Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sameinuðu þjóðirnar eiga um þessar mundir við mikil greiðsluvandræði að stríða, og er talið, að á miðju þessu ári verði skuldir þeirra orðnar um 170 millj. dollara. Þetta á rót sína að rekja til þess, að Sameinuðu þjóðirnar hafa haft mjög mikil útgjöld, bæði vegna aðgerða í því skyni að koma á friði í Kongó og enn fremur vegna varnarliðs í Palestínu, en nokkrar þjóðir hafa neitað að greiða hluta af kostnaði við þessar ráðstafanir, sem ég gat um. Til þess að reyna að komast út úr þessum fjárhagsörðugleikum hefur verið ákveðið að gefa út skuldabréf Sameinuðu þjóðanna að upphæð samtals 200 millj. dollara, og eiga bréf þessi að vera til 25 ára og bera 2% ársvexti. Er ætlazt til þess, að þessi skuldabréf séu seld eingöngu ríkisstjórnum. Því hefur verið beint til þeirra ríkja, sem aðild eiga að Sameinuðu þjóðunum, að þau kaupi þessi bréf. Norðurlandaþjóðirnar, Danmörk, Noregur og Svíþjóð, hafa ákveðið að kaupa skuldabréf í hlutfalli við árlegt framlag sitt til Sameinuðu þjóðanna, og telur ríkisstj. eðlilegt, að skerfur Íslands verði hlutfallslega sami og þessara nágrannaþjóða. Nú er það svo, að miðað við þann hluta af heildarútgjöldum Sameinuðu þjóðanna, sem Íslendingar greiða árlega, en það er 0.04%, að ef við höldum okkur við sama hlutfall af heildarupphæðinni, 200 millj., þá kæmu í hlut Íslands um 80 þús. Bandaríkjadollara. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér heimild til handa ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs að kaupa skuldabréf af Sameinuðu þjóðunum fyrir allt að 80 þús. Bandaríkjadollara og taka jafnháa fjárhæð að láni til þessara kaupa. Er þá gert ráð fyrir, að Seðlabankinn veiti slíkt lán til nokkurra ára. Ég vænti þess, að frv. þetta fái góðar undirtektir hjá hv. Alþingi, og legg til, að því sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hafði komið þar máli mínu í fyrradag, þegar umr. var frestað, að ég var að ræða um þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir á framkvæmdaköflum skattalaganna. En ég taldi, að þær beindust í fyrsta lagi að því að stokka upp það embættismannakerfi, sem nú væri, og gefa fjmrh. tækifæri til þess að raða í það að nýju eftir sínum geðþótta. í öðru lagi taldi ég að það beindist að því að setja fasta embættismenn í stað skattanefnda, sem nú veittu borgurunum nokkra lýðræðislega aðild að framkvæmd skattalaganna. Og svo í Þriðja lagi að því að fjölga mjög embættismönnum í kerfinu og gera það kostnaðarsamara en áður. Ég tók fram, að ég teldi þó sumar breyt. á framkvæmdaköflunum engan veginn fráleitar, og nefndi þar sérstaklega til skiptingu landsins í skattaumdæmi, en taldi, að afnám skattanefndanna væri varhugaverðara, bæði vegna kostnaðarhliðarinnar og eins af öðrum ástæðum, sem ég nefndi einnig til. Ég taldi, að í frv. örlaði ekki á því, að reynt væri að bæta úr þeirri höfuðmeinsemd skattalagaframkvæmdarinnar, að skattaeftirlit, sem að einhverju haldi gæti komið, vantaði raunverulega með öllu, og sýnilegt væri, að enn eins og áður ætti að viðhafa þau óhæfu vinnubrögð að myndast við athuganir á öllum framtölum á örskömmum tíma, áður en skattlagning fer fram. Það má vitanlega öllum vera ljóst, að hættulegustu skattsvikararnir ganga ekki þannig frá sínum framtölum, að augljósir annmarkar sjáist á þeim við lauslega athugun. Framtöl þeirra bera áreiðanlega ekki skattsvikin utan á sér. Það eina, sem að haldi getur komið til þess að grafast fyrir rætur þeirra hættulegu skattsvika, og hættulegustu skattsvikanna, er það, að nákvæm rannsókn fari fram á öllum rekstri og bókhaldi viðkomandi fyrirtækja og einstaklinga, og ekki aðeins fyrir eitt og eitt ár í senn, heldur mörg ár aftur í tímann. Slíkar rannsóknir verður ekki hjá komizt að framkvæma, alveg án tillits til þess, hvort sérstakar grunsemdir eru fyrir hendi, þó að þær séu auðvitað sjálfsagðar, þegar svo er. En nú liggur það í hlutarins eðli og er öllum skiljanlegt, að slíkar rannsóknir útheimta meira starf en svo, að hugsanlegt sé, að þær geti nokkurn tíma náð til nema lítils hluta skattþegnanna. En þvílíkar rannsóknir, sem t.d. færu fram eftir útdrætti og allir gætu átt yfir höfði sér, þótt þær í rauninni næðu ekki nema til lítils hluta skattþegna, eru áreiðanlega eina færa leiðin til að stemma einhverja verulega stigu við þeim skattsvikum, sem nú eiga sér stað og ræna ríkissjóð, sveitarfélög og almenning hundruðum milljóna kr. á ári. Fyrir þvílíkri tilhögun í skattaeftirliti er líka slík reynsla fengin meðal annarra þjóða, að víða er það svo, að fáir, að glæpafélögum undanskildum, voga sér að fara þá auðgunarleið að svíkja skatt. Endurskoðun á framkvæmdaköflum skattalaganna með tilliti til þess að lögfesta slíkt virkt skattaeftirlit, um leið og kerfið er gert einfaldara í sniðum og borgararnir væru betur tryggðir gegn mismunun embættismannakerfis, sem lýtur, ja, ég vil segja a.m.k. að þessu frv. samþykktu, einræðisstjórn pólitísks ráðherra, slík endurskoðun er að mínu áliti brýnt verkefni. En það verkefni hefur algerlega verið vanrækt af þeim, sem að þessu frv. standa, enda er tilgangurinn með því allur annar en sá að tryggja réttláta skattheimtu. Í þessu sambandi hlýt ég að minna á það, að ein aðalröksemd talsmanna hæstv. ríkisstj. í skattamálum fyrir þeirri meginstefnu hennar að auka söluskatta og aðra óbeina skatta hefur verið sú, að beinu skattarnir væru undirrót skattsvikameinsemdarinnar. Þeir hafa sagt og það margoft sumir hverjir, eins og t. d. hv. 11. þm. Reykv., að auðvitað væri það hárrétt, sem bæði ég og aðrir hafa haldið fram, að beinir skattar, miðaðir við tekjur og efnahag, væru réttlátastir allra skatta, ef unnt væri að koma í veg fyrir skattsvik, en það væri bara alls ekki unnt að gera. Hins vegar væri allt öðru máli að gegna um óbeinu skattana. Þeir skiluðu sér eins og til stæði og þess vegna bæri að taka þá upp í ríkara mæli. Ég er hér á þveröfugri skoðun. Ég tel fullsannað af erlendri reynslu, eins og ég sagði áðan, m.a. frá Bandaríkjum Norður-Ameríku, sem þessum hv. talsmönnum ríkisstj. ætti ekki að vera óljúft að taka til fyrirmyndar og er það a.m.k. ekki í ýmsum öðrum greinum, að það sé vel unnt að koma í veg fyrir skattsvik með vitlegu fyrirkomulagi og raunhæfu, en þó einföldu skattaeftirliti. En slíkt má auðvitað ekki ske að dómi þeirra, sem fylgja skattstefnu núv. hæstv. ríkisstj. og beita sér fyrir henni, vegna þess að þá væri röksemdagrundvöllurinn, ef hægt er að nefna hann því nafni, sem þeir byggja sína stefnu á, raunverulega dottinn úr sögunni. Og ég tel, að það hljóti að vera ein höfuðástæðan fyrir því, að þeir hafa aldrei viljað fara inn á neitt, sem stefndi í þá átt að hafa betra eftirlit með framkvæmd skattalaganna. Ég hef fyrr í ræðu minni rakið það nokkuð, hverju hæstv. núv. ríkisstj. hefur til þessa áorkað í þá átt að færa allan þunga skattheimtunnar yfir á bök almennings og eftir þeirri leið stórspillt lífskjörum launastéttanna og hvernig þetta frv. er eins konar kóróna á því verki. Það er nú þegar komið svo, að hin óbeina skattheimta er orðin því nær allsráðandi, en hlutur beinna skatta er orðinn þrisvar til fjórum sinnum minni hér á landi en á öðrum Norðurlöndum. Gróðafélög og stórgróðamenn má, eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt, raunverulega telja til skattleysingja hér á landi. Sú margföldun þjóðarauðsins, sem átt hefur sér stað síðustu áratugina og ég rakti nokkuð í fyrri hluta ræðu minnar, er algerlega skattfrjáls. Eignarskattar eru því nær engir, og möguleikarnir til þess að forða tekjum undan skatti, undan beinum skatti, eru því nær ótakmarkaðir. Á hinn bóginn hafa svo launin verið lækkuð stórkostlega, með hreinum lagaboðum m.a., og þannig skapaður nýr grundvöllur til aukinnar auðsöfnunar, sem nú á að vernda og verja með skattfrelsi. Á sama tíma eru svo óbeinu skattarnir á almenningi margfaldaðir og þyngdir í hlutfalli við eftirgjafirnar til gróðafélaganna og hátekjumannanna og þó meira. Og það er sagt, að allt þetta sé gert af einskærri umhyggju fyrir almenningi. Ég tel, að skattalög, sem skila ríkissjóði aðeins röskum 50 millj. kr. af gróða allra auðfélaga á Íslandi og eignum þeirra samanlögðum, meðan á 14. hundrað millj. eru teknar með óbeinum sköttum, sem hvíla hlutfallslega langsamlega þyngst á almenningi, þurfi vissulega annarrar endurskoðunar við heldur en þeirrar, sem einhliða beinist að því að vernda og auka gróðamyndunina. Þeim þarf að mínu viti að breyta á þann hátt að miða óbeinu skattheimtuna við afkomumöguleika hinna tekjuminni í þjóðfélaginu, jafnframt því sem geta eignastéttanna og gróðafélaganna til skattgreiðslna er metin að nýju og að því stefnt, að skattheimtan verði fyrst og fremst í samræmi við efnahag og tekjur, en ekki í öfugu hlutfalli, eins og nú er raunverulega verið að stefna að. Ég tel, að engin þeirra smærri breytinga, sem þetta frv. felur í sér, sé á nokkurn hátt knýjandi, jafnvel þær, sem helzt mætti þó telja til bóta, og gætu þess vegna alveg að skaðlausu beðið eftir því, að allsherjarendurskoðun skattalaganna færi fram með þeim eðlilega hætti, að Alþ. kysi milliþn. til slíkrar endurskoðunar, eins og stefnt er að með Þeirri till. til rökst. dagskrár, sem ég flyt með nál. mínu. En þar er að öðru leyti stefnt að því, að þessu frv. verði hafnað og snúið við á þeirri braut, sem gengin hefur verið í skattamálunum síðustu 2 árin og að mínu viti mundi leiða út í hreina ófæru með samþykkt þessa frv. Með tilliti til þess, að dagskrártill. mín kynni að verða felld, hef ég flutt nokkrar brtt. á sérstöku þskj. Nokkrar þeirra hef ég skýrt sérstaklega fyrr í ræðu minni, en aðrar leiðir í raun og veru beint af þeim skoðunum, sem ég hef látið í ljós á einstökum frumvarpsákvæðum, og þarfnast ekki annarra eða sérstakra skýringa. En um hinar sameiginlegu till, n. á þskj. 338 er það að segja, að þær eru allar mjög smávægilegar og breyta engu um meginefni frv. En ég tel, þó að það hafi að nokkru leyti komið fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., rétt að taka fram til skýringar á afstöðu minni til þriggja af þessum brtt. nokkur atriði. Það er í fyrsta lagi, að ég tel réttmætt, að gjafir til vísindalegra rannsóknarstofnana verði frádráttarhæfar til skatts, ef greinin, eins og hún er í frv., verður látin standa að öðru leyti eins og hún er. En aðaltillaga mín er sú, að viðkomandi greinarliður falli niður, eins og ég hef áður skýrt frá. í öðru lagi, að fylgi mitt við orðalagsbreyt. á 22. gr., samkv. 5. brtt. á þskj. 338, merkir að sjálfsögðu ekki, að ég sé sammála fyrningarreglunum, sem þar er m.a. vísað til. Hins vegar verður að fallast á það, að orðalag samkv. brtt. sé eðlilegra með þeim hætti, sem þar greinir, ef 15. gr. um fyrningarreglurnar verður óbreytt frá því, sem nú er í frv. En ég legg hins vegar til, að henni verði breytt, og það leiðir líka af sjálfu sér, að yrði mín brtt. við 15. gr. samþykkt, þá er hin sameiginlega brtt. raunverulega úr sögunni. Og í þriðja og síðasta lagi vit ég taka það fram varðandi þessar sameiginlegu brtt., að samþykki mitt við breyt. á 26. gr., sem felst í 8. brtt. n., ber alls ekki að skoða sem neina yfirlýsingu af minni hálfu um það, að ég telji eignarskattsstigann samkv. frv. og eins og hann er í gr. eðlilegan, því að það fer víðs fjarri, heldur er þar aðeins um að ræða samþykki mitt við þá breyt., sem nauðsynleg var til fullrar skýringar á gr., þ.e.a.s. að tekið væri skilmerkilega fram það, sem áður gat orkað tvímælis, að enginn skattur skyldi greiðast af fyrstu hundrað þús. kr. eign.



Herra forseti. í tilefni af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., sem nú var að ljúka máli sínu, vil ég í upphafi gera hinar nýju fyrningarreglur þessa frv. sérstaklega að umræðuefni. Ræðumaður taldi, að hin beina skattalækkun um 1/5 hluta væri hreinir smámunir, miðað við þá lækkun, sem leiddi af hinum nýju fyrningarreglum, enda teldu höfundar frv., að breyt. á fyrningarreglunum væru mikilvægustu ákvæði í frv. Þessa skoðun hv. þm. tel ég alranga, hvort sem hún er byggð á misskilningi eða öðru, og alls ekki fara saman við skoðanir þeirra manna, er frv. sömdu. Það er grundvallarregla í skattalöggjöf okkar, að sá eignaauki, sem stafar af Því, að fjármunir skattgreiðenda hækka í verði, telst ekki til tekna. Veit ég ekki betur en allir séu sammála um þessa grundvallarreglu og að engar raddir hafi heyrzt um að fá henni breytt. Ef við tökum dæmi af atvinnufyrirtæki, sem hefur keypt vél á 200 þús. kr., en þarf vegna minnkandi verðgildis peninga að kaupa nýja sams konar vél á 360 þús. kr., þegar sú fyrri er orðin ónýt, þá væri það alveg í samræmi við framangreinda grundvallarreglu, að fyrirtæki mætti eiga í fyrningarsjóði 360 þús. kr., þegar endurnýjun vélarinnar fer fram, en svona langt ganga þó fyrningarreglur frv. alls ekki. Allir fastafjármunir, sem atvinnufyrirtækin koma til með að eignast í framtíðinni, þ.e.a.s. eftir gildistöku þessa frv., fyrnast eftir venjulegum reglum, enda er engin heimild til endurmats á þeim í frv. Það eru aðeins þeir fastafjármunir, sem atvinnufyrirtækin eiga í dag, sem heimilað er að endurmeta, og hækkunin nær eingöngu til þess hluta af verðmæti þeirra, sem eftir er að fyrna, en ekki til þess hluta, sem búið er að fyrna. Slíka endurmatsheimild er sjálfsagt að lögfesta nú, að loknu meira en tveggja áratuga verðbólguskeiði, og hefði mátt gerast fyrr. Endurmatsheimildin hér er í rauninni alveg hliðstæð því, þegar fasteignamat er hækkað eða brunabótamat á fasteignum hækkar á vissu árabili til þess að vega upp á móti minnkandi verðgildi peninga. Í sambandi við hinar nýju fyrningarreglur er rétt að benda á, að breytingarnar eru ekki allar á þann veg að auka fyrningarrétt atvinnufyrirtækjanna. í frv. segir, að alla fastafjármuni skuli fyrna miðað við áætlaðan endingartíma þeirra. Þetta er ný regla. Áður var fyrningartíminn einvörðungu metinn af ráðherra með reglugerð. Lögfesting þeirrar reglu, að miða skuli við áætlaðan endingartíma, mundi að áliti skattfróðra manna, m.a. skattstjórans í Reykjavík, leiða til þess í mörgum tilfellum, að fyrningartíminn yrði lengdur, en þar með lækkaði hin árlega fyrningarprósenta. Hv. 5. þm. Norðurl. e. fjölyrti um það í ræðu sinni, að með frv. væri verið að gera ofsagróða auðfélaganna skattfrjálsan og af því mundi leiða aukna skattpíningu á almenning, eins og hann orðaði það. Að hinu leytinu vildi hann gera litið úr rökum stuðningsmanna frv., þess efnis, að núgildandi skattalög leggi þungar byrðar á fyrirtækin í landinu og hindri eðlilegt viðhald og uppbyggingu atvinnulífsins. Um þetta sagði hv. þm. m. a. orðrétt: „Það gefur auga leið, að lækkun heildarupphæðar tekju- og eignarskatts gróðafélaga, sem nú er aðeins rúmar 50 millj. kr. á ári, getur ein fyrir sig engin teljandi áhrif haft á getu fyrirtækja til atvinnulegrar uppbyggingar.“ Eftir að hafa heyrt þessi orð, verður manni að spyrja: Hvað hefur orðið af hinum skattfrjálsa ofsagróða, úr því að hann dugir hvergi nærri til eflingar hinni atvinnulegu uppbyggingu? Er ofsagróði þessi skyndilega gufaður upp? Eða hefur hann ef til vill verið svikinn undan skatti? Ef hið síðarnefnda væri tilfellið, þá ætti þessi hv. þm. einmitt að styðja þetta frv., þar sem með því er verið að byggja upp traustara skattkerfi, herða eftirlit með framtölum og þyngja viðurlög við skattsvikum. Tvær af brtt. fjhn. ganga einmitt í þá átt að búa betur um hnútana í þessu efni, en það er 11. till. n. á Þskj. 338, þar sem segir, að hafi skattstjóri grun um, að stórfelld skattsvik hafi verið framin, skuli hann hefja rannsókn þegar í stað og tilkynna ríkisskattstjóra jafnframt um rannsóknina. Enn fremur 15. brtt. á þessu þskj., þar sem segir, að fyrir endurtekin og stórfelld skattsvik megi dæma menn í allt að tveggja ára varðhaldsvist. Að vísu sagði þessi hv. þm., að allar þessar brtt. á þessu þskj. væru smávægilegar, en þar er ég algerlega á andstæðri skoðun. Annars kemur manni allt tal þessa hv. Þm. um ofsagróða auðfélaga undarlega fyrir sjónir, þegar þess er gætt, að flokksbræður hans hafa sífellt klifað á því s.l. tvö ár, að núv. ríkisstj. legði drápsklyfjar á atvinnufyrirtækin með okurvöxtum og öðrum ráðstöfunum. Er það sannarlega mikið hól um stjórnarstefnuna og afturhvarf frá fyrri skoðunum að segja, að atvinnufyrirtækin séu nú rekin með ofsagróða. Þessi hv. þm. færði rök að því í ræðu sinni, að atvinnufyrirtækin í landinu byggju nú þegar við nægilega góð skattkjör og þyrfti ekki úr að bæta. Rakti hann nokkuð þær álögur, sem þau þurfa að standa undir, og taldi ekki ástæðu til að draga neitt úr þeim. Einu gleymdi hann þó alveg, og það er veltuútsvarið, en það er í mörgum tilfellum það skattgjaldið, sem þyngst hvílir á. Má því um Það segja, að margur hafi gleymt því, sem minna er. Þá vil ég leyfa mér að minnast aðeins á nál. hv. 1. minni hl. fjhn., en það er undirritað af hv. 1. þm. Norðurl. e. Ég mun þó fara miklu skemur út í þetta en ég hefði ella ætlað mér. Ég vil aðeins benda á, að það langsamlega eftirtektarverðasta við þetta nál. er, að framsóknarmenn skuli vera andvígir skattalækkuninni á samvinnufélögin, sem felst í þessu frv. Þegar breyt. voru gerðar á útsvarslögunum á Alþ. 1960, Þar sem veltuútsvar var lagt á félagsmannaviðskipti samvinnufélaganna, þá skorti ekki stór orð og mörg um það af hálfu framsóknarmanna, að nú ætti að leggja óhóflegar skattbyrðar á herðar samvinnufélögunum og ganga þannig á milli bols og höfuðs á þeim. Maður skyldi því ætla, að þeir tækju Því fegins hendi, þegar eitthvað væri slakað á klónni. Að vísu hefur reynslan sýnt, að útsvarslagabreytingin gagnvart samvinnufélögunum var nauðsynleg leiðrétting, byggð á fullkominni sanngirni og almennt fagnað af forráðamönnum sveitarfélaga, hvar í flokki sem þeir stóðu. Stóru orðin frá 1960 voru því ekki spámannlega mælt, og ég lít svo á, að framsóknarmenn hafi tekið þau til baka með andstöðu sinni við lækkun tekjuskatts á samvinnufélögum, sem þetta frv. boðar. Í þessu nál. á þskj. 341 eru fjöldamörg atriði, sem ég vildi gera hér að umræðuefni og gera athugasemdir við, m.a. þar sem verið er að gera samanburð á óbeinum sköttum og tollum á árunum 1958 og 1962, um varasjóðstillögin og margt fleira, sem í þessu nál. felst, en þar sem þannig stendur á, því miður, að hv. 1. þm. Norðurl. e. er ekki viðstaddur á Þessum fundi, þá mun ég geyma mér að gera aths. við þetta nál. þar til síðar.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég vil aðeins með fáum orðum gera grein fyrir tveim brtt., sem ég ber fram á þskj. 352. Fyrri brtt. er við 13. gr. frv., en í þeirri gr. er fram tekið, að frá tekjum skuli draga, áður en skattur er á þær lagður, kostnað við stofnun heimilis, helming af björgunarlaunum, iðgjöld stéttarfélaga, iðgjöld af lífeyri og loks afborganir námsskulda, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, og það er einmitt við þennan E-lið gr., sem ég ber fram brtt. á þann veg að gera ákvæði, sem þar um ræðir, nokkru rýmra en Það er í frv. Þessi E-liður 13. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Afborganir námsskulda, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, má eftir mati skattayfirvalda og eftir því, sem nánar verður ákveðið í reglugerð, draga frá tekjum næstu fimm ár, eftir að námi er lokið, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir skuldunum.“ Ég geri það að tillögu minni, að þessi E-liður orðist á þessa leið: „Afborganir námsskulda, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir skuldunum.“ Það, sem sérstaklega Þrengir ákvæðið í frv., er það, að ekki má draga frá afborganir námsskulda nema í fimm ár. Það, sem eftir er þá af skuldunum, verður ekki frádráttarhæft. Þetta tel ég ástæðulaust og óréttlátt ákvæði og legg því til, að því sé breytt. Það er þannig um námsskuldir, að þær greiðast ekki á fyrstu fimm árum, eftir að námi lýkur, heldur getur það tekið allmiklu lengri tíma að greiða þær niður, og ég sé þess vegna enga ástæðu til þess að binda hér ákvæði við fimm ár. Þetta kemur líka fram í aths. við 13. gr. í grg., sem frv. fylgir, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „E-liður um frádrátt vegna afborgana af námsskuldum er nýmæli. Þótt námsskuldir séu ekki goldnar að fullu á fimm ára tímabilinu, sbr. t.d. lög nr. 52/1961, um lánasjóð íslenzkra námsmanna, þá ber allt að einu að draga þær frá tekjum á greindu tímabili, og fæst frádráttur ekki síðar.“ Hér er sagt, að þetta beri að gera, en þetta er gersamlega órökstutt, enda algerlega ástæðulaust og ekki réttlátt að mínum dómi. Síðari brtt., sem ég ber fram, er við 53. gr. 53. gr. hefst á orðunum: „Heimilt er skattstjóra að taka til greina umsókn skattþegns um lækkun tekjuskatts, ef svo stendur á sem hér segir.“ Síðan koma fjórir liðir: 1) Veikindi eða slys, mannslát eða skert gjaldþol skattþegns. 2) Ef skattþegn hefur veruleg útgjöld haft vegna menntunar barna sinna eldri en 16 ára. 3) Ef á framfæri skattþegns eru börn, sem haldin eru langvinnum sjúkdómi o.s.frv. 4) Ef skattþegn hefur foreldra eða vandamenn sannanlega á framfæri sínu. Hér er eingöngu um heimild að ræða. Ég vil gera það að minni till., að Þessu verði breytt þannig, að upphaf gr. orðist svo: Skylt er skattstjóra. - Hér er um svo alvarlegt atriði að ræða í lífi þeirra, sem þessi ákvæði taka til, að það er full ástæða til að skylda skattstjórann til að taka þær umsóknir til greina af þessu tagi, en ekki aðeins að heimila honum að gera það. Ég benti á það við fyrri umr, þessa máls, að í útsvarslögum er beinlínis fram tekið, að ef skattþegn hefur veruleg útgjöld haft vegna barna sinna eldri en 16 ára, þá skuli taka tillit til þess við ákvörðun útsvars. Ég tel enga ástæðu til þess að hafa þetta öðruvísi í lögum um tekjuskatt, og þess vegna vænti ég þess, að þessi brtt. verði samþ.



Herra forseti. Hv. 9. landsk. þm. talaði hér áðan og undraðist það, að framsóknarmenn tækju ekki fegins hendi skattalækkuninni í þágu samvinnufélaganna. Ég vil minna hv. þm. á það, að þær skattalækkanir, sem hér er gert ráð fyrir, snerta ekki samvinnufélögin með sama hætti og aðra og munar þar á miklu. Í fyrsta lagi er það ákvæði í þessu frv., að varasjóðsframlag samvinnufélaga eigi að lækka frá því, sem það áður var, úr 331/3% niður í 25%, þegar varasjóðsframlög allra annarra eiga að hækka úr 20% í 25%. Þetta er nú ekki alveg í þágu samvinnufélaganna. En það er fleira en þetta. Samkv. Þessu frv. á félög, sem notfæra sér þetta frv., gefi út jöfnunarhlutabréf og fá skattfrjálsa arðsúthlutun af þeim. Þetta getur munað geysilega miklu, því að allar líkur benda til þess, að þau hlutafélög, sem notfæra sér þetta frv., gefi út jöfnunarhlutabréf til samræmis við eignaaukninguna á pappírnum, sem fram kemur við mat, og geta því fengið skattfrjálsar mjög háar upphæðir af arði af þessum nýju hlutabréfum, en samvinnufélögin hafa engin hlutabréf og fá þar af leiðandi enga skattfrjálsa arðsúthlutun vegna þeirra. Þetta er annað atriðið, sem gerir þarna mikinn mun á. Það þriðja vil ég nefna, að ef samvinnufélögin notfæra sér heimild þessa frv. um eignamat, en geta að sjálfsögðu ekki breytt neinu skuldamegin, fá ekki hækkuð nein hlutabréf, sem ekki eru til, þá kemst samvinnufélagið í eignarskatt og eignarútsvar til viðbótar því, sem áður var, jafnvel í stórum stíl, en engu slíku er til að dreifa hjá hlutafélagi. Þá kom hv. 9. landsk. þm. með skýringu á 22. gr. frv. um fyrningarafskriftir. Þetta gerir hv. frsm. meiri hl. n. líka, enda er ekki vanþörf á því að skýra þessa gr., og fjhn. hefur í heild flutt brtt. við þessa grein. Mér virðast skýringar beggja þessara hv. þm. vera á sömu leið, sem eðlilegt er, að heimilað verði að meta þann hluta eignanna, sem ekki hefur verið afskrifaður, og ég legg áherzlu á að fá þetta leiðrétt, ef þetta er ekki rétt eftir þeim haft, að aðeins sé heimilað að meta til endurkaupsverðs þann hluta eignanna, sem ekki hefur verið afskrifaður, miðað við fyrningartíma. Hafi eign verið afskrifuð um helming, þá megi ekki meta til endurkaupsverðs nema hinn helming eignarinnar. Samkv. þessari skýringu, sem ég tek fyllilega til greina og var alveg nauðsynleg, þá sýnist mér þetta þýða það, að eign, sem hefur verið afskrifuð að fullu, má alls ekki meta til endurkaupsverðs. En svo kom hv. 9. landsk. þm. með dæmi, og það þótti mér alveg stinga í stúf við sjálfa skýringuna. Hann nefnir, að fyrirtæki eigi vél, sem kostar 200 þús. kr., vélin sé orðin ónýt, búið að afskrifa hana, en ný vél kosti 360 þús. kr., og þá hljóti fyrirtæki að eiga rétt á að eiga í fyrningarsjóði 360 þús. kr. til þess að kaupa sér nýju vélina fyrir. Þarna dregur hann fram dæmi um, að það eigi að veita fyrirtæki skattfrjálst endurkaupsverð á vél, sem búið er að afskrifa að fullu, þvert ofan í hina skýringuna. Ég held, að þetta sé enginn misskilningur, að honum hafi farizt orð á þessa leið, dæmið hafi verið alveg nákvæmlega svona: Eign, sem búið var að afskrifa að fullu, kostar miklu meira en fyrri eignin, og fyrirtækið eigi rétt á að eiga í fyrningarsjóði, sem auðvitað yrði þá skattfrjáls, þessa upphæð til að kaupa nýju eignina fyrir. Þetta er ekki í samræmi við það, að ekki megi meta upp að nýju eignir, sem búið er að afskrifa að fullu, alveg þvert á móti. En fyrst ég er að tala um 22. gr., sem er tvímælalaust þýðingarmesta ákvæði þessa frv., vil ég víkja að brtt. við þessa gr., sem hv. n. flytur. Orðalagið á henni sýnist mér ekki miklu betra en á gr. í sjálfu frv., en þar segir: „Eignirnar skulu metnar til endurkaupsverðs, að frádregnum fullum afskriftum, er miðist við þann árafjölda, sem liðinn er af áætluðum endingartíma: Það á þá ekki að draga annað frá endurkaupsverðinu, þ.e. verði nýrrar eignar, en fullar afskriftir, miðað við endingartímann. Hvað getur þetta þýtt annað en þær raunverulegu upphæðir, sem afskriftunum námu? Og þó er þetta alls ekki meiningin hjá þeim. Meiningin er hin, að hafi vél eða eign, hver sem hún er, verið afskrifuð sem svarar helmingi af tímalengdinni, sem hún átti að endast. þá á ekki að leyfa endurkaupsmat á öðru en hinum helmingnum, en upphæðirnar, sem var afskrifað með, eru auðvitað ekki neitt nærri því helmingur af verði hinnar nýju eignar. Mér sýnist því, að það sé alveg óhjákvæmilegt að endurskoða þetta orðalag á greininni, eins og hún er borin fram í brtt., auk heldur eins og hún er í frv., og það virðist ekki vera sérstaklega vandasamt að orða það eins og það er hugsað, og ég er ekki að draga í nokkurn efa, að þetta er hugsað samkv. skýringu hv. frsm. meiri hl. n., það er hugsað svona, að aðeins megi meta til endurkaupsverðs þann hluta eignanna, sem eftir er, miðað við endingartímann. Við 1. umr. þessa máls leitaði ég ýmissa upplýsinga hjá hæstv. fjmrh. um þau atriði þessa frv., sem voru óljós, og ég beindi þeim óskum mínum einnig til þeirra hv. höfunda þessa frv., sem sæti eiga í þessari hv. d. Ég fékk engin svör við neinu þá, önnur en þau, að hæstv. fjmrh. beindi því til fjhn. að taka þessi atriði, sem ég hafði rætt um, til athugunar í n. Síðan hefur hv. frsm. n. gert grein fyrir störfum hennar, og þar komu ekki fram svör við neinu af því, sem ég hafði rætt um, nema hvað snertir fyrningarákvæðin og á þann hátt, sem ég hef nú þegar nefnt. Þau atriði, sem ég ræddi um við 1. umr. málsins og enginn af forsvarsmönnum frv. hefur gefið nein svör um, voru eftirtalin: Ég spurðist fyrir um það, hvernig stæði á hækkun á skattfrjálsu árgjaldi fyrirtækis til atvinnurekendafélags þess, sem það er þátttakandi í, en skv. frv. mun eiga að margfalda þessi árgjöld sem skattfrjálsan frádrátt frá því, sem nú er. Ég er alls ekkert að hafa á móti því, að fyrirtækin megi borga í atvinnurekendasamband eða félag sitt það sem þeim sýnist, en ég sé enga ástæðu til þess að veita skattfrelsi á þær greiðslur umfram það, sem hefur verið að undanförnu. Ég spurði í öðru lagi, hvernig ætti að skilja ákvæði í 15. gr. frv., þar sem nefnd eru skattayfirvöld, en þar segir: „Skattayfirvöld skulu ákveða heildarafskriftarupphæð hverrar eignar." Ég benti á, að fyrr í Þessari gr. er talað um, að ráðh. setji með reglugerð ákvæði um þessar afskriftir, en þarna er talað um skattayfirvöld, og spurði ég, hvort þetta gæti átt við skattstjóra. Ég hef engin svör fengið við því. Í þriðja lagi spurði