Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson): L. um byggingar- og landnámssjóð var breytt nokkuð á þinginu í fyrra, og hefði nú kannske mátt ætla, að ekki hefði þurft að breyta þeim nú strax aftur. En því er þó þannig farið, að vegna hinna geysimiklu verðbreytinga, sem orðið hafa á síðustu árum, hefur reynzt nauðsynlegt að breyta nokkuð ákvæðum þessara l. Og það er af þessum ástæðum, sem við, flm. þessa frv. á þskj. 51, berum fram þessar till. til breyt. á 1. nú. Það þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv. En ég vil þó geta helztu breyt., þó að hér sé um 1. umr. málsins að ræða. Það er svo ákveðið í 9. gr. l. um byggingar- og landnámssjóð, að ekki megi veita hærra lán úr þessum sjóði til sama manns en 6 þús. kr. Þetta ákvæði var sett í 1. til þess að tryggja, að ekki væri ofhlaðið á jarðir, þannig að veðskuldir, sem á þeim hvíldu, yrðu ekki of þungar fyrir þá, sem á jörðunum byggju. Nú er ómögulegt að byggja upp á nokkurri jörð fyrir þessa upphæð. Varð því annaðhvort að gera, að nema burt ákvæðið eða hækka þetta takmark. Við viljum nema þetta ákvæði burt og an ákvæði um það, hve háar þessar upphæðir skuli vera, séu sett í reglugerð. Við teljum, a.m.k. á tímum sem þessum, að ekki geti talizt rétt að hafa þetta ákvæði í l. Enda hygg ég, að það orki mjög tvímælis, að ákvæði þessu hafi verið fylgt síðustu árin, a.m.k. verður þá að veita viðbótarlán til þeirra, sem hafa notið lána á síðasta ári til þessara hluta. Þá eru nokkrar brtt. við 12. gr. l. Sú gr. fjallar um skilyrði til þess, að hægt sé að veita endurbyggingarstyrk. Það hefur verið svo ákveðið, að bæjarhús, sem styrk mætti veita til að endurreisa, mættu ekki vera meira virði en 1800 kr. að fasteignamati. Við leggjum. hér til, að þetta takmark sé fært upp í 3000 kr. Er þetta vegna þeirrar reynslu, sem við höfum í nýbýlastjórn ríkisins um að veita þessa styrki. Það hefur verið brýn þörf á að endurreisa hús, sem hafa að fasteignamati verið 3000 kr., og eins mikil nauðsyn að endurreisa þau eins og önnur, sem lægra eru metin. Við töldum ekki rétt að nema ákvæði I. í þessu efni burt, heldur töldum við rétt að hækka takmarkið í 3000 kr. Þá vil ég geta þess, að hér er lagt til, sem er í raun og veru nýmæli, að ef um sérstaklega alvarlegt tjón af húsbruna er að ræða, þá sé heimilt að veita nokkru hærri endurbyggingarstyrk en annars er heimilt samkv. l. Er hámark framlags til hvers býlis 1500 kr., en veitt á það viðbót samkv. vísitölu, sem reiknuð er út af hagstofu Íslands og teiknistofu landbúnaðarins. En við leggjum til, að þetta sé eingöngu gert af teiknistofu landbúnaðarins, sem hefur með þetta að gera. Þessi hækkun styrks vegna húsbruna er, að gefnu tilefni, lagt til, að verði lögleidd. Það hefur komið fyrir svo stórkostlegt tjón, sem menn hafa orðið fyrir vegna bruna, að ríkisstj. hefur lagt til við nýbýlastjórn, að hún færi í framlagi byggingarstyrks. yfir það, sem heimilt er eftir l. Þetta er ekki gert enn, en bending kom frá ríkisstj. um, að rétt væri í slíkum tilfellum að veita meira slíkt framlag en l. nú heimila. Teljum við flm., að heimild til þess verði að setja í l. Og eins og hér er lagt til, að þetta ákvæði verði lögfest, er þetta aukaframlag einskorðað v ið það, að það er aðeins heimilt að veita það, ef ríkisstj. samþ. það í hvert skipti. Nýbýlastjórn hefur því eftir frv. ekki heimild til að veita það, nema ríkisstj. samþ. það í hvert skipti. Það má heldur ekki veita hærri endurbyggingarstyrk en sem svarar 1/3 hluta af kostnaðarverði hússins eða umbótarinnar. Þetta ákvæði er óbreytt frá því, sem var. Loks er brtt. varðandi 33. og 35. gr. l. í því fólgin að hækka nokkuð framlag til nýbýla. Nú má hæst veita 9000 kr., 4500 kr. að láni og 4500 kr. sem styrk. Hér er lagt til, að hámarksheimildin sé færð upp í 12000 kr. (En þetta var hækkað í fyrra; var áður 7000 kr.). Með þessari hækkun er einkum miðað við hækkun á byggingarkostnaði, og er þó tæplega, að þessi hækkun nægi til þess að vega upp á móti verðbreytingu, sem orðið hefur í þessu efni. Ég hef nú hér mjög stuttlega lýst þessum brtt., sem við flm. gerum við l., og sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þær nú, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og landbn.

*Sveinbjörn Högnason: Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er sjálfsagt til bóta á ýmsa lund, og er mjög réttmætt, að tekið sé til athugunar að hækka þessi framlög, eftir því sem byggingarkostnaður eykst. Þó er atriði í þessu frv., sem ég vil benda á, og vænti þess, að sú n., sem fær málið til meðferðar, taki til athugunar. Það er ákvæðið um það, hvaða skilyrði eru sett fyrir því að geta fengið styrk til bygginga, sérstaklega 2. liðurinn, sem hv. flm. hafa sett inn: „Að jörðin sé í sjálfsábúð eða falli undir ákvæði l. um erfðaábúð og óðalsrétt: M.ö.o., leiguliðar eru útilokaðir með öllu frá þessum byggingarstyrk, ef þetta verður samþ. Nú er hv. þm. kunnugt um, að fyrir fáum árum var sett breyt, inn í l. um .það, að leiguliðar geti fengið byggingarstyrk eftir l. um byggingar- og landnámssjóð, þar til þeir falli undir ákvæði ábúðarl. frá 1933, um húsabótaskyldu landsdrottins, og jarðeigendum væri skylt að byggja yfir þá. Þetta ákvæði félli niður, ef brtt frv. væri samþ. Nú er það svo, að ábúðarl. eru að fullu komin til framkvæmda, eða eiga að vera það eftir bókstaf þeirra. En það veit hver maður, sem eitthvað er kunnugur þeim málum, að upp undir helmingur af öllum búendum í landinu eru leiguliðar. Og fjöldi af þeim eru leiguliðar hjá ríkinu. En það er ekki byggt yfir þá, enda þótt l. standi til þess, að framkvæma ætti það án tafar, og bæirnir séu að hrynja yfir þá. Og þegar ríkið gerir ekki það, enda þótt það ætti eftir l. að gera það, þá er ekki undarlegt, þó að eigendur jarða, sem eru í einkaeign, telji sér ekki skylt að byggja yfir ábúendur á jörðum sínum. Ég sé ekki betur en að það verði til stórra óþæginda fyrir þessa menn, ef fellt er burt ákvæðið um heimild til að veita ábúendum á jörðum, sem eru í einkaeign, styrk samkv. 1. frá 1941, en þetta ákvæði sett inn í l., sem hér er í frv., því að þá væru þeir útilokaðir frá því að geta byggt yfir sig, þó að þeir séu um það bil helmingur af búendum landsins og það liggi við um ýmsa þeirra, að þeir verði að flýja burt af jörðunum, vegna þess að ekki er byggt upp á þeim af ríkinu eða einstökum mönnum, sem eiga jarðirnar. Ef þetta ákvæði á að setja inn í l. þessi sem skilyrði fyrir styrk úr sjóðnum, þá er alveg óumflýjanlegt, að ríkið verður að leggja fram stórfé til þess að byggja upp á jörðum, svo að hægt sé fyrir ábúendur þeirra að vera þar áfram, þá menn, sem eftir l. á jafnvel að vera búið að byggja yfir. Ég vona, að n. sú, sem fær mál þetta til meðferðar, láti sér ekki til hugar koma að fella úr gildi ákvæðið um styrk úr byggingar- og landnámssjóði til leiguliða, meðan ríkið sjálft gegnir ekki skyldu sinni um að byggja yfir leiguliða, sem búa á jörðum, sem eru í eign ríkisins.

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson): Það er misskilningur hjá hv. 1. þm. Rang. (SvbH), að bráðabirgðaákvæðið, sem sett var inn í l., um styrk til ábúenda á jörðum, sem eru í einkaeign, sé fellt niður með þessu frv. Þetta ákvæði stendur í l. enn, og var það sett sem bráðabirgðaákvæði í l. og er þar enn með öllu óhreyft af þessu frv. Þar er því ekki um breyt. að ræða eftir frv. Hitt er rétt, sem hv. 1. þm. Rang. nefndi, að það verður að líta svo á, að húsabótaskylda samkv. l. eigi að vera komin til framkvæmda. Við leggjum ekki til, flm. þessa frv., að ákvæðið, sem hv. 1. þm. Rang. minntist á, verði fellt niður úr l. Hins vegar skal ég lofa hv. þm. því, að það atriði skal athugast í n., sem væntanlega fær málið til meðferðar, landbn., þar sem við allir, sem flytjum frv., eigum sæti, hvort ástæða sé til að breyta eitthvað ákvæðunum um þetta efni. Þetta var sett inn í fyrstu af þeirri ástæðu, að frá mínu sjónarmiði og ýmissa annarra, - a.m.k. frá mínu sjónarmiði - er það heppilegast, að jarðir séu í sjálfsábúð eða í opinberri eign og leigðar á þann hátt. Ég tel óheppilegt, að einstakir menn eigi jarðir til þess að leigja þær út. Þess vegna tel ég það orka tvímælis, að þeir, sem þannig eiga jarðir, eigi að hafa sömu aðstöðu til þess að fá styrk til þess að byggja upp á jörðum sínum og aðrir. Hitt er það, að það er oft engu síður þörf á að hjálpa til með byggingu á slíkum jörðum, því að landsdrottinn hefur oft ekki ástæður til þess. En séu það stórríkir menn, sem kaupa upp jarðir í sveit og leigja þær út, tel ég, að ekki eigi að veita endurbyggingarstyrk til slíkra jarða. Ég skal lofa hv. þm. því, að þetta skal verða athugað sérstaklega, og hvort ástæða sé til breytinga.

*Sveinbjörn Högnason: Það er rétt hjá hv. 1. flm., að í þessu frv. er ekki beint ákveðið, að afnumið sé bráðabirgðaákvæðið um, að leiguliði geti fengið styrkinn. En þar sem við það er miðað, að landsdrottinn hafi þegar innt skyldu sína af hendi, virðist það fallið niður. Samkv. þessari gr. l. ætti ákvæðið að vera komið til framkvæmda á undan ákvæðum hennar, en ekki hefði átt að láta neinn vafa komast að. Þótt það sé e.t.v. varhugavert að veita fé til bygginga á jörðum stórefnaðra landsdrottna, er þar engu að síður verið að styðja leiguliðana. Þegar ríkið gerir ekki sína skyldu, að byggja upp á jörðum, geta aðrir landsdrottnar skotið sér undan því. Örðugasta atriðið í framkvæmd l. stafar af því, að enn hefur ríkið sama og ekkert lagt til endurbygginga á jörðum sínum. Ef nokkur á að vinnast með þessum ávæðum l., verður hið opinbera að gera mikið átak til að hrinda fyrst í lag byggingarmálum á sínum jörðum.



Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvort ekki væri hægt að halda lokaðan fund um ýmis mál viðvíkjandi setuliðinu, sem er hér nú, ekki aðeins um það, sem talað hefur verið um, að haldinn yrði kannske lokaður fundur viðvíkjandi brottflutningi fólks úr bænum o.þ.h., heldur viðvíkjandi réttaröryggi Íslendinga hér í bænum gagnvart setuliðinu. Þrír Íslendingar hafa nú verið skotnir af setuliðinu, og nú fyrir rúmum sólarhring hefur einn þeirra látizt af skoti. Auk þess hafa af setuliðinu verið framin hér nokkur ofbeldisverk, sem ekki hefur heyrzt um í blöðum, en ekki hafa verið vefengd af neinum. Ég óska þess fyrir mitt leyti, að hæstv. fjmrh. tali við hina ráðh., helzt í dag, eða þá sem fyrst, um það, hvort ekki væri hægt að hafa lokaðan þingfund um þetta mál, því að mér finnst, að það ætti að ræðast helzt á lokuðum fundi í Alþingi.

*Fjmrh. (Jakob Möller) Það hefur verið ráðgert að halda lokaðan þingfund nú einhvern daginn. En mér vitanlega hefur ekki verið endanlega ákveðið, hvenær hann yrði, og gæti hann, virðist mér, þá eins orðið heldur fyrr en seinna. Að öðru leyti er ég ekki viðbúinn að svara neinum einstökum málum viðkomandi því, hvað verður tekið fyrir á slíkum fundi, enda skilst mér hv. 3. þm. Reykv. ekki ætlast til þess, að þessi mál, sem hann gat um, verði til umr. á opnum fundi að svo stöddu. (HV: Það er rétt.) Hitt get ég staðhæft, að það verður haldinn lokaður fundur um ýmis mál, sem a.m.k. eru varðandi það ástand, sem nú ríkir og er yfirvofandi. Og ég skal gjarnan verða við tilmælum hv. á. þm. Reykv. um að ýta á eftir, að það verði gert.

*Finnur Jónsson: Ég vildi taka undir ósk hv. 3. þm. Reykv. í þessu efni, því að það er nú svo komið, að það lítur út fyrir, að öryggi landsmanna sé nokkur hætta búin af þeirri „vernd“, sem við erum búnir að fá, því að maður heyrir rétt daglega um það, fyrir utan stórslys, sem orðið hafa, að ráðizt hefur verið á menn á götum og jafnvel á aðalgötum Reykjavíkur og þeir slegnir niður alveg að ósekju. Enn fremur veit maður um það, að það eru varla til svo sumarhús í nágrenni Rvíkur, að ekki hafi verið brotizt inn í þau og tekið úr þeim allt, sem hægt er að flytja burt. Það væri því ákaflega nauðsynlegt að gera einhverja gangskör að því að fá þessu kippt í lag, ef einhverjir möguleikar væru til þess.