Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það sem knýr mig til að taka nú til máls er að síðast þegar þetta frv. var til umr., vék hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sér sérstaklega að mér og gerði ýmsar aths. við það mál sem ég hafði áður flutt varðandi frumvarpíð. Það, sem mér þótti sérstaklega athyglisvert við ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, var að þótt hann hafi talað allra manna lengst í málinu, þá hefur ekki enn komið fram hjá honum hver er í raun og veru afstaða hans til frv. Hann svaraði ekki heldur þeirri spurningu, sem ég lagði fyrir hann, hvaða manni í þingflokki Alþfl. hann hefði bannað að vera meðflm. að þessu frv.

Ég hef engum bannað það.

Það hefur komið fram í grein í Morgunblaðinu, sem hv. alþm. Vilmundur Gylfason skrifaði, að forusta Alþfl. hafi bannað einum úr þingflokki Alþfl. að vera meðflm. að þessu frv. Ég dreg ekki í efa að þetta eru réttar upplýsingar hjá Vilmundi Gylfasyni. Hann gefur í skyn í þessari tilvitnuðu grein í Morgunblaðinu að formaður Alþfl. og formaður þingflokksins hafi svælt, eins og hann orðar það, einn þm. Alþfl. út af þessu frv.

Það er ekki heldur rétt.

Það er þá eftir því leitað, að hv. þm. Vilmundur Gylfason, sem er heimildarmaður minn í þessu máli, upplýsi þingheim um það sanna. Ef þetta er rangt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni er auðvitað nauðsynlegt að það komi í ljós. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sneri sér alveg sérstaklega til mín af dálitlum þjósti og sagði sem svo, að ég væri greinilega ekki þingvanur. Ég ætti, áður en ég færi að vitna í sitt mál, að lesa útskrift af ræðum, því að hann hefði hvergi á það minnst í ræðu sinni, að Alþýðusamband Íslands virtist vera að stefna í upplausn, eins og ég hélt fram. Það kann kannske að koma ýmsum hér í hv. deild. á óvart, að ekki aðeins lagði ég það á mig að hlusta á hv. þm. Sighvat Björgvinsson tala sitt langa mál, heldur las ég líka ræðuna samviskusamlega alla yfir. Og þar stendur, með leyfi forseta, setning svo hljóðandi: „Í annan stað þótti mér enn þá meira umhugsunarvert fyrir forustusveit verkalýðsflokkanna og verkalýðshreyfingarinnar, sem hér eiga sæti, þegar svo er komið að svo virðist vera sem Alþýðusamband Íslands sé af þessum ástæðum og öðrum að stefna í upplausn.“ Þetta sagði hv. þm., formaður þingflokks Alþfl., og ég er satt að segja mjög undrandi á því, að forustusveit Alþfl. skuli í allt sumar og enn í dag vera að ráðast á Alþýðusambandið og forustumenn þess með svona orðbragði. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur líka látið í veðri vaka í allt sumar - ekki bara í blaðaskrifum, heldur t. d. tvívegis eða þrívegis hér á Alþingi - að það séu undarlegir menn sem nú sitji í forsetastóli og varaforsetastóli Alþýðusambands Íslands, því að annar sé háskólagenginn og hinn stóratvinnurekandi. Ég veit eiginlega ekki af hverju svona málflutningur heyrist af vörum hv. þm. Alþfl. Ég skil ekki af hverju t. d. hv. þm. Vilmundur Gylfason er að gefa það í skyn hvað eftir annað, að forustumenn Alþýðusambandsins og verkalýðsfélaganna gegni ekki hagsmunum umbjóðenda sinna af þeim ástæðum að þeir sækist svo mjög eftir fallegum stólum á skrifstofum og góðri aðstöðu þar. Ég skil aftur á móti vel að hv. skrifari þessarar deildar, Halldór Blöndal, veitist harkalega að forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar. Hann sagði í ræðu fyrr í þessari umr. að það þyrfti auðvitað að steypa öllum núverandi forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar. Það munar ekki um það. Sennilega á hv. þm. Pétur Sigurðsson, ritari Sjómannafélagsins, að fylgja með í þeirri kollsteypu. Það er eðlilegt að þeir, sem tilheyra leiftursóknararmi Sjálfstfl., telji sig þurfa að steypa öllum verkalýðsforingjum landsmanna af stóli. En ég skil ekki af hverju hv. þm. Alþfl. eru núna, á þeim tíma þegar forustumenn Alþýðusambandsins eru að leggja upp í harða kjarasamninga við atvinnurekendur, að veitast sérstaklega að þessum mönnum æ ofan í æ. Ætli það sé eitthvað verra fyrir Alþýðusambandið að forseti þess hefur aflað sér menntunar? Er hann eitthvað verri maður fyrir það? Eða er líklegt að hann eigi einmitt vegna þess auðveldara með að nota þau rök sem kannske duga þegar til kjarasamninga kemur? Ég er alveg sannfærður um að forseti Alþýðusambandsins, Ásmundur Stefánsson, er kosinn vegna þess að fólkið treystir honum til að sinna þessu þýðingarmikla starfi, enda hefur hann sannað það á undanförnum árum, m. a. í hverjum kjarasamningunum á fætur öðrum, að hann hefur reynst Alþýðusambandinu og verkafólki á Íslandi stoð og stytta. Mér er alveg óhætt að fullyrða það, vegna þess að ég hef af því náin kynni, að einmitt fyrir forustu hans hafa náðst þrátt fyrir allt þeir kjarasamningar sem við höfum komið í höfn. Það er heldur ómerkilegt af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að vera sí og æ að klifa á því, að Björn Þórhallsson, varaforseti Alþýðusambandsins, sé einhver stóratvinnurekandi. Það er mála sannast að Björn Þórhallsson gekk strax í Verslunarmannafélag Reykjavíkur 1957 þegar hann kom út úr skóla, og hann hefur unnið þeim samtökum mjög vel allar götur síðan. Björn Þórhallsson hefur nú síðustu árin unnið fyrir sér ásamt konu sinni með því að gera skattframtöl og annast bókhald fyrir nokkur fyrirtæki ásamt því að vera launaður starfsmaður Landssambands ísl. verslunarmanna. En að hann sé einhver stóratvinnurekandi er auðvitað algerlega fráleitt að halda fram. Og það er ómaklegt af þeim Alþfl.-mönnum að vera að veitast að forsetunum með þessum hætti, ekki síst þegar þeir standa í erfiðum verkum. Og ég spyr: Ætli það sé eitthvað verra að hv. þm. Karl Steinar Guðnason, sem er formaður verkalýðs- og sjómannafélagsins í Keflavík, hafi kennarapróf? Ætli hann sé eitthvað verri maður fyrir það? Eða ætli það hafi verið eitthvað verra fyrir verkalýðshreyfinguna og verkalýðsfélagið Baldur á Ísafirði, að Hannibal Valdimarsson var skólastjóri þar um skeið? Ég er satt að segja undrandi á því, að forustumenn Alþfl. skuli tala eins og þeir hafa gert í þessari umr., að það séu hálfgerðir glæpamenn, sem stjórna verkalýðsfélögunum - og ekki nóg með það, heldur að Alþýðusamband Íslands sé í upplausn. Ég þóttist hafa rökstutt það mjög vel í ræðu minni fyrr í umr., að Alþýðusamband Íslands hefur aldrei verið eins vel í stakk búið að sinna sínu þjónustuhlutverki fyrir verkalýðsfélögin og það einmitt er í dag. Það hefur verið að styrkja sig ár frá ári með því að setja á fót hagdeild, koma á fót Menningar- og fræðslusambandi alþýðu og svo mætti lengi telja. En hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði í sinni ræðu um sérfræðinga: Við bara kaupum þá - og vitnar þá í einhvern danskan sósíaldemókrata í verkalýðshreyfingunni.

Forseta danska alþýðusambandsins.

Forseta alþýðusambandsins danska. Það getur vel verið að forseti alþýðusambandsins í Danmörku og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl., telji nauðsynlegt fyrir sínar stofnanir að kaupa vitið. Ég er aftur á móti sannfærður um það, að það er ekki verra að hafa í forustusveit í félagasamtökum menn sem hafa aflað sér menntunar. Eins og ég rakti hér um daginn, þá er það ekkert kappsmál fyrir Alþýðusamband Íslands, hvorki núna né fyrr, að það verði endilega um aldur og ævi og í öllum samningum eitt allsherjarsamflot verkalýðsfélaga. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði hér næstum eingöngu um þetta samflot. Verkalýðsfélögin og Alþýðusambandið meta það hverju sinni hvernig þau telja best að standa að kjarasamningum. Reynslan hefur verið sú á undanförnum árum, að menn hafa talið heppilegra að fylk ja liðinu saman, sérstaklega vegna þess að menn hafa verið að koma fram mjög þýðingarmiklum félagslegum úrbótum í fyrsta lagi, og á síðasta ári var ein meginástæðan fyrir þessu samfloti sú, að verið var að gera hér sérstakan kjarasamning. Verkalýðshreyfingin var að gera tilraun til þess, sem tókst, að koma öllum starfsheitum innan sinna vébanda í einn kjarnasamning. En hv. þm. Sighvatur Björgvinsson býsnast mikið yfir því, að nú sé þetta allt í upplausn, ýmis fagsambönd ætli að semja sér o. s. frv. En sannleikurinn er sá, að ég sé ekki betur en það verði staðið að kjarasamningum nú með mjög svipuðum hætti og gert hefur verið á liðnum árum. Ég ætta að reyna að verða við óskum hæstv. forseta og tala ekki mjög lengi. Ég vil aðeins segja það varðandi frv. sem hér er til umr., að ég vil ítreka það sjónarmið mitt, sem ég gerði mjög ítarlega grein fyrir síðast þegar ég talaði, að ég tel ekki heppilegt að samþykkja frv. þess eðlis að með því er hlutast til um innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar, sérstaklega með það í huga, að það hefur ekki nokkur maður í verkalýðshreyfingunni óskað eftir því við Alþingi og allar þær stofnanir og þau samtök innan verkalýðshreyfingarinnar, sem um málið hafa fjallað, hafa lagst gegn frv. Ef við lítum aðeins nánar á það, þá eru í því ákvæði sem t. a. m. banna ekki einum manni á vinnustað, einum einasta manni, að gera úr sjálfum sér sérstakt stéttarfélag sem gæti þá farið í verkfall ef hann svo vildi. Hann gæti þá líka kosið sjálfan sig á þing stéttarfélaganna, og svo mætti lengi telja. Ég er ekki viss um að það hafi mikið gildi fyrir okkur að vera að brjóta verkalýðssamtökin niður í enn þá smærri einingar en við nú búum við. Hitt vil ég svo ítreka, sem ég sagði hér um daginn, að skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar eiga eftir að þróast með eðlilegum hætti. Ég tel að þau skref, sem hafa verið stigin hjá ÍSAL og hjá ríkisverksmiðjunum, hafi sýnt að breitt samstarf verkalýðsfélaga á vinnustað er af hinu góða. Ég hygg að verkalýðsfélögin muni, þar sem þetta á við, halda áfram að beita sér fyrir fyrirkomulagi af þessu tagi. En ég er algerlega andvígur því að löggjafinn sé með þeim hætti, sem hér er lagt til, með íhlutun um innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Áður en ég fer að ræða efnislega þá till., sem hér er á dagskrá, verð ég satt að segja að undrast það, hvernig umræður hafa verið í sambandi við þessa till. Menn hafa tekið þetta upp sem almennar pólitískar umr. og oft á tíðum reynt að forðast sem mest það efni sem á dagskrá er. Ég harma alveg sérstaklega aðra af ræðum hv. 3. þm. Vestf., þar sem hann veittist úr ræðustól þessarar hv. deildar að varaforseta Alþýðusambandsins, brigslar honum um að hann sé atvinnurekandi, og annað álíka hefur fylgt í kjölfarið. Ég held að það hafi verið á þessu hausti að ég las ágæta grein eftir þennan sama þm., - þetta er siðvæðingargrein sem kom í Morgunblaðinu, - þar sem hann fjallar um nauðsyn þess að forðast persónulegar svívirðingar í pólitískum umr. og er með ýmsar góðar siðvæðingarreglur í þeim efnum. En vart er nú liðinn mánuður þegar hann hefur gleymt þessari messu sinni í Morgunblaðinu og veitist hér að fjarstöddum varaforseta Alþýðusambandsins með ósmekklegum og ósæmilegum brigslyrðum, sem ég harma þótt pólitískur andstæðingur okkar hv. 3. þm. Vestf. beggja eigi hér hlut að máli. Nóg um það. Frv. til l. á þskj. 18, sem hér er til umr., er að mínu mati dæmalaust plagg. Þó skal viðurkennt að grg. hv. þm. er að ýmsu leyti vel unnin og að mörgu leyti sögulega athyglisverð og sýnir að hv. þm. kann oft vel til verka þó sú hæfni vilji nýtast misjafnlega. Fyrsta atriðið, sem ég er algerlega mótfallinn, er að innri málum verkalýðshreyfingarinnar á ekki að skipa með lögum. Það er rangt hjá hv. flm. að frv. sé aðeins breyting á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Lögin um stéttarfélög og vinnudeilur kveða ekki á um innri skipulagsmál verkalýðshreyfingarinnar. Lögin um stéttarfélög og vinnudeilur frá 1938 kveða á um leikreglur í vinnudeilum, hvernig verkföll skuli boðuð, ákvæði um sáttastörf, valdsvið sáttasemjara o. s. frv. Það er mín persónulega bjargfasta skoðun, - og þar er ég nú ekki í slæmum félagsskap, þar eru skoðanabræður mínir allir sósíaldemókratískir flokkar á Norðurlöndum, - að verkalýðshreyfingin verði sjálf að leysa sín skipulagsmál. Ég held að þó að hv. þm. Vilmundur Gylfason leiti um öll Norðurlönd og reyndar víðar um Evrópu finni hann hvergi fordæmi að sósíaldemókratískur flokkur beri fram slíkar tillögur sem hér liggja fyrir. Hv. þm. mótmælir þessu e. t. v. á þeim forsendum, að hann líti á sjálfan sig sem sérstakan sósíalískan flokk. Þetta hafa menn fengið að heyra frá miðju sumri og alveg fram á haustnætur. Þetta er heimilisböl Alþfl. sem ég leiði hest minn frá að leggja dóm á. Það er nú svo komið á landi hér að heimilisböl og flokkserjur stjórnarandstöðuflokkanna innbyrðis eru helsti sirkusinn í landspólitíkinni. Flm. gagnrýnir mjög skipulag ASÍ og er þar persónulega haldinn einhverjum Messíasarkomplexum. Þetta skipulag má að sjálfsögðu gagnrýna. En það er í öllum megindráttum eins og skipulagið á danskri verkalýðshreyfingu. Þar með er ekki sagt að því megi ekki breyta. Ég hef aldrei heyrt að neinn danskur þm. sósíaldemókrata legði til að öllu skipulagi dönsku verkalýðshreyfingarinnar væri umturnað með lögum frá danska þjóðþinginu. Það er Glistrup einn í því landi sem leggur það til. Það er líka rétt að minna á að ýmis ákvæði um boðun verkfalla og fleira eru ekki í dönskum lögum, heldur er þar byggt á samningi milli aðila vinnumarkaðarins frá því um síðustu aldamót sem báðir aðilar hafa haldið. Þm. gerist býsna djarftækur í rökstuðningi sínum þegar hann telur lagafrv. sitt styðjast við álit milllþinganefndar ASÍ sem samþykkt var á ASÍ-þingum sem stefnuskráratriði 1958 og 1960. Í tillögum hv. 9. þm. Reykv. er lagt til að hver vinnustaður, sem hafi 25 launþega eða fleiri, skuli stofna starfsgreinafélag og heimilt sé, ef samkomulag er um það, að stofna slík félög þó færri séu á vinnustað. Þetta skal framkvæma með lögum sem taki gildi um næstu áramót. M. ö. o.: um næstu áramót skal þorri íslenskra verkalýðsfélaga leystur . upp með lögum og með lögum skulu upp rísa frá næstu áramótum önnur verkalýðsfélög, og þetta skal gert til að koma skipulagi á verkalýðsfélögin. Hvernig yrði þetta í reynd? Eigum við að bera niður við Reykjavíkurhöfn þar sem hv. þm. telur sig eiga bæði fylgi og vera býsna kunnugur? Hjá hverju skipafélagi hjá Reykjavíkurhöfn risi upp starfsgreinafélag á vinnustað. Það verða a. m. k. 5–7 verkalýðsfélög við Reykjavíkurhöfn, jafnvel mun fleiri, ef t. d. pakkhúsmenn og skipaafgreiðslumenn væru í sérfélögum. Í byggingariðnaði og hjá verktökum risu upp sérstök vinnustaðafélög með fullum samningsrétti. Hvernig mundi þetta verka ef atvinnuleysi gengi í garð og undirboð færu að berast? Hvað yrði um samstöðuna? Hvað yrði um samhjálpina? Mundi þetta styrkja aðstöðu verkalýðsfélaga? Athugum nú landsbyggðina. Hvert eigum við að fara? Eigum við að fara til Sauðárkróks? Þar yrði eitt verkalýðsfélag fyrir sambandsfrystihúsin. Þar yrði annað verkalýðsfélag fyrir frystihús Sölumiðstöðvarinnar. Hvað yrði um þá sem ynnu annars staðar? Hv. þm. Karvel Pálmason gerði reyndar þessa fsp.: Hvað yrði um þá sem ynnu annars staðar en á tveimur yfirgnæfandi stærstu vinnustöðunum? Þeir gætu stofnað sín verkalýðsfélög. Á þessum gróna og indæla stað, Sauðárkrók, gætu verið komin 10–20 verkalýðsfélög og allt til að bæta skipulagið! Dagsbrún gæti skipst upp í tugi, jafnvel hundrað verkalýðsfélög. Uppáhaldsverkalýðsfélag hv. þm., Verslunarmannafélag Reykjavíkur, mundi ekki skiptast í tugi, heldur sennilega nokkur hundruð verkalýðsfélaga. Dettur nú nokkrum heilvita manni í hug að slíkt skipulag yrði til að styrkja verkalýðshreyfinguna eða kæmi til með að bæta hag þeirra lægst launuðu eða koma betra skipulagi á vinnumarkaðinn? Sér ekki hver maður að þetta býður upp á algera upplausn og glundroða og mundi auk þess styrkja aðstöðu atvinnurekenda? Hvergi í frv. er lagt til að skipulagi atvinnurekenda sé breytt. Þeir kæmu til með að halda áfram sem ein heild, a. m. k. þar sem þeim væri það þóknanlegt. Hefur hv. þm. ekki lesið of margar greinar í breskum íhaldsblöðum, þar sem birtast daglega heiftúðugar árásir á breska verkalýðshreyfingu, en hins vegar lítið um gagnrýni á breska atvinnurekendur? Tillögur mþn. Alþýðusambandsins gengu hins vegar út á það, að vinnustaðurinn skyldi vera undirstaða skipulags og hliðstæðir vinnustaðir, t. d. Reykjavíkurhöfn. skyldu vera í sama félagi og sama starfsgreinasambandi, og frystihús í sama byggðarlagi svo að fleiri dæmi séu tekin, skyldu vera í sama félagi og það væri bundið að þau væru öll í sama starfsgreinasambandinu. Það var algert skilyrði að sömu atvinnugreinar og hliðstæðar atvinnugreinar væru í sama starfsgreinasambandi. Tillögur þm. eru því ekki tillögur mþn. ASÍ, heldur beinlínis andstæða þeirra. Ég tek það fram, að ég tel tillögur ASÍ frá 1958 og 1960 að ýmsu leyti úreltar. En það breytir engu. Þessi starfsgreinasambönd mundu síðan mynda uppistöðuna í Alþýðusambandinu. Ég efast ekki um, og það er reyndar vitað, að einstakir vinnustaðir hafa mjög sterka verkfallsaðstöðu, aðrir vinnustaðir hafa veika verkfallsaðstöðu. Dettur nú hv. flm. í hug að þeir, sem hafi veikustu verkfallsaðstöðuna, eða við skulum snúa því við og segja: þeir, sem hafi sterkustu verkfallsaðstöðuna, séu þeir sem lægst hafa launin? Mér er nær að halda að það sé oft og tíðum alveg það gagnstæða. Hugsun ASÍ var ekki sú að þeir, sem hefðu sterkustu verkfallsaðstöðuna, gætu brunað fram hjá öðrum og þá ekki síst þeim vinnustöðum sem hefðu veika verkfallsaðstöðu, en brýnustu þörfina fyrir kjarabætur. Ég hélt að stefna sósíaldemókrata í öllum löndum væri sömu laun fyrir sömu vinnu og að styrkja samhjálpina og samstöðuna, en ekki farið eftir því, hvaða verkfallsaðstöðu hver og einn einstakur vinnustaður hefði. Skyldan með þátttöku í starfsgreinasambandi með aðild að ASÍ átti að tryggja, eftir því sem unnt væri, þessa samhjálp og samstöðu, þennan þátt sem sósíaldemókratískir flokkar um allan heim leggja ríka áherslu á. En hv. þm. leggur til að á vinnumarkaðinum ríki lögmál markaðarins, lögmál frumskógarins. Það er uppistaðan í tillögum sósíaldemókratans Vilmundar Gylfasonar. Herra forseti. Ég get farið að stytta mál mitt um tillögur hv. þm. Ég get rætt þær betur við seinni umr. En mér þykir rétt að skýra þróunina innan ASÍ. Frá 1960 hafa verkalýðsfélög mjög víða sameinast í stærri einingar. Má þar nefna Eyjafjarðarsvæðið sem nú er allt sameinað í einu sterku verkalýðsfélagi, þar sem áður voru 5–6 félög og sum þeirra vart með lífsmarki. Fjöldi verkamanna- og verkakvennafélaga hafa sameinast í eitt félag, enda víða á landinu, eins og t. d. í frystihúsum, að bæði kynin vinna á sama vinnustað og við sömu störf. Einn þátturinn í því er sá, að á þessum vinnustöðum ríkt mun meira launajafnrétti en t. d. tíðkast hjá því opinbera. Það er fróðlegt að segja frá því og það eru góð tíðindi, að meðallaun kvenna í frystihúsum, meðallaun fyrir unna klst., eru hærri en meðallaun karla. Gætu skrifstofur ríkisins stært sig af þessu? Gætu bankar á Íslandi stært sig af þessu, sem vaða þarna fram fyrir skjöldu í misrétti í launum milli kynja? Þarna hefur á mörgum stöðum tekist ákaflega góð samstaða. Á öðrum stöðum, eins og hér í Reykjavík, vinna félög eins og Verkakvennafélagið Framsókn og Verkamannafélagið Dagsbrun ákaflega vel saman hvað sem líður öllum pólitískum ágreiningi milli einstakra stjórnenda. En ég legg áherslu á að þetta er ekki hægt að gera með valdboði, hvorki frá Alþingi né ASÍ. Þetta verður að koma frá félögunum sjálfum, félagsmönnunum sjálfum. Það er ekki til farsældar að leggja niður með valdboði rótgróin, gömul félög. Verkafólkið verður sjálft að átta sig á nýjum tímum og breyttum atvinnuháttum. Annað atriði vildi ég benda á. Árið 1960 og um það leyti voru félögin komin í ákveðna hættu á ýmsum sviðum. T. d. voru á ýmsum kaupskipum allt að 12 stéttarfélög og fræðilegur möguleiki var að verkföll gætu staðið allt árið, sinn hvern mánuðinn hjá hverju félagi. Lagabreytingar vofðu yfir, og því var margyfirlýst hér á Alþingi, að lagabreytingar þyrfti til að hindra þetta. Nú minnist enginn á slíkt. Þessu hafa verkalýðsfélögin sjálf breytt og komið sér saman um það, og nú eru öll lög óþörf því að það hefur í öllum meginatriðum tekist að samræma uppsagnarfrest og samningstíma þessara félaga. Sama hefur tekist í ríkisverksmiðjum, álverksmiðjunni, virkjunarframkvæmdum hjá Landsvirkjun. Það hefur tekist að gera sameiginlega samninga á fjölda þessara staða. Sjálfsagt gæti starfsfólk á einhverjum þessara staða klofið sig frá verkalýðsfélögunum, stofnað eigið verkalýðsfélag og sem slíkt haft hagnað af fyrir sig, en það mundi veikja verkalýðssamtökin í heild. Án starfsgreinasambands mundi það e. t. v. hagnast sjálft í bili, en veikja samhjálpina og samstöðuna. Stefnuyfirlýsingin frá 1958 er að gera vinnustaðina að grunneiningu, en ekki vinnustaðina að sjálfstæðu verkalýðsfélagi. Þessi stefnuyfirlýsing hefur líka komið í veg fyrir meiri ringulreið og sniðið af ýmsa vankanta, eins og ég hef nefnt hér dæmi um. Hitt má segja með réttu, að það megi gagnrýna verkalýðsfélög fyrir að hafa ekki unnið af meira krafti að breytingum á skipulagi sínu. Þó hafa býsna margar breytingar verið gerðar. En það var ekki grundvöllur 1960, þrátt fyrir þingsamþykkt ASÍ, að knýja fram þessar breytingar vegna mjög sterkrar andstöðu innan félaganna sjálfra. Ég vil minna á að enn eru þessar hugmyndir uppi, og ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér samþykkt síðasta ASÍ-þings um skipulagsmál. Þetta var þing sem haldið var í nóvemberlok 1980. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „34. þing ASÍ telur það ástand sem nú ríkir í skipulagsmálum verkalýðssamtakanna, bæði hvað snertir innra skipulag ASÍ og gagnvart öðrum launþegasamtökum, með öllu óviðunandi. „ - Og ég geri hér innskot: Vissulega var það rétt sem hv. 3. þm. Vestf. sagði um ágreining milli launþegasamtakanna undir hvert félag hver hópur eigi að falla. Ég held þá áfram lestri samþykktar um skipulagsmál: „Þingið ítrekar enn á ný þá meginstefnu, að grundvöllur skipulags sambandsins skuli vera vinnustaðurinn og landssambönd sem taki yfir helstu starfsgreinar. Þingið felur skipulagsnefnd í samráði við miðstjórn að hafa forgöngu um viðræður milli núverandi landssambanda innan ASÍ um nauðsynlegar aðgerðir sem leiði til þess, að landssambönd verði í reynd starfsgreinasambönd. Þessum viðræðum skal lokið fyrir reglulegan sambandsstjórnarfund ASÍ 1982 og leggi skipulagsmálanefnd fyrir þann fund greinargerð um niðurstöður sínar. Leiði störf nefndarinnar í ljós, að nauðsyn beri að hennar mati til breytinga á gildandi samþykkt um skipulagsmál, skal nefndin jafnframt gera tillögur um breytingar til sambandsstjórnar sem kynni þær aðildarsamtökum og leggi síðan fyrir 35. þing ASÍ 1984. Enn fremur felur þingið skipulagsmálanefnd í samráði við landssambönd, félög með beinni aðild og miðstjórn að hafa forgöngu um viðræður um skipulagsmál við önnur launþegasamtök og hlutaðeigandi viðsemjendur með það markmið í huga að allir launþegar á samningssviði aðildarsamtaka ASÍ séu félagsmenn í aðildarfélögum þess. Niðurstöður af þessum viðræðum skulu liggja fyrir eigi síðar en á sambandsstjórnarfundi 1982.“ Svo mörg voru þau orð. Ég skal spara tíma og lesa ekki hér umsögn frá ASÍ um frv. hv. þm. sem lagt var hér fram í fyrravetur, þar sem því er mjög eindregið mótmælt samhljóða af öllum miðstjórnarmönnum Alþýðusambandsins. Að sjálfsögðu fer þetta mál til nefndar og að sjálfsögðu verður leitað umsagnar verkalýðshreyfingarinnar, og þar munu margir eiga kost á að láta til sín taka og ljós sitt skína. En undirtektir undir frv. hv. þm. hafa látið á sér standa og ég er smeykur um að hann sé einfari í þessum tillögum sínum. Er ekki heillavænlegra að láta ASÍ sjálft leysa sín innri skipulagsvandamál, eins og síðasta Alþýðusambandsþing leggur áherslu á að gert verði, heldur en hlaupa eftir tillögum eins misviturs sósíaldemókrata sem gengur með þá Messíasarkomplexa að hann sé heill stjórnmálaflokkur?



Það er óhjákvæmilegt að forseti rifji upp 38. gr. þingskapa, þar sem segir: „Ef umræður dragast úr hófi fram, getur forseti úrskurðað, að ræðutími hvers þm. skuli ekki fara fram úr ákveðinni tímalengd, og einnig getur forseti stungið upp á, að umræðum sé hætt.“ Nú er forseti þessarar hv. deildar maður málfrelsis umfram allt, enda hefur hann ekki í hyggju að skera niður ræðutíma, enda mun á það ráð brugðið, að verði umr. um þetta mál ekki lokið fyrir kl. 4 í dag, á venjulegum þingfundatíma, mun boðað til kvöldfundar kl. 9 í kvöld. Hér eru mörg mál á dagskrá, sem hv. þm. og flm. þeirra liggja á hjarta, og þótt málið sé mikilsvert er með öllu ótækt að það verði þæft lengur en nú hefur verið tilkynnt.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Suðurl. kom víða við í jómfrúrræðu sinni fyrir hálfum mánuði eða þar um bil. Mestur hluti ræðunnar var reyndar ekki um dagskrármálið, ekki um skipulag verkalýðshreyfingarinnar, heldur meintan innanflokksvanda Alþfl. M. a. las hann langan kafla úr Morgunblaðsgrein, sem ég hefði haldið að flestir hv. þm., sem áhuga hefðu á málinu, væru búnir að lesa. Mér finnst því hv. þm. hafa farið illa með jómfrúrræðu sína og eiga sök á þeim miklu umr. um alla heima og geima sem hafa farið fram undir dagskrárliðnum. Tilefni þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er þó reyndar ekki þetta, heldur hitt, að hv. þm. margendurtók það, og það hafa margir Alþb.-menn gert í tíma og ótíma, að Alþfl. hafi í ríkisstj. árið 1979 og í stjórnarmyndunarviðræðunum seinast á því ári krafist almennra kauplækkana. Það er rétt, að Alþfl. taldi þá vegna mjög ört versnandi viðskiptakjara að nauðsynlegt væri, ef ná ætti viðunandi árangri í baráttunni við verðbólguna, að draga nokkuð úr þeim hraða sem verðbótavísitalan mældi á kauphækkanir til launþega. Hitt vil ég undirstrika, en á það minnast hv. þm. Alþb. aldrei, að í öllum tillögum Alþfl. var gert ráð fyrir að fólki með lægri laun yrði hlíft við kjaraskerðingu og reyndar að reynt yrði að bæta nokkuð hlut þeirra frá því sem var. En þegar Alþb. beitti sér fyrir beinni 7% kauplækkun s. l. gamlársdag, svona sem nýársgjöf til launþega, gleymdist alveg að taka tillit til láglaunafólksins. Þá voru laun allra lækkuð, líka þeirra lægst launuðu. Það er munurinn á stefnu Alþfl. annars vegar og Alþb. hins vegar í þessum efnum, að Alþfl. vill hlífa þeim tekjulægstu þegar þjóðarbúskapurinn verður fyrir þungum áföllum og þar með launþegar þegar á heildina er litið, hvað svo sem allir samningar segja til um, og vill að þeir tekjulægstu fái fyrstir og fái mestar kauphækkanir þegar betur árar. Alþb. vill aftur á móti að jafnt gangi yfir alla, vill að kjaraskerðingar, við skulum segja: óumflýjanlegar, komi jafnt niður á þeim tekjulægstu og þeim tekjuhæstu og kauphækkanir, þegar um þær er að ræða, komi jafnt 61 þeirra tekjuhæstu sem þeirra tekjulægstu. Það er þeirra jafnaðarhugsjón. Ég vil svo bæta því við, að Alþfl.-menn hafa aldrei látið sér detta það öfugmæli í hug að kalla beina kauplækkun til allra launþega leið til að tryggja kaupmátt launa. Ef það er svona einfalt að tryggja kaupmáttinn er ekki mikill vandi að lifa: bara að lögbjóða kauplækkun, þá er kaupmátturinn tryggður. Um dagskrármálið, herra forseti, vil ég segja það, að ég er sammála ýmsu í frv., m. a. því höfuðatriði þess, að vinnustaðurinn skuli vera grunneining í skipulagi verkalýðshreyfingarinnar, enda hefur það fyrirkomulag gefist vel, t. d. í álverinu og á Grundartanga. Aftur á móti tel ég að launþegahreyfingin eigi sjálf að koma þessu skipulagi á án fyrirmæla í lögum, og að því leyti er ég sammála hv. 7. þm. Reykv., a. m. k. eigi að reyna það til þrautar áður en slík lög verða sett.



Herra forseti. Þegar hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, segir að lög um stéttarfélög og vinnudeilur, sem eru frá 1938 að stofni og meginefni til, kveði ekki á um innra skipulag verkalýðshreyfingarinnar, hefur hann einfaldlega rangt fyrir sér. Lögin frá 1938 kveða þvert á móti á um innra skipulag verkalýðshreyfingarinnar og það er kjarni málsins. Þegar hann á hinn bóginn tekur dæmi frá Svíþjóð og Danmörku er mismunurinn sá, að þar eru engin lög um þetta efni, eins og hann sagði raunar réttilega, en hér voru sett lög 1938. Í 2. gr. þessara laga segir að félagssvæði stéttarfélaga megi aldrei vera minna en eitt sveitarfélag. Það þýðir það, að ef trésmiðir á Akureyri af einhverjum ástæðum vildu mynda tvö félög mega þeir það ekki. Ef verkamenn í Reykjavík vildu mynda, tvö, þrjú eða fimm félög mega þeir það ekki. Á þetta hefur reynt vegna þess, eins og ég gat um í minni framsöguræðu, að starfsfólk í fyrirtækjum, sem ég nafngreindi, og má vera að slíkt hafi gerst í fleiri fyrirtækjum, hefur leitað til lögfræðinga sinna og þetta fólk hefur spurt: Megum við, verkamaðurinn, lektorinn, skrifstofumaðurinn, ganga saman í félag? Lagamaðurinn segir nei. Vegna þess, hvernig 2. gr. nefndra laga frá 1938 er saman sett, má þetta ekki. Nú er ég raunar þeirrar skoðunar, að þegar lögin voru sett 1938 hafi þessi miðstýring alls ekki vakað fyrir þeim sem lögin settu. Menn hugsuðu öðruvísi á þeim tíma, fyrir rúmum 40 árum. Engu að síður, þegar hv. þm. segir að lögin frá 1938 kveði ekki á um innra skipulag, þá er einfaldlega rangt með farið. Framkvæmd laganna tekur þvert á móti af mjög mikil tvímæli. Munurinn á okkur annars vegar og nefndum löndum, Danmörku og Svíþjóð, hins vegar er sá, að þar gilda engin lög. Verkalýðshreyfingunni þar er í sjálfsvald sett að breyta skipulagi sínu á þennan veg eða annan. En hér getum við það ekki vegna þess að lagabókstafurinn kemur í veg fyrir það, eins og fjölmargir launþegar hafa fengið að reyna. Á þessu, hv. þm., verðum við að gera greinarmun. Það, sem við verðum að gera upp við okkur, er í fyrsta lagi þessi spurning: Getur verið að skipulag verkalýðshreyfingarinnar hafi beinlínis þvælst fyrir batnandi kjörum, einkum láglaunafólks? Ég vil svara þeirri spurningu fyrir mitt leyti og svara henni játandi, skipulag verkalýðshreyfingarinnar hafi beinlínis þvælst fyrir. Þá er næsta spurning: Viljum við þá breyta skipulaginu? Ég fyrir mitt leyti svara því játandi. Ég held að það sé skynsamlegt að breyta skipulaginu. Því hefur raunar sjálft þing Alþýðusambands Íslands einnig svarað játandi, þótt fyrir allnokkrum tíma sé, og því hefur reyndar einnig hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson svarað játandi í löngu viðtali frá 1976 sem við hann er tekið í tímaritinu Rétti og vitnað er til í grg. Þriðja spurning og eðlileg spurning er þá: Er þetta vinnustaðafyrirkomulag, að vinnustaðurinn sé hið eðlilega fyrirkomulag, rétta skipulagið? Þessari spurningu verðum við að svara. Við komumst ekki hjá því að svara henni, eins og hv. þm. reyndi hér í ræðustól áðan. En kjarni málsins er þessi: Ef við svörum því játandi, að vinnustaðafélögin séu hin rétta skipulagseining, verðum við að breyta lögunum. Við getum ekki komið því skipulagi á öðruvísi en að breyta lögum. Danir gætu það án þess að breyta lögum og Svíar gætu það án þess að breyta lögum, en við gætum það ekki vegna laganna frá 1938. Þetta sáu vísir menn, þá flokksbræður hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, þegar á árinu 1938, því að blaðið Þjóðviljinn og þm. Kommúnistaflokksins og raunar einn þm. Alþfl., Héðinn Valdimarsson, mótmæltu þessum lögum af nákvæmlega sömu ástæðum og hv. þm. mótmælir þessu núna, að það sé ekki Alþingis að skipta sér af þessum málum. Það er út af fyrir sig sjónarmið og virðingarvert sjónarmið. En þeir sögðu meira. Þeir sögðu: Þetta getur bundið um ófyrirsjáanlega framtíð og bundið niður það sem við sjáum ekki fyrir nú. Nákvæmlega það hefur gerst. Ég er viss um að það vakti ekki fyrir mönnum að banna með lögum vinnustaðafélög, vegna þess að menn hugsuðu ekki eftir þeim línum þá. En reyndin hefur orðið sú, að með lögunum frá 1938 eru vinnustaðafélög bönnuð hér með lögum. Það er kjarni málsins. Það, sem verið er að leggja til hér, og sú breyting, sem verið er að reyna að ryðja braut, er að heimila þau, en þau eru bönnuð. Þennan skýra greinarmun verðum við bókstaflega að gera. Ég dreg enga dul á að ég hef hv. þm. og raunar fleiri í hans stöðu grunaða um græsku. Ég á bágt með að trúa þeirri feikilegu íhaldssemi, þeirri hræðslu við breytingar, sem fram gengur af munni hans þegar hann talar gegn þessari hugmynd, því að hann gerir ekki upp við sig hvort hann vill vinnustaðafélög eða ekki. Ég held að það sé vantraust á fólkið. Fólk kann miklu betur með sín mál að fara en hv. þm. lýsir hér. Hv. þm. Karvel Pálmason tók dæmi úr sínu sveitarfélagi sem eðlilegt er og hann þekkir gerst til, nefnilega Bolungarvík. Hann lýsir því, að þar er á fjórða hundrað manns í einu verkalýðsfélagi. Hann segir, sem ég hygg rétt vera, að þar mundu tvö eða þrjú fyrirtæki ganga undir þessa reglu, þau hafa 25 eða fleiri fastráðna starfsmenn. Nú er sem segir að fólkið í þessum fyrirtækjum kysi að nýta sér þetta. Eftir sem áður gæti það framvísað sínum samningsrétti til félagsins, sem fyrir er á staðnum, og látið það eftir sem áður fara með sín samningsmál. Hins vegar væri brautin rudd og leiðin opnuð fyrir þetta fólk til að taka samningsréttinn í sínar hendur ef það svo kýs. Og hver á að meta það, ef ekki launafólkið í fyrirtækjunum sjálft, hvort það vill taka samningsréttinn sjálft, hvort það telur sínum hagsmunum betur borgið þannig eða hvort það lætur verkalýðsfélagið, sem fyrir er, eftir sem áður fara með samningsréttinn? Það er því auðvitað frjálst samkv. þeim tillögum sem hér er um að ræða. En eitt er alveg ljóst og það er kjarni málsins: Hér á Íslandi gerum við þetta með lögum og þessum lögum er svo fyrir komið, að það er bundið við stærð sveitarfélags. Í því eru fólgnar hömlur. Við sem löggjafarstofnun verðum, m. a. vegna framkomu þessa frv., að taka afstöðu til þess: Er þetta æskilegt fyrirkomulag eða er vinnustaðurinn hið æskilega fyrirkomulag? Ef meiri hl. hér er þeirrar skoðunar verður að breyta lögunum. Hitt kann vel að vera, að í þessu lagafrv. sé þetta of stíft sett fram. Ef hægt væri að finna framsetningu sem léti hugmyndinni betur, þannig að hér væri lögð á það skýrari áhersla að um heimildir væri að ræða, og ef betra samkomulag næðist um slíka framsetningu stöndum við á hinn bóginn frammi fyrir öðrum vanda: Hvað ef lítill minni hluti á vinnustað neitar að sætta sig við slíkt fyrirkomulag? Hvað t. d. ef allir starfsmenn, sem vinna við flug, vilja þetta fyrirkomulag, að undanskildum flugmönnum? Slíkt gæti vel komið upp, því að augljóst er að kjarninn í þessu frv. og í öllum þessum hugmyndum eru hugmyndir sem eiga að styðja við bakið á láglaunafólki, eiga að gera láglaunapólitíkina rökréttari og þannig að hún gefi meira af sér. Ég þykist sjá fyrir að þeir, sem séu andvígir þessu, séu litlir hópar, en hátt launaðir. Vandinn er sá, að ef hér væri einungis um heimildarákvæði að ræða er ekki séð fyrir hvernig slíkt kæmi út í raun. Ef hins vegar er hægt að finna annað form á þessu, þannig að það væri ljósara að um heimild án þess að beinlínis væri um skyldu að ræða, þá væri slíkt auðvitað af því góða. Við getum ekki endalaust velt hér vöngum, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, og í raun og veru komist endalaust h já því að taka afstöðu til þessa: Eru þessi láréttu félög æskileg eða eru vinnustaðafélögin æskilegri? Það er það sem er kjarni málsins. Annar kjarni málsins er sá: Á Alþingi yfir höfuð að skipta sér af slíku? Því er raunar þegar svarað, vegna þess að til eru lög sem eru hamlandi. Þetta ræðst ekki í frjálsum samningum eða frjálsum gerðum fólks eins og annars staðar í Skandinavíu, vegna þess að fyrir 40 árum voru hér sett lög. Þessi spurning brýst því auðvitað víða fram. Hv. þm. Pétur Sigurðsson og þm. á undan honum hafa ár eftir ár flutt frumvörp um hlutfallskosningar í verkalýðsfélögum. Hann hefur væntanlega velt því fyrir sér eins og aðrir: Er það siðferðilega rétt eða siðferðilega rangt að á Alþingi séu flutt frumvörp af þessu tagi? Ég hef sem alþm. hér lýst yfir stuðningi við slík frv. hans vegna þess að ég tel að margt í verkalýðshreyfingunni, og einkum í stærri félögum, sé mjög ólýðræðislegt. Ég hef þar með tekið afstöðu til þess, að það sé réttlætanlegt að gera slíkar breytingar á Alþingi ef engin hreyfing hefur verið á slíku áratugum saman, eins og gildir um verkalýðshreyfinguna. Það sama gildir um þetta. Þetta er hugmynd sem rædd hefur verið nærfellt fyrir aldarfjórðung og þá hafði stuðning verkalýðshreyfingarinnar, en síðan hefur bókstaflega ekkert gerst. Ég verð að segja það sem alþm., að ég tel það raunar beinlínis vera skylt, ef maður er þeirrar grundvallarskoðunar að skipulag sem verkalýðshreyfingin var með fyrir aldarfjórðungi, og núna var það áréttað í yfirlýsingu frá Alþýðusambandsþingi sem hv. þm. las, að það skipulag standi beinlínis í vegi fyrir framförum þá getur það ekki verið vafamál að Alþingi hafi leyfi til að skipta sér af slíku. Þetta frv., sem hér er til umr., fjallar um það og það eitt að ryðja þeirri hugmynd braut, að vinnustaðurinn verði grundvallareining þegar samið er um kaup og kjör, að verkamaðurinn, að iðnaðarmaðurinn, að skrifstofumaðurinn, að faglærði maðurinn séu saman í félagi og það sé eðlilegra en þeir séu sundraðir í mörgum félögum samkv. eldgamalli skilgreiningu á atvinnustétt, eldgömlum stéttarskilningi. Ég er enginn bókstafsmaður á að þetta sé endilega rétta formið á þessu, það er enginn kjarni málsins. Kjarni málsins er að gera upp við sig þá grundvallarspurningu: Á vinnustaðurinn að vera þessi grundvallareining eða eru gömlu stéttarfélögin það sem á að skipta mönnum í hópa? Það er kjarni málsins og þeirri spurningu eiga menn auðvitað að svara fyrst og fremst. Hér er mikið vitnað í verkalýðshreyfinguna og sagt að verkalýðshreyfingin hafi þessa skoðun og hafi hina skoðunina. Eflaust er það svo. En engu að síður ættum við að spyrja öðru hverju: Hvað er verkalýðshreyfingin? Að minni hyggju er verkalýðshreyfingin fyrst og fremst það fólk sem í henni er. Hér lýsti hv. þm. Baldur Óskarsson því áðan, að einhverjir þm. hefðu verið að tala um - hann notaði orðin: hálfgerða glæpamenn sem í verkalýðshreyfingunni væru í forustu. Ég kannast ekki við þetta orðalag og skil ekki hvaðan það er komið. En því hefur verið lýst, að lýðræði í verkalýðshreyfingunni kunni að vera mjög áfátt, að það sé kosið til trúnaðarstarfa, til þinga sem ályktuðu í nafni verkalýðshreyfingarinnar eftir gamaldags fundakerfi með flóknu þrepalýðræði, þar sem menn kjósa þrep af þrepi, og þegar upp væri staðið kynni að vera óravegur frá skoðunum verkafólksins og til þess sem ályktað er, til þeirrar niðurstöðu sem að er komist. Þetta er engin ásökun um glæpamennsku, enda væri slíkt fjarri mér og áreiðanlega öðrum þeim sem hér hafa talað, en þarna eru spurningar settar fram um hvort lýðræði kunni þarna að vera orðið mjög áfátt. Einnig af þeirri ástæðu, vegna grunsemda um að svo sé, er þetta frv. lagt fram til umr. og afgreiðslu hér og til kynningar annars staðar og víðar í þjóðfélaginu. Kjarni málsins og það, sem vakir fyrir flm., er enn og aftur að freista þess að ryðja þeirri hugmynd braut, að á vinnustöðum myndi menn bæði hagkvæmari félög og það sé skynsamlegri leið þegar samið er um kaup og kjör. Að öðru leyti er ekki í þessu frv. með neinum hætti snert við því, hvernig launafólk skipuleggur samtök sín. Vinnustaðir geta myndað með sér bandalög, 2 eða 10 eða 100, og falið sameiginlegri sveit manna að fara með samningsréttinn fyrir sig. Á þetta ber að leggja grundvallaráherslu. Þar er alfarið á færi launafólksins, hvernig það skipuleggur sig að öðru leyti. Það er ekki snert við neinu, hvorki í samtökum launafólks né í samtökum vinnuveitenda, öðru en því, að vinnustaður yfir ákveðinni stærð verði grundvallareining. Allt hitt er látið hinum frjálsa manni, hinum frjálsu félagasamtökum eftir. Mér hefur stundum fundist að það gæti tvískinnungs, í gagnrýni Guðmundar J. Guðmundssonar, sem ég hef tilhneigingu til að taka alvarlegar en flokksbróður hans sem á undan honum talaði, og að hann sé að gagnrýna að í þessu frv. sé verið að skipta sér af fleiru en af sér er skipt, þó að það sé ekki snert við neinu öðru en því sem verður að snerta við til þess að ná fram þeirri hugmynd að vinnustaðurinn sé grundvallareining. Til þess verður að breyta lögum. Það er munurinn á okkur annars vegar og Danmörku og Svíþjóð hins vegar. Það eru lögin frá 1938 sem hans flokksmenn vissulega börðust gegn á sínum tíma, og þess vegna er eytt svo löngu máli í þetta í grg. Hvað mundi vinnast ef vinnustaðir yfir ákveðinni stærð mynduðu félag? Ég legg á það enn og aftur þunga áherslu, að talan 25 þarf ekki að vera sú rétta, kannske 100 og kannske á að nálgast það í áföngum. Allt það er vitaskuld til umræðu. En hvað mundi ávinnast? Er það rétt þjóðfélagsskipan að verkamenn séu saman í félagi og engir aðrir? Er það ekki bara draugur aftan úr forneskju, skiljanlegt á kreppuárunum og árunum þar á eftir? Af hverju á að negla verkamenn saman í félag þar sem enginn annar má vera? Af hverju að rígbinda með þessum hætti eftir stéttum? Af hverju eiga ekki verkamaðurinn, faglærði maðurinn, rafvirkinn og skrifstofumaðurinn að vera saman? Af hverju að vera að ala á þessari stéttasundrung og þessum stéttadraug?  Annar kjarni málsins er sá, að reynslan, bæði erlendis frá og hér, þar sem þetta fyrirkomulag hefur verið reynt, er sú, að það leiðir til kjarajöfnunar, að félög, sem svona eru uppbyggð, semja um jafnari kjör milli þess hæsta og þess lægsta í hreinum launalegum skilningi. Þetta játar raunar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson í ívitnuðu viðtali eða samræðuþætti í Rétti. Hann segir þegar hann er spurður: Af hverju hefur ekki vinnustaðafyrirkomulagið komist á? - þá segir hann: „Kannske er líka einhver smákóngapólitík í þessu.“ Það skyldi nú ekki vera? Það skyldi nú ekki vera að svo væri að ég sé m. a. s. að glíma við smákónginn hér? Og hann bætir við: „En það eru fyrst og fremst þeir, sem eru hæst launaðir, sem eru harðast á móti því. Þeir þola ekki lýðræðið. Þeir vita að þeir ófaglærðu eru fleiri.“ Af þessu hefur ekki sú stefna Alþýðusambandsins, og þá tala ég um hina almennu stefnu, að vinnustaðurinn myndi félögin eða félögin spretti upp á vinnustöðunum sjálfum, náð fram að ganga. Þetta sagði verkalýðsforinginn í viðtali við Rétt árið 1976. Hann talar um smákóngapólitík. Ég vil taka undir það. Hann talar um að þeir, sem hæst séu launaðir, séu á móti þessu. Það er líka það sem ég hef orðið var við á vinnustóðum og víðar. Af hverju flytur hann þá ræðu eins og hann flutti áðan? Af hverju brýst fram þessi ótrúlega félagslega íhaldssemi, þessi hræðsla við að breyta? Ég hef sagt það, og stundum í litríku máli, að það sé smákóngapólitíkin sem því valdi. Ég nota önnur orð um það stundum, að það séu hagsmunir, að það sé skrifstofufíknin, fínu skrifstofurnar. Það eru mín orð um það sem hv. þm. kallar smákóngapólitík. Ég sé ekki betur en við séum alveg sammála um af hverju verkalýðsforustan eða hluti af henni hefur snúist svona hart gegn þessu. Hann kallar það smákóngapólitík, en ég hef lýst því með öðrum orðum. Mér finnst því að eftir að hafa hlustað á ræðu mína ætti Guðmundur J. Guðmundsson að skipta um skoðun á þessu máli og taka upp skoðanirnar sem hann sannarlega hafði árið 1976 í umræðum um þetta. Hér hefur verið ráðist að ummælum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og þeim ummælum að það sé upplausn hjá Alþýðusambandi Íslands. Er það ekki staðreynd, sem sérhver maður í samfélaginu veit, að Alþýðusambandi Íslands hefur ekki tekist að halda uppi því sem þeir hafa sjálfir kallað „samræmda launastefnu“. Ég hélt að það þyrfti ekki Sighvat Björgvinsson eða nokkurn mann annan hér í þingsölum til að greina frá þessu, svo alkunn sannindi sem þetta eru, að svo erfiðlega hefur þetta gengið að við borð hefur legið klofningur á milli annars vegar þeirra sem mynda Verkamannasamband Íslands, og hinna sem mynda uppistöðuna í Alþýðusambandi Íslands. Heildarsamtökum Alþýðusambands Íslands hefur ekki tekist að mynda samræmda launastefnu sem allir aðilar hafi getað sætt sig við, og því hefur farið sem farið hefur. Þetta eru svo alkunn sannindi að allir vita þau. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kinkar kolli. Þetta vita allir. Ég sé ekki að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi verið að segja annað en það sem er alkunn sannindi. Ég vil endurtaka það hér, raunar í þriðja skiptið, að tilgangurinn með þessu frv. er sá og sá einn að ryðja þeirri hugmynd braut, sem fjölmargir hafa talað fyrir, að vinnustaðurinn verði grundvallareining og að stéttir, starfsmenntun eða faglegt val skipti mönnum ekki í hópa, heldur hitt, á hvaða vinnustað þeir vinna. Ég endurtek það eina ferðina enn, að ef menn eru sammála þessu almenna markmiði þarf til lagabreytingu vegna þess, hvernig þessi mál hafa þróast hér hjá okkur. Að þetta sé nákvæmlega rétta leiðin, ekki sé hægt að fara aðra og kannske mýkri leið, vil ég ekkert fullyrða um. Ég vona að gagnleg niðurstaða kunni að koma út úr slíku í nefnd. En ég vil enn og aftur leiðrétta og mótmæla þeim skilningi hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, að lögin frá 1938 hafi ekki kveðið á um þetta skipulag. Þetta er rangt. Þetta er sannarlega rangt. Það eru í þessu miklar hamlanir, sem að minni hyggju hafa reynst vera eins konar varnarvirki fyrir ákaflega mikla og stundum ótrúlega félagslega íhaldssemi í verkalýðshreyfingunni. Er hægt að vitna í fjölmarga starfsmenn sem hafa reynt lagalega möguleika á stofnun þeirra félaga sem hér er verið að tala fyrir, en þeim hefur verið bent á lögin frá 1938. Þarna er að finna allan mismuninn á milli t. d. landa á Norðurlöndum og þess sem við hér erum að tala um. Til þess að ryðja slíkum hugmyndum braut, með hverjum hætti sem það yrði gert, þarf lagabreytingu. Það er kjarni málsins.



Ég má til með, að gefnu tilefni áður, að biðja hv. þm. um að grandskoða það, áður en þeir flytja tillögur sínar, hvar viðkomandi mál eftir venju á heima. Enginn vafi er á að þetta mál hlýtur að eiga heima í félmn., og fyrir því er það, að forseti leggur þetta til, því að hv. flm. lagði enga nefnd til þegar hann flutti sína framsögu með þessu máli. Því veitti ég athygli, enda skrifa ég það alltaf við um leið og till. er flutt. Ég hef þess vegna tekið að mér að flytja tillögu um nefnd og hún er þessi. Ég er 1. flm. að þessari vísun til nefndar.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 14 lýtur að þeirri einu breytingu á jarðalögum, nr. 65 frá 31. maí 1976, að eignaumsýsla þeirra jarða í eigu ríkissjóðs, sem keyptar hafa verið af Jarðasjóði ríkisins, verði flutt frá jarðadeild landbrn. til fjmrn. sem veitir fasteignum og ýmsum fasteignaréttindum hins opinbera umsýslu. Út af fyrir sig þarf ekki að hafa langt mál um þessa till. Hugmyndin með henni er sú, að öll eignaumsýsla ríkisins sé á einni og sömu hendinni. Það er ekki eðlilegt og ekki ákjósanlegt að margir aðilar í ríkiskerfinu fari með eignaumsýslu á bújörðum og fasteignum og allra síst þegar fyrir liggur að ekki eru í gildi neinar samræmdar reglur um, hvernig með slíkar ríkiseigur skuli fara, né heldur eru tiltækar neinar upplýsingar í fjmrn., sem á að fara með alla eignaumsýslu hins opinbera, um það, hvaða afgjöld eru greidd af slíku jarðnæði né heldur hverjar fasteignir og jarðeignir ríkisins eru. Frv. gerir sem sé ekki ráð fyrir neinni annarri breytingu á jarðalögum en þeirri einni, að eignaumsýslan með ríkisjörðum flytjist í fjmrn. Er það í samræmi við þá tillögu mína, sem ég hef lýst úr ræðustól áður, að einn og sami aðili í ríkiskerfinu eigi að fara með alla eignaumsýslu ríkissjóðs svo að hægt sé: 1) að skýra frá því, ef eftir því verður leitað, hvaða fasteignir og jarðeignir hið opinbera eigi - svar hefur ekki fengist við því enn þó oft hafi verið um það spurt - og 2) það liggi einnig fyrir, og þá að sjálfsögðu í því rn. sem fer með alla eigna- og fjárumsýslu ríkisins, hvaða tekjur hið opinbera hafi af þessu jarðnæði. Það má að sjálfsögðu deila um hvort réttara sé að fara heldur þá leiðina að einhver einn aðili í ríkiskerfinu, hvort sem það er fjmrn. eða aðrir, setji samræmdar reglur um hvernig með ríkiseignir skuli fara, bæði á bújörðum, jarðnæði og fasteignum, og síðan sé þeim, sem hafi umsýsluna með hendi, þó að þeir séu fleiri aðilar en einn, ætlað að fara eftir þeim reglum. Það er einnig hugmynd sem kemur vel til álita að athuga að mínu viti, einkum og sér í lagi ef það er eitthvert viðkvæmt atriði hvað sá aðili heiti sem með eignaumsýsluna fer. En það nær auðvitað ekki nokkurri átt, og þá á ég ekki bara við bújarðir, heldur almennar fasteignir ríkisins og ríkisstofnana sem leigðar eru m. a. út til ýmissa opinberra starfsmanna, að engar samræmdar reglur séu til um hvernig með slíkar eignir eigi að fara, hvaða leigugjalda eigi að krefjast fyrir slíkar eignir, og þá er ég ekki að tala um bújarðirnar, heldur um fasteignir, svo sem íbúðarhúsnæði, sem ríkið á víðs vegar um land, né heldur að það séu ekki tiltækar hjá neinum aðila neinar upplýsingar um hvaða fasteignir hið opinbera á né heldur hvaða tekjur hið opinbera hefur af fasteignum sinum. Herra forseti. Þetta er hvorki stórt né flókið mál og því ástæðulaust að hafa fleiri orð um það í framsögu nema sérstök ástæða gefist til. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og væntanlega hv. allshn. Er það ekki sú nefnd sem frv. þetta ætti að fá til meðferðar? Mér sýnist það.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að hér er í sjálfu sér ekki um stórt mál að ræða eða flókið. Hér er flutt frv. til l. um breytingu á jarðalögum, um það að flytja meðferð jarðeigna ríkisins frá landbrn. yfir til fjmrn. Út af fyrir sig getur vel komið til greina að ástæða sé til þess að gera breytingar á meðferð hinna ýmsu málaþátta stjórnkerfisins á milli rn. eða gera breytingu á því, hvaða rn. fer með einstaka málaþætti. En ef hv. þm. ætlar að gera það, þá væri eðlilegra að flytja um það frv. til l. um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands frá 1969. Ég get sagt það, að auðvitað eru ýmis atriði sem orka tvímælis og kynni að vera ástæða til að endurskoða í þeim lögum. Það frv. sem hér er á ferðinni og fjallar aðeins um þennan þátt málsins, þ. e. að færa jarðeignir ríkisins yfir til fjmrn., sýnist mér á hinn bóginn ekki munu leiða til bóta. Ef það væri meiningin að færa allar fasteignir ríkisins í hendur fjmrn. næði það auðvitað einnig yfir jarðeignir. Hér er hins vegar ekki gerð till. um það að flytja meðferð annarra fasteigna ríkisins yfir til fjmrn., eins og t. a. m. fasteigna á vegum Vita- og hafnamálastofnunarinnar, svo að nokkuð sé nefnt. Það má nefna fyrirtæki eins og sementsverksmiðjuna, lönd og lóðir sem eru í umsjá einstakra fyrirtækja sem heyra undir önnur rn. stjórnarráðsins en fjmrn. Út af fyrir sig má segja að það gæti skoðast sem stefna að efla mjög fjmrn. og hafa eitt stórt fjmrn. í ótal deildum og rýra önnur rn. að sama skapi að verkefnum. Ég dreg hins vegar mjög í efa að það verði í öllum tilvikum til bóta. Sá þáttur mála sem hér er um fjallað, jarðeignir ríkisins, er vitaskuld í eðli sínu landbúnaðarmál. Meðferð þessara mála er tengd öðrum lögum sem heyra undir landbrn., bæði jarðalögum og ábúðarlögum, svo og ýmissi annarri löggjöf sem varðar landbúnaðarmál og er í höndum landbrn. að fjalla um. Enn fremur tengjast meðferð þessara mála fjölmörg önnur svið landbúnaðarmála, svo sem í tengslum við lánamál, leiðbeiningaþjónustu o. fl., o. fl. sem ekki er þörf á að telja upp. Ég get lýst því hér, að ég er andvígur þessu frv., og sé ekki ástæðu til að rökstyðja það mörgum orðum umfram það sem hér hefur verið sagt. Ég sé ekki efni til þess, að þessi breyting sé gerð. Í framsöguræðu sinni sagði hv. þm. að það væri engar upplýsingar að hafa um jarðir í ríkiseign og það væru engar samræmdar reglur til um leigu á þessum fasteignum. Nú er það svo, að hér er um viðamikið mál að tefla að gera skrá yfir þessar eignir og tekjur af þeim. Slík skrá hefur þó verið gerð. Hún er til frá 1978 og liggur fyrir í landbrn. og var á þeim tíma, að ég hygg, send Alþingi sem svar við fsp. frá fyrrv. hv. þm. Nú er verið að endurvinna þessi gögn öll þannig að innan tíðar ættu að liggja fyrir upplýsingar um meðferð þessara eigna ríkisins, hverjir hafa þær á leigu og hverjar leigutekjur eru. Út af fyrir sig er rétt að það mætti samræma betur en gert er leigu fyrir eignir ríkisins, þ. á m. jarðir. Það er þó vissum vandkvæðum háð. Ég get þó sagt hv. þm. það, að þetta hefur verið samræmt að verulegu leyti á undanförnum árum. Nú er það yfirleitt regla, að lóðir eru leigðar fyrir sem svarar 1% af fasteignamati og bújarðir fyrir sem svarar 3% af fasteignamati. Þetta gildir þó ekki þar sem til eru eldri ábúðarsamningar. Þeir ábúðarsamningar eru smám saman að falla úr gildi þannig að þá er unnt að endurnýja í samræmi við nýjar reglur. Það er hægt að segja það, að rétt væri að taka upp þá reglu að leiga á jarðeignum væri sama prósenta af fasteignamati hvað sem liður eldri samningum. En það þyrfti þá að rifta eldri samningum með lagaboði ef ekki væri samkomulag. Ég tel að það sé vafasöm aðferð og það hefur ekki verið gert í öðrum málaflokkum að taka af slíka samninga með lögum. Ég tel að það sé heppilegt að fara varlega í þær sakir. Ég tel að það sé ekki alls kostar rétt, sem hér hefur verið sagt, að hvorki séu fyrir hendi upplýsingar um meðferð þessara mála af hálfu landbrn., né heldur hitt, að ekki hafi verið samræmdir að nokkru leigumálar fyrir þessar eignir ríkisins. Ég skal svo ekki fjalla um þetta efni í lengra máli, tel þess ekki þörf. Ég vil aðeins ítreka þá skoðun mína, að samþykki þessa frv. væri lítt til bóta, og ég er því andvígur frv.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., er í sjálfu sér um það eitt að færa jarðeignadeildina í heilu lagi frá landbrn. og í fjmrn. Engin önnur breyting á þessum málum er lögð til. Eftir sem áður á landbrh. að fara með yfirstjórn þessara mála, þ. e. jarðalaganna, og væntanlega, ef um einhverjar sérstakar ráðleggingar væri að ræða eða hvað sem væri, mundi jarðeignadeildin jafnt eftir sem áður verða að leita til landbrn. Hér er ekki um að ræða að verið sé að samræma eitthvað, vegna þess að það er ekki lagt til að aðrar eignir, sem ríkið á, fari undir þessa deild. Það er ekkert um það. Eins og kom fram í máli hæstv. landbrh. eru það auðvitað margs konar eignir sem til greina koma. Hann minntist ekki á það, að t. d. kirkjumálaráðuneytið hefur yfirumsjón yfir jörðum kirkjunnar, öllum þeim eignum sem kirkjurnar eiga. Hér er ekki um neina hagræðingu að ræða. Frv. er að öllu leyti flutt af misskilningi. Það eru engin rök fyrir flutningi þessa frv. Það hefðu verið rök ef átt hefði að sameina þessar eignir undir einni stjórn. En það er engin breyting önnur en þessi, að deildin fer í einu lagi milli hæða og annað ekki. Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þetta frv. af þeim ástæðum sem ég hef hér greint frá. Það er alger misskilningur að ekki sé hægt að fá upplýsingar um þau málefni sem jarðeignadeildin fer með, enda mundi engin breyting verða á henni að því leyti. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar. Ég ræddi þetta svolítið í sambandi við umr. um annað svipað atriði sem snertir einmitt þetta mál. Ég vil aðeins segja það að lokum, að jarðalögin hafa alltaf tilheyrt landbn. - þetta er landbúnaðarmál - en ekki allshn., og ég vil skjóta því til hæstv. forseta, að auðvitað er þetta mál, hefur verið og ætti að vera eðli sínu samkvæmt tilheyrandi landbn., en ekki öðrum nefndum.



Herra forseti. Það er auðvitað alltaf viðkvæmt mál þegar gerð er till. um að flytja einhvern ákveðinn málaflokk eða umsjá hans til á milli stjórndeilda. Ástæðan fyrir því, að ekki er gert í þessu frv. ráð fyrir að flytja aðrar fasteignir á milli landbrn. og fjmrn. en jarðeignir ríkissjóðs, er mjög einföld. Í jarðalögunum er ekki ákvæði um annað, og þegar menn bera fram frv. til breytinga á jarðalögum geta menn auðvitað ekki ætlast til þess, að það frv. nái yfir önnur og óskyld atriði sem ekki er fjallað um í jarðalögum. Það hlýtur að vera mönnum augljóst. Það er ekki hægt með breytingu á jarðalögum t. d. að ákveða að allar kirkjujarðir skuli færast yfir til fjmrn. Það er ekki heldur með því að flytja frv. til breytinga á jarðalögum hægt að ákveða að ýmsar húseignir, sem eru í umsjá ýmissa ríkisstofnana annarra en fjmrn. og í bæjum og þorpum víðs vegar um land, skuli fara í umsjá fjmrn. eða annarra aðila í ríkiskerfinu. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, er einfaldlega sú, að það rn. sem hefur með höndum eignaumsýslu yfir stærsta hluta þessara fasteigna, er einmitt landbrn. Ég legg áherslu á að ég geri ekki till. um neina breytingu á afskiptum landbrh. og landbrn. af bújörðum þessum aðra en þá eina, að eignaumsýslan, hin takmarkaða eignaumsýsla á þessum fasteignum, verði í umsjá fjmrn. sem á að sjá um alla eignaumsýslu fyrir hið opinbera. Að öllu öðru leyti er gert ráð fyrir því, að umsýsla landbrh. og landbrn. yfir þessum bújörðum ríkisins verði sú sama og hún er. Landbrn. mun því í öllum tilvikum, þó svo að þetta frv. verði samþykkt, hafa síðasta orðið um alla nýtingu á þessum bújörðum. Þar yrði engu breytt. Varðandi upplýsingarnar um þær jarðeignir í eigu ríkisins, sem jarðadeild landbrn. fer með, þá fagna ég því, sem kom fram hjá hæstv. landbrh., að nú er verið að semja skrá um þessar eignir sem hæstv. ráðh. segir að sé endurskoðuð skrá sem samin hafi verið árið 1978. Það er rétt hjá hæstv. landbrh., að árið 1978 spurðist einn þm. Alþfl., Gunnlaugur Stefánsson, fyrir um það, hvaða jarðeignir væri hér um að tefla, hverjir hefðu þær á leigu og hvað þeir greiddu fyrir þessar jarðeignir. Það má vel vera að undirbúið hafi verið svar við þessari fsp. í rn., en það kom aldrei fram á Alþingi. Ég hef leitað sérstaklega að því í skjalasafni, hvort lögð hafi verið fram slík skýrsla eða svar við þessari fsp. Það var ekki gert. Hins vegar má vel vera, mér er ókunnugt um það, að svarið hafi verið undirbúið. Það er ekki meira en um það bil ein vika síðan ég átti viðræður við einn af yfirskoðunarmönnum ríkisreiknings, sem er líka þm. í þessari deild, og hann upplýsti mig um að þeir yfirskoðunarmenn ríkisreiknings hefðu þráfaldlega á undanförnum mánuðum óskað eftir einmitt þessum upplýsingum og hefði gengið mjög erfiðlega að fá skýr svör. Þessi skoðunarmaður ríkisreiknings, sem er þm. í þessari deild, sagði mér einnig að þeir hefðu tekið saman höndum um það, yfir skoðunarmennirnir, að hætta ekki fyrr en öll svörin lægju á borðinu. En ég fagna því sem sé mjög, að hæstv. landbrh. er að láta ganga frá þessu, því að ég hef sjálfur persónulega reynslu af því, að það hefur verið mjög erfitt að fá upplýsingar um þessi mál í landbrn. Ég vil aðeins ítreka það sem hefur komið fram hjá mér áður, að það er aðeins eitt landssvæði sem er í sérstakri umsjá Alþingis. Það eru Þingvellir. Sú ákvörðun var tekin af umsjármönnum þessa þjóðgarðs fyrir nokkuð mörgum árum að veita ekki heimildir til byggingar sumarbústaða í þjóðgarðinum eða við Þingvallavatn, á því svæði sem umsjá Þingvallanefndar náði til. Um er að ræða tvær ríkisjarðir sem eiga þarna lönd að, Brúsastaði og Kárastaði. Okkur í Þingvallanefnd bárust fregnir af því, að búið væri að gera nýtt byggingarbréf fyrir aðra þessa jörð þar sem ábúanda væri heimilt að leigja út frá sér lönd undir sumarbústaði. Slíkt hefði verið algert brot á þeim reglum sem Þingvallanefnd var áður búin að setja. Við gerðum ítrekaðar tilraunir til að fá að sjá þetta byggingarbréf fyrir jarðnæði, sem ekki mátti byggja nema að höfðu samráði við Þingvallanefnd. Það tók okkur Þingvallanefndarmenn - og þá var formaður Þingvallanefndar sjálfur hæstv. forseti Sþ., Gils Guðmundsson - marga mánuði að fá að sjá þetta bréf. Það er líka rétt hjá hæstv. landbrh., að það er til lítils að ætla að setja aðeins hluta af fasteignum ríkissjóðs undir sömu stjórn. Auðvitað verða aðrar fasteignir að fylgja þar á eftir. Ég get einnig tekið undir það með hæstv. ráðh., að ég býst við að reglur, sem settar hafa verið í rn. hans um leigur á ríkisjörðum til búskaparnytja, séu fyllilega samræmdar og hafi fylgt samræmdri stefnu á undanförnum árum. Ég er sannfærður um það. En sama máli gegnir ekki með ýmsar aðrar fasteignir ríkissjóðs. Hið opinbera, ríki og sveitarfélög, eru smátt og smátt að verða stærstu fasteignareigendur og eigendur íbúðarhúsnæðis í flestöllum sjávarþorpum og kaupstöðum hringinn í kringum landið. Það eru fjölmargar ríkisstofnanir sem formlega teljast eiga þar íbúðarhúsnæði, bæði einbýlishús og blokkaríbúðir, þótt allt þetta íbúðarhúsnæði sé keypt fyrir fé úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar. Ég leyfi mér að fullyrða að það eru engar reglur til um hvernig þessu húsnæði er ráðstafað. Einn aðili setur reglu um að þetta leigugjald skuli tekið hjá sér. Annar aðili í sama ríkiskerfi setur svo allt aðrar reglur. Það er ekkert samræmi þar á milli. Einnig geta menn verið að afgreiða og fallast á alls konar „norm“, sem í gildi skulu vera um gerð slíks íbúðarhúsnæðis, svo sem hvernig húsnæði eigi að vera úr garði gert til þess að það sé boðlegt læknum eða hjúkrunarfólki. Gilda þar allt aðrar reglur en t. d. þegar verið er að afla húss til nota fyrir kennara eða annað starfsfólk ríkisins. Auðvitað nær það ekki nokkurri átt, og það er mergurinn málsins, að ekki séu einhvers staðar í ríkiskerfinu handbærar á einum stað allar upplýsingar um hvaða fasteignir- og þá er ég ekki bara að tala um jarðeignir, heldur einnig húseignir í bæjum og þéttbýli, - hvaða fasteignir ríkissjóður á, og það sé enginn einn aðili í ríkiskerfinu sem ætlað er að fylgjast með því, hvernig þessar eignir séu nýttar, né heldur sé neinn aðili í ríkiskerfinu, sem á að bera ábyrgð á því að setja samræmdar reglur um nýtingu þeirra, né heldur hafi til þessa tekist að fá upplýsingar um hverjir nýta t. d. jarðnæði ríkissjóðs, hvað þeir greiða fyrir og hvort hugsanlegt sé, eins og um hefur verið talað, að ýmislegt af mikilsverðum hlunnindum, sem eiga að fylgja ríkisjörðum, svo sem veiðiréttur og annað, sé látið fyrir kannske lítið fé til sérstakra vildarmanna ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja sem hafi þar aðgang að almannaeign umfram aðra þjóðfélagsþegna án þess að þurfa að greiða fyrir nema brot af því verði sem þeir mundu vera krafðir um ef annar aðili ætti þar í hlut. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Það er rétt h já hæstv. landbrh., að þetta frv. tekur aðeins á hluta þess vandamáls sem verið er að ræða um. En ástæðan fyrir því, að það tekur ekki til víðara sviðs, er einfaldlega sú, að það er ekki hægt með frv. til 1. um breytingu á jarðalögum að gera tillögur um breytingar á öðru en því sem jarðalögin ná yfir. Og jarðalögin ná í þessu sambandi ekki yfir annað en eignaumsýslu með bújörðum ríkissjóðs sem Jarðasjóður hefur keypt. Ef menn ætla að fylgja þessari stefnu, sem ég vil endilega að verði fylgt eftir, - ef menn ætla að fylgja henni eftir með því að aðrar fasteignir ríkissjóðs séu sömuleiðis settar undir eignaumsýslu fjmrn. eða einhvers eins aðila í ríkiskerfinu, þá verður að sjálfsögðu að gera það með breytingum á öðrum lögum og reglugerðum. Herra forseti. Það er ekkert mál í mínum huga að það þurfi endilega að setja þetta allt saman í umsjá sama aðila, hvort sem það heitir fjmrn., landbrn. eða hvaða nafn menn vilja gefa því. Mergurinn málsins er að settar séu reglur af hálfu ríkissjóðs um það, hvernig eigi að nota þær jarðeignir og þær fasteignir, sem keyptar hafa verið fyrir opinbert fé, og jafnframt að tiltækar séu á einum stað í ríkiskerfinu upplýsingar um það, hverjar þessar fasteignir séu og hvernig þær séu nýttar.



Herra forseti. Það er smávægileg aths. við ræðu hv. flm. þessa frv. Ég benti hv. þm. á að eðlilegra hefði verið að flytja frv. til 1. um breyt. á lögum um Stjórnarráð Íslands. Þá hefði verið hægt að taka alla þá málaflokka, sem hv. þm. hefði í hyggju að færa til milli einstakra ráðuneyta, inn í sama frv. Eftir að lögunum um Stjórnarráð Íslands hefði þá verið breytt af Alþingi, ef Alþingi hefði fallist á tillögur hv. þm., segir sig sjálft að þær breytingar hefðu orðið hvað sem liði því er stendur í jarðalögum. Látum það vera. Hv. þm. minntist á að hann hefði fyrr í umr. fjallað um það, að gefið hefði verið út byggingarbréf fyrir jörð innan þjóðgarðsins á Þingvöllum án vitundar Þingvallanefndar. Ég frétti af ummælum hv. þm., þó að ég væri ekki viðstaddur þá umr., og tók með mér það byggingarbréf sem hér um ræðir, útbúið 13. júlí 1979. Þetta byggingarbréf hefur aldrei öðlast gildi vegna þess að það er háð þeim fyrirvara, sem glögglega kemur fram í bréfinu, að það hljóti samþykki Þingvallanefndar. Það samþykki hefur ekki fengist og byggingarbréfið þess vegna ekki öðlast gildi. Það er því meira en vafasamt að segja hér á Alþingi að landbrn. hafi gefið út byggingarbréf án vitundar Þingvallanefndar sem réttilega á að hafa umsjá með jarðeignum innan þjóðgarðssvæðisins. Ekki meira um það. Þetta vildi ég gjarnan láta hér koma fram. En ég geri ráð fyrir að þetta mál verði tekið upp og nýtt byggingarbréf verði búið út og að nýju leitað samþykkis eða staðfestingar Þingvallanefndar til þess að fá úr því skorið, hvort jarðnæðið, sem hér um ræðir, geti ekki komist í formlega ábúð. Varðandi aðra þætti þess máls kom m. a. fram í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar um meðferð mála innan þjóðgarðssvæðisins, að landbrn. hefði leyft þar byggingu sumarbústaða. Það er einnig rangt. Því hefur verið lýst yfir af hálfu landbrn. og það löngu fyrir mína tíð í því rn., að rn. mundi greiða fyrir því, að þetta fengist gert, en að sjálfsögðu væri það allt háð samþykki Þingvallanefndar.



Herra forseti. Þetta er í þriðja skipti sem tillaga er gerð um að vísa máli til nefndar sem augljóst virðist að það eigi ekki heima í. Menn geta ekki kosið máli nefnd eftir skipan nefndanna, heldur eftir eðli málsins, og fyrir því er það, herra forseti, að ég legg til að þessu máli verði vísað til landbn., svo augljóst sem virðist að það eigi þar heima.



Herra forseti. Þetta er ekkert atriði í mínum huga. Ég spurði hæstv. forseta að því í lok framsöguræðu minnar, hvort það væri ekki eðlilegast að þetta mál færi til allshn. Ef hæstv. forseti hefði gert einhverjar aths. við það hefði ég að sjálfsögðu breytt tillögu minni. Ég skal fúslega fallast á að umrætt frv. verði vistað í landbn., en eina nefndin, sem ég get ekki hugsað mér að fallast á að málið verði vistað í, er skipulagsnefnd Sjálfstfl.



Það er svo komið í þessu máli, að þó að tillaga væri um allshn. er kominn fram einhugur um að vísa málinu til landbn. Ekkert hef ég á móti því. Ég bar þetta mál undir skrifstofustjóra Alþingis og hann taldi að í lagi væri að fara að tillögu flm., en réttara er auðvitað að vísa því til landbn.