Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. varð við þeim tilmælum að taka aftur til 3. umr. brtt., sem hann hafði flutt á þskj. 249. Á milli umræðna leitaði menntmn. umsagnar biskups um það efnisatriði, sem brtt. fjallar um, og nefndinni hefur borizt umsögn frá biskupi um þetta efni og er hún svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Hv. menntamálanefnd neðri deildar Alþingis hefur beiðzt umsagnar minnar um brtt. við frv. til l. um breyt. á l. nr. 31 4. febr. 1952, um skipun prestakalla. Ég var einn í nefnd þeirri, er undirbjó löggjöf þessa fyrir Alþingi, og lagði ég þar til, að Auðkúluprestakall fengi að haldast með prestssetri á Auðkúlu, svo sem verið hefur á liðnum öldum frá upphafi kristninnar á Íslandi. Þessi till. mín náði ekki fram að ganga. Á flutningi prestssetursins frá Æsustöðum að Auðkúlu eru annmarkar. Mundi nokkur hluti safnaðarins mjög andvígur honum. Enn fremur stendur fyrir dyrum stækkun og endurbót prestsseturshússins að Æsustöðum og er hún miðuð við það, að prestur sitji á komandi tímum á Æsustöðum“. Með tilliti til þessarar umsagnar biskups og enn fremur með tilliti til þess, að þeirri venju hefur verið fylgt í löggjöf um skipun prestakalla, að þegar gert er ráð fyrir að flytja prestssetur frá einum stað til annars, þá séu þau ákvæði í heimildarformi kirkjustjórninni til handa, leggur menntmn. til, að meginmáli tillögunnar á þskj. 249 verði breytt þannig, að þetta ákvæði verði í heimildarformi og flytur menntmn. brtt. um þetta á þskj. 265. Nefndin hefur rætt þessa breytingu við hv. þm. A-Húnv. og hefur ástæðu til að ætla, að fullt samkomulag sé um þessa meðferð málsins.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls, þegar ég talaði fyrir minni brtt., tók ég það fram, sem raunar mættu allir sjá, að hún er flutt frá því almenna sjónarmiði, að það sé eðlilegast, að prestssetrin séu á kirkjustöðum og í öðru lagi vegna þess, að prestssetrið Auðkúla er eitthvert elzta prestssetur landsins og að sumu leyti virðulegasti staður á þessu svæði. En það, sem gerði að verkum, að presturinn var ekki þar, þegar prestaköllin voru sameinuð, var það, að þá voru þangað lélegar samgöngur. Nú er það eins og kom fram frá minni hálfu við 2. umr., að í þessu efni er viss ágreiningur milli sveita um þetta mál. Hér er ekki farið fram á annað en, að breytingin verði gerð, þegar næst verða prestaskipti. Og ég skil það ákaflega vel, eins og hv. menntmn. hefur tekið fram, að breyt. á prestssetrinu getur auðvitað ekki orðið nema með samþykki kirkjustjórnarinnar. Þess vegna get ég verið þakklátur hv. menntmn. fyrir hennar till. Hún fullnægir í sjálfu sér þeim tilgangi, sem fyrir mér vakir og ég get þess vegna gengið að því að mæla með því, að brtt. hv. menntmn. verði samþykkt, og þar með tek ég aftur mína aðaltill. á þskj. 249. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál nú. Það er, eins og ég tók fram um daginn, mjög mikið áhugamál margra manna á þessu svæði, að breytingin verði gerð, en aðrir eru því hins vegar nokkuð andsnúnir.



Herra forseti. Árið 1885 kom Björn Bjarnarson, sem síðar varð sýslumaður og alþingismaður Dalamanna, því til leiðar, að gefin voru hingað til lands 38 málverk. Voru 29 þeirra eftir danska málara, 6 eftir norska, 1 eftir Svía, 1 eftir Austurríkismann og 1 eftir Þjóðverja. Meðal gefenda var Kristján konungur níundi, en að öðru leyti voru listamennirnir sjálfir gefendur. Voru málverkin send landshöfðingja, en hann kom þeim fyrir hér í alþingishúsinu. Varð þessi gjöf vísir að þeirri stofnun, sem við nú nefnum listasafn ríkisins. Tíu árum síðar barst Íslendingum önnur málverkagjöf, einnig frá útlöndum. Edvald J. Johnsen læknir ánafnaði safninu eftir sinn dag 29 myndir, og komu þær til landsins 1895. Ári síðar bættust enn í safnið 2 málverk, einnig útlend. Ditlev Thomsen ræðismaður gaf safninu fyrstu myndina, sem það eignaðist eftir Íslending. Það var höggmyndin Útilegumaður eftir Einar Jónsson frá Galtafelli. Var það árið 1902, að Thomsen ræðismaður gaf þessa mynd. Níu árum síðar eignaðist safnið fyrsta olíumálverkið eftir íslenzkan mann. Var það myndin Áning eftir Þórarin B. Þorláksson, og gáfu hana nokkrir menn í Reykjavik. Hinn 16. sept. 1915 fólu forsetar Alþingis þjóðminjaverði umsjón, niðurskipun og skrásetningu allra málverka og listaverka þeirra, sem Alþingi átti eða landið. Var þetta gert samkv. tillögu þjóðminjavarðar til stjórnarráðsins. Kváðust alþingisforsetar ætlast til, að safn þetta yrði framvegis sérstök deild í þjóðminjasafni landsins og ekki yrði keypt neitt af listaverkum til þessa safns nema í samráði við þjóðminjavörð. Jafnframt veitti Alþingi fé til aðstoðar við umsjón með sýningu listasafnsins á næstu tveim árum. 24. jan. 1916 ákvað stjórnarráðið með bréfi, að listasafn Íslands, þ.e. málverkasafn landsins og önnur listaverk, sem landið á, skuli vera undir umsjón þjóðminjavarðar og vera ein deild þjóðminjasafnsins. Segir enn fremur í stjórnarráðsbréfinu, að öll listaverk, sem landið kunni síðar að eignast, skuli jafnóðum lögð til listasafnsins. Alþingi veitti síðan nokkurt fé til kaupa á listaverkum. Í ársbyrjun 1916 var 91 málverk í málverkasafninu, en 7 höggmyndir í höggmyndasafninu. Ýmsar aðrar góðar gjafir en þær, sem ég hef nefnt, hafa borizt safninu. Guðjón Sigurðsson úrsmiður gaf því 1915, 5 íslenzk málverk og 2 erlend olíumálverk. Helgi prestur Sigurðsson á Melum hafði ánafnað því 43 myndir eftir sig sjálfan, 3 olíumálverk og mynd þá, er hann gerði af Jónasi Hallgrímssyni látnum, og barst safninu sú gjöf árið 1919. Árið 1947 gaf Christian Gierlöff rithöfundur í Osló safninu 15 svartlistarmyndir eftir Edvard Munch. Nokkrir menn í Reykjavík gáfu á sama ári 8 málverk eftir danska málarann Carl V. Meyer. Árið 1951 afhenti frú Kristín Andrésdóttir, ekkja Markúsar Ívarssonar forstjóra, og dætur hennar safninu 56 málverk að gjöf, öll eftir íslenzka listamenn. Sama ár gaf Magnús Grönvold yfirkennari í Osló 27 blýantsteikningar eftir bróður sinn, Bent Grönvold, og síðar sama ár gaf Ragnar Moltzau útgerðarstjóri í Osló safninu 51 svartlistarmynd eftir norska listamenn. Árið 1953 gaf L. Foght forstjóri í Kaupmannahöfn safninu 11 olíumálverk og 24 svartlistarmyndir, allar eftir danska listamenn. Félag vina þjóðminjasafnsins hefur einnig gefið safninu erlend listaverk. Síðast, en ekki sízt, er að geta stærstu og dýrmætustu gjafarinnar, sem safninu hefur borizt. Árið 1952 ákvað Ásgrímur Jónsson listmálari, að ríkissjóður skyldi eftir sinn dag eignast öll málverk sín og húseign sína við Bergstaðastræti í Reykjavík. Í gjafabréfinu kveður hann jafnframt svo á, að málverkin skuli varðveitt í húsi hans, þar til listasafn hafi verið byggt, þar sem myndunum sé tryggt svo mikið rúm, að gott yfirlit sé unnt að fá um safn hans. Árið 1928 varð breyting á stöðu safnsins. Þá voru sett lög um menntamálaráð og menningarsjóð, og var í þeim ákveðið, að listasafnið skyldi vera undir stjórn menntamálaráðs og fé varið úr menningarsjóði til listaverkakaupa. Þessi lagasetning markar tímamót í sögu safnsins. Síðan, eða frá 1928 til 1957, að háðum árum meðtöldum, hefur verið varið úr menningarsjóði til kaupa á listaverkum 1.3 millj. kr. Það var hins vegar ekki fyrr en 1951, að listasafnið fékk til umráða eigið húsnæði, þannig að unnt væri að hafa listaverk til sýnis, en á því ári fékk það til sinna þarfa nokkurn hluta af þjóðminjasafnsbyggingunni. Áður höfðu málverkin verið dreifð um ýmsar opinberar byggingar og skóla, en nú hafa flest þeirra verið flutt í safnið. Síðan safnið var opnað almenningi, hefur aðsókn að því verið mikil, frá 6 til 9 þús. gestir á ári. Þegar lögin um menningarsjóð og menntamálaráð voru endurskoðuð vorið 1957, þótti rétt að halda þeirri skipan, sem tekin hafði verið upp 1928, að listasafnið væri undir stjórn menntamálaráðs og fé varið úr menningarsjóði til listaverkakaupa, þar til sérstök lög verði sett um safnið. Hins vegar er listaverkasafnið nú þegar orðið svo mikil og merk stofnun, að fyllilega tímabært er orðið að setja um það sérstaka löggjöf. Þess vegna skipaði menntmrn, í ársbyrjun 1957 n. til þess að semja frv. til laga um listasafn, og áttu sæti í n. Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, sem var formaður hennar, Björn Th. Björnsson listfræðingur, Gunnlaugur Scheving listmálari, dr. Gunnlaugur Þórðarson stjórnarráðsfulltrúi og frú Selma Jónsdóttir, umsjónarmaður safnsins. Frv. það, sem n. samdi og sendi rn., var síðan borið undir Bandalag íslenzkra listamanna, Félag íslenzkra myndlistarmanna, félagið Óháðir listamenn, Nýja myndlistarfélagið, þjóðminjavörð og menntamálaráð Íslands. Fylgja umsagnir allra þessara aðila frv. sem fskj., og fjölyrði ég því ekki um þær. Þetta frv., sem hér er flutt, er í öllum aðalatriðum shlj. því frv., sem n. samdi og meiri hluti hennar stóð að. Þó hefur rn. að höfðu samráði við n. tekið til greina nokkrar ábendingar Félags íslenzkra myndlistarmanna, sem fjallaði um frv. fyrir hönd Bandalags íslenzkra listamanna, og nokkrar athugasemdir þjóðminjavarðar. Skal ég fara fáum orðum um helztu ákvæði frv. Menntmrn. er ætlað að fara með yfirstjórn safnsins, en stjórn þess skal að öðru leyti vera í höndum safnráðs, sem skipað sé fimm mönnum, og forstöðumanns. Í frv. eru safninu tryggðar 500 þús. kr. á ári til listaverkakaupa af tekjum menningarsjóðs. Síðan 1950 hefur menntamálaráð varið rúmum 100 þús. kr. á ári að meðaltali og síðustu fjögur árin 150 þús. kr. til kaupa á listaverkum. En með hliðsjón af því, að tekjur menningarsjóðs voru nær fimmfaldaðar með hinni nýju löggjöf um menntamálaráð og menningarsjóð frá 1957, virðist ekki óeðlilegt að ákveða 500 þús. kr. sem