Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá Jóni Magnússyni, 10. þm. Reykv. s., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Eins og forseti hefur áður tilkynnt á vef þingsins tók 1. varamaður Frjálslynda flokksins í Reykv. s., Kjartan Eggertsson skólastjóri, sæti á Alþingi í gær. Kjörbréf Kjartans Eggertssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni skv. 2. gr. þingskapa.

Kjartan Eggertsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Um kl. 2 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnartíma, fer fram utandagskrárumræða um manneklu á velferðarstofnunum. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Hæstv. fjármálaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur yfir í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. utanríkisráðherra eftir heræfingum eða lofteftirliti Frakka sem nú er að hefjast og spyrja í fyrsta lagi um kostnað í því sambandi. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi eru 200 millj. kr. áætlaðar í slík útgjöld, óþörf sem þau eru, og er þá gert ráð fyrir því að fjórum sinnum á ári í tvær til þrjár vikur í senn verði slíku loftrýmiseftirliti, eins og það heitir víst á fagmálinu, haldið uppi. Nú kemur í ljós að franska sveitin á að vera hér í sex vikur og má þá ætla að kostnaðurinn verði á annað hundrað millj. kr. Þá er fyrsta spurningin: Er fjárlagaramminn þá þegar sprunginn og stefnir í framúrkeyrslu á þessum lið? Verður sótt um aukafjárveitingu í því skyni því að upplýst er að bæði Bandaríkjamenn og jafnvel Kanadamenn muni verða hér alllengi við sömu iðju í haust? Í öðru lagi kemur fram í hinni beittu og gagnrýnu frétt ríkissjónvarpsins í gærkvöldi að hlutverk frönsku sveitarinnar sé ekki aðeins að gæta loftrýmisins heldur einnig að stöðva óæskilega flugumferð. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hver er réttarstaða frönsku sveitarinnar þegar kemur út fyrir 12 mílna lofthelgina og er það skilningur utanríkisráðherra að hún geti stöðvað gegnumferð eða flug erlendra flugvéla jafnvel þó svo að þau flugför hafi ekki tilkynnt um komu sína hingað? Og það sem að sjálfsögðu er gagnrýnisvert: Hvaða heimildir kemur hin franska flugsveit til með að hafa í umboði íslenskra stjórnvalda að þessu leyti á hafsvæðum eða í loftrýminu utan 12 mílna lofthelgi Íslands en eins og kunnugt er nær fullveldisréttur Íslands að sjálfsögðu eingöngu til lofthelginnar upp að 12 mílna lögsögunni? Í þriðja lagi vil ég spyrja: Þar sem frönsku sveitirnar eiga að vera vopnaðar, bera bæði skotvopn og flugskeyti, hefur ríkislögreglustjóri sett, í samræmi við 78. gr. laga um loftferðir, reglur um meðferð skotvopna, skotfæra og vopna í loftförum innan íslenskrar lofthelgi og hvernig eru þá þær reglur?

Virðulegur forseti. Hér var spurt um ýmis atriði sem kannski er ekki hægt að búast við að menn séu með á hraðbergi í óundirbúnum fyrirspurnum eins og t.d. það hvort ríkislögreglustjóri hefði sett reglur um meðferð vopna. Ég hygg líka að slík fyrirspurn eigi betur heima hjá dómsmálaráðherra enda heyrir ríkislögreglustjóri undir það ráðuneyti. Hvað varðar þessa frönsku sveit sem hingað er komin þá er hún komin í samræmi við þá niðurstöðu sem fékkst á vettvangi NATO eftir að forsætisráðherra hafði óskað eftir því að NATO legði á það mat með hvaða hætti við þyrftum að halda úti eftirliti með lofthelgi okkar á Íslandi þannig að viðunandi væri. Niðurstaða NATO varð sú að við þyrftum að hafa ratsjáreftirlitskerfi sem væri tengt við NATINADS eftirlitskerfi NATO í Evrópu og síðan flugsveitir til eftirlits ársfjórðungslega, það mundi vera við hæfi. Eftir þessu er unnið. Nú er komin hingað frönsk sveit eins og hér hefur réttilega komið fram. Ég held að það hljóti að teljast nokkur tíðindi að Frakkar séu komnir hingað með eftirlitssveit sína. Þetta er í fyrsta skipti sem aðrir en bandarískar sveitir hafa eftirlit með íslenskri lofthelgi og er reyndar liður í Evrópuvæðingu öryggis- og varnarmála okkar. Það merkilega við þetta er líka að Frakkar hafa hingað til staðið fyrir utan hermálanefnd NATO og ekki verið þátttakendur í því starfi. Kostnaður, samkvæmt ramma fjárlaga í utanríkisráðuneytinu, við allt eftirlit í lofthelgi, er 200 millj. kr. og ekki er gert ráð fyrir því að fara fram úr þeim ramma.

Herra forseti. Ég var ekki að spyrja um utanríkispólitík Frakka. Ég var að spyrja um utanríkis- og öryggismál Íslendinga og okkar stefnu. Þetta er vissulega óundirbúin fyrirspurn en það á ekki að þýða að málið sé óundirbúið af hálfu stjórnvalda. Það er skrýtið ef ekki liggja fyrir svör við hlutum af því tagi sem ég spurði um og varða reglur um meðferð vopna sem þessar flugvélar ætla að bera. Þær eru innan lofthelginnar. Þær eru væntanlega á jörðu niðri í Keflavík í augnablikinu vopnaðar bæði skotvopnum og eldflaugum. Og mér finnst skipta máli að fyrir liggi hvernig takmarkanir verði settar á umferð þeirra og meðferð. Ég verð líka að segja að það sem hér er á ferðinni, og hæstv. utanríkisráðherra kallar Evrópuvæðingu, er auðvitað ekkert annað en NATO-væðing og vígvæðing íslenskra utanríkis- og öryggismála. Vill þá hæstv. utanríkisráðherra líka svara því, úr því að NATO metur það fullnægjandi að svona eftirlit sé í tvær til þrjár vikur í senn ársfjórðungslega, hver á að passa upp á okkur þess á milli.? Getur hæstv. ráðherra með einhverjum hætti útskýrt fyrir okkur hér og almenningi í landinu tilganginn með þessu rugli?

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir því að það sama gildi um þessar frönsku sveitir og hefur hingað til gilt um bandarískt lið sem var á Íslandi í hartnær 60 ár með vopn á jörðu niðri og með vopn í flugvélum sem hér fóru um. Ég geri ekki ráð fyrir því að einhverjar aðrar reglur gildi um Frakka en Bandaríkjamenn sem hafa verið hér í áratugi og sinnt þessu eftirliti. Ég geri ráð fyrir því að það sama eigi við. Ef talið er að setja þurfi sérstakar reglur á vegum ríkislögreglustjóra þá er það dómsmálaráðuneytisins að fara yfir það en Frakkarnir gefa ekkert sérstakt tilefni til þess. Að tala um vígvæðingu íslenskra varnarmála er náttúrlega slíkt öfugmæli að allt annað  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa gott hljóð til að umræða geti farið fram.

