Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það liggja fyrir brtt. frá fjhn. á þremur þingskjölum. Sú till., sem fyrst var borin fram á þskj. 353, kemur ekki til greina, þ.e.a.s., nefndin tekur hana aftur, þar sem hún hefur síðar borið fram brtt., sem tekur yfir sama efni. Ég skal fyrst minnast á brtt. frá n. á þskj. 486, við 23. gr. frv., að aftan við 2. málsgr. bætist: Fyrir þinglestur skjala með veði í framleiðsluvörum sjávarútvegs, landbúnaðar eða iðnaðar skal þó eigi greiða nema kr. 2.40 fyrir hvert þúsund umfram fyrstu 5 þúsundin. - Með öðrum orðum, að með till. er lagt til, að þinglestrargjald af þeim skjölum, sem till. fjallar um, verði það sama og verið hefur undanfarið, nema hvað stofngjaldið hækkar. Það þarf ekki að skýra tilganginn með þessu. Hann er vitanlega sá að íþyngja ekki framleiðslunni, og þó að þetta muni ekki miklu, því að þinglestrargjöldin eru minnstur hluti kostnaðarins, þá er það þó viðleitni í þá átt, - og byggist líka á því, að það munu venjulega vera víxlar, sem um er að ræða, og hér væri þá átt við þinglestur á tryggingarbréfum fyrir víxlum. Þá er næst brtt. í tveimur liðum á þskj. 475, við 43. gr. frv., um það, hvenær lögin öðlist gildi og hvað þurfi að falla úr gildi með gildistöku þessara laga. Það er þá fyrst a-liður um gildistökuna, að lög þessi öðlist þegar gildi. Þetta byggist á því, að gert er ráð fyrir, að nokkur tekjuauki verði af þessu frv., ef að lögum verður, og ef frv. um tollskrá verður samþ. og öðlast gildi, þá lækka þegar tekjur ríkissjóðs vegna þess, og er það þá gert til þess að vega þar upp á móti, að þessi lög um aukatekjur ríkissjóðs öðlist þegar gildi. - Annars var till. sú, sem tekin er aftur, um það, að þau öðluðust gildi 1. jan. 1955. Þá er b-liðurinn í þessari till., að bæta við ákvæðin um þau lög, sem falla úr gildi, b-lið 1. gr. í l. nr. 77 1953, en hann er um 140% viðauka á aukatekjur ríkissjóðs og á auðvitað ekki við, ef þetta frv. verður samþykkt. Þarf því að fella þann lið úr gildi.



Herra forseti. Ég mun nú ekki á neinn hátt blanda mér í þær stórpólitísku umræður um bankamál, sem fram hafa komið hér í d. í sambandi við þetta litla og meinlausa mál. Ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir minni afstöðu til brtt. þeirra, sem hafa komið fram. Ég vil taka það fram, að ég gerðist ekki stuðningsmaður þessa máls til þess á neinn hátt að leysa Búnaðarbanka Íslands undan þeirri skyldu og ég vil segja þeirri sjálfsögðu skyldu, sem hann hefur til þess að hlaupa undir bagga með veðdeildinni á hverjum tíma og eftir því sem aðstæður og ástæður bankans leyfa, enda er ekkert ákvæði í þessu frv., sem bendir í þá átt. Með þessu frv. er aðeins farið fram á að reyna að tryggja lágmarkssölu bankavaxtabréfa, 1200000 kr. á árí. Brtt. þær, sem liggja fyrir, bæði brtt. frá hæstv. dómsmrh. á þskj. 483, og einnig brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 495, leggja til, að sparisjóðsdeild Búnaðarbankans verði sett inn í frv. með þeim stofnunum, sem gert er skylt að fullnægja þessari lágmarkskröfu um sölu bankavaxtabréfa. Ég lít svo á, að með þessu sé í raun og veru um takmörkun að ræða, m.ö.o., ef búið er að tryggja þessa sölu, jafnvel þó að meiri hlutinn af þeirri sölu færi fram utan bankans, þá væri bankinn sjálfur laus allra mála. En ég lít ekki þannig á þetta mál. Ég tel Búnaðarbanka Íslands skylt að hlaupa undir bagga eftir sem áður, eins og hann hefur gert og eins og hann að sjálfsögðu mun gera eftir fjárhagsgetu þrátt fyrir þetta frv. Ég vil þess vegna, af því að ég lit svo á, að þessar brtt. gætu orðið til takmörkunar fyrir veðdeild bankans, greiða atkv. gegn þeim og vænti þess, að hv. d. sjái sér fært að afgreiða málið í þeirri mynd, sem það er.