Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Kristjánsson) : Herra forseti. Eins og hv. þm. sjá af þskj. 508, hefur sjútvn. Ed. tekið fyrir þetta frv. og mælir einróma með því, að það verði samþ. Ég held, að það sé óþarfi að halda nokkra ræðu um þetta mál, því að mér finnst það vera svo sjálfsagt. Ég gæti flutt ýmis rök til viðbótar hinni stuttu grg., sem frv. fylgir, sem mæla með því, að þetta frv. verði samþ., en ég tel það alveg óþarft. Ég gæti líka nefnt margar hafnir, sem voru teknar upp í þennan flokk hafnarmála á þinginu 1946 og ættu þar síður heima en þessi höfn, sem um langt árabil hefur verið notuð sem smábátahöfn. Þar var t. d. gerður út allstór mótorbátur í nokkur ár og hafði hann öruggt lægi allt árið, og mörg síldarskip hafa oft leitað, þangað inn undan óveðrum um síldveiðitímann. Ég ætla svo ekki að þreyta hv. dm. með ræðu um þetta. Ég vonast til, að þetta nái samþykki hv. d., og mun ekki að svo stöddu, nema tilefni gefist til, flytja lengri ræðu um þetta mál.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Eins og getið er um í grg. fyrir þessu frv., þá er það samhljóða frv., sem lá fyrir síðasta Alþ. og var þá flutt að tilhlutan ríkisstj. Ég hygg, að frv. hafi þá ekki mætt neinni mótspyrnu innan þingsins, en samt sem áður varð það ekki útrætt og er nú flutt aftur að tilhlutan hæstv. fjmrh. Eins og hv. þm. hafa sjálfsagt kynnt sér, þá er lagt til í frv., að allar fasteignir ríkissjóðs skuli færðar á ríkisreikninginn með fasteignamatsverði, en afskriftir af þeim skuli vera 1% af steinhúsum og 2% af timburhúsum. En aðalnýjungin í frv. er falin í 3. gr., þar sem lagt er til, að þessar fyrningar skuli mynda sérstakan sjóð, sem nefnist Fyrningarsjóður ríkisins og á svo aftur að nota til þess að endurbyggja hinar afskrifuðu fasteignir, þegar að því kemur, að nauðsynlegt er að endurbyggja þær. Hugsunin með þessu er sú, að ríkissjóður smám saman komi sér upp byggingarsjóði, sem verði þess megnugur að endurreisa þær opinberu byggingar, sem nauðsynlegt er talið á hverjum tíma, að reistar séu. Þetta virðist vera að því leyti hentug tilhögun, að það verður ekki stór fjárhæð, sem árlega verður veitt í þessu skyni, og sér ekki svo mikið á í útgjöldum ríkisins, en safnast, þegar saman kemur, og verður með þessu móti léttara að endurreisa byggingarnar en ef veita á í einu lagi háa fjárhæð til þess að koma þeim upp. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta. Málið er flutt af fjhn. Ed. Ég skal taka það fram, að þegar gengið var frá málinu, var einn nm., hv. 7. landsk., ekki viðstaddur, en ég ætla, að hann hafi léð málinu fylgi sitt á síðasta þingi, en að sjálfsögðu, ef hann hefur sérstöðu, þá á hann kost á að gera grein fyrir því. Ég sé ekki ástæðu til þess, að málinu verði vísað til n. og geri ráð fyrir, að það haldi sína leið án sérstakrar nefndarskipunar hér.



Herra forseti. Mig langar að fá nánari grg. fyrir tveim atriðum í þessu frv., því að mér er ekki alveg ljóst, hvort þau eiga að vera eins og hér segir. Í 1. gr. er tekið fram, að fasteignir ríkissjóðs skuli taldar fram með fasteignamatsverði, en ef um ríkisstofnun er að ræða, þá má telja eignirnar fram með kostnaðarverði. Af hverju er þessi mismunur? Mér er það ekki ljóst. Mér er ekki ljóst, hvers vegna á að fara að telja útvarpsstöðina og landssímahúsið fram með kostnaðarverði, en hús, sem einhver prestur býr í hér í Reykjavík, með fasteignamatsverði. Hér hefur verið á ferðinni frv. um að byggja prestsseturshús, og fasteignamat þessara húsa, þegar búið er að byggja þau, er í kringum 60–65% af því, sem kostaði að byggja þau 1939, en það er grundvöllurinn undir fasteignamatinu. Þá kemur mikil afskrift árið, sem þau eru byggð, ef telja á þau til eignar á fasteignamatsverði og þau eru afskrifuð strax fyrsta árið niður í það. Hvers vegna á ekki að koma sama afskrift á símahúsið á Akureyri sama árið og það er byggt? Því á ekki að gilda það sama um þetta tvennt? Í öðru lagi held ég, að það sé réttara að láta afskrifa öll hús árlega, hvort sem það eru steinhús eða timburhús eða torfbæir, því að það eru nokkur prestsseturshús, sem eru torfbæir, og það þarf að bæta því inn í lögin, því að þá þarf ekki síður að afskrifa. En því ekki að afskrifa þetta með sömu afskriftarprósentu og er í skattalögunum á hverju ári. Ég á eftir að heyra útskýringu á því, hvers vegna er afskrifað hér með annarri prósentu en hjá hinum almennu borgurum, og hvers vegna ekki á að afskrifa af torfbæjum. Þarf ekki að endurnýja þá eins og hin húsin? Annars er ég meðmæltur frv., en ég held, að þetta séu atriði, sem þarf að athuga og laga og bæta inn í torfbæjunum.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Það má vel vera, að það sé rétt hjá hv. 1. þm. N-M., að það þurfi að athuga þetta atriði nánar. Út af fyrir sig er það eðlilegt, að ríkisstofnanir fái að bókfæra nýbyggingar með kostnaðarverði. Það liggur í augum uppi, að það getur ruglað mjög hjá þeim reikningana, ef ætti að bókfæra hús með fasteignamatsverðinu einu án þess að gæta að því, hvað miklu munar á fasteignamatsverði og kostnaðarverði eignar. Fyrir ríkissjóð skiptir þetta minna máli. Það er veitt fé á fjárl. til nýbygginga, og það er um svo margar eignir að ræða hjá ríkissjóði, að hann safnar allálitlegu fé í sinn byggingarsjóð, þó að afskriftin sé á þann hátt, sem fyrir er mælt í l. Hjá einstökum stofnunum gæti það hins vegar orðið til þess, að óeðlilegur halli yrði á eignareikningi, ef nýbyggingar yrðu metnar með fasteignamatsverði. En þrátt fyrir þetta getur komið til athugunar, hvort ekki ætti að afskrifa með fasteignamatsverði einnig hjá ríkisstofnunum. Ég er fús til þess að kalla fjhn. saman til að ræða þetta á milli umr.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli hæstv. forseta á því, að nál. er dags. 10. febr. í stað 10. marz, og leiðréttist það sem prentvilla. - Þetta frv. fer fram á það, að leyft verði að selja spildu úr landi Englands í Lundarreykjadal til Gilstreymis, sem er næsta jörð fyrir framan England og liggur fremst í Lundarreykjadal vestanverðum. Orsökin til þess, að farið er fram á þetta, er sú, að bóndinn á Gilstreymi hefur takmarkað ræktunarland. Búskapur á þeirri jörð hefur frá gamalli tíð byggzt á fjallaslægjum langt frv, en eins og búskaparháttum er nú komið, er ekkert vit í því frá hagfræðilegu sjónarmiði að nytja þær fallaslægjur. En um leið og notkun þeirra fellur niður, þá verður það bú, sem hægt er að framfleyta á jörðinni, það lítið, að varla er hægt að lifa á því eftir þeim kröfum, sem menn nú gera til þarfa sinna. Þess vegna vill þessi bóndi fá viðbótarland, svo að hann geti stækkað túnið og um leið haft stærra bú. Nú er á það að líta, að með þessari beiðni mælir hreppstjóri Lundarreykjadalshrepps og ábúandinn á Englandi, þótt hvorugur taki með í reikninginn, hvernig fasteignamat þarf að breytast á Englandi annars vegar og Gilstreymi hins vegar, ef af þessu verður, og það liggur heldur ekkert fyrir um það, hvernig afgjaldið þarf að breytast. Nú er á það að líta hins vegar frá sjónarmiði okkar, sem hér sitjum í d., að í landi Englands er þriðja stærsta hitasvæðið í Borgarfjarðarsýslu, þar sem upp koma í kringum 16 lítrar af 93 stiga heitu vatni á hverri sekúndu. Þetta hitasvæði liggur um 1 km. neðan við þennan blett, sem talað er um að láta Gilstreymisbóndann fá, en annars eru volgrur víða í landinu. Nú blandast engum hugur um það, að þessi heita uppspretta - Englandshver - skapar möguleika til margra hluta í framtíðinni, t.d. til virkjunar og rafmagnsleiðslu út frá henni. En hvernig þetta verður í framtíðinni í kringum Englandshver, veit enginn, og eins og þau mál eru óráðin fyrir framtíðina, þá er landbn. þessarar d. sammála um að leggja ekki til, að þessi blettur verði seldur. Hins vegar vill n. ekki standa á móti því, að bóndanum á Gilstreymi verði leyft að nota blettinn til að rækta hann, meðan ríkissjóður þarf ekki á honum að halda fyrir einhverja starfsemi, sem kynni að rísa þar upp í sambandi við Englandshver. N. hefur því lagt til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, þar sem málinu er vísað frá í trausti þess, að ríkisstj. hlutist til um það, að bóndinn á Gilstreymi fái þennan blett á leigu fyrir vægt afgjald til að rækta hann og hafa af honum full not, þangað til einhver starfræksla hefst við hverinn. Með þessu ætti að vera leyst þörf bóndans á Gilstreymi til þess að bæta við sig ræktanlegu landi, án þess að það minnki möguleikana fyrir því, að Englandshver verði síðar notaður á einhvern hátt. Meira held ég, að ég hafi svo ekki um þetta að segja. Landbn. er sammála um að leggja þetta til við hv. d.



Herra forseti. Það hefur dregizt að gefa út nál. í þessu máli, sem lá fyrir Alþ. á síðasta ári, en nú liggur það hér fyrir. Þetta nál. er þannig, að þrír nm., þeir hv. 9. landsk. (GÍG), hv. 1. þm. N-M. (PZ) og ég erum sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir nm., þeir hv. 7. landsk. (ÁS) og hv. 2. þm. Árn., hafa óbundnar hendur um afstöðu sína til málsins. Það er um þetta mál að segja, að það hefur verið mikið rætt um það og ritað, þó ekki þetta frv., heldur um búnaðarmálasjóðinn. Það tæki of langan tíma að rekja þá sögu hér, enda er hún deildinni kunn. Þegar búnaðarmálasjóður var stofnaður, var í upphafi svo ákveðið, að búnaðarþing ráðstafaði sjóðnum, en með samþykki landbrh. Þessu var síðan breytt þannig, að sjóðurinn gengi beint til búnaðarsambandanna í hlutfalli við framlög þeirra. Í vetur kom svo fyrir till. um að breyta þessu enn, og átti sjóðurinn eftir því að renna að hálfu leyti til Búnaðarfélags Íslands, en hinn helmingurinn til stéttarsambands bænda. Þessari till. var vísað frá í Nd., við 2. umr. með rökst. dagskrá. Því var það, eftir að þetta hafði skeð í Nd., að við hv. þm. Str. (HermJ), hv. þm. Barð. (GJ) og ég tókum okkur saman um að flytja frv. það, er hér liggur fyrir, sem nokkurs konar málamiðlun, er allir gætu unað við. Hér er ekki um stórmál að ræða hvað peningaupphæðina snertir, þar sem ekki er um að ræða nema 300 þús. kr. eða þar um, en hitt er annað, að þetta er orðið mjög viðkvæmt mál og mikið metnaðarmál og mjög verið um það deilt bæði milli manna og flokka. Nú töldum við flm., að ekki væri ástæða til þess, að menn klóuðust þannig lengur, og bárum því þetta frv. fram, sem við álítum, að geti verið málamiðlun, þar sem í því er gert ráð fyrir, að helmingur hins umrædda sjóðs renni til búnaðarsambandanna, en hitt fái stéttarsamband bænda til ráðstöfunar. Þarna er einmitt gengið fram hjá Búnaðarfélagi Íslands, en um þann aðila hefur styrinn aðallega staðið. Ég held, að ef þetta frv. nær fram að ganga, yrðu flestir ánægðir með þá lausn, nema ef til vill nokkrir ofstopamenn, sem mundu þá áfram ýfa stélfjaðrirnar. Það vakir fyrst og fremst fyrir okkur flm. að sefa þá úlfúð, sem verið hefur í þessu máli, og ef kyrrð hefði verið komin á í málinu, þá hefði ég ekki viljað láta vekja það upp að nýju. En það er víst, að sami styrinn hefði haldizt, þó að þetta frv. hefði ekki komið fram, en vonir til, að með því megi stilla til friðar. Ég tel illa farið, ef ekki verður samkomulag um þetta frv. að minnsta kosti milli þeirra, sem styðja núv. ríkisstj., því að þótt þetta sé ekki stórmál, þá ýfir það samvinnuhuginn, þegar harðvítugar deilur standa um jafnvel smávægileg atriði. Auk þess skemmtir það stjórnarandstæðingunum, en veikir okkar aðstöðu. Ég vænti því, að hv. d. líti á nauðsyn þessa máls og líti á það af sanngirni.



Herra forseti. Þetta frv., er hér liggur fyrir, er hagsmunamál bænda, en þó annað meira áberandi við það nú, að það er orðið mjög mikið tilfinningamál, eins og frsm. drap á. Það er svo með mig, þó að ég hafi ekki treyst mér til að fylgja meiri hl. n., að afstaða mín í málinu er algerlega ofsalaus. Ég var upphaflega á móti stofnun þessa sjóðs, faðir hans var orlofslöggjöfin, en þetta varð svo fæðingin, og vegna þess að ég var á móti þessu öllu og taldi það til lítilla heilla, hef ég viljað leiða hjá mér þær deilur, sem um þetta hafa staðið, og allt það róstur, sem af þeim hefur leitt. En úr því sem komið er, tel ég þessu fé bezt varið eins og nú er, að það gangi beint til búnaðarsambandanna, eða get að minnsta kosti ekki forsvarað það að taka það af þeim. Þetta er frá þeim komið, og það án þess að bændur hafi verið að því spurðir. Þetta eru næm rök og skýr, sem standa óhaggandi í þessu máli, þó að við forsorgararnir hér á Alþ. séum að velta með þessa fáu skildinga og deila um þetta mál, sem er smáskítlegt í heild. - Þó að ég hafi sagt, að búnaðarsamböndin ættu rétt á þessu fé, þá er á engan hátt játað, að stéttarsambandið þurfi ekki fjárins með. Nei, þvert á móti tel ég, að bæði stéttarsambandið og Búnaðarfélagið vinni að svo miklu þjóðþrifastarfi, að þau eigi skilið meira fé til umráða en þau nú hafa. Það er því mín skoðun, að búnaðarsamböndunum veiti ekki af því, sem þau nú fá, en stéttarsambandinu og Búnaðarfélaginu eigi að bjarga með fjárframlögum úr ríkissjóði. Þegar heiðurssamsæti á að halda, taka þátt í því bæði ríkir og fátækir. Þess vegna ættu forráðamenn ríkissjóðs að hafa það hugfast, þó að við séum morgunsvæfir, að þá er Alþ. alltaf í þakkarskuld við íslenzkan landbúnað, því að hann og hann einn hélt okkur blaktandi um aldir. Það er vegna þess, er ég hef hér talið, og vegna afstöðu umbjóðenda minna, sem ég fylgi ekki þessu frv. Ég veit, að búnaðarsamböndin heima í héruðunum eru févana, en hafa hins vegar fjöldamörg áhugamál, sem nauðsyn er að hrinda í framkvæmd, en til þess þarf auðvitað fé, og þar sem þessi sambönd hafa einu sinni fengið þennan sjóð til umráða, þá tel ég ekki rétt að svipta þau ráðstöfunarrétti yfir honum. Þó að ég viti, að þetta frv. er af góðum toga spunnið og eigi að verka eins og vatn á eldinn, þá verð ég nú að segja það eins og er, að mér finnst það hvorki vera fugl né fiskur. - Ég læt svo útrætt um þetta að sinni.



Það er víst nokkuð til í því, sem 2. þm. Árn. sagði um þetta mál, að meðferð þess hefði verið smáskítleg. Það er merkilegt, að nokkurri stétt skuli sýnd þau vinnubrögð, sem í þessu máli hafa verið unnin gagnvart bændum, og að þeir skuli ekki fá að ráða sjálfir, hvernig aukagjaldi, sem þeir greiða til sameiginlegra þarfa sinna, er varið. Eins og lögin eru nú, eru þau alls ekki framkvæmanleg, því að það er ekki hægt að finna uppruna vörunnar og þar af leiðandi ekki hægt að skila gjaldinu til búnaðarsambandsins, sem varan er framleidd í, og í öðru lagi er með þeim drepið það sjónarmið, sem átti upphaflega að ná með gjaldinu. Nú er gjaldið sent heim í búnaðarsamböndin eftir framlagi hvers sambands og sú skipting notuð sem agn á bændur á Suðurlandi, vegna þess að Búnaðarsamband Suðurlands hefur mesta umsetningu, og með þessu agni er reynt að fjarlægjast sem mest hinn upprunalega tilgang, sem var fyrst og fremst sá að efla félagslíf og félagssamtök bænda. Það eru fölsk rök hjá hv. þm., að félagsskapur bænda þyrfti ekki á þessum peningum að halda. Þeir þurfa þeirra til að halda uppi félagsstarfsemi sinni. Ef bændur eiga að standa þannig að vígi í lífsbaráttunni, að þeir séu ekki verr settir en aðrar stéttir, þá verða þeir að efla félagsskap sinn. Hv. þm. segir, að ef þeir þurfi hús, þá megi veita fé til þess úr ríkissjóði. Ég held, að þessi hv. þm. ætti að hugsa um 26 milljóna veginn sinn, sem hann lofaði kjósendum sínum fyrir síðustu kosningar, áður en hann lofar bændum peningum í húsbyggingu í höfuðstaðnum.

Alþingi lofaði því, en ekki ég

. Hann stóð fyrir því og gerði sig góðan á því í kosningabaráttunni á Suðurlandsundirlendinu í síðustu kosningum. Þess vegna er það eðlileg afleiðing að útvega þessar 26 milljónir áður en hann fer að lofa peningum í þessa húsbyggingu. Það er vitað mál, að ríkissjóður hefur í mörg horn að líta, og ekki líklegt, að hann geti veitt fé í að byggja þetta hús, enda er vafasamt, að það sé eðlilegt, að hann geri það, það er meira að segja óeðlilegt, heldur á bændastéttin að kosta það hús, sem hún þarf yfir að ráða til að geta eflt samtök sín. Ég skal svo ekki á þessu stigi orðlengja frekar um þetta mál, en ég vænti þess, að þar sem hér er borin fram miðlunartill. um þau sjónarmið, sem ríkt hafa í þessu máli, þá fái frv. samþykki í þessari d. Það vekur nokkuð undrun mína, að þar sem borið er fram þetta sáttasjónarmið, þá skuli hv. 2. þm. Árn. tala um þetta mál eins og hann gerði við þessa umr. Það eru þó hans umbjóðendur, sem hafa gengið manna lengst í að krefjast, að þeir fengju aftur þá peninga, sem þeir leggja í þennan sjóð með því gjaldi, sem greitt er af þeirra afurðum, því að mér datt ekki annað í hug en hann hefði það víðan sjóndeildarhring, að hann sæi, að þetta er sanngjarnt. Og þá dettur mér í hug það, sem sagt var um hann í fyrra, að sjóndeildarhringur hans væri ekki alltaf of stór. En án þess að fara út í það nánar, þá hélt ég, að hann væri það óbundinn og hefði það mikla víðsýni, að hann vildi ganga inn á þetta sáttaboð, sem hér er boðið. Þetta er eitt af þeim málum, sem orðið hefur nokkurt hitamál, og er það ekki óeðlilegt. Ég er einn af þeim, sem telja hiklaust, að þetta fé eigi að fara til stéttarsambandsins, en ég vil þó sætta mig við að láta helminginn fara til búnaðarsambandanna, og ég tel litla von um sættir í þessu máli, ef ekki er hægt að sættast á þessum grundvelli, þar sem reynt er að mætast á miðri leið. Ég skal svo ekki eyða frekar orðum að þessu sinni. Ég sé, að ýmsir ætla að tala hér, og gefst þá tækifæri til að tala aftur í sambandi við það.



Flestir af þeim, sem talað hafa í þessu máli, hafa lagt höfuðáherzlu á, að þetta væri fyrst og fremst tilfinningamál. Þetta er sjálfsagt alveg rétt. Einn fremsti rithöfundur Íslands hefur sagt, að Íslendingum verði öll mál tilfinningamál, og er nokkuð til í því, enda verð ég að segja, að það er lítil ástæða til, að þetta mál verði tilfinningamál, nema Íslendingum verði öll mál tilfinningamál. Ég held sem sé, að það orki ekki tvímælis, að l. um búnaðarmálasjóð séu sett ekki fyrst og fremst til þess, heldur í því skyni einu að verða íslenzkum landbúnaði til framdráttar. En þegar á að ákveða, á hvern hátt búnaðarmálasjóði sé bezt varið, þá hélt ég, að það lægi næst að gera það með þetta sjónarmið fyrir augum, hvernig honum verði bezt ráðstafað þannig, að þessum tilgangi verði náð, að koma að sem mestu gagni fyrir íslenzkan landbúnað. Þetta á að skoða frá köldu skynsemisjónarmiði, en ekki vera með neitt tilfinningagutl eða væl um það, að íslenzkri bændastétt sé sýnd lítilsvirðing með því, að þingið ákveði, að samtök, sem bændur ráða einir yfir, skuli skera úr um það, hvernig þessu fé skuli ráðstafað. Ég verð að segja, að það eru afar einkennileg rök, sem fram eru færð fyrir þessu frv. Hv. þm. Dal. kom með tvær höfuðröksemdir, að mér skildist, annars vegar það, að þingið mætti ekki skemmta skrattanum, eins og hann orðaði það, með því að vera á móti þessu frv. Hin rökin voru þau, að þetta frv. mundi vera eitthvert fljótharðnandi sement, sem mundi líma saman hina nýstofnuðu ríkisstj., svo að engin hætta væri á, að sprungur kæmu í þessa byggingu. Ég skal fúslega játa, að það gæti verið til mikils gagns fyrir íslenzka bændastétt, ef þessi ríkisstj., sem nú hefur verið mynduð, á langt líf fyrir höndum. En hv. þm. Dal. gleymdi að færa rök fyrir, hvers vegna þetta mál mundi verða þetta ágæta bindiefni fyrir hæstv. ríkisstj., og ég hygg, að það sé flestum ofvaxið að finna, hvernig það ætti að verða. Það er því nauðsynlegt, að hv. þm. geri grein fyrir því, ef þetta á að ráða einhverju um afstöðu þm. til málsins. Það mátti heyra, að hv. þm. Str. fannst þessar röksemdir ekki alveg nægar, sem fram voru fluttar af hv. þm. Dal., frsm. Kom hann þess vegna með röksemdir, sem honum fannst sjálfsagt, að væru mjög veigamiklar. Fyrst var sú röksemd, að bændastéttinni væri sýnd mikil lítilsvirðing með l. um búnaðarmálasjóð, eins og frá þeim er gengið, af þeirri ástæðu, að þeir fengju ekki sjálfir að ráða, hvernig því væri varið. Hverjir ráða í búnaðarsamböndunum? Vill hv. þm. Dal. svara því, þegar hann tekur næst til máls? Eru það ekki bændur, sem ráða þar? Það er a.m.k. mikils verður fróðleikur fyrir þingið, ef hv. þm. sýnir fram á, að einhverjir aðrir en bændur ráði í búnaðarsamböndunum. Hv. þm. lét skína í það, að samþykkt l. um búnaðarmálasjóð, eins og þau eru, væri mjög að óvilja bændastéttarinnar. Ég hef það fyrir satt, að hv. þm. Str. hafi á þingmálafundum s.l. vor eytt a.m.k. helmingi ræðutíma síns til að tala um þessar tvennar lagasetningar, sem fram fóru á næsta þingi á undan, búnaðarráð og búnaðarmálasjóð, og hann mun hafa ætlað sér að vinna fylgi á röksemdum sínum í þessum málum og þessum málum einum. Hvernig svöruðu kjósendur þessari áskorun hans? Mér skilst, að það muni ekki hafa verið neitt sérlega heppileg beita, sem hann ætlaði að nota. A.m.k. sýndu kosningaúrslitin, að hv. þm. hefur ekki unnið mikið fylgi á að tala um þessi mál, enda er það vitað, að það þýðir ekki fyrir hv. þm. Str. að tala á þennan hátt, því að engin lagasetning á síðari árum hefur mælzt eins vel fyrir í sveitum og þessar tvær lagasetningar, um búnaðarráð og búnaðarmálasjóð. Sigur Sjálfstfl. í nálega öllum sveitum landsins nema kjördæmi hv. 1. þm. N-M, stafar af því, að flokkurinn stóð að þessari lagasetningu.

Þrátt fyrir það

. Úr því að hv. þm. N-Þ. skýtur þessu fram, hvað var það þá annað, sem Framsfl. gerði fyrir sér, sem varð til þess, að bændurnir féllu svo frá honum við síðustu kosningar? Hv. þm. Str. var mjög að tala um smáskítlegan hugsunarhátt í þessu máli, og beindi því til hv. 2. þm. Árn., að hann gerði sig sekan um smáskítlegan hugsunarhátt, kjósendaveiðar og þar fram eftir götunum. En hvað hefur hann verið að gera? Hvað hefur hann verið að stunda nema kjósendaveiðar? En sá er munurinn á hv. 2. þm. Árn. og hv. þm. Str., að hv. 2. þm. Árn. veit, hvers bændurnir óska í þessum málum, en hv. þm. Str. hefur lent í andstöðu við bændastéttina, en hv. þm. Árn. er vissulega í fullu samræmi með sína afstöðu við vilja mikils meiri hluta bændastéttarinnar. Hv. þm. Str. var að tala um það einnig, að stéttarsamtök bænda þurfi fjár við, og þess vegna sé nauðsynlegt, að löggjafinn sjái þeim fyrir einhverju fé til þess að standa straum af nauðsynlegum stéttarútgjöldum. Ég efast um, að hv. þm. Str. geri bændastéttinni nokkurn greiða með því að vera að slá á svona strengi. Það hefur, sem betur fer, verið búið svo að bændastéttinni undanfarin ár, að hún þarf ekki aðstoð þingsins til að standa undir nauðsynlegum útgjöldum við stéttarfélag. Bændastéttinni er ekkert meiri vorkunn en öðrum stéttum að standa undir útgjöldum við stéttarsamtök sín, og það er enginn vandi fyrir þennan félagsskap að ná inn nauðsynlegum tekjum vegna stéttarfélags síns án íhlutunar löggjafarvaldsins. Ég sagði áðan, og ég held, að því verði ekki mótmælt, að þessi löggjöf væri sett til framdráttar íslenzkum landbúnaði. Og ef við lítum á, hvers íslenzkur landbúnaður þarf mest, þá hygg ég, að ekki verði skiptar skoðanir um, að það, sem mestu máli skiptir til að landbúnaðurinn geti blómgazt og átt framtíð fyrir hendi, er, að ræktunin geti aukizt sem mest. En hvaða stofnun er það, sem landbúnaðurinn beitir fyrir sig í sambandi við ræktunarmál? Ég veit ekki betur en að það séu búnaðarsamböndin. Ég veit ekki betur en að búnaðarsamböndin séu félagsskapur, sem fyrst og fremst er falið það hlutverk að styðja bændur til að koma ræktunarmálum sínum í það horf, að landbúnaðinum geti vegnað vel. Ég hygg, að ekki verði bent á, að búnaðarmálasjóði, sem á að verða landbúnaðinum til framdráttar, verði betur varið á annan hátt en þann að láta búnaðarsamböndin ráðstafa honum. Það er vitanlega grófasta rökvilla, sem hægt er að flytja, og sem betur fer sjaldgæft að heyra slík rök, þegar því er haldið fram af hv. þm. Str., að með þessu lagaákvæði sé valdið tekið af bændunum. Þeim er fengið það í eins ríkum mæli og auðið er. Það er ekki hægt að gefa þeim fullkomnara vald yfir þessu fé en gert er með þessum hætti. Hitt má deila um, hvort þetta sé skattur á bændur eða neytendur. Því var haldið fram af hv. þm. Str. og mörgum flokksbræðrum hans, þegar veltuskatturinn var lagður á, að hann væri neyzluskattur, en um það er ekki ástæða til að ræða hér. En hvort sem hér er um að ræða skatt á neytendur eða framleiðendur, þá er það tvímælalaust, að svo framarlega sem menn telja æskilegt, að nauðsynlegt sé að styðja og auka ræktun landsins, þá verður þessum sjóði ekki annars staðar betur fyrir komið en í búnaðarsamböndunum og þau ráðstafi honum síðan sjálf.