Hæstv. forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að gera skuli sérstaka athugun á reynslunni af fiskveiðistjórnarkerfinu og áhrifum þess á sjávarbyggðir landsins. Annar af forustumönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, sagði nýverið að í ljósi skoðanakönnunar þar sem 68% vildu skoða aðild að ESB ætti þegar í stað að leita eftir þeim farvegi að tengjast Evrópusambandinu með aðild, enda væri slíkt ekki gegn stefnu ríkisstjórnarinnar. Í ljósi þess að 72% landsmanna eru samkvæmt skoðanakönnun Gallups óánægð með kvótakerfið og að mælt er með endurskoðun á árangri eða réttara sagt árangursleysi kvótakerfisins og í ljósi þess ákvæðis 1. gr. laga um stjórn fiskveiða að kerfið eigi að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu, óska ég að sjávarútvegsráðherra lýsi því nú yfir fyrir þingi og þjóð hvort hann vinni að því og hafi vilja til þess að afleggja kvótakerfið eða breyta því verulega að vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar samkvæmt skoðanakönnun. Eða er þessi skoðanakannanavilji og fylgni aðeins bundið við Samfylkinguna? Hversu langt er endurskoðun á veg komin? Hvenær verða verklok í þeirri vinnu ef hún er hafin? Einnig spyr ég hæstv. sjávarútvegsráðherra: Ætlar sjávarútvegsráðherra að lagfæra reglur um línuívilnun svo þær þorskveiðiheimildir sem gert var ráð fyrir í línuívilnuninni nýtist til veiða og vinnslu á þessu fiskveiðiári í sjávarbyggðum landsins eða munu heimildir sem ónýttar voru verða færðar milli fiskveiðiára til aukinnar atvinnu og mótvægisaðgerða á næsta fiskveiðiári? Nú eru þorskveiðiheimildir aðeins 130 þús. tonn og nú þrengir verulega að enda minnka þorskveiðiheimildir ört. Við þessu þarf að bregðast með öllum tiltækum ráðum.

Virðulegi forseti. Ég hef margoft lýst því yfir að breytingar sem gerðar eru á fiskveiðistjórnarkerfinu eigi að gera vegna þróunar frekar en að þar sé um að ræða kollsteypur. Ég held að allra hluta vegna sé langskynsamlegast að standa þannig að málum og ekki síst vegna þess hve sjávarútvegurinn gegnir miklu hlutverki. Við þurfum auðvitað að gera þær kröfur til sjávarútvegsins og sjávarútvegurinn til stjórnvalda að hann hafi einhvern fyrirsjáanleika sem hann getur stuðst við og þess vegna hefur sjávarútvegsstefnan verið í stöðugri endurskoðun. Það hefur oft verið bent á að gerðar hafi verið miklar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða og ég geri ráð fyrir að þær breytingar muni halda áfram þó að ég telji sjálfur og ítreki að þær eigi að vera á grundvelli þróunar en ekki kollsteypu. Það er alveg rétt að í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um það að fara skuli yfir reynsluna af aflamarkskerfinu og sérstaklega með hliðsjón af stöðu byggðanna. Að því verður unnið. Það hefur verið unnið að því að draga saman tilteknar upplýsingar en hins vegar hefur ekki verið skipuð sérstök nefnd í þessum tilgangi en ég geri ráð fyrir að það verði gert nú á vormánuðum og hún geti þá unnið í þessum efnum. Hins vegar hafa ýmsir aðrir þættir verið til sérstakrar athugunar. Nefnd sem starfað hefur á mínum vegum hefur m.a. verið að fara yfir einn þátt fiskveiðistjórnarkerfisins sem hefur verið mjög umræddur, þ.e. framsalsþátturinn. Sú vinna er í gangi en niðurstaðan liggur ekki fyrir í þeim efnum. Hv. þingmaður spurði hvort ég vildi afleggja kvótakerfið. Ég tel mig hafa svarað því með því sem ég vísaði til. Og varðandi línuívilnunina þá er ekki á þessari stundu að vænta neinna sérstakra breytinga á því fyrirkomulagi. Ég tel reyndar að línuívilnunin hafi almennt talað reynst vel. Hins vegar var hún sett, og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, við þær forsendur að við vorum að veiða meiri afla og þess vegna datt niður dauður hluti af þeirri línuívilnun sem ella hefði getað verið notuð.

Hæstv. forseti. Ekki voru svörin skýr við þeim spurningum sem ég bar fram. Ég held að ég verði að byrja á að endurtaka spurninguna um línuvilnunina: Hyggst sjávarútvegsráðherra breyta reglum þannig að sá afli sem gert var ráð fyrir í línuívilnuninni nýtist til þess að halda úti veiðum og vinnslu og auka það eins og frekast er kostur á þessu fiskveiðiári eða hyggst hann færa heimildirnar á milli fiskveiðiára og nýta þær á næsta fiskveiðiári? Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að sjávarútvegsráðherra hefur ekki mikinn vilja til að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Og enda þótt við höfum haft fyrir því orð og athafnir samfylkingarþingmanna hvað gera þyrfti í kvótakerfinu, m.a. Jóhönnu Sigurðardóttur sem kallaði sjálfstæðismennina gæslumenn kvótans, gjafakvótans, 

Virðulegi forseti. Ég held að ekki sé með sanngirni hægt að segja að ekki hafi verið vilji til að gera breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða því að eins og hv. þingmaður hefur margoft sagt sjálfur úr þessum ræðustól hafa verið gerðar mjög miklar breytingar einmitt á þeim lögum. Það þarf ekki annað en að fara yfir lögin til að sjá það. Ég ítreka hins vegar að ég tel að það skipti máli m.a. fyrir sjávarútveginn og þar með hinar dreifðu byggðir að þær breytingar sem við gerum séu liður í þróun en ekki í kollsteypu. Ég tel að leggja eigi málin upp nákvæmlega þannig. Ég svaraði spurningunni alveg skýrt um línuívilnunina. Á þessari stundu er ekki verið að undirbúa neinar lagabreytingar í þeim efnum. Línuívilnunin hefur verið umdeild en ég hef hins vegar verið ákafur talsmaður hennar og tel að hún hafi reynst vel.

Hæstv. forseti. Það fer að verða hálflýjandi að koma upp í ræðustól Alþingis og spyrja hæstv. félagsmálaráðherra um hvað þessi aðgerðalausa ríkisstjórn ætli að gera til að bregðast við þeirri stöðu sem nú ríkir á fasteignamarkaði. Eins og alþjóð veit ríkir nú algjör stöðnun á þeim mikilvæga markaði. Nær aldrei hefur jafnfáum kaupsamningum verið þinglýst og um þessar mundir. Fasteignasalar standa nær verkefnalausir og við heyrum af miklum erfiðleikum hjá verktakafyrirtækjum og aðilum sem tengjast þessum markaði vegna þess ástands sem þar ríkir. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar hefur hæstv. félagsmálaráðherra verið þráspurð um það hér hvað ríkisstjórnin ætli að gera, en hæstv. ráðherra sagði á síðastliðnu hausti að það ríkti algjört neyðarástand á markaðnum. Nú eru liðnir um átta mánuðir síðan þær fögru yfirlýsingar voru látnar falla úr ræðustól Alþingis en ríkisstjórnin gerir ekki neitt til að styrkja stöðu Íbúðalánasjóðs á markaði og ýta undir eðlilega viðskiptahætti á markaðnum því að bankarnir eru hættir að lána til íbúðakaupa í landinu. Og við skulum ekki gleyma því, hæstv. forseti, að við erum að tala um þau grundvallarmannréttindi fólks að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Svo er annað sem athyglisvert væri að heyra hæstv. ráðherra svara hér. Er hún sammála þeirri söguskýringu margra sjálfstæðismanna að Íbúðalánasjóður hafi stuðlað að þeirri miklu þenslu sem ríkt hefur á þessum markaði? Á árabilinu 2004–2006 lækkuðu útlán Íbúðalánasjóðs um 20%. Að sjálfsögðu voru það því bankarnir sem ruddust inn á þennan markað. En nú er þeim ekki til að dreifa í útlánum og því spyr ég: Hyggst hæstv. ráðherra auka 

Herra forseti. Hv. framsóknarmenn hafa verið iðnir að fara hér upp í ræðustól og vara við þenslu og aukinni verðbólgu. Það er einmitt það sem ég horfi til þegar ég velti því fyrir mér hvort örva eigi fasteignamarkaðinn, hvaða áhrif það mundi hafa á þenslu og verðbólgu. Því miður gæti farið svo ef við færum á þessu stigi máls að örva eitthvað fasteignamarkaðinn að það hefði neikvæð áhrif á markaðinn sem er ekki eins helfrosinn og margir vilja vera láta vegna þess að síðast í morgun hafði ég samband við Íbúðalánasjóð og bað um samanburð á útlánum sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum þessa árs og fyrstu fjórum mánuðum síðasta árs og útlánin eru ósköp svipuð, 3, 4 og 5 milljarðar á þessum mánuðum. Markaðurinn er því ekki frosnari en það. Ég hef auðvitað áhyggjur af stöðu íbúðarkaupenda eins og margir hafa vegna þess að ef sú spá Seðlabankans gengi eftir um 30% lækkun á íbúðaverði mundi fara illa fyrir mörgum. Ég held að það hafi verið mjög óskynsamlegt af Seðlabankanum að tala fasteignamarkaðinn niður með þeim hætti sem hann gerði. Ég held að það sé mjög alvarlegt að gera slíkt. 
             Spurningin um hvort ég sé sammála sjálfstæðismönnum eins og hv. þingmaður orðaði það, að það sé Íbúðalánasjóði að kenna að hér hafi allt farið úr böndunum. Ég hef ávallt sagt og sagt það gegnum árin að það hafi fyrst og fremst verið innkoma bankanna, sú innspýting sem þeir komu með inn á markaðinn sem hafi valdið þessari þenslu. En margir líta líka svo á að framsóknarmenn hafi farið offari í því að keyra strax í kjölfarið með 90% lánum þegar bankarnir komu inn á markaðinn en halda ekki  Ég get fullvissað hv. þingmann um að eins fljótt og verða má, og tímasetning skiptir þar máli, munum við fara í aðgerðir í húsnæðismálum. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir heiðarleg svör. Það er ljóst að stjórnarflokkarnir ganga ekki takt þegar talið berst að málefnum Íbúðalánasjóðs og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að standa vörð um þann sjóð. Hins vegar er það líka morgunljóst, hæstv. forseti, að ætli ríkisstjórnin sér ekki að gera neitt í húsnæðismálum og aðgerðum á því sviði mun spá Seðlabankans rætast, þá mun verð á fasteignum lækka um 30% fram til ársloka 2010. Fólk kallar, fasteignasalar og aðilar á markaði kalla eftir einhverjum aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum. En ég er alveg viss um það að hæstv. fjármálaráðherra heldur fast utan um félagsmálaráðherrann í því að auka ekki við útlánaheimildir Íbúðalánasjóðs eða annað sem snertir málefni Íbúðalánasjóðs, enda var það hlutverk framsóknarmanna áður fyrr og nú Samfylkingarinnar í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn að standa vörð um Íbúðalánasjóð. En því miður 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á að hér heldur bara einn ræðu hverju sinni.

Herra forseti. Sem betur fer eru þeir ekki margir sem telja að spá Seðlabankans gangi eftir. Ég vil hins vegar segja út af orðum hv. þingmanns um samskipti mín og hæstv. fjármálaráðherra að því er varðar húsnæðismálin að þau eru bara ágæt og hafa verið það hingað til og ég á ekki von á öðru en þau verði það áfram. Við ræðum mjög mikið stöðuna á húsnæðismarkaðnum og hvort ástæða sé til og tímabært að vera með inngrip á þeim markaði í þeirri stöðu sem við erum í núna. Við erum alveg samstiga í því að það sé ekki tímabært þótt það geti breyst fyrr en seinna. Ég hef ekki hitt einn einasta sérfræðing sem fjallar um húsnæðismálin, fasteignamarkaðinn og fjármálamarkaðinn, sem mælir því bót eða telur ástæðu til þess að örva fasteignamarkaðinn akkúrat á þessari stundu. 

