Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 2. landsk. þm. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár. Það skal tekið fram að þegar hafa 10 þm. kvatt sér hljóðs í þessari umr. utan dagskrár. Það kann að vera að ekki séu öll kurl komin til grafar nú þegar í þessu efni. Af þessu er ljóst að það er áríðandi að hv. þm. sýni hver öðrum þá tillitssemi að sem flestir geti komist að í umr. þessari. Og því fremur er nú lögð áhersla á þetta þar sem gert er ráð fyrir að þessum þingfundi verði lokið um kl. 4. Auk þess er þess að minnast að fyrir fundinum liggur dagskrá sem sinna þarf.



Herra forseti. Í maí 1984 samþykkti Alþingi þáltill. frá þm. Alþfl. sem fól í sér afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Það kom því mjög á óvart, svo ekki sé meira sagt, þegar upplýst var fyrir páska í fjölmiðlum að samþykkt hefði verið 450 þús. kr. árlegur vísitölubundinn launaauki til bankastjóra ríkisbankanna og forstjóra Framkvæmdastofnunar þannig að áður umsamin bílahlunnindi verði sem næst þau sömu og verið hafa en greiðist eftirleiðis sem launaauki. Það er alveg ljóst að þessi samþykkt gengur þvert á vilja Alþingis í þessu efni. Af því sem fram hefur komið má draga þá ályktun að bankastjórar og forstjórar Framkvæmdastofnunar eigi í engu að missa af þeim hlunnindum sem þeir áður höfðu þótt hlunnindin komi nú í öðru formi. Hér er um að ræða ákvörðun sem er allt í senn: lögbrot, siðleysi og gróf ögrun við launafólk í landinu. Þó ákvörðun um þessar hlunnindagreiðslur hafi verið tekin af bankaráðunum er ábyrgðin ekki síður hjá ríkisstj. sem hefur haft að engu vilja Alþingis um afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Þetta mál snýr líka að Alþingi Íslendinga. Bankaráðin eru kosin af Alþingi og fara með vald sitt í umboði þess. Fimm af sex þingflokkum hafa með einum eða öðrum hætti ályktað í þessu máli og lýst vanþóknun sinni á þessari ákvörðun bankaráðanna. Þetta mál er svo alvarlegt, ekki síst í ljósi þess að ákvörðunin um vísitölubindingu launaaukans er lögbrot, að þm. geta ekki látið nægja að lýsa almennri vanþóknun og hneykslan í þessu máli. Ég tel að Alþingi Íslendinga eigi að taka umboðið af bankaráðunum, afturkalla umboð bankaráðsmanna og kjósa ný bankaráð. Þeir bankaráðsmenn, sem að þessari ákvörðun stóðu, hafa brugðist skyldu sinni, brugðist trúnaði við Alþingi Íslendinga sem veitir þeim umboð til þessa ábyrgðarstarfs. Við því á Alþingi að bregðast með því að afturkalla umboð þeirra bankaráða sem nú sitja, sem sennilega þarf að gera með lögum, og kjósa ný bankaráð. Mér er ljóst að allir þeir bankaráðsmenn sem nú sitja bera ekki ábyrgð á þessari dæmalausu ákvörðun. En með þeirri leið, sem ég hef hér lýst, gefst Alþingi Íslendinga tækifæri til að svipta þá bankaráðsmenn umboði sem brugðist hafa trúnaði við Alþingi og þjóðina og þá að endurnýja umboð til þeirra sem Alþingi felur trausts verða. Það er forkastanlegt og ber að fordæma harðlega og gera viðhlítandi ráðstafanir, eins og ég hef hér lýst, þegar hæstlaunuðu embættismenn ríkisins, sem hafa fyrir nálægt sexföld árslaun lágtekjufólks fyrir dagvinnu, fá síðan afhent á gulldiski til viðbótar a. m. k. nálægt þreföldum árslaunum verkafólks í dagvinnu og það í bílastyrk. Á hverjum mánuði árið um kring er hér um að ræða aukasporslu til bankastjóra sem svarar til fjögurra mánaða framfærslueyris fjölda elli- og örorkulífeyrisþega. En fyrir liggur að milli tíu og ellefu þúsund aldraðra og öryrkja þurfa að framfleyta sér á hverjum mánuði á fjórða parti þeirrar upphæðar sem nú á einu bretti er afhent bankastjórum ríkisbankanna í bílahlunnindi. Þetta er hneyksli og algert siðleysi og staðfestir svo ekki verður um villst að hér búa tvær þjóðir í einu landi. Sífellt er að breikka bilið milli ríkra og fátækra í þjóðfélaginu. Spilling og hvers kyns aðstöðumunur virðast fara vaxandi. Stórir hópar í þjóðfélaginu virðast vera í aðstöðu til þess að skammta sér laun og ákvarða sjálfir hvað þeir greiða til samneyslunnar. Á lokuðum fundum bankaráðanna eru teknar siðlausar ákvarðanir um sérstök hlunnindi þeim til handa sem bestu launakjörin hafa í ríkiskerfinu á meðan sífellt er verið að skerða kjör þeirra lægra launuðu sem hitann og þungann þurfa að bera af öllum efnahagsráðstöfunum. Er nokkur furða þó þetta komi eins og köld vatnsgusa framan í launafólk í landinu? Kennarana sem stóðu í fleiri vikna kjarabaráttu þar sem krafan var að dagvinnulaun þeirra yrðu 2/3 af því sem bankastjórar stinga í vasann sem bílastyrk? Eða lægst launaða fólkið í landinu sem með kjarasamningum s. l. haust fékk hækkaða lágmarkstekjutryggingu um liðlega 1000 kr. á mánuði eftir að hafa þurft að sæta 30% kjaraskerðingu á undanförnum mánuðum? Láglaunafólkið þurfti sem sagt að sætta sig við hækkun á lágmarkstekjutryggingunni s. l. haust sem svarar til 2–3% af þeirri greiðslu sem bankastjórarnir stinga nú í vasann sem extra sporslu ofan á sexföld dagvinnulaun verkafólks. Kannske sýnir það líka glöggt hve gífurlegt misréttið er orðið í tekjuskiptingunni milli þjóðfélagshópa í landinu, sem ég hef margoft bent á úr þessum ræðustól, að það tekur Sóknarkonuna, Iðjukonuna, konuna á skrifstofunni, í versluninni, verkamanninn í Dagsbrún og afgreiðslustúlkuna í bankanum, sem bankaráðið ákveður líka launin fyrir, níu ár í dagvinnu að vinna fyrir einum árslaunum bankastjórans. Það er líka aldeilis furðulegt og ófyrirleitið að bankaráðin, sem kjörin eru af Alþingi Íslendinga, skuli hafa gengið svo langt í þessari makalausu ákvörðun að brjóta landslög og ákvarða að þessi hlunnindi skuli hækka skv. lánskjaravísitölu. Steininn tekur auðvitað úr ef sumir þeirra alþm., sem sæti eiga í bankaráðum, hafa tekið þátt í þessari lögleysu og það með þeim hætti að greiða fyrst á Alþingi Íslendinga atkvæði með afnámi verðbóta á laun í landinu og mæta síðan á lokuðum bankaráðsfundum og greiða atkvæði með vísitölubundinni hlunnindagreiðslu til bankastjóra og það með viðmiðun við lánskjaravísitölu sem er ein helsta ástæðan fyrir þungum fjárhagslegum byrðum og greiðsluþroti fjölda heimila í landinu. Sem sagt, því þyngri sem greiðslubyrði launafólks verður vegna hækkunar á lánskjaravísitölu því hærri verður sporslan í vasa bankastjóranna. Þannig er nú komið fyrir réttlætinu í þessu þjóðfélagi. Og hvaða áhrif hefur vísitölubindingin á þessi hlunnindi bankastjóranna? Er það rétt, sem kemur fram í einu dagblaðanna, að í ákvörðun a. m. k. sumra bankaráðanna sé grunnur launaaukans 450 þús. kr. miðað við janúar 1985 og breytist með lánskjaravísitölu? Þá þýðir það að þessi launaauki hefur frá áramótum hækkað um tæpar 50 þús. kr. Hækkunin á launaaukanum ein sér frá áramótum vegna breytinga á lánskjaravísifölu þýðir sem sagt liðlega þrenn dagvinnulaun láglaunafólks í vasa bankastjórans. Herra forseti. Af því sem ég hef hér að framan sagt er ljóst að full ástæða var til að taka þetta mál upp utan dagskrár á hv. Alþingi, ekki síst í ljósi þess að Alþingi hefur samþykkt ályktun fyrir einu ári síðan um afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Þó að ákvörðun um þessar hlunnindagreiðslur hafi verið tekin af bankaráðunum er ábyrgðin ekki síður hjá ríkisstj. sem hefur haft að engu vilja Alþingis um afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Af því tilefni sem og til að óska upplýsinga ráðh. um einstaka þætti þessa máls hef ég leyft mér, herra forseti, að beina nokkrum spurningum til hæstv. viðskrh. sem hann hefur fúslega fallist á að svara. Fyrsta spurningin beinist að þeirri ályktun sem samþykkt var á Alþingi 22. maí s. l. Í þeirri till. er kveðið á um að Alþingi feli ríkisstj. að hlutast til um afnám bílakaupafríðinda embættismanna og hæstv. forsrh. væntanlega falin framkvæmd hennar. Verður að gera ráð fyrir að að svo miklu leyti sem till. snýr að ríkisbönkunum hafi hæstv. viðskrh. verið falin framkvæmd þessa máls. Ég beini því þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvað hann hafi gert til að framfylgja ályktun Alþingis frá 22. maí 1984 um að fella niður bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna. Sömuleiðis er ástæða til að spyrja hæstv. sjútvrh., sem nú gegnir starfi forsrh., hvað gert hafi verið til að framfylgja vilja Alþingis um að fella einnig niður bílakaupafríðindi forstjóra Framkvæmdastofnunar og þá um leið hvort hliðstæð ákvörðun hafi verið tekin um hlunnindagreiðslur til forstjóra Framkvæmdastofnunarinnar eins og ákvörðuð hefur verið til bankastjóranna og hver hafi þá tekið þá ákvörðun. Einnig er ástæða til að spyrja hvort og þá hvenær sú ákvörðun hafi komið til framkvæmda í Framkvæmdastofnun. Í annan stað spyr ég hæstv. viðskrh. hvort ráðh. telji að ákvörðun bankaráðanna um 450 þús. kr. árlegan vísitölubundinn launaauka til bankastjóra ríkisbankanna brjóti í bága við áðurgreinda ályktun Alþingis. Erfitt hefur reynst að fá upplýsingar um hver eru tildrög þessarar ákvörðunar bankaráðanna. Fram hefur komið í fjölmiðlum að um hafi verið að ræða að skattayfirvöld hafi gert athugasemdir við það að ekki hafi verið talið fram til skatts eða greiddur skattur af fyrri hlunnindum bankastjóra sem fólust í því að bankarnir greiddu aðflutningsgjöld þriðja hvert ár vegna bifreiðakaupa bankastjóra. Auk þess hefur því verið haldið fram að frumkvæðið að þessari ákvörðun sé komið frá bankastjórunum sjálfum vegna athugasemda skattaeftirlitsins og kröfu þess um að greiddur yrði skattur af umræddum hlunnindum. Því er nú spurt hver séu tildrög þessarar ákvörðunar. Er það vegna athugasemda skattaeftirlitsins eða er það að kröfu bankastjóranna sjálfra? Reið Seðlabankinn á vaðið í þessu efni eða var það Landsbankinn eins og haldið hefur verið fram, og þá undir forsæti bankaráðsformannsins Lúðvíks Jósepssonar? Eða hvernig er þessi ákvörðun til komin? A. m. k. verður að telja það fráleitt að með þessari ákvörðun hafi bankaráðið talið sig vera að framfylgja þeim vilja Alþingis sem fram kom í þeirri ályktun sem samþykkt var fyrir ári síðan um afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Í fjórða lagi er spurt: Hver er sú viðmiðun sem lögð var til grundvallar í ákvörðun bankaráðanna um 450 þús. kr. árlegan vísitölubundinn launaauka til bankastjóra ríkisbankanna? Sérstaklega er spurt hvort innifaldar í greiðslunni séu áætlaðar skattgreiðslur vegna launaaukans. Því hefur verið haldið fram að niðurfelling á aðflutningsgjöldum, sem bankarnir greiddu áður, samsvari um 600–700 þús. kr. á þriggja ára fresti eða um 200–250 þús. kr. á ári. Mismunurinn á 450 þús. kr. launaaukanum og þeirri upphæð sem jafngilti niðurfellingu aðflutningsgjaldanna er skýrð með því að með því sé bankinn að greiða skatt af launaaukanum þannig að bankastjórarnir missi í engu þau hlunnindi sem þeir áður höfðu og jafnvel að sumir bankastjórarnir hefðu ívið meira út úr öllu saman eftir þessa breytingu. Sé þessi skýring rétt, að opinber stofnun taki að sér skattgreiðslur starfsmanna sinna með þeim hætti sem ég hef hér lýst, þá er þessi ákvörðun þvílík svívirða ofan á lögbrotið að ríkisstj. ber ekki aðeins skylda til að bera fram tilmæli um frestun á þessum greiðslum eins og hún hefur gert, heldur að stöðva þær með öllu þegar í stað. Rökréttasta niðurstaðan væri auðvitað, eins og ég hef lýst, ef Alþingi, sem kýs bankaráðin, afturkallaði umboð það sem Alþingi hefur veitt þeim bankaráðsmönnum sem stóðu að þessari ákvörðun. Um það hlýtur Alþingi að fjalla. Verði þessar greiðslur ekki stöðvaðar með öllu er það líka rökrétt framhald þessa máls að verkalýðshreyfingin setji á oddinn í næstu kjarasamningum að allar launagreiðslur undir 25 þús. kr. á mánuði skuli undanþegnar öllum opinberum gjöldum. Þetta væri krafa sem hvorki fjmrh. né forsrh. né þessari ríkisstj. í heild sinni væri stætt á að standa gegn ef þau bregðast ekki af fyllstu hörku við þessari makalausu ákvörðun bankaráðanna. Því að það er ljóst að ef bankastjórar, sem að sögn hafa 80–100 þús. kr. í mánaðarlaun, eru samt svo á flæðiskeri staddir að þeir geti ekki greitt skatta af sporslum sem þeir fá til bílakaupa, þá geta hvorki stjórnvöld né aðrir ætlast til þess af hinum almenna launamanni, sem hefur sex- til nífalt minni mánaðartekjur en bankastjóri, að hann geti greitt sína skatta. Það teldist líka góð búbót í kjarasamningum ef um það væri hægt að semja að opinberar stofnanir stæðu straum af rekstri og viðhaldi bifreiða starfsmanna sinna, þ. e. þeirra sem á annað borð hafa efni á að kaupa sér bifreið. Ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. viðskrh. hvort rekstur og viðhald bifreiða bankastjóranna sé reiknað inn í þennan launaauka eða hvort bankarnir standi sérstaklega með öðrum hætti undir rekstrarkostnaðinum. Því er haldið fram í fjölmiðlum að bankarnir standi straum af rekstrarkostnaði bifreiða bankastjóranna. Sé svo og því verður ekki breytt getur hæstv. fjmrh. varla farið að standa gegn því þó krafa komi fram frá opinberum starfsmönnum í næstu kjarasamningum um að ríkisstofnanir standi undir rekstrarkostnaði bifreiða starfsmanna. Rökin eru einföld. Ef fjmrh. og aðrir ráðherrar í þessari ríkisstj. leggja blessun sína yfir það að ófært sé að leggja á bankastjóra, sem hafa 80–100 þús. kr. laun á mánuði, að greiða rekstrarkostnað af sínum eigin bifreiðum, þá hlýtur það að vera deginum ljósara að ekki er heldur hægt að leggja á opinbera starfsmanninn, sem hefur 15–20 þús. kr. í tekjur á mánuði, að greiða rekstur sinnar bifreiðar. Sú spurning er einnig lögð hér fyrir hæstv. viðskrh. hver séu að öðru leyti launakjör bankastjóra. Hver eru föst laun bankastjóra og önnur fríðindi eða hlunnindi sem bankastjórar hafa? Um það eru ýmsar sögur á kreiki sem ég skal ekki rekja hér frekar en ætlast til þess að hæstv. viðskrh. hafi haft tækifæri til að kynna sér það og upplýsa þingheim um það mál þannig að ekki séu getgátur uppi um það, heldur fáist hreint borð í því efni. Í fimmta lagi er spurt um það hvort aðstoðarbankastjórar og útibússtjórar hafi launaauka eða bifreiðafríðindi í einhverju formi. Í sjötta lagi er um það spurt hvort leitað hafi verið samþykkis ráðh. á ákvörðuninni um launaaukann. Til þess er þar vitnað að í 8. gr. laga nr. 28/1976, um Búnaðarbanka Íslands, er að finna ákvæði um að laun bankastjóra skuli ákveðin af bankaráði með samþykki ráðh. Spurt er einnig um það hvort ákvörðun bankaráðanna um launaauka bankastjóranna hafi þegar komið til framkvæmda í ríkisbönkunum og þá hvenær og að hve miklu leyti. Að lokum, herra forseti, vil ég leggja eftirfarandi spurningar fyrir ráðh.: Hver er skoðun viðskrh. á þessari ákvörðun bankaráðanna og er viðskrh. tilbúinn að beita sér fyrir því að þessi hlunnindi verði afnumin og að ákvörðunarvald um launakjör bankastjóra verði tekið úr höndum bankaráðanna? Herra forseti. Um leið og ég þakka fyrir að fá að hefja þessa umr. utan dagskrár og hæstv. viðskrh. fyrir að verða við ósk minni um að svara þeim spurningum sem ég hef hér fyrir hann lagt, þá vænti ég þess að hæstv. ráðh. gefi skýr og afdráttarlaus svör við þessum spurningum. Þingflokkur Alþfl. hefur þegar lýst andstöðu sinni á þessari ákvörðun um launaauka til bankastjóranna og skorað á ríkisstjórn Íslands að framfylgja þegar í stað samþykkt Alþingis í þessu máli. Jafnframt hefur þingflokkurinn skorað á bankaráðsmenn, sem stóðu að þessari löglausu samþykkt, að segja af sér þegar í stað og á Alþingi Íslendinga að samþykkja fyrirliggjandi lagafrv. Eiðs Guðnasonar og Karls Steinars Guðnasonar um að afnema bifreiðafríðindi ráðherra þegar á þessu þingi. Vænti ég þess að hæstv. viðskrh. sé tilbúinn til að beita sér fyrir því, sem og aðrir ráðherrar í þessari ríkisstj., að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi. Það skulu vera mín lokaorð hér að með þessari ákvörðun bankaráðanna hefur verið vakin upp réttmæt reiði og gremja fólks yfir þeirri spillingu, siðleysi og misrétti sem viðgengst í kjörum og aðbúnaði fólks hér á landi. Þessi ákvörðun, sem greinilega var ekki ætluð fyrir augu almennings, hefur opnað glufu að neðanjarðarhagkerfi hlunnindanna, fríðindanna, launaaukanna, duldu greiðslnanna og skattsvikanna sem eru meginorsök þess að hér búa tvær þjóðir í einu landi. Hafi ríkisstj. ekki manndóm í sér til að taka af fyllstu hörku á þessu máli er eins gott að hún geri sér grein fyrir því að með því kyndir hún enn frekar undir þá miklu gremju og reiði sem þessi ákvörðun bankaráðanna hefur kveikt hjá fólkinu í landinu. Þá er eins gott að ríkisstj. geri sér grein fyrir afleiðingunum.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. óskaði eftir því við mig að fá að bera fram hér á þingi fsp. vegna þess, sem fram hefði komið, að bankaráð ríkisbankanna hefðu gert samþykkt um greiðslu ákveðinnar upphæðar í stað greiðslna sem þeir áður höfðu innt af hendi vegna bifreiðakaupa bankastjóranna. S. l. þriðjudag ritaði ég bankaráðunum bréf þess efnis að ég óskaði eftir greinargerð varðandi þessar samþykktir og fór fram á það að framkvæmd samþykktanna yrði frestað þá þegar. Hv. þm. lét mér í té þær fsp. sem hér voru bornar upp áðan, þannig að ég hafði nokkurn tíma til þess að afla mér upplýsinga og til þess að geta gefið svör við þeim hér og nú. Fyrsta fsp. hv. þm. er: Hvað hefur viðskrh. gert til þess að framfylgja ályktun Alþingis frá 22. maí 1984 um að fella niður bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna? Það eru bankaráðin sem fara með launakjör bankastjóra skv. lögum og það er því í slíku tilfelli hægt fyrir rn. að beina tilmælum til bankaráðanna, eins og gert var s. l. þriðjudag varðandi þessa samþykkt, og slíkt væri hægt að gera í sambandi við launakjör þeirra að öðru leyti. En þegar þál. frá 22. maí var samþykkt, þá hafði á vegum forsrn. verið unnið að endurskoðun á bifreiðamálum ríkisins og ríkisstofnana. Viðskrn. taldi rétt að bíða eftir niðurstöðu þeirrar endurskoðunar áður en hafist væri handa um tillögur um breytingar í bifreiðamálum ríkisbankanna. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Telur viðskrh. að ákvörðun bankaráðanna um 450 þús. kr. árlegan vísitölubundinn launaauka til bankastjóra ríkisbankanna brjóti í bága við áðurgreinda ályktun Alþingis? Það að vísitölubinda launagreiðslur er andstætt lögum nr. 71/1983, um launamál, það er ljóst. En meginatriðið í þeirri ákvörðun, sem bankaráðin hafa tekið í þessu máli, er hins vegar að bankastjórum verði greidd ákveðin fjárhæð sem komi í staðinn fyrir fyrirkomulag sem gilt hefur frá 1970. Sú regla er í því fólgin að bankastjórar ríkisbankanna hafa getað endurnýjað bifreiðar sínar á þriggja ára fresti með því að bankastjórar hafa greitt innflutningsverð þeirra, en bankarnir aðflutningsgjöld þessara bifreiða. Sú breyting, sem í þessu felst, virðist vera í meira samræmi við þál. en sá háttur sem tíðkast hefur. Á það skal bent að þál. gerði ekki ráð fyrir að launakjör bankastjóra breyttust frá því sem verið hafði. Hins vegar má svo alltaf deila um hver launakjör þeirra eigi að vera eins og launakjör annarra, en ákvörðun bankaráðanna virðist ekki ætlað að breyta kjörum þeirra, heldur breyta formi þessara mála. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: Hver eru tildrög þessarar ákvörðunar? Tildrög þessarar ákvörðunar bankaráðanna eru, skv. þeim upplýsingum sem fengist hafa, komin til eftir ábendingu frá löggiltum endurskoðendum bankanna þar sem tekið var fram að eldri reglan væri umdeilanleg í skattalegu tilliti. Í fjórða lagi spyr hv. þm.: Hver er sú viðmiðun sem lögð var til grundvallar í ákvörðun bankaráðanna um 450 þús. kr. árlegan vísitölubundinn launaauka til bankastjóra ríkisbankanna? Sérstaklega er spurt hvort innifalið í greiðslunni sé eftirfarandi: áætlaðar skattgreiðslur vegna launaaukans, rekstur og viðhald bifreiða bankastjóranna - eða standa bankarnir með öðrum hætti undir rekstrarkostnaði? Hver eru að öðru leyti laun bankastjóra? Sú fjárhæð, sem hér um ræðir, er sögð íundin með því að reikna aðflutningsgjöld af bifreið sem kostar 1.1 millj. kr. og telst í þeim verðflokki sem flestir bankastjórar hafa notfært sér á undanförnum árum. Áætlaðar skattgreiðslur munu innifaldar í fjárhæðinni sjálfri. Þá greiða bankarnir rekstrarkostnað vegna bifreiða bankastjóranna. Skv. upplýsingum bankanna eru laun viðskiptabankastjóranna 82 800 kr. á mánuði en laun seðlabankastjóra 5% hærri. Í fimmta lagi spyr hv. þm.: Hafa aðstoðarbankastjórar og útibússtjórar launaauka eða bifreiðafríðindi í einhverju formi? Aðstoðarbankastjórar og útibússtjórar fá bifreiðastyrk skv. þeim reglum sem um það gilda hjá ríkisstofnunum. Frá þeirri reglu er ein undantekning í Búnaðarbankanum, en sá aðstoðarbankastjóri býr við sömu kjör í bifreiðamálum og bankastjórar skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Í sjötta lagi spyr þm.: Var leitað samþykkis ráðh. á ákvörðun, sbr. ákvæði 8. gr. laga nr. 28/1976 um Búnaðarbanka Íslands, en í þeim lögum segir að bankaráð ákveði launakjör bankastjóra með samþykki ráðh.? Síðan er spurt: Hefur ákvörðun bankaráðanna um launaauka bankastjóranna þegar komið til framkvæmda í ríkisbönkunum? Svar við þessu: Frá því að samþykkt var s. l. vor að Búnaðarbankinn skyldi settur undir yfirstjórn viðskrh. hefur ekki verið leitað samþykkis ráðh. á þeim ákvörðunum sem hér eru til umræðu, sbr. ákvæði 8. gr. laga nr. 28/1976. Í dag hef ég fengið bréf þar sem leitað er staðfestingar á þeim málum eins og þau þar eru í dag, en skv. upplýsingum rn. hefur ákvörðunin um greiðslu 450 þús. kr. ekki komið til framkvæmda hjá Búnaðarbanka Íslands. Að ósk rn. hafa bankarnir allir samþykkt að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar, en eins og ég sagði áðan hafði hún ekki komið til framkvæmda hjá Búnaðarbankanum.  Í sjöunda lagi og síðasta spyr hv. þm.: Hver er skoðun viðskrh. á ákvörðun bankaráðanna um vísitölubundinn launaauka til bankastjóranna? Ég gerði grein fyrir því áðan að ég tel það andstætt lögum að vísitölubinda launagreiðslur skv. lögum nr. 71 frá 1983.

Finnst þér það lögbrot?

Spurði þm.?  Hv. þm. spyr einnig: Er viðskrh. tilbúinn að beita sér fyrir því að þessi hlunnindi verði afnumin og að ákvörðunarvald um launakjör bankastjóra verði tekið úrhöndum bankaráðanna? Í dag hefur verið lagt fram hér á Alþingi frv. til l. um viðskiptabanka. Í því frv. er gert ráð fyrir að bankaráðin ákveði laun og önnur ráðningarkjör bankastjóra líkt og verið hefur. Frv. þetta er að stofni til byggt á tillögum bankamálanefndar sem skipuð var í tíð fyrrv. viðskrh. og í áttu sæti fulltrúar allra þeirra þingflokka sem. áttu þm. á Alþingi árið 1981. Í nefndinni var alger samstaða um að leggja ekki til breytingar á þessu fyrirkomulagi og hefur því ekki verið breytt í því frv. sem hér hefur verið lagt fyrir. Málið er því nú í höndum Alþingis. Ég mun kappkosta að veita fjh.- og viðskn. Alþingis allar þær upplýsingar sem þær óska eftir um þau mál sem við koma viðskiptabönkum, hvort heldur það eru bifreiðamál ríkisbankanna eða annað, en ég mun að sjálfsögðu senda fjh.- og viðskn. þær greinargerðir um mál þetta sem mér munu verða sendar af hálfu bankanna síðar. Það er því á valdi Alþingis að taka ákvörðun um hvernig staðið skuli að ákvörðunum um launakjör bankastjóra og geta þar að sjálfsögðu komið til greina fleiri en ein leið. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem ég sagði í upphafi, að bifreiðamál ríkisins og ríkisstofnana eru í endurskoðun á vegum forsrn. Þegar þær tillögur liggja fyrir verða þær að sjálfsögðu skoðaðar í viðskrn. í ljósi þeirrar þál. sem samþykkt var 22. maí 1984. Ég hef reynt að svara fsp. hv. þm. eins og mér er unnt eftir svo skamman tíma, en áður en ég lýk máli mínu langar mig til þess að rifja upp sögu þessara mála. Fyrir árið 1970 höfðu ýmsir embættismenn ríkisins til afnota bifreiðar í ríkiseign. Þá hafði fjvn. Alþingis í samráði við þáv. fjmrh. forgöngu um endurskoðun bifreiðamála ríkisins. Fulltrúar allra flokka á Alþingi gerðu þá sameiginlega tillögu til fjmrh. um breytingu í þá veru sem nú gildir. Ég hef fyrr í þessari ræðu lýst inntaki þeirra reglna. Þær tillögur voru grundvöllur að reglugerð sem þáv. fjmrh. Magnús Jónsson gaf út. Þetta fyrirkomulag var þá talið til mikilla bóta. Það er vert að hafa það í huga nú þegar umræða um bifreiðamál hefur aftur hafist hér á Alþingi. Við verðum að sjálfsögðu ævinlega að átta okkur á því á hvaða tímum við lifum og undir hvaða kringumstæðum málin eru rædd og endurskoða þegar við teljum rétt að gera það.



Þessi utandagskrárumræða hefur nú staðið í hartnær 35 mínútur, en aðeins tveir hafa talað. Það sér ekki högg á vatni. Það eru jafnmargir á mælendaskrá núna og voru í upphafi. Við höfum nú um eina klukkustund til umráða á þessum fundi til framhaldsumræðu. Með skírskotun til þess sem var sagt við upphaf þessarar umr., þá er það ljóst að ef það á að takast að ljúka umr. á þessum fundi verða menn að stilla máli sínu mjög í hóf eða leitast við, hver ræðumaður, að fara ekki yfir 5 mínútur. Ef menn sýna þá tillitssemi hver við annan að halda sig innan þeirra marka má vera von til þess að við getum lokið umr. á þessum fundi. Ef umr. verður ekki lokið á þessum fundi, þá verður henni að sjálfsögðu frestað fram í næstu viku. En ég hygg að okkur sé öllum ljóst að það sé mjög slæmur kostur að fresta slíkri umr. sem þessari, sérstaklega fyrir þá sem taka þátt í umr. Þess vegna er þess vænst að við hjálpumst öll að því að ljúka umr. á þessum fundi.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við tilmælum um að hafa mál mitt stutt. Ég lagði fram fsp. til viðskrh. varðandi þetta mál í byrjun vikunnar, en dró hana síðan til baka þegar var ljóst að þessi umr. mundi verða hér. Ég spurði að því í fyrsta lagi hvaða reiknireglur og hvaða forsendur stæðu á bak við þann umreikning á bílastyrk sem leiddi til þess að úr yrði kaupauki sem næmi næstum hálfri millj. kr. á ári. Ég spurði líka hve mikið ríkisbankastjórar væru að meðaltali „úti að aka“ á ári við vinnu sína. Eins og ég segi hef ég dregið þessar spurningar til baka vegna þess að hér er einmitt verið að ræða sama mál. Ég ætla að leyfa mér að velta upp nokkrum spurningum og kannske einni meginspurningu. Hún er þessi: Erum við að koma okkur upp auðugri yfirmannastétt eða aðalsmannakerfi embættismanna sem hafa ýmiss konar aðstöðu, ýmiss konar bitlinga og ýmiss konar hlunnindi sem ekki gefast öðru fólki og hafa á því tök að losa líferni sitt og lífskjör úr sambandi við annað fólk í landinu? Ég hygg að svo sé og ég hygg að það sé hinn raunverulegi lærdómur sem við eigum að draga af því máli sem hér er uppi í dag. Ég hygg að við séum að koma okkur upp stétt manna sem notar peningana okkar til þess að gefa hver öðrum Skarðsbækur, málverk eða teppisbleðla eins og það hét í einu afmælinu í vor. Ég hygg að við séum að koma okkur upp stétt manna sem hefur aðstöðu til þess að byggja glæsihallir og segja á sama tíma fólkinu að herða nú sultarólina vegna þess að einskis sé að vænta nema þjóðarkakan stækki og vitna til ýmissa orða sem í því sambandi eru viðhöfð. Ég held að við séum að koma okkur upp stétt manna sem krefst þess að þegnarnir láti þá hafa bíla á þriggja ára fresti og reki bílana auk þess fyrir þá þótt akstursþörf þeirra í starfi liggi alls ekki í augum uppi. Ég tel raunar að þeir sinni störfum sínum þeim mun betur sem þeir eru minna „úti að aka“. Það er augljóst að ef einhver þörf er á því að þeir aki í sínu starfi er hægt að greiða þeim þann kostnað eftir reikningi eins og fjöldamörgum öðrum stéttum í þessu landi sem vinna þannig störf. Ég tel að við séum líka að koma okkur upp stétt fólks sem öðlast eftirlaunakerfi sem er ekki heldur í neinu sambandi við eftirlaunakerfi annars fólks í landinu, fólks sem nýtur jafnvel margfaldra eftirlauna og þannig lífskjara sem ekki eru í neinu sambandi við lífskjör annars fólks. Lífskjör þessarar stéttar, ef ekki er að gáð, lyftast á flug og fara langt ofar lífskjörum þess fólks sem þessir menn eiga að þjóna vegna þess að þrátt fyrir allt eru þeir þjónar okkar en ekki herrar. Menn geta spurt: Hvers vegna gerist þetta? Hvers vegna gerist þetta í kerfi sem á að vera mjög ábyrgt? Fólkið kýs menn til þess að vera á Alþingi og Alþingi kýs menn til eftirlitsstarfa, menn sem sitja t. d. í bankaráðum. Þetta gerist m. a. vegna þess að stjórnmálamennirnir sjálfir hafa staðið að því að byggja þetta kerfi upp. Þeirra er ábyrgðin á þessu kerfi. Eins og hæstv. viðskrh. kom að hérna áðan eru upptökin að þessu öllu ekki ákvörðun launaauka um síðustu áramót. Upptökin að þessu er ákvörðun um bílakaupastyrk frá 1970, ákvörðun sem er tekin með fullu samþykki allra flokka á Alþingi eins og ráðh. lýsti. Þetta eru upptökin að þessu. Og hvers vegna gera menn þetta svona? Hvers vegna standa stjórnmálamenn á þennan hátt að því að renna stoðum undir hina nýju stétt? Kannske leynist í brjósti þeirra sú von að þeir muni njóta þessara kjara sjálfir síðar. Kannske vona þeir að flokkurinn þeirra setji einhvern tíma sálina þeirra í poka og skjóti henni inn fyrir þetta gullna hlið. Önnur skýring er sú að embættismennirnir, afkvæmi þessa kerfis, eru eftirlitslausir líka. Það er enginn sem hefur eftirlit með því að þeir gegni eða að þeir fari þannig með eigur og hagsmuni okkar að svona lagað komi ekki fyrir. Ég held að menn ættu að gera sér grein fyrir því að það eru stjórnmálaflokkarnir sjálfir sem hafa komið þessu kerfi á. Það gerðist ekkert sérstakt um áramótin síðustu annað en það að þessar aðferðir voru þýddar yfir í peninga. Nú sjáum við hvað sakleysislegur bílastyrkur getur orðið í peningum. Og við ættum kannske að taka ýmiss konar önnur hlunnindi og ýmiss konar aðra bitlinga og reyna að koma þeim á sama gengi og sjá hvað er á ferðinni. Að mínu mati eiga allir flokkar sök sem nær miklu lengra aftur en til síðustu áramóta. Þess vegna sagði Bandalag jafnaðarmanna í yfirlýsingu sem var birt fyrir páska, þann 3. april ef ég man rétt, að verkalýðsflokkarnir svokölluðu ættu þarna sök eins og allir hinir. Það bjargar engri sál núna að lýsa yfir andstöðu við umreikning bílastyrksins yfir í kaupauka. Við erum að tala þarna um hlunnindi sem eru miklu eldri og hafa miklu lengur legið fyrir. Menn verða ekki sáluhólpnir af því að berja sér á brjóst núna. Nú geta menn spurt: Hvers vegna hefur þetta viðgengist í öll þessi ár? Voru það þessir níu alþm., sem eru kjörnir af Alþingi, sem sögðu frá því hvernig þessi skikkur er núna? Nei, þeir hafa þagað yfir þessu síðan um áramót. Það voru duglegir blaðamenn og duglegt blað sem sögðu frá því hver þessi siður er. Ég held að þessir níu alþm. og félagar þeirra, sem kusu þá, ættu að velta því fyrir sér hvers konar kerfi þetta er. Það voru ekki alþm. sem lýstu því hvernig þetta væri komið. Þeir héldu verndarhendi eins og hinir yfir þessu ástandi. Niðurstöður mínar hljóta því að vera þær, að þetta sé eitt dæmi um stétt sem er umlukin af kaupaukum og hlunnindum og kemst þannig á lífskjaraplan sem á ekkert skylt við lífskjör annarra í landinu. Þetta er kerfi sem er byggt upp á samábyrgð gamla flokkakerfisins sem það hefur notað til þess að hlúa að sínum mönnum. Ábyrgðin á þessu kerfi er náttúrlega hjá Alþingi og áherslan á launaaukann einn í peningum er bara hvítþvottur því að þetta er miklu eldra kerfi. Áherslan á verðtryggingu út af fyrir sig skiptir ekki höfuðmáli. Þetta hefur alltaf verið verðtryggt. Þetta hefur verið verðtryggt síðan sumarið örlagaríka 1983, þegar verðtrygging var bönnuð, vegna þess að þá voru bara bílahlunnindin verðtryggð. Það er verðtrygging að njóta þeirra kjara að fá eftirgjöf skatta á bílum. Þess vegna gerðist ekkert markvert í þessu máli um síðustu áramót annað en að blað eitt sagði frá því hvað kerfið er að bögglast með. Við eigum að draga okkar lærdóma af því.



Herra forseti. Þingflokkur framsóknarmanna tók þetta mál til meðferðar á fundi í gær og var þar samþykkt eftirfarandi ályktun sem ég mun, með leyfi forseta, lesa upp. „Þingflokkur framsóknarmana telur óeðlilegt að greiða bankastjórum ríkisbankanna árlega 450 000 kr. í launaauka vegna bifreiðakaupa. Telur þingflokkur framsóknarmanna rétt að laun og starfskjör bankastjóra og aðstoðarbankastjóra ríkisbankanna verði framvegis ákvörðuð af Kjaradómi og mun þingflokkurinn beita sér fyrir víðeigandi lagabreytingum.“ Þannig hljóðaði ályktun þingflokksins. Hún er mjög skýr og ég þarf ekki miklu við hana að bæta. Það er skoðun okkar að eðlilegt sé að bankastjórar ríkisbankanna búi við góð kjör. Þetta er mikilvægt starf sem mennirnir vinna og ekkert við því að segja þó þeir fái góð laun fyrir það. Þeirra laun hafa tekið mið undanfarið af launum hæstaréttardómara sem aftur taka laun skv. kjaradómi. Ég tel að það sé ekki endilega eðlilegt að tengd séu saman laun bankastjóra og hæstaréttardómara vegna þess að þetta eru óskyld störf, en Kjaradómur á að gæta samræmis um launakjör í landinu hjá hinu opinbera og það er ekki annar aðili en Kjaradómur sem hefur betri skilyrði til þess að meta hvað eru sanngjörn laun handa bankastjórum. Það er eðlilegt að Kjaradómur ákveði líka starfskjör bankastjóranna. Ég er ekki að hafa á móti því að bankastjórarnir geti farið ferða sinna um landið, en launaauki í formi svo geysimikils bílakaupastyrks er auðvitað algjörlega út í hött og vísitölutenging þaðan af fráleitari. Hins vegar vek ég athygli á því að þetta er breyting á þeim reglum sem giltu þegar þál. var samþykkt hér á Alþingi 22. maí s. l. þar sem sagði svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að felldar verði úr gildi þær reglur sem nú kunna að gilda gagnvart yfirmönnum ríkisstofnana, svo sem ríkisbanka og Framkvæmdastofnunar, um fríðindi hliðstæð þeim, er ráðh. hafa notið varðandi bifreiðakaup.“ Það var sem sagt farið úr öskunni í eldinn og þó að vissu leyti eftir þeirri ályktun sem hér var samþykkt. Það er rétt að Kjaradómur ákveði hvernig þessum bílafríðindum eigi að vera háttað eða hvort ástæða sé til að hafa þau á annað borð. Auðvitað verða bankastjórarnir að komast um á milli útibúanna. Hugsanleg lausn væri sú að bankarnir ættu bifreiðar til þess að lóssa mennina á milli útibúa. 
             Nú vill það svo vel til að hér hefur verið lagt fram frv. til laga um viðskiptabanka á þskj. 695. Ég tel að eðlilegt sé að breyta 12. gr. þess frv. í fjh.- og viðskn. og mun beita mér fyrir því. Í 12. gr. segir svo: „Bankaráð ákveður laun og önnur ráðningarkjör bankastjóra“. Til samræmis við þá ályktun sem við framsóknarmenn gerðum tel ég eðlilegt að þessari grein verði breytt þannig að Kjaradómi verði falið að ákveða þetta. Í niðurlagi 9. gr. sama frv. segir einnig að ráðh. ákveði þóknun bankaráðsmanna og varamanna þeirra. Ég teldi alveg eins geta komið til greina og eðlilegri skipan frá mínum sjónarhóli séð væri sú, að þóknananefnd ákvæði þóknun bankaráðsmanna og það væri þá í samræmi við önnur nefndastörf á vegum ríkisins.



Herra forseti. Það sem þarf að hugleiða í því máli sem hér er rætt er að mínu mati það að sú hætta er alltaf yfirvofandi í hvers konar stjórnkerfi að þar verði til sjálfvirkar ákvarðanir til að tryggja kjör yfirmanna þeirra sem kalla má „hina nýju stétt“. Þessi hætta er ævinlega yfirvofandi ef ekki er um að ræða virkt lýðræðislegt aðhald. Það er grundvallaratriði. Og það er grundvallaratriði að við áttum okkur á því að hér á Alþingi hafa engar brtt. komið fram, hvorki frá þeim fjórum flokkum sem hér hafa átt fulltrúa lengst né heldur þeim tveim nýju flokkum sem hér eiga fulltrúa á Alþingi til viðbótar, um það að breyta í grundvallaratriðum því sem hér er á dagskrá. Breytingin hlýtur auðvitað að vera sú - og það er eðlilegasta breytingin á þessum málum til að koma í veg fyrir svona lagað - að bankaráðin séu svipt valdi til að ákveða launakjör bankastjóra og að sú ákvörðun sé flutt yfir til Kjaradóms. Það er í raun og veru eina svarið sem skynsamlegt er að hafa uppi í þessu eini, eins og þingflokkur Alþb. hefur gert samþykkt um og flutt frv. um á þskj. 694 og þingflokkur Framsfl. hefur í raun tekið undir með samþykkt sem gerð var í gær og formaður þingflokks Framsfl. kynnti hér áðan. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að það leysi engan vanda í þessu máli fremur en öðrum að hér standi menn og berji sér á brjóst og segi: heilagir, heilagir. Ég tel að það sé engin lausn. Ég tel að hér sé um að ræða ákveðna galla á okkar löggjöf sem við eigum að sameinast um að breyta. Það er meginmálið. Og það má segja að allir þeir alþm., 60 talsins, sem hér sitja nú og hafa til þessa vanrækt að flytja tillögu um kerfisbreytingu eiga í þessu svipaða sök. Þetta er grundvallaratriði sem menn þurfa að átta sig á. Það jákvæða við samþykkt bankaráðanna er að mínu mati það að málið hefur komist á dagskrá og blöðin - ég nefni þar sérstaklega NT - hafa tekið þetta mál upp og varpað ljósi á það, skapað hér umræðu sem verður vonandi til þess að Alþingi sameinast um að breyta þessu kerfi. Ég skora á hv. alþm. að taka því frv. vel sem hér hefur verið lagt fram af Alþb. á þskj. 694, flutt í Ed. af hv. þm. Skúla Alexanderssyni, Ragnari Arnalds og Helga Seljan. En þar segir, með leyfi forseta: .,Þrátt fyrir ákvæði laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og laga um ríkisbankana skulu launakjör bankastjóra og aðstoðarbankastjóra ákveðin af Kjaradómi, sbr. lög nr. 46/1973, með síðari breytingum. Sama gildir um forstjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Og síðan segir í 2. gr.: „Hvers konar hlunnindi bankastjóra og ráðherra, sem fela í sér að greiddur sé tollur af innflutningi einkabifreiða, eru bönnuð svo og hvers konar launauppbætur í staðinn fyrir þessi hlunnindi.“ Hér er sem sagt lagt til að þessi hlunnindi séu tekin af bankastjórunum og kaup þeirra, ef menn vilja orða það svo, lækkað sem þessu nemur, enda eru þessir menn prýðilega haldnir, eins og hér kom fram hjá hæstv. viðskrh., með 83 000 kr. á mánuði nú þegar. Alþb. er einfaldlega að segja: Það á að taka þessi hlunnindi af bankastjórunum, það á að svipta þá þessum launaauka. Það er ástæðulaust að þjóðfélagið, almenningur sé að greiða bankastjórum þessa peninga. Það vekur hins vegar athygli og er auðvitað með öllu fráleitt frammi fyrir staðreyndum launamála á Íslandi í dag að horfa upp á það að hér er um að ræða þreföld lágmarkslaun fólks. Skv. kjarasamningum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins eru lágmarkslaun á Íslandi í dag á mánuði 14 075 kr. Það er nærri þreföld þessi upphæð sem verið er að láta þessa menn hafa, ekki í laun, heldur í launaauka, til viðbótar við þau gífurlega háu laun sem þeir hafa. Þetta er köld kveðja til þessa láglaunafólks, til ellilífeyrisþega í landinu, til kennara, til sjómanna og annarra þeirra sem hafa staðið í harðri baráttu á undanförnum vikum og mánuðum gegn launastefnu núverandi ríkisstj.) .  Þetta er ákaflega sérkennileg útskýring, að ekki sé meira sagt. En þó tekur steininn úr, og það er nú það sem er í aðra röndina spaugilegt við þetta mál, að ríkisstj. og fulltrúar hennar í bankaráðunum, sem hafa bannað vísitölu á allt, þegar þeir eru komnir inn í hin lokuðu herbergi bankaráðanna þá samþykkja þeir lánskjaravísitölu á kaupaukann handa bankastjórunum. Þetta sýnir auðvitað betur en nokkuð annað að þetta vísitölubannskerfi heldur ekki. Það er alls staðar veriðað reyna að smeygja sér fram hjá því. Kjörnir fulltrúar stjórnarflokkanna í bankaráðunum standa að því að taka upp þetta vísitölukerfi sem er, eins og hæstv. viðskrh. orðaði það áðan svo pent, „andstætt lögum“. Í rauninni hlýtur ríkisstj. að taka alveg sérstaklega á þessu máli. En hún hefur ekki gert það. Hún hefur verið með yfirlýsingar. Hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. hafa gefið yfirlýsingar. Ég tel að í tilefni af þessum ákvörðunum eigi ríkisstj. að senda frá sér grg. um þetta sérstaka mál. Er það kannske þannig að „hin nýja stétt“ hér í stjórnkerfinu sé víðar að skammta sér kaupauka, launaauka og viðbætur, vísitölutryggt á grundvelli lánskjaravísitölunnar? Er ekki ástæða til þess að hv. Alþingi krefjist þess að farið verði í saumana á þessu kerfi öllu og þetta athugað, ekki bara í bönkunum heldur miklu, miklu víðar? Ég held að það sé nauðsynlegt í tilefni af þessari ákvörðun bankanna að það verði kannað mjög rækilega hvort svo sé, að þetta hafi gerst miklu víðar. Afstaða Alþb. er sú sem kemur fram í þessu frv., herra forseti. Í fyrsta lagi á að fella þessi fríðindi niður strax. Í öðru lagi á að flytja ákvörðun um laun bankastjóra til Kjaradóms. Hv. þm. Páll Pétursson vitnaði til þess að hér er lagt fram á Alþingi í dag frv. til laga um viðskiptabanka. Þar er gert ráð fyrir því að bankaráðin ákveði laun og önnur ráðningarkjör bankastjóra eins og verið hefur. Og hæstv. viðskrh. sagði: „Við skulum taka á þessum launamálum bankastjóra í tengslum við þetta frv.“ Hér er um að ræða viðamikið frv. að nýjum heildarlögum um viðskiptabanka. Sex til sjö vikur eru eftir af þinghaldi, hef ég einhvers staðar heyrt. Ef svo er tel ég mjög vafasamt að það takíst að afgreiða þetta frv. um viðskiptabankana. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að taka eigi þessi kjaramál bankastjóranna út úr og afgreiða þau sérstaklega hvað sem þessu frv. um viðskiptabankana líður. Þegar talsmenn stjórnarflokkanna hér eru að vísa á frv. um viðskiptabankana eru þeir í rauninni að reyna að skjóta sér undan þessu sérstaka máli, að flækja það í stóru málin. Ég held að umræðurnar síðustu daga eigi að geta leitt til þeirrar jákvæðu niðurstöðu að þingið sameinist um að stöðva það fyrirkomulag sem hefur verið í þessum efnum, þannig að laun bankastjóra verði ákveðin af Kjaradómi og þessi fríðindi verði tekin af bankastjórum frá og með síðustu áramótum. Það væri eðlileg og sjálfsögð niðurstaða fyrir Alþingi vegna sögunnar og vegna þess fólks sem um allt land horfir á þessi ósköp, þar sem um er að ræða margföld lágmarkslaun verkafólks sem menn taka sér í vísitölutryggðan launaauka með ákvörðunum á bak við tjöldin.



Herra forseti. Á þingflokksfundi Kvennalistans í gær var samþykkt svohljóðandi ályktun: „Þingflokkur Kvennalistans fordæmir harðlega þá ákvörðun bankaráða ríkisbankanna að greiða bankastjórum sínum 450 000 kr. á ári til kaupa á einkabílum. Þessi ákvörðun er því miður aðeins eitt dæmi um það siðleysi sem ríkir hér á landi þegar kaup og kjör eru ákveðin. Á meðan stjórnvöld láta sér sæma að skerða stórlega laun í landinu og daufheyrast við kröfum um mannsæmandi laun fyrir unna vinnu samþykkja fulltrúar fjögurra stjórnmálaflokka í bankaráðum ríkisbankanna þvílíkan styrk til hálaunamanna og verðtryggðan að auki í bága við gildandi lög. Þessi ákvörðun sýnir í hnotskurn aðstöðumun fólks hér á landi og hvernig samtrygging gömlu stjórnmálaflokkanna viðheldur honum. Kvennalistinn er mótfallinn hvers konar fríðindum og launaaukum sem eru til þess eins fallnir að auka tekjubilið í þjóðfélaginu. Þar sem ekki verður séð að bankastjórar þurfi meira á bílum að halda vegna starfa sinna en annað vinnandi fólk telur þingflokkur Kvennalistans réttast að afnema slíka bílastyrki til þeirra með öllu.“ Ég vil þakka hv. 2. landsk. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að hefja þessa umr. en lýsi um leið nokkrum vonbrigðum með svör hæstv. viðskrh. sem mér fannst ekki gefa fyrirheit um að ríkisstj. hyggist taka fast á þessu máli. Af fyrstu viðbrögðum nokkurra ráðh. að dæma þegar uppvíst varð um þetta mál í síðustu viku vöktu áform bankaráða ríkisbankanna furðu þeirra og hneykslun og þess er greinilega almennt vænst í þjóðfélaginu að ríkisstj. hafi afskipti af svo augljóslega óheppilegum, óeðlilegum og ósiðlegum aðgerðum þingkjörinna bankaráða. Spilling er spilling hversu gamalgróin sem hún er og hana ber að uppræta. Misbeiting valds er engu betri þótt hún hafi viðgengist árum saman. Öllum réttsýnum mönnum hlýtur að blöskra svona ráðslag og við hljótum að bera saman kjarabaráttu almenns launafólks nú á þessum vetri og samtryggingarmakk þingkjörinna bankaráða sem hafa vakið furðu í þjóðfélaginu, að ég segi ekki óhugnað. Það hefur lengi verið vitað mál að bankastjórar fengju góð laun fyrir vinnu sína og það hefur enn fremur verið vitað mál að þeir nytu margvíslegra fríðinda í krafti embættis síns. En almennt hafa menn vafalaust ekki gert sér nægilega ljóst ígildi þessara bílakaupafríðinda sem árum saman hafa viðgengist sem launaauki til handa ráðherrum og bankastjórum. Fyrst núna liggur á borðinu að þessi fríðindi eru talin jafngilda árstekjum sem margur þjóðfélagsþegninn væri sæmilega ánægður með. 37 500 kr. á mánuði eru svo sem engin ósköp með tilliti til framfærslukostnaðar. En fjöldi manns má sætta sig við aðeins helming þeirrar upphæðar í mánaðarlaun og sumir miklu minna og mega svo bæta bónusvinnu, yfirvinnu og aukavinnu við tekjurnar til þess hreinlega að hafa í sig og á. Þetta fólk á ekki kost á niðurfellingu gjalda af einu eða neinu tagi. Það fær ekki bílastyrki, það fær ekki greiddan símakostnað, ekki 13. mánuðinn greiddan eða neitt af því tagi sem tínt er til þegar verið er að pína upp laun manna í toppstöðum. Þetta fólk þarf að berjast fyrir örfárra prósenta kauphækkun, hætta öllu, starfi og launum, í baráttu fyrir mannsæmandi kjörum. Meðan það heyr sína örvæntingarfullu baráttu fyrir 15–25 þús. kr. lágmarkslaunum er það sakað um kröfuhörku og ábyrgðarleysi, jafnvel borið ofbeldi á brýn. Þetta fólk er gert ábyrgt fyrir kollsteypum þjóðfélagsins, eins og það er orðað. Við getum gert okkur í hugarlund hvernig þessu fólki hefur orðið við fréttir af ráðslagi bankaráðanna. Það athæfi er ekkert annað en siðleysi og bein ögrun við allan almenning og særir réttlætiskennd hans. Auðvitað er ekki réttmætt að skella allri skuld á bankaráðsmenn, það er heldur ótrúlegt að bankastjórar hafi ekki sótt á um að fá fríðindamissinn, þ. e. niðurfellingu aðflutningsgjalda og tolla, bættan. Sennilega hefur þeim bankaráðsmönnum ekki hugkvæmst að segja við bankastjórana eins og fólkið í láglaunastörfunum fær oft að heyra hjá sínum atvinnurekendum: „Ef þið eruð óánægð með kjörin skulið þið bara leita ykkur að öðru starfi, það eru nógir um hituna.“ Þetta fá ekki síst láglaunakonurnar oft að heyra þegar þær eru að berjast fyrir ögn skárri kjörum. Nú er ég ekki að mæla með slíku en að manni læðist sá grunur að slík svör hefðu litlu breytt. Eða eiga menn von á því að hörgull yrði á umsækjendum um bankastjóraembættin þótt þeim fylgdi ekki þessi óeðlilegi launaauki? Heldur finnst mér það ólíklegt, kjörin eru ekki svo slæm. Kvennalistinn hefur ekki enn þá tekið afstöðu til till. Alþb. og framsóknarmanna um að Kjaradómur ákvarði kjör bankastjóra. En á síðasta þingi lögðumst við gegn fjölgun í þeim virðulega klúbbi sem fær laun sín skv. Kjaradómi án þess að æmta né skræmta og hefur allt sitt ævinlega á þurru þegar aðrir eru búnir að berjast upp á líf og dauða og ryðja þeim brautina sem betri aðstöðu hafa. Sjálfri finnst mér álitlegri kostur að bankastjórar þurfi eftir sem áður að semja við bankaráðin þó ekki væri nema vegna aðhaldsins. Það er alténd auðveldara að gagnrýna þingkjörin ráð en dómara í Kjaradómi sem á að vera hlutlaus. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. frekar. Kvennalistinn krefst þess að þessar greiðslur verði endurskoðaðar og niðurfelldar og skírskotar til ábyrgðar og réttlætiskenndar allra sem einhverju fá ráðið um þessi mál. Við skorum á ráðh. að gleyma ekki sjálfum sér. Þeir hafa nefnilega bílakaupafríðindi sjálfir.



Herra forseti. Vegna þessarar umr. utan dagskrár um launaauka til bankastjóra ríkisbankanna vil ég greina hér frá samþykkt þingflokks sjálfstæðismanna en hún er svohljóðandi: „Vegna þeirra samþykkta bankaráða ríkisbankanna að greiða bankastjórum kr. 450 þús. á ári vegna bifreiðakaupa ályktar þingflokkur sjálfstæðismanna eftirfarandi: 1. Þingflokkurinn telur þessa upphæð vera úr öllu hófi og ekki réttlætanlega þótt bankarnir hafi áður greitt tolla af bifreiðum bankastjóra. 2. Framkvæmd þessara samþykkta verði frestað eins og viðskrh. óskaði. 3. Endurskoðað verði frá grunni fyrirkomulag bifreiðahlunninda hjá ríkisbönkunum og í öllum opinberum rekstri.“ Þetta var samþykkt þingflokks sjálfstæðismanna. Mitt erindi hingað í ræðustólinn var í sjálfu sér ekki annað en að kynna þessa samþykkt. Ég get þó ekki stillt mig um, vegna orða sem hér hafa fallið og reyndar skrifa ýmissa stjórnarandstæðinga að undanförnu um þetta mál, að segja örfá orð til viðbótar. Mér finnst nefnilega í þessum málflutningi utan og innan Alþingis gæta dæmalausrar hræsni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði kröfu um að umboðin verði tekin af núv. bankaráðsmönnum nýkjörnum, en þeir tóku til starfa um síðustu áramót, og reynt er með þessu að skella skuldinni á núv. bankaráðsmenn. Í því sambandi er kannske vert að íhuga hvar þessi svokallaða spilling - sem ég ætla ekkert að draga úr að sé spilling - á upptök sín. Í því sambandi vil ég gjarnan taka undir orð hv. þm. Guðmundar Einarssonar að í raun og veru átti sér ekki stað nein stórbreyting nú um síðustu áramót. Þar voru aðeins umreiknuð þau hlunnindi í beinar peningagreiðslur sem bankastjórar hafa í raun og veru haft frá því á árinu 1970. Í leiðinni má rifja það upp að þá var bankamálaráðh. þáv. formaður Alþfl. og ef ég man rétt var Alþfl. maður formaður bankaráðs Landsbankans. En þetta skiptir kannske ekki meginmáli. Í þessu sambandi má líka rifja upp hver það var sem gaf tóninn sem núna hefur verið farið eftir. Það var bankaráð Landsbankans í desembermánuði s. l. undir forsæti Lúðvíks nokkurs Jósepssonar. Það vita væntanlega allir hvar í flokki hann er. Nú segir hann í blaðaviðtali að alþm. væri nær að líta í eigin barm en vera að gagnrýna bankaráðin. Alþm. er vissulega hollt að líta í eigin barm. En menn skulu þá líka rifja það upp í þessu samhengi að í því bankaráði Landsbankans, sem tók þessa ákvörðun, sat enginn alþm. í desembermánuði s. l. Inn í þessar umr. hafa líka nokkuð blandast launakjör forstjóra Framkvæmdastofnunar en þau eru svipuð og kjör bankastjóra. Það er líka gagnlegt að rifja upp hvar upphafið að þeirri ákvörðun er að finna. Ég er hérna með samþykkt sem gerð var þann 9. maí 1972 í þáv. stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég ætla að lesa þessa samþykkt, með leyfi hæstv. forseta. Hún er svona: „Með tilvísun til þess að á stjórnarfundi 21. jan. „ - þ. e. 1972 - “ var samþykkt að laun framkvæmdaráðsmanna“ - þeir heita nú forstjórar - „skyldu vera hin sömu og laun aðalbankastjóra ríkisbankanna og þeir skyldu fá sömu greiðslu fyrir setu á stjórnarfundum stofnunarinnar og bankastjórarnir fá fyrir setu á bankaráðsfundum, samþykkir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að framkvæmdaráðsmönnum skuli greidd sem svarar 67% af öðrum þeim hlunnindum sem bankastjórar hafa. Þar undir falla bílahlunnindin.“ Þessi till. var borin undir atkvæði og hún var samþykkt með 3:1 atkv. Þeir sem greiddu þessu atkvæði voru Ragnar Arnalds, Steingrímur Hermannsson og Halldór Magnússon sem þá sat í stjórninni fyrir Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Á móti þessu greiddi atkv. Matthías Bjarnason en hjá sat við atkvæðagreiðslu Benedikt Gröndal. Fjarverandi voru tveir stjórnarmenn, Magnús Jónsson og Ingvar Gíslason. Menn vita væntanlega hvar í flokki þessir menn eru. Ég er ekki að draga þetta fram til að gera lítið úr þörfinni fyrir breytingu á starfsreglum og skipan þessara mála. Þvert á móti legg ég áherslu á nauðsyn endurskoðunar, endurskoðunar sem hafi það markmið að horfið verði frá þeim ójöfnuði sem verið hefur við lýði allt frá árinu 1970. Á þetta er lögð áhersla í þeirri ályktun þingflokks sjálfstæðismanna sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Við verðum að átta okkur á, á hvaða tímum við lifum og hegða okkur í samræmi við það, sagði hæstv. viðskrh. hérna áðan. O tempora, o mores, ó hvílíkir tímar, ó hvílíkir siðir, var einu sinni sagt. Og formaður þingflokks Sjálfstfl. rifjaði upp þá tíma sem hann mundi helst og þótti best og skipta mestu að draga inn í þessa umr., nefnilega fyrir hálfum öðrum áratug. Hvað hefur þessi umr. leitt í ljós? Hver eru þessi örfáu aðalatriði sem skipta máli? Í fyrsta lagi: Hv. Alþingi Íslendinga hefur lýst yfir stefnu sinni í þessu máli, samþykkti í maí á s. l. ári þáltill. sem var borin fram af Alþfl. en samþykkt einróma af hv. Alþingi. Hún var ósköp einfaldlega um það að fela hæstv. ríkisstj., nánar tiltekið hæstv. forsrh., að fella niður, - ekki breyta, ekki breyta formi, fella niður, - bílahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna og yfirmanna ríkisstofnana. Á bak við þessa ákvörðun stóð einróma Alþingi Íslendinga, reyndar elsta löggjafarsamkunda í heimi. Þetta eru fyrirmæli Alþingis til framkvæmdavaldsins, þetta á að gera. Og fyrsta atriði málsins er að þessum vilja Alþingis hefur ekki verið framfylgt og það stendur ekki til og svör hæstv. ráðh. eru í anda ályktunar þingflokks Sjálfstfl. að bíða eftir heildarendurskoðun, að fresta ákvörðun og að endurskoða en ekki að taka afstöðu. En afstaðan liggur fyrir. Afstaða Alþingis var þessi og að baki þeirri ákvörðun stóð hver þm. á fætur öðrum sem reyndar á sæti í bankaráði. Númer 2: Þessi umr. hefur leitt í ljós að menn sem kosnir eru og hafa umboð Alþingis til þess að sitja í stjórnum bankaráða hafa brotið lög. Það getur vel verið að hv. þm. Guðmundi Einarssyni þyki það litlu skipta, en maður skyldi ætla að þm. almennt á elstu löggjafarsamkundu heims þyki það einhverju skipta ef menn sem starfa í umboði hennar hafa brotið lög. Hvernig þeir fara að því að brjóta lög er svo sérkapítuli út af fyrir sig. Það er upplýst að upptök þessa máls voru þau að það voru löggiltir endurskoðendur í einum banka sem vöktu athygli á því að skv. því kerfi sem gilt hefur frá 1970 hafa bankastjórar brotið skattalög, þ. e. hlunnindi þeirra voru auðvitað að réttum skattalögum skattskyld, en af þeim hafa ekki verið greiddir skattar. Að þessu leyti gegnir öðru máli um þá en ráðh. þar sem þeirra bílahlunnindi eru ákveðin í lögum. Það er löggiltur endurskoðandi sem vekur athygli á því að þetta sé ekki nógu gott og þess vegna er verið að reikna afsláttinn á aðflutningsgjöldunum í peningagreiðslur til endurkaupa á bílum þriðja hvert ár. En þá kemur það skrýtna: greiðslan er miklu hærri. Viðmiðunarreglan er 1350 þús. kr. á þremur árum í staðinn fyrir kannske 600 þús. Það er vegna þess, og viðurkennt af hæstv. viðskrh., að bankaráðunum þóknaðist að ákveða að aths. um skattgreiðslur væri að vísu þörf, en bankarnir skyldu eftir sem áður greiða skattana fyrir hæstv. bankastjóra. Þá má kannske geta þess að þeir sem þiggja þennan afslátt af aðflutningsgjöldum njóta þess aftur þegar þeir selja þessa bíla á almennum markaði á réttu markaðsverði. Þeir fá raunverulega tvöfaldan afslátt af þessum gjöldum. Þá er eitt atriði sem ekki hefur komið fram í þessum umr. en er kannske ástæða til. Hæstv. ráðh. rifjaði upp söguna og sagði að sá ágæti forveri fjmrh. í starfi, Magnús heitinn Jónsson frá Mel, sem fékk á sig orð fyrir að reyna að beita nýstárlegum úrræðum til þess að koma á sparnaði í ríkisrekstrinum, hefði heldur kosið og innleitt það kerfi að menn ættu bílana, en fengju svolitla umbun til þess að kaupa þá, en ætlaðist til þess að reksturinn á þeim væri þá í höndum eigendanna. En nú er upplýst tvennt: Í fyrsta lagi að reksturinn á þessum bifreiðum, sem mönnum eru gefnir að hluta, er allur á skattgreiðendum, þ. e. bönkunum, og í annan stað að gamla kerfið sem Magnús frá Mel ætlaði að afnema, er í fullu gildi. Flestir þessara banka eiga nefnilega bílaflota, ekki bara torfærubíla til þess að flytja peninga, heldur líka fínar límúsínur, og það er upplýst að þó nokkuð margir af bankastjórum aka um í bílum bankanna og reyndar með einkabílstjórum og njóta þess vegna kosta beggja kerfanna. Þriðja atriðið sem þessi umr. leiðir í ljós er ein spurning: Hvað ætlar Alþingi að gera? Ég leiði hjá mér að fara yfir það á stuttum tíma hvað hæstv. viðskrh. ætlar að gera eða hvað hæstv. ráðherrar ætla að gera. Þeir ætla að bíða, þeir ætla að fresta, þeir ætta að endurskoða. En þetta er mál Alþingis. Alþingi er búið að taka þessa ákvörðun. Þetta á að fella niður. Síðan koma fulltrúar tveggja þingflokka, hv. þingflokksformaður Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., og hv. 3. þm. Reykv., formaður Alþb., og tala um nauðsyn á kerfisbreytingu sem er í því fólgin að vísa málinu til Kjaradóms. Til Kjaradóms. Það var þá leiðin! Hvað er Kjaradómur? Kjaradómur er samsafn af nokkrum lögfræðingum sem er falið það verk og geta ekki unnið það öðruvísi en þá að umreikna hefðbundin áunnin hlunnindi. Málið er hins vegar það að Alþingi Íslendinga er búið að ákveða að fella þessi hlunnindi niður og það er búið að gefa handhöfum framkvæmdavaldsins fyrirmæli um að standa við þá ályktun Alþingis. Hv. þm. Guðmundur Einarsson komst hnyttilega að orði þegar hann sagði að það væri viðskiptamönnum bankanna nokkuð þýðingarmikið að hv. bankastjórar væru sem minnst „úti að aka“. Hvað væri nú hæfileg akstursþóknun eða ferðastyrkur til hv. bankastjóra? Þm. vita hver er áætlaður ferðakostnaður þm. Reykv. Hann er 3450 kr. á mánuði - ég endurtek: 3450 kr. á mánuði fyrir þm., jafnvel flokksformann sem þarf að heimsækja 70–80 byggðarlög á Íslandi á einum vetri eða heimsækja kannske 130 vinnustaði. Þá mætti bera það saman hver væri þörf stjórnmálamanns sem á erindi við sína kjósendur í samanburði við bankastjóra sem eiga helst að halda sig á bak við borðið sitt. Ég mundi leggja til að hæfilegur bílastyrkur fyrir þá væri helmingur af 3450 kr., en ekki 37 500 kr. Að vísa þessu máli til Kjaradóms er að gefast upp og að heykjast á því að framfylgja vilja Alþingis og samþykktum Alþingis. Hitt er annað mál að það er ekki nóg fyrir Alþingi að gagnrýna og það er ekki nóg að vísa í samþykkt sína. Þegar menn, sem Alþingi hefur kosið til þess í sínu umboði að framfylgja lögum, eru uppvísir að lagabrotum er aðeins ein niðurstaða til sem er samboðin virðingu Alþingis. Hún er sú að afturkalla umboð þessara manna þegar í stað. Svo einfalt er það. Af því tilefni að hv. þm. Guðmundur Einarsson vék að samsekt hinna gömlu kerfis- og verkalýðsflokka vil ég varpa fram nokkrum spurningum til hv. þm.: Hvaða flokkur var það sem lagði fram tillögu á Alþingi um að þessi fríðindi yrðu felld niður? Var það Bandalag jafnaðarmanna eða var það Alþfl.? Í annan stað: Hvaða bankaráðsmaður var það sem kom í veg fyrir að einn ríkisbankanna er uppvís að því að stunda ekki lögbrotin? Það var reyndar fulltrúi Alþfl. í því bankaráði. Hvaða þingflokkur er það sem hefur skorað á þá bankaráðsmenn sem að löglausum ákvörðunum stóðu að segja af sér og leggur hér með til og mun fylgja því eftir að ef mennirnir hafa ekki siðgæðiskennd til þess að gera það sjálfviljugir taki Alþingi Íslendinga það mál til afgreiðslu með lagabreytingum og svipti þá umboðinu? Hv. þm. Guðmundur Einarsson vakti athygli á því að um þetta mál hefði verið fjallað í blöðum fyrst og það er rétt. Ég vil eindregið, án þess að lengja þessa umr. nú, taka þau ummæli þm. alvarlega og vek athygli á því að á hv. Alþingi sitja níu alþm. sem eiga sæti í bankaráðum. Það hefur komið hér fram við umr. áður að þeir eru ekki allir sekir um þessa ákvörðun vegna þess að í sumum bankanna voru þessar ákvarðanir teknar af fyrrv. bankaráðum, þ. e. í Landsbanka og Seðlabanka. Enn fremur sitja hér á Alþingi stjórnarmenn í Framkvæmdastofnun ríkisins. Hv. þm. Guðmundur Einarsson hefur borið þessum mönnum á brýn yfirhylmingu um lögbrot og vakið athygli á því að það hafi verið blaðamenn sem hafi ljóstrað upp um lögbrotin. Ég vil þess vegna leyfa mér, herra forseti, að skora á eftirgreinda hv. þm., Garðar Sigurðsson, Valdimar Indriðason, Stefán Valgeirsson, Helga Seljan, Friðjón Þórðarson, Halldór Blöndal, Pétur Sigurðsson, Davíð Aðalsteinsson, Harald Ólafsson, að koma hingað upp í ræðustól og gera grein fyrir afstöðu sinni og svara þessum ásökunum um leið og ég tek það fram að mér er kunnugt um að þrír þeir síðast nefndu tóku við sæti í bankaráðum eftir að þessar ákvarðanir voru teknar og það er líka upplýst að hv. þm. Garðar Sigurðsson greiddi atkv. gegn þessari samþykkt. En hér er um svo alvarlegar ásakanir að ræða að ég vil eindregið beina því til hv. þm. og það með nafni að þeir svari hver fyrir sig.



Herra forseti. Vegna þeirra orða sem hér hafa fallið um bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna vil ég taka fram að við í Búnaðarbankanum höfum rætt þessi mál á mörgum fundum, áður en formleg tillaga var samþykkt, þar sem við komum ekki auga á neina leið sem við vorum sæmilega ánægðir með í þessu máli. Rætt var um að bankinn legði bankastjórunum til bifreiðar til eigin nota á sama hátt og gert var fyrir 1. ágúst 1970. Fram kom að a. m. k. einn af bankastjórunum mundi taka þann kost ef í boði væri. Hinir bankastjórarnir sögðust einnig mundu hugleiða það mál þar sem allir bankaráðsmenn létu í ljósi áhuga sinn fyrir því að sú leið yrði eingöngu valin af bankastjórum Búnaðarbankans. Hins vegar vorum við einnig sammála um það að við í Búnaðarbankanum gætum ekki boðið okkar bankastjórum upp á lakari kjör en bankastjórar í hliðstæðum bönkum hafa. Þess vegna var annar valkostur tilgreindur í bankaráðssamþykktinni. Um síðustu mánaðamót lágu fyrir upplýsingar, sem við töldum óyggjandi, að frá þessum málum hefði verið gengið í Seðlabanka, Landsbanka, Útvegsbanka og Framkvæmdastofnun ríkisins. Þann 2. apríl s. l. var gengið frá svohljóðandi samþykkt í bankaráði Búnaðarbankans og stóðu allir bankaráðsmenn að samþykkt hennar: „Bankaráð samþykkir að fella niður frá áramótum 1984–1985 greiðslur vegna bílakaupa bankastjóra sem verið hafa í gildi frá 1. ágúst 1970. Í stað þeirra hlunninda sem fólust í þeirri reglu mun bankinn greiða bankastjórunum árlega fjárhæð sem svarar til 450 þús. kr. miðað við janúar 1985, en það er sem næst jafngildi áður umsaminna hlunninda. Ef bankinn leggur bankastjórunum til bíl verði þau hlunnindi metin út frá fyrrgreindri fjárhæð.“ Á fundi, sem haldinn var í bankaráðinu í dag, var ákveðið af bankaráðsmönnum og bankastjórum að hinn síðari kostur yrði valinn, sá að Búnaðarbankinn legði bankastjórunum til bíl til afnota, enda falli fyrri hluti samþykktarinnar frá 2. apríl um launaauka að sjálfsögðu þar með niður. Ég vil mótmæla því, sem kom fram hér hjá síðasta ræðumanni, að bankaráð Búnaðarbankans hefði framið lögbrot.

Það var undanskilið.

Það var ekki undanskilið. Og mig furðar á því að þessi hv. þm. skuli fara þess á leit að þeir sem sitja þar í bankaráði segi af sér út af þessu máli. Það er alveg furðuleg ósvífni að fara fram á það. En það kann að vera að ég eigi eftir að tala við þennan hv. þm. betur við annað tækifæri. Ég vil benda á að skv. 8. gr. laga nr. 28/1976, um Búnaðarbanka Íslands, ber bankaráðinu að fá samþykki viðskrh. til breytinga á öllum kjörum. Þar sem við vorum að athuga þann möguleika að taka þennan síðari kost var því auðvitað frestað að skrifa ráðh. Þar með hefur þessi samþykkt, sem ég hef hér lesið, aldrei öðlast gildi. Verður ráðh. skrifað miðað við breytt viðhorf í bankanum sem ég hef þegar greint frá.



Herra forseti. Eftir að fjölmiðlar flettu ofan af hinum dæmalausu ákvörðunum bankaráða ríkisbankanna um sérstaka sporslu til bankastjóra þessara banka hafa stjórnmálaflokkarnir hver á fætur öðrum keppst við að fordæma þá. Þeir hafa hamast við að þvo hendur sínar eins og við höfum heyrt hér í umr. í dag og aðallega gert það með þeim hætti að bera sakir hver á hendur öðrum. Þetta eru að mínu mati viðbrögð skömmustunnar og þau eru bæði spaugileg og skinheilög. Stjórnmálaflokkarnir kjósa fulltrúa í bankaráð og skipta með sér kökunni og raða sínum mönnum á jöturnar. Í bankaráðunum úir og grúir af þingmönnum og innanbúðarmönnum úr flokkunum. Stjórnmálaflokkarnir hafa alla tíð lagt á það megináherslu að bankaráðin eigi að vera skipuð og kosin pólitískri kosningu til að stjórnmálaöflin og almenningur hafi sem greiðastan aðgang að stjórn bankanna og geti þannig veitt þeim aðhald. Og ekki nóg með það. Flokkarnir hafa skipt bankastjóraembættunum á milli sín í samræmi við hina alkunnu samtryggingarreglu. Þeir eiga þar sín sæti og er skemmst að minnast þeirra grátbroslegu átaka sem áttu sér stað hér á síðasta ári þegar barist var um bankastjórasæti í ríkisbönkunum. Fór þar flest eftir um skiptingu á milli flokkanna. Hneykslið í ríkisbönkunum, sem nú er til umr., er auðvitað fullkomlega á ábyrgð stjórnmálaflokkanna og stjórnmálaaflanna, Alþingis og þingflokkanna. Það eru þeir sem eru allsráðandi í bankastjórnunum og er þar enginn flokkur undanskilinn. Alþfl. hefur gert hér tilraun til þess að þvo hendur sínar með því að vera m. a. málshefjandi í þessari umr. Vera má að Alþfl. sé búinn að taka upp einhverja nýja siðbótarstefnu en auðvitað vita allir, sem með pólitík hafa fylgst hér á undanförnum árum og áratugum, að Alþfl. hefur svo sannarlega setið í sömu súpunni og verið samferða öðrum flokkum í leitinni að bitlingum innan kerfisins. Þetta mál, herra forseti, er lýsandi dæmi um það að pólitísk áhrif skapa ekki nægilegt aðhald. Þau eru skálkaskjól. Það er rétt, sem hv. þm. Guðmundur Einarsson segir, að menn hreinsa ekki samvisku sína með skömmum um þetta hneyksli, það er einber hræsni, vegna þess að bankarnir hafa nú aðeins verið að umreikna fríðindin yfir í krónur. Hér standa menn frammi fyrir kerfi og kjörum sem samtryggingin hefur vitað um og haldið verndarhendi sinni yfir. Þetta mál er að mínu mati áfellisdómur yfir hinu pólitíska siðgæði í landinu. Það er enn ein sönnun þess að flokkarnir nýta aðstöðu valds og áhrifa til að hygla sér og sínum. Það er bræðralag spillingarinnar, sem þjónar eflaust hagsmunum flokkanna, sem hér brýst fram og gægist út úr skúmaskotunum. En það er ósvífin tilraun til að ganga eins langt og mögulegt er, meðan það ekki spyrst, meðan enginn segir neitt. Og það voru ekki flokkarnir eða fulltrúar þeirra sem létu öxina falla í þessu máli, heldur fjölmiðlar og almenningsálitið, almenningsálit sem taldi sér nóg boðið og mál að linnti. Vildarkjör bankastjóranna, sem hér hafa verið til umræðu og hér hefur verið lýst, storka siðferðishugmyndum þjóðfélagsins, ekki síst á þeim tíma þegar hinn almenni launamaður þarf að berjast með hnúum og hnefum til að eiga til hnífs og skeiðar. Hið pólitíska aðhald hefur brugðist og flokkspólitíska samtryggingin hefur enn einu sinni verið afhjúpuð. Maður spyr: Ef þetta hneykslismál upplýsist fyrir tilviljun, hvað þá með allt annað sem þrífst í skjóli þessarar samtryggingar? Hversu mörg eru hneykslin sem liggja í þagnargildi og aldrei koma fyrir almenningssjónir? Og það er einmitt í því ljósi sem ber að skoða bankastjórakjörin. Þau eru sjálfsagt aðeins einn angi af dæmalausri misnotkun ráðandi afla á aðstöðu og völdum. Í stað þess að vera fulltrúar almannavaldsins og gæta hagsmuna borgaranna hafa stjórnmálaflokkarnir og þeirra menn þvert á móti keppst við að sölsa undir sig völdin og skipta þeim á milli sín. Stjórnmálaflokkarnir hafa í þessari umræðu í dag og yfirlýsingum að undanförnu verið að hengja bakara fyrir smið. Þeir eru því miður sjálfir höfuðpaurarnir og skúrkarnir í þessu siðlausa og dæmalausa hneykslismáli. Þeir ættu svo sannarlega að líta sér nær.



Herra forseti. Það verður seint sagt allt það sem segja þarf í þessu máli. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hafa þegar rækilega, skýrt og skilmerkilega gert grein fyrir sjónarmiðum og stefnu Alþfl. að því er þetta mál varðar. Um allt land rís nú alda reiði og vanþóknunar vegna þess sem hér hefur gerst. Það er réttmæt reiði og réttmæt vanþóknun sem nær nú inn í sali hins háa Alþingis. Það var næsta fróðlegt að hlusta á hv. síðasta ræðumann flytja mál sitt hér. Hann er einn af þm. Sjálfstfl. en talaði hér svo sem hann væri utan flokka. Það var líka fróðlegt að hlusta á ræðu hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, formanns þingflokks Sjálfstíl., sem fór á flótta langar leiðir aftur í tímann. Ég skal virða þau tilmæli forseta að tala hér ekki langt mál. Hér hefur verið gerð grein fyrir þeirri skoðun okkar þm. Alþfl. að svipta beri núv. bankaráðsmenn umboði. Ég vil vekja athygli þingheims á því að í því frv. sem lagt hefur verið fram hér í dag, stjfrv. til 1. um viðskiptabanka, eru ákvæði til bráðabirgða á bls. 11, þar sem segir svo með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara skal Alþingi kjósa fimm menn í bankaráð hvers ríkisviðskiptabanka og jafnmarga til vara. Frá sama tíma fellur niður umboð þeirra, er þá sitja í bankaráðum ríkisviðskiptabanka.“ Þetta ákvæði er sem sagt þegar fyrir hendi í því frv. sem lagt hefur verið fram. En það var annað, herra forseti, sem ég vildi hér vekja athygli á. Í hv. fjh.- og viðskn. Ed. liggur nú frv. til l. um breytingu á lögum um tollskrá o. fl., sem gerir ráð fyrir því að felld verði niður hliðstæð hlunnindi sem ráðherrar hafa, þ. e. að fá eftirgefin aðflutningsgjöld af bílum. Þetta frv. á sér nokkra sögu sem nauðsynlegt er að rekja hér. Það var lagt fram sem stjfrv. á þinginu 1978. Á vordögum 1979, fyrir 6 árum, tæpum 5 árum og 11 mánuðum, nánar tiltekið 20. maí 1979, var þetta mál komið til nefndar í seinni deild, í Ed., stjfrv. um að fella niður þessi hlunnindi ráðh. Hvað gerist þá? Ég er hér með ljósrit úr fundargerðabók fjh.- og viðskn. Ed. á þessum tíma: „39. fundur, haldinn 22. maí 1979 kl. 9. 184. mál: Málinu frestað, fundi slitið. Ólafur Ragnar Grímsson“, þáv. formaður fjh.- og viðskn. Ed. Þar strandaði þetta mál á síðasta stigi. Mér er ekki kunnugt um hvers vegna. Þeir hv. þm. Alþb. kunna væntanlega skýringar á því. Síðan hefur þetta frv., um að afnema þessi hlunnindi ráðh., verið flutt tvisvar sinnum. Í fyrra dagaði það uppi í fjh.- og viðskn. Ed. Hvers vegna dagaði það uppi? Vegna þess að þá var okkur nm. sagt að á næsta leiti væri endurskoðun allra bifreiðareglna á ríkisins vegum. Það átti að koma grg. um það mál frá forsrn. Hún kom aldrei. En okkur var sagt að þessi mál væru í endurskoðun. Og hvað gerist nú í dag, tæpu ári síðar? Hæstv. viðskrh. kemur í þennan ræðustól og ber því enn við að þessi mál séu í endurskoðun. Á þessi endurskoðun engan enda að taka? Á eilíflega að skjóta sér á bak við það að verið sé að endurskoða málin og þess vegna skuli ekkert gert? Ég hef rætt við formann fjh.- og viðskn. Ed., hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson, gerði það í morgun, og hann kvaðst mundu að minni beiðni beita sér fyrir því að þetta mál yrði afgreitt út úr nefndinni eftir rúma viku „með einhverjum hætti“, eins og komist var að orði. Ég uni því vel. En nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. þá sem hér eru staddir: Munu þeir greiða þessu máli veg í gegnum þingið, að þessi hlunnindi, sem ráðh. nú njóta og eru hin sömu og bankastjórar nutu eða a. m. k. mjög svipuð, verði felld niður? Munu hæstv. ráðh. greiða þessu máli leið í gegnum þingið? Ég tel afar mikilsvert að svar fáist við þeirri spurningu. Hér er um meginmál að ræða. Það hafa verið notuð stór orð hér og ég mælist til þess að hæstv. viðskrh. svari. Það kann vel að vera að hann geti ekki svarað fyrir alla ríkisstj. en ég leyfi mér að beina þeirri spurningu til hans, og henni er hægt að svara með jái eða neii, þarf ekki löng ræðuhöld til: Mun hann beita sér fyrir því að frv. okkar Karls Steinars Guðnasonar á þskj. 473, 292. mál þessa þings, verði samþykkt á þessu þingi og nái fram að ganga?



Nú er kominn sá tími þegar ætlað var að slíta þessum fundi. En með skírskotun til þess sem áður var sagt um hve óheppilegt og óeðlileg vinnubrögð í sjálfu sér það eru að fresta slíkri umr. sem þessari, þá mun verða leitast við að ljúka henni. Það eru aðeins tveir á mælendaskrá og ef þeir tveir hv. þm. tala samanlagt aðeins nokkrar mínútur þá mun takast að ljúka þessari umr. Annars verður henni frestað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans þó ég verði að segja að ég var ekki alls kostar ánægð með þau vegna þess að hæstv. ráðh. gaf við ýmsum þeim spurningum, sem ég lagði fyrir hann, alls ekki fullnægjandi svör. Eins og hv. þm. Eiður Guðnason benti á skaut ráðh. sér á bak við það í svari við fyrstu spurningunni að bílamál ríkisins og ríkisstofnananna væru í endurskoðun. Það hefur verið bent á að þau eru búin að vera ansi lengi í endurskoðun. Þess vegna fannst mér að það kæmi alls ekki fram afstaða ráðh. til þessa máls, hvort hann teldi að þessi ákvörðun bankanna bryti í bága við ályktun Alþingis eða í raun hvað ríkisstj. hafi gert til þess að framfylgja ályktun Alþingis í þessu efni. Að vísu hefur hæstv. ráðh. það sér til málsbóta að hann hefur haft skamman tíma til þess að leita sér upplýsinga um þetta mál. Ég varð líka fyrir miklum vonbrigðum með það að þessi tími skyldi ekki nægja hæstv. ráðh. til þess að kanna hvort þessi ákvörðun bankaráðanna, sem upplýst er að hafi verið samþykkt í a. m. k. tveim bankaráðanna fyrir áramót, hafi komið til framkvæmda, hvort bankastjórarnir hafi þegar fengið þessar greiðslur. Ég tel að hæstv. ráðh. hefði átt að vera í lófa lagið að leita sér þessara upplýsinga og kynna Alþingi hver framkvæmdin hafi orðið á þessu. Telji ráðh. að hann hafi ekki svör við þeirri spurningu núna óska ég eftir því að hæstv. ráðh. kynni sér framkvæmd þessa máls og að þá, ef þessari umr. lýkur núna, kynni hann Alþingi framkvæmdina í þessu máli þegar frv. um bankana, sem hæstv. ráðh. hefur lagt fyrir Alþingi, verður tekið hér til umr. Ég varð líka vissulega fyrir vonbrigðum með það að fá ekki afdráttarlausari svör frá hæstv. ráðh. um það hvort hann væri reiðubúinn til þess að beita sér fyrir því að þessi hlunnindi væru afnumin. Hæstv. sjútvrh., sem nú gegnir starfi forsrh., sá ekki heldur ástæðu til að taka þátt í þessari umr. og gefa svör við þeim spurningum sem ég beindi til hans. Þær spurningar snéru að því hvort þessi ákvörðun hefði komið til framkvæmda að því er varðar forstjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er hér ekki til staðar, en ég harma að hann sá ekki ástæðu til að svara þessum spurningum.  Mér finnst að í þessum umr. hafi komið fram hjá þm. mikil andstaða við þá ákvörðun sem tekin var hjá bankaráðunum og ég tel að það þurfi að skoða rækilega hvort sú hugmynd, sem ég hef sett hér fram, hafi ekki fylgi hér á hæstv. Alþingi um það að umboð bankaráðanna verði afturkallað. Og það hefur sannarlega vakið athygli mína í þessari umr. að bankaráðsmenn hafa flestir hverjir verið undarlega hljóðir í þessari umr. og ekki séð ástæðu til að taka þátt í henni. Spurning er hvort megi túlka þögn þeirra þannig að þeir séu sáttir við þá ákvörðun sem tekin hefur verið í bankaráðunum í þessu máli. Ég ítreka að lokum þakklæti mitt til hæstv. viðskrh. þó ég hafi ekki verið alls kostar ánægð með svör hans.