Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Samfylkingin hefur að undanförnu beint spurningum til hæstv. utanrrh. hér á Alþingi um áhrif þróunarinnar í Evrópu á hagsmuni okkar Íslendinga, um stækkun Evrópusambandsins, um möguleikana á endurskoðun EES-samningsins og um kynningu hérlendis á upptöku evru í viðskiptalöndum okkar. Nú inni ég hæstv. utanrrh. eftir skoðun hans á því hvaða áhrif myntsambandið og upptaka evrunnar geti haft á efnahags- og viðskiptalíf okkar og hagsmuni neytenda, t.d. varðandi vexti og fjármagnskostnað. Fyrir skömmu setti Viðskiptablaðið fram þau sjónarmið að mjög erfitt yrði fyrir Ísland ef Bretar, Danir og Svíar mundu ákveða upptöku evrunnar. Þá mundu 60% af utanríkisviðskiptum okkar verða við evrulönd en þau eru í dag liðlega 30% við þau lönd sem þegar hafa ákveðið aðild að myntsambandinu. Mikil umræða fer fram um upptöku evrunnar í þessum löndum og virðist sem andstaða við myntsambandið hafi minnkað. Þeir kostir sem nefndir eru hérlendis í umræðuna úti í samfélaginu eru Evrópusambandsaðild og upptaka evru, tenging krónu við evruna, sérstakir samningar við seðlabanka Evrópu eða einhliða binding krónu við evru. Nýverið kom sú skoðun fram hjá tveimur prófessorum við Háskóla Íslands að gera ætti samning við seðlabanka Evrópu um tvíhliða tengingu krónu og evru en hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir ýtti þessum möguleika út af borðinu í ræðu sinni á ráðstefnu um evruna fyrir um það bil viku. Í Morgunblaðinu í dag er svo greint frá ræðu forsrh. á fundi Bresk-íslenska verslunarráðsins í London. Forsrh. telur ekki rök fyrir því að aðild að evrunni samræmist efnahagslegum hagsmunum Íslands. Allar líkur eru á því í dag að Ísland muni standa utan evrulandanna. Þá ber okkur að skoða hvaða áhrif það hefur hérlendis. Hvað með vexti og fjármagnskostnað heimila? Verður staða okkar verri en annarra landa í Evrópu? Hvernig er hægt að bregðast við breytingum sem kunna að verða? Atvinnurekendur, hagfræðingar og Samtök iðnaðarins virðast telja að taka ætti upp evru á Íslandi sem væntanlega er ekki unnt án aðildar að Evrópusambandinu. Helstu þættir sem horft er til í atvinnulífinu er minni viðskiptakostnaður, minni gengisáhætta, vaxtamunur sem annars yrði milli Íslands og evrusvæða og mismunur sem menn óttast að verði á samkeppnisstöðu fyrirtækja í Evrópu. En hver er skoðun hæstv. utanrrh.? Hver telur hann að verði áhrif upptöku evru um áramót gagnvart íslenskum hagsmunum? Hvað ef Bretar, Danir og Svíar gerast aðilar? Mun það hafa afdrifarík áhrif fyrir okkur?

Herra forseti. Myntbandalag Evrópu hefur orðið að veruleika og núna um áramótin munu evruseðlar fara í umferð um stóran hluta Evrópu. Ég tel að þessi atburður leiði til vatnaskila í þróun Evrópusambandsins og kunni að hafa veruleg og langtímaáhrif á efnahag landanna innan þessa svæðis. Markmið ESB, með stofnun eins myntsvæðis, er að gera innri markað ESB skilvirkari, minnka fjármagnskostnað með því að útrýma gengisáhættu innan svæðisins og efla viðskiptalífið. Fyrir neytendur á þessu svæði eru kostirnir augljósir. Vextir koma væntanlega til með að lækka og auðveldara verður að gera samanburð á verðlagi í löndum innan svæðisins sem væntanlega leiðir til öflugri samkeppni til hagsbóta fyrir neytendur. Hvað varðar áhrif hér á landi ber að hafa í huga að þrátt fyrir að megnið af viðskiptum Íslands sé við ESB-lönd eða um 60%, er hlutfall landa innan evrusvæðisins töluvert minna þar sem mikilvæg viðskiptalönd okkar standa enn þá utan þessa svæðis, þ.e. Svíþjóð, Danmörk og Bretland. Líklegt er hins vegar að þessi þrjú lönd gangi í þennan hóp í framtíðinni og þá verða áhrifin augljóslega meiri. Það er ljóst að aukinn hagvöxtur í ESB, sem er aðalviðskiptasvæði okkar, hlýtur að koma okkur til góða. Auk þess má búast við því að viðskiptakostnaður í utanríkis- og gjaldeyrisviðskiptum minnki að einhverju leyti. En þó að við högnumst hugsanlega óbeint af aukinni velgengni ESB að þessu leyti er rétt að gera ráð fyrir að samkeppnisstaða fyrirtækja okkar verði lakari en meðal samkeppnisaðila okkar innan ESB. Staðhæfa má að ef evran verður öflugur og stöðugur gjaldmiðill sem tekinn verður upp hjá öllum núverandi ESB-ríkjum verði a.m.k. ekki auðveldara að tryggja stöðugt gengi íslensku krónunnar. Vaxtamunur milli okkar og ESB gæti aukist enn frekar en er í dag. Áhrif hárra vaxta á samkeppnisstöðu fyrirtækja okkar hefur verið til umræðu að undanförnu. Þessi vaxtamunur hefur áhrif á samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja í samanburði við samkeppnisaðila innan ESB. Þá er augljóst að þessi vaxtamunur mun einnig hafa áhrif á neytendur. Á hitt ber að líta að þróun annarra gjaldmiðla skiptir okkur einnig grundvallarmáli. Þar á ég bæði við gjaldmiðla eins og dollara og jen. Þá hefur ríkisstjórnin undanfarin ár gripið til aðgerða til að mæta þessum áhrifum með því m.a. að bæta starfsskilyrði íslenskra fyrirtækja, t.d. á sviði skattamála nú síðast. Þeirri stefnu verður haldið áfram. Einnig tel ég óhjákvæmilegt að við fylgjumst grannt með því hvaða áhrif evran hefur á Ísland með það að markmiði að skapa íslensku atvinnulífi möguleika á að standa jafnfætis í samkeppni við önnur hagkerfi innan EES-svæðisins. Þetta gildir sérstaklega ef aukning verður á hlutfallslegu vægi evrusvæðisins í utanríkisviðskiptum Íslands. Stöðugt þarf að meta kosti og galla þess fyrir Ísland að standa utan þessa myntbandalags.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanrrh. sagði að staða gjaldmiðils okkar mundi að líkindum versna við upptöku evrunnar. Á fundi í Kaupmannahöfn 20. júní á síðasta ári komu fram mjög ákveðnar skoðanir um að danska krónan mundi veikjast um allt að 1% og einnig væru líkur á hækkun vaxta í Danmörku ef Danir höfnuðu evrunni, sem þeir gerðu í kosningum. Ég sé þess vegna ástæðu til að skjóta inn einni spurningu í þessari umræðu, sem ég þakka fyrir: Hefur verið gerð úttekt um hugsanleg áhrif tvöfalds efnahagskerfis þegar fyrirtækin fara að gera upp reikninga sína í öðrum gjaldmiðli en íslenskri krónu á Íslandi um næstu áramót?

Herra forseti. Ýmsir telja að ef eitthvað geri það að verkum að Íslendingar gangi í Evrópusambandið þá sé það evran og mikilvægi þess að verða hluti af stærri gjaldmiðli. Davíð Oddsson telur að það samræmist ekki efnahagslegum hagsmunum Íslands. Þar er hann tiltölulega fáliðaður á báti vegna þess að kannanir sem hafa verið gerðar benda til þess að a.m.k. atvinnurekendur á Íslandi, að miklum meiri hluta, telji það mjög mikilvægt að Íslendingar geti tengst evrunni, að Íslendingar getin nýtt sér annan gjaldmiðil. Aðrir gjaldmiðlar, eins og jen og dollari, skipta vissulega máli en það breytir ekki hinu að krónan verður áfram lítill gjaldmiðill, gjaldmiðill sem mun því miður, herra forseti, rýra samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og rýra lífskjör íslensku þjóðarinnar. Þetta eru auðvitað bitrar staðreyndir en staðreyndir samt sem við verðum að horfast í augu við og vinna út frá.

Herra forseti. Minnst var á umræðuna í Danmörku, áður en Danir kusu um evruna og felldu aðild að henni. Það var athyglisvert, einmitt í ljósi þess að ekkert af því hefur síðan gerst í Danmörku sem hræðsluáróðurinn gekk út frá að mundi gerast ef Danir felldu. Þar hafa vextir ekki hækkað og hagkerfið tók enga dýfu þó að Danir tækju þessa ákvörðun. Í Svíþjóð hefur þrýstingurinn farið af málinu, m.a. vegna þess að Danir felldu. Ný ríkisstjórn í Noregi hyggst ekki hreyfa þessi mál á nýhöfnu kjörtímabili og nýjustu fréttir frá Bretlandi benda til þess að ef eitthvað er þá fjarlægist Bretar á nýjan leik það að taka upp evruna. Það er helst hér uppi á Íslandi sem menn eru iðnir við kolann og reyna m.a. að nota óróleika í efnahagsmálum um þessar mundir til að þoka þessum málum eitthvað áfram og þá væntanlega í áttina að því að krónan fái ekki staðist og mögulega verðum við þá að ganga í Evrópusambandið til að geta tekið upp evru. Þessar fyrirspurnir sem hér hafa verið á dagskrá eru auðvitað mjög athyglisvert innlegg í þessi mál, bæði spurningarnar og svörin.

Herra forseti. Efnahagsstefna núverandi stjórnarflokka hefur brugðist. Viðskiptahalli undanfarinna ára heldur uppi þeim háu okurvöxtum sem eru í landinu í dag og eru allt að drepa. Það má eiginlega lýsa efnahagsstjórn þessarar ríkisstjórnar í þremur orðum: andvaraleysi, sjálfsánægja og agaleysi. Litlar tímasprengjur hafa verið að hlaðast upp og eru nú að springa hver af annarri. Herra forseti. Ég hygg að eftirmælin um þá ríkisstjórn sem nú situr verði þau að þetta hafi verið ríkisstjórnin sem með drambi sínu í efnahagsmálum gerði það að verkum að við neyddumst til að taka upp evru fyrr en síðar.

Hæstv. forseti. Að halda því fram að menn séu að nota þetta ástand til að ýta undir það að evran sé tekin upp finnst mér vera ódýr málflutningur. Ég held að menn hafi bara yfirleitt áhyggjur af íslensku krónunni. Það er full ástæða til þess. Fjármálasérfræðingar hér og ég vil nefna t.d. Sigurð P. Stefánsson sem hefur sagt það í fjölmiðlum að hann telji að krónan verði horfin út úr fyrirtækjarekstri á Íslandi á þessum áratug. Mig langar til að spyrja hæstv. utanrrh. hvað hann telji að muni fylgja slíkri þróun. Telur hann ekki að íslenskt fjármálalíf muni geta farið mjög illa út úr þeirri þróun sem mun verða á þeim tíma sem fyrirtækin flytja sig yfir í evru, dollara eða pund eins og sá maður spáði um?

Herra forseti. Ég bað um orðið vegna ummæla sem féllu í athugasemdunum. Það er nefnilega þannig að ég held að allir sem eru vel heyrandi heyri hvar samhljómurinn liggur í þessari umræðu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom upp og talaði um athyglisverðar fyrirspurnir og athyglisverð svör. Við hvað átti hv. þm.? Mér heyrist mikill samhljómur með formanni Vinstri grænna og formanni Sjálfstfl. í þessum efnum, þ.e. ef hér á að tala um eitthvað sem byrjar á Evrópu, Evrópusambandið, evruna eða eitthvað annað, þá fara þeir upp og kvarta yfir umræðunni og eru með einhverjar meldingar um að athyglisvert sé að þetta sé borið á borð Alþingis. Til hvers eru hv. þm. hér að ræða málin? Ættum við ekki að ræða Evrópumálin og evruna?

Herra forseti. Það er svo sem ekki nýtt af nálinni að menn ræði um gjaldmiðla og hvort þjóðir eigi að standa sameiginlega að því að hafa gjaldmiðil. Ég minni á að þegar íslenska krónan var tekin upp í upphafi, á síðasta ársfjórðungi 19. aldar, þá var um að ræða sameiginlega krónu fyrir öll Norðurlönd. Norðurlönd voru þá sameiginlegt myntsvæði. Þegar Íslendingar fengu fullveldi 1918 var farið að skrá íslenska krónu sérstaklega og fyrstu afleiðingarnar urðu þær að gripið var til gengishækkunar sem setti íslenskan sjávarútveg á hausinn. Það eru því auðvitað tvær hliðar á öllum málum. Ég held að það detti ekki nokkrum manni í hug að halda því fram að ríki Evrópusambandsins sem taka upp evru séu að afsala sér sjálfstæði. En það er hins vegar jafnljóst að menn afsala sér ákveðnum hagstjórnartækjum og Íslendingar þurfa að vega og meta kostina við þetta. Ég tel ekki rétt að útiloka fyrir fram að það geti verið skynsamlegt fyrir Íslendinga að taka upp gjaldmiðil með öðrum.