Hæstv. forseti. Það fer kannski vel á því að ég komi í kjölfarið á síðustu fyrirspurn. En í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 17. febrúar, í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, er sagt að komið verði á húsnæðissparnaðarkerfi með skattfrádrætti fyrir einstaklinga 35 ára og yngri til að hvetja til sparnaðar hjá þeim sem hyggja á fyrstu kaup eigin húsnæðis eða búseturéttar. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra lagt fram frumvarp á Alþingi sem kveður á um það að fella skuli niður stimpilgjöld hjá þeim sem kaupa íbúð í fyrsta sinn sem er mjög jákvætt að mínu mati. Um leið og ég fagna fyrrgreindri yfirlýsingu tel ég nauðsynlegt að stíga fleiri skref, enda held ég að það sé mun skynsamlegra að hvetja fólk til sparnaðar í stað þess að hvetja fólk til skuldasöfnunar eins og núverandi vaxtabótakerfi í raun gerir. Það hefur hingað til ekki þurft að hvetja Íslendinga til að taka lán en hins vegar er mikilvægt að koma upp kerfi sem hvetur til sparnaðar. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hvenær getum við átt von á að sjá tillögur um húsnæðissparnaðarreikning með skattafslætti fyrir þá sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð? Það er nauðsynlegt fyrir ungt fólk að koma sér upp sæmilegri eiginfjárstöðu áður en ráðist er í fyrstu íbúðarkaup.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að hvetja til sparnaðar og hvetja til þess að þeir sem fara út í íbúðarkaup séu búnir að leggja málin vel niður fyrir sér og undirbúa sig undir þau kaup og sú ákvörðun sem tekin var, að taka upp skattfrádráttarkerfi á ný, er einmitt gerð í þeim tilgangi að ná því markmiði. Eins og hv. þingmenn vita var hér við lýði um rúmlega tíu ára skeið frá 1985 og fram undir 2000 kerfi sem var í þessa veru og við erum að skoða það og fara yfir það núna hvernig það virkaði og hvaða lærdóm er hægt að draga af þeirri reynslu sem þar var um að ræða. Frá því að fallið var frá þessu kerfi hafa svipuð kerfi verið við lýði og verið að þróast í nágrannalöndunum og við erum einnig að skoða hver reynslan er þar á þessu sviði og hvernig best er að standa að þessum málum. Það koma auðvitað upp mörg álitamál þegar farið er ofan í þetta og er nauðsynlegt að rétt og vel sé að þessu staðið í upphafi. Ég geri mér vonir um að geta lagt fram til kynningar á þessu þingi frumvarp um húsnæðissparnaðarreikninga en það gengur auðvitað á tímann, það er ekki mikill tími eftir. En ég mun kappkosta að geta lagt slíkt frumvarp fram til kynningar áður en þingið fer í sumarleyfi.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fjármálaráðherra fyrir þessi svör og vona svo sannarlega að tillögur komi fram á þessu þingi um slíkan sparnaðarreikning fyrir þá sem eru að kaupa íbúð í fyrsta sinn. Ég vil líka vekja athygli á því að reikningur sem þessi getur orðið til þess að styðja við þær aðgerðir sem Seðlabankinn er að beita til að ná niður verðbólgustigi í landinu. Aukinn sparnaður þýðir auðvitað að verðbólga minnkar og yrði sannarlega til þess að hjálpa og vonandi stuðla að því að vaxtalækkunarferli Seðlabankans gæti hafist. Því fagna ég þessu alveg sérstaklega.

Herra forseti. Ekki fyrir svo mjög löngu svaraði hæstv. iðnaðarráðherra mér hér því til varðandi undirbúning að uppbyggingu olíuhreinsistöðvar á Vestfjörðum hver aðkoma ríkisstjórnarinnar hefði verið að því máli. Í svarinu kom enn fremur fram að fyrirhuguð olíuhreinsistöð mundi losa yfir 500 þús. tonn af koldíoxíði sem ekki rúmaðist innan loftslagsheimilda Íslendinga. Ýmislegt fleira kom fram í svari hæstv. ráðherra sem ekki beint gaf tilefni til þess að mati margra að haldið væri áfram með málið. Það hefur hins vegar engu að síður verið gert og enn gengur á með gylliboðum þar vestra. Það nýjasta er að í útvarpinu var í síðustu viku rætt við Raphael Baron, rússneskan forsvarsmann Geostream, sem segir að framkvæmdir gætu hafist strax á næsta ári við að reisa olíuhreinsistöð á Vestfjörðum. Það er ljóst, herra forseti, að ekki verður hægt að ganga lengra áfram svona með þessum gylliboðum um litla sæta olíuhreinsistöð. Menn verða að fara að snúa sér að því að gera umhverfismat sem er bæði flókið og vandasamt verkefni en einnig mjög dýrt. Ég vil því spyrja í ljósi aðkomu ríkisins að þessu máli hingað til hvort hæstv. iðnaðarráðherra telji það koma til álita að ríkissjóður kosti gerð umhverfismats fyrir olíuhreinsistöð á Vestfjörðum að hluta til eða að öllu leyti. Ég spyr enn fremur hæstv. ráðherra hvort erindi þess efnis hafi borist inn á borð ráðherrans eða ráðuneytisins.

Herra forseti. Spurningu hv. þingmanns er fljótsvarað, mér er ekki kunnugt um að neitt slíkt erindi hafi borist til iðnaðarráðuneytisins þar sem farið er fram á að umhverfismat eða að eitthvað annað sem tengist meintri olíuhreinsistöð verði kostað af iðnaðarráðuneytinu eða ríkissjóði. Eins og mig minnir að hafi komið fram í svari mínu til hv. þingmanns á sínum tíma hefur aðkoma ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar verið sú ein að á sínum tíma var lofað að greiða ferðakostnað fyrir menn sem fóru til þess að kynna sér olíuhreinsistöðina. Ég stóð við það loforð þegar ég kom í ráðuneytið og mig minnir að sú upphæð hafi verið 1,8 millj. kr. Sömuleiðis minnist hv. þingmaður þess örugglega að þegar fjárlög voru afgreidd af Alþingi  Hv. þingmaður spyr síðan hvort ég telji koma til greina að ríkissjóður mundi kosta slíkt mat á umhverfisáhrifum. Nei, ég tel það ekki koma til greina. Ég tel að það hljóti að fara eftir þeim sömu reglum og yfirleitt gilda um þessi mál og eins og hv. þingmaður veit er þeim með öðrum hætti farið. Hv. þingmaður orðaði það svo, minnir mig, í fyrirspurn sinni hérna áðan hvort ekki væri rétt að fara að slá botn í þetta sem hún kallaði „litla olíuhreinsistöð“ fyrir vestan. Þetta eru 8 millj. tonna á hverju ári sem þarna er verið að ræða um, það er verið að tala um 100 skip sem geta borið 80–100 þús. tonn hvert til siglinga fyrir Vestfjörðum. Ég kalla það ekki litla 

