Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar deildar hefur haft þetta frv. til athugunar. Efni þess er tvíþætt, annars vegar er um að ræða heimild til handa ríkisstj. til að taka lán vegna byggingar hafrannsóknaskips og hins vegar heimild til handa ríkisstj. til að taka lán og endurlána Fiskveiðasjóði Íslands allt að 300 millj. kr. eða jafngildi þeirrar upphæðar í erlendri mynt. Á fjárlögum fyrir þetta ár var ríkisstj. veitt heimild til þess að ábyrgjast allt að 185 millj. kr. lán vegna byggingar hafrannsóknaskipsins Bjarna Sæmundssonar. Við samninga um þetta lán kom hins vegar í ljós, að hagstæðara mundi vera, að ríkissjóður sjálfur yrði lántakandi fyrir hönd Hafrannsóknastofnunarinnar og liggur nú fyrir, að hér geti orðið um að ræða lán til 12 ára með 51/2% vöxtum, sem telja verður hagstætt. Hin lánsheimildin, sem frv. felur í sér, er eins og fyrr er sagt, heimild til handa ríkisstj. til að taka lán og endurlána það Framkvæmdasjóði Íslands, allt að 300 millj. kr. Í lögum um Framkvæmdasjóð er ekki að finna neinar sérstakar lántöku- eða ábyrgðarheimildir til handa ríkisstj. nema að ábyrgjast þau lán, sem þessi stofnun yfirtók af Framkvæmdabanka Íslands. Er ríkisstj. því nauðsyn á þeirri heimild, sem frv. felur í sér, eigi sjóðurinn að gegna hlutverki sínu sem skyldi. Hæstv. fjmrh. gerði í gær í framsögu um málið grein fyrir ráðstöfun á fé sjóðsins og sé ég því ekki ástæðu til að fara nánar út í það. Eins og ég sagði í upphafi, hefur fjhn. athugað frv., og leggur hún til, að það verði samþ. Einn nm., hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, var fjarverandi, er málið var afgr. í n., og tveir nm. hafa skrifað undir nál. fyrirvara.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. fjhn. á þskj. 423 með fyrirvara. Og er sá fyrirvari við 1. gr. frv. um lán til að endurlána Framkvæmdasjóði eða ábyrgjast lán fyrir hann að fjárhæð allt að 300 millj. eða jafngildi þess í erlendri mynt. Talað er um það í athugasemdum, að Framkvæmdasjóður þurfi nýtt lánsfé, annars vegar til þess að breyta stuttum lánum í lengri lán og hins vegar til þess að kosta nýjar framkvæmdir með lánveitingum til þeirra. Ég tel, að þarna skipti höfuðmáli, að þar sé um skynsamlegar framkvæmdir að ræða, nauðsynlegar, og þannig að þær skili arði. Að öðru leyti vil ég taka fram út af þessu máli, að mér finnst það ískyggilegt, hvað stjórnin tekur mikið af erlendum lánum. Mér finnst það mjög ískyggilegt. og er þessi fyrirvari minn til þess að vekja athygli á því.



Herra forseti. Fjhn. beggja þingdeilda tóku mál það, sem hér liggur nú fyrir, til meðferðar á sameiginlegum fundi nefndanna í gær og fjhn. þessarar hv. deildar afgreiddi þar málið, eins og fram kemur í nál. á þskj. 424 frá meiri hl. fjhn. og svo á þskj. 425 frá minni hl. fjhn., sem þeir skipa hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Austf. Einn nm. fjhn. Nd., hv. 4. þm. Austf., var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Eins og fram kemur á þskj. 424 mælir meiri hl. fjhn. með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Hér er um að ræða frv. til staðfestingar, eins og fram hefur komið, á samkomulagi, sem gert var milli ríkisstj., samtaka vinnuveitenda og miðstjórnar Alþýðusambands Íslands. Hæstv. forsrh. gerði í framsöguræðu hér í gær grein fyrir frv., svo og starfsháttum þeirra nefnda, sem skipaðar hafa verið, og tel ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. hér. Hins vegar hefur komið fram ábending varðandi frv., að á því yrði gerð ein örlítil breyting og hafði ég hugsað mér, að við í fjhn. þessarar deildar gætum fjallað um þá brtt. milli 2. og 3. umr., og mundi ég þá við 3. umr. gera grein fyrir henni.



