Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Út af frv. því, sem hér er á dagskrá, vildi ég við 1. umr. rifja nokkuð upp aðdraganda að stofnun Framkvæmdastofnunarinnar á sínum tíma og varpa fram nokkrum spurningum í sambandi við þetta mál. Ég get tekið það fram, að mér finnst, að það frv., sem hér er til afgreiðslu, sé út af fyrir sig góðra gjalda vert, og hefði í rauninni átt að vera annað það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefði tekið fyrir á sínum tíma við hliðina á frv., um Framkvæmdastofnunina, vegna þess að eðli málsins skv. hlýtur mál, sem eiga að heyra undir Hagrannsóknastofnunina skv. þessu frv., að heyra undir sjálfstæða stofnun, þar sem hér er um rannsóknir að ræða og ráðgjafarstarf, sem þarf að vinna jöfnum höndum daglega, og þessi stofnun á, eins og fram kemur raunar í þessu frv. og viðurkennt nú um síðir af hæstv. ríkisstj., að vera sjálfstæð og ekki sett undir pólitíska „kommissara“, eins og hún var hugsuð á sínum tíma. Ég vil aðeins rifja upp í sambandi við þetta, að eitt af megingagnrýnisefnum okkar sjálfstæðismanna hér á hv. Alþingi var einmitt þetta atriði. Og ég vil minna á í sambandi við það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að það hefði verið Alþfl., sem bjargaði því máli í höfn, að hagrannsóknadeildin var þó gerð sjálfstæðari en í frv., var gert ráð fyrir, að það var jafnskýr gagnrýni hjá okkur sjálfstæðismönnum út af þessum þætti málsins. Í frv. um Framkvæmdastofnunina var svohljóðandi gr. um hagrannsóknadeildina: „Deildin annast þær hagfræðilegu athuganir fyrir ríkisstj., er hún kann að óska eftir. Deildin annast og hagfræðilegar athuganir fyrir Seðlabankann og aðra opinherlega aðila, eftir því sem um semst.“ Svo mörg voru þau orð, og það var sem sagt alls ekki gert ráð fyrir því að halda áfram því starfi, sem Efnahagsstofnunin hafði á sínum tíma, að vera daglegur ráðgjafi ríkisstj. í efnahagsmálum, að vera daglega að kanna efnahagsmálin, hafa höndina á púlsi efnahagsmálanna, ef svo mætti að orði kveða, og ráðleggja ríkisstj. síðan, hvernig tökum efnahagsmálin skyldu tekin á hverjum tíma. Þessu var bjargað með því á síðustu stundu, að inn í frv. var hætt breytingu, sem hljóðaði einhvern veginn á þann veg: Deildin er ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum og heyrir beint undir ríkisstj. - Henni var sem sagt komið undan því í fyrsta lagi að vera bara afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj., og í öðru lagi var hún þó felld undan hinum pólitísku „kommissörum“, sem áttu að stjórna Framkvæmdastofnuninni. Þetta frv. er bein viðurkenning á því, að hér var unnið nánast hlægilega, eins og ég orðaði það í ræðu, sem ég hélt á hv. Alþingi, í þessari hv. d., um þetta mál, að það væri nánast hlægilegt, að það var ætlun ríkisstj. í upphafi að hneppa hagrannsóknadeildina í þessa fjötra, ef ég mætti svo að orði kveða, með því að láta setja hana undir pólitíska „kommissara“ og gera hann að eins konar afgreiðslustofnun fyrir sig, eða þá að enginn skildi í raun og veru, undir hvern þessi deild átti að heyra. Þetta frv. er að þessu leyti viðurkenning á, að þessi gagnrýni var rétt frá fyrstu, og er það góðra gjalda vert. En það, sem ég vil fyrst og fremst hér gera að umtalsefni, er, hvað er orðið eftir af Framkvæmdastofnun ríkisins. Nú er undan henni tekin hagrannsóknadeildin með þessu frv. Hæstv. fjmrh. hefur mikið látið af því þessa dagana hér í sölum Alþingis og í fjölmiðlum, að hann hafi breytt vinnubrögðum í fjárlagagerð með því að taka inn framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj. í fjárlagagerðina. Nú heyrði þetta áður undir Framkvæmdastofnunina og var í rauninni kannske eina ástæðan fyrir því, að það var hægt að kalla þessa stofnun Framkvæmdastofnun, að hún annaðist gerð framkvæmda- og fjáröflunaráætlunar ríkisstj. Nú er þetta verkefni í raun og veru með þessari breytingu á fjárlagagerðinni tekið af Framkvæmdastofnuninni og fellt undir fjárlaga- og hagsýslustofnunina. Það er vitað líka, að margir hæstv. ráðh. sniðganga þessa stofnun algerlega. Stofnunin hefur meira að segja sjálf kvartað yfir því. Í skýrslu stofnunarinnar fyrir 1972 er t. d. komist þannig að orði um togaraáætlunina, að það hafi verið gefnir út almennir skilmálar um togarakaup, og síðan segir: „Var að svo komnu fremur um að ræða að gera heildarúttekt á togarakaupum og fjárhagslegum skuldbindingum þeirra vegna heldur en beina áætlun eða stefnumótun.“ - Hér er kveðið það skýrt að orði, að enginn þarf um að villast, að fram hjá Framkvæmdastofnuninni var gengið, þegar átti að gera áætlun um togarakaup. Á öðrum stað í þessari skýrslu er þannig komist að orði: „Meðan enginn einn aðili hefur sterkari aðstöðu til heildarsamræmingar en nú er, hlýtur sú heildarstjórn (þ. e. a. s. fjárfestingarinnar) hins vegar jafnan að vera veik, nema mjög náin samvinna takist milli hlutaðeigandi stjórnsýsluaðila.“ Hér kvartar sem sagt Framkvæmdastofnunin yfir því, að ýmsir stjórnsýsluaðilar séu ósamvinnuþýðir og vilji raunar ekkert við hana tala um heildarstjórn fjárfestingarinnar, sem átti að vera eitt aðalverkefni þessarar stofnunar. Nú má enginn skilja orð mín svo, að ég sé með þessu fylgjandi því, að tekin sé upp einhver hörð stefna í að skipuleggja alla fjárfestingarstarfsemi á einum stað í landinu, þannig að allir framkvæmdaaðilar þurfi undir slíkt farg að ganga að fara á fund slíkra aðila, ef eitthvað þarf að framkvæma í landinu. En ég er með þessum orðum að vekja athygli á því, að stofnunin sjálf hefur kvartað yfir því mjög, að fram hjá henni sé gengið. Ég hef nefnt hér þrjú dæmi. Hæstv. fjmrh. hefur tekið undan stofnuninni framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj., sem er kannske veigamesti þátturinn, sem búið er að plokka af þessari stofnun, frá því hún var sett á fót. Stofnunin sjálf kvartar undan því, að hæstv. sjútvrh. hafi ekkert viljað við hana tala, þegar um var að ræða togarakaup, fyrr en eftir á, og hún kvartar yfir því, að ýmsar ríkisstofnanir vilji ekki við hana tala um heildarstjórn fjárfestingarmálanna. Dettur manni þá í hug Seðlabankinn og það mál allt saman. En það var nú að vísu eftir að þessi orð voru skrifuð, sem það kom á dagskrá, svo að menn gætu ímyndað sér, hvað ætti að standa í þessari skýrslu frá stofnuninni, ef sú mikla misklíð milli Seðlabankans og hennar, sem upp kom um fjárfestingarmál Seðlabankans, hefði verið komið á dagskrá, áður en þessi skýrsla var gefin. Spurning mín er: Hvað er eftir af Framkvæmdastofnuninni? Er enn þá hægt að kalla þessa stofnun Framkvæmdastofnun?



Herra forseti. Ég vil við þessa 1. umr. segja örfá orð um þetta merkilega frv., sem hér er um að ræða, þ. e. frv. til l. um Hagrannsóknastofnun ríkisins. Hv. 7. þm. Reykv. lýsti því yfir, að hann væri fylgjandi þessu frv. Út af fyrir sig er það ekkert óeðlilegt. En ég var alltaf að bíða eftir því, að hv. þm. óskaði eftir, að frv. yrði breytt í það horf, að það gæti leyst Framkvæmdastofnunina algerlega af hólmi. Þetta frv., svo langt sem það nær, er ekki nema gott og blessað, en það er bara of lítið. Það þarf að bæta inn í frv. fleiri atriðum, þannig að það verði hægt að leggja Framkvæmdastofnunina niður í þeirri mynd, sem hún er. Hv. síðasti ræðumaður spurði að því, hvað ætti að gera við Framkvæmdastofnunina og hvað væri eftir af Framkvæmdastofnuninni, eftir að Hagrannsóknastofnunin hefur verið tekin þaðan í burt. Það er eðlilegt, að spurt sé á þennan veg. En ég held, að það sé eðlilegt að losa ríkið við þann kostnað, sem það hefur af þessu dýra bákni, - bákni, sem ekki svarar þeim kröfum, sem til var ætlast af hæstv. ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar. Framkvæmdastofnunin er fósturbarn hæstv. ríkisstj., en hæstv. ríkisstj. hefur komist að raun um, að þetta fósturbarn hefur brugðist hlutverki sínu. Þess vegna er sagt í aths. með frv.: „Reynslan, sem fengist hefur á þeim tíma, sem Framkvæmdastofnunin hefur starfað, hefur staðfest nauðsyn sjálfstæðrar stöðu starfs hagrannsóknadeildar.“ - M. ö. o. reynslan er ekki góð af því að hafa hagrannsóknastofnunina nokkuð í tengslum við Framkvæmdastofnunina, og mig undrar ekki, þótt hæstv. forsrh. hafi fundið, að reynslan er ekki góð. Reynslan er raunaleg af þessari stofnun, ekki af því að þar vanti góða starfskrafta, heldur vegna þess að þeir starfskraftar, sem þar eru og margir ágætir menn, fá ekki notið sin. Þessi stofnun átti að vera byggð á miklu skipulagi, og hún átti að starfa að því að skipuleggja flestalla hluti í landinu. En það lítur út fyrir, að þetta hafi verið ofskipulagt, enda kannske ekki að furða, þótt stjórnin hafi orðið erfið á þessum hlutum, þar sem það eru í rauninni 13 menn, sem eiga að stýra fyrirtækinu. Það eru 7 alþm. kjörnir af Alþ., og það eru 3 í framkvæmdaráði skipaðir af ríkisstj. og svo deildarstjórarnir þrír, sem reyndar fá ekki notið sín vegna boða ofan að. Framkvæmdastofnunin hefur orðið dýr beinlínis í útlögðum peningum fyrir ríkið, en hún hefur þó orðið dýrari á óbeinan hátt með því að svara ekki því hlutverki, sem henni var ætlað að inna af hendi. Ég efast ekkert um, að hæstv. forsrh., sem talaði fyrir þessu frv. hér áðan, hefur gert sér grein fyrir þeirri bitru reynslu, sem af þessari stofnun hefur fengist. Það er ekki aðeins það, að stofnunin hafi brugðist á hagrannsóknasviðinu, eins og greinilega kemur fram með flutningi þessa frv., heldur einnig á öðrum sviðum. Það hefur verið fjölgað þarna fólki, það hefur verið fengið dýrt húsnæði og stofnkostnaður mikill, en afköstin hafa ekki aukist frá því, sem var. Það var áætlunargerð hér áður, sem Efnahagsstofnunin hafði með að gera og vann vel og skipulega að þeim málum. Þá fengu starfsmennirnir í stofnuninni að njóta sín, og þá var miklu áorkað í áætlunargerð. Atvinnujöfnunarsjóður var starfandi og Framkvæmdasjóður ríkisins. Þessar þrjár stofnanir voru lagðar inn í Framkvæmdastofnunina. Framkvæmdastofnunin átti að vinna það, sem þessar þrjár stofnanir höfðu gert. Og það hefði mátt ætla, að Framkvæmdastofnuninni hefði nægt að mestu það starfslið, sem hún fékk með þessum stofnunum, að kostnaðurinn hefði ekki þurft að aukast úr hófi fram frá því, sem var. En raunin hefur orðið allt önnur. Kostnaður við Efnahagsstofnunina 1971 var 13.2 millj. kr., rekstur Framkvæmdasjóðs ríkisins 4.8 millj., rekstrarkostnaður Atvinnujöfnunarsjóðs 2.9 millj. Kostnaður alls 20.9 millj. 1971. En 1972 er kostnaður við Framkvæmdastofnunina, sem ekki starfaði þó, að ég ætla, nema 9 eða jafnvel ekki nema 8 mánuði ársins, var 32.8 millj. plús 7 millj., sama sem 38.9 millj., m. ö. o. nærri 100% hækkun frá árinu áður. Það ber ábyggilega öllum saman um það, að vinnuafköstin í Framkvæmdastofnuninni jukust lítillega frá því sem var árið áður. Þetta er ekki sagt til þess að gera lítið úr starfsfólkinu þarna, heldur virðist það vera svo, að skipulagið og stjórnsemin í stofnuninni hafi verið þannig, að þessir ágætu starfskraftar fengu ekki að njóta sín eins og áður var. Áætlaður kostnaður 1973 var í fyrstu áætlun 43 millj., en endurskoðuð áætlun 49.8 millj. eða nær 150% hækkun frá árinu 1971. Þá hefur verið gerð kostnaðaráætlun fyrir árið 1974, og það er frumáætlun, 55.3 millj. kr., en hvað skyldi endurskoðuð kostnaðaráætlun verða há? Það liggur ekki fyrir, en hefur verið giskað á, að það muni verða a. m. k. 65–70 millj. kr., eftir að búið er að taka hagrannsóknadeildina í burtu. Að sjálfsögðu hlýtur að verða mikill kostnaður við hagrannsóknadeildina, og ef við segðum, að hagrannsóknadeildin ætti að vera hjá Framkvæmdastofnuninni áfram, þá er ekki fjarri lagi að ætla, að kostnaður við Framkvæmdastofnunina 1974 gæti orðið allt að 80 milljónir kr., en var 20.9 millj. 1971. Þetta er á undan hækkun fjárl., vegna þess að þau hafa ekki nema þrefaldast síðan 1971, og má segja, að það sé vel af sér vikið. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði áðan í sambandi við það, sem talað var, þegar löggjöf um Framkvæmdastofnunina var sett. Þær viðvaranir, sem við sjálfstæðismenn viðhöfðum þá, er óþarfi að endurtaka, enda munu flestir hv. þm. muna það, þar sem ekki eru nema tvö ár síðan þetta var. Mér finnst það fagnaðarefni, að hæstv. forsrh. og væntanlega ríkisstj. öll, þar sem hér er um stjfrv. að ræða, hafa komið auga á það, að þetta fósturbarn hefur brugðist, að hæstv. ríkisstj. er nú farin að reyta fjaðrirnar af þessu fósturbarni. En hún hefur bara ekki stigið sporið til fulls með því að leggja Framkvæmdastofnunina niður og flytja frv. um aðra stofnun, sem vinni að áætlunargerð, sem vinni það, sem Efnahagsstofnunin, Atvinnujöfnunarsjóður og Framkvæmdasjóður ríkisins höfðu áður með höndum, koma því aftur í eðlilegt horf, sem ekki þarf að vera eins kostnaðarsamt og það, sem nú er, - koma því í það horf, að þessar stofnanir vinni að raunverulegri áætlunargerð, verði hæstv. ríkisstj. til aðstoðar í efnahags- og fjármálum, aðstoði hæstv, ríkisstj. til þess að koma í veg fyrir, að allt fari úr böndunum í fjármálum og efnahagsmálum, eins og nú virðist vera að gerast. Það er þetta, sem þarf að gera. Verður að vænta þess, að hv. n., sem fær þetta frv. til athugunar, stuðli að því, að sporið verði stigið til fulls. Þetta frv. er aðeins hluti af málinu, því að það er rétt, sem hér hefur verið sagt, að þegar búið er að taka hafrannsóknastofnunina frá Framkvæmdastofnuninni, þá er búið að taka allt það vandasamasta frá stofnuninni. Nær þá ekki nokkurri átt að láta stofnunina starfa áfram með fjölda manns og miklum kostnaði, sem nemur allt að 65–70 millj. kr. á næsta ári. Allir þurfa nú að taka höndum saman um hagkvæm vinnubrögð, hvort sem þeir eru stuðningsmenn ríkisstj. eða í stjórnarandstöðu, og reyna að fara að hafa stjórn á málunum og gæta meiri sparsemi og hagsýni en verið hefur síðustu tvö árin.