Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjaneskjördæmi, Ágúst Einarsson prófessor, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Rannveig Guðmundsdóttir, 4. þm. Reykn.`` Ágúst Einarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Að lokinni atkvæðagreiðslu um fyrstu fimm dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um leiðtogafundinn í Prag og þátttöku Íslands í hernaðarstarfsemi á vegum NATO. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. utanrrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Forseti vill geta þess að kl. þrjú er von á forsætisráðherra Rúmeníu í Alþingishúsið.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða niðurstöður leiðtogafundar NATO-ríkjanna í Prag á dögunum. Ég tel mikilvægt að hvort tveggja verði rætt, þær ákvarðanir og sú stefnumótun sem fór fram á vettvangi NATO sem slíks, t.d. um stofnun hraðliðs og úttekt á geimvarnarkerfi fyrir allt NATO-svæðið og einnig yfirlýsingar eða skuldbindingar sem forsrh. og utanrrh. gáfu fyrir Íslands hönd á fundinum, um aukin fjárútlát og aukna þátttöku Íslands í hernaðarlegri eða hernaðartengdri starfsemi. Fyrst er óhjákvæmilegt að gagnrýna að ekki var haft neitt samráð við utanrmn. Alþingis um þetta mál, sem þó er skylt samkvæmt lögum, hvað þá að málið, hvort sem heldur stefnumótandi ákvarðanir eða fjárskuldbindingar, væri rætt fyrst á hinu háa Alþingi. Fréttir um þá stefnubreytingu sem þarna var boðuð af Íslands hálfu komu utanrmn., sem reyndar var stödd í Póllandi í opinberum erindagjörðum sömu daga og fundurinn stóð í Prag, jafnmikið í opna skjöldu og öðrum. Ef fyrst eru teknar helstu niðurstöður fundarins í Prag hvað NATO sjálft varðar, þ.e. ákvörðun um stækkun eða sjö nýjar aðildarþjóðir, þá er auðvelt að skilja áhuga viðkomandi þjóða á að ganga í NATO, Evrópusambandið eða að tengja sig Vesturlöndum á allan mögulegan máta í ljósi sögu þeirra. En það fylgir reikningur. Þessi lönd undirgangast kröfur NATO, sem Bandaríkin hafa aðallega mótað, um stóraukin útgjöld til vígbúnaðar á næstu árum, til kaupa á hergögnum og væntanlega fyrst og fremst frá Bandaríkjunum, Frakklandi eða Bretlandi. Það var einnig ákveðið í Prag að stofna hraðlið og gera athugun á mögulegu eldflaugavarnarkerfi eða skildi, eins konar stjörnustríðskerfi fyrir allt NATO-svæðið. Það er ástæða til að spyrja hvort Ísland hafi gert einhverja fyrirvara við það. Hamrað var á þörfinni fyrir aukið fjármagn og segja má að þróun NATO frá varnarbandalagi á tilteknu svæði yfir í aðila sem getur látið til sín taka hvar sem er í heiminum, hvenær sem er samkvæmt eigin ákvörðun, hafi verið fullkomnuð. Yfir vötnum svífa hugmyndir Bandaríkjamanna um fyrirbyggjandi stríð. Þá að framlagi Íslands. Jú, það á að efla íslensku friðargæsluna sem gæti frá og með árinu 2006 kostað um 520 millj kr. Svo var gefið loforð um að leggja allt að 300 millj. til að standa straum af flutningum sem lið í hugsanlegum aðgerðum á vegum NATO sem íslensk flugfélög mundu annast samkvæmt samningi þar um við íslensk stjórnvöld. Það er ekki síst þessi hluti málsins sem valdið hefur miklum óróleika hér enda allur aðdragandi og kynning með endemum. Í kvöldfréttatíma Ríkisútvarpsins 23. nóv. sl. sagði hæstv. forsrh. m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,... en við hvern slíkan atburð sem upp kæmi að bandalagið færi sameiginlega í aðgerðir þá mundi Ísland leggja til allt að 300 milljónir við að flytja hernað og hermenn og gögn til átakasvæða. En það höfum við aðeins gert í sambandi við Afganistan, að vísu aðallega hjálpargögn, ekki hernaðargögn,`` o.s.frv. Upplýsingafulltrúi Flugleiða bar þetta allt til baka í fréttum næstu daga og talaði um misskilning eða fjörugt ímyndunarafl. Gunnar Smári Gunnarsson, ráðuneytisstjóri í utanrrn., bregst þá við og segir að öllum ætti að vera fullljóst að bakgrunnur þessa samnings við flugfélögin sé aðild okkar að NATO. Hann tekur enn fremur fram að ekkert sé ákveðið í þessum efnum en möguleiki á flutningi hergagna og hermanna sé vissulega til staðar. Hann kveðst telja að flugfélögunum ætti að vera fullkunnugt um það. Utanrrh. kemur svo með fjórðu skoðunina á málinu 26. nóv. sl., þ.e. að umræðan sé ótímabær og menn komnir fram úr sjálfum sér. Er nema von, þegar málið ber að með þessum hætti, að óvissa og óróleiki skapist og Spaugstofan telji sig þar hafa fundið upplagt efni. Vandinn er bara sá að um grafalvarlegt mál er að ræða. Þegar þetta allt er sett í samhengi við þróun mála undanfarin missiri og aukna þátttöku Íslands í ýmiss konar hernaðartengdri starfsemi er von að spurt sé: 1. Er verið að hverfa í áföngum frá yfirlýstri stefnu Íslands um herleysi og vopnleysi sem þátttaka okkar í Sameinuðu þjóðunum og NATO var grundvölluð á? 2. Kom ekki til greina að bjóða fram aukin framlög eða stuðning af Íslands hálfu til þróunarsamvinnu eða eingöngu borgaralegra verkefna við aðstoð og uppbyggingu á hrjáðum svæðum í stað þess að tengjast inn í hugsanlegar hernaðaraðgerðir á vegum NATO? 3. Er það stefna núverandi ríkisstjórnar að halda áfram á sömu braut, þ.e. að Ísland tengist í vaxandi mæli inn í hernaðarlega starfsemi á vegum NATO og mörkin milli borgaralegrar þátttöku og hernaðarlegrar verði hvað okkur varðar sífellt óljósari?

Herra forseti. Atlantshafsbandalagið var stofnað að lokinni síðari heimsstyrjöld af friðelskandi þjóðum sem höfðu farið mjög illa út úr heimsstyrjöldinni og strengdu þess heit að koma á friði í Evrópu. Þetta gerðu þjóðir í Evrópu og Norður-Ameríku. Þessum þjóðum hefur tekist ætíð síðan að varðveita friðinn á þessu svæði. Þeim tókst líka að brjóta niður múra þar sem áður voru þjóðir sem höfðu hvorki lýðræði né frelsi. Það tókst að koma þessum þjóðum til lýðræðis og frelsis og nú eru þessar þjóðir að ganga í Atlantshafsbandalagið. Þar á meðal eru Eystrasaltsríkin. Það er kannski til marks um það hversu mikilvægt þetta bandalag er til að varðveita öryggi og frið að þjóðir sem áður tilheyrðu Varsjárbandalaginu vilja allar ganga í Atlantshafsbandalagið. Atlantshafsbandalaginu tókst líka að koma á friði í Bosníu-Hersegovínu. Atlantshafsbandalaginu tókst að koma á friði í Kosovo, varðveita friðinn í Makedóníu og nú er svo komið að jafnvel Serbía-Svartfjallaland, sem fyrir nokkru varð fyrir árásum af hendi Atlantshafsbandalagsríkjanna, vill ganga í þetta sama bandalag. Það er alveg ljóst að NATO hefur gegnt gríðarlegu hlutverki í að varðveita frið og frelsi á þessu svæði. En aðstæður breytast. Nú er það hryðjuverkastarfsemin sem knýr dyra meðal þjóða heims. 11. september er mönnum í fersku minni. Flestar þjóðir heims tóku þá höndum saman við að berjast gegn hryðjuverkum í heiminum. Við fengum líka slíka beiðni. Okkar svar var að breyta ýmsu í löggjöf okkar og taka þátt í flutningum til Afganistans. Við höfum sett flugvélar í að flytja þangað gögn. Atlantshafsbandalagið hefur síðan ákveðið að taka þátt í að berjast gegn hryðjuverkastarfsemi í heiminum og varðveita friðinn að þessu leyti. Þess var farið á leit við allar þjóðir, stórar og smáar, að taka þátt í þessu. Eigum við Íslendingar að standa utan við það? Ber okkur ekki eins og öðrum þjóðum að taka þátt í því? Okkar svar var að við værum tilbúnir að efla friðargæslu okkar og flýta því. Okkar svar var líka að við værum tilbúnir að láta flugvélar til áframhaldandi flutninga eins og við höfum gert í Afganistan og byggja á þeirri reynslu sem við höfum öðlast. Það liggur engin beiðni fyrir um slíka flutninga í dag þó enn séum við hugsanlega að flytja gögn til Afganistans. Ef til þess kemur að gripið verði til aðgerða til að varðveita friðinn í heiminum þá stöndum við frammi fyrir spurningunni um hvað við eigum að gera í því sambandi. Við höfum skuldbundið okkur til að skaffa flugvélar fyrir allt að 300 millj. kr. Það er að sjálfsögðu undir flugfélögunum komið, þegar þar að kemur, hvort þau verða tilbúin að taka þau verkefni að sér en það er væntanlega verkefni sem öll flugfélög í heiminum mundu taka að sér. Það hlýtur að vera okkar hlutskipti að reyna að tryggja að íslensk flugfélög komi þar fyrst og fremst við sögu. Engum manni dettur í hug að farið verði að setja farþegaflugvélar í áhættu. Það hefur aldrei komið til tals. Ég hef sagt að menn séu komnir undan sjálfum sér í þessu sambandi og farnir að blanda inn í málið hugsanlegum átökum í Írak. Það er ástæðulaust að gera það og ala á ótta og hræðslu gagnvart þessum mikilvægu félögum okkar. Það er hins vegar ljóst að við erum í Atlantshafsbandalaginu. Við höfum skuldbindingar gagnvart Atlantshafsbandalaginu til að taka þátt í að varðveita friðinn í heiminum. Með þessum yfirlýsingum stöndum við Íslendingar undir sjálfsögðum skuldbindingum og þátttöku í þessari starfsemi.

Herra forseti. Ég held að engum blandist hugur um að leiðtogafundurinn í Prag markaði tímamót. Þar gerðist það að sjö ný ríki sem höfðu lengi sóst eftir aðild voru tekin inn í Atlantshafsbandalagið. Ég fagna því og Samfylkingin fagnar því og við erum sérstaklega ánægð með það að Eystrasaltsríkin skuli nú vera orðin fullgildir þátttakendur í Atlantshafsbandalaginu. Þau höfðu lengi barist fyrir því og íslenskir jafnaðarmenn höfðu stutt þá baráttu heima og erlendis og ég tel að inntaka þeirra marki jákvæð kaflaskil í öryggismálum álfunnar. Það vakti hins vegar athygli að forráðamenn Íslendinga töluðu ekki mjög skýrt um nýjar skuldbindingar Íslendinga eftir fundinn í Prag. Ummæli þeirra um 300 millj. kr. framlag til að flytja hergögn, jafnvel herlið, til ótilgreindra átakasvæða gáfu til kynna að búið væri að skuldbinda Íslendinga til beinnar þátttöku í hernaðaraðgerðum, t.d. í Írak. Samfylkingin hefur sterkar efasemdir um það. Hæstv. utanrrh. hefur hins vegar borið þetta til baka í fjölmiðlum og hann hefur sagt að túlkun fjölmiðla í þessa veru sé á algjörum villigötum. Ég tek það auðvitað trúanlegt, herra forseti. Við höfum ákveðna sérstöðu innan Atlantshafsbandalagsins. Sú sérstaða felst í því að við erum herlaus þjóð og það hefur verið grundvallarregla að við höfum ekki tekið þátt í beinum hernaðaraðgerðum. Þá grundvallarreglu á að heiðra. Framlag okkar í vörnum hins vestræna heims hefur miðast við tvennt, annars vegar að leggja til svæði undir alþjóðlegan flugvöll sem hefur vegna landfræðilegrar sérstöðu Íslands skipt miklu máli. Hins vegar höfum við í vaxandi mæli tekið þátt í vel skilgreindum verkefnum við friðargæslu og uppbyggingu í tengslum við starfsemi NATO. Samfylkingin styður og hún mun styðja viðleitni til að treysta samstarf ríkja Atlantshafsbandalagsins til þess að verja þau gildi sem bandalagið er byggt í kringum. Og við höfum lagt ríka áherslu á að Íslendingar taki þátt í aðgerðum gegn hryðjuverkum á alþjóðlega vísu.

Herra forseti. Íslendingar hafa með aðild að Atlantshafsbandalaginu frá stofnun þess 1949 og varnarsamningnum við Bandaríkin sinnt þeirri skyldu sinni að tryggja öryggi þjóðarinnar. Á leiðtogafundi NATO í Prag var ákveðið að sjö nýjum ríkjum yrði boðið að slást í hóp þeirra 19 sem fyrir eru. Stækkunin hefur gríðarlega mikla þýðingu fyrir lýðræði og frið í Evrópu. Einnig er vert að leggja áherslu á að mjög gott samstarf hefur einnig tekist milli Atlantshafsbandalagsins og Rússlands, sem allt hnígur í þá átt að styrkja enn frekar þessa þróun. Herra forseti. Á síðustu vikum hefur farið fram undarleg umræða hér á landi um hlut Íslendinga í eigin öryggisgæslu og þátttöku okkar í sameiginlegum vörnum á alþjóðavettvangi. Hefur sú umræða einkennst af rangfærslum og því að gera tortryggileg þau áform íslenskra stjórnvalda að íslenskar flugvélar verði til taks á kostnað stjórnvalda ef hættuástand skapast. Þessi ábyrgðarlausi málflutningur hefur gengið allt of langt og hefur þegar skaðað íslensku flugfélögin út á við. Það er ekkert tilefni til orðræðu af þessu tagi. Hún er algjörlega fráleit. Íslenskar flugvélar verða aldrei þátttakendur í beinum hernaðaraðgerðum. Þær eru ekki til þess búnar og flugmenn þeirra hafa ekki hlotið þjálfun til slíkra aðgerða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hélt því fram í upphafi umræðunnar að um stefnubreytingu væri að ræða af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Það er ekki um neitt slíkt að ræða. Íslendingar eru hins vegar ásamt öðrum þjóðum að sinna skyldum sínum í alþjóðlegu samstarfi innan NATO og Sameinuðu þjóðanna með því að taka þátt í friðargæslu og hjálparstarfi erlendis ásamt baráttunni gegn hryðjuverkastarfsemi sem er mesta vá sem nú blasir við heimsbyggðinni allri. Svo einfalt er það.

Herra forseti. Með því að lofa að gangast undir og gegna herkvaðningu Bush Bandaríkjaforseta hafa forustumenn ríkisstjórnarflokkanna á Íslandi framið ótrúleg afglöp. Um aldir hefur verið óbifanleg samstaða á Íslandi um þá afstöðu að Íslendingar skyldu aldrei eiga aðild að neins konar hernaðaraðgerðum gegn neinum. Á síðustu öld, vígaöld, lýsti landið þessu margsinnis yfir enda þótt Ísland lægi þá um vígaslóð þvera og ekki væri þá minna umleikis í hernaðaraðgerðum en nú vegna hermdarverka. Nú hafa hins vegar íslenskir rembumenn lýst því yfir að þeir muni gangast undir herútboð stríðsmannsins vestra þegar honum þykir henta. Við erum hér komin inn á mjög alvarlega braut og er ástæðulaust að þvarga og blanda inn í þetta aðild okkar að NATO. Við lýstum yfir stöðu okkar í þessum málum þegar við gengum í NATO og það var forsendan fyrir því að samþykkt var að ganga í NATO. Við lýstum því yfir þegar við gengum í Sameinuðu þjóðirnar og við lýstum því yfir þegar við gerðum varnarsamning á Reykjanesi. Það verður að vísu af mörgu merku og mikilvægu að taka í komandi kosningum. En það verða líka greidd atkvæði um þessi málefni ásamt deCODE-vitfirringunni.

Herra forseti. Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Prag gáfu oddvitar ríkisstjórnarinnar fyrirheit um að leggja allt að 300 millj. kr. í hernaðaraðgerðir á vegum NATO. Þetta var gert án samráðs við Alþingi og án þess að utanrmn. hefði af þessu nokkurt veður. Þessar 300 milljónir bætast við 78 millj. kr. sem við leggjum nú þegar til fastanefndar Íslands hjá NATO og aðrar 70 milljónir sem við leggjum til varnarmálaskrifstofu utanrrn. Samtals eru þetta 448 millj. kr. Á sama tíma leggur ríkisstjórnin fram 433 milljónir í þróunaraðstoð. Það eru 0,17% af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Það er yfirlýst stefna, herra forseti, hjá NATO að í framtíðinni verði aðildarríkin að skuldbinda sig til að eyða allt að 2% af heildarútgjöldum sínum til hermála. Miðað við fjárlög okkar í dag þýddi það 5,2 milljarða ísl. kr. Út á hvaða braut eru ráðherrar ríkisstjórnarinnar að draga íslensku þjóðina? Herra forseti. Með samþykktum leiðtogafundar NATO eru Íslendingar orðnir þátttakendur í að leggja ótrúlegar byrðar á herðar fátækum Austur-Evrópuþjóðum sem eru að gerast aðilar að NATO. Kröfur bandalagsins um gríðarlegan peningaaustur nýju aðildarlandanna í vígbúnað munu sýnilega seinka nauðsynlegri uppbyggingu á innviðum þessara samfélaga. Eða halda menn að Pólverjar eigi þá 350 milljarða kr. sem þeim er gert að fleygja í orrustuþotur til að fullnægja kröfum NATO? Stuðningsmenn þessarar vígvæðingar tala um að viðkomandi ríki hefðu hvort eð er lagt í slíkar fjárfestingar til að tryggja varnir sínar. Þeir hinir sömu ganga út frá því að friður og öryggi verði best tryggt með vopnum. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafnar slíkri hugmyndafræði.

Herra forseti. Fagna ber þeirri niðurstöðu sem varð í Prag um stækkun NATO og við Íslendingar höfum lengi lagt áherslu á að sú niðurstaða næðist sem miðar að auknu öryggi og friði í Evrópu. Það er líka vert að vekja athygli á því góða samstarfi sem hefur náðst með NATO og Rússum, samanber samkomulag sem var undirritað í Róm fyrr á þessu ári um samstarfsvettvang þessara aðila. Þar er um sögulegt mál að ræða og var lagður grunnur að því í Reykjavík sl. vor. En varðandi þátttöku Íslendinga í NATO er ljóst að við höfum skyldu til þátttöku og við höfum notið mikils af NATO. Ísland mun halda áfram því sem við höfum verið að gera og hefur komið fram m.a. í þessari umræðu varðandi uppbyggingarstarf og aðstoð í Afganistan og í verkum okkar við uppbyggingu og friðarstarf á Balkanskaga. Herra forseti. Ýmsir hafa sungið falskan söng í fölskum kór um að Íslendingar séu að dragast inn í hernaðaraðgerðir, þátttöku í hernaðaraðgerðum á vegum NATO. Allt slíkt tal er úr lausu lofti gripið eins og fram hefur komið bæði í þessari umræðu og víðar. En ég vil segja að lokum að ég tel að við Íslendingar getum verið stolt af okkar verkum og þátttöku okkar í aðgerðum NATO sem miða m.a. að uppbyggingarstarfi og friðarstarfi víða í heiminum.

Herra forseti. Það hefur verið upplýst í þessari umræðu af hálfu talsmanna stjórnarliða með hæstv. utanrrh. í broddi fylkingar að fyrri yfirlýsingar hæstv. forsrh. og raunar hæstv. utanrrh. sömuleiðis hafa ekki staðist. Þeir hafa hér með dregið til baka fyrri yfirlýsingar þess efnis að margnefndum 300 millj. kr. ætti að verja til hugsanlegra flutninga á hermönnum og hergögnum með íslenskum flugfélögum. Í því var yfirlýsingin fólgin á sínum tíma. Nú hefur það verið dregið til baka og það er sérstakt fagnaðarefni. Samfylkingin hafði um það efasemdir þegar þær yfirlýsingar voru gefnar og hefur enn. Hins vegar er Samfylkingin algerlega skýr á því að Ísland þurfi að axla ábyrgð sína í samstarfinu innan NATO eins og verið hefur með því að leggja til friðargæsluliða, hjúkrunarfólk og aðra hjálparstarfsmenn. Þá starfsemi ber að auka. Hitt er brot á áratugalangri ríkjandi hefð, að Ísland gerist með beinum hætti þátttakandi í beinum hernaðaraðgerðum. Til þess hafa engin efni verið enda er Ísland herlaus þjóð. Til þess eru engin efni. Ísland er enn þá herlaus þjóð. Ég vil hins vegar ítreka ánægju mína með að hér hafa verið tekin af öll tvímæli og að fyrri yfirlýsingar hafa verið dregnar til baka og það sé kýrskýrt að Ísland muni ekki dragast með beinum hætti inn í hugsanleg hernaðarátök sem koma vonandi aldrei til með að eiga sér stað.