ég um, hvað væri átt við með fastafjármunum, sem nefndir eru svo í þessu frv., en eru þó í grg. nefndir fasteignafjármunir. Þetta er óljóst enn, og engin skýring hefur verið látin í ljós um það, hvort Þetta á við svo að segja hvers konar eignir. Ég vil enn spyrja að þessu, hvort þetta eigi við bifreiðar, flugvélar, skip og hvers konar vinnuvélar, húseignir og annað þess háttar. Í fjórða lagi sýndi ég fram á það við 1. umr. málsins, að um sparnað gæti ekki verið að ræða við þá kerfisbreytingu á framkvæmd skattalaganna, sem hér er lögð til, og vil ég enn spyrja um það, hvort nokkur von sé til þess, að umboðsmennirnir kosti minna en undirskattanefndirnar, hvort skattstofurnar utan Reykjavíkur geta kostað minna en þær kosta nú, að viðbættum yfirskattanefndunum, en störf þeirra eiga skattstofurnar að taka á sig. Ekki hefur verið drepið á það einu orði í nál. meiri hl., sem þó er lögð áherzla á í grg. frv., að hér sé um einhvern sparnað að ræða. Ég býst því við, að hv. n. hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé lítil von um sparnað Þarna. Í fimmta lagi spurði ég um það, hvernig ætti að skilja ákvæði 15. gr. um fyrningu og viðhald. Það hefur verið svo, að viðhald hafa fyrirtækin fengið að reikna eins og það hefur reynzt á hverju ári, og engar reglur gilt um það hingað til, hvað viðhaldið má vera mikið. Ég vænti þess, að þetta sé fyrir athugaleysi, að vera að blanda viðhaldi saman við fyrningu, því að það eru tveir ólíkir hlutir. Þá taldi ég og tel enn mjög óheppilegt, að engar reglur um endurkaupsmatið eru í frv. sjálfu. Ég held, að það geti komið fram ákaflega mikið misræmi í raunverulegri skattgreiðslu fyrirtækja eftir því, hvernig þetta mat er framkvæmt. Það getur meira að segja skapað misræmi, hvar eignirnar eru, sem fyrirtækið á. Mér dettur í hug, ef fyrirtæki á eign hérna í Lækjargötunni, þar sem byggingarlóðin er kannske komin upp í 10 milljónir, og annað hliðstætt fyrirtæki á jafnstóra eign einhvers staðar í bæjarjaðrinum, - mundi ekki verða tekið tillit til þess við matið, hvað lóðin er dýr hjá þessu fyrirtæki, það þurfi því að fá hærra mat á sinni eign, ef það ætlar að endurbyggja húseignina á sama stað, heldur en hitt, sem býr annars staðar, og þar af leiðandi fái annað fyrirtækið miklu meiri fyrningar og miklu meiri skattfrjálsan frádrátt? Aðeins þetta atriði getur valdið miklu misræmi eftir því, hvar eignirnar eru í landinu, eins og það getur valdið misræmi, hvar þær standa í sama bæjarfélagi, því að óneitanlega verður maður að skilja ákvæði frv. þannig, að endurkaupsverð þýði hið raunverulega verð á sams konar eign og væntanlega á sama stað. Það er nokkurs konar söluverð eða gangverð, og þetta getur verið ákaflega mismunandi eftir því, á hvaða stað eignirnar eru, og getur, eins og ég sagði, skapað mikið misræmi í raunverulegum skattgreiðslum fyrirtækja eftir því, hvar þau eru í landinu. Ég nefndi dæmi um Það við 1. umr. málsins, að mér sýndist, að samkv. þessu frv. gæti fyrirtæki orðið skattfrjálst, þótt það hefði nokkrar milljónir kr. í tekjuafgang, og að það lægi í því, að eignirnar kynnu að margfaldast í endurkaupsmati, skattfrjálsu fyrningarafskriftirnar yrðu í samræmi við það og jöfnunarhlutabréf síðan í samræmi við eignaaukninguna á pappírnum. Þessu hefur ekki enn verið mótmælt, að þetta gæti átt sér stað, að fyrirtæki, sem skilaði jafnvel nokkurra millj. kr. tekjuafgangi, gæti orðið skattfrjálst hvað tekjuskatt varðar. Það eru ekki aðeins sjáifar fyrningarnar, sem hér ráða miklu um, heldur einnig ákvæðin um jöfnunarhlutabréfin, sem gera Það líka. Það mun vera venjulegast, að hlutafé sé miklu minna en samanlagt kaupverð allra eigna fyrirtækis. Á löngum tíma margfaldast hlutabréfin miklu meira en margföldunin á eignunum. Ég get skýrt þetta með dæmi, til þess að þetta liggi ljósar fyrir. Við skulum hugsa okkur, að fyrirtæki hafi átt vélar, sem kostuðu eina milljón. Það er búið að afskrifa þær um helming, á fimm árum í staðinn fyrir tíu, og þær eru bókfærðar á hálfa milljón. Svo fer fram endurkaupsmat á þessum eignum hálfum, - ég held mér við þá reglu, því að ég hef trú á því, að Það sé meiningin með frv., - og verði niðurstaðan sú, að nýjar eignir sömu tegundar séu taldar sjö sinnum dýrari en þær voru, þegar þær voru keyptar, þá yrði þessi hálfa milljón metin til endurkaupsverðs á 31/2 millj. og hækkunin er því á bókfærðu verði eignanna hjá þessu félagi eða þessu fyrirtæki 3 millj, kr. En í samræmi við þetta hefur fyrirtækið heimild til þess að gefa út jöfnunarhlutabréf, sem svarar þessari hækkun, þessum 3 millj. Hafi nú hlutaféð aðeins verið fjórði hlutinn af samanlögðu verði eignanna, eða 250 þús., þá getur þetta hlutafé farið allt í einu upp í 3 millj. og 250 þús., ef heimildin er notuð út í æsar, og þetta skapar möguleika til að úthluta arði, 10% af þessari upphæð, eða 325 þús. kr. skattfrjálsum arði á þetta hlutafé, í staðinn fyrir að áður var aðeins heimilt að greiða 8% skattfrjálsan arð á 250 þús., eða 20 þús. Þetta fyrirtæki hefur nú skv. gildandi lögum skattfrjálsar afskriftir 100 þús. og skattfrjálsa arðsúthlutun 20 þús., en mundi fá skattfrjálst samkv. dæminu afskriftir 700 þús. og arðsúthlutun 325 þús., eða 1 millj. 25 þús. Það eru um það bil níföld skattfríðindi. Mér sýnist því, að það sé ekki neitt vafamál, að hér er um stórvægileg skattfríðindi að ræða, svo stórvægileg, að mikill fjöldi fyrirtækja, jafnvel þorri allra fyrirtækja, verði skattfrjáls hvað tekjuskatt snertir á eftir. En nú kunna forsvarsmenn þessa frv. að segja sem svo: Fyrirtækjunum er þetta nauðsynlegt til þess að geta rekið starfsemi sína, endurnýjað eignirnar, vegna Þess að verðbólgan hefur hækkað þessar eignir í verði svo mikið og þau hafa ekki haft þær afskriftir, sem þurfti til að geta keypt nýjar sams konar eignir. Ég hef áður bent á það og geri það enn, að Þær afskriftir, sem fyrirtækin hafa fengið, eru fjármunir í þeirra eigin vörzlum, sem hafa vaxið að sama skapi og aðrar eignir hafa hækkað í verði. Fyrirtækin hafa haft fullan ráðstöfunarrétt yfir afskriftarupphæðunum, og sá hlutinn, sem hefur verið afskrifaður, hefur því ekki átt að rýrna, enda er það að áliti n. ekki tilgangurinn að afskrifa Þann hluta eignanna, sem búið var að afskrifa. En þá kemur hinn hlutinn, sem hefur ekki verið afskrifaður, og það er rétt, að þar verða fyrirtækin fyrir nokkrum erfiðleikum vegna verðhækkana. En þá vil ég koma að hinum margumtöluðu skattsvikum, sem forsvarsmenn þessa frv. hafa lagt mikla áherzlu á. Frv. er öðrum þræði rökstutt með því, að skattsvik hafi átt sér stað og þess vegna þurfi að lækka skattana. En má ég þá ekki spyrja: Til hvers notuðu menn skattsvikin? Ekki hafa þau gufað alveg upp. Hafa þessi fyrirtæki ekki tekið sér sjálf afskriftir, svo ríflegar sem þeim hefur þótt við eiga, með skattsvikum? Eru þau ekki búin að fá þessar afskriftir og kannske miklu meira en það í skattsvikunum? Það dugir ekki að vera alltaf að tala um skattsvikin, alveg eins og þau hefðu svo horfið og orðið fyrirtækjunum til einskis. Fyrst allir leggja svona mikla áherzlu á það, hvað skattsvikin hafi verið mikil, og ég ætla ekkert að mótmæla því, þá hafa þau einhvers staðar komið niður. Hvað er orðið af þessum fjármunum, sem áttu að koma í ríkissjóð, en komu ekki? Er þetta í raun og veru nokkuð annað en afskriftir, sem fyrirtækin hafa tekið sér með valdi og brotið með því lög? Og hvaða þörf er þá á því að fara að afgreiða hér löggjöf til þess að bæta þeim það, sem skattsvikin kunna ekki að hafa dugað? Mér sýnist því, að röksemdafærslan fyrir þessari skattalækkun vegna verðbólgunnar sé alveg fallin um sjálfa sig, ef menn ætla að halda fram, eins og þeir hafa gert, skattsvikum fyrirtækjanna. Af þessari ástæðu tel ég það óþarft að afgreiða löggjöf um fríðindi handa fyrirtækjunum vegna þess hluta eigna sinna, sem enn er óafskrifaður. Hvað snertir svo þær eignir, sem hér eftir verða keyptar, þá þarf enga lagabreytingu. Þær eru keyptar á því verði, sem Þeir fá fyllilega viðurkennt í reglum um afskriftir, og það þarf ekki neina nýja lagabreytingu vegna þeirra eigna. Afskriftirnar verða í samræmi við það verð, sem á þeim eignum er nú, þegar þær eru keyptar. Ég hef bent hér á meginatriði þessa frv., Þau stórkostlegu skattfríðindi, í fyrsta lagi með margföldun skattfrjálsra afskrifta, í öðru lagi með enn meiri margföldun á skattfrjálsum arðsúthlutunum, í þriðja lagi með hækkun á skattfrjálsu framlagi í varasjóð og í fjórða lagi með lækkun á skattinum sjálfum úr 25% í 20%, og niðurstöður mínar eru því þessar í fáum orðum sagðar: Í fyrsta lagi sýnist mér allar líkur benda til þess, að þorri fyrirtækja verði skattfrjáls hvað tekjuskatt snertir. Í öðru lagi, að skattfrelsið hækkar verðiag óneitanlega á vörum og þjónustu þessara fyrirtækja. í þriðja lagi, að um leið og léttbærasta skattinum er aflétt, er viðhaldið þungbærum og ranglátum sölusköttum og veltuútsvörum. Og í fjórða lagi, að tekjurýrnun ríkissjóðs af þessari lagabreytingu hlýtur að valda nýjum álögum á almenning í formi neyzluskatta eða tolla.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessa umr. mikið, en vildi þó í tilefni af því, sem fram hefur komið hér í ræðum ýmissa hv. þm., gera örfáar aths. Í upphafi skal ég taka það fram, að mér er ljúft að verða við þeim tilmælum hv. 1. þm. Norðurl. e., sem því miður er ekki viðstaddur í dag, að tekin verði aftur 5. brtt. n. og athuguð nánar til 3. umr. Það má vel vera, að okkur hafi ekki heppnazt þar að finna það rétta orðalag á þeirri breyt., sem n. var sammála um, og sjálfsagt að verða við ósk hans um, að það verði athugað nánar. Varðandi annars þær brtt., sem bornar hafa verið fram af hv. stjórnarandstæðingum og ég hafði haft lítinn tíma til þess að kynna mér fyrir framsöguræðu mína, eins og ég Þá tók fram, vil ég aðeins benda á eftirfarandi: Það, sem einkum hefur verið gagnrýnt í frv., eru þau ákvæði, sem miða til skattafvilnana fyrir félög, en þau eru lækkun félagaskattsins úr 25% í 20% og fyrningarreglurnar. Báðir þeir hv. stjórnarandstæðingar, sem að minnihlutaálitunum standa, eru Því andvígir, að tekjuskattur félaganna sé lækkaður úr 25% í 20%. Ég vil aðeins í sambandi við þetta vekja athygli á því, sem ég nefndi í framsöguræðunni, að hvað sem því líður, hvað þessi skattur á að vera hár, þá vildi ég gjarnan spyrja þessa hv. þm. að því, hvernig þeir mundu hugsa sér að setja undir þann leka, að tekjurnar verði ekki að óbreyttum skattstiga í verulegum mæli færðar frá félögunum og yfir á einstaklinga. En ekki liggja fyrir neinar till. frá þessum hv. Þm. um það að hækka tekjuskattana á einstaklingum, sem ég álít að væri nauðsynlegt að gera, ef félagaskatturinn ætti að standa óbreyttur og koma ætti í veg fyrir það, að sá skattstofn hyrfi að verulegu leyti.  Þá telja báðir þeir hv. stjórnarandstæðingar, sem að minnhlutaálitunum standa, óréttmætt, að breytt sé núverandi ákvæðum I. um varasjóðsfrádrátt útgerðarfélaga og samvinnufélaga. Fyrir utan það, sem ég benti á í þessu sambandi í framsöguræðu minni, vil ég leyfa mér að benda á það, að frv. gerir ráð fyrir því, að tapfrádráttur verði mjög rýmkaður frá því, sem nú er, eða nái 5 ár aftur í tímann. Ég tel ekki nokkurn vafa á því, að þessi rýmkun tapfrádráttarins kemur einkum til góða áhættusömum fyrirtækjum og sérstaklega útgerðarfyrirtækjunum. Og ég ætla, að sú skattaívilnun, sem af þessu leiðir, verði einmitt fyrir útgerðarfélögin þyngri á metunum heldur en hitt, þó að dregið sé úr varasjóðshlunnindunum. Að öðru leyti vísa ég í Þessu efni til þess, sem ég hef áður sagt. Ég tei, að farið sé inn á óheilbrigða braut með því að ákveða sérstaka skattstiga fyrir mismunandi atvinnugreinar og æskilegt að komast hjá því, þó að skiljanlegar ástæður lægju til þess á sínum tíma, að útgerðinni voru veittar sérstakar skattaívilnanir. Það stóð í sambandi við hina óhagstæðu gengisskráningu, sem útgerðin þá bjó við. Þá vil ég aðeins víkja örlitið að því, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. og að nokkru leyti líka í ræðu hv. 4. þm. Vestf., um fyrningarafskriftirnar. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því, að það er á fullkomnum misskilningi byggt hjá hv. 5. þm. Norðurl. e., þegar hann orðaði það þannig, að ákvæðin í 17. gr. um það að hækka þá prósentu, sem félögunum er heimilt að draga frá skattskyldum tekjum, úr 8% í 10% þýði það, að þessi arður sé skattfrjáls. Það er hann alls ekki. Slíkur úthlutaður arður er skattlagður að fullu hjá þeim einstaklingum, sem þennan arð bera úr býtum. Það, sem hér er um að ræða, er aðeins að hækka markið fyrir tvísköttunina. Eftir að arðurinn var kominn upp úr 8% samkv. núgildandi lögum, var hann skattlagður bæði hjá einstaklingunum og líka hjá félögunum. Það er aðeins um það að ræða að hækka markið fyrir tvísköttunina, ekki það að gera nokkuð af þessum arði skattfrjálst. En skattalaganefndin taldi slíka breyt. eðlilega með tilliti til þeirrar hækkunar hins almenna vaxtafótar, sem nú hefur átt sér stað. Varðandi ummæli hv. 5. þm. Norðurl. e. um fyrningarreglurnar nýju og áhrif þeirra, og undir það var að nokkru tekið af hv. 4. þm. Vestf., þá vil ég benda á, að það er að mínu áliti fullkomlega rangt hjá þessum hv. þm., er þeir voru að gera sér áhyggjur um það, að með þessum nýju fyrningarreglum væri verið að velta einhverjum sérkostlegum byrðum yfir á almenning, þannig að þetta mundi jafnvel leiða til stórhækkaðs almenns verðlags. Ef Þetta væri rétt, hlyti Það annaðhvort að byggjast á því, að hægt væri með einhverju móti að sleppa við þann kostnað, sem fyrningin í rauninni er, eða þá að þessi kostnaður hefði áður verið borinn af einhverjum öðrum, en nú væri verið að veita þessum kostnaði yfir á almenning. Hvað fyrsta atriðið snertir, að hægt sé að sleppa við þann kostnað, sem hér er um að ræða, þá mundi það vera svo fráleitt, að ég ætla þessum hv. þm. það ekki, að það sé slíkt, sem þeir hafa haft í huga. Sá raunverulegi kostnaður, sem hér er um að ræða, liggur blátt áfram í því, að skip, vélar og önnur framleiðslutæki, sem notuð eru, eyðast við notkunina, og það þarf einhvern tíma að endurnýja þau. Það verð, sem verður að endurnýja þessi tæki á, er í meginatriðum ákveðið á heimsmarkaðnum, af því að mest af þessum framleiðslutækjum verðum við að kaupa fyrir erlendan gjaldeyri. Það er í þessu, sem kostnaðurinn raunverulega er fólginn, og hvað sem við samþykkjum hér um fyrningar, heimilaðar fyrningarafskriftir og þess háttar, getur það engin áhrif haft á þennan kostnað. Samþykktir, sem við gerum hér á hinu hv. Alþ., eru því miður ekki svo máttugar, að þær breyti náttúrulögmálum eða því verði, sem ríkir á heimsmarkaðnum. En ég býst nú ekki við, að það sé þetta, sem hv. þm. hafa haft í huga, heldur hitt, að með þessum nýju fyrningarafskriftum væri verið að einhverju leyti í ríkara mæli en nú á sér stað að velta þessum kostnaði yfir á almenning. En þetta mundi að mínu áliti líka vera á fullkomnum misskilningi byggt. Þessi kostnaður er þegar borinn af almenningi. Fyrirtækjunum er meinað vegna þeirra afskriftareglna, sem nú gilda, og vegna verðbólgunnar að leggja fyrir í afskriftasjóði, þannig að Þau geti staðið undir kostnaðinum við endurnýjun framleiðslutækjanna. En af því að allir gera sér það ljóst, að þessi endurnýjun verður með einhverju móti að fara fram, þá er séð fyrir því með öðru móti, að svo verði, og leiðin, sem farin er í því efni, er blátt áfram sú, að bankarnir eru látnir leggja fram þá peninga, sem til þessa þarf, í mörgum tilfellum með ábyrgð ríkisins. Afleiðingin af þessu verður svo annaðhvort verðhækkanir, ef um verðbólgulán bankanna er að ræða, eða þá að bankarnir verða að draga saman útlán sin til annarra framkvæmda, og auðvitað bitnar það líka á almenningi, í sumum tilfellum er það þannig, eins og hv. þdm. er kunnugt um, að ábyrgðir þær, sem ríkissjóður hefur gengizt undir af þessum ástæðum, falla á ríkissjóðinn og almenningur kemur til með að greiða þær í hærri sköttum. Sú breyting, sem nú er um að ræða, er aðeins fólgin í því, að fyrirtækjunum verði gert kleift að safna í afskriftasjóði, en þá auðvitað ætlazt til þess, að þau geti á sínum tíma, þegar endurnýja þarf þessi framleiðslutæki, staðið undir kostnaðinum, sem af því leiðir. Og ég er algerlega ósammála hv. 5. þm. Norðurl. e. um það, þegar hann nefndi, að vegna þess að heimilað væri að leggja vissan hluta af arðinum í skattfrjálsan varasjóð, þá ætti það að geta staðið undir endurnýjuninni. Tilgangurinn með varasjóðunum er að auka framleiðslutækin. Fyrning og afskriftir eru aftur á móti kostnaður og óeðlilegt, að varasjóðir standi undir því. Það mætti þá að mínu áliti alveg eins segja, að Þessir varasjóðir ættu að standa undir launagreiðslum eða öðrum slíkum kostnaði. Hv. 5. Þm. Norðurl. e. vitnaði í Þessu sambandi í Þjóðhagsreikningana eða yfirlit, sem Framkvæmdabankinn nýlega hefur birt um aukningu Þjóðarauðs Íslendinga. Að vísu ber að mínu áliti að taka slíkar upplýsingar með nokkurri varúð, en það eru einu upplýsingarnar, sem til eru um þetta efni, svo að við skulum sleppa því atriði. En það er alveg rétt, að þó að fyrirtækjum sé ekki heimilað að afskrifa nægilega það fjármagn, sem í þeim er bundið, þá getur endurnýjun framleiðslutækjanna átt sér stað fyrir því, og það er alveg rétt hjá hv. þm., að það hefur átt sér stað mjög mikil fjárfesting á undanförnum árum. Og það er út af fyrir sig ánægjulegt, að verðmæti framleiðslutækjanna hefur um það bil tvöfaldazt á því árabili, sem hv. Þm. nefndi. Ekkert er því til fyrirstöðu í sjálfu sér, að mikil fjárfesting geti átt sér stað, þó að fyrirtækjunum sé ekki heimilað að afskrifa framleiðslutæki sín. En það er annað atriði í Þjóðhagsreikningunum, sem oft hefur borið á góma hér á hv. Alþ. og er ekki jafnánægjulegt og þetta, en það er sú þróun kaupmáttar launa, sem átt hefur sér stað á sama tímabili. Þrátt fyrir það að fjármunirnir hafi um það bil tvöfaldazt á Þessu tímabili, þá benda þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru um þróun kaupmáttar launa, til þess, að hann hafi nokkurn veginn staðið í stað. Ég efast ekki um það, að einmitt þessi staðreynd hefur sérstaklega valdið hv. 5. þm. Norðurl. e. miklum áhyggjum, þar sem hann er formaður í fjölmennu verkalýðsfélagi, en sú staðreynd bendir til Þess, að sú mikla fjárfesting, sem hér hefur átt sér stað, hefur ekki skilað Þjóðarbúinu eins miklum arði og æskilegt væri, og Það er ekki fjarri mér að álíta, að ein af mörgum ástæðum til þessarar leiðinlegu staðreyndar sé það handahóf, sem ríkt hefur einmitt varðandi fjárfestinguna og á að nokkru leyti rót sína að rekja til þess, að fyrirtækin hafa ekki sjálf getað staðið undir henni, heldur hefur fjáröflun til slíkrar fjárfestingar að mestu leyti verið á vegum opinberra aðila, banka og ríkis, þar sem annarleg sjónarmið hafa oft ráðið því, hvers konar fjárfestingu hefur verið ráðizt í. Ég tel líklegt, að einmitt það breytta fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir, væri líklegt til að vera spor í þá átt að ráða bót á þessu. Hér er um að ræða nokkurs konar sjálfvirkt úrval þeirra framkvæmda, sem um er að ræða. Þau fyrirtæki, sem rekin verða með tapi og ekki geta safnað í þessa afskriftasjóði, mundu þá dragast saman, en þau, sem skila sæmilegum arði, geta endurnýjað og aukið framleiðslutæki sín. Ég tel víst, að þetta mundi út af fyrir