Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hafa bréf frá Birgi Ármannssyni, 11. þm. Reykv. s., og Guðmundi Steingrímssyni, 8. þm. Norðvest., um að þeir verði í fæðingarorlofi á næstunni og geti ekki sótt þingfundi. Í dag taka sæti á Alþingi varamenn þeirra, Erla Ósk Ásgeirsdóttir og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson. Kjörbréf Erlu Óskar Ásgeirsdóttur og Sigurgeirs Sindra Sigurgeirssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. Erla Ósk Ásgeirsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni, skv. 2. gr. þingskapa.

Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðsla um afbrigði verður að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.

Frú forseti. Ég geri athugasemd við þá dagskrá sem hér er. Það er alveg ljóst að það er ekki mikill metnaður hjá ríkisstjórninni þegar við komum saman á ný, frú forseti, og ætti þingið því í raun að hafa forgöngu um að draga fram mikilvægari mál. Í dag á þessi ágæta ríkisstjórn ársafmæli og því er ekki úr vegi að auglýsa eftir alvöruaðgerðum fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Á sínum tíma var talað um að það þyrfti að koma nýtt verkstjórnarvald, held ég að það heiti eða eitthvað slíkt. Ég man ekki eftir að hafa heyrt það orð fyrr en þá og nú spyr ég: Hvar er sú verkstjórn? Við komum saman á ný á Alþingi í fyrsta sinn á þessu ári til að hefja hin venjubundnu þingstörf og þá er ekki eitt einasta mál hér þar sem ræða á um heimilin eða fyrirtækin, eitthvað sem skiptir máli um framtíð þeirra. Við vitum öll hvernig staðan er en hér ætlum við að hefja störfin á því að ræða um mál sem skipta vissulega máli, handtöku og afhendingu manna milli Norðurlanda, náttúruverndaráætlun sem m.a. þeir sem flytja hana hafa sjálfir gert lítið úr og síðan eru nokkur mál um vestnorræn samskipti. Hvar eru heimilin og hvar eru fyrirtækin? Mér finnst, forseti, að koma þurfi þeim skilaboðum til forustumanna ríkisstjórnarinnar að hér þurfi að forgangsraða upp á nýtt.

Frú forseti. Það er ársafmæli og það er viðeigandi að þess sé í nokkru minnst. Ætli sú dagskrá sem liggur fyrir þinginu í dag sé ekki nokkuð lýsandi fyrir störf þessarar ríkisstjórnar? Það stóð reyndar til, frú forseti, að hér yrði rætt um efnahagsmál utan dagskrár en vegna anna forsætisráðherrans við önnur störf er ekki hægt að koma þeirri dagskrá við, því miður. Ég verð að segja eins og er að ríkisstjórn sem helst hefur lagt það fram í efnahagsmálum að skapa sundrungu, óeiningu og upplausnarástand í sjávarútvegsmálum - forustumenn hennar hafa látið þannig orð falla um skattamál sem eru til þess fallin að snarauka og stórauka á alla óvissu um skattamál hjá bæði viðskiptalífi og almenningi - er ekki ríkisstjórn sem stendur sig í stjórn efnahagsmála á jafnmikilvægum tímum og nú eru. Því segi ég þetta, frú forseti, að sú dagskrá sem liggur fyrir þinginu á þessum afmælisdegi ríkisstjórnarinnar er ágætur vitnisburður og minnisvarði um það fyrsta ár sem liðið er 

Virðulegi forseti. Nú tekur þing til starfa á ný eftir áramót. Við hittumst á föstudaginn var. Þá var varla hægt að tala um dagskrá því að þar var eitt mál á dagskrá og svo heldur grínið áfram í dag. Ég ber meiri virðingu fyrir starfi mínu en svo að ég geti tekið þátt í illa unnum og jafnvel ekki unnum þingsályktunartillögum eins og liggja fyrir þinginu í dag. Þriðji dagskrárliðurinn, náttúruverndaráætlun, kemur fyrir þingið til síðari umr. í formi þingsályktunartillögu. Sú náttúruverndaráætlun er algjörlega órædd í þeirri umhverfisnefnd sem nú situr því að hafi ríkisstjórnin ekki vitað af því urðu hér þingkosningar í fyrravor þannig að sú umræða sem átti sér stað á fyrra þingi er ekki sú umræða sem á sér stað núna. Frú forseti. Ég óska eftir því að 3. dagskrárliður á þessari dagskrá verði tekinn af dagskrá 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir viðhafði. Náttúruverndaráætlun hefur verið sett á dagskrá þingsins. Hún var, eins og menn muna, rifin út úr nefnd í sumar - órædd - að nýju kom hún fyrir þingið í haust og þá mæltist m.a. hæstv. umhverfisráðherra til þess að málið fengi ítarlega og vandaða umfjöllun í umhverfisnefnd. Svo hefur ekki verið og það er því til skammar að sjá þau vinnubrögð, frú forseti, að formaður nefndarinnar skuli leyfa sér að viðhafa þessi vinnubrögð í þessu mikilvæga máli. Ég spyr mig hvort það sé virkilega svo að núverandi flokkar sem skipa ríkisstjórnina beri ekki meiri virðingu fyrir umhverfismálum en svo að þeim finnist í lagi að rífa málin hálfköruð út úr nefnd án þess að eiga samráð við nokkurn mann og án þess að kalla þá hagsmunaaðila sem hafa gert viðamiklar athugasemdir við þessa áætlun á fund nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Við erum hér með dagskrá og þegar óundirbúinn fyrirspurnatími er búinn munum við ræða handtöku og afhendingu manna milli Norðurlanda vegna refsiverðra verknaða. Við erum að fá fréttir af því að í vikunni verði ekki rædd efnahagsmál. Þau verða ekki rædd vegna þess að þeir sem um þau mál véla í ríkisstjórninni hafa eitthvað annað og betra að gera. Við í hv. viðskiptanefnd erum búin að fara yfir stöðuna hjá heimilunum núna í mánuðinum og það er óhætt að halda því fram að þar er slóðahátturinn slíkur að hæstv. félagsmálaráðherra hefur meira að segja látið það eiga sig þangað til bara núna á síðustu dögum að skipa nauðsynlegar nefndir til að taka á þeim málum. Virðulegi forseti. Ég vil fá að heyra það úr þessum stól að menn ætli ekki að ræða efnahagsmál í vikunni, að menn telji annað 

Frú forseti. Það er óhætt að segja það á ársafmæli þessarar ríkisstjórnar að líkast til hefur Alþingi aldrei í sögu sinni fundað jafnoft og jafnmikið og frá því 1. febrúar í fyrra og þangað til núna  Dagskráin í dag er með þeim hætti sem hér var rætt og var kynnt fyrir okkur formönnum þingflokka í hádeginu á reglubundnum fundi með forseta. Þar var engin athugasemd gerð við hana af formönnum annarra þingflokka eða formönnum stjórnarflokkanna þannig að þar er vettvangurinn til að ræða og gera athugasemdir fyrir fyrirhugaða dagskrá svo því sé til haga haldið. Í vikunni stendur til að ræða mörg önnur brýn mál. Á morgun eru sjávarútvegsmál á dagskrá og svo eftir því sem vikunni vindur fram. Ég veit ekki betur en að hæstv. efnahagsmálaráðherra sé hér staddur í dag og skráður til svars í óundirbúnum fyrirspurnatíma þannig að það er mjög mikið bráðræði að ákveða það áður en umræðan fer fram í dag 

Virðulegi forseti. Ég kem til að ræða fundarstjórn forseta og dagskrá þingsins í dag. Fyrir mig sem er á mínu fyrsta þingi er merkilegt að rifja það upp að fyrir sléttu ári þegar þingið kom saman eftir hlé var mikið fjaðrafok yfir þeim málum sem þá voru sett á dagskrá. Ég held að hægt væri að íhuga það að hægt væri að setja álíka fjaðrafok á dagskrá í fjölmiðlum í dag vegna þeirra mála sem hér er talið brýnast að leita úrlausnar á. Mig langar aðeins að nefna þessa náttúruverndaráætlun. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, það ætti að taka hana af dagskrá og senda hana ríkisstjórninni aftur til skoðunar. Það kom fram í sumar þegar hún var lögð fram að þá var hún endurflutt frá fyrri þingum og öllum breytingum, andsvörum og umsögnum sem höfðu verið komnar inn var hent út vegna þess að það væru svo margir nýir þingmenn sem þyrftu að fjalla um þetta frá grunni. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka stjórnarandstæðingum fyrir að minnast eins árs afmælis ríkisstjórnarinnar sem við fögnum í dag af heilum huga. Hvað varðar dagskrá þingsins í dag vil ég að það komi skýrt fram að ég geri engar athugasemdir við hana. Það er ekki þannig, frú forseti, að einhver þingmál, frumvörp eða þingsályktunartillögur eða annað það sem rætt er og afgreitt á hinu háa Alþingi sé ómerkilegra en annað - nema kannski að þingmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, og kemur það kannski ekki mjög mikið á óvart, finnist náttúruverndarmál, umhverfismál og norrænt samstarf ekki skipta neinu máli og vera ómerkileg þingmál.  
            

Frú forseti. Fyrst hvað varðar umræður á fundi þingflokksformanna í dag. Það kom upp mjög seint nú um helgina að ekki yrði af fyrirhugaðri utandagskrárumræðu um efnahagsmál. Þá liggur það ljóst fyrir og segir sig sjálft að á þingflokksformannafundi nokkrum mínútum áður en á að hefja þingfund verður dagskránni ekki breytt, hún er komin til að vera. Það sem ég vil segja vegna þeirra orða sem hér féllu hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, um hvað er kominn tími á að ræða hér á þinginu, og hvað er kominn tími til að gera, þá er kominn tími til þess að bregðast við vanda heimilanna. Það er kominn tími til þess að grípa til aðgerða í efnahagsmálum þjóðarinnar til að stöðva það hrun sem er fram undan ef við höldum áfram að búa til óvissu í skattakerfinu, ef við höldum áfram að búa þannig um hnútana að vextir verði háir og ef við höldum áfram að skapa óvissu í grunnatvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútvegsmálum. Það er kominn tími til þess að grípa til aðgerða í þessum málum, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum Samfylkingarinnar fyrir hreinskilnina. Það kom hér alveg hreint fram hver hugur þeirra er til þeirrar stöðu sem er uppi á Íslandi í dag. Hér er útskýrt fyrir okkur að öll mál séu jafngild og þess vegna ætli menn að ræða í dag um árlegan vestnorrænan dag, vestnorræn nemendaskipti milli menntastofnana á framhaldsskólastigi. Þessi efnahagsmál, virðulegi forseti, hér er óundirbúinn fyrirspurnatíma þannig að menn fá 2–4 mínútur til að spyrja hæstv. efnahagsráðherra og hafið þið það og verið síðan ekki að trufla hæstv. ríkisstjórn með þessu „heimilin og fyrirtækin“. Það var augljóslega bara eitthvað sem var talað um rétt fyrir kosningar. Virðulegi forseti. Hér er þetta kristaltært. Ég hvet aðila til að lesa dagskrá fundarins í dag. Hver og einn má svo meta 

Virðulegur forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til þess að lýsa yfir vonbrigðum með þá umræðu sem hér á sér stað. Ég vil á sama tíma hrósa sérstaklega forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og hv. þm. Bjarna Benediktssyni, fyrir þátttöku í í það minnsta einhverju lausnarferli á því erfiða máli sem við höfum fengist við á þessu þingi á þessum vetri. Það er vissulega vonarglæta í því fyrir landsmenn að sjá að stjórn og stjórnarandstaða séu að reyna að vinna málið saman með þverpólitískum hætti. Ég hafði satt best að segja vonað að það væri merki um breytt vinnubrögð hér í þinginu líka, að menn gætu látið af slíkri smámunasemi sem birtist í þeim hrópum og óhljóðum sem menn láta frá sér fara yfir dagskrá þingsins, ekki stærra máli en því. Það hlýtur að vera hægt að semja um það með einhverjum hætti án þess að menn komi hingað upp og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni umhverfisnefndar, Þórunni Sveinbjarnardóttur, fyrir hennar orð. Það er ekki eins og Samfylkingin sé mjög umhverfisvæn því að það á að keyra þetta mál hér órætt í gegnum Alþingi. Náttúrverndaráætlun er nefnilega ekki ómerkilegt þingmál, út af því er ég að fara hér fram á frestun á þessu máli þannig að þingmenn og fleiri geti kynnt sér þetta mál og hagsmunaaðilar komið að því að gefa umsögn um það. Eins og komið hefur fram í máli þingmanna var þetta mál rifið út úr umhverfisnefnd í sumar og hefur ekki fengið þinglega meðferð í umhverfisnefnd eins og líka hefur komið fram. Náttúruverndaráætlunin er gríðarlega mikilvæg eins og ég hef sagt og því verð ég að fara fram á frestun þessa máls. Náttúruverndaráætlun getur ekki verið unnin í ósætti þingflokka á Alþingi, í ósætti við sveitarstjórnir úti um allt land og í ósætti við alla hagsmunaaðila 

Frú forseti. Ég vil hvetja hv. þingmenn til þess að láta þessari umræðu um fundarstjórn forseta lokið að sinni og hefjast handa við þingstörfin. Hér liggur fyrir dagskrá þessa fundar. Eins og komið hefur fram eru á dagskránni ýmis mál sem hafa verið til umfjöllunar í þingnefndum og eru tilbúin til umræðu. Menn geta að sjálfsögðu skipst á skoðunum og haft ólíka sýn á þau mál sem eru á dagskrá, það er eðlilegt. Menn hafa tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í þeirri umræðu sem hefur verið boðuð. Ég man að í kringum 20. janúar í fyrra kom þing saman eftir jólahlé og það var líka allmikil umræða um það mál sem sett var efst á dagskrána af hálfu þáverandi hæstv. forseta Alþingis, brennivín í búðir, og vakti að sjálfsögðu mikla gagnrýni miðað við það ástand sem þá var í samfélaginu. Núna liggja fyrir beiðnir um utandagskrárumræðu, annars vegar um stöðu efnahagsmála og hins vegar um fjármál heimilanna, og þess er að vænta að þær umræður 

Virðulegi forseti. Hv. stjórnarþingmenn koma hingað upp og reyna að þagga niður í okkur stjórnarandstöðuþingmönnum þegar við gerum athugasemdir við þá dagskrá sem fyrir liggur. Brennivín í búðir var tekið af dagskrá að beiðni málshefjanda, það var tekið af dagskrá og við erum að hvetja til þess að dagskrá verði breytt. Það er nefnilega full ástæða fyrir því, virðulegi forseti, að ræða allt önnur mál. Ég vil vitna í yfirlýsingar frá ASÍ sem komu út í síðustu viku, þar sem segir m.a.: „Það eru mikil vonbrigði og í raun grafalvarlegt hvað ríkisstjórnin hefur sýnt lítinn áhuga á að nýta vilja aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna til samstarfs um að ýta verklegum framkvæmdum úr vör eins og rætt var um strax sl. sumar.“ Áfram segir frá miðstjórnarfundi ASÍ: „að megn óánægja sé með áhugaleysi bæði stjórnar og stjórnarandstöðu á framgangi stöðugleikasáttmálans, sáttmála sem margir litu á sem tímamótasamkomulag sl. sumar sem átti að leggja grunn að nýrri sókn í efnahags- og atvinnumálum. Nú vill ríkisstjórnin sem minnst af króganum vita, það er óásættanleg staða þegar atvinnuleysi fer vaxandi og sífellt fleiri heimili stefna í þrot.  Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að taka þessi mál á dagskrá. Það er full ástæða til að hlusta á kall samfélagsins eftir aðgerðum 

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma og halda ekki áfram að tala eftir að forseti hefur slegið í bjölluna og menn eru komnir langt fram úr tímanum.

Frú forseti. Ég gat einfaldlega ekki á mér setið þegar hv. stjórnarliðar komu hingað upp til þess að ræða um fundarstjórn forseta og tala um hávaða, hróp og köll hjá núverandi stjórnarandstöðu. Ég vil minna hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á það að fyrir rúmu ári stóðu þeir sömu þingmenn hér uppi og hrópuðu: Vanhæf ríkisstjórn! Það varð að gera hlé á þingfundum Alþingis fyrir hrópum og köllum þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hvað gerist svo hér þegar sá flokkur er kominn í ríkisstjórn, hvað bíður okkar ári síðar eftir að Alþingi hefur ekki komið saman í einn mánuð? Það er ekkert frumkvæði hjá ríkisstjórninni. Ég spyr frú forseta: Er að virkilega svo að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar hafi ekki haft frumkvæði að því að ræða hér á fyrstu dögum um stöðu skuldugra heimila, um stöðu atvinnulífsins, um stöðu efnahagsmála frekar en um málefni Vestnorræna ráðsins svo ágætt sem það er? 

Frú forseti. Vegna ummæla hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar vil ég taka fram að ég hef ekki gert hróp að einum einasta manni hér í þessum sal og allra síst hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. 
            

Virðulegi forseti. Við fögnum því ekki aðeins í dag að ár er liðið frá því að ríkisstjórn var mynduð hér í landinu heldur ekki síður að þá flæmdist frá völdum eftir 18 ára setu í Stjórnarráðinu Sjálfstæðisflokkurinn og þeir sem þar sátu og stjórnuðu landinu í það hrun sem við erum í í dag. Það var ekki verið að ræða um efnahagsmál þá dagana á Alþingi. Hvernig var dagskráin 20. janúar 2009 í þessum sal þegar allt var að hrynja í kringum okkur, þegar þáverandi ríkisstjórn var gjörsamlega búin að missa tökin á efnahagsmálum í landinu og réð ekki nokkurn skapaðan hlut við nokkurn hlut? Það var verið að ræða um greiðslur til líffæragjafa, sölu áfengis og tóbaks, olíugjald, andstöðu við eldflaugavarnarkerfið, tóbaksvarnir, Skipafriðunarsjóð - þetta var dagskráin þá, í miðju hruninu, nokkrum dögum áður en fólkið í landinu flæmdi þessa ríkisstjórn út úr Stjórnarráðinu með pottum og pönnum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir innlegg hans í þessa umræðu um fundarstjórn varðandi hvaða mál eiga að vera á dagskrá, hann er vonandi að hlusta. Það sem vakti mesta athygli mína er þessi upptalning hans á málefnum sem átti að vera að ræða hér fyrir rúmu ári síðan. Ég velti því fyrir mér, hv. þingmaður, hvar sem þú ert, eins og segir í sögunni: Hvað hefur breyst, frú forseti? Það er þess vegna sem við erum að ræða þessa dagskrá, frú forseti, að það hefur ekkert gerst á þessu ári sem þessi ríkisstjórn er búin að vera tvisvar við völd í landinu. Það hefur ekkert gerst, ekki neitt. Þess vegna erum við að tala um að þessi dagskrá sé ekki okkur bjóðandi og taka þurfi fyrir málefni heimila og fyrirtækja.

Forseti. vill biðja hv. þingmenn að virða hefðbundið ræðuform á Alþingi.

Frú forseti. Ég vil enn og aftur inna hæstv. forseta eftir því hvort ríkisstjórnin hafi sýnt eitthvert frumkvæði í því að ræða um málefni skuldugra heimila í landinu, um málefni atvinnulífsins og hvernig við ætlum að stuðla að þessari endurreisn sem ríkisstjórnin talar um í annarri hverri setningu. Hv. þm. Björn Valur Gíslason minntist þess að nú væri ár frá því að þessi ríkisstjórn hefði tekið við og hver dagskráin hefði verið í miðju hruninu. Nú erum við komin í endurreisnartímabilið, tímabil þar sem er kallað á okkur þingmenn að standa saman og ræða þau mál sem skipta heimilin og atvinnulífið í landinu máli. Þau mál eru ekki á dagskrá þingsins í dag. Það er eðlileg gagnrýni, þegar krafa er um það í þjóðfélaginu að við stöndum saman og ræðum mál sem skipta heimilin einhverju raunverulegu máli, skipta atvinnulífið einhverju raunverulegu máli, að þá skuli Alþingi koma saman eftir mánaðarlangt frí og ræða um þau mál sem eru á þessari dagskrá, mál 

Hæstv. forseti. Einn stjórnarþingmanna lét þau orð falla að hér ætti að ræða mál sem væru tilbúin til afgreiðslu þingsins og hefðu verið rædd í nefndum. Svo er ekki um þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir varðandi náttúruverndaráætlun. Því miður eru vinnubrögðin hjá hinum nýja stjórnarmeirihluta ekki betri en svo að það mál er nánast órætt í umhverfisnefnd, hagsmunaaðilar hafa ekki fengið að koma á fund nefndarinnar til þess að leggja fram og rökstyðja mál sitt. Þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar og mér, sem nýjum þingmanni, ofbjóða slík vinnubrögð. Ég vil taka undir með hv. þm. Róberti Marshall að vissulega væri gott ef við gætum reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu í einhverju máli. Þá vil ég hvetja hv. þm. Róbert Marshall til að beita sér fyrir því að þetta mál varðandi náttúruverndaráætlunina verði tekið aftur inn í umhverfisnefnd, rætt þar og það fái þar þinglega meðferð og þá virðingu sem ber að sýna þessu mikilvæga máli. Það eru ekki þau vinnubrögð 

Frú forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi málefni Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Það bárust alvarleg tíðindi þaðan um helgina um uppsagnir starfsfólks, skerta þjónustu og lokun skurðstofu. Það sem ég vil gera athugasemdir við eru vinnubrögðin og hvernig að þessu hefur verið staðið. Við lesum í fjölmiðlum um mikil fundahöld ráðherra með stjórnarþingmönnum og það er athyglisvert í ljósi ummæla hv. þm. Róberts Marshalls sem var að hvetja til þverpólitískrar samstöðu að ekki var valið að fara þá leið í þessu tilfelli þar sem þingmenn stjórnarandstöðunnar í Suðurkjördæmi voru ekki boðaðir á þann fund, en látum það liggja milli hluta. Eftir fundinn voru gefnar út yfirlýsingar og haft eftir þingmönnum sem sátu fundinn að góður árangur hefði náðst, málin væru í skoðun og beðið yrði með uppsagnir þangað til búið væri að fara nánar ofan í þessi mál. Síðan er boðað til fundar með starfsmönnum daginn eftir þar sem tilkynnt er um lokun skurðstofunnar, uppsagnir tilkynntar, reyndar ekki allar þær sem fólk átti von á, en látið í það skína að fleiri uppsagnir væru í vændum. Staðan er mjög alvarleg á umræddri heilbrigðisstofnun og á því svæði þar sem fólk hefur búið við skerta þjónustu um árabil. Það sem er verst í þessu er að það ríkir algert stefnuleysi og þarna kemur fram algert stefnuleysi í málefnum heilbrigðisgeirans og fólk á Suðurnesjum líður fyrir það. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hver stefna ríkisstjórnarinnar sé eiginlega í heilbrigðismálum. Á að flytja alla heilbrigðisþjónustu til höfuðborgarinnar? Á að láta fjárfestingu liggja ónotaða úti um allt land, t.d. eins og þær fjárfestingar sem gerðar hafa verið í skurðstofum á Suðurnesjum? Einnig vil ég spyrja hæstv. ráðherra um þá tillögu sem komið hefur fram, m.a. frá bæjarstjóranum í Reykjanesbæ, um að sveitarfélögin taki yfir þessa þjónustu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig henni hugnist sú hugmynd.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að fá tækifæri til að ræða stöðuna í Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Það eru alvarleg tíðindi vissulega þegar boðaðar eru uppsagnir af þeirri stærðargráðu sem við heyrðum í fréttum nú um helgina og ég harma það. Ég vil segja varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um fundahöld í heilbrigðisráðuneytinu að þangað var enginn þingmaður boðaður sérstaklega á fund. Þessi fundur var haldinn að beiðni viðkomandi þingmanna eins og oftast og nær alltaf er þegar slíkir fundir eru haldnir. En ég fagna því að fá einnig tækifæri til að hitta stjórnarandstöðuþingmennina í Suðurkjördæmi, sem mér skilst að hafi óskað eftir slíkum fundi á morgun og ég vona að hann verði með sama hætti og fundur okkar var á föstudaginn og lesa má um í mjög svo góðu viðtali í Víkurfréttum við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Ég vil taka fram að ég hef setið mjög marga fundi með stjórnendum, með starfsmönnum, með sveitarstjórum og bæjarstjórum þar syðra og með hollvinum vegna stöðunnar á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Vandinn er vissulega mikill þar ekki síður en annars staðar. Heilbrigðisstofnununum var gert að skera niður um 6,5% á síðasta ári og 5,1% á þessu ári á Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Ég vil mótmæla því sem fullyrt er að niðurskurðurinn til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja sé meiri en almennt gerist á heilbrigðisstofnunum og að þar sé vitlaust gefið. Ég vona að við getum farið yfir það í góðu tómi á morgun. Ég vil líka segja að það er mjög mikill og alvarlegur misskilningur sem kemur fram í viðtali við hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur í útvarpinu í morgun um að loka eigi á almenna læknisþjónustu og hafa bara neyðarvakt á Suðurnesjum. Þetta er rangt eins og kom fram í yfirlýsingu frá forstjóra Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja í hádeginu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar sem svaraði þó ekki þeirri spurningu sem ég beindi til ráðherrans um hvaða stefnu ríkisstjórnin hefði í heilbrigðismálum. En varðandi þau ummæli sem höfð voru eftir mér í viðtali í morgun þá er það rétt að mér láðist að bæta við orðunum „um helgar“ en ég vil þó við það bæta að nú þegar er, vegna mikils skorts á læknum, biðtími sjúklinga í Reykjanesbæ og á Suðurnesjunum mjög mikill. Þegar búið er að taka af þá kvöldþjónustu sem boðað er núna má með sanni segja að verið sé að flytja heilbrigðisþjónustu að miklu leyti frá því svæði annað. Það var það sem ég var að vekja athygli á í viðtalinu, þ.e. að ég spurði að því hvort Landspítali – háskólasjúkrahús væri í stakk búið til að taka við öllum þeim fjölda. Ég vil þá beina þeirri fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi það 

Forseti vill hvetja þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég mun vonandi fá tækifæri til að fara yfir stefnu ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum í utandagskrárumræðu sem farið hefur verið fram á að verði um heilbrigðismál og sérstaklega um heilbrigðismál á Suðurnesjum og mér var kynnt áðan. En stefnan er fyrst og fremst sú að efla heilsugæsluna, að styrkja heilsugæsluþjónustuna og verður að segjast eins og er að þar er mikið verk að vinna einmitt á Suðurnesjum, þar sem ættu að réttu að vera starfandi 17 heilsugæslulæknar en eru sex. En þó var bætt í á þessu ári 15 millj. kr. til að reyna að fjölga fólki. Það hefur ekki tekist að ráða menn til starfa við heilsugæsluna, því miður. Það hefur kostað gríðarlega miklar bónus- og aukagreiðslur sem nema held ég 80 millj. kr. á þessa sex lækna á síðasta ári. Það er ýmislegt sem þarf að skoða þarna í skipulaginu. Ég vil segja nei, það er ekki hægt að flytja alla þessa þjónustu og það á ekki að flytja heilsugæsluþjónustu til Landspítalans 

Virðulegi forseti. Okkur er mörgum tíðrætt og umhugað um stöðu heimilanna og við höfum fylgst vel með og jafnvel mætt á þá baráttu- og mótmælafundi sem haldnir hafa verið í borginni til að leggja áherslu á alvarleikann í því máli. Ég saknaði þess svolítið að heyra ekki meira frá hæstv. ráðherra hvaða aðgerðir eru á döfinni til að koma að eða byrja í rauninni að gera einhverjar alvörubreytingar sem gagnast heimilunum. Það hefur komið fram mikil gagnrýni á það sem hefur verið gert hingað til. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvaða vinna sé í gangi í ráðuneyti hans til þess að koma enn meira og betur til móts við þarfir heimilanna og þá sérstaklega varðandi skuldir þeirra, húsnæðisskuldir og annað.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Við höfum á síðustu vikum og mánuðum verið að vinna að því að koma af stað því ferli sem við hófum í ágætri sátt allra flokka í október þegar gengið var frá lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Við höfum verið að koma af stað með bönkum og eignarlegum fyrirtækjum því ferli sem þar var lagt upp með um sértæka skuldaaðlögun sem gerir ráð fyrir meðferð erfiðra skuldamála utan dómskerfisins þannig að ekki þurfi að koma til þess að fólk þurfi að fara í gegnum tímafrekt opinbert ferli til að fá úrlausn skuldamála sinna, heldur sé hægt að ganga frá því í frjálsum samningum við kröfuhafa. Þetta kerfi hefur verið að komast af stað og nokkur mál eru að klárast í gegnum hina sértæku skuldaaðlögun. Þetta hefur tekið sinn tíma fyrir bankana og kröfuhafa að stilla saman strengi í þessu efni, enda er það náttúrlega svo að við erum að reyna að kenna kröfuhöfum og bönkum að skipta um hest í miðri á. Við erum í rauninni að reyna að fá banka til að nálgast málefni skuldara út frá allt öðrum viðmiðum en hingað til hefur verið regla í landinu. Hingað til hefur það verið regla frekar en ekki, að menn eltu skuldara út yfir gröf og dauða eins lengi og mögulegt var og helst lengur en svo. En núna er sem sagt verið að leggja upp með það verklag að menn horfist í augu við raunverulega greiðslugetu skuldara og vinni málin þannig áður en í óefni er komið. Við bindum því vonir við að þetta úrræði muni gegna sínu hlutverki. Að öðru leyti er verið að vinna að fjölbreyttum úrræðum á vegum nokkurra ráðuneyta og einkanlega dómsmálaráðuneytisins sem hefur verið að horfa á bæði endurmat á greiðsluaðlögunarlögunum og eins réttarstöðu skuldara við nauðungarsölur.

Virðulegi forseti. Ber að skilja orð hæstv. ráðherra á þann veg að unnið sé fyrst og fremst að því að reyna að koma þeim lögum og reglum, sem samþykkt voru í haust, í framkvæmd? Ber þá að skilja orð hæstv. ráðherra þannig að ekki sé unnið að neinum öðrum lausnum í ráðuneyti hans?

Virðulegi forseti. Í þeim lögum sem samþykkt voru í haust var gengið út frá þeirri meginreglu að greiðslugeta skuldara og veðrými eigna ætti að ráða meðferð skuldamála og verið er að vinna að því að koma því ferli í farveg. Það er sú leiðsögn sem löggjafinn hefur veitt. Að öðru leyti er mjög mikilvægt til að greiða fyrir meðferð þessara skuldamála að styrkja réttarstöðu skuldara þannig að skuldarar hafi fleiri spil á hendi í samningum við sína banka og kröfuhafa og þurfi ekki að sæta afarkostum þeirra og eigi svigrúm til að geta með skilvirkum hætti fengið lausn á sínum málum. Það eru kannski þeir þættir sem við erum að horfa á núna í frekari lagabreytingum, styrkja greiðsluaðlögunarferlið enn frekar til að skapa þar sterkari samningsstöðu fyrir skuldara þegar þeir eru að semja við kröfuhafana.

Virðulegi forseti. Óhætt er að segja að þegar kemur að efnahagsmálum lifum við á óvissutímum. Ríkisstjórnin hefur ekki gert neinar tilraunir til að minnka þá óvissu. Við sjáum það til að mynda á aðgerðum í sjávarútvegsmálum þar sem hent er inn alls konar hugmyndum og jafnvel frumvörpum um það hvernig auka megi óvissu þar, litið fram hjá sáttanefnd í sjávarútvegsmálum o.s.frv. Við sjáum þetta í umhverfismálum þar sem aðilar geta langt í frá gengið að því vísu hvernig meðferð mála verði. Við sjáum þetta í nær stjórnlausu bankakerfi þar sem vaxtahækkanir auka á óvissu hjá fyrirtækjum og auka á óvissu um lánasöfn, gæði lánasafna bankanna, og ekki síst sjáum við þetta í skattamálum. Á haustdögum voru kynntir til sögunnar nýir skattar sem settu í gang óvissu fyrir stórorkunotendur. Jafnframt sáum við víðtækar skattkerfisbreytingar. Á skattadegi Deloitte sagði hæstv. fjármálaráðherra einfaldlega eða varð að orði þegar hann var spurður út í skattaráðstafanir ríkisstjórnarinnar: „You ain't seen nothing yet.“ Svona að gefnu tilefni fyrir forseta, þýðir það: Þér hafið ekki séð neitt enn þá. Er hugmyndin að það sé jákvætt nú á tímum að auka á óvissuna eða er þetta merki um skipulagsleysið sem einkennir störf ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Vitaskuld er það ekki markmið ríkisstjórnarinnar að auka á óvissu en við lifum á óvissutímum og það verður að greiða úr ýmsum flækjum með ýmsum hætti, það getur tekið einhvern tíma og á meðan er vissulega óvissa í mörgum málum. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur m.a., fyrst hv. þingmaður nefndi skattamál, lagt fram áætlun um það hvernig á að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á fjórum árum, snúa niður ríflega 13% halla á fjárlögum sem hlutfall af landsframleiðslu og koma því yfir núllið, þ.e. reka ríkissjóð með afgangi. Lögð hefur verið fram metnaðarfull fjögurra ára áætlun um hvernig á að standa að því. Ég tel að sú yfirlýsing og sú stefnumörkun hafi átt mikinn þátt í að leggja grunn að því að við gætum enn byggt aftur upp okkar efnahagslíf og þar með auðvitað dregið úr óvissu um hvernig rekstrarumhverfi fyrirtækja verður á næstu árum. Jafnframt hefur náðst mikill árangur í því að endurreisa bankakerfið og raunar má segja að hið nýja bankakerfi sem við erum nú að ýta úr vör sé að mestu fullmótað. Þó að vissulega eigi það eftir að sanna sig á næstu árum, tel ég að náðst hafi mikill árangur í því að skapa nýtt fjármálakerfi sem mun þá vera bakhjarl íslensks efnahagslífs á næstu árum og leika sérstaklega veigamikið hlutverk í að greiða úr öllum þeim skuldaflækjum sem íslensk heimili og fyrirtæki búa við. Nú vitum við nokkurn veginn hvernig það getur gerst og mun ganga fyrir sig þótt vissulega eigi menn eftir að moka sig í gegnum skaflinn allan og það muni sjálfsagt taka þetta ár og eitthvað yfir á næsta ár. Allar þessar aðgerðir draga úr óvissu en við getum ekki gert þá kröfu hvorki til þessarar ríkisstjórnar né annarrar að hún eyði allri óvissu því að að er ekki í mannlegu valdi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags og viðskiptaráðherra fyrir svar hans, þó svo að það hafi kannski ekki varpað miklu ljósi á spurninguna sem ég lagði fram. Hæstv. ráðherra heldur því fram að fyrir liggi viðamikið vandað plan um það hvernig skattamálum og sköttum verður háttað á næstunni en þá ég vil minna á orð hæstv. fjármálaráðherra: „You ain't seen nothing yet“. Það er alveg rétt hjá honum, við höfum ekki séð hvað átt er við. Jafnframt vil ég minna á að hlutir eins og eru að gerast í sjávarútvegsmálum núna, frumvörp sem eru að koma fram, reglugerðarbreytingar og annað slíkt, auka á óvissu. Atvinnumálin eru í afar slæmum málum og sérstaklega vegna þeirrar óvissu sem stöðugt eykst í þessu. Það er rétt að við lifum á óvissutímum 

Virðulegi forseti. Þetta þema, óvissa, er vissulega áhugavert, en við skulum átta okkur á því að óvissa getur virkað í báðar áttir. Við getum bæði orðið fyrir jákvæðum áföllum og neikvæðum. Með jákvæðum áföllum á ég vitaskuld við það að hlutirnir gangi betur en við gerðum ráð fyrir. Og hefur það ekki einmitt verið svo, þegar litið er á heildina kalt sem gerst hefur undanfarna 15 eða 16 mánuði eða svo? Þegar lagðar voru fram áætlanir m.a. vegna samstarfs okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og stofnanir eins og OECD og aðrir spáðu fyrir um íslenskt efnahagslíf í árslok 2008, var það undantekningarlaust afar svört spá. Vissulega hefur verið erfitt síðan en það verður líka að hafa í huga og draga fram að ástandið er betra en allar þessar spár gerðu ráð fyrir. Samdráttur landsframleiðslu er umtalsvert minni, atvinnuleysi er umtalsvert minna og svo mætti lengi telja. Óvissan getur stundum skilað jákvæðum niðurstöðum.

Virðulegi forseti. Í haust lagði ég fram fyrirspurn til skriflegs svars til efnahags- og viðskiptaráðherra um hvort Fjármálaeftirlitið hefði sett reglur um skipan skilanefnda stóru bankanna þriggja með tilliti til jafnréttislaga og hvort Fjármálaeftirlitið hefði beint einhverjum tilmælum til þessara aðila um hvernig beri að fara að jafnréttislögum. Þá var spurt hverjir hefðu verið skipaðir í stjórnir þeirra fyrirtækja sem skilanefndirnar hafa tekið yfir. Af ófullburða svörum við þeirri spurningu kemur fram að nær eingöngu karlar hafi verið skipaðir í stjórnir fyrirtækja af hálfu skilanefndanna þó að skilanefnd Glitnis komi skár út en hinar. Fram kemur í svarinu að Fjármálaeftirlitið hafi ekki sett reglur um skipan skilanefnda stóru bankanna þriggja, enda hafi það borið brátt að, en Fjármálaeftirlitið hefur ekki reynt að leiðrétta þá kynjaskekkju sem skipan skilanefnda endurspeglar með því að beina tilmælum til þeirra um hvernig beri að fara að jafnréttislögum. Í landinu gilda lög um jafnan rétt kvenna og karla þar sem m.a. er að finna ákvæði um skipan í nefndir, stjórnir og ráð af hálfu ríkisins. Í lögum um fjármálafyrirtæki og neyðarlögunum er ekki veitt undanþága frá þeim ákvæðum jafnréttislaga. Ég vil því spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann telji það réttan skilning hjá Fjármálaeftirlitinu að stofnuninni beri ekki að taka tillit til ákvæða jafnréttislaga við framkvæmd valdheimilda sem stofnunin hefur samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki. Ég tel jafnframt rétt að spyrja þeirrar spurningar hvort ráðherra telji rétt að líta svo á að þeim aðilum, í þessum tilvikum skilanefndunum, sem Fjármálaeftirlitið hefur falið framkvæmd ákveðinna valdheimilda, verði að sama skapi gert að fara að jafnréttislögum.

Virðulegi forseti. Það liggur í hlutarins eðli að þeir aðilar sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi, Fjármáleftirlitið og skilanefndir og e.t.v. fleiri, eru ekki undanþegnir jafnréttislögum frekar en aðrir þegnar eða stofnanir þessa lands. Ég verð líka að taka undir með hv. þingmanni að verulegu leyti hvað það varðar, mér finnst að það hafi því miður ekki tekist nógu vel þarna í öllum tilvikum. Stundum hefur reyndar verið gengið kannski helst til langt í hina áttina t.d. þegar í stjórn eins bankans voru eingöngu skipaðar konur, sem átti þá kannski að bæta upp hallann annars staðar, en það er ekki skynsamleg leið til að taka á kynjahallanum að fylla sum hólf bara með konum og önnur bara með körlum. Ég tel að við þurfum að halda vöku okkar í þessum málum. Auðvitað var það svo í október 2008 að þá gekk mikið á mjög hratt og er kannski ekki skrýtið þótt eitthvað hafi þurft undan að láta þá. En núna er komin aðeins meiri ró á og eigum við vitaskuld að vanda okkur sérstaklega hvað þetta varðar sem endranær. Ráðuneyti það sem ég hef yfir að ráða hefur gætt þess mjög sérstaklega í skipunum stjórna og nefnda að hafa eftir því sem hægt er jöfn hlutföll karla og kvenna og hefur að því er ég tel rétt munað tekist það nánast alltaf ef ekki alltaf. Við getum auðvitað reynt að beita okkur fyrir því að hið sama gerist innan bankakerfisins þótt við höfum ekki beint boðvald yfir hvorki skilanefndum né bankastjórnum og séum auðvitað ekki það ráðuneyti sem fer með jafnréttismál. En að því marki sem við getum haft áhrif á hvernig þessum málum er skipað, er alveg klárt að við tökum undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður reifaði og teljum raunar að það sé öllum í hag, ekki síst þeim sem eiga mikið undir því að vel takist til með rekstur þessara fyrirtækja, að stjórnir þeirra séu skipaðar að 

Frú forseti. Ég fagna því að við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra séum sammála um mikilvægi þess að konur sitji í stjórnum og ráðum, ekki bara á vegum hins opinbera, heldur líka almennt og mikilvægi þess að stofnanir á vegum ríkisins fari að jafnréttislögum. Ég held að þetta svar færi okkur heim sanninn um að það veitir svo sannarlega ekki af að við samþykkjum það frumvarp sem hér liggur fyrir í þinginu til breytinga á lögum um hlutafélög sem kveða á um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja á almennum markaði. Mig langar að bæta við spurningu til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, frú forseti, þar sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist bregðast við því að Fjármálaeftirlitið og skilanefndir hafi í meðferð valdheimilda sinna brotið gegn jafnréttislögum.

Virðulegi forseti. Nú ætla ég ekki að skera úr um það hvort þær stofnanir sem hv. þingmaður nefndi hafa brotið jafnréttislög, en sé það tilfellið mun ráðuneytið að sjálfsögðu beita sér fyrir því að þar verði gerð bragarbót á og jafnframt vitaskuld krefjast skýringa á því hvernig stóð á því að svo óheppilega tókst til. Ég vil svo jafnframt, fyrst við erum að ræða þessi mál, vekja athygli á því að í eigendastefnu ríkisins gagnvart fjármálafyrirtækjum sem komast í eigu þess og sýslað verður með í Bankasýslunni, er skýrt kveðið á um að taka skuli á jafnréttismálum af festu og reyna að skipa þar konum og körlum til sætis í stjórnunarstöðum í jöfnum hlutföllum að því marki sem það er hægt. Það má kannski vekja athygli á því svona undir lokin að nýráðinn forstjóri Bankasýslunnar er kona, sem ég tel að hafi verið ákaflega skynsamleg ráðstöfun.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða og lýsa eftir stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum og eins skuldamálum heimila og langar að eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra. Hvar eru lausnir ríkisstjórnarinnar? Mér hefur sýnst á liðnum mánuðum að það hafi verið verulegur seinagangur í mörgum af þeim málum og það væri kominn tími til að tala heldur minna og framkvæma meira. Ástæða þess að ég vil eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra er sú að hún er einn af þeim ráðherrum sem hafa, alla vega að því er virðist í fjölmiðlum og okkur í þinginu, jafnvel staðið gegn áformum um framkvæmdir í skipulagsmálum þar sem orð eins og stóriðja eða virkjun virðist koma fyrir. Þar er kannski auðveldast að minnast synjunar hæstv. ráðherra fyrr í haust á skipulagi um suðvesturlínur á Reykjanesi, mál sem hafði þá legið um alllangt skeið inni í ráðuneytinu, óþarflega lengi og mun lengur en þörf var á, en nú þremur mánuðum síðar er komið samþykki ráðherra og þessi seinagangur hefur skilað því að verkið hefur stöðvast þarna sem því nemur. Mig langaði að spyrja ráðherra, af því nú er ársafmæli ríkisstjórnarinnar og það er ár síðan sveitarstjórnir í Flóahreppi og Skeiða- og Gnúpverjahreppi samþykktu aðalskipulag sinna hreppa og þau hafa legið í ráðuneytinu allan tímann, mig langaði að spyrja ráðherrann hvar þau lægju. Ég fékk síðan þær upplýsingar rétt áðan að ráðherrann hefði hafnað aðalskipulagi þeirra á föstudaginn var með bréfi til sveitarstjórnanna. Mig langar því að spyrja ráðherrann: Hver er stefnan í atvinnumálum, ef mál eiga að liggja inni í ráðuneytum í heilt ár áður en ráðherrar geta tekið ákvarðanir um hvort þeir segja já eða nei? Hvernig er með sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga? Er þetta góð stjórnsýsla?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ansi umfangsmikla fyrirspurn sem varðar bara, held ég, atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar og landið og miðin. Hér féllu ýmis brigsl um það að verk þeirrar sem hér stendur snúist fyrst og fremst um seinagang og ég get ekki annað en brugðist við því. Það er staðreynd að í orðaskiptum manna á milli hér áður um náttúruverndaráætlun, kemur fram að menn sem skipa sér til hægri í stjórnmálum - og hafa framsóknarmenn ekki endilega verið þar í þessum málaflokki - hafa litið á umhverfis- og náttúruverndarmál sem hraðahindrun á vegi framkvæmdaraðila og þeirra sem hafa ætlað að fara fram gegn umhverfi og náttúru á hverjum tíma.  Það er rétt sem hér kom fram að á föstudaginn var sendi ég bréf til sveitarstjórnar Skeiða- og Gnúpverjahrepps og sveitarstjórnar Flóahrepps að því er varðar skipulagið þar og væri ánægjulegt að geta átt orðastað við þingmanninn nánar um þá staðreynd að niðurstaða ráðuneytisins er klár, að gerð beggja þessara skipulagstillagna hafi ekki verið að lögum, þ.e. sveitarfélögin gerðu samning við Landsvirkjun um greiðslu kostnaðar en ákvæði laganna gera ráð fyrir að kostnaður sé aðeins greiddur úr viðkomandi sveitarsjóði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin eins langt og þau náðu. Ég ætlaðist kannski ekki til þess að hún færi hér í löngu máli með stefnu í skuldamálum heimila og atvinnu en ég ætlaðist kannski til þess að það kæmi fram hver væri stefnan í atvinnumálum því að ef mál liggja með þessum hætti svona lengi inni í ráðuneytunum getur enginn brugðist við, ekki sveitarfélögin. Ég er undrandi yfir því að fyrrverandi varaformaður Sambands íslenskra sveitarfélaga skuli ekki virða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna meira því að ef neitunin hefði komið strax á vordögum, eftir eðlilegan umhugsunartíma, þrjá mánuði eða tvo, sem væri alveg meira en nóg, hefðu sveitarfélögin getað brugðist við og lagt fram nýjar áætlanir og einhver gangur væri kominn í málin. Ég vil bara minna á - og ég veit að hæstv. ráðherra veit það - að til að mynda aðalskipulag í Flóahreppi hefur verið upp í loft m.a. vegna sameiningar og slíkra mála. Það hefur verið sérstök undanþága úr ráðuneytinu sem rann út núna um síðustu áramót. Það var ekki hægt að gera nokkurn skapaðan hlut öðruvísi en með leyfi ráðherra og allan janúar var þar af leiðandi ekki hægt að gera neitt og öll mál upp í loft. 
             Af hverju var ekki búið að ganga frá þessu síðasta vor þannig að sveitarfélögin hefðu getað brugðist við með eðlilegum hætti og framkvæmdaraðilar. Það er ekki stefna, það er seinagangur.

Virðulegur forseti. Staðan var þannig í þessum málum varðandi þessar skipulagstillögur að þær voru bæði til umfjöllunar í ráðuneyti sveitarstjórnar og samgöngumála hvað varðaði þennan feril allan saman. Það er þess vegna sem ekki var hægt að ganga frá málinu í sumar og það veit fyrirspyrjandi mætavel. Ég vænti þess að málefnalegur ágreiningur sé nægur þó svo að menn þurfi ekki að afflytja hér mál, ég held að það sé óþarfi. Hvað varðar skipulag Flóahrepps er það rétt að þar er um að ræða nýtt skipulag sem hreppurinn þarf á að halda en í ljósi meðalhófssjónarmiða, sbr. einkum 12. gr. stjórnsýslulaga, verða aðrir hlutar aðalskipulagsins staðfestir þegar sveitarstjórn hefur sent ráðuneytinu nýja uppdrætti útfærða í samræmi við framangreinda ákvörðun um að synja þeim hluta skipulagsins staðfestingar er varðar Urriðafossvirkjun.

Frú forseti. Ég ætla að gera hér grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða (norræn handtökuskipun). Ég vil taka það fram að mikill samhljómur var í allsherjarnefnd um þetta mál og eru allir nefndarmenn á málinu. Ég á því ekki von á miklum umræðum hér um málið en maður veit svo sem aldrei. Við fjölluðum um málið og fengum gesti á okkar fundi eins og gerð er grein fyrir í nefndarálitinu. Hér eru lagðar til breytingar á því fyrirkomulagi sem gildir um framsal manna milli Norðurlandanna og byggjast þær á samningi um afhendingu vegna refsiverðrar háttsemi milli Norðurlandanna. Hugtakinu framsal er skipt út fyrir afhendingu. Afhendingarfyrirkomulagið er frábrugðið gildandi framsalsfyrirkomulagi í fjórum atriðum, þ.e. norræn handtökuskipun kemur í stað venjubundinnar framsalsbeiðni. Norrænu ríki ber að handtaka mann og afhenda því ríki sem gaf beiðnina út nema til staðar séu nánar tilgreindar synjunarástæður. Þá verður dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu ekki blandað í málsmeðferðina heldur er ríkissaksóknara falið að sjá um hana og enn fremur munu stuttir frestir gilda um málsmeðferð og afhendingu. Á fundum nefndarinnar kom fram að með frumvarpinu er lagt til einfaldara og skilvirkara fyrirkomulag á afhendingu sakamanna milli norrænu ríkjanna. Kom fram að samningurinn byggist á gagnkvæmri viðurkenningu á ákvörðun dómsmálayfirvalda viðkomandi ríkja. Þörfin fyrir nýtt fyrirkomulag byggist m.a. á því að í auknum mæli eiga afbrot sér ekki landamæri og eru skipulögð. Talið er að afhendingarfyrirkomulagið sé árangursríkara tæki í baráttu gegn afbrotum en gildandi ákvæði um framsal. Fyrir nefndinni var vakin athygli á því að í 6. gr. frumvarpsins, sem fjallar um valkvæðar synjunarástæður, væri ekki að finna heimild til handa íslenskum yfirvöldum til að synja um afhendingu á manni á þeim forsendum að rannsókn vegna sama máls hér á landi hafi ekki leitt til útgáfu ákæru, rannsókn hætt, mál fellt niður eða fallið frá saksókn, en í 4. tölul. 5. gr. samningsins, sem frumvarpið byggist á, er gert ráð fyrir að heimilt sé að synja um afhendingu á þessum grundvelli. Á fundum nefndarinnar kom fram að ekki hefði verið ætlunin að undanskilja þetta ákvæði samningsins en það hefði farist fyrir að taka það upp í frumvarpið. Nefndin leggur því til breytingu á frumvarpinu sem felur í sér að við 6. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: „Dómsmálayfirvöld í landinu sem beðið er um fullnustu hafa ákveðið annaðhvort að hefja ekki saksókn vegna afbrotsins sem norræna handtökuskipunin grundvallast á eða hafa hætt við saksókn sem hafin er, eða hinn eftirlýsti hefur hlotið dóm í öðru norrænu landi vegna sömu háttsemi sem kemur í veg fyrir frekari saksókn.“ Nefndin ræddi einnig nokkuð gildistökuákvæði frumvarpsins. Þar er ráðherra falið að ákveða hvenær lögin öðlist gildi gagnvart hverju ríki sem um getur í 1. gr. en þar er vísað til norrænna ríkja. Í skýringum í greinargerð kemur fram að ástæðan fyrir þessari útfærslu ákvæðisins sé sú að stefnt sé að því að fyrirkomulag þetta á afhendingu á eftirlýstum mönnum milli Norðurlanda öðlist gildi á sama tíma í öllum ríkjunum. Í samningnum kemur fram að hann öðlist gildi þremur mánuðum eftir að öll norrænu löndin, þ.e. Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð, hafa veitt samþykki sitt til að vera bundin af samningnum. Fyrir liggur að Ísland og Svíþjóð eru einu aðildarlöndin sem eiga eftir að gera nauðsynlegar lagabreytingar svo að samningurinn geti tekið gildi en gert er ráð fyrir að það verði á árinu 2010. Varðandi Grænland og Færeyjar gilda sérreglur en samningurinn tekur fyrst gildi þremur mánuðum eftir að danska dómsmálaráðuneytið hefur tilkynnt danska utanríkisráðuneytinu og dómsmálaráðuneytum Grænlands og Færeyja að samningurinn skuli gilda að því er þau varðar. Nefndin telur að með þessari útfærslu felist of mikið valdaframsal til ráðherra og leggur því til breytingu á gildistökuákvæðinu sem feli í sér að lögin öðlist gildi þegar samningur um framsal vegna refsiverðra verknaða milli Norðurlandanna (norræn handtökuskipun) tekur gildi í öllum aðildarríkjunum, þ.e. Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð, og skal ráðherra birta auglýsingu í Stjórnartíðindum um gildistökuna enda eiga við gildistökuna að falla brott gildandi lög um framsal sakamanna milli Norðurlanda. Nefndin telur þó rétt að fela ráðherra þá heimild að ákveða með auglýsingu í Stjórnartíðindum að lögin öðlist gildi fyrr gagnvart þeim einstöku aðildarríkjum sem hafa skuldbundið sig samkvæmt samningnum. Fyrir nefndinni kom fram að ætlunin er að láta samninginn taka gildi í öllum ríkjunum samhliða og jafnvel áður en Svíar hafa gert nauðsynlegar lagabreytingar. Nefndin telur ekki koma nægilega skýrt fram við hvaða ríki er átt með tilvísun gildistökuákvæðisins í 1. gr. sem vísar almennt til norrænna ríkja í 1. gr. og leggur því til að í stað norrænna ríkja komi upptalning á aðildarlöndum samningsins. Nefndin leggur til smávægilega lagfæringu á heiti ráðuneytisins svo að samræmis sé gætt í frumvarpinu. Við leggjum því til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Birgir Ármannsson, Ólöf Nordal og Þráinn Bertelsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Arndís Soffía Sigurðardóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Siv Friðleifsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Róbert Marshall.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun sem gilda á árin 2009–2013, frá meiri hluta umhverfisnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Huga Ólafsson og Steinunni Fjólu Sigurðardóttur frá umhverfisráðuneyti, Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands og Sigrúnu Ágústsdóttur frá Umhverfisstofnun. Umsagnir um málið bárust frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Skorradalshreppi, Landmælingum Íslands, Landgræðslu ríkisins, Veiðimálastofnun, Reykjanesbæ, Betri byggð í Mýrdal, Samorku, Reykjavíkurborg, samráðshópi íbúa og hagsmunaaðila í Mýrdal, Umhverfisstofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Skógrækt ríkisins, Landsvirkjun, Samtökum ferðaþjónustunnar, Lundavinafélaginu í Vík í Mýrdal, Skaftárhreppi, Gunnari Jónssyni, Náttúruverndarsamtökum Suðurlands, Sveitarfélaginu Garði, Mýrdalshreppi, Skipulagsstofnun, Háskólanum á Akureyri, Fljótsdalshéraði, Eyþingi, Landbúnaðarháskóla Íslands, Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Skútustaðahreppi og Sveitarfélaginu Vogum. Að auki kynnti nefndin sér efni umsagna sem bárust um áætlunina á síðustu tveimur þingum, því 136. og 137. Í tillögunni er lagt til að unnið verði að friðlýsingu tólf svæða á árunum 2009–2013, og ber að taka það fram hér í upphafi ræðunnar að að sjálfsögðu átti þessi áætlun áætlunum samkvæmt að taka gildi fyrir ári en af ýmsum ástæðum, sem kannski er óþarfi að fara nánar út í hér, hefur það tafist í þingstörfunum að fá hana samþykkta hér á hinu háa Alþingi, en við gerum þá ráð fyrir því að hún taki gildi um leið og Alþingi vonandi afgreiðir hana. Tillagan er unnin á grundvelli 65. gr. laga nr. 44/1999, um náttúruvernd, þar sem kveðið er á um að umhverfisráðherra skuli láta vinna náttúruverndaráætlun fyrir landið eigi sjaldnar en á fimm ára fresti og leggja hana fyrir Alþingi. Þetta er önnur áætlunin sem hefur verið gerð en sú fyrri rann út í lok þarsíðasta árs. Tilgangur heildstæðrar náttúruverndaráætlunar er að koma upp neti friðlýstra svæða og skal áætlunin taka til helstu tegunda vistgerða og vistkerfa, svo og jarðmyndana, hér á landi, m.a. með tilliti til menningarlegrar og sögulegrar arfleifðar, nauðsynjar á endurheimt vistgerða, nýtingar mannsins á náttúrunni og ósnortinna víðerna, sbr. 66. gr. laganna. Nokkur nýmæli má finna í tillögunni, m.a. er stefnt að því að friðlýsa tvær vistgerðir annars vegar og þrjár tegundir hryggleysingja og búsvæði þeirra hins vegar. Aðaláhersla er þó lögð á sjaldgæfar plöntutegundir og tegundir í hættu og uppbyggingu heildstæðs nets verndarsvæða með áherslu á svæði sem skipta máli fyrir verndun plantna og búsvæði þeirra. Með það fyrir augum er lagt til að friðlýstar verði 24 tegundir háplantna, 45 tegundir mosa og 90 tegundir fléttna. Auk þeirra tólf svæða, sem og plantna og dýra, sem stefnt er að vinna að friðlýsingu á, kveður tillagan á um að áfram verði unnið að friðlýsingu svæða sem eru á fyrri náttúruverndaráætlun, þ.e. hinni fyrstu. Tillagan hefur verið lögð fram tvisvar áður á hinu háa Alþingi og er nú lítið breytt frá síðustu þingum nema að því leyti að eitt svæði hefur verði fellt úr áætluninni enda er friðlýsingu fjalllendis við Hoffell og sameiningu svæðisins við Vatnajökulsþjóðgarð lokið. Nefndin hefur kynnt sér tillögur að friðlýsingu þeirra svæða sem eru í áætluninni. Í athugasemdum við tillöguna er gerð ítarleg grein fyrir ástæðum og markmiðum fyrirhugaðrar friðlýsingar ásamt mörkum svæða og lýsingum á þeim. Áætlunin er unnin á grundvelli aðferðafræði sem almennt er notast við á alþjóðavettvangi, til að mynda annars staðar í Evrópu. Aðferðafræðin hefur verið þróuð í samræmi við alþjóðasamninga og hvað viðkemur viðmiðum og viðföngum er m.a. stuðst við Ríó-samninginn um vernd líffræðilegrar fjölbreytni, Bernar-samninginn um vernd villtrar náttúru í Evrópu og Ramsar-samninginn um vernd votlendis. Við ákvörðun þeirra svæða sem lagt er til að verði á náttúruverndaráætlun er byggt á vísindalegri úttekt á náttúru Íslands, rannsóknum, vöktun og mati á mikilvægi og náttúruverndargildi einstakra svæða. Stuðst er við vísindalega gagnagrunna Náttúrufræðistofnunar Íslands um tegundir, vistgerðir og jarðfræði landsins og er faglegt mat lagt á það hvaða þættir í náttúru landsins eru verndarþurfi. Raunhæfar tillögur um friðlýsingu eru þannig mótaðar út frá vísindalegum gögnum. Meiri hlutinn hefur orðið var við nokkra gagnrýni á skort á samráði við landeigendur, sveitarfélög og hlutaðeigandi aðila við gerð áætlunarinnar og áréttar því að fullt samráð sé haft við þessa aðila þegar unnið er að friðlýsingu einstakra svæða í áætluninni. Samþykkt tillögunnar jafngildir ekki fyrirframákvörðun um friðlýsingu svæða heldur er þetta fremur viljayfirlýsing Alþingis um að unnið verði að friðlýsingunni. Í raun leyfðum við okkur að kalla það svo í hv. umhverfisnefnd að hér væri um að ræða viljayfirlýsingu um tiltekna framkvæmdaáætlun og svo yrði að sjá hvernig gengi eftir að ná samningum um friðlýsingu þeirra svæða sem hér er verið að leggja til að verði friðlýst. Ákvörðun um friðlýsingarskilmála, markalínur svæða og reglur um landnotkun, framkvæmdir og aðrar athafnir á svæðum eru teknar á grundvelli samvinnu og samráðs við landeigendur og hlutaðeigandi sveitarfélög. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að hefja samráðsferli vegna náttúruverndaráætlana fyrr en gert hefur verið hingað til og telur rétt að samráð og kynning fari fram áður en áætlun kemur til kasta Alþingis. Meiri hlutinn leggur því áherslu á að við vinnu næstu náttúruverndaráætlunar, þeirrar þriðju, verði samráðsferlið hafið strax í upphafi og í framtíðinni verði hlutaðeigandi aðilar hafðir með í ráðum við gerð náttúruverndaráætlunar. Mikilvægt er þó að mati meiri hlutans að áfram verði unnið á grundvelli þeirrar vísindalegu og faglegu aðferðafræði sem notuð hefur verið til þessa. Með því að hefja samráðið fyrr en ella er líklegra að áætlunin endurspegli raunhæfa möguleika á friðlýsingu. Í athugasemdum við áætlunina kemur fram að verndarsvæði brekkubobba í hvannstóði undir Reynisfjalli hafi verið minnkað frá framlagningu málsins á fyrri þingum. Þar sem meiri hlutanum þykir ljóst að ekki er um raunhæfan möguleika á friðlýsingu svæðisins að ræða að sinni leggur hann til að svæðið allt verði fellt brott úr áætluninni. Sú breyting útilokar þó ekki að sé vilji aðila fyrir hendi verði unnið að friðlýsingu svæðisins á síðari stigum. Að lokum vill meiri hlutinn árétta að náttúruverndaráætlunin er viljayfirlýsing um tiltekna framkvæmdaáætlun, eins og áður segir, og felur samþykkt hennar í sér að unnið verði að friðlýsingu þeirra svæða sem áætlunin nær til en er ekki lokaákvörðun um friðlýsinguna. Meiri hlutinn leggur til að málið verði samþykkt með þeirri breytingu að c-liður II. kafla falli brott. Samþykkt í umhverfisnefnd 9. desember sl. Undir þetta nefndarálit rita auk þeirrar sem hér stendur Ögmundur Jónasson, Magnús Orri Schram, Ólína Þorvarðardóttir, Ólafur Þór Gunnarsson og Birgitta Jónsdóttir, hv. þingmenn. Við afgreiðslu málsins úr umhverfisnefnd gerði hv. þm. Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, grein fyrir því að hann mundi skila séráliti sem hefur komið fram og má finna hér á þingskjölum. Þar gerir hv. þingmaður grein fyrir sínum sjónarmiðum. Að öðru leyti vill formaður nefndarinnar taka fram að öll umfjöllun og afgreiðsla þessa máls í umhverfisnefndinni fór fram í friði og spekt. Auðvitað höfðu þingmenn ólíkar skoðanir á ólíkum málum en hins vegar sameiginlegan skilning á því um hvað gerð náttúruverndaráætlunar snýst og hvernig beri að vinna eftir henni og framkvæma þann vilja Alþingis sem vonandi fæst staðfestur hér innan einhverra daga eða vikna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hennar, hv. þingmaður þekkir þessi mál mjög vel. Ég þekki heldur ekki hv. þingmann að öðru en að vilja vinna með fólki og reyna að ná sátt þar sem þess er einhver kostur. Ef það eru einhver mál sem er skynsamlegt að fara vel yfir og reyna að ná sem mestri sátt um eru það mál eins og þetta. Ég held að fá mál séu þess eðlis að það borgi sig ekki að eyða svolitlum tíma til að ná sátt og af lokaorðum hv. þingmanns fannst mér hv. þingmaður tala eins og það hefði verið gert. En því fer víðs fjarri og það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti minni hlutans og ég man vel eftir því þegar þetta var rifið aftur út úr nefnd í miklu ósætti. Með leyfi forseta, þá segir í nefndaráliti minni hlutans: „Minni hlutinn telur óviðunandi að engir hagsmunaaðilar skuli hafa verið kallaðir á fund nefndarinnar þrátt fyrir fjölmargar umsagnir og margs konar athugasemdir í þeim umsögnum sem rétt hefði verið að fjalla um og fá nánari skýringar á. Að mati minni hlutans er ástæðulaust að taka öll mál út úr nefndum þingsins í ósætti og telur minni hlutinn dapurlegt að ekki sé hægt að standa við fögur fyrirheit, fylgja eftir vilja umhverfisráðherra og fjalla ítarlega um málið í umhverfisnefnd. Mikilvægt er að Alþingi leiti leiða til að skapa sem breiðasta sátt um efni náttúruverndaráætlunar.“ Ég spyr hv. þingmann: Af hverju voru vinnubrögðin með þessum hætti? Hvað mælir með því að ósætti sé skapað? Í flestum þeim málum sem er ósætti um núna hefði örugglega verið hægt að ná niðurstöðu og fara betur yfir það. Ég spyr í mestu vinsemd vegna þess að ég furða mig á þessu: Af hverju er þessi leið farin?

Frú forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spyr: Af hverju er þessi leið farin? Fyrir því eru aðallega tvær ástæður. Sú fyrri að það hefur dregist úr hömlu að afgreiða náttúruverndaráætlunina, sem hér er til umfjöllunar og var fyrst lögð fram á hinu háa Alþingi fyrir 14 mánuðum af þáverandi umhverfisráðherra. Eins og þingmenn vita átti hún að taka gildi frá og með ársbyrjun 2009 eða fyrir ári síðan. Okkur þótti vera þörf á að koma þessu máli til afgreiðslu þingsins svo að í gildi væri náttúruverndaráætlun í landinu. Í annan stað, sem skiptir kannski meira máli í mínum huga, þá er áætlunin, eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans, viljayfirlýsing um tilteknar friðlýsingar sem byggja á vísindalegum og faglegum rannsóknum. Eins og allir vita verða þær hvorki staðfestar né framkvæmdar nema um það náist fullt samkomulag á milli allra hagsmunaaðila, landeigenda, sveitarstjórna og annarra. Það er því ekki þannig að þessi áætlun bindi hendur þingmanna eða þeirra sem hagsmuna eiga að gæta með þeim hætti að ekki sé hægt að hafa samráð og samvinnu um útfærslu hennar. Að síðustu vil ég benda á að við tókum tillit til þess við afgreiðslu þessa máls að í Mýrdal er þó nokkur deila um hvannstóðið og brekkubobbana og það var að ég hygg sameiginlegt mat nefndarinnar að ekki væri ráð að hafa þá tillögu inni í áætluninni af því að það væri svo að segja engin von eins og sakir stæðu til að sú friðlýsing gæti gengið fram. Þetta eru í mjög stuttu máli ástæður þess 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina. Hér kemur mjög skýrt fram að það var með ráðum gert að gera þetta í ósætti. Hv. þingmaður nefndi tvær ástæður fyrir því, sem að vísu eru í mótsögn hvor við aðra. Ef það er orðið svo mikið mál að flýta sér með þetta og þetta skiptir ekki máli nema menn nái alvöru samstöðu, þá kallar ekkert á það að menn geri þetta með þessum hætti og þá borgar sig örugglega að taka meiri tíma úr því að þetta vegur hvort eð er ekki meira en svo að það er ekki bindandi fyrir neinn. En svo er auðvitað ekki, þetta er þingsályktun og auðvitað er hún bindandi. Ég get alveg lofað því, virðulegi forseti, að þetta mun ekki flýta fyrir málinu, svo því sé algjörlega til haga haldið. Stjórnarliðar ættu að vera farnir að læra að það að vera alltaf með ágreining, alltaf að rífa mál, stór og smá, út í ósætti, hjálpar ekki við að ná framgangi mála, það bara segir sig sjálft. Hér snýr þetta ekki bara að þingmönnum stjórnarandstöðunnar heldur öllum þeim aðilum sem að þessum málum koma, sem eru með einum eða öðrum hætti allir landsmenn, en þó sérstaklega þeim sem hafa hagsmuna að gæta og þessi náttúruverndaráætlun snýr beint að. Þetta er ekki bjóðandi, virðulegi forseti, að við séum aftur og aftur - hér kemur hv. þingmaður, sem ég þakka náttúrlega hreinskilnina, og segir að þetta sé meðvitað, að menn ætli að taka málið út í ósætti og búa til ófrið um þetta mikilvæga mál og það er óásættanlegt. Það er hægt að skemma mjög góð mál með 

Frú forseti. Fyrst um ágreininginn og ósættið. Við berum auðvitað öll, hv. þingmenn, jafnmikla ábyrgð á því hvort sem við erum í meiri hluta eða minni hluta að reyna að vinna hér og hafa samráð og samvinnu hvert við annað og að reyna að klára mál í eins mikilli sátt og hægt er. Við vitum öll að það er þannig og stundum tekst og stundum tekst það ekki af alls konar ástæðum. Náttúruverndaráætlun ber að leggja fram lögum samkvæmt, samkvæmt náttúruverndarlögum eins og fram hefur komið. Við gerð þessarar áætlunar hófst samráð miklu fyrr við hagsmunaaðila en við gerð þeirrar fyrstu. Þó viljum við í nefndinni taka skýrt fram að það má gera enn betur og það þarf að gera enn betur og það kemur skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans og ég veit að það stendur til. Í raun var fyrsta náttúruverndaráætlunin, og það má líka segja um margar af þeim friðlýsingum sem ráðist var í fyrir áratugum jafnvel, á sjöunda, áttunda og níunda áratug síðustu aldar, að þar fóru menn fram með kannski eitthvað sem líktist frekar óskalistum en vísindalegum grunduðum ákvörðunum um friðlýsingar. Það hefur að mörgu leyti verið við ramman reip að draga að vinda ofan af því orðspori friðlýsinga sem þær fengu á sig við þær aðstæður. Það hefur verið reynt. Ég ætla ekki að halda því fram að hér hafi fullkomlega í einu og öllu verið rétt staðið að málum en við skulum ekki gleyma því, frú forseti, að þetta er viljayfirlýsing. Hér er byggt á vísindalegum aðferðum og síðan mun þurfa að ná samkomulagi um friðlýsingarnar. Ef það næst þá næst það ef það næst ekki 

Hæstv. forseti. Þetta er mjög athygliverð umræða sem hér hefur farið fram um þessa tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun þar sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur rakið þær tvær ástæður sem ollu því að málið var rifið út úr umhverfisnefnd án þess að umfjöllun þar hafi verið nægjanleg og ekki fagleg að mínu mati. Mig langar að spyrja aðeins út í það vegna þess að við flutning þess máls ræddum við aðeins um það mikla ósætti sem skapaðist á sumarþinginu þegar málið var rifið með hörku út úr umhverfisnefnd. Við það tilefni sagði hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi forseta: „Ég vil að lokum lofa þingmönnum því að ég er talsmaður þess að náttúruverndaráætlun fái ítarlega og góða vinnu í umhverfisnefnd og vænti mikils af þeirri vinnu.“ Hvers vegna var ekki unnið eftir vilja umhverfisráðherra í nefndinni? Hvers vegna var ekki gefið færi á því að hagsmunaaðilar fengju að koma fyrir nefndina því að ég veit til þess að margir þeirra óskuðu sérstaklega eftir því. Mig langar af því tilefni að gera eitt dæmi að umfjöllunarefni hér sem er Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar en þar liggur fyrir nýtt aðalskipulag Fljótsdalshéraðs þar sem farið var í mikla faglega vinnu við það að meta hvaða svæði væri æskilegt að friðlýsa. Þar var m.a. unnið eftir tillögum náttúrufræðings sem býr á Egilsstöðum og heitir Helgi Hallgrímsson og það liggur því mjög fagleg vinna að baki. Jafnframt hafa ábúendur Egilsstaða, þ.e. landeigendur þar sem Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar eru, lýst yfir harðri afstöðu sinni gegn þessum áformum. Mig langar að vita hvers vegna umhverfisnefnd ræddi ekki þetta atriði, og ef það var rætt, hvenær var það rætt? Það er alveg ljóst að þingsályktunartillaga er þingsályktunartillaga og þrátt fyrir að þarna sé lýst vilja þingsins hefur það ákveðið gildi og hefur náttúrlega 

Frú forseti. Ég vil mótmæla því að nefndin hafi ekki unnið í þeim anda sem hæstv. ráðherra talaði um á sumarþinginu vænti ég. Það var einfaldlega eins og ég reyndi að skýra út áðan, það þurfti ákveðið mat að fara af stað sem á annan veginn ræðst af lögbundinni skyldu þingsins, hæstv. ráðherra að leggja fram náttúruverndaráætlun og þingsins að sjá til þess að hún sé í gildi og rúllandi, ef þannig má að orði komast, frú forseti, og svo þess að tillögurnar sem eru auðvitað byggðar á vísindalegum grunni og það er kannski þar sem hagsmunaáreksturinn verður, og þá sérstaklega milli ábúenda, landeigenda, sveitarstjórna og svo hins vísindalega mats á því hvað séu sjaldgæfar vistgerðir og annað slíkt, að menn hafi kannski ekki sama skilning eða sömu hugmyndir um það. Þetta ákváðum við að vega og meta og afgreiða með þessum hætti vegna þess að við vitum öll að þær friðlýsingar sem hér er lagt til að verði gerðar, verða ekki gerðar, hvorki fyrir austan né vestan né sunnan, nema um það náist samkomulag. Þá þarf fólk að setjast niður og ræða saman og þá ræða sveitarstjórnarmenn og landeigendur við fulltrúa Náttúrufræðistofnunar, ráðuneytis og annarra sem bera fram hin vísindalegu rök, sveitarstjórnarmenn og landeigendur bera þá fram þau rök sem þeir hafa í þeim málum og svo reyna menn að finna niðurstöðu. Ef það tekst þá tekst það, ef það tekst ekki þá tekst það ekki. Ég held að það sé ekki þetta hundrað í hættunni sem mætti skilja af málflutningi sumra þingmanna hér, alls ekki allra, en ég held að það sé alveg hægt að ráða fram úr þessum málum með bara mjög 

Hæstv. forseti. Ég vek aftur athygli á því að þrátt fyrir þessa lögbundnu skyldu og þrátt fyrir að menn hafi verið komnir í hálfgerða tímaþröng varðandi það að koma þessari áætlun í gegnum þingið, lýsti hæstv. umhverfisráðherra engu að síður þeim vilja sínum að þetta mál fengi ítarlega og góða umfjöllun í nefndinni. Þá er rétt að spyrja hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur: Hversu margir fundir í umhverfisnefnd fóru í þetta mál á yfirstandandi þingi? Þessi orð umhverfisráðherra féllu á þessu þingi þegar málið var flutt og þá var tekið undir þau sjónarmið að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru á sumarþinginu væru ekki ásættanleg þegar málið var rifið út úr nefnd órætt með þeim rökum að það hefði verið rætt einhvern tíma áður. Í annan stað er algjörlega ljóst í því dæmi sem ég tók um Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta að það er algjörlega sambærilegt við það mál sem við áttum við um Mýrdalinn og brekkubobbann þar, þar sem umhverfisnefnd, sem betur fer, ákvað að fella það ákvæði út úr ályktuninni. Þess vegna spyr ég hvort ekki sé rétt að þetta ákvæði verði fellt út úr áætluninni. Hins vegar langar mig að spyrja aðeins um samráð, af því að haft var samráð á sínum tíma varðandi stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Þá var komið á fót sérstakri nefnd sem í sátu fulltrúar sveitarfélaganna á svæðinu og fulltrúi Umhverfisstofnunar og sú nefnd var skipuð af umhverfisráðuneytinu. Þar náðist ákveðin sátt og varð einróma niðurstaða í þeirri nefnd um hvernig afmörkunin skyldi vera á friðlandinu. Því spyr ég: Hvers vegna var vikið svo gríðarlega mikið frá þeirri sátt sem náðist í því samráðsferli, vegna þess að samráðsferlið hlýtur að vera unnið í einhverjum tilgangi? Það hlýtur að snúast um það að ná einhverri sameiginlegri lausn sem menn geta verið sáttir við. Hvers vegna var ekki farið að tillögum þeirrar nefndar sem lagði mikla vinnu í sinn undirbúning, hvers vegna var ekki farið að þeim tillögum?

Frú forseti. Fyrst vegna friðlýsingar Þjórsárvera. Það var ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra síðasta sumar að setja þá friðlýsingu í sérstakan farveg og svolítið til hliðar við náttúruverndaráætlun, ef þannig má að orði komast. Það er ákvörðun hæstv. ráðherra sem ég geri engar athugasemdir við, enda var það tillagan og er í raun tillagan í náttúruverndaráætlun að friðlýsa Þjórsárverin. Það sýnir kannski líka að það er brýnt að koma þessum málum í farveg og áfram og til framkvæmda og ekki síst vegna þess að Þjórsárverin eru afar mikilvægt náttúrusvæði hér á landi og á heimsvísu eins og hv. þingmenn vita. Hvað varðar Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta er það þannig að meiri hluti umhverfisnefndar afgreiddi málið frá sér 9. desember. Hæstv. umhverfisráðherra staðfesti breytingar á aðalskipulagi Fljótsdalshéraðs 21. desember sl. ef ég sé þetta rétt hér. Það þýðir í raun að þá er komið nýtt skipulag í því sveitarfélagi og þá verður það að sjálfsögðu tekið til athugunar í ferlinu sem fram fer. Það hafði ekki gerst fyrir afgreiðsluna úr nefndinni en að sjálfsögðu þarf að taka tillit til þess í úrvinnslunni, eins og tekið var tillit til deilnanna meðal heimamanna í Mýrdalnum vegna hvannstóðsins og brekkubobbans. Ég verð að viðurkenna það, frú forseti, að ég man ekki hvað málið var tekið fyrir á mörgum fundum í umhverfisnefnd. Það kom hins vegar fyrst fram fyrir 14 mánuðum síðan, það var fyrir kosningar sem fyrsta umfjöllunin fór fram. Það var til umfjöllunar í sumar á 137. þingi í tvo mánuði. Það var til umfjöllunar á yfirstandandi þingi, 138. þingi, í mánuð nú á haustdögum, 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar sem hér liggur fyrir og er lagt fram af Birgi Ármannssyni, fulltrúa okkar sjálfstæðismanna í umhverfisnefnd. Nú er það svo, frú forseti, að á sumarþingi 2009 varð talsvert uppþot þegar náttúruverndaráætlun var afgreidd í gegnum umhverfisnefnd í hasti og án efnislegrar umfjöllunar. Viðbrögð fulltrúa minni hlutans í umhverfisnefnd eru í rauninni efnislega enn til umfjöllunar hér í dag og það er mjög sorglegt. Það er ekki boðlegt að mínu viti, frú forseti, að mál séu keyrð með þessum hætti í gegnum nefndir þingsins án efnislegrar umfjöllunar og án þess að þeir hagsmunaaðilar og aðrir aðilar sem sent hafa inn umsögn hafi aðstöðu til þess og sé boðið upp á að koma fyrir þingnefndir og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum, sérstaklega þegar um svo viðamikið og mikilvægt mál er að ræða sem þessa áætlun. Við flutning þessarar þingsályktunartillögu á þinginu í haust gerðum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins talsverðar athugasemdir og rifjuðum upp þessa sögu frá því í sumar um hvernig haldið var á málum af hálfu umhverfisnefndar. Við fengum miklar undirtektir við okkar gagnrýni og stuðning frá mörgum aðilum, þar á meðal frá hæstv. umhverfisráðherra sem sagði við þá umfjöllun, með leyfi forseta: „Ég vil að lokum lofa þingmönnum því að ég er talsmaður þess að náttúruverndaráætlun fái ítarlega og góða vinnu í umhverfisnefnd og vænti mikils af þeirri vinnu.“ Þess vegna brá manni óneitanlega við að sjá að enn og aftur var þetta mál rifið út úr umhverfisnefnd nánast órætt og án þess að hagsmunaaðilar fengju að koma á fund nefndarinnar til að fjalla um sín sjónarmið. Ég hef verið í sambandi við fjölmarga aðila sem sendu inn greinargerð vegna þessa máls og allir lýsa þeir yfir mikilli furðu á þessum vinnubrögðum og skilja einfaldlega ekki hvers vegna Alþingi kemur svona fram við þessa aðila sem hingað til hafa átt þess kost að koma til þings, hitta þingnefndir og gera grein fyrir sínum sjónarmiðum. Minni hlutinn telur óviðunandi að engir hagsmunaaðilar hafi fengið að koma á fund nefndarinnar. Það er ekki okkur fyrir bestu og ekki virðingu Alþingis sæmandi að við rífum hvert málið á fætur öðru út úr nefndum þingsins í ósætti, sérstaklega ekki mál af þessum toga þar sem allar aðstæður eru til þess að reyna að ná sáttum. Það er mér ekkert sérstakt gleðiefni, frú forseti, að standa hér og kvarta yfir þessum vinnubrögðum stjórnarmeirihlutans en það er hins vegar óhjákvæmilegt að gera það vegna þess að þessi vinnubrögð eru ekki boðleg. Ég get ekki setið hér hjá og þagað yfir því hve mikið mér ofbjóða þessi vinnubrögð. Ég vonast til þess að hæstv. forseti Alþingis taki það verkefni að sér að reyna að leita leiða til þess að koma í veg fyrir að þetta gerist aftur. Ég tel mikilvægt að hæstv. forseti einbeiti sér að því verkefni og taki í taumana vegna þess að hér er um virðingu Alþingis að tefla. Almennt eiga þær athugasemdir við í þessu máli að samráðsskortur virðist vera ríkjandi á milli aðila. Sveitarfélögin sem málið varðar hafa flest bent á þetta í umsögnum sínum, skort á samráði. Svo birtist að einhverju leyti viðleitni af hálfu þeirra sem leggja þetta hér fram að fara inn á vald sveitarfélaganna en eins og alþjóð veit eru það sveitarfélögin sem fara með skipulagsvaldið í landinu. Ég hef hér í andsvari gert að talsverðu umtalsefni þá stöðu sem uppi er varðandi Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta í þessari þingsályktunartillögu. Þar liggja frammi umsagnir, bæði frá sveitarfélaginu Fljótsdalshéraði og eins frá landeigendum á Egilsstöðum. Vissulega er það rétt að Fljótsdalshérað hefur lokið vinnu við nýtt aðalskipulag sem hæstv. umhverfisráðherra undirritaði 21. desember sl. Þrátt fyrir að þetta aðalskipulag hafi verið undirritað af hálfu umhverfisráðherra eftir umræddan fund í umhverfisnefnd bárust athugasemdir frá sveitarfélaginu engu að síður, að sjálfsögðu grundvallaðar á þeirri miklu vinnu sem sveitarfélagið hafði lagt í gerð aðalskipulagsins. Sveitarfélögin í landinu hafa flest mikinn metnað til umhverfismála. Þegar sveitarfélög leggja í mikla vinnu og leita faglegra leiða til þess að leiða fram hvaða svæði innan þeirra sveitarfélagamarka ætti að friðlýsa er sjálfsagt að Alþingi og ráðherrar taki mið af þeirri vinnu. Í þessu tilviki leitaði sveitarfélagið eftir tillögum frá Helga Hallgrímssyni, náttúrufræðingi á Egilsstöðum, um svæði til friðlýsingar og þetta svæði, Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar, er ekki þar á meðal. Umsögn hefur borist frá landeigendum sem leggjast harkalega gegn þessum vinnubrögðum og skilja einfaldlega ekki hvers vegna ekki var leitað samráðs við þá. Þessi tillaga er því í algjörri andstæðu bæði við landeigendur og sveitarfélagið. Ég vil þess vegna hvetja stjórnarmeirihlutann, ef hann fellst ekki á frávísunartillöguna sem við höfum lagt fram í þessu nefndaráliti, til að taka þetta atriði út úr áætluninni. Það eru fjölmörg atriði í þessari tillögu sem rétt væri að minnast á en ég ætla næst að ræða aðeins um tillögu um að svæði í Skaftártungum og Síðuafrétt verði friðuð sem hluti Vatnajökulsþjóðgarðs. Á þessu svæði hefur mikill aurburður valdið miklum búsifjum og spjöllum á landi. Til þess að sporna við því er ljóst að það þarf að grípa til aðgerða og fara í umfangsmiklar framkvæmdir. Sveitarfélagið þar, Skaftárhreppur, hefur verið með sérstakan vinnuhóp starfandi sem vinnur m.a. í samstarfi við Landgræðsluna að lausnum, til hvaða aðgerða þurfi að grípa til þess að sporna við þessu. Sveitarfélagið hefur lýst því í umsögn sinni að það hefur þungar áhyggjur af því að þessi þingsályktunartillaga sem við ræðum hér muni hafa áhrif á til hvaða úrræða verði hægt að grípa. Þetta hefur vissulega áhrif á stöðu þessa svæðis. Sveitarfélagið Skaftárhreppur hefur lagt í mikla faglega vinnu við að leita leiða og skoða með hvaða hætti megi vinna gegn þessum vanda varðandi aurburðinn og er jafnframt í aðalskipulagsvinnu. Sveitarfélagið hefur lýst þeim vilja sínum og óskað eftir því að þetta atriði verði fellt út úr þingsályktunartillögunni þar til sveitarfélagið hefur klárað sitt aðalskipulag og ég tel rétt að verða við þeirri beiðni. Það vekur furðu mína að sveitarfélagið og aðrir aðilar sem hafa sent inn athugasemdir varðandi þetta hafa ekki átt þess kost að koma á fund nefndarinnar. Ég er þess fullviss að ef nefndarmenn hefðu kynnt sér betur athugasemdir sveitarfélagsins hefði þessi tillaga fallið út úr áætluninni, á sama hátt og áætlunin varðandi brekkubobbana í Mýrdalshreppi. Ég tel að hérna sé um að ræða mál sem væri fullkomlega hægt að ná samstöðu um og skapa sameiginlegan skilning á, ef menn gæfu sér tíma til þess að ræða saman og gæfu hagsmunaaðilum tækifæri á að koma til fundar og ræða þessi mál. Þetta mál liggur þungt á heimamönnum. Þetta er ekki einhver léttvæg viljayfirlýsing Alþingis. Í augum landsmanna er þingsályktunartillaga sem er samþykkt frá Alþingi plagg sem taka skal mark á og það er því ekkert léttvægt við þetta mál sem við ræðum hér, þrátt fyrir að það hafi legið í orðum sumra hv. þingmanna í dag. Ég tel fulla ástæðu til þess að umhverfisnefnd óski eftir því að þessari umræðu verði frestað og þetta rætt betur í nefndinni. Ég tel að það væri heilladrjúgast fyrir okkur öll sem störfum hér í þinginu. Ég vil fagna þeirri breytingartillögu meiri hlutans að falla frá ákvörðunum um friðlýsingu verndarsvæðis brekkubobba í hvannastóði undir Reynisfjalli, enda mættu þær harðvítugum mótmælum heimamanna og þess vegna ekki ásættanlegt ef sú tillaga hefði komist í gegnum þingið. Málatilbúnaður varðandi Reynisfjall og hvannastóðið þar er nákvæmlega eins vaxinn og málin varðandi Skaftárhrepp annars vegar og hins vegar Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta. Margar athugasemdir hafa komið varðandi Þjórsárver og þá fyrirhuguðu stækkun friðlandsins í Þjórsárverum sem birtist í þessari tillögu. Í umræðunni hér hefur verið rætt talsvert um samráð og varðandi stækkun friðlandsins í Þjórsárverum var stofnaður sérstakur samráðshópur á vegum umhverfisráðuneytisins þar sem að komu aðilar úr héraði, sveitarstjórnarmenn og jafnframt aðilar frá Umhverfisstofnun. Sá samráðshópur skilaði sameiginlegri niðurstöðu í þessu stóra, mikla, flókna og erfiða máli. Engu að síður er í þessari tillögu vikið í stórum dráttum frá þeirri sátt, svæðið er stækkað allverulega til suðurs miðað við tillögur samráðshópsins. Því spyr ég: Á hvaða rökum var það gert? Ég reyni að lesa það út úr þessari þingsályktunartillögu en ég finn ekki svörin við því. Það væri því ágætt ef einhver veit það og gæti komið hingað upp og útskýrt fyrir mér hvers vegna ekki var farið að tillögu þessarar sérnefndar eftir alla þá vinnu sem það hafði haft í för með sér. Það var haft samráð en síðan var því einfaldlega skúbbað út um gluggann og gert eitthvað allt annað án þess að það sé rökstutt á fullnægjandi hátt. Í þingsályktunartillögunni kemur fram að verið sé að fjalla um rústamýravist og þetta sé friðað á þeim forsendum. Ég vil spyrja, ef einhver getur upplýst mig um það: Er einhver sérstök rústamýravist á þessu viðbótarsvæði frá tillögum sérnefndarinnar þar sem friðlandið er stækkað í suður? Það hefur ekki komið fram og ekkert liggur fyrir um það. Það hafa komið athugasemdir frá ýmsum aðilum sem hafa sent inn umsagnir vegna þessa máls um að svo sé ekki og ekki hafi verið sýnt fram á það. Ég tel því að til þess að við séum öll upplýst um hvað Alþingi er að samþykkja þurfi að liggja fyrir með hvaða rökum þessi breyting er gerð. Ég óska eftir því að ég verði upplýst um það í þessari umræðu. Ég tel rétt að gera að umtalsefni vinnuna sem nú er í fullum gangi og á lokasprettinum varðandi rammaáætlun. Þar er lögð mikil vinna í að reyna að skapa vísindalegar forsendur til þess að meta hvar verði heimilt að virkja og hvaða svæði skuli vernda í framtíðinni. Þegar sú niðurstaða liggur fyrir geri ég ráð fyrir að koma þurfi til vinnu við friðlýsingar m.a. og væntanlega þarf að taka upp þessa náttúruverndaráætlun sem við ræðum nú þegar og breyta henni, koma væntanlega með ný svæði, breyta mörkum o.s.frv. Fyrst við erum á þessum stað einmitt í dag og vinna við rammaáætlun er á lokasprettinum, væri þá ekki rétt að fresta einfaldlega þessu máli og fjalla um þetta af viti þegar niðurstaða rammaáætlunar liggur fyrir? Það er ekki hundrað í hættunni, ég get ekki séð það. Mín skoðun er að það beri að gera, enda eru fjölmörg önnur atriði sem er hægt að nota tímann til að fara betur yfir, m.a. að leita samráðs og að umhverfisnefnd afli sér frekari upplýsinga um grundvöll þeirra breytinga sem þessi drög að náttúruverndaráætlun fjalla um. Varðandi Orravatnsrústir, sem jafnframt er talað um að séu sérstæðasta freðmýrasvæði landsins, skortir talsvert á rökstuðning um afmörkun svæðisins. Það væri ágætt að fá það aðeins betur fram, ef það er hægt við þessa umræðu. Auðvitað hefði verið langbest að setjast yfir það inni í nefndinni og fá útskýringar á því þar en það var ekki tími til þess miðað við málflutning þeirra stjórnarliða sem hér hafa fjallað um þetta mál. Í nefndarálitinu er fjallað talsvert um náttúrustofur. Ég ætla að tala mjög stutt um þann kafla og geri ráð fyrir því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fari sérstaklega yfir þau atriði. Þar er vísað í umræðu einmitt við flutning þessa máls þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson átti ákveðinn orðastað við hæstv. umhverfisráðherra. Þess vegna vekur furðu að sá vilji sem birtist við þá umræðu hafi ekki ratað inn í þetta nefndarálit frá meiri hlutanum. Ég sé þó að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur lagt fram sína eigin breytingartillögu þar um og það er ágætt. Frú forseti. Mikilvægt er að náttúruverndaráætlun fái ítarlega og vandaða umfjöllun hér á Alþingi og að umhverfismálum sé gert það hátt undir höfði að þau fái eðlilega fyrirgreiðslu í þinginu, eðlilega umfjöllun og séu ekki sett á lægri skör en önnur mál miðað við það hvernig nefndir þingsins taka á þeim. Ég tel að þetta sé það mikilvægt mál að það eigi að ræða það og fjalla ítarlega um það í nefnd. Umhverfismálin eru ekki minni háttar mál sem hægt er að skúbba í gegnum þingið án umræðu. Það á heldur ekki að vinna þannig í nefndunum að umhverfismálin séu afgangsstærð sem eigi ekki að eyða tíma í. Það er ekki mín skoðun. Ég hvet hv. þingmenn sem sitja í umhverfisnefnd að taka undir þessi sjónarmið vegna þess að það getur ekki verið að hv. þingmenn stjórnarliðsins séu stoltir af þessum vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í meðferð nefndarinnar. Ég trúi því í hjarta mínu að svo sé ekki. Frú forseti. Vegna alls þessa - fyrir utan þessi vonbrigði sem maður varð fyrir í kjölfar þeirrar góðu umræðu og góðu fyrirætlana sem fóru á flug við umfjöllun málsins hér fyrr á þinginu eru vonbrigðin enn meiri við að umfjöllun um þetta mál hafi ratað í þennan farveg. Þess vegna er mér nauðugur einn kostur að leggja til að þessari tillögu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að taka upp samráð á nýjan leik við sveitarstjórnir og aðra hagsmunaaðila og að leitað verði eftir hugmyndum þeirra að friðlýsingum með það fyrir augum að skapa sem mesta sátt um tillöguna. Ef ég ætti þess kost að óska eftir því að þetta mál færi aftur inn í nefnd og yrði unnið betur mundi ég gera það en samkvæmt þingsköpum eru slík úrræði ekki fyrir hendi, að því er starfsmenn þingsins leggja fyrir okkur. Þess vegna er mér nauðugur einn kostur að leggja fram þessa frávísunartillögu. Mér þykir mjög miður að þurfa að gera það en það er einfaldlega vegna þess að þessi vinnubrögð eru óásættanleg. Vissulega væri gott ef formaður nefndarinnar, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, óskaði einfaldlega eftir því við hæstv. forseta að þessari umræðu yrði frestað og málið yrði tekið aftur inn í nefndina til vandaðrar umfjöllunar, þar sem hagsmunaaðilar ættu þess kost að koma fyrir nefndina, rökstyðja sín sjónarmið og jafnframt gætu nefndarmenn í umhverfisnefnd kynnt sér betur þær forsendur sem liggja að baki t.d. stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og afmörkun svæðisins varðandi Orravatnsrústir. Ég tel að það væri til mikilla bóta fyrir Alþingi, okkur öll og virðingu þingsins að sveitarstjórnarmenn t.d. í Skaftárhreppi og á Fljótsdalshéraði fengju að koma hingað og lýsa sínum skoðunum vegna þess að þannig eigum við að starfa. Við eigum að viðhafa opin og lýðræðisleg vinnubrögð með allt uppi á borðum, vinna saman og reyna að finna sameiginlegar lausnir á þessu mikilvæga máli sem og öllum öðrum sem við tökum að okkur að flytja hér á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að gera síðustu orð hv. þm. Unnar Brá Konráðsdóttur að mínum þegar hún nefndi að hér skuli stunduð vönduð vinnubrögð og allt skuli vera uppi á borði. En þá verðum við líka að sýna sanngirni og horfa til baka. Þetta er þriðja þingið sem sú þingsályktunartillaga sem við ræðum nú er lögð fram. Hún var fyrst lögð fram árið 2007 því að hér á að vera í gildi náttúruverndaráætlun. Hún átti að taka gildi 1. janúar 2009. Hv. umhverfisnefnd var nokkuð í mun að koma þessu verki áfram því að þingsályktunartillagan er lítið breytt frá því að hún var lögð fyrst fram árið 2007. Þá búum við að þeim vinnubrögðum sem hafa löngum tíðkast og við viljum breyta á hv. Alþingi og við höfum valdið til þess en okkur skortir núna tímann. Ég vil vekja athygli á því, og leggja á það ríka áherslu, að þetta er áætlun, er ekki bindandi, sem betur fer, segi ég, því að þó það hafi verið ljóst við framlagningu þessarar áætlunar - og þá vil ég fara beint í að taka upp svæði sem er sett inn á áætlun og ágreiningur er um sem er Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar. Þó svo þau séu enn inni í áætluninni var það vitað þegar þingsályktunartillagan var lögð fram að ágreiningur væri við landeigendur og það var vitað að fara þyrfti vel yfir þetta mál. Samt sem áður eru þessi svæði, sem sé skógurinn og klettarnir, höfð óbreytt í þingsályktunartillögunni eins og hún var lögð fram í haust. En það er vitað af þessum ágreiningi og frá því að þessi tillaga var lögð fram og frá því að hún var afgreidd úr umhverfisnefnd hefur verið gengið frá aðalskipulagi Fljótsdalshéraðs. Þar stangast þingsályktunartillagan á við núgildandi aðalskipulag svo að sjálfsögðu, og það liggur í augum uppi, þarf að fara mjög vel yfir þessa vinnu. Það er þannig með þær tillögur sem hér liggja frammi að fyrra tímabil náttúruverndaráætlunar var lögð áhersla á fugla og fuglalíf en nú er lögð áhersla á plöntur. Vissulega eru plöntur á Egilsstaðaklettum sem þarf að varðveita, það er þá bara spurning hvernig það er gert. Það er þá tilgangurinn með því að hafa Egilsstaðaklettana þarna inni og Egilsstaðaskóginn að í skóginum eru svæði sem þyrfti að vernda, bara spurning hvernig. Við gerð aðalskipulags Fljótsdalshéraðs vann sveitarfélagið mjög vandaða vinnu, að mínu mati, og lagði mikla áherslu á umhverfisvernd og að marka stefnu til framtíðar. Náttúrufræðingurinn Helgi Hallgrímsson var fenginn til að gefa umsögn um þau svæði sem hér eru nefnd og hann gerði umsögn um fleiri svæði. Þar er hann með ákveðnar tillögur um hvaða svæði Egilsstaðaskóga skuli vernda. Ég tel mjög líklegt að það verði haft til hliðsjónar þegar kemur að því að vernda þetta svæði. Að þessu sögðu tel ég mikilvægt að við gerð þingsályktunartillagna um náttúruverndaráætlun verði farið miklu fyrr í gang með samráð við viðkomandi sveitarfélög, við viðkomandi eigendur jarða, ef þær eru í einkaeign og náttúrustofurnar alveg sérstaklega þannig að náttúrufræðistofur á viðkomandi svæðum séu með í ráðum frá upphafi. Við erum með vísindastofnanir sem að sjálfsögðu koma með fyrstu tillögur - þetta er þeirra svið á mismunandi náttúrusviðum - um það hvar við þurfum helst að bera niður til að varðveita annaðhvort ákveðnar tegundir eða ákveðið landsvæði. Við verðum líka að gæta þess að uppfylla ákveðna alþjóðlega samninga, um verndun votlendis eða plöntulíf eða fuglalíf eða hvað annað. Það er verið að vinna að því að uppfylla slíka samninga og það mun þá koma til viðbótar náttúruverndaráætlun eða fléttast inn í hana. Ég get því sannarlega tekið undir breytingartillögu sem hér liggur frammi frá Einari K. Guðfinnssyni um að náttúrustofur komi að undirbúningi og framkvæmd náttúruverndaráætlana í samræmi við margháttað hlutverk þeirra samkvæmt lögum. Það liggur í augum uppi að þannig eigi það að vera. Ef binda þarf ákvæði um það í lög finnst mér sjálfsagt að gera það. Hægt væri að fara frekar í ákveðna þætti. Ég vil m.a. nefna að í V. kafla eru nefnd jarðfræðisvæði og þar er nefndur Langisjór og nágrenni. Ég hefði viljað sjá Skjálfandafljót nefnt sérstaklega, samanborið við þingsályktunartillögu um verndun Skjálfandafljóts sem ég er 1. flutningsmaður að, og hefur verið flutt á þessu þingi, þar sem lagt er til að vatnasvæði Skjálfandafljóts verði friðlýst ofar Þórisdal og fljótið sjálft þar fyrir norðan eða neðan, en það er ekki. Það kemur hugsanlega í framhaldinu eða í næstu þingsályktunartillögu eftir því hvaða áherslur liggja fyrir. En ég tel að ekki sé hægt að segja að unnið hafi verið í einhverju ósætti við framlagningu þessarar þingsályktunartillögu og vinnslu hennar þar sem þetta er þriðja þingið þar sem hún er lögð fram og af annarri ríkisstjórn. Það eru því margir sem hafa komið að þessu í þinginu. Ég tek undir það að hvað varðar undirbúning að gerð náttúruverndaráætlana þá tel ég mikilvægt að hafa samráðið miklu meira því að vitneskjan og þekkingin er oft miklu meiri í heimabyggð þó svo rannsóknirnar liggi kannski ekki allar fyrir þar. Sérfræðistofnanir okkar búa yfir þeim rannsóknum og tillögurnar koma þaðan en útfærslan, það að þetta falli að aðalskipulagi og vinnu viðkomandi sveitarfélaga, er mjög mikilvæg. En þetta er áætlun. Ég tel umræðuna hér í þinginu af hinu góða en það er greinilegt að í tillögunni eru nokkur ákvæði sem tekur einhvern tíma að vinna að. Hver útfærslan verður svo endanlega, það getum við ekki sagt til um. En alla vega er þetta komið á veg og vonandi að við höfum þann metnað að vinna faglega og framfylgja alþjóðlegum samningum um vernd náttúrunnar á hinum ýmsu sviðum. Við verðum vonandi fljót til að taka það upp í þinginu og koma því í lög og ekki bara koma því í lög heldur fylgja þessu eftir. Það er ekki síður mikilvægt, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir hennar ræðu og hef nokkrar vangaveltur sem ég tel rétt að koma á framfæri. Ef ég man rétt er ár í dag frá því að ný ríkisstjórn tók við völdum í landinu, m.a. undir þeim formerkjum að hér skyldi breyta ýmsu. Það er því hálfhjákátlegt að heyra það frá hv. þingmanni að viljinn sé til staðar til að breyta verklagi. En hvers vegna sér þess þá ekki í stað í framkvæmd? Hvers vegna er hv. þm. Þuríður Backman ekki búin að taka völdin í sínar hendur og laga þetta verklag, breyta því hvernig komið er fram við minni hlutann í umhverfisnefnd ef það er það sem hv. þingmaður ætlaði sér að gera með því að komast til valda í þessu landi með sinn ágæta flokk? Hvers vegna er það? Hafa menn ekki áttað sig á því að þegar þeir eru komnir til valda þá verða þeir að fylgja eftir sínum eigin orðum? Ég átta mig ekki alveg á þessari stöðu. Hvers vegna er ekki einfaldlega farið í það að hafa þetta samráð, hvers vegna er einfaldlega ekki farið í það að leyfa hagsmunaaðilum að koma fyrir þessa nefnd og ræða þetta mál? Talandi um það að leita samráðs fyrr þá var t.d. varðandi Þjórsárver leitað samráðs við heimamenn með sérstakri nefnd sem byrjaði að starfa árið 2006 sem skilaði ákveðinni niðurstöðu. Hins vegar er ekki farið eftir þeirri niðurstöðu. Getur hv. þingmaður upplýst mig um það hvers vegna það er gert og á hvaða rökum það er reist að þannig er farið með vilja heimamanna sem náðst hafði ákveðin sátt um í þessari ágætu nefnd? Hvers vegna er það ekki gert? Eru þar einhver undirliggjandi sjónarmið varðandi Þjórsárverin sérstaklega? Það vekur athygli mína að í texta þingsályktunartillögunnar kemur fram varðandi Þjórsárverin, með leyfi forseta: „Jafnframt eru friðlýsingarskilmálarnir styrktir og bann lagt við röskun innan svæðisins.“ Hvers vegna er þetta sérstaklega tekið fram varðandi Þjórsárverin?

Hæstv. forseti. Þessi náttúruverndaráætlun sem á að gilda frá 2009–2013, friðlýsing 12 svæða og forsendur þeirra, er byggð út frá vísindalegum gagnagrunni Náttúrufræðistofnunar Íslands og faglegu mati á því hvaða þættir náttúru Íslands teljast verndarþurfi. Áætlunin miðar fyrst og fremst að því að styrkja vernd ákveðinna tegunda plantna og dýra sem taldar eru í útrýmingarhættu og áframhaldandi uppbyggingu heildstæðs nets verndarsvæða á landinu. Hæstv. forseti. Núverandi minni hluti hér á Alþingi, eða hv. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, lögðu þessa náttúruverndaráætlun fram í upphafi þannig að ég taldi að sá grunnur sem náttúruverndaráætlun byggir á - þar sem hún var lögð fram af þeirri ríkisstjórn sem Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að - væri þá eitthvað sem við gætum náð sátt um á hv. Alþingi. Þetta er áætlun. Við vitum öll að ekki er verið að friðlýsa þessi svæði eins og þeim er lýst hér heldur er sú vinna eftir. Friðlýsingin er með mörgum hætti. Það eru þjóðgarðar, það eru náttúruvætti, það eru friðlönd, það eru fólkvangar og það eru búsvæði. Það segir ekkert til um það hvernig þessi svæði lenda þarna inn í þessari upptalningu eða hvort og hvenær henni verður komið á. En að því er stefnt og það er mikilvægt fyrir okkur að hafa ákveðna stefnu sem stofnanir okkar eiga þá að vinna eftir, þessa friðlýsingaráætlun. Það þarf að koma vinnunni í gang og ég hefði haldið að þetta væri eitt af þeim málum sem við næðum saman um á Alþingi og þyrftum ekki að karpa um fram og til baka.

Hæstv. forseti. Ég er algerlega sammála hv. þm. Þuríði Backman um að þetta er eitt af þeim málum sem ég hélt að við mundum ná samstöðu um. Ég hélt, eftir þær umræður sem áttu sér stað við flutning þessa máls á þessu þingi, að þau vinnubrögð yrðu viðhöfð í nefndinni að hægt væri að ná sátt um þetta mál. Það var hins vegar ekki boðið upp á það af hálfu stjórnarmeirihlutans og ég hlýt að halda því til haga að það kom mér verulega á óvart. Þrátt fyrir að þetta mál hafi verið rætt á fyrri þingum er ég hér bundin af minni eigin sannfæringu. Ég sat ekki á þeim þingum. Ég tel því rétt að ég spyrji þeirra spurninga sem ég tel að rétt sé að fara yfir við þessa umræðu. Þar á meðal, þar sem því var ekki svarað í fyrra andsvari hv. þingmanns, langar mig að spyrja sérstaklega varðandi þessa stækkun á friðlandinu í Þjórsárverum aftur vegna þess að þar er um að ræða breytingu frá fyrri málum, fyrri þingum. Þarna er um að ræða breytingu. Þarna er verið að stækka miklu meira til suðurs heldur en samkvæmt fyrri drögum að þingsályktunartillögu sem ekki náði fram að ganga. Vissulega er þetta náttúruverndaráætlun en hins vegar er þetta, ef samþykkt verður á þinginu, þingsályktunartillaga sem er samþykkt á Alþingi Íslendinga og hefur þess vegna ákveðið gildi. Það er ekki hægt að draga neitt úr því gildi og þess þá heldur mikilvægt að viðhöfð séu fagleg og góð vinnubrögð og m.a. reynt að leita leiða til að upplýsa þau mál sem liggja ekki ljós fyrir. Þau eru því miður fjölmörg þar sem ekki var staðið nægilega vel að vinnu nefndarinnar. Það er einfaldlega það sem ég er að segja hér og þess vegna væri gríðarlega gott ef þessari umræðu yrði einfaldlega frestað og málið tekið aftur inn í nefndina og við mundum kannski reyna að ná þessari sátt sem ég og hv. þm. Þuríður Backman erum sammála um að beri að gera í þessum málum.

Hæstv. forseti. Í þingsályktunartillögunni kemur fram á hvaða grunni þessi náttúruverndaráætlun er byggð og ég geri ekki ráð fyrir því að vísindalegir gagnagrunnar Náttúrufræðistofnunar Íslands sem byggðir eru á faglegu mati hafi í raun og veru breyst nokkuð á þeim tíma, þó svo að dregist hafi að afgreiða áætlunina. Áætlunin er byggð á þessum grunni frá Náttúrufræðistofnun Íslands og faglegu mati og ég tel að við þurfum ekki að fara neitt dýpra í það. Við skulum læra af reynslunni og í nefndaráliti hv. umhverfisnefndar kemur fram að það beri að gera. Hvað varðar Þjórsárver tel ég að ekki sé vanþörf á því að hafa þau í sérstakri gjörgæslu, ef ég lýsi skoðun minni. Í gegnum árin hefur verið tog um það hversu stórt svæði eigi að vernda, hversu langt eigi að ganga með virkjanir eða uppistöðulón á svæðinu og mér finnst orðið mikilvægt að við förum að horfa á Þjórsárver ekki bara út frá smáblettum, út frá votlendinu eða landmótuninni sem slíkri heldur heildarsýninni. Hvað upplifum við sem Þjórsárver? Hvernig er landslagið í Þjórsárverum og hvar ætlum við að setja mörkin hvað varðar átroðning eða ásælni þeirra sem vilja virkja á svæðinu? Mér finnst mikilvægt í allri okkar vinnu að við tökum ákvörðun um heildarsýn og verndargildi fyrir meira en bara votlendið.

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu vil ég lýsa yfir ánægju með undirtektir hv. þm. Þuríðar Backman á breytingartillögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og ég reikna með að tillagan fái gott brautargengi ef ætlunin er sú sem mér heyrist að þetta mál verði unnið til enda í þinginu. Ég skal alveg viðurkenna að undir þeirri umræðu sem hér hefur staðið og raunar einnig umræðunni á síðasta ári hef ég verið dálítið hugsi og velt fyrir mér í hvaða farveg þessi mál væru komin. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að þokkaleg sátt er um það hjá öllum stjórnmálaflokkum að framkvæmd umhverfismála sé með þeim hætti að vinna sem minnst og helst engin spjöll á landi. Ég held að það sé sameiginlegt hjá öllum flokkum þannig að ég held mig við þá pólitík. Hins vegar er mjög mikill munur á því með hvaða hætti menn keyra þessi mál fram og ég kýs að líta svo á að oft og tíðum sé það gert með einhverjum þeim hætti að þeim sé viljandi stillt upp á þann veg að til ágreinings komi milli stjórnmálaafla og sumir vilja eigna sér þennan málaflokk umfram aðra stjórnmálaflokka og það er miður að koma málunum í þann farveg. Ég er mjög hugsi yfir því sem kemur fram með beinum orðum í nefndaráliti meiri hluta umhverfisnefndar um þá þingsályktunartillögu um náttúruverndaráætlun sem hér liggur fyrir og ætlast er til að Alþingi afgreiði. Í meirihlutaáliti nefndarinnar segir að þetta sé í rauninni viljayfirlýsing fremur en staðfastur vilji og ákvörðun Alþingis. Ef þetta er grunnurinn að þingsályktun um náttúruverndaráætlun, þá er kannski ekkert skrýtið þó að mál hafi gengið með þessum hætti, en það kemur ágætlega fram í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni að þetta er önnur þingsályktunin sem kemur fram í þessa veru. Hin gilti fyrir árin 2004–2009 eða raunar 2008 og mönnum hefur gengið afskaplega illa að koma í verk þeim áformum eða þeim vilja, ef við köllum þetta svo á Alþingi, sem birtist í þeirri áætlun. Ég hef fengið á tilfinninguna við þessa umræðu og raunar í fyrra líka að það sem rekur á eftir þessu sé lagaleg skuldbinding um að þingsályktun sem þessa skuli leggja fram á fimm ára fresti og það reki frekar á eftir því að þetta skuli unnið fremur en það að leggjast yfir málið, eins og rætt var við fyrri umræðu, til að reyna að ná því fram hvernig við getum unnið betur að framgangi þeirra mála sem koma fram í þeirri þingsályktun sem Alþingi samþykkti. Ég held að það sé miklu verðugra viðfangsefni að leggjast yfir það hvað veldur því að hlutirnir vinnast ekki betur en raun ber vitni. Hér kemur t.d. fram hvernig þessi grunnur er myndaður, hv. þm. Þuríður Backman vitnaði til þess að þetta hafi verið lagt fram af fyrri ríkisstjórn og menn hefðu þá á einhvern hátt átt að vera skuldbundnir þeirri vinnu. Í greinargerð með þingsályktuninni er tiltekið hvernig starfshópurinn sem umhverfisráðherra skipaði árið 2007 var samsettur og sömuleiðis er undirstrikað að sú vinna sem honum var ætlað að sinna hafi tekið lengri tíma og leitt til þess að ekki var svigrúm til að fara með tillögur að áætlun í almennt kynningar- og athugasemdaferli eins og var uppálagt og allir horfðu til að yrði gert. Þess vegna er umræðan víða mjög hörð og það kemur ágætlega fram í erindi sem áðurnefndur einstaklingur, ágætur náttúrufræðingur, Helgi Hallgrímsson, setti saman fyrir að ég held sveitarstjórn Fljótsdalshrepps um friðlýsingartillögur fyrir árin 2003–2008. Ég ætla að lesa örstuttan kafla upp úr áliti hans eða athugasemdum og, með leyfi forseta, hljóðar þetta svo: „Þessi fyrsta áætlun er að sjálfsögðu heldur vanburðug þar sem um algera frumsmíð er að ræða. Það er áberandi að tillögur um friðlýsingu eru oft ekki raunhæfar enda hefur sáralítið verið unnið að framkvæmd þeirra. Áætlunin byggist eingöngu á tillögum opinberra stofnana, örfáar ábendingar hafa komið frá sveitarfélögum, engar frá náttúrustofum eða félögum og samtökum um náttúruvernd sem flest hafa unnið að skráningu náttúruminja í áratugi og búa yfir mun meiri staðþekkingu en opinberar stofnanir í Reykjavík.“ Svo mörg voru þau orð og ég held, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að þetta sé almenn skynjun fólks víða um land á þeim verkefnum sem sett hafa verið fram í tillögu til þingsályktunar. Þetta er náttúruverndaráætlun og ég hefði álitið að til að reyna að skapa aðeins meiri og betri sátt um þessa hluti væri ástæða fyrir yfirvöld umhverfismála á Íslandi að vinna að setningu þingsályktunartillögu eða náttúruverndaráætlunar í miklu betri sátt við fólk en verið hefur. Þetta kristallast ágætlega í þeim tillögum sem hér hefur verið mikið rætt um og varða Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta. Það er reyndar alveg með ólíkindum að fara yfir það mál í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað á síðasta ári og á sér enn stað. Í þeirri tillögu sem umhverfisnefnd afgreiddi 9. desember er þetta mál enn inni þrátt fyrir mjög alvarlegar athugasemdir sem landeigendur, sveitarfélög og náttúrufræðingar sem til þekkja hafa sett hafa fram varðandi þessa þætti. Það er með hreinum ólíkindum að ekki skuli tekið tillit til athugasemda sem þessara. Engu að síður, eins og formaður hv. umhverfisnefndar, Þórunn Sveinbjarnardóttir, lýsti yfir hér áðan í andsvari að ég held, var þetta mál afgreitt út úr umhverfisnefnd 9. desember og gert ráð fyrir þessari tillögu að friðlýsingu Egilsstaðaskógar og Egilsstaðakletta. Umhverfisráðherra staðfesti síðan aðalskipulag sveitarfélagsins 21. desember. Engu að síður erum við 1. febrúar, rúmum mánuði síðar, að ræða vilja Alþingis til að friðlýsa þetta svæði. Hvers vegna í ósköpunum má ekki breyta þessu þegar ráðherra umhverfismála hefur staðfest mjög vel ígrundaða tillögu sveitarstjórnar Fljótsdalshéraðs sem hefur lagt mjög mikinn metnað í vinnslu þessara mála? Nei, þrátt fyrir alvarlegar athugasemdir við þetta skal engu að síður fara fram með málið og er nema von að ekki ríki traust á milli þeirra sem eiga við þessi mál heima í héraði og þeirra sem eru í reglugerðarsetningunni syðra. Það er grundvallaratriði ef menn meina eitthvað með því að reyna að skapa sátt um þessa framkvæmd mála að á svona hortittum - ég vil leyfa mér að kalla þá það - verði tekið í ljósi þeirra upplýsinga sem komnar eru fram um afgreiðslu umhverfisráðherrans hæstv. á aðalskipulagi sveitarfélagsins. Að þessi tillaga meiri hluta umhverfisnefndar um það að Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar skuli vera inni á þessari náttúruverndaráætlun er alger tímaskekkja. Ég tel einboðið að ákvörðun sveitarstjórnarinnar í tillögugerð varðandi aðalskipulag og ákvörðun umhverfisráðherra um staðfestingu þess verði ráðandi við þessa gerð því eins og hv. formaður umhverfisnefndar lýsti yfir er þetta einungis viljayfirlýsing Alþingis og ég tel mjög hæpið að ganga gegn þegar teknum ákvörðunum og ekki síður þeim athugasemdum sem landeigandi á Egilsstöðum I hefur sett fram og eru mjög vel rökstuddar. Það er með hreinum ólíkindum að gengið sé fram með þeim hætti sem hér er ætlunin að gera. Það er annað atriði sem full ástæða er til að nefna í þessu sambandi og lýtur að því hvernig við göngum um þær samþykktir sem gerðar hafa verið. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé með neinum hætti ásættanlegt hvernig unnið hefur verið að þessum málum. Í greinargerð með þingsályktuninni kemur fram að takmarkaðar upplýsingar séu til um náttúrufar friðlýstra svæða þrátt fyrir að tveir þriðju hlutar þeirra hafi verið friðlýstir í 20 ár. Jafnframt er sagt og bent á að mikilvægt sé að bæta úr þessum þekkingarskorti í tengslum við undirbúning náttúruverndaráætlunar fyrir árin 2014–2018. Það er ekki með neinum hætti rökstutt hvers vegna við getum ekki gengið til þess verks strax. 

Frú forseti. Það hefur greinilega ekki komið nógu skýrt fram við umræðuna, í dag a.m.k., á hverju náttúruverndaráætlun og tillögur að henni byggjast. Þær byggjast á vísindalegum rannsóknum, vöktun náttúrunnar á Íslandi, á grundvelli þeirra alþjóðasamninga sem við erum aðilar að og á grundvelli sérstöðu náttúru Íslands. Það eru ekki vondir menn fyrir sunnan sem hafa fundið það upp. Þetta eru samræmdar verklagsreglur og vísindaleg aðferðafræði sem er notuð úti um allan heim. Samkvæmt henni erum við a.m.k. að gera tilraun til þess að vernda plöntur, jafnvel dýrategundir, jarðmyndanir og annað slíkt sem kunna að vera í hættu af ýmsum ástæðum eða eru af öðrum ástæðum mjög sjaldgæfar eða mjög sérstæðar í náttúru Íslands. Það er grundvöllur náttúruverndaráætlunar. Það eru líka til friðlýsingar sem eru með öðrum hætti, t.d. þær sem sveitarstjórnir gjarnan grípa til og eru mjög góðar þar sem svæði eru friðlýst, t.d. vegna útivistar og annars slíks, þær eru allt annars eðlis en þessi vinna. Hv. þingmenn verða að skilja grundvöll þessarar vinnu. Það að leggja til að plöntur í Egilsstaðaskógi og á Klettinum séu friðlýstar, ásætur á birki, eru ekki af einhverri meinbægni við sveitarstjórn eða heimamenn. Það er bara alls ekki þannig. Ég sit ekki undir því að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson ali á því að hér sé allt tortryggilegt sem fram er lagt og til þess gert að efna til ófriðar á milli ríkis og sveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir vilji ekki sitja undir því að málin eru listuð upp með þeim hætti sem raun ber vitni. Hvaða vísindalegu aðferðir eða alþjóðlegar skuldbindingar leiddu til þeirrar niðurstöðu að endurskoða friðun um brekkubobbann? Getur hv. formaður umhverfisnefndar svarað mér því? Var það þá bara sett fram í tómri vitleysu? Var það bara tóm della sem olli því að þetta var í fyrstu drögunum að þingsályktunartillögu? Það kann vel að vera að það hafi verið einhver vitleysa í forsendunum sem lágu til grundvallar þessari tillögugerð, en hvað svo sem því líður - ég vænti þess að heyra skýr svör formanns nefndarinnar varðandi þennan þátt - er upplifun mjög margra sem verða fyrir því að gengið er á eignarrétt þeirra eða annað því um líkt sú að þessar tillögur séu settar fram af töluverðri vanþekkingu sums staðar. Það gildir ekki um allar þeirra, alls ekki, og þetta er ekki bara frá landeigendum, þetta er líka frá fræðimönnum sem starfa úti á vettvangi. Sú tilvitnun sem ég var með áðan er í ágætlega virtan og að því ég best veit mjög vandaðan náttúrufræðing þar sem hann vitnaði til þess hvernig þetta var unnið. Það er því ekki verið að efna til þess að æsa upp höfuðborgina eða vondu kallana, sérfræðingana að sunnan o.s.frv., þetta er staðreynd sem liggur á borðinu og einboðið er að á henni þarf að vinna ef menn ætla að skapa sátt um þennan málaflokk.

Frú forseti. Til grundvallar þeirri tillögu sem hér er til umræðu liggur ítarleg skýrsla Náttúrufræðistofnunar, sem fulltrúar í umhverfisnefnd hafa haft undir höndum í nokkra mánuði, þar sem er farið ítarlega og djúpt ofan í rökstuðning þess hvers vegna verið sé að gera þær tillögur sem gerðar eru í náttúruverndaráætlun sem hér liggur fyrir. Ég held ég þurfi í raun ekkert að segja neitt meira um það að þessar tillögur eru ekki settar fram út í loftið. Það er ekki þannig, frú forseti. Slíkur málflutningur er þá til þess eins gerður að gera lítið úr þeirri góðu vísindalegu vinnu sem er unnin á stofnunum, hvort sem þær heita Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun, náttúrustofurnar allar í kringum landið eða öðrum slíkum á vegum stjórnvalda, þar sem færustu fræðimenn okkar á þessu sviði leggja sig alla fram við að leggja fram vandaðar tillögur sem byggja á vísindalega þekktum og viðurkenndum aðferðum og þeim alþjóðasamningum sem við erum aðilar að. Þannig er málið vaxið. Hins vegar er alveg ljóst, og þar þarf auðvitað að greiða úr og hafa samráð um samstarf og samvinnu, að ekki verður farið að tillögunum, friðlýsingar verða ekki að veruleika nema um þær náist samkomulag. Það er algjörlega ljóst. Ég sagði í fyrri ræðu minni áðan eða fyrr í dag að við drögnumst því miður svolítið með þann hala að fyrsta náttúruverndaráætlunin sem fram var sett líktist frekar óskalista en raunhæfri áætlun, því miður. Það má líka segja um gamlar friðlýsingar, þær sem hv. þingmaður hefur verið að vísa til. 
            

Virðulegi forseti. Gagnrýnin sem beinist að þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir er ekki beint að þeim stofnunum sem um ræðir. Ég ber fulla virðingu fyrir þeirri þekkingu sem þar er fyrir hendi. Það hefur hins vegar, bæði af þeim og öðrum, verið bent á að það skortir enn þá töluvert upp á þekkingargrunninn og að öll púsl í hann séu komin fram. Þess vegna hefur það komið inn til umræðu við þessi mál að það skorti á betri tengingar út í héruðin. Á það hefur verið bent að nýta eigi náttúrustofurnar til þess að vinna með þessum sömu stofnunum, það skorti á þær tengingar o.s.frv., og á samráð skorti sem á að leiða staðarþekkinguna fram. Ég tók eftir því að ekki kom fram svar um brekkubobbann og ég vænti þess að hv. þingmaður komi með það í síðara andsvari, hvað leiddi til þess. Í mínum huga er þetta varðandi Egilsstaðaskóginn og klettana þess eðlis að sú tillaga sem hér liggur fyrir - annaðhvort kemur fram breytingartillaga um að draga það til baka eða málinu verður einfaldlega vísað aftur til ríkisstjórnar og nefndarinnar til annarrar yfirferðar, því að í mínum huga er það algjörlega kristaltært að ákveðin skörun er á milli þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum hér og nú og þeirra gjörða sem áttu sér stað í desember á síðasta ári, sem veldur því að sú tillaga sem hér er verið að ræða, sérstaklega hvað varðar þetta svæði, þessa tvo staði, er ótæk hér inn til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða mikið efnislega þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu, vek þó athygli á því sem hefur verið fært í tal í umræðunni, að það er eins og menn hafi kosið ófriðinn þó friður hafi verið í boði. Það er miður í máli eins og þessu, sem í eðli sínu er mjög þýðingarmikið en líka þess eðlis að um það hefur oft verið efnislegur ágreiningur, að svo færi að það skyldi hafa verið tekið út úr nefndinni í ágreiningi um að það hafi ekki fengið þá efnislegu meðhöndlum sem það hefði þurft á að halda. Við þurfum að gæta þess í málum eins og þessum að reyna að forðast ófrið og deilur þegar ekki er þörf á því, vissulega getur menn greint á um efnisatriði í þingsályktunartillögu af þessu tagi, en það breytir ekki því að við hljótum að reyna að haga vinnslu málanna þannig að það út af fyrir sig ýti ekki undir ágreininginn. Ég harma það, ef það er svo sem hér hefur verið sagt, að ekki hafi farið fram nægileg efnisleg umræða um málið í umhverfisnefnd Alþingis. Það gæti verið skýring á því sem ég ætla að fara að fjalla aðeins um, þ.e. að nefndin skyldi ekki taka tillit til þeirra sjónarmiða sem komu mjög glögglega fram við fyrri umræðu málsins þegar hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir þingsályktunartillögunni. Ég tók það upp, ekki í fyrsta sinn, ekki í annað sinn, ég veit ekki hversu oft ég hef komið í ræðustól Alþingis til að vekja athygli á því að gagnstætt anda laganna um Náttúrufræðistofnun og náttúrustofur er ekki að finna stafkrók í þessu plaggi um hlutverk náttúrustofa við framkvæmd og eftirlit náttúruverndaráætlana. Ég vil ítreka það og árétta sem ég sagði þegar ég talaði um þessi mál að hér er ekki um að ræða einsdæmi, það er ekki í fyrsta sinn sem þetta er svona. Það hefur nánast verið plagsiður í þessum náttúruverndaráætlunum að nefna í ekki neinu hlutverk náttúrustofanna, sem þó eiga greinilega af orðanna hljóðan í lagabókstafnum hafa þar heilmiklu hlutverki að gegna. Við skulum ekki gleyma því að lögin um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur sem voru sett árið 1992 fólu í sér ákveðið skipulag í stjórnsýslunni á þessu sviði. Gert er ráð fyrir því samkvæmt þeim lögum að Náttúrufræðistofnun hafi gríðarlega mikið hlutverk og ekki geri ég ágreining um það. Það er líka kveðið á um að stofna skuli allt að átta náttúrustofur vítt og breitt um landið sem eigi að hafa mikið hlutverk, sem er síðan nánar tiltekið í lögunum sjálfum, þar sem hlutverk náttúrustofa eru upptalin í 11. gr. laganna. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning og undirstrika hlutverkið sem náttúrustofunum er ætlað ætla ég, með leyfi virðulegs forseta, að lesa 11. gr. laganna, sem er svo: „Helstu hlutverk náttúrustofu eru: a. að safna gögnum, varðveita heimildir um náttúrufar og stunda vísindalegar náttúrurannsóknir, einkum í þeim landshluta þar sem náttúrustofan starfar, b. að stuðla að æskilegri landnýtingu og náttúruvernd og veita fræðslu um umhverfismál og náttúrufræði og aðstoða við gerð náttúrusýninga, c. að veita náttúruverndarnefndum á starfssvæði stofunnar upplýsingar og ráðgjöf á verksviði stofunnar samkvæmt ákvörðun stjórnar náttúrustofu hverju sinni, d. að veita ráðgjöf, sinna rannsóknum og sjá um vöktun gegn greiðslu á verksviði stofunnar að beiðni sveitarfélaga, ríkis eða stofnana þeirra, einstaklinga, fyrirtækja eða annarra aðila, e. að annast almennt eftirlit með náttúru landsins, sbr. 7. gr. náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, einkum í þeim landshluta þar sem náttúrustofan starfar. Umhverfisstofnun skal gera samning um slíkt eftirlit við náttúrustofur sem staðfestur er af ráðherra.“ Hér er vísað m.a. í 7. gr. náttúruverndarlaga þar sem kveðið er á um að Umhverfisstofnun sé heimilt að fela náttúrustofum og náttúruverndarnefndum, einstaklingum og lögaðilum að annast almennt eftirlit með náttúru landsins, og það skuli gera þann samning sem kveðið var jafnframt á um í lögunum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Það þarf ekki mikla glöggskyggni til að átta sig á því að Alþingi ákvað mjög veigamikið hlutverk til handa náttúrustofunum til að vinna að undirbúningi mála sem eru greinilega innan verksviðs náttúruverndaráætlunar. Það er augljóst líka að gert er ráð fyrir að náttúrustofurnar hafi mikið hlutverk við eftirlit og þess háttar. Þess vegna hefur mér ævinlega fundist það skjóta skökku við að það skuli hafa verið svo ár eftir ár að þegar náttúruverndaráætlanir hafa verið lagðar fram á Alþingi þá sé engu getið um hlutverk náttúrustofanna. Náttúrustofurnar hafa verið hálfgerðar hornrekur. Þær hafa verið olnbogabörn. Þeim hefur ekki verið nægilega vel sinnt. Það hefur ævinlega verið þannig við fjárlagagerð á Alþingi að einstakir þingmenn hafa barist fyrir því að fá aukið fjármagn til náttúrustofanna vegna þess að þær hafa gegnt mjög miklu hlutverki. Þær eru rannsóknar- og þróunarstofur, stofnanir á landsbyggðinni, sem hafa verið að festa sig í sessi og vegna áhuga heimamanna og ýmissa þingmanna þá hafa þær sem betur fer verið að eflast. Ýmsar stofnanir ríkisins, svo sem eins og Vegagerðin, hafa auðvitað séð það að eðlilegast hefur verið að leita til þeirra um margs konar verk, t.d. við umhverfismat og þess háttar. Þær hafa gegnt með öðrum orðum ómetanlegu hlutverki. Þar hafa líka verið ráðnir til starfa afburðamenn á sínu sviði, hámenntaðir vísindamenn, sem hafa gegnt miklu hlutverki og aukið þekkingu. Meðal annars vegna staðkunnáttu sinnar hafa þeir getað aukið við að mínu mati rannsóknir sem ella hefðu ekki skilað jafnmiklum árangri og raun varð á vegna þess að við höfum náttúrustofurnar. Ég vakti athygli á þessu enn eina ferðina þegar mælt var fyrir tillögunni sem nú er til umfjöllunar. Ég innti hæstv. umhverfisráðherra eftir því hverju það viki við að ekki væri gert ráð fyrir því í þessari áætlun fremur en flestum hinna fyrri, að náttúrustofurnar hefðu hlutverki að gegna hvort sem það væri við undirbúning að gerð náttúruverndaráætlunar og síðan við framfylgd og eftirfylgni hennar. Skemmst er frá því að segja að hæstv. umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, brást afar vel og jákvætt við þessu og sagði í ræðu þann 17. nóvember síðastliðinn, með leyfi virðulegs forseta: „Ég þakka sérstaklega hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa ádrepu um náttúrustofurnar og mikilvægi þeirra því að ég sannarlega deili þeirri upplifun og þeirri skoðun að mikilvægi þeirra er gríðarlegt. Þetta eru ekki bara umsagnaraðilar heldur ekki síður mikilvægar burðarstoðir oft og einatt í sveitarfélögunum.“ Hæstv. umhverfisráðherra talar einmitt um að þær séu ekki bara umsagnaraðilar, vegna þess að ég vakti athygli á því að stundum þegar þessi mál hefur borið á góma og ég hef verið að taka þau hér upp, þá hefur verið sagt sem svo: Ja, náttúrustofurnar, þær mega nú örugglega fá að segja álit sitt eins og t.d. frjáls félagasamtök. Þetta nær auðvitað engri átt. Það er ekki þannig að náttúrustofurnar séu í hlutverki frjálsra félagasamtaka, sem ég er ekki að gera lítið úr. Þeim er ætlað stjórnsýslulegt hlutverk. Þeim er ætlað hlutverk við rannsóknir, undirbúning og þess háttar. Þess vegna skýtur það skökku við að þeirra skuli ekki getið í þessum áætlunum eins og eðli málsins samkvæmt bæri að gera. Síðar í ræðu sinni eða andsvari sagði hæstv. ráðherra: „Ég mun ekki gera neitt annað … en styðja og standa með þingmanninum í því að náttúrustofurnar hafi meiri hlutverk og ef það er verkefni sem umhverfisnefnd getur tekið að sér í umfjöllun og meðförum varðandi náttúruverndaráætlun sé ég ekkert því til fyrirstöðu, þ.e. að samstarfið við náttúrustofurnar sé aukið og styrkt að því er varðar framkvæmdina á náttúruverndaráætlun og það sé sérstaklega nefnt í þingsályktuninni þegar hún verður afgreidd út úr þinginu finnst mér bara eðlilegt og jákvætt.“ Ég ætla að undirstrika þetta síðasta. Hæstv. umhverfisráðherra telur að það sé bæði eðlilegt og jákvætt að þetta atriði varðandi náttúrustofurnar og hlutverk þeirra sé nefnt í ályktunartillögunni sjálfri. Hér er ég ekki að vísa til einhverrar greinargerðar. Hér er ekki verið að vísa til nefndarálits mögulega frá hæstv. umhverfisnefnd. Hér er hæstv. umhverfisráðherra með réttu að undirstrika það að eðlilegt sé að í sjálfri tillögugreininni sé kveðið á um hlutverk náttúrustofanna varðandi náttúruverndaráætlunina. Hlutverk og tilgangur minn og erindi mitt í þennan ræðustól er að undirstrika þessi sjónarmið mín og hæstv. umhverfisráðherra. Ég tel að það hljóti að hafa verið hrein yfirsjón af meiri hluta umhverfisnefndar, ég vil ekki ætla hv. umhverfisnefnd einhverja meinbægni í þessum efnum eða einhvern þvergirðingshátt, en það hlýtur að hafa verið hrein yfirsjón, sem mönnum getur vissulega orðið á í þessum efnum, að hafa ekki áttað sig á þeim vilja, þeim eindregna vilja hæstv. umhverfisráðherra sem er í raun og veru eingöngu að undirstrika þann anda laganna sem gildir um þessa stjórnsýslu, gildir um hlutverk Náttúrufræðistofnunar og náttúrustofanna. Náttúrustofurnar eru eins og ég hef áður sagt bæði grónar og góðar vísindastofnanir á landsbyggðinni. Þær hafa sannað gildi sitt fyrir löngu og þær eru líka einn af hornsteinum þeirrar uppbyggingar á vísinda- og rannsóknasviði sem hefur átt sér stað utan höfuðborgarsvæðisins. Við höfum verið að reyna að byggja einmitt upp þekkingu á þessu sviði vítt og breitt um landið. Að hluta til hefur það verið byggðaleg aðgerð vegna þess að við höfum talið, við sem höfum verið áhugamenn á þessu sviði og það fólk hefur komið úr öllum flokkum, að það væri til góðs fyrir byggðirnar að slíkar stofnanir gætu risið upp og ekki orðið bara eins konar litlar veikar stofnanir sem eru háðar geðþótta fjárveitingavaldsins hverju sinni, heldur stofnanir sem hægt væri að reiða sig á og gætu haft þannig hlutverki að gegna í byggðarlegu tilliti. Síðan er hitt sem skiptir ekki síður máli að það er líka til framdráttar þeim vísindum og því vísindasamfélagi, þeirri vísindalegu vinnu sem þarf að vinna, að stofnanir af þessu tagi séu einmitt staðsettar úti á landsbyggðinni til að sinna staðbundnum verkefnum eins og kveðið er á um og eftir atvikum þá almennum vísindalegum verkefnum eftir því sem mál skipast hverju sinni. Þess vegna væri það mjög til þess að styrkja grundvöll náttúrustofanna að kveðið væri á um það með beinum hætti í náttúruverndaráætlun að þær gegni tilteknu hlutverki í samræmi við hið lögformlega hlutverk sem þeim stofum er ætlað. Ég hef því flutt um þetta sérstaka breytingartillögu á þskj. 643 þar sem lagt er til að á eftir 1. mgr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: „Náttúrustofur komi að undirbúningi og framkvæmd náttúruverndaráætlana í samræmi við margháttað hlutverk þeirra samkvæmt lögum.“ Ég hef þegar farið yfir það hvert er hið lögformlega hlutverk náttúrustofa. Ég vakti athygli á að þeim stofum er ætlað mjög viðurhlutamikið hlutverk sem fellur mjög vel að þeim verkefnum sem náttúruverndaráætlanir eru að taka til. Ég trúi ekki öðru en að um þetta geti tekist bærileg samstaða hér á þinginu og verði áréttað með því að Alþingi kveði á um þetta í sjálfri tillögugreininni, rétt eins og hæstv. umhverfisráðherra lagði til í ræðu sinni 17. nóvember síðastliðinn. Þó að ég hafi misst af þeirri ræðu skilst mér að hv. 5. þm. Norðaust., Þuríður Backman, hafi tekið undir þetta sjónarmið mitt og ég hlýt auðvitað að fagna því og þakka þann stuðning sem þar hefur komið fram. Þetta er ekki flokkspólitískt mál. Þetta er hins vegar mál sem lýtur að þeim vilja okkar að reyna að efla þessa starfsemi úti á landsbyggðinni, bæði í þágu landsbyggðarinnar og í þágu vísindanna. Það er kjarni málsins. Kjarni málsins er sem sagt sá að við kveðum á um það með mjög skýrum hætti að í þessari þingsályktunartillögu, verði hún samþykkt á Alþingi, komi fram skýr vilji og afstaða Alþingis um að náttúrustofurnar fái það hlutverk sem þeim ber samkvæmt lögum og kveðið sé á um það í þingsályktunartillögunni verði hún samþykkt á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þessi mál umfram þetta. Ég fór yfir málið með sambærilegum hætti við 1. umr. þess. Ég hafði satt að segja, kannski í barnaskap mínum, ímyndað mér að málið fengi framgang í nefndinni, ekki síst vegna þeirrar góðu viðtöku sem málflutningur minn fékk hjá hæstv. umhverfisráðherra og ég ætla mér í sjálfu sér ekki þá dul að velta því fyrir mér af hverju mönnum hafi yfirsést þetta. Það er margt sem menn þurfa að fást við í svona miklu bixi eins og náttúruverndaráætlunin er, vonandi telja menn þetta ekki óviðurkvæmilegt orðalag. Ég er eingöngu að vísa til þess að þetta er flókið mál og ég sé að taka þarf tillit til margra hluta, svo sem eins og brekkubobba austur í Mýrdal og þess háttar, sem er langt umfram mína þekkingu á því sviði. Aðalatriðið er þetta: Hér er um að ræða sanngjarna tillögu í samræmi við lögin, í samræmi við vilja hæstv. umhverfisráðherra og ég heiti á hv. þingmenn að styðja mig og hæstv. umhverfisráðherra í þeim áhuga okkar að styrkja stöðu náttúrustofanna í samræmi við lög þar að lútandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir málefnalega og góða ræðu, gott innlegg í þessa umræðu í dag. Það má nú rifja það upp að við sátum saman í ríkisstjórninni sem afgreiddi þessa náttúruverndaráætlun fyrst, fyrir 14, 15 mánuðum eða svo. Það er ekki aðalmálið, heldur efni þeirrar breytingartillögu sem hv. þingmaður hefur lagt fram. Um leið vil ég segja að ég tel það ekki hlutverk umhverfisnefndar, hvorki meiri hluta hennar né minni hluta, að vera milliliður í því að framfylgja vilja umhverfisráðherrans gagnrýnislaust svona almennt séð af því að auðvitað getur nefndin haft aðrar skoðanir á málum en hæstv. ráðherra eins og oft er. En í þessu tilliti tel ég að ráðherrann og nefndin eigi samleið. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að einhvers staðar á leiðinni úr þessum sal og yfir í nefndarstarfið hefur sú umræða sem átti sér stað við fyrri umræðu þessarar tillögu eitthvað skolast til á leiðinni. Ég kann í sjálfu sér ekki betri skýringar á því en þær að gleymst hafi einfaldlega, og það stendur upp á mig auðvitað sem formann nefndarinnar og einnig aðra nefndarmenn sem tóku þátt í þeirri umræðu að skila henni efnislega inn í nefndarstörfin. Hafandi sagt það vil ég taka undir þau orð hv. þingmanns um mikilvægi náttúrustofanna, þeirra allra. Eins og við vitum er ein slík staðsett í Kópavogi þó að hún sé ekki beinlínis í þessu neti náttúrustofa á Íslandi. Þær hafa á liðnum árum þróast í átt til ákveðinnar sérhæfingar en líka aukinnar samvinnu. Ég tel einsýnt að hægt verði að nýta kraftana betur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. formanni umhverfisnefndar, hv. 7. þm. Suðvest., fyrir ákaflega jákvæðar viðtökur við málflutningi mínum og eftir atvikum málflutningi hæstv. umhverfisráðherra, svo ég haldi því nú enn og aftur til haga. Ég hlýt að skilja orð hv. þingmanns á þann veg að hún telji að eðlilegt sé að gera þær breytingar sem verið er að leggja til á þskj. 643, með breytingartillögu þeirri sem ég flutti. Ég tel að það sé langlíklegast, eins og hv. þingmaður sagði, að það hafi ekki verið af neinni meinbægni eða ætlun manna að undanskilja þessar góðu náttúrustofur, heldur hafi það einfaldlega gerst eins og gerist við flókin mál að eitthvað verður út undan og eitthvað fellur niður. Því fagna ég þessum góðu viðtökum hv. þingmanns og lít þannig á að með þeim hafi hún verið að taka undir að rétt væri að kveða á um það í tillögugreininni sjálfri að náttúrustofurnar hefðu tiltekið hlutverk. Það er ástæða til að gera það vegna þessa að þær hafa verið dálítið utan garðs í þessum efnum og með því væri Alþingi að kunngera ákveðna stefnumótun sína um hlutverk náttúrustofanna. Ég er sannfærður um að það er ekki bara til góðs fyrir byggðirnar sem njóta starfsemi náttúrustofanna, heldur fyrst og fremst held ég að það verði til góðs fyrir það mál sem hér er verið að fjalla um.

Frú forseti. Það má með sanni segja að náttúrustofurnar séu bústólpar í héraði og þær hafa svo sannarlega sannað gildi sitt. Það breytir því hins vegar ekki að við verkefni sem þetta, náttúruverndaráætlunina, sem er að ákveðnu leyti svolítið flókin úrlausnar eins og þingmaðurinn benti á, þarf að samræma aðgerðir og einhvers staðar þarf að vera yfirsýn. Yfirsýnin er að einhverju leyti í ráðuneyti, hjá Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun og síðan þarf að gæta að því að samvinna við náttúrustofur og útdeiling verkefna sé með þeim hætti að yfirsýnin sé á einum stað og að nýtt sé sú þekking og þeir góðu kraftar sem búa í starfsfólki þessara stofnana og náttúrustofanna um allt land.

Virðulegi forseti. Þetta er kjarni málsins. Auðvitað þarf að vera samstarf og auðvitað þarf að vera einhver yfirstjórn. Þetta er okkur allt saman alveg ljóst. En þetta er hins vegar flókinn málaflokkur og þar mun t.d. reyna mikið á sérhæfða þekkingu á einstökum svæðum eins og kveðið er á um hér í þessari tillögugrein. Þess vegna finnst mér það vera í samræmi við eðli máls að við hljótum að ætla náttúrustofunum heilmikið hlutverk. Það er hins vegar ekki kveðið á um það í þessari tillögugrein eins og ég hef þegar rakið. Ég lúslas þennan texta til þess að leita hvort ég fyndi einhvers staðar orðið „náttúrustofur“ og ég bara fann það ekki. Það var ekki þar. Það var bara einfaldlega ekki gert ráð fyrir því að náttúrustofur hefðu nokkurt hlutverk. Það rak mig áfram í því að Alþingi mundi kveða upp úr um það að við ætluðum náttúrustofunum ákveðið hlutverk eins og lögin kveða á um. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður segir, sem er auðvitað gjörkunnur þessum málaflokki, að náttúrustofurnar hafa verið að vinna stórkostlegt verkefni. Tökum bara dæmi, sem ég þekki sjálfur, Náttúrustofuna í Stykkishólmi, sem gaf nýlega út mjög athyglisverðar skýrslur, Náttúrustofuna á Vestfjörðum, sem hefur verið að sérhæfa sig í rannsóknum á hinu stórmerkilega lífríki á Hornströndum, og Náttúrustofu Norðurlands-vestra á Sauðárkróki, sem hefur sömuleiðis unnið að alls konar mjög athyglisverðum staðbundnum verkefnum þar. Þannig mætti áfram telja. Ég þykist vita að á Austurlandi hafi m.a. mjög mikið verið skoðuð málefni sem snúa að hreindýrum á svæðum sem ég þekki ekki eins vel til. Aðalatriðið er það að mér heyrist að hér sé að myndast prýðileg samstaða um að kveðið verði á um það í þessari þingsályktunartillögu, þegar hún verður samþykkt, að hlutverk náttúrustofanna verði skýrt, það verði afmarkað og náttúrustofunum verði veitt aukið hlutverk frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir og því fagna ég.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs í þessari umræðu til að fjalla sérstaklega um meðferð þessa máls hér fyrir þinginu sem hefur verið töluvert í umræðunni. Ég er ekki í umhverfisnefnd og hef ekki fylgst með þeirri vinnu. En ég vil lýsa yfir ánægju með þá tillögu sem hér er til umræðu og þó sérstaklega hvað varðar þau svæði sem gerð er tillaga um að áfram verði unnið að friðlýsingu á. Hér er gerð tillaga um eitt svæði vegna jarðfræðiminja sem ég vil sérstaklega geta um en það er Langisjór og móbergshryggir í nágrenni hans. Gert er ráð fyrir að það svæði verði hluti af Vatnajökulsþjóðgarði en hið sama gildir um þrjú önnur svæði á áætluninni. Vatnajökulsþjóðgarður er nú þegar orðinn stærsti þjóðgarður Evrópu og stærsta verkefni í náttúruvernd sem Íslendingar hafa ráðist í og gríðarlega mikilvæg framkvæmd sem skiptir mjög miklu máli fyrir þær byggðir sem liggja að garðinum sem og þjóðina alla. Við Vatnajökulsþjóðgarð á að mínu mati að bætast allt hálendi Íslands, sérstaklega skilgreint sem slíkt, t.d. með ákveðnum hæðarmörkum. Það er sannfæring mín að slíkur þjóðgarður, þar sem stærsti jökull Evrópu er, sé einn mesti fjársjóður Íslendinga um ókomna tíð - óspillt náttúra alls hálendisins sem reynslan sýnir okkur að fólk hvaðanæva úr heiminum hefur ómælda ánægju af því að heimsækja og upplifa. Fyrsti áfanginn í þessum efnum gæti falið í sér að tengja saman friðlandið að Fjallabaki og Vatnajökulsþjóðgarð. Eins og fram hefur komið er unnið að gerð rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða þar sem raða á mögulegum virkjunarkostum eftir hagkvæmni þeirra og verndargildi viðkomandi svæða. Þeirri vinnu lýkur senn og skapast þá tækifæri til að skoða mögulega friðlýsingu þeirra svæða sem metin eru verðmætust frá náttúruverndarsjónarmiðum eftir þeirri aðferðafræði sem notuð er í rammaáætlun og mati þeirra sérfræðistofnana sem unnið hafa grunnvinnu fyrir stjórn rammaáætlunar. Þar á meðal annars að meta verndargildi háhitasvæða en ljóst er að mörg verðmætustu náttúruverndarsvæði landsins eru háhitasvæði. Við verðum að meta hver þeirra við viljum nýta sem náttúrugersemar með náttúruvernd og hver við viljum nýta til raforkuframleiðslu. Það er mikilvægt í þessum efnum að haft sé samráð við heimafólk á þeim svæðum sem um ræðir, sveitarstjórnarfólk og hagsmunaaðila. Það verður jafnframt að gera á grundvelli þess að svæðin eru ekki einkamál þessara aðila heldur er í flestum tilfellum um að ræða verðmæti sem eiga að vera í eigu þjóðarinnar allrar, eru það í dag og eiga að vera í eigu þjóðarinnar og ókominna kynslóða. Það er jafnframt skoðun mín að umhverfisráðherra eigi að minnsta kosti einu sinni á ári að koma fyrir þingið og gefa skýrslu um framkvæmd náttúruverndaráætlunar og að meira verði gert úr stefnumótunarhlutverk þingsins í þeim efnum. Nýverið var hér í þinginu, virðulegur forseti, fjallað um nauðsyn þess að skipuleggja hálendið með tilliti til ferðaþjónustu. Sú umræða hefur verið í gangi í mjög langan tíma. Nú er komin fram þingsályktun þessa efnis frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og ber að lofa það framtak. Í henni kemur einmitt fram að ferðamönnum á Íslandi hefur fjölgað mikið síðustu áratugi og þrátt fyrir efnahagsþrengingar á alþjóðavettvangi hefur heildarfjöldi ferðamanna staðið í stað og stóð í stað lengi vel fram eftir hausti á síðasta ári. Á síðustu fimm árum, á tímabilinu 2003–2008, fjölgaði erlendum ferðamönnum sem hingað komu um 9,8% á ári, á þarsíðasta ári, árið 2008, voru það 502.000 erlendir ferðamenn sem sóttu landið heim. Auðvitað bætast við þessa tölu allir þeir Íslendingar sem ferðast í æ ríkari mæli um eigið land. Miðað við þessa aukningu má vænta þess að yfir ein milljón erlendra ferðamanna sæki landið heim árið 2016, eða fljótlega upp úr því. Til að hægt sé að taka á móti auknum fjölda ferðamanna án þess að skemma viðkvæma náttúru eða upplifun ferðamannanna er grundvallaratriði að vinna landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku, sérstaklega á miðhálendinu. Alla þessa ólíku þætti, sem ég hef hér rakið og vildi koma sérstaklega að í þessari umræðu, þarf að mínu mati að skoða heildstætt þannig að heildin falli saman í náttúruvernd með þeim fjölmörgu sjónarmiðum sem þar þarf að gera skil - rammaáætlun um verndun og nýtingu og svo skipulag hálendis Íslands með tilliti til aukinnar ásælni ferðamanna, innlendra sem erlendra, ber að fagna, en með aðgát að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mál en fyrr í dag komu allnokkur okkar hingað upp og lögðum til að það yrði tekið af dagskrá og reynt að fjalla um það aftur, vísað til ríkisstjórnarinnar, eða notaðar þær löglegu leiðir sem við höfum til þess í þinginu. Ástæðan er sú, og hefur komið fram í máli fjölmargra aðila, að í þessari ályktun sem sannarlega hefur verið lögð fyrir fleiri en eitt þing - má þess vegna segja að hún hafi verið lengi til umfjöllunar í þinginu - er talsverður ágreiningur um þó nokkur atriði. Heimaaðilar, landeigendur, hagsmunaaðilar eða sveitarfélög, hafa lagt til verulegar athugasemdir og umsagnir hafa verið frekar neikvæðar en engu að síður er þetta komið hér inn. Ég minntist á það fyrr í dag að þegar þetta var lagt fyrir á sumarþingi hefði það vakið nokkra athygli. Þetta væri sams konar tillaga og lögð hefði verið fram á þinginu síðasta vor, þinginu sem lauk náttúrlega við kosningarnar. Og þrátt fyrir þær umsagnir sem borist höfðu, þrátt fyrir að málið hefði verið búið að taka ákveðnum breytingum, kom það óbreytt inn aftur. Þetta vakti nokkra furðu þeirra sem fengu málið aftur til umfjöllunar, töldu sig hafa verið búna að senda inn umsögn og einhverjir þeirra voru jafnvel á þeirri skoðun að þeir þyrftu ekki að gera þetta því að þeir hefðu gert það áður. Þrátt fyrir að málið sé búið að vera lengi hér í þinginu er það óljóst mörgum hvort þetta sé sama málið því að þetta er auðvitað ekki sama þingið. Í þeim rökum sem mig minnir að hæstv. ráðherra hafi notað þegar þetta var kynnt hér í þinginu í sumar var m.a. sagt að það væru svo margir nýir þingmenn að það hefði verið mat ráðuneytisins að eðlilegast væri að leggja málið fyrir óbreytt að nýju. Auðvitað birtust talsvert af þessum umsögnum aftur, sem voru neikvæðar margar hverjar, og þess vegna verð ég að segja það, og kannski ekki síst í ljósi þess að það voru svo margir nýir þingmenn sem að einhverju leyti voru að fjalla um þetta mál í fyrsta sinn, þó einhverjir þeirra kannist kannski við það úr öðrum störfum sínum annars staðar - í nefndaráliti meiri hlutans eru taldir upp tveir starfsmenn úr umhverfisráðuneytinu, einn frá Náttúrufræðistofnun og einn frá Umhverfisstofnun sem komið hafi á fund nefndarinnar. Hins vegar er sagt að umsagnir um málið hafi borist frá ótal aðilum og þar eru taldar upp nokkrar ríkisstofnanir, sem tengjast ráðuneytinu og framlagningu málsins, og líka alls kyns aðrir aðilar, eins og sveitarfélög og hópar fólks sem jafnvel hafa verið stofnaðir til að bregðast við þessum hugmyndum, fyrir utan landeigendur og alls kyns önnur hagsmunasamtök. Enginn þessara aðila fór fyrir nefndina, einungis umsagnir þeirra. Þetta er svolítið athyglisvert og kannski ekki dæmi um góða stjórnsýslu sem við gjarnan tölum um og viljum fara að viðhafa. Það kom líka fram hér í umræðunni í sumar að núverandi náttúruverndaráætlun - ég man nú ekki hvort það eru 13 tillögur þar, eða svæði, eða 18, en það hefur ekkert gengið allt of vel að koma þeim í framkvæmd og eiginlega eru þó nokkrar af þeim eftir. Kannski hefði ekki verið óeðlilegt, og ekki síst í ljósi efnahagsástands og árferðis, að sú ályktun sem nú væri lögð fyrir hefði áfram verið sú sama, þar sem ekki væri búið að vinna þær tillögur til hlítar sem voru í fyrri ályktun, og þeim ályktunum bætt við sem enginn ágreiningur væri um en öllum ályktunum sleppt sem mikill ágreiningur er um við heimaaðila, landeigendur, sveitarfélög og aðra aðila til að uppfylla það skilyrði að hér sé náttúruverndaráætlun í gangi. Mér hefur heyrst, og heyrðist það í haust þegar málið var tekið hér út með miklum gassagangi, og kannski aftur þegar við uppgötvuðum að þetta mál átti að koma hér á dagskrá á fyrsta starfsdegi þingsins eftir hlé, að það væri ein af ástæðunum fyrir því að það væri nauðsynlegt að slík ályktun, náttúruverndaráætlun væri til, það væru landslög fyrir því. Það hefði verið eðlilegt að taka þau svæði sem enginn ágreiningur væri um en fresta hinu. Það hefur jafnframt komið fram að engir peningar séu til til að fullnusta þær áætlanir sem fyrir eru. Í fyrri áætlunum eru fjölmörg dæmi um slíkt, m.a. hafa slík vinnubrögð haft þau áhrif að heimamenn sem þekkja vel til slíkra friðlýsinga, sem koma í kjölfarið á þessu, verða ósáttir við þetta. Mig langar til að nefna hér dæmið um Dyrhólaey. Þar hefur engin vöktun verið. Það eru vísbendingar um að sú friðun sem þar hefur verið hafi ekki haft jákvæð áhrif á fuglalíf. Hún hefur haft talsvert mikil neikvæð áhrif á ferðaþjónustu og valdið miklum titringi í því samfélagi vegna þess að mikil átök hafa verið um þetta. Þar vantar fjármuni til þess að gera þetta almennilega til þess að menn sjái að einhver ávinningur sé af því og það þurfa líka að koma til rannsóknir af vísindalegum toga sem sýna fram á að friðun skili einhverjum þeim árangri eða þessar friðlýsingar sem þar eru. Megintilgangur minn að koma hérna upp er fyrst og fremst sá að benda á að til að uppfylla lagaskylduna um að hér sé í gildi náttúruverndaráætlun hefði átt að taka þau svæði til sem enginn ágreiningur var um og vísindalegar rannsóknir sýna að æskilegt væri að taka en geyma önnur svæði einfaldlega vegna þess að við höfum ekki fjármuni eða getu til að sinna þessu á þeim næstu árum sem áætlunin tekur til. Það hefði verið raunréttara að sníða sér stakk eftir vexti og skynsamara án þess að vera að ergja fólk um allt og nota þá frekar tímann til að styðja þessi vísindalegu rök einhverjum pólitískum rökum sem þarf til þess að fá til að mynda sveitarfélög til að setja slík mál inn á aðalskipulag þannig að ekki verði árekstur við þau. Engu að síður var eitt mál tekið út, það var um hinn margfræga og margumtalaða brekkubobba á Reynisfjalli, í hvannastóðinu þar. Ég vil þakka formanni umhverfisnefndar, hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, og hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekið vel í það. Ég kom aðeins að því máli en auðvitað voru það fyrst og fremst heimamenn sem þar stóðu sem einn maður. Stærsti hluti heimamanna, um 80%, töldu að þetta væri galin framkvæmd og nóg væri til af brekkubobba hingað og þangað til að friða og engin ástæða væri til að fara í þá framkvæmd. Ég er mjög ánægður og þakka ríkisvaldinu fyrir að taka tillit til þeirra sjónarmiða. Á sama hátt á ég mjög erfitt með að skilja af hverju menn hafa ekki tekið með sama hætti tillit til sjónarmiða, eins og fram hafa komið hjá fjölmörgum aðilum og ítarlega er fjallað um í nefndaráliti minni hluta umhverfisnefndar, um Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta. Það finnst mér alveg vera týpískt dæmi um að það hefði átt að gera með nákvæmlega sama hætti og með brekkubobbann, að draga hefði átt þá tillögu til baka og reyna að vinna henni stuðning meðal heimaaðila ef einhver von hefði verið til þess. Eins og fram hefur komið í ræðum þeirra sem tala fyrir því að þetta sé bara áætlun sem komi aldrei til framkvæmda fyrr en allir séu sáttir, þá er alveg tilgangslaust að setja fram slíka ályktun, áætlun sem gerir það eitt að ergja menn til mótstöðu og gera það erfiðara að koma fram með slíkar áætlanir. Það hefði nú bara verið skynsamlegt og ég legg til að á einhverjum tímapunkti verði það gert áður en þessi áætlun verður borin hér upp til samþykktar. Á sama hátt vil ég taka undir það sem kom fram í minnihlutaálitinu varðandi tillöguna um Skaftárhrepp eða þau svæði sem þar eru, í Skaftártungu og inni á Síðuafrétti, þar sem sveitarfélagið hefur óskað eftir því að þessu máli verði frestað meðan það klárar aðalskipulag sitt. Það væri afar skynsamlegt að taka höndum saman með sveitarfélögunum sem fara með skipulagsvaldið á hverju svæði, alla vega hefur það verið hingað til þó að maður verði að viðurkenna að trekk í trekk hefur það komið í hlut núverandi umhverfisráðherra að synja skipulagstillögum sem sveitarfélögin hafa lagt fram eftir þó alllanga dvöl í ráðuneytinu, synjað þeim staðfestingar, en engu að síður er það svo að samkvæmt lögum er skipulagsvaldið hjá sveitarfélögunum. Ég held að skynsamlegt væri í þessu tilviki eins og í tilviki Egilsstaðasvæðisins eða tillöguna um friðlýsingu Egilsstaðaskógarins og Egilsstaðaklettanna að taka höndum saman með sveitarfélögunum og vinna málið betur. Á sama hátt má nefna þær hugmyndir um að stækka allt í einu friðlandið í Þjórsárverum langt umfram niðurstöðu þeirra sem unnu sameiginlega að henni á árinu 2007. Það er óskynsamlegt af því að það mun verða til þess að um það verða átök. Það er miklu skynsamlegra að reyna að fara þær leiðir að taka einungis til og samþykkja áætlanir þar sem menn eru nokkurn veginn sáttir um af því að það er, eins og ég kom inn á í upphafi máls míns, alveg klárt að engir fjármunir eru til til að fara í allar þessar áætlanir þegar auk þess er á það minnst að einhver hópur af þeim sem var í þeirri síðustu eru ókláraðar. Að lokum langar mig að styðja og taka jafnframt undir breytingartillöguna um náttúrustofurnar. Þær eru mjög mikilvægar og ég hef velt því fyrir mér, þó að það sé alls óskylt mál, að þegar við höfum verið að fjalla um Náttúrufræðistofnun og þá hrakhóla sem sú stofnun er á og skort á byggingum að þá hefði ég talið að núna væri kannski lag, m.a. í þessu efnahagsástandi, að við horfum til landsins alls, horfum á allar náttúrufræðistofurnar og náttúrugripasöfnin sem eru um allt land og stofnuðum náttúrufræðistofnun sem væri ekki á einum stað heldur víða og hlutir gætu síðan farið á milli og menn verið með sérhæfingu hvar sem er. Þetta net náttúrustofa væri þá net fræðimennskunnar og náttúrugripasöfnin á hverjum stað gætu verið sýningarhlutinn. Ég tek því undir að mikilvægt sé að auka vægi náttúrustofanna um landið. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að taka undir það sem hér hefur komið fram í sambandi við það að þrátt fyrir að málið sé búið að vera lengi til umfjöllunar í þinginu hafi þetta þing - þeir þingmenn sem voru kosnir til að fjalla um þetta, þessir nýju 27 - í sjálfu sér ekki fjallað nægilega um þetta og þess vegna séu umtalsverðir gallar á málsmeðferðinni. Ég er þeirrar skoðunar að mjög mikilvægt sé og líklegra til árangurs að haft sé fullt samráð frá upphafi við alla hagsmunaaðila, landeigendur, sveitarfélög, og reyna ekki að troða þessum friðlýsingaráætlunum eða náttúruverndaráætlunum ofan í neikvætt heimafólk. Það er ekki líklegt til árangurs. Ég held því að það sé afar óheppilegt að reyna að afgreiða málið á þann hátt. Það kom fram í þinginu í dag að talsvert ósætti er í þinginu. Ég held að málið sé þess eðlis að við getum verið sammála um marga þætti þess og eigum að einbeita okkur að því, en geyma ágreiningsmál og ýta þeim til hliðar. Ef ekki eru aðrar leiðir til að koma málinu frá en að vísa því til ríkisstjórnarinnar styð ég þá tillögu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni kærlega fyrir málefnalega og yfirgripsmikla ræðu og ég held að ég geti tekið undir nánast hvert einasta orð sem féll í þeirri ræðu. Mig langar aðeins, þar sem hv. þingmaður er reyndur sveitarstjórnarmaður, að tala aðeins um þau áhrif sem þingsályktunartillaga, samþykkt á Alþingi, hefur á afstöðu sveitarstjórnarmanna og hvaða skilning sveitarstjórnarmenn sem vinna að skipulagi í sveitarfélögum sínum eigi að leggja í það að Alþingi samþykki þessa þingsályktunartillögu. Nú hefur það legið í orðum sumra hv. þingmanna í dag að þessi tillaga til þingsályktunar, verði hún samþykkt, sé eingöngu áætlun og hafi í rauninni enga þýðingu og þess vegna sé allt í lagi að hleypa hér í gegn einhverjum ákvæðum sem er ekki sátt um og sem á í rauninni ekki samleið með þeim aðalskipulögum sem sveitarfélögin hafa þó samþykkt og þeim friðunartillögum sem sveitarfélögin hafa unnið að, mörg hver undirbúið mjög vel með aðstoð og að tillögum fræðimanna. Mig langaði aðeins að fá það fram hjá hv. þingmanni. Jafnframt fagna ég því að hv. þingmaður tekur undir nánast hvert eitt og einasta atriði í nefndaráliti minni hlutans og mig langaði aðeins að spyrja hv. þingmann út í Skaftárhrepp þar sem aðalskipulagsvinna er í gangi. Sú sveitarstjórn hefur óskað eftir því að þetta mál fari ekki hér í gegn varðandi landsvæðið í Skaftárhreppi fyrr en aðalskipulagið er klárt. Mig langar að fá aðeins betur fram hjá hv. þingmanni hverjar afleiðingarnar hann telji verða og viðbrögðin hjá heimamönnum gagnvart þessari náttúruverndaráætlun sem við erum sammála um að ætti að ríkja friður um og ætti að reyna að ná sem víðtækastri sátt um. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður, verði þetta mál samþykkt óbreytt, að það hafi á afstöðu sveitarstjórnar Skaftárhrepps gagnvart náttúruverndaráætluninni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir þessa fyrirspurn og tækifæri til að dýpka aðeins umræðuna um þennan hluta málsins. Það er rétt, ég hef setið alllengi í sveitarstjórn, eins og reyndar hv. þingmaður, og í stjórn Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga og hef þess vegna þurft að fjalla m.a. um umsagnir um síðustu náttúruverndaráætlun. Það var mjög einsleitt hljóð í öllum sveitarstjórnarmönnum sem spanna þá allt Suðurlandið austur að Hornafirði, um hvað afstaða þeirra til náttúrverndaráætlanagerðar ríkisins var neikvæð vegna þess að þeim fannst þetta ævinlega koma að ofan og væri ekki í samráði við sveitarstjórnirnar, ekki koma fyrr en málið væri komið inn. Sú túlkun sem ég heyrði að hv. þingmaður vitnaði til og ég hef náttúrlega heyrt í umræðunni í dag, um að þetta sé einungis áætlun og hafi ekkert gildi og verði ekki framkvæmt fyrr en full sátt sé um þetta, það er akkúrat skilningur sem sveitarstjórnirnar skilja ekki, hvernig mönnum dettur í hug að setja fram áætlun sem hafi auðvitað umtalsverð áhrif. Sveitarstjórnirnar munu þá í kjölfarið leitast við að koma þessu hver inn í sitt aðalskipulag en finnst afar óþægilegt að vera gert að vinna slíka vinnu með þessum hætti. Það er miklu eðlilegra að þarna fari fram samráð áður en að þessu kemur, alveg eins og sveitarstjórn Skaftárhrepps er að óska eftir núna, að fá svigrúm á meðan hún er að vinna aðalskipulagið og tekur þá væntanlega tillit til þessara þátta ef þeir eru eins mikilvægir og fram kemur í náttúruverndaráætluninni og getur þá metið það þar. Það er miklu eðlilegra að slík vinna sé ástunduð en að ríkisvaldið samþykki eitthvað og smelli því yfir á sveitarfélögin sem jú hafa skipulagsvaldið en þau upplifa þetta sem neikvæða árás á það vald.

Hæstv. forseti. Ég þakka þetta svar hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar. Það er annað atriði sem mig langaði að spyrja aðeins út í vegna þess að það var leitað samráðs um eitt atriði sem er tilgreint í þessari tillögu til þingsályktunar og það var einmitt varðandi afmörkun svæðisins í Þjórsárverum. Þar var stofnaður sérhópur til að fara yfir það mál, reyna að afmarka svæðið. Þar áttu m.a. sæti fulltrúar sveitarfélaganna. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður það hafa á frekari samvinnu og frekari tillögugerð í framtíðinni að þeirri vinnu var allri saman hent út um gluggann og afmarkað allt annað svæði sem er ekki nákvæmlega rökstutt hér á hvaða grundvelli er byggt? Það læðist að manni sá grunur að verið sé að reyna að sporna gegn því að þarna verði farið í einhverjar framkvæmdir vegna þess að orðalagið í þingsályktunartillögunni er mjög furðulegt. Hér stendur, með leyfi forseta: „Jafnframt yrðu friðlýsingarskilmálar styrktir og bann lagt við röskun innan svæðisins.“ Ég tel að hér sé allt of langt gengið og þetta sé í rauninni ekki verkefni eða hlutverk náttúruverndaráætlunar að taka svona til orða. Hvaða áhrif telur hv. þingmaður, þar sem þó er leitað samráðs, sátt náðist um þetta erfiða mál, það komi til með að hafa á samvinnu ríkis og sveitarfélaga í málum sem þessum? Erum við kannski að horfa á alvarlegra mál en hv. þingmenn stjórnarliðsins vilja vera láta, vegna þess að ég tel jafnvel að svo sé?

Virðulegi forseti. Ég held að hérna sé kannski komið að ákveðnum kjarna í þessu máli hvað varðar túlkun á því hvað náttúruverndaráætlun er. Mér sýnist að stjórnarmeirihlutinn líti á náttúruverndaráætlunina sem sína pólitísku stefnu og hafi ekkert með sveitarfélögin eða aðra að gera, þetta sé bara þeirra pólitíska stefna, hún taki ekkert gildi fyrr en búið sé að ná sátt og samlyndi, þetta sé sem sagt pólitísk yfirlýsing. Það má vel vera að einhverjir telji að það sé affarasælast til að ná fram þeim tilgangi og markmiði laganna um náttúruvernd, en ég hefði haldið að það væri miklu eðlilegra að menn leituðu þessa samráðs fyrst og færu síðan eftir því samráði, jafnvel þó að það sé auðvitað kannski freistandi fyrir ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma að lauma inn einhverjum þeim pólitískum stefnumálum sínum inn í náttúruverndaráætlunina til að geta sagt: Ja, við gerðum nú þetta - þegar þar að kemur að leita þarf til kjósenda að nýju. Alveg óháð því að þegar verið er að koma málinu í gengum þingið að þá er sagt að þetta hafi engin áhrif vegna þess að það verði ekkert gert fyrr en allir séu sammála. Ég held að þarna sé kannski að kristallast ákveðinn - við getum alveg kallað það ágreining eða kannski bara misskilning á því um hvað áætlun um náttúruvernd þýðir. Ég lít svo á, kannski er það vegna þess að ég hef lengi starfað í sveitarstjórnum, að þetta sé yfirlýsing samfélagsins um hvert við viljum stefna og að sveitarfélögin taki tillit til þess í áætlanagerð sinni þegar þar að kemur. Varðandi Þjórsárverin hefði verið, held ég, heppilegast að halda sig við það samráð og það 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun 2009–2013. Þessi náttúruverndaráætlun er nokkurs konar viljayfirlýsing sem byggir á traustri verndun íslenskrar náttúru og framkvæmd alþjóðlegra samninga um náttúruvernd hér á landi, þ.e. fagmennsku. Tilgangurinn er að koma upp neti verndarsvæða, byggðu á faglegum forsendum, til þess að tryggja verndun landslags, náttúru og líffræðilegrar fjölbreytni, þess sem sérstætt er í náttúru Íslands, fágætt eða í hættu og að friða náttúruleg landsvæði til náttúruverndar, vísindarannsókna, vöktunar og útivistar. Þetta er í raun og veru hinn eiginlegi tilgangur náttúruverndaráætlunar. Ég lít svo á að þarna komi fagmennska, þarna komi okkar helstu sérfræðingar fram með sínar hugmyndir, þeir hafa gert sínar rannsóknir og komist að niðurstöðu, og að í þessari áætlun komi fram þau svæði, plöntur og dýr sem eðlilegt sé að við verndum. Það getur svo aftur á móti verið að þetta skarist eða komi á einhvern hátt við eða myndi einhvers konar togstreitu gagnvart vinnu sem unnin hefur verið innan sveitarfélaganna þar sem aðalskipulag sveitarfélaga, og nú er mjög víða á landinu nýlegt aðalskipulag þar sem sveitarfélög hafa mótað sína framtíðarsýn. Oftast eru þetta, og ég held bara alltaf núna, metnaðarfullar áætlanir sem eru unnar í góðri samvinnu heimamanna og fagaðila. Þar koma fram ákveðnar hugmyndir frá heimamönnum þar sem þeir leggja til sín verndunarsvæði sem er virkilega af hinu góða. En ég held að við verðum að horfast í augu við það eftir sem áður - og nú get ég talað af ákveðinni reynslu af því að ég var svo heppin að fá að sitja í stýrihóp um aðalskipulag Fljótsdalshéraðs sem er landstærsta sveitarfélag á Íslandi, þar fengum við mjög góða fagmenn til að hjálpa okkur við okkar náttúruverndarhugmyndir - ég held samt að ég verði að horfast í augu við það að þar var kannski ekki sama faglega færnin og okkar færustu fagstofnanir búa yfir. Mér finnst að ég verði að gera mér grein fyrir því og allir hér inni að það er ekki alveg sama faglega matið sem við höfum. Eftir sem áður viðurkenni ég, og ég velti því auðvitað heilmikið fyrir mér þar sem ég stend frammi fyrir því að í minni heimabyggð er alveg nýtt aðalskipulag sem ég tel hafa verið unnið af miklum metnaði eins og ég sagði og við lagt okkur fram við að gera það á besta hátt og síðan kemur hér fram tillaga um náttúruverndaráætlun sem ekki er í samhljómi við það. Ég leyfi mér að lesa hér upp úr greinargerð með aðalskipulagi Fljótsdalshéraðs þar sem stendur, með leyfi forseta: „Það er stefna Fljótsdalshéraðs að vera öðrum fyrirmynd með því að sýna ábyrgð gagnvart umhverfi og komandi kynslóðum. Lögð er áhersla á samstarf við íbúa og fyrirtæki og ábyrgð þeirra í að skapa sveitarfélaginu snyrtilega og fagra ásýnd. Í starfsemi sveitarfélagsins er litið á umhverfismál sem framtíðartækifæri.“ Þetta höfðum við svo sannarlega að leiðarljósi. Einnig var heilmikið rætt um bæði verndun og síðan nýtingaráætlanir. Þetta allt saman tel ég okkur hafa gert mjög vel og velti virkilega fyrir mér þegar ég les síðan áfram í þessari ágætu tillögu til þingsályktunar, þar er talað um hvernig framkvæmd náttúruverndaráætlunarinnar verður og þar er sagt, með leyfi forseta: „Vinna við friðlýsingu svæða sem eru á náttúruverndaráætlun 2009–2013 mun krefjast samvinnu og samráðs við landeigendur, sveitarstjórnir og ýmsa aðra hagsmunaaðila. Við framkvæmd náttúruverndaráætlunar verður lögð áhersla á kynningu og samráð eins snemma í ferlinu og hægt er og að þeir sem teljast hafa sérstakra hagsmuna að gæta verði skilgreindir eins fljótt og auðið er. Þessari aðferðafræði er ætlað að stuðla að aðkomu hagsmunaaðila snemma í friðlýsingarferlinu og auka þannig líkur á að sátt náist um friðlýsingu, sem er grunnurinn að því að friðlýsingin nái þeim markmiðum sem að er stefnt.“ - Og svo er lengi haldið áfram. Við getum deilt um það og ákveðið að reyna að búa til togstreitu á milli skipulagsvaldsins og náttúruverndarstofnana, umhverfisráðuneytis og Umhverfisstofnunar, um að það skipti máli hvort komi á undan, eggið eða hænan. En ég tel að við eigum ekki að fara þá leið. Þetta er bara önnur náttúruverndaráætlunin sem unnin er og okkar færustu sérfræðingar hafa lagt ákveðinn grunn að því hvað það er sem eðlilegt er að vernda miðað við forsendur. Heimamenn hafa síðan í raun og veru miðað við sínar forsendur og miðað við hagsmuni heimamanna, komið með sínar hugmyndir, og í sameiningu verðum við að ná saman um þessi mál, þannig að allir fái sitt fram. Svo ég taki sérstaklega mál sem tengist minni heimabyggð, sem er sú hugmynd að vernda Egilsstaðaskóg og Egilsstaðakletta. Þetta er auðvitað talsvert erfitt mál vegna þess að stunduð er matvælaframleiðsla í næsta nágrenni við það landsvæði sem talað er um að friða og það veldur að sjálfsögðu togstreitu. Nauðsynlegt er að vinna faglega að lausn þeirrar togstreitu og þess vegna er ég mjög ánægð með að sjá að í tillögunni er aftur og aftur rætt um að hér sé ekki um endanlega áætlun að ræða sem segir að þetta skuli vera svona, heldur er gert ráð fyrir því að farið verði með málið heim í hérað og það afgreitt þannig. Ég treysti því að á þessu verði fundin ákveðin lausn. Mér finnst umræðan hér bera merki þess að vinnubrögð í þessari samvinnu verði bætt og þessu samráði. Ég tel t.d. að við - svo ég taki sérstaklega þetta dæmi þó að mér finnist ekki endilega rétt að ræða einstök mál eða kannski mál einstakra lögbýla úr ræðustól Alþingis - heimamenn á Héraði, höfum unnið okkar heimavinnu mjög vel og faglega og svo lít ég þannig á að bæst hafi við vitneskja um fágætar plöntur á okkar svæði og mér finnst að við eigum í raun og veru að taka því fagnandi og hugsa: Hvernig getum við þá unnið að þessu máli og að sjálfsögðu í góðri samvinnu allra aðila? Auðvitað er málið flókið í þessu tilfelli þar sem landið er í einkaeigu og það verður að sjálfsögðu að nást full sátt um það, en mér finnst við ekki mega gera of mikið úr ágreiningsmálinu heldur eigum við frekar að hugsa: Þetta er fyrst og fremst gamall skógur sem þarna er um að ræða, getum við ekki reynt að finna einhverja lausn á málinu í staðinn fyrir það að vera með ákveðin gífuryrði um það hvort eigi að koma á undan, eggið eða hænan? Staðan er sú að við erum með náttúruverndaráætlun núna, við erum með aðalskipulag sveitarfélaga og við þurfum að reyna að finna ákveðna lausn þannig að allir geti vel við unað. Að heimamenn hafi það á tilfinningunni að ekki sé gengið yfir rétt þeirra á nokkurn hátt, að faglegt mat okkar færustu sérfræðinga í náttúruvísindum sé ekki fótumtroðið vegna þess að staðbundnir hagsmunir séu í raun og veru teknir fram yfir. Við verðum að reyna að finna einhverja góða og farsæla lausn á málinu sem við getum öll fellt okkur við, hvort kemur á undan náttúruverndaráætlun eða aðalskipulag og í hvorri röðinni við vinnum þetta er kannski ekki aðalatriðið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir uppbyggilega og málefnalega ræðu og gott innlegg í þessa umræðu í dag. Ég vil líka nota tækifærið og þakka þingmönnum fyrir þátttökuna í umræðunni sem hefur verið góð. Þingmenn hafa skipst á skoðunum eins og vera ber en ég hygg nú, eins og við höfum svo sem öll sagt, að það sé minna um ágreining en margir kannski hugðu við upphaf umræðunnar. Það er líka mjög verðmætt og gott að fá innlegg frá sveitarstjórnarmanni, fráfarandi, sem hefur ekki einvörðungu þekkingu á heimahögunum, heldur líka á einni tillögunni sem hér er til umræðu og þykir umdeild og það eru skógarsvæðin Eyjólfsstaðaskógur og Egilsstaðaskógur. Ég vil taka undir með þingmanninum þegar hún segir, frú forseti, að hér sé í raun um viðbót að ræða við þá góðu vinnu sem hefur verið unnin í sveitarfélaginu, skipulagsvinnu og áætlanir um náttúru- og umhverfisvernd. Hér er lagt til að friðlýsa sjaldgæfar fléttur sem þrífast sem ásætur á birki á þessu svæði, 25 sjaldgæfar fléttutegundir og nokkrar þeirra á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands. Því það verður, frú forseti, ekki nógu oft ítrekað að grundvöllur þessarar áætlunar er vísindaleg úttekt, faglegt mat á náttúru Íslands á vistgerðum og öðru. Það er grunnurinn að þessari áætlun um vernd náttúrunnar. Hér erum við auðvitað að fjalla um hana.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður er eins og fram kom reyndur sveitarstjórnarmaður og tók m.a. þátt í vinnu við gerð aðalskipulags, eftir því sem mér skildist, sem fór fram í Fljótsdalshéraði þar sem m.a. var tekin afstaða til þess hvaða svæði skyldi friða. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að þingmaðurinn er sammála mér um það hversu mikilvægt er að reyna að ná sátt um mál sem þetta og hversu mikilvægt er að leita samráðs við aðila sem hlut eiga að máli, þar á meðal væntanlega sveitarfélögin og aðila sem veitt hafa umsögn í þessu máli. Því spyr ég hv. þingmann hvort hún sé sammála mér að það hefði verið eðlilegra og hefði verið til þess fallið að skapa meiri frið og róa þá aðila sem hafa gert ítarlegar athugasemdir við fyrirætlanir um þessa náttúruverndaráætlun ef þeir hefðu fengið að koma á fund umhverfisnefndar til að leggja fram sitt mál, tala fyrir rökstuðningi sínum og fá þá fram viðbrögð og vilja nefndarmanna á slíkum fundi. Ég tel svo vera, ég tel að það séu eðlileg vinnubrögð að vinna þannig að gefa umsagnaraðilum sem þess hafa sérstaklega óskað kost á því að fá að koma á fund umhverfisnefndar til að fjalla um mikilvæg mál. Og þar sem hv. þingmaður er áhugamaður um að skapa sátt í þessum málaflokki langar mig að vita hvort hún sé sammála mér um þetta. Við erum báðar, ég og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir, nýjar hér á þingi og því langar mig jafnframt að spyrja að því hvort hv. þingmaður sé sammála þeirri túlkun að það sé nóg að umhverfisnefnd á þarsíðasta þingi hafi fjallað um þetta mál. Finnst þingmanninum það fullnægjandi hvað afstöðu hennar varðar? Ég tel að svo sé ekki, ég tel að það hefði þurft að fara betur yfir þetta mál í umhverfisnefnd eins og fram hefur komið og m.a. hefur hæstv. umhverfisráðherra tekið undir það sjónarmið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá fyrir þessar spurningar og athugasemdir. Að sjálfsögðu held ég að í öllum tilvikum sé eðlilegt að fólk fái að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég held að enginn þingmaður geti haft þá skoðun að ekki sé eðlilegt að hlusta á kjósendur sína eða hagsmunaaðila. Eftir sem áður hlýtur alltaf að koma að því að maður álítur sem svo að nú sé nóg komið af upplýsingum og á einhverjum tímapunkti verðum við í raun og veru að taka þær upplýsingar og athugasemdir sem fyrir liggja og fara yfir þær. Ég veit ekki betur en að ákveðnar athugasemdir hafi komið inn á borð nefndarinnar frá aðilum að austan, þannig að ég geri ráð fyrir því að á þær hafi verið hlustað. Mig langar til að minna á það sem ég las upp úr athugasemdunum með frumvarpinu áðan að nú liggur fyrir ákveðinn grunnur og síðan er gert ráð fyrir því að farið verði í ákveðið ferli og þar ætla ég rétt að vona að mitt fólk fyrir austan komi af fullum krafti inn og komi með athugasemdir á sínum forsendum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið, en það var einmitt þannig að umsagnaraðilum, bæði að austan og öðrum, var ekki gert kleift að koma á fund nefndarinnar og ræða við hana um athugasemdir sínar. Ég hef heyrt í fólki að austan, sveitungum hv. þingmanns, sem eru ekki sáttir við þau vinnubrögð. Þannig að ég hef áhyggjur af þessu og ég hef áhyggjur af því að með þessu sé verið að skapa óróa og óánægju með mál sem algjör óþarfi er að setja í þennan farveg og kemur að mínu viti til með að hafa áhrif á framhaldið. Það er punkturinn sem verið er að reyna að koma á framfæri. Ég fagna því að hv. þingmaður hefur kjark til þess, ein stjórnarþingmanna hér, að taka undir það að eðlilegra hefði verið að viðhafa þau vinnubrögð að leyfa fólki að koma á fund nefndarinnar. Ég fagna því og þykir það sýna ákveðinn kjark í þessari umræðu sem fram hefur farið í dag. Í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar kom fram að hann væri að íhuga að leggja fram breytingartillögu þar sem lagt yrði til að fyrirætlanir um friðun Egilsstaðaskógar og Egilsstaðakletta féllu út úr áætluninni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sé tilbúin til að styðja slíka tillögu til að hægt væri að fara með málið í samráðsferli heima í héraði og reyna að leita leiða til að skapa frið varðandi þetta atriði áætlunarinnar.

Virðulegi forseti. Mig langar til að velta því fyrir mér hvað það er sem í raun og veru skapar óróa. Stundum finnst mér vera svolítill meiningarmunur á því hvað það er sem skapar óróa. Mig langar til að halda áfram með líkinguna um eggið og hænuna. Hér liggur fyrir ákveðin hugmynd að friðlýsingu á náttúrulegum fyrirbærum sem talin eru mjög mikils virði. Að sjálfsögðu er staðan þannig að t.d. Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar, sem ég þekki ágætlega og eru mér mjög kærir, eru í einkaeigu. Að sjálfsögðu verður að fara með málið í ákveðið ferli. Gert er ráð fyrir ákveðnu ferli í greinargerð með frumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir að farið verði í faglega vinnu þar sem allir hafa rétt til að andmæla. Ég viðurkenni að ég hefði gjarnan viljað að Egilsstaðaskógur og Egilsstaðaklettar væru ekki þar inni. Það þýðir ekki að ég ætli að styðja breytingartillöguna, vegna þess að mér finnst þetta mál ekki vera nægilega rætt og í tengslum við þetta nýja aðalskipulag sem nýlega er búið að gera á Fljótsdalshéraði, þá finnst mér að ef ég gæti sett upp óskalista þá hefði ég gjarnan viljað að þetta væri ekki þar inni. Ég hef ekki tekið afstöðu til þess hvort ég muni styðja breytingartillöguna, það mun bara koma í ljós. Mig langar til að ítreka það við þingmenn stjórnarandstöðunnar að við verðum stundum að velta því fyrir okkur hvað það er sem veldur óróa. Við getum öll stundum sameinast um það að í staðinn fyrir að búa til óróa hér með því að gera mikið úr egginu en ekki hænunni - þannig að ég held að þetta snúist um það að órói 

Hæstv. forseti. Ég flutti ræðu áðan þar sem ég varpaði fram fjölmörgum spurningum um það mál sem hér liggur fyrir. Það vakti því talsverða undrun hjá mér að sjá að flutningsmaður nefndarálits meiri hlutans hafði ekki ætlað sér að koma í lokaræðu til að svara þeim spurningum sem fram hafa komið í umræðunni og verð ég enn og aftur að lýsa yfir vonbrigðum með vinnubrögð meiri hluta umhverfisnefndar, þar sem ekki er einu sinni kjarkur til að koma upp í ræðustól og svara þeim efnislegu athugasemdum sem bornar hafa verið fram í þessari umræðu. Þessum fádæma vinnubrögðum virðist aldrei ætla að linna, ekki einu sinni við lokaumræðuna um þetta mál. Ég verð því að kalla eftir því að fá svör við einhverjum af þessum spurningum: Á hvaða forsendum var friðlandið í Þjórsárverum stækkað? Hvers vegna voru mörkin færð út þvert á vilja þeirrar samráðsnefndar sem skipuð hafði verið af hálfu umhverfisráðuneytisins? Hvers vegna voru þau færð út? Hefði málefnaleg umfjöllun farið fram og ítarleg umfjöllun farið fram í nefndinni, þá hefðu væntanlega fulltrúar minni hlutans einfaldlega fengið svör við þessum spurningum í nefndinni. Þar sem slík umfjöllun fór ekki fram, er nauðsynlegt að fá þessi svör fram hér. Mér ber skylda til þess að kalla þau fram. Ég tel að ég hafi rétt á að fá ákveðin svör við því. Ég fagna því að þau séu hugsanlega væntanleg í kjölfarið. Hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir kastaði fram þeirri spurningu hvað það er sem skapar óróa. Ég tel að það sé einmitt samráðsleysi sem skapar óróa. Ég hef orðið vör við það í aðdraganda þess að þessi þingsályktunartillaga kom í umræðuna í dag, að það er einmitt samráðsleysið sem hefur skapað óróa vegna þessa máls. Annað sem hefur skapað þennan óróa er að sjálfsögðu sú meðferð sem málið fékk í umhverfisnefnd. Ég kalla enn og aftur eftir svari við því á hversu mörgum fundum nefndarinnar málið var rætt. Það kom ekki fram í umræðunni áðan. Það kom fram í hversu marga mánuði málið hefði legið inni í þinginu, ég biðst forláts ef það hefur farið fram hjá mér, en ég tók ekki eftir því að formaður nefndarinnar tæki það fram. Fleiri spurningum var varpað fram varðandi Skaftárhrepp. Hvers vegna var ekki orðið við þeirri beiðni sveitarstjórnar að bíða með að fara með þetta svæði inn í náttúruverndaráætlun þar til sveitarstjórn hefði staðfest og klárað aðalskipulag sitt? Það fer fram ítarleg vinna þar í sveit við undirbúning aðalskipulagsgerðar og heimamenn höfðu einfaldlega væntingar til þess að hlustað yrði á beiðni þeirra. Ég verð eiginlega að fá svör við því hvers vegna það var ekki gert. Frú forseti, það liggur fyrir að hér er að koma inn í þingið niðurstaða verkefnastjórnar um rammaáætlun og ég geri ráð fyrir því að í kjölfar þeirrar vinnu þurfi að taka þessa náttúruverndaráætlun upp og vinna ákveðna kafla að nýju. Þess vegna væri í lófa lagið að fara að þeirri tillögu sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom með að taka út þau mál sem ósætti er um að fari í gegn, ósætti við þá sem veitt hafa umsagnir og sérstaklega með tilliti til afstöðu þeirra sveitarfélaga sem þar eru undir. Þetta eru helstu spurningarnar sem enn er ósvarað í þessu máli. Ég óska einfaldlega eftir því í fullri vinsemd að fá svar við þeim.

Frú forseti. Ég hef nú staðið nokkrum sinnum í pontu í dag til þess einmitt að svara þeim spurningum sem fram hafa komið í umræðunni í andsvörum við hv. þingmenn, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Má vera að eitthvað standi út af eftir umræðuna. Fyrst ber að nefna tillögu um stækkun verndarsvæðis Þjórsárvera. Nú er það svo að tillagan frá 2007 sem hér hefur verið minnst á er mjög umdeild og vísindamenn og náttúrufræðingar - þar ætla ég fremsta að nefna Þóru Ellen Þórhallsdóttur prófessor, mesta sérfræðing Íslands og í heiminum, ef út í það er farið, um þetta svæði, en hún er ein þeirra sem telur tillöguna alls ófullnægjandi og við erum reyndar fleiri þeirrar skoðunar. Það er á stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar að vernda votlendið allt og það var reyndar líka á stefnuskrá fyrrverandi ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Það þýðir að svæði sem var markað fyrir líklega tæplega 30 árum þarf að stækka ef mönnum er alvara með það að vernda allt votlendi og heildina Þjórsárver, sem er viðurkennt ómetanlega verðmætt náttúrusvæði, votlendi á heimsvísu. Ég svara því til um fjölda funda að ég myndi ekki nákvæmlega töluna, en ég skal komast að henni og segja þingmanninum frá því eigi síðar en á morgun. Hvað varðar Skaftárhrepp hafði ég í ráðherratíð minni nokkur samskipti við sveitarstjórn þar einmitt vegna stækkunar Vatnajökulsþjóðgarðs og fleiri atriða. Það eru vissulega rök fyrir því að bíða þess að aðalskipulaginu ljúki. En það á við 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem voru mjög góð og ég biðst forláts á því að fjöldi fundanna hafi farið fram hjá mér, en ég hlakka til að fá að heyra svarið á morgun, þetta er spennandi. Varðandi Þjórsárver, þá var ég ekki að vísa til þeirrar umræðu og þeirrar afmörkunar sem átti sér stað fyrir 30 árum, heldur átti ég við þá afmörkun sem nefndin, sérstaka nefndin, fékk í gegn. Þar sátu fulltrúar sveitarstjórna og svo fulltrúi umhverfisstofnunar og nefndin var skipuð af umhverfisráðuneytinu. Þannig að mig vantar í rauninni forsendur fyrir því hvers vegna svæðið var stækkað. Ef það er svo að einfaldlega er verið að stækka það til að koma í veg fyrir eða reyna að hindra að virkjað sé á svæðinu er ágætt að það komi fram í umræðunni, en að mínu mati er þessi náttúruverndaráætlun ekki tæki til þess. Það þarf að taka umræðuna þar sem við á. Þess vegna er m.a. vinna við rammaáætlun í gangi og þegar það mál kemur hér í gegn verður að sjálfsögðu rætt um það í þinginu. Jafnframt er það sveitarstjórnanna að fara með skipulagsvaldið og veita framkvæmdaleyfi og þess háttar. Orðalagið í náttúruverndaráætluninni, eða þeim drögum sem fyrir liggja, kemur svolítið á óvart, mælst er til þess að lagt verði bann við röskun innan svæðisins. Mér þykir afskaplega sterkt til orða tekið miðað við tilgang og forsögu þess að náttúruverndaráætlun skuli leggja fyrir þingið. Mig langar að síðustu að þakka þeim þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna, vegna þess að ég vona að við lærum eitthvað af henni, lærum að betra er að taka sér aðeins meiri tíma í málin inni í nefndum og vera þar með ítarlega og fullnægjandi umfjöllun, þar sem hv. þingmenn geta fengið svar við spurningum sínum, til þess einmitt að við þurfum ekki að standa hér 

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf að koma í umhverfisnefndina með okkur og vinna í þessum málum, ég mundi fagna því. Hvað varðar Þjórsárver þá er baráttan fyrir verndun þeirra áratugalöng. Við sem höfum staðið í henni, fjöldi fólks, áratugum saman höfum ekki farið í launkofa með það að þetta verðmæta svæði þarf að vernda og þar verður ekki hvort tveggja verndað og virkjað. Það liggur fyrir í umræðunni og í raun og veru í deilunum um Þjórsárver að það að setja þarna niður 560 eða 570 ferkílómetra lón er í engu samræmi við verðmæti svæðisins sem er einstakt á heimsvísu. Þarna verður ekki hvort tveggja gert. Það kann að vera að það sé hægt annars staðar á landinu, en þarna verður ekki hvort tveggja gert. Það er alveg skýr afstaða Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Þjórsárver beri að vernda. Að því stefnum við. Hvað varðar umræðuna hér í dag og ég hóf nú mál mitt á því að reyna að skýra það út fyrir þingmönnum og þingheimi hvernig stæði á því að við hefðum tekið málið út með þessum hætti, þar vógust á lögbundin skylda til að hafa í gildi náttúruverndaráætlun í landinu sem nú hefur ekki verið í gildi í ár eða svo og það að hér er um tillögur að ræða sem verða útfærðar í samvinnu og samráði við alla hlutaðeigandi hagsmunaaðila. Þetta tvennt var lagt á vogarskálarnar og niðurstaða meiri hluta nefndarinnar var að gera þetta með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Mig og hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur greinir á um það hvort þörf hafi verið á flýtinum og við erum sammála um að vera ósammála um það atriði, það er í fínu lagi með það. Varðandi Þjórsárver, af því að hv. þingmaður kveðst vera friðunarmanneskja hvað þau varðar, þá var engu að síður ákveðið að setja öll þessi mál í mikla vinnu sem heitir rammaáætlun og ég tel mjög óheppilegt að verið sé að blanda þessum ferlum saman með þeim hætti sem birtist hér. Ég tel að við verðum einfaldlega að hafa þolinmæði til að bíða eftir því að sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu. Við fáum niðurstöðuna inn í þingið til þinglegrar umfjöllunar og ég tel afskaplega óheppilegt, þrátt fyrir að það sé yfirlýst stefna ákveðinna stjórnmálaflokka sem vissulega stjórna landinu, að verið sé að leggja línurnar fyrir þá vinnu sem enn er í gangi, vegna þess að vissulega kemur þetta fram í fjölmiðlum og þeir sem sitja í verkefnastjórn um rammaáætlun vita af þessu. Ég tel þetta óheppilegt. Frú forseti. Ég vil enn og aftur þakka þeim þingmönnum sem hafa blandað sér í þessa umræðu og ég vonast til að við lærum af þessari meðferð málsins að reyna að koma okkur saman um einhverja niðurstöðu inni í nefndunum, a.m.k. reyna að afla upplýsinga og svara við þeim spurningum sem brenna á þingmönnum. Mér þætti ekkert ánægjulegra en að fá að taka sæti í umhverfisnefnd Alþingis til að fjalla um þetta mál og fleiri, en það er nú svo, frú forseti, að þingmenn hafa í mörg horn að líta, en hver veit hvað framtíðin ber í skauti sér. Hugsanlega eigum við eftir að sitja þarna saman, ég og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir.