Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Oddur Ólafsson, 4. þm. Reykn., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda til að sitja fund Sameinuðu þjóðanna, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Eiríkur Alexandersson bæjarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Bragi Sigurjónsson, forseti Ed. Til forseta Sþ.“ Mér hefur borist annað bréf, svo hljóðandi, dags. í Reykjavík, 6. nóv. 1978: „Ólafur Jóhannesson, 1. þm. Norðurl. v., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurlandskjördæmi vestra, Stefán Guðmundsson, Sauðárkróki, taki sæti á Álþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Bragi Sigurjónsson, forseti Ed. Til forseta Sþ.“ Ég vil leyfa mér að fara þess á leit víð hv. formann kjörbréfanefndar, að hann kveðji nefndina saman og láti athuga kjörbréf þessi, og geri ég 10 mínútna fundarhlé í því skyni á þessum fundi. - Fundarhlé



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til meðferðar tvö kjörbréf: í fyrsta lagi kjörbréf fyrir Stefán Guðmundsson framkvæmdastjóra, Sauðárkróki, sem hlaut kosningu sem 1. varaþm. Framsfl. í Norðurlandskjördæmi vestra lögmæltan tíma, og í öðru lagi kjörbréf fyrir Eirík Alexandersson, Grindavík, sem hlaut kosningu sem 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi lögmæltan tíma.Kjörbréfanefnd hefur rannsakað þessi bréf og ekki fundið við þau neitt athugavert og mætir þess vegna með því, að þau verði tekin gild og samþykkt.



Herra forseti. Mér er auðvitað ljóst, að óhóflegar umr. utan dagskrár eru ekki til þess fallnar að auka virkni eða hraða í þingstörfum. Mun ég því, eins og forseti mælist til, reyna að stilla máli mínu í hóf. Það, sem ég hef óskað eftir að fá að gera að umræðuefni utan dagskrár, er það, að í gærkvöld heyrðum við í fréttum í útvarpi og sjónvarpi að ríkisstj. hefði skipað sér blaðafulltrúa. Þarf ekki að fara um það mörgum orðum, að þessar fréttir komu ýmsum þeirri, sem eiga sæti í þingflokkum þeim sem að þessari ríkisstj. standa, á óvart. Svo hafði verið, að fyrir nokkrum dögum var á Alþ. dreift frv. til fjárl. sem þingflokkarnir hafa haft til athugunar, og þar var m.a. gert ráð fyrir, að ég hygg, 11.8 millj. kr. fjárveitingu til þessa embættis. Má af því ljóst vera, að þar er ekki aðeins verið að fjalla um eitt embætti, heldur nánast heila deild, a.m.k. annað ef ekki fleiri störf sem að þessu munu lúta. Nú skal ekki dregið í efa, að efalítið er hverri ríkisstjórn hollt að hafa sér blaðafulltrúa, en málið er það í fyrsta lagi, að við þykjumst eiga aðild að aðhaldsstjórn, stjórn sem er að hvetja til aðhalds annars staðar í samfélaginu. Í þingflokki okkar, án þess að um það hafi verið gerð formleg samþykkt, höfðum við talað saman um einhverjir a.m.k., að þetta væri einmitt liður af því tagi, sem við hygðumst leggja til að skorinn væri niður í sparnaðarskyni. Af þessum sökum þarf ekki að fjölyrða um að þessi frétt kom á óvart og veldur óneitanlega verulegum vonbrigðum. Nú ber auðvitað að leggja á það þunga áherslu, að hér er ekki verið að fjalla um þann einstakling persónulega, sem til þessa starfs hefur verið ráðinn. Hann er hinn mætasti maður, eins og öllum er auðvitað kunnugt. En það er einfaldlega ekki kjarni málsins. Kjarni málsins sýnist manni vera sá, að hér sé óskynsamlega að staðið, því að þótt heimild sé til slíkrar ráðningar hafði Alþ. ekki fjallað um þessa fjárveitingu og það er vitað mál að í flokkum þeim, sem að ríkisstj. standa, höfðu menn ætlað sér einhverjir a.m.k. að mæla gegn þessari fjárveitingu vegna þess að við erum að reyna að spara, ekki aðeins í stjórnkerfinu, heldur úti um samfélagið allt. Ég hygg því, að hér sé slæmt fordæmi, og hitt, að þingið hefði átt að fá að taka afstöðu til þessa máls áður en í slíka ráðningu var ráðist. Forsrh., sem þetta embætti heyrir undir, fór utan í morgun og fylgja honum auðvitað góðar óskir og óskir um góða heimkomu. En ég vil leyfa mér að beina þeirri spurningu til fjmrh., hverju þetta sæti, hvers vegna er ráðist af þessari skyndingu í þessa embættisveitingu, hvers vegna ekki hafi verið beðið eftir umfjöllun Alþ. um fjárlagafrv., eins og vera ber, og hvort fjmrh. geti ekki verið mér sammála um að þetta sé afar óæskilegt fordæmi, sem hér hefur verið gefið.



Herra forseti. Því miður er hæstv. forsrh. ekki á landinu, þar sem hann sækir forsrh.fund Norðurlanda um þessar mundir, en ég skal svara þeirri fsp. sem hv. þm. hefur gert. Ég vildi í fyrsta lagi benda á að samkv. reglugerð um Stjórnarráð Íslands er gert ráð fyrir því, að ýmis embætti heyri undir forsrh., eins og embætti húsameistara ríkisins og embætti blaðafulltrúa ríkisstj. Forsrh. gerði það að umræðuefni í ríkisstj. fyrir nokkru, að hann teldi æskilegt að ráða blaðafulltrúa. Síðan sendi forsrn. til fjárlaga- og hagsýslustofnunar fjmrn. till. um að blaðafulltrúi yrði ráðinn. Það var samþykkt af hálfu fjmrn. að ráða hann og í framhaldi af því hefur forsrh. nú ráðið blaðafulltrúa. Benda mætti á það í þessu sambandi, að heimildir eru fyrir því að ráðh. ráði sér aðstoðarmenn. Ég held að ég muni það rétt, að komið hafi um það beiðni til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar frá þremur ráðh. að ráða sér aðstoðarmenn. Við þessu var orðið og gerð till. um það í fjárlagafrv., að Alþ. samþykki fjárveitingar til þess að greiða aðstoðarmönnum ráðh. laun svo og blaðafulltrúa ríkisstj. Aðstoðarmennirnir hafa þegar verið ráðnir og þó að ekki hafi verið aðstoðarmaður fyrir í því rn., sem um er að ræða, þá hygg ég að það styðjist við venju, að ráðh. hafi heimild til þess með samþykki fjmrn, að ráða aðstoðarmenn, þó að ekki sé búið að afgreiða málið á Alþ. Hins vegar er það alveg ljóst, að Alþ. hefur valdið í þessum efnum og að sjálfsögðu verður að samþykkja á Alþ. fjárveitingar í þessu skyni. Vonast ég til að ekki standi á því, þegar þar að kemur, að Alþ. samþykki fjárveitingar sem nauðsynlegar eru til þess að standa undir þessum embættum.



