um það, hvort það er of stórt eða lítið nú. Vitanlega er stærð raunverulega dagsverksins dálítið mismunandi víðsvegar á landinu, alveg eins og ærverð og hestverð er dálítið mismunandi, og er þá reynt að finna eitthvert meðalverð, þegar verðlagsskráin er metin. Hv. þm. hafa talað um, að dagsverkið væri nú miðað við þá jörð, sem bezt væri og ódýrast að rækta. Það var rétt, sem hv.þm. V.-Húnv. minntist á, að það er til svo heppileg jörð til ræktunar, að styrkurinn nægi upp í kostnaðinn við að vinna það, í staðinn fyrir að hann á samkv. lögum að nema ¼ kostnaðar. Það er því alls ekki miðað við beztu jörðina, heldur reynt að finna meðalveg. Það fæst eins og nú er um 200 kr. styrkur fyrir ha. Ef gengið er út frá, að 200 kr. kosti að rækta ha. af bezta landinu, sem mun óhætt, þá má muna allmiklu á landinu, til þess að það kosti yfir 800 kr. á ha. að rækta það; en það er fyllilega staðið við lögin, þó vinnslan kosti 800 kr. að meðaltali á ha. Hvað kaupið snertir, þá er ekki hægt að neita því, að sumstaðar bar nokkuð á hækkun kostnaðar við jarðvinnslu síðastl. ár. En kaupgjaldið hefir yfirleitt lækkað svo mikið áður, frá því gamla reglugerðin var samin, að það forsvarar, þó ekki væri tekið tillit til þessarar litlu kauphækkunar, og miklu meira. Það mun vera um 43% ódýrari jarðvinnslan nú en 1924, ef miðað er við hina bættu aðstöðu að mörgu leyti. Ég get ekki neitað, að ég hefi að nokkru leyti skoðað Magnús Þorláksson sem fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í Búnaðarfélagsstj., þar sem hann var valinn af þm. þess flokks. Það hefir verið sagt, að ég væri að tala hér á móti þessu máli, en ég tók það fram áður, að ef það er vilji þingsins, að dagsverkin verði sem minnst, til þess að verkið geti talizt sem mest, þá ætla ég ekki að vera á móti því, heldur taka því þakksamlega. En ég hefi sagt, hvað lá til grundvallar fyrir atkv. mínu um þetta mál. Ég áleit skyldu mína að fara eftir því, sem væri réttast í þessu máli um mat á dagsverkum. Hvað það snertir, að ég sé svo mikill jábróðir hæstv.forsrh., að ég geti ekki greitt atkv. öðruvísi en hann, þá skal ég nota tækifærið til að lýsa ánægju minni yfir því, að ég get mjög oft fylgt hæstv.forsrh. að málum. Aftur á móti vona ég, að það hendi mig sem sjaldnast að gerast jábróðir hv. 1. þm. Skagf.

Jóhann Jósefsson * Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í umr. um þetta mál, ekki þó fyrir það, að ég hefði ekki gert mér hugmynd um réttmæti þessarar till., sem hér liggur fyrir, og eftir allan fyrirlestur hv.þm. Mýr., sem sjálfsagt að hans eigin áliti er sérfræðilegur, stendur mín skoðun algerlega óhögguð. Það hefir stundum verið haft orð á því hér á þingi, og verið beint til minna flokksbræðra, að við beittum málþófi, en ég hélt, að hæstv. stj. og flokksmenn hennar hefðu nú álitið, að búið væri að sitja hér nóg í nótt, svo að það hefði ekki þurft að verða slíkt málþóf frá þeirra hendi um þetta mál, aðeins til þess að flæma okkur burt héðan, svo að d. yrði ekki ályktunarfær; en þeim hefir þó ekki orðið kápan úr því klæðinu. Annars sýnist óþarfi að halda þm. yfir þessu með málþófi fram á skírdagsmorgun, enda er þá réttast, að við förum að tala líka. En það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, var hin fáránlega getsök, sem kom frá hæstv.forsrh. í garð okkar sjálfstæðismanna. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði enginn sýnt bændastétt landsins annan eins fjandskap og Sjálfstæðisflokkurinn hefði gert. Ég varð mér til raunar að hlusta á þessi orð, en það hafa aðrir mótmælt þessu með rökum, eins og t. d. hv.þm. Borgf., svo að ekki er ástæða til að orðlengja meira um þetta, en ég vil alls ekki hlusta á slíkan auraustur á minn flokk án þess að mótmæla kröftuglega. Ég veit heldur ekki betur en að sjálfstæðismennirnir sumir, þótt við eigum okkar meira undir sjónum, höfum staðið fast saman með þeim flokksmönnum okkar, sem margir eru bændur, til styrktar málefnum landbúnaðarins, og ótilkvaddir skattlagt okkur sjálfa til hagsmuna fyrir landbúnaðinn. Það má minna á árið 1924, þegar hæstv.forsrh. var búinn að stofna tollmálum okkar við Norðmenn í hið versta horf, og á samtök sjávarútvegsmanna þá til að bjóða sjálfa sig fram undir skatt til þess að létta vandræðum af bændum. Ég segi ekki, að það hafi verið nein sérstök dyggð, en við gerðum það þó, og þarna koma þakkirnar frá hæstv.forsrh., þessi kveðjuorð, sem við fengum á þessum hátíðisdegi, eftir að hafa setið lengi á þingi og vakað nótt eftir nótt, og nú síðast fyrir aðgerðir hans auðmjúkustu þjóna.  Það eru vissar skyldur, sem hvíla á mönnum í háum og veglegum stöðum, og ég held jafnvel, að þeirra æðsta skylda sé sú, að þeir kunni að haga svo orðum sínum, að það sé ekki hreint og beint ósæmilegt að heyra til þeirra. En ég hygg að þegar hæstv.forsrh. athugar það frumhlaup, sem hann hefir hlaupið í gegn þeim stjórnmálaflokki, sem hefir langmesta kjósendatölu á bak við sig, þá muni hann sjá, að hér var algerlega rangt af stað farið hjá honum. Það hefir nú verið gert svo mikið að því í þessu landi að ala á stéttaríg milli sjávar- og sveitamanna, að það sýndist nóg komið af slíku, þótt ekki væri kórónan sett á allt saman á þinginu 1930 með þessu hnefahöggi framan í þann stjórnmálaflokk landsins, sem aldrei hefir lagt stein í götu landbúnaðarins, heldur fylgt honum fram til þeirrar giftu, sem síðustu ár hafa sýnt, því að þau hafa borið giftu hin sameiginlegu átök sjálfstæðismanna, framsóknarmanna og ég vil segja líka jafnaðarmanna, sem hafa lagt sitt til að hjálpa bændastétt landsins áfram á sinni þroskabraut. Og þegar litið er á sögu síðustu ára, hvað þingið hefir gert til þess að styðja þennan mjög svo nauðsynlega atvinnuveg í landinu, verður það ennþá raunalegra að heyra aðra eins ódæma yfirlýsingu úr ráðherrastóli eins og við hlutum að þola að heyra á þessum fundardegi.

1) Með svofelldri grg.: Þetta er í fyrsta skipti, sem ég geri grein fyrir atkvæði mínu. Ég myndi hafa kvatt mér hljóðs til að ræða þetta, ef ekki hefði staðið svo á, að ég varð að fara frá áðan. En ég hélt sérstakan fund um þetta og hygg, að ég hafi hvern einasta kjósanda með mér í mínu kjördæmi, og segi þess vegna já.

2) Með svofelldri grg.: Ég álít, að Búnaðarfélag Íslands eigi að kveða á um þetta, og greiði þess vegna ekki atkv.

Jóhann Jósefsson Ég vildi mælast til þess, að hæstv. forseti taki til umr.till. um miðunarvita. Hún er flutt af sjútvn. allri í þessari hv. deild. Býst ég því við, að ekki verði mikill ágreiningur um hana, og það er hvort sem er orðið mjög áliðið.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vildi geta þess út af orðum hv.þm. Vestm., að það, sem óskað er eftir í till. um miðunarvita, mun verða gert, þó að hún komi ekki til umr. eða atkv. Síðar á sama fundi var till. enn tekin til einnar umr.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég lýsi yfir því f. h. sjútvn., að ég tek gilda yfirlýsingu hæstv.forsrh. um það, að till. verði tekin til greina, þó hún verði ekki rædd frekar, og leyfi mér því fyrir hönd nefndarinnar að taka till. aftur.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins örfá orð til hv.flm., 1. þm. Skagf. - Mér kom það undarlega fyrir sjónir, að hann skyldi furða sig á því, að ég las upp bréf trúnaðarmanna Búnaðarfélags Íslands um þetta deiluefni. Mín var skyldan að fá slíka skýrslu og gera hv.þdm. hana kunna. Og það var skylda Sigurðar búnaðarmálastjóra og Pálma Einarssonar sem trúnaðarmanna Búnaðarfélagsins að gera svona glögga grg. fyrir þeirri breyt., sem gerð var á jarðabótastyrknum síðastl. ár. Ef þetta kemur óþægilega við hv. 1. þm. Skagf., þá á hann um það við Sigurð Sigurðsson búnaðarmálastjóra; það er þeirra grg., en ekki mín. Hv. flm. getur beðið rólegur úrslita þessa máls, vegna þess að ég hefi ekki á neinn hátt reynt að hafa áhrif á flokksmenn mína, hvernig þeir greiða atkv. - Samkv. bréfinu er það Búnaðarfélag Íslands, sem hefir ráðið þessu. Og stj. og Búnaðarfélag hefir skilið það svo, að hér ætti að vera raunverulegt mat á, hvað er dagsverk. Fulltrúi íhaldsmanna í stj. Búnaðarfélags Íslands hefir allra harðast haldið því fram. Við höfum því farið eftir því, sem trúnaðarmenn okkar hafa lagt til. En ef kemur ný fyrirskipun um að hafa þetta eins og það var ákveðið með reglugerðinni frá 1924, þá förum við vitanlega eftir því.