Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mér þykir miður að hv. þingmaður hafi ekki hlýtt á þessa umræðu. Við sem höfum gert það og hlýtt á hana alla með athygli vegna þess að við áttum okkur ekki alveg á frumvarpinu og höfum þess vegna viljað hlýða á stjórnarliða, höfum spurt hér spurninga, skýrra og einfaldra spurninga, til að átta okkur á hver sé eiginlega vilji stjórnarliða með frumvarpinu en það hefur ekki komið fram skýrt svar. Mig langar að spyrja hv. þingmann annarrar spurningar. Í þessu ákvæði segir að nýta eigi auðlindina til hagsbóta fyrir þjóðina en nú bendir ýmislegt til þess, m.a. reynsla okkar, að kerfið sem við búum við hafi ekki verið til góðs. Við fáum miklu minna úr auðlindinni en áður en við tókum kvótakerfið upp. Það er óumdeilt. Við veiðum helmingi færri þorska en við gerðum fyrir daga þessa kerfis. Þess vegna langar mig að spyrja hv. 

Herra forseti. Ég verð að mótmæla þessum meldingum um að ég hafi ekki hlýtt á umræðuna. Ég hef hlustað á nánast hverja einustu ræðu sem hér hefur verið haldin þrátt fyrir að ég geti játað að ég var ekki svo heppinn að hlusta á alla ræðu hæstv. umhverfisráðherra. Auðvitað á að nýta auðlindir hér við land til hagsbóta fyrir þjóðina. Ég tel að það hafi verið rétt. Vilji stjórnarliða er alveg skýr í þessu máli. Hann er sá að grafa ekki undan þeim réttindum sem menn hafa aflað sér. Ég veit hins vegar að hv. þm. Sigurjón Þórðarson vill gera það. Hann vill breyta stjórnkerfi fiskveiða. Það er hins vegar ekki rétt hjá honum að þetta kerfi hafi ekki verið gjöfult vegna þess að hv. þingmaður á að vita að áður en kvótakerfi í sjávarútvegi var tekið upp var sú atvinnugrein rekin á gengisfellingum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður valdi í ræðu sinni sömu leið og hv. þm. Birgir Ármannsson valdi áðan, þ.e. að fjalla lítið ef nokkuð um það ákvæði sem er hér til umræðu heldur fara almennum orðum um það hvað einhverjir kunna að meina um að þetta þýði o.s.frv. Hv. þingmaður sagði einnig að það væri afar mikilvægt að stjórnarskrárákvæði væru skýr, að það kæmi skýrt fram hvað við væri átt. Hann sagði að það væru þó tveir skýringarkostir varðandi þetta tiltekna ákvæði. Sá fyrri var einhvers konar almenn stefnuyfirlýsing, sem síðan verður væntanlega að fylla og skýra. Seinni skýringarkosturinn var sá að þetta væri merkingarlaust með öllu. Þetta voru þeir tveir skýringarkostir sem hv. þingmaður gefur um innihald þess frumvarps sem við ræðum hér en lét það fylgja með að mikilvægt væri að stjórnarskrárákvæði væru skýr. Ég held, virðulegi forseti, að það sé mjög auðvelt að draga þá ályktun af þessum orðum hv. þingmanns að ákvæðið hefði í raun og veru ekki neinar breytingar í för með sér. Því spyr ég hv. þingmann hvort það sé rétt skilið hjá mér að skilningur hv. þingmanns sé þá hinn sami og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að hér sé um að ræða innihaldslaust ákvæði, merkingarlaust, sem að óbreyttu mun ekki hafa nein áhrif á eignarrétt á auðlindum hér á landi.

Herra forseti. Þótt ég deili ekki þeirri skoðun með hv. þingmanni og hans flokki að rétt sé að gera aflaheimildir í sjávarútvegi upptækar bótalaust, eins og hv. þingmaður og flokkur hans vilja gera við mismikla ánægju útgerðarmanna í Vestmannaeyjum að ég tel, þá er ég ekki þeirrar skoðunar að þetta ákvæði sé innihaldslaust. Ég tel að þetta ákvæði, eins og öll önnur ákvæði stjórnarskrárinnar, muni hafa réttaráhrif og á þeim verði byggt. Ég tel líka skýrt hvert markmið frumvarpshöfunda og flutningsmanna frumvarpsins er sem er í sjálfu sér ekki mjög frábrugðið því sem fram kemur í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Þetta frumvarp er tilraun í þá átt að upphefja það ákvæði eins og hæstv. forsætisráðherra hefur skýrt ágætlega út. Það er síðan verkefni þeirrar nefndar sem mun fjalla um þetta mál að fara yfir það með sérfræðingum og hagsmunaaðilum á öllum sviðum að meta það hvort orðalag ákvæðisins sé í samræmi við þau markmið sem lýst er í greinargerðinni. Hins vegar er alveg augljóst að verði frumvarpið að lögum mun ákvæðið ekki verða innihaldslaust, það er alveg skýrt.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við erum ósammála um að gefa eigi náttúruauðlindir í eigu þjóðarinnar eða afhenda þær án gjalds. Við erum ósammála um það. Hv. þingmaður og flokkur hans vilja fara þá leið að afhenda og gefa náttúruauðlindir. Við viljum hins vegar tryggja ákvæði þess efnis í stjórnarskrá að það sé einungis hægt að afhenda þær gegn gjaldi eins og auðlindanefndin komst að á sínum tíma. Ég skynjaði það í ræðu hv. þingmanns að hann er í raun og veru sama sinnis og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að hér sér fyrst og fremst um að ræða einhvers konar niðurstöðu vegna hótana Framsóknarflokksins um stjórnarslit. Það varð einhvern veginn að lenda málinu 

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að svara þessu síðasta sem fram kom hjá hv. þingmanni. Það er alrangt að ég sé þeirrar skoðunar að gefa eigi náttúruauðlindir og afhenda þær án þess að endurgjald komi fyrir. Eignir ríkisins eiga ekki að ganga til manna með einhverjum gjafagerningum og hafa ekki gert og ég hef aldrei stutt slíkar hugmyndir.

Herra forseti. Hv. þingmaður slær því föstu að samþykkt þessa frumvarps mundi hafa réttaráhrif. Ég er heldur betur sammála honum um það. Hins vegar kann okkur að greina á um hvers konar réttaráhrif það muni hafa. Hver telur hv. þingmaður að þau áhrif verði, verði frumvarpið samþykkt? Hv. þingmaður taldi síðan að ég vildi afturkalla allar veiðiheimildir án bóta og um það efni vísa ég til ræðu minnar fyrr í dag. Ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson höfum t.d. bent á leiðir sem fela það í sér að hægt væri að innkalla kvótann með bótum án þess að við höfum endilega verið að lýsa yfir miklu fylgi við þá stefnu, en það eru leiðir til þess. Hins vegar nefndi hv. þingmaður læriföður sinn, Sigurð Líndal prófessor. Það liggur auðvitað ljóst fyrir að Sigurður Líndal prófessor hefur manna gleggst sýnt fram á það að samkvæmt núgildandi lögum er ekkert því til fyrirstöðu að innkalla úthlutaðar veiðiheimildir í áföngum á löngu tímabili og endurúthluta þeim gegn gjaldi sem kynni þá eftir atvikum að vera tímabundið þar sem allir ættu jafnan rétt á að bjóða í þær. Ekkert sem ég hef sagt, hvorki fyrr né síðar, um veiðiheimildir, stjórnarskrá og þjóðareign gengur lengra en það sem lærimeistari hans hefur sagt. Ég veit að hv. þingmaður gjörþekkir þetta því að hann er uppalinn í lögfræðinni undir handarjaðri hans. Ég er viss um að jafnmikill áhugamaður og hv. þingmaður a.m.k. bregður upp mynd af sér að hann sé um þjóðareign og stjórnarskrá, hlýtur að hafa lesið álitsgerð Sigurðar Líndals og prófessors Þorgeirs Örlygssonar árið 1998. Þar er þetta einfaldlega 

Herra forseti. Jú, jú, það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ég hef lesið þessa álitsgerð Sigurðar Líndal. Ætli ég hafi ekki lesið allt sem frá þeim ágæta lærimeistara mínum hefur komið, sérstaklega hvað varðar þessi atriði. Það er alveg rétt hjá honum og ég er alveg sammála því að ríkið getur í skjóli valdheimilda sinna innkallað allar veiðiheimildir. Ríkið þyrfti væntanlega að greiða einhverjar bætur ef það yrði gert en því er það heimilt.  Hv. þingmaður spurði mig síðan að því hver réttaráhrif þessa ákvæðis væru. Ég skal segja hv. þingmann það, ég tel að réttaráhrif þessa ákvæðis verði þau sem hæstv. forsætisráðherra lýsti í ágætri framsöguræðu sinni. Það verður síðan verkefni okkar í nefndinni að meta hvort þeim verði náð með orðalagi þess frumvarps sem við ræðum hér.

Herra forseti. Hv. þingmaður vísaði til hæstv. forsætisráðherra sem svari við spurningu minni um hver réttaráhrifin yrðu. Ég hneigist til þess að telja að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafi ekki nokkra minnstu hugmynd um hver þessi réttaráhrif yrðu. Af máli hæstv. forsætisráðherra í dag mátti ekki ráða annað en að allt yrði óbreytt. Það er svona svipað og einn af lærimeisturum hv. þingmanns, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, hefur sagt, ekkert mun breytast allt stendur óhaggað. Þetta er þykjustufrumvarp. Það var nú dómur hans. Það breytir ekki hinu að það liggur fyrir að samkvæmt óbreyttum lögum væri hægt að innkalla veiðiheimildir án bóta ef það er gert með hæfilega löngum fyrirvara. Það er bara í gadda slegið. Við getum síðan deilt um hvort það sé rétt leið og hugsanlega ekki verið sammála. Mig langar að spyrja hv. þingmann: 

Herra forseti. Ég skulda hv. þingmanni engin svör um það með hvaða hætti ég mun greiða atkvæði í þessu máli. Hv. þingmaður getur ekki krafið mig neinna svara um það þrátt fyrir að hann telji sig mikinn og sé 1. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður. Ég mun einfaldlega fara faglega yfir þetta mál í nefndinni en ég er viss um að hv. þm. Össur Skarphéðinsson mun fylgjast spenntur með ljósinu þegar ég greiði atkvæði en hann verður að bíða þangað til.

Herra forseti.

Láttu hann hafa það …

Nú tökum við á. Þetta frumvarp hér til stjórnarskipunarlaga sem hefur verið rætt í dag og hæstv. forsætisráðherra hefur mælt fyrir er, eins og fram hefur komið í ræðum, sérstakt fyrir það að einungis tveir flokkar leggja það fram, stjórnarflokkarnir. Það er flutt af forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Hér hefur komið fram að með þessum vinnubrögðum er á vissan hátt brotin hefð eða a.m.k. góðar vinnureglur og siðvenjur sem hafa ríkt um stjórnarskrárbreytingar almennt, þ.e. að þær séu unnar og undirbúnar í samkomulagi þingflokka á Alþingi hverju sinni og að þar sé ekki flanað að breytingum eða lagðar fram óunnar eða lítt unnar tillögur eins og hér er verið að gera. Það hefur verið hyllst til að ná víðtæku samkomulagi um grundvallarbreytingar, um breytingar á stjórnarskránni, og þá frekar verið gætt íhaldssemi í þeim efnum til að fara þar ekki fram með ósætti. Sú sátt er rofin með þessu frumvarpi af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og verða það að teljast afar óábyrg vinnubrögð, ekki síst af því að hér hefur starfað stjórnarskrárnefnd sem allir þingflokkar hafa átt aðild að og skilaði einmitt áliti nú á dögunum. Það verður því að teljast furðulegt að ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, skuli undir lok kjörtímabilsins fara fram hjá stjórnarskrárnefnd með einhliða tillögur eins og hér er um að ræða. Það hefur ekki gefist vel að mínu mati, herra forseti, þegar stjórnarskránni hefur verið breytt í ósætti eða ekki verið fullt samkomulag um breytingarnar. Ég minni á kjördæmabreytingarnar sem gerðar voru á árunum 1999–2000 þar sem veruleg breyting var gerð bæði á kjördæmaskipaninni og á fulltrúum þingmanna í einstöku kjördæmum og í framhaldi af því á kosningalögum. Við sjáum hvaða staða er í Reykjavík, Reykjavík var skipt upp í tvö kjördæmi til að uppfylla þau áform sem þar voru keyrð í gegn og nú vita menn ekki hvernig á að skipta áfram, hvort það á að skipta eftir götum eða póstnúmerum þegar verið er að skipta Reykjavík í kjördæmi á grundvelli þeirra kjördæmabreytinga sem gerðar voru fyrir átta árum. Önnur kjördæmi lenda í því að þar fækkar kannski um einn þingmann við hverjar kosningar vegna breytinganna sem settar voru inn. Breytingar á stjórnarskránni sem gerðar eru í ósátt eru sjaldnast mjög gáfulegar, eins og kjördæmabreytingin sannar. Nægir að benda á eins og ég gat um áðan hvernig staðan er í Reykjavík, menn vita ekki hvort á að skipta Reykjavíkurkjördæmi eftir pósthólfi 105 eða 108, 101 eða 103. Það sjá allir hvers konar rugl þetta er. Hér kemur þá líka frumvarp til breytingar á stjórnarskránni sem er að vísu ekki unnið með sama hætti og þá en er samt lagt fram í ósætti. Það er líka deilt um það hér, og bæði lærðum og leikum sýnist sitt hvað um það hvort með þessu frumvarpi sé einhverju breytt - eða ekki, hvort aðeins sé verið að staðfesta það ástand sem er á eignarhaldi og nýtingu á auðlindum landsins eða hvort verið er að gera á þessu grundvallarstjórnskipulegar breytingar. Þarna eru þá uppi sjónarmið sem eru andstæð hvort öðru. Það bendir mjög ákveðið til og sýnir hversu léleg vinnubrögð eru að baki þessu frumvarpi að um leið og það kemur fram skuli skapast um það deilur hvort það sé gagnslaust, hvort það aðeins staðfesti óbreytt ástand eða hvort það hafi einhver réttarfarsleg áhrif. Það er ljóst að þegar frumvarpið fer frá Alþingi inn í nefnd bíður þeirrar nefndar mikið starf við að reyna að skilja hvað þetta frumvarp felur í sér. Ég ætla aðeins að víkja að efnisatriðunum. Í 1. gr. stendur, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign.“ Það hefur komið fram í umræðunni að menn eru alls ekkert á einu máli um hvað séu náttúruauðlindir. Í álitsgerð svokallaðrar auðlindanefndar sem skilaði skýrslu í september árið 2000 er reynt að nálgast umræðuefnið, nálgast það hvað séu náttúruauðlindir. Með leyfi forseta ætla ég að vitna til þess hvað þar er verið að tala um. Þar er talað um land, land til beitar, land til nýbygginga, ýmis hlunnindi, jarðorkulindir, jarðveg, land til urðunar, námur, friðlýst land, skordýr, land til skógræktar, land til útivistar, útsýni, landslagsheildir o.fl., villt dýr og örverur. Allt eru þetta náttúruauðlindir sem eru í landi. Náttúruauðlindir í ferskvatni: fiskar sem villt dýr, ómengað vatn, vatnsból, vatnsföll, útivist og örverur. Í hafi: efni á hafsbotni og neðan hans, hafið sem viðtaki úrgangs, nytjastofnar, siglingaleiðir, sjávarföll, útivist. Í andrúmsloftinu: hreint loft, andrúmsloft sem viðtaki útblásturs, rafbylgjur, vindorka. Í lífríkinu: vistkerfi, stofnar, erfðaefni. Það er býsna víðtækt sem í þessari álitsgerð er talið upp sem náttúruauðlindir. Ég held að það gæti orðið mjög fróðlegt að heyra með hvaða hætti sérfræðingar og leikir og lærðir sem munu koma á fund þeirrar nefndar sem fær þetta til umfjöllunar koma til með að skilgreina hugtakið „náttúruauðlind“. Ég býst við að það sé jafnvel bara einstaklingsbundið hvernig slíkt gildishlaðið hugtak er skilgreint. Það er a.m.k. ekki auðskýrt og ekki er gerð tilraun í þessu frumvarpi til að skýra hvaða merking er lögð í orðið náttúruauðlind. Áfram stendur hér þó skrifað, ég byrja frá byrjun, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign, þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr.“ - þ.e. í stjórnarskránni þar sem vikið er að eignarréttarákvæðunum. Nú er það svo með þessar náttúruauðlindir að ef maður skoðar þær er ekki svo þægilegt að sjá hvernig hægt er að taka til réttinda einstaklinga hvað það varðar og kem ég að því aðeins síðar. Áfram stendur svo í greininni: „Ber að nýta þær til hagsbóta þjóðinni, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.“ Það er svo sem gott og blessað, en ber okkur engin önnur skylda gagnvart þessum náttúruauðlindum, hinum fjölbreyttu náttúruauðlindum, en bara að nýta þær? Er þetta alfarið nýtingarstjórnarskrá, nýtingarstjórnarskráratriði sem þarna er verið að setja? Að mínu mati er fráleitt að nálgast þessa umræðu með þeim hætti. Þetta er gamaldags nálgun og alls ekki í takt við nútímaafstöðu til náttúruauðlindarinnar þar sem allar þjóðir leggja nú áherslu á að náttúrauðlindir séu, ef þær eru nýttar, nýttar á sjálfbæran hátt og það sé lagt til grundvallar í allri umgengni við náttúruauðlindirnar. Að mínu viti hefði átt að standa þarna til viðbótar, ef það væri í takt við nútímaáherslur, nútímaskilning, kvaðir og skyldur: Ber að varðveita þær eða vernda þær og nýta á sjálfbæran hátt. Þessi ofboðslega harða nýtingarárátta og nýtingarnálgun, með fullri virðingu fyrir þörfinni á að nýta náttúruauðlindina, er alls ekki í takt við þær nútímakröfur sem við gerum til umgengni við lífríkið hér á jörðu. Áfram segir í greininni: „Ekki skal þetta vera því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum.“ Það er fráleitt, finnst mér, og mikið ábyrgðarleysi að ætla að fara að keyra inn svona nýtingareignarréttarákvæði eins og þetta án þess að samtímis séu þá tekin inn öll almenn sjónarmið sem lúta að umhverfisrétti og sjálfstæðum rétti náttúrunnar. Við erum bara gestir á Hótel Jörð og höfum þess vegna mjög takmarkaðan rétt til að slá undir eignarréttarákvæðum eign okkar á náttúruauðlindirnar. Árátta stjórnvalda hefur verið mjög mikil í því að láta sameiginlegar eignir og auðlindir af hendi, annaðhvort gegn gjaldi eða ekki. Við erum t.d. nýbúin að fjalla hér um frumvarp um vatnsréttindi til handa Búrfellsvirkjun, til Landsvirkjunar, sem sömu hæstv. ráðherrum, ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, datt í hug. Þeir fluttu hér frumvarp um að afhenda Landsvirkjun land og vatn úr þjóðlendum. Í dag munu þeir reyndar hafa séð að sér eða séð hversu heimskulegt þetta var, eða treystu sér ekki lengur til að halda málinu inni og drógu það til baka. Hér voru fluttar hástemmdar ræður, ég minnist ræðu fyrrverandi forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar sem var nærri því trúarræða þegar hann flutti ræðuna fyrir um ári um það að gefa Landsvirkjun land inni í þjóðlendum í kringum Búrfellsvirkjun. Það er oft lítil trygging í þessu. Hér hefur verið rætt um að þetta frumvarp sé bara að festa í sessi núverandi kerfi. Ef það er svo held ég að það hljóti að vera mjög óréttlátt og það er ekki hægt að styðja það. Við höfum rætt hér um fiskveiðiauðlindina og það hvernig fiskveiðiheimildirnar hafa færst yfir á hendur örfárra manna og farið er að umgangast þær sem eignir. Þá eru það útgerðaraðilar eða eigendur fiskveiðiheimilda sem hafa fengið að koma fram sem slíkir. Íbúar sjávarbyggðanna sem hafa ekki hvað síst átt þátt í að gefa þessum náttúruauðlindum verðgildi standa uppi gjörsamlega réttlausir. Ég mundi halda að það stríddi gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og að jafnræðisreglan væri ofar þessu eignarréttarákvæði sem verið er að höfða til hér varðandi nýtingu á fiskveiðiheimildunum. Ef þetta frumvarp hér á að leiða til þess að festa núverandi kerfi í sessi, þ.e. að svipta íbúa sjávarbyggðanna algjörlega aðgengi að réttindum til að nýta auðlindirnar fyrir ströndum landsins, er þetta vont frumvarp. Þá er útilokað að styðja slíkt. Frekar ættum við að vinna að því að þessar náttúruauðlindir yrðu verndaðar og nýttar í þágu íbúanna og við gætum spurt hvort frumbyggjaréttur strandhéraðanna varðandi náttúruauðlindir, hvort sem er til lands eða sjávar, ætti ekki að fara inn í stjórnarskrá í stað þessarar hörðu eignarréttarnálgunar sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins leggur svona mikla áherslu á. Í lokin á þessari stuttu ræðu minni vil ég bara velta því upp hvað það getur oft og tíðum verið lítil vörn fyrir náttúruna að vera í forsjá aðila sem hugsa fyrst og fremst um harða nýtingu og markaðssetningu hennar. Það getur farið svo að þeir aðilar selji eða láti hana af hendi. Í mínum huga á náttúran sig sjálf og við höfum fyrst og fremst umgengnisrétt við hana. Okkur ber skylda til að umgangast hana af virðingu og með sjálfbærum hætti. Mér er t.d. minnisstætt þegar ég heyrði einu sinni sögu um að í borginni Athens í Bandaríkjunum væri gríðarlega stórt óaldursgreint eikartré sem er einkennistákn byggðarinnar. Það átti að fara að leggja hraðbraut einmitt þar sem þetta tré stóð. Hópur íbúa mótmælti og sagði að tréð ætti að vera þarna, þetta væri einkennistákn þeirra og það mætti ekki höggva. En ekkert stoðaði, hraðbrautin varð að koma þarna. Íbúarnir fóru þá að fletta upp í gömlum skjölum og fundu að landeigandinn sem átti landið á sínum tíma hafði óttast að eitthvað slíkt gæti beðið þessa mikla trés þannig að hann hafði mörgum áratugum áður þinglýst þeim gjörningi að tréð ætti sig sjálft og að enginn mætti hrófla við því, engin tímabundin jarðnesk mannvera mætti hrófla við þessu náttúruvætti. Þeir sem vildu leggja hraðbrautina leituðu til dómstóla um það hvort þetta gæti staðist. Jú, það stóðst, það var þinglýstur gjörningur að tréð ætti sig sjálft og þá hafði enginn með það að ráðast gegn því. Ætli það sé ekki skylda okkar að fara að huga að því að náttúran á sig sjálf og á að njóta þess réttar? Okkur ber skylda til þess að varðveita líffræðilegan fjölbreytileika náttúrunnar. Þegar hér eru lögð til svona hörð eignarréttar- og nýtingarákvæði finnst mér vanta það meginsjónarmið sem ætti að standa í stjórnarskránni, þ.e. umhverfisréttinn, rétt náttúrunnar, rétt hins líffræðilega fjölbreytileika, hinn eilífa rétt hins síkvika lífs sem enginn getur slegið eign sinni á en okkur ber skylda til að varðveita, umgangast og verja. Þess vegna ofbýður mér þessi orðanálgun hér þar sem eingöngu er rætt um hvernig megi nýta náttúruauðlindir þjóðarinnar, alfarið hin harða nýtingarstefna og hugsað um einstaklingsvarinn rétt til að nýta auðlindirnar. Auðvitað er nauðsynlegt að nýta þær en okkur ber líka skylda til að setja verndun og sjálfbæra umgengni við hana jafnhátt nýtingarhugsjóninni. Herra forseti. Ég vildi bara drepa á það að mér finnst þessi nálgun í umræðunni og nálgun um náttúruauðlindirnar 

Virðulegi forseti. Í tilefni af því að aðalumræða dagsins hefur verið frumvarp til stjórnarskipunarlaga þar sem fjallað er um tillögu um þjóðareign er kannski við hæfi að rifja upp hvaðan hugmyndin er sprottin en í fyrstu stjórnarskrá Sovétríkjanna frá 1918 sagði m.a. að allt land væri yfirlýst þjóðareign. Jafnframt sagði, með leyfi forseta: „Allir skógar, auðlindir jarðar, vatnsföll, allir dauðir hlutir eða lifandi eru þjóðareign.“ Þess vegna ætti kannski ekki að koma á óvart að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gumaði af því fyrr í dag að hafa fyrstur manna komið þessu hugtaki inn í umræðuna um sjávarútvegsmál á Íslandi. Það er ljóst að þetta ákvæði sovésku stjórnarskrárinnar er býsna ólíkt eignarréttarákvæðum vestrænna lýðræðisríkja, sérstaklega, svo dæmi sé tekið, stjórnarskrá Bandaríkjanna þar sem segir að engan megi svipta lífi, frelsi eða eign án réttmætrar málsmeðferðar og laga. Stjórnarskrá Sovétríkjanna afnam allan einstaklingseignarrétt en sú bandaríska setur hann á stall með dýrmætustu mannréttindum eins og stjórnarskrá Íslands. Þessi ólíku ákvæði endurspegla þá hugmyndafræðilegu gjá sem var á milli þessara ríkja. Saga 20. aldarinnar var raunar mótuð af átökum og togstreitu milli þeirra ólíku hugmynda sem búa að baki þessum tveimur stjórnarskrárákvæðum. Í dag stöndum við andspænis þessari hugmyndafræðilegu togstreitu með svolítið sérstæðum hætti. Í einu og sama ákvæðinu í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga er að finna ákvæði sem inniheldur hugtakið „þjóðareign“ sem á hugmyndafræðilegan bakgrunn í Sovétríkjunum sálugu en jafnframt er hnykkt á friðhelgi eignarréttarins með tilvísun til 72. gr. stjórnarskrárinnar. Það hefði e.t.v. ekki breytt miklu þótt fyrirmyndin í Sovét-stjórnarskránni hefði verið nýtt og því lýst yfir, eins og þar segir, að „allt land, skógar, auðlindir jarðar og vatnsföll“ séu þjóðareign en síðan bætt við í anda þeirrar bandarísku að engan skuli þó svipta eignum án réttmætrar málsmeðferðar og laga. Það segir sig sjálft að slíkt ákvæði getur valdið vandkvæðum um skýringu og það er einmitt það sem margir hafa bent á. Þess vegna er ákaflega mikilvægt í þeirri vinnu sem fram undan er að vinna að því að fyrir liggi góð skýringargögn með frumvarpinu, ef að lögum verður. Markmið frumvarpsins er mikilvægt, að sátt náist um auðlindanýtingu, sérstaklega kvótakerfið. Það er göfugt markmið. En mun það duga til að ná fram sáttum? Það er ekki ljóst en viðbrögð stjórnarandstöðunnar í dag hafa ekki beinlínis verið hjálpleg. Eftir umræðu dagsins er ljóst að krafa stjórnarandstöðunnar virðist vera sú að sett verði hreinræktað þjóðnýtingarákvæði. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talaði um að það þyrfti alvöruþjóðareignarákvæði. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson talaði um að það þyrfti að endurskoða skipulag sjávarútvegsmála frá grunni. Krafa stjórnarandstöðunnar virðist því byggjast á því að að búa þurfi til stjórnarskrárákvæði sem afnemi nýtingarrétt útgerðarmanna og afnemi frjáls viðskipti á þessu sviði. Það getur aldrei orðið sátt á þeim grundvelli, það getur ekki orðið sátt um sósíalisma á Íslandi. Stjórnarskipunarlög hafa tvenns konar þýðingu og þar með talið það ákvæði sem hér er til umræðu. Annars vegar setja þau almenna löggjafanum skorður um hvers konar lög megi setja. Almenn lög mega ekki stangast á við stjórnarskrá og lög á að túlka til samræmis við hana. Því er afar brýnt að ákvæði stjórnarskrárinnar séu skýr og afdráttarlaus. Það er verkefni þingsins nú og þeirra þingnefnda sem munu fjalla um það frumvarp sem liggur fyrir að fjalla ítarlega og með vönduðum hætti um málið og skýra ítarlega hvað felst í umræddu ákvæði. Fyrsta spurningin sem takast þarf á við er: Hvað felst í hugtakinu „þjóðareign“? Hugtakið er skýrt nokkuð vel í frumvarpinu og virðist geta vísað til hvers konar eigna, náttúruauðlinda, hvort sem þær eru í einkaeigu, í eigu ríkisins eða lúta ekki beinum eignarrétti eða óbeinum. Í annan stað er mikilvæga tilvísun að finna í ákvæðinu til réttinda skv. 72. gr. og það þarf að vera mjög skýrt að sú tilvísun þýði að réttindi skv. 72. gr. standi óhögguð og að þrátt fyrir að ákvæðið taki gildi haldi eignarréttarvernd samkvæmt þeirri grein stjórnarskrárinnar fullu gildi. Ástæða er til að benda á að margar vísbendingar og yfirlýsingar eru í greinargerðinni sem benda til þess að þjóðareignarákvæðið eigi hins vegar að takmarka þýðingu 72. gr. þegar til framtíðar er litið. Það er sérstaklega setningin sem ítrekað hefur verið vísað til í umræðunni þar sem segir, með leyfi forseta: „Hins vegar eru einnig tekin af tvímæli um að óbein eignarréttindi tengd nýtingarheimildum sem þegar eru fyrir hendi munu ekki leiða til beins eignarréttar.“ Ástæða er til að velta því fyrir sér hvaða almennu þýðingu, og þá ekki bara varðandi sjávarútveginn eins og hér hefur verið rætt, þessi yfirlýsing muni hafa. Hvaða þýðingu hefur þetta ákvæði t.d. varðandi lög um hefð? Eru þau með þessari breytingu orðin andstæð stjórnarskrá? Þau eru einmitt dæmi um nýtingu, að nýting geti leitt til beins eignarréttar. Þetta er atriði sem þarf að skoða og skýra í meðförum þingnefnda. Í framhaldinu er einnig rétt að velta fyrir sér stöðu réttinda til hagnýtingar og afnota sem koma til eftir að lögin eru sett. Munu þau ekki njóta eignarréttarverndar skv. 72. gr. stjórnarskrárinnar? Einnig þarf að skoða sérstaklega hvaða takmarkanir ákvæðið, eins og það liggur fyrir nú, muni setja á heimildir Alþingis til þess að móta reglur til framtíðar um réttindi einstaklinga og lögaðila. Eru takmörk sett fyrir því, nái frumvarpið fram að ganga, að löggjafinn, Alþingi, geti mótað reglur um nýtingu takmarkaðra auðlinda sem fela í sér hefðbundnar eignarréttarheimildir? Slíkar reglur eru fallnar til þess að stuðla að hagkvæmri nýtingu náttúruauðlinda. Þetta er atriði sem þarf að fjalla um í nefndarstörfum og þar held ég að sé rétt að gefa 3. málslið frumvarpsins sérstakan gaum. Þar er kveðið á um að einkaaðilum megi veita heimildir til afnota og hagnýtingar á þjóðareignum. Spurningin er hvort það verði mögulegt að gagnálykta frá þessum orðum. Þýðir þetta að einkaaðilum megi ekki veita eignarréttindi af neinum toga yfir þjóðareignum, aðeins takmörkuð og tímabundin afnotaréttindi? Þegar haft er í huga hversu víðtækt þjóðareignarhugtakið er samkvæmt frumvarpinu virðist þetta geta þýtt að engar náttúruauðlindir sem nú eru háðar einkaeignarrétti eða eru háðar einkaeignarrétti ríkisins verði framseldar til einkaaðila. Í því samhengi er mikilvægt að velta fyrir sér stöðu þjóðlendna en eignarréttarleg staða þeirra er afar sérstæð. Í greinargerð sem fylgdi skýrslu auðlindanefndar, greinargerð frá Þorgeiri Örlygssyni fyrrverandi lagaprófessor, þar sem hann fjallaði um stöðu auðlinda að íslenskum rétti segir um stöðu þjóðlendna, með leyfi forseta: „Þótt þjóðlendur séu sagðar eign ríkisins, er á því byggt í lögunum, að ekki beri að fara með þjóðlendur eins og hefðbundnar eignir ríkisins, svo sem einstakar lóðir eða jarðir, heldur fari ríkið í þessu tilviki með varðveislu og forræði sameiginlegra gæða þjóðarinnar, þó svo að taka verði tillit til hagsmuna þeirra, sem þegar hafa áunnið sér réttindi til nytja innan þeirra.“ Eitt af þeim atriðum sem sérstaklega þarf að gefa gaum er einmitt þessi staða þjóðlendna, hvort það frumvarp sem nú liggur fyrir til stjórnarskipunarlaga muni setja ráðstöfun þjóðlendna sérstakar hömlur. Alþingi sækir vald sitt til stjórnarskrárinnar, stjórnarskráin er grundvöllur ríkisvaldsins og mannréttindaverndar. Þess vegna er gríðarlega brýnt að vel sé staðið að öllum breytingum og þær séu vandlega unnar. Það er verkefni þingsins næstu daga og ekki síst þingnefnda sem fá málið til umfjöllunar að stuðla að því að vandað sé til verka og ákvæði frumvarpsins séu fullskýrð. Það er erfitt verkefni, ekki síst í ljósi þess að markmið og sýn þingmanna í málinu er býsna ólík. Það er ljóst að málflutningur ýmissa þingmanna hefur verið á þá lund að tilgangur ákvæðisins eigi beinlínis að vera sá að veikja eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar, en það er fullkomlega ljóst að slíkar hugmyndir geta ekki stuðlað að sátt í málinu.

Herra forseti. Fiskveiðistjórn snýst líka um fólk. Hún snýst ekki bara um það að stýra einhverjum veiðum á fiski. Við erum að tala um lífsafkomu fólks. Þegar hv. þingmaður talar um einhverja sátt, við hverja er hann að sættast? Er hann að sættast við fólkið sem er svipt afkomumöguleikum sínum og heilu landsvæðunum eins og við urðum vitni að, og fólk á Vestfjörðum benti á að ríkisvaldið hefði með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi svipt það atvinnuréttinum? Það hefur ekki í rauninni tök á því að afla sér viðurværis á þeim stöðum, m.a. vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru búnir að gera atvinnuréttinn að söluvöru. Mig langar að spyrja hv. þingmann þegar hann talar um sátt hvort hann eigi við þetta fólk, t.d. fólkið á Bakkafirði sem hefur verið svipt atvinnuréttinum og húseignir þess verðfelldar eins og ágætur maður benti á í sjónvarpsviðtali í gær, Kristinn Pétursson, fyrrverandi þingmaður. Um hvaða sátt er hv. þingmaður að tala? Er hann að tala um sátt Sjálfstæðisflokksins við nokkra aðila innan LÍÚ? Eða er hann að tala um sátt við þjóðina? Eða er Sjálfstæðisflokknum algerlega sama um að sætta þjóðina og þau ólíku sjónarmið sem uppi eru? Fólkið í landinu sættir sig ekkert við þetta. Það sættir sig ekkert við það að heilu landshlutarnir séu lagðir í eyði af Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum.

Eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson talar finnst mér ekki benda til þess að það sé mikill sáttahugur í honum. Sáttin snýst auðvitað um að móta reglur á þessu sviði sem stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlindanna og að staðið sé að því með sem bestum hætti. Það er náttúrlega gríðarleg einföldun í málinu þegar þingmaðurinn talar eins og að hægt sé að kenna kvótakerfinu um allar breytingar í búsetumynstri á landinu. Það er stórkostleg einföldun og hvorki hægt að tala um málið né leggja það upp með þeim hætti.

Herra forseti. Það er greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn hefur engan hug á því að sættast við fólkið á Vestfjörðum. Honum virðist nánast skítsama um fólkið á landsbyggðinni. Það er eins og að það komi honum ekkert við. Það er bara kerfið, að það gangi upp. Mér misbýður að menn horfi svona á lífsafkomu fólks og eignir verða að engu, eins og við erum því miður að verða vitni að víða á landsbyggðinni. Ég átta mig í rauninni ekki á því hvað Sjálfstæðisflokkurinn er að fara. Og að tala um að ég hafi ekki sáttahug kemur úr hörðustu átt. Sjálfstæðisflokkurinn talar niður til fólksins eins og að það skipti engu máli. Það hafa komið út opinberar skýrslur sem hafa sýnt fram á samhengi þess að þegar aflaheimildir hafa horfið úr byggðum hefur fólkið farið á eftir þeim. Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvers vegna við erum að halda þessu kerfi gangandi, kerfi sem skilar minni afla en fyrir daga þess. Eigum við ekki að leita leiða til að komast út úr svona kerfi, leita leiða til að auka atvinnufrelsi? Ég hefði talið að Sjálfstæðisflokkurinn ætti að vera í fararbroddi hvað það varðar. Nei. Sjálfstæðisflokkurin er miklu frekar að halda einhverju kerfi í heiðri, kerfi sem hefur ekki skilað neinu, kerfi sem hefur komið í veg fyrir nýliðun og komið af stað verðhruni eigna. Og ég spyr. Er Sjálfstæðisflokknum nákvæmlega sama um landsbyggðina?

Í fyrsta lagi er spurt hvers vegna eigi að halda í núverandi kerfi. Svarið er einfalt: Það hefur reynst ákaflega vel og hefur átt mikinn þátt í efnahagslegri velsæld þjóðarinnar. Í annan stað er spurt hvort sjálfstæðismönnum sé sama um landsbyggðina. Ég heyrði að hv. þingmaðurinn ræddi sérstaklega um Vestfirði. Ég er einmitt uppalinn þar og fylgist auðvitað vel með því sem þar gerist. Það er alger óþarfi að tala með þeim hætti sem þingmaðurinn gerði hér áðan, eins og að þar sé allt í volli.  
            

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þingmaður fjalla með athyglisverðum hætti um þjóðlendurnar. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það hafi verið tilviljun að hæstv. forsætisráðherra dró til baka fyrsta þingmálið sem fram hefur komið og gengur út á að breyta þjóðlendu í séreign. Það gerðist í dag. Við upphaf þingfundar í dag kom yfirlýsing frá hæstv. forsætisráðherra þar sem hann dró þetta þingmál til baka, þingmál sem hefur reyndar verið lagt fram tvisvar. Það gekk út á að afhenda sem séreign til Landsvirkjunar þetta land sem búið er að dæma að sé þjóðlenda. Það væri þess vegna fróðlegt að heyra svör við því hvort þarna geti verið eitthvert samhengi á milli. Síðan langaði mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt, ef um er að ræða þjóðareign samkvæmt þessum ákvæðum sem hér er verið að ræða, að aðilar sem fá nýtingarrétt á slíkum þjóðareignum geti eignast einhvers konar hefðarrétt á þeirri nýtingu. Og hvort honum finnist það fara saman annars vegar að tala um þjóðareign og hins vegar um einhvers konar óðalsréttindi eða hefðarréttindi til nýtingarinnar. Er það ekki þjóðareign bara í plati sem þannig hagar til um?

Ég þekki ekki til forsögu þess frumvarps sem hv. þingmaður minntist á og mér er ekki kunnugt um nein tengsl milli þess og þess frumvarps sem hér er til umræðu. Hið eina sem ég hef bent á er að þingnefndir þurfi að skoða stöðu þjóðlendna í ljósi frumvarpsins. Varðandi þjóðareignarhugtakið er um að ræða, eins og hefur komið fram í umræðunni, tvenns konar nálgun í túlkun á því ákvæði. Það er sú nálgun sem er að finna í frumvarpinu, þjóðareignarhugtakið byggist á því að um sé að ræða tilvísun í stjórnskipuleg yfirráð ríkisvaldsins til þess að setja almennar reglur um auðlindanýtingu. Þar af leiðandi er hinn skýringarkosturinn útilokaður sem á rætur að rekja til sovésku stjórnarskrárinnar, eins og ég vísaði til áðan, þ.e. einhvers konar sameignarhugtaks sem í reynd mundi þýða eignarréttur ríkisvaldsins, ef um einhvers konar eignarrétt væri að ræða.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki hægt að skilja orð hv. þingmanns nema á einn veg, þ.e. að þjóðareign í þeim skilningi að þjóðin eigi eitthvað sameiginlega til framtíðar, samkvæmt þessu frumvarpi, sé þá ekki til, hún sé ekki möguleg. Það er í sjálfu sér mjög gott að menn átti sig á því að hér sé sá skilningur ríkjandi hjá þeim sem hafa þann skilning. Það er mjög til bóta ef það kemur fram hjá öllum þeim sem líta þannig á málið að í raun og veru sé ekki um neins konar þjóðareignarréttindi að ræða sem þarna geti orðið til vegna þess að ákvæðið eigi eiginlega ekki að þýða það. Ég hef hins vegar skilið það af þeim útskýringum sem menn hafa verið með hér að það sé meiningin að með einhverjum hætti verði til tvenns konar réttindi sem séu kölluð þjóðareignir, annars vegar þjóðareignir sem eru kallaðar svo en eru séreignir manna eða fyrirtækja í landinu. Hins vegar einhver réttindi sem sett verði sérstök lög um og eigi að heita að séu sameiginlegar eignir landsmanna eða ríkisins. Þess vegna er mjög mikil ástæða til að reyna að átta sig á því með hvaða hætti menn aðgreina þessa hluti eða hvort skilningurinn er sá að þjóðareign sé ekki til eins og mér finnst mega lesa út úr orðum hv. þingmanns.

Ég held að það sé alveg ljóst eftir þá umfjöllun sem hefur verið um frumvarpið hér í dag að ekki er um að ræða eignarréttarlegt hugtak í hefðbundnum skilningi, ekki eignarréttarlegt hugtak sem tengist þessum hefðbundnu eignarheimildum. Þetta er almenn stefnuyfirlýsing um það hvernig ríkisvaldið muni beita rétti sínum til að móta reglur, það eigi að vera í þágu allra landsmanna o.s.frv. eins og hér hefur verið rætt.

Að gefnu tilefni minnir forseti á þá reglu þingskapa að ávarpa beri forseta við upphaf ræðu.

Herra forseti. Nú ræðum við breytingu á stjórnarskránni og klukkan er að verða eitt eftir miðnætti. Mér finnst það mjög merkilegur tími til að verða vitni að því að ríkisstjórn Íslands, eða réttara sagt tveir hæstv. ráðherrar hennar, skuli leggja fram breytingu á stjórnarskránni með svo skömmum aðdraganda. Maður veltir því óhjákvæmilega fyrir sér hvers vegna það er. Ég hef velt þessu fyrir mér í allan dag vegna þess að hér hafa menn ekki verið á eitt sáttir um hvað þessar breytingar fela í sér, ekki færri en 3–4 skýringar hafa verið á því. Eru þessir háu herrar í ríkisstjórninni að forðast aðra umræðu? Er hæstv. forsætisráðherra, sem ber ábyrgð á efnahagsmálum, að forðast umræðu um verðbólguna? Er hann að forðast umræðu um viðskiptahallann eða er hann að forðast umræðu um það að lækkunin á virðisaukanum skilar sér ekki til neytenda? Það er a.m.k. ekki mjög skýrt hvað felst í þessu frumvarpi. Við höfum orðið vitni að því að hv. þm. Birgir Ármannsson hefur haft eina skýringu um það að þetta breyti ekki neinu hvað varðar eignarhaldið, en hæstv. ráðherra byggðamála segir að þetta sé meiri háttar breyting, grundvallarbreyting. Þegar hann er síðan spurður hver breytingin sé og hvað hún hafi í för með sér fyrir fólkið í landinu, sem líður fyrir vont kerfi - sérstaklega eru það byggðir landsins sem líða mjög fyrir það vonda kerfi sem Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkur hafa staðið vörð um - getur hann hvorki nefnt eitt né neitt, ekki eitt atriði, ekki eitt einasta atriði um að þetta raunverulega bæti stöðu fólks. Mér finnst það merkilegt þegar menn tala um grundvallar- og meiri háttar breytingu. Síðan er skýring hæstv. umhverfisráðherra sem er einnig lögfræðimenntuð og segir að hér sé verið að stöðva eitthvert ferli, það að hefðarréttur myndist á nýtingarréttinum. Þegar maður síðan spyr hæstv. ráðherra hversu langt ferlið er komið fást engin svör. Síðan þegar spurt er til hvaða gagna sé verið að vísa um þá vinnu sem fram hefur farið við þetta ákvæði er jafnvel vísað inn í einhverja nefnd í Framsóknarflokknum. Það sjá allir að þessar breytingar sem til stendur að gera á grundvallarlögum íslenska lýðveldisins eru mjög hroðvirknislegar. Þetta er allt mjög óljóst. Við í stjórnarandstöðunni erum ekki ein um það, alls ekki, að meta þetta ástand svona. Í blöðunum hefur verið vitnað í tvo sérfræðinga í stjórnskipunarrétti, Björgu Thorarensen og Ragnhildi Helgadóttur, sem báðar eru prófessorar í stjórnskipunarrétti, önnur við lagdeild Háskólans í Reykjavík og hin við Háskóla Íslands. Öllum ber saman um að þetta sé óljóst. Enda er ég alveg sannfærður um það eftir að hafa hlýtt á stjórnarliða koma með margar skýringar á því hvað er í gangi og það kemur ekkert einhlítt svar, alls ekki eins og ég rakti í ræðu minni. Síðan þegar maður veltir fyrir sér hvað er að gerast vaknar spurningin: Eru menn að forðast umræðuna, forðast umræðuna um þau mál sem ég tíundaði hér fyrst um bágt efnahagsástand, viðskiptahallann og þá óstjórn sem ríkir? Eða er Framsóknarflokkurinn að einhverju leyti að bjarga andlitinu gagnvart fólkinu á landsbyggðinni og reyna að búa til hér eitthvað um að þeir vilji eitthvað halda í fiskveiðiauðlindina, hún verði ekki gefin eins og þeir gáfu sjálfum sér Búnaðarbankann? Ég veit ekki betur en að það standi jafnvel til að setja fleira í gjafapakka, svo sem Landsvirkjun. Þó að það sé ekki í orði veit maður að það verður á borði ef þessir flokkar halda áfram. Við verðum að muna að áður en Landssíminn var seldur var aldrei talað um að það ætti að selja hann. Það stóð til að einhverju leyti að tryggja að a.m.k. grunnnetið yrði áfram í eigu þjóðarinnar. Síðan breyttist þetta, það er ekkert að marka þetta fólk sem kemur hér, ekki nokkurn skapaðan hlut, því miður. Maður vildi gjarnan geta treyst orðum fólks sem ber upp breytingar á stjórnskipan landsins eða á grundvallarreglum landsins. Því miður er það ekki hægt. Mér finnast vinnubrögðin hjá hæstv. forsætisráðherra hafa verið óábyrg í þessu máli og ég verð að lýsa ákveðinni furðu. Ef við ætlum að ná sátt um þetta sjávarútvegsmál er ekki hægt að gera eins og Sjálfstæðisflokkurinn vill, að ætla bara að ná sátt við afar fáa, þ.e. þá sem hafa yfir aflaheimildunum að ráða núna. Mér sýnist það vera markmiðið. Síðan þegar hér er rætt við hv. þingmenn eins og Sigurð Kára Kristjánsson og Ingva Hrafn Óskarsson og fleiri koma alls konar öfugmæli út úr þeim eins og jafnvel að það sé gott ástand á Vestfjörðum. Það heyrði ég í ræðu sem var flutt rétt áðan, það væri jafnvel bara meiri háttar gott ástand, eitthvert ólag kannski en í heildina séð bara uppbygging á Vestfjörðum. Ég spyr hvort menn fylgist ekkert með því sem er að gerast, ekki einu sinni orðum hæstv. forsætisráðherra sem þykist ætla að gera eitthvað og í öllu falli ræða málin í hæstv. ríkisstjórn á morgun. Það virðist ekki þurfa mikið að gera hvað varðar málefni Vestfjarða ef marka má hv. þingmann sem talaði á undan mér. Mér finnst að við verðum aðeins að velta fyrir okkur grundvellinum á þessu kerfi. Fiskveiðistjórn á að snúast um fólk en ekki bara kerfið sjálft. Þetta kerfi sem við búum við gengur ekki upp, alls ekki. Upphafleg markmið þess, hæstv. forsætisráðherra, var að byggja upp fiskstofnana. Núna sitjum við uppi með helmingi minni afla af þorski en fyrir daga kerfisins. Að auki átti það að tryggja byggð í landinu, og þeir sem fara um byggðir landsins sjá að það hefur alls ekki tekist. Síðan hafa komið hér alls kyns fullyrðingar um að þetta hafi skilað einhverri hagræðingu, meiri háttar blóma fyrir sjávarútveginn. Það er einfaldlega ekki rétt. Ef þessir háu herrar lesa Hagtíðindi sjá þeir að útflutningsverðmæti sjávarafurða hafa skroppið saman. Það kemur fram í Hagtíðindum sem voru gefin út 17. júlí 2006, að á undanförnum árum hafi skroppið saman það sem flutt er út af fiski í krónum talið. Það er bara á milli áranna, síðustu þriggja ára, og ekki hefur þetta þá skilað okkur meiri tekjum í aðra hönd, alls ekki. Það kemur hér fram að tekjur árið 2002 eru vel yfir 120 milljarða í útflutningsverðmætum en 2005 eru það rétt rúmlega 100 milljarðar. Ég spyr: Hvar er ágóðinn fyrir þjóðina að halda þessu gangandi? Menn verða að fara að koma með einhver svör um það en ekki bara að tala í einhverjum frösum, menn verða að koma með eitthvað orðum sínum til vitnis. Því miður gera menn það ekki og komast allt of oft upp með það að tala í frösum. Þetta kerfi hefur ekki skilað neinum árangri. Það er ekki hægt að stýra veiðum úr fiskstofnum sem eru staðbundnir víða undan landinu með einum heildarkvóta, það sér hver maður. Ég vona að hæstv. byggðamálaráðherra sé að hlusta því að við hann vil ég segja: Ef við legðum t.d. af allar veiðar í Bakkaflóa, eins og mér sýnist vera að gerast, a.m.k. ef marka mátti Kristin Pétursson í Silfri Egils í fyrradag, væri bara útséð um frekari útgerð þar vegna þess að verið væri að selja veiðiréttinn. Ég spyr hæstv. ráðherra byggðamála: Telur hann að ef við hættum að veiða fisk í t.d. Bakkaflóa syndi þeir þá á miðin út af Vestfjörðum ef þar er meira veitt vegna þess að menn hætta að veiða við Bakkaflóa, þeir bara syndi í skarðið sem myndast ef menn taka minna úr Bakkaflóa? Auðvitað gerist það ekki, en samkvæmt kerfinu á að heita að það gangi upp. Við eigum ekki að sætta okkur við svona vitleysu, það er alveg af og frá. Það sem er kannski sárast í þessu öllu er að við í Frjálslynda flokknum höfum varað við þessu. Við höfum bent á það hver framvindan yrði í byggðamálum landsmanna ef þetta kerfi héldi áfram. Við höfum sagt að þá yrði samþjöppunin meiri, það mundi skapa meiri óvissu í byggðunum. Við getum séð það vegna þess að hv. þm. Jón Kristjánsson talaði um að fyrir daga kvótakerfisins hefði verið hér mikil óáran. Það er ekki rétt hjá honum og menn eru að búa til einhverja grýlu úr ástandi sem var fyrir daga kvótakerfisins. Ég bendi hv. þingmanni á það og þeim sem hlýða á mál mitt að einmitt á árunum 1960–1980 byggðust mörg þessara þorpa upp sem síðan fóru illa út úr kvótakerfinu. Af því að ég sé að hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er nú annt um Siglufjörð, stendur hér upp vil ég benda henni á að þegar kvótakerfið var sett á voru um 2 þús. manns búsettir á Siglufirði. Núna getur enginn hafið útgerð þar  Auðvitað er þetta að einhverju leyti stefna Framsóknarflokksins, a.m.k. hugmyndafræðings hans sem birti þær hugmyndir sínar og framtíðarsýn fyrir Ísland að gera það að borgríki. Nú er hann orðinn hæstv. byggðamálaráðherra og kom kannski vel á vondan að vera lentur í því starfi og hafa birt þá sýn sína að koma öllu fólki fyrir á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst að hann ætti að verja örlitlum tíma í að kanna hvort þetta kerfi skili þjóðinni einhverju gagni. Ef maður skoðar bara útflutningstölur og verðmæti sjávarafurða sést að það hefur dregist saman þannig að heildarhagsmunir þjóðarinnar hafa augljóslega tapað á þessu kerfi. Það eru til byggðir og bæir sem hafa talið sig koma jafnvel ágætlega út úr kerfinu, eins og Akureyri. Síðan er það þannig að meira að segja á slíkum stöðum veldur það óvissu, það veldur gríðarlegri óvissu. Við sáum í byrjun ársins að á einni nóttu voru öll skip Brims skráð í Reykjavík. Þar ríkir augljós óvissa. Við eigum að líta frekar til þess hvernig við getum breytt kerfinu í stað þess að halda áfram vitleysunni. Stjórnvaldsaðgerðir, hvort sem eru á sviði heilbrigðismála eða hvaða málaflokks sem er, eiga að snúast um fólk. Þannig eigum við líka að hugsa um fiskveiðarnar en því miður virðist vera svo kerfislægur hugsunargangur bæði hjá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum að að einhverju leyti þora menn ekki að taka hagsmuni heildarinnar og skoða það kerfi sem menn hafa í gangi og flytja þess vegna einhverjar sýndartillögur. Það hefur komið fram hér í umræðum í dag að það eru margar mismunandi skoðanir uppi um það hvað þessi breyting á stjórnarskránni þýði í raun og veru. Því miður. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á það að þetta kerfi girði algerlega fyrir nýliðun. Ég hefði talið að ungir og efnilegir hv. þingmenn eins og Ingvi Hrafn Óskarsson og Birgir Ármannsson ættu að líta til þess að breyta kerfinu til að nýliðar gætu tekið þátt í þessum útvegi. Því miður virðist sem þeir frekar þá herði á, herði miklu frekar á að festa kerfið í sessi og loka meira að segja skemmtibátana af inni í því. Það er verið að setja skemmtibátana líka inn í kvótakerfið, hugsið ykkur, skemmtibátana, þeir mega ekki einu sinni vera í firði. Það er meira að segja lokað fyrir það að ferðaþjónustan geti nýtt sér fiskveiðiauðlindina vegna þess að þessir flokkar, bæði Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur, eru alltaf að hugsa um þessa þröngu hagsmunaklíku sem hefur nú yfir nýtingu fiskimiðanna að ráða en alls ekki heildarhagsmuni þjóðarinnar. Því miður. Aftur að því þegar menn tala um þennan gríðarlega árangur. Ég er búinn að fara yfir það og vitna í opinber gögn um að tekjur eru ekki að aukast. Það er líka annað sem er að gerast, skuldir útgerðarinnar eru að aukast og hafa þrefaldast á örfáum árum, á síðustu 11 árum. Út úr atvinnugreininni hefur runnið upphæð sem svarar til tveggja Kárahnjúkastíflna. Auðvitað hefur þetta valdið mikilli þenslu í samfélaginu sem hefur ekki verið tíunduð eins og áhrifin af stóriðjunni. Þetta er eitt af því sem þarf að gaumgæfa, þetta kerfi er langt frá því að standast einhverja skoðun. Því miður virðist sem menn reyni að þagga niður líffræðilega grundvöllinn að þessu. Það er eins og að ekki megi skoða það með gagnrýnum hætti hvort við getum að einhverju leyti stýrt fiskveiðum með öðrum hætti þegar við höfum dæmin fyrir okkur, t.d. í Færeyjum þar sem menn stýra fiskveiðum með sóknarstýringum í staðinn fyrir að ákveða heildarkvótann fyrir fram eins og við gerum hér. Ég hef líkt þessu við það að við mundum ákveða fyrir fram hvað við ætluðum að taka upp úr kartöflugörðum landsins, það væri heildarkvóti á því hvað við ætluðum að taka upp. Það gengur ekki upp. Að lokum skora ég á stjórnarmeirihlutann að koma sér saman um einhverja merkingu á því hvað þeir eru í rauninni að gera. Hér hafa komið upp margar skoðanir á þessum athöfnum, á þessari fyrirhuguðu lagasetningu, það sé nákvæmlega ekki neitt, það séu grundvallarbreytingar og það sé verið að koma í veg fyrir að frekari eignarréttur eða nýtingarréttur myndist. En því miður hafa ræður stjórnarliða ekki verið mjög upplýsandi um það og sumir hafa varið löngum tíma í að reyna að túlka ræður stjórnarandstöðunnar. Við í Frjálslynda flokknum erum allir af vilja gerðir til þess að gera fiskveiðiauðlindina að þjóðareign, raunverulegri þjóðareign sem tryggi að almenningur geti nýtt hana og hafi jafnan aðgang á jafnræðisforsendum. Það er það sem þetta ætti að snúast um. Í staðinn fyrir það er hér flutt hver ræðan á fætur annarri þar sem menn tala í einhverri lögfræðilegri þoku um eignarrétt og nýtingarrétt og hefðarrétt og maður sem er ekki með háskólagráðu á sviði lögfræði á fullt í fangi með að átta sig á því hvað menn eru í rauninni að fara. Þegar maður búinn að kryfja það virðast margar skoðanir vera uppi, a.m.k. virðist hæstv. ráðherra byggðamála vera allt annarrar skoðunar um það hvað sé í gangi en ráðherra umhverfismála. Ég get ekki séð annað en að með þessu frumvarpi sé forsætisráðherra að stefna að því sem hann boðaði á LÍÚ-þingi í haust, þ.e. að festa þetta kerfi og reyna að tryggja í sessi 

Virðulegur forseti. Klukkan er langt gengin í tvö, þetta hefur verið löng umræða í dag enda er málið mikilvægt og eðlilegt að menn vilji ræða um það. Ég vil byrja á því að draga fram í upphafi aðdragandann að þessu máli og hvernig það lítur út gagnvart okkur framsóknarmönnum. Við höfum um langa tíð stutt almennt aflamarkskerfið. Framsóknarflokkurinn hefur átt þar talsverðan hlut að máli og við teljum að margir góðir kostir séu við kerfið eins og það hefur verið notað á Íslandi. Sjávarútvegur okkar heldur uppi mikilvægri atvinnu, hefur skilað mikilvægum tekjum inn í þjóðarbúið og með þessu kerfi höfum við getað byggt upp fyrirtæki sem geta keppt á alþjóðamörkuðum í sölu sjávarafurða þvert á það sem við sjáum í sjávarútvegi margra annarra landa þar sem sjávarútvegur er á heljarþröm. Þar er sjávarútvegurinn styrktur en ekki öfugt, hér höfum við haft tekjur af sjávarútvegi. Það er ótvírætt að mínu mati að aflamarkskerfið hefur marga góða kosti. Framsóknarflokkurinn hefur talið það kerfi skila miklum árangri. Við höfum hins vegar verið í miklum umræðum í flokknum um þetta kerfi. Áður hefur verið vitnað í nefndarstarf sem átti sér stað á vegum flokksins og þar var alveg skýrt að við vildum ná fram ákvæði í stjórnarskránni um að sjávarútvegsauðlindin væri þjóðareign. Við höfum ekki viljað að kvótinn yrði eign útgerðarmanna. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Jón Sigurðsson, formaður Framsóknarflokksins, var formaður í þeirri nefnd, leiddi það nefndarstarf af miklum myndarskap á þeim tíma. Ég tók þátt í því ásamt fjölmörgum öðrum flokksmönnum þannig að það var alveg ljóst hver vilji okkar var og hefur verið um langan tíma, þ.e. að setja ákvæði um að sjávarútvegsauðlindin sé sameign þjóðarinnar, þjóðareign. Við höfum viljað setja það í stjórnarskrá. Íslendingar vilja það almennt eins og maður hefur skynjað andrúmsloftið. Íslendingar vilja ekki almennt að kvótinn þróist í eign útgerðarinnar. Nú var búið að semja um þetta á sínum tíma milli stjórnarflokkanna, þess vegna rataði ákvæðið inn í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Það var samið um að þetta ætti að fara í stjórnarskrá milli Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Eins og ákvæðið kemur núna inn í þingið er það víðtækara og það er eðlilegt að mörgu leyti. Bæði hefur Framsóknarflokkurinn ályktað á þá leið og líka Sjálfstæðisflokkurinn að náttúruauðlindir almennt ættu að flokkast sem þjóðareign, þ.e. ekki ætti bara að taka sjávarútveginn út úr heldur ætti að gæta jafnræðis gagnvart öðrum náttúruauðlindum. Það er eðlilegt að þetta beri að með þessum hætti, það kemur hingað inn í þingið með víðtækari hætti. Okkur í Framsóknarflokknum hefur verið núið því um nasir að þetta sé eitthvert mál sem kemur núna korteri fyrir kosningar, eins og það heitir á góðu máli. Það er þó ekki þannig eins og fram hefur komið hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Hann var spurður um þetta í þættinum Ísland í dag á Stöð 2 ekki alls fyrir löngu og þar kom hann því mjög skýrt á framfæri að hann skýrði hæstv. forsætisráðherra frá því strax fyrir jól að við framsóknarmenn hefðum mjög miklar áhyggjur af þessu ákvæði og vildum efna það sem stendur í stjórnarsáttmálanum um þetta og flokkarnir voru sammála um á sínum tíma. Það er alveg ljóst að hann gerði grein fyrir þeim þunga sem var í málinu og segir síðar í viðtalinu að hann hafi margsagt samstarfsflokknum frá því að mikil undiralda væri í Framsóknarflokknum út af þessu máli og að menn vildu standa við þetta. Hann segir líka að það sé alveg ljóst að þetta er ekkert nýtt mál og það hefur verið ljóst í nokkurn tíma. Þetta eru orð hv. þm. Jóns Kristjánssonar sem stýrði starfi stjórnarskrárnefndar. Þetta er ekki mál sem hefur verið órætt og sem menn þekkja lítið til enda hefur stjórnarandstaðan sjálf lýst því að við höfum góðan tíma til að fara í þetta mál, stjórnarandstaðan lýsti því að hún væri tilbúin til að greiða fyrir því að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti væru settar inn sem þjóðareign í stjórnarskrána og hún væri líka tilbúin til að taka beint orðalag upp úr stefnuyfirlýsingunni í stjórnarskrá. Stjórnarandstaðan sagði í tengslum við blaðamannafund sem hún hélt um þetta mál að nú þegar lægi fyrir grundvöllur til að ljúka málinu. Ég tel  Komið hefur fram í ræðum sumra að ákvæðið þýði ekki neitt. Ég er ekki sammála því og mér þótti vænt um að heyra að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson staðfesti að þetta ákvæði hefði að sjálfsögðu áhrif. Það hefur réttaráhrif. Það var gott að heyra að við erum sammála um að þetta hefur áhrif. Ég vil líka aðeins gera að umtalsefni það sem Morgunblaðið hefur sagt um þetta mál. Það hefur mjög lengi talað fyrir því  „Það skiptir miklu máli að þessi tillaga komi fram nú.“ - Ég skýt hér inn að hér er verið að tala um að setja ákvæði sem um var samið í stjórnarsáttmálanum inn í stjórnarskrá. Svo segir áfram í leiðaranum: „Enn eru á ferðinni menn í þessu samfélagi, sem gera sér hugmyndir um að þeir geti komið því fram, að fiskimiðin verði gerð að einkaeign útgerðarmanna. Þess vegna skiptir máli, að ákvæðið um sameign þjóðarinnar á auðlindum sjávar verði tekið upp í stjórnarskrá. Með því móti einu er hægt að koma endanlega í veg fyrir allar tilraunir til þess að fámennur hópur manna sölsi undir sig þessa miklu eign íslensku þjóðarinnar, sem á að vera sameign hennar um aldur og ævi. Formenn stjórnarflokkanna verða að taka af skarið í þessu máli. Þeir eru ábyrgir fyrir því gagnvart kjósendum að staðið sé við stjórnarsáttmálann. Þeir hafa ekki komið fram með nein haldbær rök fyrir því að ekki sé hægt að standa við þetta ákvæði stjórnarsáttmálans. Þeir verða að standa við sitt.“ Nú er það gert, þ.e. komin er fram tillaga og um hana er góð samstaða. Fyrr í dag var spurt af hverju þetta mál kæmi ekki fram sem ríkisstjórnarfrumvarp og mér fannst verið að ýja að því að e.t.v. væri ekki samstaða um málið innan stjórnarflokkanna. Innan þingflokks Framsóknarflokksins stöndum við þétt við bakið á formanni okkar í þessu máli og sá texti sem nú liggur fyrir hindrar, eins og hér hefur margítrekað komið fram í ræðum og m.a. í ræðu formanns Framsóknarflokksins, að honum samþykktum að eignarréttur skapist á auðlindum, svo sem á fiskveiðiauðlindinni. Þetta er alveg skýrt. Ef þingmönnum finnst ákvæðið óskýrt er eðlilegt að skoða það í nefnd eins og hefðbundið er með önnur mál sem hingað koma inn. Ég á von á því að nefndin vinni þetta vel. Ég á svolítið erfitt með að rýna í viðhorf sumra útgerðarmanna af því að mér heyrist sumir þeirra telja að afnotarétturinn sé aðalmálið, þ.e. að hægt sé að nýta þessa náttúruauðlind eins og fiskveiðiheimildirnar með arðbærum hætti. Svo eru aðrir sem vilja að þessi náttúruauðlind, fiskstofnarnir, verði í einkaeigu, vilja sem sagt meira en afnotaréttinn. Þessi afnotaréttur er eins og við vitum afturkallanlegur, þ.e. ef menn kjósa að fara þá leið. Það verður löggjafinn á hverjum tíma að ákveða en okkur finnst eðlilegt að sá möguleiki sé fyrir hendi, þ.e. þetta er ekki endanlegur afnotaréttur. Við höfum ekki kosið að styðja það að innkalla veiðiheimildirnar, það höfum við ekki gert. Það er eðlilegt að sá réttur sé fyrir hendi. Þetta er ekki endanleg afhending á afnotarétti, svo er ekki, hvað þá afhending á eignarrétti, alls ekki. Virðulegur forseti. Inntak frumvarpsins er þannig að náttúruauðlindir okkar verða þjóðareign, það er ekki verið að breyta með því aflamarkskerfinu eins og mér finnst að margir rugli inn í umræðuna, en náttúruauðlindir verða þjóðareign þannig að óbein eignarréttindi sem þegar eru fyrir hendi munu ekki breytast og þar er verið að ræða um afnotaréttinn. Þessi óbeinu eignarréttindi breytast ekki með þessari gerð en þau réttindi leiða ekki til beins eignarréttar. Heimildirnar eru og verða áfram afturkræfar að frumvarpi okkar samþykktu. Markmiðið er að koma í veg fyrir að hefðarréttur myndist. Mér finnst þetta hafa komið mjög skýrt fram í framsöguræðum. Ég tel að framsöguræður skipti máli og greinargerðin sömuleiðis. Allt þetta sýnir a.m.k. mér að hér er markmiðið skýrt og það hefur m.a. formaður Framsóknarflokksins dregið ítrekað fram, bæði í umræðum hér og einnig á opinberum vettvangi fjölmiðlanna. Megintilgangur frumvarpsins er að staðfesta eign þjóðarinnar á auðlindunum þannig að nýtingarheimildir, t.d. fiskveiðiheimildir, verði ekki háðar beinum eignarrétti heldur séu áfram afturkræfur afnotaréttur þannig að veiðiheimildirnar verði áfram afturkallanlegar samkvæmt lögum. Þetta er sem sé alvöruþjóðareign að mínu mati. Í greinargerðinni segir líka orðrétt um nýtingarheimildirnar að þær muni ekki leiða til beins eignarréttar. Eðli málsins samkvæmt leiða slíkar heimildir ekki til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila yfir þeim, sbr. 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, nr. 116/2006, þótt þær kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi. Ég tel, virðulegur forseti, að þetta sé skýrt og það er mikilvægt að setja þetta grundvallarmál í stjórnarskrá. Ég tel að stjórnarandstaðan ætti að leggjast á sveif með þessu máli. Ég sé ekki alveg rökin fyrir því að hún ætti ekki að gera það. Það er verið að tryggja þjóðareign að þeim náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Að öðrum kosti er talið að hefðarréttur geti skapast og það viljum við ekki. Ég hef skilið stjórnarandstöðuna þannig að hún vilji það heldur ekki. Ég tel hins vegar að umræðan um aflamarkskerfið geti flækt huga manna. Ég hef heyrt að það hafi gerst í umræðunum en við erum ekki að tala um breytingar á því kerfi í þessu frumvarpi. Löggjafinn getur áfram haft það eins og hann vill. Við erum að tala um að ekki skapist hefðarréttur á einhvers konar eign á auðlindunum. Þá hefur umræðan mest verið um fiskveiðiauðlindina. Ég tel mjög mikilvægt að þetta ákvæði sé komið inn í þingið og ég er mjög ánægð með hvernig haldið var á því máli af Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, það náðist sameiginleg niðurstaða um að færa þetta mál hingað inn í lok þings. Það er eðlilegt að það beri að í lok þings. Við stöndum við stjórnarsáttmálann. Auðvitað óskar maður þess að stjórnarandstaðan taki þátt í að afgreiða málið til þess að það sé skýrt að það bíði ekki um einhver ár án þess að vera leyst. Ég tel að ábyrgð stjórnarandstöðunnar sé ansi mikil í þessu sambandi, virðulegur forseti. Ef ekki næst að klára þetta mál, og klifað er á því sýknt og heilagt að þetta sé eitthvað óskýrt, tel ég að færa megi rök fyrir því að það tímabil verði lengra og lengra sem ekki er skýrt að um sé að ræða þjóðareign, þ.e. þessar náttúruauðlindir, og eigi ekki að skapa eignarrétt. Ég tel að það sé óæskilegt að við höfum þá stöðu uppi til framtíðar litið. Ég vona að stjórnarandstaðan ásamt stjórnarflokkunum sameinist um að vinna þetta mál vel í nefndinni sem taka mun til starfa. Ef eitthvað þarf að skýra þurfa menn að skoða það vel í nefndinni. Mér finnst ekki að við getum útilokað það á þessari stundu að reynt verði að skýra þessi ákvæði. Maður heyrir að það er kallað eftir því hjá einstaka þingmönnum. Af minni hálfu er ég ánægð með þessa niðurstöðu og tel mikils um vert að málið sé komið fram. Ég vona að við getum sameinast um að klára það á yfirstandandi þingi þó að það sé viðkvæmt. Að sjálfsögðu er þetta grundvallarmál en ég tel að umræðan sé það þroskuð að við eigum að geta klárað það.

Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að aflamarkskerfið, réttara sagt kvótakerfið öðru nafni, hefði sannað gildi sitt. Ég bendi hæstv. ráðherra á að það er bara alls ekki rétt. Aflinn núna er helmingi minni en fyrir daga kerfisins, verðmæti sjávarafurða hefur dregist saman á síðustu árum eða staðið í stað, það kemur fram í opinberum skýrslum. Síðan hafa skuldir sjávarútvegsins aukist og helsti ráðgjafi ríkisstjórnarinnar á sviði þorskveiðiráðgjafar segir að með óbreyttu kerfi eða óbreyttri sókn sé hætta á því að þorskstofninn deyi út. Þetta eru hans eigin orð.

Virðulegur forseti. Ég held að við hv. þm. Sigurjón Þórðarson verðum ekki sammála um þessi mál. Okkur hefur tekist, m.a. vegna kosta aflamarkskerfisins, að byggja upp fyrirtæki á Íslandi sem eru að keppa á alþjóðamörkuðum í sölu sjávarafurða. Ég held að allir sem skoða fyrirkomulagið annars staðar sjái að þar er sjávarútvegurinn ekki rekinn með hagnaði og er ekki í góðri samkeppnisstöðu. Kostir aflamarkskerfisins eru ótvíræðir að okkar mati. Hér hafa vaxið upp mjög öflug fyrirtæki sem skila miklu inn í þjóðarbúið. 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vitnaði ekki í nein gögn en sagði að sjávarútvegurinn væri að keppa á alþjóðlegum markaði. Öll sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi keppa á alþjóðlegum markaði, þannig er það og þetta eru engin rök í málinu, alls engin, a.m.k. ekki veigamikil. Síðan hvað varðar þessi fyrirtæki, sum hver, sem hafa farið í gegnum margar hagræðingar, svo sem Grandi, skulda tvöfalda veltu sína. Ég mundi segja að það væri ekki gott ástand, alls ekki. Vegna þess að hæstv. ráðherra fór út um víðan völl og vitnaði til ástands sjávarútvegs í öðrum löndum vil ég benda hæstv. ráðherra á að það gengur bara afskaplega vel í Færeyjum að reka sjávarútvegsfyrirtæki þar og einnig gengur það ágætlega í Noregi. Þetta eru engin rök. Upphafleg markmið kerfisins voru að byggja upp fiskstofnana og tryggja byggð í landinu, 

Virðulegur forseti. Með aflamarkskerfinu hefur tekist að hagræða mjög verulega í sjávarútveginum og ég held að allir sjái það sem vilja vera réttlátir að með þessu kerfi náum við miklu meira út úr þeim afla sem kemur upp úr sjó en ef slíkt kerfi væri ekki fyrir hendi. Með kerfinu er hægt að færa fiskveiðiheimildir á milli aðila og menn gera það til að hámarka nýtinguna á fiskiskipaflota sínum. Með þessu kerfi er aflinn fullnýttur eins og hægt er. Þetta skapar líka samstöðu um að reyna að horfa til framtíðar varðandi þennan stofn. Menn hafa hagsmuni af því að nýta afurðina vel og fá sem hæst verð fyrir hana. Þetta hefur skapað mikinn stöðugleika í greininni. 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra sagði að hún teldi að það gæti orðið samstaða um það að skýra þau ákvæði sem mönnum finnst óskýr í vinnu þeirrar nefndar og afgreiðslu Alþingis sem mun fjalla um málið. Ég vil bera upp spurningu við hæstv. ráðherra. Ég er út af fyrir sig sammála því að það sé heppilegt að þetta ákvæði sé víðtækara en bara um sjávarútvegsauðlindina en það sem menn hafa verið að tala um í því samhengi eru fyrst og fremst auðlindir sem eru sameiginlegar auðlindir okkar og eiga að vera það til framtíðar litið en í frumvarpinu er þetta ákvæði miklu víðtækara. Þar er verið að tala um auðlindir sem eru háðar einkaeignarrétti. Það sem við höfum talað um er að auðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti verði þjóðareign og ég spyr hæstv. ráðherra hvort 

Virðulegur forseti. Ég tel að þær auðlindir sem rætt er um þegar við erum að tala um þjóðareign eða sameign séu þær sem eru sameign, þ.e. þær sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Um þær sem eru háðar einkaeignarrétti hlýtur að gilda annað, a.m.k. eins og ég skil málið. Þá eru þær einkaeign og geta þar af leiðandi ekki verið í þjóðareign. Ég tel að hér sé um að ræða þær náttúruauðlindir sem við lítum svo á að séu einhvers konar þjóðareign eða sameign þjóðarinnar, þ.e. að þær 

Hæstv. forseti. Ég er bara nákvæmlega sammála hæstv. ráðherra um þetta atriði. Þannig á þetta að vera en hér hafa menn talað aldeilis á annan veg. Ákvæðið er líka á annan veg, það er meira að segja skýrt á annan veg í greinargerðinni, ákvæðið á við um allar auðlindir á Íslandi hvort sem þær eru í einkaeign eða ekki samkvæmt þeim skýringum sem hér hafa komið fram í dag. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að svoleiðis á það ekki að vera. Þess vegna þurfa menn að skýra þetta í meðförum nefndarinnar og afgreiðslu Alþingis þannig að ekki fari á milli mála að það sé sá skilningur sem hér er á ferðinni sem hæstv. ráðherra og við í stjórnarandstöðunni höfum öll.

Virðulegur forseti. Mér finnst það bara liggja í orðanna hljóðan, ef eitthvað er einkaeign og er sem sagt háð einkaeignarrétti, er eign einhvers einkaaðila, er það ekki þjóðareign. Þannig bara skil ég orðanna hljóðan.

Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hengdi sig mikið í stjórnarandstöðuna og gerði mikið með það að stjórnarandstaðan hlyti að veita þessu frumvarpi, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, brautargengi á grundvelli yfirlýsinga sinna frá því á dögunum. Hér er um mikinn misskilning eða mistúlkun að ræða af hálfu hæstv. ráðherra. Það sem stjórnarandstaðan þarna gerði var að hún bauð ríkisstjórninni upp á samstarf. Því tilboði var ekki tekið, það var ekkert með það gert. Formenn stjórnarflokkanna sömdu sitt eigið frumvarp og hentu því inn á þing án samráðs við aðra. Þegar vísað er í að efniviður sé til staðar til að ljúka málinu er vitnað beint í tillögur auðlindanefndar og vinnuhóp stjórnarskrárnefndar. Þetta frumvarp byggir ekki á því. Það víkur í mjög veigamiklum atriðum einmitt frá framsetningu auðlindanefndar árið 2000 því að hér er ekkert minnst á að auðlindina megi ekki selja, hér er ekkert minnst á að úthlutun verði að vera tímabundin og vel afmörkuð og 

Virðulegur forseti. Ég skildi blaðamannafund stjórnarandstöðunnar þannig að hún væri að bjóða Framsóknarflokknum upp á samstarf. 

Þó að Framsóknarflokkurinn sé merkilegur var það ekki þannig að bara hafi verið talað til hans. Hæstv. heilbrigðisráðherra virðist ekki frekar en hæstv. forsætisráðherra hafa lesið yfirlýsinguna. Það er algerlega skýrt að þar er talað um samstarf, það er boðið upp á samstarf - það var ekki þegið - og það er talað um ríkisstjórnina. Það er vitnað í þann efnislega grundvöll sem fólginn er í niðurstöðu auðlindanefndar á sínum tíma sem hér er ekkert gert með og frumvarpið byggir ekkert á, og í öðru lagi þá í álit vinnuhóps stjórnarskrárnefndar sem heldur er ekkert gert með. Þvert á móti er í mjög veigamiklum atriðum vikið frá þessu. Það er algerlega ljóst að það sem hugur manna í stjórnarandstöðunni stendur til er að setja raunverulegt sameignarákvæði á þessum auðlindum inn í stjórnarskrá en ekki eitthvert brelluákvæði sem kannski verður þegar upp er staðið túlkað jafnvel þannig að það veiki frekar en hitt þó þann sameignaranda sem er t.d. í lögunum um stjórn fiskveiða, lögum um eignarhald ríkisins á hafsbotninum, 

Virðulegur forseti. Ég skildi það þannig að þessi blaðamannafundur hefði aðallega verið haldinn til að ræða við framsóknarmennina, þannig skildi ég málið og heyrði hvernig menn ræddu á þeim fundi um stöðuna sem þá var uppi. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, það má ekki setja lög sem eru andsnúin því sem við erum að segja hér. Við segjum bara mjög skýrt, og þetta hefur formaður Framsóknarflokksins sagt skýrt í umræðunum og fleiri þingmenn, hæstv. ráðherra Jónína Bjartmarz og núna ég sem er að tala hér fyrir hönd Framsóknarflokksins líka, hver megintilgangur þessa frumvarps er, að tryggja að litið sé á náttúruauðlindirnar sem sameign þjóðarinnar, 

… sjálfstæðismenn …


             Þetta er meginmarkmiðið. 
            

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra að hún vitnaði í Morgunblaðið, málgagn Sjálfstæðisflokksins, einhvern leiðara í því blaði og notaði hann til að styrkja fullyrðingu sína um að hér væri verið að standa við ákvæði í stjórnarsáttmála. Hæstv. ráðherra hefur setið í ríkisstjórn lengstan hluta kjörtímabilsins, verið þingmaður allt kjörtímabilið, verið ritari Framsóknarflokksins framan af því og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því að við svo lítið af loforðum sem eru í stjórnarsáttmálanum hvað varðar sjávarútveginn og hinar dreifðu byggðir landsins hefur verið staðið. Ríkisstjórnin lagði af stað með ýmis fyrirheit í upphafi kjörtímabilsins. Hafa þau loforð sem ekki hafa verið efnd 

Virðulegur forseti. Ég tel ekki að það hafi verið staðið við eitthvað lítið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið staðið við nánast allt sem þar er. Ég er reyndar ekki með hana hér til að krossa við það allt saman. Eins og ég lýsti í ræðu minni er ákveðinn aðdragandi að þessu ákvæði. Ég lýsti því hvernig umræðan var á vettvangi Framsóknarflokksins um aflamarkskerfið og þjóðareign á m.a. fiskveiðiheimildunum. Þetta hefur verið okkur mikilvægt mál. Það hefur ítrekað komið fram, kom fram hjá hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústssyni og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Jóni Sigurðssyni á fimmtudaginn fyrir hálfum mánuði að við legðum mikinn þunga í þetta mál, að ná fram tillögu hér á þinginu. Það höfum við gert og nú er hún komin fram. 

Virðulegi forseti. Við getum alveg farið yfir svikalista ríkisstjórnarinnar hvað varðar sjávarútvegsmál. Hann er langur og hann er ljótur en það er hægt að fara yfir hann á einni mínútu, þeim tíma sem ég hef: Að styrkja hagsmuni sjávarbyggða - svikið. Forkaupsréttarákvæði kvóta - svikið. Veiðigjald til sveitarfélaga - svikið. Takmarka framsal frá sveitarfélögum - svikið. Auka byggðakvóta - svikið. Línuívilnun - einungis efnt að hálfu. Auðlindir í stjórnarskrá - sennilega allt í plati.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvað ég á að munnhöggvast við hv. þingmann. Við erum ekki að efna að hálfu loforðið um ákvæði í stjórnarskrá, við erum að gera okkar ýtrasta til að ná því fram. Ég held að enginn velkist í vafa um að Framsóknarflokkurinn hefur lagt sig allan fram í því máli. Hér höfum við rætt það í þinginu, ekki síst formaður og varaformaður flokksins eins og ég gat um áðan, að við legðum þunga í þetta mál. Ég held að það fari ekki fram hjá neinum að það höfum við gert og ég tel að árangurinn sé góður. Við erum búin að ná samstöðu við Sjálfstæðisflokkinn um að þetta ákvæði komi hérna inn og 1. umr. er núna að klárast, það fer núna í nefnd og mér heyrist að menn séu opnir fyrir því að skoða hvort eitthvað þurfi að breyta þar orðalagi til skýringar. Ég tel að menn geti gert það ef þeir kjósa svo í nefndinni og mér heyrist líka að aðrir þingmenn í stjórnarflokkunum hafi tekið undir það. Ég tel að við séum að leggja allan okkar þunga í að koma þessu máli 

Herra forseti. Þetta hefur að mörgu leyti verið athyglisverð umræða þar sem hún hefur upplýst fákunnáttu ráðamanna um aðalútflutningsveg þjóðarinnar, sjávarútveginn. Meira en helmingur af vöruútflutningi landsmanna kemur úr sjávarútvegi. Þegar maður verður vitni að svo furðulegum fullyrðingum úr jafnvel munnum hæstvirtra ráðherra að skipan þessara mála okkar hafi tryggt okkur mikla velsæld, fyrirtækjum í þeirri grein hagsæld og að þessi atvinnugrein hafi orðið til góða um hvernig við höfum hagað hér málum opinberast skýrt að menn þekkja ekki staðreyndir málsins og hafa ekkert velt fyrir sér hlutunum. Maður bendir t.d. á að tekjur sjávarútvegsins hafi staðið í stað eða dregist saman og það er ekkert gert með það. Það er jafnvel sagt í framhaldinu að fyrirtækin blómstri. En hvað segja fréttir? Hér er stærsta sjávarútvegsfyrirtækið og það eru 2 þús. millj. í tap á síðasta ári, 2 milljarðar. Það er hagsældin þar. Það eru í kringum 5–6 millj. á dag, virka sem helga, sem fyrirtækið tapar. Það er ekki hægt að segja að þetta sé eitthvað meiri háttar jákvætt. Ef við lítum þá á efnahagsreikninga þessara fyrirtækja eru skuldirnar gríðarlegar, jafnvel tvöföld veltan. Það er ekki að sjá að þessi fyrirtæki blómstri. Það sem er þó verst í þessu ástandi sjávarútvegsins er að það er komið í veg fyrir nýliðun. Það er mjög slæmt, það að vera með atvinnuveg þar sem engin nýliðun er hlýtur að enda illa, menn hljóta að sjá það. Þegar ástandið er eins og það er nú, engin menntun í fiskvinnslu og aðsókn að sjómannaskólum dregst saman, ættu einhverjar viðvörunarbjöllur að hringja hjá stjórnvöldum. Svo er þó alls ekki. Menn koma hér með einhverjar fullyrðingar, jafnvel hv. þingmenn, um að ástandið sé jafnvel blómlegt á Vestfjörðum og að ekki sé hægt að rekja eitt eða neitt til sjávarútvegsins um ástandið þó svo að það hafi verið til umfjöllunar. Meðal annars rakti Kristinn Pétursson það hversu illa kerfið hefur farið með ákveðin byggðarlög en samt sem áður reyna menn að spila einhverja falska plötu um að allt sé í himnalagi. Meira að segja sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar segja að með áframhaldandi sams konar nýtingu sé hætta á að fiskstofninn, þorskurinn, deyi út við Íslandsstrendur. Björn Ævarr Steinarsson hélt því fram í fyrrahaust. Menn ættu að spyrja sig hvort það sé björgulegt þegar þeir sem búa til líffræðilegar forsendur fyrir kerfið gefa því þennan dóm. Ég er að vísu ekki sammála viðkomandi fiskifræðingi, alls ekki, en það er önnur saga. Þetta er þó sá fræðingur sem kerfið hvílir á og sem stjórnvöld taka hvað mest mark á. Ég bendi líka á að þetta kerfi er alls ekki forsenda þess að við náum að hámarka verðmæti úr aflanum, langt í frá. Það væri miklu nær að setja fisk á markað þannig að þeir sem treysta sér til að vinna hann fyrir hvað hæst verð gætu þá sótt hann þangað. Nei, það er ekki gert, heldur hefur Sjálfstæðisflokkurinn ítrekað komið í veg fyrir að fiskverð sé markaðstengt og að fiskur fari á markað. Það er enn einn þátturinn í því að koma í veg fyrir nýliðun. Það er líka skoðun mín að þegar hægt er að króa hráefnið svona af valdi það líka gríðarlega óeðlilega háu kvótaverði. Ef það skipti engu máli fyrir fiskvinnsluna, hún hefði greiðan aðgang og þyrfti ekkert að vera í tengslum við útgerð skipti minna máli hver fiskaði vegna þess að sú fiskvinnsla sem gæti þá búið til hvað mest verðmæti úr hráefninu fengi aflann. Það er ekki gert, heldur hafa menn kerfi sem króar aflann af og tryggir alls ekki að þeir sem geta búið til hvað mest úr hráefninu hafi aðgang að aflanum. Síðan er enn einn þátturinn sem er neikvæður fyrir aflamarkskerfi og kvótakerfi, það að kvótakerfið hvetur til brottkasts. Það er óumdeilt að þar sem menn stýra veiðum með sóknarstýringu er enginn hvati til brottkasts. Þá er ekkert endilega hvati til að sækja í stærsta fiskinn eins og hér er, heldur er hvatinn að sækja í sem mest verðmæti á sem stystum tíma. Þá er miklu frekar sótt í allar stærðir í stað þess að menn sæki í stærsta fiskinn eins og kerfið er hér uppbyggt. Það eru fleiri þættir sem ættu að hringja einhverjum viðvörunarbjöllum hjá stjórnvöldum, t.d. eftirlitsþátturinn. Þegar menn eru komnir með eftirlit sem slagar hátt í 1 þús. millj. ætti það að hringja einhverjum viðvörunarbjöllum hjá stjórnvöldum um að kerfið sé svo óréttlátt og vitlaust að það þurfi gríðarlegt eftirlitsbákn til þess að heiðarlegir og duglegir menn haldi reglurnar. Ungur þingmaður Framsóknarflokksins flutti tillögu um að flytja Fiskistofu út á land og þá kom upp úr dúrnum að á annað hundrað manns eru að fylgjast með kerfinu. Það er alveg ótrúlegt að verða vitni að því hvað þjóðin er komin í mikla þvælu með stýringu sína á fiskveiðum. Þetta kerfi snýst orðið um allt annað en að tryggja hag heildarinnar. Það er miklu fremur rekið áfram á einhverjum hugmyndafræðilegum forsendum. Hér voru þeir sem eru í stjórnarandstöðu og vildu fá að ræða þessi hluti af skynsemi sakaðir jafnvel um einhver kommúnísk viðhorf. Ég segi við stjórnarliða að það kerfi sem hér er rekið er ekkert annað en áætlanabúskapur í undirdjúpunum þar sem menn eru að byggja upp þorskstofna sem þeir vita ekkert hvað eru stórir. Út frá einhverjum reiknilíkönum telja þeir að þeir séu visst stórir en raunvitneskjan er afar rýr. Mér finnst vafasamt þegar menn fara í svona kerfi sem hefur valdið mikilli biturð og sárindum víða um land og það rekið áfram á einhverjum hugmyndafræðilegum forsendum þó svo að ekki standi steinn yfir steini í nokkrum röksemdum fyrir kerfinu, ekki fiskifræðileg, a.m.k. ekki á forsendum kerfisins sjálfs. Það kemur fram að helsti sérfræðingurinn segir að óbreytt stefna geti leitt til útdauða. Síðan er það hagræðingin, það er gríðarleg skuldasöfnun hjá fyrirtækjunum, tekjur dragast saman eða standa í stað á síðustu árum og það er engin nýliðun í kerfinu. Þegar menn tala um að ástandið hafi verið eitthvað svo slæmt fyrir daga kerfisins er það alrangt. Ef eitthvað lék sjávarútveginn illa var það fastgengisstefna sem var rekin hér á ákveðnu árabili en ég er á því að stjórnvöld skuldi betri röksemdir fyrir því að halda óbreyttu kerfi. Þeir sem lesa þingtíðindi, fara í gegnum þessa umræðu og verða vitni að rökstuðningi t.d. hæstv. heilbrigðisráðherra sjá að rökin eru vægast sagt veigalítil og nánast engin.

Herra forseti. Hugur minn stendur svo sem ekki til þess að lengja umræðuna mikið en ég get þó eiginlega ekki orða bundist við lok hennar sem virðast nú ætla að verða, eftir að hafa fylgst með henni hér í allan dag. Ég verð að segja alveg eins og er að svo ruglingslegar hafa túlkanir orðið að hefði hér verið einhver áhugasamur laganemi á pöllunum og ætlað að reyna að átta sig á hvað í frumvarpinu væri fólgið og hver raunveruleg réttaráhrif af lögtöku þess mundu verða, spái ég því að honum væri nokkur vandi á höndum að gera grein fyrir niðurstöðu umræðunnar. Staðreyndin er sú, það er algerlega ljóst, eftir þessa umræðu að stjórnarliðar hafa hér verið á hlaupum í umræðunni til að reyna að túlka málið þannig sem þeir telja koma best út fyrir sig og flokka sína í aðdraganda kosninga. Það er heldur lágt risið á því þegar maður verður þess var að svo langt er seilst í þeim efnum að meira að segja stjórnarskráin er undir þegar menn eru að reyna að bjarga sér í land varðandi þann málflutning sem þeir hafa haft uppi eða loforð við kjósendur í einhverjum stjórnarsáttmálum. Óvissan og ruglingurinn í þessum málum er til muna meiri en hann var fyrir tilkomu þessa frumvarps, það er held ég hverjum manni ljóst sem hefur fylgst með umræðunni. Svo bætir nú ekki úr skák það sem menn kalla hér greinargerð með frumvarpinu. Ég mundi ætla að þessi áhugasami lögfræðinemi á fyrsta ári, sem ég tók sem dæmi áðan, væri hann til og hefði hann með sæmilega kunnáttu á netinu tekið sig til hefði hann gert betur á tveimur til fjórum tímum að tína saman efnivið í greinargerðina, sem er auðvitað ekkert annað en pínulitlir bútar sem sóttir eru í greinargerðir með frumvörpum um lög um stjórn fiskveiða á sínum tíma og annað í þeim dúr. Það er engin sjálfstæð lögfræðileg greining á bak við það hvað í þessu máli er fólgið, engin, greinargerðin er aumkunarverð satt best að segja. Það sem veldur mér kannski mestri umhugsun í þessum efnum er sá sláandi munur sem er á framsetningu málsins í frumvarpi formanna stjórnarflokkanna og ítarlegrar, vel rökstuddrar niðurstöðu auðlindanefndar á sínum tíma. Það er sú staðreynd að inn í frumvarpið vantar mörg kjarnaatriðin af niðurstöðu auðlindanefndar. Þar er í fyrsta lagi málið afmarkað við náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti. Hér er hins vegar í greinargerð með frumvarpinu gefið í skyn að allt sé undir án slíkra takmarkana. Í öðru lagi er sagt í niðurstöðu auðlindanefndar að náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Því er sleppt hér. Þó að veita megi þeim heimildir til afnota eða hagnýtingar þá skal það vera gegn gjaldi, sagði auðlindanefnd á sínum tíma, og að því tilskildu að hún sé tímabundin, þ.e. heimildin, og henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Þessu er sleppt í frumvarpinu. Hvers vegna? Það er ekkert sem vísar til þess í sjálfu sér að um slíka skýra tímabundna og afmarkaða heimild skuli vera að ræða og að innibyggt sé að löggjafinn geti eftir því sem hann sér ástæðu til gert breytingar á fyrirkomulaginu. Sá réttur veikist sem menn hafa þó talið sig hafa, t.d. á grundvelli 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða til að gera slíkar breytingar. Síðan verð ég að segja að ég sakna líka mjög þeirrar nálgunar sem var í niðurlagsorðum þessarar málsgreinar í tillögum auðlindanefndar á sínum tíma þar sem sagt var að náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign bæri að nýta á sem hagkvæmastan hátt, að sjálfsögðu, en á grundvelli sjálfbærrar þróunar og að arðinum skuli varið til þess að vernda auðlindirnar, rannsaka þær og viðhalda þeim. Hvað er hér verið að segja? Í raun var hugsunin að lögtaka meginreglur umhverfisréttarins inn í sjálf ákvæðin sem fjölluðu um heimildir til afnota af auðlindinni. Það hefur ekki verið gert í íslenskum rétti. Það liggja að vísu fyrir núna í frumvarpi, sem sjálfsagt dagar hér uppi, fyrstu tilburðir í langan tíma til að lögtaka meginreglur umhverfisréttarins eins og þær voru fram settar í Ríó á sínum tíma, en þetta var útgangspunktur og hugsun auðlindanefndar. Þegar maður ber þetta saman og hefur í huga að auðlindanefnd á sínum tíma vísaði í öll hin samtengdu ákvæði stjórnarskrárinnar sem hér þarf að hafa í huga, þ.e. að sjálfsögðu einkaeignarréttinn samkvæmt 72. gr. en líka jafnræðisregluna og einnig atvinnuréttindin, þá voru hlutirnir þar settir í allt annað samhengi og hafðir í miklu meira jafnvægi en hér er gert. Hafandi hlustað á t.d. túlkanir hvers þingmannsins úr stjórnarherbúðunum á fætur öðrum, eins og ungu lögfræðinganna úr Sjálfstæðisflokknum sem hér komu upp í röðum, verð ég að segja alveg eins og er að mér líst ekki allt of vel á málið. Ég segi líka að sú nefnd sem á að taka við málinu þarf heldur betur að vanda til verka og má ekki bregðast rannsóknarskyldu sinni því að ég öfunda ekki þá menn sem ætla að fá að fara með það á bakinu að standa að afgreiðslu þessa frumvarps hafi það ekki verið vel og rækilega unnið og bera ábyrgð á því hvað þeir eru í raun að samþykkja. Ég ætla það að mönnum sé nú ekki sama, jafnvel þó pólitísk nauð þeirra sé mikil - og það væri gott ef hv. þm. Jóhann Ársælsson stæði ekki í vegi milli mín og formanns Framsóknarflokksins því að ég hef gaman af því að horfa á hann þegar ég segi þetta - ég ætla það að ábyrgð manna sé þó sú, þó að pólitísk nauð þeirra sé mikil, að þeim sé ekki sama um þær stjórnarskrárbreytingar sem þeir ætla að taka ábyrgð á með atkvæði sínu. Hver veit hvað kann út úr því að koma ef menn gera þetta svona og kasta höndum til verkanna. Eða ætla menn þá bara að láta það ráðast, láta kylfu ráða kasti og dómstólana um það að reyna að finna einhvern veginn út úr því hvað Alþingi Íslendinga hafi þá verið hér að gera? Ég þarf ekki að endurtaka orð mín frá því fyrr í umræðunum um vinnubrögðin í aðdraganda málsins, þau eru auðvitað mjög dapurleg. Það er mjög dapurlegt að órofa hefð lýðveldistímans um að flokkar leiti samstöðu í aðdraganda málflutnings af þessu tagi, að hún skuli hafa verið rofin með þessum hætti, það er auðvitað mjög dapurlegt. Og það að svona lagað sé soðið saman í  Þessi yfirlýsing er algerlega skýr. Hún er hérna, ég er með hana í höndunum. Það er svo barnalegt af talsmönnum stjórnarliðsins, sérstaklega Framsóknarflokksins, að reyna að afflytja hana sem nokkuð getur verið og sýnir auðvitað hinn hörmulega málstað og málatilbúnað ríkisstjórnarflokkanna í þessu, að þeir eru á þeim rosalega flótta í skjól af þessari yfirlýsingu frá stjórnarandstöðunni. Eða er stjórnarandstaðan bara búin að taka völdin? Er ríkisstjórnin orðin viljalaust verkfæri í höndum stjórnarandstöðunnar? Er það það sem formaður Framsóknarflokksins er að segja? Hvernig á maður að fá einhvern botn í þetta? Nei, þetta er frumvarp frá ríkisstjórninni, þetta er komið út úr hinni pólitísku nauð sem varð á stjórnarheimilinu í kringum landsfundarhelgi framsóknarmanna. 

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá 1. þm. Norðvest., Sturlu Böðvarssyni, dagsett þann 9. mars sl.: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindagerðum og get ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Guðjón Guðmundsson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Guðjón Guðmundsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, dagsett í dag: „Ég hef ákveðið að kalla aftur mál nr. 415, frumvarp til laga um heimild til að afsala til Landsvirkjunar vatnsréttindum og landi vegna Búrfellsvirkjunar, er lagt var fram á yfirstandandi þingi, sbr. 1. mgr. 60. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis.“

Hæstv. forseti. Í lögum frá árinu 2006 hafa fyrirtæki haft heimild til að færa bókhald sitt í erlendum gjaldmiðli. Frá því að þetta var samþykkt hafa fjölmörg fyrirtæki nýtt sér þetta, þar á meðal einn banki, Straumur-Burðarás, sem sótti um 31. október 2006 og fékk leyfi 5. desember 2006 fyrir því að færa bókhald sitt í erlendri mynt. En þá brá svo við að maður úti í bæ sem er fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, núverandi seðlabankastjóri, rumskaði og kom í fréttir og sagði m.a. að það hefði aldrei verið ætlun löggjafans að þetta mundi gilda um banka og bankastarfsemi á Íslandi. Það er auðvitað ekki rétt vegna þess að það var aldrei talað um það og er hvergi hægt að finna það í neinum gögnum. Davíð Oddsson kom svo fram 11. febrúar þegar það fréttist að Straumur-Burðarás hygðist jafnvel ganga enn lengra, skrá hlutafé sitt í evrum og andmælti túlkun seðlabankastjórans með hálfgerðum dulbúnum hótunum. Þá urðu skyndileg sinnaskipti hjá hæstv. ríkisstjórn, og þremur dögum seinna gaf fjármálaráðherra út reglugerð sem takmarkar þetta mjög og setur uppgjörið í töluvert mikið uppnám. Þess vegna langar mig í byrjun, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í þetta. Ég var í Þjóðleikhúsinu eins og hann þegar hann tók við skýrslu um alþjóðlega fjármálastarfsemi á Íslandi þar sem m.a. var fjallað svo um markmið og verkefni, með leyfi forseta: „Nefndin hafði það verkefni að skoða lög og reglur um fjármálastarfsemi, fjármagnsmarkað, skattheimtu og félagaumsvif út frá því sjónarmiði hvort gera þurfi umbætur á löggjöf til að ýta undir alþjóðlega fjármálastarfsemi á Íslandi …“. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þetta er frá nefnd sem fyrrverandi forsætisráðherra skipaði og ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort þessar tæknilegu hindranir sem ríkisstjórnin er að setja upp séu liður og markmið í því að koma hér á alþjóðlegri fjármálastarfsemi og hvernig þetta harmóneri saman við það verkefni.

Virðulegi forseti. Ég átti von á því að í þessum fyrirspurnatíma eins og tveimur hinum síðustu mundu þingmenn Samfylkingarinnar beina til mín spurningum um kjaramál kennara. Það vill nefnilega þannig til að nú hafa grunnskólakennarar og launanefnd sveitarfélaganna náð samkomulagi og ég átti von á því að þingmenn Samfylkingarinnar kæmu hér til að fagna slíku samkomulagi eins og þeir hafa mjög borið það mál fyrir brjósti. Nei, Samfylkingin er sjálfri sér lík. Hún kemur ekki með slíka spurningu en ég vil nota tækifærið og lýsa ánægju minni með það samkomulag sem náðst hefur fyrir milligöngu ríkissáttasemjara um þetta atriði. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns er því til að svara að sú reglugerð sem fjármálaráðherrann gaf út var auðvitað til fyllingar á lögunum og um þetta mál hafði ekki áður verið gefin út nein reglugerð. Ég er sá ráðherra sem flutti þetta frumvarp á sínum tíma, þekki sæmilega vel til þessara mála og þess vegna er mér kunnugt um það að sú reglugerð sem út var gefin er í fullu samræmi við þessi lög og ekkert upp á það að klaga. Það sem málið snýst um er að skilgreina svokallaðan starfrækslugjaldmiðil þeirra fyrirtækja sem hafa kosið að nýta sér þann möguleika í lögum að gera upp í erlendri mynt. Það eru sem betur fer mjög mörg fyrirtæki sem hafa séð sér hag í því, reyndar flest hver í bandaríkjadollurum en allnokkur í evrum. Reglugerð fjármálaráðherra gengur ekki út á neitt annað en að kveða skýrt á um það að starfrækslugjaldmiðillinn svokallaði skuli vera sá gjaldmiðill sem stærstur er og raunverulega er sá gjaldmiðill sem viðkomandi fyrirtæki notar en að viðkomandi fyrirtæki geti ekki valið sér einhvern gjaldmiðil úr einhverjum gjaldmiðlavendi eftir hentugleikum. Um það snýst þetta mál. Það er ekkert við reglugerð fjármálaráðuneytisins að athuga. Spurning þingmannsins, 

Virðulegi forseti. Svar hæstv. forsætisráðherra var alveg út í hött. Ég fagna því að sjálfsögðu að nú skuli vera búið að semja við kennara og ætli það hafi ekki verið m.a. fyrir tilstilli þingmanna Samfylkingar hér á Alþingi þar sem þeir tóku upp þetta mál. Ekki má heldur gleyma framgöngu bæjarstjórans í Hafnarfirði, Lúðvíks Geirssonar, til að liðka fyrir málinu. Þá var ýtt við stjórnvöldum og málið klárað. Virðulegi forseti. Það er búið að vera ánægjulegt að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um kennaramál. Ég fagna niðurstöðunni sem sagt. Í þessari skýrslu sem ég vitna til er m.a. talað um helstu veikleika Íslands. Þar kemur fram takmarkað traust fjárfesta á gjaldmiðli landsins. Svo kemur undir liðnum „ógnanir“: Efnahagslegur óstöðugleiki vegna sveiflna í gengi íslensku krónunnar. Það er það, virðulegi forseti, sem ég var að spyrja út í, gagnvart Straumi-Burðarási í þessu tilfelli, og vegna þess sem kom fram á aðalfundi, 

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um það að Straumur-Burðarás eða önnur fjármálafyrirtæki hafi í hyggju að flytjast úr landi. Spurningin sem þingmaðurinn spurði í upphafi og var út í hött var um það hvort þessi reglugerð sem hann hefur gert að umtalsefni gengi þvert gegn tillögum nefndar um að gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð. Ég tel þá spurningu út í hött. Það er alls ekki unnið gegn þeim áformum, heldur er þvert á móti á öðrum vettvangi á vegum ríkisstjórnarinnar verið að vinna að því að hrinda slíkum tillögum í framkvæmd.

Virðulegi forseti. Það er ákaflega furðulegt við öll svör hæstv. forsætisráðherra við þessari spurningu hvað hann tekur þetta óstinnt upp. Hann segir þetta allt saman út í hött. Mér finnst reglugerðin og þær tæknilegu hindranir sem er verið að setja hér alveg út í hött. Og það virðist vera starfandi í landinu nokkurs konar yfirforsætisráðherra sem hefur komið fram og tjáð sig um þetta mál, vitnað í afgreiðslu frá Alþingi sem er ekki rétt, komið svo með dulbúnar hótanir og fjármálaráðuneytið og ríkisstjórnin verða við óbeinum fyrirmælum nokkrum dögum seinna. Og það hefur m.a. í för með sér að á aðalfundi Straums-Burðaráss talaði forstjórinn um að ef þetta gengi eftir gæti fyrirtækið ekki annað en flutt starfsemi sína úr landi. Þess vegna er alveg út í hött hvernig hæstv. forsætisráðherra bregst við þessu, en það er greinilegt að það kemur við kaunin á honum. Spurningin er sem sagt þessi: Eigum við Íslendingar að þurfa að búa við það að þegar Davíð Oddsson, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, hnerrar sé það dæmi um að Sjálfstæðisflokkurinn sé kominn með kvef?

Frú forseti. Þetta mál kemur ekki sérstaklega við nein kaun hjá mér. Það er allt í góðu lagi með þessa reglugerð og hún mun ekki standa í vegi fyrir því að unnið verði að því að gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð. Það er hins vegar athyglisvert með hvaða hætti Samfylkingin tekur hér upp málefni fjármálastofnana og ýmissa fjársterkra aðila í þjóðfélaginu. Það boðar gott upp á samstarfið í kaffibandalaginu í framtíðinni, er það ekki?

Hæstv. forseti. Á fundi á Ísafirði í gær var samþykkt svofelld ályktun, með leyfi forseta: „Opinn borgarafundur, haldinn í Hömrum á Ísafirði sunnudaginn 11. mars 2007, skorar á fulltrúa Vestfirðinga á Alþingi og í sveitarstjórnum, hvar í flokki sem þeir standa, að taka höndum saman, leggja flokkspólitísk ágreiningsefni til hliðar og sameinast um þau brýnu úrlausnarefni sem við blasa í atvinnu- og byggðamálum hér á Vestfjörðum. Fundurinn krefst þess að stjórnvöld standi við margítrekuð loforð og stefnumótun um uppbyggingu Ísafjarðar sem eins af þremur byggðakjörnum utan höfuðborgarsvæðisins. Enn fremur að þessu svæði verði settar sanngjarnar leikreglur með ákvörðunum um nauðsynlegar framkvæmdir í samgöngumálum, tilfærslu opinberra starfa og eðlilegt aðgengi að fjármagni. Mikið vantar á að þetta landsvæði njóti jafnræðis á við aðra landshluta varðandi samgöngur, fjarskipti, flutningskostnað, menntunarkosti og almenn skilyrði í atvinnulífi. Beinir fundurinn því til frambjóðenda stjórnmálaflokkanna í Norðvesturkjördæmi að mæta til kosningabaráttunnar nú í vor með haldbærar tillögur um framtíð byggðar á Vestfjörðum. Við köllum eftir samstöðu þings og þjóðar gagnvart þeim vanda sem Vestfirðingar standa nú frammi fyrir.“ Því miður er þetta ekki fyrsti fundurinn sem haldinn er vegna þess að ástand á Vestfjörðum sé með þeim hætti að þar fækkar fólki og atvinna minnkar. Þess vegna vil ég minna á það að við stöndum núna frammi fyrir meira en 20% fólksfækkun á Vestfjörðum frá 1995. Ég legg þess vegna þá spurningu fyrir hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé tilbúinn til að leggjast á árarnar með fólkinu á Vestfjörðum, með þingmönnum kjördæmisins, m.a. í sérstöku átaki til að efla atvinnulíf, menntun og samgöngur á Vestfjörðum. Að því viljum við gjarnan vinna og ég vildi gjarnan heyra álit forsætisráðherra á þessari ályktun og því hvernig þingmannahópnum yrði tekið ef hann næði saman um ákveðna tillögu til forsætisráðherrans.

Virðulegi forseti. Ég er með þessa ályktun hér í höndunum eins og hv. þingmaður og vil segja fyrir mitt leyti að mér finnst hún málefnaleg og innlegg í þann vanda sem við er að fást á Vestfjörðum. Hið beina tilefni ályktunarinnar og fundarins er væntanlega það að tiltekið einkafyrirtæki, Marel, hefur tilkynnt ráðstafanir til hins verra á sínum vegum fyrir vestan. Ber vissulega að harma það. Ég get fullvissað hv. þingmann og þingheim allan um að það er fullur vilji til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara yfir þessi mál með þeim hætti að árangri geti skilað fyrir Vestfirði og munum við ræða sérstaklega í ríkisstjórninni á morgun hvernig best verður að því staðið.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra lýsir því yfir að þetta vandamál verði sérstaklega tekið til umræðu í ríkisstjórninni. En ég spyr aftur og einnig hvort forsætisráðherra sé tilbúinn til þess að ræða við þann hluta af þingmannahópi Vestfjarða sem yrði kjörinn til þess að ræða við ríkisstjórnina um ákveðna stefnumótun og ákveðnar tillögur ef þingmannahópurinn næði saman um slíkt. Ég geri mér vel grein fyrir því að í aðdraganda kosninga er þetta ekki auðvelt viðfangsefni fyrir okkur í stjórnmálaflokkunum, hvar í flokki sem við stöndum. Ég tel hins vegar að það sé tilraunarinnar virði að reyna að ná saman með ríkisstjórninni í aðgerðum vegna þess að á Vestfjörðum er ástandið ekki viðunandi, hefur reyndar lengi verið óviðunandi að mörgu leyti. Það er alveg nauðsynlegt að bregðast við því með markvissum og skipulögðum aðgerðum.

Ég vil aðeins bæta því við, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin er að sjálfsögðu tilbúin til samstarfs við þingmenn kjördæmisins um það sem mætti verða til lausnar í þessu máli. Ég bendi á að þrír þingmenn kjördæmisins sitja í ríkisstjórninni þannig að það eiga að vera hæg heimatökin. 
             Ég tel að það sem hv. þingmaður leggur inn í þessa umræðu sé jákvætt. Ég fagna því að þetta er ekki gert með stóryrðum eins og oft er. Við munum sannarlega fara vel og vandlega yfir það með hvaða hætti best verður að þessu staðið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir það frumkvæði að taka þetta hér upp.

Hæstv. forseti. Fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar um að ríkisstjórninni verði falið að taka Ísland með formlegum hætti út af lista þeirra 30 þjóða sem studdu innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak vorið 2003. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefur ekki viljað verða við þessu og jafnvel fullyrt að þessi listi sé ekki til. Hæstv. iðnaðarráðherra og formaður Framsóknarflokksins sagði í umræðu á þinginu fyrir fáeinum dögum að listinn væri í reynd ekkert annað en fréttatilkynning úr Hvíta húsinu, einhliða tilbúinn af Bandaríkjastjórn. Varaformaður Framsóknarflokksins hefur af svipuðu tilefni lýst því yfir að Íslendingar hafi verið misnotaðir, óafvitandi, af Bandaríkjastjórn í þessu efni. Hæstv. forseti. Nú er hægt að sýna fram á að þetta er ekki rétt. Fyrir því eru óyggjandi heimildir. Í DV í marsmánuði árið 2003 er allítarlegt viðtal við þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson þar sem hann er spurður út í þessi efni. Hann segir að Bandaríkjastjórn hafi verið fullkunnugt um staðfastan stuðning íslensku ríkisstjórnarinnar við yfirvofandi hernað, við hernaðaráformin. Hann segir, með leyfi forseta: „Þegar við fengum boð um að fá að vera í hópi hinna staðföstu bandalagsþjóða svikumst við að sjálfsögðu ekki undan merkjum.“ Með öðrum orðum barst formleg beiðni og við henni var orðið. Það er óumflýjanlegt, hæstv. forseti, að þessar upplýsingar liggi fyrir í þinggögnum. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort hann geti staðfest 

Virðulegi forseti. Enn á ný taka stjórnarandstæðingar upp þetta sama mál. Það liggur fyrir að ákvörðun var tekin af til þess bærum aðilum árið 2003 um að Íslendingar heimiluðu hér yfirflug, heimiluðu lendingar og veittu 300 millj. kr. framlag, á fjáraukalögum að mig minnir, til uppbyggingar í Írak.  Um hvernig nákvæmlega var staðið að lista Bandaríkjastjórnar um hinar staðföstu þjóðir er mér ekki kunnugt. Satt að segja skiptir það harla litlu máli núna, árið 2007. Það liggur fyrir, eins og ég hef sagt hér í þessum ræðustól, að við létum það átölulaust af okkar hálfu að við værum í hópi þessara ríkja með Dönum og fjöldamörgum öðrum vina- og bandalagsþjóðum okkar í Evrópu, eins og Bretum og Spánverjum, og mörgum þjóðum í Mið- og Austur-Evrópu. Þessar staðreyndir liggja fyrir, virðulegi forseti. Hvað vakir fyrir þingmanninum með því að vera að rifja þetta upp núna verður hann sjálfur að segja frá.

Hæstv. forseti. Rétt skal vera rétt. Framsóknarflokkurinn er að sveipa þessi mál reyk, hann reynir að þvo hendur sínar í málinu. Við skulum ekki drepa umræðunni á dreif. Það sem fyrrverandi forsætisráðherra, forveri hæstv. ráðherra, segir í blaðaviðtali er að formlegt boð hafi borist íslenskum stjórnvöldum og að ákvörðun hafi verið tekin um að verða við því boði og fá að vera með á listanum yfir hinar staðföstu þjóðir. Ef þetta er rétt falla dauð og ómerk orð fulltrúa Framsóknarflokksins um að flokkurinn hafi verið misnotaður og ekkert vitað hvað var í reynd að gerast. Hvort það skiptir máli að fara rétt með skal hæstv. ráðherra eiga við sjálfan sig.

Forseti. Í fyrri viku voru sagðar af því fréttir að hæstv. utanríkisráðherra hefði verið á ársfundi Útflutningsráðs og sagt þar að hún teldi rétt að áður en ákvarðanir yrðu teknar um framhald hvalveiða frá Íslandi yrði gerð könnun á áhrifum hvalveiðanna á ímynd Íslands og íslenska viðskiptahagsmuni. Þetta þyrfti að gera mjög vandlega og hafa samráð við atvinnulífið, eins og ráðherrann sagði, um næstu skref í þessum efnum. Ég fagna þessum ummælum hæstv. utanríkisráðherra og vil í framhaldi af þeim spyrja ráðherrann hvort hún telji með þessu að hvalveiðarnar hafi haft slæm áhrif á ímynd Íslands sem ferðamannalands og viðskiptalands og hvenær megi vænta þessarar könnunar af áhrifum hvalveiða á ímynd Íslands. Hefur ráðherra tekið ákvörðun um að þær fari fram á sínum vegum eða að utanríkisráðuneytið stjórni þeim? Hyggst hún hefja þær í tíma þannig að hægt sé að nota þær við þá ákvörðun sem þarf að taka áður en næsta veiðitímabil á hafinu gengur í garð?

Hæstv. forseti. Það er hárrétt eftir haft hjá hv. þingmanni, ég lét þessi orð falla á fundi hjá Útflutningsráði og hef reyndar gert það líka áður. Ég tel reyndar að miklu fleiri séu þeirrar skoðunar og almennt séu menn þeirrar skoðunar að áður en ný ákvörðun verði tekin í sambandi við hvalveiðar og sérstaklega þá veiðar á stórhveli þurfi að liggja fyrir svona u.þ.b. hvaða áhrif það hefði á ímynd þjóðarinnar og hvaða áhrif það hefði á atvinnulífið og viðskiptalífið að við höldum áfram hvalveiðum. Það hafa borist fréttir af því, og eiginlega má segja óskir frá ákveðnum fyrirtækjum sem eru stór á markaðnum og telja, réttilega, að ímynd Íslands breytist í sambandi við starfsemi þeirra, sem er þá á alþjóðavísu, við það að við höfum hafið hvalveiðar. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það að gera könnun á áhrifunum er ekkert einfalt mál. Engu að síður eigum við einstaklinga sem eru sérstaklega menntaðir á því sviði að reyna að átta sig á hlutum sem þessum og ég tel alveg sjálfsagt að nýta sér þá krafta til þess að við förum ekki út í frekari veiðar - og þá er ég að tala um nýjar ákvarðanir, það er í sjálfu sér ekki búið að ljúka þeim veiðum sem samþykktar hafa verið - nema við vitum meira um áhrifin.

Forseti. Ég fagna þessu svari eins langt og það náði. Ég saknaði þess þó að ráðherrann skyldi ekki tilkynna hvenær þessar rannsóknir hæfust á vegum utanríkisráðuneytisins. Ég skil það svo að hún hafi í þessu svari í raun og veru sagt frá því að utanríkisráðuneytið ætlaði að standa að þeim. Ég fagna því líka sem áhugamaður um þessi mál að ráðherrann skuli óbeint hafa tekið undir þá gagnrýni mína á skýrslu frá samgönguráðherra um þetta efni, sem barst þinginu 17. mars 2005 en beðið var um af minni hálfu og átta annarra samfylkingarmanna 16. okt. 2003, að hún sé gagnslaust plagg. Það er greinilegt að þessi skýrsla hefur ekki nýst við þær athuganir sem utanríkisráðherra hefur reynt á þessum áhrifum. Ég hvet hana til að segja okkur frá því hvenær hún 

Hæstv. forseti. Eins og þingheimi er kunnugt er ekki langt í næstu kosningar og ég tel að í rauninni verði það verkefni nýrrar ríkisstjórnar að velta þessum hlutum fyrir sér. Ég reikna að sjálfsögðu með að sitja í henni. 

Ég verð að viðurkenna, forseti, að þetta veldur mér nokkrum vonbrigðum vegna þess að ég taldi liggja í svari ráðherrans áðan að hún ætlaði einmitt að hefjast handa fyrir kosningar. Það hefur auðvitað vakið athygli í þessu máli að sú ákvörðun sem tilkynnt var að ríkisstjórnin hefði á sínum tíma tekið virðist hafa verið ákvörðun eins manns, hæstv. sjávarútvegsráðherra Einars K. Guðfinnssonar. Frá því að hún var tekin hafa þrír ráðherrar Framsóknarflokksins gert við hana sérstakar athugasemdir, fyrst hæstv. umhverfisráðherra sem lýsti fyrirvara sínum við ákvörðun Einars K. Guðfinnssonar á sínum tíma, næst hæstv. landbúnaðarráðherra sem gerði alvarlegar athugasemdir við afleiðingar þessarar ákvörðunar hæstv. sjávarútvegsráðherra á markaði fyrir landbúnaðarvörur erlendis. Loks hefur Valgerður Sverrisdóttir í raun og veru lýst því yfir að þessar hvalveiðar hafi slæm áhrif á ímynd Íslands erlendis og þar með á athafnir atvinnulífsins ytra. Ég spyr: Er ríkisstjórnin einhuga um þessa ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra?

Hæstv. forseti. Nú fór hv. þingmaður ekki alveg rétt með í lokaræðu sinni. Ég hef aldrei sagt að þessar hvalveiðar hafi haft slæm áhrif á ímynd Íslands. Ég hef hins vegar sagt að það þurfi að rannsaka það áður en frekari ákvarðanir verði teknar um frekari veiðar. Hvað varðar það hver tekur ákvörðun sem þessa er það þannig að ríkisstjórn Íslands er ekki fjölskipað stjórnvald. Það er bara einn ráðherra sem fer með hvern málaflokk og í þessu tilfelli er það hæstv. sjávarútvegsráðherra sem fer með málaflokkinn og tekur þessa ákvörðun formlega. Að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið, var ákvörðun sjávarútvegsráðherra rædd í ríkisstjórn - og það oftar en einu sinni.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um frumvarp sem treystir innviði vinnumarkaðarins. Við erum að tryggja að þau lágmarkskjör, tryggingar og aðbúnaður sem á íslenskum vinnumarkaði gilda nái yfir starfsmenn fyrirtækja sem hafa staðfest þau í öðru ríki Evrópska efnahagssvæðisins. Eftir að takmarkanir um frjálsa för féllu niður þann 1. maí 2006 hefur dregið úr eftirspurn eftir starfsfólki þjónustufyrirtækja. Þar með talið starfsmannaleigna sem helst hafa tengst neikvæðri umræðu um slæma meðferð starfsmanna. Fram hefur komið hjá gestum nefndarinnar að þessi þróun sé góð. Frumvarpið er framsækið og vel til þess fallið að vernda réttindi starfsmanna þjónustufyrirtækja til jafns við launþega sem eru í beinu ráðningarsambandi við íslensk fyrirtæki. Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og vil í lokin þakka nefndarmönnum í hv. félagsmálanefnd fyrir afar gott samstarf í málinu.

Forseti. Þetta mál sprettur upp af athugun hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að nefskattar af þessu tagi, þessi hér og líka nefskatturinn sem á að renna til RÚV ohf., voru ekki ætlaðir þeim sem eingöngu hafa fjármagnstekjur. Þetta var hárrétt athugasemd og brugðist út af fyrir sig snarplega við henni. Ég greiði frumvarpinu fúslega atkvæði mitt, þó í því trausti að Siv Friðleifsdóttir, hæstv. heilbrigðisráðherra, noti ekki þetta aukna fé til þess að efna í frekari kosningabaráttuplögg fyrir sjálfa sig. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem ég flyt sem þingmannafrumvarp, ásamt hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Lagt er til að við stjórnarskrána bætist ný grein sem verði 79. gr. og orðist svo, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign, þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr. Ber að nýta þær til hagsbóta þjóðinni, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Ekki skal þetta vera því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum.“ Áður en ég vík nánar að efni tillögunnar vil ég leyfa mér að gera nokkra grein fyrir aðdraganda þessa máls og nokkrum almennum atriðum í tengslum við breytingar á stjórnarskránni eins og þær hafa yfirleitt gengið fyrir sig á undanförnum árum. Undanfarna áratugi hafa breytingar á stjórnarskránni yfirleitt gerst að undangengnu samráði og samstarfi allra þingflokka á Alþingi, ýmist í formlegum stjórnarskrárnefndum eða við óformlegri aðstæður, t.d. á vettvangi formanna þingflokka. Þannig var um stjórnarskrárbreytingarnar 1991 þegar deildaskipting Alþingis var afnumin, 1995 þegar mannréttindakaflanum var breytt og 1999 þegar núverandi kjördæmaskipan var tekin upp en einnig þegar þingmönnum var fjölgað í 63 og kosningareglum breytt árið 1983. Má segja að um þessar breytingar allar hafi verið góð samstaða milli þingflokka þótt hún hafi ekki verið alger því að einhverjir þingmenn greiddu atkvæði gegn umræddum breytingum. Segja má því að rík hefð sé fyrir góðri samstöðu um stjórnarskrárbreytingar hin síðari ár, og jafnvel á öllum lýðveldistímanum ef undan er skilin kjördæmabreytingin 1959 sem einn flokkur á Alþingi, Framsóknarflokkurinn, lagðist eindregið gegn. Það var í þessum anda sem Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, fól nýrri stjórnarskrárnefnd í ársbyrjun 2005 að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar en í skipunarbréfi hennar var þó einkum vikið að endurskoðun ákvæða í I., II. og V. kafla stjórnarskrárinnar. Frá því í febrúar á þessu ári hefur hins vegar legið fyrir sú niðurstaða hjá stjórnarskrárnefndinni að aðeins yrði gerð ein tillaga til forsætisráðherra um stjórnarskrárbreytingu og lýtur hún að núgildandi 79. gr. um það hvernig staðið skuli að breytingum á stjórnarskránni. Sú tillaga barst mér með bréfi formanns nefndarinnar 5. febrúar sl. Er sú tillaga nú til athugunar hjá formönnum stjórnmálaflokkanna eftir nokkrar breytingar af minni hálfu. Náist um það samkomulag mun sú tillaga til breytingar á stjórnarskránni lögð fram í sérstöku frumvarpi til stjórnarskipunarlaga af formönnum allra flokka í samræmi við fyrri hefðir í þessum efnum. Víkur þá sögunni að frumvarpi því sem nú er á dagskrá og við formaður Framsóknarflokksins flytjum. Vil ég fyrst rifja upp að í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnarflokka frá 1995 er að finna svohljóðandi ákvæði, með leyfi forseta: „Stefnt er að því að festa í stjórnarskrá ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar og að stjórn fiskveiða og rétti til veiða skuli skipað með lögum.“ Árið 2003 þegar gefin var út nýjasta stefnuyfirlýsing núverandi ríkisstjórnar sagði svo um þetta atriði, með leyfi forseta: „Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá.“ Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði síðan í október 2005 eftirfarandi, með leyfi forseta: „Verði ákvæði um þjóðareign á auðlindum sett í stjórnarskrá skal gæta jafnræðis varðandi allar auðlindir í þjóðareigu. Jafnframt skal kveðið á um rétt þeirra sem auðlindirnar nýta.“ Flokksstofnanir Framsóknarflokksins munu hafa ályktað í svipaða veru. Þess má einnig geta að í stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks 1991 sagði að stjórnskipuleg staða sameignarákvæða laga um stjórn fiskveiða yrði tryggð. Þegar fyrir lá að ekki yrði niðurstaða að sinni um þetta atriði í starfi stjórnarskrárnefndar frekar en um önnur stærri atriði í stjórnarskránni sem þar eru til endurskoðunar gerðu margir, og þar á meðal ég, ráð fyrir því að málið mundi bíða frekara nefndarstarfs á nýju kjörtímabili þar sem leitað yrði breiðrar samstöðu í anda þeirra vinnubragða sem ég hef rakið fyrr í ræðu minni. Hefði það ekki síst verið mikilvægt í ljósi þess að málið varðar grundvallarspurningar um nýtingu auðlinda Íslands og eignarréttindi yfir þeim, bein og óbein, og fyrir liggur að uppi eru mjög skiptar skoðanir í þjóðfélaginu varðandi þessi atriði, og viðhorf fræðimanna misvísandi. Fljótlega kom í ljós að ekki höfðu allir hugsað sér það sama í þessu efni hvað málsmeðferð varðar. Keyrði um þverbak þegar leiðtogar stjórnarandstöðuflokkanna efndu til blaðamannafundar í þinghúsinu fyrir viku síðan til þess gagngert að bjóða Framsóknarflokknum „upp í dans“, virðulegi forseti, út af þessu máli og reyna þar með að reka fleyg milli flokka á Alþingi í máli sem yfirleitt hefur verið reynt að ná samstöðu um eins og dæmi þau sanna sem ég hef rakið. Andspænis vinnubrögðum af þessu tagi áttu stjórnarflokkarnir aðeins eitt svar og það var að leggja fram sitt eigið frumvarp sem nú er komið hér á dagskrá. Ég vil enn leyfa mér að treysta því að einhver hugur hafi fylgt máli hjá stjórnarandstöðunni þegar gengið var eftir því að frumvarp þetta kæmi fram og því jafnframt heitið að greiða götu slíks máls í þinginu. Vil ég því segja að þó svo að aðdragandinn sé óvenjulegur og tími skammur til þingloka er enn mögulegt að afgreiða þetta mál ef allir sýna þann vilja sinn í verki sem mest hafa um hann talað að undanförnu. Vík ég nú, virðulegi forseti, að frumvarpi því sem til umræðu er. Efnisgrein frumvarpsins kveður á um að náttúruauðlindir Íslands skuli vera þjóðareign. Um er að ræða stefnuyfirlýsingu sem vísar til fullveldisréttar þjóðarinnar yfir náttúruauðlindum til lands og sjávar. Enn fremur vísar hugtakið til sameiginlegrar ábyrgðar þjóðarinnar allrar á náttúruauðlindum enda eiga Íslendingar allt undir því að skynsamlega sé farið með þessi sameiginlegu verðmæti. Með náttúruauðlindum er fyrst og fremst vísað til auðlinda sjávar og hafsbotnsins, hálendisins, orku fallvatna, grunnvatns, jarðhita, málma og annarra hagnýtanlegra jarðefna. Eins og fram kemur í greinargerð er það eftirlátið löggjafanum að afmarka nánar hvað felst í hugtakinu náttúruauðlind. Með þessari yfirlýsingu er ekki verið að slá eign ríkisins á allar náttúruauðlindir í landinu og til að fyrirbyggja túlkun í þá veru er sérstaklega tekið fram í 1. málsl. 1. gr. frumvarpsins að gætt skuli réttinda einstaklinga og lögaðila samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að eignarrétturinn sé friðhelgur. Þar getur verið um að ræða rétt eigenda fasteigna og lands til veiði, jarðhita, nýtingar vatns, virkjunarréttindi og fleira. Þar getur einnig verið um að ræða atvinnu- og afnotaréttindi sem njóta verndar sem óbein eignarréttindi. Má taka sem dæmi afréttarnot bænda og sveitarfélaga sem sérstaklega eru viðurkennd í 5. gr. þjóðlendulaga eða réttindi útgerðarmanna sem fyrst og fremst eru atvinnuréttindi en geta sem slík notið verndar sem óbein eignarréttindi. Þá kemur fram í 1. gr. frumvarpsins að nýta beri náttúruauðlindir Íslands til hagsbóta þjóðinni. Eins og verið hefur ber að útfæra þetta nánar í löggjöf. Þarna er fyrst og fremst um stefnuyfirlýsingu að ræða sem þó getur haft þýðingu, m.a. að því leyti að þarna er kominn mælikvarði á það hvaða kröfur löggjöf um auðlindanýtingu þarf að uppfylla. Það verður að vera ákvörðunarefni löggjafans á hverjum tíma hvaða skipulag henti best til að nýta þessar auðlindir þjóðarinnar. Með slíku ákvæði er löggjafinn hins vegar bundinn við að hafa hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi við setningu slíkrar löggjafar en í þjóðarheill er þá einnig fólginn sá hlutlægi mælikvarði sem lagður er á þær kröfur sem löggjöf um auðlindanýtingu þarf að uppfylla. Slík löggjöf þarf að tryggja að auðlindir nýtist til hagsbóta þjóðinni allri. Löggjöf sem t.d. mundi leiða til þess að allur arður af auðlind færi úr landi mundi því stangast á við þetta ákvæði. Augljóst er að ákvæðið getur t.d. haft mikla þýðingu gagnvart Evrópusambandinu ef Ísland sækti einhvern tímann í framtíðinni um aðild að því. Loks segir í 1. gr. að ofangreint sé því ekki til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á náttúruauðlindum. Þar er vísað til auðlinda sem ekki eru í einkaeigu. Slíkar auðlindir eru því annaðhvort í ríkiseigu eða eigendalausar. Þarna er um að ræða t.d. fiskimiðin umhverfis landið, hafsbotninn sem lýstur hefur verið ríkiseign, sbr. lög nr. 73/1990, hálendið að því leyti sem um þjóðlendu er að ræða, vatnsafl og jarðvarma að því marki sem þær auðlindir eru ekki í einkaeigu. Um þessar auðlindir sem ríkið hefur ráðstöfunarrétt yfir, annaðhvort sem beinn eigandi eða á grundvelli almennra valdheimilda, gildir samkvæmt frumvarpinu að heimila má afnot eða hagnýtingu þeirra. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir að ráðstafa mætti þessum sameiginlegu auðlindum með varanlegum hætti til einkaaðila. Skoða verður í hverju tilfelli hvað felst nánar tiltekið í slíkum afnota- eða hagnýtingarheimildum. Það hlýtur fyrst og fremst að vera mat löggjafans hverju sinni hvaða skilmálum hann bindur slíkar afnota- eða nýtingarheimildir. Fyrirvari af því tagi sem er að finna í 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna, um að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki óafturkallanlegt forræði viðkomandi yfir þeim, er í góðu samræmi við þá stefnumörkun sem felst í þessu stjórnarskrárfrumvarpi. Mun samþykkt þess fyrirsjáanlega styrkja enn frekar fyrirvarann í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Hlýtur að koma til skoðunar í framhaldinu hvort setja eigi hliðstæða fyrirvara eftir því sem við á í lög um auðlindanýtingu á öðrum sviðum. Ef við berum frumvarpið saman við tillögur auðlindanefndar frá árinu 2000 hefur að mati flytjenda þessa máls tekist vel að varðveita kjarnann í þeim tillögum. Ekki þótti hins vegar ástæða að okkar mati til þess að gera skilyrðislaust kröfu um að tekið skyldi gjald fyrir afnot af auðlindum þótt það verði að sjálfsögðu heimilt. Er það í samræmi við umræður sem átt höfðu sér stað innan stjórnarskrárnefndar, samanber áfangaskýrslu nefndarinnar sem ég hyggst leggja fram á sérstöku þingskjali innan tíðar. Verður það því áfram mat löggjafans hverju sinni að hvaða marki taka eigi gjald fyrir afnot af sameiginlegum auðlindum. Spyrja má hvaða áhrif þetta frumvarp hafi á fiskveiðistjórn í landinu. Því er til að svara að í fyrsta lagi er ekki ætlunin að hrófla við atvinnuréttindum útgerðarinnar sem að einhverju marki kunna að njóta óbeinnar eignarréttarverndar, samanber ummæli í greinargerð. Samþykkt frumvarpsins veldur því ekki neinni röskun á núverandi réttarstöðu. Það leiðir af jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, eignarréttar- og atvinnufrelsisákvæðum hennar og grunnreglum um meðalhóf að eftir sem áður verður ekki hægt að gera fyrirvaralausar og geðþóttakenndar breytingar á réttindum sem menn hafa notið í góðri trú um alllangt skeið. Í öðru lagi er ætlunin að koma í veg fyrir að atvinnu- og afnotaréttur útgerðarinnar sem byggist á veiðiheimildum þróist með tímanum yfir í beinan eignarrétt. Sumir fræðimenn hafa haldið því fram að þrátt fyrir fyrirvara í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna festist eignarrétturinn í sessi eftir því sem tíminn líði og veiðiheimildir gangi kaupum og sölum. Þessu mun frumvarpið afstýra. Því hefur verið haldið fram að ákvæðið sem við leggjum til sé merkingarlaust og hafi í besta falli litla þýðingu. Því er ég algerlega ósammála. Í þessu sambandi er ef til vill þýðingarmest að átta sig á því að meginmarkmið frumvarpsins er að árétta fullveldisrétt þeirrar þjóðar sem landið byggir yfir þeim sameiginlegu auðlindum sem velferð hennar verður reist á um langa framtíð. Tilgangur þess er að renna styrkari stoðum undir auðlindastýringu í núgildandi löggjöf og löggjöf sem sett verður um þetta efni í framtíðinni. Hér er því ekki um nein niðurnjörvuð eignarréttindi að ræða, heldur miklu fremur pólitíska stefnuyfirlýsingu sem áréttar fullveldisrétt ríkis og þjóðar yfir þeim auðlindum á íslensku forráðasvæði sem ekki lúta eignarrétti annarra og að þær skuli nýttar með heildarhagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Í því felst að ríkisvaldið megi veita heimildir til afnota þeirra og nýtingar eins og verið hefur. Virðulegi forseti. Undanfarna daga hefur verið gagnrýnt hversu hratt þessi tillaga var unnin. Ég hef sagt að vissulega megi til sanns vegar færa að æskilegt hefði verið að lengri tími hefði gefist til að ræða í þaula hvernig skynsamlegast væri að orða ákvæði af þessu tagi sem flestir eru sammála um að eigi erindi í stjórnarskrá. Á hitt ber að líta að umræður hafa staðið um auðlindamálin árum saman og tillaga auðlindanefndar um orðalag slíks ákvæðis hefur legið fyrir í sjö ár. Frumvarp okkar er reist á þeirri tillögu. Tekinn er kjarninn úr hverri hinna þriggja málsgreina sem auðlindanefndin lagði til. Býr þar að baki það viðhorf að ákvæði stjórnarskrár eigi að vera stutt og gagnorð og eftirláta eigi löggjafanum töluvert svigrúm til að útfæra þær grunnreglur sem þar er að finna. Að svo mæltu legg ég til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til sérnefndar um stjórnarskrármálefni.

Frú forseti. Ég ætla að bíða með að ræða ýmis atriði sem hæstv. forsætisráðherra lét sér um munn fara varðandi frumvarpið þangað til í ræðu minni síðar í dag. Mig langar að varpa nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra, í fyrsta lagi: Af hverju er þetta frumvarp þingmannafrumvarp en ekki ríkisstjórnarfrumvarp? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hann: Hvenær hyggst hann leggja fram þá breytingartillögu sem varðar 79. gr. sem hann gerði hér að umræðuefni? Í þriðja lagi, hæstv. ráðherra rifjaði það upp að stjórnarskrárbreyting af þessum toga þyrfti mikils undirbúnings við og mikillar umræðu. Hins vegar hefði ekki, eins og hann segir í ræðu sinni, náðst samstaða um það í stjórnarskrárnefndinni. Staðreyndin er að það var einungis einn flokkur sem lagðist gegn þessu ákvæði í stjórnarskrárnefndinni og það var Sjálfstæðisflokkurinn. Fyrst hæstv. ráðherra segir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi núna dregist á það að leggja fram frumvarp af þessu tagi, hvers vegna í ósköpunum féllst þá ekki Sjálfstæðisflokkurinn á að ráðist væri í vinnuna í tíma eins og ég og formaður Samfylkingarinnar á sínum tíma lögðum til þegar við áttum bæði sæti í nefndinni? Þá hefði verið hægt að undirbúa þetta og gera þetta almennilega þannig að bragð yrði að en yrði ekki mönnum til skammar. Hvers vegna lagðist Sjálfstæðisflokkurinn gegn því í stjórnarskrárnefndinni að nefndin sameinaðist um ákvæði af þessi tagi? Og ef hæstv. ráðherra hefur tíma mætti hann svara því hvort það hefði þá verið yfirlýsing og íhlutun stjórnarandstöðunnar í kjölfar stjórnarslitahótunar Framsóknarflokksins sem olli því ein að þessi skyndilega samstaða náðist meðal stjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit hefur sú venja skapast að frumvörp til breytinga á stjórnarskrá lýðveldisins séu flutt sem þingmannafrumvörp, gjarnan af formönnum þingflokka eða formönnum stjórnmálaflokka. Þeirri venju er haldið. Við formenn stjórnarflokkanna flytjum þetta mál sem þingmannafrumvarp en um það er að öðru leyti ekkert sérstakt að segja. Það hefur enga sérstaka þýðingu. Varðandi frumvarp það sem hv. þingmaður nefndi sem varðar núverandi 79. gr. stjórnarskrárinnar þá lét ég þess getið að ég gerði ráð fyrir að það gæti komið fram sem þingmannafrumvarp frá formönnum allra flokka. Það var rætt á fundi formanna flokkanna á fimmtudaginn var. Þá var lögð fram ný útgáfa af því frumvarpi. Ég veit ekki betur en að formenn allra flokka séu með það til vinsamlegrar athugunar. Hvað varðar starfið í stjórnarskrárnefnd hyggst ég ekki munnhöggvast við hv. þingmann út af því en auðvitað hefði Sjálfstæðisflokknum ekki verið neitt að vanbúnaði að fallast á tillögu í nefndinni eins og þá sem hér er lögð fram í frumvarpsformi, ef samkomulag hefði verið um það. Málið snerist um að ná einhvers konar samkomulagi um tillöguna en það kom ekki fram af hálfu hv. þingmanns hvaða afstöðu hann hefur til málsins. Styður hann tillöguna eða gerir hann það ekki?

Frú forseti. Afstaða mín til þessa máls mun koma fram í ítarlegri umræðu af minni hálfu í dag. Fyrst varðandi þá staðreynd að hér er um þingmannafrumvarp að ræða en ekki ríkisstjórnarfrumvarp þá vil ég rifja upp að hæstv. þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson lagði fram frumvarp í ríkisstjórn Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks vorið 1995 um sameign á auðlindinni í sjónum. Það var ríkisstjórnarfrumvarp ef ég man rétt. Kann að vera að ekki hafi verið samstaða í ríkisstjórninni um þetta mál? Gæti verið að hæstv. heilbrigðisráðherra sem hótaði slitum á ríkisstjórn hafi ekki getað fellt sig við þetta? Gæti það verið ástæðan fyrir þessu? Mig grunar það. Það er misklíð í ríkisstjórninni. Hæstv. heilbrigðisráðherra hótaði því að slíta henni og það kom fram í Morgunblaðinu að hún hefði verið beygð af þessum herramönnum sem hér sitja. Hæstv. forsætisráðherra þorir hins vegar ekki að upplýsa það hvers vegna fulltrúum Sjálfstæðisflokksins var bannað í stjórnarskrárnefnd að fylgja fordæmi hv. þm. Bjarna Benediktssonar sem samþykkti tillögu 

Frú forseti. Vangaveltur hv. þingmanns um tilurð þessa frumvarps eru fullkomlega tilhæfulausar. Það er eins og fyrri daginn. Það er gaman að velta sér upp úr formsatriðum þegar menn hafa ekkert efnislegt til málanna að leggja. Frumvarp þetta er þingmannafrumvarp. Við hefðum auðvitað getað flutt það sem ríkisstjórnarfrumvarp, fyrir því var engin fyrirstaða og þingflokkar stjórnarflokkanna beggja standa á bak við málið sem við formennirnir flytjum. Það er ótrúlegt að byrja þessa umræðu á því að velta sér upp úr formsatriðum varðandi það hverjir flytja málið. Það er flutt sem þingmannafrumvarp í samræmi við gamla venju um það efni eins og ég rakti í framsögu minni.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt, þegar menn leggja fram frumvarp til breytinga á stjórnarskránni, að vandað sé til verka. Það er lykilatriði. Fara þarf mjög vandlega yfir þær tillögur sem koma fram og því er sá aðdragandi sem þetta mál hafði nokkuð sem menn staldra við. Það er samt ekki það sem ég ætlaði að beina til hæstv. forsætisráðherra. Mér fannst ærlegt og heiðarlegt af honum að lýsa því yfir í framsöguræðu sinni að yfirlýsing í frumvarpinu, um að náttúruauðlindir Íslands skuli vera þjóðareign, hafi lítið sjálfstætt gildi heldur sé hún almenn stefnuyfirlýsing. Í því felst vitaskuld að efnisatriði ákvæðisins og kjarni er það sem kemur í framhaldinu. Ekki verður annað lesið út úr þessum orðum - það þýðir lítið að vísa til greinargerðar - en að heimilt sé að afhenda einstaklingum varanlega réttinn yfir náttúruauðlindum. Annað verður ekki lesið úr þessu, virðulegi forseti. Sá sem hér stendur sat í auðlindanefndinni á sínum tíma og stóð að þeirri tillögu sem hún lagði til um stjórnarskrárbreytingu. Þá var lögð mikil áhersla á að hafa tillöguna nákvæma svo að vitað væri hvað við væri átt með stjórnarskrárákvæðinu en hér, virðulegi forseti, virðist mér allt skilið eftir opið. Það var ærlegt og heiðarlegt af hæstv. forsætisráðherra að lýsa því yfir í umræðunni að þessi stefnuyfirlýsing í fyrstu orðum frumvarpsins hafi litla efnismerkingu.

Virðulegi forseti. Ég bið hv. þingmann að lesa vel og vandlega greinargerð frumvarpsins og lesa síðan vel og vandlega framsöguræðu mína þegar hann hefur tíma til.

Virðulegi forseti. Ekki var mikið kjöt á beinunum í þessu andsvari. Það er athyglisvert í þessu samhengi að vísa til þess að einn helsti hugmyndafræðingur þessarar ríkisstjórnar, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, ritaði grein í Wall Street Journal fyrir tveimur eða þremur árum þar sem hann lýsti því yfir að ekki hefði tekist nægilega vel að tryggja séreignarrétt á náttúruauðlindum eins og Davíð Oddsson, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, vildi ná fram. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er sú tillaga sem hér liggur fyrir tilraun til að ná fram þeirri hugmyndafræði sem Hannes Hólmsteinn Gissurarson, einn helsti hugmyndafræðingur ríkisstjórnarinnar, hefur haft um að tryggja séreignarrétt á náttúruauðlindum? Svo virðist vera, virðulegi forseti, eins og textinn liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Svarið við þessari spurningu er: Nei. Það kemur skýrt fram í greinargerðinni og kom skýrt fram í framsöguræðu minni. En hv. þingmaður getur ekki litið fram hjá því, eins og viðurkennt er í tillögugreininni, að mikið af náttúruauðlindum eru nú þegar í einkaeigu. Menn eiga ýmis réttindi í gegnum fasteignir sínar, jarðir eða lönd. Þau verða ekki frá þeim tekin þótt ýmsir þingmenn kannski vilji það.

Var einhver að tala um það?

Hæstv. forseti. Í upphafi umræðunnar tel ég að rétt að skerpa svolítið á henni. Í greinargerð með frumvarpinu er vikið að 72. gr. stjórnarskrárinnar í niðurlaginu, með leyfi forseta: „Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við eignar- og afnotaréttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvers vegna ekki sé sett inn í tillögur ríkisstjórnarinnar það skýra ákvæði að þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Það varð þó niðurstaða, ef ég man rétt, úr starfi auðlindanefndar á sínum tíma. Ég spyr einnig: Hvers vegna er ekki skilgreining í tillögunni á þeim eignum sem ekki falla undir slíkt ákvæði, þ.e. fasteignarréttindi manna eða vatn? Tilefni þess að ég spyr, hæstv. forseti, er að mér sýnist að með þessari tillögu ríkisstjórnarinnar sé í raun verið að festa í sessi til framtíðar það sem menn kalla óbein eignarréttindi útgerðarmanna sem hafa haft völd til þess á undanförnum árum að selja og leigja aflaheimildir án þess að þurfa að taka tillit til byggða eða byggðaþróunar í landinu. Þess vegna nægir hæstv. forsætisráðherra ekki að vitna í sameignarákvæðið í lögunum um stjórn fiskveiða. Framkvæmdin hefur verið önnur.

Frú forseti. Í tilefni af þessum fyrirspurnum hv. þingmanns vil ég leyfa mér að vitna í framsöguræðu mína frá því áðan. Þar segi ég, með leyfi forseta: „Um þessar auðlindir sem ríkið hefur ráðstöfunarrétt yfir, annaðhvort sem beinn eigandi eða á grundvelli almennra valdheimilda, gildir samkvæmt frumvarpinu að heimila má afnot eða hagnýtingu þeirra. Ekki er hins vegar gert ráð fyrir að ráðstafa mætti þessum sameiginlegu auðlindum með varanlegum hætti til einkaaðila.“

Hæstv. forseti. Ég heyrði þessi orð en ég heyrði einnig vangaveltur hæstv. forsætisráðherra um að margir lögspekingar teldu að hinn langi notkunarréttur útgerðarmanna á varanlegu framsali og leigu væri smátt og smátt að festa rétt þeirra til nýtingar í sessi, þ.e. eignarrétt eða óbeinan eignarrétt. Ég held að úr því að það er meining forsætisráðherrans, sem hann ítrekaði hér úr ræðu sinni, að svo eigi ekki að vera í framtíðinni að íslenskir útgerðarmenn eigi fiskinn í sjónum, óveiddan, eigi að marka því skýran lagatexta í frumvarpinu sem hér er um að ræða. Ég held að það hljóti að vera hlutverk nefndarinnar sem fær þetta mál til meðferðar, að lagfæra það.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur lagt fram sjónarmið sitt hvað þetta varðar. Ég vil leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði áðan um þetta atriði, ef það skyldi hafa farið fram hjá einhverjum, með leyfi forseta: „Sumir fræðimenn hafa haldið því fram að þrátt fyrir fyrirvara í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna festist eignarrétturinn í sessi eftir því sem tíminn líði og veiðiheimildir gangi kaupum og sölum. Þessu mun frumvarpið afstýra.“

Virðulegur forseti. Í því frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem hér liggur fyrir og er flutt af formönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eru að mínu viti fjögur meginatriði. Í fyrsta lagi er það mikilvægt í sjálfu sér, og um það hefur verið víðtæk samstaða meðal þingmanna úr öllum flokkum, að binda í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á okkar helstu auðlindum. Þegar ég segi að þetta sé mikilvægt er það vegna þess að þjóðareign hefur ákveðna merkingu, skilgreinda merkingu, sem m.a. var gefið inntak í vinnu auðlindanefndar á árinu 2000. Það sem er kannski kjarninn í því ákvæði sem þar er að finna er tvennt, virðulegur forseti, annars vegar skýrt ákvæði um að náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Í öðru lagi séu þetta eignir og landsréttindi sem ekki séu í einkaeigu fyrir. Þetta eru tvö meginatriðin í þjóðareignarhugtakinu eins og það kom fram hjá auðlindanefndinni. Þetta er það sem þingmenn úr öllum flokkum hafa fallist á, og féllust á í skýrslu og álitsgerð auðlindanefndar. Í öðru lagi hljótum við að gagnrýna mjög harkalega hér í umræðum í dag hvernig þessi tillaga formanna stjórnarflokkanna er fram komin, hvernig hana bar að, þ.e. það var engin viðleitni af þeirra hálfu til að ná samstöðu þvert á stjórnmálaflokkana á þingi og að auki kemur tillagan inn í þingið á lokadögum þess þegar mjög lítið ráðrúm er til þess að fjalla um hana. Ég skildi forsætisráðherra svo hér áðan, í framsöguræðu hans, að ástæðan fyrir því hvernig þessa tillögu bar að og hvernig hún kom hér inn hafi verið sú að þeir hafi verið komnir í svo þrönga stöðu, stjórnarflokkarnir, vegna þess hvernig stjórnarandstaðan tók á málinu, að stjórnarandstaðan hefði verið búin að hrekja þá þannig út í horn að þeir hefðu ekki átt neinn kost annan en að bræða sig saman með einhverja tillögu sem þeir geta síðan ekki komið sér saman um þegar upp er staðið hvað merkir, sú hafi verið ástæðan. Ef við hefðum ekki hrakið þá út í þetta horn hefði væntanlega engin tillaga komið fram, þá hefðu þeir væntanlega aldrei staðið við sinn stjórnarsáttmála. Ég vil rifja upp fyrir hæstv. forsætisráðherra upphaf málsins, og ég vona að hann hjálpi mér við þá upprifjun. Ef ég man það rétt skeði það í tengslum við flokksþing Framsóknarflokksins að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, sagði að ástæðan fyrir því að þessu máli var ekki lokið í stjórnarskrárnefnd hefði verið sú að þetta væri hluti af stjórnarsáttmálanum og þess vegna ættu þessir tveir herramenn að leysa það sín á milli en ekki einhver stjórnarskrárnefnd, ekki einhverjir fulltrúar allra þingflokka. Það var skýringin hjá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanni Framsóknarflokksins, að í rauninni væri þetta bara eitthvað sem þeir tveir ættu að koma sér saman um og öðrum kæmi ekki við. Það var þá sem stjórnarandstaðan ákvað að blanda sér í málið og segja: Auðvitað kemur okkur þetta við. Við erum þeirrar skoðunar að það eigi að binda þetta í stjórnarskrána, við viljum hafa áhrif á það hvernig þetta er orðað. Þess vegna steig stjórnarandstaðan fram og hélt blaðamannafundinn og bauðst til að leggja ríkisstjórninni lið í þessu mikilvæga máli. En hún sló á þá útréttu hönd. Þessir tveir herramenn verða bara að eiga það við sig ef þetta er meingallað frumvarp og kemur hér fram á lokadögum þingsins. Það var af því að þeir vildu ekki nýta sér stjórnarskrárnefndina og ákváðu að hafa þetta bara sín á milli og helst ekki koma fram með það ef þeir hefðu komist upp með það. Þetta er hvernig málið ber að, virðulegur forseti. Í þriðja lagi vil ég nefna orðalag ákvæðisins eins og það er í frumvarpinu. Orðalag ákvæðisins skapar mikla réttaróvissu vegna mismunandi túlkunar á því. Það höfum við heyrt í umræðunni undanfarna daga, ýmist segja menn að þetta hafi enga þýðingu, þetta sé bara eins og eitthvert plat - ég hef heyrt það haft eftir ýmsum stjórnarþingmönnum að þetta sé merkingarleysa, það segja sumir, gott og vel. Aðrir segja: Þetta hefur umtalsverða þýðingu, það er verið að koma í veg fyrir að einkaeignarréttur myndist á sjávarauðlindinni. Það er merkingin í þessu, og ég heyrði að forsætisráðherra ýjaði að því í ræðu sinni áðan að þannig væri það. Það þýðir að mjög skiptar skoðanir eru uppi um hvað þetta þýðir. Þetta er í raun eins og óútfylltur tékki, víxill, sem dómstólunum verður síðan ætlað að túlka. Og þeir eiga tvo mismunandi valkosti í þeim efnum. Þannig að orðalag ákvæðisins skapar réttaróvissu og það er vont, virðulegur forseti. Í fjórða lagi vil ég nefna, og það er mín skoðun og okkar í Samfylkingunni á þessu ákvæði eins og það birtist okkur og eftir að hafa þaullesið frumvarpið og borið undir ýmsa sérfræðinga í stjórnarskipunarlögum, að í raun sé verið að stjórnarskrárbinda réttinn til að úthluta þjóðareign án þeirra takmarkana sem eru núna í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það er engin takmörkun í stjórnarskrárákvæðinu sjálfu eins og það kemur hérna fyrir, engin takmörkun á úthlutunarheimildum. Það segir okkur að það er komin rétthærri réttarheimild inn í stjórnarskrána sem er algjörlega án þeirra takmarkana sem núna eru í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Með þessu móti teljum við að verið sé að stjórnarskrárbinda réttinn til að úthluta þjóðareign án takmarkana. Þetta er kannski það sem er varhugaverðast við þetta frumvarp eins og það liggur hér fyrir. Samantekið þarf í fyrsta lagi að setja inn ákvæði í stjórnarskrána um þjóðareign og það á að vera vel skilgreint þannig að enginn velkist í vafa um það hvað felst í hugtakinu þjóðareign. Í öðru lagi ber málið að með slæmum hætti, í þriðja lagi skapar það réttaróvissu og í fjórða lagi er verið að stjórnarskrárbinda réttinn til að úthluta þjóðareign. Það mál sem hér er á ferðinni er stórt pólitískt mál. Þetta hefur verið deilumál hjá þjóðinni sem hefur deilt um aflamarkskerfið í sjávarútvegi allt frá árinu 1983. Eins og menn muna voru þau einungis sett til eins árs í senn fyrstu sjö árin eftir að þau voru sett. Það breyttist hins vegar 1990 og síðan þá hafa fallið dómar í Hæstarétti Íslands þar sem segja má að annars vegar jafnræðisregla stjórnarskrárinnar og hins vegar atvinnufrelsisákvæði hennar hafi brotið upp ákveðna lykilþætti kvótakerfisins. Það vekur sérstaka athygli að ekkert er gert með þessi tvö ákvæði stjórnarskrárinnar í því frumvarpi sem hér er um að ræða, atvinnufrelsisákvæðið eða jafnræðisregluna. Það er ekkert kveðið á um þau, bara einkaeignarréttinn. Kvótakerfið var mjög umdeilt á sínum tíma. Það má segja að Framsóknarflokkurinn beri höfuðábyrgð á kvótakerfinu og Sjálfstæðisflokkurinn sé síðan fyrir sitt leyti andlegt heimili þeirrar hugmyndafræði sem keyrt hefur áfram auðsöfnun einstakra manna í kvótakerfinu á kostnað byggðanna í landinu í næstum aldarfjórðung. Í sjálfu sér er það ekki kvótakerfið sjálft sem er vandamálið heldur hvernig kvótanum var úthlutað á sínum tíma, í upphafi. Ég held að við getum öll verið sammála um að þó að farið sé að fenna í sporin hafi þjóðin samt aldrei sætt sig við að kvótanum væri úthlutað einhliða til útgerða en hvorki var sjómönnum, landverkafólki né byggðarlögum ætlaður nokkur réttur til kvóta né til auðlindarentu. Ég var einmitt á fundi á Ísafirði í gær þar sem staðan á Vestfjörðum var rædd og ég held að Ísfirðingar geti sagt hina dökku ófrelsissögu kvótakerfisins. Allt frá því að kerfið var tekið upp hefur sigið verulega á ógæfuhliðina á því svæði. Fyrir síðustu kosningar komu auðlindamálin upp eins og endranær og þá kallaði þjóðin eftir því að staðið yrði við öll stóru orðin um rétt þjóðarinnar í þessu máli. Framsóknarflokkurinn sá sig þá tilneyddan og ég geri ráð fyrir því að hann hafi átt frumkvæðið að því að setja inn í stjórnarsáttmálann ákvæði um að binda þjóðareign í stjórnarskrána. Hann beitti sér hins vegar ekkert í málinu framan af kjörtímabili, ekki neitt. Síðan var skipuð stjórnarskrárnefnd í upphafi árs 2005 með miklum lúðrablæstri, mjög metnaðarfull vinna með heimasíðu, ráðstefnum og fundarhöldum, kallað eftir hugmyndum fólks. Svo þegar upp er staðið er það eina sem kemur út úr því ein tillaga um að breytingar á stjórnarskránni skuli bornar undir þjóðaratkvæði og hún hefur ekki enn ratað inn í þingið þrátt fyrir að sæmileg sátt hafi verið um hana í stjórnarskrárnefnd og hún hafi verið í líklega þrjár vikur núna á borði forsætisráðherra. Framsóknarflokkurinn beitti sér ekkert í þessu máli með stjórnarskrárnefndina af því að hann leit svo á að þetta væri bara eitthvert mál sem þessir tveir herramenn ættu að leysa sín á milli. Eftir æpandi þögn Framsóknarflokksins um auðlindamál í stjórnarskrárnefnd varð svo skyndilega háreysti á dögunum í liðinni viku og í dag stendur Alþingi frammi fyrir verkefni sem á sér líklega ekki fordæmi í stjórnmálasögu landsins. Af hverju segi ég að þetta eigi sér ekki fordæmi í stjórnmálasögu landsins? Jú, vegna þess að ég held að það sé einsdæmi í stjórnmálasögunni að flokkar í ríkisstjórn leggi fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga með þessum hætti, með þeim aðdraganda sem er á þessu máli. Ég held líka að það brjóti gegn þeirri áratugalöngu föstu hefð sem hér hefur verið á því að leita sem víðtækasts samráðs um stjórnarskrárbreytingar. Það var ekki gert í þessu máli. Og eina ferðina enn þegar ríkisstjórnin kemur fram með svona frumvörp vara allir lögfræðingar við því sem sett er inn í frumvarpstextann. Og núna vara þeir við af því að þetta skapar réttaróvissu. Virðulegur forseti. Flutningsmönnunum, sem eru í senn formenn og ráðherrar, formönnum tveggja stjórnmálaflokka og ráðherrum í ríkisstjórninni, virðist vera alvara með því að henda frumvarpi eins og þessu inn í þingið þegar fimm dagar eru eftir, þrír og hálfur þingdagur í raun eftir af starfi Alþingis. Það hefði eitthvað verið sagt ef stjórnarandstaðan hefði staðið svona að verki. Það sem er hins vegar verst í þessu er að það er verið að svara réttlætiskröfu frá fólkinu í landinu með blekkingu eins og þetta frumvarp lítur út. Formenn stjórnarflokkanna segja þetta sögulegar sættir og tímamót í 25 ára deilu en þeir eru í rauninni, virðulegur forseti, eins og svikalæknar sem eru að gefa lyfleysur í stað eðlilegra lyfja.  Þetta frumvarp er illa samið, það er óskýrt, þverstæðukennt og í vondu samræmi við íslenska lagahefð. Ég er sannfærð um að ef í þinginu væri starfandi laganefnd hefði þetta frumvarp ekki hlotið náð fyrir augum slíkrar laganefndar. Því miður er það ekki svo í þinginu, þetta er þingmannafrumvarp og ef hér hefði verið laganefnd hefði það að sjálfsögðu átt að fara fyrir slíka nefnd. Mér er stórlega til efs að það hefði komist í gegnum þá síu. Ég sagði að þetta væri í vondu samræmi við íslenska lagahefð, óskýrt og þverstæðukennt frumvarp. Ég ætla aðeins að skýra það út. Hugtakið þjóðareign sem auðlindanefnd sú sem lauk störfum árið 2000 lagði til sem sérstaka nýja tegund eignarréttar er hér tekið upp í orði kveðnu en án nokkurrar skilgreiningar í ákvæðinu sjálfu eða greinargerð. Hugtakið sjálft er ekki útskýrt. Allir lögfræðingar sem ég hef rætt við eru sammála um að þetta sé stór ávísun á réttaróvissu. Í stjórnarskrárákvæðinu, þessari grein þessa frumvarps, er hin óskilgreinda þjóðareign samstundis takmörkuð af 72. gr. stjórnarskrár sem verndar einkaeignarréttinn. Lögfræðingum sem ég hef borið þetta undir ber saman um að þetta skapi ákveðinn óskapnað í lögskýringu. Hver eru hin eiginlegu mörk þjóðareignar- og einkaeignarréttar? Vegur 72. gr. stjórnarskrár þyngra hér í skýringu en allar aðrar greinar stjórnarskrárinnar, þar með talin atvinnufrelsisákvæðið og jafnræðisákvæðið? Í ákvæðinu eins og það kemur hérna fyrir eru allir lykilþættir þjóðareignarhugtaksins úr auðlindanefndinni frá 2000 felldir út. Ég hjó eftir því orðalagi hjá hæstv. forsætisráðherra að hann sagðist hafa tekið upp meginhugsunina í þremur málsgreinum tillögunnar eins og hún kom frá auðlindanefnd. Þetta fannst mér mjög merkileg útlistun hjá hæstv. forsætisráðherra, hann hefði tekið upp megininntakið í þremur málsgreinum tillögunnar eins og hún kom frá auðlindanefnd. Það er bara ekki nóg, virðulegur forseti, vegna þess að það sem er aðalatriðið í tillögu auðlindanefndar er sjálf skilgreiningin á þjóðareignarhugtakinu sem er ekki að finna í þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir. Og hvað segir hér í tillögu auðlindanefndar sem þverpólitísk sátt var um? Þar er lagt til að tekið sé upp nýtt stjórnarskrárákvæði sem mundi hljóða svo, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar.“ Svo segir, og þarna kemur kjarninn í þessu: „Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi,“ - þar kemur auðlindarentan - „að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.“ Þetta er kjarninn í hugtakinu þjóðareign, þetta er skilgreiningin sem ekki er að finna í frumvarpinu sem hér liggur fyrir, virðulegur forseti. Ég segi því enn og aftur að með ákvæðinu eins og það er hér sé verið að stjórnarskrárbinda réttinn til að úthluta þjóðareign án þeirra takmarkana sem eru í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Og ég held að fyrirvarinn sem er í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sé kominn í ákveðið uppnám eftir að þessi breyting hefur verið gerð á stjórnarskránni og það sé komin rétthærri réttarheimild inn í stjórnarskrána en er í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Þetta er kannski það alvarlega, eins og ég hef margsagt, í þessu máli. Eins og í starfi stjórnarskrárnefndar lýsi ég því yfir fyrir hönd Samfylkingarinnar að við styðjum það fullkomlega að þjóðareignarhugtakið komi inn í stjórnarskrá og sé útfært með þeim hætti sem auðlindanefndin frá árinu 2000 skildi við það. Um það varð sátt og þetta er mjög svipað og var síðan líka góð sátt um í stjórnarskrárnefnd en sem náði síðan aldrei að verða að veruleika af einhverjum ástæðum sem ég ekki þekki. Fulltrúar allra flokka áttu aðild að auðlindanefndinni, nei, að vísu var Frjálslyndi flokkurinn ekki með í nefndinni, en það varð víðtæk samstaða og þar starfaði fólk af heilindum. Það var mikilvæg niðurstaða sem þar náðist og ég tel að við hefðum átt að byggja á þeirri vinnu og byggja á þeim tillögum sem lágu fyrir í stjórnarskrárnefnd. Þá hefði verið hægt að ná víðtækri sátt í þinginu um þetta mál. En við eigum engan hlut að þessari gjörð eins og hún liggur hér fyrir. Hana mega þeir eiga sem til hennar hafa efnt en við munum að sjálfsögðu taka þátt í málefnalegri umræðu um þetta og vinnu í þeirri sérnefnd, stjórnarskrárnefnd hér í þinginu, sem mun fá málið til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, fyrir mjög áheyrilega og góða ræðu. Ég get tekið undir flest í henni enda er flest þar í anda þess sem við í Frjálslynda flokknum höldum fram. Þó var eitt sem ég hnaut um, hvað varðar kvótakerfið, að það væri í sjálfu sér ekki vandamál. Ég tel einmitt að það sé vandamál og sérstaklega frjálsa framsalið. Við sjáum afleiðingar þess m.a. á Ísafirði. Í gær var haldinn stór fundur vegna þess að Vestfirðingar hafa misst frá sér aflaheimildir og mér finnst einmitt kvótakerfið vera vandamál í sjálfu sér, þ.e. frjálsa framsalið, og að ekki sé hægt að líta fram hjá því. Einnig verðum við að líta á það að upphafleg markmið þessa kerfis hafa mistekist, þ.e. að byggja upp fiskstofnana og ekki síður að tryggja byggð í landinu. Þetta kerfi er algerlega misheppnað í mínum huga, það er í raun ekki hægt að horfa fram hjá því í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég sagði í ræðu minni að það hefðu verið deilur allt frá því að kvótakerfið var sett á en jafnframt hélt ég því fram að það væri kannski ekki kvótakerfið sjálft sem væri vandamálið, heldur hvernig kvótanum var úthlutað á sínum tíma og hvernig staðið var að málum þegar kvótakerfinu var komið á, og að þjóðin hefði aldrei getað sætt sig við það hvernig kvótanum var einhliða úthlutað til útgerðarfélaganna en ekki til byggðarlaga, ekki til sjómanna, ekki til landverkafólks sem fékk hvorki hlutdeild í sjálfum kvótanum né í auðlindarentunni. Þetta var inntakið í því sem ég sagði og ég benti einmitt á Vestfirði í þessu sambandi, að þeir gætu sagt skuggahliðina á þessu máli. Ég held að það sé ekki sjálft kvótakerfið, heldur útfærsla þess og hvernig staðið var að verki.

Hæstv. forseti. Það vakti athygli í síðustu viku þegar fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna þriggja lýstu því yfir að þeir væru tilbúnir til að greiða fyrir því á Alþingi að ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum yrði tekið upp í stjórnarskrá.  Fram kom hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var nú ekki hluti af, að mikilvægt væri að ljúka þessum breytingum og það væri hægt að gera með tiltölulega einföldum hætti ef vilji væri fyrir hendi, svo öllu sé til haga haldið. Þessi vilji stjórnarandstöðunnar kom auðvitað fram á föstudaginn þegar stjórnarandstaðan lagðist gegn því að afbrigði yrðu veitt til að málið kæmist hér á dagskrá og lýsir það best ringulreið stjórnarandstöðunnar í málinu. Það er miður, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan skuli hafa valið þá leið að tefja með þeim hætti fyrir afgreiðslu málsins. Það sem ég vil hins vegar fá að vita er hvernig Samfylkingin og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ætla að haga málum sínum hvað þetta atriði snertir á þeim dögum sem eftir lifa þinghaldsins. Ætlar Samfylkingin að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins á þessu þingi?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi varðandi þau orð þingmannsins að stjórnarandstaðan hefði verið tilbúin til þess að setja inn í stjórnarskrána ákvæði og taka orðalagið frá stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þá er auðvitað ekki hægt að taka það nákvæmlega eins og það stendur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna þess að það er einfaldlega ekki tækt með þeim hætti inn í stjórnarskrána. Það sem í því fólst, og það á þingmanninum að vera alveg ljóst, var að stjórnarandstaðan var tilbúin til þess að einskorða sig við að þetta næði til auðlinda sjávar eins og segir í stjórnarsáttmálanum. Auðlindanefndin gekk út frá því að þetta væru almennar náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki væru háð einkaeignarrétti, þetta væri víðtækara en svo að það næði til auðlinda sjávar. Við vorum hins vegar tilbúin til málamiðlunar til að reyna að liðka fyrir þessu og ná um þetta sátt, að setja inn ákvæðið eins og það er takmarkað í stjórnarsáttmálanum um auðlindir sjávar, að við mundum einskorða okkur við það. Ástæðan er einfaldlega sú að það er mikilvægast á því stigi sem við erum núna. Það er sú auðlind sem er ekki undir neinum einkaeignarréttarákvæðum, hvorki lögaðila, einstaklinga né ríkis. Þess vegna er mikilvægt að taka á auðlindum sjávar og við vorum tilbúin til að takmarka okkur við það ef það hefði getað orðið til samkomulags. Hvort við í Samfylkingunni ætlum síðan að standa í vegi fyrir því að þetta mál fari í gegnum þingið áskil ég mér bara allan rétt, ágæti þingmaður, til að hlusta á þau rök sem munu koma fram frá stjórnlagafræðingum okkar í þessari umræðu og meta stöðuna eftir að búið verður að fjalla um þetta í þingnefnd. Til þess hlýtur starf þingnefndarinnar að vera, að varpa frekara ljósi á málið.

Hæstv. forseti. Hafi ég skilið hv. þingmann rétt vill Samfylkingin beina sjónum sínum að þessu leyti eingöngu að auðlindum sjávar en ekki að öðrum náttúruauðlindum. Þess vegna hlýt ég að spyrja hv. þingmann hvort það sé til einföldunar og geti orðið til þess að hv. þingmenn Samfylkingarinnar styðji frumvarpið ef eingöngu yrði tekið á auðlindum sjávar sem við erum bæði sammála um að séu ekki háð einkaeignarrétti nokkurs aðila. Þess vegna óska ég eftir því að hv. þingmaður upplýsi þingheim um það hvort það megi verða til þess að Samfylkingin gangi í lið með stjórnarflokkunum og styðji þá viðleitni Framsóknarflokksins sem stjórnarandstaðan var tilbúin til að gera í síðustu viku, ef eingöngu verður fjallað um auðlindir sjávar í stjórnarskránni.

Virðulegur forseti. Ég held að í fyrsta lagi eigum við ekki að fara að semja hér um stjórnarskrána í pontu, í ræðum og andsvörum, það sé kannski betra að gera það einhvern veginn öðruvísi, við ættum að sýna stjórnarskránni þá virðingu að hún sé ekki í einhverju uppboðsferli í þingsalnum. 

Frú forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem eyddi töluverðum tíma í að reyna að útskýra eða skilgreina merkingu hugtaksins þjóðareign, gerði það á þann hátt að um einhvers konar sölubann væri að ræða. Ég hef reyndar aldrei heyrt þá skilgreiningu áður á því hugtaki og geri ekki ráð fyrir að neinir fræðimenn á sviði lögfræði sem bera einhverja virðingu fyrir sjálfum sér eða greininni taki undir þá skilgreiningu. En gott og vel, hún er a.m.k. komin fram, og ef við gefum okkur að í þjóðareignarhugtakinu sé einhver merking langar mig til að spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég heyrði að gríðarlegur áhugi var á því hjá þingmanninum að inn í stjórnarskrána yrði tekið einhvers konar ákvæði sem fjallaði um þjóðareign: Hverju vilja hv. þingmaður og Samfylkingin ná fram með því að setja í stjórnarskrá slíkt ákvæði? Hver er tilgangurinn með því að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrána, að mati formanns Samfylkingarinnar? Ef við beinum sjónum okkar að fiskveiðistjórnarkerfinu, mundi Samfylkingin vilja styðja slíkt ákvæði til að breyta núverandi stjórnkerfi fiskveiða? Væri það t.d. til þess að nota slíkt ákvæði í baráttunni fyrir því að svokölluð fyrningarleið í sjávarútvegi yrði tekin upp á Íslandi sem mælir fyrir um það að aflaheimildir séu gerðar upptækar bótalaust? Væri það einn tilgangurinn með því að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá, eða hvað vakir fyrir Samfylkingunni og hv. formanni flokksins þegar hún mælir fyrir um að hún sé áhugasöm 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé mikilvægt að á öllum okkar auðlindum, hvaða nafni sem þær nefnast, sé eignarhaldið skilgreint. Ég held að það sé mikilvægt, virðulegur forseti og hv. þingmaður, að eignarhaldið sé skilgreint. Annaðhvort verða auðlindir að vera í einkaeigu, eigu einstaklinga eða lögaðila eins og gildir um ýmsar náttúruauðlindir, eða að þær verða að vera í ríkiseigu, eins og gildir t.d. um þjóðlendurnar. Þær eru í ríkiseigu. Eina auðlindin sem hefur hingað til ekki verið undirorpin eignarréttarákvæðum er sjávarauðlindin. Hún hefur ekki verið það heldur verið skilgreind sem þjóðareign í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða og það ríkir ákveðin óvissa um hvað í því felst. Þess vegna er mikilvægt að þetta sé skilgreint. Munurinn á þjóðareign og venjulegri ríkiseign er sá að þjóðareignina má ekki láta varanlega af hendi. Það er hægt að gera breytingar sem leiða auðvitað af almannahagsmunum á því hvernig með þjóðareignina er farið. Þetta er mikilvægt, virðulegur forseti, að komi í lög. Allar eigur eiga með einhverjum hætti að vera með skilgreint eignarhald. Það var hugmynd auðlindanefndar að þetta gæti náð til þjóðlendna, náð til náttúruauðlinda í þjóðlendum með nákvæmlega sama hætti. Þá væri t.d. ekki hægt, innan þjóðlendna, að láta með varanlegum hætti af hendi jarðhita eða vatnsréttindi innan þjóðlendna heldur væri hægt að úthluta nýtingarréttinum til tiltekins afmarkaðs tíma og taka gjald fyrir. 

Frú forseti. Ég er í sjálfu sér sammála hv. þingmanni um að mikilvægt sé að skilgreina eignarhald á auðlindum í lögum. Það er ótækt að óvissa sé um hver eigi hvað og hver eigi ekki. Ég hlýt þó að gera þá kröfu til hv. þingmanns að hún skýri það út, fyrst hún er svo áhugasöm um að ákvæðið um þjóðareign sé tekið upp í stjórnarskrána, hver tilgangurinn með slíkri lögfestingu ætti að vera, t.d. í sjávarútvegi sem er nærtækt dæmi og sú atvinnugrein sem helst er rætt um í þessu sambandi. Hver skyldi vera tilgangurinn með því að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrána að mati hv. þingmanns og Samfylkingarinnar? Er hann hugsanlega sá að rústa núverandi fyrirkomulag 

Virðulegur forseti. Ábyrgur stjórnmálaflokkur eins og Samfylkingin rústar auðvitað aldrei atvinnugrein eða fyrirkomulag sem viðgengst í einni atvinnugrein. Það á auðvitað þingmaðurinn að vita. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að þingmaðurinn er áhugamaður um að útgerðarmenn eigi kvótann. Hann er áhugamaður um að þetta sé einkaeignarréttur þeirra. Þar erum við einmitt á öndverðum meiði, ég og hv. þingmaður. Ég vil koma í veg fyrir það að þeir geti slegið eign sinni á kvótann og tel því mikilvægt að fá þetta ákvæði inn.

… skoðanir sjálfur.

Við eigum ekki að afhenda kvóta varanlega eða án gjalds. Ég hygg að hv. þingmaður vilji að hægt verði að afhenda sjávarauðlindirnar varanlega til útgerðarmanna án þess að gjald komi fyrir. Það er það sem hann vill tryggja að geti gerst. Þar erum við á öndverðum meiði, virðulegur forseti. Ef þetta er skoðun þingmannsins, sem ég held að ég fari nokkuð rétt með, þá hlýt ég líka að spyrja: 

Frú forseti. Það er óhjákvæmilegt að ræða fyrst lítillega aðstæður eða bakgrunn þessa máls, ekki síst vegna framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra. Ég verð að segja hvað varðar þann inngang að ræðu hans held ég að hann sé einhver sá vandræðalegasti sem seinni tíma þingsagan geymi, þegar hæstv. forsætisráðherra var að reyna að útskýra hvers vegna það væri réttlætanlegt og hvernig það hefði gerst að hæstv. ráðherra ásamt með formanni hins stjórnarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hefði soðið saman þetta frumvarp og hent því hér inn í þingið eins á sig komnu og raun ber vitni. Það var ágætt að fá þann inngang sem rakti það að þetta er einsdæmi í sögu lýðveldisins. Það er einsdæmi í sögu lýðveldisins að menn hyggist standa að stjórnarskrárbreytingum með þessum hætti, að formenn tveggja tiltekinna flokka taki sig saman og komi með svona snöggsoðið mál inn á þing á lokadögum og ætli því afgreiðslu. Ég verð að gera alvarlegar athugasemdir við þær söguskýringar hæstv. forsætisráðherra, sem voru einnig mjög vandræðalegar, að þetta hafi verið framkallað af þeirri gjörð stjórnarandstöðunnar að bjóða ríkisstjórninni upp á samstarf um að koma sameignarákvæðum á auðlindum inn í stjórnarskrá. Hæstv. forsætisráðherra orðaði það þannig að það hefði keyrt um þverbak þegar stjórnarandstaðan hélt blaðamannafund og bauð ríkisstjórninni samstarf um þetta mál.

Framsóknarflokknum.

Nei.

Sagði ég.

Já, og það er rangt. Það verður að gera þær kröfur til hæstv. forsætisráðherra að hann fari rétt með skjalfesta hluti. Ég er hér með yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar í höndunum sem boðsend var til hæstvirtra ráðherra og kynnt fjölmiðlum þennan dag. Henni lýkur á orðunum, með leyfi forseta: „Þingflokkar stjórnarandstöðunnar lýsa sig reiðubúna til samstarfs við ríkisstjórnina um framgang málsins á þeim grundvelli.“ Hvergi er Framsóknarflokkurinn þarna nefndur á nafn.

Hverjum var boðið upp í dans?

Hin opinberlega yfirlýsing þarna er  Virðulegi forseti. Nú hef ég tæpar 20 mínútur til ráðstöfunar og ég legg til að hæstv. ráðherrar hemji sig og hlusti á það sem ég hef hér að segja, komi svo í andsvör við mig og taki aftur til máls eftir þörfum. Þetta er greinilega mjög viðkvæmt en ég held að það væri skilvirkari stjórn á vinnubrögðum  Það er ósköp einfaldlega þannig, frú forseti, að það er átakanlegt að heyra hæstv. forsætisráðherra lýðveldisins reyna að leita skjóls og afsaka vinnubrögð sín í þessu máli, sem eru forkastanleg, með því að stjórnarandstaðan hafi, að undangengnum yfirlýsingum forustumanna Framsóknarflokksins úr þessum ræðustóli og að loknu flokksþingi Framsóknarflokksins þar sem hótað var stjórnarslitum, lýst sig reiðubúna til að afgreiða þetta mál á þeim forsendum sem yfirlýsing okkar ber vitni um. Ábyrgðin hverfur þar með ekki af herðum forsætisráðherra, Geirs H. Haardes, hvað það varðar að sjóða saman á 1–2 sólarhringum í hrossakaupum milli stjórnarflokkanna frumvarp til laga að breytingum á stjórnarskipunarlögum um mjög vandasamt og flókið mál og henda því inn í þingið án nokkurrar viðleitni til samstarfs við aðra aðila. Lykilorð í yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar eru tvö, samstarf og ríkisstjórnin. Við buðum ríkisstjórninni til samstarfs á þessum grunni, ríkisstjórninni, við buðum upp á samstarf. Það fylgdi með að við biðum í framhaldinu viðbragða frá ríkisstjórn. Þetta lá alveg skýrt fyrir. Það er orðin meiri viðkvæmnin ef ríkisstjórnin hrekkur svona óskaplega við, hún hefur kannski verið orðin tæpari en maður átti von á. Varðandi þetta þarf í rauninni ekki að hafa um það frekari orð. Ég verð þó að segja, virðulegi forseti, að ég er undrandi á því að hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sem hefur opinberlega trekk í trekk, svo að ég fari ekki að vitna í viðræður okkar formanna stjórnmálaflokkanna á fimm manna fundum, lýst því að það væri auðvitað mjög erfitt að ætla að standa svo bratt að stjórnarskrárbreytingum eins og t.d. afgreiðsla á sameiginlegri niðurstöðu stjórnarskrárnefndar væri hér á nokkrum dögum fyrir þinglok. Er það ekki rétt eftir haft  Frú forseti. Ég hef aldrei séð aumari greinargerð fyrir stjórnarskipunarlagafrumvarpi nokkurn tímann. Hafa þó kannski einstöku þingmenn sem hafa flutt slíkt sem æfingu leyft sér að fara frekar einfaldlega yfir lögskýringarnar, en ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er hann stoltur af lögskýringunum sem hér er að finna í greinargerð með þessu frumvarpi, ef svo skyldi kalla? Hvar eru nú ábyrgu orðin og yfirlýsingarnar um að menn verði að vanda mjög til verka? Hvernig líður íhaldsmönnunum sem voru fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnskipunarnefnd, handhafar og málsvarar hinnar þjóðlegu íhaldssemi sem vildu geirnegla svoleiðis allar aðferðir við að breyta stjórnarskránni, þær þyrftu að vera svo vandaðar og það þyrftu að vera í þessu svo sterkar bremsur til að ekkert væri gert í fljótræði?  Staðreyndin er sú að efnisákvæði þessa frumvarps eru ákaflega mótsagnakennd. Það má þegar af þeirri einu ástæðu spyrja hvort málið sé tækt til afgreiðslu svona. Það er í raun og veru innbyggð mótsögn í þessa einu málsgrein sem þarna er á ferðinni. Hvort eru menn að gera, festa í sessi raunverulega þjóðareign, sameign, á náttúruauðlindunum eða vernda hin einstaklingsbundnu réttindi, bein og óbein? Hvort eru menn að gera? Eða halda menn að það sé hægt að gera hvort tveggja í sömu málsgreininni, svo að segja næstum í sömu setningunni? Að segja eitthvað í fyrri hluta setningar en draga svo aðeins til baka í seinni hlutanum, er það þannig lögfræði sem menn vilja ástunda? Er það þannig ákvæði sem menn vilja hafa í stjórnarskrá? Ég verð líka að segja, frú forseti, að ég spyr mig: Er mönnum alvara? Er formönnum stjórnarflokkanna alvara í því að þetta sé afgreiðslutækt mál og það jafnvel á 2–3 sólarhringum? Ég hef engin áform heyrt um að breyta starfsáætlun Alþingis en menn tala hér eins og það eigi að ljúka þingi á fimmtudag eða föstudag. Er þetta í alvöru? Er hinn ábyrgi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, í alvöru að ætlast til þess að þetta verði afgreitt á þessum grunni? Til að hafa það á hreinu, frú forseti, er Vinstri hreyfingin – grænt framboð að sjálfsögðu mjög áfram um það að sameignarákvæði á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar komi inn í stjórnarskrár. Keppikefli okkar hefur verið að slík ákvæði væru samtengd við umhverfisákvæði og þannig voru hlutirnir unnir í stjórnarskrárnefnd, að inn í stjórnarskrá kæmu samtengd auðlinda- og umhverfisákvæði. Það væri að mínu mati efnislega besta niðurstaðan og að því höfum við keppt. Mér er málið kannski dálítið skylt vegna þess að ég hygg að ég sé, ásamt með tveimur þáverandi félögum í þingflokki, upphafsmaður að því að koma á dagskrá þingsins, í tengslum við fiskveiðistjórnarlögin, hugsuninni um sameign þjóðarinnar á auðlindum sjávar. Þannig var að veturinn 1983–1984, þegar kvótalögin voru sett, flutti ég ásamt með hv. þingmönnum Geir Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni í fyrsta sinn hér á þingi breytingartillögu sem fól það í sér, með leyfi forseta, eins og segir á þskj. 242: „1. málsgr. 2. gr. laganna orðist svo: Fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindirnar innan hennar eru þjóðareign, sameign allra Íslendinga.“ Þetta var að vísu kolfellt og það liðu allmörg ár þangað til þetta kom inn í lög, líklega 1987, og var síðan styrkt í sessi með viðbótarsetningu sem var samin í ríkisstjórn sem ég var þátttakandi í, 1990, að úthlutun réttinda á þessum grunni myndaði ekki óafturkræft eða varanlegt forræði. Ég hef ekki breytt um skoðun í þeim efnum. Ég er jafnáfram um það nú og ég var fyrir rúmum 23 árum að það sé alveg tryggt að þjóðin eigi saman þessa auðlind og aðrar sem ekki eru þegar komnar í einstaklingsbundna einkaeigu. Nú er það svo að tiltekin sameiginleg gæði í þessu landi eru sannarlega sameiginleg. Þess vegna er það að mínu mati furðulegur málflutningur að halda því fram að þjóðin geti ekki átt neitt saman og slíkt sé marklaust. Það er fjarstæðukennt og gengur gegn veruleikanum, gengur gegn alþjóðlegum rétti og gegn viðurkenndum hlutum í þeim efnum. Það er ekki bara þannig að þjóð geti átt hluti saman, mannkynið getur átt hluti saman og á þá saman. Það er viðurkennt. Síðan er líka viðurkennt að sumir hlutir eiga sig sjálfir, þeir gera það í raun og veru. Margir telja kannski að það sé einmitt sú hugsun sem sé of mikið að láta undan í heiminum í dag. Hver á t.d. lífríkið? Geta menn slegið eign sinni á það? Á það sig ekki sjálft í raun og veru, lífið, aðrar tegundir? Getur maðurinn slegið einstaklingsbundinni eða einkabundinni eign sinni á aðrar lífverur? Er það í eðli sínu rökrétt? Það má efast um það. En íslenska þjóðin telst samkvæmt lögum, og það er þó vel að í lögum er a.m.k. á þremur eða fjórum stöðum algerlega tekið skýrt fram að þjóðin eigi hluti saman, eða ríkið fyrir hönd hennar. Það eru fiskstofnar á Íslandsmiðum, sbr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Það eru auðlindir á og í hafsbotni á grundvelli laga um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins. Þar er að vísu þannig frá málinu gengið að íslenska ríkið er eigandinn fyrir hönd þjóðarinnar. Það er í þjóðlendulögunum þar sem sama skipan er valin. Og það má segja að á ýmsum fleiri sviðum liggi það nokkuð ljóst fyrir að ríkið eða þjóðin sameiginlega eigi hlutina. Það er. t.d. ekki um það deilt að loftið, útvarpsbylgjur og tíðnisvið er sameiginlegt. Það getur enginn slegið eign sinni á það. Ég vil líka spyrja, frú forseti: Halda menn ekki að þjóðinni finnist að hún eigi Þingvelli saman? Ætli það ekki, þjóðarhelgidómur?  Auðvitað er nauðsynlegt í þessu sambandi að menn ræði hlutina sem það sem þeir eru. Hvað er eignarréttur einstaklinga? Hann er ekki náttúrulögmál, ekki eitt af náttúrulögmálunum. Hann er sögulegt og pólitískt hugtak, fyrirbæri, menningarbundið fyrirbæri ef menn vilja kalla það svo, vegna þess að þegar mannkynssagan er skoðuð hafa verið á þessu ýmis form í gegnum tíðina og eru enn þann dag í dag, fornar menningarþjóðir margar gengu þannig frá hlutum að þar átti enginn neitt, það áttu allir allt saman. Frumbyggjum í Ástralíu mundi aldrei detta í hug að einstaklingur gæti slegið eign sinni á veiðilendur, þær eru sameiginleg eign, sameiginlegur tilverugrundvöllur samfélagsins. Við þurfum ekki alla leið til Eyjaálfu, förum yfir Grænlandssund þar sem Inúítar ganga þannig frá málum enn þann dag í dag að enginn getur átt land - af því að það er sameiginleg veiðilenda, sameiginlegt fyrir líf og tilveru viðkomandi þjóðar. Í Alaska, í sjálfu guðs eigin landi kapítalismans - hvernig er gengið frá málum í Alaska? Þeir yrðu langleitir ef þeir fengju Sigurð Líndal í heimsókn, þar sem veiðirétturinn er almenningur. Ætli það ekki? Og hvað er miðjan í Mývatni? Hver á hana? Ja, hún á sig kannski sjálf. Hún er almenningur samkvæmt dómum. Ef einhver á hana er það þjóðin, annars á hún sig kannski sjálf og best að það sé þannig. Hvað er Svalbarði, hver á hann? Ekki Norðmenn, ég veit ekki til þess að ríkisstjórn ætli að skrifa upp á það, er það nokkuð? Er hún ekki að undirbúa málaferli til að einmitt afsanna það að Norðmenn eigi Svalbarða? Hver á Svalbarða? Enginn, hann er terra nullius, hann á sig þá sjálfur ef út í það er farið. Eða, sem líka er góð nálgun, mannkynið á hann saman. Það er ekkert því til fyrirstöðu, það verða engin rök sótt í það að þjóðin geti ekki átt svona eignir saman, og það á hún einmitt að gera. Þess vegna er það fullkomlega á sínum stað að glíma við það viðfangsefni að koma því með skilvirkum hætti inn í lög og stjórnarskrá. En að vinna svona að því, frú forseti, er auðvitað að byrja mjög á öfugum enda. Ég verð að segja alveg eins og er að mér eru það talsverð vonbrigði að hæstv. forsætisráðherra skuli skrifa upp á vinnubrögð af þessu tagi. Það er út af fyrir sig hægt að reyna að skilja hvernig svona hlutir gerast ef menn eru í örvæntingu, örvæntingin elur oft af sér fáránlega hluti, þangað er oft að rekja rót margra hluta sem menn sjá eftir á að voru mistök og fljótræði hið mesta. En ég bara trúi því ekki að menn ætli að bera það á borð að örvæntingin í stjórnarherbúðunum, sem myndaðist á fáeinum sólarhringum fyrir og um flokksþing Framsóknarflokksins, sé gjaldgeng ástæða til þess að standa svona að málum, að umgangast stjórnarskrá og vandasöm viðfangsefni þar með léttúð af þessu tagi. Ég læt segja mér það þrisvar að menn ætli í raun og veru að gangast við því að slíkt sé verjanlegt og réttlætanlegt og fara þá leið allar götur til enda. Þetta mál þarf að skoðast mjög vel og það er engin afsökun þó að skammt lifi starfstíma Alþingis. Ef menn ætla sér þá í alvöru að afgreiða þetta mál taka menn sér í það þann tíma sem til þess þarf að gera það sómasamlega og það sé skýrt hvað menn eru að gera og að menn leiki sér ekki með hluti af þessu tagi. Það er mikið í húfi. Hvers konar upplit er á stjórnmálalífinu í landinu gagnvart þjóðinni ef allt sem á undan er gengið í formi átaka um þessi mál og í ljósi hins sögulega aðdraganda þess að stjórnarflokkarnir lömdu þetta inn í stjórnarsáttmála sinn til þess að reyna að kaupa sér einhvern frið gagnvart óánægjunni í landinu er þá boðlegt að gera það svona? Halda menn að menn bæti ráð sitt með því? Halda menn að frekar verði borin virðing fyrir þeim með þeim hætti? Það leyfi ég mér mjög að efast um. Ég held að þjóðin sjái algerlega í gegnum það. Ég held að stjórnarliðar gerðu rétt í að hugsa nú mjög sinn gang og velta því fyrir sér hvort þá væri ekki verr af stað farið en heima setið ef hin almenna niðurstaða af skoðun málsins verður sú að þetta sé sýndarmennska, að þetta sé í besta falli þá merkingarlaust og skaðlaust ákvæði, í versta falli heldur verra, séð frá sjónarhóli hugmyndanna um að reyna að sætta þjóðina eitthvað á hlutina með því að ganga frá því að auðlindir sjávarins séu sameign. Bara til að koma því svo að í leiðinni, talandi um auðlindir sjávar vegna þess sem hér var rætt fyrr, að þegar það bar á góma á blaðamannafundi stjórnarandstöðunnar sögðum við að ef ekki næðist samstaða um víðtækari skilgreiningu mætti taka það til skoðunar að afgreiða eingöngu þann hlutann sem sneri að auðlindum sjávarins - ég held að ég hafi reyndar nefnt strax auðlindum sjávar og hafsbotns - sem áfanga á þeirri leið að koma inn í stjórnarskrá almennu ákvæði um sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum og mín afstaða er sú að þetta eigi að taka til allra náttúruauðlinda, landsréttinda og gæða sem ekki eru fyrir í sannanlegri einkaeign einhvers aðila. Þau geta verið mjög margvísleg og þess vegna verður að vera hægt að útfæra það síðan nánar í lögum eins og alltaf hefur verið ætlunin, og allt frá því að auðlindanefnd setti sína hluti á blað árið 2000. Þá bíður auðvitað mikil og vönduð lagaskilgreining og lagavinna til að fylla upp í ákvæði sem eðli málsins samkvæmt geta tæpast orðið tæmandi. Auðvitað getum við reynt að telja upp auðlindir sjávar og hafsbotns, þjóðlendur, almenninga, Þingvelli eða hvað það nú væri sem við viljum hafa þarna undir. En það verður seint tæmandi, hygg ég. Það geta komið til sögunnar ný óefnisleg verðmæti sem við ákveðum að hafa sameign þjóðarinnar sem við endilega sjáum ekki fyrir okkur hver eru í dag. Hér þarf að vanda til verka, frú forseti, en það er illa til þess stofnað hér í upphafi af hálfu 

Hæstv. forseti. Þetta var um margt athyglisverð ræða hjá hv. þingmanni. Nú er það svo að bæði beinn eignarréttur og óbein eignarréttindi njóta verndar skv. 72. gr. stjórnarskrárinnar og þetta er í sjálfu sér ágætlega útskýrt í 3. mgr. í greinargerð með því frumvarpi sem við erum að ræða. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að ræða það frekar. Við hv. þingmaður erum sammála um að auðlindir náttúrunnar, og þar með taldar auðlindir hafsins, séu í þjóðareign en það breytir því hins vegar ekki að heimilt er að mæla fyrir um það í almennum lögum hvernig þessar náttúruauðlindir skuli nýttar. Ég vek athygli hv. þingmanns á síðustu málsgrein í greinargerð með frumvarpinu þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er með frumvarpinu áréttað að þótt ríkisvaldið hafi heimildir til að mæla með lögum fyrir um nýtingu auðlinda til hagsbóta fyrir þjóðina sé slíkt ekki því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum. Eðli málsins samkvæmt leiða slíkar heimildir ekki til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila yfir þeim, sbr. 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga, nr. 116/2006, þótt þær kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi.“ Örvænting stjórnarandstöðunnar kom fram þegar hún neitaði að taka málið hér á dagskrá sl. föstudag og mér heyrðist enn þá vera einhverjar vöflur á hv. þingmanni með hvort ætti að afgreiða málið á þessu þingi. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ætli að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins á þessu þingi og leggjast þar með á sveif með Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Sambandi ungra sjálfstæðismanna.

Virðulegur forseti. Ef maður reynir að ræða þetta mál málefnalega við hv. þingmann, sem ég hef iðulega gert tilraunir til, þótt það hafi komið fyrir lítið, mundi ég svara fyrri hluta ræðu hans á þá leið að ég hef einmitt verið mjög hugsi yfir því hvers vegna 1. gr. frumvarpsins er nú þannig sett saman að eingöngu er vitnað í 72. gr. stjórnarskrárinnar. Ef við skoðum niðurstöður auðlindanefndar er hún með í huga a.m.k. þrjár meginreglur stjórnskipunar landsins, þ.e. jafnræðisregluna, atvinnufrelsið og vissulega einkaeignarréttinn. Hér er hins vegar valin sú leið að vitna aðeins í eina þeirra. Það má spyrja sig hvers vegna. Hefur það lagalegt gildi, hefur það þýðingu að sú leið er valin? Það má velta því fyrir sér ef jafnframt hefði verið vitnað í 75. gr. eða hverjar þær eru, hinar greinarnar, þá hefði málið verið í meira jafnvægi milli þeirra þátta þarna í stjórnarskipuninni sem þarf að leita jafnvægis gagnvart, þ.e. jafnræði þegnanna, atvinnufrelsið og eignarréttur. Sú leið er ekki valin hér. Ég sé ekki ástæðu til að ræða, virðulegur forseti, við hv. þingmann um eitthvað sem hann kallar örvæntingu stjórnarandstöðunnar. Ef einhver á að vera í örvæntingu í þessu máli er það auðvitað ríkisstjórnin, enda er hún það. Ég hef satt best að segja ekki alllengi orðið vitni að aumkunarverðari tilburðum í pólitík en þeim þegar ríkisstjórnin og einstakir þingmenn reyna nú að leita skjóls á bak við stjórnarandstöðuna í þessu máli og reyna að varpa ábyrgðinni á þessum vinnubrögðum af herðum sér yfir á stjórnarandstöðuna. Höfum við eitthvað með það að gera? Er þetta ekki 

Hvað þá …

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi varðandi ákvæði stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi í 75. gr. og jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar er nauðsynlegt að hv. þingmaður upplýsi þingheim um það hvort hann telji að frumvarpsgreinin eins og hún er nú leiði til þess að þessar greinar verði upphafnar, þ.e. að frumvarpsgreinin og væntanlega 79. gr. stjórnarskrárinnar verði þá rétthærri en 65. og 75. gr. og réttindi manna njóti ekki lengur verndar samkvæmt þeim greinum. Í öðru lagi, hæstv. forseti, svaraði hv. þingmaður ekki þeim spurningum sem ég beindi til hans áðan. Ætlar Vinstri hreyfingin – grænt framboð að leggjast gegn stjórnarskrárbreytingum á þessu þingi? Ætlar Vinstri hreyfingin – grænt framboð að leggjast á sveif með Landssambandi íslenskra útvegsmanna og ætlar Vinstri hreyfingin – grænt framboð að leggjast á sveif með Sambandi ungra sjálfstæðismanna og koma í veg fyrir afgreiðslu þessa máls hér á þinginu? Eða ætla menn að reyna að ræða þetta mál málefnalega og komast að sameiginlegri niðurstöðu með stjórnarflokkunum í umræðum hér á þinginu og í vinnu sérnefndar um stjórnarskrármál?

Frú forseti. Ég fullyrti í máli mínu ekkert um það hvort það hefði gildi að hér er eingöngu vitnað í eina tiltekna grein stjórnarskrárinnar öfugt við það sem auðlindanefnd gerði á sínum tíma. Ég spurði hins vegar hvort það væri tilviljun og hvort það hefði gildi. Það má vel velta fyrir sér hvort ekki hefði verið eðlilegra að gera þeim þá öllum jafnhátt undir höfði. Ég hefði frekar kosið það, það hefði þá verið hafið yfir allan vafa að þarna væri verið að raska nokkru. Varðandi afstöðu til þessa máls og hver okkar afstaða verður til meðferðar þess hér í þinginu veit ég að svar mitt mun valda hv. þingmanni miklum vonbrigðum - hann mun hugsanlega ekki skilja það - vegna þess að svarið er: Við munum skoða þetta mál mjög vandlega efnislega og ábyrgt og það ræður afstöðu okkar til þess hvað varðar atkvæði og/eða afgreiðslu þess. Þetta mál er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, það er hún sem afþakkaði samstarf um það. Það eru formenn stjórnarflokkanna sem brutu hér órofa hefð lýðveldistímans með að henda inn stjórnarskrárbreytingu af þessu tagi án þess svo mikið sem að tala við aðra stjórnmálaflokka í landinu. Sá er veruleikinn. Sú afsökun, það skjól, að þeir hafi neyðst til þess af því að stjórnarandstaðan sendi frá sér fréttatilkynningu og bauð henni upp á samstarf er einhver sú aumkunarverðasta sem ég hef nokkurn tíma heyrt. Það er bara þannig, það blasir við. 
             Jafnvel útúrsnúningameistari stjórnarliðsins, hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, mun ekki fá því breytt að þessi veruleiki blasir við öllum. Hann er algerlega kristaltær, hann er skjalfestur og liggur fyrir í tímasettri atburðarás þessa máls. Ábyrgðin er þarna og hvergi nema þarna, á herðum hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og ég spái því að þegar frá líður verði þeir ekkert sérstaklega stoltir af þessum kafla í stjórnmálaþátttökusögu sinni.

Hæstv. forseti. Það er ekki úr vegi að fara hér nokkrum orðum um aðdraganda þessa máls. Ef ég man rétt eru þau orð að setja eigi inn í stjórnarskrána ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar búin að standa lengi í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Það er ekki að koma upp núna, hæstv. forseti, í marsmánuði á árinu 2007 þannig að ríkisstjórnin er búin að hafa langan tíma til að koma með ákvæði hér inn í hv. Alþingi í þessa veru hafi vilji hennar og ásetningur verið að gera slíkt. Lögin um stjórn fiskveiða hafa í langan tíma valdið miklum ágreiningi, nánast frá því að þau voru sett eða við fórum að vinna eftir þeim á árinu 1984. Í fyrsta lagi hefur ágreiningurinn snúist um það að aðeins vissum hluta þeirra manna sem stunduðu þessa atvinnugrein, þ.e. íslenskum útgerðarmönnum, var fenginn rétturinn. Hann hefur í þeirra höndum fengið að þróast þannig, með vilja meiri hluta löggjafans á hverjum tíma, að í dag selja íslenskir útgerðarmenn sín á milli veiðiréttinn eða leigja hann og fénýta að öllu leyti og loka þannig í raun og veru af það sem menn tala um sem almennt atvinnufrelsi í öðrum atvinnugreinum, þ.e. að 75. gr. sé virt um það að öllum sé frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa sér og þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Kvótalögin voru á sínum tíma sett á vegna þess að menn töldu almannarök fyrir því að þurfa að draga úr fiskveiðum. Jafnframt var reynt að útfæra þau þannig að það mætti halda uppi sem mestri atvinnu í landinu og bendi ég framsóknarmönnum alveg sérstaklega á að lesa ræðu hæstv. fyrrverandi forætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar sem hann flutti þegar lagafrumvarpið var hér til umræðu á sínum tíma árið 1984. Þá var meginmarkmiðið auðvitað að halda uppi fullri atvinnu í landinu og dreifa aflaheimildum þannig að hagur sjávarbyggða og hagur fólks í þeim gæti verið sem mestur. Með ýmsum hætti var leitast við að fiskiskipin gætu haldið áfram veiðum og að atvinnu yrði haldið uppi í byggðarlögunum. Það hefur svo gerst í tímans rás, hæstv. forseti, að nýtingin á veiðiheimildunum og samþjöppun hefur leitt til þess að atvinnuréttur byggðanna og atvinnuréttur fólksins í sjávarbyggðunum hefur verið fyrir borð borinn. Eignir fólks í sjávarbyggðum hafa verið gerðar verðlausar og atvinna fólksins hefur horfið í sumum byggðum. Það er ekkert atvinnuöryggi til í byggðunum og þar fyrir utan þurfa þeir sem vilja reyna að komast af stað í þessari atvinnugrein að gerast leiguliðar þeirra sem aflaheimildirnar hafa í dag, þ.e. útgerðarmanna. Megnið af því verðmæti sem þeir draga úr sjó gengur sem sagt sem greiðsla fyrir að fá að stunda þessa atvinnu sem öllum ætti þó að vera frjáls. Þó að menn hafi viðhaldið þessum lögum er ekki hægt að færa fyrir því rök að endalaust megi takmarka atvinnufrelsi manna eins og gert hefur verið varðandi sjávarauðlindirnar, fiskstofnana, með því að láta vissa menn hafa þar forgang og að þeir fái því ráðið. Það er auðvitað ekki við íslenska útgerðarmenn að sakast, það er við okkur að sakast sem höfum sett lögin, þeir sem hafa stutt þau á hverjum tíma bera auðvitað ábyrgð á því. Í lögum um stjórn fiskveiða segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“ Ef það er skýr vilji ríkisstjórnarflokkanna að tryggja það inn í framtíðina að ekki myndist frekari einkaeignarréttur á auðlindum sjávar eða náttúruauðlindum en orðið er, þ.e. þeim náttúruauðlindum sem menn hafa ekki bein eignarráð yfir eins og menn hafa eignarráð yfir löndum sínum og jörðum, eiga menn auðvitað að setja inn í tillöguna ákvæði um það að náttúruauðlindirnar séu sameign íslensku þjóðarinnar, þjóðareign, eins og það var skilgreint í skýrslu auðlindanefndar á sínum tíma. Þó tek ég það fram hér, hæstv. forseti, að Frjálslyndi flokkurinn átti ekki aðild að svokallaðri auðlindanefnd. Menn eiga að setja það inn og skilgreina að þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Þannig mundu menn styrkja það ákvæði sem núna er í lögunum um stjórn fiskveiða, að veiðiheimildir séu í lögum þessum sameign íslensku þjóðarinnar og myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði. Með því að gera það ekki, hæstv. forseti, - verð ég nú að taka fram að ég er ekki lögfróður maður en tel að ég geti lesið ágætlega textann og hafi í gegnum tíðina fylgst nokkuð vel með því hvernig þessi lög um stjórn fiskveiða hafa þróast - eru menn í raun og veru að veikja það ákvæði sem núna er í lögum um stjórn fiskveiða sem segir fyrir um það að veiðiheimildirnar myndi ekki „eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum“. Þá væri verið að veikja sameignarákvæðið. Þess vegna hlýtur það að vera krafa að við vinnslu á því máli sem hér er til umræðu verði sérstaklega hugað að því að taka inn í tillögurnar ákvæði sem segir að eigi megi selja eða láta varanlega af hendi þjóðareign og hafa svo skilgreiningu á þjóðareigninni. Sú skilgreining er reyndar til í skýrslu auðlindanefndar að ég hygg þó að ég sé ekki með hana hér fyrir framan mig. Við í Frjálslynda flokknum höfum gert upp hug okkar í því að verulega þurfi að lagfæra þá tillögu sem ríkisstjórnin er hér með. Við munum leggja fram breytingartillögu við þetta mál sem tekur þá til þess að náttúruauðlindir Íslands, sem eru þjóðareign, skuli ekki mega selja eða láta varanlega af hendi, það sé alveg skýrt markmið, og að einnig sé tekið tillit til þess að jafnræðisreglan og atvinnufrelsið sé virt í 65. gr. og 75. gr. stjórnarskrárinnar ásamt því að vitna til 72. gr. Þetta höldum við að sé alveg bráðnauðsynlegt, hæstv. forseti, vegna þess að það ríkir ekki jafnrétti í þessum málum. Það getur enginn haldið því fram í þessum sal að það sé jafnrétti milli manna á Íslandi til að sækja fiskinn í sjóinn, það er ekki svo. Menn þurfa að greiða öðrum handhafa en ríkinu, sem er þó talið eiga sameignina, gjald, miklu hærra gjald en það sem hér hefur oft verið kallað auðlindagjald eða auðlindarenta. Það er ekki neinum manni bjóðandi að ætla að reyna að koma undir sig fótunum í útgerð með því að þurfa að greiða öðrum aðila 180 kr. leiguverð fyrir kílóið. Þess vegna er það mikið mál, hæstv. forseti, að við tryggjum þetta í lagagreinunum ef það ákvæði sem hér er á að verða að lögum. Við munum leggja það til í Frjálslynda flokknum að þetta verði gert skýrara og markvissara en hér er sett á blað frá ríkisstjórninni. Að sjálfsögðu má veita einstaklingum og lögaðilum tímabundna heimild til afnota eða nýtingar á auðlindum og þá gegn gjaldi. Það er eðlilegt og sjálfsagt. Eignarréttur íslensku þjóðarinnar á auðlindum sínum verður þó að vera tryggður. Þess vegna var það sem við þrír fulltrúar stjórnarandstöðunnar lýstum því yfir í síðustu viku að við værum tilbúnir að leggja ríkisstjórninni lið við að koma ákvæði inn í stjórnarskrána sem tryggði að náttúruauðlindir Íslands væru þjóðareign og hana mætti ekki láta af hendi eða selja varanlega. Það er vegna þess, hæstv. forseti, að það er ekki jafnrétti í reynd í þessum málum og það er heldur ekki virkt atvinnufrelsi í þessari grein. Við viljum tryggja það enn frekar en nú er að í fyrsta lagi sé ljóst að íslenska þjóðin eigi þennan rétt, í öðru lagi að horft sé til jafnréttissjónarmiða og í þriðja lagi að atvinnufrelsið verði virt. Það er ekki boðlegt að áratugum saman sé mönnum nánast lokuð leiðin inn í sjávarútveginn vegna þess hvernig fyrirkomulagið er við nýtingu þessara náttúruauðlinda. Það er ekki að ástæðulausu sem lögin um stjórn fiskveiða, kvótalögin, hafa verið svo umdeild á undanförnum árum. Það er vegna þess að menn sjá afleiðingarnar, menn sjá óvissuna. Við búum til byggðaáætlanir, við samþykkjum byggðaáætlanir, við búum til áætlanir um að byggja upp hér í landinu en á sama tíma drögum við undan sjávarbyggðunum rétt þeirra til að bjarga sér. Slík útfærsla er algjörlega óásættanleg. Tillagan verður sem sagt að styrkja þau ákvæði sem fyrir eru í lögum um stjórn fiskveiða, um sameignarrétt þjóðarinnar, að öðrum kosti er verr af stað farið en heima setið, hæstv. forseti. Við höfum sagt um sjávarútvegsstefnuna almennt í Frjálslynda flokknum í fyrsta lagi að í reynd verði það virt að fullu að fiskimiðin séu sameign íslensku þjóðarinnar, að réttur byggðanna til nýtingar aðliggjandi fiskimiða sé virtur, að jafnræði og sanngjörn samkeppnisskilyrði ríki í sjávarútvegi, bæði í veiðum og vinnslu, að eðlileg nýliðun sé möguleg þannig að framtak dugmikilla einstaklinga fái notið sín og að lög um fiskveiðistjórn tryggi hagkvæma og skynsamlega nýtingu fiskimiðanna. Við í Frjálslynda flokknum teljum að því miður nái ekki núverandi löggjöf þeim markmiðum og sú framkvæmd sem fylgt hefur í kjölfarið og við höfum þurft að búa við í mörg undanfarin ár. Okkur hefur ekki tekist að byggja upp okkar aðalfiskstofna og við sitjum uppi með það að meðaltalsaflinn sem úthlutað er til veiðanna á hverju ári í þorski liggur á bilinu 160–190 þús. tonn árum og áratugum saman. Það er oft talað um það, hæstv. forseti, að íslenskir útgerðarmenn hafi verslað með þennan rétt sín á milli og þar af leiðandi hafi þeir myndað sérstakan eignarrétt. Það er auðvitað rétt að það þarf að hafa af því áhyggjur og þess vegna þarf að setja inn í stjórnarskrána ákvæði eins og ég mæli hér fyrir. Það er vegna þess m.a. að smátt og smátt getur myndast hefðarréttur á þeirri aðferð sem notuð hefur verið og þar með eignabönd og þarf ekki að vitna lengra en í lög um hefð frá 1905 þar sem fjallað er um hefðarréttinn og hvernig hann kemur til. Þess vegna er það að þegar til stendur að setja inn í stjórnarskrána ákvæði eins og við ræðum hér þarf það að vera ákaflega skýrt, svo skýrt að enginn efist um það að ákvæðinu sé ætlað að styrkja eignarréttarákvæði íslensku þjóðarinnar og það sé verið að festa það í sessi að íslenska þjóðin eigi auðlindirnar, hún geti auðvitað ráðstafað þeim með lögum til nýtingar en að öðru leyti eigi hún auðlindirnar og geti tekið fyrir þær gjald. Þetta held ég að sé meginmál við umræðu þessa máls. Ég tel að það sé betra heima setið en að fara með ákvæðið í gegnum Alþingi eins og það er fram sett hér í tillögu formannanna þrátt fyrir þær skýringar sem hæstv. forsætisráðherra gaf áðan. Hæstv. forseti. Ævinlega koma út skýrslur af og til sem sýna byggðaþróun á Íslandi. Ég er hér með eina sem kom út í janúar 2007 og hún sýnir svart á hvítu, því miður, að það er mikil fækkun í mörgum byggðum, einkum þeim byggðum sem hafa byggt afkomu sína m.a. á sjávarútvegi, mikil fækkun íbúa á Vestfjörðum og á norðausturhorni landsins svo að dæmi séu tekin, reyndar einnig á suðausturhorni landsins. Það getur enginn með sannleika í hjarta haldið því fram að fiskveiðistjórnarlögin hafi ekki áhrif á byggðirnar í landinu og að ekki sé ástæða til að huga að þessum lögum. Við í Frjálslynda flokknum höfum þess vegna alveg skýra afstöðu um það að þessum lögum um stjórn fiskveiða þurfi að breyta og þegar við setjum inn ákvæði í stjórnarskrána sem lúta að þessum rétti, nýtingarréttinum og sameign þjóðarinnar, þurfi það að vera það skýrt að það sé ekki neinum vafa undirorpið hvað við erum að gera. Að okkar viti eigum við að festa eignarréttarákvæði þjóðarinnar í sessi og enn fremur þarf að endurskoða margt annað í sambandi við lögin um stjórn fiskveiða. Á fundi nýverið þar sem við vorum að fjalla um mál og málefni sagði ég m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ákvæði um auðlindir landsmanna, sem teljast sameign þeirra, á að setja í stjórnarskrá sem og það að þjóðin njóti arðs af auðlindum sínum. Um nýtingu auðlinda þarf að gæta jafnræðis og marka þarf nýtingunni réttlátar lagareglur sem tryggja atvinnurétt fólks í sjávarbyggðum.“ Það er auðvitað óviðunandi til framtíðar að eingöngu atvinnuréttur íslenskra útgerðarmanna hafi verið viðurkenndur með lögunum um stjórn fiskveiða og þeir eigi þar nánast allan rétt. Fiskvinnslufólkið í byggðunum á engan rétt, það getur ekki varið eignir sínar, ekki selt þær þegar atvinnurétturinn er farinn, þetta er eignaupptaka á bæði atvinnurétti þess og afkomu.

Frú forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni 1. mgr. laga um stjórn fiskveiða. Þar segir að auðlindin í hafinu sé sameign íslensku þjóðarinnar. Hv. þingmaður heldur því fram með sterkum rökum að það veiki þetta sameignarákvæði í fiskveiðistjórnarlögunum ef því er ekki skotið inn í stjórnarskrárákvæðið og fortakslaust kveðið á um það að ekki megi selja eða framselja með varanlegum hætti þessa eign. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni en ég tel að það veiki líka sameignarákvæðið sérstaklega að ríkisstjórnin skuli hafa birt mjög skýra stefnubreytingu varðandi þetta núna. Báðir stjórnarflokkarnir sem nú sitja að völdum hafa áður lýst því yfir, bæði í auðlindanefndinni og sömuleiðis í undirhópi stjórnarskrárnefndar, að þeir séu sammála því að vinna beri að því að taka upp í stjórnarskrá ákvæði þar sem það kemur algerlega skýrt fram að ekki megi framselja eða láta með varanlegum hætti af hendi þjóðareignina. Enn fremur hafa þeir ljáð samþykki sitt við því í báðum þessum nefndum að einungis megi láta afnotaréttindin af höndum tímabundið. Nú gerist það hins vegar að þeir leggja fram mál þar sem þeir hafa tekið þetta til baka. Þeir leggja fram tillögu þar sem búið er að taka til baka þessi lykilákvæði þeirra og ekki er hægt að túlka það öðruvísi en sem stefnubreytingu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eitt og sér veikir að mínum dómi verulega sameignarákvæðið sem er að finna í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga, þannig að ill var hin fyrsta för þeirra í þessu máli. Ég vona, frú forseti, að það takist að koma vitinu fyrir þessa ágætu menn. Það hefur stundum tekist þótt erfitt sé.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa langt svar við þessari ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég er sammála honum um það að við eigum að stefna til þess að tryggja sameignarákvæðið en alls ekki að veikja það og öll för í þá veru er af hinu verra.

Hæstv. forseti. Til að árétta það fyrir hv. þingmanni þá fjallar þetta frumvarp um að setja inn ákvæði í stjórnarskrána um þjóðareign á náttúruauðlindum, þar með taldar auðlindir hafsins, þ.e. um eign þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál hvernig lögum um stjórn fiskveiða, og þar með hvernig eign þjóðarinnar er hagnýtt, er háttað hverju sinni. Ég vara sterklega við því að við blöndum þessu tvennu saman, þ.e. annars vegar stjórnarskrárákvæðinu um þjóðareignina og hins vegar lögum um hvernig nýta eigi þessa auðlind. Það vakti hins vegar athygli mína að hv. þingmaður sagði að betra væri heima setið en af stað farið. Þetta veldur mér nokkrum áhyggjum. Nú liggur fyrir að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins, eins og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, hafa tafið afgreiðslu málsins á þinginu með því að koma í veg fyrir að það yrði tekið á dagskrá á föstudag. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmenn Frjálslynda flokksins ætli að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins á þingi og hvort svo sé komið að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins ætli að ganga þar í lið með Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Er virkilega svo komið, hæstv. forseti?

Hæstv. forseti. Það er heldur leiðinlegt þegar svona ungir menn muna ekki á milli þriggja daga. Við sögðum í stjórnarandstöðunni á föstudaginn að við værum tilbúnir að funda á laugardaginn til þess að tala um þetta mál. Ég vænti þess að hæstv. forseti viti það.

Af hverju ekki á föstudag?

Það var reyndar að ákvörðun hæstv. forseta þingsins að funda ekki á laugardag og þess vegna geri ég heldur lítið úr ummælum hv. þingmanns um að við höfum lagst á eitt með það að reyna að tefja málið og vænti þess að hann athugi betur hvað hann var að segja.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi hefur hv. þingmaður ekki fremur en aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar skýrt það út af hverju málið var tækt til umræðu á laugardegi en ekki föstudegi. Það er auðvitað æskilegt að hv. þingmaður reyni að skýra það út fyrir þingi og þjóð hvernig á því stóð að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar töldu ástæðu til að tefja fyrir afgreiðslu málsins með því að vilja ekki ræða málið á föstudegi en vildu ólmir koma og ræða það á laugardegi. Þetta eru auðvitað engin rök, hæstv. forseti. Hv. þingmaður vék sér algerlega undan því að svara hinni spurningu minni. Hún sneri að því hvort Frjálslyndi flokkurinn ætlaði að koma í veg fyrir afgreiðslu málsins á þessu þingi og ganga þar með í lið með Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að hv. þingmaður svari því skýrt og skorinort og af fullri hreinskilni.

Hæstv. forseti. Það var einfaldlega svo að þessu máli var dreift hér á fimmtudag og við áttum fund með hæstv. forsætisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra sama dag, kl. sex, minnir mig. Við vildum gjarnan fá að kynna okkur málið og töldum að ekki væru efni til þess af okkar hálfu að fara inn í umræðu um það á föstudegi án þess að fá að fara yfir það og ræða það við lögmenn og skiptast á skoðunum um skilning á textanum. Við ætluðum varla að trúa því að þetta væri eins í pottinn búið og okkur virðist síðar að hafi verið. Hvort að við leggjumst eitthvað sérstaklega á sveif með LÍÚ þá ætla ég ekki að taka neina sérstaka afstöðu með því. Hins vegar get ég alveg lýst því yfir að LÍÚ er ekki sökudólgur í þessu máli. Það eru lögin sem við setjum á hv. Alþingi sem gera það að verkum að menn eru smátt og smátt að telja sig eignast hér eignarrétt út á aðferðina sem er notuð. Það er við því sem við vörum. Við erum engir sérstakir óvinir LÍÚ eða vinir, LÍÚ eru bara hagsmunasamtök í þessu landi eins og önnur hagsmunasamtök. Við leggjumst hvorki gegn þeim né með þeim, við leggjumst með þjóðinni í þessu máli, alveg einarðlega með þjóðinni, það er hún sem á þennan rétt og það er það sem okkur sem þingmönnum sem sverjum eið að stjórnarskránni ber að vernda, hv. þingmaður. 
            

Hæstv. forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu fjallar um þjóðareign Íslendinga á náttúruauðlindum Íslands. Frumvarpið er sögulegur og mikilvægur áfangi sem hefur að baki áralangan aðdraganda. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir vandaða framsögu hans og ekki síður fyrir samstarfið við undirbúning málsins. Frumvarpið er útfærsla á sameiginlegri niðurstöðu beggja stjórnarflokkanna sem náðist reyndar fyrir mörgum árum og hefur verið rædd og undirbúin um langt árabil. Nægir í því efni að vísa til álitsgerðar svonefndrar auðlindanefndar sem út kom í september árið 2000. Frumvarpið sem hér er rætt er beinlínis byggt á ákvæði stjórnarsáttmálans en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar.“ Texti frumvarpsins sýnir nokkrar markverðar breytingar og viðbætur frá orðum stjórnarsáttmálans. Eru þær helstar að í frumvarpinu er fjallað almennt um allar náttúruauðlindir Íslands en ekki aðeins um auðlindir sjávar. Kveðið er á um þjóðareign en ekki sameign. Vísað er til réttinda samkvæmt eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar og kveðið er á um heimildir til afnota eða hagnýtingar á auðlindunum samkvæmt lögum. Megintilgangur frumvarpsins er að staðfesta eign þjóðarinnar á auðlindunum og að staða nýtingarheimilda haldist óbreytt þannig að nýtingarheimildir, t.d. fiskveiðiheimildir, verði ekki, hvorki nú né síðar, háðar beinum eignarrétti heldur séu og verði áfram afturkræfur afnotaréttur. Ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í þessari umræðu um einhvers konar stefnubreytingu í þessu efni eru alveg fráleit. Í greinargerð er þetta m.a. orðað svo að nýtingarheimildir, og ég vitna orðrétt: „munu ekki leiða til beins eignarréttar“. Enn fremur segir í greinargerðinni, og ég vitna aftur: „Eðli málsins samkvæmt leiða slíkar heimildir ekki til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila yfir þeim, sbr. 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga, nr. 116/2006, þótt þær kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi.“ Hér verður því ekki, hvorki nú né síðar, um beinan eignarrétt eða neins konar fullnaðarafsal að ræða varðandi nýtingarheimildir einstaklinga og lögaðila á auðlindunum enda þótt þær geti notið verndar sem óbein eignarréttindi. Jafnframt er auðvitað ljóst að löggjafarvald Alþingis er ótvírætt til að ákvarða nánara um tilhögun og nánari útfærslu vegna afnota og hagnýtingar samkvæmt sérstökum lögum sem löggjafinn kann að kjósa að setja um þau efni. Það er mjög mikilvægt að kveða á um þjóðareign á auðlindum í stjórnarskránni. Með slíkum hætti eru settar skýrar grundvallarreglur um þetta úrslitamikilvæga málefni þjóðarinnar. Þar með er fyllsta öryggi tryggt og stöðugleiki um þessi mikilvægu réttindi og eigur þjóðarinnar. Stjórnarskrárákvæðið sem hér er til umræðu er almennt, stutt og skýrt eins og vera ber í stjórnarskrá. Það er stefnumiðað í þeim skilningi að unnt er að draga víðar samfélagslegar og lagalegar ályktanir af því eins og vera ber um stjórnarskrárákvæði. Eins og margsinnis hefur komið fram eru kunn dæmi um hugtakið „þjóðareign“ sem ríkisvaldið annast um. Nægir í því efni að vísa til þingsályktunar Alþingis frá 2. júní 1998 og til tillögu auðlindanefndar að stjórnarskrárákvæði frá árinu 2000. Það er vel viðeigandi líka að þetta hugtak og ákvæði styðst við lögin um þjóðgarðinn á Þingvöllum, nr. 47/2004. Þar segir m.a. að Þingvellir séu, og ég leyfi mér að vitna í lagatextann, „ævinleg eign íslensku þjóðarinnar“. Rökræður lögfræðinga um þessi hugtök, sameign þjóðar eða þjóðareign eða ríkiseign eða önnur sambærileg, hafa lengi staðið og munu vafalaust halda áfram um langt árabil inn í framtíðina. Það er ekki verkefni löggjafans að hlaupa eftir þeim, beygja sig fyrir þeim eða bíða eftir því sem aldrei verður, nefnilega að lögspekingar komist að einni sameiginlegri niðurstöðu. Löggjafinn er uppspretta laganna og réttarins og verkefni lögspekinga er það helst síðan að vinna áfram á þeim lagalega grundvelli sem löggjafinn mótar. Mér dettur ekki í hug að gera lítið úr rökræðum lögspekinga enda þótt ég telji ástæðu til að minna á eðlilega hlutverkaskiptingu í lýðræðis- og þingræðisþjóðfélagi. Viðfangsefnið „þjóðareign“ má einnig nálgast með öðrum hætti til skýringar og skilnings. Hugtakið og raunveruleikinn þjóðareign felur það nefnilega líka í sér að eignartilkalli allra annarra aðila, nú eða síðar, er hafnað og hrundið. Eignartilkalli einkaaðila, hvort sem eru einstaklingar, lögaðilar, samtök eða aðrir, stórfyrirtæki, gróðaöfl eða erlendir aðilar, hugsanlegu eignartilkalli eða yfirráðatilburðum allra slíkra er hafnað og hrundið í eitt skipti fyrir öll. Sú höfnun skiptir mjög miklu máli og það öryggi sem stjórnarskráin veitir. Hér verður því ekki um neins konar réttaróvissu að ræða. Fullveldisréttur og sameiginleg ábyrgð allrar íslensku þjóðarinnar á náttúruauðlindum ættjarðarinnar eru ítrekuð og verða samkvæmt frumvarpinu staðfest í stjórnarskrá Íslands. Þetta er sögulega mikilvægur atburður í gervallri sögu íslensku þjóðarinnar. Með þessu öðlast náttúruauðlindir Íslendinga nýja stöðu. Auðlindir þjóðarinnar á Íslandsmiðum fá nýja stöðu, t.d. andspænis erlendum samningsaðilum. Nægir að minna á það að fiskveiðikerfi Evrópusambandsins grundvallast á því að ekki var um eiginlegan skilgreindan eignarrétt að ræða á fiskstofnum við strendur Evrópu. Meðal annars þess vegna eru ákvæði um fiskveiðistjórn Evrópusambandsins ólík viðhorfum þar á bæ til auðlinda í og á jörðu, náma, skóga, fljóta o.s.frv. Með því stjórnarskrárákvæði sem hér verður sett öðlast náttúruauðlindir Íslands alveg nýja og trausta stöðu með staðfestingu í stjórnarskrá Íslands. Þetta er meginefni frumvarpsins, þjóðareign á auðlindum og óbreytt staða nýtingarheimilda sem ekki geta og ekki munu leiða til beins eignarréttar heldur eru og verða áfram afturkallanlegar samkvæmt lögum þar um. Hæstv. forseti. Þetta mál hefur verið rætt og um það ritað og fjallað árum saman. Nú fer það til umfjöllunar í þingnefnd og er þess að vænta að hún geti lokið áliti á skömmum tíma með vandaðri málsmeðferð. Málið hefur verið rætt og verður áfram rætt meðal lögspekinga og áhugamanna á komandi árum og áratugum og þarf þetta í sjálfu sér ekki að tefja afgreiðslu Alþingis á þessu frumvarpi. Flutningsmenn frumvarpsins og ríkisstjórnin hafa boðið og bjóða stjórnarandstæðingum sem fyrr til samstarfs um þetta mál. Var það m.a. gert á fundi formanna flokkanna í síðustu viku. Miðað við ummæli og yfirlýsingar margra hv. þingmanna má ætla að slíkt geti vel orðið. Þannig sögðu forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, á fjölmiðlafundi fyrir nokkrum dögum að þeir væru reiðubúnir til að aðstoða og styðja við frumvarp sem byggt yrði beinlínis á orðum stjórnarsáttmálans. Í frétt um þennan fjölmiðlafund kemur m.a. fram að fyrir liggi nú þegar „fullnægjandi grundvöllur til að ljúka málinu“ eins og þar segir orðrétt. Í frásögn Morgunblaðsins um fjölmiðlafundinn segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Sögðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar, sem jafnframt hafa verið fulltrúar hennar í stjórnarskrárnefnd, að í raun væri hægt að setja inn í stjórnarskrána ákvæði með því orðalagi sem notað er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem stendur, „ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá“. Þá tóku fulltrúar stjórnarandstöðunnar fram að þar sem mikilvægt væri að ljúka þessum breytingum væri mögulegt að gera það með svo einföldum hætti ef vilji væri fyrir hendi …“ Nú er slíkt frumvarp einmitt fram komið til umfjöllunar og afgreiðslu. Verður því að vænta þess að hv. þingmenn allra flokka muni að sjálfsögðu styðja þetta frumvarp samkvæmt þessu og í samræmi við m.a. fréttatilkynningu þingflokka stjórnarandstöðunnar frá 5. mars sl. Reyndar var þessi fjölmiðlafundur stjórnarandstæðinga öðrum þræði sýning á ömurlegum óheilindum eins og ég nefndi á fyrra fundi í þinginu. Ég vona að stjórnarandstæðingar hafi nú sjálfir áttað sig á því að óheilindi af því tagi hitta aðeins þá sjálfa fyrir. Hæstv. forseti. Við erum reiðubúin til að setja þetta alveg að baki og ganga til heiðarlegs samstarfs við alla um afgreiðslu þessa mikilvæga máls. Við leggjum mjög þunga áherslu á fullnaðarafgreiðslu þess á þinginu. Við hljótum að trúa því að hv. stjórnarandstæðingar gangi til samstarfs um þetta mikla mál. Inntak frumvarpsins er alveg ljóst, enn og aftur, þjóðareign á náttúruauðlindum ættjarðarinnar og óbreytt staða nýtingarheimilda þannig að óbein eignarréttindi sem þegar kunna að vera fyrir hendi munu ekki breytast, hvorki nú né síðar, og ekki leiða til beins eignarréttar. Heimildirnar eru og verða framvegis afturkræfar og ekkert fullnaðarafsal. Þetta er það stefnumið sem ríkisstjórnin hafði sett sér. Miðað við yfirlýsingar annarra stjórnmálamanna hlýtur að myndast um það víðtæk sátt. Ég heiti á alla hv. þingmenn að veita þessu merka máli brautargengi til fullnaðarafgreiðslu.

Herra forseti. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hélt hér fram að þetta frumvarp mundi ekki leiða til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila og las sérstakar setningar úr greinargerðinni þar að lútandi. Ég spyr hæstv. ráðherra hvers vegna hann hafi ekki lesið það sem segir síðar á sömu blaðsíðu og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við eignar- og afnotaréttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Þetta er algjörlega þveröfugt við það sem stendur fyrr á síðunni. Þetta er nú það ákvæði í greinargerðinni sem stendur hvað mest í mér, ásamt að vísu nokkrum öðrum. Hæstv. ráðherra býður til samstarfs. Ja, stjórnarandstaðan er til samstarfs, og grundvöllurinn er fyrir hendi. Það er skýrsla auðlindanefndar og sá röklegi aðdragandi að tillögunum sem þar er að finna. Þar voru meginákvæðin tekin út í þessu frumvarpi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju voru þau tekin út?

Hæstv. forseti. Þau ákvæði sem hv. þingmaður er að tala um eru að sjálfsögðu sett með lögum. Þetta er almennt, stutt og skýrt ákvæði. Eins og ég tók oftar en einu sinni og oftar en tvisvar sinnum fram er málið einmitt þetta, heimildirnar haldast eins og þær eru, þær öðlast ekki beinan eignarrétt með hefð, heldur er komið hreinlega og sterklega og opinberlega í veg fyrir það með ákvæði um að um þjóðareign verði að ræða.

Hæstv. ráðherra segir að þetta leiði ekki til beins eignarréttar. Er það þá þannig að hæstv. ráðherra væri reiðubúinn til að slá í gadda til samkomulags við stjórnarandstöðuna að í meðferð þingsins gætum við náð sátt um að sett yrði inn í ákvæðið að auðlindir í þjóðareigu mætti ekki selja eða láta með varanlegum hætti af hendi? Sömuleiðis að hægt væri að láta afnotaréttinn af hendi tímabundið gegn gjaldi ef slíkar aðstæður skapast? Ef hæstv. ráðherra er reiðubúinn til að taka það inn í ákvæðið er að myndast samstarfsgrundvöllur milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Svo langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, af því að honum varð tíðrætt um samráð og samstarf: Af hverju var stjórnarandstöðunni ekki boðið til samstarfs um þetta mál? Var það vegna þess að hann þurfti þrisvar sinnum að koma með tillögu til hæstv. forsætisráðherra og var í öll skiptin gerður afturreka? Mátti stjórnarandstaðan ekki verða vitni að því? Er það kannski 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áður, við höfum þegar boðið stjórnarandstöðunni til samstarfs um þetta mál, og ég heyri á fulltrúum stjórnarandstæðinga hér í umræðunni að þeir vilja taka það til skoðunar. Nú fer þetta mál til umræðu í nefnd sem fjallar um það og við bjóðumst til að halda áfram að líta þar á allar hliðar þessa máls.

Virðulegi forseti. Við erum að reyna að átta okkur á því hvað þetta þýðir, þetta ákvæði eða þessi hugmynd sem hér er fram borin. Mig langar að beina einni spurningu til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og hún er svona: Hvaða náttúruauðlindir verða ekki afhentar varanlega ef löggjafinn í framtíðinni ákveður að gera það, hver er með öðrum orðum vörn stjórnarskrárinnar gagnvart misvitrum alþingismönnum framtíðarinnar sem ákveða að afhenda náttúruauðlindir varanlega með lögum? Hvaða náttúruauðlindir eru það sem löggjafinn getur ekki afhent fari þetta ákvæði inn í stjórnarskrá?

Hæstv. forseti. Nú setur hv. þingmaður mig í nokkurn vanda. Hann er löglærður en ekki ég.  Nú var ég að vitna til lögfræðinga sem ég hef spurt um þetta, lögfræðinga sem unnu með auðlindanefnd sem skilaði áliti sínu í september árið 2000, að þjóðareignin verður ekki tekin, framseld óafturkallanlega eða varanlega, en löggjafinn getur tekið einstaka eign út úr til annarrar ráðstöfunar. Ég tek það sérstaklega fram að þetta hef ég eftir lögfræðingum 

Virðulegi forseti. Þjóðareign í dag er algjörlega óskilgreind, það er ekkert inni í þjóðareigninni. Það er löggjafinn sem skilgreinir það. Hugmyndir auðlindanefndar gengu út á það á sínum tíma að stjórnarskráin veitti því vernd að löggjafinn skyldi ekki í framtíðinni taka tilteknar auðlindir og afhenda þær varanlega án gjalds eða með gjaldi. Svar hæstv. ráðherra, sem er annar flutningsmaður þessa máls, er í reynd á þann veg að verði þetta ákvæði að lögum er aðeins um yfirlýsingu að ræða sem hefur ekkert raunverulegt efnisinnihald. Löggjafinn getur tekið hvaða náttúruauðlindir sem er og afhent þær varanlega án gjalds ef löggjafinn ákveður svo, hvað svo sem það kann að hafa í för með sér fyrir komandi kynslóðir í landinu. Það er, virðulegi forseti, 

Hæstv. forseti. Þetta eru náttúrlega hreinar rangfærslur 

Ég sé ekki að á þingmanninn hafi verið bornar þær sakir að hann þurfi að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því að bera af mér sakir vegna þess að hæstv. ráðherra fullyrti að ég hefði haldið fram rangfærslum að gamni mínu í jafnalvarlegri umræðu og hér er. Það kom skýrt fram að hæstv. ráðherra talaði um að þjóðareignir yrðu ekki afhentar þrátt fyrir að skýrt lægi fyrir að engin skilgreining væri til á hugtakinu þjóðareign. Þetta væri, eins og einhver þingmaður mundi orða það, nánast tómt mengi sem þýðir að efnisinnihaldið er ekkert. Það er eðlilegt að þingmaður geri kröfu til þess að hæstv. ráðherra sem leyfir sér að tala á þennan hátt útskýri mál sitt á málefnalegan hátt en hegði sér ekki eins og hann gerði hérna. Því óskaði ég eftir því að fá að bera af mér sakir, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði áðan að þetta væri skýrt og stutt ákvæði. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er þetta: Með því að breyta ákvæðinu frá þeirri tillögu sem bæði auðlindanefnd og undirnefndin í stjórnarskrárnefnd höfðu, þ.e. að þjóðareign ætti að snúast um landsréttindi og náttúruauðlindir sem ekki væru háð einkaeignarrétti og yfir í það að verið væri að tala um þjóðareignir allra landsmanna, líka einkaeignir, segir hæstv. ráðherra að þetta sé skýrt ákvæði. Ég bið um betri og skýrari útskýringu á því hvort ekki sé hættulegt að menn fari að tala um þjóðareign á jörðinni hans Jóns á Hóli eða 

Hæstv. forseti. Þessu var skýrt svarað í fyrri umræðum á þessum fundi í dag, að einkaeignarréttarákvæðin í 72. gr. ná yfir þetta og eiga að tryggja eigur manna. Ekki er um það að ræða að ganga á þann rétt.

Hæstv. forseti. Ég held að öllum sé ljóst að menn ætla ekki að fara að ganga á eignir manna sem eru stjórnarskrárvarðar. Ég var að spyrja um ákvæðið sem á að setja inn í stjórnarskrána, um þjóðareign. Þegar menn útvíkka það með þessum hætti rugla þeir almenning í landinu gjörsamlega í því hvað séu þjóðareignir, með því að búa til ákvæði sem hefur merkingu af þessu tagi, nær yfir allar auðlindir þjóðarinnar, einstaklinganna, fyrirtækjanna og allra. Að koma svo í ræðustól og halda því fram að þarna sé nú aldeilis skýrt að orði kveðið finnst mér algjörlega fáránlegt. Ég tel að úr því að upp á það er boðið og af því að hæstv. ráðherra lýsti innihaldi þessa ákvæðis með hætti sem ég get alveg fellt mig við hljótum við að geta náð samstöðu um að breyta þessari 1. gr. með þeim hætti að hún passi við innihaldið. Svoleiðis á það að vera. Ef menn setja meðal í flösku á að standa utan 

Hæstv. forseti. Ég fagna yfirlýsingu þingmannsins um það að um þetta sé í rauninni samstaða og ég fullvissa hann um að það er fullt samræmi þarna.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra byggðamála fullyrti í umræðunni að verið væri að gerbreyta lagalegri stöðu og um einhverja grundvallarbreytingu væri að ræða, um auðlindanýtingu og fiskveiðiauðlindirnar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða breyting verður fyrir t.d. leiguliða sem þarf nú að greiða 70% af því sem hann aflar sér fyrir leigu til að fá að nýta og renna fyrir fisk? Verður um einhverja grundvallarbreytingu að ræða fyrir þann sjómann? Verður einhver grundvallarbreyting fyrir þann sjómann sem hyggur á útgerð og þarf að borga tífalda ársveltu fyrir að fá að nýta þessa auðlind? Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra greindi okkur nú frá því í hverju grundvallarbreytingin er fólgin. Það væri mjög fróðlegt, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það er alveg augljóst að hv. þingmaður er að leika sér að því að drepa umræðunni á dreif með því að 

Svaraðu honum.

Herra forseti. Hver er að drepa umræðunni á dreif? Mér finnst spurningin réttmæt. Hér spyr ég einfaldrar spurningar: Hver verður grundvallarbreytingin fyrir þann sem stundar þennan atvinnuveg? Hæstv. ráðherra treystir sér ekki til að svara því, alls ekki. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra ef hann treystir sér til þess að koma á ný í pontu og svara, sem ég er alls ekkert viss um miðað við hve stuttaralegt svar hans var í andsvarinu: Getur hann fallist á þá breytingartillögu sem við í Frjálslynda flokknum hyggjumst leggja fram, þ.e. um að Íslendingar standi jafnfætis gagnvart því að jafnræðisregla gildi við nýtingu fiskveiðiauðlindar landsmanna? Getur hann fallist á það? Getur hann fallist á að atvinnufrelsi í þessum atvinnuvegi verði tryggt? Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra byggðamála 

Hæstv. forseti. Það hefur áður komið fram í umræðunni að ákvæði um atvinnuréttindi og jafnræðisregla halda auðvitað gildi sínu samkvæmt stjórnarskrá. Ég skal viðurkenna að ég var kannski heldur stuttorður í fyrri andsvörum mínum. Samkvæmt ákvæðinu er að sjálfsögðu fjallað um spurningu hv. þingmanns í þeim lögum sem löggjafinn kýs og kann að kjósa að setja um þessi efni.

Herra forseti. Mér finnst að allt önnur staða sé að skapast í þessari umræðu eftir að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur rétt fram sáttahönd sem mér finnst að hugsanlega sé hægt að taka í. Hæstv. ráðherra hefur lýst innihaldi frumvarps og margt sem hann hefur sagt er þess eðlis að við í Samfylkingunni gætum fallist á það, en ákvæðið þyrfti hins vegar að gæða betra innihaldi. Ég held að í nefnd væri hægt að fara langt með það að ná samkomulagi. Ég get hins vegar ekki annað en rætt líka ummæli hæstv. forsætisráðherra frá því fyrr í dag þegar ég spurði hann hvernig á því stæði að um þingmannafrumvarp væri að ræða en ekki stjórnarfrumvarp. Ég rifjaði það upp að þegar forveri hans, hæstv. forsætisráðherra, lagði fram frumvarp í tíð ríkisstjórnar Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks síðla vors 1995, sem fól einmitt í sér sameign á auðlindum, var um ríkisstjórnarfrumvarp að ræða. Hugsanlega er munurinn á þessu frumvarpi og því frumvarpi sem þá var lagt fram sá að um frumvarp hæstv. forsætisráðherra ríkti full samstaða í ríkisstjórninni. Margt bendir hins vegar til þess að í núverandi ríkisstjórn ríki ekki full samstaða um þetta frumvarp. Það er óhjákvæmilegt annað en það verði hreinsað upp í þessari umræðu, herra forseti, hvort ástæðan fyrir því að tveir hæstv. ráðherrar leggja frumvarpið fram sem þingmannafrumvarp en það komi ekki fram sem ríkisstjórnarfrumvarp sé sú að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi ekki stutt frumvarpið. Það kom fram í blaði allra landsmanna, Morgunblaðinu, nú á dögunum að þaggað hefði verið niður í hæstv. heilbrigðisráðherra og stuðningsmönnum hennar, hún hafði þó áður á flokksþingi Framsóknarflokksins hótað stjórnarslitum ef ekki yrði gengið að kröfum framsóknarmanna. Hún var beygð á bak aftur af hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formanni Framsóknarflokksins, og hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformanni flokksins, þannig að margt bendir til þess að um þetta ríki úlfúð og óeining innan ríkisstjórnarinnar. Það er þess vegna, herra forseti, ekki spurning um form eins og hæstv. forsætisráðherra kallar það í skætingstóni í dag  Það kom hins vegar alveg skýrt fram líka í máli hæstv. forsætisráðherra að eina ástæðan fyrir því að hann dróst á það að leggja frumvarpið fram var sú að hann taldi að stjórnarandstaðan hefði hugsanlega getað sett krók utan um hæla Framsóknarflokksins með því að bjóðast til samstarfs í málinu. Það var alveg skýrt hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er líka algerlega óhjákvæmilegt að rifja upp frammistöðu Sjálfstæðisflokksins í málinu. Þeir birtu þjóðinni yfirlýsingu um það, þegar ríkisstjórnin hóf göngu sína í upphafi kjörtímabils, að þeir mundu ásamt Framsóknarflokknum beita sér fyrir því að í stjórnarskrá yrði sett ákvæði um þjóðareign á sameiginlegum auðlindum. Ég sat í stjórnarskrárnefnd hæstv. forsætisráðherra og veit hvað gerðist þar. Þar var það einn flokkur sem barðist gegn því að slíkt ákvæði yrði tekið upp í vinnu nefndarinnar og það var Sjálfstæðisflokkurinn. Enginn annar flokkur en Sjálfstæðisflokkurinn setti beinlínis hnefann í borðið undir þeim skýringum að sjálfsögðu að um heildarendurskoðun væri að ræða. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem barðist gegn því áður en vinnan hófst að ákvæði af þessu tagi yrði tekið inn í vinnu nefndarinnar. Ég rifja það upp að stjórnarandstöðuna þurfti til til þess að lýsa því yfir, bréflega og í fjölmiðlum, að hún tæki ekki sæti í stjórnarskrárnefnd nema þetta mál og ýmis önnur yrðu undir. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem barðist þá gegn því en það má Framsóknarflokkurinn eiga, og sérstaklega hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður stjórnarskrárnefndar, að hann brást vel við. Það var forsenda þess að við tækjum þátt í starfinu að því yrði lýst yfir af hálfu formanns stjórnarskrárnefndar að ýmis önnur ákvæði en einungis þau sem lutu að I. og II. kafla stjórnarskárinnar yrðu undir og var þar sérstaklega getið um þjóðareign á náttúruauðlindum. Málið fór því í stjórnarskrárnefnd vegna atfylgis og hörku stjórnarandstöðunnar. Það er rétt að það komi fram. Það var bara Sjálfstæðisflokkurinn sem barðist gegn því. Hins vegar eru greinilega skiptar skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins því að fyrr á árum, árið 2000 þegar auðlindanefndin svokallaða skilaði tillögu sinni, skrifuðu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins allir undir tiltekna tillögu að nýju stjórnarskrárákvæði þar sem inni voru ákvæði sem við hefðum viljað sjá í frumvarpinu í dag og hefðum þá glöð getað samþykkt það. Þetta skiptir máli vegna þess að afstaða Sjálfstæðisflokksins, sem þá var í auðlindanefndinni greinilega beygður til fylgis við þjóðareign af því tagi sem hefur innihald - hann hefur skroppið frá því, hann brá fæti fyrir það í stjórnarskrárnefnd og hann er núna að beita sér fyrir því að hér er lagt fram ákvæði sem því miður fullnægir ekki þeim kröfum sem verður að gera til hefðbundinna frumvarpa, hvað þá frumvarpa að breytingum á stjórnskipunarlögum, á stjórnarskránni sjálfri. Það er algerlega nauðsynlegt að þetta komi fram. Hitt er svo annað mál að mér finnst ekki að Framsóknarflokkurinn hafi starfað af fullum heilindum í þessu máli gagnvart samstarfsflokki sínum. Það vil ég að komi alveg skýrt fram. Á sínum tíma var skipaður sérstakur undirhópur í stjórnarskrárnefnd sem átti m.a. að fjalla um auðlindamál. Sá undirhópur var undir forsæti hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Það er fróðlegt í áfangaskýrslu stjórnarskrárnefndar að lesa fundargerðir þess undirhóps og þá afurð sem frá honum kom. Þar er nákvæmlega frá því greint hvað var rætt í nefndinni, sagt frá því að það hafi verið sammæli allra, þar á meðal hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að slíkt ákvæði yrði tekið upp í stjórnarskrána. Síðan er því lýst í fundargerðum hvernig þessari vinnu vindur fram og að lokum kom fram tillaga undirhóps sem var undir forustu Bjarna Benediktssonar og þar er bókstaflega talað byggt á öllum þeim rökum sem var að finna í auðlindanefndinni frá árinu 2000. Þar m.a. eru þessi þrjú atriði sem skipta öllu máli og hér hafa verið rakin í dag, m.a. að ekki megi láta af höndum, selja eða framselja varanlega auðlindir sem eru í þjóðareigu og sömuleiðis að einungis megi láta afnotaréttinn af hendi tímabundið og gegn gjaldi. Þetta skiptir ákaflega miklu máli. Hvað veldur því að síðan er kippt í einhverja spotta? Það er vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn er að gæta sérhagsmunanna, hann er að gera það. En á þessum tíma í starfi nefndarinnar hefði Framsóknarflokkurinn ekki þurft annað en blaka auga til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefði óhjákvæmilega orðið að verða sammála tillögu af þessu tagi en það gerði Framsóknarflokkurinn ekki. Þetta nefni ég vegna þess að mér finnst, þó ég sé stjórnarandstæðingur, að Framsóknarflokkurinn hafi ekki komið fram af fullum heilindum, alls ekki gagnvart sínum samstarfsflokki en ekki heldur gagnvart okkur sem börðumst fyrir þessu máli í stjórnarskrárnefnd. Mér finnst það lykilmál í þessari umræðu að fram komi rök ríkisstjórnarinnar fyrir því að hafa ekki í því ákvæði sem hér liggur fyrir það sem var meginkjarninn í tillögunni sem við félagarnir í undirhópi stjórnarskrárnefndar, ég og hv. þm. Bjarni Benediktsson, vorum sammála um og síðan allir utan einn í auðlindanefnd árið 2000 - og það er vert að rifja upp að sá sem smíðaði rökin fyrir tillögunni frá auðlindanefnd árið 2000 var fulltrúi framsóknarmanna, Eiríkur Tómasson prófessor og fremsti spekingur okkar í stjórnskipunarfræðum. Hann bjó til þau rök. Þess vegna reka enn brýnni nauður en ella Framsóknarflokkinn til að skýra af hverju grundvallarþættirnir sem þar var að finna eru horfnir út. Hæstv. forsætisráðherra sagði í dag að í því ákvæði sem hér er til umræðu væri að finna kjarnann úr auðlindatillögunni frá árinu 2000. Herra forseti. Þetta er tóm vitleysa hjá hæstv. forsætisráðherra. Hann er það greindur og upplýstur maður að hann hlýtur að vera að tala gegn betri vitund. Það eru þrír þættir sem eru sameiginlegir bæði í tillögu auðlindanefndar og undirhópsins sem starfaði undir forustu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, sem nota bene skilaði einungis vinnuskjali sem sumir hafa kallað formlegt en það hafði ekki aðra stöðu en vinnuskjal svo öllu sé til haga haldið. Vinnuskjal til stjórnarskrárnefndarinnar sjálfrar. Tillögurnar eiga þrennt sameiginlegt. Í fyrsta lagi var skýrt skilgreint að einungis réttindi og auðlindir sem ekki væru háðar einkaeignarrétti féllu undir þjóðareign. Í öðru lagi var rækilega tekið fram í meginákvæði beggja tillagnanna að það sem fellur undir þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Í þriðja lagi er skýrt tekið fram í báðum þessum tillögum að einungis mætti veita heimild til að nýta auðlindir að því tilskildu að heimildin væri tímabundin eða henni mætti breyta með hæfilegum fyrirvara. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, verður að skýra út fyrir okkur sem hann er að kalla til samstarfs í dag um þetta mál af hverju þessi lykilatriði eru tekin út úr frumvarpinu. Ég viðurkenni fúslega, herra forseti, að ég les þá staðreynd að þessir lykilþættir eru teknir út úr frumvarpinu saman með því sem segir í athugasemd við 1. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við eignar- og afnotaréttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda.“ Þetta er algert lykilatriði fyrir mig vegna þess að ég les þetta saman þannig að þetta frumvarp sé í reynd útbúið mjög sniðuglega til að geta þjónað tveimur herrum, tvenns konar markmiðum, þ.e. að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra getur sagt með nokkrum rökum að frumvarpið veiti ekki óafturkallanlegt forræði yfir auðlindum til nokkurra einstaklinga en á hinn bóginn geti hæstv. forsætisráðherra eða hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem segir að þetta sé þykjustufrumvarp, sagt að þetta breyti ekki neinu í krafti þessarar setningar sem er mikilvægur skýringartexti við ákvæðið sjálft og segir bókstaflega talað að með frumvarpinu sé ekki haggað við afnotaréttindum þeirra sem stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda. Með þessu tel ég að það sé erfitt að hrekja þá ályktun að með þessu sé verið að búa til frumvarp sem sé á þann veg að þegar tímar líða geti sumir beinlínis sagt að yfirráð nokkurra einstaklinga sem nú hafa með kvótann að gera séu í reynd orðin stjórnarskrárvarin. Það er það sem ég hef mest við þetta að athuga. Þegar ég les frumvarpið er það sérstaklega vont, finnst mér, að lesa mismunandi texta í greinargerð, texta sem ganga í þveröfuga átt. Þetta sést, herra forseti, á því að bera saman nokkrar setningar. Á tveimur stöðum í frumvarpinu er fjallað um heimildir til að nýta auðlindir og giska sterklega er sagt að eðli máls samkvæmt leiði slíkar heimildir, eins og formaður Framsóknarflokksins hefur undirstrikað, ekki til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila yfir þeim. Síðan stendur í textanum að ákvæði frumvarpsins eigi ekki að hagga við afnotaréttindum þeirra sem stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda. Það er meira að segja hnykkt á þessu, herra forseti, með því að vísa í eignarréttarákvæði í 72. gr. Þegar ég les þetta saman við það sem búið er að taka úr því sem Framsóknarflokkurinn áður taldi að væri lykilatriði velti ég því fyrir mér, þarna eru tvær mögulegar skýringar á ákvæðinu, hvora skýringuna á að taka gilda. Hvort ber að skilja ákvæðið þannig að menn eignist ekki óafturkallanlegt forræði yfir auðlindunum eða þannig að ekki verði haggað við núverandi veiðiheimildum? Þetta gengur í tvær áttir og það er ekki hægt að skýra ákvæðið á báða þessa vegu. Það er gert í greinargerðinni og það er ég ósáttur við. Ég tel að það skapi enn frekari óvissu. Þessir textar liggja í gerólíkar áttir, þeir tryggja gerólík réttindi, annars vegar ákveðin forréttindi þeirra sem hafa veiðiheimildir í dag og hins vegar það sem ég hef sjálfur kallað almannahagsmuni. Það er hægt að túlka þetta algerlega út frá því á hvorum vængnum maður stendur og það er þess vegna sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gat alveg sagt það sem hann sagði í sjónvarpsþætti með mér á föstudagskvöldið, að þetta væri bara þykjustufrumvarp og það breytti ekki neinu. Mér finnst, herra forseti, að túlkun hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sé í versta falli rétt en í besta falli er ákvæðið með núverandi skýringum algerlega merkingarlaust. Mér finnst sem sagt að það sé til þess fallið að auka réttaróvissu en ekki að draga úr henni. Í dag er það þannig að það er alveg skýrt, bæði samkvæmt dómnum sem vísað var í frá árinu 2000 og samkvæmt álitsgerðinni sem Þorgeir Örlygsson og Sigurður Líndal veittu 1998 til auðlindanefndar, að ef aðstæður breytast væri t.d. hægt með lögum að gerbreyta núverandi stjórnkerfi fiskveiða. Það væri t.d. hægt að gefa frjálsar veiðar á einstökum tegundum, jafnvel frjálsar veiðar á öllum tegundum ef þannig aðstæður skapast. Þetta segja Sigurður Líndal og Þorgeir Örlygsson fullum fetum svo fremi sem það sé gert með löngum aðdraganda. Mér finnst hins vegar að greinargerðin gefi ekki tilefni til þess að standa undir þessari túlkun og það er það sem ég sjálfur geri að meginágreiningi við þetta fyrir utan að mér finnst að hugtakið þjóðareign sé óskilgreint. Það er einungis sagt að með hugtakinu þjóðareign sé lögð áhersla á sameiginlega hagsmuni allra Íslendinga. Frumvarpið er útþynnt enn frekar með því að hugtakið náttúruauðlindir er heldur ekki skilgreint. Einungis er sagt að það taki til hvers kyns náttúrugæða án tillits til þess hvort um er að ræða auðlindir sem séu beinlínis háðar einkaeignarrétti eða auðlindir sem enginn á. Það þýðir að sauðkindin og hænsnin á næsta bæ eru allt í einu búin að fá sérstakan sess í stjórnarskránni af því að það eru auðlindir sem mér finnst þó ekki koma þessu máli neitt við. Það þarf að skýra það sérstaklega af hverju þessi sérkennilega skilgreining er á náttúruauðlindum? Af hverju er þjóðareign ekki skilgreind? Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur sagt að hann vilji samstarf og ég get alveg sagt það fullum fetum að hæstv. ráðherra lýsti áðan frumvarpi og ákvæði með ákveðnu innihaldi sem ég tel að sé ekki bara skref í átt að sameiginlegri niðurstöðu heldur stökk. Ég tel að ekki vanti mikið upp á að ég gæti stutt það, og við í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni, sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra lýsti áðan ef það væri gætt í búning frumvarpsákvæðis. Þetta er þess vegna eitt af því sem þarf að skoða. Ef hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra er að meina það sem hann sagði hér áðan þá er grundvöllur til að ná saman um þetta. Ég er búinn að berjast árum saman fyrir þessu ákvæði. Þetta er það sem ég lagði mesta áherslu á sem fulltrúi Samfylkingarinnar í stjórnarskrárnefnd en ég vil ekki að það ákvæði sem við samþykkjum að lokum sé verra en núverandi staða. Það má ekki skilja okkur eftir í þeirri trú að allt í einu sé hægt að verja t.d. núverandi stjórnkerfi fiskveiða með betri hætti en hægt er í dag. Útgerðarmenn hafa rök, tætingsleg að vísu, sem þeir finna stoð hér og hvar í lögum og hefð en ef þetta er komið inn í stjórnarskrá óttast ég að þeir hafi miklu sterkari rök og því er ég á móti. Þess vegna segi ég: Ég er reiðubúinn til samstarfs við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra á grundvelli þess innihalds sem hann lýsti áðan.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson mælti spaklegast allra hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað í dag. Hann gat þess að ekki yrði hreyft við afnotarétti manna af auðlindum. Það er í sjálfu sér rétt hjá hv. þingmanni. Slíkt er gert í almennum lögum. Vilji menn á annað borð hreyfa við afnotarétti þá gerist það annars vegar með eignaupptöku, sem ríkið þarf þá að bæta, eða með almennri eignaskerðingu, sem er bótalaus eins og Þorgeir Örlygsson og Sigurður Líndal hafa nefnt. En hv. þingmaður gat þess að hægt væri að ná samkomulagi um málið og hann hefur gengið lengst allra þingmanna stjórnarandstöðunnar í að lýsa vilja til sátta í málinu. Ég fagna því að hann skuli snúa af vegi þess upphlaups sem hann stóð fyrir í síðustu viku. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann muni beita sér fyrir því að málið verði leyst í friði og sátt á næstu dögum.

Herra forseti. Það situr vel á hv. þingmanni að tala um upphlaup annarra. Aldrei fer hann í nokkur upphlaup. En herra forseti. Ég get ekki annað heldur en lesið ákveðna stefnubreytingu út úr því að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn sameinast um að taka úr auðlindatillögunni frá árinu 2000 það tvennt sem mér þótti mest hald í varðandi þjóðareignina, þ.e. ákvæðið um að þjóðareignina mætti ekki selja eða láta varanlega af hendi og að hana mætti einungis afhenda til notkunar tímabundið. Ég les þetta saman við það ákvæði sem ég hef rifjað upp úr greinargerð. Vissulega yrði því að lögum stýrt en þetta tvennt les ég saman. Ég óttast að þetta geti leitt til þess að miklu ríkari efni verði til þess að túlka bæði stjórnarskrá og lög með þeim hætti að það hefðarhald sem nú er á sumum auðlindum verði að lokum að formlegu eignarhaldi 
            

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé ástæðulaus ótti hjá hv. þingmanni. Ég vil sérstaklega vekja athygli hans á síðustu málsgreininni í greinargerð með frumvarpinu. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þá er með frumvarpinu áréttað að þótt ríkisvaldið hafi heimildir til að mæla með lögum fyrir um nýtingu auðlinda til hagsbóta fyrir þjóðina sé slíkt ekki því til fyrirstöðu að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum.“ Þetta er gert í dag, til að mynda með lögum um stjórn fiskveiða. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Eðli málsins samkvæmt leiða slíkar heimildir ekki til óafturkallanlegs forræðis einstakra aðila yfir þeim, sbr. 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga, nr. 116/2006, þótt þær kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi.“ En ég fagna því að hv. þingmaður sé tilbúinn til samstarfs við ríkisstjórnarflokkana. Ég vænti þess að hann hafi vit fyrir bæði þingmönnum Samfylkingarinnar og öðrum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar. 
            

Herra forseti. Það er kannski von til að ég hafi vit fyrir þeim. Það hefur komið fyrir að mér hafi jafnvel tekist að hafa vit fyrir hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni. Það stendur ekki á mér varðandi samstarf. Ég vil ná samstöðu um þetta. Ég vil gera það á grundvelli ákvæða sem við vorum sammála um, flokkar okkar beggja, í auðlindanefndinni árið 2000 sem skrifað var undir af hönd sem tilheyrði Framsóknarflokknum. Það stendur ekki á okkur. Bara svo ég tali alveg út úr pokanum. Ég vil að þetta sé alveg skýrt þannig að ef löggjafinn í framtíðinni kýs að breyta stjórnkerfi fiskveiða verulega, ef aðstæður breytast, þá eigi hann að geta það. Ég gæti svo í betra tómi sagt hv. þingmanni frá því að ég tel að það sé hægt í veigamiklum atriðum án þess að það baki ríkissjóði mikil útgjöld. En ég tel hins vegar að ef ráðist yrði í miklar breytingar þá kynni að skapast hætta á fébótaábyrgð. En þá eru leiðir fram hjá því. Allt um það. Ég les þetta saman þannig að það sé stefnubreyting hjá þeim herrum 

Herra forseti. Ég vildi nota tækifærið til að ítreka það sem ég hef áður sagt í andsvörum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson út af lýsingum hans á störfum í stjórnarskrárnefnd. Hann velur þar úr það sem hentar og túlkar með sínum hætti þegar hann talar um formleg vinnuskjöl og annað. Það liggur auðvitað fyrir að þeir undirhópar sem hann vísar til lögðu eingöngu fram umræðugrundvöll fyrir nefndina en voru ekki með formlega tillögugerð eða þess háttar, þannig að því sé haldið til haga. Hins vegar verð ég nú að lýsa mig ósammála síðasta andsvaranda, hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni, um að gætt hafi einhvers sérstaks sáttatóns í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Mér fannst hann hafa hér allt á hornum sér og gera sem mest úr ágreiningi í málinu. Ég deili ekki þessu sjónarmiði 

Herra forseti. Ég er ekki hissa á að hv. þingmaður vilji ekki finna sáttatón hjá mér. Það liggur alveg fyrir úr fjölmiðlum að hv. þingmaður vill ekki ná sátt um þetta fremur en hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem hefur tekist þokkalega að ala þessa ungu menn upp pólitískt, hefur sagt að þetta sé þykjustufrumvarp. Það er skilningur hæstv. forsætisráðherra. Hann lýsti því í dag að þetta breytti engu. Þetta er bara til að þykjast. Þetta er bara gert til að plata Framsóknarflokkinn af því Sjálfstæðisflokkurinn er bestur í því. Hann hefur mesta reynslu í því. Hins vegar er það alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, ég vil bara undirstrika það, að þessi tillaga frá undirhópi stjórnarskrárnefndar var vinnuskjal. Það var notað í áfangaskýrslu að beiðni hv. þingmanns. Ég fellst alveg á það og líka á að það hafi verið umræðugrundvöllur. Það er alveg hárrétt. Það hafði enga aðra formlega stöðu. En eigi að síður þá var það undir forustu einhvers efnilegasta 

Herra forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja upp að þegar málið var til umfjöllunar í stjórnarskrárnefnd var það tekið fyrir ásamt fjölmörgum öðrum atriðum sem þar voru til meðferðar. Það tókst ekki að ljúka umfjöllun um það mál og voru ekki lagðar fram formlegar tillögur og formlegum tillögum var ekki hafnað. Hins vegar kom þar fram, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, að í ýmsum atriðum er skilningur manna á einstökum ákvæðum í þessu sambandi, einstökum orðum og hugtökum, ekki sá sami. Við töldum að það væri mikilvægt að ná niðurstöðu um það í stjórnarskrárnefndinni. Það tókst ekki. Ég tel hins vegar að frumvarpið sem hér liggur fyrir hjálpi okkur töluvert í þá átt að ná skilningi á þeim hugtökum sem þarna er verið að nota. Ég held að frumvarpið sem slíkt feli í sér miklu skýrari reglu en ýmsar aðrar hugmyndir sem hafa verið á sveimi. Hins vegar er erfitt að ræða þetta við hv. þm. Össur Skarphéðinsson 

Herra forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að það sem fyrir mér vakir er að löggjafinn hafi heimildir til þess, algerlega skýrar og fortakslausar, ef sú staða kæmi upp í framtíðinni að hann kysi að gera það sem hv. þingmaður lagði mér í munn. Hitt er alveg rétt, að ég vil gjarnan fara þá leið, eins og margoft hefur komið fram, að veiðiheimildir verði innkallaðar í áföngum, t.d. yfir nokkurra áratuga skeið. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að þá skoðun er að finna líka víða í Sjálfstæðisflokknum. Fyrst menn eru að rifja upp störfin stjórnarskrárnefndar er rétt að það komi alveg skýrt fram að það var bara Sjálfstæðisflokkurinn sem lagðist gegn því að þetta mál yrði afgreitt. Það er hægt að lesa það í fundargerðum stjórnarskrárnefndar á vefnum að formaður nefndarinnar kallaði eftir því hvort samstaða væri um að leggja fram ákvæði um þjóðareign. Það er bara einn flokkur sem lagðist gegn því. Það var Sjálfstæðisflokkurinn og garmurinn hann Ketill fylgdi á eftir því hann þorði ekki að standa í lappirnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við það hvernig hv. þingmaður hefur túlkað niðurstöðu vinnuhópsins og á hvaða forsendum vinnuhópurinn skilaði þeirri tillögu sem hann gerði, þ.e. vinnuhópurinn um auðlindamálið, til stjórnarskrárnefndarinnar. Það er alveg augljóst að í stjórnarskrárnefnd, ekki í vinnuhópnum, þurfti að gera tillögu um hugmyndir auðlindanefndar. Það er algerlega augljóst. Þess vegna tók ég þátt í því í vinnuhópnum að leggja til við nefndina að umræða færi fram á þeim vettvangi um þessar tillögur. Við skulum hafa í huga að í áfangaskýrslunni kemur fram að fundargerðir vinnuhópanna þurfi að skoða í samhengi við þær umræður sem urðu í nefndinni. Eins og sjá má af áfangaskýrslunni þá voru þær umræður allar á byrjunarstigi og kom 

Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson má ekki gera of lítið úr sjálfum sér. Það er alveg rétt hjá honum að hann tók þátt í starfi nefndarinnar. Hann gerði meira en það, hann veitti því forustu og það var afgreidd tillaga frá þessari nefnd. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá þeim manni sem nú situr í stóli hæstv. forseta. Við skulum bara fallast á að það var umræðuvettvangur, umræðugrundvöllur, það var vinnuskjal.  „Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum.“ Þar segir líka síðar, gert undir forustu hv. þm. Bjarna Benediktssonar: Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi að því tilskildu  Skýrara getur þetta 

Virðulegi forseti. Þá er þetta komið á hreint að tillaga vinnuhópsins var efnislega tillaga auðlindanefndarinnar og til þess lögð fram í stjórnarskrárnefndinni að hún fengi þar tilhlýðilega umræðu, sem því miður gat aldrei farið fram. 
             Mig langar til að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann telji að núverandi fyrirkomulag fiskveiðistjórnar á Íslandi veiti þeim sem fara með veiðiheimildir enga stjórnarskrárvernd. Eiga þeir sem stunda sjávarútvegsstarfsemi á Íslandi enga vernd í 72. gr. stjórnarskrárinnar að mati hv. þingmanns? Hvað ætlar hv. þingmaður að gera fái menn hugmyndir auðlindanefndarinnar inn í stjórnarskrá? Ætlar hann að fara út í tímabundnar heimildir eða ætlar hann að innkalla heimildirnar og hvað á þá að fyrna réttindin á löngum tíma?

Herra forseti. Ég held að við séum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Bjarni Benediktsson, að við stóðum saman að tillögu sem við töldum þá báðir að gæti orðið umræðugrundvöllur. Ég get ekki á einni mínútu eða hálfri gefið hér viðhlítandi útskýringar á því hvernig ég vildi sjá þetta kerfi vera. En ég get alveg svarað spurningu hans um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég er þeirrar skoðunar að núverandi handhafar kvótans hafi töluvert hald í því. Ég held líka að eftir því sem tímanum vindur fram aukist það hefðarhald þeirra, sem ég hef svo kallað, á þessari auðlind. Hv. þingmaður spyr hvernig ég vilji úthluta auðlindum. Það fer allt eftir eðli auðlindanna. Ég vil fara eftir allt öðru kerfi varðandi auðlindina í hafinu heldur en t.d. varðandi þær auðlindir sem er að finna í loftinu, losunarheimildir, eða í jarðhita 

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um þjóðareign á auðlindum. Hér hefur verið komið nokkuð inn á aðdraganda þessa máls og þátt stjórnarskrárnefndar í því þannig að ég kýs að dvelja örlítið við það hvers vegna málið kom ekki út úr stjórnarskrárnefnd eða tillögur um það. Stjórnarskrárnefnd var skipuð fyrir tveimur árum í kjölfarið á miklum átökum á Alþingi um mál sem m.a. snertu stjórnarskrána og ég verð að segja að þau átök settu auðvitað svip á starf nefndarinnar upphaflega. Við eyddum löngum tíma í að ræða kaflann um forseta Íslands og Alþingi og ríkisstjórn. Það var ljóst að ekki var vilji fyrir því, og ég undanskil engan flokk þar, í nefndinni að tína út einhver ákvæði úr stjórnarskránni og breyta þeim. Fljótt kom sú leiðsögn til okkar að þarna ætti að fara fram heildarendurskoðun. Það hefur reyndar verið rakið hér að erindisbréfið var um I., II. og V. kafla stjórnarskrárinnar en ákveðið var áður en nefndin tók til starfa að þar skyldi allt vera undir. Ég undirstrika að það var ekki samkomulag um annað í nefndinni þegar leið á störf hennar en að þarna væri um heildarendurskoðun að ræða. Það var ljóst og ég stýrði nefndinni með það í huga. Að lokum varð samkomulag um eitt atriði eins og fram hefur komið. Það hafði sérstöðu að því leyti að það varðaði það hvernig staðið skyldi að stjórnarskrárbreytingum. Það var sérstaklega rætt að hægt væri að kjósa sérstaklega um stjórnarskrárbreytingar. Það væri ótvírætt að þjóðin væri stjórnarskrárgjafinn og breytingunum yrði kippt út úr þeim farvegi að vera kosningamál og önnur dægurmál skyggðu á stjórnarskrárbreytingar. Forsætisráðherra var síðan sent erindi um þetta, eins og hann kom að í framsöguræðu sinni áðan. Það mál sem hér er til umræðu, ákvæði um þjóðareign á auðlindum, kom vissulega til umræðu í nefndinni eins og hér var rakið en um það gengu ekki neinar atkvæðagreiðslur þar í ljósi þess að samkomulag var um það í nefndinni að ekki væru tekin út einstök ákvæði að undanskildu ákvæðinu um stjórnarskrárbreytingar sem ég gat um. Það kom líka í ljós og ég gerði grein fyrir því að þarna væri um að ræða ákvæði sem væru að hluta til efnisleg í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og ég átti von á að það yrði tekið upp á vettvangi ríkisstjórnarinnar eins og gert hefur verið og þetta mál er nú komið hér til umræðu. Varðandi heildarendurskoðunina vil ég vitna í drög að áfangaskýrslu stjórnarskrárnefndar og þar segir svo með leyfi forseta: „Á seinni stigum vinnu nefndarinnar komu fram tvenns konar sjónarmið um hvernig endurskoðun stjórnarskrárinnar skyldi háttað. Annars vegar að leggja ekki til neinar breytingar nema sem hluta af heildarendurskoðun og hins vegar að freista þess að ná samstöðu um breytingar eða nýmæli sem ekki virtist mikill efniságreiningur um. Niðurstaðan var þó sú að leggja að þessu sinni aðeins til breytingar á 79. gr. þar sem mælt er fyrir um hvernig breytingum á stjórnarskrá skuli háttað í framtíðinni. Nefndarmenn álíta þó rökréttan I. áfanga í heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Er nánar gert grein fyrir þeirri breytingu í meðfylgjandi frumvarpi. Verði sú breyting samþykkt er um leið lagður grunnur að því að endurskoðaða stjórnarskrá megi bera undir þjóðaratkvæði. Endurskoðun stjórnarskrár mundi því öðlast ótvíræðari lýðræðislega staðfestingu heldur en raunin væri ef hún yrði afgreidd með núgildandi hætti.“ En hvað felst í því frumvarpi sem lagt hefur verið fram núna? Það hefur verið rætt um hvaða áhrif það frumvarp sem er hér til umræðu hefur á sjávarútveginn. Ég held því fram og það er alveg ótvíræður tilgangur með þessu frumvarpi að ekki eigi að styrkja þau atvinnuréttindi í sjávarútvegi sem nú eru en það á ekki að veikja þau heldur. Það á ekki að hafa áhrif á þau atvinnuréttindi í sjávarútvegi sem nú eru. Hins vegar er megintilgangurinn í frumvarpinu sá að þær nýtingarheimildir sem nú eru verði ekki beinn eignarréttur í framtíðinni. Ég held að það séu engar deilur um það innan stjórnarflokkanna. Ég hef ekki trú á því að stjórnarandstaðan sé þeirrar skoðunar heldur að málin eigi að þróast þannig. Í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins segir svo, með leyfi forseta, um 1. gr.: „Er með þessu áréttað að ýmsar auðlindir eru og hafa lengi verið annaðhvort háðar einkaeignarrétti eða þá að einstaklingum og lögaðilum hefur verið úthlutað heimildum til nýtingar þeirra á grundvelli lagasetningar. Eru tekin af tvímæli um að ekki sé haggað við slíkum eignar- eða afnotarétti. Með ákvæðinu er til dæmis ekki haggað við eignar- og afnotaréttindum þeirra sem hagnýta jarðir og ýmis fasteignatengd réttindi eða stunda fiskveiðar á grundvelli veiðiheimilda. Hins vegar eru einnig tekin af tvímæli um að óbein eignarréttindi tengd nýtingarheimildum sem þegar eru fyrir hendi munu ekki leiða til beins eignarréttar.“ Þetta er auðvitað kjarni málsins. Þetta er tilgangurinn með frumvarpinu og ég hygg að þjóðin sé nokkuð sammála um að binda í stjórnarskránni ákvæði þess efnis enda hefur það komið fram, m.a. í skoðanakönnun sem birt er í Fréttablaðinu í morgun, að 66% þjóðarinnar eru fylgjandi því að binda í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Ég heyri það á ræðum stjórnarandstöðunnar í dag, svona þegar rykið sest, að stjórnarandstaðan er fylgjandi megintilgangi laganna. Ég á von á að stjórnarandstaðan vilji koma til samstarfs um þetta þegar rykið sest og þegar 1. umr. er lokið og málið fer til nefndar og menn geta skoðað það í nefnd. Ég tel að þarna sé stigið farsælt skref. Ég viðurkenni auðvitað að tíminn er ekki langur en ég tel að hægt sé að vinna gott verk í þessu þó að hann sé ekki lengri. Ég mótmæli því að Framsóknarflokkurinn hafi ekki starfað af heilindum í þessu máli.  Það lá alltaf ljóst fyrir að ákvæðið sem hér er til umræðu var í stjórnarsáttmálanum. Ég lýsti áhyggjum mínum af því en ég tel að ég hafi ekki komið aftan að neinum í þessu máli sem formaður stjórnarskrárnefndar og þegar stjórnarskrárnefndinni sleppti og þetta ákvæði var komið í meðferð formanna stjórnarflokkanna náðu flokkarnir saman um þá niðurstöðu sem hér er.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson varði lengstum tíma í að ræða um þær breytingar á stjórnarskránni sem að einhverju leyti gufuðu upp og mun minni tíma í þær breytingar sem menn deila um innan stjórnarliðsins hvort séu raunverulegar breytingar eða ekki. Ég veit eða tel mig vita að Jón Kristjánsson beri fyrir brjósti hag sjávarbyggða sem hafa farið gríðarlega illa út úr kvótakerfi Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks og mig langar að spyrja hv. þingmann hverju þetta breyti t.d. fyrir Stöðvarfjörð eða Bakkafjörð svo að einhver dæmi séu tekin, þessar grundvallarbreytingar sem hæstv. byggðamálaráðherra þykist vera að bera hér fram. Hann segir að þetta séu grundvallarbreytingar og skjóti nýjum og traustum stoðum undir það hvernig nýtingu þessara sjávarauðlinda verður háttað. Það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hv. þingmanni hverju þetta breyti t.d. fyrir Stöðvarfjörð, Bakkafjörð eða Djúpavog, byggðir sem hafa farið gríðarlega illa út úr stjórnarstefnu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Mér finnst hann skulda fólkinu í þessum byggðum nokkrar skýringar á því hvaða breytingar Framsóknarflokkurinn er að boða. Eru þetta sýndarbreytingar eða eru þetta raunverulegar breytingar, herra forseti?

Herra forseti. Ég gæti auðvitað tekið langa umræðu við hv. þingmann um kvótakerfið, þýðingu þess fyrir atvinnulíf á Íslandi, en hins vegar er engin ástæða til þess í tengslum við þetta mál. Við erum hér að skapa ramma, við erum að festa eign þjóðarinnar í stjórnarskrá. Síðan skipum við fiskveiðiheimildunum og fiskveiðimálum með lögum. Það höfum við gert. Þá er ástæða til að ræða hvaða áhrif kerfið hefur á einstök byggðarlög. Hitt vil ég fullyrða að kvótakerfið í heild á þátt í því að við erum með einn fremsta og tæknivæddasta sjávarútveg í heimi sem hefur staðið undir verðmætasköpun okkar árum saman og staðið undir því að við höfum getað sótt fram til þess góða efnahags sem við nú höfum. Auðvitað eru erfiðleikar á einstökum stöðum, 

Herra forseti. Ég er algerlega ósammála hv. þingmanni. Þetta mál á einmitt að skoðast í ljósi þess hve illa kvótakerfið hefur gefist. Ég er á því að hv. þingmaður ætti að líta til þeirra staða sem ég benti á. Þar er fólkið sem hann er umbjóðandi fyrir. Þetta kerfi hefur gefist afskaplega illa og að heyra hv. þingmann halda því fram að þetta sé einhver undirstaða fyrir tækninýjungar og þróun þessa útvegs er af og frá. Staðreyndirnar blasa við. Skuldir sjávarútvegsins hafa aukist, þær hafa þrefaldast á síðustu 12 árum og á meðan hafa tekjurnar ekkert aukist. Hvað eru menn að tala um einhvern árangur af þessu þegar við veiðum helmingi færri þorska en við gerðum áður en við tókum þetta kerfi í gagnið? Kerfið var búið til til þess að byggja upp fiskstofnana 

Herra forseti. Ég man þá tíð þegar ekkert kvótakerfi var, þá var hægt að veiða alveg  Ég fyrirgef hv. þingmanni því að hann er ungur að árum og man kannski  
            

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson er sérstakur trúnaðarmaður ríkisstjórnarinnar í stjórnarskrárnefnd, hann var formaður hennar og undir forustu hans kostaði nefndin kapps um að vinna fyrir sem opnustum tjöldum. Hún efndi til ráðstefna, birti líka ýmsar álitsgerðir sem sérfræðingar unnu fyrir hana á vef sínum. Hún birti á vef sínum áfangaskýrsluna sem nefndin sameinaðist um að senda hæstv. forsætisráðherra og á vefnum er líka að finna tillögu undirhóps stjórnarskrárnefndar sem fjallaði um auðlindir. Í anda þessa gegnsæis, af því að ég veit að hv. þingmaður vill vera heiðarlegur og ærlegur, langar mig til þess að spyrja hann eftirfarandi. Í einni fundargerða stjórnarskrárnefndarinnar, frá í nóvember ef ég man rétt, kemur fram að rætt var um þjóðareign á sameiginlegum auðlindum. Samkvæmt fundargerð spurði hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður stjórnarskrárnefndar, hvort hægt væri að ná samstöðu um að afgreiða frá nefndinni tillögu um að slíkt ákvæði yrði tekið upp í stjórnarskrá. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Fulltrúar hvaða flokks lögðust gegn því sem leiddi svo til þess að það varð ekki að niðurstöðu?

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu minni áðan var ekki samkomulag í stjórnarskrárnefnd um annað en að fram færi heildarendurskoðun á stjórnarskránni og ég vann í þeim anda. Þetta ákvæði féll þar innan. Ég vann í þeim anda að það yrði heildarendurskoðun eins og ég áleit að samkomulag væri um í nefndinni. Hitt hef ég aldrei dregið fjöður yfir að ég hafði áhyggjur af þessu ákvæði vegna þess að það var í stjórnarsáttmálanum, enda var það síðan tekið upp á vegum stjórnarflokkanna þegar nefndin hafði skilað tillögum sínum.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson kemur mér á óvart. Hann brestur kjark til að upplýsa hvaða flokkur það var sem lagðist gegn því að ákvæði um þjóðareign yrði afgreitt frá nefndinni. Ég hef fulla heimild til þess að spyrja vegna þess að í opinberri fundargerð nefndarinnar kemur fram að hv. þingmaður, formaður stjórnarskrárnefndarinnar, spurðist sérstaklega fyrir um það á fundi nefndarinnar hvort hægt væri að ná samstöðu um það. Það var ekki neitt annað mál fyrir utan breytingar á 79. gr. sem spurst var fyrir um. Þess vegna er eðlilegt að formaður stjórnarskrárnefndarinnar upplýsi þingið um það hvaða flokkur það var sem lagðist gegn því. Á þeim fundi kom fram að Samfylkingin, Vinstri grænir og Frjálslyndir vildu taka það sérstaklega. Hvað olli því að það var ekki gert? Hvaða flokkur lagðist gegn því? Hv. þingmaður ætti að svara því ærlega.

Herra forseti. Ég hef margtekið það fram að það gengu aldrei atkvæði í nefndinni um þetta mál. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni hvað það varðar að almennt eru menn þeirrar skoðunar að þeir vilja ná sátt í þessu. Ég held að það sé vilji mikils meiri hluta þingsins að festa í stjórnarskrá ákvæði um að sameign eða þjóðareign á náttúruauðlindum verði tryggð, þar sem einnig verði tryggt að þessar auðlindir verði ekki afhentar varanlega. Þetta held ég að sé sá sáttagrunnur sem stjórn og stjórnarandstaða gætu vissulega mæst á. Nákvæmlega á þessum grunni mættust stjórn og stjórnarandstaða í auðlindanefnd fyrir sjö árum. Það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um er: Hvaða auðlindir eru það, þ.e. fari þetta ákvæði inn í stjórnarskrá, sem löggjafinn getur ekki í framtíðinni afhent varanlega eða undirorpið séreignarrétti ef hann svo kýs? Með öðrum orðum, hvaða vörn er fyrir þjóðina í þessu stjórnarskrárákvæði gagnvart þeim vilja löggjafans sem hugsanlega kann að fæðast í óskilgreindri framtíð gegn því að auðlindir verði ekki afhentar varanlega?

Herra forseti. Hv. þingmaður átti, ef ég man rétt, sæti í auðlindanefndinni sem setti frá sér álit sem hefst þannig: „Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar.“ Ég reikna með að auðlindanefndin hafi gengið út frá svipuðum forsendum og flutningsmenn þessa frumvarps, að þessum réttindum sé ráðstafað með lögum, að það sé í lagasetningu hvaða auðlindir þarna er um að ræða. Hins vegar hef ég auðvitað skoðanir á því hvað telst til náttúruauðlinda, það eru m.a. orkan og fiskimiðin og hvers konar réttindi þeim tengd.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi svarað þessu skýrt. Ég held að framsóknarmenn hafi ákveðna skýringu eða skilning á því hvað séu náttúruauðlindir. En vandinn er sá að það hefur ekki tekist að ná saman um ákvæði sem raunverulega kemur í veg fyrir að löggjafinn í framtíðinni afhendi þessar eignir varanlega. Með vísan til auðlindanefndarinnar sem skilaði af sér árið 2000, þá var þar gert tvennt sem er ekki inni í þessu ákvæði. Í fyrsta lagi var neikvæð skilgreining á því hvað teljist til náttúruauðlinda og það sem teldist til náttúruauðlinda og var þjóðareign skyldi aldrei afhent varanlega án gjalds. Þetta var lykilatriði þannig að það sem er varið af þjóðareign gæti löggjafinn ekki afhent varanlega, það yrði stjórnarskrárgjafinn að gera. Það er m.a. af þessum ástæðum sem ég tel að fyrstu orðin í þessu stjórnarskrárákvæði og ég er reyndar sammála því sem kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra, þetta er fyrst og fremst stefnuyfirlýsing en hefur ekkert raunverulegt innihald. Af þessu hef ég áhyggjur og ég held að það gæti náðst sátt um það ef þetta ákvæði skýrist enn betur.

Herra forseti. Ég er ósammála hv. ræðumanni um að þetta ákvæði sem hér er til umræðu hafi ekkert raunverulegt innihald. Tilgangurinn í því, sem að mínu mati er langsamlega mikilvægastur, er að ákvæðið á að koma í veg fyrir að það skapist varanlegur eignarréttur á auðlindum vegna hefðar. Það finnst mér vera meginákvæðið í þessu og það finnst mér vera ákvæði sem hv. þingmenn í stjórn og stjórnarandstöðu ættu að geta komið sér saman um. En ég verð að segja og endurtek það að þegar rykið sest eftir þessa umræðu þá held ég að það hljóti að vera hægt að ná niðurstöðum um þetta.

Nú verður gert hlé á þingfundinum til kl. 9. Gert er ráð fyrir að nefndarfundir standi til kl. um það bil hálfníu en frá hálfníu til níu hefur komið fram ósk frá a.m.k. einum þingflokki um að fá svigrúm til þingflokksfundar.

Hæstv. forseti. Við ræðum stjórnarskrá Íslands og tillögu sem liggur fyrir þinginu um breytingu á henni og eins og hér hefur komið fram þá eru það oddvitar stjórnarflokkanna sem flytja málið, hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Jón Sigurðsson. Menn hafa rætt nokkuð aðdraganda þess að við fengum þetta frumvarp á borð núna í blálokin á þinghaldinu, að því er við töldum, því samkvæmt áætlun þingsins er gert ráð fyrir að hlé verði gert á þinghaldinu síðar í þessari viku, á fimmtudag ef ég man rétt. Nei, þá tóku þeir sig til þessir ágætu ráðherrar og hittust á tveimur, þremur næturfundum og úr varð sá texti sem við höfum fyrir framan okkur. Það er óvenjulegt að flutt sé frumvarp í nafni tveggja manna en ekki ríkisstjórnarinnar og minnir svolítið á annað mál sem einnig var til umræðu í dag. Það var Íraksmálið og listi hinna viljugu þjóða sem þeir véluðu um á sínum tíma, þáverandi hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson og þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Halldór Ásgrímsson. Að sjálfsögðu eru þessi mál gerólík og óskyld en vinnubrögðin áþekk að sumu leyti. Hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson sagði að hann tryði því að hægt yrði að tryggja í senn að málið fengi skjóta afgreiðslu og vandaða málsmeðferð. Þá spyr ég: Stendur enn til að ljúka þinghaldinu nú um miðjan mánuðinn? Stjórnarandstaðan hefur fyrir sitt leyti boðist til þess að lengja þinghaldið, að því leyti sem við ráðum einhverju um það þá erum við reiðubúin til slíks en í mínum huga er það alveg ljóst að ef við ætlum að tryggja vandaða málsmeðferð þá verður að lengja þinghaldið. Röksemdir hæstv. ráðherra voru á þá lund að hér væri byggt á mjög traustum grunni. Málið hefði fengið umfjöllun í auðlindanefndinni árið 2000 og einnig hefði stjórnarskrárnefnd á vegum þingsins, sem sett var á laggirnar á árinu 2005, unnið að þessum málum. Vandinn er bara sá að þetta er ekki eins og hvert annað lagafrumvarp sem fær umfjöllun í fagnefnd á vegum þingsins. Hér erum við að tala um stjórnarskrá íslenska lýðveldisins og hver einasti þingmaður þarf að þekkja vel til málsins þannig að þetta er ekki spurning um að starfsnefnd komi að málinu og afgreiði það frá sér. Nei, við verðum að tryggja vandaða málsmeðferð í þingsalnum. Allir þingmenn þurfa að vera þar með í ráðum. Það sem er athyglisvert við þá umræðu sem hefur spunnist í tengslum við þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga er hve óljóst málið er. Það liggja heilar hjarðir lögfræðinga á vegum hagsmunasamtaka yfir þessu frumvarpi til að ráða í hvað það raunverulega þýðir. Við heyrðum í fréttum Ríkisútvarpsins um helgina að framkvæmdastjóri LÍÚ hafði uppi slík orð, hann sagði að sérfræðingar sambandsins væru að reyna að átta sig á því hvað þetta þýddi í reynd. Menn velta því fyrir sér hvort það geti verið að í stað þess að tryggja og treysta auðæfi þjóðarinnar í þjóðareign, náttúruauðlindir Íslands í þjóðareign, þá sé í reynd verið að stjórnarskrárbinda hið umdeilda fiskveiðikerfi sem við búum við, kvótakerfið. Þetta eru gagnstæð sjónarmið sem fram hafa komið. Ég er því mjög fylgjandi að treysta sameign þjóðarinnar eða þjóðareign á náttúruauðlindum Íslands. Mér finnst það skipta mjög miklu máli. Og það er annað og meira en orðin tóm og á að vera annað og meira en orðin tóm. Ég held t.d. að ef það gerðist á næstu árum og áratugum að Íslendingar gengju í ríkjabandalag á borð við Evrópusambandið, sem ég er aldeilis ekki fylgjandi, þá væri mikilvægt að hafa í stjórnarskránni ákvæði sem tryggðu það að náttúruauðlindir Íslands til lands og sjávar væru þjóðareign. Þetta skiptir því afar miklu máli. Ég hef hlustað af athygli á þá umræðu sem fram hefur farið hér í dag. Sérstaklega þóttu mér athyglisverð orðaskipti hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og hæstv. viðskiptaráðherra Jóns Sigurðssonar, þegar þingmaðurinn beindi þeirri spurningu til ráðherrans á hvern hátt þessi texti sem hér er lagt til að verði felldur inn í stjórnarskrá Íslands, festi náttúruauðlindirnar í eign þjóðarinnar. Ég man ekki nákvæmlega hvernig hann spurði en það var á þessa leið. Hæstv. ráðherra sagði m.a., með leyfi forseta: „Ég hef skilið hugtakið þannig að það sé vörn í því að stjórnarskrárákvæðið geri ráð fyrir því að þjóðareignin haldist. Ég hef heyrt lögskýringar um það að með lögum megi taka einstaka eign út úr þjóðareigninni og ráðstafa henni síðan, en þjóðareignin sé heildstætt hugtak og það megi ekki gera það með öðrum hætti en þá þeim sem ég nefndi.“ Hvað þýðir þetta? Á þjóðareignina, með öðrum orðum auðlindirnar, ber að líta sem heildstætt fyrirbrigði en engu að síður er hægt að taka tiltekna einstaka þætti og ráðstafa þeim með öðrum hætti. Hvað þýðir þetta? Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Síðan segir hæstv. viðskiptaráðherra, með leyfi forseta: „Ég vitnaði til þess sem ég hef heyrt eftir lögfræðingum, prófessorum við Háskóla Íslands, að til sé undanþága frá því að þjóðareigninni verði ekki ráðstafað með varanlegum hætti. Það er meginreglan.“ Hvað þýðir þetta? Er hægt með öðrum orðum að ráðstafa þjóðareigninni á annan hátt en þann sem menn eru að tala hér fyrir þegar þeir hafa talað fyrir þessu frumvarpi? Hér eru frumvarpshöfundarnir, flutningsmennirnir, komnir að því er mér finnst í hálfgerðan mótsagnarhnút og við umræðuna verður að skýra hvað átt er við. Lögspekingum þykir orðalagið í greininni orka tvímælis og á hvern hátt er vísað til náttúruauðlinda, annars vegar sem þjóðareignar og hins vegar er tengingin við 72. gr. stjórnarskrárinnar sem fjallar um einkaeignarrétt. Það er ekki vísað í aðrar greinar sem taka á umhverfisrétti og öðrum þáttum, þarna er vísað í einkaeignarréttinn. Þjóðareignin er sem sagt skilyrt á þennan hátt …  Við ræddum ítarlega um eignarrétt á vatni, það mun hafa verið á síðasta ári, síðastliðið haust, og menn deildu og voru ekki á eitt sáttir. Stjórnarmeirihlutinn sagðist ekki vera að breyta einu eða neinu. Í reynd væri verið að laga vatnalögin frá 1923 að því sem hefði verið dómapraxís. Það væri enginn eðlismunur annars vegar á frumvarpinu sem samþykkt var með fyrirvara og tímasetningum í haust og hins vegar vatnalagafrumvarpinu frá 1923. Við vorum mörg á öndverðum meiði við þennan skilning og töldum að menn væru að festa eignarréttarákvæðin í sessi og hverfa frá þeirri hugsun sem við töldum að vatnalögin frá 1923 byggðu á að verulegu leyti og reyndar öll lög um náttúruauðlindir Íslands í aldanna rás, að hverfa frá nýtingarréttarhugsuninni yfir í einkaeignarréttarhugsun. Þetta hefur reyndar verið að gerast á undanförnum árum með hinni alræmdu lagasmíð frá 1998 um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, sem eru einhver hrikalegustu lög, einhver mestu mistök sem hér hafa verið gerð að festa í sessi eignarrétt einkaaðila á heitu vatni, nánast alla leið til Kína. Það eru strangari einkaeignarréttarlegar heimildir í íslenskri auðlindalöggjöf en við finnum jafnvel í Bandaríkjunum, allt þetta er á fljúgandi ferð, það er verið að festa einkaeignarréttinn í sessi. Síðan fáum við þessa grein sem fjallar um auðlindir til sjávar og í landinu og auðvitað skiptir mjög miklu máli hvaða skilning menn leggja í þetta ákvæði og í þessa samsuðu þegar menn fella þarna saman annars vegar þjóðareignarhugtakinu og hins vegar einkaeignarréttarhugtakinu. Þetta eru hlutir sem þarf að sjálfsögðu að ræða mjög vel og það er mikill misskilningur hjá hæstv. iðnaðarráðherra og formanni Framsóknarflokksins að það sé hægt að fara í gegnum slíka umræðu á nokkrum klukkutímum. Menn voru í alvöru að biðja stjórnarandstöðuna um það fyrir helgina, ég held það hafi verið á fimmtudag, að veitt yrðu afbrigði til þess að hespa málinu af í hvelli. Og í þinginu erum við enn að ræða um að ljúka þinghaldinu í þessari viku. Það er verið að ræða um það á fundum með formönnum þingflokka. Er engin alvara á bak við þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og formanna stjórnarflokkanna? Eru þetta bara einhver sýndarvinnubrögð? Við höfum boðið það að þinghaldið verði lengt og við setjumst af alvöru yfir þessi mál. Ég er alveg sannfærður um að á þinginu er yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því að festa í sessi í stjórnarskrá Íslands traust ákvæði um þjóðareign á auðlindum til lands og sjávar, ég er alveg sannfærður um það. En þá verðum við líka að tryggja vönduð vinnubrögð. Ég hef aðeins imprað á nokkrum þáttum. Við erum búin að fara rækilega í gegnum þann texta sem fylgir þessu frumvarpi. Við höfum kallað til sérfræðinga og munum gera enn. Og við munum leggja allt sem við getum fram til þess að vinna í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar verði sem vönduðust og verði sem best en ég frábið mér sýndarvinnubrögð, ég frábið mér einhverja sýndarmennsku í tengslum við þetta grafalvarlega og mikilvæga mál. Það á einhvern tíma eftir að verða rifjað upp hvernig tildrög þess voru að þetta frumvarp kom hingað inn á borð þingmanna í blálokin á þinghaldinu. Það var Framsóknarflokkurinn sem vildi draga athygli að sér vegna slaks gengis í skoðanakönnunum og bjó til þessa uppákomu og síðan lífgjafinn, Sjálfstæðisflokkurinn, sem kom með opinn faðminn og á einum eða tveimur næturfundum kokkuðu formenn stjórnarflokkanna þetta upp. Þetta er veruleikinn í málinu, þetta er raunveruleikinn og það er þetta sem minnti mig svo óhugnanlega mikið á mál sem kom upp á svipuðum tíma árs árið 2003. Það var þegar þeir Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson urðu ásáttir um að setja Ísland á lista hinna viljugu þjóða, nokkuð sem sérstaklega Framsóknarflokkurinn hefur neitað mjög ákaft að hafi verið gert en hefur verið upplýst með tilvísun í gögn að raunverulegt boð og ósk kom frá Bandaríkjunum og þessir leiðtogar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins ákváðu að verða við því boði. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ástæða þess að ég rifja upp Íraksmálið er að sjálfsögðu einvörðungu vegna vinnubragða formanna stjórnarflokkanna. Þessi mál eru að sjálfsögðu með öllu óskyld en þegar við gerum breytingar á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins þá vöndum við til verka.

Virðulegi forseti. Við ræðum mikilvægt alvörumál sem er frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Ég vil hefja ræðu mína á því að lýsa því yfir að ég varð eiginlega svolítið hissa þegar þetta mál kom allt í einu upp núna á lokadögum kjörtímabilsins. Hvers vegna skyldi ég hafa orðið hissa? Jú, ég varð hissa vegna þess að hún rifjaðist einmitt upp fyrir mér stefnuræða sú sem þáverandi hæstv. forsætisráðherra flutti hér í þessum sal þann 27. maí árið 2003. Þá var þetta kjörtímabil, sem nú er senn á enda, nýhafið. Þá voru aðeins örfáir dagar frá kosningum og ég held að það sé óþarfi að rifja það upp að í þeirri stefnuræðu flutti hæstv. þáverandi forsætisráðherra í raun og veru stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar. Ég man vel hvað stóð í þeim stjórnarsáttmála og þegar ég frétti af þessu máli fór ég og skoðaði þennan stjórnarsáttmála. Ég las hann yfir og staldraði að sjálfsögðu við kaflann um sjávarútvegsmálin sem öðrum þræði eru jú einnig byggðamál. Ég las þær fáu línur þar sem vikið var að þessum mikilvægu málaflokkum. Þær línur hljóða svo, með leyfi forseta: „Leitast verður við að styrkja hagsmuni sjávarbyggða, til dæmis með því að kanna kosti þess að styrkja forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga og lögaðila, að nýta tekjur af veiðigjaldi til uppbyggingar þeirra, takmarka framsal aflaheimilda innan fiskveiðiársins, auka byggðakvóta og taka upp ívilnun fyrir dagróðrarbáta með línu. Ákvæði um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar verði bundið í stjórnarskrá.“ Þarna var það þá komið eins og rúsínan í pylsuendanum, síðasta setningin átti nú að verða að lögum, hún átti að fara í sjálfa stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Rétt fyrir kosningar kom þetta allt í einu. Hvað með öll hin málin? Hvað með setninguna um það að leitast verði við að styrkja hagsmuni sjávarbyggða? Hefur það verið efnt? Ég segi nei. Ég segi nei, virðulegi forseti, það hefur ekki verið efnt. Litla fingri hefur ekki einu sinni verið lyft. Við sáum átakanlegt dæmi um það í gær þegar haldinn var fjölmennur fundur á Ísafirði þar sem þjóðin fékk að heyra neyðarkall frá Vestfjörðum. Fjölmennur borgarafundur, og þjóðin fékk að heyra neyðarkall frá Vestfjörðum. Skyldi kannski engan undra. Það var líka talað um að kanna ætti kosti þess að styrkja forkaupsréttarákvæði sveitarfélaga og lögaðila að fiskveiðiheimildum. Hefur það verið efnt? Nei, ekki eitt orð um það á kjörtímabilinu, ekki eitt einasta orð. Litli fingurinn er hvergi sjáanlegur heldur í þessu máli. Síðan sagði að nýta ætti tekjur af veiðigjaldi til uppbyggingar sveitarfélaga. Virðulegur forseti. Það hefur líka verið svikið. Það hefur ekkert heyrst af þessu, ekki sést nein viðleitni til þess að þetta yrði að veruleika. Takmarka framsal aflaheimilda innan fiskveiðiársins? Ég kannast ekki við það. Ég fæ ekki séð að hróflað hafi verið við framsalinu með einum eða neinum hætti, langt í frá. Auka byggðakvóta? Nei. Línuívilnunin, taka upp ívilnun fyrir dagróðrarbáta með línu? Kannski svona aðeins, en ekki meira en það. Bara pinkupons. Það var efnt með miklum semingi, það þurfti nánast að draga ríkisstjórnarflokkana gólandi að borðinu og neyða þá til þess að standa þótt ekki væri nema við þetta loforð. Það var gert með hangandi hendi og settar í kringum það ótal reglur, stífar reglur, vegna þess að það þótti í raun og veru afskaplega vont mál að ætla að reyna að rétta byggðunum hjálparhönd með þessum hætti. Jafnvel þótt fyrir lægi samþykkt frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins um þetta mál, jafnvel þótt hún lægi fyrir voru stjórnarflokkarnir mjög tregir til þess þó að sýna einhverja viðleitni til að efna þetta loforð. Síðan kemur ákvæðið um að auðlindir sjávar séu sameign íslensku þjóðarinnar og það verði bundið í stjórnarskrá. Þetta þykjast flokkarnir vera að efna núna, reyndar var það Framsóknarflokkurinn sem reið á vaðið í óþökk Sjálfstæðisflokks með yfirlýsingum á flokksráðsfundi sínum, held ég að sú samkoma hafi verið kölluð. Nú höfum við hér frumvarpið sem hefur verið borið inn á hið háa Alþingi af tveimur fulltrúum framkvæmdarvaldsins. Virðulegi forseti. Þetta er mjög óvenjulegt. Ég held að það sé einsdæmi að tveir fulltrúar framkvæmdarvaldsins, þ.e. sitjandi ráðherrar, annars vegar hæstv. forsætisráðherra og hins vegar iðnaðar- og viðskiptaráðherra, beri inn á borð hér á hinu háa Alþingi frumvarp til breytingar á sjálfri stjórnarskránni þegar aðeins nokkrar klukkustundir eru eftir af þingtíma miðað við starfsáætlun, kannski í samráði við þingflokka stjórnarflokkanna en alls ekki í samráði við þingflokka stjórnarandstöðunnar. Mér er tjáð af þeim sem hafa meiri þingreynslu en ég að hefð sé fyrir því að þegar kjörnir fulltrúar þjóðarinnar á löggjafarsamkomunni fara í þá vinnu að hrófla við helgustu lagasetningu þjóðarinnar sé það yfirleitt gert í sátt, þingflokkarnir setjist niður og ræði leiðir til þess að gera breytingar á stjórnarskránni, vonandi til bóta, og það síðan gert í sátt og sameiningu. Hér höfum við hins vegar, virðulegi forseti, eins og ég sagði áðan, tvo fulltrúa framkvæmdarvaldsins. Annar þeirra er ekki einu sinni kjörinn á þing, hann hefur ekki umboð frá kjósendum til lagasetninga í þessu landi því að hann er ekki kjörinn þingmaður, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Jón Sigurðsson.

Má ekki bæta úr því?

Þetta er mjög undarlegt. Má ekki bæta úr því? segir hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson. Ja, ég skal ekki segja, kjósendur virðast a.m.k. ekki vera mjög fíknir í að bæta úr því miðað við niðurstöður skoðanakannana í vetur. Það er kannski vafaatriði hvort umbætur fáist á því í kosningunum fram undan. Ég skal ekki segja, kjósendur ráða, kjósendur í þessu landi eiga að ráða og ég hygg að þeir muni hafa sitt að segja um þann gjörning sem nú er að fara fram á hinu háa Alþingi. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að kjósendur fylgjast með. Kjósendur eru þeirrar skoðunar að menn eigi að vanda sig á hinu háa Alþingi og menn eiga sérstaklega að vanda sig þegar þeir fara að hrófla við stjórnarskránni. Þá hygg ég að ekki dugi að koma með frekar illa orðaða og vanhugsaða tillögu um breytingu þar sem ekkert smáræði er lagt undir, sjálfar náttúruauðlindir Íslands. Ég hefði haldið að það hefði verið farsælla að reyna að ná þá lendingu í þessu máli með því að ræða við alla flokka á Alþingi. Það er einu sinni svo að þó að við sem sitjum í stjórnarandstöðu séum þar að mörgu leyti valdalaus erum við ekkert verri fulltrúar þjóðarinnar en þau sem eru í stjórnarmeirihluta. Við erum ekkert verri fulltrúar þjóðarinnar en þau. Við sitjum líka hér í umboði kjósenda, við sitjum líka hér í umboði þjóðarinnar. Mér finnst afskaplega dapurlegt að við skulum ekki einu sinni vera spurð þegar á að fara að breyta okkar helgustu löggjöf sem er stjórnarskrá lýðveldisins. Mér finnst það ekki sæmandi vinnubrögð. En nóg um það, virðulegi forseti. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins höfum setið yfir þessu máli og skoðað það, við höfum gert það allt frá því að því var dreift í þinginu og veltum því fyrir okkur. Við höfum hug á því að ef á annað borð á að fara í það að setja inn einhver ákvæði um náttúruauðlindir Íslands og að þær skuli vera þjóðareign sé gríðarlega mikilvægt að tekið sé tillit til fleiri ákvæða stjórnarskrárinnar en 72. gr. sem segir svo, með leyfi forseta: „Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.“ Þetta er eina ákvæðið sem stjórnarherrarnir, eða þeir tveir ráðherrar sem hafa borið fram þetta frumvarp, telja ástæðu til að sé minnst á í þessum texta. Við í Frjálslynda flokknum viljum draga inn 65. gr. stjórnarskrárinnar sem er ekki síður mikilvæg en eignarréttarákvæðið. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.“ Okkur þykir það mjög mikilvægt að þessi regla, jafnræðisreglan, skuli vera dregin inn í þetta vegna þess að við teljum að það sé mjög mikilvægt að hamrað sé á því að allir þegnar landsins skuli hafa jafnan rétt þegar kemur að möguleikum til þess að nýta okkar sameiginlegu náttúruauðlindir. Við viljum líka draga inn 75. gr. og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.“ Virðulegi forseti. Þegar við skoðum framkvæmd t.d. fiskveiðistjórnarlaganna, sem óhjákvæmilega hljóta að dragast inn í þessa umræðu, hljótum við að sjá að eins og málum er háttað í dag er töluvert langt í frá að bæði jafnræðisreglan sé virt en líka reglan um frelsi til atvinnu. Því miður. Þarna erum við kannski komin að kjarna málsins í deilunum um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hygg að svo sé. Það er einu sinni þannig að þegar við lítum um öxl og skoðum fiskveiðistjórnarkerfið, sem við höfum búið við núna í rúmlega 20 ár, er svo sem ekki mikil ástæða til að vera með stórkarlaleg húrrahróp eða fagnaðarlæti. Ég hygg að einungis þeir sem eru blindir á staðreyndir sjái ekki að þetta kerfi hefur ekki skilað tilætluðum árangri, það hefur hins vegar valdið mikilli úlfúð í þjóðfélaginu og deilum sem ekki sér fyrir endann á enn þá. Mér sýnist sem þetta mál, kvótamálið, sem snýst að verulegu leyti um grundvallarsjónarmið, muni enn eina ferðina verða kosningamál hjá okkar þjóð. Það mál er hvergi útkljáð enn. Í upphafi ræðu minnar minntist ég á fund sem haldinn var á Ísafirði í gær. Mér finnst að sá fundur ætti að verða öllum þingmönnum umhugsunarefni, við ræddum hann aðeins í fyrirspurnatíma í dag þar sem formaður Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, las upp ályktun fundarins og kallaði eftir svörum frá hæstv. forsætisráðherra. Þar er grafalvarlegt mál á ferðinni því að staðreyndin er einfaldlega sú að fjölmargar af byggðum landsins eru komnar að fótum fram. Ég tel að ástandið sé svo alvarlegt að þessar byggðir muni ekki þola fjögur ár í viðbót undir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, þær muni hreinlega ekki gera það.

Þetta batnar í vor.

Það batnar í vor með nýrri ríkisstjórn, það batnar þegar kaffibandalagið tekur vonandi við. Fáum okkur vatn upp á það. Það þarf nefnilega að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið frá grunni vegna þess að við höfum ekki náð árangri. Við höfum ekki náð árangri með tilliti til byggða landsins, við höfum ekki náð árangri með tilliti til fiskstofnanna. Ég tel heldur ekki að við höfum náð árangri þegar við skoðum t.d. stöðu sjávarútvegsfyrirtækjanna. Sjávarútvegurinn er sokkinn í skuldir, því miður. Það fara gríðarlegir peningar úr greininni á hverju ári í að borga af lánum og borga vexti. Það fara líka gríðarlegir peningar t.d. í kvótaleigu. Það var hringt í mig í gærkvöldi vestan af fjörðum. Það var maður sem býr í sjávarþorpi sem ætti að vera með blómlegri byggðum á Íslandi. Hann sagði: Héðan fara á hverju ári 400 millj. kr. í kvótaleigu, og til viðbótar erum við sennilega að borga afborganir og vexti af lánum vegna kvótakaupa upp á 600 millj. Þetta eru miklir peningar fyrir svona lítið byggðarlag. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvernig staða þessara byggða væri ef þær væru ekki undirseldar þessu oki. Hvernig væri staðan í þessu litla þorpi ef milljarður kr. hefði ekki tekinn úr hagkerfi þorpsins á einu ári og fluttur eitthvað annað? Það væri sennilega bullandi velsæld í þessu þorpi en því miður er það ekki þannig í dag og mér finnst sárt til þess að vita að svona skuli staðan vera. Mér finnst óréttlátt að byggðir þessa lands skuli ekki fá að njóta náttúruauðlinda sinna á jafnræðisgrundvelli. Þetta er ekkert lýðskrum eða bull eins og ég hygg að kannski formaður Framsóknarflokksins telji að það sé og hugsanlega líka formaður Sjálfstæðisflokksins. Þetta er það ekki. Það er hins vegar mikið umhugsunarefni að við skulum hafa komið málum þannig fyrir að ástandið í sjávarbyggðum allt í kringum landið, sem liggja við ríkustu fiskimið landsins, skuli vera eins og Kristinn Pétursson fiskverkandi lýsti í gær í Silfri Egils. Ég var þátttakandi í þeim umræðuþætti en þar sagði hann söguna einfaldlega eins og hún er. Hann er mjög duglegur maður, hefur rekið fyrirtæki sitt við mjög erfiðar aðstæður í mörg ár, jafnvel þótt það sé statt við ströndina þar sem undan eru ein ríkustu fiskimið í Norður-Atlantshafi. Hann sagði: Ég er í pattstöðu, fyrirtækið mitt er lokað, það er ekki gjaldþrota, ég get ekki opnað rekstur, það er allt stopp. Ég hlýt að spyrja, virðulegi forseti: Hvernig í ósköpunum stóð á því að okkur Íslendingum tókst að klúðra málum með þessum hætti? Hvernig í ósköpunum stendur á því að okkur tókst að búa til svona kerfi sem hefur sannarlega eytt byggðum landsins, hvernig í ósköpunum stendur á því að við höfum búið til kerfi sem hefur haft svo hroðalegar afleiðingar að ung kona kemur á flokksþing Framsóknarflokksins þann 3. mars sl. og flytur þar ræðu og segir, með leyfi forseta: „Þegar ég horfi á byggðir landsins í dag þá verður mér oft hugsað til hugtaks úr sálfræði sem er lært hjálparleysi. Landsbyggðin er einfaldlega búin að ganga í gegnum það mörg áföll að í dag á hún erfitt með að bjarga sér, því reynslan segir okkur að þó við björgum okkur úr einum aðstæðum, þá virðumst við alltaf lenda á sama stað aftur og lendum í enn einu áfallinu.“ Og síðar sagði þessi unga framsóknarkona: „Staðreyndin er því miður sú að máttarstólpar samfélaganna fyrir vestan eru farnir að riða til falls og tala um að gefast upp. Þegar svo er, þá er eitthvað að. Síðustu vikur hef ég upplifað raunverulegan ótta vegna heimilis míns og ég hef ekki verið ein að upplifa þennan ótta. Það hefur raunverulegur ótti gripið um sig í samfélaginu.“ Alvarlegir hlutir eru að gerast, virðulegi forseti, þegar ungir Íslendingar tjá sig með þessum hætti. Þá er fólk komið á ystu nöf.

Hæstv. forseti. Verkefni stjórnmálamanna á sviði auðlindanýtingar er risavaxið. Stefnumörkun hvað varðar verndun lands og náttúru og þar með hvaða auðlindir skuli nýta og hvernig og hver skuli annast eignarhald þeirra, slík stefnumörkun liggur ekki fyrir í löggjöf landsins. Stjórnarflokkarnir hafa ekki unnið að því verki sem skyldi þrátt fyrir að öllum sem leiða huga sinn að þessum málefnum sé þörfin ljós. Ástæður þessa viljaleysis eru þær að í báðum stjórnarflokkunum eru áhrifamikil öfl að verki sem hafa verið að vinna að því að koma í veg fyrir að ákvæði í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að auðlindir sjávar verði bundnar í stjórnarskrá og nái fram að ganga. En hvers vegna er þetta ákvæði í stjórnarsáttmálanum? Ákvæðið er þar vegna þess að þjóðin hefur aldrei sætt sig við þá einkavæðingu fiskstofna sem felst í framsali veiðiréttarins. Þetta hefur komið skýrt í ljós í könnunum og umræðum árum saman um fiskveiðistjórnarkerfið. Síðast í dag var kynnt könnun sem Fréttablaðið lét gera og samkvæmt henni segist meiri hluti þjóðarinnar, býsna stór, 66% vera hlynntur því að gerð verði stjórnarskrárbreyting þess efnis að auðlindir séu skilgreindar sem þjóðareign. Minnstur stuðningurinn við þetta er í Sjálfstæðisflokknum. Þar eru þó 62,4% sem styðja að slíkt ákvæði sé sett í stjórnarskrána. Þetta er ekkert nýtt. Fréttablaðið var að spyrja alvöruspurningar. Var að spyrja um það hvort fólk vildi að sett yrðu alvöruákvæði í stjórnarskrána um að þær auðlindir væru þjóðareign. Ég ætla að vitna í könnun sem birt var í Morgunblaðinu á árinu 2004. Þar var spurt um hvort menn væru ánægðir með kvótakerfið. Þar voru menn í raun og veru að svara sömu spurningunni og hér var svarað. Einungis 18% þjóðarinnar voru ánægð með kerfið. 65% vildu breyta, voru á móti eignarhaldsfyrirkomulaginu sem felst í hinu frjálsa framsali. Þannig að það er ekkert breytt. Svona hefur þetta verið allan tímann. En stjórnarflokkarnir hafa ekki hlustað á þetta fólk í landinu.  Sá vilji hefur allan tímann verið skýr. Þó svo að Framsóknarflokkurinn hafi forustu fyrir þessu þá var það nú samt þannig að þar voru flestir ánægðir með fyrirkomulagið í kvótakerfinu. 40% af framsóknarmönnum voru sáttir við það. Það var langhæsta prósenta sem hægt var að finna hjá nokkrum stjórnmálaflokki. En það voru líka 40% á móti og Framsóknarflokkurinn náði þeirri sátt sem ég er hér að vitna til. En þessi sátt var kynnt fyrir fólkinu í landinu með þeim hætti að menn skildu hana svona, þ.e. að alvöruákvæði kæmu í stjórnarskrána. Nú skulum við bara skoða hver sáttaniðurstaða formanna stjórnarflokkanna er. Út á hvað gengur hún? Ég hlustaði á hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra í dag og þegar hann lýsti innihaldi ákvæðisins sem er í frumvarpinu var ég honum sammála. Hann lýsti innihaldinu eins og að ákvæðið væri með þeim hætti sem lofað var. Ef menn eru sammála um hvað þeir eru að meina, hvers vegna eru þeir þá ekki líka sammála um það hvað þeir segja um það í lagatextanum sjálfum? Það var þannig að auðlindanefndin lagði til alveg skýrt ákvæði á sínum tíma og það sama ákvæði birtist síðan sem vinnuskjal frá undirhópi í stjórnarskrárnefndinni. En þá var stigið á bremsurnar, þá kom Sjálfstæðisflokkurinn til og steig á bremsurnar og Framsóknarflokkurinn lét ekki fara mikið fyrir sér þá. Síðan rumskuðu menn þar um slóðir og töldu að það væri rétt að huga að því að standa við fyrirheitin frá því fyrir síðustu kosningar. En hver er svo þessi niðurstaða? Í stað skýrs orðalags um það að þessar auðlindir eigi að vera þjóðareign til framtíðar og að þær eigi að skilgreina sem slíkar, einungis sé um að ræða auðlindir þar sem ekki er um að ræða einkaeignarrétt af neinu tagi, það séu sem sagt auðlindir utan einkaeignarréttar, er komið ákvæði sem segir að allar auðlindir á Íslandi séu þjóðareign. Þar er um að ræða auðlindir sem einstaklingar eiga. Það eru auðlindir af öllu tagi sem hægt er að tala um á Íslandi. Er þetta svo skýrt ákvæði? Ég mundi segja nei. Ég mundi segja að þetta ákvæði væri mjög óskýrt og ruglandi fyrir almenning í landinu og gæti valdið verulegum vanda hvað varðar framtíðina þegar menn ætla að skilgreina hvað þeir eiga við með þessu ákvæði. Þegar Alþingi á að setja lög á grundvelli þessa ákvæðis hlýtur maður að spyrja: Í hvaða tilgangi er verið að gera þetta ákvæði svona óskýrt þegar fyrir liggja tillögur um ákvæði sem inniheldur nákvæmlega það sem um hefur verið talað, þ.e. að Alþingi ætli að leggja það til sem breytingu á stjórnarskránni að tilteknar skilgreindar auðlindir verði þjóðareignir til framtíðar? Við ætlum börnunum okkar og barnabörnum að eiga þessar auðlindir saman eins og við eigum þær núna. Hvers vegna skyldu menn fara í þennan leiðangur sem felst í því að búa til ákvæði sem er óskýrt með þeim hætti sem raun ber hér vitni? Jú, ástæðan er sú að það var samið um þetta ákvæði milli stjórnarflokkanna, Framsóknarflokkurinn þurfti að ná samkomulagi við Sjálfstæðisflokkinn um þetta ákvæði, í staðinn fyrir að menn setjist hér saman, allir þingmenn á Alþingi Íslendinga, og reyni að ná samkomulagi um það sem til stendur að gera. Það vill bara svo til að allir flokkar sem eiga fulltrúa á Alþingi hafa lýst því yfir að þeir vilji setja slíkt ákvæði í stjórnarskrána. Það ætti því að vera a.m.k. messunnar virði að setjast yfir þetta en þá ákveða stjórnarflokkarnir sem sagt að gera þetta saman tveir. Það hefur að vísu komið fram í dag að menn telja koma til greina að fara yfir þetta sameiginlega og reyna að leita einhverra sátta. Ég tel að það sé alveg hægt að finna sátt í þessu máli. Úr því að menn eru sammála um innihaldið, hvers vegna ættu þeir ekki að geta orðið sammála um hvað stendur í sjálfri lagagreininni svo að ekkert fari á milli mála? Ég tel fráleitt að það verði gengið þannig frá þessu ákvæði að það verði um það nokkur vafi hvað verið sé að fara. Þetta er ekki það sem forustuöflin í stjórnarflokkunum tveimur komu sér saman um á sínum tíma og settu í stjórnarsáttmálann. Þetta er ekki það sem Framsóknarflokkurinn lofaði flokksmönnum sínum og kjósendum fyrir síðustu kosningar. Er þetta það sem ríkisstjórnin lofaði kjósendum? Ég segi nei. Er þetta það sem fólst í spurningu Fréttablaðsins sem ég var að lýsa hérna áðan? Ég segi líka nei við því. Er þetta það sem auðlindanefndin lagði til í skýrslu sinni árið 2000? Nei. Er þetta það sem undirnefndin í stjórnarskránni lagði til? Nei. Framsóknarflokkurinn lofaði kjósendum að auðlindir sjávar yrðu þjóðareign í alvöru. Fylgjendur hans hafa örugglega skilið það þannig og þjóðin sömuleiðis. Ríkisstjórnin lofaði þjóðinni að auðlindir sjávar yrðu þjóðareign í alvöru og fólkið sem svaraði Fréttablaðinu var að svara spurningu sem var borin fram í alvöru um alvöruþjóðareign á auðlindum. Til þess að það geti verið eiga menn ekki að tala um að það sé þjóðareign sem einhver bóndi á í sínu landi, einhver bústofn sem bóndi á, hvort sem það eru kýr eða hænsni. Það nær ekki nokkru tali að menn skuli vera komnir út á þá braut að tala um þjóðareign með þeim hætti sem gert hefur verið núna eftir að ríkisstjórnin skilaði þessu frá sér. Sporin hræða líka. Getur verið að menn séu á sömu brautum og menn voru hér á Alþingi þegar lögin um samningsveð voru sett? Getur það verið? Hvað var þá gert? Þá var sett inn í löggjöf á Alþingi ákvæði sem er nú 3. gr. laganna um samningsveð. Þar stendur, með leyfi forseta: „Eigi er heimilt að veðsetja réttindi til nýtingar í atvinnurekstri, sem skráð eru opinberri skráningu á tiltekið fjárverðmæti og stjórnvöld úthluta lögum samkvæmt, t.d. aflahlutdeild fiskiskips og greiðslumark bújarðar.“ - Í framhaldinu segir: - „Hafi fjárverðmæti það, sem réttindin eru skráð á, verið veðsett er eiganda þess óheimilt að skilja réttindin frá fjárverðmætinu nema með þinglýstu samþykki þeirra sem veðréttindi eiga í viðkomandi fjárverðmæti.“ Hvað þýðir þetta á mannamáli? Þetta þýðir að menn hafa jafngildi veðsetningar á veiðirétti þó svo að menn hafi sett í lögin að það væri bannað að veðsetja veiðirétt. Svona voguðu menn sér að koma fram í löggjöf á Alþingi Íslendinga. Seint hefði maður trúað því að menn væru tilbúnir til þess að fara í sömu göngu við setningu ákvæða í stjórnarskrá lýðveldisins. En getur það verið að menn séu að hugsa þetta með sama hætti, þ.e. að þetta ákvæði sem lagt er til að verði í stjórnarskránni sé hugsað út frá þeim vilja að þjóðareignin sem við erum að tala um, þ.e. fiskstofnarnir við landið, geti verið óðalsréttur og eign útgerðarmanna inn í framtíðina þrátt fyrir þetta ákvæði - eða vegna þess? Ef þjóðin ætlar að eiga eitthvað til framtíðar verða ríkisvaldið og Alþingi að gæta þess eignarréttar fyrir hönd þjóðarinnar alveg eins og einstaklingar gæta síns eignarréttar. Það er enginn undansláttur sem hægt er að hafa á slíku. Það var þess vegna sem auðlindanefndin sagði á sínum tíma í sínum afskilnaði að það yrði að skilgreina þessar auðlindir og ákveða til hve langs tíma þær væru látnar af hendi í hendur aðila sem nýttu þær eða gera það með uppsegjanlegum hætti. Eins og því er lýst í tillögum auðlindanefndarinnar er ekki hægt að misskilja það. Það þýðir að það er skylda þess sem fer með eignarhaldið fyrir hönd þjóðarinnar að segja slíkum samningum upp til þess að ekki missist eignarréttur eða hefðarréttur á nýtingunni. Sú er í raun og veru niðurstaðan. Ef menn eru hér með ákvæði sem er hægt að líta þannig á að þeir aðilar sem nú hafa, samkvæmt þessu ákvæði, þessar svokölluðu þjóðarauðlindir til nýtingar og er hægt að skilja ákvæðið þannig að þeir geti haft þá nýtingu með höndum inn í óendanlega framtíð án þess að til staðar séu ákvæði sem gilda um það er í raun og veru ekki um þjóðareign að ræða, heldur óðalsrétt viðkomandi aðila. Ég hef þann grun að ýmsir lesi þetta ákvæði með gleraugum af þessu tagi. Með því að kalla allar auðlindir Íslendinga þjóðareignir er blandað saman annars vegar þeim þjóðareignum sem hægt væri að líta á sem eignir þjóðarinnar sjálfrar til framtíðar og eignum einstaklinga og rugla þannig það sem um er að ræða. Frá því að þessi umræða kom upp eftir að auðlindanefndin skilaði af sér höfum við alltaf litið þannig á að við værum að ræða um auðlindir sem þjóðin sjálf ætlaði að eiga og væru skilgreindar sem slíkar. Ef þessi tillaga sem hér er til staðar þar sem allar auðlindir hafa sama heitið, verða allar kallaðar þjóðarauðlindir, er að mínu viti a.m.k. mikil hætta á því að menn missi tökin á því sem þarna stóð til að gera. Hvers vegna skyldu menn vilja gera það? Nú er ekkert vandamál að finna orðalag sem segir nákvæmlega það sem innihaldslýsing hæstv. viðskiptaráðherra veitti okkur að heyra í dag. Það er samt þannig að ef menn meina hlutina eins og þeir segja þá er líka full ástæða til að gera kröfu um það að lagatextinn segi það sama og það sé ekki misskilið hvað er á ferðinni. Menn hafa talað um hvort stjórnarandstaðan sé tilbúin til samstarfs um þetta mál. Auðvitað erum við tilbúin til samstarfs um að ganga þannig frá þessum ákvæðum að allir geti vitað nákvæmlega hvaða áhrif verða af þeim. Það er ekki nóg að setja það í einhvern texta eða halda um það ræðu hér. Við höfum stjórnarskrána í höndunum. Eru menn sífellt að draga upp ræðurnar sem voru haldnar á Alþingi þegar hún var sett? Ég held ekki. Stjórnarskráin á að vera skorinorð og skýr og í henni á að standa nákvæmlega það sem menn ætlast til að sé þar inni. Hér er á ferðinni tillaga um óskýrt orðalag og ég tel að það yrði Alþingi til sóma að taka á þessum málum með þeim hætti 

Herra forseti. Mér hefur heyrst hér í dag að stjórnarandstaðan tali a.m.k. tveimur röddum. Annars vegar er gagnrýnt að undirbúningur frumvarps þessa sé ekki nægjanlega mikill og góður, að málið sé óljóst eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson tók m.a. til orða. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson talar um að stjórnarandstaðan hafi ekki verið spurð. Í hinu orðinu liggur fyrir að stjórnarandstaðan lýsti sig reiðubúna fyrir rétt rúmri viku til að greiða fyrir því að ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti yrðu tekin upp í stjórnarskrá. Ég geri ráð fyrir að sú yfirlýsing standi enn.  Ef þetta heitir ekki að tala tveimur röddum veit ég ekki hvað það er í mæltu máli. Látið hefur verið að því liggja að markmiðið með frumvarpinu sé eitthvað allt annað en segir í framsöguræðu forsætisráðherra, í athugasemdunum með lagafrumvarpinu og m.a. í flokksþingsályktunum Framsóknarflokksins að skuli vera markmiðið. Markmiðin eru fyrst og fremst þau tvö með frumvarpinu, að tryggja eignarhald þjóðarinnar á öllum náttúruauðlindum Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti og svo hitt markmiðið, að kveða upp úr með það að veiðiheimildir eru afnota- og hagnýtingarréttur en ekki beinn eignarréttur. Af öllu þessu sem ég hef tiltekið, framsöguræðu forsætisráðherra, athugasemdum með frumvarpinu -  Ef menn eru sammála um markmiðin eiga þeir að geta verið samstiga, ég tel það gerlegt og mjög gerlegt að stjórn og stjórnarandstaða standi saman að þeirri breytingu sem frumvarp þetta leggur til hér á þingi. Ég held að lykilatriðið í öllu þessu máli felist í hugtakinu þjóðareign. Í greinargerð frumvarpsins er vísað til þingsályktunar Alþingis um skipun opinberrar nefndar um auðlindagjald frá 2. júní 1998 og í athugasemdum með frumvarpinu er vísað til tillögu auðlindanefndar að stjórnarskrárákvæðinu frá árinu 2000. Hugtakið er skýrt mjög vel í skýrslu auðlindanefndar og ég sé engin rök til annars vegna þessarar tilvísunar í frumvarpinu en að byggja á þeim skýringum til fyllingar um merkingu hugtaksins þjóðareign í því frumvarpi sem við eigum hér að vera að ræða. Auðlindanefnd lagði til á sínum tíma þjóðareignina sem nýtt form á eignarrétti. Auðlindanefndin lagði það til í því skyni fyrst og fremst að samræma mismunandi reglur að íslenskum rétti um eignarhald á þeim landsréttindum og náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Þá er verið að tala um þjóðlendur, auðlindir í jörðu, hafsbotninn og nytjastofna í sjó. Með þessu heiti og þar með yfirlýsingu um að landsréttindi og auðlindir séu eign þjóðarinnar er jafnframt komið í veg fyrir að aðrir geti eignast beinan eignarrétt að þeim, t.d. fyrir hefð, og í því felst þá sérstaklega munurinn gagnvart hugtakinu fullveldisréttur sem fylgir annars sömu heimildum. Þarna erum við komin að markmiðinu. Markmiðið er akkúrat þetta gagnvart fiskveiðistjórnarkerfinu að eignarhaldið færist ekki smám saman yfir á handhafa veiðiheimilda í skjóli hefðarréttar. Þess vegna er það alveg rétt núna þegar hér er haft á orði í umræðunni að einhver hefði sagt að þetta breytti engu fyrir þá sem fara núna með heimildirnar. Það er hins vegar verið að horfa til framtíðar. Fræðimenn hafa bent á að ef ekkert verður aðhafst um að binda þjóðareignina í stjórnarskrána megi halda því fram að menn hafi fyrir hefð eignast beinan eignarrétt yfir auðlindinni. Um inntak þjóðareignar gagnvart hefðbundnum eignarrétti ríkisins felst líka í þjóðareigninni að landsréttindum og náttúruauðlindum að hún verði ævarandi eign íslensku þjóðarinnar. Fyrirmyndina um heiti og hugsun þessa er að finna í lögunum um friðun Þingvalla. Nauðsynlegt er að byggja þann skilning í hugtakið til þess að takmarka heimildir löggjafans til að selja eða láta varanlega af hendi land eða auðlindir. Þetta er nauðsynlegt vegna 40. gr. stjórnarskrárinnar  
             Lokamálsliður 1. gr. frumvarpsins sem við ræðum gerir hins vegar ráð fyrir því að hægt sé að veita einkaaðilum, einstaklingum og lögaðilum heimildir til afnota eða hagnýtingar á auðlindum þjóðarinnar samkvæmt lögum. Frá þessum lokamálslið er sjálfgefið að álykta og gagnálykta að óafturkræf ráðstöfun eða varanlegt afsal sé óheimilt. Það er eðlileg lögskýring en þjóðlendulögin ganga út frá þessu sama og þau eru dæmi um það að eignarráðum ríkisins séu settar skorður og þau ganga út frá því að eignarrétti á landi innan marka þjóðlendna sé ekki afsalað varanlega. Þau heimila hins vegar einstaklingum og lögaðilum að veita megi heimild til hagnýtingar lands og annarra réttinda í þjóðlendum. Eins og segir í lokamálsgrein almennra athugasemda með frumvarpinu leiða eðli málsins samkvæmt slíkar heimildir til afnota eða hagnýtingar ekki til óafturkallanlegs forræðis yfir þeim þótt þær kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi. Það verður líka að telja að í þjóðareigninni felist, eins og það var útlistað af auðlindanefnd, að heimild til afnota eða hagnýtingar sé lögskipuð, hvernig heimildin verði nýtt fari eftir lögum frá Alþingi. Einnig er það talið felast í þessu að annað tveggja þurfi að vera, þ.e. tímabundin heimild sem veitt er til afnota eða hagnýtingar eða að hæfilegur fyrirvari þurfi að vera á breytingum á þessari heimild. Loks er talið felast í þessu að gjald sé tekið fyrir afnot eða aðra hagnýtingu og að það gjald renni til þjóðarinnar. Annar málsliður efnisgreinar frumvarpsins lýtur að þessu þar sem segir að náttúruauðlindirnar skuli nýta til hagsbóta fyrir þjóðina. Að mínu mati felst jafnframt í þessu krafa um hagkvæma nýtingu. Í þessu felst líka krafa um að nýtingin sé á grundvelli sjálfbærrar þróunar svo að tryggt sé að nýtingin verði til hagsældar fyrir þjóðina á hverjum tíma, bæði fyrir þjóðina í nútíð og um alla framtíð. Löggjafanum er samkvæmt frumvarpinu ætlað það hlutverk að skilgreina nánar hvernig nýtingu náttúruauðlindanna skuli háttað og jafnframt er löggjafanum samkvæmt frumvarpinu ætlað að ákvarða hvað séu náttúruauðlindir en af athugasemdunum með frumvarpinu er ljóst að gengið er út frá mjög víðum skilningi þar sem segir að undir ákvæðið falli hvers kyns hagnýting á náttúrunni, hvort sem er dauðum eða lífrænum efnum, plöntum eða dýrum og í ákvæðinu felist að hagnýta eigi nytjastofna sjávar, hvers kyns auðlindir í jörðu og landgrunni, vatns- og vindafl, jarðnæði og gróður, villt og alin dýr o.s.frv., til hagsbóta fyrir þjóðina. Ég vil, herra forseti, í þessu samhengi jafnframt árétta vegna þess að við erum ekki einungis að tala um fiskveiðiauðlindina, að festa eign þjóðarinnar á henni í stjórnarskrána, heldur náttúruauðlindir þjóðarinnar almennt, að náttúruvernd og friðlýsingar eru ein tegund nýtingar, náttúruvernd og friðlýsingar eru ein tegund auðlindanýtingar og ég minni í því samhengi m.a. á stefnumörkun með frumvarpi iðnaðarráðherra sem gerir ráð fyrir verndar- og nýtingaráætlunum, svokallaðra virkjanakosta. Það frumvarp gerir einmitt ráð fyrir að Alþingi lögfesti og löggjafarvaldið fari með því með sameiginlega ábyrgð allrar þjóðarinnar á nýtingu náttúruauðlinda Íslands sem eign okkar og jafnframt eign komandi kynslóða. Þetta var það sem ég vildi segja um þetta ágæta frumvarp sem hér liggur frammi. Ég ætla að endurtaka það að ég tel að ef þingmenn eru almennt sammála um markmið frumvarpsins, geta verið sammála vegna tilvísana frumvarpsins til skýrslu auðlindanefndar og tillagna hennar, á ekkert að vera því til fyrirstöðu að þingmenn geti orðið sammála um hvernig staðið verði að þessari breytingu á stjórnarskipunarlögum. Það er markmiðið sem er meginatriðið með þessu og ég tel að með athugasemdunum í frumvarpinu og þeim gögnum sem frumvarpið vísar til fari það ekkert á milli mála að meginmarkmiðið er að tryggja eignarhald þjóðarinnar á öllum náttúruauðlindum landsins sem ekki eru háðar einkaeignarrétti og svo það að kveða upp úr með það að veiðiheimildir eru afnota- eða hagnýtingarréttur, þær eru ekki beinn eignarréttur, og loks að koma í veg fyrir að hægt sé að hefða þessar heimildir sem beinan eignarrétt.

Herra forseti. Þótt ég sé sammála flestum þeim markmiðum sem hæstv. umhverfisráðherra rakti hérna áðan get ég ekki fallist á að málið sé svona einfalt. Hæstv. ráðherra virðist nefnilega vera að tala um eitthvert allt annað frumvarp en það sem hér er til umræðu. Hæstv. ráðherra sagði að ef við værum sammála um markmið frumvarpsins, og ég er sammála því markmiði sem hún lýsti, og ef við værum sammála tilvísuninni í álitsgerð auðlindanefndar hlytum við að geta orðið sammála um frumvarpið. Það er röng ályktun. Ég er sammála markmiðinu sem hæstv. ráðherrann lýsti, eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra gerði líka fyrr í dag, en það er ekki hægt að uppfylla aðra forsendu hæstv. ráðherra nema breyta frumvarpinu. Það eru engar tilvísanir í það sem máli skiptir í auðlindanefnd. Ef hæstv. ráðherra er að bjóða upp á að því verði breytt í meðferð þingsins er ég til í það en ég get ekki samþykkt frumvarpið eins og það lítur út. Hæstv. ráðherra sagði réttilega að þjóðareign væri lykilhugtak en í frumvarpinu er hins vegar hugtakið útþynnt. Það má jafnvel orða það þannig að hugtakið sé ekki einu sinni skilgreint, og það veit hæstv. ráðherra sem er lögfræðingur að erfitt er að byggja lög á hugtökum sem lögin skilgreina ekki. Það er yfirleitt kafli í hverjum einustu lögum þar sem grunnhugtök lagabálksins eru skilgreind. Það er hvergi að finna skilgreiningu á hugtakinu þjóðareign. Þess í stað er einungis sagt að með hugtakinu þjóðareign sé lögð áhersla á þá ríku sameiginlegu hagsmuni sem allir Íslendingar hafa af því að nýta auðlindir skynsamlega. Náttúruauðlindir eru líka skilgreindar mjög sérkennilega. Þjóðareign á náttúruauðlindum á að taka til náttúruauðlinda sem enginn á en líka þeirra sem menn hafa einkaeignarrétt á. Þar með er hugtakið þynnt mjög út og andlagið, þ.e. þjóðareignin sjálf, finnst ekki í frumvarpinu. Það er stóri gallinn á þessu og þess vegna verður að breyta því 

Ég vil, frú forseti, fyrst vekja athygli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á því að í athugasemdunum með frumvarpinu er beinlínis verið að vísa til skýrslu auðlindanefndarinnar. Það er umfjöllun í athugasemdunum um galla við það að nota heitið „sameign þjóðarinnar“ og rök eru færð fyrir því að nota heitið „þjóðareign“ og m.a. vísað til skilnings og þess sem lá til grundvallar niðurstöðu auðlindanefndar sem lýtur að heitinu „þjóðareign“. Vegna þessarar tilvísunar til viðbótar þeim texta sem er í frumvarpinu sjálfu sé ég ekki annað en að það sé eðlilegt að fylla út ákvæðin með þessu. Það er hægt að koma þeim skýringum að í nefndaráliti með frumvarpinu og ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Hins vegar varðandi það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á áðan, að talað væri um að náttúruauðlindir Íslands skyldu vera þjóðareign og síðan segir „þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr.“, er þar vitaskuld verið að vísa til bæði beinna og óbeinna eignarréttinda eins og hér hefur verið kallað eftir í umræðunni. Við værum ekki að tala um þjóðareign á hvers konar eignum, yrðum að undanskilja einkaeignarréttindi og það er beinlínis gert með þessari tilvísun hér í 72. gr. vegna þess að hún verndar ekki bara beinan eignarrétt, hún verndar líka óbeinan eignarrétt og mér heyrist að það hafi verið það sem vantaði upp á að við hv. þingmaður skildum hvort annað í þessari umræðu.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur misskilið mig, ég geri ekki neinar sérstakar athugasemdir við það hvernig fjallað er um vísanir í 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hins vegar lýsir hæstv. ráðherra því yfir að það sé hægt að koma að öðrum skýringum úr auðlindanefndaráherslunni sem vantar í frumvarpið. Er verið að bjóða upp á það? Er verið að bjóða upp á það að þetta frumvarp verði í vinnu nefndarinnar skýrt með tilliti til megininntaks auðlindaskýrslunnar? Ef svo er skal ég athuga málið. Þá skal ég athuga hvort fyrir mína parta er hægt að samþykkja 1. gr. eins og hún er, en þá þarf að koma fram í nefndaráliti sameiginlegur skilningur á því að verið sé að ræða um réttindi og auðlindir sem eru ekki háðar einkaeignarrétti og að þær falli undir þjóðareign. Í öðru lagi þarf að taka það alveg skýrt fram, sem reyndar hæstv. ráðherra sagði margsinnis í ræðu sinni áðan að hún væri sammála, að það sem fellur undir þjóðareign megi ekki selja eða láta varanlega af hendi. Þetta er megingalli á greinargerð frumvarpsins, því þetta kemur þar hvergi fram. Ef hæstv. ráðherra segir samt sem áður með einhverjum lagatúlkunum að það komi fram, gott og vel, ef hún telur að það eigi að koma þar fram skulum við bara segja það skýrum orðum. Í þriðja lagi þarf að koma þar fram að það megi veita heimildir til að nýta auðlindir að því tilskildu að heimildin sé tímabundin og eftir atvikum, og eðli og nýtingarstigi auðlindarinnar, að gjald skuli fyrir taka. Þetta þarf að koma alveg skýrt fram. Ef hæstv. ráðherra er til í þann dans að þetta komi fram í álitsgerðinni getum við meira en talað saman.

Með því, frú forseti, að í greinargerð með frumvarpinu er vísað m.a. til tillögu auðlindanefndar að stjórnarskrárákvæði frá árinu 2000 finnst mér mjög eðlilegt að horft sé þangað og byggt á þeim skýringum sem þar eru um þjóðareignina. Auðlindanefndin setur á sínum tíma fram heitið „þjóðareign“ sem nýtt form á eignarrétti. Ég get ekki séð hvert annað við ættum að horfa með skýringu á því hugtaki. Við hljótum að horfa til þess með skilning okkar á þessu frumvarpi og hvað það er sem það segir. Varðandi gjaldtökuna vek ég athygli á því, sem ég tel að ég hafi komið inn á í ræðu minni áðan, að hér segir að nýta skuli þessar náttúruauðlindir til hagsbóta fyrir þjóðina. Það er ekki hægt að skilja öðruvísi en svo að gjald skuli koma fyrir. Að lokum vil ég vekja athygli á því sem ég líka sagði, og þetta eru bein viðbrögð við andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að í lokamálsliðnum segir að ekkert sé því til fyrirstöðu „að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum“. Ef við gagnályktum frá því er annars konar ráðstöfun en tímabundin til afnota eða hagnýtingar ekki heimil. Það er bundið einungis við afnot eða hagnýtingu sem er tímabundin. Í öðru lagi vil ég segja að hv. stjórnarandstaða hefur í ræðum fyrr í dag lýst sig reiðubúna til samstarfs um þetta mál, útilokar það ekki að hér geti stjórn og stjórnarandstaða náð saman um þessa breytingu á stjórnarskránni og þá er meginmarkmiðið það, sem ég ætla að stjórnarandstaðan sé sammála okkur um að tryggja, að ekki sé hægt að hefða veiðiheimildirnar sem beinan eignarrétt. Það er það sem hér hefur staðið upp úr mönnum að væri meginmálið og það er alveg skýrt í þessu frumvarpi að er ætlunin að koma í veg fyrir og að festa eignarhald þjóðarinnar  
            

Frú forseti. Ef ég skil ræðu hæstv. ráðherra rétt var hún að segja að markmið þessa frumvarps væri að koma í veg fyrir að það myndaðist hefðarréttur og þá var hún að einhverju leyti að draga úr ákvæðinu í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, þ.e. að úthlutun myndaði ekki eignarrétt. Þetta frumvarp virðist komið í mikilli skyndingu inn í þingið og því langar mig að spyrja: Hvað telur hæstv. ráðherra að nú þegar hafi myndast mikill eignarréttur? Ef marka má ræðu hæstv. byggðamálaráðherra, formanns Framsóknarflokksins, sem er nú örugglega hér í húsinu, má ætla að þetta hafi verið ákaflega vel undirbúið og þess vegna hlýtur þetta að liggja ljóst fyrir hjá hæstv. umhverfisráðherra, sem er lögfræðingur, sem vill að einhverju leyti koma í veg fyrir þá þróun að þarna myndist hefðarréttur.

Frú forseti. Það er ekki einungis vilji umhverfisráðherra að koma í veg fyrir að hefðarréttur myndist, heldur er það markmið frumvarpsins í sjálfu sér. Fræðimenn hafa bent á að það sé réttaróvissa á þessu sviði, á grundvelli fiskveiðistjórnarlaganna. Þegar verið er að tala um að festa eignarhald þjóðarinnar á auðlindunum í stjórnarskránni er beinlínis markmiðið að koma í veg fyrir þessa óvissu, að samræma löggjöf sem lýtur að eignarhaldi þjóðarinnar, binda eignarhald þjóðarinnar á þessum náttúruauðlindum í stjórnarskrá og koma í veg fyrir að útgerðarmenn geti hefðað og eignast beinan eignarrétt á veiðiheimildunum. Það fer ekkert á milli mála. Varðandi undirbúning þessa máls vil ég annars vegar vísa í hina miklu vinnu auðlindanefndar þar sem var þverpólitísk sátt um að þetta skyldi vera niðurstaðan, m.a. til að eyða réttaróvissu, og svo get ég hins vegar hvað varðar Framsóknarflokkinn vísað í merkilega vinnu sem unnin var á vegum Framsóknarflokksins með aðkomu fjölda flokksmanna þar sem sáttin fólst m.a. í því að við festum eignarhaldið á fiskveiðiauðlindunum í stjórnarskránni.

Frú forseti. Mér finnst miður að verða vitni að því að hæstv. umhverfisráðherra er hér að grafa undan merkingu og skilningi landsmanna á lögunum eins og fólkið í landinu hefur skilið þau, a.m.k. skiljum við í Frjálslynda flokknum ekki þessi lög svo að hér hafi myndast einhver eignarréttur, alls ekki. Við höfnum einfaldlega þessari úthlutun sem gengur út á að viðhalda hér kerfi sem hefur ekki skilað öðru en tjóni fyrir þjóðina, landsbyggðina, eins og landsmenn hafa orðið vitni að. Á Ísafirði var haldinn neyðarfundur vegna stöðu mála þar af völdum kerfisins. Mér finnst ábyrgðarhluti þegar ríkisstjórnin kemur hingað með eitthvert frumvarp þar sem hún getur ekki skýrt út hversu mikill eignarréttur hafi myndast, hversu mörg prósent hafi myndast við það að ekki hafi verið hreyft við þessu óréttlætismáli allan þennan tíma. Hæstv. ráðherra skuldar þjóðinni svolítið skýrari svör: Hversu mikill eignarréttur telur hún að hafi myndast? Síðan er annað mál sem mig langar að koma inn á. Hæstv. ráðherra segir í ræðu sinni að einhverjir menn séu að tala um að þetta frumvarp þýði allt annað en hún leggur í merkingu þess sem ég get tekið að einhverju leyti undir, við eigum að taka af öll tvímæli um að þjóðin ráði yfir auðlindum sínum. Það eru hins vegar ekki einhverjir menn sem halda þessu fram, heldur þingmenn og samherjar ráðherrans í ríkisstjórninni og þeir halda þessu fram á opinberum vettvangi. Mér finnst ekki sanngjarnt þegar við erum að ræða um grundvallarlög að tala um þessa menn sem einhverja menn úti í bæ. Þetta eru stuðningsmenn þessa frumvarps sem hér er lagt fram og ef stuðningsmennirnir leggja svo mismunandi merkingu í það sem stendur í þessu plaggi 

Frú forseti. Það er rétt að halda því til haga að það sem við erum að tala um hér er að festa eignarhaldið á náttúruauðlindunum, þar á meðal fiskveiðiauðlindinni, í stjórnarskrána, það sé meginreglan. Ákvæðið gengur út frá því að síðan sé hægt með lögum að veita afnota- eða hagnýtingarrétt á þessu ákvæði. Hv. þingmaður er hér í andsvörum sínum að rugla þessu tvennu saman, annars vegar þjóðareigninni sem verður að binda í stjórnarskrána og vilji er til að binda í stjórnarskrána, m.a. til að koma í veg fyrir að hægt sé að hefða þennan rétt sem bein eignarréttindi, en ákvæðið gerir jafnframt ráð fyrir því að hagnýtingunni eða afnotunum skuli skipað með lögum eins og Alþingi hefur gert með fiskveiðistjórnarlögunum. Þarna er verið að rugla saman og tala um í sömu andránni tvo óskylda hluti sem ég held að sé ekki til að skýra þá umræðu sem hér fer fram. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskrá. Því er um mjög stórar og miklar hugmyndir að ræða sem ætlað er að hafa varanleg eða mikil áhrif. Mig langaði í upphafi ræðu minnar að geta þess að síðasti ræðumaður, hæstv. umhverfisráðherra, fór að mínu mati ágætlega yfir það hvert er markmið Framsóknarflokksins. Ég skynjaði það á þann veg að það sem hæstv. ráðherra sagði sé það sem Framsóknarflokkurinn vildi sagt hafa. Vandinn er á hinn bóginn sá að textinn sem kom út úr vinnu formanna stjórnarflokkanna er allt annar en það markmið og sú skýring sem hæstv. ráðherra lagði út af í ræðu sinni. Hvað er líklegt að komi út úr vinnu sem er unnin undir hótunum um stjórnarslit? Hversu líklegt er að vinna sem er unnin undir þeim formerkjum sé unnin heiðarlega og ærlega með það að markmiði sem hæstv. umhverfisráðherra lýsti? Það er alveg ljóst að textinn er einhvers konar málamiðlun milli tveggja flokka sem hafa algerlega andstæða sýn á það hvernig skipa eigi málum. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa margir hverjir lýst því fjálglega að sá texti sem er til umræðu hafi í raun enga merkingu og sé þýðingarlaus. Það er alveg fráleitt að taka ekki mark á þeim orðum. Því eins og ég lýsti áðan held ég að Framsóknarflokkurinn vilji raunverulega tryggja að náttúruauðlindir verði í þjóðareign nema þær sem eru háðar eða undirorpnar einkaeignarrétti. Það er markmiðið sem lagt er upp með og það er markmiðið sem ég ætla að tala út frá og það er markmiðið sem ég trúi að mikill meiri hluti á þingi vilji ná. Spurningin snýst hins vegar um textann sem liggur fyrir og við erum að leggja út af. Ekki hvað menn langaði að hafa í þeim texta, hvað menn vildu sagt hafa eða hvað auðlindanefnd hugsanlega meinti því sá texti er ekki hér. Hvaða texti er það sem við höfum fyrir framan okkur? Ef við förum aðeins yfir í Sjálfstæðisflokkinn þá vitnaði ég fyrr í dag í athyglisverða grein sem Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifaði í Wall Street Journal 29. janúar árið 2004. Þar lýsti hann ágætlega vel heppnaðri, að hans sögn, róttækri og yfirgripsmikilli frjálshyggjutilraun á Íslandi undanfarin tólf til sextán ár, jafnvel með betri árangri en í Bretlandi Thatcher, Nýja-Sjálandi eða í Chile eins og Hannes Hólmsteinn kemst að orði. Ég leyfði mér að þýða þetta og biðst þá afsökunar ef eitthvað er ekki alveg sem skyldi. En ég gerði þetta eftir bestu getu. Í greininni segir Hannes eftirfarandi, með leyfi forseta: „En margt er enn ógert. Heilbrigðis- og menntakerfið er í opinberum rekstri. Svo er einnig um ýmsa þjónustu, nokkrar útvarps- og sjónvarpsstöðvar og virkjanir og raforkukerfið. Menn sem standa herra Oddssyni nálægt, þ.e. hæstv. fyrrv. forsætisráðherra, telja að áherslu eigi að leggja á lækkun tekjuskatts einstaklinga og styrkingu séreignarréttarins, bæði að því er varðar fjármagn og náttúruauðlindir landsins.“ Um er að ræða einn helsta hugmyndafræðing Sjálfstæðisflokksins til langs tíma á þessu sviði. Hann leggur megináherslu á að tryggja séreignarréttinn að því er varðar nýtingu á náttúruauðlindum. Ég held að í þessum orðum kristallist það sem Sjálfstæðisflokkurinn raunverulega meinar sem er allt annað en hæstv. umhverfisráðherra rakti í sinni ágætu ræðu, og get ég tekið undir flest það sem þar kom fram, en textinn sem við ræðum er allt öðruvísi. Það er alveg ljóst að textinn sem við erum með er einhvers konar málamiðlun milli þessara tveggja flokka og í reynd leggja flokkarnir mismunandi áherslu og túlkun í það sem hér stendur. Hæstv. forsætisráðherra sagði að fyrst og fremst væri um stefnuyfirlýsingu að ræða en hæstv. iðnaðarráðherra færði önnur sjónarmið fram sem ekki er hægt að túlka á sama hátt. Ef við byrjum á því að fara aðeins yfir þann texta sem liggur fyrir sem er kjarnaatriðið, ekki hvaða vinna var unnin í einhverjum flokkum, ekki hvaða vinna var unnin í einhverjum nefndum, ekki hvað menn vildu sagt hafa, heldur sá texti sem hér er. Hér segir: „Náttúruauðlindir Íslands skulu vera þjóðareign.“ Lykilhugtakið hlýtur að vera „að vera í þjóðareign“. Í greinargerð með frumvarpinu kemur mjög skýrt fram að það verður löggjafans að fylla inn í það hugtak. Það er tekið fram a.m.k. í tvígang að það verður fyrst og fremst löggjafans að fylla inn í það hugtak og skýra hvað átt er við með orðinu þjóðareign. Það kemur mjög skýrt fram að það verður löggjafans að gera það. Reyndar er það þannig að löggjafinn getur afhent náttúruauðlindir kjósi hann svo og það hefur hann gert. Ef þetta ákvæði fer óbreytt í gegn er breytingin sú að það er þá orðin stjórnarskrárvarin heimild að afhenda náttúruauðlindir. Það er ekki svo núna. Því má segja að verði þessi breyting að lögum hafi Alþingi stjórnarskrárvarða heimild til þess að afhenda náttúruauðlindir. Reynum að átta okkur á því hvað átt er við með orðinu þjóðareign. Eins og textinn liggur fyrir og eins og greinargerðin segir er það Alþingis eða löggjafans að fylla inn í það hugtak. Í hugmyndum auðlindanefndar á sínum tíma, sem talsvert hefur verið vitnað til, var hugtakið þjóðareign skilgreint á neikvæðan hátt. Það var nokkuð skýrt hvað væri í þjóðareign, hvað í því fælist, auk þess sem löggjafinn gæti bætt inn í það hvað í hugtakinu fælist. En í þeim hugmyndum var sleginn ákveðinn varnagli á þann hátt að það sem færi í þjóðareign yrði ekki afhent varanlega til einkaeignarréttar, þ.e. að það yrði, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson komst ágætlega að orði, einhvers konar sölubann á náttúruauðlindum eins og auðlindanefnd lagði upp með.  Sjálfstæðisflokkurinn er einn eftir með þessar hugmyndir og hann hefur augljóslega haft tögl og hagldir þegar þessi texti var saminn a.m.k. þegar maður hlýðir á orð framsóknarmanna, hv. þingmanna, á Alþingi. Þó að það sé löggjafans að skilgreina hvað er í þjóðareign er ekkert sem kemur í veg fyrir það í þeim texta sem hér um ræðir að löggjafinn taki það síðan aftur úr þjóðareign og ráðstafi því á einhvern hátt. Það er í reynd engin vörn í þessu stjórnarskrárákvæði gegn því að náttúruauðlindir verði í þjóðareign í þeim skilningi sem auðlindanefnd lagði í hugtakið í upphafi. Ég hef í nokkur skipti reynt að fá svör við því, m.a. frá flutningsmanni, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hvaða náttúruauðlindir er tryggt að verði áfram í þjóðareign miðað við ákvæðið eins og það liggur fyrir. Ég er með útprentun á svarinu sem hæstv. ráðherra gaf í dag. Það er alveg ljóst að hann hefur þann eðlilega skilning, eða a.m.k. hefur sá skilningur borist honum til eyrna eins og hann orðaði það, að það megi taka út úr þjóðareign það sem einu sinni hefur verið sett inn. Það sé löggjafans að taka þetta út. Þá stendur eftir spurningin: Hverju náum við fram? Hverju náum við fram með því að breyta stjórnarskránni á þennan hátt? Ef engin varanleg vörn er gegn því að löggjafarsamkundan, hvort sem er núna eða í framtíðinni, taki ákvörðun um að afhenda þessar náttúruauðlindir? Á þinginu eru uppi mismunandi viðhorf, mismunandi skoðanir og mismunandi hugmyndafræði um það hvernig fara skuli með slíkar náttúruauðlindir, hvort þær skuli vera í einkaeign eða hvort þær skuli vera í þjóðareign? Það er eðlilegt og ég ber fulla virðingu fyrir þeim viðhorfum sem þar búa að baki. Ég er hins vegar sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hluti á þinginu vill tryggja þetta varanlega í þjóðareign. Um það á umræðan að snúast og við eigum að tryggja það. Við eigum að tryggja að það markmið náist. Það markmið næst ekki með þeim texta sem hér liggur fyrir. Þá vaknar spurningin, og ég leyfi mér að vísa aftur í ræðu hæstv. umhverfisráðherra, vegna þess að ég er svo til sammála öllu því sem þar kemur fram, hefði textinn verið á annan veg: Ef menn raunverulega meina það sem þar kom fram hvers vegna ekki að skrifa það í textann? Hvers vegna skrifa texta sem tryggir ekki vernd á auðlindum, sem tryggir ekki eignarrétt þjóðarinnar á þeim auðlindum sem við viljum að séu áfram í þjóðareign? Það er hin stóra spurning. Af hverju gerum við þetta þá ekki eins og við vildum hafa þetta? Í því liggur sáttin milli stjórnar og stjórnarandstöðu, að þessu markmiði verði náð. Það segir sig sjálft, án þess að ég ætli að fara að rekja aðdraganda málsins, það hafa aðrir gert og þekkja án efa betur, að það að ætla að breyta stjórnarskránni á síðustu dögum undir hótunum um stjórnarslit hlýtur að vera afbrigðilegt. Það getur ekki verið að við þær aðstæður nái menn þeirri bestu lausn sem hugsast getur. Það er alveg ljóst af þeim texta sem liggur fyrir að sú hefur orðið niðurstaðan. Það er líka fleira sem gerir það að verkum að hugtakið þjóðareign, eins og það birtist í frumvarpinu, hefur litla sem enga merkingu. Ég leyfi mér að vitna til álitsgerðar auðlindanefndar á bls. 25. Þar er m.a. tekið skýrt fram, með leyfi forseta: „Vegna þess að þjóðin er ekki lögaðili og þar með bær til að vera eiginlegur eigandi að lögum með sama hætti og ríkið er nauðsynlegt að kveða nákvæmlega á um það að handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds, þ.e. Alþingi og stjórnvöld, fari með allar þær eignarréttarheimildir sem í hinu nýja eignarformi felast í umboði þjóðarinnar.“ Svo segir áfram: „Að öðrum kosti yrði eignarréttur þjóðarinnar merkingarlaus.“ Það er nákvæmlega þetta sem sá mæti lögspekingur Sigurður Líndal hefur verið að segja: Eins og þetta hugtak liggur fyrir er það algerlega merkingarlaust. Ég er þeirrar skoðunar að ef menn ætla að afgreiða hlutina svona þá þýði þetta ekki neitt. Þá hafi þetta enga þýðingu jafnvel þó að nefndir innan Framsóknarflokksins hafi unnið gott starf. Sá texti er bara ekki hér. Hér er verið að segja: Alþingi skilgreinir þjóðareignarhugtakið og Alþingi getur tekið út úr þjóðareignarhugtakinu það sem það vill gera. Með öðrum orðum er ekki verið að tryggja kynslóðum framtíðarinnar aðgang að náttúruauðlindum eða tryggja að þær endi ekki í einkaeign eða njóti séreignarréttar. Það er það sem þessi texti segir. Það þýðir ekkert að tala um einhvern texta sem er ekki hér. Það þýðir ekkert að tala um einhverjar hugmyndir sem eru ekki á blaði. Það þýðir ekkert að tala um að það gæti verið gaman að skrifa öðruvísi nefndarálit. Það sem skiptir öllu máli, og það er sjálfstæðismönnum löngu ljóst, er sá texti sem fer í stjórnarskrána. Allt annað er gott og blessað. Það að ætla að setja í stjórnarskrá ákvæði eins og það sem hér um ræðir, merkingarlaust að mínu viti, er ekki til þess fallið að ná sáttum. En það er hins vegar athyglisvert, og gerir það kannski að verkum að menn þurfa ekki að ljúka þessum umræðum án þess að hafa nokkra bjartsýni með í för, að Framsóknarflokkurinn meinar allt annað en þessi texti segir. Sjálfstæðismenn eru ekkert að rugla með þetta. Þeir eru alveg með það á hreinu hvað þeir vilja. Þeir vilja hafa þetta merkingarlaust. Þeir mega eiga það að þeir hafa náð því fram, það er í anda þeirra hugmyndafræði. Það þýðir ekkert fyrir framsóknarmenn að halda því fram að tillaga þeirra snúist um allt annað en það sem stendur í textanum. Umræðan hefur að mínu viti dregið þetta mjög skýrt fram í dag. Hún hefur líka dregið fram að menn eiga ekki að ráðast í breytingar á stjórnarskrá við þær kringumstæður sem voru uppi þegar annar stjórnarflokkurinn uppgötvaði að fáir, ef þá nokkrir, vilja kjósa hann. Þá var talið rétt að vera með uppþot og hóta jafnvel stjórnarslitum ef menn fengju ekki sitt fram. Ekki er líklegt að vinnubrögð af því tagi leiði til góðrar niðurstöðu og það er nákvæmlega sú niðurstaða sem liggur fyrir að mínu viti, hún er ekki góð. Það er mín hugmyndafræði. Ég sé framan í hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, hann brosir talsvert vegna þess að sjálfstæðismenn hafa náð því fram sem þeir vildu, að tefla fram ákvæði, segjast hafa náð einhvers konar samkomulagi, en niðurstaðan er á engan hátt á þann veg sem að var stefnt, þ.e. að tryggja að náttúruauðlindir verði varanlega í eigu þjóðarinnar að undanskildum þeim sem nú eru undirorpnar einkaeignarrétti. Þetta er mín niðurstaða, virðulegi forseti, 

Hæstv. forseti. Það var eitt atriði sem mér kom í hug undir ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, 4. þm. Suðurkjördæmis, sem hann vék raunar ekki að í ræðu sinni. Hann fjallaði töluvert um hugtakið „þjóðareign“ og velti fyrir sér ýmsum þáttum í því sambandi. Ég mun kannski hafa tækifæri til að koma nánar inn á það síðar. En ég velti einu fyrir mér í þessu sambandi. Nú er hv. þingmaður og flokkur hans mjög áhugasamur um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi velt fyrir sér hvort þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá, t.d. fiskveiðiauðlindinni, snerti með einhverjum hætti möguleika Íslands ef pólitískur vilji yrði til að gerast aðili að Evrópusambandinu, með þeim afleiðingum að fiskveiðiréttindi, t.d. utan 12 mílna, yrðu sameign eða háð sameiginlegum afnotarétti allra aðildarríkja Evrópusambandsins. Ég held að það væri forvitnilegt að fá þann vinkil inn í umræðuna. Ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um þessi mál og gott væri að fá þann flöt á umræðunni upp og eiga orðastað við hann um það.

Virðulegi forseti. Ég var einmitt að velta því fyrir mér, þegar hv. þingmaður óskaði eftir því að veita andsvar, hvar hann skyldi bera niður. Ég átti helst von á því að hann kæmi inn í þetta stjórnarskrárákvæði og fjallaði um það efnislega. Nei, það var ekki þannig, hann endaði i Brussel. Ég veit ekki hvort það var til að finna nýjan flöt á umræðunni eða hvað er í gangi en hann a.m.k. ákvað að fara til Brussel og koma þaðan og spyrja: Hvað ef við gerðumst aðilar að Evrópusambandinu, ef ég skildi hann rétt? Mundi ákvæði um þjóðareign auðlindarinnar koma í veg fyrir það? Er það ekki nokkuð réttur skilningur á spurningunni? Virðulegi forseti. Ég hefði haldið að þegar við værum búin að festa ákvæði í stjórnarskrá sem skilgreindi að náttúruauðlindir væru þjóðareign þá stæðum við einfaldlega betur að vígi í viðræðum við Evrópusambandið. Ég vissi ekki að hv. þingmaður hefði mikinn áhuga á því að ganga í Evrópusambandið. Það er algerlega nýtt í þessari umræðu og kannski ákveðin tíðindi. En eftir á að hyggja, þótt hv. þingmaður hafi komið mér á óvart með fyrirspurn sinni, hvert hann leiddi umræðuna og hvaðan hann kom að henni, þarf ekki að koma á óvart þegar menn hafa svona málstað að verja að þeir flýi eins og fætur toga til Brussel og reyni að nálgast umræðuna þaðan.

Hæstv. forseti. Ég verð að játa að mér finnst ómaklegt að láta eins og þessi áhugaverði vinkill á málinu komi þessari umræðu ekki við. Það liggur fyrir að hv. þingmaður og flokkur hans hafa áhuga á hvoru tveggja, annars vegar að fara í Evrópusambandið með því sem því fylgir og hins vegar að koma ákvæði um þjóðareign með tilteknum skilmálum inn í stjórnarskrá. Ég velti fyrir mér hvort í þessu felist mótsögn eða hvort þetta sé með einhverjum hætti samrýmanlegt. Mér fannst hv. þingmaður ekki svara spurningunni. Mér fannst hann frekar svara spurningunni á þá leið að stjórnarskrárákvæði kynni að vera með einhverjum hætti umsemjanlegt eða háð samningum við Evrópusambandið, væri einhvers konar tæki í samningum við Evrópusambandið. Ég veit ekki hvort ætti þá undan að láta, Rómarsáttmálinn eða ákvæði í stjórnarskrá Íslands.

Virðulegi forseti. Mér þykir athyglisvert að hv. þm. Birgir Ármannsson skuli ætla að gæta hagsmuna Evrópusambandsins í væntanlegum og hugsanlegum aðildarviðræðum við það. Nú veit ég að hv. þingmaður er vel að sér í Evrópumálum. Hann þekkir mætavel - ef við eigum að halda þessari umræðu áfram sem hefur ekkert að gera með þetta stjórnarskrárákvæði - að hvert einasta ríki sem hefur gengið í Evrópusambandið er með stjórnarskrá. Þetta hefur í raun ekkert með það að gera. En af því að hv. þingmaður tekur þetta upp finnst mér vert að benda á að það hefur aldrei verið markmið Evrópusambandsins að ganga svo að þeim löndum sem vilja ganga þar inn að það gangi á þeirra helstu hagsmuni eða komi þeim á kné. Það hefur aldrei verið markmiðið í slíkum samningum. Meðal annars má vísa til þess að í samningaviðræðum fékk sumarbústaðaeign í Danmörku undanþágu á sínum tíma. Meðal annars var fundin upp ný skilgreining á heimskautalandbúnaði sem talin var þjóna hagsmunum norðurhéraða Svíþjóðar og Finnlands. Upp koma margvísleg sjónarmið í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Ég trúi ekki að hv. þingmaður hafi með fyrirspurn sinni verið að reyna að tryggja þannig hagsmuni Evrópusambandsins að það eigi meiri möguleika á að komast í sjávarauðlindina, eins og ég skildi hann, ef við mundum ekki lögfesta ákvæði í þá veru sem hæstv. umhverfisráðherra vill að við lögfestum í stjórnarskrá. Svona skil ég hv. þingmann. En ég skil hins vegar vel að hann flýi af hólmi á þinginu 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér afar athyglisvert frumvarp frá tveimur hæstv. ráðherrum, þ.e. forsætisráðherra og iðnaðarráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins og formanni Framsóknarflokksins, frumvarp sem blaðamenn Fréttablaðsins í morgun segja að einungis 29% aðspurðra í skoðanakönnun telji að Alþingi hafi nægan tíma til að afgreiða áður en þing verður rofið.

Það eru jafnmargir og bera virðingu fyrir þinginu.

Já, það eru jafnmargir og bera virðingu fyrir þinginu, segir hv. Kristinn H. Gunnarsson. Það er spurning hvort þetta séu sömu 29 prósentin, við skulum nú láta það liggja milli hluta. Það segir reyndar líka á forsíðu Fréttablaðsins í dag að meiri hluti stuðningsfólks allra flokka utan Framsóknarflokksins telji að Alþingi hafi ekki nægan tíma fyrir þingslit til að afgreiða þetta frumvarp hæstvirtra ráðherra. Það má eflaust leggja út af þessu á ýmsa lund. Sannleikurinn er auðvitað sá að hér er um umdeilt mál að ræða, mál sem verðskuldar mikla vinnu og mikla umræðu og fær langa umræðu í þinginu í dag eins og eðlilegt hlýtur að teljast. Það rifjast upp fyrir mér, virðulegi forseti, að ég var á fundi þann 1. mars sl. hjá Verkfræðingafélagi Íslands og Tæknifræðingafélagi Íslands þar sem fjallað var um nýtingu náttúruauðlinda. Þar kom fram í máli fleiri en eins fyrirlesara að umfram allt þyrfti að fara með gát þegar íhugaðar væru grundvallarbreytingar á nýtingu náttúruauðlinda okkar. Þó að téður fundur hafi fyrst og fremst fjallað um nýtingu þeirra auðlinda sem eru fallnar til orkuvinnslu, þ.e. vatnsafls og jarðvarma, fundust mér skilaboð fyrirlesaranna afar skýr og almenn og þau voru öðru fremur þessi: Þegar taka á ákvörðun um stefnu til framtíðar um nýtingu takmarkaðra auðlinda er nauðsynlegt að gefa sér þann tíma sem þarf. Óðagot, einkum stjórnmálamanna, getur hæglega skaðað hagsmuni þjóðarinnar þegar til langs tíma er litið. Þetta eru mikilvæg skilaboð sem ég tel eðlilegt að bera inn í þennan sal í þessari umræðu og þetta er allt mikilvægt í ljósi þessa máls og þess hvernig það ber að. Þann 4. janúar 2005 tilkynnti forsætisráðuneytið um skipan nefndar sem ætlað var það hlutverk að gera tillögu um breytingar á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Í skipunarbréfi þeirrar nefndar kom m.a. fram að endurskoðunin yrði einkum bundin við I., II. og V. kafla stjórnarskrárinnar og þau ákvæði í öðrum köflum hennar sem tengjast sérstaklega ákvæðum þessara þriggja kafla. Talað var um að stefnt yrði að því að frumvarp til breytinga á stjórnarskránni mundi liggja fyrir, eins og segir í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu þann 4. janúar, með leyfi forseta: „… svo tímanlega að unnt verði að samþykkja það á Alþingi fyrir næstu reglulegu alþingiskosningar sem fram eiga að fara vorið 2007. Báðum nefndum“ - þ.e. sem skipaðar voru, sérfræðinganefndinni og þingmannanefndinni - „er ætlað að hefja störf sín hið fyrsta og ljúka störfum ekki síðar en í byrjun árs 2007.“ Það gekk eftir eins og hæstv. forseti, sem nú situr á forsetastóli, veit mætavel því að það var undir hans stjórn sem þessi nefnd starfaði. Eftir mikið starf sem ég efa ekki að hafi verið unnið af alúð og mikilli samviskusemi - meira að segja iðkaði nefndin þau fyrirmyndarvinnubrögð að allt það starf sem þar var unnið, fundargerðir og gögn sem lögð voru fram, var aðgengilegt á sérstakri heimasíðu nefndarinnar og var allt opið fyrir áhugasama sem gátu fylgst með framvindu starfsins og lagt sitt til málanna og gert athugasemdir og komið skilaboðum til nefndarinnar - lauk hún störfum þann 19. febrúar sl. Hvernig lauk hún störfum? Jú, eins og hæstv. forseti veit, skilaði hún áfangaskýrslu þar sem gefið var yfirlit yfir starfið undanfarin tvö ár og í þeirri áfangaskýrslu, sem er afar athyglisverð ásamt með fylgigögnum, kemur fram að nefndin telji sig þurfa lengri tíma til að ljúka þeirri heildarendurskoðun sem að var stefnt. Samt sem áður lagði nefndin til eina yfirvegaða tillögu sem var það eina sem nefndin náði endanlegri sátt um, þ.e. tillögu sem fól það í sér að breyta ætti 79. gr. stjórnarskrárinnar, og nefndin lagði fram frumvarp eða uppkast eða drög að frumvarpi í því skyni að þessari 79. gr. yrði breytt. Um hvað fjallar 79. gr. stjórnarskrárinnar, hæstv. forseti? Hún fjallar um þjóðaratkvæðagreiðslur og hvernig breyta eigi stjórnarskrá Íslendinga, stjórnarskrá lýðveldisins. Í henni segir, með leyfi forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög. Nú samþykkir Alþingi breytingu á kirkjuskipun ríkisins samkvæmt 62. gr., og skal þá leggja það mál undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar, og skal atkvæðagreiðslan vera leynileg.“ Svona hljóðar, hæstv. forseti, núverandi 79. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Stjórnarskrárnefndin lagði til að þessari grein yrði breytt. Nefndin segir í tilkynningu sem gefin var út eftir miðjan febrúar sl. að ef sú breyting sem hún lagði til næði að fá samþykki Alþingis yrði um leið lagður grunnur að því að bera megi endurskoðaða stjórnarskrá undir þjóðaratkvæði og að endurskoðuð stjórnarskrá mundi þá öðlast ótvíræðari lýðræðislega staðfestingu en raunin yrði ef hún væri afgreidd með núgildandi hætti. Eins og hæstv. forseti veit hefur þetta frumvarp ekki litið dagsins ljós í þingsölum og ég verð að segja að ég er furðu lostin yfir því að hæstv. ráðherrar sem flytja það frumvarp sem hér er til umfjöllunar skuli leyfa sér að sniðganga vilja þessarar nefndar sem starfaði í tvö ár af heilindum og einlægni, skilaði niðurstöðu, og ég spyr: Hvar er hugmynd nefndarinnar? Hvar er frumvarp sem byggir á tillögu nefndarinnar? Af hverju erum við ekki að ræða það hér? Mér þykir það í hæsta máta undarlegt að sniðgengið skuli það samráð sem mér finnst vera til fyrirmyndar og var staðið vel að og við stóðum öll á bak við og í stað þess að fara að þeirri tillögu sem nefndin komst að niðurstöðu um ræðum við hér einhverja tillögu frá hæstv. ráðherrum Geir H. Haarde og Jóni Sigurðssyni um að náttúruauðlindir Íslands skuli vera í þjóðareign, þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila samkvæmt 72. gr. Sömuleiðis að nýta eigi þessar náttúruauðlindir okkar til hagsbóta þjóðinni eftir því sem nánar væri kveðið á um í lögum og að þetta skuli ekki vera því til fyrirstöðu, segir í greininni, að einkaaðilum séu veittar heimildir til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum samkvæmt lögum. Þetta á ekkert skylt við niðurstöðuna sem téð stjórnarskrárnefnd náði í vinnu sinni. Hins vegar vann stjórnarskrárnefndin mjög mikið í því að skoða nákvæmlega ákvæðið sem lýtur að þjóðareign náttúruauðlinda og hvað segir um það í niðurstöðum og fundargerðum nefndarinnar? Við skulum fletta því upp, hæstv. forseti. Í sérfræðinganefndinni sem starfaði með þingmannanefndinni áttu sæti Eiríkur Tómasson lagaprófessor, Kristján Andri Stefánsson lögfræðingur, Gunnar Helgi Kristinsson, prófessor í stjórnmálafræði, og Björg Thorarensen lagaprófessor. Björg Thorarensen lagaprófessor átti einnig sæti í þeim vinnuhópi nefndarinnar sem fjallaði um auðlinda-, umhverfis- og mannréttindamál. Þegar lesnar eru þær fjórar fundargerðir þessa vinnuhóps sem aðgengilegar eru á áðurnefndri heimasíðu kemur í ljós að menn veltu þar fyrir sér á afar yfirvegaðan hátt með hvaða hætti setja mætti ákvæði sem væri almenns eðlis, næði til allra náttúruauðlinda okkar og tryggði að þær yrðu sameign þjóðarinnar. Af hverju fylgja hæstv. ráðherrar ekki forskriftinni sem vinnuhópurinn komst að niðurstöðu um og Björg Thorarensen, lagaprófessor við Háskóla Íslands, bjó í tillöguform í þeirri vinnu? Þessari spurningu hefur ekki verið svarað við þessa umræðu. Það hlýtur að vera krafa okkar sem sitjum á löggjafarsamkundunni og krafa þjóðarinnar að fá svör um það frá hæstv. ráðherrum hvers vegna ekki var tekinn útgangspunktur í þeirri vinnu sem stjórnarskrárnefndin innti af hendi. Það er athyglisvert að skoða hvað það var sem vinnuhópurinn um auðlinda-, umhverfis- og mannréttindamál skoðaði fyrst og fremst. Hann skoðaði m.a. breytingu á norsku stjórnarskránni og finnsku stjórnarskránni og ræddi í því sambandi við sérfræðing á borð við Aðalheiði Jóhannsdóttur lagaprófessor, sérfræðing í umhverfisrétti, en hún taldi og hefur vikið að því í greinum, m.a. greinum sem við höfum verið að skoða í umhverfisnefnd Alþingis síðustu daga, að það væri eðlilegt að taka tillit til þriggja meginþátta þegar þessi mál væru skoðuð og þessa þrjá meginþætti hafa hæstv. ráðherrar, þessir herramenn sem leggja fram þetta frumvarp, algerlega sniðgengið. Þeir hafa kosið að sniðganga ráðleggingar sérfræðinganna sem gengu út á það að megináherslan yrði lögð á þátttökuréttindi almennings, rétt manna til þess að hafa áhrif á ákvarðanir sem vörðuðu umhverfi, í öðru lagi á regluna um sjálfbæra þróun, í þriðja lagi tilvísun í líffræðilega fjölbreytni og samninginn sem við höfum undirgengist og höfum fengið ákúrur fyrir að hafa ekki leitt í lög, samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika. Í þessu sambandi var bent á í nefndinni að hugtakið „sjálfbær þróun“ væri nokkurs konar yfirhugtak sem væri rétt að telja sem meginmarkmið en á eftir kæmu hin tvö. Síðan yrði inntak hugtakanna, sem er mjög víðtækt, skýrt nánar í greinargerð. Sömuleiðis var lögð áhersla á það í vinnu nefndarinnar að framsetning umhverfisákvæðis í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands hlyti að að felast í því að lýsa þessum markmiðum, þessum yfirmarkmiðum, en jafnframt yrði þá tilgreint í stjórnarskrárákvæðinu að nánar væri hægt að mæla fyrir um þessi ákvæði í sérstökum lögum. Það eru mér mikil vonbrigði, hæstv. forseti, þegar við fáum inn á okkar borð frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem varða þessi grundvallaratriði, sem eru mér og samþingmönnum mínum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði mikið hjartans mál og ríma við stefnuyfirlýsingu flokks okkar, að um þau skuli vélað með þeim hætti sem raun ber vitni. Hér er eitthvert orðalag í tillögugreininni, sem hæstv. ráðherrar gera ráð fyrir að verði 79. gr., sem virðist vera almenns eðlis og virðist eiga við um þá þætti sem sérfræðingar í stjórnarskrárnefndinni fjölluðu um en svo þegar greinargerðin er lesin er hún öll meira og minna sértæk og á að því er virðist eingöngu við sjávarauðlind okkar. Hvað segir svo sérfræðingurinn Björg Thorarensen lagaprófessor í fjölmiðlum þegar hún er spurð hvernig henni lítist á þetta frumvarp. Hæstv. forseti, ég tel ástæðu til að líta í gagnasafn Morgunblaðsins. Í innlendum fréttum Morgunblaðsins frá því á laugardaginn var er rætt við téða Björgu Thorarensen og sú er ástæðan fyrir því að ég vitna til orða hennar hér að ég er þeim hjartanlega sammála og mér þykir rétt að styðja sjónarmið mín með skoðunum prófessorsins og orðum hennar. Hún segir að sér finnist ákvæðið fyrst og fremst óskýrt og að það svari engum spurningum. Við skulum hafa það í huga að hér talar lagaprófessor sem starfaði í sérfræðinganefndinni sem starfaði með stjórnarskrárnefndinni sem við skipuðum í febrúar 2005. Hún segir að þetta sé dæmigert um skort á að tekin sé skýr pólitísk ákvörðun um innihald ákvæðisins og síðan eigi að leysa úr álitaefnum að því er virðist þegar ágreiningur kemur upp. Hún segir að það beri ekki með sér gott skipulag við samningu stjórnarskrárákvæðisins. Spurð hvort og þá hvaða réttaráhrif ákvæðið geti haft, segir hún ómögulegt að segja til um það, og ég vil vitna beint í prófessorinn, með leyfi forseta: „Eftir því sem mér skilst er markmiðið að styrkja þá reglu sem kemur fram í lögunum um stjórn fiskveiða og kannski að girða fyrir að þróunin verði sú að einstaklingseignarréttur stofnist á auðlindunum með sérstöku tilliti til sjávarauðlindanna.“ Hverju svara hæstv. flutningsmenn prófessornum að þessu leyti? Ætlast þeir kannski til að ákvæðið girði fyrir að þróunin verði sú að einstaklingseignarréttur stofnist á auðlindunum með sérstöku tilliti til sjávarauðlindanna? Eða hverju svara þeir því sem prófessorinn segir í áframhaldi? Með leyfi forseta: „Þetta er almennt ákvæði en skýringarnar við það eru að langmestu leyti bundnar við sjávarútveginn og fiskveiðistjórnarlögin. Það er dálítið ankannalegt í ljósi þess hversu ákvæðið er víðtækt, að lítið sem ekkert er lagt út af ýmsum öðrum náttúruauðlindum en fiskveiðiauðlindinni, sem nýtur ákveðinnar sérstöðu. Ég er þeirrar skoðunar að það þyrfti að ígrunda þetta betur.“ - Segir prófessor Björg Thorarensen. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, tek ég undir þessi orð hennar og bendi á að annar prófessor í stjórnskipunarrétti við lagadeild Háskóla Íslands, Ragnhildur Helgadóttir, tekur í sömu frétt í Morgunblaðinu, 10. mars 2007, í nákvæmlega sama streng. Ragnhildur segist hafa áhyggjur af mjög sérsniðnum ákvæðum í stjórnarskrá sem séu þó almennt orðuð og hún segir orðrétt: „Hvaða áhrif hefur ákvæðið á aðrar auðlindir? Þegar þetta er gert með svona miklum hraða vekur það áhyggjur af því að menn hafi ekki hugsað fyrir afleiðingum þess að þetta gildir almennt.“ Þar með er ég aftur komin að því sem ég byrjaði á í ræðu minni, hæstv. forseti - mér finnst hafa liðið ótæpilega á ræðutíma minn en ég treysti því samt að klukkan hér hafi gengið á eðlilegum hraða - þ.e. ég nefndi óðagotið. Mér finnst hæstv. ráðherrar hafa gerst sekir um flaustur og óðagot og mér finnst ekki verra að geta þeim orðum mínum til stuðnings vitnað til orða þeirra prófessora sem hér var vitnað í, prófessors Bjargar Thorarensen sem þekkir málið inn og út af því að hún tók virkan þátt í vinnu stjórnarskrárnefndarinnar sem skipuð var, stjórnarskrárnefndarinnar sem við öll hér, eftir því sem ég best veit, bundum miklar vonir við að næði einhverri niðurstöðu sem sátt gæti orðið um. Sú litla niðurstaða sem hún náði er síðan eitthvað sem þessir hæstv. ráðherrar hafa vísað út af borðinu. Mér sýnist hæstv. ráðherrar hafa steypt öllu á stél og ákveðið að sniðganga þá tillögu sem þó náðist sátt um, hafi ákveðið að sniðganga líka þær ráðleggingar og leiðbeiningar sem urðu til hjá stjórnarskrárnefndinni um nákvæmlega þessa þætti sem þeir virðast þó vera að tala um í greininni sinni. Ég vil ljúka máli mínu á því að minna þessa hæstv. ráðherra á hvað þetta er víðtækt ákvæði. Ef orðanna hljóðan er lesin og engin greinargerð fylgdi þá er þetta ákvæði sem fjallar um náttúruauðlindir sem eru ekki bara lífríkið í hafinu, vatnsföllin, jarðhitann og efnanámur, eins og kannski virðist í fljótu bragði, því að í auðlindaskýrslunni frá árinu 2000 skýrir Geir Oddsson, í sinni merku greinargerð sem birt er með þeirri skýrslu, þær þannig að í raun megi skilgreina alla náttúruna, jarðveginn, plönturnar, dýrin, andrúmsloftið, sólina og vatnið sem mögulega náttúruauðlind. Geir segir að almennt megi segja að hlutar náttúrunnar verði ekki að náttúruauðlind fyrr en þeir gegna einhverju skilgreindu hlutverki í efnahagsstarfsemi mannlegs samfélags eða í neyslu einstaklinga. Þannig geta náttúruauðlindir orðið til við nýja notkun á náttúrunni, snjór er t.d. náttúruauðlind, segir Geir Oddsson, í augum þeirra sem reka skíðasvæði. Náttúruauðlindir geta á sama hátt horfið eins og gúanó á eyjum undan strönd Suður-Ameríku. Ég spyr hæstvirta ráðherra: Heyrir snjórinn til því ákvæði sem hér er lagt til að verði samþykkt, þeirri breytingu sem hæstv. ráðherrar leggja til að gerð verði á núgildandi 79. gr. stjórnarskrárinnar sem reyndar er gert ráð fyrir að verði sú 80? Eins og ég sagði finnst mér þetta vera óðagot og mér þykir það mjög miður því að hér er verið að fjalla um afar víðtækt og mikilvægt 

Herra forseti. Við höfum í dag átt langar og ítarlegar umræður um það frumvarp til laga um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafa lagt fram á þingi. Það hefur komið fram í máli fjölmargra hv. þingmanna í dag að þetta frumvarp á sér auðvitað rætur í umræðum sem átt hafa sér stað á undanförnum árum, og m.a. hefur í þessum umræðum oft verið vísað til starfs og viðfangsefna stjórnarskrárnefndar sem hefur starfað frá janúar 2005 og stundum með nokkuð glannalegum skýringum og túlkunum. Það er rétt að ítreka það sem hv. síðasti ræðumaður rifjaði upp, að þetta stjórnarskrárstarf hófst með tilvísan til nokkurra tiltekinna kafla stjórnarskrárinnar en að kröfu forustumanna stjórnarandstöðunnar var áréttað að þeir mundu ekki taka þátt í þessu starfi nema að um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar yrði að ræða. Auðvitað var á það fallist enda var markmiðið með því starfi að ná utan um það og mynda góða sátt um heildarendurskoðun og að nefndin byggði verklag sitt og viðfangsefni á þeim forsendum. Komið hefur fram að auðlindaákvæði af einhverju tagi var meðal þessara viðfangsefna og um það nokkuð fjallað í nefndinni á ýmsum fundum en hins vegar vil ég, til að það komi skýrt fram í þessari umræðu, minna á að það var langt í frá eina viðfangsefni þeirrar nefndar. Í vetur lá fyrir að ekki tækist að ljúka þeirri heildarendurskoðun sem að var stefnt. Þar á meðal voru lausir endar í sambandi við þetta ákvæði og raunar fjölmörg önnur. Í sumum tilvikum var alllangt á milli manna, í sumum tilvikum var skemmra á milli en þegar ljóst var að heildarendurskoðuninni yrði ekki lokið varð niðurstaða nefndarinnar að svo stöddu sú að skila tillögu til forsætisráðherra um breytingu sem varðaði aðferðina við að breyta stjórnarskrá sem nú er í 79. gr. og hefur það atriði verið í viðræðum milli formanna stjórnmálaflokkanna eins og hv. þingmönnum er kunnugt um. Hins vegar varð áfram umræða um þetta auðlindaákvæði og eins og menn þekkja lyktaði þeim málum með því frumvarpi sem hér liggur frammi. Af ummælum hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar í þessum umræðum er ekki alveg ljóst hvernig þeir taka þessu frumvarpi og þá er rétt að fram komi enn og aftur að fyrir nákvæmlega einni viku töldu forustumenn stjórnarandstöðunnar ekkert því til fyrirstöðu að taka frumvarp af þessu tagi til meðferðar í þinginu. Þess vegna hljóma ummæli þeirra í dag um að málið sé algjörlega ótækt með þessum fyrirvara dálítið ankannalega. Það eru ekki nema sjö dagar síðan það var ekki nema sjálfsagt af þeirra hálfu að taka þetta mál til umfjöllunar. Maður veltir fyrir sér hvort maður eigi að taka meira mark á því sem þeir sögðu fyrir viku eða hvort maður eigi að taka mark á því sem þeir segja í dag um það efni. Þetta hljómar a.m.k. ekki eins og að málflutningurinn sé mjög samkvæmur sjálfum sér í þessum atriðum. Maður veltir fyrir sér hvort útspil stjórnarandstöðunnar fyrir viku hafi eingöngu verið tilraun til að hafa áhrif á einhverja atburðarás, verið einhver leikflétta í þeim tilgangi að ná fram því markmiði sem oft hefur komið fram og iðulega af hálfu stjórnarandstöðunnar, hún vill með einhverjum hætti reyna að búa til bil milli stjórnarflokkanna. 

Er hætt …?

Ég held að sá vandræðagangur sem hefur verið í viðbrögðum stjórnarandstöðunnar við þessu frumvarpi endurspegli eiginlega fyrst og fremst þau vonbrigði sem stafa af því að henni tókst ekki að búa til þá gjá milli stjórnarflokkanna sem hún vonaðist til með sérstökum tilboðum sínum fyrir nokkrum dögum.  
             Svo að við víkjum að ákvæðinu sem auðvitað er meginviðfangsefni okkar hér veltir maður líka fyrir sér hvort það hafi í rauninni verið eina forsenda stjórnarandstöðunnar, fyrir utan hugsanlega þetta að skapa bil milli stjórnarflokkanna, að fá fram einhverja breytingu sem ætti með einhverjum róttækum hætti að breyta réttarástandi sem nú er fyrir hendi, breyta réttindum sem nú njóta verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar. Það hefur mátt skilja ýmsar ræður á þann hátt og í ræðunum hefur jafnframt komið fram mismunandi skilningur á eignarréttindum. Ég vísa m.a. í því sambandi til ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem mér fannst almennt láta í ljósi efasemdir um eignarréttindi og gildi þeirra. Ég velti fyrir mér hvort samkomulag af hálfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og flokksfélaga hans byggi eingöngu á því að sett verði inn ákvæði sem feli í sér einherja veikingu eignarréttinda eða hvort hann geti fallist á einhverja aðra útfærslu. Í því birtist ákveðinn vandi sem er í þessu -  Vandamálið í sambandi við hugtök eins og þjóðareign er nákvæmlega þetta, það hefur verið mismunandi túlkun á lögfræðilegum þáttum í því sambandi. Menn hafa túlkað það með mismunandi hætti. Síðan hefur það stundum verið notað með allt öðrum hætti í pólitískri umræðu. Það var m.a. á þeim punkti sem við lentum í ágreiningi eða a.m.k. komu fram mismunandi sjónarmið innan stjórnarskrárnefndar þegar það var til umræðu. Ég tel, herra forseti, að ákvæði frumvarpsins að þessu leyti og þær skýringar sem koma fram í fyrirliggjandi greinargerð séu verulega til skýringar á þessu og að í því felist það að þegar ákvæði af þessu tagi verði túlkað liggi nokkuð ljóst fyrir hver stjórnarskrárviljinn er í málinu, vilji stjórnarskrárgjafans. Það held ég að sé mjög til framdráttar þessari umræðu og þessu máli. Hins vegar er líka gott í sjálfu sér að ef fram kemur í umræðunni að sumir hv. þingmenn hafi einhverja aðra sýn á það er nauðsynlegt að við ræðum það og förum yfir það. Það er rétt sem hefur komið fram að það er grundvallaratriði að stjórnarskrá feli í sér sem fæst vafamál, að sem fæst vafaatriði séu þar inni falin, og skýringar í greinargerð hvað þetta varðar ættu að geta hjálpað okkur í þessu sambandi. Hins vegar verð ég að segja að athugasemdir ýmissa hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar um það efni benda til þess að mínu mati að skilningur þeirra á þessum hugtökum og þessari hugtakanotkun stafi fyrst og fremst af því að þeir hafa áhuga á því og það er hvatinn að aðkomu þeirra að málinu að þeir vilja með einhverjum hætti nýta stjórnarskrána eða stjórnarskrárbreytingu til að breyta einhverju réttarástandi sem er fyrir hendi í dag. Mér finnst það bæði endurspeglast í ræðum sem hér hafa verið fluttar og eins í ýmsum athugasemdum sem fram hafa komið í fjölmiðlum að ýmsir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar líta í rauninni á þessa stjórnarskrárbreytingu sem einhverja leið til að koma í kring breytingum á réttarástandi og það litar viðhorf þeirra í málinu. Nægir í því sambandi að vísa til ummæla sem hv. 1. þm. Reykv. n., Össur Skarphéðinsson, hefur haft uppi í þessu sambandi og ég vísaði til í andsvari fyrr í dag. Hv. þm. sagði í viðtali við Jóhann Hauksson á þeirri merku útvarpsstöð Útvarpi Sögu fyrir rétt um viku að hann liti á það sem tilgang svona stjórnarskrárbreytingar að skapa það réttarástand að hægt væri að taka einhver réttindi til baka, eins og hann orðaði það, og þar með að ná fram einhverjum breytingum. Þegar þetta liggur fyrir kristallast kannski hvað menn líta silfrið misjöfnum augum. Menn hafa ólík sjónarmið í þessum efnum. Jafnvel þótt menn noti stundum sömu hugtökin eða sömu orðin í orðræðunni kann að búa að baki mismunandi vilji. Yfir þetta verður auðvitað farið í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Það eru atriði í þessu þar sem menn þurfa að ná fram einhverjum sameiginlegum skilningi og menn þurfa að velta upp þeim álitamálum sem kunna að koma upp í þessu sambandi. Ég vil nota þetta tækifæri til að segja fyrir mína parta að ég vænti þess að það sama eigi við um aðra sem sitja í þeirri nefnd sem fær þetta til meðferðar og mun auðvitað nálgast verkefnið með það fyrir augum að vinna málið vel. Eins og fram hefur komið í máli margra hv. þingmanna hljótum við að nálgast stjórnarskrána og breytingar á henni af virðingu, og vanda til verka. Ég held að allir sem koma að því verki muni nálgast það út frá því sjónarmiði.

Herra forseti. Þetta var sérkennileg ræða. Hv. þingmaður fór í gegnum feril málsins og síðan hvað stjórnarandstaðan vildi í umræðunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvert markmiðið er með frumvarpinu. Mig langar að vitna til ræðu sem hæstv. forsætisráðherra flutti á LÍÚ-þingi þar sem hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Brýnasta verkefnið er að treysta þá sátt sem er um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Eyða þarf enn frekar óvissu um réttarstöðu útgerðarmanna, þannig að ljóst liggi fyrir að réttindi þau sem þeir nú kaupa á markaði muni ekki á einni nóttu verða af þeim tekin.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé markmiðið með þessum stjórnarskrárbreytingum, þ.e. að festa kerfið og eignarhaldið enn frekar í sessi, eins og hæstv. forsætisráðherra boðaði á þingi LÍÚ í haust.

Hæstv. forseti. Ég held það hafi komið skýrt fram af hálfu flutningsmanna frumvarpsins í umræðum fyrr í dag að tilgangurinn með því er ekki sá að veita mönnum meiri réttindi en þeir njóta í dag og ekki að veita þeim minni réttindi. Ég held að sá skilningur frumvarpshöfunda liggi skýrt fyrir og ég get út af fyrir sig fallist á það. Ég held hins vegar að almennt séð, í hinni pólitísku umræðu, væri til bóta ef deilum um sjávarútvegsmál og um fiskveiðistjórnarkerfið mundi linna. Ég held að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, sem er áhugamaður um að umbylta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, ætti að einbeita sér að annarri lagasetningu en stjórnarskránni til að reyna að ná fram þeim markmiðum sínum að umbylta því kerfi.

Herra forseti. Svar hv. þingmanns kemur mér mjög á óvart. Hæstv. ráðherra byggðamála flutti ræðu í dag og sagði að um grundvallarbreytingu væri að ræða. Síðan kemur hv. þingmaður og segir að ekki sé um neina breytingu að ræða. Maður spyr: Hvað er í gangi? Hvað ætla menn sér með þessa stjórnarskrárbreytingu? Það virðist ekkert að gerast ef marka má hv. þm. Birgi Ármannsson. Síðan segir hæstv. ráðherra byggðamála að um grundvallarbreytingu sé að ræða. Ég spyr: Hvað með fólkið í landinu sem þarf að leigja aflaheimildir fyrir 70% af tekjunum af aflanum? Er þetta einhver breyting fyrir það? Er þetta breyting fyrir byggðir landsins, sem blæðir? Ég vil spyrja hv. þingmann að því. Þeir flokkar sem hafa komið þessu óréttláta kerfi á skulda fólki ákveðin svör. Það þýðir ekkert að halda ríkisstjórnarfundi til að fresta málunum. 

Hæstv forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti að velta fyrir sér hvort hann geti ekki komið þeim breytingum sem hann vill gera á fiskveiðistjórnarkerfinu í kring með öðrum hætti en í gegnum stjórnarskrána. Það eru ábyggilega margar leiðir til að ná þeim markmiðum sem hv. þingmaður hefur í þeim efnum aðrar en að breyta stjórnarskránni. Ég held að það sé skýrt að með því að fá ákvæði af þessu tagi inn í stjórnarskrá yrði undirstrikað að auðlindir þjóðarinnar séu í þjóðareign. Það útilokar hins vegar ekki að einstaklingar eða lögaðilar geti átt réttindi sem njóta eignarréttarverndar. Það er undirstrikað í ákvæðinu að með þessu frumvarpi sé ekki ætlunin að breyta þeim réttindum. Ætlunin er ekki að auka þau og það er ekki að draga úr þeim. Það er kannski kjarni málsins. Ég verð hins vegar að hvetja hv. þingmann til að skoða hvort hann getur náð hugmyndum sínum fram með öðrum hætti en þeim að gera stjórnarskrána að átakavelli í því sambandi.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða þótt hún hafi ekki komið inn á það ákvæði sem hér er til umræðu. Fyrr í kvöld talaði hæstv. umhverfisráðherra og skýrði á sinn hátt hvað felst í ákvæðinu, m.a. að markmiðið sé að tryggja eignarhald þjóðarinnar á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti. Auðlindirnar verði ekki afhentar varanlega og þá helst ekki nema gegn gjaldi, eins og hæstv. umhverfisráðherra skýrði það. Hann fór reyndar mjög víða og leitaði víða fanga, m.a. á nefndarfundum Framsóknarflokksins o.s.frv. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort þessi skilningur hæstv. umhverfisráðherra sé sá sami og skilningur hv. þingmanns. Ef svo er sýnist mér að hér gæti myndast góð sátt. Ef allir flokkar hafa sama skilning á því hvað menn ætla að að gera er auðvelt að breyta textanum á þann veg.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eiga orðastað við hæstv. umhverfisráðherra fyrir milligöngu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Ég undirstrika að það sem kemur fram í greinargerð er að mínu mati til skýringar á þeim ákvæðum sem er að finna í frumvarpinu. Ég held að það þurfi ekki að leita lengra. Hins vegar er það hárrétt sem hæstv. umhverfisráðherra vakti athygli á í umræðunni, að auðvitað verður tillaga af þessu tagi ekki til í tómarúmi. Hún hlýtur að byggjast á umræðum og starfi sem átt hefur sér stað á undanförnum árum um þessi efni.

Virðulegi forseti. Kannski þurfti ég ekki að spyrja. Það er ljóst að hv. þingmaður hefur allt annan skilning á ákvæðinu en hæstv. umhverfisráðherra. Það kom glöggt fram í andsvari hans. Ég ætla að reyna, virðulegi forseti, örlítið betur. Reyna að draga fram skilning hv. þingmanns á hugtakinu þjóðareign. Er það réttur skilningur, sem komið hefur fram í umræðunni, að hugtakið verði fyllt af löggjafanum, þ.e. að það verði löggjafans að færa inn hvað felist í hugtakinu þjóðareign, að það verði þá löggjafans, eins og hæstv. byggðamálaráðherra orðaði það í dag, að ákveða hvaða náttúruauðlindir ekki eiga þar heima? Með öðrum orðum þýðir þetta að það er í raun engin varanleg vernd fyrir náttúruauðlindir að löggjafinn afhendi þær einkaaðila sem einkaeign.

Herra forseti. Ég held að greinargerð frumvarpsins svari spurningum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar afskaplega vel að þessu leyti. Á bls. 2 í frumvarpinu er vísað til þess að með hugtakinu sé m.a. vísað til fullveldisréttar og sameiginlegrar ábyrgðar allrar þjóðarinnar á náttúruauðlindum Íslands og tekið sérstaklega fram að ekki sé haggað við réttindum einstaklinga og lögaðila sem njóti verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Síðar í frumvarpinu, í skýringum við 1. gr., er ítrekað að með hugtakinu þjóðareign sé lögð áhersla á þá ríku sameiginlegu hagsmuni sem allir Íslendingar hafi af nýtingu auðlinda og sagt að það sé á forræði lýðræðislega kjörinna fulltrúa hverju sinn að ákveða í hverju það er fólgið. Auðvitað verður að ætla löggjafanum ákveðið svigrúm í þessum efnum. Stjórnarskrárákvæði er ætlað að standa til lengri tíma en ekki að veita öll svör í öllum tilvikum. 

Herra forseti. Hv. þingmaður er velviljaður maður og hann tók að sér í sjálfboðavinnu að útskýra afstöðu stjórnarandstöðunnar til þessa máls. Hann fór um hana mörgum orðum. Út af fyrir sig er sjálfsagt að þakka slíkt innlegg í málið. Við getum út af fyrir sig líka reynt að gera það sjálf  Ég er þó á því að það dýpki þessa umræðu meira og gefi henni meira gildi að hv. þingmaður útskýri aðdraganda og undirbúning stjórnarfrumvarpsins og hversu vel menn hafi vandað til verka. Ég hef hlustað á hv. þm. Birgi Ármannsson halda margar hjartnæmar ræður um nauðsyn þess að vanda til verka þegar stjórnarskrá er breytt og ekki megi vera of mikil lausung í því, að menn þurfi að vanda sig og taka sér góðan tíma í slíkt. Ég hef hlustað á margar slíkar ræður í stjórnarskrárnefnd. Ég vil því biðja hv. þingmann um að fara yfir það með mér 

Herra forseti. Varðandi undirbúning málsins þá vísa ég til þess sem kom fram í framsöguræðu hæstv. forsætisráðherra í dag. Ég geri ekki athugasemdir við það enda þekkir hann betur til forsögu málsins en ég. Hins vegar er það hárrétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í andsvari sínu, að ég hef lagt á það mikla áherslu að vandað sé til verka í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Raunar er það líka rétt sem hv. þingmaður sagði, að ég er í hjarta mínu yfirleitt frekar á móti því að breyta stjórnarskránni. Mér finnst að menn eigi að fara afskaplega varlega í það. En það er svona almennt viðhorf sem kemur þessu máli ekkert sérstaklega við.

Herra forseti. Nú kannast ég við minn mann. Þessa ræðu hef ég heyrt áður og kann því vel þegar fulltrúi hinna vönduðu og yfirveguðu íhaldssemi varar við allri lausung í þessum efnum. Ég tók líka eftir því að hv. þingmaður vísaði í greinargerð stjórnarfrumvarpsins og taldi hana út af fyrir sig svona nokkuð fullnægjandi lögskýringu. Það kemur mér á óvart. Þar vísa ég aftur til vinnu og kynna minna af hv. þingmanni í stjórnarskrárnefnd. En hann hefur ásamt mér og mörgum fleirum lagt áherslu á að fylgigögn með stjórnarskrárbreytingum, þar á meðal og ekki síst greinargerð frumvarpsins sjálfs, þurfi að vera skotheld og sérstaklega vönduð. Við höfum eytt í það löngum tíma í stjórnarskrárnefnd að ræða hvernig væri útlistað og tekið á öllum vafaatriðum sem kynnu að koma upp í sambandi við túlkun ákvæða þegar um stjórnarskrárbindingu er að ræða. Því vil ég jafnframt biðja hv. þingmann að gefa mér faglegt álit sitt á lögfræðilegu gildi og lögskýringargildi þeirrar miklu greinargerðar sem fylgir frumvarpinu.

Herra forseti. Ég held að þau ákvæði sem ég vísaði til í ræðu minni áðan hafi verið allskýr.  Ég held að það verði mjög áhugavert að fara í það mál og velta upp þeim álitamálum sem þar kunna að verða fyrir hendi. Það sem skiptir máli er að úr því starfi komi skynsamleg niðurstaða þar sem góður skilningur liggur fyrir á þeim atriðum sem um er að ræða. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst að í ræðum hv. þingmanns og annarra talsmanna stjórnarandstöðunnar í dag hafi birst mjög mismunandi skilningur á einstökum hugtökum og orðanotkun í þessu sambandi. Það má vera að nefndarstarfið 

Herra forseti. Það má segja hið sama um hv. þingmann og hann sagði sjálfur um frumvarpið sem hér liggur undir, hann er allskýr. Hv. þingmaður vísaði í samtal sem átt var við mig á Útvarpi Sögu og af því tilefni langar mig að rifja það upp að með dómi Hæstaréttar frá árinu 2000 er 3. málsl. 1. gr. fiskveiðistjórnarlaga skýrður þannig að hann feli í sér að úthlutun aflaheimilda myndi ekki óafturkallanlegt forræði einstakra manna fyrir þeim. Ég vil líka vekja athygli á því að í álitsgerð prófessoranna Þorgeirs Örlygssonar og Sigurðar Líndals, sem var gerð fyrir auðlindanefnd haustið 1998, kemur fram að þeir telja að samkvæmt núgildandi lögum sé ekkert því til fyrirstöðu að innkalla úthlutaðar veiðiheimildir í áföngum á löngu tímabili. Frú forseti. Það eru engar breytingar sem ég vil gera á núverandi stjórnkerfi fiskveiða sem ekki falla undir þetta tvennt.

Herra forseti. Ég hef tekið eftir því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er farinn að þreytast enda kominn á miðjan aldur og hefur kannski ekki sama úthald til svona umræðna og þeir sem yngri eru. Ég hef því ákveðið að halda ekki mjög langa ræðu um frumvarpið, honum til dýrðar. Ég sé mig samt knúinn til þess að tæpa á nokkrum atriðum sem ég tel að skipti máli. Það er rétt  Þetta frumvarp er frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Eins og við vitum öll er stjórnarskráin grundvallarlög, mikilvægustu lög lagasafnsins sem hafa réttaráhrif eins og önnur lög. Því er mikilvægt að vandað sé til verka eins og hv. þm. Birgir Ármannsson sagði. Verði frumvarpið að lögum má gera ráð fyrir því að einhver leiti réttar síns gagnvart því sem þar kemur fram einhvern tímann í náinni framtíð. Þá er mikilvægt að ákvæðið sé skýrt þannig að dómsúrlausnir framtíðarinnar séu í samræmi við yfirlýstan tilgang löggjafans. Hæstv. forsætisráðherra hefur lýst því yfir í ræðu sinni, og það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, að markmiðið sé tiltölulega skýrt en það verður verkefni okkar í nefndinni að kanna það og fara yfir það hvort orðalag ákvæðisins sé skothelt og í takti við vilja löggjafans. Við höfum séð ýmsar dómsúrlausnir sem hafa kannski ekki verið í samræmi við vilja löggjafa þess tíma þegar ákvæðin voru sett og leyfi ég mér að nefna t.d. Valdimarsdóminn, sem ég veit að hv. þm. Sigurjón Þórðarson þekkir vel, öryrkjadóminn og fleiri dóma. Það er mikilvægt að vandað sé til verka þannig að efnisinntakið sé skýrt og enginn velkist í vafa um það. Eins og ég gat um áðan kveður frumvarpið á um það að náttúruauðlindir Íslands skuli vera þjóðareign, en síðan segir: „… þó þannig að gætt sé réttinda einstaklinga og lögaðila skv. 72. gr.“ Ég verð að segja það frumvarpshöfundum og flutningsmönnum til hróss að ég tel það afar gott og einkar mikilvægt að inni í ákvæðinu sé fjallað um 72. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. um vernd eignarréttarins. Það er geysilega mikilvægt þegar menn eru að fjalla um hugtök eins og þjóðareign að það sé alveg skýrt að menn ætli að standa vörð um eignarréttinn. Ég hef tekið eftir því í umræðunni að ekki eru allir fulltrúar allra stjórnmálaflokka hér á Alþingi sammála mér um þetta eins og t.d. Samfylkingin. Ég get ekki séð að Samfylkingin beri mikla umhyggju fyrir eignarréttinum.  Út á hvað gengur fyrningarleiðin? Hún gengur út á það að gera upptækar aflaheimildir á einhverjum tilteknum tíma bótalaust og það er nú ekki mikil virðing fyrir eignarréttinum. Það er alltaf gaman að skoða söguna og ég er hér með úrklippu úr stefnuskrá Alþýðuflokksins sem var samþykkt á 37. flokksþingi flokksins í október 1976 og þar sér maður hvaðan þessar hugmyndir eru komnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Skilgreining eingarréttarins í íslenskum lögum er sprottin úr þjóðfélagi og hugmyndaheimi liðins tíma og er um margt í andstöðu við þjóðarhag og hugsjónir jafnaðarstefnunnar.“ Þetta kemur berlega fram í áherslum Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hélt því fram fyrr í þessari umræðu að ég væri þeirrar skoðunar að afhenda ætti einhverjum tilteknum þjóðfélagshópum auðlindir þessa lands. Ég verð nú að nota þessa ræðu til þess að nefna það að ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að gefa eitt eða neitt, alls ekki, hvort sem það eru eigur þjóðarinnar eða ríkisins eða hvernig sem menn líta á það. Ef hv. þingmaður hefur haldið því fram að ég sé þeirrar skoðunar og ef hún er þeirrar skoðunar að útvegsmenn hafi fengið eitthvað gefins er ég ekki viss um að þeir séu sáttir við þann málflutning og þá vísa ég til þeirra fjárfestinga sem hafa átt sér stað í sjávarútvegi og þeirrar skuldsetningar sem greinin hefur farið út í vegna þeirra. Það hefur enginn fengið neitt gefins í sjávarútvegi frá því að kvótakerfinu var komið á fót. Aflaheimildirnar hafa skipt um hendur í eðlilegum viðskiptum, hv. þingmaður. En þegar menn líta eignarréttinn þessum augum er náttúrlega ekki von til þess að sátt náist um þessi mál milli stjórnmálaflokka. Í nefndinni sem fjallar um þetta mál þurfum við að skoða inntak greinarinnar og þýðingu hugtaksins þjóðareign sem hv. þingmenn hafa í umræðunni í dag reynt að skýra með þeim hætti að um sé að ræða einhverjar tilteknar eignir sem séu í eigu þjóðarinnar og ekki megi selja. Auðvitað verður þetta rætt í nefndinni en þegar menn hafa verið að fjalla um hugtakið þjóðareign, og þá á ég við fræðimenn, hafa fyrst og fremst tveir skýringarkostir helst verið nefndir. Það er annars vegar að í hugtakinu felist stefnuyfirlýsing um fullveldisrétt ríkisvaldsins, þ.e. reglur um meðferð og nýtingu auðlinda sem ríkisvaldinu er náttúrlega heimilt að grípa til í ljósi valdheimilda sinna. Ég get ekki betur séð en að þetta frumvarp undirstriki þennan fullveldisrétt og það sé markmið flutningsmanna að styrkja hann í sessi. Síðan eru hinir, eins og prófessor Sigurður Líndal, sem hafa haldið því fram að ákvæðið um þjóðareign sé merkingarlaust hugtak í skilningi eignarréttarins og það er í sjálfu sér ekkert skrýtið. Það er verið að tala um þjóðareign og þá hljóta menn að víkja að því hvað felst í eigninni í eignarréttarlegum skilningi. Sigurður hefur sagt: Þjóðin getur ekki átt neitt. Hann vísar til þess að heimildir þjóðarinnar sem eiganda nái ekki til þess að ráðstafa eigninni, hagnýta hana, hafa í sínum umráðum, skuldfesta hana eða vernda, ekki í eignarréttarlegum skilningi. Á mannamáli mundi þetta útleggjast þannig að ég sem hluti af þjóðinni gæti ekki á grundvelli þessa ákvæðis farið niður á Austurvöll og selt minn hlut eða veðsett hann vegna þess að ég vildi kaupa mér nýja íbúð. Þetta er í stórum dráttum grundvallarhugmyndin á bak við kenningar Sigurðar Líndals. Ég ætla svo sem ekkert að fella neina dóma um það hvort sú kenning er rétt í eitt skipti fyrir öll. Þetta eru gild sjónarmið að mínu mati sem við þurfum að taka til skoðunar í nefndinni sem fjallar um þessi mál og við eigum að gera það með opnum huga. Ég ítreka það sem ég hef sagt, og tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni og öðrum sem hafa fjallað um málið, að þetta er stórt mál og umfangsmikið sem þarf á vandaðri og faglegri umræðu að halda í nefndinni. Ég lýsi mig reiðubúinn til þess að standa að slíkri umfjöllun.

Herra forseti. Það hefur ítrekað komið fram í umræðunni að stjórnarskrárákvæði eiga að vera skýr. Ég get ekki betur heyrt en að stjórnarliðar sem leggja þetta fram leggi að einhverju leyti mismunandi merkingu í þetta. Þó vil ég að hv. þingmaður skeri úr um hvort hann leggi sömu merkingu í þetta ákvæði og hæstv. umhverfisráðherra sem flutti ágæta ræðu um það að með ákvæðinu væri verið að koma í veg fyrir að hefðarréttur væri að myndast. Það væri fróðlegt að fá álit hv. þingmanns vegna þess að hann er lögfræðingur. Ef einhver hefðarréttur hefur myndast, hvað er það há prósenta sem hefur þá myndast af þeirri úthlutun sem hefur farið fram?

Herra forseti. Ég verð að játa það fyrir hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að ég var ekki svo heppinn að heyra ræðu hæstv. umhverfisráðherra og ætla ekki frekar en hv. þm. Birgir Ármannsson að eiga orðastað við hæstv. ráðherra í gegnum millilið. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að stjórnarskrárákvæði eiga að vera skýr. Það er verkefni okkar sem munum fjalla um frumvarpið í nefndinni að kalla til sérfræðinga á þessu sviði til þess að vega það og meta hvort ákvæði frumvarpsins samræmast þeim markmiðum sem fram koma í greinargerðinni, vegna þess að ég tel að þau markmið sem þar eru sett fram séu tiltölulega skýr. Það er bara spurning hvort orðalag ákvæðisins sé það líka.