Virðulegi forseti. Það væri vægt orðað að segja að þessi fyrirspurn hafi vakið mikla athygli. Á öðru var þó ekki von. Hins vegar nefndi hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson það í ræðu sinni að með því að taka upp evruna mundu menn afsala sér tilteknum möguleikum, þ.e. að beita tilteknum hagstjórnartækjum. Þetta er kannski grundvallarspurningin sem við stöndum frammi fyrir í dag. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þeirri stöðu sem upp er komin? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þeirri stöðu sem nú er komin upp, þegar dollarinn er kominn tæplega í 106 kr.? Hvað ætla menn að gera í þeirri stöðu þegar pundið er komið í 154 eða 155 kr.? Spurningin er náttúrlega: Hvaða hagstjórnartækjum ætla menn að beita? Það er þessi kjarnaspurning. Úr því að menn eru svona áfjáðir í að halda í krónuna þá held ég að eðlilegast sé að spyrja núna: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þeirri stöðu sem upp er komin? Það verður fróðlegt að heyra svörin við því.

Virðulegi forseti. Ég efast um að hæstv. utanrrh. gefist tími til að svara öllum þeim spurningum sem fyrirspurn mín hefur vakið í salnum. Ég ætla hins vegar að vitna í Morgunblaðið í dag þar sem fram kemur að hæstv. forsrh. á fundi Bresk-íslenska verslunarráðsins er einmitt að ræða þessi mál. Þar segir hann að það samræmist ekki hagsmunum Íslands að gangast undir sameiginlega viðskipta- og efnahagsstefnu Evrópusambandsins. Það væri fullkomlega ábyrgðarlaust, segir hann, ef íslensk stjórnvöld samþykktu aðild að Evrópusambandinu og tækju upp evruna án fullgildra raka um að íslenskt efnahagslíf væri í fullum takti við efnahagslíf evrulandanna. Ég spyr og það er ástæðan fyrir spurningum mínum að undanförnu: Hvernig fáum við þessi rök upp á borðið til þess að geta tekið réttar ákvarðanir og brugðist rétt við? Hvernig og á hvaða vettvangi er lagt mat á þessa hluti? Hæstv. forsrh. setur ævinlega fram sínar eigin staðhæfingar og þær virðast gilda óháð því sem viðskiptalífið eða aðrir halda fram. Ég þakka traustan stuðning formanns Vinstri grænna og hrós hans í garð fyrirspurnar okkar. Mér finnst þó reyndar að málflutningur hans sé mun skyldari málflutningi hæstv. forsrh. en óskum mínum um svör til að geta tekið afstöðu en ákveða ekki fyrir fram á eigin eða engum rökum hvernig hlutirnir eiga að vera. Hæstv. forseti. Utanrrh. sagði að staða fyrirtækja yrði lakari. Það væri ekki auðveldara að tryggja stöðugt gengi og við mættum eiga von á vaxtamun sem hefði áhrif á hag neytenda og að stöðugt yrði að skoða stöðu okkar utan við bandalagið. Við verðum að ræða og skoða þessi mál. Það er eina leiðin til að taka réttar ákvarðanir á réttum tíma.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu en ætla að halda mig við þá fyrirspurn sem hér er um að ræða. Ég held að það sé alveg sama hvað okkur finnst um Evrópusambandið eða myntbandalagið. Við stöndum samt sem áður frammi fyrir ákveðnum staðreyndum. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd að íslensk stórfyrirtæki munu væntanlega sækja enn meira á erlendan fjármagnsmarkað og reyna að gera sig óháðari innlendum fjármagnsmarkaði vegna þess að erlendur fjármagnsmarkaður er einfaldlega ódýrari. Þetta eru kostir sem lítil fyrirtæki hafa ekki, m.a. flest fyrirtækin á landsbyggðinni. Halda menn að það geti staðist til lengdar að stýrivextir hér á landi séu 10,9% en þeir séu 7% í Noregi, séu 3,75% í evrulöndunum og 2% í Bandaríkjunum? Hafa menn trú á því að íslensk fyrirtæki standist þessa samkeppni til lengdar?

Hver stjórnar þessu landi?

Ég held að það sé mikilvægt að menn spyrji sig þessara spurninga. Mér finnst alveg óþarfi að hv. þm. sýni einhvern óróleika yfir því að þessar tölur séu nefndar. Þetta eru spurningar sem við öll stöndum frammi fyrir. Þetta er sá grundvöllur sem við þurfum að hafa í umræðunni og varðar hina stóru spurningu um hvort við viljum verða aðilar að þessu myntbandalagi eða ekki. Það eru spurningar sem við svörum ekki í dag. En við getum ekki flúið þennan raunveruleika. Þess vegna fagna ég þessari umræðu. Ég tel hana vera mikilvæga. En ég get jafnframt sagt að ég er ekki tilbúinn til að taka þarna endanlega ákvörðun vegna þess að umræðan er ekki nægilega þroskuð. Við verðum að halda henni áfram og til þess að halda henni áfram verðum við að horfa framan í sannleikann, í stað þess að varpa honum bara aftur fyrir sig og láta sér fátt um finnast eins og ég tók eftir að fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem kemur ekki á óvart.

Herra forseti. Ég verð kannski sakaður um að nota hér Albaníuaðferðina, að spyrja hæstv. menntmrh. um skattamál. Hins vegar vill svo til að málið snýst um skattlagning á menningu. Mönnum er væntanlega í fersku minni deilur sem upp komu þegar tekinn var upp virðisaukaskattur á ýmiss konar menningarstarfsemi, ekki síst vegna skattlagningar á bókaútgáfu. Það þótti ekki gott innlegg hjá sjálfri bókaþjóðinni að gera að sérstökum skattstofni slíka útgáfu bóka, tímarita, blaða o.s.frv. Staðan er þannig núna, herra forseti, að slík starfsemi og reyndar mörg önnur menningarstarfsemi eða menningartengd starfsemi er skattlögð með 14% skattþrepi í virðisaukaskatti. Það gildir um áskrift að fjölmiðlum, blöðum, útvarpi, sjónvarpi. Það gildir um útgáfu tímarita, blaða og bóka á íslensku. Síðan er ákveðin menningarstarfsemi undanþegin virðisaukaskatti með öllu, svo sem aðgangseyrir að söfnum, kvikmyndum, leikhúsum, sala listamanna á eigin listaverkum í ákveðnum flokkum o.s.frv. Reyndar eru þarna ýmis jaðarsvæði, grá svæði og listamenn sem vinna hlið við hlið geta lent í því að annar greiðir engan skatt af sölu sinna verka en aðilinn við hliðina fullan skatt o.s.frv. En það er of langt mál að fara út í það. Ég reisi þá spurningu til hæstv. menntmrh. hvort hann hyggist beita sér fyrir því eða hvort það hafi eitthvað komið á dagskrá að virðisaukaskattur, t.d. á bókum, verði felldur niður á nýjan leik eða lækkaður, svipað og gert hefur verið í sumum nálægum löndum að undanförnu. Það má kannski segja að tvennt hafi sérstaklega orðið þess valdandi að ég ákvað að bera fram þessa spurningu. Það fyrra er auðvitað erfið staða þessarar menningarstarfsemi sem öllum ætti að vera kunnug. Það óttast mjög margir um framtíð hennar, alla vega þá hluta slíkrar útgáfu sem erfiðast eiga með að bjarga sér á markaðslegum forsendum. Hið síðara er að hæstv. ríkisstjórn telur aðstæður þannig um þessar mundir að það sé mikið svigrúm fyrir skattalækkanir. Það er kunnara en frá þurfi að segja að gríðarlegur skattalækkunarpakki hefur einmitt verið á borðum hæstv. ríkisstjórnar undanfarnar vikur og nýlega verið kynntur. Ég taldi þar af leiðandi í ljósi þeirra frétta ástæðu til að spyrja hæstv. menntmrh. hvort inni í þessum skattalækkunarpakka yrði eitthvað í þágu menningarstarfsemi í landinu. Ég vona að hæstv. ráðherra geti þar komið með einhver jákvæð svör. Því verður varla trúað að staða hæstv. ráðherra sé svo veik í ríkisstjórninni eða þá að viljaleysi hans sé um að kenna að það eigi ekki að neinu leyti að nota skattalegar aðgerðir í þessu tilviki, úr því að það á að lækka hér skatta á annað borð, til að standa betur við bakið á mikilvægri menningarstarfsemi í landinu sem á undir högg að sækja.

Herra forseti. Spurt er: Hyggst menntamálaráðherra beita sér fyrir því að virðisaukaskattur á bókum verði felldur niður eða lækkaður, svipað og gert hefur verið í sumum nálægum löndum að undanförnu? Svarið er einfalt. Ég mun ekki beita mér fyrir því og það hefur ekki verið á dagskrá ríkisstjórnarinnar að hrófla við virðisaukaskattinum í þeim skattalækkunum sem nú hafa verið boðaðar og lagðar fram hér á þingi. Á hinn bóginn hefur skattaumhverfi fyrirtækja verið stórbætt með þeim tillögum og það kemur til góða fyrir bókaútgáfufyrirtæki og menningarfyrirtæki ekki síður en önnur. Ég tel því að almennt sé verið að skapa þeim rekstri betri aðstæður hér á Íslandi en áður, en það hefur ekki verið hróflað við virðisaukaskattinum í þeim breytingum sem nú liggja fyrir.

Herra forseti. Þetta svar er mér nokkur vonbrigði. Ég skildi það eiginlega þannig að það hefði ekki einu sinni af hálfu hæstv. menntmrh. verið leitað eftir því að styrkja menningarstarfsemina að einhverju leyti með skattalegum aðgerðum. Kannski er það misskilningur og þá skýrist það betur í svari hæstv. ráðherra á eftir því mér þætti það skipta máli hver væri hugur hæstv. menntmrh. í þessum efnum. Ef hann hefði hins vegar verið ofurliði borinn og ekki náð neinu fram, þá væri það hlutur sem menn stæðu frammi fyrir og yrðu að kyngja. En hinu er erfitt að trúa að hæstv. menntmrh. sjálfur mundi ekki vilja aðhafast eitthvað í þessum efnum. Það liggur við að ég neiti að trúa því svari. Að vísa til lækkunar skatta á hagnað fyrirtækja er dálítið langt út í sjó í þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um að hagnaður t.d. bókaútgefenda undanfarin ár hafi veri þeim verulega til trafala og að tekjuskattsgreiðslur þeirra í ríkissjóð hafi verið umtalsverðar. Ég held að vandamálið sé þvert á móti hið gagnstæða. Fyrirtæki hafa barist í bökkum, þau hafa týnt tölunni, þau hafa verið í örvæntingarfullum sameiningartilraunum til þess að reyna að bjarga sér eins og alkunna er. Mjög margir óttast að nú sé þróttur svo dreginn úr þeirri starfsemi að þess muni fara að sjá stað í ört vaxandi mæli á næstu árum að bolmagn þeirra til myndarlegrar útgáfu á þessum sviðum minnki. Staða bókarinnar og hins ritaða máls er veik og á undir högg að sækja. Þetta er viðurkennt víða í löndunum í kringum okkur og því miður engin ástæða til að ætla að það sé öðruvísi hér á landi þó að við séum mikil bókaþjóð. Það er af þeim sökum sem t.d. Svíar hafa nýlega ákveðið að stórlækka virðisaukaskatt á bókum. Finnar og fleiri þjóðir innan Evrópusambandsins eru með bækur og aðra menningarstarfsemi í lægsta skattþrepi, lægsta viðmiðunarskattþrepi innan Evrópusambandsins 6--8% ef ég man rétt og svo mætti áfram telja. Það er því dálítið merkilegt ef ekkert er verið að huga að þeim málum hér uppi á Íslandi um þessar mundir.

Herra forseti. Ég svaraði fyrirspurninni í fyrra svari mínu. Mér finnst hins vegar ástæða til að vekja máls á því að það er mjög sérkennilegt að fulltrúi Vinstri grænna skuli koma hér upp og mæla með skattalækkunum því að yfirleitt er sá flokkur frekar á þeim nótum að hækka beri skattana og sérstaklega á fyrirtæki. Flokkurinn er frekar þeirrar skoðunar að leggja beri auknar álögur á fyrirtæki og það beri að hafa af þeim meira fé í opinbera sjóði heldur en hitt. Mér finnst sérkennilegt að hér komi leiðtogi Vinstri grænna og haldi því fram að lækka beri skatta. Það er hið merkilega í þessum umræðum.

