Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hefir að eins breyt. till. komið fram við þetta frv. frá formanni skattanefndarinnar og mér. Hún er á þgskj. 260 og hljóðar svo: »Landssjóður telst eigandi allra prestakallaeigna og kirknaeigna annara en bændakirkna«. Þessi breyt.till. er fram komin vegna orða, sem féllu við 2. umr. þessa máls hjá háttv. 2. þm. Rang. (E. P.). Hann taldi tvímæli á því, á hverjum hvíldi sú skylda að borga fasteignaskatt af jörðum prestakalla. Nefndin hafði ekki tekið þetta atriði sérstaklega til athugunar og lét ekkert í ljós um það í nefndarálitinu. En hæstv. ráðherra gaf þá skýringu við 2. umr., að prestar ættu ekki að greiða þetta gjald, heldur prestlaunasjóður, eða réttara sagt landssjóður, því að prestlaunasjóðurinn er borinn uppi af landssjóði, að því leyti sem hann ber þær byrðar, sem á prestlaunasjóði hvíla, en hann er ekki fær um að bera. Jafnvel þótt þessi skýring hæstv. ráðherra hefði ef til vill verið nægileg, þótti okkur flutningamönnunum rétt að taka þetta fram í lögunum. Um frumvarpið sjálft hefi eg fyrir hönd nefndarinnar ekkert að segja. Það er í eðli sínu laust við að vera sérmál nokkurrar stéttar, og það er ekki einu sinni sérmál þessa lands, heldur er það alþjóðamál. Það hefir verið lögð mikil atund á það á síðari árum víðsvegar um heim, að laga skattafyrirkomulagið. Norðmenn hafa til dæmis sett fjölmenna og vel skipaða nefnd til að rannsaka þetta málefni. Nefndin var skipuð 1899 og álit hennar prentað 1904. Því fylgja stór skjöl og álit frá ýmsum Stjórnmálamönnum sem svör upp á margvíslegar spurningar, sem nefndin hafði lagt fyrir þá. Skýrsla þessarar nefndar hefir verið höfð að fyrirmynd hjá öðrum þjóðum, þar á meðal hjá Dönum, og eins hefir verið gert hér, því að hún hefir haft mjög svo mikil áhrif á tillögur milliþinganefndarinnar 1907. Vitaskuld má segja, að hér Sé ekki um neitt stórmál að ræða fyrir okkur, þegar hafðar eru fyrir augum þær tekjur, sem landssjóður hefir af skattinum, hvort sem miðað er við tekjurnar eftir gildandi lögum, eða við það sem þær yrðu eftir þessu frumv. Það munar sáralitlu, og yfir höfuð eru þær tekjur litlar í samanburði við aðrar tekjur landssjóðs. En það er um stórmál að ræða að hinu leytinu, að grundvöllurinn undir lagasetningunni sé réttur. Og það verður nefndin, og þeir sem nú eiga sæti á þingi og voru í skattamálanefndinni, að leggja áherzlu á. Nefndin ber þar ekki einungis fyrir sig sitt álit, heldur og álit þessara útlendu hagfræðinga, sem mikið hafa fjallað um málið. Eg sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið fyr en mótmæli eru komin fram.



Eins og háttv. þingdeildarmenn rekur minni til, greiddi eg atkvæði með því við 2. umr. þessa máls, að það fengi að ganga til 3. umr. En eg tók það jafnframt skýrt fram, að atkvæði mitt Væri þrátt fyrir það óbundið við 3. umr. Orsökin til þess að eg greiddi frumv. atkvæði við 2. umr. var sú, að það kom þá fram sú grunsemd, að gera ætti málið að flokksmáli frá hálfu vor heimastjórnarmanna, og einn ræðumaður lét jafnvel það sér um munn fara, að heimastjórnarþingmaðurinn, sem var einn í meiri hluta nefndarinnar, hefði verið sendur heim til þess að fá málið með því drepið. Slíkar aðdróttanir hér í þingsalnum eru, eins og allir sjá, ósæmilegar og með öllu ástæðulausar. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að það er óeðlilegt og heimskulegt að gera þetta mál að flokksmáli. Eftir eðli sínu snertir það alla flokka jafnt og legst ekki þyngra á einn flokk öðrum fremur. Yfir höfuð ganga öll skattamál jafnt yfir alla flokka, og af því leiðir, að menn úr hvaða flokki sem er hljóta ýmist að vera með eða móti. Hvað upptök málsins snertir, er heldur engin ástæða til að gera það að flokksmáli að mínu áliti. Þótt svo væri, að heimastjórnarflokkurinn vildi stjórnina feiga, sem ekki er ástæða til að ætla að svo stöddu, þá væri ekki rétt að beinast að stjórninni fyrir það þótt hún tæki þetta frumv. upp, enda mundi flokkurinn; ef hann sem slíkur endilega vildi fella stjórnina, hafa valið sér annan veg til þess. Frumvarpið er eins og allir vita gamalt, samið af milliþinganefnd fyrir mörgum árum, og er ekki hægt að kenna stjórninni um ina fyrstu framkomu þess. En þegar þessar aðdróttanir um að heimastjórnarmenn legðust á móti frumvarpinu, af því að það væri stjórnarfrumvarp, komu fram við síðustu umræðu, þá vildi eg sýna fram á, hversu rakalaúsar þær væru, með því að greiða þá sjálfur atkvæði með frumvarpinu í fjærveru heimastjórnarnefndarmannsins. En það var þó ekki það eitt, sem réð atkvæði mínu, því að eg finn, að málið hefir við mikil rök að styðjast. Eg er alls ekki viss um, nema þjóðin fallist á að það sé rétt, sem liggur til grundvallar fyrir þessu máli, þegar hún hefir fengið að athuga það. En málið er ekki nógu vel athugað af þjóðarinnar hálfu enn, því að þó að það kæmi fram 1908 og hafi verið útbýtt meðal þjóðarinnar, þá er það víst, að stjórnin þá vildi ekki taka það upp og lagði það til hliðar, svo að þjóðin taldi það sama sem dautt mál, sem ekki þyrfti neinnar frekari athugunar við. Eg tel því að málið sé algerlega óundirbúið fyrir þjóðina nú. Að það kæmi fram á þessu þessu þingi, álít eg ekki nema gott, en eg vil ekki að það verði afgreitt nú sem lög, til þess að þjóðin fái tækifæri til að átta sig á því og segja sina skoðun á því. Og ef hún skyldi við athugun hallast að þeirri stefnu, sem liggur til grundvallar fyrir frumvarpinu, þá mun það verða tekið upp innan skamms og þá máske á næsta þingi, og þá ekki einungis þetta mál, heldur og inir aðrir dilkar þess, því að eg álít að ekki sé minni þörf á að útvega sýslusjóðum og sveitarsjóðum tekjur heldur en landssjóði. Auðvitað er ævinlega full þörf á tekjuauka fyrir landssjóðinn, en eg álít þörfina ekki svo afarbrýna nú sem stendur, að ástæða sé til að skella beri þessum nýju sköttum á þjóðina alveg fornspurða í viðbót við vörutollslögin, sem samþykt voru á síðasta þingi. Eg tel þjóðina alveg fornspurða í þessu máli, þó að frumv. hafi komið fram áður, þegar þeirri fram komu var svo háttað, að þjóðin gat ekki búist við að það yrði samþykt sem lög. Eg myndi samt sem áður greiða frumv. atkvæði einnig við þessa umræðu, ef eg hefði tryggingu fyrir því, að það færi samt sem áður ekki út úr þinginu í þetta skifti, því ekki mundi málið hafa nema gott af því að vera athugað sem bezt og þá einnig af háttv. Ed. En eins og sakir standa, mun eg þó nú greiða atkv. á móti frumv., og vona eg að menn lái mér það ekki. Því að ef frumv. yrði samþykt hér í deildinni, mætti búast við að það næði líka samþykki Ed. Þess vegna þori eg ekki að greiða því atkvæði að þessu sinni. Eg skal að vísu játa það, að breyt. till. á þgskj. 260 bætir frumv. mikið í mínum augum, ef hún verður samþykt, en samt sem áður getur hún ekki haft þau áhrif, að eg þori að taka á mig ábyrgðina af því að frumv. verði nú samþykt sem lög að þjóðinni fornspurðri. Því verði frv. samþykt - er ekki svo hægt um vik að snúa til baka, þótt þjóðin verði óánægð með þessi lög. Því er ekki eins háttað og um einföld tolllög, sem alt af má aftur afnema. Það má segja um þetta frumv. eins og margt fleira, að geymt er ekki gleymt, og þess vegna er frumv. enginn aldurtill skapaður, þó að það verði ekki gert að lögum nú á þessu þingi.



Af því að eg telst framsögumaður í þessu máli, stend eg upp til þess að kveðja það nokkrum orðum áður en það fer út úr deildinni, hvort sem það verður felt eða samþykt. Eg skal gefa sama loforð og háttv. framsögum. meiri hlutans (Ól. Br.) um að fara ekki út í einstök atriði. Frumv. var rækilega rætt við 2. umr. og eg hefi ekkert nýtt fram að færa. Eg vil að eins undirstryka það sem eg sagði þá, að frumv. mun vera á móti vilja þjóðarinnar, og eg býst við að þing og stjórn fengi óþökk fyrir að leiða það í lög. Menn munu segja, að hér standi ástæður á móti ástæðum, og eg skal ekki lítilsvirða þær ástæður, sem háttv. framsögum. meiri hlutans (Ól. Br.) bar fram. Það kann að mega segja, að þjóðin vilji aldrei neinar nýjar álögur, en eg held þó, að eg hafi fært nægar sannanir fyrir því, að það sé ekki rétt. En það er heldur ekki rétt, að leggja nýja skatta á þá, sem þegar hvílir á þungur Skattur, eins og t. d. marga húseigendur. Hvað einstök atriði snertir, vil eg sérstaklega undirstryka þetta atriði, því að það hlýtur að vera óréttlátt að leggja skatta á veðskuldir. Og þetta atriði eitt hygg eg að nægja muni til þess að þingmönnum verði erfitt að gera kjósendum sínum skiljanlegt, hvers vegna þeim væru bundnar svo þungar byrðar. Eg ætla að minnast stuttlega á breyt.till. á þgskj. 260. Það er auðskilið, hvernig á framkomu þessarar breyt. till. stendur. Flutningsmennirnir hafa viljað taka af tvímæli um það, að prestar, sem taka upp í laun sin tekjur af prestssetrum og eignum þeirra, skuli ekki greiða skatt af þeim eignum. Eg get látið mér vel líka, að þessi breyt.till. er komin fram, og aðalefni hennar, að vilja tryggja prestana fyrir óeðlilegri kvöð, en aldrei hefir mér dottið í hug að álita þetta aðalgallann á lögunum. Hygg eg líka, að kjósendur myndu álíta það hlálegt, að létta að eins af prestunum þessari byrði, sem farið er fram á í frumv. stjórnarinnar. Annað líkar mér heldur ekki, og það er orðalagið á breyt.till.: Landssjóður telst eigandi allra prestakallaeigna og kirkjueigna, annara en bændakirkna. Með því er eins og verið sé að slá fastri þeirri Skoðun, að landssjóður eigi allar kirkjueignir. Menn eru alls ekki á einni skoðun um það mál enn þá og finst mér því ekki rétt að við hafa orðalag, sem gefi í skyn, að þessu sé nú slegið föstu. Þessi breyt.till. er líka að eins fram komin til þess að undanskilja prestana þessum skatti, en ekki til hins, að segja neitt um, hver eigi kirkjueignirnar. Kann eg því illa við að orða þetta svona. Mætti vel orða það þannig að eins, að prestakallaeignir og kirkjueignir væru undanskildar þessum skatti. Ef málið skyldi fara lengra, mætti líka laga þetta síðar. Háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.) mintist á þá aðdróttun, að verið sé að reyna að fella þessi lög til miska við stjórnina. Eg teldi það í alla staði óeðlilegt og órétt að beita slíkri aðferð í jafnmikilsverðu máli og þessu.