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. virtist standa í þeirri meiningu, að ef brtt. mín á þskj. 495, a-liður, yrði samþ., þá væru fjáröflunarmöguleikar takmarkaðir í því skyni, sem frv. gerir ráð fyrir, frá því, sem ná ér gert, eins og frv. er orðað. Á sama atriði minntist einnig hv. þm. Eyf. í ræðu sinni hér á síðasta fundi. Ég fæ ekki betur séð en að þetta sé eintómur misskilningur, því að það hefur engin áhrif á starfsemi sparisjóðsdeildarinnar að öðru leyti. Þetta yrði sú lágmarkskvöð, sem á hana yrði lögð og um semdist milli hennar og þeirra stjórnarvalda, sem sjá um framkvæmd laganna. Til enn frekari sönnunar því, að þetta sé réttur skilningur, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, minna á það, sem segir um þetta efni hér í grg. frv. Þar segir fyrst, að lánsfé til jarðakaupa hafi ekki legið á lausu, sú stofnun, sem hefði átt að hlaupa þar undir bagga, veðdeild Búnaðarbankans, sé nú þurrausin, eins og það er orðað. Sá brunnur er nú þurrausinn, og meira en það, segir í grg., því að veðdeildin er komin í talsverða skuld við sparisjóðsdeild bankans, og er því ekki frekari úrlausnar þaðan að vænta, fyrr en veðdeildin fær aukið fé til útlána í þessu skyni. - Það er augljóst, hvað fyrir flm. hefur vakað, að sparisjóðsdeildin væri nú þegar með því að lána veðdeildinni fé búin að setja í þetta svo mikla peninga, að þaðan væri ekki meira að hafa, enda kom það fram í framsöguræðu hér, ef ég man rétt, þegar málið kom hér fyrir fyrst, að þá skuld, sem stofnað hefði verið til við sparifjárdeildina vegna kaupa á þessum bréfum, yrði nú þegar að greiða upp, vegna þess að sparisjóðsdeildin þyrfti að hafa sitt fé til annars. Það er því augljóst, að tilætlun flm. hefur alls ekki verið sú, að því er grg. hermir og eftir því sem fram kom í framsöguræðu hér, að sparisjóðsdeildinni væri ætlað að leggja fram fé í þessu skyni. Ég lít aftur á móti svo á, eins og kom hér fram í minni fyrri ræðu; að sjálfsagt sé og eðlilegt, að einhver hundraðshluti af fé sparisjóðsdeildarinnar verði lagður til þessarar starfsemi, annaðhvort beinlínis sem lán, eins og gert hefur verið, til veðdeildarinnar sjálfrar, eða til kaupa á þeim bréfum, sem hún gefur út. En ég vil endurtaka það, sem ég fyrr sagði, að mér er það fullkomlega ljóst, að slíka bindingu er ekki hægt að leggja á nema einhvern hæfilegan hluta af því fé, sem sparisjóðsdeildin hefur á sínum inniánsreikningum á hverjum tíma, og það tiltölulega lága prósentu. En ef brtt. mín er samþykkt, þá liggur í hlutarins eðli, að til þess er ætlazt og því er slegið föstu af Alþ., að einhver hluti, eftir því sem um semst á milli hæstv. ríkisstj. og stjórnar bankans á hverjum tíma, sé beinlínis ætlaður til þessarar starfsemi af því innlánsfé, sem í sparisjóðsdeildina hefur safnazt. Því fer því alls kostar fjarri, að með þessu sé verið að takmarka fjárframlög sparisjóðsdeildarinnar í þessu skyni, því að ekkert bendir til þess, að endilega þyrfti að binda við, að sú upphæð, sem í frv. greinir, yrði lágmarksupphæðin, - það er alveg eftir mati ríkisstj. og bankastjórnar á hverjum tíma, með hliðsjón af því, hvernig högum sparisjóðsdeildarinnar er háttað og hversu auðleyst hennar fé er. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég vil ítreka það, sem ég benti á hér við fyrri umr., að mér finnst það með öllu óhæfilegt að gera þann mun á bankastofnunum og öðrum stofnunum, sem nefndar eru hér í 1. gr. frv., eins og þar er gert, þannig að ríkisstj. sé ætlað að semja við annaðhvort Landsbanka Íslands eða Landsbanka Íslands og sparisjóðsdeild Búnaðarbankans um fjárframlög til kaupa á bréfunum, en gagnvart hinum aðilunum, söfnunarsjóði. Brunabótafélagi og Tryggingastofnun, sé það lagt á vald ríkisstj. að ákveða, að þeir skuli kaupa affallalaust einhverja ákveðna upphæð af þessum bréfum. Hv. þm. Str. sagði, að ef þessi síðari málsl. 