Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (MagnJ): Þetta litla frv. er í rauninni aðeins útdráttur úr fyrra frv., sem rætt var hjer á undan, þar sem teknar eru helstu breytingarnar, sem hægt er að láta koma til framkvæmda þegar á þessu ári. Það leiðir af sjálfu sjer, að ekki er unt að fara fram á breytingar á þeim atriðum, sem snerta þegar fram komin framtöl. En hins vegar er það nauðsynlegt, að þeim breytingum, sem þingið á annað borð gæti fallist á, yrði hraðað eins og unt er, og leyfi jeg mjer að vænta þess, að þetta verði athugað í sömu nefnd og hitt frv. á undan.

Magnús Guðmundsson .Jeg saknaði þess úr ræðu hæstv. fjrh. (MagnJ), að hann skyldi ekki gefa neina áætlun um áhrif þessara breytinga á árinu 1923, því að varhugavert er að samþykkja ákvæði um slíka tekjuminkun, sem hjer er um að ræða, þar sem búið er að samþykkja fjárlög fyrir yfirstandandi ár. Jeg vil því leyfa mjer að gera þá fyrirspurn til hæstv. ráðherra, hvort hann hafi ekki gert sjer þess grein, með sjálfum sjer að minsta kosti, hver áhrif á tekjuskattinn í heild sinni þessi ráðgerða breyting mundi hafa. Eitt atriði, sem jeg tel hæpið, vildi jeg líka minnast á í þessu sambandi, og það er, hvort ætlast sje til þess, að útsendir konsúlar verði skattskyldir hjer, eins og helst virðist liggja í frv., en það getur tæplega samrýmst alþjóðarjetti.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Mjer virðist fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf. (MG) alveg rjettmæt, og skal geta þess, að innan skamms mun koma frá Hagstofunni skýrsla um árangur tekjuskattsins. Þó var þetta auðvitað athugað eins og unt var áður og farið eftir þeim gögnum, sem þá var hægt að fá, þó fresturinn til endurskoðunarinnar sje hins vegar mjög stuttur í gömlu lögunum til þess að fullkomin reynsla geti verið fengin til að byggja á. Um skatt konsúlanna í 5. gr. skal jeg aðeins geta þess, að þar er ekki um eiginlega efnisbreytingu að ræða, heldur aðeins feld niður óþörf ummæli, sem valdið hafa misskilningi. Það getur sem sje komið fyrir, að consul electus sje hvorki íslenskur þegn nje þegn þess ríkis, sem hann er konsúll fyrir, heldur einhvers þriðja ríkis. En fyrir því er ekki nokkur fótur í þjóðarjetti, að slíkir menn eigi að vera undanþegnir skatti, þó hjer hafi það komið fyrir, að þeir hafi farið fram á það, og með tilliti til þess er umrædd breyting eða skýring á 5. gr. fram komin.

Magnús Guðmundsson Það er rjett, að þetta atriði hefir komið fyrir og farið til dómstólanna og gengið þar á móti hlutaðeigandi konsúl, svo að engin ástæða er til breytinga á gildandi lögum. En það breytir engu um það, að ef 1. gr. frv. verður samþykt eins og hún er nú, sje jeg ekki betur en að sendiræðismenn erlendra ríkja verði skattskyldir yfirleitt, en það fer í bága við alþjóðarjett.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það er auðvitað ekki ætlunin að skattleggja erlenda sendiræðismenn, enda ómögulegt að lesa það út úr greininni, sem undanþiggur skatti „sendiherra og starfsmenn sendisveita. þ. e. a. s. nefnir sendimenn annara ríkja frá þeim æðstu til þeirra lægstu, og þá auðvitað þá, sem þar eru á milli. Viðbótin við þessa reglu í gömlu skattalögunum er því annaðhvort óþörf eða alveg villandi.

Magnús Guðmundsson Jeg sje ekki að nokkur efi geti verið á því, að orðið „sendiherra nær ekki til „consules missi“, og því er það auðsætt, að ef ákvæðin um sendiræðismenn eru feld burtu, er engin undantekning til um þá, og þá verða þeir skattskyldir, en það er brot á alþjóðarjetti. Vænti jeg, að hæstv. ráðherra (MagnJ) skilji það.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Þetta frv. er enginn nýr gestur hjer í deildinni. Það er nú í fjórða skifti, sem það er á ferðinni. Seinast í fyrra var það lagt fyrir háttv.Ed. og afgreitt þaðan með ýmsum breytingum, sem horfðu til bóta. En svo sofnaði það í Nd., enda gerði jeg mjer ekkert far um að koma því fram. Samt sem áður hefi jeg fundið ástæðu til að koma fram með frv. enn einu sinni, aðallega vegna þess að engin lagaheimild er til hjer á landi, sem veiti mönnum einkaleyfi á uppgötvunum sínum, eða vernd. Er það mjög bagalegt og má helst ekki svo vera lengur. Erlendis eru sjerstakar skrifstofur, sem annast umsóknir um leyfi viðvíkjandi uppgötvununum; hafa það sem atvinnu. Þær hvetja því alla uppfundningamenn til að sækja um einkaleyfi, en þær hafa margsinnis tekið það fram, að menn hafi hætt við að sækja, er þeir höfðu heyrt, að engin lög væru hjer til, sem veittu þá vernd, sem með þurfti. Setning þessara laga yrði því ekki aðeins til hagræðis fyrir uppfundningamenn, og ef til vill þá um leið fyrir atvinnuvegi landsins, heldur yrði það og til að auka tekjur ríkissjóðs. Slík leyfi eru æðidýr; gjaldið er nú 34 kr. 4 + 50 kr. í stimpilgjald. Gjaldið má ekki vera hátt fyrst, því raunar er það ekki í fjárgróðaskyni, þótt sótt sje um leyfi, heldur til að geta sagt, að einkaleyfi fyrir hlutinn sje veitt alstaðar, en þegar leyfi er endurnýjað 5. eða 10. hvert ár, er ástæða til að hafa gjaldið hærra, sbr. 7. gr. frv. Um grundvöllinn undir þessu frv. vísast til athugasemdanna við frv. í fyrra, en erlendis fylgja menn aðallega tveim reglum í þessu efni. Önnur er sú, að einkaleyfið er ekki veitt fyr en búið er að rannsaka, hvort um nýja uppgötvun sje að ræða, og alt annað þar að lútandi. Er sjerstök nefnd manna þar til kjörin, og fær leyfisbeiðandi engan úrskurð fyr en hún hefir látið uppi álit sitt. Þannig er þetta á Norðurlöndum, Englandi. Þýskalandi og Ameríku. Á Frakklandi aftur á móti fer engin slík rannsókn fram á undan, heldur er leyfið veitt, og hver einstaklingur verður sjálfur að reka þar rjettar síns, ef hann á þann hátt er borinn fyrir borð. Í þessu frv. er hvorug leiðin farin. Hjerlendri rannsókn er slept og það talið nóg, ef sannað er, að slíkt einkaleyfi, er um ræðir, hefir áður verið veitt í landi, þar sem rannsókn fór fram. Í þeim fáu tilfellum, sem þetta væri ekki nægilegt, þá væru það innlendir menn, sem hlut ættu að máli, og verður að telja það nægilegt að auglýsa og gefa á þann hátt til kynna, hvernig uppgötvuninni er varið. Kæmu svo samt sem áður einhver vafaatriði til greina, þá hefir danska rannsóknarnefndin í Kaupmannahöfn tjáð sig fúsa til að taka þær rannsóknir að sjer fyrir sáralítið verð, eins og hún hefir gert að undanförnu. Er það óneitanlega mikið hagræði, því það er engu síður nauðsynlegt fyrir Íslendinga en aðrar þjóðir að vita með vissu, hvenær þeir hafa gert uppgötvanir og hve nær ekki. Það er ekki nægilegt að gera bara uppgötvun. Menn verða að sanna hana og fá þá sönnun viðurkenda. Af því að heyrst hafa raddir um það, að nauðsynlegt sje að setja hjer á stofn sjerstaka rannsóknarstofu, þá skal jeg geta þess, að slík skrifstofa hlyti að verða afardýr. Eins og liggur í augum uppi, þá er það óhemjumikið starf, í hvert sinn sem leyfisbeiðni kemur fram, að rannsaka, hvort ekki sje eins eða svipuð uppgötvun og leyfi komið fram einhversstaðar úti í heimi. Þarf auk þess sjerfróða fagmenn til þess starfa, og myndi sá kostnaður allur verða oss Íslendingum langtum of hár. En hún er óþörf, og nægileg trygging fyrir alla hlutaðeigendur, ef þetta frv. nær fram að ganga. Því fyrir utan þá vernd, sem það veitir, þá losnar stjórnin við í hvert sinn sem menn vilja fá leyfisframlengingu, að skrifa til konungs, með miklum og löngum skrifum og tillögum. Og ýmsum óþægindum af svipuðu tægi er með þeim kipt í burt. Jeg sje svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira, en læt mjer nægja að vísa til aths. við þetta frv. á þinginu í fyrra og ræðu atvinnumálaráðherra þá. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að leggja til, að málinu verði, að lokinni umr., vísað til allshn.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg sje enga ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta frv. Eins og tekið er fram í aths. við það, þá er það fram komið sökum fjárhagsnauðsynja ríkissjóðsins. Hann er nú svo staddur, að ekki virðist beint aðgengilegt að svifta hann þessum tekjum, enda myndi það þá verða að koma niður á öðrum stað, t. d. tekjuskattinum, og óvíst, að það væri til bóta. Má fremur búast við, að ljetta verði á þeim lið frekar en auka hann. Skal jeg svo ekki fara frekar orðum um þetta mál, en leyfi mjer að leggja það til, að því, að umr. lokinni, verði vísað til fjárhagsnefndar.

Jakob Möller Mjer kom alls ekki á óvart, þótt hæstv. stjórn kæmi fram með þetta frv. Það hefir nú farið svo þing eftir þing, að altaf hafa verið gefin hálfgerð loforð um að afnema þetta óþokkaða gjald, en enn þá hefir það ekki komist lengra en að verða loforð. Nú var ekki einu sinni gefið neitt loforð. Er það í fyrsta skifti, og mætti af því ráða, að lögum þessum sje nú ætlað að verða hjer landlæg. Jeg hefi altaf greitt atkvæði á móti þessu gjaldi frá því er það kom fyrst til umr. hjer á þinginu. Mjer finst það bæði óviðeigandi og ranglátt, og þó fremur nú en í byrjun. Eins og menn vita, er það til orðið á mestu gróðaárunum. Þótti mörgum þá sjálfsagt, að ríkissjóðurinn yrði aðnjótandi þess mikla gróða, sem rann þá inn á hendur einstakra manna, og skyldu þeir því gjalda þessar prósentur í ríkissjóð af útfluttum afurðum sínum. Nú ætti öllum að vera það kunnugt, að ekki er lengur um neinn gróða að ræða á þessu sviði, svo óþarft er að leggja gjaldið á þess vegna. En að leggja gjald á tap virðist hvorki hyggilegt nje rjettlátt. Hæstv. fjrh. (MagnJ) sagði, að ríkissjóðurinn mætti síst við því nú að missa þessar tekjur. Jeg býst við, að ríkissjóður Íslendinga verði seint svo fjáður, að hann hafi ekki fulla þörf á tekjum sínum. En hjer er þetta spursmálið, hvort ekki megi fá þessar tekjur á einhvern annan aðgengilegri hátt. Sem kunnugt er, hefir hæstv. stjórn nú líka lagt fram frv. um breyting á tekjuskattinum, sem fer fram á allverulega hækkun tekjuskatts á hinum hærri tekjum. Þar ætti þá ríkissjóðnum að vinnast fje, sem gæti komið fyrir útflutningsgjaldið. Er þeim mun síður ástæða til að láta þetta tvent fara saman, að báðir þessir skattaliðir koma einmitt til að skella á sömu mönnunum. Skal jeg að minsta kosti ekki verða með hækkun tekjuskattsins, ef þetta rangláta gjald verður samþykt. Annars var það ekki ætlun mín að vekja umræður um málið að þessu sinni, þar eð jeg hvort sem er býst ekki við að það verði felt við þessa umr.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg skal taka það fram, að jeg hefi ekkert á móti því, að þau frumvörp, sem hjer er um að ræða, verði að einhverju leyti sett í samband hvort við annað. Ætti það líka að vera auðvelt, þar sem sama nefndin kemur til með að fjalla um þau. Það er ekki aðalatriði, þó eitthvað sje breytt til um þau innbyrðis, eitt gjald lækkað og annað hækkað, heldur hitt, að ríkissjóðurinn fái þær tekjur, sem hann þarf með.