Eg þykist ekki geta látið jafnmikið mál alveg afskiftalaust, enda þó að viðbúið sé, að einhver rökþrota meðmælandi frumv. núi mér því um nasir, að eg tali fyrir kjósendur, svo sem sumum er gjarnt að gera, ef ekki er dansað eftir nótum. Við 2. umr. Var gert alt of lítið úr agnúunum, sem á frumvarpinu eru, en of mikið til þess að gylla það frá sjónarmiði bænda. Hefi eg reynt að kynna mér málið eins og mér hefir verið unt, og skal nú með fáum orðum reyna að færa nýnefndum orðum mínum stað. Fyrst vil eg líta á, hvaða áhrif frumarpið hefði á hag sjávarmanna, og taka dæmi því til skýringar. Því að dæmi skýra mál oft betur en langar ræður. Eg tek til dæmis kaupstaðaborgara, sem á hús virt á 5000 kr. Á húsinu hvílir þinglesin veðskuld að nafninu til 4000 kr., en þó í rauninni ekki nema 2000 kr. Eg læt húsinu fylgja 1100 ál. lóð, met lóðina á 1000 kr. og geri ráð fyrir að 350 ál. sé varið til matjurtagarðs eða stakkstæðis. Loks geri eg manninum 1000 kr. atvinnutekjur. Hvað geldur slíkur maður til landssjóðs nú, og hvað mundi hann gjalda eftir frumvarpinu ? Hann geldur að núgildandi lögum (14. XII. 1877, 1. gr.) húsaskatt 1 kr. 50 a. og ekkert annað, með því að 1000 kr. atvinnutekjur eru skattfrjálsar og ekkert gjald er á lóðum. Eftir fasteignaskattsfrumv. og tekjuskattsfrumv. yrði skattgjald hans aftur á móti alls 14 kr. 85 aur ., sem sé 12 kr. fasteignaskattur af húsi og lóð og 2 kr. 85 tekjuskattur; dreg frá brúttótekjunum 430 kr. fyrir vöxtum af 2000 kr., sem eg geri honum að skulda, fyrir framfærslu 3 barna og opinberum sköttum. Skattgjald hans til landssjóðs eftir frumvörpunum yrði þannig hér um bil 10 sinnum hærra en það er nú. Svo kem eg að landbóndanum. Eg læt hann búa á 20 hndr. sjálfseignarjörð og hafa 10 hndr. lausafjár auk 4 innstæðukúgilda. Eg geri verðlagsskráralinina 55 aura.  (Pétur Jónsson: Það er of lágt)  . Nei. Eg hefi reiknað út meðalalin fyrir land alt 1911 og 1913. 1911 var hún rétt 55 aur., en um 1/2 eyri hærri 1913. Nú geldur slíkur bóndi 4 kr. 40 aura í ábúðarskatt, eða samtals 9 kr. 90 aura. Það er alt og sumt. Eftir fasteignaskatts- og tekjuskattsfrumvarpinu yrði útkoman aftur á móti önnur. Eg virði hvert jarðarhundrað á 150 kr. og geri jörðina þannig 3000 kr. virði, og yrði þá fasteignaskattur af henni, að ítökum, hlunnindum og grasbýlum og þurrabúðum frátöldum, réttar 6 kr. En þá er tekjuskatturinn eftir. Við hann er örðugra að fást, af því að mig brestur persónulegan kunnugleika á því, hve hátt megi meta atvinnutekjur slíks manns. Þórhallur Bjarnarson biskup gizkar á, að þær muni mega meta um 3000 kr., og dragi maður frá þeirri upphæð um 550 kr. fyrir vöxtum af 2000 kr. skuld, framfæri 3 barnómaga og opinberum sköttum, þá kæmi 2450 kr. skatts og skatturinn yrði þá af þeim sem næst 22 kr., eða, að 6 kr. fasteignaskatti meðtöldum, um 28 kr. En eg vil ekki áætla brúttótekjur bóndans meiri en um 2000 kr. og nettótekjurnar eða skatttekjurnar 1400 kr., en tekjuskattur af þeim yrði samt um 9 kr. og allur skattur bóndans, að 6 kr. fasteignaskatti meðtöldum, þannig um 15 kr. Og munar það ekki litlu frá skatti hans nú. Á aukaþinginu 1912 var slengt á þjóðina vörugjaldi, sem að ætlun háttv. skattanefndar nemur um 350 þús. kr. á ári, eða 700 þús. kr. á fjárhagstímabili, og nú á næsta þingi á aftur að skella á hana nýjum skatti, 60 þús. kr. á ári, eða 120 þús. kr. á fjárhagstímabili, og líklega töluvert hærri upphæð, því að skattafrumv. munu vera bygð á eignar- og tekjuáætlun frá 1908. Maður skyldi halda, að bráð og brýn þörf landssjóðs kallaði á nýja skatta, en svo er ekki eftir því sem háttv. ráðherra fórust orð, hagur landssjóðs er eftir þeim að dæma dágóður, enda er þörf ekki borin fyrir, heldur hitt, að nauðsynlegt sé að fara að breyta skattaálögunum, frá óbeinum í beinar. En fyrst og fremst má nú deila um »nauðsyn« slíkrar breytingar, og það því fremur, sem beinu skattarnir hljóta að verða mjög svo óverulegir í samanburði við óbeinu gjöldin, eftir því sem hagar til hér á landi. Og í annan stað fylgir skattafrumvörpunum engin tilslökun á óbeinu gjöldunum. Þjóðin á að eiga effirkaup við löggjafarvaldið um hana, og slík kaup eru því óheppilegri, sem hér er að eins um »byrjun« á nýjum beinum sköttum að ræða, eftir því sem formælendum frumv. hafa farist orð, enda er reynsla gjaldenda á slíkum loforðum löggjafarvaldsins ekki ábyggileg. Þannig átti aðflutningsgjaldshækkunin eftir lögunum frá 29. Júlí 1905 ekki að standa nema til ársloka 1907, en var framlengd með lögum nr. 9 frá 31. Júlí 1907, og loks var henni slegið fastri með lögum nr. 3 frá 31. Marz 1909. Og eitthvað líkt gæti farið um lækkun óbeinu gjaldanna, sem látin er í veðri vaka. Eg gat þess nýlega, að engin stórfyrirtæki væru framundan, er heimti hækkun skatta. En þar við má bæta því, að nú eru launafrumvörpin öll úr sögunni, þau frumvörpin, er komið munu hafa skattafrumvörpunum á stað. Hér við bætist, að skattar þessir koma þjóðinni alveg á óvart, og það er því óforsvaranlegra, sem þeirra er ekki brýn þörf. Eg segi að þeir kom þjóðinni á óvart, enda þó að eg viti, að frumvörpin séu löngu birt af skattanefndinni. Almenningur hefir vafalaust gleymt frumvörpunum fyrir löngu, að minsta kosti hafði eg nálega gleymt þeim, og svo mátti hann búast við að fá að vera í friði fyrir nýjum sköttum um nokkur ár eftir vörugjaldslögin Sælu frá 1912. Skattheimtan verður töluvert erfið og kostnaðarsöm og hækkunarheimildin í 7. gr. er enganveginn áhættulaus. Og eg er sammála háttv. 2. þm. Rvk. (J.J.) og háttv. 2. þm. G.-K. (Kr. D.) um, að nýtt mat á jörðum hefði átt að ganga á undan nýjum fasteignaskatti. Allir skattar, að undanskildum ábúðar og lausafjárskatti, koma þyngra niður á sjávarmönnum en sveitamönnum. Beinu skattarnir, húsaskattur og tekjuskattur, lenda aðallega á þeim. Og líku máli gegnir um óbeinu skattana, tolla og vörugjald. Þeir borga t. d. miklu meira af kaffi og sykurtolli, af því að þeir brúka og verða að brúka meira af þeim vörum, Vegna mjólkurskorts og kjötvöntunar. Þeir einir borga útflutningsgjald, og sama gildir um Vörugjald af kolum og salti. Það er því sízt bætandi á sjávarmennina, allra sízt að óþörfu, enda batnar ekki hagur sveitamanna við að íþyngja sjávarmönnum um of, heldur þvert á móti. verði sjávarmönnum ofboðið, hljóta skattar á sveitamönnum að hækka, því að landssjóður verður að hafa sitt, hvað sem öðru líður. Og gæti þá farið líkt um okkur löggjafana og fór um manninn, sem ætlaði að hlífa öðrum vagnhestinum sínum með því að taka nokkuð úr vagninum og leggja það á bakið á hinum vagnhestinum. Leikar fóru svo, að hesturinn, sem bæði bar og dró, gafst fljótt upp, svo að skera varð hann frá vagninum, en nokkru síðar fór á sama veg með hinn hestinn, af því að vagninn var of þungur í eftirdragi einum hesti. Og þá varð ökumaðurinn að spenna sig sjálfan fyrir vagninn, en valt innan lítillar stundar um sjálfan sig af eðlilegri ofþreytu. Það er satt, sem sagt hefir verið, bæði af hv. ráðherra og öðrum, að skattar eru þyngri í mörgum öðrum löndum, og veldur því aðallega það, að vér erum enn lausir Við allan herkostnað. En það tjáir ekki að miða skattþol vort Við skattþol annara þjóða, fremur en burðar- eða dráttarmagn íslenzkra útigangshesta við magn stríðalinna, skozkra »dokkuhesta«. Það er einkennilegt um brtill. háttv. 1. þingm. Skagf. (Ól. Br.), að hann, bóndinn, hefir munað betur eftir prestunum en stéttarbræðrum sínum, leiguliðum presta, ekki ólíkt því, að hann ha.fi verið hræddari við prestana hér í deildinni heldur en við bændurna. Eg heyri suma segja, að óhætt sé að hleypa frumvarpinu til efri deildar, því að vist sé, að það verði felt þar. Þetta heyrði eg mann segja, sem þykist vera móti frumv. En fyrst og fremst kemur þetta ekki vel heim við það, sem einn háttv. efri deildar maður sagði rétt í þessari andránni við mig úr hornstólnum hérna fyrir aftan mig. Hann sagði, að frumvarpið mundi ugglaust verða samþykt í Ed., kæmist það þangað. En þar næst lýsa slík orð, í munni frumvarpsandstæðings, grunnhyggju, hugleysi eða jafnvel samvizkuleysi, enda við búið, að svo færi um frumvarpið, væri því hleypt til Ed., sem fór um tófuna sem maðurinn hleypti úr færi, í því trausti að félagi hans næði henni, því að hann matti meira að ná sér í tóbakstölu úr vasa sínum heldur en að skjóta meðan færi gafst, tófan slapp og lagðist síðar á hans eigið fé. Eg enda svo mál mitt með því að segja sama um þessi skattafrumvörp og eg sagði um »grútinn« svo kallaða á Desemberfundinum 1912: Eg greiði atkvæði móti þeim, þó að eg ætti víst a,ð standa einn. Þau eru óþörf sem stendur og ekki réttlát, þar sem þau lenda á öðrum aðalflokki landsmanna, sjávarmönnum, auk þess sem tekjuskattsfrumvarpið íþyngir tekjulitlum mönnum miklu meira en tekjuháum. Það er gott dæmi þess, að hér er alt á sömu bókina lært.



