Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum kosningum í nefndir og ráð og síðan aftur síðar í dag, að lokinni umræðu um dagskrármálin.

Frú forseti. Fyrir skömmu samþykkti Alþingi lög um strandveiðar og á undanförnum vikum og mánuðum höfum við séð glitta í reynsluna af því fyrirkomulagi sem hér var samþykkt, illu heilli að mínu mati. Það hefur komið fram m.a. í Morgunblaðinu í dag að hátt í 500 bátar hafa nýtt sér þann möguleika að veiða samkvæmt hinum nýju lögum. Með öðrum orðum, gífurlegur fjöldi báta hefur farið inn í þetta kerfi til að veiða þann afla sem þó var búið að setja til hliðar sem sérstakan afla til að styðja við hinar veikari byggðir landsins. Ég vil því, frú forseti, beina máli mínu til hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og spyrja hana um skoðun hennar á þessu máli, á þeirri reynslu sem nú er komin. Það er ljóst að ekki er verið að auka aflaverðmætið með þessu kerfi. Það er sami fjöldi fiska sem má veiða samkvæmt þessu kerfi eins og ætlað var með því fyrirkomulagi sem fólst í byggðakvótakerfinu. Það er ljóst, það eru ekki meiri tekjur. En það er líka orðið ljóst og sú spá sem kom fram í umræðum hjá okkur sjálfstæðismönnum hefur gengið eftir, að bátum sem færu á sjó til að veiða þennan takmarkaða afla mundi fjölga til mikilla muna og nú er það komið fram. Um 500 nýir bátar hafa hafið veiðar undir þessum formerkjum. Þetta er bara fyrsta árið, hv. þingmenn og frú forseti, sem þetta kerfi er við lýði. Þetta er fyrsta árið sem þýðir að næsta ár mun þessum bátum fjölga enn meira en dögunum fækkar jafnt og þétt sem þessir bátar mega vera á sjó, það dregur úr hagkvæmni kerfisins. Ég hefði haldið það, frú forseti, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir að vekja athygli á þeirri reynslu sem þó er komin af strandveiðunum sem Alþingi samþykkti fyrr í sumar. Reyndar er tímabilið ekki búið og reynslan ekki fullljós. Hún verður metin í fyllingu tímans þegar þetta fyrsta reynslutímabil er yfirstaðið. Það mun háskólasetur Vestfjarða gera í samstarfi við Fiskistofu og fleiri aðila. En það er rétt að það er farið að glitta í reynsluna af þessu kerfi og af orðum þingmannsins er alveg ljóst að menn geta horft á sama hlutinn, á glas sem er hálft af vatni, sumir sjá það hálftómt og aðrir sjá það hálffullt. Ég vil vitna í hafnarstjórann á Ísafirði í viðtali sem tekið var við hann í Sjómannablaðinu Ægi þar sem hann segir: „Strandveiðin hleypir lífi í allt.“ Það er reynslan af þessu kerfi. 505 bátar á sjó, 4.663 landanir og um 4.000 tonn af fiski komin á land. Það er sú reynsla sem við sjáum glitta í á þessari stundu og ég verð að segja að líf í höfnum og atvinna í bæjum þar sem var deyjandi líf skiptir verulegu máli og er kannski þyngsti vitnisburðurinn um það sem hefur átt sér stað í sumar. Hitt er annað mál að það eru ákveðnir hlutir sem augljóslega þarf að skoða betur eins og varðandi svæðaskiptinguna. Við sjáum það á tölum frá Fiskistofu og víðar að það er mjög misjafnt hversu mikið menn hafa tekið upp á svæðunum og það gefur fullt tilefni til að setjast vel yfir það áður en lengra verður haldið. Með öðrum orðum, þetta kerfi rýfur lokun kvótakerfisins. Það sýnir það líka að ekki er verið að henda fiski, fiskurinn kemur á land. 

Frú forseti. Í fréttum í gærkvöldi kom fram í orðum aðjúnkts í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands að hún ráðleggur formönnum stjórnarflokkanna að óska eftir samningafundi með Bretum og Hollendingum um Icesave-skuldbindingarnar. Það sé betra að funda nú um málið þar sem staða ráðherranna gæti veikst mjög ef Alþingi mundi fella samninginn. Forsætisráðherra og fjármálaráðherra eigi ekki að bíða með að tala við Breta og Hollendinga þar til Alþingi hefur komist að niðurstöðu. Ég hef því mikinn áhuga á því að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, formann utanríkismálanefndar, hvort hann viti til þess hvort formenn stjórnarflokkanna hafi óskað eftir samningafundi með Bretum og Hollendingum. Ef svo er ekki, hvort hann hyggist beita sér fyrir að samskiptaleið verði á ný opnuð gagnvart þessum þjóðum um Icesave og þá stöðu sem nú er komin upp þar sem mikil andstaða er hér á þingi og meðal þjóðar gagnvart núverandi samningi. Það kom síðan fram í orðum hv. þm. Bjarna Benediktssonar í fréttum að hann telur að í þessu máli skipti pólitísk samskipti öllu máli. Það var hins vegar mikið áhyggjuefni að heyra það í lok þeirrar fréttar þegar hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir var spurð út í hvort það væri einhver varaáætlun til eða eitthvað þess háttar svaraði hún, með leyfi forseta, „að veltu menn fyrir sér stöðunni gæti það komið upp“. Það er mjög mikið áhyggjuefni að heyra þetta og þess vegna vona ég að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson geti aðeins upplýst okkur um hvort þetta sé það sem er í gangi, að menn ætli bara að velta hlutunum fyrir sér, eða hvort búið sé að opna einhverja samskiptaleið við Breta og Hollendinga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég kannast að vísu ekki við að samskiptaleiðir milli Íslands annars vegar og Hollands og Bretlands hins vegar séu lokaðar og sérstakar ráðstafanir þurfi til að opna þær. Íslensk stjórnvöld hafa verið í samskiptum við nágrannaþjóðir okkar m.a. vegna þess máls sem býr að baki fyrirspurn hv. þingmanns, bæði við Norðurlandaþjóðirnar og eins við Breta og Hollendinga. Málið er hins vegar í þinglegri meðferð á Alþingi og þegar spurt er að því hvort forustumenn ríkisstjórnarinnar hafi óskað eftir samningafundum við Breta og Hollendinga er það að sjálfsögðu ekki eðlileg tímasetning fyrir slíkt á þessu stigi málsins. Málið er í þinglegri meðferð og Alþingi verður að taka ákvörðun um hvernig það hyggst afgreiða þetta mál. Hins vegar er það alveg hárrétt ábending að ef Alþingi kýs að afgreiða það með einhvers konar fyrirvörum eða skilmálum eins og talsvert hefur verið til umræðu er auðvitað mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld ræði það við Breta og Hollendinga. Það er óhjákvæmilegt og ég veit til þess að það er vinna í gangi í utanríkisráðuneytinu til að undirbúa slíkt ef til þess kemur. Þá þarf hugsanlega að gera það með tiltölulega skömmum fyrirvara þannig að það er mikilvægt að menn vandi allan slíkan undirbúning ef til þess kemur. En það er auðvitað ekki eðlilegt á þessu stigi málsins að fara að óska eftir samningaviðræðum við Breta og Hollendinga af hálfu framkvæmdarvaldsins sem hefur lagt mál fyrir Alþingi og er hér til meðferðar. Fyrst verður Alþingi að móta sér einhverja afstöðu til þess hvað það hyggst gera og þá tekur framkvæmdarvaldið við 

Frú forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem þá var hæstv. viðskiptaráðherra þegar það gerðist sem fyrirspurnin snýr að. Icesave-reikningarnir sem við fjöllum mikið um voru stofnaðir í Hollandi alfarið í hans ráðherratíð. Hann var yfirmaður Fjármálaeftirlitsins. Þeir voru í gangi frá maí 2008 til september 2008. Í Morgunblaðinu 13. október 2008, viku eftir hrun, er eftirfarandi haft eftir hæstv. þáverandi ráðherra, með leyfi frú forseta: „Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra segir þessa lausn óumflýjanlega. Um sé að ræða þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafi þurft að semja um“, þ.e. að ábyrgjast 600 milljarða vegna Icesave. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra í fyrsta lagi: Hvaða nauður ráku hann til að gefa slíka yfirlýsingu? Í öðru lagi: Hvaðan kom honum sú vitneskja og þekking að það væri þjóðréttarleg skuldbinding Íslendinga að greiða þessa reikninga? Í þriðja lagi: Hafa nýrri upplýsingar breytt þeirri skoðun hans og getur hann gefið yfirlýsingu um að þetta eigi ekki lengur við?

Frú forseti. Glaður skal ég útskýra fyrir hv. þingmanni afstöðu þarsíðustu ríkisstjórnar í þessu máli. Hann þjónar að sjálfsögðu sinni lund. Þess vegna spyr hann mig að þessu en ekki sína eigin fyrrverandi  „Ríkisstjórnin ítrekar að ríkissjóður mun styðja Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta við öflun nægjanlegs fjár.“ Hitt sem olli afstöðu fyrrverandi ríkisstjórnar umfram allt annað í þessu máli er fyrst og fremst tilskipun sem þetta byggir á og olli því m.a. að fjármálaráðherra, fyrrverandi seðlabankastjóri og fleiri skrifuðu undir samkomulagið í nóvember. Alþjóðagjaldeyrissjóðssamkomulagið var einnig gert á þeim forsendum sem þingmaðurinn nauðaþekkir þótt hann kjósi að ræða þessi mál við aðra en sína eigin félaga þegar hann veltir fyrir sér afstöðu síðustu ríkisstjórnar. Tilskipunin tryggir sparifjáreigendum innstæður upp að lágmarki 20 þúsund evrur var innleidd 21. desember 1999 athugasemdalaust af 51 þingmanni og m.a. hv. þm. Pétri H. Blöndal sem lét ekki svo lítið að hafa nokkrar einustu efasemdir um þetta þá. Ýmsu öðru í fyrirspurn hans mun ég koma að síðar en þetta tvennt sérstaklega veldur því að sú ríkisstjórn sem þá sat og rætt er um hafði þessa afstöðu.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég kveðja mér hljóðs undir þessum lið til að árétta það, og ég held að það skipti máli að við hér inni séum meðvituð um það, að sú túlkun hefur komið fram nokkuð oft, m.a. hjá æðstu ráðamönnum þjóðarinnar, að búið sé að gera samninga um Icesave. Það sé hlutverk okkar þingmanna að stimpla og ganga frá vegna þess að búið sé að skuldbinda þjóðina til þess en sú túlkun á ekki rétt á sér. Framkvæmdarvaldið er búið að ganga frá ákveðnum samningum og leggja þá fyrir þingið en það skiptir afskaplega miklu máli, virðulegi forseti, að við lítum ekki svo á að við stöndum frammi fyrir orðnum hlut og það sé ekki okkar að fara vandlega yfir málið. Sömuleiðis skiptir máli að vekja athygli á því að það eru ekki aðrir hagsmunir í veði sem eru stærri en þessir samningar og það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég vona það, og beini þess vegna ekki orðum mínum að neinum sérstökum þingmanni, að við séum öll sammála um að þannig sé málum fyrir komið og við að vinnum að þessu máli á næstu dögum. Vonandi fáum farsælan endi á því.

Virðulegi forseti. Þegar þetta svokallaða strandveiðifrumvarp var afgreitt í vor vöruðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins mjög við því að verið væri að hleypa af stað illa undirbúnu dagakerfi í fiskveiðum, ekki vegna þess að við teldum ekki að það væri hægt að stjórna fiskveiðum með sóknartengdum hætti, við vissum auðvitað að það er hægt en menn verða þá að vanda sig og vita hvað þeir eru að fara út í. Það er rétt sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir segir, það er auðvitað líf í höfnum þá fáeinu daga á mánuði sem þessir bátar landa, en það er auðvitað ekki á miklu að byggja þegar það er eins og t.d. á stærsta fiskveiðisvæðinu, að bátarnir fá kannski að róa 3, 4, 5 daga í mánuði 2–3 mánuði á ári. Við vöruðum við nokkrum atriðum og hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur farið yfir þá að hluta til. Við sögðum t.d. að það væru engar líkur á því eins og málin voru undirbúin að þetta mundi leiða til þeirrar nýliðunar sem að var stefnt. Reynslan sem við höfum af þessu máli er strax orðin sú að það er alveg augljóst að þetta hefur ekki leitt til neinnar nýliðunar, fjarri því. Í öðru lagi vöruðum við mjög alvarlega við þeirri svæðaskiptingu sem var lögð til grundvallar í þessu frumvarpi og í þessum lögum og í rauninni tók meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar undir þetta sjónarmið okkar og beindi því til ráðherrans að hann mundi endurskoða svæðaskiptinguna. Ráðherrann kaus að svara því með þeim hætti að gera engar breytingar. Þrátt fyrir óskir, vilja og ábendingar og texta meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar ákvað ráðherrann að hirða ekkert um það, hunsa algerlega tilmæli meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og nú liggur fyrir að svæðaskiptingin ofan á allt saman hefur líka mistekist. Á svæði A, stærsta svæðinu, veiða menn kvótann sinn á 3, 4, 5 dögum í mánuði. Á öðrum svæðum ná menn ekki kvóta sínum. Það er alveg ljóst að viðvörunarorð okkar áttu því miður fullan rétt á sér. Þetta mistókst hjá hæstv. ríkisstjórn vegna þess að málið var illa undirbúið 

Frú forseti. Við þær aðstæður sem uppi eru í íslensku samfélagi ríður mjög á að við búum atvinnulífi okkar og atvinnustarfsemi allri sem besta umgjörð. Það er ekki á bætandi það áfall sem orðið hefur þótt við köllum ekki fram aukin vandræði í meginundirstöðuatvinnugrein okkar, sjávarútveginum. Ég hef beint máli mínu í þessari umræðu til hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Ég ætla að endurtaka þá spurningu mína sem snýr að því að það liggur fyrir að ekki er verið að veiða meiri fisk með því fyrirkomulagi sem sett var af stað. Það er nákvæmlega sama aflamagn og átti að fara af stað með, sá afli átti að skiptast niður með hinu svokallaða byggðakvótakerfi. Aflinn er sem sagt hinn sami, en það er alveg ljóst og hefur sýnt sig núna að bátunum sem sækja þennan sama afla hefur fjölgað alveg gríðarlega. Það þýðir með öðrum orðum, frú forseti, að það er meiri útgerðarkostnaður. Það kostar meira að afla þessa fiskjar en áður. Það hefur dregið úr hagkvæmni fiskveiða á Íslandsmiðum vegna þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn ákvað þetta kerfi. Ég gef lítið fyrir, og ekki neitt, yfirlýsingar um að einhverja örfáa daga í hverjum mánuði sé meira líf á bryggjunni. Það er ekkert líf sem er grundvallað á því að menn dragi úr hagkvæmni fiskveiðistjórnarkerfisins. Það gefur augaleið, og ég spyr enn og aftur: Er það mat hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, sem var í forsvari þegar þetta mál fór í gegnum þingið, að það sé betra fyrir Ísland að auka útgerðarkostnaðinn, hækka kostnaðinn við fiskveiðarnar, að gefnum sömu tekjum? Er það virkilega gott fyrir byggðirnar í landinu, gott fyrir ríkissjóð, gott fyrir almenning, að meiru sé kostað til til að sækja þann afla sem átti að sækja? Ég trúi því að svo sé ekki, það sé einmitt betra að við reynum að lágmarka kostnaðinn og hámarka tekjurnar. Enn og aftur, hv. þingmenn, stendur þetta þannig af sér að 

Virðulegi forseti. Það virðist vera mikill misskilningur í gangi hjá stjórnarþingmönnum varðandi þetta strandveiðimál. Eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði áðan sýnir reynslan okkur að það eru svo margar landanir og það eru svo mikil umsvif og líf við hafnir landsins. Það er nákvæmlega þetta sem kristallar óhagkvæmnina í þessu kerfi, það eru miklu fleiri bátar, miklu fleiri landanir og það má kannski líkja þessu við að það sé álíka óhagkvæmni og að keyra grús í grunn á húsi og fylla hann og nota til þess hjólbörur eða vörubíl. Það er kannski stefna Samfylkingarinnar í þessum málum að fara það langt aftur til fortíðar, því að margt í stefnu hennar bendir til þess, þegar kemur að atvinnumálum alveg sérstaklega. En þetta er eins og að pissa í skóinn sinn, virðulegi forseti, þetta er í raun ekkert annað. Talað er um að búið sé að landa 4.000 tonnum sem er náttúrlega einhver misskilningur þegar vitnað er í hafnarstjórann af því að heildarkvótinn í þessu er 4.000 tonn, þ.e. 3.990 tonn. Það er verið að skera niður kvóta á móti þessu. Í þessum niðurskurðarkvóta í ýsu fyrir næsta ár liggur fyrir að það verður erfitt fyrir vinnslur úti á landi og smábátaútgerð að afla sér nægilegs fiskjar, nægilegs kvóta til að geta veitt fisk og skilað til landvinnslu. Það kom ítrekað fram í ummælum margra sveitarstjórnarmanna sem komu til sjávarútvegsnefndar meðan þessi umræða var í gangi að þeir höfðu miklar áhyggjur af því að grunninum yrði kippt undan atvinnustarfsemi í byggðarlaginu. Það liggur núna fyrir að það er nákvæmlega það sem mun gerast. Þessi umsvif munu kalla á að það verður miklu erfiðara að stunda minnibátaútgerð og fiskvinnslu úti á landi í vetur en var, m.a. af þessum orsökum. Það er því mjög nauðsynlegt 

Frú forseti. Þetta er skemmtilegt, það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað og ausið úr skálum sínum yfir strandveiðikerfið. Annars vegar er talað um að þetta kerfi hafi hreint ekki leitt til nýliðunar og það sé eitt stærsta vandamálið. Hins vegar er talað um að hér séu 500 nýir bátar á sjó og hv. þm. Jón Gunnarsson hefur áður talað í tengslum við öryggismál sjómanna um að þetta séu upp til hópa reynslulausir menn sem stefni beint í opinn dauðann ef strandveiðikerfið verði innleitt. 
             Ég segi bara eins og er, þær vísbendingar sem við höfum á þessari stundu um reynsluna af þessu kerfi er að líf sé komið í hafnir og að strandveiðarnar gangi vel. Þó að hv. þm. Illugi Gunnarsson segi að hann gefi lítið fyrir líf í höfnum kem ég frá byggðarlagi, hv. þingmenn, þar sem dauði hefur verið yfir höfnum, þar sem dauði hefur verið yfir atvinnulífi, og ég skynja þann vonarneista sem hefur kviknað við það sem nú er að gerast í höfnum víðs vegar um landið.  Við skulum bara gefa þessu þann tíma sem þarf til að sjá hvað út úr þessu kemur og laga svo það sem laga þarf þannig að þetta geti áfram verið 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði áðan hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson út í Icesave-ábyrgðirnar og mig langaði af því tilefni til að rifja upp skjal sem var lagt á borð þingmanna á 136. löggjafarþingi, þskj. 503 í máli 227. Því var dreift 4. febrúar. Það er svar hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar við skriflegri fyrirspurn minni um þetta mál, um ábyrgðir okkar í sambandi við Icesave, og í því skriflega svari er eiginlega svar viðskiptaráðuneytisins til breska fjármálaráðuneytisins þar sem spurningum Bretanna frá 7. ágúst er svarað og einnig komið inn á umræður sem voru 31. júlí. Þar kemur mjög skýrt fram hjá íslenska viðskiptaráðuneytinu að álit þess sé að íslenska ríkisstjórnin muni gera allt sem svokölluð „ábyrg ríkisstjórn“, eins og stendur í bréfinu, muni gera. Ef sú staða kemur upp að tryggingarsjóðurinn eigi ekki fyrir lágmarksinnstæðum, lágmarkstryggingum, muni þessi ábyrga ríkisstjórn Íslands gera allt sem hún getur til að tryggja að fé fáist þannig að sjóðurinn geti mætt þessum lágmarkstryggingum. Það er líka sagt að ríkisstjórnin viti allt um ábyrgð sína í málinu, svokallað „obligations“, allt um skyldur sínar. Það er ítrekað aftur í bréfi 5. október að ef svo illa fari að Landsbankinn hrynji standi íslenska ríkisstjórnin við þetta.

Nei.

Það er algjörlega tryggt að Bretar eru dauðstressaðir á þessum tíma. Þeir krefja íslenska viðskiptaráðuneytið um svör og íslenska viðskiptaráðuneytið svarar að íslenska ríkisstjórnin muni aðstoða við að borga þessar 

Frú forseti. Ég þakka formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, kærlega fyrir svör hans. Það var mjög ánægjulegt að heyra í þeim að einhver vinna væri í gangi í utanríkisráðuneytinu til að bregðast við þeirri stöðu sem hugsanlega kemur upp og hefur verið að koma upp í þinginu. Ég verð að segja fyrir mína parta að það er ákveðinn léttir að enn á ný skuli einhver vera í ríkisstjórninni sem sýnir aðeins meiri skynsemi en núverandi forustumenn stjórnarflokkanna. Menn virðast ekki algerlega vera tilbúnir til að segja að þeir ætli bara að skoða málin þegar að því kemur, heldur virðist einhvers konar varaáætlun þegar vera í undirbúningi. Mér líður aðeins betur við það og ég vona svo sannarlega að við getum haldið áfram að hlusta á það sem sérfræðingar í þessum málum segja. Ég bendi á það sem ég hafði eftir þessum aðjúnkt í stjórnmálafræði, hún hefur einmitt kennt samningatækni við Háskóla Íslands í meistaranáminu í alþjóðasamskiptum þannig að þegar maður heyrir frá henni það sem hún ráðleggur formönnum stjórnarflokkanna, að óska eftir samningafundi og opna þá samningaleiðir, og samskiptaleiðir sérstaklega hvað varðar þetta mál, er ráðlegt að vita að það er verið að undirbúa hvað þarf að gera. Ég geri mér svo sem fyllilega grein fyrir að einhverjir starfsmenn utanríkisráðuneytisins eru kannski að sinna öðrum málum, svo sem eins og einu stykki ESB-umsókn. Ég vona sannarlega að menn taki þetta mjög alvarlega og að formaðurinn fylgi þessu máli vel eftir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir svörin. Þau voru reyndar dálítið þunn og hann svaraði ekki spurningunni sem ég bar fram. Það er óumdeilanlegt að stofnun og vöxtur Icesave var undir hans tíð sem viðskiptaráðherra og hann var yfir Fjármálaeftirlitinu. Ég spyr hann aftur: Hvaða nauður rak hann til þess að gefa þá yfirlýsingu á forsíðu Morgunblaðsins að um væri að ræða þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Íslendingar hefðu þurft að semja um? Hann hefði alveg getað sleppt þessu. Ég spyr hann: Hvaðan kom honum sú þekking og vitneskja að Íslendingum bæri þjóðréttarleg skuldbinding til að greiða þessa reikninga? Hvað þýðir það yfirleitt? Hann svaraði hvorugu. Hins vegar fór hann að tala um flokkseigendafélag Sjálfstæðisflokksins og ég vildi gjarnan fá heimilisfangið á því. Ég hef aldrei kynnst því en það getur vel verið að það sé einhvers staðar til og hv. þingmaður viti hvar það er. 

