Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Í fjarveru forsrh. mæli ég hér fyrir frv. til laga um breytingar á lögum nr. 64 1. júlí 1985, um Byggðastofnun. Það væri mikil ástæða til að hafa langt mál um þetta frv. en vegna þess að að baki liggur mjög gott nefndarstarf sem hefur tekist ágæt samstaða um þá hlýt ég fyrst og fremst að vitna til skýrslu þeirrar sem kom frá nefndinni og greinargerðar með þessu frv. Ég mun hins vegar hafa nokkur orð um þetta mál þótt það sé mun takmarkaðra en í reynd væri ástæða til. Eins og öllum hv. þm. er ljóst hafa orðið miklar breytingar á undanförnum áratugum á búsetu í landinu. Þessar breytingar felast í meginatriðum í því að það hafa orðið miklir flutningur úr dreifbýli í þéttbýli, en jafnframt hefur fólki fækkað á landsbyggðinni víða og dregið úr fjölgun en mikil fjölgun hins vegar orðið á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík og í nágrannabyggðarlögunum. Á árunum 1981 -- 1990 hafa brottflutningar frá landsbyggðinni aukist ár frá ári og flutningar á þessum árum eru höfuðborgarsvæðinu í hag um 10.700 manns. Þessir flutningar voru mestir 1988 eða 1560 manns, en það er hæsta tala á einu ári frá því skráning innanlandsflutninga hófst. Árið 1990 var mismunur brottfluttra og aðfluttra á landsbyggðinni 1070. Það er ástæða til að vekja athygli á því að á árunum 1984 -- 1986 og árið 1989 fækkaði íbúum landsbyggðarinnar en slíkt hefur ekki gerst síðan á árunum 1945 -- 1946. Þessi þróun talar sínu máli og það er alveg ljóst að hún hefur mikil áhrif á okkar samfélag og þótt mörgum finnist að hér sé í reynd um þróun að ræða sem ekki verði stöðvuð og feli í sér margvíslega hagkvæmni fyrir rekstur þjóðarbúsins, þá er það jafnframt staðreynd sem ekki verður á móti mælt, mjög alvarleg staðreynd, að kostnaður og óhagræði vegna þessarar búsetuþróunar kemur fram á mörgum sviðum. Í fyrsta lagi er það þannig að á landsbyggðinni kemur fram vannýting mannvirkja og í mörgum tilvikum auðlinda vegna fækkunar fólks í fjölmörgum byggðarlögum. Það er jafnframt ljóst að langvarandi stöðnun leiðir til þess að það kemur fram svartsýni hjá því fólki sem býr í viðkomandi byggðarlögum um framtíðarmöguleika byggðarlaganna, fólksins sem þar býr og þeirra kynslóða sem þar eru að alast upp. Á höfuðborgarsvæðinu þarf aftur að byggja upp ný þjónustumannvirki sem í mörgum tilvikum eru til staðar annars staðar í landinu og eru þar vannýtt. Það kostar mikið að leysa umferðarvandamál sem á höfuðborgarsvæðinu eru og það blasir við að á því svæði þarf að fara í milljarða framkvæmdir til að leysa verstu umferðarhnútana. Það verður æ dýrara fyrir það fólk sem þar býr að sækja vinnu og ýmsa sérhæfða þjónustu. Þá er mikil mengun sem myndast af slíku þéttbýli og það er afar kostnaðarsamt að leysa frárennslismál, sorphreinsunarmál og þessi kostnaður vex eftir því sem byggðin stækkar og það er sú reynsla sem jafnframt hefur orðið meðal flestra þjóða. Þessi þróun er ekki einsdæmi hér á Íslandi, hún er í reynd alheimsþróun og alls staðar blasa við vandamál vegna slíks misvægis. Það hefur verið lögð á það vaxandi áhersla í okkar atvinnulífi að undirstöðuatvinnuvegirnir séu reknir á sem hagkvæmastan hátt þannig að þessar atvinnugreinar geti skilað þjóðarbúinu sem mestum tekjum og byggt upp sem best lífskjör. Það er því ráðandi í þessum greinum að verið er að leita eftir hagræðingu, betri rekstri þannig að t.d. sjávarútvegurinn geti skilað landsmönnum betri lífskjörum. Þessi hagræðing kemur oftast fram í því að fólki er fækkað, meira reynt að leysa með vélum og meiri afkasta krafist af hverjum einstaklingi. Það sama á við á margan hátt í landbúnaðinum að það eru gerðar þær kröfur til hans að vörurnar séu framleiddar með minni kostnaði þannig að þar hefur fólki fækkað hlutfallslega meira en nokkurs staðar annars staðar. Skipulagsbreytingar í undirstöðuatvinnugreinunum hafa því leitt til þess að fólki sem þar starfar fer fremur fækkandi en fjölgandi þótt ekki sé að öllu leyti hægt að alhæfa í því. Það er því nauðsynlegt til að styrkja atvinnulíf víða um land að reyna að fara inn á nýjar brautir, inn á ný svið og leita allra leiða til nýsköpunar bæði á vettvangi þessara atvinnugreina og jafnframt á vettvangi nýrra greina. Það er engu að síður staðreynd að þjónustugreinarnar hafa tekið við fleira og fleira fólki og þar er stöðug fjölgun. Þessi fjölgun í þjónustugreinunum hefur fyrst og fremst verið hér á höfuðborgarsvæðinu og er því ekki hægt að mæla á móti því að aukning þjónustugreinanna hefur í reynd á margan hátt leitt til meiri byggðarröskunar en margir gera sér grein fyrir. Það hlýtur því að vera markmið þeirra aðgerða sem eru brýnastar í byggðamálum að gera allt sem hægt er til að breyta samsetningu atvinnulífsins á landsbyggðinni þannig að störfum í þeim greinum þar sem vöxturinn er hvað mestur fjölgi og sú mikla aukning sem hefur orðið í þjónustugreinunum hér á höfuðborgarsvæðinu stöðvist. Það geta flestir verið sammála um það að byggðastefna sem byggir fyrst og fremst á því að viðhalda stöðu mikilvægustu undirstöðuatvinnugreinanna, landbúnaðarins og sjávarútvegsins, getur ekki orðið árangursrík. Og það hlýtur að vera eðlileg krafa landsbyggðarinnar, m.a. vegna þess að þjóðfélagið gerir þær kröfur til þessara undirstöðuatvinnuvega að þær skili sem mestum arði til þjóðarbúsins, en þessi arður stendur undir þjónustugreinunum, að það fólk, sem við þessar greinar starfar og heldur þeim í reynd uppi, fái jafnframt notið þess í sínu umhverfi að þjónustugreinarnar vaxi þar. Auðvitað er það svo að atvinnuþróun á hverjum stað byggist og hlýtur alltaf að byggjast fyrst og fremst á vilja, þekkingu, dugnaði og framtaki þeirra sem búa á viðkomandi stöðum og vilja hasla sér þar völl. En það er þannig að ef stofna á til atvinnurekstrar þá þarf að vera til víðtæk þekking og fjármagn. Það er mörgum ofviða að takast á við það og þeir þurfa aðstoð samfélagsins til þess að geta stigið ýmis framfaraspor. Ríkisvaldið hefur að sjálfsögðu bein áhrif á atvinnu - og byggðaþróuun með staðarvali stórfyrirtækja sem koma inn á borð ríkisvaldsins. Það getur jafnframt haft mikil áhrif með tilhögun opinberrar þjónustu og enn fremur með þeim aðgerðum sem gripið er til til þess að stýra þróun landbúnaðar og sjávarútvegs. Í þessu sambandi skiptir að sjálfsögðu langmestu máli að efnahagsstjórnin tryggi jafnvægi í efnahagslífinu og að gengisskráningin miðist við það að atvinnuvegirnir búi við viðunandi rekstrarafkomu. Við höfum sára reynslu af því að ef þetta sjónarmið er ekki ríkjandi, þá fer illa fyrir viðkomandi atvinnugreinum og það getur tekið mörg ár og jafnvel áratugi að vinna þær upp á nýjan leik þannig að fyrirtækin sem eru burðarás í hverju byggðarlagi geti staðið undir lífsafkomu fólksins og ekki síst gefið fólkinu þá tryggingu og það öryggi sem er nauðsynlegt til þess að hafa trú á búsetu til lengri tíma. Það er ekki síst mikilvægt í allri þessari þróun að ríkisvaldið jafni kostnað við opinbera þjónustu um allt land á þeim sviðum þar sem það hefur tök á og aðstæður allar fyrir atvinnurekstur og einstaklinga. Þessar aðstæður eru því miður mismunandi bæði fyrir einstaklingana og jafnframt fyrir atvinnufyrirtækin sem ekki síst kemur fram í því að einstaklingar borga mismunandi orkuverð í landinu og fyrirtækin jafnframt sem hlýtur að hafa áhrif á staðsetningu þeirra. Með tilliti m.a. til þeirra sjónarmiða sem ég hef nú rakið og margra annarra, þá skipaði forsrh. hinn 4. jan. 1990 tvær nefndir í byggðamálum. Annarri nefndinni, svokallaðri byggðanefnd, var falið að gera tillögur um langtímastefnu í byggðamálum, en í henni áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka og samtaka á Alþingi. Formaður þessarar nefndar var Jón Helgason alþm., hæstv. forseti þessarar deildar, en aðrir í nefndinni voru Egill Jónsson alþm., Guðmundur Einarsson, fyrrv. alþm., Gunnar Hilmarsson, formaður Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina, Hreggviður Jónsson alþm., Lárus Jónsson, fyrrv. alþm., Skúli Alexandersson alþm., Skúli Björn Árnason fulltrúi og Snjólaug Guðmundsdóttir húsmóðir. Ritari þessarar nefndar og starfsmaður var Kristófer Oliversson frá Byggðastofnun. Þessi nefnd, sem ég hef nú greint frá, hefur samið það frv. sem ég mæli hér fyrir. Áður en nefndin var skipuð hafði Byggðastofnun fjallað um þetta málefni og lagt fram hugmyndir um mótun nýrrar byggðastefnu og átaks til að rétta hlut landsbyggðarinnar til frambúðar. Haldnir voru fundir með fulltrúum allra stjórnmálaflokka þar sem starfsmenn stofnunarinnar lögðu fram gögn um þróun á landsbyggðinni. Megintilgangur þessara funda var að finna þau grundvallaratriði nýrrar byggðastefnu sem stjórnmálamenn úr öllum flokkum væru sáttir við og teldu framkvæmanleg. Niðurstöður viðræðna voru sendar forsrh. 16. apríl 1989. Í framhaldi af því skipaði hann framangreinda nefnd. Jafnframt skipaði forsrh. í byrjun desember 1989 aðra nefnd sem var falið að fjalla um starfsemi Byggðastofnunar og fyrstu aðgerðir í byggðamálum. Í þeirri nefnd sátu Stefán Guðmundsson alþm., formaður, Ragnar Arnalds alþm., Sighvatur Björgvinsson alþm., Trausti Þorláksson skrifstofumaður og Zophonías Zophoníasson framkvæmdastjóri. Starfsmaður þeirrar nefndar var Aðalsteinn Steinþórsson en Kristófer Oliversson frá Byggðastofnun var nefndinni jafnframt til aðstoðar. Skýrsla og tillögur þessarar nefndar fylgir með frv. sem fskj. 2. Í áliti nefndarinnar koma fram mjög margar athyglisverðar tillögur. Ég ætla ekki að rekja þær hér í máli mínu, enda eru hér í þessari deild þingmenn sem þekkja þær miklu betur en sá sem hér stendur og mun færari að skýra frá þeim. En ég vek sérstaka athygli á aðgerðum í byggðamálum á bls. 10 -- 11 í skýrslunni og á tillögum nefndarinnar um breytingar á sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986, sem koma fram í viðauka 1 í skýrslu nefndarinnar á bls. 33. Byggðanefndin sem samið hefur frv. leggur til að Byggðastofnun verði falið að hafa meira frumkvæði en hingað til um stefnumótun á sviði byggðamála. Af þessum sökum er nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á lögum um stofnunina. Miða allar breytingarnar í frv. að þessu markmiði. Þar er ætlast til að Byggðastofnun geri byggðaáætlun til fjögurra ára sem forsrh. leggi síðan fyrir Alþingi til samþykktar. Þannig gefist Alþingi kostur á að fjalla um byggðamál og þau áhrif sem ákvarðanir og aðgerðir eða aðgerðaleysi stjórnvalda hefur á þróun byggðar. Ætti sú umfjöllun að stuðla að málefnalegri umræðu um byggðamál í þjóðfélaginu. Þá er lagt til að stuðningur Byggðastofnunar við atvinnuþróun verði aukinn. Í hverju kjördæmi verði jafnframt starfandi atvinnuráðgjafi og eitt eða fleiri atvinnuþróunarfélög sem Byggðastofnun veiti stuðning við atvinnuráðgjöf og þróunarstarf. Einnig er gert ráð fyrir að stofnunin leggi fram áhættufjármagn til þeirra verkefna sem þykja álitleg hverju sinni. Til þess að hugmyndir byggðanefndar beri tilætlaðan árangur er það grundvallaratriði að byggðarlögin verði tengd sem best saman með greiðum samgöngum og opinber þjónusta jöfnuð sem mest má verða, ekki síst með sambærilegu orkuverði um land allt. Frumvarpsgreinarnar, efnisgreinarnar, eru fjórar. Í 1. gr. er fjallað um það að fela Byggðastofnun í samráði við ráðherra að móta byggðastefnu og gera tillögu að stefnumótandi áætlun í byggðamálum til fjögurra ára. Í slíkri áætlun koma fram helstu þættir sem áhrif hafa á þróun byggðar. Þar kemur fram framtíðarstefna stjórnvalda í byggðamálum og fjallað er um áhrif stefnu í efnahags - og atvinnumálum á þróun byggðar ásamt því hvernig framkvæmdaáætlun fyrir opinberar framkvæmdir tengist byggðaþróun. Ráðherra skal leggja þessa byggðaáætlun fyrir Alþingi til afgreiðslu og Alþingi tekur byggðaáætlun til endurskoðunar ekki sjaldnar en annað hvert ár. Hér er því lagt til að tekin verði upp svipuð vinnubrögð og tíðkast við undirbúning að gerð þjóðhagsáætlunar og meðferð Alþingis t.d. á vegáætlun og margvísleg önnur þróun hefur verið í gangi á þessu sviði sem að vísu tengist allt byggðamálum með einum eða öðrum hætti. Einnig er gert ráð fyrir að Byggðastofnun geri svæðisbundnar byggðaáætlanir sem unnar verði í nánu samstarfi við heimamenn í hverjum landshluta og verði tekið mið af þeim við undirbúning byggðaáætlunarinnar sem Alþingi fjallar um. Í 2. gr. er kveðið á um hlutverk stjórnar Byggðastofnunar við undirbúning byggðaáætlanagerðar. Stjórninni er ætlað að fjalla um stefnumótandi hluta byggðaáætlunarinnar og fylgjast með framkvæmd þeirra þátta hennar sem henni er falið af Alþingi. Stjórn stofnunarinnar er einnig ætlað að fylgjast með þeim svæðisbundnu byggðaáætlunum sem unnar verða af Byggðastofnun. Í 3. gr. er gert ráð fyrir stuðningi Byggðastofnunar við stofnun og rekstur atvinnuþróunarfélaga. Um leið og hér er lögfestur stuðningur Byggðastofnunar við þau er lögð áhersla á að efla þátttöku heimamanna í atvinnuþróunarfélögum og gera starf þeirra markvissara. Aðild að þeim geta átt sveitarfélög og allir aðrir aðilar sem vilja taka þátt í þeim og láta sig varða þróun og uppbyggingu atvinnulífs á viðkomandi svæði. Með þátttöku sinni er Byggðastofnun ætlað að vera bakhjarl þessara félaga og veita þeim félagslegan og tæknilegan stuðning eins og henni er kleift og frumkvæði heimamanna gefur tilefni til. Samkvæmt 4. gr. er Byggðastofnun heimilað að veita atvinnuþróunarfélögum styrki til einstakra verkefna á sviði þróunar og nýsköpunar í atvinnulífi. Einnig að stofnunin skuli koma á fót föstu samstarfi við rannsóknastofnanir atvinnuveganna, stofnlánasjóði og háskóla um miðlun tæknilegra framfara til atvinnuþróunar. Byggðastofnun er einnig ætlað að taka við hlutverki iðnrn. vegna iðnráðgjafa og greiða hluta af kostnaði við starfsemi þeirra, a.m.k. eins þeirra í hverju kjördæmi. Þá er gert ráð fyrir að atvinnuráðgjafarnir leitist við að koma á samstarfi atvinnuþróunarfélaga innan viðkomandi kjördæma og stuðla að samstarfi við aðra aðila sem vinna þar að ráðgjafar - og leiðbeiningarstarfi. Herra forseti. Ef þetta frv. nær fram að ganga sem ég vænti að geti orðið er ljóst að fram undan er mikið starf við framkvæmd allra þeirra hugmynda sem fram koma í frv. og hafa komið fram í starfi þeirra ágætu nefnda sem ég hef hér minnst á og eiga þessar nefndir og allir þeir einstaklingar, ekki síst alþingismenn sem þar hafa starfað, miklar þakkir skilið fyrir sín störf. Það er t.d. ætlast til þess að byggðaáætlun verði lögð fyrir Alþingi þegar á næsta hausti. Í tengslum við væntanlegar breytingar á deildaskiptingu Alþingis er jafnframt nauðsynlegt að sérstök nefnd fjalli um byggðamál framvegis. Á þann hátt er unnt að færa inn á Alþingi þá vinnu að stefnumótun í byggðamálum sem farið hefur fram í nefndum utan Alþingis á undanförnum árum. Einnig er nauðsynlegt að athuga gaumgæfilega hugmyndir nefndar um skipulag Byggðastofnunar sem fjalli um aðgerðir í byggðamálum og fram koma í fskj. 2 með frv. þessu og er áður getið um. Það er nauðsynlegt að halda vinnslu þeirra hugmynda áfram og hrinda þeim í framkvæmd eftir því sem tilefni þykir til. Það er að mínu mati mjög þýðingarmikið að um þessar hugmyndir og breytingar sem hér koma fram verði sem best samstaða hér á Alþingi og í þjóðfélaginu í heild. Það ber um of á togstreitu á milli þéttbýlis og dreifbýlis í landinu og það ber líka á því að ekki er nægilega ríkur skilningur, og þá ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, á mikilvægi landsbyggðarinnar fyrir landið allt. Sérhver einstaklingur í landinu vill eiga sér glæsilega höfuðborg og vill geta staðið með sinni höfuðborg. En það gera einstaklingarnir ekki ef þeir sem í höfuðborginni starfa og henni stjórna hafa ekki ríkan skilning á þýðingu landsbyggðarinnar og dreifbýlisins fyrir landið allt. Um þetta þarf að vera sem best samstaða í landinu og ég hef mesta trú á því að með meira starfi Alþingis á sviði byggðamála megi byggja upp betri skilning á mikilvægi þess að landið sé allt byggt og þeir sem starfa fyrst og fremst í undirstöðuatvinnuvegunum njóti ekki síður þeirra gæða og þeirra réttinda sem okkar ágæta land hefur gefið okkur. Ég vil ekki hafa fleiri orð, herra forseti, um þetta mál og vitna til þess starfs sem hér hefur verið unnið, en vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og trúlega --- ég bið afsökunar á því að ég þarf aðeins að hugsa um það, en það hlýtur að vera til hv. allshn., það sé eðlilegt að máli þessu sé vísað þangað.

Jón Helgason : Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir hans orð hér og ríkisstjórninni fyrir flutning þessa frv. Það var ánægjulegt að starfa í þeirri nefnd sem mér var falið að stýra með fulltrúum allra stjórnmálaflokka hér á Alþingi vegna þess einlæga vilja sem þar kom fram frá öllum þessum fulltrúum að reyna að ná samstöðu um aðgerðir sem gætu stuðlað að betra jafnvægi í byggðamálum. Það kom einnig fram í máli þeirra fjölmörgu fulltrúa sem ég átti viðræður við frá samtökum aðila vinnumarkaðarins, fjölmargra stofnana og landshlutasamtaka sveitarfélaga, að það þyrfti að snúa þessari öfugþróun síðustu ára við og stuðla að því að nýta kosti landsins alls með byggð og blómlegri atvinnustarfsemi. En okkur var ljóst að þetta gerist ekki nema með samstarfi og samvinnu margra aðila. Þetta kostar vinnu og aftur vinnu og að sjálfsögðu einnig fjármagn sem nauðsynlegt er að veita þar til stuðnings. Ég vænti þess að Alþingi sjái sér fært að afgreiða þetta mál þó að það fari síðan að sjálfsögðu mest eftir þeirri vinnu sem á eftir fylgir hver árangurinn verður.

Eiður Guðnason : Herra forseti. Ég held að sú nefnd sem hér hefur starfað að málum og á hverrar starfi þetta frv. er byggt hafi unnið vel og að tillögur hennar séu með ýmsum hætti athyglisverðar. Þær hafa nú þegar verið kynntar talsvert í fjölmiðlum svo sem eðlilegt má teljast þegar nefndir af þessu tagi ljúka störfum. Ég verð hins vegar að viðurkenna að mér kom nokkuð á óvart sú hreinskilni sem mér fannst gæta hjá hæstv. forsrh. þegar hann var um þessi mál spurður og orð hans mátti skilja sem svo, a.m.k. skildi ég þau á þann veg, að það sem við hefðum verið að gera í byggðamálum nú um langa hríð hefði verið, ja, þar hefðum við nánast verið á röngum brautum. Sjálfsagt er mikið til í því og hefði verið kannski betra fyrr að taka á þeim málum, m.a. með þeim hætti sem hér er verið að gera tillögur um. Ég held að þær tillögur sem felast í þessu frv. til laga um breytingar á lögum um Byggðastofnun geti, ef vel tekst til, gert það að verkum að umfjöllun um þessi mál verði markvissari og að Alþingi komi að þessum málum með öðrum og kannski svolítið skipulegri hætti heldur en verið hefur til þessa. Það er af hinu góða. Þessar tillögur eru auðvitað ekki annað en verklagsreglur, um framkvæmdina fer eftir því hvernig að verður unnið. Það eru örfá atriði hér sem ég vildi aðeins víkja að þó vissulega mætti tala langt mál um flest þeirra. Í tillögum um fyrstu aðgerðir í byggðamálum, sem eru hér prentaðar sem fylgiskjal, segir m.a.: ,,Meiri hluti nýrra starfa í opinberri þjónustu verði til á landsbyggðinni.`` Ég held að þarna þurfi til að koma skipuleg könnun hjá hinu opinbera, athugun á því hvaða störf er raunhæft og hvaða störf er tæknilega unnt með nútíma fjarskipta- og tölvutækni að flytja út á land. Ég held að það sé tiltölulega auðvelt að gera sér grein fyrir þessu. Ég er sannfærður um að hjá stofnun eins og Pósti og síma er hægt að flytja mjög mörg störf út á land, á ýmsa staði á landsbyggðinni, og ég held að það verði ekki til óhagræðis nema síður sé. En slíkt gerist auðvitað ekki í einni svipan. Slíkt þarf að undirbúa vel og slíkt þarf auðvitað starfsfólksins vegna nokkurn aðdraganda. Ég hygg að hjá fleiri opinberum fyrirtækjum væri hægt að gera úttekt á þessu og ég er alveg sannfærður um að hún mundi leiða ýmislegt athyglisvert í ljós. Annar þáttur sem er ein af forsendunum fyrir virkari byggðastefnu er auðvitað stækkun sveitarfélaga sem hér er vikið að. Það er óhjákvæmilegt að sveitarfélögunum fækki verulega frá því sem nú er. Og þegar ég segi verulega þá er ég að tala um mjög mikla fækkun. Ef ég man rétt eru þau eitthvað um 200, en ég hygg að þeim þyrfti að fækka kannski niður í svona 50, þannig að í rauninni væri hægt að tala um starfhæfar einingar sem geta veitt íbúum þess svæðis sem um er að ræða þá þjónustu sem kröfur eru gerðar um í nútímanum. Sameining sveitarfélaga hefur átt sér stað á nokkrum stöðum og ég hygg að hvarvetna sem það hefur orðið þá hafi það orðið íbúunum til góðs. Þetta mál hefur hins vegar ekki gengið nægilega greitt fyrir sig og hlýtur að koma til álita að vinna mjög markvisst að því, markvissara en gert hefur verið að undanförnu, að ná þessu marki, þ.e. að sveitarfélögunum fækki verulega. Þetta er auðvitað ekki auðvelt mál því að þessu máli eru bundnar margvíslegar tilfinningar til átthaganna. En ég hygg að þegar þessi mál eru skoðuð í víðara samhengi þá sé þetta óhjákvæmileg forsenda fyrir alvöru byggðastefnu, alveg eins --- og það hef ég alloft bent á og ekki einn um það --- og bættar samgöngur, vegir með bundnu slitlagi eru líka forsenda alvöru byggðastefnu. Þeir stækka vinnusóknarsvæði og gera fólki kleift að sækja vinnu um lengri veg en áður. Kannski er það einn helsti gallinn og meinbugur á þeirri byggðastefnu sem fylgt hefur verið hér til þessa að samgöngumálin hafa orðið út undan að nokkru. Það hefur verið byrjað kannski stundum á öfugum enda. Greiðar samgöngur, fyrst og fremst vegakerfið en auðvitað aðrir þættir samgöngumálanna líka, eru í rauninni forsenda allra skynsamlegra aðgerða í byggðamálum. Ég held að það sjónarmið ásamt með stækkun sveitarfélaganna sé undirstaða þess að eitthvað vitrænna gerist í þessum málum. Þriðja atriðið sem mig langar að víkja að er nefnt hér, jöfnun raforkuverðs og sameining orkufyrirtækja, sem er einn þáttur í byggðastefnu. Þetta er vissulega mikilvægt mál enda þótt skylt sé að geta þess að talsvert hafi miðað í jöfnunarátt á undanförnum árum að því er orkuverð, t.d. til hitunar íbúðarhúsnæðis, varðar. Nú er í þann veginn að ljúka störfum nefnd sem hæstv. iðnrh. skipaði fyrir nokkru sem væntanlega gerir ákveðnar tillögur í þessum efnum. Það ber þó að hafa í huga í því sambandi að þar er hægara um að tala en í að komast og raunar við ramman reip að draga ef ekki er verið að tala um bein framlög úr ríkissjóði til að greiða þetta niður. Sú staðreynd blasir við öllum þeim sem um þessi mál fjalla með einum eða öðrum hætti að Landsvirkjun, sem framleiðir orkuna fyrst og fremst, er ekki eign ríkisins nema að hluta. Ríkið á ekki meiri hluta í þessu stóra fyrirtæki og getur þess vegna ekki haft ráðandi áhrif á verðstefnu þess og ólíka taxta til ólíkra nota. Í stjórn Landsvirkjunar sitja níu fulltrúar, þar af eru fjórir kjörnir af Alþingi, þrír eru fulltrúar næststærsta eignaraðilans, Reykjavíkurborgar, og einn frá Akureyri. Þessir átta eignaraðilar koma sér síðan saman um níunda manninn sem er stjórnarformaður fyrirtækisins. Ég hygg að verði nú ráðist í stórvirkjanir, eins og allt bendir til, sem betur fer, þá sé mjög brýnt að taka allt skipulag og eignarhald í þessum efnum til mikillar endurskoðunar. Verði ráðist í stórvirkjanir austur á Héraði þá sé ég engin rök hníga til þess að Reykjavíkurborg verði þar jafnstór eignaraðili eins og hún er í Landsvirkjun. Sú eignaraðild Reykjavíkurborgar á sér sögulegar forsendur, þær að Reykjavíkurborg lagði til virkjanir inn í þetta fyrirtæki, fullbúnar og nær afskrifaðar virkjanir að sumu leyti, á sínum tíma. En í nýjum virkjunum nýrra tíma er það ekkert sjálfgefið að þetta fyrirkomulag haldist. Menn þurfa a.m.k. að skoða vel kosti og ókosti þess að fara þar aðrar leiðir. Ég held að það eigi að athuga. Það dreifingarkerfi sem við búum við í raforku er flókið, a.m.k. ekki einfalt, og þar er kostnaður með mismunandi hætti. Það er t.d. afar dýrt að koma raforku til Vestmannaeyja. Sú nefnd, sem ég nefndi áðan og fjallar um verðjöfnun á raforku, óskaði þess við iðnrh. í desember að hann skrifaði stjórn Landsvirkjunar og færi fram á nokkurn afslátt af raforku til húshitunar í Vestmannaeyjum, það eru ekki háar tölur á ári sem þar er um að tefla, þannig að kostnaður við að koma raforku til Vestmannaeyja væri ekki umfram meðaldreifingarkostnað í kerfinu. Þetta var eftir miðjan desember, skömmu fyrir jól. Enn hefur ekki borist svar frá Landsvirkjun við þessari málaleitan sem er tiltölulega lítið erindi en þó verulegt skref í jöfnunarátt. Ég vona að þær tillögur --- án þess að þær verði nánar raktar hér við þessa umræðu --- sem þessi nefnd sendir frá sér þegar hún lýkur störfum, sem ég vonast til að verði um miðja næstu viku, leiði til þess að þarna náist aukinn jöfnuður. Hann næst ekki í einu vetfangi, þar verður að stíga skref. Þau þurfa ekki að vera mjög mörg og ekki heldur mjög stór til þess að það náist viðunandi árangur í þessum efnum. En það er einlæg von mín og þeirra sem eru í þessari nefnd að það starf geti orðið til þess. Að lokum, virðulegi forseti. Hæstv. starfandi forsrh. vék hér áðan að höfuðborginni og landsbyggðinni, mjög réttilega og mjög skynsamlega sem ekki kom á óvart. Ég held að það sem hann vakti máls á eigi að vera okkur öllum umhugsunarefni vegna þess að án landsbyggðarinnar væri hér engin höfuðborg. Svo einfalt er það nú. Ég held að þarna þurfi að horfa til þess sambúðarvanda sem mér sýnist með nokkrum hætti vera til staðar vegna þess að því miður hefur maður oft haft það á tilfinningunni að stjórnendur Reykjavíkurborgar sjái hvorki upp fyrir Elliðaár né suður fyrir Fossvogslæk. Stundum hefur mér fundist gæta ótrúlegrar skammsýni hjá stjórnendum borgarinnar gagnvart málefnum og málum landsbyggðarinnar. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni. Ég minnist eins dæmis úr fréttum fyrir fáeinum dögum. Hér hefur verið starfrækt í Reykjavík Upplýsingamiðstöð ferðamála, ferðaþjónustu, fyrir allt landið. Frá því var greint í fréttum fyrir skömmu að Reykjavíkurborg hygðist draga sig út úr þessu samstarfi. Á mælikvarða þeirra fjármuna sem Reykjavíkurborg hefur til umráða var framlag borgarinnar til þessarar gagnlegu starfsemi, sem hefur gefið mjög góða raun og þjónar landinu öllu og höfuðborginni líka, þó raunar hreinir smáaurar. Það voru einhverjar örfáar milljónir kr., mig rekur nú ekki minni til hversu margar þær voru, en það var dropi í þann hafsjó fjármuna sem Reykjavíkurborg hefur úr að spila. Mér fannst þetta mál í rauninni ekki snúast um fjármuni, mér fannst það snúast um afstöðu höfuðborgarinnar til landsbyggðarinnar. Og enn og aftur segi ég: Þetta er íhugunarefni. Þetta er svo sem ekki efni til upphrópana, ég held að þetta sé efni til samtala. Ég held að það þurfi að efla skilning forráðamanna Reykjavíkurborgar á góðu sambýli borgar og byggða. Ég held að hvorugt geti án annars verið og ég held að það þurfi að reyna að eyða þeirri skammsýni sem óneitanlega hefur ríkt hjá ráðamönnum Reykjavíkurborgar gagnvart landsbyggðinni. Ég held, herra forseti, og ætla nú ekki að lengja mál mitt frekar, að það sé líka brýnt verkefni í byggðamálum að snúa sér að því, en í heild þá held ég að þær tillögur sem hér liggja frammi í frumvarpsformi geti vissulega verið til góðs verði rétt á málum haldið.

Karl Steinar Guðnason : Virðulegi forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þessar tillögur skipti engu máli. Það er ansi merkilegt að tillögur nefndarinnar sem slíkar eru prentaðar með stærra letri heldur en gengur og gerist hér í frv. sem er greinilega gert til þess að láta þetta líta út fyrir að vera meira að vöxtum heldur en það í raun og veru er. Ekki sé ég aðra skýringu á því. En þær tillögur sem hér liggja frammi í frv. til laga eru aðeins loft að mínu mati. Hér er varla nokkur hlutur í þessu frv. sem ekki er heimild fyrir að gera samkvæmt lögum sem gilda í dag. Ég minni á að í Byggðastofnun eru allar hillur fullar af áætlunum og sérstökum skýrslum um hin og þessi efni, um hin ýmsu byggðarlög um allt land. En allt er það starf pappírstígrisdýranna sem þar stjórna eða þeirra sem hafa verið fengnir til þeirra starfa sem verktakar, ég vil nú ekki gera lítið úr starfsliði Byggðastofnunar, því þar er mikið af góðu fólki.  Ég tel að áfram hafi stjórn stofnunarinnar, og ég vil taka það fram að ég á hér við margar stjórnir stofnunarinnar, heimildir til að gera þessar skýrslur og væntanlega verður það gert í áróðursskyni fyrir einstaklinga sem í stjórn Byggðastofnunar sitja. En það sem vantar er að eitthvað af þeim ágætu hugmyndum sem þar koma fram verði framkvæmdar. Það skortir engar heimildir til meiri skýrslugerðar hjá Byggðastofnun ríkisins. Það má kannski segja varðandi 8. gr. að það skuli gera áætlun fyrir fjögur ár í senn og endurskoða það á tveggja ára fresti. En ég tel að það sé varla á það bætandi að auka á skýrslugerð í þeirri stofnun. Ef menn trúa á þetta, þá eru menn að flytja í þessum tillögum alveg botnlaust vantraust á þá stjórn sem nú situr fyrir frumkvæðisskort því að ég tel að það séu fullar heimildir fyrir því að gera þetta án þess að breyta lögum. Það er talað um að samræma hluti þarna og samstarf við aðrar stofnanir. Þetta er hlutverk stjórnar stofnunarinnar í dag og í núgildandi lögum eru fullar heimildir fyrir því. Og ég spyr: Af hverju hefur það ekki verið gert? Hvað hefur stjórnin verið að gera? Svo segir hér í 3. gr.: ,,Byggðastofnun getur átt aðild að atvinnuþróunarfélögum á landsbyggðinni.`` Það er full heimild til að gera þetta í dag og ég veit ekki til annars en Byggðastofnun sé aðili að atvinnuþróunarfélögum í landinu og meira að segja með stjórnarmenn frá Byggðastofnun í atvinnuþróunarfélagi eða -félögum, þannig að ég sé ekki að þetta breyti nokkrum sköpuðum hlut. Ég held að það sé algjörlega ótímabært að koma með slíkar tillögur á þessu stigi og mér sýnist á áliti nefndarinnar að það sé margt órætt um það hvernig eigi að framkvæma þá hluti sem þar koma fram. Þetta er óskalisti sem er meinlaus, má segja, en hér er varla hönd á nokkru festandi. Ef það er meiningin að hafa uppi byggðastefnu sem skiptir einhverju máli, þá þarf að vinna þessa hluti betur og gera tillögur um það hvernig eigi að framkvæma hlutina. Það hefur ekki verið gert. Mig grunar að nálægð kosninganna hafi ráðið miklu um það að þetta hafi verið sett í frumvarpsform núna. Það sé kjarni málsins. Í skýrslunni er tæpt á mörgum hlutum, t.d. að sveitarfélög verði sameinuð. Við erum með sérstök lög um það að sveitarfélög verði sameinuð. Hvernig á að gera þetta? Er það ekki vandinn að sveitarfélögin vilja ekki, í þeim mæli sem margur vildi, að þau verði sameinuð? Það er ósköp fróm ósk að setja það fram að sveitarfélög verði stækkuð verulega. En ég held að það skorti á hvernig það eigi að gerast. Á það að gerast með stjórnvaldaaðgerð eða á fólkið sjálft að fást til samstarfs um það? Það eru til lög og það eru til hugmyndir um það hvernig það skuli gert. Samband ísl. sveitarfélaga hefur lagt mikla vinnu í það að skilgreina þau mál. En því miður hefur ekki tekist að framkvæma þá hluti vegna þess að menn hafa verið ósammála um það hvernig það skuli gert. Þetta er ósköp fróm ósk en ég sé ekki að það séu gerðar neinar tillögur um það að því marki sem skipta máli. ,,Meiri hluti nýrra starfa í opinberri þjónustu verði til á landsbyggðinni.`` Ég veit ekki hvernig menn ætla að framkvæma það, hvort það á að gera samþykkt um það á Alþingi að svo skuli vera. Þá erum við nú komnir í ansi austrænt kerfi ef það ætti að verða að veruleika. ,,Meira vald verði fært til héraða og samstarf sveitarfélaga aukið.`` Þetta eru frómar óskir og ég get tekið undir þær. En það verður ekki leyst með frómum óskum. Hér segir: ,,Héraðsnefndir skulu mynda byggðastjórnir í hverju kjördæmi um lausn verkefna sem þeim verða falin með lögum.`` Mig minnir að það sé nýbúið að setja lög um svokallaðar héraðsnefndir landshlutasamtaka. Þau eru fyrir hendi. Núverandi stjórn Byggðastofnunar og næstu stjórnir Byggðastofnunar hefðu vissulega getað falið þessum héraðsstjórnum, sem til eru orðnar nokkrar, verkefni ef hún hefði haft burði til að hafa eitthvert frumkvæði til þess. Svo kemur hér: ,,Stefnumótandi áætlanagerð með virkri þátttöku heimamanna verði tekin upp á sviði byggðamála.`` Þetta hefur verið í gangi í Byggðastofnun mjög lengi og árangurinn er enginn nema það að hillur þar hafa fyllst af þessum pappír. ,,Atvinnuþróunarfélög verði efld og atvinnuþróunarsjóðir styrktir í kjördæmum landsbyggðarinnar.`` Þetta er nokkuð sem er ástæða til að gera en ég sé ekki að það þurfi lagasetningu um það sem er heimilt nú þegar. Ef menn ætla að setja lög um þá hluti, þá er það bara að mínu mati hrein sýndarmennska. ,,Jöfnun raforkuverðs og sameining orkufyrirtækja.`` Þetta er nokkuð sem verið er að ræða á öðrum vettvangi og er góðra gjalda vert og ég lýsi sjálfan mig mjög samþykkan því að raforkuverð verði jafnað í landinu. En ekki er að sjá að það séu mjög stefnumarkandi áherslur í skýrslunni um þá hluti nema það að ,,Rafmagnsveitur ríkisins og Landsvirkjun verði sameinuð í eitt orkuöflunar - og dreifingarfyrirtæki þar sem ríkið eigi meiri hluta.`` Jú, jú, þetta er framtíðarverkefni og ég vænti þess að að því verði unnið. Þetta eru ágætis óskir sem þarna koma fram. Margt fleira mætti hér tiltaka. ,,Fjárhagur Byggðastofnunar verði efldur.`` Það er ljóst að fjárhagur Byggðastofnunar hefur mjög versnað á síðustu árum og það væri gaman að heyra tillögur um það hvernig ætti að efla fjárhag Byggðastofnunar, hvernig það skuli gert. En það gerist ekki með því að segja í skýrslu: ,,Því er höfuðnauðsyn að eiginfjárstaða stofnunarinnar verði tryggð sem best til þess að hún geti sinnt því umfangsmikla hlutverki sem henni er ætlað.`` Það gerist ekki með frómum óskum heldur með tillögum til aðgerða um það hvaðan peningarnir eiga að koma. Þessi nefnd hefur áhyggjur af búsetuþróuninni og má vera að það sé áhyggjuefni. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að fólk eigi að fá að búa þar sem það vill búa og þó eigi svo að vera að mönnum sé ekki mismunað, menn eigi sín tækifæri og það sé æskilegt út af fyrir sig að byggð sé um landið allt. En ég vil líka koma að því að ég tel að starf það sem unnið hefur verið að byggðamálum á undanförnum árum hafi mistekist alveg hrapallega og tek undir orð forsrh. um það sem kom fram í einhverjum fjölmiðlanna. Reyndar hefur hann stjórnað því starfi sjálfur mestallan tímann og var því athyglisverð sú viðurkenning sem þar kom fram. Byggðastefnan eins og hún birtist mér þar sem ég bý hefur einkum verið fólgin í því að mismuna landsvæðum á þann hátt að --- ja, ég vil taka t.d. Suðurnesin. Ég tel að það hafi mjög á þau hallað í þessu starfi og er það bersýnilegt af því að þar eru um 300 manns atvinnulausir árið í gegn. Ef ekki væri byggt á atvinnutækifærum sem verða til vegna starfsemi erlendra manna, þá væri þar afar erfitt um vik í öllu fyrir fólkið sem þar býr. Ég tel að í byggðamálum þurfi menn að stefna burt frá því sem verið hefur, að moka milljónum, milljónatugum, milljónahundruðum í ákveðin fyrirtæki og ákveðin byggðarlög án þess að menn viti hvað þeir eru að gera. Það er allt of mikið af slíku og það á ekki að eiga sér stað á meðan önnur byggðarlög eru svelt. Slík byggðastefna mun ekki hafa neitt jákvætt í för með sér annað en að mismuna þegnunum og ég hélt að á Alþingi ættu menn ekki að stunda slíka hluti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta plagg. Ég tel það fullt af lofti. Það er þó jákvætt að ætla, ef það verður að veruleika, að skilgreina það hvar byggðakjarnarnir eigi að vera. En ég tel að þær tillögur sem hér liggja frammi í frumvarpsformi séu óþarfar. Allt sem þar kemur fram sé hægt að framkvæma samkvæmt gildandi lögum. Ástæðan fyrir því að þetta er flutt núna er fyrst og fremst sú að það eru kosningar í nánd og menn þurfa að sýna það að þeir hafi gert eitthvað, en það skiptir engu máli að mínu mati það sem gert hefur verið. Eigi menn að ná saman um byggðastefnu sem verður fólkinu í landinu til hagsbóta, þá þarf starf sem lýtur að umræðum um byggðamál að vera markvissara, boða tillögur sem eru skýrar og auðveldar í framkvæmd og boða það hvernig á að fá fé til þess að mæta þeim tillögum. Þetta frv. gerir það ekki. Þetta frv. breytir engu um það hver byggðastefna verður í landinu á næstu árum.

Eyjólfur Konráð Jónsson : Herra forseti. Svo hefur nú farið að allmiklar umræður hafa orðið um samskipti þéttbýlis og dreifbýlis eins og menn gjarnan kalla það og átti ég ekki von á því að þessi umræða mundi ganga jafnlangt í þá áttina eins og raun hefur á orðið. Hitt er rétt að hæstv. ráðherra gaf nokkurt tilefni til þess að þessi metingur sem nú hefur komið fram, sérstaklega í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar, kæmi hér fram í dagsljósið. Og eins og hann raunar sagði, sá hv. þm., að ráðherra hefði vikið að samskiptavandamálum höfuðborgarinnar og dreifbýlisins. Ég held að það sé rétt að ráðherra gerði það þó að í hófi væri og alveg viðunandi. Ég held að hann hafi ekki meint það svo bókstaflega að það væru gífurleg samskiptavandamál milli höfuðborgar og dreifbýlis og alla vega sagði hann ekki að þéttbýlið, skulum við segja, sæti yfir hlut dreifbýlisins. Það heyrði ég hann ekki segja, ekkert í þá áttina, en hann gaf hv. þm. þetta tilefni sem ég áðan nefndi. Ég get nokkuð trútt um talað þetta efni því að ég var æðilengi þingmaður dreifbýlisins og held að ég hafi ekkert staðið mig lakar heldur en hv. þm. Stefán Guðmundsson t.d. sem situr nú hér á móti mér. Og auðvitað gætti ég hagsmuna míns kjördæmis eins vel og ég gat. Síðan hef ég orðið þingmaður Reykvíkinga, og verð það væntanlega fjögur ár í viðbót, og þess vegna þekki ég þetta mál kannski betur en þeir sem ekki hafa kynnst báðum hliðunum á því. Þegar ég var að koma fram málefnum fyrir mitt kjördæmi og önnur kjördæmi úti á landi, þá var best að leita til Reykjavíkurþingmannanna um stuðning. Þeir voru oftast þeir víðsýnustu og hjálplegustu. Eitt lítið dæmi var happdrættislán fyrir norðurveg og austurveg þar sem gert var ráð fyrir að ljúka þeirri stórframkvæmd á fjórum árum með happdrættisfé. Þau lög eru raunar enn þá í gildi. Það var ekki þingmaður Reykvíkinga sem torveldaði það. Reykvíkingar allir, og raunar um það er lauk allir þingmenn, studdu þetta mál. En ég ætla ekkert að fara lengra út í neinn meting í því efni, ég nefni bara þetta eina dæmi. Það er þess vegna tilefnislaust með öllu þegar hv. þm. Eiður Guðnason segir að stjórnendur Reykjavíkur og Reykjavíkurþingmenn sjái hvorki upp fyrir Elliðaár né suður yfir Fossvogslæk. Þetta eru náttúrlega ummæli með þeim hætti að gjörsamlega er ósæmandi að viðhafa þau. Í þessu tilefni ætla ég að rifja aðeins upp sögu Byggðastofnunar, Byggðasjóðs og þessara stofnana allra saman. Sannleikurinn er nefnilega sá að upphafið að því, samhjálp milli dreifbýlis og Reykjavíkurborgar skulum við segja, og Reykvíkinga, er að rekja allt aftur til atvinnumálanefndanna svokölluðu sem settar voru á laggirnar í kreppunni sem var 1967 -- 1968. Þá voru stofnaðar atvinnumálanefndir, sem svo voru kallaðar, einmitt til að byggja upp atvinnuvegi dreifbýlisins. Um þetta höfðu Reykvíkingar ekki síður forustu en aðrir. Það var mikið fé sem fór til þessara nefnda. Atvinnuvegirnir, atvinnurekendur og verkalýðssamtök, stóðu að því að tilnefna í þessar nefndir og forustu um þetta höfðu --- ég held að það sé á engan einstakan hallað þó ég segi, þáv. forsrh. Bjarni Benediktsson og Eðvarð Sigurðsson, forustumaður og foringi verkalýðssamtakanna. Ég var einmitt að byrja að brölta í pólitísku framboði norður í landi þegar þetta gerðist og það var nú kannski grínframboð í upphafi þó að ég væri nærri orðinn þingmaður þá, en alla vega kynntist ég þá hve gífurlega þýðingu þetta fé hafði, þessar fjárveitingar þá. Og þá fengu menn svör um það, já eða nei, innan kannski viku eða hálfs mánaðar, hvort það væri unnt að gera þetta eða gera hitt. Þá þurftu menn ekkert að bíða árum saman eftir svari og fá svo alla spekingana sem voru búnir að kokka yfir þessu til þess að meta málin þannig að það er ágætt að láta viðkomandi fyrirtæki fá þetta fé. Það væri öruggt að það væri steindautt hvort sem væri, um að gera að hafa þetta nógu lítið. Ég er ekkert að ásaka einn eða annan og ekkert sérstaklega þá sem stjórna þarna núna. Þetta var viðloðandi og hefur verið lengi að hafa þetta nú nógu lítið og geta haft svolitla stjórn á þessum mönnum, geta sýnt mönnum fram á það --- þó að menn segðu það ekki beint eða hugsuðu þá var voða notalegt að vera skömmtunarstjóri og geta sýnt hverjir hefðu valdið í þjóðfélaginu. En menn nefnilega gefa eiginlega aldrei eftir, þeir sem eru einu sinni komnir í skömmtunaraðstöðu, þeir fara nú ekki með góðu móti úr henni. Þeir reyna að nota sér af því að vera svolítið fínni heldur en við pöpullinn. Ég held að allir kannist við þennan hugsunarhátt. En atvinnumálanefndirnar gerðu sem sagt stórkostlegt gagn, sérstaklega í dreifbýlinu, og minnist ég þess að allir þéttbýlisstaðirnir í mínu kjördæmi fengu fé til þess að endurbyggja frystihús, kaupa báta o.s.frv. og það varð gjörbylting á nokkrum mánuðum. Síðan tók við Atvinnujöfnunarsjóður þar sem var líka mikið fé. Þetta eru fyrirrennarar þeirrar stofnunar sem núna er verið að tala um. Síðan var verið að breyta nöfnum, flikka upp á þetta, fá nýja stjórnendur o.s.frv. Allir vildu Lilju kveðið hafa og þess vegna varð náttúrlega að strika yfir gömlu nöfnin. Þau voru einskis virði. Það varð að sýna hverju hefði verið áorkað einmitt af þeim sem voru við stjórnvölinn þá og það var Byggðasjóður og Byggðastofnun og ég veit ekki hvað og hvað. Alltaf var verið að breyta um þessi nöfn og það þótti aðalatriðið og skal ég út af fyrir sig ekki fara mikið lengra út í þá sálmana. Þá vík ég aftur að hv. þm. Eiði Guðnasyni. Það er nú verst að hann skuli ekki vera í salnum. Ég get þá ekki skammað hann eins og ég kannski hefði viljað gera, en þess vegna þætti mér nú vænt um ef einhver nennti að athuga hvort hann gæti nokkuð hlustað á.

Hv. þm. virðist ekki vera í húsinu eins og er.

Nú, þá verð ég líklega að draga úr skömmunum, en segja þó það sem ekki verður fram hjá komist að það voru ósæmileg hans ummæli og aðdróttanir í garð stjórnenda Reykjavíkurborgar. Ég man það að allan þennan tíma sem ég er núna að fjalla um, frá 1967 til dagsins í dag, hafa allir stjórnendur Reykjavíkurborgar, a.m.k. þann tíma sem sjálfstæðismenn réðu, ég skal ekki tala um þetta eina kjörtímabil sem þeir réðu ekki, og ekki síst borgarstjórarnir barist fyrir því með oddi og egg að nægilegt fé yrði eftir úti á landi eða flyttist út á land til að þurfa ekki að kosta miklu meira til í Reykjavík til þess að taka á móti fólki, byggja upp heilu hverfin, heilu skólana og stærðarskóla kannski árlega, og allt það sem til þurfti. Þetta er miklu ódýrara fyrir Reykvíkinga og það sagði ég þeim fyrir norðan. Það breytir engu um það hvort ég er þingmaður þessa kjördæmis eða dreifbýliskjördæmis. Sannleikurinn er sá að Reykvíkingar voru alltaf fúsir til þess að láta sem mest fé renna út á landsbyggðina og eru það enn þá. Hvers vegna? Ekki af neinni sérstakri gæsku. Þeir eru ekkert betri menn, Reykvíkingar, heldur en þeir sem búa úti á landi. Við erum öll Íslendingar. Það var einfaldlega hagstæðara fyrir Reykjavík og hagstæðara fyrir landið í heild að féð yrði eftir úti á landi eða flyttist út á landið til þess að ekki þyrfti að yfirgefa þar stórkostlegar eignir og þjóðfélagið þyrfti svo að byggja yfir það fólk sem er að flytja suður og þetta er svo enn. Ég get nefnt alla borgarstjórana og fyrirmenn Reykvíkinga, sjálfstæðismennina, sem þessari stefnu hafa fylgt, oft dyggilegar og með mikið meiri festu heldur en t.d. hv. þm. sem lét sér þessi orð um munn fara. Hann sagði: Það er ótrúleg skammsýni stjórnenda höfuðborgarinnar. Og mér skildist að það hefði alltaf verið svo að það hefði verið ótrúleg skammsýni. Þetta væri skoðun hv. þm., en mín skoðun er þveröfug. Fólkinu í landinu þykir nefnilega vænt um Reykjavík þrátt fyrir allt og allt og Reykvíkingum auðvitað vænt um landið sitt því flest erum við nú komin utan af landi hingað til Reykjavíkur. Það er þess vegna alveg ósæmandi að vera með þessi brigslyrði nú enn einu sinni. Og segi ég það enn að þó að ég hefði kannski ekki talað svona til hæstv. ráðherra, þá geri ég það núna. Það var ýjað að þessu og hv. þm. Eiður Guðnason sagði það beint. Hann skildi þetta nákvæmlega eins og ég, að hæstv. ráðherra var nú að reyna að kveikja í illindum á milli höfuðborgarinnar og dreifbýlisins og gerði það auðvitað vísvitandi og svolítið glottandi. Þá var það stóra dæmið sem hv. þm. nefndi, ferðaþjónustan, að Reykjavíkurborg hefði átt hlut í ferðaþjónustu. Það má vel vera, ég hef ekki hugmynd um það. Hann sagði að einhverjar milljónir hefðu verið skornar niður. Þetta mál bara einfaldlega þekki ég ekki. Það hefur kannski verið talið betra að nota þetta fé í einhverja aðra þætti ferðamála en akkúrat þetta, en það veit ég ekki. Hv. þm. Eiður Guðnason sagði að það væri nauðsynlegt að breyta eignarhaldi á Landsvirkjun og sérstaklega væri þetta bölvað þar sem Reykvíkingar og Akureyringar ættu þarna hluti. Ég skal ekki leggja neitt mat á það hver nauðsyn er að breyta eignarhaldinu. Ég held að það væri þá kannski best að gera úr þessu almenningshlutafélag, að landsmenn ættu þetta og gætu verslað með sín hlutabréf. Kannski tvö félög sem mundu keppa, náttúrlega með ákveðin svæði hvort um sig en þó ákveðna samkeppni. Við skulum segja að Rafmagnsveitur ríkisins yrði hluti slíks fyrirtækis og eitt eða tvö stór félög, sem víða þekkist erlendis, og þetta sé í einkarekstri og almenningur hagnist á því og hafi þá líka áhrif á verðlag, a.m.k. á innanlandsmarkaði þó að það sem selt er útlendingum sé auðvitað háð markaðsverði og aðstæðum erlendis jafnt og hér heima. Það er ekki neitt vandamál, held ég. Við getum sameinast um að breyta eitthvað eignarhaldi í þessum félögum. Og raunar er nú ekki hægt að komast hjá því að nefna það að á síðustu áratugum hafa augu manna, og það skal ég játa, í öllum flokkum opnast fyrir því, sem fáir hlustuðu á fyrir 15 -- 20 árum eða svo, að fjármunum þjóðarinnar í atvinnuvegunum væri betur komið hjá einstaklingunum og félögum þeirra en hjá ríkinu. Að því leyti til eigum við miklu meiri samleið en áður var þegar menn lömdu hausnum við steininn og sögðu að ríkið ætti allt að eiga vegna þess að auðmenn mættu ekki græða svona mikið og allt eftir því. Það má kannski segja að erfiðleikarnir núna felist í því að enginn eiginlega græðir, því miður, og kjör láglaunafólks eru lakari en þau hafa verið í áratugi og aðstaða þess öllsömul verri en verið hefur í áratugi og mismunur meiri en verið hefur í áratugi. Það þekktist ekki áður, a.m.k. ekki í stórum stíl, að fólk ætti ekki til hnífs og skeiðar en svo er nú, bæði úti á landi og í Reykjavík, en fyrst og fremst í Reykjavík. Og nú skal ég segja ykkur að ég sagði líka í mínu gamla kjördæmi að aðstaðan úti á landi væri betri þrátt fyrir allt en fátækt fólksins í Reykjavík, af því að það var líka til fátækt þar, en ekki jafnsár og núna. Það var ekki jafnmikið óréttlæti í launagreiðslum fyrir t.d. 20 árum og er núna. Og það er auðvitað fylgifiskur vinstri stefnunnar, ofstjórnarstefnu á öllum sviðum og slæmrar meðferðar á fjármálum þjóðarinnar. En við skulum ekki fara að ræða almennt um fjármál landsins í þessari umræðu. Ég ætlaði aðeins að leiðrétta þessi ummæli tveggja manna, hæstv. ráðherra og hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Þeir voru að vekja upp gamlan draug, sem alltaf gengur nú aftur öðru hverju. Ég held að það sé alveg rétt, sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði hér áðan, að ástæðan fyrir því að fara að hæla núna eitthvað sérstaklega Byggðastofnun og öllu þessu brambolti í kringum hana væri auðvitað þær kosningar sem fram undan væru. Nú ætti að sýna dugnaðinn einu sinni enn. Kannski verður skipt um nafn á henni, líklega byggt nýtt hús einhvers staðar og fjölgað eitthvað kommissörum og svona dótaríi. Ég býst við að það verði allt saman gert í Sovét - Íslandi nútímans þegar eiginlega allir eru að hverfa frá sovétstefnu og kommúnisma í efnahagsmálum, þá verði hert á því hér. Þetta er nú kannski ekki sagt í fullri alvöru, en alla vega hefur slík gerbylting orðið í hugsunarhætti ekki bara á Íslandi og ekki bara í Evrópu heldur um heim allan. Núna er vonandi frjálsræðisöld fram undan og við höfum verið að lesa tíðindi af því að Sameinuðu þjóðirnar hafa nú a.m.k. styrkt sig og lýðræðisríkin öll með því að sigra þennan brjálæðing við Persaflóa. Þá er ég líka kominn út í aðra sálma og ráðherra farinn svo að ég hef engan til þess að skamma svo ég held ég hætti þá bara.

Skúli Alexandersson : Herra forseti. Umræða um þetta mál er nú komin ansi vítt. Það hefur verið rætt hér um stefnu borgarstjórnar Reykjavíkur og nú í lokin jafnvel farið út til Persaflóa. Það er ekkert óeðlilegt að einmitt umræða um þetta mál fari dálítið vítt vegna þess að það er eðlilegt við slíka umræðu, þ.e. umræðu um byggðaþróun og það sem henni tengist, geti menn látið sér detta ýmislegt í hug og hafi ýmislegt til viðmiðunar. Það frv. sem hér liggur fyrir er, eins og komið hefur fram, að vissu leyti afrakstur starfsemi tveggja nefnda. Í annarri þessari nefnd átti ég sæti undir forsæti okkar forseta, Jóns Helgasonar. Sú nefnd hélt 21 fund og formaður nefndarinnar gerði víðreist um landið og ræddi byggðamálin við mjög marga aðila. Í framhaldi af þeirri yfirferð var haldinn fjölmennur fundur í Borgarnesi þar sem fjallað var á mjög breiðum grundvelli um byggðamál. Ég tel að starf þessarar nefndar hafi ekki skilað eins miklu og vænst var út frá því sem henni var falið að gera. Nefndinni var sem sagt falið að gera tillögur um nýjar áherslur og langtímastefnu í byggðamálum. Þessir 21 fundur, sem ég hef hér nefnt, fóru fyrst og fremst til þess að ræða um slíkt. Ég segi ekki að 2 -- 3 síðustu fundirnir hafi verið beinlínis um það. Sá fundur sem ég nefndi í Borgarnesi var um byggðamál og sjálfsagt flestir þeir fundir sem formaður nefndarinnar hélt með ýmsum hagsmunaaðilum. En við komumst hreinlega að því að það var mjög erfitt fyrir nefnd eins og þessa að ætla að móta langtímastefnu í byggðamálum, jafnvel þótt nefndarmenn legðu sig alla fram í því að reyna að verða sammála um slíka stefnu. Við fundum nefnilega furðufljótt að það voru ákveðnir þættir í atvinnumálum og ýmsum öðrum málum sem ómögulegt var að ná samkomulagi um eða leggja ákveðnar línur í þannig að við gætum mótað þá langtímastefnu sem beðið var um. Ég get nefnt það t.d. að það var nefnt nokkrum sinnum á fundum í nefndinni að það væri tómt mál að tala um að ætla sér að móta byggðastefnu á Íslandi öðruvísi en hún væri tengd annarri sjávarútvegsstefnu, eða það mætti segja uppskurði á þeirri sjávarútvegsstefnu sem við búum við. Ég hugsa að ég hafi verið þar fremstur í flokki að benda á að það væri tilgangslaust í þeirri nefnd að fara að fjalla um það stóra mál. Við kæmumst ekkert langt með það sem okkur væri ætlað ef við ætluðum að gera það, þó að ég væri alveg sammála þessum grunnpunkti. Og vitaskuld voru þar fleiri mál, sem nefnd voru, eins og samgöngumál, landbúnaðarstefnan og fleira. Þegar nefndin gerði sér grein fyrir því, eða ég tel a.m.k. að það hafi verið grunnurinn undir því sem við skiluðum af okkur, að við næðum ekki utan um þetta verkefni sem okkur var falið, þá urðum við sammála um þá tillögu, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi, að við legðum það til að lögum um Byggðastofnun yrði breytt á þann máta að sú stofnun gæti innan lagaákvæða gert tillögu að stefnumótandi áætlun í byggðamálum og slík stefnumótun yrði síðan lögð fyrir Alþingi til staðfestingar. Ég held að þetta sé sá rammi sem er líklegastur til þess að skila árangri en hann er ekki að skila árangri í neinni áþreifanlegri mynd með því frv. sem hér til umræðu. Það er því mjög langt frá því að starf okkar hafi nálgast þau markmið sem okkur voru sett á annan máta að við erum að benda á aðra leið. Hún er að mínu mati líklegri til árangurs þar sem nú er ekki aðeins tekinn einn fulltrúi frá hverjum pólitískum flokki til þess að semja tillögu um þessa hluti, heldur er lagt til að slík tillaga yrði lögð fyrir Alþingi til samþykktar. Þannig að hin pólitísku öfl í landinu væru hinir raunverulegu aðilar sem stæðu að þessari tillögugerð. Fyrir einn fulltrúa pólitísks flokks í nefnd eins og þeirri sem hér er verið að ræða um er erfitt að nálgast flokkinn til ákvarðanatöku, til þess að skila áliti eins og hér var lagt til að nefndin gerði. Ég tel að þetta sé mikilsvert skref, ef sú tillaga sem hér liggur fyrir verður samþykkt, sem ég vænti, um að Alþingi fái og eigi að fjalla um stefnuna í byggðamálum með ákveðnu árabili. Þar verði ákvarðanir teknar og Alþingi komist ekki undan því að taka þær ákvarðanir sem þarf í þeim málum. Það verði ekki hægt hjá ríkisstjórn, eins og má kannski segja um þá ríkisstjórn sem nú situr, að hún kasti þessum vanda frá sér í hendur tveggja nefnda og þær eigi að koma með tillögurnar um það hvernig eigi að leysa málin. Hver ríkisstjórn, sem sest að völdum á Íslandi, verði með þingmeirihluta sínum að taka ábyrgð á því hver stefnan verði í byggðamálum í þetta eða hitt skiptið. Það má vissulega gera lítið úr þessum tillögum og að mörgu leyti hafa sjálfsagt tillögur af svipuðu formi og þessar verið lagðar fyrir hv. Alþingi áður. En ég held þó að bak við þessa tillögu um það að Alþingi fjalli um byggðaáætlanir sé meiri þungi en oftast áður. Og a.m.k. er það ekki í lögum að svo skuli vera gert en það er verið að koma því inn í lög með þessum tillögum. Til viðbótar við þetta, að mínu mati, aðalatriði tillagnanna eru í þeim útfærsluatriði um það hvernig Byggðastofnun skuli standa að atvinnuþróunarfélögum og svo verið að festa í lögum ákvæði um að Byggðastofnun skuli standa að kostnaði við atvinnuráðgjafa, þeir hafa verið kallaðir iðnráðgjafar hingað til, í öllum kjördæmum landsins. Ég tel þessi atriði þó nokkuð mikils verð, þó ég viðurkenni það á hinn veginn að í sjálfu sér höfum við ekkert í hendi þó þetta sé samþykkt. Hin nefndin, sem skipuð var af forsrh., hefur einnig skilað af sér áliti og tekið upp í sitt álit tillögur nefndar Jóns Helgasonar um breytingar á lögum um Byggðastofnun og er það vel. Þó að ég vilji ekki gera neinn samanburð á starfi þessara tveggja nefnda, þá finnst mér þó sumar af tillögum nefndarinnar, sem skipuð var af forsrh. til þess að fjalla um starfsemi Byggðastofnunar og fyrstu aðgerðir í byggðamálum undir forustu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, nokkuð lausar í reipunum. Hér er að sumu leyti verið að endurtaka margt af því sem áður hefur verið sagt um þessi mál og meira sett upp í formi óskhyggju um að þessir og þessir hlutir séu æskilegir en að verið sé að koma með tillögur um beinar aðgerðir eða samþykkt hér á hv. Alþingi í sambandi við lagabreytingar. Ég tel t.d. að sú góða setning sem er nr. 1 í tillögum um fyrstu aðgerðir í byggðamálum sé orðin ákaflega útþvæld, þ.e. að meira vald verði fært til héraða og samstarf sveitarfélaga aukið. Við erum búin að heyra þessa setningu ansi oft og það hefur lítið verið annað en þessi beina beiðni. Það sem kemur á eftir er að vissu leyti nokkur ábending um hvað skuli gera til þess að þetta vald verði til og um það tillaga að koma á fót héraðsmiðstöðvum í öllum kjördæmum á landsbyggðinni. Þetta er líka tillaga sem hefur heyrst oft en hún hefur stundum átt formælendur fáa vegna þess að þótt sett sé upp héraðsmiðstöð á einum stað í kjördæmi liggur ekki alltaf beint fyrir að það sé til hagsbóta fyrir allt kjördæmið. Það getur hreinlega verið á þann veg að það sé verið að breyta eðlilegri þjónustuuppbyggingu í því kjördæmi. Ég get hiklaust nefnt Vesturland í því dæmi og ég get líka nefnt Norðurland vestra. Að byggja upp eina þjónustumiðstöð í þeim kjördæmum fyndist mér vera spor aftur á bak. Hitt er að það sem þarf á að taka er að byggja upp þjónustu fyrir þessi svæði en ekki endilega binda það á þann máta að hún skuli sett á einn stað. Ég hef víst fyrr í ræðustól á hv. Alþingi haft eftir fyrrv. bæjarstjóra austan af landi, Bjarna Þórðarsyni, sem sagði: Vont er Reykjavíkurvaldið og jafnvel verra Akureyrarvaldið, en verst er Egilsstaðavaldið. Það getur verið þannig, ef verið er að byggja upp kjarna sem brýtur upp fyrri þjónustusvæði, að skaðinn fyrir byggðirnar geti orðið mikið meiri en ef allt er látið kyrrt liggja. Þriðji punkturinn er um að stefnumótandi áætlanagerð með virkri þátttöku heimamanna verði tekin upp á sviði byggðamála. Þetta er það sem við erum að leggja til með tillögum okkar um breytingu á lögum um Byggðastofnun. Þarf ég ekki að hafa fleiri orð um það. Svo kemur fjórði liðurinn: Meiri hluti nýrra starfa í opinberri þjónustu verði til á landsbyggðinni. Ég tek alveg undir þetta en það er nú svo að þótt meiri hluti fulltrúa hér á hv. Alþingi hafi verið þingmenn utan af landsbyggðinni þá hefur ekki tekist að snúa þessu á þennan veg. Meira að segja hefur þetta verið á þann veg í stofnunum, sem stjórnað er af þingmönnum utan af landsbyggðinni, að þeir hafa veitt sín atkvæði til þess að greiða atkvæði á móti flutningi stofnana, t.d. Byggðastofnunar. Þingmaður hér af þéttbýlissvæðinu, Geir Gunnarsson, flutti um það tillögu í stjórn Byggðastofnunar að aðalstöðvar hennar skyldu fluttar til Akureyrar. Tillagan var felld. Það er því hægt að setja upp óskir um að þessir hlutir skuli gerðir en það þarf þá að fylgja eitthvað meira en frómar óskir. Það þarf vilja með. Svo er það fimmti liðurinn: Að sveitarfélög verði sameinuð. Ég geri ráð fyrir að það sé meirihlutafylgi meðal þjóðarinnar um það að sameina sveitarfélög og það hefur tekist mjög vel á sumum svæðum á landinu, m.a. í þeirri byggð þar sem formaður þeirrar nefndar sem ég hef nefnt hér áður, Jón Helgason, forseti þessarar deildar, á heima, þ.e. austurhluta Skaftafellssýslu vestri og víðar á landinu. Þarna er mjög góð þróun í gangi en því miður hafa alþingismenn ekki komist að niðurstöðu um hvernig þetta skuli gert. Hér kemur hæstv. félmrh. einmitt þegar verið er að tala um sameiningu sveitarfélaga og jafnvel þó ég viti að hæstv. ráðherra hefur áhuga á að sveitarfélögin verði stækkuð þá hef ég ekki orðið var við neitt frv. frá henni um breytingu á því hvernig eigi að stækka sveitarfélögin. Nú eru í lögum ákvæði um það að þau skuli ekki vera fámennari en 50 manns. Það hafa ekki komið tillögur um breytingar frá þeirri ríkisstjórn sem núna situr. Ég hef ekki orðið var við lagafrv. um það hér inni á hv. Alþingi, hæstv. ráðherra. Það má vel vera að það sé eins og fleira sem verið er að vinna í nefnd. En sú nefnd er ekki eins dugleg og nefndir þeirra hv. þm. Jóns Helgasonar og Stefáns Guðmundssonar og skilar ekki frá sér áliti, en á því hefði verið full þörf. Þannig að ekki sé verið að tala um að það þurfi að gera þetta og það þurfi að gera hitt án þess að á því sé á einn eða neinn máta tekið. Sjötta greinin er svo staðfesting á því sem er í lagafrv. um atvinnuþróunarfélög og atvinnuþróunarsjóði og sjöunda greinin um jöfnun raforkuverðs og sameiningu orkufyrirtækja. Því var lofað úr ræðustól rétt áðan að tillaga um það mál mundi verða lögð fyrir Alþingi. Þar er nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar að störfum og mun hv. 3. þm. Vesturl. vera formaður þeirrar nefndar. Það er kannski ekki rétt að vera beinlínis að gagnrýna þessar tillögur. Þær eru allar færðar fram af góðum hug og sjálfsagt ekki rétt að gagnrýna það þó nefndir séu þeir þættir sem a.m.k. stór hluti þjóðarinnar er ásáttur um að eigi að breytast þó að Alþingi hafi ekki haft kraft til þess að standa að því með lagabreytingum. Í áttunda og níunda kafla eru tillögur um það sem sjálfsagt er að taka undir og eðlilegt er að verði skoðað en ekki liggur nú margt á ljósu um það hvernig skuli breyta skipulagi ferðamála en sjálfsagt er þar mörgu hægt að breyta. Svo kemur níundi punkturinn: Byggðasjónarmiða verði gætt í almennri efnahagsstjórn. Undir þetta tek ég og það sem í þessari grein stendur um sjávarútveginn. En það er kannski ekki nóg að vera með sjávarútveginn einan innan þessa ramma. Það er ýmislegt fleira sem þarf að taka á. Ég held að þegar verið er að tala um efnahagsstjórn og ákveðnar aðgerðir stjórnvalda, þá þurfi að hafa fjármálastjórnina í sæmilegu standi ásamt því að taka á málum eins og þeim sem mikið hafa verið til umræðu á undanförnum missirum, þ.e. stóriðjumálunum, og ríkisstjórn að hafa dug til þess þegar verið er að úthluta þessum náttúruauðlindum, þ.e. orkunni okkar, þá sé það gert með byggðasjónarmið í huga. Ég tel að síðasta ákvörðun sem tekin hefur verið í þessu máli, ef maður getur kallað það ákvörðun um framkvæmd sem er einhvers staðar úti í blámanum, um staðsetningu stóriðjuvers á Reykjanesi, hafi verið röng. Ef fram heldur í ákvarðanatökum á þann veg þá muni það ekki duga að breyta lögum um Byggðastofnun og það muni ekki duga að skipa nefndir hvorki um orkuverð eða í sambandi við framtíðarmarkmið í byggðamálum og þá snúist það áfram á þann veg, sem það hefur gert undanfarandi ár, að fólkið utan af landsbyggðinni flytji hingað á suðvesturhornið, jafnvel þó byggðar verði upp héraðsmiðstöðvar og stofnuð atvinnuþróunarfélög vítt og breitt á landinu. Það þarf að gera eitthvað mikið meira ef á að andæfa gegn þeirri þróun sem hlýtur að fara í gang í sambandi við uppbyggingu stóriðjuvers á suðvesturhorninu en það sem við lögðum til í þeirri nefnd sem ég sat í og þeirri nefnd sem hv. þm. Stefán Guðmundsson var formaður í. Í lokin er svo tillaga um breytingar á sveitarstjórnarlögum. Forsrh. hefur einhverra hluta vegna ekki lagt í að leggja þessa tillögu fram sem frv. Hann gæti heldur ekki gert það, það yrði líkast til að vera félmrh. sem gerði það. Þar í eru ákvæði sem mér finnst orka mjög tvímælis. Í fyrsta lagi það að öll sveitarfélög skuli vera aðilar að staðbundnum landshlutasamtökum sveitarfélaga, starfssvið þessara samtaka skal miða við núverandi kjördæmi. Eins og stendur eru flest sveitarfélög í héraðsnefndum. Kaupstaðirnir geta verið utan við, en það er lagarammi um héraðsnefndir. En að binda það í lögum, án þess að um þessi mál sé betur fjallað heldur en raun ber vitni, að það skuli stofna landshlutasamtök sveitarfélaga og starfssvæðið skuli vera kjördæmi. Ég tel vel athugandi að efla starfsemi héraðsnefndanna, enda er það þannig að héraðsnefndir ná yfir stærri svæði en eina sýslu, en að búa til allt að því fylkisþing tel ég orka tvímælis. Ég sé ekki í tillögunni að tekið sé fram hvernig kosið skuli í þessi landshlutasamtök. Aftur á móti er ákvæði um það hvernig svokölluð byggðastjórn skuli kosin eða hverjir skuli kjörgengir í hana. Það eru héraðsnefndarfulltrúar og varamenn. Það er búið að búa til margfalt fulltrúalýðræði, tröppugang niður á við frá því að hinn almenni þegn í kjördæmunum eða kjósandinn komist nálægt því að velja hverjir skuli vera í byggðastjórn. Fyrst skal kosið í hreppsnefnd, síðan skal kosið í héraðsnefnd, ekki er mér alveg ljóst hvernig skal kosið í landshlutasamtökin, en um leið og verið er að kjósa í héraðsnefnd þá skulu menn valdir í byggðastjórn. Það eru ekki aðrir kjörgengir til þessarar stofnunar en héraðsnefndarmenn. Mér finnst þetta svo fráleit hugmynd að ég held að það sé langt frá því að maður hefði getað látið sér detta þetta í hug að hún skyti upp kollinum á pappír núna síðustu ár. Þetta var aðeins til umræðu fyrir nokkrum árum en ég hélt að menn hefðu verið búnir að leggja svona kosningar alveg til hliðar fyrir löngu síðan. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég er búinn að tala hér þó nokkuð langt mál. En ég get ekki lokið máli mínu án þess að nefna þá umfjöllun sem hér fór fram um samskipti höfuðborgarinnar og landsbyggðarinnar. Mér finnst að sú umræða, að vissu leyti í upphafi hjá hæstv. starfandi forsrh. og þó sérstaklega hjá 3. þm. Vesturl., hafi ekki verið á þann veg sem æskilegt er. Ég tel að Reykvíkingar hafi sýnt það að þeir virði hag landsbyggðarinnar ekki síður en landsbyggðarmenn sjálfir. Það er búið að gera margar skoðanakannanir um afstöðu Reykvíkinga til byggðaþróunar og byggðauppbyggingar. Það hefur komið í ljós, sem menn vissu reyndar, að Reykvíkingar eru yfirleitt mjög hlynntir þeirri þróun. Að blanda stjórn borgarinnar inn í þessa umræðu finnst mér alveg fráleitt. Eins og ég sagði áðan hefur Alþingi á undanförnum árum verið að meiri hluta til skipað landsbyggðarmönnum. Hvernig stendur á því að þessi meiri hluti hefur ekki tekið á sig rögg gegn þessum vonda lýð frá Reykjavík og skipað málum öðruvísi á undanförnum árum? Þetta er ekki vegna þess. Ákvörðunartaka hér á Alþingi og víðar byggist fyrst og fremst á afstöðu hinna pólitísku flokka. Ekki hvort meiri hluti þeirra er búsettur í Reykjavík eða einhvers staðar annars staðar á landsbyggðinni. En það eru ýmsir aðrir hlutir sem við þyrftum kannski að skoða þegar við tölum um Reykjavíkurvald. Það er ýmiss konar vald hér í Reykjavík sem er óspart notað til þess að skerða stöðu landsbyggðar. Það eru til ýmiss konar samtök sem hiklaust eru notuð til þess að skerða þá stöðu sem við búum við úti á landsbyggðinni. Aðalstuðningsafl hæstv. sitjandi forsrh., hæstv. sjútvrh., er Landssamband ísl. útvegsmanna. Hverju stjórnar það á Íslandi í dag? Það stjórnar þeirri fiskveiðistefnu sem við búum við í skjóli hæstv. núv. starfandi forsrh., sjútvrh. okkar. Og geta þessir menn sem vinna þannig, og ég segi og fullyrði, mjög óhagstætt gagnvart landsbyggðinni, komið hér upp í ræðustól og farið að býsnast yfir Reykvíkingum almennt, hugsunarhætti þeirra og forustu borgarstjórnarinnar? Nei, ég held að megi segja í þessum málum bæði við hv. 3. þm. Vesturl. og hæstv. starfandi forsrh., hæstv. sjútvrh.: Maður, líttu þér nær.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegi forseti. Ég fagna því tilefni sem við fáum til að ræða byggðamálin hér þegar þetta frv. kemur fram og skýrsla sem hefur leitt af starfi einnar nefndar um byggðamálin og með fylgir skýrsla og hugmyndir annarrar nefndar á vegum ríkisstjórnarinnar sem hefur unnið að sama málaflokki. Ég er ekki sammála því sem fram kom hjá hv. 4. þm. Reykn. að þessar tillögur skipti engu máli. Mér finnst að með því frv. sem hér er lagt fram um Byggðastofnun sé gerð tilraun til að breyta áherslum í starfi þeirrar stofnunar. Ég held að okkur sé öllum ljóst að meginkraftar starfsmanna Byggðastofnunar á undanförnum árum hafi farið í að grípa til skyndiaðgerða og björgunaraðgerða, liggur mér við að segja, þegar í óefni er komið. Það er mjög mikilvægt að stofnun eins og Byggðastofnun hafi tækifæri og þá tíma og mannafla til þess að gera áætlanir, en ekki síður til þess að gera rannsóknir. Ég held að það væri nauðsynlegt að tengja Byggðastofnun með einhverjum hætti þeim skólum sem við höfum á háskólastigi til þess að efla samvinnu um rannsóknir varðandi byggðamál. Það er gert víða í nágrannalöndum okkar, þar starfa stofnanir sem hafa sama hlutverk og Byggðastofnun og þær eru margar hverjar í öflugu samstarfi við háskóla einmitt um rannsóknir. Við þessa háskóla eru svo kenndar námsgreinar eins og t.d. byggðahagfræði. Ég tel mjög þarft að til umræðu á Alþingi komi með jöfnu millibili, eins og hér er gert ráð fyrir í 1. gr. frv., áætlun í byggðamálum til fjögurra ára í senn. Það er ekki óeðlilegt að slíkt sé gert á sama hátt og við fjöllum um vegáætlun með reglulegu millibili. Má reyndar segja um þessa tvo málaflokka að þeir tengjast óhjákvæmilega mjög náið. Það sem e.t.v. vantar í þessar tillögur og hugmyndir beggja nefndanna er einmitt hvernig á að framkvæma þær og það kemur ekki fram nein áætlun um fjármagn til þeirra aðgerða sem lagðar eru til hér. Ég vil aðeins víkja að einu sem ég tel mjög mikilvægt í þessu sambandi og það er varðandi skipun þessara nefnda. --- Ég vildi óska þess að hér væru fleiri hv. þm. Við vorum hér sjö konur í Sþ. í gær að ræða jafnréttisáætlun til næstu fjögurra ára. Það er mjög alvarlegt ef sú umræða er að einangrast við konur eingöngu. Kvennalistinn hefur oft verið gagnrýndur fyrir það að fara sína eigin leið, en ef svo heldur sem horfir er ég hrædd um að það verði enn stærri hópur kvenna sem velur þá leið og það er auðvitað ekki það sem er ætlunin til frambúðar. Ég vil benda sérstaklega á það að í þessum nefndum báðum er aðeins ein kona og það vill til að hún er einmitt fulltrúi Kvennalistans. Við getum spurt okkur hvernig skipan nefndarinnar hefði verið ef Kvennalistans hefði ekki notið við. En ég nefni þetta hér vegna þess að það sem stjórnvöld á Norðurlöndum hafa einkum beint athygli sinni að á síðasta ári er hinn sérstaki vandi kvenna úti á landsbyggðinni. Ýmislegt hefur verið gert til að reyna að mæta þeim vanda og rannsaka orsakir þess að það eru fleiri konur en karlar sem flytjast af landsbyggðinni. Það skýrist auðvitað fyrst og fremst af einhæfu atvinnulífi, fáum atvinnutækifærum og það sem líka skiptir miklu máli er fábreytni í menningar - og félagslífi. Konur eiga því oft ekki um annað að velja en að flytja til þéttbýlisstaðanna, bæði til þess að hafa vinnu og geta notið þess sem þær óska eftir í menningarlífinu. Ég held að þetta ætti að vera okkur mjög mikið umhugsunarefni. Ég get eiginlega ekki látið hjá líða að nefna annað í þessu. Ég er ekki að ásaka þá sem hér sitja inni fyrir það að í þessum nefndum skuli ekki vera konur. Ég varpa þessu fram til mjög alvarlegrar umhugsunar og skoðunar. Sú nefnd sem hvað oftast er nefnd þessa dagana er svokölluð sjömannanefnd sem hefur verið að fjalla um vanda landbúnaðarins. Í þeirri nefnd eru sjö karlmenn. Þeir hafa allir varamenn, og sumir tvo meira að segja, og þar er ekki ein einasta kona. Þessi sama nefnd kallaði 20 aðila til viðræðna um landbúnaðarmálin. Þar var heldur ekki ein einasta kona. Nú er ég að hluta til að endurtaka jafnréttispistilinn frá því í Sþ. í gær. Ég varpa hér fram sömu spurningu og ég varpaði fram þar: Hverjir í þessu landi skyldu sjá um neysluna? Hverjir eru það sem stjórna neyslunni, hver neyslan er t.d. á landbúnaðarafurðum okkar? Ég gat ekki stillt mig um að gera þetta að umræðuefni líka hér því að ég tel að við verðum að hafa þetta í huga þegar við fjöllum um byggðamálin að það verður engin raunhæf byggðastefna til ef sjónarmið kvenna koma þar hvergi nærri. Það sem við stöndum frammi fyrir hér á Íslandi er auðvitað það sama og nágrannar okkar á Norðurlöndum, þ.e. fá atvinnutækifæri, einhæft atvinnulíf og það bitnar fyrst og harðast á konunum eins og við sjáum á atvinnuleysistölum um land allt, enda sýna líka tölur að það hallar verulega á íbúatöluna hvað varðar búsetu kvenna úti á landsbyggðinni og ekki síst kvenna á aldrinum 20 -- 44 ára. Þar er mestur munur á fjölda karla og kvenna í öllum landsbyggðarkjördæmunum. Ég vildi nefna þetta hér því að ég held að þetta ætti að vera okkur öllum mikið umhugsunarefni. Við stöndum frammi fyrir þeirri þróun sem hefur orðið á síðustu áratugum. Það hefur verið stöðugur fólksflutningur af landsbyggðinni í þéttbýlið, bæði á þéttbýlisstaðina úti á landi og einnig til höfuðborgarsvæðisins og þangað hefur straumurinn legið þyngstur. Burt séð frá öllum áætlunum um byggðamál og atvinnuþróun úti á landsbyggðinni stöndum við frammi fyrir þeirri spurningu: Hvernig ætlum við að laða fólk ýmist til að vera þar eða koma þar til starfa? Þar held ég að þjónustan skipti allra mestu máli. Fólk gerir orðið kröfur um að fá svipaða þjónustu og það getur gengið að hér á suðvesturhorninu. Það kom fram í máli hv. 4. þm. Vesturl. áðan að hann teldi það hið mesta óráð að brjóta upp þjónustusvæði, eins og hann orðaði það. Ég held einmitt að með því að móta byggðastefnu hljótum við að verða að brjóta upp þjónustusvæði. Við tölum um að undirstaða byggðastefnunnar séu góðar samgöngur. Með góðum samgöngum breytist einmitt margt. Ég er mjög sammála því að góðar samgöngur séu undirstaða byggðastefnunnar en bættar samgöngur hljóta um leið að leiða til þess að þjónustusvæði verða brotin upp. Það getur komið góður vegur í staðinn fyrir heilsugæslustöð eða skóla. Ég get minnt á eitt tilvik sem snertir reyndar Vesturlandskjördæmi og ég veit að það eru mörg slík dæmi í öðrum landshlutum líka. Börn eru keyrð um langan veg í heimavistarskóla í gegnum þéttbýlisstaði sem eru e.t.v. 10 -- 20 mínútna akstur frá heimilum þeirra. Þetta þarf allt að endurskoða og hugsa upp á nýtt þegar talað er um að gera áætlanir í byggðamálum. Þetta voru eiginlega mínar fyrstu hugsanir varðandi þetta frv. og tillögur hinnar nefndarinnar líka. Ég vildi bara segja það að lokum að með Byggðastofnun hljótum við að stefna að skynsamlegri nýtingu auðlinda landsins og fjölbreyttu menningarlífi og mannlífi í landinu öllu. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að minna á eitt efni sem ég tel að við ættum líka að skoða vel og full ástæða sé til að hafa áhyggjur af. Það er hversu mikil áhrif við getum haft á nýtingu auðlinda okkar í framtíðinni ef svo fer sem e.t.v. horfir nú að við förum á fleygiferð inn í hið Evrópska efnahagssvæði. Ég vil benda á að það hefur komið í ljós í þeim viðræðum að við t.d. kaup á landi er ekki hægt að setja neinar frekari hömlur á erlenda aðila en Íslendinga sjálfa. Við getum reynt að gera okkur í hugarlund hvað gerist ef land hér á Íslandi verður keypt upp í stórum stíl af útlendingum. Þess vegna ættum við að hafa augun opin fyrir hversu verðmætt land okkar er og hvernig við getum nýtt það á annan hátt en þann hefðbundna sem við höfum gert hingað til.

Stefán Guðmundsson : Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa farið fram. Þær eru vissulega þarfar og mér finnst þær nú yfirleitt hafa verið heldur jákvæðar gagnvart þeim tillögum sem hér liggja fyrir og það ber vissulega að þakka það. Hins vegar verð ég að segja það að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með ummæli hv. 4. þm. Reykn. Karls Steinars Guðnasonar. Mér finnst þar talað af ótrúlegri vanþekkingu og skilningsleysi á byggðamálum, þó ég taki nú ekki dýpra í árinni. Mér finnst það sorglegt að hér úr þessum ræðustól skuli varaformaður Verkamannasambands Íslands tala í slíkum tón sem hann gerði til þess ágæta starfsfólks sem starfar inni í Byggðastofnun. Að kalla þetta fólk einhver pappírstígrisdýr er ekki þolandi. Og mér finnst það fyrir neðan virðingu hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar, varaformanns Verkamannasambands Íslands, að tala í þessari tóntegund. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að ræðu hv. þm. Karls Steinars. Það er eins og ég segi, þau voru yfirleitt töluð að mér fannst af lítilli þekkingu og mjög takmörkuðum skilningi á því að eitthvað þurfi að gera á landsbyggðinni. Því miður var það svo. Auðvitað hafa menn farið vítt yfir sviðið þegar um þessi mál er fjallað og ekki óeðlilegt. Hv. þm. Skúli Alexandersson ræddi nokkuð ítarlega um þessar tillögur. En mestur tími hjá mönnum hefur farið í að ræða fylgiskjal frv. sem eru tillögur þeirrar nefndar sem ég var formaður fyrir. Hv. þm. Skúla Alexanderssyni, sem sat í hinni byggðanefndinni, fannst þessar tillögur okkar vera heldur lausar í reipunum og virtist ekki sjá að þar væri um neinar beinar aðgerðir að ræða sem við legðum til og skortir nú á lagabreytingar. Það vill svo til að með þessu, hv. þm., fylgir tillaga um breyting á sveitarstjórnarlögum, það eina sem er nauðsynlegt að breyta í lögum til að þessar tillögur okkar geti náð fram. Það er það eina. Ég vil einnig segja það að ég er hv. þm. mjög ósammála að hér sé ekki um merkar tillögur að ræða. Hér er að mínu mati um mjög merkilegar tillögur að ræða. Hér er um mjög róttækar breytingar að ræða í byggðamálum. Það er verið að færa verulega mikil völd út á landsbyggðina og ekki bara völd, það er einnig og ekki síður verið að færa aukna ábyrgð til þess fólks sem þar starfar. Það er grundvallarbreytingin í tillögum nefndarinnar. Það er verið að reyna að auka áhrif landsbyggðarfólksins sjálfs í stjórnkerfinu, eins og kom fram hjá hv. þm., í gegnum héraðsnefndirnar. Það var okkar mat. Þær eru til staðar í dag og við treystum því fólki best til þess að fara með þessi völd, sveitarstjórnarfólkinu sjálfu, sem hefur verið kosið til þess að fara með þessi mál. Það var ekki nein tilviljun sem réði því að sá kosturinn var valinn. Það er verið að færa þarna völd til þessa fólks og við teljum að það sé sjálfsagt og sjálfgefið nánast að það fólk sem íbúar viðkomandi svæða hafa kosið í löglegum kosningum fari með þessi völd. Það séu ekki einhverjir allt aðrir aðilar sem komi utan að sem geri skuldbindingar fyrir sveitarstjórnirnar. Það finnst mér rangt. Þess vegna var þessi leið okkar valin að styrkja svo mjög sveitarstjórnarstigið eins og hér er gert. Ég trúi því einnig að þessar tillögur um að styrkja svo mjög sveitarstjórnarstigið verði til að hvetja fólk til þess að vera virkari þátttakendur í sveitarstjórnarmálum og jafnvel fúsara til að leggja á sig þá miklu vinnu sem sveitarstjórnarmenn þurfa að taka á sig með því að gerast þátttakendur í sveitarstjórnarmálum. Hv. þm. vék líka að valddreifingunni og hvernig þetta væri hugsað að byggja upp þessar miðstöðvar í kjördæmunum og minntist þar á að ágætur maður hafi einhvern tíma sagt að Reykjavík væri vond, verra væri þó Akureyrarvaldið en verst væri Egilsstaðavaldið. Ég kannast við svona hugsunarhátt. Sem betur fer er þessi hugsunarháttur mjög á undanhaldi. Það skyldi þó aldrei vera að þessi hugsunarháttur eigi nokkra sök á því hvernig komið er fyrir okkur landsbyggðarfólkinu, okkur, þessu fólki sem fætt og uppalið er á landsbyggðinni og ætlum okkur að búa þar áfram. Þessi hugsunarháttur, þessi eilífa innbyrðis togstreita, það er hún sem hefur nagað okkur innan frá og því verður að linna. Hv. þm. vék einnig að því að það kæmi úr hörðustu átt, og var hann þá að tala til mín, þar sem lagt væri til að störf væru flutt út á land vegna þess að ég hafði greitt atkvæði gegn því að Byggðastofnun væri flutt til Akureyrar. Það er rétt. Ég var þá formaður stjórnar Byggðastofnunar og ég greiddi atkvæði gegn því að hún væri flutt til Akureyrar. En hann gleymdi að geta þess um leið að á sama fundi flutti ég tillögu um það að þessar miðstöðvar, stjórnsýslumiðstöðvar, yrðu byggðar upp í öllum kjördæmum landsbyggðarinnar. Það er þegar búið að byggja upp stofnun á Akureyri, aðra á Ísafirði og þegar er kominn í gang mikill undirbúningur að slíkri starfsemi á Egilsstöðum og svona á að halda áfram. Það var minn skilningur og er enn að svona eigi að standa að málum. Þessar miðstöðvar, héraðsmiðstöðvar sem talað er um í þessum tillögum, eru vitaskuld ekkert annað en það sem við höfum kallað fram að þessu stjórnsýslumiðstöðvar. Menn hafa breytt um nafn, finnst eðlilegra að þær beri nafnið héraðsmiðstöðvar en ekki stjórnsýslumiðstöðvar eftir að hafa farið í smiðju til hinna orðhögustu manna þar um. Einnig vék hv. þm. að því að það væri einkennilegt að binda landshlutasamtök sveitarfélaga með lögum, hverjir ættu að vera í þessum samtökum. Í mínum huga er sjálfsagt að gera það vegna þess að við erum að færa veruleg völd frá því opinbera til þessara staða. Við erum þó ekki frekari en það, hv. þm. Yfirgangurinn er nú ekki meiri en það að þessar tillögur sem hér eru, og það hefur komið fram hjá fleirum, eru lagðar fram sem fylgiskjal. Við hugsum okkur það og viljum eiga sem best samstarf við sveitarstjórnarmenn um allt land um þessar tillögur. Því eru þær lagðar hér fram nú, ekki sem eitthvert kosningaplagg, eins og hv. þm. Karl Steinar orðaði svo smekklega áðan. Það skyldi þó ekki vera að beri að líta á þær tillögur sem við höfum séð á borðunum og eigum eftir að sjá, m.a. frá ráðherrum Alþfl. sem eru að sjá dagsins ljós næstu daga, sem kosningaplögg, hv. þm. Karl Steinar Guðnason? Er sú tillaga sem er í smíðum hjá hæstv. iðnrh. um byggingu álvers á Keilisnesi, og stendur til að hér verði lögð fram sem þáltill., er hún kosningaplagg? Er hún kosningaplagg í skilningi hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar? Og aðrar tillögur sem eiga eftir að koma frá ráðherrum Alþfl. það sem eftir lifir þessa þings? Ég lít ekki svo á. Að þessum málum hefur verið unnið lengi og þessar nefndir sem hér er vitnað til hafa starfað í hvorki meira né minna en eitt ár og hafa nú skilað af sér. En meginmálið er að þessar tillögur verði til umfjöllunar í þjóðfélaginu í allt sumar. Ég vona að þær verði teknar síðan upp hér á Alþingi næsta haust þannig að sem víðtækust umræða geti orðið um þessar tillögur úti í þjóðfélaginu. Það er grundvallaratriði. Við erum ekki að pressa á að þær verði lagðar hér fram og samþykktar í dag eða á morgun. Við viljum fá opna umræðu í þjóðfélaginu um þessar tillögur. Þetta eru róttækar tillögur og, ég fullyrði það, einhverjar rótækustu tillögur sem settar hafa verið fram í byggðamálum. Þess vegna er nauðsynlegt og sjálfsagt að þær verði í umræðunni úti í þjóðfélaginu þennan tíma. Ég vona að þegar þær koma hingað inn á haustdögum taki menn vel á þeim og þær geti farið í gegn sem líkastar því sem þær eru hér lagðar fram. Ég sé að þau stinga saman nefjum hæstv. félmrh. og hv. 4. þm. Reykn. Karl Steinar Guðnason sem ég vék að máli mínu rétt áðan. Þau hafa kannski verið að velta vöngum yfir því og bera sig saman um hvort þetta væru kosningatillögur sem félmrh. er nú að bera fram í húsnæðismálum eins og hv. þm. Karl Steinar segir að þessar tillögur séu kosningatillögur. Það skyldi þó ekki vera. Ég ætla ekki að eyða lengri tíma í þetta. Ég vil segja það enn og aftur að það hafa orðið miklar breytingar í byggðamálum og það er vissulega þörf á að taka þar til hendi. Við þurfum að átta okkur á því hvað hefur gerst. Af hverju er vandinn svo mikill í dag? Við þurfum að reyna að skilgreina það. Í mínum huga er það nokkurn veginn tært. Það er búið að setja framleiðslutakmarkanir á alla höfuðatvinnuvegi landsbyggðarinnar og þarf enginn að vera hissa á því þó að hrikti þá í. Ég hef sagt: Mér er ekki sama um það hvernig mitt hérað lítur út, mér er ekki sama um það. Ég geri mér grein fyrir því að við dreifbýlismenn þurfum að hopa um sinn. En ég vil ekki hafa undanhaldið stjórnlaust. Ég vil að við viðurkennum að við þurfum að hopa. Við skulum finna okkur þá varnarlínu þar sem við staðnæmumst og þar skulum við byggja okkur upp til nýrrar sóknar í byggðamálum. Við eigum ekki að vera á stjórnlausu undanhaldi. Það væri versta leiðin. Og versti kosturinn er einnig að þora ekki að viðurkenna og segja fólkinu frá því að breytinga er þörf og það er róttækra breytinga þörf. Það þarf enginn að halda það að þær breytingar muni ekki koma við margan sem úti á landsbyggðinni byggir. Að endingu segi ég: Ég gat ekki skilið orð ráðherrans svo að hann væri að segja að það væri svo harðsnúið lið hér í Reykjavík sem landsbyggðin ætti við að eiga. Ég lít ekki svo á. Ég tek miklu frekar undir þau orð sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði í þessum efnum. Ég held að menn eigi að láta af slíkum málflutningi. Það er pláss fyrir okkur öll í þessu landi og það fer best á því að við náum sem mestum friði um þessi mál og látum af óskynsamlegum málflutningi eins og einhverjir ákveðnir þingmenn hafa kannski haft í frammi í þessum ræðustól.

Karl Steinar Guðnason : Virðulegi forseti. Ég þurfti að bregða mér frá vegna nauðsynja og hafði fengið leyfi forseta til þess í upphafi þessara umræðna. Ég hef því ekki getað hlustað á allt sem hér hefur verið sagt. En ég vil aðeins árétta það sem ég sagði áðan að ég tel að frv. sem slíkt breyti engu í byggðastefnu landsmanna og sé í raun og veru óþarft. Hér er kveðið á um hluti sem hægt er að framkvæma með núgildandi lögum. Ef það hefur ekki verið gert, sem virðist staðreynd, er þetta frv. botnlaus gagnrýni á stjórn Byggðastofnunar eins og hún er samansett í dag. Hvað varðar svokallaða skýrslu, þá endurtek ég það að þetta er óskalisti sem er meira af lofti en nokkuð annað. Ég tel að þessi mál þurfi mikið meiri umræðu, það þurfi að ná sátt milli landsbyggðar og þéttbýlis, það þurfi að ná sátt milli landsmanna allra um það hvernig eigi að deila þessari köku sem stundum er nefnd þjóðarkakan. Við þurfum að ná sátt um það að mönnum sé ekki mismunað, byggðarlögum, fyrirtækjum, sem ég fullyrði að hafi verið gert í núverandi byggðastefnu. Takist að ná sátt, sem ég held að ætti að vera hægt með betri umfjöllun en kemur fram í svona óskalista, sem ekki á að koma fram núna heldur kannski fyrir næstu jól, þar sem óskir eru gjarnan settar fram á þeim tíma. Ég fór nokkrum orðum um ýmis efnisatriði í þessari skýrslu, sem reyndar er fylgiplagg. Ég tel að það vanti í hana leiðir til þess að framkvæma það sem óskað er eftir og hvernig eigi að útvega fjármagn til að koma málum í framkvæmd.  Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en það er með mig eins og Stefán Guðmundsson að mér er ekki sama hvernig mitt hérað lítur út. Mér er ekki sama um hvernig með þessi mál er farið. Ég tel að byggðastefnan sem rekin hefur verið undanfarin ár hafi komið illa niður á mínu héraði að nauðsynjalausu. Þar hafi mönnum verið mismunað í meira og minna mæli, fyrirtækjum og einstaklingum, það tekur langan tíma að skýra frá því. Menn horfa líka á hvað hefur gerst í öðrum landshlutum þar sem milljónatugir eru settir í fyrirtæki sem hafa verið gersamlega vonlaus.  Það er engin tilviljun að þetta er sett fram núna. Brtt. sem koma fram í frv. breyta engu í rauninni. Skýrslan er ekki nærri því eins unnin og hún þyrfti að vera. Þar fylgir vafalaust góður hugur máli en meira þarf til, bæði til að ná sáttum og til þess að móta skynsamlegar tillögur sem unnt er að framkvæma.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Mér þykir miður að hafa ekki haft tækifæri til að vera við þessa umræðu frá upphafi, en þannig stóð á að ég var fjarverandi á þessum fundi þar til nú fyrir nokkrum mínútum síðan og hef því misst af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um þetta frv. sem er nýkomið fyrir okkar augu og ég hef a.m.k. ekki haft tækifæri til að kynna mér ítarlega. En það sem vekur athygli er að hér er verið að leggja fram stjfrv. En það kemur aldeilis ekki fram í þessum umræðum, mér heyrðist helst að hér séu stjórnarliðar að deila innbyrðis um þetta mál eins og svo mörg önnur sem við fáum á borðin þessa dagana. Það er varla lagt svo fram stjfrv. að ekki komi einhver þingmaður stjórnarflokkanna og geri fyrirvara við það frv. sem viðkomandi ráðherra er að leggja fram eða mæla fyrir. Það er ekki langt síðan hæstv. félmrh. var að mæla fyrir frv. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun og fulltrúi Framsfl. steig í pontu og gerði rækilega fyrirvara á því sem það frv. fjallaði um. Og eins er að gerast nú. Ég vil taka það fram að ég er svolítið sammála hv. 4. þm. Reykn. Ég er ekki viss um að það sé endilega nauðsyn að breyta lögum til að framkvæma betri byggðastefnu. Það er nefnilega þannig að það er alltaf verið að setja á laggirnar nefndir og ráð og kalla eftir skýrslum og tillögum og ráðgjafarhópum og punktur og basta. Það er ekki langt síðan verið var að ræða um það í Sþ. hvernig staðan er í málum geðsjúkra. Ætli það sé ekki áratugur síðan farið var að ræða það mál hér í þinginu og flytja tillögur? Ég var meðflm. að þáltill. sem fyrrv. þm. Helgi Seljan var 1. flm. að á sínum tíma og ef ég man rétt var hv. 4. þm. Reykn. einnig einn af þeim sem fluttu hana. En það gerist ekki neitt. Það er alltaf verið að setja á laggirnar nefndir og ráð og kalla eftir skýrslum. Við ræðum skýrslurnar. Allir eru sammála um að það þurfi eitthvað að gera en það skeður ekki neitt. Þess vegna tek ég undir það að ég held að við ættum að fara að snúa okkur að því að sjá fyrir endann á þessu tali nema að það komi athafnir í stað orða. Það er staðreynd að Reykjaneskjördæmi hefur verið út undan og það hefur ekki verið litið á það sem eitt af þeim svæðum sem Byggðastofnun eigi að sinna. Að vísu var því breytt fyrir nokkrum árum að taka málefni Reykjaneskjördæmis inn hjá Byggðastofnun. En eins og hv. 4. þm. Reykn. benti á hefur ýmislegt verið að gerast í atvinnumálum á Suðurnesjum sem ekki ber þess vitni að þar hafi mikil aðstoð komið til og ætti hæstv. sjútvrh. að þekkja það best. Málið er það að verið er að ala á óvild landsbyggðarinnar í garð höfuðborgarinnar og stjórnenda hennar. Eftir því sem mér hefur verið sagt hafði það komið fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturl. í þessum umræðum að stjórnendur Reykjavíkurborgar sjái ekki út fyrir borgarmörkin. Það hefur verið góð samvinna á milli sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, milli Reykjavíkurborgar og sveitarfélaganna allt þar í kring. Ég held að það mætti taka það til fyrirmyndar um viðhorf og samstarf sveitarfélaga, hvort sem þau eru úti á landsbyggðinni eða á höfuðborgarsvæðinu. Við eigum að leggja áherslu á að sætta þessi sjónarmið í stað þess að vera alltaf að ala á þessari sundrungu og togstreitu sem er á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Höfuðborgarsvæðið getur ekki verið án landsbyggðarinnar og þeirra sem þar búa og öfugt. Landsbyggðin þarf á þessu svæði að halda. Ég ætla, hæstv. forseti, ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vildi aðeins láta þess getið að ég er ekki trúuð á að frv. sem þetta bæti eitthvað úr. Það er allt annað sem þarf að koma til.

Eyjólfur Konráð Jónsson : Hæstv. forseti. Ég furða mig á því að hæstv. ráðherra skuli ekki taka til máls í lok umræðunnar en það er kannski allt í lagi að hann geri það ekki. Þá stendur það sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði í upphafi síns máls að ráðherrann hefði vikið að samskiptavandamálum höfuðborgarinnar og dreifbýlisins og tók mjög undir þau sjónarmið ráðherra og bætti því við að stjórnendur Reykjavíkur horfi ekki upp fyrir Elliðaár og ekki suður fyrir Fossvogslæk. Það væri ótrúleg skammsýni stjórnenda höfuðborgarinnar. Þetta lagði hv. þm. fram sem skilning sinn á ummælum ráðherrans. Þau voru ekki alveg jafnskýr, þau voru dylgjur og dulbúin árás á Reykjavíkurborg og alið á þeim sjónarmiðum sem hafa komið í ljós mjög greinilega að framsóknarmenn telja að höfuðborgin sé nánast til bölvunar fyrir landslýð allan. Líklega framsóknarmenn allir nema einn, og það var drenglyndi Stefáns Guðmundssonar sem kom hér fram áðan. Hann sagði orðrétt: Ég tek undir sjónarmið Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Og hann bætti við orðrétt: Látum af þessum ágreiningi og látum af óskynsamlegum málflutningi. Hann var þá væntanlega að svara foringja sínum og sjónarmiðum þeim sem hv. þm. Eiður Guðnason las út úr orðum ráðherrans. Það fer ekkert á milli mála að það voru ákúrur þar á ferðinni. Á sama hátt má segja að hv. þm. Karl Steinar Guðnason hafi verið að svara flokksbróður sínum, sem lengst gekk nú í árásum á höfuðborgina, þegar hann tók til máls í tvígang. Þessu ber að fagna og það þarf að undirstrika það að Framsfl., varaformaður hans, er við þetta heygarðshornið eins og framsóknarmenn alltaf hafa verið, að reyna að ala á tortryggni og óeiningu, sundrungu, milli þeirra manna sem búa úti á landi og hinna sem eru í Reykjavík. Nú ber hæstv. ráðherra í borðið sem betur fer og væntanlega reynir hann þá að bæta eitthvað um þau ummæli sem hann viðhafði og skýra þau þá á einhvern allt annan hátt en hv. þm. Eiður Guðnason gerði. En ég var að lesa eftir honum það sem hann sagði og lagði í orð ráðherrans, sem ég gerði raunar líka. Það var nú ekkert misskilið það sem hann var að fara. En þessi umræða er orðin ágæt. Menn vita það núna í höfuðborginni að ekki er mikið treystandi á það að kjósa einhverja framsóknarmenn til trúnaðarstarfa. Því síður náttúrlega er ástæða til að kjósa formann flokksins sem hefur nú ákveðið í lokin að verða í framboði á Reykjanesi. Það er varla að vænta þess að hans sjónarmið séu allt önnur en varaformannsins. Og framsóknarmenn hafa náttúrlega aldrei gætt hagsmuna Reykjavíkur og munu aldrei gera. En það þýðir ekki fyrir þá að ætla að færa það fram fyrir landslýðinn að Reykjavíkurþingmenn eða Reykvíkingar almennt séu að reyna að hindra uppbyggingu úti á landi. Það hefur alla tíð verið sjónarmið forustumanna Sjálfstfl., eins og ég gat hér um áðan, að reyna að hindra flótta af landsbyggðinni til borgarinnar, reyna að auka atvinnulíf á landsbyggðinni og leggja mikið af mörkum til þess fjárhagslega og gera það enn og telja það ekkert eftir sér. Það er alveg ljóst að þau sjónarmið eru ríkjandi í Sjálfstfl. að reyna að kveða niður þennan róg, þennan óskynsamlega málflutning sem Stefán Guðmundsson nefnir svo, láta af honum, segir hann, það er einn framsóknarmaður sem talar skýrt í þessu efni, það er hv. þm. Stefán Guðmundsson. Hann á að njóta þess að hann hefur talað hér skýrt, aðrir ekki og síst ráðherrann.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Ég ætlaði ekki að lengja þessa annars ágætu umræðu. Ég stend við hvert orð sem ég sagði í minni ræðu og þarf hvorki hv. þm. Eið Guðnason eða Eyjólf Konráð Jónsson til að túlka þau orð. Það er með ólíkindum að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði í upphafi sinnar ræðu að það hafi nú ekki verið ástæða til þess að amast neitt við þessum orðum nema vegna þess að annar þingmaður kom hér og bætti þar ýmsu við. Það þýðir náttúrlega ekkert fyrir hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson að tala hér eins og forustumenn Reykjavíkurborgar hafi aldrei sagt annað en rétt og allt gott og þeir hafi viljað leggja allt af mörkum til að halda fólkinu úti á landi, eins og hann orðaði það. Ég skil ekki svona málflutning. Hann sakar mig um að ég sé að reyna að kveikja hér illindi. Það er svo langt í frá. Ég hef ekki vanið mig á að tala illa um Reykjavíkurborg. Ég tel hins vegar að það megi gagnrýna orð þessara manna eins og annarra. Þeir kveikja aldrei illindi, er það?  Ég vil ekki skipta mér af málefnum annarra flokka. Ég biðst undan því að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sé að túlka sjónarmið Framsfl. og ég bið hann líka að spara kosningaræður þangað til að því kemur á fundum með frambjóðendum og ætla ekki að fara út í þær ásakanir sem voru honum ekki sæmandi í garð Framsfl. Á sama hátt og honum var að sjálfsögðu ekki sæmandi að tala um lýðveldið Ísland, þjóðfélagið Ísland, sem Sovét-Ísland. Og halda því hér fram að verið væri að taka upp í meira og meira mæli þær aðferðir sem væri verið að leggja niður í Sovétríkjunum.  Ég þarf að öðru leyti ekki að ræða þessi orð mín. Við þau stend ég. Ég hafði ekki skrifað þau niður. Þau munu birtast í þingtíðindum og þau standa fyrir sínu og ég þarf ekki túlkanir annarra á orðum mínum, allra síst í þeim tón sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson notaði hér. Ég vænti þess að það stafi af einhverjum óróleika sem hann á erfitt með að hemja hér í ræðustól.