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Eins og kunnugt er hafa verið samin og samþykt ekki alls fyrir löngu heildarlög um síma og brýr hjer á landi. Það lá því nærri að vænta þess, að slíkt frv. sem þetta yrði á næstunni lagt fyrir þingið. Því fylgir sá kostur, að með því næst betra heildaryfirlit (System) í þessum málum. Sá galli er hins vegar þó á þessu frv., eins og á lögunum um síma og brýr, að það fer eins og þau gersamlega utan við fjárlögin. Verður afleiðingin sú, að oft hlýtur að koma fram stórkostlegur tekjuhalli í raun og veru á árinu, því að útgjöldin koma fram á landsreikningnum á sínum tíma, en tekjur engar, nema lán einhverntíma fyrir löngu, sem oft hefir verið eytt til annars en ætlast var til. Er slíkt mjög óviðfeldið og getur enda orðið hættulegt, að þingið hafi ekki vald á öllum stærri útgjalda- og tekjuliðum ríkissjóðsins. Verða fjárlögin í raun rjettri með þessu móti fölsk. Rjett á litið ættu öll gjöld og tekjur ríkisins að koma fram í fjárlögunum eða fjáraukalögunum. Þetta mætti þó laga með því að setja tekjumegin þá upphæð af teknu láni árlega gegn útgjöldunum; á þennan hátt hyrfi þessi halli og þingið fengi tækifæri til að athuga hvern útgjaldalið á samgöngutækjum fyrir sig, eins og vera ber. Þetta mál kom fyrir þingið í fyrra og var vel tekið, en vísað til landsstjórnarinnar til frekari undirbúnings. Er það nú fram komið í annað sinn fyrir áskorun þingsins og vitamálastjóra. - Skal jeg leyfa mjer að leggja það til, að því, að umr. lokinni, verði vísað til samgöngumálanefndar.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Svo sem kunnugt er, var í núgildandi tekjuskattslögum gert ráð fyrir því, að þau yrðu endurskoðuð nú á þessu ári, og því er þetta frv. fram komið nú. Ef til vill virðist sumum sem nægilegt hefði verið að leggja aðeins fram lögin sjálf á ný, en rjettara virðist þó, eins og gert hefir verið, að taka tillit til þeirra galla, sem mest hefir orðið vart í framkvæmdinni, og þess vegna er nú farið fram á ýmsar breytingar. Þó hefir það vakað fyrir stjórninni, að fara ekki fram á nema hinar nauðsynlegustu breytingar, og mun jeg gera þeirra grein í einstökum atriðum við 2. umr. Að lokum leyfi jeg mjer að stinga upp á því, að málinu verði, að þessari umræðu lokinni, vísað til fjárhagsnefndar.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það er eins um þetta frv og um hin fyrri, sem jeg hefi minst á, að óþarft er að fara hjer mörgum orðum um það. Jeg get að mestu látið mjer nægja að vísa til aths. við það. Eins og menn vita, eru ýmsar vörutegundir þannig, að mjög erfitt er að tolla þær eftir þunga eingöngu. Má þar t. d. nefna silkivefnað og aðrar vörur, sem hafa mjög lítinn þunga móts við verðmæti. Illa viðeigandi er hins vegar oft og einatt að tolla vörur eftir verði eingöngu. Heppilegasta leiðin er því að nota báðar aðferðirnar jafnhliða, að minsta kosti á þeim vörum, sem í frv. ræðir um. Flokkunin er hjer tekin í heild, en þó gæti vel komið til mála að taka ýmsar vörur út úr flokkunum, til sjerstakrar meðferðar. Jeg skal svo leyfa mjer að leggja það til, að málinu verði, að umr. lokinni, vísað til fjhn.