Herra forseti. Það er óþarft að snúa út úr orðum mínum. Ég sagði að það yrði að linna þessum gylliboðum um „litla, sæta olíuhreinsistöð í sátt við umhverfið“ því að sú er auðvitað ekki raunin. Þetta voru öfugmæli eins og mátti vitaskuld skilja. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör að ekki komi til greina að hans mati að ríkið kosti gerð umhverfismats fyrir olíuhreinsistöð á Vestfjörðum. Ég tel mjög mikilvægt að það liggi fyrir. Við skulum minnast þess að það var áætlað að umhverfismatið fyrir Kárahnjúkavirkjun kostaði um 300 millj. kr. og ég hygg að það hafi losað 500 millj. þegar upp var staðið. Hér er um gríðarlega dýrt verkefni að ræða, það er líka eðli máls samkvæmt mjög flókið og ég fagna því að ríkið ætlar ekki að borga þetta fyrir framkvæmdaaðilann - sem ekki einu sinni er vitað hver er.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð um liðið frá því að ég óskaði eftir utandagskrárumræðu um manneklu á velferðarstofnunum og á þeim tíma hafa töluverðar sviptingar orðið í efnahagslífinu og dregið úr spennu á vinnumarkaði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Sveiflur í atvinnulífi hafa áhrif á framboð af fólki til umönnunarstarfa og því er útlitið ekki eins dökkt við ráðningar í sumarafleysingastörf nú og þegar beiðnin var lögð fram eftir mjög erfiðan vetur. Þetta breytir þó engu um undirliggjandi vanda velferðarstofnana sem nær allar eiga erfitt með að veita fullnægjandi þjónustu vegna þröngs fjárhagsramma, rekstrarstöðu eða úlfakreppu sem virðist vera notuð sem stjórntæki allt fram að afgreiðslu fjáraukalaga eins og gert hefur verið undanfarin ár. Þessi aðferð getur ekki talist til góðra stjórnunarhátta, einkum og sér í lagi þegar stofnanir eru við afgreiðslu fjárlaga skildar eftir með skuldastöðu, aukið umfang, illa mannaðar og gert að halda uppi óbreyttri þjónustu. Fjáraukalög eiga að vera til að bregðast við óvæntum útgjöldum en ekki til að bæta upp óraunhæf fjárlög eins og gert hefur verið undanfarin ár. Á þetta höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bent, lagt fram raunsannar breytingartillögur án þess að ná eyrum ríkisstjórnarflokkanna. Er nema von að maður spyrji: Hvað býr að baki slíkum vinnubrögðum? Er verið að þrengja svo að opinberum rekstri að hann klofni í smærri rekstrareiningar, afmörkuðum einingum sé úthýst og velt yfir í einkarekstur? Er þetta aðferðin til að fá starfsfólk velferðarþjónustunnar til að trúa því að einkarekstur sé eina leiðin til að bæta launakjör? Undir þessum stjórnunarháttum fer starfsemi velferðarstofnana að snúast um rekstur í stað þjónustu. Á opinberum stofnunum er allri ábyrgð komið á herðar forstöðumanna. Þeir eiga að bera ábyrgð á því að halda rekstrinum innan fjárlagarammans. Þeirra er ábyrgðin að reka stofnunina án þess að draga úr þjónustu þótt fjármagn skorti. Hvorki fjármálaráðherra, heilbrigðisráðherra né félagsmálaráðherra bera ábyrgð á þjónustu. Í besta falli vísa þeir hver á annan en geta allir sameinast um að senda ábyrgðina heim í hérað til stofnananna sjálfra. Mönnunarvandi velferðarþjónustunnar er þekktur. Ástand á stofnunum og rót vandans er einnig þekkt. Því verður að ráðast hið fyrsta í að viðurkenna þennan fyrirliggjandi vanda og staðreyndir og bæta rekstrargrunn velferðarstofnananna, hvort sem þær fá daggjald eða eru á fjárlögum svo að hægt sé að manna stofnanirnar eins og eðlilegt er og verður að vera til að veita þá þjónustu sem er sambærileg við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum, hvað þá ef á að ná þeim metnaðarfullu áformum ríkisstjórnarinnar að veita þjónustu á heimsmælikvarða. Um 70% rekstrarkostnaðar velferðarstofnana eru launakostnaður. Þar sem umönnunarstörf eru nær eingöngu kvennastörf, störf sem dregist hafa aftur úr á hinum almenna vinnumarkaði í launum, auk þess sem stór hluti er láglaunastörf er ljóst að það eru ekki ofurlaun sem valda auknum útgjöldum í velferðarþjónustunni heldur aukið umfang. Hæstv. forseti. Það er komin mikil þreyta í starfsfólk þessara stofnana eftir langvarandi álag og ljóst að ef ekki verður farið í sértækar aðgerðir til að rétta rekstrargrunn velferðarstofnananna munu þeir sem fram til þessa hafa þraukað, verið það akkeri sem þarf til að halda uppi starfseminni, ganga til annarra starfa. Vaktavinna er hlutskipti flestra umönnunarstétta. Vaktavinna ein og sér veldur auknu álagi, eykur hættu á ákveðnum sjúkdómum og styttingu ævilengdar um nokkur ár. Þetta er staðreynd sem verður að viðurkenna og bæta sérstaklega í kjörum þessa fólks. Uppsagnir hjúkrunarfræðinga og geislafræðinga á LSH snerust um vaktafyrirkomulag en undirliggjandi er kraumandi óánægja með laun og kjör og má líta á þessar sérstöku aðgerðir sem nú hefur verið frestað sem toppinn á ísjakanum. Kvennastéttirnar eru sá hópur sem verður að koma til móts við í næstu kjarasamningum. Að öðrum kosti blasir við neyðarástand í allri heilbrigðis- og velferðarþjónustunni í landinu, ekki tímabundið heldur til langs tíma. Í komandi kjarasamningum er tækifæri fyrir ríkisstjórnina til að uppfylla þau ákvæði stjórnarsáttmálans að koma á jafnrétti í reynd og minnka óútskýrðan launamun. Því vil ég, hæstv. forseti, fá að beina nokkrum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra: Telur hæstv. ráðherra að hægt sé að ná markmiði ríkisstjórnarinnar um að á Íslandi sé veitt heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða með viðvarandi manneklu á velferðarstofnunum? Telur ráðherra að mannekla sé farin að koma niður á gæðum velferðarþjónustunnar og er verið að vinna að endurmati á störfum umönnunarstétta með það að markmiði að bæta kjör og efla virðingu fyrir störfum þessara stétta? Munu þess sjást merki í komandi kjarasamningum að tekið verði á launamun kynja og vaktavinnufólks? Telur hæstv. fjármálaráðherra viðvarandi 

