Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls bar minni hl. heilbr.- og félmn. Nd. fram brtt. við það frv. um húsnæðismálastofnun, sem hér liggur fyrir. Þær brtt. byggðust á því, að efni þessa frv. ætti að leggja fyrir í formi brtt. við lög nr. 55 frá 195b, um húsnæðismálastjórn og veðmálakerfi til íbúðabygginga. Þar eð þessar till. minni hl. voru felldar við atkvgr. eftir 2. umr. málsins, munum við freista þess að bera fram brtt. við frv. eins og það liggur nú fyrir. Þar eð miklar annir eru á skrifstofu þingsins og í prentsmiðjunni við prentun þingskjala, hefur ekki enn náðst að prenta þessar brtt., og mun ég því flytja þær skriflega og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þeim. Fyrsta brtt. er við 3. málsgr. 1. gr. frv. Við leggjum til, að sú setning falli brott, sem segir, að fulltrúi Landsbanka Íslands í húsnæðismálastjórn skuli ekki hafa þar atkvæðisrétt. Önnur brtt. er við 8. tölul. 2. gr., sem nú er um, að húsnæðismálastjórn skuli beita sér fyrir endurskoðun byggingarsamþykkta, eftir því sem þörf krefji. Við leggjum hins vegar til, að 8. tölul. orðist svo: „Að koma á fót byggingarmiðstöð í samvinnu við framleiðendur og innflytjendur byggingarefna, þar sem væri sýning á byggingarefnum, húshlutum og íbúðateikningum og almenn leiðbeiningastarfsemi fyrir húsbyggjendur fari fram.“ Þá leggjum við til, að næsta málsgr. á eftir núverandi 12. tölul. falli brott, en hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti að þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingarnar og láta af hendi eða útvega landssvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám samkv. lögum nr. 61 frá 1917.“ Ef þessi brtt. okkar verður felld, þá leggjum við til til vara, að í stað orðsins „skylt“ í frv. komi orðið „rétt“ - að viðkomandi bæjarfélagi sé rétt að heimila byggingarnar - og að setningin í frv. um eignarnámið falli niður og sömuleiðis, að orðið „skylt“ í setningunni um, að viðkomandi bæjarfélagi sé skylt að leggja nauðsynlega vegi o.s.frv., falli einnig niður og í stað þess komi orðið „rétt“, - að viðkomandi bæjarfélagi sé þá rétt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh. Það hefur þegar verið nægileg grein gerð fyrir því af hálfu okkur, að þetta ákvæði sé mjög óeðlilegt. Samkv. því tekur húsnæðismálastjórn ráðin af sveitarstjórnunum um fjármál þeirra. Enn fremur leggjum við til, að í stað næstsíðustu málsgr. 2. gr. komi 3 nýjar málsgreinar, er orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Setja skal á fót tækniráð húsnæðismálastjórnar, er sé skipað fulltrúum frá eftirtöldum aðilum: húsnæðismálastjórn, iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans, húsameistara ríkisins, Iðnaðarmálastofnun Íslands, skipulagsstjóra ríkisins, teiknistofu landbúnaðarins, Landssambandi iðnaðarmanna, Félagi ísl. iðnrekenda, byggingarvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga og Félagi ísl. byggingarefnakaupmanna. Verkefni tækniráðs er að vera húsnæðismálastjórn til ráðgjafar í tæknimálum og eiga frumkvæði að till., er til umbóta og framfara horfa í byggingarmálum, og leggja fyrir húsnæðismálastjórn til ákvörðunar. Félmrh. ákveður þóknun til meðlima tækniráðs og setur reglugerð um starfsemi þess að fengnum till. húsnæðismálastjórnar.