Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir tilmælum hv. frsm.. 1. þm. Rang., sem hefur fjarvistarleyfi í dag, vil ég aðeins með nokkrum orðum skýra frá afgreiðslu fjvn. á þessu máli, en álit hennar liggur fyrir á þskj. 767. Eins og þar kemur fram, fékk n. umsögn vegamálastjóra um þessa till., og er álit hans, sem hann sendi n., prentað hér á þessu þskj. N. leggur þar til. að ríkisstj. verði falið fyrir næsta Alþingi að gera till. og kostnaðaráætlun um byggingu nýrrar brúar á Þjórsá. Taldi n. að fenginni umsögn vegamálastjóra, að þetta væri heppilegasta afgreiðsla þessarar þáltill.

Frsm. 2. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég hef gert minnihlutaálit í þessu máli. Í tilefni af niðurlagi gr. á þskj. 960 frá meiri hl. fjvn., þá mótmæli ég fullyrðingum hv. þm. V.–Húnv., að verð togaranna sé svo hátt. Þetta er sagt út í bláinn af mönnum, sem hafa ekki meira vit á togarakaupum en köttur. Ég mótmæli því, að verðið sé hærra en eðlilegt er. Ég sný mér beint að málinu og bendi á, að heppilegt sé að gera breyt. á tillgr. eins og sést á þskj. 972. Í fyrsta lagi er lagt til, að 1. málsgr. tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að ábyrgjast lán, sem bæjar- og hreppsfélög kynnu að taka til kaupa á togurum þeim, sem ríkisstjórnin er nú að láta smíða í Bretlandi, ef þau með því óska að koma á hjá sér togaraútgerð.“ Síðan kemur, að ábyrgðin sé bundin eftirfarandi skilyrðum : „1. að viðkomandi bæjar- eða hreppsfélag þarfnist fjárhagsstuðnings að dómi ríkisstjórnarinnar fram yfir þau lán, sem stofnlánadeildin veitir út á 1. veðrétt í skipunum; 2. að lánsupphæðin fari eigi yfir 10% af kostnaðarverði skipanna, enda sé lánið einnig tryggt með 2. veðrétti í skipunum og uppfærslurétti á eftir stofnlánadeildarláninu; 3. að lánskjörin séu hagkvæm að dómi ríkisstjórnarinnar; 4. að staðurinn sé hentugur fyrir togaraútgerð að dómi ríkisstjórnarinnar; 5. að viðkomandi skip verði gert út af bæjar- eða hreppssjóði, félögum eða einstaklingum, sem njóta gagnábyrgðar bæjar- eða hreppsfélaga; 6. að ríkisstjórninni sé heimilt að setja eftirlit með útgerðinni.“ Ég tel það ekki rétt né viturlegt að ábyrgjast 85% vegna togaraútgerðar á óheppilegum stöðum, og því hefur mér þótt rétt að bæta hér einnig inn í ákvæði um, að skip njóti líkra hlunninda, hvort sem gert er út af einstaklingum eða félögum. Ég sé ekki heldur neitt á móti því, að ríkisstj. hafi eftirlit með útgerðinni; er lánað er 85% af kaupverði. Þetta hefur verið gert gagnvart hafnargerðum og raforkuverum. Því er tekið fram, að stj. sé hagkvæmt að taka lán og henni sé heimilað að lána samkv. tölul. minnihlutaálits á þskj. 972. Ég tel, að með þessum breyt. sé betur séð fyrir hagsmunum ríkissjóðs í þessu máli. Ég vil loks benda á, að hvorki í þessari till. né aðaltill. kemur fram um lán til skipa, sem seld eru til Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar. Ég sé ekki ástæðu til annars en að hafa aðstöðu til sama réttar í Rvík og Hafnarfirði, en setja mætti skilyrði í þá átt, að önnur hreppsfélög gengju fyrir.

Forseti (JPálm) : Út af ræðu hv. þm. Barð. vil ég taka fram, að það er ekki hægt að gefa lánsheimild með þáltill., en aðeins með lögum, og er því ekki hægt að láta þann hluta till. koma til atkv., það stríðir á móti stjskr.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð, því að þeir hæstv. ráðh., sem ég flyt þáltill. með, eru ekki við. Ég vil þakka meiri hl. fjvn. fyrir nál., þar sem 6 nm. leggja til, að þáltill. verði samþ. með þeim breyt., sem segir á þskj. 961. Hygg ég, að þetta sé í samræmi við álit meðflm. minna og að brtt. skerði ekki aðalefni till. Hvað viðkemur brtt. hv. þm. Barð., þá vil ég segja það, að ég tel þær ekki heppilegar, og ég mæli gegn því, að þær verði samþ., en með þeim er heimild sú, er þáltill. fer fram á, ríflegri, en að öðru leyti eru brtt. hans til miska, og mælist ég til, að þær verði felldar. Hvað viðkemur ábendingu hæstv. forseta um galla á formi till., þá ræði ég það ekki, en vil aðeins benda á, að í 40. gr. stjskr. segir: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Í till. er rætt um heimild handa ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán eða lána. Þetta held ég að stríði ekki gegn bókstaf stjskr. Það hefur verið á það bent af hæstv. ráðh., hve brýn nauðsyn það væri fyrir þau bæjarfélög, sem hafa pantað togara, að þetta mál nái samþykki.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. bar fram áðan í ræðu sinni lítið smekklega aths., eins og honum er lagið, - við nefndarálitið á þskj. 960. Þessi hv. þm. vill halda því fram, að það sé alrangt, sem þar segir, að verð togaranna sé hátt. Það hefur nú komið í ljós áður, að verð togaranna er hærra en svo, að t. d. Englendingar vildu kaupa skip með svo háu verði, og enginn sjómaður mun leggja sama dóm á þetta og hv. þm. Barð. En það er nú vani þessa hv. þm. að kasta fram dómum án raka, og þessi hv. þm. hefur lagt hér fram brtt., sem prentaðar eru á þskj. 972, en hefur ekki getað gert þær þannig úr garði, að þær séu hæfar til þess að leggja þær fram hér. Með þeirri till. er veitt frekari heimild til þess að ganga í ábyrgð en áður. Samkv. till. hv. þm. Barð., að slepptu niðurlagi, gæti heimildin farið í 9 millj., eða þrisvar sinnum upphæð sjálfrar till. Það er fráleitt að samþykkja slíkt. Læt ég útrætt um það að sinni.

Frsm. 2. minni hl. (Gísli Jónsson.) : Hvað viðkemur ræðu hv. þm. N-Ísf., þá skildi ég ekki vel, við hvað hann átti með því, að till. mín væri rýmkun á lánsheimildinni og því væri mín till. óaðgengilegri. En mér skildist, að hann vildi hafa hér sem rýmst um sig. En hvað viðkemur aths. hæstv. forseta, þá gæti ég fellt úr till. minni síðustu málsgr., og yrði ég þá að bera fram brtt. við brtt. mínar á þskj. 972, og væri þá málinu bjargað, sbr. yfirlýsingu hv þm. N-Ísf.

Forseti (JPálm) : Út af aths. hv. þm. Barð., þá. sé ég ekki fyrirstöðu á því, að hægt sé að ljúka umr., ef hann tekur aftur síðustu málsgr. till. sinnar.

Frsm. 2. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég tek síðustu málsgr. till. minnar aftur.