lágmarksupphæð til listaverkakaupa á ári. Í frv. eru ákvæði um verkefni safnsins, og skal hlutverk þess vera að afla svo fullkomins safns íslenzkrar myndlistar sem unnt er, varðveita það og sýna, að afla viðurkenndra erlendra listaverka, og skal verja í því skyni allt að 10% af því fé, sem safnið hefur fengið til listaverkakaupa, og annast fræðslustarfsemi um myndlist, láta gera kvikmyndir um verk hinna fremstu íslenzku myndlistarmanna, ævi þeirra og starfsháttu, að afla heimildar um íslenzka myndlist að fornu og nýju, efna til farandsýninga um landið og veita erlendum söfnum og öðrum opinberum aðilum upplýsingar um íslenzka myndlist. Hlutverk safnráðs er að annast um kaup á listaverkum til safnsins, ákveða, hvort veita skuli viðtöku gjöfum, er kunna að bjóðast, taka ákvörðun um sérsýningar, er safnið kann að gangast fyrir, og önnur mál, er minnst tveir safnráðsmenn æskja að þar séu rædd. Hlutverk forstöðumanns er að annast stjórn safnsins að öðru leyti. Þau ákvæði frv., sem mönnum fyrst og fremst sýndist nokkuð sitt hvað um við undirbúning frv. og raunar er eðlilegt að menn greini nokkuð á um, eru ákvæðin um skipun safnráðs, en safnráðinu er einmitt ætlað að annast kaup listaverka til safnsins. Ákvæði frv. um þetta efni eru þau, sem meiri hl. n., er undirbjó frv., gerði tillögur um. Öll var nefndin sammála um, að eðlilegt væri að hafa safnráð, það annaðist kaup listaverkanna og í því ráði ættu sæti fulltrúar frá listamönnum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að fimm menn eigi sæti í safnráðinu. Forstöðumaður safnsins skal eiga þar sæti samkvæmt stöðu sinni og vera jafnframt formaður ráðsins. Þá eiga íslenzkir myndlistarmenn, sem eru eða hafa verið félagar í einhverju félagi myndlistarmanna, að kjósa úr sínum hópi þrjá menn í safnráðið til fjögurra ára í senn, tvo listmálara og einn myndhöggvara, og segir í frv., að æskilegt sé, að listmálararnir séu fulltrúar mismunandi listastefna. Fimmti maðurinn í safnráðinu skal tilnefndur af heimspekideild háskólans, þangað til kennsla í listsögu verður hafin í háskólanum, en þá skal kennarinn í þeirri grein eiga sæti í safnráðinu. Forstöðumaður safnsins er þó með sérstökum hætti gerður áhrifamestur í safnráðinu. Ef hann er andvígur ákvörðun, er hún ekki gild, nema því aðeins að allir hinir fjórir ráðsmennirnir greiði henni atkvæði. Hann hefur þannig neitunarvald gagnvart ákvörðun allra fjögurra samstarfsmanna sinna í ráðinu. Með þessu móti eru forstöðumanni safnsins tryggð meiri ítök um kaup listaverka til þess, en hinum ráðsmönnunum, en hann er hins vegar að sjálfsögðu ekki einráður. Um þetta atriði var nefndin, sem undirbjó frv., sammála. Hins vegar var ágreiningur í n. um hitt, hvernig velja skyldi fimmta fulltrúann í ráðið. Meiri hlutinn, Birgir Thorlacius, Björn Th. Björnsson og Selma Jónsdóttir, lagði til, að sú skipan yrði á höfð, sem frv. gerir ráð fyrir, að heimspekideild háskólans tilnefndi manninn, þangað til kennsla í listsögu yrði tekin upp, en þá tæki listsögukennarinn sæti í ráðinu. Minni hlutinn, þeir Gunnlaugur Scheving og dr. Gunnlaugur Þórðarson, lagði hins vegar til, að menntmrh. skipaði fimmta manninn í safnráðið eftir hverjar alþingiskosningar. Töldu þeir, að á þann hátt yrði áhugamönnum um myndlist bezt tryggður fulltrúi í safnráðinu og ráðuneytinu veitt beinni hlutdeild um stjórn safnsins. Undir þessa skoðun var tekið í umsögn félagsins Óháðir listamenn. Mér er ljóst, að ákvæðin um skipun safnráðsins eru viðkvæmt og vandasamt mál, þar eð ávallt er hætt við skiptum skoðunum og jafnvel deilum um kaup listaverka til listasafns. Ég vil ekki halda því fram, að þessi ákvæði séu þau skynsamlegustu eða heppilegustu, sem hugsazt geti, og er reiðubúinn til þess að ræða og hugleiða aðrar hugmyndir og brtt., sem fram kunna að koma í nefnd þeirri, sem fær málið til meðferðar. Í grg. frv. er því lýst, hver skipun er höfð á stjórn listasafna á hinum Norðurlöndunum. Í tveimur þeirra, þ. e. í Danmörku og Noregi, er um að ræða safnráð, sem skipuð eru með ekki ólíkum hætti og þeim, sem hér er gert ráð fyrir. Danska listasafninu er stjórnað af fjögurra manna safnráði. Safnstjórinn á þar sæti og auk þess þrír menn aðrir, einn skipaður af viðkomandi ráðuneyti, og hefur það löngum verið prófessorinn í listasögu við háskólann, og tveir aðrir, málari og myndhöggvari, kosnir af dönskum listamönnum. Norska listasafninu er stjórnað af níu manna safnráði, sem er sett saman af þrem þriggja manna hópum. Hinn fyrsti er skipaður þrem listamönnum, tveim málurum og einum myndhöggvara, úr stjórn félags norskra myndlistarmanna, annar hópurinn tveir málarar og einn myndhöggvari, er valinn meðal þeirra, sem eiga verk í safninu, og þriðji hópurinn er þannig skipaður, að þar er einn listfræðingur, skipaður af menntamálaráðuneytinu, einn fornfræðingur, einnig skipaður af menntamálaráðuneytinu, og hinn þriðji, sem kjörinn er af félaginu Vinir listasafnsins. Safninu í Stokkhólmi er stjórnað af aðalsafnstjóra og forstöðumönnum deilda safnsins, sem eru fjórar. Safnið í Finnlandi er ekki ríkissafn, heldur er tengt finnska listaháskólanum og stjórnað af honum. Skólaráð hans starfar sem safnráð fyrir það safn. Af þessu má sjá, að yfirleitt er um að ræða sérstök ráð, sem hafa með höndum yfirstjórn safnanna, þ.e. kaup á listaverkum til þeirra, og bæði í Danmörku og Noregi eiga fulltrúar listamanna sæti í þessum safnráðum, svo sem hér er gert ráð fyrir. Ef þetta frv. verður að lögum, verða þessar meginbreytingar varðandi safnið: 1) Safninu verða tryggðar 500 þús. kr. lágmarkstekjur til listaverkakaupa. 2) Sú breyting verður á stjórn safnsins, að í stað þess að menntamálaráð fari með yfirstjórn þess og annist kaup á listaverkum, komi safnráð, sem skipað sé sumpart fulltrúum hins opinbera og sumpart fulltrúum listamanna. 3) Skipaður verður forstöðumaður fyrir safnið, en þó ekki fyrr en fé yrði veitt í því skyni á fjárlögum. Í frv. eru því miður ekki ákvæði, er tryggi framgang þess hagsmunamáls, sem nú er safninu brýnast, en það er bygging húss yfir safnið. Um það segir ekki annað í frv. en að reisa skuli sérstakt hús fyrir listasafnið, þegar nægilegt fé sé veitt til þess í fjárlögum eða á annan hátt. Það má þó ljóst vera, að þau húsakynni, sem safnið nú býr við, eru ekki til frambúðar. Íslenzk myndlist er orðin svo sterkur þáttur í íslenzku menningarlífi, að það getur ekki dregizt og má ekki dragast lengi úr þessu, að henni sé reist veglegt