Herra forseti. Ég reyni fyrst að skilgreina og flokka velferðarstofnanir, þá er væntanlega verið að vísa til þeirra stofnana sem sinna öldrunarþjónustu sem fyrst og fremst er þá á vegum sveitarfélaga og sjálfseignarstofnana, einnig þeirra stofnana sem sinna þjónustu við fatlaða, einkum á sambýlum sem ríkið á og rekur, og svo þeirra sem starfa á heilbrigðisstofnunum sem ríkið á og rekur í flestum tilfellum. Allir þessir aðilar eru í samkeppni við einkamarkaðinn um starfsfólk auk þess sem þeir eru í samkeppni innbyrðis um að fá til sín starfsfólk. Aðstæður aðila til að fá til sín aukið starfsfólk eru mjög misjafnar, einkum eftir staðsetningu á landinu. Þær velferðarstofnanir sem eru utan höfuðborgarsvæðisins eiga í minni vandræðum með að fá til sín fólk en velferðarstofnanir á höfuðborgarsvæðinu þar sem mönnunarvandinn hefur verið hvað verstur. Þá er vandinn helst bundinn við störf tengd þrifum og í eldhúsi en minna vandamál hefur verið í fagstéttum. Það eru engin ný sannindi að það sé mannekla á stofnunum af þessu tagi og það eitt að hækka launin hefur yfirleitt reynst skammgóður vermir. Af hverju hefur mannekla stafað á þessum stofnunum? Meginástæðan er sú að það hefur vantað fólk til starfa á íslenskum vinnumarkaði og miðað við spár Samtaka atvinnulífsins er ekki fyrirsjáanlegt að á því verði breyting í náinni framtíð. Hins vegar gefa spár um aukið atvinnuleysi annað til kynna þannig að þetta gæti breyst og jafnvel er þegar farið að breytast eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Annað er að möguleikar á framþróun í starfi fyrir þá starfsmenn sem hér um ræðir eru afar takmarkaðir. Þar eru kannski helstu sóknarfærin fyrir opinbera vinnuveitendur. Auknir möguleikar starfsmanna til menntunar og framþróunar í starfi og nýrra tækifæra gætu leitt til þess að auka sókn fólks í áðurnefnd störf. Því miður hafa tækifæri þeirra starfsmanna sem þessum störfum sinna, hjúkrunar- og umönnunarstörfum, oft verið takmörkuð og ýmsir múrar verið reistir sem komið hafa í veg fyrir að starfsfólk hafi getað aukið réttindi sín og þróað starf sitt í nýjar áttir. Þetta er kannski það sem við þurfum helst að huga að til að ná fram raunverulegum og varanlegum breytingum í þessu efni þannig að starfsumhverfið og þeir möguleikar sem bjóðast fólki í þessum störfum þegar litið er til framtíðar séu fjölbreyttari og meiri. Við skulum vona að þeir aðilar sem reka þessar stofnanir - hér er auðvitað um rekstur að ræða, við megum ekki gleyma því - beri gæfu til að líta til þessara þátta og þróa þá í störfum sínum í framtíðinni.

Herra forseti. Við ræðum um vandamál sem eins og málshefjandi, hv. þm. Þuríður Backman, vék að er í rauninni undir miklum breytingum þessa mánuðina vegna þess að sú mannekla sem hefur verið í láglaunastörfum á Íslandi mun breytast mjög hratt á næstu vikum og mánuðum miðað við þær fréttir sem við höfum af hagkerfinu og miðað við það aðgerðaleysi sem ríkisstjórnin er mjög staðföst í að viðhafa gagnvart vandamálinu. Það er auðvitað hægt að fagna því að hæstv. fjármálaráðherra hefur vissan velvilja gagnvart þessum stofnunum. Öllu meira gat ég ekki fundið ánægjulegt í ræðu hans því að það var ekki um að ræða nein fyrirheit varðandi það atvinnuleysi, heldur er frekar litið til þess að hér sé vandamálið að leysast af sjálfu sér. Ekkert er svo slæmt að það skoði ekki einhverjar þær breytingar sem hjálpa öðru og í þessu tilfelli mun atvinnuleysi og rýrnandi kjör valda því að auðveldara verður að manna þessi láglaunastörf. Mér þykir það undarleg hagfræði hjá hæstv. fjármálaráðherra að það sé skammgóður vermir í þessu máli að hækka launin. Sjálfur hef ég verið nokkuð trúaður á þau hagfræðilögmál sem byggja á framboði og eftirspurn. Það getur vel verið að flokkur fjármálaráðherra hafi sagt skilið við trú á þau hagfræðilögmál. Ég er sjálfur sannfærður um að hærri laun til umönnunarstétta mundu skila sér í mjög breyttu umhverfi og væri líka full þörf á vegna þess að þarna eru laun mjög víða skammarlega lág. 
             Það var vikið að þreytu starfsfólks í þessum umönnunargeira. Ég hef í rauninni meiri áhyggjur af þeirri almennu þreytu sem kemur fram 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þessi mál upp. Vissulega hefði verið gaman að ræða þau fyrr því að eins og hér hefur komið fram má kannski segja að á umliðnum mánuðum hafi sú mannekla sem velferðarstofnanir hafa almennt staðið frammi fyrir breyst og menn ráðið nú í störfin. Við getum hins vegar ekki sleppt því að horfa til þess sem við höfum upplifað á umliðnum mánuðum og árum varðandi launamálin á velferðarstofnununum. Það er atriði sem við öll höfum talað fyrir og vissulega er það þannig á velferðarstofnunum, hvort sem er hjá ríki eða sveitarfélögum eða einkareknum „non-profit“-stofnunum sem hafa verið að vinna í velferðarmálunum, að þar eru konur í miklum meiri hluta starfsmanna og það er einfaldlega þannig að þær stéttir hafa orðið eftir í launaskriði. Ég ætla ekki að víkja mér undan því og get sagt það hér, virðulegi forseti, að það er sérstakt áhugamál mitt að stuðla að því að þær stéttir sem hafa orðið eftir, hinar hefðbundnu kvennastéttir, hvort sem er á velferðarstofnunum eða annars staðar, fái leiðréttingu á kjörum sínum. Ég heyri ekki betur en að hér sé almennur hljómgrunnur fyrir því. Auðvitað höfum við horft upp á alls konar vandamál við að manna störfin en eins og hér hefur komið fram er gjörbreyting á síðustu mánuðum. Ég þekki það best á rekstri leikskóla í sveitarfélögum þar sem sveitarfélögin stóðu frammi fyrir því að geta ekki mannað störf sem er hægt að manna í dag. Allt þetta tengist því umhverfi sem við stöndum frammi fyrir í dag og þess vegna, virðulegi forseti, er vissulega áhyggjuefni líka að horfa upp á það að Hagstofan birtir nýjar tölur um viðskiptajöfnuðinn í apríl og sýnir að hann er neikvæður um rúma 7 milljarða. Það eru tölur sem ég átti ekki von á og það 