Herra forseti. Leiðtogafundur Atlantshafsbandalagsríkjanna í Prag fyrir skömmu var mikill áfangi í þeirri sögu sem við höfum séð nágranna okkar í austri ganga í gegnum, þegar sjö ný ríki fengu boð um aðild að Atlantshafsbandalaginu, þar á meðal þau þrjú ríki við Eystrasalt sem við höfum lagt mesta áherslu á að fái væntingar sínar uppfylltar, nái að ganga inn í samfélag vestrænna þjóða sem við töldum þær tilheyra áður, enda höfum við lengi litið á þær sem grannþjóðir okkar og nánast bræðraþjóðir. Að öðru leyti voru teknar ákvarðanir sem skipta mjög miklu fyrir framtíð þeirra ríkja sem eru aðilar að bandalaginu, sérstaklega um aðferðir til þess að bregðast við hættuástandi ef upp kann að koma. Raunar er þetta lokaáfangi á umræðum og undirbúningi sem staðið hefur um árabil, allt frá lokum kalda stríðsins. Einmitt þá var vakin á því athygli að með lokum þess mundu vakna færi fyrir minni harðstjóra og hermdarverkamenn til að ráðast á Vesturlönd og önnur ríki stöðugleika og lýðræðis. Og það hefur einmitt gengið eftir nú síðustu ár. Sú aðvörun, þótt gömul sé, hefur því reynst sönn. Dæmin eru einföld. Við þekkjum ástandið sem verið hefur í Júgóslavíu undanfarna mánuði og missiri og við þekkjum vel árásirnar á Bandaríkin fyrir rúmu ári síðan. Það skiptir miklu máli, herra forseti, þegar við lítum á það sem verið er að ákveða innan Atlantshafsbandalagsins, að meðan Bandaríkin ákváðu fyrir nokkrum árum, nærri áratug, að einhenda sér í að breyta skipulagi varnarliðssveita sinna ákváðu flest Evrópuríkin að draga úr framlögum til varnarmála. Það er það sem í dag er kallað gjáin milli aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins. Ef grannt er skoðað kemur í ljós að þau Evrópuríki sem ákváðu þetta eru nánast öll innan Evrópusambandsins enda kom í ljós þegar hættuástand skapaðist í Júgóslavíu og Evrópusambandið ætlaði að bregðast við að það hafði enga burði til þess. Til þess þurfti önnur ríki Atlantshafsbandalagsins. Það hefur líka komið í ljós, herra forseti, að það er einkum NATO sem Sameinuðu þjóðirnar treysta á þegar öryggisráðið eða aðrar samkundur Sameinuðu þjóðanna ákveða að reyna að stilla til friðar. Aðilar utan Atlantshafsbandalagsins hafa ekki burði til þess.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og svör hæstv. ráðherra. Það er að sjálfsögðu leitt ef okkar ágætu flugfélög hafa ómaklega orðið fyrir hremmingum í þessu máli. En það er þá a.m.k. algerlega ljóst við hvern er að sakast og hverjir eiga sök á því ef misskilningur hefur farið í loftið um eðli þessa máls. Það er ríkisstjórnin. Því miður er það ekki alveg jafnskýrt enn þá hvað í þessu kynni að reynast fólgið því að lengst gengur sú yfirlýsing hæstv. utanrrh. að ótímabært sé að ræða og að eftir eigi að skilgreina í hverju framlag okkar yrði fólgið og að ekkert sé hægt að útiloka fyrir fram í því sambandi, samanber hádegisfréttir Ríkisútvarpsins 26. október sl. Hæstv. ráðherra spyr: Á Ísland ekki að taka þátt í nýjum verkefnum NATO? Spurningin er ekki hér aðeins um hvort heldur líka hvernig Ísland, sem leggur skammarlega lítið af mörkum til friðsamlegrar og uppbyggilegrar þróunarsamvinnu, eigi að bjóða fram frekari framlög til slíkra verkefna, eða segja að við munum takmarka þátttöku okkar og fjárframlög alfarið við ramma borgaralegrar starfsemi og halda okkur hér eftir sem hingað til utan við hernaðarlega þætti. Það er alveg ljóst að beinlínis sjálf innganga Íslands í Atlantshafsbandalagið var með þeim skýra fyrirvara að við værum herlaus og vopnlaus þjóð og hygðumst vera svo áfram. Aðildarríkjunum er það vel ljóst og er einhver ástæða til að ætla annað en að því hefði verið vel tekið að tilboð af Íslands hálfu um þátttöku yrði hér eftir sem hingað til á slíkum grunni? Við gátum lagt fram sambærilega fjármuni og komið ekki síður að liði en án þess þó að flækja okkur með þessum hætti inn í hernaðarlega þætti starfseminnar hvað ég gagnrýni, og sérstaklega ef fyrirhugað er að halda áfram og lengra á þeirri braut. Ég tel, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn hafi staðið illa að þessu máli. Ég gagnrýni hana fyrir að hafa ekki eðlilegt samráð við utanrmn. Alþingis og ég tel að það sé við hana að sakast hversu ólánlega hefur til tekist með þetta mál og umræður í því sambandi.

Herra forseti. Það hefur skipti eftir skipti verið notað hér hugtakið hernaðaraðgerðir. Við höfum tekið þátt í aðgerðum í Bosníu-Hersegóvínu á síðari stigum.  Íslendingar eru á engan hátt að blanda sér inn í aðgerðir á fyrstu stigum. Það hefur engum dottið í hug og það eru engar líkur til þess að slíkar beiðnir komi til okkar. Eitt þarf líka að vera alveg ljóst, það er að sjálfsögðu viðkomandi flugfélags að taka ákvörðun um það hvort það er tilbúið til þess að taka að sér þá flutninga sem um er að ræða. Þar er það að lokum skipstjórinn, flugstjórinn sem ræður ferð en ekki íslenska ríkisstjórnin. Það liggur alveg ljóst fyrir að íslensk flugfélög eru ekki undir skipunarvaldi eins og um her væri að ræða. Hér er um frjáls félög að ræða sem taka að sér verkefni á eigin forsendum en hafa skuldbundið sig til þess að hjálpa til ef þau geta þá tekið það að sér þegar þar að kemur.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 88/2002 frá 25. júní 2002, um breytingu á XV. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerðir framkvæmdastjórnarinnar nr. 68/2001 og jafnframt nr. 69 og 70 frá sama tíma sem fjalla um beitingu 87. og 88. gr. EB-sáttmálans gagnvart aðstoð til menntunar, lágmarksaðstoð og ríkisaðstoð til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni. Er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeim reglugerðum sem hér um ræðir. Þessi ákvörðun er tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu eins og lög og reglur gera ráð fyrir. Sú málsmeðferð sem hér er viðhöfð, að leggja fram sérstaka þáltill., er í samræmi við þá tilhögun sem áður hefur verið gerð grein fyrir á hv. Alþingi og hefur tíðkast áður. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu að vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni auk gerðarinnar sjálfrar en reglugerðirnar eru settar á grundvelli eldri reglugerðar um beitingu ákvæða stofnsáttmála EB um svokallaða lárétta ríkisaðstoð. Efnislega eru reglugerðir þessar samhljóða núgildandi leiðbeiningarreglum Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði ríkisaðstoðar. Þær fela í sér hópundanþágur frá almennum ákvæðum EES-samningsins um ríkisaðstoð á þeim sviðum sem þær taka til og heimila þannig ákveðna ríkisaðstoð í vissum tilvikum. Talið var á sínum tíma nauðsynlegt að breyta lögum vegna innleiðingar á reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 68/2001 og því var gerður stjórnskipulegur fyrirvari við töku ákvörðunarinnar í EES-nefndinni. Við nánari skoðun hefur komið í ljós að reglugerðin kallar ekki á lagabreytingu og er hægt að innleiða hana með almennri reglugerðarsetningu. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Eins og hæstv. utanrrh. fór yfir í stuttri framsöguræðu er hér hreyft við ýmsum atriðum sem vekja a.m.k. mig til umhugsunar. Hér er um það að ræða að tilskilin ríkisaðstoð falli að EES-samningnum og þeim alþjóðaskuldbindingum sem við höfum undirgengist í samstarfi við ESB og lýtur að ríkisaðstoð til lítilla og meðalstórra fyrirtækja, lágmarksaðstoð og síðan aðstoð til menntunar. Nú hefur gjarnan verið í almennri umræðu, stundum dálítið óskilgreindri hjá ýmsum stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum, vilji til þess að menn skoði miklum mun nánar en verið hefur einmitt beina og óbeina aðstoð til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þá hefur hugmyndin að baki verið sú að reyna að skjóta stoðum undir nýskipan ýmiss konar sprotafyrirtækja af ýmsum toga o.s.frv. Hér í viðauka með þessari þáltill. er einmitt að finna skilgreiningu á litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem stundum hefur vafist fyrir mönnum í orðræðu um þessi mál. Þessi litlu og meðalstóru fyrirtæki eru, a.m.k. á íslenskan mælikvarða, býsna stór fyrirtæki í mörgum tilfellum, mega vera allt að 250 starfsmenn og ársveltan má vera allt að 40 millj. evra. Ég vænti þess þó að hér sé ekki í fljótu bragði neitt að finna á skjön við þær leikreglur sem við höfum búið við og teljum bestar og gerstar í atvinnulífi okkar. En mig langaði til að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann sæi þarna nýjan möguleika í íslensku atvinnulífi og hvort þessi tilskipun ein og sér breytti í raun í nokkru ríkjandi ástandi í íslensku atvinnulífi. Þá er ég auðvitað að vísa til byggðastjórnmála okkar, Byggðastofnunar --- ég hygg að í fljótu bragði geti það ekki haft nein áhrif. Sér ráðherrann þarna einhver ný sóknarfæri, er hugsanlega uppi á borðum núv. ríkisstjórnar að skoða þessi mál undir þessum nýja hatti eða eru þarna á ferðinni opnanir sem gera okkur kleift að skjóta enn öflugri og sterkari stoðum undir okkar meðalstóru og litlu fyrirtæki sem ég hygg að sé brýn þörf á, ekki síst á tímum vaxandi atvinnuleysis? Enn fremur er þarna vikið að starfsmenntun í atvinnulífi sem einnig hefur verið mjög uppi á borðum stjórnmálamanna og okkar, þingmanna. Ég vildi almennt biðja hæstv. ráðherra að fara um það nokkrum orðum hvort hann sæi einhverjar breytingar yfirvofandi vegna þessarar tilskipunar, hvort í henni væru hugsanlega fólgin ný sóknarfæri á þeim vettvangi sem tilskipunin nær til.

Herra forseti. Það hefur stundum gerst þegar menn hafa verið að rúlla í gegn till. til þál. um staðfestingu á einhverjum ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar og eftir að sá háttur var tekinn upp að leggja fyrst fram þáltill. þar sem heimilað væri að falla frá svonefndum stjórnskipulegum fyrirvara að menn hafa ekki talið það skipta miklu máli að ræða þau mál efnislega. Auðvitað má nota svona nauðhyggjuröksemdir eða nálgun og segja sem svo að þetta sé bara eitthvað sem menn verði að taka eins og það kemur af skepnunni, eða ekki. Ég held þó að það sé a.m.k. ástæða til þess að menn reyni jafnan að vita hvað er á ferðinni, og stundum kannski rúmlega það. Ég rifja upp að þegar farið var, fyrir rúmum tveimur árum, í gegnum þingið að vori með till. til þál. um að falla frá stjórnskipulegum fyrirvörum gagnvart einum 11 eða 15 ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, og inni í þeim pakka var sjálf raforkutilskipunin sem sáralítil athygli og sáralítil umræða fékkst um hér. Nú hafa menn komið fram á völlinn síðar og iðrast þess eða spurt, hv. þm. Björn Bjarnason, Einar Oddur Kristjánsson og gott ef ekki fleiri: Hvað erum við að gera inn í þessa raforkuverðstilskipun, við, eyja úti í miðju Atlantshafi? Hefðum við ekki átt að fá undanþágu frá þessu? Það er fullseint í rassinn gripið þegar meira að segja svo er komið að við hefðum átt að vera búin að innleiða hana fyrir mörgum mánuðum síðan, 1. júlí sl. Það hefði verið efni til að fara í rækilega umræðu um það, áður en stjórnskipulegum fyrirvara var aflétt, hvort við ætluðum að reyna að berjast fyrir því að fá undanþágu frá þessari ákvörðun. Ég tel að þær tilskipanir sem hér eru á ferðinni, herra forseti, svo að ég snúi mér að þeim, séu líka allrar athygli verðar. Ég er ekki að segja að við eigum að losna undan þeim. Það er þó þannig að í t.d. reglugerð framkvæmdastjórnarinnar um aðstoð til menntunar kann að vera að einhverju leyti um takmarkandi eða þrengjandi ákvæði að ræða hvað varðar svigrúm t.d. til að styrkja starfsmenntun og veita styrki eða reka sjóði til slíkra verkefna. Hvað varðar seinni tilskipanirnar tvær, þ.e. um lágmarksaðstoð og hina um lítil og meðalstór fyrirtæki, kemur upp gamalkunnugt mál þegar það er skoðað. Það eru auðvitað stærðarhlutföllin sem við er að glíma þegar annars vegar evrópskar reglur og hins vegar veruleiki okkar á Íslandi rekast á. Það sem heitir upp á enskuna SME, ,,Small and Medium Sized Enterprises``, þ.e. lítil og meðalstór fyrirtæki, eins og við þýðum, reynast í skilgreiningum þeirra vera fyrirtæki með allt að 250 starfsmenn og veltu upp á 3,5--4 milljarða íslenskra króna. Það eru þá býsna mörg fyrirtæki íslensk sem sleppa í þennan flokk, að teljast lítil eða meðalstór. Ef menn vilja beinlínis skilgreina litlu fyrirtækin eru það fyrirtæki með færri en 50 starfsmenn og veltu sem ekki fer yfir 7 millj. evrur, þ.e. ríflega hálfan milljarð kr. Það er sömuleiðis býsna myndarlegur stabbi íslenskra fyrirtækja sem sleppur þar undir. Það er allrar athygli vert að í þessari tilskipun er gengið út frá þeirri stefnumótun Evrópusambandsins, sem hins vegar bólar ekkert á á Íslandi, að heimilt sé að styðja við bakið á litlum og meðalstórum fyrirtækjum sérstaklega til að ýta undir vöxt, fjölbreytni og grósku í þeim geira. Þetta kemur engum á óvart sem hefur kynnt sér meðferð þessara mála hjá Evrópusambandinu. Þar er í gildi sérstakur sáttmáli, sérstakur ,,charter`` um málefni lítilla fyrirtækja. Sama hefur verið tekið upp í Norðurlandaráði. Nú á bara eftir að fullkomna þetta með því að við Íslendingar förum að taka á málum með þessum hætti, nýta okkur það svigrúm sem hinn evrópski samkeppnisréttur býður upp á til að styðja sérstaklega við slíka starfsemi og þá án tillits til staðsetningar. Hér þarf sem sagt ekki að vera um sérstaka byggðastyrki að ræða eða annað í þeim dúr heldur er þetta, ef ég skil rétt, stuðningur sem getur gengið til fyrirtækja af þessu tagi til að auðvelda vöxt þeirra og viðgang á fyrstu æviskeiðum. Við höfum, herra forseti, á þskj. 16 flutt till. til þál. um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Þar er tæpt á fjölmörgum liðum sem ástæða er til að huga að og koma m.a. inn á efni þessarar tilskipunar, sérstaklega það sem lýtur að fjárhagslegum grundvelli slíkra fyrirtækja og þeim erfiðleikum sem þau mæta gjarnan á fyrstu æviskeiðum í gegnum uppbyggingu og þróun. Á þeim tímum hafa þau takmarkaða möguleika á að útvega fjármagn, lítil veð og annað í þeim dúr sem getur orðið þröskuldur í vegi atvinnurekstrarins. Þetta eru erfiðleikar sem ekki er til að dreifa þegar um stærri og rótgrónari fyrirtæki er að ræða. Ég er nú, eins og oft áður, tiltölulega jákvæður og ánægður með þennan pakka frá Evrópusambandinu, 

Nú, er eitthvað gott í Brussel?

bæði austan hafs og vestan. Nú heyri ég að gleðst óskaplega úti í salnum hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Það kann að vera að honum sé nýnæmi í því að ég tali svona hlýlega um hluti sem koma frá Brussel. Þá hefur hv. þm. skotist yfir það en sá er munurinn á mér og honum að ég skoða bæði kost og löst á öllu sem þaðan kemur. Hv. þm. er hissa á að ég skuli hafa þessa afstöðu af því að honum er ekki tamt að horfa á nema aðra hlið mála þegar Evrópusambandið á í hlut. Þar er allt rósum baðað, bleikrauðum kratarósum baðað, í augum hv. þingmanns. Yfirleitt þarf hann aldrei að því að hyggja frekar en það gengur auðvitað ekki. Ýmislegt sem að okkur ber úr þessari átt er auðvitað bölvað rugl sem við höfum ekkert með að gera. Annað er hins vegar nýtilegt og þá er sjálfsagt að nota það, t.d. þetta. Ég held að við þurfum ekki í sjálfu sér að hafa neinar áhyggjur af því að efni þessarar síðustu tilskipunar í pakkanum sé til annars en þá góðs að svo miklu leyti sem menn kjósa --- og það er okkur í sjálfsvald sett --- að gera eitthvað með það, nota okkur það svigrúm sem þarna er á ferðinni. Í raun er um ívilnandi breytingar að ræða í eðli sínu, frávik frá meginstefnu sem þarna er opnað fyrir. Það getur því í sjálfu sér aldrei orðið mönnum til tjóns að hafa slíkar heimildir í höndum.

Herra forseti. Það eru tvö atriði sem ég vil gera hér að umtalsefni í tengslum við þessa tillögu. Í fyrra lagi vil ég nefna þá staðreynd að við höfum ekki mikið val í þessum efnum, eins og oft hefur komið fram í umræðu um löggjöf frá Evrópusambandinu. Við erum skuldbundin, eins og þingheimur veit, til að taka upp þessa löggjöf. Talið er að við séum skuldbundin til að taka að allt að 90% af löggjöf Evrópusambandsins upp í okkar löggjöf. Í reynd höfum við ekkert val um það þó að í samningum segi að formlega höfum við neitunarvald. Slík neitun mundi leiða til þess að öllum ákvæðum yrði frestað, ekki einungis gagnvart Íslendingum heldur öllum samningsaðilum. Það mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér enda hefur aldrei komið til þess að neitt aðildarríki að EES-samningnum hafi neitað um staðfestingu því það mundi setja EES-samninginn í uppnám. Þetta segir okkur hins vegar að við erum komin í afskaplega erfiða stöðu, að þurfa jafnvel að taka upp mál sem við mundum gjarnan vilja útfæra á annan hátt en höfum ekki kost á. Það var minnst hér fyrr í umræðunni á raforkusamninginn sem við áttum ekki kost á að hafa áhrif á á sínum tíma. Við hefðum hugsanlega getað komið að ábendingum um aðra útfærslu gagnvart okkur ef við hefðum haft tök á því. Mér finnst, herra forseti, þetta lýsa þeim vandamálum sem við stöndum í gagnvart Evrópusambandinu og nauðsyn þess að taka málin upp með opnari huga eins og hæstv. utanrrh. hefur talað fyrir á undanförnum mánuðum. Reyndar hafa ýmsir af þeim þingflokkum sem hér eiga sæti einnig gert hið sama. Það er óviðunandi fyrir okkur sem fullvalda þjóð að þurfa að búa við þau skilyrði að taka upp löggjöf með þessum hætti án þess að hafa á það nein áhrif. Það má vel vera að niðurstaða úr því verði að við þurfum að taka þessi mál öll til uppstokkunar, hvort sem þau leiða til aðildar eða ekki. Ég fullyrði ekki um það á þessu stigi málsins en vek athygli á að það er óbærilegt til lengdar fyrir okkur, sérstaklega eftir stækkun Evrópusambandsins, að búa við þennan einstreymisloka. Mín persónulega skoðun er að við eigum að skoða aðild með opnum huga. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á þessu en málið hér er mjög athyglisvert vegna þess að það snertir, eins og kom fram í umræðunni, m.a. lítil og meðalstór fyrirtæki. Stefnumörkun Evrópusambandsins um hin skýru samkeppnisákvæði sem hér koma fram er athyglisverð, að hér séu veittar ákveðnar undanþágur sem séu annars vegar til stuðnings menntun og hins vegar til stuðnings lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Ég vil taka fram, varðandi lítil og meðalstór fyrirtæki, að þau eru af margvíslegri stærð. Þó að hér sé talað um 250 manns eru til margar skilgreiningar á þessu, 60 manna fyrirtæki eða 10--50 starfsmenn. Um þetta er sérstök fræðigrein, þ.e. hagfræði lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Tíminn endist ekki í þessari umræðu fyrir mig að úttala mig um það. En þetta er mjög merkilegt svið sem við höfum rætt á pólitískum vettvangi undanfarin ár og ættum að gera í meiri mæli. Þarna er sóknarmöguleikinn í íslensku atvinnulífi og full ástæða fyrir okkur að skoða bæði þessi atriði og önnur. Reyndar hefur núv. ríkisstjórn og aðrir flokkar jafnframt lagt þessum málum lið á undanförnum árum. Það er mjög mikilvægt að sjá fyrir sér sóknarfærin í þessu umhverfi, hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Menn eiga ekki að hrökklast frá þegar þeir sjá að gert sé ráð fyrir 250 starfsmönnum, eins og hér stendur. Það eru raunverulega miklu færri starfsmenn í þessu. Sérstaðan er mjög margvísleg. Opinberir aðilar geta gert margt, eins og kemur fram í þessu, til að styðja við sókn á þessu sviði án þess að raska grundvellinum, þ.e. frjálsri samkeppni og því sterka samkeppnisumhverfi sem er meginregla Evrópusambandsins. Mér finnst, herra forseti, að við eigum að nota þetta tilefni sem snertir okkur með beinum hætti, kannski meira en margar tilskipanir, til að velta fyrir okkur þeirri alvarlegu stöðu sem við verðum í á næstu árum, að búa við það að taka upp ákvæði með þessum hætti án áhrifa. Það er ekki viðunandi fyrir okkur sem sjálfstæða þjóð að vera þiggjendur í þessum efnum. Mín bjargfasta skoðun er að við Íslendingar höfum mjög margt fram að færa á þessum vettvangi á sérsviðum okkar, þar sem við höfum bæði kunnáttu og vit. Við eigum að einhenda okkur í að koma þeim málstað að og halda á lofti málflutningi okkar á opinberum vettvangi. Það gæti orðið til gagns, ekki aðeins fyrir okkar þjóð heldur og fyrir nágrannaþjóðirnar.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmönnum að hér er um mjög merkilegt mál að ræða. Það varpar mjög góðu ljósi á hvers konar aðstoð er heimil í sambandi við fyrirtæki af þessari stærðargráðu. Hér er um fyrirtæki að ræða sem teljast stór á íslenskan mælikvarða en lítil og meðalstór fyrirtæki á alþjóðlegan mælikvarða. Það er ekki þar með sagt að við höfum fjármuni til að styðja þau fyrirtæki sem hér um ræðir með þeim hætti sem hér er heimilt. Ég veit ekki nein dæmi þess að við höfum gengið lengra í þeim efnum en hér um ræðir. Ég held að það sé öfugt, að á vettvangi Evrópusambandsins og í aðildarríkjum sé gengið miklu lengra en gengur og gerist hjá okkur. Auðvitað eru þetta góðar viðmiðanir sem hér eru, fyrir þá sjóði sem starfa á þessum vettvangi, þ.e. fyrir Byggðastofnun og þróunarsjóði sem starfa að því að efla íslenskt atvinnulíf. Hér er m.a. sá mælikvarði sem uppbyggingarsjóðir Evrópusambandsins þurfa að starfa innan. En nú er verið að gera kröfur um að við greiðum verulegar fjárhæðir til þessara sjóða án þess að fá neitt á móti. Ef við berum saman þá aðstoð sem almennt er veitt til fyrirtækja af þessari stærðargráðu hjá okkur annars vegar og víða í Evrópu hins vegar tel ég ljóst að þar er oft mikill munur á. Stefnan er, í þeim atvinnugreinum sem eiga undir högg að sækja, t.d. í landbúnaði, í þeim ríkjum sem eru að ganga inn í Evrópusambandið, að heimila að fara út í margvíslegar stuðningsaðgerðir á öðrum sviðum til að skapa ný atvinnutækifæri fyrir þá aðila sem af einhverjum ástæðum eiga undir högg að sækja þegar atvinna er lögð niður vegna hinnar frjálsu samkeppni sem er innleidd. Hér er almennt um að ræða reglur sem taldar eru heimilar á þeim grundvelli að um einsleitan sameiginlegan markað sé að ræða þar sem ekki er heimilt að styðja fyrirtæki nema með sambærilegum hætti. Ég held að fullyrða megi að við séum almennt langt innan þeirra marka, eins og skýrt kemur fram í því skjali sem hérna er. Að því leyti tel ég málið athyglisvert. Það ætti að vera til þess fallið að eyða þeim misskilningi að ríkisaðstoð sé með öllu aflögð í löndum Evrópu. Eitt þeirra mála sem komið hefur sérstaklega til skoðunar af þessu tilefni eru málefni Íslenskrar erfðagreiningar, sem komu til umfjöllunar á síðasta þingi. Það er dæmi um mál sem spurningar vakna um, þ.e. um hvernig það falli undir ákvæði um ríkisaðstoð, þó að það falli, eftir því sem ég best veit, ekki undir skilgreininguna um lítil og meðalstór fyrirtæki því að þar er um stærra fyrirtæki að ræða. Ég tek undir það að hér er um mál að ræða sem þarfnast athygli og væri mikilvægt að þingmenn kynntu sér vel. Með því að fara yfir það sjá menn viðhorfin í Evrópu til stuðningsaðgerða við atvinnurekstur.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 85/2002 frá 25. júní 2002, um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 16. febrúar 1998, um að auðvelda lögmönnum að starfa til frambúðar í öðru aðildarríki en þar sem þeir hlutu starfsmenntun sína og hæfi. Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem hér um ræðir er prentuð sem fylgiskjal með tillögu þessari ásamt gerðinni sjálfri. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að að vísa til greinargerðar sem fylgir þessari tillögu auk gerðarinnar sjálfrar. Tilskipuninni er ætlað að auðvelda lögmönnum á EES-svæðinu að starfa í öðru aðildarríki en þar sem þeir fengu starfsréttindi sín. Þeir munu þannig geta starfað undir starfsheiti heimalands síns og einnig er þeim auðveldað að fá starfsheiti gistiríkisins. Þessum lögmönnum er skylt að skrá sig í gistiríkinu og vera áfram skráðir í sínu heimalandi. Þeir skulu lúta lögum, siðareglum og viðurlögum sem í gistiríkinu gilda. Vegna upptöku þessarar tilskipunar er unnið að því í dómsmrn. að gera breytingar á lögum um lögmenn, nr. 77/1998. Þær breytingar munu fyrst og fremst snúa að því að bæta ákvæði við lögin, um að þau taki einnig til þeirra lögmanna sem hér hafa rétt til að starfa á grundvelli tilskipana Evrópusambandsins og veita dómsmrh. heimild til að setja reglur um skráningu, skyldur, réttindi og störf þessara lögmanna. Hér er því augljóslega um mikilvægt réttindamál að ræða í frjálsri för starfsstétta milli landa. Það er á margan hátt athyglisvert að svo skuli jafnframt gilda um lögmenn. Það sýnir hversu miklar breytingar hafa orðið á löggjöf og þeirri staðreynd að lagareglur í hinum ýmsu Evrópuríkjum hafa verið samræmdar á afskaplega mörgum sviðum. Ég vil, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um heimild til handa ríkisstjórninni til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og lýðveldisins Singapúr sem undirritaður var á Egilsstöðum 26. júní 2002. Þetta er fyrsti fríverslunarsamningur sem gerður er milli Evrópuríkja og ríkis í Austur-Asíu. Markar hann tímamót í samskiptum milli Evrópu og Asíu og getur rutt brautina fyrir samvinnu við önnur ríki í þessum heimshluta. Samningurinn er víðtækasti fríverslunarsamningur sem EFTA-ríkin hafa gert til þessa. Því var um mikil tímamót að ræða þegar þessi samningur var undirritaður hér á landi síðasta sumar. Fríverslunarsamningurinn kveður á um tollfrjáls viðskipti með iðnaðarvörur, þar með talinn fisk og aðrar sjávarafurðir, frá og með gildistöku samningsins. Auk vöruviðskipta tekur samningurinn til þjónustuviðskipta, fjárfestinga, opinberra innkaupa, samkeppnismála og hugverkaréttinda. Er m.a. kveðið á um aðgang fjárfesta í EFTA-ríkjunum og í Singapúr að mörkuðum hvers annars og vernd fjárfestinga. Efnisþættir um vernd fjárfesta eru í samræmi við þá sem að jafnaði finnast í tvíhliða fjárfestingarsamningum milli ríkja sem eru mjög algengir. Í samningnum eru gerðar miklar kröfur um vernd hugverkaréttar og veitir hann vernd umfram það sem gert er ráð fyrir í samningi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um hugverkaréttindi í viðskiptum og öðrum alþjóðasáttmálum og samningum. Samhliða þessum fríverslunarsamningum gerðu EFTA-ríkin hvert og eitt tvíhliða landbúnaðarsamninga um tollalækkanir á ýmsum óunnum landbúnaðarvörum eins og tíðkast hefur við gerð fríverslunarsamninga. Að samningnum við Singapúr meðtöldum hafa EFTA-ríkin gert fríverslunarsamninga við 19 ríki, þ.e. Búlgaríu, Eistland, Frelsissamtök Palestínu, Ísrael, Jórdaníu, Króatíu, Lettland, Litháen, Makedóníu, Marokkó, Mexíkó, Pólland, Rúmeníu, Slóvakíu, Slóveníu, Tékkland, Tyrkland og Ungverjaland. Samningaviðræður við Chile eru langt komnar og er ráðgert að þeim ljúki á næsta ári. Einnig standa yfir samningaviðræður við Egyptaland og Túnis og áætlað er að hefja samningaviðræður við Suður-Afríku á næsta ári. Auk þeirra landa sem hér eru talin hafa átt sér stað um nokkurt skeið samningaviðræður við Kanada sem við gerum okkur enn vonir um að geti lokið á næsta ári þó að við höfum vonast til að ná þeim samningum nokkurn tíma. Ég vil, herra forseti, að lokinni þessari umræðu leggja til að tillögunni verði vísað til hv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna verkefna Umhverfisstofnunar. Með lögum um Umhverfisstofnun, nr. 90/2002, var kveðið á um starfrækslu Umhverfisstofnunar sem tekur til starfa 1. janúar 2003. Stofnunin tekur yfir verkefni Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins, veiðistjóraembættisins, dýraverndarráðs og stjórnsýsluhlutverk hreindýraráðs. Starfshóp sem umhvrh. skipaði samkvæmt 2. lið ákvæðis til bráðabirgða í áðurnefndum lögum var m.a. falið að kanna hvort þörf væri á að gera frekari lagabreytingar en þegar höfðu verið gerðar varðandi þá starfsemi sem undir lögin falla. Byggir frv. þetta á tillögu starfshópsins. Talið er nauðsynlegt að laga þá löggjöf sem Umhverfisstofnun er ætlað að annast framkvæmd á frekar að starfsemi stofnunarinnar. Einnig er talið rétt að ganga nokkuð lengra en gert er í lögum um Umhverfisstofnun í því að efla, einfalda og styrkja stjórnkerfi þessa málaflokks. Jafnframt er lagt til að samfara slíkum breytingum verði heiti Umhverfisstofnunar fært inn í þá löggjöf sem stofnuninni er ætlað að annast framkvæmd á. Með lögum um Umhverfisstofnun, nr. 90/2002, var dýraverndarráð, sem starfaði samkvæmt lögum um dýravernd, nr. 15/1994, lagt niður og var Umhverfisstofnun falin stjórn þessa málaflokks, enda talið tímabært að sérstakri stofnun yrði falin umsjón með dýravernd. Ekki er talin þörf á að starfandi verði sérstök nefnd Umhverfisstofnun til ráðgjafar hvað þann þátt varðar. Hins vegar er lagt til að skylt verði að hafa samráð við hlutaðeigandi aðila, hagmunaaðila og áhugasamtök um stefnumótandi mál. Lagt er til að ráðgjafarnefnd um villt dýr verði lögð niður og verkefni hennar falið Umhverfisstofnun að því leyti sem um stjórnsýslu er að ræða og til Náttúrufræðistofnunar Íslands hvað varðar önnur verkefni. Í frv. þessu er skilið á milli stjórnsýsluverkefna annars vegar og rannsóknarverkefna hins vegar. Jafnframt er lagt til að skilið verði á milli ráðgjafar á vegum nefnda og stjórnsýslu. Hér er því um ákveðna lagasamræmingu að ræða. Þannig er lagt til að stjórnsýsla á vegum Breiðafjarðarnefndar sem starfar samkvæmt lögum um vernd Breiðafjarðar, nr. 54/1995, verði færð til Umhverfisstofnunar. Hreindýraráð sem starfar samkvæmt lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, nr. 64/1994, var lagt niður með lögum um Umhverfisstofnun, nr. 90/2002. Lagt er til að ráðið starfi áfram sem ráðgefandi aðili en umhvn. Alþingis lagði áherslu á að ráðið yrði ekki lagt niður í áliti sínu sl. vor. Að höfðu samráði við utanrrn. og dóms- og kirkjumrn. er lagt til að Umhverfisstofnun, í stað Hollustuverndar ríkisins nú, fari með eftirlit með framkvæmd laga um framkvæmd samnings um þróun, framleiðslu, söfnun og notkun efnavopna og um eyðingu þeirra, nr. 17/2000, og fari með framkvæmd samningsins. Innan hennar er þekking á málefninu að því er varðar eiturefni en ríkislögreglustjóri annast framkvæmd samningsins að því er varðar viðbúnað fyrir almenning. Jafnframt þykir rétt, þar sem Umhverfisstofnun heyrir undir umhvrn., að tekið sé fram að umhvrh. farið með yfirstjórn á framkvæmd hans í samstarfi við dómsmrh. og utanrrh. Talið er æskilegt að breytingar þessar taki gildi frá og með 1. janúar 2003 þar sem hin nýja stofnun tekur þá til starfa. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni þessa frv. og legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhvn.

Herra forseti. Ég gagnrýni hversu seint þetta frv. er fram komið. Öllum hefur verið það ljóst síðan á síðasta þingi að til þessa þyrfti að koma ef lögin um Umhverfisstofnun ættu að taka gildi 1. janúar 2003. Það er alveg ljóst að nú ætlar hæstv. umhvrh. þingnefndinni, hv. umhvn., að afgreiða þetta mál á örfáum dögum. Mér telst svo til að það séu tveir fundir eftir hjá hv. umhvn. þangað til þingið fer í jólafrí. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að það er allsendis ónógur tími til að skoða þær viðamiklu breytingar sem gera á. Hér er um að ræða breytingar á fjöldanum öllum af lögum, eins og fram kom í máli hæstv. umhvrh. Ég lýsi því yfir að ég tortryggi ákveðnar breytingar sem verið er að gera, t.d. breytingarnar á lögum um dýravernd. Ég er ekki sannfærð um það, með því að lesa í gegnum um þetta frv., að rétt sé að leggja niður dýraverndarráð. Ég er heldur ekki sannfærð um að stefnumótandi mál, sem hæstv. umhvrh. segir að eigi að leggja fyrir Búnaðarfélag Íslands, Dýralæknafélag Íslands og áhuga- og hagsmunasamtök á sviði dýraverndar, komi í stað dýraverndarráðs. Þetta er eitt dæmi sem ég vildi nefna, herra forseti. Ég verð einnig að segja, varðandi stjórnsýsluna sem hefur heyrt undir Breiðafjarðarnefndina, að vera kann að þar þurfi líka að skoða vel í hv. nefnd hvernig breytingarnar á lögunum um vernd Breiðafjarðar koma heim og saman við markmið þeirrar nefndar. Auk þessa eru viðamiklar breytingar lagðar til í frv., herra forseti, á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Þar er m.a. verið að bæta inn skilgreiningum, þ.e. nýrri orðskýringu í lögin. Þær viðamiklu breytingar þurfa að mínu mati góða skoðun í nefndinni. Ég ítreka það, herra forseti, að hér finnst mér flausturslega að verki staðið. Það er hins vegar algerlega í takt við það þegar lögin um Umhverfisstofnun fóru í gegn síðastliðið vor. Þar var flausturslega unnið. Ég gagnrýni hæstv. umhvrh. og umhvrn. fyrir að leggja ekki þessar tillögur um breytingar fram fyrr. Okkur er búið að vera ljóst síðan í vor að þær yrðu að koma til.

Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan gagnrýndi á síðasta þingi að þetta mál hefði ekki verið betur undirbúið. Við bentum á að það þyrfti að breyta fjölmörgum lögum, sem verið er að gera tillögu um að verði gert núna. Það er hins vegar ljóst að það er ekki góð aðferð ef ekki á að gefa kost á að fara yfir þessar breytingar, hvað þá ef ekki á að senda þetta frv. út og fá umfjöllun um það í nefnd með venjubundnum hætti. Ég tel nauðsynlegt að taka sér til þess tíma. Ég sé ekki að neinn stórkostlegur skaði verði af því að þessi lög öðlist ekki gildi nú þegar. Í frv. er ýmislegt sem er algjörlega sjálfsagt og verður örugglega enginn ágreiningur um. Hins vegar getur ýmislegt verið á ferðinni í frv. sem skoða þarf nánar. Ég tek eftir því að sumt er nú tekið til baka sem menn ætluðu sér í fyrra. Það er t.d. búið að vekja upp hreindýraráð sem í fyrra var talið algerlega óþarft og ætti bara að leggja niður. Ég fagna því, ég tel að full ástæða sé til þess að hafa þá umfjöllun áfram sem þar hefur farið fram. Fleira er hér á ferðinni sem mætti eða þyrfti að skoða betur og ég trúi því að í nefndinni verði unnið að því. Ég nefni það t.d. að verið er að hækka veiðikort úr 1.900 kr. í 2.200 kr. Það er enn ein hækkunin þessa dagana sem bætist inn í verðskrúfuna sem virðist vera að fara af stað í þjóðfélaginu. En ég kem upp fyrst og fremst til að lýsa óánægju minni með að frv. hafi ekki komið fram fyrr en þetta ef meiningin var allan tímann að það yrði afgreitt fyrir jólahlé. Ég tel einsýnt að það verði að senda það út nú þegar til þeirra aðila sem málið varðar og menn verði þá að skoða það hvort einhver möguleiki er á því að lögfesta það á síðustu dögum fyrir jól, enda óljóst hvenær þinghlé hefst. Þó að gert sé ráð fyrir á áætlun að þinghlé verði um miðjan mánuðinn hefur það æðioft dregist að hv. Alþingi færi heim. Ég hef því þennan fyrirvara við afgreiðslu málsins, að mönnum takist að ræða við helstu aðila sem þarna eiga hlut að máli, bæði áhugaaðila og bókstaflega hagsmunaaðila hvað varðar ýmsa lagasetningu sem hér er á ferðinni. Það er ekki eins og verið sé að fást við neitt smámál. Verið er að stofna Umhverfisstofnun og þetta er sá lagagrunnur sem á að byggja á eftir mjög hraða afgreiðslu á frv. sem var mjög einfalt og hraðsoðið og fór hér í gegn á síðasta þingi, þá virðast menn ætla að taka sér enn þá minni tíma til að ganga frá heildarlöggjöfinni sem á að fjalla um þessa stofnun. Það er ekki til eftirbreytni og ég tel að full ástæða sé til að menn andi rólega og taki þetta mál með fyrirvara og gefi mönnum tækifæri til að spyrja þeirra spurninga sem þarf að spyrja og fara yfir þau atriði sem komin eru til viðbótar við það sem menn ræddu á síðasta þingvetri og að vanda verði til málanna með öllu móti.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið. Þeir hv. þm. sem hafa tekið til máls draga það fram að málið hafi komi mjög seint inn í þingið. Hins vegar er frv. að mínu mati ekki mjög flókið mál. Það eru talsvert margar greinar en þær eru í bandormsformi þannig að verið er að hreinsa upp ýmis lög og setja orðið ,,Umhverfisstofnun`` í staðinn fyrir orðin ,,Náttúruvernd ríkisins``, ,,Hollustuvernd ríkisins`` o.s.frv. Meginþunginn í frv. eru svona sjálfsagðir hlutir. Þó eru þarna atriði sem nefndin þarf að skoða að sjálfsögðu og ég tel eðlilegt að hún geri það, en að mínu mati eru það ekki flókin mál. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagðist tortryggja ákveðna hluti, t.d. það að leggja niður dýraverndarráð. En nú er búið að leggja niður dýraverndarráð, það var gert síðasta vor. Menn greiddu atkvæði um það og þingið ákvað að leggja dýraverndarráð niður, það er nokkuð sem er búið og gert. Einnig var því haldið fram að málið hefði verið flausturslega unnið í vor. Ég er ekki sammála því. Það var algjörlega meðvitað að reyna að vinna málið tiltölulega hratt vegna þess að það skapast alltaf óvissa hjá starfsmönnum ef svona sameining, eins og hér er um að ræða, á nokkrum stofnunum fer fram, að þá er ekki almennt talið æskilegt að slík sameining taki mjög langan tíma vegna þeirrar óvissu sem það skapar fyrir starfsmenn. Segja má að það sé almenn ánægja með stofnun Umhverfisstofnunar, að mér finnst, meðal starfsmanna og það er búið að vinna þar heilmikla vinnu. Búið er að útvega nýtt húsnæði sem stofnunin flytur inn í núna bráðlega á Suðurlandsbraut, mjög glæsilegt húsnæði, og búið er að leggja verulega fjármuni nýja inn til nýrrar Umhverfisstofnunar miðað við þá fjármuni sem fyrri stofnanir, sem Umhverfisstofnun hvílir á, höfðu til sinna verkefna, um 10% aukning er í fjárlagafrv., bæði til EES-tilskipana og til þjóðgarða, svo eitthvað sé nefnt. Ég tel því að þessi mál séu í afar góðum farvegi. Hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni kom fram að sumt væri tekið til baka frá því að við ræddum þetta mál hér síðast í vor. Þegar við ræddum um þetta í þinginu í vor kom fram í umsögn og áliti frá umhvn. að hún teldi æskilegt að hreindýraráð starfaði áfram sem umsagnaraðili og við ákváðum að taka tillit til þessa í frv. því sem hér er flutt, og við gerum það. Það eru tillögur um, eins og hv. þm. geta lesið, að hreindýraráð muni starfa áfram sem ráðgefandi aðili. Að mínu mati er æskilegt að þetta mál klárist fyrir jól þar sem Umhverfisstofnun tekur til starfa 1. janúar 2003. Ég tel að þingmenn geti skoðað þetta ágætlega á þeim tíma sem eftir er af þinghaldinu. Ef svo er ekki er svo sem ekkert mikið við því að segja, en að mínu mati er ekki um mjög flókið mál að ræða og ég tel að málið geti fengið eðlilega skoðun hjá umhvn. á þeim tíma sem eftir lifir til jóla og það náist að ræða við helstu hagsmunaaðila sem þessar breytingar snerta sem að mínu mati eru ekki mjög veigamiklar í frv.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka það fram til upprifjunar að ég, og ég held öll stjórnarandstaðan, lýsti því yfir í umræðum í fyrravetur að við værum sammála því að koma þessari stofnun á laggirnar, ég verð leiðréttur ef það er ekki rétt. Ég tel að þetta sé að mörgu leyti ágætt skref en full ástæða til að vanda til þess eins og mögulegt er. Það er alveg rétt að við nefndum það í þeirri umsögn sem kom frá umhvn. að rétt væri að viðhalda hreindýraráði og við því hefur verið orðið og ég fagna því. Það eru ýmsir hlutir í frv. sem við höfum ekki séð áður og þurfum að velta fyrir okkur hvað felst í þeim. Sem dæmi er nefnt í 36. gr. að felld verði brott heimild til veiðistjóra til að hafa með höndum rannsóknir. Í 42. gr. er sagt að Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands komi að ákvörðun um minkaveiðar ,,þar sem þær kunna að vera nauðsynlegar``. Af orðanna hljóðan virðist mega lesa að það sé þá undantekningaratriði ef minkaveiðar eru nauðsynlegar. Auðvitað þarf að spyrja um það. Er þetta stefnumörkun um að útrýming eða það að halda í skefjum vargi af þessu tagi hafi breyst eitthvað, pólitíkin í því máli? Það eru fleiri svipuð atriði sem ég sé ástæðu til að menn fái svör við við umfjöllun málsins og ég er ekkert að útiloka það, eins og ég sagði áðan, að það sé mögulegt að gera áður en kemur að þinghléi, en menn verða a.m.k. að gefa sér tíma til þess.

Virðulegur forseti. Já, tekið er fram að þetta sé ágætt skref að hafa stofnað Umhverfisstofnun og ég er svo sannarlega sammála því. Hér var dregið fram að samkvæmt 36. gr. ætti veiðistjóri að hafa með höndum ákveðnar rannsóknir en samkvæmt þessu nýja skipulagi verður ekki starfandi neinn veiðistjóri. Umhverfisstofnun tekur yfir verkefni veiðistjóra og Náttúruverndar ríkisins, Hollustuverndar ríkisins og hreindýraráðs og stjórnsýslu varðandi dýraverndarmál, þannig að það leiðir af sjálfu sér. Varðandi minkinn þá felst engin ný stefnumörkun um minkaveiðar í frv., það er alveg ljóst. En hv. þm. dregur það fram hérna að eðlilegt væri að fá svör við þessum spurningum í þingnefndinni og ég tek undir þau sjónarmið. Að sjálfsögðu þarf þingnefndin að ræða við hagsmunaaðila til að fara yfir málið. Að mínu mati eru þetta ekki það umfangsmikil mál að ekki sé mögulegt að klára þau fyrir jól. Telji umhvn. að málið sé það flókið er lítið hægt að segja við því. En það væri mög æskilegt að klára það af því að stofnunin tekur til starfa 1. janúar. Hún mun taka til starfa óháð því hvort þetta mál næst í gegn fyrir þann tíma, en það væri mjög æskilegt.

Herra forseti. Ég mótmæli því sem hæstv. umhvrh. segir að málið sé ekki mjög viðamikið og að það sé ekki flóknara en svo að hún telji að þingnefnd eigi að geta klárað það fyrir jól. Sannleikurinn er auðvitað sá að það er búið að taka umhvrn. meira en hálft ár að klára málið í sínum herbúðum og það er ekkert óeðlilegt við það þó að umhvn. þurfi góðan tíma til að skoða málið. En í tilefni orða hæstv. umhvrh. um dýraverndarmálin vil ég einungis árétta það hér, herra forseti, að dýraverndarráð er skipað aðilum ýmissa félagasamtaka núna og það hefur haft ákveðinn farveg. Þessi félög hafa haft ákveðinn farveg fyrir sinn vettvang sem er samráðsvettvangur og ég tel hættulegt að fella þennan formlega samráðsvettvang niður. Ég hefði haldið að það ætti að vera okkur til hagsbóta að hafa slíkan samráðsvettvang til staðar, jafnvel í umhverfi þessara nýju laga, og ég minni á ákvæðin í Ríó-sáttmálanum um aðkomu frjálsra félagasamtaka að málum máli mínu til stuðnings. Ég held að það sé mjög brýnt að hin nýja Umhverfisstofnun hafi ráðgjafarvettvang um dýravernd og velferð búfjár. Ég minni á að við búum nú í umhverfi þar sem verksmiðjubúskapur er að ryðja sér til rúms í auknum mæli og á slíkum tímum og við slíkar aðstæður tel ég gífurlega þörf á því að margir komi að málum og hef þess vegna uppi þau ummæli sem ég nú hef haft varðandi dýraverndarráð.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir mótmælir því að þetta sé ekki viðamikið frv., ég mótmæli því á móti, ég tel þetta ekki vera viðamikið frv. Frv. er hins vegar mjög margar greinar og það er ekkert óeðlilegt að nokkurn tíma taki að setja það í frumvarpsform fyrir umhvrn. Hins vegar er ekki um miklar efnislegar breytingar að ræða, alls ekki. Varðandi það að hv. þm. telji það rangt að leggja niður dýraverndarráð vil ég bara ítreka það að þingið er búið að leggja það niður. Það var gert með atkvæðagreiðslu í vor þannig að þingið hefur úttalað sig um það og var sammála því að leggja niður dýraverndarráð. Um afleiðingar þess að það var lagt niður er það ekki þannig að menn verði ekki í samráði við þessi félagasamtök. Það kemur sérstaklega fram í 4. gr. að um stefnumótandi mál svo sem setningu reglugerða skal leita umsagnar Búnaðarfélags Íslands, Dýralæknafélags Íslands og áhuga- og hagsmunasamtaka á sviði dýraverndar. Það verður samráð við þessa aðila um stefnumótandi mál en þingið hefur ákveðið að leggja dýraverndarráð niður. Það er ekki eitthvað sem við erum að leggja til hér, hvorki að það verði endurreist né lagt niður. Það er búið að leggja það niður.

Herra forseti. Þó að Alþingi hafi ákveðið sl. vor, undir mikilli tímapressu og án þess að vera búið að ræða það til hlítar, að leggja niður dýraverndarráð er ekkert sem kæmi í veg fyrir að Alþingi gæti núna ákveðið að ákveðin ráðgjafarnefnd starfaði samkvæmt lögunum um Umhverfisstofnun og ætti að hafa svipuð málefni á sinni könnu og dýraverndarráð hefur haft hingað til. Ég bendi bara á ákvörðunina um hreindýraráð máli mínu til stuðnings. Ég hef haldið því fram í allri umræðu um þetta mál, herra forseti, að það sé afar illa undirbúið og ekki nægilega vel rökstutt eða undirbyggt af hálfu ráðuneytisins. Ég tel að ákvörðun af þessu tagi hefði átt að útheimta miklu meiri umræðu, við hefðum átt að skoða miklu fleiri stofnanir en hér er gert og ég hef lýst því yfir áður og geri það enn að frv. um Umhverfisstofnun sem varð að lögum sl. vor og á að ganga í gildi í janúar nk. er í mínum huga gengisfelling á náttúruverndarlögum.

Virðulegur forseti. Það er alrangt að þetta mál sé illa unnið og það er líka alrangt að hér sé um að ræða einhverja gengisfellingu á náttúruvernd í landinu, alls ekki. Við stofnuðum með lögum frá Alþingi sl. vor nýja Umhverfisstofnun sem verður miklu betra og skilvirkara stjórnsýslutæki á umhverfissviðinu en við höfum séð áður. Þess vegna samþykkti Alþingi nýju lögin. Það er ríkur vilji Alþingis til þess að hafa þetta í þeim farvegi sem umhvrh. lagði til síðasta vor. Varðandi dýraverndarráðið er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að þingið getur endurreist dýraverndarráð, standi hugurinn til þess. En hugurinn stóð ekki til þess sl. vor og ég efast um að menn hafi algjörlega skipt um skoðun síðan þá. Þá mælti þingið með því að það yrði skoðað að viðhalda hreindýraráði sem umsagnaraðila, sem ráðgefandi aðila, og við tókum tillit til þess. Þess vegna höfum við það inni í þessu frv. að við leggjum til að hreindýraráð verði ekki algjörlega lagt niður endanlega, heldur að það starfi áfram sem ráðgefandi aðili. En við leggjum ekki til að dýraverndarráð verði endurvakið enda komu engin slík álit frá þinginu sl. vor. Ég tel að það sé óþarfi að viðhalda dýraverndarráði vegna þess að við viljum hafa stjórnsýsluna skilvirka og einfalda og við munum vera í samráði við hagsmunaaðilana og þá aðila sem fjalla um dýramál varðandi stefnumótandi atriði. Þetta er allt í mjög eðlilegum farvegi.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Frv. þetta er lagt fram í kjölfar skýrslu Náttúrufræðistofnunar Íslands um ástand rjúpnastofnsins frá 21. ágúst 2002. Að mati stofnunarinnr hefur rjúpum fækkað verulega á liðnum áratugum, stofnsveiflur eru að sléttast út og rjúpnastofninn er í lágmarki. Því er nauðsynlegt að grípa til ráðstafana til verndar stofninum og er hér um að ræða tillögur í fyrsta sinn um að gripið verði til aðgerða. Þegar hefur verið ákveðið að frá og með næsta ári verði leyfilegur veiðitími styttur um þrjár vikur og svæði í nágrenni höfuðborgarsvæðisins þar sem rjúpnaveiðar eru alfarið bannaðar hefur verið stækkað verulega. Í frv. þessu er lagt til að gerðar verði tvenns konar breytingar á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum í því skyni að minnka veiðiálag á rjúpnastofninn. Annars vegar er lagt til að sala á rjúpum og rjúpnaafurðum verði bönnuð og hins vegar að kveðið verði á um það með skýrari hætti en fyrr að óheimilt verði að stunda veiðar á vélsleðum og fjórhjólum. Samkvæmt veiðiskýrslum veiða um 10% veiðimanna um helming allra veiddra rjúpna. Ljóst er að bráð þessara manna er ekki nema að hluta til ætluð til eigin neyslu. Bann við sölu á rjúpu mundi því draga úr veiðum sem stundaðar eru í atvinnuskyni og þar með úr heildarfjölda veiddra rjúpna. Heimild fyrir slíku sölubanni er ekki fyrir hendi í núgildandi lögum. Lagt er til að bannið verði tímabundið til fimm ára til samræmis við aðrar verndaraðgerðir sem gripið verður til. Að loknu því tímabili ætti að liggja fyrir hvort aðgerðirnar hafi borið árangur og hvort ástæða sé til að halda þeim áfram. Þar sem markmið frv. er að vernda íslenska rjúpnastofninn er ekki talin ástæða til að láta sölubann þetta ná einnig til innfluttra rjúpna. Til að koma í veg fyrir að íslenskar rjúpur verði seldar sem innfluttar er í frv. gerð krafa um að varan sé þannig merkt við innflutning og sölu að fram komi frá hvaða landi hún er upprunnin. Samkvæmt núgildandi lögum er heimilt að nota vélknúin ökutæki, þar með talið vélsleða og fjórhjól, til að flytja veiðimenn til og frá veiðilendum og þá eingöngu á vegum eða merktum vegaslóðum. Erfitt getur verið fyrir veiðimenn að fara eftir þessum reglum þegar jörð er þakin snjó enda er akstur utan vega þá almennt heimill samkvæmt náttúruverndarlögum. Allt eftirlit með slíku er jafnframt miklum erfiðleikum háð. Markmið banns um notkun vélsleða og fjórhjóla við veiðar er því að gera aðgengi veiðimanns að veiðislóð erfiðara, minnka það svæði sem hann kemst yfir í einni veiðiferð og þar með leitast við að draga úr veiðiálagi. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frv. og legg til að því verði vísað að lokinni 1. umr. til hv. umhvn.

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forsætisráðherra Rúmeníu, Adrian Nastase, er staddur á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Forsætisráðherra Rúmeníu er hér á landi í opinberri heimsókn í boði forsrh., Davíðs Oddssonar. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forsætisráðherra Rúmeníu velkominn í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styrkja þau tengsl sem eru á milli landa okkar. Alþingi vottar forsætisráðherra Rúmeníu og rúmensku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. --- 

Herra forseti. Í því frv. sem hér var mælt fyrir eru furðuleg ákvæði um það að fólki sé bannað að selja eigur sínar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort fordæmi séu fyrir því á öðrum sviðum að fólki sé bannað að selja eigur sínar. Ég vil líka spyrja að því hvernig menn ætla að fara með það ef ég gef veiðimanni þúsund kr. eða 10 þús. kr., færi honum það í jólagjöf, og hann gefur mér tíu rjúpur í staðinn.

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan í inngangsorðum mínum varðandi þetta frv. er um að ræða aðgerðir til að draga úr veiðum á rjúpu. Við fengum tillögur frá Náttúrufræðistofnun Íslands um ýmsar aðgerðir, höfum skoðað þær með hagsmunaaðilum og komumst að því að ein ágæt leið í þessu sambandi væri að banna sölu á rjúpum til þess að hindra magnveiðimennina. 10% veiðimanna veiða helming veiddra rjúpna þannig að almennt talið er það æskilegt, að mínu mati, að takmarka veiðarnar, m.a. með því að banna sölu á rjúpum til veitingastaða og í búðir. Þetta hefur m.a. verið gert í Bretlandi og í Bandaríkjunum með ágætisárangri þannig að ég tel að við Íslendingar getum líka gripið til þessara aðgerða, vonandi með sama ágæta árangri. Hér er um lagaheimild að ræða sem gilda mun í fimm ár, verði hún samþykkt, en við vonum að þessar heildstæðu tillögur sem hér eru fluttar um að takmarka rjúpnaveiðarnar muni hafa borið árangur á þessu tímabili. Þá falla lögin eðlilega úr gildi að því afloknu.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við því hvort það væri sambærilegt inngrip í frelsi einstaklinga til að selja eigur sínar á öðrum sviðum. Á það var bent að í Bandaríkjunum hefði þetta gefið góða raun. Ég geri ráð fyrir því að þetta hafi þá bara farið undir yfirborðið og menn skiptist á gjöfum í staðinn fyrir að selja. Ég get ekki séð nokkra leið til þess að framfylgja þessu. Menn geta jú verslað hingað og þangað, úti um allt. Það sem gerist er að ekki verða lengur til sölu rjúpur í verslunum, heldur á torgum og strætum. Þar munu menn, til þess að hafa allt formlega í lagi, skiptast á jólagjöfum.

Virðulegur forseti. Ég tel ekki að hér sé um ræða bann við því að selja eigur sínar. Hér er um að ræða tillögu um það að banna sölu á rjúpu til þess að takmarka veiðarnar. Ég tel mögulegt að framfylgja þessu en ég heyri að hv. þm. gerir ráð fyrir mjög ríkum brotavilja hjá veiðimönnum til að selja rjúpu þrátt fyrir bannið. Ég ber þá von í brjósti að veiðimenn fari eftir þessum lögum, verði þau samþykkt, og takmarki veiðar sínar. Það er alvarlegt ástand í rjúpnastofninum núna, hann er í lágmarki og við leggjum hér til að það verði bannað að selja rjúpu og að það verði líka bannað að stunda veiðar af fjórhjólum og snjósleðum. Menn hafa samt freistast til þess að gera það, m.a. vegna þess að lögin hafa ekki verið nógu skýr og einstaka aðilar hafa lesið náttúruverndarlögin en þar stendur að menn megi fara um jörð sé hún snævi þakin, sem sagt hvar sem er. Það stendur ekki í svokölluðum villidýralögum þannig að við ætlum að kveða sterkar á um þessi atriði með frv.

Herra forseti. Ég vil segja um þetta litla frv. að betra er seint en aldrei. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. umhvrh. hefði gripið miklu fyrr til löngu tímabærra ráðstafana til að draga úr veiðiálagi á rjúpu og reyna að því leyti til að stuðla að uppbyggingu stofnsins á nýjan leik. Ég held að öllum hafi verið það ljóst undanfarin nokkur ár, a.m.k. tvö, þrjú sl. ár, að ástand stofnsins væri afar bágborið. Það hefur reyndar rignt yfir stjórnvöld undanfarin tvö, þrjú sumur og haust eindregnum tilmælum víða að um að aðhafast eitthvað í málinu. Það er hálfsnautlegt að loksins núna, korteri fyrir tólf rétt fyrir jól, á þessu síðasta kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar um aldur og ævi, skuli þetta frv. birtast og það tekur til ráðstafana sem á að gera næsta haust, nokkrum mánuðum eftir að hæstv. umhvrh. mjög líklega hefur þá látið af því embætti. Það er að vísu ágætt að móta stefnuna fyrir fram en miklu betra hefði verið ef hæstv. ráðherra hefði t.d. strax í fyrrahaust  Um hvað sé vænlegast að gera má auðvitað lengi ræða en eitt er víst og það er það að við höfum ekki margt annað í höndunum og í okkar valdi að gera en að reyna að draga úr veiðiálaginu. Það er bara ósköp einfaldlega þannig. Menn geta endalaust rætt um skýringar á því af hverju stofninn sveiflast, annars vegar þessar náttúrulegu sveiflur sem menn þekkja sem eru að vísu ekki, að því er virðist, eins reglulegar lengur og áður var, og svo hins vegar hægfara hnignun stofnsins sem er augljós þegar gögn yfir langan tíma eru skoðuð. Menn vita ekki af hverju þetta stafar og sjálfsagt má deila um það lengi því að erfitt er að sanna slíka hluti. Menn geta held ég ósköp einfaldlega nálgast málið frá hinni hliðinni og sagt: Hvað getum við gert til hjálpar stofninum? Þá er það fyrst og fremst það að draga úr veiðiálaginu. Við höfum ekki annað í okkar höndum. Ef náttúrulegir þættir eru þarna á ferðinni sem eru utan okkar áhrifasviðs eins og sumir telja jafnvel, mögulega breytt veðurfar eða smitsjúkdómar, er það alltént eitthvað sem ekki er auðvelt við að eiga en veiðiálaginu getum við stýrt. Þess vegna er ég eindreginn stuðningsmaður þess að það sé gert og ég er tilbúinn að reyna allar þessar leiðir sem hér eru taldar upp, þ.e. að setja sölubann á rjúpu, að stytta veiðitímann, að reyna að framfylgja því af meiri hörku en nú er gert að menn noti ekki allt of stórvirk drápstæki, margskota byssur og annað í þeim dúr. Og að sjálfsögðu á í þessu tilviki eins og öðrum að framfylgja mjög strangt reglum um bann við akstri utan vega á hvers kyns farartækjum sem valda þar tjóni. Það er að vísu alveg ljóst að um það hversu auðveldar í framkvæmd þessar aðgerðir sumar hverjar eru má deila, t.d. það að setja sölubann á rjúpu eða þess vegna á alla villibráð, eins og stundum hefur verið rætt um. Það mun augljóslega hafa það í för með sér að opinberum viðskiptum með rjúpu lýkur og hún hættir að vera til sölu, skulum við ætla, í búðum og á veitingahúsum. Það er ekki þar með sagt að auðvelt verði að koma í veg fyrir öll viðskipti ef menn vilja stunda þau þótt ólögleg verði, þ.e. ef um sölu er að ræða eða endurgjald kemur fyrir. Hv. þm. Pétur Blöndal benti á það í andsvari, og er hann jafnan nokkuð iðinn við að skoða þær hliðar mála sem gætu skapað smugur fyrir þá sem vilja brjóta lögin, eins og við þekkjum sem setið höfum með hv. þingmanni á þingi í nokkur ár. Auðvitað er ekki hægt að horfa fram hjá því að eitthvað verður sjálfsagt um slík viðskipti bak við tjöldin. Síðan er, að því ég best fæ séð og veit, ekki ætlunin að koma í veg fyrir að menn gefi þessa vöru, og menn geta áfram veitt sér til matar. Að sjálfsögðu er ekki meiningin að hindra það. Ef við lítum svo á að rjúpnaveiði sé fyrst og fremst og nær eingöngu nú orðið stunduð í landinu sem sportveiði held ég að það sé að mörgu leyti í góðu samræmi við það að ekki sé um viðskiptalega starfsemi að ræða, að rjúpan sé þá ekki hugsuð til sölu. Það mun væntanlega draga mjög úr mikilli veiði einstakra aðila og stofninum þannig hlíft. Það má að vísu spyrja sig að því hvort það sé að öllu leyti sanngjarnt gagnvart t.d. landeigendum sem hafa haft það sem hluta af hlunnindanýtingu á jörðum sínum að veiða rjúpur. Ég viðurkenni fúslega að ég hef nokkra samúð með þeim tilvikum sem enn eru, hygg ég, til staðar en ekki kannski í mjög miklum mæli. Bændur eru oft uppteknir á þessum árstíma og hafa um nóg annað að hugsa. Ég hygg að margir af magnveiðimönnum undangenginna ára séu ekkert síður veiðimenn úr þéttbýli en landeigendur. Ég hef svo sem velt því fyrir mér hvort einhver leið væri að gera þarna greinarmun á en það yrði væntanlega mjög erfitt í framkvæmd. Reglan verður að vera almenn eigi að vera nokkur von til þess að eftir henni verði farið og henni fylgt. Í ljósi þess að um tímabundnar friðunaraðgerðir er að ræða, sem stjórnvöld hafa að sjálfsögðu alla möguleika á að mæla fyrir um, held ég að þetta verði svona að vera. Og þá er að sjá hvort þetta skilar tilætluðum árangri, að það dragi verulega úr veiði\-álaginu og að stofninn nái sér upp, sem við skulum vona og er auðvitað tilgangurinn með þessum aðgerðum. Það væri mikið skarð fyrir skildi í íslenskri náttúru ef rjúpnastofninn hryndi eða yrði áframhaldandi í jafnhörmulegu ástandi og hann hefur verið, ekki bara rjúpnastofnsins vegna heldur er rjúpan auðvitað hluti af hinni villtu íslensku náttúru. Fálkastofninn á allt sitt undir viðgangi rjúpnastofnsins og þar fram eftir götunum. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar. Ég er stuðningsmaður þess að gripið sé til þessara aðgerða þó að auðvitað megi velta fyrir sér útfærslu á einstökum þáttum í þessu máli. Ég hefði helst mælt með því að menn styttu, ef eitthvað væri, í ríkari mæli veiðitímann en treystu í minna mæli á aðrar aðgerðir, einfaldlega vegna þess að ég er ekki viss um að þær reynist jafnárangursríkar og þessi.

Virðulegur forseti. Ég heyri að hv. þm. er í heildina þokkalega sáttur við þetta frv. En ég vil taka það fram vegna þeirra orða sem hér féllu í upphafi, að það væri betra seint en aldrei og það hefði fyrir löngu átt að vera búið að grípa þessara aðgerða, að það var ekki fyrr en í haust sem umhvrh. fékk tillögur um aðgerðir. Þær komu frá Náttúrufræðistofnun og voru sendar til ráðgjafarnefndarinnar um villt dýr sem kom með álit sitt --- ráðherra á að leita álits hennar á slíkum málum --- þann 13. september. Ég vil bara mótmæla því ef hér er verið að gefa í skyn að ráðherra hafi haft einhverjar sérstakar forsendur til þess að grípa til aðgerða fyrr. Ég fékk þessar tillögur í haust. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar á þessum nótum. Í sérstakri þáltill. sem þingmaðurinn flutti núna á haustdögum er talað á þessum nótum. Þar er sagt að þetta hafi verið tekið til umræðu í þinginu á síðasta hausti og þá hefði það verið borið við af ráðherra að það væri of seint að aðhafast nokkuð á því hausti. En það voru engar tillögur uppi þá. Ég vil bara taka það fram út af þessum orðum, svo að það sé alveg skýrt, að ráðherra hefur ekki fengið tillögur um að það ætti að grípa til aðgerða til verndar rjúpnastofninum fyrr en í haust. Og þá tökum við að mínu mati með algjörlega eðlilegum hætti á því og leggjum hér til ágætisaðgerðir sem vonandi verða til þess að rjúpnastofninn rétti úr kútnum. Menn hafa talið að hér væri jafnvel um 30% takmörkun á veiðiálagi að ræða, það er auðvitað voðalega erfitt að meta það, en þetta eru þó a.m.k. víðtækar aðgerðir.

Herra forseti. Ég hlustaði á þessar afsakanir ráðherra eins og aðrir þingmenn en ég stend við þau orð mín að mér finnst þetta kerfi hafa verið allt of svifaseint og lengi að taka við sér í þessum efnum. Það hefur þurft utanaðkomandi þrýsting til að koma þessum málum á hreyfingu, það bara liggur fyrir, og kerfið hefur verið mjög svifaseint, við hvern sem þar er aðallega að sakast. Ég tel að ábyrgðin hvíli fyrst og fremst á umhvrn. sem fer með þessi mál og það er náttúrlega ekki þannig að umhvrn. sé bara stikkfrí þangað til einhverjar tillögur berast úr einhverjum undirstofnunum þess um að eitthvað þurfi að gera. Ég veit ekki betur en að rignt hafi yfir umhvrn. óskum um það undanfarin tvö, þrjú ár. Fyrir einum þremur árum voru menn meira að segja farnir að tala um að það væri óumflýjanlegt að setja rjúpuna á válista. Það er þá fyrst í haust sem Náttúrufræðistofnun ákveður það og villidýranefnd afgreiðir þetta mál hjá sér. Það verður auðvitað bara að segja hlutina eins og þeir eru. Það er vitað að það hefur verið ágreiningur um þetta, sumpart hálffræðilegur eða faglegur ágreiningur þar sem t.d. veiðistjóri hefur fram undir það síðasta ekki verið talsmaður þess að takmarka þyrfti veiðar, og menn hafa deilt um það hvernig ætti þá að gera það. Sumir segja að stytting veiðitímans framan af hafi lítið sem ekkert upp á sig því dánartíðnin sé svo há hjá rjúpunni á þeim tíma og þar fram eftir götunum. Þessi þræta hefur kyrrsett allt í kerfinu í ein tvö ár og það er það sem ég hef gagnrýnt, að ég tel með fullum rétti, og ég stend við hvert orð sem í greinargerð þáltill. minnar stendur.

Virðulegur forseti. Ég skil svo sem að hv. þm. geti ekki viðurkennt það að hann hafi kannski farið út fyrir það sem eðlilegt gat talist í þingskjali sínu, en það er alveg ljóst að það var ekki hægt að bera því við að of lítill tími væri í fyrra, því ekki komu fram neinar tillögur. Náttúrufræðingar hafa margir hverjir haft þá skoðun að veiðiafföllin væru ekki mikil, veiðarnar skiptu ekki miklu máli. En þeir hafa verið að skoða kenningar sínar upp á nýtt og núna fáum við sem sagt tillögur um að grípa til aðgerða. Og það er ekki þannig að þetta komi frá einhverjum undirstofnunum. Þessar tillögur koma frá þeirri fagstofnun sem er hjá umhvrn. og sinnir rannsóknum á rjúpnastofninum og að sjálfsögðu tökum við það til skoðunar þegar sú fagstofnun kemur með tillögur sínar, ekki í fyrra eða hittiðfyrra, heldur núna í haust. Það er rétt að lengi hefur verið í umræðunni hvort grípa ætti til einhverra aðgerða hjá ákveðnum hópum í samfélaginu. Við þessa umræðu hefur rignt inn tillögum um að rjúpan yrði alfriðuð, það yrði bara bannað að veiða hana um aldur og ævi. Það eru margir sem hafa þá skoðun. En það eru engin stofnvistfræðileg rök til þess. Við höfum því í samráði við undirstofnun okkar og ýmsa aðra hagsmunaaðila lagt til víðtækar aðgerðir. En þannig er að þetta mál kom ekki inn á borð til okkar fyrr en núna í haust. Ég vil taka það sérstaklega fram af því hérna er gefið í skyn að við höfum eitthvað legið á liði okkar og ekkert verið að sinna þessum málaflokki og ráðherrann sé bara að henda þessu fram núna og þetta verði ekkert komið til framkvæmda fyrr en ráðherrann verði hugsanlega farinn til einhverra annarra starfa. Ég vil mótmæla þessu. Þegar hefur verið gripið til aðgerða. Búið er að stækka margfalt það svæði á suðausturhorninu sem er friðað fyrir veiðum og svo öflum við okkur hér heimilda til þess að banna söluna á rjúpunni og takmarka veiðarnar af fjórhjólum og snjósleðum og svo styttum við veiðitímann á næsta ári í næstu fimm ár.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra óþarflega viðkvæm þó hér sé komið fram með gagnrýni af þessu tagi. Manni hlýtur að leyfast að hafa þá skoðun að þessar aðgerðir séu full seint á ferðinni og æskilegra hefði verið að menn hefðu unnið rösklegar að þessum málum, byrjað fyrr að hlusta á mjög vel undirbyggðar og rökstuddar skoðanir manna sem ég held að sé full ástæða til að taka mark á, landeigenda, gamalreyndra veiðimanna, sveitarstjórna á fleiri en einum stað og fleiri en tveimur stöðum á landinu o.s.frv. Síðastliðin tvö, þrjú ár hafa þessir aðilar einmitt á þeim svæðum þar sem helsta kjörland rjúpunnar liggur nú, á norðausturhorni landsins, á Vestfjörðum og víðar, verið með eindregnar óskir í þá veru að eitthvað yrði að gert. Og það gera menn ekki að ástæðulausu. Fjöldi manna sem eiga beinlínis beinna hagsmuna að gæta af rjúpnaveiðum vegna þess að þeir stunda þær sjálfir, eru leiðsögumenn ferðamanna við rjúpnaveiðar eða aðkomumanna við rjúpnaveiðar eða selja gistingu og eiga þar af leiðandi beinna hagsmuna að gæta, þeir biðja sjálfir um einhverjar aðgerðir því þeir sjá sem er að ef svo heldur fram sem horfir þá verði grundvellinum kippt undan starfsemi þeirra að þessu leyti af því stofninn er í svo slæmu ástandi og á hraðri niðurleið. Ég leyfi mér því ósköp einfaldlega, herra forseti, að halda til haga þessari gagnrýni um leið og ég í öllum aðalatriðum er sammála því að fara út í aðgerðir af því tagi sem ég hef lýst í máli mínu.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Eins og fram kemur í grg. með frv. er það mat Náttúrufræðistofnunar Íslands að rjúpum hafi fækkað verulega á liðnum áratugum, stofnsveiflur séu að sléttast út og rjúpnastofninn sé nú í sögulegu lágmarki. Og til að stemma stigu við þeirri fækkun lagði stofnunin til tvenns konar aðgerðir, þ.e. annars vegar að sala á rjúpum á almennum markaði yrði bönnuð og hins vegar að veiðitími rjúpu yrði styttur. Hæstv. umhvrh. hefur fylgt ráðum stofnunarinnar í þessu frv. með því að kveða á um bann við því að bjóða til sölu eða selja rjúpur og rjúpnaafurðir og af því leiðir að bannað er að hafa rjúpur til sölu í verslunum sem og á matseðli veitingahúsa. En bannið nær þó ekki til innfluttra rjúpna eða rjúpnaafurða. Það má selja innfluttar rjúpur en íslenskir veiðimenn mega ekki selja þá bráð sem þeir veiða. Enn fremur er lagt bann við því að stunda veiðar á fjórhólum og vélsleðum. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að efast um gagnsemi sölubanns til verndar rjúpunni. Mun vitlegra hefði verið að takmarka veiðitímabilið á þann hátt að leyfa ekki veiðar á rjúpu fyrr en 1. nóvember í stað 15. október eins og nú er. Reyndar er kveðið á um það í frv. að frá og með árinu 2003 og næstu fjögur árin þar á eftir verði einungis heimilt að veiða rjúpu frá 25. október til 12. desember, en ég held að það hefði átt að færa þetta til 1. nóvember. Með því að seinka tímabilinu þá tel ég að verulega mundi draga úr veiðinni því langmest veiði fer fram á þessum tveimur vikum. Meðan tíð er góð, birtuskilyrði betri en þegar nær dregur jólum og oftast er snjólaust um miðjan október, svo að skjannahvítar rjúpurnar eru eins og endurskinsmerki á auðri jörðu. Í annan stað ætti að taka það til alvarlegrar athugunar að banna hunda á rjúpnaveiðum. Góðir veiðihundar eiga afskaplega auðvelt með að finna rjúpurnar og geta auðveldlega þefað uppi allar rjúpur á tilteknum svæðum. En ég fagna því samt að hæstv. umhvrh. hefur horfið frá þeirri hugmynd sem hún kynnti hér fyrir nokkru að leggja til breytingar á byssum með því að krumpa hólkana svo að þær taki færri skot. En mönnum ber saman um að til aðgerða þurfi að grípa til verndar rjúpunni og ég hef rætt við marga veiðimenn, bæði fyrir norðan og austan, og ber flestum saman um að stytting veiðitímabilsins, sérstaklega með því að taka framan af því sem og banna hunda við veiðarnar, gæfi hvað bestan árangur.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Ég vil í upphafi taka undir það markmið frv. að vernda íslenska rjúpnastofninn og að gripið verði til aðgerða sem tryggi vöxt, viðgang og stöðu hans þannig að hann verði eðlilegur þáttur í íslenskri náttúru og að staðið sé rækilega vörð um hann. Ég tek undir þau meginmarkmið sem sett eru fram. Enn fremur tek ég undir þau atriði sem eru í frv. sem lúta að því að takmarka notkun á vélknúnum farartækjum við að elta uppi rjúpuna. Það er hið forna hugtak ,,að ganga til rjúpna`` sem ég tel að eigi að hafa í heiðri gagnvart rjúpnaveiðum, enda hefur þetta að hluta til verið atvinna, en að hluta til er þetta útivistarmál að mati þeirra sem hafa stundað rjúpnaveiði. Ég tel því að binda eigi þetta við hið forna hugtak, að ganga til rjúpna, en ekki að fara á vélknúnum farartækjum. Ég fagna þeim ákvæðum í frv. sem lúta að því að takmarka notkun vélknúinna ökutækja við rjúpnaveiðar. Ég vil líka vekja athygli á að sagt er að lítið eftirlit sé með farartækjum inn á heiðar landsins og jafnvel akstri utan vega hvað varðar einmitt rjúpnaveiðar og þá sem þær veiðar stunda. Ég vil spyrja ráðherrann hvort einhverjar aðgerðir séu í gangi til að styrkja eftirlit með því að ekki sé ekið utan vega þegar ekki er snjóþekja yfir. Og einnig hvort eftirlit verði aukið með því að tryggja að komið verði í veg fyrir notkun vélknúinna ökutækja við rúpnaveiðar eins og frv. gerir ráð fyrir eða stílar upp á. Ég held að mikilvægt sé að þarna haldist í hendur gott eftirlit árið um kring varðandi umgengni við íslenska náttúru, ekki bara við rjúpuna heldur almennt við að koma í veg fyrir akstur utan vega, og með því að ekki sé verið að nota vélknúin ökutæki til að keyra uppi rjúpur, gæsir eða önnur dýr sem verið er að veiða með þessu móti. Þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra hvað líði aðgerðum til að koma í veg fyrir að notuð séu blý í höglum við veiðar á rjúpu, gæs eða öðru sem verið er að veiða í íslenskri náttúru. Með því að dreifa blýhöglum um landið hlýst af veruleg blýmengun og hefur þegar verið bannað víða annars staðar. Varðandi það ákvæði sem þarna er til að friða rjúpuna, að banna að rjúpa sé seld í verslunum eða manna á milli, þá held ég að það ákvæði sé dæmt til að mistakast. Svo lengi sem rjúpnaveiði er heimil verður held ég erfitt að koma í veg fyrir að menn versli með hana sín á milli eða í verslunum og þarna sé verið að bjóða heim einhverri óleyfilegri starfsemi sem alls ekki er þessu máli til framdráttar. Ég held að þarna séu menn að stinga höfðinu í sandinn eða jafnvel að bjóða heim starfsemi sem óhjákvæmilega mun eiga sér stað svo lengi sem veiðar eru stundaðar og verið að gera menn að lögbrjótum og auka eftirlitsiðnaðinn. Áfram verður heimilt að flytja inn rjúpur og selja þær. Hvernig á að þekkja í sundur rjúpurnar sem eru í borðinu, hvort þær eru frá Grænlandi eða úr Þistilfirðinum? Ég skora því á hv. umhvn. að skoða málið. Við verðum að halda okkur við skynsemina. Ég held að hægt sé að beita friðunaraðgerðum með styttingu á veiðitímanum. Það má líka binda veiðiréttinn meira við fólk sem býr úti á landi og þetta gæti orðið þá hluti af atvinnu þess eða hlunnindanýtingu og það geti nýtt hlunnindi til lands og sjávar svo lengi sem rjúpnaveiðar eru þá heimilaðar á annað borð. Virðulegi forseti. Ég kom upp fyrst og fremst til að benda á að mér finnst sú nálgun að ætla að banna sölu á rjúpum vera lítið skynsamleg.

Hæstv. forseti. Ég tek fyrst og fremst til máls til að fagna þessu frv. til laga um breytingu á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Mér sem dýravini hefur í nokkur undanfarin ár liðið illa út af þessum gríðarlegu rjúpnaveiðum sem iðkaðar hafa verið og sérstaklega því hve margir eru farnir að stunda það að veiða rjúpur til að selja, sem er mjög ábatasamt, ég tala nú ekki um þegar menn hafa þeyst upp um heiðar og fjöll á vélknúnum ökutækjum. Jafnvel þótt það sé leyft á frosinni jörð á Íslandi þá hefur það verið mjög óhugnanlegt þegar þeyst hefur verið upp um fjöll og firnindi á eftir þessum litlu dýrum á vélknúnum ökutækjum, ég tala nú ekki um þegar hundar eru líka með í för sem hjálpa til við veiðarnar. Menn hafa því getað lagt alveg ótölulegan fjölda af rjúpu að velli á einum degi. Ég fagna þess vegna sérstaklega að hér sé verið að banna að veiða rjúpu af vélknúnum ökutækjum. Ég verð að segja það að ég hef meiri trú á árangri af sölubanni en nokkrir þeir sem hafa talað hér á undan mér. Ég held að rjúpnastofninum stafi ekki hvað síst hætta af þessum stórtæku veiðimönnum sem veiða til að selja. Ef það legðist af, ég tala nú ekki um ef dragi stórlega úr því því það verður aldrei neitt stórkostlegt magn af rjúpu selt á svörtum markaði --- það vantar að vísu inn í þessi lög einhver ákvæði um viðurlög við sölubanninu. Auðvitað er erfitt að framfylgja þessu. Ég var t.d. að hugsa um veitingastaði þar sem bornar eru fram rjúpur. Hvernig á að vera hægt að sanna að að þær séu útlendar? Á að lita þær bláar eða hvernig á að vera hægt að sanna það? Þær eru nú ekki framreiddar nema þá bara bringurnar. Hvernig er hægt að sanna að ...  Ég fagna sem sagt þessu frv. sérstaklega. Ég hefði viljað að í því væri líka ákvæði um styttingu veiðitíma. Mér skilst að vísu að það standi til. Ég vil ekki ganga svo langt að leggja til að þær verði veiddar í myrkri eins og kom fram hér áður á fundinum. En ég held að það sé mjög vænlegt að stytta veiðitíma rjúpu til viðbótar við þessi ákvæði sem hér eru tekin fram.  Þetta er gott frv. Auðvitað má segja að sum okkar hefðu óskað þess að Náttúrufræðistofnun og þeir aðilar sem um þessi mál fjalla hefðu tekið við sér fyrr því mér finnst hafa blasað við um nokkurra ára skeið hvað var að gerast. En nú er þetta komið fram og ég lýsi fullum stuðningi við frv. eins og það liggur hér fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessar umræður. Mér heyrist að hv. þingmenn sem hér hafa talað séu svona í stórum dráttum sáttir við frv. Þó hafa menn misjafnar skoðanir á einstökum atriðum. Hér hafa komið fram athugasemdir við það að mega selja innfluttar rjúpur, þ.e. rjúpur t.d. frá Grænlandi. Sumir hafa efasemdir um að rétt sé að heimila það. En ég vil taka fram af því tilefni að þær aðgerðir sem við erum að grípa til hér eru til verndar íslenska rjúpnastofninum en ekki rjúpnastofni annarra landa þannig að það eru ákveðin rök með því að menn banni ekki innflutning á rjúpum frá öðrum löndum ef þetta er vara sem menn vilja kaupa á markaði, sem hún er. Hins vegar skil ég það að auðvitað er ófært ef aðilar fara að selja hér íslenskar rjúpur sem grænlenskar. Því þarf að tryggja að hægt sé að rekja uppruna rjúpnanna. Það kemur fram í frv. að menn þurfa að geta sannað að rjúpurnar séu ekki íslenskar og að ekki sé verið að svindla á banninu á sölu á íslenskum rjúpum. Þetta er því eitthvað sem umhvn. þarf að sjálfsögðu að skoða. Ef mikil brögð verða að því að menn svindli á þessu, sem ég hef svo sem enga ástæðu til að ætla, þá þarf að grípa til þess að banna líka innflutninginn. En við leggjum það ekki til í frv. af því að við teljum að hægt sé að tryggja eftirlitið með þeim hætti að hægt sé að komast að uppruna rjúpnanna, þ.e. þannig að ekki sé hægt að selja þær íslensku sem erlendar. Í máli hv. þm. Sigríðar Ingvarsdóttur kom líka fram að hún telji að betra sé að stytta veiðitímann enn frekar. Hún hafði efasemdir um sölubannið og taldi að menn ættu að byrja að veiða 1. nóvember, sem sagt stytta veiðitímann að framan, byrja seinna. Ýmsar kenningar eru til um veiðitímann. Sumir vilja stytta hann að framan. Aðrir vilja stytta hann að aftan. Þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson var umhvrh. stytti hann veiðitímann að aftan. Það mæltist reyndar afar illa fyrir í samfélaginu. Sú aðgerð var heldur ekki gerð í samráði við t.d. hagsmunasamtök eins og Skotvís. Við höfum reynt að vera í mjög góðu samráði við þá að þessu sinni um þetta mál. Ég hef lagt mikla áherslu á það. Þeir sem telja að stytta eigi tímann að framan færa fram þau rök sem hv. þm. Sigríður Ingvarsdóttir flutti hér, þ.e. að þá sé rjúpan í hópum á láglendi, hún sjáist vel í umhverfinu o.s.frv., að hægt sé að ganga að henni og þetta sé nánast eins og hænsnaskytterí og ég veit ekki hvað og hvað menn draga fram í umræðunni. Hins vegar segja aðrir, sérstaklega ýmsir náttúrufræðingar, að náttúruleg afföll séu mjög mikil í upphafi hausts, þ.e. í upphafi veiðitímans, og þess vegna sé eðlilegt að þá sé skotið af því þær deyi hvort eð er út af náttúrulegum afföllum og því sé eðlilegt að menn skjóti í upphafi veiðitímans. Þetta kom m.a. fram á rjúpnaráðstefnunni sem Skotvís hélt í haust þar sem voru ýmsir fræðingar erlendis frá sem hafa mikið vit á rjúpu. Þeir voru ekki sammála því að stytta veiðitímann að framan vegna þess að þá væri veiðistofninn stærstur og mestar líkur á því að hann gæti bætt sér upp veiðiafföllin með því að draga úr náttúrulegum afföllum á móti. Það eru því misvísandi kenningar sem menn bera á borð. Aðrir segja að eðlilegt sé að stytta tímann að aftan. Rökin fyrir því eru að stofninn sem lifir seint á tímabilinu, þ.e. rétt fyrir jól eða í desember, sé sterkasti stofninn og þess vegna beri að hlífa honum og að ekki eigi að veiða úr honum. Á meðan segja aðrir að það sé svo erfitt að veiða á þessum tíma, dagurinn sé stuttur og að ekkert þurfi að hafa áhyggjur af því, menn séu nánast að skjóta í myrkri eins og hér var sagt. Við ákváðum eftir að hafa skoðað þetta að stytta veiðitímann á hvorum enda, þ.e. við tökum tíu daga framan af og tíu daga aftan af. Eins og hér kom fram í ræðu hv. þm. Sigríðar Ingvarsdóttur þá er rétt að við höfum tilkynnt að við ætlum að gera það. Það þarf enga lagabreytingu til. Það er bara gert með reglugerð. Við munum stytta veiðitímann á næsta ári og gildir það í fimm ár. Menn vita þá alveg að hverju þeir ganga þannig að t.d. bændur sem selja veiðimönnum gistingu vita þá fyrir fram hvernig þessu verður háttað næstu árin. Þetta er fimm ára prógramm. Það kom líka fram að hv. þm. Sigríður Ingvarsdóttir var ánægð vegna þess að ráðherra hefði ákveðið að sleppa því að ,,krumpa hólkana`` eins og það var orðað hérna. Það er rétt. Þessi hugmynd kom fyrst fram þar sem ég sá hana í áliti nefndar sem ég setti á laggirnar til að skoða til hvaða aðgerða við ættum að grípa ef við þyrftum að grípa til aðgerða vegna gæsaveiða og rjúpnaveiða. Þá kom fram í gæsakafla þess álits --- Sigmar B. Hauksson var formaður í þeirri nefnd --- sú hugmynd og tillaga um að ,,krumpa hólkana``, þ.e. gera varnanlegar breytingar á magasínunum þannig að ekki væri hægt að pumpa út mörgum skotum í röð úr fjölskotabyssum. Við skoðuðum þetta varðandi rjúpuna og ég hafði í hyggju fyrst að leggja þetta til. Síðan þegar við vorum búin að skoða þetta betur --- við vorum í samráði við ýmsa aðila vegna þessa --- ákvað ég að falla frá því að þessu sinni. Mér finnst samt að það komi til greina síðar. En ég féll frá því m.a. vegna þess að menn segja mér sem telja sig þekkja vel til þessara mála að þessi aðgerð hefði mun meiri áhrif á gæsaveiðarnar en rjúpnaveiðarnar. Það ætti því frekar að koma til skoðunar ef menn vilja grípa til takmörkunar á gæsaveiðum. Það tæki trúlega talsverðan tíma að gera þetta. Reyndar eru misvísandi upplýsingar um það. Sumir segja eitt ár. Aðrir segja tvö til fjögur ár. Að þessu öllu vegnu ákvað ég því að fara ekki fram með slíka breytingu, þ.e. varanlegar breytingar á byssum landsmanna vegna rjúpunnar. En ég vil ekki útiloka að það verði gert í framtíðinni. Þetta hefur verið gert í öðrum löndum þannig að það er ekki eins og menn séu að finna hér upp nýtt mál. Hér var líka minnst á hundana. Það mál skoðuðum við líka. Sumir hafa talið að það mundi breyta miklu að banna alla hunda við veiðar. En þetta er kannski ekki alveg svona einfalt. Tvær tegundir af hundum eru notaðar við veiðar, þ.e. svokallaðir bendarar og svokallaðir sækjarar. Sækjararnir eru má segja æskilegir í veiðiskap og meira að segja er skylda á sumum svæðum í Noregi að nota sækjara af því að veiðin getur týnst ef hún er ekki sótt af hundum. Bendarar eru hins vegar ekki mjög æskilegir í veiðum af því að þeir benda veiðimanninum á bráðina. Hann fær því mjög mikla aðstoð með því og kemst yfir stærra svæði. Eftir að hafa skoðað þetta teljum við að hér sé ekki um vandamál að ræða. Veiðimenn nota ekki mikið hunda. Samkvæmt upplýsingum frá veiðistjóra þá hefur hann skoðað hvað þessir svokölluðu hundaveiðimenn veiða miðað við aðra, en það er ekki munur þar á þannig að hundaveiðimennirnir eru ekki að veiða meira. Við ákváðum því að taka það ekki inn í frv. að banna hundana, m.a. vegna þess að um er að ræða tvær tegundir af hundum. Önnur er æskileg, hin ekki. Við teljum að þetta sé ekki það mikið vandamál að til sérstakra aðgerða þurfi að grípa vegna þessa. Hv. þm. Jón Bjarnason flutti líka ræðu. Ég átta mig nú ekki alveg á sumu sem þar kom fram. Þingmaðurinn fann mjög mikið að sölubanninu. Ég átta mig ekki á því hvort hann er mótfallinn sölubanninu. En það er alveg ljóst að Náttúrufræðistofnun Íslands og Skotvís styðja þetta sölubann og mun fleiri. Ég tel því að til þess beri að grípa. Hv. þm. spurði líka um blý. Ég tel ekki útilokað að við grípum til einhverra aðgerða varðandi það í framtíðinni. En það eru engar tillögur um neitt slíkt á leiðinni og blý er ekki í sérstakri skoðun núna í ráðuneytinu. Hér var komið inn á að styrkja þyrfti eftirlitið. Verði þetta frv. að lögum verður að mínu mati einfaldara að hafa eftirlit með skotveiðum af snjósleðum og fjórhjólum. Nú er það þannig sums staðar, er manni sagt, að talsvert er um að veiðimenn fari um á snjósleðum og fjórhjólum. Þessir menn komast um allt og það er jafnvel svo að veiðimenn ganga til rjúpna þegar fram hjá blússa snjósleðar eða fjórhjól með veiðimenn til að skjóta á svæðum sem aðrir ætla sér á en komast hægar yfir. Ég tel brýnt að taka þetta fastari tökum og eftirlitið verður einfaldara þegar þetta frv. hefur verið samþykkt. Hér kom líka fram það sjónarmið hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur sem tengist þessu, að vélsleðarnir komast um allt. Þetta er eitt af því sem okkur hefur verið bent á, að vegna þess að menn búa yfir meiri tækni komast menn á fleiri staði en áður og hraðar yfir. Þess vegna eru fá griðarsvæði eftir fyrir rjúpuna. Erlendis hefur verið gripið til þess ráðs að setja upp verndarsvæði, bara griðarsvæði, sem menn fara ekki inn á. Þau eru höfð á veiðislóð þannig að svæðið verður eins og mósaík, veiðisvæði með griðasvæði inni á milli þar sem ekki er veitt. Þar eru einhvers konar uppeldisstöðvar fyrir rjúpuna. Þetta hefur verið prófað í Noregi og kom m.a. fram á ráðstefnunni um rjúpnaveiðar og rjúpnarannsóknir sem Skotvís hélt á Grand Hóteli um daginn. Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessar ágætu umræður. Ég vil draga sérstaklega fram að lokum eins og í upphafi, að við fengum tillögurnar í haust og að mínu mati höfum við farið vel yfir þær. Með þessu er í fyrsta sinn verið að grípa til víðtækra aðgerða til verndar rjúpnastofninum. Þetta eru víðtækar aðgerðir, ekki einhverjar skyndiaðgerðir sem eiga að standa í stuttan tíma og eru einangraðar við eitt atriði. Þetta eru víðtækar aðgerðir sem eiga að standa í fimm ár. Það er verið að tala um sölubannið, styttingu á veiðitíma og algjört bann við veiðum af snjósleðum og fjórhjólum þannig að einfaldara sé að hafa eftirlit. Það er verið að stækka mikið friðaða svæðið hér í nágrenni höfuðborgarinnar, þar sem menn fá ekki að veiða. Að mínu mati hefur tekist mjög vel til. Það er almenn sátt um þetta frv. og engir hagsmunahópar að því er mér virðist sem eru afar reiðir yfir þeim aðgerðum sem við erum að grípa til. Ég er nokkuð ánægð með þessa niðurstöðu og tel að við stígum mjög mikið framfaraspor fyrir afkomu rjúpnastofnsins í framtíðinni. Það segja mér líka þeir fræðingar sem við höfum átt mjög gott samstarf við. Við höfum fengið mikla hjálp frá sérfræðingum Náttúrufræðistofnunar Íslands, bæði Ólafi Nielsen og Kristni Hauki Skarphéðinssyni. Hér er um víðtækar aðgerðir að ræða á fimm ára tímabili sem ættu að reisa rjúpnastofninn við. Að sjálfsögðu verður fylgst með rjúpnastofninum á þessu tímabili. Menn geta síðan endurskoðað aðgerðirnar að þeim tíma loknum.

Herra forseti. Vissulega er ástand rjúpnastofnsins alvarlegt. Það rennur mér til rifja hvernig komið er fyrir þeim stofni. Ýmsar leiðir eru til að bjarga honum eins og menn hafa nefnt hér. Það hefur ekki verið minnst á, ekki svo ég hafi tekið eftir, að refur og minkur tekur náttúrlega sinn skammt. Kannski hafa minnkandi veiðar á þeim dýrum haft sín áhrif. Ég held hins vegar að sölubannið gangi hreinlega ekki, herra forseti. Ég vil vísa því til hv. nefndar, sem fær málið til umsagnar, hvort það brjóti ekki gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Það er nefnilega þannig að það er ekki bannað að veiða. Menn mega veiða þess vegna 50 rjúpur. Þar með eru þeir orðnir eigendur þeirra rjúpna. En síðan mega þeir ekki selja þessar eigur sínar. Ég held að það fáist bara ekki staðist. Ég vil að hv. nefnd skoði mjög ítarlega og varlega hvort þetta fáist staðist eiganrréttarákvæði stjórnarskrárinnar sem við þingmenn höfum svarið eið að og þurfum að gæta í hvívetna. Ég vil að menn standi mjög harðir á því að víkja hvergi frá stjórnarskránni, jafnvel ekki í því að selja nokkur stykki af rjúpum. Þessu vil ég beina til hv. nefndar sem fær frv. til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég tel ekki um það að ræða í þessu tilviki að brotið sé á réttindum manna, þ.e. eignarrétti þeirra. Ég vil líka benda á að ég tel að hv. þm. sé fastur í einhverjum ,,ismum`` að þessu leyti. Sama ákvæði gildir t.d. um æðaregg. Það er bannað að selja æðaregg og hefur verið lengi í lögum. Ég hef ekki séð að þar hafi komið fram athugasemd um að brotið hafi verið á einhverjum sjálfsögðum réttindum þegna landsins. Ég get líka nefnt, þó það sé kannski ekki mjög skylt dæmi, að það er bannað að selja af heimaslátruðu. Ég veit ekki hvort hv. þm. telur að það sé brot á grundvallarréttindum manna. Ég vil að það komi fram að ég tel að hér sé ekki verið að brjóta á neinum. Hins vegar töldum við að við hefðum ekki nægar lagaheimildir, samkvæmt núgildandi lögum, til að banna sölu á rjúpu. Þess vegna tökum við það inn í frv., til að þingið gefi þá heimild. Ég tel eðlilegt að menn skoði þetta í nefndinni en tek ekki undir með hv. þm. að hér sé lagt til að brjóta á einhverjum grundvallarréttindum manna.

Herra forseti. Nú þekki ég ekki lögin um æðaregg. Ég reikna hins vegar með að það sé bannað að hirða æðaregg. Þar með mega menn aldrei verða eigendur að æðareggjum, ekki eins og menn geta orðið eigendur að rjúpu. Það er ekki bannað að veiða rjúpur. Varðandi heimaslátrunina er náttúrlega spurning hvort hægt sé að banna mönnum sem slátruðu heima hjá sér undir fullkomnu eftirliti heilbrigðiseftirlits, á sambærilegan hátt og sláturhús, að selja þær afurðir. Þar er um heilbrigðissjónarmið að ræða og ef þeir fullnægja heilbrigðissjónarmiðum þá ættu þeir að mega selja sitt kjöt. Ég held að þessi tvö dæmi sem hæstv. ráðherra nefndi séu þess eðlis að í öðru tilvikinu megi menn ekki eiga æðaregg og hins vegar, ef menn uppfylla heilbrigðissjónarmið, megi þeir selja afurðina. Mönnum er ekki bannað að veiða rjúpuna. Þar af leiðandi mega þeir eiga hana og ef þeir eiga hana mega þeir líka selja hana.

Virðulegur forseti. Samkvæmt mínum upplýsingum mega æðarbændur nýta æðaregg. Það er ekki þannig að þeir megi ekki snerta þau eða neitt slíkt, eins og hv. þm. dró hér upp. Varðandi heimaslátrun þá skil ég það þannig að menn megi ekki selja af heimaslátruðu. Hér er því haldið fram að einhver heilbrigðissjónarmið ráði því hvort þeir fá að selja af heimaslátruðu eftir skoðun, en það er ekki þannig. Þeir geta nýtt kjötið í eigin þágu en mega ekki selja af heimaslátruðu, eins og ég hef skilið málið. Við erum að banna sölu á rjúpum vegna ákveðinna sjónarmiða. Það er ekki þannig að við gerum það okkur til skemmtunar. Það er vegna þeirra sjónarmiða að 10% veiðimanna veiða helming veiddra rjúpna. Við viljum gjarnan takmarka þessar veiðar. Þess vegna leggjum við til sölubann. Ég vona að það muni virka jafn vel hér og það hefur virkað í öðrum löndum. Mér skilst að það virki mjög vel í Bretlandi og í Bandaríkjunum.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi sjúlinga, nr. 74/1997, með síðari breytingum. Með þessu frv. leggjum við flutningsmenn til að lögfest verði hámarksbið sjúklinga eftir læknisaðgerð hér á landi. Meðflutningsmenn mínir að þessu frv. eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Margrét Frímannsdóttir. Í 1. gr. frv. er lagt til að 18. gr. laganna orðist sem hér segir: ,,Þurfi sjúklingur að bíða eftir meðferð skal læknir sem hann leitar til gefa skýringar á biðinni ásamt upplýsingum um áætlaðan biðtíma og jafnframt gefa sjúklingi kost á bókun aðgerðar. Miða skal við að bið eftir aðgerð sé að jafnaði ekki lengri en þrír til sex mánuðir eftir eðli sjúkdóms.`` 2. gr. gerir ráð fyrir að lög þessi öðlist þegar gildi. Þegar frv. sem varð að lögum um réttindi sjúklinga var hér til umfjöllunar í þinginu lögðum við, þingmenn sem að þessu máli stöndum, til breytingu á frv. sem sneri að þessu, að lögfesta hámarksbið eftir aðgerð, þrjá til sex mánuði. Brtt. okkar náði þá ekki samþykki hér. Við leggjum nú þessa brtt. fram í þriðja sinn, en við lögðum hana einnig fram á 126. þingi. Ýmis rök mæla með því að kveðið sé á um það í lögum hvað skuli að öllu jöfnu teljast hámarksbiðtími eftir aðgerð. Engar reglur eru til um þetta aðrar en verklagsreglur sjúkrahúsa og annarra heilsustofnana. Á sumum sviðum eru alls engar reglur til. Þetta fyrirkomulag verður að teljast ófullnægjandi þegar svo mikilvægt málefni er annars vegar. Langur biðtími eftir aðgerð hefur í för með sér mikil óþægindi fyrir sjúklinga og aðstandendur þeirra. Vanlíðan, streita, kvíði og óvissa er algeng hjá þeim sjúklingum sem þurfa að bíða lengi eftir aðgerð. Þá upplifir fólk langa bið sem virðingarleysi við líf sitt og heilsu. Langur biðtími hefur ekki einungis slæm áhrif á tilfinningalegt og líkamlegt ástand sjúklings. Viðurkennt er að biðlistar eru kostnaðarsamir bæði fyrir sjúklingana sjálfa og þjóðfélagið í heild. Hér er fyrst að nefna að sjúklingar eru oft frá vinnu vegna veikinda sinna. Löng bið eftir aðgerð hefur þau áhrif að vinnutap verður meira en ella. Það hefur oft alvarleg áhrif á fjárhag sjúklinga og fjölskyldna þeirra. Við þekkjum ótal dæmi þess að löng bið eftir aðgerð hafi haft alvarlegar afleiðingar á fjárhag þeirra heimila. Vinnutapið leiðir síðan til minni skatttekna ríkissjóðs og lyfjakostnaður Tryggingastofnunar eykst í hlutfalli við lengd veikindanna. Auk þessa má nefna aukinn kostnað ríkis og sveitarfélaga vegna heimaþjónustu, heimahjúkrunar og ýmislegrar annarrar þjónustu. Gera má ráð fyrir að aðgerð verði umfangsmeiri og erfiðari og þar með kostnaðarsamari eftir því sem hún dregst lengur. Loks má benda á að aukið álag og fjölgun innlagna á bráðadeildir sjúkrahúsanna má að hluta rekja til biðlistanna. Það er oft svo að fólk kemst ekki inn í aðgerð nema vegna bráðatilvika, sem bráðasjúklingur. Það er auðvitað afleitt fyrir alla, bæði þá sem þurfa að sinna þeim og þá sem í þessu lenda. Af þessu má sjá að langur biðtími er þjóðhagslega og heilsuhagfræðilega óhagkvæmur. Flutningsmenn gera sér grein fyrir því að ekki er unnt að setja einhlítar reglur sem gilda skuli við allar aðstæður. Ýmsar ástæður geta valdið því að biðtími eftir aðgerð verði langur, svo sem skortur á læknum með næga sérþekkingu, skortur á nauðsynlegum áhöldum og tækjum o.fl. Við slíkar aðstæður getur langur biðtími oft reynst óhjákvæmilegur. Af þeim orsökum er aðeins gerð tillaga um viðmiðunarákvæði um hámarksbiðtíma að öllu jöfnu. Að mati flutningsmanna getur fjárskortur ekki réttlætt langan biðtíma. Ljóst er að biðlistar spara enga peninga. Einungis er verið að kasta peningum á glæ með myndun þeirra. Víða erlendis hafa verið settar reglur um hámarksbið eftir aðgerðum og heilbrigðisþjónustu. Í Svíþjóð og Noregi hefur verið lögfestur þriggja mánaða hámarksbiðtími eftir aðgerð. Í Danmörku er biðtíminn tveir mánuðir. Það var lögfest í júlí í sumar. Þar eiga sjúklingar rétt á að fara annað til að fá læknisaðgerð líti út fyrir að biðin verði lengri en hámarksbiðtíminn. Þá greiðir hið opinbera fyrir aðgerðina sömu upphæð, samkvæmt DRG-mælingu, og upprunalega sjúkrahúsið hefði fengið. Þessi regla gildir annars staðar á Norðurlöndum þar sem hámarksbið hefur verið lögfest. Eins og menn sem kunnugir eru heilbrigðiskerfinu vita eru menn langt komnir í að kostnaðargreina aðgerðir á sjúkrahúsunum. Talið er að búið verði að kostnaðargreina öll verk í heilbrigðiskerfinu 2004. Þá ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að lögfesta hámarksbið enda kom það fram á fundi með þingmönnum nú í haust, með stjórnendum Landspítala -- háskólasjúkrahúss, að ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu að lögfesta hámarksbið. Það hefur oft verið notað sem rök gegn því að lögfesta hámarksbið hér á landi að ekki sé búið að kostnaðargreina öll verk. Ég vil geta þess, vegna þess að þegar þetta mál hefur komið til umræðu hafa menn talið erfiðara að gefa fólki hér á landi kost á að fara annað í aðgerðir, að það hefur verið reglan, t.d. í Danmörku, að vilji menn sækja læknisþjónustu til annarra landa, t.d. til Þýskalands eða nágrannalandanna, greiði sjúklingarnir sjálfir ferðakostnað en heilbrigðiskerfið greiði fyrir aðgerðina þá upphæð sem upprunalega sjúkrahúsið hefði fengið fyrir hana. Við flutningsmenn þessa frv. leggjum áherslu á að sett verði viðmiðunarregla, að biðin eftir aðgerð verði ekki lengri en þrír til sex mánuðir. Við teljum það mikilvægt til að skapa samræmi og eyða óvissu um meðferð mála. Auk þess eykur það hagkvæmni og tryggir réttindi sjúklinga enn frekar en lögin gera nú. Þarna erum við einnig að auka rétt sjúklinga í samræmi við réttindi sjúklinga annars staðar á Norðurlöndunum þó við göngum ekki eins langt í þessu frv. og gert er hjá Norðurlandaþjóðunum, eins og ég hef getið um, þar sem er þriggja mánaða bið og í Danmörku þar sem er tveggja mánaða bið. Herra forseti. Ég vil leggja til að að lokinni umræðu um þetta frv. verði það sent til hv. heilbr.- og trn. Ég legg áherslu á að menn taki þetta alvarlega og samþykki hámarksbið eftir aðgerð hér á landi eins og við höfum lagt til. Enda er því ekkert til fyrirstöðu ef marka má orð stjórnenda á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingar á lögum um húsaleigubætur, nr. 138/1997. Flutningsmenn þessa frv. ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Sú breyting sem við leggjum til á lögunum um húsaleigubætur er tvíþætt. Annars vegar snýr hún að foreldrum sem fara með sameiginlega forsjá barns eftir skilnað eða sambúðarslit og jafnan rétt þeirra beggja til húsaleigubóta. Hins vegar snýr breytingin að réttindum námsmanna sem dvelja utan stúdentagarða eða heimavista og leigja þar herbergi með sameiginlegri eldhús- og snyrtiaðstöðu. 1. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir að við 2. mgr. 5. gr. laganna bætist nýr málsliður sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Foreldrar sem fara með sameiginlega forsjá barns eftir skilnað eða sambúðarslit eiga bæði rétt til bóta vegna barnsins óháð lögheimili þess.`` Í dag er réttur þess foreldris sem barnið á lögheimili hjá ríkari heldur en hins foreldrisins þó þeir sinni barninu ef til vill jafnmikið Hér er sem sagt lagt til að réttur foreldranna verði óháður lögheimili barnsins. 2. gr. frv. gerir ráð fyrir að 5. mgr. 7. gr. laganna orðist svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1.--4. mgr. um íbúðarhúsnæði hafa eftirtaldir rétt til húsaleigubóta: 1. fatlaðir sem búa saman á sérstökum sambýlum fyrir fatlaða, 2. námsmenn sem eru í námi á framhalds- eða háskólastigi og leigja á heimavist eða á námsgörðum eða herbergi með sameiginlegri eldhús- og snyrtiaðstöðu.`` 3. gr. er gildistökugrein, um að lög þessi öðlist þegar gildi. Við erum sem sagt að leggja til tvenns konar breytingar á lögum um húsaleigubætur. Eins og ég sagði áðan snýr fyrri breytingin að foreldrum sem eftir skilnað eða sambúðarslit eru með sameiginlega forsjá barns eða barna sinna, en eins og lögin eru nú getur aðeins foreldrið sem barnið eða börnin eiga lögheimili hjá fengið viðbótarhúsaleigubætur. Foreldrið sem er einnig með forsjána en barnið býr ekki hjá þarf að geta sinnt börnum sínum til jafns við hitt foreldrið en fær þessa viðbót ekki. Reynslan hefur sýnt að þetta hefur gert foreldrum, sem barn er ekki með lögheimili hjá, erfitt fyrir að rækja þær skyldur sem felast í sameiginlegri forsjá. Til að jafna mun foreldra hvað þetta varðar er þessi breyting lögð til. Félagsmálayfirvöld í Reykjavík hafa bent á að þörf væri á breytingu í þessa veru og auk þess hafa einstæðir foreldrar, sem eru í þeirri aðstöðu að börn þeirra eru ekki með lögheimili hjá þeim, en þeir eru með sameiginlega forsjá, komið að máli við mig og bent mér á hvað aðstaða þeirra er að mörgu leyti verri, sérstaklega þeirra sem eru illa staddir fjárhagslega fyrir. Hin breytingin snýr að námsmönnum, en með lagabreytingu frá 16. maí 2001 er nemendum í framhalds- og háskólum mismunað. Námsmenn á heimavist eða stúdentagörðum öðluðust rétt á húsaleigubótum þótt þeir byggju í herbergi með aðgangi að eldhúsi og baði. Nú er það svo að námsmenn hafa ekki allir kost á slíku húsnæði og verða þá að leigja sér sambærilegt húsnæði annars staðar, sem er almennt mun dýrara en garður eða heimavist, en þeir fá ekki húsaleigubætur samkvæmt núgildandi lögum. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk í dag frá stúdentaráði eru um 600 námsmenn á biðlista eftir húsnæði á stúdentagarði. Það er tala frá því í haust. Gera má ráð fyrir að stór hluti þeirra leigi húsnæði á almennum markaði og þá einhverjir við svipaðar aðstæður og félagar þeirra sem eru á stúdentagarði, þ.e. þeir leigja herbergi og deila eldhúsi eða salernisaðstöðu með öðrum. En þeir nemendur sem leigja mun dýrara verði úti í bæ eiga ekki rétt á húsaleigubótum eins og félagar þeirra sem leigja ódýrar á stúdentagörðum. Þarna er sem sagt verið að mismuna námsmönnum og telja flutningsmenn að nauðsynlegt sé að bæta úr þessu óréttlæti með þeim lagabreytingum sem við leggjum til í frumvarpi. Þetta frumvarp var lagt fram á síðasta þingi en fékk þá ekki afgreiðslu. Vissulega væri ástæða til þess að líta til fleiri hópa. En þarna er a.m.k. tveim hópum mjög mismunað í þessum undanþáguákvæðum í húsaleigubótunum, þ.e. námsmenn og síðan foreldrar með sameiginlega forsjá barns eða barna sinna eftir skilnað eða sambúðarslit og standa ekki jafnfætis öðrum gagnvart húsaleigubótunum. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu, en fer fram á það að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. félmn.

Herra forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til að taka undir efnisatriði þessa frv. sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir mælti fyrir. Þetta snertir ákveðin grundvallaratriði í stefnu okkar jafnaðarmanna sem eru þau að allir hafi jafnan aðgang að því velferðarkerfi sem við höfum sameiginlega byggt upp. Það kemur skýrt fram varðandi húsaleigubætur sem hér eru gerðar að umtalsefni að það er mismunun af hálfu almannavaldsins sem kemur m.a. fram í því að því foreldri sem barnið er ekki með lögheimili hjá en þarf og á að annast barnið til jafns við það foreldri sem barnið hefur lögheimili hjá, eru ekki gefnir sömu möguleikar á húsaleigubótum og hinu foreldrinu. Þetta er sjálfsagt að leiðrétta og á að leiðrétta eins og hér er lagt til. Hitt atriðið sem hv. þm. nefndi um námsmenn, þ.e. um þá sem leigja utan stúdentagarða og fá ekki aðgang að húsaleigubótum, er enn og aftur dæmi um mismunun gagnvart þegnum. Eitt aðalatriðið í allri velferðarstefnu er að búa svo um hnútana að við mismunum ekki einstaklingum eftir tilteknum aðstæðum eins og í þessu tilfelli, t.d. eftir því hvar barn er með lögheimili eða hvort námsmenn leigja á stúdentagarði eða utan hans. Þetta er nátengt því sem hv. þm. ræddi hér um áður, þ.e. biðlistum í heilbrigðisþjónustunni, en þeir snerta aftur þetta sama grundvallarhugtak að allir hafi jafnan aðgang að því velferðarkerfi sem við bjóðum upp á. Það er einmitt hægt að sýna fram á að skynsamlegt sé að útrýma biðlistum eða minnka þá verulega og það er þjóðhagslega hagkvæmt í mjög mörgum tilvikum. Það er einnig mjög veigamikið rannsóknarefni einnar sérgreinar vísinda sem kölluð er heilsuhagfræði og hún er einmitt viðfangsefni sem glímt er við t.d. innan Háskóla Íslands. Sú mismunun sem þarna á sér stað, t.d. varðandi biðlista eða húsaleigubætur, kallar einmitt á kerfi sem leiðir til enn meiri mismununar eins og menn hafa séð innan heilbrigðiskerfisins þar sem forréttindi þeirra sem eiga peninga verða sífellt sterkari, þeirra sem vilja kaupa sér forgang á biðlistunum eins og við höfum séð gerast hér undanfarið eða þeirra sem hafa betri fjárhagslega stöðu til að geta stundað nám og leigt sér herbergi úti í bæ og njóta ekki þess stuðningskerfis sem almannavaldið vill á annað borð veita. Herra forseti. Þau mál sem hv. þm. talaði hér fyrir lýsa mjög vel grundvallaratriðum í stefnu Samfylkingarinnar. Þau fjalla um það hvernig við viljum bæta velferðarkerfið, hvernig grunnatriði í velferðarkerfinu um jafnan aðgang fyrir alla verða að vera tryggð. Menn verða sífellt að reyna að skoða einstök atriði til að betrumbæta velferðarkerfið áður en það verður holað það mikið að það brestur og hér kemur upp kerfi mismunar og forgangs fjármagns eins og við höfum séð gerast á mjög mörgum sviðum velferðarmála. Við jafnaðarmenn viljum ekki slíkt samfélag.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Hann hefur fært enn ríkari rök fyrir því að menn taki nú á sig rögg í þeim nefndum sem þessi mál fara til og samþykki þessar breytingar því þarna er ákveðin mismunun í gangi gagnvart þegnunum. Við jafnaðarmenn viljum jafnan rétt. Við viljum ekki mismuna fólki eftir fjárhagsstöðu eða öðrum þáttum. Menn eiga að hafa jafnan aðgang að velferðarþjónustunni og til þess eru einmitt þessi mál lögð fram. Þarna er sem sagt verið að bæta réttindi námsmanna annars vegar og einstæðra foreldra með börn hins vegar sem eru í leiguhúsnæði. Tel ég mjög ríka ástæðu til þess að menn leggi sig nú fram um að samþykkja þessi tvö litlu frv. með vorinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á vatnalögum, nr. 15/1923. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hér er um að ræða endurflutt mál, sem áður hefur verið flutt á tveimur þingum, tveimur síðustu þingum, en var þá í hvorugt skiptið útrætt. Breytingin er afar einföld, hún gengur út á tvennt. Annars vegar sé tekið inn í orðskýringargrein laganna orðið ,,vatnasvið`` og það skýrt sem landsvæði þar sem vatn safnast af í sameiginlegan meginfarveg vatnsfalls, og þá er ekki átt við að um sjálfstætt vatnsfall alla leið til sjávar þurfi að vera að ræða heldur að um meginfarveg eða meginþverá sé að ræða. Og síðan að við 1. mgr. 50. gr. laganna bætist nýr málsliður sem orðist svo, með leyfi forseta: ,,Flutningur vatnsfalls með meira meðaltalsársrennsli en 4 rúmmetra á sekúndu úr fornum farvegi og yfir á annað vatnasvið er þó aldrei heimill nema að fengnu sérstöku samþykki Alþingis; sama gildir um vatnsmiðlun skv. 1. mgr. 68. gr. og 1. mgr. 69. gr.`` Þetta, herra forseti, þýðir þá að Alþingi þyrfti í hverju tilviki að samþykkja sérstaklega ef framkvæmdir fælu í sér vatnaflutninga af meiri stærðargráðu en þeirri sem hér um ræðir, þ.e. að til viðbótar öllum öðrum leyfum sem slíkum framkvæmdum eru yfirleitt samfara eða slíkar framkvæmdir fara eftir, eins og starfsleyfi og framkvæmdaleyfi, eða lagaheimildir ef um virkjanir er að ræða, þá kæmi einnig til sögunnar sérstakt samþykki Alþingis hvað varðar vatnaflutningana sjálfa. Nú er kunnara en frá þurfi að segja að í bígerð eru mikil áform í þessum efnum hér á landi, áður óheyrð að stærðargráðu, og þar er að sjálfsögðu átt við fyrirhugaða Kárahnjúkavirkjun með tilheyrandi flutningi Jökulsár á Dal austur í Lagarfljót, og einnig fyrirhugaða Norðlingaöldumiðlun í Þjórsárverum sem mundi hafa í för með sér stórfellda röskun á náttúrulegu vatnafari og rennslisháttum á því svæði. Fyrri tíma tilfærslur á vatni eru smámunir einir í samanburði við það sem þarna er í bígerð, hvort heldur eru smábreytingar á rennsli áa vegna virkjana eða áveitna fyrr á tíð, eins og Flóaáveitan, þá er það allt harla smátt í samanburði við þessar hrikalegu framkvæmdir, að taka eitt stærsta og aurugasta jökulfljót landsins, Jökulsá á Dal, og færa hana milli héraða eða milli vatnasviða. Hverjar sem lyktir þessara mála verða er eftir sem áður, herra forseti, brýn ástæða til að taka það til skoðunar og taka það fastari tökum en hingað til hefur verið gert ef taka á ákvarðanir um jafnstórfellda breytingu í náttúrunni og slíkir vatnaflutningar yfirleitt eru. Því hefur satt best að segja lítill gaumur verið gefinn á seinni árum og menn ekki alltaf áttað sig á þeirri sjálfstæðu tilveru sem vatnsföll sem slík lifa. Vatnalögin frá 1923 eru að vísu hinn merkasti lagabálkur. Þrátt fyrir að þau séu komin nokkuð til ára sinna, að verða 80 ára gömul, þá halda flest ákvæði þeirra gildi sínu að fullu, þó að annað kannski skipti minna máli í dag eða reyni sjaldnar á það, eins og ákvæði um áveitur sem sett voru í þau lög af augljósum ástæðum á sínum tíma þar sem þá var talsvert um að menn væru að veita vatni á engi til aukinnar grassprettu og friðunar. Nú eru það fyrst og fremst virkjunarframkvæmdir sem líklegar eru til þess að valda sambærilegum hlutum, að menn taki vatn úr náttúrulegum farvegi sínum og færi það annað. Höfundar vatnalaganna á sínum tíma hafa greinilega verið sér mjög vel meðvitaðir um mikilvægi þess að mannvirkjagerð raskaði ekki meiru í náttúrunni en óhjákvæmilegt væri, hvort heldur væri um að ræða vatnstöku til neyslu eða til virkjana eða áveitna. Það kemur fram á mörgum stöðum í lögunum að hvers kyns breytingum og raski skuli haldið í algjöru lágmarki og vatnsfarvegum aldrei breytt meira en óhjákvæmilegt sé. Hin almenna regla er svo skýrt mótuð í 1. mgr. 7. gr. laganna, en þar segir: ,,Vötn öll skulu renna sem að fornu hafa runnið.`` Síðan eru frávik frá þeirri meginreglu nánar útfærð í lögunum og þá fyrst og fremst það sem nauðsynlegt er talið vegna nýtingar vatnsorku eða vatnsmiðlunar. Þessi ákvæði er líka að finna í IV. kafla, um áveitur, að það sé eins lítið hróflað við náttúrulegum eða fornum rennslisháttum vatnsfalla og mögulegt er. Nú er það næsta víst að menn hafi við setningu vatnalaganna 1923 ekki gert sér grein fyrir þeim hrikalegu áformum sem nú eru uppi, fyrst og fremst ef ráðist yrði í Kárahnjúkavirkjun, og reyndar eru á teikniborði í frumhugmyndum býsna stórkarlalegar hugmyndir um vatnaflutninga í tengslum við virkjanir nokkurra fleiri stórfljóta. Ég hef áður nefnt hina fráleitu framkvæmd, Norðlingaöldumiðlun í Þjórsárverum, þar sem taka á mestan hlutann af því vatni sem eftir er í náttúrulegum farvegi Þjórsár neðst í Þjórsárverum og flytja hann yfir í Kvíslaveitur, þó að sýnu alvarlegri en þeir vatnaflutningar séu í sjálfu sér þau miklu óafturkræfu og neikvæðu áhrif sem miðlunarlónið sjálft og síðan hækkandi vatnsborð Þjórsár þar fyrir ofan mundi hafa inn í framtíðina ef ráðist yrði í þessa fráleitu framkvæmd sem ég vona nú að verði ekki. En menn hafa svo sem verið í ýmsum æfingum þarna áður. Kvíslaveitur eru í raun miklu meiri breyting á náttúrulegu rennslisfari á Þjórsárverasvæðinu að austan heldur en menn hafa kannski almennt viðurkennt. Landsvirkjun gerðist meira að segja svo stórhuga eða djörf að reyna að snúa við kvíslum úr Skjálfandafljóti uppi í Vonarskarði þannig að vatn félli suður af heiðum en ekki norður af. Það fór hljótt um þær tilraunir og ég man ekki til þess að þær hafi verið sérstaklega ræddar eða kynntar enda kannski fyrir daga mats á umhverfisáhrifum og nútímaviðhorfa í umhverfismálum sem þetta var reynt. En bara t.d. það er ákvörðun sem ég tel að ætti að yfirvega mjög vandlega og íhuga áður en menn færu út í slíkt, að reyna að snúa við vatnsföllum og færa þau hreinlega á milli landshluta eins og þar stóð til. Það er þannig, herra forseti, að dálítil reynsla er af slíkum æfingum víða erlendis. Nefna má sem dæmi skelfilega hluti sem gerðir voru í Sovétríkjunum sálugu og einnig hafa menn í vissum tilvikum í Vesturheimi farið út í mikla hluti af þessu tagi og reynslan af slíku satt best að segja víða hörmuleg. Menn hafa með öllu vanmetið áhrifin af slíku og oft hefur orðið þar stórtjón í náttúrunni sem e.t.v. verður aldrei bætt. Þetta frv. gerir sem sagt ráð fyrir ákveðnum öryggisventli getum við sagt í því sambandi að Alþingi sjálft komi þá sérstaklega að ákvörðunum í hverju einstöku tilviki sem meiri háttar vatnaflutningar væru fyrirhugaðir. Valin er hér sú viðmiðun, sem að sjálfsögðu má deila um, að miða við meðalársrennsli upp á 4 rúmmetra á sekúndu. Það er u.þ.b. meðalársrennsli Elliðaánna sem þarna er haft til viðmiðunar, að það séu vatnsföll af þeirri stærðargráðu eða stærri sem þetta taki til, einfaldlega vegna þess að ef um minni vatnsföll eða smákvíslar er að ræða er kannski varla ástæða til að hafa eins miklar áhyggjur af málum, umhverfisáhrifin væntanlega að sama skapi minni og þær framkvæmdir þá almennt séð eftir sem áður háðar mati á umhverfisáhrifum og skoðaðar sem slíkar. Þannig, herra forseti, yrði enginn slíkur flutningur leyfður nema með sérstöku samþykki Alþingis og vatnaflutningarnir sem slíkir fengju þá alltaf sérstaka skoðun og umfjöllun á Alþingi. Þessu tengt er að sjálfsögðu og má nefna í sömu andrá vinna sú sem yfir stendur að gerð rammaáætlunar ,,Maður, nýting, náttúra``, um forgangsröðun virkjunarkosta. Þeirri vinnu vonast ræðumaður a.m.k. til að komi til með að tengjast í sumum tilvikum ákvörðun í framhaldinu um friðun vatnsfalla eða vatnasviða sem ég held að þurfi að taka á dagskrá hér á landi af mikilli alvöru. Menn hafa kannski gefið þeim verðmætum lítinn gaum sem fólgin væru í ósnortnum náttúrulegum eiginleikum vatnsfalla, rennslisháttum og ásýnd þeirra allri, en þetta hefur verið gert fyrir löngu víða erlendis. Þannig luku Norðmenn fyrir einum 20 árum eða meira sambærilegri eða svipaðri vinnu og nú stendur yfir hér, þ.e. að kortleggja og forgangsraða virkjunarkostum, skoða þá út frá umhverfisáhrifum og auðvitað hagkvæmni og öðrum þáttum, og flokka þá þannig niður og hafa slíkar upplýsingar tiltækar í sambandi við frekari ákvarðanir um eftir atvikum nýtingu vatnsfallanna eða friðun. Hér hefur þetta helst borið á góma í tengslum við umræður um stofnun þjóðgarða eða málefni þjóðgarða, friðlýstra svæða eða verndarsvæða. Segja má að nokkur vatnsföll eða hluti þeirra a.m.k. sé friðaður undir þeim formerkjum að tilheyra þjóðgörðum. Ég geri ekki ráð fyrir að menn færu að láta sér detta í hug að hrófla mikið við Öxará á Þingvöllum eða þess vegna Jökulsá í þjóðgarðinum í Jökulársgljúfrum. En þó er það nú ekki aldeilis þannig að Jökulsá á Fjöllum hafi fengist þar með viðurkennd sem friðað vatnsfall þó að hún renni að hluta til í þjóðgarði. Öðru nær, á teikniborðum hafa verið --- kannski ekki alveg upp á síðkastið en ekki fyrir ýkja löngu --- hugmyndir um stórfelldar virkjanir sem tengjast t.d. því vatnsfalli og reyndar virkjunum í efri hluta Hvítár þar sem Gullfoss er o.s.frv. Taka má dæmi víðar að en frá Noregi um öðruvísi og skynsamlega vinnu í þessum efnum sem við Íslendingar gætum, þó seint sé, tekið okkur til eftirbreytni. Þannig er t.d. alllangt síðan að í Svíþjóð var ákveðið að hrófla ekki við þeim fáu, örfáu reyndar, stóru eða meiri háttar vatnsföllum eða fljótum sem þar eru eftir ómiðluð eða óröskuð hvað rennslishætti varðar. Svíar vöknuðu upp við vondan draum að þeir voru með ýmsum framkvæmdum, virkjunum, skipaskurðum og jafnvel mannvirkjum sem áður höfðu tengst fleytingu á timbri og öðru slíku, búnir að raska með einhverjum hætti að meira eða minna leyti rennslisháttum flestallra stærstu vatnsfalla í landinu. Ætli það láti ekki nærri að ein fjögur hafi verið eftir? Þá var tekin ákvörðun um að við þeim vatnasviðum yrði ekki hróflað. Það er í rauninni það sem ég held að þurfi að gera, að ákveða hvaða vatnasvið, vatnsföll frá upptökum til ósa með öllum sínum vatnasviðum, verði friðlýst sem slík hér á landi og þá burt séð frá því hvort þau falla síðan um þjóðgarða eða verndarsvæði eða ekki, heldur verði þau í sínum eigin rétti meðhöndluð með þeim hætti. Ég vil láta það koma hér fram, herra forseti, að ég tel t.d. að vatnsföll eins og Jökulsá á Fjöllum, með Kreppu og öðrum þverám, eigi að friðlýsa í heild sinni þannig að það hverfi út af borðinu að menn láti sér detta í hug að hrófla við slíkum gersemum sem þar eru. Sama má að sjálfsögðu segja um Hvítá og kvíslar og þverár allt frá Hvítárvatni, Kjalvegi og Kerlingarfjöllum þar til hún sameinast Soginu og reyndar áfram niður úr. Ætli það sé ekki nóg að gert á því vatnasvæði líka. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þetta frv. talar fyrir sig sjálft. Ég get svo sem ekki sagt að ég sé sérlega bjartsýnn á að það fáist samþykkt einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn, eins og alkunna er, vill hafa frjálsar hendur um það að ráðskast með náttúru landsins eins og henni býður við að horfa í stóriðjuhugleiðingum sínum og mundi sjálfsagt líta á það sem hindrun í vegi síns olnbogarýmis eða athafnafrelsis á þessu sviði að þetta yrði lögtekið. En ég minni þó á að hér er ekki verið að fara fram á annað og meira en það að Alþingi komi að slíkum ákvörðunum og samþykki þær þannig að ekki er verið að ætlast til þess að valdið sé tekið af ráðandi meiri hluta þingsins á hverjum tíma. Hann hefði sitt að sjálfsögðu fram, enda annað ekki lýðræðislegt, en þetta mundi tryggja að ákvörðunin sem slík yrði tekin hér og fyrir henni þyrfti að fá sérstakt samþykki Alþingis sem ég tel að öll efni standi til í ljósi þess hversu stórar og varanlegar og óafturkræfar svona ákvarðanir geta verið. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu, herra forseti, verði málinu vísað til hv. umhvn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um breiðbandsvæðingu landsins. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að ljúka skuli uppbyggingu fjarskipta- og gagnaflutninganets landsins á næstu þremur árum þannig að fyrirtæki, stofnanir og heimili hvar sem er í landinu hafi aðgang að bestu fáanlegu fjarskipta- og gagnaflutningamöguleikum með breiðbandinu eða annarri jafngildri tækni. Landssímanum verði, einum sér eða eftir atvikum í samstarfi við aðra, falið að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar og endurbætur á grunnfjarskiptanetinu til að fyrrgreint markmið náist fram. Landssíminn verði undanþeginn arðgreiðslum til eigenda meðan á átakinu stendur.`` Hér er um endurflutta tillögu að ræða, herra forseti. Hún var lögð fram síðla á síðasta þingi eftir að niðurstaða var fengin um sinn í málefni Landssímans. Tillagan varð þá ekki útrædd og hún er nú endurflutt óbreytt enda málið í nákvæmlega sömu stöðu og það var þá. Það er sem sagt ljóst að ekki verður af sölu Landssímans í bráð. Þau ósköp sem á gengu í málefnum þess fyrirtækis og hin hörmulegu vinnubrögð sem þjóðin varð vitni að í sambandi við meinta sölu Landssímans biðu að lokum algert skipbrot. Það mál hrundi í höndunum á hæstv. ríkisstjórn og hún sá þann kost vænstan að falla frá áður áformaðri einkavæðingu Landssímans og sölu á hlut ríkisins, leysa þáverandi framkvæmdastjóra og stjórn frá störfum eða endurnýja ekki umboð þeirra og skipa þar til verka nýja menn sem vonir eru að sjálfsögðu bundnar við að takist að endurheimta traust á þessu annars ágæta fyrirtæki sem Landssíminn, áður Póstur og sími, er. Þar af leiðandi hafa skapast aðstæður til þess að beita á nýjan leik afli þessa fyrirtækis sem opinbers þjónustufyrirtækis í eigu landsmanna, nánast algerlega. Ríkið hefur gert þeim sem áður höfðu keypt hlut í fyrirtækinu í örlitlum mæli mögulegt að innleysa þann hlut, ef mönnum býður svo við horfa, og er eign annarra aðila en ríkisins sem eftir stendur í Landssímanum væntanlega orðin mjög óveruleg. Þar með getur Landssíminn á nýjan leik sinnt hlutverki sínu sem auðvitað er og á að vera að tryggja öllum landsmönnum aðgang að 1. flokks fjarskipta- og gagnaflutningamöguleikum. Það sem tillagan í raun og veru gengur út á, herra forseti, er að gert sé átak til þess að Ísland verði, eða haldist, í fremstu röð á sviði fjarskipta og gagnaflutninga og að landsmenn sitji allir við sama borð í þeim efnum án tillits til þess hvar þeir búa á landinu. Það má margt vel segja um það hvernig fyrirtækinu Pósti og síma tókst að gera hvort tveggja í senn, bjóða upp á sím-, fjarskipta- og gagnaflutningaþjónustu, sem að mörgu leyti hefur verið í fremstu röð, og jafnframt að bjóða þá þjónustu á tiltölulega viðunandi verði. Fyrirtækið var allvel í stakk búið til að sinna þessari þjónustu og gera það vel og rekstrarformið sem það sem hreint ríkisfyrirtæki hafði búið við um áratuga skeið gafst ekki verr en það. Það er enginn vafi, herra forseti, að eftir sem áður og í fyrirsjáanlegri framtíð verður það hlutverk hins opinbera að tryggja fullnægjandi tækni- og flutningsgetu hvað varðar fjarskipti og gagnaflutninga og að tryggja að þessir möguleikar standi öllum til boða án tillits til búsetu í landinu. Enginn annar aðili en hið opinbera mun geta tryggt þetta. Það er niðurstaða allra sérfræðinga sem skoðað hafa þessa hluti. Það var niðurstaða vinnuhóps á vegum Norðurlandaráðs sem fjallaði ítarlega um upplýsingasamfélagið og skilaði um það skýrslu þar sem komið var m.a. inn á þessar skyldur stjórnvalda í málinu. Það er einnig ljóst að það er ekki líklegt að gervihnattasambönd eða önnur tækni, þráðlaus tækni eða önnur, leysi ljósleiðara eða breiðband af hólmi á allra næstu árum hvað varðar almenn fjarskipti og gagnaflutninga í miklu magni. Þó að slík tækni geti rutt sér til rúms á afmörkuðum sviðum og leyst tiltekin mál er það sömuleiðis mat sérfræðinga að þegar um almenn umfangsmikil samskipti eða fjarskipti er að ræða og gagnaflutninga í miklu magni verði breiðbandið áfram undirstaða þeirrar starfsemi. Á 126. löggjafarþingi lagði 1. flm. þessarar tillögu fram fyrirspurn um kostnað við ljósleiðaravæðingu landsins. Svar við þeirri fyrirspurn fylgir með sem fylgiskjal með þessari tillögu en reyndar er það því miður ófullkomið og frekar rýrt í roðinu þó að dregist hafi í marga mánuði að svara fyrirspurninni. Á því er ekki að græða beinar upplýsingar um kostnað í þessu sambandi þó að þar megi nálgast mat á þeim stærðum með ýmsum hætti, og ljóst er að allnokkurt átak þarf til að tryggja fullnægjandi tækni og gæði í þessum efnum. Í sumum tilvikum, herra forseti, liggja t.d. hjá Landssímanum og/eða Fjarskiptastofnun upplýsingar um úrbætur sem þyrfti að gera gagnvart einstökum landshlutum eða einstökum svæðum til þess að um fullnægjandi fjarskiptaþjónustu yrði þar að ræða. Þar eru oft ekki mjög háar tölur á ferð. Ég get sem dæmi nefnt að það er mat Landssímans að það kosti kannski 25--40 millj. kr. að leysa þessi mál með fullnægjandi hætti á norðausturhorni landsins. Þeir þéttbýlisstaðir sem þar eru og liggja utan ljósleiðaranetsins, staðir eins og Kópasker og Raufarhöfn, kæmust þá í viðeigandi tengingu, annaðhvort með lagningu ljósleiðara eða með öflugri örbylgjusamböndum eða öðrum slíkum aðgerðum. En það þarf, herra forseti, ekki aðeins að tryggja tæknilega möguleika og gæði um allt land, það þarf líka að tryggja að verð sé hið sama án tillits til þess hvar menn eru á landinu. Það er eina ásættanlega niðurstaðan í þessum efnum með nákvæmlega sama hætti og sömu rökum og þegar menn börðust fyrir því á sínum tíma að jafna símkostnaðinn. Það hafðist að lokum að gera allt landið að einu gjaldsvæði í símþjónustu, með nákvæmlega sömu rökum á að gera hið sama hvað varðar nútímafjarskipti og gagnaflutninga. Það er mikið jafnréttismál og það á ekki að skipta þjóðinni upp í hópa og mismuna mönnum í þeim efnum. Það að tryggja að þetta sé tæknilega og pólitískt mögulegt á hið opinbera að gera. Þegar þetta hefur svo verið gert, tæknin er til staðar, nægjanlegir möguleikar og gæðin fullnægjandi, verðið að fullu jafnt, er síðast en ekki síst eftir að kappkosta að sjálfsögðu að gera öllum sem mögulegt er kleift að nýta sér þessa tækni og hafa hana á valdi sínu. Það er mikilvægt atriði í nútímasamfélagi að menn geti verið fullgildir þátttakendur í upplýsingasamfélaginu og nýtt alla þá fjölmörgu möguleika sem það býður upp á til að afla sér upplýsinga, sækja sér menntun, stunda atvinnu sína með fjarvinnslu á alnetinu o.s.frv. Það er enginn vafi á því, herra forseti, að fjárfestingu af þessu tagi má væntanlega reikna upp á einhverja milljarða kr. Það er í sjálfu sér ekki mikið, og ljóst að öflugt fyrirtæki eins og Landssíminn, sem gerir upp með margra milljarða hagnaði á ári hverju, er vel í stakk búið til að ráðast í þessa fjárfestingu og væntanlega hafa síðan af henni ágætisarð. Að sjálfsögðu er um það að ræða að þegar tæknin er komin til sögunnar verður hún notuð. Oftast hafa allar áætlanir verið skakkar í þá áttina að notkunin verður miklu meiri en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Hér yrði um afar arðsamar, skynsamlegar og framsæknar fjárfestingar að ræða og er ekkert því til fyrirstöðu að nota afl þessa fyrirtækis til að ganga í þessi verk. Þetta grunnnet, þetta þjóðvegakerfi upplýsinga og gagna um landið, verður þá til staðar á komandi árum hvað sem líður öðrum breytingum á fjarskiptalöggjöf eða rekstrarumhverfi fyrirtækja á þessu sviði. Hvað sem líður samkeppni sem margir trúa á sem lausnarorðið í þessum efnum en hefur dálítið látið á sér standa getur aldrei orðið annað en stórkostlegt hagræði og gagn af því að hafa þessa undirstöðu, sjálft grunnnetið, uppbyggt og vel í stakk búið til að veita þá þjónustu sem þarf að vera til staðar. Þessi málefni hafa verið skoðuð betur og lagt meira í þau á Norðurlöndunum en líklega nokkurs staðar annars staðar. Notkun alnetsins og ýmiss konar nútímafjarskiptatækni er einna útbreiddust í heiminum á Norðurlöndunum, og er það auðvitað vel og eins og það á að vera. Við ætlum okkur að vera í fremstu röð sem vel menntað og upplýst velmegunarsamfélag hér eftir sem hingað til. Þetta hefur þó líka haft það í för með sér að menn hafa horft svolítið á aðstæður út frá Norðurlöndunum í þessum efnum, skoðað hvað til þarf að koma til þess að ekki komi til mismununar milli íbúa landsins. Það á ekki síst við um Ísland sem fámennt land, við erum fámenn þjóð í stóru og strjálbýlu landi, og þess vegna þarf að nálgast þetta út frá grundvallarspurningum um jöfnuð, jafnrétti og jafnan aðgang manna að mikilvægum undirstöðugæðum í samfélagi nútímans. Með svona átaki í uppbyggingu fjarskipta- og gagnaflutninganetsins, breiðbandsins, yrði þessu að sjálfsögðu ekki lokið í eitt skipti fyrir öll því það verður að gera ráð fyrir áframhaldandi þróun, og flm. eru ekki svo barnalegir að þeir haldi að þetta sé eitthvað sem sé gert í eitt skipti fyrir öll. En það er enginn vafi á því samt að miðað við allar fyrirliggjandi upplýsingar væri um mjög mikilsverðan áfanga að ræða og í mörgum tilvikum og fjölmörgum dæmum sem ég veit að þingmenn þekkja vel af ferðum sínum um landið og samskiptum við einstaklinga, stofnanir, fyrirtæki og skóla er víða um að ræða mjög bagalega annmarka á núverandi kerfi hvað takmarkaða flutningsgetu eða takmörkuð gæði varðar. Menn hafa t.d. orðið að hverfa frá fjarkennsluverkefnum í ákveðnum byggðarlögum landsins vegna þess að samböndin eða tengingarnar voru ekki fullnægjandi. Síðan þarf að sjálfsögðu að halda áfram að fylgjast vel með og vera í fremstu röð hvað varðar áframhaldandi tækninýjungar og þróun á þessu sviði. Það er þó rétt, herra forseti, að lokum kannski að minna menn á að mönnum hefur stundum orðið hált á að trúa bjartsýnustu spám um framþróun og tækniframfarir á þessu sviði. Það er ekki langt síðan menn stóðu á öndinni yfir því að þriðja kynslóð farsíma og slík gervihnattatækni væri að gera allt úrelt sem fyrir væri í þessum efnum. Það hefur heldur betur farið á annan veg eins og þeir menn þekkja sem fylgst hafa með. Þeir sem skrifað hafa miklar ritgerðir eða leiðara um hinn gríðarlega hagnað sem yrði af því að bjóða upp rásir fyrir þriðju kynslóð farsíma hafa lítið skrifað af slíkum pistlum upp á síðkastið vegna þess ósköp einfaldlega að þetta reyndist allt byggt á miklu meiri sandi og vera miklu óraunsærra hvað varðaði bæði viðskiptalega þætti og tæknilega en menn létu í veðri vaka fyrir tveim til fjórum árum. Nú er það aftur mat manna að þessi þróun verði að þessu leyti til hægari en þeir áður töldu og núverandi undirstöðutækni muni halda velli og halda gildi sínu í miklu ríkari mæli mörg næstu ár en menn töldu áður. Þeim mun sjálfsagðara er það, herra forseti, að gera átak af því tagi sem tillagan gerir ráð fyrir. Það er enginn vafi á því að það væri í senn bæði róttæk og framsækin byggðaaðgerð. Þetta er líka jafnréttismál og í raun og veru mælir allt með því, að því einu tilskildu að menn vilji að hér í landinu búi ein þjóð við nokkuð sambærilegar aðstæður til þess að vera fullgildur þátttakandi í upplýsingasamfélagi samtímans.

Herra forseti. Ég er meðflutningsmaður að þessari till. til þál. um breiðbandsvæðingu landsins sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytjum. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að ljúka skuli uppbyggingu fjarskipta- og gagnaflutninganets landsins á næstu þremur árum þannig að fyrirtæki, stofnanir og heimili hvar sem er í landinu hafi aðgang að bestu fáanlegu fjarskipta- og gagnaflutningamöguleikum með breiðbandinu eða annarri jafngildri tækni. Landssímanum verði, einum sér eða eftir atvikum í samstarfi við aðra, falið að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar og endurbætur á grunnfjarskiptanetinu til að fyrrgreint markmið náist fram. Landssíminn verði undanþeginn arðgreiðslum til eigenda meðan á átakinu stendur.`` Herra forseti. Fjarskipti og nýting þeirrar tækni sem er grundvöllur fyrir nútímagagnaflutningum er forsenda fyrir jafnri aðstöðu einstaklinga og fyrirtækja hvar sem er á landinu. Fjarskipti er grunnstoðþjónusta sem við eigum að kappkosta að sé til staðar hvar sem er í byggðum landsins en góð fjarskiptaþjónusta og fjarskiptamöguleikar styrkja samkeppnishæfni byggðarlaga og jafnframt líka búsetuskilyrði. Fjarskipti eru ein af grunnstoðum almannaþjónustu sem hið opinbera á að búa öllum landsmönnum hvar sem þeir búa og öllum atvinnurekstri óháð því hvar hann er rekinn. Þetta er forsenda fyrir því að við getum rekið virkt hagkerfi og sterkt þjóðfélag út um allt land, nýtt auðlindir þess og tryggt búsetu. Þetta tryggir líka hagvöxt og velferð alls staðar á landinu, ein af grunnstoðum þess að svo megi verða. Virðulegi forseti. Landssíminn er í eigu ríkisins að langmestu leyti, ætli 90% séu ekki í eigu ríkisins, og ríkið á sem eigandi að beita því fyrirtæki sínu, beita styrk þess til að efla fjarskipti og fjarskiptaþjónustu um allt land og jafnframt að tryggja að sú þjónusta sé á jöfnu verði hvar sem hún er nýtt. Það eru fáar aðgerðir í byggða- og búsetumálum sem mundu koma sér betur en öflugt átak á þessu sviði. Landssíminn skilar nú og hefur skilað á undanförnum árum tugum milljarða kr. í arðgreiðslur og tekjur til ríkisins. Þeim arði og þeim tekjum væri langbest varið til að byggja upp og tryggja öfluga og góða fjarskiptaþjónustu um allt land. Við eigum að nýta styrk Landssímans til þess að koma á öflugu fjarskiptaneti. Það er sú besta byggðaaðgerð, það er sú besta jöfnunaraðgerð sem við getum gripið til og jafnframt sú aðgerð sem mundi hafa eina stærstu þýðingu fyrir eflingu atvinnulífsins, styrkingu búsetu og hagvaxtaraukningu í landinu öllu. Virðulegi forseti. Þessi till. til þál. af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er ein öflugasta aðgerð ef af verður til þess að styrkja atvinnulíf og búsetu í landinu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum áherslu á að styrkur Landssímans sé nýttur til þess að efla fjarskipti og fjarskiptatækni á landinu öllu og kostnaður við nýtingu þess sé óháður búsetu.

Herra forseti. Ég flyt hér till. til þál. um strandsiglingar en flutningsmenn auk mín eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Tillagan hjóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa nefnd, strandsiglinganefnd, er hafi það hlutverk að kanna þróun, stöðu og æskilega framtíðarhlutdeild strandsiglinga í vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Nefndin láti gera úttekt á þjóðhagslegu gildi þess að hér við land séu öflugar strandsiglingar með sérstakri hliðsjón af umhverfis- og byggðaáhrifum, umferðaröryggi og öðru sem máli skiptir. Strandsiglinganefnd skili niðurstöðum sínum til Alþingis fyrir 1. október 2003, ásamt tillögum um leiðir til að efla strandsiglingar eftir því sem niðurstöður nefndarinnar gefa tilefni til. Markmiðið sé að strandsiglingar verði raunhæfar og samkeppnisfærar borið saman við landflutninga, sérstaklega með tilliti til þungaflutninga.`` Herra forseti. Þessi tillaga er afar tímabær. Nú er verið að vinna að samræmdri samgönguáætlun sem á að flétta saman og taka í eitt siglingar á sjó og flutninga á landi, bæði á vörum og fólki og einnig líka flutninga í lofti. Því er mikilvægt að strandsiglingarnar komi inn í slíka heildarumfjöllun um framtíðarskipulag samgöngu- og flutningamála í landinu. Í grg. með þáltill. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs segir, með leyfi forseta: ,,Fullyrða má að sjóflutningar meðfram strandlengjunni séu verulega vannýttur samgöngukostur hér á landi. Þróunin í þessum málum hefur verið á þann veg að dregið hefur úr þessum flutningum ár frá ári og er nú svo komið að einungis eitt skip stundar reglulegar siglingar meðfram ströndum landsins. Þessi þróun hefur orðið á sama tíma og menn hafa almennt verið sammála um margvíslega kosti sjóflutninga umfram landflutninga, svo sem minni mengun og minna slit á vegum. Þá hafa öryggismálin verið mjög til umræðu en því fer fjarri að vegakerfi landsins beri hina miklu þungaflutninga þannig að fyllsta öryggis sé gætt. Lýtur þetta bæði að ökumönnum og farmi flutningabílanna, sem og öryggi annarra vegfarenda. Það er álit flutningsmanna þessarar tillögu að verulega hafi skort á stefnumótun af hálfu stjórnvalda í þessum efnum.`` Herra forseti. Ekki þarf að hafa mörg orð um það hvernig þessir miklu þungaflutningar hafa flust til af sjó og upp á land. Við sem ökum eftir þjóðvegum landsins reynum svo sannarlega að umferð stórra flutningabíla, langra dreka með mikla og langa aftanívagna, er orðin æ meiri á vegunum, þessum mjóu vegum sem eru nánast byggðir upp fyrst og fremst sem fólksbílavegir. Stór hluti vegakerfisins er auk þess ekki byggður upp til að þola burðarlega séð svo þunga flutninga, hvað þá að vegarbreiddin sé fær um að taka á móti þeim miklu flutningum. Einnig má líta á umhverfisþættina en við Íslendingar höfum skuldbundið okkur til þess að draga úr koltvísýringsmengun eða losun gróðurhúsalofttegunda á næstu árum og meira að segja tímasettur ákveðinn árangur í þeim efnum. En í gegnum samgöngurnar er einn sá stærsti þáttur sem stuðlar að losun gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið. Í skýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum frá í maí 2001 segir starfshópur á vegum samgrn. og Vegagerðarinnar eftirfarandi um strandsiglingar, með leyfi forseta: ,,Í samanburði við flutninga á vegum eru flutningar á sjó taldir vænlegri kostur með tilliti til losunar gróðurhúsalofttegunda. Hér skiptir þó nýtingin mestu máli. Eðli skipaflutninga veldur því að miklu magni er safnað saman til flutninga í stórum flutningaeiningum. Þetta er einnig helsti veikleiki sjóflutninga því þeir eru mun seinvirkari en flutningar á vegum. Árið 1990 komu um 7% losunar gróðurhúsalofttegunda frá innanlandssamgöngum frá strandsiglingum. Miðað við heildarlosun af völdum brennslu jarðefnaeldsneytis var hér um tæplega 3% að ræða. Í dag hefur mjög dregið úr losun frá þessum flutningum þar sem nú sinnir einungis eitt skip strandsiglingum og annað olíuflutningum við Ísland en flutningar sem áður voru á sjó hafa færst yfir á vegi. Fátt bendir til þess að þetta breytist á næstunni við óbreytt kostnaðarhlutföll. Ýmsir hafa haldið því fram að minnka mætti verulega útstreymi CO 2 með því að snúa þessari þróun við. Það kann að vera rétt og er ástæða til að fjalla um það sérstaklega en umfang þessarar skýrslu leyfir það ekki.`` Þannig er það, herra forseti, að í vinnu samgrn. hingað til hafa menn vikið sér undan því að taka á þessum málum, að reikna út hagkvæmni og möguleika strandsiglinganna inn í flutningakerfi landsmanna. Menn tæpa á því að þetta geti verið hagkvæmt út frá flutningasjónarmiðum, þetta geti verið gott út frá mengunarsjónarmiðum en menn heykjast síðan á því í samgrn. að taka á málinu til hlítar og reikna út hagkvæmni strandflutninganna. Því er þessi tillaga flutt til að ýta á að slík úttekt verði gerð og leiðir kannaðar til að taka upp og styrkja öfluga strandflutninga. Flutningakerfið hefur margvísleg byggðaáhrif. Fram hjá því verður ekki horft að fjölmörg byggðarlög búa nú við erfiðari aðstæður hvað samgöngur snertir en meðan reglubundnar strandsiglingar með samræmdri gjaldskrá voru við lýði. Einkum hefur þróunin orðið sú að flutningskostnaður þungavöru til og frá þeim byggðarlögum sem fjærst liggja helstu innflutnings- og útflutningshöfnum hefur hækkað og þjónusta og áreiðanleiki er misjafnari en áður var eftir ástandi vegakerfisins, vegalengdum og öðrum aðstæðum. Svo rammt kveður að þessu að nú er beinlínis flúið með framleiðslustarfsemi af landsbyggðinni til suðvesturhornsins, eingöngu vegna stóraukins flutningskostnaðar að sögn forráðamanna. Gæði, öryggi og verðlagning flutningaþjónustu eru því allt þættir sem líta verður til þegar byggðaáhrif mismunandi flutningsaðferða eru metin. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að flutningarnir og möguleikarnir á flutningum á miklu magni vöru ráða miklu um samkeppnishæfni fyrirtækja, sérstaklega úti um land. Ef allur útflutningur á að fara um Reykjavíkurhöfn eða hafnirnar á suðvesturhorninu og vörurnar fluttar með bílum af öðrum landshlutum þá hlýtur það að skerða mjög samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni. Tökum sem dæmi Sauðárkrók þar sem steinullarverksmiðjan er. Þar hefur verið framleidd steinull sem hefur verið flutt m.a. með skipum. Leggist siglingar þar af flyst sá flutningur algerlega upp á land á flutningabíla og má búast við að framleiðslan þar verði óhagkvæmari af þeim sökum vegna mikils flutningskostnaðar. Svona dæmi má nefna hringinn í kringum landið. Tökum dæmi um flutning fóðurs, áburðar og annars slíks varnings á Vestfirðina. Einstaklingar og fyrirtæki þar verða að taka á sig gríðarlegan kostnað vegna hás flutningskostnaðar með bílum. Hið sama má segja um útflutning á vörum frá höfnunum. Ef flytja verður þetta á bílum langan veg þá eykur það óöryggið á löngum og erfðum vegum og auk þess skapast líka verulegur kostnaður. Ég tala nú ekki um þær hafnir sem byggðar hafa verið upp vítt og breitt um landið til að þjóna þessum flutningum. Þær missa þá líka verkefni þannig að þessi mannvirki og starfsemi nýtast ekki sem ella. Í fréttabréfi Siglingastofnunar, Til sjávar, 4. tbl. 5. árg. nóvember 2001, segir frá ályktun sem samþykkt var á ársfundi Hafnasambands sveitarfélaga 5. og 6. október 2001. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Á fundinum var lýst ánægju með vinnu að samræmdri samgönguáætlun. Um leið minntu fundarmenn á mikilvægi hafna í samgöngukerfi landsmanna og að sjóflutningar væru að hluta til vannýttir sem samgöngukostur. Í því sambandi var bent á þá staðreynd að fiskihafnir landsins væru mikilvæg uppspretta samgangna á landi og sjó vegna þeirra afurða sem þar koma á land. Þá væru sjóflutningar þjóðhagslega hagkvæmir til lengri tíma litið vegna góðrar orkunýtingar á hvern tonn/km.`` --- Þ.e. flutningskostnaður á tonn per kílómetra í vegalengdum. --- ,,Að auki væru þeir umhverfisvænir og öruggari flutningsmáti en landflutningar. Fulltrúar á ársfundinum skoruðu á stjórnvöld að láta fara fram endurskoðun á Flutningsjöfnunarsjóði og töldu óþolandi að landflutningar væru styrktir umfram sjóflutninga úr þeim sjóði. Var einkum bent á flutninga á olíu og sementi í því sambandi. Þá skoruðu fundarmenn á samgönguráðherra að hafa vinnu Hagfræðistofnunar um samkeppnisstöðu sjóflutninga gagnvart landflutningum að leiðarljósi í vinnu að samræmdri samgönguáætlun.`` Virðulegi forseti. Flutningsmenn þessarar tillögu, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, taka undir framangreind sjónarmið. Gert er ráð fyrir að strandsiglinganefndin sem yrði skipuð á grundvelli þessarar tillögu hér, skili tillögum sínum fyrir 1. október 2003. Virðulegi forseti. Þetta er eitt mikilvægasta mál í samgöngumálum Íslendinga að taka á og endurskoða hlutverk strandsiglinga í landinu og virkilega að kanna hagkvæmni þeirra og finna leiðir til þess að strandsiglingar geti orðið samkeppnishæfur valkostur í flutningskerfi á vörum milli landshluta og einnig til útlanda frá einstökum höfnum á landinu. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi tillaga okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um strandsiglingar fái góða og trausta meðferð í þinginu og í hv. samgn. og komi sem fyrst fyrir þingið aftur til síðari umr. þannig að hún megi samþykkjast á þinginu og að hægt verði að fara að vinna sem allra fyrst að þessu merka máli um siglingar við strendur Íslands sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytjum hér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um bættar samgöngur milli lands og Vestmannaeyja. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Sigríður Jóhannesdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Virðulegi forseti. Sú tillaga sem ég mæli fyrir hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að skipa þriggja manna nefnd í samráði við bæjarstjórn Vestmannaeyja og sveitarstjórn Ölfuss sem kanni möguleika á kaupum, smíði eða útvegun skips sem ekki er lengur í ferðum en eina til tvær klukkustundir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja. Skipið uppfylli að öðru leyti allar kröfur sem gerðar eru til siglinga á þessari leið, beri ekki færri farþega en núverandi skip og geti flutt fleiri bíla. Jafnframt skal nefndin skoða og meta þann möguleika að lengja og bæta núverandi ferju þannig að hún þjóni betur hlutverki sínu í samræmi við áðurnefnd markmið um hraða og flutningsgetu. Nefndin skili tillögum sínum eigi síðar en 1. febrúar 2003.`` Röksemdafærslan fyrir þessu er sú að Herjólfur, ferjan sem gengur á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, uppfyllir ekki lengur þær kröfur um hraða og flutningsgetu sem gerðar eru til samgangna nú í upphafi 21. aldarinnar. Ferjan er tíu ára gömul og því á margan hátt barn síns tíma. Þróun í smíði og hönnun hraðskreiðra ferja hefur verið ör frá þeim tíma sem Herjólfur var tekinn í notkun árið 1992. Undanfarin ár hefur landsbyggðin átt undir högg að sækja, ef mælikvarði fólksfjölgunar er notaður sem viðmið um viðgang og vöxt byggða. Fólki hefur víðast hvar fækkað á landsbyggðinni en að sama skapi fjölgað á höfuðborgarsvæðinu. Þessa þróun má ekki síst rekja til þess að mun færri atvinnutækifæri eru á landsbyggðinni en áður var og skiptir stefna stjórnvalda í fiskveiðistjórn miklu í þeim efnum. Sú stefna hefur leitt af sér færri atvinnutækifæri á stöðum sem byggðust upp vegna nálægðar við auðlindina. Þeir staðir njóta ekki lengur þess forskots sem sú nálægð fól í sér með tilheyrandi afleiðingum. Lykilatriðið í því að þessar byggðir fái áfram vaxið og dafnað er að þeim verði sköpuð þannig umgjörð að þær geti keppt um fólk og atvinnutækifæri og þar skipta samgöngur meginmáli. Ljóst er að núverandi samgöngur við Vestmannaeyjar uppfylla ekki þessar kröfur og að staða Vestmannaeyja hefur því versnað til muna undanfarin ár. Flugfélögin hafa hætt reglulegu áætlunarflugi til Eyja og ferðaskrifstofur hafa ekki talið eyjarnar spennandi kost vegna þess tíma sem tekur að fara með Herjólfi. Því hefur dregið talsvert úr ferðaþjónustu í Vestmannaeyjum frá því sem áður var. Það er því skoðun undirritaðs og þeirra sem að þessari tillögu standa að grípa þurfi til aðgerða nú þegar og því er þessi tillaga borin fram enda skiptir miklu að vilji Alþingis liggi fyrir í þessum efnum. Það flýtir mjög fyrir úrbótum takist að ná um þær pólitískri samstöðu. Gert er ráð fyrir að nefndin, sem skipuð verði, skili tillögum sínum ásamt greinargerð um áætlaðan kostnað við hverja tillögu eigi síðar en 1. febrúar 2003. Þessi skammi tími endur speglar þörfina á úrbótum í þessu mikilvæga máli. Virðulegi forseti. Ég hef núna í örfáum orðum rakið þau meginsjónarmið sem búa að baki því að nauðsynlegt er nú þegar að ráðast í kaup eða smíði á nýrri ferju sem gengur milli lands og Eyja. Ekki þarf að fara um það mörgum orðum og það er hverju barni kunnugt að ef landsbyggðin á að geta snúið vörn í sókn er eitt lykilatriði í því að samgöngur á landsbyggðinni verði bættar. Þessar byggðir sem urðu til og döfnuðu og uxu í skjóli þess að þær nutu nálægðar við náttúruauðlindina, við sjóinn, hafa ekki sömu tækifæri í dag og þær höfðu á árum fyrr. Ef menn ætla að byggja upp eitthvað sem gæti komið til móts við þann missi sem þessar byggðir hafa orðið fyrir er algerlega nauðsynlegt að tryggja bættar samgöngur og það er í raun forsenda þess að það takist að byggja upp atvinnuvegi sem geta þá tekið við því fólki sem ekki getur lengur snúið sér að því að vinna úr því sem hafið skilar. Virðulegi forseti. Ég held að röksemdir fyrir þessu máli séu mjög skýrar og einfaldar. Núverandi skipan mála stenst ekki lengur kröfur tímans. Kröfurnar eru meiri og ríkari í þessum efnum. Því er mikilvægt að gripið verði til aðgerða svo skjótt sem auðið er. Nú veit ég að menn hafa farið utan til þess að skoða ferjur og hafa m.a. skoðað ferju sem ætti ekki að vera lengur í förum milli lands og Eyja en eina klukkustund í góðu veðri. Það held ég að sé valkostur sem eigi að skoða því að skilaboðin til landsbyggðarinnar verða að vera þau að almennur vilji sé á hinu háa Alþingi til þess að halda landinu í byggð. Þetta er því innlegg og tillaga í anda þess, virðulegi forseti.