Herra forseti. - Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Reykv., hélt fram, að þessi l. væru afar vinsæl hjá bændum. Nú geri ég ráð fyrir því, að hann muni sem landbrh., sem hann var, þegar þessi l. voru sett, hafa kynnt sér það, sem búnaðarsamband Mýra og Borgarfjarðar sagði um þetta mál, það sem búnaðarsamband Dala og Snæfellsness sagði um þetta mál, það sem búnaðarsamband Vestfjarða sagði um þetta mál, það sem búnaðarsamband Strandasýslu sagði um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Húnvetninga samþ. um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Skagfirðinga samþ. um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Eyjafjarðar samþ. um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Þingeyinga samþ. um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Austf jarða samþ. um þetta mál, það sem aðalfundur búnaðarsambands Suðurlands samþ. um þetta mál og það, sem aðalfundur búnaðarsambands Kjalarnessþings samþ. um þetta mál. Tvö af þessum samböndum, þau síðast töldu, mæltu með, að frv. yrði að l., hin öll á móti. Þessi gögn voru lögð fram á lestrarsal á síðasta þingi, og hv. þm. getur séð þau í skjalasafni Alþingis. Þá var haldinn fyrsti fundur stéttarsambands bænda. Það komu fulltrúar bænda, tveir úr hverri sýslu, ýmsir honum nákomnir, á þessa fundi, og þeir hafa samþ. mótmæli mót lögunum. Mér sýnist því vilji bænda allur annar, en hvað hann kallar vilja bænda, skal ég láta ósagt. Hv. þm. telur, að alþingiskosningarnar hafi ekki snúizt um annað en þetta mál. Þegar ég sem kjósandi þarf að greiða atkv. einhverjum við alþingiskosningar, þarf ég að taka samnefnara allra þeirra mála, sem fyrir liggja, og kjósa þann, sem næst er mínum skoðunum. Ég hef aldrei kosið til Alþingis um eitt einstakt mál. En þegar kosið er um eitt einasta mál, þá kemur fram vilji manna um það. Hann kemur fram í samþykki í sambandi við eitt mál, en ekki þegar kosið er til Alþingis, því að þá verða menn að taka tillit til margra mála. Þetta er því sú mesta fjarstæða, sem hægt er að segja, að halda þessu fram, sem hv. þm. gerir. Hv. þm. segir, að það hafi engin l. mælzt eins vel fyrir og þessi og bændur fái sjálfir féð, það fari til búnaðarsambandanna og þau ráðstafi því. En hvernig er þessu nú hagað? Hann getur líka svarað því sem fyrrv. landbrh. Eftir l. nr. 38 15. febr. 1945 á að taka 1/2% gjald af söluvörum landbúnaðarins. Þetta er borgað af þeim, sem vöruna selja. Svo segir, að fé sjóðsins skuli um næstu 10 ár skipt milli búnaðarsambanda landsins í réttu hlutfalli við það, sem framlög reynast úr viðkomandi héruðum, og skuli samböndin verja þessu fé til jarðræktar og annarra félagslegra framkvæmda á sambandssvæðinu, eftir því sem aðalfundur ákveður á hverjum tíma. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm.: Hvað hefur hann gert til þess, að allar afurðir bænda í Skeggjastaðahreppi, sem lagðar eru inn á Þórshöfn og greitt 1/2% af í sjóð Þingeyinga, renni til Búnaðarsambands Austfjarða, eins og það á að gera eftir gr., sem ég las upp? Lagði hann fyrir þá, sem keyptu þessar vörur, að taka skýrslu um, hvaðan þær komu? Gerði hann nokkuð til þess að sjá um, að þetta gjald færi til þeirra, sem greiða það, eins og l. mæla fyrir? Hefur hann lagt fyrir kaupmenn í Rvík, sem kaupa nautakjöt svo að segja af öllu landinu, svo sem Austfjörðum og Norðurlandi, - að taka skýrslu um, hvað mikið kæmi úr hverjum stað? Hvert rennur það gjald, sem er borgað af því? Hann getur svarað því sem ráðh. Búnaðarsamböndin tvö, sem mæltu með þessum l., eru þannig sett, að þau fá á þennan hátt gjald bænda á öðrum svæðum, sérstaklega Kjalarnessvæðið, og það má vera, að þau hafi verið með því, af því að þau héldu, að með því móti gætu þau náð til sín einhverjum tekjum frá bændum á öðrum svæðum. Hér er því gloppa í l., en hv. þm. gerði sem ráðh. ekkert til að fyrirbyggja þetta. Hvað er gert til að fyrirbyggja, að gjald af sláturfé, sem rekið er til Akureyrar úr Skagafirði, renni til Skagfirðinga, en ekki Eyfirðinga? Hvað hefur hann gert til þess? Ekki hreyft litla fingurinn. Þó var honum á þetta bent, þegar l. voru til umr. Ég held, að mestur hlutinn af ræðu hv. 2. þm. Árn. eigi að skoðast í þessu ljósi, þar sem verið er að reyna að draga sér gjald, sem aðrir borga, til Búnaðarsambands Suðurlands. Það er það, sem verið er að gera. Þess vegna er verið að halda þessu við. Hæstv. fyrrv. ráðh. reyndi ekki til að laga þetta með reglugerð, svo að gjaldið rynni til réttra aðila. Það var ekkert sett um það í l., og þess vegna hafa engar slíkar ráðstafanir verið gerðar. L. eru því eins ranglát og mest má vera, þar sem engin trygging er fyrir, að þetta gjald renni í sjóð þeirra svæða, sem mennirnir, sem framleiða vöruna, eru búsettir á. Verzlunarsvæði manna eru víðs vegar um land allt önnur en búnaðarsambandssvæðin. Þess vegna er alveg nauðsynlegt, hvað sem öðru líður, að breyta l. og koma með ákvæði, sem tryggja, að þetta ranglæti haldi ekki áfram, en svo ákveðin var Nd. í að halda þessu, að hún vildi ekki ræða málið við aðra umr., heldur vísaði málinu frá með rökst. dagskrá strax, en gerði ekki tilraun til að laga þetta ranglæti, sem er í lögunum. Nú er lagt til, að þessum sjóði verði skipt í tvo jafna parta, annar fari til stéttarsambandsins, en hinum verði skipt milli búnaðarsambandanna, og það er ætlazt til, að þetta ranglæti, sem nú er, geti horfið með aðgerðum búnaðarþings og einnig að farið verði eftir því, hvað mikil þörfin er á hverjum stað, því að það er öllum ljóst, að ekki má eingöngu miða við framleiðsluna og hvað margir bændur eru í héraðinu, heldur verður að taka tillit til margra hluta. Það eru 4 ólík sjónarmið látin koma til greina við ákvörðun á skiptingu þess fjár, sem búnaðarþing skiptir árlega, og ég geri ráð fyrir, að eitthvað svipað yrði, þegar farið yrði að skipta þessu fé, því að sízt af öllu má láta það ráða skiptingunni, hve mikil framleiðslan er á hverjum stað, því að þar er venjulega minnst þörfin fyrir umbætur þær, sem þessum sjóði er ætlað að styðja. Það orkar því ekki tvímælis, að með þessu móti yrði skiptingin miklu réttlátari en eins og hún er nú. Hv. 1. þm. Reykv. (PM) dró í efa, hvort meira gagn yrði að þeim helmingi sjóðsins, sem ætti að renna til stéttarsambands bænda, heldur en ef hann rynni til búnaðarsambandanna, og vildi, að haldið yrði áfram hinni ranglátu skiptingu, sem nú er. Um það má að vísu deila og færa rök fyrir bæði með og móti, hvort geri meira gagn, en ég tel þó, að féð komi að meira gagni, ef það heyrir undir stéttarsambandið, heldur en búnaðarsamböndin, sérstaklega þegar skiptingin er eins ranglát og hún nú er. Sú skoðun er ríkjandi hjá mörgum, að hver einstaklingur, og þá líka einstakir hlutar heildarinnar, eigi að standa út af fyrir sig og taka ekkert á sig af því, er við kemur öðrum hlutum heildarinnar, eins og það er gamalt sjónarmið að vera ekki náunganum hjálplegur, en ef sú hugsun hefði ráðið, þá hefði þetta gjald aldrei átt að koma. Þetta sjónarmið er kannske ríkjandi hjá hv. l.þm. Reykv., en ég vona þó, að það sé ekki svo ríkt í huga hans, að hann geti ekki hugsað sér bændur sem sameinaða heild og að bændur greiði þetta gjald hver eftir sinni getu og að féð renni til bænda á hinum ýmsu svæðum landsins, eftir því sem þörfin er mest fyrir það. Ég get tekið undir það, að það er ekki rétt að líta á þetta mál sem neitt tilfinningamál. Fyrir mér er þetta fyrst og fremst almennt réttlætismál og félagsmál, því að fá l. eru eins ranglát og l. um búnaðarmálasjóð, þar sem tekin eru gjöld af mönnum og þeim úthlutað - eins og nú er - til þeirra, sem minnsta hafa þörfina fyrir féð, og sú skipan, sem nú er viðhöfð samkvæmt l., stuðlar aðeins að því að breikka enn meir bilið milli þeirra héraða landsins, sem mest eru aftur úr og þurfa því mest á fénu að halda, og hinna, sem framar standa. En það má líka vel vera, að hv. 1. þm. Reykv. sé farinn að feta í fótspor þeirra manna, sem vinna að því, að vissar sveitir landsins fari í eyði, en að fólkið þyrpist á einhverja ákveðna staði. Þetta er gert með l. eins og þau eru nú, en reynt að fyrirbyggja það með frv.



Herra forseti. - Hv. 1. þm. Reykv. (PM) talaði um þetta mál út frá því sjónarmiði, að það ætti ekki að vera tilfinningamál, en ég sá þó ekki betur en það væri a.m.k. fyrir hann mikið tilfinningamál, því að ég hef sjaldan heyrt hann tala af meiri æsingi en um þetta mál. Hann talaði um, að þm. væru með glamur um þetta mál, en ég veit ekki, hvað glamur er, ef ræða hans var það ekki, þar sem hann fullyrti, að það væri almennur vilji bænda að skipta fénu milli búnaðarsambandanna, þegar hv. 1. þm. N–M. (PZ) hefur upplýst, að sérhvert búnaðarsamband nema 2 hefur gert samþykkt um, að það vilji ekki hafa löggjöfina eins og þar er nú ákveðið um skipting fjárins. Það er ekkert óeðlilegt, þegar bændum er sýnt slíkt ranglæti, er hið opinbera tekur fram fyrir hendur þeirra um ráðstöfun þeirra eigin fjár, þótt það verði þeim tilfinningamál, og ég efast um, að nokkurri stétt hafi verið auðsýnd önnur eins lítilsvirðing eins og hvernig meiri hl. hv. Alþ. fór með þetta mál. Hvers vegna mega bændur ekki ráðstafa þessu fé sínu, þegar nær öll búnaðarsamböndin hafa gert samþykkt um, hvernig því skuli ráðstafað? Bændurnir óska eftir því, að þeirra eigin samtök fái þetta fé, en hv. Alþ. hefur þvert ofan í samþykktir þeirra ákveðið, að búnaðarsamböndin taki við fénu og skipti því upp á þann hátt eins og gildandi l. nú ákveða. Það liggur kannske til grundvallar með. ferð þessa máls hér, að það er verið að reyna að sundra bændastéttinni í hagsmunamáli eins og þessu og senda peninga út í hin ýmsu byggðarlög í hlutfalli við afurðir hvers bónda. - Það verður að gera kröfu til þess, að hv. 1. þm. Reykv., fyrrv. landbrh., svari því, hvað hann hafi gert til þess að sjá um, að bændur úti á landi, sem sent hafa kjöt til Sláturfélags Suðurlands til sölu í Rvík, fái gjald af því í hlutfalli við framleiðsluna, sem renni í þau búnaðarsambönd, þar sem varan er framleidd, því að nóg er samt, þó að Sláturfélagið hér fái ekki gjald af vöru, sem ekki er framleidd í umdæmi þess. Sömuleiðis verður að gera kröfu til þess, að hann geri grein fyrir því, hvað hann hafi gert til þess að sjá um, að þeim gjöldum hafi verið skilað í rétt búnaðarsambönd, þegar t.d. bændur vestan úr Skagafirði hafa rekið fé sitt til Akureyrar. Það er ekki einasta nóg, að ákvæði l. séu ranglát, heldur er ekki hægt að framkvæma þau. Þau eru ranglát vegna þess, að þau ,félög, sem mest fá af fénu, eru venjulegast í umdæmum, þar sem mest er framleitt af þeim vörum, sem gjaldið er greitt af. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ég hefði eytt helming ræðutíma míns við kosningaumr. í Strandasýslu í það að ráðast á hina nýju löggjöf um búnaðarráð og svo á búnaðarmálasjóð. Sannleikurinn í þessu er sá, að ég mun hafa minnzt á þetta mál, á einum eða tveimur fundum. Þá var nýafstaðinn fundur bænda í héraði, þar sem aðallega var rætt um þetta mál og ráðizt á þessa löggjöf. Ef hv. þm. vill fara að tala um kosningarnar, er sannleikurinn í því máli sá, að slík loforð voru þá gefin í umboði þessa hv. þm., þannig að látið var skína í það, að það þýddi ekkert að kjósa mann úr stjórnarandstöðunni, því að hann gæti ekkert gert, - svo mikill skriður yrði á stjórnarskútu fyrrv. ríkisstj. Það var loforðafleytan, sem stjórnarflokkarnir trúðu mest á fyrir síðustu kosningar, og þessi hv. þm. sendi menn út frá sér til að láta loforðafleytuna fara fnæsandi áfram, og það hafa aldrei á Íslandi verið gefin eins stórkostleg loforð og viðhöfð eins mikil loforðasvik og stjórnarsinnar höfðu í frammi fyrir síðustu kosningar. Ég lét þá skoðun í ljós einu sinni við útvarpsumr., að það liti út fyrir, að allur okkar gjaldeyrir yrði búinn á árinu 1947, en þá var það þessi sami hv. þm., sem sagði, að hann hefði aldrei heyrt aðrar eins ýkjur. Nú hefur okkur hins vegar verið skýrt frá því, að þegar sé búið að ávísa tugum millj. fram yfir það, sem við eigum fyrir, þegar þessi hv. þm. hrökklast frá völdum. Það voru loforðin, sem endalaust voru gefin, sem sköpuðu þennan falska sigur við síðustu kosningar, og ef fulltrúar fyrrv. ríkisstj. ættu nú að fara út í kjördæmin og standa reikningsskil á gefnum loforðum, er ég hræddur um, að upplitið á þeim yrði á annan veg en það var síðast liðið vor. Ekki alls fyrir löngu flutti hv. 1. þm. Reykv. ræðu um það, hversu fjárhagur þjóðarinnar stæði með miklum blóma. Okkur er nú hins vegar vel ljóst, hvernig fjárhagurinn stendur, og að tugir millj. kr. eru yfirvofandi í ríkisútgjöld fyrir þetta ár, sem erfitt verður að afla. Álít ég það hreinasta glæfraspil gagnvart hinni nýju hæstv. ríkisstj. að skýra ekki frá því, hve hún tekur við miklum erfiðleikum í þessum málum. Þetta eru mál, sem þarf að ræða oftar og lengur, en ég hef hér drepið á þetta örfáum orðum, vegna þess að hv. þm. innleiddi umr. um það. Sannleikurinn er sá, að meðferð þessa máls í sambandi við búnaðarmálasjóð og stéttarsamtök bænda er ekkert annað en smáskítlegheit þeirra,. sem vilja ekki, að stéttarsamband bænda eflist. Þeir vilja halda stéttinni sundraðri með því að þyrla upp ryki út af ýmsum aukaatriðum, þar sem reynt er að spila á lítilmótlegar tilfinningar bænda um fjármuni. Þetta kann þessum andstæðingum bændastéttarinnar að takast um stundarsakir, en það verður ekki langt þangað til bændur sjá í gegnum þetta mál, eins og loforð stjórnarsinna um síðustu kosningar, og að bændur finni, hverjir vinna fyrir þá og hverjir ekki.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál, og finnst mér þær hafa töluvert snúizt um annað en það, sem er mergurinn málsins. Ýmsir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa rætt um það, hvort fé því, sem hér er um að ræða, mundi ekki vera eins vel varið af búnaðarsamböndunum úti í héruðum landsins eins og af Búnaðarfélaginu og stéttarsambandi bænda. Mér finnst þetta ekki vera mergurinn málsins, heldur hitt, hver á að ráða yfir þessu fé. Þegar l. um búnaðarmálasjóð voru sett, var það í þeim tilgangi gert, að bændastéttin fengi þar fé til sinna félagsmála, alveg á sama hátt og ýmsar aðrar stéttir afla sér fjár til félagsstarfsemi sinnar með tillögum meðlima þeirra, og það að l. voru sett um þetta á hv. Alþ., var eingöngu til þess að ríkisvaldið gerði bændastéttinni þann greiða að innheimta féð. Ástæðan fyrir því, að þessi leið var farin í stað þess að ákveða bein árstillög til félagssamtaka bænda, var sú, hve tekjur bænda eru með allt öðrum hætti en tekjur þeirra, sem vinna fyrir ákveðnu kaupi. Tekjur bænda eru yfirleitt sala afurða þeirra, og þess vegna þótti eðlilegra og hentugra að miða þetta hundraðsgjald við afurðasöluna en að hafa ákveðin fjárframlög. Ég skal engan dóm á það leggja, þótt ég telji það raunar víst, að bændasamböndin úti um byggðir landsins munu verja þessu fé vel, en bændastéttin á tvímælalaust siðferðislega kröfu á því að fá að ráðstafa þessu fé, eins og allar hinar stéttirnar. Það verður ekki gert nema með því, að Alþ. setji ekki neinar reglur um, hvernig fénu skuli varið, og að því leyti nær þetta frv., sem hér liggur fyrir, ekki því takmarki, sem í því ætti að vera. Það er ekki nema að hálfu leyti. Helzt vildi ég, að hv. 1. þm. Reykv. (PM) yrði hér við og hlustaði á mál mitt, hæstv. forseti. Það er ekki mikið, sem ég ætla að segja. Ég varð alveg undrandi, er ég hlustaði á ræðu hv. 1. þm. Reykv., er hann sagði þetta vera fjarstæðu í ræðu sinni, en slík ummæli af hans hendi eru aðeins sprottin af geðæsingu, ellegar málafærslumaðurinn hefur komið upp í hv. þm., því að þeir leggja sig fram í því að halda fram jafnt röngu máli sem réttara máli, ef þeim þurfa þykir. Og það er þá t.d. þetta, að þessi lög og lögin um búnaðarráð hefðu mælzt bezt fyrir allra þeirra l., sem sett hafa verið varðandi landbúnaðinn, og taldi hv. þm. ósigur Framsfl. í síðustu kosningum m.a. hafa stafað af því, að framsóknarmenn hefðu barizt gegn þessari löggjöf. Í síðustu kosningum féllu að vísu tveir þm. Framsfl., en fyrir allt annað en stjórnarandstöðuna. Annar féll vegna þess, að andstöðuflokkarnir sameinuðust um frambjóðanda sósíalista og Sjálfstfl. lánaði sósíalistum atkv. og kom þar með frambjóðanda sínum á þing. Atkvæðamagn Framsfl. minnkaði samt lítið af þeim ástæðum, heldur vegna þess, að fólkinu fækkaði í sveitum landsins. Framsfl. tapaði fáum öðrum atkvæðum. Ég fullyrði nú, að í minni sveit, þar sem ég þekki vel til, mæltust þessi tvenn lög illa fyrir, og varðandi kosningarnar var það meira það, að atkvæði færðust til, en um atkvæðatap og kjörfylgistap væri að ræða. Nú er sagt, að bændur ráði því fé, sem áskotnast samkvæmt lögum þessum. Þetta er ekki rétt. Alþingi hefur ákveðið með lögum, hvernig fé þessu skuli varið. Bændur hafa ekki frelsi til þess að verja fénu sjálfir né stéttarsamtök þeirra. Ég tek það fram, að ef það er vilji bænda, að búnaðarsamböndin ráðstafi þessu fé, er þá ekki hægt fyrir stéttarsamband bænda og Búnaðarfélagið að taka við þessu fé og ráðstafa því svo aftur niður á búnaðarsamböndin, skipta fénu aftur á milli? En þótt búnaðarsamböndunum væri ljúft að ráðstafa fénu þannig, er þeim það ekki heimilt. Þetta gjald, sem er hluti af afurðaverði bænda, hefur verið skoðað sem hliðstætt ártillögum annarra félagssamtaka, og því vakti það furðu mína, að þm. þeir, sem telja sig fulltrúa launastéttanna hér á Alþ., skyldu samþykkja þessi lög. Ég verð að segja það, að ég er ekki ánægður með frv., þar sem helming fjárins er ráðstafað án tillits til þess, hvort bændur eru óánægðir með það eða ekki, og er þetta því aðeins miðlunarleið, og er að ástæðum, að bændur fái hér nokkurn rétt og að sættir yrðu með því að afgreiða málið sem hér er lagt til.