Herra forseti. Með því að hæstv. forseti hefur fallizt á skilning minn á tillgr., þá óska ég þess, að umr. verði lokið að þessu sinni. Ég verð að segja, að er hv. þm. Barð. segist hafa skilizt á mér, að ég hefði haft annan skilning á þessu máli að undanförnu, þá er slíkt nýmæli í málsvörn, að ætla sér að rekja það hér, sem okkur hefur farið á milli í einkasamtölum. Ég hef þegar látið í ljós stefnu mína í þessu máli, og ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann ljúki umr. um málið.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Þetta mál er orðið dálítið kunnugt hér innan þingsins og hefur valdið allmiklum vandræðum. Eins og kunnugt er, voru keyptir allmargir bátar frá Svíþjóð auk þeirra, sem smíðaðir hafa verið á vegum ríkisstj. Og þessir bátar, sem komu hingað til landsins fyrir nokkuð löngu, voru fluttir inn í trausti þess, að þeir mundu uppfylla þau skilyrði, sem sett eru fyrir því, að slík skip megi ganga hér við land. Það hefur ekki borið alls kostar saman vitnisburðum manna um þetta, og eigendur innfluttu bátanna halda fram, að þeir hafi frá réttum stjórnarvöldum á Íslandi fengið yfirlýsingu um það, að ef bátarnir uppfylltu byggingarskilyrði í Svíþjóð, væri óhætt að kaupa bátana inn. Og það er víst, að þessir menn hafa lagt svo mikla fjármuni í þetta, að þeim mundi ekki hafa dottið í hug að kaupa þessa báta og flytja þá til landsins nema þeir væru sjálfir sannfærðir um það, að bátarnir væru eins og gert hafði verið ráð fyrir. Hins vegar fór það svo, þegar þessir bátar komu hingað til landsins, að skipaskoðun ríkisins taldi þá ekki fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru fyrir, að skip megi vera í siglingum og við veiðar hér við land. Úr þessu hafa orðið margháttuð vandræði. Það, sem sett var út á þessa báta sérstaklega fyrir utan smávægilegan útbúnað, eins og legufæri og styrkleika á stýrinu, var það, að bátarnir væru of veikbyggðir. Út af þessu neyddust sumir eigendurnir til þess að láta vinna að viðgerð á bátunum, en þær reyndust þá svo dýrar, að t. d. einn eigandinn er búinn að kosta til viðgerðar á sínum bát á annað hundrað þúsund kr. Við aðra hefur verið hætt, af því að skipasmiðir hafa í raun og veru neitað að gera þessa breytingu og segja, að það væri fjarstæða ein að gera það. Úr þessu varð það að samkomulagi, að mæling á máttarviðum og byrðingi skyldi send til Svíþjóðar til tveggja sérfræðinga íslenzkra, sem þar væru til eftirlits með byggingu þeirra báta, sem byggðir eru á vegum ríkisstj. fyrir Íslendinga, og láta þá gera umsögn um það, hvort þessi útreikningur væri á rökum byggður. Og sendir voru út menn til þess að reikna út styrkleika bátanna að nýju, en sá útreikningur var byggður á vottorðum þeirra manna, er skoðuðu bátana hér af hálfu skipaeftirlitsins, er þeir komu frá Svíþjóð. Eftir að trúnaðarmenn ríkisstj. í Svíþjóð höfðu athugað þau skjöl, sem lágu fyrir, og á grundvelli þeirra gefið vottorð um styrk, leika bátanna, hefur komið í ljós, að hinar fyrri mælingar hafa verið rangar, og bátarnir virðast nokkru sterkari. Bátarnir fengu svo undanþágu til næsta hausts. Út af þessu hefur spunnizt mikil athugun á þessu máli, og er það álit margra, bæði siglingafróðra manna og byggingarfróðra, að þessar aðfinnslur á bátunum muni ekki vera á rökum reistar. Og það er talið að minnsta kosti mjög líklegt, að hið opinbera hafi orðið þess valdandi, að þessir menn keyptu bátana og komu með þá hingað til landsins, og að það ástand, sem þeim er með þessu skapað, geri þeim mjög erfitt fyrir. Meiri hluti eigendanna hefur ekki látið breyta bátunum neitt enn þá og bíður átekta. Eftir það mikla umtal, sem orðið hefur um þetta, og vitnisburði margra merkra manna um það, að þetta séu ekki aðeins traustbyggð skip, heldur alveg sérstaklega góð sjóskip, þá þótti sjútvn. ástæða til að gera sitt til, að þetta mál yrði leyst, án þess að það yrði til tilfinnanlegs tjóns fyrir eigendur bátanna né til tilfinnanlegs þjóðfélagslegs tjóns, sem telja má, ef ágæt veiðiskip eru dæmd úr leik við veiðar hér við landið. Þá er hitt einnig vert að athuga og reyna að leiðrétta, ef bjóða á mönnum að gera stórbreytingar á skipum, sem ekki er þörf á, sem er náttúrlega mjög tilfinnanlegt fyrir þá, sem verða að bera kostnaðinn af þeim. - N. hefur þess vegna komið sér saman um að bera fram till. til þál. á þskj. 827, sem, eins og hv. þm. sjá, er þannig orðuð, að Alþ. skorar á ríkisstj. að gera ráðstafanir til, að þessir bátar fái haffærisskírteini með undanþágu. En legufæri og annað munu eigendur bátanna ekkert vera á móti að laga, en það verði ekki stofnað til þess að rífa bátana að verulegu leyti, eins og gert var við einn eða tvo a. m. k. og byrjað að rífa þann þriðja, en slíkt verði ekki gert, ef dómbærir menn telja það algerlega óþarft, og í öðru lagi, að þeim mönnum, sem hafa orðið fyrir tilstilli hins opinbera að gera mjög kostnaðarsamar aðgerðir á þeim, án þess að þörf væri, þá fái þeir að rannsökuðu máli einhverjar bætur fyrir slíkt. Ég gat þess, að við flm. till. lítum svo á, að þetta sé það þýðingarmikið mál, að því beri að sinna, og í öðru lagi, að leysa beri vandræði þessara manna einkanlega með tilliti til þess, ef það opinbera hefur skapað þeim óþægindi og fjártjón fram yfir það, sem nauðsyn bar til. Við flm. væntum þess, að Alþ. taki þessari till. vinsamlega, einkanlega með tilliti til þess, að hér er ekki freklega til orða tekið, heldur er farið fram á, að ríkisstj. gangi úr skugga um þetta mál og uppfylli óskir till.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég geri nú ráð fyrir, að þessari till, verði vísað til n., og það verður væntanlega fjvn. En ég stend aðeins upp til að benda þeirri n., sem fær málið til athugunar, á það, að það væri æskilegt, að hún aflaði sér sem fyllstra gagna í málinu áður en hún afgr. það og kveður upp dóm og setur fyrir Alþ. Þetta mál er vægast sagt óvenjulegt og að ýmsu leyti leiðinlegt og verður að meðhöndlast með talsverðri gætni. Málinu var í stórum dráttum fullkomlega rétt lýst af hv. 7. þm. Reykv., frsm. málsins. Þessir bátar eru komnir hingað til landsins, en eru af skipaskoðun ríkisins dæmdir þann veg, að þeir fullnægi ekki settum reglum um gerð báta af þessari tegund, og þess vegna geta þeir ekki fengið haffærisskírteini sem slíkir eftir reglunni um þá gerð báta. Sumir þessir bátar voru þegar teknir til viðgerðar, og viðgerð hefur verið framkvæmd að meira eða minna leyti á sumum, aðrir aftur á móti bíða, og viðgerð á nokkrum er lítils háttar byrjuð. Síðan voru, þegar óánægja fór að koma í ljós, fengnir menn til Svíþjóðar til þess að ganga úr skugga um málið, að svo miklu leyti sem hægt var, bæði frá hálfu skipaskoðunarstjóra og eins eigendum bátanna, bæði til þess að afla fullkominna upplýsinga um bátana og leggja styrkleika þeirra undir úrskurð sérfræðinga þar og láta þá bera styrkleika þeirra saman við það, sem íslenzkar reglur mæla fyrir um þetta. Ég hef fengið í hendur nokkuð af þessari álitsgerð sérfræðinganna, og þær bera það með sér, að bátarnir, a. m. k. eftir þeim upplýsingum, sem sérfræðingunum voru gefnar, uppfylla ekki þær kröfur að fullu, sem gerðar eru til slíkra skipa eftir íslenzkum reglum. Hv. 7. þm. Reykv. sagði að vísu, að þær tölur, sem þessir sérfræðingar hefðu fengið, hefðu ekki verið alls kostar réttar, og það er einmitt það leiðinlega við málið, og það eitt út af fyrir sig er alveg fyllsta ástæða til að rannsaka alveg ofan í kjölinn. Hins vegar vil ég undirstrika það, að það er engin ástæða til að álasa skipaskoðuninni fyrir það, þó að hún geri þær kröfur til þessara skipa, að þau uppfylli þær kröfur, sem íslenzkar reglugerðir setja um skip. Skipaskoðun ríkisins er vandi á höndum, og henni er oft núið um nasir, að hún sé ekki nógu ströng í eftirliti sínu og reynist ekki eins hörð í kröfum og fyrir sé skipað, og þess vegna er það náttúrlega hennar skylda að sjá svo um, að reglum sé fylgt í hvívetna. Nú má vitanlega deila um það, hvort sum atriði í þessum reglum eru þannig, að þau megi ekki álíta með fullum rétti nokkuð ströng og sum óþarflega ströng, en það er alveg sér atriði. En á meðan þessi regla er í gildi, er það verk skipaskoðunarinnar að sjá um, að reglunni sé fylgt. En auðvitað verða þeir, sem skip eiga, að geta reitt sig á dóm skipaskoðunarinnar í hverju tilfelli og að það standi, sem hún segir hverjum um sig, Skipaskoðuninni hefur líka verið nokkur vandi á höndum, vegna þess að hún hefur ekki í þjónustu sinni nema mjög takmarkaðan hóp sérfræðinga, og verður þess vegna að leita til manna, sem ekki eru beinlínis í hennar þjónustu. Nú hefur verið flutt á Alþ. frv. til l. um eftirlit með skipum, sem bætir mjög úr í þessu efni og ég mjög eindregið vildi mælast til, að næði fram að ganga, vegna þess að þar er bætt úr brýnni þörf og þörf, sem er svo aðkallandi, að vart verður unað við það ástand, sem nú er í þessum málum hér hjá okkur. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að menn dæmi um hluti, sem þeir hafa ekki sérþekkingu á, og varla heldur hægt að ætlast til þess, að menn geti fellt dóm viðvíkjandi öllum greinum skipabygginga, þannig að þeir væru sérfræðingar í öllum greinum þar að lútandi. Margir telja sig reyndar hafa vit á öllum atriðum, en það er ekki unnt fyrir neinn einn mann að segja neitt svo óskeikult, og þeir verða að fara að meira eða minna leyti til sérfræðinga, hverra á sínu sviði. Og ég tel, að skipaskoðun ríkisins hafi verið í þessu efni talsverður vandi á höndum, þar sem hún var sérfræðingalítil eða sérfræðingalaus, er hún átti að kveða upp dóminn, og lá þá beinast við, að hún fylgdi bókstafnum í reglugerðinni, án þess að reikna út, - sem síðar var gert, - burðarþol skipanna á þann hátt, sem sérfræðingarnir gerðu. Það er líka nýmæli í þessari þáltill., þar sem farið er fram á, að ríkissjóður bæti fyrir brot áður en það er fullrannsakað, hvort um brot sé að ræða. Eins og ég sagði áðan, geri ég ráð fyrir, að málið fari til n. og verði athugað þar, og vildi ég láta þessi orð fylgja málinu til n., að hún athugaði til hlítar öll skjöl, áður en hún fellir um það úrskurð. Hitt væri að mínu viti til þess að veikja um of skipaskoðun ríkisins, ef hún ætti það á hættu, að Alþ. viðurkenndi, að þessi skipaskoðun væri ekki rétt, án þess að fullrannsaka málið, og gerði ríkissjóði skylt að greiða skaðabætur. Það gæti orðið til þess, að skipaskoðunin beitti ekki eftirleiðis eins miklum strangleika, og það tel ég mjög hæpinn árangur af slíkum samþykktum Alþ., og mun það ekki tilætlun flm. Allir þeir aðilar álíta, að þarna sé rétt með mál farið af þeirra hálfu, og þess vegna verður að leysa málið að fengnum öllum þeim upplýsingum og helzt, ef hægt er, með samkomulagi.

Forseti (JPálm) : Ég hafði ætlað mér að koma till. til n. samkv. beiðni, en ef halda skal áfram umr. um málið, er það ekki hægt vegna þess að Nd. byrjar fund kl. 9½ og einn þm. hefur þegar kvatt sér hljóðs. Mundi hv. þm. Barð. þurfa að halda langa ræðu? 



Herra forseti. Vegna þess hve áliðið er þings, vildi ég beina því til hæstv. forseta, hvort ekki sé hægt að halda fundi áfram í Sþ. eftir deildafundi, til þess að koma þessu máli til n., svo að málið fengi þinglega afgreiðslu. Það ætti ekki að þurfa að taka langan tíma. Og það er ekki hvað sízt þörf á því, að það fari til n. sem fyrst, þegar athugað er það, sem hæstv. ráðh. benti réttilega á, að n. þyrfti að kynna sér alla málavöxtu rækilega, en það er algerlega ómögulegt nema málið komist til n. í kvöld.

Forseti (JPálm) : Ég tek aths. hv. þm. S-M. til greina og breyti þeirri ákvörðun að fundi sé slitið, og er þess vegna fundi frestað þar til lokið er fundi í Nd. í kvöld. Fundarhlé.

Flm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, hefur nú legið fyrir þinginu alllengi, og fyrir henni hef ég gert allýtarlega grg. hér á þskj. 634, og mun ég rekja með nokkrum orðum þær ástæður, sem liggja til þess, að ég hef flutt þessa till. Það er vitað mál, þó að frá því hafi ekki verið sagt opinberlega eða a. m. k. ekki af hlutaðeigandi stjórnarvöldum, ríkisstj. Íslands, að Bandaríki Norður-Ameríku hafa beðið hér um herstöðvar, og munu um það mál hafa farið fjarri milli Bandaríkjastjórnar og íslenzku ríkisstj. allmikil bréfaviðskipti og nótusendingar, og enn fremur er vitað, að farið hafa bréf milli sendiherra Íslands í Bandaríkjunum og íslenzku ríkisstj. um þetta sama mál. Um þetta mál hafa verið ýmsar sögusagnir, og sú vitneskja, sem þjóðin hefur um málið, er úr íslenzkum blöðum, án þess að ríkisstj. Íslands hafi gefið út um það nokkra tilkynningu, og jafnframt hefur borizt hingað alls konar fréttaburður erlendis frá bæði í blöðum og útvarpi, jafnvel víðs vegar að. Þetta er sú vitneskja, sem almenningur í þessu landi hefur haft um þessi mál, sem er ef til vill einna stærst og þýðingarmest af þeim málum, sem nú eru á döfinni hjá íslenzku þjóðinni. Ég tel, að það þurfi tæpast að flytja fram langt mál um þetta hér á þingi, enda er málið tekið fyrir á þeim tíma dags, að ekki eru mjög margir hv. þm. viðstaddir. Ég tel, að það þurfi ekki að flytja fram langa ræðu eða margs konar rök fyrir því, að eðlilegt sé, að íslenzka ríkisstj. birti fyrir íslenzku þjóðinni, og það þegar í stað, allt það, sem gerzt hefur í þessu máli. Það hafa verið fluttar fram núna á seinustu vikum og seinustu mánuðum af þjóðinni sjálfri víðs vegar um land, í blöðum og á fundum, kröfur og rökstuðningur fyrir því frá svo mörgum þegnum þjóðfélagsins og mörgum félagsheildum, að það ætti að vera hæstv. ríkisstj. ljóst, að það er vilji, sterkur vilji, fyrir því, að þessi plögg verði öll saman birt, og það er ekki heldur undarlegt. Það er ekki undarlegt, þó að sú krafa sé sterk hjá þjóð, sem býr við lýðræði og vill búa við lýðræði, því að ef við eigum að treysta lýðræðinu, treysta dómgreind þjóðarinnar, og það munum við vilja gera, sem hér erum staddir, þá hlýtur það að verða rökrétt afleiðing og ályktun af því trausti okkar, að þjóðin eigi fyrst og fremst að fá að vita um þau mál, sem eru vandasömust og stærst, því að ef þjóðin á ekki að fá að vita um mál eins og þetta herstöðvamál, sem er stærsta vandamál hennar í svipinn, um hvaða mál á hún þá að fá að dæma? Hvaða takmörk eru fyrir því? Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um, að með því einu móti verður ráðið vel og skynsamlega fram úr þessu vandamáli, að þjóðin fái allar skýringar og vitneskju um það mál og það sé tekið til íhugunar og úrlausnar í samráði við hana sjálfa, og svo bezt verður að minni hyggju ráðið farsællega fram úr þeim málum, sem eru vandasömust, að ekki liggi mikil hula yfir þeim fyrir þjóðinni eða ráðið sé fram úr þeim bak við hana, en hún sjálf fái ekki að fylgjast með. Ég er ekki að segja, að það hafi enn verið gert í þessu máli, ég segi hvorki til né frá um það, en það er ástæða til að flytja nú fram kröfu um, að þessari hulu sé nú þegar í stað af létt, ekki sízt þar sem blöð eins stjórnarflokksins hafa gefið í skyn, að í málinu hafi verið framkvæmd einhver leyniráð, sem séu mjög alvarlegs eðlis. Ég harma mjög og þykir fyrir því, að þetta mál skuli ekki hafa verið tekið fyrir fyrr. Það var gert ráð fyrir, þegar till. var flutt, eins og grg. ber með sér, að málið yrði sent til n., en nú verð ég að bera fram þá kröfu, og þess vegna mun ég ekki, án þess að tilefni gefist sérstaklega til, lengja rökstuðning minn fyrir þessu máli öllu meir, en ég verð að gera þá kröfu og bera fram þá ósk til hæstv. forseta, að umr. um þetta mál verði nú lokið, það verði haldið áfram þessum fundi, þar til umr. er lokið, en málið ekki sent til n., því að það er vitanlega fyrirsjáanlegt, að ef þetta mál er sent til n. nú, þá er þessi fyrirtekt málsins ekki mikils virði og miklu betur heima setið, því að hún er þá ekki til neins annars en hreinnar málamyndar. Verði sá háttur tekinn að vísa málinu til n., er fyrirsjáanlegt, að ætlunin er að svæfa það, þar sem fyrirsjáanlega er svo lítið eftir af þingtímanum. Ég vil vænta þess, að umr. um málið geti nú orðið lokið í nótt og síðan svo gengið atkv. um málið, þegar fleiri hv. þm. eru viðstaddir og tækifæri til að láta vilja hv. þm. liggja ljósar fyrir en hægt er nú, þar sem svo fáir eru hér viðstaddir, og það án þess að málið gangi til n., því að það hefur verið ákveðin ein umr. um málið. Ég geri mér von um, ef hæstv. forseti svarar því ekki, að till. skuli ganga til n., að það fáist meiri hl. fyrir henni hér á þingi. Framsfl. stendur, að ég hygg, óskiptur að till. Ég geri mér von um, að Sósfl., eftir því, sem hann hefur skrifað um þetta mál, standi einnig óskiptur að því, að slík skýrsla verði gefin um málið. Það er vitað, að a. m. k. ýmsir af þm. Sjálfstfl. eru því fylgjandi, að þessi leynd sé rofin, og ég vona, að a. m. k. nokkur hluti Alþfl. sé einnig þessu máli fylgjandi. Það er alltaf að verða ljósara með hverjum deginum, sem líður, að það er ósæmilegt og það er ekki hægt að halda þessu máli lengur leyndu fyrir þjóðinni. Og þess vegna er það, að ég vænti þess og óska eftir að fá um það alveg skýr svör frá hæstv. forsrh., hvort hann verður við þessari kröfu minni. Ég óska þess, að umr. um þetta mál verði lokið, svo að atkvgr. geti gengið um það á næsta fundi í Sþ., og síðan verði boðað hér til þess, svo að þm. geti verið viðstaddir, svo að það standi ekki í vegi fyrir því, að atkvgr. geti gengið um till.