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að bæta nokkrum orðum við umr. um þetta mál, vegna þess að það gengur gersamlega fram af mér að hlusta á það íhaldsrugl, sem síðustu ræðumenn Sjálfstfl. hafa látið út úr sér um Framkvæmdastofnunina. Ég vil byrja á því að benda á, að þeir sjálfstæðismenn, sem eiga sæti í stjórn hennar og þekkja til hennar, hafa vit á því að vera ekki í salnum í dag og tala ekki. En það eru þessir úrvals íhaldsmenn, sem ekki hafa komið nálægt stjórn stofnunarinnar og sjálfsagt þekkja lítið til hennar, sem vitrastir eru og gefa heilræðin. Og heilræðið í dag er, að það eigi að afnema þessa stofnun, og þá er sjálfsagt að setja upp nýtt „apparat“ fyrir Byggðasjóð, sem var til áður, setja upp nýtt „apparat“ fyrir Framkvæmdasjóð, sem var til áður, og það verður sjálfsagt að setja upp nýtt „apparat“ fyrir áætlunardeild, því að áætlun er ekki partur af því hlutverki, sem sú stofnun á að hafa, er nú verður skilin frá Framkvæmdastofnuninni. Það kann að standa í grg. þess frv., sem hér er til umr., að reynslan hafi sýnt, að það sé skynsamlegra að skilja þá deild frá, sem frv. greinir um. Ég er í sjálfu sér, eins og fram hefur komið frá mínum flokki, samþykkur frv. og tel það út af fyrir sig ekki óeðlilegt, að þessi deild starfi sjálfstætt. En ég hef ekki orðið var við neina reynslu í Framkvæmdastofnuninni hvað þetta snertir. Ég hef ekki orðið var við það, þó að ég hafi átt sæti í stjórn þar, að það hafi orðið þessari deild að nokkru leyti til erfiðleika eða hamlað störfum hennar, að hún var hluti af Framkvæmdastofnuninni. Eina reynslan, sem hefur fengist, er sú, að það hefur komið í ljós, að þessi deild starfar sjálfstætt og í beinu sambandi við ríkisstj., eins og ákveðið var af Alþ., að hún skyldi gera, m.a. fyrir frumkvæði og baráttu fulltrúa Alþfl. í n. og till. þeirra, sem hæstv. ríkisstj. tók til greina á sínum tíma. Það er engin reynsla um neitt annað. Ég skil ekki, hversu fávísir menn geta verið að standa hér upp og spyrja: Hvað er eftir af Framkvæmdastofnuninni, þegar þessi deild er frá skilin? Hvað er eftir?  Tilgangurinn með Framkvæmdastofnuninni og meginástæðan fyrir því, að Alþfl. studdi hana, var að efla og auka áætlanagerð í landinu. Ég hef áður, þegar Framkvæmdastofnunina hefur borið hér á góma, látið í ljós gagnrýni á því, að þessu áætlunarhlutverki hafi e. t. v. ekki verið gegnt eins vel og upphafleg ætlun var. Ef það á að gagnrýna Framkvæmdastofnunina, sem sjálfsagt má eins og allar aðrar stofnanir, er það fyrst og fremst fyrir það, að hún skuli ekki hafa lagt miklu meiri áherslu á áætlunarhlutverkið en hún hefur gert. Það er alveg rétt, sem komið hefur fram í skjölum, er hér hafa verið lesin, að sumir aðilar í ríkisstj. hafa algerlega gengið fram hjá áætlunargerð stofnunarinnar og satt að segja þeir aðilar, sem ætla mætti, eftir því sem pólitísk skoðun þeirra og almennar stefnuskrár flokka þeirra herma, að hefðu mestan áhuga á raunhæfri áætlanagerð. Togaraáætlunin var að sjálfsögðu hlægileg, en hún var gerð, þegar togarakaupin voru að mestu leyti um garð gengin, en þau hófust mörgum missirum áður en Framkvæmdastofnunin var sett á fót. Það hafa gert vart við sig margir vaxtarverkir í stofnuninni, sem eru skyldir þessum. Við höfum ekki náð valdi á raunhæfri áætlanagerð enn þá, það er alveg rétt. En Efnahagsstofnunin, sem áður var til og var eitt af einkafyrirtækjunum undir stjórn „apparatsins“ í Seðlabankanum og fjmrn. o. s. frv. og Alþ. hafði ekkert með að gera, var þar ekki til neinnar fyrirmyndar. Síðustu hugmyndir, sem þaðan komu um áætlanagerð, voru, að það ætti að dreifa henni, allt að því afnema hana, nema bara hvað hverju ráðuneyti þóknaðist að gera út af fyrir sig. Ég held, að vangaveltur um kostnað í sambandi við þessa stofnun geti flokkast sem almennar vangaveltur um opinberan fjárhag á þessu tímabili. Eins og hv. 1. þm. Sunnl. benti á, hafa fjárlög hækkað allmikið, og þessi stofnun sver sig í ætt við þá þróun, sem hefur verið í opinberum fjármálum. Ég skal ekki réttlæta þá þróun á nokkurn hátt og hef gagnrýnt hana á öðrum vettvangi. En það er til umhugsunar fyrir þá, sem harðastri gagnrýni hreyfa á Framkvæmdastofnunina, sjálfstæðismenn, að tveir af flokksbræðrum þeirra hér á Alþ. eiga sæti í stjórn þessarar stofnunar, ágætir menn, glöggir, annar þeirra fyrrv. fjmrh., hvorki meira né minna, sem gegndi því starfi með miklum ágætum á sínum tíma. Þeir hafa setið í stjórn þessarar stofnunar, síðan hún tók til starfa. Og ég hef aldrei heyrt úr þeirra munni neina einustu till. um sparnað í rekstri eða annað slíkt. Þeir hafa ekki haft neinum ráðum að miðla í þeim efnum, sem hefðu getað gert þróun fjárhags stofnunarinnar aðra en hin almenna þróun í fjármálum ríkisins hefur verið. Ég tel þess vegna, svo að ég endurtaki kjarnann í því, sem ég vildi segja, að það, sem eftir er af Framkvæmdastofnuninni, er dreifbýlis- og áætlunarhlutverkið: Byggðasjóður, Framkvæmdasjóður og áætlanadeild, sem enn hefur ekki náð fullu valdi á þeirri áætlunargerð, sem við þurfum, en hefur þó tekið miklum framförum. Ég hef ekki orðið var við, að það hafi orðið mikil fjölgun á starfsliði. Að vísu hefur stofnunin komið sér fyrir í nýju húsnæði, en hún var áður dreifð á þremur stöðum: í Landsbankanum, Seðlabankanum og skrifstofuhúsnæði við Laugaveg. Ég held, að það hafi verið teppi á öllum þeim gólfum og ágæt húsgögn og allt það pláss, sem losnaði, þegar stofnunin fór þaðan, hafi fyllst þegjandi og hljóðalaust af öðrum opinberum stofnunum, svo að það er ekki um það að sakast. Ekki yrði mér það sárt, þó að kostnaði yrði haldið niðri, en ég vil ekki sitja undir því, að slíkur andróður sé hafður uppi gegn þessari stofnun, síst af öllu af hálfu sjálfstæðismanna, því að eftir hálfs annars áratugs stjórnarsamstarfs við þá veit ég af reynslunni, að þeir eru ekki tregari heldur en aðrir menn í þessu landi til að setja upp opinberar stofnanir, nefndir, skrifstofur með teppum, húsnæði, málverkum, gardínum, skrifborðum og öllu, sem til þarf. Ríkisbáknið hefur ekki í annan tíma blómgast meira en þegar þeir sátu sjálfir í stjórn. Þess vegna þykir mér nóg um, þegar þeir býsnast svo mjög yfir þessari einu stofnun, sem sett var upp til þess að vinna verk, sem þrjú skrifstofu-„apparöt“ unnu, meðan sjálfstæðismenn réðu þessu landi.



Herra forseti. Ég býð hv. 7. þm. Reykv. velkominn í tölu úrvals íhaldsmanna. Hann talaði hér og fór með afskaplega svipað mál og við hv. 1. þm. Sunnl., að því er varðaði málið, sem hér er á dagskrá. Hann benti á, að það væri rétt, að þessi stofnun, þ. e. Hagrannsóknastofnunin, starfaði sér, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér er. Hann var viðskrh., þegar prívatfyrirtækið Efnahagsstofnunin var við lýði. Hann var þá í ríkisstj., studdur af hv. þm. Benedikt Gröndal, sem kannske finnur einhverja hvöt hjá sér til þess að koma einhverjum skammaryrðum til hv. 7. þm. Reykv. hér á hv. Alþ. undir rós, þegar hann er að skamma okkur hv. 1. þm. Sunnl. Ég skal láta nóg sagt um þetta mál. en ég vil aðeins víkja efnislega að því, sem hv. þm. Benedikt Gröndal sagði hér. Að vísu gagnrýndi hann ekki mitt mál með neinum rökum. Ég hafði bent á, hvað hefði verið tekið af Framkvæmdastofnuninni. Það hefði verið tekið af henni hagrannsóknadeildin, eða ætti að taka af henni með þessu frv. Það væri yfirlýst stefna hæstv. fjmrh. að taka af henni framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj., og það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi, að það hefði verið gert og fært í aðra stofnun. Ég benti á það með rökum, að stofnunin sjálf kvartaði yfir því, að einstakir ráðherrar gengju fram hjá henni, og spurði: Hvað er eftir? Hv. þm. hellir sér hér yfir mig og segir, að byggðamálin séu eftir. Ég vil benda þessum hv. þm. á það, að hv. 1. þm. Vestf. - hann situr í stjórn þessarar stofnunar - flutti á síðasta þingi till. til þál. um byggðamál. Í grg. þeirrar till. er bent á það, að Framkvæmdastofnunin hafi einungis einstaka þætti byggðamálanna á sinni könnu, og sú till. gekk út á það að setja á laggir sérstaka nefnd, vegna þess að það væri ekkert „apparat“ til í þjóðfélaginu, sem hefði „byggðamálin í heild“ á sinni könnu. Ég var ekki með því að spyrja, hvað sé orðið eftir af Framkvæmdastofnuninni, að tala um, að allir þeir þættir, sem hún hefði núna, yrðu lagðir niður. Hvernig var hægt að leggja þann skilning í mitt mál? Á hinn bóginn er mikil spurning, þegar búið er að plokka allar þessar fjaðrir af þessari stofnun, eins og ég hef hér bent á með rökum, að gert hafi verið, hvort ekki þurfi þar verulegar skipulakshreytingar. Ég á bágt með að skilja, þegar menn halda fram málflutningi eins og þessum. Það er búið að sýna fram á, hvað búið er að breyta þessu „apparati“ mikið, Framkvæmdastofnun ríkisins. Það er búið að sýna fram á það með rökum, og þá koma menn hér og líta á þetta eins og einhverja heilaga kú, þarna sé um að ræða hlut, sem sé gersamlega heilagur og megi ekkert hrófla við, og það sé spurning um það, hvort menn séu íhaldssamir eða ekki, hvort slíkri stofnun sé breytt, eftir að búið er í framkvæmd að plokka þessar fjaðrir af henni. Ég get vel tekið undir það með hv. þm. Benedikt Gröndal, að ýmsir sjálfstæðismenn - og flestir sjálfstæðismanna sjálfsagt - vilja vinna af raunsæi að áætlanagerð, og það vil ég líka. Ég tel mig kannske fremstan í flokki af þessum mönnum. En ég kannast ekki við það, að gagnrýni sú, sem ég hef hér borið fram, sé í neinni mótsögn við það, hún sé þannig, að það sé hægt að bendla við hreina íhaldsmennsku. A. m. k. hef ég aldrei skilið orðið íhaldssamur þannig í íslensku, að það séu þeir menn, sem vilja breyta. En ef þeir, sem ekki vilja breyta neinu og líta á ástandið eins og það er gott og blessað, eru kallaðir róttækir, þá er ég farinn að skilja íslenskt mál eitthvað skakkt.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að taka til máls fyrr í þessum umræðum, en eftir að hv. 7. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Norðurl. e, höfðu talað, féll ég frá orðinu. En út af orðum, sem hér hafa átt sér stað síðan, sérstaklega frá hv. 8. landsk. þm., gat ég ekki lengur staðist freistinguna að koma hér í ræðustólinn, því að hann vitnaði hér í okkur fulltrúa Sjálfstfl. í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins á þann veg, að við hefðum aldrei gert neinar athugasemdir við þann kostnað, sem væri af rekstri þessarar stofnunar, og lét að því liggja, að við værum í raun og sannleika ánægðir með allan þennan rekstur í einu og öllu. Það er tvennt ólíkt, hvort menn eru ánægðir með eitthvað eða hvort þeir tönnlast á því á hverjum stjórnarfundi. Ég hygg, að ég megi mæla bæði fyrir mig og Magnús Jónsson, þegar ég segi, að við vorum báðir þeirrar skoðunar, að þegar þessi lög um Framkvæmdastofnun ríkisins tóku gildi, hafi verið hagkvæmara að láta afgreiðslu mála vera á þeim stöðum, þar sem hún var fyrir, - þá á ég við Framkvæmdasjóð í Seðlabankanum og Atvinnujöfnunarsjóð, sem nú heitir Byggðasjóður og var til húsa í Landsbanka Íslands á Laugavegi 77, - við vorum þeirrar skoðunar, að hér væri verið að fara út í dýrari rekstur með því að setja þetta allt á eina stóra og mikla skrifstofu, og ég sný ekki frá því. Ég tel, að þessar stofnanir, sem áður gegndu sama hlutverki og Framkvæmdastofnunin, hafi notið alveg sérstakra vildarkjara hjá Seðlabanka og Landsbanka, þ. e. a. s. Framkvæmdasjóður og Atvinnujöfnunarsjóður. - Hitt er svo annað mál, að menn telja ekki þörf á að rífast um það vikum, mánuðum og jafnvel árum saman, að slík breyting skuli hafa verið gerð, og það er í sjálfu sér litið skemmtilegt hlutverk að sitja í stjórn jafnviðamikillar stofnunar og þessi stofnun er og vera alltaf að rífast um sama hlutinn, sem búið er að framkvæma. Ég vildi aðeins, að þetta kæmi fram, að það lýsir ekki og sannar ekki á nokkurn hátt, að við þessir tveir stjórnarmenn höfum verið ánægðir með þessa breytingu. Hv. 7. þm. Reykv. lét orð falla á þá leið, að lokinni ræðu hæstv. forsrh., að Alþfl. hefði haft frumkvæði að því, að frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins hefði verið breytt á þann veg, að hagrannsóknadeildin var gerð að sjálfstæðum aðila samkv. 6. gr. laganna. Það kemur mér og raunar engum á óvart, þegar talsmenn Alþfl. telja sig eiginlega alltaf eiga öll mál, sem eitthvað horfa til bóta, og er þetta að verða skemmtilegur þáttur í ræðum flokksmanna Alþfl., að eiga allt, sem betur hefur farið í þjóðfélaginu. Það er í raun og veru ljótt, eins og málefnum og högum þess flokks er komið, að vera að hryggja þessa forustumenn með því að segja, að þetta sé ekki alls kostar rétt allt saman. En ég verð, þótt mér þyki leitt að hryggja þessa ágætu menn, bæði 7. þm. Reykv. og hv. 8. landsk. þm., að segja þeim, að þegar núv. ríkisstj. lagði fram frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, þá mætti það harðri andstöðu Sjálfstfl., þó ekki að öllu leyti. Sjálfstfl. viðurkenndi eðlilega það, sem áður hafði verið gert í þessum efnum, bæði með stofnun og starfsemi Efnahagsstofnunarinnar, sem var framkvæmd með ágætum vilja Alþfl., og núv. varaform. Alþfl. er nú farinn að tala illa um, því að það er búið að leggja hana niður sem slíka, og sömuleiðis með stofnun Atvinnujöfnunarsjóðs, sem er ekkert annað en það, sem Byggðasjóður nú er. Skoðun okkar var sú, að það þyrfti að mörgu leyti að efla áætlunarstarfsemi, og Sjálfstfl. er ekki fjær áætlanagerð en það, að hann beitti sér ásamt Alþfl., - ég lofa Alþfl. auðvitað að vera með, því að ekki má maður gleyma því, fyrir því, að Efnahagsstofnunin var sett á fót með það fyrir augum að taka upp skipulegri vinnubrögð við áætlanagerð og við framkvæmdir. En þegar menn tala um áætlanagerð, hvar sem þeir eru í flokki, verða þeir að taka áætlanagerð með nokkurri varúð. Það er ekki nóg að hafa tugi manna við áætlanagerð í þjóðfélaginu við þetta og hitt. Það verður að hugsa um það jafnhliða að framkvæma áætlanir, sem verið er að gera, þær verði ekki orðnar svo gamlar, þegar röðin kemur að þeim og fjármagn til að framkvæma þær hefur verið útvegað, að þær verði ekki orðnar svo úreltar, að það þurfi að setjast aftur niður til þess að semja nýja áætlanagerð, vegna þess að sú fyrri er orðin úrelt, vegna þess að hún þurfti að bíða svo lengi eftir fjármagni. Þetta held ég að hver maður og hver stjórnmálaflokkur verði að gera sér ljóst. Framkvæmdastofnunin átti að vera stórt og mikið bákn í þjóðfélaginu frá hendi núv. hæstv. ríkisstjórnar. Við bentum á það, stjórnarandstöðuflokkarnir háðir - þeir eru víst orðnir þrír núna, þá voru þeir tveir, - að það næði ekki nokkurri átt að setja hagrannsóknastarfsemi undir pólitíska stjórn, hún ætti eðlilega að vera eins óháð og hægt er. Við vildum ganga lengra, þegar við ræddum þetta mál í fjhn. Nd., og þó að hv. 7. þm. Reykv. hafi sagt, að hann og Alþfl. hafi átt allt frumkvæði að því, - hann var ekki í salnum, þegar ég nefndi þetta áðan, en ég sé að hann er nú kominn í salinn, - þá vil ég nú minna hann á, að það stóð ekki á sjálfst.mönnum, og þeir höfðu orð á því alveg til jafns við hann, að það næði ekki nokkurri átt að ganga þannig frá þessu frv. Það var gert hlé á störfum nefndanna tvo fundi í röð, á meðan verið var að ná samkomulagi við ríkisstj. um breytingu í þessa átt. Við vildum þá ganga lengra, við vildum ganga nokkurn veginn eins langt og hæstv. forsrh. gengur nú, að gera hagrannsóknastofnunina algjörlega sjálfstæða, en hann þurfti þennan tíma til að átta sig. Menn eru auðvitað misjafnlega fljótir að að átta sig, og er ekkert við því að segja. Ég tel fyrir mitt leyti, að þetta frv. gangi mjög í þá átt, sem við lögðum þá til. og í meginatriðum er ég fyrir mitt leyti sammála þessu frv. Auðvitað koma kannske til greina smábreytingar á því, sem verður að skoða í nefnd, en í heild tel ég, að við getum verið sammála hæstv. forsrh. í því, sem hann sagði um þetta atriði hér áðan. En það er eitt að lokum, sem ég vil gera nokkuð að umræðuefni, eftir að hafa hlustað á jafnsterka talsmenn þessarar stofnunar og hv. 8. landsk. þm., því að hann gekk lengra en sjálft stjórnarliðið í að vegsama það fyrirkomulag, sem nú er ríkjandi, en ég tel, að þeirri starfsemi, sem þar á sér stað, sé að mörgu leyti þröngur stakkur sniðinn, því að ákveðnir ráðh. í núv. ríkisstjórn taka ekki nema mjög takmarkað tillit til þessarar stofnunar og starfsemi hennar. Er ekki víða verið að vinna sama verkið eða hliðstætt verkefni? Þarf ekki að kippa þessu í lag? Ég held, að það þurfi að samræma betur þessi vinnubrögð heldur en gert hefur verið. Og svo hitt, þó að við viljum fá áætlun um allt mögulegt, þá verður líka að fylgjast að nokkurn veginn áætlun um, hvernig eigi að afla fjár til hlutanna, og það eru líka takmörk fyrir því sett, svo sem áður hefur verið oft minnst á, og ráðamenn í þessu þjóðfélagi þurfa að hægja svolítið á sér á sprettinum. Það sjá allir menn, að það er kapphlaup í þessu þjóðfélagi. Það verður að draga úr þeirri spennu, sem er ríkjandi, en það verður ekki gert með því að bæta fleiri og fleiri við áætlanagerð í hinum ýmsu stofnunum. Það verður að taka upp skipulegri vinnubrögð en nú eiga sér stað. Það er ekki nóg að tala um að setja á laggirnar stofnanir til að taka upp skipuleg vinnubrögð, ef þeim er það þröngur stakkur sniðinn, að þær geti engan veginn fengið að ráða ferðinni, og ef gripið er fram fyrir hendurnar á þeim í tíma og ótíma af þeim mönnum, sem sjálfir hafa lagt á það höfuðáherslu að koma þessari stofnun upp með því sniði, sem hún nú starfar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 7. þm. Reykv. og reyndar öðrum ræðumönnum, sem hér hafa talað, fyrir það, hve vel þeir hafa tekið þessu frv. út af fyrir sig. Mér sýnist, að það komi fram, í þeim umr., að þeir séu sammála um það, þó að þá greini á um sitthvað, að svona, einmitt svona, hefðu þeir viljað hafa þetta í öndverðu. Þá geri ég ráð fyrir, að allir geti orðið ásáttir um að breyta því í þessa átt, sem hér er gert ráð fyrir, enda komu ekki fram andstæð sjónarmíð. Þó að það kæmu svo í leiðinni frá einstökum