1. gr. væri felldur niður, þá væri ríkisstj. svipt öllu valdi í þessum efnum. Mig furðar á þessu. Þó að síðari málsl. sé felldur niður, þá er ætlazt til þess, að ríkisstj. semji um þetta við Landsbankann, við sparisjóðsdeildina, ef það verður samþykkt, og við þessar stofnanir, sem þarna greinir, að leggja fram fé allt að 1200000 kr. í þessu skyni. Og ég verð að segja það, að mig furðar á því, ef hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess með samningum við þessa aðila að losa um 1200000 kr., - það er furðulega máttlítil ríkisstj., þegar litið er til þeirra upphæða, sem þarna er um að ræða, samanborið við þær geysifjárhæðir, sem hún telur sig geta ráðstafað til ýmissa hluta án nokkurrar sérstakrar heimildar. Ég held því, að þetta sé fyrirsláttur einn hjá hv. þm. Str., og vil leyfa mér að vænta þess, að það sé enginn vafi á því, að hæstv. ríkisstj. veitist það létt, þó að henni sé ekki gefið vald til þess að fyrirskipa þessum stofnunum að kaupa með undirverði bréfin, þá geti hún leyst málið, svo að viðhlítandi sé fyrir þá, sem lögin eiga að hjálpa, þó að ekki komi til valdboð í þeim efnum. Ég vildi því mjög mega vænta þess, að hv. þingmenn gætu fallizt á að fella niður þennan fyrirskipunarrétt hæstv. ríkisstj. í síðari málslið 1. gr. Ef farið er inn á þessa braut á annað borð, að leggja í vald ríkisstj. að fyrirskipa ýmsum stofnunum, þessum sem þarna greinir og ýmsum fleiri, að leggja fram fé til ákveðinna hluta, þá er vandséð, hver endir getur orðið á því. Tryggingastofnunarinnar þekki ég bezt til. Ég veit, að hún hefur ekki núna, eins og högum hennar er háttað nú, nokkurt fé aflögu til slíkrar útlánastarfsemi sem hér greinir, því að hún hefur ekki nægilegt fé til þess að sinna þeim útlánum, sem henni er ætlað samkv. þeim lögum, sem hún starfar eftir.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að segja margt, því að hæstv. dómsmrh. hefur ekkert hrakið af því, sem ég hef sagt. Hann hefur reynt að snúa út úr tvennu, sem ég finn ástæðu til að leiðrétta, en að öðru leyti ekki mótmælt neinu, sem ég sagði. Ég var að benda honum á það, að sú prósenttala, sem talin er í útlánum hjá atvinnuvegunum, væri nú svo veikt flokkuð, að hæglega gæti farið svo, að það, sem væri talið í einum flokki, lenti a.m.k. mjög inn á aðra flokka, og nefndi sem dæmi ákveðið tilfelli. þar sem banki lánaði kaupmanni peninga, til þess að hann gæti birgt sig upp með kjöt til árs, sem varð til þess, að þessi kaupmaður gat greitt fyrir viðskiptum þeirra, er landbúnað stunda, eins og stendur í lagagreininni að bankinn eigi að gera og hann sagði að væri þverbrotið af Búnaðarbankanum. Ég nefndi tvö dæmi til að sýna honum, að þessi prósenttala væri ekki einhlít, af því að einmitt svona löguð dæmi, með mörgum tilbrigðum, rugluðu skiptingunni á milli flokka, og þess vegna væri sú flokkun, sem þar kæmi, ekki einhlít og sannaði ekkert um það, að þau lán, sem talin væru í öðrum flokkum en til landbúnaðar, gætu ekki greitt fyrir viðskiptum fyrir þá, sem landbúnaðinn stunda. Þetta vildi þá ráðh. færa þannig út, að ég hefði talið, að það væri nauðsynlegt að lána kaupmönnum og Framsfl. hefði áður verið á máti því að lána kaupmönnum og nú væri hann búinn að söðla um, og ég veit ekki hvað og hvað. Þetta er allt saman út í loftið sagt. Dæmið var bara tekið út úr veruleikanum eins og það lá fyrir s.l. haust, alveg nákvæmlega, til að sýna hæstv. ráðh., að ekki væri einhlít þessi flokkaskipting, sem höfð er í bönkunum á því, hvernig fé skiptist milli atvinnuvega. Ég get þá bætt því við, að náttúrlega hefði ég miklu heldur viljað, að þessir bændur hefðu átt aðgang að 5% rekstrarláni, eins og sjávarútvegurinn á, og getað fengið lán út á sitt kjöt beint hjá bankanum og ekki þurft að hafa þessa tvo milliliði, sem þarna voru báðir kaupmenn. Þetta var þess vegna ekkert annað en útúrsnúningur hjá ráðh., sem ég vil hér með mótmæla, og vænti þess, að það, sem ég sagði, skoðist og sjáist í sambandi við það, sem ég sagði það um. Annað var það, að hann sagði, að ég vildi láta taka peningana hjá bönkunum, sem væru illa reknir og hefðu enga peninga, og færa þá í þann banka, sem væri vel rekinn og hefði nóga peninga. Þetta er líka mjög mikill misskilningur. Þó að ég benti á það, að bankarnir hinir báðir hefðu ekkert gert til þess að lána stofnunum eins og veðdeild Landsbankans fé, sem hún gæti lánað út á húsabyggingar, eins og Búnaðarbankinn hefur gert við sína veðdeild, þá sagði ég ekkert um það, að Landsbankinn hefði enga peninga. Ekki heldur sagði ég það viðvíkjandi fiskveiðasjóðnum. Hitt veit ráðh., að sá banki, sem hefur 300 millj. kr. vaxtalausar til þess að lána út, getur grætt meira en hinn, sem hefur sparisjóðsfé eitt til að lána út, það verður að borga af því innlánsvexti. Hann veit líka, að þeir bankarnir, sem hafa erlenda gjaldeyrinn og taka sína „provision“ af honum, hafa allt aðra möguleika til að græða en sá bankinn, sem ekki hefur það. Þetta hvort tveggja veit hann. Og hann veit líka, að þrátt fyrir það, þótt rekstrarkostnaður bæði að tiltölu við höfuðstól, sem bankinn hefur yfir að ráða, að tiltölu við útlán, sem hann hefur yfir að ráða, og að tiltölu við veltu, sem á honum er, sé langminnstur hjá Búnaðarbankanum, þá græða hinir miklu meira uf þeim tveimur ástæðum, sem ég hef nefnt, annars vegar vegna gjaldeyrisfjárins, sem þeir hafa og ekki bara taka sínar „provisionir“ af, heldur fá inn til sín og geyma mánuðum saman vegna þeirrar fyrirframgreiðslu, sem þeir heimta að tillögu ríkisstj., um leið og vörurnar eru pantaðar. Þess vegna veit hann það, að þessir bankar báðir hafa miklu meiri gróða en hinn, og það er þess vegna ekki að taka úr neinum peningalausum bönkum og færa í þann, sem nóga peninga hefur, það er eins og önnur fjarstæða að segja það, enda aldrei sagt af mér. Ég vildi gjarnan taka undir það með hv. þm. V-Sk. (JK), að ef till. eru teknar bókstaflega eins og þær liggja fyrir, þá er ekki hægt að segja annað en að Alþingi ætlaðist til þess, að meiru yrði ekki lagt í veðdeildina en þessar 1200000 kr., og leysti þess vegna Búnaðarbankann undan því, sem hann hefur gert undanfarið. Það má deila um það, hvort honum er það skylt eða ekki. Við skulum segja, að honum sé það ekki skylt, og segja það til þess að milda framkvæmd hinna bankanna, sem hafa ekki talið sér skylt að fara svoleiðis með þær stofnlánadeildir, sem þeir hafa, veðdeild og fiskveiðasjóð. Við skulum segja, að honum sé það ekki skylt, sem hann hefur fundið sér siðferðislega skylt að reyna að leysa og þess vegna lánað eitthvað dálítið á þriðju millj. kr. veðdeildinni, til þess að hún gæti lánað út. Ef ríkisstj. færi að semja lög um, að veðdeildin skyldi hafa 1200000 kr. og þar í fé frá sparisjóði Búnaðarbankans, mætti líta þannig á, að hann væri leystur undan þessari skyldu. Ég veit, að Búnaðarbankinn finnur þessa siðferðislegu skyldu alveg eins, þó að hann fái þessar 1200000 kr., og síðan yrði því öllu varið til útlána og mjög líklegt, að hann smám saman bæti þar að auki við þetta, sem hann á núna hjá veðdeildinni. Annars kemur náttúrlega alltaf inn í veðdeildina eitthvað af vöxtum og afborgunum á hverju ári, svo að sú skuld annaðhvort getur staðið eða þá lækkað af því og mundi undir engum kringumstæðum verða látin lækka af þessu viðbótarfé, sem henni væri útvegað eftir þessu frv. Þess vegna held ég, að það sé misráðið að taka sparisjóð Búnaðarbankans þarna inn í. Stjórn bankans er búin að sýna það, að hún telur sér siðferðislega rétt að lána veðdeildinni og leysa þannig úr brýnustu þörfinni, þó að hún hafi ekki getað gert það fullnægjandi, og af því að hún hefur ekki getað gert það fullnægjandi, þá er reynt að bæta þessu við, svo að veðdeildin geti rækt hlutverk sitt betur, þó að hún geti aldrei rækt það fullnægjandi eins og nú horfir í landinu. Ég vil þess vegna mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt, og treysti því, að við nánari athugun sjái bæði 4. þm. Reykv. og hæstv. ráðh., að það er fyrir beztu, að það sé leyst þannig og till. þeirra felldar. Ekki ætlast ég til, að þeir viðurkenni það með því að taka þær aftur, en býst við, að þeir greiði þeim sjálfir atkvæði. En náttúrlega gerðu þeir réttast í að sitja hjá.



Herra forseti. Fyrst vildi ég beina því til hæstv. forseta, hvort það mundi eitthvað vera að hljóminum hér í þessari hv. deild, þannig að það bærist öfugt, sem sagt er. Það er að gefnu tilefni, vegna þess að ég las í blaði í gær frásögn af minni afstöðu í þessu máli, þar sem sagt var í flestum atriðum gersamlega rangt frá henni. Þar sem þetta er blað samstarfsflokks sjálfstæðismanna í ríkisstj. og að því standa margir göfugir menn, sem ekki mega vamm sitt vita, þá held ég, að það geti ekki komið af illvilja eða löngun til þess að fara með rangt mál, heldur af því, að einhvern veginn sé svo háttað, að þeim hafi borizt algerlega öfugt það, sem sagt var. Ég hef sem sagt ætíð lagt á það mikla áherzlu, að ég væri þessu frv. fylgjandi og ég teldi mikla nauðsyn á því, að það næði fram að ganga, þó að ég hins vegar vildi láta búa enn þá örugglegar um það en í frv. sjálfu er gert, að það komi að gagni. Það var aftur á móti hv. 1. þm. Eyf., sem gerði mjög lítið úr þessu frv. og taldi, að það væri nær einskis virði að samþykkja það. Það voru hans orð, en ekki mín, og ég mótmælti þeim strax og þau komu hér fram. Ég tel, að hér sé um mjög gott mál að ræða, nauðsynlegt, sem þurfi að komast fram. Ég lýsti því meira að segja yfir við fyrri stig málsins, að þó að athugasemdir mínar væru ekki teknar til greina, þá mundi ég engu að síður fylgja sjálfu málinu, vegna þess að ég tel, að málið sjálft sé gott. En því frekar er það óverjandi, að svo ranglega skuli vera túlkað út í frá, hvað hér hefur farið fram. Ef ekki er um missögn að ræða eða misskilning, þá sýnir það, að þeir, sem að því standa, hafa ekki hreint mél í pokanum og geta ekki tekið þátt í málefnalegum umræðum, heldur verða að verja mál sitt með rangfærslum, sem ég hirði ekki frekar að svara. Það er auðvitað alger fjarstæða, sem hv. 1. þm. Eyf. bar hér fram fyrst um daginn og hv. þm. V-Sk. tók hér upp, og loksins var sá þriðji í þeirri einkennilegu lest hv. 1. þm. N-M., og héldu því allir fram, að ef brtt. minar væru samþykktar, væri það takmörkun á skyldu Búnaðarbankans til þess. að fullnægja sinni skyldu. Því fer fjarri, að svo sé. Það má segja, að brtt. minar helgist af því, að ég tel og hef raunar sýnt fram á með óyggjandi rökum, að Búnaðarbankinn hefur ekki staðið við lagaskyldu sína í þessu efni og þess vegna sé ástæða til að hnippa í hann að standa sig betur í framtíðinni í þeim efnum heldur en hann hefur gert. En ég hef ekki ætlazt til, að það væri horfið frá því að eiga samstarf við aðrar peningastofnanir um lausn þessa máls, og ég er ekki fylgjandi till. hv. 4. þm. Reykv. um að fella niður þá heimild, sem ríkisstj. á að hafa til þess að skylda vissar peningastofnanir úti í bæ, ef svo má segja, til þess að kaupa þessi bréf, ef á þarf að halda. En ég hef talið rétt að bæta sparisjóðsdeild Búnaðarbankans þar við. Slíkt er ekki þrenging, slíkt er bæði rýmkun á frv. og léttir engum skyldum af Búnaðarbankanum. Það eru þess vegna fullkomnar tylliástæður, þegar það er borið fram til þess að vera á móti þeim auðsæilega sanngjörnu till., sem ég hef borið fram í þessu máli. Það getur verið skiljanlegt, að menn séu á móti þeim till., ég skal ekkert um það segja, en það er ekki frambærilegt að vera á móti þeim af svo auðsæilega gagnslausum fyrirsláttaratriðum eins og þeim, sem þessir hv. þm. hafa hér flutt. það er þá miklu betra að segja það hreinlega, að þeir geri það af hlífð við Búnaðarbankann, að þeir vilji ekki láta Búnaðarbankann fá þá réttmætu áminningu, sem hann mundi fá með samþykkt minna till.: það er miklu betra að segja það hreinskilnislega heldur en að bera fyrir það, sem alls ekki fær staðizt með neinu móti. Því hefur verið mjög á loft haldið hér, að ýmsum bönkum sé illa stjórnað öðrum en Búnaðarbankanum. Ég skal ekki fara út í þær umræður. En ég vil þó segja það, að út af fyrir sig þarf það ekki að vera sönnun fyrir því, að banka sé illa stjórnað, þó að hann verði fyrir tapi á einstaka viðskiptamanni. Bankinn starfar ekki eingöngu til þess að græða fé eða moka saman peningum, heldur til þess að greiða fyrir atvinnulífinu, þeim greinum atvinnulífsins, sem hverjum banka er falið á hendur að annast. Það er þess vegna mjög eðlilegt, ef ófyrirsjáanlegir atburðir eiga sér stað í atvinnulífi, þannig að töp verði, sem ekki var reiknað með, að bankastofnanir taki þátt í því ekki síður en þeir atvinnurekendur, sem fyrir skakkaföllunum verða. Og það var líka svo, að Búnaðarbankinn á sínum tíma undir stjórn hins ágæta manns Tryggva heitins Þórhallssonar varð fyrir stórkostlegum áföllum, vegna þess áð hann hafði lánað út meira en bændur þá gátu borgað, og varð að stofna sérstaka kreppulánadeild til þess að standast þann halla. Slíkt kom ekki af því, að Tryggvi Þórhallsson út af fyrir sig væri verri bankastjóri heldur en sá, sem nú er, heldur vegna hins almenna atvinnuástands. Ég tel það sízt til sönnunar góðri bankastjórn Búnaðarbankans, þó að þannig sé haldið á, að bankinn verði ekki fyrir neinum skakkaföllum. Það sýnir það eitt, sem ég hef haldið fram, að hann er rekinn sem gróðastofnun, sem verzlunarstofnun, en ekki fyrir atvinnuveginn, sem hann lögum samkvæmt á að styðja, enda er það óumdeilanlegt og játað, og jafnvel verjendur Búnaðarbankans hafa ekki getað neitað, að hann hefur ekki farið eftir tvímælalausum lagafyrirmælum um það að vera fyrst og fremst bankastofnun fyrir landbúnaðinn, heldur er orðinn almennur verzlunarbanki, sem fyrst og fremst hugsar um það að græða fé og tapa aldrei einum eyri. En vitanlega helgast það, að bankarnir taka vexti og græða fé, af því, að þeir verða stundum fyrir skakkaföllum eins og öll mannleg fyrirtæki. Vitanlega er það þannig, að bankinn hefði vel efni á því að taka á sig þau skakkaföll, sem leiddi af því að kaupa þessar 1200000 kr. af hans eigin veðdeildarbréfum. Það hefur verið sannað, að hankinn græðir milljónir ár hvert, eykur stöðugt við sína sjóði, og hann gæti vitanlega staðið undir þessu, ef nægur vilji væri fyrir hendi. Það er aðeins viljinn, sem skortir í þessum efnum. En látum það vera. Ég hef ekki gert það að aðalefni þessa máls, heldur þvert á móti sagt, að það væri mál, sem yrði að leysa fyrir sig, hver ætti að borga þann vaxtamismun, sem hér á sér stað. Aðalefnið er það, að bankinn hefur yfir nægu fé að ráða, jafnvel án þess að takmarka á nokkurn veg aðra lánastarfsemi sína, til þess að lána þessar 1200000 kr., ef nokkur vilji er fyrir hendi. Það er einungis vegna þess, að viljann skortir, vegna þess að bankastjórnin, bæði bankastjóri og bankaráð undir forustu formanns Framsfl., hefur sannfærzt um það, að það er ekki hægt að reka heiðarlega og frambærilega bankastarfsemi hér á landi, ef það ætti að lána bændum, svo að vitnað sé í ummæli hv. formanns Framsfl., sem hann hefur margoft viðhaft hér.

Ef við lánum með lægri vöxtum en -

Ja, þessi ummæli þingmannsins liggja fyrir, og við getum látið skoða þau. Ef hv. þm. hefur ekki látið breyta þeim, skulum við athuga, hvað hann hefur sagt. Það hefur ekki heldur verið með einu orði vefengt, að Búnaðarbankinn hefur gersamlega vanrækt það að leysa úr rekstrarlánaþörf bænda. Hvað sem því líður, hvort hann gæti lánað bændum löng fasteignalán, - og hef ég þó sýnt fram á, að allar röksemdir verjenda bankans í þeim efnum eru hégómi einn, - þá er ótvírætt, að ef löngun og vilji væri fyrir hendi, þá gæti bankinn leyst úr hinni þörfinni. Hann hefur leitt þá þörf gersamlega hjá sér. Svo er verið að tala um það, - og hv. þm. Str. var því mjög feginn, að ég lýsti því yfir, að ég teldi, að núverandi bankastjóri bankans hefði ekki á neinn hátt misnotað stöðu sína í pólitískum tilgangi. Ég stend við það. Ég hef enga vitneskju um það, að bankastjórinn hafi gert það. En vitanlega er það bankaráðið, sem ákveður þær stóru línur, sem lánin eru veitt eftir, og það er hv. þm. Str., sem manna mest ber ábyrgð á því ásamt bankastjóranum. Ég er hér ekki að sakast,um einstakar lánveitingar. Ég er ekki heldur að sakast um það, þótt eitthvað af lánum hafi verið veitt í öðru skyni en lög bankans þó segja til um. En ég er að sakast um þann gersamlega misskilning á stöðu og eðli bankans, að hann skuli ekki sjálfur reyna að leysa ekki stærra atriði en felst í þessu frv., heldur reyna að knýja löggjafarþingið til þess að gera ráðstafanir í því efni. Vitanlega átti bankinn sjálfur að hafa þar forustuna, segja til um, hvað hann skorti á, ef hann gat ekki gert það. En bankinn er búinn að gleyma svo gersamlega, í hvaða tilgangi hann er stofnaður og hvað lögin segja til um hans starfsemi, að Alþ. þarf þarna að taka í taumana og reyna að hafa vit fyrir forráðamönnum bankans. Hv. þm. Str. sagði hér á dögunum, - ég sé, að hann hefur látið taka það upp í blaði sínu, - að till. og ummæli hv. 4. þm. Reykv. væru af mikilli sanngirni mælt, en mínar till. væru af öðrum toga spunnar. Það væri maklegt að launa þetta með því að taka aftur seinni till. mína og fallast á seinni till. hv. 4. þm. Reykv. og vita, hvernig hv. þm. Str. þætti sú sanngirni vera, vegna þess að þá væri tekið úr frv. það aðhald, sem hv. þm. Str. í öðru orðinu viðurkenndi að ríkisstj. þyrfti að hafa til þess að knýja aðila til þess að hlýða því, sem lögin ætlast til í þessu. Ég vil þó ekki fara þannig að. Mér er það ljóst, að það kann á því að þurfa að halda að heita þvingunarráðstöfunum í þessu efni. Ég vil þess vegna ekki taka úr síðari hluta 1. gr., ég vil ekki fella hann niður. Ég tel, að það sé réttara að gera enn þá öruggara, að greinin kæmi að gagni, með því að samþykkja mína viðbót, en mun greiða atkv. á móti till. hv. 4. þm. Reykv. varðandi þetta atriði. En varðandi fyrri hl. gr. get ég alveg eins fellt mig við till. hv. 4. þm. Reykv. og mína og vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki bera hans till. upp á undan, og ég mundi þá greiða atkvæði með henni, vegna þess að ég tel, að hún nái alveg sama tilgangi þar eins og mín till.

Forseti (GíslJ): Þá hafa ekki fleiri kvatt Sér hljóðs. Út af fyrirspurn hæstv. dómsmrh. til forseta um það, hvort nokkuð sé að hljómnum hér í deildinni, þá skal það verða athugað, t.d. hvort orð eins og já breytist inn á,segulband og verði að neii eða hvort önnur orð og setningar breytist að efni til á annan hátt. Það er að sjálfsögðu mikils virði fyrir hv. þm. að vita um, hvort slíkt getur átt sér stað. - Umræðum um þetta mál er lokið og verður gengið til atkv.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt að tilmælum stjórnar lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, og hefur hún samið frumvarpið. Efnisatriði frv. eru tvö. Hið fyrra er það, að eftir að sjóðfélagi hefur greitt iðgjöld í 30 ár til sjóðsins, þá skuli iðgjaldagreiðsla hans falla niður, þó að hann haldi áfram störfum og hafi ekki náð því aldursmarki, sem veitir honum rétt til lífeyris. Stjórnin er á einu máli um það, að ekki sé eðlilegt, að sjóðfélagar greiði iðgjöld lengur en 80 ár til sjóðsins, enda allir útreikningar á lífeyri miðaðir við þann hámarksstarfsaldur, en 30 ára starfsaldur gefur rétt til fulls lífeyris, þegar látið er af störfum, að öðrum skilyrðum uppfylltum. Hitt atriðið er það, að ef sjóðfélagi, sem er orðinn 65 ára og á rétt á lífeyri, heldur áfram störfum og frestar að taka lífeyri, þá skuli lífeyrisupphæðin hækka um 2% fyrir hvert ár, sem lífeyristökunni er frestað. Þetta er gert í því skyni að hvetja menn til að halda áfram störfum, þó að þeir hafi náð þeim aldri og starfsaldri, að þeir eigi rétt á lífeyri. Eins og l. eru nú, þá hefur maður, sem hefur byrjað mjög ungur, við skulum segja 25 ára eða þaðan af yngri og unnið óslitið hjá ríkinu, þar til hann er 60 ára, fengið samanlagt í aldur og starfsaldur 95 ár og getur því hætt með fullum lífeyri. Þjóðfélaginu er enginn fengur í því, að sextugur maður við góða heilsu láti af störfum og fari strax að taka eftirlaun, en fyrir manninn getur það í vissum tilfellum borgað sig, ef hann getur fengið störf annars staðar. Með því að hækka lífeyrisgreiðslur að nokkru fyrir hvert ár, sem hann frestar að taka lífeyri, telur stjórn lífeyrissjóðsins nokkrar líkur til þess, að maðurinn haldi áfram störfum lengur, meðan hann hefur fulla starfsgetu og stjórnarvöldin telja, að hann ræki starf sitt eins og til er ætlazt. Það hámark, sem sjóðfélagi gæti þannig komizt í með því að fresta lífeyristöku, væri 7½ ár, sem gæfi 15% hækkun á lífeyri, og fyrir mann, sem hefði full réttindi til lífeyris 80 ára, þýðir það, að hann gæti með því að vinna áfram til 75 ára komizt upp í 75% af lífeyrisupphæðinni. Slík dæmi eru að sjálfsögðu sárafá, en allmargir menn halda áfram störfum til 70 ára aldurs, og þeir mundu þá geta fengið um 20% hækkun á sínum lífeyri með því að halda áfram starfi svo lengi. Að öðru leyti skýrir grg. efni frv. fullkomlega, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta. Þetta kostar sjóðinn áreiðanlega engar aukagreiðslur, vegna þess að hann sparar meira á því að fresta lífeyrisgreiðslunum heldur en sem nemur þeirri hækkun, sem kemur á lífeyrinn vegna frestunarinnar, eftir þeim útreikningum, sem fyrir liggja. Ég vil leyfa mér að leggja til að lokinni þessari umr., að frv. verði vísað til heilbr.- og félmn., og vænti skjótrar afgreiðslu frá nefndinni.