hús, þar sem þjóðin eigi þess kost að kynnast verkum myndlistarmanna sinna, lífs og liðinna. Ég hef hugleitt það vandlega, með hverjum hætti líklegast væri, að hægt yrði að afla fjár til byggingar listasafns. Að gefnu tilefni tel ég rétt, að það komi fram hér, að það hefur verið skoðun mín, að eðlilegt væri, að nokkur hluti af hagnaði þeirra stórhappdrætta, sem hér eru rekin samkvæmt sérstöku leyfi í löggjöf frá Alþingi, gengi í sjóð, er síðar yrði varið til byggingar listasafns. Svo sem kunnugt er, hafa þrír aðilar eins konar sérleyfi frá Alþingi til rekstrar happdrætta, og mun hagnaðurinn af rekstri þeirra samtals á síðustu árum hafa numið 6–8 millj. kr. árlega. Einn þessara aðila, Háskóli Íslands, hefur frá upphafi greitt í ríkissjóð sem eins konar gjald fyrir happdrættisleyfið 1/5 hluta af hagnaði sínum, og hefur þessu fé verið varið til vísindastarfsemi. Hinir tveir aðilarnir, þ.e. Samband íslenzkra berklasjúklinga og Dvalarheimili aldraðra sjómanna, hafa hins vegar ekkert gjald greitt fyrir sín sérleyfi. Um það er enginn ágreiningur, að báðir hafa notað tekjurnar af happdrættum sínum í góðu skyni og leysa með því mjög brýn verkefni. Á hinn bóginn er á það að líta, að tekjurnar af þessum happdrættum öllum hafa reynzt mun meiri, en menn við stofnun þeirra munu hafa gert ráð fyrir. Er þess vegna ekki óeðlilegt, að mönnum detti í hug, að þessar happdrættistekjur geti staðið undir framkvæmd fleiri góðra mála, en þær gera nú. Allar tekjur af happdrætti háskólans renna í raun og veru til vísindastarfsemi, þar eð 4/5 ber að verja til þess að reisa byggingar fyrir háskólann og 1/5 er varið til rekstrar atvinnudeildarinnar, sem er rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna. Hinir tveir aðilarnir verja öllum sínum tekjum til mannúðarmála, en þær munu samtals nálægt því tvöfalt meiri, en tekjur háskólahappdrættisins. Virðist ekki óeðlilegt, að listir þjóðarinnar fengju einhverja hlutdeild í þessum happdrættishagnaði. Þetta mál var þegar rætt í fyrrverandi ríkisstj., og hefur, eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, nokkuð verið rætt milli forustumanna flokkanna hér á hinu háa Alþingi. Um það hefur enn ekki orðið samkomulag milli þeirra. Ég vona, að þeim viðræðum verði haldið áfram og þess verði ekki langt að biða, að nægilega öflug samstaða náist um að tryggja, að því verkefni, sem ég tel nú brýnast í listamálum þjóðarinnar, sem sé byggingu húss yfir listasafn ríkisins, verði sinnt, ef ekki með þeim hætti, sem ég hef hér lauslega drepið á, þá með öðrum hætti. Herra forseti. Ég leyfi mér síðan að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að ríkisstj. skuli hafa lagt fram frv. það, sem hér er á dagskrá, um Listasafn Íslands. Ég þarf ekki að vera langorður um þetta frv., því að hæstv. menntmrh. hefur gert því svo ýtarleg skil. Það er ánægjulegt að vita til þess, að nú skuli sá tími vera skammt undan, að listasafnið fái sína eigin yfirstjórn sem önnur söfn á vegum þess opinbera, en svo sem kunnugt er, hafa öll söfn íslenzka ríkisins frá fyrstu tíð lögum samkvæmt verið sjálfstæðar stofnanir nema listasafnið. Má í því sambandi vitna til laga nr. 40 1947, um verndun fornminja, sem sé um þjóðminjasafnið, laga