Herra forseti. Ég skal að þessu sinni ekki fara mörgum orðum um þessa till., en láta mér nægja að segja það, að ég tel, að hér sé farið fram á málsmeðferð, sem ekki sé í samræmi við umgengni milli vinsamlegra þjóða. Ég tel alveg sjálfsagt, að slík till. sé athuguð í utanrmn., og mun ég þar gera grein fyrir, á hverju ég byggi þessa skoðun mína, þó að ég þurfi þess ekki. Ég legg því til, að umr. sé frestað og málinu vísað til utanrmn.

Flm. (Hermann Jónasson) : Já, ég þekki náttúrlega þessa vinnuaðferð. Þeir, sem greiða atkv. með því að vísa málinu til utanrmn., þeir greiða þar með atkv. með því, að málið fái ekki afgreiðslu á þessu þingi. Það er búið að draga að taka þessa till. fyrir, þar til vitað er, að ekki eru nema 2–4 dagar eftir af þingtímanum, og þá á að senda hana til utanrmn. Þetta er ekkert annað en að neita að taka málið fyrir, og þeir þm., sem greiða atkv. með því, að málinu sé vísað til n., greiða atkv. með því að halda leyndinni áfram yfir málinu. Það er það, sem er gert, og það mun sýna sig í reyndinni, að það verður svo. Hæstv. forsrh. segir, að það sé ekki í samræmi við umgengnisvenjur milli vinveittra þjóða, að það sé bara, sem fram hefur farið milli ríkisstj. um þetta mál. Við skulum ekki vera að deila um það hér, en það liggur fyrir, að Bandaríkjastjórn lýsti yfir því, meira að segja á fyrsta stigi málsins, að það mætti gefa út tilkynningu um málið bæði í Washington og hér, og þá get ég ekki séð, hvaða leyndardómur hvílir yfir því, eftir að Bandaríkjastjórn er búin að gefa slíkt leyfi. Það stóð fyrir nokkru í dönsku blaði, ég held í Politiken, að Bandaríkjastjórn hefði beðið um herstöðvar hér, en það má bara ekki skýra opinberlega frá því á Íslandi. Þess vegna er þetta ekki annað en fyrirsláttur, og Bandaríkin geta vitanlega ekkert haft á móti því, eftir að búið er að margendurtaka það í allri heimspressunni og sagt eftir stjórn Bandaríkjanna, að hún hafi beðið hér um herstöðvar. Ég get ekki heldur séð, hvaða er hættulegra fyrir þetta mál en að sögusagnir breiðist út, en menn fá ekki að vita sannleikann um málið sjálft. Annars geri ég ráð fyrir því, að eftir að komið er fram á nótt og eftir að búið er að draga að taka málið fyrir margar vikur, að það sé öllum ljóst, að það er aðeins gert til að svæfa málið í n., og þeir, sem greiða atkv. með því, greiða atkv. með því, að málinu sé haldið leyndu áfram, en ég mun þá sjá um, að málið verði rætt á öðrum vettvangi, þar sem þm. verða að svara til saka. Og það eru satt að segja rökleysur frekar en rök á undarlega háu stigi, þegar hæstv. forsrh. stendur upp hér á hæstv. Alþ. og ætlar að færa rök fyrir því, hvers vegna á að halda leyndu stærsta máli þjóðarinnar fyrir henni og þeim bréfaskiptum, sem farið hafa á milli hans og bróður hans, sendiherrans í Washington, og segir, að það sé ekki venja milli ríkja að birta slík skjöl. En ég er ákaflega hræddur um, að þau rök kunni að þykja léleg á metunum og þjóðin eigi erfitt með að skilja þau. Því að hvað er það í þessu máli, sem ekki má vitnast? Hvað er svo hættulegt í málinu, að það sé brot á umgengnisvenjum að segja heiminum frá því? Og eins og ég sagði áðan, færi bezt á því allra hluta vegna að láta það koma fram, sem ríkisstj. kann að hafa gert, og þjóðin fái síðan að dæma um það og málið í heild. Og eins og ég sagði áðan, þá er beinlínis ætlunin að koma málinu fyrir kattarnef á þann hátt að vísa því til n., þar sem á að svæfa það. Eða vill hæstv. forseti lýsa því yfir, að það mál komi frá utanrmn. eftir 2 daga eða áður en þingi lýkur?

Forseti (JPálm.) : Ég skal, út af ásökun hv. þm. Str. varðandi fyrirtekt á þessu máli á dagskrá, taka það fram, að síðan þetta mál var lagt fram hér á Alþ., er þetta 3. fundurinn, sem haldinn hefur verið í Sþ., og á öllum þessum 3 fundum hefur málið verið á dagskrá. Á fyrsta fundinum var ákveðið, sem venja er til, hvernig ræða skuli. Þar næst var fundur í gær í rúman klukkutíma og því ekki tækifæri til þess að taka mál fyrir, sem þó voru á dagskránni. Og nú er þetta 3. fundurinn, sem haldinn er í Sþ., og það hafa ekki fleiri fundir verið haldnir. Þá vil ég líka mótmæla því, sem hv. þm. Str. sagði, að það að vísa máli til n. sé sama og að svæfa það. Og ef ekki verða frekari umr. um þetta mál, mun borin verða upp sú till., að umr. sé frestað og málinu visað til utanrmn.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Þegar þessi þáltill. kom fram, undraðist ég mjög efni hennar og ekki síður fyrir það, að flm. hennar hefur verið forsrh., því að ég ætlaði, að hann hefði nokkurn kunnugleika um slík mál. Og ég held, að ég verði að sýna þann góðvilja og telja, að ástæðan fyrir því, að hann hefur borið þessa þáltill. fram, eins og hún er og með þeim skýringum, sem henni fylgja, að það hljóti að vera sú ástæða, að honum sé ekki kunnugt um það, að það er ekki venja milli þjóða að prenta skjöl málsins á meðan slík mál liggja til umr. En ég býst við, að margir aðrir viti það. Og það er gagnslaust að reyna að sannfæra hv. þm. um það, að það er ófrávíkjanleg venja, hvað sem hann vill um það segja hér, að í skiptum milli vinveittra þjóða eru skjölin ekki prentuð, sem á milli fara, meðan á málsmeðferð stendur. Og ég veit nú, að ég þarf ekki að ræða það mikið við hv. þm. Str., að það gæti haft talsverðar afleiðingar í för með sér, ef sá háttur væri upp tekinn að prenta það, sem fer milli ríkisstj. og trúnaðarmanna hennar erlendis. Ég fyrir mitt leyti, ef ég væri trúnaðarmaður ríkisstj. erlendis, mundi fara varlega í það að senda trúnaðarskýrslur, sem varðaði hag Íslands, og geta átt það á hættu, að það yrði prentað í blöðum strax, þá væri brotin á bak aftur aðstaða sendisveitanna, sem þær hafa haft til þess að inna af hendi sín störf: Það væri ekki óviturlegt að taka upp á því að prenta þetta allt saman. Og ég geri ráð fyrir því, að ef umboðsmenn okkar þjóðar eru færir um það að hafa slík sambönd að geta aflað upplýsinga, sem ekki fást í blöðum eða á gatnamótum, og ef þeir væru svo lánsamir að ná í þau sambönd, já, þá væri sannarlega verið að brjóta alla aðstöðu á bak aftur með því að taka upp þann sið og venju á Íslandi að prenta þau plögg, sem sendimenn Íslands erlendis eru færir um að afla fyrir sína ríkisstj. Hvað hugsar annars sá Íslendingur, sem meinar það? Ég skal ekki ræða frekar um þetta mál hér, ég mun gera það í utanrmn. En ég vil benda á það, að það þarf ekki að vera nein skelfing, sem ísl. ríkisstj. óskar eftir að leyna, og þó að hún taki ekki þann sið að birta eða prenta það, sem fer á milli hennar og trúnaðarmanna hennar erlendis. Ég held svo fast við það og get tekið undir með hv. þm. Str., að þetta sé eitt hið merkilegasta mál þingsins og það eigi að fá þá málsmeðferð, sem þykir hæfa smámáli, hvað þá stórmáli, þ. e. a. s., að það fái undirbúning í n., og það er einmitt utanrmn., sem er réttur vettvangur, því að þar geta menn talað eins og þeim býr í brjósti um allt málið, þótt ekki þyki henta hagsmunum þjóðarinnar að gera það á opinberum vettvangi. Ég skal svo lýsa því yfir, að gefnu tilefni, að nýlega hefur fulltrúi Bandaríkjanna tilkynnt mér, að stjórn Bandaríkjanna hafi alls engar upplýsingar gefið um málið sem slíkt.

Flm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Það er nú það fyrsta, að hæstv. forseti sagði, að það hefðu ekki verið haldnir nema 3 fundir í Sþ. síðan þetta mál var tekið á dagskrá fyrst, og því hefði ekki verið hægt að afgr. það. Það leikur hins vegar orð á því, að hæstv. forseti Sþ. hafi ógjarna viljað halda fund, til þess að þurfa ekki að taka málið fyrir fyrr en svo seint, að ekki yrði hægt að afgr. það á þessu þingi, því að stjórnarfl. er ákaflega illa við já eða nei við þeirri spurningu, hvort eigi að birta þessi skjöl, og þess vegna eigi að komast hjá því og þess vegna hafi ekki verið haldnir fundir. Viðvíkjandi því, hvort eigi að birta þessi skjöl eða ekki, hélt ég, að hæstv. forsrh. vissi, að slík skjöl hafa ekki sjaldan verið birt og prentaðar heilar bækur með skjölum þessum. Það hélt ég líka, að hver hv. þm. vissi. Þá er eitt atriði í þessu máli til viðbótar, sem sýnir, hvílíkan skrípaleik er verið að leika. Hvers vegna lætur hæstv. forsrh. ákveða á ráðherrafundi, að ekki skuli birta skjölin eins og ráðh. Alþfl. hefur sagt, að sé búið, og Sósfl.? Ef það er brot á öllu velsæmi að birta skjöl í þessu máli; hvers vegna þarf hæstv. forsrh. að fá fundarsamþ. hjá ráðh. til þess að þetta skuli ekki birt? Hefði ekki hæstv. forsrh. getað sagt sem svo við sína ráðh.: Þetta er svo föst venja, að leynd í þessu máli er sjálfsögð? Nei, það liggur fyrir í tveimur stjórnarblöðum, að reglan, sem hæstv. forsrh. er nú að halda fram að gildi almennt um velsæmi og viðskipti milli þjóða, var ekki sterkari í huga hans og hann ekki vissari í henni fyrir sjálfum sér en svo, að hann kallar saman ráðherrafund, þar sem samþ. er af öllum ráðh., að þessum skjölum skuli haldið leyndum fyrir þjóðinni. Sósíalistar segja ýmist, að þeir hafi greitt atkv. með málinu eða ekki og að þeir hafi borið fram till. um það að birta þessi skjöl. Hins vegar bendir þá forsrh. þessum óstýrilátu ráðh. á það, að það sé ekki í samræmi við allt velsæmi í viðskiptum milli þjóða. Og hvers vegna gera þessir menn í Sósfl. kröfur í dagblöðum sínum og fá samþ. af mörgum tugum félaga og félagasamtaka, að þessi skjöl skuli birt? Hæstv. forsrh. taldi þetta í það minnsta fyrir sjálfum sér svo fastar reglur, að ekki mætti birta þessi skjöl, að hann taldi sig þurfa sérstaka ráðherrasamþ. fyrir því, að þessi skjöl skyldu ekki birt, eftir því sem bæði Alþýðublaðið og Þjóðviljinn lýsa yfir. En hins vegar, ef kæmu einhverjar óskir fram um það frá stjórn Bandaríkjanna að halda þessu máli leyndu fyrir Íslendingum, sem ég trúi ekki að komi fram, þá er sjálfsagt fyrir ríkisstj. Bandaríkjanna að færa fram rök fyrir þeirri beiðni, og það er Alþ. að taka afstöðu til þess, hvort ástæða er til að, verða við þeirri beiðni. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða það, að það séu fá dæmi til þess í lýðræðislandi, að ríkisstj. standi í kvótaviðskiptum við erlenda ríkisstj. um eitt mesta vandamál þjóðarinnar, eins og þetta er, og það á meðan Alþ. á setu, og ekki einu sinni alþm. fái að vita um þessi kvótaviðskipti, sem farið hefur verið fram á, milli íslenzku ríkisstj. og þeirrar erlendu ríkisstj. meðan Alþ. situr. Mér þætti ákaflega fróðlegt, ef hæstv. ríkisstj. gæti nefnt einhver dæmi þess, að ríkisstj. einnar þjóðar, er þingið situr, eigi bréfaviðskipti við sendiherra sína, þar sem hún gefur þeim ráðin um það, hvernig þeir eigi að haga sér í málinu, og sjálft þingið fái ekki að vita um það, meðan það situr, og að það eigi að senda þm. heim, án þess að þeir fái að vita um þessi bréfaviðskipti og kvóta-viðskipti. Okkur þm. hefur ekki einu sinni verið boðið að fá að sjá það á lokuðum fundi.  Við skulum nú snúa okkur að því, að þessi aðferð á þingi einnar þjóðar er á þann veg, að ég hefði gaman af að sjá þessa sömu hv. þm., sem sitja hér á þessari samkomu, rétta upp höndina með því að leyna þessu máli fyrir þjóðinni, áður en þeir fara héðan til þess að tala um þjóðmálin við þjóð sína. Það eru fulltrúar í lagi, sem segja, þegar þeir koma út til þjóðarinnar einmitt til þess að tala við hana um þjóðmálin, sem segja þá við hana: Við vitum ekki, hvernig málið stendur, því að það var bannað að birta skjölin, sem fóru á milli ríkisstj. og sendiherrans í Washington, ég greiddi atkv. með því, að þessu yrði haldið leyndu, áður en ég fór heim af Alþ. Ég vildi gjarna sjá framan í andlitin á hv. þm. sem láta bjóða sér þetta.

Er ekki bezt að hafa nafnakall um þetta?

. Jú, en það kemur ekki til þess, að það verði nafnakall um þetta, því að hæstv. dómsmrh. veit vel, að það er orðið að samkomulagi um það í ríkisstj. að taka málið fyrir og vísa því til n. til þess að það komi ekki fyrir á Alþ., og þess vegna er ráðh. svona borubrattur, að hann býst ekki við að þurfa að greiða atkv. með eða móti málinu. Nei, sannleikurinn er sá, að það er þýðingarlaust fyrir hæstv. forsrh. að bera það fyrir, að það séu reglurnar, sem valdi því, að ekki megi birta skjölin, sem fara á milli þessara tveggja þjóða. Ef sú beiðni kemur frá Bandaríkjum Norður-Ameríku að birta ekki þessi skjöl, þá er það Alþ., en ekki ríkisstj. að ákveða það og taka afstöðu til þess máls. Og ef það hefði verið siður, hefði heldur ekki þurft neina ráðherrasamþykkt um það, að þessu skyldi haldið leyndu. Ég endurtek það, sem mér þykir mestu máli skipta, að málinu verði ekki vísað til n., heldur greidd atkv. um málið þegar í stað að lokinni þessari umr., því að það að vísa málinu til n. er nákvæmlega það sama og þm. segðu: Málinu skal haldið leyndu. Því að það kemur aldrei frá þeirri n. á meðan þetta þing situr.



Ég skal verða fáorður um málið á þessu stigi. Og mér þykir ólíklegt, úr því að hv. flm. telur svo mjög á hlut sinn gengið í þessu máli, að hann notar það tækifæri, sem hann bað um, eins og hv. þm. hafa heyrt, þannig að hann er ekki farinn að botna neitt í málinu sjálfur. Og ég ætla að bíða að ræða málið, þar til seinna í kvöld, að fleiri eru á fundi, og vita, hvort hv. þm. Str. verður eins órólegur og óstyrkur og mér virtist hann vera nú, þegar hann settist. Ég sé ekki ástæðu til að leiðbeina honum um samningsviðskipti milli þjóða, en áður en þessu máli er lokið, skal mér ánægja að gera það og minna hann þá aðeins á það, sem hann sagði hér, og ef hann hefur gleymt þeim ummælum, þegar hann hefur betra tækifæri til þess að ræða málið, þá skal ég ekki gleyma þeim. Hv. þm. Str. virðist þó bera nokkru meira skyn á sumar hliðar þessa máls en meginhluti ræðuhalds hans hefur gefið til kynna, því að hann sagði frá því, að hann hefði sjálfur birt öruggur einhver plögg frá erlendu ríki, en svo bætir hann við : Ég gat birt þetta með góðri samvizku, því að ég hafði leyfi til þess. En hér er farið fram á, að ríkisstj. birti skjöl án þess að leitað sé leyfis, sem hv. þm. Str. telur, að sér hafi verið skylt að gera, þegar hann var ráðh. Mér finnst þetta nú stangast dálítið á. Og ég skal ekki segja, ef hv. þm. fengi nú vilja sínum framgengt, að öðlast það heiti að vera minnst síðaði maður þingsins, eins og hann hér var að bera öðrum hv. þm. á brýn, þó að honum láðist að færa fyrir því aðrar sannanir en þær, að hann er sýnilega lamaður og óánægður eftir viðureignina við þennan hv. þm. Barð. (GJ). Ef þessi málsmeðferð er svona fyrir neðan allar hellur að dómi hv. þm. Str., hvernig stendur þá á því, að hann hefur látið þetta viðgangast í 6 mánuði? Hvernig má svo lundaður maður una slíku aðgerðarleysi í hálft ár, og hvernig stendur á því, að steinsofandi samvizka vaknar allt í einu eftir 6 mánaða svefn 1. apríl, úr því að hún hefur sofið undanfarna mánuði og legið á þessu eins og ormur á gulli? Það skyldi þó ekki eiga neitt skylt við kosningar? Þá vildi ég spyrja hv. þm. að því, ég hef gert það áður: Meinar hann það, að það eigi að prenta öll slík skjöl, sem berast frá trúnaðarmönnum ríkisstj. erlendis? Það er ekki neinn einn sendiherra, sem hefur fjallað um þetta mál. Allir sendiherrar Íslands hafa fjallað um það. Heldur hv. þm. Str., að það væri hentugt fyrir sendiherrana, að við birtum öll skjöl, sem fara á milli þeirra og ríkisstj.? Ég tel, að með því væri farið inn á mjög varhugaverða braut. Ég ætla svo aðeins að segja það, að ég og hv þm. Str. erum ekki skildir að skiptum í þessu máli.