Herra forseti. Ég hef einu sinni áður hér á hv. Alþ. bent á það, að ég teldi, að annaðhvort af tvennu gæti átt sér stað: hækkun á eftirlaunum manna úr lífeyrissjóðnum ellegar lækkandi iðgjald í sjóðinn. Ég hélt þá og held enn, að það safnist meira fé í tryggingarsjóðinn en ástæða sé til til að láta hann standa undir sínum skuldbindingum. Hann tekur nú þarna að sér að vísu dálítið auknar skuldbindingar, ekki miklar, en dálitlar, sem hann vafalaust getur vel staðið undir og ég tel í alla staði réttmætar og sjálfsagðar. En ég vildi mjög fara fram á það, að n., sem fær þetta mál til athugunar, ekki sízt þar sem í henni er nú flm. og sá maðurinn, sem bezt er inni í þessum málum, athugaði þessa hlið. Mér virðist eftir því, hvað lífeyrissjóður embættismanna vex ört, að það geti ekki hjá því farið, að annaðhvort séu iðgjöldin í hann óþarflega há ellegar eftirlaunin óþarflega lág, og að það þurfi að finna á því réttlátara hlutfall heldur en nú er. Það var eðlilegt, þegar hann var fyrst stofnaður og fyrst framan af, meðan starfsárin voru fá og menn vissu ekki hver meðalaldur lífeyrismanna yrði o. s. frv., að það væri reynt að hafa þetta þannig, að sjóðurinn væri alla vega tryggður. En nú er hann búinn að starfa það lengi, að ég skil ekki annað heldur en að hægt sé að finna nokkurn veginn hæfilegt hlutfall þarna á milli, sem vitanlega á þó að vera þannig, að sjóðurinn sé alltaf tryggður.



Herra forseti. Það er sjálfsagt, að n. taki til athugunar tilmæli hv. þm. N-M., en annars eru í l. sjálfum, eins og hv. þm. sjálfsagt veit, ákvæði um endurskoðun á iðgjöldum sjóðsins með tilliti til skuldbindinga hans á hverjum tíma. Sú endurskoðun á að fara fram á 5 ára fresti, og í lok ársins 1953 eða á þessu ári, 1954, eru 10 ár síðan sjóðurinn tók til starfa samkvæmt gildandi l. Það eru aðeins 10 ár síðan sjóðurinn tók til starfa samkv. þeim l., sem nú gilda, en eftir þeim l. var tryggingasviðið víkkað stórkostlega, þannig að það eru um ferfalt fleiri meðlimir sjóðsins nú en eftir gömlu lífeyrissjóðslögunum frá 1920, því að þá voru það aðeins lögskipaðir embættismenn, sem þar voru, en nú eru það starfsmenn hins opinbera yfirleitt. Þessi endurskoðun eða útreikningar á hag sjóðsins fara nú fram, og ég geri ráð fyrir, að einhvern tíma á þessu ári verði þessum útreikningum lokið, þannig að fyrir liggi, hvernig hagur sjóðsins í raun og veru er. En ég er ekki á sama máli af þeirri lauslegu athugun, sem gerð hefur verið, eins og hv. þm. um það, að hagur sjóðsins sé óþarflega góður. Ég hygg þvert á móti, að hagur sjóðsins sé fremur of tæpur heldur en hitt. Menn gera sér nú kannske ekki grein fyrir því, að iðgjöldin til sjóðsins eru ekki að öllu leyti öll sama eðlis. Iðgjöld sjóðfélaganna eru 4% af launaupphæðinni, og ríkissjóður leggur aðra 4 á móti, þannig að það, sem sjóðurinn fær til að mæta sínum áfallandi skuldbindingum, er um 8% af laununum, og með þeim reglum, sem gilda fyrir sjóðinn, held ég, að þetta sé mjög tæpt áætlað, sérstaklega með tilliti til barnalífeyris, sem er töluvert hár. En þeim 2%, sem ríkissjóður greiðir til viðbótar í sjóðinn, þannig að heildargreiðslur eru 10%, er ætlað að standa undir þeim halla, sem af því leiðir, að eldri starfsmenn, sem greitt hafa í sjóðinn eftir eldri lögum og miklu lægri iðgjöld, eiga að fá sömu réttindi og þeir, sem nú eru meðlimir sjóðsins og hafa greitt eingöngu samkvæmt hinum nýju l. frá 1943, og það er víst, að þessi 2% nægja ekki til þess að bæta upp það, sem greiða þarf meira hinum eldri meðlimum sjóðsins heldur en það, sem þeir hafa til hans greitt. En sem sagt, þetta verður athugað núna á þessu ári og grundvöllur sjóðsins reiknaður út; enda er svo fyrir mælt í l., að ef slík athugun og rannsókn á sjóðnum leiðir til þess, að annaðhvort þarf að hækka iðgjöldin eða lækka, þá skuli það gert, ef ekki verður þá breytt fríðindum sjóðsins, þannig að jafnvægi náist á tekjum hans og gjöldum eftir því, sem frekast væri hægt að áætla.