Frú forseti. Ég ætla að freista þess að svara hv. þingmanni aftur, og frekar öðrum spurningum. Í fyrsta lagi um það sem hann kallar hvaða nauður hafi rekið; það var ríkisstjórnin og afstaða hennar. Það tengist aftur svarinu sem ég ætlaði að gefa við fyrirspurn hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þegar hún nefndi bréfið áðan. Bréf það - og það er gott að fá tækifæri til að láta það koma fram - var formleg afstaða ríkisstjórnar Íslands, samið af fjórum ráðherrum hennar og nokkrum embættismönnum, ráðuneytisstjórum tveggja ráðuneyta eða þriggja og sent út af starfsmanni viðskiptaráðuneytisins fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar. Það var samið af fjórum ráðherrum þar sem orðalaginu var m.a. breytt - af því að þú talaðir um að bréfið lýsti því yfir að við mundum borga, það gerir það alls ekki - úr „ábyrgjast“ og við settum inn orðið „styðja“, „to support the Fund“, breyttum bréfinu í þá veru að ríkisstjórnin segðist mundu styðja við sjóðinn við öflun fjár en hún mundi ekki ábyrgjast greiðslurnar. Í því liggur algjör grundvallarmunur og ég er ánægður með að fá tækifæri til að láta það koma fram. Hitt lýtur að innstæðureikningunum í Hollandi sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi. Mikill kjarni þess máls kemur fram í Morgunblaðinu í dag í frétt á bls. 11, „Óljós mörk á eftirliti landanna“, og þar segir, með leyfi forseta: „Legið hefur fyrir að fjármálafyrirtæki sem hyggst starfrækja útibú þarf ekki sérstakt leyfi frá eftirlitsaðila heldur nægir að senda tilkynningu um að fyrirtækið hyggist nýta rétt sinn.“ Það var nákvæmlega þetta sem gerðist þegar þingmaðurinn gerði tilraun til að eigna okkur sérstaklega þessa ákvörðun bankans. Hún var tekin af honum og tilkynnt eftirlitinu okkar. Svo kemur einnig fram að gistiríkið fylgist með markaðssvæðinu og eftirliti með lausafjárstöðu þannig að eftirlitið er sameiginlegt og óljóst á milli landanna eins og kemur ágætlega fram í grein í Morgunblaðinu í dag.

Frú forseti. Ég óska eftir því að gera athugasemd við þessa kosningu í bankaráð Seðlabanka Íslands. Borgarahreyfingin mótmælir því að hér sé kosið í bankaráð Seðlabankans með pólitískum hætti og af pólitískum meiri hluta þingsins. Það er lágmarkskrafa að bankaráð Seðlabankans, sem og stjórnir annarra ríkisstofnana, sé skipað á faglegum forsendum en ekki pólitískum. Bankaráð Seðlabanka Íslands, fyrir utan hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, brást algerlega hlutverki sínu í aðdraganda og eftirmála hrunsins á síðasta ári og ekkert hefur enn komið fram sem bendir til þess að nýtt fólk í bankaráðinu muni, eða eigi eftir að láta að sér kveða. Bankaráð Seðlabankans á ekki að vera kaffisamsæti flokksgæðinga sem eru ábyrgðarlausir í störfum sínum, heldur vera skipað hæfu fólki ráðnu á faglegum forsendum. Við óskum því að kosningu þessari verði frestað og staðið að henni með öðrum hætti í framtíðinni.

Frú forseti. Borgarahreyfingin mótmælir því að hér sé kosið í landskjörstjórn með pólitískum hætti og af pólitískum meiri hluta þingsins. Það er lágmarkskrafa lýðræðisins að hver þingflokkur eigi a.m.k. einn fulltrúa í landskjörstjórn og að í aðdraganda hverra kosninga sé nýjum framboðum einnig gert kleift að koma að borðinu í ákvörðunum landskjörstjórnar. Þessu kerfi verður að breyta ef Ísland á að teljast í fremstu röð lýðræðisríkja. Í þessu sambandi leyfi ég mér einnig að benda á nýútkomna skýrslu ÖSE um framkvæmd kosninganna í apríl sl.

Frú forseti. Borgarahreyfingin mótmælir því að hér sé kosið í yfirkjörstjórnir með pólitískum hætti og af pólitískum meiri hluta þingsins. Það er lágmarkskrafa lýðræðisins að hver þingflokkur eigi a.m.k. einn fulltrúa í hverri yfirkjörstjórn og að í aðdraganda hverra kosninga sé nýjum framboðum einnig gert kleift að koma að borðinu. Í aðdraganda síðustu kosninga var framboð Borgarahreyfingarinnar stöðvað af yfirkjörstjórnum í tveimur kjördæmum á mjög hæpnum forsendum og þrátt fyrir að framboðið hafi í einu og öllu fylgt tilmælum dómsmálaráðuneytisins um framboð til alþingiskosninga. Lýðræðið fékk ekki að njóta vafans. Þessu kerfi verður að breyta ef Ísland á að teljast fullgilt lýðræðisríki. Í þessu sambandi leyfi ég mér einnig að benda á nýútkomna skýrslu ÖSE um framkvæmd kosninga í apríl sl.

Hæstv. forseti. Ég vil gera grein fyrir því að við í minni hluta allsherjarnefndar, ég og hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Vigdís Hauksdóttir, teljum að þetta frumvarp sé ekki fært til þess að afgreiða það hér frá þinginu. Við höfum óskað eftir því að málið verði tekið aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. en varðandi atkvæðagreiðsluna í dag munum við væntanlega láta í ljós afstöðu okkar til einstakra greina eftir því sem þær liggja fyrir en tökum hins vegar fram að við vonumst til þess að hægt verði að gera breytingar á þessu máli milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. 77. greinin kveður á um að eignarhald Matvælastofnunar Íslands færist yfir til fjármálaráðuneytis. Meiri hluti allsherjarnefndar á áliti sem ég hef skrifað undir með fyrirvara hefur komið með breytingartillögu um að sú grein falli brott. Fyrirvari minn felur í sér að ég er ekki sammála því, því að hér eru röksemdirnar þær að af fjárhagsástæðum kunni að koma til skipulagsbreytinga í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og þá muni matvælarannsóknir geta orðið órjúfanlegur hluti af þeirri leið sem valin verður. Ég tel þetta eiga við um flestar stofnanir í íslensku stjórnkerfi við núverandi aðstæður í ríkisfjármálum og finnst þetta því engin sérstök rök. Ég tel þetta stangast á við eigendastefnu ríkisstjórnarinnar um að eignarhald opinberra fyrirtækja færist undir fjármálaráðuneytið til þess að gera ríkið að ábyrgari eiganda. Ég mun því ekki greiða atkvæði um þessa breytingartillögu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar en álitið er að finna á þskj. 316, um frumvarp til laga um Bankasýslu ríkisins. Eftir að breytingartillögur voru afgreiddar hér við 2. umr. fundaði viðskiptanefnd í tvígang um málið að nýju og fékk til sín gesti, ræddi við Mats Josefsson í síma en hann var staddur í Svíþjóð. Nefndinni barst einnig umsögn Samkeppniseftirlits vegna Bankasýslu ríkisins og eigendastefnu ríkisins.

Gefið hljóð í salnum.

Frú forseti. Nefndin fjallaði um þetta frumvarp að nýju í ljósi ánægjulegra frétta af samkomulagi sem náðst hafði við kröfuhafa í gömlu bönkunum og getur komið til framkvæmda í kjölfar endurfjármögnunar bankanna núna 14. ágúst nk. Í því er, eins og hv. þingmönnum er kunnugt, gert ráð fyrir því m.a. að kröfuhafar í Glitni og gamla Kaupþingi geti eignast Íslandsbanka og Nýja Kaupþing að mestu leyti að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Einnig fjallaði nefndin um drög að eigendastefnu ríkisins sem kynnt hafa verið í þinginu, eins og áréttað var að gert mundi verða í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. og þá sérstaklega um þau ákvæði hennar sem lúta að Bankasýslu ríkisins. Frú forseti. Meiri hlutinn telur sýnt að enda þótt samkomulagið gangi eftir og kröfuhafar geti eignast allt að 90% hlut í Íslandsbanka og Nýja Kaupþingi muni ríkið enn um hríð vera eini eigandi Landsbankans, eiga 10–12% eignarhlut í hinum bönkunum tveimur ásamt eignarhlutum í allnokkrum fjölda sparisjóða. Ef svo fer gæti ríkið því verið með á milli 60–70% hlutdeild á fjármálamarkaði. Þegar frumvarpið var fyrst lagt fram var talið að ríkið mundi verða eini eigandi stóru bankanna þriggja. Ljóst er að ef samkomulag við erlenda kröfuhafa gengur eftir munu umsvif af rekstri þessa eignarhluta ríkisins verða minni en ætlað var. Engu að síður telur meiri hlutinn að umsvif ríkisins á fjármálamarkaði verði það mikil að þörf sé fyrir Bankasýslu ríkisins til þess að fara með þá eignarhluti. Þá bendir meiri hlutinn á að samkomulagið er ekki enn í höfn og að ekki mun skýrast hvort kröfuhafar geti uppfyllt skilyrði Fjármálaeftirlits og eru tilbúnir til að taka að sér eignarhluti í nýju bönkunum tveimur fyrr en undir lok septembermánaðar. Frú forseti. Nefndin ræddi jafnframt breytingartillögu frá þeirri sem hér stendur og er að finna á þskj. 287 þess efnis að fjármálaráðherra leitaði álits nefndarinnar áður en hann skipaði í stjórn Bankasýslunnar. Allmiklar umræður urðu um þessa tillögu í nefndinni og áréttar meiri hlutinn - og ég get fullyrt að það hafi verið samróma niðurstaða - mikilvægi þess að fastanefndir þingsins sinni lögbundnu hlutverki sínu og hafi eftirlit í þeim málaflokkum sem undir þær falla. Þó telur nefndin einnig nauðsynlegt að skil milli valdsviða framkvæmdarvalds og löggjafans séu skýr og að ekki leiki vafi á því hvar ábyrgð á ákvörðunum liggur. Ekki verður séð að það samræmist valdsviði nefndarinnar eins og það er skilgreint í lögum um þingsköp Alþingis að gefa álit eða veita framkvæmdarvaldinu umsögn af því tagi sem tillagan gerir ráð fyrir. Meiri hlutinn telur þó mikilvægt að ráðherra kynni nefndinni tillögur sínar að skipun stjórnar Bankasýslunnar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt, frú forseti, og hér með er dregin til baka tillaga þeirrar sem hér stendur og er að finna á þskj. 287.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 3. umr. frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um Bankasýslu ríkisins. Ég vil byrja á því að þakka hv. formanni nefndarinnar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, fyrir það hversu vel nefndin vann í þessu máli milli umræðna. Haldnir voru, eins og hún sagði, tveir fundir, fjöldi gesta kom og var unnið samhliða umræðu um eigendastefnu ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja að sú vinna var alveg ágæt og þakka fyrir hana. Sú vinna öllsömul gerði þó ekkert til að breyta skoðun minni á þessu frumvarpi. Það liggur fyrir að hér er um grundvallarágreining að ræða milli meiri hlutans og okkar í minni hlutanum, alla vega okkar sjálfstæðismanna, vegna þess að ekkert sem fram kom í vinnu nefndarinnar hefur breytt þeirri skoðun minni. Nú ætla ég að lýsa upplifun minni af því sem þarna kom fram. Ástæða þess að við báðum um að málið yrði tekið til nefndar á milli umræðna var ekki síst vegna þess að í millitíðinni hafði tvennt gerst: Eigendastefna ríkisstjórnarinnar var komin fram og samkomulag hafði náðst við kröfuhafa um að hugsanlega tækju þeir yfir tvo af þremur bönkum sem nú eru í ríkiseigu og þess vegna þótti okkur í minni hlutanum ástæða til þess að bíða með þetta mál þar til skýrt yrði hvert eignarhald yrði á bönkunum. Það sem mér finnst koma fram í þessu er hálfgerð vantrú stjórnarmeirihlutans á þessu samkomulagi og það óttast ég. Mér finnst sem gestir þeir sem hlynntir voru stofnun þessarar Bankasýslu vildu gera það og fannst ekki vera breyting á því að þrátt fyrir að þetta samkomulag lægi fyrir að betra væri að hafa heimildina til að stofna bankasýsluna en ekki og vonandi þyrftum við ekkert að nota það. Ég skrifaði reyndar eftir Mats Josefsson hinum sænska, sem margir vilja meina að sé hugmyndafræðingurinn að þessari Bankasýslu - ég vil ekki gera honum upp skoðanir en hann talaði mikið um að enn væri mikið óöryggi um hvort þetta samkomulag við kröfuhafana næði fram að ganga, það kæmi ekki í ljós fyrr en í lok september. Þegar ég spurði hann hvort það væri þá ekki best að geyma þessa stofnun þangað til sagði hann að það væri ekkert verra að hafa heimildina og að hún lægi þá bara þögul, „dormant“, sagði hann á ensku, að hún lægi bara kyrr í ríkiskerfinu en að þurfa að byrja aftur á þessu. Mér finnst það ekki lýsa miklu trausti á þetta ágæta samkomulag sem ég bind miklar vonir við og vona að nái fram að ganga. Mats Josefsson talaði jafnframt um launaþáttinn, það atriði sem hann gerði athugasemd við þegar hann kom fyrir nefndina í fyrra skiptið. Hann hafði áhyggjur vegna þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að laun í ríkiskerfinu mættu ekki vera hærri en laun hæstv. forsætisráðherra. Sú stefna væri til þess fallin að gera það erfitt að fá hæft fólk og sérstaklega erlenda aðila í starf hjá Bankasýslunni. Það er enn þá vandamál, sagði hann, það yrði mögulega erfitt að fá erlenda ráðgjöf og erlenda sérfræðiþekkingu. En hann opnaði á að það væri kannski leið fram hjá þessu sem væri sú að ráða ráðgjafa, hvort sem það væri tímabundið eða öðruvísi. Við sjálfstæðismenn höfum gagnrýnt frumvarp um kjararáð mjög mikið vegna þess að í því felist nokkuð mikil hræsni, að það sé erfitt í framkvæmd og að það sé popúlismi. Ég spyr þá: Er þetta leiðin sem farin verður til þess að komast hjá þessum ólögum um kjararáð, að ráða bara ráðgjafa sem senda reikning? Það verður ekkert hámark væntanlega á því. Hvernig ætla menn að tryggja að þessi löggjöf standist? Er það bara sá sem er á launum hjá ríkinu sem má hafa ákveðið hámark en svo getum við verið með á hinni hendinni launaða ráðgjafa en af því að þeir eru ekki í fastri vinnu mega þeir hafa eins há laun og þeim sýnist? Það er atriði sem ég vil vekja athygli á og kom fram í máli Mats Josefssons. Annað sem hann sagði og ég vil vekja athygli á hér, að það væri engin ástæða til að „starta“ stofnuninni fyrr en í haust eftir 30. september þegar þetta liggur allt saman fyrir. Hann vildi hafa heimildina og þar er ég ósammála honum, en hann sagði að ekki þyrfti að setja þetta á fót fyrr en í haust og það kemur kannski heim og saman við það sem er að gerast varðandi eignaumsýslufélagið. Fulltrúi fjármálaráðuneytisins sagði á einhverjum fundi nefndarinnar að það væri enn þá óstofnað þannig að þá fer þetta upp í hillu óstofnuðu félaganna, óstofnuðu ríkisstofnananna sem ríkisstjórnin er að setja á fót núna. Það finnst mér slæmt og það er í grunninn það sem ég geri athugasemdir við og hef gert alveg frá upphafi þessa máls og ítreka hér: Ég er algjörlega þeirrar skoðunar að við eigum ekki að setja á fót ríkisstofnanir til þess eins að hafa heimildina. Ég hljóma eins og biluð plata en mér þykir þetta það stórt og mikilvægt atriði að ég hamra á því hér eina ferðina enn. Svör gestanna sem komu á fund nefndarinnar voru nokkuð fyrirsjáanleg. Það voru þeir sem höfðu verið jákvæðir í garð frumvarpsins sem voru það áfram og þeir sem voru neikvæðir á fyrri stigum voru ekki sannfærðir, bæði Samtök atvinnulífsins, Samtök fjármálafyrirtækja, voru á móti. Samkeppniseftirlitið hafði aðeins tónast niður vegna ákvæða í eigendastefnunni en leggur mikla áherslu á að samkeppnismálunum verði vel sinnt. Viðskiptaráð Íslands komst því miður ekki á fundinn en ég skil það þannig að þeirra afstaða sé enn óbreytt. Fulltrúar frá bönkunum nýju mættu og ræddu aðallega eigendastefnuna en einnig frumvarpið um Bankasýsluna. Það er skemmst frá því að segja að Íslandsbanki var tiltölulega hlutlaus í afstöðu sinni og þótti ágætt fyrir stjórnarformann bankans að hafa þessa Bankasýslu til að leita til ef þeir lentu í vandræðum. Eins var Kaupþing tiltölulega jákvætt en bankaráðsmenn frá Landsbankanum ítrekuðu afstöðu sína sem er mjög neikvæð. Ég verð að segja að atriðin sem þeir gerðu athugasemdir við fundust mér vera allrar athygli verð og þá sérstaklega það að þeir undruðust ef Bankasýslan yrði að lögum hvaða tilgangi bankaráðin mundu þá þjóna. Þeir lögðu á það áherslu að þarna gætu orðið óskýr valdmörk á milli Bankasýslunnar og bankaráðsins og óskýr valdmörk og óskýr ábyrgð leiða til skorts á aðgerðum. Ég tek undir það að þarna gæti hver bent á annan í erfiðum málum og þar að auki komið í veg fyrir að hlutirnir verði framkvæmdir vegna þess að menn eru ekki með það á hreinu hver beri ábyrgð og hver hefur valdið. Einnig var á það bent að það gæti brotið gegn hlutafélagalögum ef ríkið í krafti stærðar sinnar fær betri upplýsingar en aðrir hluthafar, sem gæti gerst í gegnum Bankasýsluna. Það gæti verið gríðarlega hættulegt. Þetta eru atriði sem meiri hlutanum þótti ekki ástæða til að taka tillit til. Stærsta athugasemd þeirra var sú að bankaráðin yrðu óþörf með tilkomu Bankasýslunnar. Það er margt til í því að tilgangurinn með bankaráðum ríkisbankanna verður í besta falli mjög óljós. Frú forseti. Mér líður dálítið eins og ég sé í uppeldishlutverkinu. Einhvers staðar verður maður að hætta að ala barnið upp og hleypa því út í lífið. Ég er búin að berjast um á hæl og hnakka við að koma einhverju viti inn í þetta blessaða frumvarp, mér hefur ekki orðið mjög ágengt. Það sem mér hefur þó orðið ágengt við er að þessi sjónarmið hafa komið fram. Ég vona svo sannarlega að þetta verði ekki til þess að draga endurreisn íslensks bankakerfis og íslensks efnahagslífs og ég vona svo sannarlega að þarna verði ekki eitthvert allsherjarríkisbákn stofnað sem erfitt verður að afnema og ég vona svo sannarlega að Bankasýslunni, verði hún stofnuð, farnist vel. Hins vegar hef ég miklar efasemdir um það en eins og í barnauppeldinu getur maður predikað fyrir unganum sínum að feta ákveðnar brautir, maður getur lagt þeim lífsreglurnar, en kjósi hann að fara ekki eftir því er erfitt að standa í þessu. Ég lít svo á að meiri hlutinn verði að bera ábyrgð á þessu sjálfur. Barnið er komið á þann aldur að það verður að standa á eigin fótum. En eins og í öllu góðu uppeldi er allt í lagi að koma til baka ef króganum mistekst og við skulum hjálpa ykkur og leiða ykkur á réttar brautir. Ég lýsi mig reiðubúna til þess að bæta úr og er búin að vara við öllum þeim atriðum, held ég, sem ég tel vera að þessu máli og höfða til skynseminnar eina ferðina enn um að það er enn hægt að koma í veg fyrir að þessi Bankasýsla verði að veruleika. Ég hvet ykkur til þess að hlusta nú á uppeldisráðin frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Við ræðum hér í 3. umr. frumvarp um Bankasýslu ríkisins. Þetta er síðasta umræða um þetta mál sem við höfum rætt mikið á undangengnum vikum og mánuðum á þessu þingi og tengist í raun og veru öðrum skyldum málum sem er til að mynda það sérstaka félag sem nú hefur orðið að lögum, frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja. Samkvæmt því frumvarpi getur Bankasýsla ríkisins mögulega haft yfirumsjón með því félagi, sem reyndar hefur ekki verið stofnað enn. Nú á sem sagt að knýja þetta mál hér fram í andstöðu við stjórnarandstöðuna sem hefur talað fyrir því að við þyrftum betri tíma til þess að fara yfir þessi mál. Við þyrftum að fá að sjá hverjar lyktir mála verða varðandi yfirtöku erlendra kröfuhafa á íslensku bönkunum og komið hefur fram að sú vinna á að vera búin fyrir lok septembermánaðar. Ég hef ekki séð neina ástæðu til þess aðra en þá að geyma þetta mál þangað til við höfum það á hreinu hverjar lyktir þeirra mála verði. Mér finnst í raun og veru of mikill hraði hafa verið á þessu máli og við þurfum að staldra við. Til að mynda er það svo, til þess að við höfum alla heildarmyndina og til að sjá á hvaða vegferð ríkisstjórnarflokkarnir eru, að eigendastefna ríkisins hefur núna verið kynnt fyrir viðskiptanefnd. Hún liggur þar til umsagnar eða nefndin getur skilað sínu áliti hvað eigendastefnuna varðar. Ég hefði haldið að það væri ágætt að hafa eigendastefnuna fyrir framan sig þegar kemur að ákvörðunum sem þessum. Það er því margt óljóst og auðvitað er það gríðarlega stórt verkefni sem bíður stjórnvalda að endurreisa íslenskt bankakerfi, en mér finnst að það þurfi að leggja meira á sig. Ég var á þarsíðasta fundi nefndarinnar þar sem kom fram beiðni um að Mats Josefsson kæmi fyrir nefndina og við mundum fá fleiri umsagnir og álit frá Samkeppnisstofnun áður en kæmi til lokaafgreiðslu málsins, sem nú liggur væntanlega fyrir. Í grundvallaratriðum deilum við um ákveðna framtíðarsýn í þessum efnum. Hér er verið að stofna, setja á fót Bankasýslu ríkisins sem á að hafa yfirumsjón með ríkisbönkunum og fjármálafyrirtækjum í eigu ríkisins. Rekstrarkostnaður þessarar stofnunar er áætlaður á næstu fimm árum um 400 millj. kr. Ég tek undir það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir benti á hér: Hver verða valdmörkin á milli Bankasýslu ríkisins og bankaráða ríkisbankanna eða ríkissparisjóðanna eða hlutafélags sem á að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja? Hver eiga valdmörk að vera á milli stjórna þessara fjármálafyrirtækja ríkisins og Bankasýslu ríkisins? Það eru gríðarleg völd sem felast í því að stýra fjármálastofnunum ríkisins, sérstaklega í ljósi þess að í dag hefur ríkið yfir 90% markaðshlutdeild á fjármálamarkaðnum, mun jafnvel auka það í níutíu og eitthvað prósent verði það að veruleika að ríkið taki yfir fleiri sparisjóði eins og hugsanlegt er að geti orðið og ekkert ótrúlegt í raun og veru. Við þurfum að fara mjög vandlega yfir þessi mál því að við erum að tala hér um grundvallaratriði í uppbyggingu íslensks samfélags til framtíðar, hvernig við ætlum að reisa nýtt Ísland á þeim efnahagslegu rústum sem við horfumst í augu við. Þá erum við komin að einu lykilatriði sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir á undangengnum mánuðum hér á þingi, því miður fyrir daufum eyrum stjórnarliða. Það snertir skipan stjórnar Bankasýslu ríkisins og reyndar annarra fjármálafyrirtækja ríkisins. Ég hef talað fyrir því í mörgum ræðum hér að mér finnst óeðlilegt að einn ráðherra eigi að skipa stjórn Bankasýslu ríkisins. Einn ráðherra, fjármálaráðherrann, á sem sagt að skipa þrjá aðila sem vissulega eiga að uppfylla hæfisskilyrði, ég dreg ekkert úr því. En hann mun hafa sjálfdæmi um það hvaða þrír aðilar fara þarna inn og stýra Bankasýslu ríkisins, sem síðan, að öllu óbreyttu, mun stýra öllu bankakerfi landsins ef við gefum okkur að menn trúi því ekki að það verði af yfirtöku erlendra kröfuhafa á tveimur viðskiptabönkum, sem ég vona annars sannarlega að verði. Nú skulum við gefa okkur að einhver annar fjármálaráðherra sé hér við völd en hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, að það sé einhver óvandaður stjórnmálamaður. Það getur gerst, það hefur gerst í mörgum löndum, og ég hef spurt stjórnarliða hvað standi í vegi fyrir því að fjármálaráðherra mundi skipa formann í stjórn Bankasýslu ríkisins, viðskiptaráðherra mundi skipa annan stjórnarmann og Seðlabanki Íslands hinn þriðja. Það væri þá alveg tryggt að það væri ekki einn aðili sem skipaði í Bankasýslu ríkisins sem mun hafa gríðarleg völd í þessu samfélagi á næstu árum, sérstaklega þegar kemur að því að menn muni einkavæða eða markaðsvæða mörg helstu atvinnufyrirtæki þjóðarinnar sem því miður eru komin undir umrædda banka. Við hljótum að deila þeirri framtíðarsýn að við viljum að einkaframtakið verði ríkjandi hér á landi, að það verði ekki ríkið sem muni ákvarða allt, en ég hef verulegar áhyggjur af því. Segjum sem svo að nýr fjármálaráðherra taki hér við, hann vilji sínu fólki hvað best og að flokksskírteini manna fari aftur að skipta máli hér á landi. Ég hélt á grundvelli þeirrar reynslu sem við höfum fengið að við værum sammála um að við vildum hverfa frá þessu. Verið er að staðfesta það með lagasetningu Bankasýslu ríkisins að einn maður, fjármálaráðherra Íslands, mun hafa algjört vald yfir því hvaða aðilar verða skipaðir í stjórn þessa félags, og ekki bara formaður ráðsins heldur öll stjórnin. Við höfum talað fyrir því og beðið hv. þingmenn í stjórnarmeirihlutanum að koma til móts við þessi sjónarmið, ekki bara sem við þingmenn Framsóknarflokksins og fleiri í stjórnarandstöðunni höfum í þessu máli heldur sem fleiri umsagnaraðilar úti í þjóðfélaginu hafa haft fram að færa. Ég hélt að við hefðum talað fyrir því í aðdraganda síðustu kosninga og sérstaklega eftir þær að nú væri loksins tími samræðustjórnmálanna runninn upp, að við hefðum hafnað þessum meirihlutastjórnmálum þar sem meirihlutaflokkarnir knýja allt fram og hlusta ekki á þær ábendingar sem aðilar úti í samfélaginu og stjórnarandstaðan hér á þingi hafa haft fram að færa. Mér hefur nú sýnst í öllu þessu bankahruni að hæstv. ríkisstjórn hefði betur hlustað á aðvaranir úti í samfélaginu, á ráð aðila utan stjórnarinnar, þ.e. þá sem eru hér í stjórnarandstöðu, en ekki bara að ákveða alla hluti sjálf og láta allar aðrar skoðanir sem vind um eyru þjóta. Við lifum á þeim tímum þar sem tveir flokkar, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin, ráða einfaldlega ekki við stjórn efnahagsmála í landinu. Það þurfa fleiri að koma hér að og þessir tveir flokkar þurfa að fara að hlusta meira út í samfélagið og meira að segja á fulltrúa annarra flokka hér á þingi, á tillögur þeirra og ráð. Þetta er ástand þar sem við verðum að taka höndum saman sem einn maður til þess að reisa Ísland upp frá því efnahagslega hruni sem blasir við okkur í dag. Það er ekki á forræði tveggja flokka í þessu landi að takast á við þetta verkefni og allra síst þessara tveggja flokka. Frú forseti. Ég mundi gjarnan vilja fá það á hreint hér að lokum í þessari umræðu hvort hv. þingmenn, og þá beini ég því til formanns og varaformanns viðskiptanefndar sem sitja hér í salnum, telji að það sé alveg ljóst hver valdmörkin verða á milli stjórnar Bankasýslunnar og bankaráðanna. Getur verið að það megi hagræða í ríkiskerfinu með þeim hætti að við séum ekki með stjórn Bankasýslunnar, sem mun kosta 400–500 milljónir á næstu fimm árum, og síðan með alls konar bankaráð og stjórnir í fjármálafyrirtækjum undir hatti hins opinbera? Hvað er umsýslukostnaður hins opinbera orðinn mikill yfir öllu fjármálakerfi hins opinbera? Má ekki leita leiða til þess að draga saman útgjöld í þessu? Hér er verið að leggja til, verði þetta frumvarp samþykkt, útgjöld íslenskra skattgreiðenda upp á 400 millj. kr. á næstu fimm árum. Kannski eru 400 millj. kr. varlega áætlaðar, það má gera ýmislegt fyrir þá peninga og ég vil minna á að ríkisstjórnin hefur staðið í óvinsælum niðurskurðaráformum, þá kannski sérstaklega gagnvart eldri borgurum, öryrkjum og námsmönnum, og það er eðlilegt að við spyrjum hér: Í stað þess að auka yfirstjórnunarkostnaðinn hjá hinu opinbera er snertir umsýslufjármálastofnanir hins opinbera um 400 millj. kr., stendur virkilega ekki til að draga saman seglin í þessu eins og við þurfum að gera annars staðar í þessu þjóðfélagi? Maður veltir því líka fyrir sér í ljósi allra niðurskurðaráformanna þessu tengt hvað tefji það að endurskipuleggja Stjórnarráð Íslands með því að fækka ráðherrum til að mynda um tvo. Það eru um 80–100 milljónir sem mætti spara á því, en það er ekki hlustað á það. Þrátt fyrir að við hvetjum hér ráðherra í hæstv. ríkisstjórn til þess að skera niður var fyrsta verkefni nýrrar ríkisstjórnar að fjölga ráðherraembættum um tvo. Síðan koma jafnvel sömu ráðherrar og segja: Nú skulu opinberir starfsmenn og aðrir í hinu opinbera kerfi gjöra svo vel og að skera niður - á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn byrjar ekki einu sinni heima hjá sér heldur gefur í og fjölgar ráðherraembættunum. Það er eðlilegt að við spyrjum þegar við tölum um hæsta lagið í rekstri hins opinbera, yfirstjórn fjármálakerfisins í landinu og yfirstjórn ríkisins, sjálfa ríkisstjórnina: Af hverju í ósköpunum gilda þessi lögmál ekki um ráðuneytin og yfirstjórnirnar þegar við horfum á það að menn leggja hér fram frumvörp um aukin ríkisútgjöld á meðan verið er að spara hjá námsmönnum, eldri borgurum og öryrkjum? Við hljótum að spyrja hvers lags forgangsröðun þetta er hjá núverandi stjórnarflokkum, það er eðlilegt að spurt sé. Ég vænti þess að formaður og varaformaður viðskiptanefndar komi hér upp og útskýri þá framtíðarsýn sem þeir hafa í þessum málum því að við erum hér að tala um mikilvægt mál. Við erum að tala um það hvernig við byggjum upp til framtíðar og skipuleggjum bankastarfsemina í landinu. Sjálfur hefði ég kosið að fleiri en einn maður, sjálfur hæstv. fjármálaráðherrann, hefði fengið að skipa í stjórn þessarar Bankasýslu vegna þess að Bankasýsla ríkisins verður ein valdamesta stofnun landsins. Hún mun hafa gríðarleg völd og mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna stjórnarliðar leggja áherslu á að þessi stjórn verði skipuð af einum manni en ekki til að mynda af hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra og Seðlabankanum sjálfum, móðurbankanum. Hvað kemur í veg fyrir það og hvað er annarlegt við það að hafa það með þeim hætti að fleiri en einn aðili skipi í þessa stjórn, með fullri virðingu? Ég vara við þeirri leið sem stjórnarflokkarnir eru á í þessu efni. Þegar ég kem hér upp og spyr hæstv. fjármálaráðherra og stjórnarliða um hvort til standi að hafa ríkisrekið atvinnulíf og hvort það eigi ekki alveg örugglega að skilja á milli annars vegar stjórnmálanna og hins vegar atvinnulífsins, fæ ég alltaf sömu svörin: Það á ekkert að ríkisvæða atvinnulífið og það á ekkert að blanda saman einhverri pólitík og atvinnulífinu. En ég spyr: Þegar pólitískur ráðherra mun einn skipa stjórn Bankasýslu ríkisins sem mun fara með eignarhald - segjum sem svo að þetta verði að lögum á morgun - þeirra fjármálafyrirtækja sem hafa yfir 90% markaðshlutdeild og að þrír einstaklingar verði í stjórn Bankasýslunnar, sem hæstv. ráðherra hefur sjálfdæmi um að skipa í, er ekki einhver hætta á því að stjórnmál og íslenskt atvinnulíf fari að blandast um of mikið saman, sem allir úti í samfélaginu vara við í dag? Það eru einungis örfáir áratugir síðan menn fengu húsnæðislán á grundvelli flokksskírteinis. 

Virðulegi forseti. Það var hressilegt að hlusta á hv. þm. Birki Jón Jónsson fara yfir þetta mál og hann er búinn að taka virkan þátt í störfum viðskiptanefndar á síðustu vikum. Það var áhugavert að heyra hann tala um það sem ég verð að gangast við að ég hættur að nenna - ég er búinn að reyna það frá því að ég byrjaði í viðskiptanefnd, alveg frá því að þing kom saman - þ.e. að reyna að sannfæra meiri hluta viðskiptanefndar um að stunda þau vinnubrögð sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson vísaði til. Ég hélt að við hefðum öll lært af því og ég hélt að vísu að það stæði eitthvað á bak við orð hv. Álfheiðar Ingadóttur þegar hún stóð upp sem stjórnarandstöðuþingmaður og fór oftar en ekki mikinn um það að nú væri meiri hlutinn að valta yfir minni hlutann og var það oft af ansi litlum tilefnum í samanburði við þau vinnubrögð sem viðgangast í viðskiptanefnd núna. Það er hv. þm. Birkir Jón Jónsson að upplifa á eigin skinni og hann viðhafði þess vegna þessi orð hér eins og allir þeir sem eru í minni hlutanum hafa viðhaft um vinnubrögð meiri hluta viðskiptanefndar af góðri ástæðu.

Ótrúlegur málflutningur.

Hér kalla fyrrverandi formaður og varaformaður viðskiptanefndar fram í og finnst þetta ekki vera maklegt en einhverra hluta vegna er það ekki bara sá sem hér stendur sem hefur viðhaft þessi orð. Einhverra hluta vegna er það hver einasti þingmaður sem er í minni hluta í viðskiptanefnd sem hefur rætt þetta mál.  En sparisjóðirnir áttu að vera undir líka. Nú tek ég eftir því að bæði formaður og varaformaður viðskiptanefndar yfirgefa salinn - að vísu ekki varaformaðurinn, hann sneri við og settist aftur niður og er það vel.

10. júlí.