Herra forseti. Aftur beinist fyrirspurn mín til menntmrh. og ég ætla að vona að hæstv. ráðherra taki það ekki illa upp að málaflokkum hans almennt sé sýndur áhugi. Hæstv. ráðherra gerði réttara í því að mínu mati að fagna liðsmönnum, áhugamönnum um varðveislu menningar eða það sem hér á við, uppbyggingu menningarstarfsemi. Herra forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. menntmrh. hvað líði áformum um að byggja menningarhús á landsbyggðinni. Það mun hafa verið 7. janúar 1999, fyrir tæpum þremur árum, sem mikið var haft við og ríkisstjórn Íslands kynnti áform sín um að reisa menningarhús á landsbyggðinni. Það dugði ekki minna til en fjórfalt ráðherragengi á blaðamannafundi til að kynna þau glæstu áform. Ég veit að mönnum er enn í fersku minni sumum hverjum hversu glæsilegt þetta sett var þegar það kynnti hin stórbrotnu áform um byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni og tilgreindir voru fimm staðir: Ísafjörður, Sauðárkrókur, Akureyri, Egilsstaðir og Vestmannaeyjar, en forsrh. vildi þó hafa þann varnagla á að hann útilokaði ekki þann möguleika að menningarhús mundu rísa á fleiri stöðum. Það var því ekki ástæða til að vefengja að þetta mundi ganga í gegn varðandi þessa fimm staði. Óvissan laut frekar að því hvort fleiri yrðu þarna með. Herra forseti. Það eru liðin næstum þrjú ár síðan þessi glæsilegu áform, vel að merkja nokkru fyrir alþingiskosningar 1999, voru kynnt og engin leið að ráða annað af framsetningu málsins en að þessum áformum yrði fylgt eftir af fullum myndugleik og þau mundu verða að veruleika á allra næstu missirum. Þannig var t.d. strax fáeinum dögum seinna eða mjög fljótlega skipuð nefnd til þess að endurskoða ákvæði um félagsheimili og fleira í þeim dúr var gert sem átti að sýna mönnum hversu rösklega yrði á þessu tekið. Í blaðaúrklippum frá næstu dögum eru fyrirsagnir eins og ,,Vel tekið í hugmyndir um menningarhús``, og talað var við forsvarsmenn í öllum þessum sveitarfélögum og yfirleitt var hugmyndunum vel tekið með nokkrum fyrirvörum af hálfu einstakra aðila og þá fyrst og fremst um efndirnar. Akureyringar til að mynda tóku þessum áformum strax vel, lýstu sig áhugasama og settu vinnu í gang, mótuðu tillögur og nálguðust ríkisstjórn með tiltölulega mótaðar hugmyndir um hvernig þeir mundu vilja sameina á einum stað myndarlegt menningarhús og jafnvel tengja það ráðstefnuaðstöðu, hótelbyggingu og fleiru. Síðan líður og bíður og bíður og líður og ekkert gerist. Nú eru að verða þrjú ár liðin og þessi áform eru öll í gufu enn þá. Það er að verða eitt og hálft ár síðan hæstv. menntmrh. norður á Akureyri lét svo að nú fengist botn í þetta mál á allra næstu mánuðum, a.m.k. hvað áformin norðan heiða varðaði. Ég leyfi mér því náðarsamlegast, herra forseti, að spyrja hæstv. menntmrh. hvað líði efndum þeirra fyrirheita ríkisstjórnarinnar frá því fyrir síðustu alþingiskosningar að koma upp menningarhúsum á landsbyggðinni og ég vona að hæstv. ráðherra taki því ekki illa þó að hann sé spurður um hluti af þessu tagi.

Herra forseti. Það er alveg óþarfi af hv. þm. að halda að ég taki það illa upp þó að hann taki til máls. En ég svara fyrirspurnum hans á þann hátt sem mér sjálfum hentar án tillits til þess hvort honum líkar það vel eða illa. Varðandi þetta mál, þá hafa farið fram miklar umræður um það síðan við kynntum það í ársbyrjun 1999 og rætt hefur verið við forráðamenn á öllum þessum stöðum sem við nefndum. En í ljós hefur komið að t.d. á Ísafirði er ekki áhugi á að ráðast í smíði eins húss heldur er þess óskað að ríkið standi að því með heimamönnum að ljúka við endurgerð Edinborgarhússins og lagt hefur verið fé til þess, kosta tónlistarsal við tónlistarskólann og gera við gamla sjúkrahúsið, enda verði það safnahús. Þetta hefur verið rætt. Síðan hafa Vestfirðingar komið með aðrar hugmyndir einnig. Ég hef lagt áherslu á það við Vestfirðinga að við náum góðu samkomulagi um þetta eins og við höfum gert á Austfjörðum þar sem liggja fyrir mótaðar hugmyndir. Í Skagafirði hafa menn ekki talið rétt að ráðast í smíði á menningarhúsi heldur viljað eiga samstarf um menningarmál við ríkisvaldið á öðrum forsendum. Varðandi Akureyri sem hv. þm. gerði að sérstöku umtalsefni, þá er það stærsta verkefnið sem nú er í vinnslu og unnið er að því í samvinnu við menntmrn. að útfæra þær hugmyndir sem hafa verið kynntar og ekki er unnt að taka afstöðu til einstakra þátta í því fyrr en meiri vinna hefur farið fram. Ég veit að Akureyringar hafa m.a. samið við sérfróða aðila í Bandaríkjunum til þess að aðstoða sig því að svona stórvirki og slík mannvirkjagerð þarf að vera vel undirbúin og ástæðulaust að gera því skóna að þótt menn undirbúi verk vel, þá sé verið að ýta þeim til hliðar. Og raunar er krafan sú eins og við vitum um þátttöku hins opinbera í opinberum framkvæmdum á þann veg að allar áætlanir þurfa að vera mjög vel unnar og það er nauðsynlegt í þessu tilliti eins og öðru. Á Austurlandi hafa mál þróast á þann veg að í stað eins menningarhúss hafa komið fram óskir um aðild að fleiri en einu húsi. Í samningi um samstarf ríkis og 16 sveitarfélaga á Austurlandi um menningarmál sem ritað var undir 14. maí sl. á Seyðisfirði og gildir til ársloka 2004 er kveðið á um að á samningstímanum verði unnið að þátttöku ríkissjóðs í uppbyggingu fjögurra menningarmiðstöðva á Austurlandi í samræmi við viljayfirlýsingu sem fylgir samningnum. Þar er rætt um kirkju og menningarmiðstöð í Fjarðarbyggð, menningarmiðstöðina Skaftfell á Seyðisfirði og menningarmiðstöð á Hornafirði, einnig menningarmiðstöð á Egilsstöðum eða Austurhéraði. Ég skipaði í sumar fulltrúa af minni hálfu til að vinna með heimamönnum að því verkefni þannig að á Austurlandi eru þessar hugmyndir vel mótaðar og liggja fyrir. Í Vestmannaeyjum hafa komið fram hugmyndir um menningarhús í nýja hrauninu. Þessar hugmyndir liggja allar fyrir og unnið hefur verið að þessum verkefnum. Ég sé ekki annað en að tillögurnar og málin hafi verið að skýrast. Við höfum sérstakan menningarsamning við Akureyri og innan þess samnings og samkvæmt ákvæðum í honum er verið að vinna að þessu verkefni. Við höfum einnig gert sérstakan menningarsamning við 16 sveitarfélög á Austurlandi og á grundvelli hans eru við að vinna að þessu. Við höfum hins vegar ekki, og ég hef lagt á það áherslu að gagnvart Vestfirðingunum sé nauðsynlegt að stíga einnig það skref að mínu mati að gera samning með sambærilegum hætti og við höfum samið við Austfirðingana og þá mundu menn taka afstöðu til þess endanlega hvernig yrði staðið að uppbyggingu á menningarhúsum þar. Ég lagði á það áherslu þegar þetta mál var kynnt að menn ættu ekki að einskorða sig við orðið ,,hús`` í þessu heldur væri það menningarlegt samstarf á þeim forsendum sem menn teldu eðlilegt á hverjum stað miðað við aðstæður og það er það sem hefur verið gert. Ég held að allir þeir sem komið hafa að þessu komi að því með jákvæðu hugarfari og jákvæðri afstöðu og ég held að við séum þarna að leggja grunn að mjög merku samstarfi ríkisins og sveitarfélaganna sem varð til á grundvelli þeirrar yfirlýsingar sem við gáfum hátíðlega í ársbyrjun 1999 og er fylgt markvisst eftir síðan. Ég held að það sé algerlega ástæðulaust af hv. þm. þótt hann sé oft úrillur þegar hann ræðir um menningarmálin við mig að draga upp þá neikvæðu mynd af þessu sem hann er að gera í máli sínu og láta að því liggja að það sé ekkert verið að aðhafast á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Okkur eru mörgum í fersku minni þeir gleðistraumar sem fóru um landsbyggðina þvera og endilanga þegar þessi blaðamannafundur var haldinn fyrir síðustu kosningar með miklum bravúr og tilkynnt var um þessi menningarhús sem ætti að reisa á landsbyggðinni. En því miður virðast hæstv. ráðherrar hafa verið nokkuð fljótir á sér þegar þeir boðuðu til þess blaðamannafundar því að síðar hefur komið í ljós að málið hafði aldrei verið rætt, 

Herra forseti. Hæstv. menntmrh. bjargar sér úr þröngri stöðu með fyrirsögnum. Þarna um árið var það menningarhús á landsbyggðinni, um daginn var það Rás 2 norður. En svo við skoðum nú hið fyrra og getum kannski velt fyrir okkur efndunum á hinu seinna, þá virðist það svo að þetta hafi farið út um víða völl ekki ósvipað því sem sú sem hér stendur spáði þegar hún gagnrýndi þessa fyrirsögn fyrst fyrir það hvað hún væri innihaldslaus. Herra forseti. Akureyri virðist þó vera sá staður sem er tilbúinn til að halda áfram viðræðum og samkomulagi við hæstv. menntmrh. um þetta mál. En þá stendur á ráðherranum. Spurningin er þá þessi: Er það rétt sem menn segja að það munu ekki verða gerðir samningar við Akureyri fyrr en hæstv. ráðherra hefur náð samningum um tónlistarhús í Reykjavík og byggingu þess? Það væri mjög fróðlegt að fá það fram hvað raunverulega hamli því að hæstv. ráðherra haldi áfram viðræðum sínum við Akureyringa og leiði málin þar til lykta.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að halda því hér til haga hversu jákvæð umræða hefur orðið um menningarmál einmitt vegna þess að ríkisstjórnin lagði til fyrir síðustu kosningar að farið yrði í uppbyggingu á menningarhúsum á landsbyggðinni til þess að efla þar menningarlíf og menningarsamstarf. Ég get sagt frá því sem ég þekki í mínu kjördæmi. Þar hefur orðið mjög jákvæð umræða um menningarmál og heimamenn hafa skoðað það hver í sínum ranni hvar þessar hugmyndir eru best komnar til þess að skila sem mestum áföngum í menningarmálum. Það að sveitarfélög á Austurlandi hafa skipt með sér verkefnum í menningarmálum er auðvitað mjög ánægjuleg þróun og sú niðurstaða sem hefur orðið af þessari umræðu. Á ráðstefnunni um menningarlandið sem haldin var í vor um menningarmál á landsbyggðinni kom þetta einnig mjög skýrt fram og menn voru mjög ánægðir með þessa þróun.

Herra forseti. Við hljótum að fagna því að hæstv. menntmrh. tekur undir hugmyndir heimamanna, t.d. á Vestfjörðum um að vilja dreifa menningunni, ef svo má að orði komast, milli t.d. þriggja húsa sem um hefur verið rætt, tónlistarskólahússins, sjúkrahússins gamla og svo Edinborgarhússins. Ég var á ferð fyrir fáum dögum með öðrum þingmönnum kjördæmisins og allt bar að sama brunni með það að menn kvörtuðu undan því að fjármagn vantaði stórlega í þessa liði. Vil ég hvetja til þess að það verði aukið og gripið á þessu áður en kjörtímabilinu lýkur. Það var líka hugsað sem byggðaaðgerð og auglýst sem byggðaaðgerð að reisa menningarhús á landsbyggðinni. Ekki veitir af, eins og ástandið er, að efla og styrkja þessa starfsemi. Svo vil ég taka fram að það væri ágætt að hugsa um fleiri byggðarlög en þau sem hér hafa verið nefnd, t.d. Snæfellsnes. Væri ekki ágætt að koma upp góðu menningarhúsi í Grundarfirði?

Herra forseti. Ég tel ástæðu til þess að fagna því að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa vit á því að beygja örlítið frá þeirri leið sem hún mótaði á hátíðarfundinum forðum daga þegar menn ræddu eingöngu um hús. Ég fagna því mjög að hæstv. menntmrh. skuli hafa fundið það út að hægt væri að skilja þetta þannig að það ætti ekki við um að byggja bara hús heldur taka upp menningarlegt samstarf. Þetta er afar ánægjuleg beygja og ég vil nota þetta tækifæri til að fagna henni alveg sérstaklega vegna þess að við höfum séð og orðið vitni að því að hæstv. ráðherra, að vísu með afar góðri aðstoð hóps Austfirðinga, hefur fundið miklu betri lausn á þessu máli. Ég verð að játa það, herra forseti, að ég hafði af því örlitlar áhyggjur þegar hátíðarfundurinn var haldinn að menn meintu eitthvað með þessum yfirlýsingum sínum. Ég verð að segja að það er fagnaðarefni að svo var ekki vegna þess að ég held að menningarstarf á landsbyggðinni þurfi í raun allt annað en fleiri hús. Í flestum byggðarlögum er sem betur fer nóg af húsum til þess að stunda margs konar menningarstarfsemi í. Þess vegna er miklu betur farið með opinbert fjármagn að einbeita sér að því að efla menninguna almennt í samræmi við aðstæður á hverjum stað.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið nokkuð fróðleg umræða og skýrt ýmislegt. Ég var einn þeirra þingmanna sem skildu aldrei almennilega hvað átt var við með þessu og það hefur komið fram í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að menn áttu ekki endilega við menningarhús eða hús. Menn áttu alls eins við menningarmál eða menningarsamstarf. Ég var einn þeirra sem hugleiddu þegar þetta kom fram að víða um landið væru félagsheimili sem gengi illa að halda við og mætti hugsanlega nýta í eitthvað af þessu. Það hefur verið dregið fram í þessari umræðu að auðvitað var þetta ekkert annað en kosningatrikk. Þetta kom fram rétt fyrir kosningar. Menn höfðu augljóslega ekkert hugsað þetta, ekkert rætt þetta, enda er niðurstaðan sú að þeim sem hafa verið boðin þessi hús hafa litið á þetta sem möguleika á einhvers konar vöruskiptum. Menn buðu upp á hús og svarið var: Getum við ekki bara fengið tónlistarsal eða getum við ekki fengið hótel eða getum við fengið hitt og þetta? Menn hafa fyrst og fremst litið á þetta sem vöruskipti. Niðurstaðan er einfaldlega þessi: Þetta var bara kosningatrikk á sínum tíma.

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu um menningu á landinu og þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hafði fyrir tveimur árum síðan eða þremur um hvernig mætti koma meiri umræðu af stað um menningu almennt. Ég held einmitt að það markmið ríkisstjórnarinnar hafi tekist með ágætum að koma umræðu um menningu um allt land á flugferð þannig að nú eru sveitarfélög og ríki farin að vinna saman að því að koma upp menningarsetrum víðs vegar um landið. Það er ekki verið að tala um eitt hús heldur um alls konar staði sem síðan hafa tengst hugmyndum um menningartengda ferðaþjónustu. Við þekkjum fjölmörg dæmi. Ég held að Vestmanneyingar sem koma hér úrillir eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og tala um kosningatrikk ættu að líta til Vestmannaeyja og sjá hvað búið er að gera í Vestmannaeyjum. Óvíða á landinu hefur meira verið gert í menningarmálum. Telja má upp galdrasafn á Vestfjörðum, Kútter Harald, Vesturfarasetur, Duushús í Keflavík o.fl. Þetta er glæsilegur listi sem mætti lesa hér upp og gæti það tekið margar mínútur.

Herra forseti. Ég held að síðasti ræðumaður hafi ekki beint skýrt málin með því að rugla inn í umræðuna alls óskyldum hlutum frá ýmsum tímum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Sjálfsagt mál var og er að vinna að áformum af þessu tagi með heimamönnum og auðvitað geta aðstæður verið þannig að aðrar lausnir en bygging húss eða eitt einstakt hús henti betur. Hitt er alveg ljóst að menn upplifðu þetta fjórfalda ráðherraloforð um menningarhús á landsbyggðinni fyrir kosningar 1999 sem loforð um eitthvað nýtt og stórt til viðbótar þeirri afar takmörkuðu þátttöku sem ríkisvaldið því miður hefur átt í menningarstarfsemi út um landið, þar sem yfirgnæfandi meiri hluti opinberra fjárveitinga til menningarmála rennur hingað til höfuðborgarsvæðisins. Ég nefndi Akureyri vegna þess að þar er um stórt mál að ræða og vegna þess að þar háttar þannig til að það hentaði heimamönnum akkúrat að taka þessa hugmynd, grípa hana á lofti, gera hana að sinni og taka ríkisstjórnina á orðinu. Það vantar nútímalega aðstöðu í myndarlegu menningarhúsi á Akureyri fyrir leiklistarstarfsemi, tónleikahald og fleira því um líkt plús ráðstefnuaðstöðu þannig að þarna hefði átt að vera alveg klæðskerasaumuð lausn á ferðinni úr því að ríkisvaldið vildi koma með eitthvað út á land í þessum efnum. En hvers vegna þarf þetta þá að þýða þriggja ára nuð við ríkisstjórnina án þess að nokkuð gerist? Niðurstaða málsins er alveg skýr eins og það stendur í dag. Það er ekkert fast í hendi. Ekki eitt einasta atriði kom fram í svari ráðherrans um handfastar ákvarðanir í formi fjárveitinga, samstarfssamninga, ekki einu sinni viljayfirlýsinga. Það hefur ekki einu sinni verið gefið út ,,letter of intent`` í þessu máli, hvað þá meira. Þannig er staðan eftir næstum þrjú ár. Á það kannski að verða þannig að þetta kosningaloforð verði fjölnotaloforð, það verði svo gjörsamlega óefnt í janúar 2003 að hægt verði að nota það aftur?

Herra forseti. Ég hef aldrei litið á þetta sem kosningaloforð, frekar sem úrvinnsluverkefni. Það hefur verið unnið að þessu jafnt og þétt og markvisst. Það er ekki hægt að semja fyrr en menn eru komnir að niðurstöðu um hvað þeir ætla að semja um og að því eru menn að vinna. Að tengja þetta við tónlistarhúsið í Reykjavík er algerlega óþarfi af hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Þetta er viðfangsefni sem við erum að vinna að með sveitarfélögunum eftir þeim óskum sem fram hafa komið hjá þeim. Ef menn minnast umræðnanna hér vorið 1999 eftir að þessi yfirlýsing var gefin þá var það alveg ljóst eftir að hún var gefin hvað fjaðrafokið varð mikið víða að það var nauðsynlegt að menn tækju sér tíma og ræddu málið og færu yfir það með sveitarfélögunum og áttuðu sig betur á því hvað það væri í raun sem mennirnir voru að segja sem brugðust við af mestri hörku, má segja, oft og tíðum þegar þetta mál var til umræðu á þeim tíma. Að leggja málið upp eins og það hafi verið eitthvert sérstakt kosningamál ríkisstjórnarinnar fyrir kosningarnar síðustu er algerlega út í bláinn. Málið var ekki rætt á þeim forsendum einu sinni. Það gerðu þvert á móti, heyrðist mér, stjórnarandstæðingarnir sem töpuðu nú í kosningunum.  
            

Herra forseti. Í janúar árið 1999 gáfu ríkisstjórn Íslands og fyrirtækið Microsoft út sameiginlega tilkynningu þess efnis að framleiða ætti íslenska útgáfu af Windows 98. Á móti var því heitið að ríkisstjórnin mundi gera ráðstafanir til að draga úr ólöglegri notkun hugbúnaðar á Íslandi. Litið var á þessa ráðstöfun sem lið í því að tryggja almenningi aðgang að íslenskum hugbúnaði og fram kom að ríkisstjórnin, sem var að vonum afar ánægð með samninginn, vænti áframhaldandi samstarfs eins og segir í fréttatilkynningu frá þeim tíma. Er þá komið að fyrirspurn minni, herra forseti, sem er þessi: Hefur orðið framhald á samstarfi við Microsoft eftir að samningur var gerður við fyrirtækið um íslenskun á stýrikerfinu Windows 98? Staðan er sú að síðan þessi samningur var gerður hafa líklega komið út fjögur ný stýrikerfi frá Microsoft á ýmsum tungumálum, en þó ekkert á íslensku. Út er komið Windows 98 SE sem kom líka árið 1999 og Windows ME sem kom í upphafi árs 2000. Windows 2000 kom líka út árið 2000. Við notum það m.a. í þinginu. Og Windows XP kom út núna um daginn. Það er mikilvægt fyrir íslenska tungu eins og fram kom í umræðum um þetta mál á sínum tíma að hægt sé að tjá allt sem tjá þarf á íslensku og að nútíminn og framtíðin og íslenskan eigi samleið. Því held ég að við höfum flest fagnað þeim áfanga sem fékkst við íslenskun á Windows 98. En Windows 98 úreldist og fólk tekur upp nýrri stýrikerfi þó á ensku séu. Svo eigum við auðvitað alltaf kost líka á Linux og Macintosh sem hafa allan tímann verið á íslensku. En nú erum við tala um þennan Microsoft-samning og útbreiðslu Microsoft-afurða hér á markaði. Það kom fram í fréttatilkynningunni sem hér er vitnað til að þeim Microsoft-mönnum fannst það ánægjuleg tilhugsun að Windows 98 yrði framlag til menningar Íslands í framtíðinni, eins og þar segir. Herra forseti. Þess vegna er ástæða til að spyrja: Í hverju átti framhaldið að vera fólgið að mati ráðherra? Hefur frekara samstarf átt sér stað og þá um hvað? Var það um frekari íslenskun á stýrikerfum eða hefur það eingöngu verið um upprætingu á ólöglegum hugbúnaði?

Herra forseti. Það hefur verið áframhaldandi samstarf við Microsoft . Og við lýstum því sameiginlega yfir í yfirlýsingu sem var undirrituð haustið 1998 að við mundum halda áfram að vinna að íslenskun á hugbúnaði fyrirtækisins á grundvelli þess samstarfs sem þá var að mótast. Frá því að lokið var við þýðingu á Windows 98 stýrikerfinu á íslensku í apríl árið 2000 hefur menntmrn. haft reglubundið samband við Microsoft og á þessu ári hefur fulltrúi ráðuneytisins hitt tengilið frá Microsoft á tveimur fundum. Hefur ráðuneytið lagt áherslu á að áfram verði haldið með þýðingar á hugbúnaði Microsofts og þeim komið í reglubundinn farveg. Menntmrn. hefur átt frumkvæði að þýðingum á hugbúnaði en við teljum æskilegt að einkaaðilar komi í ríkara mæli að þessu máli. Á vegum ráðuneytisins er nú starfandi verkefnisstjórn um tungutækni sem hefur það hlutverk að tryggja stöðu íslenskunnar gagnvart tölvu- og upplýsingatækni. Hefur ríkisstjórnin varið 104 millj. kr. til þessa verkefnis. Verkefnisstjórnin hefur lagt fram tillögur um stuðning við upplýsingatækniiðnaðinn vegna þróunar hugbúnaðar og tungutæknilausna og verða þær auglýstar og kynntar á ráðstefnu um tungutækni sem verður haldin í næstu viku. Hefur ráðuneytið boðið að stutt verði við frekari þýðingar á hugbúnaði í gegnum tungutækniverkefnið. Við skulum minnast þess að Microsoft fékk aldrei neinn fjárstuðning frá íslenska ríkinu í þessu enda var það hugmyndin, og er hugmyndin, að það leysi sín mál á viðskiptalegum forsendum. Microsoft hefur nú ákveðið að láta aðlaga að íslensku leiðréttingatól sem fylgir hugbúnaði frá fyrirtækinu. Tól þetta er t.d. hluti af Word-forritinu og leiðréttir stafsetningarvillur og skiptir orðum á milli lína. Microsoft greiðir fyrir þetta verk og hefur ráðið til þess hollenskt fyrirtæki. Hollenska fyrirtækið hefur leitað eftir aðstoð hér á landi við gerð leiðréttingatólsins og hafa forsvarsmenn tungutækniverkefnis ráðuneytisins haft milligöngu í þeirri málaleitan. Einnig hefur þýðingarmiðstöð Microsofts á Írlandi farið fram á aðstoð íslenskra sérfræðinga við að meta gæði þessa nýja leiðréttingatóls. Við teljum að með þessu sé verið að opna enn þá meiri möguleika en ella til þess að þýða forrit Microsofts yfir á íslensku. Í viðræðum við ráðuneytið hefur fyrirtækið lýst yfir vilja til að kanna möguleika á frekari íslenskun á hugbúnaði. Ég ætla ekki að fullyrða á þessu stigi hver niðurstaðan verður en það eru þarna áframhaldandi tengsl, áframhaldandi áhugi, og ráðuneytið hefur ráðist í ný verkefni sem miða að því að tryggja stöðu íslenskunnar í upplýsingatækniheiminum, eins og mun koma fram á þeirri ráðstefnu sem við efnum til í næstu viku. Við getum náttúrlega ekki treyst á Microsoft einvörðungu í því verki. En sá samningur og það samstarf sem við eigum við þennan öfluga hugbúnaðarframleiðanda er ákaflega mikilvægt þannig að að sjálfsögðu hljótum við að stefna að því að finna aðferðir sem gera okkur kleift að þýða sjálfkrafa sem mest af þessu yfir á íslensku og það eru þau markmið sem við setjum okkur á þessu sviði. Eins og þingmenn vita hefur Microsoft mjög ströng höfundarréttarákvæði um hugbúnað sinn og heldur mjög fast utan um það hverjir geta komið að því að þýða hann á önnur tungumál. Þess vegna er það samstarf sem við erum í við Microsoft ákaflega mikilvægt til þess að við fáum viðurkenningu fyrir íslenskuna í þeim heimi sem Microsoft er, og hefur lokað með sínum höfundarréttarákvæðum. Það gildir annað um Apple-fyrirtækið og enn annað um Linux. Þess vegna þarf kannski ekki að nálgast þau fyrirtæki með sama hætti og nauðsynlegt er að gera gagnvart Microsoft. Við erum ekki að heita Bill Gates neinum fjárstuðningi heldur erum við að tryggja að okkar tungumál og okkar sérfræðingar komist inn í þann tungumálaheim sem Microsoft hefur myndað og heldur mjög fast utan um með einkarétti sínum.

Herra forseti. Ég held að það sé afar mikilvægt að þessu samstarfi sé haldið áfram eins og hæstv. ráðherra lýsir hér. Sannarlega hefðum við kannski viljað sjá það stórstígara. Við hefðum viljað sjá að Microsoft tæki virkari þátt í þýðingu þeirra stýriforrita og þess hugbúnaðar sem við erum að nota á Íslandi. Það er mjög mikið notað af búnaði Microsofts hér. Þegar hæstv. ráðherra segir að Microsoft fái ekki fjárstuðning frá íslenskum stjórnvöldum til að vinna þetta verk vil ég aftur rifja upp að það var gerður samningur um að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að upprættur yrði hér ólöglegur hugbúnaður. Það hlýtur að muna einhverju fyrir fyrirtækið ef árangur næst á því sviði vegna þess að miðað við þær upplýsingar sem lágu fyrir fyrir u.þ.b. tveimur árum virtist sem Íslendingar færu býsna frjálslega með höfundarrétt þegar um er að ræða tölvuforrit og slíka hluti. Væntanlega fær því fyrirtækið Microsoft einnig eitthvað út úr þessum samningi. Mér finnst, eins og ég sagði áðan, mjög mikilvægt að þessu samstarfi verði haldið áfram. Mér finnst líka mjög mikilvægt það sem verið er að gera varðandi tungutækni og það sem unnið er til þess að íslenskan geti verið hluti af þeirri þróun sem á sér stað varðandi tölvur og fjarskipti og allan þann búnað sem til þarf. En eins og ég segi, herra forseti, ég hafði kannski vænst þess að samstarfið við Microsoft mundi innihalda eitthvað sem væri handfastara varðandi þróun hugbúnaðar þess fyrirtækis. Kannski eigum við eftir að sjá eitthvað bitastæðara á næstunni en allt samstarf er þó til góðs.

Herra forseti. Eins og þingmenn vita hefur þessi atvinnugrein sem Microsoft er í fararbroddi fyrir gengið í gegnum miklar þrengingar og það hafa orðið þar miklar breytingar á undanförnum mánuðum og missirum. Engu að síður er áhugi fyrir hendi hjá fyrirtækinu að eiga þetta samstarf við okkur og við leggjum rækt við að halda því áfram. Mér finnst í sjálfu sér svolítið einkennilegt að hafa gert samning við fyrirtæki um að uppræta ólöglega starfsemi í landinu eins og það sé ekki sjálfsagt að Íslendingar virði höfundarrétt á þessu sviði og séu ekki að stunda ólögmæta starfsemi. En þetta var hluti af því samkomulagi sem við gerðum og var liður í því að fyrirtækið hafði þennan áhuga á að koma til samstarfs við okkur. Einnig hafa fyrirtæki á þessu sviði mikinn áhuga á samstarfi við Íslendinga vegna þess hve mikil tölvunotkunin er hér. Við höfum verið að gera samninga um aðgang að rafrænum gagnabönkum og tímaritum og erum í fararbroddi við gerð landssamninga og landsaðgangs að þessum gagnagrunnum sem stafar m.a. af því að við höfum það orð á okkur að við séum mjög tæknivæddir og hér sé mikil kunnátta á þessu sviði og mikil nýting. Þetta eigum við að nýta okkur í samskiptum við öll þessi fyrirtæki, jafnt Microsoft sem önnur.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur kröfunni um bætt matvælaeftirlit og örugga matvælaframleiðslu vaxið mjög fiskur um hrygg um allan hinn vestræna heim og er nú svo komið að allur útflutningur matvæla, að ég tali nú ekki um það sem við viljum selja á góðu verði, verður í framtíðinni mjög háður ýmiss konar vottun. Sú tilhneiging kristallaðist mjög hér á Íslandi á sl. ári þegar eldheit umræða varð um útbreiðslu kúariðu, t.d. í Bretlandi og víðar, og vandkvæði á því að sjúkdómurinn væri greindur í gripum sem e.t.v. gengju með sjúkdóminn og smitefnið án þess að hafa veikst. Kom þá m.a. fram í umræðunni að vísbendingar væru um að beinamjöl hefði verið flutt frá Bretlandi til Íslands svo næmi hundruðum tonna á þeim tíma þegar kúariðufaraldurinn var í hámarki á Bretlandseyjum. Erfitt mun að tryggja að ekkert af því hafi farið ofan í nautgripi eða sauðfé þó að ekki hafi verið til þess ætlast að það gengi þá leiðina. Einnig er talið að á sl. vetri hafi verið flutt inn kálfafóður af vafasömum uppruna en það hefur þó verið gefið í skyn að þar kunni að hafa verið gerð mistök í tollskráningu. Í skýrslu sem gerð var af þeim dr. Vilhjálmi Rafnssyni og dr. Ólafi Oddgeirssyni að beiðni ríkisstjórnar Íslands, og var hún lögð fram í mars sl., er talið hugsanlegt að sauðfé og nautgripir gætu hafa smitast hér á landi ef ekki hefur verið viðhöfð nægileg aðgát við fóðurgjöf en hafi þó ekki veikst enn vegna langs meðgöngutíma. Þess vegna tel ég rétt að viðhafa hér á landi þær varúðarráðstafanir við slátrun sem tíðkast hjá öðrum þjóðum á Evrópska efnahagssvæðinu svo að það komi ekki til með að hamla sölu afurða okkar í framtíðinni að við getum ekki framvísað öruggum vottorðum. Endanleg greining á kúariðu fæst aðeins með ónæmisvefjaprófum á heilavef slátraðra dýra. Skýrsluhöfundar leggja því til að við hefjum hér á landi skimun fyrir kúariðu hjá nautgripum og sauðfé, svo og flokkun sláturafurða eins og tíðkast á Evrópska efnahagssvæðinu. Því spyr ég: Hefur það verið ákveðið í hæstv. ríkisstjórn að hefja skimun fyrir kúariðu hér á landi, og þá hvenær?

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda er mikils að verjast í framtíðinni hvað heilbrigði dýra varðar, og þau lönd sem verjast og halda uppi heilbrigði dýra sinna og hreinleika náttúrunnar eiga ýmsa nýja möguleika eins og komið hefur fram hvað okkur varðar. Ég sá það kannski gleggst í Bandaríkjunum í haust, í Freshfield-mörkuðunum, þar sem t.d. íslenskt lambakjöt og fleiri íslenskar afurðir, bæði af landinu og úr sjónum, eru verðlagðar mjög hátt af fólki sem gerir miklar kröfur og vill borga hátt verð fyrir slíkar öruggar og heilbrigðar afurðir. Þarna eigum við Íslendingar mikla og nýja möguleika. Hvað varðar þessa fyrirspurn, hvort á döfinni sé að taka upp skimun fyrir riðu í nautgripum og sauðfé slátruðu hér á landi eins og nefnd á vegum ráðherra lagði til í skýrslu í mars sl., vil ég segja þetta: Á undanförnum árum hafa verið rannsakaðir nautaheilar með hefðbundnum riðurannsóknaraðferðum án þess að minnsti grunur hafi komið upp um kúariðu eða BSE hér á landi. Sýnin hafa komið úr nautgripum sem hafa sýnt einhver merki um sjúkdóma í miðtaugakerfinu. Þetta hefur allt verið sent í rannsókn. Á þessu ári hefur sýnum úr venjulegri slátrun nautgripa eldri en 30 mánaða einnig verið safnað. Þegar hafa verið rannsökuð um 280 sýni sem öll hafa reynst neikvæð. Hér bendir því allt til þess, sem við reyndar höfum talið, að við séum lausir við þennan vágest. Óskað hefur verið eftir mati sérfræðinganefndar Evrópusambandsins um stöðu Íslands varðandi hættu á kúariðu á Íslandi. Niðurstöðu er að vænta á næstunni en fastlega er búist við að Ísland verði sett í 1. flokk með Noregi og öðrum löndum, svo sem Ástralíu og Nýja-Sjálandi. Í 1. flokk fara einungis þau lönd sem kúariða hefur ekki komið upp í, og hverfandi líkur eru á að hún geti komið upp. Á þessu stigi hefur ekki verið gerð áætlun um notkun nýrra og fljótvirkra prófa í þessu sambandi en þau verða að fara fram í svokölluðum P-3 rannsóknastofum þar sem gerðar eru strangar ráðstafanir til að fyrirbyggja smitdreifingu. Svo fullkomin aðstaða er ekki fyrir hendi hér á landi til dýrasjúkdómarannsókna. Í ljósi þess er því eðlilegt að byggja umfang og sýnatöku úr nautgripum á niðurstöðum sérfræðinganefndar Evrópusambandsins um áhættuflokkun Íslands sem ætti að liggja fyrir innan fárra vikna. Ég vil segja það hér að auðvitað er mjög mikilvægt að halda þessu máli, sem hv. þm. minnist á, vakandi. Það er jafnframt klárlega mikilvægt að efla rannsóknir á heilbrigði dýra okkar út af því að við höfum opnað í gegnum alþjóðlega samninga fyrir innflutning eftir ákveðnum og ströngum reglum. Þannig munum við einnig geta varist. Ekki síður er það leiðin til þess að eiga markaði vísari á erlendri grund. Hv. þm. er hér að hreyfa mikilvægu hagsmunamáli Íslendinga og ekki síst íslensks landbúnaðar og vil ég þakka henni fyrir það. Ég vil segja um beinamjölið og allt það að við vorum gæfumenn í þeim efnum. Páll Pálsson yfirdýralæknir sá fram í tímann á sinni tíð, og fyrir líklega einum tuttugu og fimm árum kom hann því til framkvæmda að Íslendingar nota ekki beinamjöl, hvorki sitt né annað, í fóður þeirra dýra sem eru til manneldis. Höfum við Íslendingar vakið athygli fyrir þessar aðgerðir, fyrir þessa ákvörðun sem tekin var fyrir tuttugu og fimm árum eins og ég sagði. Hann sýndi þá framsýni sem hefur reynst okkur vel.

Herra forseti. Þetta mál snertir einnig kúariðuna og riðu eins og hér hefur komið fram. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra í tengslum við þetta: Stendur til að breyta þeim reglum og samningum sem við höfum gert varðandi hinn innri markað Evrópusambandsins þar sem við ákváðum og samþykktum að standa utan þess innri markaðar hvað varðaði verslun á kjöti og kjötvörum? Í gegnum það einmitt höfum við öðlast þá stöðu og þann rétt sem hæstv. ráðherra vitnaði til, að geta flutt út kjötvörur til Bandaríkjanna, einmitt á þeim forsendum. Mun áfram staðinn vörður um það að við gerumst ekki aðilar að þessum innri markaði og getum þannig líka varið okkur fyrir innflutningi frá Evrópu? Hvernig eru þær reglur sem nú gilda? Hvernig er framfylgt þeim reglum sem gilda um innflutning á kjötvörum frá ESB-löndunum? Er það ekki enn þá bannað?

Hæstv. forseti. Ég vildi þakka hæstv. landbrh. fyrir ágæt svör þó kannski hafi þau að sumu leyti valdið mér vonbrigðum. Þau komu mér ekki mjög á óvart samt sem áður. Ég er algjörlega sammála hæstv. ráðherra um að okkur er mikil nauðsyn að gæta að heilbrigði dýra okkar og standa vel á verði gagnvart t.d. innflutningi dýra og kjöts sem kynni að bera með sér smitefni. Hins vegar held ég, hvað sem við gerum í því efni, að það kunni að vera nauðsynlegt fyrir okkur, ef við ætlum áfram að geta flutt óhindrað út kjöt sem við viljum selja á góðu verði inn á t.d. markaði Evrópuabandalagsins, að framvísa einhverju öðru en fullyrðingum um að hér hafi ekki komið upp kúariða. Ég fagna því auðvitað að hún hefur ekki komið upp. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hérna hafa ekki allir gripir verið rannsakaðir heldur fyrst og fremst þeir sem hafa sýnt einhver sjúkdómseinkenni. En við vitum að sjúkdómurinn á sér mjög langa meðgöngu áður en hann brýst út í nokkrum einkennum. Þess vegna tel ég að það gæti verið sterkt fyrir okkur að reyna að koma þeirri aðstöðu upp hér á landi að við skimuðum fyrir riðu alla gripi sem koma til slátrunar, ekki síður þá sem ekki hafa enn sýnt merki um kúariðu eða eitthvað sem veldur grunsemdum um kúariðu. Ég held að þetta gæti orðið okkur mikilvægt í framtíðinni því samkvæmt því sem ég hef getað fylgst með þessari umræðu t.d. á vegum Norðurlandaráðs er varfærni mikil og fer vaxandi. Það verður mjög erfitt að komast með okkar kjöt inn fyrir þessar girðingar ef við getum ekki framvísað vottorðum.

Hæstv. forseti. Hvað varðar fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þá er það alveg klárt að meðan Framsfl. hefur afl og áræði, fer með landbúnaðarmálin og utanríkismálin, verður ekkert gefið eftir í þessum efnum. Við munum fylgja þeim þjóðum sem strangastar eru. Við eigum þrengsta nálaraugað í gegnum GATT-samningana. Við höfum sérstöðu í þessu landi sem við megum ekki raska. Nálaraugað verður því þröngt áfram. Í nýrri vegferð sem nú er að hefjast í WTO-samningum munum við halda málflutningi okkar fram eins og við höfum gert, þ.e. að stuðst verði við ströngustu reglur sem okkur hentar þannig að við gerumst aldrei aðilar að hinum innri markaði sem hv. þm. spurði um. Hvað innflutning á kjötvörum varðar veit ég ekki til að neitt hafi verið flutt inn af kjöti í sjálfu sér síðan umræðan um kúariðuna kom upp og írsku nautalundirnar sem hér urðu frægar. Við stöndum samt gagnvart því með þá samninga í höndunum sem við gerðum. Það er skoðað í hverju tilfelli og verður gert af þeirri vandvirkni sem ber að bera. Varðandi það sem hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir sagði þá er auðvitað rétt hjá henni að menn munu ekkert fara á neinum fullyrðingum. Við verðum gagnvart málefnum okkar að standa á vísindum, alveg eins og við gerum kröfu um vísindi í sambandi við WTO-samningana o.s.frv. Það er það sem gildir. Þess vegna eru rannsóknir eins og fram hafa farið á Keldum á dýrasjúkdómum mikilvægari á morgun en í gær til þess að verja íslenska hagsmuni og til þess að gefa íslenskum landbúnaði þau sóknarfæri sem hann vissulega á í breyttri veröld.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. tók þá ákvörðun á síðasta þingi að leggja fram tillögu hér til að víkka út skógræktarsvæði Suðurlandsskóga í báðar áttir, þ.e. til Skaftafellssýslna í austur og Gullbringusýslu í vestur, eða um Suðurnesin. Eftir því sem mér hefur skilist hefur eitthvað verið litið á verkefni í Skaftafellssýslum eftir að þessi ákvörðun var tekin, en ekkert á Suðurnesin eða Gullbringusýslu. Eins og ráðherrann útskýrði málið fyrir mér á sínum tíma átti þessi tillaga hans að verða til þess að liðka fyrir skógræktaráformum á Suðurnesjum og í Skaftafellssýslum og því ekki ástæða til þess að vera með sérstakt verkefni um Suðurnesin eins og ég og fleiri höfðu verið með áform um, heldur rúmuðust þau innan Suðurlandsskógaverkefnisins. Nú hafa fjárlög verið lögð fram vegna næsta árs og þar bólar ekki á fjármunum til þess að auka við verkefni landshlutabundinna skógræktarverkefna, ekki krónu að því leyti. Það væri sorglegt, herra forseti, ef það hefur verið tilgangur hæstv. landbrh. að drepa þær tillögur sem voru í gangi um skógræktarverkefni á Suðurnesjum og í Skaftafellssýslum. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir, herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að á Suðurnesjum eru mjög miklir möguleikar til skógræktar. Við landnám var það svæði til að mynda allt skógi vaxið frá ystu nesjum og upp til fjalla. Jarðvísindamenn telja að 95% af þeim skógum sem þá voru til hafi horfið af ýmsum ástæðum, en þó mest vegna tilverknaðar mannsins. Auðvitað er það alls ekki það eina sem hefur áhrif á slíkt. Suðurnesin eru sérstaklega viðkvæmt svæði, mjög eldvirkt, en á árhundruðunum eftir landnám, t.d. 1152 í svonefndum Krýsuvíkureldum, loguðu eldar um öll Suðurnes og mikil hraun runnu þá til sjávar, bæði við Krýsuvík og eins við Hafnarfjörð. Í eldum 1220--1230 voru mjög miklir eldar út af Reykjanesi sem lögðu ösku yfir öll Suðurnesin og eyddu skógunum mjög mikið á þeim árum vegna þess hversu sárir þeir voru orðnir eftir beit og skógarhögg. Ljóst er að við skuldum börnunum okkar það að gera verulegt átak í að lyfta upp skógrækt á þessum svæðum og það var tilgangur okkar flutningsmanna að tillögu um Suðurnesjaskóga á sínum tíma. Nú bið ég hæstv. ráðherra að svara því hvernig þetta er fyrirhugað með þeim fyrirspurnum sem hér liggja fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja að kannski styrkja engin verkefni jafnmikið byggð í dreifðum byggðum á seinni árum og gefa okkur afl til bjartsýni og þau skógræktarverkefni, landshlutabundnu verkefni sem ráðist hefur verið í. Þetta höfum við séð á tíu árum hvað Héraðsskóga varðar. Fólki hefur ekki fækkað í þeirri byggð síðan þau verkefni fóru í gang. Hún er búsældarleg. Við finnum nýjan þrótt og mikinn áhuga fylgja hinum landshlutabundnu verkefnum sem í stórum stíl eru framkvæmd af eigendum lögbýla og bændum þessa lands, verkefnum sem eru að breyta landinu, gera það bæði fallegra og skapa nýja menningu sem mun hafa mikil áhrif. Við finnum aukna bjartsýni þannig að ég trúi á þessi verkefni og tel þeim fjármunum vel varið sem í þau fara af hálfu ríkisvaldsins. Ég vil þó í upphafi minna hv. þm. á að sá sem hér stendur fer ekki með fjármál íslenska ríkisins. Ég er fyrst og fremst landbrh. Ég næ ekki öllu mínu fram. Flokkur hans fer t.d. með fjmrn. í dag og á ég góð samskipti við þann ráðherra um málefni. Við stöndum frammi fyrir því í þetta sinn að menn hafa orðið að draga úr ríkisútgjöldum þannig að fjárlögin standa hvað skógræktarverkefnin varðar með sama hætti og árið áður. En engin verkefni á síðustu árum hafa hlotið jafnmikinn hljómgrunn hér og fengið jafngóðan byr af hálfu Alþingis. Ég vona að það verði áfram. Hv. þm. spyr: Hvernig skiptast núverandi verkefni Suðurlandsskóga eftir sýslum? Ég get sagt það, hæstv. forseti, að í Árnessýslu var á árinu 2000 --- það eru ekki til tölur um árið í ár, þær eru ekki komnar í hús --- plantað 275.638 plöntum á vegum verkefnisins. Í Rangárvallasýslu 294.940 plöntum. Í Vestur-Skaftafellssýslu 165.045 plöntum. Það sem af er á þessu ári er skipting á milli sýslanna mjög svipuð. Hvaða verkefni eru í bígerð á starfssvæði Suðurlandsskóga? Þannig orðar hv. þm. fyrirspurn sína með dönskuslettu. Nytjaskógrækt og skjólbeltarækt á bújörðum með framlögum frá Skógrækt ríkisins hófst í Austur-Skaftafellssýslu árið 1998 þegar Meðalfell, Miðfell, Lindarbakki, Stóra-Lág og Klettabrekka undirrituðu samning um 328 hektara landsvæði. Fram til ársloka 2000 voru gróðursettar 115 þús. plöntur á þessum fimm bæjum og lagðir út 10,7 km af skjólbeltum. Á ellefu bæjum var fjárveiting til nytjaskóga árið 2000 því 2 millj. 708 þús. kr. og til skjólbeltaræktar 323 þús. Um stöðuna í Gullbringusýslu vil ég segja þetta: Undirbúningur er enn á frumstigi og vonast er til að kynning á verkefninu geti farið fram fljótlega svo hægt verði að koma einhverjum lögbýlum af stað vorið 2002. Eins og hv. þm. veit snúast þessi verkefni um lögbýli. Gerðar hafa verið tilraunir á Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins á Mógilsá með víðiklóna á Suðurnesjum þar sem markmiðið er að finna heppilegan og vel aðlagaðan efnivið til ræktunar á svæðinu. Greinilegur munur er á vexti og lífslíkum milli víðiklóna. Einnig sýna tilraunir á birki að verulegur munur er á lifun og vexti birkiklóna eftir uppruna þeirra. Besta árangur sýndu kvæmi úr lágsveitum sunnan lands. Fyrsta skref í skógrækt á Suðurnesjum verður vafalaust skjólbeltarækt sem undanfari annarrar skógræktar. Fjöldi lögbýla í Gullbringusýslu er u.þ.b. 50 sem uppfylla skilyrði um skjólbeltarækt, en aftur mjög fá sem uppfylla skilyrði um skógrækt. Önnur verkefni Suðurlandsskóga verða með hefðbundnum hætti á árinu 2002. Hvað varðar síðan síðustu fyrirspurnina þá liggur fyrir að 10 millj. sem áttu að fara í lágsveitir eða til Austurlands niður á firðina og í Austur-Skaftafellssýslu og var skipt síðan til helminga, að þessi upphæð stendur öll enn inni á Austurlandsskógum. Ég tel að það þurfi að skipta henni með nákvæmlega sama hætti til helminga aftur og fari það þá til Suðurlandsskóga. Ég styð þessi skógræktarsvæði þannig. Ég fagna því að hið nýja kjördæmi Suðurkjördæmi sé nú ein heild í þessum efnum eins og það þarf að verða á öllum sviðum.

Forseti vill rétt skjóta því inn í að að hafa eitthvað í bígerð kannast margir við, en að áforma eitthvað er gott mál.

Hæstv. forseti. Enn á ný er umræðan um Suðurlandsskógana komin inn á hv. Alþingi. Við skildum þar við síðastliðið vor að við ræddum breytt frv. um Suðurlandsskóga þar sem var búið að taka Suðurnesin undir og reyndar Austur-Skaftafellssýslu. Það var reynt að koma inn í það frv. breytingum um að veita mætti sveitarfélögum og skógræktarfélögum stuðning við skógrækt. Það hefði verið forsendan fyrir því að hægt yrði að fara út í einhverja skógrækt á Suðurnesjum. Þær brtt. voru felldar. Það var skilið þannig við frv. að enginn veit hvað Gullbringusýsla þýðir í því. Ég veit því ekki hvaðan hæstv. ráðherra hefur þessi 50 lögbýli. Í ræðu sem hv. þáv. formaður landbn. hélt voru lögbýlin talin 276.

Herra forseti. Ég vil taka það fram að þau verkefni sem verið er að vinna í skógrækt eru mjög mikilvæg og til mikils sóma fyrir Ísland hve mikið er gert á þeim vettvangi. Ég vil aðeins vegna orða hæstv. landbrh. segja að hann ber auðvitað ábyrgð á tillögum úr sínu ráðuneyti.  Ég er ekki að gera lítið úr starfi áhugamannafélaga. Þau eru mjög mikilvæg. Þau fá líka styrki frá ríkinu og eiga miklu meiri aðgang að fjármagni í gegnum einstaklinga. Ég er sannfærð um að þau muni njóta góðs af Suðurlandsskógaverkefnum en við megum heldur ekki gleyma því að það eru mjög mikil verkefni á vegum skógræktarfélaganna bæði í Árnes- og Rangárvallasýslu. Ég veit ekki annað en það verði algjörlega óbreytt varðandi Austur-Skaftafellssýslu í þessu verkefni.

Herra forseti. Rétt áður en ég svara hæstv. ráðherra vil ég benda hv. forseta á að formaður Vinstri grænna notaðist áðan við orðalagið ,,letter of intent`` sem er enska. Ekki var gerð nein athugasemd við það. Ég sagði aftur á móti ,,bígerð`` sem er danskt að uppruna en hefur verið notað í íslensku máli mjög lengi. Ég geri enga athugasemd við það. En varðandi málið sem hér er til umræðu, herra forseti, heyri ég á hæstv. landbrh. að hann hefur ekki hugsað mjög mikið til Suðurnesjamanna hvað skógrækt varðar og skýtur sér á bak við hæstv. fjmrh. í þeim efnum. Ég ætla að minna hæstv. ráðherra á að fjárln. hefur að langmestu leyti útvegað þá umframpeninga sem hafa komið í skógrækt. Þær tillögur hafa, ég held að óhætt sé að segja það, að mestu leyti komið vegna tillagna beint frá fjárln., ekki frá landbrn. Ég ætla hins vegar ekki að segja að það hafi verið gert gegn vilja landbrn., síður en svo, og ég efast ekki um áhuga hæstv. landbrh. til þess að gera vel í skógrækt. En ég held að það verði samt að gæta allrar sanngirni í þessu. Það er ekki á færi nokkurs annars að skipta þeim fjármunum sem landbrn. fær til skógræktarverkefna en landbrn. sjálfs. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að til allra þeirra fjölda lögbýla, því það vantar ekki lögbýlin á Suðurnesin, verði veittir einhverjir fjármunir, nákvæmlega eins og til annarra svæða sem heyra undir Suðurlandsskóga. Ég er alls ekkert á móti því að þetta nýja kjördæmi sé allt ein heild, síður en svo. En það verður þá að vinna þannig, hæstv. landbrh.

Hæstv. forseti. Það er hárétt hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að ég skorast ekkert undan tillögum sem ég legg fram. Þær koma ekki allar hér fram og líta ekki allar dagsins ljós. Þetta er samvinna tveggja flokka sem fara með málin. Ég vil segja við hv. þm. Kristján Pálsson: Það er auðvitað útúrsnúningur, fáránlegur málflutningur að segja að fjárln. útvegi peninga. Hér verður samstaða og fjárlög eru sett á Alþingi Íslendinga. Það er Alþingi Íslendinga sem setur fjárlögin. Það fer með fjárlagavaldið. Hv. þm. skal þá skoða hvaða tillögur komast fram og hverjar ekki, hvar þær stranda o.s.frv. Það er rétt að skoða það áður en ásakanir eru settar fram eins og hann gerir hér. Það er Alþingi Íslendinga sem setur fjárlögin. Það hefur verið þessum verkefnum vinveitt og staðið mjög nærri þeim hugmyndum sem landbrh. hefur. En það er tveggja flokka stjórn sem fer með málefnin. Við erum annar hlutinn af því, Framsfl. Sjálfstfl. er hinn. Það er gott samstarf á milli þessara flokka. Við sjáum ekki alla drauma rætast í fjárlögum. Við þurfum að spara og draga úr ríkisútgjöldum. Það er mikið verkefni sem hv. þm. hlýtur að þekkja, bæði í fjárln. og í þingflokki sínum. Ásökunum hans í minn garð vísa ég því til föðurhúsanna.

Herra forseti. Á undanförnum vikum og mánuðum hefur þingmönnum sem m.a. nú nýlega hafa verið í kjördæmum orðið ljóst að fjölgað hefur á biðlistum eftir heilbrigðisþjónustu. Síðast í gær var dreift hér á hinu háa Alþingi skriflegu svari hæstv. heilbrrh. við fyrirspurn tveggja hv. þm. um þessi efni þar sem kemur fram að biðlistar í hinum ýmsu greinum hafa lengst verulega. Fleiri einstaklingar bíða aðgerða eða úrlausnar og biðtími virðist lengjast, a.m.k. í þó nokkrum greinum þar sem verulegur hluti af heilbrigðisþjónustunni er unninn af einkaaðilum eða aðilum sem starfa hjá einkareknum fyrirtækjum sem þjónustan er keypt af. Þá lýsti forveri hæstv. ráðherra í umræðum hér á þingi fyrir nokkrum mánuðum því yfir að hann teldi að heilbrigðisfólk ætti að vinna á opinberum stofnunum. Við hljótum hins vegar að velta fyrir okkur öllum leiðum til þess að vinna á þessum biðlistum. En vegna orða fyrrv. hæstv. ráðherra vil ég óska þess að hæstv. heilbrrh. svari fyrirspurn sem legið hefur frammi á þskj. 246 og er svohljóðandi: ,,1. Sýna vísindalegar niðurstöður fram á að einkarekin sjúkrahús eða læknastofur veiti almennt lakari þjónustu eða skili almennt lakari verkum en sjúkrahús eða heilsugæslustöðvar opinberra aðila? 2. Sýna fjárhagslegar niðurstöður fram á að heildarkostnaður við tiltekin verkefni heilbrigðisþjónustu sé almennt hærri í einkareknum sjúkrahúsum en opinberum þegar tekið hefur verið tillit til langtímakostnaðar við fjármögnun fasteigna, búnaðar og tækjakosts sem til þarf?``

Herra forseti. Fyrsta spurningin var þannig: ,,Sýna vísindalegar niðurstöður fram á að einkarekin sjúkrahús eða læknastofur veiti almennt lakari þjónustu eða skili almennt lakari verkum en sjúkrahús eða heilsugæslustöðvar opinberra aðila?`` Í lögum um heilbrigðisþjónustu er kveðið á um að landlæknir skuli hafa faglegt eftirlit með starfi og starfsaðstöðu heilbrigðisstétta. Landlæknir hefur auk þess eftirlit með gæðum heilbrigðisþjónustunnar og fylgjast fulltrúar embættisins reglubundið með starfsemi allra heilbrigðisstofnana. Eitt af lögbundnum hlutverkum landlæknis er jafnframt að sinna kvörtunum eða kærum sem varða samskipti almennings og heilbrigðisstétta. Árlega berst nokkur fjöldi kvartana en fram til þessa hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að sé kvartað meira yfir starfsemi á einkareknum læknastofnum en heilbrigðisstofnunum hins opinbera. Allar opinberar heilbrigðisstofnanir senda reglulega tölulegar upplýsingar til landlæknisembættisins sem vinnur úr þeim heilbrigðistölfræði og margs konar fróðleik um heilbrigðisþjónustuna. Nú er unnið að því að styrkja heilbrigðistölfræðisvið landlæknisembættisins til upplýsingasöfnunar og úrvinnslu gagna um heilbrigðismál. Þar er m.a. verið að undirbúa gerð gagnagrunns um einkareknar læknastofur. Fram til þessa hafa ekki legið fyrir tölulegar upplýsingar um starfsemi þeirra aðrar en þær sem Tryggingastofnun ríkisins færir í gegnum samninga og samskipti við viðkomandi lækna. Loks má nefna að nýlega hefur verið ráðinn starfsmaður til landlæknisembættisins til að skilgreina hvaða upplýsingar allar heilbrigðisstofnanir eigi að senda til embættisins um gæði heilbrigðisþjónustunnar. Hvað snertir gæði þjónustunnar á hjúkrunarheimilum hefur um nokkurt skeið verið gert víðtækt mat á heilsufari og þjónustu íbúa með svokölluðu RAI-mati sem nú er jafnframt lagt til grundvallar að hluta til við fjármögnun heimilanna. RAI-gagnagrunnurinn felur í sér viðamiklar upplýsingar um aðbúnað íbúa á hjúkrunarheimilum á Íslandi og úr þeim upplýsingum má einnig fá vísbendingar um gæði þjónustunnar. Eins og ljóst má vera af þessum orðum liggja ekki fyrir nægilega aðgengilegar og samanburðarhæfar upplýsingar um gæði heilbrigðisþjónustunnar á einkareknum læknastofum, sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum. Hins vegar er verið að vinna að því að hægt verði að bera saman og meta starfsemi á öllum sviðum heilbrigðisþjónustunnar á faglegum grunni. Í öðru lagi er spurt: ,,Sýna fjárhagslegar niðurstöður fram á að heildarkostnaður við tiltekin verkefni heilbrigðisþjónustu sé almennt hærri í einkareknum sjúkrahúsum en opinberum þegar tekið hefur verið tillit til langtímakostnaðar við fjármögnun fasteigna, búnaðar og tækjakosts sem til þarf?`` Því er til að svara að kostnaðargreining í heilbrigðisþjónustu er mjög flókið verkefni. Á undanförnum árum hefur Landspítali -- háskólasjúkrahús unnið mikið starf í DRG-kostnaðargreiningu á þjónustu spítalans. Þegar kostnaðargreining á sjúkdómstilfellum liggur fyrir hjá Landspítalanum munu skapast möguleikar til víðtæks samanburðar við aðrar stofnanir sem tekið hafa upp DRG-kostnaðargreiningu á heildarkostnaði við tiltekin verkefni. Margir hafa áhyggjur af því að greiðslukerfi sem byggir á sjúkdómstilfellum leiði til þess að gæði þjónustunnar minnki þar sem aðaláherslan verði lögð á að halda kostnaði í lágmarki. En ýmsar rannsóknir frá Bandaríkjunum sýna hið gagnstæða, eða að eftir að DRG-kerfin hafi komist á hafi gæði sjúkrahússþjónustu oft aukist. Rannsóknir í Svíþjóð sýna einnig að gæði þjónustu versnuðu ekki í kjölfar þess að DRG-kerfið var tekið í notkun og sjúklingar fengu jafngóða meðferð og fyrir innleiðingu kerfisins. Hinu ber þó ekki að leyna að stjórnunarkostnaður við flókin greiðslukerfi sem byggjast á sjúkdómstilfellum er hár, bæði fyrir þann sem veitir féð og fyrir þann sem veitir sjúkrahússþjónustuna. Það liggja ekki fyrir neinar athuganir á langtímakostnaði við fjármögnun fasteigna, búnaðar og tækjakosts sem þarf til heilbrigðisþjónustu. Í nýsamþykktri heilbrigðisáætlun til ársins 2010 er hins vegar sett fram það markmið að árlega verði varið 3--5% af fjárframlögum til heilbrigðisstofnunar til kaupa og endurnýjunar á tölvum, lækningatækjum og öðrum tækjabúnaði. Hvað varðar yfirlýsingar fyrirrennara míns á hv. Alþingi vil ég segja það eitt að heilbrigðisþjónustan samanstendur af sjúkrahússþjónustu sem rekin er af hinu opinbera og einkaþjónustu sem er rekin úti í bæ, ef svo má kalla, og Tryggingastofnun ríkisins hefur séð um samninga við þá aðila sem einkaþjónustuna reka. Ég hef lýst því yfir að ég tel að þetta fyrirkomulag sé að mörgu leyti heppilegt og þetta geti lifað hlið við hlið. Hins vegar hef ég skýlaust lýst því yfir að ég vil ekki tvöfalt heilbrigðiskerfi í landinu að því leyti að annað sé fyrir þá sem betur eru settir og hitt fyrir þá sem verr eru settir. Það er grundvallarskoðun af minni hálfu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Ragnari Árnasyni fyrir þá fyrirspurn sem hann leggur hér fram en vil jafnframt taka fram að ég átta mig ekki alveg á henni. Ástæðan er fyrst og fremst sú að ég hef aldrei áttað mig almennilega á umræðunni um einkarekin sjúkrahús og einkareknar heilsugæslustöðvar. Hvað eiga menn við? Eiga menn við það að tilteknir læknar geti skrifað út reikninga á ríkissjóð? Eða eiga menn við að tilteknir læknar opni sín eigin sjúkrahús, sína eigin heilsugæslustöðvar og reki sem slíkar? Hvað eiga menn við þegar þeir tala um einkarekin sjúkrahús eða einkareknar heilsugæslustöðvar? Ég held að það sé mikilvægt að þetta liggi fyrir. Það eitt að fá leyfi til þess að opna læknastofu og senda síðan ríkinu reikninginn er kannski á mörkum þess að hægt sé að tala um einkarekstur í þessum efnum. Ég held að mikilvægt sé að þetta liggi fyrir til þess að menn átti sig á því hvað er verið að tala um, hvort hér sé gamli pilsfaldakapítalisminn genginn aftur.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hæstv. heilbrrh. Við megum ekki vera með tvöfalt kerfi hér og megum aldrei mismuna fólki í aðgangi að þjónustunni eftir efnahag. Það má aldrei verða. Það er rétt sem kom fram áðan. Það eru ekki einkarekin sjúkrahús á Íslandi. Aftur á móti hafa sjálfstætt starfandi læknar rekið læknastofur sínar. Ég hef margoft tekið það fram hér, herra forseti, að það er mjög mikilvægt að þeir einkaaðilar sem taka að sér verk úti í bæ, þá erum við að tala um ferliverkin, séu ekki að taka léttustu verkin og dýru og erfiðu verkin verði eftir á sjúkrahúsunum. Við erum með háskólasjúkrahús og það er mjög mikilvægt að háskólasjúkrahús sé með fjölbreytt verk á sinni hendi til þess að þeir sem koma þangað til að læra til læknis fái reynslu í sem fjölbreytilegustum verkum. Það má aldrei verða til þess að úti í bæ sé verið að mismuna fólki eftir efnahag, t.d. færa hina efnuðu fram fyrir á biðlistum.

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. Árna R. Árnasonar hljóðar upp á að finna rök fyrir aukinni einkavæðingu í heilsugæslu og rekstri sjúkrahúsa. Málið snýst bara ekki um það hvort verkin séu vel unnin. Við treystum öllu þessu fólki til að gera vel. Hvort sem það er í einkarekstri eða í opinberum rekstri munu allir starfsmenn reyna að gera vel. En hitt verð ég að taka undir, þau orð hæstv. ráðherra, að hér er ekki ætlunin né vilji til að byggja upp tvöfalt heilbrigðiskerfi þar sem flokkað er eftir tekjum og aðbúnaði fólks hvers konar þjónustu það hefur aðgang að. En einkarekin heilbrigðisþjónusta, með rétti til þess að senda reikninginn svo á ríkið, er afar slæm ráðstöfun. Okkur ber að standa vörð um heilbrigðisþjónustu landsins, herra forseti.

Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. áðan um hver grundvallarskoðun hans er varðandi heilsugæsluna í landinu og allt heilbrigðiskerfið, að allir landsmenn hafi jafnan rétt til heilsugæslunnar og þessarar þjónustu sem er okkur öllum nauðsynleg. Það má velta því fyrir sér hversu mörg sjúkrahús er hægt að starfrækja í landinu. Það vantaði sjúklinga á sínum tíma og það voru helstu rökin fyrir því að koma á numerus clausus í læknadeild í Háskóla Íslands. Það þótti ekki nógu mikið til af sjúklingum fyrir læknastúdentana, nemana í læknadeildinni. Þess vegna var ekki hægt að hafa þá eins marga og þeir vildu. Markaðurinn er heldur ekki nógu mikill fyrir fjölda einkarekinna sjúkrahúsa.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við þessum tveimur spurningum í fyrirspurninni. En vegna orða nokkurra hv. þm. sem hafa lagt orð í belg, og ég þakka vissulega fyrir áhugann á málinu, þá vil ég geta þess að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að leita allra leiða til þess að fólk fái heilbrigðisþjónustu þegar hennar er þörf. Ég tel upplýsingar um fjölmenna biðlista vera okkur til vansa. Meðan svo stendur ættum við ekki að deila mikið um hvort við ættum að banna einhverjum að fá þjónustuna þar sem hún fæst. Það er svo í dag, herra forseti, að nokkrar læknisgreinar geta sent reikninga á ríkissjóð án þess að spyrja kóng eða prest. Það er svo. Nokkrum öðrum er meinað um að setja upp eigin læknastofur á þeirri forsendu að slíkar stöður séu ekki innan ríkisrekinna stofnana. Að því leyti er læknum mismunað eftir því hvaða sérgreinar þeir hafa valið sér að menntast til. Það er ósköp einfalt. Það er mismunun. Það er líka svo, ef við lítum á flokkun biðista eftir greinum, að sjúklingum er mismunað. Þá verður að geta þess, herra forseti, að numerus clausus í læknadeild Háskóla Íslands, sem er eina deildin sem hefur slík skilyrði, að eigin ráði og eigin ákvörðun, hefur orðið til þess að lækna skortir í nokkrum greinum. Fyrir liggja klárar upplýsingar um að reglur og fyrirmæli stjórnvalda sem gilda um heimilislækna hafa leitt til þess að ungir læknanemar kjósa að nema aðrar sérgreinar. Okkur skortir heimilislækna. Það tel ég megi rekja til þess að við höfum verið of stíf á gormumum í að reyna að reka lækna inn á ríkisreknar stofnanir og meina þeim að starfa á eigin vegum þar sem þeir kjósa. Ég tel við eigum að viðurkenna þá staðreynd að á Íslandi starfa bæði ríkisreknar og einkareknar heilbrigðisstofnanir. Við eigum ekki að meina þeim að taka framförum eins og í öðrum greinum þjóðlífsins.

Herra forseti. Það fyrsta sem við þurfum að ræða í þessu sambandi og gera okkur grein fyrir er að hér starfa bæði ríkisreknar og einkareknar stofnanir í heilbrigðiskerfinu. Ég hef sagt að ég hef ekki í huga neinar breytingar hvað það snertir. Hins vegar taka einkareknar stofnanir gjöld fyrir sína þjónustu frá ríkinu og frá Tryggingastofnun ríkisins samkvæmt samningum. Aðalatriðið við að stytta biðlista er að meira fjármagn þarf til þess. Það er verkefni sem ætíð er við að fást. Hins vegar hef ég ekki, eins og ég hef margtekið fram, gefið kost á því að menn geti keypt sig fram fyrir aðra á biðlistum. Svo er annað mál að það er hægt að fela sjálfstætt starfandi læknastofnum ákveðin verkefni í heilbrigðiskerfinu. Ég loka ekkert á slíkt og hef aldrei sett mig á móti þeirri þróun. Ég hef ekki hugsað mér það. Á Norðurlöndunum, Bretlandi og raunar víðar í Vestur-Evrópu hefur einkavæðing í heilbrigðisþjónustu verið mikið til umræðu á undanförnum árum. Á Norðurlöndunum eru menn sammála um að viðhalda núverandi kerfi, sem byggir á því að meginþættir heilbrigðisþjónustunnar séu kostaðir af almannafé og aðgengi að þjónustunni sé sem jafnast. Um það kerfi er pólitískt samkomulag og ég vil halda mig á þeim nótum. Hins vegar er ég opinn fyrir því að fela sjálfstætt starfandi aðilum verkefni á sviði heilbrigðismála. Mér finnst að við megum ekki blanda saman einkavæðingu og þeirri samningagerð, sem ég er alveg fylgjandi.

Herra forseti. 18. gr. læknalaganna fjallar m.a. um þegar meðferð heilbrigðisstarfsmanns hefur óvæntan skaða í för með sér og þegar óvænt dauðsfall verður á heilbrigðisstofnun sem ætla má að rekja megi til mistaka, vanrækslu eða óhappatilvika við meðferð eða forvarnir vegna sjúkdóms. Með breytingu á lögum nr. 68/1998, sem öðluðust gildi 1. jan. 1999, er kveðið á um reglugerð sem hæstv. heilbrrh. skuli setja um viðbrögð og rannsókn mála. Hér er spurt um þá reglugerð. Fyrirmæli 18. gr. læknalaga eru býsna ljós og unnið í samræmi við þá lagagrein en sú reglugerð sem gert er ráð fyrir að hæstv. heilbrrh. setji hefur ekki enn séð dagsins ljós og er það bagalegt. Samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis létust ellefu manns á undanförnum fimm árum af ástæðum sem að hluta eða öllu leyti má rekja til mistaka í heilbrigðisþjónustunni. Oftast, en þó ekki í öllum tilvikum, koma læknar þar við sögu. Þessi dauðsföll eru auðvitað alvarlegustu afleiðingar mistaka í heilbrigðisþjónustunni. En of mörg dæmi eru einnig um varanlegar alvarlegar afleiðingar þó ekki leiði þau mistök til dauðsfalla. Reynsla nágrannalanda, svo sem Bretlands og Norðurlanda þar sem lög eru með svipuðum ákvæðum og hér, er sú að aðeins hluti þeirra tilvika þar sem óhöpp verða eru tilkynnt og aðeins í stöku tilfellum fá stjórnendur upplýsingar um atvikin. Sem dæmi má nefna að mistök í lyfjagjöf eru talin vera verulega vanskráð. Öll erum við mannleg og okkur getur orðið á. En mistök meðal lækna og annarra starfsmanna heilbrigðisstofnananna vega oft og tíðum það þungt að beina þarf sjónum sérstaklega að þeim. Mér finnst ekki óeðlilegt að ákveðið vinnuferli, jafnvel með ákveðinni rannsóknarnefnd fagaðila, fari af stað þar sem kafað er í hvert mál af þessum toga, fundið út hvar mistökin liggja og lagðar fram tillögur til að koma í veg fyrir að slíkt geti hent aftur. Það hefur þó nokkuð verið horft til flugmálayfirvalda upp á síðkastið. Þar hafa rannsóknarnefndir m.a. það hlutverk að kanna óhappatilvik eða þau tilvik sem hefðu getað leitt til óhapps. Þær rannsóknarnefndir sinna ekki rannsóknum sem leitt gætu til refsingar á neinn hátt og upplýsingar um þannig tilvik hafa skilað sé mun betur en þar sem refsivöndur vofir yfir. Hvert tjónamál í heilbrigðisgeiranum hlýtur einnig að vega þungt þó tilfinningaþátturinn og þær alvarlegu afleiðingar sem einstaklingar þurfa oft á tíðum að takast á við vegna mistaka í heilbrigðisþjónustunni vegi að sjálfsögðu mun þyngra.

Herra forseti. Í þessari fyrirspurn er spurt um setningu reglugerðar skv. 18. gr. a læknalaga. Grein 18. a í læknalögunum kom inn í lögin með lögum nr. 68/1998, um breytingu á læknalögum, og tók gildi 1. jan. 1999. Greinin fjallar um rannsóknar- og tilkynningarskyldu ,,Hafi meðferð heilbrigðisstarfsmanns óvæntan skaða í för með sér ...`` Óvæntur skaði er skilgreindur þannig í lögunum: ,,Óvæntur skaði er þegar árangur og afleiðingar meðferðar verða önnur en gert var ráð fyrir í upphafi.`` Í 6. mgr. 18. gr. a laganna segir: ,,Ráðherra skal setja reglugerð um viðbrögð og rannsókn mála skv. 1. mgr.`` Skömmu áður en lögin tóku gildi barst ráðuneytinu bréf þar sem bent var á að við kynningu á lagabreytingunni hafi komið fram að heilbrigðisstarfsmenn skildu hugtakið skaða þannig að það væri forsenda rannsóknar og tilkynningarskyldu að tjón hefði orðið. Talin var hætta á að þessi túlkun mundi leiða til að markmið lagabreytingarinnar, að koma á rannsóknar- og tilkynningarskyldu í heilbrigðiskerfinu sem í fælist í senn forvörn og gæðaeftirlit, næðist ekki. Því var talið æskilegt að breyta lögunum á þann veg að tvímælalaust sé að einnig skuli tilkynna mistök eða óhöpp sem ekki valda tjóni, t.d. þegar rangt lyf er gefið og ekki hlýst tjón af því. Þegar hér var komið sögu lágu fyrir drög að frv. til laga um réttindi og skyldur heilbrigðisstétta. Gerði frv. ráð fyrir að sett yrðu heildarlög um allar heilbrigðisstéttir og sérlög, þar á meðal læknalögin, yrðu felld úr gildi. Því þótti heppilegra að gera framangreinda lagfæringu á heildarfrv. um heilbrigðisstéttir en að fara fram með sérstakt frv. af þessu tilefni. Þar sem ekki var unnt að lagfæra framangreinda hnökra á lagatextanum með reglugerð var talið rétt að bíða með setningu reglugerðar. Vinnsla frv. um réttindi og skyldur heilbrigðisstétta hefur tekið mun lengri tíma en gert var ráð fyrir, enda er um að ræða frv. sem varðar hagsmuni allra heilbrigðisstétta. Nú er þetta frv. hins vegar nær fullbúið og er stefnt að því að leggja það fram á þessu þingi. Verði það frv. að lögum ætti að vera hægt að setja margnefnda reglugerð strax í kjölfar þess, enda liggja þegar fyrir drög að henni. Samkvæmt upplýsingum landlæknis tilkynna heilbrigðisstofnanir og heilbrigðisstarfsmenn landlækni yfirleitt um alvarlegri mistök eða óhöpp og telur hann að þessari skyldu sé betur sinnt nú en áður. Hins vegar skortir enn talsvert á að skýrslur vegna minni háttar mistaka og óhappa berist landlæknisembættinu reglulega og hyggst embættið gera gangskör að því að kalla inn slíkar skýrslur reglulega.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingvarsdóttur fyrir að vekja máls á þessu atriði. Ég vil vekja athygli á öðrum þætti sem er að fyrir skömmu settum við lög um sjúklingatryggingu á þinginu. Í ljósi þess er mjög mikilvægt að þessi mál séu í góðum, skýrum og öruggum farvegi. Lögin um sjúklingatryggingu voru sett til að auðvelda sjúklingum að sækja rétt sinn ef um meint mistök er að ræða í heilbrigðiskerfinu og að sjúklingurinn, eða aðstandendur ef um dauðsföll er að ræða vegna mistaka eða meintra mistaka, geti sótt bótakröfur auðveldlega. Þá þurfa upplýsingar eins og þær sem farið er fram á í 18. gr. læknalaganna að liggja fyrir. Það er auðvitað alvarlegt mál ef svona mistök eru aðeins yfirleitt skráð, ekki alltaf. Það verður auðvitað að sjá til þess að reglur séu svo skýrar að þau séu ávallt skráð, hvort sem það eru lyfjamistök eða önnur mistök sem heilbrigðisstéttum verður á.

Hæstv. forseti. Ég byrja á að þakka hæstv. heilbrrh. fyrir góð svör og vona svo sannarlega að það fari að styttast í frv. sem og reglugerðina sem um ræðir því umfram allt er mikilvægt að vinnuferlið sé skýrt þegar mál sem þessi koma upp hvað varðar viðbrögð og rannsókn mála og að aðgerðir fylgi í kjölfarið. Einnig hlýtur að þurfa að koma til nákvæm skráning á því hvar og hvernig og hjá hverjum mistök eiga sér stað svo hægt sé að grípa inn í með viðeigandi ráðstöfunum.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni og fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Fram hefur komið áhersla á að þessi mál séu í skýrum farvegi og það er einmitt kjarni þessa máls og ég tek eindregið undir að öll vinna að lagasetningu og reglugerðasetningu í kjölfar laganna verður að miða að því að hér gildi skýrar reglur vegna þess að eðli málsins samkvæmt er um afar viðkvæm mál að ræða. Það eru ekki mörg mál sem eru erfiðari viðfangs og viðkvæmari en við erum að höndla með hér. Ég lýsi því yfir ánægju minni með hvað menn eru sammála hér og ég held ótrauður áfram ásamt mínu fólki í ráðuneytinu að vinna þessi mál og vona að niðurstaða geti legið fyrir á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Til gamans langar mig að koma á framfæri vísu sem hæstv. heilbrrh. gaukaði að mér undir umræðum áðan um Suðurnesjaskóga og Suðurlandsskóga. Hún er svohljóðandi: Hugur Kristjáns dvaldi á grænum grundum, á gráum hraunum sér hann kosti nóga. Lofaði mörgum ljúfum góðum stundum í lundum nýrra Suðurnesjaskóga.