Herra forseti. Það er tvennt, sem ég vil taka fram í þessu máli. Annað er það, ef ég man rétt 



Herra forseti. Ég er ekki vanur að leggja mikið til málanna þegar utanríkismál eru rædd, og ætla ekki heldur að gera það nú. Hæstv. forsrh. var að tala um, að menn hér kynnu ekki einu sinni stafrófið í þeim venjum, sem giltu þjóða milli. Og það kann vel að vera, að ég sé einn af þeim, og skal ég ekki leggja dóm á þetta mál eins og það er í eðli sínu. En það er annað, hvað sem milliríkjaviðskiptum líður og hvað sem líður þeim reglum um birtingu á því, sem fer milli ríkja, sem ég þykist bera skyn á eins og hver annar. Það er það, að eitt aðalblað hæstv. ríkisstj. hefur notað þetta mál til látlauss rógburðar um einstaklinga og flokka í þessu landi í skjóli þeirrar leyndar, sem um málið hefur verið haft. Þetta vita allir og hæstv. forsrh. eins vel og hver annar. Mér finnst því hæstv. ríkisstj. verði að gera eitt af tvennu, að minnsta kosti, að sjá um það, að slíkur rógburður hætti eða leggja skjölin á borðið. Það er sú minnsta krafa, sem hægt er að gera til hennar. Hæstv. forsrh. segir e. t. v. sem svo, að honum komi ekki það við, sem einstök blöð segja. En það er vitanlegt, að það blað, sem hér er um að ræða, stendur svo nálægt hæstv. ríkisstj., að það, sem það segir, er nokkurn veginn mælt fyrir hennar munn. Það ástand, sem í þessu máli hefur verið í vetur, er með öllu óviðunandi. Hæstv. forsrh. var að tala um þolinmæði hv. þm. Str. í þessu máli, þar sem hann hefði ekki fyrr hreyft því en hann gerði. En nú veit hæstv. forsrh. það vel, að sá flokkur, sem við hv. þm. Str. og ég störfum í, hefur álitið það lengi vel skyldu sína að hreyfa þessu máli ekki mikið, vegna þess að hæstv. ríkisstj. óskaði að leyna því. En þegar hver fundarsamþ. kemur á eftir annarri um þetta mál úr herbúðum, sem eru mjög nærri því að vera herbúðir stjórnarinnar, þá fer það að vera skrýtið, ef það er aðeins stjórnarandstaðan, sem ekkert má um málið segja og ekki spyrja neins. En hinir mega tala um það eins og þeim sýnist og sér til framdráttar. Og ég vil mjög alvarlega taka undir það, sem hv. 2. þm. N.-M. var að minnast á, að það er einkennilegt, hvernig sumum málum hér á Alþ. er stungið undir stól. Meðal annars skeði það hér í vetur, að hæstv. dómsmrh. var með dylgjur um fyrirrennara sinn í þeirri stöðu varðandi sérstaka linkind, sem hann hefði átt að sýna sendimanni erlendrar þjóðar á fyrstu stríðsárunum, en hann hafði rekið hér njósnir. Út af þessu og ýmsu öðru, sem fram hafði komið í því máli, var lögð fram till. um sérstaka rannsókn í þessu efni. Sú till. fæst yfirleitt ekki rædd, eða ég hef ekki orðið var við það. Ég vil ekki hvetja til þess, að neinn trúnaður sé brotinn, en ég vildi mega áskilja það, að sá trúnaður sé haldinn af þeim, sem standa ríkisstj. næst. En hæstv. forsrh. veit vel, að sá trúnaður hefur ekki verið haldinn.



Ég vildi fyrst lýsa ekki undrun minni, heldur að minnsta kosti vanþóknun minni á þeirri málsmeðferð, sem þetta mál fær. Það er ekkert undrunarefni, því að mönnum kemur ekkert á óvart af þessu tagi, hvorki frá hæstv. forseta né þeim, sem honum stjórna. En ég vil lýsa yfir vanþóknun minni á því, hvernig á þessu er haldið. Það er liðið nokkuð langt síðan þessi till. var lögð fram, og öllum þingheimi er það vitanlegt, að hæstv. forseti hefur skirrzt við að halda fund til þess að reyna að komast hjá því, að þessi till. yrði tekin til meðferðar fyrr en þá svo seint, að líkindi eru til, að takast mætti að koma henni fyrir kattarnef. Á þennan hátt hefur hæstv. forseti Sþ. tafið málið.

Ég mótmæli þessum ásökunum

. Ég bið hæstv. forseta að stilla skap sitt og vera ekki svona æstur. Það er ég, sem hef orðið, en ekki hann. Hann getur haft nægan tíma til að svara á eftir. En það vita allir, að þetta er rétt. En auk þess vil ég benda á það, að þegar hæstv. forseti sér fram á það, að hann getur ekki með forsetavaldi hindrað, að till. verði tekin á dagskrá, þá notar hann tækifærið, þegar margir hv. þm. eru fjarverandi, og komið er fram á nótt, til þess að taka þessa till. á dagskrá. og lætur þar ráðast af fyrirskipunum hæstv. forsrh. Og þetta er gert vegna þess, að litið er svo á, og það með réttu, bæði af hæstv. ríkisstj. og forseta, að þetta mál þoli ekki dagsljósið og því sé bezt að fjalla um það þannig, að sem minnst beri á. Þetta er með öðrum orðum eins konar myrkraverk. Eini ljósi punkturinn í þessu er þó sá, að þetta ber þó vott um, að hæstv. ríkisstj. er ekki alveg laus við blygðunartilfinningu út af því, hvernig hún hefur haldið á málinu yfirleitt Það er öllum vitanlegt og það hefur verið rætt opinberlega, þótt það sé ekki staðfest af hæstv. ríkisstj., að erlent stórveldi hefur farið þess á leit, að samningur yrði gerður um herstöðvar hér. En þótt þessu sé til að dreifa og menn hafi almennt talað um málið og þá fyrst og fremst utan þings, þá hefur ríkisstj. aldrei gefið út neina opinberlega tilkynningu, og það er náttúrlega meira en furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa gefið út tilkynningu um þetta mál. Og hæstv. ríkisstj. er kunnugt um, að það vekur furðu allra landsmanna, að það skuli ekki vera gert. En í staðinn, þegar þannig er ð málinu haldið, þá er það hiklaust rætt af sumum aðilum, eins og hér hefur verið drepið á. Og einn flokkurinn, sem stendur að ríkisstj., notar málið á óviðeigandi hátt til árásar á einstaka flokka og erlend ríki. Samt hefur hæstv. ríkisstj. ekki séð ástæðu til að gefa út opinbera tilkynningu. En þetta er ekki nóg, heldur er málinu líka þannig varið, að hv. þm. vita ekki, hvernig ástatt er um málið. Það er alveg gefið mál, að í máli þessu hefur gerzt talsvert meira en þm. hafa hugmynd um. Því er haldið leyndu fyrir þeim. Síðast þegar þm. fengu skýrslu um málið, þá stóð það ekki á því stigi, sem það stendur nú. Það hefur því farið eitthvað fram í málinu, sem haldið er leyndu, ekki aðeins fyrir þjóðinni, heldur líka fyrir þingmönnum. Þetta er svo sérstakt, að það er vafasamt, hvort hægt er að finna fyrir því dæmi í lýðfrjálsu landi. Hæstv. forsrh. hefur talað nokkuð um, að það sé ekki fært að birta það, sem farið hefur á milli íslenzku stjórnarvaldanna og hins erlenda stórveldis eða íslenzku stjórnarvaldanna og umboðsmanna stjórnarinnar í öðrum löndum varðandi málið. En hæstv. forsrh. láðist að geta þess, sem ég hygg þó, að allir hv. þm. viti, að ríkisstj. hefur fengið leyfi frá stjórn Bandaríkjanna til þess að gefa út um málið opinbera tilkynningu. Þetta stendur því ekki í veginum fyrir birtingu. Það, sem stendur í veginum, er, að ríkisstj, vill ekki gefa út skýrslu um málið. En auk þess er hverju barni það ljóst, þótt hæstv forsrh. þykist ekki skilja það, að það þarf ekki leyfi Bandaríkjastjórnar til þess að skýra frá, hverju hefur verið svarað um málið. Það er broslegt að heyra hæstv. forsrh. segja, að ekki megi gefa út opinbera tilkynningu vegna þess, að það sé brot á öllu velsæmi. Það er aðeins hæstv. ríkisstj. sjálf, sem hefur ákveðið að gefa þjóðinni ekki skýrslu um málið. Og það er það, sem liggur fyrir til umr., hvort Alþ. vill una þessu eða ekki. Ef þingið vill una því, að ríkisstj. haldi þessu máli leyndu fyrir því og þjóðinni, þá fellir það þessa tili. eða samþ. að vísa henni til utanrmn., sem allir vita, að þýðir sama og að vísa málinu frá. Ef hv. þm. vilja ekki una þessu, ef þeir ætla að krefjast þess, að stjórnin gefi út opinbera skýrslu, en hún hefur það á sínu valdi, þá samþ. þeir þessa till. Í þessu máli þýða engir vafningar eins og þeir, sem hæstv. forsrh. bar fyrir sig. Málið er nefnilega ákaflega einfalt. Ég geri ráð fyrir því, að flestum sé það kunnugt eða a. m. k. renni í það grun, af hvaða ástæðum þessu máli er haldið leyndu. Ég geri ráð fyrir því, að ástæðan sé tvenns konar : Forsrh. viti ekki, í hvorn fótinn hann eigi að stíga vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar. Þetta vita ýmsir okkar. Hin ástæðan er sú, að hæstv. forsrh. eða stjórnin öll fyrirverður sig fyrir það svar, sem hún hefur gefið, og telur það ekki birtingarhæft. Það getur ekki verið annað, sem leggur grundvöll undir þessa meðferð málsins, því að það þarf ekki að bera það á borð fyrir nokkurn mann, að þarna standi eitthvað í veginum af hálfu Bandaríkjastjórnar. Það getur ekkert verið í málinu þannig, að það sé óeðlilegt, að ríkisstj. skýri frá, hvernig málið er á vegi statt og hvernig því hefur verið svarað. Ef hæstv. forsrh. ætlar að halda við þessa afstöðu, þá ætti hann að sýna fram á, hvernig það gæti samrýmzt almennu velsæmi að þegja um málið. Það er endalaust hægt að vera með vafninga eins og þá, að það geti verið álitamál, hvort eigi að birta orðrétt skeytin eða ekki. Það, sem hér á að greiða atkv. um, er það, hvort ríkisstj. eigi að skýra frá málavöxtum eða ekki. Þá var hæstv. forsrh. að víkja að því, að það væri undarlegt, að menn skyldu hafa dregið það svo lengi að flytja till. um, að birt yrði í málinu. Þetta er kannske dálítið einkennilegt þegar menn athuga, í hvers höndum málið er. En í venjulegum kringumstæðum hefði mátt búast við, að hæstv. forsrh. hefði ótilneyddur á Alþ. a. m. k. í þinglokin gefið skýrslu um málið. En þegar þessi forsrh. á í hlut, gegnir öðru máli, og má vera, að það sé af tómlæti hjá mönnum, að honum skuli vera gefinn frestur og eftir því beðið, að hann hagi sér eins og siðuðum forsrh. sæmir.

Forseti (JPálm) : Ég vil lýsa yfir, vegna ásakana um, að ekki hafi verið haldinn fundur í Sþ. vegna þessa máls, að það liggja fyrir tugir þáltill., sem voru lagðar fram á undan þessari till.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Það situr sízt á hv. 2. þm. S.-M., þegar hann veit, að margir flokksmenn hans hafa á ný þotið á fundarhöld út um byggðir landsins, að vera hér með stóryrði og halda því svo fram, að ekki sé hægt að fá atkvgr. vegna forfalla þessara þm. og það á allra seinustu dögunum, þegar menn hafa setið hér dag og nótt, og þegar svo það er athugað, að hv. þm. sjálfur hefur gengið um eins og beiningamaður til að fá frestun atkvgr. vegna þessara flokksmanna. Það situr illa á honum að vera með fúkyrði til hæstv. forseta, sem þegar hefur skýrt frá því, hvers vegna þessi till., sem seint er lögð fram, hefur ekki verið tekin til umr. - Það er leitt, að þessi hv. þm. skuli ekki hafa áttað sig á því fyrr en nú, að málið hefur verið í mínum höndum. En það færir hann nú sem afsökun fyrir svikunum. Það hefur ekki runnið upp fyrir honum fyrr, að það færi svona bágborinn maður með málið. Það var gott, að hann vaknaði áður en kosningar fóru fram. Hér sjáum við aðeins Framsfl. undir hinni nýju forustu. Það skiptir litlu máli, hvaða vopnum er beitt, tilgangurinn helgar meðalið. En ég skal lofa hv. þm. því, að áður en lýkur nösum í þessu máli, skal ég víst leiða í ljós, hvernig hann og hans flokkur hefur komið fram í málinu. Og ég er ekki viss um, að hann verði þá eins upplitsdjarfur og hann var áðan, þegar hann talaði um málið af ótrúlega litlum kunnugleika, þar sem hann ruglaði saman í allri ræðu sinni tveim óskyldum atriðum, sem ég skal betur gera grein fyrir áður en lokið er umr. um þetta mál og áður en Alþ. lýkur.



Herra forseti. Ég skal að gefnu tilefni taka fram, að Sósfl. hefur margkrafizt þess, að skýrsla yrði gefin út í þessu máli. Og ég vil leyfa mér að spyrja, hvort ekki megi vænta skýrslu um málið. Þjóðin á heimtingu á að fá skýrslu um málið frá ríkisstjórninni. En frá mínu sjónarmiði er ekki nóg að fá skýrslu um það, sem fram hefur farið. Það þarf að krefjast þess, að Bandaríkin fari burt með herafla sinn hér á landi. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh., hvað stjórnin hefur gert í þessu máli, hvort stjórnin hefur farið þess á leit, að Bandaríkin dragi herafla sinn burt, eða hvort hún hafi mótmælt dvöl Bandaríkjahersins á Íslandi.



Þar sem þessi hv. þm. á greiðan aðgang að ríkisstj. í þessu máli, þá vildi ég óska, að hann beindi þessum fyrirspurnum til sinna flokksmanna í stjórninni.

Flm. (Hermann Jónasson) : Þessi málsvörn hæstv. ráðh. í þýðingarmesta máli þjóðarinnar er með eindæmum. Það sýnir sig, hvernig málsvörnin er, þegar hann ræðst á Framsfl. fyrir það, að þm. hans séu ekki viðstaddir, vegna þess að þeir séu á fundi. En hæstv. ráðh. gat þess ekki, að 3 sjálfstm. eru á sama fundi, hv. þm. Borgf., 2. þm. Árn. og 2. þm. Rang. Á þessu getum við séð sannsögli hæstv ráðh. og heiðarleika, þegar hann er að verja mái. Það er skemmtilegur blær yfir þessu, þegar verið er að tala um eitt alvarlegasta mál þjóðarinnar. Og það er furðulegt, að hæstv. ráðh. skuli leyfa sér að bera annað eins á borð fyrir hv. þm. og þetta, þegar svo hver einasti hv. þm. veit það, að hér er verið að fara með ósatt mál, og það, sem hæstv. ráðh. beinir gegn andstöðuflokknum, gildir svo nákvæmlega það sama varðandi þann flokk, sem hann sjálfur ræður yfir. Náttúrlega þarf ég ekki að ræða um það við þennan hæstv. ráðh., hvað er siðvenja milli þjóða. Hann getur ekki frætt mig um neitt í því tilliti, ekki nokkurn skapaðan hlut. Og vitanlega sýnir till. ráðherrafundarins það einnig, um að halda málinu leyndu, að hæstv. ráðh. taldi sig þurfa að gera um þetta samþykkt á ráðherrafundi, sem ekki hefði þurft við, ef það hefði verið ófrávíkjanleg regla. Og það hefur verið upplýst, og er bezt að ég upplýsi það í þriðja skipti. að við fórum fram á það strax, er þetta mál var rætt, að það yrði birt og fengið leyfi Bandaríkjastjórnar til þess að gefa út um málið opinbera tilkynningu, vitanlega til þess að skýra frá málavöxtum, þannig að báðar þjóðirnar fengju að vita allan sannleikann. Eins og hér hefur verið tekið fram, þurfti 3 daga fyrirvara til þess að mætti birta tilkynninguna samtímis í Washington og Reykjavík. Þannig er þessi fyrirsláttur, að ekkert megi birta um málið og að það væri óvild gagnvart þessari þjóð, eins og ásökunin um fjarveru þingmanna. Þetta er bezt, að sé á allra vitund, að þetta leyfi hefur verið fengið. Hv. þm. talaði um, að það mætti nærri geta, hvernig færi, ef ætti að birta orðrétt símskeyti og bréf, sem farið hefðu milli ráðherra og sendiherra eða milli stjórna.

Þetta átti nú að vera aths.

. Já, ég skal þá, til þess að lengja ekki mál mitt, benda á, að hann virðist ekki hafa lesið grg., því að í henni er tekið fram, hvernig ég hugsa mér þessu fyrir komið. Ekki þannig að birta skeytin orðrétt, heldur að þjóðin fái að vita efnið, og til þess hefur verið fengið leyfi fyrir löngu síðan, Satt að segja er það furðulegt - þó að ég geti ekki farið langt út í það, vegna þess að ég hef aðeins leyfi til stuttrar aths. - að heyra það úr stóli forsrh., eftir að búið er að fá leyfi Bandaríkjastjórnar til þess að gefa út opinbera tilkynningu um málið, að það sé þá fjandsamleg ráðstöfun gagnvart Bandaríkjunum. Það væri tæplega hægt að hugsa sér að koma fram af meiri óvild gagnvart Bandaríkjunum en það, að eitt stjórnarblaðið tínir saman allt, sem sagt er um þetta mál verst í garð Bandaríkjanna. Það berast sífellt fréttir um fundarsamþykktir úti um allt land, þar sem menn láta í ljós andúð sína á því, að skjölunum er haldið leyndum og að ekkert er um málið birt. Og þessi skrif um Bandaríkjaþjóðina eru þess eðlis, að fyrir löngu er gengið fram af íslenzku þjóðinni og óhugsandi, að sá hæstv. forsrh., sem lætur halda uppi slíkum skrifum í skjóli leyndarinnar og sjálfs sín, skuli geta risið hér upp úr stólnum og talað um, að ekki megi birta skýrslu um það mál, sem Bandaríkin hafa leyft, því að það væri óvinátta við Bandaríkin. Meiri fjarstæða er ekki til. Ég hef aðeins leyfi til að gera stutta aths., og ég vil að lokum segja þetta: Það hafa verið gerðar fundarsamþykktir úti um allt land þessa dagana og mikið verið um þetta skrifað í Þjóðviljann og þá kannske ekki þýðingarlausar þessar umr. um þetta mál. Hvar eru nú raddir sósíalista um þetta mál? Sjáum til, nú biður einn þeirra um orðið. Því verður veitt athygli, hvað hann segir, og það verður vissulega fróðlegt að heyra, hvort þeir eru jafnskeleggir í málinu hér í þessu húsi og þeir telja sig vera í sínu blaði og fundasamþykktum um allt land. Ef þeir líða, að málinu verði vísað til n., til þess að láta svæfa það þar, skilur þjóðin heilindi þeirra í þessu máli.



Ég dreg ekki í efa, að þetta mál verði rætt meira en hér hefur verið gert. En ég hef nú verið að tæpa á því, að mér þætti nokkuð greinilega koma í ljós, að Framsfl. veit ekki sjálfur, hvað hann er að fara fram á með flutningi þessarar till., og má vera rétt að láta þá þegar vita, hvað það er, sem á milli ber. Hér er um tvö ólík atriði að ræða. Annars vegar um birtingu á efnishlið málsins, hins vegar um birtingu á skjölum málsins. Þetta eru tvö ólík spursmál, svo ólík, að um hið fyrra, að birta efnishlið málsins, á ríkisstj. íslenzka kröfurétt á ríkisstj. Bandaríkjanna, og. ríkisstj. íslenzka mun, þegar henni sýnist, birta efnishlið málsins, þótt hún telji sér ekki fært, án fulls samþykkis ríkisstj. Bandaríkjanna, að birta skjölin í málinu, en það er það, sem þessi till. fer fram á. Það er rétt, að ég segi framsóknarmönnum frá þessu, sem þeir virðast ekki vita, til þess að þeir komist hjá því að vera með þessar vífilengjur; sem hér hafa hvað eftir annað verið endurteknar nú við meðferð málsins. Ég skal endurtaka þetta. Það er um tvær ólíkar kröfur að ræða. Annars vegar að birta efnishlið málsins, og það mun ríkisstj. gera, þegar henni sýnist, áður en gengið verður til kosninga. Hitt er það, sem þessi till. vill, að skjölin í málinu séu birt, sem ég tel algera óhæfu, og hef ég þar fyrir mér mikinn fjölda manna. Hv. þm. Str. sagði, að ég hefði ekki lesið grg., þar sem hann þar segði, að ekki ætti endilega að birta skjölin, sem hefðu farið á milli í málinu, heldur efnishlið málsins. En í sjálfri grg. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir því, að öll símskeyti og bréf snertandi herstöðvamálið verði birt.“ Það er þetta, sem ekki er talið samrýmast velsæmi í viðskiptum meðal vinveittra þjóða. En varðandi hitt, að birta yfirlýsingu um efnishlið málsins, þá telur ríkisstj., að hún eigi kröfu til að gera það og hefur löngu ráðið að gera það í tæka tíð, til þess að öll þjóðin geti gengið til kosninga. Varðandi till. mína um, að málið fari til n., sem hv. þm. Str. hefur andmælt, vil ég lesa upp hans eigin orð úr grg.: „Sennilega verða og tvær umr. um till. þessa, og getur þá ríkisstj. skýrt málið fyrir nefnd þeirri, er um málið fjallar.“ Honum hefur því, þegar hann lagði þessa till. fram, ekki dottið annað í hug en að hún færi til n., og auk þess hefur heldur ekki verið gert ráð fyrir, að hún kæmi á dagskrá fyrr en þetta.

Till. hefur verið á dagskrá nokkrum sinnum

. Já, en ekki komið til umr., og er ekki hægt að fella forseta undir sök í málinu. Af því, sem ég hef sagt, vænti ég, að flestir skilji það, að umr. um þetta mál á ráðherrafundi hafa eingöngu snúizt um það, hvenær ríkisstj. ætti að nota það vald, sem hún hefur til þessarar birtingar, hvort hún teldi heppilegra að gera það fremur í dag en á morgun. Um það hafa verið skiptar skoðanir. En fyrir því skal gerð grein. Hitt hefur aldrei verið gengið til atkv. um innan ríkisstj., hvort ætti að samþ. að birta öll skjöl, því að það datt engum ráðh. í hug. Ég vænti þess, að þessar leiðbeiningar geti orðið til þess, þegar rætt verður um þetta mál að nýju, að komizt verði hjá því, sem nú hefur hent flm. og framsóknarmenn ýmsa, sem hér hafa talað, að skilja ekki þann eðlismun, sem hér um ræðir. Ég vil aðeins minna á það til sönnunar því, að flm. hefur þó á sínum tíma gert sér grein fyrir þessum eðlismun, að hann hefur sjálfur skýrt frá því, að þegar hann ætlaði að birta bréfaviðskipti milli ríkisstjórnarinnar íslenzku og erlends sendiherra, taldi hann sér skylt að leita samþykkis þess erlenda sendiherra. Þetta er aðalatriði málsins. Og það er sitt hvað, hvort íslenzka ríkisstj. hefur haft leyfi Bandaríkjastjórnar til þess að birta efnishlið málsins eða Bandaríkin taki í mál, að skjölin séu birt. Og það er áreiðanlegt, að svo er ekki, auk þess sem ég hef hér sýnt fram á, og hv. 1. þm. Eyf. tók undir það með mér, hvílík vitleysa það væri að ætla að taka upp þann hátt að birta það, sem fer á milli íslenzku ríkisstj. og trúnaðarmanna hennar í öðrum löndum um viðkvæm mál eins og þetta. Ég vil svo að lokum minnast á það, sem hv. þm. Str. beindi til mín vegna ummæla minna um fjarveru framsóknarmanna hér á Alþ. í dag, segja það, að ég var út af fyrir sig ekkert að ámæla eða sakast um fjarveru þeirri, heldur hélt ég því fram, að fjarvera þeirra væri notuð til þess að fresta hér afgreiðslu nú, jafnmikið og nú er liðið á þing. Ég álít, að þeim sé heimilt með leyfi forseta að fara úr bænum, og um það var ég ekkert að sakast. Hitt vildi ég ekki, að þessi fjarvera væri notuð til þess að fresta afgreiðslu málsins.

Forseti (JPálm) : Það hafa verið fluttar hér ásakanir í minn garð af hv. flm. og hans flokksmönnum, að hafa þessar umr. að nóttu til, að fjarstöddum mörgum þm. Ég sé mér því ekki annað fært, því að margir eru á mælendaskrá, en að fresta þessari umr. þangað til allir þm. geta verið viðstaddir, og er umr. því frestað og málið tekið af dagskrá.



Er það rétt skilið hjá mér, sem hæstv. forseti sagði, að þar í felist loforð frá honum að taka þetta mál á dagskrá, þannig að hægt sé að ræða það að degi til? Því aðeins, að það sé tryggt, get ég sætt mig við, að þessu verði frestað nú. En ég skildi þessa yfirlýsingu hæstv. forseta á þann veg.

Forseti (JPálm) : Ég get ekki lofað neinu um það, hvort málið verði tekið fyrir að degi til eða kvöldi. En áður en þingi er slitið, skal því verða haldið áfram.



Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. forseta að taka á dagskrá næsta fundar till. um samgöngur á sjó, sem ég hef leyft mér að flytja. Mér sýnist málið þannig vaxið, að eðlilegt sé, að það fengi þinglega afgreiðslu.

Forseti (JPálm) : Ég mun taka það til athugunar næst, þegar fundur verður haldinn í Sþ.



Mig langar til þess að fá upplýsingar um þetta mál. Það er flutt af sex hv. þm. og gerir ráð fyrir að bæta mönnum skaða, sem þeir hafa orðið fyrir á bústofni sínum af völdum svínapestar. Þetta er bráðhættulegur sjúkdómur, og er talið, að eina ráðið til að hefta útbreiðslu hans sé að skera niður. En þegar þessi sjúkdómur gekk hér meðan setuliðið var hér og keypti svínakjöt háu verði, var það ekki gert, í þess stað voru svínin bólusett og gerð ónæm, en þó þannig, að þau eru látin vera smitberar alla sína ævi. Hvenær sem svín fæðast smitast þau af stofninum, sem fyrir er, nema viðhöfð sé bólusetning. En bóluefni er ekki búið til hér á landi og ekki á Norðurlöndum, það fæst í Ameríku, og það hefur gengið erfiðlega að fá það. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit yfirdýralæknis (SEH) um þetta mál. Það er vitað, að svínastofninn á Norðurlandi er ósmitaður, en í Reykjavík og á Suðurlandi er hann smitaður. Ég álít málið þess eðlis, að það eigi að ræðast. Það réttasta væri að drepa niður svínastofninn, sem er á sýktu svæðunum, og endurnýja hann svo með heilbrigðum stofni af Norður- og Austurlandi.