En hér bendir hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir mér á að 10. júlí var sparisjóðsfrumvarpið samþykkt og menn máttu alls ekki taka lengri tíma í það af því að það lá svo gríðarlega á. Sama er hér upp á teningnum, virðulegi forseti. Hér var farið af stað með mál, Bankasýslu ríkisins. Þar áttu Kaupþing, Glitnir, Íslandsbanki, Landsbankinn að vera undir eignaumsýslunni sem væri í tengslum við þessa þrjá ríkisbanka og sparisjóðina en nú eru forsendur algerlega gerbreyttar. Mun það breyta einhverju hjá störfum meiri hlutans? Nei, nei, nei. Þetta verður keyrt í gegn, virðulegi forseti, og öll orðin sem hér voru viðhöfð um ofbeldi meiri hlutans við minnsta tilefni þegar þessir aðilar voru í stjórnarandstöðu eru að sjálfsögðu löngu gleymd og við í viðskiptanefndinni fáum að finna fyrir því hvar valdið er. Það er hjá meiri hlutanum og þar hika menn ekki við, frekar en í sparisjóðafrumvarpinu, að standa í þingsal og segja að það liggi svo gríðarlega á af því að það sé svo mikið undir og þetta sé allt að því mínútu- eða klukkustundaspursmál. Nú er ekki langt liðið á lífdaga þessarar ríkisstjórnar en það er komið í ljós, virðulegi forseti, að þetta er ein vanhæfasta ríkisstjórn sem Ísland hefur haft og við erum núna, nokkrum vikum eftir kosningar - ætli það séu ekki einhverjir þrír mánuðir þegar menn fóru af stað með flugeldasýningu, gerðu stjórnarsáttmála sem lofaði öllu milli himins og jarðar - strax komin í stjórnarkreppu því að það er ekkert annað sem er í gangi hér og það vita það allir sem eru þingmenn að sú staða er uppi og það vita allir landsmenn að þetta er komið í það horf. Við erum búin að vera í þrjá mánuði á þessu sumarþingi og ég veit að það er ekki einn einasti þingmaður, ekki einn sem var ekki til í að leggja þess vegna allt sumarið og allt árið og næstu ár undir mjög mikla vinnu. Til þess var fólk kosið. En stjórnleysið hefur verið algert og aldrei hefur ástandið verið alvarlegra en nákvæmlega núna. Enn og aftur eru menn að reyna að berja í brestina í stjórnarsamstarfinu, í þessu tilfelli í Icesave-málinu, og því miður, eins og menn þekkja, hefur ríkisstjórnin haldið þannig á því máli að hún hefur gert erfitt mál enn þá erfiðara. Við þessar aðstæður ætla menn samt sem áður ekki að hvika frá áformum sínum. Menn ætla að keyra þetta mál í gegn með góðu eða illu eins og öll mál sem „dúkka“ upp á borð viðskiptanefndar. Bankasýslan ætti ekki í rauninni að heita Bankasýsla, hún ætti að heita Landsbankasýsla. Eins og staðan er núna miðað við þær áætlanir á að kosta 100 millj. á ári eingöngu sjá um Landsbankann. Eignaumsýslan verður ekki eins og lagt var upp með, það er algerlega ljóst, ef áætlanir ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. Það skal þó tekið fram að það er ekki einu sinni búið að stofna eignaumsýsluna þótt búið sé að ganga frá lögunum og ég trúi því ekki að þegar menn eru búnir að keyra þetta mál í gegn með ofbeldi að menn muni stofna Landsbankasýslu.  Ég veit alveg hvaða verkefni er fram undan og ég get alveg upplýst það ef einhver er ekki með það á hreinu, virðulegi forseti, að það mun muna um hverja einustu milljón, í rauninni hvern einasta 100 þúsund kall þegar tekið verður á þessum viðkvæmu velferðarmálum. Ég mundi því ætla að menn væru ekki í einhverjum gassagangi að bæta í það minnsta 100 millj. í ríkisstofnun sem er algerlega ljóst að ekki er þörf fyrir miðað við þær áætlanir sem eru í gangi núna og ganga vonandi eftir og var ekki einu sinni þörf fyrir þó svo að menn þurfi að sitja uppi með alla bankana. Það hefur komið fram og liggur alveg fyrir að ef menn setja þessa Landsbankasýslu á stofn er ekki skýrt hvert hlutverk bankaráðanna og þessarar umsýslustofnunar verður. Auðvitað hlýtur maður að spyrja sig: Til hvers eru menn með bankaráð yfir einum banka og síðan heila stofnun yfir banka? Nú er það ekki þannig að það séu ekki stór ríkisfyrirtæki í landinu. Landsvirkjun er t.d. mjög stórt fyrirtæki. Eigum við von á Landsvirkjunarsýslu úr því að menn geta töfrað fram 100 millj. hér og þar á fjárlögum? Er ekki sjálfsagt að setja á fót Landsvirkjunarstofnun? Það eru nákvæmlega sömu rök og það er undarlegt og segir okkur að á bak við allan fagurgalann hjá vinstri flokkunum um hversu mjög þeim er umhugað um velferðina, hve þeim er umhugað um þá sem minnst mega sín, er þetta forgangsröðin. Það er ekki hik á vinstri flokkunum, 100 millj. í Landsbankasýslu, ekkert mál. Þeir fóru af stað með þetta, áttu að vera þrír ríkisbankar, sparisjóðirnir um eignaumsýsluna. Nú er allt önnur staða uppi, hugsanlega verðum við með einn ríkisbanka og hefur lítið sést af yfirtöku á sparisjóðunum, enda er það þannig að fulltrúar meiri hlutans hafa þrætt mjög fyrir það að ætla að taka yfir sparisjóðina. Eignaumsýslufélagið átti síðan að taka á verkefnum og fyrirtækjum hjá öllum þrem ríkisbönkunum. En við erum búin að sjá að hér eru þessar forsendur algerlega gerbreyttar en hrokinn í meiri hlutanum í viðskiptanefnd er slíkur að það skiptir engu máli. Og ástæðan fyrir því að ég endurtek þetta hvað eftir annað er að hér munum við eftir nokkrar vikur sitja í mjög erfiðri fjárlagagerð þar sem hver einasti þingmaður, ég leyfi mér að fullyrða það, mun gera allt til að vernda það velferðarþjóðfélag sem við höfum. Ég trúi því að menn reyni að finna allar leiðir til að halda uppi því þjónustustigi sem við höfum í heilbrigðismálum, í menntamálum og í félagsmálum. Menn munu reyna að finna leiðir til að viðhalda uppbyggingu samvinnumannvirkja og öllum þeim þáttum sem við erum algerlega sammála um að þurfi að hlúa að, öryggismálum, löggæslumálum. Og ef einhver hv. þingmaður heldur að þetta verði auðvelt skal ég útskýra það fyrir viðkomandi hv. þingmanni að svo verður ekki. Af þeirri ástæðu einni mundi maður ætla að fulltrúar, hv. þingmenn, sem styðja þessa ríkisstjórn mundu leyfa sér í ljósi gerbreyttra aðstæðna, að staldra aðeins við og skoða málið betur sem kallað hefur verið eftir af ýmsum aðilum og er augljós skynsemi í einfaldlega vegna þess að við vitum ekki - allir eru sammála um það - hvaða staða verður uppi eftir nokkrar vikur. Maður mundi staldra við þótt ekki væri nema af þeirri ástæðu einni að þarna værum við að lágmarki 100 millj. sem við gætum notað í annað. Það eru að vísu líka allir sammála um það að kostnaðurinn verður miklu meiri en 100 millj. en látum það liggja á milli hluta, höldum okkur bara við þá áætlun sem er til staðar, 100 millj. á ári. Ef þeir þingmenn sem munu keyra þetta í gegn eru þeir ekki bara að gera sig seka um að vinna mál með óskiljanlegum hraða, vegna þess að það er ekkert sem kallar á að þetta verði gert núna, ekkert. Þeir segja líka með þessu hvernig þeir vilja forgangsraða. Ég hef starfað á ýmsum vettvangi, ekki bara á þinginu, ég hef verið í borginni líka, ég hef verið í bæjarmálum í litlu bæjarfélagi og oftar en ekki, og þannig er það alltaf í lífinu, eru ekki endalausir fjármunir til. Og ég verð að viðurkenna að það hvarflaði ekki að mér eina mínútu þegar þessar gleðifregnir komu annað en að menn væru að ná niðurstöðu í anda þess sem við höfum verið að leggja áherslu á. Og mér sýnist vera góð sátt milli þingmanna, að í stað þess að ríkisvaldið taki yfir alla bankana, komi kröfuhafarnir og taki þá tvo af þremur sem væri jákvæð niðurstaða, sýnist mér. Það hvarflar ekki að mér eina mínútu annað en að það fyrsta sem meiri hlutinn, sem mun stýra þessu erfiða verkefni, fjárlögunum, mundi segja: Við skulum aðeins hinkra hér. Nei, svo er ekki. Hvað sem tautar og raular ætla menn að loka þessu máli og gefa heimild fyrir enn einni ríkisstofnun sem ekki er þörf á og sem á að kosta 100 millj. Ég get alveg lofað ykkur því að þegar menn eru búnir að setja á fót ríkisstofnun verður erfitt að skera niður hjá viðkomandi stofnun og ég tala ekki um ef menn ætla að leggja hana niður. Þessi gjörningur segir miklu meira en mörg orð um stefnu þessarar ríkisstjórnar. Sá háttur hefur verið hafður á í viðskiptanefnd - og þetta er orðinn einhver leikur frekar en eitthvað annað - að það er sagt að mál séu tekin inn á milli umræðna og það er svo sem alveg hægt en það breytir engu um niðurstöðuna, það breytir engu um hvaða rök koma fram í málinu, það skiptir engu máli. Nú er það reyndar þannig að þau sjónarmið sem hér hafa komið fram hafa komið fram hjá fleirum en fulltrúum minni hlutans. Ég held að líka flestir sem að þessu máli koma og sjá að menn leggja af stað með ríkisstofnun sem á að hafa þetta umfang, þrjá banka, sparisjóði og eignaumsýslu - að þegar forsendur gerbreytast eru viðbrögð flestra, ef ekki allra, á þann veg að það sé mjög mikilvægt að endurskoða þetta, bæði sjálfsagt og eðlilegt. Ég tala ekki um þegar nægur tími er til þess því að það er ekkert, við þekkjum það, ég fór yfir það áðan, að menn reyndu að nota það sem röksemd og gerðu það í þingsölum, fulltrúar meiri hlutans að það er hægt að keyra sparisjóðafrumvarpið hratt og vel í gegn og var það keyrt í gegn 10. júlí vegna þess að sparisjóðirnir biðu, héngu við húninn og þetta var allt mínútuspursmál. Núna - hvaða mánaðadagur er í dag, virðulegur forseti, 11. ágúst? Rúmlega mánuður. Það er augljóst að það lá ekki svona á eins og menn lögðu upp með, það er algerlega augljóst. Allt sem var sagt í þá veruna var ekki rétt. Stjórnarliðar veigruðu sér ekki við að veifa því, þeir veigruðu sér ekki við að reyna að gera sérstaklega landsbyggðarþingmenn og stjórnarandstæðinga tortryggilega, gera þeim upp þá skoðun að þeir væru að reyna að koma í veg fyrir að sparisjóðirnir yrðu endurreistir eins og við þekkjum þá, og ég þarf ekki að fara yfir þá umræðu í smáatriðum, þeir væru sérstaklega mikilvægir í hinum dreifðu byggðum. Á þá pólitísku strengi var spilað, frumvarpið var samþykkt 10. júlí með þeim rökum stjórnarliða að það lægi svo gríðarlega á, menn væru búnir að missa svo gríðarlega dýrmætan tíma af því að það átti að klára þetta fyrir 1. júní, ef ég man rétt, eða hvenær það var. Og allt var þetta bara tal til að losa sig við þessi þreytandi þingstörf, að því er virðist. Ég hef ekki heyrt - það kemur kannski fram á eftir - um kröfu eða röksemdir frá fulltrúum meiri hlutans í þá veru að hér liggi eitthvað gríðarlega á en miðað við þær heimildir sem ég hef bestar hefur ekki komið fram neins staðar að það liggi á því að ganga frá þessu frumvarpi núna. Þvert á móti - það væri ágætt ef þeir sem þekkja betur til þess leiðrétti mig ef það er rangt - kom það fram hjá umsagnaraðilum að skynsamlegt væri að staldra við. Það er frekar augljóst og jafnvel þótt við sætum uppi með alla ríkisbankana og jafnvel þótt nauðsynlegt væri að setja þessa ríkisstofnun af stað er nægur tími til að ganga frá því í haust og svo sannarlega er þá tækifæri fyrir nefndina til að fara vel yfir þetta mál. En það er ekki sú aðferð sem þingmeirihlutinn viðhefur og hann hefur á sínum fyrstu mánuðum sýnt að það er ekki áhugi á því að starfa með þeim hætti, enda virðist það vera orðin nokkuð mikil regla að hlutirnir hafa snúist algerlega við frá því að þessir aðilar voru í stjórnarandstöðu. Það er örlítið lengra síðan að Samfylkingin var í stjórnarandstöðu en ekki voru minni yfirlýsingarnar í þá veru að það væri mikilvægt að menn mundu vinna saman að stærri og minni málum, það væri mikilvægt að fara saman yfir mál ef þannig stæði á. Það vantaði ekkert upp á yfirlýsingar frá Samfylkingunni þá þótt við þekkjum það að fyrir nokkrum mánuðum síðan töluðu Vinstri grænir með þeim hætti. En því skal líka haldið til haga að Vinstri grænir töluðu á þann veg að við ættum ekki að vera í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, það ætti alls ekki að sækja um aðild að Evrópusambandinu strax og það átti, held ég, að hætta við öll stóriðjuáform. Og ég man eftir umræðum í þinginu um ríkisfjármál í desember, það er innan við ár síðan, þar töluðu hv. þingmenn Vinstri grænna fjálglega um það hversu ábyrgðarlaust það væri að skera niður í ríkisfjármálum. Það er ansi erfitt að átta sig á því hvað er að marka forustumenn Vinstri grænna. Það er kannski frekar þannig að maður eigi að hlusta eftir því hvað forustumenn Vinstri grænna segja og leggja síðan þannig út frá því að þeir séu að meina algerlega öfugt við það sem þeir segja, sérstaklega í aðdraganda kosninga og sérstaklega í þingsölum. Virðulegi forseti. Við erum búin að taka þessa umræðu í nefndinni, við erum búin að taka þessa umræðu í þingsölum og það bítur ekkert á meiri hlutann. Það er ljóst. Meiri hlutinn hefur valdið og meiri hlutinn ætlar að nota það vald, hann hefur gert það samviskusamlega og sýnt að það var í besta falli létt grín, talið sem viðhaft var fyrir nokkrum mánuðum síðan þar sem talað var um vinnubrögð og síðan eru menn núna að forgangsraða. Hér er verið að ganga frá ríkisstofnun sem ekki er þörf fyrir miðað við þær forsendur sem uppi eru núna, alls ekki, og það á að setja 100 millj. í fjárlögum í það. Það eru ákveðnar fréttir fyrir sjúklinga, eldri borgara og námsmenn og aðra þá sem nýta sér þá velferðarþjónustu sem við höfum byggt hér upp.

Frú forseti. Það verður að viðurkennast að það er erfitt að vera stjórnarþingmaður þessa dagana og missirin. Ég vissi svo sem að verkefnin væru ærin þegar ég bauð mig fram í þetta verkefni en að mæla fyrir hverju málinu á fætur öðru sem lýtur að því að ríkið ætli að koma inn í atvinnulífið, inn í bankastarfsemina í þessu landi er náttúrlega sorglegt en því miður er það sá veruleiki sem við búum við og þá sérstaklega eftir óstjórn þessara mála um langt árabil. Við í meiri hluta nefndarinnar skiluðum framhaldsnefndaráliti og mig langar að vitna til þessa álits. Það tengist nokkuð þeim umræðum sem verið hafa í dag. „Meiri hlutinn telur sýnt að enda þótt samkomulagið gangi eftir og kröfuhafar eignist allt að 90% hlut í Íslandsbanka og Nýja Kaupþingi muni ríkið enn um hríð vera eini eigandi Landsbankans, eiga 10–12% eignarhlut í hinum bönkunum tveimur ásamt eignarhlutum í allmörgum sparisjóðum. Ef svo fer gæti ríkið því verið með 60–70% hlutdeild á fjármálamarkaði.“ Þetta tengist að sjálfsögðu stærð Landsbankans á innlendum markaði. Ég ætla að fá að vitna aftur í nefndarálitið. Þar segir: „Ljóst er að ef samkomulag við erlenda kröfuhafa gengur eftir munu umsvif af rekstri eignarhluta ríkisins verða minni en ella. Engu að síður telur meiri hlutinn að umsvif ríkisins á fjármálamarkaði verði svo mikil að þörf sé fyrir Bankasýslu til að fara með þá eignarhluti.“ Við teljum í meiri hlutanum að einsýnt sé að ríkisvaldið þurfi að hafa eitthvert utanumhald um eignarhald sitt, hvort sem það eru 10% eða 12% í einstökum banka eða að það fari í allt að 100% eins og í tilviki Landsbankans. Ef maður reynir að ná utan um þá umræðu sem verið hefur í dag og það sem kom að einhverju leyti fram á fundum nefndarinnar finnst mér eilítið holur hljómur í málflutningi stjórnarandstöðunnar. Öðrum þræði segja menn að það sé óþarft að búa til bankasýslu og gera menn því þá væntanlega skóna að verkefnin eigi að vera inni á borði fjármálaráðherra, en samt sem áður tala menn fyrir því að koma eigi ákvarðanatöku sem allra lengst frá þessu pólitíska skipaða valdi. Þarna togast að vissu leyti á tvö sjónarmið en mér finnst stjórnarandstaðan halda þeim báðum að hluta til á lofti. Það sem menn eru að gera með mótun bankasýslu er að koma ákvörðunartökunni út úr ráðuneytum og inn í sjálfstæða stofnun en um leið að hafa það alveg skýrt að það ber einn maður ábyrgð á þeim fjármunum ríkisins sem fara í þetta verkefni, að endurreisa bankastarfsemina í þessu landi. Við erum sem sagt að móta farveg fyrir ákvarðanatöku. Ég held að það sé mikilvægt að við förum sem allra fyrst í þetta verkefni vegna þess að við þingmenn finnum það öll að atvinna í þessu landi krefst aðgerða inni í bankakerfinu. Menn vilja fá svör hvað varðar fjárfestingar, hvað varðar næstu missiri. Ferðaþjónustan vill fá að vita hvernig hún stendur fyrir næsta sumar o.s.frv. Ef við stofnum ekki bankasýslu verður atvinnulífið að lemja á hurðir fjármálaráðuneytisins og ekki viljum við það. Þess vegna teljum við að bankasýsla sé mjög þörf. Við teljum hins vegar að eins og við höfum teiknað þetta mál upp í viðskiptanefnd þar sem við höfum tekið þetta mál fyrir, að með því að búa til bankasýslu skipi ráðherra stjórn Bankasýslunnar. En viðskiptanefnd, eins og við nefnum í nefndaráliti okkar, telur mikilvægt að ráðherra kynni nefndinni tillögur sínar að stjórn Bankasýslunnar svo við getum svo tekið umræðu um þá stjórn á vettvangi Bankasýslunnar þegar þar að kemur. Hér hafa einhverjir rætt um valdmörk. Tveir stærstu bankarnir skiluðu annaðhvort ekki inn umsögn eða hafa lýst sig mjög sátta við þá nálgun sem tekin er upp af Bankasýslunni og sömuleiðis í eigendasýslunni. Það er ljóst að sérstakur samningur verður gerður á milli Bankasýslunnar, stjórnar hennar við einstök bankaráð um hvernig eigendastefnan verður útfærð og er það vel. Í máli hv. þm. Birkis Jónssonar var talað um möguleika þess að fjármálaráðherra mundi skipa einn fulltrúa, viðskiptaráðherra mundi skipa annan fulltrúa og Seðlabankinn mundi skipa þriðja fulltrúann í stjórn Bankasýslunnar. Þetta tengist að einhverju leyti því sem ég minntist á áðan en ég tel mikilvægt og nálgast þetta mál út frá þeim hætti að fagráðherra beri ábyrgð á þeim fjármunum sem fara þarna inn. Ef við höfum þetta með þeim hætti sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson stingur upp á mundi ábyrgðin færast upp um eitt þrep og forsætisráðherra yrði þá sá sem mundi bera ábyrgð. Ég held að það sé betra að þetta liggi hjá fagráðherra. Ég vil einnig frábiðja mér alla þá umræðu sem hefur verið hér í þessum þingsal í dag um hroka eða valdníðslu hjá meiri hluta viðskiptanefndar. Ég held að við ættum að skipta þessari umræðu í tvennt: Við skulum takast á um pólitík, endilega. Við getum verið ósammála og það er kannski eins gott að við séum ósammála því að þannig þroskast málin, þegar fólk skiptist á skoðunum. En að meiri hluti nefndarinnar hafi farið fram með einhverjum valdhroka hvað snertir Bankasýslu eða eigendastefnu finnst mér ósanngjarnt og að mér vegið og ég frábið mér þá umræðu og ætla ekki að taka þátt í henni lengur. Hér hefur verið rætt um 100 millj. Ekki veit ég hvort þessi Bankasýsla muni kosta 100 millj., það kemur þá bara í ljós, en það er alveg ljóst að við þurfum að gera þessa hluti vel og vandlega. Atvinnulífið á það skilið og það er alveg ljóst að kostnaðurinn getur orðið gríðarlegur ef við höldum illa á málum hvað snertir bankamál okkar í framtíðinni eins og við lentum í á undanförnum árum og þá verður reikningurinn miklu meiri og stærri. Sparisjóðina hefur borið á góma í þessari umræðu. Þann 10. júlí gengum við frá lagasetningu í þessum sal sem lutu að nauðsynlegum björgunaraðgerðum til sparisjóðanna og síðan hefur þetta mál verið á vettvangi fjármálaráðuneytis. Við mótuðum skýrar reglur til að fastnegla hvernig þessar björgunaraðgerðir ættu að fara fram og ég veit að menn eru að vinna eftir þeim reglum sem við mótuðum þar, enda var nauðsynlegt að við mundum hraða afgreiðslu okkar til að menn gætu gert sér í hugarlund hvernig ríkið ætlaði að koma að þeim björgunaraðgerðum sem voru nauðsynlegar. Tíminn skiptir þar miklu máli að sjálfsögðu. Ég hef mikla trú á Mats Josefsson eins og fleiri í þessum sal og mig langar að endingu að minna á tölvupóst sem kom frá honum til nefndarmanna undir lok júlí þar sem segir, með leyfi forseta. Ég ætla að fá að snara þessum tölvupósti yfir á íslensku: „Í ljósi þess að ekki liggur fyrir bindandi samningur við kröfuhafa tel ég mikilvægt að lögin verði samþykkt eins og fyrirhugað er [segir Mats]. Það er ekki hægt að útiloka að kröfuhafar staðfesti ekki samkomulagið og ríkið muni því verða eigandi bankanna þegar upp er staðið.“ Eins og áður hefur komið fram í máli mínu teljum við í meiri hlutanum mjög mikilvægt að þessi lagasetning fari í gegn því að við þurfum utanumhald um eignarhald ríkisins hvort sem það eru 10% eða 100%.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hlusta á málflutning hv. þingmanns sem var einlægur í því þegar hann sagði að það væri erfitt að vera stjórnarþingmaður og ég held að það sé alveg hárrétt. Ég held að það sé sérstaklega erfitt fyrir hv. þingmann vegna þess að ég tel að hann sé að breyta gegn betri vitund,  Hann nefndi hér, að vísu ekki réttilega, að þetta snerist um að færa verkefni frá fjármálaráðherra, að stjórnarandstaðan haldi því fram að hæstv. fjármálaráðherra sé inni í öllum málum og reki þennan banka og það sé niðurstaðan ef menn búi ekki til 100 millj. kr. bankaumsýslu. Það er að vísu ekki rétt. Ég fer yfir það seinna í ræðu minni. Hann nefndi hins vegar, ef ég skildi hv. þingmann rétt, að hér væri um afskaplega mikla - ég veit ekki hvað skal segja, ætli það sé ekki þá samvinna og einhvers konar valddreifing eða eitthvað slíkt á ferðinni því að ráðherra mun kynna fyrir viðskiptanefnd hverjir verða í stjórn bankasýslunnar af miklu umburðarlyndi og góðmennsku. Viðskiptanefnd segir hvorki meira né minna en álit sitt á þessu. Er það svo, virðulegur forseti, að hv. þingmaður 

Frú forseti. Já, ég tel að þetta skiptu miklu máli. Eins og það er reifað í nefndarálitinu samræmist það ekki valdsviði nefndarinnar eins og skilgreint er í lögum um þingsköp Alþingis nr. 55/1991, að gefa álit eða veita framkvæmdarvaldinu umsögn af þessu tagi en meiri hlutinn telur þó mikilvægt að ráðherra kynni nefndinni tillögur sínar að skipun stjórnar bankasýslunnar. Við getum þá tekið umræðu um það í nefndinni. Og ég fullvissa hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að þar munum við skiptast á skoðunum og ræða um hvort vel sé skipað eða ekki. Ég ætla, alveg eins og þú, að hafa fullan rétt á að hafa skoðun á því hvernig ráðherra tilnefnir í þessa stjórn af því að ég tel hana vera mjög mikilvæga. Þar mun ég vera þingmaður og taka afstöðu til málsins eins og samvisku minni sæmir og ekkert annað. Þar getum við um leið skipst á skoðunum og við getum þá hermt upp á ráðherra þær ákvarðanir eða þær tillögur sem hann hefur komið með og ég hef fulla trú á löggjafarvaldinu og viðskiptanefnd.

Forseti áminnir hv. þingmenn um að ávarpa forseta.

Virðulegi forseti. Þetta breytir nákvæmlega engu. Viðskiptanefnd getur kallað saman fund hvenær sem er til að ræða það hvort sem þetta er sett með þessum hætti fram eða ekki. Viðskiptanefnd getur rætt það sem hún telur nauðsynlegt að ræða. Það breytir nákvæmlega engu hvort það sé sett í einhvern „prósess“ að kynna þessi mál, bara nákvæmlega engu. Ég vona að það verði þannig áfram með nefndir þingsins. Ef nefndir þingsins telja mikilvægt að ræða einhver mál biðja menn um fund og fara yfir það en þetta breytir efnislega nákvæmlega engu um málið nú.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, þetta breytir náttúrlega engu. Við skulum tala um þessa hluti eins og þeir eru. Yfirlýst markmið með þessu frumvarpi, með þessari bankasýslu, sem meiri hluti nefndarinnar hefur tönnlast á og ítrekað og endurtekið, er að færa valdið frá fjármálaráðherra, færa valdið frá pólitíkinni, færa þetta frá skrifborðshorninu í fjármálaráðuneytinu. Það er lykilatriði. En samt skipar ráðherra alla stjórnarmenn án tilnefningar en hv. þingmanni finnst frábært að við getum tekið um það umræðu í nefndinni hvort vel sé skipað. Hvaða brandari er þetta? Það færir enginn neitt vald frá einum eða neinum með því að ræða um það yfir huggulegum kaffibolla í viðskiptanefnd, það er bara þannig. Það breytir ekki neinu og það er nákvæmlega sama um hvaða hæstv. fjármálaráðherra er að ræða, það breytir alls engu. Ég vil ítreka spurninguna til hv. þingmanns: Finnst þér markmiðum frumvarpsins vera fullnægt með því að færa þetta frá pólitíkinni þegar þetta fer ekki lengra en þetta? Síðan er annað sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns. Hann sagði: Atvinnulífið vill fara að fá svör um hvað á að gera í endurreisn bankakerfisins. Gott og vel, ég tek undir það. En atvinnulífið talaði í umsögnum sínum. Atvinnulífið talaði þegar fulltrúar þess komu sem gestir, líka Samtök atvinnulífsins, samtök fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráð Íslands. Þau sögðu: Þetta frumvarp er til óþurftar. Það á að bíða með það þangað til fyrir liggur hvert eigendahlutverk ríkisins er. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta en ekki hv. þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Við stöndum frammi fyrir þeirri lykilspurningu að við viljum gera einhvern ábyrgan fyrir uppbyggingu bankastarfseminnar í þessu landi þegar hún er undir stjórn ríkisins að meira eða minna leyti. Frá því komumst við ekki. Við höfum legið yfir þessu í viðskiptanefnd og meiri hlutinn telur að besta fyrirkomulagið á þessu sé að ráðherra skipi stjórn Bankasýslunnar sem beri skipun stjórnarinnar undir viðskiptanefnd til umsagnar eða að tillögur hennar verði ræddar í viðskiptanefnd. Stjórn Bankasýslunnar skipi svo valnefnd. Sú valnefnd leggi til hvaða aðilar sitji fyrir hönd ríkisins í stjórnum banka eða bankaráða þannig að við erum þá komin með fjórar armslengdir af því fólki sem taka mun ákvarðanir í lykilmáli í atvinnulífi okkar. Er það nóg? Það veit ég ekki, það verður þá bara að koma í ljós og það er þá á verksviði okkar, löggjafans, að gæta þess að það sé nóg því að ekki viljum við að löggjafinn skipti sér af þeim ákvörðunum sem teknar eru í atvinnulífi okkar. Ég tel hins vegar að lengra komumst við ekki að þessu sinni. Ég tel að við höfum reynt að tryggja það vel að pólitíkin leiki ekki mikilvægt hlutverk í atvinnulífi okkar að svo komnu máli. Við erum að setja fjármuni inn í þetta kerfi og þá þurfum við að hafa einhvern pólitískt ábyrgan fyrir þeim fjármunum sem þar fara inn. 

Virðulegi forseti. Já, þarna fór þingmaðurinn í skemmtilegan hring. Fyrst þurfti að skipa stjórnina til að reyna að gera einhvern ábyrgan. Viðskiptanefnd hefur legið yfir þessu og þetta var besta leiðin. Viðskiptanefnd var komin með ákveðna lausn á málinu sem meiri hlutinn var náttúrlega hrakinn til baka með vegna þess að hún samrýmdist ekki stjórnsýslunni. Við höfum rætt ýmislegt, t.d. ef þú ætlar að færa þetta frá pólitíkinni er það samt fjármálaráðherrann sem er ábyrgur á endanum. Ég skil ekki alveg hugsunina í þessu, fjármálaráðherra á ekki að skipta sér af þessu en hann á samt að skipa alla og vera ábyrgur. Þetta gengur ekki upp, virðulegur forseti. Það sem hefði verið miklu hreinlegra er að viðurkenna að það er pólitík í þessu. Af hverju kjósum við ekki til að tryggja að það sé ekki einhver einn pólitíkus, í þessu tilfelli fjármálaráðherra, sem ber ábyrgð á þessu? Við vorum að kjósa í Seðlabankann, 

Forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Það takast á tvö sjónarmið í þessu máli. Við viljum koma ákvörðunum sem snerta atvinnulíf okkar sem allra lengst frá pólitíkinni 

Brandari.

Vegna þess að þessi tvö sjónarmið togast að einhverju leyti á tel ég að það form sem við höfum komist að samkomulagi um í meirihlutaáliti nefndarinnar sé það besta í vondri stöðu.

Frú forseti. Ég vil kannski fá skýrari svör hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram um skipan stjórnarinnar því að hv. þingmaður sagði áðan að ef hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra og Seðlabanki Íslands mundu skipa þessa þriggja manna stjórn yrði það forsætisráðherra þjóðarinnar sem yrði ábyrgur fyrir því. Ef þeir aðilar sem þessir tveir ráðherrar og Seðlabankinn skipuðu, gerðu eitthvað af sér væri það forsætisráðherra þjóðarinnar sem ætti væntanlega að segja af sér. Hvernig stenst það? Forsætisráðherra kemur þar hvergi nærri. Fjármálaráðherra hefði getað skipað stjórn þessarar bankaumsýslu og að sjálfsögðu ber fjármálaráðherrann ábyrgð á því hvað formaður bankasýslu ríkisins gerir en ekki hæstv. forsætisráðherra. Mér er því alveg fyrirmunað að skilja hvernig hv. þingmaður getur komist að því að annar ráðherra, forsætisráðherrann, eigi að bera ábyrgð á því sem fulltrúi fjármálaráðherrans gerði í viðkomandi stjórn. Í öðru lagi saknaði ég þess frá þingmanni Samfylkingarinnar í þessari umræðu hvaða leiðir og hvaða sýn hann hefði í því að spara í yfirstjórn fjármálastarfsemi hins opinbera. Komið hefur á daginn að á fimm ára tímabili mun starfsemi þessarar stofnunar kosta 400 millj. kr. Ég benti á að með því að fækka tveimur ráðherrum, vegna þess að þessi ríkisstjórn fjölgaði um tvo ráðherra í upphafi starfa sinna, mætti spara um 80–100 millj. á ári með slíkum aðgerðum. Á sama tíma hefur ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar skorið niður framlög til námsmanna um 1.200 millj., til aldraðra og öryrkja um 3.800 millj. Er óeðlilegt að við spyrjum forustumenn ríkisstjórnarinnar að því ef við horfum til útgjaldauka til þessara málaflokka, þ.e. til ríkisstjórnarheimilisins og yfirstjórnar fjármálakerfisins, hvort ekki standi til að taka eitthvað til á þeim 

Frú forseti. Ég held að vandamálið hafi einmitt kristallast í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar sem mundi fylgja því ef við mundum skipa í stjórn Bankasýslunnar með þeim hætti sem hann leggur til. Hver ber ábyrgðina þegar einn fulltrúi í stjórn kemur frá einum ráðherra, annar frá hinum o.s.frv.? Ég held að það sé óráð. Ég held að það sé betra fyrir okkur - og það er mín skoðun - að það sé einn ráðherra sem skipi í stjórn þessarar Bankasýslu og hann beri þá einn ábyrgð á aðgerðum og ákvörðunum stjórnar því að það er þá væntanlega stjórnin öll sem mun taka allar lykilákvarðanir, ekki bara formaður stjórnarinnar. Ekki er það fjármálaráðherra sem ber þá ábyrgð á ákvörðunum allrar stjórnarinnar ef hún er skipuð af mörgum aðilum. Ég held því að það sé best og það er mín pólitíska sýn á þetta verkefni að það sé einn ráðherra sem beri heildarábyrgð á þeim ákvörðunum sem stjórn Bankasýslunnar tekur og það sé best að sá ráðherra sé fagráðherrann í þessu tilfelli.

Frú forseti. Bankasýsla ríkisins verður valdamesta stofnun landsins þegar hún verður stofnuð. Finnst hv. þingmanni það virkilega eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra geti jafnvel skipað þrjá félaga sína í þessa stjórn sem munu hafa gríðarleg völd, eins og ég hef áður bent á? Finnst hv. þingmanni ekkert óeðlilegt, eins og við höfum bent á hér, að inn í þessa stjórn komi aðilar úr fleiri en einu ranni þannig að menn hafi eftirlit hver með öðrum? Það er mjög hættulegt þegar einn aðili, ef það færi þannig, skipaði þrjá félaga og kunningja í stjórn þessa félags, sem vel væri hægt ef nýr fjármálaráðherra kæmi að. 

Virðulegi forseti. Það má hrósa hv. þm. Magnúsi Orra Schram, varaformanni viðskiptanefndar, fyrir að láta svo lítið að taka þátt í þessari umræðu og mættu aðrir stjórnarþingmenn taka það sér til fyrirmyndar. Hv. þingmaður reynir að verja þetta mál og ég held að þegar við hlustum á hann áttum við okkur á því að hann hefur ekki góðan málstað að verja. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson gekk mjög eftir rökum fyrir því í andsvörum áðan af hverju hæstv. fjármálaráðherra ætti að skipa þessa stjórn einn. Hann taldi að það væri afskaplega miklu valdi komið fyrir á hendi hjá einum ráðherra og ef ég skil hv. þm. Magnús Orra Schram rétt er hann ekki sammála því og telur þetta vera skynsamlegt fyrirkomulag, en vítin eru til að varast þau. Hvað gerði hæstv. fjármálaráðherra þegar hann tók við? Tók hann sig ekki til og skipti út samninganefndinni og setti sitt fólk inn? Formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, ætti kannski að einbeita sér að því að tala héðan úr ræðustól og kannski að minnka aðeins að kalla fram í en hv. þingmaður, formaður viðskiptanefndar, er ekki til í að taka þátt í umræðunni úr ræðustól heldur frekar utan úr sal. En ég held að það sé ekki hægt að vera með pólitískari tilnefningar en hæstv. fjármálaráðherra var með. Telja menn að það sé mögulegt?

Baldur Guðlaugsson út.

Nú fer virkilega um hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, ég kom augljóslega við mjög viðkvæman punkt, hún ætlar að kalla fram í en ekki að taka þátt í umræðunni. Hún er ekki búin að koma sér á mælendaskrá enn þá  Hér hafa helstu rök stjórnarmeirihlutans hvað eftir annað verið þau að koma þessu frá skrifborðshorni hæstv. fjármálaráðherra. Það er þá líka mikilvægt að fá að vita um það vegna þess að það eru ekki aðeins fleiri ríkisfyrirtæki sem eru undir forræði fjármálaráðherra, það eru engin smáríkisfyrirtæki. Ég tek Landsvirkjun sem dæmi. Við sáum í umræðu í dag að hér kom stjórnarþingmaður, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og fór yfir það að hún teldi, ef ég skildi hv. þingmann rétt, að Matvælastofnun ætti ekki að fara strax undir fjármálaráðherra en það virðist almennt vera stefnan að hin ýmsu fyrirtæki fari undir forræði fjármálaráðherra. Og nú held ég að allir séu sammála um það - eða við skulum vona að við séum ekki með mörg ríkisfyrirtæki og vonandi ekki neitt sem engin þörf er á. Við skulum vona að hér sé um mjög mikilvægar stofnanir og fyrirtæki að ræða en ég tel það vera mjög brýnt að meiri hlutinn upplýsi hér hvort hæstv. fjármálaráðherra stýri fjármálastofnunum í landinu pólitískt í dag því að það má skilja það þannig.

Það er enginn að hlusta á þig, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Hér bendir hv. þm. Birkir Jón Jónsson mér á hið augljósa, að forsvarsmenn stjórnarinnar hafa hlaupið úr salnum.

Þarna kom einn inn.

En að vísu, ég veit ekki hvort það hefur eitthvað með þessi orð mín að gera eða hvað það var, fjölgaði nokkuð hratt einmitt núna og er það vel, skal það tekið fram í ræðu. Ég vonast til þess  Ég var heilbrigðisráðherra og þar voru stofnanir eða kerfi, umfang upp á hundruð milljarða kr. Ég var þó ekki að skipta mér af daglegum rekstri eða hafa pólitísk afskipti af þessum stofnunum. Það hvarflaði ekki að mér. Það eru auðvitað ákveðin atriði sem ráðherra þarf að koma að, eðli málsins samkvæmt, og ber pólitíska ábyrgð á þessu en hér koma þingmenn meiri hlutans fram og segja hvað eftir annað að það verði að koma þessu frá skrifborðshorni fjármálaráðherra. Hv. samþingmaður Magnús Orri Schram fór hér yfir þetta og það er mikilvægt að hann upplýsi okkur hvort núverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sé með pólitísk afskipti af fjármálastofnunum. Það er mjög mikilvægt að það komi fram. Ef menn telja það mikla hættu þrátt fyrir bankaráð, sem eiga að bera ábyrgð á rekstri bankanna og sjá um stefnumótun og annað slíkt, að fjármálaráðherra sé með beinum hætti að skipta sér af rekstri bankanna, hlýtur líka sú hætta að vera fyrir hendi með öll hin fyrirtækin og þá hljótum við að velta fyrir okkur: Eigum við von á fleiri sýslum? Er á leiðinni frumvarp um orkusýslu ríkisins? Er það kannski á leiðinni? Það er ekkert smáræði sem þar er undir. Nú ætla ég ekki að bera saman eða gefa því einkunn hvort sé mikilvægara, fjármálageirinn eða orkugeirinn. Hvort tveggja er gríðarlega mikilvægt. En ef ég tek eitthvað af handahófi, ef menn fletta dagblöðunum getum við séð að það eru gríðarlega mörg fyrirtæki og stofnanir sem heyra undir hina ýmsu ráðherra. Ég held að ég hafi skilið hv. þm. Magnús Orra Schram alveg rétt þegar hann taldi að til að hafa þetta skýrara ættu fyrirtæki almennt að heyra undir hæstv. fjármálaráðherra eða undir fjármálaráðuneytið, og fyrir því geta verið rök. En það verður að upplýsa um hvort rótin að þessu máli liggur í því að Samfylkingin telji að hæstv. fjármálaráðherra sé með mikil pólitísk afskipti af fjármálastofnunum. Það er kannski eitthvert vandamál sem er í gangi núna og hefur ekki verið upplýst og er mjög mikilvægt að upplýsa það. Við vitum auðvitað að það er gríðarlegur vandi á stjórnarheimilinu. Það líður vart sá dagur að ekki komi upp einhver ágreiningur sem blossar upp í fjölmiðlum og það fer ekki fram hjá neinum landsmanni að þremur mánuðum eftir kosningar hangir líf stjórnarinnar á bláþræði. Kannski er þarna um eitthvert ágreiningsmál innan ríkisstjórnarflokkanna sem ekki hefur verið upplýst, að menn séu að koma í veg fyrir að hæstv. fjármálaráðherra haldi áfram pólitískum afskiptum af fjármálafyrirtækjum. Það væri mjög æskilegt að það kæmi fram í þessu stóra og mikilvæga máli. Hv. þingmaður bar það af sér og vildi ekki taka þátt í þeirri umræðu að hér væri um valdhroka að ræða hjá meiri hluta viðskiptanefndar. Ég stend við þær fullyrðingar hvar sem er og hvenær sem er og hef ég nokkuð góða reynslu af því að vera bæði í minni hluta og meiri hluta í nefndum. Kannski er ákveðinn hluti hrokans sá að hér sjá þingmenn stjórnarliðsins í þessu stóra og mikilvæga máli ekki einu sinni ástæðu til að taka á því í umræðunni. Ég hef spurt ákveðinna spurninga af góðri ástæðu og ég sé fram á að hv. þingmenn meiri hlutans svari þeim því að af orðum þeirra er ekki að skilja annað en að núna sé þetta, svo ég vitni beint, virðulegi forseti, með leyfi forseta, „á skrifborðshorni fjármálaráðherra“.

Frú forseti. Ég þekki hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson að góðu einu og ætla þess vegna að láta eftir honum að koma í pontu og taka til andsvara. Við erum ósammála um að valdhroka hafi verið beitt á fundum viðskiptanefndar og við getum verið ósammála um það því að ég held að við höfum ekki sýnt það í störfum okkar, meiri hlutinn, heldur reynt að finna málum okkar sameiginlegan farveg. Það hefur hins vegar ekki tekist, við erum ósammála um pólitík eða nálgun og verður svo að vera. Ég hef áhyggjur af því, ef við stofnum ekki Bankasýslu ríkisins, að tengsl atvinnulífsins og stjórnmálanna verði of náin og þess vegna mæli ég fyrir frumvarpi um Bankasýslu. Á vettvangi viðskiptanefndar hafa fulltrúar bankastofnana komið og þeir hafa fullyrt að þeir hafi ekki orðið fyrir neinum pólitíska þrýstingi. Ég hef orð þeirra fyrir því að eins og sakir standa verði þeir ekki fyrir neinum þrýstingi um ákvarðanatöku eða slíkt og er það vel. En hvað ber framtíðin í skauti sér ef við ætlum að hafa þetta í ráðuneytinu með of nánum tengslum? Einhver ber ábyrgð og núna er það fjármálaráðherra beint sem ber ábyrgð en hefur enga stofnun eða vettvang milli sín og þeirra ákvarðana sem teknar eru í bankanum. Þess vegna mælum við fyrir frumvarpi um Bankasýslu. Ég hef hins vegar ekki heyrt fulltrúa Sjálfstæðisflokksins koma með neinar hugmyndir um hvaða valkostur er við stofnun Bankasýslunnar. Vill hv. þingmaður hafa málin inni í ráðuneytinu? Ég get ekki skilið orð hans öðruvísi.

Virðulegi forseti. Ég vil bara biðja hv. þingmann að vera ekki með neina greiðasemi við mig. Við tökum þessa umræðu hér vegna þess að það er mikilvægt að hún fari fram. Hún er líka gluggi fyrir almenning til að fylgjast með því sem gerist hér og það er mjög mikilvægt að hann fái að vita um þau sjónarmið sem uppi eru og svör við þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram. Hér hafa menn hvað eftir annað komið og sagt að það þurfi að taka þetta af skrifborðshorni ráðherrans. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að það sé þá á skrifborðshorni ráðherrans, það er bara ekki hægt að skilja það neitt öðruvísi. Við höfum áður haft ríkisbanka og raunar eru ekkert rosalega mörg ár síðan bankakerfið var nær allt saman í eigu ríkisins. Um tíma var það einungis Verslunarbankinn, lítill banki, sem var ekki í eigu ríkisins og kannski Samvinnubankinn, annars voru þetta allt saman ríkisbankar. 
             Almenna reglan er sú að settar eru stjórnir yfir fyrirtæki sem bera ábyrgð, það eru þær sem eiga að bera ábyrgð. Almennt hefur það ekki verið svo og þegar t.d. Póstur og sími var í eigu ríkisins var stjórn yfir því fyrirtæki sem bar ábyrgð - sá um stefnumótun og bar ábyrgð. Það sem hefur vantað er að klára uppgjör á bönkunum, samninga við kröfuhafa. Það er algjörlega ný hugsun að það þurfi sérstaka ríkisstofnun til þess að halda utan um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum eða öðrum fyrirtækjum. Ef menn telja að það sé nauðsynlegt í fjármálafyrirtækjum, og ég spurði að því, er þá nauðsynlegt að setja það fyrir aðra geira 

Frú forseti. Ákveðin pólitísk tíðindi voru í þessari ræðu hv. þingmanns. Ég heyrði ekki betur en - ég bið hann um að leiðrétta mig ef ég fer rangt með - að hann mælist til þess að við förum aftur í pólitískt skipuð bankaráð eins og voru hér fyrir einkavæðingu bankanna, eins og tíðkuðust í gamla daga, ég skil þetta ekki öðruvísi. Mér finnst það skelfileg tillaga, svo ég segi nú ekki annað, ef við ætlum að skipa pólitískt í bankaráð. Það sem við ætlum að gera núna er að skipa fagmenn í bankaráðin, 

Virðulegi forseti. Þetta var svona helst til „billegt“ hjá hv. þingmanni og ekki honum til sóma. En ef hv. þingmann langar í lax er það eitthvað sem á ekki erindi í þingræðu, en látum það liggja á milli hluta. Ég á enn þá eftir að fá svar við því, ef hv. þingmaður trúir því - og það eru fá orð sem eru jafnofnotuð og „faglegt“ og þeir sem nota það mest „praktísera“ venjulega allt önnur vinnubrögð en fagleg. Hv. þingmaður er að leggja það til að fjármálaráðherra skipi stjórn Bankasýslunnar  Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir er ekki meiri manneskja en svo að hún treystir sér ekki í umræðu hér um þessi mál en gjammar hér fram í,  Enn á eftir að svara þeirri spurningu sem ég bar fram, og ég treysti því að hv. þm. Magnús Orri Schram geri það, 

Frú forseti. Mér finnst það mjög alvarlegt hér við 3. umr. um stofnun Bankasýslu ríkisins að fjölmörgum spurningum sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum lagt hér fram skuli enn vera ósvarað. Það eru nokkrar mínútur eða klukkustundir þangað til Alþingi Íslendinga - ja, eigum við að segja nokkrar klukkustundir að öllu óbreyttu - þangað til þetta frumvarp verður samþykkt sem lög frá Alþingi og við í stjórnarandstöðunni fáum engin svör við mikilvægum spurningum sem við höfum lagt fram í þessari umræðu. Ég vil spyrja hv. þm. Magnús Orra Schram, hvar sem hann er nú þessa stundina, því að ekki er hann í salnum, hvort það sé ekki pólitísk skipun að fjármálaráðherra einn skipi alla stjórn Bankasýslu ríkisins. Hvernig er hægt að skilja það öðruvísi en að það sé pólitísk skipun og kannski sérstaklega þegar það er aðeins einn aðili, án þess að nokkur annar komi þar nálægt, sem skipar stjórn Bankasýslu ríkisins? Auðvitað er það pólitísk skipun. Síðan munu þessir aðilar sem eru væntanlega hallir undir viðkomandi ráðherra skipa önnur ráð. Er það ekki svo? Hefur ekki verið talað um það að mögulega  Ég spurði líka formann viðskiptanefndar áðan í ljósi þess að það mun kosta um 400 millj. kr. á fimm árum að reka þetta batterí plús öll önnur opinber bankaráð plús aðrar stjórnir í fjármálafyrirtækjum, hvernig hv. þingmaður sér það fyrir sér að draga saman seglin í yfirstjórn opinberra fjármálafyrirtækja. Ég benti líka á að með því að fækka ráðherrum um tvo má spara allt að 80–100 millj. kr. Ef við setjum þetta í eitthvert samhengi kostar rekstur á Heilsugæslustöðinni í Lágmúla í Reykjavík 155 millj. kr. Reksturinn á Heilbrigðisstofnuninni á Hvammstanga kostar 297 millj. kr. Nú er kallað til forsvarsmanna þessara stofnana að þeir skuli draga saman seglin. Á meðan horfum við upp á ríkisstjórn sem fjölgar ráðherrum um tvö. Það var fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar, að ná fram tveimur aukabitlingum sem kosta 80–100 millj. kr. á ári. Og núna á að auka enn frekar á kostnaðinn sem almenningur mun þurfa að greiða. Hvar er nú félagshyggjuást Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Við höfum kallað eftir því hér í þessari umræðu hvort ríkisstjórnin hafi raunverulega einhverja stefnu í því að skera niður útgjöld í þessum málaflokkum, fyrst á eigin heimili, síðan í yfirstjórn opinbera fjármálakerfisins. En það er allt í lagi að fyrsta verkið sé það að skera niður 1.200 milljónir til íslenskra námsmanna og 3.800 milljónir til aldraðra og öryrkja.  Ég vil spyrja formann viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, að því: Hver mun bera ábyrgð á störfum eignaumsýslufélagsins, ef það fer einhvern tíma í gang, ef Bankasýsla ríkisins mun skipa stjórnina þar? Hvaða ráðherra mun bera ábyrgð á því ef eitthvað fer úrskeiðis í störfum stjórnar eignarhaldsfélagsins? Það er armlengdin sem menn tala um. Rosalega er það nú flott þegar búið er að fella eignaumsýslufélagið undir opinbera stofnun, eignaumsýslufélag sem mögulega gæti haft gríðarlega stór umsvif á íslenskum markaði og tekið yfir stór hlutafélög í landinu sem eru í greiðsluerfiðleikum. Og hver skyldi svo fá þau síðar? Það skyldu þó ekki vera einhverjir flokksgæðingar? Ónei, það á ekki að gera það þannig. Þá spyr ég enn og aftur: Af hverju í ósköpunum eiga þá ekki fleiri aðilar en einungis fjármálaráðherrann eini, sanni, að skipa stjórn Bankasýslu ríkisins? Ég hef ekki enn fengið svar við því og ég hef heldur ekki fengið svar við því 

Frú forseti. Hv. þm. Birki Jóni Jónssyni er nokkur vorkunn, hann hefur ekki fylgst með umræðum í viðskiptanefnd um þetta mál utan eins fundar sem hann sat.

Það var langur fundur.

Það var langur fundur og það var farið yfir margt. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni um að það er blóðugt að þurfa að eyða peningum í að taka til eftir partýið, en það er það sem íslenskir skattgreiðendur eru að gera og þurfa að gera hér. Það er nöturlegt að hlusta á þá sem báru ábyrgð á einkavinavæðingu bankanna ásaka okkur hin sem erum hér í tiltektinni um að við séum að eyða peningum. 
             Tólf milljarðar króna, ef ég man rétt - var það ekki það sem fékkst fyrir einkavinavæðingu bankanna? Það kom svo í ljós að það var aldrei borgað,  
             Svona er það. Það er dýrt að taka til eftir partý, það þarf mikið „skúripúlver“ og mikið vatn og það þarf mikla krafta til þess. Við erum ekkert að kveinka okkur undan því 

Frú forseti. Það er verulegt áhyggjuefni þegar við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spyrjum hér spurninga nú við 3. umr. um þetta mál, sem að öllu óbreyttu mun þá verða að lögum, að við fáum engin svör frá hv. formanni viðskiptanefndar við efnislegum spurningum um það frumvarp sem við ræðum hér. Það er með ólíkindum að hlusta á andsvar sem þetta þegar hv. þingmaður að ég hélt ætlaði sér upp í þennan ræðustól til þess að taka þátt í efnislegri umræðu um málið og svara þeim spurningum sem við höfum lagt fram, m.a. um það hvernig hv. þingmaður ætlar sér að minnka útgjöld í þessum málaflokki, rétt eins og hv. þingmaður hefur beitt sér fyrir að lækka útgjöld til aldraðra og öryrkja eða bætur almannatrygginga. Og rétt eins og hv. þingmaður hefur beitt sér fyrir því ásamt félögunum í stjórnarmeirihlutanum að lækka framlög til stúdenta við háskóla í landinu um 1.200 milljónir. Það er ósköp eðlilegt að maður spyrji hvernig hv. þingmaður ætlar að bregðast við, en hv. þingmaður kemur hér upp og mærir Icesave-samninginn og skýtur föstum skotum að hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni og félögum hans í Samfylkingunni.  Það er náttúrlega með eindæmum að fylgjast með því að þessir tveir flokkar, sem eru búnir að vera í meiri hluta nú í þrjá mánuði, eru orðnir eins og gömul hjón sem hafa aldrei átt glaða stund í 50 ára hjónabandi. Það er með ólíkindum að fylgjast með þessu og í raun og veru lofar þetta ekki góðu. Ég hvet hv. formann viðskiptanefndar til að hætta að húðskamma Samfylkinguna úr þessum stól en gera það frekar í bakherbergjum með heiðarlegum hætti og svara þess í stað þeim spurningum sem við höfum beint til hv. þingmanns vegna þess að hér er um lokaumræðu um þetta mál að ræða og  
            

Frú forseti. Það er mikill misskilningur af hálfu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar að sú sem hér stendur hafi með einhverjum hætti verið að hrauna yfir Samfylkinguna eða einstaka þingmenn hennar. Ég vil vegna þessa misskilnings árétta það sem ég sagði. Ég tel að Framsóknarflokkurinn, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, og Sjálfstæðisflokkurinn, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, beri ábyrgð á einkavinavæðingu bankanna sem var upphafið og leiddi til þess hruns sem við erum að reyna að vinna úr. Það var það sem ég sagði og ég stend við það. Hvað varðar þær spurningar sem hér hafa verið bornar fram vil ég fullyrða, hv. þingmaður, að þeim hefur verið svarað mjög vel. Hv. varaformaður viðskiptanefndar, Magnús Orri Schram, hefur haldið ræðu, komið í andsvör og svarað andsvörum og svarað í einu og öllu því sem spurt hefur verið um. Ég hef ekki séð ástæðu til að orðlengja þá umræðu vegna þess, eins og hv. þingmaður benti á, að þá erum við við 3. umr. og við erum búin að fara mjög ítarlega yfir þetta mál. Það var tekið til umræðu í viðskiptanefnd á milli 2. og 3. umr. þannig að það er mitt mat að spurningum sem varða efni málsins hafi verið vel svarað að öllu leyti í dag.

Frú forseti. Að sjálfsögðu var hv. þm. Álfheiður Ingadóttir að skjóta föstum skotum að Samfylkingunni þegar hún ræddi Icesave-samningana. En þeir margfölduðust í tíð Samfylkingarinnar sem fór með viðskiptaráðuneytið um tveggja ára skeið.

Þvílík ósköp.

Þvílík ósköp. Já, ósköpin eru þau að þeir eru í dag og greiðslur vegna þeirra, eins og hv. þingmaður nefndi, 640 milljarðar. Og þegar hv. þingmaður talar um að nú þurfi að gæta aðhalds í rekstri hins opinbera vil ég minna hv. þingmann á að ef við samþykkjum Icesave-samningana þurfum við að greiða vexti frá áramótum upp á 24 milljarða kr. Hvaða sanngirni er í því? Það eru meiri rosalegu samningarnir sem gerðir voru og þessir 24 milljarðar eru á þessum lágu vöxtum, 5,55%, en það eru 24 þúsund millj. og það má reka Landspítala – háskólasjúkrahús í níu mánuði fyrir þessa upphæð, 

Virðulegi forseti. Það var ekki mikill munur á ræðu hv. þingmanns eða andsvari Álfheiðar Ingadóttur og því gjammi sem hún er búin að viðhafa í allan dag úr þingsal. Það var hins vegar athyglisvert og jafnframt umhugsunarefni að hlusta á hvað hv. þingmaður sagði. Það hafði ekkert að gera með efni málsins, ekkert. Mér finnst hins vegar rétt að menn íhugi að hér var formaður viðskiptanefndar þingsins að tala. Að vera hv. formaður í viðskiptanefnd, sérstaklega núna, er mjög mikilvægt. Formaður viðskiptanefndar kom og hellti úr skálum reiði sinnar og sagði: Við erum að taka til eftir partýið, og benti síðan á tvo þingmenn og sagði að þeir bæru ábyrgð á þessu.

Flokkarnir ...

Ég vil upplýsa hv. formann viðskiptanefndar, af því að það hefur ugglaust alveg farið fram hjá hv. þingmanni, að hér hefur verið fjármálakreppa í heiminum. Af fimm stærstu fjárfestingarbönkum heimsins eru þrír farnir á hausinn í Bandaríkjunum. Við sjáum stór Evrópuríki, bæði í Vestur-Evrópu og Austur-Evrópu, sem takast nú á við gríðarlegan vanda og allir málsmetandi aðilar sem um þetta fjalla eru sammála um að það þurfi að endurskoða fjármálakerfið og meira að segja hefur verið umræða um að hagfræðin eins og við þekkjum hana í dag sé úrelt, hvorki meira né minna. Ég vil líka upplýsa hv. þingmann um að Samfylkingin var með viðskiptaráðuneytið sem er bankamálaráðuneytið. Það var t.d. einungis á tíma Samfylkingarinnar sem hollensku reikningarnir voru í Icesave og Samfylkingin meira en nokkur annar flokkur hélt því fram að góðærið sem hér var væri fyrst og fremst EES-samningnum að þakka. Ég vek líka athygli á því varðandi þessa stórgölluðu innstæðutryggingatilskipun sem við innleiddum að VG og Samfylkingin vildu ganga lengra hvað það varðaði en sem betur fer gerði þjóðin það ekki. Sömuleiðis vil ég upplýsa hv. þingmann, talandi um ábyrgð, að það er ekkert sem kom fram hjá Vinstri grænum sem varaði við því sem varð. Reyndar er það þannig að einn valdamesti maður þjóðarinnar, formaður BSRB, hæstv. heilbrigðisráðherra, var stjórnarformaður í stærsta lífeyrissjóði landsins. Sá lífeyrissjóður fjárfesti grimmt í þessu eins og aðrir lífeyrissjóðir og ber gríðarlegt tap. Að koma hér upp og segja: Við vissum þetta allt saman, við berum enga ábyrgð, við komum alveg eins og hvítþvegnir englar að þessu borði, er fráleitt. En það segir okkur í hvaða nauðvörn hv. formaður viðskiptanefndar er í þessu máli að eina innleggið í málinu frá hv. þingmanni er einhver reiðilestur sem á sér enga stoð í raunveruleikanum. Og ef hv. þingmaður trúir því virkilega sem hún sagði erum við í mun verri málum en maður mundi ætla, það að vera formaður hv. viðskiptanefndar hefur alltaf verið mikilvægt en það hefur kannski aldrei verið mikilvægara en nú. Það er lágmark að sá aðili sem því embætti gegnir kynni sér viðskiptamál og hvað er að gerast í heiminum hvað þau mál varðar. Það er ekki hægt að afsaka það með neinu. Menn sem gegna því embætti þurfa að kynna sér þau mál. Það sem við ræðum hér er Bankasýslan. Hér hafa ekki komið nein svör. Menn hafa sagt að verið sé að taka til á skrifborðshorni ráðherrans. Á sama tíma og menn segjast vera að koma í veg fyrir pólitísk afskipti leggja þeir til að þessi sami ráðherra skipi einn í stjórn þessarar stofnunar. Það er ein af þeim spurningum sem ekki hefur verið svarað, hvernig það getur farið saman og verður fróðlegt 

Frú forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að ég flutti framsöguræðu við upphaf 3. umr. um þetta mál í dag. Það háttaði hins vegar svo til að hv. þingmaður var ekki viðstaddur þegar hún var flutt. Það kann að vera skýringin  Í öðru lagi verð ég að segja að mér finnst það einkennileg árátta, en maður heyrir það ansi oft, að ef einhver er ekki pólitískt sammála eða tekur ekki undir með sjónarmiðum sem viðkomandi flytur fram sé það vegna þess að maður hafi ekki kynnt sér málin og hafi ekki vit á þeim. Ég frábið mér það. Ég tel að ég hafi kynnt mér þau verkefni sem viðskiptanefnd eru falin eins vel og kostur er. Það hefur verið mikið að gera í þeirri nefnd. Það vill einfaldlega þannig til að við hv. þingmaður erum ósammála í grundvallaratriðum. Það hefur ekkert að gera með það hvort hann eða ég höfum betra vit á hlutunum eða höfum aflað okkur betri þekkingar á málunum. Við erum ósammála og það er ekkert að því.

Virðulegi forseti. Ég var hér og hlustaði á framsöguræðu hv. þingmanns áðan og þess vegna hef ég talað með þessum hætti. Ég hlustaði eftir röksemdum fyrir þeim efasemdum sem þar komu upp og þær komu ekki fram. Hv. þm. Magnús Orri Schram hefur tekið þátt í umræðunni og síðan er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir búin að taka þátt í því með þessum andsvörum. Nú verður hver og einn sem á það hlustar að meta hvort gagn hafi verið að því. Ég stend við það, það snýst ekkert um skoðanir fólks, að ef hv. þingmaður trúir því í fullri alvöru að Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsóknarflokkurinn beri ábyrgð á fjármálakreppunni í heiminum hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér málið. Það er alveg 100% öruggt, enginn afsláttur gefinn af því. Sömuleiðis stend ég við það að ef hv. þingmaður telur að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn beri ábyrgð á tilskipan Evrópusambandsins um innstæðutryggingar hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér málið. Það er svo einfalt og hefur ekkert með skoðanir að gera. 

Virðulegur forseti. Hér er til 3. umr. frumvarp um kjararáð sem var hér til nokkuð ítarlegrar umræðu fyrir nokkrum dögum og síðan hjá nefnd aftur milli 2. og 3. umr. í framhaldi af umræðum hér og vegna óska einstakra þingmanna þar um. Frumvarpið tekur ekki breytingum á milli 2. og 3. umr. Það gerir í grófum dráttum ráð fyrir því að laun forsætisráðherra verði hæstu laun eða það viðmið sem haft verður við ákvörðun um heilsdags dagvinnulaun forstöðumanna ríkisfyrirtækja og stofnana. Það er óbreytt. Þar er sett það meginviðmið sem áður hefur verið fjallað um. Þó að það sé sett sem meginviðmið útilokar nefndin ekki með öllu að einstök tilfelli geti kallað á einhverja álagspunkta en slíkir punktar hafa verið fáir og varða óverulegar fjárhæðir. Auðvitað getur verið um einhverjar kostnaðargreiðslur utan heildarlauna manna sem varða þá útlagðan kostnað eða aðra slíka hluti en það er skilningur meiri hluta nefndarinnar að þetta sé viðmiðið og meginreglan sem kjararáð á að hafa til hliðsjónar í sínum ákvörðunum og gerir engar tillögur um breytingar á milli umræðna þar um. En sjónarmið voru um að ganga ekki lengra í því að takmarka þetta við dagvinnulaun heldur heildargreiðslur. Í ljósi aðstæðna er ekki talið tilefni til að ganga svo langt og að skemmra ætti að ganga í því að setja ekki þetta viðmið um að forsætisráðherra eigi í „prinsippinu“ að vera hæstlaunaði yfirmaðurinn í ríkiskerfinu. Undirmenn hans eigi ekki að vera á hærri launum en hann sjálfur en það er út af fyrir sig viðmið sem hefur oft komið til umræðu á hinum pólitíska vettvangi. Að lokinni þessari umræðu leggur meiri hluti nefndarinnar til eftir sem áður að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem á þeim urðu við 2. umr.

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins gagnrýnt þetta frumvarp og bent á að í þessu felist í besta falli nokkur hræsni að ætla að markmið þess nái fram að ganga. Ég vil spyrja hv. þingmann í ljósi þess að í hv. viðskiptanefnd var símafundur með Mats Josefsson nokkrum sem er mönnum að góðu kunnur. Hann hefur gagnrýnt að Bankasýslan sem var til umræðu áðan - að væntanlega yrði erfitt fyrir … Virðulegi forseti, það er dálítið erfitt að eiga orðastað við hv. þingmann þegar hann er upptekinn á öðrum fundi. Mats Josefsson sagði að erfitt yrði að ná erlendri sérfræðiþekkingu inn í Bankasýsluna, að ráða erlenda sérfræðinga til starfa þar vegna þessarar launastefnu ríkisstjórnarinnar. Ég ítrekaði þessa spurningu til hans á símafundi milli 2. og 3. umr. og þá sagði hann að það hefði ekkert breyst, hann hefði enn þá áhyggjur af þessu efni. Hann sagði að það væri þó sennilega hægt að ráða erlenda ráðgjafa til að vinna ákveðna vinnu. Því spyr ég hv. þingmann: Verður það þannig sem farið verður í kringum þessi ágætu lög, eða ekki svo ágætu lög, að ekki verður hægt að ráða hæfasta fólkið til starfa vegna þess að þau eru launuð samkvæmt því en farið fram hjá þeim með því einfaldlega að ráða ráðgjafa þar sem ekkert launaþak er? Hvað er þá unnið með því? Er þetta ekki einmitt eins og við höfum sagt, nokkur hræsni?

Virðulegur forseti. Ég undrast orð hv. þingmanns um hræsni því að fyrst man ég eftir að þetta efni hafi komið til umræðu í fyrirspurnatíma þegar ég beindi fyrirspurnum til þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesens og fyrrverandi leiðtoga Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi. Hann taldi eðlilegt að sett yrði viðmiðun, þak á laun þeirra sem hér um ræðir og það væri ekki óeðlilegt að í því efni væri litið til launa forsætisráðherra. Ég hygg að menn í öllum flokkum hafi fylgt þeim sjónarmiðum, sumir hverjir a.m.k., sem koma fram í þessu frumvarpi og felst engin hræsni í því. Auðvitað þýðir það að ekki er hægt að ráða alla í heiminum sem mann langar til að ráða vegna þess að laununum eru takmörk sett og það er vissulega annmarki og gæti verið annmarki í störfum Bankasýslunnar og er engin ástæða til að draga úr því. Það eru kostir og gallar á öllum málum. Það er hins vegar skoðun þeirra sem fara með ríkisreksturinn núna og þurfa að koma böndum á hann að það hafi hlaupið nokkur ofvöxtur í laun þess hóps sem hér um ræðir. Að menn hafi í góðærinu eða útrásinni misst stjórn á þessum þætti og að setja þurfi mjög skýrar skorður og mörk í því. Hvort það verður til þess að menn kaupi sér ráðgjöf er ekki hægt að útiloka. En hitt vita allir þeir þingmenn sem hér inni eru að þær fjárhagsskorður sem ríkisstofnunum og fyrirtækjum verða búnar á næstu árum verða ekki þannig að menn geti aukið kostnað við aðkeypta ráðgjöf heldur verður það einn af þeim liðum sem helst verður fyrir niðurskurðarhnífnum. Mönnum verður því skorinn nokkuð þröngur stakkur í því efni þó að auðvitað geti þurft að kaupa dýra ráðgjöf frá einum tíma til annars, eins og hv. þingmaður þekkir frá því að hún starfaði í forsætisráðueytinu og þurfti oft og tíðum að gera það jafnvel þótt ekkert launaþak væri.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að einhverjir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi á einhverjum tíma talað um að eðlilegt væri að setja þak og að miða ætti við laun forsætisráðherra. Þó held ég samt sem áður að menn hafi kannski - ja, ég tala bara fyrir sjálfa mig, ég mundi alla vega halda að við þyrftum að skoða hvort það þak sé raunverulegt. Raunveruleikinn er sá að nú þegar eru mörg hundruð ríkisstarfsmenn á hærri launum en hæstv. forsætisráðherra og ég nefni heilbrigðisstéttina sérstaklega. Ég skil ekki, og það er það sem ég vil og leyfi mér að kalla hræsni, virðulegi forseti, að þú náir þessum markmiðum nema með því aðeins að þú missir hæft fólk út úr þessum geirum og það sem ég óttast miklu meira er að þú missir þetta fólk úr landi. Þá vil ég aftur nefna heilbrigðisstarfsmenn sérstaklega og þar óttast ég að við gætum átt við raunverulega atgervisflótta að stríða og það er ekki það sem ég óska okkar góðu þjóð. Varðandi aðkeyptu ráðgjöfina vil ég segja það, og það var það sem ég var að leita eftir hjá hv. þingmanni: Er þetta kannski ein leiðin sem menn munu nota til að komast fram hjá þessum lögum? Ég þarf enga kristalskúlu til að spá fyrir um að farið verði fram hjá þessum lögum með öllum tiltækum ráðum og við vitum að þegar þú stendur í því að þurfa að ráða til þín fólk og það er samkeppni milli einkageirans og ríkisgeirans að ef þú ert með einhver bullákvæði eins og þarna eru munu menn kaupa ráðgjöf í verktakagreiðslum. Menn munu koma með alls konar sport, bílastyrki, ferðapeninga, ferðafólk á ráðstefnu 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé út af fyrir sig ágætt að hv. þingmaður rýni í kristalskúluna fyrir okkur og spái fyrir um framtíðina. Ég hef þó ekki áhyggjur af því að þessi víðtæku áhrif verði af málinu sem hún lýsir. Það nær auðvitað til takmarkaðs hóps og ég held að það sé þess vegna ástæðulaust fyrir hv. þingmann að hafa áhyggjur af heilbrigðisstarfsmönnum því að þetta nær ekki til lækna almennt. Hér er um að ræða forstöðumenn ríkisstofnana og hlutafélaga í eigu ríkisins, þ.e. stjórnenda, og ég held að almennt séu menn sammála um að síðustu árin hafi hlaupið nokkur ofvöxtur í laun stjórnenda, bæði á hinum almenna markaði og á ríkismarkaðnum og að búið sé að taka á því á hinum almenna markaði víða. Það er því eðlilegt að ríkið taki líka á því hjá sér, setji skorður við því hve há laun stjórnendur geta samið um. Í sjálfu eru ekki nein einföld sannindi um samhengi launa og árangurs í starfi eins og starfsemin í samfélaginu hefur sýnt okkur á síðustu árum, hæstu launatékkarnir fóru kannski ekki endilega til farsælustu stjórnendanna í samfélaginu. Þess vegna held ég að verið sé að gera of mikið úr málinu með því að hafa þessar miklu áhyggjur af því. En ég held engu að síður að það sé mikilvægt að við sýnum að ríkið bregst líka við í þessu og dregur mörk og setur skorður við því hversu há laun stjórnendur hjá því geta haft. Ég lýsi þeirri eindregnu von að það hafi ekki áhrif á kosti þeirra stjórnenda sem við höfum í störfum núna og að frumvarpið verði sannarlega til góðs og lími saman í samfélaginu fremur en hitt.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og skattanefndar, olli mér miklum vonbrigðum. Við áttum orðastað og mjög góða umræðu síðast á milli umræðna þegar þetta mál bar á góma. Ég tel að sú umræða sem þá fór fram milli þingmanna meiri hluta og minni hluta hafi verið málefnaleg og góð. Þar fóru menn yfir augljósa galla á þessu máli og hv. þm. Helgi Hjörvar hafði um það góð orð að farið yrði vel yfir málið. Ég man að ég hvatti hann mjög til þess og ég hafði trú á því að hv. þingmaður mundi beita sér í málinu til að taka af því augljósa vankanta því að það er ekki hægt að afgreiða þetta sem smámál vegna þess að það snerti svo fáa og muni ekki hafa neinar afleiðingar. Hér voru heilbrigðismálin rædd í andsvari hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur og hv. þm. Helga Hjörvar. Formaður efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar benti réttilega á að það mundi snerta mjög fáa þar. Það er svolítið lagt í með því að segja fáir, það er nákvæmlega, einn í þessum geira sem veltir yfir 100 milljörðum kr. á fjárlögum, það snerti einstakling. Ég sagði í umræðunni að það eina sem vantaði væri kennitalan á viðkomandi einstaklingi. Það er forstjóri Landspítalans. Forstjóri Landspítalans er Hulda Gunnlaugsdóttir sem var áður forstjóri á stærri spítala í Noregi og þegar hún flutti heim var nokkurn veginn um sömu launakjör að ræða fyrir hana sem forstjóra Landspítalans og í þeirri stöðu sem hún gegndi áður. En ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lækkaði laun hjá hæst launuðu starfsmönnum ríkisins um 10%, ef ég man rétt. Síðan eru náttúrlega búnar að vera miklar gengisbreytingar þannig að þetta er um 1/3 af þeim launum sem forstjóri Landspítalans hefur í samanburði við þau laun sem eru í sambærilegum stöðum annars staðar. Nú skulum við kippa út viðkomandi einstaklingi, hætta að tala um hana, en við skulum tala um heilbrigðisgeirann. Ef við ætlum að ná árangri í heilbrigðismálum, og ég þekki það vel, að halda okkur innan ramma fjárlaga hjá stofnunum og hafa þá þjónustu sem við viljum hafa, sem er afskaplega erfitt verkefni, er algerlega ljóst að við þurfum að hafa mjög hæfa stjórnendur. Reynslan sýnir, og þá höfum við horft til annarra landa, sérstaklega Norðurlandanna, að heilbrigðisstarfsmenn hafa reynst ákaflega farsælir stjórnendur. Auðvitað er það ekki algilt en vegna sérhæfingar á þessu sviði hafa heilbrigðisstarfsmenn reynst vel alla jafna og eru í forustu fyrir þessar stærstu stofnarnir og þessar smærri líka. Um 160 einstaklingar bara á Landspítalanum eru með hærri laun en forstjóri Landspítalans þegar við erum búin að breyta þessum lögum. Ef við gefum okkur að þar séu einhverjir starfsmenn sem geta orðið hæfir, og nú er t.d. afskaplega hæfur einstaklingur sem gegnir stöðu forstjóra Landspítalans, hví skyldi viðkomandi einstaklingur fara í erfiðara starf með meiri ábyrgð fyrir miklu lægri laun? Fyrir breytingar eru einstaklingar með mun hærri laun en forstjórinn og þannig verður það alltaf. Ég tek hér heilbrigðisstarfsmenn sem dæmi en það er alveg örugglega hægt að taka fleiri dæmi, það er sá hópur fólks sem við erum í sérstakri samkeppni um við önnur lönd. Okkar vel menntaða starfsfólk getur auðveldlega gengið í störf nokkurn veginn hvar sem er í heiminum. Það er alveg ljóst að á Norðurlöndunum eru menn byrjaðir að bera víurnar í okkar fólk. Læknar koma ekki heim úr námi eins og þeir gerðu áður og það er alveg ljóst að það verður sérstaklega sótt á okkar fólk og stjórnendur. Ég vil spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, vegna þess að þegar við ræddum þetta fannst mér umræðan vera góð. Við tókum sérstaka umræðu um heilbrigðisstarfsemina, sérstaklega um þann sérkennilega vinkil að hér er um einn starfsmann í einum geira að ræða sem lögin munu taka til, en eins og við erum öll sammála um var það ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem fór strax í að lækka laun þeirra hæst launuðu í hinu opinbera kerfi, það var eitt af hennar fyrstu verkefnum. En við erum búin að vera að fikra okkur í þá átt að reyna að koma meiri reglu í launakerfi hins opinbera. Til þess var kjararáð sett á laggirnar. Eins og kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur horfði hún í kristalskúlu og sá hið augljósa, hvað mundi gerast, en það er líka í gangi núna. Það kom alveg fram hjá öllum þingmönnum í meiri og minni hluta, menn eru algerlega tilbúnir í þá vinnu að endurskoða launakerfið eins hratt og mögulegt er, sérstaklega hjá þeim sem mest hafa. Hér er mál sem hefur augljósa galla en ekkert sérstaklega marga kosti. Eins og við nefndum hefur þetta kannski fyrst og fremst einhvers konar áróðursgildi en gæti haft mjög slæmar afleiðingar. Ef við fáum ekki hæfa stjórnendur yfir stærstu stofnunum, fjárfrekustu stofnunum hins opinbera mun það annaðhvort koma niður á þjónustunni eða rekstrinum eða hvoru tveggja. Þetta eru gríðarlega erfið störf og við erum í samkeppni um fólk hvað þetta varðar við önnur lönd. Við eigum sem betur fer menntakerfi á heimsmælikvarða sem gerir það að verkum að okkar fólk getur farið og starfað hvar sem er. Það er ekki þannig að það þurfi að hafa frumkvæði, það er haft frumkvæði að því að sækja þetta fólk. Mér fannst umræðan vera með þeim hætti að efnahags- og skattanefnd mundi setjast yfir þetta og í það minnsta, ef það ætti að klára þetta mál núna, sníða af því verstu vankantana sem menn voru sammála um í umræðunni að væru á því. Ég heyrði alla vega engin andmæli við þeim áhyggjum sem við veltum upp. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann, formann nefndarinnar, Helga Hjörvar, sem ég trúi að hafi skilning á þessu máli og hefur oftar en ekki sýnt lipurð, forustu og skynsemi í þeim störfum sem hann hefur tekið að sér, af hverju menn hafa ekki gengið í þetta mál eins og lagt var upp með við lok síðustu umræðu. Við megum passa okkur núna þegar við erum með þessi stóru mál - þau eru svo sannarlega alveg gríðarstór og þá er ég að vísa í Icesave - að við göngum ekki frá málum sem eru smærri. Ég ætla ekki að halda neinu öðru fram, þau eru auðvitað miklu smærri, en við megum ekki kasta til höndunum og ganga frá hlutunum bara til þess að ganga frá þeim og þurfa síðan að fara í einhver viðhalds- og viðgerðarstörf á löggjafarsamkundunni þegar skaðinn er skeður. Enn og aftur minni ég á, og ég veit það og ætla hv. þingmanni ekki að snúa út úr því, ég trúi því að hv. þingmaður muni svara þessum spurningum, að ekki er deilt um að fara þurfi í endurskoðun á þessum málum. Það er ekki deilt um að það er ekki það samræmi sem ætti að vera, það er ekki deilt um að þetta er eitt af þessum verkefnum sem þarf að taka á. En ég heyrði engan mæla því bót að þetta frumvarp væri til þess fallið að reyna að hjálpa til við það. Raunar eru á því augljósir gallar og ég nefndi það sérstaklega og svo við tökum þessa einu stöðu sem þetta kemur við í heilbrigðiskerfinu, svo menn hafi það á hreinu, þá er Landspítalinn 1/3 af útgjöldum heilbrigðisþjónustunnar, hvorki meira né minna. Það hefur fyrst núna á síðustu tveimur árum náðst árangur frá því að spítalarnir voru sameinaðir í rekstri, þrátt fyrir að þjónustan hafi verið aukin. Það væri sorglegt ef við færum til baka hvað þetta varðar og mundum glutra niður þeim árangri sem við höfum náð. Það er ekkert leyndarmál að við litum til Norðurlandanna sérstaklega. Ég spurði kollega mína á Norðurlöndunum, heilbrigðisráðherrana, á fundi hvað þeir gerðu ef sú staða væri uppi að stofnanir færu fram úr fjárlögum ár eftir ár eftir ár. Þeir skildu ekki spurninguna vegna þess að það viðgengst ekki annars staðar. Þetta var landlægt hér, við vorum að ná árangri, sérstaklega varðandi Landspítalann og að vísu fleiri stofnanir, en það gerðist ekki af sjálfu sér. Ég vonast til þess að ekki verði gengið þannig fram, hvort sem það er heilbrigðisráðherra eða annar ráðherra, sama hver það er, að viðkomandi aðili verði settur í þá stöðu að hann geti ekki séð til þess að allra hæfasta fólkið sem völ er á muni stýra þessum erfiðu stofnunum vegna þess að menn leggja fram frumvarp sem hljómar kannski vel í fréttatíma en gerir hlutina mjög erfiða í framkvæmd. Virðulegi forseti. Að lokum. Ég vildi gjarnan biðja hv. þm. Helga Hjörvar í mestu vinsemd að svara því af hverju ekki var gengið í þetta verk eins og ég taldi og ég held að allir sem eru í salnum hafi talið að gert yrði milli umræðna.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um kjararáð og fleiri lögum sem snýr fyrst og fremst að því að fella æðstu embættismenn opinberra stofnana undir kjararáð. Markmiðið með þessu frumvarpi er að lækka launakostnað hins opinbera um allt að 50 millj. kr. á ári en jafnframt er þess getið í umsögn um frumvarpið frá fjármálaráðuneyti að hugsanlegt sé að lækkun launa næstæðstu stjórnenda í viðkomandi stofnunum eða félögum sem gætu orsakast af lækkun launa forstöðumanna. Andi þessarar löggjafar er sem sagt sá að það eigi að byrja á forstöðumönnum þessara stofnana og fyrirtækja og síðan eigi þau áhrif að smitast út til viðkomandi stofnana. Þá vil ég, rétt eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, velta heilbrigðiskerfinu fyrir mér og almennt á hvaða vegferð við erum því að ég tel, óháð því í hvaða flokkum við stöndum, hvort sem við erum í stjórnarmeirihluta eða minni hluta, að við þurfum öll að vita á hvaða vegferð við erum. Í því árferði sem nú er hafa skuldir miðaldra fólks stórhækkað á undangengnum mánuðum, launin eru að lækka og er boðað að þau verði lækkuð enn meira. Búið er að boða það að skattar verði hærri og í ljósi þess að krónan hefur fallið svo gríðarlega er ljóst að starfskjör menntaðra Íslendinga á erlendri grundu í íslenskum krónum hafa tvöfaldast í kjölfar hruns krónunnar. Þá er ástæða til að við stöldrum við og veltum fyrir okkur samkeppnishæfni landsins og kannski sérstaklega hins opinbera og þess besta heilbrigðiskerfis sem komið hefur verið á laggirnar í vestrænum löndum og á heimsvísu. Sjálfur frétti ég um helgina af tveimur fjölskyldum sem eru að selja búslóðir sínar, vel menntað fólk, og flytja til Noregs. Það sem ég vil segja með þessum fáu orðum sem ég ætla að viðhafa um þetta mál er að við þurfum að passa okkur í því að ganga ekki of langt í því að lækka launin og skera niður þannig að það endi ekki með því að við missum kynslóðina 25–45 ára, barnafólkið, vel menntaða fólkið úr landi vegna þess að allar aðstæður þar, starfskjör og fleira, eru mun betri en hér á landi. Við ræddum þetta á vettvangi efnahags- og skattanefndar og svo ég sé alveg heiðarlegur í því held ég að það sé ekki meiningin hjá ríkisstjórninni að ganga fram með þeim hætti að skerða kjör lækna í þessu landi um helming eða eitthvað slíkt. En við þurfum samt að vara okkur á þessari þróun og það er víðfrægt hvaða leið Bandaríkjamenn fóru í stóru kreppunni upp úr 1930 til að komast út úr henni, þeir skáru mjög mikið niður og þeir gættu mikils aðhalds í útgjöldum hins opinbera. Á sama tíma fækkaði störfum í landinu og það myndaðist eins konar spírall. Það var ekki fyrr en Bandaríkjamenn fóru að auka við verklegar framkvæmdir og auka umsvif og útgjöld ríkisins að efnahagslífið fór að taka við sér. Hann er vandrataður sá meðalvegur sem við verðum að ganga og þó að ég sé að tala almennt um kreppu í sambandi við þetta mál er það frumvarp sem við ræðum hluti af því efnahagsástandi sem blasir við okkur öllum. Við þurfum öll sem eitt að reyna að finna bestu lausnirnar til að rata þennan vandrataða meðalveg. Til að mynda ef við horfum til heilbrigðisstéttarinnar vil ég ekki sjá okkar færustu lækna og hjúkrunarfólk flytjast unnvörpum úr landi. Þess vegna væri gott að heyra skilning forustumanna efnahags- og skattanefndar á því að starfsmenn ákveðinna stofnana geti verið með hærri laun en til að mynda forsætisráðherra eða er það svo að menn ætli sér að ganga mjög langt í þessum niðurskurði? Ég hef þá trú að geri menn það sé verulega mikil hætta á atgervisflótta frá Íslandi, því miður, og þá mun kannski okkar best menntaða fólk verða fyrst til að flytja. Það er, vel að merkja, margt nýkomið úr námi frá útlöndum, skuldar húsnæðislán, skuldar námslán en hefur há laun en þau á að lækka og það á líka að hækka skattbyrðina. Á sama tíma horfir þetta fólk upp á það að aðstæður erlendis hafa breyst gríðarlega, það er eftirspurn eftir starfskröftum þess þar og launin á erlendri grundu eru orðin tvöfalt hærri en þau voru fyrir sex mánuðum. Mér finnst að í þessari umræðu þurfi það að koma fram, og þá kannski sérstaklega frá ráðandi öflum í þessu samfélagi, þ.e. þingmönnum stjórnarmeirihlutans, hvort menn ætli að keyra þennan niðurskurð svo hart fram, og þá kannski sérstaklega í heilbrigðiskerfinu, að þetta geti orðið raunin, þ.e. að enginn læknir eða heilbrigðisstarfsmaður geti verið með hærri laun en forsætisráðherra. Við búum nefnilega við þann veruleika í dag að það eru hundruð lækna sem hafa munu hærri laun og ætla menn sér núna á erfiðum niðurskurðartímum að lækka laun þessarar stéttar með þessum hætti? Ég stend þá í þeirri trú að ef menn ætla sér að fara í mjög harðar aðgerðir í þeim efnum muni verða veruleg liðsfækkun í öflugu liði í heilbrigðisstéttinni sem við höfum búið að um árabil. En þetta eru almennar áhyggjur sem ég vildi reifa í þessu efni. Við höfum lækkað laun þingmanna á Alþingi. Það er búið að lækka laun skrifstofumanna í ráðuneytum og laun ráðuneytisstjóra, við höfum svo sem byrjað á þeim endanum. Sjálfur hef ég talað fyrir því að það þurfi að lækka útgjöld hins opinbera og það þarf að gera með einhverjum hætti. Ef við tökum tillit til þess að 70–75% af útgjöldum ríkisins eru laun segir það sig sjálft að eitthvað verður að gera í þeim pósti líka en það er spurning um aðferðafræðina og hversu hratt og djarft menn ætla í þessar aðgerðir. Mér finnst mikilvægt að við fáum einhverjar upplýsingar um það í þessari lokaumræðu frá hv. þingmönnum og forustumönnum nefndarinnar því að þetta er vandasamt mál og við megum ekki stuðla að því að Ísland verði mikið láglaunaland. Að þeir fari til útlanda sem hafa mestu menntunina og bestu tækifærin og eftir séu færri bök í landinu til að bera þær gríðarlegu skuldabyrðar sem blasa við okkur öllum. Það verður mjög erfitt að kljást við. Við þurfum á þessu fólki að halda. Ég er mjög hræddur um það að öllu óbreyttu, reyndar deila menn um þetta, að við getum horft á sama atgervisflótta úr landi eins og Færeyingar gerðu í upphafi 10. áratugar síðustu aldar og þeir voru mörg ár að vinna sig út úr því. Þess vegna þurfa skilaboð stjórnvalda að vera mjög skýr og reyndar hefði ég viljað ganga lengra. Ég veit að hv. þm. Lilja Mósesdóttir er mér sammála um það. Ég hefði viljað koma til móts við skuldug íslensk heimili fyrir mörgum mánuðum, þá kynslóð sem ég hef talað um, fólk á aldrinum 25–45 ára sem er með gríðarlega miklar skuldir. Það fólk átti skilið einhverja leiðréttingu á því efnahagshruni sem hér varð sem forustumenn fyrrverandi þriggja stærstu bankanna stóðu m.a. að með áhlaupi á íslensku krónuna sem hleypti verðbólgunni upp, við þekkjum öll þá sögu. En því miður hafa allt of margir mánuðir liðið í aðgerðaleysi, án þess að þessari kynslóð, skuldugustu kynslóð Íslandssögunnar, hafi verið hjálpað. Ég bið menn í að fara mjög varlega í að stórlækka laun þessarar sömu kynslóðar sem eytt hefur miklum fjármunum í að afla sér víðtækrar menntunar og skuldar þar af leiðandi námslán, húsnæðislán, eins og ég sagði áðan. Og ef við ætlum að fara að lækka launin hjá þessu fólki og hækka skattana á sama tíma og fólk horfir upp á að húsnæðislán þess hafa jafnvel tvöfaldast er ég alveg viss um, eins og ég heyrði um helgina hjá þessum tveimur fjölskyldum sem eru að selja búslóðir sínar og flytja til Noregs, að fleiri munu flytja til útlanda. Það er áhyggjuefni fyrir okkur öll því að þá munu mun færri standa undir þeim skuldbindingum sem við höfum tekið á okkur og hugsanlega þeim skuldbindingum sem munu felast í þeim víðfrægu Icesave-samningum sem vonandi verða ekki samþykktir á þessu þingi. Ef þeir verða samþykktir verður vaxtabyrðin ein frá áramótum 24 milljarðar kr., 24 þúsund milljónir, og ég hef ekki enn fengið skilið af hverju við eigum að greiða vexti frá áramótum en ekki frá þeim degi sem við skrifuðum undir það samkomulag, ef það verður samþykkt sem ég vona að verði ekki, því að 24 milljarðar er mikið fé. Það má reka Landspítala – háskólasjúkrahús í níu mánuði þar sem þúsundir manna vinna, stærstu vinnustöð landsins, fyrir þessa 24 milljarða sem samninganefnd ríkisins skrifaði undir með fyrirvara um stuðning Alþingis að Íslendingar ættu að undirgangast. Þess vegna er hætta á, ef okkur fækkar og okkar besta fólk fer að flytjast af landi brott, vonandi þá tímabundið, að það verði enn þá erfiðara fyrir okkur og jafnvel ómögulegt að standa undir öllum þeim skuldbindingum sem við höfum þurft að takast á hendur í kjölfar þessa efnahagshruns. Ég vildi því í stuttri ræðu koma með almenn sjónarmið og hugleiðingar um það á hvaða vegferð við erum. Í nefndinni leyfir formaður hennar mjög frjálsleg skoðanaskipti og mér finnst að þar hlusti menn hver á annan hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu og þannig þarf það að vera miklu víðar á vettvangi þingsins. En ég tel því miður að hæstv. ríkisstjórn hafi gersamlega horfið frá því, hafi hún einhvern tíma ætlað sér það, að eiga samráð við okkur í stjórnarandstöðunni. Þótt við höfum komið fram með margar hugmyndir og tillögur um úrbætur í efnahagsmálum, málefnum fjölskyldnanna, hefur ekkert af þeim tillögum verið tekið til greina sem er miður því að nú eru liðnir margir mánuðir og fer að styttast í að ár sé liðið frá efnahagshruninu stóra. Mér hefur fundist vanta að menn kæmu með heildstæða framtíðarsýn og helst hefðum við öll þurft að sameinast um það á þinginu. En því miður eru menn enn í skotgrafarhernaðinum, ráðherrar í ríkisstjórninni keppast við að tala niður þær hugmyndir sem þingmenn Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Borgarahreyfingarinnar hafa komið fram með og okkur hefur ekki orðið neitt ágengt í þeim efnum. Það er miður og það er verst fyrir heimilin í landinu. Í því samhengi segi ég að við skulum fara varlega í því að stórskera niður laun opinberra starfsmanna og stórskera niður lífskjörin í landinu vegna þess að það hefur gríðarlega mikið hrun átt sér stað. Það getur vel verið að fyrir vel menntað fólk verði það miklu betri kostur að flytja af landi brott, yfirgefa ættjörð sína. Það er örugglega þyngra en tárum taki fyrir okkur þingmenn að horfa upp á slíka þróun ef hún brýst fram af alefli, rétt eins og frændur okkur í Færeyjum þurftu að upplifa upp úr 10. áratug síðustu aldar.

Virðulegi forseti. Mér finnst gæta ákveðins misskilnings í umræðunni um kjararáð. Ástæðan fyrir því að verið er að lækka laun forstöðumanna er ekki sú að verið sé að færa þá undir kjararáð heldur vegna þess að við höfum verið að fara í gegnum mikla fjármálakreppu undir leiðsögn lánardrottins sem er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Þessi lánardrottinn hins íslenska ríkissjóðs krefst þess að við skerum niður útgjöld ríkisins. Við bankahrunið eignaðist ríkið mjög mörg fyrirtæki sem áður voru einkafyrirtæki. Þar hafði launaþróunin verið gerð dreifstýrð. Hún var miklu miðstýrðari fyrir 10–15 árum og þessi dreifstýring varð til þess að laun hækkuðu mikið, sérstaklega hjá toppunum í þessum fyrirtækjum - reyndar ekki bara hjá toppunum heldur líka samanborið við æðstu embættismenn hjá ríkinu. Ríkið er því að fá í hendurnar fólk á mjög háum launum, fólk sem er á mun hærri launum en annað fólk sem hefur lengi verið ríkisstarfsmenn og er í sambærilegum störfum. Það er hreinlega ólöglegt að borga mismunandi laun fyrir sambærileg störf þannig að ég sé að sem jákvætt að verið sé að færa þessa forstöðumenn stofnana inn undir kjararáð. Það er hægt að nota kjararáð til að tryggja að ríkið borgi sömu laun fyrir sambærileg störf. Það er jafnframt von mín að þessi aukna miðstýring sem kjararáðið er dæmi um muni líka halda 

Frú forseti. Ég held að ég hafi ekki misskilið það frumvarp sem við ræðum. Ég held að við höfum sameiginlegan skilning um það hvaða afleiðingar frumvarpið eitt og sér mun hafa gagnvart forstöðumönnum þessara stofnana. En hins vegar beindi ég spurningum mínum um heilbrigðiskerfið m.a. til hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Mér finnst skipta miklu máli í þessari umræðu að við fáum á hreint hvort það sé virkilega stefna ríkisstjórnarinnar að skera laun lækna niður, jafnvel um 50%, eða hver er stefnan? Það er svo mikilvægt að héðan frá Alþingi berist skýr skilaboð þannig að fólk viti í raun og veru hvert stefna skal, hvert ríkið ætlar að stefna í þessum efnum. Það er með því hugarfari sem ég kom inn í þessa umræðu að ég tel hættu á atgervisflótta hjá okkar hæfasta fólki, sérstaklega í heilbrigðisgeiranum, og ég lagði þess vegna sérstaka áherslu á að við þyrftum að fá það á hreint hver afstaða forustumanna nefndarinnar væri gagnvart þeim stéttum, þ.e. heilbrigðisstéttunum. Svo get ég alveg tekið undir með hv. þingmanni að það mátti leiðrétta starfskjör í gömlu, stóru bönkum, ég held að landsmenn séu okkur sammála um að þar mátti vera miklu meira hóf og meira samræmi á milli hlutanna. Að sjálfsögðu get ég tekið undir það. Ég nefni þetta í þessu samhengi og reyndar líka heildarsamhengið, Icesave-samningana sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur verið mjög gagnrýnin á, og fleira, leiðréttingu á lánum til handa heimilum. Ef við horfum upp á stórfelldan fólksflótta úr landinu segja allar greiningar á skuldaþoli þjóðarinnar okkur að þá er mjög ólíklegt að íslenskt þjóðarbú geti til framtíðar staðið undir þeim skuldbindingum sem blasa við okkur í dag.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem í sjálfu sér er endurómur af þeirri umræðu sem var við 2. umr. Ég vil alls ekki gera lítið úr áhyggjum manna og tek undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að auðvitað er í þessu efni vandrataður meðalvegurinn. Sannarlega er það áhyggjuefni fyrir Ísland í alþjóðlegri samkeppni þegar verðmæti gjaldmiðilsins hefur hrunið um helming. Og auðvitað mun það hafa áhrif á samkeppnishæfni okkar um ýmsa sérfræðinga næstu missiri og ár að öllum líkindum, sú mikla breyting, en hún er auðvitað ekki fólgin í því litla máli sem er hér til afgreiðslu heldur í því efnahagshruni sem orðið hefur. Auðvitað skiptir það gríðarlega miklu máli, og kannski ekki síst í heilbrigðiskerfinu sem hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra nefndi og ber fyrir brjósti ekki síður en hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að við getum haldið mikilvægum sérfræðingum og boðið laun þannig að við getum haldið áfram traustum stoðum í því öfluga heilbrigðiskerfi sem okkur hefur tekist að reka. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þetta mál snertir í raun og veru aðeins einn starfsmann í heilbrigðiskerfinu þannig að menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því í tengslum við þetta tiltekna mál að fara í launalækkanir. Það lýtur að tiltölulega litlum hópi stjórnenda en er engu að síður mikilvægt. Það er skemmst frá því að segja, vegna spurningar frá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að við tókum málið upp milli umræðna í efnahags- og skattanefnd og ég held að það hafi einfaldlega ekki verið gerðar neinar breytingar eða hugmyndir og tillögur að breytingum sem áttu nýju fylgi að fagna í nefndinni. Það eru engar augljósar og betri leiðir við að reyna að sigla þann meðalveg sem hér er verið að feta. Ég held að við verðum að hafa á því nokkurt traust að fyrir 935 þús. kr. á mánuði má finna býsna mikið af býsna góðum stjórnendum í öllum geirum og þó að það sé virðingarvert af fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra að bera þann geira fyrir brjósti sem hann hefur haft forustuhlutverk í og taka hann hér til umræðu eru það sjónarmið sem má færa fram í ýmsum öðrum geirum líka. Við hv. þingmaður þekkjum til að mynda ágætlega til í orkugeiranum, að hið sama hefur gerst í opinberum fyrirtækjum og hálfopinberum fyrirtækjum varðandi launakjör stjórnenda á síðustu árum, að þau hafa farið umtalsvert upp fyrir það sem áður þekktist í hinum opinbera geira, þau hafa farið upp fyrir laun ráðherra og eins og hinna æðstu embættismanna í stjórnkerfinu. Ég held, með djúpri virðingu fyrir þeim stjórnendum sem við höfum átt í orkugeiranum, að það hafi ekki þýtt að við séum með svo miklu betri stjórnendur nú en fyrir nokkrum árum. Ég held að við eigum sannarlega góða von til að halda hæfum stjórnendum með þeim launum sem verið er að marka í þessum stofnunum og fyrirtækjum og fá góða og öfluga stjórnendur. Ég hlýt auðvitað að vekja athygli á því sem formaður nefndarinnar að hér er um að ræða stjórnarfrumvarp. Það inniber að ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem þurfa að annast framkvæmdir þeirra laga sem eru samþykkt í þinginu treysta sér til þess að ráða stjórnendur til að framfylgja samþykktum þingsins og þeim lögum sem sett eru innan þess ramma sem hér er lagður til. Það getur auðvitað verið að í einstaka málum muni þar reyna á og það leiðir tíminn einn í ljós. Ég undirstrika að ég vil alls ekki gera lítið úr þeim áhyggjum sem menn hafa lýst vegna þess að auðvitað verður það hið stóra verkefni sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi, nú þegar þetta Icesave-mál verður að baki - vonandi fljótlega - að koma krafti í atvinnulíf og verðmætasköpun á ný til að hér geti skapast forsendur fyrir því að við getum boðið kjör sem eru samkeppnishæf á alþjóðlegan mælikvarða. Eins og kom fram hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni hafa einstaka sérfræðingar og stjórnendur, ekki bara hjá hinu opinbera heldur ekkert síður á einkamarkaðnum, auðvitað fallið gríðarlega í launum í hinum alþjóðlega samanburði við gengisfall krónunnar. Það mun gera okkur erfitt fyrir í samkeppni um vinnuafl á næstu árum en lykillinn að því að breyta því er sá að við einhendum okkur í að koma Íslandi aftur í alþjóðlegt viðskiptaumhverfi og koma hjólum atvinnulífsins og verðmætasköpunarinnar í gang. Ég treysti því að á meðan við erum að vinna að þeim verkefnum munum við finna stjórnendur í þessi mikilvægu störf sem þetta litla mál snertir sem séu góðir og hæfir stjórnendur og fáist til að ráða sig á þeim launakjörum sem forsætisráðherra Íslands eru búin. Ef svo er ekki held ég að við þurfum að hafa miklar áhyggjur af þeim launakjörum sem forsætisráðherra eru búin.

Virðulegi forseti. Ég get ekki heyrt annað en að menn ætli bara að fara fram með opin augun með þetta mál þrátt fyrir augljósa ágalla. Ég get ekki skilið það öðruvísi en að hv. þingmaður og stjórnarþingmenn allir skilji augljósu vankantana á þessu máli. Við vitum öll að þetta mun hafa mikil áhrif - almenn staða efnahagsmála, við urðum verr fyrir fjármálakreppunni en flestar aðrar þjóðir, það hefur áhrif. Við erum að gera okkur enn erfiðara fyrir með þessu máli og menn eru með opin augun varðandi það. Ég vildi þá spyrja, af því að hér tala menn alltaf um 935 þúsundin: Er það þannig þegar við tölum um kjör forsætisráðherra, eru þá fríðindi inni í því? Mun þá forstjóri Landspítalans fá bílstjóra og bíl, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann hefur hér með málefnalegum hætti vakið athygli á ákveðnum annmörkum sem hann telur vera á málinu sem geti haft alvarlegar afleiðingar. Hann hefur lýst þeim býsna vel og glögglega og málið hefur verið tekið til nefndar milli umræðna. Það eru engar breytingar gerðar á því þannig að það er augljóslega mat meiri hlutans hér og mín sem formanns nefndarinnar að þeir hagsmunir sem í því felast að samþykkja málið séu umtalsvert meiri en þeir annmarkar sem hann hefur bent hér á. Hv. þingmaður spyr svo hinna ágætustu spurninga, sem hefðu í raun og veru átt að koma fram miklu fyrr við umfjöllun málsins, þ.e. hvað þetta þýðir nákvæmlega, hvað dagvinnulaun þýða o.s.frv. Hér hefur margoft verið undirstrikað við umræðuna að 935 þúsund séu meginviðmiðið og það væri í algjörum undantekningartilfellum ef það væri eitthvert álag eða einhverjir slíkir hlutir sem úrskurðaðir væru á það þó að meiri hluti nefndarinnar hafi ekki viljað útiloka það. Hvað fríðindin varðar held ég að þróunin í þeim efnum sé einmitt í þá átt að afnema þau fríðindi sem eru í þessu efsta lagi. Þannig hefur forsætisráðherra fallið frá handhafalaunum sem hann naut áður. Þannig hafa lífeyrisréttindi bæði alþingismanna og ráðherra verið tekin til endurskoðunar, þannig verða dagpeningakerfi og hvers kyns sporslukerfi sem notuð hafa verið til þess að smyrja ofan á laun, endurskoðuð til lækkunar almennt í kerfinu en ekki til hækkunar. Ég held að það sé ágætt að undirstrika það hér við þessa umræðu. Ég treysti mér ekki til að fullyrða neitt varðandi aðgang að sumarbústað enda tel ég að það sé kannski fulllítill 

Virðulegi forseti. Það gat nú verið að þetta væri mér að kenna að koma ekki með þessa athugasemd fyrr. En ég verð að segja að ég hélt í fullri alvöru að menn mundu skoða þetta mál, sem augljóslega er mjög gallað, af alvöru milli umræðna. Og ég vona að þetta sé ekki einhver lenska að menn segi bara að verið sé að taka hluti á milli umræðna bara til þess að róa þá umræðu sem er í gangi hverju sinni, heldur að það sé tekið alvarlega. Þetta er auðvitað stórmál. Það er alveg ljóst og hefur komið fram að við munum sjá hér kjaraskerðingu hjá öllum, vonandi allra minnst hjá þeim sem minnst hafa en óhjákvæmilega mest hjá þeim sem mesta hafa, það er bara þannig. Hins vegar ef við búum þannig um hnútana og gerum það alveg sjálf getum við ekki keppt um bestu stjórnendurna í erfiðustu stöðurnar nema með því að fara í einhverjar æfingar, einhverjar fríðindaæfingar og slíkt sem t.d. hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir spáði að hér yrði og hefur m.a. verið viðloðandi í opinbera kerfinu til mikillar óþurftar. Það væru nú gustuk að hreinsa til hvað það varðar. Við erum augljóslega að gera erfiða stöðu enn erfiðari. Auðvitað munu menn líka, af því að ég er að tala um heilbrigðisgeirann, væntanlega taka mið af launum forstjóra spítalans hvað annað varðar þegar fram líða stundir. Ég er afskaplega ósáttur við að menn skyldu ekki gera það sem lagt var upp með og við sitjum uppi með þetta mál, 

Virðulegur forseti. Mér finnst hv. þingmaður, bara þannig að tekin séu af tvímæli um það, ekki hafa komið seint fram með ábendingar sínar. Ég tel að hv. þingmaður hafi gert það hátt og skýrt og málefnalega. Þær hafi verið rökstuddar og eru sannarlega ákveðið sjónarmið. Það er ekkert nema virðingarvert að hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra taki hér upp það sem snýr að þeim málaflokki sem hann hefur áhyggjur af. Þó að málið sé lítið og varði lítinn hóp má auðvitað segja, eins og hann gerir, að þetta sé stórmál því að við erum að fara í gegnum tíma kjaraskerðingar og það er stórmál með hvaða hætti hún bitnar á fólki. Við leggjum áherslu á að í því verði líka nokkrar jöfnunaraðgerðir vegna þess að hér hefur auðvitað orðið mjög vaxandi launamunur á síðustu árum og sú ofurlaunastefna sem fylgdi aðdraganda hrunsins, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim, stefndi okkur í nokkra blindgötu og ekki keyptum við alltaf samkeppnishæfasta fólkið eða besta fólkið fyrir hæstu launin, a.m.k. reyndust það ekki vera bestu bankastjórarnir sem fengu hæstu launin. Ég held þess vegna að það sé mikilvægt að ríkið taki til í sínum ranni og setji skýr mörk varðandi hvað stjórnendur hjá ríkinu eiga að vera með í laun og að forsætisráðherra sé krónan á því tré því að hann ber auðvitað langmesta og víðtækasta ábyrgð og hefur mestar starfsskyldur. Menn hljóta að horfa til þess þegar kjararáð ákvarðar laun að að baki því liggi málefnaleg sjónarmið og að eðlilegt sé að fylgja fram þeirri stjórnarstefnu þó að vissulega kunni að vera á því ýmsir annmarkar eins og þingmenn hafa tilfært með ýmsum rökum við þær umræður sem hér hafa farið fram.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 92/2008, um framhaldsskóla. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þóri Ólafsson og Baldur Guðlaugsson frá menntamálaráðuneyti, Guðbjörgu Aðalbergsdóttur frá Félagi íslenskra framhaldsskóla, Ásgeir Guðmundsson, Hreiðar Má Árnason og Sindra Snæ Einarsson frá Sambandi íslenskra framhaldsskólanema og Önnu Maríu Gunnarsdóttur og Ásdísi Ingólfsdóttur frá Kennarasambandi Íslands. Umsögn barst frá Rafiðnaðarsambandi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að gildistöku ákvæðis í lögum um framhaldsskóla, um að skólum sé óheimilt að innheimta efnisgjöld fyrir efni sem nemendum er látið í té samkvæmt einhliða ákvörðun skóla, verði frestað til ársins 2012. Með 45. gr. laga nr. 92/2008, um framhaldsskóla, voru gjaldtökuheimildir opinberra framhaldsskóla þrengdar frá því sem var í eldri lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996. Í 2. mgr. 7. gr. þeirra laga var gert ráð fyrir því að heimilt væri að innheimta efnisgjald af nemendum sem nytu verklegrar kennslu vegna efnis sem skóli léti þeim í té og þeir þyrftu að nota í námi sínu. Hámark gjaldsins var ákveðið 50.000 kr. á skólaári eða 25.000 kr. á önn. Í b-lið 1. mgr. 45. gr. gildandi laga er almennt við það miðað að innheimta efnisgjalds sé ekki heimil fyrir efni sem nemendum er látið í té samkvæmt einhliða ákvörðun skóla. Þó sé heimilt að innheimta efnisgjald fyrir efni sem skóli lætur nemendum í té ef nemandi hefur af því ávinning eða sérstök not. Á árinu 2008 munu framhaldsskólar hafa innheimt um 200 millj. kr. í formi efnisgjalda. Að óbreyttu er ljóst að lagagreinin mun leiða til aukins kostnaðar fyrir framhaldsskóla umfram þær kröfur sem gerðar hafa verið um hagræðingu innan skólanna. Í þessu ljósi er lagt til að ákvæði 2. mgr. 7. gr. eldri laga um heimildir framhaldsskóla til innheimtu efnisgjalda gildi tímabundið eða út skólaárið 2011–2012. Meiri hlutinn bendir á að í lögum um framhaldsskóla, nr. 92/2008, er m.a. að finna tvö ákvæði sem ætlað er að draga úr kostnaði nemenda við að stunda nám í framhaldsskólum. Í 45. gr. er dregið úr heimildum skólanna til að innheimta efnisgjöld af nemendum. Þá er í 51. gr. kveðið á um að í fjárlögum ár hvert skuli tilgreind sú fjárhæð sem veitt er til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Ljóst er að framhaldsskólarnir þurfa nú í ljósi efnahagsástandsins að taka á sig umtalsverðan niðurskurð á fjárveitingum eins og aðrar ríkisstofnanir. Ekki er gert ráð fyrir að dregið verði úr kjarnaþjónustu skólanna en niðurskurður verði á öðrum þáttum. Afnám efnisgjalda fyrir efni sem skóli lætur nemendum í té og þeir þurfa að nota í námi sínu hefði í för með sér enn þrengri fjárhag skólanna þar sem ekki er gert ráð fyrir að mæta þeim með nýjum framlögum í fyrirliggjandi fjárlagatillögum. Með því að framlengja ákvæði laganna frá 1996 um efnisgjöld væri skólunum hlíft við enn harðari niðurskurði. Meiri hlutinn áréttar að ekki sé verið að taka upp nýja gjaldtöku hjá verknámsnemendum heldur framlengja óbreytt ástand. Einnig er áréttað að gjaldið á að mæta raunverulegum kostnaði og ekki er gert ráð fyrir hækkun á gjaldinu þó að efni sem notað er til verklegrar kennslu í framhaldsskólum hafi hækkað frá ákvörðun gjaldsins í eldri lögum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Margrét Tryggvadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Auk þeirrar sem hér stendur skrifuðu eftirfarandi hv. þingmenn undir nefndarálitið: Ásmundur Einar Daðason, Árni Þór Sigurðsson, Skúli Helgason og Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Virðulegur forseti. Þetta er lítið mál sem hv. efnahags- og skattanefnd flytur og er í rauninni leiðrétting á bandorminum svokallaða sem var afgreiddur hér fyrir síðustu mánaðamót og þarf að flytja vegna þess að í þeim bandormi var dagsetning röng, ártalið var þar 2010 en ekki 2009, sem hefði seinkað viðkomandi skattlagningu um heilt ár. Það er ekki komið að henni þannig að það tekst þó að leiðrétta það í tíma. Þar sem gera þurfti þessa leiðréttingu og nefndin ákvað að flytja málið - og þakka ég hv. nefndarmönnum fyrir það og góða samvinnu við málið - eru jafnframt leiðrétt nokkur vörunúmer sem ýmist eru ekki í notkun og hins vegar sem sneru að te og kaffi og voru inni í vörugjöldunum frá gamalli tíð. Þau hafa náttúrlega ekkert sykurinnihald og tengjast því að engu leyti innleiðingu á sykurskattinum sem var í bandorminum og eru þar með felld niður svo að segja í leiðinni. Ég þakka hv. nefnd fyrir góða samvinnu um málið.

Virðulegi forseti. Við erum hér að greiða atkvæði um Bankasýsluna sem með réttu ætti að heita, miðað við þær breytingar sem orðið hafa, Landsbankasýsla Íslands því að forsendur hafa algjörlega gjörbreyst frá því að þetta frumvarp var fyrst lagt fram. Það er athyglisvert að ríkisstjórnarflokkarnir eru hér að keyra í gegn enn eitt félagið sem ekki er þörf fyrir. Annað er uppi í hillu hjá hæstv. fjármálaráðherra, eignaumsýslan, og þetta fer væntanlega við hliðina, og þetta félag mun kosta 100 millj. kr. á ári að lágmarki. 
             Virðulegi forseti. Ég vil að menn muni það þegar við förum í fjárlagagerðina, þá erfiðu vinnu, að þetta er forgangur ríkisstjórnarinnar, 100 milljónir fyrir skattgreiðendur fyrir stofnun sem við höfum ekki þörf fyrir.

Virðulegur forseti. Hér er verið að lögfesta stjórnarfrumvarp um kjararáð sem felur það í sér að færa forstöðumenn ríkisstofnana og hlutafélaga í eigu hins opinbera undir kjararáð og miða laun þeirra við laun hæstv. forsætisráðherra, 935 þús. kr. á mánuði. Það blandast engum hugur um að í hinni óhóflegu þenslu á síðustu árum hljóp nokkur ofvöxtur í laun stjórnenda bæði á einkamarkaði og eins hjá hinu opinbera og er nauðsynlegt í tiltektinni eftir hrunið að taka þar á og setja því skýr mörk. Það er hér gert og ég fagna því.

Virðulegi forseti. Hér er, eins og kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar, um að ræða mál um kjararáð. Það kom fram í umræðum um málið að allir eru tilbúnir í það verkefni og verður gengið í það að lækka laun þeirra hæst launuðu hjá hinu opinbera. Hins vegar hefur berlega komið fram að hér er um meingallað mál að ræða og er alveg ljóst að þetta hefur fyrst og fremst áróðurslegt gildi en ekki raunverulegt gildi til að hjálpa okkur við það verkefni sem fram undan er. Þess vegna er ekki nokkur leið, virðulegi forseti, að styðja þetta frumvarp og mun ég ekki gera það.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni eitthvert vitlausasta frumvarp sem sést hefur frá þessari hæstv. ríkisstjórn. Það eru auðvitað margar leiðir til þess að reyna að ná launajöfnuði og lækkun þeirra launa sem talist geta til ofurlauna, ef einhver eru, á þessum vettvangi. En að binda þetta í lög með þessum hætti sem hér er gert er auðvitað arfavitlaust. Þetta mun ekki hafa neitt annað í för með sér en atgervisflótta og við höfum fordæmi fyrir því hvernig það er þegar opinberar stofnanir eru bundnar af launagreiðslum sínum. Það var t.d. þannig hjá Fjármálaeftirlitinu í mörg ár að það var ekkert annað en uppeldisstöð fyrir bankakerfið í landinu, fyrir fjármálastofnanirnar í landinu. Þangað kom fólkið úr skólunum og besta fólkið var tekið þaðan vegna þess að Fjármálaeftirlitið, opinbert fyrirtæki, gat ekki staðið sig í launasamkeppninni. Það er alveg fáránlegt ef við ætlum að búa þannig um hnútana að við getum ekki keppt á jafnréttisgrundvelli við þessi fyrirtæki um að hafa hæfa stjórnendur og það mun leiða það af sér það að við missum úr landi margt af okkar besta fólki.