þm. ýmsar athugasemdir varðandi Framkvæmdastofnunina, þá tek ég þær athugasemdir ekki mjög hátíðlega. Mér fannst þær minna svolítið á eftirbreytur af umræðunum, sem fram fóru um Framkvæmdastofnunina hér á sínum tíma. Ég þarf ekki að eyða hér tíma í að útskýra það, hvað sé eftir af Framkvæmdastofnuninni. Hv. þm. Benedikt Gröndal hefur þar tekið af mér ómakið. Það eru sem sagt tvær höfuðdeildir, lánadeild og áætlanadeild. Og auðvitað var það alltaf svo, að í Framkvæmdastofnuninni var eitt höfuðatriðið það að koma upp áætlunum og færa það starf allt í fastara form en það hafði verið. Það hefur reyndar líka sýnt sig á stuttum starfstíma Framkvæmdastofnunarinnar, að það hefur ekki staðið á verkefnum henni til handa á því sviði. Hv. alþm. hafa m. a. verið ósparir á að gera samþykktir, þar sem þeir hafa falið Framkvæmdastofnuninni að gera áætlanir um þetta eða hitt. Ég held, að það fari ekki langt frá hinu rétta, þó að ég segi, að það hafi a. m. k. verið samþ. einar sex eða sjö ályktanir hér á hv. Alþingi um byggðaáætlanir, þar sem því hefur verið beint til Framkvæmdastofnunarinnar að gera þær. Og Framkvæmdastofnunin, áætlanadeildin, hefur verið og er að vinna að þessum verkefnum. En þrátt fyrir það, að mönnum þyki kostnaður við þessar deildir hafa farið vaxandi, þá er það svo, að hæfir starfskraftar, sem þær hafa yfir að ráða, eru of takmarkaðir, til þess að þær geti sinnt þessum verkefnum með þeim hraða, sem óskað er eftir, t. d. byggðarlögin óska eftir og bíða eftir. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þessar áætlanir, sem Framkvæmdastofnunin eða áætlanadeildin vinnur að, eiga eftir að verða mjög mikilvægar, og ég held, að þeir starfshættir, sem hafa tíðkast við þessar áætlanagerðir, séu eðlilegir og heilbrigðir. Það hefur ekki bara verið skrifstofuvinna hér í Reykjavík, heldur hafa bæði starfsmenn stofnunarinnar og framkvæmdastjórarnir til skiptis farið út um landið og í hina einstöku landshluta, þar sem þegar hefur verið áætlað um, og heimsótt þessa landshluta við mikla ánægju, er mér óhætt að segja, allra heimamanna, sem hafa tekið því fegins hendi að fá að skýra út fyrir þeim vandamál sín. Þetta er mjög stórt verkefni, sem áætlanadeildin hefur, og þarf vissulega ekki að vera neitt að spyrja um það, hvað sé eiginlega eftir af Framkvæmdastofnuninni, þó að hagrannsóknadeildin sé tekin þar frá. Um lánadeildina hélt ég, að mönnum væri líka kunnugt, og ég hélt satt að segja, að margir hv. þm. hefðu góða sögu að segja af viðskiptum sínum við lánadeildina, Byggðasjóð m. a., því að það eru ekki svo fá verkefnin, sem þeir hafa leitað með til þessarar stofnunar og fengið úrlausn, eftir því sem kostur hefur verið. Og það er áreiðanlegt, að fólk víða úti um land, alveg sama hvaða pólitískum flokki kjördæmið tilheyrir, kann að meta þessa starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar. Það er enn verið að tala um, að það hafi verið settir þarna pólitískir framkvæmdastjórar. Ég skal ekki fara að elta ólar við það, en yfir er stjórn sjö manna, skipuð fulltrúum allra flokka, sem geta fylgst með, og ég verð að segja það, að ég, sem fæ fundargerðir af þeim stjórnarfundum, fæ ekki séð, að það beri mikið á því, að þar séu mál afgreidd með ágreiningi, þó að auðvitað komi slíkt fyrir. Ég hefði líka gaman af að heyra nefnd dæmi um það, að framkvæmdastjórarnir hefðu í sinni tillögugerð beitt pólitískri misnotkun. Ég efast um, að það sé nokkur hér á hv. Alþingi, sem verður til þess að bera þeim það á brýn. Ég hygg, að þessar raddir séu þagnaðar að mestu, og þær ættu að þagna alveg. Viðvíkjandi því, sem minnst var á hér, að fjárfestingarstjórnin væri of veik, þá vil ég segja það, að því var marglýst yfir af mér, þegar ég mælti fyrir þessu frv., að það væri ekki meiningin með því að vera að innleiða hér nokkra sérstaka fjárfestingarstjórn, neinar fjárfestingarhömlur. Það var alveg sama, hvað oft ég sagði þetta, andstæðingarnir stóðu upp og sögðu alltaf: Jú, það á að innleiða hér fjárfestingarhöft og fjárfestingarhömlur. Það er ekkert í lögunum um það. Það segir í l., að Framkvæmdastofnunin fari með stjórn fjárfestingarmála, eftir því sem fyrir er mælt í l. þessum, og þar er tekið fram hvernig fjárfestingarstjórninni er háttað, og Framkvæmdastofnunin hefur aðeins heimild til þess að setja almennar reglur um að banna tilteknar framkvæmdir um sinn eftir almennum reglum. Að öðru leyti hefur hún fjárfestingarstjórn á hendi með því að leita samkomulags við banka og samræma útlánastefnuna. Það er engri valdboðsstefnu fylgt þar, heldur einmitt gert ráð fyrir því, að árangri sé náð með samkomulagi þessara stofnana, sem um er að ræða. Svona er þetta í reyndinni, í veruleikanum. Hitt geta menn svo deilt um, hvort þetta sé rétt eða ekki, hvort það eigi ekki að veita þessari stofnun meiri völd. En eftir l. hefur hún ekki nema mjög takmörkuð völd í þessu efni, og miðað við þann málflutning, sem uppi var hafður á sínum tíma af hv. stjórnarandstæðingum, þá ættu þeir út af fyrir sig ekki að vera óánægðir með, að reynslan hefur staðfest það, sem sagt var, að ekki ætti að taka upp nein fjárfestingarhöft eða önnur höft með þessari stofnun. Viðvíkjandi því, sem hér var sagt um einstakar áætlanir, þá þarf ég ekki að fara út í það, eins og togarakaupin. Það er sjálfgert, að þau voru að talsverðu leyti a. m. k. um garð gengin, þegar Framkvæmdastofnunin tók til starfa, og þess vegna gat áætlun um þau ekki komið til greina. Ég held, að það sé þess vegna alveg fjarri sanni, að það leiði af þessu frv., að það þurfi að leggja og eigi að leggja Framkvæmdastofnunina niður. Hún hefur alveg nægileg verkefni eftir sem áður. Og sannleikurinn er sá, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og framkvæmdastjórar hennar hafa í reyndinni haft lítil afskipti af hagrannsóknadeildinni. Þess vegna er þetta í reyndinni ekki svo mikil breyting, heldur er verið að setja þetta í ákveðnara form vegna fenginnar reynslu. Hv. þm. Benedikt Gröndal minntist á áðan, að reynslan hefði ekki sýnt, að þetta þyrfti að skilja frá. En reynslan hefur einmitt sýnt, að þessir aðilar, bæði stjórn og framkvæmdastjórar, hafa haft lítil afskipti af hagrannsóknadeildinni, hún þarf að starfa sjálfstætt og hún þarf umfram allt, eins og hún hefur verið, að hafa traust margra aðila, og þess vegna er sjálfsagt að búa að henni á þennan veg. Auðvitað gat komið til mála annað form á þessu. Það hefði mátt hugsa sér t. d. að setja upp sérstakt efnahagsmálaráðuneyti, eins og tíðkast víða um lönd. En sannleikurinn er sá, að ég held, að það sé heppilegra að hafa þetta form á, hafa þannig sjálfstæða stofnun, henni verði betur treyst en sérstöku rn., sem starfar í nánari tengslum við ráðherra og heyrir beint undir hann. Þetta frv. er ekki flutt af því, að hagrannsóknastarfsemin hafi brugðist á nokkurn hátt, né vegna þess, að starfsemi Framkvæmdastofnunarinnar hafi brugðist á hagrannsóknasviðinu, því fer fjarri. Ég held, að það starf, sem hefur verið unnið þar, sé með ágætum. En menn verða að gæta að því, að það þarf sérfræðinga til að vinna þessi störf, og þeir eru ekki alltaf tiltækir, og það getur tekið sinn tíma að byggja svona stofnanir upp. Auðvitað verða þær dýrar, og sjálfsagt má benda á, að kostnaður við svona stofnun hafi aukist. Ég geri ráð fyrir því, að menn hafi ætlast til þess og ætlist til þess, að þessi stofnun hafi hæfum starfskröftum á að skipa, og þá verðum við að horfast í augu við, að það kostar nokkuð. Ég held, að starfsfólki hafi þarna verið fjölgað eitthvað, en það hygg ég þó vera mjög í hófi, og hefði raunar þurft að fjölga starfsmönnum meir, til þess að stofnunin hefði getað sinnt þeim hlutverkum, sem henni voru ætluð, t. d. á áætlunarsviðinu. En ég held, að það hafi ekki verið kostur þeirra starfskrafta, því miður. Hvort kostnaður við þessa stofnun hefur farið eitthvað fram úr þeirri almennu kostnaðarhækkun, sem hefur átt sér stað á milli ára, það finnst mér ekki stórt atriði og ekkert óeðlilegt, þó að það komi til um nýja stofnun, sem er að þróast og fær mikilvæg verkefni til að vinna við. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, að n., sem frv. fær til meðferðar, kalli fyrir sig forstöðumann hagrannsóknadeildar og eins aðila frá Framkvæmdastofnuninni og fái frá þeim þær upplýsingar, sem hún kann að óska eftir, og auðvitað má þá athuga, hvort hægt er að færa eitthvað til betri áttar í þessu frv. Ég hygg, að í höfuðatriðum sé þetta þannig úr garði gert, að þar megi vel við una, en Framkvæmdastofnunin verður auðvitað að standa eftir sem áður. Hitt er annað mál, að hún er ekki neitt eilífðarfyrirbæri frekar en önnur mannanna verk, og reynslan getur kannske sýnt fyrr eða síðar, að einhverju þurfi að breyta, og auðvitað eigum við þá að gera það. Það er skortur á skynsemi að víkja ekki, ef reynslan sýnir, að eitthvað megi betur fara, gera nauðsynlegar breytingar. Ég a. m. k. fyrirverð mig ekkert fyrir að breyta um skoðun, ef ég tel, að nú sé ný skoðun betri, og ég fæ sönnun fyrir því. Ég skal herra forseti, ekki hafa þessi orð fleiri. Aðalatriðið er það að þakka þm. undirtektir við þetta frv., sem voru út af fyrir sig vinsamlegar og gefa mér von um, að það fái nægilega greiðan gang í gegnum Alþ., þannig að það geti tekið gildi á þeim tíma, sem tiltekinn er í því.



Herra forseti. Ég skal verða við ósk um það að verða ekki langorður og tefja ekki fyrir því máli, sem hér er á eftir. En mig langar aðeins að segja nokkur orð, sérstaklega í tilefni af því, sem hv. 8. landsk. sagði hér áðan. Hann kom upp í pontuna og virtist ætla að tala eins og sá, sem valdið hefði. Ég býst við, að ýmsum, sem hlustuðu á ræðu hans, hafi dottið í hug, hvort hann væri að koma í stað hv. 3. landsk. þm. og styðja hæstv. ríkisstj. Reynslan sker úr um það. Sumir segja, að hv. þm. langi jafnvel í skiprúmið, þótt aðrir hv. flokksmenn hans hafi ekki augastað á því. Hv. þm. ætti ekki að tala í þessum tón, sem hann gerði í sambandi við Framkvæmdastofnunina. Ég heyrði ekki vel, hvað hann sagði, en ég held, að hann hafi getið um, að hann væri í stjórn stofnunarinnar. Einhver var að hvísla því áðan, að hann hefði gaman af því að vera í stjórn stofnunarinnar. Það var einnig verið að spyrja að því, hvaða stjórnum hv. þm. hefði verið í eða hvaða stjórnunarhæfileika hv. þm. hefði. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi afrekað þar mikið. Hv. þm. sagði, að þeir sjálfstæðismenn, sem væru í stjórn Framkvæmdastofnunar, væru ekki inni, þeir vildu ekki taka þátt í þessum umr., sennilega þá af því, að þeir væru svo ánægðir með stofnunina. Þetta reyndist ekki rétt. Við hlustuðum á annan þessara manna, sem eru í stjórn stofnunarinnar af hálfu Sjálfstfl., og hann hafði þar tækifæri til þess að lýsa ánægju sinni, sem hann þó gerði ekki. En hann gerði alveg rökrétta grein fyrir eðlilegri afstöðu sjálfstæðismanna í þessari 7 manna stjórn. Ég held, að allir hv. þm., hvort sem þeir eru í stjórn þessarar stofnunar eða ekki, reyni að gera sér grein fyrir gildi hennar, göllum hennar og fyrir kostum. Ég held, að margir hv. þm. geri sér grein fyrir því, að það, sem eftir verður af Framkvæmdastofnuninni, sé allt of dýrt fyrir þjóðina, miðað við þau verk, sem hún vinnur í því formi, sem hún er í. Þess vegna hlýtur að verða athugað í sambandi við þetta frv., hvort ekki beri að stíga sporið lengra og gera ráðstafanir til þess að fá vinnubrögð við áætlanagerð, lánveitingar og framkvæmd byggðastefnu, sem bera árangur. Það er of mikið að borga 65 millj. kr. á árinu 1974 fyrir rekstur þess, sem eftir verður af Framkvæmdastofnuninni, þegar hagrannsóknadeildin er frá tekin. Hv. 8. landsk. þm. finnst það ekki vera. Hann er ánægður. Og hann er reyndar eini hv. þm., sem hefur látið í það