Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 2 leyft mér að flytja till. til þál. um haf- og fiskveiðasafn. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa í samráði við sjávarútvegsráðherra nefnd til að gera áætlun um stofnun og rekstur haf- og fiskveiðasafns. Skal safnið gefa mynd af hafsvæðunum umhverfis Ísland, eðli þeirra, lífi og lífsskilyrðum í hafinu, fiskveiðum Íslendinga fyrr og nú, ásamt annarri nýtingu og vernd auðæfa hafsins, svo og meðferð og sölu sjávarfangs fyrr og nú. Í safninu skal einnig fjallað um landhelgismál Íslendinga, þróun þeirra, baráttu Íslendinga fyrir útfærslu landhelginnar og landhelgisgæsluna. Í safninu skal beitt fullkomnustu sýningartækni sem völ er á. Nefndin skal gera fjárhagsáætlun um uppbyggingu slíks safns, hugsanlega í áföngum. Kanna skal möguleika á að nota hluta af sýningarefni sem kjarna minni safna víðs vegar um landið og bæta þá við því sem er sérkennilegt í hverju byggðarlagi eða tengja þeim söfnum sem fyrir eru. Leggja skal skýrslu nefndarinnar og fjárhagsáætlanir fyrir Alþingi." Ég held að rétt sé að fara um það nokkrum orðum hvað hér er átt við og skýra það kannske nokkuð frekar og árétta í upphafi að hér er ekki átt við fiskaeða sædýrasafn, né heldur sjóminjasafn sem þegar er raunar fyrir hendi hér á landi. Þessi tillaga miðar að því að skipa nefnd er geri áætlun um að koma upp haf- og fiskveiðasafni þar sem ítarlega og með bestu tækni sem völ er á væri fjallað um þennan undirstöðuatvinnuveg íslensku þjóðarinnar. Ekki er tekin afstaða til þess í tillögunni hvar þessu safni yrði valinn staður. Vel mætti t.d. hugsa sér að það væri staðsett á Akranesi þar sem þegar er myndarlegt safn að Görðum. Akranes er og mikili útgerðarbær í næsta nágrenni við mestu þéttbýlissvæðin og þangað eru greiðar samgöngur bæði á landi og sjó. Og eins mætti hugsa sér að safn af þessu tagi yrði hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er skoðun flutningsmanns að safn af þessu tagi væri mjög áhrifamikið fræðslutæki fyrir unga sem aldna og gæfi margvíslegar upplýsingar um lífríki hafsins hér á norðurslóðum, og ekki síður auðæfi þeirra hafsvæða sem eru hér umhverfis okkur, baráttuna fyrir vernd og skynsamlegri nýtingu auðlinda hafsins og ekki síst sögu landhelgisbaráttu íslensku þjóðarinnar frá öndverðu. Ég held að á því leiki ekki nokkur minnsti vafi að mikil þörf sé á fræðslu af því tagi sem svona safn mundi veita, ekki síst þegar það er haft í huga að þeim fer sífellt fjölgandi sem alast upp án tengsla við umhverfi sem tengist sjávarútvegi, fiskverkun og sjósókn. Það er liðin tíð að þetta nána samband sé fyrir hendi sem nokkurn veginn almenn regla t.d. hjá flestum íslenskum unglingum. Það er aðeins tiltölulega lítill hluti þeirra sem upplifir þetta samband á sínum uppvaxtarárum og þekkja lítið til. Ég held að fræðsla t.d. í skólum landsins um baráttu okkar fyrir útvíkkun landhelginnar sé mjög brotakennd og í molum og ég held að það væri mikill sómi að því fyrir okkur, sem byggjum allt okkar á sjávarfangi eða því sem næst, að hér væri til myndarlegt safn sem gerði þessum málum ítarleg skil með þeirri fullkomnustu sýningartækni sem völ er á. Þar hafa nefnilega orðið gífurlegar framfarir á undanfórnum árum, tiltölulega fáum árum. Ég minni t.d. á safn í