Herra forseti. Fólk sem starfar í velferðarþjónustunni er með lægstu laun sem þekkjast í landinu. Það er ekki hægt að bjóða fólki sem starfar á sjúkrahúsum, sambýlum, elliheimilum, við heimaþjónustu og annað að vera með lægstu launin. Þau eru með lítið hærri laun en öryrkjar og aldraðir sem eru langt fyrir neðan hungurmörk og það er auðvitað ekki hægt að sætta sig við þetta til langs tíma. Þessu þarf að breyta. Það er ekki auðvelt að breyta því. Eitt væri samt hægt að byrja á að gera og það er að breyta tekjuskiptingu á milli sveitarfélaga og ríkis. Það er leið til að tryggja þeim verkefnum sem sveitarfélögin þurfa að sjá um, eins og heimahjúkrun, elliheimili og annað í þeim dúr, meiri peninga. Við vitum það og þekkjum að sveitarfélög hringinn í kringum landið hafa enga möguleika til að yfirtaka þessi verkefni og sinna þeim eins og þarf að gera. Bróðurparturinn af kostnaði við reksturinn er launagjöld. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að hækka þessa liði. Auðvitað ættum við að skoða með tilliti til aukafjárlaga að bæta þetta upp því að verðbólgan sem er nú þegar orðin mun skekkja dæmið hjá öllum rekstraraðilum, hvort sem er á vegum ríkisins eða sveitarfélaga. Þess vegna þurfum við að gera breytingar á þessu, það þarf meiri peninga í málaflokkana en maður veit svo sem að stjórnarflokkarnir hafa ekki komið sér saman um fjármagn í velferðarkerfið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að taka þetta brýna mál upp á Alþingi. Það er nú svo að það hefur tekist, eða tókst a.m.k. að halda Sjálfstæðisflokknum frá heilbrigðisráðuneytinu í tvo áratugi eða svo en hann er ekki fyrr kominn þangað inn en allt virðist einhvern veginn vera komið í uppnám. Forsætisráðherra sagði við myndun þessarar ríkisstjórnar að loksins væri hægt að taka til í heilbrigðismálum enda hefði Samfylkingin verið svo huppleg að hleypa íhaldinu þangað inn. Nú vitum við hvað tiltektin forsætisráðherrans þýðir, hún þýðir að reka yfirmenn sem eru ekki viljalaus verkfæri ráðamanna, einkavæða einstakar deildir, jafnvel þótt það sé mun óhagkvæmara og dýrara, úthýsa heilum starfsstéttum, fautast á starfsfólki með skipunum að ofan og valdníðslu, hrekja fólk úr störfum og skapa manneklu til að réttlæta enn frekari einkarekstur og einkavæðingu. Það er tiltektin og hún er ekki í anda jöfnuðar og réttlætis. Nei, hún er skólabókardæmi um nýfrjálshyggju þar sem þarfir og hagsmunir markaðarins, fjármagnsins, gróðafyrirtækja, ríkja en hagsmunir alls almennings, sjúklinga, aðstandenda og starfsfólks, víkja. Það er bara ekkert öðruvísi. Heilbrigðiskerfið hefur verið mergsogið fjárhagslega undanfarin ár og er þarft að minna á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ráðið fjármálaráðuneytinu í 17 ár eða þar um bil og þann tíma vilja íslenskir jafnaðarmenn lengja enn frekar. Þetta kom m.a. glöggt fram í deilu heilbrigðisstjórnvalda við skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðinga og geislafræðinga fyrir skemmstu þar sem stjórnvöld sáu fram á algjört neyðarástand á spítölunum ef starfsmenn hefðu hætt störfum, sáu sitt óvænna og bökkuðu að sjálfsögðu með ósanngjarnar kröfur sem þau höfðu sett fram í upphafi. Ég ætla að minna hér á kosningaloforð Samfylkingarinnar og ákvæði í stjórnarsáttmála um launajafnrétti. Það er mjög mikilvægt að taka á launamálum á velferðar- og umönnunarstofnunum til að ná þeim árangri sem þar 

Virðulegi forseti. Þær umbreytingar hafa orðið í mönnunarmálum á stofnunum að þau hafa breyst til hins betra á síðustu mánuðum en hins vegar er alveg ljóst að vinnuálag hefur verið mikið á stofnunum velferðarkerfisins og m.a. svo að skortur á starfsfólki hefur leitt til þess að dregið hefur úr starfseminni. Nú eru merki um viðsnúning í þessum efnum og samkvæmt upplýsingum frá Landspítalanum hefur gengið t.d. ágætlega að ráða í störf aðstoðarmanna í umönnun og hjúkrun í sumar, ekki síst á geðdeildunum, en enn vantar þó á að manna störf hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Stjórnendur hafa þó orðið varir við auknar fyrirspurnir frá hjúkrunarfræðingum eftir störfum á sjúkrahúsi í kjölfar þess að þrengst hefur um á vinnumarkaði fyrir þessa stétt fyrir utan hið almenna og opinbera heilbrigðiskerfi. Hið sama á við um öldrunarstofnanirnar, þar hefur gengið betur að manna störf en áður og einnig í sambýlum fyrir geðfatlaða eins og komið hefur fram í fréttablöðum. Á Hrafnistu er nú t.d. verið að opna hjúkrunarrými sem hafa verið lokuð undanfarið vegna skorts á starfsfólki. Mönnun á velferðarstofnunum fylgir oft hagsveiflunni. Þegar hægist um leitar starfsfólkið í öruggara starfsumhverfi sem opinber fyrirtæki bjóða upp á öðrum fremur. Ég tel reyndar að jákvæðar auglýsingar um störf á hjúkunarheimilum og mikil áhersla á bættan aðbúnað á þessum stofnunum sé að skila sér í aukinni aðsókn fólks í störf þar. Það er mjög mikilvægt. Skort á faglegu starfsfólki þarf þó að leysa til lengri tíma og það hefur komið fram að stórir árgangar hjúkrunarfræðinga eru að fara á lífeyri. Þess vegna fagna ég því að nýverið var fjöldatakmörkunum í hjúkrunarfræðinám aflétt sem gefur möguleika á að takast enn betur á við þennan vanda. Það er líka mikilvægt að gefa starfsfólki í umönnun aukin tækifæri til að afla sér menntunar í störfum og það hefur m.a. verið gert með svokallaðri sjúkraliðabrú upp á síðkastið. Það verður hins vegar ekki fram hjá því litið að það er horft til næstu kjarasamninga um bætt kjör umönnunarstétta enda var gert ráð fyrir því í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að vekja athygli á þessu máli hér í sölum Alþingis enda er um mikilvægt mál að ræða. Ég get ekki tekið að öllu leyti undir að mjög hart hafi verið gengið að almannaþjónustu í landinu á síðustu árum, raunframlög til heilbrigðis-, mennta- og félagsmála hafa verið aukin um tugi prósenta á síðustu árum og í raun hefur samneyslan sem hlutfall af þjóðarframleiðslu ekki verið hærri síðan 1993. Við höfum ekki varið eins háu hlutfalli af sameiginlegu skattfé almennings og núna síðan árið 1993. Það er náttúrlega engin hægrimennska í því, hæstv. forseti. Hins vegar snýst þetta mál um forgangsröðun. Menn hafa rætt um það á mörgum undanförnum árum og gengið mjög takmarkað í að minnka svokallaðan launamun kynjanna eða kynbundinn launamun. Staðreyndin er sú að í umönnunarstéttum eru yfir höfuð konur, konur sem sinna sjúkum og börnum, og þetta hlýtur að vekja okkur til umhugsunar um mat okkar á störfum í samfélaginu. Þeir sem handfjatla peninga hjá ríkinu fá margfalt hærri upphæðir í launaumslög sín um hver mánaðamót en þeir sem kenna börnunum okkar eða sinna sjúkum og öldruðum. Ég held að það sé tími til kominn að menn endurskoði þessi gildi í íslensku samfélagi. Menn hafa talað um að við horfum mikið til mammons og ekki eins á þessi mannlegu gildi. Ég held að við þurfum öll að líta í eigin barm í þeim efnum og ég fagna því að stjórnvöld ætli sér að minnka kynbundinn launamun. Það segir okkur að þá þarf að hækka kjör þeirra stétta sem hugsa um börnin okkar og aldraða og fleiri aðila og ríkisstjórnin að sýna að hún ætli sér eitthvað í þeim efnum, hún hefur gefið fyrirheit um það 

