Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þriðjudaginn 7. apríl 2009 kl. 2.30 miðdegis fer fram umræða utan dagskrár um skýrslu fjármálanefndar breska þingsins um áhrif aðgerða bresku stjórnarinnar á fall íslensku bankanna. Málshefjandi er Kristrún Heimisdóttir og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ef ég heyrði rétt áformar hæstv. forseti að hér verði utandagskrárumræða eftir hádegi um skýrslu fjárlaganefndar breska þingsins. Ég þakka fyrir að sú umræða fari fram en í þeirri skýrslu felast mikil tíðindi er varða gríðarlega hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Ég óskaði eftir því á laugardaginn þegar um þessa skýrslu var rætt að nokkuð ítarleg umræða færi fram um skýrsluna. Í ljósi efnis hennar og þeirra hagsmuna sem eru í húfi tel ég óásættanlegt að alþingismenn fái einungis tvær mínútur í ræðutíma til þess að fjalla um innihald skýrslunnar. Ég hvet því hæstv. forseta til að endurskoða ákvörðun sína og tryggja að umræða um þetta mikla hagsmunamál okkar Íslendinga verði lengri en ráðgert er.

Forseti vill upplýsa að samstaða var milli málshefjanda og forseta um að þessi umræða stæði í hálftíma.

Herra forseti. Ég hef í þrígang þurft að kveðja mér hljóðs og vekja athygli forseta á því að ekki var haldinn fundur í umhverfisnefnd. Hann var haldinn í gær og þakka ég fyrir það. Tekið var fyrir það mál sem meiri hluti nefndarmanna hafði viljað fá að fjalla um. Það var tekið út og þingskjölum var dreift í gær. Það mál er þingsályktunartillaga um hagsmuni Íslands í loftslagsmálum sem flutt er af meiri hluta þingmanna. Ég vil fara þess á leit, herra forseti, að þetta mál verði sett á dagskrá þannig að þingheimur geti rætt það og eftir atvikum afgreitt það áður en þing lýkur störfum fyrir kosningar. Ég ætla ekki að deila við forustu nefndarinnar, hv. formann og hv. varaformann, um hvers vegna það tafðist að boða til fundarins. En ég get hins vegar ekki leitt það hjá mér, fyrst ég er kominn upp, að ræða þetta mál enn einu sinni að segja að það er ekki í samræmi við þingsköp að fundur sé ekki boðaður í tæpa viku eða fimm daga frá því að meiri hluti nefndarinnar óskar eftir að fundur sé haldinn. Ég ætla að taka skýringar þeirra gildar en ég held að það sé afar varhugavert og varði virðingu þingsins, rétt þingmanna og þingræðið sjálft, ef sú verður venjan að ekki sé brugðist strax við þegar þriðjungur, að ég tali ekki um meiri hluti nefndar, óskar eftir því að fundur sé haldinn. Ef við förum þá leið held ég að þingið sé á villigötum hvað þetta varðar.

Forseti. Það er hreint og beint hryggilegt að sjá hvað hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur miklar áhyggjur af því á okkar tímum að ekki séu haldnir nógu margir fundir í umhverfisnefnd. Ég vil við þetta tækifæri óska honum til hamingju með að hafa náð að vera á fundi þeim sem ég var einmitt á í gær sem staðgengill, vegna þess að þar komu fram mjög merkar upplýsingar, m.a. frá fulltrúum úr æskulýðsstarfi þjóðkirkjunnar um skoðanir þeirra og afstöðu til þessa máls, þar sem þeir kváðu m.a. í kútinn sjálfan Kjartan Ólafsson sem er einn af rökföstustu og gáfuðustu snillingum á þinginu, hv. þingmaður. Hv. þm. Árni M. Mathiesen taldi það málinu til tekna vissulega að á því væri meiri hluti þingmanna sem flutningsmenn. Það er auðvitað rétt að slík mál hljóta að hafa ákveðna sérstöðu á þinginu. Þess vegna spyr ég, forseti: Hvernig stendur á því að mál sem ég hef mikinn áhuga á að verði rætt í þingsölum, meira en tvær mínútur á mann, jafnvel þrjár mínútur á mann ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fengi sínu framgengt, er ekki komið á dagskrá, af því að á því er meiri hluti þingmanna? Þar á ég við það mál sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem er ekki í salnum og var ekki í gær heldur, flutti ásamt rúmlega þremur tugum þingmanna um upphaf hvalveiða. Það mál hefur ekki komist á dagskrá þingsins og síðast þegar um það var spurt sagði forseti Alþingis að ekki hefði verið eftir leitað af hálfu flutningsmanns eða flutningsmanna. Hvernig stendur á því að ekki er eftir því leitað? Ég tel að úr því að mál sem meiri hluti þingmanna flytur njóta sérstöðu hljóti menn líka að líta svo á að jafnræði sé á milli þeirra, og að þeir sem vilja ræða þetta mál um hvalveiðar sem meiri hluti  
            

Herra forseti. Ég hygg að málsmeðferð í þessu stóra umhverfisverndarmáli hafi verið í góðu lagi. Formaður nefndarinnar veiktist í einn eða tvo daga. Ég bauðst til að halda fundinn. Hann taldi sig geta komið því við, eins og hv. þm. Árni M. Mathiesen veit, og ég sinnti honum í hvívetna varðandi beiðni hans. Ég tel líka að þessi tillaga sé þarflaus. Hún er svipað þarflaus eins og að vera með þingsályktunartillögu á Alþingi um að Íslendingar skuldbindi sig til að fara að umferðarlögum. Samningsmarkmið Íslands er í samræmi við þingsályktunartillöguna. Ef menn hafa hins vegar í hyggju að kalla fram meiri losun göngum við gegn alþjóðlegum skuldbindingum okkar og þá göngum við gegn hagsmunum alheimsins. Við verðum að draga úr losun. Við berum ábyrgð innan lands og einnig hnattræna ábyrgð, við verðum að draga úr losun. Markmiðin eru 20% á næsta samningstímabili. Við verðum líka að leggja áherslu á að finna leiðir til að binda losunina og Andrés Arnalds, fremsti sérfræðingur okkar í þessum málum, hefur lagt fram gagnmerkar tillögur þess efnis. Hann er einn fremsti sérfræðingur heimsins í bindingu gróðurhúsalofttegunda við jarðveg. Við verðum líka að huga vel að orkusparnaði í sjávarútvegi sem væri verulegt borð fyrir báru í samgöngum í heild sinni og við verðum líka að huga að því að nota okkar grænu orku til vistvænnar starfsemi. Ég nefni gagnmerkar tillögur Framsóknarflokksins á fyrri þingum um vetnisframleiðslu á Íslandi. Við megum ekki binda notkun okkar grænu orku við mengandi stóriðju sem stendur ekki undir sér jafnvel þó að maður hugsi eins og kapítalisti einn dag og sleppi öllum umhverfisáhrifum. Það er enginn gróði í því, hvorki fyrir Ísland né aðra.

Virðulegur forseti. Málið um loftslagsbreytingar og hvernig taka á á þeim, sem meiri hluti þingmanna flytur hér og ég er 1. flutningsmaður að, er ekki óþarfi. Það er mjög þarft að þetta mál klárist vegna þeirra samninga sem við göngum brátt til. Öll rök sem hæstv. umhverfisráðherra og fleiri þingmenn hafa beitt eru nákvæmlega sömu rökin og ég þurfti að leiðrétta á sínum tíma þegar íslenska ákvæðinu var náð fram. Það var alveg sama platan: Þetta er ekki hægt, þetta má ekki gera, þangað til umhverfisráðherrar annarra landa skildu að ákvæðið var umhverfisvænt. Það er betra fyrir lofthjúpinn að samþykkja ákvæðið en ekki, það er bara svo einfalt að það blasir við öllum. Virðulegi forseti. Ég tel að Mörður Árnason alþingismaður ætti að skammast sín. 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Merði Árnasyni hugulsemina í minn garð. Við erum eins og margir vita gamlir félagar og samstarfsmenn þannig að ég kippi mér ekkert upp við það þótt beri á ákveðinni kaldhæðni hjá honum öðru hverju. Hver hefur sinn máta á að tjá sig. Varðandi það sem hv. þm. Atli Gíslason sagði þá sagði ég áðan að ég ætlaði ekki að elta ólar við þetta mál eða hverjar ástæðurnar voru. Búið er að halda fundinn og afgreiða málið en ég er einungis að vara menn við því að fara á þá braut sem menn gætu hugsanlega farið út á ef mið er tekið af því hversu lengi dróst að boða til þessa fundar. Hins vegar heyrist mér á því sem hv. þm. Atli Gíslason lét frá sér fara í ræðustólnum að ekki sé vanþörf á því að þetta mál verði tekið á dagskrá og til umræðu. Greinilegt er að hv. þingmaður hefur heilmikið um málið að segja og það eru hlutir sem ég vil gjarnan ræða við hann, ekki bara vegna þess að við erum ósammála um suma þeirra, því um suma þeirra erum við sammála og ég mundi gjarnan vilja heyra frekar um þá. Að lokum, herra forseti, tek ég undir með hv. þm. Merði Árnasyni um að tímabært sé að taka hvalatillöguna á dagskrá líka, jafnvel í dag, þannig að við getum rætt hana og heyrt sjónarmið bæði hv. þm. Marðar Árnasonar og annarra, meiri hluta þingsins, um hvernig beri að standa að þessu máli í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Suðurk. fyrir að vekja máls á fundum umhverfisnefndar í upphafi þingfundar. Við áttum tvo fundi í þrennu lagi um loftslagsmálin í gær og ég held að þeir hafi allir verið gagnlegir, einn þeirra var sameiginlegur fundur utanríkismálanefndar og umhverfisnefndar með hæstv. umhverfisráðherra og fulltrúum úr ráðuneyti hennar til upplýsingar fyrir báðar nefndirnar og síðan umfjöllunarfundur um það þingmál sem hér hefur verið nefnt. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það dróst lítið eitt að boða til fundar í nefndinni. Ég held að út af fyrir sig sé rétt hjá hv. þingmanni að ágætt væri að fara yfir og skýra og skerpa verklagsreglur í þessu efni vegna þess að í þinginu er allur gangur á því með hvaða hætti orðið hefur verið við slíkum beiðnum og í sjálfu sér eru engar skýrar reglur fyrirliggjandi um það og ég held að það væri öllum til bóta og starfi í þinginu yfir höfuð að ljóst væri hversu mikinn frest menn hafa til að boða til slíkra funda. Ég held líka að þá væri ágætt að skerpa á því hvað þingleg meðferð er enda er ég þeirrar skoðunar að þegar leitað er umsagnar aðila um þingmál sem hér eru til umfjöllunar sé það lágmarksvirðing af hálfu þingsins í garð þeirra sem þær umsagnir veita að gefa þeim kost á því að koma fyrir hlutaðeigandi þingnefnd og gera grein fyrir sjónarmiðum sínum þannig að þar fari málefnaleg umfjöllun tryggilega fram. En allt þetta væri eflaust ágætt að skýra og skerpa. Ég ætla ekki í efnislegar umræður um það mál sem hér er fyrir en ég held út af fyrir sig að hvert mannsbarn geti sagt sér hversu vænlegur sá leiðangur væri fyrir Ísland að fara eitt iðnríkja fram í veröldinni í dag og krefjast þess að fá að menga meira.

Virðulegi forseti. Mér finnst nú taka í hnjúkana þegar menn hafa þau orð um þingmál sem meiri hluti alþingismanna flytur að það sé vitleysisþingsályktunartillaga og mæla því bót að þingmálið eigi ekki greiða leið í gegnum starfsferil þingsins til að fá umfjöllun eins og vera ber. Af því að við búum í lýðræðisríki hélt ég að menn hefðu það sem grundvallaratriði að virða vilja meiri hlutans. Jafnvel þótt menn séu ósammála meiri hlutanum þá á meiri hlutinn að fá að ráða. Það mætti hv. þm. Mörður Árnason hafa í huga. Það mætti forseti Alþingis hafa í huga með hliðsjón af því þingmáli sem hér var nefnt um hvalveiðar en meiri hluti þingmanna flytur málið  
             Menn hafa haft hér að orði að vald spilli og flokkar sem sitji lengi við völd láti á sjá og menn fyllist valdhroka og það hefur réttilega verið gagnrýnt í gegnum árin. Nú þegar komin er ný ríkisstjórn skipuð flokkum sem lengi hafa verið utan valdsins hélt ég að menn ætluðu að breyta og lagfæra það sem aflaga hefði farið. En alveg ótrúlega eru menn fljótir að verða eins og þeir sem þeir gagnrýndu. Flokkur sem ekki hefur verið í ríkisstjórn nema síðan 1. febrúar er farinn að haga sér nákvæmlega eins og flokkurinn sem var í ríkisstjórn í 18 ár og hann gagnrýndi. Það eru mikil vonbrigði, virðulegi forseti, þegar þeir sem gagnrýndu fyrir nokkrum mánuðum eru nú farnir að haga sér nákvæmlega eins og þeir sem þeir gagnrýndu fyrir örfáum vikum.

Forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð sem hér hafa fallið að undanförnu og tek undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um það að þegar meiri hluti þingmanna er á máli - úr því að það skiptir máli í því frumvarpi og þeirri ályktunartillögu sem hér um ræðir að meiri hluti þingmanna er á því máli - þá hlýtur það líka að skipta máli fyrir umræðuna um hvalveiðar en ástæðan fyrir því að það mál hefur ekki komist á dagskrá þingsins er ekki meint valdspilling eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefnir, hvorki hjá forseta né hjá efasemdarmönnum um það mál, heldur sú sem forseti upplýsti fyrir rúmum hálfum mánuði þegar ég spurði sérstaklega um þetta mál, ég veit ekki hvort spurt hefur verið sérstaklega um það aftur. Flutningsmaður hafði ekki æskt þess að það mál kæmist á dagskrá en það verður hann að gera vegna þess að málið hefur það málsnúmer að það kemst ekki á dagskrá fyrr en einhvern tíma í haust ef þingið heldur áfram við venjulega iðju þannig að ekki er áhugi hjá flutningsmanni, a.m.k. þeim fyrsta og kannski ekki hinum heldur, að ræða málið á Alþingi. Hvernig stendur á því? Er það lýðræði? Ætlar meiri hlutinn að hafa sitt fram? Hvað var það sem meiri hluti þingmanna vildi með þessu máli? Var það kannski ekki að ræða það í þingsölum heldur að sýna það annars staðar? Var það þannig, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og fleiri flutningsmenn þessa máls? Var það heima í héraði en ekki í lýðræðislegri umræðu á Alþingi þar sem allar staðreyndir, álit og viðhorf kæmu fram? Það mikilvæga við að flytja málið á þingi er ekki bara það að bera það upp til samþykktar eða synjunar heldur líka að safna um það umsögnum, áliti, viðhorfum og gera það að umræðumáli í samfélaginu öllu. En það hafa flutningsmenn þessa máls um hvalina greinilega ekki viljað heldur nota þeir það bara í popúlísku skyni, í mjög 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þingsályktunartillaga um umhverfismál, loftslagsmál, hefur náð fram að ganga í nefndinni og við getum tekið þetta mál til umfjöllunar í þingsal. Þetta er mikilvægt mál og mikilvægir íslenskir hagsmunir sem hér eru undir. Það er misskilningur að hér sé einhver krafa um það að fá að menga meira, að við séum að hlaupast undan merkjum í alþjóðlegu samstarfi. Að baki þeirri hugsun sem kemur fram í þingsályktunartillögunni er einmitt ábyrg stefna íslenskra stjórnvalda sem vann sér fylgi á alþjóðavettvangi þegar Kyoto-samþykktin var undirrituð vegna þess að þetta er ekki bara gott fyrir Ísland, heldur gott fyrir heiminn allan og það er sú aðferðafræði sem þar er lagt upp með. Hvað varðar umræðuna um hvalveiðiályktunina, þingsályktunartillögu um hvalveiðar, er rétt að hafa í huga að efni þeirrar tillögu er nú þegar stefna ríkisstjórnarinnar og sá er munurinn á milli hennar og loftslagsmálanna, sem við ræðum hér, en sú tillaga gengur þvert á stjórnarstefnuna sem nú er uppi, þ.e. meiri hluti þingmanna vill að ríkisstjórnin beiti sér með öðrum hætti. Hér í þinginu er minnihlutastjórn og vilji meiri hluta þingsins liggur fyrir með þessari þingsályktunartillögu. Þess vegna skiptir máli að hún nái fram að ganga. Ég verð að taka undir með mörgum öðrum þingmönnum sem hér hafa tjáð sig að mér þykja ummælin sem hv. þm. Mörður Árnason lét falla áðan ekki smekkleg en ég held að það sé svo í þessum þingsal að menn kippa sér ekki upp við slík ummæli hv. þingmanns. Hann hefur vakið athygli í þingsölum fyrir ummæli af þessum toga og ég tel ástæðulaust að fyrtast sérstaklega við eða kalla eftir einhverjum viðbrögðum af hálfu þingmannsins um þau. Aðalatriðið er að forseti beiti sér fyrir því að taka sem fyrst til umræðu í þinginu ályktun um loftslagsmálin. 

Herra forseti. Ég vil líkt og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks kalla eftir því að þessi mikilvæga tillaga um loftslagsmálin verði rædd. Það er búið að afgreiða hana, að mér skilst, út úr nefnd og ræða hana þar og ég tel það mjög brýnt fyrir þing og ekki síst fyrir þjóðina að ræða þessa mikilvægu þingsályktunartillögu þar sem 1. flutningsmaður er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sem sýndi á sínum tíma sem umhverfisráðherra mikinn dug og mikinn kjark að standa einmitt gegn afturhaldsöflunum sem réðust mjög grimmt að henni þegar verið var að gæta hagsmuna Íslands á alþjóðlegum vettvangi en ekki síst innan lands. Það er alveg ljóst að við erum fyrst og fremst að hugsa um hagsmuni Íslands en eðlilega eru í tengslum við þessa tillögu - og það er gott - mjög ríkir alþjóðlegir hagsmunir þannig að ég veit að við höfum kraft og afl til að geta sannfært heiminn um að með því að fylkjast um íslenska hagsmuni séu menn líka að tryggja að alþjóðlegir hagsmunir séu hafðir að leiðarljósi í umhverfislegu tilliti. Ég vil hvetja hæstv. forseta eindregið til að taka tillöguna á dagskrá sem og hvalamálið. Ég held að brýnt sé að það verði rætt. Það hefur margoft verið talað um það í ræðustól, m.a. af minni hálfu, að við tökum þá tillögu á dagskrá. Það er einkennandi að í báðum þessum tillögum eru það stjórnarflokkarnir, vinstri mennirnir, Samfylking og Vinstri grænir sem eru á móti því að þessar tillögur séu ræddar. Þetta eru tillögur í atvinnuskyni. Það kemur hins vegar ekki á óvart að tillögur varðandi atvinnumál fást ekki ræddar. Ég get nefnt Helguvík, ég get nefnt hvalamálið, hægt er að tala núna um loftslagsbreytingarnar og kröfur varðandi loftslagsráðstefnu í Kaupmannahöfn síðar á árinu. Alltaf ber við það sama. Vinstri flokkarnir, Vinstri grænir og Samfylkingin, eru á móti því að þessi mál komist á dagskrá, 

Herra forseti. Þetta er afskaplega merkileg umræða. Ég veit ekki betur en Ísland og Kína séu á sama hnettinum og í Kína er verið að framleiða rafmagn í stórauknum mæli með brennslu kola. Ég veit ekki betur en Ísland og Suður-Afríka séu á sama hnettinum. Þar er sömuleiðis verið að framleiða ál með rafmagni sem framleitt er með því að brenna heilum fjöllum af kolum. Það er mannkyninu til hagsbóta að ál sé framleitt á Íslandi og að íslensk raforka sé notuð vegna þess að hún er umhverfisvæn. Að láta sér detta annað í hug er fáránlegt. Þetta er einn hnöttur og þetta er eitt mannkyn og ál sem framleitt er í Kína eða í Suður-Afríku með rafmagni sem framleitt er með brennslu kola eða olíu eða gass mengar miklu meira. Þá kann einhver að spyrja: Af hverju erum við að framleiða ál yfirleitt? Það hefur verið sýnt fram á að álið sparar heilmikla mengun vegna þess að það er léttara heldur en stál í bílum. Þetta er hvort tveggja út í hött, þessi umræða er gersamlega út í hött og við eigum að snúa þessu við. Við eigum ekki að hafa íslenskt ákvæði í samningum um umhverfismál. Við eigum að bjóðast til að framleiða eins mikið og hægt er, eins og íslensk náttúra leyfir. Að sjálfsögðu göngum við ekki á íslenska náttúru. En við eigum að virkja eins og við mögulega getum á Íslandi mannkyninu til hagsbóta. Þetta er nefnilega einn hnöttur.

Frú forseti. Í umræðum um stjórnarskipunarlög sem eru númer 2 á dagskrá þess fundar sem hér liggur fyrir lagði hv. þm. og formaður Sjálfstæðisflokksins fram tillögu í því skyni að greiða fyrir sáttum varðandi meðferð þess máls. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson formaður sérnefndar um stjórnarskrá tók vel í þá sáttaumleitun sem fram kom í máli hv. þingmanns og ég bind vonir við að sættir náist. Á dagskrá fundarins kemur fram að áttunda mál á dagskránni er greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir heimilin í landinu og varðar greiðslubyrði heimilanna og greiðsluvandamál þeirra og úrræði til þess að bregðast við því. Ég, sem einn af flutningsmönnum þessa frumvarps sem nefndarmaður í allsherjarnefnd, óska eftir því vegna þeirra hagsmuna sem í húfi eru fyrir heimilin í landinu í tengslum við þetta mál að forseti hlutist til um að það mál verði sett fyrst á dagskrá. Það eru flutningsmenn að þessu máli úr öllum 

Herra forseti. Í mótmælunum í haust var mikil krafa um að lýðræði yrði aukið. Lýðræði út um allt og gagnsæi alls staðar. Hér liggja fyrir tvær tillögur þar sem meiri hluti alþingismanna eru flutningsmenn á. Að sjálfsögðu eiga slíkar tillögur að fara strax á dagskrá, herra forseti, vegna þess að meiri hluti Alþingis hlýtur að ráða. Það hlýtur að vera krafa þeirra sem vilja lýðræði að meiri hluti alþingismanna ráði á Alþingi.

Forseti. Ég fagna því mjög að fleiri og fleiri eru orðnir sammála mér um að það sé jafnbrýnt að taka á dagskrá málið um hvalveiðarnar og leggja fram öll rök, viðhorf og sjónarmið í því efni og fréttir af erlendum vettvangi, bæði frá mörkuðum og utanríkisþjónustu ýmissa þjóða sem við þurfum að eiga vingott við, að það sé jafnmikilvægt að taka þetta mál á dagskrá og hitt málið sem meiri hluti þingmanna stendur á bak við og var rætt áðan. Það er hins vegar uppi sá misskilningur að ljónin í vegi þess að þetta mál verði tekið á dagskrá, sem ég teldi mjög æskilegt, séu með einhverjum hætti forseti þingsins eða stjórnarflokkarnir tveir. Svo er ekki. Forseti þingsins hefur upplýst að 1. flutningsmaður málsins hefur ekki æskt þess eða farið fram á að málið sé tekið á dagskrá, sem hann þarf að gera vegna þess að málsnúmerið er mjög hátt. Málið kom mjög seint fram. Meðan staðan er sú að hann eða aðrir flutningsmenn málsins vilja ekki að málið komist á dagskrá þá fer það ekki á dagskrá. Hvað sem sá sem hér í stólnum 

Herra forseti. Við upplifum hér mikið málþóf og sérkennilegt ástand í þinginu. Það eru ekki nema átján dagar til kosninga og við þingmenn höfum ekki haft tækifæri til þess að fara út um kjördæmi okkar til þess að kynna það sem við erum að bjóða upp á og hvað við viljum gera eftir kosningar og ekki náð að komast í návígi við kjósendur okkar. Ég hefði lagt til að þingforseti kannaði möguleika á því hvort ekki væri hægt hreinlega að fresta kosningum um einn mánuð til þess að gefa mönnum tækifæri til að tala um þau mál sem þeir vilja og allur sá fjöldi manna sem stendur fyrir málþófi hafi og fái tíma til að tala sig út um þessi mál og leiti möguleika á því að fresta kosningum um einn mánuð.

Hæstv. forseti. Ég tek eindregið undir tillögu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um að þessum fundi verði slitið og að boðað verði til nýs fundar þar sem hægt er að raða dagskránni þannig upp að það mál sem allsherjarnefnd flytur og er tilbúið til afgreiðslu, greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, að það frumvarp geti komið til umræðu. Ég treysti því, hæstv. forseti, að það verði horft á þá hagsmuni sem fjölskyldurnar í landinu hafa af þessu máli og því verði lokið hér. Ég óska eindregið eftir því að hæstv. forseti taki tillit til þeirra óska sem fram hafa komið um að boðað verði til nýs fundar.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og taka undir það sjónarmið sem kom fram hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur sem talaði á undan mér. Mér finnst hrein nauðsyn í því að sú tillaga sem allsherjarnefndin er einhuga um að flytja og er afar mikilvægt mál er varðar greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði verði tekin til umræðu á undan stjórnarskipunarlögunum sem við vitum öll að þarf að ræða mjög vel og vandlega. Þetta er mál sem getur hjálpað heimilunum í landinu og það er það sem verið er að kalla eftir og verið að bíða eftir. Ég tel því einsýnt að þegar um er að ræða mál sem greinilega er mikil samstaða um þar sem nefndin flytur þetta mál sameiginlega að við hljótum að geta orðið sammála um að færa það fram í dagskránni.

Herra forseti. Eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað tek ég undir tillögu hv. þingmanns, Sigurðar Kára Kristjánssonar. Ég á einnig sæti í allsherjarnefnd og við höfum unnið mjög mikið í þessu máli á undanförnum vikum og teljum að komin sé niðurstaða sem geti gagnast ákveðnum hópi heimila í landinu mjög vel. Hér er um að ræða mikið hagsmunamál fyrir þau heimili sem í hlut eiga og það væru vissulega skýr og góð skilaboð frá þinginu ef þetta mál yrði tekið fram fyrir deilumál eins og stjórnarskipunarlögin og afgreitt hratt og örugglega. Ég held að það væri mjög mikilvægt innlegg af hálfu okkar þingmanna að auka bjartsýni hjá almenningi í landinu sem vissulega hefur þungar áhyggjur af þeirri stöðu sem uppi er í efnahagsmálum, sérstaklega hvað varðar skuldastöðu heimilanna.

Herra forseti. Ég hef ekki fengið svör við óskum mínum um að þessum fundi verði slitið og boðað til nýs fundar með nýrri dagskrá þar sem fyrsta mál á dagskrá verði greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Ég er flutningsmaður þessa máls ásamt öllum hv. þingmönnum í allsherjarnefnd. Ástæðan fyrir því að þverpólitísk samstaða skapaðist um þetta mál er mikilvægi þess fyrir heimilin í landinu. Ég hreinlega trúi því ekki að hæstv. forseti og þingheimur allur geti ekki fallist á að þetta mál um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði verði ekki tekið hér fyrir sem fyrsta mál á dagskrá þessa þings. Ég óska eftir því að fundinum verði slitið, eftir atvikum boðað til fundar með 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir beiðni hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Nú er það svo að vandi íslenskra íbúðareigenda magnast með hverjum deginum sem líður. Þeim sem fylgjast með gengi íslensku krónunnar sjá að það lækkar í gríð og erg og magnar það mjög vandann hjá fjölda heimila í landinu. Þess vegna er alveg gríðarlega nauðsynlegt að Alþingi einbeiti sér að því að vinna í lausnum fyrir fólkið í landinu, fyrir heimilin. Nú förum við sjálfstæðismenn enn á ný fram á það við virðulegan forseta að gert verði hlé á umræðunni um stjórnarskrána og tekin fyrir mál sem skipta svo gríðarlega miklu máli fyrir heimilin og þau afgreidd í góðri sátt. Það mál sem hér er verið að ræða hefur að baki sér alla þá nefnd sem afgreiddi málið fyrir skömmu. 

Herra forseti. Ég tel að það færi vel á því að hæstv. forseti settist niður með þingflokksformönnum og ræddi um þetta mál, þá tillögu sem hér hefur komið fram. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur boðað að hann muni leggja fram dagskrártillögu um málið. Hugsanlega er hægt að leysa málið án þess að til atkvæðagreiðslu komi. En það er auðvitað undir því komið að hæstv. forseti hafi forgöngu um að leysa málið. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi málsins. Það hefur verið nefnt hér í umræðunni. En það er með ólíkindum að ríkisstjórnin og þeir flokkar sem henni fylgja að málum hér í þinginu skuli ætla að keyra þetta stjórnarskrármál í gegn og ýta öllum öðrum málum út af borðinu á meðan. Brýnum málum fyrir hagsmuni heimilanna eins og í þessu tilviki og öðrum málum sem snúa að hagsmunum fyrirtækjanna. Það er alveg með 

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni. Þannig háttar til að hér í morgun komu þingmenn bæði úr stjórnarliðinu og stjórnarandstöðunni og lögðu fram tillögur um að dagskránni verði breytt. Það hefur verið óskað eftir því að þrjú mál yrðu tekin á dagskrá og þau rædd á undan þeim málum sem fyrr eru á dagskránni. Ég tel að oft hafi verið minna tilefni til þess að fresta fundi og halda fund með þingflokksformönnum til að fara yfir það hvað sé dagskrá sem þinginu sé þóknanlegt að ræða.

Forseti hefur dagskrá fundarins sem var dreift hér í morgun. Hún liggur fyrir og engin önnur tillaga liggur fyrir forseta.

Hæstv. forseti. Ég vil benda á að borin hefur verið fram skrifleg tillaga um að fundi skuli slitið núna og boðað til nýs fundar þar sem tilgreind mál, í fyrsta lagi mál sem snúa að greiðsluaðlögun fasteignaveðlána og í öðru lagi loftslagsmálin og í þriðja lagi hvalamálið, verði rædd. Allt eru þetta mál sem snúa að fjölskyldum og atvinnulífi og nú þegar hefur verið óskað eftir þessu. Ég óska eindregið eftir því að forseti úrskurði um það hvort hann muni slíta fundi og boða nýjan fund með þessum málum þar sem þau eru á dagskrá. Ég geri mér grein fyrir því að væntanlega vill forseti láta greiða atkvæði um þetta og mér finnst eðlilegt 

Forseti hefur ekki fengið neina skriflega tillögu um dagskrárbreytingu 

Herra forseti. Það virðist vera einhver misskilningur í stöðunni. Lögð hefur verið fram önnur tillaga þó að hún hafi kannski ekki borist forseta í forsetastól, hún hefur þá verið lögð fram á skrifstofu. Væntanlega hefur hún borist forseta núna, ef mér skjátlast ekki. Þá ætti að vera til tillaga sem hægt væri að fresta fundi út af og boða til fundar með þingflokksformönnum og ræða um framhald málsins, hvort sátt náist um nýja dagskrá í anda þess sem þingmenn úr stjórnarliðinu og stjórnarandstöðu hafa lagt til eða hvort rétt er að greiða atkvæði um dagskrártillöguna.

Forseta hefur borist svohljóðandi dagskrártillaga: „Ég geri það að tillögu minni skv. 1. mgr. 63. gr. þingskapalaga að þingmál nr. 461, um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, verði sett fyrst á dagskrá 128. þingfundar 7. apríl. Þingsályktunartillaga um loftslagsmál og þingsályktunartillaga um hvalveiðar bætist einnig við á dagskrá en umræðu um stjórnarskrárfrumvarpið fari aftast. Ég fer fram á að tillagan verði tekin til atkvæðagreiðslu og dagskrá fundarins verði því þannig: 1. Greiðsluaðlögun. 2. Heimild til samninga um álver í Helguvík. 3. Tekjuskattur. 4. Hagsmunir Íslands í loftslagsmálum. 5. Endurskipulagning þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. 6. Fjármálafyrirtæki. 7. Breyting á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn. 8. Tekjuskattur og staðgreiðsla opinberra gjalda. 9. Veiðar á hrefnu og langreyði. 10. Listamannalaun. 11. Stjórnarskipunarlög.“ Undir þessa dagskrártillögu skrifar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson.

Forseti. Þingreynsla mín er ekki mikil enda er ég varamaður hér á þinginu að þessu sinni, en 1. mgr. 63. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Forseti boðar þingfund og ákveður dagskrá hvers fundar.“ Það er meginmálið. Síðan stendur hér: „Þó má ákveða dagskrá næsta fundar eftir ályktun þingsins.“ Þetta var gert í gær, sá ég, þá var borin hér upp dagskrártillaga, reyndar um dagskrá þess fundar sem þá stóð yfir. Nú er borin fram önnur dagskrártillaga í dag um dagskrá þessa fundar sem á að slíta og síðan um dagskrá næsta fundar. Ég óska eftir því að þingreyndir menn, starfsmenn þingsins og þeir sem lengst hafa setið hér, geri okkur grein fyrir því hvaða skýringar eru á bak við aðra setninguna um að ákveða dagskrá næsta fundar eftir ályktun þingsins, því að allir sjá að það er gjörsamlega útilokað að halda uppi þingstörfum hér ef taka á til afgreiðslu fjölda dagskrártillagna 

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni, það er bersýnilegt að hér beitt öllum brögðum til þess að reyna að trufla og eyðileggja það að þingstörf geti gengið eðlilega fyrir sig. Í gær var lögð fram dagskrártillaga um, eins og ég skildi hana, dagskrá þessa fundar sem stendur yfir núna.  Tillaga um dagskrá fundarins í dag var felld og þess vegna á þessi fundur að sjálfsögðu að halda áfram eins og forseti hefur lagt dagskrána upp. Ef menn vilja endilega koma með dagskrártillögu um dagskrá næsta fundar, sem er þá væntanlega á morgun, geta menn gert það í lok dags. Dagskrá þessa fundar hlýtur að eiga að halda áfram  
            

Forseti vill geta þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur komið með smábreytingu á tillögu sinni þar sem segir að hann eigi við 129. fund  
             
             Forseti hyggst beita sér fyrir því að formenn þingflokka fari yfir málin en við höldum enn áfram fundi.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir okkur tillaga um að slíta yfirstandandi fundi og boða til nýs fundar með breyttri dagskrá. Sú dagskrá sem lagt er til að verði þar til umræðu snýr að málefnum sem snúa að atvinnulífinu og heimilunum í landinu. Við vitum að í þessari minnihlutastjórn er ágreiningur um þessi mál, við vitum að stjórnarliðar eru ekki samstiga þegar kemur að því að efla atvinnulífið í landinu og að hjálpa heimilunum. Það eru þau mál sem við sjálfstæðismenn viljum setja í forgang og út á það gengur dagskrártillagan. Hún gengur út á að við snúum okkur aftur að þeim málum sem skipta einhverju fyrir heimilin, að við hjálpum þessari ríkisstjórn, sem er hálffötluð í starfi sínu, við að koma á dagskrá  Virðulegi forseti. Ég vil hvetja þig til þess 

Forseti. Ég er ekki mikill kunnáttumaður um þingskapalögin og ætla ekki að fara að vegast hér á um túlkun einstakra greina í þeim. Það sem ég sé þó er að ef heldur fram sem horfir er starf Alþingis komið í ógöngur vegna þess að ósvífinn minni hluti getur truflað hvern einasta fund Alþingis með endalausum dagskrártillögum, ósvífinn minni hluti undir forustu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur  
             Þjóðin ætlast ekki til þess að þessum þingmanni haldist uppi að eyðileggja verk hinna 62 þingmannanna sem  
             Forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson vekur athygli á því að Arnbjörg Sveinsdóttir geti kallað inn varamann. Það er ábending sem mér kemur ekki við. Það er alveg augljóst, forseti, 

… finna formsatriði.

Ég þakka Jóni Gunnarssyni fyrir ákafa þátttöku í þessari ræðu minni.

Það er ekkert að þakka, það var velkomið.

Forseti verður að biðjast velvirðingar á því að það er vandamál með klukkuna, tölvumál, þannig að hv. þingmaður fékk meiri tíma en ætlað var.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er næstur á mælendaskrá til þess að ræða um stjórnarskrármálið hafði ég hlakkað til þess að koma í fyrsta skipti í þær umræður í björtu en hingað til hafa þetta verið alinlangar næturumræður. Mér þykir því miður ef þær umræður frestast en get vel skilið áhuga félaga minna sem hér hafa talað um að taka önnur mál á dagskrá sem mjög brýnt er að afgreiða. Ég mun því styðja þá dagskrártillögu sem hér liggur fyrir, sem ég tel að samkvæmt almennum fundarsköpum eigi að bera þá þegar undir atkvæði. Það mun þó eitthvað vera á reiki hvernig það er gert. Við hv. þm. Mörð Árnason vil ég segja að það er ekki hægt að nota orðbragð eins og að tala um ósvífinn minni hluta. Hvað er verið að tala um? Hér er eingöngu verið að neyta lýðræðislegs réttar og það er spurningin um hvort meiri hluti Alþingis styður þá dagskrártillögu sem hér er borin fram. Er það einhver ósvífinn minni hluti? Nei, það er spurning um hvort það er meiri hluti fyrir því á Alþingi að styðja dagskrártillöguna. Það er hið einfalda í málinu. 
            

Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar liggja ýmis brýn mál. Það eru mál sem eru ekki aðeins sanngirnismál, mörg hver, réttlætismál, heldur eru það mál sem full samstaða ríkir um, mál sem komin eru frá nefndum og þurfa að fá afgreiðslu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú í nokkuð marga sólarhringa, í 40 klukkustundir samtals af þingtímanum, komið í veg fyrir að gengið verði þannig frá stjórnarskipunarlögum að hægt verði að greiða um þau atkvæði og koma til nefndar. Þessi síðasta uppákoma núna er viðbót við líklega sjö klukkutíma þvarg um fundarstjórn forseta sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir, 300 ræður um fundarstjórn forseta. Hversu lágt geta menn lagst?

Frú forseti. 8. mál á dagskrá er eitt það merkasta sem liggur fyrir í þinginu núna, mál sem allsherjarnefnd flytur í heild sinni um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Það er mál sem breið samstaða er um á þingi og rætur sínar að rekja til vinnu sem fór fram í allsherjarnefnd í vetur. Að mínu áliti er afar brýnt, frú forseti, að málið komist á dagskrá hið allra fyrsta og ég held þess vegna að ástæða sé til þess að taka undir það sem kom fram hjá hæstv. forseta áðan, að kalla verði á fund þingflokksformanna þar sem lagt verði til að slíta þeim fundi sem hér stendur og boða til nýs fundar þar sem þetta mál verður tekið á dagskrá og afgreitt fljótt og vel. Hér er um að ræða mál sem skiptir öllu máli fyrir fjölskyldurnar í landinu og það er það sem við eigum að vera að ræða núna. Það eru einmitt svona mál sem við eigum að afgreiða. Það liggur alveg fyrir að samstaðan um málið er breið, frú forseti, og ég brýni forseta til þess að taka það til athugunar þannig að við getum skoðað málið hratt og vel í dag. 
            

Virðulegi forseti. Það liggur alveg fyrir að það er mikill áherslumunur hjá Sjálfstæðisflokknum annars vegar og minnihlutaríkisstjórninni hins vegar um það hvaða mál beri að setja í forgang á Alþingi. Það liggur einnig fyrir að það er mikill ágreiningur í samfélaginu öllu vegna þeirra breytinga sem fyrirhugaðar eru og liggja fyrir í frumvarpi um stjórnarskrá Íslands, um stjórnarskrá okkar. Það er ljóst að við sjálfstæðismenn ætlum að beita okkur fyrir því að því máli muni ekki ljúka með þeim hætti og í þeim mikla ágreiningi sem er um málið.  En við viljum taka á dagskrá þau mál sem skipta máli fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu og við viljum keyra þau í gegn með ykkur. Þó að við þyrftum að vinna alla dymbilvikuna 

Frú forseti. Mér finnst dapurlegt að fylgjast með framgöngu sjálfstæðismanna í þessari umræðu þar sem þeir beita með mjög markvissum hætti málþófi hér á þingi. Ég vil minna á að við erum einungis í 2. umr. um breytingar á stjórnarskipunarlögum. Lagafrumvörp sem þessi þurfa að fara í gegnum þrjár umferðir og fá þinglega meðferð.  En mér finnst sorglegt að fylgjast með framgöngu Sjálfstæðisflokksins hér þar sem hann reynir að tefja umræðu um mikilvæg mál eins og stjórnarskrána og um vanda heimila og fyrirtækja. Það er leitt að sjá hvernig fyrir þessum þingflokki er komið. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason kom í ræðustól og sagði að þinghald stefndi í óefni vegna þess að hér væri flutt dagskrártillaga. Við sjálfstæðismenn erum algjörlega sammála því sjónarmiði, að þinghald sé komið í óefni vegna þess hvernig staðið er að fundarstjórn. Við höfum í marga sólarhringa hvatt til þess að hæstv. forseti haldi þannig á málum að hann nái sátt um dagskrá þingsins. Það hefur ekki verið gert og þess vegna flytjum við þessar tillögur. Eina leiðin fyrir hæstv. forseta til að koma á viðunandi starfsháttum á þinginu er að semja um dagskrá þingsins og komast að niðurstöðu í samkomulagi við okkur um hvernig dagskránni verður háttað. 
            

Nú er rúmur klukkutími liðinn frá því að þessi þingfundur hófst og enn er annað dagskrármálið ekki komið á dagskrá, um stjórnarskipunarlög.  Fram hefur komið dagskrártillaga og forseti hyggst hafa sama hátt á og í gær þegar sams konar tillaga kom fram. Forseti leggur til að gefið verði svigrúm til að þingflokksformenn geti hist og farið yfir stöðu mála og komi til atkvæðagreiðslu. Verður þá gefið svigrúm til þess að þingmenn komi til að greiða atkvæði, ef til þess kemur.

Virðulegi forseti. Ég flutti þrjár breytingartillögur við frumvarpið í gær og vil nú í annarri ræðu minni, eða síðari eftir atvikum, fara yfir efnisatriðin í þeim breytingartillögum. Þá gefst líka tækifæri til að fara yfir þau atriði frumvarpsins sem ég hafði ekki komið nægjanlega að í fyrri ræðu minni og ég get farið betur yfir þau sjónarmið sem ég vil leggja áherslu á í frumvarpinu. Fyrsta breytingartillagan lýtur að 1. gr. frumvarpsins. Þar legg ég til að greinin orðist á annan veg en gert er í frumvarpinu og líka í breytingartillögu meiri hlutans. Ég legg til að greinin verði svohljóðandi, með leyfi forseta: „Öll verðmæti í sjó, á sjávarbotni og undir honum innan efnahagslögsögu eru þjóðareign, svo og þjóðlendur, námur í jörðu, orka í rennandi vatni og jarðhiti neðan við 100 metra dýpi. Aðeins er heimilt að ráðstafa verðmætum skv. 1. mgr. til afnota tímabundið og gegn gjaldi samkvæmt nánari ákvörðun í lögum. Sala þeirra eða önnur ráðstöfun er óheimil. Eignarrétti á íslenskum náttúruauðæfum, landi og landgrunni skal að öðru leyti skipað með lögum. Tryggja ber landsmönnum öllum rétt til umgengni og útivistar í landinu.“ Þessi tillaga mín er að meginstofni til tekin upp úr frumvarpi til breytingar á stjórnarskránni sem flutt var á 121. og 122. löggjafarþingi af þingmönnum Alþýðubandalagsins. 1. flutningsmaður var Ragnar Arnalds og ég var einn af meðflutningsmönnum þá. Þá var byrjað að ræða ýmsar hugmyndir sem síðar hafa hlotið meiri stuðning eftir því sem árin hafa liðið. Í því frumvarpi voru nýmæli á þeim tíma, sem mér finnst að að stofni til eigi enn erindi inn í stjórnarskrána og legg ég því til að 1. gr. í frumvarpinu sem á að kveða á um náttúruauðlindir og þjóðareign á þeim verði eins og þar segir. Ástæðan fyrir því er sú að frumvarpið sem flutningsmennirnir fjórir flytja er með þeim ágalla að það er ekki gert ráð fyrir því og ekki kveðið upp úr með það í stjórnarskránni, ef þeirra tillaga nær fram að ganga, það er ekki sagt með skýrum hætti hvaða auðlindir verða þjóðareign. Þar segir bara að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. Síðar verður það ákveðið í lögum hverju sinni hvaða auðlindir verða þjóðareign. Ég vil vísa til þess sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu, á bls. 26, þar sem þetta er rakið og þar segir, með leyfi forseta: „Vegna þess að aðstæður og viðhorf geta breyst í tímans rás er ekki gert ráð fyrir að náttúruauðlindir í þjóðareign verði skilgreindar í sjálfri stjórnarskránni, heldur verði það gert í almennum lögum.“ Þetta er náttúrlega ótrúlegur fingurbrjótur, að ætla sér að setja í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum en ákveða með þeim hætti að það sé ekki ákveðið í stjórnarskránni heldur bara með almennum lögum. Menn hljóta að átta sig á því hvað þeir eru að gera með þessu háttalagi. Þetta felur í sér að Alþingi getur á hverjum tíma með einföldum lögum ákveðið að fella tilteknar auðlindir undir ákvæði stjórnarskrárinnar og skilgreina þær sem þjóðareign og Alþingi getur líka með einföldum lögum ákveðið að fella brott tilteknar auðlindir, undan ákvæði stjórnarskrárinnar sem þjóðareign og gert þær að eign sem hægt er að selja. Þannig segir t.d. í þessari greinargerð, með leyfi forseta: „Mikilvægt framlag hins nýja stjórnarskrárákvæðis er að þegar auðlindir falla á annað borð undir hugtakið þjóðareign verður tryggt að þeim verði ekki afsalað varanlega til einstaklinga eða lögaðila.“ En það er bara meðan viðkomandi auðlind fellur undir ákvæði stjórnarskrárinnar. Það sem kannski undirstrikar að sú tillaga sem um er að ræða í frumvarpinu kveður ekki upp úr um það hvað sé þjóðareign og hvað ekki þá segir í greinargerðinni með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Með því að bæta ákvæði í stjórnarskrá sem lýsir yfir þjóðareign allra auðlinda sem ekki eru háðar einkaeignarrétti yrði hægt að fella undir hugtakið nytjastofna á Íslandsmiðum.“ Með öðrum orðum, það er ekki kveðið upp úr með það í frumvarpinu að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu þjóðareign.  Þetta er því hálfgert platákvæði í frumvarpinu sem ríkisstjórnarflokkarnir standa að og Framsóknarflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn. Það er dálítið verið að kasta ryki í augu fólks með því að flytja þetta og segja að þetta sé ákvæði um þjóðareign, því það er það ekki. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að flytja þá breytingartillögu sem ég flyt þar sem er skilgreint mjög skýrt hvaða auðlindir það eru sem eru þjóðareign. Það er skilgreint í stjórnarskránni og þar með getur Alþingi ekki breytt því með einföldum lögum. Það er nefnilega tortryggilegt þegar menn ná samkomulagi um ákvæði sem kemur ekki við neina hagsmunaaðila, eins og kvótaeigendurna í sjávarútvegskerfinu. Það varð kannski tilefnið til þess að ég fór að hugsa hvað hér væri á seyði, ef hér er verið að flytja ákvæði sem þessir aðilar kippa sér ekki upp við. Þá var þetta skýringin, hún liggur í þessu, að það er ekki verið að gera neitt sem ógnar hagsmunum þeirra. Það er mikill galli á málinu og þess vegna nauðsynlegt að leggja til að úr honum verði bætt og því reynir á það í þinginu hvort þingmenn vilja setja inn í stjórnarskrána skýra upptalningu á þeim auðlindum sem eiga að vera þjóðareign eða hvort menn vilja blekkja þjóðina og framselja Alþingi það vald framvegis með lögum, hvaða náttúruauðlind verður þjóðareign og vald til að taka það úr þjóðareign hvenær sem þurfa þykir eða henta þykir. Í öðru lagi er ég með tillögu um breytingu á 3. gr. frumvarpsins. Hún fjallar um möguleika almennings á að kalla til sín löggjöf og láta kjósa um hana, gildi hennar. Að mínu viti vantar inn í frumvarpið ákvæði um heimild tiltekins hlutfalls þingmanna til að vísa löggjöf til þjóðarinnar eins og lagt var til í frumvarpsdrögum starfshóps sem forsætisráðherra skipaði skömmu eftir að ríkisstjórnin komst til valda 1. febrúar. Þar var lagt til að þriðjungur alþingismanna gæti ákveðið að samþykkt lagafrumvarp yrði borið undir atkvæði allra kosningabærra manna til samþykktar eða synjunar. Mér finnst að þá leið vanti og legg til í breytingartillögu nr. 2 að úr því sé bætt með eftirfarandi ákvæði, með leyfi forseta: „Þriðjungur alþingismanna getur ákveðið að bera samþykkt lagafrumvarp undir atkvæði allra kosningabærra manna til samþykktar eða synjunar, samanber þó 2. mgr. Slík ákvörðun skal tilkynnt með bréfi til forseta Alþingis áður en þrír dagar eru liðnir. Þjóðaratkvæðagreiðslan fer þá fram innan þriggja mánaða. Verði frumvarpið þá samþykkt skal forseti Íslands staðfesta það sem lög.“ Ég veit ekki af hverju þessi tillaga hlaut ekki náð fyrir augum flutningsmannanna fjögurra fyrst hún var komin fram í starfshópnum sem undirbjó frumvarpið. Það kann að vera að skýringar á því hafi komið fram í umræðunni en það hefur þá farið fram hjá mér og a.m.k. sé ég ekki rök til þess að fella þennan möguleika úr frumvarpsdrögunum. Þetta hefur komið til tals hér í þingsölum í gegnum árin, ýmsar breytingar á stjórnarskránni sem eiga að opna möguleika á því að þjóðin geti greitt atkvæði um tiltekin mál eða tiltekna löggjöf og oft verið nefndur þessi möguleiki að ekki bara almenningur geti kallað til sín mál heldur líka hitt að þingmenn geti vísað máli. Þetta virkar sem hemill að nokkru leyti á meiri hluta Alþingis hverju sinni. Það kann að vera knúin í gegnum þingið með mjög naumum meiri hluta löggjöf sem er mjög umdeild og þá er möguleiki á því ef þriðjungur þingmanna er um það sammála að minni hlutinn geti ákveðið að bera löggjöfina undir alla þjóðina og það kann að vera skynsamlegt oft á tíðum. Ég held að þetta verði til þess að draga úr líkunum á því að menn knýi í gegnum Alþingi með knöppum meiri hluta mjög umdeilt mál og leiti frekar samkomulags um það þegar menn vita að hægt er að beita því úrræði að vísa málinu í almenna atkvæðagreiðslu. Ég held að þetta geti verið skynsamleg leið og stuðli frekar að meira samráði innan þingsins og aukinni einingu um afgreiðslu mála. Nú, ef það tekst ekki þá væri það líka skynsamlegt í umdeildum málum að þjóðin hafi síðasta orðið um gildi þeirra. Ég held að þetta sé afar skynsamlegt lagaákvæði eða stjórnarskrárákvæði og það á sér fyrirmyndir í erlendum stjórnarskrám, m.a. á Norðurlöndum og því ætti ekki að vera neinn hörgull á því að sækja sér rökstuðning fyrir þessari tillögu til annarra þjóðþinga. Í þriðja lagi er ég með tillögu um stjórnlagaþingið. Ég hef verulegar athugasemdir við stjórnlagaþingið eins og það er lagt fram í frumvarpinu og reyndar ekkert síður eins og það lítur núna út eftir breytingartillögu meiri hluta sérnefndarinnar. Ég vil fyrst segja að mér finnst að það þurfi að skýra betur til hvers er ætlast af stjórnlagaþingi. Stjórnlagaþing er í rauninni ekkert annað en vettvangur eins og Alþingi. Það eru ef til vill ekki sömu mennirnir á þeim vettvangi en þetta er sams konar vettvangur, þjóðkjörinn vettvangur. Alþingi er þjóðkjörinn vettvangur sem m.a. hefur það hlutverk að hafa frumkvæði að því að gera breytingar á stjórnarskránni og samþykkja þær miðað við kerfið eins og það er núna. Ef menn telja að Alþingi sé ekki bært til þess að fjalla um stjórnarskrána eða breytingar á henni þá verða menn að útskýra hvers vegna stjórnlagaþing er til þess bært. Hvað gerir það að verkum að alþingismaður er ekki hæfur eða vanhæfur til verka en stjórnlagaþingmaður er það? Rökin fyrir því hafa verið mjög losaraleg og það þarf að leggja fram miklu betri rök til þess að sannfæra mig um að fara eigi þessa leið. Menn hafa sagt sem svo, þingmenn geta ekki afgreitt eða tekið mál sem lúta að þeirra eigin stöðu, þ.e. stöðu Alþingis. Gott og vel, ef menn segja það, þá verður líka að gera ráð fyrir því að Alþingi fjalli ekki framvegis um þau mál, ekki bara núna þegar stjórnlagaþingið á að starfa heldur framvegis. Menn eru þá að segja að alþingismenn geti ekki fengist við þessi mál. Það er dálítið mikið sagt og það kemur reyndar ekki fram í áliti þeirra sem flytja frumvarpið að þeir ætlist til þess að stjórnarskrárbreytingar séu teknar frá Alþingi til frambúðar. Þvert á móti eru þeir með tillögu sem gerir ráð fyrir því að Alþingi fari með þessi mál og geri framvegis breytingar á stjórnarskránni og geri þar með breytingar á öllum ákvæðum stjórnarskrárinnar, hvort sem þær lúta að mörkum Alþingis, stöðu alþingismanna eða öðru. Flutningsmennirnir lýsa því þar með yfir í frumvarpinu að þeir telja þingmenn hæfa framvegis til þess að fjalla um þessi mál. Hvernig geta þeir verið það, hæfir til lengri tíma en vanhæfir til skemmri tíma? Það finnst mér þarfnast skýringar og rökstuðningur fyrir því þarf að koma fram. Ég hef ekki séð hann. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að alþingismenn séu vanhæfir til lengri tíma til að fjalla um þessi mál, þá er niðurstaðan sú að leggja niður Alþingi. Þá er það bara niðurstaðan.  Ég vil líka benda á að stjórnlagaþingsfulltrúar búa líka við aðstæður sem geta gert þá vanhæfa með sama hætti. Það er ekkert sem bannar það að stjórnlagaþingsfulltrúi muni síðan að loknu stjórnlagaþingi bjóða sig fram til Alþingis. Hvað kemur þá í veg fyrir að stjórnlagaþingsfulltrúi vinni á stjórnlagaþingi til að búa í haginn fyrir persónulega hagsmuni sína? Það ekkert sem kemur í veg fyrir það. Menn verða þá að setja inn í stjórnlagaþingið ákvæði sem bannar þingfulltrúum að bjóða sig fram til Alþingis síðar, til þess að koma í veg fyrir hugsanlega hagsmunaárekstra eða hagsmunagæslu í störfum viðkomandi á stjórnlagaþingi sem ég held að menn sjái að gangi heldur ekki. Ætli menn og telji menn ástæðu til þess að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni þá á Alþingi að gera það. Þá er það hin spurningin sem ég vil bera fram og fá betri svör við en fram hafa komið. Hvers vegna þarf að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni? Ég hef ekki fengið nein svör við því. Ég kalla eftir því að menn beri fram þann rökstuðning sem liggur á bak við það sjónarmið að það þurfi að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni. Hvað er það í stjórnarskránni sem leiddi það af sér að bankarnir féllu? Eða hvað er það sem er tilefnið fyrir því að menn telja að það þurfi að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni? Mér finnst þetta vera mjög vanhugsað ákvæði. Ég bendi líka á að það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, kannski helstu rökin gegn því, en í greinargerðinni segir beinlínis, á bls. 25, að þessi tillaga um stjórnlagaþing sé nýmæli sem eigi sér enga fyrirmynd annars staðar þó að menn hafi sums staðar lagt af stað með stjórnlagaþing í öðrum löndum þá hafi menn hvergi í Evrópu a.m.k. farið þessa leið. Hvers vegna fara menn þá þessa leið? Svo kemur líka fram að þar sem menn fara í stjórnlagaþing þá er um að ræða sambandsþing, sambandslýðveldi, þar sem þjóðkjörnir þingmenn og kjörnir fulltrúar einstakra fylkja eða ríkja í viðkomandi landi hittast. Hér er ekkert sambandsríki og tillagan sem hér er lögð til gerir ráð fyrir að landsbyggðin verði þurrkuð út, bara þurrkuð út. Landsbyggðin á ekki möguleika á að fá kjörinn fulltrúa samkvæmt þeim tillögum sem meiri hlutinn leggur fram hér. Meira að segja er gengið svo langt að gera nánast ráð fyrir því að landsbyggðin sé ekki með í þessum hugmyndum. Svo bíta menn höfuðið af skömminni með breytingartillögunni um stjórnlagaþing með því að setja inn í stjórnarskrá að það megi með lögum ákveða að niðurstaða kosninga á stjórnlagaþingi sé ógild, að það sé eitthvert ráð vísra manna sem geti bara ógilt það sem kjósendur vilja og raðað upp á annan veg. Til dæmis segir að það eigi að tryggja tiltekið jafnræði kynjanna. Nú ef kjósendur vilja hafa 30 konur og 11 karla þá ætlar hv. þm. Atli Gíslason og einhverjir fleiri að henda út einhverjum konum og taka inn einhverja karla og leiðrétta það sem kjósendur ákveða. Hvert eru menn komnir, virðulegi forseti, þegar menn telja sig hafa vald til þess að hafa vit fyrir almenningi, vit 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir afar góða ræðu. Við hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson erum ekki alltaf sammála um þau mál sem snúa að stjórnskipun landsins en hins vegar eru flest þau atriði sem hann nefnir í ræðu sinni þess eðlis að mér finnst þau eiga mikið erindi í þessa umræðu og get tekið undir afar margt sem hann segir í því sambandi. Það er eitt atriði sem ég ætlaði að ræða sérstaklega við hv. þingmann, það sem snýr að þjóðaratkvæðagreiðslum. Hann vakti réttilega athygli á því að í tillögum frumvarpsins er búið að taka út það sem sýnt var á fyrri stigum um að þriðjungur þingmanna gæti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál. Ég vildi spyrja hann í fyrsta lagi hvort hann teldi að sú leið, að þriðjungur þings geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu eins og er t.d. í danska þinginu, útiloki á einhvern hátt að þjóðaratkvæðagreiðsla verði að þjóðarfrumkvæði. Í öðru lagi vildi ég spyrja hann hvort hann teldi ekki, eins og ég, að með því að hafa slíkar leiðir til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi tiltekinna laga væri fallinn burtu tilgangur 26. gr. stjórnarskrárinnar sem gerir samkvæmt orðanna hljóðan ráð fyrir því að forseti geti neitað að staðfesta lög og mál gangi þar með til þjóðaratkvæðagreiðslu, hvort að það að þriðjungur þings geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög og að tiltekið hlutfall þjóðarinnar geti gert slíka kröfu geri það ekki að verkum að það sé óþarfi að láta slíkt vald liggja hjá forseta lýðveldisins. Að lokum spyr ég hv. þingmann hvort hann teldi ekki að þær breytingar sem hafa verið gerðar varðandi þjóðaratkvæðagreiðslurnar og 

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurninguna er svarið: Já. Ég tel að menn hafi verið að flýta sér mjög mikið að bera fram tillögur sem kannski lá ekki alveg fyrir í upphafi hverjar yrðu en menn hefðu kannski ákveðið að bera fram tillögu um stjórnlagaþing. Ég held að það hafi borið þannig að að það hafi fyrst verið ákveðið og síðan hafi hitt bæst við. Það er greinilegt af aðdraganda málsins, umfjöllun og áliti umsagnaraðila að það vantar mikið á að tillögugerðina hafi borið að með þeim hætti sem vera ber þegar stjórnarskráin á í hlut. Ég tek alveg undir það sjónarmið og þá gagnrýni. Varðandi synjunarvald forseta Íslands er alveg rétt að komi þetta hvort tveggja inn í stjórnarskrá, að almenningur geti kallað til sín mál og að minni hluti þingmanna geti vísað máli til þjóðar, dregur það úr þörfinni á því að forseti Íslands hafi möguleika á að vísa máli til þjóðarinnar eins og hann hefur í raun og veru óbeint í gegnum það að synja lagafrumvarpi staðfestingar. Hins vegar er ég ekki viss um að það vald forseta þurfi endilega að afnema þrátt fyrir að báðar þessar tillögur nái fram að ganga. Hann er sjálfur þjóðkjörinn og hefur, má segja, umboð til að vega og meta hvort hann vísi máli upp á eigin spýtur til þjóðarinnar. Ég býst við að hann mundi ekki komast oft að niðurstöðu um að gera það því að í þeim tilvikum sem um mjög umdeild mál væri að ræða væru annaðhvort þingmenn eða kjósendur búnir að taka ákvörðun um að kalla málið til sín. 
            

Hæstvirtur forseti. Ég verð að játa að ég sé enga þörf fyrir að valdið til þess að synja lögum staðfestingar og vísa máli til þjóðar verði áfram fyrir hendi ef jafnvíðtækar heimildir yrðu settar í stjórnarskrá til þjóðaratkvæðagreiðslu og frumvarpið gerir ráð fyrir og eins og breytingartillaga hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar gerir ráð fyrir. Ef mál eru umdeild og eru þannig að það er hiti í samfélaginu um þau og þau eru mikil ágreiningsefni tel ég alveg fullvíst að annaðhvort þriðjungur þingsins eða þá tiltekið hlutfall almennings í landinu eða kjósenda mundi fara fram á að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram. Þá er það mín skoðun að það sé heppilegra að halda forseta Íslands utan við atburðarás af þessu tagi þannig að forsetinn dragist síður inn í pólitískar deilur og geti sinnt hlutverki sínu sem sameiningartákn þjóðarinnar án þess að blandast inn í pólitísk ágreiningsefni.

Virðulegi forseti. Ég er í meginatriðum sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni um að þörfin fyrir synjunarvald forseta verður hverfandi eftir að þetta tvennt nær fram að ganga. Ég held að menn verði þá að hugsa forsetaembættið svolítið upp á nýtt í því ljósi og hvernig menn kynnu að vilja hafa það. Það er út af fyrir sig mál sem ég hef ekki farið í gegnum með sjálfum mér og komið mér upp ákveðinni skoðun, nema mér finnst mjög dýrmætt að forseti sé þjóðkjörinn.

Virðulegi forseti. Ég segi í framhaldi af þessum umræðum að það þarf náttúrlega að kanna hvort forseti Íslands mundi staðfesta frumvarp sem yrði lagt fyrir hann á þann veg sem hér hefur verið túlkað að hann mundi tapa rétti sínum skv. 26. gr. stjórnarskrárinnar ef það yrði að lögum. Þetta kann að vekja ýmsar spurningar. Eins og hv. þingmaður vakti máls á flutti hann, ef ég skildi rétt, þrjár breytingartillögur við þetta frumvarp. Hv. þingmaður situr í forsætisnefnd Alþingis og hún hefur ákveðnum skyldum að gegna varðandi gæði lagafrumvarpa. Árið 2007 var gerð breyting á 36 gr. þingskapalaga og sett inn heimild handa forseta Alþingis til að setja leiðbeiningarreglur um frágang lagafrumvarpa. Sú heimild hefur verið túlkuð á þann veg að hún gefi vísbendingu um að þingið hyggist gegna frekara forustuhlutverki við undirbúning nýrrar löggjafar. Þetta hefur m.a. verið túlkað á þennan veg af núverandi hæstv. dómsmálaráðherra sem hefur fjallað mjög um gæði löggjafar. Þegar við stöndum á þessum tímapunkti núna og hv. þingmaður hefur flutt þrjár breytingartillögur við frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskránni spyr ég hvort honum finnist ekki sem forsætisnefndarmanni í þinginu ástæða til að hugað sé að því hvernig að þessu máli er staðið í forsætisnefnd og að farið verði yfir þær heimildir sem hún hefur, og skyldur því að heimildunum fylgja líka skyldur og ábyrgð, og þetta mál tekið til athugunar í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði, að hann teldi að í þessu frumvarpi óbreyttu fælist að Alþingi væri sett í annað sæti og þannig búið um hnútana að á stjórnlagaþingi kynni kannski að vera ákveðið að Alþingi hyrfi úr sögunni, ef mætti túlka orð hans á þann veg. Ég 

Virðulegi forseti. Ég skal bara íhuga hvort það sé rétt að hreyfa því í forsætisnefnd að taka til umræðu þetta stjórnarskipunarfrumvarp út frá því sjónarmiði að það sé samið á þann veg að í því séu verulegar mótsagnir og þess vegna galli á framsetningu þess. Hinu er hins vegar ekki hægt að leyna að menn hafa víðtækt frelsi til að flytja þingmál. Innihald þeirra getur verið með ýmsum hætti og það er svolítið erfitt að setja skorður við því að menn flytji „vitlausar“ tillögur, svo ég taki til orða eins og hér var gert fyrr í morgun af öðru tilefni þó að ég vilji ekki leggja í vana minn að fella dóma yfir hugmyndum eða tillögum sem aðrir flytja. Það er auðvitað ástæða til að hafa áhyggjur af þessu máli því að miðað við það hvernig frumvarpið er frágengið getur verið kapphlaup á milli Alþingis og stjórnlagaþingsins um að vísa málum til þjóðarinnar. Alþingi getur eftir sem áður, á því ári sem líður frá því að ákvæði kemur inn í stjórnarskrá, ákveðið að stjórnarskrárbreytingum skuli framvegis vísað til þjóðarinnar og þar til að stjórnlagaþingið kemur saman 17. júní 2010 getur Alþingi gert breytingar á stjórnarskránni og sent þær til þjóðarinnar. Svo getur stjórnlagaþingið samið nýja stjórnarskrá og sent hana líka til þjóðarinnar þannig að mér finnst þetta fyrirkomulag vera kvíðaefni svo ekki sé meira sagt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hann hét okkur þingmönnum því að taka þetta upp í forsætisnefnd þingsins og ræða gæði þessa lagafrumvarps. Það er í fullu samræmi við það sem Alþingi hefur ákveðið og þær breytingar sem gerðar voru á þingskapalögunum árið 2007 og einnig í samræmi við það sem fram kom í samvinnu forsætisráðuneytis, dómsmálaráðuneytis og Alþingis við gerð handbókar um lagasmíð. Þeim mun strangari reglur sem menn setja sér um lagasmíðina þeim mun strangari reglur ættu þeir líka að setja sér um breytingar á stjórnarskránni. Ég held að það sé mjög tímabært, og raunar mundi það greiða fyrir þingstörfum, að hv. þingmaður beiti sér í forsætisnefndinni, taki þetta mál fyrir og við fáum leiðbeiningu frá forsætisnefnd um það hvort hún telji þetta í raun og veru forsvaranlegt miðað við þær reglur sem við höfum sett og þau markmið sem þingið hefur sett sér um gæði lagasmíða.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu og alveg sérstaklega þá umfjöllun hans um að við erum hérna á stjórnlagaþingi og við erum kosin af þjóðinni í einhverjum skilningi, reyndar með listum og flokkum. Það sem hann sagði um stjórnlagaþing hef ég svo sem bent á og hann leggur hreinlega til að sú grein verði alveg felld niður. Ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé rétt, eins og ég ræddi um í nótt, að þingið sinni stjórnlagastörfum sínum allt að því í hjáverkum. Menn starfa í nefndum og leysa dagleg vandamál þjóðfélagsins með lagasetningu og öðru slíku og þar af leiðandi verður stjórnarskipunarstarfið alltaf aukastarf. Eru ekki tilefni og ástæður til að hafa einhvers konar stjórnlagaþing sem sinnti þessu að fullu og gerði ekkert annað og gæti þar af leiðandi unnið þetta miklu hraðar og kannski meira í samfellu þannig að það sé heildarsýn yfir nýja stjórnarskrá en að það sé ráðgefandi? Er það ekki lausnin á þeim vanda sem hann nefndi um að tveir aðilar séu að breyta stjórnarskránni, jafnvel samtímis, og geti lent í slag hvor við annan. Það er ekki víst að meiri hluti Alþingis sé sáttur við hvernig tókst til með kjörið til stjórnlagaþingsins og óttast kannski að stjórnlagaþingið ætli að afnema Alþingi. Þá getur Alþingi sett inn breytingu um að afnema stjórnlagaþingið. Það er spurning hvort það að hafa það ráðgefandi mundi ekki leysa þann vanda og líka þann vanda sem hv. Alþingi stendur nú frammi fyrir með þessum miklu umræðum og þessum miklu deilum.

Virðulegi forseti. Það er svo sem viðfangsefni að reyna að velta fyrir sér leiðum til að mæta þeim sjónarmiðum sem mönnum finnst vera rök í eða ástæða til að reyna að mæta sem eru sjónarmið um að allsherjarendurskoðun þurfi sem þó hafa ekki verið rökstudd nægjanlega að mínu mati. Ef við gefum okkur að við séum að leita að leiðum til að mæta þeim sjónarmiðum og svo þeim sjónarmiðum sem við höldum fram um stöðu Alþingis er eðlilegt að velta fyrir sér ýmsum möguleikum. Í tillögum um stjórnlagaþing eru í raun og veru stjórnmálaflokkarnir sjálfir hluti vandans, þess vegna er talað um að ekki megi kjósa hlutfallskosningu heldur eigi að kjósa persónukjöri. Ef menn eru á þeirri skoðun að stjórnmálaflokkarnir séu vandamálið og flokksræði og annað slíkt leiði til þess að þingið starfi ekki eins og það ætti að gera getum við ekki látið þar við sitja að kjósa stjórnlagaþingið persónukjöri. Þá verðum við að innleiða persónukjörið á Alþingi. Það hlýtur að vera niðurstaðan þannig að það er eins gott að fara strax inn í þá umræðu. Ég held, virðulegi forseti, að það gæti alveg verið leið að hugsa málið út frá því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefnir, það verði ákveðið að Alþingi haldi sérstakt stjórnlagaþing sem verður þá haldið á forsendum Alþingis og undir þess stjórn. Það mætti þó kjósa til þess menn til viðbótar alþingismönnunum, úr kjördæmunum með einhverjum tilteknum hætti, einhvern fjölda og sá hópur kæmi síðan saman til að vinna að því verkefni að fara yfir stjórnarskrána og semja nýja. Alþingi mundi þá að lokum afgreiða það mál og senda þjóðinni. Þetta hugsa ég að gæti verið leið til að ná því fram sem menn sækjast eftir.

Frú forseti. Ég er mjög ánægður að heyra að hv. þingmaður getur fallist á þetta. Ég ætlaði að spyrja líka um annað sem mikið hefur verið rætt hérna. Það er gert ráð fyrir því, reyndar í fylgiskjali með frumvarpinu, að þingmenn séu ekki kjörgengir á þetta stjórnlagaþing, þ.e. að búið sé að útiloka þann hóp manna til þess að vera á stjórnlagaþingi. Segjum að það yrði samþykkt, telur hv. þingmaður það standast jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar? Eru einhver málefnaleg rök fyrir því að segja að þingmaður sé vanhæfur til að sitja á stjórnlagaþingi eða dugar það eitt að hafa verið kjörinn á Alþingi til þess að banna manni að bjóða sig fram til stjórnlagaþingsins og væri hugsanlegt að menn mundu þá afsala sér tímabundið þingmennsku á meðan þeir sitja á stjórnlagaþinginu í stað þess að útiloka þá í að bjóða sig fram? Ég hygg að það mundu margir þingmenn hafa áhuga á því að taka þátt í stjórnlagavinnunni bara vegna eigin áhuga og það er dálítið hastarlegt ef þetta stjórnlagaþing er sett á laggirnar að þeir megi ekki taka þátt í þessari vinnu eftir það. 
            

Virðulegi forseti. Ég skal ekki alveg segja hvernig dómstólar mundu skera úr þessu álitaefni. En það eru fordæmi fyrir því að mönnum sé bannað að bjóða sig fram til Alþingis þannig að það liggur að minnsta kosti fyrir að hægt sé að setja það ákvæði í stjórnarskrá að slíkt sé gert. Ég veit ekki hvort það væri hægt að hafa það í almennum lögum eins og mér sýnist á frumvarpinu að meiningin sé. Mér finnst það miklu hæpnara og mér finnst að þá yrðu menn líka að setja bann við að þeir sem sætu á stjórnlagaþingi mættu bjóða sig fram til Alþingis vegna þess að það verður þá að loka fyrir þessum meintum hagsmunatengslum sem gætu skaðað starfið sem menn eiga að vinna. Mér finnst hvort tveggja óeðlilegt. Mér finnst bara að þingmenn eigi að vinna sína vinnu í stjórnlagagerð, hvort sem það er á Alþingi eða stjórnlagaþingi. Þeir eiga að vera aðilar að því og þeir eiga að hafa stjórn á því máli eins og þeir eru kosnir til. Ef kjósendur eru ekki sáttir við það þá kjósa þeir sér aðra þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægður með það tækifæri að fá í fyrsta skipti að fjalla um þetta mál í dagsbirtu en mér hefur fundist sá bragur sem hefur verið á umræðunni, þannig að það er meira og minna talað út í nóttina, vera það sem ég vil kalla óvirðingu við þjóðina, þingið og stjórnarskrána. Ég hefði kosið að þetta væri með öðrum hætti, betri en hefur verið. En það er að sjálfsögðu meiri hlutinn sem ræður því með hvaða hætti hann heldur á þessu máli. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir góða og málefnalega ræðu sem hann flutti áðan og andsvör þar sem hv. þingmaður velti upp sjónarmiðum og kom með ákveðnar tillögur um breytingar á stjórnarskránni sem eru góðra gjalda verðar og þarfnast umræðu. Þau sjónarmið og þau atriði sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi sýna betur en margt annað hversu ófullburða sú umræða er um stjórnarskrána sem hér fer fram vegna þess að það er ákveðin nefnd úti í bæ sem vinnur ákveðið frumvarp sem ákveðinn hluti þingmanna síðan ákveður að flytja, þ.e. formenn nokkurra stjórnmálaflokka. Það er satt að segja ekki eðlilegt að fara þannig að og láta enga umræðu fara fram fyrir fram innan Alþingis um hvaða atriði það geti verið sem alþingismönnum þykir brýnt að verði gerðar breytingar á. Það er sem sagt með þessum hætti undirstrikað af hálfu þeirra sem flytja það frumvarp til breytingar á stjórnarskipunarlögum sem hér liggur fyrir að valdið eigi að koma að ofan og annars staðar frá en Alþingi. Þetta finnst mér hin mesta fásinna og andstætt því sem verið er að tala um og hefur verið krafan í þjóðfélaginu, um að auka völd og virðingu Alþingis. Það hefur verið gagnrýnt að Alþingi skyldi ekki eftir efnahagshrunið hafa gripið til ákveðinna ráðstafana og þeir sem hér hafa talað og fjallað um kröfur fólksins misskilja það að krafa fólksins hefur einmitt verið sú að Alþingi gæti gripið mun virkar inn í en nú er hægt að gera, þ.e. að frumkvæðisréttur Alþingis er ekki fyrir hendi og spurningin um það að Alþingi geti haft ákveðinn frumkvæðisrétt ætti þá að vera fyrsta atriðið þegar komið er að stjórnarskrárbreytingum frekar en það annað sem hér ræðir um. Alþingi hefur lagasetningarvald, fjárlagavald og vald til stjórnarskrárbreytinga. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom inn á það hversu hætt sé við að hér skapist algjör stjórnskipuleg ringulreið ef 4. gr. frumvarpsins yrði að lögum  Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti sérstaklega á að þeir sem tali fyrir stjórnlagaþingi þurfi að skýra betur til hvers er ætlast og það er akkúrat ákveðinn mergur málsins sem í því felst. Það hafa ekki komið fram haldbærar skýringar á því af hverju boða eigi til eða kjósa eigi til sérstaks stjórnlagaþings. Síðan eru þær hugleiðingar sem komu fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um þann núning sem hætt er við að verði á milli Alþingis og stjórnlagaþings atriði sem ég hef hér í mínum ræðum um þetta mál vakið ítrekaða athygli á. Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram að hér væri málþóf um stjórnarskrána. Ég verð að viðurkenna að ég á mjög margt eftir ósagt um það frumvarp sem hér ræðir um en því fer fjarri að ég sé í málþófi heldur er ég að fjalla um það sem mér finnst máli skipta hvað varðar stjórnarskipunarlög og reglur í íslensku samfélagi. Þær umræður hefðu, þ.e. ef um eðlilegt ástand hefði verið að ræða, átt að fara fram annars staðar og áður en þegar komið var að lokum þessa þings. Það er satt að segja alveg með ólíkindum hvernig staðið er að þessu máli. Frumumræðan um málið - ég býð velkominn í þingsal hv. þm. Grétar Mar Jónsson, hetju hafsins, sem hér hefur ítrekað sagt að hann sjái ekkert athugavert við að þingið starfi fram í nóttina og að hetjur hafsins séu vanar því. En hv. þingmaður hefur nú alltaf verið farinn heim fyrir klukkan sjö á kvöldin þrátt fyrir það að hann telji ekki eftir sér að vaka fram eftir. Það er nú einu sinni þannig að það skiptir máli að eðlileg umræða fari fram um þetta mál og mér finnst miður að þeir sem sitja í sérnefnd um stjórnarskrármálin, þ.e. fulltrúar meiri hlutans, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, hv. þm. Ellert B. Schram, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og hv. þm. Atli Gíslason skuli ekki hafa blandað sér með málefnalegum hætti í umræðuna til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum og koma til andsvara við þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn höfum sett fram, sérstaklega af því, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vakti athygli á réttilega, að þeir sem vilja stjórnlagaþing þurfa að skýra það til hvers er ætlast. Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég get ekki séð annað en að það að ætla að hafa þann hátt á sem gert er ráð fyrir í 4. gr. frumvarpsins mundi leiða til algjörrar stjórnskipulegrar ringulreiðar. Ég get ekki að því gert að ég átta mig ekki á því hvaða vitrænu glóru flutningsmenn þessa frumvarps hafa séð í því að leggja fram frumvarp eða tillögu með þessum hætti. Það er alveg ljóst að með því er verið að grafa undan völdum og virðingu Alþingis. Ætlast flutningsmenn til þess? Er það það sem þeir vilja? Það er ekki verið að taka á því mikilvæga, þ.e. að frumkvæðisrétturinn sé hjá Alþingi. Við sjálfstæðismenn höfum bent á það ítrekað við þessar umræður og ítrekað bent á það við umræður um fundarstjórn forseta að mjög váleg tíðindi eru að gerast í samfélaginu. Núna fellur gjaldmiðillinn. Það er ljóst að gjaldeyrishöftin eru ekki að virka sem skyldi. Það er ljóst að erfiðleikar eru hjá heimilum og fyrirtækjum. En um það gefst ekki kostur að fjalla vegna ofríkis  Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson minntist líka á atriði varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur sem er líka allra góðra gjalda vert, þ.e. spurninguna um það hvort ákveðinn minni hluti Alþingis hefði möguleika á því að vísa málum til þjóðarinnar. Ég hef talið að þannig ætti það að vera og satt að segja er það ákvæði stjórnarskrárinnar sem fjallar um heimild þjóðhöfðingja til þess að vísa máli til þjóðarinnar vægast sagt óheppilegt eins og það er ákveðið í 26. gr. stjórnarskrárinnar í dag þar sem þar með er þjóðhöfðinginn að taka afstöðu til máls eins og mál hafa þróast hér og það er óheppilegt og ljóst að þjóðhöfðinginn grípur þar af leiðandi ekki til þess nema í lengstu lög þó að sá sem nú situr sem forseti Íslands hafi gert það með óheppilegum hætti eins og fyrir liggur. Ég mun fjalla um þetta nánar í síðari ræðu minni.

Frú forseti. Ég sakna þess í ræðu hv. þingmanns, sem að öðru leyti var góð, að hann hafi ekkert fjallað um náttúruauðlindir eða þjóðareign, þau atriði sem honum eru mjög hjartfólgin. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé þá að öllu leyti sáttur við breytta 1. gr. frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi verið svona syfjaður í nótt þegar við vorum að ræða um þessi mál og ég fór yfir meðal annars álit fræðimanna eins og Sigurðar Líndals og Þorgeirs Örlygssonar og vísaði í greinar þeirra varðandi hugtakið þjóðareign og hvernig það væri skilgreint. Við áttum nokkuð góðar umræður um hugtakið náttúruauðlindir í nótt. En ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi gleymt þeim umræðum. Það er nú einu sinni þannig að umræðuefnið er mjög víðfeðmt þannig að áhugamenn um stjórnarskrá og stjórnarskrárbreytingar hafa í sjálfu sér af mjög miklu að taka og það er ekki í tíu mínútna ræðu hægt að gera fullkomlega grein fyrir öllum þeim sjónarmiðum sem viðkomandi ber fyrir brjósti. Mér fannst nálgun hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, þegar hann benti á annað orðalag á 1. gr. allrar athygli og áhuga verð, þ.e. þegar hann talar um að nota orðið verðmæti í staðinn fyrir náttúruauðlind. Mér finnst alveg koma til greina að skoða það. En þetta er með öðru dæmi um það hversu vanbúin umræðan er og óþroskuð. Þetta sýnir að við erum að fara svoleiðis gjörsamlega ranga leið og allt aðra leið en til dæmis frændþjóð okkar Svíar. Þeir settu niður sína stjórnlaganefnd sem starfaði í fjögur ár og ræddi um breytingar á stjórnarskrá og komst síðan að sameiginlegri niðurstöðu. Þar fóru fram umræður um grundvallaratriði sem við erum hér að láta fara fram í þingsal. Þetta sýnir hversu gjörsamlega 

Frú forseti. Nei, ég var ekki syfjaður í nótt og ég man gjörla eftir þeirri umræðu sem við áttum þá en mér fannst hv. þingmaður ekki svara mér. Ég vildi færa rök fyrir því að auðlind er ekki auðlind fyrr en maðurinn kemur að henni. Jökulárnar voru til skaða hér áður fyrr. Nú eru þær orðnar auðlind vegna þess að mannsvitið og mannshugurinn, verkfræði og annað slíkt, hefur getað galdrað fram úr þeim kraft sem svo aftur er verðmæti. Það sama gildir um sjávarútveg og þær auðlindir, allt byggir þetta á því að það sé einhver maður sem með hugviti sínu, kjarki og þori nýtir eða gerir verðmæti úr auðlindinni sem ekki var auðlind áður. Þess vegna var spurning mín í nótt sú hvort eðlilegt sé að setja í stjórnarskrá eitthvert fyrirbæri sem kemur og fer og er háð einhverju allt öðru sem er í rauninni mannauðurinn. Ég hef sagt áður að mannauðurinn sé kannski sú auðlind sem er það alverðmætasta í landinu og hún mundi væntanlega ekki flokkast undir náttúruauðlindir þó að allar náttúruauðlindir séu háðar því að til sé mannauður. Svo fórum við líka í gegnum muninn á ríki og þjóð í nótt og mér fannst ég ekki fá almennilegt svar við því. Eins og ég gat um eru til þjóðir sem búa í mörgum ríkjum og til eru ríki sem rúma margar þjóðir. Mér finnst hugtakið „þjóð“ vera miklu óáþreifanlegra en hugtakið „ríki“, sem er með kennitölu, er ákveðin lögpersóna og getur átt stóla og húsnæði og bíla o.s.frv. sem þjóðin getur tæplega átt því að það er spurning hver eigi eiginlega að stjórna bílnum sem þjóðin á.

Virðulegur forseti. Vegna þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður kom með varðandi náttúruauðlindir fundust mér hugleiðingar hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar góðar, um að orðið „verðmæti“ gæti hugsanlega komið til móts við það sjónarmið sem hv. þingmaður setti fram og við ræddum um í nótt. Náttúruauðlind er m.a. fiskstofnar í hafinu. Við getum tekið sem dæmi makríl sem syndir inn í íslenska lögsögu, þegar hann er kominn þangað er, samkvæmt ákvæðum þessa frumvarps, um að ræða náttúruauðlind í eigu þjóðarinnar en um leið og hann syndir út úr lögsögunni er hann það ekki lengur, það liggur alveg fyrir. Verðmæti er að mörgu leyti nokkuð gott orð en það þarf nánari og ítarlegri umræðu til þess að þau hugtök og sjónarmið séu meitluð í stjórnarskrá eins og nauðsyn ber til að hafa það. Við viljum hafa vandaða, góða stjórnarskrárvinnu og það er það sem ég hef verið að leggja áherslu á. Varðandi „ríki“ og „þjóð“ eru það hugtök sem þvælast ekki fyrir okkur Íslendingum. Þau gætu hugsanlega vafist fyrir Belgum eða Afgönum en ekki fyrir Íslendingum vegna þess að í fyrsta lagi liggur alveg fyrir að hér lifir og býr einsleit þjóð í landi þar sem náttúruleg afmörkun er fyrir hendi. Það eru því engin vandræði hvað það snertir. Ég sé enga ástæðu til þess að endurtaka í þessu andsvari þau sjónarmið, rök og álitaefni sem ég vakti máls á í umræðum í nótt þegar hv. þingmaður velti þessu máli fyrir sér, það væri þá um endurtekningu að ræða sem ég vil ekki standa að.

Hæstv. þingforseti. Við upplifum hér ákveðinn skrípaleik, fíflagang og málþóf og ég ætla að leggja það fram á fundi með þingflokksformönnum á eftir að kosningunum verði frestað um einn mánuð þannig að við getum komist út í kjördæmin og farið að tala við fólkið og segja því hvað við ætlum að gera og hvernig við ætlum að taka á málunum eftir kosningar. Við höfum ekki tækifæri til þess meðan þessi fíflagangur og málþóf eru í gangi í þinginu. 

Forseti getur ekki lofað að koma því á. Aftur á móti getur forseti lofað því að gera stutt hádegishlé á þingfundi til hádegisverðar, frá klukkan eitt til kortér yfir eitt, eitt kortér, þannig að þingflokksformenn geti hist og rætt málin. 

Frú forseti. Mér finnst orðræðan dálítið farin úr böndunum, að tala um fíflagang þegar 43 þingmenn hafa fjallað um þetta mál, en 20 hafa enn ekki fjallað um það. Við fjöllum um stjórnarskrárbreytingu. Við erum í stjórnlagaþingi þegar við fjöllum um þetta mál og ég reikna með því að allir þingmenn á stjórnlagaþinginu vilji taka til máls um svona veigamikla breytingu. Að tala um það sem fíflagang, ég veit ekki hvað ég á að halda um það. Í morgun var rætt um að frumvarp sem meiri hluti þingmanna hefði flutt væri vitleysismál. Ég bið forseta að gæta að því hvernig orðbragð þingmenn nota.

Frú forseti. Út af athugasemd hv. þm. Grétars Mars Jónssonar og ýmissa annarra varðandi hvernig við ræðum um stjórnarskrána mótmæli ég því harðlega að um málþóf sé að ræða. Það kann vel að vera að „málþófs-taktík“ hafi verið beitt í einhverjum öðrum málum, bæði á yfirstandandi þingi og öðrum þingum. Það er alveg eðlilegt fyrir mig að draga hér fram t.d. umræðu um Ríkisútvarpið sem var á þremur þingum, 120 klukkustundir. Hvað segir hv. þingmaður við slíkri orðræðu? Við ræðum hér um stjórnarskrá Íslands sem er okkar grundvallarplagg, grundvallarlög, og það er aldrei hægt að nota orðið málþóf þegar kemur að stjórnarskránni. Að tala um málþóf finnst mér frekar lýsa virðingarleysi þeirra sem haga orðum sínum þannig þegar menn tala um stjórnarskrána, þannig að það sé sagt hér. Ég ætla í ræðu minni að fara yfir vinnubrögðin í tengslum við samningu þessa frumvarps, vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð af hálfu forustumanna í ríkisstjórn í tengslum við stjórnarskrána og breytingar á henni, vinnubrögð stjórnarmeirihlutans, Framsóknarflokksins með fulltingi hans, og síðan ætla ég að fara yfir ákveðnar greinar,  Það hefur mikið verið talað um að við sjálfstæðismenn höldum hér langar ræður um stjórnarskrána. Eins og ég gat um áðan er hún það grundvallarplagg sem á að vera hafið yfir pólitískt dægurþras, pólitíska og persónulega hagsmuni stjórnmálamanna hér á Alþingi. Ég tek undir það sem m.a. fræðimenn hafa verið að gagnrýna harðlega, að stjórnarskráin okkar sé notuð sem pólitískt átakaskjal, sem pólitísk skiptimynt á borði ríkisstjórnarinnar. Verið er að nota stjórnarskrána til þess að halda völdum. Verið er að nota stjórnarskrána sem átakaskjal sem til lengri tíma litið er vont því að nú er verið að brjóta áratugalanga hefð, það hefur alltaf náðst fram sátt og samkomulag á milli flokkanna um breytingar á stjórnarskránni. Það er verið að nota þessa umræðu til þess að tefja fyrir öðrum brýnum málum. Af hverju segi ég það hér? Það er vegna þess að ríkisstjórnin telur að með þessum framgangi sínum í þingsal, með fulltingi forseta þingsins, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, sé hægt að drepa öðrum málum á dreif. Þá þarf ríkisstjórnin ekki að svara óþægilegum spurningum. Hún þarf ekki að svara fyrir þann klofning sem er í stjórnarflokkunum t.d. um mál er varða Helguvík, hún þarf ekki að svara fyrir þann klofning. Það er óþægilegt fyrir ríkisstjórnina að taka það mál á dagskrá og þess vegna er betra að láta okkur sjálfstæðismenn um að verja stjórnarskrána. Það er betra að tefja þingið með því að við ræðum stjórnarskrána og grundvallarbreytingar á henni. Á meðan eru önnur mál ekki rædd, ekki Helguvík, við fáum ekki loftslagsbreytingarnar á dagskrá. Af hverju ekki? Jú, af því að það er ósætti á milli Framsóknarflokksins og okkar sjálfstæðismanna annars vegar og stjórnarflokkanna hins vegar. Þeir vilja með engu móti ræða loftslagsbreytingar og hagsmuni okkar sem við þurfum að verja og standa fyrir á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn sem verður síðar á þessu ári. Gott og vel. Það kann vel að vera að mönnum í stjórnarmeirihlutanum sé einhver fróun í því að reyna að berja á okkur sjálfstæðismönnum með þessum framgangi og við sjálfstæðismenn kveinkum okkur ekki undan því. En það er með öllu ólíðandi að stjórnarskránni sé beitt í þessa veru. Ég ræddi um vinnubrögð í ræðu minni á föstudagskvöldið og það virðist vera, af því að ég hlusta bæði á hæstvirta ráðherra í andsvörum en ekki síður á þá örfáu þingmenn sem styðja ríkisstjórnina, að þeir heyri ekki gagnrýni okkar sjálfstæðismanna. Þeir hafa ekki hlustað á ræður, ekki mætt hér í þingsal eða hlustað á ræðurnar í sjónvarpi. Ég tel því rétt að ég fari aðeins yfir það hvernig stjórnarskránni, þessu grundvallarplaggi, þessu mikilvæga plaggi okkar, hefur verið breytt í gegnum árin. Menn tala svolítið þannig eins og stjórnarskránni hafi ekkert verið breytt á umliðnum árum. Henni var breytt 1991, 1995 og 1999 og ekki neinum smáköflum. Við tókumst m.a. á um og fórum yfir mannréttindaákvæðin í stjórnarskránni og haldnir voru fundir víða um landið. Frjáls hagsmunasamtök voru virkjuð og fyrrum formaður okkar, sem var þá þingflokksformaður, gerði sér sérstakt far um að fá sem víðtækasta umræðu úti í samfélaginu um breytingar á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar árið 1995. Samfylkingin hefur rætt um það á umliðnum árum að það þurfi að breyta um vinnubrögð, að ný vinnubrögð þurfi að koma inn í þingið. Að mörgu leyti er hægt að taka undir það. Það þarf að efla löggjafarvaldið, það þarf að styrkja löggjafarvaldið enn frekar. Þær breytingar sem við ræðum hér rýra löggjafarvaldið, þær veikja okkur, þær veikja löggjafarvaldið á hinu háa Alþingi. Hvernig bregst síðan Samfylkingin við undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur þingmanns, sem ég hef iðulega borið mikla virðingu fyrir í gegnum tíðina, hún er þingreyndasti þingmaðurinn okkar. En hún er um leið 1. flutningsmaðurinn að skjali sem veikir löggjafarvaldið, sem tekur stjórnarskrárhlutverkið af Alþingi. 1. flutningsmaður er um leið forsætisráðherra landsins. Hvernig hafa forsætisráðherrar beitt sér í gegnum tíðina þegar verið er breyta stjórnarskránni? Forsætisráðherra er nefnilega ekki bara eitthvert punthlutverk. Forsætisráðherra er ekki bara einhver sem situr mér á hægri hönd sem ígildi forsætisráðherra. Forsætisráðherra er nefnilega að hluta til ákveðinn sáttasemjari, forustumaður stjórnmálaflokka, stjórnmálalegu aflanna, lýðræðislegra afla hér á þingi og á að leiða þá vinnu að ná sátt um stjórnarskrána meðal allra stjórnmálaflokka. Þess vegna er svo einkennilegt að fara yfir hvort sem eru Borgarnesræður eða aðrar ræður formanna og fyrrum formanna Samfylkingarinnar, að standa í þingstól og upplifa hvernig vinnubrögð Samfylkingarinnar eru í þessu máli. Það var ekki einu sinni talað um stjórnlagaþing í fyrri ríkisstjórn. Það var aldrei rætt um stjórnlagaþing í fyrri ríkisstjórn, aldrei. Og sú stjórnarskrárnefnd sem var lengi að störfum undir forustu Jóns Kristjánssonar beitti netinu mikið fyrir sig. Hún kallaði eftir athugasemdum aðila í samfélaginu um stjórnarskrána. Þessi nefnd vildi fá viðbrögð og ákveðnu samspili og það tókst ágætlega. En af öllum þeim athugasemdum sem settar voru fram vegna stjórnarskrárinnar er engin athugasemd um að brýn þörf eða nauðsyn væri á því að efna og stofna til stjórnlagaþings, engin. Þess vegna er sorglegt að sjá hvernig Samfylkingin misbeitir valdi sínu sem forustuflokkur í ríkisstjórn með forseta þingsins í broddi fylkingar og veikir löggjafarvaldið. Hún nær ekki sátt um stjórnarskrána sem er annars mjög mikilvægt af því að stjórnarskráin er stærri en stjórnmálaflokkarnir eða við stjórnmálamennirnir. Hún lifir lengur en hvert kjörtímabil varir og þess vegna megum við ekki breyta stjórnarskránni til þess að stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar geti setið lengur að völdum. Hagsmunirnir eru miklu mikilvægari en svo að það megi gerast. Við sjálfstæðismenn vorum gagnrýndir fyrir margt á 18 árum, sumt með réttu, annað algerlega að ósekju. En vinnubrögð okkar voru þessi: Við tókum okkur þá frekar lengri tíma til að breyta stjórnarskránni af því að hagsmunirnir eru svo ríkir, við þurfum almenna sátt á þingi þegar við ætlum að knýja fram breytingar á stjórnarskránni. En Samfylkingin brýtur upp áratugalanga hefð, ekki þó í þágu þjóðarinnar heldur í sína eigin þágu. Það eru pólitískir hagsmunir sem ráða hér ríkjum og þá er stjórnarskráin í augum Samfylkingarinnar sem hvert annað auðvirðilegt plagg. Hún skiptir ekki máli, hún er bara skiptimynt. Svona umgangast menn ekki stjórnarskrána, það er vítavert, og mér finnst sorglegt að sjá þingreyndasta þingmanninn beita þessum vinnubrögðum, að beita sér ekki fyrir því að ná sátt allra stjórnmálaflokka. Við sjálfstæðismenn erum búnir að ítreka það margoft að við viljum breytingar á stjórnarskránni. Við viljum auka vægi kjósenda í landinu, t.d. í formi þjóðaratkvæðagreiðslu. Við ályktuðum það á landsfundi okkar sjálfstæðismanna að við viljum almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslu. Svo segja menn: Sjálfstæðismenn eru feimnir við þjóðina. Við erum það feimin að ef kemur til aðildarumsóknar að ESB, viljum við bera bæði aðildarumsóknina undir þjóðina og síðan ferlið sjálft, niðurstöðuna líka. Er það að vera hræddur við þjóðina? Meðan aðrir flokkar segja: Nei, við ætlum að sniðganga þjóðina alveg frá upphafi þess ferils sem hugsanlega verður. Nei, frú forseti. Það er þyngra en tárum taki að ræða það hvernig vinnubrögðum hefur verið háttað í þessu öllu. Síðan má ræða hvernig stjórnarskránni er beitt sem pólitískri skiptimynt og að Framsókn þurfi að fá sína dúsu sem heitir stjórnlagaþing. Við sjálfstæðismenn höfum líka sagt að við erum í sjálfu sér ekki á móti stjórnlagaþingi ef það hefði verið rætt einhvern tíma við okkur um það. Reyndar næ ég ekki alltaf að fylgja því hvaða stjórnlagaþing við ræðum hverju sinni því að á örfáum vikum höfum við séð stjórnlagaþingið sífellt í breyttri mynd. Við erum búin að sjá það í þeirri mynd sem það birtist fyrst, síðan var það tekið upp í einhverri allt annarri mynd í annað skiptið og núna er það þriðja útgáfan sem við ræðum. Ég hefði persónulega líka sem fyrrum menntamálaráðherra hugsað um þann kostnað sem hlýst af stjórnlagaþinginu og viljað heyra ríkisstjórnina taka forustu um að segja: Við ætlum að forgangsraða málum öðruvísi. Núna eru brýn vandamál sem við þurfum að leysa, t.d. hjá námsmönnum. Ég hefði viljað heyra ríkisstjórnina segja: Gott og vel. Við ætlum að fresta stjórnlagaþinginu af því að við ætlum að koma í veg fyrir þann bráðavanda sem blasir við námsmönnum á Íslandi í sumar og koma upp sumarönnum í háskólanum. Við eigum að koma upp sumarönnum í háskólanum. Ef það vantar fjármagn verðum við einfaldlega að forgangsraða í hvers þágu. En ríkisstjórnin, hæstv. menntamálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra vilja frekar stjórnlagaþingið en forgangsraða í þágu námsmanna. Við höfum ekki nægt fjármagn í alla hluti og þá þurfa menn að þora að segja hvar menn vilja bera niður með þá takmörkuðu fjármuni sem til eru. Þetta er eitt dæmi um það af mörgum þar sem eflaust væri hægt að setja þá miklu fjármuni sem eru hátt á þriðja milljarð miðað við aðra tillöguna. Miðað við þá tillögu sem nú er verið að ræða er hugsanlegt að það verði hálfur milljarður. Menn hafa getgátur uppi um að það verði mun hærri fjárhæð ef farið verður út í slíkar „trakteringar“. Ég var að tala um Framsóknarflokkinn, hann heldur þessu uppi. Það er alveg ljóst að það væri hugsanlega hægt að ná einhverju samkomulagi um þetta en stjórnlagaþingið er mönnum heilagt. Gott og vel. Við sjálfstæðismenn höfum komið til móts í þessari umræðu og sagt: Við skulum athuga ráðgefandi stjórnlagaþing því að við viljum ekki - og það er grundvallaratriði í okkar huga - að Alþingi missi það hlutverk sitt að vera stjórnarskrárgjafi. Það má ekki gerast. Svo tala menn um að auka virðingu þingsins með því að taka af þinginu eitt helsta hlutverk þess. Allt er þetta í boði Framsóknar, alveg eins og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, það er líka í boði Framsóknar. Framsóknarmenn komast ekki hjá því að bera ábyrgð á því aðgerðaleysi sem ríkir hér, það er algert aðgerðaleysi og ringulreið í ríkisstjórninni. Ég vil geta þess varðandi auðlindaákvæðið að í þeim ríkisstjórnum sem við sjálfstæðismenn höfum setið höfum við að sjálfsögðu haft ríkan vilja til að koma fram með ákveðið ákvæði í stjórnarskránni. Það hefði verið í stjórnarsáttmála okkar varðandi auðlindir landsins og að mörgu leyti má segja að í gegnum orkulögin og vatnalögin höfum við tryggt það að orkuauðlindirnar séu í eigu ríkisins. En eins og það er lagt fram þarna er algerlega ljóst að það eykur frekar réttaróvissu en eyðir henni og það er ekki hægt að koma fram með frumvarp um stjórnarskrána sjálfa sem eykur réttaróvissu en minnkar hana ekki. Gott og vel. Menn vilja ekki hlusta á það sem við sjálfstæðismenn erum að segja. En það hefur enginn sagt mér það hér, hvorki þegar ég hef hlustað á andsvör hæstv. ráðherra og þingmanna Samfylkingar eða Vinstri grænna, af hverju menn vilja ekki hlusta á umsagnaraðila, burt séð frá okkur sjálfstæðismönnum. Af hverju vilja menn ekki hlusta á umsagnaraðila? Og þá er ég komin aftur að því sem ég vék að í upphafi míns máls, stjórnarskráin er notuð sem pólitísk skiptimynt. Það er þess vegna sem menn vilja ekki hlusta á umsagnaraðila, fræðimenn og hagsmunaaðila. Það er ekki út af neinu öðru. Það er hægt að keyra ýmis mál í gegnum þingið en menn ganga á skítugum skónum yfir stjórnarskrána. Svo dæmi séu tekin þá segir m.a. Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti, með leyfi forseta: „Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálamanna: Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Þetta segir prófessor í stjórnskipunarrétti, frú forseti. Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu segir m.a., með leyfi forseta: „Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja fremur skamman þegar umfang málsins er haft í huga.“ Af hverju má ekki hlusta á þetta? Ef við förum yfir í Reykjavíkurakademíuna, segir hún: „Tíminn er þó allt of naumur til að taka saman vandaðar efnislegar athugasemdir með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð [eru] hér innan húss.“ Það væri líka æskilegt að við hefðum sömu vinnubrögð innan þingsins, að stjórnarflokkarnir mundu einbeita sér að þessu. Viðskiptaráð Íslands segir líka, með leyfi forseta: „Fyrir það fyrsta þá gerir viðskiptaráð talsverðar athugasemdir við þá ætlan löggjafans að afgreiða þetta frumvarp með þeim hraða sem raun ber vitni. Frumvarpið felur í sér breytingar á grundvallarlögum lýðveldisins og við slíkar breytingar ber að gæta vandaðra vinnubragða, sérstaklega hvað snertir samráð við atvinnulíf, fræðimenn og alla hagsmunaaðila.“ Síðan eru auðvitað margar athugasemdir aðrar sem snerta einstök efnisákvæði frumvarpsins. Lögmannafélagið og laganefnd þess, sem ég tel að menn eigi líka að taka mjög mikið mark á, segir m.a.: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Af hverju er ekki hægt, frú forseti, að taka frá þær breytingar og fyrir þær breytingar sem snerta 79. gr. stjórnarskrárinnar sem er gríðarlega mikilvæg, þ.e. hvernig á að breyta stjórnarskrá? Af hverju er hún ekki samþykkt og henni komið í gegnum þingið? Þá getur nýtt þing sem tekur til starfa hugsanlega eftir 6 eða 8 vikur tekið til við að ræða allar þær breytingar sem um er að ræða. Hvað liggur svona á? Þess vegna er mikilvægt að draga það fram að það er verið að nota stjórnarskrána sem pólitíska skiptimynt, það er verið að breyta henni í ákveðið átakaskjal sem má ekki gerast. Og það sem verra er, ríkisstjórnin kemur í veg fyrir að við ræðum grundvallarmál sem snerta hagsmuni heimilanna, hagsmuni fyrirtækjanna, hina brýnu hagsmuni landsmanna sem þarfnast lausnar við, og við fáum þau ekki rædd vegna þvergirðingsháttar ríkisstjórnar Íslands.

Forseti hefur athugað þá dagskrártillögu sem lögð hefur verið fram á þessum fundi svo og afgreiðslu sams konar tillögu sem lögð var fram í gær og afgreidd um að þingfundi sé slitið og boðað til nýs fundar með þar til greindri dagskrá. Þótt hér sé ekki um algjört nýmæli að ræða telur forseti að stefnt geti í nokkurt óefni með þingstörf ef búast má við að dagskrártillögur af þessu tagi verði að nýrri venju og telur nauðsynlegt að úrskurða um það hvernig með slíkar tillögur skal fara. 1. mgr. 63. gr. þingskapa hljóðar svo: „Forseti boðar þingfundi og ákveður dagskrá hvers fundar. Þó má ákveða dagskrá næsta fundar eftir ályktun þingsins.“ Það liggur fyrir að ályktun þingsins samkvæmt þessu ákvæði þingskapa hlýtur að vera í formi dagskrártillögu. Með hliðsjón af því að efni slíkrar tillögu er dagskrá næsta fundar, og ekkert annað, ekki um það hvað þingfundur getur staðið lengi, hvort slíta eigi þingfundi - slíkt vald er í höndum forseta - heldur aðeins um hvernig dagskrá næsta fundar verður, úrskurðar forseti að slík tillaga komi eigi til atkvæða á þingfundinum fyrr en við lok hans, þ.e. þegar dagskrá yfirstandandi fundar er tæmd.

Herra forseti. Ég verð að lýsa mikilli undrun á niðurstöðu hæstv. forseta. Hæstv. forseti sagði að ef kæmi til þess að tillögum af þessu tagi fjölgaði stefndi í mikið óefni. Við skulum velta fyrir okkur hvert það óefni er. Er það óefni í störfum þingsins ef meiri hluti þings tekur ákvörðun um tiltekna dagskrá? Er það sem sem forseta finnst vera óefni? Er ekki eðlilegra að hæstv. forseti, sem er forseti alls þingsins, sem er forseti allra þingmanna, reyni að setja dagskrána upp með þeim hætti að um hana geti orðið sátt? Eru það ekki eðlilegri vinnubrögð af hálfu forseta sem er forseti alls þingsins? Ég verð að lýsa mikilli undrun á þessu vegna þess að auðvitað þjónar tillagan engum tilgangi ef hún er borin upp í lok fundar vegna þess að hún gengur út á að ljúka þeim fundi sem yfir stendur og hefja nýjan fund með nýrri dagskrá. Það er tilgangurinn. Þetta er allt með ólíkindum, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég lýsi megnri óánægju með þennan úrskurð forseta og túlkun hans á þingskapalögunum og tel að það hafi aldrei verið ætlunin að túlka þau á þann veg að vilji menn breyta hér dagskrá þingsins og fá ekki hljómgrunn hjá forseta sé það ekki unnt fyrr en dagskráin hefur verið tæmd. Það gengur ekki upp, virðulegi forseti, að túlka þessa grein þannig. Höfuðatriði málsins er það sem hæstv. forseti sagði, að það stefndi hér í mikið óefni vegna þess hvernig haldið er á forsetaembættinu og stjórn fundarins. Það er kjarni málsins. Það sem við fórum fram á er að menn leiti sátta. Þess vegna er þetta líklega svona óljóst orðað í þingsköpum, að menn hafa líklega aldrei vænst þess að þannig væri haldið á stjórn mála að ekki væri leitað sátta áður en í það óefni væri komið sem hæstv. forseti lýsti í orðum sínum.

Forseti. Ég held að mikilvægt sé að gera sér grein fyrir því að það óefni sem þingstörfin eru komin í stafar af þrásækni sjálfstæðismanna hér í stólinn til þess að tefja afgreiðslu máls sem meiri hluti þingsins er sammála um. Ég vil svo lýsa yfir ánægju með þessa túlkun forseta. Það er alveg augljóst, eins og ég sagði fyrr í dag, að þessa grein þingskapalaga hlýtur að verða að túlka með einhverjum þeim hætti að þingfundir geti starfað án þess að hér sé borið upp legíó dagskrártillagna þegar ósvífinn minni hluti vill tefja störf þingsins með þeim hætti. Ég held að þessi úrskurður sé málefnalegur og gefi  Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir spyr hvort þetta hafi verið við lýði þegar rætt var um Ríkisútvarpið forðum daga og svarið er nei, það var ekki gert þá. Þá fóru menn bara að þingsköpum, 

Hæstv. forseti. Það er eins og fyrri daginn auðvelt að svara hv. þm. Merði Árnasyni. Það er hægt að segja um alla hans ræðu að þar stendur ekki steinn yfir steini og er því miður ekki eitt orð þar sem mark er á takandi. Ég vil ítreka að það er tilgangslaust að beita þeirri túlkun sem hæstv. forseti gerir, þá er þetta ómark, þá er verið að segja að forseti þingsins hafi þetta vald í hendi sér. En samkvæmt þingsköpum og almennum fundarsköpum er það auðvitað meiri hluti þingsins eða þeirrar samkomu sem í hlut á sem getur tekið fram fyrir hendurnar á forseta þegar hann vinnur ekki lengur málin í sátt við þingið. Ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti, hvort í þessu birtist það sem kom fram þegar verið var að kjósa hæstv. forseta, Guðbjart Hannesson. Þá var sagt að ríkisstjórnin þyrfti að hafa dagskrárvaldið hér í þinginu. 

Virðulegi forseti. Ég vil enn á ný ítreka þá beiðni okkar sjálfstæðismanna að við gerum nú hlé á umræðu um stjórnarskrána og snúum okkur að umræðu um þau mál sem skipta verulegu máli fyrir íslenskt efnahagslíf. Um mál eins og t.d. Helguvík er góð sátt hér í þingsölum, ekki full, ég geri mér grein fyrir því, talsmenn Vinstri grænna hafa lýst sínum efasemdum, en ég er þess fullviss að hér í þingsalnum er mikill meiri hluti fyrir því máli. Atvinnuleysi fer vaxandi og vandi heimilanna eykst með hverjum deginum sem líður. Það er ábyrgðarleysi af hálfu virðulegs forseta og minnihlutastjórnarinnar að taka ekki í útrétta hönd Sjálfstæðisflokksins, sem býður að þetta mál, um stjórnarskrá lýðveldisins, verði sett til hliðar, að við afgreiðum þau mikilvægu mál sem bíða og höldum svo áfram umræðu um stjórnarskrána. 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma hér upp til þess að árétta það að ég tel að mál séu hér komin í óefni í þingsalnum vegna þess að hæstv. forseti lætur sig það engu skipta að við óskum eftir sátt í málinu. Hann hleypur frá því mikilvæga hlutverki sínu að leita sátta um mál í stað þess að stefna þeim í það óefni sem hann sjálfur hefur lýst. Hæstv. forseti verður að líta til þess að málið leysist ekki með þeim hætti að fresta því fram til lykta fundar að bera upp slíkar tillögur. Þær tillögur verða bornar fram og málið verður í þeim hnút sem það er þar til virðulegur forseti beitir sér fyrir sátt um dagskrána. Ef forseti skilur ekki eftir þær umræður sem hér hafa farið fram að við óskum eftir því að önnur mál verði tekin á dagskrá en stjórnarskrármálið, veit ég ekki hvað þarf að gera að af hálfu okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegur forseti. Þau vinnubrögð tíðkast hér að þegar verið er að fjalla um hvernig dagskrá þingsins á að líta út fundar forseti með þingflokksformönnum og dagskránni er raðað upp. Allir þingflokksformenn hafa lagt áherslu á að halda áfram að ræða þetta mál meira og minna nema þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hefur, eins og hér hefur margoft komið fram, viljað breyta dagskránni. Ég verð að segja að hæstv. forseti hefur haldið vel á þessu máli vegna þess að hér á meiri hlutinn að ráða för, ekki minni hlutinn, þannig er það í lýðræði. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að rifja aðeins upp um hvað þetta mál fjallar. Hér í morgun lagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fram þá tillögu að þá þegar yrði slitið fundi og boðaður nýr fundur með þeirri dagskrá að fyrst á dagskrá yrði greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Sá hæstv. forseti sem þá sat á forsetastóli treysti sér ekki til þess að láta greiða atkvæði um þá tillögu þá þegar og nú hefur það dregist fram eftir degi, fram yfir hádegi að forseti hefur komið með þann úrskurð að hann ætli nú í lok fundar að láta greiða atkvæði um þá tillögu. Það sjá það náttúrlega allir að þá nær það ekki tilgangi sínum að koma með þessa tillögu þar sem það hefur verið boðað að það eigi að ljúka fundi hér klukkan fjögur í dag og við vitum að í kvöld er eldhúsdagsumræða.  
            

Herra forseti. Eins og hæstv. forseti veit hefur verið krafa uppi um það í samfélaginu að stjórnmálamenn í öllum flokkum vinni saman að því að leysa vanda heimilanna og fyrirtækjanna. Það er akkúrat það sem þessi dagskrártillaga mín gengur út á. Hún gengur út á það að við förum í það samhent að greiða úr vanda heimilanna með því að ræða hér um greiðsluaðlögunarfrumvarpið. Mér finnst furðulegt að hv. þingmenn sem standa að þessu máli séu ekki reiðubúnir til þess að styðja eigin tillögu og styðja það að hún komist hér til umræðu. Það er brýnasta hagsmunamál heimilanna að sögn ríkisstjórnarflokkanna sjálfra að það fáist rætt. Ég legg hérna fram tillögu sem er algjörlega í samræmi við það sem sagt hefur verið í þjóðfélaginu og við höfum verið hvött til þess að fjalla um málefni heimilanna og fyrirtækjanna og gera það saman og snúa bökum saman. Það gerðum við í allsherjarnefnd og það veit hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Þess vegna finnst mér einkennilegt og það veldur mér vonbrigðum að við skulum ekki standa hér 

Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði hér. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við náum helst í dag að gera að lögum frumvarpið um greiðsluaðlögun. Það skiptir miklu fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Ég vil líka leyfa mér að lýsa því yfir að ég er ósammála því sem forseti lýsti hér áðan yfir varðandi það að ekki ætti að taka tillögu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar til afgreiðslu eða atkvæðagreiðslu fyrir en við lok fundar. Gott og vel, ég skal engu að síður reyna að hugsa það og sætta mig við það ef hæstv. forseti, sem er forseti alls þingsins, ef hann ætlar að nota núna næsta klukkutímann fram til þrjú þar til fundi verður væntanlega slitið, ef hann ætlar að nýta þá næsta klukkutímann í það að ná ákveðinni sáttagjörð hér innan þings og sýna þann manndóm að hann sé forseti alls þingsins og nýta þá næsta klukkutímann þar til dagskrártillagan verður borin upp til þess að ná sáttum við 

Forseti vill vekja athygli á því að hann er nýkominn út af fundi formanna þingflokka þar sem leitað var eftir sáttum og það er ekki sátt um þetta mál, þ.e. hann hefur úrskurðað með hvaða hætti skuli fara með málið. Það er ákvörðun forseta hver dagskráin er og hafi menn almennt vantrauststillögu á forseta þá verða þeir að bera hana fram með öðrum hætti en að koma endalaust með dagskrártillögur. Ég óska eftir því að menn noti tímann til þess að ræða málefnalega þau mál sem eru á dagskrá. Það er einlægur vilji forseta að þingheimur fái að tala í samræmi við þingsköp þannig að það eru klár tilmæli mín og þau hafa verið ítrekuð áður að menn snúi sér að máli því sem er á dagskrá og noti tímann til þess að ræða það. En þingmenn hafa rétt á að ræða fundarstjórn forseta og það hafa einhverjir fleiri óskað eftir því.

Herra forseti. Það er tillaga mín sem hér er til umræðu þannig að mér finnst rétt að ræða hana aðeins. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það hefur verið krafa úti í samfélaginu að fulltrúar allra flokka á þingi snúi bökum saman um að leysa vanda heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Frumvarpið til laga um greiðsluaðlögun íbúðalána snýst um að koma þeim fjölskyldum til hjálpar sem eiga það á hættu að missa heimili sín vegna greiðsluvanda. Ég á í mjög miklum erfiðleikum með að skilja af hverju í ósköpunum það mál sé ekki tekið fyrir strax og ég furða mig á því að Framsóknarflokkurinn og þingmenn Framsóknarflokksins séu ekki reiðubúnir til þess að styðja þá tillögu og vísa þar til greinar sem Guðrún Valdimarsdóttir, sem er í 3. sæti á lista Framsóknarflokksins í Reykjavík suður, skrifar í Morgunblaðið í dag: „Hvar er skjaldborgin?“ spyr hún og kvartar yfir því að ríkisstjórnin hafi ekkert gert til þess að slá skjaldborg um heimilin 

Herra forseti. Hér hefur verið nokkuð um það rætt hvernig forseta ber að taka á þeirri tillögu sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur lagt fyrir. Það hefur líka komið fram í umræðunni að forsætisnefnd ætti að fara yfir málin og reyna að ná sáttum. Hér á hv. Alþingi hefur oft verið um það rætt hversu miklu framkvæmdarvaldið ráði varðandi störf þingsins og mér er spurn, herra forseti: Eru það „ordrur“ úr Stjórnarráðinu að svona skuli haldið á málum í þinginu í dag eða hvaðan eru þær í raun teknar? Það er engin samstaða eða samvinna innan þingsins um hvernig þingið starfar. Eru þessar „ordrur“ komnar beint úr Stjórnarráðinu? Mig er farið að gruna að þaðan sé þessum málum stjórnað og þannig beri framkvæmdarvaldið og ríkisstjórnin höfuðábyrgð á því hvernig störfin þróast á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli því að það sé lagt að jöfnu að hér séu bornar fram dagskrártillögur við það að verið sé að bera upp vantraust á forsetann. Þetta er fjarri öllu lagi. Við sjálfstæðismenn viljum fá það fram hér í þingsalnum að það sé vilji þingsins alls að ræða ekki þau mál sem snúa að greiðsluaðlögun og öðrum þeim málum sem skipta svo miklu máli fyrir samfélagið  
             Síðan er hitt. Það er furðulegt að þegar við sjáum fréttir sem komu til dæmis í Morgunblaðinu í dag þar sem er sagt frá því að 347 fyrirtæki séu farin í þrot og það sé reiknað með að nokkur þúsund fyrirtæki séu að fara á hausinn á næstu mánuðum, að við þessar aðstæður skuli ekki vera hægt að fá fram hér í þinginu umræðu og afgreiðslu á tillögum sem þingið er mjög sammála um að þurfi að fara fram og þurfi að afgreiða og sé hægt að afgreiða mjög hratt. Fyrir liggur tilboð okkar sjálfstæðismanna um að setja stjórnarskrárumræðuna 

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér voru greidd atkvæði um dagskrártillögu í gær. Það voru ekki greidd atkvæði um vantraust á forseta heldur voru greidd hér atkvæði í þingsal um dagskrártillögu. Við ítrekum það, við sjálfstæðismenn, að við viljum fá greiðsluaðlögunina á dagskrá núna strax. Við viljum gera þetta að lögum helst í dag. Hverjir bera ábyrgð á því að við getum ekki klárað þetta mál núna í dag? Það eru þingmenn stjórnarmeirihlutans, þ.e. Vinstri grænna, Samfylkingar og Framsóknar. Þeir eru að koma í veg fyrir að við getum komið núna í dag til móts við þarfir heimilanna og fyrirtækjanna. Af hverju er verið að koma í veg fyrir það? Vilja menn ekki ræða hér mikilvægu málin? Ég ítreka það, herra forseti, að ég tel mikilvægt að við greiðum atkvæði um dagskrártillöguna. Hún er mikilvæg til þess að við getum mjakað hér áfram mikilvægum málum í þinginu.

Hæstv. forseti. Forseti lýsti því hér yfir á forsetastóli að hann hefði boðað þingflokksformenn til fundar við sig og hefði verið að reyna að leita sátta. Ég verð að lýsa þeirri upplifun minni af þeim fundi að þar var ekki reynt að leita sátta heldur lýsti og tilkynnti forseti þar með hvaða hætti hann ætlaði að kveða upp úrskurð hér og hann hefur nú þegar gert það. Það er ekki í mínum huga, hæstv. forseti, að leita sátta þannig að ég verð þá að fá einhverja aðra túlkun á því hugtaki ef það á að vera. Ég ítreka þá ósk okkar sjálfstæðismanna að hér verði hægt að ræða greiðsluaðlögum fasteignakrafna á íbúðarhúsnæði. Það er mál sem liggur á hér í samfélaginu. Það skiptir margar fjölskyldur mjög miklu að þetta mál verði klárað hér í þinginu og það er mér fullkomlega óskiljanlegt hvers vegna forseti móast við að taka það mál á dagskrá.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram lengi þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað um fundarstjórn forseta. Ég ítreka bara það sem ég hef áður sagt um það mál. Ég vildi líka velta upp þeirri spurningu til hv. þingmanna ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins hvort þeir telji að það sé brýnna mál fyrir kjósendur þeirra, fólkið sem þeir eru umbjóðendur fyrir, að fara í breytingar á stjórnarskránni eða að afgreiða mál eins og við erum hér að tala um að fá inn á dagskrá, t.d. um greiðsluaðlögun heimilanna, vaxtabætur og síðan mál sem eru til þess fallin að auka atvinnustarfsemi í landinu eins og um álver í Helguvík. Ég velti því fyrir mér, og mér finnst að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins ættu líka að velta því fyrir sér, hvort er mikilvægara fyrir það fólk sem þeir eru kjörnir fulltrúar fyrir að fá úrlausn þessara mála sem fyrst, eins og við sjálfstæðismenn höfum lagt upp með, eða að bíða von úr viti og í óvissu um afdrif málsins? Það hefur alltaf legið fyrir að mikið yrði talað um stjórnarskrármálið og ég hef áður sagt hér úr þessum ræðustól að það sé eðlilegt að mikið sé rætt um stjórnarskrármálið. Það væri mjög óeðlilegt ef ekki yrðu miklar umræður um stjórnarskrárbreytingar sem eru veigamiklar og hafa mikla þýðingu, a.m.k. svo mikla þýðingu að flutningsmenn málsins og stuðningsmenn þess leggja ofurkapp á að koma því hér í gegnum þingið. Ég bið því hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins að hugleiða það hvort snýr nær umbjóðendum þeirra, hvort hefur meiri áhrif á hagsmuni þess fólks sem þeir eru kosnir fyrir, þau mál sem ég nefndi, og við sjálfstæðismenn höfum viljað koma á dagskrá, eða þetta stjórnarskrármál. Ég bið þá að hugleiða það. Það er þeirra ákvörðun, það er ákvörðun forseta og þess meiri hluta sem hefur myndast hér í þinginu um stjórnarskrármálið, það er ákvörðun þessa fólks að þingið er hér fast í umræðum um stjórnarskrármál en ekki í umræðum um brýnni hagsmunamál heimilanna í landinu. Það er þeirra ákvörðun. Það er á þeirra ábyrgð. Það er alveg skýrt. Herra forseti. Ég vildi líka nefna það í þessu sambandi að það er óheppilegt hversu lítinn þátt hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa tekið í þessari umræðu. Það væri fengur að því ef þeir væru virkari í þessari umræðu og gætu þar með útskýrt fyrir þingheimi hvernig þeir sjá fyrir sér útfærslu þeirra mála sem hér liggja fyrir, t.d. varðandi breytingartillögurnar sem lagðar hafa verið fyrir þingið eftir meðferð málsins í sérnefnd um stjórnarskrármál. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kallaði hér fram í að þeir kæmust ekki að. Í morgun og í gær var vísað til þess ákvæðis í þingsköpum sem heimilar forseta að breyta röð ræðumanna þannig að ólík sjónarmið komist að. Ég er sannfærður um að forseti tæki óskum þingmanna stjórnarflokkanna vel ef þeir vildu komast að. Hvað veldur því að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna vilja ekki taka þátt í þessari umræðu nema með örstuttum andsvörum nokkrum sinnum á dag? Hvað veldur því? Eru þeir ekki sannfærðir um málstaðinn? Finnst þeim þeir vera á hálu svelli í þessu máli? Eru þeir ekki sannfærðir um að sá málstaður sem þeir hafa að verja í þessu máli sé góður? Þeir hafa fulla möguleika á því að koma hingað og útskýra fyrir þingi og þjóð hvers vegna þeir telja þessar breytingar svona brýnar. Það væri fengur að því ef þeir vildu gera það. Það væri fengur að því ef þeir vildu útskýra breytingartillögurnar því að ég verð að játa það, og vísa til þess sem ég hef áður sagt í þessum ræðustól, að breytingartillögurnar og þær hugmyndir sem birtast í nefndaráliti meiri hlutans í sérnefndinni vekja að mörgu leyti miklu fleiri spurningar en þær svara. Ég vísa enn til þess sem sagt er um kosningar til stjórnlagaþings. Einhverja hugmynd hafa meirihlutamenn í nefndinni væntanlega mótað sér um það hvernig ætti að kjósa til stjórnlagaþings. Þeir reyna að koma orðum að því í nefndaráliti en útkoman er þannig að enginn sem ég þekki hefur skilið það orðalag. Ég hef margoft spurt um það hér í þingsalnum. Ég hef margoft spurt um það hvernig eigi að túlka þetta. Enginn hefur gert tilraun til að svara mér. Það er ekki einsdæmi. Það er mjög margt í þessari umræðu sem ekki hefur verið gerð tilraun til að svara. Það á bæði við um ræður okkar sjálfstæðismanna og reyndar afar góðar ræður hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sem hefur flutt hér tvær mjög málefnalegar og góðar ræður, þar sem fram kemur hörð andstaða við það að frumvarpið nái fram að ganga. Honum er ekki svarað í neinu. Það er ekki bara vegna þess að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins telji okkur þingmenn Sjálfstæðisflokksins ómerkilega að þeir sjá ekki ástæðu til að eiga orðastað við okkur. Það sama á við um hv. þm. Kristin H. Gunnarsson. Ég velti því fyrir mér hvort enginn í ríkisstjórnarliðinu vill svara þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Samfylkingarinnar, Kristrún Heimisdóttir varaþingmaður, hefur viðrað á opinberum vettvangi og vitnað hefur verið hér til. Í útvarpsþætti fyrir níu dögum lýsti hv. þingmaður þessari tillögu til stjórnarskrárbreytinga á þann veg að menn væru að leita skyndilausna. Hún sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Mér finnst þetta hvort tveggja skorta. Og í staðinn eru menn einhvern veginn að leita skyndilausna, að einhverju næstum því svona eins og, næstum því svona eins og sagt er í, ég veit ekki hvort ég á að segja það, en það er svona skyndilausn sem að, af því að menn vilja næstum því halda áfram í pínulitlu æði. Alveg eins og útrásaræðið var æði og peningaæðið var æði, þá er kannski komið nýtt æði.“ Þar er hún að vísa til æsingsins við að koma þessu máli hér í gegn. Þetta er þingmaður úr stjórnarflokki. Ég hef ekki heyrt neinn þingmann Samfylkingarinnar gera tilraun til þess að svara þessum sjónarmiðum. Kristrún lýsir síðar í viðtalinu því viðhorfi sínu að aðstæður séu óheppilegar til þess að breyta stjórnarskránni nú. Hún segir, með leyfi forseta: „Þannig að mér finnst í sjálfu sér, þó að ég sé almennt þeirrar skoðunar að það sem sagt eigi, það kunni að vera núna óheppilegar aðstæður til þess að breyta stjórnarskránni, að þá finnst mér sérstök rök gilda um auðlindaákvæðið.“ Hún tekur sem sagt auðlindaákvæðið eitt út úr, telur að það sé fullrætt. Um alla aðra þætti málsins gildir öðru máli og hv. þm. Kristrún Heimisdóttir telur að aðstæður séu óheppilegar til að breyta stjórnarskrá. Um stjórnlagaþingið segir hún, með leyfi forseta: „Þegar kemur svo að stjórnlagaþinginu að þá auðvitað bara vísa ég til þess sem ég sagði áðan, um þá leið sem að ég héldi að skipti mestu máli, … , að opna fjármuni til þess að rita, rannsaka, skrifa, búa til vefsíður og kenna og ræða saman.“ Síðar segir hv. þingmaður Kristrún Heimisdóttir, með leyfi forseta: „Það sem að blasir náttúrlega við manni þegar maður sá þessa hugmynd um að kjósa, fyrst var nú talað um að þeir yrðu 63, sama tala og þingmannafjöldinn. Síðan var einhvern veginn til þess að gera þetta aðeins … minna, þá var talað um 41. Auðvitað er það vandinn. Vandinn er sá að í staðinn fyrir að hugsa nýtt og brjóta upp og læra af veikleikum okkar að þá er einhvern veginn bara verið að búa til nýja birtingarmynd Alþingis. Einhvers konar afrit af Alþingi. Og þetta, það er verið að tala um að þetta sé kosning, þannig að þetta er þá fulltrúalýðræði einhvers konar sem á að gilda, þannig að menn eiga bara að treysta vini.“ - og svo ræðir hún um einhverja spurningaþætti í sjónvarpinu. Í lok þessarar tilvitnunar, þessa kafla viðtalsins, sem ég get útvegað hv. þingmönnum ef þeir vilja, segir, með leyfi forseta: „Sem sagt við erum að, í staðinn fyrir að endurnýja stjórnmálahefðina, þá óttast ég að við séum að falla í þá gryfju að beita neikvæðum eiginleikum okkar stjórnmálahefðar, eða veikleikum, til þess að skapa eitthvað sem ég óttast mjög að muni ekki muni skila miklum breytingum eða árangri, þ.e. þetta stjórnlagaþing, ef það verður gert með þessum hætti.“ Þetta eru mjög alvarlegar athugasemdir frá hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur sem fyrir utan að vera sitjandi þingmaður Samfylkingarinnar er lögfræðingur og hefur fjallað um stjórnarskipunarmál í ræðu og riti í mörg ár, skrifað tímaritsgreinar, kennt námskeið á þessu sviði og sat fyrir hönd Samfylkingarinnar í stjórnarskrárnefnd 2005–2007. Ég sakna þess að hér í salnum sé enginn þingmaður Samfylkingarinnar nema hæstv. forseti, enginn þingmaður til þess að tjá sig um orð þessa samþingsmanns síns, flokkssystur sinnar sem hefur hér fram að færa alveg sömu varnaðarorð og efasemdir og við sjálfstæðismenn höfum haldið fram í þessari umræðu. Það er þess vegna mjög óheiðarlegt af hv. þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins, 

Herra forseti. Við ræðum hér stjórnarskrána og breytingar á henni eins og við höfum gert síðustu daga. Þingmenn stjórnarminnihlutans, eða stjórnarsinnar réttara sagt, hafa farið mikinn og gert mikið úr því hversu mikið við sjálfstæðismenn tölum um stjórnarskrána. Einstaka þingmenn hafa talað um ósvífinn minni hluta og hv. þm. Grétar Mar Jónsson leyfði sér að tala um þessa orðræðu okkar sjálfstæðismanna um stjórnarskrána sem skrípaleik. Ekki er hægt annað, virðulegi forseti, en að lýsa furðu sinni á þeim ummælum sem hv. þingmenn hafa látið falla hér því að það er auðvitað alvörumál þegar knappur meiri hluti þingmanna ætlar að þvinga í gegn breytingu á stjórnarskránni í fullkominni andstöðu við stærsta þingflokkinn á Alþingi og brjóta þar með blað í öllum þeim vinnubrögðum sem tíðkast hafa frá upphafi varðandi breytingar á stjórnarskránni. Það hlýtur alltaf að þurfa að ræða mikið um stjórnarskrárbreytingar, hvort sem um þær er fullkomin samstaða eða ekki. En þegar engin samstaða er um þær, eins og nú háttar til, er auðvitað enn meiri ástæða til umræðu. Sú þögn sem þingmenn hins knappa meiri hluta fyrir þeim breytingum láta ríkja er auðvitað umhugsunarefni. Af hverju skyldu þeir þegja? Það er sjálfsagt, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti hér á, vegna þess að þeir vita að þeir hafa hræðilegan málstað að verja. Það er ekki flóknara en það. Í ræðu minni hér á föstudaginn rifjaði ég það upp að á lýðveldistímanum hefur það eingöngu einu sinni gerst að stjórnarskrárbreyting væri knúin í gegn í andstöðu við þingflokk á Alþingi. Þá voru kringumstæður með allt öðrum hætti. Þá var viðkomandi stjórnmálaflokkur nefnilega að missa völd. Það var verið að breyta kjördæmaskipaninni. Það var verið að gera hana réttlátari og jafnari og það lá fyrir að það mundi kosta þann stjórnmálaflokk atkvæði því að hann hafði notið góðs af ranglætinu. Ég rakti í ræðu minni á föstudaginn nokkur ummæli og það olli mér miklum vonbrigðum að hvorki talsmenn Samfylkingarinnar né Vinstri grænna sáu ástæðu til að útskýra hvað hefði breyst frá árinu 2007. Þá reyndi, eins og ég rakti, meirihlutastjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins að knýja fram stjórnarskrárbreytingu í andstöðu við minni hlutann. Þá fóru þingmenn minni hlutans í þinginu mikinn. Ég rakti nokkur ummæli, m.a. ummæli hæstv. fjármálaráðherra núverandi, sem þá var í minni hluta. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er einsdæmi í sögu lýðveldisins að menn hyggist standa að stjórnarskrárbreytingum með þessum hætti, að formenn tveggja tiltekinna flokka taki sig saman og komi með svona snöggsoðið mál inn á þing á lokadögum og ætli því afgreiðslu.“ Hæstv. fjármálaráðherra var nú í salnum þegar þessi ummæli féllu en hann sá ekki ástæðu til þess að gefa útskýringu á því hvað hefði breyst. Ég skil það svo sem ósköp vel því að auðvitað getur hann ekkert útskýrt það. En af því að nú hittist svo á að hv. þm. Atli Gíslason, þingmaður Vinstri grænna, er í salnum þá kannski kemur hann hér í pontu á eftir og svarar því hvað hafi breyst. Af hverju vinnubrögð sem flokkur hans átaldi svo réttilega 2007 eru orðin í lagi í dag?  „Hér hefur komið fram að með þessum vinnubrögðum er á vissan hátt brotin hefð eða a.m.k. góðar vinnureglur og siðvenjur sem hafa ríkt um stjórnarskrárbreytingar almennt, þ.e. að þær séu unnar og undirbúnar í samkomulagi þingflokka á Alþingi hverju sinni og að þar sé ekki flanað að breytingum eða lagðar fram óunnar eða lítt unnar tillögur eins og hér er verið að gera. Það hefur verið hyllst til að ná víðtæku samkomulagi um grundvallarbreytingar, um breytingar á stjórnarskránni, og þá frekar verið gætt íhaldssemi í þeim efnum til að fara þar ekki fram með ósætti. Sú sátt er rofin með þessu frumvarpi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og verða það að teljast afar óábyrg vinnubrögð … Það hefur ekki gefist vel að mínu mati, herra forseti, þegar stjórnarskránni hefur verið breytt í ósætti eða ekki verið fullt samkomulag um breytingarnar.“ Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn hefðum ekki getað orðað þetta betur. Þetta er snilldarlega orðað hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Það getur vel verið að hv. þm. Atli Gíslason, sem kallaði hér fram í og sagði að þessu hefði verið svarað - ég hef aldrei heyrt þessi svör og ég kalla eftir þeim og óska eftir því að þau verði sett fram héðan úr þessum stól. Það gerðist hins vegar í ræðu minni á föstudaginn að hæstv. forsætisráðherra var viðstaddur og kom í andsvör vegna ræðu minnar. Þar skýrði hún frá því viðhorfi sínu að stjórnmálaflokkarnir - það væri nauðsynlegt að vinna að stjórnarskrárbreytingunni með þeim hætti sem hér er gert, þ.e. í fullkomnu ósætti við stærsta þingflokkinn, af því að stjórnmálaflokkarnir hefðu ekki verið færir um að afgreiða með eðlilegum hætti ýmsar breytingar sem séu nauðsynlegar á stjórnarskránni eins og réttlátar breytingar á kjördæmaskipuninni. Slíkt mál yrði að fara fyrir stjórnlagaþing svo að dæmi væri tekið af hennar hálfu. Þá veltir maður fyrir sér, virðulegi forseti, hvað það er sem gefur hæstv. forsætisráðherra þá trú að halda að verkefni sem Alþingi hefur að hennar mati ekki ráðið við í gegnum tíðina, ég er henni raunar ekki sammála - hví skyldi stjórnlagaþing vera eitthvað betur í stakk búið til þess að ráða við það verkefni? Hvaða trú, ofurtrú er það sem hæstv. forsætisráðherra hefur á stjórnlagaþingi? Er það ekki sama þjóðin sem mun kjósa stjórnlagaþingið og hefur kosið Alþingi? Hún nefndi í andsvari sínu við mig að alþingismenn væru alltaf að máta sig við ýmsar breytingar og nefndi hún t.d. kjördæmabreytingar. En hvað er það sem veldur því að hún heldur að fulltrúar á stjórnlagaþingi muni ekki máta sjálfa sig eða þá hagsmuni sem þeir sitja fyrir við þær breytingar sem til umræðu eru hverju sinni? Hvað er það sem veldur því að hæstv. forsætisráðherra heldur að stjórnlagaþing sé töfraorðið í dag? Verða ekki fulltrúar á stjórnlagaþingi, hvað sem þeir enda nú með að verða margir, einhvers konar þverskurður af þjóðinni alveg eins og Alþingi er? Verða þeir ekki einhvers konar þverskurður af hagsmunum í landinu? Mér er gjörsamlega óskiljanlegt af hverju hæstv. forsætisráðherra bindur þessar miklu væntingar við stjórnlagaþing. Mér liggur við að segja að það sé barnaskapur að halda þetta. Og af því ég sé hv. þm. Jón Bjarnason sem ég vitnaði í áðan, hans snilldarlegu ummæli frá því fyrir tveimur árum, þá kemur hann kannski hingað á eftir og svarar mér hvað hefur breyst. En vegna þeirrar barnalegu ofurtrúar á stjórnlagaþingi, sem hinn naumi meiri hluti á þingi hefur, ætla ég að vitna í umsögn Sigurðar Líndals, fyrrverandi prófessors. Hann er sammála því að setja eigi á laggirnar stjórnlagaþing. Hann segir svo í umsögn sinni, með leyfi forseta, og það finnst mér vera kjarnaatriði: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast er að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili. Vænlegra væri að fá lítinn hóp valinkunnra manna sem njóta almenns trausts til að setja saman tillögu að stjórnarskrá. Hana mætti bera undir stjórnlagaþing sem hefði skýrt afmarkað hlutverk og að lokum gengi hún til þjóðaratkvæðis.“ Þarna kemur fyrrverandi prófessor, Sigurður Líndal, að ákveðnum kjarna í málinu. Stjórnlagaþingið þarf að hafa skýrt afmarkað hlutverk. Eins og málin eru nú kynnt af þeim nauma meiri hluta sem hér ræður öllu, er hann að setja upp algjöra stjórnskipulega ringulreið. Hann ætlar að láta tvö stjórnlagaþing vera í gangi. Þrátt fyrir þá ofurtrú sem hann ber til stjórnlagaþingsins, sem á að geta gert allt sem Alþingi hefur hingað til ekki getað gert, treystir hinn naumi meiri hluti stjórnlagaþinginu ekki betur en svo að búið er að ákveða fyrir fram ákveðin atriði eins og auðlindaákvæðið. Eins og réttilega er bent á í umsögn Lögmannafélags Ísland, laganefndar þess félags, er verið að festa auðlindaákvæðið. Hvað ætlar Alþingi að gera ef stjórnlagaþingið fellir t.d. þetta auðlindaákvæði úr stjórnarskránni? Hvað ætlar Alþingi að gera ef stjórnlagaþingið telur að auðlindaákvæðið eigi ekki að vera í stjórnarskránni? Hvað ætlar Alþingi þá að gera? Breyta stjórnarskránni aftur sem stjórnlagaþingið setur? Hvað ætlar Alþingi að gera ef stjórnlagaþingið ákveður að leggja Alþingi niður, og á sama tíma samþykkti Alþingi að leggja niður stjórnlagaþingið líka þannig að við verðum löggjafarsamkundulaus? Nei, virðulegi forseti. Það er alveg sama hvernig á þetta mál er litið. Þetta er tóm vitleysa allt saman og það er fjarstæðukennt, þó að hæstv. forsætisráðherra haldi það, að þjóðin bíði í ofvæni eftir þessum stjórnarskrárbreytingum. Það kom berlega fram í gær í sjónvarpinu á kosningafundi í Norðvesturkjördæmi eftir hverju þjóðin bíður í ofvæni. Hún bíður í ofvæni eftir þeim aðgerðum sem stjórnin hefur lofað en telur ekki mikilvægari en svo að hún setur þau mál á dagskrá eftir umræður um stjórnarskrána. Af því að hinn naumi stjórnarmeirihluti virðist telja að enginn nema Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti breytingum á stjórnarskránni langar mig að benda á að hér eru á fjórða tug umsagna sem allar vísa í sömu áttina. Þær mæla allar eindregið gegn því að standa að stjórnarskrárbreytingum með þeim hætti sem hér er verið að gera og þær mæla allar eindregið gegn þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru. Ég hef þegar bent á ummæli laganefndar Lögmannafélags Íslands. Umsagnaraðilar kvarta sáran yfir skömmum tíma sem þeir fá. Viðskiptaráð bendir á handbók forsætisráðuneytisins sem hæstv. forsætisráðherra veitir forstöðu um hvernig skuli standa að því að undirbúa lagafrumvörp og bendir réttilega á að það séu allar meginreglur þverbrotnar í þessu máli. Í umræðunni á föstudagskvöld kom eitt athyglisvert í ljós í andsvari hæstv. forsætisráðherra því svo virðist vera sem hún hafi ekki, a.m.k. ekki á þeim tíma, gefið sér tíma til að kynna sér umsagnirnar. Hún virtist ekki hafa hugmynd um þann hluta þjóðarinnar sem þó er búinn að gefa sér tíma til að gefa umsögn. Hún hafði ekki hugmynd um þann hluta þjóðarinnar heldur ítrekaði að þjóðin kallaði eftir þessum breytingum. Ef hæstv. forsætisráðherra og hinn naumi stjórnarmeirihluti vill ekki hlusta á okkur sjálfstæðismenn, vill ekki hlusta á þessa umsagnaraðila er rétt að benda á að til eru menn á vinstri kanti stjórnmálanna sem líka hafa bent á að þessi vinnubrögð séu ekki til fyrirmyndar. Gunnar Karlsson, prófessor í Háskóla Íslands, segir, með leyfi forseta: „Eitt afbrigðið af villigötu leitarinnar að betra lýðræði er krafan um nýja stjórnarskrá.“ Þetta segir hann í grein í Fréttablaðinu í síðasta mánuði. Pétur Tyrfingsson, sem seint verður nú kallaður sjálfstæðismaður, bloggar um það að hann skilji ekki hvað menn séu að ræða um stjórnlagaþing og hvort þeir telji sig virkilega vera búna að ræða hugmyndina um það í þaula. Úlfar Þormóðsson, sem líka verður seint kallaður sjálfstæðismaður, skrifar grein um að þessi umræða um breytingu á stjórnarskránni sé furðuleg. Síðan eru virtir lögfræðingar sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Í nýjasta Tímariti lögfræðinga er leiðari, sem ég veit að hv. þm. Björn Bjarnason hefur vitnað í og ég ætla einnig að gera. Róbert Spanó segir í umræddum leiðara að fátt sé mikilvægara á þessum tímum sem við göngum í gegnum nú en að grundvallarreglur réttarríkisins séu virtar. Hann sem sé geldur varhuga við því að á umrótatímum sé farið að hrófla við mikilvægum atriðum eins og stjórnskipuninni. Sama gerir Skúli Magnússon lögfræðingur og raunar héraðsdómari í leyfi frá því starfi. Hann segir í grein sem hann skrifaði nýverið í Fréttablaðið 4. mars undir fyrirsögninni Enginn veit hvað átt hefur … að eitt af því sem hafi verið teflt fram vegna efnahagshrunsins sé flýtimeðferð til breytinga á stjórnarskránni. Hann segir í lok þeirrar greinar, með leyfi forseta: „Íslenska stjórnarskráin er ekki úrelt plagg þótt á henni séu ýmsir annmarkar sem fræðimenn og flestir aðrir sem til þekkja eru raunar að mestu sammála um hverjir séu og hvernig beri að mæta. Sjálfsagt er því að umræða um stjórnarskrána haldi áfram og sé leidd til lykta í opnu, lýðræðislega og stjórnskipulega réttu ferli. Hins vegar er engin ástæða til að taka í skyndi stefnu út í óvissuna, gefa upp boltann fyrir allsherjarendurskoðun stjórnarskrárinnar með tilheyrandi fjárhagslegum kostnaði og ófyrirséðum afleiðingum. Efnahagskreppa og stjórnskipuleg ringulreið eru slæmur kokteill, svo ekki sé sterkar tekið til orða. Um stjórnarskrána gildir líkt og margt annað að enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur.“ Virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega kjarni málsins, kjarni þess af hverju sjálfstæðismenn halda uppi þeirri málsvörn fyrir stjórnarskrána sem hér er í gangi. Þetta er málsvörnin sem hinn naumi meiri hluti leyfir sér að kalla skrípaleik. Þetta er málsvörnin sem gert er lítið úr og haldið er fram að sé ómerkilegt málþóf. Sagan mun dæma þessi ummæli hins nauma meiri hluta og vonandi ber hinn naumi meiri hluti gæfu til þess að taka í þær útréttu sáttarhendur sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur rétt. Í nótt var lagt til að 2. umr. yrði frestað og málið tekið að nýju í nefnd svo finna mætti lausn á málinu. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að álykta að Sjálfstæðisflokkurinn sé búinn að sýna það og benda á í mörgum ræðum hvaða atriði það eru sem hægt er að ná sátt um. Það er fyrst og fremst 79. gr. því með breytingu á henni getum við síðan þegar nýtt þing kemur saman gert allt hitt sem hér er verið að reyna að knýja fram með algerlega nýjum vinnubrögðum. Ég skora á hv. þingmenn í hinum nauma stjórnarmeirihluta að taka í útrétta sáttarhönd og leita lausna á þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn þar sem síðasti ræðumaður lauk máli sínu varðandi vinnubrögðin. Ég tel að það hafi komið fram í morgun og í ræðu hv. þingmanns og í ræðu hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur í gær að það er full ástæða til að gagnrýna þau vinnubrögð sem hér eru höfð í frammi. Við lýstum eftir því í gær, báðum um sjónarmið varðandi það hvort þingmenn teldu þessi vinnubrögð við hæfi og fórum yfir það og hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir rakti það hvernig hún sæi fyrir sér að menn stæðu að þessu máli þannig að viðunandi væri. Virðulegi forseti. Það er ekki nýmæli að hér sé fjallað um vönduð vinnubrögð við lagasetningu. Raunar hefur það verið talið mikilvægt á undanförnum árum af forustu Alþingis, forseta Alþingis, skrifstofustjóra Alþingis og starfsmönnum þingsins að leggja á ráðin um það með ráðuneytum hvernig best verði staðið að því að undirbúa mál og leggja þau fyrir þingið. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að allar reglur sem menn hafa verið að þróa og setja á undanförnum árum eru brotnar við meðferð þessa máls og það er mál sem snertir stjórnarskrána sjálfa. Það snertir sjálf grundvallarlögin, það snertir þær grunnreglur sem hér eiga að gilda og vera til fyrirmyndar fyrir stjórnarhætti í landinu. Ég spyr, virðulegi forseti: Er það svo eftir að bankar hafa hrunið á Íslandi og eftir að það liggur fyrir að innlendir og erlendir sérfræðingar telja að það megi ekki síst rekja til þess að þeim hafi verið illa stjórnað eða glannalega stjórnað að þá sé það næsta skref fyrir okkur í þeirri stöðu sem við erum að hefja óvandaða lagasmíð og óvandaða smíð stjórnarskrárákvæða? Að við þurfum að yfirfæra slæma stjórnarhætti yfir á stjórnkerfið allt og hér inn í Alþingi með frumvarpi sem miðar að því að svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu. Ég hef lesið hér eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi, forustugrein í Tímariti lögfræðinga eftir Róbert R. Spanó, umboðsmann Alþingis. Ég hef líka lesið greinar eftir hæstv. dómsmálaráðherra Rögnu Árnadóttur sem hún hefur skrifað um hvernig megi vanda betur til lagasetningar á Íslandi. Hæstv. ráðherra hefur kynnt sér þau mál sérstaklega og flutt um þau fyrirlestra og skrifað fræðilegar ritgerðir. Til að bregða ljósi á það sem er talið hæfa í öðrum löndum þegar lög eru til meðferðar, þegar verið er að smíða lög og setja lög, þá ætla ég að lesa úr ritgerð hæstv. dómsmálaráðherra sem ber heitið „Hvernig má vanda betur til lagasetningar“, en þar segir um þessar aðferðir í Danmörku, með leyfi virðulegs forseta: „Í Danmörku hafa gæði laga verið nokkuð til umræðu og var hún áberandi á tíunda áratug síðustu aldar. Umræðan um gæði löggjafar sneri einkum að fjórum þáttum: Í fyrsta lagi að hinum lögfræðilega þætti; löggjöf þyrfti að uppfylla lögfræðilegar kröfur þannig að samræmi væri milli lagatexta og greinargerðar og uppfyllt væru skilyrði um skýrleika og skiljanleika laga. Í öðru lagi að efnahagslegum þætti lagasetningarinnar; samhengi yrði að vera á milli tilgangs reglusetningar, ávinnings hennar og kostnaðar sem af henni leiddi. Því væri nauðsynlegt að meta áhrif lagasetningar og hvort hún væri nauðsynleg eða hvort aðrar aðferðir kæmu til greina. Í þriðja lagi að gæðum lagasetningarferilsins sem slíks, þar á meðal hvernig löggjöf væri undirbúin. Álitaefnin lutu m.a. að því hvernig samráði við hagsmunaaðila væri háttað, að starfsumhverfi þingsins, svo og samvinnu þess og ríkisstjórnar við meðferð frumvarpa í þinginu. Í fjórða lagi að hinum pólitíska þætti; þótt æskilegt væri að leggja öll þingmál fram í byrjun hvers löggjafarþings gæti það þó af pólitískum ástæðum ekki ávallt verið mögulegt. Bæði Folketinget og danska dómsmálaráðuneytið hafa í tengslum við þessa umræðu staðið að útgáfum rita í þeirri viðleitni að stuðla að auknum gæðum laga.“ Virðulegi forseti. Þegar þetta er lesið og þegar menn velta fyrir sér viðleitni hér á landi til að ná betri tökum á lagasmíð og skapa þeirri vinnu vandað umhverfi þá er það með öllu ljóst að aðferðin sem beitt hefur verið við gerð þessa frumvarps gengur þvert á allar hugmyndir manna um það hvernig eigi að vinna svona mál. Og ef litið er á þessi fjögur grundvallaratriði sem menn leggja niður í Danmörku þegar þeir velta fyrir sér vandaðri lagasmíð, þá sést að við höfum brotið allar þessar reglur eða þær hafa allar verið brotnar af hæstv. ríkisstjórn við undirbúning þessa máls. Það verður til upp úr myndun ríkisstjórnar eða við myndun ríkisstjórnar. Það er enginn aðdragandi á neinn þann veg að menn séu búnir að gera upp við sig nákvæmlega hvað stendur í textanum. Það vantar allan skýrleika, það vantar allt samræmi á milli greinargerðar og þess sem stendur í lagatextanum og það vantar líka allt tillit til umsagnaraðila. Þeir eru hunsaðir eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að þegar hæstv. forsætisráðherra leyfir sér að fullyrða að þetta sé gert vegna kröfu þjóðarinnar og lesnar eru umsagnirnar sem koma frá aðilum utan þingsins þá kemur í ljós að það er enginn þeirra sem ekki gerir athugasemd við frumvarpið. Það er sama hvort menn líta á málið innan þingsins eða utan, það er ósamstaða um þetta og mikill ágreiningur og mikil óvissa um hvað í frumvarpinu felst. Að þessu leyti er frumvarpið í raun og veru þannig lagt fyrir okkur að bara með vísan til málsmeðferðarinnar þarf að vísa því frá eins og kemur fram í tillögu okkar í minni hluta sérnefndar um stjórnarskrármál. Ég sé það í blöðum eða á vefmiðlum nú að hæstv. forsætisráðherra lýsir því yfir eins og það sé sjálfsagður hlutur að hér hafi menn komið upp og endurtekið hver sama boðskapinn sem hafa talað. Ég er búinn að flytja nokkrar ræður og ég hef ekki í neinum af þeim haldið mig við sama stefið nema að því leyti að ég krefst þess að menn virði Alþingi og gæti virðingar þingsins. Ég hef í hverri ræðu, virðulegi forseti, og leyfi mér að fullyrða það hér, komið með nýja málsástæðu, ný rök sem eru til þess fallin að sýna fram á hvers kyns glapræði það er að ætla sér að afgreiða þetta frumvarp í þeirri mynd sem það er. Ég mótmæli þessu því harðlega. Hæstv. forsætisráðherra sýnir þinginu ekki þá virðingu að vera hér í salnum og hlusta á umræðurnar en telur sig í færum til þess að standa utan dyra og gagnrýna ræður sem hér eru fluttar og segja að þær séu aðeins endurtekning á því sem næsti maður á undan sagði. Þetta er alrangt og þetta er enn til marks um þá óvirðingu sem okkur er sýnd í þessum umræðum í þinginu, bæði tillögunni og okkur ræðumönnum, þegar menn sem ekki sitja hér og hlusta og vita ekki hvað gerist í þingsalnum leggja síðan dóm á það með sleggjudómum eins og hæstv. forsætisráðherra gerir. Ég held að hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur væri nær að gegna því hlutverki sem forsætisráðherra á að gegna á stundum sem þessari, að reyna að sameina þjóðina, að reyna að leiða mál til lykta á hinu háa Alþingi í sátt og finna þá málamiðlun sem þarf til að þingstörfin geti gengið, til að menn fái tækifæri til að ræða um hag heimilanna og fyrirtækjanna og koma til móts við þau mál í stað þess að vera hér. Nei, í stað þess að beita sér fyrir slíku leyfir hæstv. forsætisráðherra sér að standa utan dyra og segja að þingmenn séu að fara með sömu rulluna sem er alrangt og stenst ekki og síðan er hæstv. forseti þingsins þeirrar gerðar að hann hefur enga burði til að ná sátt í þingsalnum. Það er hin sorglega hlið þessa máls.

Virðulegur forseti. Til hvers var stofnað til þessa ríkisstjórnarsamstarfs sem við búum hér við? Hver voru loforð þessarar minnihlutastjórnar til fólksins í landinu?  Þessi ríkisstjórn sem vildi kenna sig við aðgerðir og velferðarmál hefur lítið sem ekkert gert og öll þau mikilvægu mál sem brenna á heimilum landsins, öll þau mikilvægu mál sem brenna á fyrirtækjunum og atvinnulífinu eru látin dankast, þau eru látin vera vegna þess að það er sennilega engin samstaða um mörg þeirra á ríkisstjórnarheimilinu. Á meðan er fólk í óvissu, á meðan er atvinnulífið í enn meiri óvissu, fyrirtæki stór og smá eru að fara á hausinn, menn eru hreinlega að gefast upp og allar aðgerðirnar sem var lofað að kæmu strax á fyrstu vikum þessarar ríkisstjórnar láta ekki á sér kræla. Mikilvæg mál sem tengjast atvinnuvegunum eins og afgreiðsla á frumvarpi um framkvæmdir í Helguvík, mikilvæg mál sem tengjast atvinnuvegunum eins og loftslagsmálefnin, hvalveiðimálið, málefni heimilanna sem eru í pípunum og við sjálfstæðismenn erum að kalla eftir að komi á dagskrá, það er svo sem engin eining um þessi mál hjá hæstv. ríkisstjórn. Því kýs hún í valdi sínu, eins og það var orðað þegar skipt var um hæstv. forseta eftir að hún tók við, að það yrði að vera þannig að ríkisstjórnin hefði tögl og hagldir varðandi dagskrá þingsins og þingstörfin. Þessi staða hlýtur að vekja upp spurningar varðandi framtíðarsamstarf þessara flokka, eða hvernig á þjóðin að geta treyst því að þessir flokkar geti unnið saman og komið sér saman um mikilvæg málefni eftir kosningar? Nei, það er kannski það góða við þessa ríkisstjórn og við þetta aðgerðaleysi, virðulegi forseti, að vonandi áttar fólkið í landinu sig á því að í kosningunum 25. apríl verður að kjósa í von á framtíðina, í von og trú á þá leið sem verður farin til þess að ná okkur út úr þessum hremmingum sem þjóðin er í. Sú leið fæst ekki með vinstri stjórn, svo mikið höfum við lært á ekki lengri tíma. Við sjálfstæðismenn höfum verið sakaðir um málþóf og það má vel vera að einhverjir kjósi að kalla málflutning okkar málþóf. Hér hefur þó verið á ferðinni málefnalegur málflutningur, málefnalegar og efnislegar athugasemdir við við þetta mál, við þetta frumvarp. Ekki síst höfum við gert athugasemdir við það hvernig þetta mál er unnið og hvernig er að því staðið. Umsagnir um mál sem Alþingi leitar eftir úti í samfélaginu er hin lýðræðislega leið. Hún er hin lýðræðislega leið borgaranna til að geta haft áhrif á störf Alþingis, til að geta haft áhrif á lagasetningu, til að geta komið skoðunum sínum á framfæri um mál í meðförum þingsins. Þetta er leið almennings, þetta er leið samfélagsins að störfum þingsins. Þeir sem hafa talað fyrir hönd minnihlutastjórnarinnar tala um að auka þurfi aðgengi almennings að störfum þingsins. En á sama tíma í þessu mikilvæga máli, í þessu stóra máli þar sem við fjöllum um sjálfa stjórnarskrána, stjórnarskrá lýðveldisins þá kjósa þeir að hunsa og virða ekki skoðanir okkar virtustu sérfræðinga á þessum málum og þeirra félaga og samtaka sem hafa sent okkur umsagnir. Á þeim stutta tíma sem nefndin sem um málið fjallaði var að störfum bárust henni 30 umsagnir eða athugasemdir um málið. Ég vil ítreka að það var föstudaginn 13. mars, sem gefur hjátrúnni ákveðið gildi þegar horft er til þessa máls, að þetta skuli hafa verið föstudaginn 13. mars sem þetta mál var látið sigla áfram. Á þeim tíma, á u.þ.b. þremur vikum, ef það hefur náð því, virðulegi forseti, það var skemmri tími sem flestir fengu til umsagnar jafnvel niður í viku, áttu menn að skila umsögnum og fara ofan í svo veigamiklar breytingar á sjálfri stjórnarskránni. Ég held að það sé ástæða til að rifja upp nokkur af þessum ummælum. Það hefur verið gert nokkuð af því í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um málið en sú vísa er aldrei of oft kveðin, að reyna að vekja athygli á því, vekja athygli fjölmiðlanna, reyna að vekja athygli almennings á því hvað er djúpstæður ágreiningur í gangi, hvernig þessi minnihlutastjórn ætlar að troða í gegn stórmáli sem er grundvallarágreiningur um. Það voru aðeins tvö félög sem almennt séð gáfu jákvæða umsögn um frumvarpið, þ.e. ASÍ og BSRB. BSRB, sem lýtur formennsku hæstv. heilbrigðisráðherra, og ASÍ, sem er, eins og flestir vita, undir hælnum á Samfylkingunni. Var þetta of mikið sagt? Nei, ég held ekki.  Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í stjórnskipunarrétti við Háskólann í Reykjavík, segir, með leyfi forseta: „Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Davíð Þorláksson lögfræðingur segir, með leyfi forseta: „ … tel ég að það væri verulega misráðið af stjórnarskrárgjafanum að binda 1. gr. frumvarpsins í stjórnarskrána.“ Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, segir, með leyfi forseta: „Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja fremur skamman þegar umfang málsins er haft í huga. … æskilegt [er] að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði“ - þ.e. á 1. gr. frumvarpsins - „og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Einn okkar virtasti lagaspekingur, prófessor emerítus Sigurður Líndal, sem er líklega lærifaðir margra lögfræðinga sem sitja á þingi í dag, segir, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð … [ég tel] rétt að fella brott 1. gr. þannig að betra tóm gefist til að huga að því hvernig slíkum yfirlýsingum verði fyrir komið ef á annað borð þykir rétt að hafa slíkt í stjórnarskrá.“ Hann segir síðar í umsögn sinni: „Annars get ég ekki dulið þá skoðun mína að ólíklegt sé að þing skipað 41 manni valdi þessu verkefni. Líklegast að þingið þróist yfir í eins konar umræðufund og þrætusamkomu sem sökkvi niður í deilur sem engu skili.“ Ragnar Árnason og Birgir Þór Runólfsson, prófessorar í hagfræði við Háskóla Íslands, segja, með leyfi forseta: „Teljum við að með samþykkt ákvæðisins væri verið að veikja efnahag þjóðarinnar enn frekar.“ Það eru fleiri, virðulegi forseti, sem gefa þessu umsagnir og enn og aftur minni ég á það að umsagnir eru hin lýðræðislega leið almennings og samfélagsins að störfum okkar hér í þinginu. Það er þess vegna sem við höfum nefndir og það er þess vegna sem þingið sendir mál til nefnda, það er til þess að þar sé fjallað um þau á málefnalegan hátt og þar fái almenningur aðgang að málum í gegnum nefndirnar, þar fái almenningur möguleika á því að koma fram athugasemdum sínum og rökstyðja þær og þar taki málið þeim breytingum að sem víðtækust sátt náist um þau. Aldrei er meiri ástæða til þess að reyna að vinna eftir þessari reglu, virðulegi forseti, en einmitt þegar verið er að fjalla um stjórnarskrá lýðveldisins. Það hafa verið vinnubrögðin sem hafa verið viðhöfð í gegnum áratugina. Þau vinnubrögð sem viðhöfð eru hér af þessari minnihlutastjórn, studdri af Framsóknarflokknum, eiga sér ekki fordæmi. Það á að troða þessu í gegn, máli sem er í sjálfu sér ekki svo mikilvægt við þær aðstæður sem eru uppi í okkar samfélagi, það eru mörg önnur mál sem eru miklu mikilvægari, það eru mörg önnur mál sem skipta miklu meira máli og við ættum að snúa okkur að þeim. Ég ætla að halda áfram að vitna hér í umsagnir þeirra sem hafa sent nefndinni umsagnir, sent okkur þingmönnum umsagnir, um þetta mál til þess að ítreka það og í þeirri von að samfélagið, almenningur, átti sig á því hvað hér er í gangi, átti sig á því hvað þessi minnihlutastjórn er að gera, ætlar að troða hér í gegn máli með fordæmalausum vinnubrögðum. Samorka segir m.a. í umsögn sinni, með leyfi forseta: „… að efnisatriði frumvarpsins hafi ekki fengið þá almennu umfjöllun í samfélaginu sem eðlilegt hlýtur að teljast við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins … leggur Samorka til að frestað verði að taka inn í stjórnarskrána efnisatriði 1. gr. frumvarpsins.“ Reykjavíkurakademían segir, með leyfi forseta: „Tíminn [er þó] allt of naumur til að taka saman vandaðar efnislegar athugasemdir með þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hér innanhúss … RA hefur verulegar efasemdir um þau frumvarpsdrög um stjórnlagaþing sem fylgja frumvarpinu.“ Orkustofnun segir um auðlindahugtakið, með leyfi forseta: „Hvor skilningurinn sem lagður er til grundvallar er þetta óskiljanlegt. Ljóst er að með umorðun á því sem fram kemur í niðurstöðum auðlindanefndar þeirrar, sem kosin var á Alþingi í kjölfar samþykktar á þingsályktun í júní 1998, hefur eitthvað misfarist af hálfu stjórnarskrárgjafans.“ - Hér er átt við frumvarpshöfunda. - „Orkustofnun leggur til að hinu nýja þjóðareignarhugtaki verði sleppt …“ Þá kem ég kannski að því sem ég ætla að vitna hér í síðast, virðulegi forseti, en það er umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands  Í umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands segir m.a., með leyfi forseta: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Virðulegi forseti. Þetta voru einungis brot úr örfáum athugasemdum af öllum þeim athugasemdum sem okkur hafa borist um þetta mál.

En hefur þingmaðurinn ekkert sjálfstætt fram að leggja?

Þingmaðurinn hefur margt sjálfstætt fram að leggja. Hann hefur það sjálfstætt fram að leggja, hæstv. iðnaðarráðherra, að hlusta á þjóðina í þessu landi. Þingmaðurinn er ekki lögfræðimenntaður og sekkur sér ekki þannig í fræðilega hluta þessa máls.

Hann hefur ekkert fram að færa.

Hann hefur heilmikið fram að færa þegar hann stendur hér vörð um að þjóðin fái að segja sitt álit og eitthvert mark sé tekið á henni. Það er það sem sá þingmaður sem hér stendur ætlar að standa vörð um í þessu máli, hæstv. iðnaðarráðherra. Það er það sem hann hefur fram að færa í þessu máli, það er að standa vörð um þjóðina og stjórnarskrá landsins í þessu máli, að hér sé ekki einhver minnihlutaríkisstjórn sem tekur ákvörðun um að troða þessu máli hér í gegn með þeirri miklu óeiningu sem um það er í samfélaginu. Mér er til efs að fordæmi finnist um eins alvarlegar og sterkar athugasemdir í umsögnum um mál sem samt skulu keyrð í gegn. Þær eru nánast einróma, þessar athugasemdir. Samt skal þessi ríkisstjórn, og þeir flokkar sem hana styðja, dirfast að nota sjálfa stjórnarskrána í hrossakaupum sín á milli og standa á sama tíma í vegi fyrir tillögum okkar sjálfstæðismanna um að taka hér upp á borðið og taka til umfjöllunar þau mál sem brenna á þessu samfélagi. Öðruvísi mér áður brá með sumt af því fólki sem styður ríkisstjórnina, með suma af þeim hv. þingmönnum sem styðja ríkisstjórnina. Ég hélt satt að segja að margir þeirra væru málefnalegri en þetta, að leggjast í það kjarkleysi og dugleysi sem ósamstaða ríkisstjórnarinnar leiðir af sér. Þetta á rætur sínar að rekja í því, virðulegi forseti, hver ósamstaðan er innan ríkisstjórnarinnar. Eða hvernig er það þegar kemur að atvinnumálum? Þá verður hæstv. iðnaðarráðherra að treysta á okkur sjálfstæðismenn til að koma góðum málum í gegn  Ég býð ekki í það ef þetta eru vinnubrögðin sem við eigum von á eftir kosningar, virðulegi forseti, ég býð ekki í það ef sú verður niðurstaðan úr komandi kosningum. Þá er ekki von á góðu vegna þess að það er alveg ljóst að viðspyrna okkar út úr þeim aðstæðum sem við erum í liggur í gegnum aukna verðmætasköpun, í gegnum atvinnulífið, í gegnum stóriðju sem af spretta síðan lítil og meðalstór fyrirtæki, grasrótarfyrirtæki og hátækniiðnaður. Bara að grunnurinn sé sterkur, byggður á nýtingu náttúruauðlinda okkar. 

Herra forseti. Þessi ræða var skólabókarræða um málþóf. Hv. þm. Jón Gunnarsson hafði ekkert fram að færa efnislega um það mál sem hér er til umræðu. Hann glefsaði ofan í einhverjar álitsgerðir um þetta en hafði enga skoðun, hann hafði ekki kjark til þess að hafa sjálfstæða skoðun á því máli sem hér er til umræðu. Hv. þingmaður sagði hins vegar að hann væri þeirrar skoðunar að þjóðin ætti sjálf að fá að kveða upp álit í þessu umdeilda máli. Það er þannig, herra forseti, út á það gengur þetta mál. Það gengur m.a. út á það að heimila stjórnlagaþing sem þjóðin fær að kjósa fulltrúa á og ráða til lykta breytingar á stjórnarskránni. Þetta fjallar sömuleiðis um það að þjóðin fái tækifæri, samkvæmt ákvæðum stjórnarskrár, til þess að setja mál á dagskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er það sem Sjálfstæðisflokkurinn er hræddur við og eitt af því sem Sjálfstæðisflokkurinn er auðvitað að verja hér eru hagsmunir LÍÚ. Hv. þingmaður og félagar hans í Sjálfstæðisflokknum standa vörð um þá hagsmuni sem eru andstæðir því að stjórnarskráin lýsi yfir að á sameiginlegum auðlindum, sem ekki lúta einakeignarrétti, skuli vera þjóðareign. Það er það sem þetta mál gengur út á. Það er verið að verja hagsmuni LÍÚ og það er Sjálfstæðisflokkurinn sem er að ganga þeirra erinda.

Virðulegi forseti. Heldur var þetta nú rýrt hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Ég tjáði mig ekki mikið um efni þessa frumvarps en það liggur fyrir að við sjálfstæðismenn erum sammála ákveðnum þáttum í breytingu á stjórnarskránni. Það liggur fyrir að við sjálfstæðismenn erum tilbúnir í þá vinnu að fara í breytingar á stjórnarskránni. Það liggur fyrir að við sjálfstæðismenn erum ekkert hræddir við þjóðaratkvæðagreiðslu og við erum ekkert hræddir við að færa valdið til þjóðarinnar. En við viljum hlusta á þjóðina. Við viljum fara að þeim lýðræðislegu leikreglum sem við spilum í dag sem eru umsagnir um mál sem nefndir fá, og það er hin lýðræðislega leið. Þegar umsagnir um mál eru á einn veg eins og um er að ræða í þessu máli er auðvitað okkar að verja það að tekið sé tillit til þeirra skoðana. Ég vil ítreka áskorun mína til þingmanna Frjálslynda flokksins og Framsóknarflokksins í þessu máli. Þessir minnihlutaflokkar virðast heillum horfnir, algjörlega heillum horfnir. Utanríkisráðherra fylgir þar með. Að halda því fram hér að við séum að ganga erinda LÍÚ þegar hæstv. iðnaðarráðherra veit það manna best að margir af okkar helstu lögspekingum og helstu samtök í þessu landi 

Herra forseti. Vegna þeirrar dagskrártillögu sem ég hef hér lagt fram ætla ég að leggja til að sú dagskrártillaga sem þar kemur fram eigi við um 130. þingfund en ekki þann 129. Ég ætla ekki að koma hæstv. forseta Alþingis í þá stöðu að þurfa að leggja það til að eldhúsdagur falli niður með samþykki þessarar tillögu enda trúi ég hvorki að hæstv. forseti Alþingis né aðrir hv. þingmenn geri annað en að greiða þessari tillögu atkvæði sitt. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er lögð fram er sú að ég vil, sem einn af flutningsmönnum frumvarps ásamt félögum mínum í allsherjarnefnd úr öllum stjórnmálaflokkum, að á þinginu verði tekið til umræðu frumvarp til laga um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði í staðinn fyrir breytingar á stjórnarskrá sem hafa ekkert með skuldir heimilanna að gera eða atvinnulífið í landinu. Það hefur verið krafa um það úti í samfélaginu að fulltrúar allra stjórnmálaflokka snúi bökum saman til að leysa úr vanda heimilanna. 

Virðulegi forseti. Hér heldur áfram þetta fáránleikaleikhús sem Sjálfstæðisflokkurinn efndi til í gær. Nú er teflt fram ágætu frumvarpi um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána og látið í það skína að það skipti verulegu máli hvort það verður rætt hér í dag eða á morgun. 
             Ef hv. flutningsmaður dagskrártillögunnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur lesið þetta ágæta frumvarp sem við stöndum saman að mundi hann átta sig á því að gildistökudagur er 15. maí þannig að það haggar ekki miklu og sér ekki á svörtu hvort þetta er rætt í dag eða á morgun. 
             Það sem skiptir höfuðmáli er að við komum þingstörfum áfram og ljúkum umræðu um þau dagskrármál sem Sjálfstæðisflokknum þykir brýnast að ræða. Leyfum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að ljúka sér af. Virðum þinglegan rétt þeirra til að ljúka umræðu um það mál og síðan tökum við næstu mál á dagskrá. Það er engin bráð hætta búin þótt þetta mál bíði í 1–2 daga eftir að þingmenn Sjálfstæðisflokksins fái að ljúka þeim málum sem þeim finnst mestu skipta að ræða.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig er ekki óeðlilegt þó að mönnum hlaupi kapp í kinn í umræðum á hinu háa Alþingi um mikilvæg mál en ég verð að lýsa yfir mikilli furðu minni þegar hv. þm. Árni Páll Árnason talar hér um fáránleikaleikhús þegar þingmenn nýta sinn eðlilega rétt til umræðu og nýta sinn eðlilega rétt til að nota þingskapalögin til hins ýtrasta til að halda rétti sínum. Ég vísa algerlega á bug því sem var sagt um fáránleikaleikhús, hvað þá eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kallar að það sé verið að misnota sér málfrelsið á Alþingi. Hvers konar tal er þetta? Það er hins vegar mjög gott að þetta komi fram. Það er mjög gott að heyra það frá hv.  
            

Herra forseti. Ég hafna ómálefnalegum ummælum hv. þm. Árna Páls Árnasonar um leikhús fáránleikans. Ég fagna hins vegar því sem ég gat lesið út úr orðum hans, að hann mundi beita sér fyrir því að greiðsluaðlögunin kæmi á dagskrá á morgun. Ég vona að við getum náð um það sátt fyrst ekki náðist sátt um að gera það í dag. Í öðru lagi vildi ég nefna að það er auðvitað mjög sérstakt að þegar allir flokkar standa að málum með þessum hætti sé ekki greitt fyrir því í störfum þingsins. Og ég verð að segja að það lýsir afskaplega litlum samkomulagsvilja og í rauninni mikilli óbilgirni af hálfu ríkisstjórnarinnar og meirihlutaflokkanna hér á þingi að ætla að keyra þetta stjórnarskrármál í gegn hvað sem tautar og raular, hvað sem öllu öðru líður, hvað sem öllum öðrum málum líður sem þó hafa miklu meiri þýðingu fyrir heimilin í landinu. Ég verð að vitna til þess, herra forseti, að út úr ummælum hæstvirtra ráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, á blaðamannafundi í dag les ég að þau útiloki 

Virðulegur forseti. Hér hafa sjálfstæðismenn stundað grímulaust málþóf og haldið þinginu í gíslingu. Þeir hafa fundið upp á mörgu nýju, t.d. því að fara í andsvör við sjálfa sig og þeir hafa líka fundið upp á því að syngja úr ræðustóli.  
             Ég tel að við höfum gert mistök í gær með því að taka þessa tillögu til afgreiðslu. Núna ætla sjálfstæðismenn að beita þessu aftur og aftur, koma hér sí og æ með dagskrártillögur 

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um það hvernig dagskrá 130. fundar verði háttað sem væntanlega verður boðað til á morgun eða síðar. Það hefur ekki enn komið fram hjá forseta. Við erum að greiða atkvæði um dagskrá 130. fundar, það er mikilvægt að það komi fram. Hér kom fram fyrirheit hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni um að við mundum ræða greiðsluaðlögunina á morgun og klára það mál. Ég treysti því þá að hann standi við þau heit sín og greiði atkvæði með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir um að fyrst á dagskrá á morgun, eða á 130. fundi þegar hann verður boðaður, verði greiðsluaðlögun fasteignaveðlána fyrst á dagskránni þannig að við getum lokið því mikilsverða máli fyrir fjölskyldur og heimili í landinu. Það liggur mikið við að hv. þingmaður 

Herra forseti. Það er grundvallaratriði í þeirri uppbyggingu sem fram undan er í landinu að hún hefjist á því að það sé skýrt í stjórnarskrá Íslands að þjóðin eigi þær auðlindir sem land okkar og haf búa yfir. Það er vers 1 sem verður að syngja. Annað þarf ekki að syngja í þessum sölum. 
             Við verðum að koma þessu í stjórnarskrána og út frá þeim grundvelli byggjum við upp nýtt Ísland. Þess vegna segi ég nei við þessari dagskrártillögu. 
            

Herra forseti. Þúsundir manna á Íslandi, þúsundir fjölskyldna, hafa áhyggjur af því að þær séu að missa húsnæði sitt vegna greiðsluvanda. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að eitt mikilvægasta markmið hennar sé að koma í gegn lögum um greiðsluaðlögun vegna fasteignaveðlána. Með þessari tillögu minni lagði ég til að við þingmenn mundum snúa saman bökum og koma okkur saman um að koma þessum heimilum til hjálpar frekar en að karpa um stjórnarskrána sem aðstoðar ekki heimilin í landinu og hefur ekkert með atvinnuuppbyggingu að gera.

Skiptir máli … hæstv. forseta?

Það er leitt að sjá að sumir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn sem tala um það á tyllidögum að þeirra aðalmarkmið sé að slá skjaldborg um heimilin í landinu  
            

Virðulegi forseti. Úr fáránleikanum í veruleikann, það mál sem við nú ræðum á hinu háa Alþingi er ekki venjulegt flokkspólitískt kosningamál heldur mál sem varðar þjóðarhagsmuni. Það er mjög mikilvægt að ræða það hér, á Alþingi, vegna þess að Alþingi í heild ætti að móta sér sameiginlega afstöðu til þess og láta þá afstöðu mjög skýrt í ljós og gera það mjög víða. Þetta mál er einstakt vegna þess að löggjafarþing annars ríkis hefur kosið að gera rannsókn og gefa út sérstaka skýrslu um íslensk málefni. Við sem hér erum í þessum sal, og Alþingi raunar sem stofnun, ættum að votta því virðingu hvernig þessi rannsókn er gerð. Við ættum líka að taka þau vinnubrögð okkur til fyrirmyndar. Málið er líka í eðli sínu án fordæmis og alvarlegra en jafnvel við hér á Íslandi höfum áttað okkur á og viðurkennt til þessa. Fjármálanefnd breska þingsins segir nefnilega beinum orðum að ríkisstjórn Bretlands hafi í október sl. gerst virkur gerandi á markaði, og það fjármálamarkaði sem er í eðli sínu alþjóðlegur, að það tilefni sem breskir fjármálaráðherrann gaf upp fyrir þessari gjörð sé staðleysa og að breska ríkisstjórnin hafi með beitingu hryðjuverkalaga skaðað verulega viðleitni íslenskra stjórnvalda til að halda fjármálastarfsemi gangandi í íslensku samfélagi. Hv. alþingismenn. Þessi niðurstaða rannsóknar breska þingsins er í raun og veru skýr lýsing á beinni árás ríkisstjórnar Bretlands á grunnstoðir íslensks samfélags. Orðin tala einfaldlega sínu máli, þetta er sett fram á skýran hátt og alveg sama hvar í liði fólk kann að standa og hvers lenskt fólk kann að vera er staðreyndin einfaldlega sú að þetta er lýsing á árás ríkisstjórnar eins ríkis á annað ríki, innviði þess og öryggi almennings og samfélagsins. Samt heyra ekki undir þessa rannsókn nefndarinnar yfirlýsingar forsætisráðherra Bretlands af sömu staðleysurununnar og yfirlýsingar fjármálaráðherra sem hann kaus að láta falla frammi fyrir milljónum sjónvarpsáhorfenda og leiddu ómældan skaða yfir orðspor Íslands og stöðu á alþjóðavettvangi. Hins vegar án þess að fjalla sérstaklega um ummæli forsætisráðherrans átelur breska fjármálanefndin beitingu hryðjuverkalaga sem slíkra og segir líka beinum orðum að beiting slíkra laga feli óhjákvæmilega í sér að smánarblettur sé markaður á þá sem fyrir verða. Þetta vitum við auðvitað öll, í þessu tilviki voru þetta Íslendingar og allt sem íslenskt er, atvinnustarfsemi, fyrirtæki og jafnvel þeir sem höfðu átt í atvinnurekstri og góðum viðskiptum við Bretland áratugum saman, eitt helst viðskiptaland Íslands. Þessi skýrsla bresku þingnefndarinnar er góðar fréttir fyrir Ísland á alþjóðavettvangi, fyrir orðspor Íslands og samningsstöðu í fjármálum. Það á að byggja á henni sóknarstefnu fyrir Ísland á alþjóðavettvangi og því spyr ég nú hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hvernig sú sóknarstefna hafi verið útfærð og hvernig hana eigi að útfæra á næstunni. Íslendingar hafa nú unnið móralskan sigur, það er ekki allur sigur unninn, þetta hefur ekki réttaráhrif sem samstundis aflétti frystingu eigna eða hryðjuverkalögum en þetta er móralskur sigur, og á mórölskum sigrum þurfa Íslendingar núna að halda. Hér heima hafa nefnilega ýmsir verið uppteknir við að dylgja um ástæður inngrips breskra stjórnvalda og hefur verið sorglegt að horfa upp á fyrrverandi forsætisráðherra, fyrrverandi seðlabankastjóra, ganga þar fremstan í flokki. Ásökunum hefur rignt jafnt yfir réttláta sem rangláta hér í okkar eigin samfélagi og þannig höfum við sjálf á stundum brotið niður eigin málstað þegar síst skyldi, núna þegar orðspor landsins og allrar viðskiptastarfsemi sem íslensk er, orðspor Íslands sem ríkis og staða Íslands á alþjóðavettvangi þarf mest á sjálfstrausti og sigurvissu að halda - og nýtum nú þennan móralska sigur til þess.

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu. Ég átti sömuleiðis góðan fund í morgun með utanríkismálanefnd þar sem við fórum yfir skýrsluna og ræddum stöðu málsins og það er að sjálfsögðu gott og gagnlegt að gera það hér. Ég held að skýrslan sé tvímælalaust jákvætt innlegg í umræður og gagnasafn þessa máls og geti gagnast okkur á ýmsan hátt til að ná rétti okkar og rétta okkar hlut. Það sem er að mínu mati verðmætast við skýrsluna er að þar er staðfest með nokkuð óyggjandi hætti að í fyrsta lagi gerðust bresk stjórnvöld beinir og virkir gerendur í atburðarásinni með ákvörðunum sínum og aðgerðum, einkum 8. október sl. Það færir ábyrgð yfir á þeirra herðar og breskra stjórnvalda að þeir gripu inn í atburðarás með beinum hætti, gerðust gerendur og hljóta að axla ábyrgð á því sem þeir gerðu og þurfa að svara fyrir það. Það eru í öðru lagi færð fyrir því sterk rök og ekkert dregið undan í þeim efnum að aðgerðir Breta höfðu umtalsverð neikvæð áhrif á viðleitni íslenskra stjórnvalda til að standa vörð um það sem eftir var á lífi af fjármálakerfinu. Því verður ekki í móti mælt að það torveldaði mjög viðleitni íslenskra stjórnvalda til að berjast ásamt með viðkomandi stofnunum fyrir tilveru þeirra. Það færir sömuleiðis ábyrgð á herðar Breta í þessum efnum. Í þriðja lagi er það staðfest að það eru engar innstæður fyrir þeirri túlkun fjármálaráðherra Bretlands á upplýsingum sem fyrir lágu, hvort sem það er símtal hans við hv. þingmann og hæstv. fyrrverandi ráðherra, Árna Mathiesen, eða önnur gögn, að fullyrða að Ísland hafi gefið til kynna að það hefði engin áform um að standa við skuldbindingar sínar eins og það var svo smekklega sagt. Það eru innstæðulaus orð fjármálaráðherra Bretlands og það er mikilvægt að hafa um það vitnisburð frá sjálfu breska þinginu og hlýtur tíðindum að sæta þar í landi. Það veikir auðvitað verulega málsástæður breskra stjórnvalda að þetta liggi fyrir þetta skýrt með þessum hætti og styrkir möguleika okkar. Í fjórða lagi er hér tekið fram og viðurkennt að hið evrópska regluverk í þessum efnum er ófullnægjandi og gallað. Það er sökudólgurinn, það færir ábyrgðina yfir á það og það má velta fyrir sér hvort ekki sé komin góð og gild ástæða til viðbótar öðrum sem fyrir liggja til að fara fram á það að menn deili með einhverjum hætti með sér byrðunum af afleiðingunum sem þarna urðu. Í fimmta lagi, og þó að það standi ekki beint í skýrslunni, tel ég að þetta stofni til þess að spyrja býsna óþægilegra spurninga gagnvart breskum stjórnvöldum sem hafa á umliðnum árum reynt að byggja Bretland, og London sérstaklega, upp sem alþjóðlega fjármálamiðstöð. Er þetta sú stjórnsýsla sem menn geta þá átt von á þar í landi? Ef þetta á að verða alvöru- og alþjóðleg fjármálamiðstöð sem stendur undir nafni ætlast menn væntanlega til þess að stjórnsýsla sé vönduð og leikreglunum fylgt og menn ekki beittir óþarfaósanngirni og harðræði. Þetta tel ég að muni gagnast okkur með ýmsum hætti ef rétt er úr spilað, í fyrsta lagi gagnvart samningagerðinni - og að sjálfsögðu verður þetta þrautlesið og skoðað af samninganefnd okkar og þeim lögfræðilegu ráðgjöfum sem hún styðst við. Sömuleiðis hefur verið ákveðið að forsætisráðherra okkar skrifi forsætisráðherra Bretlands bréf og fari fram á að viðbrögð Breta við þessum niðurstöðum komi fram, að við munum bíða spennt eftir þeim. Í þriðja lagi tel ég augljóst að þetta styrki kröfu okkar um að frystingunni verði nú aflétt og loks eigi að gefa okkur ýmis færi til að rétta okkar hlut almennt, hlut okkar og orðstír í almennum skilningi þess orðs. Allt þetta þarf að fara yfir og það munum við gera. Við höfum haft 2–3 daga til að skoða skýrsluna, það sem af er, og fjármálaráðuneytið, samninganefndin og lögfræðiráðgjafar, forsætisráðuneytið og utanríkisráðuneytið munu fara yfir þetta mál. Við höfum ákveðið í fjármálaráðuneytinu að taka saman útdrátt úr skýrslunni 

Herra forseti. Sú skýrsla sem við erum að fjalla um er um margt mjög athyglisverð og mikilvæg fyrir Ísland þó að hún sé ekki gallalaus. Það eru fimm atriði sem ég vil vekja sérstaka athygli á, í fyrsta lagi því að beiting hryðjuverkalaganna að áliti fjármálanefndar breska þingsins var allt of harkaleg aðgerð miðað við þá stöðu sem uppi var á þeim tíma. Bresk stjórnvöld urðu virkir gerendur í þróun kreppunnar fyrir vikið og bera þar af leiðandi ábyrgð á neikvæðum áhrifum af gerðum þeirra á þróun mála á Íslandi. Í öðru lagi vísar fjármálanefndin á bug skýringum breska fjármálaráðherrans um ástæður þess að lögunum var beitt, þ.e. að íslensk stjórnvöld, íslenski fjármálaráðherrann, á þeim tíma ég, hefði haldið því fram að Ísland ætlaði ekki að borga. Þvert á móti segir nefndin að ég hafi sagt hið gagnstæða. Í þriðja lagi telur nefndin að ummæli breska fjármálaráðherrans hafi haft verulega neikvæð áhrif á stöðu og þróun mála hjá Kaupþingi þó að þeir segist ekki hafa séð gögn sem sýni fram á að Kaupþing hafi getað lifað af þessar hremmingar. Spurningin er: Leitaði nefndin eftir þessum gögnum? Að minnsta kosti hafði hún ekki samband við íslenska aðila. Í fjórða lagi kemur fram í skýrslu nefndarinnar að fjármálaeftirlit eyjanna Manar og Guernsey kvarti yfir samskiptum við breska fjármálaeftirlitið um málefni Kaupþings og segi að þau hafi verið allt önnur en þegar um var að ræða aðra breska banka, svo sem Bradford & Bingley og Northern Rock. Í fimmta lagi er ljóst af umfjöllun nefndarinnar að hinu evrópska regluverki var áfátt og á slíkum mistökum eiga menn að bera sameiginlega ábyrgð. Það er því ljóst af öllu þessu að þetta mun styrkja málstað þeirra íslensku aðila sem reka mál fyrir breskum dómstólum, þetta á að auðvelda það að hrinda áhrifum hryðjuverkalaganna og það sem er mikilvægast 

Virðulegur forseti. Yfirskrift þeirrar skýrslu sem við erum að ræða hér gæti verið á þennan veg: Bretar brennimerktu Íslendinga. Það er einmitt það sem kemur fram í skýrslunni. Ef maður les kaflann „Niðurstöður og ráðleggingar“ kemur eftirfarandi fram og ég ætla að lesa, með leyfi virðulegs forseta, tvær setningar úr þeim kafla: „Beiting bresku hryðjuverka-, glæpa- og öryggislaganna frá árinu 2001 höfðu þó nokkrar afleiðingar fyrir viðleitni íslenskra yfirvalda til að viðhalda starfhæfu fjármálakerfi. Við förum fram á það við fjármálaráðherrann að íhuga hversu viðeigandi er að nota þessi lög til framtíðar við svipaðar aðstæður. Beiting laganna hefur óhjákvæmilega í för með sér óæskilegar afleiðingar brennimerkingar“ - ég endurtek, brennimerkingar - „fyrir þá sem verða fyrir þeim og því meira viðeigandi að grípa til aðgerða sem ekki hefðu slíkar óæskilegar afleiðingar í för með sér.“ Hér kemur mjög skýrt fram að breska þingnefndin setur ofan í við fjármálaráðherra Breta og það allverulega. Sú niðurstaða sem nú er komin á að verða til þess að við náum betri samningum við Breta vegna Icesave-deilnanna. Samninganefnd okkar á að nýta þessa skýrslu sem mikilvægt gagn í viðræðunum og ég skora á hæstvirta ráðherra, bæði fjármála- og utanríkisráðherra, að nýta þessa skýrslu á 

Hæstv. forseti. Það ber að fagna því að okkur verður þó eitthvað að vopni þótt seint sé og styrkir það væntanlega stöðu okkar í því að geta krafist betri afgreiðslu frá breskum stjórnvöldum í sambandi við þá samningagerð sem við stöndum frammi fyrir, eins og Icesave-málið. Það væri fróðlegt að fá svar við því frá hæstv. ráðherra í hvaða farvegi samningaferlið allt er nú og viðræður við bresk stjórnvöld. Það hafa verið mikil deilumál um það og menn hafa haft á því mjög mismunandi skoðanir hvaða skuldir mundu lenda - ef svo færi - á íslensku þjóðinni. Nú segja fréttir að jafnvel horfi svo að engar upphæðir muni lenda á íslenska ríkinu vegna Icesave-málsins og það væri fróðlegt að fá það upplýst í þessari umræðu hvort þannig er í pottinn búið. Efni þeirrar skýrslu sem við ræðum hér gefur okkur vopn til þess að sækja rétt okkar. Ég vil að lokum spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem hér er til svara hvort menn hafi farið vel yfir hverjar reglurnar eru í EES-samningnum um þegar ríki telur sig ekki ráða við skuldbindingar sínar og tilkynnir það til viðkomandi ríkis. Var það gert?

Virðulegi forseti. Aðalatriðið í þessu máli er að við þurfum að ná samningum við bresk stjórnvöld um skuldir okkar vegna Icesave-reikninganna. Þessi skýrsla breytir því ekki að það er eftir sem áður þörf á því að ljúka málunum með samkomulagi. Ég tek eftir því að þeir sem á fyrri stigum málsins hafa látið frá sér fara þau ummæli að við ættum ekki að borga heldur berjast til þrautar og neita að borga, eru hættir að tala þannig. Það er vegna þess að menn hafa gert sér grein fyrir því að við erum ekki í þeirri stöðu að slíkt sé raunhæfur valkostur. Við mundum skaða íslenskt þjóðfélag meira en unnt er að gera sér grein fyrir ef við færum í þá vegferð. Hitt er rétt sem fram hefur komið að skýrslan gefur okkur betra færi en áður á því að ná ásættanlegum samningum og vonir standa nú til þess að þeir samningar verði þannig að íslenskur ríkissjóður þurfi ekki að greiða vegna málsins. Það væri mikið fagnaðarefni ef svo tækist til. Ég get ekki stillt mig um að nefna að þegar menn gerðu samninginn um Evrópska efnahagssvæðið var honum lýst þannig að við hefðum fengið allt fyrir ekkert og var mikil sigurför gengin til þess að undirstrika það. Icesave-niðurstaðan er í raun og veru hið gagnstæða, hún er afleiðing af EES-samningum þar sem við urðum að borga allt og fengum ekkert. Vonandi tekst að breyta því í kjölfar þessarar skýrslu, en það er hollt að muna að þeir samningar sem við undirgöngumst eru allir með sínum annmörkum. Menn eiga ekki að halda öðru fram og ganga hægt um gleðinnar dyr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur fyrir að taka þetta mál upp á hinu háa Alþingi. Í niðurstöðu rannsóknarnefndar fjárlaganefndar breska þingsins felast mikil tíðindi, eins og hér hefur verið farið yfir, þess efnis að bresk stjórnvöld hafi gerst virkir þátttakendur í því ferli sem fór af stað í haust með aðgerðum sínum. Í raun var um úthugsaða pólitíska árás á Ísland og íslenska hagsmuni að ræða og með henni ófrægðu Bretar Ísland og Íslendinga. Það er umhugsunarvert í þessu ljósi, hæstv. forseti, að Bretar beittu svokölluðum hryðjuverka-, glæpa- og öryggislögum sínum. Sú löggjöf er þar í landi, eins og víðar á Vesturlöndum, afleiðing þess að löggjafarþing, sérstaklega í Evrópu og reyndar víðar, fóru offari í lagasetningu sinni í kjölfar hryðjuverkaárásanna í september 2001. Við skulum hafa það hugfast að það voru fleiri en Bretar sem fóru offari í þeirri lagasetningu. Ég legg til, hæstv. forseti, að hið háa Alþingi eða í það minnsta hv. utanríkismálanefnd álykti af þessu tilefni um niðurstöðu bresku þingnefndarinnar og sendi með því skýr skilaboð frá Alþingi út í lönd, til Bretlands og inn í þær umræður sem þar eiga sér stað, m.a. í samningunum um Icesave-skuldbindingarnar. Það er verkefni okkar allra, jafnt stjórnmálamanna, athafnamanna sem annarra hér á landi, að endurreisa orðstír Íslands á alþjóðavettvangi. Það kallar á frumkvæði og málafylgju af hálfu íslenskra stjórnvalda bæði í samningum og samskiptum við önnur ríki og ekki síst í samskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Herra forseti. Ég tel eins og aðrir að það sé mikilvægt og að mörgu leyti ánægjulegt að fá þá skýrslu fram sem við ræðum hér. Málið sjálft sem er tilefni skýrslunnar er að sjálfsögðu grafalvarlegt og framganga breskra stjórnvalda hefur skaðað Ísland og íslenska hagsmuni og sömuleiðis samskipti Íslands og Bretlands. Það er að mínu mati óverjandi að forsætisráðherra Íslands hafi á sínum tíma ekki þá þegar mótmælt við bresk stjórnvöld, við breskan starfsbróður sinn, aðgerðum breskra stjórnvalda og ummælum sem breski forsætisráðherrann lét hafa eftir sér og eru ekki gerð að sérstöku umtalsefni í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Þau eru að mínu mati ekki síður ámælisverð en annað sem kom frá breskum stjórnvöldum á þessum tíma. Kjarninn í því sem hér kemur fram er í fyrsta lagi að viðurkennt er að fjármálaráðherra Bretlands hafi ekki haft tilefni til að lýsa því yfir í fjölmiðlum að Íslendingar hygðust ekki standa við skuldbindingar sínar, það er mikilvægt. Í öðru lagi er viðurkennt að yfirlýsingar og aðgerðir breskra stjórnvalda, m.a. beiting hryðjuverkalöggjafarinnar, hafi haft veruleg áhrif á Íslandi, m.a. á getu íslenskra stjórnvalda til að bregðast við ástandinu og tryggja starfshæft bankakerfi. Jafnframt er viðurkennt að evrópska innstæðutryggingakerfið sé gallað og að taka þurfi þá löggjöf til endurskoðunar. Skýrsla þessi hjálpar í þeirri brýnu vinnu við að fá aflétt frystingu á eignum Landsbankans í Bretlandi. Hún er líka mikilvæg í samskiptum okkar við önnur ríki og sömuleiðis við Evrópusambandið, m.a. að því er lýtur að innstæðutryggingakerfinu innan EES og hvernig deila megi ábyrgð við hrun eins og hér hefur orðið. Þetta mál var, eins og komið hefur fram, til umræðu á fundi utanríkismálanefndar í morgun. Bæði fjármálaráðherra og utanríkisráðherra komu á fundinn og ræddu málin. Ég tel koma fyllilega til álita að á vegum Alþingis eða utanríkismálanefndar 

Herra forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál og það er fagnaðarefni að forseti hliðri dagskrá þingsins til þess að það fáist rætt og væri óskandi að forseti hefði sama umburðarlyndi gagnvart öðrum mikilvægum málum eins og greiðsluaðlögun fyrir heimilin.  Innihaldi þessarar skýrslu hefur verið lýst hér ágætlega og ég ætla ekki að endurtaka þá lýsingu. Skýrsla nefndarinnar er að mínu mati þungur áfellisdómur yfir breskum stjórnvöldum og sérstaklega fjármálaráðherranum Alistair Darling. Það er auðvitað stórmál þegar þingnefnd gagnrýnir eigin ráðherra með svo alvarlegum hætti. Það er að mínu mati skylda íslenskra stjórnvalda að nýta sér efni þessarar skýrslu til fulls og nota hana í þágu hagsmuna okkar. En því miður virðist mér lítið liggja fyrir um hvað ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra hyggjast fyrir og ég hef efasemdir um að ríkisstjórnin hafi burði til þess að taka á þessu máli með viðeigandi hætti. Með fullri virðingu fyrir samninganefndinni sem skipuð hefur verið vegna Icesave-deilunnar og Svavari Gestssyni, tel ég einsýnt að ræða verði málið á æðstu stigum. Við megum ekki gleyma því að íslensk fyrirtæki eru enn þá undir hryðjuverkalögunum. Hæstv. forsætisráðherra Íslands þarf tafarlaust að óska eftir viðræðum við Gordon Brown, veifa þessari skýrslu og krefjast svara við því hvernig breska ríkið hyggst bæta ráð sitt gagnvart okkur Íslendingum. Það þarf jafnframt að taka málið upp við leiðtoga Evrópusambandsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Tjón okkar Íslendinga af framferði Breta er gríðarlegt, bæði í fjárhagslegu og ímyndarlegu tilliti, meðferð Breta á okkur Íslendingum særir stolt þjóðarinnar og sjálfsmynd okkar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur fyrir að taka þetta mál upp á vettvangi þingsins. Hér er um að ræða eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar á þessari stundu og mikilvægt að við fáum botn í það hið allra fyrsta. Það er stórfrétt fyrir íslensk stjórnvöld að skýrsla fjárlaganefndar neðri deildar breska þingsins skuli hljóða á þessa leið þar sem því er lýst að breska ríkisstjórnin var gerandi á alþjóðafjármálamarkaði með beitingu hryðjuverkalaga gagnvart okkur Íslendingum. Beiting hryðjuverkalaganna hefur haft gríðarleg áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar, á atvinnulíf þjóðarinnar, á heimilin í landinu. Árás Bretlands á íslenskt efnahagslíf er grafalvarlegt mál og því er mikilvægt að stjórnvöld okkar og ríkisstjórn beiti þessari skýrslu fyrir sig sem er áfellisdómur yfir bresku ríkisstjórninni og því hvernig hún misbeitti valdi sínu gagnvart lítilli þjóð norður í hafi. Við þurfum, herra forseti, að steyta hnefann núna, við þurfum að tala máli þjóðarinnar í ljósi þessarar skýrslu og við þurfum að sækja fram. Við skulum hafa það í huga að grasrótarhreyfing Íslendinga, Indefence, hefur verið til mikillar fyrirmyndar, hún hefur sótt fram, safnað undirskriftum og farið og hitt breska þingmenn. Ég hef talið það fram á þennan dag að fyrri ríkisstjórn hafi ekki staðið sig nægilega vel þegar kom að því að verja hagsmuni og kynna málstað Íslendinga á erlendri grundu. Við þurfum að huga vel að því, við þurfum að styrkja málefnastöðu okkar og við þurfum að nýta þá skýrslu sem við ræðum hér okkur öllum til framdráttar vegna þess að við ræðum hér eitt stærsta 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og tek undir þau orð hennar að Alþingi skuli móta sameiginlega stefnu og afstöðu í þessu máli. Það er mjög ánægjulegt hvað þingmenn í þessari umræðu eru einhuga hvað þetta mál varðar. Ég tek líka undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, formanni Frjálslynda flokksins, að við eigum að nota þessa skýrslu í öllum samningum. Niðurstaða rannsóknarnefndar fjármálanefndar breska þingsins er áfall fyrir fjármálaráðherra Breta og Gordon Brown en þess verður líka að geta að þetta er uppreisn æru fyrir hv. þm. Árna Mathiesen, sem mér finnst vera skylt og rétt að taka fram hér þó að ég sjái mér ekki fært að kjósa flokk hans í næstu kosningum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem farið hefur fram í dag og mér heyrist nú að þingmenn séu allir sammála um stöðu málsins í meginatriðum. Ég vil láta það koma fram í þessari umræðu að að mínu mati hefur margt misviturlegt verið sagt um það hvernig haldið var á málum í þessu sambandi í fyrri ríkisstjórn. Við sjáum það glöggt á ákveðnum þætti þessarar skýrslu sem varðar fyrrverandi fjármálaráðherra hæstv. og hv. þm., Árna Mathiesen. Ég vil jafnframt segja að hv. þingmönnum og stjórnmálamönnum almennt hættir til að vanmeta mjög íslensku utanríkisþjónustuna. Það þykir þægilegt skotmark að lýsa því yfir að hana eigi að skera við trog eða reka þá kokteilpinna sem þar kunni að starfa. Af því tilefni vil ég segja að það er mín skoðun að niðurstaða þessarar bresku þingnefndar sé ekki hrein tilviljun. Fólk talar oft um nauðsyn þess að birta auglýsingar og ná einhvers konar „PR“-árangri“, svo að ég sletti nú, en raunveruleikinn er sá að góður íslenskur sendiherra hefur meiri aðgang að þingmönnum og þjóðfélagi á hverjum stað þar sem hann starfar en nokkur „PR“-skrifstofa getur haft og kostar „PR“-skrifstofan þó miklu meira en sendiherrann. Ég er þeirrar skoðunar að sendiherra Íslands í Lundúnum, sendiherra Íslands í Brussel og utanríkisþjónustan í heild hafi unnið þrekvirki í haust og tel að þá sögu eigi að segja. Ég skora hér og nú á núverandi utanríkisráðherra að opna öll gögn um þessi mál, þ.e. samskipti Íslands við önnur ríki á þessu hausti og gera þau aðgengileg sagnfræðingum, blaðamönnum og öðrum svo að fólk geti lesið þessa sögu eins og hún raunverulega er.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu og fagna því að það er góður samhljómur almennt í máli þingmanna um stöðu þessa máls. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og fleiri spurðu út í hvar nákvæmlega samningaviðræður væru á vegi staddar eða hvernig ferlið stæði nú. Það hafa verið bréfaskriftir og óformlegir fundir til undirbúnings formlegum samningafundi, fyrsta alvöru samningafundinum frá því að málið varð afvelta í desember, og ef ég man rétt er sá fundur nú þegar dagsettur eftir páska. Utanríkisráðherra okkar átti fund með utanríkisráðherra Bretlands, eins og fram hefur komið. Ég hef átt í bréfaskriftum við fjármálaráðherra Hollands og forsætisráðherra mun nú skrifa forsætisráðherra Bretlands til að inna hann eftir viðbrögðum breskra stjórnvalda, bresku ríkisstjórnarinnar, við niðurstöðu þessarar skýrslu, svo að nokkuð sé nefnt. Það hefur því margt verið undirbúið og margt er í gangi og fram undan í þessu ferli og ég tel að hægt sé að fullyrða að það er komið í tiltölulega traustan farveg. Hv. þingmaður spurði einnig hvað gerðist ef ríki tilkynnir um að það muni ekki ráða við skuldbindingar sínar gagnvart hlutum af því tagi sem hér eiga við og hvort slíkt hafi verið gert. Það hefur að sjálfsögðu ekki verið gert. Hitt er alveg ljóst að við höfum í höndum yfirlýsingar aðila um að taka eigi tillit til sérstakrar stöðu okkar og okkar miklu erfiðleika. Nú höfum við tvær skýrslur, annars vegar úr Evrópuverkinu sjálfu, Larosière-skýrsluna, og hins vegar þá frá breska þinginu þar sem innlánstryggingareglugerðarverkið fær áfellisdóm, sem aftur leiðir til þess að við getum reist kröfuna um að menn deili þá með sér því tjóni sem það leiðir af sér. Ég fullvissa hv. þingmenn um að þetta mál nýtur mikils forgangs í fjármálaráðuneytinu og við munum hafa allt í okkar vopnabúri sem við teljum að gagnist okkur í þessu. Ég tel að staða okkar hafi verið að styrkjast hvað varðar það að sækja fram til réttlátrar