Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og menn urðu áheyrsla við 2. umr. fjárlaga hjá formanni fjvn. lagði hann mikla áherslu á að þær tölur sem farið er með og áætlanir yrðu gerðar sem næst því sem raunhæft, eins og það heitir nú til dags, getur kallast. Þess hefði ég óskað að það hefði einnig átt við um málið sem ég mæli hér fyrir. Málið hefur gengið í gegnum þrjár umr. í hv. Ed. Í framsögu fyrir málinu þar lét ég þess getið, sem er að vísu rétt, að í fjárlagafrv. fyrir 1984 sé gert ráð fyrir að verðjöfnunargjald af raforku nemi 240 millj. kr. og nefndi svo dæmi um, að breyttum magntölum og verðbólgudæmi, að gjaldið gæti numið allt að 240 millj. kr. Áður en ég flutti þessa framsögu bað ég um að kanna hvort þessar forsendur hefðu ekki breyst. Og lögfræðingur embættisins, Halldór Kristjánsson, fékk þær upplýsingar að þessi tala væri reiknuð út á októberverðlagi. Það er rangt. Svo er ekki. Þessu hafði fjárlaga- og hagsýslustofnun ekki breytt hjá sér og aðrir sem til voru kvaddir, eins og Rafmagnsveitur ríkisins, höfðu ekki aðrar upplýsingar að gefa og lögfræðingurinn tók þetta gilt. Það er að vísu svo að fordæmi eru fyrir stórum skekkjum í fjárlagafrv., bæði frv. og lögunum sjálfum. Ef við lítum til þess eins og það var í ár, þá voru bæði í frv. og lögunum aðeins 120 millj. kr., en samkv. áætlun miðað við innheimtu 11 fyrstu mánuði ársins mun þetta gjald nema 266 millj. kr. Þegar af þeirri ástæðu gátu þeir sem til þekktu nægjanlega vel sagt sér sjálfir að hér yrði ekki um neina 240 millj. kr. upphæð að tefla. Ég vek sérstaklega athygli á þessu vegna þess að mér er afar umhendis að vera fóðraður með þessum hætti á tölum sem hafa mikla þýðingu við afgreiðslu fjárhagsmála okkar. Slíkar upplýsingar hljóta að vekja grunsemdir manna um að víðar kunni pottur að vera brotinn. Ég legg áherslu á þetta núna í máli mínu vegna þess að ég er einn þeirra sem mjög strengilega krefjast þess að sem allra næst sé farið öllum sannleika um áætlanir og upplýsingar sem gefnar eru um fjárhagsleg atriði. Ég vil að þetta fari ekkert milli mála. En herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 83 frá 1974, um verðjöfnunargjald af raforku, ásamt síðari breytingum. Í gildandi lögum um verðjöfnunargjald af raforku er ákveðið að lögin gildi til ársloka 1983. Með frv. þessu er lagt til að lögin verði framlengd um eitt ár og gildi til ársloka 1984. Verðjöfnunargjald af raforku er innheimt af allri raforkusölu í smásölu annarri en til húshitunar og nemur gjaldið 19%, sem lagt er á sama stofn og söluskattur er lagður á. Gjaldinu er varið til að styrkja fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, en Rafmagnsveiturnar fá 80% gjaldsins og Orkubúið 20%, og er lagt til að það haldist óbreytt. Síðan vék ég að því í hv. Ed. að í fjárlagafrv. fyrir árið 1984 væri gert ráð fyrir að verðjöfnunargjaldið af raforku næmi 240 millj. kr., eins og ég hef áður vikið að. Þessi tala er samkvæmt nýjustu útreikningum 358.2 millj. kr., miðað við verðlag 1. janúar eða eins og það er í dag, en menn hafa reiknað út frá verðlagsforsendum eins og það yrði 1. janúar 1984. Þar er ekki reiknað með magnaukningu sem kynni að verða á árinu né heldur verðbólgu. Þetta er talan eins og gert er ráð fyrir að hún verði 1. janúar, 358.2 millj. kr. Fjárhagsstaða Rafmagnsveitnanna og Orkubúsins er það slæm að nauðsynlegt er að viðhalda þessum tekjustofni. Þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið er áætlaður halli Rafmagnsveitna ríkisins á árinu 1983 allt að 35.7 millj. kr. og halli Orkubús Vestfjarða á þessu ári er áætlaður 10.3 millj. kr. Þess skal getið að ríkissjóður hefur á yfirstandandi ári yfirtekið 15 millj. kr. lán eða upphæð sem því nemur vegna rekstrarhalla Rafmagnsveitnanna á árinu 1982 og leggur þannig til fyrirtækisins nokkurt eigið fé á þessu ári. Í frv. er lagt til að iðnrh. verði á árinu 1983 heimilt að fela Orkusjóði að endurgreiða Rafveitu Siglufjarðar verðjöfnunargjald af raforku sem nemi allt að þeirri fjárhæð sem innheimt verður af raforkusölu veitunnar. Heimild til að endurgreiða Rafveitu Siglufjarðar var fyrst tekin í lög vegna ársins 1982. Á árinu 1982 fór Rafveita Siglufjarðar fram á að fá endurgreiddan hluta verðjöfnunargjaldsins. Athugun fór fram á fjárhagsstöðu fyrirtækisins og kom m.a. fram að lánstími á lánum sem tekin höfðu verið var stuttur og lánakjör óhagstæð. Við þessu var brugðist með útvegun láns til lengri tíma. Síðan hefur komið í ljós að aðgerðir þessar eru ekki taldar nægja til að rétta af greiðslustöðu Rafveitu Siglufjarðar og viðbúið að til frekari aðgerða þurfi að koma. Þykir því rétt að heimildarákvæði þetta verði óbreytt árið 1984. Þörfin á að nýta endurgreiðsluheimildina, sem hér er lagt til að framlengd verði fyrir árið 1984, mun metin í ljósi niðurstöðu á uppgjöri á stöðu Rafveitu Siglufjarðar á yfirstandandi ári. Hvað snertir fjárhag Orkubús Vestfjarða, þá er þar eins og áður sagði áframhaldandi við erfiðleika að etja og hallarekstur hliðstætt og er hjá Rafmagnsveitum ríkisins á þessu ári. Að lokum skal áréttað að með verðjöfnunargjaldinu hefur tekist á undanförnum árum að draga mjög verulega úr verðmun á raforkuverði til heimilisnota frá þeim fyrirtækjum sem verðjöfnunargjaldsins njóta. Verðmunar á almennum heimilistaxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða annars vegar og Rafmagnsveitu Reykjavíkur hins vegar er nú nálægt 25% . Ég vil að gefnu tilefni lýsa því hér með yfir að ég mun undirbúa a.m.k. áfangalækkun þessa gjalds og e.t.v. niðurfellingu, m.a. með breyttum álagningarreglum, jafnframt því sem rekstrarafkoma Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og annarra raforkufyrirtækja í landinu verði tryggð. Herra forseti. Þegar þessari umr. lýkur legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Það var athyglisvert að hlýða á þá yfirsjónarjátningu sem hæstv. iðnrh. fór hér með, þar sem skeikaði tæpum 50% hvað tekjur munu verða hærri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. af þessu verðjöfnunargjaldi. Ég mun ekki hafa heyrt upphafið að ræðu ráðh., en í þeim hluta ræðunnar sem ég heyrði kom ekki fram hvernig við þessu ætti að bregðast, að hans dómi, hvort hér yrði af hálfu ríkisstj. eða hálfu ráðh. stutt að sú prósentutala sem hér um ræðir yrði lækkuð sem þessu nemur. Raforkuverð yrði þá lækkað í landinu um þann mismun sem hér um ræðir, sem er væntanlega á bilinu 6 til 7%. Þetta hefði ég gjarnan viljað vita í fyrsta lagi. Í annan stað vekur það athygli þegar litið er á raforkuverð í landinu að ýmsir raforkunotendur verða að borga hærra verð en þeir sem kaupa raforku af þeim fyrirtækjum sem njóta sérstaklega greiðslu úr þessari púlíu, þ.e. ýmsar rafveitur í landinu selja raforku sína á mun hærra verði en Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða, sem þó eru styrktar vegna þess að þær eru taldar svo kostnaðarsamar. Um það snýst þetta mál allt. Hér er um það að ræða að skattleggja alla raforkunotkun í landinu til að styrkja tvær rafveitur. En þá er það svo, að t.d. Rafveita Keflavíkur selur rafmagn til notenda á hærra verði en þessar rafveitur tvær. Nú hefur í undantekningartilvikum verið farið inn á þá braut að veita undanþágu til einnar rafveitu á landinu, þ.e. Rafveitu Siglufjarðar, með tilliti til slæmrar fjárhagsstöðu þess fyrirtækis. Það má vel vera að það geti verið braut sem rétt sé að feta, en ef á að feta hana áfram að því er Rafveitu Siglufjarðar varðar og við þær aðstæður sem ég nú lýsti að því er varðaði t.d. hag Rafveitu Keflavíkur hlýtur að vakna sú spurning hvort ekki sé ástæða til að hið sama gildi þá um Rafveitu Keflavíkur og um Rafveitu Siglufjarðar, að henni verði sleppt við þessa gjaldtöku með tilliti til þess að Rafveita Keflavíkur neyðist til að selja raforku sína á langtum dýrara verði en þau þrjú fyrirtæki sem ég hef nefnt, Orkubú Vestfjarða, Rafmagnsveitur ríkisins og Siglfirðingarnir, - eða hvers eiga Keflvíkingar að gjalda? Hluti skýringarinnar á hinu háa raforkuverði í Keflavík er það flutningsgjald sem greitt er fyrir flutning raforkunnar frá spennistöðinni hér uppi við Geitháls og suður til Keflavíkur. Það reynist vera það dýrt að afkoma fyrirtækisins í Keflavík er ekki betri en þetta. Ég vildi líka beina til hæstv. ráðh. hvort hann telji ekki eðlilegt og sanngjarnt, meðan verið er með þetta kerfi til að reyna að jafna raforkuverðið, að því sé þá beitt af því réttlæti sem mönnum á að geta verið tiltækt og rafveitur eins og Rafveita Keflavíkur, sem kemur verr út en þau fyrirtæki sem styrkt eru, fái hér einhvers að njóta.