Magnús Guðmundsson Jeg get ekki neitað því, að mjer virðist undarlegt að ætla sjer að hafa tvennskonar aðflutningsgjald á sömu vöru. Jeg býst auk þess við, að það, að bæta verðtolli ofan á þungatollinn á sumum vörutegundum, myndi hafa talsverðan aukinn kostnað í för með sjer. Myndi það að minsta kosti kosta nýjan tollþjón hjer í Reykjavík og aukið umstang bæði hjer og annarsstaðar. Hinu væri jeg hlyntari, að vörutollurinn yrði hækkaður á þessum vörum, en verðtollinum þá slept. Býst jeg og við að hæstv. fjmrh. (MJ) geti ekki verið það neitt kappsmál, hvor leiðin er farin, því að fyrir honum hlýtur það að vera aðalatriðið, að fá tekjurnar í ríkissjóðinn.

Fjármálaráðherra(MagnJ): Eins og jeg tók fram áðan, er sumum vörutegundum þannig farið, að hvorug aðferðin er einhlít. Svo er t. d. um vörur þær, er heyra undir 3. flokk. Býst jeg við, að ómögulegt verði að tolla slíkar vörur á viðunandi hátt öðru vísi en þessi leið sje farin, að minsta kosti yrði þá að gera miklu nákvæmari flokkun á vörunum til notkunar við þungatoll. Við slíku er varla að búast, og þess vegna tel jeg verðtollsleiðina miklu rjettmætari og aðgengilegri.

Gunnar Sigurðsson Jeg skal ekki lengja umræðurnar, en vil aðeins taka það fram í sambandi við þetta mál, að Framsóknarflokkurinn hefir í hyggju að bera fram brtt. við frv. það, er hjer liggur fyrir, um verndartolla á ýmsum vörum, sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu, en nú er varið miklu fje til að kaupa utanlands, svo sem er niðursoðið kjöt og fiskur, mjólk o. fl. En af því jeg hefi heyrt, að einhverjir aðrir háttv. deildarmenn sjeu að athuga svipaðar tillögur, vildi jeg skjóta því fram, hvort ekki væri heppilegast að hafa samvinnu um þessi efni, að minsta kosti að þeir kæmu með tillögur sínar sem brtt. við frv. það, er hjer liggur fyrir.

Magnús Guðmundsson Jeg vil aðeins benda á það, í sambandi við síðustu ummæli hæstv. fjrh. (MagnJ), að þessi verðtollsleið hefir þegar verið reynd áður, eða það, að hafa bæði verðtoll og vörutoll samhliða. Þá gafst þetta illa og þótti erfið innheimtan, svo að lögreglustjórar kvörtuðu, þó minst væri um það hjer í Reykjavík, þar sem lögreglustjórinn getur svo að segja talað við alla gjaldendur heima hjá sjer. Og samt áleit hann, að hann þyrfti að fjölga mönnum á skrifstofu sinni, ef þessu fyrirkomulagi yrði haldið áfram. Þetta sýnir því, að það er ekki nægileg ástæða fyrir þessu frv., að ætla aðeins að reyna leiðina, því hún hefir þegar verið reynd og verið frá henni horfið aftur.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Það sannar ekkert í þessu tilliti. Því tilraunin var miklu almennari og óákveðnari þá en nú er gert ráð fyrir.

Magnús Kristjánsson Það er óþarft að ræða þetta mál mikið nú, við fyrstu umr. En mjer skilst svo sem sumir líti þannig á þetta frv., að það sje fram komið eingöngu til að afla tekna. En þetta virðist mjer rangur skilningur, og það svo, að jeg gæti ekki fylgt frv., ef ekki ætti að felast í því neitt annað en hækkun tollsins. Jeg lít svo á, að með þessu frv. sje fyrst og fremst um að ræða ráðstöfun til þess að koma í veg fyrir innflutning á óþörfum vörutegundum. Því út frá þessum skilningi einum er frv. rjettlátt, en hækkun tolla hins vegar órjettlát út af fyrir sig. En til þess að unt verði að draga úr innflutninginum á þennan hátt, þarf tollurinn að vera afarhár. Og þetta er það, sem jeg vona, að háttv. væntanleg nefnd athuga vandlega, - og gæti þess að gera frv. svo úr garði, að það fullnægi þeim tilgangi sínum að verka sem innflutningshaft á ónauðsynlegum varningi fyrst og fremst, en ekki einungis sem tekjuauki.