Maríuhöfn á Álandseyjum, þar sem mér er kunnugt um að margir þm. hafa komið, sem er til sérstakrar fyrirmyndar um það hvernig beitt er margvíslegri nútímatækni til að koma fróðleik og upplýsingum á framfæri við safngesti. Ég minni á það að hjá mörgum þjóðum, sem eiga mikið undir siglingum og sjávarútvegi, eru í mörgum borgum ekki eitt heldur fleiri söfn sem tengjast siglingum og sjósókn. Ég held t.d. að í Björgvin í Noregi séu þrjú söfn af þessu tagi, siglingasafn, fiskveiðasafn og fiskasafn. Það er grundvallarsannfæring mín að það sé ekki aðeins rétt að koma upp safni af þessu tagi heldur sé okkur Íslendingum það beinlínis skylt. Svona safn yrði ekki ómerkur þáttur í okkar fræðslukerfi við það að kynna ungu fólki mikilvægi þess að vernda þær auðlindir sem í hafinu eru, sjá svo til að hafið umhverfis Ísland sé hreint og ómengað og lífsskilyrðum þar ekki spillt með einum eða öðrum hætti af manna völdum. Þetta mundi vera ómetanlegt framlag í fræðslukerfi okkar og ég ítreka það að ég held að okkur sé skylt að gera eitthvað í þessa veru til þess að tryggja það eins og hægt er að það unga fólk sem hér vex úr grasi öðlist þá þekkingu og vitneskju um sjávarútveg, sjósókn, fiskverkun, fiskveiðar, um hafsvæðin hér í kringum okkur og það líf sem í þeim hrærist - að þessi vitneskja sé fyrir hendi hjá ungu fólki. Þessi vitneskja er nefnilega hluti af því að vera Íslendingur. Við höfum flest, a.m.k. við sem erum á miðjum aldri, blessunarlega lifað í nánum tengslum við þessa undirstöðuatvinnugrein og kannske mörg okkar unnið okkur inn okkar fyrstu krónur á ungum aldri, kannske 7-8 ára gömul, eitthvað í þá veru, við vinnu við fiskverkun. Þetta er liðin tíð sem heyrir sögunni til og það þarf einhvern veginn að koma til móts við þær þekkingarþarfir sem vissulega eru fyrir hendi og ég held að það mætti gera með skynsamlegum hætti með því að koma upp svona safni. Þetta er ekki, ég ítreka það, þetta er ekki fiskasafn eins og gerð hefur verið tilraun með að reka hér rétt sunnan Hafnarfjarðar og hefur því miður gengið afar brösulega. svo nauðsynlegt fyrirtæki sem það er, og þetta er heldur ekki sjóminjasafn. Ég held að þetta sé ný hugmynd hér í þessari umræðu og ég held að hún sé allrar athygli verð. Þess vegna valdi ég þann kostinn að taka hana upp hér á hinu háa Alþingi. Og ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til hv. alishn. Sþ. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um sama gjald fyrir símaþjónustu á öllu landinu. Þessi tillaga er flutt af mér og fjórum öðrum hv. þm. Alþb. og hefur áður komið fram hér á þingi og gekk til allshn. Sþ. í fyrra sem ég geri tillögu um að fái þetta mál aftur til meðferðar. Tillagan er efnislega í þremur liðum. Hún gerir í fyrsta lagi ráð fyrir því að áætlun verði gerð um uppbyggingu símakerfisins og símaþjónustu þannig að unnt sé að jafna gjaldskrá símans í áföngum með það að markmiði að landið verði allt eitt gjaldsvæði innan fimm ára. Í öðru lagi að tryggja að kostnaður vegna símtala við stjórnsýslustofnanir hins opinbera verði hinn sami hvar sem er á landinu fyrir lok næsta árs. Og í þriðja lagi að gerðar verði ráðstafanir til þess að gjaldskrárbreyting skv. a-lið tillögunnar verði ekki íþyngjandi fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Símamál voru til umræðu á fyrra fundi Sþ. í dag þar sem ég mælti fyrir fsp. vegna truflana af völdum álags innan símakerfisins. Hér er mælt fyrir tillögu sem varðar það réttlætismál að allir íbúar landsins búi við sömu aðstæður í sambandi við greiðslu fyrir símaþjónustu. Það er verið að vinna að tæknilegri breytingu á landssímanum á Íslandi sem gerir það kleift og auðvelt að gera landið allt að einu gjaldsvæði innan fárra ára. Hæstv. samgrh. greindi okkur lítillega frá því á fyrri fundi hvað væri á döfinni í þeim efnum. Nefndi ljósleiðara og stafrænar stöðvar, sem verið er að byggja upp, en það er sú tækni sem gerir kleift að koma þeim þáttum í framkvæmd sem tillagan gerir ráð fyrir. þ.e. að landið allt verði eitt gjaldsvæði. Nú er munurinn í sambandi við símakostnað, eftir því hvar menn búa á landinu og milli hvaða svæða menn tala, gífurlega mikill eða allt að tífaldur. Hér er því um afar þunga skattlagningu að ræða sérstaklega fyrir fólk á landsbyggðinni sem þarf vegna búsetu og þeirrar þarfar sem henni fylgir að nota landssímann milli núverandi gjaldsvæða, þá þurfa þessir viðskiptavinir símans að borga margfalt umfram það sem fólk á þéttbýlissvæðinu þarf að gera vegna þess hvernig gjaldskrá símans er upp byggð. Þessi skattur getur skipt þúsundum á mánuði fyrir þá sem þurfa á símanum að halda og það eru auðvitað ekki aðeins einstaklingar, það eru líka fyrirtæki. Þessi mismunun er mjög tilfinnanleg, einnig fyrir þau fyrirtæki sem lenda í aukakostnaði vegna þessarar mismununar. Í grg. með tillögunni er þess getið hvað þarna er á ferðinni í sambandi við skrefamælingar og þar er það staðhæft, sem ég hygg að enginn vefengi, að auðvelt sé tæknilega að koma þessari jöfnun við að landið allt verði eitt gjaldsvæði á þeim tíma sem tillagan gerir ráð fyrir. Annar þáttur tillögunnar ætti að vera kominn til framkvæmda fyrir löngu, þ.e. að sama gjald væri tekið fyrir símtöl við stjórnsýslustofnanir óháð því hvaðan hringt er. Þessar stjórnsýslustofnanir eru langflestar hér í Reykjavík og það er auðvelt mál að setja þær allar á sama taxta sem greiddur yrði af viðkomandi stofnunum eða af ríkissjóði beint, ef menn ekki vilja leggja það á stofnanirnar, þá af Pósti og síma eða beint af ríkissjóði. Ég geri ekki mikið úr því hver það væri sem tæki á sig þá sjálfsögðu jöfnun fyrir þegna landsins að þessu leyti. Herra forseti. Ég vek athygli á því að í umsögn um þessa tillögu, en allshn. leitaði til ýmissa um umsögn á síðasta þingi, þá komu jákvæðar undirtektir frá mörgum aðilum eins og samtökum sveitarfélaga í hinum ýmsu landshlutum. Undirtektir þeirra voru allar jákvæðar. Það skorti því ekki stuðning þaðan, enda vænti ég raunar ekki annars frá þessum aðilum svo mikið sem fólk um allt land á í húfi að þessi jöfnun nái fram að ganga. Hins vegar komu útreikningar frá Pósti og síma sem áttu að sýna það að þessi mismunur, sem staðhæft er að sé fyrir hendi, og skattlagning, sérstaklega á landsbyggðina í gegnum þessa misjöfnu gjaldtöku, hann væri nánast ekki fyrir hendi. Ég undraðist þessa útreikninga fyrrv. póst- og símamálastjóra, sem bárust allshn., og þegar að var gáð þá var hér um að ræða verulegar missagnir, svo ég noti nú ekki sterkara orð, í þessum útreikningum sem áttu í rauninni að koma þeim boðum til hv. þingnefndar að þetta væri nánast allt í lagi. Ég sé ástæðu til þess að nefna hér í ræðustól það sem lesa má í grg. með tillögunni að póst- og símamálastjóri tók ekki aðeins umframskrefin á langlínu hér innanlands inn í sinn útreikning heldur umframskrefin vegna símtala til útlanda, en um þau er ekki rætt í þessari tillögu, um það fjallar ekki efni hennar. 60% umframskrefa á Reykjavíkursvæðinu, svæði 91, eru tilkomin vegna samtala við útlönd. Þar eiga auðvitað fyrirtæki og opinberir aðilar mikið í hlut. En aðeins 16% umframskrefa sem notendur á landsbyggðinni borga eru tilkomin vegna símtala við útlönd. Það er að sjálfsögðu óhæfa og satt að segja dæmalaust að opinber stofnun skuli bera slíkar upplýsingar fram við hv. nefndir þingsins til þess að hafa áhrif, eins og ég geri ráð fyrir að þetta hafi haft á þingnefndina, og reyna að telja mönnum trú um að efnislega væri tillagan á misskilningi byggð. Ég vara við vinnubrögðum af þessu tagi. og vona að hér hafi verið um yfirsjón en ekki ásetning að ræða hjá viðkomandi starfsmanni, sem veitti þessa umsögn, en ég vænti þess einnig, herra forseti, að þetta réttlætismál fái jákvæða afgreiðslu á þessu þingi. Ég vænti þess að hv. þm. setji sig inn í það og átti sig á því hversu óhófleg og íþyngjandi skattlagning hér er á ferðinni, sérstaklega fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Það má segja að hún sé enn þá fráleitari þegar tekið er tillit til þess að farið er að skattleggja Póst og síma með beinum hætti af ríkisvaldinu. Á yfirstandandi ári eru um 200 millj. kr. teknar af Pósti og síma - það er a.m.k. ásetningur ríkissjóðs, það mun lítið hafa skilað sér - er tekið með beinum hætti inn í ríkissjóð og landsbyggðin, sem er að greiða margfalt umfram raunkostnað vegna langlínusímtala, er að greiða lungann af þessari skattlagningu. Þetta er óhæfa, herra forseti, og henni þarf að létta nú þegar tæknin gerir það kleift að gera landið allt að einu gjaldsvæði innan skamms. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um rannsóknir á botnlægum tegundum á grunnsævi, sem ég flyt ásamt mörgum þm. Alþb., hv. þm. Garðari Sigurðssyni, Geir Gunnarssyni, Guðmundi J. Guðmundssyni, Helga Seljan, Ragnari Arnalds, Skúla Alexanderssyni og Steingrími J. Sigfússyni. Tillagan er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir að fram fari skipulegar rannsóknir á botnlægum tegundum á grunnslóð og kortlagning slíkra miða til að auðvelda veiðar, ekki síst innfjarða. Gerð verði áætlun um þetta verkefni með það í huga að ljúka slíkum yfirlitsrannsóknum á næstu fimm árum og til þess veitt sérstakt fjármagn úr ríkissjóði, í fyrsta sinn á fjárlögum 1987." Þetta er tillagan sjálf. Í grg. er hún rökstudd m. a. með tilvísun til þess hvaða þörf er á því að auka fjölbreytni í veiðum og hagnýta fleiri tegundir sjávardýra hér við landið heldur en verið hefur til þessa bæði til veiða og vinnslu. Það hefur vissulega nokkuð miðað í þessum efnum á undanförnum árum en það skortir þó verulega á upplýsingar um margar tegundir, ekki síst hryggleysingja á grunnsævi við landið, sem hugsanlega væri unnt að nýta til verulegra hagsbóta bæði fyrir þá sem þær veiðar stunduðu vegna úrvinnslu og sölu sem auðvitað þarf að vera til staðar. Í grg. eru nefndar ýmsar tegundir sem þarna geta komið við sögu til viðbótar við hörpudisk og rækju, sem nú eru nytjaðar með góðum árangri við landið, og reyndar á djúpslóð að því er djúprækju varðar. Þær tegundir sem hér eru nefndar sem dæmi og ekki síst kæmu til greina eru trjónukrabbi, beitukóngur, kúfskel, kræklingur, aða, báruskel, eða "báruskeljar" því um fleiri en eina tegund getur verið að ræða, og ígulker. Það vottar fyrir viðleitni til að nýta sumar þessara tegunda nú þegar en það skortir afskaplega mikið á leiðbeiningar og upplýsingar til sjómanna hvar þessi mið sé að finna og einnig þá um leið hversu mikið sé óhætt að nýta af viðkomandi tegundum því það skiptir máli að ganga ekki harðar að þessum stofnum en veiðiþol þeirra býður, ekki síður en hinum þekktari og þýðingarmeiri stofnum sjávardýra hér við landið. Auðvitað þarf að vinna að markaðsöflun og vöruþróun í tengslum við slíkar tilraunir og hagnýtingu þessara tegunda. Ekkert gerist án þess. Það er verulegur áhugi hjá mönnum víða um land að í þetta verkefni verði ráðist. Mér er kunnugt um sveitarstjórnir sem hafa leitað til rannsóknastofnana eins og Hafrannsóknastofnunar um fyrirgreiðslu í þessum efnum og leiðbeiningar, en Hafrannsóknastofnun er ekki nema að mjög takmörkuðu leyti fjárhagslega og hvað mannafla snertir í stakk búin til þess að sinna þessu svo sem skylt væri. Það skortir ekki vilja þar á bæ, en það skortir það sem við á að éta í þeim efnum, sérstaklega fjárveitingar. Það skiptir líka afar miklu að tekið sé skipulega á máli sem þessu og vitneskjan kortlögð með aðgengilegum hætti þannig að það verði sem mest leiðbeinandi fyrir þá sem vilja nýta þessar upplýsingar. Ég hef vissulega Hafrannsóknastofnun fyrst og fremst í huga í þessum efnum, fékk enda stuðning af hálfu manna þar til þess að vinna þessa tillögu og fylgiskjal með henni er ritgerð eftir Hrafnkel Eiríksson fiskifræðing um rannsóknir á botnlægum hryggleysingjum á fjörðum og flóum hérlendis. Þar koma fram nánari upplýsingar varðandi hinar einstöku tegundir, sem þarna gætu komið við sögu, stöðu þekkingar í sambandi við þær og þörfina á frekari upplýsingaöflun. Þar er einnig að finna, í töflu á bls. 4 í þessu þskj., áætlun, að vísu mjög grófa og með öllum fyrirvörum, um hugsanlegt veiðiþol þessara tegunda, hversu mikið magn hugsanlega mætti veiða af þeim hér við land. Höfundur tekur skýrt fram að þarna sé um ágiskanir að ræða. Fleiri rannsóknastofnanir geta komið við sögu en Hafrannsóknastofnun, eins og vikið er að í grg., svo sem Líffræðistofnun Háskólans og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, ekki síst hin síðarnefnda að því er varðar vöruþróun. Og ég efast ekkert um að það er fullur vilji til samvinnu um svona verkefni. Herra forseti. Ég er viss um það að fjármagni sem varið væri í þessu skyni væri vel varið. Á því er brýn nauðsyn að við leitum allra leiða til að auka fjölbreytni í okkar sjávarútvegi sem er okkar undirstaða og það er satt að segja ekki vansalaust hversu skammt er komið upplýsingum og þekkingu okkar þar á ýmsum sviðum. Það sýnir sig að ef fjármagni og hugviti er varið til að leita, þá hefst að jafnaði eitthvað upp úr slíku. Það þekkjum við af reynslu liðinna ára. Ég legg til, herra forseti, að tillögu þessari verði vísað til hv. atvmn. að lokinni þessari umræðu. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.