nr. 39 1915, um þjóðskjalasafn, og laga nr. 17 1951, um náttúrugripasafn. Þegar lögin um menntamálaráð voru gerð árið 1928, var kveðið svo á í 2. gr. þeirra, að menntamálaráð skyldi hafa yfirumsjón með listaverkasafni landsins og undirbúa, eftir því sem unnt er, byggingu listasafns. Þá var safnið á tvístringi, geymt í skólum og opinberum byggingum. Á árinu 1957 voru samþykkt ný lög um menningarsjóð og menntamálaráð, sem nú eru lög nr. 50 1957, og í 7. gr. þeirra laga er kveðið svo á, að menntamálaráði er falið til bráðabirgða að hafa yfirumsjón með listasafni ríkisins, þ.e.a.s. þar til lög eru sett um safnið. Frá því, að Alþingi fól menntamálaráði að hafa yfirumsjón með listasafninu og undirbúa byggingu listasafns, eru liðin 30 ár, og hefur menntamálaráð haft litinn áhuga á málinu og listasafnið verið hálfgerð hornreka. Er því vissulega kominn tími til þess, að komið verði nýrri skipan á stjórn listasafnsins, að ekki sé meira sagt. Menntamálaráð hefur jafnan fyrst og fremst verið skipað þeim mönnum, sem hafa haft þekkingu og áhuga á bókmenntum umfram aðra og látið sig myndlist minna varða, og má það vera skýring á sinnuleysi menntamálaráðs að þessu leyti. Þó er rétt að geta þess, að einn og aðeins einn af þeim mönnum, sem átt hafa sæti í menntamálaráði, hefur sýnt myndlistinni verulegan áhuga, og mun e.t.v. mega rekja það að einhverju leyti til þess, að hann er kvæntur mikilhæfri myndlistarkonu, frú Kristínu Jónsdóttur, en það er Valtýr Stefánsson. Hann hefur öðrum fremur haft forgöngu um sum beztu kaup á listaverkum til safnsins, og er það víssulega þess vert, að þess sé getið hér. Hins vegar hafa listaverkakaup menntamálaráðs iðulega sætt gagnrýni og réttmætri gagnrýni, því að óhætt mun vera að fullyrða, að sum kaup á verkum til safnsins eru safninu til lítils sóma og hefðu aldrei verið gerð, ef þau mál hefðu verið í höndum þeirra manna, sem fyrst og fremst hugsa um veg og gengi listasafnsins sjálfs. Svo sem sjá má í aths. fyrir frv. þessu, var ég einn þeirra fimm manna, sem áttu sæti í n. til undirbúnings frv. þessa. N. var sammála um öll atriði frv. þessa nema um stjórn þess, en þar höfðum við Gunnlaugur Scheving, sem var einasti myndlistarmaðurinn í n., sérstöðu og vildum, að fimmti maðurinn í stjórn listasafnsins og varamaður hans væru skipaðir af menntmrh. til nokkurra ára í senn. Félag óháðra listamanna leggur einnig til, að sama skipan verði á höfð, en þar segir í fskj. 5: „Við leggjum til, að sá hluti frvgr., er að þessu lýtur, verði hafður orðrétt eins og mgr. minni hl. hljóðar, en það er svo: Fimmta mann í safnráð skipar menntmrh. svo og varamann hans. Skipun þeirra skal fara fram í þann mund, er ráðh. skipar formann útvarpsráðs eftir hverjar alþingiskosningar: Aðrir hafa látið þetta atriði liggja á milli hluta, og satt bezt að segja töldu hinir þrír, sem voru í undirbúningsnefndinni, að eins vel mætti fara á því að hafa stjórn safnsins svo sem við Gunnlaugur Scheving lögðum til. Segja mætti, að nú væri eðlilegast, að ég flytti brtt. við frv. í þessa átt, en ég hef ekki hugsað mér að gera það, heldur leggja það á vald hv. menntmn. d., hvorn háttinn hún telur æskilegri. Frumvarpi þessu fylgja fimm fylgiskjöl, og get ég ekki látið hjá líða að víkja að tveimur þeirra. Fskj. 3, bréf menntamálaráðs, er byggt á verulegum misskilningi, að ekki sé fastara að orði kveðið. Í því segir, að sú stefna hafi verið mörkuð á árinu 1957 að sameina sem flesta þætti menningarmála undir yfirstjórn menntamálaráðs og að með frv. þessu sé brotið í bága við þá stefnu. Hér er um misskilning að ræða. Það var rétt, að sú stefna var mörkuð á árinu 1957 að gera starf menntamálaráðs fjölþættara, en hins vegar mun ekki hafa hvarflað að þeim ráðh., sem markaði þá stefnu, að láta listasafnið verða áfram undir stjórn menntamálaráðs, ella hefði sá hinn sami ráðh. ekki átt forgöngu um, að ríkisstj. leggur nú þetta frv. fram. Þá kemur fram í bréfi menntamálaráðs, að það sér ofsjónum yfir því, að nú skuli loks eiga að gera allvel til myndlistarinnar og verja fastri lágmarksfjárhæð til listaverkakaupa. En sá andi, sem liggur á bak við þau orð, ætti að verða nægur til þess, að Alþingi láti það ekki viðgangast lengur, en orðið er, að menntamálaráð hafi yfirumsjón þessara mála. Loks eftir 30 ára svefn rumskar menntamálaráð og minnist þess, að listasafninu er nauðsyn á að fá eigin byggingu og þá fyrst sé tímabært að taka ákvarðanir um framtíðarskipan listasafnsins. Í fskj. 5, bréfi þjóðminjavarðar, sem annars er greinagott, kemur fram sama hugsunin. En þessi hugsun er á engan hátt rökstudd og er við nánari aðgæzlu nokkuð fjarstæðukennd. Löggjöf um listasafnið mun ekki tefja það, að unnið verði að því að koma upp listasafnsbyggingu, nema síður sé, því að telja má víst, að þegar myndlistarmennirnir sjálfir fá tækifæri til þess að leggja hönd á plóginn, verði þess ekki langt að biða, að listasafnsbygging verði reist. Þá er hitt fjarstæða, að listasafnið geti ekki starfað né sé rétt að koma fastri skipan á stjórn þess og rekstur, þó að það hafi ekki eigið húsnæði. Hvernig var það með Alþingi, þegar það var endurreist? Ekki átti það eigið húsnæði. Og hvernig var það með háskólann, svo að dæmi séu nefnd? Ekki átti hann eigið húsnæði, en var hér til húsa í alþingishúsinu, - en þó var strax sett löggjöf um háskólann. Sama má segja um ríkisútvarpið, og svona mætti lengi telja. Flestar íslenzkar stofnanir, ekki sízt menningarstofnanir, hafa verið stofnaðar og bundnar með lögum, án þess að þær ættu eigið húsnæði, og því fremur er nauðsyn að skapa þeim stofnunum, sem ekki eiga eigið húsnæði, þá aðstöðu, að þeim séu með löggjöf tryggð framtíðarstarfsskilyrði. Hugmynd hæstv. menntmrh. um leið til að afla fjár til þess að reisa listasafnsbyggingu er hin athyglisverðasta, og er vonandi, að hæstv. Alþ. takist að leysa það mál og að frv. það, sem hér er á dagskrá, fái skjóta og góða afgreiðslu hjá deildinni.

forseti (EOl): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá hv. 10. landsk. þm.: „Með því að ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu 2 –3 vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 144. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður, dr. Gunnlaugur Þórðarson, taki sæti á Alþingi, á meðan ég verð fjarverandi. Pétur Pétursson. Til forseta neðri deildar.“ Kjörbréf þessa hv. varaþingmanns hefur verið athugað áður, og tekur hann hér sæti, og býð ég hann velkominn.