Herra forseti. Með þessu frv. vill stjórnin fá staðfestingu Alþ. á því samkomulagi, sem hún gerði við vinnuveitendur og verkalýðssamtökin í n. 1. janúarmánuði. Það er liðið töluvert á þriðja mánuð, síðan þetta samkomulag var gert, og má segja, að hæstv. ríkisstj. sé nokkuð seint á ferð með þetta þingmál sitt. Ráðh. í núverandi ríkisstj. hér virðast vera seinlætismenn eins og Sírak. Nú, en þetta er nú þó loks komið. Þarna er gert ráð fyrir lántöku og að verja fénu til atvinnuaukningar, og enn ætlar stjórnin að bæta við erlendu skuldirnar, að því er manni sýnist. Og svo er þarna ákvæði um úthlutunarnefnd í öllum kjördæmum landsins og eina yfirúthlutunarnefnd, sem auðvitað á að vera í höfuðborginni. Ég öfunda ekki ríkisstj. af því að leggja þetta frv. fyrir hv. Ed. og fjhn. þeirrar deildar, þessar till. um skömmtunarkerfi hið nýja. En formaður í fjhn. Ed. mun vera hv. 12. þm. Reykv., Ólafur Björnsson, prófessor. En hvað sem um það er, við, sem stöndum að áliti minni hl. í fjhn. Nd. á þingskjali 425, viljum mæla með því, að þetta frv. verði samþ. og þannig staðið við það samkomulag, sem stjórnin gerði við vinnuveitendur og verkalýðssamtök, sem áður er um getið. Það er mikil þörf á ráðstöfunum nú þegar og hefði þurft að vera búið að gera þær fyrir löngu til að ráða bót á atvinnuleysinu, sem enn er mikið víðs vegar um landið, þó að vertíðin sé nú í fullum gangi. Og svo er eitt atriði, sem við vekjum athygli á í okkar nál., og það er atvinnuþörf námsfólksins úr framhaldsskólunum yfir sumarmánuðina. Við bendum í okkar nál. á sérstaka nauðsyn þess, að ráðstafanir verði gerðar til þess, að skólafólk geti fengið viðunandi atvinnu yfir sumarmánuðina, þar sem margt af því mun ekki geta haldið áfram námi að öðrum kosti. Og ég vil leggja sérstaka áherzlu á þetta, að hæstv. ríkisstj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að skólafólkið geti fengið viðunandi atvinnu yfir sumarið. Ég hef veitt því athygli, að í einni gr. frv. er dálítið óvenjulegt orðalag. Í 5. gr., 1. málsgr., þar stendur m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Féð skal vera í umsjá Atvinnujöfnunarsjóðs, er annast fyrirgreiðslu þess.“ Ég held, að það sé dálítið óvenjulegt að tala um fyrirgreiðslu fjármuna, og ég vildi skjóta því til hv. formanns fjhn., sem er frsm. meiri hl., hvort hann vildi ekki íhuga það að bera fram brtt. til leiðréttingar á þessum stíl, þannig að það kæmi annað orð í staðinn fyrir fyrirgreiðslu, svo að þetta væri fært til betra samræmis við venjulegt íslenzkt mál. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um frv.



Herra forseti. Þegar umr. um þetta mál stóðu yfir í gær, fór ég upp að forsetastólnum til þess að biðja um orðið, en fyrir tilmæli forseta frestaði ég því þar til nú við 2. umr. þessa máls. En þó að störf þingsins byggist stundum á tillitssemi okkar í stjórnarandstöðuflokkunum, ber ekki að líta svo á, að í því felist nein viðurkenning á störfum eða stefnu hæstv. ríkisstj. eða að baráttuþrek okkar sé nokkuð að bila í baráttunni við að koma á heilbrigðari stjórnarháttum í landi okkar. Það eru ekki eingöngu við, sem fylgjum stjórnarandstöðuflokkunum, heldur einnig fjölmargir, sem fram að þessu hafa fylgt stjórnarflokkunum að málum, sem hafa sannfærzt um það, að þessari ríkisstj. sé ekki við bjargandi. Stefna hennar og störf séu þannig, að hún sé dæmd til að falla um leið og sá dagur rennur upp, að ekki tekst lengur að fá erlend lán eða gjafafé með nokkurra daga millibili. Hæstv. ráðh. og sendimenn þeirra eru í endalausu boðflugi úti um öll lönd í þessum tilgangi, og má segja með undraverðum árangri fram að þessu, eftir því sem fregnir herma. En hvað slíkar bónbjargaferðir ganga lengi úr þessu, og til hvers þær leiða, er svo annað mál, en líf hæstv. ríkisstj. byggist eingöngu á þessu, hvað erlendar þjóðir eru örlátar við þessa ráðvilltu ríkisstj. Og hvernig mun þjóðinni ganga að axla þær byrðar í næstu framtíð, sem hæstv. ríkisstj. er nú að binda á hennar herðar? Á því er enginn vafi, að það vakti athygli, ekki sízt á þeim stöðum, þar sem atvinnuleysið var mest, þegar sú fregn barst út um landið þann 17. janúar s.l., að 300 millj. kr. yrði varið til þess að vinna bug á atvinnuleysinu og þegar fjölmiðlunartækin voru látin tilkynna það með miklum fjálgleik, að nú þegar yrði unnið að því að kveða niður þá drauga, sem atvinnuleysinu valda, og ýmsir litu bjartari augum á framtíðina í þorrabyrjun heldur en áður hafði verið. En nú síðan þetta gerðist er liðið á 3. mánuð. Hæstv. forsrh. játaði það hér í gær, að lítilla áhrifa gætti enn frá þessum fyrirheitum hæstv. stjórnarvalda, enda held ég nú, að trúin á þessi fyrirheit minnki með hverjum deginum, sem líður. Ekki sízt á þeim stöðum, þar sem ástandið er verst, enda er það staðreynd, að þrátt fyrir metaflabrögð í flestum verstöðvum landsins, ef ekki öllum, að ógleymdum loðnuveiðunum hér fyrir Suðurlandi, eru nú á hávertíðinni á þriðja þúsund manns atvinnulausir hér í landinu. Á sumum stöðum er algjört atvinnuleysi, t.d. á Þórshöfn, Raufarhöfn og ég held Hofsósi, svo að einhverjir staðir séu nefndir. 1. febrúar voru t.d. 80 manns atvinnulausir á Þórshöfn, en 1. marz 91 og hefur þeim ekki fækkað síðan. Sums staðar hafa róðrar tafizt, vegna þess að rekstrarfé hefur ekki fengizt, þó að sú upphæð, sem um var beðið, sé lítið hærri en atvinnuleyisbætur mundu nema til þeirra, sem við útgerð bátsins vinna yfir vetrartímann. Þannig er haldið á þessum málum, en ekki vantar það, að um málið sé nóg fjasað, en það nægir skammt til þess að auka atvinnu í landinu, ef raunhæfar aðgerðir fylgja þar ekki í kjölfarið. Dagblaðið Vísir sagði frá því í gær, að aðeins 30% af skólafólki í landinu hefði von um einhverja atvinnu í sumar. Sagan frá í vetur má ekki endurtaka sig, það er ekki nóg að gera ráðstafanir í haust til að leysa erfiðleika skólafólksins í vor og sumar, það verður að gera ráðstafanir þá þegar, án frekari tafar, til þess að allt þetta fólk hafi lífvænleg störf að vinna í sumar. Langar ræður hér á hinu háa Alþ., og þó að þær séu endursagðar með stóru letri í dagblöðunum, leysa þar engan vanda. Það eru raunhæfar aðgerðir, sem hér þurfa að koma til. En ýmis teikn eru á lofti, sem ekki spá góðu um atvinnu í sumar, a.m.k. í sumum þéttbýlisstöðunum. T.d. hefur ekki verið beðið um eina einustu byggingarlóð á Húsavík, og á fleiri stöðum norðanlands er svipaða sögu að segja. Allir hljóta að sjá og skilja, til hvers slíkt muni leiða. Eitt af því, sem gæti haft höfuðþýðingu fyrir suma þéttbýlisstaði norðanlands á næsta vetri, er, að í sumar verði skipulögð fiskileit fyrir Norður- og Norð-Austurlandi, sérstaklega leitað að rækju og loðnu. Margt bendir til þess, að rækjuveiðar sé hægt að stunda fyrir Norðurlandi. Stór og falleg rækja finnst oft í fiski fyrir norðan og athugun á þessu er því mjög brýn. Ef sæmileg rækjumið fyndust fyrir Norðurlandi, gætu slíkar veiðar haft mikil áhrif til að auka atvinnu á einhverjum þeirra staða, þar sem lítil atvinna er nú, því að rækjan veitir, eins og allir vita, mikla atvinnu hér í landi. Er hér um mjög aðkallandi mál að ræða, sem ekki má dragast lengi að sinna. Fiskifræðingar telja líklegt, að hægt sé að veiða loðnu fyrir Norður- og Norð-Austurlandi frá því í ágúst og fram yfir áramót. Þeir telja líklegt, að á þeim tíma sé loðnan um eða jafnvel yfir 20% feit, en rétt fyrir hrygningartímann er hún ekki nema 4% feit, eins og hefur komið fram í fréttum, eða á þeim tíma, sem veiðar eru hér suð-vestanlands. Ef hægt reyndist að veiða loðnu á þessum árstíma fyrir Norður- og Norð-Austurlandi, gæti það haft mikla þýðingu fyrir þá staði, sem nú eru verst úti, hvað atvinnu snertir. En þessar veiðar verða því aðeins stundaðar, að fylgzt verði með loðnugöngum í sumar, og því má það ekki koma fyrir, að þessu mikla hagsmunamáli verði ekki fullur gaumur gefinn nú þegar. Á Norðurlandi er meira atvinnuleysi nú hlutfallslega en í öðrum landshlutum. Þegar atvinnumálanefndir voru skipaðar, var starfssvæði þeirra yfirleitt miðað við hvert kjördæmi, nema á Norðurlandi. Þar skyldi ein atvinnumálanefnd vera fyrir bæði kjördæmin, eins og frv. það, sem hér liggur fyrir, ber með sér. Hefði nú atvinnuástandið verið betra á Norðurlandi en í öðrum landshlutum, hefði mátt skilja þessa ráðstöfun, en þar sem því er alveg öfugt farið, vil ég leyfa mér að leggja þá spurningu fyrir hæstv. forsrh., hvaða ástæður hafi legið til þess, að ein atvinnumálanefnd var sett fyrir allt Norðurland, en ekki í hvert kjördæmi þar eins og annars staðar á landinu, og hvort ekki sé full ástæða að breyta þessari skipan nú, í sambandi við afgreiðslu á þessu frv., á þann veg, að það sé á Norðurlandi atvinnumálanefnd starfandi í hverju kjördæmi.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. síðasta ræðumanns skal ég geta þess, að það var eftir till. fulltrúa Alþýðusambands Íslands, og að ég hygg einnig vinnuveitenda, a.m.k. þeirra fyrrgreindu, sem ákveðið var að hafa atvinnumálanefnd eina í báðum kjördæmum norðanlands. Ástæðan fyrir þeirri afstöðu er sú, að mínu viti, að í nokkur ár hefur starfað atvinnumálanefnd fyrir allt Norðurland og menn eftir atvikum verið ánægðir með hennar starf. Og það var á grundvelli þeirrar reynslu, sem þannig var fengin, sem þessi ósk var fram borin og á hana var fallizt. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að svara ræðu hv. þm.