Það er ekki ásetningur minn, að fara að þreyta hér neinar kappræður. Eg vil að eins gera athugasemd út af orðum háttv. framsögum. minni hl. Það er alveg ástæðulaust, að vera að búa sér til grýlur út af því, þó að þessi akattur sé lagður á, án þess að draga frá fyrir veðskuldum. Það er búið að margsýna sig og sanna, að lögin eru ómöguleg í framkvæmdinni, ef það er leyft, að draga frá veðskuldir eins og mönnum þóknast. Þetta er svo litill skattur, ekki nema 2 pro mille, eða 1/5% að það er ekki mikil viðbót við þá vexti, sem menn greiða nú. Það munar svo litlu á lágum veðskuldum, að það er varla teljandi, og sízt til þess fallið að gera úr því slíkar grýlur, því að grýlur eru það og annað ekki, alt þetta hjal um að hér sé verið að sjúga hvern blóðdropa úr fátækum tómthúsmönnum o. s. frv. Það eru ekki aðrir neyddir til þess, að eiga fasteignir með stórum veðskuldum, en þeir, sem hafa mikið umleikis, og þeir sem hafa líka miklar tekjur og mega við því að eitthvað sé á þá lagt. Þá vildi háttv. þingmaður slá varnagla við orðalaginu á br.till. á þgskj. 260. Eg hygg, að óþarfi sé að kvíða út af því, þótt þessu væri slegið föstu, enda er það ekki ný skoðun, sem þar kemur fram, og eg hygg jafnvel að engum blandist hugur um það, að landssjóður sé inn rétti eigandi að kirkjujörðum. Hvernig þeim eignarrétti er beitt í framkvæmdinni, er annað mál. Ræðu háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) vil eg ekki vera að svara neitt til muna. Hann gat þess, að hún væri ekki haldin fyrir kjósendur, en hygg þó að þeim, sem heyrðu pá ræðu, muni ekki þykja það fráleitt, að það hafi verið kjördæmið, sem hann hafði í hyggju. Lárus H. Bjarnason: Á eg að sinna á móti kjósendum mínum að röngu máli?). Enginn sagði það, en dæmin, sem háttv. þm. valdi, bentu á það, hvað fyrir honum vakti. Hann tók dæmi, sem voru til þess fallin að vekja grun um það, að hér sé verið að beita ranglæti, en honum láðist að taka önnur dæmi, sem mundu Sýna, að hér er einungis verið að taka upp aðra og réttlátari reglu en verið hefir. Hann var alveg búinn að steingleyma þessum frumv., og er það harla undarlegt, því að í fyrra, þegar milliþinganefndin frá 1911 kom fram með einkasölufrumvörpin, þá hélt hann enn þá meira glymjandi ræðu en nú, bæði í Fram og á þingmálaf., og þá var aðalmótbára hans gegn þeim frumv. sú, að þeirra þyrfti alls ekki við, það væru til Svo ágæt frumv. frá milliþinganefndinni frá 1907, t. d. um fasteignarskatt og tekjuskatt. Og á fundi í »Fram« sagði hann, að það væri einsætt að taka þeim frumv., og hafði reiknað út, hve góðar og réttlátar þær tekjur væru. Nú er hann búinn að steingleyma þeim ! Eg sagði, að eg ætlaði ekki að fara að rökræða þetta við hann. Það mundi verða þýðingarlaust. En út af dæminu, sem hann tók um kaupstaðarborgarann vil eg leyfa mér að benda á það, að það er eitthvað ið réttlátasta í þessu frumv., að bæta úr því ranglæti, að menn geti legið með eign eins og lóðir í kaupstöðum alveg gjaldfrjálsar, án þess að borga nokkuð af þeim til almennings þarfa. Það má alt af reyna þyrla upp öðru eins ryki og því, að þetta Sé ranglæti, en það munu allir fljótt sjá, að Slíkt er ekki annað en kerlingareldur, og að tilgangur frumvarpsins er enginn annar en sá að bæta úr þeirri eyðu, sem hér er í löggjöfinni. Það er enginn, sem biður fátæklinga að liggja með stórar og dýrar lóðir, hlaðnar veðskuldum, og þeim er engin nauðsyn á því. Þeir geta selt þær. En ef þeir vilja speculera í þeim, þá eru þeir heldur ekki of góðir til þess að gjalda af þeim skatt. Til atvinnurekstrar eru þær ónauðsynlegar fyrir þá, sem ekki hafa verksmiðjur eða önnur slík stórfyrirtæki með höndum, og öll þessi átakanlegu orð um að sjúga út alþýðuna o. s. frv. eiga sér engan stað. Það er ekki heldur svo hátt gjald þetta, að eins 2 af þúsundi. Viðvíkjandi dæminu um landbóndann er það að athuga, að hv. þm. hefir gleymt að geta þess, að tekjuskatt ber að greiða af eign, sem mundi vera metin til afgjalds 150–200 kr., svo að þá hefðu bæzt þar við 6–8 kr., og ef að háttv. þm. hefði munað eftir þessu, þá hefði hann komist að annari niðurstöðu. Hann sagði, að eg hefði sagt, að fjárhagurinn væri góður. Já, það er satt - á þessu fjárh.tímabili. Eg hefi hugsað, að þar verði ef til vill einhver afgangur. En eg hefi líka bent á hitt, að í framtíðinni muni verða nauðsynlegt að auka tekjur landssjóðs, ef ekki á að hefta nauðsynlegar aðgerðir. Það er enn ekki fullreynt, hversu mikið vörutollurinn gefur mikið af sér, og þó að engu yrði bætt Við útgjöldin, sem áætluð hafa verið, þá er alls óvíst að afgangur verði til muna. En ef þar á ofan á að fara að hrúga mörg hundruð þús. kr. gjaldabyrgðum og ábyrgðum á landssjóð, þá þarf líka eitthvað að koma í Skarðið. Það er ekki hægt að taka úr loftinu 100 þús. kr. til Landsbankans, eða fé til að standa á móti ábyrgð á öllu því, sem bankastj. kann að lána út. Það hlýtur að vera meiningin, að Alþingi leggi fram fé til þessa og annars slíks, og þá þarf einhver lög fyrir því, hvar á að taka það. Eg legg miklu meiri áherzlu á það, sem aðrir háttv. þm. Segja um þetta mál, en það, sem háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B ) segir, þrátt fyrir allan ofsa hans og tilraunir til þess að sýna, að hér sé verið að beita rangsleitni. Aðrir háttv. þm., sem talað hafa, hafa játað, að hér sé um athugavert mál að ræða, og eg álít það fullkomna óhæfu, ef á að drepa það hér fyrir æsingaárásir, án þess að háttv. Ed. fái tækifæri til þess að láta uppi álit sitt um það.



Það voru nokkur orð út af ræðu hæstv, ráðherra, sem eg vildi sagt hafa. Eg skal ekki fara að karpa um það við hann, hvort eg sé hér með eða móti kjósendum mínum. Eg skammast mín ekkert fyrir það, að vera með þeim, sérstaklega þegar eg veit að eg er um leið að vinna fyrir hagamuni mikils meiri hluta landamanna, sérstaklega allra þeirra, sem við sjóinn búa. Hann sagði, hæstv. ráðherra, að eg hefði munað eftir þessum frumvörpum 1912, og talið þau betri, en kolaeinokunina. Og eg kannast fúslega við það, enn sem áður, að eg álít þessi frumv. miklu betri en kolaeinokunina og líka betri en vörutollinn. En enginn segir að þau séu þar fyrir góð, eða tiltækileg nú sem stendur, allra sízt nú er hæstv. ráðherra hefir játað það hvað eftir annað, að fjárhagur landssjóðs sé góður, svo að eg sé enga mótsögn í þessu. Þá sagði hann, að enginn bæði fátæklinga að liggja með lóðir, þeir gætu selt þær, og að frumv. miðaði að því, að einstakir lóðaspekúlantar sleppi ekki undan sanngjörnum skatti. En hvorug þessara ástæðna á við rök að styðjast. Fátæklingarnir mega alls ekki missa lóðarblettina sína. Þeir mega eðlilega fyrst og fremst ekki missa það, sem húskofarnir þeirra standa á, og heldur ekki það sem um fram er. Þeir nota blettina kringum bústaði sina annaðhvort undir matjurtagarða eða stakkstæði, og á þeim lifa þeir að nokkru leyti. Það býr t. d. tómthúsmaður nálægt mér, sem hefir unnið sér inn marga tugi króna með því, að þurka fisk á grjótgarði, sem hann á ekki sjálfur. Svona verða þeir að nota plássið. Aðrir hafa haft marga tugi, einstaka maður jafnvel hundruð króna upp úr því, að rækta gulrófur og þess háttar á þessum blettum. Hitt er heldur ekki nægileg ástæða frumv. til framgangs, að það mundi varna því, að menn lægju árum saman með dýrmætar skattfrjálsar lóðir. Þetta er ónýt ástæða, þegar af þeirri ástæðu, að slíkar lóðir eru ekki til hér í Rvík og þá eðlilega því síður annarstaðar. Eg þekki ekki nema eina dýra lóð ónotaða í innbænum. Hún hefir engan arð af sér gefið árum saman og koatar þó ekki yfir 10,000 kr. Við slík einsdæmi verður heill lagabálkur ekki miðaður, enda gæfi hún ekki af sér nema 20 kr. skatt, þó að í hana næðist. Þá sagði hæstv. ráðherra, að dæmið um sveitabóndann hefði verið akakt hjá mér, af því að eg hefði slept tekjuskattinum, sem á honum hvíldi eftir gildandi lögum, en hann lét þess ógetið, að fyrst og fremst er ekki vant að heimta skatt af þeim, sem búa á sjálfs sin eign, og hins, að eg slepti að telja til skatts samkv. frv. allar tekjur af ítökum, hlunnindum, þurrabúðum og grasbýlum og mundi skattur af slíkum tekjum jafnast Við tekjuskatt eða réttara sagt eignaskatt af ábýlisjörð Skattþegns, þótt heimtur væri Samkv . gildandi lögum.  Hæstv. ráðherra taldi hag landssjóðs voða búinn sökum fjárveitinga til Landsbankans. Þær fjárveitingar eru ekki samþ. enn þá hér í deildinni, og þegar af þeirri ástæðu þarf ekki að standa mikill beygur af þeim, enda á hv. Ed. eftir að fjalla um Landsbankafrumvarpið. Þar við bætist, að Skattanefndin áætlar vörugjaldið 100,000 kr. hærra á ári en stjórnin gerir í fjárlagafrv. sínu. Loks þarf landssjóður ekki að kosta neinu til tryggingar sparisjóðsinnstæðu Landsbankans, þó að til komi, svo að ekki þarf neinar skattaaukningar vegna þess. Almenningur væri ekkert hræddur við bankastjórnina, þegar landið stæði á bak við ið eina, sem þá væri að óttast, væru náttúruöflin, eldur, flóð eða þess háttar, en skærust þau í leikinn, mundi landssjóður verða að hlaupa undir bagga hvort sem er. Um ofsann, sem hæstv. ráðherra brá mér um, ætla eg að láta aðra dæma, en okkur. Eg þykist hafa rökrætt málið stillilega, en hitt fann eg, að honum rennur nú jafnheitt blóðið til skyldunnar, eins og á dögunum, þegar hann var að berjast - eða réttara sagt láta berjast - fyrir launafrumvörpunum sálugu, enda vita allir, að skattafrumv. voru tekin upp vegna launafrumvarpanna, en nú eru þau úr Sögunni og þetta frumv. ætti að fara sömu leið, fullkomin óþarfi að senda þau til háttv. Ed., enda tæpast undir henni eigandi um það. Það er að vísu gott, að hafa nóg fé milli handanna, en til eru þeir ráðsmenn, sem eru fullfrekir til fjárframlaga, þegar af nógu er að taka. Og eg gæti búist við því, að frumvarpið drægi ekki úr framlögugirni stjórnarinnar.



Eg varð of seinn til að biðja um orðið á undan háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.), því að hans ræða var það, sem eg vildi fara um nokkrum orðum.  (Lárus H. Bjarnason: »Ekki er mærin dauð, heldur sefur hún«. Eg rís upp aftur)  . Ekki í þessu máli.  (Lárus H. Bjarnason: Þá í öðru)  . Mér virðist háttv. þm. enn leggja of mikla áherzlu á það, að það sé verið að auka tekjur landssjóðs að óþörfu. Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) gekk svo langt í þessu, að hann sagði, að hér væri verið að ofbjóða gjaldþoli landamanna, og fór jafnvel út í þá sálma, að þar gæti farið eins og um hest, sem væri ofboðið svo fyrir vagni, að hann yrði frá allri brúkun. Eg vil nú benda á það, að þegar talað er um skattamál, þá er ekki verið að tala um það, hve mikið gjald megi leggja á þjóðina. Það á við þegar verið er að ákveða útgjöldin í fjárlögunum. Það eru fjárlögin sem tiltaka þungann, en skatta og tolllög sem jafna honum á landsmenn til þess að þunginn komi sem jafnaðarlegst á gjaldþolið, en gjöldin þó svo löguð, að hægt verði að innheimta þau. Þess vegna er alt þetta tal um ofþjökun á gjaldþolinu með þessu frumv., ef ekki ryk í augu manna, þá samt ryk. Það er ekkert sérlegt aðalatriði í þessu máli, hver skatthæðin er, heldur hitt, hvort frumv. eru í sjálfu sér réttlátari og betri til frambúðar, en lög þau sem nú eru í gildi. Mér er óhætt að fullyrða, að milliþinganefndin í skattamálinu hefir íhugað þetta hetta betur en hv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) hefir átt kost á að gera síðan frumv. komu fram. Hann segist hafa verið búinn að steingleyma tillögum nefndarinnar; en þá getur hann ekki hafa verið búinn að íhuga þær teljandi áður; hann hefði eigi getað gleymt þeim alveg, ef hann hefði skilið þær þá og sett sig vel inn í þær. Eg legg mikla áherzlu á það, hvort sem hv. þm. eru vel ánægðir með þessi frv., eða ekki, að þeir hleypi þeim til efri deildar - svo framarlega sem þeir eru ekki gersamlega andvígir stefnu þeirra - það flýtir fyrir betri skipun skattamálanna, ef efri deild ræðir málið líka. Því verður eigi neitað, að beinir skattar eru lítilsvirði, nú sem tekjugrein landssjóða á móts við aðrar tekjur. Og ofan á núverandi beina akatta verður ekki bygt til frambúðar. Það hefir oft komið til orða að afnema þá, t. d. lausafjárskattinn. En miklu nær virðist mér að laga þá. Og eg hygg að ekki verði horfið frá þeirri stefnu, því að beinir skattar eru, að dómi allra fróðra manna í þeim efnum, miklu réttlátari og fastari grundvöllur undir fjárhag hvers lands sem er. En ef háttv. deild fellir nú þessi frv., þá er eina og slegið fastri þeirri stefnu, að við viljum ekki hafa beina skatta, og næsta verkefnið ætti þá að vera að afnema þá beina skatta, sem við höfum. Eg verð þá að skilja meiri hlutann svo, sem hann vilji að teningunum sé kastað til fulls. En á þetta mál ætti þingið alt að líta áður en slíkum teningum er kastað. Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) tók dæmi til að sýna, hvernig þessir nýju skattar, sem nú eru til meðferðar, kæmi niður í samanburði við þá gömlu. Eg er nú ekki viðbúinn, að koma með dæmi á móti, þó eg byggi þau mörg til þegar eg var í Milliþinganefndinni. En samanburður hans var líka nokkuð skrítinn. Hann tekur kaupstaðarborgara, sem hefir tekjur rétt innan við 1000 kr. en þær eru skatfríar eftir núgildandi tekjuskattslögum. Svo lætur hann manninn hafa húseign, sem veðskuld hvílir á að 3/4 virðingarverðs, en eigandinn þó ekki skuldar nema að litlu leyti. Hann er því að óeðlilegum hætti að mestu laus við húsaskatt. Loks á hann lóð, sem nú er skattfrí að lögum; þar er einhver réttlátasti skattstofn, sem til er. Það er, nú skiljanlegt, að það þyngi allmjög á þessum manni með inum nýju skattbreytingum; því það er einmitt tilgangurinn að þær nái til þess, sem nú er ófyrirsynju skattfrítt að mestu eða öllu. Viðvíkjandi dæminu, sem háttv. þm. tók af sveitabóndanum, þá hygg eg, að eg hafi meiri kunnugleika á að dæma þar um en hann. Eg veit með vissu, að bændum er ekki íþyngt, einkum þegar tillit er tekið til þess, að auk ábúðar og lausafjárakatts, losna þeir bæði við fasteignar og lausafjártíund. Og þótt okkur hefði að einhverju litlu leyti verið íþyngt, þá var ekki sakast um það, það er einmitt jafnhliða tilgangur beggja skattanna til samans að hafa dálitinn tekjuauka. Og það er ekki rétt, og enginn sómi fyrir okkur bændur, að vera að losa okkur undan því, að taka okkar part af hækkuninni. Það er aðgætandi, að núverandi beinir skattar til landssjóða nema ekki eins miklu og tillagið til Búnaðarfélags Íslands. En hvað sem þessu liður, þá er dæmið rangt sem þingm. tók. Hækkunin getur ekki numið svona miklu, því þessi litla hækkun, sem fæst með fasteignarskatti og eignarkatti, kemur meira niður á húseignum, en einkum þó á lóðum, sem hingað til hafa verið skattfríar. Nei, það mætti með miklu meiri sanni segja, að landbændum væri hlíft með þessum skattabreytingum.



Eg skal ekki vera langorður, því að flestum mótbárum á móti frumv. er þegar búið að svara. En það er aðallega út af samanburði háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) á því, hvernig skatturinn kemur niður, sem eg ætla að segja nokkur orð. Allur tekjuaukinn var upprunalega í frumv. áætlaður kr. 56,500. Nú hefir nefndin í tillögum sínum dregið úr þessum tekjuauka með því að leyfa talsvert meiri frádrátt en ráð var gert fyrir í frumvarpinu, t. d. ómagameðlag, sem til frádráttar kemur, hækkað um 1/4 (úr 75 kr. upp í 100 kr.). Enn fremur hefir hún ekki tekið alla tekjustofnana, sem þar eru taldir, með, svo sem landsskuld af jörðum og leigu eftir hús. Tekjuaukinn verður því ekki svo mikill. Líka er á það að líta, að landssjóður verður einnig að bera fasteignarskattinn, ekki að eins af þjóðareign, heldur og af kirkjujörðum, eins og tekið er fram í br.till., en hefði átt að liggja í frv. sjálfu. Nákvæm áætlun hefir ekki verið gerð um það, hve miklu lækkunin muni nema, en óhætt mun að gera ráð fyrir 6000 kr. Líka er á það að líta, að hér er ekki verið að tala um skatthækkun á þeim gjaldstofni, sem nú liggur til grundvallar fyrir beinum Sköttum til landssjóða (ábúðar- og lausafjárskatti), heldur er hér að nokkru leyti skapaður nýr grundvöllur til skattálagningar, t. d. kaupstaðarlóðir. Og eg hygg að fáir muni dirfast að segja, að lóðir í kaupstöðum sé óeðli. legur gjaldatofn. Byggingarlóðir ganga kaupum og sölum og hækka verðmæti húsanna að miklum mun. Óbygðar lóðir hafa líka gengið hér kaupum og sölum fyrir stórfé. Menn hafa selt hér í bænum lóðir, sem þeir hafa fengið fyrir ekkert, fyrir tugi þúsunda. Það liggur í augum uppi, að það er fávíslegt að láta slíkan stofn vera lausan við skatt til landssjóðs, ekki sízt þegar núverandi lausafjárskattur er hafður til samanburðar. Nú gilda þau ákvæði, að jafnvel maður, sem ekki á nema eina kú - þó hún sé í skuld - verður að borga lausafjárskatt til landesjóðs. Í þessu sambandi má einnig benda á það, að með inum nýju vörutollslögum er tollur lagður á brýnustu lífsnauðsynjar, t. d. matvöru. Sá tollur hlýtur að koma þyngst niður á fátækum fjölskyldumönnum, sem mikið þurfa að taka út til heimila sinna. Að þessu leyti er fasteignarskattur ólíkt aðgengilegri, þar sem hann kemur aðallega niður á mönnum, sem hafa arðberandi eignir undir höndum. Dæmi háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) virðist fremur sniðið til þess að fegra málstað haus, en að það sé rétt gagnvart því máli, sem hér um ræðir. Hann tók til dæmis mann úr kaupstað, sem nú borgar kr. 1,50 af húseign, sem er þúsund króna virði. Til skamms tíma var það í lögum, að menn áttu að borga kirkjugjald af húsum auk húsaskatts. En fyrir fám árum var það afnumið um leið og sóknargjaldslögin voru samþykt, án þess nokkuð væri sett í staðinn. Með því lækkaði húsaskatturinn um 75 aura af þúsundi, og mun sú lækkun aðallega hafa verið samþykt með það fyrir augum, að fasteignarskattur yrði bráðlega leiddur í lög. Þessi maður, sem háttv. 1. þm. Rvk tók til dæmis, galt ekkert af lóð og engan tekjuskatt. Hann átti eftir dæminu að gjalda 14 kr. 85 aura samkv. þessu frv. Þegar tillit er tekið til þess, að maðurinn bjó í 5000 kr. húsi, sem hann átti sjálfur, jafn vel þó nokkur skuld hvíli á því, og hafði 1000 kr. í hreinar tekjur, er það sýnilegt, að sá skattur, sem nú hvílir á honum, 1 kr. 50 aurar, er ekki í neinu réttu hlutfalli Við álögur á ýmsa aðra gjaldendur, og að sú skatthækkun, sem frumvarpið gerir ráð fyrir hjá slíkum manni, hefði komið niður í réttan stað og miðað til að jafna misrétti, sem nú á sér stað. Þá gerði þm. afar-mikið úr því, hve níðst væri á sjávarútveginum. Ekki ber það vott um áníðslu, að slept er afar-miklu verðmæti, sem útvegsmenn hafa, nfl. skipunum. Í aumum greinum er þó mjög líkt ástatt með skip og hús - þótt skip geti ekki beinlínis talist fasteign - og löggjöfin lætur að mörgu leyti sömu reglu gilda um þau. En þennan stofn, sem hefir mikið verðmæti, þegar lítið er til botnvörpunga og mótorbáta, er ekkert lagt á. Þá er dæmið með landbóndann, sem átti nú að borga kr. 4.40 í ábúðarskatt og kr. 5.50 í lausafjárskatt, en eftir frv. 6 krónur í fasteignaskatt og 30 krónur í tekjuskatt, eftir kenningu háttv. þm. Eg er hræddur um, að þm. hafi litið á bruttó-tekjurnar, en ekki netto-tekjurnar og ekki tekið til greina, að allan rekstrarkostnað á að draga frá. En setjum nú svo, að þetta dæmi væri rétt og landbóndinn ætti að borga 36 krónur í skatt eftir frumvarpinu, í staðinn fyrir 9 kr. 90 a. eftir núgildandi lögum, þá er eg hræddur um að ekki yrði mikið eftir af tekjuaukanum, 56 þús. kr., er kæmi niður á kaupstaðarbúa, sem háttv. þm. þó heldur fram að verði harðara úti. Eg tek þetta ekki fram af því, að eg beri á móti því, að kaupstaðarbúar verði harðara úti, heldur til að sýna, hvernig þm. hljóp úr einu í annað og komst í mótsögn við sjálfan sig. Sannleikurinn er sá, að tiltölulega kemur tekjuauki af fasteignarekatti meira niður á kaupataðarbúum en sveitamönnum, sem eðlilega kemur af því, að núverandi skattar koma miklu léttara niður á þeim, þar sem enginn skattur hvílir á lóðum. Og auk þess má líta á það, að í kaupstöðum eru margir þeir menn, sem hafa miklu meiri húseignir en þeir þurfa á að halda til íbúðar. Þeir geta því haft talsverðar. tekjur af því að leigja öðrum íbúð í húsum sínum. Það skal játað, að faateignarskattur af húsum kæmi þyngra niður en nú á þeim mönnum, er gera sér atvinnu af því að verzla með hús og lóðir í gróðaskyni. En ýmsir af þeim mönnum hafa grætt stórfé á þessu. Hvað er nú réttara en að þessir menn leggi einhvern skerf að mörkum til landaþarfa ? Það er margt fleira, sem taka mætti til athugunar, en eg ætla fyrst að sjá afdrif þessa frv. og taka þá heldur aftur til mála um tekjuakattafrv., ef það kemur til umræðu.

Framsögum minni hl. (Kristinn Daníelsson) Háttv. þm. skulu ekki vera hræddir um að eg ætli að lengja umræðurnar mikið. Það er að eina eitt atriði í ræðu hæstv. ráðherra, sem eg vildi að ekki atæði allsendis ómótmælt. Eg ætla að ganga fram hjá inum hv. þm., sem beindu því að mér að eg hefði sagt að verið væri að sjúga alþýðuna út. Eg talaði ekki þau orð; eg er ekki vanur að viðhafa svo mergjað mál, en hitt sagði eg, að byrðar væru landamönnum lagðar á herðar og því verður ekki mótmælt, þótt hv. þm. S.-Þing. (P. J.) sé að reyna að fela það með því að tala um, að eg ruglaði saman fjárlögum og skattalögum. Eg kannast við það, að með gjaldahlið fjárlaganna er ákveðið, til hvers álögurnar skulu notaðar. En með skattalögum eru byrðarnar beint lagðar á gjaldendurna - því getur enginn neitað. Þessi lög hvortveggja verka saman og hafa á víxl áhrif hvor á önnur. En það sem eg vildi, að ekki atæði ómótmælt, var það, að kirkjujarðirnar væru eign landssjóða. Þau rök voru færð fyrir því, að stjórninni væri veitt heimild til þess að selja þær. Eg kannaat við að þær eru eign landsins - en það er ekki sama sem að þær séu eign landssjóðs. Kirkjueignirnar standa sérstakar í sama hlutfalli Við löggjafarvald og landstjórnar, eina og landssjóður. Auðvitað veit eg að löggjöfin getur leyft sér alt og að bægt er að »konfiskera« þessar eignir, en þó býzt eg við, að það gangi á sínum tíma ekki orða laust fyrir sig. Það var að eins þetta, sem eg vildi ekki að atæði sem afgert eða ómótmælt.



Það eru að eins örfá orð út af ræðu hv. 2. þm. G.-K. (Kr. D ). Það er komin fram br.till. á þgskj. 260, þar sem það er tekið fram, að landesjóður sé réttur eigandi allra kirkna og kirkjueigna, að bændakirkjum undanskildum. Eg hefi hugsað mér að greiða atkvæði með þessari br.till., því að eg álit rétt að slá föstum þeim skilningi, að landssjóður sé réttur eigandi þessara eigna, þannig að skýr yfirlýsing þingsins hafist þegar ríki og kirkja verða aðskilin, sem margar raddir hafa alment óskað á seinustu árum. Eg hefi altaf álitið, að þetta lægi í hlutarins eðli, vegna þess að ríkið tók þessar eignir af kaþólsku kirkjunni og er því réttur eigandi þeirra, þó að það af góðmennsku sinni hafi leyft þjóðkirkjunni að hafa not af þeim. En jafnóðum og þjóðkirkjan er lögð niður, hverfa eignirnar að sjálfsögðu aftur til landssjóðs - hins rétta eiganda. Með þessum skilningi á tilgangi br.till. mun eg greiða henni atkvæði. Aftur á móti vona eg, að ekki sé tilgangurinn að að samþykkja þetta að eina til þess að það verði sem leppur fyrir prófasta og presta til þess að losa þá við lögmælt gjöld.



Eg lít svo á, að það sé vafalauat að landssjóður sé eigandi þessara eigna, með sérstökum eignatakmörkunum, sem leiða af sérstakri ákvörðun eignanna. Það hljóta að gilda inar sömu reglur um þetta atriði og bændakirkjurnar, sem eru bændaeign með sérstakri ákvörðun og sérstökum takmörkunum, sem af því leiða.



Herra forseti! Af því að eg var einn í nefnd, þeirri sem um frumvarp þetta fjallaði, og var þar í meiri hluta og studdi að því, að frumvörp, þau sem hér liggja fyrir, fengju fylgi nefndarinnar, finn eg ástæðu til að lýsa afstöðu minni til málsins og til nefndarinnar. Ástæður mínar til þess að styðja þessi frumvörp eru tvennskonar, og skal eg nú nefna þær. Fyrst er það, að eg tel beina skatta, þegar þeir eru þolanlega sanngjarnlega á lagðir, réttlátari í sjálfu sér heldur en óbeina skatta, eða tolla svo nefnda. Beinu skattarnir eru nefnilega miðaðir við eign manna eða tekjur og standa því í beinu hlutfalli við gjaldþolið; en tollarnir eru aftur lagðir jafnháir á vörutegundirnar, hver sem þær kaupir, og koma því, að því er nauðsynjavöru snertir, eins háir á öreigann sem auðmanninn, og með því að öreiginn þarf nauðsynjanna með jafnt og efnamaðurinn, þá koma tollarnir langharðast niður á fátæklinginn. Tollarnir eru því ósanngjarnasti eða ranglátasti álöguvegur, sem til er; þeir eru, ef mér leyfist að komast svo að orði, ekki annað en löghelgaður vasaþjófnaður - lögleyfi fyrir landssjóð, til þess að stinga hendinni í hvers manns vasa, hálfgert í laumi, svo að maðurinn viti ekki af. Af þessari skoðun, sem eg hygg viðurkenda af öllum viðskiftafræðingum í heimi, þeim, er nokkurt nafn hafa, aðhyllist eg í principinu beina skatta. Játa skal eg það, að 1. þm. Rvk. hefir rétt fyrir sér í því, að skattar þessir komi nokkuð harðara niður á bæði landbændur og menn við sjávarsíðu en núgildandi skattalög. Auðvitað! Úr því að tilgangurinn er að auka tekjur landssjóðs fram yfir það sem beinir skattar gefa nú af sér, þá hlýtur að koma hærra gjald á gjaldþegna. Hitt var gildara í athugasemdum hans, er hann sýndi með rökum fram á, að hækkunin yrði mun meiri á kaupstaðarbúum og mönnum við sjávarsíðu, en á landbændum, og að þetta væri nokkurt misrétti. - En þurfi að auka tekjur landssjóðs, þá svara eg því, að tollarnir fela þó í sér enn meira misrétti fyrir sjávarmenn og kaupstaðarbúa, og því kýs eg heldur hækkun beinna skatta en tolla. Út af því sem háttv. 1. þm. Rvk. sagði, kom sú athugasemd frá háttv. 1. þm. Skgf., að ranglega hefði verið farið með samanburðinn, af því ekki hefði verið tekið tillit til skipa; en þau væru eins konar fasteign. Það er mér alveg ný kenning, að skip sé fasteign. - Ef háttv þm. kæmi inn í banka og ætlaði sér að fá veðdeildarlán út á skip Sem fasteign, er eg hræddur um að hann yrði að bíða töluvert lengi eftir láninu. Ef þarf að auka tekjur landssjóðs, verð eg, eins og eg hefi gert í nefndinni, að hallast að frumvörpum þessum, og þá óbreyttum, eins og þau koma úr nefndinni. Mig furðar á því, að tveir háttvirtir nefndarmenn úr meiri hluta nefndarinnar flytja nú breytingatillögu (þskj. 260) gagnstæða því. sem þeir greiddu atkvæði með í nefndinni og eg með þeim. Það er alveg ný afstaða., sem þeir hafa tekið í þessu máli. Ef þessi breytingartillaga hefði komið fram í nefndinni, hefði eg gert ágreining. Það er fyrir mér eins og mörgum öðrum »principmál«, að þessar jarðir séu ekki undanþegnar gjaldi. Eg get því ekki greitt atkvæði með breytingartillögunni og tæplega með frumvörpunum, verði hún samþykt. Annars er eg frumvarpinu fylgjandi eins og það liggur fyrir frá nefndinni, svo framarlega sem nauðsyn ber til að auka tekjur landssjóðs. Þá er á það að líta, hvort slík nauðsyn sé ekki fyrir hendi. Jeg tók það skýrt og oft fram í nefndinni, gagnvart minni hlutanum sérstaklega, að það sem knýði mig til að styðja frumvörp þessi, væri það, að eg í annari nefnd, bankanefndinni, væri með að flytja annað frumvarp, sem bakaði landssjóði 100 þús. kr. útgjöld næstu 20 árin, og vildi eg því með þessum frumvörpum bæta landssjóði upp gjald, það sem á móti frumv. um bankann, er það kom fram, og þegar Stimpilgjaldsfrumvarpið var til umræðu, var hæstv. ráðherra sjálfur viðstaddur og lagðist hann þá eigi síður fast á móti því; taldi hann þá hag landssjóða svo góðan, að það frumvarp væri óþarft - sagði hann, að landasjóður þarfnaðist ekki fjárins. Eg skora nú á hæstv. ráðherra að segja, hvort hann vilji heita að beitast fyrir því, að bankafrumvarpið komist í gegnum þingið. Vill hæstv. ráðherra og vill formaður stjórnarflokksins, sem hér er staddur í deildinni, sjá um, að frumvarpið komist í gegn um Ed? vona eg að báðir svari játandi, og mun eg þá greiða atkvæði með þessu frumvarpi.  (Pétur Jónsson: Fæst ekki nema eitt atkvæði?)  Hver ræður sínu atkvæði. Það liggur í augum uppi, að ef á að drepa bankafrumvarpið, þá er horfin ástæða mín til að styðja frumvörpin, því að mér virðist algerlega ástæðulaust að kasta nýjum sköttum á þjóðina, þar sem þeirra er þá engin þörf. Vona eg að eg fái slíka yfirlýsingu, að eg geti með góðri samvizku stutt þetta mál með atkvæði mínu.



Eg gat þess við 2. umr. þessa máls, að eg álíti það svo mikils virði, að nauðsynlegt væri að þetta þing hefði það til rækilegrar meðferðar, þó mér eigi sýndist nauðsynlegt að það yrði afgreitt nú þegar. Nú þykist eg hafa fengið fulla vissu fyrir að frumvarpið muni ekki komast óbreytt í gegn um Ed., og mun eg því greiða atkvæði með því nú, til þess að það nái að verða undirbúið í báðum deildum. Það var að eins þetta, sem eg vildi taka fram, svo menn skilji, hvers vegna eg greiði atkvæði með frumvarpinu. Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) sagði, að einn háttv. þm. í Ed. hefði sagt sér, að frumvarpið mundi ná að ganga fram þar í deildinni. Vil eg biðja háttv. 1. þm. Rvk. að segja, hver þetta var.  (Lárus H. Bjarnason: Það var þm. Ísf. (Sig. St.)  . Þingmaður Ísfirðinga segir mér að hann hafi aldrei talað þetta, sem 1. þm. Rvk. hefir eftir honum.



Það er rétt, sem háttv. 1. þm. S.-MÚI. (J. Ól.) sagði, að breytingartill. á þgskj. 260 var ekki borin undir nefndina. Við flutningamenn hennar álitum bana svo meinlausa, að þess væri engin þörf. Vitanlega getur breytingartill. ekki haft neina þýðing fyrir málið í heild sinni. Breytingartill. hefir engin áhrif á aðstöðu annara presta en þeirra, er ekki eru komnir undir launalögin. Þar sem in nýju launalög eru komin á, er enginn efi á því, að prestlaunasjóður telst í þessu Sambandi eigandi viðkomandi prestsseturs og kirkjujarða. En þar sem in nýju launalög eru ekki komin á, þar verða víst ekki aðrir taldir eigendur í þessu sambandi en prestarnir. Á þessa presta kæmi því skatturinn ósanngjarnlega niður, einkum ef margar kirkjujarðir fylgja brauðinu. Það eigi rétt, sem háttv. 1. þm. S.Múl. (J. Ól.) sagði, að við flutningsmenn breytingatill. höfum meðan nefndin starfaði, verið samþykkir ákvæðinu um, að prestar skyldu borga skatt af kirkjujörðum. Það var einmitt gert ráð fyrir því í nefndinni að prestum yrði veitt einhver uppbót fyrir það. Eg játa, að það var máske ekki allskostar rétt hjá okkur háttv. skrifara nefndarinnar, að bera ekki tillöguna undir nefndina. Því vil eg leyfa mér að taka tillöguna aftur.



Eg leyfi mér að taka tillöguna upp aftur.

Ráðherrann (H. H.) Háttv. 1. þm. S.-MúI. (J. Ól.) benti til mín fyrirspurn . um, hvort eg vildi gangast fyrir að veittar væru 100 þús. kr. til Landsbankans. Býst eg við að hann hafi eigi verið að mælast til hrossakaupa í þessu máli, heldur að eins viljað seðja forvitni sína. Get eg sagt honum, að eg álít þessi útgjöld langtum síður varhugaverð, en það sem farið var fram á um daginn, að landssjóður gengi í ábyrgð fyrir Landshankann. Hvað viðkemur Sambandsflokknum, get eg frætt háttv. 1. þm. S.-Múl, um, að þar hefir þetta mál alls ekki komið til tals. En eg fyrir mitt leyti álít ekki ráðlegt að stofna landssjóði í stóran tekjuhalla út af Landsbankanum.



Eg þykist vita, að háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. Ól.) hafi átt við mig, þegar hann talaði um formann Sambandsflokksins eða stjórnarflokksins, held eg að hann hafi sagt.  (Jón Ólafsson: Það er það sama)  . Eg verð því að lýsa því yfir, að eg er ekki formaður flokksins, heldur að eins fundarstjóri á þessu þingi. Að öðru leyti verð eg að staðfesta orð hæstv. ráðherra, að það hefir aldrei komið til orða að gera þetta mál að flokksmáli.



Herra forseti! Eg skildi ekki vel orð hæstv. ráðherra, er hann í sambandi við ummæli mín fór að nefna »hrosaakaup«. Er mér óskiljanlegt, hvernig honum fór að detta slíkt í hug. Eg var að lýsa, hvernig á því hefði staðið, að eg hefði verið meðmæltur fasteignaskattsfrumv., og orðið til að taka upp frumv. um stimpilgjald. Eg skýrði frá því, að eg vildi nota tekjuaukann, sem af þessum frumv. fengist, til þess að bæta landssjóði upp það fé, er hann legði Landsbankanum til. Eg álit nauðsynlegt fyrir Landsbankann að hann þurfi ekki að rýra veitufé sitt, og að sjálfsagt sé,. að landið forði honum frá því. Hitt er auðvitað mál, að ef landssjóður þarf eigi tekna við, er ástæðulaust að vera að leggja þessa skatta á þjóðina. Og get eg ekki greitt atkvæði með því, fái eg ekki tryggingu fyrir að bankafrumvarpið nái að ganga fram. En ef hæstv. ráðherra er mikið um að gera, að þetta mál gangi fram og standi það á mínu atkvæði, stendur sá vegur opinn fyrir honum, að fá málið tekið út af dagskrá nú, og fá því frestað unz trygður er framgangur bankafrumvarpsins.

Ráðherrann (H.H.): Eg skil ekki, hvernig háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. Ól.) getur álitið það nokkra tryggingu fyrir, að þetta frv. nái að ganga fram, að eg greiði atkvæði með því, eins og bilið er þó oft að lýsa yfir því á þessu þingi, að eg hafi ekki fylgi til að koma neinu máli í gegn.  (Jón Ólafsson: Með aðstoð minni og annara!)  . Það er auðséð, að háttv. síðasti ræðum. ætlar að ganga frá því, sem hann hefir samþykt.  (Sigurður Sigurðsson: Það vita allir)  . Get eg ekki verið að eyða orðum við menn, sem haga atkvæði sínu þannig.



Jafnvel þó það virðist liggja nokkuð beint við, að láta sér detta ýmislegt í hug um, af hvaða ástæðum þetta frumv. hefir verið felt, þá vil eg samt fyrir mitt leyti taka gilda þá ástæðu, sem margir háttv. þm. hafa fært fram, að málið væri ekki tímabært og að rétt væri, að þjóðinni gæfist kostur á að segja álit sitt um það, áður en það yrði gert að lögum. Eg þykist mega ráða það af ummælum nokkurra háttv. þm., að þeir séu ekki óánægðir með framkomu stjórnarinnar í þessu máli, þó þeir að svo stöddu ekki gætu greitt því atkvæði. Lýsi eg yfir því, að eftir úrslitum málsins tel eg því að eins frestað. Eg leyfi mér svo að taka aftur næstu 6 málin á dagskránni. Frumvarp um tekjuskatt, um akattanefndir, um jarðmat, um laun hreppstjóra, um verðlag og um breyting á þeim tíma, sem manntalsþing skuli háð. Þurfa þau því ekki að koma til umr.



Er ekki leyfilegt að taka upp nokkuð af þeim málum, sem hæstv. ráðherra tók aftur?



Út af fyrirspurn háttv. þm. Dal. (B. J.) um, hvort ekki sé leyfilegt að taka málin upp aftur, vil eg taka það fram, að það er sjálfsagður hlutur. En mér finst að næstu málin á dagskránni séu svo nátengd inu síðasta, að þau hljóti að falla með enn meiri atkvæðafjölda en það og þá ekki nema leikarskapur að taka þau upp, en í slíkum leik vil eg engan þátt eiga.



Eg get ekki séð, að frumv. um jarðmat og verðlag séu svo tengd frumv. um fasteignaskatt, að ekki megi samþykkja þau, vil eg spyrja hæstv. forseta (M. A.), hvort ekki Sé leyfilegt að taka þau upp. 



Þetta mál stendur í svo nánu sambandi við ið felda frumvarp, að mér virðist það einungis vera til þess að tefja tíma þingsins að vera að ræða það. Mér virðist það einungis, að vera að leika sér með tíma þingsins, að halda þeim áfram, enda þýðingarlaust, þar sem meiri hlutinn, sem þóttist hafa vald til þess að drepa frumv. um fasteignaskatt, muni ekki hika sér Við að slátra þessu líka. Ef menn hugsa sér að gera jarðmat eftir þessu frumv., þá er einmitt með því mati gerbreytt núverandi sköttum sem á jörðum hvíla, því það gamla jarðmat er alt öðruvís grundvöllur.



Má eg spyrja, hvort forseti leyfir að málið sé tekið út af dagskrá.



Nei, eg finn enga ástæðu til þess. Málið hefir verið tekið aftur og háttv. þm. Dal. (B. J.) tók það upp, og nú vill hann taka það út af dagskrá, en eg læt ekki þannig hringla með það.



Eg tek að eins til máls til þess að lýsa yfir því, að eg tók ekki þetta frumvarp upp til þess að særa nokkurn mann. Eg bar svona frumv. upp á þinginu í fyrra með fullri alvöru og í þeirri von, að það kæmist í gegnum þingið. Eg tek þetta að eins fram vegna þess að mér skildiat á einum háttv. þingm., að hann halda, að eg hefði tekið frum- Varpið upp einungis til þess að særa sig.



Eg skal reyna að vera stuttorður. Menn geta séð í tillögum nefndarinnar flest, sem eg hefi um þetta mál að segja. Það var erfitt verk, sem nefndinni var falið að inna af hendi, að gera vit úr vitleysu og lagfæra vörutollslögin sælu, sem hitta í blindni alt Sem þau drepa á. Eg hefi altaf verið fylgjandi hundraðsgjaldi af vörum, eftir verði, mér finst; það auka sanngirnina, eða öllu heldur minka ósanngirnina. Nefndin hefir ráðfært sig við menn, Sem vit hafa á þessu máli, og komið sér Saman um að fella úr 2. lið brtill. svo að enginn pappír verði tollskyldur. Henni fanst lítt sæma, að leggja toll á íslenzkar bækur, en láta útlendar bækur vera tollfrjálsar. Nefndinni þótti sem það væri sama sem að níða niður innlendan iðnað. Annars hefi eg ekki meira að taka fram; till. sýna sig sjálfar.



[ . . . Ræða, sú er þingskrifarinn (Tryggvi Hjörleifsson) hefir ritað eftir mér, er svo vitlaust skrifuð, að eg get ekki leiðrétt það og man ekki, hvað eg hefi sagt. B. Kr.].



Eg þykist mega fullyrða, að nefndin tekur fúslega allri samvinnu og þakka eg háttv. 1. þm. G.-K. (B. Br.) fyrir hans góða vilja á að laga og hjálpa til að mæla ljósara það sem óljóst er mælt. Þetta, sem háttv. þingmaður sagði, er sjálfsagt að öllu rétt, og má þá laga það Við 3. umr.

Frams.m. (Kristinn Daníelsson): Eg þarf ekki að vera langorður um þetta mál, það er ekki neitt stórmál. Það hefir komið í ljós við reynsluna um þessi lög um skoðun á síld, að þau þurfa breytinga við, og get eg vísað til nefndarálitsins um þær breytingar, sem lagt er til að gerðar séu. Aðal-breytingin er fólgin í því, að áður var skoðunin að eins bundin við sérstakt svæði af landinu, en nú er farið fram á, að hún sé látin ná yfir það alt. Svo eru aðrar smábreytingar, sem að eins standa í sambandi við þetta. Eg þarf ekki að orðlengja þetta, að eina leyfa mér að geta þess, að þar sem stendur 2. gr. í frumv., er prentvilla; það á að vera 3. gr.



Eg vil leyfa mér að mælast til þess, að þetta frumv. sé tekið út af dagskrá.



Eg skal vera stuttorður. Br.till. á þgskj. 229 var orðuð við flutning þessa máls hér í deildinni, og er hún sjálfsögð bót á frumv. Þá eru komnar fram aðrar breyt.till. á þgskj. 235 og 261, en það er raunar sama tillagan og miðar að því að fella burtu miðhluta 1. greinar. Eg gat þess við 1. umr., að mér persónulega væri ekki fast í hendi um þennan hluta 1. gr., og sama má eg segja um meðflutningsmann minn, hv. 2. þm. Rangv. (E.P.). Aðalatriðið er, að fá nauðsynlega bót á aðflutningsbannslögin til varnar gegn afleiðingum dóma landsyfirréttarins, og er það sérstaklega 2. gr. frumvarpsins, sem eg á þar við; en hún mælir svo fyrir, að ekki skuli framar vera vítalaust að taka við áfengi á floti, hvort heldur gegn endurgjaldi eða endurgjaldslaust. Eg býst ekki við, að menn hafi á móti upphafi 1. gr. frumv., að veita sendiræðismönnum framandi ríkja heimild til að flytja inn áfengi til heimilisþarfa sinna. Sendiræðismenn þeir 2, sem hér eru, hafa farið þess á leit, og stjórn annara þeirra mikillega óskað þess. Það er engin ástæða til að óttast misbrúkun af hendi slíkra manna. Heimildin nær að eins til áfengis til heimilisþarfa, enda eftirlitið jafnríkt með þeim flutningi sem öðrum. Eg gat þess, að mér væri ekki fast í hendi um miðhluta 1. gr., er fer fram á að veita undanþágu þeim útlendingum, sem annaðhvort vinna verk í þarfir landstjórnarinnar - átti eg þar við Generalataben - eða reka annað erindi útlendrar stjórnar, en þar með átti eg við herakipin. Komið hefir til orða að veita útlendingum, sem hér dvelja við veiðar, t. d. Englendingum, og ekki þykjast geta verið án whiskys, undanþágu frá lögunum. En eg geri ekki tillögu um það. Aðaltilgangurinn var sem sé sá, að gera aðflutningsbannslögin betri til framkvæmda en þau eru eftir niðurstöðu landsyfirdómsins.



Eg vil að eins leyfa mér að leggja það til, að 4. gr. frumv. sé feld. Það er að vísu góð regla, að færa inn í lög viðauka og breytingar, sem á þeim eru gerðar, en þegar um litlar breytingar er að ræða á stórum lagabálki, þá getur verið óhagræði að færa breytingarnar inn. Þessi lög eru svo fræg, að eg álit ekki rétt að svifta þau sínu fæðingarári. En breytingin, sem hér er farið fram á, svo ljós, að enginn vafi er á því, að hún verður ekki misskilin.



Eg stend að eins upp til þess að stinga upp á því, að þessu frumv. verði vísað til nefndar, og þykir mér miður farið, að það ráð var ekki tekið upp Við 1. umr. Þetta mál hefir þó verið svo mikið kappsmál á báða bóga, að ekki virðist veita af nefnd til að íhuga það, og þess er ekki við að dyljast, að þær breytingar, sem frumv. fer fram á, hafa þegar orðið að deiluefni manna á meðal. Þetta þarf engan að furða, því að hér er að ræða um undanþágur frá gagngerðri stefnu laganna, undanþágur, sem ekki verður sagt, hverjar afleiðingar kunni að hafa. Skoðanir manna eru mjög skiftar um frumv., bæði meðal vina og óvina bannmálsins. Sumir telja frumv. óhæft, aðrir telja það gott, og þykir vel farið að frumv. skuli vera komið fram, þótt ekki væri til annara en apilla fyrir bannlögunum. Þetta ætti að vera næg ástæða til að kjósa nefnd í málið. Eg fyrir mitt leyti tel þetta frumvarp óviðfeldið. Eg lít svo á sem vorkunn sé þótt fleiri vilji fá undanþágur, þegar þessir hafa fengið. Ekki þori eg að svo vöxnu máli að fullyrða, að engin ástæða sé að veita þessa undanþágu, sérstaklega ef útlend stjórn æskir þess. Það kom fram við 1. umr., að slík málaleitun hafi komið frá Frakkastjórn, og getur þá verið, að það þyki kurteisisskylda að verða við þeim tilmælum. En ónærgætið finst mér það raunar, að aðrar þjóðir fari þess á leit, að þeirra menn skuli öðlast frelsi frá því að beygja eig undir lög, sem sú þjóð verður að lúta, er mennirnir dvelja hjá. Eg efast um, að farið mundi fram á, að þess konar undanþágur væru gerðar hjá öðrum þjóðum. Líklega hefði aldrei komið fram beiðni um slíkt, ef ekki væri kunnugt, að svo skiftar eru skoðanir manna á málinu hér á landi, og að undanþágan félli í góðan akur hjá svo mörgum, sem. andstæðir eru lögunum og láta sér vel líka að þau séu vettugi virt. Ef hér er um kurteisisskyldu að ræða, þá er líka rétt að athuga þær röksemdir og viðurlög, sem í móti liggja, og yrði það þá hlutverk nefndarinnar. Um einstök atriði skal eg taka það fram, að eg álít 2. gr. frumv. nauðsynlega og sjálfsagt að samþykkja hana. Tillaga mín er að kjósa 5 manna nefnd í málið og fresta umræðunni.



Eg vil ekki að bannlögunum sé breytt í nokkurum verulegum atriðum fyr en þau eru reynd. Fyrir 1915 tel eg enga reynslu komna á þau, og þangað til vil eg ekki að linað sé á þeim. En ekki tel eg það að lina á bannlögunum, þótt sendiræðismönnum sé heimilað áfengi til heimilisþarfa, enda geta þeir ekki velt vín og áfengi og engin hætta á að þeir geri það. Hitt tel eg ófært, að veita þeim mönnum undanþágu, sem hér vinna í þjónustu annara ríkja. Þeir geta orðið margir og þar er hætt við vanbrúkun. Sama er að segja um þá sem hér vinna í guðsþakkaskyni, eina og landmælingamennirnir dönsku. Það er ekki gott að vita, hversu vel mundi gefast undanþága fyrir þá. Alveg sama á við um þá sem hér koma til að ferðast um landið. Ef til kæmi, að útlend ríki sendu hingað sendiherra, þá yrði að sjálfsögðu sama að gilda um þá sem sendiræðismenn. Aðrar undanþágur vil eg engar veita. Eg hefi komið fram með br.till. Við þetta frumv. á þgskj. 261. Sé eg, að sams konar tillaga er og komin fram á þgskj. 235. Mér var ekki kunnugt um, að önnur tillaga væri komin fram um þetta, þegar eg sendi mína tillögu til skrifstofunnar. Auðvitað þarf ekki að bera upp nema aðra þeirra, og fellur þá hin niður.

Jón Ólafsson; Herra forseti! Eg stend ekki upp til þess, að ræða efni frumv., heldur til þess að gera athugasemd út af tillögu háttv. 2. þm. G.-K. (Kr. D.) um nefndarskipun. Eg veit ekki til þess, að á nokkuru þingi hafi verið skipaðar jafnmargar nefndir sem á þessu. Það má heita svo, að hverju smámáli hafi verið vísað til 5 manna nefndar. Afleiðingin hefir orðið sú, að málin hafa rekist hvert á annars horn, menn hafa ekki getað mætt á nefndarfundum og þingstörfin hafa stíflast. Þetta mál er ekki flóknara en svo, að eg tel óþarft að kjósa nefnd til að íhuga það.



Ekki skil eg, að nokkur maður, sem hlyntur er bannlögunum, hvort sem hann er bindiamaður eða ekki, geti haldið því fram í alvöru, að þetta frumv. miði að því að bregða fæti fyrir lögin. Þvert á móti: alt frumvarpið miðar að því að bæta þau. Með 1. gr. er loku skotið fyrir það, að stjórnin geti veitt nokkrum öðrum undanþágu en þeim, sem nefndir eru í lögunum. Er það ekki nokkurs vert að girða fyrir það, að stjórnin geti veitt óheimilar eða vafasamar undanþágur frá lögunum svo sem kvisast hefir, að stjórnir hafi gert, þar á meðal varðskipinu. Er það einskis vert að girða fyrir það, að hægt sé að taka áfengi á floti, eins og 2. gr. frumv. kveður á um? Er það að vinna á móti. bannlögunum, að færa lágmark sektanna úr 50 kr. upp í 100 kr., eins og 3. gr. frumv. fer fram á? Er það loka að vinna á móti bannlögunum, að leggja til, að þessi lög öðlist gildi þegar er konungur hefir undirskrifað þau, eins og farið er fram á í breyt.till. á þgskj. 229? Ef ekki eru ráðnar þessar bætur á bannlögunum, þá eru þau ónýt. Af þessum ástæðum er mér óskiljanlegt, að nokkur bannvinur sé andstæður þessu frumv. eða vilji draga það á langinn með því að skipa nefnd í það. Engin ástæða er til að óttast brot frá þeirra hálfu, sem undanþága er veitt, því að ef svo færi, að þeir samt brytu lögin, þá yrðu þeir kvaddir heim. Eins og eg tók fram, er mér ekki fast í hendi um miðhluta 1. gr. og býst jafnvel við, að greiða atkvæði með br.till. um, að fella burt þann hluta gr., þótt eg persónulega hafi ekkert á móti honum. Mér virðist hv. þm. Dal. (B. J.) gera lítið úr Generalstaben, en það þykir mér ómaklegt, því að hann vinnur landi voru þarft verk, fult svo þarft sem viðskiftaráðunauturinn. Hæstv. ráðherra vildi láta fella burtu 4. gr. frumv. Eg legg ekki mikið upp úr, hvort hún verður Samþykt eða ekki, en yfirleitt álit eg það betra fyrir almenning, að viðaukar og breytingar á lögum séu tekin upp í þau og þau endurprentuð þannig breytt, enda þótt það hafi í för með sér dalítið ómak fyrir stjórnina.



Eg stend upp til að styðja það, að nefnd sé valin í þetta mál. Sú ástæða liggur til þess, að von er á þingsályktunartillögu í þá átt, að stjórnin hlutist til um atkvæðagreiðslu um afnám bannlaganna. Þessa tillögu ætti nefndin að athuga í sambandi við þetta frumv. Ef nú tillagan til þingsályktunar yrði samþykt hér, þá býst eg við, að svo fari, að bannið verði afnumið aftur, að þjóðin sýni það með atkv.gr. sinni, að hún er þeim andvíg, og þykir þá engin þörf á þessu frumv.



Út af orðum háttv. sessunautar míns, 2. þm. S-Múl. (G. E.), að ástæða sé til þess, að nefnd verði skipuð í þetta mál af því, að hann ætli að koma fram með þingsályktunartillögu viðvíkjandi bannlögunum, þá skal eg geta þess, að mér virðist sú ástæða fremur veigalítil. komi tillagan fram og yrði hún svo löguð, að ástæða þætti til að vísa henni til nefndar, þá er hægurinn hjá að setja tillöguna í nefnd. En þetta mál, sem hér liggur fyrir, er svo ljóst og einfalt, að nefndar virðist engin þörf. Annars þykir mér ekki nema eðlilegt að hann, sem er andstæður öllum breytingum á bannlögunum, sem horfa þeim til bóta, vilji draga frumvarpið á langinn eða drepa það. Fyrir honum vakir ekki annað um bannlögin, en að þau megi Verða »jo galere jo bedre«.



Eg vona að eg þurfi ekki að verja mig fyrir þeim grun, að eg vilji bannlögunum á nokkurn hátt illa, né að eg sé á móti þeim umbótum á lögunum, sem nauðsynlegar eru til þess að tryggja að þau komi að tilætluðum notum. En eins og eg hefi sagt, þá hefi eg ekki enn getað sannfærst um nauðsyn þessarar undanþágu fyrir ræðismennina. Mér þætti vænt að fá að sjá þetta bréf frönsku stjórnarinnar áður en eg ræð með mér, hvort eg greiði atkvæði með þessari undanþága fyrir konsúlana eða ekki. Sem sagt, eg álít nauðsynlegt, að málið sé athugað í nefnd. Eg get ekki kannast við það, að tíminn sé ekki nægur, þar sem ekki er liðinn nema helmingur þingtímans. Eg hefi einu sinni verið á móti nefndarskipun í þessu máli, en það kom af því, að það hefði orðið bannlögunum að bana, því að þá var ekki eftir nema vika af þingtímanum. Háttv. 1. þm. Rvk. ( L. H. B.) var að hugga okkur með því, að ekki þyrfti að óttast vondar afleiðingar af þessari undanþágu, vegna þess að ekki væri hætt við, að vínið breiddist út frá konsúlunum. Það er heldur ekki það sem eg óttast, heldur hitt, að fleiri komi á eftir með sams konar beiðni. Og þótt eg fyrir mitt leyti sé í engum vafa um, hvernig eg mundi svara því kvabbi, þá er ekki sagt, að þingið verði alt af eins skipað og nú. Ástæða háttv. 1. þm. S.-MúI. (J. Ól.), að það sé búið að setja svo margar nefndir, að fleiri eigi ekki að setja, get eg ekki séð að vegi þungt á metunum. Það á að setja nefnd alt af þegar þess er þörf.



Án þess að eg vilji fara að stæla við háttv. 2. þm. G.-K. (Kr. D.) út af ótta hans við sendimennina, þá vil eg minna hann á setningu, sem gildir mjög við lögskýringu: »Inclusio unius exclusio alterius«. Einmitt það, að þessum mönnum er veitt undanþága, útilokar í sjálfu sér alla aðra frá undanþágu, enda er það beint tekið fram í frumv., jafnvel um alla þörf fram, að öðrum megi ekki veita undanþágu. Háttv. þingm. vildi sjá bréf frönsku stjórnarinnar, og get eg sagt honum það, að eg hefi átt tal um þetta við hæstv. ráðherra, og hann hefir lofað mér að bréfin skuli vera hér til sýnis við 3. umræðu. Það er annars undarlegt, að hv. þm. skuli berjast svona ákaft fyrir að málið verði sett í nefnd nú, þar sem hann barðist móti nefnd í aðflutningsbannslögin í Ed. á þinginu 1909. Hér er þó um ólíkt minna mál að ræða.