Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Umr. um þetta frv. hafa farið út fyrir málið sjálft, og skal ég ekki taka þátt í þeim deilum. Það eina, sem ég þarf að svara af því, sem fram hefur komið, er ræða hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann var að reyna að færa rök að því, að ekki væri nauðsynlegt, að lögreglustjóri væri lögfræðingur. Rök hans voru ákaflega veigalítil í samanburði við þau rök, sem hann er vanur að færa fram máli sínu til stuðnings, og áttu helzt við um mann, sem gegndi lögregluþjónsstarfi og starfaði á götunni, en ekki þann heila, sem verður að vera á bak við störfin og stýra þeim. Ég álít, að lögfræðimenntunin sé svo mikilvægt atriði í þeim þekkingarskilyrðum, sem lögreglustjóri verður að uppfylla, að hún verði ekki vegin upp með því, að lögreglustjóri hafi lögfræðimenntaðan fulltrúa. Þá gæti ég eins orðið skipstjóri og haft fulltrúa, sem kynni sjómannafræði, eða læknir og haft fulltrúa, með læknismenntun. Þekking og ábyrgð verða að fara saman, og því hærri kröfur sem gerðar eru til yfirmanna, því hærri kröfur er hægt að gera til þeirra starfsmanna, sem undir stjórn þeirra vinna. Það skiptir engu máli, þó að hægt sé að benda á, að eitt sinn, meðan lögreglustjóri var löglærður maður, hafi það komið fyrir, að annan mann þurfti til að framkvæma ákveðna ákvörðun, því að aðalatriðið er að taka ákvörðun um framkvæmd þeirra ráðstafana, sem gera þarf. Ég skal ekki lengja mál mitt. En út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, að skipting embættisins áður fyrr hafi aukið útgjöldin um ½ millj. kr., verð ég að segja, að það getur ekki náð neinni átt, nema hvað embættin hafa auðvitað orðið dýrari í rekstri eftir því sem bærinn stækkaði. Ég legg áherzlu á þessi tvö atriði, sem n. tekur fram í áliti sínu, að ef frv. verður samþ. óbreytt, hlýtur að leiða af því, að flytja verður lögreglustjóra í annað embætti, og að lögreglustjóraembættið sé ekki veitt öðrum manni en bæjarstjórn Rvíkur samþ., meðan bæjarsjóður ber að miklu leyti kostnað af löggæzlunni. Ég hef reynt að forðast að blanda nokkrum persónulegum deilum inn í mál mitt og læt hér staðar numið.



Ég býst ekki við, að það, sem ég segi, þurfi að lengja umr. mikið, enda þótt ég frétti, þegar ég var fjarverandi af brýnni nauðsyn, að þau orð hefðu fallið hér, að mönnum þætti einkennilegt, að ég væri ekki við. En mér þykir ekki ástæða til að hefja langar umr. Aðeins vil ég segja það, að mér finnst skrítið, hvernig komið geta fyrir þau vinnubrögð hér á Alþ., að fyrir fáum árum er það samþ. svo að kalla einróma af öllum flokkum, nema ef vera skyldi sósíalistum, að skipta um stefnu í þessum lögreglumálum, skipta embætti lögreglustjórans í Rvík, sem hafði haft lögfræðistörf með höndum ásamt götugæzlunni, og setja í götugæzluna mann með sérþekkingu, sem sá lögreglustjóri hefur, sem skipaður var. Með talsverðri nákvæmni voru svo tínd út úr lögreglustjóraembættinu flest þau störf, sem lögfræðiþekkingu þarf til. Flest þau störf, sem krefjast lögfræðiþekkingar, eru því lögð undir sakadómarann í Rvík. Um þetta er ekki einu sinni neinn ágreiningur hér á Alþ., heldur er það beinlínis talin réttarbót í íslenzku réttarfari. Í þessu sambandi má geta þess, að allshn. Nd., sem hafði með málið að gera á sínum tíma, var sammála um málið þannig, að undanteknum einum manni, sem nú er fylgjandi þeirri stefnu, sem nú er rætt um. Á þetta var bent við umr. í Nd., og einnig var það upplýst, að í þessari n. voru lögfræðingar, t. d. Thor Thors, núv. sendiherra Íslands í Washington, en þáv. þm. Snæf. Hann mælti eindregið með því, að þessi breyt. yrði gerð og þessi nýja skipan upp tekin. Eins og kunnugt er, var ekki verið að sækjast eftir neinum sérstökum manni, því að fyrst var leitað til annars manns, sem hafði svipaða menntun og núv. lögreglustjóri hefur, og hann beðinn að taka að sér þetta starf. Eftir að sá maður hafði neitað að taka starfið að sér, en þessi maður var Pétur Sigurðsson sjóliðsforingi, þá fyrst féllst núv. lögreglustjóri á að taka að sér þetta embætti, og sagði lausu starfi því, sem hann hafði gegnt.

Af hvaða ástæðu neitaði Pétur Sigurðsson að taka þetta starf að sér?

. Vegna þess, að hann taldi sig hafa búið sig undir annað starf.

Mín skoðun er sú, að hann hefur álitið, að það starf, er hér um ræðir, útheimti lögfræðiþekkingu