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu brýna úrlausnarefni, tel að það eigi fullt erindi inn í hið háa Alþingi. Ég held að það sé óþarfi að flækja þetta mál mjög mikið, sú mannekla sem við höfum áhyggjur af stafar aðallega - ég segi ekki eingöngu en að langstærstum hluta til - af launa- og kjaramálum. Þó að eitthvað hafi ræst úr núna varðandi starfsráðningar og meira vinnuafl breytir það ekki þeirri staðreynd að það þarf að gera bragarbót á þeim kjörum sem umönnunarfólk býr við nánast yfir alla línuna. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að tekið verði á þessum láglaunavanda og hinum kynbundna launamun -  Mannekla á velferðarsviðinu á sér fyrst og fremst skýringu í launa- og kjaramálum kvenna og það er verkefni stjórnarflokkanna og meiri hlutans á hinu háa Alþingi að taka á því misrétti. Það er gott að heyra að um það ríki góður samhljómur innan allra stjórnmálaflokka.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að vekja máls á því ástandi sem er á mörgum velferðarstofnunum vegna manneklu. Mörg störfin á velferðarstofnunum eru illa launuð þannig að það er enginn slagur um þau. Hvort sem ríkið, sveitarfélögin eða aðrir aðilar halda á málum í kjarasamningum starfsfólks velferðarstofnana hefur ríkissjóður mest um það að segja hversu mikið er eftir af launum fólks þegar skattar eru frádregnir. Skattleysismörkum þarf að lyfta upp með því að hækka persónuafslátt. Ef ríkisstjórnin vill leysa úr manneklu á velferðarstofnunum ásamt því að koma til móts við aldraða og öryrkja á hún að hækka persónuafslátt launa. Það er ekki eðlilegt að reiknaður sé tekjuskattur af launum sem duga ekki fyrir framfærslu. Frjálslyndi flokkurinn hefur á stefnuskrá sinni og leggur áherslu á það að persónuafsláttur verði hækkaður. Við Íslendingar höfum löngum unnið langan vinnudag og sumt af því fólki sem lægstar hefur tekjurnar vinnur nærri tvöfaldan vinnudag sökum þess hve stór hluti launanna fer beint til ríkisins í formi skatta. Það er löngu kominn tími til að hætta þessari skattáþján og lina erfiði þeirra sem lægstu launin hafa auk þess að bæta vinnuaðstæður. Um leið mundi manneklan á velferðarstofnunum samfélagsins stórlega minnka.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að upplýsa hæstv. fjármálaráðherra um eftirfarandi: Á velferðarstofnunum er starfsmannavelta mikil, sérstaklega hjá lægstlaunaða, ófaglærða hópnum. Erlendir starfsmenn hafa smám saman fyllt þau störf sem þurft hefur að manna og hefur hlutfall þeirra farið yfir helming á viðkomandi stofnunum og orðið hærra á einstökum vöktum. Þessir erlendu starfsmenn hafa bjargað því að ekki hefur komið til lokunar eða verulegs samdráttar á mörgum stofnunum. Þó að allt sé gott um þessa starfsmenn að segja hafa þeir ekki allir náð tökum á íslenskunni og veldur það álagi og samskiptaleysi við þá sem þeir eiga að annast eða þjóna. Þetta er staðreynd sem verður að horfast í augu við, hliðarverkun á láglaunastefnu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forseti. Ég lýsi miklum vonbrigðum með ræðu hæstv. fjármálaráðherra og svör hans við þeim spurningum sem ég varpaði hér fram. Hæstv. fjármálaráðherra virðist trúa á að markaðslögmálið bjargi hér öllu. Hann nefndi ekki einu einasta orði og kom ekki neitt inn á ríkisstjórnarsamþykktina um að hækka laun kvenna og draga úr kynbundnum launamun. Hann vísaði í engu til komandi kjarasamninga, hann vakti engar vonir um að bæta ætti kjör þessa fólks heldur nefndi eingöngu að launin væru ekki allt. Virðing felst í launum, launin endurspegla virðingu og það er virðingarleysi fyrir störfum þessa fólks sem hefur haft djúpstæð áhrif. Ég vil, hæstv. forseti, beina því til ráðherra að það er kominn tími til að ráðherrar axli ábyrgð á rekstri og starfsumhverfi velferðarþjónustunnar, bæði faglega og rekstrarlega, og hætti að vísa hver á annan þegar vandamálin blasa við 

Herra forseti. Kjarasamningar verða ekki til lykta leiddir í þingsölum. Það er hins vegar athyglisvert að hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem hefur gert að umræðuefni hér að undanförnu hvað þenslan í þjóðfélaginu sé mikil, kallar á meiri peninga. Hv. þm. Bjarni Harðarson talar um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar en hv. flokksbróðir hans, Birkir Jón Jónsson, talar um að samneyslan hafi aldrei verið meiri, eða frá 1993, sem er rétt hjá honum. Staðreyndin er sú að við Íslendingar erum í þriðja eða fjórða sæti hvað opinber fjárframlög varðar til heilbrigðiskerfisins. Það getur því vel verið að það sé rétt hjá honum að hér sé um vandamál að ræða sem við getum kallað að sé forgangsröðun. Þær stofnanir sem um er að ræða í þessu tilfelli eru heilbrigðisstofnanir, það eru stofnanir félagsmálaráðuneytisins og þegar hann fer að tala um kynbundinn launamun er það verkefni jafnréttisráðuneytisins, félagsmálaráðuneytisins. Öll þessi þrjú ráðuneyti, öll þessi þrjú verkefni hafa verið í höndum Framsóknarflokksins síðustu átta árin eða þangað til fyrir tæpu ári -  
             Það eru fleiri atriði í þessu sem skipta máli en launin. Það er, eins og hv. þm. Þuríður Backman talaði um, starfsumhverfi og faglega umhverfið sem ég held að skipti verulega miklu máli í þessu. Það skiptir máli þegar fólk velur sér starfsvettvang hvernig það sér að starf þess muni þróast. Það hugsar ekki bara um launin, það hugsar líka um þann faglega metnað sem það getur haft og fengið útrás fyrir. Herra forseti. Þetta er flóknara en launin eingöngu en ég vil gjarnan svara hv. þm. Kjartani Eggertssyni þar sem hann talaði um að hækka persónuafsláttinn: