Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Þessi till. til þál. um afhending íslenzkra skjala og forngripa, er hér liggur fyrir, er borin fram af mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum á Alþ. Till. fjallar um það, að fyrir milligöngu ríkisstj. (a. m. k. að formi til) verði nú enn hafizt handa um skjalaheimtu frá Danmörku og minjagripa, og því framfylgt á þann veg, að yfir ljúki. Þetta hvorttveggja er að efni til ekki nýtt, heldur áframhald á sömu braut, er Íslendingar hafa ávallt farið, er til skarar hefir átt að skriða um að bjarga rétti og heiðri íslenzku þjóðarinnar gagnvart öðrum þjóðum, enda er það vonin, að svo verði ávallt, að Íslendingar standi þar sameinaðir og þekki sinn vitjunartíma, hvað sem öllu öðru líður. Árið 1907 var í Nd. Alþ. borin fram þáltill., af þáverandi 1. þm. Árn. (Hannesi Þorsteinssyni), þar sem skorað var á stjórnina að gera ráðstafanir til að krefjast skila á skjölum úr safni Árna Magnússonar í Kaupmannahöfn, er hann hafði fengið að „láni“ héðan. Till. var samþ. í einu hljóði. Allir þm. voru þar á einu máli. En þessum „ráðstöfunum“ miðaði seint áfram, og var ýtt á eftir stjórninni (með fyrirspurnum o. fl.). En tíminn leið, og ekki kom þetta sérstaklega til greina við sambandslagasamningana 1918. Árið 1924 var svo aftur borin fram á Alþ. till. um sama efni, einskonar ítrekun á fyrri kröfunni, um að heimt yrðu íslenzk skjöl úr Árnasafni, og eins úr öðrum dönskum söfnum. Flm. till. voru þeir Tryggvi Þórhallsson, þm. Str., og Benedikt Sveinsson, þm. N.- Þ., og hlaut hún einróma fylgi (samþ. samhljóða). Árið 1925 kom fram á Alþ. svipuð krafa um önnur efni, sem sé um, að Danir skiluðu íslenzkum forngripum (munum og minjagripum), er þangað höfðu komizt héðan af landi o. s. frv. Flm. þeirrar till. í Nd. var Bjarni Jónsson frá Vogi, þm. Dal., og hlaut hún einnig samþykki þingsins samhljóða. Árið 1930 var loks borin fram í Sþ. af þm. úr öllum flokkum - með Benedikt Sveinsson, þm. N.- Þ., sem aðalflm. - till. til þál um, að ríkisstj. leitaði þess við dönsk stjórnarvöld, að skilað yrði hingað íslenzkum handritum úr söfnum í Danmörku (Árnasafni og öðrum). Einnig þessi till. var samþ. með samhljóða atkv. þm. allra. Auk skilmerkilegra skýringa um þetta mál allt, sem er að finna í framsöguræðum flm. greindra till., má nefna glögga greinargerð um handritin eftir Pál E. Ólason 1929, svo og skýrslur þjóðminjavarðar Matthíasar Þórðarsonar o. fl. En árangur þessara samþykkta Alþ., sem getið hefir verið, og þeirra framkvæmda, er á komust í þessum efnum samkvæmt þeim, varð nú eftir beinum og óbeinum leiðum - nokkur, þótt slitrótt gengi. En þó urðu aðgerðirnar ekki nándar nærri til hlítar. Endurheimt skjala úr dönskum söfnum, og eins krafa um skil á minjagripum íslenzkum, hafa nú ávallt við og við, eins og eðlilegt er, komið nokkuð til kasta ísl.-dönsku sambandslaganefndarinnar, bæði (að því er segja má) hjá hinum íslenzku og hinum dönsku nefndarmönnum. - Samkvæmt hinni samþykktu þál. 1924 var einum fróðasta manni í þessum efnum, hérlendum, dr. Hannesi Þorsteinssyni heitnum þjóðskjalaverði, falið að vinna að skjalaheimtuninni, og var síðan 1926 skilað þeim skjölum, er komið hafa hingað, bæði úr Árnasafni og Ríkisskjalasafni Dana. Um skil á forngripum samkvæmt ályktuninni 1925 er í stuttu máli þetta að segja, eftir því sem þjóðminjavörður skýrir frá (og varpar það nokkru ljósi yfir gang þess háttar málefna): Málið var sem sé þegar í upphafi fengið í hendur ísl.-dönsku sambandslaganefndarinnar. Hún setti undirnefnd í málið 1926 og samþ. till. hennar í því efni, er munu hafa gengið út á það, að málinu yrði ekki um sinn ráðið til lykta á grundvelli „afturköllunarréttar“, heldur beint á hagsýnan hátt, svo kallaðan. ríkisstj. íslenzka mun þá einnig hafa viljað útkljá málið eftir þessum till. sambandslaganefndarinnar, og gerði þjóðminjavörður fyrir hana 1927 skrá yfir þá gripi í þjóðminjasafninu danska (Nationalmuseet) í Kaupmannahöfn, sem hann taldi mjög æskilegt af fá til þjóðminjasafnsins hér og viðeigandi að krefjast, samkvæmt hinum samþ. till. sambandslaganefndarinnar. Voru það alls 178 nr., af þeim nálega 600 nr., er þá voru vis í safninu. Forstöðumaður þess (Nationalmuseet) vildi ekki, að afhent yrðu fleiri en 105 tiltekin nr. af þessum 178. Síðan gekk málið um hríð fram og aftur milli stjórnarvalda og nefnda, og lenti nokkuð í þófi. En árið 1930 leysti svo stjórn Dana málið að nokkru, og fyrir sitt leyti, á þann hátt, að hún, eftir skýrslu þjóðminjavarðar, afhenti Íslandi 105 af þeim nr., sem þjóðminjavörður hafði talið æskilegt að fá afhent, og forstöðumaður safnsins í Höfn hafði samþykkt, að látin yrðu, ennfremur 5 nr. af 6, er nefnd kennslumálaráðuneytisins hafði viljað, að færu af þeim 73, sem þjóðminjavörður hafði viljað fá auk hinna 105; sömuleiðis 7 nr., er sú nefnd hafði einnig viljað, að látin yrðu, en þjóðminjavörður ekki lagt sérstaka áherzlu á að fá, og loks í viðbót 4 nr. af þeim 73, er eftir stóðu og þjóðminjavörður hafði óskað eftir, og hafði hvorki forstöðumaður danska safnsins né nefnd kennslumálaráðuneytisins áður viljað samþykkja, að þau 4 nr. yrðu afhent. Voru þannig afhent 1930 samtals 121 nr., eða 114 af þeim 178, er þjóðminjavörður hafði þá sérstaklega farið fram á, að afhent yrðu, en 64 voru eftirskilin og eru enn í þjóðminjasafni Dana, auk annara. Af þessum gripum eru t. d. 22 nr. komin úr kirkjum hér á landi, 21 nr. er margskonar dýrmætt, gamalt kvensilfur og 10 nr. eru gömul íslenzk drykkjarhorn, afarverðmæt; ennfremur eru 4 rekkjureflar og 7 aðrir gripir ýmiss annarskonar. Síðan þjóðminjavörður setti fram tilmæli sín um þessa gripi, sem enn eru ófengnir. eru nú liðin 11 ár, og munu á þeim tíma hafa komið fram í þessu sama safni nokkrir munir, er æskilegt væri að fá, en ekki voru vísir 1927; og vitanlega er í þjóðminjasafninu danska, og jafnvel í fleiri dönskum minjasöfnum, fjöldi íslenzkra grípa, sem í raun réttri ættu heima í þjóðminjasafni voru, og hvergi annarsstaðar. Það, sem afhent hefir verið, er þó fjarri því að vera nokkur gjöf, að vorum skilningi, og hann er réttur eftir eðli málsins. Og vitanlega á endurheimtan að halda áfram á þeim grundvelli. Ég mun nú með nokkrum orðum víkja að þeim atriðum þessara mála, sem við koma íslenzku fræðastarfi og háskóla vorum. Hefir eigi nógsamlega verið bent á þetta áður, því að það stendur í nánu sambandi við hér umrætt efni. Þegar háskóli vor var stofnaður 1911, var gert ráð fyrir, að kennsla í íslenzkum fræðum og íslenzk vísindastarfsemi yrði einn meginþáttur í starfi háskólans. Þessar óskir hafa að mörgu leyti rætzt. Nú eru 3 kennarastólar í íslenzkum fræðum, og frá þessari deild hafa komið allmörg rit, einkum um bókmenntir og málfræði, er gert hafa háskólann kunnan erlendis. Má í því sambandi benda á útgáfur þær, er Sigurður Nordal prófessor annast um, bæði fornritaútgáfuna, endurprentun elztu prentaðra bóka íslenzkra og ljósprentaðar útgáfur elztu forníslenzkra handrita, er hann hefir á undanförnum árum séð um í samráði við dr. Einar Munksgaard í Kaupmannahöfn. Kennarinn í íslenzkri málfræði hefir einnig samið allmargar bækur um eðli og uppruna íslenzkrar tungu, sem eru mjög kunnar erlendis, enda eru 4 þeirra samdar á þýzku. Ennfremur er það eftirtektarvert, að erlendir stúdentar hafa margir dvalið við háskólann og lagt stund á íslenzk fræði, og eru sumir þeirra nú kennarar í íslenzku við erlenda háskóla. Að því er ég hefi fengið skýrslu um hjá kunnugum mönnum, hefir nútíðar íslenzka verið tekin upp sem kennslugrein við 6 þýzka háskóla, og eru 3 Íslendingar kennarar þar. Þá hefir nám í íslenzku aukizt mjög í Hollandi, og mun hið íslenzka bókasafn, er stofnsett var í Utrecht fyrir 2 árum með aðstoð Alþ. og fyrir forgöngu próf. Alexanders Jóhannessonar, eiga sinn þátt í að auka þennan áhuga Hollendinga á íslenzkum fræðum. Bókasafn þetta telur nú nálega 10000 bindi og er sérstök deild í háskólasafninu í Utrecht. Í Englandi hefir og mjög aukizt áhugi á íslenzkum fræðum, einkum við háskólann í Leeds, enda er þar ágætt bókasafn í þeim fræðum, eða nálega 12000 bindi, og var stofn þess bókasafn Boga heit. Melsteds, er þangað var keypt. Í Þýzkalandi eru og nokkur ágæt íslenzk bókasöfn, einkum í Köln (nokkur þús. bindi, safn Henrieh Erkes) og í Kiel, en þar er bezta íslenzka bókasafnið í Þýzkalandi; er það mjög stórt, og er til prentuð skrá yfir það safn. Vísir til bókasafns er og í Greifswald, stofnað af próf. Alexander Jóhannessyni, og annað í Berlín, sömuleiðis fyrir forgöngu hans. Í Frakklandi er og nokkur áhugi vaknaður á íslenzkum fræðum, og er það meðal annars því að þakka, að aðalkennarinn í norrænu við háskólann í París, prófessor Jolivet, er talar og ritar íslenzku, leggur megináherzlu á íslenzku fram yfir önnur Norðurlandamál. Í Ameríku er íslenzka kennd við fjölda háskóla, forníslenzka við yfir 30 háskóla, og þar eru meðal annars 3 íslenzkir prófessorar í þessum fræðum, þeir Halldór Hermannsson, Richard Beck og Stefán Einarsson. Sést af þessu, að áhugi fyrir íslenzkum fræðum erlendis hefir farið mjög vaxandi síðan háskóli vor var stofnaður, og má óhætt fullyrða, að íslenzkudeild háskólans í Reykjavík á sinn þátt í þessum áhuga. Þegar háskólinn flytur inn í hina nýju, eftirvæntu byggingu, á íslenzkudeildin, að því er talið er, bezta bókasafn í íslenzkum fræðum, sem nokkur háskóli á í heimi, og telja fræðimenn, að áætla megi bindatölu 30–40 þúsund, en í þessu safni eru hinar miklu gjafir, er háskólanum hafa hlotnazt frá einstökum mönnum, fyrst og fremst frá dr. Benedikt S. Þórarinssyni, er hefir gefið sitt stórmikla safn, á að gizka 20 þús. bindi, þá hið merka safn prófessors Finns Jónssonar, nálægt 6–7 þús. bindi, og loks allmerkilegt safn, er háskólinn fékk fyrir 2–3 árum frá prófessor nokkrum í Manchester, Arwid Johannson. Af þessu stutta yfirliti sést, að háskólinn eignast bráðlega öll ytri skilyrði, bæði um húsnæði og bókakost, til þess að verða höfuð-miðstöð íslenzkra fræða í heiminum. Þegar litið er á það, að öll íslenzk handrit á landsbókasafninu, sem eru nálega 8000, eru frá síðari öldum, frá 18. og 19. öld, en erlendis eru ennþá 4–5 þús. handrit, er ljóst, að nauðsynlegt er að vinna að því að fá sem flest íslenzk handrit erlendis heim, einkum þau handrit, er verulegt gildi hafa fyrir íslenzka vísindastarfsemi. Öll helztu handrit af Íslendingasögum, Grágás, Eddukvæðin, ásamt öðrum fróðleik, eru í Kaupmannahöfn í Árnasafni og í Konungsbók hlöðu, þó að nokkur merkileg handrit séu einnig í Svíþjóð. Í Árnasafni eru nálega 3000, í Konungsbókhlöðu nálægt 1300, í Svíþjóð milli 300 og 400 handrit, og nokkur önnur eru í Englandi, Frakklandi og Þýzkalandi. Það mætti spyrja, hver höfuðnauðsyn sé á Því að flytja þessi handrit hingað heim, þar eð mjög mörg af þeim hafi verið gefin út, og sum margsinnis. Þessu má svara með því, að það sé fyrst og fremst þjóðarmetnaður Íslendinga að fá þessi bandrit hingað heim, íslenzk handrit, rituð af Íslendingum um íslenzk efni, og væri sú ástæða ein nægileg til þess, að þing og stjórn geri gangskör að því að fá sem flest af þessum handrifum heim til Íslands. En auk þess ber vísindalega nauðsyn til þess af ýmsum ástæðum. Eitt af verkefnum íslenzkra fræða er að semja vísindalega orðabók yfir allt málið frá því í fornöld og fram á vora daga. Er það nú álit fræðimanna, að semja þurfi á ný Fritzners orðabók yfir gamla málið, en það er sama sem að fara að nýju yfir allar frumheimildir og handrit. Hefir verið nokkur ráðagerð um þetta á síðustu árum meðal Svía og Dana, að því er heyrzt hefir, en það er augljóst mál, að Íslendingar eru færastir til að vinna þetta verk, og ber að gera það hér í Reykjavík. Fritzners orðabók nær ekki lengra en fram á 14. öld, og eru þeir, sem til þekkja. ekki í vafa um, að það orsakaðist af þekkingarskorti á miðaldahandritum og sumpart af lítilsvirðingu á gildi miðaldabókmennta, að því verki var ekki haldið lengra áfram en til þess tíma. Nú eru fræðimenn sammála um það, að slík orðabók eigi að ná yfir allt tímabilið frá byggð Íslands og fram á vora daga. Nú er það kunnugt mál, að mörg miðaldahandritanna hafa enn ekki verið gefin út, og er þar að sjálfsögðu margskonar fróðleik að finna, og það er augljóst mál, að ef öll þessi handrit væru hingað komin, myndu þau stuðla að aukinni vísindastarfsemi að íslenzkum fræðum við háskólann og draga hingað alla þá erlendu vísindamenn, er við þessi fræði fást. Saga Íslands er enn órituð, og myndi mega ætla, að ef allar heimildir væru hér í landi, yrði slíkt verk fljótar unnið. Og að láta það dragast mikið úr þessu, er ekki vansalaust. Ég skal aðeins geta þess hér, að á bollaleggingum danskra fræðimanna um, að koma ætti upp einskonar „námsmiðstöð“ íslenzkra fræða við Árnasafn í Kaupmannahöfn og að hin nýja skipun á stjórn safnsins ætti að hafa það í för með sér, er vitanlega ekkert mark takandi, og er raunar fjarstæða ein, sem enginn Íslendingur hefir viðurkennt. Hér á Íslandi og hvergi annarsstaðar á slíkt heima. Eins og greinargerð þáltill. ber með sér, þá telja flutningsmenn - eins og reyndar allir Íslendingar -, að það sé réttur Íslendinga, að þessum hlutum verði skilað. „Rétturinn“ er að sjálfsögðu um ýmislegt af þessu lagalegur, svo sem réttur vor ávallt var til sjálfstæðis þjóðarinnar, en hitt má vera, að það út af fyrir sig dugi ekki ætíð til fulls, er út í mál er komið við aðrar þjóðir. Fyrir því er samninga- og samkomulagsleið farin, því að hitt orkar ekki tvímælis, að siðferðislegur réttur, menningarlegur réttur þjóðarinnar er, að því verði fullnægt, sem hér er farið fram á. En hvorttveggja á að vinna og verka saman. Þess eru og dæmi, að konungsvaldið fyrrum beint synjaði þess, að hingað kæmu aftur heim til hérlendra stofnana t. d. dýrmætar bækur, er fluttar voru af landinu og lentu í Árnasafni, og það fyrir brunann alkunna í því safni 1728, svo að bein ábyrgð var þannig á þessu tekin, og fórst sumt af því í eldsvoðanum. Er ljóst, að réttarskylda er til þess, að slíkt yrði bætt, og hefði þegar átt að vera búið að því, ef ekki fjármunalega (sem erfitt er vegna þess, að þetta er margt ómetanlegt), þá einkum með því að skila aftur öllu því af safninu, er vér nú viljum fá. Og jafnvel mun nú mega segja, að þótt kallað sé, að skilað hafi þegar verið (1926) hinum „lánuðu“ skjölum úr Árnasafni, þá er þó ekki laust við, að það sé að koma í ljós enn, að dómi sumra, að svo er það ekki allskostar, ef vel er leitað. Ég skal svo að lokum aðeins benda á, að skil og afhending á slíku sem þessu á milli þjóða eru talin nú á tímum svo sjálfsögð, að undir flestum atvikum er gengið út frá, að í engu megi bresta á það. Og hvað Dönum sjálfum viðvíkur - sem við höfum nú uppi úrslitakröfur á hendur í þessu efni -, þá hafa þeir sjálfir bæði viðurkennt það við aðra og líka gert kröfur um slíkt, þar sem því hefir verið að skipta. Undanfarið hafa slíkar afhendingar farið fram milli Danmerkur og Noregs, og Danir afhent úr sínum söfnum margt eða flest það, sem við kom Noregi og hinni norsku þjóð - og því, sem eftir kann að vera þar, mun verða skilað - (en eins og kunnugt er, var samband Noregs og Danmerkur að réttu lagi með líkum hætti og milli Íslands og Danmerkur). Og í annan stað, er Danir fengu Slésvík eftir heimsstyrjöldina, óskuðu þeir að fá (og gerðu kröfu til að fá) ýms skjöl og skilríki varðandi þann landshluta, - og Þjóðverjar afhentu þeim það allt! Ég hefi nú séð í mörgum dönskum blöðum -, af ólíkum flokkum - síðan þessi þáltill. kom fram á Alþingi, að þau í fyrsta lagi ræða málið og búast við því, að Íslendingar sameinaðir standi hér að, og í öðru lagi má segja, að þau taki málinu skaplega, þótt venjulegs misskilnings kenni þar nokkuð hjá þeim á ýmsa lund um eðli þess og réttindi. En allt slíkt stendur til leiðréttingar. Það er engin goðgá, heldur einmitt hið eðlilegasta, að vér setjum nú þessa kröfu fram, með endurnýjaðri áherzlu á 20 ára afmæli fullveldisviðurkenningar þjóðarinnar. Síðan 1926 hefir skjalaheimtunni ekki verið sinnt af Dönum, þótt hreyft væri einnig því máli um 1930. Nú má ekki lengur við doka. Mun og Dönum vel skiljast krafa vor og réttur, er þeir hugsa sig um, og hugsa um sín eigin örlög, eins og allar smáþjóðir ekki sízt verða nú að gera. Allir verða að reyna að bjarga sér og sjálfstæði sínu í hvívetna, með öllum ráðum, og er þá lítt fært að sitja á rétti annara. Við Dani, eins og aðra frændur vora á Norðurlöndum, viljum vér halda uppi öllum vinsamlegum samskiptum, er til menningar og hagsbóta gætu orðið, enda mætti ætla, að eytt væri nú hinum „forstokkuðu“ hugmyndum ýmissa ráðamanna þar fyrrum um rétt Íslendinga. Af öllu þessu væntum vér fulls skilnings og sanngirni hjá dönsku þjóðinni og dönskum stjórnarvöldum í þessu máli. Ég vil svo óska þess fyrir hönd okkar flm. þáltill., að hún fái samþykki hér á hæstv. Alþ. og að hæstv. ríkisstjórn veiti henni síðan réttan fararbeina.



Eins og sjá má af nál. fjvn. á þskj. 354, þá hefir hún tekið þessa þáltill. til athugunar og mælt með því, að hún verði samþ. Við fyrri umr. till. var gerð grein fyrir efni hennar og ástæðunum fyrir því, að hún var fram borin, og sé ég ekki ástæðu til að hafa það aftur upp hér. Ég skal aðeins rifja upp tvö meginatriðin. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, þá er sérstaklega tollalöggjöfin orðin það flókin, að ýmsir eiga erfitt með að átta sig á, hvaða tollar hvíla á hinum einstöku vöruflokkum. Af þessum ástæðum m. a. er þörf á að setja þetta í fastbundnara kerfi en nú á sér stað. Hitt meginatriðið er það, að orðið hefir stórkostleg breyt. á atvinnuháttum þjóðarinnar síðan grundvöllur tollalöggjafarinnar var lagður, og það hefir ekki verið tekið á seinustu árum nægilegt tillit til þeirra breytinga. Það er því nauðsynlegt einnig frá þessu sjónarmiði að taka þetta mál til rækilegrar athugunar. Það hefir nú sýnt sig, að þessi athugun getur tæplega farið fram á þinginu sjálfu, og þess vegna er það, að allir fjárveitinganm. hafa talið eðlilegast, að Alþ. setti mþn. til að rannsaka og athuga þessi mál. Brtt. liggur hér fyrir við þessa þáltill. á þskj. 76, þar sem farið er fram á það, að í stað þess að mþn. sé skipuð af 3 stærstu flokkum þingsins, eins og till. gerir ráð fyrir, þá verði hún skipuð af öllum flokkum þingsins. Fjvn. hefir ekki séð ástæðu til að breyta till. á þennan hátt. Þó t. d. 2 þm. kalli sig „Bændaflokk“ og 3 kommúnistar séu í þinginu, þá hafa þessir svokölluðu „flokkar“ alls engin áhrif á löggjöfina. Telur n. því, að það valdi aðeins vafningum, að þeir fari að eiga fulltrúa í þessari nefnd, enda ekki sanngjarnt eða ástæða til, að flokkar, sem engin skilyrði hafa til þess að koma manni frá sér í n. við hlutfallskosningu í þinginu, jafnvel þó það sé allmiklu fjölmennari nefnd, að þeir hafi fulltrúa í slíkri nefnd. Hitt er svo annað mál, að ég gæti vel hugsað mér, að fjölgað væri mönnum í n., en ég skal taka það fram, að það, sem ég segi um það, er sagt frá eigin brjósti, en ekki fyrir hönd n., því það hefir ekki verið sérstaklega um það rætt í fjvn. Þá teldi ég miklu heppilegra, ef fjölgað væri mönnum í n., að það væri gert á þann hátt, að í hana væri bætt mönnum, sem vegna starfs síns hafa sérstaka þekkingu á þessum málum. Ég á hálfpartinn von á, að slík till. kunni að koma fram, og get ég tekið fram, að ég myndi vera slíkri till. fylgjandi. Ef ætti að hafa fleiri en 3 menn kjörna í n., þá teldi ég sjálfsagt að kjósa þá með hlutfallskosningu í Sþ., en ekki að miða við flokka, eins og brtt. á þskj. 76 gerir ráð fyrir.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil aðeins skýra frá því, að ég hefi átt tal við nokkra hv. þm. úr ýmsum flokkum um það, hvort ástæða væri til að breyta þessari till. frá því formi, sem hún nú liggur fyrir í, og þá sérstaklega á þann hátt að bæta í n. mönnum, sem hafa sérstaka reynslu um framkvæmd skatta- og tollalöggjafarinnar. Mér hefir heyrzt á mönnum, sem nokkur vilji væri fyrir því, að þetta væri gert, og ég fyrir mitt leyti er þess mjög fýsandi. Ég hefi þess vegna samið brtt., sem kemur fram eftir örstutta stund, um það, að skattstjórinn í Rvík og tollstjórinn í Rvík. eigi sæti í n. ásamt hinum kjörnu fulltrúum. Ég geri ráð fyrir, að þeir líti á aðstöðu sína í n. á þann hátt, að þeir eigi þar ekki að túlka neina pólitíska stefnu, heldur séu þeir þar til þess að tryggja það, að n. hafi alltaf við höndina ráð þeirra manna, sem kunnugir eru framkvæmd þessarar löggjafar. Ég hygg, að það muni vera samkomulag um þetta hjá mörgum hv. þm., og vona ég, að þessi till. mælist vel fyrir. Það virðist vera nægilegt að gera ráð fyrir, að þeir 3 menn, sem kjörnir eru af hinum stærstu pólitísku flokkum, gæti hinna pólitísku lína í þessum efnum, hver út frá sínu sjónarmiði, og það verði ekki neitt til að trufla það, að þau sjónarmið fái notið sín, þó þessir aukafulltrúar eigi þar sæti. Það mætti kannske segja, að það væri eins hægt að leita ráða til þessara manna. En það verður aldrei eins einfalt að gera slíkt eins og að hafa þessa menn með í starfinu. Ég hygg, að ég hafi líka minnzt á það við meðferð þessa máls fyrr, að gera megi ráð fyri því, að n. verði þar að auki - þó þessir embættismenn eigi sæti í henni - að ráða sér aðstoð. Það mun líka vera völ á ágætri aðstoð frá manni, sem ráðuneytið leggur til, að í þetta verði ráðinn. Hann hefir sérstaklega kynnt sér þessi efni undanfarið og hefir því góð skilyrði til þess að verða þar að liði. Ef gengið er frá þessu eins og lagt er hér til, þá geri ég mér hinar beztu vonir um, að þessi nefnd geti komið að tilætluðum notum.

Forseti (HG): Það liggur fyrir brtt. frá hæstv. fjmrh., á þskj. 575.



Ég ætla ekki að fara að endurtaka það, sem ég sagði við fyrri umr. þessa máls út af brtt., sem ég myndi bera fram. Aðaltilgangurinn með henni er sá, að öll höfuðsjónarmið, sem uppi eru í landinu viðvíkjandi tolla- og skattalöggjöf, geti komizt að í n., þegar á að fara að endurskoða þessa löggjöf. Þess vegna legg ég til, að allir flokkar þingsins eigi menn í n. Eins og ég hefi áður tekið fram, þá leggjum við kommúnistar sérstaka áherzlu á, að við getum komið að okkar tillögum í þessari n., þar sem okkar till. eru að ýmsu leyti frábrugðnar því, sem fram hefir komið frá öðrum flokkum í þinginu. Við höfum einmitt borið fram allýtarlegar till. viðvíkjandi nýjum tekjuöflunaraðferðum, sérstaklega beinu sköttunum og ýmsum nýjum sköttum, þannig að það væri ekki nema sanngjarnt, að við hefðum tækifæri til þess í n. að láta okkar skoðanir í ljós og koma fram með okkar till., þegar nú loks á að endurskoða þessa löggjöf. Ég vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. um það, að í stað „3 manna“ komi: 5 manna, - og ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Það er nú komin hér fram brtt. frá hæstv. fjmrh. um það, að tveim embættismönnum sé bætt inn í n., auk þeirra þriggja, sem tilnefndir eru af stjórnmálaflokkum Alþ., en þá verður nauðsynlegt að samþ. till., sem gengur í svipaða átt og hin skrifl. brtt. frá hv. 5. þm. Reykv.

Þess er ekki þörf

. Jæja, en þá verður svo til orða tekið, að skipa skuli þriggja manna nefnd. sem fimm menn eigi sæti í. Ég skal ekki heldur deila við hv. 5. þm. Reykv. Hann taldi nauðsynlegt, að allir flokkar ættu fulltrúa í þessari n., til þess að sem flest sjónarmið gætu komið þar fram. Ég fyrir mitt leyti get nú ekki séð, að nokkurt gagn væri að því, að sjónarmið kommúnista kæmi fram í þessari n., án þess að leggja nokkurn dóm á það út af fyrir sig, því að það er fyrirfram vitað, að þeirra sjónarmið í skattamálum verður ekki lögfest. Það mundi því ekki gera annað en að tefja fyrir störfum n., ef menn með byltingaskoðanir kommúnista færu að vinna þar. Og hvað t. d. snertir Bændafl., þá veit ég nú ekki, hvaða sérstaka sjónarmið það er, sem hann hefir í skatta- og tollamálum, eða í nokkru máli yfirleitt. Ég held Sjálfstfl. geti mætt fyrir hann. Ég held því, að þessi rök hv. 5. þm. Reykv. séu ekki mikils virði.



Það eru aðeins örfá orð, af því að hv. 1. þm. Eyf. fór að hnýta í okkur kommúnista. - Ég bjóst nú satt að segja ekki við því, þótt við kæmumst í þessa nefnd, að Kommfl. fengi beinlínis að ráða gerðum hennar. En hinsvegar held ég, að ekki hefði veitt af því, að einn fulltrúi frá okkur kæmist þar inn, þó ekki væri til annars en að rifja upp fyrir Framsfl. hans horfnu sjónarmið og þau mál, sem hann hefir látið standa á stefnuskrá sinni í 20 ár og ekkert framkvæmt af. - Þetta vildi ég aðeins segja út frá því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði um það, að við kommúnistar hefðum lítið erindi, í þessa nefnd. Ég held einmitt, að við mundum vera þar mjög þarfir, þó ekki væri til annars en að vera nokkurskonar samvizka stjfl. í þessari nefnd.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. 1. þm. Eyf. var að tala um orðalagið á brtt. í þessu máli. Ég vil til samræmingar orðalaginu bera fram skrifl. brtt. um umorðun á tillgr., til þess að bæta úr því misræmi, sem af því mundi leiða, ef samþ. væri brtt. mín á þskj. 575, og tek ég þá brtt. á þskj. 575 aftur. En skrifl. brtt. er svona: „Tillögugreinin orðist svo: Sameinað Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa fimm manna milliþinganefnd til að endurskoða tolla- og skattalöggjöf landsins, þar á meðal öll lagaákvæði og fyrirmæli um skatt og tollheimtu og tollgæzlu. Þrír nefndarmanna skulu skipaðir eftir tilnefningu frá þremur stærstu flokkum þingsins. Auk þess skulu skattstjórinn í Reykjavík og tollstjórinn í Reykjavík eiga sæti í nefndinni. Fjármálaráðherra velur formann nefndarinnar. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði“. Afhendi ég hér með hæstv. forseta þessa brtt.

* Flm. (Magnús Jónsson): Ég skal ekki mæla mörg orð um þessa till. Þó að grg. sé stutt, segir hún allt, sem segja þarf. Ég flyt þessa till. af því, að ég hefi oft orðið var við það, þegar rætt hefir verið um laun embættismanna, að mikill ágreiningur er um það manna á meðal, hvað séu eiginlega þurftarlaun embættismanna, og oftast hefir verið um það deilt, hver þau væru í Rvík. Það er auðvitað ósköp þægilegt að nefna einhverja ákveðna upphæð, t. d. 4000 eða 4500 eða 5000 kr., og segja, að það séu rífleg laun og að vel sé hægt að lifa af þeim fyrir t. d. 5 manna fjölskyldu. En ég hefi orðið var við það í viðræðum við greinagóða menn, að þegar ég hefi lagt niður fyrir þeim, hvað það kostar raunverulega að lifa hér, hefir ekki orðið mikið um svör. Ég er líka viss um, að allir hv. þm. vita það - ekki sízt þeir, sem búið hafa í Rvík -, að þessi staðhæfing um, að 4000–5000 kr. séu rífleg laun handa 5 manna fjölskyldu, er markleysa ein. Það þarf ekki annað en að setja upp einfalt dæmi þessu til sönnunar. Í því dæmi þarf ekki að nefna óteljandi hluti, sem menn hafa vanið sig á að nota, en ekki er samt hægt að kalla óhófseyðslu. Það þarf ekki annað en að telja fram einföldustu lífsþægindi. Það þarf ekki annað en að setja upp örfáa liði, eins og húsaleigu, ljós, hita, skatt, fæðiskostnað og einfaldan klæðnað, og taka hið raunverulega ástand, sem er fyrir hendi, þá eru menn komnir alllangt upp fyrir þessa fjárhæð. Það hefir verið sagt, að menn mættu ekki nota í húsaleigu meira en 1/5 af launum sínum. Eftir því ættu embættismenn, sem hafa 5 manna fjölskyldu, að komast af með íbúð, sem kostaði 900–1000 kr. á ári. Það er enginn vafi á því, að það yrði mikil eftirspurn eftir íbúðum fyrir það verð, ef þær yrðu með þeim hætti, sem jafnvel mjög sparsamir embættismenn notast við hér í Reykjavík. Þær eru ekki til. –Það er eins, þó að reiknaður sé einfaldur fæðiskostnaður. Hann verður að jafnaði 2 kr. á dag fyrir hvern fjölskyldumeðlim. Ég veit ekki, hvort óhætt er að reikna með kaffisopa, sem gestir fengju, en þetta verða þá 10 kr. á dag yfir árið. Þessi dæmi sýna, að framfærslukostnaðurinn er hærri heldur en þau laun, sem ákveðin eru. Ég held, að það væri ósköp einfalt atriði fyrir einhverja opinbera stofnun, eins og hagstofuna, að gera reikning yfir þetta. Til þess má nota tvær aðferðir. Önnur er að hafa þetta eins og reglulega búreikninga. Hinsvegar mætti áætla, eftir því sem menn þekkja á fingrum sér, þessa einföldu þurftarliði, sem koma til greina við að framfæra fjölskyldu. Ef menn vilja ekki ákveða, hvernig embættismenn eiga að lifa, þá mætti ákveða t. d. þrjú stig, eftir því hvað stór íbúðin væri og annað þess háttar. Ég held út af fyrir sig, að það hljóti að vera æskilegt að fá slíka skýrslu, og ég er sannfærður um, að hagstofan geti gert þetta án nokkurrar verulegrar fyrirhafnar. Það er alltaf vafamál, hvað hátt þessir menn eiga að lifa. Það má að sjálfsögðu vitna í það, að til séu fjölskyldur, sem eru framfærðar á minni tekjum en embættismenn hafa yfir að ráða, og það er ekki nema alveg heilbrigt, að Alþ. geri sér það ljóst, þegar það ákveður launin, að það ætli embættismönnum að lifa eins og þessum fjölskyldum, að búa í tveggja herbergja íbúð og ganga í verkamannafötum. Fyrir nokkrum árum var uppi sterk hreyfing meðal embættismanna um að taka upp þann sið, sem tíðkaðist þá úti um heim, að ganga í verkamannafötum. Það væri gott að vita það, ef til þess væri ætlazt. Mjög margir af þessum mönnum vilja heldur lifa ódýrara lífi og komast af, en ég held, að það sé ekki til þess ætlazt. Það er miðað við t. d. fjögra herbergja íbúð og að menn gangi klæddir eins og við erum hér í dag, og þeirra fjölskyldur að sama skapi, og annað þess háttar. Það er ætlazt til þess, get ég hugsað mér, að þeir geti keypt svona tvö tímarit og blöð og verið í eins og tveimur félögum, en það er mikilsvert að fá þessu slegið föstu. Það ætti a. m. k. að vera útlátalaust fyrir þingið að fela hæstv. ríkisstj. að láta gera athugun á þessu, en það er ekkert annað, sem farið er fram á í þessari till. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en óska eftir, að þessi till. verði samþykkt.

Forseti (HG): Það hefir komið fram beiðni um, að umr. yrði frestað, og vil ég verða við þeirri beiðni.



Lanbnm. Nd. hafa orðið ásáttir um að bera fram þessa þáltill. á þskj. 413, um skipun n. til þess að gera tillögur um tilraunastarfsemi landbúnaðarins. Ég get að nokkru leyti vísað til grg. till., en verð þó að segja örfá orð, til þess að hinu háa Alþ. verði ljóst, hvað fyrir okkur flm. vakir. Ég lít svo á, að þetta sé mikið nauðsynjamál, þó að það ef til vill geti ekki talizt stórmál. Það er almennt viðurkennt þar, sem landbúnaður er stundaður nokkuð að ráði, að nauðsynlegt sé að reka mikla tilraunastarfsemi í sambandi við hann. Landbúnaðurinn er stundaður á þann hátt, að bændur verða að geta stuðzt við niðurstöður slíkra tilrauna. En það er svo. að tilraunastarfsemi eins lands kemur oft að litlum notum í öðru landi, vegna þess að viðfangsefnin eru mjög ólík, eftir náttúruskilyrðum og búskaparháttum á hverjum stað. Þetta á ekki hvað sízt við hjá okkur Íslendingum, því að Ísland hefir svo sérstaka jarðfræðilega aðstöðu, að jarðvegsskilyrði eru hér með allt öðrum hætti en í nágrannalöndum vorum. Ræktunaraðferðir og meðferð okkar á búfé er einnig allt önnur hér en tíðkast viðast hvar annarsstaðar. Hér hefir að vísu nokkuð verið gert af tilraunum allt frá því um aldamót, bæði á vegum Ræktunarfélags Norðurlands og Búnaðarfél. Íslands, og hefir verið varið til þeirra mála 20–30 þús. kr. úr ríkissjóði árlega síðustu árin. Það er mjög lítið fé, samanborið við það, sem aðrar þjóðir verja í þessu skyni, og auðvitað hefir sú tilraunastarfsemi verið af miklum vanefnum gerð, enda þótt mikið gagn hafi af henni leitt. Það hefir ekki verið um neitt heildarskipulag að ræða, og hefir þetta því verið meira í molum en þyrfti að vera. Í öðrum löndum er þetta samræmt í eitt kerfi fyrir allt landið. Ég hefi heyrt ýmsa þm. spyrja, hvort ástæða væri til að skipa sérstaka n. til að hafa þetta mál með höndum, hvort Búnaðarfél. gæti ekki unnið þetta starf. Þar til er því að svara, að Búnaðarfél. hefir vissulega gert það, sem það hefir getað og haft aðstöðu til, og reynt að samræma þessa starfsemi hjá sér annarsvegar og Ræktunarfél. Norðurlands hinsvegar. Einnig hefir það birt niðurstöður sínar um þessi efni. En nú er t. d. bændaskólunum og búum þeirra ætlað að reka einhverskonar tilraunastarfsemi, og þá hefir nýlega verið sett upp atvinnudeild við háskólann, sem einnig er ætlað að hafa með höndum tilraunastarfsemi í þágu landbúnaðarins. Öllu þessu verður að koma í skipulegt horf; annars verður landbúnaðardeildin lítils virði. Hún verður og að fá bújörð til umráða í nánd við Rvík. Það eru því æðimörg atriði, sem þarf að taka til athugunar, og ríkisvaldið verður þar að koma til greina. Þetta er það, sem vakir fyrir okkur flm., að tilraunastarfsemi Ræktunarfél. Norðurlands og Búnaðarfél. Ísl. og það, sem nú á að taka upp á vegum ríkisins, verði samræmt, og teljum við ekki hægt að gera það nema með þingvalinni n. Till. okkar um skipun n. eru miðaðar við þetta. við viljum láta skipa 2 menn af Búnaðarfél. Ísl.. 2 af landbn. AIþ., en þann 5. af ríkisstj. Við teljum, að ekki megi færri vera en 5 menn í n., til þess að sem flest sjónarmið komi þar til greina. N. þarf ekki að vera dýr. Málið er svo vel undirbyggt, að hún þyrfti ekki að starfa neina einn til tvo mánuði. Ég legg mikla áherzlu á, að ef vilji er fyrir því hér á Alþ., að slík n. verði skipuð, fái þessi till. að ganga fram, en dagi ekki uppi. Það er sérstök ástæða til þess að nefna þetta, vegna þess að nú mun því nær komið að þingslitum. Við álítum, að þetta starf þurfi að vinna einmitt fyrir næsta þing, og þess vegna vil ég taka þetta fram nú. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. en vænti þess, að hið háa Alþ. vilji fallast á rök þau. sem ég hefi fram borið og getið er í grg.



Þessi þáltill. er þess efnis, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að 20 ára fullveldis þjóðarinnar 1. desember þ. á. verði minnzt á virðulegan og viðeigandi hátt á Íslandi og erlendis, þar sem því verður við komið. Það má telja víst, að þetta 20 ára afmæli fullveldis þjóðarinnar, sem nú fer í hönd, 1. desember næstk., verði síðasta stóra afmæli fullveldisins meðan núverandi sambandslög eru í gildi. Þegar þjóðin gat minnzt 10 ára afmælis fullveldisins, var það gert með nokkuð öðrum hætti og virðulegri en tíðkazt hefir árlega að minnast afmælis fullveldisins. Þá voru hér samkomur í Reykjavík og víðar, sem ríkisstj. gekkst fyrir, og einnig mun þá fullveldisafmælisins sérstaklega hafa verið minnzt í Kaupmannahöfn af Íslendingum þar, sem alltaf er töluvert af, og íslenzka sendiherranum. Ég tel, að hin mesta nauðsyn sé á að nota þetta tækifæri til þess að vekja athygli á þjóð vorri sem víðast erlendis á þessum merkisdegi. Við þurfum að vekja athygli á þjóðinni og atvinnuvegum hennar, og við þurfum að minna á sjálfstæðisbaráttu hennar á undanförnum öldum og leggja ríka áherzlu enn á ný á það, að alheimi sé það ljóst, að við erum fullvalda þjóð og ætlum að halda áfram að vera það. Ég geri ráð fyrir, að ekki geti verið mikill ágreiningur meðal hv. þm. um það, að það væri goðgá af okkar hendi að láta slíkt tækifæri ganga okkur ónotað út greipum. Um hitt má frekar ræða og deila, á hvern hátt við gætum bezt notað þennan dag til þess að okkur yrði sómi og gagn að. Hér innanlands er sjálfsagt, að dagsins sé minnzt með almennum frídegi um land allt og hátíðahöldum. Ég teldi mjög vel fara á því, að guðsþjónustur yrðu þá víðsvegar um land til minningar þeirrar baráttu, sem liggur bak við þá fullveldisviðurkenningu, sem við þá vildum minnast. Ennfremur fyndist mér mjög vel við eiga, að ríkisstj. og fulltrúar allra stjórnmálaflokka á landinu notuðu daginn til þess að ávarpa þjóðina sérstaklega gegnum útvarpið. Þá tel ég einnig nauðsyn á, að fólkinu sé gefinn kostur á því að minnast þessa dags með gleði og skemmtunum sem víðast og að sérstök samkoma verði haldin hér í höfuðstaðnum, þar sem allir stjórnmálaflokkar lýstu m. a. áliti sínu á því, sem þessi dagur væri haldinn hátíðlegur til minningar um, fullveldi voru, og þeirri baráttu, sem við höfum orðið að heyja til þess að fá það viðurkennt og fengið okkur í hendur. Þá er það einnig nauðsynlegt, að öll blöð landsins helgi þennan dag efni sitt algerlega þessum degi, til þess enn frekar en með því, sem ég hefi minnzt á, að það verði brýnt fyrir þjóðinni, hve mikið hún hefir unnið í baráttunni og hve vel hún þarf að halda saman til þess að ná hinu endanlega takmarki. Ég fel ennfremur nauðsynlegt, að með sambandsþjóð vorri verði þessa dags alveg sérstaklega minnzt, fyrst og fremst af Íslendingum, sem jafnan eru nokkuð fjölmennir í Kaupmannahöfn. Þá tel ég einnig, að mælast þurfi til þess, að konungur Íslands sýni deginum sérstakan sóma og að sendiherra þjóðarinnar í Danmörku noti einnig tækifærið til þess að auglýsa þessa hátíð vora. Þá er það einnig nauðsynlegt, að Íslendingar í Danmörku komi á framfæri í öllum stórblöðunum þar áliti sínu á fullveldinu og því, sem framundan er í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Það er einnig nauðsynlegt, að sem víðast um heim komi í blöðum greinar þennan dag um frelsisbaráttu og fullveldi okkar í nútíð, fortíð og - eftir því sem unnt er í framtíð. Það ætti að vera hægðarleikur að koma slíkum greinum á framfæri gegnum fulltrúa landsins víðsvegar um heim. Slíkar blaðagreinar gætu haft mjög mikla þýðingu til þess að auglýsa þjóðina fyrir alheimi, e. t. v. meiri þýðingu heldur en við gerum okkur ljóst. Ég minnist þess t. d. frá ferðum mínum jafnvel í fjarlægum heimsálfum, eins og t. d. í Suður-Ameríku, að ég hefi orðið þess var hjá fjölda manna, að það eina, sem þeir í raun og veru vissu um Ísland, var það, að við hefðum haldið hátíðlegt þúsund ára afmæli Alþingis. Við það tækifæri var Íslandi meiri gaumur gefinn en sennilega nokkru sinni fyrr, og ekkert heimsblaðanna lét þennan atburð, þó að hann væri hátíðlegur haldinn hjá smáþjóð norður við heimskaut, framhjá sér fara. Sá atburður hefir því miklu um þokað um að gera miklu fleiri mönnum ljóst en áður, hverjar eru aðstæður þjóðar vorrar, hvernig sjálfstæðisbaráttu hennar hefir verið háttað og við hvaða kost hún á að búa. Það væri einnig æskilegt, ef unnt væri að koma því við sakir kostnaðar, að fulltrúum Íslands erlendis, þ. e. a. s. þeim þjónustumönnum í utanríkisþjónustu Dana, sem með mál okkar eiga að fara, yrði falið að gera sitt til þess að auglýsa þennan dag á þann hátt, sem virðulegast yrði við komið. Það er gert ráð fyrir því í þessari þáltill., að ríkisstj. ráðgist við utanríkismálan. um það, á hvern veg þessu yrði bezt við komið erlendis, og má telja víst, að allir stjórnmálaflokkarnir vilji stuðla að því, að þessa merkisdags í sögu þjóðarinnar verði minnzt með sem mestum sóma. Ennfremur er getið um það í þáltill., að æskilegt væri, að hægt yrði að gefa út sérstakt minningarrit, og yrði það birt á a. m. k. einu heimsmálanna, auk íslenzku. Ég hefi orðað það svo, að þetta væri „æskilegt“, til þess að ríkisstj. sé ekki við það bundin, ef kostnaður skyldi reynast of mikill. En ég vil geta þess, að vandað rit um sjálfstæðisbaráttu vora og hag þjóðar vorrar gæti fært með sér tekjur, því að sennilega mætti selja ritið síðar, t. d. á heimssýningunni í New York. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, höfum við ákveðið að leggja í það djarfa fyrirtæki að taka þátt í alheimssýningunni í New York á næsta ári og skipa okkur þar á bekk með stórveldum heimsins. Það gefur að skilja, að við höfum mjög veika aðstöðu til að vekja athygli á okkur þar, og mun mörgum þykja það fífldjarft af okkur að ráðast í slíkt stórræði. En að sjálfsögðu verður vandað svo til framkomu okkar sem unnt er, og má e. t. v. vænta þess, að það óbreyttasta geti vakið á sér athygli innan um allan þann íburð, sem stórþjóðirnar geta leyft sér. Ég hefi flutt þessa till. af því að mér er það ljóst, og enda öllum hv. þm., að oss er hin mesta nauðsyn á því að vekja athygli sem víðast á fullveldi voru, og ég veit, að aukin athygli á Íslandi og Íslendingum og sögu þeirra þýðir aukna samúð annara þjóða með okkar litlu þjóð, sem væri okkur ómetanleg.

*Jónas Jónsson: Ég er samþykkur hv. þm. Snæf. um það, sem er aðalefni till. hans, að rétt sé og sjálfsagt að minnast fullveldisafmælisins 1. des. næstk., en mér virðist hv. þm. gera ráð fyrir, að auðveldara verði að koma í framkvæmd ýmsum atriðum, sem till. fjallar um, en verður í raun og veru. Það er skammur tími til stefnu til undirbúnings. Ég á aðallega við útgáfu myndarlegs minningarrits, sem jafnvel fjallaði um sögu sjálfstæðisbaráttu vorrar og yrði gefið út á a. m. k. einu erlendu tungumáli. Þetta kynni að mega gera, en það yrði ekki auðvelt að ganga frá því, svo að í lagi væri, á svo skömmum tíma, sem við höfum yfir að ráða. Persónulega held ég, að það, sem aðallega vakir fyrir hv. flm. og fram kom í fyrri hluta ræðu hans, nefnilega, hvernig Íslendingar sjálfir minntust þessa dags, hefði mest áhrif. Starfið innanlands og samhugur þjóðarinnar hefir mest að segja. Að því leyti, sem kæmi til kasta utanríkismálan. um ráð og till., mundi ekki standa á henni til stuðnings þessu máli. En þar sem þegar hefir verið gengið frá fjárl. og ekki ætlað fé til þessara framkvæmda, sé ég ekki vænna ráð en að vísa þáltill. til ríkisstj. Frá minni hálfu þýðir sú uppástunga ekki, að ég vilji helzt drepa till. heldur er andi till. þvert á móti studdur af mér. Ég er sannfærður um, að öllu, sem er aðalefni till., mætti ná, ef þingflokkarnir standa saman um hana. En ég tel heppilegra, að ekki væri lofað of miklu. eins og segja mætti að væri, ef till. væri nú afgr. eins og hún liggur fyrir.

*Flm (Thor Thors): Enda þótt það sé nokkuð óvanalegt að þakka, þegar máli er vísað til stj., held ég, að það sé óhætt í þetta sinn að þakka hv. þm. S.-Þ. fyrir undirtektir hans við það, sem er aðalatriðið í þessu máli: að ríkisstj. hlutist til um, að þessarar miklu hátíðar þjóðarinnar verði minnzt svo, að til sóma verði. Mér var það ljóst, að búið var að ganga frá fjárl. Till. hefir legið hér nokkuð lengi og ekki komizt að, en hinsvegar er það á valdi ríkisstj. að verja nokkru fé til þessa máls, þar sem alltaf er gert ráð fyrir óvissum útgjöldum úr ríkissjóði á ári hverju, enda veit ég, að enginn af flokkum þingsins mundi telja það eftir. En þar sem hér er aðeins um fyrri umr. að ræða og stendur til að slíta þingi á morgun, sé ég það fyrir, að málið muni daga uppi, ef ekki verður snúið inn á þá braut, sem hv. þm. S.-Þ. benti á. Get ég því fallizt á þá lausn málsins vegna þeirra ummæla, sem hv. þm. hafði um till. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. láti á sjá, að hún sé fús til að stofna til framkvæmda í sambandi við þetta mál, og þá auðvitað í samráði við utanríkismálan.

*Guðrún Lárusdóttir: Herra forseti! Það er vilji okkar allra, að þau hátíðahöld, sem nú eru ráðgerð, fari fram sem virðulegast og fegurst. Nú eru horfur á, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., og vildi ég þá beina þeim tilmælum til hennar, að hún, þegar hún fer að vinna að þessu, taki til athugunar atriði, sem ég tel miklu varða, að á hátíðisdeginum verði lokað þeim eiturbrunni, sem kemur í veg fyrir allan virðulegan og hátíðlegan blæ. Þetta er mín uppástunga í málinu, og ég vil í þessu sambandi minna á það, að á 1000 ára hátíðinni á Þingvelli hefði orðið annar bragur á framferði þeirra þúsunda, sem þar voru saman komnar, ef ekki hefði verið gripið til þess góða ráðs að loka áfengisverzluninni í tæka tíð.