skína, að hann væri hæstánægður með stofnunina. Hæstv. forsrh. lýsti því hér áðan, að það gæti vel verið, að að því kæmi, að það mætti breyta þar miklu til batnaðar, kannske leggja hana niður, kannske tekur það 2 ár fyrir hæstv. forsrh. og ýmsa aðra hv. þm. að komast á þá skoðun. En það er sýnilegt, að hæstv. ríkisstj, er á þeirri leið að leiðrétta sig frá því, sem hún hugsaði og stefndi að, þegar lög voru sett um Framkvæmdastofnunina í því formi, sem þau nú eru. Það er barnalegt hjá hv. 8. landsk. þm. að tala um það, að þeir, sem vilji leggja Framkvæmdastofnunina niður, vilji í rauninni leggja alla byggðastefnu á hilluna og áætlanagerð um byggðaþróun. Við getum viðurkennt, að nafnið Byggðasjóður sé yfirgripsmeira og láti meira yfir sér en Atvinnujöfnunarsjóður. En Atvinnujöfnunarsjóður hafði nákvæmlega sama verkefni og gerði jafnmikið gagn og Byggðasjóður. Það þurfti ekki að breyta um nafn til þess að ná þeim tilgangi, sem Byggðasjóði var ætlað, þegar hann var stofnaður. Geta sjóðsins fer vitanlega eftir því, hversu fjármagnið er mikið, sem honum er fengið í hendur. Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja meira í þessu máli, en ég vil leggja áherzlu á, að þetta mál verði skoðað betur, að frv., sem hér er um að ræða, verði endurnýjað og við það aukið. Ég er sannfærður um það, þótt hv. 8. landsk. þm. væri svo seinheppinn hér áðan að nota óheppilegt orðalag, sem hann viðhafði um Framkvæmdastofnunina og ágæti hennar, að hann er reiðubúinn að endurskoða hug sinn um þetta og gera sér grein fyrir því, sem aflaga fer og endurbóta þarfnast. Hv. þm. talaði um, að Sjálfstfl. hefði alltaf verið tilbúinn að leggja í kostnað, koma á dýrum stofnunum og nefndum í þann rúman áratug, sem hann var í stjórn samfleytt. Sjálfstfl. var þá í stjórn með Alþfl. Sú ríkisstj. hafði það á stefnuskrá sinni að fá verðmæti fyrir þá fjármuni, sem eytt var úr ríkissjóði. Það var unnið að áætlanagerð þá, og þáv. hæstv. viðskrh. var talsmaður áætlanagerðar. En sú áætlanagerð og þær stofnanir, sem unnu þá að áætlanagerð í árangursríkara mæli en nú, kostuðu 20.9 millj. á árinu 1971, en koma til með að kosta allt að 80 millj. á árinu 1974. Þetta vitnar um, að öðruvísi er á málunum haldið nú en var hjá fyrrv. ríkisstj. Það er ekki hugsað um það nú að gæta hagsýni eða fá verðmæti fyrir þá fjármuni, sem teknir eru úr ríkissjóði, eins og áður var gert.



Herra forseti. Ég virðist heldur betur hafa komið við kviku í hv. 1. þm. Sunnl., þegar jafngóður drengur og hann er bregst við með persónulegum svívirðingum eða því sem næst og fer að bera það upp á mig, að ég hafi einhverja sérstaka ánægju af því að vera í stjórn þessarar stofnunar og að það sé þjóðinni með öllu ókunnugt, að ég hafi nokkra stjórnunarhæfileika. Ég skal játa það hvort tveggja, að ég hef haft mjög gaman af að vera í stjórn þessarar stofnunar og hef bæði lært þar mikið og unnið þar eins og ég hef getað. En ég held, að við ættum ekki að metast um slíka hluti hér á Alþ. við liggjum undir nógu þungu ámæli frá þjóðinni hvað það snertir. Það, sem gerðist, var ekki annað en að þm. sjálfstæðismanna stóðu hér upp hver á fætur öðrum, fluttu rangfærslur, svívirðingar og skoðanir, sem ég er ósammála, um þessa stofnun. Af þeim ástæðum stóð ég upp og andmælti, gerði það e. t. v. með hörðum orðum, en það verður þá að hafa það, enda hefur verið tekið á móti í sama dúr, og ég skal ekki kvarta undan því. Ég vil minna á, að þótt ég héldi uppi vörnum fyrir þessa stofnun í grundvallaratriðum, kom líka fram í máli mínu viss gagnrýni. Það var rétt, þegar ég sagði það, að enginn af þm. sjálfstæðismanna, sem eiga sæti í stjórn stofnunarinnar, hefði tekið til máls. Eftir það tók einn þeirra til máls, og ég verð að segja, að því fleiri sjálfstæðismenn sem töluðu, að undanskildum síðasta ræðumanni og annarri ræðu hans, því jákvæðari reyndust þeir vera. Ef menn lesa í góðu tómi þá ræðu, sem hv. 2. þm. Vestf. flutti um stofnunina, held ég, að menn muni finna, að sjónarmið hans og mitt um grundvallaverkefni Framkvæmdastofnunarinnar eru ekkert fjarri hvort öðru, enda höfum við oft staðið saman, stundum á móti stjórnarliðunum, í þessari blessaðri stofnun. Það er því, þegar vel er skoðað, augljóst, að það eru góðar artir í sjálfstæðismönnum, enda hefði ég ekki stutt þá til að stjórna landinu í 15 ár, ef svo væri ekki. Ég bendi á, að í þeirra stjórnartíð voru sett upp mörg ríkisbákn, t. d. Seðlabankinn með á annað hundrað starfsmenn og Efnahagsstofnunin, eins og hún var, þó að sömu menn séu óalandi og óferjandi, þegar þeir starfa undir öðru nafni og í öðru húsi. Allt þetta var sett upp og margt fleira. En það er miklu eðlilegra fyrir sósíaldemókrata að styðja eflingu ríkisvaldsins heldur en fyrir sjálfstæðismenn. A. m. k. ætti það að vera svo. Við höfum þá að því leyti til verið trúari okkar hugsjónum og leitt sjálfstæðismenn til betri vegar í þeim efnum á fyrra stjórnartímabili. Tölurnar um kostnaðinn við stofnunina fóru vaxandi með hverri mínútu, sem hv. ræðumaður talaði. Hann byrjaði með 65 millj., var kominn upp í 80 millj., þegar hann hætti, en hann virðist reikna með því, að þessar kostnaðaráætlanir verði algerlega óbreyttar, þó að þriðjungurinn af starfsliði stofnunarinnar verði settur undir annan hatt. Ég vil endurtaka það, að ég held ekki uppi vörnum fyrir þróun í fjárhagsmálum þjóðarinnar og þar með kostnaði við opinbera starfsemi. En mér þótti ástæða til þess, að einhver stæði upp og drægi fram það sem jákvætt er við Framkvæmdastofnunina, og ég tel hana í raun og veru hafa fengið verulegan stuðning frá hv. 2. þm. Vestf., því að hann talaði um mörg þau jákvæðu atriði, sem valda því, að við Alþfl. menn höfum stutt hugmyndina um þessa stofnun frá upphafi, þó að við höfum ekki stutt öll atriði í uppbyggingu hennar, og valda því, að við þorum að standa við það, að við studdum þessa hugmynd.