Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Gíslason) : Þetta mál var tekið af dagskrá í gær og umr. frestað eftir beiðni hæstv. forsrh., með það fyrir augum, að fengin yrðu vottorð, sem vantaði þá, um dvöl Oskars Sövik hér á landi fyrir 3 fyrstu árin, sem hann dvaldi hér, 1930–1933. Nú rétt í þessu var mér að berast hegningarvottorð fyrir þennan mann frá borgarstjóra Reykjavíkur, þar sem vottað er, að hann hafi ekki sætt refsingu fyrir nokkurt brot í Reykjavík. Sömuleiðis fylgir þar með vottorð frá borgarstjóra um, að honum hafi ekki verið veittur framfærslustyrkur í Reykjavík. En í þessu vottorði stendur, að það verði ekki séð af manntali bæjarins, að þessi maður hafi verið búsettur eða hafi dvalið í Reykjavík hin síðari ár. Svo að ef hann hefir verið hér á landi þessi 3 ár, sem um er að ræða, þá hefir hann ekki verið þau ár í Reykjavík, og er óupplýst, hvar hann þá hefir dvalið, og er þá einsætt, að hann hefir ekki sætt ákærum eða refsingu hér á landi þessi ár, ef hann alls ekki hefir verið í landinu. Þess vegna sé ég ekki, að að fullu sé bætt úr því um vottorð fyrir þennan mann, sem í gær var áfátt. Vottorð um dvöl hans allan tímann frá 1930 þurfa að vera fyrir hendi. Auk þess sé ég ekki, að til sé hegningarvottorð fyrir hann frá Noregi fyrir þessi ár, en hann hefir á þeim farið tvisvar eða þrisvar þangað. Ennfremur hefir hann ekki dvalið þau 10 ár, sem löggjöfin tiltekur, að menn skuli hafa dvalið í landinu áður en þeir geti öðlazt ríkisborgararétt. Þegar alls þessa er gætt, get ég ekki fallizt á, að þessum manni verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni, og mun ég halda mér við þá brtt., sem allshn. hefir gert í málinu.

* Frsm. 1. minni hl. (Ingvar Pálmason) : Eins og eiginlega séð var fyrirfram við 1. umr., hefir sjútvn. ekki orðið sammála um þetta mál. Hv. 2. landsk. lýsti því yfir strax við 1. umr., að hann gæti ekki fylgt þessu frv. Var því fyrirfram séð, að n. mundi ekki geta staðið saman um málið. Hinsvegar var það svo með hv. þm. Hafnf., að hann að vísu vildi ekki greiða atkv. með frv. í n., en lét í ljós, að það gæti komið til mála, að hann yrði með frv. með einhverjum breyt. á því. Frá honum hefir svo ekkert komið síðan, svo að ég vil ekkert segja um afstöðu hans í málinu. Ég tel, að þetta mál sé svo mikils virði, að það sé sjálfsagt, að það komi undir úrskurð hv. þd., hvort það eigi fram að ganga eða ekki. Það er náttúrlega nokkur ástæða til þess við þessa umr. að fara út í einstakar gr. frv. En af því að ég veit, að um málið verða einhverjar umr. þá ætla ég ekki að ræða einstakar gr. þess að þessu sinni, nú um leið og ég segi þessi fáu orð um frv., því að ég geri ráð fyrir, að það verði hvort sem er, þegar til þess kemum að svara andmælum gegn frv., tækifæri til að ræða það nánar. Ég vænti að frv. liggi svo ljóst fyrir, að allir hv. þm. hafi áttað sig vel á því.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hefi ekki skilað nál. í þessu máli, af þeirri einföldu ástæðu, að mér var kunnugt um, að það var í raun og veru ekkert samkomulag um málið innan n. Auk þess átti ég þess tæplega von, að málið yrði hespað hér af á síðustu dögum þingsins, og þar með skyldi málinu vera lokið hér. Ég get sennilega ekki talað hér sem meiri hl. eða minni hl. í n., þar sem mér gefst sennilega enginn kostur á að skila nál. En að því vildi ég vinna í dag, að skila áliti, ef ekki á að hespa málið af á þessum degi. Áður en ég vík að frv. vildi ég geta þess, að fyrir þessari sömu n. lá nú frv. á þskj. 