“ Fyrir þessari efnislegu breytingu hefur einnig þegar verið gerð nægileg grein hér í hv. deild, og hygg ég óþarft að tefja fundartímann frekar með því. Þá er brtt. okkar við 6. gr. frv. og gengur nokkru lengra en hin fyrri brtt. okkar við þá grein. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Upphaf A-liðs 6. gr. orðist svo: Lánin veitast aðeins til byggingar nýrra íbúða, meiri háttar viðbygginga, gagngerðra endurbóta gamalla húsa eða kaupa á nýjum íbúðum. Þau skulu greidd lántakendum í peningum, en heimilt er þó að greiða lánin í bankavaxtabréfum, ef lántakandi er því samþykkur.“ Það, sem nýtt er í þessum brtt., er um gagngerðar endurbætur gamalla húsa og um, að unnt sé að greiða lánin í bankavaxtabréfum, ef lántakandi er því samþykkur. Þá er önnur brtt. okkar við þessa sömu gr.: í stað 100 þús. kr. í B-lið komi 120 þús. kr. Eins og fram kom við 2. umr. þessa máls, eru ýmsir sjóðir farnir að hafa 120 þús. kr. á hverja íbúð hámark láns. Þótt óvíst sé, að á því þurfi að halda fyrst um sinn að hafa slíkt hámark, þá þykir okkur horfa til bóta að hafa þá upphæð þegar ákveðna í þessum lögum. Þá leggjum við til, að niðurlagssetningin í G-lið 6. gr. falli brott. Sú setning fjallar um, að félmrh. skuli hafa heimild til að setja í reglugerð ákvæði um hámarksstærð íbúða, sem veita má lán til. Okkur þykir þetta ákvæði allvarhugavert, þar eð fram hafa komið nokkuð þröngar hugmyndir hæstv. núverandi félmrh. um hámarksstærð íbúða. Loks leggjum við til, að við þessa gr., 6. gr. frv., eins og hún er nú, bætist svo hljóðandi setning: „Þó skal sveitarstjórnum utan Reykjavíkur og næsta nágrennis heimilt að veita slík leyfi“ - þ.e.a.s. leyfi fyrir því, að bygging sé hafin, áður en skriflegt lánsloforð er gefið eða bygging undirbúin með þeim hætti, sem húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegan. Þá er 4. brtt. okkar, að í stað 9. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Setja skal á stofn undir yfirstjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands sérstakt form spariinniána í bönkum og sparisjóðum, er nefnist húsinnlán. Húsinnlán skulu vera samningsbundin spariinnlán einstaklinga, er leggja inn fé af atvinnutekjum sínum, minnst 5 þús. kr. á ári í að minnsta kosti 5 ár. Húsinnián skulu bera 1% hærri ársvexti en almennir sparifjárvextir í Landsbanka Íslands eru á hverjum tíma, og skal það fé, sem sparað er á þennan hátt, vera undanþegið tekjuskatti og útsvari, þó ekki yfir 5 þús. kr. á ári. Bankar og sparisjóðir skulu skyldir til að taka við peningum til húsinnlána. Það fé, sem innborgast til húsinniána, skal ganga til kaupa á A-bankavaxtabréfum hins almenna veðlánakerfis. Húsinnlán skulu færð á sérstakan reikning lánastofnana, og skulu þær gefa húsnæðismálastjórn skýrslu um þau. Húsinnlán fást útborguð að minnst 5 árum liðnum frá því, að innlán hófust. Öðlast þá eigendur þeirra rétt til að fá íbúðarlán hjá byggingarsjóði ríkisins allt að 25% hærra en venjulegt lánshámark er, þó aldrei yfir 2/3 hluta af matsverði viðkomandi íbúðar, og skylt er að láta þá sitja fyrir um lán. Um framkvæmd þessarar greinar fer að öðru leyti eftir því, sem nánar verður ákveðið í reglugerð um húsinnián, er félmrh. skal setja að fengnum till. húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbanka Íslands.“ Þá gerum við ráð fyrir, að 10. gr., greinin um skyldusparnaðinn, falli niður og þessi gr. komi í stað allra þeirra gr., sem eru nú í IIII. kafla frv. Þá er það enn fremur tillaga okkar, að niðurlag 16. gr. falli niður. Það niðurlag er um, að skjóta megi ágreiningi til húsnæðismálastjórnar, ef ágreiningur verður í bæjarstjórn um ráðstöfun íbúða, sem reistar eru á þeim grundvelli, sem frv.-kaflinn gerir ráð fyrir. Okkur þykir óeðlilegt að láta húsnæðismálastjórn vera þarna æðra dómstig, ef svo mætti segja, og leggjum því til, að þessi málsgr. falli niður. Þá leggjum við til, að upphæðunum, sem greindar eru í 17. gr. frv., verði breytt í það horf, sem nú er. Þar sem gert er ráð fyrir framlagi, 24 kr. í minnsta lagi og 36 kr. í mesta lagi, frá sveitarsjóðum, þ.e. 24 kr. og 36 kr. á hvern íbúa sveitarfélagsins, leggjum við til að komi 18 kr. og 24 kr., eins og upphæðirnar eru nú með vísitölu. Fari svo, að þessar brtt. nái ekki fram að ganga, vil ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir skriflegri varatill. um, að upphaf 10. gr. þessa frv. orðist svo: „Þeim einstaklingum á aldrinum 16–25 ára, sem hafa 30 þús. kr. eða meira í skattskyldar tekjur, skal skylt að leggja til hliðar 6% af launum sínum, sem greidd eru í peningum eða sambærilegum atvinnutekjum“ o.s.frv. Þessi brtt. mundi strax mjög milda ákvæðið um sparnaðarskylduna og er í samræmi við skilning stjórnarblaðanna, Alþýðublaðsins og Tímans, á þessu ákvæði, svo að ekki er allsendis ósennilegt, að hún kunni að ná fram að ganga. - Ég leyfi mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Þær brtt., sem hér hafa verið lagðar fram af hv. 8. þm. Reykv., komu fram eða var hreyft öllum í heilbr.- og félmn., en þær fengu þar ekki byr hjá meiri hl. n. Ég hygg þess vegna, að mér sé óhætt fyrir hönd meiri hl. n. að leggja til, að þessar brtt. verði felldar, enda þótt nm. hafi ekki gefizt kostur á að koma saman á fund, eftir að þessar brtt. hafa verið hér formlega fram lagðar. Að vísu hefðu kannske einstakir nm. getað hugsað sér að ganga til móts við einstakar af þessum breytingum, sem þarna er hreyft, en hins vegar er þess að gæta, að eins og kom fram hér í umræðum í gær, þá unnu nefndir beggja d. saman að athugun þessa máls, og ég hygg, að allar þessar brtt., sem nú hafa verið bornar fram, hafi komið til athugunar og umr. í hinni sameiginlegu n., en þær fengust ekki þar upp teknar. Þess vegna er það, að jafnvel þó að Nd. kynni að vilja fallast á einhverjar þeirra breytinga, þá mundi allt eins líklegt vera eftir forsögu málsins, að Ed. vildi ekki á þær fallast, og gæti þá svo farið, ef farið yrði að samþykkja brtt. við þetta, eins og nú er komið langt þinginu, að málinu væri með því teflt í tvísýnu. Þess vegna vildi meiri hl. heilbr.- og félmn. Nd. ekki fallast á neinar af þessum breytingum, þegar þeim var hreyft í nefndinni, og þess vegna legg ég gegn því, að þær séu samþykktar. Ég skal aðeins víkja að þessum brtt. Þó að ég hafi þær að vísu ekki hér, þá held ég, að ég hafi efni þeirra. Fyrsta brtt. laut að 1. gr. og hné í þá átt að breyta því ákvæði, sem nú er í frv., að fulltrúi sá, sem skipaður er í húsnæðismálastjórn skv. tilnefningu Landsbankans, skuli hafa atkvæðisrétt eins og hinir húsnæðismálastjórnarmenn. Eftir frv. er gert ráð fyrir, að hann hafi ekki atkvæðisrétt. Ég skal fúslega játa, að mér persónulega finnst þetta ákvæði í frv. ekki eðlilegt. En þá er þess að gæta, að þessi háttur hefur verið á hafður að undanförnu, svo að í frv. er ekki nein breyting á því ástandi, sem verið hefur, og það liggur heldur ekki fyrir nein ósk frá Landsbankanum um, að þessu sé breytt. Af þeirri ástæðu gat meiri hl. heilbr.