sig verða spor í þá átt að tryggja heilbrigðari fjárfestingu en hingað til hefur verið. Ég get nú því miður ekki svarað orði til orðs Þeim fsp., sem hv. 4. Þm. Vestf. kom hér fram með. Hann talaði um það misræmi sem væri milli grg. og lagafrv., þar sem annars vegar væri talað um fastafjármuni og hins vegar um fasteignafjármuni. Ég get upplýst það, að það, sem skattanefndin hafði í huga, Þegar hún notaði orðið fastafjármunir, voru blátt áfram þau verðmæti í fyrirtækjunum, sem ekki voru aftur til sölu út úr fyrirtækinu, eins og vélar, byggingar, áhöld og annað slíkt, gagnstætt hráefnum og öðru slíku, sem ætlazt er til að selt sé út úr fyrirtækinu. Það er hins vegar talað um fasteignafjármuni í grg., og hygg ég, að það sé annaðhvort prentvilla eða sprottið af vangá, a.m.k. hefur Það hugtak ekki verið notað af okkur. Þá vil ég að síðustu leiðrétta þann misskilning, sem mér fannst koma fram hjá hv. 4. Þm. Vestf., þegar hann taldi, að heimildin til þess að gefa út jöfnunarhlutabréf hefði í för með sér einhvers konar skattfríðindi. Ég tel, að það sé á algerum misskilningi byggt. Það, sem hér er um að ræða, er aðeins það, að ákveðnar eignir, nefnilega hlutabréf í eldri hlutafélögum, er heimilt að meta til raunverulegs verðs. Slíkt eru ekki neinar tekjur fyrir þá, sem þetta fá, frekar en það eru tekjur, eins og hv. 9. landsk. réttilega benti á, þó að eign hækki í verði og sé endurmetin með tilliti til þess. Hér er ekki um neinar nýjar tekjur að ræða og þess vegna ekki grundvöllur fyrir því að skattleggja Þær. Það leiðir af almennum skattareglum. Hitt er annað mál, að það er rétt, að fyrirtækjunum verður nú kleift að greiða meiri arð af þessum hlutabréfum en áður var, þar sem arðurinn mundi nú vera miðaður við nýja matið, en slíkur arður verður ekki undir neinum kringumstæðum skattfrjáls. Hann er alltaf skattlagður að fullu hjá einstaklingunum. Hins vegar mundi hann auðvitað koma undir Þá almennu reglu, að félagið hefur heimild til þess að draga hann frá skattskyldum tekjum, þannig að um tvísköttun verður ekki að ræða, fyrr en hann hefur náð vissu marki. Að síðustu vildi ég beina Þeim tilmælum annars vegar til hv. 5. Þm. Norðurl. e., að hann taki aftur til 3. umr. b-lið 1. brtt., sem hann hefur flutt, og 7. brtt., Þannig að n. fái svigrúm til Þess að athuga Þessar till. nánar á milli umr. Sömu tilmælum mundi ég vilja beina til hv. 9. Þm. Reykv. varðandi Þær brtt., sem hann flutti. Ég tel þær líka þess eðlis, að eðlilegt sé, að n. fái aðstöðu til þess að athuga þær á milli umræðna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á úr ræðu hv. frsm. meiri hl. n. Hann talaði um, að ef ekki væri lækkaður skattur á félögum, Þyrfti að hækka skatta á einstaklingum, því að annars yrði tekjum fyrirtækisins jafnað niður á fjölskyldur Þær, sem eiga fyrirtækið. Tekjurnar yrðu dregnar út úr fyrirtækinu yfir á einstaklingana, ef ekki væri lækkaður skattur á fyrirtækjunum. Ég skil ekki, hvernig á að gera þetta. Hvernig er þetta hægt án þess að brjóta lög?  Þá nefndi hann, að það gæti ekki haft áhrif á verðlag, þó að fyrningar væru hækkaðar, vegna þess að fyrningarnar yrðu að koma á einhvern hátt fram, ef endurnýjaðar væru eignirnar. Þetta er út af fyrir sig rétt. En ég get ekki skilið, að það hafi ekki áhrif á verðlag hjá fyrirtæki, ef viðurkennd gjöld hækka stórlega. Maður getur hugsað sér fyrirtæki, sem er undir ákvæðum verðlagsyfirvalda. Nú hækka allt í einu útgjöldin. Verður það ekki viðurkennt í verðlaginu? Að lokum fór hann að leiðrétta þann misskilning hjá mér, eins og hann nefndi það, að ég hefði viljað halda því fram, að eignirnar ykjust við matið. Ég hef aldrei haldið þessu fram. Mér er það fyllilega ljóst, að eignirnar eru nákvæmlega þær sömu, þó að þær séu metnar til endurkaupsverðs, og ég tel það ekki eðlilegt að fara að skattleggja þá breytingu á eignunum, hef aldrei haldið því fram. En hinu verður ekki neitað, eins og frsm. líka viðurkenndi, að þessi breyting á bókfærðu verði eignanna skapar möguleika til að gefa út jöfnunarhlutabréf, og það er arðurinn af jöfnunarhlutabréfum; sem á að verða skattfrjáls og verður nýr frádráttur hjá fyrirtæki, sem ekki var áður. Þá segir hv. þm.: Þetta verður allt skattlagt hjá einstaklingunum. - Það verður því aðeins skattlagt hjá þeim, að þeir komist í nokkurn skatt, þó að þeir fái þennan arð. Nú er búið að breyta svo sköttum einstaklinga, að það er ekki víst að þessar upphæðir, einhver hluti þeirra eða mikill hluti þeirra, komi nokkurn tíma til neins skatts. Og þótt einhver hluti þeirra kæmi til skatts hjá einstaklingunum, þá gæti það orðið allt annar skattur. Það er því alls ekki fullnægjandi skýring, að þetta komi til skatts hjá einstaklingunum. En í öllu falli verður skattur lægri hjá fyrirtækinu, og um fyrirtækin erum við að ræða núna, en ekki skattalagabreytingu hvað snertir einstaklinga. Annars vil ég að lokum segja það, að það er litt skiljanlegt, hversu mikil áherzla er lögð á það að fella niður eða lækka stórlega tekjuskatt, langsamlegasta léttbærasta skattinn af öllum sköttum, sem fyrirtæki borga. Og þetta gera sömu menn og halda uppi veltuútsvörum og sölusköttum. En þarna greinir á milli okkar, þarna greinir á milli tveggja stefna. Stefna forsvarsmanna þessa frv. er að afnema alla beina skatta og setja á söluskatta og neyzluskatta. Jafnvel veituútsvar, sem þessir sömu menn viðhalda hér í landinu, sem leggst á tapreksturinn alveg eins og hina, sem hagnast, það er ekki byrjað á að leiðrétta slíkt ranglæti, heldur að lækka þann skattinn, sem er bæði réttlátastur og léttbærastur.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði við 1. umr. grein fyrir frv. þessu efnislega, og sé ég ekki ástæðu til að rekja þær málsástæður hér. Fjhn. hefur athugað frv. og er sammála um að mæla með því, að það verði samþykkt. Frv. felur í sér, svo sem kunnugt er, ekki skyldur, heldur er hér um heimildir að ræða fyrir þá aðila, sem þar segir, til þess að semja um sameiginlegar innheimtustofnanir, og það virðist því ekki geta verið nein ástæða til að hafa á móti því, ef það gæti leitt til hagkvæmari innheimtu hinna ýmsu gjaldstofna. Nefndin hefur ekki sérstaklega leitað um þetta álits þeirra aðila, sem hér er um að ræða, einmitt með hliðsjón af því, að þetta er heimildarákvæði, en með skírskotun til raka um líklegan sparnað og hagkvæmni af þessari tilhögun mælir nefndin einróma með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.