83, þ. e. a. s. það hefir tekið nokkrum breyt. í hv. Nd., um jöfnunarsjóð aflahluta. Og ég hefi ekki orðið þess var, að ráðstafanir hafi verið gerðar innan n. um að taka það mál til afgreiðslu. En að ég drep á þetta nú, er af þeirri ástæðu að ég tel hér nokkurn skyldleika á milli þess frv. og frv., sem hér er til umr. þannig að ég álít, að annarhvort ætti að afgreiða bæði þessi mál eða hvorugt þeirra. Vildi ég því, áður en þessari umr. lýkur koma með rökst. dagskrá í þá átt, að þessi mál bæði fái nú nokkru betri undirbúning og kannske mætti samræma þau í einhverri mynd. En til þess vinnst sennilega ekki tími á þessum fáu dögum, sem eftir eru til þingloka. Um þetta frv. tel ég ekki ástæðu að tala langt mál. Ég gerði nokkra grein fyrir því við 1. umr. hér í hv. d. En sjónarmið hv. minni hl., sem skilað hefir nál. og mitt eru svo gerólík í þessum efnum, að það yrði náttúrlega ekki annað en pex eitt að fara að halda hér hrókaræður um málið. Grundvallarskoðanir okkar á því, hvernig sjómenn skuli vera launaðir, eru og hafa verið svo ólíkar. Og þetta sjónarmið, sem ég er andvígur, kemur svo glöggt fram í þessu frv., sem hér er um að ræða. Ég hefi haldið því fram, að með þessu frv. væri gerð tilraun til þess að lögfesta sérstakt ákveðið launafyrirkomulag. Það mætti alveg á sama hátt gera hér að l. á Alþ., að það skuli hreint og beint enginn maður vera ráðinn á skip, nema hann hefði eingöngu fast kaup eða fast kaup. og einhvern hluta af afla. En ég er ekki viss um, að verkalýðurinn yfirleitt teldi það heppilegt fyrir sig að binda það fastmælum með löggjöf, fyrir hvaða kjör hann vildi ráða sig um óákveðinn tíma. Um hlutaráðningarfyrirkomulagið má náttúrlega tala langt mál. Og eins og oft hefir verið minnzt á hér, hefir hlutaráðningarfyrirkomulagið verið haft hér á landi um margar aldir, en vitanlega með allt öðrum hætti heldur en hér er gert ráð fyrir og nú gæti komið til greina. Áður fóru bændur og bændasynir til sjós til að afla nauðsynja til heimila sinna. Þeir þurftu ekki annað að leggja í kostnað en að leggja sér til föt og fæði. Þetta fyrirkomulag var talið sjálfsagt, meðan fiskveiðar voru reknar á opnum skipum viðast hvar um land allt. En með stækkun útvegsins, eftir að hér komu þilskip, og ég tala nú ekki um eftir að eimskipin komu til sögu sem fiskiskip, og með mótorskipaflotanum. hefir útgerðarfyrirkomulagið breytzt svo mjög og áhættan við útgerð orðið þeim mun meiri, svo að það hefir yfirleitt ekki verið talin sjálf sögð regla, að menn héldu hlutaskiptafyrirkomulaginu óskorað áfram með vaxandi útgerð, þó að ég játi hinsvegar, að til eru hlutaskipti víða um land við fiskveiðarnar á mótorskipum. Þau hlutaskipti eru með ýmsum hætti. Í Vestmannaeyjum má kalla það slík hlutaskipti, að þar hafa sjómenn vissan hundraðshluta af afla, en hafa ekkert með útgerðina að gera að öðru leyti, og leggur þá útgerðarmaðurinn fram skip, olíu, veiðarfæri o. s. frv. Við suðurland og vesturland og ég hygg einnig við norðurland eru að vísu til hlutaskipti við fiskveiðar, sérstaklega á smærri skipum. Og undir mörgum kringumstæðum er það þá svo, að sá, sem á skipið, hefir í sinn hlut meira eða minna fyrir áhættunni af því að leggja það fram, sem útgerðin þarf með Nú er alls ekki ætlazt til þess hér, að hafa sama fyrirkomulag um aflaskipti eins og tíðkazt hefir um slíkt, heldur er hér ákveðið, að ekki þurfi að vera nema 5 menn á einhverjum stað, sem óski eftir að stofna hlutarútgerðarfélag þar, til þess að slíkt félag megi stofna þar, sem þá nýtur fríðinda samkv. þessu frv. Svo þarf leyfi bæjar- eða sveitarstjórnar á viðkomandi stað til þess að þetta félag megi rísa upp. Svo í þriðja lagi, til þess að allar reglur viðvíkjandi þessari félagsstofnun séu vel uppfylltar, þarf ríkisstj. að samþ. þetta félag. Þetta er flókið kerfi. En það á að ganga svo tryggilega frá þessu kerfi, að þær skoðanir og öfl, sem ríkja yfirleitt hjá stjórnum sveitar- eða bæjarfélaga og ríkisstj., skuli ráða, án tillits til þess, hvernig verkalýðurinn í landinu lítur á þetta mál. Því að það er sérstök stefna og viss vilji, sem á að stjórna hér öllu í útgerðinni. Og þá vitum við yfirleitt, hver skoðun það er. M. ö. o.: Áhættan og skaðinn, þegar hann verður, á að öllu leyti að leggjast á herðar þeirra manna, sem fara út á sjóinn til þess að bjarga sér. Og ef aflaleysi og annað slíkt kemur til greina, - hvað eiga þessir menn þá að hafa til að lifa af? Jú, þá á að flytja þá nauðungarflutningi á eitthvert annað landshorn til þess að vinna fyrir sér. Það er þessi stefna, sem hv. flm. þessa frv. beitir sér fyrir, og það kannske án þess að athuga, hvað í þessu frv. felst. Ég veit, að hann muni bera það fyrir sig sem varnir, að hér sé aðeins um heimildarlög að ræða og að enginn þurfi að fara inn á að taka upp þetta fyrirkomulag fremur en hann vilji. En þegar aflaleysi ríkir á einhverjum stað, er hægt að þvinga menn út í það, sem þeim er þvert um geð, til þess að skapa atvinnumöguleika. Slíkt hefir átt sér stað og á sér stað enn. Og þegar menn neyðast til að fara út í svona lagaðan félagsskap, geta menn svo ekki losað sig aftur, a. m. k. ekki fyrr en eftir 2 ár, eftir frv. Ef tími hefði unnizt til, hefði mig langað að koma með ýmsar till. til breyt. á þessu skipulagi, sem ég er svo mótfallinn eins og raun ber vitni um, t. d. eins og það, að meiri hluti verkalýðsfélagsskaparins á hverjum stað segi til um það, hvort slík félög yrðu mynduð. Ef meiri hl. verkalýðsins á hverjum stað álítur þetta heppilegt, þá er það að vilja verkalýðsins á hverjum stað, að slíkt skuli gert. Um þetta liggur ekki fyrir nein brtt., en ég myndi sennilega reyna að koma henni að. Þá er ráðningarfyrirkomulagið. Það er gert ráð fyrir því í 3. gr., að óheimilt sé að ráða fasta starfsmenn hjá félaginu nema þeir gerist félagsmenn, nema þá í forföllum. Ég hefi nú mína sorglegu sögu að segja um þetta fyrirkomulag. Ég þekki eitt svokallað samvinnufélag hér á landi, sem oft hefir þurft að grípa til manna, sem ekki voru beinir félagsmenn, en svo hafa verið skráðir ólöglegir félagsmenn til að geta komið þeim undir kjörin, sem félagið hefir haft. Þessir menn hafa ekki verið félagsmenn lengur enn þann tíma, sem vistráðningartíminn stóð. Þessir menn hafa svo ætlað að reyna að leita réttar síns á eftir, en þá voru þeir óviljandi búnir að afsala sér sínum rétti með því að hafa gerzt bráðabirgðafélagsmenn og fengu þar af leiðandi ekki meira en hinir eiginlegu félagsmenn. Reynslan sýnir, að það er hægt að fara í kringum öll l. í þessu efni. Ég kæri mig ekkert um að nefna nöfn í þessu sambandi, en ég get sagt hv. 2. þm. S.-M., að ég er hér ekki að fara með neinar skröksögur. Ég geri ráð fyrir, að reynslan yrði alveg sú sama hjá þessum hlutarútgerðarfélögum eins og þessu samvinnufélagi. viðvíkjandi föstu starfsmönnunum í landi er það að segja, að ég geri nú ekki ráð fyrir, að það geti orðið margir fastir starfsmenn í landi hjá félagi, sem gerir út t. d. einn bát, Það er yfirleitt illa séð hjá sjómönnum að þurfa að láta marga hluti „dauða“ til þeirra, sem í landi eru. Ég álít, að þetta sé fremur vanhugsað. Það er ekki byggt hér á neinni reynslu. Þá kemur 4. gr. Hún gerir ráð fyrir, að hver einstakur maður skuli bera ábyrgð á 300 krónum. Þetta er að vísu ekki stór upphæð, en hún er nægilega stór fyrir menn, sem ekkert eiga. Eins og ég hefi áður bent á, þá geta þessir menn ekki losað sig við félagsskapinn fyrr en eftir 2 ár. Það er meira að segja svo strangt, að ef maðurinn drukknar, þá er dánarbú hans bundið við skuldbindingar félagsins í 2 ár. Í 5. og 6. gr. er tekið upp gamla hlutaskiptafyrirkomulagið. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að 1% af óskiptum afla gangi í varasjóð. Við þessu er í sjálfu sér ekkert að segja og sjálfsagt ekki nema hollt að mynda varasjóði í svona félögum. Þá kemur 7. gr. Hún gerir ráð fyrir stofnun tryggingarsjóðs, sem hafi það markmið að tryggja þeim, sem hjá félaginu vinna, lágmarkstekjur. Þessi gr. leggur mönnum þær skyldur á herðar í fyrsta lagi að taka 1% gjald af óskiptum afla og leggja í þennan sjóð, og svo það, að hreppsfélaginu er gert að skyldu að leggja jafnháa upphæð á móti. Ég get ímyndað mér, að það séu til minni hreppsfélög, sem vildu leggja út í þetta, en ég er ekki viss um, hvort bæjarfélögin vildu ganga inn á þessa braut. Ég benti á, að Reykjavíkurbær hefir gert nokkra tilraun til að stuðla að bátaútgerð hér í bæ, og reynslan er slík, að ég efast um, að bæinn langi að gera margar slíkar tilraunir. Um aðrar gr. frv. er fátt eitt að segja; í þeim eru ýms ákvæði um, hvernig stjórnir félaganna skuli skipaðar, um endurskoðendur og fleiri ákvæði, sem nauðsynleg eru um öll félög. Það er út af fyrir sig ekki nema gott um það að segja, að slík félög séu mynduð, en þó verð ég að lita svo á, að það geti verið varhugavert að taka menn inn í svona félagsskap beinlínis af því, að þeir telja að með því geti þeir skapað sér atvinnu, sem ef til vill engin verður. Ég hefi áður bent á það, að það, sem á að gera í þessu, er að láta þetta vera algerlega frjálst. Vilji menn hafa hlutaskipti, á að leyfa þeim það. Vilji menn hinsvegar vera upp á fast kaup, þá á það að vera jafnleyfilegt. Þar sem eftir er ein umr. og mér gefst sennilega tækifæri til að koma fram með brtt., þá get ég stytt mál mitt. Ég vildi ekki láta hjá líða við þessa umr., að fram kæmu mótmæli gegn stefnu þessa frv. og þeim agnúum, sem ég tel, að séu á því og valda því, að ég álít, að það eigi ekki að ganga fram. Ég mun síðar, ef tækifæri verður til, gera mínar brtt., en á þessu stigi málsins vil ég leggja til, að því verði vísað frá með rökst. dagskrá.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég er að mörgu leyti hlynntur ýmsu af því, sem fram kemur í þessu frv., og hefði ekkert á móti því, að slíkt fyrirkomulag, sem þar kemur fram, væri reynt, en mér þykir viðurhlutamikið að setja um þetta allsherjarlöggjöf fyrir allt landið, því aðstæðurnar eru svo mismunandi eftir landshlutum. Ég minntist á það í n., að ég myndi geta fylgt frv., ef kaupstaðirnir yrðu teknir undan, en mér hefir skilizt bæði á frsm. minni hl., sem hefir skilað nál., og eins flm. frv. í Nd., að þeir vildu ekki hafa slíka breyt. Þess vegna hefi ég ekki komið með neinar brtt., en viðvíkjandi þessari skoðun minni vildi ég aðeins geta þess, að við höfum t. d. í Hafnarfirði haft samvinnuútgerð eins og hér er farið fram á að sett verði l. um, og sú útgerð hefir ekki borið sig. Það hefir meira að segja komið fyrir oftar en einu sinni, að þeir menn, sem hafa verið félagsmenn í þessu fyrirtæki, hafa orðið handbendi bæjarins beinlínis sakir þess, að þeir tóku þátt í þessu fyrirtæki. Það er svo með Reykjavík og Hafnarfjörð sérstaklega, að þessir bæir gæta komizt í talsverð vandræði út af þessu fyrirkomulagi. Það má auðvitað segja, að það þarf staðfestingu bæjarstjórnar fyrir svona félagsskap, en það myndi vera afarerfitt fyrir bæjarstjórnir þessara bæja, ef svona heimildarlög væru samþ. að beita sér gegn stofnun slíkra félaga. Hinsvegar hlýtur bæjarfélögunum að vera bundinn talsverður baggi, ef slík útgerð verður rekin í stórum stíl. Auk þess er afar hætt við, að þeir, sem yrðu til að stofna svona félög, yrðu þeir óduglegustu, sem ekki fengju skiprúm annarstaðar. En í smærri kauptúnum horfir þetta allt öðruvísi við. Ég get vel trúað, að þetta fyrirkomulag ætti þar framtið. Mér finnst það hefði átt að staðbinda þetta við þá staði, sem menn hefðu trú á, að þetta gæti heppnazt. Síðar mætti þá færa þetta fyrirkomulag út, ef vel þætti reynast. Ég skal ekki fara út í einstakar gr. frv. Þetta er mín meginafstaða til málsins. Ég hefði helzt kosið, að málið hefði fengið betri undirbúning, sérstaklega að það hefði verið rætt í bæjarstjórnum kaupstaðanna og fengið þeirra álit um slíkt fyrirkomulag sem þetta. Mér finnst ekki liggja svo mjög á að afgr. þetta mál, að það þurfi endilega að verða að 1. á þessu þingi. Ég vildi láta athuga málið milli þinga og bera það síðan fram í þannig mynd, að fullkominn þingvilji væri fyrir hendi til að samþ. það.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi rökst. dagskrá frá hv. 2. landsk. þm. og hv. 10. landsk. þm.: Þar sem ná liggja fyrir Alþ. tvö frv., er stefna í líka átt, en rétt ber að telja, að mál þessi fái betri athugun og undirbúning, telur d. rétt að visa þessu máli til ríkisstj. til frekari athugunar og tekur fyrir næsta mál á dagskrá“. Þessi rökst. dagskrá liggur þá einnig fyrir til umr.

Frsm. 1. minni hl. (Ingvar Pálmason) : Ég þarf ekki að svara hv. 2. landsk. miklu, því ég skal játa, að eftir að hafa hlustað á hans löngu ræðu, þá er ég jafnnær um hans skoðun á þessu máli, og mér virðist, að sama megi segja um hina rökst. dagskrá. Ég botnaði ekkert í ræðu hans, en það var sérstaklega það, sem hann byrjaði á að segja, sem ég vildi svara. Hann byrjaði á að segja, að honum hefði ekki gefizt kostur á að skila nál. Ég skil ekki, hvernig það hefir getað verið. Það er liðin full vika síðan ég skilaði nál., og það er venjulega talinn nægur tími til að átta sig á nál. Þá minntist hann á það, að fyrir n. hefði legið annað mál, sem væri skylt þessu og þyrfti að fylgja því. Það er að vísu rétt, að málið er skylt, en ég álít, að það hafi ákaflega litla þýðingu, að það mál fylgi þessu, - því hvaða þýðingu hefir að setja l. um hlutaverðlaunasjóð, ef engin hlutaskipti eiga sér stað? Það væri þess vegna eðlilegt, að frv. um hlutarútgerðarfélög gengi fyrst og svo kæmi hitt á eftir. Annars man ég ekki til, að hv. 2. landsk. hafi nokkurn tíma ymprað á því, að þetta frv. þyrfti að afgr., sem hann minntist á, svo það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. að tala svona. Ég sé ekki ástæðu til að fara mikið frekara út í þetta. Hv. 2. landsk. lýsti því yfir, að hann hefði þekkt eitt samvinnufélag, er hefði farið svo hörmulega á hausinn, að þeir, sem að því stóðu, töpuðu allri sinni vinnu, og miklu fé meira að segja. Ég vil treysta því, að hann hafi hér farið með satt mál. En þetta lagaákvæði, sem hér ræðir um, á að setja til þess að fyrirbyggja, að slíkt geti átt sér stað. Þetta dæmi, sem hv. 2. landsk. tók, sýnir, að þörf er á því að setja reglur um það, á hvaða hátt sé heimilt að stofna svona félög. Þetta frv. ræðir um það, að tryggja fyrst og fremst, að ekki sé hægt að stofna samvinnufélög nema með samþykki hlutaðeigandi hlutafélags, og í öðru lagi má ekki heldur stofna samvinnufélög, nema ríkisstj. samþ. það. Þetta finnst mér vera öryggisráðstöfun, sem mér skilst, að hv. 2. landsk. ættu að vera mjög hugþekkar, þar eð þær eru gerðar til þess, að ekki endurtaki sig þetta hörmulega fyrirbæri, sem hann lýsti hér mjög átakanlega. Hv. 2. landsk. taldi, að í þessu felist þvingunarástand. Ef nokkurt þvingunarástand felst í því, að banna að stofna samvinnufélög án þess að leyfi hlutaðeigandi hlutafélags komi til, get ég ekki annað séð en að það sé alveg réttmæt þvingun. Hv. 2. landsk. sagði, að ákvæðin um sjóðstofnun væru góð og nauðsynleg, en þetta gæti orðið nokkuð þungur baggi fyrir hlutaðeigandi bæjarfélög. Svo sagðist hann í lok ræðu sinnar geta séð, að þessi sjóður yrði til nokkurs stuðnings. Hvernig er hægt að átta sig á þessari ræðu, þegar hver mótsögnin kemur eftir aðra? Hv. þm. endaði ræðu sína á því að segja, að allt ætti að vera frjálst. Hann vill gjarnan, að heimilað sé að stofna samvinnufélög, er fari á hausinn eins og hann lýsti, hér í Reykjavík eða nágrenni, en hann vill alls ekki, að settar verði skynsamlegar skorður við því, að slíkt eigi sér stað. Ég hefi lítið svarað ræðu hv. 2. landsk. En að lokum vildi ég aðeins víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. Hafnf. Hún var mjög hófleg og bar vott um það, sem ég vissi áður, að hann telur, að í raun og veru sé þörf á að hlynna að þeirri hugmynd, sem í þessu frv. felst. En hann óttast, að það sé allt of viðurhlutamikið. Hann játar, að gott sé, að þessi félög nái yfir landið, en hann heldur, að þetta geti orðið mjög hættulegt fyrir bæina Reykjavík og Hafnarfjörð. Sú skoðun hlýtur að vera byggð á misskilningi, vegna þess að í frv. er það skýrt tekið fram, að ekki sé hægt að stofna samvinnufélag nema viðkomandi bæjarstjórn samþ. það, og af því leiðir, að ekki getur verið um neina hættu að ræða. nema viðkomandi bæjarfélag stofni sér sjálft í hættu. Í öðru lagi er það byggt á misskilningi hjá hv. þm. Hafnf., að þetta sé ákaflega mikil hætta fyrir bæjarfélögin fjárhagslega. Hann sagði m. a. á þessa leið, en það hlýtur að vera byggt á misskilningi: „Ef allt færi á hausinn með stórtapi, þá yrðu bæjarfélögin að borga brúsann.“ Hv. þm. hlýtur að vera ljóst, að þetta er misskilningur. Það, sem bæjarfélögin eiga að leggja fram til sjóðstofnunar, er 1% á móti aflaupphæð fyrirtækisins, en rekstur fyrirtækisins og afkoma er bæjarfélaginu alveg óviðkomandi. Þess vegna er ekki um mikla fjárhagslega hættu að ræða. Ég gat áðan um, að í þessu frv. er svo frá gengið um þessi félög, ef illa fer, að þá á bæjarsjóður að vísu ekki að fá aftur þessi sjóðstillög, sem hann hefir innt af hendi á móti 1% af afla fyrirtækisins. Þessa áhætta er allt og sumt, en meira ekki. Ég verð að segja það, að þó að þarna kunni að vera einhver áhætta fyrir bæjarstjórnir, að ef viðkomandi bæjarstj. álítur, að þeir, sem að því fyrirtæki standa, séu færir um að reka slíkan félagsskap, er sú áhætta ekki mjög mikil. Ég hygg, að það sé rétt, sem fjöldamargir halda fram, að bæði hér í Reykjavík og öðrum stærri bæjum landsins sé fjöldi fullvinnandi manna, sem ekkert r,afa að gera. Ég hefi heyrt, - að vísu getur verið að það sé orðum aukið - að þess séu ekki fá dæmi, að slíkir menn þurfi að lifa á annara fé, eða m. ö. o. framlagi bæjarsjóðs. Ég veit ekki, hve háar upphæðir þar er um að ræða, en ég gæti hugsað, að þær væru ekki miklu lægri en þótt lögfest yrði þetta 1%, sem frv. fer fram á, að bæjarsjóður leggi í móti aflahluta slíkra fyrirtækja. Ég held því, að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. Hafnf., að varasamt sé að samþ. þetta frv., því að töp eða áhætta fyrir bæjarfélögin ætti hér að vera alveg útilokuð, þar sem viðkomandi bæjarstjórnum er alveg í sjálfsvald sett, hvort þær samþ., að slík fyrirtæki verði stofnuð, eða ekki, og enda þótt svo færi, að bæjarstjórn samþ. það og einhver óhöpp kæmu fyrir, þá gæti ekki verið mikið fé í hættu fyrir bæjarfélagið. þó að fyrirtækið misheppnaðist. Ég held, að lítill ávinningur verði að því að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj. Að vísu er það kannske mildari aðferð til að gera málið að engu en að fella það með atkvgr. Mér þykir dálítið undarlegt, að afstaða hv. þm. hér í Ed. til þessa máls sé þannig, að þeir telji, að einhver hætta sé á ferðum, ef þetta frv. verður samþ., þar sem svo var ástatt í hv. Nd., að sú d. var nálega óskipt með þessu frv. - Það skal þó tekið fram, að að vísu greiddu kommúnistar og einn eða tveir menn úr þingflokki jafnaðarmanna, sem að líkindum standa næst kommúnistum, atkv. gegn þessu frv. í hv. Nd. Það, sem fyrir mér vakti með því að láta þetta mál koma fram hér í hv. Ed., var, að ég vildi fá úr því skorið, hvort afstaða hv. dm. væri allt önnur til þess í Ed. en í Nd., því að þar hafði það fylgi langsamlega meiri hl. dm. - Ég mun svo ekki taka aftur til máls um þetta frv., hvort sem aðrir aðilar þykjast hafa ástæðu til þess, þá mun ég láta skeika að sköpuðu, hvernig fer um þetta frv.



Herra forseti! Ég ætla aðeins að segja örfá orð, ég skal ekki þreyta umr. úr því sem komið er. Hv. 2. þm. S.-M. talaði um, að hann sæi ekki, hvaða hættu væri um að ræða, þó að þetta frv. yrði samþ. Hann skilur málið þannig, en ég varð ekki var við rök í ræðu hans, er réttlætt gætu þetta frv., umfram það, sem hann hefir áður gert. Það kenndi nokkurs misskilnings hjá honum; ég hefi alls ekki ávitað hann fyrir, að þetta frv. kæmi fram, enda er fullkomlega þinglegt að bera það upp nú hér í hv. Ed., því að það er orðinn svo langur tími síðan hv. 2. þm. S.-M. skilaði nál. Ég leit svo á, að málið myndi sennilega koma hér fram, en þar sem jafnmikill ágreiningur var í sjútvn., sem hafði það til meðferðar, hafði ég ekki búizt við, að það yrði afgr.

Ég átti enga sök á því

. Það var misskilningur, ég var ekki að ávíta hv. 2. þm. S.-M. fyrir meðferð þessa máls. Um hitt málið er það líka rétt hermt, að það kom hingað til sjútvn. hinn 19. des., en það mál hefir ekki verið tekið fyrir í n. Ég lít svo á, að nauðsýnlegt sé, að bæði þessi mál verði athuguð. Ég vil taka undir með hv. þm. Hafnf. um, að þessu máli eigi að fresta. Ég álít rétt, að leitað væri umsagnar hreppstjórna, verklýðsfélaga og bæjarstjórna um það, hvort þær vilji, að lögfesting fari fram á þessu atriði. Ég vil taka það fram um frv. hv. 6. þm. Reykv. um jöfnunarsjóð aflahluta, að ég tel, að í því væri fólgið töluvert öryggi fyrir alla þá, sem þann atvinnuveg stunda. Um afgreiðslu þessa frv. um hlutarútgerðarfélög er það að segja, að það hefir nú legið fyrir þrem eða fjórum þingum og aldrei fengið byr í hv. Nd., en nú fékk það þá meðferð í 1d., að það var samþ. af einhverri miskunnsemi gegn andmælum minna flokksmanna.

1) SÁÓ: Þar sem ég hefi lýst mig andvígan þeirri stefnu, sem í frv. felst, þá segi ég nei.