Herra forseti. - Þetta skal vera aðeins stutt, og ég ætla ekki að draga mig mikið inn í umr. um þetta mál, en lýsa hér afstöðu minni í stuttu máli. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. N–M., sem forsvarar frv., að hann rabbaði um það, að ýmis búnaðarsambönd væru að draga sér gjöld fyrir vörur, sem ekki væru af þeirra svæði, og væri því ekki öruggt, að hver fengi sitt. Það kann að vera, að rétt sé að athuga þessa lagasetningu nánar, en hv. þm. sagði meir, að þeir, sem verri aðstöðu hefðu, fengju þar með meiri möguleika til þess. Gott og vel, þá skil ég mætavel kýtinguna og tilfinningahitann, sem verður, er þetta mál er á dagskrá, ef bak við þetta er tog á milli héraða, hvort sótt er með sanngirni eða ósanngirni. Ég á þar ekki sérstaklega við Sunnlendinga, en eðlilegast er, að þeir beri mest úr býtum, sem mest framleiða, og Sunnlendingar hafa lagt margt gott til góðra hluta. Ef svo á að jafna á milli þess lakasta og þess bezta, þá koma nú nokkuð mörg málsatriði fram. Við miðum við það sama handa öllum landsins börnum, að þeim líði öllum vel, samanber lögin um almannatryggingar. Ísland er svo byggt, að óhyggilegt má teljast, a.m.k. sums staðar, og vegna þjóðarinnar sjálfrar er þörf að tryggja útfærslu málanna. Og ef á allt er litið, þá er mér ekki að lá sem fulltrúa Sunnlendinga, að ég ætlist til, að þeir njóti síns réttar og að búnaðarsamböndin megi nota féð til beinna nota. Það kom einkum fram hjá hv. þm. Str. um þetta, hvað féð skiptist ójafnt niður, og hv. þm. virtist vilja gera sér hátíðarmat úr þessu. Hið réttláta er gott, en hvaða rök eru þetta? Ég er alveg hissa á forustumönnum þjóðarinnar, að þótt öll búnaðarsamböndin nema tvö mæli í móti, að ekki megi athuga þetta nánar: Ég álít, að það megi skiljast, að sunnlenzkir bændur eru það duglegir og til þeirra er fyrst kallað og þeir skilja, að sjálfs er höndin hollust, og það má kalla smáskítlegt, ef hv. þm. vilja svo setja orð mín.

Hv. þm. kallaði þetta svo, að það væri smáskítlegt

. Það er góður eiginleiki að kunna að sækja og verja, þótt smáskítlegt sé, og öll meðferð málsins byrjaði svo, orlofsféð byrjaði svo og margt síðar, og til þess að sýna ekki hlutdrægni, þá er ofurkappi hleypt í þetta mál, sem er ekki sambærilegt bændastéttinni. Það mætti á margan veg um þetta segja. Hér er ekki um kjósendadekur af minni hendi að ræða, en ég set mig á hærri sjónarhól en á Langanes eða Strandafjöll til að þvo skítinn.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út á þær götur að telja atkvæði né fara út í að segja frá orrustum við síðustu kosningar, en halda mig að málefninu. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að framlög hvers staðar njóti sín réttilega. Réttlætið er alltaf fallegt hugtak, en ég vil nú nefna dæmi um skiptinguna eftir fyrirmælum Alþ. Íbúar Dalasýslu verzla við kaupfélagið á Borðeyri og kaupfélagið í Borgarnesi. Verzlanirnar gefa svo upp vörumagnið, sem þær selja, og er svo mikill hluti þess, sem þær gefa upp, ekki talið til góða til þess staðar, sem það er framleitt í. Dalamenn verzla við 3 önnur kaupfélög, svo að þá má flestum ljóst vera, hvert réttlæti er í þessu. En þetta má nú laga einnig með því að Alþ. skipti helming fjárins á milli búnaðarsambandanna, en þau gætu svo aftur skipt fénu réttilega upp, og er þetta eina úrræðið, sem nú er fyrir hendi og teljast má þolanlegt. Ég hafði lengi vel von um, að hv. 2. þm. Árn. mundi fylgja þessu frv., en það fór líkt fyrir honum og manninum, sem vaknaði við smiðjueldinn og sagði við það tækifæri: „Hér vissi ég lengi, að ég mundi lenda.“ Ég vil segja það um hv. 1. þm. Reykv., að ég skil ekki, hvaðan hiti sá er kominn, er kenna mátti í ræðu hans. Honum tókst vel að leika vandlætingarmann, en ég er ekki fjarri því, að hv. þm. muni nú viðurkenna með sjálfum sér réttlætið, og hef ég grun um það, að hann verði ekki eins fjarri því rétta sem nú eftir þá íhugun. Þetta er tilfinningamál og metnaðarmál, hvort bændur eiga að vera fjár síns ráðandi eða ekki. Svo er og um allan félagsskap og er ekki að furða, þótt bændur brenni og svíði það, ef öll fjárráð eru af þeim tekin, og ég held það sé lakast af slæmu, að fyrrv. landbrh. skyldi stuðla að því, að grundvellinum var kippt undan bændum í þessu efni, og það veit ég, að hv. þm. fellur þungt, og ég trúi því, að hv. 1. þm. Reykv. muni að athuguðu máli draga úr andstöðunni gegn þessu frv. og taka á þessu máli með sínum venjulega skilningi. Ég geri nú ráð fyrir, að þetta mál verði nú útrætt af minni hálfu og læt svo skeika að sköpuðu.