. Þá vildi ég geta þess, að áður en þessi breyt. var gerð og áður en núv. lögreglustjóri tók að sér þetta starf, kom hann til viðtals við mig í skrifstofu mína og lét í ljós við mig, að hann vildi ekki taka við þessu embætti, nema vissa lægi fyrir um það, að ekki væri nein óánægja um þessa skipun meðal flokkanna, og sagðist hann ætla að hafa tal af formanni Sjálfstfl. um þetta mál, sem hann gerði, og var það upplýst af einum þm. Sjálfstfl. í Nd. Var honum skýrt frá því, að honum væri óhætt að taka þetta starf að 3ér; vegna þess að um þetta mál væri fullkomin eining. Síðan bregður svo einkennilega við hér á Alþ., að tekin er upp alveg öfug stefna, og nú þykir mestu máli skipta, að maður með þessa menntun sé ekki hæfur í þetta embætti, eftir að búið er að veita það með þeim hætti, sem ég hef nú frá skýrt, og hafa raddir komið upp um það hér á Alþ., að núv. lögreglustjóri eigi að víkja úr embætti, þó að enn hafi ekki verið gengið frá því. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að mér er ekki kunnugt um, hvort t. d. vegamálastjóri hafi sérþekkingu í vegamálum eða verkfræði, eða hvort vitamálastjóri hefur hafnarmál eða vitamál sem sérgrein, og eins væri hægt að segja, að það væri ekki nema eðlilegt, að borgarstjóri ætti að vera verkfræðingur fyrst og fremst, þar sem hann þarf að hafa svo miklar framkvæmdir með höndum. En hins vegar verð ég að segja, að mér finnst mjög óeðlilegt, eftir að búið er að skipa mann þann, er hér um ræðir, í embætti með samþ. allra stjórnmálaflokka og Alþ. um skipunina, að setja þá lagaákvæði, sem kveða á um það, að þessi sami maður þurfi að uppfylla alveg ný skilyrði, svo að hann verði að víkja úr embættinu. Við skyldum t. d. segja, að maður sá; er tæki að sér vitamálastjóraembættið, þyrfti að hafa hafnarmál sem sérgrein, því að hafnarmál eru sérgrein innan verkfræðingastéttarinnar. Ég vil taka það fram, að ég er ekki að nefna vegamálastjóra og vitamálastjóra af því, að ég telji þá ekki eins hæfa og hverja aðra embættismenn, heldur aðeins sem dæmi, og ástæða. væri til að athuga ýmislegt fleira í sambandi við þetta, ef taka á upp þessa reglu varðandi lögreglustjóra. En núv. lögreglustjóri hafði tryggingu fyrir embætti sínu, þegar hann tók við því, vegna þess að hann gekk til formanns Sjálfstfl., eins og ég gat um áður, og spurðist fyrir um, hvort nokkur ágreiningur væri um þetta mál, og sá, að Alþ. var búið að samþykkja þessa skipun einróma, þegar hann tók við embættinu. Þetta eru því vinnubrögð, sem geta dregið dilk á eftir sér, og getur ekki hjá því farið, að þau veki nokkra eftirtekt. Að vísu er þetta frv. borið fram af hæstv. dómsmr. með þeim forsendum, að núv. lögreglustjóri haldi embætti sínu, þó að frv. verði samþ., þó að breyting sé gerð fyrir framtíðina á þeim skilyrðum, sem sá maður þarf að uppfylla, sem fær veitingu fyrir embættinu, og með þessum forsendum er það samþ. í hv. Nd., eins og ljóslega kom fram í því, að það var fellt með yfirgnæfandi meiri hluta að ganga þannig frá þessu frv., að núv. lögreglustjóri eigi að víkja úr embætti eða að hægt væri að flytja hann til. Það er og vitað, að yfirgnæfandi meiri hluti Alþ. er þeirrar skoðunar, eins og sjá mátti í hv. Nd., að þó að samþykkt sé, að framvegis þurfi lögreglustjóri að uppfylla þær skyldur að vera lögfræðingur, þá ber ekki að láta þann mann, sem nú situr í embættinu, víkja úr því eða flytja hann til, og er því vafasamt, hvort ríkisstj. hafi heimild til að flytja hann til, samkvæmt ákvæðum stjskr., þar sem þingvilji liggur fyrir um þetta embætti, að það megi ekki. Það var fyrst fallizt á það af Alþ., og samkomulag varð um það í Nd. að gera framvegis þær kröfur til lögreglustjóra, að hann sé lögfræðingur, enda uppfylli hann jafnframt önnur skilyrði, sem Alþ. á sínum tíma lagði megináherzlu á og urðu til þess, að núv. lögreglustjóra var veitt þetta embætti. Annars er ekki nema gott eitt um það að segja, að lögfræðiþekkingu sé bætt við þetta embætti, ef á annað borð verður hægt að fá mann í þetta embætti, sem hefur hvort tveggja þessa menntun til að bera. Þetta, sem ég hef nú sagt um málið, er því aðeins saga, sem að vísu er óþarfi að rekja, vegna þess að hún liggur fyrir í skjölum Alþ., þannig að allt, sem ég hef um sögu málsins sagt, hefur verið rætt í hv. Nd. Hins vegar hafði ég ekki tækifæri til þess að taka þátt í þeim og hlustaði ekki á þær, en álít, að rétt sé, eins og hv. þm. Seyðf. einnig lét í ljós, að halda sem mest utan við þessar umræður deilum um þann embættismann, sem hér á hlut að máli, en skal ekkert um það segja, hvað kann að blandast inn í þetta mál eða hvaða breyt. um það kunna að koma. Ég vil taka það fram, að það, sem ég hef hlustað á við þessar umr., hefur ekki gefið mér tilefni til að svara neinu sérstöku, en vil þó geta þess, eins og ég hef áður bent á, að þetta er eitt af þeim fáu embættum, sem valið hefur verið þannig í, að fyrir þessari embættisveitingu var samþ. þáverandi ráðh. og hlutaðeigandi flokks, og man ég ekki eftir slíkri tryggingu við nokkra aðra embættisveitingu. Með þessu vil ég benda á þau sinnaskipti, sem átt hafa sér stað hér á Alþ., og gæti ég verið fús til að bera ábyrgðina á veitingu þessa embættis, sem hér er verið að ræða um, án þess að fara nánar inn á, hvernig um það hefur verið rætt, en mun ekki gera það, nema sérstök ástæða til þess gefist. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta nánar að sinni.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera hér örstutta aths. út af ræðu hv. þm. Str. Hann ætti að geta sagt sögu þessa máls betur en ég, því að árið 1939, þegar l. voru sett, var hann sá ráðh., sem með dómsvaldið fór. En þegar hann talar um stefnubreyt. í þessu máli, held ég, að hún sé ekki eins veruleg og hann vill vera láta. Ég hef ekki annað fyrir mér en ákvæði laganna sjálfra, sem ég, með leyfi forseta, ætla að lesa upp, og er það 1. gr. l. nr. 67 31. ágúst 1939: „Í Reykjavík skulu vera lögmannsembætti, sakadómaraembætti, lögreglustjóraembætti og tollstjóraembætti. Konungur veitir þessi embætti, og skulu embættismennirnir fullnægja dómaraskilyrðum samkvæmt 32. gr. l. nr. 85 23. júní 1936.“ Þetta er fyrsta málsgr., en svo kemur innskot, sem mun hafa verið sett inn í l. fyrir forgöngu hv. þm. Str.: „Undanþágu má þó veita frá framangreindum skilyrðum, að því er lögreglustjóra snertir, enda séu þá sett sérstök skilyrði fyrir veitingu þess embættis með konunglegri tilskipun.“ Þetta sýnir með öðrum orðum, að það er aðeins leyfð undantekning frá aðalreglunni með veitingu lögreglustjóra. Af hvaða ástæðum þetta er gert, hvorki get ég eða vil tala um. Það má vera, að formaður Sjálfstfl. hafi samþ. þetta, en að honum hafi ekki fundizt þetta falla undir valdssvið sitt, heldur dómsmrh. Þetta skiptir ekki svo miklu máli, því að aðalatriðið er nú, að samþ. hefur verið í Nd., ekki aðeins að fella niður undanþáguheimildina, heldur að gera enn þá frekari kröfur til þessa embættismanns. Og þá leiðir það af sér með rökréttri hugsun, svo sannarlega sem þessi embættismaður er fyrir borgara landsins, en ekki fyrir hann einan, að sá maður, sem uppfyllir ekki nema nokkuð af þeim settu skilyrðum, verður að víkja úr embættinu. Þegar maður svo athugar, að þessi maður er ekki nema 27 eða 28 ára, og óska menn honum sjálfsagt langra lífdaga, þá mundu l., sem nú er verið að setja, ekki koma til framkvæmda fyrr en eftir 40 ár, ef draga ætti framkvæmd þessa ákvæðis, þar til hann lætur af embætti. Ég sé ekki, að manni sé gert neitt rangt til, þó að hann yrði fluttur til, og óska ég, að honum verði allur sómi sýndur með því. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa orð mín fleiri.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að svara hér ummælum hv. 1. þm. Eyf., því að þeim var svarað fyrir fram, og skal ekki fara að rekja þær óréttmætu deilur, sem hann átti upptök að. Það voru ummæli hv. þm. Str., sem gáfu mér ástæðu til nokkurra aths. Á honum var að heyra, að hjá Alþ. hefðu átt sér stað ósæmileg sinnaskipti, og virtist í orðum hans felast, að hann teldi, að af hálfu þeirra flokka, sem stóðu að veitingu þessa embættis, hefði illa verið fylgt fram þeim loforðum, sem manni þeim, er við embættinu tók, voru veitt. Ég veit ekki, við hvað hv. þm. á með þessu, og ekki kom það heldur fram í ræðu hans, hver afstaða hans er til þessa frv., er hér liggur fyrir. Það kom ekki fram, hvort hann er með frv., eins og það liggur nú óbreytt fyrir. En ef hann er því fylgjandi í þeirri mynd, sem það nú er í, þá virðist mér hann ekki geta borið öðrum á brýn, að þeir hafi skipt um skoðun. Það er því aðeins, að hann verði með brtt. þeirri, er ég hef borið fram við frv., að mér finnst hv. þm. hafi ástæðu til þess að kvarta undan sinnaskiptum hjá öðrum. Auk þess vil ég taka það skýrt fram, þó að ég óski ekki eftir að fara að leiða umræður hér inn á þær brautir að ræða um embættisferil núv. lögreglustjóra, þá markar það afstöðu mína til málsins, að mér finnst ómögulegt að skilja frv. og þær breyt., sem gerðar hafa verið á skilyrðum til lögreglustjóra, á annan veg en þann, að reynslan hafi leitt í ljós, að meiri hluti þm. álitu, að mjög óheppilegt hafi verið að skipa ólöglærðan mann í þetta embætti, og fram hjá þessari staðreynd verður ekki komizt. Það virðist einnig hafa komið áður í ljós við þessar umr., að verði frv. samþ. hér óbreytt, gerir meiri hluti þm. það í fullu trausti þess, að núv. lögreglustjóri verði fluttur milli embætta. Hæstv. dómsmrh. hefur fengið fulla vitneskju um það, að samþ. þm. sé því skilyrði bundið, að núverandi lögreglustjóri verði ekki í embætti venjulegan starfstíma. Mér virðist því um slík óheilindi að ræða, að varhugavert sé að láta frv. ganga fram á þessum grundvelli, og því á d. að ganga til atkvæða um þetta. Og í vitund þess, að það skilyrði verði látið haldast fyrir embættisgengi lögreglustjóra, að hann hafi lögfræðiþekkingu, þá merkir það það, að núv. lögreglustjóri verður að víkja úr stöðu sinni. Meiri hluti allshn. mælti með frv. á þessum grundvelli, og hæstv. dómsmrh. lét þau orð falla, sem við dm. skildum á þann veg, að hið sama vekti fyrir honum einnig. Þess vegna kemst hv. þm. Str. ekki hjá því, ef hann ætlar sér að sjá til þess, að ekki verði skipt um embættismann í þessu starfi, að vera með minni brtt., sem kveður á um, að fella niður skilyrðið um, að lögfræðimenntun sé nauðsynleg í þetta embætti. Mín afstaða er sú, þrátt fyrir það að störf lögreglustjóra eru umdeilanleg, en það eru sjálfsagt störf margra annarra manna, þá finnst mér ekki komin fram næg ástæða á þeim reynslutíma, sem síðan er fenginn, til þess að setja þessi skilyrði, sem óhjákvæmilega hljóta að gera núv. lögreglustjóra ómögulegt að gegna starfi sínu áfram. Sinnaskiptin, sem hv. þm. Str. talar um í sinni óljósu ræðu, hljóta því að byggjast á því, að meiri hluti alþm. þykist geta dæmt það af reynslunni, að þetta skilyrði væri heppilegt og nauðsynlegt, að lögreglustjóri sé lögfræðingur. Ég hef á þessu máli aðra skoðun, og þeir, sem hafa þá skoðun eða svipaða og hv. þm. Str. hafði hér 1939, þeir verða nú að segja til um það með atkvæði sínu, hvort þeir vilja setja þetta skilyrði inn í 1. að nýju eða fallast á mína till. Fram hjá þessu verður ekki komizt.



Ég er samþykkur hv. 6. þm. Reykv. um, að ekki sé ástæða til þess, að lögfræðingur skipi lögreglustjóraembættið, vegna þess að ég álít, að aðrir hæfileikar séu einnig nauðsynlegir fyrir hann, - enn nauðsynlegri en lögfræðiþekkingin. Ég er því þeirrar skoðunar, að ekki sé heppilegt að einskorða lögreglustjóraembættið við það, að sá maður, sem skipar það, sé lögfræðingur. En þegar breyt. var gerð á þessum l., var hún ekki gerð út frá þessum forsendum. Ég þori að fullyrða, að sumir hv. þm., sem þá greiddu atkvæði, álitu það nauðsynlegt, að lögreglustjóri hefði lögfræðilega þekkingu. En ástæðan var sú, að þáv. dómsmrh. hafði augastað á ákveðnum manni til starfsins. Út frá þessu sjónarmiði var l. breytt. Það þurfti ekki að fara í neinar grafgötur um það, hvaða maður kom þar til greina, þ. e. núv. lögreglustjóri. Höfuðatriðið er það, að í Reykjavík sé ekki lögreglustjóri, sem Reykvíkingar geti ekki sætt sig við. Það er höfuðskilyrði þess, að hægt sé að rækja embættið, svo að viðunandi sé, að fullt samkomulag sé milli lögreglustjórans og bæjarstjórnarvaldanna. Hv. þm. Str. sagði, að þegar núv. lögreglustjóri var skipaður, hafi verið leitað til flokkanna um samþykki og spurt um afstöðu þeirra til málsins. Þeir hefðu lýst sig samþykka því. En hann gat þess víst, að ekki hefði verið leitað til Sósíalistaflokksins, þess þurfti ekki á þeim dögum, enda býst ég við, að hann hefði ekki gefið sitt samþykki. Ef flokkarnir hafa gefið sitt samþykki, þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hvers vegna það var gert. Það var eitt af samkomulagsatriðum þjóðstjórnarinnar. Þeir, sem að þeim samningum stóðu, gerðu ýmis hæpin samkomulagsatriði, sem hafa orðið til tjóns og nú er verið að leiðrétta. Þetta frv. er borið fram af því, að þetta þótti ekki heppileg ráðstöfun. Forsendurnar, sem fara verður eftir hér í hv. deild, eru í fyrsta lagi þær, að núv. lögreglustjóri verði fluttur yfir í annað embætti og verði lögfróður maður skipaður í embætti lögreglustjóra, og í öðru lagi, að ekki verði skipaður í það embætti annar maður en sá, sem bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkir. Út frá þessum forsendum sé ég mér ekki fært annað en fylgja frv., enda þótt ég sé ósammála því að löggilda að einskorða veitingu lögreglustjóraembættisins við þau skilyrði, sem gert er þar. Með þessu frv. er í raun og veru verið að leiðrétta stjórnarathöfn, sem var í alla staði óheppileg og var gerð til þess að koma ákveðnum manni í embættið. Það er ekki hægt að fá þingmeirihluta til að leiðrétta málið á þann hátt; sem æskilegastur hefði verið, það er að segja að samþykkja það, að til þess að skipa lögreglustjóra þurfi samþykki bæjarstj., en það hefði verið hreinasta afgreiðsla málsins. En með þessum forsendum mun ég greiða atkvæði með frv. Viðvíkjandi brtt. hv. 6. þm. Reykv. vil ég taka fram, að ég er henni samþykkur í ýmsum atriðum, t. d. því, sem tekið er fram í síðasta málslið um þörf þess, að bæjarstjórn samþykki lögreglustjóra. En ef brtt. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir, mundi núv. lögreglustjóri verða áfram í embætti.



Ég er nú að vísu ekki búinn að sitja mjög lengi á þ., en held þó, að þau vinnubrögð, sem hér á að viðhafa, séu alveg ný: Það er að vísu svo, að sú grg., sem fylgir frv., sem síðar verða að l., skipta miklu máli um það, hversu túlka beri þau lög. Þær yfirlýsingar eða skilyrði, sem þm. láta fylgja, ná aðeins að tilteknu marki. Þótt nokkrir þm. lýsi yfir, að þeir samþ. frv. með vissri forsendu, þá er ekki hægt að taka það til greina við framkvæmd þeirra laga, nema fyrir liggi, að það sé vilji Alþ., að l. séu túlkuð þannig. Hv. 6. þm. Reykv. benti á, að í því felist ósamræmi, að sá maður, sem situr í embætti lögreglustjóra, eigi að vera lögfræðingur, en sá, sem nú situr í því embætti, eigi að sitja áfram, þótt hann hafi ekki þessa menntun. Í þessu er ekkert ósamræmi. Því var yfirlýst hér, að veita mætti embætti lögreglustjóra ólöglærðum manni, og í sambandi við þá stefnubreyt. var vitað, hverjum veita átti embættið. Alþ. veitti raunverulega embættið samkvæmt þessum l., því að samþykki þess lá í raun og veru á bak við. Þegar Alþ. fékk málið til athugunar í Nd., kom fram þessi sami vilji. Nd. var sömu skoðunar og þegar l. voru samþ., og neitaði, að þessi maður yrði fluttur til. Með þessu segir Nd.: „Við berum það traust til þessa manns, að við álítum, að hann eigi að sitja kyrr. En jafnframt erum við þeirrar skoðunar, að framvegis sé hyggilegt, að sá maður, sem situr í embætti lögreglustjóra, hafi lögfræðilega þekkingu.“ Ef Nd. hefði talið þörf á, að þessi maður færi, hefði legið fyrir till. um, að hann yrði fluttur til. Framsfl. fellst á að samþ. þetta frv. ríkisstj. og að uppfyllt séu þau skilyrði, að jafnframt lögfræðiþekkingu hafi lögreglustjórinn sérþekkingu á lögreglumálum. Það er gott og blessað að bæta lögfræðiþekkingunni við, ef hægt er að koma því svo fyrir, að lögfræðingurinn sé jafnframt sérfræðingur í lögreglumálum. Á þessum forsendum er ég og að ég hygg allur Framsfl. fús til að fallast á að samþ. frv. Báðar þessar kröfur um lögfræðiþekkingu og lögreglumálaþekkingu eru nauðsynlegar. Nd. álítur, að núv. lögreglustjóri eigi að sitja kyrr. Ef úr því á að fást skorið, hver sé vilji þessarar hv. d., úr því, hver sé vilji hvers einstaks þm. hennar, þarf nafnakall. Eftir þann úrskurð lægi það skýrt fyrir, hve margir vildu flytja núv. lögreglustjóra til. En til þess þarf að koma fram till. frá þeim, sem vilja flytja hann. Ég sé ekki betur en að eftir þann úrskurð væri núv. lögreglustjóri eini embættismaðurinn, sem Alþ. vildi ekki flytja til. Ég mun ekki skorast undan að ræða störf núv. lögreglustjóra, ef tilefni gefst, en það hefur ekki enn þá gefizt. Það er rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að hægt er að finna að störfum allra. T. d. mun fjöldi manna hér í bænum finna að störfum borgarstjórans í Reykjavík, en inn á þetta vil ég ekki fara án tilefnis. Þetta er það, sem ég vil segja. Og fyrirvarar, sem verið er með í málum, eru því þýðingarlausir, eins og ég hef bent á.



Ræða hv. þm. Str. sannar það, sem ég sagði áðan, að þegar breyt. var síðast gerð á þessum l., var hún gerð í þeim tilgangi að veita vissum manni embætti lögreglustjóra, því að nú hefur Framsfl. skipt um skoðun í því „principiella“ í málinu. Hann vill nú binda veitingu lögreglustjóraembættisins því skilyrði, að í það verði skipaður löglærður maður. Hv. þm. vildi halda því fram, að þær forsendur, sem fram komu í nál. allshn., hefðu ekki neitt gildi og ekki bindandi, nema síður sé, fyrir ráðherra, og vildi hann færa til stuðnings sínu máli, að Nd. hefði lýst yfir, að hún vildi hafa núv. lögreglustjóra áfram. Sú till. liggur ekki fyrir frá Nd., aðeins felldi hún tillögu um að taka skyldi það inn í l., að núv. lögreglustjóri skyldi víkja úr embætti. Það geta verið ýmsar ástæður til þess, að þetta var ekki tekið upp í lögin. Vilji Nd. hefur ekki komið fram, en hann á eftir að koma fram. Hér má gera ráð fyrir, að frv. verði samþ. á þeim forsendum, sem fram komu í nál. Ef þær forsendur væru ekki fyrir hendi og ef ég vissi ekki, að hæstv. dómsmrh. mundi fara eftir þeim, mundi ég greiða atkvæði móti frv. Ég geri ráð fyrir, að það verði fellt, ef það verður ekki samþ. á þessum forsendum og engum öðrum. Í Nd. verður skorið úr því með atkvgr., hvort hún vill samþ. það eða ekki. Frv. verður ekki að l., nema það verði samþ. í þessari d. og skilyrði þau, sem tekin eru fram í þessum forsendum. Hv. þm. Str. sagði, að meiri hl. Alþ. hefði veitt lögreglustjóraembættið. Það er að vísu margt rétt í því. Það var samningsatriði þjóðstjórnarinnar. Tel ég fara vel á því, að Alþ. taki þessa samþykkt til baka. Þetta samkomulagsatriði þjóðstjórnarinnar sælu er sem betur fer ekki lengur í gildi.



Ég er samþykkur ýmsu í þessari till. En ég get ekki fallizt á hana, vegna þess hvernig hún er fram borin og vegna þeirra afleiðinga, sem hún hefði, ef samþ. væri, og greiði því ekki atkv. 1. gr. samþ. með 9:1 atkv. 2.–13. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.



Þetta frv. var borið fram af ríkisstj. með það fyrir augum, ef það skyldi verða að l., að þá geti það orðið til þess að gera olíuverzlun í landi hér ódýrari og hagkvæmari fyrir þá, sem olíuna þurfa að fá, og þá fyrst og fremst fyrir sjávarútveg landsins. Það má segja, að það séu þrjú meginatriði í þessu frv., fyrst það að heimila ríkisstj. ef þörf gerist, að kaupa, byggja eða leigja aðalbirgðastöð og á sama hátt að kaupa, byggja eða leigja olíuflutningaskip, sem gætu flutt olíu frá aðalbirgðastöðinni út um landið. Ég vil taka það fram, að það er ekki ástæða til þess að gera ráð fyrir, að það þurfi til þessa að grípa meðan sú skipan er á olíuflutningum til landsins, að flotastjórnirnar selja okkur olíu frá birgðastöðvum sínum og eru hjálplegar þegar á þarf að halda um flutning á olíu til landsins, eins og hingað til hefur verið. En þegar það ástand verður ekki lengur, þá er ástæða til að hafa þessa heimild. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í frv., að með hjálp ríkissjóðs, sumpart með styrk og sumpart með lánum úr fiskveiðasjóði, sé létt undir með ýmsum þeim enn þá mörgu verstöðvum á landinu, sem ekki hafa neina olíugeyma, til þess að byggja olíugeymana. Og eftir athugun, sem gerð hefur verið, þá eru það milli 30 og 40 verstöðvar á landinu, sem þessa þurfa með. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í 6. gr. frv., að ríkisstj. sé gefin heimild til eignarnáms eða leigunáms á olíugeymum, sem til eru í landinu, þar sem slíks væri nauðsyn til þess að gera aðstöðuna til dreifingar á olíunni hagkvæmari og ódýrari. Í öðru lagi er í sömu gr. ákvæði um það, - undir þeim kringumstæðum, að þau félög, sem greind eru í frv. og hefðu rétt til þessara framkvæmda, þurftu þess með, - að heimilt væri ríkisstj. að taka eignarnámi lönd til þess að byggja olíugeyma, og er þetta sams konar heimild og áður hefur verið veitt í nokkrum tilfellum og almennt er veitt í sambandi við bryggjugerðir. Eins og ég hef tekið fram, þá er meginkafli frv. og aðalatriði þess það að veita styrki og lán til þess að koma upp olíugeymum á þeim stöðum á landinu, þar sem þeir eru ekki til nú og þar sem sýnt er, að það mundi orka því að gera olíudreifinguna og olíuverzlunina ódýrari. Ríkisstj. lítur svo á, að með þessu megi stíga spor til þess að gera þessa verzlun miklum mun hagkvæmari en hún hefur verið hingað til, og vill hún mæla með því við hv. þd. að samþ. þetta frv. eins og það hefur gengið í gegnum hv. Nd. Samkvæmt beiðni minni vann hv. sjútvn. þessarar d. að athugun málsins með sjútvn. Nd., og er mér kunnugt um, að báðar þessar n. unnu þar saman. Vænti ég þess því, að sjútvn. þessarar hv. d. hafi þegar fjallað svo mikið um frv. sem hún telji sér nægja, og vildi ég því fara fram á það, að þessi hv. d. geti fallizt á að vísa málinu ekki til n. hér, heldur afgreiða það áfram.



Herra forseti. Sem form. sjútvn. vil ég þegar í upphafi lýsa því yfir, að það er engan veginn rétt með farið, að sjútvn. beggja d. hafi orðið sammála um málið. Hæstv. atvmrh. var fullkunnugt um það, að það var mjög mikill ágreiningur um málið milli mín annars vegar, sem formanns sjútvn., og milli þess hluta sjútvn. hins vegar, sem afgreiddi málið í hv. Nd. Sjútvn. Ed. hafði því raunverulega ekkert með afgreiðslu þessa máls að gera í Nd., af þeim ástæðum, að þarna var mjög mikill meiningamunur á. Mun ég því að sjálfsögðu leggja til, að málið verði sent til sjútvn. þessarar hv. d. að lokinni þessari umr. til frekari athugunar. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að þær upplýsingar, sem um þetta mál komu frá hæstv. atvmrh., voru svo villandi, en ef þær hefðu komið réttar - eins og hv. sjútvn. Nd. átti að sjálfsögðu heimtingu á, - þá er alls ekki öruggt um það, að málið hefði verið afgr. frá hv. Nd. á þann hátt, sem gert var. Og sjútvn. þessarar hv. d. mun að sjálfsögðu óska þess og væntir þess, að hæstv. atvmrh. leggi fram fullkomin svör við þeim fyrirspurnum, sem lagðar voru fyrir hann viðvíkjandi þessu máli á sameiginlegum fundum sjútvn. beggja d., og að það séu lögð fram öll þau gögn óhlutdrægt, sem nauðsynleg eru til þess, að hv. alþm. geti dæmt um gagnsemi þessa máls. Þó að ég geri fullkomlega ráð fyrir því, að málið fari til n., þykir mér rétt á þessu stigi málsins að ræða dálítið í heild þau sjónarmið, sem ég hef haft í þessu máli, og gera grein fyrir því, hvers vegna ég sá mér ekki fært að vera með í því að mæla með því, að málið væri afgr. frá sjútvn. beggja d. sameiginlega. Ég skal þá fyrst snúa mér að því, sem hæstv. atvmrh. minntist á hér, að þetta frv. væri alveg sérstaklega borið fram til þess að gera olíuna ódýrari. Fyrir því hafa út af fyrir sig ekki verið lögð fram nein gögn, sem væri þó nauðsynlegt til þess, að hv. þm. geti, eftir að þau liggja fyrir, greitt atkv. óhlutdrægt um málið. Það var að vísu upplýst í sjútvn. beggja d., að olían hefði verið seld af tönkum á Siglufirði á s. l. sumri frá síldarverksmiðjum ríkisins fyrir 38 aura pr. kg. Það var einnig upplýst, að þessi sama olía hefði kostað í Hvalfirði um 175 kr. pr. tonn, eða 17½ eyrir pr. kg., og að ríkisstj. hefði getað selt þessa olíu fyrir 33 aura pr. kg. á Siglufirði, en stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefði þótt öruggara og vissara að selja hana ekki undir 38 aur. Ég hef síðan fengið upplýsingar um það, að í því verði, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. verði ríkisstj. á olíunni í sumar, séu vanreiknaðir ekki svo fáir liðir. Og vildi ég biðja hæstv. atvmrh. að athuga þá hlið málsins og gefa sjútvn. þessarar hv. d. fullkomnar upplýsingar um það, hvort þetta sé á fullum rökum byggt eða ekki, þ. e. útreikningurinn á verði og kostnaði olíunnar frá því hún fer úr Hvalfirði og þar með talið verð á henni þar, 17½ eyrir. Þessi kostnaður er nokkru meiri en gefinn hefur verið upp af hæstv. ráðh. Hann sundurliðast þannig: Flutningsgjald með tankskipi til Siglufjarðar kr. 93,70 á tonn, vátrygging kr. 1,93, leyfisgjald kr. 0,88, vörumagnstollur kr. 3,50, vörugjald kr. 6,00 og uppskipun 75 aurar. Með fob.-verði olíunnar í Hvalfirði, kr. 176,31, samtals kr. 283,07 á tonn. - Nú koma aðrir liðir, sem hér eru reiknaðir til útgjalda, sem kostnaður eftir að kaupverðið hefur verið reiknað eins og ég gat um. Þessir kostnaðarliðir eru: Rýrnun ½%, kr. 1,42, vextir, fyrning og viðhald til samans kr. 41,58 á tonn. Nú skal ég ekkert um það segja, hvort hæstv. ríkisstj. hefur lagt svo fyrir, að þessir gjaldaliðir skyldu vera reiknaðir, þegar olían var seld á Siglufirði. En ef þeir eru ekki reiknaðir, þá er vitanlegt, að ríkið er að gefa með þessari verzlun. Því að þá eru þessir kostnaðarliðir bornir af annari ríkisstofnun, þ. e. síldarverkmiðjum ríkisins. Og þá kemur til greina, hvort rétt er í slíku fyrirtæki að fara ekki heldur inn á það að bæta sjómönnum upp síldarverðið, gefa þeim hærra verð fyrir síldina, ef síldarverksmiðjustjórnin á annað borð sér sér fært að nota einhverja fjárfúlgu frá þeirri stofnun til þess að hjálpa sjávarútveginum, m. a. til lækkunar á olíuverðinu. - Þar að auki kemur bryggjuleiga, sem minnst má telja 5 kr. á tonn. Síðan afgreiðsla og mannahald við olíuverzlunina, sem yrði, ef reiknað er yfir allt tímabilið, kr. 29,17, og að síðustu skrifstofukostnaður kr. 23,75 og vextir af rekstrarfé kr. 8,49 á tonn. Og er þá kostnaðurinn á olíunni orðinn kr. 392,48 á hvert tonn á Siglufirði. Þessi olía hefur verið seld út á Siglufirði fyrir 38 aura kg., þ. e. 380,00 kr. tonnið. Og þá er annaðhvort, að ríkisstj. gefur hér svo eða svo marga kostnaðarliði eða reiknar þá á önnur fyrirtæki, þannig að hún hefur beinlínis orðið að tapa á olíuverzluninni. Hér eru svo ekki heldur reiknaðir með skattar og útsvar, sem frjáls verzlun verður að greiða. Og sé það numið burt, þá verður að finna einhvers staðar aðra tekjustofna til þess að vega upp á móti þeim upphæðum. - Auk þess, sem ég hef talið hér, vantar enn lóðárleigu, brunatryggingu, símkostnað, ritföng, skrifstofuleigu, hita, ljós og ræstingu. Ég er því ekki enn alveg sannfærður um það, að þó að þessi leið sé farin, sem rætt er um og ætlazt er til í frv., að það verði í raun og veru til þess að gera olíuna ódýrari. Ég sannfærist ekki um það fyrr en ég fæ fullkomin skilríki í hendur um, að svo sé. Ég gerði fyrirspurn um þetta til hæstv. atvmrh. í hinum sameinuðu sjútvn., hver kostnaður yrði við að koma þessum málum í það horf, sem ætlazt er til í frv. Nefndirnar fengu ekki annað svar frá hæstv. ráðh. á fyrsta stigi málsins en að það væri alveg aukaatriði. Kostnaðurinn við að koma málinu í framkvæmd væri alveg aukaatriði, hann mundi aftur koma fram endurgreiddur í betri afkomu útvegsmanna. Út af fyrir sig er það náttúrlega rétt, að svo er, að kostnaðurinn kemur fram í betri afkomu útvegsmanna, svo framarlega að hann sé minni við það að skipa málunum á þennan veg heldur en hann er með því að skipa málunum eins og nú er eða á einhvern þriðja hátt. Það er þess vegna nauðsynlegt fyrir þá, sem ætla að greiða atkv. með málinu hér á þingi, að geta gert sér grein fyrir því, hvaða söluaðferð það er, sem kostar minnst fé og er hagkvæmust fyrir olíunotendur. Ég gerði fyrirspurn um það til hæstv. ráðh., hve mikið tekjutap þetta væri fyrir ríkissjóð. Á því stigi málsins taldi hann það ekki heldur neinu máli skipta. Ég get upplýst, að á s. l. ári munu olíufélögin hafa greitt um 1600000 kr. í skatta til ríkis og bæjarfélaga hér á Íslandi. Og það er náttúrlega ekki alveg sama, hvort þeir tekjustofnar hverfa. Ef þeir hverfa, þá þarf að sjálfsögðu að finna aðra í þeirra stað. Og ef þessir skattar verða færðir yfir á útvegsmenn - og ég hef á þessu stigi málsins enga tryggingu fyrir, að svo verði ekki -, þá sé ég ekki annað en hér sé verið að taka úr einum vasanum og láta í hinn, - nema því aðeins, að það sé hugsað þannig af hæstv. ráðh., að þessar upphæðir séu teknar af einhverjum öðrum atvinnugreinum, t. d. landbúnaði eða verzlun. En mér finnst, að áður en gengið er til atkv. um þetta frv. hér í hv. d., þurfi hæstv. ráðh. að upplýsa, hvað þetta mundi koma til með að breyta skattaálagningunni í sambandi við þetta. Hæstv. ráðh. hefur við umr. upplýst, eftir beiðni, að kostnaðurinn við að koma upp þessum olíugeymum um landið mundi verða 9 þús. kr. fyrir 25 tonna geymi, 13500 kr. fyrir 50 tonna geymi, 24 þús. kr. fyrir 100 tonna geymi og 49 þús. kr. fyrir 300 tonna geymi, en 64 þús. kr. fyrir 500 tonna geymi. Mér er nú alveg ljóst, af því að ég hef meiri þekkingu á þessari hlið málsins heldur en hæstv. ráðh., að hér er alveg um rangar upplýsingar að ræða. Og ég vildi beinlínis beina því til hæstv. ráðh. að leggja fram fyrir sjútvn. þessarar hv. d., hvernig hann hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta mundi verða kostnaðurinn við að koma upp geymunum, og að þeir menn, sem gert hafa þennan útreikning, leggi alveg skýlaust fram, hvernig hann er gerður. Ég hef óskað eftir því persónulega, að forstjóri landssmiðjunnar, sem ég veit, að hefur gert þennan útreikning, leyfði mér aðgang að því að sjá, hvernig hann er fundinn. Hann gaf mér það svar, að það yrði að biðja um það frá atvmrh. og að sjálfsögðu mundi hann þá láta þinginu í té upplýsingar um það. Ég veit, að ef hæstv. atvmrh. getur árið 1943 komið upp geymum fyrir þetta verð á Íslandi, þá þarf engan styrk til þess að byggja þá geyma. Það þarf þá ekki neinar sérstakar fjárveitingar til þess eða lán, því að þeir mundu verða gleyptir út af hverjum þeim aðila, sem vildi koma nálægt því að selja hér olíu. Því að hér er engan veginn um hálfan þann kostnað að ræða, sem verða mundi við að koma geymunum upp. Þá vil ég einnig í sambandi við þetta frv. benda á það, að í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé gefin afar víðtæk heimild til kaupa eða til leigu á fasteignum og lausafé í landinu, sem hæstv. ráðh. var að enda við að lýsa yfir, að ekki væri nauðsyn að nota, svo lengi sem herlið væri í landinu og flytti olíu til Íslands. Ég sé nú ekki, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. hefur upplýst hér um þetta atriði, að þá beri nauðsyn til að veita þessa heimild fyrr en á henni þarf að halda. Það eru, því miður, ekki mikil líkindi til þess, að herliðið fari úr þessu landi áður en næsta Alþ. kemur saman, þannig að það heldur þá áfram að flytja hingað olíu þangað til. Ég sé þess vegna enga brýna nauðsyn til þess að samþ. nú þessa gr. frv. Þar að auki hefur hv. Nd. séð ástæðu til að takmarka þessa heimild við ákveðna upphæð. Samkv. frv. hefur Nd. takmarkað hana við 15 millj. kr., og er það ekki nema brot af þeim kostnaði, sem þetta hefur í för með sér, svo framarlega að það eigi að gera þessar ráðstafanir á þessum tíma. T. d. ef ætti að taka eignir Shellfélagsins, sem það á hér, mundi það fara með ekki svo lítinn hluta af þessari fjárupphæð, sem heimildin er um. Hæstv. ráðh. upplýsti þess utan, að það kæmi ekki til mála, að ríkisstj. tæki eignarnámi nema ákveðinn hluta af þessum fyrirtækjum og sízt þeim hluta, eins og skipum, sem yrði til þess, að atvinnufyrirtæki yrðu að stöðva rekstur sinn, en það er þó sá hluti, sem nauðsynlegast yrði að taka, ef ríkisstj. keypti sér ekki olíuflutningaskip. Ég vil einnig benda á, að eins og frv. kom frá ríkisstj. var heimild til að styrkja, ekki eingöngu olíufélög og útgerðarmenn, heldur og samvinnufélögin í landinu, til að byggja geyma. Þetta er nú úr sögunni, enda allir nema framsóknarmenn á móti því, en það er ósamboðið Alþ. að ætla þannig að tryggja atvinnurekstur ákveðinna manna með framlagi úr ríkissjóði, á meðan aðrir verða að reka sína atvinnu á eigin reikning, auk þess sem það átti nú að fara að gefa þeim stórar gjafir ofan á allt skattfrelsið. Ég lagði einna mesta áherzlu á það í samtali mínu við ráðh., að ef horfið er að þessu ráði, þá sé því a. m. k. bætt í l., að tryggt sé, að þeir staðir, sem ekki gætu strax fengið olíugeyma, - því að þeir verða margir, a. m. k. 40, og þetta verður ekki gert á degi og ekki einu sinni ári, þetta er skipulag, sem tekur langan tíma að koma á laggirnar, ekki sízt nú, þegar bæði vantar efni og vinnu -, verði ekki verr úti en hinir, þannig að þeim sé tryggt olíuverð, ekki lakar en nú er, með því fyrirkomulagi, sem nú er á olíuverzluninni. En atvmrh. lagði á móti því. Hann taldi, að þeir, sem bezta aðstöðu fengju strax, nytu einnig beztra kjara um olíuverð. Ég tel þetta algerlega rangt og get aldrei greitt atkv. með því. Þegar verið er að tryggja mönnum lágt verð, þá verður að tryggja, að þeir, sem verst eru settir, verði ekki að borga brúsann og borga meira en þeir gera nú. Mismunurinn á olíuverðinu nú á slíkum stöðum og því, sem það er hér, mun vera um 5 aurar á kg. Ef þetta frv. verður að l., verður að setja inn í l., að þessi hlutföll megi ekki raskast, ef ríkisstj. hefur ekki gert ráðstafanir til að koma þessum útgerðarstöðum inn í kerfið, - en það mun taka nokkuð langan tíma. Þessir staðir verða fyrst útundan, ef þetta frv. verður samþ. Því meiri ástæða er til að tryggja beint með lagasetningu hag þeirra manna, sem verða fyrir barðinu á olíuverðinu vegna aðgerða ríkisstj. Ég vil þá aðeins fara nokkrum orðum um 6. gr. frv., sem er ein af þeim gr., sem ég á engan hátt get fallizt á eða greitt atkv. með í n. eða þd. Þetta fer ekki eingöngu fram á heimild til eignarnáms handa bara bæjar- og sveitarfélögum, heldur handa einstökum verzlunarfélögum, og átti að ganga svo langt fyrst, að það, átti að vera hægt að taka það eignarnámi handa samvinnufélögum, sem vildu hafa með höndum olíuverzlun á staðnum, og það takmarkalaust um tíma, verð og upphæðir. Ég tel það óverjandi af Alþ., ef það ætlar að veita heimild til eignarnáms, eignarleigu og jafnvel eignaráns, eins og það gerir, ef þetta frv. verður að l. Ég vil benda á í sambandi við þetta, að hér var nýlega til umr. hliðstætt mál, - Grafarholtsmálið á s. l. þingi, - en það átti að taka þá jörð undir Rvík. Þá var því haldið fram af Framsfl., að það væri gegn virðingu Alþ. og jafnvel stjórnarskrárbrot að leyfa það, nema það væri takmarkað við einhvern tíma, og einn þm. Alþfl., sem nú fylgir þessu frv., barðist á móti því frv. í Nd. og taldi ekki sæmilegt að taka eignina eignarnámi, nema sett væru takmörk fyrir því, hvenær það yrði gert. Það sama hefur gerzt í Nd. í bíómálinu. Og ég vil benda hæstv. ráðh. á ummæli, sem hans flokksblöð hafa haft í þessu sama máli, til þess að sýna, að hann hefur farið inn á ranga braut. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta. „ Alþ. hefur haft þá venju að veita ekki eignarnámsheimild til bæjar- eða sveitarstjórna, nema um nafngreinda eign sé að ræða, mjög eindregin ósk hafi komið fram um eignarnámsheimildina, sýnt væri, að hún yrði tafarlaust notuð og myndi verða til hags fyrir kaupendurna.“ Þarna eru þá þrjú höfuðskilyrði: 1) eignin eða eignirnar eiga að vera nafngreindar, 2) það þarf að hafa komið fram ákveðin ósk um það, og 3) heimildin þarf að vera tafarlaust notuð. Þessi orð í Tímanum sýna, hver hefur verið venjan, og þótt ekki sé um merkara blað en Tímann að ræða, þá hefur honum einu sinni ratazt satt orð á munn. Svo segir áfram: „Ef Alþ. hefði átt að veita eignarnámsheimildina til kvikmyndahúskaupa, með venjulegum hætti, hefði hún átt að vera bundin við nafngreinda eign“. Og aftur: „Í stað þess að leggja málið þannig fyrir, er frv. látið fjalla um eignarnámsheimild á öllum kvikmyndahúsum landsins, án nokkurra almennra óska bæjar- eða sveitarélaga.“ Og enn fremur: „Ef þetta frv. hefði verið samþ., hefði það verið sambærilegt við það, að Alþ. hefði veitt Rvíkurbæ í fyrra eignarnámsheimild á öllum jörðum landsins í stað þess að binda hana við Grafarholtsjörðina.“ Þetta er rétt. Hér er skýrt fram tekið, hvers vegna flokkurinn var á móti skildu máli, sem hér var á dagskrá. „Öllum mun ljóst“, segir í sömu gr., „hvílíkur háski það hefði verið fyrir bændur landsins.“ En ef því er þannig varið, að það hefði verið „háski fyrir bændur landsins“, ef eignarnámsheimild Rvíkurbæjar hefði ekki verið bundin við Grafarholt, hve mikil hætta er það þá ekki fyrir aðra atvinnuvegi, ef á að fara inn á þessa braut í þessu máli. Eða ætlast hæstv. ráðh. til, að verzlunarmenn eða útgerðarmenn búi við önnur skilyrði en bændur? Telur hann, að sú þjóð, sem nú er að taka sitt sjálfstæði, eigi að ætla einni stétt að búa við ein lög, en annarri við önnur? Ég vil, að hæstv. ráðh. athugi þetta. Grundvallaratriðið er, að ekki sé skipt misjafnt milli þegnanna. Ég er ekki viss um, að þessi heimild, sem hér er farið fram á, stríði ekki á móti 62. gr. stjskr., og þá er verr af stað farið en heima setið af hæstv. ríkisstjórn. En svo haldið sé áfram rökunum, sem fram koma í Tímanum, segir þar: „Heimildin hefði líka getað verið notuð hlutdrægt.“ Ég verð að segja, að það er hér ekki heimild fyrir því, að þessi heimild verði notuð hlutdrægt af hæstv. ríkisstjórn. En víst er, að hún hefði „getað verið notuð hlutdrægt“, ef ekki hefði tekizt að koma kaupfélögunum út úr frv. En það, sem Framsfl. gerði að skilyrði við umr. svipaðs máls í Nd., var, að það yrði ekki notað hlutdrægt. Svo segir Tíminn að síðustu fyrir flokkinn og þá um leið ráðh., sem telja sig til hans: „Fyrir flokk, sem vill veita eignarnámsheimildir með varfærni, var ekki hægt að fara inn á þessa braut.“ Ég vil vænta þess, að sá maður, sem nú á ef til vill að bera mesta ábyrgð á starfi flokksins, geti ekki gengið inn á það, að jafnvel ráðh. flokksins geti notað heimildina á þennan hátt. Ég hygg, að það hafi engan veginn verið reynt til fullnustu, hvort ekki sé hægt að koma olíumálunum fyrir með minna bramli og brölti en hér er á ferðinni. Mér dettur ekki í hug að verja það, sem olíufélögin hafa gert til að gera gróða sinn sem mestan. En ég vil benda á, að ríkisstj. hefur vald til að takmarka gróðann og taka hann af þeim - og hefur vafalaust gert það, - og hún hefði getað beitt valdi sínu þannig, að ekki væri um olíuokur að ræða. Ég vil líka benda á, að þessi stj. og allt landið á ekki svo litla skyldu við brautryðjendur. Ég man þá tíð, þegar öll olía var seld á tunnum. Nú er þessu breytt. Hverjir gerðu það? Ekki stjórnin. Það voru einstaklingar, sem í mörg ár spöruðu landsmönnum milljónir króna með því að flytja hingað olíu. Of ef hæstv. ráðh. vill leyta í öllum skjölum, þá mundi hann finna til gleði, að hér voru nógu stórhuga menn til að troða nýjar brautir fyrir útgerðarmenn og þjóðina: Ég held það sé nóg, að slíkir brautryðjendur séu settir undir hið stranga eftirlit um skatta o. fl., án þess að lögð sé á þá hegning fyrir að hafa gerzt brautryðjendur til blessunar fyrir land og þjóð. Ég vil því beina þeirri aths. til hæstv. atvmrh. að taka þetta mál upp á ný til athugunar. Það er ýmislegt gott við það, t. d. að hjálpa útgerðarmannafélögum að koma upp olíugeymum. Ef hann vill gera það, þá er það gott. Ég vil þó í sambandi við þetta mál segja, að ég veit ekki, hvaða skrípaleik er verið að leika, þegar einn daginn á að taka allar tekjur frá útgerðinni, svo að hún getur ekki starfað, með alls konar sköttum (hér er t. d. eitt frv., þar sem lagður er á hana afar stór skattur), en hinn daginn á að gefa henni einhvern hluta af því: taka krónuna og gefa til baka einseyringinn. Hann er í hæsta lagi að rétta einseyring að útgerðinni um leið og hann á sama þingi er að hlaða stórkostlegum byrðum á þennan sama útveg. Mér finnst tími kominn til að taka þetta allt til yfirvegunar og samræma það, svo að hægt sé að endurbyggja fyrir framtíðina kerfi, sem eitthvert vit er í. Ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á, að tryggt sé, að þeir, sem stunda útgerð út um land, en ekki geta fengið olíugeyma, séu ekki látnir líða við þær ráðstafanir, sem gerðar verða. En ég er engan veginn sannfærður um, að það sé rétt að gera þessar ráðstafanir. Ég hugsa, að þær verði miklu fremur til að gera stórkostlega bölvun. Ég vil einnig lýsa því yfir, að þótt ég sé algerlega á móti frv., mun ég ekki hafa þann hátt á í n. að svæfa það. Ég tel það sé réttur, sem formenn n. hér á Alþ. hafa tekið sér; það er á móti öllum reglum, að menn leggist á mál og svæfi þau í n. bara af því menn eru þeim andstæðir. Þess vegna lofa ég því að láta afgreiða það í sjútvn., þótt ég sé á móti því. En þá vona ég, að ekki standi á þeim upplýsingum, sem ég hef beðið um, áður en málið verði afgr. frá nefndinni.

forseti (StgrA): Ég féllst á það við hæstv. fjmrh. að gera tilraun til að hafa fund í þessari hv. d. síðdegis í dag og taka verðlækkunarskattinn til umræðu, þar eð hæstv. ríkisstj. þykir miklu skipta að fá að vita nú þegar um undirtektir þingsins í þessu máli, því að nú líður óðum að þingslitum. Af þessum ástæðum hef ég boðað fund núna kl. 5, og sé ég mér ekki fært að hætta við hann, úr því að til hans er búið að boða.



Ég verð því miður að lýsa því yfir, að ég get ekki komið á þennan fund. Ég hafði ekki búizt við honum og var búinn að ráðstafa þessum tíma.



Ég vil nú beina því til hæstv. forseta, að hann fresti þessum fundi. Auk sjálfstæðismanna er nú hv. 3. landsk. búinn að lýsa yfir, að hann geti ekki sótt þennan fund, og svo má e. t. v. fara um fleiri. Það mundi lítið auka álit þingsins, ef hér væri boðað til fundar, sem farast yrði fyrir vegna þess, að þm. mættu ekki á honum, og væri það og til lítils gagns fyrir þetta mál, sem hæstv. ríkisstj. óskar eftir, að afgr. verði sem fyrst. Ef vitað hefði verið um þessa ákvörðun fyrr en raun hefur á orðið, þá hefði e. t. v. verið hægt að haga því svo til, að þm. hefðu getað mætt á þessum fundi.

Forseti (StgrA): Það lítur nú út fyrir, að ekki muni takast að ná saman fundi í þessari hv. d., og eru þá engar horfur á, að takast megi að ná þeim árangri, sem hæstv. ríkisstj. vildi ná með þessum fundi. Ég vil því afturkalla þessa fundarboðun að fengnum upplýsingum.