Herra forseti. Ég vil taka það fram sérstaklega strax í upphafi máls míns og ítreka það mjög, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði áðan, að efni málsins er ekki hver blaðafulltrúi hafi verið ráðinn til ríkisstj. Aths. eru ekki gerðar vegna þess að Magnús Torfi Ólafsson hafi verið ráðinn blaðafulltrúi ríkisstj. Magnús Torfi Ólafsson er tvímælalaust hæfur maður, sem er í miklu áliti bæði innan og utan Alþ. og hefur vissulega bæði reynslu og þekkingu til þess að gegna því starfi, sem hann hefur verið ráðinn til, vel og skilmerkilega. Hann hefur verið alþm., hann hefur átt sæti í ríkisstj. og hann er formaður stjórnmálaflokks og hefur því vissulega bæði reynslu og þekkingu til þess að gegna þessu starfi. Ástæðan fyrir því, að þessu máli er hreyft hér, og ástæðan fyrir því, að ég tók þetta mál upp á fundi fjvn. í morgun, er einfaldlega sú, að það á ekki að vera unnt að ráða fólk til þjónustu hjá ríkinu nema með tvennum hætti: annaðhvort með því að ráðningarnefnd hafi samþykkt ráðninguna eða með þeim hætti, að hv. Alþ. hafi við afgreiðslu fjárlaga samþykkt fjárveitingu í þessu skyni. Með öðrum hætti á ekki að vera hægt að ráða starfsmenn til ríkisins. Í morgun spurðist ég fyrir um það hjá hagsýslustjóra, hvort ráðningarnefnd hefði samþykkt þessa ráðningu. Hagsýslustjóri svaraði nei. Það þarf ekki að taka það fram, hv. alþm., að í fjárl. yfirstandandi árs er ekki gert ráð fyrir því, að til þessa embættis sé stofnað, þar sem ekki hefur verið séð fyrir greiðslum til þess. Samkv. þeim venjum, sem tíðkast á hinu háa Alþingi, á þess vegna ekki að vera hægt að stofna til þessa embættis á árinu 1978. Hins vegar hefur till. verið gerð um það í fjárlagafrv. ársins 1979, að Alþ. heimili að til þessa starfs verði stofnað, til embættis blaðafulltrúa með a.m.k. tveimur starfsmönnum og auðvitað rekstrarkostnaði þar að auki. Fjvn, og Alþ. hafa enn ekki fjallað um þessa tillögu. Alþ. hefur enn enga afstöðu tekið til till., en það hafa verið umr. um það í fjvn., og komið m.a. fram frá stuðningsmönnum ríkisstj. þar, að full ástæða væri til þess að athuga þetta mál mjög náið. Ég hef undanfarin tvö ár átt sæti í undirnefnd fjvn. Eitt meginverkefni þeirrar n. þessi tvö ár hefur verið að fjalla um starfsmannaskrá ríkisins og þá fyrst og fremst óheimilar mannaráðningar ríkisstofnana, þ.e.a.s. störf sem forstöðumenn ríkisstofnana hafa stofnað til í leyfisleysi án þess að þau störf hafi verið stofnuð samkv. heimild ráðningarnefndar né heimild Alþingis. Eitt af meginverkefnum undirnefndar fjvn. þessi tvö ár hefur verið að vinna gegn þessum starfsháttum og m.a.s. síðast nú í sumar að skipa mörgum forstöðumönnum ríkisstofnana að segja upp þessu ólöglega ráðna fólki. Þess vegna harma ég eindregið að hæstv. forsrh. skuli hafa tekið þá ákvörðun - húsbóndinn á heimilinu - að sniðganga þessar reglur um mannaráðningar í ríkisins þjónustu án þess að leggja það fyrir rétta aðila, án þess að hafa fengið samþykki ráðningarnefndar og án þess að hafa fengið samþykki fjárveitingavaldsins, en hæstv. ríkisstj. hefur leitað eftir því við Alþ. að það fallist á þessa niðurstöðu og Alþ. hefur enn ekki tekið afstöðu til málsins. Við allmargir nm. fjvn. ræddum þetta á fundi fjvn. í morgun. Þá óskaði ég sérstaklega eftir því, að formaður fjvn., sem því miður er ekki staddur hérna, tæki þetta mál upp í sérstakri umr. við hæstv. fjmrh. Bókað var á fundi fjvn. í morgun, að það yrði gert. Það voru líka bókaðar aths. og mótmæli við þessari ráðstöfun frá fulltrúum þriggja flokka af fjórum í fjvn. Þetta vildi ég að fram kæmi.



Herra forseti. Hv. þm. Vilmundur Gylfason komst svo að orði áðan, að ríkisstj. hefði tekið ákvörðun um ráðningu blaðafulltrúa. Mér þykir óhjákvæmilegt að taka það fram að gefnu tilefni, til þess að málin liggi sem ljósast fyrir, að í ríkisstj. hefur ekki verið fjallað um stofnun embættis blaðafulltrúa ríkisins og engin ákvörðun verið tekin um það þar. En síður hefur nokkru sinni verið um það fjallað í ríkisstj., hver gegna skuli þessu embætti. Þetta er því ákvörðun hæstv. forsrh., og mér var ekki kunnugt um þessa ákvörðun fyrr en í gær.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær raddir sem hér koma fram um að þessi ákvörðun, sem fréttist af í fjölmiðlum í gærkvöld, er vitaskuld afar ámælisverð. Í raun og veru er verið að sýna fjvn. og þinginu öllu mikla lítilsvirðingu þegar um er að ræða að ráða til starfa í nýja stöðu sem aðeins er gerð till. um í frv., en engin endanleg ákvörðun hefur verið tekin um af hálfu þingsins. Það er rétt, sem fram kemur hjá hv. 4. þm. Vestf., að þetta mál var rætt í fjvn. í morgun og hann lét þar bóka mótmæli sín. Undir þessi mótmæli var tekið af velflestum nm. á þessum fundi. Eitt er athyglisvert í sambandi við þetta mál, að þm. Alþfl. telja sig knúna til þess ýmist að standa upp utan dagskrár eða beina fsp. í fsp.-tíma Sþ. til hinna ýmsu ráðh. til þess að afla upplýsinga um meðferð einstakra mála. Það kemur sem sagt í ljós, að þessi flokkur, sem á aðild að ríkisstj., hefur nánast litla sem enga hugmynd um ákvarðanir, sem teknar eru á stjórnarheimilinu. Þessum flokki er ekki sýnd nein tillitssemi, að því er mér virðist, og þeir verða að standa hér upp dag eftir dag til þess að afla sér upplýsinga um einföldustu mál. Auðvitað er fróðlegt fyrir okkur stjórnarandstæðinga að fá vitneskju um þetta og reyndar fróðlegt fyrir alla þjóðina. Og nú er ekki annað að heyra og sjá en þeir séu farnir að skiptast á skoðunum og upplýsingum með bókunum í einstökum nefndum þingsins. Að lokum vil ég segja það, að Magnús Torfi Ólafsson, sem nú á að taka við stöðu blaðafulltrúa ríkisstj., er góður og gegn maður en hann er formaður stjórnmálaflokks - stjórnmálaflokks sem ekki á neina aðild að þessari ríkisstj. Það fer e.t.v. vel á því, að þessi ríkisstj. taki sér mann úr öðrum flokki til þess að sjá um upplýsingamiðlun af hennar hálfu, og er eftir öðru miðað við það samkomulag sem ríkir á þessu heimili.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka undir það sem fram hefur komið hjá hv. fjvn.-mönnum um það sem gerðist á fundi fjvn. í morgun út af því máli, sem hér er rætt utan dagskrár. Það er alveg ljóst, að í þessu máli hefur ekki verið farið eftir þeim leikreglum sem fjvn, og Alþ. hafa sett í sambandi við mannaráðningar ríkisins, og gildir þá einu hvort um er að ræða ráðningu aðstoðarmanna ráðh. eða blaðafulltrúa ríkisstj. eða hvern þann sem er ráðinn fastráðningu í þjónustu ríkisins. Um þetta hafa verið settar ákveðnar reglur sem komu mjög glöggt fram í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, að um er að ræða tvær leiðir í þessu efni, að ráðningarnefnd fjalli um málið og samþykki það eða þá fjvn. og Alþ. taki afstöðu til þessara mála. Nú er ekki fyrir það að synja að stundum hefur viljað brenna við að menn hafi verið ráðnir í þjónustu ríkisins fastráðningu án þess að þessir aðilar hafi verið um það spurðir og stundum verið í þjónustu ríkisins um lengri eða skemmri tíma þannig ráðnir, annaðhvort af ráðuneytisstarfsmönnum eða af viðkomandi ráðh. Þessu hefur hins vegar verið reynt að kippa í lag á undanförnum árum. Hv. alþm. vita, að samin hefur verið sérstök starfsmannaskrá yfir fastráðna starfsmenn ríkisins. Árlega er farið mjög nákvæmlega yfir þá skrá og reynt að koma í veg fyrir að ráðnir séu menn til ríkisins með ólögmætum hætti. Allt er þetta að sjálfsögðu gert til þess að reyna að koma í veg fyrir að ríkisbáknið þenjist út svo að óviðráðanlegt sé. Það kastar hins vegar tólfunum í þessum efnum þegar hæstv. forsrh. gengur á undan og þverbrýtur þessar reglur sem verið er að biðja okkur, sem gegnum störfum í hv. fjvn. og hér á hinu háa Alþ. að fara eftir. Ég tek eindregið undir það með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að hér er um hið alvarlegasta mál að ræða. Það er nú kannske að bera í bakkafullan lækinn að minna á það, sem kom fram hjá hæstv. samg.- og menntmrh. Hann fer með staðlausa stafi, sé miðað við það sem hæstv. fjmrh. staðhæfði. Menntmrh. segir að í ríkisstj. hafi aldrei verið fjallað um það mál að ráða blaðafulltrúa til ríkisstj. Ég skal ekki gerast dómari um það hvor hefur rétt fyrir sér. Ég vildi aðeins benda á að hér er um að ræða eina af mörgum þversögnum í yfirlýsingum hæstv. ráðh. út af því fjárlagafrv. sem svo síðbúið var á þingi í ár sem hv. alþm. vita. Í rauninni veit enginn hvort verið er að fjalla um þetta frv. sem frv. hæstv. ríkisstj., sem stjfrv., eða sem frv. hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 8. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við stjórnarandstöðuna út af þessu máli. Til þess gefast næg tækifæri síðar, enda hefur komið fram í blöðum að nú hafi sú mikla breyting verið gerð á starfsemi Sjálfstfl. hér í þinginu - væntanlega samkv. þingflokkssamþykkt - að þeir ætla að fara að taka þátt í umr. um mál strax á fyrsta stigi. Ég vænti þess því, að góð tækifæri gefist til þess að etja við þá kappi í þinginu síðar. Ég vildi aðeins taka fram afstöðu mína í þessu máli, einfaldlega vegna þess að hér er ekki um að ræða ágreiningsefni milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér er um það að ræða að hafa í heiðri rétt og eðlileg vinnubrögð í sambandi við stjórnsýslu- og fjármálaráðstöfun - vinnubrögð sem allir fjvn.-menn t.a.m., án tillits til hvar í flokki þeir standa og án tillits til þess hver hefur setið í sæti fjmrh. eða forsrh. hverju sinni, hafa lagt mikla áherslu á að farið væri eftir. Þar sem ég er stuðningsmaður núv. ríkisstj, ætlast ég að sjálfsögðu til þess, að hún, frekar en þær stjórnir sem ég væri í andstöðu við, virði rétt og eðlileg vinnubrögð og hafi í heiðri þær leikreglur, sem til er ætlast af stjórnvöldum. Ég tel að þetta mál hafi verið ákaflega leiðinlegt og mistök og ætti að íhuga betur af þeim aðilum sem um það hafa fjallað. Ég vil taka það sérstaklega fram, að við þm. Alþfl. höfum ekki verið leyndir einu eða neinu um þessi mál. Ég tel að við höfum fengið fréttir af þessari afgreiðslu jafnsnemma og flestir ráðh. í ríkisstjórn Íslands, þ.e.a.s. í kvöldfréttum í gærkvöld.