- og félmn. ekki fallizt á þessa breytingu. Viðvíkjandi brtt. þeirri, sem er við 2. gr. og fjallar um það, að komið skuli á fót byggingarmiðstöð í samvinnu við framleiðendur og innflytjendur byggingarefna, þar sem væri sýning á byggingarefnum, húshlutum o.s.frv., þá er þess að geta, að meiri hl. heilbr.- og félmn. er út af fyrir sig alveg sammála þessu að efni til, sem þarna kemur fram í þessari brtt., en hann lítur hins vegar svo á, að efni hennar felist algerlega í nokkrum þeirra liða, sem eru hér í 2. gr. og ég skal ekki fara að rekja, en þeir eru það viðtækir að okkar áliti, að þeir rúma þetta algerlega. Um þá málsgr.; sem kemur næst á eftir 12. lið í 2. gr. og lagt er til að breytt sé, þá er þess að geta, að um það var rætt allmikið á sínum tíma við sameiginlega athugun í nefndum beggja deilda, og þá var að vísu gerð nokkur breyting á þessu frá því, sem það upphaflega var í frv. En lengra vildu menn ekki ganga en þarna segir. Það er að vísu rétt, að með þessu getur verið nokkur skylda lögð á bæjarfélög. En þess er þá að gæta, að til þess að slík skylda verði lögð á þau, þarf að vera fyrir hendi bæði samþykki húsnæðismálastjórnar og félmrh. og þess vegna ekki nein ástæða að okkar viti til þess að ætla, að þessu verði misbeitt. Viðvíkjandi tækniráðinu sjáum við ekki ástæðu til þess að hafa þetta öðruvísi en er í frv., þ.e.a.s., að þar sé um heimild að ræða, vegna þess að það kom í ljós við athugun málsins, að það gæti verið nokkurt vafamál, hverjir ættu að sitja eða fá setu í þessu ráði eða nefnd, og það væri þess vegna ekki rétt að fara að binda það beinlínis í lögum. Ég skal svo fara fljótt yfir þetta. Ég skal aðeins geta þess að því er varðar þá brtt., sem snertir upphaf 6. gr., A-liðs hennar, og gengur í þá átt, að það sé einnig heimilt að veita lán til gagngerra endurbóta á eldri húsum, að það var að vísu áhugi hjá sumum nefndarmönnum fyrir breytingu í þessa átt, en meiri hlutinn treystist þó að athuguðu máli ekki til að leggja slíkt til. Þó að þeim væri ljós nauðsyn á þessu í sjálfu sér, þá töldu þeir, að það yrði þá að setja um það ákvæði annars staðar og að betur athuguðu máli. Þess vegna gat ekki meiri hl. n. fallizt á þá brtt., sem hér liggur fyrir, að heimilt væri að greiða út lán í bankavaxtabréfum, vegna þess að reynslan hefur þótt benda til þess, að menn gætu freistazt til þess að taka við slíkum bréfum og þeir neyddust síðan til þess að selja þau með afföllum. Viðvíkjandi hámarksupphæð lánanna er það að segja, að það er rétt, að nýlega hefur verið gerð sú breyting á lánveitingum úr lífeyrissjóði, að hámark lána þar hefur verið hækkað úr 100 þús. í 120 þús., en við teljum samt sem áður ekki fært að taka inn þetta ákvæði í þessi l. Það er öllum kunnugt, að þörfin á lánum er svo geysimikil, og við teljum réttara, að hægt sé að veita sem flestum úrlausn, heldur en að fara að hækka þarna hámarkið, sem gæti kannske haft þær afleiðingar, að færri fengju úrlausn en ella. Það er að vísu rétt, að það kom í nefndinni fram nokkur ótti við það, að mönnum væri um of gert að sækja til Reykjavíkur í þessu efni, þar sem t.d. var gert ráð fyrir því, að menn mættu ekki byrja á byggingum, fyrr en skriflegt lánsloforð væri fengið hjá húsnæðismálastjórn. En í trausti þess, að þessu ákvæði verði beitt með sanngirni, féllumst við á það í meiri hl., og ég held, að það gæti verið ákaflega varhugavert að samþ. þá brtt., sem hér er lögð fram, að sveitarstjórnum utan Reykjavíkur skuli heimilt að veita slíkt leyfi. Ég held, ef slík breyting væri samþ., að þá væri fallið burt það aðhald, sem þessu ákvæði var ætlað að veita, sem sé það, að menn réðust ekki í byggingar án þess að hafa nokkuð gert sér grein fyrir því, hvernig þeir kæmust frá þeim og hvernig þeir ætluðu að afla fjár til byggingarinnar. Það liggur svo í hlutarins eðli, að við erum algerlega andvígir þeirri breytingu, sem gengur í þá átt að fella niður ákvæðið um skyldusparnað, vegna þess að skyldusparnaðurinn er eitt meginefnið í þessu frv. og það mundi raska algerlega grundvelli þess, ef þau ákvæði féllu niður. Svo skal ég aðeins að lokum víkja hér að því atriði, sem minnzt var á í sambandi við 11. gr. og þann skilning, sem þar hefði komið fram viðvíkjandi e-liðnum þar. Þann lið verður að skilja á þá lund, að einstaklingar á aldrinum 16–25 ára, sem hafa börn eða skylduómaga á framfæri sínu, séu því aðeins skyldir til sparnaðar, að þeir hafi yfir 30 þús. kr. skattskyldar tekjur. En jafnvel þó að þeir hafi svo háar tekjur, þá eru þeir ekki skyldir til sparnaðar, ef þeir hafa fyrir heimili að sjá, en allir einhleypir menn á þessum aldri, sem ekki komast undir undantekningarnar í a, b eða c, eru skyldir til sparnaðar, hversu litlar tekjur sem þeir hafa. Ég efa ekki, að það hefur verið rétt, sem hv. 8. þm. Reykv. (RH) vitnaði í um stjórnarblöð um þetta efni, en það, sem þar hefur verið skráð, hefur þá byggzt á misskilningi að þessu leyti. Af þessum skilningi leiðir, að ég get ekki mælt með og n. ekki eða meiri hl. bennar mælt með þeirri breytingu, sem hér um ræðir. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta.



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. hefur skilað áliti um þetta frv. á þskj, 621 og leggur þar til, að frv. verði samþykkt með breytingum, sem till. eru fluttar um á þessu þskj. Meiri hl. leggur til, að 3. gr. frv. falli niður, en í stað hennar komi ákvæði til bráðabirgða, þar sem efni þeirrar gr. verði upp tekið. Er þetta í samræmi við þær brtt., sem meiri hl. fjhn. hefur flutt við frv. um breytingu á landsbankalögunum og um Útvegsbanka Íslands. Þá er einnig í þessu bráðabirgðaákvæði samkvæmt till. meiri hl. ákvæði um það, að starfstímabil bankaráðsmanna, sem kosnir verða af Alþingi og skipaðir af ráðh. í fyrsta sinn eftir samþykkt þessara laga, skuli vera til ársloka 1963. Í 2. gr. frv. segir, að þeir skuli kosnir og skipaðir til 6 ára.



Herra forseti. Í nál. minni hl. kemur það fram, að við teljum þetta frv. ástæðulaust og leggjum til, að það verði fellt, og skal ég ekki hafa um það fleiri orð, en vísa að öðru leyti til þeirra umræðna, sem fram hafa farið um bankamálin.