Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Vesturl., Þorvaldur T. Jónsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingibjörg Pálmadóttir, 1. þm. Vesturl.`` Þorvaldur T. Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hann boðin velkominn til starfa.

Forseti vill tilkynna að frv. á þskj. 994, um breytingar á almannatryggingalögum, frá Ástu R. Jóhannesdóttur, er kallað aftur.

Forseti býst við að nú geti farið fram atkvæðagreiðslur um fyrstu sex dagskrármálin en síðan verði atkvæðagreiðslur á ný á bilinu kl. 3.30 til 4 um 10.--20. dagskrármál ef umræðum um þau verður þá lokið. Út af dagskrá eru hins vegar tekin 7.--9. dagskrármálið.

Svo háttar til með 16. dagskrármálið að það er of seint fram komið. Það er flutt sem liður í afgreiðslu samgn. á frv. um sjóvarnir. Greidd verða atkvæði um hvort málið megi koma á dagskrá.

Herra forseti. Klíkuveldið er aðalvandi hins íslenska efnahagslífs. Klíkuveldið birtist í hinu opinbera stjórnkerfi ríkisins og það birtist líka í yfirstjórn stórfyrirtækjanna í landinu eins og við höfum kynnst að undanförnu. Klíkuveldið birtist einnig í núverandi stjórnarflokkum og helmingaskiptareglu þeirra þegar kemur að einstökum ákvörðunum um fjöldamörg ólík mál. Við teljum að þetta frv. sem hér liggur fyrir staðfesti þetta klíkuveldi í íslensku efnahags- og atvinnulífi og við viljum vísa þessu frv. frá. Áfram er gert ráð fyrir því, herra forseti, að Ísland búi við dýrasta bankakerfi í heimi. Áfram er gert ráð fyrir því, herra forseti, að Íslendingar búi við hæstu vexti í heimi. Veruleikinn er með öðrum orðum sá að hér er ekkert verið að gera til þess að draga úr skipulagsvanda íslenska bankakerfisins. Hér eru uppi tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar um að staðfesta það kerfi í raun og veru óbreytt til þess að geta tryggt sér og sínum völd. Klíkuveldið lengi lifi. Því viljum við vísa frá, herra forseti. Þess vegna flytjum við þessa tillögu og hana styð ég.

Herra forseti. Það er hverju orði sannara hjá flm. þessarar tillögu, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að ríkisstjórnarflokkunum hafi verið mislagðar hendur við að bræða saman sjónarmið sín í þessu máli eins og fram hefur komið í umræðu um málið í efh.- og viðskn. og á hinu háa Alþingi. Við þingmenn jafnaðarmanna flytjum hins vegar brtt. við frv. sem miða að því að sníða af því verstu vankantana, bæði að því er varðar það að við viljum tryggja dreifða eignaraðild við útboð viðbótarhlutafjár og tryggja að farið sé að skilmerkilegum leikreglum í stjórnkerfi bankanna, m.a. með ráðningu bankastjóra og skipan bankaráða. Staðreyndin er hins vegar sú að þrátt fyrir ágalla á frv. þá er með því stigið skref í rétta átt, nefnilega að breyta ríkisbönkunum í hlutafélagaform, en það lagaform á að vera í þá átt að tryggja samræmdar samkeppnisreglur á fjármagnsmörkuðum. Þrátt fyrir ágallana og í ljósi þess að við viljum fá okkar brtt. til atkvæða þá segi ég nei við þeirri tillögu að vísa málinu til ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Með kolkrabbann og smokkfiskinn saman í einni sæng er ekki von á góðu. Þetta frv. um einkavæðingu bankanna dregur vitaskuld dám af því. Málið er allt vanbúið, kappið meira en forsjáin, ég hlýt að styðja þessa frávísunartillögu.

Hæstv. forseti. Með einkavæðingu banka er lagður grunnur að enn meiri samþjöppun á fjármagni og valdi í íslensku þjóðfélagi en þegar er orðið. Í stað lýðræðislega kjörinna fulltrúa almennings í stjórn banka munu þegar fram líða stundir koma fulltrúar fjármagns. Lýðræðis-Ísland þokar fyrir fjármagns-Íslandi. Reynsla annarra þjóða sýnir að ábyrgð á fjármagnskerfinu hvílir á samfélaginu öllu þegar til kastanna kemur, óháð eignarhaldi og því eðlilegt að ábyrgð og lýðræðisleg áhrif fari saman. Með einkavæðingu ríkisbankanna er dregið úr beinum lýðræðislegum yfirráðum almennings á stjórn fjármagnskerfisins. Lýðræðis-Ísland minnkar, Ísland peningamannanna dafnar. Ríkisstjórnin er hins vegar sjálfri sér samkvæm, hún er eftir sem áður fulltrúi fjármagnsins. En hið grátbroslega er að hún segist starfa í anda nútímans þegar hún breytir rekstrarformi til þess að geta falið fyrir almenningi launakjör toppanna og starfsemi fjármagnsstofnana á Íslandi. Það er ekki að undra að almenningur skuli vera andvígur þessari stefnu og þessum vinnubrögðum. Ég er andvígur þessari stefnu. Ég er andvígur þessum vinnubrögðum. Ég get ekki greitt þessu atkvæði. Ég sit hjá.

Herra forseti. Ég tel að hlutafélag sé eðlilegt réttarform í atvinnulífinu hvort sem ríkið á allt hlutafé, hluta þess eða ekkert. Það er mjög brýnt og löngu tímabært að breyta Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands í hlutafélög eins og þessi grein frv. gerir ráð fyrir. Þetta er eðlileg og nauðsynleg formbreyting sem hér er lögð til. Ég segi já.

Herra forseti. Sú breyting sem lögð er til með þessu frv. er ekki bara eðlileg og sjálfsögð, hún er líka nauðsynleg. Hlutafélagaformið er löngu tímabært í íslenskum bankaheimi og fjármálaheimi. Þetta frv. er skref í að færa íslenskar fjármálastofnanir, gömlu ríkisbankana, inn í nútímann og ég segi já með glöðu geði.

Virðulegi forseti. Þetta frv. er í raun eðlileg afurð helmingaskiptastjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Frv. er vanbúið. Ég ætla enga ábyrgð að taka á því og ég spyr að leikslokum. Menn fara fram með þetta mál undir formerkjum samkeppni og hagræðis. Við skulum líta inn í framtíð og kanna hver reynslan verður, hvort hún verði ekki einmitt þveröfug og leiði til fákeppni og einokunar. Sú gjörð skal vera á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Því styð ég þetta ekki heldur sit hjá.

Herra forseti. Þrátt fyrir að ég gerði rækilega grein fyrir því hér í gær að hlutafélagsbankar geta farið á höfuðið eins og aðrir bankar þá tel ég eðlilegt að það sé samræmi í því að allir bankar Íslands séu reknir sem hlutafélagsbankar en ég hefði talið æskilegt að ríkið ætti ávallt einn viðskiptabanka. Það er mín skoðun.

Herra forseti. Það er ljóst að það er ekki aðalatriði ríkisstjórnarinnar að breyta bönkunum í hlutafélög eins og þessi grein kveður á um heldur er með þessu frv. verið að opna fyrir einkavinavæðingu og sölu bankanna til fárra fjársterkra aðila og stuðla að samþjöppun valds í þjóðfélaginu. Hægt hefði verið að ná fram kostum hlutafélagavæðingar með því að breyta bankalögunum til að jafna samkeppnisaðstæður í bankakerfinu og ná fram breyttu fyrirkomulagi varðandi stjórnun bankanna og draga úr pólitískum áhrifum á ákvarðanir bankanna sem ég styð. Það er ekki gert heldur er einkavinavæðing bankanna aðalkeppikefli stjórnarflokkanna. Þess vegna styð ég ekki þessa grein því ég tel að hægt hefði verið að fara aðra leið til þess að ná fram kostum hlutafélagavæðingarinnar. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Þessi grein kveður á um að breyta ríkisbönkum í hlutafélög í eigu ríkisins. Það er spor í rétta átt þótt ekki væri nema vegna þess að samkeppnisaðilar á fjármagnsmörkuðum eiga allir að lúta sömu leikreglum varðandi samkeppnisskilyrði, skattlagningu og fleira. Við jafnaðarmenn hefðum hins vegar kosið að fara aðra leið, nefnilega þá að selja fyrst hlut ríkisins í öðrum bankanum, að uppfylltum ströngum skilyrðum um dreifða eignaraðild og með þátttöku erlendra aðila til þess að draga úr hættu á samþjöppun fjármálavalds og til þess að tryggja betur aðhald og samkeppni gegn klíkuveldi. Auk þess flytjum við brtt. við frv. sem hafa það að markmiði að tryggja dreifða eignaraðild og að setja meginreglur um stjórnkerfi hlutafélagabanka, t.d. um ráðningu eins bankastjóra og um skipan bankaráða. Stjórnarmeirihlutinn hefur því miður ekki fallist á þessar brtt. sem eru augljóslega til bóta og hefðu átt að geta eytt tortryggni sem ríkir um málið og skapað um það æskilega samstöðu. 

Hæstv. forseti. Við vinnslu þessa máls í hv. efh.- og viðskn. hef ég komist að þeirri niðurstöðu að sú breyting að breyta Landsbankanum og Búnaðarbanka Íslands í hlutafélög sé bæði eðlileg og skaðlaus. Ég er hins vegar mjög ósátt við þá leið sem farin er að öðru leyti í þessu frv. Ég mun því greiða atkvæði með 1. gr. en sitja hjá við aðrar greinar og styðja einstakar brtt. ef ástæða er til. Ég segi já.

Herra forseti. Við tökum hér lítið skref en smátt skref er betra en ekkert skref. Hlutafélagavæðing ríkisbankanna er löngu tímabær breyting og miklu betri en óbreytt ástand. Því greiði ég þessu frv. atkvæði mitt og segi já.

Herra forseti. Sú grein sem verið er að greiða atkvæði hér um fjallar um það að breyta rekstrarformi ríkisviðskiptabankanna og gera þá að hlutafélögum. Það mál er á stefnuskrá míns flokks. Ég segi já.

Herra forseti. Aðaltillaga okkar alþýðubandalagsmanna varðandi endurskipulagningu bankanna var sú að sameina ríkisbankana. Við teljum að með því móti hefði mátt spara 1.000 millj. kr. á ári, hvorki meira né minna. Því miður hafnar stjórnarmeirihlutinn þessari tillögu og kýs að fara þá leið sem hér er gerð tillaga um og því var hafnað hér áðan í atkvæðagreiðslu að vísa málinu frá. Við viljum ekki bera ábyrgð á þessari málsframvindu eins og hún liggur hér fyrir í tillögu ríkisstjórnarinnar og greiðum því ekki atkvæði. Við gagnrýnum hvernig á málinu er haldið í heild. Það þýðir að áfram munum við búa við dýrasta bankakerfi í heimi, hæstu vexti í heimi, fleiri bankastjóra per banka en nokkurs staðar annars staðar. Klíkuveldi stjórnarflokkanna fær að dafna áfram og þjóðin borgar milljarð á ári með því. Mikil er ábyrgð þeirra manna hér í þessari stofnun sem kjósa að skrifa upp á þennan skatt á þjóðina --- milljarð á ári.

Virðulegi forseti. Hér er til atkvæða lítil tillaga um það að fulltrúar starfsfólks bankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans, fái að fylgjast með því hvernig svokölluð hlutafélagavæðing verður undirbúin. Þetta er tillaga um að fólkið fái að fylgjast með því hvernig hlutafélagavæðingin verður undirbúin og ekkert annað. Ég hef heyrt að þó nokkrir þingmenn, Framsfl. þar á meðal, hafa sagt nei við þessari sjálfsögðu tillögu. Ég segi já við henni vegna þess að þetta eru lágmarksmannréttindi sem verið er að fara fram á fyrir starfsmenn bankanna.

Hæstv. forseti. Hér er gert ráð fyrir því að starfsmenn geti fylgst með og haft áhrif á allan gang mála við breytingu ríkisbankanna í hlutafélög. Afstaða ríkisstjórnarinnar til atvinnulýðræðis og áhrifa starfsfólks kemur mér ekki á óvart. En það er mjög mikilvægt að lýðum verði ljós afstaða alþingismanna almennt við afgreiðslu þessarar lagagreinar því að hún snertir sjálfan grundvöll atvinnulýðræðis. Ég segi já.

Herra forseti. Hér fyrr á öldinni gekk stjórnmálaflokkur til kosninga undir kjörorðinu ,,fólk í fyrirrúmi``. Þessi atkvæðagreiðsla er enn ein sönnum þess að Framsfl. er upptekinn við að svíkja hvert kosningaloforðið á fætur öðru sem hann gaf. Ég tek hér upp merki Framsfl., ég segi fólk í fyrirrúmi. Ég segi já.

Herra forseti. Þessi brtt. gerir ráð fyrir beinni aðild starfsmanna að nefnd til undirbúnings hlutafjárvæðingunni. Þetta er réttmæt og skynsamleg tillaga starfsmanna Landsbankans og Búnaðarbankans sem stjórnarandstaðan gerir að sinni. Það er ekki nægjanlegt að fara þá leið sem viðskrh. ætlar að gera að starfsmenn fái að fylgjast með þessu nefndarstarfi. Það er brýnt að okkar mati að starfsmönnum sé sýnd sú virðing við þá miklu breytingu sem er að eiga sér stað á félagi þeirra og umhverfi að þeir fái beina aðild að þessari undirbúningsnefnd. Ég styð þess vegna þessa brtt.

Herra forseti. Við undirbúning þessa máls voru fulltrúar starfsfólks beggja viðskiptabankanna hafðir með í ráðum. Þannig var þetta starfsfólk haft í fyrirrúmi við undirbúning málsins. Það kom strax fram í upphafi að ekki væri hægt að verða við því að lögfesta það að starfsmenn ættu sæti í þessari undirbúningsnefnd en við umræðu málsins, bæði við 1. og 2. umr., hefur því margoft verið lýst yfir af fulltrúum stjórnarflokkanna að við undirbúning málsins munu starfsmenn fá að fylgjast með framvindu málsins með tillögurétti. Því er ekki þarft að að setja í lög að þetta fyrirkomulag skuli haft og því segi ég nei við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Enda þótt ég muni ekki veita þessu frv. brautargengi og sitja hjá við meginefni þess þá vil ég engu að síður leggja því lið sem til bóta horfir, þ.e. aukinni valddreifingu í þessum efnum og styðja þær brtt. sem í þá áttina fara. Enn fremur mun ég vitaskuld greiða þeim ákvæðum frv. atkvæði mitt sem lúta að réttindum starfsfólks. Hér er um eina slíka að ræða og þvert á það sem hæstv. bankamálaráðherrann segir tel ég mikilvægt og nauðsynlegt að festa það í lög en láta ekki almennar yfirlýsingar um þau duga. Því segi ég vitaskuld já.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um það af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að Alþingi kjósi bankaráð hlutafélagabankanna. Við erum þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt fyrirkomulag að Alþingi komi að verkinu. Við treystum því ekki að pólitískur ráðherra gæti þeirra heildarsjónarmiða sem nauðsynlegt er að hafa í huga þegar skipað er í bankaráð. Í annan stað er hér tillaga um að starfsmannafélög bankanna eigi áheyrnarfulltrúa á fundum bankaráðanna eins og fram kemur í síðasta málslið tillögunnar. Hér því tillaga um lýðræðislegt kjör bankaráðs og lýðræðislegt aðhald að bankaráðinu. Þess vegna er tillagan flutt með þeim hætti sem hér liggur fyrir og við alþýðubandalagsmenn teljum að þetta sé mikilvæg tillaga og vonum að hún fái hér sem allra mestan stuðning.

Herra forseti. Brtt. frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni gerir ráð fyrir að Alþingi kjósi í bankaráðin. Ég leggst gegn þeirri tillögu. Það er óeðlilegt að mínu mati að Alþingi kjósi í stjórn hlutafélags. Ég styð að framkvæmdarvaldið fari með hlut ríkisins í hlutafélagi. Við leggjum hins vegar til að það verði ekki einn ráðherra heldur tveir sem fari með hlut ríkisins, þ.e. bæði viðskrh. og fjmrh. Pólitísk afskipti af bönkum eins og við þekkjum hafa oft á tíðum ekki orðið bankastarfsemi hérlendis til framdráttar. Ég tel óeðlilegt að Alþingi kjósi í bankaráðin eftir að bönkunum hefur verið breytt í hlutafélög og ég leggst gegn þessari tillögu.

Herra forseti. Hér er lagt til að starfsmenn fái einn áheyrnarfulltrúa í bankaráð. Í samhengi kemur það þannig út að sex manns mundu skipa þetta bankaráð, fimm skipaðir af ráðherra og einn tilnefndur af starfsmannafélögum sem áheyrnarfulltrúi. Þetta er að okkar mati eðlileg tillaga, í samræmi við þróun erlendis og studd af starfsmannafélögum Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Þetta er liður í atvinnulýðræði sem er að okkar mati nauðsynlegur þáttur í atvinnulífinu og brýnt að taka af skarið með tillögu sem þessari. Ég styð því þessa brtt. og við teljum hana vera eðlilega, sérstaklega eftir að bönkunum hefur verið breytt í hlutafélög eins og hér er verið að ákveða.

Herra forseti. Hér er flutt sú brtt. að fjmrh. auk viðskrh. komi að málum að því er varðar framkvæmd á hlut framkvæmdarvaldsins varðandi hlutafélagabankanna. Þessi brtt. er flutt út frá því eðlilega sjónarmiði að það eigi að gilda aðskilnaður framkvæmdarvalds og löggjafarvalds eins og áður hefur reynt á en ekki síður hitt að fjmrh. er vörsluaðili samkvæmt verkaskiptingu Stjórnarráðsins á öllum eigum ríkisins. Af því að frv. kveður á um áform um sölu á hlut ríkisins þá varðar þetta einnig ríkisfjármálin og þess vegna er það að réttum stjórnsýslureglum eðlilegt að fjmrh. eigi hlut að máli fyrir utan fagráðherra í hverju tilviki þegar um er að ræða áform um sölu á eignarhlutum ríkisins.

Herra forseti. Hér er lögð fram tillaga um dreifða eignaraðild, þ.e. að enginn einn aðili eða aðilar með náin tengsl sín á milli fari með meira en 5% hlutafjár eða atkvæði á hluthafafundum. Við teljum nauðsynlegt að kveða skýrt á um þetta, m.a. vegna tortryggni gagnvart framkvæmd ríkisstjórnarinnar við sölu á viðbótarhlutafé eins og gert er ráð fyrir í frv. Við teljum brýnt að örfá fyrirtæki úr fákeppnisumhverfi íslensks atvinnulífs nái ekki ráðandi hlut í þessum bönkum. Það er þess vegna sem við leggjum fram þessa tillögu um dreifða eignaraðild í bönkunum. Við styðjum því þessa till. eins og hún er hér lögð fram.

Herra forseti. Fyrr í þessari atkvæðagreiðslu er búið að hafna því að Alþingi fái að kjósa bankaráðin og menn bera fyrir sig einhverja sérkennilega dóma í þeim efnum sem ég átta mig satt best að segja ekki á því ég hélt að lýðræðið skipti öllu máli. Fyrr í þessari atkvæðagreiðslu hafa menn líka kosið að hafna starfsfólkinu. Það má ekki koma nálægt þessu máli. Það má ekki fylgjast með undirbúningi málsins einu sinni og það má ekki fylgjast með málinu í bankaráðunum. Hér er gerð lágmarkstillaga um að krefjast dreifðrar eignaraðildar og það er beinlínis grunsamlegt, svo ekki sé meira sagt, að stjórnarliðið skuli líka hafna þessu. Fyrir hverja er verið að vinna? Fákeppnisvaldið, klíkuvaldið í íslenskum stjórnmálum. Það er það sem er að hafa sigur hér í hverri atkvæðagreiðslunni á fætur annarri, því miður, herra forseti.

Herra forseti. Við hv. þm. Ágúst Einarsson flytjum þessa brtt. um að við hvorn hlutafélagsbanka starfi ekki fleiri en einn bankastjóri. Þetta er hluti af þeim brtt. okkar sem lúta að því að setja í lög almennar reglur um stjórnsýslu hlutafélagabanka í eigu ríkisins. Í nál. stjórnarliða í efh.- og viðskn. segir að æskilegt sé að hafa einn skipstjóra á hverri skútu. En þegar á reynir að taka af tvímæli um þetta og setja þessa reglu í lög til að koma í veg fyrir pólitísk hrossakaup um þessi embætti, til að koma þannig í veg fyrir óeðlilega tortryggni um málið og til þess að skapa samstöðu um málið þá er því hafnað. Það þykir mér mjög miður og ég heiti á alþingismenn að taka af tvímæli um þessa reglu að hún skuli gilda og segi því já.

Herra forseti. Ég er hlynntur því að við stofnun nýju hlutafélagabankanna starfi einn bankastjóri sem beri þá óskoraða ábyrgð gagnvart bankaráðinu eins og fram kemur í nál. meiri hluta hv. efh.- og viðskn. En í ljósi þess að bankarnir kunni að verða einkavæddir að fullu er ég hins vegar á móti því að lögfest sé um alla framtíð að slík skuli vera skipunin. Því greiði ég atkvæði gegn þessari tillögu og segi nei.

Herra forseti. Ég styð þessa tillögu. Ég tel að við séum hér að samþykkja lög fyrir hvert þing í senn og getum síðar breytt þeim. Það er út af fyrir sig ekki verið að ákveða það um alla framtíð eins og hér kom fram hjá þeim hv. þm. sem síðast gerði grein fyrir atkvæði sínu að hafa þessa skipan svona. Ég óska Framsfl. sérstaklega til hamingju með hvaða afstöðu hann hefur í þessu máli. Hann hefur loksins fundið það fólk sem er í fyrirrúmi, það eru þrír bankastjórar í hvorum ríkisbanka.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. á þskj. 964 frá efh.- og viðskn. Þetta nál. er um frv. til laga um gerð samninga um hlutdeild í afnotarétti orlofshúsnæðis. Frv. fjallar um að fullnægja skuldbindingum sem hvíla á íslenskum stjórnvöldum um að setja í lög ákvæði tilskipunar Evrópuþings og ráðsins frá því í október 1994, um verndun kaupenda vegna tilskilinna þátta í samningum um kaup á réttindum til að nýta fasteignir á svokölluðum skiptileigugrunni. Þetta frv. tryggir betur réttarstöðu einstaklinga við slík kaup á orlofshúsnæði. Við höfum oft heyrt getið um mál sem landar okkar hafa lent í t.d. á Spáni. Þetta frv., sem er eitt af EES-málunum svokölluðu, tryggir betur rétt neytandans við slík viðskipti, setur á kvaðir varðandi slík kaup og gefur aðilum möguleika á því að ganga frá málinu innan tilskilins tíma. Það er mat okkar að hér sé um að ræða mikilvæga réttarbót auk þess sem áskilið er að við lögfestum þá þætti sem tengjast EES-samningnum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Áslaugu Guðjónsdóttur og Skarphéðin Berg Steinarsson frá fjmrn. Einnig fékk nefndin umsögn frá Ferðamálaráði Íslands. Nefndin leggur samhljóða til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 965 frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um hlutafélög. Þetta mál snýst um það að gerðar voru athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA vegna samanburðar á ákvæðum laga um hlutafélög og félagsréttartilskipunar sem er hluti EES-samningsins. Það reyndist nauðsynlegt í kjölfar þessara athugasemda að laga okkar löggjöf með tilliti til þeirra. Þetta eru minni háttar tæknileg atriði sem varð að leiðrétta í lögunum. Nefndin fékk á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson frá viðskrn. og það fengust umsagnir frá Lögmannafélaginu, Samtökum iðnaðarins og Verslunarráði. Ég vil geta þess að laganefnd Lögmannafélagsins gerði athugasemdir við 10. gr. frv. um að ef um misræmi væri að ræða milli þess sem skráð er hjá hlutafélagaskrá og þess sem birt er í Lögbirtingablaði geti félagið ekki borið hinn birta texta fyrir sig gagnvart þriðja manni. Það var farið sérstaklega yfir þessi mál í kjölfar þessarar athugasemdar og bornir saman þeir textar sem liggja til grundvallar frv. sjálfu. Við þá skoðun kom í ljós að ákvæðið, eins og það var í frv., var í samræmi við 6. mgr. 3. gr. 1. félagsréttartilskipunarinnar sem er hluti EES-samningsins. Sambærilegt ákvæði er einnig í dönsku hlutafélagalögunum en íslensku lögin byggja að mestum hluta á þeim. Það var niðurstaða nefndarinnar að leggja til við hið háa Alþingi að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. á þskj. 966 frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um einkahlutafélög. Hér er um að ræða alveg sams konar frv. og ég gerði grein fyrir áðan, þ.e. það frv. og nál. átti við hlutafélög en hér er hins vegar systir hlutafélaganna, þ.e. einkahlutafélögin. Sambærilegar breytingar eru gerðar á lagabálki um einkahlutafélög og á hlutafélagalöggjöfinni og fjalla um, eins og áður, samræmingu einkahlutafélagalaganna við félagsréttartilskipun Evrópusambandsins sem er hluti EES-samningsins. Þær röksemdir sem ég gat um áðan eiga einnig við um þetta frv. Nefndin leggur til samhljóða að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. á þskj. 978 frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um bókhald frá 1994. Þetta frv. snýst um það að gerð er breyting á 43. gr. laga um bókhald þannig að bætt er við ákvæðum um að í fjmrn. skuli halda skrá yfir viðurkennda bókara. Þetta snýst um að þeir sem sjá um bókhald fyrir aðra aðila og vilja öðlast opinbera viðurkenningu verða að þreyta sérstakt próf í reikningshaldi varðandi þann þátt. Til að fá þessa viðurkenningu sem bókari og verða tekinn á þessa skrá þá ber að fullnægja tilteknum skilyrðum svo sem að vera heimilisfastur, vera lögráða og hafa forræði á búi sínu og hafa staðist fyrrgreint próf sem ég nefndi hér áðan. Það er próf sem fjmrh. hlutast til um að haldin séu reglulega, í kjölfar námskeiða. Viðkomandi aðili sem fær slíka viðurkenningu sem bókari skal hafa staðist próf í bókfærslu, helstu atriðum reikningsskila og lögum og reglum um skattskil. Það skal einnig samkvæmt frv. skipa þriggja manna prófnefnd sem er ráðherra til ráðuneytis varðandi þetta mál. Hér er lagt til í fyrsta skipti að búa til lagaramma um starf þeirra einstaklinga sem hafa atvinnu af því að færa bókhald og annast gerð reikningsskila og skattskila fyrir fyrirtæki. Hér er ekki átt við þá aðila sem hafa hlotið löggildingu sem endurskoðendur eða hafa þá menntun. Það eru fjölmargir aðilar sem stunda þessa starfsemi og er til mikils gagns í atvinnulífinu eins og hv. þm. þekkja vel til. Nefndin fjallaði um þetta mál og fékk á sinn fund Braga Gunnarsson frá fjmrn. Hún leitaði eftir umsögnum og fékk frá Félagi bókhalds- og fjárhagsráðgjafa, svo og frá Félagi löggiltra endurskoðenda. Ég vil geta þess í sambandi við þetta að það voru uppi hugmyndir í ráðuneytinu á fyrri stigum málsins að útbúa nákvæmari löggjöf um bókara og gera þetta að löggiltri starfsgrein. Það var horfið frá þeirri fyrirætlan og ákveðið að fara styttri skref í upphafi, setja almenna löggjöf um skráningu yfir bókara og skilyrði fyrir að hljóta viðurkenningu og vera tekinn á þá skrá auk þess að sækja reglubundin námskeið. Það er ekki jafnítarleg löggjöf og hefði þurft ef um hefði verið að ræða löggildingu starfsgreinarinnar sem slíkrar en það má geta þess að Félag bókhalds- og fjárhagsráðgjafa lagði eindregið til að slík leið yrði farin. Það var hins vegar niðurstaða ríkisstjórnarinnar að leggja fram þetta stjfrv. með hinni skemmri útfærslu á þessu máli og sjá til hvernig sú löggjöf reynist áður en að hafist yrði handa við að búa til ítarlegri löggjöf um þennan þátt mála. Eftir skoðun í nefndinni féllst nefndin á þessar röksemdir eins og þær voru bornar fram við 1. umr. málsins og leggur samhljóða til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. á þskj. 990 um frv. til laga um uppgjör á vangoldnum söluskatti, launaskatti, tekjuskatti og eignarskatti. Þetta frv. hefur þann tilgang að gera þeim sem enn skulda skatta frá árunum fyrir 1990 kleift að gera upp með greiðslu og skuldabréfum. Hér er búin til leið og möguleiki fyrir aðila sem eiga slíkar gamlar syndir og ekki hefur náðst að innheimta að gera hreint fyrir sínum dyrum. Innheimtumenn ríkissjóðs hafa náð inn langmestu af þessum kröfum en það er enn þá nokkuð eftir. Það er talið eðlilegt út frá hagsmunum ríkissjóðs því það er möguleiki að ná einhverju af þessu inn ef lagt er upp með sanngjarna uppgjörsaðferð. Hér er fyrst og fremst sú efnisbreyting í þessu frv. að dráttarvaxtaútreikningar eru endurmetnir þannig að í stað þess að skuldir hefðu borið um 270% vexti þá fara vextirnir niður í 60% sem kannski þykir nóg á þessum árafjölda en þeir eru þó enn þá langt yfir hækkun verðbólgu á þessum tíma sem er 40%. Hv. þm. sjá að hér er verið að reyna að leggja upp með sanngjarna leið fyrir þessa skuldara að gera hreint fyrir sínum dyrum og losna við að fara gjaldþrotaleið og lenda í öðrum slíkum aðgerðum af hálfu opinberra aðila eins og menn þekkja vel til. Það er ekki vitað hvort þetta muni skila inn í ríkissjóð einhverjum fjármunum. Það er hugsanlegt. En það er líka hugsanlegt að þetti gefi ýmsum einstaklingum tækifæri á að klára sínar gömlu skuldir. Og ég endurtek að þetta eru skattaskuldir frá árunum fyrir 1990. Hér er verið að reyna að draga strik undir. Þetta eru ekki stórar upphæðir sem hér eru á ferðinni en talið var eðlilegt þegar menn fóru að skoða þetta mál í fjmrn. að koma fram með frv. sem opnaði möguleika á því fyrir menn að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessum málum. Nefnin fékk á sinn fund Braga Gunnarsson og Indriða H. Þorláksson frá fjmrn. Félag löggiltra endurskoðenda fór yfir málið og gerði engar athugasemdir við það. Og eftir skoðun og umræðu í nefndinni fannst nefndarmönnum rétt að fara þessa leið eins og lagt var upp með og nefndin leggur samhljóða til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér er frekar smávægilegt. Þetta eru orðnar mjög gamlar skuldir og velflestar tapaðar að fullu. Það má kannski segja að þetta skipti ekki miklu máli en það getur skipt máli í því sambandi að stundum hafa fjölskyldur hlaupið undir bagga með skuldurum og steypt sér í miklar skuldir til þess að komast hjá gjaldþroti sonarins eða dótturinnar. Þeir aðilar eru búnir að gera upp skuldir sínar og núna allt í einu á að veita einhverjum öðrum sem ekki stóðu skil á skuldum sínum sakaruppgjöf eða að gera upp skuldir þeirra. Þarna getur orðið ákaflega mikil mismunun. Ég vildi bara taka til máls og benda á að þetta getur valdið mismunum sem er ákaflega óeðlileg. Það er alltaf mjög vandasamt að gefa upp skuldir, þ.e. sumum sem hafa verið nægilega skuldseigir að ekki hafi náðst til þeirra í fjölda ára. Ég vil benda hv. þingheimi á að hér gæti komið upp nokkuð mikið misræmi nema framkvæmdin sé þeim mun vandaðri.

Herra forseti. Það kom fram í máli frsm. nefndar að hér væri á ferðinni sanngirni fyrir gamla syndara og hnaut ég nú sérstaklega um það. Ég get nú líka tekið undir orð síðasta ræðumanns, Péturs H. Blöndals, varðandi þann mismun sem þetta á eflaust eftir að kalla á gagnvart þeim sem hafa safnað upp miklum skuldum og standa kannski í vanda varðandi þetta mál. Þannig að ég sé fyrir mér alveg eins og síðasti ræðumaður að þetta mál kunni að valda meiri vanda en það leysir. Að sjálfsögðu hlýtur að verða að taka málið upp enn lengra aftur í tímann en hér er verið að tala um og finna þá meðallausn gagnvart þeim sem ekki teljast syndarar en hafa samt sem áður notið ósanngirni. Ef þetta er sanngirni gagnvart syndurum þá eru ábyggilega mörg mál ósanngjörn gagnvart þeim sem undir sömu kringumstæðum hafa þurft að borga allmikið fé vegna dráttarvaxta og vaxtavaxta. Mér sýnist að þarna verði fjmrn. vissulega að taka þannig á að um einhverja tilfærslu gæti verið að ræða í þeim málum sem áður hefur verið samið um og gengið frá.

Herra forseti. Hér er einhver smámisskilningur á ferðinni. Það sem hér er verið að gera er að gera þeim sem skulda skatta frá því á árunum fyrir 1990 möguleika á að gera upp sínar skuldir. Hér er ekki verið að afskrifa neinar skuldir. Það er ekki verið að gefa neinum neitt. Það sem hins vegar er lagt upp með er ekki að er lengur beitt fullum dráttarvaxtareikningi, eins og ég nefndi hér áðan, sem leiðir til, ef tekið er tiltekið árabil, til 270% vaxta heldur mun þessi kostnaður vera um 60%. Hér skapast ekki mismunun. Þetta eru náttúlega eins og hverjar aðrar umbætur. Þegar umbætur taka gildi þá eru þær kannski ósanngjarnar gagnvart einhverjum sem áttu ekki kost á þeim fyrir þann tíma. Lífið er þannig. Og ég veit að þegar hv. þingmenn hugsa málið, þá er þetta mál þannig að hér er verið að gera eitthvað í stað þess að keyra málin endalaust í gjaldþrot. Eitt í þessu máli sem kom fram í grg. frv. tel ég rétt að upplýsa hér, þ.e. að í innheimtuferli þessara krafna hafa 362 af 478 endað með gjaldþrotaskiptum, 95 í fjárnámi og greiðsluáskoranir 21. Þannig að langflest af þeim málum sem tengjast þessum gömlu skuldum hafa endað með gjaldþroti. Hér er hins vegar verið að opna einhverjum sem vilja klára þessar skuldir með þessum hætti, leið til að geta gert það, án þess að það komi til gjaldþrotaskipta sem kallar náttúrlega á óþægindi, ekki síst fyrir einstaklinginn, en oft á tíðum hefur það ekkert í för með sér fyrir ríkissjóð. Hér er ekki um það að ræða að verið sé að afskrifa eða gefa neinum neitt. Auðvitað er þetta, eins og ég segi, eins með allar umbætur. Ef tekið er mið af þeim sem hefur gert upp sínar skuldir einhvern tíma fyrir þennan tíma og eins og reglur kváðu þá um er þetta náttúrlega nákvæmlega eins í mörgum öðrum málum. Segjum t.d. að aðflutningsgjöldum af bílum sé breytt og þau lækkuð. Þá er sá óheppinn sem keypti bíl í síðasta mánuði. Það dettur engum í hug að segja að það sé mismunun hvað þann þátt varðar. Ég vil einnig geta þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal á sæti í efh.- og viðskn. og er aðili án alls fyrirvara á nál. sem ég gerði hér grein fyrir. Hér er ekki um að ræða mjög stórt mál. Ég held einmitt að rökstuðningurinn sem kom fram við 1. umr., og ég hef talið rétt að gera að umtalsefni við 2. umr., þótt nefndin sé sammála, um að hér sé opnaður möguleiki á því að firra einhverja einstaklinga vandræðum sem kjósa að klára sín mál á þennan hátt. Þá ég vil einnig geta þess að jafnvel þó að mál endi með gjaldþroti þá hverfa kröfurnar ekki. Fjölmargir einstaklingar eiga um sárt að binda vegna þess að þeir hafa lent í gjaldþroti, en skuldirnar lifa eftir sem áður og í sumum tilfellum eru þær endurvaktar aftur og aftur. Þetta þekkjum við. Ég tel rétt og skynsamlegt af hálfu ríkisins að koma fram með þessa leið til að reyna að draga strik undir ákveðna þróun sem átti sér stað áður en staðgreiðsla skatta var tekin upp því það eru skilin sem hér um ræðir.

Herra forseti. Ég fagna því að fram skuli vera lagt frv. sem tekur á vandamálum fjölda manns sem er búinn að vera að berjast í skuldabasli, í þessu tilfelli í sjö ár og jafnvel mun lengur. Sumt af þessu fólki sem verið er að tala um í frv. er þegar orðið gjaldþrota og gæti hugsanlega fengið bú sitt aftur og byrjað upp á nýtt þannig að það mundi jafnvel auðvelda því að skipuleggja fjárhagslega framtíð sína eða geta séð fram á einhvern samningsmöguleika við ríkið út af svona skuldum. Það hefur nefnilega verið þannig að ríkissjóður hefur ekki haft neinar heimildir til þess að semja, hvorki um vexti né höfuðstól, við skuldara þannig að menn hafa verið keyrðir í gjaldþrot þó svo ríkið hafi í raun átti betri kosti, þ.e. að semja við fólkið um niðurfellingar á mjög óeðlilega háum dráttarvöxtum og alls konar kostnaði. Ég kalla það ekki mannvæna stefnu að það sé fyrsta og síðasta markmiðið að koma fólki í gjaldþrot sama hvað tautar og raular. Mér finnst að þarna sé þó stigið skref til þess að reyna að leiðrétta þetta og fagna því að þetta frv. sé komið fram. Ég á ekki von á því að það muni leiða til neinnar mismununar. Þeir sem hafa lent í gjaldþroti geta náð sér á strik aftur. Þeir sem hafa verið að basla með þetta í sjö ár og jafnvel lengur, eygja einhverja von um að lenda ekki í gjaldþroti þannig að ég held að hér sé gott mál á ferðinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um sjóvarnir. Þetta álit er um frv. sem hv. þm. Sturla Böðvarsson o.fl. fluttu í þinginu og lýtur að því að skipuleggja og koma inn í áætlanir sjóvörnum í kringum landið. Einnig er gert ráð fyrir því í frv. að sérstakar matsnefndir verði skipaðar og jafnframt að gerðar verði sérstakar áætlanir til fjögurra ára sem menn vinni eftir og einnig að ákveðinn hluti kostnaðar lendi á landeigendum. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á sinn fund Hermann Guðjónsson, forstjóra Siglingastofnunar Íslands. Þá hefur nefndin farið yfir umsagnir sem bárust frá Hafnasambandi sveitarfélaga, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Vita- og hafnamálastofnun. Nefndin er sammála frv. með þeim breytingum sem koma fram á nál. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir var áheyrnarfulltrúi og samþykkti álitið en Magnús Stefánsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Þetta frv. leiðir til þess að það verður að breyta lögum um Siglingastofnun Íslands og því mæli ég hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, fyrir hönd samgn. 2. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna á samkvæmt frv. að orðast svo, með leyfi forseta: ,,Að annast þátt ríkisins í framkvæmd laga um sjóvarnir og hafa ummsjón með ríkisstyrktum framkvæmdum vegna lendingarbóta.`` Ég mæli með því að þessi tvö mál verði samþykkt, herra forseti, og vísað áfram.

Herra forseti. Þegar þetta mál var lagt fyrir hið háa Alþingi var gert ráð fyrir að um sjóvarnir væri sá háttur hafður á að sérstök þriggja manna matsnefnd væri starfandi Siglingastofnun til ráðgjafar um sjóvarnir vítt og breitt um landið. Í sjálfu sér er þetta hið besta mál. En þegar það sem fram kom í frv. var grannt skoðað þá er gert ráð fyrir að þessi þriggja manna sjóvarnanefnd væri framkvæmdastjóra Siglingastofnunar Íslands til ráðgjafar um þessar framkvæmdir. Nú sitja ellefu í siglingaráði. Fimm eru í hafnaráði og ef frv. hefði náð óbreytt fram að ganga hefðu þrír verið í sérstakri ráðgjafarnefnd um sjóvarnargarða þannig það hefði einfaldlega þýtt að alls hefðu 19 manns komið utan úr bæ til þess að stjórna Siglingastofnun. Þykir þó mönnum ærið að þeir skuli vera sextán. Ég tel að í þeim ágætu breytingum sem gerðar hafa verið á Siglingamálastofnun og samruna hennar við Vita- og hafnamálastofnun, þó ég hafi nokkuð á deilt á sínum tíma, að hér sé heldur langt gengið í því að kalla utanaðkomandi aðila til ráðgjafar eða til samstarfs um stjórnun þessarar ágætu Siglingastofnunar. Ég hefði talið eðlilegt og það væri ekki úr vegi að hafa þriggja eða fimm manna framkvæmdastjórn til að verkin væru á ábyrgð færri aðila og það sem gera þyrfti þyrfti ekki að fara fyrir jafnmarga og raunin er nú. Í allt of mörgum tilfellum hefur löggjafinn leiðst út á þá braut að of margir koma að stjórnun ríkisfyrirtækja, t.d. Siglingastofnunar, þar sem ákvarðanataka þarf oft að vera fljótvirk og fáir einir að bera ábyrgð á þeim hlutum sem gerðir eru. En með þessu fyrirkomulagi, með þessum breytingum á frv. um sjóvarnir, tel ég að mjög sé til réttrar áttar gengið þó ég hefði í upphafi, þegar Siglingastofnun var sett á laggirnar, talið að eðlilegt væri að hafa þar fámenna stjórn sem bæri ábyrgð á stofnuninni í hverju því verki sem henni væri falið. Hitt væri svo annað mál að hægt væri að hafa þar ekki fjarri fulltrúa hagsmunaaðila sem tengjast þessari stofnun á einn eða annan hátt. Þeir bæru þá minni ábyrgð, væru t.d. í hlutverki ráðgjafaraðila sem kæmu saman ársfjórðungslega. En ég fagna því að þessar breytingar hafi orðið á þessu frv. til laga um sjóvarnir og mun að sjálfsögðu styðja það.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 115 31. desember 1985, um skráningu skipa, með síðari breytingum. Þetta er nál. frá samgn. Þetta frv. til laga er flutt til þess að samræma lög um skráningu skipa við lög um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34 25. mars 1995, og lög nr. 46 22. maí 1996. Það er verið að bæta þeim köflum sem komu fram á síðasta þingi um fjárfestingar erlendra aðila inn í gömlu lögin um skráningu skipa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgönguráðuneyti, og Svein Snorrason hrl. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Verslunarráði, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Seðlabanka Íslands, Samtökum iðnaðarins, Sjómannasambandinu, Vélstjórafélaginu, Farmanna- og fiskimannasambandinu, laganefnd Lögmannafélags Íslands og Sveini Snorrasyni hrl. Eftir umfjöllun um málið leggur samgn. til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem í nál. fylgja. Kristín Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Hv. þm. Magnús Stefánsson var fjarverandi. Ég legg til að málið verði samþykkt, herra forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984, með síðari breytingum. Þetta nál. er frá samgn. og er flutt til að mæta kröfum um að nám í Stýrimannaskólanum á grundvelli eldri laga hafi tímabundinn rétt eða til ársins 1999. Þessi réttindi eru varðandi atvinnuskírteini sem gefin voru út samkvæmt eldri lögum til þeirra sem hófu nám fyrir gildistöku laga nr. 62/1995. Samgn. hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgönguráðuneyti, og Svein Snorrason hrl. Umsagnir um málið bárust frá Landssambandi smábátaeigenda, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sjómannasambandinu og Stýrimannaskólanum í Reykjavík. Með hliðsjón af athugasemdum sem fram hafa komið, meðal annars um að áformað er að þann 1. september 1999 hefjist nám samkvæmt nýrri skipan skipstjórnarnáms, leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem koma fram á nál. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Hv. þm. Magnús Stefánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Nál. er á þskj. 975 og meðfylgjandi brtt. á þskj. 976. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda sérfræðinga í þessum málaflokki og leitaði einnig umsagna fjölda aðila eins og kemur fram í nál. Um er að ræða ný heildarlög um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Frumvarpið byggist að meginstefnu til á núgildandi lögum en þó er þar að finna nokkur nýmæli. Helstu nýmæli frumvarpsins eru að reglum um hættumat er nokkuð breytt þannig að skilgreint er hvað felast eigi í hættumati. Er gengið út frá því að ákveðin verði sú hætta af völdum ofanflóða sem ásættanlegt getur talist að fólk á byggðum svæðum búi við, með hliðsjón af annarri almannahættu sem fyrir hendi er í nútímaþjóðfélagi. Áfram er byggt á þeirri tilhögun að Veðurstofan skuli gefa út viðvörun um staðbundna snjóflóðahættu og lýsa yfir hættuástandi sem lögreglustjóra og almannavarnanefnd er skylt að bregðast við með því að rýma hús á ákveðnum svæðum. Jafnframt er hnykkt á því að lögreglustjóri geti hvenær sem er, í samráði við almannavarnanefnd, ákveðið að rýma húsnæði þótt hættuástandi hafi ekki verið lýst yfir af hálfu Veðurstofunnar, auk þess sem heimilt er að fyrirskipa rýmingu á öðrum og stærri svæðum en fram koma á rýmingaruppdráttum. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem flutt er tillaga um á sérstöku þingskjali. Helstu breytingar eru: Í fyrsta lagi er lagt til að við 4. mgr. 3. gr. verði bætt ákvæði þess efnis að ráðherra geti sett nánari reglur um skyldur sveitarstjórnar við eftirlitsmenn, en samkvæmt frumvarpinu ber sveitarstjórn að leggja þeim til nauðsynlega vinnuaðstöðu og almennan búnað auk þess sem þeir eiga að sjá um og greiða fyrir rekstur á tækjum og búnaði. Þykir nefndinni rétt að ráðherra geti kveðið nánar á um þetta í reglugerð. Þá er lagt til að við 4. gr. verði bætt ákvæði um að meta skuli hættu á ofanflóðum á skipulögðum skíðasvæðum, en nauðsynlegt er að til sé hættumat fyrir skíðasvæði sem nú eru í notkun auk þess sem lögð er áhersla á að slíkt mat sé unnið áður en lagt er í uppbyggingu nýs skíðasvæðis. Telur nefndin þetta mikilvægt þar sem nauðsynlegt er að tryggja öryggi þeirra sem sækja slík skipulögð svæði, en þangað er oft miklum fjölda fólks stefnt. Þá leggur nefndin áherslu á að metin verði ofanflóðahætta á svæðum áður en byggð er skipulögð þar, en nefndin telur brýnt að ekki verði skipulögð byggð á óbyggðum svæðum þar sem vitað er um ofanflóðahættu. Einnig er lögð til smávægileg breyting við 7. gr. sem tryggja á að skýrt komi fram í lagatexta að lögreglustjóra ber að hafa samráð við almannavarnanefnd þegar ákvörðun er tekin um að banna umferð um götur og vegi utan hættusvæða og sömuleiðis þegar fólki er bannaður aðgangur að skíðasvæðum og öðrum útivistarsvæðum vegna hættu á ofanflóðum. Lögð er til sú breyting við 9. gr. að ofanflóðanefnd verði skipuð til fjögurra ára í senn en ekki ótímabundið eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þá er gerð tillaga um að við 10. gr. verði bætt ákvæði þess efnis að eftir að viðurkennd varnarvirki hafa verið reist verði ráðherra og sveitarstjórn heimilt að meta hvort til greina komi að þétta byggð á viðkomandi svæði og þá með hvaða skilyrðum. Telur nefndin eðlilegt að ekki verði ráðist í þéttingu byggðar nema aðstæður séu metnar áður og er eðlilegast að slíkt mat sé í höndum viðkomandi sveitarstjórnar og ráðherra sem leita skal álits Veðurstofu Íslands og Skipulags ríkisins áður en ákvörðun er tekin. Loks er gerð tillaga varðandi ákvæði til bráðabirgða I um nýja byggð og nýbyggingar í sveitarfélögum sem búa við snjóflóðahættu. Gerir tillagan ráð fyrir að þar til hættumat hefur verið staðfest skuli sveitarstjórn leggja fram tillögu um skipulag nýrrar byggðar og nýbygginga og skal tillagan vera í samræmi við reglur sem umhverfisráðherra setur. Áður en umhverfisráðherra setur reglurnar skal hann hafa fengið tillögur frá Skipulagi ríkisins, Veðurstofu Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Einnig skal liggja fyrir bráðabirgðahættumat fyrir viðkomandi svæði. Miðar tillagan að því að heimila brýnar framkvæmdir í sveitarfélögum sem búa við snjóflóðahættu, en jafnframt leggur nefndin áherslu á að ekki verði, áður en hættumat liggur fyrir, hafnar framkvæmdir á svæðum sem ljóst þykir að séu á hættusvæði. Um framkvæmdir eftir að hættumat liggur fyrir og varnarvirki hafa verið reist gildir 10. gr. Gísli S. Einarsson og Tómas Ingi Olrich voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. og brtt. rita Ólafur Örn Haraldsson form., Árni M. Mathiesen, Katrín Fjeldsted, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kristján Pálsson, Guðmundur Beck og Kristín Halldórsdóttir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég styð þetta frv. og er sátt við það að flestu leyti og þær brtt. sem nefndin hefur sameinast um að flytja. Ég hefði þó kosið örlítið aðra meðferð málsins og skrifa því undir nál. með fyrirvara sem ég vildi gera örlitla grein fyrir hér. Meginástæðan er sú að ég er ekki fyllilega sátt við ákvæði 6. gr. þess efnis að Veðurstofa Íslands eigi að lýsa yfir hættuástandi og sömuleiðis að lýsa því yfir að því hafi verið aflétt. Lögreglustjóri sjái hins vegar um rýmingu og geti reyndar samkvæmt 7. gr. einnig ákveðið rýmingu hvenær sem er þótt hættuástandi hafi ekki verið lýst. Ég tel þetta fyrirkomulag ruglingslegt eða a.m.k. ekki nægilega afgerandi og að það gæti hugsanlega valdið togstreitu og einhverjum áhrifum á það góða samstarf sem er nauðsynlegt milli þessara aðila. Nú er hér ekki um breytingu að ræða frá núgildandi lögum sem voru sett á síðasta þingi. Þetta fyrirkomulag var tekið upp með þeim lögum, þ.e. að Veðurstofan hefði þá ábyrgð að lýsa yfir hættuástandi og hvenær því skyldi aflétt. Og þar sem þetta er svo nýtt í sögunni má kannski segja að það sé hvorki búið að sanna sig né afsanna. En ég er þeirrar skoðunar að þetta fyrirkomulag geti valdið togsteitu og deilum eins og reyndar hefur orðið raunin á í a.m.k. einu tilviki þar sem menn töldu óljóst hver hefði átt að bregðast við. Það er auðvitað í ljósi þess sem það nýmæli er tekið upp í 7. gr. að lögreglustjóri hafi vald til að rýma húsnæði ef honum sýnist vá fyrir dyrum jafnvel þótt hættuástandi hafi ekki verið lýst yfir af hálfu Veðurstofunnar. Þannig er verið að flytja valdið að hluta aftur í hendur heimamanna og ég tel það mjög til bóta. En ég hefði talið betra að hafa þessa verkaskiptingu hreinni og klárari, þ.e. að Veðurstofa Íslands hefði það hlutverk að fylgjast með og vara við og að lögreglustjóri eða yfirvöld almannavarna í héraði hefðu það hlutverk að lýsa yfir hættuástandi og bregðast við með rýmingu eða hverjum þeim aðgerðum sem þurfa þykir. Aðrir nefndarmenn í hv. umhvn. töldu hins vegar rétt að styrkja það fyrirkomulag sem ákveðið var með lagasetningunni á síðasta ári og sú er niðurstaðan. Ég velti því vissulega fyrir mér að flytja brtt. en niðurstaðan varð sú að gera það ekki en ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu um 6. gr. af þeirri ástæðu sem ég hef lýst. Þá vil ég nefna ákvæði til bráðabirgða sem reyndar tók miklum breytingum í umfjöllun nefndarinnar og mjög til bóta. Ég var hlynnt því að fella þetta bráðabirgðaákvæði algerlega brott á þeirri forsendu að um mikilvægt öryggisatriði væri að ræða og flestir nefndarmanna voru þeirrar skoðunar í upphafi en niðurstaðan varð þessi í því ljósi að sveitarfélög væru sett í býsna erfiða aðstöðu ef þau gætu nánast ekki hreyft sig til eins eða neins á framkvæmdasviðinu, hversu langan tíma sem tæki að fá endanlegt hættumat. Til þess að girða ekki algjörlega fyrir að einstök sveitarfélög geti ráðist í brýnar og óhjákvæmilegar framkvæmdir þá lögðum við mikla vinnu í að orða þetta bráðabirgðaákvæði þannig að öruggt væri að ekki yrði farið út í neinar framkvæmdir sem óvarlegar gætu talist út frá öryggissjónarmiði. Ég held að allir þeir fyrirvarar sem þarna eru settir eigi að nægja til að tryggja það og mun því styðja þetta ákvæði. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðunum sem valda því að ég skrifa undir með fyrirvara. Það mætti út af fyrir sig ræða þetta frv. nánar og allt það sem fram hefur komið í störfum nefndarinnar. En ég er sátt við þær niðurstöður sem hafa fengist og sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. Frv. fékk mjög ítarlega skoðun og umfjöllun í hv. umhvn. og ég mun styðja frv. með þeim fyrirvara sem ég hef hér lýst.

Herra forseti. Örfá orð um þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að menn skuli hafa náð lendingu í þessu. Þetta er mjög viðkvæmt mál og erfitt vegna þess að það tekur til öryggis fólks og mikilla fjármuna sem í húfi eru. Fyrst varðandi þau atriði sem hv. síðasti ræðumaður, Kristín Halldórsdóttir, nefndi um viðvörun. Ég geri mér vonir um að það að bæði Veðurstofan og heimamenn, lögreglustjóri og almannavarnanefnd, geti komið að þessu máli og gripið inn í ef hættuástand skapast skapi mönnum meira öryggi. Ég endurtek það að ég geri mér fastlega vonir um að það geti skapað mönnum meira öryggi. Annar hvor aðilinn getur brugðist og þá hefur hinn rétt til að grípa inn í. Annað sem nefndarmenn lentu í erfiðleikum með að setja í þetta frv. var að brúa þetta tímabil þangað til hættumat liggur fyrir á þeim stöðum sem eru í mestri hættu. Og sá fyrirvari sem ég setti er í rauninni af því sprottinn að við höfum engin tímamörk en ég treysti því að þingmenn muni fylgja þessu máli eftir áfram og sjá svo um að því starfi verði haldið áfram af fullum krafti að gera hættumat fyrir þessa staði.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breyting á iðnaðarlögum, nr. 42 18. maí 1978, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í iðn.- og viðskn., Garðar Vilhjálmsson frá Landssambandi iðnverkafólks og Verkamannasambandinu, Ólaf Helga Árnason frá Samtökum iðnaðarins, Þorbjörn Guðmundsson frá Samiðn, Guðmund Gunnarsson og Rúnar Bachmann frá Rafiðnaðarsambandinu og Björn Friðfinnsson ráðuneytisstjóra. Umsagnir bárust frá Landssambandi iðnverkafólks, Samiðn, Samtökum iðnaðarins, Verkamannasambandi Íslands og Vinnumálasambandinu, auk þess sem eldri umsagnir lágu fyrir. Frv. þetta er flutt til að unnt sé að uppfylla skuldbindingar Íslands um réttindi ríkisborgara eða lögaðila í aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið til að taka upp störf í iðnaði hér á landi en hér er um gagnkvæman rétt að ræða. Að mati Eftirlitsstofnunar EFTA hafa ákvæði fimm EES-tilskipana ekki verið tekin upp í rétti hér á landi til fulls. Er gerð ítarleg grein fyrir umræddum tilskipunum og efni þeirra í greinargerð með frv. en í því sjálfu er valin sú leið að fela ráðherra að kveða nánar á um rétt til að taka upp störf í iðnaði hér á landi. Gerir nefndin ekki athugasemd við þá tilhögun þar sem í þessu tilviki er um eðlilega útfærslu að ræða og skýrt kemur fram hvaða tilskipanir eru gildandi. Telur nefndin það góða reglu og nauðsynlega að í reglugerð sé skýrt kveðið á um til hvaða tilskipana hún taki og beinir því til ráðuneytisins. Hafa nefndinni verið kynnt drög að reglugerð sem setja á með stoð í þeirri heimild sem frv. veitir ef samþykkt verður. Vandinn, sem við er að eiga, er að venjulega er átt við löggiltar iðngreinar þegar rætt er um störf í iðnaði hér á landi. Málvenjan er sú að tala hér um ,,iðnverkafólk`` og ,,iðnaðarmenn`` þar sem þeir síðarnefndu starfa í löggiltum iðngreinum. Þegar fjallað er um fólk sem starfar í iðnaði í Evrópu er að jafnaði átt við fjölbreyttari faghópa en venja er hér á landi. Að einhverju leyti mun þessi vandi valda því að málið virðist flóknara úrlausnar hér á landi en ella væri. Meginmarkmið með lagasetningunni er að tryggja að réttur ríkisborgara EES-landa til að starfa í iðnaði hér á landi sé viðurkenndur á grundvelli umræddra tilskipana. Ákvæðin eiga einnig við um íslenska ríkisborgara sem aflað hafa sér starfsréttinda erlendis en ljóst er að slík réttindi ávinnast ekki nema með áralöngu starfi og búsetu í öðru EES-landi eins og tilskipanirnar áskilja. Við meðferð málsins kom í ljós að efni tilskipananna getur einnig náð til prófréttinda. Veltur inntak réttindanna í raun á því að umræddar tilskipanir veita ekki víðtækari rétt en fyrir hendi var í upprunalandinu. Þannig felst ekki í starfsréttinum heimild til að kalla sig meistara eða svein án nánari tilgreiningar. Þá felst heldur ekki í réttinum heimild til að veita löggiltri iðngrein forstöðu, taka nema eða vinna störf sem sérstaka löggildingu þarf til nema slíkt sé í hverju einstöku tilviki í samræmi við skuldbindingarnar. Því þykir eðlilegt að í 1. mgr. sé rætt um rétt manna til að starfa í iðnaði en ekki talin upp hin ýmsu tilvik. Þá má benda á að samkvæmt skuldbindingunum þarf að færa sönnur á starf og starfsþjálfun í öðru EES-ríki. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem fylgir í þessu nefndaráliti. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að greina frá nál. iðnn.

Í upphafi fundar var tilkynnt að það yrðu atkvæðagreiðslur upp úr klukkan hálffjögur. Forseti hlýtur að finna að því hversu illa þingmenn mæta en þakkar þeim sem hafa setið hér í salnum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 940, 408. mál, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Þetta mál er eiginlega samstofna málinu sem við ræddum í gær um að gera ríkisbankana, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, að hlutafélögum. Þetta ásamt þriðja málinu, um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, er raunverulega allt af sama meiði þannig að flest hin sömu rök og áttu við þá eiga við hér um. Hér er verið að taka allar þessar fjármálastofnanir ríkisins og gera um þær nýja skipan. Eins og kom fram í gær er það nú vitað að þessi mál hafa verið mjög lengi í deiglunni. Menn hafa velt þeim mjög lengi fyrir sér og sýnist að sjálfsögðu sitt hverjum á hvern veg þeim væri best varið. Þó sýnist mér af störfum nefndarinnar, svo og af umræðum um viðskiptabankana í gær að það sé mjög á eina lund að þingheimur sé þeirrar skoðunar að breyting verði ekki umflúin og sé orðið mjög nauðsynlegt að gera hana. Reyndar held ég að flestir séu þeirrar skoðunar að tafir á því að breyta þessum málum séu þegar búnar að valda miklu tjóni. Einstaka aðilar í þinginu hafa alltaf verið á móti því að einkavæða ríkisstofnanir og sá ofsjónum yfir því. Það eru eins konar leifar frá hinum gamla sósíalisma sem hrjáði þetta land langt fram eftir þessari öld og ekkert við því að gera í sjálfu sér. Allir þeir sem fylgjast með vita að Ísland verður og á að breyta þessum ríkisstofnunum í opin félög sem starfa á þessum fjármálamarkaði sem nú er orðinn galopinn og verður opinn um alla Vestur-Evrópu og allan heim, þvert ofan í þá skipan mála sem við höfum hér svo lengi fram eftir öldinni og var efnahagslífi þessarar þjóðar til svo mikils tjóns sem flestir ættu að þekkja. Efh.- og viðskn. fékk mikinn fjölda manna til að ræða þessi mál við sig og eru það allir þeir hinu sömu og getið var um í gær þegar við fórum yfir viðskiptabankana. Við fengum líka skriflegar umsagnir frá mjög mörgum aðilum, frá Búnaðarbanka Íslands, Bændasamtökum Íslands, Eignarhaldsfélaginu Hofi sf., Fiskveiðasjóði Íslands, Iðnlánasjóði, Iðnþróunarsjóði Íslands, Íslandsbanka hf., Íslenskum sjávarafurðum hf., Landsbanka Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Neytendasamtökunum, Sambandi íslenskra viðskiptabanka, Sambandi íslenskra sparisjóða, Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Samtökum fiskvinnslustöðva, Samtökum iðnaðarins, Seðlabanka Íslands, Sjóvá-Almennum hf., Tryggingamiðstöðinni hf., Vátryggingaeftirlitinu, Vátryggingafélagi Íslands hf., Verslunarráði Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Nefndin taldi sig vinna þetta af mikilli kostgæfni og fara yfir þessi álit öll. Það er niðurstaða 1. minni hluta efh.- og viðskn. að það séu ákaflega litlar breytingar sem eigi að gera á frv. frá því það var lagt fram. Brtt. eru á þskj. 941 og fyrsta tillagan er við 4. gr. Í a-lið 1. tölul. brtt. er lagt til að ákvæði um að hámarkshlutfall heildarstofnhlutafjár af eigin fé sjóðanna sé 75% verði fellt brott. Viðskiptaráðherra verði þannig óbundinn við ákvörðun heildarfjárhæðarinnar. Í b-lið 1. tölul. er lagt til að sambærileg nefnd verði sett á stofn til að meta heildarfjárhæð stofnhlutafjár í bankanum og gert er ráð fyrir í 5. gr. frv. til laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands eins og við ræddum hér í gær og gert var ráð fyrir. Þá er jafnframt lagt til að ákvæði um undanþágu frá greiðslu stimpilgjalda í 3. mgr. 4. gr. verði fellt brott. Þetta eru nákvæmlega sömu brtt. og við lögðum fram í gær um viðskiptabankana. Í öðru lagi gerum við tillögur um breytingar á 14. gr. með hliðsjón af athugasemdum sem fram komu í umsögn Seðlabanka Íslands um málið. Efh.- og viðskn. fékk Kaupþing til að meta áhrif þess á arðsemi þessa væntanlega fjárfestingarbanka ef eigið fé væri minnkað. Kaupþing hf. gerði skilmerkilega grein fyrir því og niðurstaðan varð sú að 1. minni hluti leggur til að heildarfjárhæð eigin fjár verði minnkuð um 1 milljarð kr. frá því sem gert var ráð fyrir þegar frv. var upphaflega lagt fram. Niðurstöðurnar sýna að markaðsverð bankans lækkar aðeins um 350 millj. kr. við þetta. Það liggur sem sagt fyrir og niðurstöðurnar eru þær að flestar þær stofnanir sem starfa á þessum markaði reyna að hafa eiginfjárhlutfallið ekki of hátt. Yfirleitt virðist það vera þannig að menn séu með 10--12% eiginfjárhlutfall til að reyna að ná sem mestri arðsemi. Það er niðurstaða 1. minni hluta nefndarinnar, eftir ítarlega umfjöllun innan nefndarinnar, að draga beri úr sterkri eiginfjárstöðu hins nýja fjárfestingarbanka frá því sem lagt hefur verið upp með. Nefndin lét reikna út fyrir sig nokkrar tillögur í þá átt og var niðurstaðan sú að lækkun um 1 milljarð kr. kæmi hvað best út. Þannig verður bankinn arðvænlegri eign og fýsilegri fjárfestingarkostur. Hagsmunum bankans yrði engu að síður vel borgið þegar tekið er tillit til breyttra rekstrarforsendna samfara lækkun eigin fjár, vaxtakostnaðar og hækkunar vaxta af nýjum lánum. Upplýsingar frá aðilum sem komu á fund nefndarinnar staðfesta það. Það var eins og fyrr var getið Kaupþing. Búist er við að markaðsverð bankans lækki einungis um 350 millj. kr. þrátt fyrir 1 milljarðs kr. lækkun eigin fjár. Ríkið, sem eigandi bankans, verður því betur sett um 650 millj. kr. eftir slíka aðgerð. Jafnframt er það tillaga 1. minni hluta að sá milljarður sem þannig sparast verði nýttur til áhættufjármögnunar og þá einkum til nýsköpunar og atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni, en um þessar mundir er nauðsynlegt að grípa til slíkra aðgerða á landsbyggðinni til að vega á móti sterkri verkefnastöðu á höfuðborgarsvæðinu og í næsta nágrenni. Í breytingartillögum, sem lagðar eru fram samhliða þessum við frumvarp til laga um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, er gert ráð fyrir að þeim sjóði verði falið að sjá um þessa fjármuni. Nánar verður gerð grein fyrir þeim tillögum þegar það frv. kemur til umræðu í nefndinni. Þetta eru sem sagt þær litlu breytingar sem 1. minni hluti leggur til. Ég held, herra forseti, að það sé ekki ástæða til að hafa um það fleiri orð að sinni.

Herra forseti. Í flestum málum er ég sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni en í þessu máli verður ákveðinn mishljómur sálna. Ég er því með þrjár spurningar til hv. þm. 1. Er hv. þm. ánægður með að hér skuli stofnaður nýr ríkisbanki eftir þær ræður sem hann hefur hingað til haldið um ríkisbanka? 2. Er hann sáttur við að einungis 49% af bankanum skuli vera seld? 3. Ef tekst að selja 49% og lokka fé frá einstaklingum og fyrirtækjum inn í þennan banka, er hann þá sáttur við að ríkið hafi meiri hluta og þar með séu áhrif og völd ríkisins aukin enn frekar frá því sem verið hefur? Fyrir utan að búist er við að þessi banki muni fara inn á þau svið sem aðrir bankar starfa á og valdi enn meiri samkeppni á því sviði með tilstilli og völdum ríkisins. Síðan er ég með spurningu. Það voru þrjár leiðir sem komu til greina. Í fyrsta lagi að stofna hlutafélag um hvern sjóð og selja á markaði, sem hefði þá væntanlega þýtt það að fyrirliggjandi bankar hefðu keypt þessi hlutafélög. Í öðru lagi hreinlega að innlima eða selja rekstur þessara sjóða til einhverra af þeim bönkum sem fyrir eru. Í þriðja lagi var svo þessi leið sem af mörgum er talin lökust. Hvaða leið af þessum þremur telur hv. þm. að sé best?

Herra forseti. Ég hef skilið fundarsköp Alþingis á þann veg að komi hér andsvör við ræðum manna þá hafi menn tvær mínútur til að svara þeim. Nú komu þrjár spurningar og þrjár að auki sem ég held að ég gæti alveg svarað. Það mundi taka einn til einn og hálfan klukkutíma. Ég vona að fyrirspyrjandi virði það við mig þó að ég vilji ekki reyna að svara þessu á tveim mínútum eða einni og hálfri mínútu. Ég skal athuga það seinna í umræðunni hvort rétt sé að fara að eyða tíma Alþingis í það að ég fari í almennar yfirlýsingar og almennar umræður hér fram og til baka um stöðu bankamála og hvernig þeim væri best skipað. Fyrirspyrjandi veit að ég hef ýmsar meiningar þar að lútandi. Ég býst við að seinna í umræðunni komi ég og tali, ég skal þá athuga hvort ekki sé rétt að fara aðeins yfir þessar spurningar hans þó að ég efist um að ég telji það svara kostnaði að fara í ítarlegar umræður um þetta. Það tekur langan tíma að svara þessu. En ég mun kannski athuga það seinna.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. frá 2. minni hluta efh.- og viðskn. Nál. er á þskj. 957. Annar minni hluti getur ekki staðið að þeirri afgreiðslu málsins sem 1. minni hluti nefndarinnar leggur til í nefndaráliti sínu og breytingartillögum með því. Meiri hluti þeirra aðila sem tjáðu sig um málið fyrir nefndinni og sendu inn skriflegar umsagnir leggst eindregið gegn því að stofnaður verði sérstakur ríkisbanki þar sem miklu hagkvæmara sé að láta starfandi viðskiptabanka yfirtaka starfsemi fjárfestingarlánasjóðanna. Verðmæti fjárfestingarlánasjóðanna fyrir ríkissjóð og atvinnulífið væri meira ef stofnað væri sérstakt hlutafélag um hvern þeirra. Hugsanlegum kaupendum fækkar og arðsemin minnkar með samruna sjóðanna. Verðmæti eignarinnar er svo skert enn frekar með þeim hömlum að ríkið eigi meiri hluta í bankanum. Þá vill 2. minni hluti taka fram að hann lítur svo á að eðlilegt sé að einungis einn bankastjóri starfi við Fjárfestingarbanka atvinnulífsins með sömu rökum og fram koma í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, 409. mál. Annar minni hluti bendir á eftirfarandi röksemdir gegn þeirri leið að stofna nýjan banka sem fram komu í umsögnum margra aðila til nefndarinnar: Það er skoðun hennar að það séu rök þessara aðila atvinnulífsins sem eigi að vega þyngst í þessu máli. Herra forseti. Í umsögn Búnaðarbanka Íslands kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Eins og kunnugt er hafa Búnaðarbankinn, Landsbankinn og Sparisjóðabanki Íslands hf. lýst yfir vilja sínum til viðræðna við ríkisstjórnina um kaup á eignum Fiskveiðasjóðs Íslands, Iðnlánasjóðs og Iðnþróunarsjóðs. Það er skoðun bankastjórnar Búnaðarbankans að þessi leið sé vænlegust til að ná þeim markmiðum sem stefnt er að með breytingum á rekstrarformi og eignarhaldi þessara sjóða en bankastjórnin gerir ekki athugasemdir við einstök atriði ...`` Í umsögn Íslandsbanka kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Bankastjórn Íslandsbanka telur umrætt frumvarp vera í mótsögn við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnar sem fram kemur í athugasemdum við frumvarpið, en þar segir m.a. að láta beri ,,öðrum eftir að stunda þá starfsemi sem einkaaðilar eru tilbúnir að annast með eðlilegum hætti``. Stofnun nýs ríkisbanka með víðtækara starfssvið en fjárfestingarlánasjóðirnir höfðu hefur í för með sér að ríkið er að auka umsvif sín á þessum markaði en ekki draga úr þeim. Við teljum einnig að markaðsaðstæður hafi í raun gert hugmyndir af þessu tagi úreltar. Nútímafyrirtæki líta á fjármögnun starfsemi sinnar sem síbreytilegt viðfangsefni sem ræðst af markaðsvöxtum og kjörum hverju sinni. Á bak við hugmyndir um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins býr sú gamla hugsun að fyrirtæki fjármagni fjárfestingar sínar í eitt skipti fyrir öll. Það er liðin tíð.`` Þá segir enn fremur í umsögn Íslandsbanka: ,,Loks er athygli vakin á því að Íslandsbanki á og rekur fjórða stærsta fjárfestingarlánasjóð í landinu, Verslunarlánasjóð.`` --- Um hann segir: --- ,,Vaxtamunur í Verslunarlánasjóði á síðasta ári var 1,4% og rekstrarkostnaður í hlutfalli við meðalstöðu efnahagsreiknings var rúmlega 0,2%. Helstu keppinautar Verslunarlánasjóðs eru fjárfestingarlánasjóðir ríkisins.`` Herra forseti. Enn fremur segir í umsögn Íslandsbanka: ,,Með hliðsjón af framansögðu teljum við að leggja eigi hugmyndir um fjárfestingarbanka á hilluna. Þær eru hvorki í samræmi við þarfir atvinnulífsins né yfirlýsta stefnu ríkisvaldsins ...`` Herra forseti. Í umsögn Sambands íslenskra viðskiptabanka segir m.a., með leyfi forseta: ,,SÍV telur að í frumvarpinu um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. séu færð ófullnægjandi rök fyrir stofnun hans. Því leggur SÍV til að frumvarpið verði ekki samþykkt ...`` Enn fremur segir: ,,Þau rök eru m.a. færð fyrir stofnun Fjárfestingarbankans að sameinaður fjárfestingarbanki geti veitt bankakerfinu heilbrigða samkeppni. Með þessu er jafnframt verið að gefa í skyn að samkeppni á markaðnum yrði ekki nægjanleg ef fjárfestingarlánastarfsemin yrði sameinuð bankakerfinu. Þetta er augljóslega rangt því nefna má fjölmörg dæmi sem sýna að á síðustu árum hefur samkeppni milli fjármálafyrirtækja um þjónustu við einstaklinga og fyrirtæki aukist verulega ...`` Enn fremur segir: ,,Íslandsbanki hf. er eini viðskiptabankinn hér á landi sem aðgreinir fjárfestingarlánastarfsemina, Verslunarlánasjóð, frá annarri starfsemi. Þegar starfsemi Verslunarlánasjóðs er borin saman við starfsemi Fiskveiðasjóðs og Iðnlánasjóðs sést greinilega að það hallar á fjárfestingarlánasjóðina fremur en hitt. Þannig var vaxtamunur Verslunarsjóðs 1,4% að meðaltali á árinu 1996 samkvæmt ársreikningi sjóðsins en 1,88% í árslok 1996 hjá Iðnlánasjóði.`` Enn fremur segir: ,,Af því má ráða að fjárfestingarlánastarfsemi innan viðskiptabanka sé í raun hagkvæmari kostur en að reka hana í sjálfstæðum fjárfestingarlánasjóðum.`` Undir lok umsagnar Sambands íslenskra viðskiptabanka segir svo, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið telur SÍV að rökin sem færð eru fyrir stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. í frumvarpinu standist ekki þegar betur er að gáð. Jafnframt skal bent á að bankar og sparisjóðir hafa á undanförnum mánuðum varpað fram hugmyndum um breytingar á fjárfestingarlánasjóðakerfinu sem að mati SÍV falla betur að þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar sem lýst er í frumvarpinu og felst í því að ríkið losi sig út úr þessari starfsemi.`` Í umsögn Sambands íslenskra sparisjóða kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Samband ísl. sparisjóða mælir eindregið gegn því að frumvarpið nái fram að ganga ...`` Enn fremur: ,,Öll fyrirtæki í atvinnulífi eiga viðskipti við banka og sparisjóði. Allur daglegur rekstur þeirra er því undir smásjá þessara aðila. Til að sem best verði fylgst með þörfum atvinnulífsins og stöðu einstakra fyrirtækja skiptir það lánveitendur miklu að heildarviðskipti séu sem mest á einum stað. Þess vegna sendu Landsbankinn, Búnaðarbankinn og Sparisjóðabankinn, eftir allítarlega athugun sem Íslandsbanki tók þátt í ríkisstjórninni bréf í febrúar sl. þar sem óskað var viðræðna um kaup þessara aðila á þeim sjóðum sem með frumvarpinu er ætlað að mynda uppistöðuna í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Af viðræðum hefur ekki orðið. Hins vegar er það skoðun þessara aðila að mest hagkvæmni náist fram með sameiningu sjóðanna við bankakerfið. Að því frágengnu er það skoðun Sambands sparisjóða að breyta eigi Fiskveiðasjóði og Iðnlánasjóði í tvo fjárfestingarsjóði í formi hlutafélaga og bjóða þá til sölu á almennum markaði þar sem bankar og sparisjóðir hefðu hliðstæða möguleika og aðrir að kaupa hlutafé þeirra og ná þannig fram hagræðingu sem af samrekstri leiddi. Sú leið sem lögð er til í frumvarpinu er lökust þeirra sem til álita hafa komið.`` Segir í umsögn Sambands íslenskra sparisjóða. Enn fremur segir í umsögninni: ,,Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar byggir á þeirri forsendu að fjárfestingarlán séu eitt en önnur fjármögnun annað. Þetta er alvarleg brenglun á staðreyndum. Öll fjármögnun er hliðstæð og byggir á sömu forsendum þ.e. arðsemi fjárfestingarinnar.`` Í umsögn Vinnuveitendasambands Íslands kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þótt vafalaust sé að fleiri kostir hafi verið álitlegir við endurskipulagningu fjárfestingalánasjóðanna getur VSÍ fyrir sitt leyti stutt þá niðurstöðu sem felst í umræddu stjórnarfrumvarpi. VSÍ vill þó leggja þunga áherslu á að ríkið dragi sig hið allra fyrsta út úr atvinnurekstri á borð við lánastarfsemi og mælir því mjög eindregið með því að ákvæði 6. greinar frumvarpsins verði breytt þann veg að heimilt sé að selja allt hlutafé í bankanum en ekki aðeins minni hluta þess eins og frumvarpið nú miðar við. Sú takmörkun rýrir verðgildi eignarinnar og gerir ómögulegt að koma við frekari samruna eða hagræðingu í fjárfestingarlánastarfsemi þeirri sem sjóðirnir hafa hingað til sinnt. Eru enda engin rök sýnileg fyrir þessari takmörkun eða þeim vilja að ríkissjóður haldi meiri hluta eign að Fjárfestingarbankanum með þessum hætti.`` Þessi umsögn er undirrituð af Þórarni V. Þórarinssyni. Í umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórn LÍÚ telur mikilvægt að sátt náist um framtíðarskipan fjárfestingarlána til atvinnulífsins. Fellst hún því á þá skipan mála sem í frumvörpunum felast. Hún áréttar þó þá skoðun sína að heppilegra hefði verið fyrir þróun bankamála og atvinnulífið að Fiskveiðasjóði hefði verið breytt í hlutafélag. Það hlutafélag hefði strax verið til sölu og er þá líklegt að lánastarfsemi sjóðsins hefði með einhverjum hætti tengst annarri fjármálastarfsemi. Sú þróun hefði orðið atvinnulífinu til hagsbóta.`` Segir í umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna sem undirrituð er af Kristjáni Ragnarssyni. Í umsögn Verslunarráðs Íslands kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í upphafi vill Verslunarráð Íslands láta í ljós þá skoðun sína að ráðið hefði talið heppilegast að þeir fjárfestingarsjóðir, sem steypt er saman í Fjárfestingarbankann, hefðu verið einkavæddir hver fyrir sig og seldir á almennum markaði. Ráðið vill jafnframt láta uppi efasemdir um þá fyrirætlan að stofna nýjan ríkisbanka sem mun verða í samkeppni við aðra aðila á fjármagnsmarkaði, sbr. t.d. 2. gr. frumvarpsins, einkum í ljósi þess að á nútímafjármagnsmarkaði er hólfaskipting fjármálaþjónustu fyrri tíðar horfin eða að hverfa ...`` Og enn fremur segir: ,,Verslunarráð Íslands telur að í 6. gr. felist of miklar hömlur á frelsi til að ráðstafa hlutum í umræddri bankastofnun og að ákvæðið gangi gegn markmiðum ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu opinberra fyrirtækja. Ákvæðið er til þess fallið að gera framkvæmd einkavæðingar erfiðari og hætt er við því að lægra verð fáist fyrir umræddan 49% hlut en ef heimild þessi væri ótakmörkuð.`` Svo mörg voru þau orð í umsögn Verslunarráðs Íslands. Í umsögn Sambands íslenskra tryggingafélaga kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með frumvarpi þessu er að því stefnt að íslenska ríkið stofni og starfræki nýjan banka, Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Skuli þessi banki stofnaður á grunni Fiskveiðasjóðs, Iðnþróunarsjóðs, Iðnlánasjóðs og Útflutningslánasjóðs. Gangi þetta eftir verður ríkissjóður orðinn eigandi þriggja banka. Yfirlýstur megintilgangur ríkisstjórnarinnar með þessum aðgerðum er samkvæmt frumvarpinu ,,að stuðla að því að íslenskur fjármagnsmarkaður geti séð einstaklingum og fyrirtækjum fyrir öflugri og hagkvæmri þjónustu á hagstæðum kjörum``. Samband íslenskra tryggingafélaga lýsir sig andsnúið hugmyndum af þessu tagi, og vill að aðrir kostir verði skoðaðir ...`` Enn fremur segir: ,,Þeirri hugmynd hefur verið hreyft að í kjölfar þess sem íslenska ríkið drægi sig út úr starfsemi Landsbankans og Búnaðarbankans með sölu eignarhluta sinna í þeim stofnunum, væri næsta skref að endurskoða starfsemi fjárfestingarlánasjóðanna. Í því efni hefur verið bent á, og er raunar lauslega að því vikið í athugasemdum með frumvarpinu, að eðlilegast væri að annars vegar yrði Fiskveiðasjóði breytt í hlutafélag og hins vegar yrði annað hlutafélag stofnað á sameiginlegum grunni Iðnlána- og Iðnþróunarsjóðs. Ríkissjóður gæti síðan selt hluti sína í þessum sjóðum. Það færi svo eftir aðstæðum á markaði hverjir keyptu, en meðal hugsanlegra kaupenda væru að sjálfsögðu viðskiptabankar og aðrar fjármálastofnanir. Sýnist sú leið stórum eðlilegri. Leggur Samband íslenskra tryggingafélaga því til, að sú leið verði könnuð til hlítar, og frumvarpið um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. jafnframt dregið til baka á meðan á slíkri könnun stendur.`` Í umsögn Eignarhaldsfélagsins Hofs sf. kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við teljum að sú leið að breyta fjárfestingarlánasjóðunum í hlutafélög og selja þá sé mun einfaldari og hagkvæmari. Erfitt er að sjá annað en að viðskiptabankarnir geti sinnt öllum þeim hlutverkum sem Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. er ætlað að sinna.`` Að síðustu vildi ég mega benda á viðtal við Sigurð Oddsson, framkvæmdastjóra Plastos hf., í Morgunblaðinu sunnudaginn 6. apríl 1997, en þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Sigurður segir aðspurður að bygging hússins [þ.e. verksmiðjuhússins sem Plastos reisti] kosti rúmlega tvö hundruð milljónir króna en segist hafa fengið lítinn stuðning við byggingu hússins úr þeim sjóðum, sem gegna eigi því hlutverki að efla og styðja íslenskan iðnað. En hvernig líst honum á sameiningu iðnlánasjóðs og iðnþróunarsjóðs? ,,Slík sameining kemur of seint og er í raun tímaskekkja. Það ætti frekar að leggja þessa sjóði niður og það væri mér a.m.k. að sársaukalausu. Skuldir Plastos við þessa sjóði hafa ekki aukist þrátt fyrir að við séum að byggja. Ég vil sem minnst um þá segja annað en það að það er ekki þeim að þakka að við erum nú flutt í nýtt hús``.`` Herra forseti. Að lokum vill 2. minni hluti þó taka fram að sú tillaga 1. minni hluta að draga úr eigin fé Fjárfestingarbankans frá því sem frv. gerir ráð fyrir sé til bóta og nauðsynleg til að unnt sé að ná eðlilegri arðsemi á eigið fé hins nýja banka. Með hliðsjón af þeim ummælum sem eru í þessum umsögnum, sem ég hef lesið, telur 2. minni hluti málið vanbúið og leggur til að því verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessa yfirgripsmiklu ræðu og mundi vilja spyrja hann einnar spurningar. Það er bersýnilegt að allir þeir sem vit hafa á, eins og hann orðaði það held ég sjálfur í nál., eru andvígir frv. Hver telur hann að sé skýringin á því að flokksfélagar hans í efh.- og viðskn., hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem er leiðtogi fyrir þessum nýja ríkisbanka, vilja endilega fara þessa leið og neita að hlusta á þá sem vit hafa á málinu? Það væri fróðlegt að heyra skýringu hv. þm. á því máli.

Herra forseti. Svo lengi sem samhljómur sálna er í gangi, og ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson erum sammála um málin, þá get ég mjög vel fundið út hvað er að gerast. En þegar menn eru ekki á sama máli þá getur orðið erfitt að finna út úr því hvað annað fólk er að hugsa og vona ég að hv. þm. virði það. Ég tel að hér sé um að ræða málamiðlun eins og oft er þegar menn eru jafnvel hræddir við breytingar, þora ekki að stíga skrefin til fulls og eru þá ánægðir með þau skref sem næst að ná fram. En að sjálfsögðu teldi ég eðlilegt að hv. þm. spyrði þá þingmenn sem um er að ræða þeirrar spurningar hvað þeir séu að hugsa en ekki mig.

Herra forseti. Þeir hafa í sjálfu sér gert grein fyrir sínum sjónarmiðum. Það var gert áðan í ágætri ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. En ég verð nú að segja eins og er að ég botnaði ekki mikið í henni, en það voru út af fyrir sig hans rök sem hann flutti þá. En ég er að reyna að fá hv. þm. Pétur H. Blöndal til að skýra það hvernig á því stendur að þessir menn, flokksbræður hans og -systur, ætla að ganga þessa braut sem er jafnvitlaus og raun ber vitni. Hv. þm. svaraði því ekki. Hann var með óljóst tal um samhljóm sálna sem ég gef ekki mikið fyrir, ég kann ekkert á það heldur. Það er á annarra manna færi en mínu að greina sálnafar sérstaklega. En hver eru rökin? Eru þetta eingöngu valdapólitísk rök? Er það þannig? Er verið að koma einhverjum gæðingum Sjálfstfl. í stöðu? Er það þess vegna sem Íslandsbanki segir eitt en formaður bankaráðs Íslandsbanka allt annað? Er þetta valdabraskið lifandi komið? Er þetta klíkuveldið á Íslandi sem hér á ferðinni? Ætti þetta að heita frv. til laga um klíkubanka ríkisins? Hver er skýringin hv. þm.?

Herra forseti. Hv. þm. er mjög uppekinn af klíkuskap í dag og hefur margoft getið þess. Ég hygg nú að ekkert slíkt sé á bak við þetta. Hann hlýtur að átta sig á því að ég get ekki svarað fyrir skoðanir eða hugsanir annarra hv. þm. Ég get heldur ekki verið að skýra skoðanir og athafnir annarra þingmanna, það er eðlilegast að spyrja þá sjálfa að því.

Ég er búinn að því.

Nei, hv. þm. fór ekki í andsvar við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson og er þar af leiðandi ekki búinn að spyrja hann að því af hverju hann rökstyður þetta svona. En eins og ég gat um þá get ég alveg séð fyrir mér vissa tregðu sem stafar af ótta við breytingar. Svo er líka það að menn þurfa að ná málamiðlun. Það eru margir sem koma að þessu máli og margir sem eru hræddir við breytingar vegna þess að breytingar eru eitthvað sem maður þekkir ekki. Menn vita hvað þeir hafa og það má vel vera að til að ná fram breytingum þurfi að stíga lítið skref í einu. Við sáum það t.d. með hlutafélagsvæðingu ríkisbankanna, að þar þurftu menn að stíga mjög lítil skref. Og ég stóð að því, jafnvel þótt ég vildi stíga miklu stærri skref, því ég tel að þau skref séu betri en engin. Aftur á móti tel ég að þetta skref sé verra en ekkert, en það má vel vera að aðrir þingmenn meti það öðruvísi.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. 3. minni hluta efh.- og viðskn. Minni hlutarnir urðu þrír í efh.- og viðskn. Stjórnin klofnaði í málinu, eins og fram hefur komið, í 1. og 2. minni hluta. Þeim tókst ekki að ná samstöðu í málinu. Að áliti 3. minni hluta sem ég geri hér grein fyrir standa auk mín hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Kristín Ástgeirsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk þessu áliti. Hér stendur stjórnarandstaðan saman í afstöðu gagnvart þessu frv. ríkisstjórnarinnar. Frv. um fjárfestingarbanka atvinnulífsins á sér vitaskuld forsögu. Við höfum um nokkurra áratuga skeið búið við tvískipt lánakerfi aðallega í opinberri eigu og umsjón. Það er annars vegar á sviði viðskiptabankanna og hins vegar á sviði fjárfestingarlánasjóða. Við höfum búið við sérstaka fjárfestingarlánasjóði um mjög langa hríð. Þessir fjárfestingarlánasjóðir hafa verið atvinnugreinatengdir. Þeir sjóðir eru helstir: Fiskveiðasjóður Íslands, Iðnlánasjóður og Stofnlánadeild landbúnaðarins og þeir greinast eftir þremur atvinnuvegum, þ.e. sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði. Þessu til viðbótar hefur Iðnþróunarsjóður verið starfræktur lengi, sem á sér reyndar nokkuð annað upphaf eða sem samstarfsverkefni Norðurlanda á sviði lána til iðnaðar. Þetta frv. gerir ráð fyrir að einn banki sé búinn til úr þremur af þessum sjóðum, Fjárfestingarbanki atvinnulífsins hf. eins og hann heitir. Það lýsir ef til vill í fyrstu mjög vel afstöðu ríkisstjórnarinnar að landbúnaðurinn fær nú ekki þann sess sem honum ber að vera talinn til manna þegar kemur að uppstokkun fjárfestingarlánasjóðanna. Stofnlánadeild landbúnaðarins er ekki inni í þessu umhverfi með öðrum helstu lánasjóðum heldur hefur ríkisstjórnin flutt sérstakt frv. um lánasjóð landbúnaðarins þar sem viðhaldið er enn því kerfi í lánamálum sem landbúnaðurinn hefur lengi búið við. Það má segja að kveikjan að því að taka þessa þrjá sjóði hafi orðið þegar Iðnþróunarsjóður komst allur í eigu Íslendinga og finna þurfti þeim sjóði farveg. Einnig hefur nokkuð mikil umræða orðið undanfarin ár um eignarhald á þessum sjóðum. Þriðji minni hluti telur nauðsynlegt að stokka upp fjárfestingarlánasjóði atvinnulífsins. Þriðji minni hluti er sammála öðrum þingmönnum, vel flestum, um að atvinnugreinaskipting fjárfestingarlánasjóða sé ekki lengur skynsamleg útfærsla. Við höfum hins vegar lagt til allt aðra hugmyndafræði við þá uppstokkun en ríkisstjórnin gerir ráð fyrir. Búið er að reyna nokkrum sinnum að taka þessa fjárfestingarlánasjóði og færa þá annaðhvort saman eða í annan farveg. Það hefur ekki tekist m.a. vegna ágreinings um eignaraðild. En aðilar í sjávarútvegi hafa sumir haldið því fram að þar sem þeir hafi greitt hluta og tekið þátt í því með viðskiptum að byggja upp eigið fé Fiskveiðasjóðs, þá ættu þeir jafnframt hluta í honum þrátt fyrir að skýrt segi í lögum um Fiskveiðasjóð að hann sé eign ríkisins. Ýmsir forsvarsmenn sjávarútvegsins hafa haldið þessu fram. Hins vegar ber að geta þess að í einni umsögn sem barst efh.- og viðskn. tóku Íslenskar sjávarafurðir hf. af öll tvímæli í því efni, þ.e. að ríkið og ríkissjóður ætti Fiskveiðasjóð. Sama deila var uppi varðandi Iðnlánasjóð og tengdist reyndar Iðnþróunarsjóði líka að ýmsir forsvarsmenn iðnaðarins héldu því fram að með þátttöku sem viðskiptaaðilar og að hluta til sem greiðsluaðilar inn í sjóðinn um langt árabil hefðu þeir öðlast hlut í eign sjóðsins. Þessi ágreiningur hefur tafið uppstokkunina um langa hríð. Ríkisstjórnin hefur náð samkomulagi við þau hagsmunasamtök um eignarhald á þessum sjóðum. Það gerist á þann hátt að sjóðirnir þrír eru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins í fullri eigu ríkisins en þessi samtök fá hins vegar í sinn hlut tiltekið stjórnarsæti bæði í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóði sem er nátengdur þessari uppstokkun. Nú ber vitaskuld að skoða frv. ríkisstjórnarinnar og þá umfjöllun sem efh.- og viðskn. veitti þessu máli fyrst og fremst út frá einu sjónarmiði. Er þessi tímabæra uppstokkun skynsamleg? Er lagt upp með skipulag sem horfir til framtíðar og mun reynast árangursríkt við eflingu atvinnulífs hér á landi? Miklar efasemdir komu fram við 1. umr. þessa máls um að svo væri. Við stjórnarandstæðingar bentum á að sú uppstokkun væri hlutur sem stangaðist á við nýjustu þróun í nágrannalöndunum og það er ef til vill meginatriðið í málinu. Sú aðferðafræði sem ríkisstjórnin leggur upp með, þ.e. að sameina þessa þrjá fjárfestingarlánasjóði í einn nýjan ríkisbanka er þvert á þróunina í Vestur-Evrópu hvað þá ef víðar er leitað. Alls staðar í kringum okkur hefur þróunin orðið sú að menn hafa horfið smátt og smátt frá sérhæfðum fjárfestingarlánasjóðum, frá sérmerktum fjárfestingarlánasjóðum. Landamæri milli atvinnugreina, landamæri milli fyrirtækja og reyndar landamæri milli landa hafa verið að breytast og falla undanfarin ár og fjármálaheimurinn hefur tekið ríkan þátt í þeirri endurskipulagningu. En ekki íslensku fjárfestingarlánasjóðirnir --- þá er notuð aðferðafræði gærdagsins. Þá eru þessir þrír sjóðir teknir og búinn til einn nýr ríkisbanki og þeim hagsmunaaðilum klesst saman sem ríkisstjórnin vill helst styðjast við við framkvæmd sinnar pólitísku stefnu og því baklandi, sem hún vill gjarnan eiga á flokkslegum grunni út í atvinnulífinu. Því er hrært saman í hefðbundinn sjóð þar sem skiptast á pólitískir valdhafar og vald sem sótt er til vinveittra fyrirtækja eða hagsmunafélaga. Þetta er gamalkunnugt. Þetta er ekkert nýtt og hefur verið gert oft áður með nákvæmlega sömu aðferðafræðinni af hálfu þessara tveggja stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Framsfl. Herra forseti. Í frv. er engin tilraun gerð til að líta á myndina í heild og skoða fjármálaumhverfið hér á landi og með hvaða hætti fjárfestingarlánasjóðir og viðskiptabankar og jafnvel aðrir aðilar gætu komið að skynsamlegri endurskipulagningu. Það er ekki lagt upp með neina heildarsýn á sviðið. Og það var aldrei meiningin af hálfu ríkisstjórnarinnar að gera það. Nú getur vel verið að ríkisstjórnin hafi einfaldlega ekki undirbúið málið nógu vel eins og oft vill verða þegar stór og mikilvæg mál eru lögð fram. Síðan mundi verða treyst á að bakland stjórnarflokkanna í viðkomandi þingnefnd mundi breyta málum til betri vegar og koma með fullbúið og skynsamlegt frv. að lokinni 1. umr., þ.e. til 2. umr., sem hér er að hefjast um málið. Það hefur oft komið fyrir, herra forseti, að þingnefnd hafi vandað umfjöllun þannig að gjörbreytt frv. hafa komið fram til 2. umr. vegna þess að bakland stjórnarflokkanna hefur þurft að bæta nokkuð úr þeim undirbúningi sem var af hálfu viðkomandi ráðherra. Er eitthvað slíkt á ferðinni núna? Voru gerðar einhverjar betrumbætur, einhverjar umbyltingar í frv. um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins? Það er síður en svo. Það eru örfáar, tvær til þrjár brtt. gerðar og gerð var grein fyrir þeim af framsögumanni 1. minni hluta efh.- og viðskn., hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Framsaga hans fyrir nál. fólst aðallega í því að telja upp þá aðila sem sent höfðu inn umsagnir til nefndarinnar.  
             Það er augljóst í upplegginu að ekki mátti hreyfa við neinu. Af hverju mátti ekki hreyfa við neinu? Það er greinilegt að átt hafa sér stað þannig samtöl milli stjórnarflokkanna varðandi framhald á málinu. Þetta á bæði við um bankana, Fjárfestingarbankann og Nýsköpunarsjóðinn. Það er ekki tilviljun, herra forseti, að fyrr í dag voru felldar allar tillögur stjórnarandstæðinga sem gengu út á það í sambandi við uppstokkun í ríkisbankakerfinu að kveða skýrar á um stjórnarfyrirkomulagið í þeim bönkum. Allar tillögur voru felldar um að starfsfólk fengi einhverja aðkomu að málinu. Látum það nú vera. Það er þeirra hefðbundna afstaða, en felldar voru allar tillögur um að ákveða hve margir sætu í bankaráðum, allar tillögur voru felldar um að ákveða að einungis yrði einn bankastjóri, allar tillögur stjórnarandstæðinga voru felldar um að hafa skýrari línur í stjórnskipulagi bankanna. Það er nákvæmlega það sama uppi um þetta frv. Af hverju vilja þeir ekki hafa skýrar línur um þetta? Af hverju vilja þeir bíða samþykkta viðkomandi hlutafélaga sem eru gerðar að tillögu viðskrh.? Jú, herra forseti, það er vegna þess að þetta snýst um völd, peninga og stöður. Stjórnarflokkarnir vilja hafa frjálsar hendur við þær breytingar sem þeir ætla sér að gera í kjölfarið á samþykkt frv. Engin tilraun var gerð í efh.- og viðskn. af hálfu meiri hlutans að reyna að líta heilsteypt á málið. Að líta á málið út frá þeirri þróun sem er að gerast í Vestur-Evrópu í sambandi við uppstokkun á fjárfestingarlánasjóðum. Stjórnarliðarnir rígnegldu sig við frv. eins og það var og handjárnuðu hver annan við útfærslu viðskrh. og ríkisstjórnarinnar. En nú kom aftur í ljós framsýni hæstv. forsrh. þegar hann myndaði þessa ríkisstjórn og verið var að ræða hvort ekki væri óþarflega í lagt að mynda ríkisstjórn tveggja stærstu stjórnmálaflokkanna, því uppi voru, ef ég man rétt, einhverjir aðrir a.m.k. tölulegir möguleikar á stjórnarmyndun, þá sagði hæstv. forsrh.: Það gæti nú verið gott að eiga nokkur varadekk ef þyrfti að grípa til þeirra. Hæstv. forsrh. er framsýnn maður og hefur séð þetta allt saman fyrir vegna þess að nú þurfa stjórnarliðarnir í hverju málinu á fætur öðru að grípa til varadekkjanna. Og það er dálítið merkilegt að varadekkið er að springa hjá stjórnarliðunum núna, því stundum springa varadekk. Auðvitað eru menn bundnir af sinni samvisku hér í þingsölum, það er ekki málið og oft fylgja menn ekki sínum stjórnarflokkum eða þingflokkum, stundum vegna samvisku sinnar, stundum vegna þess að keyrt er yfir hagsmuni þeirra en stundum einfaldlega vegna þess að þeim ofbýður sú óskynsemi sem viðkomandi flokkar leggja upp með. Og það var í þessu tilfelli. Tveimur þingmönnum sem ekki fylgja þessu máli ofbauð sú útfærsla sem ríkisstjórnin lagði upp með. Og tilviljunin er sú að báðir þessir þingmenn sem hafa gefið sig upp sem andstæðinga þessa frv. sitja í efh.- og viðskn. Það var því í fyrsta skipti í vetur sem ekki var meiri hluti fyrir stjfrv. í efh.- og viðskn. og það er meiri hluti nefndarinnar sem leggur til að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Pétur H. Blöndal gerði grein fyrir áliti 2. minni hluta og rökstuddi það alveg ágætlega. Hann leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar sem er sama tillaga og við í 3. minni hluta, þ.e. þingmenn þingflokks jafnaðarmanna, Alþb. og óháðra og Samtaka um kvennalista leggjum til. Það er meiri hluti í efh.- og viðskn. fyrir því að vísa málinu til betri úrvinnslu hjá ríkisstjórninni. Fyrsti minni hluti, sem eru fjórir þingmenn stjórnarliðanna, leggur hins vegar til að máli verði samþykkt. Yfirleitt er nokkur metnaður hjá þingflokkum að velja inn í fagnefndir þá aðila sem kunna einna best skil á málefnum sem þar eru til umfjöllunar. Í öllum þingnefndum er valinn maður í hverju rúmi eftir áhugamálum, sérþekkingu og öðru slíku. Þetta þekkja þingmenn. Þeir þingmenn stjórnarliðsins sem hér geta ekki fylgt stjfrv. eru sérfræðingar þingflokka sinna á þessu sviði. Annars vegar hv. þm. Pétur H. Blöndal sem gerði grein fyrir áliti sínu og hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar. Nú fara skoðanir mínar og hv. þm. Péturs H. Blöndals ekki alltaf saman og í grundvallaratriðum ekki. Hins vegar kunnum við báðir nokkur skil á atvinnulífinu, fjármálaumhverfi og skipulagi á því sviði. Sama á við hv. þm. Gunnlaug Sigmundsson, sérfræðing Framsfl. á þessu sviði. Ég man ekki eftir neinum öðrum í þeim þingflokki sem kann skil á rekstri, atvinnulífi og öðru slíku og hafi reynslu á við Gunnlaug Sigmundsson, einfaldlega vegna þess að hann hefur starfað lengi í því umhverfi. Ég man ekki eftir því. Þeir eru nú reyndar nokkrir --- örfáir í þingflokki Sjálfstfl. sem geta státað af svipaðri reynslu og Pétur H. Blöndal en ég man ekki í fljótu bragði eftir að svo sé innan þingflokks Framsfl. Það hlýtur því að liggja eitthvað mikið við þegar ekki er tekið neitt mark á ábendingum þessara þingmanna. --- Herra forseti. Nú eru nokkuð háværar samræður í hliðarsal og væri gott að vita hvenær þeim lýkur eða hvort þeim lýkur.

Mér heyrist róstur lægja.

Það hljóta því að vera ærnar ástæður fyrir því að þingflokkar Sjálfstfl. og Framsfl. vilja ekkert hafa með sjónarmið þessara manna að gera í málinu. Þeim er alveg sama um það einfaldlega vegna þess að þeir hafa traustan þingmeirihluta fyrir þeirri útfærslu sem þeir leggja til. Ástæðan er einföld. Þeir hafa náð saman um helmingaskiptareglu sína sem hefur verið hér í nokkuð marga áratugi, þ.e. að tryggja pólitísk völd sinna flokka og tengdra fyrirtækja. Þetta rímar allt. En þegar það er hins vegar gert á kostnað árangursríks skipulags í lánamálum þá er það ekki einkamál Sjálfstfl. og Framsfl. Það er ekki einkamál ríkisstjórnarflokkanna ef þeir koma upp slæmu skipulagi. Og það er e.t.v. þetta sem gerði það að verkum að hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson gátu ekki fylgt sínum stjórnarflokkum í þessu efni jafnvel þó að einhverjir teldu að hér væri hænuskref, smáskref stigið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lýst því skilmerkilega að skrefin séu nú stundum dálítið stutt sem ríkisstjórnin hans stígur en hann rökstuddi einmitt stuðning sinn við hlutafjárvæðingu bankanna að það væri þó skref þó ekki væri það stórt. Og það er sjónarmið sem ber að virða. Sumir segja að ef maður stígi ekki nógu langt skref og geri ekki nógu róttækar breytingar skulum við leggjast gegn breytingunum því smáskrefið frestar frekari framþróun. Sú skoðun er líka til og á líka rétt á sér. Hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, sem er reyndar ekki á þingi þessa stundina, töldu að þetta litla skref gæti hugsanlega tafið frekar fyrir uppstokkun. Þeir vilja frekar standa með okkur stjórnarandstæðingum í því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og reyna að freista þess að það fái betri umfjöllun. Við í 3. minni hluta eða stjórnarandstæðingar teljum nauðsynlegt að breyta fjárfestingarlánasjóðunum. Það er ekki svo að okkar afstaða sé að viðhalda kerfinu eins og það er núna, síður en svo. Hins vegar teljum við rétt að taka þessa þrjá sjóði sem eru í eigu ríkisins og færa þá inn í viðskiptabankakerfið. Þetta hefði verið miklu skynsamlegri leið en að búa til einn fjárfestingarbanka --- einn nýjan ríkisbanka í viðbót. Og það eru rök fyrir þessari útfærslu, fyrir þessari hugmynd. Þetta er ein af þremur hugmyndum sem hefur verið rædd í sambandi við endurskipulagningu fjárfestingarbankanna. Ein hugmyndin, svo ég reki þær, er að fara þá leið sem frv. gerir ráð fyrir, að stofna nýjan ríkisbanka. Önnur leiðin er að breyta sjóðunum í hlutafélög og selja þá á opnum markaði og láta þá sem fyrir eru slást um það. Sumar fjármálastofnanir hafa talað fyrir því. Þriðja leiðin er þessi sem við höfum talað um, þ.e. að taka fjárfestingarsjóðina, fella þá skipulega inn í viðskiptabankana og gera þá að öflugri einingu, því það er einmitt það sem málið snýst um. Það er ekki einungis að með því værum við að gera mjög svipaðan hlut og þróunin hefur verið í nágrannalöndunum heldur værum við að efla fjármálaumhverfið í atvinnulífinu. Vegna þess að ríkisviðskiptabankarnir eru ekki sterkar stofnanir. Landsbanki Íslands sem er stærsti viðskiptabankinn, en eigið fé hans er 6 milljarðar, hefur margoft á undanförnum árum þurft að fá sérstaka aðstoð af hálfu ríkisins við það að uppfylla með fjárframlögum og öðrum aðgerðum alþjóðlegar kröfur um eiginfjárhlutfall. Búnaðarbankinn er mun betur staddur. Eigið fé hans er hins vegar ekki nema 4 milljarðar. Þetta eru ekki mjög sterkar fjármálalegar stofnanir. Það er erfitt að leggja mat á þessa banka. Ef þeim væri breytt í hlutafélög og þeir seldir á markaði væri markaðsverðið e.t.v. eitthvað svipað eigið fénu, það er ekki gott að segja. En við sjáum að þetta eru ekkert mjög sterkar stofnanir. 4--6 milljarðar er ekkert sérstakt markaðsverðmæti á íslenskum hlutabréfamarkaði. Og jafnvel þótt við færðum þetta verðmæti kannski upp um 50%, segðum að Landsbanki væri 8--9 milljarðar, Búnaðarbanki 5--6 milljarðar, þá gætum við borið það saman við t.d. Eimskipafélag Íslands en markaðsvirði Eimskipafélagsins eru 16 milljarðar, markaðsvirði Íslandsbanka eru 10 milljarðar, markaðsvirði Flugleiða eru tæpir 9 milljarðar --- bara til að hv. þm. hafi nokkra hugmynd um þessi hlutföll. Markaðsvirði þeirra 35 félaga sem eru skráð á Verðbréfaþingi Íslands er um 110 milljarðar kr. Það hefði því verið mjög brýnt að styrkja þessar fjármálastofnanir einmitt til að geta tekist á við samkeppni sem hugsanlega blasir við erlendis frá á fjárfestingarlánaumhverfinu. Eigið fé sjóðanna þriggja er um 8--9 milljarðar og þeir hefðu hjálpað þessum bönkum verulega. Ef þessi leið hefði verið farin hefðum við haft hér mjög lífvænlegar einingar. Við hefðum haft ríkisviðskiptabanka sem væru sterkir og stæltir, sem hefðu haft tengsl inn í fjárfestingarlánaumhverfið. Við erum ekki að tala um að þetta hefði endilega þurft að gerast þannig að þetta hefði allt farið inn í Landsbanka og Búnaðarbanka. Það hefði vel mátt hugsa sér einhverja aðra aðkomu að því og minni ég t.d. á óskir sparisjóða og Íslandsbanka sem voru uppi á tímabili að komast inn í kaup á tilteknum fjárfestingarlánasjóðum. Með þeirri hugmyndafræði, sem við í stjórnarandstöðunni leggjum upp með, erum við að horfa á málið í heild sinni. En í stað þess fer ríkisstjórnin þessa leið, er raunverulega með í höndunum þrjár ríkisstofnanir eða ríkisfyrirtæki, einn fjárhagslega máttvana banka sem er Landsbanki Íslands hf., annan þokkalega vel staddan viðskiptabanka, Búnaðarbanka Íslands hf., og þann þriðja Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. sem er sjóður --- tímaskekkja, þokkalega vel útbúinn með eigið fé en starfandi á mjög afmörkuðu og þröngu sviði. Þetta er engin endurskipulagning til framtíðar. Undanfarin ár hefur starfsemi viðskiptabanka í Evrópu víkkað í átt að þeirri starfsemi sem hingað til hefur verið meira eyrnamerkt fjárfestingarlánabönkum. Og við sjáum að þetta sambýli banka og fjárfestingarlánasjóða getur gengið alveg prýðilega hér á landi. Við höfum dæmi um það. Fjórði stærsti fjárfestingarlánasjóðurinn hérlendis, sem er ekki í þessari uppstokkun, er Verslunarlánasjóður, og hann er rekinn af Íslandsbanka. Þetta er að vísu ekki eitt fyrirtæki en þetta er rekið hlið við hlið og gengur ágætlega og rekstrarkostnaðurinn er lágur. Og af því að þetta er gert í nánum tengslum við viðskiptabanka nýta þeir kosti sambýlisins til hins ýtrasta. Við skulum hafa það í huga, þeir sem til þekkja, að einmitt rekstrarárangur Íslandsbanka á síðasta ári og kannski næstsíðasta ári hefur gert það að verkum að hann hefur skotist vel fram úr hinum viðskiptabönkunum. Það var ekki áður. Hann var jafnslappur og hinir en hann rétti sig verulega við í fyrra og reyndar aðeins árið þar á undan. Þannig að Íslandsbanki sigldi fram úr þessum bönkum. Þetta er til umhugsunar fyrir þá sem vilja viðhalda ríkisbönkunum áfram, eins og hér hefur komið fram. Það er miklu mikilvægara að skapa lífvænlegar einingar í þessari uppstokkun en að tryggja flokkslega hagsmuni sem er meginmarkmið ríkisstjórnarflokkanna. Við sjáum það þegar við skoðum frv. um Fjárfestingarbankann, sem ekki breyttist í meðferð nefndarinnar að neinu leyti. Það er raunverulega bara einn flokkur í löggjöfinni í frv. sem er hugsaður í gegn. Það er ekki útlánastefnan, það er ekki uppbygging á lánum, það er ekki starfsemin eða starfsumhverfið, það eru ekki sérstök eða ítarleg ákvæði um það. Nei, en það eru ítarleg ákvæði um hvernig á að skipa í stjórnir.

Það er aðalmálið.

Það er ekkert hægt að lesa á milli lína þar. Þar er allt skýrt hugsað og haft langt mál um og ef það dugar ekki í frv. þá er fjallað um það í grg. Þeir segja um stjórnarsetuna að þar skuli fimm manns sitja. Iðnrh. og sjútvrh. tilnefna fimm stjórnarmenn og tveir þeirra eru sérstaklega tilnefndir af samtökum atvinnurekenda í tilteknum starfsgreinum, þ.e. sjávarútvegi og iðnaði. Eru samtökin í sjávarútvegi, Landsamband ísl. útvegsmanna og Samtök fiskvinnslustöðva fagsamtök? Eru þetta samtök með sérþekkingu til fjárfestinga? Eru þetta samtök sem kunna mjög vel skil á nýsköpun og öðru slíku? Nei, þetta eru vinnuveitendafélög. Atvinnurekendur í sjávarútvegi og það er þeirra aðalstarf. Þeir gera það reyndar ágætlega, annað þeirra semur fyrir útgerðarmenn en hitt semur fyrir eigendur fiskvinnslufyrirtækja. Hvor tveggja samtökin eru ráðandi aðilar í Vinnuveitendasambandinu, vinnuveitendafélög, ekkert betri eða verri fyrir það en það er þeirra meginstarfsemi. Það er ekki lánastarfsemi, ekki útlánastarfsemi eða sérhæfð þekking sem býr í þessum samtökum um skipulag fjárfestinga eða fjármálasviðsins. Um það sem kemur frá Samtökum iðnaðarins gegnir alveg sama máli. Samtök iðnaðarins eru vinnuveitendasamtök iðnfyrirtækja og einn sterkasti aðilinn í Vinnuveitendasambandinu. Nú er það ekki svo að öll sjávarútvegsfyrirtæki séu í þessum sjávarútvegssamtökum og það eru ekki öll iðnfyrirtæki í iðnsamtökunum. Hér er á ferðinni það sem ég gat um áðan, þegar deilurnar um eignaraðildina voru, að þeir hafa fallið frá öllum kröfum um eignaraðild að þessum sjóðum, sem var nú kannski vafasamt að þeir hefðu einhverjar réttmætar kröfur á. Í stað þess fá þeir margrtyggða stjórnarsetu með þessum lögum. Svo er hægt að velta því fyrir sér að hve miklu leyti hlutirnir ganga stjórnsýslulega upp, en það er annað mál. Herra forseti. Augljóst er að þessi útfærsla tryggir Sjálfstfl. og Framsfl. flokkslega hagsmuni í opinberum sjóðum. Einfaldlega vegna þess að forustumenn þessara samtaka eru frammámenn í þessum tveimur stjórnmálaflokkum. Þeir eru teljandi á fingrum annarrar handar forustumenn fyrirtækja hér á landi sem eru ekki nátengdir annaðhvort Sjálfstfl. eða Framsfl. Þeir eru ekki margir alþýðuflokksmennirnir, alþýðubandalagsmennirnir eða kvennalistakonurnar sem eru framarlega í viðskiptaumhverfinu hér á landi, því miður. Þessi hagsmunasamtök eru gegnsýrð af þessum tveimur stjórnmálaflokkum og þannig hefur það verið um áratuga skeið. Hér er ríkisstjórnarmeirihluti þessara tveggja flokka að tryggja áframhald á þeirri stöðu. Starfsfólki er hvergi leyft að koma að þeirri uppstokkun frekar en í þessu sem var verið að fella hér fyrir stjórnarandstöðunni fyrr í dag. Það er engum hleypt inn að borði helmingaskiptaflokkanna í atvinnulífinu eða í opinbera fjárfestingarumhverfinu. Þar skal enginn óverðugur fara inn fyrir dyr. En er þetta þá ekki allt gott og blessað? Kunna þeir ekki nokkur skil á því sem þarna er? En er endilega víst að fyrir fjárfestingu sem á að vera til framtíðar séu það einmitt hagsmunir ,,gömlu atvinnuveganna`` sem þar eiga að vera fremstir? Gæti ekki verið skynsamlegra að huga að öðrum þáttum? Hvað með ferðaþjónustu, lífiðnað, tölvutækni, almenna verslun og viðskipti, menntun? Marga aðra þætti væri hægt að telja upp. Þeir þættir mundu vafalítið skila betri lífskjörum og hagvexti en hefðbundnar fjárfestingar sem við höfum kannski ekki haft svo góða reynslu af í tengslum við hinar eldri atvinnugreinar ef svo má að orði komast. Við stjórnarandstæðingar höfum lagt mikla áherslu á eitt í sambandi við þessa uppstokkun og það er að tryggja dreifða eignaraðild. Í frv. á að selja 49%. Þar segir ekkert hvernig á að selja þau. Það segir ekkert í frv. hvort það er einn aðili sem á að kaupa þessi 49% og starfa svo með vinum sínum í ríkisstjórninni. Það er ekkert kveðið á um það og ekki einu sinni sagt hvenær eigi að gera þetta. Ástæðan fyrir því að við tölum um dreifða eignaraðild er samþjöppun valds. Auðvitað má spyrja: Af hverju á að setja einhver takmörk á slíka hluti? Á markaðurinn ekki að fá að ráða þessu? Venjulega kemst markaðurinn að einhverri skynsamlegri niðurstöðu að því tilskildu að samkeppni ríki á markaðnum en ekki fákeppni. Það sem við óttumst er að þessi fákeppnisfyrirtæki sem eru hér ráðandi í mörgum atvinnugreinum muni komast yfir þennan fjárfestingarsjóð, ef þau kjósa. Ég er ekkert viss um að hann verði mjög arðbær en hann mun alla vega tryggja völd --- hvort þau komast yfir þennan ráðandi hlut í Fjárfestingarbankanum eða í viðskiptabönkunum. Við óttumst samþjöppun fjármálalegs valds. Það er þess vegna sem við erum að tala um dreifða eignaraðild. Við höfum séð ýmsa þætti í atvinnulífinu gerast á þann hátt að þeir aðilar sem standa utan þessara stóru blokka í okkar hagkerfi, forsvarsmenn fyrirtækja sem ekki tilheyra blokkunum tveimur óttast um hag fyrirtækja sinna ef þeir lenda í ónáð hjá þessum tveimur blokkum sem kallaðar hafa verið Kolkrabbi og Smokkfiskur og reyndar var nú Kolkrabbinn orðinn háttvirtur í þingsölum, háttvirtur Kolkrabbi, fyrir nokkrum dögum. Það sýnir kannski viðhorfið gagnvart þessu. Það er ekki gott fyrirkomulag atvinnulífi okkar að við skulum búa við vaxandi vald fárra fyrirtækja og fárra einstaklinga. Það er skynsamlegt að vinna gegn því. Við tölum m.a. um að dreifð eignaraðild sé skynsamleg leið til að tryggja að fleiri komi að ákvörðunum. Einnig er hægt að benda á þá atvinnulýðræðisleið sem við höfum varpað upp í þessu sambandi, m.a. í tengslum við endurskipulagningu í bankamálunum. Það er dálítið merkilegt að við þetta frv. voru mjög margar skýrslur og athuganir lagðar fram í efh.- og viðskn. Hér hefur komið fram að við fengum verðbréfaþing Kaupþings, til að reikna út ýmsa þætti, m.a. verðmæti bankanna. Ég man ekki alveg tölurnar en ég held að Landsbankinn hafi verið metinn á 8--9 milljarða og Búnaðarbankinn 6--7 milljarða, ég er ekki frá því. Ég man ekki alveg tölurnar en það verður kannski tækifæri til að rifja betur upp niðurstöðuna úr skýrslu Kaupþings síðar í umræðunni. En alla vega var lagt mat á verðmæti bankanna. En það var annað sem var meginþátturinn í uppleggi ríkisstjórnarinnar og það var skýrsla breska ráðgjafarfyrirtækisins J.P. Morgan. Því var haldið fram í 1. umr. að nú væru útlendingar komnir til sem segðu að hér væri skynsamlega að farið. Við höfðum í sjálfu sér enga sérstaka ástæðu til að efast um það. Í grg. með frv. var að vísu ýmislegt sem benti til þess að niðurstaða J.P. Morgan væri ekki jafnafdráttarlaus og menn vildu vera láta. Við skoðuðum skýrslu J.P. Morgan og við fengum þann aðila sem vann skýrsluna til viðræðna við nefndina. Þegar skipunarbréf til J.P. Morgan var skoðað kom í ljós að þeir voru sérstaklega beðnir um að beina athyglinni að fjárfestingarlánasjóðunum en taka ekki til athugunar starfsemi viðskiptabankanna eða íslenska fjármálastarfsemi í heild sinni. Þetta segir okkur að sjónarhorn fyrirtækisins, hins erlenda ráðgjafarfyrirtækis, var afmarkað mjög verulega í uppsetningu viðskrn. Ýmsir héldu því fram að niðurstaðan hefði verið gefin í meginatriðum. Það er nú kannski óvarlegt að fullyrða um það en alla vega er ljóst að J.P. Morgan var ekki fenginn til að skoða þetta mál í heild sinni. Fyrst og fremst átti ekki að taka til athugunar starfsemi viðskiptabankanna eða íslenska fjármálastarfsemi í heild sinni. Nú er ég ekki að segja að J.P. Morgan hefði átt að gera það. Ég er hins vegar að benda á að það er mikilvægur þáttur í því sem við erum að halda fram að skoða þarf þessi mál í samhengi. Það er ekki hægt að skoða bara sjóðina út frá þeirri stöðu sem gert er í þessu frv. Það kom einnig mjög skýrt fram í þessari sömu skýrslu að viðskiptabankar í Evrópu hafa þróast í þá átt að yfirtaka þá þjónustu og verkefni sem slíkir fjárfestingarlánasjóðir eru látnir stunda. Það kom mjög skýrt fram. J.P. Morgan fann tvo banka sem starfa á þessu sérstaka sviði, annan danskan en hinn hollenskan og er ekkert nema gott um það að segja. En það eru þúsundir viðskiptabanka í Evrópu sem starfa í því skipulagi sem við ræddum um, þ.e. að fjárfestingarlánasjóðirnir séu inni í viðskiptabönkunum. Það kemur meira að segja fram sem rök fyrir þessari uppstokkun að sérstaklega mikil sérþekking sé innan fjárfestingarsjóðanna hér á landi sem muni nýtast í starfi fjárfestingarbankans gagnvart atvinnulífi. Nú vita allir sem eitthvað kunna til í atvinnulífinu hvílíkt háð þetta er. Ef það er einhvers staðar sérþekking gagnvart atvinnulífinu þá er hún ekki sérstaklega mikil innan þessara fjárfestingarlánasjóða. Hún er fyrst og fremst hjá viðskiptabönkunum. Auðvitað er sérþekking til innan fjárfestingarlánasjóðanna en þekkingin gagnvart atvinnulífinu er fyrst og fremst í viðskiptabankaumhverfinu. Menn hafa nú oft og tíðum einmitt gagnrýnt hvað fjárfestingarlánasjóðirnir hafa verið fjarlægir viðskiptaumhverfinu og atvinnulífinu. Það hefur komið skýrt fram í umsögnum um frv. að það leggjast allir gegn þessu frv. nema ríkisstjórnin. Minni hluti stjórnarliða í efh.- og viðskn. ---  Allir aðrir lögðust gegn þessu þar á meðal Samband íslenskra sparisjóða sem sögðu, með leyfi forseta: ,,að mest hagkvæmni muni nást fram með sameiningu sjóðanna við bankakerfið. Að því frágengnu er það skoðun Sambands sparisjóða að breyta eigi Fiskveiðasjóði og Iðnlánasjóði í tvo fjárfestingarsjóði í formi hlutafélaga og bjóða þá til sölu á almennum markaði þar sem bankar og sparisjóðir hefðu hliðstæða möguleika og aðrir á að kaupa hlutafé þeirra ...`` Hér segir að mest hagkvæmni muni nást með sameiningu sjóðanna við bankakerfið. Það er nákvæmlega það sem við erum að leggja til í 3. minni hluta og er skoðun Sambands íslenskra sparisjóða. Íslandsbanki leggst gegn þessari aðferðafræði, telur þetta vera gamaldags hugsun sem það er, og bendir m.a. á reynsluna með Verslunarlánasjóð. Þetta eru alveg fagleg rök. Merkilegt nokk --- Búnaðarbanki, Landsbanki og sparisjóðirnir sendu ríkisstjórninni bréf þar sem þeir óskuðu eftir að kaupa sjóðina en þessu bréfi var aldrei svarað og væri nú gaman að fá skýringar á því. Í umsögn Búnaðarbankans var sú skoðun ítrekuð að það hefði verið mun betra að fara þá leiðina en hina sem frv. gerir ráð fyrir. Þannig að vinir ríkisstjórnarinnar eru nú ekki margir í hinu faglega umhverfi fjármálaheimsins. Samband íslenskra viðskiptabanka sendi mjög vandaða umsögn. Það gagnrýndi skýrslu J.P. Morgan harkalega og sagði að margar aðrar leiðir væru heppilegri en sú sem ríkisstjórnin valdi. Og viðskiptabankarnir telja engin rök sem færð eru fyrir stofnun fjárfestingarbanka standist þegar betur er að gáð. Þegar umsagnir og niðurstaðan í efh.- og viðskn. er á þann hátt að sérfræðingar ríkisstjórnarflokkanna snúast gegn frv. þó þeir teljist til ríkisstjórnarliðsins þá spyr maður sig af hverju í ósköpunum verið er að knýja á um þetta frv. sem er í ósamræmi við þá þróun sem er að gerast í Evrópu og er í ósamræmi við skynsamlega uppstokkun á íslenskum fjármálamarkaði og er í andstöðu við alla aðila sem starfa á þessu sviði hvort sem menn leggja pólitískt mat á einhverja þessa þætti eða einfaldlega bara faglegt mat. Það skiptir ekki máli. Andstaðan er almenn varðandi þetta frv. Hér er ekkert annað á ferðinni en að ríkisstjórnarflokkarnir hafa náð saman um að tryggja sína flokkslegu hagsmuni í þeirri uppstokkun. Við í stjórnarandstöðunni hefðum talið rétt að stokka fjárfestingarlánasjóðina upp. Við hefðum viljað að þeir hefðu runnið inn í viðskiptabankana, sem hefði styrkt þá, og bankarnir síðan endurskipulagðir til framtíðar. Við höfnum þeirri leið stjórnarflokkanna að tryggja pólitísk áhrif þeirra í fjárfestingarlánaumhverfinu. Við lýsum okkur hins vegar reiðubúin til að vinna með ríkisstjórninni að endurskipulagningu þessa umhverfis og teljum að þetta mál hefði þurft að fá betri umræðu, betri vinnu og koma síðan aftur fram á hinu háa Alþingi. Það er þess vegna, herra forseti, sem við munum leggja til við 2. umr. þessa máls að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það er samdóma álit okkar í stjórnarandstöðunni að það væri farsælasta niðurstaðan í þessu máli og studd af tveimur sérfræðingum stjórnarliðsins í efh.- og viðskn. að þetta mál á ekki að ná fram að ganga í þessu formi eins og ríkisstjórnin leggur áherslu á.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. Ágúst Einarsson hneykslast mjög á áliti 1. minni hluta og kvartar yfir því að fáar brtt. kom hér fram. Það liggur í hlutarins eðli að auðvitað komum við með fáar brtt. fram því hér er verið að hreyfa máli sem ekki hefur tekist að hagga eða hreyfa áratugum saman en allir vita að er mjög brýnt. Það hefur ekki tekist að hreyfa við því vegna þess að málið er mjög viðkvæmt, á sér margar rætur og tregðan er víða. En það er mikið afrek að koma því af stað. Ríkið er að fara út úr þessum sjóðum. Það á strax að fara að selja 49% og við trúum því allir sem hér erum að það verði bara byrjunin, við ætlum að selja þetta mjög fljótlega. Í átta ár sátu jafnaðarmenn í viðskrn., í átta ár gátu þeir ekki hreyft þetta mál. Þeir gátu ekki komið því eina tommu áfram. Eina afrekið sem ég man eftir í augnablikinu að þeir kæmust lengst í að breyta sjóðunum var á aðalfundi iðnrekenda en þar mætti einn af forustumönnum kratanna, Jón Sigurðsson, fyrrv. ráðherra, og gaf Iðnlánasjóð, tilkynnti að nú ætti að gefa sjóðinn. Að vísu gekk það aðeins til baka því við nánari athugun hafði hann gleymt að fá samsinni ríkisstjórnarinnar fyrir gjöfinni. En það átti að gefa hann iðnrekendum, sem hv. þm. Ágúst Einarsson hneykslast nú mjög á. Hann er meira að segja hneykslaður á að menn sem ekki eru með fagþekkingu eins og atvinnurekendur í iðnaði eigi að fara að sitja í stjórninni. En það lá nú við, það var nærri búið að gefa þeim hann um árið. Þetta er eina afrek kratanna sem ég man eftir við að selja eða koma sjóðunum í einkavæðingu.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. er mikið niðri fyrir að reyna að sannfæra sjálfan sig og e.t.v. aðra um hvílík framfaraskref hann sé að innleiða í þessu máli. Það er ekki svo. En hins vegar fer hann í söguskýringu sem er röng. Ég ætla ekki að taka sérstaklega til varnar átta ára viðskiptaferil alþýðuflokksráðherra en ég vil hins vegar benda á að á þessum tíma breyttist íslenskt fjármálaumhverfi meira en á nokkrum öðrum tíma á lýðveldistímanum. Það er ekki allt vegna ráðherrans, hlutir gerast ekki þannig. Að hluta til er þetta ríkisstjórnarstefna en kannski mest vegna EES-samningsins. Það voru gerðar meiri umbætur á viðskiptamarkaði og fjármálamarkaði en nokkru sinni fyrr. Það var hins vegar lagt upp með breytingar á fjárfestingarlánasjóðunum. Það voru útbúin frv. og það var lagt upp með hugmyndir hvernig ætti að stokka þetta upp. Og ég veit ekki betur en að í þeirri ríkisstjórn, sem var samsteypustjórn Alþfl. og Sjálfstfl., væri tiltekin uppstokkun og útfærsla stöðvuð af núverandi hæstv. forsrh., Davíð Oddssyni, sem þá vildi ekki fara þá leið sem samstarfsflokkurinn vildi fara í uppstokkun. Það er því ekki mjög málefnalegt að koma hér og berja sér á brjóst og segja: Ja, fyrri stjórnmálaflokkar hafa ekki náð vel fram að ganga. Alþfl. getur nú sagt með sanni að hann hefur gert mikið til þess að gera breytingar í viðskiptaumhverfi á síðustu áratugum, og getur maður hugsað til tímans upp úr 1960 og þess tíma sem hv. þm. greindi sérstaklega, sem horfðu til framfara. Alþfl. gerði þar miklu meira en Sjálfstfl. hefur nokkurn tíma gert. Þannig að þetta var nú léleg vörn, herra forseti, fyrir slæmu frv. Ég ráðlegg hv. þm. að reyna að koma sér upp betri skotfærum ef hann ætlar að reyna að verja þennan málstað.

Herra forseti. Það má svo sem lesa upp úr þessari ræðu. Hún er hér innan handar og menn mega rifja það upp ef menn vilja. En við skulum sleppa því. Hitt má vera ljóst af þessari ræðu að það er ekki tilviljun að ekki tókst að breyta þessu fyrr. Frumvörp hafa margsinnis verið sett fram en þau hafa ekki fengið fram ganga af því að ekki náðist um þau samstaða af einum eða öðrum ástæðum. Því er það augljóst og þarf engan að undra þó að það hafi verið erfitt fyrir núv. ríkisstjórn, fyrir núv. stjórnarmeirihluta að ná saman um á hvern veg við ætluðum að breyta þessu. Það var erfitt. Það er enginn að draga dul á það. Þess vegna skulu menn gera sér grein fyrir því að þegar menn ná samkomulagi um svo viðkvæma hluti, þá er eðlilegt að við 2. umr. komi stjórnarmeirihlutinn ekki með róttækar breytingar um texta á einu frv. Það er mjög eðlilegt. Við reynum að breyta sem allra minnstu vegna þess að það tók tíma og var erfitt að ná því samkomulagi sem lá til grundvallar því að frv. var flutt.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. talar mikið um hversu erfitt það var að ná þessu samkomulagi og loksins þegar þeir náðu því þá hanga þeir á því eins og hundar á roði. Það sem ég hef verið að draga fram er hvers eðlis þetta samkomulag er. Hver var samnefnarinn. Var samnefnarinn fólginn í því að búa til betra fjárfestingarlánaumhverfi eða heilbrigða uppstokkun á fjármálamarkaði? Svo er ekki. Það er enginn sem segir það. Það er ekki einn einasti maður sem hefur komið fram, hvorki úr stjórnarliðinu né af umsagnaraðilum, og sagt hvílík framfaraspor verið sé að stíga í íslensku fjármálaumhverfi. Ekki nokkur maður. Eina skrefið sem hér er stigið er að slegið er saman þremur sjóðum og búinn til einn ríkisbanki. Það var ekki samnefnarinn, ekki heilbrigð uppstokkun á sjóðakerfinu. Samnefnarinn var, og þeir náðu saman um það og hanga saman á því, að tryggja pólitísk völd sín samfara þessari uppstokkun. Það er það sem þeir gerðu. Þeir tryggja flokkslega hagsmuni sína sem þeir hafa haft í fjármálaumhverfinu hér á landi um áratuga skeið. Þeir tryggja það áfram með þeirri uppstokkun og inn í hinn nýja ríkisbanka sem þeir setja á stofn. Þeir eru búnir að tryggja það með stjórnarsetu frá sínum mönnum, skipuðum af ráðherrum og sínum mönnum sem eru skipaðir af samtökum þeirra úti í atvinnulífinu. Áfram verður helmingaskiptastjórn á þeim sjóði eins og öðrum ríkisbönkum undanfarna áratugi. Það var samnefnarinn og það var það sem límdi stjórnarflokkana saman. Ýmsum blöskraði, þar á meðal stjórnarliðum sem vildu skoða þetta mál út frá faglegum forsendum en fengu það ekki. Sú varð niðurstaðan og breytingin sem stjórnarflokkarnir tveir stóðu fyrir var ekki annað en persónuleg hagsmunagæsla sem tryggði það að þeir gætu komið frv. fram á þann hátt sem þeir gera.

Herra forseti. Ég ætla ekki halda langa ræðu þar sem ég hef tekið ákvörðun um að styðja þetta frv. Ég tel það afar mikilvægt að breytingar náist fram á þessum málaflokki. Þó ég hefði vel getað hugsað mér að einhver annar háttur hefði verið hafður á þá tel ég það svo mikilvægt að breytingar verði á þessu sviði að ég mun styðja frv. þótt ég sé ekki fullkomlega sáttur við allt sem þar kemur fram. Ég vil hins vegar gera athugasemdir við það sem kemur fram í grg. með áliti 1. minni hluta þar sem um er að ræða að lækka eigið fé hins nýja Fjárfestingarbanka. Það er sjálfsagt álitamál hversu miklu eigin fé slíkur banki þarf á að halda og það fer auðvitað eftir því hlutverki sem honum er ætlað og hvernig honum er ætlað að skila hlutverki sínu og skal ég út af fyrir sig ekki deila um þá útreikninga sem nefndin hefur gert og treysti því að þeir hafi reiknað rétt miðað við það hlutverk sem bankanum er ætlað. En það er hins vegar ráðstöfun þessara fjármuna sem ég geri mikla athugasemd við, þ.e. að ráðstafa fjármununum á þann hátt að dreifa þeim á tiltekna landshluta, það tel ég vera óráðlegt. En þar sem ekki er beinlínis kveðið á um þetta í brtt. með frv. heldur með brtt. við það mál sem næst er á dagskrá þá skal ég ekki lengja þessa umræðu með frekari ræðuhöldum heldur ræða það þegar málefni Nýsköpunarsjóðsins verða á dagskrá, væntanlega síðar á þessum fundi.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu mál sem ber að með nokkuð sérkennilegum hætti. Það er ekki oft sem það gerist að nefndir klofni, margklofni, vegna stjfrv. en þannig háttar til í þessu tilviki að nefndin er þríklofin og ekki að ástæðulausu því hér er um býsna sérkennilegt mál að ræða, ekki síst í ljósi stefnu ríkisstjórnarinnar og í ljósi þess sem hefur verið að gerast á fjármálamarkaði á undanförnum árum. Frv. sem er til umræðu er hluti af heild sem var til umræðu í gær þegar rætt var um breytingar á lögum um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Hér er svo næsti biti í dæminu og síðar, væntanlega á þessum fundi, verður rætt um Nýsköpunarsjóðinn sem tengist þessu frv. Frá mínum bæjardyrum séð er sérkennilegt að með annarri hendinni er verið að breyta rótgrónum gömlum bönkum ríkisins í hlutafélagabanka og auðvitað er meiningin með tíð og tíma að þeir fari út á almennan markað eftir ákveðna aðlögun, en með hinni hendinni er verið að stofna nýjan ríkisbanka. Að vísu einnig í hlutafélagsformi en í meirihlutaeign ríkisins og með afar sérstakri stjórn, ekki verður annað sagt, en það á rætur að rekja til sögunnar og þess hvernig þessi banki verður til. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mjög mörg orð um þá breytingu sem verið er að leggja til. Mér finnst hún alveg fráleit. Það er verið að fara kolvitlausa leið og í raun og veru verið að lengja ferli eða draga á langinn nauðsynlegar breytingar með óþarfa millispili. Ég held að það hefði verið miklu nær að þessir sjóðir hefðu gengið til þeirra banka sem fyrir eru og yrðu hluti af hinu almenna viðskiptakerfi í landinu í stað þess að ríkið sé að stofna nýjan banka sem hafi sérstöku hlutverki að gegna hvað sem það svo stendur lengi og hvernig sem það hlutverk mun þróast. Margir þeirra sem skiluðu inn umsögnum eða komu á fund efh.- og viðskn. spáðu því að þessi banki mundi þróast yfir í venjulegan viðskiptabanka. Hann yrði að keppa á lánamarkaði við aðra banka og mundi færa sig nær þeirri starfsemi eftir því sem lögin sem um hann gilda heimila. Það hlýtur að vekja margar spurningar hvers vegna ríkisstjórnarflokkarnir ákváðu að fara þessa leið. Það er augljóst að hér er verið að fylgja eftir miklum breytingum sem átt hafa sér stað á fjármagnsmarkaði. Það er verið að stefna að hlutafélagavæðingu banka og lánastofnana. Hvers vegna þá að fara þá leið að stofna nýjan banka? Þessu hef ég velt mikið fyrir mér þó það hafi nú kannski ekki beinlínis valdið mér andvöku --- það er um nóg annað að hugsa þessa mánuðina --- en ég get látið mér detta í hug ýmsar skýringar. Ein skýring er sú sem ég veit að þessi breyting er hluti af því samkomulagi sem gert var bæði milli ríkisstjórnarflokkanna og einnig innan stjórnarflokkanna vegna þess að deildar meiningar voru um hversu langt ætti að ganga í þessum breytingum. Ég spyr mig hvort þessi lausn sé tengd því að menn deili um hverjir eigi þessa sjóði. Þeir sem hafa talað fyrir hönd iðnaðarins halda því fram og hafa skrifað um að t.d. Iðnlánasjóður sé eign iðnaðarins, þeir hafi borgað til hans og hljóti að teljast eigendur hans. Eru það deilur um hver á þessa sjóði og þar af leiðandi hafi menn komist að helmingaskiptasamkomulagi, þeir sem hafa borgað í þessa sjóði fái aðild að stjórninni en ríkið sé með meiri hluta í bankanum? Er þessi breyting tengd valdatafli á fjármálamarkaðnum, ekki síst út frá þeim blokkum sem þar takast á? Er þarna um að ræða spurningu um ítök í atvinnulífinu og ákveðna stýringu á fjármagni til ákveðinna atvinnugreina? Eða er kannski fyrst og fremst um það að ræða að menn séu að halda í þá möguleika að hafa nokkrar vel launaðar stöður til að úthluta til sinna ágætu félaga eins og hefur tíðkast um áratuga skeið? Mér finnst satt að segja illskiljanlegt hvers vegna þessi leið er farin. Hvers vegna menn gengu ekki hreint til verks og aðlöguðu þessa lánastarfsemi að viðskiptabönkunum hvernig sem menn hefðu nú farið að því en þar hefur verið bent á fleiri en eina leið. Eins og komið hefur fram hafa bankarnir í sameiningu boðist til að kaupa sjóðina. Í þeirri athugun sem fram fór á vegum iðnrh. og fyrirtækið J.P. Morgan annaðist var fyrst og fremst verið að beina sjónum að einni leið. Þeirri leið að stofna nýjan banka. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að öll sú umfjöllun sem átt hefur sér stað um það mál hefur ekki skýrt þetta fyrir mér. Ég hef ekki fengið fullnægjandi svör við því hvers vegna þessi leið var valin og verð því að reyna að ímynda mér hvað þarna liggur að baki. Ég ítreka að mér finnst þetta alls ekki í samræmi við annað sem hefur verið að gerast, hvorki í einkavæðingu annarra fyrirtækja þar sem núv. ríkisstjórn hefur ekki hikað við að gera stórbreytingar á fyrirtæki eins og Pósti og síma, sem hefur skilað miklum hagnaði og lagt mikið til ríkissjóðs og er auðvitað vandmeðfarið fyrirtæki. Þar hikuðu menn ekki við að gera grundvallarbreytingar en þegar kemur að þeim sjóðum sem eru að lána til atvinnulífsins þá er verið að leika einhverja biðleiki í stöðunni. Ég get ekki kallað þetta annað en biðleik í stöðunni því það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að hér er ekki um varanlega lausn að ræða. Ég trúi því ekki að menn ætli sér að hafa þetta form á þegar til lengri tíma er litið. Það væri nú gott að fá það upplýst hjá talsmönnum ríkisstjórnarinnar, og hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, hvað þeir sjá fyrir sér varðandi líftíma þessa banka. Ég á erfitt með að trúa því að menn muni halda fast við þetta form. Það var mjög fróðlegt að sjá og heyra að flestir þeir sem koma að viðskiptalífinu á ýmsan hátt og komu að þessu máli og skiluðu inn umsögnum leggjast gegn því að þessi leið verði farin. Það er ekki bara vegna þess að þeir sjái sér hag í því að komast inn á þennan markað og ná undir sig þeim markaði, heldur fyrst og fremst vegna þess að sú breyting að færa þessa lánastarfsemi til viðskiptabankanna almennt er miklu meiri og betur í takt við þá þróun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Þá vil ég koma að því, hæstv. forseti, að við erum að ræða um sjóði sem ríkið hefur haft með höndum þó ýmsir hagsmunaaðilar hafi komið að stjórnun þeirra. Þessir sjóðir eiga sér sumir hverjir býsna langa sögu. Mér tókst að fá upplýst áðan að Fiskveiðasjóður Íslands var stofnaður 10. nóv. 1905. Við erum því að fjalla um gamla sjóði. Hinir sjóðirnir eru miklu yngri þótt þeir séu komnir nokkuð til ára sinna, eins og t.d. Iðnþróunarsjóður sem ég held að sé stofnaður 1970. Alla vega er hann byggður á lögum frá 1970 en hinir sjóðirnir eru yngri að því er ég best veit. En við erum að tala um býsna langan feril og sjóði sem urðu til við allt aðrar aðstæður en nú ríkja. Þegar ríkisvaldið leit á það sem sitt hlutverk að styðja og styrkja atvinnulífið, eins og það gerir svo sem enn og grípur inn í þegar illa árar. Þetta er frá þeim tíma allt aftur til ársins 1905 og ég vek athygli á að þetta er á mjög svipuðum tíma og Íslandsbanki var stofnaður eða var að fara af stað. Ef ég man rétt tók hann til starfa 1905 þó hann hafi verið stofnaður 1904. Þarna var um það að ræða að menn voru að útvega lánsfé sem var til skamms tíma af mjög skornum skammti. Ástæðan fyrir því að menn eru núna að ráðast í breytingar er auðvitað sú að ástandið á lánamarkaðnum er orðið allt annað. Því er haldið fram af þeim sem best til þekkja í viðskiptakerfinu að enginn skortur sé á lánsfjármagni hvort sem við lítum til sjávarútvegs eða iðnaðar, þá sé ekkert vandamál að útvega lánsfé og menn leiti til ýmissa aðila bæði innan lands og erlendis eftir slíkum lánum. Þannig að það er mjög eðlilegt að mínum dómi og löngu tímabært að ráðast í uppstokkun á þessum sjóðum, en enn og aftur lýsi ég því yfir að ég er mjög ósátt við þá leið sem hér er farin. Hún er illskiljanleg. Við vinnu í nefndinni og í þeim útreikningum sem þar voru lagðir fram kom í ljós að eignarstaða þessara sjóða var býsna sterk og því er það að 1. minni hluti gerir þá tillögu að 1 milljarður kr. til viðbótar verði færður yfir til Nýsköpunarsjóðsins í þeim tilgangi fyrst og fremst að styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni. Þetta er ekki nánar útfært með neinum hætti í tillögum 1. minni hluta. Ég set ákveðið spurningarmerki við það að vera að binda þetta fé með því að skilyrða að 1 milljarður skuli fara út á land. Ég vil enn einu sinni minna á að þrátt fyrir allar aðgerðir ríkisstjórna, allt frá aldamótum svo að segja, þ.e. þessi umræða um hvernig væri hægt að stöðva flutning fólks frá landsbyggðinni til þéttbýlisins og fyrst og fremst til höfuðborgarsvæðisins hefur staðið, svo áratugum skiptir og hefur verið gripið til ýmissa aðgerða en það hefur ekki breytt þessari þróun. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að þar eru margvíslegir kraftar að verki. Það er ekki bara atvinnan sem þar ræður heldur margt annað. Þess vegna ef menn ætla sér að styrkja stöðu landsbyggðarinnar, og auðvitað þurfa íbúar landsins að standa sem jafnast að vígi, þá þurfi svo margt og miklu meira að koma til en 1 milljarður. Og ef horft er á það hlutverk að styðja við nýsköpun, þá á fyrst og fremst að meta verkefnin. Það á fyrst og fremst að meta þær hugmyndir sem verið er að koma fram með og veita fjármagn í góðar hugmyndir, ný, spennandi og kröftug fyrirtæki í stað þess að vera að binda þetta með þessu móti. Ég er mjög lítið hrifin af þessu, það verð ég að segja. Það er auðvitað verið að vísa til þess að fram undan eru töluverðar framkvæmdir á suðvesturhorni landsins. Þær eru að sjálfsögðu tímabundnar og ná til ákveðins hluta fólks. Þetta eru fyrst og fremst verklegar framkvæmdir þar sem karlmenn verða í yfirgnæfandi meiri hluta þeirra sem þar fá vinnu. Það má benda á að atvinnuleysi er nú einna mest á suðvesturhorninu og það er meira meðal kvenna en karla. Menn þurfa því aðeins að hugsa hvað þeir eru að segja og gera þegar verið er að tala um að veita peninga í atvinnusköpun og nýsköpun. Það á auðvitað að reyna að beina þeim þangað sem þörfin er. Það er þörfin sem á fyrst og fremst að ráða, ekki einhverjar hugmyndir eða draumar um að það takist að snúa við áratugaþróun sem, eins og ég sagði, á sér svo margvíslegar orsakir og rætur bæði í atvinnuháttum, menningu, menntun, heilsugæslu o.s.frv. Sem síðar kemur að þeirri spurningu hvað við ráðum við í þessu litla samfélagi og hvernig skynsamlegast er að dreifa því fjármagni sem við höfum yfir að ráða. Aðeins nokkur atriði til viðbótar sem ég ætla að koma inn á, hæstv. forseti. Ég ætla að ítreka það að samkvæmt öllu því sem fram hefur komið er það bankakerfi sem er starfandi, þó að til kæmi breyting á Landsbankanum og Búnaðarbankanum, þá er þetta bankakerfi fullkomlega í stakk búið til að sinna því verkefni að taka við þessari lánastarfsemi sem títtnefndir sjóðir hafa sinnt. Það er því ekki vandinn. En eins og ég nefndi áðan eru þarna einhverjar aðrar ástæður að baki og það beinir sjónum okkar að stjórn bankans og þeim atriðum sem stjórnarandstæðingar hafa gagnrýnt í þessu máli og reyndar líka varðandi Landsbankann og Búnaðarbankann. Hér er að vísu kveðið á um hversu margir skuli sitja í stjórn en það er ekki síst samsetning stjórnarinnar sem ég vil gera athugasemd við. Ef meiningin væri sú að hér yrði almennur og sterkur fjárfestingarbanki sem hefði það hlutverk að efla og stýra fjárfestingu í atvinnulífinu þá ættu fyrst og fremst þeir að koma þar að verki sem hafa faglega þekkingu og yfirsýn á þeim málum. En hér er fyrst og fremst verið að byggja á sögunni og því hvaðan þessir sjóðir koma. Það er ekki verið að hugsa um atvinnulífið í heild eða framtíðina og nýsköpunina eða hvert þurfi helst að beina fjármagninu heldur eiga þessir fulltrúar að koma frá iðnaðinum og sjávarútveginum. Þeir eiga að koma þaðan. Á þeim grunni er byggt. Ég hefði talið, eins og ég var að nefna, að það hefði verið miklu skynsamlegra að hafa þarna breiðari stjórn sem hefði yfirsýn yfir atvinnulífið. Varðandi bankastjóra þá kemur ekkert fram um hversu margir þeir eiga að vera. Þar vil ég ítreka þau sjónarmið að ég tel að eingöngu eigi að vera einn bankastjóri en hingað til hefur ekki fengist upplýst hver meiningin er, hvað ríkisstjórnarflokkarnir hugsa sér varðandi stjórn þessa nýja ríkisbanka. Það er gert ráð fyrir því að heimilt verði að selja allt að 49% hlutafjár í Fjárfestingarbankanum og er svo sem ekkert við því að segja. Það er stefnan að bankinn verði alla vega um sinn í eigu ríkisins og ég tel að ef menn fara þessa leið á annað borð sé eðlilegt að hafa ákveðinn aðlögunartíma. Það sem skiptir miklu máli er hvernig þessi 49% eru seld, hvernig þau fara og hvert þau fara og hvort þau verða til þess að ýta enn þá meira undir þá eigna- og valdaþjöppun sem er svo greinileg í íslensku atvinnu- og fjármálalífi eða hvort menn fara þá leið að reyna að tryggja dreifða eignaraðild. Það er ekki nóg að vera með einhverjar viljayfirlýsingar í greinargerðum frumvarpa um það, það verður og á að kveða á um það í lögum eins og t.d. var gert þegar verið var að selja hlut ríkisins í Lyfjaverslun ríkisins. Þá var kveðið á um það í lögum að sú eignaraðild skyldi vera dreifð þannig að hún tryggði ákveðna samkeppni. Mér finnst þetta vera mikilvægt atriði í þessu máli. En það er ekkert kveðið á um það hér. Hvað varðar önnur atriði frv. þá er allt svona hefðbundið og í samræmi við það sem gert er í öðrum frv. Ég fæ ekki betur séð en að réttindi starfsfólks séu tryggð með eðlilegum hætti nema að því leytinu að hér, eins og í öðrum frv. sem hér liggja fyrir, er hvergi komið inn á aðild starfsmanna að stjórn þessara banka eða aðild að því hvernig þessar breytingar verða undirbúnar og hvernig að þeim verður staðið. Ég gef mér þá að sú yfirlýsing sem hæstv. viðskrh. gaf hér í dag um að fulltrúar starfsmannafélaga Landsbankans og Búnaðarbankans muni fá að fylgjast með þeim breytingum sem þar eru fyrirhugaðar nái einnig til þessa máls hér.  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég er á móti þeirri leið sem hér er valin. Ég hefði talið, eins og ég hef margítrekað, skynsamlegra að ganga hreint til verks og koma þessum sjóðum inn í viðskiptabankana þannig að öll þessi lánastarfsemi yrði þar hvernig sem að því hefði verið staðið. Þar hefur verið bent á ýmsar leiðir en þetta millispil eða biðleikur í stöðunni, sem á einhvern hátt tengist valdahlutföllum og samskiptum og samningum ríkisstjórnarflokkanna, er mér ekki að skapi og því get ég ekki greitt þessu frv. atkvæði mitt.

Herra forseti. Það eru að verða nokkuð fastir liðir í þinginu að í upphafi umræðna um stjórnarfrumvörp kveðja sér gjarnan hljóðs hver á fætur öðrum ýmsir talsmenn Sjálfstfl. og þeir eru yfirleitt á móti málunum í 1. umr. Mig minnir að hæstv. fjmrh. hafi fundið upp þá formúlu að þeir sem ekki tala séu með málinu en þeir sem tali séu yfirleitt á móti því. Og það hefur verið tilfellið með Sjálfstfl. í vetur, t.d. í Landsvirkjunarmálinu og eins í þessu máli, hlutafélagavæðingarmálinu, að þeir eru alltaf á móti málinu við 1. umr. Það koma gjarnan miklar fréttir um það í fjölmiðlum að meiri hlutinn í efh.- og viðskn. sé a.m.k. þríklofinn. Það er búið að segja þessa frétt aftur og aftur og taka viðtöl í bak og fyrir í öllum fjölmiðlum landsins við hv. 16. þm. Reykv. sem er ævinlega á móti málum til að byrja með og telur þeim allt til foráttu, þau séu svo vitlaus að vonandi gefi guð að það gerist ekki að löggjafarvaldið fari að minnka sig á því að samþykkja þessa endileysu sem hv. þm. rekur skilmerkilega í viðtölum við fjölmiðla. Eins er það með hv. 3. þm. Vestf. Hann veður mikinn við 1. umr. mála --- og gengur hann nú í salinn sem betur fer enda á ég eftir að varpa á hann nokkrum orðum. Þetta er að verða nokkuð sérkennilegt og athyglisvert einkenni á Sjálfstfl. að hann er á móti stjfrv. við 1. umr. en með þeim við 2. umr.  Ég vil í þessu samhengi sérstaklega rifja það upp að við 1. umr. þessa máls gerði ég mjög alvarlegar stjórnkerfisathugasemdir við þetta frv. Og ég ætla að endurtaka þær og skýra frá því að ég óska eftir því að hv. efh.- og viðskn. fari sérstaklega yfir þær athugasemdir því þetta frv. er þannig að það er farin allt önnur leið varðandi stjórnkerfið en við höfum nokkru sinni áður séð. Nú er ég ekki að segja að þetta þurfi alltaf að vera í samræmi við stjórnarráðslögin frá 1960, sem voru sett að frumkvæði Bjarna Benediktssonar og í raun og veru skrifuð af honum, sem byggjast á því grundvallaratriði að hver ráðherra sé sjálfstætt stjórnvald út af fyrir sig og ég held að sé að mörgu leyti farsælt kerfi vegna þess að það verður til þess að ábyrgð ráðherrans er skýr, ábyrgð hans gagnvart Alþingi er skýr og hann getur ekki skotið sér á bak við aðra ráðherra. Þess eru dæmi eins og kunnugt er að menn hafa kannað viðhorf, t.d. við ríkisstjórnarborð, til ýmissa mála og sumir segja jafnvel að þar sé látið ganga atkvæði. Staðreyndin er sú að atkvæðagreiðsla við ríkisstjórnarborð er markleysa samkvæmt stjórnarskránni. Sá sem hefur ábyrgð við ríkisstjórnarborð er hver ráðherra fyrir sig en síðan hópurinn sem pólitískur selskapur. Og af hverju segi ég þetta hér, herra forseti? Það er vegna þess að þetta frv., ef það verður að lögum, er sett undir tvo ráðherra og það er óvenjulegt að búið sé til félag ráðherra með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ef til vil kunna að vera dæmi um það, ég hygg t.d. að í lögunum um málefni fatlaðra eins og þau voru sett í upphafi hafi ekki verið að öllu leyti ólík hugsun -- og þó. Munurinn er kannski sá að hér er um það að ræða að menn eru með í höndunum, ef svo mætti segja, fleiri, fleiri milljarða króna í peningum sem menn eru hér að fara með samkvæmt frv. eins og það lítur hér út og eftir innihaldi þess. Þá er málið svona, herra forseti. Í fyrsta lagi stendur í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Viðskiptaráðherra annast undirbúning að stofnun fjárfestingarbankans og fer með framkvæmd laga þessara.`` Hann fer með framkvæmd laganna. Hann sér sem sagt um að lögin séu forvöltuð með þeim hætti sem kveður á um í lögunum. Hann á að láta sína embættismenn fylgjast með því að haldnir séu fundir í samræmi við þetta, gefnir séu út reikningar og annað gert í samræmi við lögin. Þetta er það sem viðskrh. á að gera. Síðan segir í 5. gr., með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra og iðnaðarráðherra fara saman með eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf.`` Þetta er afar óvenjulegt. Nú er ég ekki að segja að þetta sé útilokað mál í sjálfu sér. En ég vil að þingið geri sér grein fyrir því að hér er verið að fara inn á algjörlega nýja braut. Ég efast um að þingið hafi gert sér grein fyrir því sem skyldi og þess vegna mun ég óska eftir að efh.- og viðskn. fái lögfræðilegt mat á þessum hlutum. Venjan er sú, eins og fram kom í atkvæðagreiðslu um bankanna í dag að fjmrh. fer með hlut ríkisins. Það er venjan. Þó er það þannig að iðn.- og viðskrh., sem eru tveir ráðherrar í einum og sama manningum og hafa verið þannig nokkuð lengi, fer orðið með hlut ríkisins í geysimörgum fyrirtækjum og fjármálastofnunum. Er það þannig með okkur hér að við séum þeirrar skoðunar að þetta sé eðlilegt? Eða teljum við að þessu þurfi að breyta? Alla vega finnst mér að menn þurfi að gera sér grein fyrir því þegar þeir eru að gera tillögu um að iðn.- og viðskrh. fái þessi gríðarlegu völd í hverju málinu á fætur öðru. Hér er auk þess lagt til að það verði sjútvrh. --- þeir verði tveir. Skyldi það vera vegna þess, herra forseti, að annar er iðnrh. og hinn er sjútvrh.? Eða skyldi það vera vegna þess að annar er í Framsfl. og hinn er í Sjálfstfl.? Er það kannski dásamleg tilviljun að þeir eru í sitt hvorum stjórnmálaflokknum, eins og stundum var sagt um sannanirnar fyrir framhaldslífi hér áður. Er þetta ekki undursamleg sönnun fyrir framhaldslífi tvíveldis þessara tveggja flokka? Annar er sjútvrh. sem á að stjórna og hinn iðnrh. og annar er í Framsókn og hinn hjá íhaldinu. Hallelúja. Amen, sagði hv. 3. þm. Vestf. Ég hef ekki umboð til að segja amen hér. Síðan segir í 5. gr., með leyfi forseta: ,,Með atkvæði fyrir hönd ríkissjóðs á aðalfundi og öðrum hluthafafundum í fjárfestingarbankanum fer ...`` --- hver? Hver fer með atkvæðið fyrir hönd ríkissjóðs? Er það fjmrh.? Er það hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson? Eða hver er það? Nei. Það er hvorki viðskrh. né sjútvrh. Hver er það? Það er nefnd sem fer með atkvæðið fyrir hönd ríkisins. Skyldi það kannski vera vegna þess að þeir hafi átt erfitt með að koma sér saman um þetta öðruvísi en að búa til nefnd þar sem væri slatti af framsóknarmönnum og slatti af sjálfstæðismönnum til að greiða atkvæði? Hverjir eru í þessari nefnd? Það hljómar svo, með leyfi forseta: ,,Með atkvæði fyrir hönd ríkissjóðs á aðalfundi og öðrum hluthafafundum í fjárfestingarbankanum fer fimm manna nefnd. Þar af skulu tveir menn skipaðir af iðnaðarráðherra, annar eftir ábendingum samtaka atvinnufyrirtækja í iðnaði, og tveir skulu skipaðir af sjávarútvegsráðherra, annar eftir ábendingum samtaka atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi. Iðnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra skipa einn mann sameiginlega.`` Þetta eru sem sagt tveir fyrir mig og tveir fyrir þig og svo hálfur fyrir hvorn, helmingaskiptastjórnin. Það eru tveir fyrir mig og tveir fyrir þig og svo hálfur fyrir hvorn. Þá ætla ég að spyrja þessa ráðherra að því, af því að þeir eru hér báðir. Hvernig hugsa þeir sér að framkvæma þetta nákvæmlega? Það stendur hér: ,,... skipaðir af iðnaðarráðherra, annar eftir ábendingum samtaka atvinnufyrirtækja í iðnaði, og tveir skulu skipaðir af sjávarútvegsráðherra, annar eftir ábendingum samtaka atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi.`` Hvað þýðir þetta? Í mörgum lögum stendur samkvæmt eða að fenginni tillögu, en hvað þýðir þetta nákvæmlega? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá þetta skýrt í þessari umræðu. Það er a.m.k. óhjákvæmilegt að þingið geri sér grein fyrir því að hér er verið að gera tillögu um stjórnkerfi sem er þvert á anda stjórnarráðslaganna. Það getur vel verið að menn séu komnir að þeirri niðurstöðu að það eigi að breyta þeim. Eða það getur líka verið að menn séu komnir að þeirri niðurstöðu að þau séu ófullkomin og þrátt fyrir þau eigi þetta að vera svona. En þá á að horfast í augu við hlutinn eins og hann er, að það er verið að gera tillögu um grundvallarbreytingu frá því sem tíðkast hefur samkvæmt stjórnarráðslögunum. Með öðrum orðum, herra forseti, er þetta á þremur þrepum. Það er í fyrsta lagi: Viðskiptaráðherra annast undirbúning að stofnun fjárfestingarbankans og fer með framkvæmd laga þessara. Annað þrepið er: Sjávarútvegsráðherra og iðnaðarráðherra fara saman með eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Þrep þrjú er: Nefnd fer með atkvæði ríkissjóðs. Ég tók eftir því, herra forseti, áðan að einhver var að ráðast á þingmenn Alþfl. fyrir að þeir hefðu verið lengi með viðskrn. og iðnrn. og það hefði lítið gengið í þessu máli. Svo hafi komið þessir frelsandi englar sem þar eru núna frá Framsfl. og Sjálfstfl. Hver er veruleikinn í þessu máli? Staðreyndin er sú að hæstv. núv. iðn.- og viðskrh. hefur ekkert leyst í þessu máli. Hann hefur bara búið til stjórnkerfi sem hentar helmingaskiptahópunum. Málið er ekki leyst að neinu leyti. En af því að þeir eru þarna báðir, sitja auk þess hlið við hlið þessir ágætu menn, mér á hægri hönd, þá er búið til kerfi sem hentar klíkuveldi helmingaskiptaflokkanna. Svo einfalt er það. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gengur undir þessu --- maðurinn sem er stundum að tala um að skera þurfi niður milliliðakostnaðinn og vaxtakostnaðinn í þjóðfélaginu til að bæta lífskjörin. Hann ætlar að halda uppi vaxtakostnaðinum hér um mörghundruð milljónir kr. á ári næstu árin og leggja það á atvinnufyrirtæki og alþýðu þessa lands í þágu klíkuveldis helmingaskiptaflokkanna. Eða hvað annað er á bak við þetta? Ég spurði hv. þm. Pétur H. Blöndal að því í dag hvernig hv. þm. skildi það að svona er farið í málið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði: ,,Spurðu hina.`` Ég geri það líka. Ég spyr hv. þm. Einar Odd Kristjánsson: Af hverju er hann að láta þetta ganga yfir sig?

Það kemur að mér.

Af hverju er hann að taka þátt í að leggja á þjóðina 300--400 millj. kr. skatt hér og milljarð í bönkunum eins og ég mun rekja hér nánar á eftir? Hvað er það? Hvað er það sem hrekur góða drengi úr Önundarfirði til að láta svona ósköp yfir sig ganga? Herra forseti. Eftir þennan stjórnkerfisþátt vík ég næst að vaxtamuninum. Í greinargerð hv. 16. þm. Reykv., Péturs H. Blöndals, kemur fram hver er vaxtamunurinn í Verslunarlánasjóðnum. Hann er 1,4%. Það kemur líka fram í sömu greinargerð að vaxtamunurinn í Iðnlánasjóði er 1,88%. Munurinn er hvorki meiri né minni en 0,48%. Þetta er verulegur munur. Hver gæti þessi munur verið í peningum ef hann væri færður yfir á Iðnþróunarsjóð, Iðnlánasjóð og Fiskveiðasjóð? Hvað höfðu þessir þrír sjóðir í vaxtatekjur á árinu 1995? Þeir höfðu 1.250 millj. kr., hvorki meira né minna. Þetta eru engar smásjoppur. Á annan milljarð í vaxtatekjur. Niðurstaðan er sú að í raun og veru sé vaxtamunurinn sem þessir sjóðir eru að taka umfram Verslunarlánasjóðinn 300--400 millj. kr. Þá er ég kominn að þessari tölu. Hvernig stendur á því að hv. þm. eins og hv. 3. þm. Vestf. láta það yfir sig ganga að leggja aukalega á atvinnuvegina 300--400 millj. kr. í vaxtamun frekar en að fara þá leið sem allir virðast vera sammála um, að skynsamlegra væri að setja þessa sjóði inn í bankana? Ég heyri ekki að það sé í rauninni nokkur ágreiningur um það mál í þessum sal þegar upp er staðið. Ég heyri það ekki. Ég heyri ekki betur en að stjórnarandstöðuflokkarnir séu sammála um það, eða mér heyrist það, og vísa ég þá m.a. til ræðu hv. 14. þm. Reykv. nú áðan. Ég heyri ekki betur en að flestallir þingmenn Sjálfstfl. séu sammála þessu, er það ekki? Þingmenn Framsfl. töluðu hérna við 1. umr. og síðan hefur lítið til þeirra spurst. Þeir fóru í frí af einhverjum ástæðum. Veruleikinn er sá, nákvæmlega eins og í sambandi við hlutafélagavæðinguna, að menn eru að velja hér dýra leið. Það má færa að því rök að það hefði verið hægt að ná kostnaðinum niður um 1,5 milljarða kr. í þessum frv. samanlögðum ef menn hefðu valið ódýrustu leiðina. Það er verið að leggja skatt á þjóðina upp á 1,5 milljarða kr. á ári af því að menn þora ekki að gera það sem þarf að gera. Þetta er hörmuleg niðurstaða, verð ég að segja. Það er til vansa að menn skuli ekki sýna meiri kjark en fram kemur með þessum hætti. 

Hver er besti vinur hans í þessum sölum?

Það er nefnilega spurningin, hæstv. forseti, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem er örugglega á mælendaskrá fljótlega til að reyna að velta þessari spurningu fyrir sér. Herra forseti. Svo er þetta mál þannig vaxið að allir eru óánægðir með það. Allir. Þá ætla ég að auglýsa eftir manni, ekki hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni, því hann er með forföll, ég ætla að auglýsa eftir manni sem heitir Davíð Oddsson, hæstv. forsrh. Hvar er hann? Hann hefur ekki sést hér í háa herrans tíð. Hvar er hann staddur, pólitískur leiðtogi stjórnarinnar sem tekur það á sig að matreiða þetta fyrir Alþingi Íslendinga? Hvar er hann? Hvaða rök hefur hann pólitískt fyrir því að gera það? Að ganga á móti, m.a. eftirtöldum aðilum: Í fyrsta lagi samanlögðum Búnaðarbankanum, Landsbankanum og sparisjóðunum sem buðust til að kaupa fyrirbærið. Í öðru lagi Íslandsbanka sem segir: Hér er á ferðinni stofnun nýs banka. Í þriðja lagi Sambands ísl. viðskiptabanka sem leggur til að frv. verði lagt til hliðar. Þetta eru allt orðréttar tilvitnanir. Í fjórða lagi Samband ísl. sparisjóða sem mælir eindregið gegn frv. ,,Sú leið sem farin er í frumvarpinu``, segir Samband ísl. sparisjóða ,,er lökust þeirra sem til álita hafa komið.`` Hver segir þetta fyrir hönd Sambands ísl. sparisjóða? Sigurður Hafstein, sem var um hríð framkvæmdastjóri Sjálfstfl.l ef ég man rétt. Í fimmta lagi leggst Verslunarráð Íslands gegn þessu og segir: ,,Það er verið að stofna nýjan ríkisbanka.`` Í sjötta lagi Samband ísl. tryggingafélaga sem segir: ,,Ríkissjóður er að eignast þriðja bankann.`` Í sjöunda lagi Eignarhaldsfélagið Hof sem segir: ,,Hér er verið að koma á fót óþarfa stofnun.`` Ég tek það fram, herra forseti, ég er ekki í öllum tilvikum sammála þessum aðilum enda skiptir það ekki öllu máli. Þó get ég reyndar tekið undir með þeim flestum, ég segi það alveg eins og er. En ég spyr mig að því: Hvað fær formann Sjálfstfl. til að ganga yfir alla sína nánustu ráðgjafa og bandamenn í Sjálfstfl. í þessu frv. eins og hér er gert? Hvað er á bak við þetta frv. sem gerir það að verkum að formaður Sjálfstfl. telur að honum sé ekki einasta rétt heldur líka skylt að slá pólitíska skjaldborg um mál af þessu tagi? Og svona höfðingjar eins og hv. 2. þm. Reykn., Árni M. Mathiesen, hélt ræðu í þessu máli áðan.  Það eru tveir aðilar sem segja já við þessu frv. af hagsmunaaðilum. Ég óska hæstv. viðskrh. til hamingju með það. Það er LÍÚ, Kristján Ragnarsson, og Vinnuveitendasambandið, Þórarinn Viðar Þórarinsson. Að öðru leyti er menn mjög gagnrýnir á þetta og reyndar á móti því. Að vísu eru þessir aðilar báðir með ákveðna gagnrýni í þessu efni. En í það heila tekið er andstaða allra þessara aðila við málið og reyndar fleiri ef farið væri í allar umsagnir málsins. Herra forseti. Ég hef tíundað það hér að í fyrsta lagi stríðir þetta frv. gegn grundvallaratriðum í stjórnarráðslögum landsins. Í öðru lagi hef ég sýnt fram á að það hefur í för með sér stóraukinn kostnað fyrir atvinnulífið í landinu, upp á 300--500 millj. kr. Og í þriðja lagi hef ég spurt mig þeirrar spurningar hvað fær forustu Sjálfstfl. til að hunsa ráð allra þessara aðila með þeim hætti sem gerist í þessu frv. og ég vitnaði til áðan, og fram kemur í nál. hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Gunnlaugs M. Sigmundssonar. Í framhaldi af þessum þremur efnisþáttum, herra forseti, ætla ég að spyrja hæstv. viðskrh. einnar eða tveggja spurninga. Ein er þessi: Hversu langt á þessi banki að ganga í almennri bankastarfsemi? Er það ekki greinilegt að þessi banki hlýtur að sinna almennum bankaviðskiptum fyrirtækja að einhverju marki? Í skýrslu J.P. Morgans er bent á að nauðsynlegt sé, ef þessi leið er farin, að þessi banki sinni einhverri almennri viðskiptabankaþjónustu. Ef hann gerir það þá tæki hann þessa viðskiptabankaþjónustu frá öðrum bönkum sem eru til í landinu. Er það meiningin? Hvaða skoðun hefur hæstv. viðskrh. á því? Önnur spurning sem ég ætla að leggja fyrir hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh., sem ég þakka fyrir að vera hér líka: Er á bak við þetta frv. samningur á milli stjórnarflokkanna um það hvernig þeir ætli sér að deila völdum að því er varðar stjórn þessa fyrirtækis í einstökum atriðum umfram það sem sést í textanum? Gera þeir ráð fyrir því að þarna verði stjórnmálamenn settir sem forstjórar eða bankastjórar? Hvernig hafa þeir hugsað sér að taka á þessu máli að því er varðar æðstu stjórn Fjárfestingarbankans? Gera þeir ráð fyrir því að það verði bankinn sem taki við pólitíkusum vegna þess að hinir bankarnir geri það síður eftir að þeir eru orðnir hlutafélagavæddir? Eða hvernig hafa þeir hugsað sér að taka á þessu máli? Og ég endurtek: Liggja einhverjir samningar fyrir á milli stjórnarflokkanna um þessi mál sem þeir hafa ekki sagt frá? Ég vil gjarnan fá skýr svör við þeirri spurningu, sérstaklega ef þörf verður fyrir það síðar að taka þá upp í þessu prófi. Að lokum þetta, herra forseti. Það hefur verið talað um nauðsyn þess að starfsmenn fái að fylgjast með þessum málum. Ég heyrði ekki hvaða formúlu hæstv. ráðherra hafði í þeim efnum í frammíkalli við hv. 14. þm. Reykv. áðan en ég vildi gjarnan inna eftir því hvað hann hugsar sér í þeim efnum. Ég endurtek svo að lokum, herra forseti, að í fyrsta lagi mun ég óska eftir því að fram fari lögfræðileg úttekt á stjórnkerfi Fjárfestingarbankans áður en málið verður að lögum. Í öðru lagi óska ég eftir því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur umræðuna um þetta mál, í síðasta lagi áður en 3. umr. lýkur þannig að hægt sé að leggja fyrir hann pólitískar spurningar sem tengjast þessu máli.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson beindi til mín nokkrum orðum, sagði mig hafa aðra skoðun við 1. umr. mála en síðan breytt ég um skoðun þegar á liði. Nú er það svo að í nefndum verða breytingar á frv. sem gera það að verkum að maður getur sætt sig við hluti sem maður sætti sig ekki við í byrjun. Einnig er maður upplýstur í umræðum um ýmis rök sem eru með málum þannig að menn geta skipt um skoðun og til þess eru umræðurnar, hv. þm. Hins vegar er það svo með hv. þm. og það undraði mig nokkuð þegar ég kom á þing að hann segir mjög oft ,,við``. Sem dæmi: Á 36. fundi segir hann: ,,Við erum andvíg þessu fyrirkomulagi. Því greiðum við atkvæði gegn þessari tillögu, herra forseti.`` Hann segir svo, með leyfi herra forseta: ,,Við styðjum að sjálfsögðu slíkar breytingar og þessi er í rauninni þannig að samið hefur verið ...`` o.s.frv. Og svo segir hann: ,,Hins vegar vil ég leggja á það áherslu fyrir okkar hönd, þingflokks Alþb. og óháðra, að við teljum ...`` Eru þetta ómálga börn eða eru þetta hópsálir? Ég spyr. Alþingi Íslendinga er samkunda einstaklinga, þingmanna sem fara eftir samvisku sinni, og það getur enginn talað fyrir annars hönd og Sjálfstfl. talar ekki fyrir mína hönd. Ég áskil mér þess vegna rétt til þess að hafa mína skoðun á málum og þá út í gegn. Það ætti sérstaklega að vera keppikefli stjórnarandstöðuþingmanna sem eru að berjast við að koma sínum málum fram að það sé hlustað og fram fari málefnaleg umræða um mál en ekki þannig að þingflokkar ákveðið hvernig menn hugsi. Og þó það trufli hv. þm. að einstakir þingmenn Sjálfstfl. hafi sjálfstæðar skoðanir í málum þá verður hann bara að gjöra svo vel að sætta sig við það.

Virðulegi forseti. Út af þessu andsvari þá er kannski rétt að nefna það að ég gegni á þessi méli ákveðnu forustustarfi fyrir Alþb. Ég er sem sagt formaður þingflokksins og segi þess vegna stundum ,,við``. Auk þess er það þannig í flokki sem byggist á félagslegum hugsjónum að þar reyna menn oft að koma sér saman að einhverjum niðurstöðum. Þannig er það nú. Ég hef ekkert við það að athuga að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi sjálfstæðar skoðanir. Ég fagna því. Sérstaklega finnst mér vænt um það að þingmenn Sjálfstfl. hafi sjálfstæðar skoðanir og kljúfi sig út úr hópnum. En það er dálítið erfitt að henda reiður á því þegar þeir hafa sjálfstæðar skoðanir við 1. umr. en allt aðra skoðun við 2. umr. Þá dettur manni í hug að þessir ,,við`` í ykkar hópi, þ.e. í þeirra hópi, hafi haft áhrif á þingmanninn í millitíðinni. Getur það verið, herra forseti? Mér sýnist það hugsanlegt.

Herra forseti. Í mörgum málum hef ég vissulega skipt um skoðun, eftir umræðu og eftir breytingar sem gerðar hafa verið á frv. og þá hef ég yfirleitt tjáð það í atkvæðagreiðslu. Í öðrum málum hef ég ekki skipt um skoðun, svo sem í málinu Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins þar sem ég stóð einn af fáum á móti öllum þingheimi í því að samþykkja ekki það frv. Stundum hefur andstaðan dugað alveg til enda. Í Landsvirkjun féllst ég hins vegar á það mál eftir að hæstv. iðnrh. lýsti því yfir að á döfinni væri að koma með þáltill. um aukna samkeppni í orkumálum. Þegar ég hafði fengið að sjá þá þáltill. og hafði heyrt þetta þá féllst ég á málið af því forsendur þess voru breyttar.

Herra forseti. Í fyrsta lagi liggur fyrir hæstaréttardómur um að þál. eru lítils virði. Í öðru lagi bendi ég hv. þm. á að þessi þáltill. hefur enn ekki séð dagsins ljós á Alþingi. Þannig að ég held að hv. þm. hafi því miður verið plataður í þetta skipti í sambandi við Landsvirkjunarfrumvarpið.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kom í ræðu sinni með mjög alvarlegar ásakanir og nafngreindi menn, m.a. mig. Taldi upp og að fyrir því lægju mörg dæmi að ekkert væri að marka jafnvel heilu þingflokkana, alla vega ekki þá sem hann nefndi, það væri ekkert að marka það sem þeir segðu við 1. umr. eða við 2. og 3. Hafði um þetta stór orð og miklar ásakanir. Það er svo sem allt í lagi að hafa uppi stór orð og miklar ásakanir en menn verða að geta fundið orðum sínum stað, það verða menn að gera. Hann nefndi þetta mál, bankamálið, hann nefndi málið um Landsvirkjun. Ég skora á þingmanninn að benda á hvar hefur verið mismunur á málflutningi mínum í þessu máli við 1. umr. eða við 2. umr. núna. Ég barðist mjög á móti frv. um Landsvirkjun bæði við 1. og 2. umr. Ég er sannfærður um það enn í dag að það frv. var mikil mistök. Mikil mistök sú lagasetning. Ég er reiðubúinn til þess að berjast gegn þeirri lagasetningu í dag eins og ég hef verið alla daga. Ég var að vísu veðurtepptur vestur á fjörðum þegar lokaatkvæðagreiðslan átti sér stað en það hefur engu breytt um skoðun mína. Ég bið því hv. þm. að gæta sín þegar hann kemur hér upp og hefur uppi svo stór orð um góða vini sína.

Herra forseti. Ég tek aftur ásakanir á hv. 3. þm. Vestf. í Landsvirkjunarmálinu. Mig minnti satt að segja að hann hefði verið fjarri en ég vissi ekki að hann hefði verið veðurtepptur á Vestfjörðum. Ég tek það sem fullgilt svar. Hins vegar hygg ég að ég gæti bent honum á nokkur atriði frekar, máli mínu til sönnunar, en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni heldur að draga það saman með öðrum hætti. En ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að það hefur aftur og aftur gerst í vetur að mér hefur fundist að þingmenn stjórnarflokkanna hafi fundið sig frjálsa til gagnrýni og atlögu að stjfrv. við 1. umr. en þeir hafa ekki náð að fylgja því eftir af einhverjum ástæðum. Mér finnst það mjög sérkennilegt, satt að segja, vegna þess að orð vega þungt, ekki aðeins okkar sem gagnrýnum --- eins og mín í þessu tilviki, heldur líka þeirra sem flytja mál með þeim hætti sem sumir stjórnarþingmenn hafa gert. Það hefur aftur og aftur komið fyrir í fjölmiðlum í vetur að einstakir stjórnarþingmenn hafa verið að flytja mál og gagnrýna mjög harkalega, m.a. ríkisstjórnina, mér finnst þeir stundum hafa lekið niður, ég segi það alveg eins og er. En ég tek aftur orð mín um hv. þm. að því er varðar Landsvirkjun.

Herra forseti. Þau frv. sem nú eru til umræðu í þinginu um banka og fjárfestingarsjóði eru mjög dæmigerð fyrir þau viðhorf sem ríkja í okkar samfélagi. Búið er til ákveðið félags- eða rekstrarform, hér kallað hlutafélag, undir yfirskini frelsis. Látið er í veðri vaka að verið sé að gera rekstur nútímalegri eins og það heitir á fínu máli og að laga rekstur þeirra að fjármagnsmarkaði eftir hinni gyðinglegu fyrirmynd. Lítið er minnst á hagsmuni eigandans, þ.e. þegnanna sem eiga ríkisbankana. Eru það þeirra hagsmunir að kosta rekstur á fimmföldu bankakerfi? Mitt svar er nei. Það er mikið talað um arð og hagnað og hagkvæmni. Varla er hægt að opna svo fyrir útvarp eða sjónvarp að þar séu ekki komnir nýútskrifaðir flibbadrengir til að útlista gróðann af falsbréfasölunni. Þar sem höndlað er með óveiddan fisk sem e.t.v. syndir einhvers staðar í Atlantshafinu. Gróðanum af falsbréfasölunni er síðan stungið skattlaust ofan í vasa svokallaðra fjármagnseigenda án tillits til þess hvort fyrirtækin borga starfsfólki sínu mannsæmandi laun eða ekki. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að menn reki hlutafélög, spurningin er um markmið. Í dag er staðan þannig að sá sem leggur fram t.d. 1 þús. kr. í hlutafé gerir það með því hugarfari að geta sem allra fyrst dregið 10 þús. kr. aftur út úr því fyrirtæki sem hann lagði hlut í. Þetta kerfi gengur ekki upp. Það tekur ekki mið af því að fólkinu fjölgar og fleiri hendur vantar verk að vinna í okkar samfélagi. Tveir hv. þm. tókust á um það fyrr í umræðunni hvers vegna Íslandsbankinn gamli hefði farið á hausinn. Hvorugur þeirra kom auga á hina raunverulegu ástæðu. Það var kerfið sem brást. Hið gyðinglega falsbréfakerfi sem á þessari öld hefur kostað tvær stórstyrjaldir í okkar heimshluta og nálgast hraðfara þá þriðju ef ekki verður breytt um stefnu. Nægir þar að benda á milljónir atvinnuleysingja í Evrópu og örbirgð í suðlægari löndum. Þeir hv. þm. Alþfl. tala mikið um erlent fjármagn, erlendar fyrirmyndir og erlend yfirráð í gegnum ESB. Þetta hefur nú verið reynt áður á Íslandi bæði við siðaskiptin og á Sturlungaöld og ég vona að reynslan hafi kennt þjóðinni eitthvað. Staðan er nú svo sem ekki ólík. Þá tókust menn á um lönd og mannaforráð. Nú takast menn á um kvóta, lífeyrissjóði og banka. Spurningin er hvort menn ætla að skapa hér lýðræðislegt þjóðfélag jöfnuðar og réttlætis á eigin forsendum eða gefast upp og varpa ábyrgðinni yfir á erlent vald. Frá því lýðveldið var stofnað hafa nærri engar endurbætur verið gerðar á stjórnskipan landsins. Völdin færast óðum frá fólkinu til handhafa peningavaldsins. Það þarf sterk bein til að þola góða daga og reynslan hefur kennt okkur að samþjöppun á valdi og eignum leiðir þegar frá líður til stöðnunar og síðan hnignunar samfélagsins. Þingmenn deila um stjórnun á bönkum. Á ráðherra, eiga starfsmenn eða á þingið að stjórna? Ég spyr, hæstv. forseti, hvaða hugarfar á að stjórna? Er það hið gyðinglega hugarfar vaxtaokurs, hefnigirni og græðgi eða kristileg hugsjón bræðralags og samhjálpar? Lýðræðið eða peningavaldið? Svari hver fyrir sig. Komið hefur fram í umræðum að menn séu hræddir við breytingar. Nýlega var birt fjölþjóðleg skýrsla þar sem Ísland er sett í efsta sæti þeirra þjóða er mestu sóa af auðlindum jarðar. Hæstv. forseti. Eru það þær breytingar sem menn vilja sjá? Er það sú framtíðarsýn sem menn vilja sjá? Er ekki kominn tími til að staldra við og endurskoða það kerfi sem menn eru að lögleiða hér yfir sig daglega?

Herra forseti. Það kennir ýmissa grasa við yfirferð þessa fjárfestingarbankamáls. Átti ég nú síst von á því að heyra ræðu líkt og hjá síðasta hv. ræðumanni, sem ég held að þýskir mundu nú hafa sagt að væri í ætt við þann gamla. En hvað um það. Við skulum aðeins fara yfir umræðuna og reyna að fara nokkrum orðum um það sem helst hefur komið fram. Ég hef veitt því athygli að tveir miklir boðberar sósíalismans hér á þinginu, þeir hv. þm. Ágúst Einarsson og Svavar Gestsson hafa mjög lagt upp úr því við allan ræðuflutning að fara í sagnfræðilega upprifjun um stjórnun banka og peningastofnana á Íslandi. Og allt þeirra tal hefur gengið út á eitt að taka fram og endurtaka og sífellt orða það --- helmingaskipti, helmingaskipti og aftur helmingaskipti. Þetta hefur verið rauði þráðurinn í allri þeirra sagnfræði og öllu því sem þeir hafa raunverulega verið að eyða tímanum í í dag. Ég held að rétt sé að rifja það upp, eins og kom fram í gær, að Landsbanki Íslands var stofnaður 1886. Það kom fram strax eftir að heimastjórnin kom til Íslands og eftir að Hannes Hafstein lét af völdum að upp komu upp miklir árekstrar milli framkvæmdarvaldsins og þessa ríkisbanka, stjórnun bankans. Það urðu mikil átök milli Björns Jónssonar þegar hann tók við og Tryggva. Það er ekki að ástæðulausu að við sem höfum rekið ríkisbanka og peningastofnanir, og á Íslandi hafa alla þessa öld verið ríkisbankar með örfáum undantekningum, að hið pólitíska vald hefur reynt að ná friði milli manna um stjórnun þessara stofnana til þess að gefa þeim sömu stofnunum starfsfrið. Það hefur verið nauðsynlegt. Það hefur kannski verið dýrkeypt oft á tíðum en það hefur verið nauðsynlegt vegna þess að við vorum með ríkisfyrirtæki. Bankarnir voru ríkisfyrirtæki og það var nauðsynlegt að koma á starfsfriði. Og það eru hrein ósannindi og hrein sögufölsun frá upphafi til enda að eitthvert helmingaskiptakerfi hafi nokkurn tíma ríkt. Það er bara rangt. Þessi saga um helmingaskipti og öll sú metóða var nú búin til á 6. áratugnum þegar Framsfl. og Sjálfstfl. voru saman í tveimur stjórnum og var kennt við hermang fyrst og fremst. Þaðan kemur nú sú þjóðsaga. Helmingaskipti hafa aldrei verið í ríkisbönkum. Það hefur alltaf verið þrískipt. Nú segi ég þetta ekki af því ég ætla að svo ágætir hv. þm. eins og Svavar Gestsson og Ágúst Einarsson viti ekki betur, en þeir treysta á að þeir sem hlusti viti ekki betur. Man nú enginn þátttöku sósíalista og jafnaðarmanna í stjórnum ríkisbanka? Er það allt saman gleymt? Kannast enginn við það lengur? Eða átti að þurrka það út? Þetta er hin nýja og betrumbætta sögukennsla að þurrka út það sem er óþægilegt og passar ekki inn í þá sagnfræði sem á að segja. Nú eru þeir allir horfnir, sósíalistarnir og jafnaðarmennirnir, af spjöldum sögunnar, eftir standa bara sjálfstæðismenn og framsóknarmenn. Þetta passaði vel austur frá í Evrópu. Þetta passaði vel þegar gamli bóndinn í Kreml bjó þar sínu búi en þar er nú orðin eyðimörk og hann löngu flosnaður upp og hans afkomendur allir. Þessi aðferð dugar ekki í nútímaþjóðfélagi, hv. þm. Svavar Gestsson, því miður.  Jafnaðarmenn og sósíalistar hafa verið í samkrulli með flokkunum. Ég er ekkert að mæla þessu bót en þetta var aðferð stjórnmálaflokkanna á Íslandi áratugum saman til að bankarnir hefðu einhvern starfsfrið. Það var mjög slæmt. Það var mjög dýrt. Ég ætla ekki að mæla því bót. En það tóku allir þátt í því, þeir urðu að taka þátt í því. Núna, herra forseti, erum við það heppin að tekist hefur að leiða Ísland inn á frjálsræðisbraut viðskipta. Núna er jarðvegur og umhverfi til þess að snúa frá hinum ríkisreknu peningastofnunum, núna er verið að gera það --- seint, það er alveg rétt. Ýmsir valkostir koma til greina, kannski betri en sá sem valinn var. En núna er verið að gera þetta, stíga þetta skref frá þessu skelfilega kerfi sem hefur verið þjóðinni svo dýrt. Núna er verið að því og það er afreksverkið. Það er afreksverk með tilliti til þess að ýmsir góðir og gegnir menn höfðu reynt það áður en mistekist og það gerir gæfumuninn. Góðir og gegnir menn reyndu það, þeim tókst það bara ekki, því miður. Við skulum ekkert fara í það hverjum það var að kenna. En núna erum við að koma þessu af stað. Herra forseti. Ég er sannfærður um það að þegar menn koma saman hér í haust til nýs þings verði orðin viðhorfsbreyting hjá alþingismönnum. Ég trúi því og veit það reyndar að þessir hlutir eru að gerast hratt í hugum fólks til viðskiptanna. Þeir gerast svo hratt að ég á von á því að eftir örskotstíð skilji enginn í því hvernig á því stóð að við gátum ekki einkavætt og selt þessar peningastofnanir fyrr. Það kann enginn svörin við því. En núna erum við að fara af stað og það skiptir öllu máli. Hefðum við tekið þann pól í hæðina að segja: Þetta er ekki nógu gott, við skulum vísa þessu áfram til ríkisstjórnarinnar, hefðu stjórnarþingmennirnir vísað þessu áfram til ríkisstjórnarinnar. Hvað hefði gerst þá? Við hefðum hjakkað áfram, gáð hvort samkomulag kæmist á næsta ár um eitthvað betra eða þarnæsta ár. Niðurstaða stjórnarflokkanna varð sú að við skyldum leggja af stað með þessi frv. og það var tekið skýrt fram af mjög mörgum, bæði sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum, að það væri alls ekki óskastaða þeirra að þetta væri í þessu horfi. En það tókst að ná samkomulagi um að betra væri að fara af stað en að láta enn eitt árið líða. Þetta eru rökin og um þetta hafa menn verið mjög hreinskilnir. Menn hafa sagt þetta hér. Menn hafa farið í gegnum þetta og ekkert verið að leyna neinu hvers vegna það er, alls ekki. Þannig að núna þegar þetta frv. er að verða að lögum, þá skulum við vonast til þess að það muni strax bera þann árangur að þegar á næsta hausti eða á næsta ári séu menn tilbúnir að ganga enn þá lengra í einkavæðingunni en menn eru í dag vegna þess að mjög mikil þörf er á því. Það er til máltæki sem segir hálfnað er verk þá hafið er, og ég held að við séum komnir ótrúlega langt af stað ef okkur tekst að gera þetta að lögum.

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir þessa ágætu ræðu. Það kom mjög margt fram í henni sem var út af fyrir sig umræðu vert og nauðsynlegt að fara yfir. Það fyrsta var að hann vísaði á bug því sem við höfðum kallað helmingaskiptakerfið og taldi að þetta væri klisja sem ætti hvergi neinar rætur í veruleikanum eða alla vega ekki eins miklar og við vildum vera láta.

Ekki um bankana.

Og það ætti sérstaklega ekki við um bankana. Ef við víkjum aðeins að því þá tel ég óhjákvæmilegt að rifja það upp að í rauninni varð nútímavaldakerfi til á Íslandi með beinum eða óbeinum samningum á milli Sjálfstfl. og Framsfl. Í því sambandi er ég með í huga helmingaskiptastjórnirnar 1951--1956. Það er hægt að nefna mörg dæmi þessu til sönnunar, en ég er líka að hugsa um fleiri hluti. Ég er líka að hugsa um það sem kallað hefur verið félagskerfi landbúnaðarins og var komið á laggirnar með samningum þessara flokka á árunum 1946--1949. Ég held því fram að það hafi verið undirstaðan að mörgu leyti undir valdakerfi Framsfl. á Íslandi um langt árabil. Þegar Eysteinn Jónsson gerði grein fyrir því mörgum árum seinna hvað hefði skipt mestu máli um ríkisstjórnina 1946--1949, þá nefndi hann þetta sérstaklega, félagskerfi landbúnaðarins. Ég var dálítið yngri en ég er núna þegar ég var að lesa þetta og þetta heiti límdist í mig því að á bak við þetta félagskerfi landbúnaðarins voru öll þessi búnaðar- og mjólkurgjöld út og suður, kjötgjöld og hvað það nú heitir, girðingar og súrheysturnar, sem menn komu hér á og töldu vera undirstöðu félagslegrar þjónustu og hv. formaður landbn. kann miklu betur en ég. Ég er alveg sannfærður um að þessir flokkar réðu þarna algerlega úrslitum um tilveru hvors annars. Ég ætla líka að nefna annað dæmi. Það er sjávarútvegurinn, átökin um sölukerfið í sjávarútveginum. Þar var í raun og veru um það að ræða að þessi stórveldi skiptu landinu á milli sín í áhrifasvæði eins og stórveldin gerðu forðum. Það er líka hægt að halda því fram, t.d. í versluninni, að um væri að ræða bein á tök á milli þessara aðila, Framsfl. og Sjálfstfl. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er farinn úr salnum, en hvaðan þekkja menn betri dæmi um átökin í verslun en þó í raun og veru um viðurkennda skiptingu í áhrifasvæði heldur en t.d. í Árnessýslu, í Rangárvallasýslu og á fleiri slíkum svæðum í landinu. Ég tala nú ekki um í Reykjavík þar sem kaupfélagið var um tíma allsterkt. Það er ekki nokkur leið önnur en halda því fram að þessir flokkar höfðu mikil völd saman. Ég ætla ekki að fara á krepputímann eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson gerði um daginn þegar hann fór að rifja upp Kveldúlf og stöðu Ólafs Thors og Jónasar Jónssonar gagnvart Landsbankanum. Ég ætla ekki að fara í það því að það er annar tími en sá sem ég er að tala um. Síðan segir hv. þm. að þetta kerfi hafi verið með þeim hætti að allir tóku þátt í því og það var óhjákvæmilegt fyrir flokkana að taka þátt í þessu kerfi. Það rétt að því leytinu til að flokkarnir kusu menn í bankaráð, í stjórnir fyrirtækja og áttu þannig aðild að þessu valdakerfi. Ég tel að því megi halda fram að flokkarnir beri þannig séð allmikla ábyrgð á þessu en þó verði að viðurkenna það með allri sanngirni að Sjálfstfl. ber höfuð og herðar yfir aðra flokka af því að hann er langstærstur og ber þarna langþyngsta ábyrgð. Vegna þess að fyrir utan þessi valdakerfi hafði Sjálfstfl. alveg frá árinu 1940 ekki aðeins vald í atvinnurekendasamtökunum heldur einnig verkalýðshreyfingunni þannig að staða og völd Sjálfstfl voru langt umfram það sem kannski sést í fljótu bragði. Hann kemur alls staðar við sögu. Hann er í öllum ríkisfyrirtækjum, Ríkisútvarpinu, öllum verksmiðjum sem ríkið átti á þessum tíma, Áburðarverksmiðjunni, Sementsverksmiðjunni. Alls staðar var Sjálfstfl. inni auk þess sem hann átti þá undirstöðu valdanna sem öllu skipti, það var Morgunblaðið. Framsfl. hefur verið næstlengst aðili að ríkisstjórnum á þessum áratugum sem við erum hér að tala um og hefur þar af leiðandi komið sínum mönnum, eins og það er kallað, fyrir í þessu valdakerfi mjög skipulega og á mjög opinn hátt, að ég segi ekki meira. Það er greinilegt þegar maður skoðar t.d. þróun ríkisbankanna og Seðlabankans að staðan er þannig að þessir tveir flokkar hafa haft þarna úrslitastöðu. Ef við tökum hins vegar Alþfl. í þessu sambandi er það mjög greinilegt að hann hefur mjög lengi verið aðili að ríkisstjórnum og í gegnum það hefur hann komist víða í valdakerfið, bæði í bankastjórnir og í sendiráð. Það er nokkurt umhugsunarefni að ef við skoðum sögu foringja Alþfl. frá í upphafi hafa þeir flestallir lokið sínum starfsdegi ýmist sem bankastjórar eða sendiherrar. Það er umhugsunarefni. Það er líka umhugsunarefni, herra forseti, að þessi veruleiki er að breytast og það er ekki aðeins hinum góðum markaðsöflum að þakka heldur er það hinni almennu lýðræðisþróun að þakka og menn segjast í orði kveðnu vera sammála því að þetta sé að breytast og það sé gott að það breytist. Og ég held að ég tali fyrir hönd míns þingflokks, ef ég má leyfa mér það í framhaldi af gagnrýni hv. 16. þm. Reykv. áðan, og sé óhætt að segja fyrir okkar hönd að við viljum taka þátt í þessari þróun. En það sem ég er að segja að einhverju leyti núna, hvort sem það er sanngjarnt af okkur hvernig við setjum það fram, er að mér finnst að stjórnarmeirihlutinn sé að framlengja þetta gamla kerfi, hann sé að framlengja gömlu helmingaskiptin, gamla klíkuveldið eða hvað það nú er. Í umræðum um bankamálin fyrr í dag tók ég mér í munn orðið ,,klíkuveldi`` og ég játa að ég er dálítið upptekinn af því eftir að hafa lesið nýlega bók eftir dr. Ívar Jónsson, sem er vararektor háskólans á Grænlandi, Íslendingur, og hefur skrifað rit sem heitir: ,,Vest-Norðurlönd í kreppu.`` Það sem hann telur aðalvanda Vest-Norðurlanda, þ.e. Íslands, Færeyja og Grænlands, er hvað klíkuskapurinn ræður miklu og hve erfitt er að byggja upp faglegar þróunarlínur í málum, sérstaklega í efnahagsmálum, af því að klíkuskapur og tengsl á milli manna ráði mjög miklu. Hann nefnir óteljandi dæmi um t.d. Grænland og Færeyjar sem ég þekki pínulítið til. Hann nefnir líka dæmi um Ísland en þau eru öðruvísi og má segja kannski að við njótum þess að nokkru leyti að því er þetta varðar að við erum þó þrátt fyrir allt aðeins fleiri þannig að það hefur verið auðveldara að byggja hér upp faglegar þróunarlínur en t.d. á Grænlandi af eðlilegum ástæðum. Mér er það í minni hvað það var erfitt og hefur verið erfitt oft og tíðum fyrir ráðherra á Íslandi að byggja upp faglegar þróunarlínur í sambandi við sína málaflokka vegna kjördæmasjónarmiða. Mér er það í fersku minni þegar ég lagði fram áætlun um uppbyggingu heilbrigðisþjónustu og þjónustu við aldraða í ríkisstjórn árið 1980, fyrir bráðum tveimur áratugum síðan. Ég man eftir því að móttökurnar voru ekki sérstaklega hlýjar vegna þess að þar var ekki um það að ræða að horft væri á sjónarmið og hagsmuni kjördæmanna eins og þeir sem sátu við það borð vildu. Ég er alveg sannfærður um að þessi þröngu sjónarmið sem ég kalla klíkuveldi --- og er að mínu mati betri þýðing á orðinu nepótismi en oft er notað, það er orðið sem ég er með í huga svo ég noti þetta erlenda orð til skýringar --- þessi kunningjaklíkuskapur hafi ráðið ótrúlega miklu við að eyðileggja fyrir Íslendingum og gera hlutina dýrari en þeir þyrftu að vera.  Veruleikinn er með öðrum orðum þessi og ég óttast að verið sé að framlengja stjórnkerfi íslenskra peningastofnana, sérstaklega fjárfestingarlánasjóðanna, inn í þetta klíkuveldi í staðinn fyrir að stökkva inn í nýjan tíma, m.a. með því, eins og hér hefur komið fram að mikil samstaða er um, að setja fjárfestingarlánasjóðina inn í bankana. Það er dálítið skrýtið að upplifa að það virðist vera alger samstaða um það hér --- eða svo að segja, er það ekki? En menn fást ekki til að taka á því máli með þeim hætti sem þó er meiri hluti fyrir. Það er einhver þverbiti sem kemur í veg fyrir að menn nái vopnum sínum og komist að niðurstöðum sem hagkvæmastar eru því að það er líka viðurkennt af öllum að þetta er dýrasta kerfið sem hugsast getur sem verið er að koma upp eins og þetta lítur út hér núna, það er viðurkennt, kostar 1,5 milljarða á ári aukalega frá því sem það mundi kosta að spara til hins ýtrasta í ríkisbönkunum annars vegar og í þessu hins vegar. Þá bendir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson mér á að ef þetta væri sent til ríkisstjórnarinnar aftur mundi sama hjakkið byrja aftur. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Þetta er ágætt sjónarmið manna sem hafa gaman af því að sjá eitthvað ganga á undan sér, reka á eftir hlutunum. Ég tel langheppilegast að kosin yrði nefnd á Alþingi sem semdi frv. hið snarasta um það sem allir virðast sammála um, en af einhverjum ástæðum fá ekki þessi viðhorf að njóta sín. Ég mundi því skora á hv. þm. að flytja slíkt frv. og ég skal flytja það með honum, herra forseti.

Herra forseti. Ég hélt því fram áðan að það væri sögufölsun að halda því fram að íslensku peningakerfi hafi verið stjórnað af svokölluðu helmingaskipti Sjálfstfl. og Framsfl. Það var pólitískt vopnahlé alla þessa öld milli allra stjórnmálaflokka til þess að stýra þessu opinbera peningakerfi, til þess að finna því starfsfrið. Þrátt fyrir 15 mínútna vangaveltur um sögu og sagnfræði hefur hv. þm. Svavar Gestsson ekki fundið einn einasta stafkrók til þess að mótmæla þessu.

Ég mótmæli þessu ekki, herra forseti, enda reyndi ég það ekki. Ég tók þátt í því að skýra málið. Hins vegar segi ég það við hv. þm. og aðra viðstadda, hæstv. forseti: Ég tel að helmingaskiptaflokkarnir, Framsókn og Sjálfstfl., hafi ráðið úrslitum í þessu kerfi allan tímann. Sjálfstfl. hefur haft lag á því að stinga upp í fylgiflokka sína með einum eða öðrum hætti, við síðustu stjórnarmyndun með fimm ráðherrastólum, og hefur gefist vel, því miður, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil byrja á því við lok 2. umr. um frv. um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins að þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir það starf sem hún hefur innt af hendi við yfirferð málsins eftir 1. umr. í þinginu. Ég tel að nefndin hafi vandað mjög öll sín vinnubrögð, þau hafi tekið tiltölulegan skamman tíma, ekki síst í ljósi þess hversu mikið átakamál er hér á ferðinni. Þær brtt. sem liggja fyrir eru brtt. frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. Aðrar brtt. liggja ekki fyrir við 2. umr. málsins. Ég lýsi mig samþykkan þeim brtt. Ég áttaði mig á því að frá upphafi hefur ekki ríkt fullkomin sátt um þetta mál. Það hefur verið áður deilt um þær leiðir sem hefur átt að fara við breytingar á fjárfestingarlánasjóðakerfinu og það hefur margkomið fram í þessari umræðu að þetta er umræða sem hefur staðið yfir í 10--15 ár og menn hafa aldrei komist að neinni niðurstöðu um það hvaða leið menn ættu að fara. Ég held þess vegna að þrátt fyrir góðan vilja hv. þm. Svavars Gestssonar um að setja á fót milliþinganefnd til að fara yfir þetta mál þá mundum við ekki ná pólitískri lendingu í því, því miður. Það hefur 10 til 15 ára saga sýnt. Ég er þess vegna hræddur um að ef niðurstaða atkvæðagreiðslu yrði sú að senda málið aftur til ríkisstjórnarinnar, og það er reyndar sú tillaga sem stjórnarandstaðan er með, þá mundu menn verða að bíða í næstu 10 til 15 árin eftir einhverjum breytingum. Auðvitað hefði mátt fara aðrar leiðir, kannski tvær eða þrjár aðrar leiðir, til að ná settu marki og það hefur komið fram í þessari umræðu. En ástæðan fyrir því, og það sagði ég líka við 1. umr., að þessi leið var valin er sú að um hana var víðtækust pólitísk sátt, bæði hér innan þings og utan þings líka. Því var það sem þessi leið var valin. Oft hafa einstakir hv. þm. talað þannig úr þessum stól að mikilvægt væri að skapa hina víðtæku pólitísku sátt um þau mál sem lögð eru fram. En niðurstaðan af þeirri leið sem er valin er nákvæmlega sú sama og af öllum hinum sem einnig var mögulegt að fara. Það er verið að fækka lánastofnunum. Það er ekki hægt að mótmæla því. Það er verið að einfalda þetta kerfi. Það er verið að slá fjórum fjárfestingarlánasjóðum saman í einn, það er hægt að segja tvo með Nýsköpunarsjóðnum. Það er verið að einfalda kerfið og auka samkeppnina á fjármagnsmarkaðnum við viðskiptabankana. Það er verið að lækka kostnað. Það kann vel að vera að einhver önnur leið hefði getað lækkað kostnaðinn enn meira frá því kerfi sem er í dag. En það er verið að lækka kostnað. Þjónustan mun batna við þetta. Það er verið að brjóta niður múrana sem hafa verið milli einstakra atvinnugreina og lengi hefur verið talað um að nauðsynlegt væri að brjóta niður þannig að menn mundu horfa heildstæðar á atvinnulífið. Nýjar atvinnugreinar sem eru að vaxa úr grasi, hugbúnaðariðnaður, lyfjaiðnaður og hvað eina sem er, hafa núna aðgang að þessu fyrirkomulagi sem menn hafa ekki haft. Með þessu fyrirkomulagi er verið að draga úr þátttöku ríkisins á fjármagnsmarkaðnum sem erlend fyrirtæki hafa bent á að séu allt of mikil og setji Íslandi skorður í því að fá hærri lánshæfiseinkunn en menn hafa í dag. Umsvif ríkisins á fjármagnsmarkaðnum hafa lækkað úr kringum 62% niður í 41% með þeirri ákvörðun sem hér er verið að taka og þeirri ákvörðun sem nú hefur verið tekin, þó hún hafi ekki enn orðið að lögum, í frv. um viðskiptabankana. Með þessu er verið að veita atvinnulífinu betri þjónustu og það er verið að koma hér upp öflugum banka og flytja hluta af þeirri fjármálaþjónustu sem atvinnulífið hefur þurft að sækja úr landi inn í landið. Hér er því mjög mikilvægum áfanga náð. Í þessari umræðu hafa menn mikið gert úr því að miklar deilur séu um þetta mál. Það er alveg rétt. Af þeim 20 umsögnum sem hafa borist til efh.- og viðskn. sýnast mér tíu umsagnir vera jákvæðar, sex neikvæðar og fjórar hlutlausar. Þær jákvæðu eru frá Fiskveiðasjóði, Seðlabanka, Iðnþróunarsjóði, Íslenskum sjávarafurðum, Samtökum iðnaðarins, Verslunarráðinu, Iðnlánasjóði, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Vinnuveitendasambandi Íslands og Samtökum fiskvinnslustöðva. Þeir sem eru hins vegar á móti eru Eignarhaldsfélagið Hof, Íslandsbanki, Búnaðarbanki, Samband íslenskra viðskiptabanka, Samband íslenskra tryggingafélaga og Samband íslenskra sparisjóða. Viðhorfin kristallast í þessum umsögnum. Vegna þess að þeir aðilar sem eru á móti vildu fara aðra leið en þeir sem eru með vildu fara þessa leið. Þessar umsagnir gera ekkert annað en að lýsa þeim viðhorfum sem uppi voru og átökin hafa staðið um kannski í þessi tíu ár. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði um skýringar á 2. og 5. gr. og gagnrýndi stjórnkerfið. Í 1. gr. er gert ráð fyrir því að viðskrh. annist undirbúning að stofnun fjárfestingarbankans og fari með framkvæmd laganna. Þetta er skýrt. Það er viðskrh. sem fer með framkvæmd laganna, hann setur þær reglugerðir sem settar verða á grundvelli þessara laga. Í 5. gr. er hins vegar gert ráð fyrir því að sjútvrh. og iðnrh. fari saman með eignarhlut ríkisins í fjárfestingarbankanum. Til þess að fara með þennan eignarhlut ríkisins á aðalfundi er í næstu málsgrein 5. gr. gert ráð fyrir því að það sé í höndum fimm manna nefndar sem er valin með þessum tiltekna hætti. Fimmti maðurinn í nefndinni sé hins vegar samkomulagsatriði milli þessara tveggja ráðherra. Þetta er að mínu viti ekkert óeðlilegt fyrirkomulag. Svipað fyrirkomulag var boðað hér í atkvæðagreiðslu fyrr í dag þegar tillaga lá fyrir um að viðskrh. og fjmrh. færu saman með eignarhlutinn í viðskiptabönkunum. Sú tillaga var hins vegar felld með tilstuðlan ríkisstjórnarinnar og ástæðan er sú að þar er það skýrt að ekki er verið að slá saman neinum eignum ríkisins sem hafa heyrt undir mismunandi ráðherra áður heldur fyrst og fremst að Fiskveiðasjóður heyrði undir sjútvrh. og Iðnlánasjóður undir iðnrh. Hv. þm. Svavar Gestsson gagnrýndi þetta fyrirkomulag að tveir ráðherrar færu með og efaðist um stjórnkerfisþátt málsins. En hv. þm. Alþb. greiddu ekki atkvæði gegn þessu fyrr í dag. Þeir sátu hjá við afgreiðslu þessa máls frá Alþfl. Í öðru lagi spyr hv. þm. Svavar Gestsson hversu langt þessi banki geti gengið í viðskiptabankastarfsemi. Í 2. gr. er hlutverk Fjárfestingarbankans algjörlega afmarkað. En til þess að menn átti sig nákvæmlega á því verð ég að vitna til 44. gr. laga nr. 123/1993, um lánastofnanir aðrar en viðskiptabanka og sparisjóði. Þar er nákvæmlega skilgreind hver sú starfsemi er sem þessi banki má hafa með höndum. Ég ætla ekki að lesa það allt nákvæmlega upp en það er hins vegar ljóst að þessi fjárfestingarbanki getur ekki tekið á móti innlánum í sinni starfsemi. Hann getur því ekki starfað eins og hver annar viðskiptabanki. Það er raunverulega það sem skilur alveg skýrt að í þessum efnum. Hins vegar mun fjárfestingarbankinn verða í samkeppni við viðskiptabankana um langtímalánastarfsemi, það er enginn vafi á því, á meðan þetta fyrirkomulag er sem er boðað með þessu frv. Í þriðja lagi spyr hv. þm., svo ég orði það svolítið öðruvísi, hvort einhver pólitísk hrossakaup séu milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Hvaða samningar hafi verið gerðir sem ekki sjáist í þessu lagafrv. Það hafa engir samningar verið gerðir milli stjórnarflokkanna í þessum efnum. Samningurinn lýsir sér einvörðungu í 5. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því hvernig með eignarhaldið skuli farið og svo er hitt ákvörðun stjórnar þessara fjárfestingarbanka hversu margir stjórnendur verða og hvernig bankanum verði stjórnað. Því sem snýr að starfsmönnunum er lýst nákvæmlega í 10. gr. frv. Starfsmennirnir hafa rétt á sambærilegu starfi og að því leyti til er þetta frábrugðið frv. um Búnaðarbankann og Landsbankann að þarna eru engar undirbúningsnefndir sem koma að málinu vegna þess að strax er gert ráð fyrir því að stjórn fyrir fjárfestingarbankann verði skipuð.

Herra forseti. Mér finnst þessi umræða sýna að það er mikil umræða eftir um þetta mál. Hún verður þá bara að fara fram við 3. umr. en það er greinilega mjög margt órætt í málinu. Ég þakka hins vegar hæstv. viðskrh. fyrir hans svör. Ég ætla fyrst að segja varðandi stjórnkerfið að ég gagnrýndi þetta ekki á þeim forsendum að þetta mætti ekki vera svona. Ég benti á að þetta er í grundvallaratriðum allt öðruvísi byggt upp en prinsipp stjórnarráðslaganna. Ég sagði að það væri þess vegna skynsamlegt að fá á þessu lögfræðilega úttekt. Það var það sem ég sagði og ég tel að það sé mál sem eigi að athuga betur vegna þess að ég hef ekki orðið var við að það hafi verið gert. Ég mun óska eftir því í efh.- og viðskn. að það verði gert. Varðandi tillögu þingmanna jafnaðarmanna í dag um að fjmrh. og viðskrh. færu saman með þessi mál þá segi ég eins og er að mér fannst það ekki góð tillaga. Ég gat ekki stutt hana og gerði það ekki. Hins vegar er það rétt að ég greiddi ekki atkvæði á móti henni vegna þess að ég vildi síður gera það við þær aðstæður sem voru í þingsalnum í dag og mér sýndist að aðrir væru í því máli. En ég tel að það hafi ekki verið góð tillaga að öllu leyti eins og hún var sett fram í því þingskjali. Mér fannst síðan mikilvægt sem hæstv. viðskrh. viðurkenndi að fjárfestingarlánabankinn sem við erum að ræða hér mun verða í samkeppni við viðskiptabankana um langtímalánaþjónustu. Það er með öðrum orðum bersýnilegt að hann verður að einhverju leyti í þeim verkefnum sem viðskiptabankarnir eru í. Það er kannski það sem margir eru að gagnrýna og draga í efa að rétt sé að eigi sér stað um þennan banka. Ég þakka hæstv. ráðherra einnig fyrir svörin varðandi hrossakaupin. Það er gott að eiga það í þingtíðindum.

Herra forseti. Af minni hálfu og í allri þessari umræðu hefur það alltaf legið skýrt fyrir að á meðan það fyrirkomulag ríkir sem hér er boðað að bankinn verði í eigu ríkisins og þar til aðrir aðilar verða orðnir í meiri hluta þá er ljóst að bankinn mun verða í samkeppni um langtímalánastarfsemi og fjárfestingalánastarfsemi við viðskiptabankana. Þeir sem boða samkeppnina og þeir sem vilja sjá lægri kostnað í þessari þjónustu hljóta að taka undir að sú samkeppni geti leitt til minni vaxtamunar. Í öðru lagi af því að hv. þm. sagðist ekki muna, og ekkert við því að segja, að það fyrirkomulag væri annars staðar til að fleiri en einn ráðherra færi með eignarhluti þá er það alveg rétt hjá hv. þm. að það er ekki svo að tveir fagráðherrar, ef við tölum um fjmrh. ekki sem fagráðherra, fari saman með forræði. En ég bendi á að í Steinullarverksmiðjunni og Sjóefnaverksmiðjunni á Reykjanesi fara fjmrh. og iðnrh. saman með þetta vald.

Herra forseti. Eins og ég sagði hér áðan þá er margt órætt í þessu máli. Ég ætla bara að segja það að lokum að ég tel mjög mikilvægt að það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að hann telji að þarna geti orðið um að ræða samkeppni við starfsemi viðskiptabankana að því er varðar hluta af starfsemi þessa banka sem verið er að setja á laggirnar hér. Það er sem sagt bersýnilegt að hér er verið að efna til samkeppni, að ég held að óþörfu vegna þess að viðskiptabankarnir eru að þróa hlutina býsna hratt í þá átt að þeir geti veitt langtímalánaþjónustu. Auk þess er það náttúrlega þannig að stærri fyrirtæki hér leita í vaxandi mæli til erlendra banka að því er varðar lánaþjónustu af ýmsu tagi. Ég held þess vegna að niðurstaðan sé sú af þessari umræðu allri að skynsamlegast hefði verið að þessir sjóðir hefðu verið teknir inn í viðskiptabankana með þeim hætti sem rætt hefur verið hér fyrr í dag.