Herra forseti. Það kemur mér mjög á óvart, að þetta mál, sem hér er til umr., skuli þurfa að ræða að forsrh. fjarverandi. Hann er að eðlilegum embættisverkum sínum nú og málið hefði ekki hlaupið frá neinum þótt það hefði beðið þess að hann mætti í þinginu aftur, sem hann gerir fljótlega eftir að hann kemur til baka. Þess vegna hefði ég talið, að eðlilegt hefði verið að fsp. út af málinu hefði verið geymd þangað til. Hitt þykist ég líka þekkja af störfum bæði á Alþ. og í ríkisstj., að ekki er verið að bera það undir Alþ., hvaða menn kynnu að sitja í einstökum embættum, og ekki hefur það heldur verið svo um ríkisstj. Þar hefur sá ráðh., sem með veitingarvaldið fer hverju sinni, ráðið hvern hann, skipaði í starfið. Þar sem till. er gerð um það í fjárlagafrv, að fjárveiting sé til þessa embættis, þá er ekki óeðlilegt að það yrði veitt fyrr, vegna þess að ný ríkisstj. var sest að völdum. Ég held að það muni álit allra, að kannske hafi stundum skort á að ríkisstj. hafi haft menn sér til varnar eða fréttafrásagna og látið öðrum það eingöngu eftir. Ég tel því að embætti blaðafulltrúa sé hin mesta nauðsyn. Ég skil ekki þá hugsun, ef hefði átt að fara að bera undir Alþ. hvort átti að veita þessum manni eða hinum embættið. Slíkt er alveg óþekkt. Og þar sem búið var að gera till. um starfið í fjárlagafrv., þá sé ég ekki ástæðu til þessarar umr. En í alla staði er hún ósmekkleg að hæstv. forsrh. fjarstöddum.



Út af orðum hv. síðasta ræðumanns leyfir forseti sér að taka fram, að honum var tjáð að hæstv. fjmrh. hefði tekið að sér að svara fyrir hæstv, forsrh. í þessu máli. Var það síðan staðfest í viðtali sem forseti átti við hæstv. fjmrh., sem tekur næstur til máls.



Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði hér áður, að mér þykir miður að þetta skuli vera gert að umræðuefni að hæstv, forsrh. fjarstöddum. En ég vildi ekki skorast undan því að svara spurningum, vegna þess að fast var eftir því leitað. Varðandi þessi mál öll vil ég taka það fram og er sammála því, að það eru vissar reglur sem gilda um ráðningar starfsmanna til ríkisins. En frá þessum almennu reglum eru vissar undantekningar, þ. á m. eru stöður eins og aðstoðarmenn ráðh., sem ráðh. hafa heimild til að ráða sér samkv. lögum. Ég álít að blaðafulltrúi ríkisstj. sé í sama flokki, ef svo mætti að orði komast, þar sem kveðið er á um það í reglugerð um Stjórnarráð Íslands að embætti blaðafulltrúa ríkisstj. heyri undir forsrn. Þegar þrír ráðh, sendu beiðnir um það til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, að þeir óskuðu eftir því að ráða sér aðstoðarmenn, þá taldi ég það sjálfsagt og venju samkv., bæði stjórnskipulegri venju og einnig þingvenju, að verða við beiðni þeirra og heimila þeim að ráða sér aðstoðarmenn þegar í stað. Ég veit engin dæmi þess, að það hafi verið átalið af hálfu Alþ., að svo væri gert, og það eru mýmörg dæmi frá öllum ríkisstjórnum um að einstakir ráðh. hafi notfært sér þá heimild að ráða sér aðstoðarmann. Ég álít að blaðafulltrúi ríkisstj. sé í sama flokki, þannig að hér sé um að ræða undantekningar, en ég get e.t.v. fallist á að Alþ. hafi seinasta orðið í þessum efnum, ef menn vilja breyta viðtekinni hefð og þingvenju og ég vil segja stjórnskipulegri venju í þessum efnum. Ég hygg þó að hæstv, forsrh. hafi hér stuðst við gamla og gróna venju, sem menn hafa ekki séð ástæðu til að breyta út frá. Miðað við þau vinnubrögð og þá starfshætti, sem hafa verið viðhöfð í þessum efnum síðan a.m.k. var heimilað í lögum að ráða aðstoðarmenn ráðh., og þegar þess er einnig gætt, að í reglugerð um Stjórnarráð Íslands er kveðið á um þetta embætti - embætti blaðafulltrúa ríkisstj. - þá hygg ég að hæstv. forsrh. styðjist fullkomlega við þingvenjur og stjórnskipunarvenju í því efni að ganga frá þessu máli.



Herra forseti. Ég vil láta það koma hér fram, að þó að á því hafi verið imprað í ríkisstj. að æskilegt kynni að vera að ráða blaðafulltrúa, þá tel ég ekki að formleg samþykkt hafi verið um það gerð. Hitt er ljóst, að í till. um fjárlög lá fyrir till. um að ráðinn yrði blaðafulltrúi. Ég taldi sjálfsagt og ég tel að það sé skoðun ráðh. Alþfl., að um það yrði fjallað í þinginu, og við höfum ekki vænst þess, að til þessarar ráðningar kæmi fyrr en að fjárlagaafgreiðslu þingsins lokinni eða a.m.k. ekki á grundvelli undantekningarheimildar, heldur hefði málið sinn eðlilega gang. Þess vegna verð ég að segja það, að þessi ákvörðun forsrh. kemur mér og öðrum ráðh. Alþfl. jafnmikið á óvart og öðrum þm, og mér skilst ráðh. Alþb. - Þetta vil ég að komi skýrt fram.



Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt að leiðrétta þann misskilning sem kemur fram í málflutningi fjmrh., hvers eðlis það embætti sé sem hér er til umr. Í fyrri og síðari ræðu sinni lagði fjmrh. út af því, að hér væri um að ræða embætti sem væri hliðstætt svokölluðum aðstoðarráðherraembættum, en svo er ekki. Hér er um að ræða embætti samkv. venjulegri embættaskipan íslenska ríkisins, eins og glögglega kemur fram í blöðum í dag í viðtali við Magnús Torfa Ólafsson. Hér er um embætti að ræða sem ekki á að fylgja ríkisstj. á þann hátt að viðkomandi láti af starfi þegar ríkisstj. fer frá, heldur er þetta embætti sem felur í sér varanlega setu. Það er því alger misskilningur hjá hæstv, fjmrh., sem var meginrök hans fyrir vörn í þessu máli, að embættið væri af sama tagi og aðstoðarráðherraembætti. Svo er ekki. Þess vegna geta ekki gilt um þetta embætti neinar þær stjórnskipulegar eða þinglegar venjur sem hafa gilt um ráðningu aðstoðarráðherraembætta, enda væri það satt að segja undarlegur eðlisþáttur þessa máls, ef forsrh. hefði kosið að velja sér sem aðstoðarforsrh. formann í stjórnmálaflokki sem styður ekki þessa ríkisstj. svo að vitað sé. Ég held að það sé alveg ljóst, að það eigi ekki að flækja þetta mál enn frekar með því að rugla þingheim og þjóðina um eðli þess embættis sem hér um ræðir. Og ég held að það sé nauðsynlegt að þessi atburður, ásamt öðrum þeim sem orðið hafa á undanförnum vikum, verði ýmsum hv. forráðamönnum Framsfl. tilefni til umhugsunar um það, hvað við stuðningsmenn þessarar ríkisstj. teljum eðlileg, þingræðisleg og stjórnunarleg vinnubrögð og hvers við ætlumst til um hvaða reglum sé fylgt í þeim efnum. Það er ekki hægt að brjóta æ ofan í æ eðlilegar venjur og rétt vinnubrögð í sambandi við þann þingræðislega og lýðræðislega skilning, sem við stuðningsmenn þessarar ríkisstj. teljum nauðsynlegt að sé ráðandi ef störf hennar eiga að vera farsæl fyrir þjóðina og alþýðu þessa lands.



Herra forseti. Það vekur óneitanlega athygli, hve samstarfið er gott meðal stjórnarflokkanna og hve mikil elska og umhyggja ríkir í herbúðum þeirra. Það er í sjálfu sér skiljanlegt að hv. þm. Vilmundur Gylfason komi hér og geri aths. við þetta stórkostlega mál, enda vill hann nú opna allar umr. og styðja hlut fjárveitingavaldsins gegn framkvæmdavaldinu. En ég sé ekki betur en hægt sé að leysa þetta mál með farsælum hætti. Ég sé ekki betur en hægt sé að slá tvær flugur í einu höggi, annars vegar að spara ríkissjóði útgjöld og hins vegar að koma í veg fyrir að Alþ. setji niður í viðskiptum sínum við forsrh., með því einfaldlega að þessir ágætu hv. þm., sem hér hafa vakið máls á þessu, beiti sér fyrir því, að ríkisstjórnarfundir verði haldnir í heyranda hljóði. Þá spara þeir hvort tveggja.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Ég þakka fjmrh. fyrir svör hans, þó að ég verði að segja að ég er jafnlítt sannfærður um ágæti þessa máls og ég var áður en hér var upp farið, að ekki sé talað um þegar bæði ráðh. Alþb. og Alþfl. upplýsa að þeir hafi ekki heyrt um þetta mál fyrr en, eins og við hinir, í kvöldfréttum í gærkvöld. Ég vil enn fremur vekja athygli efnislega á einu því sem fjmrh. sagði. Hann kvaðst e.t.v. geta fallist á, að Alþ. hefði síðasta orðið í þessu máli. Ég hygg að það sé ekkert „e.t.v.“ með það. Hingað til hefur það verið svo, að Alþ. hefur farið með fjárveitingavald í þessu landi, og það gerir það auðvitað í þessu máli eins og öllum öðrum hvað svo sem fjmrh. hefur um það að segja. Allt þetta mál og öll þessi málsmeðferð þykir mér því miður vera óeðlileg, og sem aðili að flokki, sem styður þessa ríkisstj., vona ég að til svona vinnubragða komi ekki í framtíðinni.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, er hinn alvarlegi áburður dagblaðsins Vísis í gær, þar sem fullyrt er í leiðara að formaður Framsfl. í embætti viðskrh. hafi tekið innflutning af frílista til þess að innflutningsdeild Sambands ísl. samvinnufélaga gæti sett upp kexverksmiðju. Þarna er ekki skafið utan af hlutunum, heldur umbúðalaust fullyrt að hæstv. fyrrv. viðskrh., núv. forsrh., hafi misnotað ráðherraembætti sitt til fjárhagslegs ávinnings fyrir Samband ísl. samvinnufélaga. Í leiðara Vísis í gær segir orðrétt, með leyfi forseta: „SÍShringurinn hefur í skjóli pólitísks valds öðlast óeðlilega drottnunaraðstöðu á öllum sviðum atvinnulífsins. Mönnum er í því sambandi enn í fersku minni, þegar formaður Framsfl. í embætti viðskrh. tók kexinnflutning af frílista til þess að Innflutningsdeild Sambands ísl. samvinnufélaga gæti sett á fót kexverksmiðju.“ Ég leyfi mér að beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh. í fjarveru dómsmrh., hvort hann ætli að beita áhrifum sínum til þess að mál þetta verði rannsakað eða hvort hæstv. ríkisstj. ætli án aðgerða að sitja undir þeim áburði um saknæmt atferli núv. hæstv. forsrh. sem í leiðaranum felst.



Herra forseti. Það verður ekki sagt með neinum rétti, að ég sé einfaldur í dag, þar sem ég þarf að svara fsp. utan dagskrár vegna lögmætra fjarvista annarra ráðherra. Í sambandi við þetta mál vil ég taka það fram, að með reglugerð, sem viðskrn. gaf út 26. jan. 1976, voru kex og brauðvörur tekin af frílista. Þessi ákvörðun var tekin til þess að spara gjaldeyri, en gjaldeyrisástandið var þá mjög erfitt eftir gífurlegan greiðsluhalla gagnvart útlöndum á árunum 1974 og 1975. Því hefur verið haldið fram, að þessi ráðstöfun hafi verið gerð til þess að gera Sambandi ísl. samvinnufélaga kleift að reisa kexverksmiðju. Enginn fótur er fyrir þeirri staðhæfingu. Samband ísl. samvinnufélaga sótti um lántökuheimild til ríkisstj. á sínum tíma til þess að kaupa vélar í kexverksmiðju, og leyfi var gefið til lántökunnar 21. febr. 1977 eða meira en ári eftir að ákvörðun hafði verið tekin um að taka kex og brauðvörur af frílista. Sambandið taldi sig þurfa að reisa kexverksmiðju til þess að geta fullnægt þörfum kaupfélaganna eftir að innflutningur á kexi hafði verið takmarkaður. Má því segja að bygging kexverksmiðju Sambandsins hafi verið afleiðing af innflutningshöftum á kexi, en ekki öfugt. Með hliðsjón af þessu sé ég ekki ástæðu til að hlutast til um sérstaka rannsókn á þessu máli. Að sjálfsögðu hefur dagblaðið Vísir sínar skoðanir sem ég álít að hafi ekki við nein rök að styðjast. Ég endurtek að ég sé ekki ástæðu til þess að láta fara fram sérstaklega rannsókn út af þessum ummælum og fullyrðingum blaðsins, sem ég álít að séu blaðinu ekki til neins vegsauka. Hins vegar er eðlilegast að hæstv. dómsmrh. fái tækifæri til að ræða þetta síðar, þegar hann hefur lokið embættisferðum sínum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar hans fyrir hönd fjarverandi dómsmrh., en mér fannst hann leggja of mikla áherslu á byggingu kexverksmiðjunnar sem slíkrar. Það var ekki ætlun mín, að talað væri um það, heldur hitt, sem segir í leiðara Vísis í gær, en þar kemur fram fullyrðing um að fyrrv. hæstv. viðskrh. hafi misnotað aðstöðu sína á herfilegan hátt. Ég vona að hæstv. dómsmrh. líti öðrum augum á ósk um rannsókn á ummælum þeim sem fram koma í ritstjórnargrein Vísis, en láti ekki nægja, eins og virðist vera tilgangur hæstv. fjmrh., að segja hér úr ræðustól að greinin hafi ekki við rök að styðjast og þar með sé málið búið. Ég vil undirstrika, að hér er ekki um frétt að ræða, heldur ritstjórnargrein, sem lesin er upp í ríkisfjölmiðlum og þeir látnir bera óhróður um menn sem viðkomandi ritstjóri vill gera tortryggilega í augum þjóðarinnar, og í þessu tilfelli er um forsrh. landsins að ræða. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ef stuðningsmenn hæstv. forsrh. sjá enga ástæðu til þess að rannsaka til hlítar þau ummæli sem við hafa verið höfð í ritstjórnargrein dagblaðsins Vísis í gær um vinnubrögð fyrrv. hæstv. viðskrh., þá tel ég það mjög alvarlegt. Ég óska samt eftir því, að þessi fsp. mín verði lögð á borð dómsmrh. og hann svari henni betur sjálfur, þar sem hæstv. fjmrh. telur sig ekki geta það hér og nú.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að lýsa vanþóknun á því, að menn skuti velja sér efni utan dagskrár hér á hv. Alþ. þegar þeir menn, sem um er að ræða, eru ekki staddir á þingi. En í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan í sambandi við forustugrein dagblaðsins Vísis, þá finnst mér að það hefði átt að fylgja með hjá honum vanþóknun á því, sem þar kemur fram og er aðalefni þessarar umræddu greinar. Yfirskriftin er, eins og hv. alþm. sjálfsagt vita og alþjóð hefur fengið að heyra: „Alþingisloddarar“. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þau mál, sem hafa hleypt þessum umr. af stað, eru annars vegar tillaga Ólafs Ragnars Grímssonar um rannsókn á Eimskip og Flugleiðum og hins vegar tillaga Alberts Guðmundssonar um rannsókn á SÍS og dótturfyrirtækjum þess. Efnislega er ekki unnt að taka tillögur þessar of alvarlega fyrir þá sök að hvorugur flm. nýtur þess álits, sem til þarf. Þeir eru hvor í sínum flokki fulltrúar gaspurs og slagorða. Ólafur Ragnar Grímsson vill ganga milli bols og höfuðs á Flugleiðum og Eimskip vegna einokunaraðstöðu fyrirtækjanna. En lausn hans er sú að gera þau að ríkiseinokunarfyrirtækjum. Þá er einokunin af hinu góða. Málflutningur af þessu tagi er gaspur, eða brak og brestir eins og Lúðvík Jósepsson lýsir honum“. Það er e.t.v. ástæða til fyrir hv. alþm., sem væntanlega gera sér grein fyrir þeim skyldum sem á þeim hvíla, að svara opinberlega svona aðdróttunum í opinberu málgagni. Jafnvel er frekari ástæða til þess að hv. 1. þm. Reykv. geri það á hv. Alþ., og e.t.v. 3. landsk. þm. einnig í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Ég gerði það af yfirlögðu ráði að fara ekki frekar út í fyrirsögn þessa leiðara: „Alþingisloddarar“. Ég held að við séum allir taldir hálfgerðir loddarar hér á hv. Alþ. og oft hefur Alþ. verið kallað leikhús. Ég vildi ekki undirstrika fyrirsögnina. Hitt er annað mál, og ég vil benda hv. síðasta ræðumanni á það, að þrátt fyrir hin ómerku ummæli í þessum leiðara er ég 1. þm. Reykv. og kem út úr prófkjöri í Reykjavík nr. eitt. Þann stuðning, sem þarf til áhrifa á Alþ. vantar því ekki meðal kjósenda, heldur innan 20 manna þingflokks, og er það tvennt ólíkt. Hitt er svo annað mál en það, sem kemur fram í greininni, og varðar þær till., sem ég hef flutt um Samband ísl. samvinnufélaga, að ég get fullvissað hv. þm. um að álit skólameistara okkar beggja, orð hans um Samband ísl. samvinnufélaga og það sem þarf til rökstuðnings þeirri till., sem ég hef flutt, kemur fram þegar till. verður tekin á dagskrá. Ég mun ekki undir neinum kringumstæðum beygja mig undir að till. mínar verði dregnar til baka, en vona að þingheimur þori að samþykkja þær.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Alexanders Stefánssonar vil ég aðeins segja það, að ég hef engar áhyggjur af þeim ummælum sem komu fram í leiðara Vísis, og tel enga ástæðu til að gera þau að umræðuefni á hv. Alþ. Það hefur þannig æxlast með mig, að þau tvö málgögn, sem forusta Sjálfstfl. notar til þess að berja niður Albert Guðmundsson, Morgunblaðið og Vísir, hafa kosið að nota mig beint og óbeint sem tæki í aðför sinni að Albert Guðmundssyni. Til þess að koma þessari aðför og dómi um Albert Guðmundsson á framfæri í leiðara Vísis var því talið nauðsynlegt að láta mig fljóta með. Forustu Sjálfstfl. er velkomið að halda áfram að láta mig fljóta með, ef hún telur það nauðsynlegt til þess að koma höggi á Albert Guðmundsson.



Herra forseti. Ég skal hafa þetta stutt. Það er svo um mál, sem koma upp í Alþingi, að þeim er vísað til þn. eftir 1. umr. til meðferðar. Síðan skila þessar þn., fastanefndir Alþ., nál. Ein er sú þn., sem gerir þetta ekki, það er þingfararkaupsnefnd. Hún starfar samkv. lögum um þingfararkaup alþm. og ákveður ákveðnar greiðslur, sem er fjallað um í 3., 4. g 5. gr. nefndra laga. Ég hef, vegna þess að nál. frá þessari n. er ekki lagt fram í þinginu, ákveðið að gera grein fyrri störfum þfkn. Í lögum um þingfararkaupsnefnd segir í 3. gr. - með leyfi hæstv. forseta - að þfkn. geti ákveðið hámark húsnæðiskostnaðar alþm. sem eru utan af landi. Í 4. gr. segir, að þfkn. ákveði dvalarkostnað yfir þingtímann fyrir alþ. Í 5. gr. segir, að þfkn. ákveði þá fjárhæð sem þarf til að greiða kostnað alþm. vegna ferðalaga í kjördæminu. Á 2. fundi þfkn. voru þessir liðir teknir fyrir samkv. venju og samkv. lögum. Þessir liðir fjalla í fyrsta lagi um dagpeninga, í öðru lagi um ferðakostnað í kjördæmi og í þriðja lagi um húsnæðiskostnað. Þessir liðir hækkuðu sem hér segir og ég vil taka það fram, að þessi hækkun er gerð eftir eitt ár, þetta var síðast gert fyrir einu ári: 1. liður hækkaði um 27%, 2. liður um 331/3% og 3. liður um 38%. Ég vil geta þess í leiðinni, að almennt kaupgjald hefur hækkað um og yfir 50% á sama tímabili, þannig að allar þessar tölur eru miklu lægri. Í sambandi við ákvörðun hækkunar þessara kostnaðarliða er tekið mið af þeim upphæðum sem opinberir starfsmenn fá fyrir sinn kostnað í svipuðum tilfellum. Alþm. hafa alltaf verið talsvert undir þeim tölum og eru það enn og þessar prósentutölur breyta því ekki. Hlutfallið er enn sem fyrr það sama eða svipað. Dagpeningar þm. voru 2950 kr. en voru ákveðnir 4000 kr., sem er ca. 27% hækkun. Ferðakostnaður í kjördæmi var 375 þús. á ári, en verður 500 þús., sem er 331/3% hækkun. í sambandi við það má nefna að svipaðar tölur varðandi km-gjald fyrir opinbera starfsmenn og aðra hafa hækkað um meira en 40% og bensín á sama tímabili milli 80 og 90%. Húsnæðiskostnaður hækkaði úr 39 þús. á mánuði í 55 þús. á mánuði hámark. Þessi hækkun var heldur hærri en á hinum liðunum, þó í svipuðu hlutfalli og áður, en það var vegna þess að upphæðin var álitin hafa verið ákveðin allt of lág fyrr. Svokallað km-gjald vegna aksturs þm. á eigin bifreiðum í þessum tveim ferðum, sem leyfilegt er að gera reikning fyrir, er enn sem fyrr á lægsta taxta opinberra starfsmanna. Annað fyrirkomulag í sambandi við þær greiðslur, sem þfkn. ákveður lögum samkv., er óbreytt. Undanfarin ár hafa nokkrir áhugasamir menn um kaup alþm. rætt um það nokkuð í fjölmiðlum, að þfkn. Alþingis starfaði með mikilli leynd. Sömu menn og aðrir þeim líkir hafa fullyrt opinberlega, til þess að koma höggi á alþm. og Alþ., því að það var vinsælt að skamma alþ. á þeim tíma, að alþm, væru upp til hópa skattsvikarar vegna þess að þeir gæfu ekki þessa kostnaðarliði upp á skattskýrslum sínum. Og enn í dag er talað um það sama. M.a. kemur fram í grg. fyrir frv. um þingfararkaup, sem nokkrir hv. alþm. hafa flutt hér, sama orðalagið, sömu fullyrðingarnar, þrátt fyrir það að þessum mönnum og öðrum hefur verið sýnt fram á að þær eru rangar. Yfir störfum n. hvílir ekki leynd og hefur ekki hvílt. Bókun hennar og ákvörðun var kynnt öllum þingflokkum að loknum störfum, og þar með var málið orðið að opinberu máli og hver sem var gat gefið það út hvar sem var. Varðandi skattsvikin er það að segja, að í lögum um tekjuskatt og eignarskatt kveður mjög skýrt á um þetta efni í 10. gr., að þetta sé ekki framtalsskylt. Auk þess má nefna að í þessu sérstaka máli, varðandi þessa framtalsskyldu alþm., hefur fallið úrskurður réttra yfirvalda, þar sem þetta er staðfest. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því, sem þfkn. ákvað á áðurnefndum fundi. Þar voru þessir liðir bornir upp hver fyrir sig og samþykktir einróma. Ég vil að lokum segja það, að þetta, sem þfkn. gerði, var ekki nein breyting í grundvallaratriðum, heldur var aðeins verið að færa þessar upphæðir, sem ákveðnar voru fyrir ári, í átt til þeirra verðlagsbreytinga sem orðið höfðu á tímabilinu, en eins og ég sagði áður eru þær snöggtum lægri en margar aðrar og flestar aðrar hækkanir hafa verið.

Forseti (Friðjón Þórðarson) Hv. formaður þfkn. hefur lokið máli sínu. Eins og tekið var fram áðan er ekki ætlast til að langar umr. verði um þetta efni í dag. Það gefast nóg tækifæri til þess síðar og skal ég hlutast til um að svo verði. En ef einhverjir alþm. óska eftir að gera örstutta aths., þá er það heimilt.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka Garðari Sigurðssyni, formanni þfkn., fyrir þær upplýsingar sem hann gaf hér. Skortur á upplýsingum frá þessari n. er líklega stór þáttur í þeim miklu umr., sem fram hafa farið um launakjör þm. Ég vil aðeins vegna þessarar umr. láta koma skýrt fram, að fulltrúar Alþfl., hv. þm. Eiður Guðnason og sá, sem hér stendur, voru samþykkir þeim leiðréttingum sem gerðar voru í þfkn. á hlunnindagreiðslum til þm. Þeir báru þetta hins vegar undir þingflokkinn, og ég vil að það komi hér fram, að fulltrúarnir í n. báru þfkn. eftirfarandi skilaboð frá þingflokki Alþfl.: „Meiri hl. þingflokks Alþfl. telur að Kjaradómur eigi að ákvarða greiðslur vegna ferða- og dvalarkostnaðar þm. og hafa tveir þm, flokksins lagt fram frv. um það efni. Það er því ósk meiri hl. þingflokksins, að þessar greiðslur verði ekki hækkaðar að svo komnu.“ Þessu varð ekki breytt. Staðan er því sú sem hún er. Ég vil taka það skýrt fram í framhaldi af þessari skoðun meiri hl. þingflokks Alþfl., að það er skoðun alls þingflokks Alþfl. að þm. beri að gefa upp hlunnindagreiðslur sínar á skattframtölum. Niðurskurður fjárframlaga samkvæmt fjárlögum, fsp. (þskj. 21). - Frh. einnar umr.



Herra forseti. Að minni ósk var umr. um þessa fsp. frestað á þeim fundi er fjallað var um fsp. síðast en fsp. er í þremur liðum. Ég ætla aðeins að rifja málið upp en það er hv. þm. Matthías Bjarnason, sem gerir fsp. Hún er um niðurskurð fjárframlaga samkv. fjárl. 1978, á þskj. 21. Fyrirspurnin er á þessa leið: 1. Hver er heildarniðurskurður fjárframlaga á fjárlögum þessa árs? 2. Hvernig skiptist hann á milli málaflokka og á einstakar framkvæmdir eða framlög í hverjum málaflokki? Óskað er skriflegs svars. 3. Hver gerði till. um þennan niðurskurð og hvaða reglur voru hafðar til hliðsjónar? Þar sem beðið var um að einn liður af þremur þessarar fsp, væri skriflegur svaraði ég fsp. alfarið skriflega og liggur hún á borði hv. alþm. þannig svarað. Umr. um fsp. eða mínu svari var frestað vegna þess að hv. þm. hafði óskað eftir frekari sundurliðun en kemur fram í hinu skriflega svari. Vil ég nú verða við því að svara því atriði sérstaklega. Að því er varðar lækkun fjárframlaga á einstökum fjárlagaliðum vil ég taka fram eftirfarandi: 1. Lækkun fjárframlaga til byggingar menntaskólanna á Ísafirði og í Kópavogi snertir eingöngu Menntaskólann í Kópavogi, enda er þegar búið að ráðstafa allri fjárveitingunni til byggingarframkvæmda Menntaskólans á Ísafirði. Þannig er ekki um að ræða neinn niðurskurð á framlögum til framkvæmda við Menntaskólann á Ísafirði, eins og var þó á vissu stigi málsins ætlunin. Það kom á daginn við nánari athugun, að búið var að binda þessa fjárveitingu í bak og fyrir. 2. Lækkun fjárframlaga til byggingar grunnskóla, skóla fyrir þroskahömluð börn og framkvæmda Vegagerðarinnar hefur ekki verið skipt á einstakar framkvæmdir, en það verður gert síðar á árinu í samráði við fjvn. 3. Lækkun fjárframlaga til bændaskólanna í Hólum og í Odda um 10 millj. kr. skiptist að jöfnu milli skólanna.



Herra forseti. Í svari hæstv. ráðh., sem hér er til umr., er við 2. lið fsp. neðst að finna niðurskurð sem ekki er ýkjamikill, en ég vek ekki athygli á því þess vegna, heldur af öðrum ástæðum. Hér er gert ráð fyrir að framlag til Orkusjóðs vegna lánveitinga verði lækkað um 20 millj. kr. Hér er átt við að upphæð, sem nemur 550 millj. og er til jarðhitaleitar og hitaveituframkvæmda, verði lækkuð um 20 millj. Ég vil að það komi hér fram, að þannig er ástatt með greiðslustöðu Orkusjóðs að það hljómar næstum sem fjarstæða og raunar sem alger fjarstæða að vera með einhverja tilburði um niðurskurð vegna þessa sjóðs. Þannig er ástatt, að það vantar um helming af 550 millj. til þess að hægt sé að ráðstafa þessari upphæð. Staða sjóðsins er slík vegna þess að byrðar hafa aukist á Orkusjóði vegna tveggja gengislækkana og svo líka vegna þess að það hafa verið settar á Orkusjóð sérstakar byrðar án þess að fjárframlag kæmi á móti. Mér er ekki kunnugt um að upplýsinga hafi verið leitað hjá stjórn Orkusjóðs, sem ég er formaður fyrir, um þessi efni áður en þessi niðurskurður var ákveðinn. Mér þykir ákaflega ólíklegt að leitað hafi verið upplýsinga eða ráða hjá iðnrn. vegna þess að því er að sjálfsögðu kunnugt um þessi efni. Ég vil því leyfa mér í fyrsta lagi að mótmæla þessum aðgerðum sem algerðri fjarstæðu. En ég vil nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. fjmrh. að því, hver sé ástæðan fyrir þessum niðurskurði. Ég vænti þess að hann gefi svar við þessu. Ef hann gefur ekki svar við því, þá þykir mér líklegt að það sé slíkt handahóf á þessum aðgerðum að ekki sé athugað niður í kjölinn hvernig staðan er í hverjum einstökum málaflokki sem hér er verið að skera niður. Þá líst mér sannarlega ekki á þessa framkvæmd.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. þau svör sem hann gaf við þessari fsp., sem er framhald af því sem ég óskaði eftir þegar hið skriflega svar lá fyrir. Þá hef ég fengið svar við því sem ég bað um, að undanskilinni einni framkvæmd, sem eru vegagerðarframkvæmdir, en þær eru skornar niður um 100 millj. kr. Ég tók það fram, að ég óskaði sérstaklega eftir að fá sundurliðun á þeim framkvæmdum sem þessi niðurskurður nær til. Að öðru leyti tel ég fsp. svarað.



Herra forseti. Ég óskaði eftir því, þegar þessi fsp. var á dagskrá, að hæstv. ráðh. gerði Alþ. grein fyrir því, hvaða liðir af þeim, sem er verið að skera niður á núgildandi fjárl., það eru, sem hugmyndin hefði verið að afla fjár til með lánum, og hvaða áhrif niðurskurðurinn þess vegna hefði á greiðslustöðu ríkissjóðs. Það eru þarna nokkrir liðir sem þannig voru hugsaðir. Ég man ekki gjörla hvaða liðir það eru, en ég man sérstaklega eftir þjóðarbókhlöðunni, þar sem er um að ræða 70 millj. kr. lækkun af 600. Ef ég man rétt er gert ráð fyrir að afla fjár til hennar með lánum, þannig að niðurskurður á því verki hefur ekki áhrif á greiðslustöðu ríkissjóðs sem slíks. Hann tekur þeim mun minna af lánum, 70 millj. kr. minna, og greiðir þá ekki þau lán heldur. Þessi niðurstaða, 600 millj. kr. niðurskurður, segir okkur því ekki hvaða markmiðum er unnt að ná til þess að ráða bót á greiðsluerfiðleikum ríkissjóðs. Ég óskaði eftir því, að ráðh. gerði grein fyrir þessu í síðasta fsp.-tíma, og kom það á óvart að hann skyldi ekki gera það nú. Það kann að vera gleymska, og ég er ekkert að fárast yfir því, en ég sem sagt ítreka það, að ég tel miklu gleggra að hv. alþm. fái yfirlit yfir þetta um leið og gerð er grein fyrir þessum niðurskurði.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi framkvæmd laga um heilbrigðisþjónustu, á þskj. 37. Lögin um heilbrigðisþjónustu, nr. 56 1973, sem tóku gildi 1. jan. 1974, mörkuðu áreiðanlega djúp og heillarík spor til framfara á þessu sviði. Megintilgangur laganna kemur fram í 1. gr. þeirra: Allir landsmenn skulu eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu, sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði. - Einn mikilvægasti þáttur laganna, ekki síst fyrir landsbyggðina, er III. kaflinn, um heilsugæslu, en heilsugæsla merkir í lögunum heilsuverndarstarf og allt lækningastarf sem unnið er vegna heilbrigðra og sjúkra sem ekki dveljast á sjúkrahúsum. Í samræmi við lögin frá 1973 var hafist handa um byggingu heilsugæslustöðva víðs vegar um land og læknisbústaðir teknir undir lögin þar sem það var framkvæmanlegt. Eftir gildistöku eldri laganna frá 1. jan. 1974 var fastlega gert ráð fyrir að settar yrðu reglugerðir um framkvæmd laganna, um ýmsa mikilvæga rekstrarþætti, t.d. um 19.–22. gr., og var mjög eftir því leitað. Þetta var hins vegar ekki gert, hverju sem um er að kenna. Urðu fljótlega árekstrar um það milli sveitarfélaga annars vegar og sjúkrasamlaga og heilbrrn. hins vegar, hvernig túlka bæri kostnaðarhluta í rekstri heilsugæslustöðvanna. Kom strax í ljós að útgjöld sveitarfélaga við rekstur heilsugæslustöðva, sem eru án tengsla við sjúkrahús, yrðu nær óviðráðanleg, þar sem engir tekjustofnar voru til að mæta þessum auknu útgjöldum. Þar við bættist að sum sjúkrasamlögin töldu sig ekki eiga að greiða til heilsugæslustöðvanna neinn hluta rekstrar. Heilbrrn. neitaði greiðslum til þátttöku í rekstri fyrir árið 1976. Sem sýnishorn af þessari afstöðu rn. vil ég lesa hér bréf sem ein heilsugæslustöðin fékk 19. des. 1977 vegna rekstrar þessarar stöðvar árið 1976, með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð einsýnt er nú að fjárlög verða afgreidd án þess að fjárveiting fáist til að taka þátt í kostnaði heilsugæslustöðva við viðhald og áhöld og tækjakaup í daglegum rekstri, endursendast hér með þeir reikningar sem þessu rn. voru sendir með bréfi 24. mars s.l. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hvarflar ekki frá þeim skilningi sínum, að ríkissjóður eigi engan þátt að taka í greiðslu þessa kostnaðar.“ Hv. Alþ. tók lögin til endursköpunar á síðasta þingi og afgreiddi þau sem lög 5. maí 1978. Breytingar urðu ekki til bóta fyrir sveitarfélögin. Var ekki tekið tillit til ákveðinna óska og tillagna stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga um ýmis mikilvæg atriði. Sú breyting var þó gerð, að ríkið greiddi 50% af viðhaldskostnaði og endurnýjunarkostnaði fasteigna og tækja heilsugæslustöðvanna, þrátt fyrir að eignarhluti ríkisins sé 85%. Eins og ég hef áður sagt er aðstöðumunur þeirra sveitarfélaga, er eiga að reka heilsugæslustöðvar, en eru ekki í beinum tengslum við sjúkrahús, mjög alvarlegur. Þessi rekstrarkostnaður verður á þessu ári á bilinu 15–20 þús. á hvern íbúa, auk þess hluti sveitarfélaganna í rekstri sjúkrasamlaga. Ég get nefnt sem dæmi Höfn í Hornafirði, Borgarnes, Ólafsvík og fleiri staði. Þessi greiðslubyrði er óveruleg hjá þeim sveitar- og bæjarfélögum þar sem heilsugæslustöðvar eru við sjúkrahúsin. Þar greiðir ríkið nær allt. Á þessu þarf að ráða bót. Þess vegna hef ég - herra forseti - lagt fram eftirfarandi fsp.: „1) Hvenær má vænta þess, að gefnar verði út reglugerðir samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu, sbr. nú 2. mgr. 19. gr. laga nr. 57/1978? 2) Hvernig er háttað greiðslum sjúkrasamlaga til heilsugæslustöðva og lækna heilsugæslustöðva? 3) Hefur verið sett gjaldskrá um greiðslu sjúkrasamlaga til heilsugæslustöðva samkv. 20. gr. laga nr. 57/1978, sbr. áður lög nr. 56/1973, um heilbrigðisþjónustu? 4) Hvað líður gerð áætlunar um byggingu heilbrigðisstofnana, samkv. 33. gr. laga um heilbrigðisþjónustu og hver eða hverjir taka ákvarðanir um stærð og gerð slíkra stofnana, þ. á m. bústaða fyrir lækna og hjúkrunarfólk? 5) Eru væntanlegar ráðstafanir af hálfu heilbrrn. til að jafna þann mikla aðstöðumun sveitarfélaga, sem er varðandi greiðslu kostnaðar við rekstur þeirra heilsugæslustöðva, sem ekki eru reknar í beinum tengslum við sjúkrahús?“ Ég vona, að svar hæstv. ráðh. upplýsi málið.



Herra forseti. 1. liður spurningarinnar hljóðar þannig, með leyfi hæstv.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Þau uppýsa málið verulega. Ég vil taka fram að það liggur fyrir, að einstaka sjúkrasamlög í landinu greiða nær allan rekstrarkostnað heilsugæslunnar á viðkomandi heilsugæslusvæði án athugasemda frá Tryggingastofnun ríkisins, en önnur fara í öllu eftir fyrirmælum Tryggingastofnunarinnar og greiða aðeins hlut læknastöðvanna. En læknar taka 60% samkv. gjaldskrá Læknafélags Íslands auk fastra launa. Þarna virðist vanta tilfinnanlega samræmingu á túlkun í starfsemi sjúkrasamlaga og Tryggingastofnunar ríkisins. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga lagði til ákveðnar breytingar á lögunum við setningu þeirra á þessu ári til þess að lagfæra þessa aðstöðu að nokkru. T.d. - með leyfi hæstv. forseta - við 20. gr. frv., að hún orðist þannig: „Sérhæft starfslið í heilsugæslustöðvum, svo sem lækna, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður, sjúkraliða og meintækna, skal skipa af ráðh., enda sé skipun þessi í samræmi við reglugerð, sem ráðh. setur samkv. 19. gr. Ríkissjóður greiðir laun sérhæfðs starfsliðs og skulu föst laun þess og yfirvinnugreiðslur vera í samræmi við gildandi kjarasamninga. Viðhalds- og endurnýjunarkostnaður fasteigna og tækja heilsugæslustöðva greiðist af eigendum stöðvanna í hlutfalli við eignaraðild þeirra. Annar rekstrarkostnaður heilsugæslustöðva greiðist af hlutaðeigandi sjúkrasamlagi eða sjúkrasamlögum.“ Þetta er allviðamikil breyting, sem því miður náði ekki fram að ganga. Ég vil geta þess í sambandi við hönnunarkostnað að það hefur komið fram, að t.d. er byggingarkostnaður eins læknisbústaðar úti á landi áætlaður 55–60 millj. kr. Þarna. hlýtur að þurfa visst aðhald. En ég endurtek, að ég tel lögin um heilbrigðisþjónustu hina merkustu löggjöf, sem hefur skapað nýtt viðhorf til þessa mikilvæga málaflokks og þegar fært okkur verulega nær því takmarki, að allir landsmenn eigi kost á fullkominni heilbrigðisþjónustu, enda þótt stór verkefni séu enn óleyst á þessu sviði. T.d. vil ég vekja athygli á því, að finna þarf lausn á læknaskorti, sem nú er mjög vaxandi víða úti í dreifbýlinu. Heilbrigðismálin eru nú þegar fyrirferðarmesti út gjaldaflokkur í þjóðfélaginu. Er gert ráð fyrir að um 65 millj. króna fari í þennan lið á næsta ári. Það hlýtur því að vera brennandi mál, að sífellt fari fram endurskoðun opnum huga á öllum þessum málaflokki, þar með talið tryggingalöggjöfinni í heild, til að ná fram mestri hagkvæmni í öllum rekstri og þess verði jafnan gætt að saman fari stjórn og fjármálaleg ábyrgð, umfram allt að árangur af heilsugæslustarfinu skili sem bestum árangri fyrir þjóðina í heild. Ég mæli eindregið með því, að endurskoðun fari fram á lögunum sem fyrst, og vænti þess, að hæstv. heilbrrh. taki þessi mál öll fastari tökum.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður um þetta mál. Ég fagna því mjög sem ráðh. upplýsti hér, en meginatriðið tel ég að hafi komið fram í fsp. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Vesturl., að aðstöðumunur sveitarfélaganna gagnvart rekstri heilsugæslustöðva er geysilega mikill. Í kjördæmi okkar kemur þetta mjög svo í ljós, þar sem tvö sjúkrahús eru á svæðinu, en það á þó fyrst og fremst við um sjúkrahúsið á Akranesi. Akraneskaupstaður sleppur miklu betur frá þessum málum en t.d. næsta heilsugæslustöð, sem er í Borgarnesi, og líkt er farið um Ólafsvík, eins og fyrirspyrjandi veit best um. Hver stefnan ber að vera í þessum málum skal ég ekki endilega fullyrða um. En hitt er alveg víst, að mönnum skal ekki mismunað á þann hátt að þegar þjónustan verður lakari verði útgjöldin meiri, eins og nú er um þessi mál, því að það er vissulega lakari þjónusta sem er rekin á heilsugæslustöðvum, verð ég því miður að segja, eins og í Borgarnesi en á Akranesi, og þegar sá baggi kemur svo á dreifbýlismanninn meir en á þann sem býr í kaupstað þar sem sjúkrahús er rekið, þá er þetta náttúrlega óréttlæti gagnvart þeim sem býr í meiri fjarlægð frá sjúkrahúsinu. Þetta kemur aðallega fram í sambandi við rannsóknardeildir stöðvanna. Ég held að e.t.v. verði þetta aldrei leyst fullkomlega nema með því móti að tryggingarnar taki þessi mál öll á sína arma og heilsugæslustöðvarnar verði beinlínis reknar eins og sjúkrahúsin. Um greiðslur til lækna á fyrirspyrjandi vel að vita, en það er ekki atriði sem veldur neinum erfiðleikum fyrir heilsugæslustöðvar.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, virðist skorta nokkuð á um samræmingu. Mun ég beita mér fyrir því, að þar verði gerðar bætur á. Hann minntist líka á læknaskortinn. Hann er alvarlegur, eða réttara sagt: hann lítur út fyrir að verða atvarlegur nú eftir áramótin, það kemur til með að vanta einhvers staðar á milli 10 og 20 lækna úti í dreifbýlinu. Þessi mál eru í stanslausri athugun hjá rn. og m.a. er verið að kanna, að vísu er það bara byrjunarkönnun, hvort tiltækilegt sé að hefja hér heima sérfræðinám við Háskóla Íslands í heimilislækningum. Það er álit margra að við það mundi draga mikið úr læknaskortinum. Auðvitað bætir það ekki ástandið strax, en það gæti batnað fljótlega. Það er líka rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að miklir peningar fara í heilbrigðis- og tryggingamál. Eigi að síður er upphæðin, sem fer í heilbrigðismál, geysilega mikil, þannig að það er feikilega mikið atriði að þeim peningum sé vel varið. Alltaf eru í gangi kannanir á því, hvernig hægt sé að bæta rekstur og gera hann hagkvæmari. Ég vona að gjaldskráin, sem ég ræddi áðan og á að taka gildi um áramót, og það aðhald, sem þær heilsugæslustöðvar fá, sem eru í sjúkrahúsum, muni jafna aðstöðuna. Vitanlega kemur til greina að kanna þær hugmyndir, sem hv. 8. landsk. þm. ræddi. Hér er um að ræða geysilega þýðingarmikinn málaflokk og þess vegna þurfa lögin um hann að vera í stöðugri endurskoðun.