Herra forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með að við skulum taka þetta mikilvæga mál aftur upp á fundi á skikkanlegum tíma, en ekki freista þess að ræða það í botn hálfruglaðir af svefnleysi, eins og var þegar það var síðast til umr. Það liggur nokkuð ljóst fyrir og hefur komið fram í ræðum margra sem hér hafa talað á undan í umr., að Alþingi er ekki með umr. um þetta frv. að taka afstöðu til fiskveiðistefnu á Íslandi, heldur er hér farið fram á að ráðh. verði falið mjög víðtækt vald til að móta stefnuna og nær undantekningarlaust vald í ljósi þeirra aðstæðna sem nú ríkja í fiskveiðum á Íslandi. Það vekur þó athygli að á sama tíma og ráðh. hæstv. kemur hér í ræðustól og fer fram á þetta valdaafsal af höndum Alþingis til sín kom hann ákaflega fátæklega nestaður um það hvernig hann hygðist beita þessu valdi á næsta ári. Herra forseti. Ég spyr: Er hæstv. sjútvrh. ekki hér í salnum?

Ég verð að játa það, en ég skal reyna að hafa upp á hæstv. ráðh.

Já, ég held að það sé rétt að ég bíði hér á meðan það mál er athugað.

Ég á von á því að ráðh. sé hér í húsinu. Hv. þm. gerir smáhlé á ræðu sinni.

Herra forseti. Fer ekki að bóla á hæstv. ráðh.?

Ég vona nú, hv. þm., að ráðh. komi fljótlega. Ég vona að þdm. hafi þolinmæði rétt á meðan. Hæstv. ráðh. gengur í salinn.

Eins og ég var að segja áðan liggur ljóst fyrir að hér er hvorki verið að taka afstöðu til né móta fiskveiðistefnu fyrir næsta ár, hér er verið að setja ráðh. vald í hendur til að gera það. Mér finnst ósköp eðlilegt að Alþingi spyrji hann nokkurra spurninga þegar þetta er til umr. og ég verð að segja það aftur að mér fannst hæstv. sjútvrh. koma fátæklega nestaður til þessarar umr. þegar hann talaði fyrir þessu máli. Það eru út af fyrir sig svör að það sé verið að vinna að þessu og hinu og það sé verið að kanna þetta og hitt, en það eru ekki þau svör sem ég held þm. vilji gjarnan fá áður en þetta mál fer héðan út úr þingsölum. Og það er eðlilegt að þeir spyrji hæstv. ráðh.: Hvenær fær hv. Alþingi að fjalla um þetta mál aftur, ef þetta verður nú samþykkt hér, í ljósi breyttra aðstæðna t.d.? Er þá málið úr höndum Alþingis og alfarið í höndum ráðh.? Samkvæmt því sem hér er lagt til sýnist mér að svo sé. Auk þess eru það fjöldamargar spurningar, sem varða framkvæmdaatriði, sem er ósköp eðlilegt að þm. beri hér upp og vilji a.m.k. fá hugmyndir ráðh. eins og þær liggja nú fyrir um hvernig hann hugsi sér að leysa þau mál. Ég get tekið hér nokkur dæmi til viðbótar þeim sem þegar hafa komið fram hér í umr. og ítrekað önnur. Þar er auðvitað efst á blaði hvernig takmarka eigi aflamagn á næsta ári, hvernig á að útfæra það stýringarkerfi sem sett verður á. Í samþykkt Fiskiþings er fjallað um þetta í 4. lið og þar segir, með leyfi forseta: „Aflamagn síðustu þriggja ára verði lagt til grundvallar við skiptingu aflakvóta á milli skipa.“ Ég undirstrika aflamagn. Í framhaldi af þessu er eðlilegt að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hefur hann hugsað sér að sá kvóti sem settur yrði miðist eingöngu við aflamagn eða kemur aflaverðmæti að einhverju eða hugsanlega að öllu leyti þar inn í myndina? Önnur stór spurning sem ég held að hljóti að vera ofarlega í hugum manna þegar rætt er um kvótakerfi er hvernig á að hindra smáfiskadráp og hvernig á að tryggja að sá smáfiskur sem upp kemur engu að síður verði nýttur. Þetta eru spurningar sem eðlilegt er að menn spyrji sig og leiti svara við þegar rætt er um kvótakerfi. Í þriðja lagi er það spurningin um sölu á aflakvóta sem úthlutað hefur verið til einstakra skipa, ef af verður. Verður slíkur aflakvóti látinn ganga kaupum og sölum milli manna, seldur hæstbjóðanda hvert sem er á landið eða hugsanlega út úr landinu eða verður slíkt bundið við svæði, við landshluta, við löndunarstað eða hugsanlega við sama fiskverkunarfyrirtæki eða sama útgerðaraðila? Einn möguleikinn er eftir enn og hann er sá, að aflakvóti sem skip hugsa sér að nýta ekki verði hreinlega felldur niður eða hann gangi til rn. og honum verði úthlutað þaðan aftur. Þetta eru spurningar sem skipta einstök byggðarlög miklu máli og því er eðlilegt að spurt sé. Í fjórða lagi vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvernig verða siglingar fiskiskipa til útlanda meðhöndlaðar í ljósi kvótakerfis, ef af verður, og hvernig verður sala erlendis látin vega í kvóta, ef settur verður? Verða þau skip sem hingað til hafa að mestu eða næstum öllu leyti gert út á sölu ísfisks erlendis látin fá kvóta eins og önnur og geta þau haldið hætti sínum eftir sem áður að sigla með nær allan aflann úr landi? Í fimmta lagi vil ég spyrja: Hvernig er hugmyndin að tryggja jafnvægi milli vinnslustöðva, milli vinnslusvæða og milli landshluta ef kvótakerfi verður sett? Og í sjötta lagi og í framhaldi af því: Hvernig mun kvótakerfið hafa áhrif á atvinnuástand og hvernig verður leitast við að tryggja atvinnu sem jafnast yfir allt árið eða koma með öðrum orðum í veg fyrir tímabundið atvinnuleysi, ef kvóti verður settur á skip með þeim hætti sem t.d. gerðar eru till. um í samþykkt Fiskiþings? Menn víða út um land eru nú mjög uggandi um að kvótakerfið, eins og þeir sjá það fyrir sér, geti haft alvarlegar afleiðingar á atvinnuástand einstakra byggðarlaga. Ég hef undir höndum útreikninga samstarfsnefndar frá meðalstóru útgerðarplássi úti á landi, þar sem þeir hafa, miðað við forsendur Hafrannsóknastofnunar eins og þær eru settar upp um aflamörk á næsta ári, reynt að reikna út hvernig kvótakerfi muni koma við þann stað, við einstök skip og einstakar verkanir. Þeir segja í niðurlagi síns erindis til sveitarstjórnar að þannig kunni að fara að setning kvótakerfis muni hafa veruleg áhrif og víðtæk áhrif á atvinnulíf og á ýmislegt fleira á þessum stað. Svo geti farið að netabátar verði þrjá til fimm mánuði að afla þorskkvóta sinn, þetta muni leiða af sér mikinn samdrátt í saltfiskframleiðslu, miðað við síðustu ár, og fiskverkunarhúsin verði jafnvel ekki starfrækt lengur en fjóra til fimm mánuði á ári. Frá sama stað eru einnig gerðir út togarar. Það er mat þeirra manna sem þarna hafa um fjallað og þekkja vel til, að þetta kunni að hafa þau áhrif á togaraútgerð á staðnum að úthald þeirra styttist úr 330 dögum á ári í 260 til 290 daga á ári og þannig verði þeir 8–10 mánuði á veiðum, ef þessi breyting verður gerð. Þetta eitt ætti að færa mönnum heim sanninn um að það er ofureðlilegt að spurt sé hér á Alþingi ýmissa spurninga varðandi þetta fyrirhugaða aflastýringarkerfi. Þeirra er líka spurt vítt og breitt um landið í dag og það er grannt hlustað eftir því hvernig hæstv. sjútvrh. fylgir þessu frv. sínu úr hlaði hér á hinu háa Alþingi. Það er mín persónulega skoðun að það sé Alþingis fyrst og fremst að móta heildarstefnu í auðlindanýtingu þjóðarinnar. Ég lít á auðlindirnar sem sameign íslensku þjóðarinnar og þá er ekki annar aðili betur til þess fallinn en Alþingi sjálft að fjalla þar um. Þess vegna finnst mér það alvarlegt skref ef Alþingi segir nú við hæstv. ráðh.: Gjörðu svo vel, hér eru sjávarútvegsmál, hér er mikilvægasta auðlind íslensku þjóðarinnar, fiskveiðin, gjörðu svo vel, herra ráðherra. Það væru mikil tíðindi ef slíkt væri samþykkt á Alþingi Íslendinga. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að þingið gefi sér þann tíma sem það telur þurfa til að fjalla um þetta mál, það spyrji þeirra spurninga sem það vill fá svarað eftir því sem kostur er. Ég fagna því að við fáum hér þingfund á eðlilegum tíma til að ræða þetta. En ég vil bæta við þann spurningalista sem ég hef borið hér upp við hæstv. sjútvrh. Ég vil spyrja hann að því, hvaða hugmyndir hann hefur eða hans starfsmenn um hvernig eigi að hafa eftirlit með þessu kvótakerfi, ef sett verður. Hvernig á að tryggja að menn komist ekki fram hjá því kerfi, það verði ekki landað fram hjá, eins og það hefur stundum verið kallað, að það verði virkt eftirlit sem tryggi að ekki verði farið fram úr þeim skammti sem mönnum er ætlaður? Þetta skiptir miklu máli. Þá vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Verður í einhverju litið til þess hvernig einstakar útgerðir og einstaka útgerðaraðilar eru staddir t.d. fjárhagslega, hvort þeir eru með ný eða gömul skip o.s.frv.? Hér eru þýðingarmiklar spurningar sem skipta arðsemi einstakra fyrirtækja og sjávarútvegs í heild miklu máli. Kvóti sem kemur eins og frysting á það ástand sem ríkir, án nokkurra lagfæringa þar á, og eigi síðan að standa um langa hríð, getur ekki orðið til blessunar þeim atvinnuvegi, hann hlýtur að frysta það ástand sem þar er og stöðva viðleitni til úrbóta. Og verður lítið t.d. til skuldastöðu nýrri fiskiskipa, til togara og annarra nýrra fiskiskipa? Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér á hinu háa Alþingi hvernig ástandið er í þeim málum, þar sem ný og fullkomin fiskiskip skulda nú mun meira en sem nemur matsverði sínu, þau eiga ósköp einfaldlega ekki fyrir skuldunum. Verður þetta mál tekið til meðferðar samhliða því að aflastýringin verður ákveðin hér fyrir næsta ár? Það skiptir og miklu máli. Þá væri fróðlegt að fá um það einhverjar upplýsingar hvaða áhrif þetta kvótakerfi, sem nú er mjög rætt og flest bendir til að sett verði á í einhverri mynd, muni hafa á þróun fiskverðs á næsta ári. Ég veit að hér er spurt margra erfiðra spurninga og ég geri ekki kröfu til þess að fá við þeim endanleg svör, enda vitum við það, það hefur komið fram í máli hæstv. sjútvrh., að ýmislegt af þessu er enn í vinnslu, en við hljótum að gera til þess kröfu að hann svari því í fullri hreinskilni hvernig málin standa í dag og þær hugmyndir sem uppi eru. Ég tel það betra og málinu fremur til framdráttar að það komi skýrt og skilmerkilega fram hér á Alþingi en að það sé verið að læðast milli manna og menn séu uppi með alls kyns getgátur sem munu ekki auka brautargengi þessa máls, hvorki hér á Alþingi né annars staðar með þjóðinni.



Herra forseti. Það hefur verið sagt hér að það mál sem nú er til umr. væri líklega mikilvægara og gæti ráðið meira um næstu framtíð íslensku þjóðarinnar en nokkurt annað mál sem hér hefur verið til meðferðar um langt árabil. Því er eðlilegt að þm. almennt vilji tjá sig. Ég lít ekki á þetta frv. sem frv. um stjórnun á fiskveiðum næsta ár. Þetta frv. er í raun og veru einvörðungu um að Alþingi samþykki óútfyllta ávísun ráðh. til handa til að stjórna eins og hann telur best fara. Ég hef verið og er enn andstæður því að Alþingi afsali sér því valdi sem það á að hafa, ekki síst í afgerandi málum eins og þessu. Miðað við það ástand sem virðist vera að því er varðar fiskveiðar okkar Íslendinga er kannske eðlilegt að menn hlaupi upp til handa og fóta og samþykki hvað sem að garði ber hverju sinni. Engan efa hef ég uppi um að hér stöndum við frammi fyrir miklum vandamálum. Um það hygg ég að allir séu sammála að vandinn er mikill. Spurningin er hvernig skuli við honum bregðast á þann veg að sem réttlátast komi niður. Ég held að ekki verði fram hjá því gengið eða undan því vikist, að vilji hæstv. sjútvrh., sem ég tel nú raunar furðulegt, fá slíkt vald í hendur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, gefi hann þingheimi a.m.k. grófar hugmyndir um hvernig hann hyggst á næsta ári fara með þetta mikla vald í stjórnun fiskveiða. Ég vil ekkert segja fyrir fram um þær hugmyndir sem uppi eru nú og hvað mest eru umtalaðar um kvótaskiptingu, þær hugmyndir sem t.d. Fiskiþing samþykkti nýlega. Ég vil á engan hátt fordæma þær eða segja að þær séu það versta sem hægt er að grípa til miðað við aðstæður. En ég held að nauðsynlegt sé að þm. fái að sjá í grófri útfærslu hvað t.d. það kvótakerfi sem Fiskiþing samþykkti mundi þýða yrði því beitt. Hér er auðvitað um að ræða spurningu um hvernig t.d. einstök landsvæði, einstök byggðarlög, mundu verða úti ef til slíkrar stjórnunar yrði gripið. Ég held að það verði ekki undan því vikist að fulltrúar þessara landsvæða hér á Alþingi krefjist svara um hvað slík stjórnun hefði í för með sér fyrir þau byggðarlög eða landsvæði sem þannig eru sett að t. 1. 84–90% af öllu vinnandi fólki í viðkomandi byggðarlagi byggir afkomu sína á fiskveiðum og fiskvinnslu. Þýðir væntanlegt kvótakerfi, ef á yrði sett, t.d. að byggðarlög sem þannig eru sett sjái fram á atvinnuleysi? Ég minni menn á að í sumum landshlutum er ekki um nein önnur atvinnutækifæri að ræða en sem snúa að fiskveiðum og fiskvinnslu, þannig að þar er ekki í önnur hús að venda að óbreyttu ástandi. Þá þurfa breytingar að koma til á öðrum sviðum og þær eru vandséðar í sumum byggðarlögum úti á landi. Þá á ég kannske fyrst og fremst við Vestfirði. Þeir eru svo til eini landshlutinn sem aldrei er minnst á t.d. í sambandi við ný atvinnutækifæri í iðnaði eða öðru slíku. Orkufrekur iðnaður verður ekki þar.  Ég tek undir það, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að víðast hvar um landið er líklega vöngum velt yfir því hvað slíkt ástand, eins og hér er um talað, kynni að hafa í för með sér að því er varðar atvinnu fólks. Ég hef t.d. í höndum nýlega samþykkt frá almennum borgarafundi vestur á patreksfirði, þar sem menn vara mjög við hugmyndum af þessu tagi og telja að ef eftir þriggja ára reglu yrði farið sem menn eru að tala um, þýddi það verulegan samdrátt í fiskveiðum þar, sem jafnframt mundi þýða atvinnuleysi ef ekkert annað kæmi í staðinn. Það getur ekki verið að hæstv. sjútvrh. ætlist til þess af þm. almennt að þeir samþykki hér eitthvað sem þeir hafa ekki hugmynd um hvernig verður eða hvaða afleiðingar kann að hafa á næsta ári, ef menn miða við að það gildi ekki nema fyrir næsta ár. Nú má vel vera að frekari upplýsingar hafi komið fram nú þegar í sjávarútvegsnefndum þingsins, en þó að svo sé tel ég það ekki nægjanlegt vegna þess að í þessu máli bresta flokkslínur. Hér verður ekki um að ræða afstöðu til þessa máls eftir pólitískum línum. Ég hygg að hér verði menn þvers og kruss og hér hljóti önnur sjónarmið að vega meira en þau pólitísku. Ég tók eftir því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, sem hér talaði þegar þetta mál var síðast á dagskrá, hafði ærið mikið við svona stjórnun að athuga. Hann sagði hér held ég orðrétt, með leyfi forseta, að með slíkri stjórnun væri verið að setja allar fiskveiðar undir skömmtunarkerfi eins manns. Og raunar bætti hann við: Ekki bara fiskveiðar heldur hlyti í kjölfarið á því að koma samhliða skömmtunarkerfi í fiskvinnslu. Ég held að ljóst sé að slíkt hlýtur að haldast í hendur, ef farið er inn á þessar brautir með stjórnun og skömmtunarkerfi, sem er gerbylting að því er okkar fiskveiðar og fiskvinnslu varðar, því að hér er um að ræða, verði að þessu horfið, 100% skipulagningu veiða og vinnslu. Allt þetta kemur upp út af því að menn tala nú um 200 þús. tonna þorskafla á árinu 1984. Ég er ekki í neinum vafa um að þorskaflinn á árinu 1984, veiddur eða leyfður, verður á bilinu frá 240–260 þús. tonn. Kannske er vandinn því ekki eins mikill og menn telja nú að hann kunni að verða, þegar menn ganga út frá 200 þús. tonna veiðimarkinu. Ég vil undirstrika það sérstaklega og beina því til hæstv. ráðh., að ég er á engan hátt, og tek það sérstaklega fram, að vantreysta honum sem slíkum, en svo mikið vald, eins og hér er um beðið í hendur einum einstaklingi, er að mínu viti um of, hversu vel gerður sem sá hinn sami einstaklingur annars kynni að vera. Ég óska því eindregið eftir, að áður en til þess er ætlast að þm. taki afstöðu til þessa máls upplýsi hæstv. ráðh. þingheim um það í grófum dráttum með hvaða hætti hann hyggst beita því valdi sem hann er hér um að biðja. Öðruvísi treysti ég mér a.m.k. vart til að taka afstöðu til þessa máls, svo mikilvægt sem ég álít það. Og ég ítreka að menn skulu hafa það í huga og ígrunda það vel hvað þetta kann að þýða fyrir hin ýmsu landsvæði þar sem allt að 90% vinnandi fólks vinna við fiskveiðar og fiskvinnslu. Ekki verður þar um að ræða að menn lifi góðu lífi á atvinnuleysisbótum eða styrkjum í ljósi þess sem nú á að gerast hér á Alþingi að því er varðar Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég held því að það sé eins gott að menn líti til fleiri átta í þessu máli. Ég ítreka að ég afskrifa á engan hátt þær hugmyndir sem menn hafa uppi nú, að þær séu verri en hverjar aðrar né þá betri, en ég held að það sé grundvallaratriði að menn viti hvað þeir eru að samþykkja, ef til þess kemur, sem kannske er líklegt að verði, að menn standi frammi fyrir því innan fárra daga að þurfa að taka afstöðu til svo gífurlega stórs máls eins og hér er á ferðinni.



Virðulegi forseti. Það hafa þegar við þessa umr. verið fluttar ræður þar sem mörgum grundvallarspurningum hefur verið varpað til hæstv. sjútvrh. Ég hafði vænst þess að hæstv. ráðh. kysi að svara þessum spurningum fyrr í umr. svo að þm. gæfist kostur að fjalla um svör hans áður en málið færi til 2. umr. og nefndar. Í ljósi þess að hæstv. ráðh. hefur lagt ríka áherslu á að þetta mál væri afgreitt til nefndar hið fyrsta hefðu það verið ákjósanlegri vinnubrögð að um leið og þessar grundvallarspurningar voru hér bornar fram hefðu verið veitt svör við þeim. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson flutti hér í fyrrakvöld mjög ítarlega og yfirgripsmikla ræðu um frv.

Og merka.

Og merka, hæstv. iðnrh. Færi betur að hæstv. iðnrh. gaumgæfði rækilega það sem í þeirri ræðu var sagt, einkum og sér í lagi í ljósi tengsla og ferils hæstv. iðnrh. í útgerðarmálum hér við land.

Er þm. núna orðinn þm. hjá Sjálfstfl.?

Það er nú alveg óþarfi fyrir mikla trúmenn á ríkisafskipti að fara að ókyrrast eitthvað í stólnum þó að aðeins sé varpað orði á hæstv. iðnrh., sem hefur haft það til siðs hér í dag að grípa yfirleitt fram í fyrir forsetum þings og ræðumönnum eftir því sem tækifæri hafa gefist og meira að segja komið með kaffibollann inn í þingsalinn til þess að hafa næringu við hendina um leið.

Það væri nú næst síðasti flokkurinn sem þm. er viðriðinn.

Hv. þm. Karvel Pálmason ætti nú ekki að vera að ræða mikið um þau mál.

Ekki samtal.

Jú, við skulum endilega lofa þessum hv. þm. að ræða saman hérna í salnum. Það er alveg að meinalausu af minni hálfu og því fleiri ráðh. sem koma með kaffibollann sinn hingað inn í salinn því betra. Ég hafði minnst á það, þegar öll þessi ókyrrð hófst hér í salnum, að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hefði flutt merka ræðu í fyrrakvöld. Í þeirri ræðu varpaði hann fram allmörgum spurningum um þetta mál til hæstv. sjútvrh. Ég hefði talið að það hefði stuðlað að efnislegri og raunhæfari umr. um þetta mál ef hæstv. ráðh. hefði við upphaf framhaldsumr. nú svarað þessum spurningum. Það hefur hæstv. ráðh. hins vegar ekki gert. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon og einnig hv. þm. Karvel Pálmason báru síðan fram viðbótarspurningar til hæstv. ráðh. og ítrekuðu að nokkru leyti þær spurningar sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafði borið fram.

Það er eðlilegt að þeir spyrji sem ekkert þekkja til málanna.

Já, það er að vissu leyti rétt. Þá má einnig geta þess, og var ég þar kominn í ræðu minni, að hv. þm. Garðar Sigurðsson bar einnig hér fram spurningar, þegar málið var rætt, og hefur ekki heldur fengið svör við þeim spurningum. Sá er þó munurinn á hv. þm. Garðari Sigurðssyni og okkur hinum að hann hefur átt sæti í sjútvn. sem komið hefur saman kl. 8 á morgnana undanfarna daga til að fjalla um þetta mál. Hæstv. ráðh. sagði það hins vegar þegar hann lagði málið fyrir, að þetta mál væri hafið yfir alla flokkadrætti. Hann óskaði eftir því að málið yrði rætt á þeim grundvelli. Ég tók undir þá ósk hæstv. ráðh. Afleiðing þessarar afstöðu er hins vegar sú, að það er óhjákvæmilegt að hér í umr. komi fram svör við þessum spurningum, einkum og sér í lagi þegar mér hefur verið tjáð af þeim sem setið hafa fundi sjútvn. um málið að þar hafi ekki heldur komið fram svör við þessum spurningum vel flestum, ef ekki öllum. Hér er verið að veita ráðh. meira vald en nokkrum ráðh. hefur nokkru sinni verið veitt yfir höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar. Það hefur að vísu verið nokkuð um það deilt hér í þessum umr. hvers eðlis þessi breyting væri. Sumir hv. þm. hafa haldið því fram að hér væri um gjörbreytingu að ræða, sem í eðli sínu væri allt öðruvísi en það vald sem ráðherrar hafa haft áður í lögum, og rökstutt þá fullyrðingu með því að nú ætti valdið að taka til dýrmætustu fiskstofna þjóðarinnar sem og reyndar fiskveiðanna allra. Aðrir þm. hafa hins vegar bent á að e.t.v. væri ekki um slíka eðlisbreytingu að ræða, þótt ljóst væri að aukning valdsins væri allveruleg. Það kemur svo einnig fram við kynningu þessa máts hér að hæstv. ráðh. hefur ekki tekið um það ákvörðun enn með hvaða hætti hann hyggist beita þessu valdi, hvaða forsendur hann ætlar að leggja til grundvallar, hvaða reglur hann ætlar að velja. Ef málið á að afgreiða með þeim hætti hér á Alþingi að hæstv. ráðh. geri Alþingi ekki grein fyrir því nákvæmlega og skýrt hvernig hann ætlar að fara með þetta vald og hvaða reglum hann ætlar að beita, þá snýst frv. eingöngu um hvort hv. alþm. hafa þá trú á hæstv. ráðh. persónulega og pólitískt að þeir vilji fela honum þetta vald. Hæstv. ráðh. hefur enn sem komið er í þessum umr. ekki veitt þingheimi neinar upplýsingar um með hvaða hætti hann hyggst beita valdinu. Það hefur legið í loftinu að hæstv. ráðh. mundi fara að tillögum Fiskiþings. Þó vakti það athygli í framsöguræðu hans að hann fór að vekja athygli á hugsanlegum breytingum við þær tillögur og nefndi nokkrar tegundir veiða sem e.t.v. mætti undanþiggja heildarramma tillagna Fiskiþings. Við höfum þess vegna ekki fengið skýrt fram hvort tillögugrundvöllur Fiskiþings fær að ráða í þessum efnum eða einhvers konar úrvinnsla hæstv. ráðh. sjálfs á þeim efnum. Það er ljóst, eins og einstaka menn hafa bent á hér í umr., að hægt er að velja tilteknar formúlur sem við fyrstu sýn kunna að virðast eðlilegar velja þrjú ár fjögur ár, tvö ár o.s.frv. Þó er það þannig, að sveiflurnar í veiðum hér innanlands eftir byggðarlögum og veiðitegundum á undanförnum árum hafa verið svo miklar að það getur ráðið úrslitum fyrir afkomu einstakra byggðarlaga hvort valið er meðaltal fimm, fjögurra, þriggja eða tveggja ára og hvort það meðaltal verður látið gilda á grundvelli veiðitegunda í heild eða á grundvelli einstakra veiðitegunda eða á grundvelli verðmæta. Þannig er hægt að setja fram formúlu sem á yfirborðinu kann að virðast eðlileg reikningslega séð. En þegar hún væri komin til framkvæmda gæti afleiðing hennar orðið sú, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson benti mjög rækilega hér á, að rista algerlega upp það framleiðslu- og eignarskipulag sem gilt hefur í sjávarútvegi á Íslandi. Nú er ég ekki að ætla hæstv. ráðh. það að hann hafi sérstakan hug á því að rista það eignaskipulag upp. Þó má e.t.v. segja að séu menn trúir samvinnuhugsjóninni og telji menn það rekstrarform best af öllum rekstrarformum væri kannske ekkert óeðlilegt að taka mið af því efni þegar reiknireglurnar væru ákveðnar. Ég segi það af fullri hreinskilni að þótt ég hafi á undanförnum árum kynnst hæstv. sjútvrh. þannig í störfum þingsins hér að ég beri heldur meira traust til hans persónulega en ýmissa annarra hér í þinginu, og segi ég það ekki öðrum til lasts heldur ráðh. frekar til hróss, þá tel ég ógerlegt á grundvelli þeirra stefnumála sem fram hafa komið á ýmsum vettvöngum í kringum hæstv. ráðh. og honum tengdum að veita slíka almenna heimild til valds, eins og hæstv. ráðh. hefur farið hér fram á. Þeir sem veittu slíka heimild án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir því hvernig henni væri beitt væru í reynd orðnir samábyrgir gagnvart þeim afleiðingum sem beitingin hefði. Ef afleiðingin væri sú, sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hefur bent hér á, að rista upp eigna- og framleiðsluskipulagið í sjávarútveginum í veigamiklum grundvallaratriðum, þá væru þeir sem veitt hefðu valdið skilyrðislaust orðnir um leið samábyrgir gagnvart því. Ég teldi a.m.k. ekki drengilegt að veita valdið hér á Alþingi skilyrðislaust, en fara svo að gagnrýna hæstv. ráðh. á eftir fyrir það hvernig hann hefði beitt því. Þá tel ég drengilegra og heiðarlegra í alla staði að neita að veita ráðh. skilyrðislaust valdið frekar en að veita honum það og hagnýta sér svo á eftir, ef niðurstaðan verður vinsæl, að hafa átt hlut í að veita ráðh. valdið, en ef hún verður óvinsæl að fara þá að gagnrýna beitingu þess. Þar að auki er hér verið að skapa fordæmi sem hæglega má beita á öðrum sviðum. Við lifum í heimi þar sem náttúruauðlindir eru yfirleitt þverrandi, þar sem framleiðslustarfsemin verður í æ ríkara mæli að taka tillit til þverrandi auðlinda, þar sem framleiðslukostirnir og fjármagnið eru af skornum skammti. Það má beita mjög mörgum sams konar rökum og beitt hefur verið til þess að rökstyðja slíkt algert vald í hendur eins manns fyrir því að skapa á öðrum sviðum atvinnulífs og framleiðslustarfsemi svipað vald. Ef það væri gert væri í raun og veru búið að gerbreyta grunneðli framleiðsluskipulagsins og atvinnuskipulagsins í landinu. Ég verð að segja eins og er að það er mér nokkurt undrunarefni að hv. þm. Sjálfstfl., sem ekki hafa talað í þessum umr., skuli vera reiðubúnir að veita einum ráðh. svo afgerandi vald í málefnum höfuðatvinnuvegs þjóðarinnar. Ég er alveg sammála vel flestu af því sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði. Það er hægt að beita þessu valdi með þeim afleiðingum sem hann lýsti. Ég ítreka að ég er ekki að segja að það verði. En það er hægt að beita því með þeim hætti. Eins og hér hefur verið bent á: ríkisstjórnir koma og fara. Þó að þetta vald væri veitt í dag á þeim grundvelli að menn treystu þeim sem nú situr í stóli hæstv. sjútvrh. hefur enginn maður tryggingu fyrir því að það sitji ekki annar maður í þeim stóli á gildistíma laganna. Jafnvel hefur þingið enga tryggingu fyrir því að á gildistíma laganna setjist ekki í þann stól maður sem þingið hefur á engan hátt tjáð sig um. Það eru fjölmörg dæmi þess að ríkisstjórnir rofni utan setutíma þings. Það eru líka dæmi þess að hér setjist utanþingsstjórnir. Það eru í þriðja lagi dæmi þess að utanþingsmenn setjist í ráðherrastóla samkv. tilskipun forsrh. og með samþykki forseta lýðveldisins án þess að þingið hafi nokkuð tjáð sig um það. Þess vegna er það alveg ljóst að formlega séð og raunveruleikanum samkvæmt geta hv. alþm. ekki rökstutt afstöðu sína til þessa frv. með því að þeir beri traust til núv. hæstv. sjútvrh., að hann muni ekki misbeita þessu valdi. Frv. sjálft, eðli þess og orðalag veitir hverjum sem er sem í ráðherrastólnum situr, án þess að þingið komi þar nokkuð við sögu, vald til þess að setja þær reglur og framkvæma þær breytingar sem viðkomandi ráðh. telur eðlilegar. Sæti á stóli sjútvrh. maður sem hefði sannfæringu fyrir því - og ég endurtek: hefði sannfæringu fyrir því - að tiltekið rekstrarform og tiltekið eignarskipulag væri hið ákjósanlegasta og besta fyrir sjávarútveginn á Íslandi, þá væri fullkomlega eðlilegt að sá hæstv. sjútvrh. beitti heimildum þessa frv. til að knýja fram, um leið og hann veldi veiðimagn, veiðarfæri, dreifingu afla, þær breytingar á rekstrarskipulagi og eignarformum sem hann hefði sannfæringu fyrir að væri sjávarútveginum fyrir bestu. Það gæti enginn hv. þm., sem greitt hefði þessu frv. atkv., gagnrýnt þann ráðh. fyrir það. Það væri um leið verið að segja að hæstv. ráðherrar ættu ekki að fara að sannfæringu sinni. Þess vegna er alveg ljóst að samkv. eðli þessa frv. er verið að veita ríkisvaldinu mun meiri möguleika en það hefur haft nokkru sinni til að knýja fram breytingar á eigna- og rekstrarskipulagi í íslenskum sjávarútvegi. Menn geta svo deilt um það, eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, hvort hér sé um grundvallareðlisbreytingu að ræða eða hvort hér sé eingöngu um stökk í valdsstiganum að ræða. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess í sjálfu sér. Hins vegar tel ég alveg ljóst að aldrei fyrr hefur pólitískt vald fengið aðra eins viðspyrnu til þess að ráðskast með hagkerfi þjóðarinnar. Það þarf í reynd að fara aftur til skömmtunarskrifstofuáranna til þess að finna hliðstæðu í þessum efnum. Ég óska eftir því, þó það verði ekki við þessa umr., að forustumenn Sjálfstfl. útskýri fyrir hv. þingheimi hvers vegna Sjálfstfl. telur nauðsyn á því að efla svo ríkisvald í íslenskum efnahagsmálum. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég hafi einhvern sérstakan áhuga á að stríða Sjálfstfl. í þessum efnum, það er víðs fjarri, heldur tel ég að það sé óhjákvæmilegt fyrir okkur sem tilheyrum öðrum flokkum, en þurfum að hafa margvísleg samskipti við fulltrúa Sjálfstfl. hér utan þings og innan, að átta okkur á hvort og þá að hvaða leyti hér hefur orðið um grundvallarstefnubreytingu að ræða. Við höfum a.m.k. skilið það sumir á þann veg að það væri stefna og krafa Sjálfstfl. að aukið frjálsræði, eins og það heitir á þeirra máli, ætti að vera ríkjandi í öllum atvinnugreinum þjóðarinnar, í verslun, viðskiptum, iðnaði, gengismálum, fjárfestingu, sjávarútvegi og einnig í landbúnaði, þó e.t.v. séu nokkrar deilur um þann þátt málsins innan Sjálfstfl. Eftir því sem ég get best séð stefnir þetta frv. í þveröfuga átt.

Er það ekki bara gott?

Jú, það var það sem ég ætlaði að fara að koma að, hv. þm. Garðar Sigurðsson, að þetta frv. stefnir svo nærri ríkisdrottnun í sjávarútvegi að ýmsir þeirra sem hafa verið miklir átrúnaðarmenn á þá leið sem hina æskilegustu hljóta að styðja þetta frv. Ég er þess vegna ekkert hissa á því þótt ágætur flokksbróðir minn og mikill kunnáttumaður um sjávarútveg og rekstrarform, hv. þm. Garðar Sigurðsson, hafi séð ýmislegt jákvætt í þessu frv. Hins vegar er það heldur ekkert launungarmál að innan Alþb. eru mjög margir sem telja að sú leið sem hér er farin, að veita pólitískum fulltrúa ríkisins, ráðh., slíkt vald, sé ekki æskilegt.

Mjög margir?

Já, ég sagði mjög margir.

Það eru nú ekki einu sinni margir í flokknum.

Það eru nægilega margir, hv. þm. Garðar Sigurðsson, á þeirri skoðun að þróun ríkisdrottnunar, eins og hér er lögð til, sé ekki æskileg. Sumir kunna hins vegar að telja að hún sé ill nauðsyn um skamma hríð. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar. Ég sé ekki að stjórnunarvandi sjávarútvegsins nú sé með þeim hætti að Alþingi eigi að veita ráðh. slíkt óskorað, ótakmarkað, óskilyrt vald sem hér er kveðið á um. Satt að segja verð ég að láta það einnig ljós að ég undrast nokkuð að einn ráðh. skuli hafa áhuga á að fá slíkt vald, að einn maður skuli hafa áhuga á að fá vald sem leggur í lófa hans fjöregg flestra byggðarlaganna í kringum landið. Sá ráðh. má vanda sig vel til þess að það egg falli ekki úr lófa hans og brotni með illum afleiðingum fyrir hvert byggðarlagið á fætur öðru. Alþm. hafa verið kjörnir hér á grundvelli kjördæmaskipunar þar sem menn eru valdir eftir byggðarlögum. Það er ljóst. Menn geta deilt um hvort það er æskilegur eða óæskilegur grundvöllur okkar kjördæmaskipunar. Menn eru valdir hér eftir byggðarlögum. Fyrir flest byggðarlögin í landinu ef ekki öll, er sjávarútvegurinn grundvallarþáttur. Í mörgum þeirra er hann slíkur grundvallarþáttur að ekkert annað er þar einu sinni dagskrárefni hvað snertir framtíðarörlög byggðarlagsins. Ég spyr í raun: Með hvaða rökum og með hvaða rétti eru þeir menn, sem boðið hafa sig fram til að gæta trúnaðar þessara byggðarlaga, reiðubúnir að afhenda einum ráðh. slíkt afgerandi vald yfir þessum trúnaði? Ég verð að segja að ég er ekki reiðubúinn til þess sem fulltrúi Reykjavíkur, sem einna lengst hefur rekið umfangsmikla útgerð hér á landi, að afhenda einum ráðh. algert og óskorað vald til að ákveða örlög þessarar útgerðar og koma svo til minna kjósenda á eftir og segja: Ja, það var ekki ég sem ákvað þessar reglur. Það var ráðh. - Þess vegna held ég að það sé miklu hollara og miklu heilbrigðara fyrir þingið og fyrir lýðræðið í landinu að Alþingi sjálft takist á við þann vanda að móta þessa stefnu. Alþm. gera tilkall til þess að fá að móta hér vegáætlun mjög nákvæmlega - svo nákvæmlega að menn skipta hér niður upp á krónu framlögum til vega allt í kringum landið. Það er þm. mikið kappsmál að halda þessu valdi, að geta deilt niður á einstaka vegarspotta og brúargerðir fjármagni nákvæmlega upp á krónu. Ég spyr: Hvers vegna getur þingið þá afsalað sér ábyrgð hvað þetta atriði snertir? Ég tel að þingið geti það ekki, þingið eigi mjög erfitt með að koma til fólksins í landinu á eftir og krefjast að nýju umboðs til þess að vera trúnaðarmenn viðkomandi byggðarlaga. Hitt skil ég vel, að það kann við fyrstu sýn að vera miklu þægilegra fyrir einstaka þm. í viðkvæmum málum að taka þátt í því með öðrum að fela ráðh. slíkt vald og geta svo sagt á eftir, ef reglurnar verða óþægilegar: Það var ekki ég sem ákvað þessar reglur. Það var ráðherrann. Herra forseti. Með þessum almennu rökum hef ég hér reifað málið lítillega, en vissulega væri hægt að gera það í miklu lengra máli því að hér erum við að takast á við, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði, stærsta mál sem þetta þing og e.t.v. mörg önnur þing hafa fengist við. Ég hef reifað þetta með nokkuð almennum hætti, ekki vegna þess að ég hafi ekki mjög nákvæmar spurningar fram að færa, heldur vegna þess að þær hafa yfirleitt allar nú þegar verið bornar upp í þessum umr., fyrst af hv. þm. Garðari Sigurðssyni og síðan af hverjum þm. á fætur öðrum, misjafnlega margar og misjafnlega ítarlegar þó. En þegar þær allar eru lagðar saman eru þær krafa um það til hæstv. ráðh. að hann geri þinginu mjög nákvæma og skýra grein fyrir því hvaða reglum hann hyggst beita í þessum efnum. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt, herra forseti, að um leið og þetta frv. verður tekið til 2. umr. í hv. Nd. liggi fyrir, annaðhvort formlega í nál. frá sjútvn. eða með ræðu sem hæstv. sjútvrh. mundi flytja hér, nákvæm grg. af hans hálfu um hvernig hann hyggst beita þessu valdi, hvaða reglu hann ætlar að festa og hvaða svör hann með þeim hætti veitir við þeim spurningum sem hér hafa verið settar fram. Að lokum, herra forseti. Það var sagt hér af hæstv. ráðh. að þetta mál væri hafið yfir flokkadrætti. Sjálfsagt er það rétt að innan allra flokka eru nokkuð mismunandi skoðanir og mismunandi áherslur í þessu efni. Það hefur a.m.k. komið fram frá Sjálfstfl. Þeir tveir þm. Sjálfstfl. sem talað hafa í þessum umr. hafa gagnrýnt frv. Annar þeirra gagnrýndi það mjög grimmt, mjög ítarlega og mjög markvisst. Það er alveg ljóst að innan míns flokks eru mismunandi áherslur á hina einstöku þætti þessa máls. Þess vegna held ég að það sé ljóst að nauðsyn beri til þess að þingið gefi sér góðan tíma til að reyna að ná saman um þetta mál. Hæstv. ráðh. og fulltrúar í sjútvn. þurfa að stuðla að því hér á næstu sólarhringum að spurningum, sem hér hafa verið bornar fram, verði svarað með þeim hætti að þegar þingið afgreiðir þetta frv. verði það í búningi sem þjóðin og þingið geta vel við unað.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um þetta frv. við þessa umr. þó að efni þess og umfang gefi vissulega tilefni til þess að sem flestir alþm. tjái sig um afstöðu til málsins, svo stórt sem það er og mikilvægt í sambandi við þróun í okkar sjávarútvegi og þar með í okkar efnahagslífi. Ég ætla að láta nægja nokkrar almennar athugasemdir og fyrirvara af minni hálfu að þessu sinni. Ég vil að þetta mál nái til nefndar fyrr en seinna, og þar þarf að fara fram ítarleg skoðun málsins umfram það sem þegar er orðið og þar hafa þingflokkarnir sína fulltrúa. Ég vil í upphafi minna á það sem fram hefur komið af minni hálfu varðandi stjórnun á fiskveiðum okkar og vísa þar til þess sem fram kom í umr. utan dagskrár fyrir fáum vikum, þar sem rætt var um þá nýframkomna skýrslu Hafrannsóknastofnunar um mikinn samdrátt í þorskstofninum umfram það sem áður var talið. Ég hef verið fylgjandi því að tekin væri upp aukin stýring í sambandi við sókn í okkar meginfiskstofna, þ. á m. í þorskstofninn, tekið upp aflamagn á skip, svokallaður kvóti, í auknum mæli, fyrst í tilraunaskyni til að þreifa sig áfram með breytta stjórnun þessara mála. Ég gerði það ítrekað að till. minni í ríkisstjórn dr. Gunnars Thoroddsens, þegar til umr. var fiskveiðistefnan og framlagðar till. af hæstv. þáverandi sjútvrh. Steingrími Hermannssyni, að menn breyttu til í stjórnun veiðanna, færðu sig í auknum mæli frá svokölluðu skrapdagakerfi, sem þá var upp tekið og útfært nánar, og settu aflamark á togarana til að byrja með til að safna reynslu með nýrri stjórnun á veiðunum. Það má kannske segja að sú rýmkun á heimildum á aflahámarki í þorskstofninn á þessum tíma, 1980–1982, hafi ekki ýtt svo fast á eftir breytingum sem núverandi ástand og spár í því efni, en engu að síður held ég að það hefði verið farsælt ef menn hefðu horfst í augu við að hér yrði að taka upp breytt vinnubrögð í sambandi við stjórnun veiðanna með þá staðreynd í huga að við erum með stóran og vel búinn fiskiskipastól á miðunum við landið og það er óheppilegt og kann ekki góðri lukku að stýra til lengri tíma að hafa lítt takmarkaða sókn í takmarkaða auðlind, þó að vissulega hafi verið reynt að stýra þeim málum með ákveðnum hætti eftir almanakinu og svokölluðu skrapdagakerfi á undanförnum árum. Ótakmörkuð sókn í takmarkaða auðlind hefur hvarvetna leitt til ófarnaðar í sögunni og á það við um lífrænar auðlindir ekki síður en aðrar þar sem þanþolið er takmarkað. Ég er því fylgjandi því að menn reyni að glíma nú við að taka upp aflamark á skip og reyni að sækja þar fram í þeim efnum sem skynsamlegast og meta reynsluna frá tíma til tíma til að þróa hér stjórnun sem geti aukið afraksturinn úr okkar sjávarútvegi sem best, gert okkar fiskveiðar sem arðsamastar og skilað sem mestu fyrir þjóðarbúið og þá sem við þennan atvinnuveg vinna. Þetta eru almenn viðhorf til þeirra breytinga sem rætt er um og gefið er til kynna, þó að það sé með mjög almennum hætti í þessu lagafrv., að hugmyndin sé að taka upp og vísað til þeirra tillagna sem hagsmunaaðilar, Fiskifélag Íslands, Fiskiþing, Landssamband íslenskra útvegsmanna og fleiri, hafa nýlega tekið undir. Þá kem ég að löggjöfinni sem slíkri, og þar get ég ekki tjáð mig með sama hætti. Ég tel, og það er kannske aðalatriði hér við þessa umr. og þegar rætt er um þetta frv., að menn tjái sig um það atriði hvar valdið eigi að liggja í sambandi við þá stjórnun sem hagsmunasamtök ýta nú fast á að upp verði tekin og hversu miklu valdi þingið vilji á þessu stigi afsala sér til framkvæmdavaldsins, til sjútvrh. Það hefur verið hér margítrekað af flestum þeim sem talað hafa og ég held af ráðh. sjálfum, að hér er um alveg óvenjulegt valdaafsal að ræða, ef frv. þetta verður samþykkt með þeim hætti sem það liggur hér fyrir, þannig að einsdæmi hlýtur að teljast í íslenskri löggjöf þó svo að í lögum nr. 81 frá 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands sé ráðh. fengið mikið vald varðandi þær veiðar sem hafa verið leyfisbundnar. En ég held að ef menn bæru þetta saman, það sem hér er verið að fara fram á, við aðrar greinar atvinnulífs og atvinnurekstrar í landinu, þá skilji menn hvers eðlis það skref er sem hér er gerð till. um að tekið verði með því að fela sjútvrh. það vald, afdráttarlítið vald, yfir þessum málum sem hér er gerð till. um samkvæmt 1. gr. Að vísu er þar lagt til að samráð skuli haft við sjávarútvegsnefndir Alþingis um framkvæmd á ákveðnum greinum og gera skuli nefndunum grein fyrir reynslu og árangri, en þetta er mjög almennt og verður ekki mikið út úr því lesið hvernig framkvæmdavaldið færi með það samráð. Það er mjög undir viðkomandi ráðh. komið hvernig á því yrði haldið. Hér er verið að fela einum manni vald sem snertir lífsafkomu og í rauninni örlög byggðarlaga víða um landið, sem byggja á sjávarútvegi, auk þess sem varðar hag fyrirtækjanna og einstaklinganna, sem beint og óbeint hafa lífsframfæri sitt af sjávarútveginum og næst honum standa. Það er þetta sem er meginatriðið í þessu máli. Ég held að það sé verið að fara varðandi þessa löggjöf út á braut sem ástæða hefði verið til frekar að snúa frá með því að löggjafinn fjallaði ítarlega um meginforsendur þeirrar fiskveiðistefnu og stjórnar sem upp eigi að taka og legði um það meginlínur, þannig að framkvæmdavaldið hefði þarna siglingarljós í aðalatriðum til þess að fara eftir. Slíkt getur ekki talist óeðlilegt í svo stóru máli og slíkt er raunar venjan þar sem um annan atvinnurekstur er að ræða í landinu, að valdið er ekki falið ráðh. með þeim hætti sem hér er gerð till. um. Ég hef heyrt það á hæstv. sjútvrh., og geri ráð fyrir að hann mæli þar af alveg heilum hug, að hann kæri sig í rauninni ekki um að taka við slíku valdi. Ég tel það afar ófarsælt ef menn nú, vegna sérstakra aðstæðna, þurfa að grípa til þess að afhenda framkvæmdavaldinu heimildir á borð við þær sem í þessu frv. felast, þó svo að það gildi ekki nema um eins árs skeið. Það er vissulega fyrirvari sem gæti orðið mönnum til huggunar, en ég held samt að menn þurfi að staldra við og leita leiða til að setja inn í þetta frv. fyrirvara, bæði um almenn atriði og varðandi útfærslu á því kerfi sem gert er ráð fyrir að taka upp, til þess að menn með þokkalegri samvisku geti gengið frá þessu máli, þó aðeins til eins árs í senn. Það má segja að það sé verið að stilla hér löggjafanum með nokkuð óvenjulegum hætti upp við vegg í sambandi við þetta stóra mál. Hér hafa hagsmunaaðilar skyndilega söðlað um með mjög skjótum hætti - aðilar sem ekki hafa viljað taka undir breyttar stjórnunaraðferðir í fiskveiðum okkar, sem ýmsir hafa mæli með um árabil, sem hafa talið að í óefni stefndi. Nú er á örskömmum tíma breytt til af þessum aðilum og þeir rétta fram hendurnar og segja: Ráðh. góður, nú felum við okkar örlög í þínar hendur. Óska þú eftir því við Alþingi að fá þetta vald. Við skulum styðja þig til þess. - Þetta er í rauninni staðan sem þingið stendur frammi fyrir. Það er kannske eðlilegt að ráðh. þiggi það að taka við þessum skilaboðum hagsmunaaðilanna og biðja um að fá valdið til þess að glíma við það erfiða verkefni sem því fylgir vissulega fyrir hann. Ríkisstj., að því er virðist í heild sinni, því annað höfum við ekki heyrt, tekur hér undir þetta, flytur þetta frv., og við höfum ekki heyrt neina fyrirvara frá öðrum ráðh. í sambandi við þetta mál. Á meðan þeir koma ekki fram verðum við að álíta að ríkisstjórnin sem heild standi að baki þessu máli, þó svo að einstakir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafi lýst hér skorinorðum fyrirvörum, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson í ræðu sinni hér um daginn. Já, hér er beðið um valdaframsal í sambandi við nánast alla meðferð fiskveiða í landinu og það fylgir ekkert meira í frv. sjálfu um innihald. Það fylgir ekki með hvers konar fiskveiðistefnu eigi að fylgja, hvorki um aflahámark á fiskstofna né heldur um mark afla á einstök skip, né hvernig halda skuli á þeirri kvótasetningu, þeirri skiptingu á skip, sem gert er ráð fyrir að hverfa að. Ég nefndi það í umr. á þinginu um daginn að fyrirkomulag í sambandi við aflamagn, sem eðlilegt væri að skoða og ýmsir menn sem hafa litið á þessi mál hafa vísað til, svokallaður einingakvóti eða verðmætiskvóti, gæti verið skynsamleg aðferð til að reyna í sambandi við togaraflotann a.m.k., en það liggur ekkert fyrir um hvort það sé þess konar aðferð sem gert er ráð fyrir að fylgja. Ég held að ég verði að óska eftir, eins og fjölmargir aðrir hafa gert, og um þetta hlýtur þingið auðvitað að biðja, upplýsingum sem mark sé á takandi af hálfu hæstv. ráðh., hvaða kerfi það sé sem hann gerir ráð fyrir að fylgja það ár sem hann ætlar að hafa þetta vald lögum samkvæmt. Ég ætla ekki hér að fara að auka við spurningar varðandi kvótann að öðru leyti. Það hafa margar spurningar verið lagðar fyrir hæstv. ráðh. Ég vil þó aðeins bæta hér einu atriði við, bæta í það safn sem sýnir hversu mjög flókið mál og fjölþætt er hér um að ræða, og það snertir það atriði hvernig haldið verði á þeim málum gagnvart aðilum sem hafa t.d. tekið tiltölulega mikið af þorski á undanförnum árum umfram það sem aðrir hafa gert. Við vitum að það eru ekki allir sem hafa keppt að því t.d. á þessu ári að gera út á þorskinn. Menn hafa hallað sér að öðrum veiðiskap, sótt meiri karfa sjálfviljugir af illri nauðsyn og af hagkvæmnisástæðum, og því spyr ég, nú þegar gert er ráð fyrir að heildarafli í þorski, heildaraflamagn, verði dreginn verulega saman frá því sem var, en þá bitnar það hlutfallslega meira á þeim sem hafa veitt tiltölulega mikinn þorsk og þeirra skerðing verður þá hlutfallslega meiri, hlutfallslega mikil, varðandi sókn í þann stofn, ef ekki er tekið tillit til þessara aðstæðna: Hvernig má gera ráð fyrir að haldið verði á slíku þegar aftur rýmkast um, þegar aflahámark í þorskinum hækkar? Geta menn vænst þess að þá verði tekið tillit til þess gagnvart þeim aðilum sem hafa sótt hlutfallslega meira í þorskinn en aðrir af staðbundnum ástæðum og af hagkvæmnisástæðum á undanförnum misserum? Þetta er eitt dæmi sem menn spyrja sig, og æskilegt er að hæstv. ráðh. segi hvert hans hugur stefni þar að lútandi og hvaða reglur yrðu settar þar að lútandi í sambandi við aflamark á komandi ári. Þá eru nokkur orð um takmarkanir á valdaframsali, sem æskilegar ef ekki nauðsynlegar hljóta að teljast. Ég vísa til þess sem hv. 3. þm. Reykn. sagði hér í umr. fyrr, að einn möguleikinn væri að tengja afgreiðslu á þessu frv. skilyrði um það að þingið taki afstöðu til fiskveiðistefnu og meginákvæða varðandi aflamagn á skip með samþykkt þáltill., þó svo hún fylgdi ekki með samþykkt frv., ef menn vildu vita það, ef framkvæmdavaldið teldi nauðsynlegt að vita vegna undirbúnings fiskveiðistefnu fyrir næsta ár að það hefði þessar útlínur í höndum og líkur væru á því að menn mundu una því, enda fengi þingið nánar til meðferðar fiskveiðistefnu og það meginefni sem að henni lyti. Þetta er möguleiki sem ég get alveg tekið undir og hv. þm. Kjartan Jóhannsson nefndi hér. Og þá er ég að tala um almenna stefnu og almenn ákvæði. Síðan er annað atriði, þ.e. framkvæmdaatriðin og eftirlitsatriðin. Hvernig verður þeim við komið? Þar held ég að hæstv. ráðh. og n. þingsins ættu að athuga að koma upp einhverju lágmarkskerfi til að hafa eftirlit með framkvæmd þessara mála þar sem saman væru kvaddir í nefnd eða ráð, hvað sem það heitir, aðilar, hagsmunaaðilar, bæði beinir hagsmunaaðilar fyrirtækja og þolendur þessa kerfis, þeir sem þar eiga hagsmuna að gæta, þótt með óbeinni hætti séu, gætu komið að sínum sjónarmiðum og haft með einum eða öðrum hætti ákvarðandi vald eða ráðgefandi vald til ráðh. um meðferð þessara mála. Þessu vildi ég af fullri vinsemd koma hér á framfæri og vænti að það verði tekið til alvarlegrar athugunar af þn. sem fjalla um þetta mál. Svo að síðustu: Vegna þess að hér er verið að ræða um að breyta mjög verulega til, að brjóta í blað er óhætt að segja í sambandi við stjórnun fiskveiða í landinu, er eðlilegt að menn spyrji: Er ekki réttmætt að taka til athugunar að kveða á um í lögum hver sé eignar- og umráðaaðili hinna lífrænu auðlinda hafsins? Ég veit að slík löggjöf er vandaverk því að það er tiltölulega auðvelt að slá því föstu, sem mörgum kann að þykja sjálfsagt og þurfi ekki að skrá í lög, að auðlind hafsins innan íslenskrar fiskveiðilögsögu sé almannaeign þar sem íslenska ríkið fari með eignarréttinn. En menn eru að ræða í tengslum við breytta fiskveiðistefnu og uppi eru hugmyndir um sölu veiðileyfa og margt af því tagi, þó að hæstv. ráðh. sé ekki að gera till. um það hér og hafi jafnvel lýst andstöðu sinni við það. En ef til einhvers slíks kemur, þá er nú kannske vissara að menn hafi það nokkuð á hreinu hver sé eignar- og umráðaaðili yfir þessari auðlind, fiskstofnunum við landið. Ég minni á frv. sem ég lagði hér fram á síðasta þingi fyrir hönd ríkisstj., frv. til laga um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, og sem vísað var til ríkisstj. af síðasta þingi. Ég held að réttmætt væri að þetta atriði yrði tekið til sérstakrar athugunar á næstunni í sambandi við hinar lífrænu auðlindir og þar kvaddir til færir lögfræðingar ásamt öðrum til að líta á það mál. Ég segi svo að endingu, herra forseti: Hér er stórt mál á ferðinni og menn þurfa að leggja sig fram um það hér á Alþingi að leita samstöðu í þessu mikilsverða máli, ekki að bregða fæti fyrir eðlilega afgreiðslu þess eftir því sem unnt er að skapa hér samstöðu með mönnum. Hér er vissulega mikið í húfi að vel takist til.



Herra forseti. Ég mun ekki tefja málið lengi. Mér fannst þó rétt að fram kæmi afstaða Kvennalistans í þessu mikilsverða máli. Við gagnrýnum það harðlega að jafnstórt og mikilvægt mál skuli koma fram á þessum tíma og vera ætlast til afgreiðslu þess á örfáum dögum. Það eru svo mörg mikilvæg mál á ferðinni og ákaflega erfitt að kynna sér þau nægilega vel á svo skömmum tíma. Það má margt gott segja um till. sem fram koma í þessu frv., enda eru þær byggðar á tillögum þeirra sem best eiga að þekkja til. Kvennalistinn telur þetta frv. sannarlega spor í rétta átt, en hefur þó vissar efasemdir um einstök atriði. Það er engan veginn ljóst af þessu frv. hvernig framkvæmd málsins verður. Þar er allt lagt í hendur eins manns. Það er hins vegar enginn vafi á að stjórnunar er þörf. Það verður ekki komist hjá því að setja reglur um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi okkar. Kvótaskiptingin er sennilega eini möguleikinn sem fyrir hendi er til að ná tökum á sókninni í einstaka fiskstofna og vinna gegn ofveiði eins og nú er komið málum. Kvótaskipting hefur óneitanlega ýmsa kosti. Vil ég þá fyrstan telja þann kost að slíkt fyrirkomulag er líklegt til að stuðla að betri meðferð fiskaflans, þar sem magnið er gefinn hlutur en gæðin ráða tekjunum. Það hvetur sjómenn til að fara betur með aflann og fá meira fyrir hann. Það er einnig mikilsverður kostur að með þessu fyrirkomulagi ætti að vera unnt að koma á betri samræmingu í veiðum og vinnslu og tilkostnaður útgerða gæti orðið minni þegar kapphlaupið er úr sögunni. Þau rök hafa lengstum verið notuð gegn kvótakerfinu að það hvetji til meðalmennsku, aflaklærnar missi alla löngun til að standa sig, kappsemin og happdrættisstemmningin hverfi af miðunum. Við þeim ókosti er lítið að gera eins og málum er nú háttað. Það er ekki hægt að efna til kapphlaups um það aflamagn sem um er að ræða. Fiskiskipaflotinn er einfaldlega orðinn of stór. Skammsýnin og gróðafíknin hefna sín. Að lokum vildi ég nefna það, sem mikið hefur verið gagnrýnt hér og við erum sammála þeirri gagnrýni, að sjútvrh. sé gefið of mikið vald með þessum till. Það er ekki hægt að öfunda hann af því valdi sem honum er ætlað og rétt að draga úr því. Og það verður að tryggja að farið verði að till. Hafrannsóknastofnunar þótt niðurstöður hennar hafi ekki alltaf reynst 100% réttar. Þær eru þó betri, held ég, en óskhyggja hagsmunaaðila. Að lokum vil ég nefna að mér finnst mjög skynsamlegt að þetta sé aðeins til eins árs. Það verður þá hægt að endurskoða það með tilliti til reynslu.



Ef ekki tekst að ljúka þessari umr. nú fyrir kl. 5 verður deildarfundi haldið áfram í kvöld kl. 9. Þetta er í samræmi við samkomulag sem gert var í gær um þingstörf næstu tveggja daga, þ.e. dagsins í dag og fimmtudagsins, þar sem samkomulag varð um það milli þingflokksformanna og forseta og varaforseta og að sjálfsögðu með vitund forsrh. að hér yrðu haldnir fundir í dag, þannig, eins og ég hef skrifað hjá mér til minnis, að atkvæðagreiðslur færu fram um fjárlög, að því loknu yrðu haldnir deildafundir, síðan þingflokkafundir og svo deildafundir, ef þörf krefði og dagskrá væri ekki lokið, þá síðar um kvöldið. Á morgun er ráðgert að Sþ. haldi fund kl. 2–4, en deildafundir verði kl. 4–7. Ekki er gert ráð fyrir kvöldfundi. Þar sem ekki er nú nema hæstv. sjútvrh. á mælendaskrá er hugsanlegt að við gætum lokið þessum umr. nú fyrir þingflokkafund og þyrftum ekki að halda kvöldfund. Vona ég að hv. þingdeildarmenn geti hugsað sér að þannig verði staðið að þinghaldi.



Herra forseti. Ég skal gera mitt til þess að þessum vinnubrögðum verði hægt að beita, en ég vænti þess þá einnig að menn afsaki að ég get þá ekki haldið eins ítarlega ræðu og efni hefðu annars staðið til. Ég hef þegar mætt á fundi þn. um þetta mál og haldið með þeim fundi, þannig að menn hafa svarað þar ýmsu, en það er rétt að taka það alveg skýrt fram að hér vitum við ekki allt fyrir, það er langt í frá. Það er einmitt þess vegna sem hér er verið að tala um tilraun til eins árs. Ég vil almennt segja það, að allir eru sammála um það, og hér hafa verið mjög málefnalegar umr., að nauðsynlegt er að hafa stjórn á veiðunum. Þegar fiskstofnarnir eru eins takmarkaðir og raun ber vitni eru í reynd allir, sem um þessi mál hugsa, sammála um að ekki sé hjá því komist að breyta til. Við eigum í þessu að sjálfsögðu nokkra kosti. Við skulum segja sem svo að við mundum áfram búa við þá löggjöf sem við búum við í dag og veitir sjútvrn. veruleg völd til að hafa afskipti af veiðunum. Þá yrðum við að stöðva veiðar um ákveðinn tíma. Við yrðum að banna netaveiðar lengur en áður og við gætum vart fjölgað svokölluðum skrapdögum. Það kerfi virkaði alls ekki á þessu ári. Það var ekki nægilegan þorsk að fá, þannig að skipin sóttu ótilneydd, ef þannig má orða, í aðra stofna. Þeir stofnar eru margir hverjir ofnýttir nú þegar, þannig að það er nánast ekki hægt að beina skipunum ótakmarkað í þá stofna. Þannig er þessi staða. Og við þær aðstæður að afli minnkar, eins og við horfum nú fram á, verðum við, og ég veit að það eru allir sammála um það hér, að finna upp annað kerfi sem tryggir meiri verðmæti úr þeim fiski sem á land kemur og ekki síður minni kostnað við að afla þess fisks. Að sjálfsögðu mun kvótakerfið sem slíkt ekki draga úr atvinnu fólksins í landinu. Það sem mun draga úr atvinnu fólksins er fyrst og fremst ástand fiskstofnanna. En það að geta gert meira verðmæti úr aflanum er einmitt ein af leiðunum til að tryggja fólkinu betri atvinnu. Það er í reynd þetta sem við verðum að gera. Alltaf þegar erfiðleikar steðja að í þjóðfélögum grípa menn til einhverra slíkra ráða. Ég tek mjög undir það, að að sjálfsögðu þarf að fara hér eftir hlutlægum reglum. Það er vegna þess að menn vilja taka ákveðið tímabil sem geti verið viðmiðunarhæft við þann niðurskurð sem þarf að vera í aflanum, þannig að þessi samdráttur dreifist í því hlutfalli sem afli undanfarinna ára gefur tilefni til. Ég er alveg sannfærður um að það verður ekki hjá því komist og ég er sammála því að miða verður við afla undangenginna ára, hvort sem það eru þrjú ár eða fjögur ár. Eftir því sem tíminn er lengri, þeim mun fleiri skip sem bæst hafa við eða gengið kaupum og sölum, við lendum í erfiðleikum með þau. Hitt er svo annað mál, að það kemur t.d. skýrt fram í samþykkt Landssambands ísl. útvegsmanna, sem tekur viðmiðun við undanfarin þrjú ár, að „í þessu efni verði þó nauðsynlegt að meta aflakvóta nýrra og nýlegra skipa og frátafir skipa frá veiðum sem stafa af óviðráðanlegum ástæðum.“ Það kemur sem sagt skýrt fram hjá þeim mönnum að þeir sjá fram á að þarna verði að gera einhverjar undantekningar skv. reglum sem um það verði settar. Fyrsta skrefið til þess að sjá hvernig kvóti sem slíkur verður er að sjálfsögðu að reikna hann út. Vinna við það er þegar hafin hjá Fiskifélagi Íslands og það er verið að vinna í því eins fljótt og nokkur kostur er. Ég tek einnig undir að það er mjög bagalegt hversu seint þetta mál er á ferðinni. En ég leyfi mér hins vegar að fullyrða að það hefur ekki fyrr verið lag eða svigrúm til að koma slíku máli fram. Það er nauðsynlegt að tryggja um það mjög víðtæka samstöðu meðal hagsmunaaðilanna í þjóðfélaginu. Það er ekki hægt að koma á kvótakerfi í andstöðu við þá aðila. Nú hafa þeir í reynd, eins og hér var orðað, kannske ekki beinlínis söðlað um, en sjá að það er ekki önnur leið til ef við eigum að tryggja það að gera sem mest verðmæti úr auðlindum okkar. Og þeir sjá einnig fram á að rekstrarkostnaður útgerðarinnar á næsta ári verður nánast óviðráðanlegur og helsta leiðin til að draga úr honum er að geta ráðið því í meira mæli hvernig þeir afla á miðunum. Ég verð nú að segja það, að þótt ég geti tekið undir að ekki er ástæða til að sækjast eftir miklu valdi í þessum efnum, því að það vald sem hér er verið að tala um er fyrst og fremst takmarkandi vald, þ.e. vald til að takmarka veiðarnar og draga úr þeim, og að því leytinu til ekki eftirsóknarvert pólitískt verkefni, þá er mjög erfitt að koma þessum málum þannig fyrir að vel megi vera nema það sé í einhverri ákveðinni stofnun í þjóðfélaginu - ef ekki ákveðnu rn. þá í einhverri annarri stofnun. Það eru teknar daglega ákvarðanir í sjútvrn. um ýmiss konar stjórnunarleg mál í sjávarútvegi, um lokun á svæðum, um skiptingu aflakvóta o.s.frv. Mjög mikið af þessu gengur sjálfkrafa fyrir sig. Ég sé það fyrir mér að í framtíðinni muni mjög mikið af þessu ganga sjálfkrafa fyrir sig. En við þurfum að feta okkur þarna áfram. Það mun taka mikinn tíma. Þess vegna er sett skilmerkilega inn í lögin samráð við sjútvn. þingsins, að lögin gildi aðeins í eitt ár og greinilega kemur fram í grg. að náið samráð verði haft við hagsmunaaðila. Það hefur að mínu mati verið mjög gott samráð við hagsmunaaðila í sjútvrn. og ég tel að það hafi verið til fyrirmyndar. Ég hef ekki heyrt kvartað yfir því af þeim hagsmunaaðilum, þó að sjálfsögðu sé alltaf eitthvað sem er ástæða til að kvarta undan. Herra forseti. Ég sagði í upphafi að ég skyldi stytta mál mitt. Ég mun að sjálfsögðu koma að ýmsum þeim atriðum sem hér hafa komið fram þá við 2. umr., en vegna þess hvað hér er skammur tími og ekki er hugmyndin að halda kvöldfund sé ég mér ekki annað fært en að stytta ræðu mína og láta nægja það sem ég hef nú sagt, en mun að sjálfsögðu gera ýmis þau atriði sem hafa komið hér fram í umr. að umtalsefni síðar. Ég tel að hér hafi komið fram mjög margt sem er ástæða til að fjalla um. Ég vildi þó koma hér að einu sem er mikilvægt mál. Það er að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að aflakvóti nái yfir fleiri tegundir en þorsk. Þar hafa verið teknar upp sjö tegundir botnfiska, þ.e. þorskur, ýsa, ufsi, karfi, skarkoli, grálúða og steinbítur. Það má gefa þessum tegundum gildi. Ef við miðum við að þorskurinn sé 1, þá er ýsan 0.87, ufsinn 0.63, karfinn 0.8, skarkolinn 1.02, grálúðan 0.66, steinbítur 0.76. Það kom einmitt fram í máli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að til þess að geta dreift því áfalli sem við höfum orðið fyrir með sem réttlátustum hætti er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka tillit til allra þessara tegunda. Samdrátturinn verður mestur í þorski, en hins vegar er fyrirsjáanlegt að samdrátturinn verði ekki jafnmikill í öðru og í sumum tegundum aukning. Ég tek undir að að sjálfsögðu verður að taka tillit til þessa.



Herra forseti. Við lok þessarar umr. vil ég aðeins árétta það sem hér var sagt áður, að það hafa komið hér fram fjölmargar spurningar við umr. sem hæstv. ráðh. vegna takmarkaðs tíma svaraði ekki. Í trausti þess að þeim verði öllum svarað ítarlega og sómasamlega við 2. umr. er rétt að hagnýta sér ekki þann rétt sem mögulegur er skv. þingsköpum til að halda þessari umr. áfram. Treystum við því þá, hv. þm., að við upphaf 2. umr. um þetta mál muni hæstv. ráðh. gefa hv. þd. skýrslu sem í verða svör við þeim spurningum.