Skúli Alexandersson : Herra forseti. Þessi umræða um byggðamál er komin út á dálítið sérstakan völl. Þar hefur fyrst og fremst verið umræða um afstöðu Reykvíkinga og afstöðu ákveðinna þingmanna til Reykjavíkur. Hv. 6. þm. Reykn. nefndi það í ræðu sinni að mikil þörf væri á því að sætta sjónarmið landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Ég fyrir mitt leyti tek ekki undir það að þar sé uppi einhver sérstök deila. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni veit ég ekki betur en þegar hafa farið fram skoðanakannanir um afstöðu fólks á höfuðborgarsvæðinu um hver væri afstaða þess til uppbyggingar á landsbyggðinni og jafnvel spurt: Á að láta eitthvað umfram út á landsbyggðina? Á að styrkja atvinnufyrirtæki úti á landsbyggðinni? Þá er meiri hluti fólks á þéttbýlissvæðinu hlynntur því að þannig skuli unnið. Þetta fólk þarf ekki að sætta við þá afstöðu sem við, sem eigum heima úti á landsbyggðinni, erum að biðja um að staðið verði að. Ég tel að það sé sátt milli fólksins á landsbyggðinni og fólksins hér á þéttbýlissvæðinu. En því miður getur þetta verið einhvers staðar inni í flokkum, að ákveðinn hluti af flokknum sem er að einhverju leyti tengdur þessu svæði, það er að tala um að þurfi að sætta sjónarmið, að menn séu á því að það þurfi að koma öðruvísi fram við landsbyggðina en almenningur í landinu vill. Ég tel þess vegna að sú umræða sem hér hefur farið fram, og sérstaklega þau stóru orð sem hv. 3. þm. Vesturl. hafði um afstöðu stjórnvalda í Reykjavík, hafi ekki átt heima í þessari umræðu. Þau áttu heima einhvers staðar annars staðar. Ég held og ég treysti því að forustumenn Reykjavíkur, hvort sem þeir verða úr Sjálfstfl. eða öðrum flokkum, geri sér grein fyrir að landið er ein heild og það þarf að byggja upp landið okkar allt, ekki endilega að hafa einhvern forgang hér á þéttbýlissvæðinu eða í kringum höfuðborgina. Ég vil svo segja um það sem hv. 6. þm. Reykn. sagði, að hér væru að koma stjfrv. og menn væru að gagnrýna þau, að ég tel það af hinu góða að þingmenn stjórnarinnar taki til umræðu þau stjfrv. sem eru til umfjöllunar. Ekki eingöngu með því að syngja þeim lof og dýrð heldur með því að benda á að það mætti kannski sums staðar gera eitthvað betur eða að það hefði stundum mátt gera eitthvað fyrr. Og er það ekki einmitt í þessu tilfelli að það hefði mátt gera einhverja hluti fyrr? Er það ekki staðreynd að við erum búnir að vera með meiri hluta hér á hv. Alþingi af landsbyggðarþingmönnum? Hvers vegna erum við þá að kvarta yfir því að einhverjir Reykvíkingar séu að hamla gegn þeirri þróun sem við óskum eftir að sé staðið að? Það er mesti misskilningur að neitt þannig sé uppi. Ég held að það sé ástæðulaust að orðlengja þetta mikið frekar. En þó get ég ekki á mér setið að nefna aðeins Reykjanes og stöðu mála á Reykjanesi. Við höfum öll tekið eftir því, og ekki ber ég á móti því sem þingmenn Reyknesinga segja, að þar standi atvinnulíf nokkuð höllum fæti. En það er ekki á öllu Reykjanesi sem betur fer. Ákveðinn hluti Reykjaness hefur staðið af sér að meginhluta til þær sviptingar sem atvinnulega hafa gengið yfir Reykjanes. Þar á ég fyrst og fremst við Grindavík. Á því tímabili sem norður- og vesturhlutinn af Reykjanesi hefur verið í lægð hefur Grindavík verið að byggjast upp. Þess vegna tel ég ekki rétt af þingmönnum Reyknesinga að vera sýknt og heilagt að tala um að þeir hafi einhvern tímann verið settir út á kaldan kalka hjá Byggðastofnun. Það voru þá Grindvíkingar alveg eins og Keflvíkingar og Sandgerðingar. Þannig að sú uppsetning er því miður ekki að mínu mati sannleikanum samkvæm. Ég held að það sem hefur farið illa með Reykjanes sé nálægðin við herinn. Herinn gat boðið betri kjör en íslenskir atvinnuvegir og þess vegna fór sem fór á þeim hluta Reykjaness sem ég var að nefna áðan þar sem atvinnulífið, hið íslenska atvinnulíf hefur verið í lægð. Íslensku atvinnuvegirnir hafa ekki staðist samkeppni við stóra bróður uppi í heiðinni.

Salome Þorkelsdóttir : Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér finnst ástæða til að koma hér og þakka hv. 4. þm. Vesturl. fyrir hans skilning á þýðingu þess að það séu góðar sættir og jákvæð viðhorf landsbyggðar til höfuðborgar og öfugt. Hann staðfesti í raun og veru það sem ég var að segja. Þeir sem búa á suðvesturhorninu hafa mjög góðan skilning á því að það þarf að stuðla að góðri atvinnuuppbyggingu úti á landi alveg eins og hér á suðvesturhorninu. En það er því miður stundum þannig, þó hv. 4. þm. Vesturl. sé kannski ekki þannig stemmdur, að bæði þingmenn, því miður, og ýmsa ráðamenn úti á landsbyggðinni skortir þessi jákvæðu viðhorf til suðvesturhornsins. Ég held að við getum ekki borið á móti því. Ég býst við að hv. 4. þm. Vesturl. sé mér sammála í þessum efnum. Hann minntist á að ég hefði verið að gera athugasemdir við að þingmenn stjórnarliðsins væru að deila eða kæmu í ræðustól með fyrirvara um að þeir styddu ekki ýmis frv. sem stjórnin eða ráðherrar hennar væru að leggja fram sem stjfrv. Það hefur gengið svo langt að m.a.s. hafa ráðherrar orðið að leggja fram sín frv. í eigin nafni vegna þess að þeir hafa ekki náð þeim fram innan stjórnarliðsins. Lái hv. 4. þm. Vesturl. mér það þó ég veki athygli á þessari misklíð innan stjórnarheimilisins og erfiðleikum. Ég held að það mundu fleiri í sporum stjórnarandstæðings benda á slíkt, að þetta góða samkomulag sem alltaf er verið að tala um innan hæstv. ríkisstjórnar, sem er svo gott að hún vill halda áfram eftir kosningar, er kannski ekki eins glæsilegt í raun og menn vilja vera láta. Það endurspeglast fyrst og fremst í verkunum þegar menn eru að leggja fram frv., eins og ég sagði áðan og ég sný ekkert aftur með það, sem stjfrv. Síðan koma einstaka þingmenn og lýsa yfir að þeir vilji bara ekki ræða einstaka liði viðkomandi frumvarpa heldur hreinlega lýsa þeir því yfir að þeir ætli ekki að styðja frv. þó þeir séu stjórnarliðar. Þetta hefur margsinnis komið fram og hv. 4. þm. Vesturl. veit þetta vel og mun ekki andmæla þessu. Ég held að hann hljóti að hafa skilning á því að ég leyfi mér að benda á þennan veikleika innan þessarar sterku ríkisstjórnar, sem menn eru alltaf að tala um. Varðandi atvinnumálin á Suðurnesjum ætla ég að eftirláta hv. 4. þm. Reykn. þau því að það var þeirra á milli frekar. En ég er ekki viss um að sjávarútvegurinn sé svo nátengdur störfunum á Keflavíkurflugvelli, ég er hrædd um að það sé eitthvað annars eðlis og ástæðulaust sé að blanda því saman og þeim erfiðleikum sem eru í sjávarútveginum á Suðurnesjum.

Karl Steinar Guðnason : Herra forseti. Athugasemd mín skal verða mjög stutt. Hins vegar gat ég ekki stillt mig um að koma upp eftir að hv. þm. Skúli Alexandersson var með skýringar á því hvernig á því stæði að atvinnulíf á Suðurnesjum hefði orðið daufara en áður var. Ekki átti ég von á því að hv. þm. væri með svo austrænar skýingar sem þar komu fram, ég hélt að þær væru horfnar úr hans sinni. En ég mótmæli skýringum hans alfarið. Í fyrsta lagi vil ég segja varðandi Grindavík að í undanfarin 2 -- 3 ár hefur atvinnulíf dregist saman hjá Grindvíkingum á sama hátt og annars staðar þó þeir og Sandgerðingar hafi kannski haldið betur velli en aðrir. En í Keflavík, Njarðvík, Vogum og Garði er sjávarútvegurinn í mikilli nauð og atvinnulífið þar. Það hefur verið þannig. Maður hefur að vísu vonir um að framtíðin verði bjartari. Sú skýring að ástæðan fyrir þessum samdrætti í atvinnulífinu sé herstöðin á Keflavíkurflugvelli er þvílík fjarstæða að ekki er hægt að láta því ómótmælt. Vil ég minna á það að þegar hermangið var sem mest, þegar umsvif varnarliðsins í verklegum framkvæmdum voru hvað mest, þá var atvinnulífið á Suðurnesjum hvað öflugast og þá var sjávarútvegurinn hvað öflugastur. Þá var vaxtarbroddur sjávarútvegs í landinu þar. Það eru aðrar skýringar á því að nú hefur dregist saman en þessir þættir. Vildi ég gjarnan ræða það seinna og fara yfir það. En skýring hv. þm. er aldeilis fráleit og þykir mér að með þeim orðum hafi hann talað niður til Suðurnesjamanna á þann hátt sem vart er sæmandi.

Eyjólfur Konráð Jónsson : Herra forseti. Mér þykir leitt að ég skyldi reita hæstv. ráðherra svo til reiði sem menn heyrðu og sáu hér áðan. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í síðara skiptið núna í dag var sú að ráðherra hafði ekki svarað því sem hv. þm. Eiður Guðnason lagði í orð hans. Ég lagði raunar líka það sama í orð hans og hafði víst einhver orð um það í upphafi míns máls að kannski hefði ég ekki haft mjög mikla ástæðu til þess að svara honum ef þetta hefði ekki verið sýnilega skoðun annarra. Ég veit af langri reynslu að framsóknarmenn eru að agnúast út í Reykvíkinga og Reykjavík með öllum ráðum og hafa gert og ala á óvináttu og ósamlyndi milli landsbyggðar og Reykvíkinga. Það kom þess vegna ekkert sérlega á óvart að ráðherrann léti gott heita að hann hefði sagt allt sem hv. þm. las út úr orðum hans. Þegar hann reiddist hér áðan sagði hann: Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson að halda því fram að forustumenn Sjálfstfl. hafi ekki agnúast út í landsbyggðina, eða eitthvað í þá áttina. Það sáu náttúrlega allir hér inni og heyrðu að hann var að árétta að það bæri að halda áfram þessum metingi á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins sem flestir hv. þm., þar á meðal Skúli Alexandersson með ágætum, vildu kveða niður og Stefán Guðmundsson tók jafnvel sterkara til orða. En ráðherrann forðast það auðvitað að reyna að kveða þetta niður. Hann var að ala á því líka í þessari svokölluðu svarræðu sinni hér áðan og gerir það vafalaust í þriðja skipti ef hann tekur til máls. Svo ætlaði hann að fara að gera einhvern mat úr því að ég sagði hér góðlátlega og brosandi, nefndi nú að vísu aldrei lýðveldið Ísland, sagði góðlátlega að víða um lönd og meira að segja á Íslandi, ég tók það fram, væri verið að auka frjálsræði og áhrif almennings, en það væri þá hjákátlegt ef á því væri hert hér heima.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Ég mæli hér í fjarveru hæstv. forsrh. fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 9 2. mars 1989, um efnahagsaðgerðir. Frv. þetta er einfalt og í því eru lagðar til tvær meginbreytingar. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að Hlutafjársjóður Byggðastofnunar verði felldur undir Byggðastofnun og lúti framvegis stjórn þeirrar stofnunar. Hinn 1. apríl nk. verði með öðrum orðum stofnuð sjálfstæð hlutafjárdeild Byggðastofnunar sem á stofndegi tekur við öllum eignum og skuldbindingum Hlutafjársjóðs Byggðastofnunar. Deildin skal hafa sjálfstæðan fjárhag vegna fyrri starfsemi Hlutafjársjóðs Byggðastofnunar en henni má jafnframt fela að annast eftirlit með hlutafélögum sem Byggðastofnun á aðild að. Fjallar 1. gr. frv. um þessa breytingu. Um Hlutafjársjóð Byggðastofnunar gilda nú 8., 9. og 10. gr. laga um efnahagsaðgerðir, nr. 9/1989. Hlutverk þess sjóðs var að taka þátt í fjárhagslegri endurskipulagningu útflutningsgreina með kaupum á hlutabréfum í starfandi fyrirtækjum og þátttöku í stofnun nýrra fyrirtækja er taki við starfsemi eldri útflutningsfyrirtækja. Hlutafjársjóður hefur nú að mestu lokið upphaflegu hlutverki sínu og er því eðlilegt að fella starfsemi hans undir aðra starfsemi Byggðastofnunar á svipaðan hátt og gert var um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. gildandi laga er tekið fram að Hlutafjársjóður Byggðastofnunar lúti stjórn þriggja manna sem skipaðir eru af forsrh. Með þeirri breytingu sem lögð er til í 1. gr. frv. er starfsemin felld undir Byggðastofnun eins og fyrr greinir. Því segir í 4. gr. frv. að umboð núverandi stjórnar Hlutafjársjóðs Byggðastofnunar falli niður frá stofndegi hlutafjárdeildar Byggðastofnunar eða frá 1. apríl 1991. Í öðru lagi er lagt til í 2. gr. frv. að markmið atvinnutryggingardeildar Byggðastofnunar verði skilgreind nánar í 11. gr. laga um efnahagsaðgerðir, nr. 9/1989. Atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar tók við öllum eignum og skuldum Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina hinn 1. jan. 1991 skv. 11. gr. gildandi laga. Hlutverk atvinnutryggingardeildarinnar var hins vegar ekki nákvæmlega skilgreint. Þykir því rétt að taka af öll tvímæli í þessu efni og umorða 11. gr. gildandi laga. Tekið er skýrt fram að hlutverk deildarinnar er að innheimta skuldabréf í eigu deildarinnar en henni er þó óheimilt að veita ný lán. Deildinni er samt sem áður heimilt að grípa til viðeigandi ráðstafana til þess að vernda eignir sínar en þó óheimilt, án samþykkis Ríkisábyrgðasjóðs, að breyta skilmálum lánadeildarinnar, skuldbreyta þeim, breyta þeim í víkjandi lán, hlutafé eða fella þau niður. Að jafnaði skulu slíkar breytingar í skilmálum vera liður í aðgerðum sem miða að fjárhagslegri endurskipulagningu, meiri háttar skipulagsbreytingum, samruna fyrirtækja og öðru því sem til hagræðingar horfir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. þar sem það skýrir sig sjálft. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Það færi vel á því að það frv. sem hér er til umræðu yrði ein síðustu lögin sem þetta þing samþykkti, jafnvel þau síðustu, vegna þess að hér er verið að setja endapunktinn aftan við þær efnahagsaðgerðir sem hófust með ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar í september 1988. Hér er verið að búa til ramma utan um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina og Hlutafjársjóð Byggðastofnunar. Báðir voru þessir sjóðir stofnaðir til þess að lána atvinnufyrirtækjum og til þess, eins og sagt var, að koma rekstri ákveðinna fyrirtækja á sæmilegan grundvöll. Ég held að þetta sé þarft frv. Um leið og við fjöllum um þessi frumvörp í fjh. - og viðskn. held ég að það væri þarft, og ég vil bara nefna það strax til þess að það tefji ekki umfjöllun um þetta mál, að við nefndarmenn fáum lista yfir allar úthlutanir þessara sjóða beggja og hvernig öll þau mál standa, hverjir eru þar í vanskilum, t.d. í sambandi við lán Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina, og hverjir hafa staðið sig vel. Þetta er málefni sem rætt er í þjóðfélaginu og ég held að það sé algert lágmark að við í nefndunum fáum að sjá hvernig sú staða er. Æskilegast væri við lok þessa kjörtímabils að það væri sýnt svart á hvítu hvernig þetta hafi gengið fram, þ.e. hvernig þau fyrirtæki, sem áttu að vera komin á sæmilegan rekstrargrundvöll eftir að þau höfðu fengið fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina, hafa staðið sig í þeirri skyldu að standa skil á þeim lánum sem þau fengu til þeirra hluta.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Hér er um að ræða afgreiðslu á frv. sem kemur frá ríkisstjórninni, félmrh. Það er algert lágmark auðvitað að hv. þm. séu staddir í salnum þegar verið er að afgreiða frv. hvort sem þau er á vegum ríkisstjórnar eða hv. þm. Ég vil mótmæla því að okkur sé haldið hér á föstudegi á fundi og að stjórnarþingmenn, sem ættu að gegna skyldustörfum sínum eins og við aðrir, skuli ekki vera viðstaddir en voru hér fyrir nokkrum mínútum. Ég sé því ekki, virðulegi forseti, annað en að það verði að fresta afgreiðslu þessa máls þannig að það kemur þá ekki til meðferðar fyrr en á næsta deildarfundi sem yrði eftir helgina.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég vil biðja hæstv. forseta að setja ekki niður virðingu Alþingis með því að vera að reyna að skrapa saman þingmönnum til að framkvæma atkvæðagreiðslu sem greinilega er ekki vilji fyrir af hálfu stjórnarliða. Ég stend því við þá ósk sem ég bar fram áðan, að þessu máli verði frestað þar til deildarfundur verður eftir helgi.

Forseti (Jón Helgason) : Ég vil ekki segja að það sé verið að skrapa þingmenn þó að forseti hringi bjöllu. Það er svo algengur viðburður og gert fyrir hverja atkvæðagreiðslu. Hins vegar mun það vera svo að atkvæðagreiðsla næst ekki í þessu máli og er það tekið út af dagskrá.