Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt hefur efh.- og viðskn. fjallað á fundum sínum undanfarna daga um það frv. til fjölmiðlalaga sem liggur fyrir. Á fundinum í morgun gerðist það að meiri hluti nefndarinnar samþykkti með fimm atkvæðum gegn fjórum að leggja áfangaumsögn til allshn. sem væntanlega dreifir henni síðar til þingsins. Það skiptir miklu máli tel ég fyrir þingheim að vita af því að meiri hluti efh.- og viðskn. er þeirrar skoðunar, samkvæmt þessu áliti, að frv. sé augljóslega vanbúið og ekki tækt til afgreiðslu á þeim skamma tíma sem þinginu er ætlaður til að fjalla um frv. Meiri hluti efh.- og viðskn. telur það jafnframt alvarlegt umhugsunarefni að á fundum nefndarinnar voru lögð fram gögn sem benda til að hugsanlega stríði frv. gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Sömuleiðis hlýtur það að varða þingið miklu að í þessu sameiginlega áliti meiri hluta efh.- og viðskn. er vakin sérstök athygli á því að Samkeppnisstofnun hafi lýst þeirri skoðun við nefndina að þrátt fyrir þær brtt. sem fram hafa komið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar stríði frv. enn gegn markmiðum samkeppnislaga. Það er meginniðurstaða þess nýja meiri hluta sem hefur myndast í þessu máli í efh.- og viðskn. að málið sé vanbúið og vanreifað og þurfi augljóslega miklu víðtækari og ítarlegri skoðunar við. Með hliðsjón af því leggur meiri hlutinn til að Alþingi fresti afgreiðslu frv. og að tíminn í sumar verði nýttur til að vinna málið betur og í nánara samráði við sérfræðinga. Ég vil líka að það komi fram að nefndin ákvað að halda áfram umfjöllun sinni. Hv. formaður lagði fram dagskrártillögu um að nefndin lyki umfjöllun málsins. Hún var felld. Það var einungis eitt atkvæði sem formaðurinn fékk þannig að heldur er farið að sneyðast undan hv. formanni það sem hann stendur á.

Herra forseti. Minni hv. þingmanns er frekar stutt. Fyrst kom fram dagskrártillaga um að nefndin skilaði umsögnum til hv. allshn. og héldi áfram umfjöllun málsins. Hún var samþykkt með fimm atkvæðum gegn einu, mínu atkvæði. Síðan bar ég upp dagskrártillögu um að nefndin skilaði umsögn til allshn. og lyki umfjöllun. Það var fellt á jöfnu, með fjórum atkvæðum gegn fjórum. Sú var staðan. Um er að ræða umsagnarbeiðni frá hv. allshn. sem gaf okkur frest. Fyrst fengum við frest til föstudags og ég fékk hann framlengdan til mánudags. Þá lagði ég til að nefndin skilaði umsögn til allshn. þannig að hún gæti komið til umfjöllunar í nefndaráliti hennar. Það var fellt á þeim tíma. Eftir það erum við í rauninni að ræða einhverja umsögn sem menn vita ekki hvar endar. Í morgun var mikið rætt um það hvaða leiðir væru færar til þess að umsagnir hv. efh.- og viðskn. gætu komið til umfjöllunar og gætu komið fram á þinginu. Mér finnst að menn séu farnir að stunda ákveðna tilraunalögfræði. Það er svo sem ágætt að leita leiða en auðvitað áttu menn að skila umsögnum innan þess frests sem allshn. gaf. Það væri eðlilegast. Menn ákváðu hins vegar að halda áfram að ræða og í morgun var fellt að ljúka umfjöllun málsins þannig að ég er búinn að boða til fundar í fyrramálið milli 8 og 10 svo að menn geti enn frekar fjallað um málið til að skila umsögn til allshn. sem löngu er búin að skila nefndarálitum til Alþingis, bæði meiri hluti og minni hluti þeirrar nefndar.

Hæstv. forseti. Ekki mundi hv. þm. Pétur H. Blöndal fá háa einkunn á sagnfræðiprófi. Við höfum fundið að því, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn., hvernig hv. þm., formaður nefndarinnar, hefur reynt að stöðva umræðu um þetta mál. Hann hefur reynt að rífa málið vanreifað út úr efh.- og viðskn. en hefur ítrekað orðið undir í atkvæðagreiðslu í nefndinni. Hann segir að menn séu að ræða einhverja umsögn sem við vitum ekki hvar endi. Það er mergurinn málsins. Málið er vanreifað. Við teljum hins vegar ábyrgðarhluta að senda ekki frá okkur áfangayfirlit. Meiri hluti skapaðist í nefndinni í morgun við atkvæðagreiðslu um að það yrði gert en jafnframt haldið áfram umfjöllun í nefndinni. Mér finnst að þingið þurfi að taka það alvarlega þegar meiri hluti efh.- og viðskn. þingsins varar við afgreiðslu þessa máls, bendir á að það séu líkur á að það stangist á við stjórnarskrá landsins og hvetur til þess að málið verði tekið út af dagskrá, og haft til umfjöllunar í sumar og að nýju reifað á næsta hausti. Þetta er vilji meiri hluta efh.- og viðskn. þingsins. Ég vek athygli á því að þegar þessi niðurstaða lá fyrir reyndi formaður nefndarinnar að bera upp tillögu og gerði það, dagskrártillögu um að umfjöllun um málið yrði þá stöðvuð. Hann var einn um að greiða atkvæði með þeirri tillögu, eitt atkvæði gegn fimm í nefndinni. Mér finnst að Alþingi þurfi að vita um þetta og þurfi að taka tillit til vilja meiri hluta efh.- og viðskn. þingsins.

Herra forseti. Ég sat fund efh.- og viðskn. í morgun og það sem vekur furðu mína er að í öðru orðinu segir hv. formaður nefndarinnar nauðsynlegt að fá álit frá fulltrúum Kauphallarinnar til að fá úr því skorið hvort fyrirtækið Norðurljós eigi möguleika á því að komast á markað, ef brtt. nást í gegn, eður ei en í hinu orðinu segir hann nefndina vera tómt mengi og ekki til neins nýta eins og staðan er. Ég vil bara vekja athygli á því að þetta er eina nefndin á hinu háa Alþingi sem er að fjalla um þetta mál. Enn hafa fulltrúar lífeyrissjóðanna sem eiga mikið undir í þessu máli ekki komið að einni eða neinni nefnd og enn hefur enginn fulltrúi frá Kauphöllinni komið og talað um málið við eina eða neina nefnd. Það kom fram í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar í gær að markmið þessa frv. væri að tryggja fjölbreytta eignaraðild í fjölmiðlun. Hann minntist á það að fyrirtæki gætu fengið skráningu í Kauphöll Íslands sem mundi tryggja fjölmiðlum í slíkum rekstri dreifða eignaraðild. Í hinu orðinu segir fulltrúi frá Sambandi banka og verðbréfafyrirtækja: Kauphöllin setur ströng skilyrði fyrir skráningu í Kauphöll Íslands. Hömlur eins og þær sem þetta frv. ber með sér sem njörvar niður fjölmiðlafyrirtæki í landinu tryggja það, líklega, að fyrirtækið fái ekki skráningu í Kauphöll Íslands. Því er mjög þarft að efh.- og viðskn. fjalli áfram um málið og skili frá sér áfangaáliti á þessari stundu.

Herra forseti. Mjög athyglisverður fundur var í efh.- og viðskn. í gær og þá sýndi það sig að það var nauðsynlegt að efh.- og viðskn. fjallaði um málið. Þar kom m.a. fram og var upplýst af forsvarsmönnum Norðurljósa að líklegt væri að tæplega 6 milljarða lán fyrirtækisins mundi gjaldfalla við þetta breytta rekstrarumhverfi fyrirtækisins, þar á meðal 2 milljarðar sem lífeyrissjóðirnir eiga hjá þessu fyrirtæki. Og það var athyglisvert að engin veð standa á bak við skuldir fyrirtækisins við lífeyrissjóðina þannig að hjá lífeyrissjóðunum gætu tapast um 2 milljarðar kr. og að tæplega 6 milljarðar kr. gætu gjaldfallið og það gæti leitt til gjaldþrots þessa fyrirtækis. Þetta er mjög alvarleg staða og þetta eru nauðsynlegar upplýsingar inn í þessa umræðu. Það er líka athyglisvert að eftir þessa umræðu í nefndinni í morgun, eftir að hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar fram tillögu sína um að skila áfangaáliti sem fékk meiri hluta í nefndinni, hefur myndast nýr meiri hluti í henni. Til marks um það hvað nefndarmenn telja stöðu þessa máls alvarlega fékk dagskrártillaga formannsins sjálfs um að afgreiðslu málsins væri lokið í nefndinni einungis eitt atkvæði.

Fjögur.

Tillagan fékk eitt atkvæði. Hinir sátu hjá. Málinu hefur ekki verið lokið í nefndinni og verður þar til umfjöllunar áfram vegna þess að það er nauðsynlegt að fá fulltrúa Kauphallarinnar á fund nefndarinnar. Þetta fyrirtæki, Norðurljós, ætlaði að láta skrá sig í Kauphöllina á þessu ári en nú er ólíklegt að það gangi eftir vegna þeirra takmarkana og hindrana sem settar eru á rekstrarumhverfi þess. Við munum því óska eftir því í framhaldinu að fá fulltrúa Kauphallarinnar á fund okkar sem og fulltrúa lífeyrissjóðanna.

Hæstv. forseti. Mikil tíðindi hafa borist frá störfum efh.- og viðskn. í morgun sem þarf svo sem ekki að koma á óvart. Það vita allir sem vilja vita að frv. og allur málatilbúnaðurinn í kringum það ber keim af því að þetta sé bæði vanreifað og illa undirbúið á allan hátt. Allir sem vilja sjá það sjá að allir mælar loga á rauðu í þessu máli. Þetta sjá allir sem vilja sjá það og mér er gersamlega fyrirmunað að skilja að ríkisstjórnarliðar sjái það ekki allir sem einn. Þetta er yfir höfuð vel gefið fólk. Mér býður reyndar í grun, hæstv. forseti, að sífellt fleiri stjórnarliðar séu einmitt farnir að sjá að þetta getur ekki gengið og að það þarf að gefa þessu máli miklu lengri tíma. Að sjálfsögðu eiga menn núna að staldra við og hætta þessari vitleysu, gefa þessu tíma í sumar og koma frekar með vandaðra og betra frv. í haust. Nú er tímabært að láta staðar numið, hætta að eyða dýrmætum tíma þingsins í þetta bölvaða kjaftæði, ef mér leiðist svo að segja. Þetta er gersamlega komið úr böndunum. Það er farið að rýra traust og trúverðugleika þingsins út á við. Það er búið að gjaldfella störf þingsins stórlega í augum þjóðarinnar með þessum sirkus sem hefur staðið yfir í heila viku. Það er talað um tilraunalögfræði. Formaður efh.- og viðskn. segir að hér reyni menn að stunda einhverja tilraunalögfræði og viti ekki hvar þetta endar. Ég held að þetta frv. allt saman og allur málatilbúnaðurinn sé tilraunalögfræði --- og við vitum ekki hvar málið endar. Hér hafa verið stunduð tilraunaþingsköp á undanförnum dögum, tilraunaþingsköp. Þetta er allt í einhverju limbói, þetta er sirkus. Við verðum að hætta þessu.

Herra forseti. Ég held að þessar fréttir úr efh.- og viðskn. og þeir atburðir sem þar hafa verið að gerast í gær og í dag sýni hversu fráleit vinnubrögðin hafa verið, hversu fráleit afgreiðsla allshn. á málinu út úr nefnd var og í raun fráleitt hvað hefur haldið uppi umræðum um þessi mál meðan verið er að skoða það til hliðar í fagnefndum þingsins. Þaðan eru síðan að koma fréttir og nýjar upplýsingar um hluti af því tagi sem hér hefur verið tæpt á. Það ber reyndar vel í veiði, herra forseti, að hæstv. viðskrh. skuli vera hér í salnum. Hvenær fáum við að heyra í hæstv. viðskrh. um afstöðu hennar til þessa máls? Hvað segir hæstv. viðskrh. um það sem efh.- og viðskn. hefur verið að skoða, að hér sé um þverbrot á samkeppnislögum að ræða, að þetta muni gjaldfella 6 milljarða skuldir fyrirtækisins og kippa undan því fótunum í einu vetfangi, einu af stærri fyrirtækjum landsins? Hvernig líður hæstv. viðskrh. þessa dagana? Er hún búin að segja af sér? Er hæstv. forsrh. líka orðinn viðskrh., eða formaður allshn.? Þetta er mjög sérkennilegt og maður bíður spenntur eftir því að hæstv. viðskrh. tjái sig um þessar hliðar málsins. Ég segi fyrir mitt leyti, herra forseti, að ég vil fá þessar upplýsingar sem þingmaður í umræðum um þetta mál. Ég sit ekki í efh.- og viðskn. og á heimtingu á upplýsingum öðruvísi. Það stendur í þingsköpunum og stjórnarskránni að við eigum að hafa allar þær upplýsingar sem þörf krefur til að mynda okkur skoðun á málum, taka afstöðu hér og greiða atkvæði eftir samvisku okkar. Það á ekki að standa svona að hlutunum, það er alveg augljóst mál. Allshn. gerði réttast í því að bjarga leifunum af sóma sínum með því að biðja um að fá málið aftur, með því að biðja um að umræðunni yrði frestað og fá málið aftur til skoðunar. Gáfulegast væri auðvitað að verða við tilmælum meiri hluta efh.- og viðskn. um að afgreiða málið ekki í sumar en næstgáfulegast a.m.k. að skila framhaldsnefndaráliti og koma þessum upplýsingum á framfæri með formlegum hætti eins og allshn. ber skylda til að gera.

Herra forseti. Það eru svo margar atkvæðagreiðslur í efh.- og viðskn. að það er ekki nema von að aðeins skolist til hjá manni hvernig niðurstöður voru í sérhverri þeirra. Nú höfum við borið saman bækur okkar, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson. Það er rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, sú tillaga sem ég bar fram um að nefndin skilaði áfangaáliti og héldi síðan áfram umræðu fékk fimm atkvæði gegn einu. Sú tillaga sem hv. þm. Pétur H. Blöndal bar fram um að umfjöllun málsins yrði lokið var felld á jöfnu, fjögur atkvæði gegn fjórum. Auðvitað koma stöðugt nýjar upplýsingar inn í þetta mál sem varða þingið allt. Á fundunum í gær kom t.d. fram sú skoðun hjá fulltrúa Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja að fjölmiðlafyrirtæki eins og Norðurljós yrði ekki tækt til skráningar í Kauphöllinni ef þessi lög yrðu samþykkt. Þetta eru nýjar upplýsingar í málinu. Það var líka upplýst á fundi efh.- og viðskn. að fulltrúi Kauphallarinnar hefur ekki verið kvaddur til fundar við allshn. til þess að ræða þetta mál. Þetta skiptir öllu máli og það er þess vegna sem efh.- og viðskn. mun halda umfjöllun sinni áfram til þess að grafast fyrir um svona mál og geta skilað því síðan til þingsins í einhverju formi. Alvarlegast í þessu, herra forseti, er þó að meiri hlutinn sem skapast hefur í efh.- og viðskn. telur það mjög alvarlegt umhugsunarefni að lögð voru fram gögn sem benda til að hugsanlega stríði frv. gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Það er enginn valinkunnur lagaspekingur sem hefur stigið fram á sviðið og sagt annað nema einn, einkavinur hæstv. forsrh., Jón Steinar Gunnlaugsson. Við hljótum, þingmenn og þingheimur, þegar svona alvarlegt álit kemur frá einni af nefndum þingsins að staldra við og skoða málið, brjóta það til mergjar. Getur verið að við sem höfum unnið eið að stjórnarskránni séum að taka þátt í því að brjóta ákvæði hennar? Það má aldrei verða.

Herra forseti. Ég hef undanfarnar vikur setið fundi efh.- og viðskn. Þannig hefur málum verið háttað í þeirri ágætu nefnd að þar hefur varla farið fram fundur öðruvísi en að þar hafi orðið einhverjar sérkennilegar uppákomur. Fundurinn í morgun slær þó líklega öll fyrri met. Eins og komið hefur fram í umræðunum voru þar lagðar fram tvær dagskrártillögur. Sú fyrri var frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, tillaga um að nefndin skilaði af sér áfangaumsögn vegna þess að svo alvarlegar upplýsingar hafa komið fram í störfum nefndarinnar að ekki var talið fært að halda þeim frá þingsal lengur, en halda hins vegar áfram umfjöllun í nefndinni, m.a. til að fá fleiri gesti og upplýsa málið enn frekar. Sú dagskrártillaga var samþykkt með fimm atkvæðum gegn einu, gegn einu atkvæði formannsins sem skömmu áður á sama fundi hafði marglýst því yfir að jafnvel væri ástæða til að ræða þetta mál fram á sumar í nefndinni, ekki mundi hann standa gegn því. Þegar einn nefndarmanna hafði yfirgefið fundinn vegna þess að hann þurfti að mæta á fund í annarri nefnd bar formaður upp, án þess að nokkur frekari umræða hefði farið fram, aðra dagskrártillögu sem gekk út á það að umfjöllun nefndarinnar væri lokið þátt fyrir að nýlega hefði verið samþykkt dagskrártillaga um að umræðan héldi áfram í nefndinni. Sú dagskrártillaga hv. þm. Péturs Blöndals var felld með fjórum atkvæðum gegn fjórum. Þá fékk formaður með sér nokkra stjórnarliða á ný, en eins og fram kom í fyrri atkvæðagreiðslunni sem hlýtur að vera einstakt í störfum nefndar á Alþingi sat formaðurinn einn gegn þeirri afstöðu að eðlilegt væri að halda umfjöllun áfram og skila áfangaumsögn í málinu. Þetta, herra forseti, hlýtur að vekja athygli okkar og segja okkur margt um það í hvaða stöðu þetta mál er í þinginu. Þess vegna er ástæða til að við gefum okkur þann tíma sem þarf til að ræða málið, bæði í nefndum og þingsal.

Herra forseti. Þetta er að verða allundarleg umræða. Hér er verið að setja á ýmsar ræður um það að efh.- og viðskn. ræði mál sem er á forræði annarrar nefndar. Efh.- og viðskn. fékk frest til að skila umsögn til allshn. Ég endurtek það, til að skila umsögn. Hér hafa komið þingmenn hver á fætur öðrum og talað um álit og talað eins og að þetta mál sé á forræði efh.- og viðskn. sem það er alls ekki. Ég held að menn ættu að skoða betur þær reglur og þingsköp sem við störfum eftir heldur en að koma hér upp hvað eftir annað, hver á fætur öðrum og tala af slíkri vanþekkingu sem gert er.

Nefndir mega taka upp hvaða mál sem þær kjósa.

Þetta mál er á forræði annarrar nefndar.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, og mælist til þess að hann taki það upp í stjórn þingsins að þinghaldinu eða umfjöllun um þetta mál verði frestað. Hér hefur komið fram að meiri hluti efh.- og viðskn. Alþingis telur að þetta mál sé alvarlega vanreifað og stríði hugsanlega gegn stjórnarskrá landsins. Álit þessa efnis var samþykkt á fundi efh.- og viðskn. í morgun. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem fór yfir atkvæðagreiðslur í nefndinni, niðurstöður þeirra og leiðrétti það sem þar var missagt, m.a. af þeim sem hér stendur. Ég ítreka að fram hafa komið upplýsingar í efh.- og viðskn. sem eru mjög alvarlegs eðlis, ekki aðeins að það séu áhöld um að hægt verði að skrá starfandi fjölmiðlafyrirtæki, sem er tæplega 700 manna vinnustaður, í Kauphöllinni og að rekstrarforsendum þess fyrirtækis sé stórlega ógnað heldur hefur það einnig verið upplýst að hjá fyrirtæki sem er skuldsett upp á tæpa 6 milljarða kr. eru 2 milljarðar í eigu lífeyrissjóða. Ekki nóg með það, þessir 2 milljarðar í eigu lífeyrissjóða eru án veðs. Er það ekki ábyrgðarhluti fyrir Alþingi að samþykkja lög sem stefna þessum verðmætum lífeyrissjóðanna í hættu, a.m.k. í tvísýnu? Ég mælist til þess að forseti þingsins taki það upp í stjórn þingsins að þessu máli verði skotið á frest. Það er eðlilegt að þessum þingfundi verði frestað meðan það mál er tekið til umfjöllunar.

Af þessu tilefni vill forseti taka fram að engar ákvarðanir hafa verið teknar um að gera nokkurn frest á störfum þingsins vegna fundarhalda í efh.- og viðskn. Þessar umræður hafa farið fram áður og forseti telur ekki tilefni til þess að verða við þessari ósk um frestun á fundinum.

Hæstv. forseti. Það kemur upp í huga við þessa umræðu það sem hér er að gerast og lýsing á því sem var að gerast í efh.- og viðskn. í morgun sem og í gær --- annað með hinn nýja meiri hluta sem þar hefur myndast en geymum það --- að fyrir áramót urðu átök í efh.- og viðskn. út af fjárlögum, þ.e. breytingu á vaxtabótakerfinu. Mér er það ákaflega minnisstætt vegna þess að ég sat þann fund sem varamaður þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson flutti, að mig minnir, dagskrártillögu um að vegna þeirra álitamála að málið bryti gegn ákvæði stjórnarskrár um afturvirkni yrði það skoðað frekar. Mér er ákaflega minnisstætt þegar formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, lýsti því yfir að stjórnarskráin skyldi njóta alls vafa. Það var ákaflega merkileg yfirlýsing. Þess vegna beitti hann sér fyrir því að nefndin óskaði eftir óháðu áliti lögfræðinga úti í bæ, að mig minnir Skúla Magnússonar og fleiri sem komu með það ...

Hyggst hv. þm. ræða fundarstjórn forseta?

Já, ég er að því. Ef ég má halda áfram ræðu minni mun ég bera fram ósk við forseta sem ég ætla að fá að koma að. Hún hefur svolítinn aðdraganda og vænti ég þess að þessu innskoti verði bætt við tíma minn. Ég var kominn að því að lýsa því þegar þetta nefndarálit kom svo fram sem var á þann veg að stjórnarmeirihlutinn sá að sér og sá hvers konar vitleysu var verið að gera. Breytingunum á vaxtabótunum var því breytt aftur. Mér sýnist svipað vera að gerast nú. Hér berast okkur upplýsingar, okkur sem sitjum ekki í efh.- og viðskn., mjög alvarlegar upplýsingar sem við viljum fá að heyra. Nú sný ég mér að því, virðulegi forseti, að fara fram á það að hæstv. forseti geri hlé á þessum fundi þannig að tóm skapist til að funda með forseta þingsins og formönnum þingflokka með tilliti til þeirra óska sem hér hafa komið fram. Ég tek undir ósk um að fundi verði frestað þangað til eftir hádegi þannig að öllum þingmönnum gefist kostur á að fara yfir þessi mál. Mér sýnist vera að koma fram enn þá meiri staðfesting í efh.- og viðskn. um að það frv. sem við ræðum hér sé skraddarasaumað utan um eitt fyrirtæki til að koma í veg fyrir að það megi vinna áfram að þessari endurskipulagningu og því sem hefur verið að gerast hjá Norðurljósum. Ef þetta hefur þær afleiðingar að fyrirtækið getur ekki sótt um skráningu í Kauphöll er þetta bein aðför að þessu fyrirtæki --- eins og við höfum alltaf talið en það eru sífellt að koma fleiri og fleiri sannanir. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að hlé verði gert á þessum fundi og efnt verði til fundar með formönnum þingflokka hjá forseta.

Forseti telur ekki tilefni til að fresta fundi af þessu tilefni. Þessi umræða sem fer fram nú fór líka fram í gærkvöldi og ekkert nýtt hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta þar sem ég ætla að taka undir fram komna kröfu um að fresta þegar í stað þingfundi þannig að mönnum gefist tóm til að halda áfram að vinna málin. Nú háttar svo til að menntmn. Alþingis --- frá því segi ég til að styðja kröfu mína --- fundaði hér í gærmorgun og fékk til sín nokkra valinkunna einstaklinga. Þar komu fram upplýsingar sem við, stjórnarandstæðingar í menntmn., teljum að gefi til kynna að í því frv. sem hér er til umfjöllunar felist alvarleg aðför að tjáningar- og málfrelsi í landinu. Við teljum að frv. vegi að þessum grundvallarmannréttindaákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar, herra forseti, það hreinlega vegi að tjáningar- og málfrelsi í landi, prentfrelsinu, öllu því sem lýtur að frelsi manna til orðs, æðis og athafna. Nú hefur okkur, fulltrúum stjórnarandstöðunnar í menntmn., lítill tími gefist til að vinna það minnihlutaálit sem við ætlum að skila inn til þingsins að ósk hv. allshn. Þingfundur hófst í gær strax og fundi menntmn. lauk. Hann stóð til klukkan að verða hálfeitt í nótt. Við höfum að sjálfsögðu nýtt nóttina til að leggja drög að því áliti sem við ætlum að skila inn til þingsins en eins og margoft hefur komið fram áður í málflutningi okkar teljum við að 2. umr. um frv. forsrh. um eignarhald á fjölmiðlum geti ekki farið fram með neinum vitrænum eða boðlegum hætti án þess að álit menntmn. liggi fyrir. Það ætti að liggja umræðunni til grundvallar, enda skipta þær upplýsingar sem þar komu fram sköpum þegar talið berst að tjáningarfrelsinu í landinu. Eins og ég hef áður sagt metum við það svo, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í menntmn., að hér sé um að ræða alvarlega aðför að tjáningarfrelsinu í landinu. Við gerum þá kröfu, virðulegi forseti, að okkur gefist tími og tóm til að vinna nefndarálit okkar og skila því hér inn á hið háa Alþingi þannig að það megi liggja umræðunni til grundvallar. Því geri ég þá kröfu að virðulegur forseti beiti sér fyrir því þegar í stað að þingfundi verði frestað þannig að okkur gefist tími til að vinna að álitinu. Það getum við að sjálfsögðu ekki gert með neinum boðlegum hætti meðan þingfundur stendur yfir enda erum við hér við umræðuna. Því set ég fram þessa kröfu og óska eftir því að virðulegur forseti beiti sér fyrir því strax að þingfundi verði frestað þannig að við getum dregið saman þær upplýsingar sem við teljum að leiði í ljós þá alvarlegu aðför að tjáningarfrelsinu í landinu sem þetta frv. hefur augljóslega í för með sér að okkar mati.

Virðulegi forseti. Á undanförnum sólarhringum hafa hv. stjórnarandstæðingar rætt undir þessum geysivinsæla og sívinsæla dagskrárlið kröfuna um að svigrúm yrði gefið fyrir þær tvær þingnefndir sem fengu þetta frv. til umsagnar --- ekki álits --- frá hv. allshn. Það var orðið við þessum kröfum.  Það er nákvæmlega staðan núna og auðvitað er okkur ekkert að vanbúnaði að halda þessari umræðu áfram. Menn eiga að halda henni áfram. Hver eru tíðindin miklu sem menn fluttu héðan úr nefndinni í morgun og létu eins og stórtíðindi hefðu átt sér stað? Jú, það gerðist að fimm þingmenn, sem allir með tölu höfðu margoft lýst því yfir að þeir væru andsnúnir þessu frv., skrifuðu það á blað að þeir væru andsnúnir þessu frv. Þetta eru gríðarleg tíðindi, þetta er söguleg stund. Þetta kallar á það að þingið endurskoði allar starfsáætlanir sínar. Það liggur sem sagt fyrir í skriflegu formi að fimm hv. þm.  Virðulegi forseti. Má ég vekja athygli á því að það eru 25 eða 26 þingmenn sem hafa látið það í ljósi við hæstv. forseta að þeir vilji tjá sig um málið eins og það lá fyrir í gær? Ætla þeir hv. þm. sem hér hafa talað og eru með kröfur uppi um það að stöðva umræðuna að koma í veg fyrir að þeir hv. þm. sem voru algjörlega reiðubúnir og sáu ekkert því til fyrirstöðu að halda máli sínu áfram í gær fái orðið? Þeir koma til þess að geta rætt málin, látið í ljósi skoðanir sínar, skipst á skoðunum við okkur hina sem erum þeim andsnúnir, með aðrar skoðanir, og komið á framfæri  Ég mótmæli harðlega þessum tilraunum til að koma í veg fyrir að hv. þm., 25 eða 26 talsins, fái orðið hérna til að þeir geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Þetta eru undarlegar aðfarir þegar dögum saman hefur verið uppi krafa um að þessar þingnefndir gætu hafið störf, og núna þegar þær hafa lokið störfum sínum --- og það var talað um að þetta yrði til að greiða fyrir umræðu hér í þinginu --- þegar búið er að verða við þessum kröfum er þetta notað til að reyna að koma í veg fyrir að þingið geti haldið áfram störfum sínum, unnið hér og haldið áfram umræðunni. Öllu er snúið á haus.

Hæstv. forseti. Sífellt fleiri rök koma fram um að það mál sem við erum að ræða hér, fjölmiðlafrumvarpið, einnig eftir að brtt. hafa komið frá meiri hlutanum, sé þannig úr garði gert að ástæða sé til að fresta afgreiðslu þess. Ég tek undir þær óskir sem hér hafa komið fram, miðað við þær upplýsingar sem hafa komið frá því fólki sem starfar í efh.- og viðskn., um að þessum fundi verði frestað, okkur gefinn tími til að skoða fram komnar upplýsingar og að betur verði unnið að þessu máli. Það hlýtur líka að vera eðlilegt að menntmn. ljúki málsmeðferð sinni og að við fáum þær ábendingar sem áðan voru reifaðar í þessum ræðustól inn í þingið. Úti í þjóðfélaginu vísa sífellt fleiri löglærðir aðilar til þess að frv., jafnvel í þeim búningi sem það er í nú, standist ekki stjórnarskrána. Það er mjög alvarlegt mál, hæstv. forseti, að við skulum vera í þeirri stöðu að vera að ræða hér mál sem margt bendir til að fari beint til dómstóla eftir að það verður afgreitt hér, þ.e. ef meiri hlutinn nær vilja sínum fram. Það er þinginu ekki til sóma að lenda enn einu sinni í því að koma hingað inn með frv. og síðan út með lög sem verða til þess að verk þingsins verða dæmd ómerk. Ég skora á hæstv. forseta að verða við þeim tilmælum sem hér hafa komið fram.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að karpa hér við formann þingflokks Sjálfstfl. sem gerir lítið úr því að meiri hluti efh.- og viðskn. mælist til þess að þessu máli verði frestað. Hann kallar það farsa þegar Sjálfstfl. verður undir í þinginu. Ég kalla það lýðræðislegan vilja þingsins. Ég ætla ekki að ræða efnisatriði þessa máls en beini þeirri ósk til forseta þingsins að hann geri hlé á þingfundinum í 10 mínútur þannig að formönnum þingflokka gefist ráðrúm til að koma saman til fundar og ræða þá stöðu sem nú er upp komin.

Forseti hyggst verða við þeim óskum sem fram hafa komið um að setja á stuttan fund með formönnum þingflokka. Frestur verður gerður á þessum fundi í 10 mínútur.

Hæstv. forseti. Sem kunnugt er þá er mælendaskrá við 2. umr. sem hér stendur yfir um svokallað fjölmiðlafrumvarp hæstv. forsrh. nokkuð löng og menn hafa viljað halda því fram að eitthvert málþóf væri í gangi í umræðunni. Ég vil taka það fram í upphafi máls míns, hæstv. forseti, að ég er algjörlega ósammála því mati því að allar ræður sem hér hafa verið haldnar af hv. þm. stjórnarandstöðunnar við 2. umr. málsins hafa verið efnismiklar, vel rökstuddar og tekið á kjarna málsins. Það sem hefur hins vegar að stórum hluta vantað, herra forseti, og þess vegna verður maður að staldra við og spyrja sig hvernig sé ástatt með lýðræðið á Íslandi, er að fá fram skoðanir og viðbrögð stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar. Jú, það var mælt fyrir meirihlutaáliti allshn. og nokkrir stjórnarliðar hafa verið í andsvörum, gott og vel. Í gærkvöldi kom hv. þm. Framsfl., Hjálmar Árnason, og flutti hér ræðu. Ég hef fylgst nokkuð vel með umræðunum, herra forseti, og ég man ekki til þess að aðrir hafi talað frá stjórnarliðinu en ég á von á að úr því rætist í dag við þessa umræðu. Ég geri athugasemd við það, herra forseti, vegna þess að svona umræða, 2. umr. um frv. til laga, hvert sem frv. er, á að vera efnisumræða, já, og skoðanaskipti. Skoðanaskipti þeirra sem eru að einhverjum hluta eða að öllu leyti ósammála í málinu og í þessu tilviki skoðanaskipti stjórnarandstöðu og stjórnaliða. Það liggur í hlutarins eðli að á hinu háa Alþingi fari umræður fram með þeim hætti. Eins og þingheimi er kunnugt hefur það ekki verið þannig og það er reyndar ekki bara í þessu máli, herra forseti, sem það hefur viðgengist að það er líkt og það sé sérstök áþján fyrir stjórnarliða að sitja undir ræðum stjórnarandstöðunnar, þeir jafnvel dæsa og kvarta yfir því bæði opinberlega og óopinberlega að hér sé fólk í málþófi og það sé erfitt að sitja undir löngum umræðum á Alþingi. Ja, heyr á endemi, herra forseti. Til hvers voru þessir menn kosnir á þing? Mig langar til í upphafi máls míns að rifja upp orð sem féllu í gærkvöldi í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar, þingmanns Framsfl. í Suðurk. Fyrir utan að hafa eytt drjúgum tíma ræðu sinnar í að vitna í gamlar ræður frá þingmönnum Samf., sem ég svo sem lái honum ekki enda voru það ágætar ræður, vel fluttar og vel samdar eins og gjarnt er með þá þingmenn, hafði hann frá litlu að greina er varðaði stefnu Framsfl. í málinu. Hún liggur hreinlega ekki fyrir, herra forseti. Mér liggur við að segja að hún sé engin önnur en sú að stíga skrefið inn í lið Sjálfstfl. í þessu máli og fylgja hæstv. forsrh. upp á gott og vont í þeirri von að þjóðin síðan gleymi, þegar afgreiðslu málsins verður loks lokið, ef því lýkur nú á næstu vikum, og svo renni upp 15. sept. 2004 og hæstv. utanrrh. verði hugsanlega forsrh. landsins. Ég hygg að þannig sé málið vaxið frá sjónarhóli Framsfl. Og það er dapurlegt, herra forseti, að þurfa að horfa upp á það með þeim hætti sem við höfum þurft að horfa upp á, m.a. hér í gærkvöldi. Það sem hins vegar ber að þakka fyrir í þeim málflutningi hv. þm. Hjálmars Árnasonar er að hann staðfesti með algjörlega óyggjandi hætti að frv. sem hér er til umræðu beinist gegn einu fyrirtæki. Það fór ekki á milli mála í ræðu þingmannsins. Hafi menn reynt hingað til að rökstyðja mál sitt með því að hér eigi að setja almenn lög til þess að stýra eignarhaldi á fjölmiðlum hér á landi þá liggur það algjörlega fyrir núna að svo er ekki. Stjórnarliðar geta þess vegna sparað sér ómakið við að reyna að búa málið í þann búning að hér sé um almenn lög að ræða. Þau eru sértæk, frv. er mónískt eins og lagamenn sem þekkja til kalla það.

Má ég biðja hv. þingmenn í hliðarsal að hafa fund annars staðar en hér rétt í dyragættinni.

Þakka þér fyrir, frú forseti. Frv. er mónískt í eðli sínu, eins og stjórnarandstaðan hefur margoft bent á og það hefur verið staðfest af hv. þm. Hjálmari Árnasyni og í sjálfu sér er engin ástæða til að eyða meiri dýrmætum tíma þingmanna og fólksins í landinu til þess að þrefa um það. Það liggur fyrir að því er stefnt gegn einu fyrirtæki. Rétt í lokin um þá ræðu sem hér var flutt af hv. þm. Hjálmari Árnasyni í gærkvöldi þá varð honum tíðrætt um vernd neytenda hér á landi. Nú vill svo til að Framsfl. hefur haft þann málaflokk með höndum um nokkurra ára skeið, níu ára skeið líklega, hæstv. iðn.- og viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir fer með málefni neytenda, neytendavernd og -réttindi. Það er einnig vitað og hefur reyndar verið rætt á hinu háa Alþingi að í þeim efnum standa Íslendingar langt að baki nágrannaþjóðum sínum, langt að baki Norðurlöndunum, svo langt að baki að hér eru neytendamál að stærstum hluta í grárri forneskju ef ekki væri fyrir þær leiðbeiningar, lög og reglugerðir sem komið hafa hingað til lands í gegnum EES-samninginn. Annars hefði lítið verið gert. Hafandi þetta í huga verður það í besta falli hjákátlegt að sjá þingmann þess flokks sem farið hefur með þennan málaflokk í níu ár berja sér á brjóst og tala um neytendavernd þegar eignarhald fjölmiðla er annars vegar. En það er eins og annað í þessu máli, frú forseti, að flestu því sem satt er og rétt í málinu er snúið á haus. Menn koma hér fram og segja að frv. sé almenns eðlis, því sé alls ekki beint gegn einu fyrirtæki. Samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlamarkaði leiðir til skorts á fjölbreytni. Allt það sem hér er haldið fram er eins og öfugmælavísa. Í sjálfu sér mætti afgreiða frv. með þeirri einföldu lýsingu að það gengur gegn þeim markmiðum sem það á að ná, þeim markmiðum sem lýst er og ætlast er til að frv. nái. Leiðin að því markmiði, eins og hún er lögð fram í frv., er einfaldlega leið sem fer í þveröfuga átt við markmiðið, leið sem gæti riðið íslenskum fjölmiðlamarkaði að fullu, gert það úrval sem þó er á útvarpi, hljóðvarpi, sjónvarpi að næstum því engu. Og það að þeir stjórnarliðar sem hafa í áranna rás gagnrýnt Ríkisútvarpið hvað harðast og stöðu þess á íslenskum fjölmiðlamarkaði, sem vissulega er sterk og að mínu áliti á að vera sterk, skuli nú ganga harðast fram í að styðja frv. sem hér um ræðir sem gæti, eins og tugir ábendinga hafa bent til, hreinlega riðið hinum einkarekna fjölmiðlamarkaði á Íslandi að fullu. Hver er þá tilgangurinn? Tilgangurinn liggur jú fyrir eins og ég hef hér áður nefnt. Tilgangurinn er sá að stöðva framrás eins tiltekins fyrirtækis, og ég vil þakka það aftur, hæstv. forseti, að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi tekið af allan vafa um það í ræðu sinni í gærkvöldi. Í umræðu á dögunum um fjölmiðlaskýrsluna frá ríkisstjórn Íslands, sem sögð er liggja til grundvallar þessu frv., og sú umræða var í raun og veru eins og upptaktur að þeirri umræðu sem nú fer fram, 1. umr. um frv. og nú 2. umr., mátti heyra stjórnarliðana hafa uppi makalausar fullyrðingar um eðli, starf og ábyrgð fjölmiðla og fólksins sem þar starfar. Það var ekki annað að heyra á sumum stjórnarliðum en að flestir blaða- og fréttamenn landsins væru handbendi einhverra, handbendi eigenda sinna. Því var haldið fram að blaðamaður réði aldrei fyrirsögn á frétt sem hann skrifaði. Eru menn að gefa það í skyn að eigendur liggi í símanum allan daginn til að búa til fréttir og að heiður og starf blaðamanna á Íslandi sé ekki meiri en svo að menn láti það yfir sig ganga? Það er einfaldlega ekki svo. Blaðamennska er fag, blaðamennska er starf sem lýtur ákveðnum reglum, ákveðnum lögmálum, gamalt starf, starf sem er eins mikilvægur hluti af lýðræðissamfélagi og starf hinna kjörnu fulltrúa. Starf sem sér til þess að hinir kjörnu fulltrúar fái það aðhald sem þeir þurfa á að halda. Þá í raun gildir einu hvort sú umfjöllun er smekkleg eða ósmekkleg eða hvort einhverjum finnst hún góð eða vond, allir hafa full réttindi til þess að gefa út vond blöð, vondan texta, fullan af stafsetningarvillum og vitleysu. Um það snýst frelsið. Okkur varðar engu um það hvernig umfjöllun um forsrh. er slegið upp í tilteknu dagblaði. Stjórnmálamenn eru opinberar persónur og víða í kringum okkur er aðhald við þá og gagnrýni á þá í fjölmiðlum miklu grimmari en nokkru sinni hér á landi. Menn þurfa ekki annað en að líta til breskra dagblaða og fjölmiðlaumfjöllunar um stjórnmál og stjórnmálamenn til þess að komast að því hvernig aðhaldið er þar. Það að reyndir stjórnmálamenn skuli kveinka sér undan umfjöllun eða því að það sé gert grín að þeim í einhverjum fjölmiðlum ber ekki vott um stóran hug, stórt hjarta eða bein í nefi. Eins og svo margt í þessari umfjöllun hafa lýsingar stjórnarliðanna einkennst af ákveðnum ranghugmyndum og ég vil segja þekkingarskorti á því starfi sem fer fram á fjölmiðlum hér á landi, hvort sem það eru dagblöð, vikublöð, tímarit, hljóðvarp, sjónvarp, vefmiðlar eða annað. Við búum svo vel í okkar litla landi að eiga fjölmiðlaflóru sem er gífurlega fjölbreytt og hefur sem betur fer fengið nú á síðustu missirum tækifæri til að dafna bærilega vegna þess að í henni hefur verið fjárfest. Sjálfstæði fjölmiðla er ekki síst hið fjárhagslega sjálfstæði og því hefur verið lýst hér, m.a. af hv. þm. Einari Karli Haraldssyni, hvernig það er að vera ritstjóri á blaði sem er alltaf að fara á hausinn og það er ekki hægt að greiða laun um mánaðamót og það er allt í eindaga í rekstri. Sú reynsla er mörgu fjölmiðlafólki á Íslandi vel kunnug og ekki aðstæður sem stuðla að sjálfstæðum, faglegum og góðum fréttaflutningi. Skortur á fjármagni í rekstri fjölmiðla dregur nefnilega úr fagmennskunni og þar með úr sjálfstæði þeirra. Við þekkjum það öll hvernig kvartað er undan hroðvirknislegum vinnubrögðum, oft hraðsoðnum fréttum, ég tala nú ekki um í sjónvarpi sem er miðill sem býður upp á stutta og hnitmiðaða umfjöllun en ekki langan texta eða mjög ígrundaðan eins og t.d. prentmiðlarnir gera. En það kostar peninga að halda úti góðri, faglegri og sjálfstæðri fréttamennsku af því að það kostar peninga að setja fréttamann í mál til þess að rannsaka það og segja honum að hann hafi sjö daga til þess að komast til botns í málinu eða, eins og oftast er, að segja honum að hann hafi tvær klukkustundir til þess og fréttin verði að vera tilbúin fyrir klukkan fimm í dag. Í því felst munurinn. Það liggur í augum uppi, frú forseti, að sú umfjöllun sem fréttamaðurinn síðan væntanlega skilar eftir vandlega og ítarlega yfirlegu, rannsóknir þar sem talað er við alla sem málið varðar, að sú umfjöllun sem fær tíma verður miklu betri, verður réttari og verður sannleikanum samkvæm. Um það snýst sjálfstæði fjölmiðla. Það snýst um að hafa svigrúm til þess að vinna þá vinnu sem þar fer fram þannig að sómi sé að og þannig að menn fái borgað fyrir vinnuna sína. Það gerist ekki þegar fjölmiðlar eru í stöðugri kreppu. Það vita þeir sem starfað hafa við slík skilyrði og þeir vita að úr því verður yfirborðskennd, oft fálmkennd umfjöllun og umfjöllun sem lýsir oftast aðeins einni hlið á máli vegna þess að það er fljótlegast að gera það þannig og það þarf meiri vinnu, meiri tíma, meiri hugsun, flóknari rannsóknir til þess að fá fleiri fleti upp og helst alla fleti upp á einu máli. Ég veit, frú forseti, að ég þarf ekki að fara nánar út í það, þingmenn þekkja það líklega best, enda fylgjast þeir mjög vel með fréttum, hvernig stundum er sagt frá því sem gerist í þessum sal t.d. og kannski upplifun okkar í stjórnarandstöðunni á ákveðinni umræðu, ákveðnum orðaskiptum, er með ákveðnum hætti. Svo kveikjum við á útvarpi eða sjónvarpi um kvöldið og sjáum allt aðra hlið. Það er ekki röng hlið en það er bara ein hlið á málinu. Ósjálfstæðir, veikburða fjölmiðlar sem hafa ekki nóg fé til rekstrar og til þess að vinna vinnu sína faglega stuðla að fátæklegri og einhliða umræðu í samfélaginu. Í því ljósi liggur líka alveg fyrir að það er alltaf miklu auðveldara að greina frá þeirri hlið mála er snýr að valdhöfunum. Það er alltaf miklu einfaldara að matreiða fréttatilkynningar sem koma frá þeim sem valdið hefur til þess að greina frá því sem er að gerast. Það er miklu flóknara mál og oft erfiðara að tala við þá sem eiga ekkert undir sér, og þá er ég ekkert endilega að tala um stjórnmálaflokka eða stjórnmálamenn, heldur bara almennt séð fólk í landinu. En það er m.a. ábyrgð fjölmiðla, sem fjórða valdsins í samfélaginu, að endurspegla líka líf og störf þeirra sem eiga minna undir sér en valdhafarnir, sem gegna öðrum störfum. Annars eru þeir ekki að endurspegla samfélagið. Sú umræða er náttúrlega þess eðlis að hér vinnst ekki tími til að fara í hana að neinu ráði, en ég vildi þó, frú forseti, hefja mál mitt í dag með þessum hætti vegna þess að mér þykir miður, og það kemur mér nokkuð á óvart, hversu yfirborðskennd umræða stjórnmálamanna getur oft verið um þessi mál, um fjölmiðlana sem skipta okkur líklega meira máli en flestar aðrar stéttir í landinu. Það er einfaldlega svo og það vita allir þeir sem hér starfa. Frú forseti. Það hefur komið fram við þessa umræðu að það sé ákveðin ólga í samfélaginu. Fólk hefur áhyggjur, það hefur áhyggjur af lýðræðinu, það hefur áhyggjur af þingræðinu, það hefur áhyggjur vegna þess að hér er of langt gengið. Með þessu frv. er of langt gengið, frú forseti. Þessar áhyggjur endurspeglast m.a. í ályktunum félaga stjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl., sem sagt hefur verið frá í fjölmiðlum. Félag sjálfstæðismanna í Hlíða- og Holtahverfi í Reykjavík ályktaði í fyrradag, held ég, og bað forustu flokks síns að staldra við og fresta umfjöllun um þetta mikilvæga mál og leyfa landsfundi Sjálfstfl. að fjalla um það áður en lengra væri haldið. Ég býst við því, frú forseti, að það sé vegna þess að þessir sjálfstæðismenn hafi áhyggjur af því að flokkurinn og forusta hans séu á rangri leið í málinu, það hlýtur að blasa við. Framsóknarfélagið í mínum heimabæ, Garðabæ, og í Bessastaðahreppi skorar einnig á þingflokk Framsfl. að fresta umfjöllun um málið og gefa betri tíma og nota sumarið til að ná breiðari samstöðu um málið í samfélaginu. Ég tel að full ástæða sé til þess að taka tillit til þessara ábendinga beggja félaganna. Ég veit það líka, vegna þess að ég þekki nokkuð til þess hvernig flokkarnir eru uppbyggðir að það þarf nokkuð mikið til að hinum venjulega félagsmanni í Framsfl. og Sjálfstfl. sé svo nóg boðin framganga forustunnar að það sé blásið til fundar og ályktað gegn forustunni. Það hefur a.m.k. ekki tíðkast mjög lengi í Sjálfstfl., frú forseti. Það er því ljóst að það er víða ólga úti í samfélaginu og hún er ekki síst meðal þeirra sem stutt hafa ríkisstjórnina og sem stutt hafa þá flokka sem verið hafa við völd hér á landi síðustu níu ár, vegna þess að stuðningsmenn þeirra sjá vel að þessir flokkar eru á rangri leið, þeir eru á kolrangri leið í málinu. Þeir stýrast af einhverju allt öðru en umhyggju fyrir almannahagsmunum og lýðræðinu og fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Hér býr eitthvað allt annað undir og það fengum við staðfest í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar í gærkvöldi. Þetta frv. til laga beinist gegn einu fyrirtæki, það er mónískt og sem slíkt þó að ég þekki lítið til laga veit ég þó að það er óeðlilegur grunnur lagasetningar. Lagasetning á að vera almenn, hún á að gæta meðalhófs og hún á að hafa almannahagsmuni að leiðarljósi. Það er þrennt sem stendur upp úr sem hefur auðvitað komið fram ítarlega í málflutningi stjórnarandstöðunnar í málinu og ber að hafa mestar áhyggjur af í umfjöllun þess á hinu háa Alþingi. Í fyrsta lagi að frv. fari í bága við stjórnarskrá Íslands, þó nokkur ákvæði hennar. Í öðru lagi að það samræmist e.t.v. ekki reglum EES-réttar. Og í þriðja lagi að meðalhófsreglunnar sé ekki gætt við samningu þess. Um þessi þrjú atriði hefur hið háa Alþingi og þær nefndir sem um málið hafa fjallað fengið margar vel rökstuddar ábendingar, greinargerðir, umsagnir og bréf um að of langt sé gengið hvað þau þrjú atriði varðar. Ég hef hér undir höndum álit frá prófessor Sigurði Líndal, Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á útvarpslögum, sem hefur líklega verið afhent allshn., og er dags. 7. maí 2004. Í IV. kafla þessa álits stendur, með leyfi forseta: ,,Hér koma fyrst til athugunar ákvæði 1. gr. a-b [í frv.]. Eins og þegar hefur verið rakið fela þau í sér að mjög er þrengt að fjárhagslegu sjálfstæði fjölmiðlafyrirtækja, þar sem þeim eru sett veruleg takmörk að afla áhættufjár. Þá vakna spurningar um það hvort slíkt reisi ekki tjáningarfrelsi skorður og kunni að fara í bága við 73. gr. stjórnarskrárinnar, einkum 3. mgr. sem hljóðar svo: ,,Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.`` Í öllum mannréttindaskrám er lögð mikil áhersla á vernd tjáningarfrelsis, þannig að allar takmarkanir ber að túlka þröngt og gjalda varhuga við hverju einu sem setur því skorður, þar á meðal fjárhagslegar.`` Prófessor Sigurður Líndal heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Einnig kemur til álita hvort ekki sé með ákvæðum frumvarpsins þrengt að atvinnufrelsi umfram það sem heimilað er í 75. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir: ,,Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Hér eru settar svo miklar hömlur á atvinnustarfsemi manna á sviði fjölmiðlunar að mjög tvísýnt er að þær samrýmist ákvæði greinarinnar.`` Að lokum, frú forseti, segir prófessor Sigurður Líndal, með leyfi forseta: ,,Hér má einnig huga að 72. gr. [stjórnarskrárinnar] um friðhelgi eignarréttar þar sem lagðar eru víðtækar hömlur á rétt manna til að ráðstafa eignum sínum, sem er ein meginheimild eignarréttarins. Þetta er nauðsynlegt að skoða vandlega áður en frumvarpið verður afgreitt.`` Í ljósi þessarar umsagnar, frú forseti, má skoða þær umræður sem hér hafa farið fram í upphafi hvers fundar frá því að málið var tekið á dagskrá hins háa Alþingis, um störf þingsins og fundarstjórn forseta, um afgreiðslu nefndanna þriggja sem um þetta mál hafa fjallað. Sú umræða hefur ekki farið fram að ástæðulausu. Sú umræða hefur farið fram vegna þess að málið er vanreifað í nefndunum og álit meiri hluta allshn. ber þess skýr merki að ekki hefur verið tekið fullt tillit til ábendinga sem þessara um að frv. fari að öllum líkindum í bága við stjórnarskrá Íslands í nokkrum atriðum, frú forseti, ekki bara einu, heldur nokkrum, um tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi, friðhelgi eignarréttar. En það varðar meiri hlutann á hinu háa Alþingi engu um. Þar gildir bara gamla viðkvæðið: Ja, þeir geta þá bara farið í mál, dómstólar munu fjalla um það, e.t.v., kannski einhvern tíma í framtíðinni. Þetta eru einfaldlega ekki boðleg vinnubrögð, frú forseti, og þau standast engan veginn lýðræðislegar hefðir og bera vott um virðingarleysi fyrir því kerfi, þeim hefðum sem við höfum komið okkur upp á Íslandi og stöndum flestöll í þeirri trú að við búum í lýðræðissamfélagi. Þessi vinnubrögð bera ekki vott um það, frú forseti. Hér er of langt gengið. Þá hefur einnig verið um það fjallað að þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram af meiri hluta allshn. við frv. breyti engu um þau grundvallaratriði er lögð eru fram í frv. Þar eru gengin hænufet, eins og einn maður orðaði það, og þetta eru málamyndatillögur, frú forseti, og þær breyta engu um eðli frv. Eðli þess er enn hið sama, það er hið móníska eðli frv. sem gengur gegn einu fyrirtæki eins og staðfest hefur verið af hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Annað atriði sem ég vil minnast á og taldi upp áðan er hvort frv. samræmist reglum í EES-rétti. Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík skilaði inn stuttri umsögn til allshn. um málið og þar segir, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að þessi tímarammi`` --- þ.e. þeir örfáu dagar sem Evrópuréttarstofnunin fékk til umsagnar --- ,,hefur sniðið Evrópuréttarstofnun HR mjög þröngan stakk og að á umræddum tíma var ekki hægt að gera viðeigandi efnisréttarlegum álitaefnum Evrópu- og EES-réttarins forsvaranleg skil. Þannig hefur Evrópuréttarstofnunin nálgast málið með þeim hætti að skoða á hvaða reglur Evrópuréttarins gæti helst reynt í samhengi framkomins frumvarps. Þær reglur sem helst koma til álita eru eftirfarandi:`` --- og svo eru þær taldar upp: Reglur ESB- og EES-réttar um staðfesturétt. Reglur þess réttar um þjónustufrelsi. Meginreglur ESB- og EES-réttarins, um tjáningarfrelsi, um eignarrétt, um lögfræðilega vissu og afturvirkni. Og að síðustu afleidd löggjöf ESB sem er hluti EES-réttarins, sem varðar tilskipanir er varða útvarpsleyfi og um samræmingu útsendingarstarfsemi sjónvarps. ,,Niðurstaða könnunar Evrópuréttarstofnunar HR á þeim réttarreglum sem tilgreindar eru hér að ofan er sú að ekki sé hægt að slá því föstu að frumvarp það sem fyrir liggur samræmist að öllu leyti ofangreindum reglum.`` Frú forseti, ,,að ekki sé hægt að slá því föstu að frumvarp það sem fyrir liggur samræmist að öllu leyti ofangreindum reglum``. Hér er enn önnur vísbendingin um að í þessu frv. sé of langt gengið, allt of langt gengið við reglusetningu sem samræmist ekki þeim skuldbindingum sem við höfum axlað með öðrum hætti og hér í þessu dæmi í EES-rétti. Hvernig stendur á því, frú forseti, að þetta er ekki athugað til fullnustu? Hvernig stendur á því að málinu er ekki frestað og þessi mál skoðuð ofan í kjölinn, krufin til mergjar? Það er ekki vilji meiri hlutans. Vilji meiri hlutans er að frv., að hið móníska frv., svokallað fjölmiðlafrumvarp hæstv. forsrh., verði að lögum sem fyrst og ekki annað að heyra en það verði nauðsynlega að gerast nú á 130. löggjafarþingi, enda verði sá hinn sami maður líklega eða að öllum líkindum ekki lengur forsrh. á því 131. Það verður ekki annað séð en að flýtirinn og asinn sé þess vegna. Í þriðja lagi, frú forseti, vil ég gera að umtalsefni meðalhófsregluna svokölluðu, sem er annað lagalegt hugtak sem sú sem hér stendur hefur ekki sérþekkingu á. En ég hef leitað mér heimilda um það efni og í grein sem birtist í Lögbergi, sem er rit Lagastofnunar Háskóla Íslands, á síðasta ári eftir prófessor Björgu Thorarensen og ber yfirskriftina Áhrif meðalhófsreglu við skýringu stjórnarskrárákvæða, kemur ýmislegt fróðlegt fram um meðalhófsregluna við lagasetningu hér á landi og í íslensku réttarfari. Ég vil, með leyfi forseta, lesa upp hvert er markmið meðalhófsreglunnar. Í III. kafla greinarinnar eftir Björgu Thorarensen stendur: ,,Meðalhófsreglan á sér langa sögu sem ein af grundvallarreglum stjórnsýsluréttar í ríkjum sem byggja á þeirri réttarhefð að opinberu valdi skuli setja skorður þegar teknar eru ákvarðanir sem takmarka réttindi einstaklinga. Fela þessi lagaviðhorf í sér að þegar efni stjórnvaldsákvörðunar er að einhverju leyti komið undir mati stjórnvalds er því skylt að vega og meta hagsmuni sem fara ekki saman og að fara í athöfnum sínum og ákvörðunum tiltekinn meðalveg með tilliti til þeirra andstæðu hagsmuna sem í hlut eiga og gæta hófs í meðferð valds síns. Segja má að heiti hugtaksins á nokkrum erlendum málum (d. proportionalitetsprincippet, e. principal of proportionality) vísi einnig til þess að aðgerðir sem takmarki réttindi manna skuli vera í tilteknu hlutfalli með vísan til þess markmiðs sem þær stefna að.`` Hér eru grundvallaratriði á ferðinni, frú forseti, grundvallaratriði í íslensku réttarkerfi og í hinu íslenska réttarríki. Í greininni er bent á að fyrir gildistöku stjórnsýslulaganna árið 1993, fyrir 11 árum, hafi meðalhófsreglan ekki verið bundin í lög með almennum hætti fremur en aðrar meginreglur stjórnsýsluréttar en hún hafi reyndar um langt skeið verið lögfest á ýmsum réttarsviðum. Stjórnvöld hér á landi hafa þó haft rúman áratug til þess að tileinka sér meðalhófsregluna við lagasetningu og það hugarfar sem býr að baki hennar. Það virðist þó algjörlega hafa gleymst við samningu þess frv. sem hér um ræðir. Ég leyfi mér að vísa aftur til greinar Bjargar Thorarensen, með leyfi forseta: ,,Stjórnvald skal því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.`` Ég vitna áfram í greinina, frú forseti, með leyfi forseta: ,,Litið hefur verið svo á að í meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins felist þrjú skilyrði sem öll verða að vera uppfyllt og segja má að séu stigskipt. Í fyrsta lagi er sú krafa gerð til stjórnvalds að efni ákvörðunarinnar sé til þess fallið að ná því markmiði sem að er stefnt. Í öðru lagi að velja skuli það úrræði sem vægast er þar sem kostur er á fleiri úrræðum til að ná sama markmiði. Í þriðja lagi að gætt sé hófs í beitingu þess úrræðis sem hefur verið valið, eða með öðrum orðum að reynt sé að beita því með sem vægusta móti.`` Frú forseti. Ekki verður annað séð fyrir leikmann a.m.k. en að það frv. sem hér um ræðir þverbrjóti meðalhófsreglu íslensks stjórnsýsluréttar og að hér sé gengið gegn þeim skilgreiningum og þeim markmiðum sem hún setur og í raun þeim leiðbeiningum sem meðalhófsreglan er við lagasetningu. Ég leyfi mér að vitna aftur til þessarar greinar, frú forseti. ,,Stjórnvald skal því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.`` Nú liggur fyrir, frú forseti, að markmið þessara laga er ekki hið almenna markmið sem talað hefur verið um og látið í veðri vaka, nema síður sé. Því má draga þá ályktun að það markmið sé ekki lögmætt, enda stefnt að einu fyrirtæki eins og hv. þm. Hjálmar Árnason staðfesti í ræðu sinni í gærkvöldi. Að auki er greinilegt og hefur komið skýrt fram í ræðum þingmanna stjórnarandstöðunnar við 1. umr. og nú við 2. umr. málsins að hér er ekki verið að grípa til vægra úrræða eða vægustu úrræða sem völ er á. Þau úrræði, frú forseti, liggja fyrir í tillögum Samf. Það eru væg úrræði þar sem meðalhófs er gætt um ritstjórnarlegt sjálfstæði, um að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði og gegnsæi í eignarhaldi á fjölmiðlum. Það eru úrræði sem eru í takt við meðalhófsregluna. Ég leyfi mér að halda því fram að þau séu líka í takt við stjórnarskrá landsins. Það liggur hins vegar fyrir að í því frv. sem hér er til umfjöllunar er þessa meðalhófs ekki gætt og þá hlýtur maður að spyrja sig, frú forseti: Hvernig stendur á því að stjórnvöld ana af stað í þessa vegferð vitandi að það leikur vafi á ýmsum grundvallaratriðum í lagasetningunni? Færustu lögspekingar landsins segja hana brjóta í bága við stjórnarskrána að öllum líkindum. Þeir segja að hún samræmist að öllum líkindum ekki reglum í EES-rétti í þó nokkuð mörgum atriðum, og það liggur algjörlega fyrir að við samningu þessa lagafrv. hefur meðalhófsreglan ekki verið höfð að leiðarljósi. Hér er einfaldlega allt of langt gengið, frú forseti. Ég vil leyfa mér í lok máls míns, frú forseti, að vitna til míns gamla læriföður, prófessors Þorbjörns Broddasonar, sem segir í umsögn sinni um frv. sem skilað var til allshn. --- hér vitnar Þorbjörn Broddason til fundar sem haldinn var hér í borg 5. maí sl. þar sem verið var að ræða fyrirhugaða löggjöf og fengnir erlendir sérfræðingar til að ræða hana: ,,... að hin fyrirhugaða löggjöf sem hér er til umræðu muni skapa Íslendingum algera sérstöðu meðal þjóða heims nái hún fram að ganga.`` --- Segir prófessor Þorbjörn Broddason þegar hann vitnar til eins sérfræðingsins sem talaði á þessum fundi. --- ,,Satt mun það vera, en Abrams`` --- sérfræðingurinn sem talaði --- ,,láðist hins vegar að geta þess (enda ekki inntur eftir því) að núverandi útvarpslöggjöf (eða framkvæmd hennar) skapar Íslendingum líklega jafnmikla sérstöðu með þeim losarabrag sem nú viðgengst.`` Hér komum við að öðru kjarnaatriði í málinu og atriði sem farið hefur verið ítarlega yfir, m.a. af hv. þm. Einari Karli Haraldssyni. Það er í raun þau lausatök og sá losarabragur sem hefur verið á framkvæmd útvarpslaganna hingað til, ofan í skúffu hjá framkvæmdastjóra Sjálfstfl. með nefnd sem hittist sjaldan og veiting útvarpsleyfa greinilega engum skriflegum skilyrðum háð eða engum reglum háð sem hægt er að nálgast fyrir fram og annað slíkt. Það er vert að hafa þessa ábendingu Þorbjörns Broddasonar í huga og hann bætir við, með leyfi forseta: ,,Með samþykkt frumvarpsins færumst við því öfganna á milli.`` Þ.e. frá algjörum losarabrag á fjölmiðlasviðinu yfir í þvílíka ofstjórnun að svo langt er gengið að samþykkt frv. gæti hreinlega riðið hinum einkarekna útvarpsmarkaði hér á landi að fullu. Það segir sig sjálft, frú forseti, að hér er ekki gætt meðalhófs, ekki með neinum hætti. Ýmsir hafa verið kallaðir til og nefndir í umræðunni allt frá því að við hófum umræðu á hinu háa Alþingi um fjölmiðlaskýrslu ríkisstjórnarinnar. Þá fór ráðherra menntamála mikinn og hefur reyndar gert áfram í umræðunni. Í blaðagrein sem Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hv. þm. og hæstv. ráðherra, skrifaði með yfirskriftinni ,,Erum við sammála Murdoch?`` nefnir hún til sögunnar Rupert nokkurn Murdoch, sem nefndur hefur verið hér í umræðunni af ýmsum ástæðum, ástralskur fjölmiðlakóngur sem hefur ítök í fjölmiðlum víða um heim. En á það hefur verið bent að stjórnarliðarnir hafa í raun búið svo um hnútana í frv., á það benti hv. þm. Jóhann Ársælsson m.a. í ræðu sinni, að þeir hafa búið til sérstakt Murdoch-ákvæði. Ég er ekki viss um að þetta ágæta fólk hafi gert sér grein fyrir þessu eins og það hefur rætt um Rupert Murdoch og hlutverk hans í fjölmiðlaheiminum. Það er nefnilega ákvæði um það að einn maður, einn milljóner, getur svo gott sem safnað til sín ljósvakamiðlum, eignast þá alla. Þetta dæmi, frú forseti, fyrir utan að vera náttúrlega grátbroslegt sýnir það líka svo vel hversu illa frv. er samið og hversu blindaðir þeir sem setið hafa yfir samningu þess hafa verið af annarlegum tilgangi þess. Þess vegna, virðist vera, hefur þeim sést yfir algjört grundvallaratriði í málinu og færa hér fyrir hið háa Alþingi alveg séríslenskt Murdoch-ákvæði. Ef málið væri ekki svona grafalvarlegt, frú forseti, þá væri þetta náttúrlega bara fyndið. Síðasta dæmið mitt af því hversu langt er gengið, ekki bara í ákvæðum frv. heldur í umfjöllun um það og hvernig það hefur verið varið af stuðningsmönnum þess, hvar sem þeir finnast í samfélaginu, hvort þeir eru hér innan búðar eða annars staðar, er leiðari Morgunblaðsins frá 29. apríl þessa árs sem ber yfirskriftina ,,Hvers vegna vill vopnaframleiðandi eiga fjölmiðil?`` Hæstv. forseti. Ég get verið algjörlega sammála leiðarahöfundi Morgunblaðsins um að það er alveg út í hött að vopnaframleiðendur eigi fjölmiðil. Það blasir við hverjum manni. En við erum að setja íslenska löggjöf fyrir íslenskt samfélag. Síðast þegar ég vissi, frú forseti, störfuðu ekki vopnaframleiðendur á Íslandi. Kannski hefur það breyst. Kannski er það eitthvað nýtt í atvinnusköpun ríkisstjórnarinnar að búa hér til aðstæður fyrir vopnaframleiðslu. Það væri þá eftir öðru, frú forseti. Það er með öllu óforsvaranlegt að beita slíkum rökum í þessu máli, frú forseti. Það er ekki málefnalegt og það er ósköp einfaldlega allt of langt gengið. Fólki er misboðið. Það er þó huggun harmi gegn, frú forseti, að eigendur og stjórn þess blaðs er birti þennan leiðara eru á allt öðru máli en höfundur hans. Í umsögn Árvakurs er send var allshn. segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnin telur hins vegar fram komið lagafrumvarp ganga of langt og fela í sér óþarflega röskun á starfsumhverfi fjölmiðlafyrirtækja í ljósvakamiðlun.`` Í sjálfu sér er hér saman komið í einni setningu allt sem segja þarf um frv. með yfirveguðum hætti. Hér er allt of langt gengið, frú forseti. Hér hafa menn farið af stað, blindaðir af annarlegum tilgangi, í þeim tilgangi að setja lög sem eru mónísk í eðli sínu, brjóta líklegast í bága við nokkur ákvæði stjórnarskrár Íslands, samræmast líklegast ekki EES-rétti og eru ekki í neinu samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins. Því verður maður að spyrja að lokum, frú forseti: Hvað ræður í raun þessari ferð? Hvernig stendur á því að stjórnarliðar, hvort heldur það eru þingmenn Sjálfstfl. eða þingmenn Framsfl., taka þátt í þeirri vegferð? Hvernig stendur á því að annars vel gefnir og ábyrgir þingmenn leggjast svo lágt að taka þátt í þeim leiðangri, frú forseti? Því hefur ekki verið svarað, og þeir örfáu stjórnarliðar sem hér hafa talað hafa ekki fært nein haldbær rök fyrir því hvernig standi á því að þetta fólk geti stutt frv. Það eina sem hefur þó komið í ljós og ber að þakka fyrir enn og aftur, frú forseti, er að hv. þm. Hjálmar Árnason staðfesti það hér í gærkvöldi að frv. er beint gegn einu fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Mig langar til í upphafi máls míns að gera grein fyrir grundvallarafstöðu minni til málsins. Hún er sú að mér finnst eðlilegt að við tryggjum með lögum að eignarhald og vald yfir fjölmiðlum safnist ekki á fáar hendur, að ekki sé minnst á eina hönd, og gildir einu hvernig sú hönd er á litinn, rauð, blá, græn eða brún. Vald yfir fjölmiðlum skiptir máli, eignarhald á fjölmiðlum skiptir máli. Ég verð líka að segja að mér finnst að við eigum að fara svolítið varlega í sakirnar þegar við kveðum upp úr um að löggjöf sem tekur á einokun --- látum málið núna og aðstæður sem nú eru uppi liggja á milli hluta --- að undir öllum kringumstæðum sé rangt að beina slíkri löggjöf gegn tilteknum fyrirtækjum. Einokunarlöggjöf er yfirleitt sett vegna þess að völdin og eignarhaldið er að safnast á fáar hendur. Má í því sambandi vísa til Microsoft í tölvugeiranum í Bandaríkjunum svo dæmi sé tekið. Ég vil að það komi fram að mér finnst eðlilegt að þingið taki lagasmíð af þessu tagi til umfjöllunar. Það er ekki þar með sagt að ég sé að leggja blessun mína yfir þetta frv. Fjarri því. Þetta er svo gallað frv. og svo vanreifað að það er með öllu ótækt að taka það til afgreiðslu nú í vor og reyndar held ég að það sé ekki hægt að lappa upp á frv., það er svo gallað. Þrátt fyrir þessa afstöðu mína vil ég að það komi líka fram að þótt ég vilji setja skorður við eignarhaldi vil ég jafnframt fara gætilega í sakirnar hvað varðar þau fjölmiðlafyrirtæki, þá fjölmiðla sem nú eru starfræktir í landinu. Þar erum við að tala um stóra vinnustaði. Við erum að tala um vinnustaði sem hafa tæplega 700 manns í vinnu, og þá er ég að vísa til fjölmiðlanna undir regnhlíf Norðurljósa. Við höfum, þingmenn, verið að fá bréf frá starfsmönnum þessara fyrirtækja, við höfum verið að fá ályktanir frá samtökum þeirra, við höfum verið að hlusta á varnaðarorð frá aðstandendum fyrirtækjanna, eigendum, og ég vil taka þau alvarlega. Ég vil taka öll þessi varnaðarorð alvarlega og allar þær óskir sem settar eru fram við okkur um að við stígum gætilega til jarðar. Við eigum að hlusta á það. Það sem ég held að sé kannski erfiðast fyrir þetta fólk að kyngja eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessum eðlilegu óskum. Viðbrögðin eru á þá lund að verið sé að gera þetta, að verið sé að hraða málsmeðferð fyrir fólkið sjálft. Það er verið að gera þetta allt fyrir fólkið. Og hvernig? Í fyrsta lagi er sagt að það þurfi nauðsynlega að eyða óvissu, þess vegna þoli málið ekki bið fram á haustið. Í öðru lagi, og það hlýtur nú að flokkast undir óskammfeilni, er sagt að menn séu að slá skjaldborg um lýðræðið. Örfá orð um þessi atriði. Óvissu verður ekki eytt með þessu frv., það er síður en svo. Það sem hefur verið að koma fram við vinnslu á málinu í þingnefndum er að óvissan fer vaxandi. Því er haldið fram af Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja að nái frv. fram að ganga verði ekki hægt að skrá Norðurljós í Kauphöllinni. Við höfum fengið gagnstæð sjónarmið í efh.- og viðskn., úr nefndinni. Þarna ríkir óvissa. Það ríkir óvissa um hvað verður um skuldir fyrirtækisins og þessara fyrirtækja sem nema 5,7 milljörðum kr., þar af eru 2 milljarðar fjármagn sem lífeyrissjóðirnir eiga. Kemur þetta til með að gjaldfalla? Menn spyrja þessara spurninga. Þarna er óvissa sem ekki verður eytt með samþykkt þessara laga, hún verður aukin. Þá er komið að hinu, að slá skjaldborg um lýðræðið. Þar kann að vera snertiflötur til langs tíma litið við það sem ég sagði í upphafi, að það er spurning um lýðræði eða snertir einn af grunnþáttum í lýðræðisþjóðfélagi hvernig fyrirkomulagi á fjölmiðlamarkaði er háttað til langs tíma litið. En hér er ekki staðið lýðræðislega að verki, nema síður sé. Lýðræði snýst nefnilega ekki um það eitt að kjósa fulltrúa á þing eða í bæjarstjórnir og taka ákvarðanir í krafti meirihlutavalds. Lýðræði er vönduð umræða sem er opin og allir eiga aðkomu að. Lýðræði er að hlusta á vel grunduð og sanngjörn sjónarmið sem við erum að fá hér í hendur daglega. Það er lýðræði. Umræðan í gær var að mörgu leyti mjög fróðleg. Mér fannst ágæt ábendingin frá formanni þingflokks Framsfl., Hjálmari Árnasyni, að við skyldum hafa í huga það sem hann kallaði Berlusconi-ástand. Hann vísaði til þess að á Ítalíu hefði átt sér stað mikil samþjöppun á fjölmiðlamarkaðnum og að einn maður, Berlusconi, ætti stóra hluti og í sumum tilvikum ráðandi í fjölmiðlafyrirtækjum. En hv. þm. Hjálmar Árnason gleymdi einu. Berlusconi er líka forsætisráðherra Ítalíu. Og við skulum þá halda áfram með þessa samlíkingu og hafa Berlusconi-ástandið í huga. Berlusconi hefur nefnilega verið sakaður um að beita valdi sínu á ítalska þjóðþinginu og viti menn, í ítölskum fjölmiðlum sem reknir eru á vegum ríkisins. Það mun tíðkast að honum sé boðið í það sem kallað hefur verið drottningarviðtöl þar sem Berlusconi fær að tjá sig óhindrað og baða sig í kastljósum sjónvarpsstúdíóanna. Þó að ég leggi áherslu á eignarhald, það skiptir máli, þá er eitt hugtak ofar því, það er vald. Ástæðan fyrir því að ég horfi til eignarhaldsins er að það veitir völd. En pólitíkin getur líka veitt mönnum völd og ég hef stundum hugsað til þess hvort við höfum verið nógu dugleg sem berum hag Ríkisútvarpsins og almannaútvarps sérstaklega fyrir brjósti að halda þeirri stofnun við efnið og taka kannski svolítið betri og kröftugri umræðu um, ja, drottningarviðtöl og aðkomu stjórnarherranna að umræðu um málefni dagsins, um málefni líðandi stundar. Ég ætla því að taka hv. þm. Hjálmar Árnason, formann þingflokks Framsfl., á orðinu og hvetja menn til að hafa Berlusconi-ástandið í huga þegar við hyggjum að stöðu fjölmiðlanna í landinu.  Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði, og ég hef heyrt það úr munni fleiri stjórnarsinna í þinginu, þar á meðal formanns þingflokks Sjálfstfl., að hér fari fram geysilega mikil og vönduð og góð umræða, það geti enginn kvartað yfir því að þetta mál verði vanreifað. Ég skal taka undir það að einu leyti að þær ræður sem hér hafa verið fluttar hafa að mínum dómi margar verið mjög góðar og upplýsandi. Ég var annaðhvort í þingsalnum eða sat á skrifstofu minni og hlýddi á þessar ræður og þau sjónarmið og þær upplýsingar sem þar komu fram. Það var fróðlegt að hlusta á samanburðarfræði Einars Karl Haraldssonar þar sem hann bar saman þær breytingar sem höfðu átt sér stað frá þeim tíma sem hann var annars vegar ritstjóri Þjóðviljans og hins vegar ritstjóri Fréttablaðsins. Hann komst að þeirri niðurstöðu að menn væru faglegri og málefnalegri nú en áður. Ég er honum reyndar ósammála. Mér fannst miklu safaríkari fréttamennska hér fyrr á tíð og sakna hennar stórlega þegar flokksblöðin voru upp á sitt besta. Ekki þannig að það er margt ágætt gert í fjölmiðlum okkar í dag þó að ég sakni þess stundum að þeir séu ekki nægilega kröftugir. En það er eitt sem formenn þingflokka stjórnarmeirihlutans gleyma þegar þeir segja að hér fari fram mikil umræða. Þótt hún kunni að vera ágæt og málefnaleg þarf hún tíma, vegna þess að á skömmum tíma koma ekki öll sjónarmið fram. Menn eru enn að reifa málin, menn eru enn að finna nýja vinkla og reyna að gera sér grein fyrir afleiðingum og hún þarf einfaldlega tíma. Frá því að ég kom inn á Alþingi árið 1995 hefur verið tekist á um mörg hitamál í þingsölum. Ég minnist Símans, hlutafélagavæðingar Símans og bankanna, Kárahnjúkamálsins, gagnagrunnsins, og fleiri mál mætti telja. Stjórnvöld litu svo á í öllum tilvikum að umræðan væri í rauninni af hinu illa, hún væri í besta falli ill nauðsyn. Okkur sárnaði það oft í stjórnarandstöðunni hve miklar brotalamir voru í umræðunni og margt sagt og staðhæft sem var villandi og reyndist rangt, eins og varðandi Landssímann. Þá var sagt að verið væri að breyta rekstrarfyrirkomulagi, ekki stæði til að selja. Það vissu allir að það var ósatt, að þetta væri aðeins fyrsta skrefið. Sama gilti um bankana. Og Kárahnjúkar, sú virkjun átti að vera geysilega arðsöm. Núna tala forsvarsmenn Landsvirkjunar um að setja beri Landsvirkjun á markað eftir einhvern tiltekinn árafjölda. Lífeyrissjóðirnir kunni að koma að kaupunum. Það verði hins vegar ekki gert fyrr en Kárahnjúkadæmið er uppgert. Hvers vegna? Vegna þess að það er óarðbært. Nú kemur það í ljós. Þannig hefur það verið með margt af því sem við bentum á við þá umræðu, að það hefur hreinlega komið á daginn. En í öllum þeim tilvikum sem ég nefndi fór umræðan fram á löngum tíma. Það er mergurinn málsins. Sjónarmiðin komu fram vegna þess hve löng umræðan var, hve langan tíma hún spannaði. Mér kemur í hug frv. sem kom fyrir þingið síðastliðið vor, um vatnsveitur, heimildir til sveitarfélaga að hlutafélagavæða vatnsveitur. Þetta var hitamál fyrir réttu ári. Samkomulag náðist á lokadögum þingsins um að taka það út úr umræðunni og setjast yfir það sumarlangt. Það var gert. Ég er ekkert sérstaklega ánægður með þá niðurstöðu sem varð. En hún er miklu betri en við blasti fyrir réttu ári. Hvers vegna? Menn gáfu sér tíma til að skoða málið og leita eftir því hvort samkomulagsgrundvöllur væri fyrir hendi. Það er þetta sem við erum að leggja áherslu á í stjórnarandstöðunni. Það kunna að vera mismunandi áherslur í afstöðu okkar, einstaklingsbundin milli flokka að einhverju leyti, en í öllum höfuðdráttum erum við fullkomlega samstiga um afgreiðslu þessa máls, að við teljum ekki vera stætt á því að samþykkja eða ganga til atkvæðagreiðslu um frv.  Síðast gerðist það í morgun að meiri hluti efh.- og viðskn. þingsins, ekki minni hlutinn, meiri hlutinn samþykkti álitsgerð sem send yrði til allshn. og vakin athygli á í þingsölum þar sem varað er við því að afgreiða málið í vor. Hvers vegna? Það stríði hugsanlega gegn stjórnarskrá landsins. Það séu svo mörg álitamál uppi að stórlega varhugavert muni reynast að afgreiða málið núna. Hér segir í álitsgerð meiri hluta, og ég legg áherslu á meiri hluta, efh.- og viðskn. þingsins, með leyfi forseta: ,,Málið er augljóslega vanbúið og ekki tækt til afgreiðslu á þeim skamma tíma sem þinginu er ætlaður til að fjalla um frv. Þá er það alvarlegt umhugsunarefni að á fundum nefndarinnar voru lögð fram gögn sem benda til að hugsanlega stríði frv. gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar.`` Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Við umfjöllun málsins upplýsti fyrirtækið Norðurljós að þrátt fyrir breytingartillögur sé líklegt að lögfesting frv. geti leitt til verulegra rekstrarerfiðleika fyrirtækisins og hugsanlega gjaldþrots. Atvinna fjölmargra starfsmanna í greininni er því sett í uppnám að ástæðulausu, þar sem hægt er að vinna gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar með öðrum og mildari hætti en lagt er til í frv. Enn fremur upplýstu Norðurljós að lífeyrissjóðir ættu veðlaus lán hjá fyrirtækinu ...`` Síðan er fjallað nánar um það en um er að ræða 2 milljarða í eigu sex lífeyrissjóða. Efh.- og viðskn. þingsins mun fara nánar í saumana á því máli á fundi í fyrramálið en þetta er að sjálfsögðu umhugsunarefni sem taka ber alvarlega. Síðan segir enn fremur, með leyfi forseta, í áliti meiri hluta efh.- og viðskn.: ,,Samtök banka og sparisjóða töldu að lögfesting frv. leiddi til þess að fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði mundu að öllum líkindum ekki geta skráð sig hjá Kauphöllinni. Samtökin lýstu jafnframt þeirri skoðun að slík lög mundu leiða til að bankar og fjármálastofnanir gætu ekki lagt til tímabundna aukningu á eigið fé fjölmiðla sem augljóslega takmarkar verulega möguleika fjölmiðlafyrirtækja til að endurskipuleggja rekstur sinn á tímum erfiðleika. Í ljósi þess að rekstrarerfiðleikar hafa verið tíðir hjá fjölmiðlafyrirtækjum á síðustu árum má ætla að þetta feli í sér verulega skerðingu á starfsgrundvelli þeirra. Sérstaka athygli vekur að Samkeppnisstofnun lýsti þeirri skoðun við nefndina að þrátt fyrir breytingartillögur stríddi frv. enn gegn markmiðum samkeppnislaga. Meginniðurstaða umfjöllunar nefndarinnar er að mati meiri hlutans því sú, að málið sé vanbúið og vanreifað og þurfi augljóslega miklu víðtækari og ítarlegri skoðunar við. Með hliðsjón af ofangreindu er því lagt til að Alþingi fresti afgreiðslu frv., tíminn í sumar verði nýttur til að vinna málið betur og í nánara samráði við sérfræðinga, og það lagt að nýju fyrir Alþingi í haust.`` Þetta er úr álitsgerð meiri hluta efh.- og viðskn. sem samþykkt var í morgun og við hljótum að taka alvarlega tillit til. Ég vil vekja athygli á því að þegar málið kom fyrst til umfjöllunar í efh.- og viðskn. var óskað eftir því að nefndin fengi rúman tíma til að skoða málið. Efh.- og viðskn. fékk málið til umfjöllunar frá allshn. þingsins og var ætlað að afgreiða álit samdægurs, á sama degi og nefndinni bárust upplýsingar um að hún ætti að tjá sig um efni frv. Þetta eru náttúrlega svo stórlega ámælisverð vinnubrögð að ekki tekur tali, enda voru menn gáttaðir. Þeir aðilar sem nefndin leitaði álits hjá voru voru fullkomlega gáttaðir á þessum vinnubrögðum. Það er ekki á hverjum degi að sá sem hér stendur getur í einhverju tekið undir eitthvað sem kemur frá Verslunarráðinu eða Samtökum atvinnulífsins en það á nú við í þessu máli að því leyti að þeir aðilar vara við þessum vinnubrögðum. Verslunarráðið leggst mjög eindregið gegn því að frv. nái fram að ganga. Það er feitletrað hér í lokin á þriggja síðna plaggi frá Verslunarráði Íslands, með leyfi forseta: ,,Verslunarráð leggst gegn því að frumvarpið nái fram að ganga.`` Ég ætla ekki að þreyta menn á því að lesa úr umsögninni, það má íhuga það við síðari ræðu eða við 3. umr., en ég ætla að halda mig við aðalefni málsins að þessu sinni. Samkeppnisstofnun sagði í álitsgerð sem hún sendi nefndinni, var áður búin að óska eftir að fá rúman tíma sem henni var neitað um. Á föstudegi lýsti hún því yfir að hún vildi fá a.m.k. til lokadags, á þriðjudag, ráðrúm til að reifa málið þó ekki væri nema á almennan hátt. Hún segir hér í sínu áliti, með leyfi forseta: ,,Vegna skamms frests til að skila umsögn hefur stofnunin ekki haft tök á að rannsaka ítarlega samkeppnislegar afleiðingar frv. ef það verður að lögum eða áhrifin á störf Samkeppnisstofnunar. Líta ber á eftirfarandi umsögn stofnunarinnar í því ljósi.`` Þetta hefur aftur komið fram á fundum með nefndinni að fulltrúar Samkeppnisstofnunar segja að það sé mjög óljóst hvernig hún eigi að bera sig að í eftirliti með framkvæmd laganna. Það hefur ítrekað komið fram í máli fulltrúa stofnunarinnar. Í niðurlagi bréfs Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja segir, með leyfi forseta: ,,Afdráttarlaus takmörkun á eignarhlut, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, mundi útiloka möguleika fjölmiðlafyrirtækis á slíkri aðkomu þeirrar lánastofnunar sem það er í viðskiptum við og þannig hugsanlega koma í veg fyrir að það geti fetað sig út úr erfiðleikabilum.`` --- Hér er vísað til þess hvort lánastofnanir geti tímabundið komi inn sem eignaraðili í fyrirtæki sem rambar á barmi gjaldþrots. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Slíkt gæti ekki einungis orðið fjölmiðlafyrirtækinu þungbært heldur einnig skaðað þá lánastofnun sem um ræðir. Því væri eðlilegt`` o.s.frv. --- Síðan er vikið að hugsanlegum breytingum. Hér eru aftur varnaðarorð, ýmis álitamál uppi að áliti þessara aðila og eins og ég gat um áðan sagði fulltrúi samtakanna að hann teldi að Norðurljós gætu ekki skráð sig í Kauphöllinni ef frv. næði fram að ganga. Samtök atvinnulífsins eru við sama heygarðshornið og oft áður og í samfloti með Verslunarráðinu, að þau telja þetta vafasamt en hnýta síðan sérstaklega í Ríkisútvarpið. Ég mun koma aðeins að því áður en ég lýk máli mínu hvernig samhengið í mínum huga er á milli þessa frv. og Ríkisútvarpsins og framtíðar þess. En það segir hér, með leyfi forseta, í niðurlagi álitsgerðar Samtaka atvinnulífsins: ,,Loks vilja samtökin undirstrika, þótt málefni RÚV séu ekki viðfangsefni þessa frumvarps, að brýnt er að jafna samkeppnisstöðu rekstraraðila á útvarpsmarkaðnum. Breytingar í þeim efnum eru forsenda heilbrigðs rekstrargrundvallar í útvarpsrekstri á Íslandi. Í þessu sambandi vísar SA í jákvæða umsögn sína um 337. mál, um breytingu á RÚV í hlutafélag.`` Ég er að reyna að rifja það upp hvaða mál þetta er en sennilega er hér um að ræða þingmannamál nokkurra þingmanna Sjálfstfl. sem leggja til að Ríkisútvarpið verði einkavætt og selt. Það er samhengi sem við skulum ekki gleyma. Mér finnst í sjálfu sér fullkomlega eðlilegt að eigendur einkarekinna stöðva vilji jafna stöðu sína við það sem Ríkisútvarpið býr við, mér finnst það mjög eðlilegt. Ég hef hins vegar miklar efasemdir á slíku og hef margoft lýst því yfir, en ég vil að hinum gangi vel. Ég vil að einkareknum stöðvum gangi vel. Þess vegna gladdi það að vissu leyti hjarta mitt, og ég sagði það á prenti eða á vefsíðu minni, held ég hafi verið, þegar Norðurljósin breiddu úr sinni regnhlíf, vegna þess að ég hafði þá horft á, eins og aðrir landsmenn, hvern fjölmiðilinn á fætur öðrum ramba á barmi gjaldþrots, jafnvel fara í gjaldþrot, DV ekki alls fyrir löngu, Fréttablaðið, Stöð 2. Það kunna að vera ýmsar ástæður fyrir því, við vitum að eigendur Stöðvar 2 hafa í gegnum tíðina tekið formúur út úr því fyrirtæki. Við eigendaskipti hafa verið teknar mörg hundruð milljónir, jafnvel meira, út úr því fyrirtæki. Maður vonar aðeins að slíkir tímar séu liðnir en þetta hefur því miður gerst. En í ljósi þessa ástands á fjölmiðlamarkaðnum hugsaði ég sem svo hvort sá tími gæti verið að renna upp að þessir fjölmiðlar fengju bakhjarl sem dygði. Forsendan hjá mér er hins vegar að það mál verði hugsað alveg til enda og þá erum við komin að Ríkisútvarpinu því að þar sé ég mótvægið við markaðinn. Hitt getur nefnilega alveg gerst ef vilji þingmanna Sjálfstfl. og landsfundar Sjálfstfl. um að einkavæða Ríkisútvarpið og setja það á markað nær fram að ganga, að eignaraðili á markaði komi höndum yfir alla fjölmiðla í landinu. Það fyndist mér ekki góð tilfinning og við slíkar aðstæður þyrfti að setja stranga löggjöf að mínu mati. Það er þess vegna sem ég hef alltaf sagt við þessa umræðu að ég vilji vita áður hvað menn hugsa sér um Ríkisútvarpið og framtíð þess. Það er hugsunin á bak við það sem ég hef sagt í þessu efni. Það gæti líka gerst. Morgunblaðið er ekkert eilíft frekar en annað. Einhvern tíma var sagt að Mogginn væri kominn á matseðil hjá fjölmiðlarisanum nýja á einkamarkaði. Ekki fyndist mér það góður kostur, alls ekki. En við verðum að hugsa þessi mál til framtíðar. Hér hefur enn eitt atriðið komið upp í umræðunni sem mér finnst vera vanreifað og menn hafi ekki skoðað. Menn spurðu: Gætu einstaklingar eignast fjölmiðlana? Gæti íslenskur Murdoch eignast fjölmiðlana á Íslandi? Já, frv. kæmi ekki í veg fyrir slíkt. Og þá finnst mér komið að kjarna máls í allri umræðunni. Ef menn væru spurðir í þessum sal og í þjóðfélaginu hvort þeir kysu fremur dreifða eignaraðild eða samanþjappaða er ég sannfærður um að allir segðu dreifða. En hvers vegna þá ekki að gera það? Hvers vegna stuðlum við ekki að dreifðri eignaraðild? Þá er svarað á móti: Það er enginn nógu burðugur fjármálaaðili sem getur gert það. Hvernig stendur á því? spyr maður þá. Jú, það er vegna þess að átt hefur sér stað slík samþjöppun á fjármagni í þjóðfélaginu gegnum kvótakerfið, gegnum einkavæðingu ríkisstofnana, að það eru aðeins örfáir aðilar með allt fjármagnið í landinu á sínum höndum. Þá spyr ég: Er það ekki vandinn? Er ekki hitt aðeins birtingarformið á djúpstæðari breytingum í íslensku samfélagi á liðnum árum? Og ég spyr aftur: Hvernig stendur á því að fulltrúar stjórnarflokkanna hafa ítrekað og aftur neitað að taka á þeim málum? Þeir hafa neitað að taka á kvótakerfinu. Þeir hafa neitað að stöðva einkavæðinguna eða jafnvel haga henni með þeim hætti að hún stuðli að dreifðri eignaraðild. Hvers vegna voru ríkisbankarnir, sem ég var andvígur að yrðu yfirleitt seldir af því að ég taldi eðlilegt í okkar litla samfélagi að þeir væru notaðir, a.m.k. einn banki, sem kjölfesta í fjármálalífinu. En þegar ákvörðun hafði verið tekin um að selja þá hvers vegna voru þeir ekki seldir á markaði í litlum bitum? Hvers vegna var það látið gerast að Framsfl., því ég held að hann hafi verið gerandi í því máli, fékk óáreittur að setja í framkvæmd kenningu sína um nauðsyn kjölfestufjárfestis, að ákvörðun var tekin um að selja 45,6% hlut í Landsbanka og Búnaðarbanka? Kjölfestufjárfestar? Þeir lýstu því nú fljótlega yfir þessir miklu kjölfestufjárfestar að þeir ætluðu ekki að staldra við nema í svona tvö, þrjú ár í hæsta lagi, ég held að þeir hafi sagt tvö ár. Þetta var gert til þess að geta tryggt pólitískum vildarvinum aðkomu að kaupunum. Ég held að þarna sé á ferðinni eitt ljósasta og ljótasta dæmi um pólitíska spillingu þegar eignum þjóðarinnar er ráðstafað. Við munum öll síðan hvernig ráðslagið var. Upphaflega var talað um að selja þennan hlut á 11,3 milljarða kr. Síðan var farið að þjarka um verðið. Og viti menn, ef annar aðilinn náði árangri gerði hinn samsvarandi kröfu og fékk sínu framgengt. Hvers vegna? Þetta voru helmingaskipti. Menn fóru þá, þessir nýju eignaraðilar í bönkunum, að bjóða skuldsettum fyrirtækjum niðurfellingu á lánum vegna þess að það fylgdi í kaupsamningnum að yrðu lán afskrifuð þá lækkaði kaupverðið. Þannig náðu menn niður um 700 millj. kr. Hin leiðin til að ná niður verðinu á bönkunum var sú að það var bundið í dollurum. Gengisbreytingar urðu þess valdandi að ríkissjóður varð af 1 milljarði. Menn náðu því verðinu niður um tæpa 2 milljarða kr. Nú er fullyrt, ég held að það hafi verið fullyrt í blöðum í gær, að hlutur þessara kjölfestufjárfesta í Landsbankanum sem keyptur var á 11,3 milljarða, en ekki borgaður út náttúrlega strax því að það var beðið eftir því, væri kominn í 25 milljarða. Það er nú bara sæmilegt. Menn eru að kaupa banka og klára það á einu til tveimur árum. Þegar almenningur kaupir íbúð er talið eðlilegt að það gerist á svona 42, 43 árum, er það ekki? Þetta eru vildarvinirnir. Þá komum við aftur að grundvallarspurningunni um einstaklingana og fjármagnið ef við horfum aðeins undir yfirborðið. Þetta er vandinn. Hitt er bara birtingarform á þeim vanda vegna þess að ég ítreka það að ég held að allir séu á því máli að æskilegast væri að fá dreifða eignaraðild. Reyndar held ég að það þurfi líka að skoða það í þessari umræðu þegar menn eru að tala um áhrif sem menn geti beitt í fjölmiðlum, að ég held að kannski sé stóra málið þar fjárhagslegur grundvöllur fyrirtækisins. Ég held að starfsmenn t.d. á fréttastofu á fjölmiðli sem stendur mjög veikt og rambar stöðugt á barmi gjaldþrots eigi í miklu meiri erfiðleikum gagnvart eigendum sínum og umhverfinu en starfsmenn á stórum fjölmiðli sem býr við traustar rekstrarlegar forsendur. Ég held að þar sé líklegt að skapist innra sjálfstraust í fjölmiðlinum, sterk starfsmannasamtök sem tryggi hið frjálsa orð og tjáningarfrelsið. Ég hef sjálfur efasemdir um að hægt sé að setja einhverjar reglur um það að tryggja fréttamönnum óhæði, eða hvað kallar maður það?  Hæstv. forseti. Ég gleymdi, þegar ég vísaði í álitsgerðirnar sem komu frá umsagnaraðilum, að nefna Alþýðusamband Íslands sem er með mjög góða umfjöllun um málið og leggst algerlega gegn því að frv. nái fram að ganga. Fulltrúi Alþýðusambandsins var með mjög sannfærandi og kröftugan málflutning í efh.- og viðskn. þingsins. Það má vel vera að við síðari umræðu komi ég nánar inn á þá álitsgerð Alþýðusambandsins. En aðeins þegar fer að síga á seinni hlutann í máli mínu langar mig til að ítreka skoðanir mínar í þessum efnum og nefna að ég hef alla tíð verið mikill áhugamaður um fjölmiðla og aðhylltist sjónarmið sem mörgum finnst og fannst íhaldssöm á sínum tíma þegar menn ræddu um afnám einokunar Ríkisútvarpsins í ljósvakanum. Ég var í hópi þeirra sem lagðist gegn því. Ástæðan var sú að ég var að reyna að sjá inn í framtíðina og fannst liggja í loftinu þá, eins og reyndar núna --- við erum að horfa á þetta í langtímasamhengi --- að þetta væri fyrsta skrefið. Næsta skref væri að hlutafélagavæða eða einkavæða Ríkisútvarpið, selja það, setja það á markað, og þá spurði ég eins og frumvarpshöfundar núna: Hvernig tryggjum við fjölbreytni? Er þetta líklegt til þess að auka gæðin í efni og fjölbreytni? Hrakspár mínar urðu ekki að veruleika. En fjölbreytnin varð fyrst og fremst í eignarhaldi. Stöðvarnar urðu fleiri en fjölbreytnin í efninu sjálfu varð ekki eins mikil að sama skapi og fjöldi eigenda. Þetta var svipað efni og mér finnst svona almennt útvarps- og sjónvarpsefni ekki hafa tekið þeim framförum sem eðlilegt væri. Við erum því með margar stöðvar sem eru í rauninni með afskaplega svipað efni. Kjölfestan er nú sem fyrr Ríkisútvarpið, gamla Gufan kannski, sem menningarmiðill, en hins vegar eru fréttastofurnar á einkareknum stöðvum heldur að festa sig í sessi, finnst mér, en þurfa að verða miklu kröftugri og miklu öflugri. Ég er ekki talsmaður þess að við skrúfum klukkuna til baka, alls ekki. Við erum komin með fleiri fjölmiðla inn á markaðinn, inn í flóruna, og nú finnst mér verkefnið vera að finna umhverfi sem tryggir þeim öllum sanngjarnar og heppilegar rekstrarforsendur. Og þá ítreka ég að ég tel skipta höfuðmáli hver verður framtíð Ríkisútvarpsins. Hérna langar mig til að vísa í nefndina eða álit fjölmiðlanefndarinnar sem reifar einmitt þetta atriði. Það sem mér finnst athyglisvert í umfjöllun hennar, og það hefur snertiflöt við afstöðu mína, er að hún segir: Ef við styrkjum Ríkisútvarpið og höfum það sem gagnpól gegn markaðnum í þessari flóru þá er þörfin fyrir lagasetningu hugsanlega ekki fyrir hendi. Þetta finnst mér vera innlegg í umræðuna. Ég ætla að taka fjórar, fimm mínútur í að lesa úr álitsgerðinni um þennan efnisþátt vegna þess að það snertir afstöðu mína í málinu --- reyndar tek ég fram að þessi nefnd er einkavæðingarsinnuð. Hún vill að verkefni sem hún segir að einkaaðilar geti sinnt eigi að fara á markað. Ég tel reyndar að einkaaðili geti sinnt öllum verkefnum, að sjálfsögðu geta einkaaðilar selt brennivín og læknað fólk og hvaðeina. Spurningin er hins vegar hvar við viljum virkja markaðslögmálin og hvar ekki, hvar við viljum setja á þau hömlur. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur fyrst til að hugað verði að stöðu Ríkisútvarpsins, með það að markmiði tryggja því trausta stöðu til frambúðar á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Ástæðan fyrir því að þetta er nefnt fyrst er að sú leið felur ekki í sér neina beina íhlutun í málefni einkamarkaðar fyrir fjölmiðla, þótt sterkt ríkisútvarp þrengi auðvitað svigrúm einkaaðila til vaxtar á sama markaði. Trygg staða og umtalsverð hlutdeild Ríkisútvarpsins á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp er þannig til þess fallin að nokkru leyti að hafa samsvarandi áhrif og beinar takmarkanir á eignarhaldi þar sem vaxtarmöguleikum einkafyrirtækja í útvarpsrekstri eru settar skorður og dregið úr líkum á því að einn aðili nái slíkri stærð á markaði að ógnað yrði markmiðinu um fjölbreytni í fjölmiðlun. Nefndarmenn deila því almenna viðhorfi að takmarka beri afskipti ríkisins af fyrirtækjarekstri`` --- þetta er það sem ég vísaði í áðan --- ,,og atvinnustarfsemi sem einkaaðilar geta sinnt. Engu að síður telur nefndin eðlilegt að leggja til að hugað verði að því að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins sem almenningsútvarps. Ýmis rök má færa fram því til stuðnings. a) Í fyrsta lagi má vísa til framangreindra tilmæla Evrópuráðsins R (99) 1 þar sem mælt er með því að þessi leið sé farin. b) Í öðru lagi er bent á þetta sem æskilega leið til að tryggja þá hagsmuni sem felast í pólitískri og menningarlegri fjölbreytni í lýðfrjálsu þjóðfélagi og þar með til að mæta skyldum ríkisins í þessum efnum. Er bent á að því er gjarnan haldið fram að einkareknir fjölmiðlar hafi tilhneigingu til að vera mun einsleitari í dagskrá en almenningsútvarp til að mæta kröfum þorra neytenda um skemmtun og létta afþreyingu. Slíkt efni verði þá jafnvel uppistaðan í dagskrá miðils, gjarnan á kostnað upplýstrar og málefnalegrar umræðu um mikilvæg samfélagsleg málefni, einkum þeirra miðla sem byggja rekstur sinn á auglýsingum og kostun. c) Í þriðja lagi`` --- og taki menn nú eftir --- ,,má benda á að yrði þessi leið ein fyrir valinu, fæli hún ekki í sér neina beina reglusetningu sem beindist gegn einkareknum fjölmiðlum. Hún samræmist þar með að því leyti vel meginreglum um frelsi markaðarins, að öðru leyti en því að almenningsútvarpi yrði tryggður hluti markaðarins, en einkaaðilar skipti honum að öðru leyti á milli sín í frjálsri samkeppni. d) Í fjórða lagi sýnist vera hægt að hrinda slíkum áformum í framkvæmd að mestu án breytinga á gildandi lögum.`` Mér finnst þetta vera umhugsunaratriði og er þungamiðjan í afstöðu minni til málsins. Þess vegna hef ég sagt: Tökum fyrst umræðuna um framtíð Ríkisútvarpsins. Ætla menn að fara leið hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og félaga hans í Sjálfstfl., eins og kveðið er á um í samþykkt landsfundar Sjálfstfl., að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið, væntanlega með það fyrir augum að selja það, leggja það niður og selja það, eða eru menn tilbúnir að ljá þessari hugsun lið sitt? Mér finnst þetta skipta grundvallarmáli. Mér fannst yfirlýsingar sem fram komu frá oddvitum ríkisstjórnarflokkanna setja málið í fullkomið uppnám. Hvað sögðu þeir? Þeir sögðu að þeir teldu að afnema ætti afnotagjöldin hjá Ríkisútvarpinu. Það kann vel að vera að spurning sé um aðrar leiðir til að afla Ríkisútvarpinu tekna, t.d. með hliðsjón af fasteign eða einhverjum öðrum leiðum. Við þurfum hins vegar að fá að vita hvort til standi að skerða tekjur Ríkisútvarpsins því hin tekjuleið Ríkisútvarpsins er auglýsingar og það hafa komið fram yfirlýsingar sem í besta falli orka tvímælis um hvaða hugmyndir menn hafi í því efni hvort til standi að svipta útvarpið auglýsingatekjum. Þá segi ég: Ef niðurstaðan verður sú að hert verði að Ríkisútvarpinu, það verði svipt tekjustofnum sínum eins og verið er að gefa í skyn að kunni að gerast, eða það verði hlutafélagavætt og jafnvel selt þá er að sjálfsögðu um ekkert annað að ræða en huga að löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum. Ef við veljum hins vegar ríkisútvarpsleiðina og tryggjum Ríkisútvarpið sem öflugan fjölmiðil, almannaútvarp, finnst mér að við eigum að íhuga það sem fram kemur í álitsgerð fjölmiðlanefndar, hvort yfirleitt þurfi slíkar hömlur á markaðnum. Mér finnst það vera álitaefni og ég er eindregið á þeirri skoðun að við getum ekki afgreitt málið fyrr en við höfum tekið umræðuna um Ríkisútvarpið, mér finnst það algerlega útilokað. Og ef eitthvað er finnst mér álitamálunum fjölga í tengslum við málið. Skiptir ekki máli að halda opinni þeirri, ég ætlaði að segja smugu, stórt gat dugar varla til að lýsa þessu, að halda því opnu að einstaklingur geti eignast alla fjölmiðla á einkamarkaði, íslenskur Berlusconi, sem þess vegna gæti orðið forsrh. líka og orðið hæstvirtur í þessum sal? Þetta er fullkominn möguleiki. Það yrði hægt samkvæmt þessu frv. Þá ítreka ég að við verðum að horfa á af raunsæi hvað hefur verið að gerast í íslensku þjóðfélagi. Eignarhlutur Samson-hópsins í Landsbankanum er núna metinn á 25 milljarða. Þeir voru búnir að þrúkka verðinu niður fyrir 10, var upphaflega í 11,6 og voru komnir með það niður þegar hæstv. viðskrh. Framsfl., Valgerður Sverrisdóttir, var búin að fara höndum um þessa viðskiptavini sína. Þá var búið að gefa afslátt upp á tæpa 2 milljarða en það munu hafa verið 11,3 sem upphaflegt söluverð átti að vera. Þessi hlutur er núna metinn á 25 milljarða, það var upplýst í blöðunum í gær. Við höfum öll fengið fréttirnar af risavöxnum hagnaðartölum úr þessum einkavæddu bönkum og það er staðreynd, það er veruleiki að fjármunirnir og völdin eru að færast á mjög fáar hendur í íslensku samfélagi. Þess vegna væri fróðlegt að heyra frá þingmönnum Sjálfstfl., hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, frá forsrh., flutningsmanni frv., hvort ekki sé nokkuð til í þeirri kenningu að vandinn sem blasi við sé ekki sá sem frv. taki á, heldur samþjöppun fjármagns í íslensku samfélagi sem runnið er undan rifjum ríkisstjórnarstefnunnar í sjávarútvegsmálum, í einkavæðingu og nánast öllu því sem tekur til efnahags- og peningamála í landinu. Það er vandinn. Hin rétta spurning er: Hvernig stendur á því að ekki er hægt að koma á dreifðri eignaraðild á fjölmiðlum? Það er vegna þess að peningarnir eru ekki nægilega dreifðir í þjóðfélaginu. Það er vandinn og það er afleiðing þeirrar stefnu sem við höfum búið við. Aldrei hefur verið sýndur neinn vilji í verki, enginn raunverulegur vilji til að taka á því nákvæmlega. Þegar bankarnir voru seldir kom fram tillaga í þinginu um að eignarhald á bönkunum yrði takmarkað við 8%, að enginn einn aðili mætti eiga meira en 8% í fjármálastofnunum sem voru síðan skilgreindar með tilteknum hætti, stórum fjármálastofnunum. Þessu þingmáli var vísað til efh.- og viðskn. og þar var það látið sofna. Aftur endurvakið og látið sofna. Ríkisstjórninni er nákvæmlega sama um þetta. Ríkisstjórninni er nákvæmlega sama um samþjöppun á peningum og valdi í íslensku þjóðfélagi, vill ekkert gera í því. En í þessu tilviki taka menn einn þáttinn út úr, mikilvægan þátt, fjölmiðla, og eru reiðubúnir að setja lög um hann. Ég held að menn séu að byrja hér á röngum enda, ég tel svo vera. Ég tek undir það sem kom fram í umræðunni fyrr í dag að nú finnst mér mál til komið að ráðherrar Framsfl. láti í sér heyra við umræðuna. Hefur viðskiptaráðherra landsins ekkert um þetta að segja, hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir? Nú er umræðan farin að beinast inn í þann farveg, inn í afleiðingar verka ríkisstjórnarinnar sem hefur fært örfáum sterkum aðilum öll þessi völd og þessa miklu peninga í hendur. Ég held reyndar og ætla kannski ekki að kveða fastar orði en tilfinning mín er sú að það sé miklu alvarlegra en það sem er að gerast í fjölmiðlaheiminum. Við erum búin að verða vitni að því á undanförnum mánuðum hvernig þeir aðilar sem fengu ríkisbankana að gjöf --- þeir voru afhentir í Þjóðmenningarhúsinu, ég held að það hafi verið á gamlársdag, það voru allir skartklæddir sem komu til veislunnar þegar þeir fengu eitt stykki banka í hendur --- hafa síðan verið að brjótast til áhrifa í efnahagslífinu. Mér finnst að taka verði umræðu um þessi grundvallarmál áður en að við förum að krafsa svona í yfirborðið. Síðan er verið að stilla þessu þannig upp og íslensku þjóðinni, í hvoru liðinu hún sé, hvort menn séu í Baugsliðinu eða einhverju öðru liði. Við erum bara í liði með Íslendingum, við viljum bara hafa sanngirni í þjóðfélaginu, lýðræði, lýðræðisleg vinnubrögð. Ég held að við séum öll andvíg því að halda frekar inn á þær brautir þar sem til verða nokkrir auðkýfingar í landinu. Við erum ekki í neinu slíku liði. En ég er í liði með starfsfólki í fjölmiðlum sem hugsanlega er verið að setja í mikla óvissu með þessari lagasmíð, ég er í liði með því. Ég held að við eigum það öll sammerkt í stjórnarandstöðunni. Og mér segir hugur um að það fjölgi í okkar liði, ekki bara í þjóðfélaginu heldur einnig í þingsalnum. Ég held að við ættum að rifja upp aftur og taka alvarlega áminningu formanns þingflokks Framsfl. frá í gær um að hafa Berlusconi-ástandið í huga. Ekki bara utan þings, heldur einnig innan veggja þingsins.

Virðulegur forseti. ,,... má aldrei í lög leiða.`` Þessi orð þekkja auðvitað allir alþingismenn, í þeim er hljómur. Það er hljómur úr stjórnarskránni, úr einu grundvallarákvæða stjórnarskrárinnar, ákvæðinu sem tryggir okkur frelsi til orðs og æðis, ákvæðinu um tjáningarfrelsið, að það má aldrei leiða í lög takmarkanir á því nema með þeim fyrirvörum að brýnir almannahagsmunir krefji. ,,Má aldrei í lög leiða.`` Þetta fortakslausa orðalag lýsir ákaflega vel þeim djúpa skilningi sem stjórnarskrárgjafinn hafði á því að ,,má aldrei í lög leiða`` er hornsteinn þessarar stofnunar, hins háa Alþingis Íslendinga. Það að óheimilt sé með öllu að takmarka tjáningarfrelsi manna er sjálfur grundvöllurinn að lýðræðislegri umræðu, að lýðræðislegu samfélagi og þar af leiðandi grunnurinn að æðstu stofnun lýðræðisins, hinu háa Alþingi sem hér stendur. ,,Má aldrei í lög leiða`` er nokkuð sem við höfum öll sem á þingi sitjum tekið að okkur að virða og verja. Í því máli sem hér er til umfjöllunar, virðulegur forseti, hafa ýmsir málsmetandi menn, fræðimenn, stjórnmálamenn, menn úr atvinnulífinu, almennir borgarar, leitt líkum að því að í því sé gengið gegn þeirri eindregnu yfirlýsingu stjórnarskrárinnar ,,má aldrei í lög leiða``. Við þær aðstæður eru skyldur alþingismanna miklar því þau eru fá ákvæðin í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins sem skylda alþingismanna er jafnrík við og orðin ,,má aldrei í lög leiða``. Það er þess vegna fullt tilefni til þess fyrir alþingismenn að ræða hér og fara mjög vandlega yfir það ef það er sannfæring þeirra eða ef þeir hafa minnstu efasemdir um að stjórnarskránni sé fylgt í þessu máli hvað þetta varðar, ef þeir hafa svo mikið sem minnstu efasemdir um það er það skylda þeirra sem alþingismanna, starfsskylda þeirra að koma í ræðustólinn og gera grein fyrir þeim efasemdum og láta sannarlega stjórnarskrána og ákvæðið ,,má aldrei í lög leiða`` njóta vafans. Þær ræður sem ýmsir þingmenn hafa flutt um þetta hafa af hálfu stjórnarliðsins verið kallaðar málþóf. Hv. formaður þingflokks Framsfl., Hjálmar Árnason, leyfði sér t.d. að hafa uppi þau orð. Það lýsir auðvitað virðingarleysi fyrir skoðunum þeirra þingmanna sem telja að hér sé vegið að grundvallaratriðum í íslensku samfélagi og að ástæða sé til að hafa efasemdir um að einhver mikilvægustu atriði stjórnarskrárinnar séu uppfyllt. Það er ekki málþóf að gera vandlega grein fyrir því. Það er algjör misskilningur af hálfu stjórnarliðsins að halda að erindi okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar og raunar eins stjórnarliða sem þannig er farið um enn sem komið er, sé að sannfæra stjórnarliðið eða yfir höfuð að sannfæra einn eða annan í orðræðunni í salnum, það er auðvitað í fæstum tilfellum svo. Stjórnarliðið þarf engrar sannfæringar við í málinu. Langflestir þingmenn stjórnarinnar vita betur en að fylgja þessu frv. og vita að hér er verið að tefla á tæpasta vað gagnvart grundvallarákvæðum sem þeim ber að standa vörð um. Þannig er því einfaldlega farið. Við þurfum því ekki, þingmenn, að fara í ræðustólinn til að sannfæra þingmenn stjórnarliðsins í þessu máli, síst af öllu til að mynda þingmenn Sjálfstfl. af minni kynslóð, þingmenn eins og hv. þm. Birgi Ármannsson, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson og hv. þm. Bjarna Benediktsson, enda eiga þeir hér fullt í fangi með að kyngja sannfæringu sinni. Ástæðan fyrir því að hér er tilefni til að gera ítarlega og glögga grein fyrir sjónarmiðum manna er að það liggur nú þegar fyrir að því máli sem hér er til umfjöllunar lýkur ekki á vettvangi Alþingis, því verður ekki lokið með afgreiðslunni á Alþingi. Það liggur fyrir að eðli málsins samkvæmt verður málinu skotið annað. Því hefur þegar verið skotið til Eftirlitsstofnunar EFTA, því verður skotið hugsanlega til almennings af hæstv. forseta lýðveldisins, því verður auðvitað skotið til dómstóla af hálfu þess fyrirtækis, þess eina fyrirtækis sem þessum lögum er af alefli beint gegn. Og því verður væntanlega áfrýjað af öðrum hvorum aðila þar til Hæstaréttar og hugsanlega rekið áfram fyrir erlendum dómstólum. Þar eru uppi þær miklu grundvallarspurningar hvort frv. samræmist meginatriðum um löggjöf og um lýðræði. Þeir þingmenn sem hafa efasemdir um það hafa skyldum að gegna í ræðustólnum á Alþingi að gera ítarlega grein fyrir þeim efasemdum sem þeir hafa vegna þess að það eru gögn í málinu, virðulegur forseti, vegna þess að á síðari stigum málsins, ef ríkisstjórnarmeirihlutinn heldur áfram því ofbeldi sem hann hefur haft uppi við meðferð þess, þá eru þær ræður sem hér eru fluttar gögn þessa máls. Þeim þingmönnum sem hafa efasemdir um að grundvallarákvæði séu virt við lagasetningu þessa ber skylda til að gera ítarlega grein fyrir því hvernig það er þannig að þeim efasemdum sé þá komið á framfæri við þær eftirlitsstofnanir og þá dómendur sem eiga eftir að fjalla um málið. Þingmenn eru þess vegna með einum eða öðrum hætti að bera hér vitni um með hvaða hætti til þessa verknaðar var stofnað, sem þeir telja að hafi brotið gegn grundvallarákvæðum mannréttinda eða stjórnarskrár. Það er algerlega tvímælalaust af minni hálfu, þess þingmanns sem hér stendur, virðulegur forseti, að það eru ekki málefnaleg sjónarmið sem ráða för í þeirri lagasetningu sem hér liggur fyrir. Hver sá maður sem skoðar þau vinnubrögð sem höfð hafa verið uppi í aðdraganda þessa máls og vinnslu þess á Alþingi, hver sá maður, sæmilegri skynsemi gæddur og meðalhófi, virðulegur forseti, sem skoðar það með hvaða hætti málið hefur verið unnið hér gerir sér strax grein fyrir því að það hefur ekki verið málefnalega unnið. Það hefur verið keyrt áfram með ótilhlýðilegu offorsi og sjálfsögðum og eðlilegum sjónarmiðum um varúð þegar annars vegar eru ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála, sjálfsögðum ákvæðum um varúð, íhygli og aðgætni við löggjöf af þessu tagi hefur verið kastað fyrir róða. Sagt er að nú fáum við að tala eins og við viljum á Alþingi og halda allar þær ræður sem við viljum og út af fyrir sig er þakkarvert að við fáum þó að gera það. En á þessu stigi í vinnslu málsins er það þó að sumu leyti of seint, virðulegur forseti, vegna þess að við undirbúning málsins og einkanlega við vinnslu þess í hv. allshn. hafa engar sæmilegar leikreglur verið virtar. Þegar málsmetandi menn um allt samfélag, prófessorar, forustumenn í atvinnulífi, þingmenn, trúlega 30 þingmenn, telja að hér sé teflt á tæpasta vað hið minnsta gagnvart stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum, er auðvitað ekki nema sjálfsagt ef hér væru málefnaleg sjónarmið á bak við að leitað væri eftir áliti stofnana, háskólastofnana til að mynda, á því hvort þær efasemdir séu á rökum reistar. Það eitt að hafna þeirri málaleitan sýnir að þeir sem flytja frv. gera það ekki á málefnalegum grundvelli og hafa viljað varna því að fram kæmu málefnaleg sjónarmið og álit þeirra sem gerst þekkja á efnisatriðum frv. Málið hefur þvert á móti verið keyrt áfram, sannarlega með ofbeldi, og umsagnaraðilum boðinn algjörlega óhæfilega skammur tími til að undirbúa mál sitt. Fram hefur komið að veigamiklir þættir sem lúta að réttarhlið málsins höfðu alls ekki verið rannsakaðir. Fram hefur komið að stofnanir eins og Lögmannafélagið, Evrópuréttarstofnunin og aðrir slíkir töldu sig ekki með málefnalegum hætti fá tækifæri og tíma til að veita þær umsagnir sem veita þyrfti um jafnmikilsvert mál. Allt þetta hefur verið hunsað. Það hefur verið hunsað vegna þess að frv. er ekki á málefnalegum rökum reist, það er ekki flutt til þess að ná fram lögmætum, málefnalegum sjónarmiðum, það er flutt með offorsi og ofbeldi vegna þess að það er leiðangur gegn einu fyrirtæki og aðstandendum þess til þess hafinn og rekinn að koma í veg fyrir að fjölmiðlar á vegum þess fyrirtækis fái haldið uppi harðri gagnrýni á stjórnvöld í landinu, þau stjórnvöld sem þetta frv. reka. Virðulegur forseti. Mætti ég spyrja hvað tíma mínum líður?

Klukkan er alveg að verða eitt. Það stendur til að gera hlé milli klukkan eitt og hálftvö þannig að ef hv. þm. óskar eftir að gera hlé á ræðu sinni núna þá er sjálfsagt að verða við því. Óskar hv. þm. eftir því?

Já, ég óska eftir því.

Virðulegur forseti. Ég vildi áður en ég hef ræðu mína fá að spyrja eftir því hvort hæstv. forsrh. sé staddur í þinginu.

Það mun vera svo að hæstv. forsrh. er staddur í húsinu.

En hæstv. utanrrh. og formaður allshn. sömuleiðis?

Hæstv. utanrrh. mun ekki vera staddur í húsinu. Formaður allshn. er ekki staddur hér heldur, en forseti mun gera ráðstafanir til þess að óska eftir að hann komi í húsið ef hv. þm. æskir þess.

Já, virðulegur forseti, ég æski þess eindregið að formaður allshn. sé viðstaddur umfjöllun um það frv. sem hann mælir hér fyrir nefndaráliti um og svari mikilvægum spurningum þar að lútandi. Það væri jafnframt æskilegt ef formaður hins stjórnarflokksins, Framsfl., hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, sæi sér það fært en um það hef ég ekki neinar óskir fram að færa, en þykir vænt um að heyra að hæstv. forsrh. er staddur í þinginu og bið um að því verði komið til hans að ég ætlist ekki til að hann sitji hér undir ræðu minni en í lok ræðu minnar er það ætlun mín að beina til hans nokkrum spurningum sem mér þætti vænt um að honum gæfist a.m.k. kostur á að heyra og jafnvel svara. Virðulegur forseti. Áður en ég gerði hlé á ræðu minni gerði ég grein fyrir því hversu mikilvægt er að þeir þingmenn sem hafa efasemdir um að þessi löggjöf standist grundvallaratriði í stjórnskipan landsins og/eða að hér sé á ferðinni algerlega ómálefnaleg löggjöf sem hafi það eitt að markmiði að knésetja eitt fyrirtæki, geri vel og skilmerkilega grein fyrir því hvernig í ósköpunum þetta gat orðið í þinginu, þannig að þeir sem um málið fjalla á eftir okkur, m.a. ýmsir áfrýjunaraðilar, geti reynt að átta sig á því ástandi sem er á Alþingi. Ástandi, segi ég, því að ég sýndi og sannaði í máli mínu, virðulegur forseti, að meðferð málsins á Alþingi er fullkomlega ómálefnaleg. Í henni hefur ekki verið gætt meðalhófs, í henni hefur einskis hófs verið gætt vegna þess að markmiðið er ekki að ná fram lögmætum sjónarmiðum, heldur er markmiðið að knésetja eitt fyrirtæki, knésetja einn aðila, og í þeirri aðför mega ekki málefnaleg sjónarmið komast að og þess vegna hefur því verið hafnað að leitað verði álits lögfræðinga, stofnana ýmissa sem fái hæfilegan tíma til að gefa álit og kanna mikilvæga þætti sem varða framgang málsins. Þá kunna menn að spyrja sem ekki þekkja til á Alþingi Íslendinga: Hvernig má slíkt vera? Þá er því til að svara að Alþingi Íslendinga er stjórnað úr Stjórnarráðinu. Því er stjórnað úr Stjórnarráðinu af hæstv. forsrh. og hér fer allt fram eftir tilskipunum þaðan. Þær tilskipanir eru augljóslega með þeim hætti að afgreiða eigi málið, enda yfirleitt snöfurmannlegar tilskipanir gefnar úr Stjórnarráðinu. Það lýsir auðvitað fyrst og fremst því að við Íslendingar búum við það sem í réttarheimspeki hefur gjarnan verið nefnt fyrstukynslóðarlýðræði en það er kannski stig í lýðræðisþróuninni sem flestar vestrænar þjóðir hafa skilið að baki sér. Það einkennist af meirihlutaræðinu, af því að meiri hlutinn, gjarnan naumur, fer sínu fram hvað sem tautar og raular, hefur sitt fram, hirðir ekki um hvað málefnalegt kunni að vera, hvað eðlilegt kunni að vera, hver önnur sjónarmið kunni að vera uppi eða hvort aðilar skaðist af athöfnum meiri hlutans. Það meirihlutaræði einkennir meira og minna alla stjórn þingsins og alla stjórnarathöfn raunar í Stjórnarráðinu yfirleitt. Þetta meirihlutaræði, sem ekkert tillit tekur til annarra sjónarmiða en fer bara sínu fram, helgast auðvitað sumpart af stjórnmálasögu okkar Íslendinga og stöðu þess aðila sem nú hefur ákveðið með þessari ómálefnalegu löggjöf að klekkja á einu fyrirtæki. Sá aðili er Sjálfstfl. og það er þannig að í stjórnmálasögu Íslendinga bar Sjálfstfl. um áratuga skeið höfuð og herðar yfir aðra stjórnmálaflokka, var langtímum saman stærsti flokkurinn í hlutaðeigandi ríkisstjórn, réði meira og minna lögum og lofum sem langstærsti þingflokkurinn þar til að þingflokkur Samf. kom til árið 1999. Fyrir utan að hafa í liðlega 20 ár nær samfellt haft forustu meira og minna fyrir ríkisstjórnum landsins hefur flokkurinn sömuleiðis átt mikil ítök í forustunni í atvinnulífinu í gegnum þann tíma, enda það oft farið vel á að ríkið hafi verið notað til þess að styrkja stöðu manna í atvinnulífinu og öfugt. Þannig má í raun og veru segja að Sjálfstfl. hafi verið ríki í ríkinu í þessu samfélagi langtímum saman, stofnun í sjálfu sér, og haft ákaflega mikil völd yfir langan tíma eins og sá sem fer fyrir honum nú, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, sem á einhvern glæsilegasta valdaferil sem sögur fara af, nær áratug á stóli borgarstjóra í Reykjavík, höfuðborg landsins, og þaðan beint í stól forsrh. á Alþingi og hefur ráðið þar ríkjum í 13 ár samfleytt, Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. auðvitað með sínu lýðræðislega umboði sem sótt hefur verið með reglulegum hætti og engin ástæða er til að gera athugasemdir við. En það er rétt að draga upp þessa mynd vegna þess að það að ráða íslenska ríkinu meira eða minna felur í sér gríðarlega mikil völd því að umsvif ríkisins á Íslandi eru meiri en víðast hvar þekkist. Umsvif ríkisins í þjóðarbúskapnum standast helst samjöfnuð við hin Norðurlöndin en þar er þó sá munur á að miklu stærri hluti opinberra umsvifa er í höndum sveitarfélaganna en hér er þannig að þó að samjafna megi hinum opinberu umsvifum frá einu Norðurlandi til annars þá er staða ríkisins mun sterkari hér. Ekki aðeins í samfélagsþjónustunni, heldur hefur ríkið haft drottnandi stöðu á fjölmörgum sviðum atvinnulífsins, á hér enn markaðsráðandi fyrirtækið á fjarskiptamarkaði, hefur rétt nýskilið við það að reka tvo ríkisbanka sem hafa drottnað yfir þeim markaði, rekur stærsta fyrirtæki landsins, Landsvirkjun, sem fer fyrir mestu fjárfestingum í sögunni og þannig mætti áfram telja. Í öllu þessu er staða Sjálfstfl. líka ákaflega sterk því í þessu meirihlutaræði er hefð fyrir því að hið pólitíska vald beiti sér og að hið pólitíska vald fari með stjórnir opinberra menningarstofnana, fjölmiðla o.s.frv., sem er kannski háttur sem flestar aðrar þjóðir hafa horfið frá. Það gefur kannski einhverja mynd af þessari menningu okkar Íslendinga fyrir þá sem ekki þekkja til að framkvæmdastjóri Sjálfstfl., sem sagt leiðandi stjórnarflokksins, var hygg ég á sama tíma ekki aðeins framkvæmdastjóri flokksins heldur formaður útvarpsréttarnefndar sem gaf út leyfi til starfsemi ljósvakamiðla og hafði eftirlit með þeim, og formaður bankaráðs Landsbankans, helsta og stærsta banka þjóðarinnar, og hygg ég að það gefi nokkuð góða mynd af hinni sterku stöðu Sjálfstfl. í öllum stofnunum íslenska ríkisins og áhrifum hans. Varaformaður flokksins, fyrrverandi, er forstjóri stærsta fyrirtækisins og fer fyrir stærstu framkvæmdum Íslandssögunnar, fyrrverandi borgarstjóri flokksins stýrir Ríkisútvarpinu og þannig mætti áfram telja. Þetta er ekki sagt til að lasta þá menn sem í hlut eiga heldur fyrst og fremst til þess að draga upp mynd af því mikla valdi sem Sjálfstfl. hefur haft í samfélaginu og hefur enn, vegna þess að það er þessi Sjálfstfl. og forusta hans sem hefur ákveðið að ráðast hér að einu starfandi fjölmiðlafyrirtæki. Það er svo að þegar menn hafa haft mikil völd um langan tíma, bæði flokkar og fólk, þá hneigjast þeir til þess að verða nokkuð frekir til fjörsins. Á síðasta ári sáum við margvísleg dæmi um það hvernig menn líta á vald sitt, meirihlutavaldið, sem meira og minna sjálfsagt og nánast á stundum einkamál, því það er annað sem einkennir meirihlutaræðið að ekki aðeins fer meiri hlutinn sínu fram hvað sem tautar og raular heldur lítur hann gjarnan á stjórnarathafnirnar sem einkamál sitt. Við höfum nýlega dæmi um skipun náfrænda hæstv. forsrh. í Hæstarétt, sem hefur verið gagnrýnt um allt samfélagið, af virtum prófessorum, af kærunefnd jafnréttismála, af umboðsmanni Alþingis og síðast en ekki síst af prófessor Sigurði Líndal, sem hefur haft þá einstæðu stöðu um áratuga skeið að ala upp hverja kynslóð íslenskra lögfræðinga á fætur annarri í Háskóla Íslands og hefur þess vegna kannski hvað gleggsta yfirsýn yfir hverjir eru þar hæfastir manna, allir þessir aðilar hafa harðlega fordæmt þessar ráðstafanir. Og þó láta stjórnarherrarnir bara eins og hér sé um sjálfsagða og eðlilega hluti að ræða að framkvæmdarvaldið setji með bersýnilega ómálefnalegum hætti sína menn inn í annan valdþátt, inn í Hæstarétt sjálfan sem hefur sem betur fer nokkrum sinnum á síðustu árum sett framkvæmdarvaldinu stólinn fyrir dyrnar. Þess vegna er engin tilviljun að framkvæmdarvaldið sé nú farið að krukka í skipun hæstaréttardómara með þessum endemum. Við höfum frá síðasta ári dæmi úr utanríkismálum þar sem hæstv. forsrh. ákvað að íslenska þjóðin styddi innrásina í Írak án þess að ræða það við utanrmn. og e.t.v. ekki einu sinni utanrrh. Er það þó lögskylt að ræða slík málefni við utanrmn. Alþingis og gefur aðra mynd af því með hvaða hætti meirihlutalýðræðið er rekið hér á landi. Sömuleiðis er þriðja dæmið nýlegt, það varðar varnir landsins og öryggi þjóðarinnar, að hæstv. forsrh. var tilkynnt að varnarliðið eða herinn í Keflavík væri á förum frá landinu og hæstv. forsrh. leit svo á að þær upplýsingar um grundvallaratriði fyrir hvert samfélag, öryggi þess og varnir, væri hans einkamál og kaus þess vegna að upplýsa ekki þjóðina um það fyrr en löngu, löngu seinna og raunar eftir kosningar, virðulegi forseti. Þessi dæmi eru auðvitað ágæt til að sýna það hversu sjálfgefið og sjálfsagt þetta meirihlutavald er orðið valdhöfunum og hvernig með það er farið. Og við vitum öll að þegar menn hafa haft mikið vald um langan tíma þá er aðhalds þörf. Það aðhald hafa þessir stjórnarherrar kannski fengið í ríkara mæli á síðari árum og þá kannski einkanlega frá fjölmiðlum og þegar vald eins stjórnmálaflokks og eins stjórnmálamanns er jafnafgerandi og hér um ræðir er mikilvægt að við skoðum hvaða aðhald þeir hafa frá fjölmiðlunum. Þá verðum við að draga það fram að öflugasti fjölmiðill landsins er Ríkisútvarpið. Sjálfstfl. hefur um langt árabil lagt áherslu á að hafa með höndum menntmrh. sem fer með málefni Ríkisútvarpsins. Fyrrverandi borgarstjóri flokksins er þar útvarpsstjóri og margir trúnaðarmenn í stöðum. Sjálfstfl. hefur stjórnunar- og ráðningarvald yfir Ríkisútvarpinu. Um það er engum blöðum að fletta, um það þarf ekki að deila. Menn geta deilt um hvort því sé beitt eða hvort því sé misbeitt og einhverjar slíkar deilur hafa verið á undanförnum dögum. Einhverjir starfsmenn stofnunarinnar telja að ekki sé heimilt fyrir starfsmenn að vinna fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð en hins vegar þyki sjálfsagt að trúnaðarmenn Sjálfstfl. yfirheyri menntmrh. Sjálfstfl. í stærstu deilumálum samtímans. Um þær deilur skal ég ekki segja, ég held að það hljóti að gilda um starfsfólk Ríkisútvarpsins eins og um starfsfólk Norðurljósa að það fari fyrst og fremst eftir eigin sannfæringu og eigin siðferði. En það sem skiptir máli er að nefndur Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. hafa stjórnunarvald og ráðningarvald yfir öflugasta fjölmiðli landsins. 
             Um áratuga skeið var það blað sem drottnaði yfir blaðamarkaðnum, Morgunblaðið, jafnframt málgagn Sjálfstfl. og ritstjórar þess sátu á þingflokksfundum Sjálfstfl. hér í húsinu langt fram eftir og eru kannski farnir að gera aftur ef marka má ritstjórnarlega umfjöllun blaðsins, einkanlega hin síðari missirin, kannski eftir að Matthías Johannessen lét af störfum á blaðinu. Slík var staða Sjálfstfl. í fjölmiðlum en hér var flóra af frjálsum fjölmiðlum sem gekk ákaflega illa í rekstri en hefur á síðustu tveimur árum orðið nokkuð öflugri, einkum fyrst með tilkomu Fréttablaðsins og síðan með því að Fréttablaðið, DV, Stöð 2 og ljósvakamiðlar Norðurljósa runnu saman í eitt fyrirtæki, en þá var loksins kominn burðugur aðili á fjölmiðlamarkaði til að keppa við hina stóru og öflugu aðila, Morgunblaðið og Ríkisútvarpið. Það verður þess vegna að horfa á það lagafrv. sem hér liggur fyrir sem aðgerð þess félags, Sjálfstfl., sem fer með stjórnunar- og ráðningarvald á öflugasta fjölmiðli landsins, Ríkisútvarpinu, sjónvarpi, að það félag sé að flytja frv. til að knésetja helsta keppinaut Ríkisútvarpsins, sjónvarps. Það er augljóslega hið pólitíska markmið hér og hefur verið hið pólitíska markmið sl. rúmt ár. Það er ástæðan fyrir öllum hinum ómálefnalega málatilbúnaði að það afl, Sjálfstfl. og hæstv. forsrh., sem hefur meira og minna deilt og drottnað í íslensku samfélagi um áratuga skeið og ráðið því hverjir fengju framgang og hverjir ekki framgang og hverjir nytu gæða og ekki gæða og hverjir fengju að eignast fyrirtæki og ekki eignast fyrirtæki, að það er svo komið að sá flokkur hefur orðið fyrir harðri gagnrýni, harðri stjórnarandstöðu nýrra og nútímalegra fjölmiðla og hann hefur einsett sér að taka úr þeim máttinn þannig að það verði aftur sem áður var að Sjálfstfl. drottni yfir fjölmiðlum landsins. Þá erum við komin að því hvers vegna stjórnarskrárgjafinn sagði í stjórnarskránni að það mætti aldrei í lög leiða. Ástæðan fyrir því að tjáningarfrelsið er vandlega varið í stjórnarskrám vestrænna ríkja er að menn þekkja það af sögunni að þegar valdið hefur verið lengi og verið mikið sækir það í sig veðrið og þá er því nauðsyn á aðhaldi, einkum aðhaldi frá hinu fjórða valdi, frá fjölmiðlunum. En þá hefur það líka jafnan tilhneigingu til að reyna að berja á fjórða valdinu og setja um það einhvers konar lög eins og eru fjölmörg dæmi um, bæði austan hafs og vestan og nú líka á Alþingi. Það er algjörlega augljóst af þessu frv. að það þjónar þeim tilgangi einum að varna því að sjálfstæðir, nútímalegir fjölmiðlar, sem eru í stjórnarandstöðu við allt og alla, geti haft sterka og öfluga bakhjarla sem sækja afl sitt á alþjóðavettvang en eiga ekki áhrif sín undir náð eða fyrirgreiðslu íslenska stjórnmálakerfisins. Það, virðulegur forseti, er mergurinn málsins. Þess vegna er allur málatilbúnaðurinn með þessum ólíkindum, þess vegna hefur enginn tími unnist til þess að vinna málið svo vel sé, þess vegna er öllum sáttatillögum um að menn sameinist um hóflegar og eðlilegar ráðstafanir til þess að forða óhóflegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hafnað. Það er vegna þess að hér eru ómálefnaleg markmið á ferðinni um það að draga svo mátt úr þeim fjölmiðlum sem veita þó ríkisstjórninni aðhald að vald hennar verði áfram tryggt og að valdheimildir hennar verði heldur rýmri en hitt því að hún hafi ekki aðhald frá sterkum fjölmiðlum með sterka bakjarla. Það er mergurinn málsins. Þess vegna var prófessor Davíð Þór Björgvinsson fenginn til að leiða fjölmiðlanefndina, vegna þess að það lá fyrir að sá ágæti prófessor hafði gefið út um það margar yfirlýsingar og haldið um það ræður og skrifað um það greinar að Hæstiréttur hefði takmarkað óhóflega athafnafrelsi stjórnmálamanna. Ríkisstjórnin vissi þess vegna að þar væri á ferðinni fræðimaður sem túlka mundi heimildir stjórnvalda til að ganga á réttindi manna með mjög rúmum hætti, vegna þess að sá sami maður hafði ítrekað gagnrýnt Hæstarétt fyrir að setja ríkisstjórninni valdmörk, hafði gagnrýnt Hæstarétt fyrir að setja ríkisstjórninni valdmörk hvað varðaði til að mynda öryrkjamálið sem mér tókst nú að kynnast ágætlega og hefur alltaf þótt með miklum ólíkindum að hafi verið afgreitt á Alþingi, en þar var ávöxturinn af meirihlutaræðinu sú lögfesta ákvörðun Alþingis að hópur Íslendinga ætti að framfleyta sér á 18 þús. kr. á mánuði ævina út. Nei, virðulegur forseti, þegar rökin sem sett eru fram í málinu eru skoðuð kemur auðvitað í ljós að það eru ekki annað en pótemkintjöld, það eru afsakanir fyrir þessu framferði, það er reynt að fela hinn raunverulega tilgang sem er einfaldlega að draga máttinn úr þeim fjölmiðlum sem þótt hafa gagnrýnt ríkisstjórnina óhóflega. Og það stendur auðvitað ekki steinn fyrir steini. Fjölbreytileikarökin hafa hér verið nefnd og það hefur auðvitað verið farið nógsamlega yfir það að aldrei hefur fjölbreytni verið meiri í fjölmiðlun á Íslandi og því tómt mál að tala um að hér sé einhver knýjandi nauðsyn til þess að setja lög á því sviði nú á þessu vori. Hér hefur einfaldlega aldrei verið meiri fjölbreytni og raunar jafnvel meiri fjölbreytni í eignarhaldi en oft áður því það eru þó a.m.k. fjölmörg fyrirtæki og einstaklingar sem nú eiga í fjölmiðlafyrirtækjum meðan ríkið hafði þar áður algera einokun og því sannarlega til framfara horft á síðustu árum fremur en hitt. Þegar þessar takmarkanir eru skoðaðar eru þær líka svo algjörlega gegn straumi tímans því hér á að takmarka útgáfu útvarpsleyfa. Slíkar takmarkanir þekkjast vissulega í löndunum í kringum okkur mörgum en það eru miklu stærri lönd og þar eru útvarpsleyfi takmörkuð gæði. Þess vegna hafa menn orðið að finna sér einhverjar reglur til þess að ákvarða um það hverjir megi fá þau takmörkuðu gæði. Við Íslendingar höfum ekki búið við þann veruleika og nú mun ný tækni gera það að verkum að við munum aldrei þurfa að búa við þann veruleika að rásir fyrir sjónvarp eða útvarp verði takmörkuð gæði. Þar er einfaldlega nóg til, það er nóg til handa öllum og það er enginn sem bíður úti í kuldanum og fær ekki að reka sjónvarp vegna þess að einhver hafi bolað honum út af markaðnum. Það er einfaldlega ekki svo. Það er mikilvægt fyrir íslenska þjóð, fyrir íslenska tungu og fyrir framtíð þjóðarinnar að ekki verði settar neinar skorður við því að menn fái að leggja fé sitt í innlenda dagskrárgerð, í það að hafa hér á markaðnum öflugar íslenskar sjónvarpsstöðvar til þess að vera valkostur við þá alþjóðamenningu sem sífellt harðar sækir á í gegnum internetið, í gegnum gervihnetti o.s.frv. Ef við höfum ekki fjársterka aðila, burðuga aðila sem leggja fjármagn til framleiðslu á íslensku efni, til þess að byggja upp íslenska miðla þá mun til lengri tíma litið, virðulegur forseti, okkar litla málsvæði láta undan síga í hinni hörðu alþjóðlegu samkeppni um athygli neytenda og afþreyingu í þessum miðlum öllum. Hér hefur svo sannarlega ekki verið gætt neins meðalhófs í málsmeðferð enda tilgangurinn sannarlega ekki sá að gæta neins meðalhófs. Hér á einfaldlega af hálfu eins flokks og forustu hans að setja lög um eitt fyrirtæki til þess að koma í veg fyrir gagnrýni. Slíkt má aldrei í lög leiða. Ef meiri hlutinn á Alþingi knýr málið í gegn liggur það fyrir að því verður áfrýjað til annarra aðila og við verðum bara að vona að það grundvallarsjónarmið um tjáningarfrelsi reynist standa nægilega traustum fótum í stjórnarskránni til þess að það verði varið, vegna þess að ég er, virðulegur forseti, þeirrar skoðunar að Jón Jónsson megi vera hver sem er og hvernig manneskja sem er og hafa gert af sér hvað sem er. Hann á skilyrðislaust að mínu mati rétt á því að prenta blöð, útvarpa eða sjónvarpa sjónarmiðum sínum svo fremi að markaðshlutdeild þeirrar starfsemi fari ekki yfir óhófleg mörk að samanlögðu. En til þess höfum við einfaldlega almenna samkeppnislöggjöf og hún hefur dugað okkur hingað til. Ein af þeim afsökunum sem beitt hefur verið er sú að hér sé samþjöppun á matvörumarkaði svo mikil og veldi þess fyrirtækis sem knésetja á, Baugs, svo mikið að það verði að setja bönd á það. En það er, virðulegur forseti, ákaflega skrýtið að ætla sér að koma böndum á samkeppni á matvörumarkaði með því að banna Bónus að eiga í sjónvarpsstöð. Það, virðulegur forseti, nær náttúrlega ekki nokkurri átt og eru algjörlega óboðleg rök. Ef menn vilja gera eitthvað í fákeppni á matvörumarkaði verða þeir að beina sjónum sínum að matvörumarkaðnum og samkeppnislöggjöfinni sem að honum lýtur en ekki ráðast á fjölmiðlana. Sömuleiðis hefur því verið haldið fram að þessi staða hér sé einsdæmi og það er auðvitaða út af fyrir sig rétt. En það er líka bara retorísk yfirlýsing vegna þess að staða þessa nefnda fyrirtækis á matvörumarkaði er einsdæmi í heiminum og þess vegna skiptir engu máli hvað þetta fyrirtæki tekur sér fyrir hendur, það er allt einsdæmi. Ef þetta fyrirtæki opnar ísverslun í Austurstræti þá er það einsdæmi að fyrirtæki með slíka stöðu á matvörumarkaði opni ísbúð í aðalgötu, því það er staðan á matvörumarkaði sem er einsdæmi og hefur oft og tíðum sannarlega verið áhyggjuefni. Víst höfðum við mörg efasemdir um að rétt væri að heimila samruna Bónuss og Hagkaups en við leysum það auðvitað ekki með því að banna þeim að reka sjónvarp. Þeim á að vera frjálst, hverjir svo sem þeir eru, hvað svo sem þeir hafa gert, að prenta blöð, útvarpa og sjónvarpa. Það er grundvallarsjónarmið. Því hefur verið haldið fram í umræðunni, m.a. af hæstv. forsrh., að nú séu komin í stað gömlu flokksblaðanna fyrirtækjablöðin og þau séu nú hálfu verri og hið mikilvæga sé að hafa eftirlit og aðhald með fyrirtækjunum enda séu völd þeirra og umsvif sífellt meiri. Það síðasta má til sanns vegar færa. En sá er nú munurinn á að ástæðan fyrir því að fjórða valdið, fjölmiðlarnir, á að hafa aðhald með löggjafanum, framkvæmdarvaldinu og dómsvaldinu er að enginn þessara valdþátta er á markaði. Fyrirtækin í landinu eru á markaði. Á hverjum degi þurfa þau að keppa um hylli neytenda og markaðurinn er einfaldlega þannig að ef þau ekki til lengri tíma sinna vel starfsskyldum sínum glata þau stöðu sinni á markaði, enda séu samkeppnisreglur sæmilega skýrar. En á Alþingi er því ekki að heilsa né í ríkisstjórninni. Hér erum við kosin til fjögurra ára og þess vegna er það fyrst og fremst með valdþáttum ríkisvaldsins, dómsvaldinu, framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu, sem fjölmiðlarnir eiga að hafa eftirlit en ríkisvaldið svo aftur með fyrirtækjunum. Og það kallar auðvitað á að það sé mikið gegnsæi hjá ríkisvaldinu og hjá stjórnmálaflokkunum og þær röksemdir sem hafa verið færðar upp á fjölmiðlana í þessu efni eiga auðvitað við um stjórnmálaflokkana, því að ef þeir eiga að geta haft eftirlit með atvinnulífinu verður auðvitað að liggja fyrir hverjir það eru sem eru að setja peninga í það. Stjórnmálaflokkarnir eru jú í vissum skilningi leynifélög og meðan sú mikla leynd hvílir yfir bókhaldi þeirra veit enginn meðan þessi umræða fer fram hvort einstaka hagsmunaaðilar á markaðnum, einstaka aðilar sem þar eigi hagsmuna að gæta, hafi látið hundruð þúsunda, milljónir eða tugi milljóna renna í sjóði þeirra sem nú fara fram með þessi lög. Um það er engar upplýsingar að fá, ekkert gegnsæi þar og það er auðvitað jafnóþolandi eins og þegar við vissum ekki hver ætti Fréttablaðið. Það er mikilvægt að við vitum hverjir eiga blöðin og þau eiga allir að mega gefa út. Hér er, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sýndi fram á í gær, í fyrsta skipti í sögu landsins verið að setja skorður við prentfrelsi manna, að þeir sem reka útvarps- eða sjónvarpsstöðvar geta ekki eftir lögum þessum gefið út dagblöð. Virðulegur forseti. Það hefur ítrekað gerst á síðustu árum að Alþingi hefur samþykkt lög sem hafa gengið gegn stjórnarskrá og Hæstiréttur hefur þurft að leiðrétta. Menn hafa einhvern veginn aldrei hirt um að taka það svo mjög alvarlega og raunar í tilfelli öryrkjanna okkar sett önnur lög ofan í dóm sem jafnframt brutu gegn stjórnarskránni og raunar verið teknir upp í Hæstarétt þrisvar til þess að læra grundvallaratriði um íslenska stjórnskipan af Öryrkjabandalaginu einu saman, fyrir utan kvótadómana og ýmislegt annað sem fallið hefur. Mér finnst þess vegna nauðsynlegt að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allshn., og fagna því að hann er í salnum, og e.t.v. hæstv. forsrh. ef hann lætur svo lítið, geri þinginu grein fyrir sinni pólitísku ábyrgð í málinu. Hér hafa verið settar fram efasemdir um að þetta lagafrv. standist grundvallarákvæði í stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum, að það kunni að leiða til umtalsverðrar skaðabótaskyldu af hálfu íslenska ríkisins, að það kunni að stefna atvinnu hundruð manna í hættu. Þessum sjónarmiðum hafa hv. þm. Bjarni Benediktsson og hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hafnað, og það er þeim heimilt, fullkomlega frjálst og heimilt. Þeir hafa þá skoðun að þessi sjónarmið séu röng, það sé ekki ástæða til að hafa efasemdir um þetta og þessi aðvörunarorð séu að engu hafandi. Það er réttur hæstv. forsrh. og hv. þm. Bjarna Benediktssonar að fara þannig fram með þetta frv. sitt. En ég tel alveg nauðsynlegt að þeir geri þá grein fyrir því þegar þeir hafna athugasemdum og ábendingum um þessi grundvallaratriði, vísa þeim á bug og gera þetta að lögum, hvort þeir hafi þá ekki jafnframt axlað ábyrgð á lögunum og pólitíska ábyrgð á málinu. Ég vil biðja hv. þm. Bjarna Benediktsson, því hann er ólíkt hæstv. forsrh. staddur í salnum, að lokinni ræðu minni að svara til um hvaða afleiðingar hann telur það hafa fyrir sig og sína pólitísku stöðu ef þær aðvaranir sem hann lætur sem vind um eyru þjóta reynast á síðari stigum í meðferð málsins fyrir dómstólum, til að mynda fyrir Hæstarétti Íslands, hafa verið réttar athugasemdir, hver telur hann að ábyrgð hans sé og hvernig mun hann þá axla hana? Ég tel alveg nauðsynlegt að það komi fram. Vegna þess að ég heyrði hv. þm. Pétur H. Blöndal hafa hér úr hliðarsal uppi einhver orð kemur mér jafnframt í hug annað atriði sem ég tel að sé mjög mikilvægt að við fáum svar við hér og raunar að við fáum svar við frá hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni, því að það mál varðar óvissu í stjórnskipan Íslands sem ég tel satt að segja algerlega óviðunandi og mikilvægt að hæstv. forsrh. taki af öll tvímæli um hér á Alþingi hvernig því máli víkur við, því að hafin er söfnun áskorana á hæstv. forseta Íslands um að undirrita ekki þau lög sem hér stefnir í að verði samþykkt. Á þeirri áskorun ætla ég ekki að hafa neina skoðun en ég hef þó talið að forseti lýðveldisins hefði heimild til að synja lögum um staðfestingu. En ég heyrði í morgunsjónvarpi Stöðvar 2 í morgun að Pétur H. Blöndal alþingismaður vefengir að hæstv. forseti Íslands hafi þá heimild. Nú er það út af fyrir sig svo að það er almennt viðurkennt að embætti forseta Íslands er fremur valdalítið embætti og fyrst og fremst táknrænn forustumaður þjóðarinnar, en þó hélt ég satt að segja að ekki væri um það deilt að stjórnarmyndunarumboðið afhenti forsetinn annars vegar og hins vegar gæti hann með þessum hætti, þó að hann hafi aldrei gert það, neitað að staðfesta lög. En ef staðan er sú hér í lýðveldinu að ríkisstjórnin, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hæstv. forsrh. --- því að ég mundi þá líka eftir sambærilegum yfirlýsingum hæstv. forsrh. í tengslum við ríkisráðsfund --- viðurkenna ekki, ef hæstv. ríkisstjórn viðurkennir ekki að forseti Íslands hafi þessa heimild, ja, hvar erum við þá stödd, hæstv. forseti? Erum við þá þar stödd að ríkisstjórnin mun láta sig það engu varða hvaða afstöðu forseti lýðveldisins kann að hafa til efnisins? Mun það engu skipta hvað hann gerir? Hafnar ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir því að forseti Íslands hafi yfir höfuð nokkuð um málið að segja? Hér er um að ræða óvissu um slíkt grundvallaratriði í stjórnskipan landsins að ég tel algerlega nauðsynlegt að forustumaður ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, geri grein fyrir því hvort hann hafni því að forseti Íslands hafi þetta vald. Ef það er svo að forsrh. hafnar því að forseti Íslands hafi þetta vald og ef einhvern tíma í framtíðinni, við skulum láta þetta frv. liggja milli hluta, en jafnvel ef forseti Íslands neytti þessa réttar síns við þetta frv., hver er staða okkar þá ef hæstv. forsrh. neitar að viðurkenna þá athöfn? Ríkir þá stjórnskipunarleg kreppa í landinu? Telur hæstv. forsrh. og telur hv. þm. Pétur H. Blöndal að hæstv. forseti Íslands hafi engin völd? Það er alveg nauðsynlegt að þetta komi fram vegna þess að allur þorri almennings telur að forseti Íslands hafi þetta vald og hefur ítrekað komið til hans áskorunum um að hann beiti því valdi. Ef það er svo að það skiptir engu máli og ríkisstjórnin mundi hvort eð er bara hunsa slíka ákvörðun og halda áfram að stjórna landinu eins og ekkert hefði í skorist, hvar erum við þá stödd? Þess vegna tel ég að það sé algerlega nauðsynlegt, fyrst hæstv. forsrh. er ekki kominn í salinn, að hv. þm. Bjarni Benediktsson og hv. þm. Pétur H. Blöndal geri grein fyrir því hvort þeir hafni því með öllu að hæstv. forseti Íslands hafi yfir höfuð nokkur völd í íslenskri stjórnskipun.

Frú forseti. Ég vil aðeins bregðast við ræðu hv. þm. Helga Hjörvars. Hann beindi til mín fyrirspurn um hvernig ég hygðist axla mína pólitísku ábyrgð. Það er nú einu sinni þannig að ég mun ekki einn og óstuddur geta komið frv. í gegn á þinginu. Í nál. meiri hluta allshn. er farið yfir þau lögfræðilegu álitaefni sem uppi eru í málinu og lúta að stjórnarskránni sérstaklega og þar eru færð fyrir því efnisleg rök hvers vegna nefndin telur að með þeim breytingum sem hún leggur til að gerðar verði á frv. hafi verið komið nægilega til móts við þau sjónarmið sem fram hafa komið við störf nefndarinnar um þessi álitaefni. Því miður er það svo að við getum ekki skorið úr því endanlega í þessu starfi hvernig þessum hlutum er háttað. Ég vil þó vekja athygli á því að í nál. er sérstaklega gert ráð fyrir þeim möguleika að sú staða kunni að koma upp að einstakir aðilar geti sótt bætur á grundvelli frv. Við sérstakar aðstæður eins og nefnt er í nál. kann sú staða að koma upp. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. að hann fjallaði aðeins um stöðuna á fjölmiðlamarkaði og var þeirrar skoðunar að bregðast þyrfti við þegar einstök fjölmiðlafyrirtæki væru samanlagt komin með slíka markaðshlutdeild að hún teldist óhófleg. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm.: Er eitthvert fjölmiðlafyrirtæki á Íslandi samanlagt með óhóflega markaðshlutdeild?

Virðulegur forseti. Ég er ekki hissa á því að hv. þm. Bjarni Benediktsson hafi ekki verið tilbúinn til að lýsa því yfir hér að hann sem formaður allshn. væri reiðubúinn til að axla pólitíska ábyrgð á því frv. með þeim breytingum sem hann hefur nú lagt fyrir þingið. Ég hygg, virðulegur forseti, að hv. þm. Bjarni Benediktsson vísi ábyrgðinni á alla félaga sína í stjórnarmeirihlutanum vegna þess að hann veit að hér eru uppi veruleg álitaefni um grundvallaratriði sem knúin eru í gegn algerlega að nauðsynjalausu. Það er engu að síður þannig, hv. þm. Bjarni Benediktsson, að ef það reynist svo að þú, hv. þm., hafir haft að engu aðvörunarorð um að gengið væri gegn grundvallarákvæðum stjórnarskrár svo sem eins og um eignarrétt eða tjáningarfrelsi, þá er ábyrgðin þín. Og sú ábyrgð eins alþingismanns að fá aðvaranir frá mætustu mönnum um að hann sé að brjóta gegn stjórnarskránni, hafa þær að engu og keyra það í gegn, er mikil og það verður ekki hjá því komist að hv. þm. Bjarni Benediktsson axli þá ábyrgð og lýsi því yfir að hann beri fulla og óskoraða ábyrgð á því frv. sem hér liggur fyrir og leggi starfsheiður sinn og stjórnmálaframa að veði í því efni því hér eru svo mikilsverð álitaefni uppi. Til að svara spurningunni um fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði liggur það væntanlega fyrir að Ríkisútvarpið, sjónvarp hefur sterkasta stöðu og ég hef lýst þeirri skoðun að e.t.v. sé sú staða svo sterk að hún valdi því að ekki hafi verið nægileg gróska á einkamarkaði á undanförnum árum, að sú markaðsstaða hafi verið óhófleg. 

Forseti vill minna hv. þm. á það að ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann.

Virðulegi forseti. Mér þykir hv. þm. gera lítið úr efnismikilli umfjöllun meiri hluta allshn. um þau álitaefni sem upp hafa komið í störfum nefndarinnar og segir mig, þrátt fyrir þann ítarlega rökstuðning sem þar er að finna, hafa að engu ábendingar um lögfræðilega fleti málsins. Það þykir mér vera býsna fast að orði kveðið. Hv. þm. vék að því í ræðu sinni áðan að samkeppnislögin hefðu ekki gagnast sem skyldi til að koma í veg fyrir eignasamþjöppun. Ef ég skildi hann rétt var hann þeirrar skoðunar að annaðhvort hefðu stjórnvöld ekki beitt þeim heimildum sem er að finna í samkeppnislögunum eða að samkeppnislögin sem slík hefðu ekki gagnast í þeim tilgangi að stýra þessum markaði í farsælt horf. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því varðandi eignasamþjöppunina að samkvæmt umsögn sem nefndinni barst frá Útgáfufélaginu Heimi hf. þá er hlutdeild Norðurljósa í frjálsu miðlunum 63%. Ef Ríkisútvarpið er tekið með er hlutdeild Norðurljósa í ljósvökum og dagblaði 47%. Þar er því umtalsverðan hlut að ræða. Ég hygg að hann hafi einkum verið að beina orðum sínum að þeirri þróun og eignasamþjöppun sem þar hefur átt sér stað, samþjöppun fjölmargra fjölmiðla undir einu þaki, þegar hann fjallaði um þá óæskilegu þróun sem átt hefði sér stað þrátt fyrir samkeppnislög.

Hæstv. forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að við jafnaðarmenn höfum ítrekað flutt á þingi margvíslegar tillögur um að styrkja enn frekar samkeppnislögin, um að setja þar inn frekari skorður við hringamyndun, um auknar fjárveitingar til Samkeppnisstofnunar og þar fram eftir götunum, og auðvitað er sjálfsagt að nálgast fjölmiðlamarkaðinn undir sömu formerkjum, hæstv. forseti. Það þýðir hins vegar ekki fyrir hv. þm. að skjóta sér undan ábyrgð sinni sem formaður allshn. og þykja fast að orði kveðið. Málið sem hér er fyrir er bara þess eðlis að það hlýtur að vera fast að orði kveðið, sérstaklega vegna þess að hv. þm. Bjarni Benediktsson ber ábyrgð á vinnubrögðum allshn. Ég hygg að þegar málið verði skoðað af öðrum aðilum á síðari stigum verði fátt ef nokkuð talið jafnforkastanlegt og málsmeðferðin í allshn. þar sem það er viðurkennt að mikilvæg svið í áhrifum frv., m.a. í Evrópuréttinum, hafi nær ekkert verið könnuð, þar sem því hefur verið hafnað að Lagastofnun Háskólans verði fengin til að vinna álit um hina lögfræðilegu hlið málsins, þar sem Lögmannafélaginu, sem hv. þm. Bjarni Benediktsson var félagi í síðast þegar ég vissi, þykir tíminn langt í frá nægur til að veita umsögn og þar fram eftir götunum. Hv. þm. Bjarni Benediktsson ber einn og óskoraður sem formaður allshn. fulla og tæmandi ábyrgð á þessum vinnubrögðum og ef þau reynast hafa verið jafnvond og slæm og ég hef hér haldið fram verður hann að axla á því pólitíska ábyrgð þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Mig langar til að víkja að nokkrum atriðum og einkum einu atriði sem fram kom í ræðu hv. þm. og varpa fram spurningum til hans í kjölfarið á því sem fram hefur komið í umræðunni. Hv. þm. var tíðrætt um svokölluð fyrirtækjablöð, nefndi þau og taldi að með frv. væri verið að leggja stein í götu fyrirtækja til þess að gefa út blöð og verið að skerða tjáningarfrelsi. Nú er ég ekki sammála því í sjálfu sér að svo sé verið að gera og hef reyndar gert grein fyrir sjónarmiðum mínum í þá átt í fjölmörgum andsvörum á Alþingi á undanförnum dögum. En það kom dálítið athyglisverður og nýr vinkill inn í umræðuna í gær frá frammámanni í Samf., hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Hann gerði sömu umkvartanir og hv. þm. Helgi Hjörvar í ræðu sinni og hélt því fram að verið væri að koma í veg fyrir það með frv. að fyrirtæki gætu gefið út blöð og auglýst sig og sínar vörur og sína þjónustu og tók sérstaklega fyrir Fréttablaðið í því sambandi. Þingmaðurinn lýsti því yfir að Fréttablaðið væri ekki fréttablað heldur auglýsingablað. Það héti reyndar Fréttablaðið en væri ekki fréttablað, heldur auglýsingablað. Þetta er dálítið sérstakt en einhverra hluta vegna hefur enginn fjölmiðill haft áhuga á því að gera grein fyrir þessum sjónarmiðum þingmanns Samf. og skilgreiningu hans á Fréttablaðinu og eðli þess. 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvaða tilgangi svona málflutningur á að þjóna en ég get sagt hv. þm. það að ég tel að ef núverandi útgefandi Fréttablaðsins hefði ekki komið til liðs við það kæmi það ekki út í dag með þeim hætti sem það gerir og ég tel að gjaldþrot fyrra Fréttablaðsins sýni að það er algjör forsenda að sterkt félag eins og Baugur standi á bak við það. Ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt og gott að við fengum Fréttablaðið vegna þess að Fréttablaðið fer á íslensku á hverjum degi inn á öll heimili á höfuðborgarsvæðinu og má nálgast það um land allt. Það fer til allra hópa samfélagsins, það fer til innflytjenda, til fátækra, okkar fatlaðra og allra hópa í samfélaginu og það er ákaflega mikilvægt að það sé með þeim hætti gefið tækifæri á því að allir geti tekið þátt í upplýsingasamfélaginu. Hitt tel ég að sýni fram á að hæstv. forsrh. hefur í heilt ár ætlað að knésetja þetta fyrirtæki, að við umræður fyrr í vetur lýsti hæstv. forsrh. því yfir að til greina kæmi að veita blöðum sem seld væru í áskrift sérstakan ríkisstuðning, og tók að því leyti til undir hugmyndir hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, fyrrv. forseta Alþingis, um ríkisdagblað. Það væri þá fjárstuðningur úr ríkissjóði sem aðeins rynni eða fyrst og fremst rynni til Morgunblaðsins en þá ekki til Fréttablaðsins sem á þeim tíma var eina blaðið sem Baugur gaf út. Ég vil spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvort hann sé stuðningsmaður ríkisdagblaðs og hugmynda um ríkisstyrki af þessu tagi.

Frú forseti. Til þess að svara hv. þm. Helga Hjörvar með skýrum hætti get ég upplýst hann um það að ég er ekki hlynntur slíkum ríkisstyrkjum. Og það sem meira er þá er ég ekki hlynntur því að ríkið reki fjölmiðil, hvort sem það er blað, útvarp eða sjónvarp. Ég hef lagt fram á Alþingi á þskj. 407, sem er 337. mál þingsins, frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, lögum um Ríkisútvarpið og lögum um tekjuskatt og eignarskatt, ásamt hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Pétri H. Blöndal, sem mælir fyrir um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég held því að það liggi alveg fyrir hvert mitt álit er á ríkisstyrkjum og þátttöku ríkisins á fjölmiðlamarkaði. Hins vegar svaraði hv. þm. ekki spurningu minni. Það hafa komið fram yfirlýsingar frá þingmanni Samf. sem heldur því fram að Fréttablaðið sé ekki fréttablað heldur auglýsingablað. Ég tel að með þeim yfirlýsingum sé hann að gefa blaðamönnum sem starfa á því blaði nokkuð langt nef og gera lítið úr störfum. þeirra. Ég tel líka að þær yfirlýsingar setji heldur betur í uppnám þingmál Samf. sem mælir fyrir um að setja skuli reglur til þess að tryggja sjálfstæði og frelsi blaðamanna. Ég átta mig ekki á því, ef Samf. lítur svo á að t.d. þetta tiltekna blað sé auglýsingablað en ekki fréttablað þá veltir maður því fyrir sér hvernig þær skilgreiningar skarast á við þau markmið sem fram koma í því þingmáli. En ég spyr enn og aftur: Er hv. þm. Helgi Hjörvar sammála flokksbróður sínum um að þetta tiltekna blað sé auglýsingablað en ekki fréttablað?

Hæstv. forseti. Það er gott að frétta það í þessari umræðu að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sé ekki orðinn helsti sporgöngumaðurinn að útgáfu ríkisdagblaða á Íslandi. En hv. þm. hefur nú snúist eins og vindhani í meiningum sínum undanfarna daga og skilið við fyrri sannfæringu sína í öllum grundvallaratriðum, held ég, í því máli sem hér liggur fyrir og þess vegna full ástæða til að ganga eftir því hvort hann væri ekki fullkomlega genginn í björgin með ríkisdagblaðinu og öllu. Þegar hann spyr hvort ég sé sammála hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um það að Fréttablaðið sé auglýsingablað þá vil ég nú fyrst segja að ég tel að hv. stjórnarliðar hafi verið alveg einfærir um að svívirða starfsmenn Fréttablaðsins og að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi ekki gert það í ræðu sinni, enda með eindæmum málefnalegur og kurteis þingmaður þar á ferð. Það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson var að draga fram var að Fréttablaðið væri fjármagnað með auglýsingum og í þeim skilningi auglýsingablað en ekki áskriftarblað. Það breytir því ekki að í því birtast fréttir og ágætar fréttir oft og stundum auðvitað aðrar og verri fréttir. Ég hef þannig sjálfur verið titlaður siðblindi blindrahöfðinginn af ritstjórum Fréttablaðsins og DV í skrifum þeirra og getur mönnum auðvitað sýnst sitt hverjum um það. En mér finnst nú samt að þeir menn og eigendur þessara blaða og hver sem er eigi að fá að prenta blöð, útvarpa eða sjónvarpa skoðunum sínum meðan ekki eru nein takmörk fyrir því hve margir komast að í því efni. Það er grundvallaratriðið sem hér er undir, þ.e. að allir, hverju nafni sem nefnast, háir sem lágir, svartir sem hvítir, hægri menn, vinstri menn, góðir menn, vondir menn, fangar og frjálsir menn, allir megi prenta, útvarpa og sjónvarpa að vild sinni fyrir Íslendinga á íslensku.

Virðulegi forseti. Hvað liggur á? Hvers vegna liggur svona mikið á? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað. Norðmenn tóku fjögur ár í að búa til þá löggjöf um fjölmiðla sem í gildi er þar í landi þessa dagana og þeir eru nú að endurskoða þá löggjöf og færa til meira frjálsræðis. Sú löggjöf er engu að síður mun frjálslegri en íslenska löggjöfin verður ef það frv. sem hér er til umfjöllunar ásamt breytingartillögum verður að lögum. Fyrir Alþingi liggja fjölmargar umsagnir sem eiga það sameiginlegt að leggja á það áherslu að vanda beri vinnuna og verkið og undrast það flaustur sem einkennir verklag Sjálfstfl. og Framsfl. Dæmi um slíkar umsagnir eru umsagnir ASÍ, BHM, BHMR, Þorbjörns Broddasonar, Sigurðar Líndals og Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins. Í umsögn Árvakurs segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnin telur hins vegar fram komið lagafrumvarp ganga of langt og fela í sér óþarflega röskun á starfsumhverfi fjölmiðlafyrirtækja í ljósvakamiðlun.`` Síðar í sömu umsögn segir, með leyfi forseta: ,,Hvað meðferð þessa mikilvæga máls í held sinni varðar, átelur stjórn Árvakurs hf. hversu skammur tími virðist ætlaður til umræðu um það, sem leiðir til alvarlegrar óvissu um farsælar lyktir þess og hugsanleg áhrif til lengri tíma litið.`` Ég minni aftur á að Norðmönnum þótti ástæða til að taka fjögur ár í umfjöllun um sitt frv. þó að ég sé hér með ekkert endilega að mæla með því að svo langur tími verði tekinn, en á milli má nú vera. Ragnar Aðalsteinsson og Sigríður Rut Júlíusdóttir lögmenn, Einar Páll Tamimi, lögfræðingur og kennari við Háskólann í Reykjavík, og Stefán Geir Þórisson lögmaður fjalla öll um frv. með tilliti til EES-samningsins. Þau gefa öll frv. falleinkunn, einnig eftir að tillit hefur verið tekið til brtt. sem fram eru komnar. Lögmennirnir Jakob Möller, Einar Páll Tamimi og Sigurður Líndal hafa allir lýst því yfir að frv. muni ekki standast þrátt fyrir brtt. Samkeppnisstofnun telur frv. ekki standast samkeppnislög þrátt fyrir brtt. meiri hluta allshn. og margir fleiri hafa tekið í sama streng og stöðugt fleiri efast. Því spyr ég enn, eins og fólkið um allt Ísland er að spyrja: Hvað liggur á? Ég ætla að vitna í Sigurð Líndal, með leyfi forseta, en hann segir: ,,Ef reynslan verður sú að frumvarpið --- ef að lögum yrði óbreytt --- snerti einungis eitt fyrirtæki með sérstökum hætti umfram önnur, jafnvel svo að það biði verulega hnekki, er það sérstakt athugunarefni hvort lög sem í reynd hefðu þessi áhrif, þótt orðalag þeirra væri almennt, samrýmdust 72. gr. stjórnarskrárinnar, þannig að ekki yrði unnt að líta svo á að þau fælu í sér almennar takmarkanir, heldur svo sérstakar að þau fælu í sér eignaupptöku þegar til framkvæmda kæmi. Þá er álitaefnið hvort dómstólar breyttu þeim í eignarnámslög og þau stæðust sem slík, en bætur yrðu dæmdar. Þar sem hætt væri við að tjón snerti svo marga og yrði svo gríðarlegt að enginn vegur væri að meta það er hitt miklu líklegra að lögunum yrði vikið til hliðar.`` Þessi umsögn segir okkur ásamt mörgum fleirum hvað það er, virðulegi forseti, fáránlegt að flýta sér með vinnslu frv. og skilja eftir svo marga óvissuþætti sem raun ber vitni. En hvers vegna eru þessi vinnubrögð viðhöfð? Mín skoðun er sú að hér ríki alls ekkert ógnarástand í fjölmiðlun og að það sé engin vá fyrir dyrum, eins og komist er að orði í greinargerð meiri hluta allshn. Ég er sátt við ástandið, við stöðuna á fjölmiðlamarkaði á Íslandi í dag og tel hana vera góða. Ég tel að það sé fyllilega hægt að komast hjá hættum sem einhverjir sjá með öðrum ráðum sem hér er bent á og það er í mörgum umsagnanna bent á ráð sem við höfum þegar til að varast að falla í gildrur. En eftir því sem málinu vindur fram og fleiri upplýsingar berast mætti ætla að löggjafarvaldið teldi það hlutverk sitt að bjarga einu fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði með því að eyðileggja annað, sama þótt það kosti lífeyrissjóðina a.m.k. 2 milljarða, fjölda fólks atvinnuna og leiði auðsjáanlega til aukinnar fábreytni á fjölmiðlamarkaði og veiki framleiðslu íslensks menningarefnis, að ég tali ekki um brot á stjórnarskránni eins og bent er á í mörgum greinum í fjölmörgum umsögnum virtra lögmanna sem liggja fyrir Alþingi og nefndum þess. Í vetur höfum við séð tvö dæmi um frv. sem keyra átti í gegnum þingið með miklum hraða, þ.e. eftirlaunafrumvarpið og fjölmiðlafrumvarpið. Nú spyr ég: Hvað eiga þau sameiginlegt? Jú, þau eiga það sameiginlegt að ríkisstjórnarflokkunum finnst óþægilegt að efni þeirra sé í umræðunni og vilja koma henni af sem fyrst. Svo hefur verið látið um mælt að best sé að keyra óþægileg mál sem hraðast í gegn því þótt allt verði vitlaust í samfélaginu verði fólk búið að gleyma öllu eftir tvo daga. Þess vegna liggur svona mikið á, auk þess sem forsrh. er að nýta sér það tangarhald sem hann hefur á Framsfl. fram að 15. september. Framsóknarmenn, sem hvorki láta sjá sig né heyra, leika eins og venjulega hlutverk hins sanngjarna málamiðlara en stjórnast í raun af hagsmunagæslu og geta í hvorugan fótinn stigið. Margir hafa reynt að mana framsóknarmenn og aðra stjórnarliða til að taka þátt í umræðunni sem hefur verið nær alfarið á höndum stjórnarandstöðunnar, en ekki tekist. Hugsanleg ástæða fyrir því að stjórnarþingmenn þegja þunnu hljóði hvað sem á dynur er að þeir vita að þeir munu fá á sig lögsókn vegna málsins og að hvert orð sem sagt er af hálfu stuðningsmanna frv. er hugsanlega málsgagn í skaðabótamáli. Það er því óhætt fyrir þá að tala varlega. Ein undantekning hefur þó orðið á því sem ég lýsti hér að framan en það var þegar hv. þm. Hjálmar Árnason berstrípaði hin raunverulegu markmið í gærkvöldi, þ.e. markmiðið er einfaldlega að snúa vopnunum gegn einu fyrirtæki. Hjálmar er eini þingmaður Framsfl. sem enn hefur tekið þátt í umræðunni. Sjálfstæðismenn hafa þó látið sjá sig hér, m.a. tekið þátt í andsvörum. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í Sigurð Líndal þar sem hann fjallar um eignaupptöku í umsögn sinni. Nei, ég var víst að því áðan, fyrirgefðu forseti. En þessi tilvitnun í Sigurð minnir okkur á hve það er stórt mál sem við erum að tala um og kostnaðarsamt ef það verður raunin sem við erum með hér í höndunum. En það er í trausti þess að þjóðin gleymi sem stjórnarflokkarnir haga málum eins og raun ber vitni á Alþingi. Málin sem koma við almenning og eru almenningi erfið eru sett fram í byrjun kjörtímabils, skattaálögur, skerðing þjónustu, niðurskurður heilbrigðisþjónustu, fjöldatakmarkanir í framhalds- og háskóla, svik við aldraða og öryrkja, öllu þessu er dembt á í byrjun tímabilsins í trausti þess að það verði gleymt undir lokin. Skattalækkanirnar sem lofað var fyrir kosningar, afnám eignarskatts, lækkun neðra þreps virðisaukaskatts og lækkun tekjuskatts mun hugsanlega birtast fyrir næstu kosningar. En þessa dagana horfum við fram á atlögu að tjáningarfrelsinu. Lögmennirnir Gestur Jónsson, Gísli G. Hall, Gunnar Jónsson, Margrét Einarsdóttir og Ragnar H. Hall segja í umsögn sinni um tjáningarfrelsi, með leyfi forseta, og fyrst er það skilgreining á tjáningarfrelsinu: ,,Þrátt fyrir mikilvægi þessara mannréttinda er heimilað í 3. mgr. 73. gr. að setja tjáningarfrelsinu skorður. Draga má skilyrði þar að lútandi saman þannig: Í fyrsta lagi verður það aðeins gert með lögum. Í öðru lagi verður það aðeins gert í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra.`` --- Ég endurtek: í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra. ,,Í þriðja lagi verða þær skorður sem settar eru að teljast nauðsynlegar í lýðræðisríki. Ljóst er að tjáningarfrelsi verður ekki takmarkað með öðrum hætti en felst í þessum skilyrðum. Hér er um undantekningarreglur að ræða, sem samkvæmt viðurkenndum lögskýringarreglum verður að skýra þröngri lögskýringu.`` Þetta var skilgreining lögfræðinga á því hvaða skilyrði verða að vera fyrir hendi ef leyfa á takmörkun tjáningarfrelsis. Í niðurlagi umfjöllunar sinnar um tjáningarfrelsi segja sömu lögfræðingar, með leyfi forseta: ,,Því verður ekki móti mælt að ákvæði frumvarpsins ganga í mörgum atriðum lengra í átt til takmörkunar á tjáningarfrelsi en efni tilmælanna gefur tilefni til. Við teljum ótvírætt að það sé hvorki nauðsynlegt né í samræmi við lýðræðishefðir. Jafnframt teljum við að efni þess sé til þess fallið að valda stórkostlegu tjóni þeim aðilum sem efni frumvarpsins beinist gegn, en engin leið er að átta sig á mögulegu umfangi slíks tjóns á þeim skamma tíma sem ætlaður er til umfjöllunar um frumvapið á Alþingi. Er í því sambandi áréttað að ákvæði frumvarpsins skerða eingöngu hagsmuni Norðurljósa hf., dótturfélaga þeirra og hagsmuni þeirra sem þeim tengjast. Hér er því niðurstaðan sú að ákvæði frumvarpsins, einkum og sér í lagi ákvæði til bráðabirgða, séu andstæð 73. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 10. gr.`` Ragnar Aðalsteinsson og Sigríður Rut Júlíusdóttir fjalla einnig um tjáningarfrelsi í umsögn sinni og segja í lokaorðum sínum eftir vandaða umfjöllun, með leyfi forseta: ,,Í 3. málslið 1. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi segir að ákvæðið skuli ekki hindra ríki í að gera útvarps- og sjónvarpsfyrirtækjum að starfa samkvæmt sérstöku leyfi. Er ákvæði þetta var samþykkt var það annars vegar af tæknilegum ástæðum, þ.e. vegna takmarkaðs tíðnisviðs, en einnig vegna þess að sum ríki vildu viðhalda einkaleyfi ríkisins til útvarpsreksturs. Mikilvægi ákvæðis þessa hefur minnkað mjög, annars vegar vegna þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur komist að þeirri niðurstöðu að óheimilt sé að viðhalda einkaleyfi ríkis til útvarpsreksturs og hins vegar vegna tækniframfara sem tengjast notkun tíðnisviðsins. Þá er og minnt á að skammt er þar til allt útvarpsefni verður sent viðtakendum með stafrænum hætti og því verður ekkert sem takmarkar fjölda útvarpsstöðva. Við útgáfu útvarpsleyfa ber að hafa í huga að réttur ríkis til að takmarka útgáfu þeirra er og háður ákvæðum 2. mgr. 10. gr. sáttmálans. Takmarkanir verða að vera nauðsynlegar í lýðræðislegu þjóðfélagi m.a. vegna þjóðaröryggis, landvarna eða almannaheilla.`` Nú skulum við spyrja okkur hvort það sé eitthvað slíkt sem er í húfi hér. Þetta ömurlega öfugmælafrumvarp sem hefur það að yfirvarpi að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði mun að öllum líkindum tryggja fábreytni, samanber umsögn Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisstofnun fær ekki séð að þetta ákvæði sé nauðsynlegt til þess að tryggja markmið frumvarpsins um æskilega fjölbreytni í fjölmiðlun. Jafnvel má leiða að því líkur að ákvæðið stuðli frekar að einsleitni í eignarhaldi þar eð þeim fyrirtækjum kann að fækka að óþörfu, miðað við tilgang frumvarpsins, sem þátt geta tekið í eignarhaldi og þar með rekstri fjölmiðla. Þannig fæst ekki séð hvernig það getur takmarkað fjölbreytni og aukið samþjöppun að markaðsráðandi fyrirtæki taki þátt í því að stofna nýjan fjölmiðil. Ekki fæst heldur séð að það geti takmarkað fjölbreytni að markaðsráðandi fyrirtæki styrki með eignarhlut sínum möguleika lítils fjölmiðils að keppa við stærri fyrirtæki, m.a. þau sem njóta ríkisaðstoðar eða eru í markaðsráðandi stöðu. Þvert á móti eru slíkar aðgerðir til þess fallnar að auka fjölbreytni og draga úr samþjöppun. Í þessu samhengi verður að hafa í huga að ákvæði samkeppnislaga leggja bann við hvers konar misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Samkeppnislög eiga því að koma í veg fyrir að markaðsráðandi fyrirtæki í óskyldum rekstri nýti styrk sinn með óeðlilegum hætti á fjölmiðlamarkaði.`` Síðasta setningin sýnist mér afar mikilsverð því þarna er Samkeppnisstofnun í raun að benda á að henni sé ætlað að hafa eftirlit með því sem frv. á m.a. að snúa að en gerir í raun ekki því þó að yfirvarpið sé eitt þá er tilgangurinn augljóslega allt annar með frv. Frú forseti. Virðingu þjóðarinnar er misboðið. Þetta mál mun ekki gleymast enda eru allar líkur á því að þjóðin standi frammi fyrir því rétt fyrir næstu kosningar að þurfa að borga á milli 2 og 3 milljarða kr. skaðabótadóm, verði frv. að lögum. Sá dómur og sú fjárhæð sem ég held að íslenska þjóðin öll vildi gjarnan nota á annan hátt og skynsamlegri verður áreiðanlega nægileg áminning til þess að fólk hugsi sig vel um og láti ekki blekkjast, jafnvel þó að dregnar verði kanínur upp úr töfrahatti eða einhverju veifað sem á að ginna kjósendur að kjötkötlum Framsfl. og Sjálfstfl. eins og oft hefur verið.

Frú forseti. Fjölmargir fræðimenn hafa komið fram og farið gegn þessu frv. og erfitt hefur reynst fyrir meiri hluta allshn. að finna einhvern sem getur sagt að frv. og nú þessar brtt. geti leitt til hins yfirlýsta markmiðs um aukið fjölræði og fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Frumvarpið er ekki að ná tilgangi sínum og ætti því að detta dautt niður og menn ættu að snúa sér að einhverjum öðrum leiðum til að tryggja sjálfstæði fjölmiðla og gagnsæi þeirra. Í blaðagrein sem birtist í Morgunblaðinu 2. maí eftir Pál Þórhallsson rekur hann ytri og innri aðstæður fjölmiðlaumhverfis, lagaumhverfis og samspil við frv. þetta. Ráðherranefnd Evrópuráðsins kom með tilmæli 1999 um aðgerðir til að stuðla að fjölbreytni í fjölmiðlun og það hefur verið viðfangsefni hennar í áratugi. Þegar dagblöðum fór að fækka vegna fjárhagsörðugleika og samruna brást ráðherranefndin við með ályktun nr. (74) 43 um samþjöppun og nefnir mikilvægi 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, um rétt almennings til upplýsingar. Síðar samþykkti Evrópuráðið tilmælin nr. (94) 13, um aðgerðir til að stuðla að gagnsæi fjölmiðla. Núna kemur ríkisstjórn Íslands fram með frv. til að reyna að taka á samþjöppun með það að markmiði að auka fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlum. Páll nefnir í grein sinni, með leyfi forseta: ,,Í tilmælum nr. (2000) 23 um sjálfstæði og hlutverk stjórnvalda á útvarpssviðinu segir þannig að setja beri reglur sem tryggi að þeir sem eiga sæti í opinberum eftirlitsnefndum sem hafi með höndum úthlutun útvarpsleyfa séu ekki undir áhrifum frá pólitískum öflum né séu þeir í slíkum tengslum við fjölmiðafyrirtæki að draga megi óhlutdrægni þeirra í efa.`` Hann dregur þær ályktanir að takmarkanir á því hverjir geti sótt um útvarpsleyfi sé íhlutun í tjáningarfrelsi og stangist á við 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hann segir einnig að þegar ríki herðir mjög skilyrði fyrir því að veitt séu útvarpsleyfi verði að útskýra af hverju vægari leiðir voru ekki farnar til að ná sömu markmiðum. Hann bendir einnig á að taka þyrfti það til skoðunar á grundvelli jafnræðisreglna hvers vegna sumir megi sækja um leyfi en aðrir ekki og hvort sú mismunun sé málefnaleg. Að lokum bendir Páll á að reglur megi ekki vera það fortakslausar að þær útiloki með öllu að tilteknir aðilar geti fengið útvarpsleyfi. Þegar ríki herðir mjög skilyrði fyrir veitingu útvarpsleyfa verður það að útskýra af hverju vægari leiðir voru ekki farnar. Í skýrslu fjölmiðlanefndar koma fram mismunandi leiðir til að stemma stigu við samþjöppun á fjölmiðlamarkaði en engin þeirra er eins róttæk og frv. sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi. Þetta frv. getur í raun og veru virkað samkeppnishamlandi og dregið úr aðgengi fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni. Það beinist gegn einni tiltekinni sjónvarpsstöð. Fyrirtæki úti í bæ hafa sætt harðri gagnrýni stjórnarliða, fagmennska fréttamanna hefur verið sögð engin, fólk sagt vera að gera úlfalda úr mýflugu, frv. sé klárt og skýrt og gangi auðveldlega í gegn og því ætti frv. varla að vera fréttnæmt. Nauðsynlegt er að koma með fjölmiðlafræðilegt sjónarhorn í þessa umræðu og hvernig þróunin hefur verið frá upphafi miðlunar. Því hef ég stuðst við samantekt prófessors Þorbjörns Broddasonar, Ritlist, prentlist, dægurmiðlar, til að geta gert slíkt á markvissan og skemmtilegan hátt, en þar kemur m.a. fram að þegar faðir prentlistarinnar, Gutenberg, fann aðferð til að steypa í móti prentstafi má segja að ákveðin tæknibylting hafi átt sér stað í boðskiptum. Með tilkomu þessarar nýju aðferðar breiddist prentlistin hratt út um Evrópu, fólk fór að prenta eitthvað annað en kirkjuleg orð og hófst mikil ritskoðun. Í Frakklandi voru menn sannfærðir um að stöðva þyrfti þessa vítisvél, villukenningar og annað sem ekki samræmdist stjórninni varð að banna. Það var ekki fyrr en í stjórnarbyltingunni að ritskoðunin hætti. Í Bretlandi var sett á stimpilgjald og samkvæmt því varð eigandi blaðs að borga penní á hvert blað sem hann prentaði og shilling á hverja auglýsingu. Þetta leiddi til hærra verðs og minni lesendahóps og einungis efnamenn gátu lesið blöðin. Blöðunum fækkaði unnvörpum og urðu fyrir vikið enn háðari yfirvöldum. Fréttafrelsi var takmarkað víða um heim og það er ekki fyrr en í Bandaríkjunum að sett var viðbót við stjórnarskrána sem hljóðaði á þá leið að óheimilt væri að setja lög sem hindruðu málfrelsi eða prentfrelsi. