Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við þá till. sem hér liggur fyrir til umr. og þar sem henni hefur verið dreift á borð þm. sé ég ekki ástæðu til að lesa hana upp. Ég þykist raunar vita að hún hafi verið gegnumlýst þegar af hálfu þm. En ástæður fyrir því, að ég hef flutt þessa brtt., eru fyrst og fremst þessar: Ég er sammála flm. till. á þskj. 408, að líkur fyrir því, að núv. stjórnarflokkar nái heils hugar samstöðu um samræmda og heillavænlega stefnu í efnahagsmálum, séu ekki miklar, fyrst þeir hafa ekki náð slíkri samstöðu enn á nú um 6 mánaða valdaferli. Ástæðurnar fyrir sambúðarvanda þessum eru margvíslegar í hugum manna og hér tel ég ekki ástæðu til að hollaleggja um þær. Þar sem nú stendur hins vegar yfir lokatilraun til að ná samkomulagi um samræmda stefnu í efnahagsmálum og fleiri stjórnunarmálum með stjórnarflokkunum og ég er þeirrar skoðunar að verulegur meiri hl. þjóðarinnar óski þess, að núv. stjórnarsamstarf blessist, en þá skoðun mína styður m. a. dræm fundarsókn hjá Sjálfstfl. víða um land undanfarið í herhlaupi hans, þá þykir mér rétt að ríkisstj. fái lokafrest, en afmarkaðan, til að ganga fullkomlega úr skugga um hvort viðhlítandi samstarfsgrunnur er til. Reynist svo ekki, sem nú horfir helst, eru vissulega aðrir hugsanlegir ríkisstjórnarmöguleikar, svo sem minnihlutastjórn Framsfl. og Alþfl., þar sem þeir virðast nú helst samstíga í viðhorfum til efnahagsmála, og yrði þá að reyna á víxl á fylgi Alþb. og Sjálfstfl. til framgangs átakamála. Þá er hugsanleg sú stjórnarmyndun, að Sjálfstfl. og Alþb. taki höndum saman. Hefði slík stjórn þingmeirihl., 20 sjálfstæðismenn og 14 Alþb.-menn. Þessi stjórnarmyndun er ekki jafnfjarstæðukennd og ýmsum kann að þykja við fyrstu sýn, og nægir þar að vísa til líkrar afstöðu Vinnuveitendasambands Íslands, en þar ráða sjálfstæðismenn mestu, og Alþb.-manna og sjálfstæðismanna í ASÍ til efnahagstillagna forsrh., svo sem kunnugt er nú af frásögnum fjölmiðla. - Hér vil ég skjóta inn í, að Alþb.- menn og sjálfstæðismenn mundu auk þess geta ráðið meiri hl. í ASÍ ef þeir tækju höndum saman. Enn er lík afstaða þessara tveggja flokka gagnvart því, að óðaverðbólga sé ekki svo mikið háskaspil þjóðinni og t. d. Alþfl. hefur sannfæringu fyrir að verðbólgan sé og þá ekki síst launþegum. Enn verður að henda á þá staðreynd, að þingræðisform okkar ætlast til þess, að þingrofsréttur og örari kosningar en á fjögurra ára fresti sé notað af fyllstu varfærni og tillitssemi, þ. e. þjóðin ekki kvödd til slíkra kostnaðarsamra skoðanaátaka nema annars sé ekki kostur eða búast megi við umtalsverðum umskiptum. Hér verður því haldið fram að hvorugt sé fyrir hendi. Mismunandi kostir til nýrrar stjórnarmyndunar, ef þessi stjórn finnur sér ekki fótfestu, hafa ekki enn verið kannaðir, og verulega breytt vígstaða stjórnarflokkanna sýnist ekki fyrir hendi. Vísast hér á ný til dræmrar fundarsóknar hjá núv. stjórnarandstöðu undanfarið. Í brtt. minni felst einfaldlega það, að ríkisstj. sé gefinn frestur, en afmarkaður, til að finna sér fótfestu. Takist það ekki innan tilskilins tíma séu aðrar leiðir til stjórnarmyndunar kannaðar og leiði þær ekki til neins innan tilskilins tíma, þá en ekki fyrr sé þingrofi heitt.



Herra forseti. Umr. þær, sem fóru fram hér á hv. Alþ. í gærkvöld, endurspegla það ástand sem verið hefur í stjórnarherbúðunum allt frá því að stjórnarmyndunarviðræðurnar hófust fyrir 8 mánuðum. Ég hefði samt sem áður haldið að stjórnarflokkarnir teldu sér það ekki til framdráttar að koma fram fyrir þjóðina eins og þeir gerðu í gærkvöld. A. m. k. minnist ég þess ekki þann tíma sem ég hef setið hér á Alþ., að útvarpsumr. færu fram með slíkum hætti að þær nánast væru slagsmál á milli stjórnarflokkanna og lýsingar þeirra á mönnum og málefnum með þeim hætti að þeir, sem vilja tala fyrir fjölmiðla, hefðu stundum látið ýmislegt af því ósagt. En það var vissulega þýðingarmikið, eins og málum er komið í dag, að þessi mynd af Alþingi, eins og við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram að hún væri, kæmi fyrir alþjóð og kjósendur fengju tækifæri til að meta það, sem hér hefur farið fram, og stöðu þeirra mála eins og hún er. Ég verð hins vegar að segja, að þær lýsingar á mönnum, lýsingar á verkum einstakra ráðh., einstakra þm. úr stjórnarliðinu, voru með þeim hætti, að ég er sannfærður um að ríkisstj. hefur ekki aukið traust sitt meðal þjóðarinnar. Mér er líka ljóst að það hefur verið harla lítið upp á síðkastið og e. t. v. allt frá því að ríkisstj. var formlega mynduð, þ. e. a. s. ráðh. tóku sæti í ríkisstj., en það hefur verið orðað af einum af stjórnarstuðningsmönnum þannig, að stjórnin sem slík byggð á samstarfsgrundvelli hafi ekki orðið til. Það var ekki aðeins að hér kæmu fram í gærkvöld furðulegar yfirlýsingar og lýsingar á mönnum og störfum þeirra, heldur var það, sem sagt var, sitt með hverjum hætti og rak sig hvað á annars horn. Mig langar til að rifja upp örfá atriði úr ræðum þeirra hv. þm., sem hér töluðu, og víkja að því, hverjar þversagnir voru í málflutningi þeirra svo og hvað þeir voru sjálfum sér og verkum sinna eigin flokka ósamkvæmir. Hæstv. utanrrh. lýsti því yfir, að flutningur þessarar till. væri ótrúlegt ábyrgðarleysi aðeins örfáum dögum eftir að hans eigin flokkur flytur till. um að fram fari þjóðaratkvgr. um drög að frv. sem hæstv. forsrh. hafði samið og lagt fram í ríkisstj. og var um 60 greinar. Formaður Alþfl. heldur því fram og segir að það sé ábyrgðarleysi að flytja till. þess efnis, að þjóðin fái að kveða upp sinn dóm um stefnu og störf núv. ríkisstj. Hann vék svo að því, hvernig málum hefði verið háttað á Alþ. síðan þing kom saman, síðan ríkisstj. var mynduð, og sagði, að unga fólkið sitt, eins og hann orðaði það, - hv. 1. þm. Austurl. metur það nú ekki allt jafnungt, þann hóp, - en hæstv. utanrrh. sagði, að ungi hópurinn sinn hefði setið niðri í flokksherbergi í allt haust, lesið og lesið bókina sem þeir gáfu út, en vissu ekki hvað stóð í, heldur prentuðu, og reynt að gera sér grein fyrir, hvað þar stóð, til þess að geta staðið við þau fyrirheit sem þar voru gefin. Svo kom rúsínan í pylsuendanum. Þeir hefðu ekki getað staðið við nokkurn skapaðan hlut af því sem stóð í bókinni og nú væri tíminn að renna út, það yrði að verða samkomulag í ríkisstj. fyrir helgina, ef ekki, þá væri forsenda fyrir þingrofi og kosningum. Enn ein ný dagsetningin. Fyrst var það 1. des.; svo kom 1. febr., svo 1. febr. frestað til 1. mars og hann gerður tvíheilagur því að hæstv. forsrh. átti þá afmæli. Síðan kom 10. mars, síðan 17. mars, svo kemur 1. apríl, svo 20. apríl, og svo kemur 1, maí um land allt, eins og karlinn sagði. Ég spyr: Hvenær á hæstv. utanrrh. afmæli? Yrði það ekki næsti dagurinn til þess að hægt væri að hafa tvíheilagt, eins og gert var við 1. mars, - öllum þessum dagsetningum verði frestað til afmælis utanrrh. og þá haldið tvíheilagt? Hv. 1. þm. Reykv. vill heldur fresta til afmælisdags 1. þm. Austurl., heldur að það verði meiri hátíð út úr því.  Lítum á það sem hæstv. utanrrh. sagði, að ungliðarnir hans væru búnir að lesa og lesa og berðust um á hæl og hnakka við að koma þessu í framkvæmd, en það gengi ekki neitt. Enda kom hæstv. sjútvrh. rétt á eftir og staðfesti það, að meginvandamálið væri hin öra verðbólguþróun sem við blasti. En voru þeir sammála, hæstv. utanrrh. og hæstv. iðnrh.? Það heyrðist mér ekki á ræðu hæstv. iðnrh. þegar hann fékk lánaðar tölurnar frá yfirráðh., 1. þm. Austurl., og var að lýsa fyrir þjóðinni hvernig verðbólgan væri nú komin niður í á milli 20–25% samkv. þeim útreikningum sem fram komu hjá hv. 1. þm. Austurl. í sjónvarpsviðtali fyrir nokkru, og hann sagði að þetta væru opinberar tölur og hæstv. iðnrh. endurtók að þetta væru opinberar tölur. Hann gleymdi hins vegar því, að vísitalan eins og hún er reiknuð út í dag, er byggð á fölskum forsendum. Hann gleymdi að segja frá því, hvernig vísitöluútreikningurinn er byggður á því, að ríkisfyrirtæki safna stórum skuldum. Hann gleymdi að segja frá því, hvernig millifærsluleiðir Alþb. hafa verið notaðar 1. sept. og 1. des. til þess að framkalla þessa fölsku vísitölu. En nú hafa þeir gefist upp, því að 1. mars lögðu þeir ekki í neinar slíkar aðgerðir. Hann gleymdi sjálfsagt því, að gjaldskrá Pósts og síma fékkst ekki hækkuð fyrir það fyrirtæki vegna þess. Hann gleymdi því líka, að gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins er vegna þess ekki með þeim hætti sem þar hefur verið óskað eftir og fjárlög gerðu ráð fyrir. Hann gerði ekki heldur grein fyrir því, að hjá ríkisstj. lágu beiðnir um hækkanir á verðlagi sem hefðu þýtt nokkur stig til hækkunar vísitölu. Öllu þessu gleymdi hann. Þetta sýnir að þessi ríkisstj. notar nákvæmlega sömu aðferðir og fyrri vinstri stjórnir í sambandi við vísitöluna. Rétt fyrir vísitöluútreikninginn eru gerðar falsanir til þess að halda vísitölunni niðri og reynt að sýna fram á með opinberum tölum hvernig verðbólgan sé. Ræður þessara þriggja hæstv. ráðh. hnigu þó að því, að þeir litu svo á að nú væru miklar líkur á að þetta tækist, það væri búið, eins og hæstv. iðnrh. sagði, að ná tökum á verðbólgunni og það væri bara óbilgirni hjá samstarfsflokkunum að fallast ekki á kröfur þeirra, og hv. 1. þm. Norðurl. e. orðaði það þannig, að þarna væri um að ræða hegðunarvandamál hjá þm. stjórnarliðsins. En hv. 1. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, lýsti það mikinn misskilning hjá þessum hæstv. ráðh., að ríkisstj. hefði náð tökum á verðbólgunni, og hann var síður en svo bjartsýnn á að þeir næðu nú saman. Hann orðaði það svo, að vel mætti svo fara, að ríkisstj. yrði að fara frá vegna þess að hún næði ekki samstöðu í þessum miklu vandamálum sem hún á við að glíma. Síðan kom rétt áðan flm. brtt. sem hér er til umr., hv. þm. Bragi Sigurjónsson, og var að heyra á honum, að að hans dómi væru ekki miklar líkur til að stjórnarflokkarnir næðu saman eftir þetta 6 mánaða þóf - reyndar 8 mánaða - sem nú hefði staðið yfir. Þegar þessar ræður og þær yfirlýsingar, sem hafa komið fram við þessa umr., eru skoðaðar, þá held ég að það blandist engum hugur um að það sé full ástæða til að þjóðin fái tækifæri til að kveða upp sinn dóm. Hæstv. utanrrh. sagði, að það væri það alvitlausasta að þjóðin fengi að kveða upp sinn dóm. Sjálfsagt var það í hans huga, að það væri miklu skynsamlegra að fá að halda þessu áfram og fresta þessum dagsetningum, láta allt reka á reiðanum eins og hingað til hefur verið. Ekki má ég gleyma garminum honum Katli. Hæstv. forsrh. kom hér og flutti eina mikla ræðu. Hann byrjaði á því að segja þjóðinni að hann liti ekki alvarlegum augum þessa þáltill. sem hér væri flutt. Hann tók fleygt orðatiltæki sem við höfum heyrt. En svo talaði hann sig upp í þann hita í ræðunni, að hann leit till. að lokum svo alvarlegum augum, eins og réttilega var bent á í umr., að hann sagði: Ef hún verður samþykkt, þá segi ég af mér. - Ég get ekki séð annað en frá upphafi ræðu hæstv. forsrh. og til loka hafi honum snúist hugur í málinu. Það er a. m. k. allt annað sjónarmið sem kemur fram í upphafi heldur en í lok ræðunnar. Hvort þessi till. sé persónuleg eða ekki, - hann var að velta því fyrir sér, - þá liggur það ljóst fyrir, að hér er verið að flytja till. um þingrof og nýjar kosningar til þess að ríkisstj. hans fái dóm hjá kjósendum. Þegar hann var kominn fram í miðja ræðu, þá byrjaði hann á skattalögunum. Það var eins og sá ruglingur, sem hann hafði orðið fyrir fyrir nokkrum dögum eða vikum í sambandi við skattalög nr. 40/1978, sæti enn í honum. Hann vék sérstaklega í þessari ræðu sinni að 94. gr, laga nr. 40/1978, og hann las upp fyrir þjóðinni verulegan hluta af þessari grein og taldi að þeir, sem hefðu staðið að setningu þessara laga, hefðu verið að innleiða lögregluríki á Íslandi. Ég held að það sé ástæða til að víkja örlítið að 94. gr. þessara laga. Að vísu gerði ég ekki það sem hæstv. forsrh. lagði til í útvarpinu í gær, en ég gerði hins vegar ráðstafanir til þess að hann gæti fengið umsögn eða útlistun á 4. tölul. bráðabirgðaákvæðisins. Ég tók hér saman á blað ákvæði 94. gr. laga nr. 40/1978 og samsvarandi ákvæði laga nr. 68/1971, og það má segja að ákvæði 94. gr. núgildandi skattalaga séu svo til samhljóða 36. gr. 1. mgr., 36. gr. 4. mgr., 50. gr. 1. mgr. og 50. gr. 3. mgr. laga nr. 60/1971. Framsfl. var að vísu ekki í ríkisstj. þegar þessi lög voru sett, það er alveg rétt. Hann tók hins vegar við völdum skömmu seinna. Hann flutti frv. til breytinga á þessum lögum 1972, og ég minnist þess ekki að hann hafi komið fram þá með till. í þá átt að breyta þessum ákvæðum. Ef einhver skyldi halda að þessi ákvæði séu í fyrsta skipti tekin upp 1971, þá er það líka misskilningur. Eftir því sem ég komst næst, þegar ég var að vinna morgunverkin, eins og hæstv. forsrh. orðaði það, þá er um að ræða ákvæði í lögum nr. 46/1954 um upplýsingaskyldu og eftirlitsheimildir skattyfirvalda. Þessi lög voru sett í tíð ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl., og ég hef hvergi heyrt það, enda þótt fjmrh. þá hafi verið framsóknarmaður, Eysteinn Jónsson heitir hann, kunnur fjmrh., að Sjálfstfl. hafi ekki ævinlega verið reiðubúinn að bera ábyrgð á þeirri grein sem þar var sett inn. Ég hef hér í fórum mínum ljósrit af samanburðinum og greinarnar í skattalögunum frá 1954, og mig langar til að afhenda hæstv. forsrh. þetta til þess að hann geti fengið tækifæri til að bera þetta saman. Útlistanir til viðbótar við þetta er sjálfsagt að gefa hæstv. forsrh. þó að við vitum að hann sé góður lögfræðingur og hafi staðið í fremstu röð þeirra frá því að hann lauk prófi, þá held ég samt sem áður að það sé til of mikils ætlast að einn maður, enda þótt hann sé vel að sér í lögum, muni hvert einasta ákvæði sem í skattalög er sett. Ég vík aftur að þessu ákvæði 94. gr. Það ákvæði var í frv., sem flutt var hér á þingi 1976-1977, með sama hætti og samþ. var, þannig að þetta ákvæði fór ekki fram hjá einum eða öðrum þm. Og ef ég man rétt var gerð breyting á þessari grein í meðförum þingsins af fjh.- og viðskn. sem tók þessi mál til skoðunar. Ég spyr hæstv. forsrh.: hvað kemur honum til? Hvað er í þessum greinum sem hann getur ekki fellt sig við? A. m. k. trúi ég því varla, að hann hefði þá staðið að samningu samstarfsyfirlýsingar ríkisstj. og látið þar koma fram 13. lið í liðnum um efnahagsmál, stefnumótun ríkisstj. Þar segir: „Skattaeftirlit verði hert og ströng viðurlög sett gegn skattsvikum.“ Þegar fjárlög 1979 voru samþ. var lagt til af hæstv. fjmrh. til þess að framfylgja þessari stefnu, að gjöld til skattaeftirlits yrðu aukin um 75 millj. kr. Ef ég skil rétt það sem hér stendur og gerðir ríkisstj., þá hefur henni ekki fundist lagasetningin frá því í vor vera nægjanlega ströng, vera nægjanlega skýr til þess að fara eftir. Hér stendur: „Skattaeftirlit verði hert og ströng viðurlög sett gegn skattsvikum.“ Og til þess eru ætlaðar til viðbótar 75 millj. kr. Þessu til viðbótar er svo í drögum að frv. forsrh., sem hann kynnti á blaðamannafundi, gert ráð fyrir sérstakri eignakönnun til þess að gera sér grein fyrir því, hvernig eignir manna væru til komnar, og þá að sjálfsögðu til þess að hægt væri að auka skattálögur. Ég læt útrætt um þessar greinar, en ég vek samt sem áður athygli á ummælum hæstv. forsrh., þegar hann býsnaðist yfir því, sem þarna stóð, án þess að gera sér grein fyrir því, að allt, sem í þessum greinum stendur um framkvæmd skattalaga hefur verið í gildi á undanförnum áratugum. Þá sagði hæstv. forsrh., að hann teldi að nú væri svo komið að menn yrðu að passa sig á því að láta ekki bréf liggja í hirslum sínum, það væri kannske skynsamlegra að rífa þau eða brenna.  Ég vík að því enn og einu sinni, að þegar skattalögin voru samþ. hér á Alþ. höfðu þau fengið óvenjulega - ég segi: óvenjulega góða og yfirgripsmikla meðferð, miklar umræður meðal almennings, umræður í þinginu, og þau voru samþ. hér samhljóða. Það var enginn sem greiddi atkv. á móti.  Hæstv, forsrh. vék að þeim vandamálum sem við er að glíma og vissulega eru mikil. En ég segi: Hann glímir þar við eigin verðbólgudraug, því að þróun verðbólgunnar breyttist mjög mikið þegar vinstri stjórnin tók við 1971 og varð þá vandamál í íslensku þjóðfélagi. Þá var hæstv. forsrh. tekinn við stjórn þannig að hann glímir við eigin verðbólgudraug. Í umr. í gær vék hæstv. iðnrh. að stöðu mála um síðustu áramót og vék þar sérstaklega að gjaldeyrisstöðunni og viðskiptajöfnuðinum. Hann vildi túlka það sem árangur af starfi núv. ríkisstj., hvernig gjaldeyrisgreiðslujöfnuðurinn breyttist til hins betra við áramótin, og taldi að þar hefði verið að verki ný ríkisstj. Allir þeir, sem til þekkja, gera sér grein fyrir því, að um áramótin 1977–1978 höfðu safnast upp miklar birgðir af útflutningsframleiðslunni, skreiðarframleiðslan 1976–1977 öll óseld, að einhverju leyti saltfiskur. Allt þetta var flutt út á síðari hluta ársins 1978 og átti fyrst og fremst þátt í því, að gjaldeyrisstaðan og viðskiptajöfnuðurinn breyttist og varð hagstæður um þau áramót miðað við óhagstæðan viðskiptajöfnuð um 11–12% miðað við árið 1974, sem var seinasta árið sem vinstri stjórnin frá 1971–1974 starfaði. Ég veit að hæstv. iðnrh. datt ekki í hug að fólk tryði því, að þeir hefðu vaknað svo snemma að morgni 1. sept., að þeir hefðu veitt allan þennan fisk fram eftir sept. og okt. og það hefði verið búið að herða hann og ganga frá honum til útflutnings í des. Hitt er svo auðvelt, að misfara með tölur, jafnvel þó að þær séu opinberar. Hjá núv. ríkisstj. hefur á 6 mánaða valdaferli, 8 mánaða umræðusamstarfi, komið upp sama staða og hjá vinstri stjórninni 1971–1974 og vinstri stjórninni 1956–1958, að stjórnarflokkarnir hafa svikið kosningaloforðin. Þeim er það gjarnt, það sýnir sagan. Bráðabirgðaaðgerðir voru gerðar í sept., aðrar í des. Þær lágu allar í því að skattpína borgarana, falsa vísitöluna, eins og ég sagði áðan, með skuldasöfnun og lækkun kaupgreiðsluvísitölunnar og svokölluðum félagslegum umbótum, sem nánast voru sáralítill hluti þess sem launþegar hefðu fengið ef þeir hefðu fengið fullar vísitölubætur. Það voru afgreidd fjárlög með halla. Jafnvel þó að 1. þm. Norðurl. e. haldi því fram, að þau séu hallalaus, þá hefur sjálfur hæstv. fjmrh. viðurkennt opinberlega að það vanti milljarða í útgjöld fjárl. til þess að hægt sé að halda niðurgreiðslustigi vöruverðs sem var í des. Sennilega skortir hér um 3 milljarða. Svo vita allir að 1. apríl er samkv. samningi við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja gert ráð fyrir launahækkun sem þýðir 2 milljarða fyrir ríkissjóð og ekki heldur fyrir því séð, heldur treyst að samningar náist um að fella hana niður. Það var auðvitað ekki vitað í desembermánuði, hvað Kjaradómur gerði í sambandi við mál Bandalags háskólamanna, en úrskurður hans eykur enn á vandann. Ég trúi því ekki, að menn geti staðið hér í ræðustólnum og haldið því fram í alvöru að hér sé um að ræða hallalaus fjárlög. Lánsfjáráætlun er sett saman á fölskum forsendum. Það er gefið sér ákveðið mark á fjárfestingu sem hlutfalli af þjóðarframleiðslu. Til þess að ná því eru gerðar breytingar, lagt til að greiðslur vegna jarðstöðvar komi ekki fyrr en á árinu 1980, járnblendiyfirfærslur, álverksmiðjan, Hrauneyjafossvirkjun frestað. Þegar svo útboð er gert kemur hins vegar í ljós, að ef á að byggja stöðvarhúsið þar skortir a. m. k. eitthvað á annan milljarð í lánsfjáráætlunina svo að hægt sé að ljúka þeim áfanga sem talað hefur verið um. Þar er gert ráð fyrir tveggja milljarða lántöku, en lægsta tilboð sem kom mun vera eitthvað á fjórða milljarð. Það er ekki staðið við samninga fjmrn. við Seðlabankann. Lánsfjáráætlunin gerir ekki ráð fyrir því. Þeir, sem mest hafa gagnrýnt skuldasöfnun ríkissjóðs á árunum 1974 og 1975, koma nú og hyggjast ekki greiða þá skuld sem þeir söfnuðu á s. l. ári, sögðu í upphafi starfstíma síns, að það yrðu um 400 millj., en hafa reynst 4 milljarðar hjá ríkissjóði og 1 milljarður til viðbótar hjá ríkisstofnunum, eða um 5 milljarðar kr. Það, sem er verst í þessu öllu saman, er að hv. stjórnarþm. standa hér algerlega ráðalausir uppi. Hv. 1. þm. Norðurl. e. segir, að það sé búið að afgreiða Alþfl., en Alþb. sé seigt undir tönn, eins og það megi þá skilja að þeir séu búnir að renna Alþfl. niður, sporðrenna Alþfl., ákaflega mjúkum, en eitthvað hafi Alþb. verið seigara undir tönn og vafasamt að þær tennur vinni á Alþb. A. m. k. var hv. þm. svo raunsær, að hann taldi, að stjórnarsamstarfinu gæti lokið áður en langt um liði. Hann talaði alveg þvert á við það sem hæstv. forsrh. gerði. Það er fátt, sem við höfum ekki heyrt í sölum Alþ. þessa dagana. Í málefnaþrotum sínum í gærkvöld var meira að segja aðalinntak talsmanna stjórnarflokkanna að Sjálfstfl. væri sundraður og klofinn og of upptekinn við innri vandamál til þess að huga að vandamálum þjóðarinnar. Þessar áhyggjur eru óþarfar. Sjálfstfl. leysir sín vandamál eins og hann hefur alltaf gert. Sjálfstfl. er flokkur sem byggir á breiðum grundvelli. Innan hans eru starfandi fjölmargir skoðanahópar, eins og eðlilegt er. Sjónarmiðin eru margvísleg og á allan hátt endurspeglar Sjálfstfl. í ríkara mæli en nokkur annar stjórnmálaflokkur þau mismunandi viðhorf sem uppi eru meðal borgaralega sinnaðs fólks. Þessi fjölbreytilegu sjónarmið fá að koma fram og njóta sín til fulls innan Sjálfstfl. Endanleg afstaða er svo tekin á lýðræðislegan hátt. Hvorki formaður Sjálfstfl. né aðrir talsmenn flokksins tala eins og einvaldar án þess að taka tillit til sjónarmiða flokksbræðra sinna. Í því felst lýðræði m. a. að hlusta á og taka tillit til sjónarmiða annarra. Þetta er styrkleiki Sjálfstfl., en ekki veikleiki, eins og hefur sýnt sig. Þeir, sem sjálfir sitja uppi með margklofna ríkisstj., margklofna flokka að baki henni ættu að huga meira að eigin vandamálum en málefnum Sjálfstfl. Framsóknarmönnum er áreiðanlega hollast - og þá brosir hv. þm. - að huga að flokksmálum sínum en ekki hafa áhyggjur af velferð Sjálfstfl. sem sér um sig. Forustuvandamál Framsfl. eru bersýnilega fólgin í því, að þm. og fagráðh. flokksins, hvað þá óbreyttir flokksmenn, hafa ekki hugmynd um hvaða stefnu formaðurinn tekur næst. Þeim er ekki sýnd sú kurteisi að við þá sé talað, hvað þá að lýðræðisleg vinnubrögð ríki í þeim flokki. Afleiðingin er sú, að Framsfl. hefur verið að minnka og minnka, og allt bendir til þess að sú þróun haldi áfram. Framsóknarmönnum er nú hollast að mínum dómi að huga að þessum innri vandamálum flokks síns og þeim foringjavandamálum sem þessi þróun endurspeglar. Alþfl.-menn hafa líka áhyggjur af okkur sjálfstæðismönnum, jafnvel fundarsókn hjá okkur á fundum úti á landi, eins og þeir séu þar tíðum gestir. Þeir ættu að huga betur að velferð eigin flokks. Ástandið á þeim bæ er nú slíkt, að flokksformaðurinn er bersýnilega í felum. Hann varast eins og heitan eldinn að láta til sín taka í þeim brennandi vandamálum þjóðarinnar sem hafa verið til umr. á undanförnum vikum og mánuðum. Þetta á einnig við varaformanninn. Við höfum að sjálfsögðu tekið eftir því hér í sölum Alþ. hvernig feluleikurinn gengur. En það virðist sem forusta Alþfl. hafi dregið sig í hlé og farið í pólitískt orlof upp í Stjórnarráð. Það hefur áður komið fyrir að Alþfl. hafi dregið sig út úr pólitík. Þingflokkur Alþfl. er sundurlaus, sjálfum sér sundurþykkur og þar veit enginn hvað snýr upp og hvað snýr niður. Alþfl. er ljóst nú þetta ástand, og ég sé á andlitum þeirra margra í gær og í dag, að þeir hafa miklar áhyggjur. Alþb. hefur líka látið í ljós áhyggjur sínar yfir velferð Sjálfstfl. En ég segi: einnig þeir ættu nú að líta í eigin barm. Innan Alþb. fer nú fram hrikaleg valdabarátta á milli ráðh. flokksins og yfirráðh., formanns Alþb. Þessi valdabarátta endurspeglast rækilega hér í þingsölunum eins og við höfum orðið vör við síðustu dagana. Ráðh. sameinast um að draga úr áhrifum flokksformanns síns og síðan munu þeir berjast um völdin innbyrðis. Þeir flokkar, sem þannig er ástatt um, hafa áreiðanlega um þarfari málefni að hugsa en hugmyndir þeirra sjálfra um ástandið á heimavígstöðvum okkar sjálfstæðismanna. Það er auðvitað ástæða til þess, þegar þessar umr. fara fram, að muna og rifja upp að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, sem þó á varla nafnið skilið, eins og einn fylgismaður hennar hefur bent á og sagði réttilega og ég vék að áðan, dregur á eftir sér langan slóða svikinna loforða og ríkisstj. mun aldrei geta brúað bilið á milli orða og verka. Ég tel þó enn meiri ástæðu til þess að horfa á heildarmyndina í stjórnmálum þessa lands en að rekja syndaregistur þessarar ríkisstj. meira en ég hef gert við þessar umr. Það er hollt að velta fyrir sér þeim vandamálum, sem við blasa í þjóðlífinu, og reyna að velja þau glímutök á þeim vandamálum sem hest geta dugað. En til þess að leysa vandamálin, þau sem við er að glíma, verðum við að velja rétta leið að því marki að örva hagvöxtinn, skila betri afköstum og ná betri efnahagslegum árangri. Við höfum um tvær leiðir að velja. Önnur er leið miðstýringar, hin er leið frjálshyggjunnar. Núv. ríkisstj. hefur tvímælalaust valið leið miðstýringarinnar og ríkisafskiptanna á öllum sviðum eftir eðli þeirra flokka sem hana styðja. Við skulum spyrja okkur: Hvert liggur sú leið? Hún liggur til verri lífskjara. Það er ekki ríkið sem er uppspretta gæðanna, heldur einstaklingurinn. Það er ekki ríkið sem framleiðir, heldur atvinnulífið. Betri lífskjör fást ekki með pólitískum hrossakaupum, heldur með aukningu framleiðslunnar. Hlutverk ríkisins á að vera að búa framleiðslunni þau skilyrði sem nauðsynleg eru til framleiðsluaukningar. Við verðum líka að koma auga á eina einfalda staðreynd, og hún er sú, að öllum rétttindum fylgja skyldur, að öll þjónusta ríkisins kostar peninga, að bakhliðin á óskalistanum er reikningurinn. Við verðum að skilja það, að kröfupólitíkin hefnir sín þegar til lengdar lætur og þess, sem við krefjumst af öðrum, erum við að krefjast af okkur sjálfum. Byrðarnar lenda á okkur sjálfum hverjum einum. Þær lenda á öllum almenningi. Þessa einföldu staðreynd virðast vinstri sinnar ekki skilja. Þeir skilja það ekki, að lýðræðið hvílir á gagnkvæmum réttindum og skyldum, á jafnvægi tekna og útgjalda. Þeir halda að barátta skipti öllu máli. Þeir blása í herlúðra, æsa til ófriðar á milli stéttanna, verkfalla og jafnvel lögbrota. Við aukum ekki framleiðsluna, við bætum ekki lífskjörin með því að blása í herlúðra. Við bætum lífskjörin með því að auka framleiðsluna, með því að vinna saman stétt með stétt, með því að hver fái að nýta hæfileika sina sér og sínum í hag. Það, sem gerir okkur kleift að bæta lífskjörin og nýta þekkingu okkar, er frjálst framtak einstaklingsins. Menn hafa komið auga á þessa staðreynd í öðrum löndum, jafnvel þótt þeir séu sósíalistar. Ríkisstjórnarflokkarnir eru mörgum áratugum á eftir tímanum. Við sjáum hvarvetna í hinum vestræna heimi að augu manna eru að opnast fyrir því, að þjónusta ríkisins getur verið miklu dýrari en þjónusta markaðarins, að menn velta að lokum byrðinni yfir á enga aðra en sjálfa sig. Sósíalisminn ógnar ekki einungis hagvextinum, hann ógnar ekki aðeins hinum efnahagslega árangri, hann er líka farinn að ógna þeim mannréttindum sem við búum við. Ef vald einhvers aðila verður of mikið, þá er mannréttindum einstaklinga ógnað. Þjóðfélagið verður að vera í jafnvægi. Valdinu verður að dreifa. Sagt hefur verið að verkalýðshreyfingin sé of valdamikil. Það er rétt, að valdi hennar hefur stundum verið misbeitt. Henni hefur verið beitt fyrir vagn pólitískra loddara eins og þeirra sem kröfðust þess, að samningarnir væru settir í gildi, eins og þeir orðuðu það. Ég held að verkalýðshreyfingin sé þó varla of sterk. Miklu frekar er einkaframtakið of veikt, þannig að mótvægi skortir, það er ekki jafnvægi. Einkaframtakið er of veikt vegna þess að ríkisvaldið er of sterkt. Sósíalisminn hefur dregið mátt úr atvinnulífinu, og verkefni næstu ára að mati okkar sjálfstæðismanna er að efla frjálshyggju og draga úr ríkisvaldinu til þess að skapa það jafnvægi í þjóðfélaginu sem er nauðsynlegt. Við þurfum að skapa jafnvægisþjóðfélag. Við þurfum að snúa af leið sósíalisma inn á leiðir frjálshyggjunnar. Ríkisafskiptin, sem núv. stjórnarflokkar beita sér fyrir og hafa stóraukið, eru auðvitað réttlætt með því, að þau séu félagsleg. Tískuorðið á Íslandi hefur lengi verið orðið félagshyggja, en mig grunar að á bak við félagshyggjutalið sé falin sú staðreynd, að núverandi valdhafar ætli að stýra fjárfestingunni pólitískt í einhverri framfaranefnd, sem er svipað rangnefni og félagshyggja hjá þeim. Aðalatriðið er að þessi ríkisstj. verði stöðvuð á þeirri fleygiferð til sósíalisma, sem hún er á. Þingrof og nýjar kosningar eru nauðsynleg. Þjóðin hefur verið blekkt og þess vegna verður valið að vera hennar á ný. Leiðirnar eru tvær: frjálshyggja eða sósíalismi. Kostirnir eru skýrir, og ég er ekki í nokkrum vafa um hvorn kostinn meiri hl. kjósenda velur.



Herra forseti. Ég held að öllum sé ljóst og ekki síst sjálfstæðismönnum sjálfum, sem bera fram þá þáltill. sem hér liggur fyrir um þingrof og nýjar kosningar, að ekki býr nein alvara á bak við slíkan tillöguflutning. Það, sem á bak við býr, er fyrst og fremst að láta reyna á þolrif þm. Alþfl. vegna þess að þeir hafa hvað harðast knúið á um að brotið verði blað í þróun efnahagsmála undanfarinna ára og áratuga, þannig að skammtímalausnum á fárra mánaða fresti linni sem gert hafa alla uppbyggingu atvinnuveganna erfiða, atvinnuöryggi ótryggt, auk þess sem launafólk hefur þurft að heyja harða baráttu til að reyna að viðhalda kaupmætti tekna sinna frá ári til árs. Hefur sú barátta oft kostað 40–50% krónutöluhækkun launa árlega og skapað sífellda hringrás kaupgjalds og verðlags, og hefur verðbólgan í reynd alltaf bitnað mest á þeim sem minnst mega sín, enda er launafólki farið að skiljast að einasta kjarabótin, sem það getur treyst á, er hjöðnun verðbólgunnar, en ekki aukning á verðlausum krónum í umslag þess á fárra mánaða fresti, sem oft og tíðum halda ekki einu sinni í þann kaupmátt sem það áður bjó við. Víxlgangur kaupgjalds og verðlags, sem nú gefur aukningu í krónum talið í umslag launafólks, en viðheldur oft ekki einu sinni kaupmætti launa þess, vindur upp á verðbólguna og grefur undan atvinnuöryggi þess og enginn græðir á nema þeir sem í skjóli forréttindaaðstöðu geta hagnast á henni og það eingöngu á kostnað heildarinnar og þá sérstaklega láglaunafólks. Tilburðir Alþb. til að reyna að sýna launafólki í reynd fram á annað en að það er hjöðnun verðbólgunnar og það eitt sem skilar því aukningu á kaupmætti eru því að verða úreltir og úr sér gengnir, því launafólki er farið að skiljast að annað getur ekki skilað því betri kjörum. Ég skal upplýsa þá Alþb.-menn um það, sem halda að blekkingaleikur þeirra um annað skili árangri til launafólks, sem gerist aðeins með samstilltu átaki á öllum sviðum efnahagsmála, að það er ekki ósjaldan sem ég hef heyrt það hjá láglaunafólki, meira að segja ellilífeyrisþegum, að það væri tilbúið til að fórna einhverju af láglaunatekjum sínum ef það mætti verða skerfur til að vinna á verðbólgunni. Dagar slíkra blekkingatilrauna eru því á undanhaldi undan staðreyndum þeirra sem tilbúnir eru í slaginn við verðbólguna. Fyrir breytingu á þeirri þróun, sem verið hefur á efnahagslífinu undanfarin ár, hefur Alþfl. barist allt frá stjórnarmyndunarviðræðunum s. l. sumar og ekki síður eftir að ríkisstj. var mynduð 1. sept. s. l., en við dræmar undirtektir samstarfsflokkanna í ríkisstj. og þá sérstaklega Alþb., sem hefur haldið uppi sýndarmennsku og blekkingum við launafólk og það á svo grófan hátt, að það hefur fjarstýrt fáeinum forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, beitt þeim fyrir sinn pólitíska vagn til yfirlýsinga gegn ýmsum mikilvægum verðbólguhjaðnandi markmiðum í frv. því sem liggur fyrir ríkisstj. um samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu og jafnvægi í þjóðarbúskapnum, sem getur í reynd tryggt viðunandi lífskjör og atvinnuöryggi. En það mega þeir Alþb.-menn vita og ættu ekki að fara í grafgötur um eftir þá baráttu sem Alþfl. hefur háð undanfarna mánuði, að Alþfl. hefur ekki áhuga á að skipa sér í þá fylkingu verðbólguflokka sem ber ábyrgð á 40–50% verðbólgu undanfarinna ára og þar með versnandi afkomu alls launafólks og ótryggu atvinnuástandi. Og það er reyndar grátbroslegt að Sjálfstfl., sem ekki síður en Alþb. ber ábyrgð á slíkri verðbólgu og ekki nema örfáir mánuðir síðan hann yfirgaf valdastóla, innbyrðis sundraður og rassskelltur af þjóðinni í kosningunum s. l. sumar fyrir fjögurra ára óstjórn, helstu undirstöðuatvinnuvegirnir við að stöðvast, ótryggt atvinnuástand og ókyrrð á vinnumarkaðinum, - hann þykist nú hafa efni á eftir sex mánaða valdasetu þessarar ríkisstj., sem notaðir hafa verið til þess að hreinsa til ettir hann, að biðja um þingrot og biðla til þjóðarinnar um nýtt umboð til áhrifa. Það hlýtur að vera erfitt og ósannfærandi, að í raun sé takandi mark á slíkum tillöguflutningi, enda býr pólitísk afbrýðisemi þar á bak við eins og hjá hinum flokkunum sem ábyrgð bera á 40–50% verðbólgu undanfarinna ára, vegna þess að Alþfl. er einn allra flokka undanskilinn þeim verðbólgustimpli undanfarinna ára og hefur það einkennt hann frá þeim flokkum sem ábyrgð bera á örri verðbólgu með þeim afleiðingum að afkoma þjóðarhússins og atvinnuöryggi hefur verið í hættu og stuðlað hefur verið að versnandi afkomu alls launafólks í landinu. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka og segja hér frá baráttu Alþfl. undanfarna mánuði til breytinga á því efnahagsástandi sem þjóðin hefur þurft að búa við mörg undanfarin ár, svo mjög hlýtur það að vera í fersku minni, og hve djarft þar hefur stundum verið nauðsynlegt að spila til að koma þessum flokkum í skilning um þá alvöru sem að baki býr hjá Alþfl. að ná þjóðinni út úr verðbólgunni, enda náðist sá árangur, að í grg. frv. um viðnám gegn verðbólgu 1. des. varð samkomulag um verðbólguhjaðnandi markmið, sem allir flokkarnir í ríkisstj. stóðu að og frv. Alþfl. í des. s. l. var að verulegu leyti byggt á og einnig það frv. sem nú er til umfjöllunar í ríkisstj. Og það er rétt að undirstrika það sérstaklega til að hressa upp á minni Alþb.-manna, því að þeir virðast stundum gleyma fljótt hvað þeir samþykkja hér á hv. Alþ., að þeir stóðu einnig að þeirri grg. og ýmsar þjóðhagsstærðir og markmið, sem frv. byggist á, hafa þeir samþykkt þar og einnig í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, þó að upp á síðkastið virðist hafa verið uppi önnur sjónarmið. Þegar á þarf að reyna og ábyrgðina þarf að axla til að ná árangri í baráttunni við verðbólguna, - árangri sem fært getur launafólki raunverulega kaupmáttaraukningu og tryggt atvinnuöryggi og atvinnuuppbyggingu, þá sýna þeir sitt rétta andlit að þora ekki að bera ábyrgðina. Þó að þeir flokkar, sem þessa ríkisstj. mynda, þurfi nú á næstu dögum að gera það upp við sig hvort þeir þori í slaginn við verðbólguna og þar með að axla þá ábyrgð sem þeir voru kosnir til, þá tel ég að sá flokkur, sem enn er í sárum vegna dóms þjóðarinnar fyrir 9 mánuðum eftir fjögurra ára óstjórnartímabil þeirra og innbyrðis sundurlyndi, sé ekki rétti aðilinn til að kveða upp úr um stund fyrir flokkana, sem þessa ríkisstj. mynda, til að gera upp hug sinn um hvort þing verði rofið og efnt til nýrra kosninga. Enn hefur ekki reynt á hvort meiri hl. sé á Alþ. fyrir frambúðarlausn í efnahagsmálum sem náð getur tökum á verðbólgunni. Fyrr en það er fullreynt tel ég að enginn ábyrgur stjórnmálamaður, hvorki þeir, sem mynda núv. ríkisstj., né stjórnarandstaða, geti skorast undan að taka afstöðu til eins mikilvægra mála og frambúðarlausn efnahagsmála er. Til þess að svo megi verða er nauðsynlegt að flytja þær umr. um efnahagsmál, sem nú um tíma hafa legið fyrir ríkisstj., inn á Alþ. Þá fyrst fæst úr því skorið, hvort meiri hl. er hér á Alþ. fyrir að axla þá ábyrgð sem því fylgir að vinna á verðbólgunni og koma á fót þeirri undirstöðu undir heilbrigt efnahagslíf sem tryggir framgang undirstöðuatvinnuveganna, atvinnuöryggi og varanlega tryggingu fyrir hættum hag launafólks. Þeim mun óábyrgari er sú afstaða á þessari stundi, þegar enn er ekki fullreynt hvort meiri hl. er fyrir ábyrgri efnahagsstefnu, að þingrof verði nú, áður en sú afstaða liggur fyrir. Það getur orðið dýrkeypt fyrir þjóðina, þar sem það þýðir nokkurra mánaða stjórnlaust ástand og yfirvofandi er holskefla olíukreppunnar ofan á aðra erfiðleika sem þjóðin á við að glíma. Þetta mega þeir hugleiða sem bjóða þjóðinni stjórnlaust ástand í nokkra mánuði, sem verður undanfari nýrra kosninga ef þing væri nú rofið áður en - og ég undirstrika: áður en fullreynt er hvort meiri hl. er hér á Alþ. fyrir ráðstöfunum sem geta leitt þjóðina út úr vítahring þeirrar óðaverðbólgu sem m. a. sá flokkur, sem nú gerir till. um þingrof, hefur leitt yfir þjóðina.



Herra forseti. Ég held að það sé rétt í upphafi þessarar ræðu að ég hafi svipaðan hátt á og helsta fyrirmynd mín í nútíma ræðumennsku, hv. 7. þm. Reykv., og lýsi því yfir að þrátt fyrir það sem ég kann að segja í þessari ræðu styð ég ríkisstj. og þess vegna mun ég greiða atkv. gegn báðum þeim till. sem hér eru til umr., þ. e. a. s. bæði till. Sjálfstfl. um þingrof og nýjar kosningar og eins brtt. frá hv. þm. Braga Sigurjónssyni. Ég verð að segja það í fyrsta lagi um þessa þáltill., að mér finnst hún næsta furðuleg. Er ekki miklu nær að flytja hreinlega vantraust á ríkisstj., ef svo er komið málum að Sjálfstfl. telur hana einskis nýta og eiga að fara frá? Ég tel það réttara. Það er a. m. k, venjulegri aðferð, eftir því sem ég man best. En þeir hafa kosið að hafa þennan háttinn á og hafa sjálfsagt sínar ástæður til þess. Ég ætla ekkert að fara að leiða getum að því, hverjar þær munu vera. Brtt. hv. þm. Braga Sigurjónssonar miðar bersýnilega að því og því einu að útvega Alþfl. nýjan frest til þess að gera upp hug sinn, hvort hann vilji styðja þessa stjórn eða ekki. Það er búið að rekja nokkrar dagsetningar og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, en eins og bent hefur verið á er stungið upp á enn nýjum degi sem eigi að verða eins konar dómsdagur eða úrslitadagur í þessu máli, 17. þ. m., sem er eftir 10 daga, og síðan á svo að reyna að mynda nýja stjórn eftir einhverjum öðrum leiðum. Hv. þm. gat um þá möguleika sem hann kom auga á í því skyni. Hæstv. fyrrv. forseti Ed. hefur greinilega leitað til Ítalíu um fyrirmynd að stjórnarsamstarfi, þar sem hann ráðleggur flokkum að mynda minnihlutastjórn og leita til sitt hvorrar handarinnar eftir því sem þörf er á. Þessi hugmynd virðist vera fundin upp í Róm. Það virðist fylgja forsetastóli hv. Ed. að sækja fyrirmyndir til Ítalíu, því að hæstv. núv. forseti Ed. hefur flutt frv. um alveg óskylt mál, sem að mínu mati virðist ættað úr Vatíkaninu. Hæstv. utanrrh. sagði í gær, að stjórnmálamenn yrðu að gera málin upp sjálfir. Þetta tek ég heilshugar undir. Það þýðir ekkert fyrir ráðh., hverju nafni sem þeir nefnast, hvaða embætti sem þeir gegna, að koma sér einir og einangraðir saman í gamla tugthúsinu um einhverja moðsuðu sem enginn skilur og að því er virðist þó allra síst þeir sjálfir. Við, sem eigum sæti á þingi, munum gera upp okkar hug og samþykkja það eitt sem við getum varið fyrir samvisku okkar, kjósendum og þjóðinni. Engin fyrirmæli að ofan verða tekin til greina. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. utanrrh. að koma til mín og segja: Þetta skaltu samþykkja eða hafa verra af ella. - Því mun ég ekki hlíta. Hv. sjálfstæðismenn hafa gert mikið með það, að viðskilnaður ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hinnar fyrri hafi verið mjög slæmur. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen 1. þm. Reykn., lagði mjög ríka áherslu á þetta áðan og fór að minna á ýmis atriði í því sambandi. Það er auðvitað rétt, að það voru erfiðleikar þegar sú stjórn var mynduð. En ég vil minna á að 1971 voru líka erfiðleikar, þegar þáv. ný ríkisstj. tók við. Þá var mjög mikið af óafgreiddum málum í stjórnarráðinu, sem ekki hafði verið séð fyrir fjárveitingum til á fjárl. þess árs. Ég er ekki svo minnugur og hef ekki búið mig undir það að geta rakið einstök dæmi um þetta. En ég skora á hv. sjálfstæðismenn að mótmæla þessu ef þeir geta.  Ég vil segja það út af þeim útvarpsumr., sem fram fóru í gær, að talsmenn Alþb. og Alþfl. hafi greinilega ekki hlustað á þann fréttaauka sem fluttur var í Ríkisútvarpinu í gærkvöld, en þar var haft viðtal við hagfræðing sem vinnur hjá EFTA í Genf og heitir Björn Matthíasson. Hann var spurður af fréttamanni, hvernig ástandið væri í EFTA-löndunum. Og hann lét nokkuð vel af því, hvernig þau hefðu komist í gegnum olíukreppu og önnur vandræði. Þá spurði fréttamaður hann sérstaklega hvernig staða Íslands væri í þessu sambandi. Og ef ég man rétt sagði hagfræðingurinn: Ísland er eins og skínandi stjarna í þessum hópi og jafnvel þótt víðar væri leitað. Þið hafið ekkert atvinnuleysi, þið hafið aukinn hagvöxt og þið hafið betri lífsafkomu en þið hafið áður haft. Ég tel ástæðu til þess að minna á þetta þegar því er haldið fram af hæstv. ráðh., bæði, Alþ. og Alþfl., að viðskilnaður síðustu stjórnar hafi verið með þvílíkum endemum að það sé nánast óviðráðanlegt vandamál að ráða fram úr því. Og ég segi það alveg hiklaust, að ég mun ekki una því til frambúðar að slíkum fjarstæðum sé haldið fram, jafnvel þó að þeir geri það sem ég nú styð til stjórnarsetu. Það þarf auðvitað ekki að minna hv. þm. á það, að ýmis loforð voru gefin af þessum flokkum fyrir s. l. kosningar. Eitt af þeim loforðum var: „samningana í gildi“. Nú hefur það gerst, að Kjaradómur hefur kveðið upp dóm um að svokölluðu vísitöluþaki skuli lyft af launum Bandalags háskólamanna. Í Morgunblaðinu í dag er viðtal við einn af þeim mönnum, sem heimtuðu hvað ákafast „samningana í gildi“, og hann spurður álits á þessum dómi. Og álit hans er skýrt og skorinort: „Vont er þeirra ranglæti, en verra er þeirra réttlæti.“ Sem sagt, þessi dómur er að hans mati fráleitur. En þarna er verið að setja samningana í gildi - er það ekki? Voru það ekki þessi laun sem þessir menn sömdu um? Það getur vel verið að ýmsum þyki betra að hafa samningana í gildi, og það má náttúrlega segja að það sé siðferðilega rétt að samningar séu í gildi. En hvaða munur er á því í reynd, að launagreiðslur séu nokkuð skertar eða skattaálögur verulega hækkaðar? Munurinn er einfaldlega sá, að fólkið fær fleiri krónur í hendur til þess að ganga með niður í Gjaldheimtu og skila þar. Þetta náttúrlega eykur atvinnuna og spornar gegn því atvinnuleysi sem við erum allir að berjast við, en önnur áhrif á hag launafólks held ég tæpast að um sé að tefla. Þó að ég hafi nú sagt þetta vil ég taka fram, eins og ég raunar gerði í upphafi, að ég hef alla tíð eindregið verið fylgjandi þessari ríkisstj. og er enn. Ástæðan er þó ekki sú, að ég sé svo yfir mig hrifinn af öllu sem stjórnin hefur gert. Ástæða fyrir þessari afstöðu minni er fyrst og fremst sú, að með skipbroti þessarar ríkisstj. fara fyrir borð um langa framtíð vonir þeirra manna sem telja sig hafa starfað og vilja geta haldið áfram að starfa í anda samvinnu og félagshyggju. Þessu vil ég með atkv. mínu freista að afstýra. En öllu eru þó takmörk sett. Ég mun ekki miklu lengur, frekar en ýmsir aðrir, sætta mig við þessa endalausu grautargerð, sem fyrir utan það að vera orðin vítamínlaus fyrir lifandi löngu er líka áreiðanlega orðin lífshættuleg fæða öllu venjulegu fólki, þótt vera kunni að einstaka ofurmenni þoli inntökuna enn. Ég er hræddur um að ef þessu heldur svona áfram reki að því, sem Grímur Thomsen orðar svo á einhverjum stað, að enginn þoli drykkinn nema jötnar. Þá langar mig í þessu sambandi að nefna það einu sinni enn, að sá hringleikahússýningarleikur, sem undanfarna daga, vikur, mánuði hefur sett svipmót sitt á störf Alþingis, hefur þegar gengið mikils til of langt og er orðinn fyrir löngu þeim sem taka þátt í honum til ævarandi skammar. Já, og ekki einungis þeim, heldur líka okkur hinum, sem fram að þessu höfum látið bjóða okkur að horfa upp á og hlusta á þessi skrípalæti. Ef það er svona virðing sem þessir hv. þm. vilja sýna þeirri stofnun, Alþ., sem þeir nú starfa í, sýnist mér ekki vera nema tvennt til: annaðhvort er að loka Iðnó og Þjóðleikhúsinu og flytja allar sýningar í Austurbæjarbíó og sýna þar um miðnætti á þeim forsendum að önnur gamanmál séu flutt við Austurvöll milli kl. 2 og 4 á daginn eða þá að flytja öll gamanmál í húsið hérna og loka öllum öðrum skemmtistöðum borgarinnar - og selja þá dýrt inn til þess að rétta við fjárhag ríkissjóðs, því að það getur vel verið að einhvetjir vildu koma. Það má vel vera að þetta sé til athugunar á æðri stöðum, ég skal ekkert um það segja. En mikil umskipti mundi þá vera orðin í þessu húsi frá því að hér var lagður grundvöllur að sjálfstæði landsins og fleiri alvörumál voru rædd og til lykta leidd. Þetta er eflaust tímanna tákn, og auðvitað er það hárrétt, sem einhvers staðar var sagt, að þjóð á ekki skilið betri þm. en hún hefur sjálf kosið sér. Gleggsta dæmið, sem ég hef rekið mig á um niðurlægingu Alþingis, er að finna í leiðara Dagblaðsins í gær, en þar er yfirstandandi þing talið eitt hið allra skemmtilegasta og þá að sama skapi eflaust merkasta í samanlagðri sögu Alþingis. Þegar Dagblaðið fellir þennan dóm er ég fyrst algerlega sannfærður um að hér er alvörumál á ferðinni sem þarf að ráða bætur á. Ég get svo sem látið þess getið að jafnvel ég kann nokkrar gamansögur sem ég gæti haft yfir hér og kannske skemmt vissum hluta þjóðarinnar með - og jafnvel fengið mynd af mér í Dagblaðinu ef mér tækist vel upp. En ég tel ekki að ég hafi verið kosinn hingað til slíks, heldur til hins, að reyna að hjálpa til við að ráða fram úr þeim óumdeilanlega vanda sem íslensk þjóð stendur nú frammi fyrir. Þessa mun ég nú enn um sinn freista, en að lokum í þessum kafla aðeins segja það, að svo mikils virði er þingmennskan mér ekki að ég vilji allt í sölur leggja til þess að halda henni. Það hefur verið minnst á það hér að atvinnuvegirnir séu undirstaðan, og vissulega ber enginn á móti því, og það þurfi að búa framleiðslunni hagstæð skilyrði, eins og ég held að hv. 1. þm. Reykn. hafi komist að orði. Þetta er nákvæmlega það sem þessi ríkisstj. hefur fram að þessu verið að gera. Hún hefur haldið áfram því verki sem undanfarið hefur verið unnið að og er unnið að, að atvinnurekstur gæti verið starfandi í landinu. Og við skulum gæta þess, að ef undirstaðan brestur er yfirbyggingunni hætt. Svona til þess að ljúka máli mínu í þeim stíl, sem ég var að reyna að temja mér í upphafi, vil ég gjarnan líkja þessu við eftirfarandi: Sagan segir að maður hafi staðið í stiga og verið að mála tiltekið sjúkrahús, þá hafi komið þar að einn af þeim, sem þar var sjúklingur, horft á hann um stund og sagt: Hvað ert þú að gera? - Og hinn segir: Ég er að mála húsið. - En svo allt í einu segir sjúklingurinn: Haltu nú fast í pensilinn, því að nú tek ég stigann. - Það er einmitt þetta sem aldrei má gerast hjá okkur, að undirstaðan sé tekin, því að þá hrapar þjóðfélagið. Þess vegna er áríðandi að þessi ríkisstj. geti komið sér saman um tillögur og úrræði, sem dugi til þess að atvinnulífið geti haldið áfram, sem dugi til þess að þjóðin geti búið við áframhaldandi hagstæð lífskjör, til þess að Ísland geti haldið áfram að vera eins og lýsandi stjarna í hópi þeirra ríkja sem borið er saman við.



Herra forseti. Það er almennt viðurkennt, að stjórnarandstaða gegnir veigamiklu hlutverki í lýðræðislandi, en til þess að hún valdi því hlutverki þurfi hún að vera jákvæð. Nú hefur því oftlega verið haldið fram, að stjórnarandstaða Sjálfstfl. við núverandi þríflokkastjórn sé næsta máttlaus og veigalítil. Því er til að svara, að eðlilegt er að nýrri ríkisstj. sé gefið nokkurt tóm og tími til að átta sig á og ná tökum á stjórnartaumunum. En þegar vikur og mánuðir líða svo að líti ð er gert af viti og fátt eitt fréttist af stjórnarathöfnum utan hávaða og heimiliserjur, er ofureðlilegt að stjórnarandstaða og raunar allur almenningur vilji vita hvað er á seyði. Varla verður því neitað, að alþjóð eigi heimtingu á að fá nokkra vitneskju um hvernig stjórnarherrarnir haga leikjum sínum við taflborð ríkisvaldsins, svo mikið sem er í húfi. Núv. ríkisstj. er orðin missirisgömul, að tilhugalífi frátöldu sem stóð í fulla tvo mánuði. Hinn mikli viðmiðunardagur, 1. mars, sem ekki tókst að fresta, er liðinn. Og enn ágerist hávaðinn á stjórnarheimilinu, svo að heyra má um gervalla landsbyggðina. Hvað er þá eðlilegra en ábyrg stjórnarandstaða banki upp á dyr í slíku stjórnarráðshúsi og leiti fregna af því sem er að gerast? Eftir 6 mánaða þóf er full þörf á að gera stuttan stans, smáúttekt á því sem gert hefur verið, áður en lagt er upp í næsta áfanga. Þess vegna hafa nú allir þm. Sjálfstfl. flutt þáltill. um þingrof og nýjar kosningar. Talsmenn stjórnarsinna hafa við þessa umr. látið svo sem till. þessi væri ákaflega furðuleg, einkennileg, fátíð, einber sýndarmennska, frumhlaup, ótímabær og illa rökstudd, svo að nokkur af málblómum þeirra séu tínd til. Þeir fjargviðrast yfir formi till. eins og þeir hafi aldrei augum lítið slíka till. En mikið mega þeir vera fáfróðir í þingsögunni ef þeir sjá ekki og skilja að slík till. um þingrof og nýjar kosningar felur í sér hið fyllsta vantraust á núv. valdhafa, - vantraust sem þeir verða að þola og reyna að bregðast mannlega við vegna þess að þeir hafa ekki staðið við þau fyrirheit sem þeir gáfu þjóðinni í síðustu alþingiskosningum. Svona einfalt er það. Í því flóði upplýsinga og áróðurs, sem yfir þjóðina gengur úr öllum áttum, er haldbest fyrir hvern og einn að reyna að bera saman orð og efndir þeirra alþm., sem viðkomandi hefur trúað og treyst fyrir atkv. sínu, en láta innantóm kosningaloforð og glamuryrði eins og vind um eyru þjóta. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna frá liðnu sumri er auðvitað sitthvað nýtilegt að finna, svo sem þá stefnumörkun í upphafi að ríkisstj. telji það höfuðverkefni sitt á næstunni að ráða fram úr þeim mikla vanda sem við blasir í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Í því höfuðmáli sem og reyndar flestum öðrum gerir ríkisstj. greinarmun á svonefndum „fyrstu aðgerðum“ annars vegar og „frambúðarlausn“ hins vegar eða „breyttri efnahagsstefnu“, eins og þeir kalla svo. Ef lítið er til liðins missiris er aðeins unnt að greina bráðabirgðaúrræði í starfi stjórnarinnar frá degi til dags. En markmiðið er að taka upp gjörbreytta stefnu í efnahagsmálum, stendur þar. Um þessa stefnu hafa stjórnarflokkarnir ekki enn getað náð samstöðu og spurningin er: Treystir almenningur núv. ríkisstj. til að taka upp og framkvæma gerbreytta stefnu í efnahagsmálum í landinu, jafnvel þótt hægt yrði um síðir að hengja upp slíka samstöðu í stjórnarherbúðunum? Eftir öllum sólarmerkjum að dæma mundi slík heildarstefna fela í sér aukna skattheimtu, ríkisíhlutun, eignakönnun, sviptingu bankaleyndar og fleira af þeim toga, svo að nokkuð sé nefnt, en inni á milli línanna sæist glitta í aðgerða- og úrræðaleysi í öllum meginmálum. Þetta er sennilega hin samræmda efnahagsstefna sem stjórnarflokkarnir leita að um þessar mundir. Það kom fram í máli eins stjórnarsinna, það mun hafa verið hv. 1. þm. Norðurl. e., við umr. í gærkvöld, að ríkisstj. ætti almennu fylgi að fagna í landinu. Sá hávaði, sem kæmi frá stjórnarheimilinu, væri aðeins hegðunarvandamál, eins og hér hefur verið minnst á. En nær samtímis gat hann þess, að þeir Alþb.-menn væru stundum nokkuð harðir undir tönn. Erant arma pugnus et dentes, stendur þar. Einn af ráðh., það mun hafa verið hæstv. iðnrh., gat þess af sama tilefni að aðeins væri um að ræða hnútur frá óstýrilátum þm. Já, hnútur fljúga um borð. Hv. 9. þm. Reykv. vitnaði áðan í Grím Thomsen og þá má spyrja hæstv. iðnrh. af þessu tilefni: Ætlar hann, sá hinn sami ráðh., aðeins að brosa lítið eitt þegar brotna hausar og blóðið litar storð? Hæstv. utanrrh. varð að viðurkenna að stundum hefur skapast hálfgert ófriðarástand innan stjórnarflokkanna. Varla er það ofmælt, þegar á það er lítið að flokksbróðir hans og náinn samherji segir í blaðagrein í gær um núv. hæstv. ríkisstj.: „Blessuð sé minning hennar.“ Hæstv. iðnrh. ræddi í gærkvöld um frumhlaup stjórnarandstöðunnar með flutningi þessarar till. Því fer fjarri að hann hafi rétt lög að mæla. Þvert á móti er stjórnarandstaðan að gegna þeirri frumskyldu sinni að gera landsmönnum grein fyrir stöðu þjóðmála og stjórnmálaviðhorfi eftir 6 mánaða feril vinstri stjórnar. Ef svo heldur fram sem horfir, hvort sem æviskeið þessarar vinstri stjórnar verður langt eða skammt, má ekki minna vera að mínum dómi en að staldrað sé við á 6 mánaða fresti, horft til veðurs, reynt að ná áttum og athuga gaumgæfilega hvert stefnir. Slík áning á að geta orðið þörf og hörð áminning til ríkisstj., en jafnframt getur stjórnarandstaðan notað tækifærið til að draga lærdóma af liðnum tíma. Stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., verður að muna að hún er stærsta stjórnmálaafl þjóðarinnar, sá flokkur sem þjóðin hefur treyst mest á á 50 ára ferli. Hann má ekki bregðast því trausti þegar mest á reynir. Hann verður að gera þjóðinni glögga grein fyrir því, hvernig málin standa, og vera viðbúinn því að leggja hönd að lausn þjóðarvandans á hverri tíð.



Herra forseti. Það kom fram í umr. í gærkvöld, og raunar áðan í máli þm. sem telja sig til svokallaðs stjórnarliðs, - sem á nú fátt sameiginlegt nema telja sig til stjórnarliðs og þar með er eiginlega upp talið, - að þessi till., sem þm. Sjálfstfl. flytja, sé ekki tímabær og jafnframt sé undarlegt að flytja ekki fremur till. um vantraust en að flytja till. um þingrof og nýjar kosningar. Till. um þingrof og nýjar kosningar felur það í sér að þeir, sem flytja till. og leggja til að skora á forsrh. að leggja til við forseta Íslands að Alþ. verði rofið og efnt til nýrra almennra þingkosninga svo fljótt sem við verður komið, telja að sú ríkisstj., sem setið hefur frá 1. sept., sé allsendis ófær um að stjórna landinu. Því flytja þeir till. um þingrof og nýjar kosningar, en ekki till. um vantraust og þá aftur langvarandi umr. um myndun nýrrar ríkisstj. Sjálfstfl. er ekki þeirrar skoðunar, að eftir starf þessarar ríkisstj. í 6 mánuði, ef hún fer frá, sé ekki grundvöllur fyrir myndun nýrrar ríkisstj, heldur sé ekki um annað að ræða en þingróf og nýjar kosningar. Að þeim loknum er grundvöllur að ræða um nýtt stjórnarsamstarf. Það kom greinileg í ljós strax eftir kosningar, þegar sigurvegarar kosninganna, Alþfl. og þar næst Alþb., hófu viðræður sínar, það sá hver maður fljótlega, að ekki var um að ræða sérstaka samvinnu milli þessara flokka, vegna þess að þó að þeir kalli sig sjálfir verkalýðsflokka er bilið á milli þeirra svo geigvænlegt að þessir flokkar ná síst af öllum saman í þjóðfélagi okkar. Þeir trúa ekki hvor öðrum til nokkurra hluta og eru jafnhliða tilbúnir að gera hvor öðrum alla þá bölvun sem þeir geta. Þetta eiga svo þessir tveir flokkar sameiginlegt, í þessu ná þeir saman og um það verður ekki deilt. Það þýðir ekki fyrir nokkra aðra að halda því fram, að þessir flokkar vinni ekki á þennan hátt, enda hafa þeir áþreifanlega sýnt það á þessum mánuðum og geta aldrei dregið fjöður yfir það, ekki einn einasta dag. Nú er það að verða mikið uppáhaldsumræðuefni kratanna í uppreisnarliðinu, sem þeir kalla það, eða „órólegu deildinni“, eins og kommarnir kalla þá, að kalla ákveðna flokka verðbólguflokka. Þeir eru aftur á móti flokkurinn sem berst gegn verðbólgunni, þeir eru flokkurinn sem tekst núna á við vandann, eins og þeir segja. Lengi vel grunuðu þeir hæstv. forsrh. um græsku, en núna hefur gengi hans hækkað óðfluga og í fullu samræmi við gengislækkun íslensku krónunnar. Eitt af því, sem þessir flokkar töldu sig hafa náð samstöðu um fyrir jólin, var afgreiðsla á fjárlagafrv. Lánsfjáráætlunin sást ekki fyrr en seint í febrúar, og 1. umr. í fyrri d. um frv. sem fylgir henni, um lántökuheimildir, er enn ekki lokið. Það varð mikill darraðardans hér í þingi út af þessu fjárlagafrv. og sérstaklega kvöldið sem órólega deild Alþfl. flutti margar brtt. við fjárlagafrv., en það stóð ekki lengi, þeim var smalað saman í eitt herbergið niðri í húsinu og þar voru þeir flengdir og þegar þeir komu upp voru þeir eins og barðir barnsrassar allir og tóku till. aftur. Á þessum grundvelli var svo fjárlagafrv, afgreitt og þá var sagt að full samstaða ríkti um afgreiðslu þessa fjárlagafrv. En í kjölfar þess þurfti að fara í ýmsar aðrar aðgerðir, sem eru alveg lausar við það efnahagsfrv., sem alltaf er verið að tala um og hefur mest verið um talað. Þessir stjórnarflokkar tóku þá ákvörðun um að breyta niðurgreiðslum á vöruverði og lækka útgjöld ríkissjóðs um 2800 millj., tóku ákvörðun um að hækka gjöld á þeim, sem þurfa að leita til sérfræðinga, kostnaðarhlutdeild í lyfjum þeirra sem leita á göngudeildir, sem áttu að gefa ríkissjóði 940 millj. kr. Ekkert af þessu hefur enn þá verið gert. Það var sagt við allar dagsetningar, sem ýmsar ákvarðanir í ríkisstj. hafa verið miðaðar við, að þetta væri ekki alveg tilbúið, en væri að koma. Ég spyr: Hvernig ætlar ríkisstj. að reka ríkissjóð með þessum hætti? Hefur hún fundið einhverjar tekjur annars staðar til þess að mæta því, að hér á ekkert að gera samkv. þeirri ákvörðun sem þeir tóku sjálfir? Það var ekki stjórnarandstaðan, sem tók þessa ákvörðun fyrir þá eða með þeim. Aðrar ákvarðanir hafa verið teknar í sambandi við rekstur ýmissa ríkisstofnana. Hv. 1. þm. Reykn. gat áðan í ræðu sinni um ástand í rekstri Pósts og síma. Þar er reiknað með og talið að muni verða greiðsluhalli upp á 2 milljarða á þessu ári. Allir vita að upphæðir í fjárl. í ár til sjúkratrygginganna og að nokkru leyti til lífeyristrygginga þyrftu að vera nokkrum milljörðum hærri. Það er líka vitað mál, það vita allir, að uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir eru allt of lágar samkv. fjárl. yfirstandandi árs og vantar þar stórar upphæðir. Öllu þessu er velt á undan sér. Svo koma talsmenn ríkisstj. og hæla sér af því, hvað þeir hafi náð miklum árangri í baráttunni við verðbólguna. Allir vita að verðbólgan heldur áfram með fullri ferð og baráttan við verðbólguna hefur engin verið. Hvernig á ríkisstj., sem er alltaf að berjast innbyrðis, að berjast við verðbólgudrauginn? Það er ekkert afl eftir til þess að berjast við verðbólgudrauginn af því að þeir eru alltaf að berjast innbyrðis, bæði er barist innan þessara þriggja flokka og á milli þessara sömu flokka. Það er hvorki eftir tími né orka til þess að berjast við vandamálin í þessu þjóðfélagi. Eitt af fáum atriðum í hinu margumtalaða efnahagsmálafrv., sem ekki hefur séð dagsins ljós á Alþ., er afnám launaþaksins. Þar náðu þeir saman allir. Hvað gerir svo meiri hlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur, sem er myndaður af fulltrúum þessara ríkisstjórnarflokka? Hann afnemur launaþakið? Hver er svo ástæðan fyrir því, að Kjaradómur, eða meiri hluti hans, kveður upp þann dóm, að launin skuli hækka alveg upp úr? Það sem hefur gerst á undan, fordæmin sem vinstristjórnarflokkarnir í borgarstjórn Reykjavíkur hafa sýnt. Þessar launahækkanir kosta 1 milljarð, að sagt er. Þetta er baráttan við verðbólguna. Það er von að menn haldi áfram að gorta af þeirri baráttu. Ég spyr formann órólegu deildarinnar í Alþfl., hv. 7, þm. Reykv.: Er Björgvin Guðmundsson borgarfulltrúi Alþfl. ekki enn þá í Alþfl.? Er afnám launaþaksins og fullar verðbætur á hæstu laun ekki verðbólguhvati? Er það barátta við verðbólguna? Er hann þá kominn í verðbólguflokk og verðbólguflokksdeild í Alþfl.? Hann er ekki alveg saklaus, Alþfl. Það þýðir ekki alltaf að setja upp sitt gamla Aragötubros, frá því að þú varst lítill, saklaus drengur. Og blessuð frúin, hv. 12. þm. Reykv., sem var að tala áðan um verðbólguflokkinn, - hún átti við Sjálfstfl., hann væri eini verðbólguflokkurinn, því að hann hefur leitt verðbólgu yfir þjóðina, - hún er svo langt leidd núna í Framsóknardekrinu að hún hefur alveg gleymt því, að Framsfl. átti aðild að síðustu ríkisstj. og núv. hæstv. forsrh. fór með viðskipta- og verðlagsmál í þeirri ríkisstj. Nú er Framsókn orðin svona góð hjá blessaðri frúnni, að hún kom ekkert nálægt neinu sem lýtur að verðlagsmálum eða átti neina aðild að verðbólgu. En hverjir ætli séu höfuðtalsmenn og þeir sem mest hafa stutt verðbólgu á liðnum árum? Kratarnir þurfa ekki að fara í geitarhús að leita ullar, því að þeir hafa tekið undir allar kröfur í þessum efnum með kommúnistum á liðnum árum. Ef þeir hefðu tekið undir skynsamlegar aðgerðir fyrrv. ríkisstj. í þeim efnum, þá væri vandi þeirra nú allur annar en raun ber vitni. Þar voru elskendur verðbólgunnar á ferðinni. Og hvað segir sá ágæti landsfaðir og landsstjóri um vísitöluþakið og um dóm Kjaradóms, Guðmundur jaki, sem við köllum? Hann er ekki ánægður í dag. Nú er hann búinn að fá nóg. Bragð er að þá barnið finnur! Það er nú komið að því. Ég held að það ætti að hafa sér umr. um skattamálin og skattalög á liðnum árum. Ég held að gamla Framsóknarmaddaman verði ekki hvítþvegin af afskiptum sínum af skattamálunum frekar en öðrum málum. Það eru tekin inn í fjárlög 75 millj. kr. ný útgjöld á ríkið í aukið skatteftirlit. Það er engin smáupphæð þegar verið er að skera flest annað niður. En það er ekki gert ráð fyrir neinum tekjum af þessu aukna aðhaldi. Lagðar eru til grundvallar sömu spár um skatttekjur. Á þetta aukna skatteftirlit ekki að gefa neinar auknar tekjur? Er þetta aðeins gert til þess að koma einhverjum nýjum á spenann hjá ríkinu, það sé ekki nóg fyrir, og eyða 75 millj. kr.? Á enginn afrakstur að vera af þessu starfi? Það virðist ekki vera samkv. þessu. Hv. 9. þm. Reykv., Einar Ágústsson, kreisti það upp úr sér, að hann styddi ríkisstj. Ég kalla það vel gert af honum að koma þessari setningu heilli út úr sér. En svo komu auðvitað margir fyrirvarar á eftir. Hann minnti á ástandið sem hefði verið, og hann sagði líka að hann teldi að það væri ekki sama hvað þessir nýju gerðu sem væru í ráðherrastólunum, það þyrfti líka að koma til þeirra sem ættu að greiða atkv. til að koma málum fram hér í þingi, og hann væri ekki tilbúinn að taka við öllu því sem þeir aðhefðust - þessir 9 sem eru í sandkassaleiknum. En það þarf líka að bæta einu við. Það kemur að því, þó að till. okkar um þingrof og nýjar kosningar verði felld, að þessi ríkisstj. verður að leggja starfsleysi sitt og vangetu að lokum undir dóm þjóðarinnar. Og ég skil ósköp vel þá menn, sem sópuðu til sín atkv. á s. l. sumri á fölsk:um forsendum og með lyginni einni saman og hafa staðið sig jafnhörmulega og þeir hafa staðið sig frá því að núv. ríkisstj. var mynduð, að þeir séu hræddir við nýjar kosningar og dóm fólksins. Ég er ekkert að álasa þeim fyrir það. Þeir eru ekki kjarkmeiri menn en það, að þeir þora ekki að standa frammi fyrir þjóðinni og leggja úrræðaleysi sitt og aumingjaskap undir dóm hennar. Það er ekki alltaf reglulegur svefn sem þeir hafa, þessir piltar, ef þeir hafa einhverja samvisku. Hv. 9. þm. Reykv. sagði að sig minnti að þegar hann varð ráðh. 1971 og fyrri vinstri stjórn var mynduð hefðu verið einhverjir erfiðleikar, hann hefði ekki verið að tíunda þá, en bauðst til þess að fletta þessu upp fyrir mig. Hann þarf ekki að fletta neinu upp fyrir mig varðandi þetta, en hann þyrfti að fletta því upp fyrir sjálfan sig, því að hann mundi, þegar til kom, ekki eftir neinu. Þegar sú stjórn var mynduð tók hún við gildum sjóðum. Þá vann hún sér nokkuð til inntekta, þessi stjórn. Hún var fljót að hækka bætur almannatrygginga vegna þess að þáv. fjmrh. skildi kassann eftir alveg fleytifullan. En hækkunin átti ekki að taka gildi fyrr en 1 . ágúst og karlar voru fljótlega útausandi. Það var mjög þarft verk sem þeir gerðu þá og hefði verið nær af þeirri ríkisstj. að láta þær bætur taka gildi fyrr. Ég veit að hann man þetta, hv. 1. þm. Austurl., hann er svo minnisgóður. Við skulum nefna líka viðskilnað þeirrar ríkisstj. sem sat 1971–1974. Hvernig var hann? Það er þó skemmri tími síðan og hv. 9. þm. Reykv. ætti að muna við hverju þá var tekið. Þá var tekið við mörgum víxlum sem átti eftir að greiða, m. a. niðurgreiðslu á vöruverði og gjaldþrota sjóðum í sjávarútvegi. Atvinnulífið var að stöðvast þá og það sem verra var, sem sú stjórn gat ekki gert að frekar en aðrir, það var hríðfallandi verð á erlendum mörkuðum. Við þessu tók sú ríkisstj. og það ástand hélt áfram allt árið 1975. Það fór ekki að rétta við aftur fyrr en í ársbyrjun 1976. En sú stjórn tók öðruvísi á kjaramálum en núv. ríkisstj. Hún setti á láglaunabætur og hún setti sér það takmark að láta ekki við slíkar aðstæður alla fá fulla verðlagsuppbót á laun, heldur fyrst og fremst lágtekjufólkið. En ástandið hefur verið þannig í þessum málum, að verkalýðsfélögin hafa aldrei ráðið við það að styðja láglaunastefnuna, því að þeir, sem hafa haft góðar tekjur, hafa sagt: Við verðum að fá alveg fullar verðbætur á hverjum tíma. - Og þeir hafa látið undan þessum þrýstihópum og það er gert enn í dag. Það er ógæfan. Við værum kannske betur á vegi stödd nú í baráttunni við verðbólguna, ef annað hefði orðið ofan á. En þrátt fyrir allt, þrátt fyrir erfiðleika útflutningsatvinnuveganna hélt fyrrv. ríkisstj. sínu striki áfram. Hún vann frækna sigra á verðbólgunni þangað til aðilar vinnumarkaðarins sömdu um þá gífurlegu kauphækkun sem engan veginn fær staðist, hvorki í okkar þjóðfélagi né nokkru öðru. Kauphækkanir geta átt sér stað alveg eins og hver og einn biður um. Ef menn vilja fá 1 millj. á tímann, þá er það hægt strax í dag. En fólk fær ekkert meira fyrir það af því sem þarf að kaupa ef þetta er ekki raunveruleg kjarabót. Það fer eftir framleiðslu þjóðfélagsins, það fer eftir útflutningsversluninni og mörgu öðru sem of langt mál yrði upp að telja. Það er þetta sem við sjálfstæðismenn höfum verið að reyna að hamra inn hjá bæði launþegum og atvinnurekendum, að það er ekki hægt að gera sífelldar kröfur, því að þessar kröfur verða til þess að verðbólgan heldur áfram að vaxa. Það eru viss öfl í þessu þjóðfélagi, sem bölva verðbólgunni daginn út og daginn inn, en innst inni vill þetta fólk verðbólgu. Hjöðnun verðbólgu er ekkert höfuðatriði fyrir atvinnurekanda sem getur velt síhækkandi framleiðslu sinni út í verðlagið hér innanlands, en hún er aðalatriði fyrir þá, sem eru að framleiða til útflutnings. Þeir eru háðir markaðskerfinu erlendis, þeir eru háðir samkeppni við aðrar þjóðir þar sem verðbólgan er mun minni. Þeir kvarta fyrst og fremst í þessum efnum. Fyrir mestum skaða verða þó þeir sem hafa lægstar tekjurnar. Þeir sem hafa ekki nema rétt til þess að fæða sig og klæða og lifa mjög einföldu og sparsömu lífi. Það fólk verður alltaf undir í baráttunni við verðbólguna, því að það getur ekki gert ráðstafanir sem ýmsir aðrir geta gert sem hafa nóga peninga handa á milli og geta fylgst með í því happdrætti sem þessi þjóð hefur tekið sig til og viðhaft í mörg undanfarin ár. Það er þess vegna sem við höfum lítið á láglaunabætur og takmörkun verðbóta á laun við lægstu launin, til þess að raska ekki þessu nauðsynlega jafnvægi sem þarf að vera í þjóðfélaginu. Það var hrapallega og viljandi misskilið af ýmsum af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar á s. l. vetri og vori. En nú er það að koma í ljós, að með því að efla vinstri flokkana, kommana og kratana, til valda, bæði í ríkisstj. og þá ekki síður í Reykjavíkurborg, er verið að halda áfram að dansa þennan tryllta verðbólgudans á kostnað þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það er talað um að núv. hæstv. ríkisstj. hafi gert ráðstafanir til að halda uppi atvinnu í landinu og renna stoðum undir atvinnulífið. Hún hefur sem sagt ekki sagt við atvinnurekendur að halda sér fast í pensilinn og kippt stiganum undan þeim, eins og hv. 9. þm. Reykv. orðaði það. Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til þess að renna traustum stoðum undir atvinnulíf landsmanna og þá sérstaklega undir það sem við köllum hornstein íslensks efnahagslífs, sjávarútveginn og aðrar greinar útflutnings? Jú, við hina miklu verðbólgu felldi þessi ríkisstj., um leið og hún tók við, gengi íslensku krónunnar. Annað var ekki hægt að gera. Ég er ekki að álasa henni fyrir það, því að það er nákvæmlega sama og við sjálfstæðismenn hefðum gert í þessum efnum. En það sem verra var og hún gerði: um leið og hún með þessum hætti var að koma því til leiðar að útgerð, fiskvinnsla og önnur framleiðsla til útflutnings héldi áfram lagði hún nýja skatta á þennan atvinnurekstur í landinu. Þar með var hún að veikja grundvöll þessa atvinnurekstrar sem alls annars. Og hún tekur upp það siðleysi í skattamálum ein allra ríkisstjórna, og er vonandi sú allra síðasta sem það gerir, að beita afturvirkni skatta, leggja aftur skatta á sömu tekjur, sem aldrei var í fyrri ríkisstj. orðað að taka upp af framsóknarmönnum sem sæti áttu þar eins og í þessari. Og ég hef aldrei heyrt þess getið, að í vinstri stjórn þar á undan, þegar vantaði stórfé til þess að standa undir rekstri þjóðarbúsins, dytti nokkrum slíkt siðleysi í hug. Hver upphafsmaður þessa siðleysis er veit ég ekki, enda skiptir það ekki öllu máli. Hitt skiptir máli, að 40 alþm. á Alþingi Íslendinga hafa lagt blessun sína yfir þetta einstaka siðleysi í skattamálum. Það hefði verið nær fyrir hv. 9. þm. Reykv. að segja stopp við þá í ríkisstj., þessa 9, þegar þeir fluttu það frv., en rétta ekki upp höndina með því. Það var verið að gera ráðstafanir í sambandi við olíuverð til fiskiskipa um daginn. Hvaða fórnir lagði ríkisstj. á sig? Hvað lagði ríkissjóður af mörkum til að mæta þessu? Ekki eina krónu, ekki einu sinni álkrónu sem flýtur. Það var aðeins tekið af öðrum sjóðum sjávarútvegs og fært yfir. Sjómenn samþykktu að gera ekki tilkall til þeirrar fiskverðshækkunar sem varð með þeim hætti að bæta 2.5% ofan á fiskverð fram hjá hlutaskiptum og aflaverðlaunum og síðan bæta aftur fiskvinnslunni með því að draga úr tekjum í sjóðakerfi sjávarútvegsins. Af hverju var þetta hægt? Það var hægt vegna þess að áður var stjórn á þessum sjóðum sjávarútvegsins. Þeir áttu flestir, nema Fiskveiðasjóður, peninga sem hægt var að taka í þessu skyni. Þetta var eina afrekið sem hægt er að státa af og menn eru að reyna að státa af. Það er sagt að athuga eigi með olíuverðið til þeirra sem þurfa að kynda hús sín með olíu. Það má ekki heldur gleyma þeim gífurlega aðstöðumun sem er á ýmsum atvinnurekendum, atvinnurekendum á hitaveitusvæðinu eða þeim atvinnurekstri sem verður að nota olíu, því að það hefur ekki verið komið til móts við þá aðila. Þetta er sagt að sé í athugun. Það er líka sagt að það eigi að athuga með bensínið. Við verðum nú að athuga að cif.-verð á bensínlítranum er innan við 50 kr. af 205 kr. verði. Ég held að tekjur ríkissjóðs af bensínverðinu séu 54 eða 55%, eða nokkuð á annað hundrað kr., og þar með er veggjaldið, sem fer beint til veganna og er, að mig minnir, tæpar 50 kr. á lítra. Ég held að ríkissjóður verði nú við þessar breytingar allar að draga úr eigin innheimtu til þess að jafna metin og jafna þann aðstöðumun sem er hjá hinum ýmsu þjóðfélagsþegnum. Ég held að skattíþyngingar núv. ríkisstj. séu orðnar það margvíslegar, að þjóðin sé búin að fá nóg af þeim aðgerðum öllum. Það er því ekki að ástæðulausu að við sjálfstæðismenn flytjum till. um þingrof og nýjar kosningar. Við höfum heyrt frá þessum hv. stjórnarþm., að við værum grútmáttlausir, eins og þeir orða það, í stjórnarandstöðu og við hefðum ekkert látið til okkar heyra. Það er alveg rétt, við sjálfstæðismenn höfum verið mjög hóflegir í stjórnarandstöðu, vegna þess að þegar ný ríkisstj. er mynduð teljum við sem ábyrgur flokkur í þjóðfélaginu að hún eigi að fá starfsfrið til þess að gera ráðstafanir til lausnar aðsteðjandi vandamálum í þjóðfélaginu og stjórnarandstaða eigi ekki alltaf, svo að segja á hverjum degi, að ráðast að ríkisstj. sem er að undirbúa nauðsynleg úrræði. Það er svo aftur stjórnarandstöðu að gagnrýna þau úrræði, þegar þau eru komin fram. Þetta er ástæðan fyrir því, að við höfum fengið að heyra frá hv. stjórnarsinnum, að við værum grútmáttlaus stjórnarandstaða. En við sjálfstæðismenn spyrjum þjóðina: Telur þjóðin ekki heiðarlegra og skynsamlegra af Sjálfstfl. að reka slíka stjórnarandstöðu en að vera uppi í ræðustól á hverjum einasta degi og gagnrýna allt sem er verið að gera eða er verið að reyna að gera? Frá því að ég tók sæti á Alþ. hefur sá siður verið allsráðandi, að stjórnarþm. fóru sjaldan í ræðustól, en stjórnarandstæðingar því oftar. Þá var það talið sjálfsagt í stjórnarherbúðum að reyna að greiða þannig fyrir framgangi mála að stjórnarliðar hefðu um þau sem fæst orð nema framsöguræður og skýringar, en hins vegar var það aftur háttur stjórnarandstæðinga að láta mun meira í sér heyra. En á þessu þingi, sem nú situr, hefur þetta breyst og það er fyrsta þingið sem ég verð var við þessa gífurlegu breytingu, en hún er sú, að nú eru stjórnarsinnar alltaf í hári saman á hverjum einasta degi, alltaf að skjóta hver á annan og segja ýmislegt illt í fari hver annars. Við stjórnarandstæðingar höfum oft setið og horft á. Þetta er það sem hv. 9. þm. Reykv. kallaði leiksýningu. Ég verð nú að segja það, að ég brosti og hló stundum fyrst í haust, en ég er orðinn hundleiður á þessum sömu leiksýningum þegar komið er fram í marsmánuð. En það getur vel verið að stjórnin taki sig til í harðri samkeppni við Austurbæjarbíó og sýni „Rúmrusk“ seint að kvöldinu, því að það hefur ekki verið sýnt hérna enn þá. Nú segja stjórnarsinnar: Eigum við ekki að halda áfram að reyna? - Alþfl. segist ekki vera til viðtals um nein bráðabirgðaúrræði í efnahagsmálum. Hann sagði það strax 1. sept., þegar brbl. voru gefin út um bráðabirgðaúrræði í efnahagsmálum. Hann sagði, þegar þing kom saman, að hann væri ekki til viðræðu og mundi aldrei afgreiða fjárlög sem fælu ekki í sér heillega efnahagsstefnu til langs tíma. Hann heyktist á því. 1. des. rann upp. Hann heyktist þá og við afgreiðslu fjárl., og allir vita hvað gerst hefur síðan. Hann flutti frv. um efnahagsmál í Alþýðublaðinu. Það er í fyrsta skipti sem frv. um efnahagsmál hefur verið flutt í dagblaði, en ekki á Alþ. Síðan fór það í ríkisstj. Það vita allir hvað þar hefur gerst síðan. Hæstv. forsrh. sveiflast eins og kólfur í klukku á milli kratanna og kommanna.  
             En nú komum við að því: Hvernig geta menn bjargað sér? Menn eru misjafnlega liprir að bjarga sér út úr ógöngum. Gamall vinur minn, sem er nú látinn fyrir nokkrum árum, hafði gaman af því að segja af sér frægðarsögur nokkrar. Hann sagði okkur strákunum þessa: Hann var við iðnnám úti í Kaupmannahöfn og hann var uppi á „stillans“ á 4. hæð að vinna. Þá hrundi „stillansinn“. Hann gekk niður stigana og þegar hann kom út á götuna sá hann „stillansa“-hrúguna og fólkið hrópaði: Maðurinn hefur orðið undir „stillönsunum“. Hann hlýtur að vera dáinn. - Þá sagði karl að hann hefði sagt: Nei, ég er hér. Ég er sprelllifandi. Ég stökk inn um glugga á 2. hæð þegar „stillansinn“ hrundi. - Og nú er það: Hverjir úr stjórnarliðinu geta nú stokkið inn um glugga á 2. hæð til þess að bjarga sér þegar „stillansinn“ er hruninn?



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að blanda mér lítillega í þessar umr. og það er kannske ekki síst vegna þess að ég á ekki von á því, þegar væntanlega verður lagt fram frv. um efnahagsmál, að verða viðstaddur til að taka þátt í þeim umr. Hér er þó í raun og veru ekki efnahagsmál á dagskrá, heldur þáltill. um þingrof og nýjar kosningar, en ég vil leyfa mér að gera slíkt hið sama og margir ræðumenn hafa gert undir þessum dagskrárlið sem og í umr. um aðra dagskrárliði á liðnum dögum, að minnast nokkuð á efnahagsmál og þá stöðu, sem nú er upp komin. Er ekki síst ástæða til þess þar sem þessi þáltill. er einmitt fram komin vegna umr. um efnahagsmál. Ég vil í því sambandi leyfa mér að hverfa ofurlítið til baka, minnast á forsendur fyrir því að sú staða er uppi sem nú er komin. Ég vil leyfa mér að rifja upp, að í kosningabaráttunni á s. l. sumri töldu ákveðnir flokkar sig vera flokka og fulltrúa launþeganna í landinu. Fyrir utan það að Sjálfstfl. hefur jafnan kynnt sig sem fulltrúa allra stétta töldu núv. samstarfsflokkar Framsfl. í ríkisstj. sig vera sérstaka málsvara launþeganna. En það er athyglisvert að leiða að því hugann, hve stór hluti þjóðarinnar launþegarnir eru. Hér er um að ræða alla þá sem eru innan vébanda ASÍ, ekki aðeins verkafólkið, heldur og ýmsa aðra, svo sem hinn svonefnda uppmælingaraðal, marga hátekjuhópa sem eftir sérstökum leiðum hafa komist undir það vísitöluþak sem ákveðið var á liðnu ári. Undir skilgreiningu launþega falla líka allir sem eru starfandi innan BSRB, allir ríkisstarfsmenn, allir starfsmenn sveitarfélaganna í landinu, allir sem eru undir hatti BHM, þ. e. a. s. nánar tilgreint allir þeir sem taka laun hjá öðrum en sjálfum sér. Og ef við lítum á málið nánar, hvað ætli þeir séu mörg prósent þjóðarinnar? Það kann að fara nokkuð eftir því, hvort bændur í landinu eru skilgreindir sem atvinnurekendur eða launþegar. En burtséð frá því hvar sú skilgreining fellur hygg ég að hér sé um yfir 90% þjóðarinnar að ræða. Og ég tel að það hafi verið býsna mikil kokhreysti, enda ekki nema í samræmi við önnur áróðursbrögð, að telja sig vera sérstaka málsvara svo stórs hluta þjóðarinnar. Hins vegar var vitanlega vitandi vits ruglað saman í öllum umræðum launþegasamtökunum annars vegar og verkalýðsbaráttunni hins vegar, þar sem verkalýðshreyfingin er aðeins hluti af launþegasamtökunum. Ég efast ekki um að enn í dag telja þessir samstarfsflokkar Framsfl. í ríkisstj. sig vera fulltrúa launþeganna. En þá hljótum við að koma að þeirri spurningu: Hvernig stendur á því, að þessa tvo flokka greinir svo mjög á um það, hvernig þeir geti staðið við fyrri yfirlýsingar sínar og verið áfram fulltrúar launþega? Þessir flokkar tveir höfðu tvö meginatriði á oddinum - þau atriði sem eflaust færðu þeim þann kosningasigur sem raun varð á. Það var annars vegar að berjast fyrir því að samningarnir tækju gildi og hins vegar var talið nauðsynlegt að vinna að hjöðnun verðbólgu, hvor tveggja málin vinsæl og sigurstrangleg. Þá var hins vegar ekki gerð tilraun til þess að brjóta það til mergjar, hvernig saman gæti farið að ná tökum á verðbólgunni annars vegar og að láta samningana taka fullt gildi hins vegar, enda alls ekki til þess ætlast að hinn almenni kjósandi í landinu hefði möguleika á að kafa svo djúpt í málið að hann gerði sér þetta ljóst eða bryti það til mergjar. Atvinnuleysi var þá talið vera eins og umræður um eitthvern hitabeltissjúkdóm úti í hinum stóra heimi sem kæmi ekki par við hið íslenska þjóðfélag. Og þegar minnst var á að ýmsar aðgerðir hefðu verið gerðar og kostað verðbólgu til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi, þá var lítt á það hlustað. Ef við athugum svo söguna í framhaldi af þessu þá virðist Alþfl. hafa gleymt fyrra atriðinu, þ. e. a. s. um samningana í gildi, og hann hefur raunar ekki minnst á þennan þátt baráttunnar frá liðnu sumri. Það hefur jafnvel verið viðurkennt opinberlega, að í raun og veru hafi það ekki legið ljóst fyrir í flokksherbergi Alþfl., hver þróun væri fram undan í efnahagsmálum. Hins vegar hefur Alþfl. nú lagt höfuðáherslu á hjöðnun verðbólgunnar. Og ég verð að segja að mér þykir á margan hátt virðingarvert að hann skuli nú vera reiðubúinn til þess að taka á sig óvinsældir. Þar sem hann hefur horfið frá hinum fyrri stefnumiðum í kosningabaráttunni að því er varðar samningana í gildi, og staðið við hitt atriðið: að leggja áherslu á hjöðnun verðbólgu. Mér hefur að vísu oft fundist í þeim umr., að hann nálgaðist aðgerðir eða sjónarmið sem uppi voru höfð þegar atvinnuleysið heimsótti okkur á árunum 1967–1968, og við verðum vissulega að gjalda fullan varhug við að við lendum aftur í þeirri gryfju sem íslenska þjóðfélagið lenti í þá. Afstaða Alþb. hefur hins vegar verið sú, að Alþb. hefur haldið fast við þá túlkun að fá samningana í gildi þar sem mögulegt hefur verið, en hins vegar hefur ekki, a. m. k. að mínu mati, að svo miklu leyti sem ég hef kynnst málum, verið nein fótfesta varðandi það markmið að ná verðbólgunni niður fyrir 30%. Alþb. hefur gjarnan túlkað hugmyndir sínar um samráð við launþegasamtökin á þann veg, að hlíta bæri þeirri forskrift sem launþegasamtökin hafa sett fram. Við verðum að athuga það, að þegar við erum að takast á við verðbólgumálin dugar í raun og veru ekki nein óskhyggja. Við vitum að enginn læknir sker burt magann að öllu leyti úr magasjúklingi. Hann reynir að nema burt þær meinsemdir, sem hann telur sér fært að taka, en lækna hitt. Og alveg á sama hátt fer með þennan sjúkdóm. Ég held að það sé óskhyggja að gera ráð fyrir öðru en að hjöðnun verðbólgu verði að eiga sér stað í áföngum, þannig að það sé keppt að vissu marki, en það taki ekki 1–2 ár, það gæti jafnvel verið 3–4 ára markmið að ná því takmarki að við séum á svipuðu stigi og nálægar þjóðir. En svo að ég viki aftur að afstöðunni til launþegasamtakanna, þá hljóta þar að vera býsna sundurleit sjónarmið. Eins og ég gat um áðan, þegar ég taldi upp hver væru launþegasamtökin í landinu í raun og veru, eru innan þeirra vébanda bæði hátekjuhópar og lágtekjumenn, og við höfum heyrt, ekki síst í umr. um svokallað vísitöluþak, að þar eru skiptar skoðanir. Þess vegna hlýtur að vera erfitt verk að miðla málum og kom raunar fram, þegar átti að leita til launþegasamtakanna í heild, að þau gátu ekki komið sér saman og það þurfti helst að ræða við hvern hóp út af fyrir sig. Ég held að það sé líka rétt að minnast á að hin „vonda hægri stjórn“ setti lög um láglaunabætur. Ég efast um að það hafi nokkur reiknað með því, að við meðferð áframhaldandi samninga við launþegasamtökin mundu láglaunabæturnar verka alla leið upp í gegnum launaflokkana og verða til þess m. a. að laun þm. lækkuðu. Aftur voru sett lög, lög sem voru sprengd upp nú fyrir tveimur dögum eða svo með kjaradómi, og við stöndum nú aftur frammi fyrir því, að hlutur láglaunastéttanna í landinu, miðað við óbreytt vísitöluform og miðað við þá verðbólgu sem nú er, hlýtur enn að versna í þessari samkeppni og því herða á því, að tökum verði náð á verðbólgunni. Miðað við hin sundurleitu sjónarmið, sem hljóta að koma frá launþegasamtökunum, hlýtur ríkisvaldið að verða að meta til hvers það tekur tillit og hverju er hafnað. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að minna á það, og kem aðeins þá aftur að því sem sagt var þegar talað var um samningana í gildi, að eitt af þeim árásaratriðum, sem voru mjög uppi gagnvart fyrrv. ríkisstjórnarflokkum, var sú hugmynd að taka óbeinu skattana út úr vísitölunni. Ég verð líka að vekja athygli á því, að það var vegna samráðs við launþegasamtökin að þetta ákvæði var fellt út. En það var ekki metið að neinu. Ég vil líka varpa fram þeirri spurningu til þeirra, sem að ríkisstj. standa, hvort þeir á liðnu hausti hefðu ekki haft rýmri möguleika til þess að ákvarða tekjur ríkissjóðs fyrir árið 1979 ef þetta ákvæði hefði verið lögfest og komið til framkvæmda 1. jan. s. l. Ég vil varpa því fram, hvort það hefði ekki einfaldað þann dans sem stiginn er ekki aðeins af þessari ríkisstj., heldur af öllum ríkisstjórnum, - þann dans, sem stiginn er í kringum vísitölukerfið. Alþfl. hafði lýst yfir að hann vildi jafnvel afnám tekjuskatts. Ætli það sé ekki liður í því, að hann hefur horfið frá því, að það var þröngt um vik að marka tekjur ríkissjóðs fyrir árið 1979 vegna þess að þessi ákvæði voru ekki lögfest? Það væri út af fyrir sig langt mál að tala um vísitöluleikinn. Ég vil leyfa mér í því sambandi að vekja athygli á því hér á Alþ., að eitt af þeim atriðum, sem nauðsynlegt er að endurskoða í forsendum útreiknings um vísitöluna, er að taka inn fleiri þætti en nákvæmlega það sem gerist hér í Reykjavík. Mér hrýs t. d. hugur við því, að á sama tíma og setið er á hækkunum hitaveitugjalda í Reykjavík vegna vísitölu, þá kemur ekki svo mikið sem brot af prósentuhækkun vísitölunnar til hagsbóta launþegum úti um landið vegna hækkunar hjá þeim sem kynda með olíu. Ég nefni aðeins eitt atriði í þessu dæmi. Ég vil leyfa mér í framhaldi af þessu að benda hv. Alþb.-mönnum á það, þar sem kemur mjög fram að þeir vilja taka fullt tillit til afstöðu launþegasamtakanna, að eitt af því, sem kemur fram af hálfu Alþýðusambands Íslands, er að halda við það að óbeinir skattar verði ekki teknir út úr vísitölunni, en vilja gjarnan að beinir skattar verði teknir inn í hana. Ég hygg að þeir geri sér ljósa grein fyrir því, að ekki er stætt á því að hafa hluta af skatttekjum ríkisins bundinn vísitölu, en annan hluta utan við. Það kemur líka í veg fyrir að stjórnvöld hverju sinni geti markað ákveðna stefnu í skattamálum. Ég vil benda á hvaða áhrif það hefur ef beinu skattarnir verða nú líka teknir inn í vísitöluna, ef við einföldum dæmið fyrir okkur. Það þýðir bókstaflega það, að ef samdráttur verður í ríkisumsvifum, ef við drögum saman félagslegar framkvæmdir og aðgerðir verður lækkun á kaupi. Í hvert einasta skipti sem samþykkt er fjárveiting fyrir sjúkrahús, skóla eða dagheimili, eða hvaða nöfnum sem við nefnum það, erum við að samþykkja hækkun á almennu kaupi í landinu. Þetta tel ég vera algerlega ófært. Ég vildi leyfa mér, herra forseti, að benda á þessi atriði. Að síðustu vil ég segja það, að mér finnst að samstarfsflokkar okkar í ríkisstj. þurfi að framkvæma nokkra sjálfsskoðun. Þar á ég ekki við neina naflaskoðun, en ég á við að þeir þurfi að kanna, a. m. k. sumir aðilar þar, hvort þeir kunni að hafa kok og maga til þess að kyngja ýmsum þeim stóryrðum sem fallið hafa á milli þessara samstarfsflokka okkar framsóknarmanna í ríkisstj. á undanförnum dögum og á undanförnum vikum. Ég vona sannarlega að þeir komist að þeirri niðurstöðu, að þeim verði það kleift. Ég vona að þessir þrír flokkar, sem hafa það sameiginlegt að vera félagshyggjuflokkar og vilja koma fram mörgum félagshyggjusjónarmiðum og aðgerðum, setjist við eitt borð og stuðli að því í framtíðinni að ýmis þau stefnumál nái fram að ganga sem stjórnin hefur einsett sér að vinna að. Varðandi þá till., sem hér liggur fyrir, treysti ég því, að á næstu dögum fáist úr þessu skorið og þess vegna skuli ekki settur með þáltill. einhver eindagi á Alþ., sbr. brtt. hv. 3. þm. Norðurl. e., Braga Sigurjónssonar, né heldur er ég samþykkur því, að Alþ. samþykki að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Ég lít svo á að þættir í þeim frv.-drögum, sem hafa legið fyrir ríkisstj.,- þá á ég fyrst og fremst við verðtryggingu á sparifé og útlánum og eins að hægt verði að breyta vísitölugrundvellinum til réttara forms, - séu þann veg vaxnir að ég vil freista þess að þessir þrír flokkar nái aftur saman.



Herra forseti. Það er satt að segja ekki ýkjamargt í þessum umr. af því tagi að nauðsynlegt sé að svarað sé. Þó eru ýmsir athyglisverðir punktar sem ekki er fráleitt að drepa lítillega á. Þeir framsóknarmenn hafa t. d. sýnt af sér meiri frumleika í samlíkingum en þeir eru vanir í þessum umr. Hv. 1. þm. Norðurl. e. komst þannig að orði í gær, að þeir framsóknarmenn væru, skildist mér, búnir að éta kratana og langleiðina komnir með okkur, en hins vegar heldur hv. 2. þm. Vestf., Gunnlaugur Finnsson, sig öðruvísi að málinu, en þó á sviði gastronómíunnar, og talar um að hann vænti þess mjög fastlega að við höfum kok og maga til þess að gleypa stóryrðin frá í kosningabaráttunni í vor.

Sem hafa átt sér stað hér að undanförnu.

Já, stóryrði, sem fallið hafa hér síðustu daga, en ekki fyrir kosningar, það megi sleppa þeim. Þannig hafa hv. þm. Framsfl., að ég tali nú ekki um hv. þm. Einar Ágústsson með söguna um pensilinn og stigann, sem er einhver sú fróðlegasta sem ég hef heyrt hér héðan úr þessum ræðustól, verið með allra skemmtilegasta móti í þessum umr. Ég vildi aðeins vekja á því athygli, vegna þess að það er ekki ákaflega algengt. Hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, flutti þá gömlu ræðu sem hv. 4. þm. Reykv. hefur verið að flytja hér í allan vetur og Morgunblaðið verið að prenta upp nokkurn veginn daglega, um það, að við höfum svikið kosningaloforðin um samningana í gildi, að við séum að skattpína fólkið í landinu, niðurgreiðslurnar séu fölsun vísitölunnar og félagslegar umbætur, sem heitið var um 1. des., séu einskis virði. Ég vil í fyrsta lagi segja, að það liggur vitaskuld fyrir samkv. lögum um kjaramál, sem sett voru 6. sept. s. l., að samningarnir voru settir í gildi. Og ég vil minna á að sá, sem mótaði kjörorðið „samningana í gildi“, var fyrrv. og reyndar núv. forseti Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson. Við tókum mjög eindregið undir það kjörorð í kosningabaráttunni og erum ekki tilbúnir að gleyma þessu kjörorði eða slá af því. Hins vegar er það alveg rétt, sem hér hefur komið fram og einna best hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að með hlutfallslegu vísitölukerfi, sem mælir upp úr, er auðvitað verið að tryggja tilteknum hópum auknar bætur umfram láglaunafólkið. Ég segi fyrir mig persónulega, að ég er andvígur slíku kerfi. Ég tel, að vísitölubætur eigi ekki að koma hlutfallslega upp eftir öllum launastiganum. Nú liggur fyrir dómur Kjaradóms að því er varðar laun Bandatags háskólamanna og við því er ekkert að gera. Hann liggur fyrir og mun vera óáfrýjanlegur. En það breytir ekki þeirri skoðun minni, að ég tel að vísitölukerfi, sem afhendir hálaunamönnum margfaldar bætur á við það sem láglaunamenn fá, sé í grundvallaratriðum rangt. Við Alþb.-menn höfum ekki dregið neina dul á þetta í málflutningi okkar, hvorki nú að undanförnu né heldur fyrir kosningarnar. Ég hygg að það hafi a. m. k. komið mjög skýrt fram í skrifum mínum og málflutningi ýmissa okkar fyrir síðustu alþingiskosningar, að við töldum að vísitölukerfið, sem mældi hlutfallslega upp úr, væri í raun og veru ranglátt. Hins vegar hefur það verið þannig, að verkalýðshreyfingin í landinu hefur tekið þannig á málunum undanfarin ár og áratugi í kjarasamningum, a. m. k. alþýðusambandsfélögin, að gera kröfur um að vísitölubætur kæmu í krónutölu á tiltekinn stað í launaskalanum. En þá hefur það komið á daginn hvað eftir annað, að atvinnurekendasamtökin, Vinnuveitendasamband Íslands, m. a., hafa krafist þess, að þetta mældi alla leið upp úr. Þá hefur auðvitað verið býsna vandasamt, eins og allir skilja, fyrir talsmenn verkalýðsfélaganna að setja sig upp á móti vísitölubótum af þessu tagi handa tilteknum hópum innan raða Alþýðusambands Íslands t. d. Hér er engan veginn um einfalt mál að ræða fyrir verkalýðshreyfinguna. En ég vil láta það koma fram, að af hálfu Alþýðusambandsins hefur sú stefna yfirleitt verið ljós, að það hefur talið að vísitölubætur ættu ekki að mæla hlutfallslega upp úr. Og ég man ekki betur en að einmitt í samþykkt alþýðusambandsþingsins haustið 1976, sem var undanfari samninganna vorið 1977, hafi þessum grundvallaratriðum verið slegið föstum. Hv. 1. þm. Reykn. flutti áðan eftir formanni sínum eins og fyrri daginn, að við í þessari ríkisstj. hefðum verið að skattpína landsmenn. Við viðurkennum vitaskuld að við höfum lagt skatta í mjög verulegum mæli á fyrirtæki og ýmsa aðra aðila. Við höfum lagt sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, við höfum lagt á nýbyggingargjald, við höfum dregið úr þeim skattafrádráttum sem fyrirtæki hafa fengið út á fyrningar. Við höfum hins vegar notað þessa peninga til þess að greiða niður matvörur og til þess að fella niður söluskatt á matvælum. Ég er alveg sannfærður um að þessi skattastefna, sem núv. ríkisstj. mótaði með kjaramálalögunum 6. sept. s. l., kemur launafólki í landinu til góða og alveg sérstaklega láglaunafólki. Þessi skattastefna kemur við hálaunafólk, hún kemur við stóreignamenn og hún kemur við fyrirtæki, það er alveg rétt, en hún kemur láglaunafólkinu í landinu hins vegar til góða. Á því er ekki nokkur vafi og það viðurkenna allir sanngjarnir menn sem athuga þetta nákvæmlega. Þess vegna er það tal vitaskuld alveg fráleitt, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur haft uppi hvað eftir annað í umr. að undanförnu og m. a. í gærkvöld, að niðurgreiðslurnar jafngiltu vísitölufölsun. Þetta er þvílík endileysa, og hún er þeim mun dapurlegri að heyra úr hans munni vegna þess að hann veit að þetta er vitleysa. En hann tyggur þetta hins vegar nógu oft, - svo oft að einstakir flokksmenn hans, eins og t. d. hv. 1. þm. Reykn., eru farnir að trúa þessu, og blaðakosti Sjálfstfl. gervöllum, Morgunblaðinu, hefur verið beitt til að troða þessari kenningu upp á landsmenn. En ég hygg að hver einasti maður, sem hefur af eigin raun kynnst þeim breytingum sem orðið hafa á verðlagi matvæla á undanförnum mánuðum vegna fyrstu ráðstafana ríkisstj. í sept. og des., hver einasti slíkur maður viðurkenni að þarna hafi núv. ríkisstj. gert rétt og skynsamlega. Síðan kom það atriði fram hjá hv. 1. þm. Reykn., að „félagslegi pakkinn“, sem svo var kallaður, eða sérstakar aðgerðir í félagsmálum, væri afar ómerkilegur og lítilfjörlegur í raun og veru. Þegar þessir talsmenn Sjálfstfl. koma í ræðustól við slíkar kringumstæður, þá kveður við þessi tónn. Þegar hins vegar þessi mál eru til umr. í deildum Alþ. sem einstök þingmál, hin félagslegu málefni, ætlar allt um koll að keyra af hálfu Sjálfstfl. Þá er verið að drepa atvinnuvegina með álögum og byrðum sem þessi félagslegi pakki veldur. Og hvað þýðir það þá? Auðvitað það, að þessi félagslegi þáttur, sem lofað var í kringum 1. des., kemur launafólkinu í landinu til góða. Þetta viðurkenna hv. þm. Sjálfstfl. í raun í verkum sínum, í afstöðu sinni til þessara frv. þegar þau koma til meðferðar í d. hv. Alþingis. Annars var skemmtilegast að heyra í hv. 1. þm. Reykn. þegar hann var að lýsa frelsinu í Sjálfstfl. og tók þannig til orða, sem ég vissi ekki fyrr, að þar væru beinlínis starfandi fjölmargir skoðanahópar. Hins vegar vissi ég fyrr að það væru fleiri hópar í Sjálfstæðisflokknum en í nokkrum öðrum flokki, eins og hann orðaði það í ræðu sinni. Aftur á móti lagði hann mjög mikla áherslu á að við þm. stjórnarflokkanna ættum ekki að hafa miklar áhyggjur af innanflokksástandinu í Sjálfstfl., og ég segi fyrir mig að ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því, hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, - ekki nokkrar áhyggjur. Mér sýnist þvert á móti að innanflokksástandið í Sjálfstfl. sé með miklum ágætum miðað við það sem við andstæðingar flokksins hljótum að óska eftir. Þetta kom t. d. mjög vel fram í skrifum Morgunblaðsins í haust. Þar komst t. d, hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir svo að orði þegar hún var að lýsa ástandinu í eigin flokki: „Á það hefur oft verið bent, að þingflokkurinn gæti unnið miklu betra starf en hann gerir og hefur gert um nokkurra ára skeið. Til þess að svo megi verða þarf mörgu að breyta. Ekki er hægt að horfa fram hjá því, að miklu veldur hver á heldur. En þá er komið að viðkvæmu máli“, segir þm. og orðrétt: „Það er afar þjakandi hve mjög menn eru hræddir hver við annan í þingflokki Sjálfstfl.“ Og þm. heldur áfram: „Menn verða að geta verið óhræddir við að segja það, sem þeir meina, og gera það, sem þeim finnst sjálfum rétt.“ Ég vil vekja athygli á því, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir var ekki í þessari grein sinni að lýsa ástandinu í austantjaldsríkjunum, heldur innanflokksástandinu á fundum í þingflokki Sjálfstfl. Og ég verð að segja fyrir mig, að svona lýsing hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur á ástandi innan Sjálfstfl. gleður mig ákaflega. Hún sýnir að Sjálfstfl. er á réttri braut. Það er á þessari forsendu auðvitað, vegna hins gagnkvæma og þjakandi ótta, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir lýsti svo átakanlega s. l. haust að ríkti í þingliði Sjálfstfl., að það tók allan þennan tíma, 6 mánuði frá myndun stjórnarinnar, að koma flokknum saman um eina till., og þá er það þessi vesældarpappír sem hér liggur fyrir um þingrof og nýjar kosningar. Það er mikil hreysti hins vegar, sem birtist í því af talsmanni Sjálfstfl. í umr. t. d. í gærkvöld, hv. 4. þm. Reykv. - og hv. 1. þm. Reykn., ég tala nú ekki um fyrrv. fjmrh., þegar þeir bölsótast yfir efnahagsstefnu núv. ríkisstj. í einu og öllu. Í því sambandi láðist þessum mönnum auðvitað að rifja upp hvernig hlutirnir voru á þeim tíma t. d. þegar hv. þm. Matthías Á. Mathiesen fór með fjármál íslenska ríkisins. Matthías Á. Mathiesen hlýtur að muna eftir því t. d., hvernig ríkissjóður kom út árið 1975. Þá var halli ríkissjóðs 7.5 milljarðar, en tekjur 51 milljarður. Samsvarandi hlutföll fyrir árið 1979 ættu að vera 30 milljarða kr. halli á ríkissjóði. Menn, sem hafa afrekað annað eins og þetta, eru að sjálfsögðu kjörnir til þess að koma hingað upp í ræðustól til þess að leiðbeina núv. ríkisstj. um það, hvernig hún á að halda á málum. Hitt efast ég um, að almenningur í landinu sé búinn að gleyma þeirra eigin ráðslagi og vinnubrögðum. Hv. þm. Matthías Bjarnason, svo að ég nefni það nafn, segir að fráfarandi ríkisstj. hafi unnið frækna sigra á verðbólgunni. Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., er jafnan skemmtinn hér í ræðustól og svo var í þetta skipti. Hins vegar eru auðvitað takmörk fyrir því, hvað þm. geta boðið eigin flokksbræðrum í skopi og kaldhæðni af því tagi sem hv. þm. Matthías Bjarnason flutti hér áðan. Hv. þm. Geir Hallgrímsson lýsti því yfir, þegar hann tók við sem forsrh. 1974, að hann ætlaði að koma verðbólgunni niður í 15% mjög fljótlega. Tölur tala sínu máli um þann frækilega árangur hv. þm. Geirs Hallgrímssonar í þessum efnum. Árið 1975, á fyrsta heila valdaári hægri stjórnarinnar, var verðbólga 48.5%, þ. e. hækkun vísitölu framfærslukostnaðar. Árið 1976, á öðru heilu ári hægri stjórnarinnar, var verðbólgan 32.2%. Og árið 1977, á þriðja heilu ári hægri stjórnarinnar, var verðbólgan 30.5%. Ekki stafaði verðbólgan árið 1975 af því að kaupmáttur launataxtanna í landinu væri að vaxa mjög mikið, því að á þessu sama ári og verðbólgan jókst um 48.5% mælt á kvarða vísitölu framfærslukostnaðar skertist kaupmáttur atvinnutekna, eins og það er kallað í Hagtölum mánaðarins, um 15.5% og kaupmáttur ráðstöfunartekna um 16.4%. Á þessu sama ári varð að vísu verulegur eða 6% samdráttur í þjóðartekjum á mann, vergum þjóðartekjum, en þær höfðu þó farið mjög verulega vaxandi næstu árin á undan. Þegar þessir menn koma svo hingað upp á hv. Alþ. með tillögur og leiðbeiningar, þá er von að öðrum hv. þm. hætti til þess að taka það sem gamanmál. En ég verð að endurtaka það, að ég tel að þó að hv. 1. þm. Vestf. sé gamansamur og skemmtinn hljóti að vera takmörk fyrir því, hvaða kaldhæðni hann getur boðið hv. formanni Sjálfstfl. Geir Hallgrímssyni. Það er ekki hægt, hv. 1. þm. Vestf., að segja að hv. þm. Geir Hallgrímsson hafi unnið frækna sigra á verðbólgunni. Það er örugglega ekki hægt. Það er nokkuð til í því sem hv. þm. Gunnlaugur Finnsson nefndi áðan, að það er engu líkara en Alþfl. hafi gleymt kjörorðinu um samningana í gildi. Þetta hefur verið mikið vandamál hjá okkur í ríkisstj., satt best að segja, að Alþfl. virðist hafa gleymt þessu kjörorði og telji að það sé kleift að standa að því að skerða kjör með þeim hætti sem kom fram í frv. því sem Alþfl. birti lesendum Alþýðublaðsins um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum sem kom út fyrir jólin. Þar var gert ráð fyrir lögbundinni kaupskerðingu, það fer ekkert á milli mála. Það kemur mér ekkert á óvart þó að Framsfl. detti slíkt í hug. Það kemur mér ekkert á óvart miðað við þá fortíð sem hann átti þegar hann var í ríkisstj. með hv. þm. Geir Hallgrímssyni. Ég er ekki búinn að gleyma Framsfl., hvernig hann hagaði sér á þeim tíma. Ég tel enga ástæðu til þess að draga neina fjöður yfir það. En það kom mér - a. m. k. fyrst - á óvart hvað Alþfl. virtist vera létt um að gleyma þessu kjörorði, sem þó einn af forustumönnum Alþfl. mótaði fyrir kosningarnar 1978, Björn Jónsson. Sú till., sem hér liggur fyrir, fær að sjálfsögðu eðlilega og þinglega afgreiðslu. Um hana er ekki margt fleira að segja. Þessi till. hlýtur að verða felld. Um brtt. Braga Sigurjónssonar, hv. 3. þm. Norðurl. e., veit ég hins vegar ekki. Ég geri ráð fyrir að hún verði felld líka. Hún gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. fái enn einn frestinn. Ríkisstj. fékk samkv. almanaksveiki Alþfl. einn frest til 1. mars. Það var afmælisdagur hæstv. forsrh. Og nú á ríkisstj. að fá frest til 17. mars, en það er afmælisdagur hv. þm. Páls Péturssonar, sem er 2. þm. Framsfl. í Norðurl. v. Þannig ber þessi till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar auðvitað mjög keim af þessari alvarlegu veiki, almanakssýkinni, sem grasserar í Alþfl. um þessar mundir. Við því er ekkert að gera, þetta er eins og hver önnur flensa sem vonandi gengur yfir.



Herra forseti. Sú ríkisstj., sem nú situr að völdum í þessu landi, vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar, hefur setið í 6 mánuði og fengið góðan frið til að athafna sig, enda er það regla í stjórnmálum að nýjar stjórnir fá hjá almenningi tækifæri til að sýna, hvað í þeim býr, óáreittar, a. m. k. um tíma. Nú er þessi reynslutími liðinn og almenningur er farinn að spyrja um árangur. Það má segja í stuttu máli, að árangurinn sé í fyrsta lagi: Íslandsmet í skattpíningu, sem hæstv. viðskrh. var að viðurkenna hér úr ræðustól áðan með því að rifja upp, hvernig því meti var náð, með því að rifja það upp, hvernig þeir lögðu skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði þeirra fyrirtækja sem gátu ekki greitt full laun að þeirra áliti, hvernig lagt var á nýbyggingargjald, hvernig var komið í veg fyrir að fyrirtæki gætu endurnýjað vélakost sinn og húsakost með lækkun fyrningarreglna. Allt þetta var að sjálfsögðu gert, eins og hæstv. ráðh. drap á, til að greiða niður matvörur og fella niður skatt af matvörum. Þegar þessi hæstv. ríkisstj. lækkar skatta, þá talar hún um kjarabætur, þegar hún hækkar skatta, þá minnist hún aldrei á kjararýrnun. Hvernig í ósköpunum stendur á þessu? Varðandi niðurgreiðslurnar skal það sagt, að þar er um að ræða einhverja dýrustu gerð millifærslu sem við eigum kost á í þessu landi. Það getur vel verið að það sé einmitt þess vegna sem núv. hæstv. ríkisstj., - og það ætti talsmaður hennar hér á þingi að, vita, sá eini sem hér er staddur, hæstv. ráðh. Svavar Gestsson, - hún er að gefast upp á þessari millifærsluleið, á þessari niðurgreiðsluleið, eins og hefur komið fram hér í þingsölum að undanförnu. Þetta er dýr leið, vegna þess að þeir, sem betur mega sín, njóta að sjálfsögðu þessara niðurgreiðslna. Þetta breytir neysluvenjum fólks, og má gera ráð fyrir að þeir, sem eru hærra launaðir, þeir, sem hafa meiri tekjur, meira ráðstöfunarfé, kaupi meira af þeirri vöru, sem er niðurgreidd, en jafnvel þeir, sem þetta var ætlað, þeir haldi áfram að kaupa enn aðrar vörur, sem ekki njóta niðurgreiðslnanna. Síðan kemur þessi ráðh., hæstv. viðskrh., hér í ræðustól og neitar því, að um fölsun á vísitölunni hafi verið að ræða. Er það ekki fölsun á vísitölunni, þegar niðurgreiddar eru vörur sem ekki eru til í landinu, sem ekki eru til á boðstólum nema þá bara á pappírnum? Er þetta ekki að falsa vísitöluna? Hvað er þetta annars? Í mínum augum er þetta fölsun. Það getur vel verið að Alþb. ráðh. kunni að gefa þessu eitthvert annað nafn, en ég spyr bara: Ef þetta er ekki fölsun, hvað er þetta þá? Í öðru lagi hefur náðst sá árangur af þessari ríkisstj., að stjórnarflokkarnir, a. m. k. tveir þeirra, sem kallaðir voru rauðu tvílembingarnir fyrir kosningar, - það er varla hægt að tala um að þeir séu Síamstvíburar lengur því að það langt er á milli þeirra, einn flokkur, Framsfl., getur dinglað á milli þeirra, - þessir flokkar sviku kosningaloforð sín. Hér var í ræðustólnum hæstv. viðskrh. og var að neita því, að þeir hefðu svikið loforð sín, kosningaloforð, slagorðið: samningana í gildi, sem Björn Jónsson hafði samið fyrir þá fyrir kosningar. Mér verður á að spyrja: Hvar eru þær 8% verðbætur sem áttu að leggjast á tekjur fyrir jól, 1. des.? Af hverju komu þær ekki á tekjurnar? Það var vegna þess að fyrirtækin í landinu höfðu að áliti þessarar ágætu ríkisstj. ekki efni á því að greiða þessi laun. Það var mat ríkisstj. og þess vegna var farin önnur leið. Það var farin sú leið að rétta þeim í staðinn svokallaðar félagslegar úrbætur. Félagslegar úrbætur áttu að koma í staðinn fyrir þessi 8% eða hluta af þeim á tímabilinu frá 1. des. 1978 til 1. mars 1979. Tökum eftir þessu. En hvenær koma þessar félagslegu úrbætur? 1. mars er kominn, en sumar úrbæturnar eiga að sjálfsögðu ekki að sjá dagsins ljós fyrr en jafnvel á árinu 1982, svo að ég noti orð hæstv. viðskrh. sjálfs hér í ræðustól á sínum tíma þegar þessar ráðstafanir voru til umr. á Alþingi. Síðan kemur hæstv. viðskrh. með enn eina fullyrðinguna, sem sé þá, að hans flokkur, Alþb., sé mesti launajöfnunarflokkur á Íslandi. Tókuð þið eftir þessu? Alþb. er mesti launajöfnunarflokkur á Íslandi. Man þáv. ritstjóri Þjóðviljans ekki eftir því, að vorið 1974, þegar fyrri - og ég undirstrika: fyrri ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, því að vonandi er þetta sú síðari og síðasta af þeim öllum sem nú situr og er nú væntanlega að fara, hrökklaðist frá völdum vegna þess að það var þá samið langt umfram það sem hún treysti sér til þess að láta ná fram að ganga? Hvernig voru þeir samningar? Var ekki Alþb. í ríkisstj.? Hvernig voru þeir samningar? Þeir voru þannig, að aldrei fyrr hafði verið meiri munur á launum þeirra hæstu og þeirra lægstu í Alþýðusambandi Íslands, og var það ekki helvítis íhaldið sem kom þarna nálægt? Var það ekki íhaldið sem spillti þessum samningum? Nei, það var ekki íhaldið, það voru sjálfir verkalýðsforingjar kommúnista, sem þar bárust á banaspjót og reyndu að vega hverjir aðra. Þetta skulum við hafa hugfast þegar hæstv. viðskrh. kemur hér í ræðustól á Alþ. og segir: Við í Alþb. erum fulltrúar þeirra sem eru launajöfnunarmenn. - Er svona lagað hægt? Í þriðja lagi, og það er kannske það sem er einna mest áberandi, má meta árangur ríkisstj. fyrst og fremst á því, hvernig henni hefur tekist að sýna hálfgerðan hnefaleik með tilkomumiklum innbyrðis átökum. Eftir því verður munað. Á sex mánaða afmæli ríkisstj. er orðið ljóst, að í fyrsta lagi hefur Alþb. aldrei ætlað sér að ráðast gegn verðbólgunni. Það telur önnur markmið vera æðri. Í öðru lagi hefur Framsfl., einkum foringi hans, hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson, engar hugsjónir aðrar en þær að sitja í stjórn. Sáttasemjarahlutverkið, sem þeir guma af, byggist á því að gefa Alþfl. og Alþb. til skiptis undir fótinn. Í þriðja lagi, hefur Alþfl. verið dreginn á asnaeyrunum allan stjórnartímann án nokkurs sjáanlegs árangurs fyrir sína stefnu. Það er athyglisvert að heyra þá yfirlýsingu kratanna nú, að þeir muni ekki styðja framkomna þáltill. Sjálfstfl. um þingrof og nýjar kosningar í ljósi þess sem Þjóðviljinn hefur eftir hv. þm. Vilmundi Gylfasyni nú í morgun, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Stjórnin er efnahagslega dauð. Það er aðeins smekksatriði hve henni er haldið lengi á floti.“ Stuðningurinn grundvallast ekki lengur á hugsjónum eða framtíðarvonum, heldur aðeins á geðþóttaákvörðun Alþfl. hvenær slátrun skal fara fram. Þetta er nú ærið köld kveðja til samstarfsflokkanna. Formaður þingflokks Alþfl. reynir aðeins að bera í bætifláka fyrir stjórnina með þeirri yfirlýsingu sinni í blöðum nú um helgina, að í raun sé stjórnarmyndunartilraununum ekki lokið þótt formlega hafi verið mynduð ríkisstj. s. l. haust. Sem sagt, þegar hv. þm. Vilmundur Gylfason segir að það sé aðeins smekksatriði hvenær stjórnin sé slegin af, þá segir hv. þm. og flokksbróðir hans, Sighvatur Björgvinsson, að hún sé ekki kominn í heiminn. Það er von að stjórninni sé líkt við andvana örverpi; eins og sumir hafa gert. Þátttaka Alþfl. í þessari hæstv. ríkisstj. hefur verið mikil harmsaga frá upphafi. Hann vann í kosningunum stóran sigur sem nú hefur breyst í martröð. Eins og allir muna taka Alþfl.-menn mikið mark á skoðanakönnunum, enda hafa þær reynst sannspáar. Oft og tíðum voru þær það t. d. fyrir síðustu kosningar. Nú kom ein slík spá í dag hjá Dagblaðinu, og ég leyfi mér - með leyfi forseta - að lesa hér smáklausu úr Dagblaðinu í dag. Þar segir um úrslit þessarar skoðanakönnunar: „Alþfl. mundi nú fá 15.1% atkv. og tapa hátt í þriðjung fylgisins. Alþfl. fékk 22% í síðustu kosningum, fylgi flokksins var 21.1% samkv. könnun Dagblaðsins í desember.“ Auðvitað má ekki taka slíkar kannanir bókstaflega. En ég held að Alþfl.-menn geti verið sammála mér um það, að slíkar kannanir sýna ákveðna tilhneigingu, og þetta er dómur um hve mikinn árangur þeir hafa upp skorið í þessari ríkisstj. Mér segir svo hugur um, að kjósendur séu búnir að missa trú á Alþfl., ekki síst vegna síendurtekinnar undansláttarstefnu hans, eins og hún birtist í þeim almanaksleik sem þm. hans hafa stundað hér á Alþ. í allan vetur og hæstv. viðskrh. kallaði hér réttilega áðan almanakssýki. Sú sýki hófst s. l. haust, 1. sept., þegar gerðar voru ráðstafanir og í kjölfar þeirra lýsti hv. þm. Vilmundur Gylfason yfir að hæstv. utanrrh. hafi verið of heiðarlegur og bláeygur í viðskiptum við Lúðvík Jósepsson, hæstv. yfirráðh. þessarar ríkisstj., svo ég gleymi nú ekki að titla hann með sæmd eins og hann á skilið, og hæstv. forsrh. Með leyfi forseta langar mig til að lesa hér örstutt úr grein sem hv. þm. Vilmundur skrifaði 7. sept. í Dagblaðið. Hún er svohljóðandi: „Alþfl. vann í vor mesta kosningasigur í sögu lýðveldisins. Því er ekki að neita að sá kosningasigur hefur illilega forklúðrast nú um sinn. Hann hefur forklúðrast sennilega fyrst og fremst vegna þess að okkar foringi var of heiðarlegur, kurteis og bláeygur til þess að eiga pólitísk viðskipti við Ólaf Jóhannesson og Lúðvík Jósepsson, leifarnar af pólitísku kerfi sem er að ganga sér til húðar.“ Og síðar í sömu grein segir hann: „Alþfl. vann kosningasigur vegna þess að hann ætlaði að ráða bug á verðbólgu með gerbreyttri efnahagsstefnu. Þessi ríkisstj. markar ekki gerbreytta efnahagsstefnu. Frambjóðendur Alþfl. í vor vörðu raunvexti og þjóðhagsvísitölu. Hvorugt er til vinsælda fallið samkv. gömlu skrumformúlunum. En fólkið sá og skildi og kaus Alþfl. Alþfl. barðist fyrir þéttriðnu neti af umbótum, uppskurði gegn skattsvikum og neðanjarðarhagkerfi yfir höfuð að tala, umbótum á dómskerfi og atlögu gegn efnahagslegum afbrotum. Þessa sér enn ekki merki. Lúðvík Jósepsson og Ólafur Jóhannesson skilja þetta ekki. En þeir vilja ná sér niðri á Alþfl., þó ástæðurnar séu ólíkar. Og vissulega hefur þeim tekist það í bili.“ Ég vek athygli hv. þm. á því, að ég er ekki að lesa grein eftir Vilmund Gylfason sem birtist í Dagblaðinu í gær. Ég er að lesa grein eftir hv. þm. Vilmund Gylfason sem birtist í Dagblaðinu fyrir sléttum 6 mánuðum, 7. sept. Í dag er 7. mars árið eftir. Þessi grein hefði samt sem áður vel getað verið skrifuð í gær, nema nú liggur fyrir að við höfum 6 mánaða reynslu af undanslætti þessa hv. þm. Hann hefur að vísu haft stór orð á hverjum degi hér í þingsölunum, en það hefur ekkert komið út úr því - ekki neitt, og nú eru atkv. farin að hrynja af þessum spekingum í Alþfl. En stuðningurinn í haust, stuðningur hv. þm. Vilmundar Gylfasonar við ríkisstj., réttlættist þrátt fyrir allt þetta af því, að fyrir 1. des. yrði tekið tillit til kratanna. Það var ekki gert, eins og allir vita, og hv. þm. Bragi Sigurjónsson sagði af sér forsetatign í Ed. með braki og brestum. Hann vildi ekki vera samstarfstákn ríkisstj. sem notar rangleitnar og bitlausar aðgerðir gegn verðbólgunni. Eftir að kratarnir höfðu enn einu sinni látið í minni pokann 1. des. var almanakið stillt á jólin, þ. e. a. s. við afgreiðslu fjárl. Allt fór á sömu leið. Það var sorgleg sjón að horfa á allt þinglið Alþfl. þurfa að greiða atkv, gegn eigin sparnaðartillögum og fá í staðinn loðið loforð hæstv. forsrh. um að eitthvað ætti að gerast eftir jólin. Aftur var dagatal kratanna dregið fram og nú var gerður kross við 1. febr. Svo komu fréttir frá útlöndum, nánar til tekið frá Noregi, þar sem hæstv. utanrrh. lét hafa það eftir sér, að stjórnin væri í hættu ef ekki væri búið að leysa málið fyrir 1. febr.

Hann var í Svíþjóð.

Var hann í Svíþjóð, ég biðst afsökunar á því. Hann var í Stokkhólmi, það leiðréttist hér með. Alla vega bárust fréttir utan úr hinum stóra heimi, en þaðan berst nú ýmislegt fleira frá þessum ágæta hæstv. ráðh. Hinn 1. febr. fékk forsrh. síðan handrit frá bestu flug- og skíðaköppum ríkisstj., en ekkert gerðist, bara löng þögn. Hæstv. utanrrh. fór hins vegar ekki á fund Norðurlandaráðs, enda hefðu norrænir blaðamenn gjarnan viljað spyrja hann ýmissa spurninga. Svo kom mánudagurinn 12. febr., eini ljósi punkturinn í harmsögu Alþfl. Hæstv. forsrh. lagði fram drög að frv. í ríkisstj. og þau voru þannig, að það var hægt fyrir Alþfl. að hrópa húrra - ekki einfalt og ekki tvöfalt, heldur ferfalt húrra. Hér hefði Alþfl. vegna verið gaman að geta sett punkt. En tíminn verður ekki stöðvaður. Og á þessari stundu ætti sjálfsagt betur við að biðja hv. þm. um að rísa úr sætum til að minnast þess flokks sem fyrir 9 mánuðum átti glæsta framtíð, en á nú aðeins mismunandi flekkótta fortíð. Óþarfi er að nefna fleiri dagsetningar, það hafa aðrir gert. Sprengidagurinn leið með smásprengingum og leiksýningu hér í þingsölunum. Síðan kom 1. mars og hann er liðinn, og nú hefur hv. þm. Bragi Sigurjónsson bætt 17. mars og 20. apríl inn á almanak Alþfl. Sjálfstfl. hefur lagt fram hér á Alþ. till. um þingrof og nýjar kosningar. Það er rétt til getið, að tilgangurinn er auðvitað sá að gefa krötunum tækifæri til að koma sér út úr því pólitíska stofufangelsi sem þeir sitja nú í. Nú reynir á kjark þeirra og þor. Vilja þeir þingrof og nýjar kosningar eða vilja þeir styðja efnahagslega dauða ríkisstj., svo að notuð séu ummæli hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, sem á engan möguleika í baráttunni við verðbólguna og ýtir á undan sér verðhækkunarskriðunni, eða vilja þeir nýjan frest, eins og brtt. hv. þm. Braga Sigurjónssonar ber með sér, í þeirri von að kraftaverk gerist á næstunni? Í nýjum kosningum yrði kosið um skýra kosti: annars vegar efnahagsstefnu Sjálfstfl., sem byggist á stórauknu frjálsræði í viðskipta- og athafnalífi, og hins vegar stefnu ríkisstj.: meiri skattaáþján, meiri ríkisafskipti, minna athafnafrelsi, boð og bönn. Ég tel tímabært, herra forseti, að leggja valið í hendur kjósenda.



Herra forseti. Einn er reginmunur á Sjálfstfl. annars vegar og Alþfl. hins vegar. Hann er sá, að Alþfl. er stjórnmálaflokkur sem Sjálfstfl. hins vegar er ekki. Það, sem stjórnmálaflokkur gerir m. a. er það, að hann fer í kosningar. Þar kynnir hann kosningastefnuskrá. Hann hefur grundvallarstefnuskrá að auki. Í kosningum vinnur stjórnmálaflokkur eða tapar, og venja í vestrænum þingræðisríkjum er sú, að þeir stjórnmálaflokkar, sem mestu hafa bætt við sig, leggja í stjórnarsamvinnu. Það verður að vera mat á hverjum tíma, hvort nægilega mikið af kosningastefnuskrá náist fram, sé um samsteypustjórnir að ræða, til þess að réttlæta stjórnarþátttöku. Og auðvitað er það alltaf svo, að þegar um samsteypustjórnir er að ræða, getur stjórnarandstaða leikið sér að því að bera saman kosningastefnuskrár, þar sem auðvitað er ekki nema hluta náð fram, annars vegar og verk þeirra ríkisstj., sem um ræðir, hins vegar. Allt um það, svona hagar stjórnmálaflokkur sér. En ég fæ ekki séð að Sjálfstfl. hafi hagað sér svona á s. l. 4 árum eða það standi til að hann ætli að fara að haga sér svona. Ég sé hvergi skýra stefnu. Ég sé engar till. Ég sé ekkert skýrt neins staðar í þessum hópi eða flokki. Það, sem ég sé fyrir framan mig, eru tveir tugir af atvinnupólitíkusum, og ég hef á tilfinningunni að utan á þeim hangi örfáir embættismenn sem gefi þeim línuna. Þetta samkrull örfárra atvinnupólitíkusa og embættismanna er það sem við köllum Sjálfstfl. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé rétt út af fyrir sig, að þessari ríkisstj. gengur illa og fyrir vikið blæs byrlega fyrir stjórnarandstöðu að sinni. Ég hef tilhneigingu til að taka bókstaflega slíkar skoðanakannanir sem hér var lýst af síðasta hv. ræðumanni. Engu að síður held ég að til þess komi, að þegar þjóðin stendur frammi fyrir tveimur eða fleiri valkostum og þegar verkin liggja ljóst fyrir, þá verði valið ekki svo auðvelt sem hv. síðari ræðumaður gaf í skyn. Hv. síðasti ræðumaður, þm. Friðrik Sophusson, hefur raunar lýst þessu fyrirbrigði, Sjálfstfl., ágætlega í blaðagrein nýverið. Og hv. þm. Friðrik Sophusson sagði um Sjálfstfl., að hann væri flokkur sem væri of hræddur til þess að berjast og feitur til þess að flýja. Ég ætla ekki að mótmæla hv. þm. Friðrik Sophussyni og ekki ætla ég að rífast við hann um þetta. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég er honum hjartanlega sammála, þessu ásigkomulagi sem hann þarna er að lýsa, mér finnst hann hitta glettilega ágætlega í mark. En allt um það, mér sýnist að raunveruleg stjórnmál fari fram innan þessarar ríkisstj. Sjálfstfl. hefur ekki verið þátttakandi í stjórnmálum þennan vetur. Líkið virðist að vísu vera að lifna við nú um nokkurt sinn. Þeir hafa komið sér saman um eina till. og sú till. er um þingrof og nýjar kosningar. Mér sýnist þetta vera um það bil eina till. sem þeir hafa komið sér saman um hér í vetur, og ég efast um að samstaðan dugi til mikils annars en flutnings þessarar till. Allt um það, það er auðvitað rétt að það eru vandræði á ríkisstjórnarheimilinu af þeirri einföldu ástæðu að ríkisstj. hefur ekki enn komið sér saman um heildstæða stefnu til þess að vinna bug á verðbólguvanda með fyrirsjáanlegum hætti. Þetta er staðreynd, og ég veit ekki til þess að nokkur talsmaður þessarar hæstv. ríkisstj. hafi gert hina minnstu tilraun til að afneita þessari staðreynd. Og með því nú að 1. mars er kominn og enn stefnir í sama farveg, þessi ríkisstj. verður með hverjum deginum líkari og líkari embættismannastjórninni sem sat hér s. l. 4 ár, frá 1974–1978, þá segir sig auðvitað sjálft að forsendur þessarar ríkisstj. eru brostnar. Og þar sem efnahagslegar forsendur þessarar ríkisstj. eru brostnar, þá lít ég svo á að það sé einn leikur eftir enn áður en við förum í að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Það er að reyna til þrautar hér á Alþ., hvort einhvers staðar sé 32 manna þingmeirihl. sem er tilbúinn til að taka þátt í stag sem hafi það að marki og miði að ná verðbólgu varanlega, áþreifanlega og í áföngum niður. Ég tel það skyldu okkar og að til þess séum við hingað kosin að þrautreyna þetta hér á Alþ. áður en kemur til þingrofs og nýrra kosninga. Það þarf ekki að taka langan tíma. Ef það er vitavonlaust að finna út slíkan 32 manna meiri hl. eða stærri hér á Alþ., þá er ekki um annað að gera en fara eins að og Sjálfstfl., hv. stjórnarandstaða, leggur til í sinni tillögu. Af einni ástæðu hef ég ríka ástæðu til að bera hlýjar taugar til Sjálfstfl. Af sögulegum ástæðum er ég aðdáandi viðreisnarstjórnarinnar, sem hér sat 1959 og áfram, og þeirra aðgerða, sem hún greip til þá og á næstu árum á eftir. Ég er þeirrar skoðunar, að þá hafi verið framkvæmdur uppskurður á efnahagskerfinu. Það var verið að útrýma spillingu sem fólst í höftum og leyfum, og það var gerður aðdáunarverður uppskurður á efnahagskerfinu. Ég held að samfélagið allt hafi haft mikinn hagnað af þeim aðgerðum, sem þá var lagt út í, þegar til lengri tíma er lítið. Af þessum sökum m. a. hefði ég getað haldið að í a. m. k. hliðstæðum málum og þessum væri hægt að eiga samvinnu við Sjálfstfl. Upp á slíka samvinnu var boðið, t. d. með því að í upphafi þings var flutt frv. um raunvexti, þar sem verið er að útrýma annars konar, en þó sams konar spillingu, þ. e. a. s. skömmtun á lánsfé sem hér hefur varað í efnahagskerfinu. Og viti menn, það hafði ekki fyrr verið talað fyrir þessu frv. og hv. þm. Lúðvík Jósepsson talað gegn því, sem er nánast kækur hans þegar ég hef mælt fyrir einhverju máli, þá kom Geir Hallgrímsson og flutti ágætan menntaskólafyrirlestur um vexti og lýsti yfir samstöðu með þessu frv. Hann hafði ekki fyrr sleppt orðinu en ríkiskapítalistinn Sverrir Hermannsson, hv. þm., kom upp til að lýsa gagnstæðri skoðun. Það reyndist vera í þessum málum sem fleiri slíkum, að formaður Sjálfstfl. virðist ekki hafa nema lágmarkstök á sínum þingflokki og þingflokkurinn er rótklofinn. Og þegar betur er að gáð, þá er ekkert skrýtið að þingflokkur Sjálfstfl. skuli vera rótklofinn. Þar sýnist manni vaða uppi - ekki einkaframtaksmenn í einum eða neinum skilningi, heldur menn sem hafa það eitt að pólitísku marki og miði að koma sér fyrir í ríkisjötunni, úthluta þaðan atvinnuleyfum, fjármagni og öðrum slíkum fyrirgreiðslum sem hægt er að ráða yfir í nafni ríkisvalds. Það er alveg sama þó að stofnunin heiti Framkvæmdastofnun og hv. þm. heiti Sverrir Hermannsson, eða hvort stofnunin heiti Krafla og hv. þm. heiti Jón G. Sólnes, eða hvort um er að ræða skuttogara og hv. þm. heiti Matthías Bjarnason. Ég gæti nefnt þann fjórða af þessum skóla, sem er hv. þm. Lúðvík Jósepsson. Hann er nákvæmlega eins þenkjandi. Og þeir koma hér stundum upp og kvaka og þykjast vera á öndverðum meiði um einhver mál og annar þykist vera félagshyggjumaður og hinn þykist vera einkaframtaksmaður. Raunverulega eru þessir menn nákvæmlega sömu skoðunar. Og sem gamall væntumþykjumaður um Sjálfstfl., vegna þess að hann var okkur þolanlegur í byrjun viðreisnar meðan við í Alþfl. höfðum betri tök á honum, þá finnst mér að sjálfstæðismenn ættu að hafa nokkrar áhyggjur af þessari þróun í sínu liði. Manni sýnist að liðið sé algerlega sundurlaust, eins og hefur verið þráfaldlega undirstrikað í umr. um vaxtamál, sem þeir svo hafa leyst með því að flytja slíka dellutillögu að engu tali tekur, eins og þinginu mun vera um kunnugt. Það er ekki ágreiningur um þetta. Ágreiningurinn er um það, að að hluta til eru þetta gamlir huggulegir viðreisnarsjálfstæðismenn sem um margt duga ágætlega, en hin manntegundin er bara orðin atkvæðameiri í þingflokknum.

Hverjir eru í þessum huggulega flokki? Geturðu ekki nefnt þá líka?

Þeir eru nokkrir sem hægt væri að nefna. En þeir ráða hins vegar engu. Og ef ætti að tugta íhaldið svolítið betur til, þá getur vel verið að sú stund komi að þeir fari að duga til betri verka heldur en þeir dugðu á árunum 1974–1978 og hafa dugað og sýnt nú um nokkurt skeið. Það er út af fyrir sig rétt, sem fram kom áðan hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni að það var birt skoðanakönnun í Dagblaðinu í dag. Ég hef tilhneigingu til að taka slíkar skoðanakannanir nokkuð bókstaflega. Þær hafa reynst vera allnákvæmar, og það er út af fyrir sig rétt að það er áhyggjuefni fyrir okkur í Alþfl., sem vissulega gáfum mikil fyrirheit, að við þau fyrirheit hefur enn ekki verið staðið, að það sé nokkur sjáanlegur árangur í verðbólgumálunum. Fyrir okkur, sem höfum tekið þessi mál mjög alvarlega, þessi verðbólgumál, er þetta auðvitað allmikið áfall, og því verður ekki neitað og það segir sig líka sjálft, að einhver hluti kjósenda okkar er orðinn langþreyttur eftir árangri, en árangur virðist enn ekki vera í sjónmáli. Nú er talað um það og mér skilst að hæstv. forsrh. hafi sagt það í hádegisútvarpi, að frv. yrði lagt fram í næstu viku. Úr því sem komið er er auðvitað ekki spurning um það að leggja fram eitthvert frv. Aðalatriðið er hvers konar frv. hér verður um að ræða. Það er ljóst frá okkar bæjardyrum séð, til hvers við ætlumst í verðbólgumálum. Jafnljóst er hitt, að á allra næstu dögum verður þessi umr. samkv. yfirlýsingum hæstv. forsrh. flutt inn á hið háa Alþ. og þar tel ég það vera skyldu þm., hvar í flokki sem þeir standa, tilheyrandi núv. ríkisstj. eða stjórnarandstöðu, að þrautkanna hvort einhver meiri hluti sé til á Alþ. sem hefur til þess möguleika að ná árangri í þessum efnum. Það er eftirtektarvert, hve margir af sjálfstæðismönnum leggja mikið upp úr því að okkur í Alþfl. hafi mistekist. Ég veit að það er eðli málsins samkv., að til okkar eru gerðar meiri kröfur en annarra. Ég get út af fyrir sig vel tekið þeirri stöðu. En ég vil minna á það, að 1971–1974 sat hér önnur vinstri stjórn, svokölluð, undir forustu sama hæstv. og ágæta manns, Ólafs Jóhannessonar. Þannig var að þá hafði viðreisnin skilað af sér, en tapað í kosningum. Hún skildi hins vegar þokkalega við efnahagsmál. Stjórnmálabaráttan á næstu árum á eftir snerist þess vegna ekki um efnahagsmálin, heldur annan málaflokk, um utanríkismál. Stjórnarsáttmáli þessarar ríkisstj. var afskaplega skorinort orðaður, en þar sagði að að því skyldi stefnt að herinn skyldi fara burt í áföngum, eins og allir þekkja. Síðan upphófst stöðugt skæklatog um það, hvað þessi orð ættu að þýða, og það var stöðugt árásarefni Sjálfstfl. og Morgunblaðsins á þessa ríkisstj. hvernig með utanríkismálin skyldi farið. Í þessari ríkisstj. hins vegar eru utanríkismálin naglföst með þeim hætti sem Alþfl. hefur boðað. En það fer minna nú fyrir ánægjuhrópum Sjálfstfl. um utanríkismál heldur en harmhrópum þeirra um efnahagsmál. Það er auðvitað út af fyrir sig allverulegur árangur. Stefna okkar og Framsfl. raunar einnig fer saman um þessi utanríkismál. Menn geta, ef þeir vilja og hafa nennu til, velt Alþb. upp úr því að hafa látið undan í þessu máli. Það er það sem við gerum í stjórnarsamvinnu. Þó tel ég rétt að minna á það, að fleira er pólitík heldur en efnahagsmál. Einn hlut til viðbótar má nefna. Hér er talað um samningana í gildi, og í grg. með þeirri till., sem hér er til umr., er sagt að það hafi verið stefna tveggja ríkisstjórnarflokka, þ. e. a. s. Alþfl. og Alþb., að samningarnir skyldu fara í gildi. Sannleikurinn er sá, að þetta er ekki rétt. Það var ekki stefna Alþfl. að samningar skyldu fara í gildi. Við gáfum út pésa sem við kölluðum: Gerbreytta efnahagsstefnu. Eitt af því, sem við þar lögðum til, var breytt vísitölukerfi eða svokölluð þjóðhagsvísitala, sem er annað nafn á því sem nú er kallað viðskiptakjaravísitala. Við höfum alltaf gert okkur ljóst og talsmenn flokksins hafa margsinnis um það fjallað, að vísitölukerfið er meingallað og það er verðbólgualandi á margan hátt og án þess að af því sé sá hagur fyrir launafólk sem til var stofnað. Um slagorðið „samningana í gildi“ er rétt, að einstakir frambjóðendur Alþfl. og þá auðvitað fyrst og fremst maður, sem hér er fjarverandi af veikindaástæðum, Björn Jónsson, forseti Alþýðusambands Íslands, barðist auðvitað fyrir þessu máli. Ég vil samt segja fyrir mig, að viku fyrir kosningarnar sat ég fyrir svörum fyrir hönd Alþfl. í sjónvarpi, þar sem spurt var um þessi mál. Ég veit að einhverjir þm. muna eftir því. Þá var til umr. módel sem Reykjavíkurborg hafði þá sett á laggirnar. Morgunblaðið réðst á þetta kerfi af mikilli hörku. Ég lýsti því, að ég gerði mér sams konar hugmyndir um það, hvernig skyldi með launa- og vísitölumál farið. Þetta var viku fyrir kosningar. Og ég held ekki að nokkur maður hafi verið um þessa hluti blekktur, enda hefur Morgunblaðið verið að leita með logandi ljósi að því, hvað menn sögðu í fyrra og hvað menn segja nú, og það er satt að þeir hafa strítt nokkrum kommum allverulega um þessi mál. En ég hef ekki enn séð einn einasta krata sem þarna hefur verið dreginn fram á síðum Morgunblaðsins, og þó hygg ég að þeir hafi leitað að þeim nokkrum. M. ö. o.: ég neita því, að þetta hafi verið kosningastefna Alþfl. Við lýstum almennri samstöðu með launþegahreyfingunni, en ekki í þeim smáatriðum að við skilyrðislaust mundum alltaf og um alla ævi hafa vísitölukerfið í fullum gangi, enda hef ég sjálfur margoft lýst því sem mér þykja vera ágallar á núverandi vísitölukerfi. Formaður Alþfl., hæstv. utanrrh. Benedikt Gröndal, lýsti hér í gær hver afstaða okkar í Alþfl. er til þessara miklu efnahagsmála úr því sem komið er. Og ég vil bæta um betur. Ég er sammála formanni mínum um þessa hluti eins og flest annað og vil bæta um. Ég vil lýsa því aðeins, að vandi þessarar ríkisstj. er m. a. sá, að það virðist vera óvinnandi vegur að ná um það samstöðu með Alþb. að gera áætlun í efnahagsmálum sem taki til langs tíma. Þetta þekkja menn. Ríkisstj., sem Alþb. hefur átt aðild að, hafa aldrei varað lengur en í hálft þriðja ár til þessa, og núv. ríkisstj. virðist ætla að vara eitthvað styttra, eins og öllum er um kunnugt. Úr því sem komið er, held ég að ekki sé nema einn leikur eftir áður en verður farið f kosningar og þjóðin látin dæma, og það er að þrautreynt sé hér á Alþ. og í gegnum hinar venjulegu þingræðislegu leiðir hvort í fyrsta lagi núv. ríkisstj. er tilbúin. Ef hún er það ekki, er þá einhver annar möguleiki til? Ef þessi annar möguleiki er ekki til, hvort sem það yrði t. d, eins og hv. þm. Bragi Sigurjónsson hefur talað um, Alþb. og Sjálfstfl., eða einhverjir enn aðrir möguleikar, þá er auðvitað ekki um annað að ræða en að spyrja þjóðina. Ég flutti hér þáltill. fyrir ekki mörgum dögum þar sem lögð var til sú hugmynd, að það frv. forsrh., sem þá var þekkt og hafði legið frammi um langan tíma og verið til sýnis hjá helstu þrýstihópum samfélagsins, yrði borið undir þjóðaratkv. Ég er þakklátur hv. stjórnarandstöðu fyrir að hún vildi þó leyfa okkur að ræða málið og afgreiða það. En eitthvað kom það verr við Alþb., og það kom í veg fyrir að umr. og afgreiðsla færi fram um þetta mál, með því að neita því um afbrigði, svo sem þekkt er. Kjarni þessa vanda er auðvitað sá, sem hv. þm. Ingvar Gíslason vék raunar að í gærkvöldi, að við verðum að fara að svara þeirri spurningu hreinskilnislega en við höfum gert nú um nokkurt skeið, hvar liggi valdmörk Alþingis annars vegar og þrýstihópanna hins vegar. Það, sem þarna var verið að leggja til, eftir að frv.-drög höfðu verið send milli foringja. þrýstihópa sem margir hverjir eru ekki annað en pólitískt máttlausar, en fjarstýrðar strengbrúður hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, og þessar sendingar höfðu tafið og þæft þetta mál, var að þjóðin sjálf væri spurð álits. Ég er og hef lengi verið þeirrar skoðunar, að hér sé orðinn svo alvarlegur þverbrestur og veikleiki í okkar lýðræði, að þegar ljóst er að stórmál hafa verið tafin og þæfð um langan tíma, kannske af litlum minni hl., þá eigum við í vaxandi mæli að grípa til þess að skjóta slíkum málum fram hjá þessu flókna foringjakerfi þrýstihópanna og til þjóðarinnar sjálfrar. Ef í ljós kemur með þeim hætti, að það er óravegur, eins og mig grunar reyndar oft, frá þessu þrýstihópsforingjakerfi og til þjóðarviljans, þá á samt sem áður þjóðarviljinn að fá að brjótast í gegn. En það er með þetta eins og annað, að kommarnir koma í veg fyrir umr. um þetta og afgreiðslu af alkunnri lýðræðishugsjón sinni, svo að þessi hugmynd náði ekki fram að ganga að sinni. En engu að síður, þessum spurningum verðum við að fara að svara hreinskilnislegar og skýrar en við höfum gert. Það er einn af veikleikum núv. hæstv. ríkisstj., að þó að samráð sé auðvitað ágætt og þm. noti auðvitað allir samráð þegar þeir eru að semja frv. um hvaða efni sem um er að ræða, smá eða stór, þá getur þetta samráð snúist í hina fullkomnu andhverfu sína, nefnilega pólitíska misnotkun, þar sem pólitískir foringjar eru að nota strengbrúður, fjarstýra þeim og búa til einhvern þjóðarvilja sem þó reynist hvergi vera til staðar. Og ég hef staðfastlega grun um að nákvæmlega þetta hafi átt sér stað á tímabilinu frá 12. febr. og til 1. mars og hæstv. forsrh. illu heilli hafi beygt sig undir þennan falska blekkingavef og fyrir það eigi þjóðin eftir að gjalda. Ég hef hér verið að reifa í almennu máli afstöðu mína til þessara mála sem þessi till. gengur auðvitað út á. Ég lít sem sagt svo á, að það sé rétt að nú þegar frv. - við vitum ekki nákvæmlega hvernig frv. - er að sjá dagsins ljós í Alþ., þá sé þrautkannað hvort meiri hl. sé til þess að ná árangri í verðbólgumálum. Eru kommarnir til þess mögulegir að eiga við þá samvinnu um slíkt eða eru þeir ómögulegir til slíkra hluta? Að þessu eigum við að vinna hér í þinginu. Það þarf ekki að taka langan tíma. Ef Alþ. er óstarfhæft, ef hvergi er að finna heildstæðan meiri hl. um neina slíka lausn, þá er ekki um annað að gera auðvitað en skjóta málinu til þjóðarinnar, rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Þrautreynum þetta fyrst. Ef það gengur ekki, þá verður auðvitað að spyrja þjóðina, og þar verður hver að treysta á verk sín að undanförnu.



Herra forseti. Það kom ýmislegt fram í máli hv. síðasta ræðumanns. Nú veit þingheimur að Alþfl. vildi ekki samningana í gildi og vill ekki samningana í gildi. Þar er komið eitt nýtt ágreiningsefni milli núverandi stjórnarflokka, að manni sýnist. Samt sem áður tók þessi hv. ræðumaður fram, að forseti ASÍ og ágætur krati hafi verið sá sem stóð fyrir þessu slagorði: „Samningana í gildi.“ Samt sem áður vildi Alþfl. ekki samningana í gildi og vill það væntanlega ekki enn. Það sýnist nú kannske fleirum en mér erfitt að melta þetta loforð. Hv. þm. sagði að forsendur fyrir þessu stjórnarsamstarfi væru brostnar og honum sýndist að það ætli að vera eitthvað styttra, þetta stjórnarsamstarf, en annað vinstristjórnarsamstarf, að mér skildist, eins og öllum væri kunnugt. Þá er okkur þetta kunnugt, að hv. þm. spáir þessari ríkisstj. ekki langra lífdaga. Hins vegar var ég að reyna að hlusta eftir því, hvort hv. þm. tæki efnislega afstöðu til þeirrar till. sem hér er á dagskrá. Hann talaði hér langt mál og skörulegt, en ég fékk ekki botn í það. Ég ætlaði raunar að kalla fram í fyrir honum og fá svar við því, hvort hann væri með eða móti þessari till. um kosningar.

Ég tel það ekki tímabært af ástæðum sem ég lýsti áðan.

Það er gott að þessi afstaða hv. þm. er komin fram. En þá er það eins og önnur röksemdafærsla hjá honum að flytja fyrst till. um þjóðaratkvgr., sem væntanlega yrði umfangsmikil kosning, og höfða til þjóðarinnar um mjög flókið mál. Ég hef raunar aldrei skilið hvernig sú þjóðaratkvgr. ætti að fara fram, kannske ætti hún að vera eins konar krossapróf eins og tíðkast núna í gagnfræðaskólum, að menn setji kross við já eða nei hjá hverri efnisgrein frv., sem er stór og mikill langhundur eins og alþjóð veit. Ég sagði við einn góðan fylgismann þessa hv. þm. fyrir norðan, - hann spurði mig: Hvernig stendur á því að þú situr ekki að á þingi? - ég þurfti af persónulegum ástæðum að vera fyrir norðan um sinn, - ég sagði að ég biði eftir krossaprófinu mínu hérna, því að nú ætti að fara að stjórna með krossaprófum og láta þjóðina skera úr með því að segja já eða nei um allflókin mál, eins og efnahagsmálin. Þeir fengju send frv. heim til. sín, kratarnir fyrir norðan, og fengju þau sem krossapróf og segðu bara já eða nei við hverri grein og þannig ætti að fara að stjórna þjóðinni.  Í þessum umr. hefur ýmislegt fróðlegt komið fram. Hjá hæstv. utanrrh. kom það fram, að hann setti í rauninni núv. ríkisstj. enn einn úrslitakostinn um enn einn almanaksdaginn. Hann endaði ræðu sína á því að segja að yrði frv. ekki komið fram í næstu viku, þá væri þessu stjórnarsamstarfi slitið, þannig að hæstv. utanrrh., formaður Alþfl., heldur sig enn við þessa almanakssýki sem hæstv. viðskrh. kallaði svo. Hann hefur í raun tekið undir þá till., sem hér hefur komið fram sem brtt. við till. okkar frá hv. þm. Braga Sigurjónssyni um að veita nú ríkisstj. einn almanaksfrestinn enn og ef sá frestur verði notaður sé hugsanlegt að stjórnarsamstarfinu verði haldið áfram, en að öðrum kosti verði því slitið. En þá er það athyglisvert, sem kom fram í máli hans, að hann taldi að það ætti þá fyrst að reyna nýja stjórnarmyndun án þess að fara til þjóðarinnar og spyrja hana. Hann virðist ekki vera á sama máli og hv. þm. Vilmundur Gylfason um að spyrja þjóðina í gríð og erg hvað hún vilji, heldur var hann þeirrar skoðunar - og raunar kemur þetta fram í till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar - að hann vill stefna að nýrri stjórnarmyndun á grundvelli núverandi þings án kosninga. Ég verð að segja það við þá menn, sem tala um það úr hópi þessara manna að þetta sé furðuleg tillaga okkar sjálfstæðismanna um að við viljum þingrof og nýjar kosningar, við viljum leita til þjóðarinnar að hún kjósi sér nýja forustu vegna þess að sú forusta, sem fyrir er, hefur sýnt að hún er ekki verkinu vaxin, - að mér finnst það allfurðulegur málflutningur hjá þessum ágætu mönnum að tala í öðru orðinu um að það þurfi að fara til þjóðarinnar og það þurfi að leita atfylgis hennar í flóknum efnahagsmálum beint, en það má ekki efna til kosninga. Það sýnir að þeir trúa staðfastlega, eins og kom fram hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, á það, að það sé fylgishrun meðal þjóðarinnar hjá þeim, eins og kom fram í skoðanakönnun Dagblaðsins, enda er þjóðin orðin mjög undrandi yfir þeim vinnubrögðum sem þessir hv. þm. hafa beitt sér fyrir hér á hinu háa Alþ. og oft og tíðum hefur verið vitnað til sem eins konar trúðleiks. Hæstv. forsrh. er víst því miður ekki staddur hér, en ég verð að fara nokkrum orðum um það sem hann sagði hér í gær, um nokkur efnisatriði ræðu hans sem komu mér allundarlega fyrir sjónir. Hann sagði að þessi till. væri fátíð í þingsögunni og eiginlega ekki lítandi alvarlegum augum, eins og hann sagði. Hins vegar sagði hann það sem stórkostlega frétt, eins og það ætti að koma þjóðinni afar mikið á óvart, að ef till. yrði samþykkt mundi hann samstundis segja af sér. Það var sem sagt stórfrétt í þingræðislandi að forsrh. mundi segja af sér ef till. um þingrof og nýjar kosningar hlyti meirihlutafylgi á Alþ. Ég held að það hefði verið stórfrétt í hvaða þingræðislandi sem var, að sjálfur forsrh. skyldi segja slíkt, eins og það væri ekki sjálfsagt að hann segði að sér ef þingmeirihl. væri fyrir þingrofi og nýjum kosningum. Hæstv. forsrh. veittist mjög að okkur sjálfstæðismönnum fyrir okkar skattalög. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur talað um þau mál og ég þarf ekki mikið um þau að fjalla hér, en vil þó aðeins benda á nokkur atriði. Hæstv. forsrh. sagði að það væri rétt, að skattar hefðu verið hækkaðir á hærri tekjum og eignum og atvinnurekstri, og hæstv. viðskrh. tók undir þetta. Hann sagði að skattar hefðu verið hækkaðir á eignum og atvinnurekstri umfram allt. Ég vil benda þessum hæstv. ráðh. á að kynna sér betur þeirra eigin stefnu í skattamálum, eins og hún kemur fram í því sem þeir eru að samþykkja hér á hinu háa Alþ. Það eru milljarðar sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur hækkað óbeina skatta á fólki, eins og t. d. í formi vörugjalds sem kemur við hvern einasta mann í landinu, hvern einasta mann, hvort sem hann hefur háar eða lágar tekjur. Hæstv. ríkisstj. hefur líka beitt sér fyrir öðrum skattaálögum, og ég vil taka hér eitt dæmi. Það er raunar í sambandi við þingmál sem hér er til afgreiðslu á Alþ., en þar er hugmynd hæstv. ríkisstj., og það voru raunar forsendur fyrir fjárlagaafgreiðslunni, að taka í ríkissjóð a. m. k. 10% af launaskatti sem lagður er á fólk. Og ekki nóg með það. Það er þannig um hnútana búið, að launaskatturinn er áætlaður eins og hann yrði á desemberverðlagi, en ef það frv., sem hér er til umr. um lánsfjáráætlun og er stjfrv. og ég vænti að ríkisstj. sé um það sammála, verður að lögum, þá fer öll hækkun launaskattsins beint í ríkissjóð. Þetta þýðir í raun sérstakan tekjuskatt á allan almenning í landinu, hvort sem menn hafa nokkur hundruð þús. kr. í árslaun eða nokkrar milljónir. Það er kannske rétt að endurtaka það hér einu sinni enn, að að sjálfsögðu verður slík gífurleg skattahækkun sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir ekki framkvæmd öðruvísi en hún komi við hvern einasta mann, því að svo gífurlega er skattheimtan aukin að 31.5% af þjóðartekjum fara nú í ríkissjóð í stað þess að þetta hlutfall var komið niður í 28% áður. Þetta hef ég beint eftir forstjóra Þjóðhagsstofnunar. Þetta eru orð sem hann lét falla á fjvn.-fundi, að á árinu 1979 mundu 31.5% af þjóðartekjum fara í ríkissjóð, miðað við þær tekjuáætlanir sem voru lagðar til grundvallar fjárlagafrv. Þarna er um að ræða 25–30 milljarða kr. á desemberverðlagi. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson gerði harða hríð að Alþfl. út af þessum prósentureikningi á sínum tíma og sagði að þeir reiknuðu alltaf skakkt og að þessi tala væri í raun 33% sem færi í ríkissjóð, en ekki 30 eins og þeir vildu vera láta, kratarnir. Þessi útreikningur hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni sýndist mér ekki nákvæmlega réttur, enda vil ég heldur hafa það sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar segir. En þarna er náttúrlega um að ræða svo gífurlega aukna skattheimtu, að það er ekki hægt að koma henni fyrir öðruvísi en hún komi við hvert mannsbarn, enda hef ég bent á tvennt sem er áþreifanlegt. Vörugjald og neysluskattar eru hækkuð um 4 milljarða og síðan er hugmyndin að taka nýja skatta af umferðinni, láta alla hækkun á launaskatti í krónutölu eins og hún leggur sig renna beint í ríkissjóð o. s. frv., þannig að hér er auðvitað um skattlagningu að ræða á allan almenning, hvort sem menn hafa háar eða lágar tekjur, þó að reynt sé að halda því fram, og það sé rétt að vissu marki að eignir manna séu fyrst og fremst skattlagðar og hærri tekjur með 50% skattþrepinu o. s. frv. Þá sagði hæstv. forsrh., að lög nr. 40 frá 1978 um skattamál, sem fyrrv. ríkisstj. stóð fyrir að væru samþ. á Alþ., fælu í sér stöðuga eignakönnun og lögregluríki. Ég lít á þetta sem dálítið alvarlegt mál, þegar hæstv. forsrh., sem var þá dómsmrh.- og framsóknarmenn áttu drjúgan þátt í að móta þessi skattalög ekkert síður en sjálfstæðismenn, - þegar hann lýsir því yfir að hann sem dómsmrh. hafi rétt upp hönd hér á Alþ. og samþykkt lögregluríki í skattamálum. Ég held að það sé leitun að því, ef það er til í lýðræðislandi, að slíkar yfirlýsingar finnist, að forsrh. lýsi slíku yfir eða aðrir lægra settir ráðh. Ég efa að það sé til. Sem betur fer er þetta misskilningur hjá hæstv. ráðh. Hann vildi koma höggi á okkur sjálfstæðismenn, fyrrv. samstarfsmenn sína, eins drengilegt og það er nú, með þessum málflutningi. En á það hefur verið bent og um það lögð fram gögn sem ég vona að hann lesi bæði kvölds og morgna, eins og hann ráðlagði okkur einu sinni, óbreyttum þm. að lesa samstarfssamning fyrrv. vinstri stjórnar, hann ráðlagði okkur að lesa þann samstarfssamning bæði kvölds og morgna, - ég vona að hann lesi þessar greinar og sjái að hér er um að ræða svo til óbreyttar greinar um skatteftirlit frá lögum sem áður giltu. Þó er það alveg einstakt í þessu sambandi, að hæstv. ráðh. hneykslaðist alveg sérstaklega á einni mgr. 94. gr. þessara margræddu laga þar sem er talað um óframtalsskylda aðila, hvaða eftirliti megi beita gagnvart þeim, en þar er um að ræða þrengingu frá því sem var eftir að núv. skattalög eru gengin í gildi. Samkv. breytingunni er skattstjórunum sjálfum óheimilt að knýja fram ýmis gögn og upplýsingar frá óframtalsskyldum aðilum, en það var heimilt samkv. fyrri lögum. Það er sem sagt um þrengri heimildir að ræða einmitt Í því sem hæstv. ráðh. hneykslaðist mest yfir og benti sérstaklega á að væri eins konar lögregluríki í skattamálum. Ég segi því um þennan málflutning eins og sagt var einu sinni um mann sem svipað stóð á og hæstv. ráðh.: Ekki sér hann sína menn, svo hann ber þá líka. - Hann lemur sjálfan sig og samstarfsmenn sína mest með svona málflutningi. Þá ræddi hann og aðrir stjórnarþm. og ráðh. um efnahagsstefnu ríkisstj., hallalaus fjárl. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég skal ekki þreyta menn á að fara að ræða það hér, það er búið að ræða það mikið, en ég vil aðeins benda á það enn einu sinni, að fjárl. ársins 1979 eru ekki hallalaus nema á pappírnum. Það er einvörðungu pappírsgagn. Þar vantar stórar fjárhæðir á að endar nái saman, - fjárhæðir sem ekki eru reiknaðar með. Enn hefur ekki verið dregið úr niðurgreiðslum eins og ætlað var. Enn hafa ekki verið hækkuð lyf hjá sjúklingum og læknishjálp, eins og ætlað var með þessu frv. Enn hefur ekki verið komist hjá því að greiða 3% til BSRB - launþega nú l. apríl. Einn milljarður bætist við núna vegna vísitöluþaksins á bakið á ríkissjóði. Og svo mætti lengi, lengi telja. Það er því algerlega borin von eins og sakir standa, nema hæstv. ríkisstj. hugsi sér að nota bágindi fólks í sambandi við olíuhækkanir til að ná stórfelldum skattahækkunum til ríkissjóðs, að ríkissjóður verði rekinn hallalaus, enda er það svo, að jafnvel þó ríkissjóður væri rekinn hallalaus, þá er stórfelldur greiðsluhalli hjá flestum stærstu ríkisstofnunum: Pósti og síma, Landsvirkjun og hinum og þessum þjónustuaðilum sem auðvitað verða einhvers staðar að taka peninga. Og hvaðan taka þau peninga? Úr Seðlabankanum, eins og ríkissjóður gerir þegar hann er rekinn með halla. Það kom fram í umr. um lánsfjáráætlun um daginn, að það er langt frá því að samstaða sé í stjórnarherbúðunum um frv. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun þó það hafi verið flutt sem stjfrv. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson hafði mikla fyrirvara þegar hann flutti hér klukkutímaræðu um fyrirvara sína um samþykkt á þessu frv. M. a. sagði hann þá, að það kæmi ekki til mála, það væri siðleysi, algert siðleysi, að taka skatta sem væru markaðir tekjustofnar og ætti að nota til sérstakra þarfa, eins og t, d. launaskatt sem á að nota til húsnæðismálakerfisins, - að taka hann til almennra þarfa ríkissjóðs. Hann sagði það algert siðleysi. Ég benti honum á að það hefði verið forsenda fyrir fjárlögunum sjálfum að gera slíkt. Hann virtist ekki hafa lesið aths. við fjárlagafrv. svo vel, að hann áttaði sig á því. Ég býst við að um þetta verði stórkostlegur ágreiningur milli stjórnarflokkanna, þannig að mér finnst að bæði hæstv. forsrh. og fleiri talsmenn ríkisstj. ættu að bíða þangað til þetta frv. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun verður samþ. hér á hinu háa Alþingi. Rétt er að bíða með að hæla sér af þeirri markvissu stefnu, sem í því frv. kemur fram og verður rædd við þá umr. sem um það mál verður væntanlega næst þegar deildafundir verða hér á hinu háa Alþingi. Hæstv. ráðh. talaði líka um það, að við sjálfstæðismenn værum afskaplega óábyrgir í málflutningi, við værum að brýna Alþfl. og Alþb. á því að taka samningana í gildi. Við höfum að sjálfsögðu aldrei brýnt þessa ágætu menn á því að taka samningana í gildi, heldur aðeins bent á að það, sem þeir sögðu fyrir kosningar í þessum efnum, hefur ekki gengið eftir. Það er kominn upp hér nýr stórisannleikur um það, að Alþfl. hafi aldrei viljað samningana í gildi, svo að um þetta ætti ekki að þurfa að gera stórt mál milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Sennilega verður það orðið svo að lokum, að enginn vill bera ábyrgð á þessu mikla slagorði sem síðustu kosningar snerust um. Herra forseti. Ég get farið að stytta mál mitt. Það var margt, sem kom fram við þessa umr., sem væri freistandi að ræða hér. Eitt af því er t. d. hinn skemmtilegi og kúnstugi talnaleikur Alþb. með vísitöluna. Hæstv. viðskrh. sagði það og endurtók eftir hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, að verðbólgan væri 22% á þessu stjórnartímabili á ársgrundvelli. Komist er að þessari niðurstöðu eftir að stórfelldar skattaálögur eru lagðar á fólk til þess að greiða niður vísitöluna. Skattaálögurnar eru ekki inni í vísitölunni, en hins vegar reiknast niðurgreiðslurnar inn í vísitöluna. Öllum hækkunum þjónustustofnana er frestað o. s, frv., o. s. frv. Hér er því náttúrlega um að ræða algera fölsun, eins og hæstv. viðskrh. var að reyna að verja áðan að væri ekki fölsun, en er að sjálfsögðu alger fölsun á verðlaginu. Á það má náttúrlega benda, að þó að landbúnaðarafurðir séu greiddar niður og vísitala framfærslukostnaðar lækki við það, þá er jafndýrt að framleiða landbúnaðarafurðir, og það er alveg jafnmikil verðbólga í landinu hvort sem niðurgreiðslur eru hækkaðar eða ekki. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki fleira um þetta að segja að sinni.



Herra forseti. Ég tók með mér í nesti rannsóknarblað og bið fyrir fram velvirðingar á því, ef mér skyldi verða á að vitna í það. Gaman væri og gott og ánægjulegt ef herra forsetinn gæti, svo skel hæfði kjafti, séð um það að smala hingað inn rannsóknarblaðamönnum. En þannig stóð á fyrir mér, að ég varð að hverfa af vettvangi með næsta löglegum hætti, þannig að ég hef ekki átt kost á því að fylgjast með umr. hér í dag. Ég skildi síðast við þar sem hv. 9. þm. Reykv. var að segja skemmtisögur af því, þegar maður var í stiga að mála og sjúklingur kom til hans og spurði hvað hann væri að gera og hann sagðist vera að mála, og þá tilkynnti sjúklingurinn að nú skyldi hann halda sér fast í pensilinn því nú tæki hann stigann. Kraftaverkin gerast enn. Uppi í háum stiga hefur átt að heita að ríkisstj. hafi verið að mála rósrauðum lítum fyrir þjóðinni hvernig hún ætlaði að fara að því að stjórna. Og svo hafa þeir gengið til og brotið þrep eftir þrep, hv. 7. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Austurl., og í gær fór hv. þm. Bragi Sigurjónsson með stigann. En ríkisstjórnin hangir á penslinum, og það er hið mikla kraftaverk sem við erum áhorfendur að. En hversu vel henni tekst til við málverkið sitt áfram, það er svo önnur saga. Ég get stytt mál mitt og verð að gera, enda er sjálfsagt búið að drepa á flest þau atriði, sem máli skipta, í umr. hér í dag. En umr. stjórnarliðsins og ræðuhöld hér í gær á hinu háa Alþ. við útvarpsumr. eru langómerkilegasta málafylgja sem ég hef nokkurn tíma heyrt, og er þó langt til jafnað. Þeir vöfðu tungu um höfuð sér, og það var helsta haldreipi þeirra að fara um það mörgum orðum hvernig við hefðum það í Sjálfstfl., og ég get upplýst að við höfum það gott. Helst var á þeim að skilja að það kynni að verða þeim til varnar að halda því fram að Sjálfstfl. ætti í erfiðleikum og hann væri ekki reiðubúinn að ganga til kosninga. Nú liggur alveg ljóst fyrir af ýmsu því sem fram hefur komið, að a. m. k. aðalforustumenn stjórnarflokkanna hafa lítið álit á Sjálfstfl. Þeir hafa hina mestu skömm á þeim flokki. En hvernig skyldi þá standa lessið hjá þeim sjálfum, þegar það liggur nú fyrir og við hv. 7. þm. Reykv. trúum því báðir, að þrátt fyrir það að svona standi nú á fyrir Sjálfstfl. eins og þeir álíta, þá ætlar samt helmingurinn af kjósendum að kjósa Sjálfstfl. ef það yrði kosið í dag. Þá er spurningin um hvernig ástæður eru innan dyra hjá þeim sem telja sig eða hafa talið sig vera að reyna að stjórna landinu, þótt ýmsir hverfi nú úr þeim hópi. Ég ætla að gera smátilraun til að fletta upp á smálýsingu á hæstv. ríkisstj. Ég er ekki eins þaulkunnugur innandyra þar eins og greinarhöfundur sem lýsir henni. Kannske er búið að fara með þessa lýsingu áður í dag, en ekki verður góð vísa of oft kveðin. Með leyfi hæstv. forseta, alveg sérstöku leyfi: „Hafi þessi ríkisstj.“ - þ. e. núv. hæstv. ríkisstj., - „ætlað sér að hafa hemil á þessum vanda,“ - þ. e. verðbólguvandanum, - „þá hefur henni mistekist hrottalega. Um það er auðvitað engum blöðum að fletta. Ólafur Jóhannesson stendur nú í sömu sporum og Hermann Jónasson stóð haustið 1958. Auðvitað væri heiðarlegast að fara þannig að.“ Hv. þm. Vilmundur Gylfason, sem skrifar þessi orð, getur nú stuðlað að því að heiðarlega verði að málum staðið, og það getur hann bara með einu móti núna eins og á stendur, og það er að samþ. till. okkar um þingrof og nýjar kosningar, nema hann vilji hafa þann hátt á að bera fram vantraust, þannig að hæstv. forsrh. geti sagt af sér með þeim hætti, og þá skulum við enda fylgja honum í því. Hv. þm. blessar minningu þessarar ríkisstj. í grein í rannsóknarblaði í gær. Hann kveður það hafa verið lífsreynslu - ég er nú hálfuppgefin á að lesa þetta orði til orðs - að hafa verið heitbundinn hæstv. forsrh. í eina 14 daga. Hann skýrir frá því, sem við vissum allir og horfðum á, að Alþfl. sporðrenndi athugasemdalaust öllu frv. hæstv. forsrh. sem hann lagði fram 12. febr. s. l., og hæstv. forsrh. hefur síðan verið að gera til þess tilraun að dorga einhvern hluta af því upp úr Alþfl. aftur. Hann talar um það, að hæstv. forsrh, hafi sýnt af sér röggsemi 1973 þegar hann kom heim frá London, sé ég hér, en varðandi þetta frv. segir svo: „En Ólafur heyktist, beygði sig undir vilja nokkurra komma og þrýstihópaforingja og missti buxurnar niður um ríkisstj. þar með.“ Það er von mér gangi illa að komast fram úr þessu, en bið að herra forseti minn álíti ekki að þetta séu mín orð. „Og eftir stendur að forsrh. virðist vera eins og skoðanalaus vindhani sem sveiflast á milli án þess að hafa nokkra skoðun aðra en þá að vera eins og krati í dag, en kommi á morgun.“ Svo mörg eru þau orð. En þessa lýsingu gefur einn hv. fyrrv. stuðningsmanna núv. ríkisstj. og fer miklu nær um þetta og getur lýst þessu miklu betur en ég treysti mér til. Svipað mátti raunar lesa út úr öllum orðum hv. stjórnarsinna í umr. í gær. Það var blöskranlegt að hlusta á hæstv. utanrrh. Okkur hefur sýnst hann hér í þingsölum lóna um í meinleysi, en eftir ræðu hans í gær að dæma svingar hann um hálfmeðvitundarlaus. Lýsingin og hneykslun hans á því að nú skyldi vera borin fram till. um þingrof og kosningar, þá þótti honum heldur betur stungin tólg og sagði að það væri, eins og ég hripaði hjá mér þó ég hefði margt annað þarfara að gera, að þessi tillögugerð Sjálfstfl. væri ótrúlegt ábyrgðarleysi, að hlaupa frá efnahagsvandanum og ætla að efna til kosninga. Samt er það svo, að menn úr hans flokki hver um annan þveran leggja hið sama til, þó með örlítið öðrum hætti sé, hv. 7. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, fyrir nokkrum dögum og svo þetta sem kölluð er brtt. frá hv. þm. Braga Sigurjónssyni. Allt að einu virtist þetta vera viðhorf hæstv. utanrrh., formanns Alþfl., og hann sagði að nýkjörnir þm. Alþfl. hefðu ekki gleymt því sem þeir sögðu fyrir kosningar. Það getur vel verið að þeir hafi ekki gleymt því, en þeir hafa ekki gert nokkurn skapaðan hræranlegan hlut með það sjálfir. Þeir muna það sjálfsagt orði til orðs, nema mér virtist áðan á ræðu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar sem honum væri nokkuð farið að förlast, því það er í fyrsta skipti sem ég heyri það, að þeir hafi ekki tekið undir það og haft það sem einarða stefnu sína að samningarnir gengju í gildi. Ég hef aldrei heyrt fyrr úr því dregið á einn eða annan hátt, og það er nokkuð seint í rassinn gripið að fara að halda slíku fram nú þegar svo er komið sem komið er. Nei, hann sagði, að þeir kepptu að því með því að glugga í útgáfurit sín og ritlinga fyrir kosningar að standa við öll þau fyrirheit sem þeir gáfu þá. Kannske á þetta líka við um skattamálin. Er það misminni mitt, að Alþfl. hafi haldið því fram í ræðu og riti að það ætti að lækka tekjuskatt? Er þetta misminni mitt líka.  Vel kann að vera, eftir að þjóðin hefur metið þá Alþfl.-menn á nýjan leik, að það mætti fá þá til ýmissa þarfra verka. Það hefur okkur sjálfstæðismönnum tekist áður. Og ég er ekki viss um, eins og málafylgjan er hér á hinu háa Alþ., nema þetta þurfi að taka til sérstakrar athugunar. En fyrst þarf auðvitað að lofa þjóðinni að endurmeta þá og a. m. k. að skoða tunguna í einstaka manni. Ég er ekki viss um nema það sé ýmislegt hirðandi af ýmsu því, sem fram hefur komið í því ódæma mál- og orðaflóði sem á okkur hefur dunið hér á hinu háa Alþ., fyrir t. d. sjálfstæðismenn og þá stefnu sem Sjálfstfl. vill fylgja. Og ég ætla að nota tækifærið og þessar mínútur sem eftir eru til kl. 7 til að víkja aðeins að einum þætti sem ég hef látið afskiptalausan um alllanga hríð. Það er mjög mikilvægur þáttur í okkar efnahagsmálum og einn snarasti þátturinn í því að vinna bug á verðbólgu sem við öll stefnum að, og það eru vextir. Ég spurði hér í haust, og það var eiginlega eina framlag mitt til umr. um þann þátt, hvernig undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar ættu nú að standa undir greiðslu vaxta sem næmu verðbólgustigi. Þetta var fsp. mín. Ég upplýsti af kunnugleikum mínum á t. a. m. fiskvinnslu og sjávarútvegi, að þetta væri útilokað. Ég fékk auðvitað ekkert svar við þessu annað en það, að fullyrt hefur verið síðan að ég væri lágvaxtastefnumaður. Þess vegna ætla ég að nefna nokkur dæmi sem afsanna þessa kenningu. Þau fyrst, að um nokkurra ára bil hefur það verið hlutverk Framkvæmdasjóðs og Seðlabanka að gera till. um ávöxtun á fé sjóða t. a, m. Þessar till. hafa verið gerðar af okkur sameiginlega, og ég hef árum saman staðið að tillögugerð sem gekk miklu lengra í ávöxtunarátt, ef við getum nefnt það svo, verðtryggingarátt og upphæð vaxta, heldur en ríkjandi stjórnvöld hafa treyst sér til að framkvæma. Hv. 7. þm. Reykv., sem hefur mikið um þetta fjallað, ætti að leggja lykkju á leið sína og kynna sér tillögugerð mína í þessu efni nú, því ég hef nú sent hana frá mér. Sú tillögugerð er um verðtryggingu allra lána, fulla verðtryggingu allra lána, en að vísu mjög lága vexti. Ég veit ekki hvort við getum orðið sammála um það. Enn eitt dæmi er það, að ég hef stjórnað þeim sjóði á Íslandi sem rekinn hefur verið harðast af öllum sjóðum að þessu leyti undanfarin 4 ár a. m. k., Framkvæmdasjóði Íslands. Við höfum talið vegna tillögugerðar okkar um ávöxtun fjár að okkur bæri skylda til að ganga á undan með góðu eftirdæmi, eins og það heitir, enda getum við sýnt fram á það með reikningum sjóðsins, að vel hefur tekist til um ávöxtun hans og meira en það. Þegar allir sjóðir hafa verið tómir um öll áramót, þá hefur alltaf verið ærið fé í þessum sjóði, t. a. m. nú, ef ég man rétt, yfir 800 millj., þótt fast hafi verið leitað um fjárframlög úr öllum áttum. Eins er það að nefna um Byggðasjóðinn, að þegar ég kom að stjórn hans var hann ávaxtaður með 6% óverðtryggt. Það hefur að vísu ekki náðst stór árangur og ekki frambærilegur árangur þegar okkur hefur aðeins tekist í miklum nauðum að tosa þetta úr 12% í 14% . Ég minnist þess, að það tók upp undir hálft ár að fá 7 manna þingkjörna stjórn til þess að fallast á það, þar í bland var hæstv. utanrrh., þáv. og núv. formaður Alþfl., hann var í þeirri stjórn. Ég varð ekki var við að hann lyfti hendi til þess að aðstoða við að ná þessu fram, þótt í litlu væri. Herra forseti. Ég skal nú ljúka mái mínu. Þessari leiksýningu, sem við höfum verið áheyrsla og áhorfendur að í rúma 6 mánuði, er lokið. Ég verð nú að segja að sumt hefur verið gróflega dapurlegt, en að öðru leyti hef ég haft af þessu allnokkurt gaman. Og ég vona að mér fyrirgefist það. En leiksýningunni er alveg lokið. Þeir, sem nú þykjast vera að stjórna landinu, eru sjálfir búnir að missa trú á að þeim takist það. Þegar af þeirri ástæðu er þýðingarlaust að hanga áfram á penslinum. En þjóðin er búin að því líka. Og þeim er alveg lífsnauðsynlegt að ganga úr skugga um hvort svo sé ekki, því stjórn, hversu fjölmenn sem hún er að þingmannaliði, getur engu stjórnað og engu komið í framkvæmd ef hún er búin að missa traust helmings að ég tali nú ekki um meiri hl. þjóðarinnar. Slíkt er gersamlega þýðingarlaust, enda orðaði hv. 1. þm. Norðurl. e. það þannig í gær, eða í þá átt, að það væri auðvitað ekki líðanlegt að ríkisstj., ef hún næði ekki tökum á viðfangsefnum sínum, druslaðist áfram við að stjórna landinu. Þannig var orðalag hans. Og margir þeirra tóku fram að svo kynni að fara að upp úr þessu stjórnarsamstarfi slitnaði og þessi stjórn viki. Þeir geta, svo ég noti orðalag hv. 1. þm. Norðurl. e., druslast áfram enn um einhverja hríð, en það er alveg þýðingarlaust og það verður ekki til neins nema til hins verra. Það er lífsnauðsyn að þjóðin fái að endurmeta stöðuna. Það fer ekki milli mála, að hver flokkur fyrir sig hefur nú e. t. v. skýrar mótaða stefnu í þjóðmálun en við höfum áður haft fyrir augum, að segja að undanteknum amtmanninum, undanteknum Framsfl., en það er ekkert nýtt að þessi flokkur aki seglum einvörðungu eftir hentistefnu og flokkslegum hagsmunum. Í áratugi hefur hann eftir engu öðru farið, þannig að það er ekki von að sá Eyjólfur hressist. En að öðru leyti er það skoðun mín, að þjóðin ætti hægar um vik að endurmeta stöðuna nú og kveða upp réttlátan dóm en jafnan áður. Það er svo komið fyrir þessari hæstv. ríkisstj., að henni ber siðferðileg skylda til þess að skila af sér þessum völdum. Þjóðinni bráðliggur á því og það er blátt áfram þingræðisleg skylda hennar, eftir að svo er komið sem blasir við allra augum, að hún þegar í stað segi af sér eða rjúfi þing og efni til nýrra kosninga, eins og við höfum lagt til.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr. Þess vegna gerir mér það ekki mikið til þó að margir séu fjarverandi þegar það er sagt sem ég ætla að segja, því sá er hér kominn sem gerði það að verkum að ég fór að biðja um orðið. Það kom fram í ræðu hv. 1. þm. Vestf., að hann tók að vitna til fjármálastjórnar á árunum 1971–1974, og síðar hefur komið fram í ræðum hv. þm., hv. 7. þm. Reykv., sem kemur víða við, að vitna til ágætis þess tímabils sem kennt var við viðreisn, en því lauk með þeim dómi, að einn af samherjum ríkisstj. og þm. þáv., Ólafur Björnsson prófessor, líkti ástandinu fyrir kosningarnar 1971 með orðinu „hrollvekja.“ Það var hrollvekja af hans hálfu að horfa til þess ástands sem væri í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég er ekki viss um að hv. 1. þm. Vestf. hafi haft þetta í huga í dag þegar hann talaði um gilda sjóði sem sú ríkisstj. hefði skilið eftir. Ég held líka að það muni ekki hafa verið í hans huga eða annarra hv. alþm., að sú ríkisstj. hafði því miður ekki skilað miklu, hvorki í flota til fiskveiða fyrir landsmenn né útfærslu landhelgi, svo sem kunnugt er. Ég skal svo ekki fleiri orðum að þeirri stjórn eyða. Ég sagði við hv. 1. þm. Reykn., að hann mundi vera einn af þeim fáu mönnum sem settust í fjmrh.-stól og hefðu með sér í ríkisstj. fyrirrennara sinn og meira að segja tvo frekar en einn, og það væri ekki lítils virði þegar fjmrh. nyti þess ef horft er á gagnrýnina. Þau ár, sem ég fór með embætti fjmrh., þurfti ég ekki undan því að kvarta að gagnrýni væri ekki haldið uppi hér á hv. Alþ. Og satt að segja hef ég oft hugsað til þess á þessu hausti, hvað minna hefur verið að gert í þeim efnum nú en þá var gert. En það var Gunnar Thoroddsen, hv. þm., sem hafði líka verið fjmrh. og sat í síðustu ríkisstj. Þá vil ég gefa skýringar á því, því að ég hef ekki eytt í það miklum tíma hér á hv. Alþ., síðan ég hætti fjmrh. starfinu, að verja gerðir fjmrh. vinstri stjórnarinnar sem sat frá 1971–1974, en að gefnu þessu tilefni í dag langar mig til að gefa yfirlit yfir stöðu þá sem var hjá ríkissjóði þegar vinstri stjórnin tók við í júlí og þegar hún fór frá völdum 31. ágúst 1974 og svo það sem nú var skilið við hinn 31. ágúst 1978. Skuldir ríkissjóðs við Seðlabanka Íslands á þeim dögum, þegar viðskilnaður átti sér stað, var þannig, að skuld ríkissjóðs 1971 var 1 milljarður 204 millj. kr. Þess vegna er það á misskilningi byggt að við einhverjum sjóði hafi verið tekið. Skuld ríkissjóðs við Seðlabankann hinn 31. 8. 1974, þegar ég fór úr stól fjmrh., var 2.4 milljarðar kr. Skuld ríkissjóðs við Seðlabankann nú 31. 8. 1978 var 25.1 milljarður kr. Þessar staðreyndir eru til vitnis um það sem að var vikið hér í dag og knúði mig til þess að skýra frá þessu hér á hv. Alþ. Ég vil þessu til viðbótar geta þess, að í júlímánuði 1974, þegar hv. 4. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, gerði tilraun til stjórnarmyndunar, gerðu þeir úttekt á þjóðarbúinu fyrir hans tilstilli, forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar, Jón Sigurðsson, og bankastjóri Seðlabankans, Jóhannes Nordal. Í þeirri skýrslu, sem þeir afhentu þá og við þáv. ráðh. fengum í hendur, þ. á m. ég, taka þeir fram að það sé allt útlit fyrir að það megi halda þannig á fjármálum ríkissjóðs að það verði ekki halli á ríkissjóði í árslok 1974. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það fer jafnan svo, að þegar nýr fjmrh. tekur við hefur það áhrif á uppgjör þess árs sem þá er að líða, svo var og 1974. En þetta er í skýrslunni sem ég fékk í mínar hendur og hef enn um þeirra spádóm, og þar töluðu þeir sem áttu að hafa vitið og þekkinguna. Ég vil líka benda á það, að fjárlagagerð ársins 1974 var mjög erfið vegna þess að þáv. ríkisstj. hafði ekki meiri hl. hér á Alþ. Bjarni Guðnason hafði þá yfirgefið þá ríkisstj., svo að hún hafði ekki meiri hl. Eitt af þeim verkum, sem þurfti að leysa af hendi við þá fjárlagagerð, var að lækka tekjur af tollum vegna samninganna við EFTA og EBE. Þá var það fellt hér í hv. Alþ. eða það fékkst ekki fyrir því samstaða að koma í gegn tekjuöflun á móti þessu. Þess vegna átti þáv. fjmrh. ekki nema um tvo kosti að velja. Annar var sá fyrir hann og ríkisstj. í heild að brjóta þessa samninga, - það var auðvitað mjög andstætt bæði forsrh. og utanrrh., - eða þá að taka áhættuna af tekjuöflun vegna tollalækkunar, sem ég held að ég muni rétt að var um 400 millj. kr. Þá tókst mér að gera samkomulag við Alþfl. óformlega, formann hans og varaformann, að ef ég næði samkomutagi við ASÍ, sem þá átti eftir að gera kjarasamninga og var verið að reyna að semja við, m. a. um að fella niður úr vísitölunni áfengi og tóbak og bensín og þungaskatt af bifreiðum, þá lofuðu þessir forustumenn Alþfl. mér því, að ef ég næði samkomulagi við ASÍ um að hækka söluskattinn um 5% eða 5 stig, sem stefnt var að, þá skyldu þeir fylgja þessari ákvörðun. Svo fór um þetta fyrirheit, að 4 stig fengust samþykkt síðar á þinginu þrátt fyrir að ég stæði við það samkomulag sem ég hafði gert við þá ASÍ-menn, en fékk þó ekki út úr því annað en taka áfengi og tóbak út úr vísitölu, sem hefur verið svo síðan. Þessi áhætta var því veruleg og þetta var ekki leiðrétt fyrr en eftirmaður minn var kominn í sæti fjmrh. Þá var þetta samþ, hér á hv. Alþ., og stóð ég fast með honum í þeirri nauðsyn að afla þeirra tekna og fleiri tekna sem þá var aflað, eins og þeir hv. þm., sem þá sátu hér á Alþ., muna eftir. Og þegar var verið að reyna þá að mynda ríkisstj. með Alþfl. og Alþb., þá var m. a. um það deilt, hvort þörf væri á þessari tekjuöflun. En í stjórn Geirs Hallgrímssonar var þetta viðurkennt og þá varð þetta að raunveruleika. Ég vil líka minna á það í sambandi við árið 1974, að það var langt frá því, eins og kom fram í umr. í gærkvöld, að það væri neitt gæðaár. Þá varð verðfall á aðalútflutningsafurðum okkar og meira en það, það var sölutregða á árinu 1974, og það var ekki fyrr en á árinu 1976 sem raunverulega rættist úr þeim erfiðleikum í sambandi við sölu á íslenskum fiski til annarra landa sem komu upp árið 1974. Ég vil líka minna á það, að á árinu 1973 skall á olíukreppa ekki minni en sú sem nú er mikið rædd, en þá ræddu menn ekki eins um hana, því að þá gerðu þeir sér ekki eins grein fyrir afleiðingum hennar og nú virðist vera orðið. Hún kom fyrst til áhrifa á árinu 1974. Hún hafði geysileg áhrif á verðbólgu og afkomu ríkissjóðs. Sama er að segja um Vestmannaeyjagosið sem kom upp á því kjörtímabili sem vinstri stjórnin sat. Það hafði meiri áhrif en menn hafa almennt gert sér grein fyrir, bæði á tekjuöflun ríkissjóðs og stöðu hans, enn fremur á verðbólguna. Allt þetta hafði geysileg áhrif á þessa tvo höfuðþætti í efnahagsmálum. Auk þess varð það svo, að í baráttunni um landhelgina var ekkert í það horft eða til sparað sem út þurfti að greiða vegna þess máls. Það var látið hafa svo algeran forgang að ekki þótti ástæða til annars en virða það á hvaða veg sem var. Það var lagt kapp á að ná því máli fram, sem og tókst, og það var aðalatriðið. Hins vegar varð ríkissjóður oft að gjalda þar meira en hugsað hafði verið. Þessar upplýsingar vil ég nú gefa vegna þess sem fram hefur komið hér í dag og kom mér á vissan hátt á óvart. En út af fyrir sig er ég því þakklátur, því að hið rétta hefur nú komið fram. Ég vil líka segja það, að það hefur komið fram í þessum umr. og kom fram í umr. í gærkvöld, að verk þeirrar ríkisstj., sem frá verki fer, verða oft lítils metin af þeim, sem við taka. Auðvitað er það rétt, að mörg voru þau atriði hjá síðustu ríkisstj. þar sem hún náði ekki þeim árangri sem hún ætlaði sér að ná. Um það ætla ég ekki að fara að deila. En ég vil minna á það, að s. l. ár var meiri atvinna hér á landi og stöðugri og öruggari en sennilega nokkru sinni fyrr. Þjóðarframleiðslan jókst á því ári um 3.5%. Þjóðartekjur jukust um 3%, því að viðskiptakjörin versnuðu seint á árinu vegna þess að dollarinn lækkaði. Vöruskiptajöfnuður var hagstæður um 6–7 milljarða eða um 1% af þjóðarframleiðslu. Greiðslujöfnuður var hagstæður um 10 milljarða, svo að gjaldeyrisstaðan batnaði á árinu um ca. 11 milljarða. Erlendar lántökur til langs tíma voru helmingi minni á árinu 1978 en á næsta ári á undan. Ég vil líka minna á það, að á þessum árum var gert margt til þess að bæta stöðu þjóðarinnar gagnvart þeim erfiðleikum sem nú er að fást við á nýjan leik, þar sem er olíukreppan. Í hitaveitumálum var unnið hér geysilega mikið, og að virkjunarmálum var á s. l. 5 árum unnið hér á landi meira en á nokkrum 5 árum öðrum. Ég vil líka minna á það, að einkaneysla á mann var meiri á s. l. ári en nokkru sinni fyrr. Það þýðir að afkoma fólksins í landinu varðandi tekjur var betri en áður hefur verið. Þetta mega þeir gjarnan heyra og vita sem hafa talað um þá stjórn sem einhverja vandræðastjórn, þó að henni hafi ekki allt vel tekist. Áður en ég lýk máli mínu vil ég aðeins í lokin, vegna þeirra umr. sem hafa farið fram hér á hv. Alþ. í vetur og eins víðar í þjóðfélaginu um afkomu landbúnaðarins, segja það, að á s. l. ári var framleiðsla landbúnaðarins á Íslandi meiri en hún hefur nokkurn tíma verið áður. Tekjur bænda á árunum 1977 og 1978 eru líka meiri en nokkru sinni fyrr. Á þessum síðustu árum hafa orðið glæsilegar framkvæmdir, bæði í sveitum landsins og í þeim vinnslustöðvum er landbúnaði tilheyra. Allt þetta gerir það að verkum, að þjóðin og bændastéttin í þessu tilfelli er betur undir það búin að fást við þau átök sem vandamálin, sem nú er við að fást, skapa henni. Einhvern tíma hefði það verið talin saga til næsta bæjar hér á landi, að landbúnaðarframleiðsla í okkar landi væri orðin of mikil og við hefðum af því miklar áhyggjur, og hitt, að við hefðum fóður svo að við gætum selt öðrum þjóðum. Þannig hafa verk okkar, þeirra kynslóða sem að þessu hafa unnið um langt skeið, skilað árangri, og ég efast ekkert um að í veröld sem sveltir munu matvæli verða þess virði að verð fyrir þau fáist með eðlilegum hætti, svo að ekki verði vandræði við að búa. En hitt vil ég líka taka undir, að ef við byggjum ekki við jafnmikla verðbólgu og við gerum, þá væru þessi vandamál að sjálfsögðu minni sem og önnur vandamál okkar í viðskiptum við aðrar þjóðir. Þess vegna tek ég undir það, að þjóðin í heild þarf að gera sér grein fyrir því að leysa þennan vanda, en hann verður ekki leystur að mínu mati á nokkrum vikum og ekki með hávaðagjálfri hér í þingsölum, heldur með samstilltu átaki þeirra sem þar eru að verki og forustuna hafa. Það er ég sannfærður um að er sú eina farsæla leið til að leysa þessi vandamál sem við er að fást.



Herra forseti. Þetta innskot í ræðuhöld dagsins, sem nú var rétt áðan þegar hv. 1. þm. Vesturl. hélt ræðu sína, var ákaflega eðlilegt og skiljanlegt. Það var eðlilegt að einhver þyrfti að mæla fyrir minni síðustu vinstri stjórnar, þ. e. a. s. hinnar næstsíðustu vinstri stjórnar, því að enginn hafði vikið hlýlegu orði að þeirri vinstri stjórn. Það var eins og maður væri kominn aftur til ársins 1973 og hér stæði sjálfur fjmrh. í stóli. Af svo miklum hlýhug varði hann málstað þeirrar stjórnar. Það var einnig skemmtilegt að heyra, að hann vék nokkrum hlýlegum orðum að síðustu ríkisstj., ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, og það þótti mér drengilega gert. Hins vegar vék hann ekkí orði að þessari ríkisstj., sem nú situr, og það þykir mér skiljanlegt. Það eru fleiri hv. þm. en hv. 1. þm. Vesturl. sem hefur ofboðið allt umtalið um þessa skringilegu hæstv. ríkisstj. sem nú situr, því að hv. 7. þm. Reykv. sá sig knúinn til að mæla sérstaklega fyrir minni viðreisnarstjórnarinnar, og það þykir mér eðlilegt og sjálfsagt. Hann lét einnig í ljós miklar Viðreisnaróskir og sýndi ýmiss konar Viðreisnartilhneigingar, og vildi ég óska að aðrir tilburðir hv. þm. hnigju í þá átt og væru jafnábyrgðarþrungnir og við á þegar menn vilja undirbúa slíkt starf sem þar var unnið. Ég hafði hugsað mér, hæstv. forseti, gagnstætt því sem margir hafa gert í þessum umr., að ræða um þá till. sem hér er á dagskrá. Margir hv. þm. hafa sveiflað sér vítt og breytt yfir allt þjóðmálasviðið, farið með margar tölur af sviði efnahagsmála. Þær eru, eins og allir vita, allar lausar vegna verðbólgunnar og erfitt að festa, og það er verkefnið sem mest er aðkallandi. Það, sem hér er á dagskrá, er till. til þál. um þingrof og nýjar kosningar, flutt af öllum þm. Sjálfstfl., hinnar þingræðislegu stjórnarandstöðu. Það hefur komið fram sérkennileg brtt. við þessa tillögu. Hún er einstök í sinni röð, að ég held. Ég veit ekki til að nokkurn tíma hafi verið fram borin brtt. við þingrofstillögu. En það er um þessa tillögu eins og fleira í þessu þinghaldi, að ýmislegt ber hér nýtt við, sumt slæmt og annað ekki sem verst. Það aleinkennilegasta við þessa brtt. er það, að hún er ekki um neitt ákveðið. Till. er um annaðhvort eða. Hv. þm. Bragi Sigurjónsson vill að fyrirsögn tillögu okkar verði: Tillaga til þingsályktunar um nýja stjórnarmyndun eða þingrot og nýjar kosningar. - Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa skoðað svo vel öll skjöl Alþingis frá upphafi, að þeir hafi nokkurn tíma rekist á nokkuð þessu líkt. Ég veit ekki til að nokkurn tíma hafi verið gerð þáltill. um annaðhvort eða, annaðhvort stjórnarmyndun eða þingrof og nýjar kosningar. Einhvern veginn finnst manni að slíkir valkostir tveir passi ekki í eina og sömu þáltill. En menn flytja hér till. um sitt hvað, sem e. t. v. hefur ekki hingað til þótt við eiga að setja fram sem þáltill. Það er í sjálfu sér skiljanlegt, að menn vilji reyna til hins ítrasta að gefa núv. hæstv. ríkisstj. færi á því að bæta ráð sitt. Það er út af fyrir sig uppörvandi að sjá að það eru til einstaklingar í þingsölum sem hafa ekki misst vonina að því leyti. Að því er dagsetningar í till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar varðar, þá hef ég engar aðrar till. um það. Ég hef eins og fleiri þm. skoðað vandlega spjaldanna á milli og upp og niður lítinn bækling sem hver þm. hefur á borði sínu, sem er eins konar afmælisdagatal þm., og þar finnst ekki nokkur brúkleg dagsetning. Það eru aðeins tveir afmælisdagar eftir í mars. Annan á að vísu Alþfl. maður og hinn afmælisdaginn á sjálfstæðismaður, svo að ég get ekki séð að nokkuð sé hægt að nota þá daga. En hvað sem því liður, þá skiptir það engu höfuðmáli. En ég get ekki séð að það sé~neitt lítið úr því gerandi, að menn vilji í raun standa við ákveðnar dagsetningar. Það er einungis partur af þeim skyldum er menn taka að sér að ljúka ákveðnum verkum fyrir ákveðinn tíma. En einhvern veginn lætur þessi hæstv. ríkisstj. sér slík tímamörk svo innilega í léttu rúmi liggja. Dæmi um það í allt öðru máli var hér í gær á fundi Sþ., þar sem 1. mál á dagskrá var till. til þál. um staðfestingu samninga um fiskveiðiheimildir Færeyinga. Hún var tekin út af dagskránni af einhverjum ástæðum, sem ég áttaði mig ekki á. En það virðist ekki skipta nokkru einasta máli, hvort verið er að fjalla um það mál sem kann að vera orðið úrelt þegar að afgreiðslu kemur. Ég geri ráð fyrir að Færeyingar séu búnir að veiða upp í þennan kvóta sem Alþ. hefði þurft að samþykkja að mætti leyfa þeim að veiða. Út af fyrir sig hefði það samþykki vafalaust fengist og síst mæli ég því gegn. En þetta litla dæmi sýnir að tilsettur tími, ákveðnir dagar, ákveðnar vikur og ákveðnir mánuðir er nokkuð sem ríkisstj. Íslands kemur ekki við, aðeins ef hún situr í friði í sætum sínum. Ja, ég sé nú ekki að ríkisstjórn Íslands sitji í sætum sínum, allir ráðherrastólarnir eru tómir.  Hv. þm. Bragi Sigurjónsson, sem vill annaðhvort nýja stjórnarmyndun eða þingrof og nýjar kosningar, ætti að fara að ráðum flokksbróður síns sem talaði hér í dag, hv. 7. þm. Reykv., sem var augljóslega þessarar sömu skoðunar, að það ætti fyrst að reyna nýja stjórnarmyndun. En hv. þm. Vilmundur Gylfason lagði á það áherslu í ræðu sinni oftsinnis, að það yrði að reyna þennan síðasta leik og „það þyrfti ekki að taka neinn tíma,“ sagði hann, „það þarf ekki að tefja málið.“ Þess vegna leyfi ég mér að beina þeim orðum mínum til hins djarfa unga þm., hv. 7. þm. Reykv., að hann noti nú þessa kvöldstund til þess að ganga snöggvast úr skugga um það, hvort þessi 32 manna meiri hl. sem hann lýsti svo mjög eftir, muni vera fyrir hendi. Þá er hægt að ganga til atkv. á tilsettum tíma, og þá þarf Alþfl. ekki enn einu sinni að ganga í gegnum þær þrengingar að horfa upp á það að málin séu ekki afgreidd á réttum degi. Ég veit ósköp vel að það er rétt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni eins og fleira sem hann segir - í og með - að það tekur engan tíma að ganga úr skugga um þetta. Ég veit að hv. þm. telur sér eiga Viðreisnar von (með stórum staf). Hann lýsti því hér í dag, að hans óskastjórn væri ný Viðreisnarstjórn, og 32 þm. vill hann hafa að baki þeirri stjórn. Ég get flýtt fyrir hv. þm. og sparað honum nokkurn snúning með því að sýna honum fram á það, að í hópi þessara 20 manna, sem flytja þáltill. á þskj. 408, er enginn til í slíkan hóp - ekki hér og nú. Við skulum athuga málið að loknum kosningum. Ég hef farið nokkrum orðum um till. hv. þm. Braga Sigurjónssonar. Ástæðan til að ég vék hér að hv. 7. þm. Reykv. var sú, að hægt er að flýta fyrir afgreiðslu efnis hennar með því að nota þær aðferðir sem hv. 7. þm. Reykv. benti á hér í dag. Ég vil þá víkja að þriðja þskj. sem varðar það mál sem hér er á dagskrá, og það er eiginlega upphafsskjalið. Með nokkrum rétti má segja að höfundur þess sé einnig upphafsmaður að þskj. 408, og nú upplýsi ég hlut sem lýst var eftir í umr. hér í gærkvöld. Einn ræðumanna stjórnarliðsins lét í ljós þá ósk sína, að það væri skemmtilegt að fá að sjá hver væri höfundur þessa plaggs. Ég skal upplýsa það. Hinn raunverulegi upphafsmaður stendur hér í dyrum þingsalarins og er hv. 7. þm. Reykv. Það má segja  Það sem sameinar okkur sjálfstæðismenn, hv. 7. þm. Reykv. og marga fleiri hv. þm., er sú bjargfasta skoðun, að ákveðnar till. um lausn efnahagsmálanna þola ekki bið. En á meðan meiri hl. sjálfs Alþingis er sammála um að þessi mál þoli ekki bið, þá er frv. sjálfrar ríkisstj., sem svo á að heita, að velkjast úti um allt þjóðfélagið til skoðunar hér og þar.  Ég held að það sé kominn tími til þess að farið verði að koma á skaplegu þingræði á Íslandi á ný. Það er þingræði á Íslandi að nafninu til og í lagalegum skilningi, en þingræðið gegnir ekki því hlutverki sem lýðræðishugsunin ætlar því að gegna. Það ríkir ekki lengur fulltrúalýðræði á Íslandi. Ég leyfi mér að segja þetta: Fulltrúalýðræði ríkir ekki á Íslandi. Að það ríki lýðræði á Íslandi sem sé fólgið í því, að kjósendur landsins kjósi sér stjórnendur til þess að fara með ráðstöfun mála á Alþ., það er orðið blekking, og þeirri blekkingu fagnar einn flokkur ríkisstj., Alþb., og undir þá blekkingu beygja sig hinir flokkar ríkisstj., ekki með glöðu geði, það væri of mikið sagt, því enginn er þar ánægður, enginn er þar heldur sérlega hryggur. Ekki ætla ég að fara með vísuna um Halldór Snorrason: „Aldrei hryggur og aldrei glaður,“ því að hún var ort um skemmtilegri hluti, ef mér leyfist að vera ósvífin að segja: heldur en hæstv. ríkisstj. Hæstv. viðskrh. Svavar Gestsson var svo vinsamlegur mér hér í dag að lesa upp dálítinn greinarstúf, eða stúf úr greinarstúfi, sem birtist í Morgunblaðinu í haust og voru hugleiðingar bæði um þingflokk sjálfstæðismanna svo og um þingflokka almennt og hlutverk þeirra. Hv. þm. var afar ánægður með þessa ritsmíð, því að hv. þm. - ja, þetta er fyrirboði greinilega, hæstv. ráðh., átti ég við, var afar ánægður með þessa ritsmíð, því að hann taldi hana lýsa einhverju voðalegu ástandi innan Sjálfstfl. Ég man nú ekki sjálf alla tilvitnunina og fletti henni ekki heldur upp, en aðalatriðið var þetta og það sem hæstv. ráðh. fannst mestur fengur í, að ég hefði sagt í greininni, að það væri afar þjakandi hve menn væru hræddir hver við annan. Þetta finnst mér. Ég bætti við: „Menn verða að vera óhræddir við að segja það sem þeir meina “ og ég er svo gersamlega sannfærð um það. Ég held að hér á Alþ. ætti að gera meira að því og þá gegndu þm. betur skyldu sinni. Ég setti fram almenna aths. um þann mannlega eiginleika að menn séu hræddir hver við annan. Þetta þekkja menn. Menn eru hræddir hver við annan, við álit náungans, við álit kjósenda. Ég þarf ekki að útskýra það með mörgum orðum, því að við höfum fyrir augunum oft - að vísu ekki nú í kvöld, - hrikalegasta dæmið um það í öllum stjórnmálum Íslands, og það er sjálf hæstv. ríkisstj. Hún er hrikalegt dæmi um hræðslu manna, hræðslu eins við annan. Hæstv. ráðh. eru afar hræddir. Þess vegna er ríkisstj. ekki enn þá farin frá. Hæstv. Alþfl.-ráðh. eru afar hræddir við Alþb.-ráðh., og Alþb.- ráðh. er afar hræddir við Alþfl.-ráðh.  Þessi till. fjallar um það, að nú sé kominn tími fyrir dóm kjósenda. Það er löngu ljóst, að þessi ríkisstj. hefur gefist upp við að sinna því hlutverki sem henni var falið og hún tókst á hendur eftir almennar kosningar og eftir stjórnarmyndunina, og almenningur verður að taka í taumana. Að því leyti hafði hv. 7. þm. Reykv. rétt fyrir sér í till. um þjóðaratkvgr., og að því leyti vill Sjálfstfl. styðja hann og hjálpa honum áleiðis með þá hugmynd. Og ég veit að margir hv. þm. stjórnarliðsins vilja styðja þá hugmynd í raun og veru, ef þeir eru ekki hræddir annaðhvort um sjálfa sig, hver við annan eða þá við að þurfa að láta þjóðina dæma um verk sín. Hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson vék að svipuðu viðfangsefni að því er varðaði Sjálfstfl. og hæstv. viðskrh., vék að greinaskrifum og orðaskiptum okkar hv. 1. þm. Reykv., því sem hann kallaði veturnóttarskrif sjálfstæðismanna. Það er rétt, að þar ræddu sjálfstæðismenn um viss ágreiningsefni fyrir opnum tjöldum. Það er ósköp einfaldlega þannig, að okkur finnst betra í Sjálfstfl. að ræða um þessa hluti fyrir opnum tjöldum heldur en að sitja undir getsökum, dylgjum og ámæli fyrir eitthvað, sem rangt er, úr ýmsum áttum í fjölmiðlum. Okkur finnst miklu betra að ræða þá opinskátt okkar ágreining, þó kannske sé fast að orði kveðið. Það má vera að mörgum hafi þótt þetta alveg yfirgengilegt, en þó er þetta ekki -  Ég heyri að hv. þm. er að stinga upp á því að flutt verði þáltill. um að leitað verði að ríkisstj. Það kann að vera að það sé óþarft að ræða þetta mál. Ríkisstj. er e. t. v. farin frá. Það kann vel að vera. A. m. k. hefur það verið svo í seinni tíð, að þm. hafa lítið vitað um það í dag hvað ríkisstj. mundi gera á morgun. Það gildir jafnt um fylgismenn ríkisstj. og stjórnarandstöðu. Mér skilst að hæstv. forsrh. komi fylgismönnum ríkisstj. ekki minna á óvart en ýmsir þeir sem flytja þáltill. Hæstv. forsrh. telur að till. okkar sjálfstæðismanna kunni að innihalda traustsyfirlýsingu á sig. Hann var að vísu fullvissaður um það í gærkvöld að svo væri ekki. En hæstv. forsrh. veltir því mjög fyrir sér, af hverju sjálfstæðismenn fluttu ekki fremur till. um vantraust. Forsrh. taldi ríkisstj. alveg geta setið þrátt fyrir samþykkt þessarar tillögu. Ég mun víkja að þessu. Tilgangurinn með till. okkar um þingrof og nýjar kosningar er sá að koma ríkisstj. frá. Svo skringilega sem það hljómar þá vitum við af reynslunni að þáltill. um vantraust, sem fyrir fram hefur meirihlutafylgi, er ekki leið til að koma frá ríkisstj. sem hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson er í forsvari fyrir. Það sannar reynslan. Það var nefnilega svo árið 1974, að þá fluttu sjálfstæðismenn till. um vantraust. Hæstv. forsrh. vissi að þingmeirihl. var fyrir þessari till. Hann sá svo um að þessi till. kom aldrei til umr. Hæstv. forsrh. rauf þingið til þess að láta ekki samþykkja vantrauststillögu.  Till. um þingrof og nýjar kosningar, sem væntanlega fær meiri hl., nær því nákvæmlega sama tilgangi. en kemur meira til móts við t. d. Alþfl. að sú till. leiddi ekki heldur til þess, að ríkisstj. færi frá fyrr en um það leyti sem kosningar færu fram. En nú liggur að vísu fyrir yfirlýsing hæstv. ráðh. um að ríkisstj. segi samstundis af sér ef tillagan verður samþykkt. Það er því ljóst, að þessi till., sem hér liggur fyrir, er nú áhrifaríkara tæki til að koma frá óhæfri ríkisstj., - ríkisstj. sem sinnir ekki einföldustu reglum um lýðræði og þingstjórn í landsmálum, - hún er í þessu tilviki áhrifaríkara tæki til þess heldur en nokkur vantrauststillaga. Svona er komið tilfinningu ráðamanna á Íslandi fyrir sjálfu þingræðinu. Það er sérkennilegt og væri mikið athugunar- og umræðuefni, hvernig menn geta notið þess að sitja í ráðherrastörfum við þær aðstæður sem nú blasa við. En að vissu leyti er þetta skiljanlegt. Þessi hæstv. ríkisstj. er undir forsæti sama manns og sú ríkisstj. sem mestu olli um það efnahagsástand sem nú ríkir hjá þjóðinni. Hin fyrri vinstri stjórn, sú sem hv. 1. þm. Vesturl. minntist hér af mjög hlýjum hug, afrekaði það að koma bærilegu efnahagsástandi út í algera ófæru. Næsta ríkisstj. stóð í því að reyna að bæta fyrir verk ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Henni tókst mjög vel framan af. Það verður ekki hrakið, að verðbólgunni náði hún á tímabili niður um 50%. En þá kom til sögunnar einn flokkur sem nú er aftur kominn í ríkisstj., Alþb. Þessi flokkur og fulltrúar hans í ýmsum þrýstihópum komu því til leiðar, að þessi efnahagslegi árangur, sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar hafði náð, eyðilagðist. Það var pólitískt verk Alþb. manna. Þá á ég ekki við að það hafi verið pólitískt verk launþeganna sjálfra, heldur fulltrúa Alþb. í launþegahreyfingunni, fulltrúa þeirra Alþb.-manna sem hafa vaxið upp eins og drifhúsgræðlingar án þess að hafa nokkurn tíma dýft hendi í kalt vatn og þykjast tala fyrir munn verkalýðsins og leika sér að því, því miður, að skammta skoðanir mönnum sem taka að sér að vera í forsvari fyrir kjarabaráttu launþeganna í þjóðfélaginu. Þessir Alþb.-menn, sem voru hvað ötulastir við að hjálpa hæstv. núv. og fyrrv. ráðh. Ólafi Jóhannessyni við að drífa verðbólguna upp í yfir 50% í tíð fyrri vinstri stjórnarinnar, þeir eyðilögðu árangurinn af starfi ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar við að laga þetta ástand. Og nú eru þeir aftur komnir í ríkisstj. og enn sígur á ógæfuhliðina. Því miður eru ekki mjög margir nægilega vel verki farnir til að sópa upp eftir sjálfa sig. Einkennilegt hlutskipti er það og erfitt fyrir Sjálfstfl. að þurfa alltaf að hreinsa til eftir vinstri menn. En það virðist blasa við einu sinni enn. Ég veit að það er ekki fýsilegt verkefni, en Sjálfstfl., sem er eina ábyrga þjóðfélagsaflið í þessu landi, verður að gera það. Það er ekki nokkur leið að komast hjá því. Þannig heldur Alþb. áfram að eyðileggja, hvort sem það er í stjórn eða utan stjórnar. Þegar það er utan stjórnar keppist það við að eyðileggja. Þegar það er innan stjórnar getur það ekki sópað upp eftir sig en heldur áfram að eyðileggja. Þetta er því miður allt of satt. Mér þykir leitt að þurfa að horfast í augu við þetta aftur og aftur, því að ég veit að meðal þeirra, sem kosið hafa Alþb., eru margir einstaklingar sem ættu miklu betra hlutskipti skilið og ætlast áreiðanlega ekki til að umboðsmenn þeirra hagi sér svo. Menn tala um það í stjórnarliðinu, að sjálfsagt sé að hafa samráð við aðila utan þings, og það er rétt. Nú legg ég til að þeir samþ. það, að samráð séu höfð við sjálfa þjóðina um hvernig megi hafa Alþ. og ríkisstj. betur skipaða. Þó að ríkisstj. hafi setið skamman tíma, þá er því miður löngu tími til þess kominn að hún flýti sér aftur úr þeim stólum sem hún tók sér sæti í. Hæstv. forseti Nd. talaði hér í gærkvöld um það, að menn þyrftu að gera sér grein fyrir því í alvöru hvar væru valdamörk Alþingis og annarra hópa í þjóðfélaginu. Ég hélt í einfeldni minni að þetta lægi ljóst fyrir, um þetta hefðum við stjórnarskrá og um þetta hefðum við lög. En ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa ekki virt þessi mörk. Þessu þarf að breyta. Það er tími til þess kominn, að við förum að rifja það upp, að Íslendingar eru lýðræðissinnuð þjóð, sem býr við þingstjórn í landsmálum. Íslendingar hafa til þess rétt að kjósa sér fulltrúa til að setja lög, til að ráða málum, og það eiga þeir að gera. Ef kjörnir fulltrúar gefast upp við það, þá er ekki leiðin að snúa sér með vandasöm frv. til þjóðarinnar og spyrja: „Á að leggja þetta fyrir Alþ. eða ekki?“ Það er ekki leiðin, enda ofbýður hæstv. ríkisstj. slíkt. Ég man ekki betur en hæstv. menntm.- og samgrh. segði hér í forundran þegar till. um þjóðaratkvgr, var til umr.: „Ætlast hv. 7. þm. Reykv. virkilega til að þjóðin fari að fjalla um þetta? Ætlar þm. þjóðinni að gleypa allan grautinn?“ Þetta var álit hæstv. ráðh. á þeim verkum sem hann sjálfur hafði búið í hendur hæstv. forsrh. og hæstv. forsrh. hafði betrumbætt að nokkru, þannig að framsóknarmenn gætu sagt í gleði sinni að nú væri „farin leið allra“. Einhvern veginn varð það þó þannig, að ekki geta menn unað þessu, eitthvað skortir á að þessi „allra leið“ sé fær leið eða æskileg leið. Og það er gersamlega ómögulegt að sjá út úr þessu myrkviði, sem ríkisstj. hefur stýrt okkur í - gersamlega ómögulegt. Það eina, sem hægt er að gera, er að nema nú staðar, láta stjórnendurna fá öðrum taumana, spyrja þjóðina hverja hún vill láta ráða málum sínum. Ég legg til, herra forseti, að þegar þessum umr. lýkur verði ekki beðið í marga daga, heldur verði strax á næsta degi gengið til atkv. um þessa till. Ég geri ráð fyrir að ég hafi nú talað nægilega lengi til þess að hv. 7. þm. Reykv. hafi haft tíma til að kanna hvort fyrir hendi sé 32 manna meiri hl. einhvers staðar, eins og hann sagði í dag: Finnst ekki 32 manna meiri hl. einhvers staðar hér? sagði hv. þm. og fórnaði höndum. Það verður að finna hann, það verður að ganga úr skugga um það, það þarf ekki að taka langan tíma. Ef ekki er hægt að finna slíkan meiri hl., þá er ekkert annað að gera en að samþ. þessa till. -Nú er hv. þm. sjálfsagt búinn að ganga úr skugga um þetta og hefur ekki fundið þennan meiri hl. Að þessum umr. loknum er því ekkert annað að gera en að ganga til atkv. um þessa þáltill. og samþ. hana.



Herra forseti. Ég var að velta því fyrir mér meðan stóð á flutningi ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, hver væri tilgangurinn með þessum málflutningi öllum saman. Satt að segja var ræða hennar lítt til þess fallin að styðja þá till. sem Sjálfstfl. hefur flutt hér. Þm. var svo elskulegur í lok ræðu sinnar að upplýsa að þetta málþóf, sem hún hafði uppi, var eingöngu gert í þágu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, svo að hann gæti kannað hvort einhvers staðar væri að finna 32 þm. Ég verð að segja að lágt er orðið risið á þessari miklu till. Sjálfstfl. ef eini tilgangur þriggja stundarfjórðunga ræðu hér er að þjónusta hv. þm. Vilmund Gylfason. Hins vegar má segja að það er athyglisvert við þessar umr. hér í kvöld, að þingflokkur Alþfl. er nánast víðs fjarri. Lengi fram eftir kvöldi mátti hv. þm. Vilmundur Gylfason eiga það, að hann var sá eini sem enn hafði þol til þess og þor að vera hér í salnum. Lengi kvölds var það einnig athyglisvert, að forusta Sjálfstfl., þess flokks sem flytur þessa blessuðu till., var líka víðs fjarri. En upp ár 10 birtist þó formaður Sjálfstfl. hér í salnum, en formaður þingflokksins, sem loksins hefur sameinast í þessum tillöguflutningi, er enn þá víðs fjarri. Ég vænti þess því, að þegar hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir fer að leita að ríkisstj., sem hún kvartaði mjög undan að væri ekki hér í salnum í kvöld, þá leiti hún einnig að vini sínum, formanni þingflokks Sjálfstfl., Gunnari Thoroddsen. 
             Ríkisstj. er að stjórna landinu.  Það var annars athyglisvert í ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, að upprifjun á bréfaskriftum hennar og hv. þm. Alberts Guðmundssonar fyrr í vetur hefur greinilega komið mjög við hjartað á hv. þm. og hún hafði um það stór orð og mikil að þetta væri dæmi um hinn opna málflutningi í Sjálfstfl. Það er athyglisvert við þennan opna málflutning, að hann stóð bara í tvo daga. Eftir að hv. þm. Albert Guðmundsson hafði svarað Ragnhildi Helgadóttur upphófst þögnin á nýjan leik. Og hún hefur ekki verið rofin síðan. Það væri fróðlegt ef hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vildi upplýsa hvers vegna þessi opinskáa og djarfa umræðu, - ég veit nú ekki hvaða lýsingarorð hún notaði yfir þessi orðaskipti hennar og Alberts, - hvers vegna hún hætti allt í einu þegar Albert hafði svarað og nefnt hv. þm. orði með upphafsstaf sem ég ætla ekki að hafa eftir hér í þingsölum, en kunnugir greinilega þekkja mjög vel. Staðreyndin er sú, að það er einmitt þessi ótti, þessi aumingjaskapur og hugmyndafátækt, - kemur þá ekki formaður þingflokks Sjálfstfl. í salinn? - ég sé að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir er duglegri við smölunina en Vilmundur Gylfason, sem hefur greinilega týnt sjálfum sér í þeim leiðangri sem hann fór í úr þingsalnum fyrr í kvöld, - að þessi till. er það eina sem þingflokkur Sjálfstfl. hefur getað sameinast um til þessa. Við stjórnarsinnar höfðum þá kurteisi að hæla því nokkuð hér í dag og meira að segja í útvarpsumr. í áheyrn alþjóðar, að loksins hefði þó þessari voluðu stjórnarandstöðu tekist að koma sér saman um eitthvað, loksins hefði henni dottið eitthvað í hug sem bæði Gunnar og Geir og Albert, hv. þm. allir saman, að ógleymdri Ragnhildi Helgadóttur, gátu sameinast um. Það var vissulega lofsvert, að loksins skyldi hv. þm. Gunnar Thoroddsen, eftir þær ákúrur sem hann fékk frá þm. Ragnhildi Helgadóttur fyrir lélega stjórn á þingflokknum, takast að sameina þingflokkinn um eina merka tillögu. En það var greinilegt að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gat ekki setið undir þessu lofi okkar. 

Vestur á Aragötu.

Já, vestur á Aragötu. Það upplýsist margt í þessum umr., það má nú segja. Ragnhildur Helgadóttir hafði um það mörg orð og sór það greinilega af Sjálfstfl., að hann ætti hugmyndina að þessari till., meira að segja útlistaði það sérstaklega, að það eina, sem Sjálfstfl. hefði gert, væri að orða hugmyndir Vilmundar Gylfasonar. Ja, hvílík reisn, hvílík örlög fyrir stærsta stjórnmálaflokk þjóðarinnar, þetta sameiningartákn, þetta ábyrga afl, sem þm. Ragnhildur Helgadóttir talaði um áðan í lok ræðu sinnar, að það eina, sem hann hefur afrekað í sameiningu í vetur, er að orða hugsanir Vilmundar Gylfasonar. Það er von að það hafi smátt og smátt farið að minnka risið á talsmönnum Sjálfstfl. í þessum umr., en að sama skapi geti Vilmundur Gylfason hrósað happi yfir því, að þegar þingflokkur Alþfl. er hættur að taka við hugmyndum frá honum, þá skuli þingflokkur Sjálfstfl. vera tekinn við. Nei, staðreyndin er sú, að málflutningur Sjálfstfl. í þessum umr. hefði ekki gefið tilefni til svara. Satt að segja hata röksemdir Sjálfstfl. fyrir þessari till. verið afar ómerkilegar, og mér fannst ræða hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur fara með það litla sem var eftir af þessum málatilbúnaði, þegar hún upplýsti okkur um hvernig þessi till. fæddist: Þegar þeir settust saman, hv. þm. Gunnar Thoroddsen, Geir Hallgrímsson og Albert Guðmundsson og fóru að ritstýra hugsunum Vilmundar Gylfasonar. Ég hefði ekki staðið hér upp í kvöld vegna málflutnings Sjálfstfl. Það var ekki nokkur þörf á því. Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hér hljóðs, var sú sama og almennt hefur verið fyrir því, að við þm. stjórnarliðsins höfum kvatt okkur hljóðs hér í vetur. Það hafa verið ræður annarra stjórnarstuðningsmanna. það merkilegasta í þessum umr., eins og oft áður, var ræða hv. þm. Vilmundar Gylfasonar. Hann má vissulega eiga það, að hann var ekki aðeins einn þm. Alþfl. þar til hv. þm. Eiður Guðnason birtist hér í salnum síðla kvölds, heldur er hann sá eini sem hefur í raun og veru megnað að draga okkur óbreytta þm. Alþb. hér upp í ræðustólinn. Áður en ég kem að þessari merku ræðu Vilmundar Gylfasónar vil ég aðeins fara nokkrum orðum um þær þrjár röksemdir sem Sjálfstfl. hefur haft uppi fyrir þessum tillöguflutningi, því þær hafa í raun og veru ekki verið nema þrjár. Fyrsta röksemdin hefur verið gamla skattpíningarplatan sem Sjálfstfl. spilaði hér fyrir jól og upp úr áramótum með þeim ósköpum að hv. fyrrv. fjmrh., Matthías Á. Mathiesen, hefur ekki enn tekist að sannfæra þjóðina um þessa miklu herferð okkar til aukinnar skattpíningar, en stendur nú í bullandi vörn fyrir eigin skattalög vegna málflutnings fyrrv. samherja síns, hæstv. forsrh. Við Alþb.-menn og Alþfl.-menn getum tekið okkur frí frá þessari skattaumr. meðan þeir halda áfram á næstu vikum, Matthías Á. Mathiesen og Ólafur Jóhannesson, að bítast um eigin skattalög. Sú aukning skatta, sem þessi ríkisstj. hefur lagt fyrst og fremst á fyrirtæki, á ýmsa gróðaaðila í þjóðfélaginu og hátekjuhópa, er stríðskostnaður okkar til þess að vinna upp það skaðræði á efnahagskerfinu sem hv. fyrrv. fjmrh. skildi eftir sig, skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann og þá miklu verðbólgu sem hann skildi hér við. Það er satt að segja ótrúlega lítill stríðskostnaður sem við höfum þurft að leggja á þjóðina, vegna þess að við höfum beitt öðrum ráðum í þessu efni. Ef við hefðum ekki beitt öðrum ráðum, þá mundi okkur ekki hafa enst allt kjörtímabilið til þess að láta þjóðina standa straum af þeim skuldum sem þessir herrar skildu eftir sig. Og það er mjög sláandi dæmi sem hæstv. viðskrh. tók hér í dag, fyrr í umr., að sá greiðsluhalli, sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen skildi eftir sig á sínu fyrsta heila ári, mundi jafngilda í dag 30 milljarða halla á fjárl. Menn geta rétt umreiknað það yfir í nýjar skattaálögur, ef ætti að borga það allt upp á fáeinum árum. Nei, staðreyndin er sú, að þetta tal Sjálfstfl. um skatta er annaðhvort frekar ómerkilegur áróður eða ábending um það, að þegar komið er við budduna hjá hinum efnuðu fyrirtækjum í landinu; þegar komið er við budduna hjá auðstéttinni og þegar komið er við budduna hjá eignamönnunum, þá rennur Sjálfstfl. blóðið til skyldunnar og hann hrópar hátt um að slíkt megi ekki gera. Ég nenni satt að segja ekki að elta ólar við þetta skattatal allt saman, vegna þess að það er meira og minna marklaust. En ef hv. þm. Sjálfstfl. vilja endilega halda þeirri umr. uppi, þá er ég reiðubúinn til að tala um það hér í alla nótt og rökstyðja og ræða fram og aftur þá skattastefnu sem þessi ríkisstj. hefur beitt, tilgang hennar, orsakir og eðli.  Annað atriðið í málflutningi Sjálfstfl. var um mótun efnahagsstefnunnar. Hún hefur ekki tekið nema tvo mánuði. Það var ljóst þegar í upphafi, að ríkisstj. var mynduð um aðgerðir í fyrstu áföngum í baráttunni gegn verðbólgunni. Það var gert ljóst allri þjóðinni í þeirri starfslýsingu sem ríkisstj. kom sér saman um í upphafi, þannig að allir gátu búist við því, að í upphafi árs 1979 hæfust viðræður milli stjórnarflokkanna um efnahagsstefnuna til næstu tveggja ára. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst þær umr. ekki hafa tekið neitt langan tíma. Það er bara óþolinmæði eða e. t. v. vísvitandi áróður að saka ríkisstj. um einhvern drátt í þeim efnum, vegna þess að það hefur ekki enn neitt komið að sök þó að þessi umr. standi innan ríkisstj. Það hefur ekkert enn farið úr skorðum, og sá mikli hávaði sem hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur haft um það, að hér hafi allt farið í rúst 1. mars, að þá hafi mikil holskefla skollið yfir þjóðina, er mesti misskilningur. Þess vegna er bókstaflega ekkert upp á þessa ríkisstj. að klaga þó hún hafi tekið sér þennan tíma. Það er fullkomlega eðlilegt, vegna þess að fyrst þurftu að eiga sér stað viðræður innan ríkisstjórnarflokkanna, og þær fóru fram á einum mánuði, og síðan hefur þessi mánuður verið notaður til samráðs við samtök launafólks í landinu, meira að segja samtök vinnuveitenda líka. Nauðsynlegt var að gefa þeim eðlilegan tíma til þess að móta sínar skoðanir. Ríkisstj. er nú að vinna úr þeim málum og mun í næstu viku, eftir því sem forsrh. hefur boðað, leggja frv. fram. Það eru engar efnislegar röksemdir og síst af öllu frá þeim mönnum, sem fóru með stjórn landsins hér á s. l. fjórum árum, til þess að telja það tilefni til kosninga að það hafi liðið tveir mánuðir þar sem mótun þessarar efnahagsstefnu hefur haft fullkomlega eðlilegan gang. Ég hélt nú að hv. þm. Geir Hallgrímsson hefði ekki verið það hraðvirkur sem forsrh. í sinni stjórnartíð að hann þyrfti að hrista mjög höfuðið yfir þeim tíma sem í þetta hefur farið. Ég er reiðubúinn að telja hér upp miklu lengri tíma, sem hann hefur tekið sér í ýmiss konar minni háttar embættisverk í sinni tíð heldur en það sem ríkisstj. hefur nú verið að vinna að. Vinnubrögð ríkisstj. varðandi mótun efnahagsstefnunnar eru því ekki neitt tilefni til þess að leggja þessa till, fram. Þriðja ástæða Sjálfstfl. fyrir því, að það þurfi að efna til kosninga, er að hv. þm. Matthías Bjarnason er orðinn leiður á því að þjóðin fær að vita hvaða skoðanir við þm. ríkisstjórnarliðsins höfum. Hann er orðinn þreyttur á því að Alþingi Íslendinga sé notað til þess að tilkynna þjóðinni hvaða skoðanir þm. ríkisstjórnarliðsins hafa. Hann er orðinn leiður á því, að hér eru komnar upp í landinu hreinskilnislegar og opnar umr. um þjóðmálin, þar sem hver og einn borgari þessa lands veit nánast samdægurs hvað er að gerast í stjórnmálunum og hefur jafngóð tækifæri til þess og forustan í Sjálfstfl. að mynda sér skoðanir um gang mála. M. ö. o.: hv. þm. Matthías Bjarnason er orðinn þreyttur á því lýðræði, á þeirri opnu og lýðræðislegu umr. sem hafist hefur með þessu nýja þingi s. l. haust. Hann er orðinn leiður á þessu. Hann þolir ekki þá nýju lýðræðislegu hætti sem hér hafa verið innleiddir, og hann vill endilega láta kjósa á nýjan leik, svo Sjálfstfl. geti lokað umr. aftur inni í þögn, - þeirri þögn sem tók við þegar Ragnhildur Helgadóttir og Albert Guðmundsson, hv. þm., hættu að skrifast á.  Vissulega getum við deilt um þær skoðanir sem þm. stjórnarliðsins hafa látið frá sér fara hér í vetur. Ég ætla ekki að segja að það hafi allt verið skynsamlegt. Ég ætla ekki að segja, að það hafi allt verið rétt. En það er ekki það sem skiptir höfuðmáli. Það, sem skiptir höfuðmáli, er að menn hafa haft djörfung, hreinskilni og einurð og það traust á þjóðinni til að bera að tilkynna jafnóðum á opinberum vettvangi hvaða skoðanir og hvaða tillögur væru uppi í ríkisstjórnarflokkunum, þannig að nánast öll þjóðin veit um hvað er verið að tala hverju sinni.  Hins vegar er það alveg rétt, að sú harða og grimma orðræða, sem hér hefur verið höfð uppi af stjórnarliðinu í vetur, hefur að ýmsu leyti skapað ýmsa erfiðleika í stjórnarháttum, m. a. vegna þess að menn hafa ekki enn þá fyllilega áttað sig á því, hvernig beri að taka slíku, hvernig beri að laga starfshætti þings og ríkisstj. að þessum nýju umræðuháttum. Ég held að það sé varla tilefni til þess að lasta og gagnrýna það, þegar liðsmenn ríkisstj. lýsa jafnóðum fyrir þjóðinni hvaða skoðanir eru þar uppi. Í raun og veru finnst mér engin einasta gild röksemd hafa komið fram hjá Sjálfstfl. fyrir því, að nú sé tilefni til nýrra kosninga, tilefni til að flytja þessa till. og greiða um hana atkv. hér á Alþ. Ég held satt að segja að tilgangur þessarar till. hjá Sjálfstfl. sé í raun og veru hinn sami og tilgangur hv. þm. Vilmundar Gylfasonar með till. um þjóðaratkv., þ. e. a. s. fyrst og fremst ákveðin fjölmiðlaæfing, fyrst og fremst ákveðin tilraun til þess að vekja athygli á því, að Sjálfstfl. geti þó loksins sameinast um eitthvað, sem þó hefur hér verið upplýst að er í raun og veru hugmynd Vilmundar Gylfasonar. Hv. þm. Vilmundur Gylfason flutti hér fyrr í kvöld að ýmsu leyti mjög athyglisverða ræðu. Þjóðin hefur verið að velta því fyrir sér, hvers vegna órói hefur í vetur verið í hv. þm. Vilmundi Gylfasyni og ýmsum öðrum þm. Alþfl. Nánast frá því að ríkisstj. var mynduð hefur hann og ýmsir félagar hans haft uppi margvíslegar tilraunir til þess að gagnrýna ríkisstj., til að setja henni stólinn fyrir dyrnar, til að hrópa hana út og suður og til að sverta samstarfsflokkana í augum þjóðarinnar. Í þessari ræðu, sem var flutt í kvöld, kom í raun og veru fram skýring á þessari andstöðu, þessum óróleika hv. þm. Vilmundar Gylfasonar gagnvart ríkisstj. Skýringin fólst í ýmsum atriðum sem hann kom með í ræðu sinni og ég ætla að víkja að nokkrum orðum. Í fyrri hluta ræðu sinnar lýsti hv. þm. mikilli aðdáun á viðreisnarárunum, eins og hann orðaði það. Sú stjórnarstefna, sem þá var við lýði, var greinilega óskadraumur hv. þm. Það var nánast hugnæmt að hlýða á hvernig hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók síðan undir þennan lofsöng um viðreisnarárin. Kannske er hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir í þeim hópi Sjálfstfl.-manna sem þm. Vilmundur Gylfason kallaði hér fyrr í kvöld, „huggulega sjálfstæðismenn“, e. t. v. er hv. þm. Albert Guðmundsson einnig í þeim hópi og e. t. v. hv. þm. Gunnar Thoroddsen. Ég óska hv. þm. Vilmundi Gylfasyni góðs gengis ef hann á einhvern tíma eftir að hafa samfélag með þessum þremur ágætu og huggulegu þm. Sjálfstfl. En hv. þm. Vilmundur Gylfason gleymdi að lýsa því, hvað gerðist á þessum viðreisnarárum, hvaða þróun átti sér þá stað í íslensku þjóðfélagi. Það hefur svo oft verið rifjað upp, að ég ætla ekki að fara um það mörgum orðum hér í kvöld. Ég ætla aðeins að drepa á nokkur meginatriði, vegna þess að það er ein af skýringunum á þeim ágreiningi sem uppi hefur verið milli Alþfl. annars vegar, sérstaklega ákveðinna þm. hans, og þm. Alþb. Fyrsta megineinkenni viðreisnaráranna var að atvinnuvegir landsmanna sjálfra, sjávarútvegur, fiskiðnaður og almennur iðnaður, voru settir til hliðar. Þróunarstefna atvinnulífsins á Íslandi fólst ekki í þeim atvinnuvegum sem landsmenn höfðu sjálfir forræði yfir og byggðu á innlendum auðlindum. Togaraflotinn var látinn grotna niður. Fiskiðnaðurinn var látinn grotna niður. Og almennum iðnaði í landinu var teflt í þá tvísýnu, sem hann hefur verið í síðan, með inngöngunni í EFTA. Í staðinn hófst hér innreið erlendrar stóriðju, sem talin var framtíðarstefna íslensks efnahagslífs í krafti þeirra röksemda sem þá voru hafðar uppi af viðreisnarráðh., að innan 10 ára væri kjarnorkan orðin svo ódýr að ef við ætluðum að hagnast á vatnsorkunni, þá yrðum við á þeim tíma að hagnýta hana alla í þágu erlendra álverksmiðja. Grundvallarágreiningur var annars vegar krafa um erlenda stóriðju, erlent fjármagn og erlenda rekstrarhagsmuni sem drifkraft í íslensku efnahagslífi og hins vegar krafan um uppbyggingu atvinnuvega landsmanna sjálfra, uppbyggingu fiskiskipaflotans, uppbyggingu fiskiðnaðar og almenns iðnaðar. Þetta voru grundvallarátökin sem áttu sér stað á viðreisnarárunum. Annað megineinkenni þessara ára var að þegar þessi atvinnustefna viðreisnarstjórnarinnar hafði fengið að bera ávöxt fram eftir áratugnum, þá hófst hér einhver mesti landflótti sem þekkst hefur í Íslandssögunni frá Ameríkuferðum. Þúsundum saman þurfti íslenskt launafólk að leita sér vinnu á Norðurlöndum og jafnvel í öðrum heimsálfum. Landflótti launafólks og sífelld hnignun innlendra atvinnuvega var sá raunverulegi árangur sem viðreisnartímabilið skildi eftir sig.  Staðreyndin er nefnilega sú, að allan þennan áratug börðust Alþb. og Framsfl. gegn þessari stefnu. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, að hann skuli hér koma upp og lýsa aðdáun sinni á þessari stefnu, vegna þess að kjarninn í því efnahagsfrv., sem Alþfl. hefur lagt fram, er einmitt að endurvekja þessa stefnu, að stefna innlendum atvinnuvegum landsmanna í stórfellda hættu og skapa hér slík samdráttareinkenni á vinnumarkaðnum að landflótti launafólks blasir í raun og veru við. Ég vil hæla hv. þm. Vilmundi Gylfasyni fyrir að vera þó sjálfum sér samkvæmur hvað þetta snertir. Það er alveg rétt hjá honum, þó að enginn annar af þm. Alþfl. hafi haft kjark til að orða það, að þetta fræga frv., sem lagt var fram, er einmitt frv. um viðreisnarstefnu, enda hefur leiðarahöfundur Alþýðublaðsins verið svo hreinskilinn fyrir nokkrum dögum að bjóða Framsfl. velkominn í hóp viðreisnarflokkanna, eins og það var orðað, þótt mér finnist nú satt að segja dálítið kaldhæðnislegt fyrir suma þm. Framsfl. að sitja undir því að vera boðnir velkomnir í þennan viðreisnarhóp, enda er það greinilegt samkv. yfirlýsingum sama þm., Vilmundar Gylfasonar, að Framsfl. hefur kunnað illa við sig í þessari viðreisnarvist og þessari viðreisnartrúlofun var slitið eftir hálfan mánuð. Það er líka alveg rétt skilið hjá hv. þm., að við Alþb. menn munum berjast áfram gegn því að viðreisnarstefnan verði innleidd hér á nýjan leik. Við munum berjast gegn því. Það er athyglisvert að Alþfl., sem í síðustu kosningum hafði uppi mikil orð og stór um kerfisbreytingu, um nauðsyn þess að hreinsa til, hefur lagt fram efnahagsfrv. og lýst yfir stuðningi við frumvarpsútgáfu frá forsrh. sem felur ekki í sér neina hreinsun í efnahagskerfinu, sem felur ekki í sér neina atlögu við það mikla gróðabákn t. d. í innflutningsversluninni sem kostar þjóðina tugi milljarða í umframeyðslu á ári, felur ekki í sér neina tilraun til þess að takast á við hin öflugu og sterku braskaraöfl í þessu þjóðfélagi, felur ekki í sér neina tilraun til þess að útrýma í reynd þeirri margháttuðu spillingu í efnahagslífinu, sem hér hefur ríkt, með því að hreinsa til í ákveðnum stofnunum og ákveðnum valdastofnunum, þar sem sameiginlegir hagsmunir embættiskerfisins og gróðaaflanna hafa fengið að þróast. Ég átti satt að segja von á því, að þegar þessi ríkisstj. tók til starfa mundum við fá stuðning frá hv. þm. Alþfl. í því að hreinsa til, í því að takast á við þetta gróðabákn, þessa gífurlegu yfirbyggingu spillingar og gróðasöfnunar sem hefur þróast í þessu þjóðfélagi. En það er greinilegt að áhuginn á þeirri kerfishreinsun virðist vera frekar lítill. Þegar lagt er fram frv., sem ekki snertir þetta vandamál, þá er bara hrópað húrra fyrir því á einum degi í þingflokki Alþfl. og talið að nú þurfi ekki frekar að gera neitt, nú sé komin efnahagsstefna til tveggja ára. Hreinsunina hefði kannske ekki átt að hefja fyrr en 1981? Staðreyndin er sú, að eitt af því, sem gerir það erfitt að stjórna með Alþfl. í þessari ríkisstj., er sá hugmyndafræðilegi og hagsmunalegi tvískinnungur, sem greinilega þjáir flokkinn um þessar mundir. Í forustu flokksins í dag og í þingmannahópi hans eru áhrifaríkir menn sem í raun og veru aðhyllast ekki jafnaðarstefnu, ef dæma má af öllum þeirra málflutningi. Þeir aðhyllast frekar frjálslynda íhaldsstefnu í öllum efnahagsmálum og eru að nokkru leyti sjálfum sér samkvæmir hvað það snertir að reyna að hafa það sem meginmarkmið í sinni stjórnmálalegu starfsemi að heyja sér fylgi, slíkt frjálslynt íhaldsfylgi frá Sjálfstfl. Þessi afstaða birtist í þeim efnahagstillögum sem lagðar hafa verið fram. Hún birtist í lofsöngnum um viðreisnarárin. Hún birtist í þeim gífurlega fjandsamlegu yfirlýsingum gagnvart verkalýðshreyfingunni sem hér hafa komið fram í dag og komið hafa fram í skrifum frá sumum af þessum mönnum, eins og hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, og ekki nokkur sannur og einlægur sósíaldemókrat mundi láta frá sér fara á Norðurlöndum eða á meginlandi Evrópu. Ég held að það sé ein af tímaskekkjum ættarveldisins á Íslandi, að þessir ágætu menn hafa villst inn í Alþfl. Þeir eiga þar í raun og veru ekki heima, nema það sé tilgangur þeirra og ætlunarverk að breyta Alþfl. í frekar frjálslyndan íhaldsflokk og minnka Sjálfstfl. á þann hátt, taka í raun og veru við hlutverki Sjálfstfl. Kannske tekst þeim það, þótt nýjasta skoðanakönnun sýni að eitthvað miðar nú öfugt í því ætlunarverki. Og þá er ég einmitt kominn að þessari skoðanakönnun sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði að hann tæki mark á - og ég geri það líka. Þótt ég hafi ýmsar efasemdir um skoðanakannanir af þessu tagi, þá sýna þær í stórum dráttum meginstrauma. En ég ætla aðeins ef ég má, að biðja hv. þm. að hugsa málið með mér áfram. Hann velti því lítið fyrir sér, hvernig stendur á því að á þremur mánuðum, frá desemberbyrjun og til marsbyrjunar, skuli fylgi Alþfl. samkv. þessari skoðanakönnun hafa minnkað um þriðjung. Fram að desemberbyrjun hélt Alþfl. fylgi sínu frá kosningunum. En hvað gerðist í desember., hvað fór að gerast í desember sem orsakaði þetta mikla fylgishrun Alþfl.? Jú, það er eitt sem stendur upp úr umfram allt annað. Alþfl. lagði fram þetta margfræga frv. um efnahagsmál og síðan þá hefur málflutningur Alþfl. ekki snúist um neitt annað en þetta frv. um efnahagsmál. Frá desember og til marsbyrjunar hefur þetta frv., sem hv. þm. Vilmundur Gylfason ásamt nokkrum öðrum skoðanabræðrum sínum samdi og talaði fyrir á flokksstjórnarfundi Alþfl. og lagði þar fram fyrir sína hönd og annarra vandamanna, verið kjarninn í öllum málflutningi Alþfl. Ef maður ætlar að leita orsaka á því fylgishruni Alþfl. um þriðjung sem virðist birtast í þessari skoðanakönnun, ef maður telur hana marktæka, sem hv. þm. gerði, þá er alveg ljóst að það er fyrst og fremst þessi frumvarpsflutningur sem hefur breyst á þessu tímabili. Það eru hin stóru þáttaskil milli tímabilsins fram að desemberbyrjun og tímabilsins eftir desemberbyrjun, eða m. ö. o.: Það er þetta frv. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar sem hefur kostað Alþfl. tæplega þriðjung af því fylgi sem hann hafði í desember, vegna þess að það er í raun og veru engin önnur meginorsök sem maður getur leitað. Meðan Alþfl. fylgdi ráðleggingum okkar Alþb.-manna um áfangaaðgerðir í efnahagsmálum hélt hann fylgi sinu samkv. skoðanakönnuninni í stórum dráttum. En þegar Alþfl. fór að taka upp hina frjálsu íhaldsstefnu gömlu viðreisnaráranna og klæddi hana í frumvarpsbúning, þá fór hann að tapa fylgi, þá fór hann að hrapa niður á það stig sem hann var á viðreisnarárunum og tapaði, að því er virðist, allri þeirri viðbót sem kom með þessari endurnýjun. Af því að ég vil Alþfl. tiltölulega vel og af því að ég vil þetta ríkisstjórnarsamstarf áfram sem lengst, þá vil ég nú mælast til þess við hv. þm. og aðra þá, sem stóðu að þessu frv., að hugleiða í alvöru hvort það kynni ekki einmitt að vera að það sé þessi frumvarpsflutningur, sú stefna sem þar er boðuð um samdrátt, um atvinnuleysi, um kjaraskerðingu, sem hafi reynst Alþfl. svona dýr, öll þessi upphlaup, allar þessar dagsetningar, allar þessar tillögur, allir þessir svardagar í nafni þessa margfræga frv, hafi gert það að verkum, að þriðjungur af kjósendum Alþfl. segi nei og yfirgefi flokkinn. Og er það ekki eitthvað til að draga lærdóm af, ef hv. þm. vill taka mark á þessari könnun, að sá flokkur sem sagði skýrast og afdráttarlausast nei af stjórnarflokkunum við þessu frv., hann einn heldur sínu og bætir frekar við sig? Er það ekki yfirlýsing um það eða a. m. k. ábending um það, að stuðning við málflutning Alþb. sé frekar að finna meðal þjóðarinnar heldur en við það frv. sem Alþfl. hefur sett fram? Enn er ég nokkurn veginn viss um það, að þegar þjóðin hefur skilið, eins og hún hefur greinilega gert, hvað felst í þessu frv., þá hafnar hún þeim sem það flytja, vegna þess að þjóðin hefur lifað þetta, hún hefur reynt þetta. Hún er ekki skyni skroppin, hv. þm. getur varla ætlað henni það fyrst hann var reiðubúinn að leggja þetta frv. undir þjóðaratkv. Ég vil vona að þessi könnun, sem hv. þm. lýsti að hann tæki mark á, verði Alþfl. tilefni til þess að hugsa alvarlega sitt ráð. Enn er tími til að breyta um skoðun, enn er tími til að hætta blindum átrúnaði á hagstýringartölur, sem eru ávísun á samdrátt, atvinnuleysi og kjaraskerðingu, og taka upp aftur fyrri þráð samstarfs við okkur Alþb. menn um aðra tillögugerð, um virkt samstarf við samtök launafólks, í stað þessara hörðu orða í garð verkalýðshreyfingarinnar og forustu hennar sem hv. þm. hafði hér uppi. Ég sagði það áðan, að varla trúi ég að nokkur jafnaðarmaður í löndunum hér í kringum okkur hefði haft uppi þau orð um verkalýðshreyfinguna og um stefnu forseta Alþýðusambands Íslands, hv. þm. Alþfl., Björns Jónssonar, sem hv. þm. Vilmundur Gylfason gerði að umræðuefni hér í þingsölum fyrr í dag, þótt Björn Jónsson hafi ekki getað setið hér á þingi í vetur vegna veikinda. En þetta er ekkert nýtt. Þessi grundvallarágreiningur milli verkalýðsarmsins í Alþfl. og þess sem ég hef kallað Aragötuarmsins í Alþfl. er ekki nýr. Fyrir nokkrum árum, ég held að það séu tvö ár síðan eða kannske þrjú næsta vor, flutti Björn Jónsson, forseti ASÍ, stefnuræðu 1. maí á Lækjartorgi. Þessi ræða varð hv. þm. Vilmundi Gylfasyni tilefni til þess að skrifa kjallaragrein þar sem hann hafnaði algjörlega þeim boðskap Alþýðusambandsins sem þáv. forseti þess, Björn Jónsson, flutti. Neitunarorðið var: „Alþýðuvöld, nei takk, þá viljum við á Aragötunni fá að halda okkar“. Einmitt þessi neitun á alþýðuvöldum, þessi neitun á hlutverki verkalýðshreyfingarinnar, þessi hatramma árás á verkalýðshreyfinguna í heild sinni, bæði skipulega og stefnulega séð, sem hv. þm. hefur haldið uppi, ekki bara nú í vetur, heldur líka fyrir nokkrum árum þegar hann tók upp þessa baráttu, er í raun og veru staðfesting á því, að sú stefna, sem hann aðhyllist, er íhaldsstefna af evrópskum skóla, en alls ekki sósíaldemókratisk jafnaðarstefna, eins og hún hefur verið framkvæmd í löndunum í kringum okkur. Það er gífurleg gjá, það er ótrúlega stórt bil á milli þess málflutnings, sem forustumenn Alþýðusambandsins ásamt Birni Jónssyni höfðu uppi, og þeirrar ræðu, sem flutt var hér fyrr í kvöld af hv. þm. Vilmundi Gylfasyni. Hann lýsti því stoltur yfir, að það hefði ekki verið málflutningur hans: „samningana í gildi“, nei takk. Hann tók ekki undir með kröfu Alþýðusambands Íslands. Hann tók ekki undir mótmælaverkfall ASÍ og BSRB 1. og 2. mars. Hann gekk til vinnu. Þannig mætti fleira nefna. Ég held þess vegna að það sé mjög mikilvægt, að þeir menn í Alþfl., sem eru raunverulegir alþýðusinnar, sem vilja alþýðuvöld í góðum og gegnum anda jafnaðarstefnu eins og hún hefur tíðkast best, átti sig á því, að það er verið að gera tilraun af ákveðnum forustumönnum Alþfl. til að breyta Alþfl. úr jafnaðarmannaflokki í frekar frjálslyndan íhaldsflokk, sem heyr sér fylgi í nafni þess að berjast gegn verkalýðshreyfingunni, berjast gegn samvinnuhreyfingunni og berjast yfirleitt gegn þeim meginsamtökum fólksins sem jafnaðarmannaflokkar á Norðurlöndum og í Bretlandi hafa yfirleitt stutt. Ég held - það er a. m. k. mín skoðun - að hv. þm. Vilmundur Gylfason sé að gera þetta vitandi vits. Hann veit ósköp vel hvað hann er að gera. Í hans huga er Alþfl. bara tæki. Hann er bara tæki sem á að nota til þess að knýja fram þessa breytingu, til að draga millistéttarfylgið, sem Sjálfstfl. hefur haft áður, inn í þessar nýju herbúðir og ætla sér svo að nota leifarnar af verkalýðsfylgi Alþfl., leifarnar af verkalýðsforustu Alþfl. til að koma þessu í kring. Um þetta snýst þessi pólitík að mínum dómi. Um þetta snúast öll þessi upphlaup í vetur. Um þetta snýst andstaðan við þessa ríkisstj:, vegna þess að þessi ríkisstj. mun aldrei taka upp þá viðreisnarstefnu sem þessir heiðursmenn vilja fá fram, hún mun aldrei taka upp þá baráttu gegn verkalýðshreyfingunni sem hann hefur nú þegar krafist að ríkisstj. taki upp, og þannig mætti fleiri dæmi nefna. Þess vegna er það ósköp eðlilegt, að það sé dálítið óróasamt í stjórnarherbúðunum. Inni í þeim miðjum eru menn sem eru vitandi vits að afneita þeirri grundvallarstefnu sem vinstri stjórn á Íslandi hlýtur að byggjast á. Um þetta mætti í sjálfu sér hafa mörg fleiri orð, en ég ætla ekki að gera það hér í kvöld. Ég gat ekki látið það hjá líða þegar Vilmundur Gylfason, hv. 7. þm. Reykv., hafði til þess hreinskilni og djörfung að koma hér og lýsa í einni ræðu í raun og veru kjarnanum í þeirri pólitík sem hann hefur verið að reyna að reka hér í allt haust og er greinilega enn að reyna að reka. Það er hins vegar mikill misskilningur hjá honum, að þessi pólitík sé eitthvað ný. Af því að hann var að tala hér um ýmsa gamla karla, sem sætu hér á þingi, og nefndi til þess menn úr ýmsum flokkum, þá get ég sagt honum það, að þessi pólitík er miklu eldri en þessir menn. Þetta er í raun og veru pólitík íhaldsflokkanna í Evrópu á seinni hluta 19. aldar og ekkert annað. Það er engin ný hugsun í þessum málflutningi sem ekki má finna í málflutningi íhaldsflokkanna í Evrópu á seinni hluta 19. aldar. Þetta er í raun og veru svo stórt spor aftur á bak, að ég held að þjóðin mundi ekki trúa því ef henni væri sagt hve stór spor afturá bak þessi pólitík í raun og veru þýðir. Hins vegar hefur hún verið klædd í tískulegan búning. Hún hefur verið „poppuð upp“, eins og ég sagði hér fyrr í vetur. Hún hefur notað ýmis sniðug tæki, eins og prófkjörin og ýmislegt annað, fjölmiðlana síðast, en ekki síst til að koma þessu áfram. Það er kannske mælikvarði á það, hve snjall pólitíkus hv. 7. þm. Reykv. í raun og veru er, að hann skuli þó hafa komist þetta langt áleiðis með þessa tilraun sína. En það skal hann vita, að við í Alþb. munum standa traust og fast gegn því, að þessari stjórn verði breytt í „viðreisnarstjórn“. Við munum standa traust og fast gegn því, að fjandskapur við verkalýðshreyfinguna verði grundvallarregla í starfsháttum þessarar ríkisstj. Við munum standa fast og traust gegn því, að þessi ríkisstj. verði tæki til þess að koma í veg fyrir alþýðuvöld, vegna þess að við höfum ætlað þessari ríkisstj. að þoka þjóðinni eitthvað áleiðis að þeim alþýðuvöldum sem forseti Alþýðusambandsins, Björn Jónsson, talaði um 1. maí fyrir nokkrum árum og hv, núv. þm. Vilmundur Gylfason afneitaði síðan í blaðagrein nokkrum dögum síðar. Það er hins vegar von mín, að ýmsir aðrir þm. Alþfl., sem ég veit að eru ekki fylgjandi þessari stefnu, taki á næstu dögum höndum saman með okkur öðrum þm. ríkisstjórnarflokkanna og komi í höfn efnahagsfrv. því sem ríkisstj. hefur unnið að, - komi í höfn frv. sem felur í sér kjarastefnu sem er í samræmi við hagsmuni launafólks, - frv. sem felur í sér atvinnustefnu sem í senn heldur áfram endurreisn íslensks atvinnulífs og skapar grundvöllinn fyrir raunverulegar lífskjarabætur og felur í sér stefnu sem þokar okkur áfram í því verki að rífa niður þá yfirbyggingu gróðaafla og spillingar, þau braskbákn sem þróast hefur í þessu landi. Um þetta snúast till. okkar Alþb.-manna. Um þetta snúast umr. innan ríkisstj. Ég vona, að þm. Alþfl. beri gæfu til þess að skilja það, þó ekki væri nema vegna þeirrar skoðanakönnunar sem ég og hv. þm. Vilmundur Gylfason höfum gert að umræðuefni hér í kvöld, að á meðan Alþfl. stóð með okkur hinum í ríkisstjórnarliðinu að þessu verki og hafði í heiðri þessarar grundvallarreglur, þá hélt Alþfl. sínu trausta fylgi, en við að „viðreisnarfáninn“ var dreginn að hún, eftir að hv. þm. Vilmundur Gylfason hafði náð fram þeirri ætlun sinni að fá „viðreisnarfrv.“ samþ. á flokksstjórnarfundi Alþfl. fór Alþfl. að tapa. Þjóðin hefur þegar kveðið upp sinn dóm, ef marka má þessa könnun, dóm yfir þessu frumvarpsævintýri. Nú vona ég að hv. þm. Alþfl. dragi á næstu dögum lærdóm af þessum dómi og hugleiði að sú stefna, sem er farsælust fyrir raunverulegan Alþfl., er ekki gamaldags frjálslynd íhaldsstefna frá 19. öld, heldur sú stefna alþýðuvalda sem forseti Alþýðusambandsins, Björn Jónsson, mælti fyrir 1. maí fyrir tveim árum.



Herra forseti. Við Háskóla Íslands eru kennd þjóðfélagsvísindi og ein greinin, sem kennd er í þeirri deild, fjallar um stjórnmálafræði. Við heyrðum nú síðasta klukkutímann eða svo sýnishorn af fyrirlestrum sem sjálfsagt eru haldnir í þessari deild Háskólans. Hér var um að ræða fyrirlestur og fræðilegar vangaveltur um það, af hvaða hvötum einstakir þm. flyttu till. sínar eða héldu uppi ákveðnum mátflutningi. Hér voru miklar vangaveltur um það, af hvaða hvötum og af hvaða toga ákveðnar stefnur og sjónarmið væru sett fram af ákveðnum flokkum í þessu landi, og ég held að ef þetta sýnishorn er dæmigert um það, hvernig stjórnmálafræði er kennd við Háskólann, þá sé ekki von á góðu úr þeirri átt. Ég get sagt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni það, að við ungir sjálfstæðismenn, sem m. a. eigum sæti hér á þingi, erum eindregið fylgjandi því að opna skuli umr. í íslenskum stjórnmálum, en við vildum ekki opna þá umr. með því að heyra svona gamalkunnar „klisjur“, svona vangaveltur, eins og fram komu í þessari ræðu, heldur viljum við að umr. sé raunverulega opin, hún sé hreinskilin og heiðarleg og að stjórnmálamenn séu í raunverulegu jarðsambandi við fólkið og það sem er að ske í kringum þá. Ég held að þessi ræða, sem var flutt áðan, sé besta staðfestingin á því, hvers vegna þessi hv. þm. hefur komið við í a. m. k. þremur stjórnmálaflokkum. Hv. þm. Ólafur Ragnar hefur tamið sér ákaflega sérstæðan ræðustíl. Hann gefur sér fyrst forsendur, yfirleitt rangar forsendur, og eyðir síðan löngu máli í að draga af þeim ályktanir, auðvitað líka rangar ályktanir. Hann vék lítillega að þeirri skoðanakönnun, sem Dagblaðið birti í dag, þar sem fram kemur að Alþfl. hefur tapað umtalsverðu fylgi, en Alþb. stendur nokkurn veginn í stað. Hann vekur athygli þeirra Alþfl.-manna réttilega á því, að þetta tap Alþfl. stafi fyrst og fremst af því að þeir hafi haldið uppi vitlausum málflutningi og röngum tillögubúningi. Og ég held að það sé rétt niðurstaða hjá Dagblaðinu, að Alþfl. sé búinn að dæma sig sjálfur í þá stöðu sem þessi skoðanakönnun sýnir. Fólkið er búið að sjá að Alþfl.-menn og fulltrúar þess á þingi eru spjátrungar, lýðskrumarar sem ekki er hægt að taka mark á. En Alþb. stendur í stað samkv. þessari skoðanakönnun. Ég vil aðeins segja að ég held að skýringin sé á því sú, að þm. Alþfl. hafa haft of hátt hér í þinginu. Þeir hafa haldið svo margar ræður að aðrir hafa ekki komist að, og m. a. hefur hv. þm. Ólafur Ragnar því miður ekki komist að sem skyldi. Nú ætla ég að beina þeirri velviljuðu ábendingu til þeirra Alþfl.-manna, að þeir hægi nú aðeins á sér, minnki nú aðeins ræðuflutninginn svo að hv. þm. Ólafur Ragnar komist sem oftast að, vegna þess að ég held að eftir því sem hann heldur fleiri ræður af því tagi sem hann flutti áðan muni fylgi Alþb. hrynja niður og verða nokkurn veginn það sama og fylgi Alþfl. er nú samkv. þessari skoðanakönnun. Hv. þm. Ólafur Ragnar ruglar saman mjög einföldum hugtökum. Hann t. d. ruglar saman orðum eins og „tilgangi“ og „tilefni". Hann sneri út úr orðum hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur með þeim hætti áðan. Hún var að tala um það, hvert væri tilefni þess að sjálfstæðismenn flyttu þessa till. sem er nú á dagskrá. Tilefni þessarar till. er einmitt sá málflutningur og sundrung og þau ummæli sem stuðningsmenn þessarar stjórnar hafa viðhaft undanfarna daga og vikur, og tilefnið er m. a. sú till. sem hv. þm. Vilmundur Gylfason flutti fyrir nokkrum dögum um þjóðaratkvgr. Þetta er tilefnið. En tilgangurinn er allt annar og tilgangur er ekki sama og tilefni. Og nú skal ég svara spurningu hv. þm., þegar hann spyr hver sé tilgangurinn með þessum tillöguflutningi. Það liggur ljóst fyrir. Tilgangur okkar sjálfstæðismanna er að upplýsa þjóðina um það ástand sem ríkir núna innan ríkisstj. og þeirra flokka sem styðja hana, upplýsa þjóðina um þá sundrungu sem ríkir um þau veigamestu mál, efnahagsmálin, sem nú eru efst á baugi, og það er tilgangur okkar að gefa þessum flokkum, sem nú standa að ríkisstj., tækifæri til þess að leggja stefnu sína eða stefnuleysi í dóm þjóðarinnar, þannig að hún geti sjálf tekið ákvörðun um það, hvort hún vilji að þessir menn stjórni áfram eða ekki. Og ef ástandið er svo gott sem t. d. hæstv. iðnrh. gaf í skyn í gær og reyndar fleiri hæstv. ráðh. gerðu, hvers vegna eru þeir þá hræddir við að leggja stefnu sína undir dóm þjóðarinnar?  Kosningaúrslitin frá því í sumar eru flestum, ef ekki öllum í mjög fersku minni. Þáv. stjórnarflokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., urðu fyrir verulegu áfalli. Þetta áfall eða þessi úrslit hafa verið túlkuð á þann veg, að fólk hafi verið að hafna þeim till. og þeim tilraunum, sem þessir flokkar gerðu varðandi efnahagsmál, og það má vissulega taka undir þau rök. Það má vel vera að það sé rétt ályktun af þessum úrslitum, að fólk hafi verið að lýsa yfir óánægju sinni með vanmátt fráfarandi ríkisstj. til þess að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Fólk var líka sjálfsagt að mótmæla þeim lögum sem sett voru á síðasta ári, sem kölluð eru febrúarlög og að einhverju leyti a. m. k. skertu kjarasamninga. Við sjálfstæðismenn höfum aldrei mótmælt því, að þessi lög hafi m. a. falið þetta í sér, en við reyndum án árangurs að útskýra að þessi skerðing kæmi til góða þegar til lengdar léti og hún hefði umtalsverð áhrif í baráttunni gegn verðbólgunni. Við sjálfstæðismenn getum vel fallist á að þessi lög hafi ekki verið nægilega víðtæk, þau hefðu kannske átt að ná til fleiri atriða, og við getum líka viðurkennt að okkur hafi ekki tekist nægilega að útskýra tilgang þessara laga. Þetta rifja ég upp til þess að benda á að á sama tíma sem þetta var áfellisdómur yfir fráfarandi ríkisstj., og þetta var ein höfuðástæðan fyrir því að núv. stjórnarflokkar, m. a. Alþfl. og Alþb., unnu umtalsverðan sigur, þá stendur um það aðaltogstreitan innan þessarar ríkisstj., hvort eigi að ganga nokkurn veginn sömu leið efnislega og fyrri ríkisstj. fór með febrúarlögunum frá 1978. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð bundu margir nokkrar vonir við hana. Þær vonir byggðust fyrst og fremst á því, að af hálfu Alþfl. höfðu valist margir ungir menn sem höfðu haft uppi nýjan tón í íslenskum stjórnmálum, höfðu haft uppi djarflegar hugmyndir um það, hvernig ætti að takast á við vandamálin. Og þeir töluðu vissulega af nokkurri einurð sem skal virt og metið. Enn fremur byggðu menn nokkrar vonir á því, að Alþb. gekk til stjórnarsamstarfs við aðra flokka, en Alþb. á vissulega nokkur ítök í verkalýðshreyfingunni. Það var því ekki að ófyrirsynju að menn gerðu ráð fyrir því, að þessi ríkisstj. gæti staðið við fyrirheit og loforð um að grípa til langtímaráðstafana í efnahagsmálum sem raunverulega hefðu áhrif í baráttunni gegn verðbólgunni. Og ég vil taka það fram, að enda þótt ég hafi núna sest á þing sem stjórnarandstæðingur, þá gerði ég mér vonir um að þessari ríkisstj. yrði ágengt í baráttu sinni og hún fengi nokkru áorkað, ekki vegna þess að ég vildi þessari ríkisstj. sérstaklega vel, heldur vegna þess að ég vil þessari þjóð vel og ég vil gjarnan að við náum verðbólgunni niður og þá skiptir minna máli kannske hver á í hlut. Með hliðsjón af þessum vonum og með hliðsjón af þeim staðreyndum, sem ég hef nú verið að tala um, og möguleikum þessarar stjórnar, sem vissulega voru allmiklu meiri en t. d. fráfarandi stjórnar af ástæðum sem ég skal ekki rekja núna, þá hefur það valdið gífurlegum vonbrigðum meðal alls almennings að þessi ríkisstj. hefur hvað eftir annað gripið til margvíslegra bráðabirgðaráðstafana, og við skulum ekkert vera að orðlengja það eða snúa út úr því, að allt, sem skeð hefur í efnahagsmálum og efnahagsaðgerðum fram að þessu, eru bráðabirgðaaðgerðir. Það er aftur og aftur gripið til þeirra. Ég ætla ekki að fara að telja upp allar þær dagsetningar, allar þær ráðstafanir sem upp hafa komið frá því að þessi ríkisstj. var mynduð, það hefur margoft verið gert í þessari umr. En nú spyrja menn til hvers sjálfstæðismenn séu að leggja fram till. núna um þingrof og nýjar kosningar, hvort eitthvert tilefni sé til þess. M. a. sagði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson áðan: Það er bókstaflega ekkert upp á þessa ríkisstj. að klaga. Það er allt saman í stakasta lagi. - Þá er kannske ástæða fyrir mig til þess að draga fram frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Menn minnast þess, að um þessar ráðstafanir stóðu miklar deilur innan ríkisstj., en að lokum var þetta frv. lagt fram og þó sérstaklega var grg. með þessu frv. lögð fram. Það þóttu einna merkust tíðindi í stjórnarherbúðunum hvað stóð í grg., og m. a. gat hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir um það fyrr í umr., að þessi grg. væri það merkilegasta sem fram hefði komið frá þessari ríkisstj. fram að þessu. Og hvað stendur þá í þessari grg.? Ég ætla ekki að fara að lesa hana alla upp, en aðeins nefna örfá veigamestu atriðin. Hér segir í 1. lið: „Stefnt verði að því í samráði við aðila vinnumarkaðarins að verðlags- og peningalaunahækkanir 1. mars 1979 verði ekki meiri en 5%.“ Hefur verið staðið við þetta?  (Gripið fram i: Nei.)  Nei, segir hv. þm. Það er rétt, það hefur ekki verið staðið við það. Í öðru lagi: „Leitast verði við að ná svipuðum markmiðum fyrir önnur kaupgjaldsbreytingatímabil á árinu 1979, þannig að verðbólgan náist niður fyrir 30% í lok ársins.“ Má búast við að við þetta verði staðið? Verður þetta efnt? Hv. þm. svarar ekki, en ég skal svara fyrir hann. Nei, það liggur auðvitað ljóst fyrir, að það er útilokað að ná þessum markmiðum og ná verðbólgunni niður fyrir 30%, einmitt með hliðsjón af því að það tókst ekki að grípa til réttra aðgerða fyrir 1. mars. Þetta hvort tveggja helst í hendur. Í þriðja lagi: „Vísitöluviðmiðun launa verði breytt fyrir 1. mars 1979 að höfðu samráði við fjölmennustu heildarsamtök launafólks. Gert er ráð fyrir því, að vísitölunefnd skili till. fyrir 15. febr., sem unnt verði að byggja á í þessu sambandi. M. a. verði athuguð viðmiðun við viðskiptakjör og fleira.“ Samkv. þessu átti að breyta vísitöluviðmiðun fyrir 1. mars 1979. Allir vita að þetta hefur ekki verið gert. Það var gert ráð fyrir að vísitölunefndin skilaði till. fyrir 15. febr. Það var auðvitað aldrei gert. Nú er svo komið að forsrh. bókstaflega rak þessa nefnd frá störfum. Í fjórða lagi segir í upptalningu í grg. með frv. ríkisstj. varðandi efnahagsaðgerðir 1. des.: „Skattalög verði jafnframt endurskoðuð til þess að tryggja aukið réttlæti í skattlagningu. Beinir skattar af almennum launatekjum og þá sérstaklega tekjuskattur og sjúkratryggingagjald verði lækkaðir á næsta ári.“ Hefur þetta verið gert? Nei, það hefur svo sannarlega ekki verið gert. Og svo kemur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hingað upp í stólinn og segir að allt sem við sjálfstæðismenn séum að tala um, sé markleysa.  Allt það, sem ég er búinn að nefna núna og lesa upp úr grg. með 1. des. frv., er staðfesting á því, að ríkisstj. hefur ekki staðið við þau aðalloforð sem hún hefur gefið, og þetta eitt, sem talið er þó eitt merkilegasta framlag þessarar ríkisstj., þ. e. þessi grg., - þetta eitt, sem ég hef núna sýnt fram á að hefur verið vanefnt, undirstrikar og réttlætir að sjálfsögðu fullkomlega framlagningu þeirrar till. sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram um þingrof og nýjar kosningar. Ég vil leyfa mér að koma með aðra tilvísun til upprifjunar. 21. des. fóru fram umr. utan dagskrár hér í þinginu. Þá höfðu átt sér stað hatrömm átök eins og fyrri daginn innan ríkisstj. og spurningin var þá sú, hvort Alþfl. mundi greiða atkv. með fjárl. eða hvort ríkisstj. mundi springa vegna þess að ekki næðist samstaða um þau. Þá fann Alþfl. útgönguleið sem m. a. byggðist á þeirri grg. sem ég var að vitna til áðan, og formaður flokksins, hæstv. utanrrh. Benedikt Gröndal, kvaddi sér hljóðs utan dagskrár og las upp ályktun, yfirlýsingu sem samþykkt hafði verið af flokksstjórn Alþfl., eftir því sem mér skilst, og þingflokkurinn að sjálfsögðu tók við og hugðist fylgja fast eftir. M. a. sagði í þessari yfirlýsingu formanns Alþfl.: „Áframhaldandi stjórnarsamstarf Alþfl. er bundið því, að eigi síðar en 1. febr. hafi ríkisstj. lokið gerð lagafrv. um samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu til a. m. k. tveggja ára. Það frv. verði lagt fyrir flokksstjórn Alþfl., er þá tekur ákvörðun um framhald stjórnarsamstarfsins. Flokksstjórnin telur að efnahagsástandið fram undan sé svo viðsjárvert að framkvæmd samræmdrar langtímastefnu þoli ekki lengri bið.“ - Svo stór voru þau orð. 21. des. lýsir sem sagt formaður Alþfl. yfir skýrt og skilmerkilega, að áframhaldandi stjórnarsamstarf Alþfl. sé bundið því, að eigi síðar en 1. febr. hafi ríkisstj. lokið gerð lagafrv. um samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu. Nú er kominn 8. mars og enn er verið að tala um að gefa þessari ríkisstj. frekari fresti. Enn eru Alþfl.-menn að leggja fram nýjar dagsetningar sem miðast við 17. mars og 20. apríl. Og svo eru menn hissa á því, að stjórnarandstaðan hér á Alþ. leyfi sér að leggja fram till. um þingrof og nýjar kosningar! Ætlast þessir menn alls ekki til að það sé tekið mark á þeim? Sú spurning er auðvitað orðin harla áleitin bæði fyrir þing og þjóð. Það er bókstaflega ekkert upp á þessa ríkisstj. að klaga, segir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Það er nákvæmlega ekkert að. Þetta er allt saman í stakasta lagi. - En þá spyr ég: Til hvers eru ráðh., ríkisstj. og flokkarnir, sem standa að þessari ríkisstj., að eyða tímanum, nótt sem degi, viku eftir viku í að semja alls kyns lagafrv.? Til hvers var Alþfl. að leggja fram í Alþýðublaðinu fyrr í vetur frv. um jafnvægisaðgerðir í efnahagsmálum og krefjast þess, að það yrði samþykkt á undan eða jafnhliða fjárlagafrv.? Var það vegna þess að allt væri í stakasta lagi? Til hvers var hæstv. forsrh. að standa upp í þinginu og lýsa því yfir, lofa því, að samið yrði nýtt frv. sem lagt yrði fram fyrir 1. febr., ef allt var í góðu lagi? Til hvers þurfti að leggja fram slíkt frv.? Til hvers var Alþb. að semja álitsgerð um efnahagsmál í tugum liða nú einhvern tíma um jólaleytið, ef ekkert var að?  Þarna eru nú komin, að ég hygg, fjögur eða fimm frv. Sjötta frv. var frv. Ólafs Jóhannessonar sem þeir Alþfl. menn hafa sérstakt dálæti á um þessar mundir. Og enn berast tíðindi um að Alþb. hafi lagt fram nýtt frv. til l. innan ríkisstj. Og þá kem ég að því sem hv. þm. Ólafur Ragnar talaði um áðan, að það ætti að hafa umr. opna og djarfa. Hann bar sérstakt lof á samherja sína í ríkisstj. fyrir einurð, djörfung og hreinskilni, þeir létu allt flakka og segðu frá bókstaflega öllu, sem þeir hefðu skoðanir á, og yfirleitt létu þeir ekkert færi sér út greipum ganga til þess að bítast í þinginu um hin smávægilegustu mál. Það hefur verið svo í þingsölum í vetur, að ekkert mál hefur komið inn í þingið öðruvísi en stjórnarsinnar hafi staðið upp og rifist um þau mál. En hv. þm. Ólafur Ragnar taldi það lofsverðast við þennan nýja tón, þessa nýju menn hér á þingi, hvað þeir væru hreinskilnir og opnir og þeir hefðu svipt hulunni - þessari leyndardómshulu - af öllum málum. Ég las þó ekki betur í blöðunum um daginn - og ég bið hæstv. iðnrh., sem ég sé að er eini Alþb.-maðurinn hér inni í augnablikinu, um að vitna með mér um það - en að þingflokkur Alþb. mundi samkv. áreiðanlegum blaðafrásögnum í Þjóðviljanum hafa samþykkt að þetta nýjasta frv. þeirra væri trúnaðarmál. Ég tek þögn hæstv. ráðh. sem samþykki við þessum ummælum mínum, enda fer hann varla að mótmæla því sem í Þjóðviljanum segir. Algert trúnaðarmál! Það mátti ekki spyrjast út hvað stæði í þessu frv. Þetta frv. var nr. 7. Það hefur haft þau áhrif, að manni skilst, að forsrh. er búinn að leggja fram nýja till. í ríkisstj. sem m. a. felur í sér sérstaka framkvæmdanefnd, sem þeir kalla „Rauðku“, og ýmislegt fleira, sem er væntanlega þá frv. nr. 8. Og nú hefur hann gefið yfirlýsingar um það í fjölmiðlum, að í næstu viku verði lagt fram frv. á Alþ. Það teljast nú sérstök tíðindi að frv. skuli komast inn á Alþ. Þessu fagna þeir Alþfl.-menn alveg sérstaklega, og nú segja þeir að það skuli þrautreyna hvort þetta frv. nái fram að ganga eða ekki. Þeim er alveg hjartanlega sama hvað stendur í þessu frv., enda hefur þessi frv.-leikur allur verið þannig, að það skiptir nánast engu máli hvað stendur í þessum frv. Þetta er bara orðaleikur og einhverjar skylmingar innan ríkisstj. um það, hvort þetta ákvæði eigi að vera svona eða hinsegin. Við höfum fengið ítarlegar lýsingar á þessum skylmingum, m. a. frá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni í fróðlegri ræðu fyrir 2–3 dögum. Ég vil taka undir þau ummæli sem hv. þm. Einar Ágústsson viðhafði fyrr við þessa umr., að þetta er endalaus grautargerð, þetta er lífshættuleg fæða, svo að ég noti hans orð. Þessi moðsuða, sem þarna á sér stað, er slík að þjóðinni blöskrar. Það er skylda stjórnarandstöðunnar að vekja athygli á þessu ráð- og dáðleysi ríkisstj., og það er skylda stjórnarandstöðunnar að krefjast þess, að þjóðin fái að kveða upp sinn dóm um þessi vinnubrögð. Verðbólgan hefur verið og er langsamlega stærsta vandamál stjórnmálanna á Íslandi. En það er margt fleira sem við stjórnmálamenn erum að kljást um. Hér er verið að fjalla um landbúnaðarmál, vaxtamál, orkumál o. s. frv., o. s. frv. Um þessi mál öll er meiri og minni ágreiningur, djúpstæður ágreiningur innan stjórnarflokkanna, og maður veltir fyrir sér á hverjum degi hvernig raunverulega standi á því, að þessir flokkar hafi yfirleitt myndað stjórn og hvers vegna þeir séu að hanga saman þegar löngu er orðið ljóst, þeim er orðið mjög ljóst öllum saman, að það er ekki samstaða um nokkurt mál, nema með einhverjum úrslitakostum og þvingunum á báða bóga. Niðurstaðan er auðvitað sú, að það eina, sem heldur þessari ríkisstj. saman, eru völdin. Það eru möguleikarnir til þess að fá að ráða. Það eru sem sagt verðbólgukarlarnir, kerfiskarlarnir og þrýstihóparnir sem öllu ráða um þessar mundir, en ráðh. sitja aðeins vegna þess að þeir geta hrært í pottinum. Þeir sitja við kjötkatlana og njóta góðs af því um stundarsakir. Ég tók fram áðan að Sjálfstfl. vildi fyrir sitt leyti stuðla að því, að okkur Íslendingum tækist að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Ég held að Sjálfstfl. sé tilbúinn að gera það, hvort sem hann situr í stjórn eða er utan stjórnar. Við sjálfstæðismenn hikum ekki við að segja, að í því frv., sem er kennt við Ólaf Jóhannesson og hann hefur lagt fram í fjölmiðlum, er margt gott og margt af því getum við með góðu móti stutt. En við getum að sjálfsögðu ekki stutt frv. eða till. sem ekki eru lagðar fram í þinginu. Við efumst líka um að það sé rétt af lögþingi þjóðarinnar, af þeim mönnum sem eru kosnir til þess að stjórna og ráða, að þeir séu bundnir í báða skó, þeir séu háðir því að fá samþykki fyrir úrræðum einhvers staðar úti í bæ. Þessi ríkisstj. hefur haft stór orð um að nauðsynlegt sé að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Alþfl.-menn hafa talað um kjarasáttmála. Ef ríkisstj. eða einhverjir flokkanna, sem standa að henni, manna sig upp í það að leggja fram frv. sem á að taka á verðbólgunni og á að vera langtímaráðstafanir í efnahagsmálum, þá verður auðvitað að standa eitthvað í því frv. sem bitastætt er, eitthvað sem skiptir einhverju máli. Ef frv. er lagt fram í þeim búningi sem hæstv. forsrh. hefur kynnt það í og miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur mótmælt, þá er það frv. lagt hér fram og það væntanlega samþykkt eða því synjað án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Það er Alþfl. auðvitað að biðja um núna, að þetta frv. sé lagt fram, þó að hann viti að Alþýðusambandsstjórnin, eða a. m. k. meiri hl. ASÍ-stjórnarinnar, sé andvígur þessu frv. og þá spyr maður náttúrlega sjálfan sig: Hvað er orðið af kjarasáttmálanum? Hvað er orðið að samráðunum? Hvað er orðið af samningunum í gildi? Og eru þeir þá ekki að gera það sama og fráfarandi ríkisstj. gerði tilraun til, að leggja fram till. sínar og úrræði um lausn á vandanum í samræmi við samvisku sina og eftir því sem þeir telja sannast og réttast? Ef þetta frv. verður hins vegar lagt fram þannig að allar tennur verði dregnar úr því og farið að vilja þeirra Alþb.-manna og meiri hl. verkalýðsforustu innan ASÍ, breytir það nákvæmlega engu í baráttu okkar gegn verðbólgunni. Þá verður það bara eitthvað um ekki neitt. Herra forseti. Nú velta menn því mjög fyrir sér, hvað muni ske á næstu dögum. Verður haldið áfram í þeim hringleikhúsasýningarleik, eins og hv. þm. Einar Ágústsson orðaði það, þar sem þeir stjórnarandstæðingar eyða mestum tíma í innantómt karp og fræðilegar vangaveltur um af hvaða ástæðum þeir skrifi hinar og þessar greinar eða greiði atkv. í einu eða öðru málinu, eða verður á næstu dögum raunverulega tekist á við þann vanda sem blasir við? Þessari spurningu get ég ekki svarað frekar en aðrir, en ég held að allar líkur séu á því, að Alþfl. renni á rassinn einu sinni enn, hann verði að viðundri einu sinni enn, hann kokgleypi allar sínar fyrri yfirlýsingar, hann láti undan þrýstihópunum, kerfiskörlunum, verðbólgubröskurunum og samþykki að hér sé eitthvert frv. keyrt í gegnum þingið til málamynda - frv. sem tekur raunverulega ekki á neinum vanda. Hv. þm. Vilmundur Gylfason tók það fram mjög hróðugur í ræðu sinni fyrr í dag, að hann hefði ekki tekið eftir því í Morgunblaðinu að vitnað væri til ummæla krata fyrir og eftir kosningar í sambandi við samningana í gildi. Ég held að það eigi við um ummæli kratanna hvað önnur mál varðar, því að sannleikurinn er sá, að andrúmsloftið er orðið þannig, viðhorf almennings er orðið þannig, að hann tekur ekkert mark á því sem Alþfl. segir, hvorki því, sem hann sagði fyrir kosningar, né heldur því, sem hann segir eftir kosningar.



Herra forseti. Mönnum hefur orðið nokkuð tíðrætt um skoðanakönnun sem birt var í dag, og það er rétt, að samkv. henni er hlutur Alþfl. nokkru minni en áður var. En það breytir ekki því, að við erum í engu hræddir við að leggja mál í dóm kjósenda. Við erum þar hvergi hræddir hjörs í þrá. Við stöndum á því sem við sögðum fyrir kosningar. Við stöndum á því að berjast gegn verðbólgunni, að ná verðbólgunni niður. En það hefur á stundum verið erfið staða í þessari þríhöfða ríkisstj. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson notaði mjög áðan orðin „traust og fast“. Það sem Alþb. hefur helst gert í þessari ríkisstj. er kannske að standa traust og fast gegn því að eitthvað af viti væri gert til að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Þannig hefur Alþb. staðið. En hvar hefur Sjálfstfl. staðið? Hann hefur staðið utan við, hann hefur staðið fyrir sunnan sól og austan mána, eins og þeir, sem fylgjast með stjórnmálaumr., gera sér mætavel grein fyrir og málflutningur þeirra í kvöld ber raunar vitni um. Við erum ekki hræddir við að leggja mál í dóm kjósenda, þegar það er tímabært. Þessi till., sem hér er til umr., segir auðvitað meira um þá, sem hana flytja, en þá, sem henni virðist helst beint gegn. Maður skyldi ætla að hjá flokki, sem áður fyrr var sterkur, hafði sterka forustu, fylgdi hugur máli þegar fjallað er um jafnalvarlegt mál og mikilsvert og till. um þingrof og nýjar kosningar hlýtur að vera. En það er nú aldeilis eitthvað annað. Það er til marks um málafylgjuna og af hve miklum þunga stjórnarandstaðan fylgir þessu máli eftir, að lengi kvölds í gærkvöld var það svo hér, að ekki einn einasti þm. Sjálfstfl. var á þessari hæð þinghússins og ræðumenn flokksins voru fljótir héðan úr salnum um leið og þeir höfðu lokið máli sínu. Og það leynir sér ekki, að það á að fylgja þessu eftir af þeirri hörku og þeirri markvissu einbeitni sem Sjálfstfl. hefur verið svo lagin í þessari stjórnarandstöðu, og væntanlega verða örlög þessarar till. líka í samræmi við það. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að hér er verið að berja í brestina og loksins er fundið eitt mál sem þingflokkur Sjálfstfl. gat sameinast um, till. um þingrof og nýjar kosningar til að hylja þverbrestina sem nú eru að líða þennan landsins stærsta flokk í sundur - flokkinn þar sem heimilisbölið er að verða þyngra en tárum taki að mati margra flokksmanna. Ég get verið heldur fáorður um afstöðu mína til þessarar till. Ég mun greiða atkv. gegn henni, vegna þess að með því greiði ég atkv. gegn því að hér taki við tímabil stjórnleysis sem enginn veit hversu langt yrði, þar sem verðbólgan mundi æða áfram óheft. Líklega er það það sem Sjálfstfl. vill. Það má vel vera að komi til þess fljótlega að gengið verði til nýrra kosninga, en það verður þá líka að vera fullreynt að hér sé ekki meiri hl. fyrir aðgerðum til frambúðar í baráttunni við verðbólguna, fyrir efnahagsaðgerðum til lengri tíma en horft hefur verið að undanförnu. Það verður og hlýtur að verða að fullreyna áður en þing er rofið og efnt til nýrra kosninga. Þessi till. er þess vegna í senn bæði ótímabær, óhugsuð og hin ógæfulegasta í alla staði. En því er ekki að neita. að það hefur reynt á þolrifin hjá þeim sem styðja þessa stjórn, og þar er nú áreiðanlega að flestra dómi að verða fullreynt og skammt í það að til úrslita dragi á annan hvorn veginn, því auðvitað sjá allir að svona getur ekki gengið miklu lengur. Það hefur skapast samstaða með Alþfl. og Framsfl. um ýmis veigamikil atriði efnahagsaðgerða til að draga úr verðbólgu og stuðla að framförum í þjóðarbúskapnum, eins og það hefur verið kallað. En Alþb. er samt við sig og við sama heygarðshornið og heykist á því að taka ákvarðanir sem gætu hugsanlega bakað einhverjar óvinsældir. Það virðist í eðli þess flokks að þora ekki að taka ákvarðanir, heldur á að halda áfram endalausu þvargi, endalausum samningum fram og til baka um þessi sömu mál aftur og aftur þangað til þeim kynni að þóknast að hætta. Það var talað áðan um hina frjálsu og opnu umr. Það gerði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Hv. þm. Ellert B. Schram vék að því líka. Það er staðreynd að síðustu till. Alþb. í efnahagsmálum höfum t. d. við þm. Alþfl. ekki séð. Þær eru trúnaðarmál. Það getur vel verið að það liggi einhverjar ástæður því til grundvallar, en þá eiga menn líka að haga orðum sínum á annan veg en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gerði áðan. Það er nefnilega svo, að það samrýmist ekki stefnuskrá Alþb. að takast á við erfiðleika. Þess vegna hefur ferill þessarar ríkisstj. verið eins og raun ber vitni. Þessu verða menn, held ég, að gera sér grein fyrir, að það samrýmist ekki stefnuskrá Alþb. að vera í stjórn þegar við erfiðleika er að etja. En nú hlýtur að vera komið að lokaprófi þessarar ríkisstj., það er a. m. k. mín skoðun. Í því sambandi er kannske ástæða til þess að rifja upp ummæli hæstv. forsrh. frá því í umr. í Sþ. utan dagskrár 14. febr. Þá sagði hæstv. forsrh. orðrétt, með leyfi forseta, þegar hann ræddi um margnefnt frv. um stjórn efnahagsmála: „Afstaðan til þess máls og frv. gæti orðið nokkur prófsteinn á það, hvað menn meina með þessu tali, og það er kannske kominn tími til að láta á það reyna, hver alvara býr að baki öllu talinu um skaðsemi verðbólgu og nauðsyn þess að draga úr henni.“ Og hæstv. forsrh. lét ekki þar við sitja. Hann ítrekaði þessi ummæli sín þegar næsta dag er hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Eins og ég held að ég hafi sagt í gær tel ég að viðbrögð þings og þjóðar við þessum till. verði nokkur prófsteinn á það, hvað menn meina og hafa meint að undanförnu þegar þeir hafa verið að tala um þá geigvænlegu hættu sem stafi af verðbólgu og hvílík nauðsyn væri að hamla gegn verðbólgu og gera það í áföngum. Vonandi á það ekki eftir að koma á daginn að slík ummæli hafi verið aðeins þægilegt efni í framboðsræður eða greinar, heldur hitt, að mönnum hafi verið alvara, að menn hafi skilið að áframhaldandi óðaverðbólga hlýtur að bjóða á sínum tíma heim atvinnuleysi hér á landi.“ Hv. þm. Ellert B. Schram sagði áðan: Við sjálfstæðismenn viljum stuðla að því að ráða niðurlögum verðbólgunnar. - Og hann sagði líka: Það er margt gott í frv. forsrh. - Nú hefur hæstv. forsrh. sagt að hann muni leggja fram frv. í næstu viku, og þá reynir á það hvort sjálfstæðismenn vilja standa við þessi orð eða hvort það fer eins og venjulega með sjálfstæðismenn, að flokkurinn tvístrast út og suður - og kannske norður og niður í þessu tilviki.  Við Alþfl.-menn höfum fyrir löngu sagt það, að við erum tilbúnir til að standa að aðgerðum til að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Framsóknarmenn eru tilbúnir til þess líka, að því er virðist. Nú er bara spurningin, hvort hinir lausgyrtu Alþb.-menn ná upp um sig áður en það verður um seinan. Ef þetta frv. kemur fram í næstu viku og verður eins bitastætt og við vonum, þá verður úr því skorið hverjir meintu það sem þeir sögðu í vor og hverjir fóru þar með glamur eitt og hvort það sannast þá einu sinni enn, að það er ekkert gagn í Sjálfstfl. til slíkra hluta, og hvort það sannast þá líka, að í Alþb. er enginn bakfiskur. Um bakfiskinn í Sjálfstfl. þarf ekki að tala, það er fyrir löngu búið að bíta hann úr þeim flokki. Og þá fæst úr því skorið, hvort það er rétt, að með Alþb. sé ekki hægt að vinna þegar við erfiðleika er að glíma, vegna þess að það geti ekki, vilji ekki og þori ekki, hvort hinn pólitíski heigulsháttur verður þar ofan á enn einu sinni og tækifærismennskan heldur áfram að ríða þar húsum. Menn vitnuðu óspart í Grím Thomsen í dag og ég beið nú eiginlega eftir því að einhver færi með síðustu línuna úr því kvæði um Glæsivallahirðina sem mest var vitnað til: „kalinn á hjarta þaðan slapp ég“, en það gerðist ekki. En Grímur Thomsen orti margt gott. Hann orti m. a. vísu sem hér ætti kannske ekki illa við og hljóðar svo: Trúa þeir hvor öðrum illa, enda trúðu fáir báðum. Orðunum þeir ávallt stilla, yfir köldum búa ráðum. Tækifæris báðir bíða, búnir ofan hinn að ríða.



Herra forseti. Ég þarf ekki að taka það fram, að ég er móti þessari till. Ég er hins vegar ekkert hissa þó að sjálfstæðismenn langi til að minna á sig. Það hefur verið róstusamt á stjórnarheimilinu og stundum hefur manni fundist að stjórnarandstaðan, sú raunverulega stjórnarandstaða, væri innan stuðningsmannaliðs ríkisstj. Ég vil ekki taka svo sterkt til orða sem hv. síðasti ræðumaður gerði áðan þar sem hann fór með vísu eftir Grím Thomsen, en allt um það hafa menn kastað hnútum og verið óþolinmóðir og stundum látið hálfilla. Það er leiðinlegt fyrir sjálfstæðismenn, ef þeir hafa alveg gleymst, og þess vegna hafa þeir flutt þessa till. Það var reyndar upplýst í umr., að höfundur till. væri hv. þm. Vilmundur Gylfason. Mér finnst, með fullri virðingu fyrir hv. þm. Sjálfstfl., að þeir þyrftu að fá sér betri ráðunaut til þess að semja fyrir sig till. en þennan tiltekna ágæta þm. Ég er ekki þar með að mæla með hv. þm. Braga Sigurjónssyni, sem bætti um betur með brtt. á þskj. 421. Þeir eru miklu betri sumir Alþfl.-þm. til þess arna, að koma skynsamlegum till. saman fyrir Sjálfstfl. Ég bendi t. d. á bræðurna. Hv. þm. Sjálfstfl. hefur bæst liðsauki, vegna þess að við sáum í dag að nú er Dagblaðið hætt stuðningi við Alþfl. og farið að styðja Sjálfstfl. Það er orðið leitt á Alþfl.-mönnum og er nú hætt að styðja þá, farið að renna blóðið til skyldunnar, búið að setja upp skoðanakönnun þar sem það spáir Sjálfstfl. sigri, reynir nú að koma einhverjum vindi í seglin hjá sjálfstæðismönnum og setja á svið skoðanakönnun, sem birt er í dag. Hv. þm. Vilmundur Gylfason var óhress yfir þessari skoðanakönnun og trúir eins og nýju neti að þetta sé tilfellið. Ég vil benda hv. þm. á miklu betra ráð. Hann ætti að láta Alþýðublaðið, Vikuna eða tímaritið Samúel efna til skoðanakönnunar til styrktar Alþfl. Það er eina viðeigandi svarið sem hv. þm. gæti átt við þessum ljóta leik Dagblaðsins. Hvað hefði svo þjóðin upp úr kosningum núna, ef þessi till. væri samþykkt? Hvað hafa hv. sjálfstæðismenn til málanna að leggja? Þeir voru þrautreyndir síðustu 4 ár. Ég var stuðningsmaður ríkisstj. og samstarfsmaður þeirra í 4 ár - og við framsóknarmenn. Þetta eru góðir náungar. Þetta eru elskulegir menn og skemmtilegir. En þeir eru ekki góðir til að stjórna efnahagsmálum. Ég ætla ekki að fara að rekja raunasögu fjögurra síðustu ára. Það er orðið kvöldsett og það er ekki vert að vera að rifja slíkt upp undir svefninn. Það er ekki heppilegt að fara að tala um febrúarlögin frá í fyrra. Þeim var klúðrað, þeim var endurklúðrað, þeim var síklúðrað, þráklúðrað og þrautklúðrað. Og ég tala ekki um verkfallsrétt opinberra starfsmanna, ég sleppi því. Það mætti kannske rifja fleira upp. Það var gjarnan tvístigið í „den tid“, það var gjarna huklað, og menn drifu sig ekki í nauðsynlega hluti. Menn byrjuðu eða hættu við, menn voru lengi að koma sér saman, m. a. s. í þingflokki Sjálfstfl., þar voru heldur en ekki þingflokksfundir. Hvað hefur svo breyst á þessum 6 mánuðum sem Sjálfstfl. hefur verið utan stjórnar? Sjálfstfl. er búinn að prenta, í Morgunblaðinu 21. febr., efnahagsmálaprógramm. Það er nú heldur en ekki efnahagsmálaprógramm sem þeir .bjóða þjóðinni. Gengið verði nú látið lafa eða leka, hver mætti okra að getu sinni, félagsleg þjónusta skorin niður, ótakmörkuð og eftirlitslaus skuldasöfnun erlendis. Svo á að létta af sköttum til þess að gera þetta gómsætara fyrir fólkið. En nafnið er gott. Það heitir: „Endurreisn í anda frjálshyggju.“ Þetta er nú meiri „renaissansinn“! Hv. þm. Vilmundur Gylfason talaði fyrr í kvöld af aðdáun um viðreisnarstjórnina. Hann langar í þess háttar stjórn aftur. Hann er að vísu búinn að skrökva svo upp á suma hv. þm. Sjálfstfl., að hann er farinn að trúa því sjálfur að þeir séu slæmir, og kann ekki við að biðla opinberlega til þeirra í bili, enda sjálfsagt hræddur um að fá hryggbrot og láir honum það enginn. Hann vill viðreisnarstjórn og fer ekki dult með það. En þó hv. þm. sé sögufróður að vissu leyti, þá er ég hræddur um að hann viti ekki gjörla hvað gerðist, nema þá á ónefndri götu vestur í bæ, á þessum árum. Það var allt öðruvísi ástand í Norðurlandskjördæmi vestra en í þessari ónefndu götu, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er búinn að tala svo mikið um að mér dettur ekki í hug að nefna með nafni. Það var hreint ekkert gæfulegt atvinnuástand í Norðurl. v. á þessum árum. Þá urðu heimilisfeður á Skagaströnd, á Sauðárkróki, á Hvammstanga, á Siglufirði, á Hofsósi að flengjast um allt land í von um vinnu. Það var enga vinnu heima hjá eim að hafa. Það var ekki fyrr en með tilkomu ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1971 að þetta breyttist. Á þessum áratug hefur fólk í Norðurl. v. yfirleitt alltaf haft vinnu þegar það vildi og eins mikla og það vildi. Það var að vísu rétt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni, að verðbólgan var ekki eins ör á áratugnum 1960–1970 og hún hefur verið síðan. Það er það ólukkulega við efnahagskerfið okkar, að meðan við höfum skattana inni í vísitölunni hlýtur verðbólgan að aukast, það er óhjákvæmilegt. Þegar launþeginn fær ævinlega endurgreiddan skattinn sinn í hækkuðu kaupi næst þegar vísitalan er reiknuð út, þá getur ekki nema sigið á ógæfuhlið. Þetta er skiljanlegt lögmál. Verðbólgan var ekki eins mikil og hún er nú. Það var þó ekki að þakka neinni snilldarstjórn þá. Ætti ég að velja milli ástandsins eins og það var meðan viðreisnarvesöldin var fyrir 10 árum og ástandsins eins og það er í dag, þrátt fyrir mikla verðbólgu, allt of mikla verðbólgu, stórhættulega og skaðlega verðbólgu, sem ég er á móti eins og hæstv. fjmrh. Tómas Árnason, þá held ég að ég vildi heldur ástandið eins og það er í dag. Menn hafa vitnað hér óspart í Grím Thomsen og gert það að umræðuefni, að nú væru sumir ráðh. að renna sér á skíðum, sumir væru í afmælisveislu eða einhvers staðar fjarstaddir. Við erum nú alveg einfærir um það, þó að eitthvað af ráðh. vanti, að halda uppi umr. í hv. Sþ. En ég held að það sé góðs viti að ráðh. hafi þá mannrænu í sér að bregða sér á skíði. Eins og títtnefndur Grímur Thomsen sagði um Halldór Snorrason var það svo með Halldór, „þó að komið væri í óvænt efni, ekki stóð honum það fyrir svefni“. Og kannske eru þeir farnir að sofa einhverjir, enda er orðið kvöldsett eins og menn vita. Ég held meira að segja að það væri heppilegt fyrir fleiri þm. en tiltekna ráðh. að fara á skíði, og mættu sumir vera lengi í túrnum. Við erum ekki þjakaðir af hræðslu hver við annan, stjórnarsinnar. Það var ekki rétt athugað hjá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur. Við erum ekki þjakaðir af hræðslu hver við annan. Það er allt gott um það sem hún sagði, að menn eiga að gegna skyldu sinni og tala fullum hálsi hver við annan. Það var vel mælt hjá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur. Á mánudaginn var töluðust þau við, hún og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, alveg óhrædd. Þau þurftu þá að ræða málin nokkuð djarflega. Þau gerðu það líka í kvöld. Ég held að það væri þó samt betra fyrir okkur hin, fyrir okkur Nd.-menn, ef þau gætu komið sér saman um að láta þessar umr. fara fram í Ed., þegar sá gállinn er á þeim að þau þurfa að gegna þeirri skyldu sinni. Ráðh. okkar verða að drífa sig í að koma sér saman og þessi ríkisstj. verður að sitja áfram. Hún þarf að sitja áfram af því að þjóðin þarf á því að halda að hún sitji áfram. Samstarfsflokkar okkar verða að passa það að vera ekki að hugsa um að riða hvor annan niður. Þeir verða að sýna ábyrgðartilfinningu og fyrirhyggju. Þeir verða að takast á við þennan vanda af ábyrgðartilfinningu og hjálpa okkur við að leysa hann. Önnur ríkisstj. mundi nefnilega ekki fremur, þegar allt kemur til alls, ráða við það verkefni. Ég átti eftir að koma aðeins að dómsdögunum. Hæstv. forsrh. benti um daginn hv. þm. Vilmundi Gylfasyni á það, hvort hann vildi ekki prófa að flytja till. um að fresta 1. mars. Ég vil út af mínum afmælisdegi taka það fram, að ég tek það ekki í mál að fresta 17. mars, vegna þess að ég hlakka til að eiga afmæli. Ég bendi hins vegar á að ýmsir góðir framsóknarþm. eiga afmæli síðar á árinu og það er hægt að fara að sigta á þá, ef menn þurfa á að halda. Hæstv. viðskrh. kallar þetta almanaksveiki. Ég held að það sé ekki rétt orð, þetta komi ekkert almanakinu við. Ég held að þetta sé eitthvað í sambandi við tunglið.



Herra forseti. Það dregur nú að lokum þessara umr. um þáltill. okkar sjálfstæðismanna um þingrof og nýjar kosningar. Ég skal engu spá um úrslit þeirrar atkvgr., sem fram fer á morgun. Að vísu sýnist, eftir yfirlýsingum þm. að dæma, að hún muni ekki njóta fylgis meiri hl. þm. Er það út af fyrir sig illt, vegna þess að hún er tímabær og það væri þjóðarnauðsyn að hún yrði samþ. Samt sem áður hefur þessi tillöguflutningur og þær umr., sem orðið hafa um þessa þáltill., náð ákveðnum tilgangi og gert sitt gagn. Það fer ekki milli mála, að hér hafa verið upplýstir ýmsir athyglisverðir þættir í samstarfsháttum núv. ríkisstjórnarflokka. Það hafa verið upplýstir ýmsir þættir í bardagaaðferðum núv. ríkisstjórnarflokka, bæði fyrir og eftir kosningar. Það hefur komið fram í umr. manna, að saknað hefur verið ræðuhalda af hálfu okkar sjálfstæðismanna á yfirstandandi þingi. Það er vel, að menn vilji gjarnan heyra meira í þm. sjálfstæðismanna á Alþ., og furðar mig ekki á því. Við höfum kvatt okkur hljóðs og tekið þátt í umr., flutt mál eftir því sem tilefni hafa gefist, en við höfum af ásettu ráði viljað gefa núv. ríkisstj. starfsfrið og sýnt með því ábyrgðartilfinningu. Við höfum ætlast til þess, að ríkisstj. notaði þennan starfsfrið til góðra verka. Hún hefur að vísu notað þennan starfsfrið, en ekki til neinna annarra verka en þeirra að deila innbyrðis. Og sannleikurinn er sá, að það hefur oft og tíðum verið svo upplýsandi að hlusta á þessar innbyrðis deilur stuðningsmanna ríkisstj. að við höfum ekki haft ástæðu til þess að kveðja okkur hljóðs, og að sumu leyti á það við við lok þessarar umr. eins og ég drap á áðan. Önnur meginröksemdin fyrir tillöguflutningi okkar sjálfstæðismanna er vanefndir ríkisstjórnarflokkanna allra þriggja á loforðinu „samningana í gildi“, eins og getið er um í grg. fyrir till. okkar. Að vísu eiga aðallega Alþb. og Alþfl. hlut að vanefndunum, en þó hefur Framsfl. einnig tekið á sig ábyrgð á vanefndunum með því að gangast fyrir myndun þessarar ríkisstj. og taka á sig ábyrgð á því að hrinda þessu loforði í framkvæmd. En hvað kemur fram í umr. í gærkvöld og í dag? Að þessir málsvarar Alþb. og Alþfl. eru komnir svo upp að vegg, orðnir svo rökþrota, þegar þeir þurfa að verja kosningaloforðið „samningana í gildi“ og vanefndir þeirra sjálfra á því kosningaloforði, að þeir segja hver um annan þveran að þeir hafi í raun og veru alls ekki lofað því að setja samningana í gildi. Þannig lýsir Svavar Gestsson því yfir í ræðu, að hann hafi í raun og veru aldrei ætlað sér að setja samningana alveg í gildi, hann hafi alltaf verið fylgismaður hins svokallaða vísitöluþaks, hann persónulega sé á móti úrskurði Kjaradóms. En ekki heyrðist þessi skoðun hans fyrir kosningar. Þá var krafan og kosningaloforðið um „samningana í gildi“ alveg óskilorðsbundið af hálfu Alþb. Þá átti að veiða atkv. frá Bandalagi háskólamanna, þá átti að veiða atkv. frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og þá átti að vinna atkv. frá t. d. mönnum innan Alþýðusambands Íslands er höfðu hærri tekjur, þannig að þeir hlytu að verða fyrir barðinu á þessu vísitöluþaki. En jafnvel eftir kosningar, þegar Reykjavíkursamþykktin var gerð af hinum nýja meiri hl. borgarstjórnar, var ákveðið að samningarnir skyldu aðeins taka gildi í áföngum og ekki ná fullu gildi fyrr en eftir að samningstími almennra launþegasamtaka innan ASÍ væri á enda runninn, þ. e. a. s. nú um síðustu áramót, með því að hafa ekkert vísitöluþak. Og það létu menn gott þykja þá, vegna þess að alþingiskosningar voru þá eftir. Nú eftir kosningar er sagt að þeir hafi ekki lofað „samningana í gildi“ eins og þeir sögðu fyrir kosningar. Eftirtektarverð var yfirlýsing Vilmundar Gylfasonar, sem sagði að Alþfl. hefði aldrei staðið að því að lofa að samningarnir færu í gildi. Hins vegar hefði Alþfl. látið kyrrt liggja þótt forseti Alþýðusambands Íslands og jafnframt einn af frambjóðendum þeirra hefði barist fyrir því. Hann lét í veðri vaka, að Alþfl. hefði stutt forustumenn launþegasamtakanna þegar þeir hefðu sagt að samningarnir ættu að ganga í gildi. Og enn fremur fullyrti hv. þm. Vilmundur Gylfason, að hann hefði í sjónvarpsviðtali milli sveitarstjórnarkosninga og alþingiskosninga sagt að hann felldi sig við samþykkt meiri hl. borgarstjórnar Reykjavíkur, sem var þess eðlis að setja samningana í gildi á mörgum mánuðum í stað þess að þeir áttu að komast í gildi strax, en í þeim fólst m. a. að virða ekki vísitöluþakið. Hver er nú siðferðisvitund þm. eins og hæstv. viðskrh. og hv. þm. Vilmundar Gylfasonar að,koma nú eftir kosningar og segja: Við lofuðum nú eiginlega ekki að setja samningana í gildi. En við höfum þó sett samningana í gildi að nokkru leyti? En það er ekki eingöngu þetta ábyrgðarleysi þessara forsvarsmanna Alþb. og Alþfl. sem við sjálfstæðismenn gagnrýnum, heldur og beinar vanefndir þessara flokka á þessu kosningaloforði - vanefndir sem út af fyrir sig gefa tilefni til þess að kjósendur, sem gengu í góðri trú að kjörborðinu á síðasta ári, fái nú tækifæri til þess að greiða atkv. aftur, eftir að blekkingar þessara flokka og fulltrúa þessara flokka eru afhjúpaðar og vanefndirnar komnar í ljós. Sannleikurinn er sá, að auðvitað hafa samningarnir ekki verið settir í gildi, hvorki með samþykkt hins nýja meiri hl. borgarstjórnar Reykjavíkur á miðju s. l. sumri né með brbl. núv. ríkisstj. í byrjun sept. s. l. Það er fjarri því. Það er upplýst, og ég gat um það í framsöguræðu minni í gærkvöld, að það, sem formælendur verkalýðssamtakanna og launþegasamtakanna áttu við þegar krafist var að samningarnir gengju í gildi, var að kaupmátturinn yrði sá hinn sami og samningarnir stefndu að. Sá kaupmáttur hefur ekki náðst, hvorki á s. l. ári né næst hann á þessu ári - fjarri fer því. Kaupmátturinn var á síðasta ári og verður ekki meiri á þessu ári en hefði orðið með maílögum fráfarandi ríkisstj., sem mestur gauragangurinn var út af af hálfu forsvarsmanna Alþb. og Alþfl. Til viðbótar þessu hafa ríkisstjórnarflokkarnir auðvitað vanefnt loforðið „samningana í gildi“ með misbeitingu niðurgreiðslna bæði í byrjun september og í desembermánuði. Þeir hafa vanefnt þetta loforð með því að láta ekki 8% verðbótaauka koma til útborgunar kaups í byrjun desember. Það felst engin afsökun í því að segja að niðurgreiðslur hafi komið á móti né heldur að skattalækkun komi á móti, vegna þess að hvað skattalækkunina snertir liggur fyrir sú yfirlýsing hagfræðings Alþýðusambands Íslands, að almennir félagsmenn Alþýðusambands Íslands muni ekki njóta neinnar 2% skattalækkunar á þessu ári eins og þá var lofað. Og hvað snertir félagslegar umbætur, þá hafa þær ekki séð dagsins ljós og sjá ekki dagsins ljós nema þá á löngum tíma og koma þá, eins og hér hefur verið bent á, sem byrði á atvinnureksturinn, engu ódýrari en samsvarandi launahækkun. Með öllu þessu hafa þessir ríkisstjórnarflokkar vanefnt loforðið „samningana í gildi“ og þeir hafa játað það sjálfir. Og það er kannske von að þeir hafi vanefnt þetta loforð, vegna þess að það er útilokað að efna það. Það var þrennt sem ríkisstj. gerði í upphafi síns ferils. Það var í fyrsta lagi að lækka gengið. Út af fyrir sig var það ekki gagnrýnisefni að lækka gengið um 15% í byrjun september. En það er líka sú eina ráðstöfun sem gerð var til þess að halda atvinnuvegunum gangandi, og það var það eina sem nauðsynlegt var að gera til þess að atvinnureksturinn héldist með sæmilegum hætti. Vegna hvers þurfti í rauninni ekki á því stigi málsins að gera aðrar ráðstafanir? Það var vegna þess að viðskilnaður fyrri ríkisstj. var svo traustur að atvinnuvegirnir þurftu ekki á öðru að halda en þessari 15% gengisbreytingu í sept. s. l. Það er ólíku saman að jafna, viðskilnaði fyrri ríkisstj. og ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1974, vinstri stjórnarinnar þá. Þá var mikill halli á viðskiptunum við útlönd. Nú hafði fyrri ríkisstj. náð viðunandi viðskiptajöfnuði við útlönd, bæði árið 1976 og 1977, og skildi svo vel við að hagstæður viðskiptajöfnuður var á síðasta ári gagnstætt miklum halla á fráfararári fyrri vinstri stjórnar, á árinu 1974. Þessi árangur náðist þrátt fyrir að viðskiptakjör út á við versnuðu um 25–30% á fyrstu tveim starfsárum fyrri ríkisstj. Í öðru lagi náðist í tíð fyrri ríkisstj. jöfnuður í ríkisfjármálum á s. l. ári miðað við áætlun sem gerð var þegar hún fór frá. En svo snarlega snerist á verri veginn þegar núv. ríkisstj. tók við, að um 4–5 milljarða kr. halla á ríkissjóði var um að ræða til viðbótar 11 milljarða kr. gengistapi sem varð á skuld við Seðlabankann. Það er núverandi ríkisstj. sem eykur nú skuldina við Seðlabankann jafnt og þétt. Og í þriðja lagi var ólíku saman að jafna viðskilnaði fyrri ríkisstj. og forvera hennar hvað snertir jafnvægi í peningamálum. Á árinu 1974 voru allir viðskiptabankarnir komnir í stórkostlegan yfirdrátt við Seðlabankann, en jafnvægi í peningamálunum tókst á síðasta ári, og stöðvuð var í tíð fyrrv. ríkisstj. rýrnun sparifjár miðað við þjóðarframleiðslu með því að koma á vaxtaaukareikningunum og meira raunsæi í vaxta- og verðtryggingarmálum, þótt ekki hafi náðst sá árangur að auka sparifé landsmanna vegna ágreinings innan fráfarandi ríkisstj. í vaxta- og verðtryggingarmálum. Það er alveg rétt, að baráttan gegn verðbólgunni náði ekki þeim árangri sem að var stefnt í fráfarandi ríkisstj. En jafnvel hæstv. viðskrh. taldi upp tölur, sem þó voru ekki nákvæmar og þarfnast leiðréttingar, þar sem kom fram að á tveim starfsárum fráfarandi ríkisstj. var verðbólgan þó um 30%, gagnstætt yfir 50% í tíð vinstri stjórnarinnar 1974, og var komin niður í 26% vorið 1977, áður en hinir óraunsæju kjarasamningar voru gerðir þá um vorið. Og hvað er núv. ríkisstj. að reyna að miða við í baráttunni við verðbólguna? Hún er að reyna að miða við að koma henni niður í 30% á yfirstandandi ári, en ráðstafanir fráfarandi ríkisstj. í febrúar og maí s. l. hefðu komið verðbólgunni niður í 30% á s. l. ári, þannig að andstaða Alþb. og Alþfl. og óábyrgra verkalýðsleiðtoga þeirra flokka gegn ráðstöfunum fráfarandi ríkisstj. hefur aðeins orðið til þess að fresta að sá árangur náist, sem nauðsynlegur er í baráttunni gegn verðbólgunni, að lækka hana niður í 30% í fyrsta áfanga, og þessi frestur verður ekki eingöngu eitt ár, vegna þess að þessu marki verður alls ekki náð á yfirstandandi ári eins og útlit er nú varðandi þau mál. Gengisbreytingin eða gengislækkunin í upphafi hjá núv. ríkisstj. er ekki gagnrýnisverð nema að einu leyti, að Alþb. og formælendur þess töldu gengislækkunina óþarfa og töldu unnt að leysa efnahagsmálin án breytingar á gengi íslensku krónunnar, en gáfust upp þegar þeir komu í ríkisstj. og féllust á nauðsyn þessarar gengisbreytingar. Og þeir hafa gert meira. Þeir hafa haldið áfram að fella gengið eftir sept. s. l. Frá þeim tíma hefur gengið sigið um 6–8% . Samkv. venju fráfarandi ríkisstj. voru starfshættirnir þeir, að viðskrh. þurfti að gefa út heimildarbréf til Seðlabanka Íslands um að hann gæti látið gengið síga um 2 prósentustig í senn. Ég geri ráð fyrir að þessi starfsháttur hafi haldist, þ. e. a. s. núv. hæstv. viðskrh., fulltrúi Alþb. í ríkisstj., hafi haldið áfram að lækka gengið, gagnstætt því sem Alþb. sagði fyrir kosningar, að gengisbreyting væri algerlega nauðsynjalaus, það væri hægt að færa peninga til í þjóðfélaginu og heimta skatta af hinum ríku og þeim atvinnugreinum sem hefðu hagnað til þess að borga tapið hjá helsta útflutningsatvinnuvegi landsmanna. Ég er hræddur um að hæstv. iðnrh. lítist ekkert á slíkt, ef hann ber hag iðnaðarins fyrir brjósti. Ef gengi íslensku krónunnar er ekki skráð með raunhæfum hætti væri samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar algerlega vonlaus og hann algerlega úr sögunni. Það er þessi tvískinnungur, þessi loforð fyrir kosningar og vanefndir þeirra loforða eftir kosningar, sem er auðvitað ein höfuðástæðan fyrir flutningi þingrofstíll okkar. Alþb. hefur, sérstaklega hvað snertir gengislækkunarstefnu sína eftir kosningar, gert þveröfugt á við það sem það lofaði kjósendum sínum fyrir kosningar. Og komum svo að niðurgreiðslunum, sem var önnur efnahagsráðstöfun núv. hæstv. ríkisstj. þegar hún tók við völdum í septembermánuði. Hér hafa menn hrósað ríkisstj. fyrir þá ráðstöfun. En hvernig er henni beitt? Henni er auðvitað beitt fyrst og fremst til þess að lækka kaupið í landinu. Það er ljóst mál, að allar ríkisstj. hafa notað niðurgreiðslur að vissu marki sem hagstjórnartæki og að vissu marki í þeim tilgangi að draga úr hækkun kaupgjaldsvísitölu. En vegna þess að framfærsluvísitalan mælir útgjöld vísitölufjölskyldunnar í matvörum meiri og þyngri en þau útgjöld raunverulega eru, þá er þarna auðvitað verið að rýra kaupmátt launa. Þess vegna verður að fara varlega þessa leið og af fleiri sökum, m. a. þeim, að óeðlilegt er að greiða landbúnaðarvörur meira niður en sem nemur mismuninum á verði til bóndans og verði til neytandans. Vegna þessa má segja að óhófleg notkun þessarar aðferðar sé fölsun á kaupgjaldsvísitölunni, þótt ekki sé tekið tillit til að í upphafi stjórnarferilsins var kjötið, sem miðað var við í vísitölunni, alls ekki til á markaðinum, þ. e. a. s. gamla kjötið. Þess vegna er ekki ofmælt að þessi ríkisstj. hafi falsað vísitöluna og dregið þannig úr kaupmætti launa. En þarna hangir meira á spýtunni. Núv. ríkisstj. hefur heykst á þessari stefnu, hún er sprungin á þessari stefnu, hún hefur ekki treyst sér til þess að ætla nægilegt fjármagn á fjárl. til þess að halda núverandi niðurgreiðslustigi út árið. Það er fyrirsjáanlegt, að landbúnaðarvörur munu um mitt árið hækka meira en þær hækkuðu um s. l. mánaðamót. Hæstv. viðskrh. hrósaði sér af því, að matvörur væru nú í lægra verði en fyrir 6 mánuðum. Það er skammgóður vermir. Þegar eftir hækkunina um síðustu mánaðamót eru landbúnaðarvörur orðnar í hærra verði. Og það segir sig sjálft, að þegar landbúnaðarvörur hækka í verði um 12–20%,en laun ekki nema um 6.9%, þá rýrnar kaupmátturinn. Þetta eru nú efndir í lagi hjá fulltrúum Alþb., Alþfl. og raunar Framsfl. líka. Og hvernig eru svo auknar niðurgreiðslur fjármagnaðar? Þær eru fjármagnaðar með skattheimtu á hina ríku, á fyrirtækin í landinu. Það er tilflutningur á fjármagni, segja stjórnarsinnar. Er þetta rétt? Við skulum segja að hér sé um skattheimtu að ræða á atvinnufyrirtæki, á nýbyggingar og verslunar- og skrifstofuhús. En dettur nokkrum í hug annað en þessi skattheimta lendi að lokum á öllum almenningi í landinu? Fyrirtækin verða síður þess megnug að bæta rekstur sinn, síður þess megnug að greiða hærra kaup. Það er kvartað yfir nýbyggingarskattinum, ekki bara af þeim sem ætla að byggja, heldur og af iðnaðarmönnunum í landinu, þar sem farið er að bera á atvinnuleysi. Og halda menn að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði komi ekki niður sem hærri húsaleiga notenda þessara húsa og að þeir muni velta honum yfir í vöruverðið? Það liggur í eðli málsins. En sannleikurinn er sá, að hér er um annað og meira að ræða en skattheimtu á fyrirtæki. Skattheimtan hlýtur að lenda á öllum almenningi. Hesturinn ber ekki það sem ég ber, sagði karlinn einhvern tíma. Þetta er hundalógik sem er ekki sæmandi að flytja í þingsölum eins og málsvarar ríkisstj. hafa gert. Nei, sannleikurinn er sá, að þessi aukna skattheimta lendir á öllum almenningi í landinu. Bæði eignarskattar einstaklinga og tekjuskattar einstaklinga stórhækka samkv. fjárl. um u. þ. b. 100%, ef ég man rétt. Og þetta eru ekki eingöngu skattar á hátekjufólk eða stóreignamenn. Þetta eru skattar á millitekjufólk, menn sem eiga kannske rúmlega íbúð og bíl, sem getur ekki verið neitt til þess að sjá ofsjónum yfir. Þetta er skattur á forsjálni fólks og sparnaðarviðleitni fólks. Þetta er skattur á þær höfuðdyggðir sem hafa verið í metum meðal Íslendinga og eru undirstaða framfara í efnahags- og atvinnulífi. Með sama hætti eru auðvitað fyrirætlanir núv. hæstv. ríkisstj. um eignakönnun. Það er von að hæstv. forsrh. reiðist, þegar bent er á skaðsemi fyrirætlana ríkisstj. hans um svo aukna skattheimtu sem raun ber vitni og eignakönnunina. En hinu bjóst ég ekki við, að hæstv. forsrh. brygðist svo ódrengilega við að fara að reyna að rangtúlka lög sem hann sjálfur ber ábyrgð á jafnt og við aðrir sem sátum í fyrri ríkisstj. og studdum hana. Fyrst var vitnað í 44. og 45. gr. skattalaganna, sem afgreidd voru á þinginu s. l. vor, en þegar upplýst var að þessar greinar fjölluðu eingöngu um hvernig fara skyldi með skattlagningu á söluhagnaði eigna þegar skuldir stæðu á bak við þá eignamyndun, þá þagnaði hæstv. forsrh. og sagði ekki meira um þær greinar, en hvarf aftur til ákvæða 94. gr., sem hann líkti við lögregluríki. Upplýst hefur verið fyrr í dag, að hér er um nákvæmlega sams konar heimildir skattaeftirlits að ræða og hafa verið í lögum síðustu áratugi, enda er það svo, að það væri ekki þörf á eignakönnun ef innihald þessara greina skattalaganna, sem afgreidd voru á s. l. vori, væri eitthvað í líkingu við það sem hæstv. forsrh. lætur sér sæma að túlka. Ég vildi þess vegna segja að allt þetta, sem ég nú hef talið, sýnir að núv. ríkisstjórnarflokkar hafa gengið á bak orða sinna gagnvart kjósendum og vanefnt kosningaloforðin, þótt varðandi skattheimtu hafi e. t. v. enginn vanefnt meira en Alþfl., sem ætlaði að afnema tekjuskattinn, að því er manni skildist jafnvel algerlega. Til viðbótar þessu hefur komið fram, að þessum flokkum, sem þóttust hafa ráð undir rifi hverju til að marka efnahagsstefnu til frambúðar, hefur verið um megn að koma sér saman um nokkra efnahagsstefnu eftir kosningar. Þá greinir á um ö(1 aðalatriði efnahagsstefnunnar, eins og ég gat um í frumræðu minni í gær og skal ekki rekja nákvæmlega nú. Ég nefni sem dæmi að þá greinir á um hver ríkisumsvifin eigi að vera. Þau eru talin af hæstv. fjmrh. vera 30% og þá miðað við ríkisútgjöld í hlutfalli við þjóðarframleiðslu. Við sjálfstæðismenn teljum það vera of mikil ríkisumsvif og teljum að fjárl. hafi í raun í för með sér 31–32% ríkisútgjöld miðað við þjóðarframleiðslu, sem þýðir í heild sinni 25–30 milljarða kr. aukna skattheimtu á landsmenn á þessu ári, og er þá ekki talin aukin skattheimta sveitarfélaga. Ríkisstjórnarflokkana greinir á um, hvað fjárfestingarstigið eigi að vefa og hvernig stjórn fjárfestingarmála eigi að vera fyrir komið. Ríkisstjórnarflokkarnir eru jafnvel komnir í þær ógöngur að till. liggja fyrir ríkisstj. um haftaráð, sem heitir víst framfaranefnd atvinnuveganna eða eitthvað því um líkt. Ríkisstjórnarflokkana greinir á um vexti og verðtryggingu, um vísitölumál og um verðlagsmál. Raunar er ekki unnt að nefna þann þátt í efnahagsstefnunni sem flokkana greinir ekki á um. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju að við sjálfstæðismenn höfum flutt till. um að þing verði rofið og nýjar kosningar fari fram. Það er nauðsynlegt til þess að dómur verði kveðinn upp yfir ríkisstjórnarflokkunum hvað snertir vanefndir og hvað snertir getuleysi þeirra og vanmátt að marka eða móta efnahagsstefnu til úrlausnar þeim vandamálum sem við er að glíma, ekki síst varðandi viðnám og baráttu gegn verðbólgunni. Það er út af fyrir sig afskaplega lítið öfundsvert hlutverk sem hæstv. forsrh. hefur - og raunar Framsfl. í heild - að snúast sitt á hvað í átt til Alþb. eða Alþfl. án þess að hafa nokkra sjálfstæða stefnu. Og það er merkilegt að hæstv. forsrh. og framsóknarmenn vilja ekki í rauninni ganga til kosninga og standa einhvern tíma á eigin stefnu í stað þess að vera í hlutverki sendisveins og sendiboða á milli Alþb. og Alþfl. Ástandið á stjórnarheimilinu er svo illt, að hæstv. forsrh. verður að tala við ráðh. stjórnarflokkanna í sitt hvoru lagi til þess að kynna þeim hugmyndir sínar um stefnumörkun! Það er líka afskaplega merkilegt, að Alþb.-menn skuli ekki vilja þingrof og nýjar kosningar. Hæstv. yfirráðh. Lúðvík Jósepsson lét þess þó getið í áramótaspjalli, að það væri sín skoðun að réttast væri að stefna að nýjum kosningum á þessu ári. En þeim hefur snúist hugur. Sumir segja að ein skýringin sé sú, að ráðh. Alþb. kunni svo vel við sig í ráðherrastólunum að þeir hafi gleymt hugsjónunum og stefnunni og vilji halda í völdin. Það er líka afskaplega merkilegt, að hv. þm. Vilmundur Gylfason og þeir Alþfl.-þm. skuli ekki vilja þingrof og nýjar kosningar og segja núna að nauðsynlegt sé að fullreyna hvort unnt sé að fá 32 þm. til þess að samþykkja efnahagsstefnu. Þeir hafa verið að reyna þetta, að því er manni skilst, í 6 mánuði - og tveimur mánuðum betur þó. Þessi ástæða vafðist ekki fyrir hv. þm. Vilmundi Gylfasyni þegar hann flutti till. sína um þjóðaratkvgr, um frv. forsrh. Þá þurfti ekkert að fullreyna hvort 32 þm. fengjust hér á þinginu til þess að samþykkja það frv. í upphaflegu eða breyttu formi. Það er talað um að ef till. okkar sjálfstæðismanna yrði samþykkt hæfist tímabil stjórnleysis. Það getur ekki verið meira stjórnleysi hér á landi en er nú og búið er að vera í margar vikur og mánuði, og þingrof og nýjar kosningar geta farið fram innan tveggja mánaða ef menn hafa vilja til þess. Ég skal, herra forseti, láta máli mínu lokið, en hlýt þó að segja það að lokum um ummæli eins og hér hafa fallið um að hugur fylgdi ekki máli í tillöguflutningi okkar sjálfstæðismanna, að þá skýtur skökku við þegar hver ræðumaðurinn á fætur öðrum spáir okkur svo mikilli fylgisaukningu að nærri liggur að við fáum hreinan meiri hl. á Alþ. Hvað skyldi vera meiri hvati fyrir okkur sjálfstæðismenn en ef rétt væri sú spá sem ýmsir alþm. hafa viðhaft og ég tek fram að ég skal engan dóm á leggja á þessu stigi málsins? Og skyldi það þá ekki vera skýringin á því, að öðrum hv. þm., sem hingað til hafa talað um dóm kjósenda í ágreiningsefnum milli stjórnarflokka og hér á þingi, hefur nú snúist hugur og vilja ekki um það heyra? Langlundargeð þeirra Alþfl.-manna er með eindæmum, eins og fram hefur komið af málflutningi fulltrúa þeirra. Tilvitnun hv. þm. Eiðs Guðnasonar í Grím Thomsen var svo dæmigerð lýsing á heimilisástandi hjá ríkisstjórnarflokkunum, að önnur orð hitta ekki betur í mark. Herra forseti. Ég vonast til þess að sú atkvgr., sem fram fer á morgun um þáltill. okkar sjálfstæðismanna, leiði í ljós hvaða þm. hafa þor og kjark til þess að áfrýja málum til kjósenda. Ég vil svo láta það verða lokaorð mín í þessum umr., að hvort sem þessi þáltill. verður samþ. eða felld og hvort sem núv. hæstv. ríkisstj. kemur sér saman um málamyndafrv. um efnahagsmál eða ekki, þá er ljóst, m. a. af umr. um þessa þáltill. okkar, að þessi ríkisstj. verður aldrei til stórræðanna fallin. Hún er í raun dauð úr öllum æðum og það er því þjóðarnauðsyn að hún fari frá sem allra fyrst og landsmenn marki að nýju ferska stefnu sem megnug sé þess að leiða þjóðina á heillavænlegri brautir en hún hefur gengið síðustu mánuðina.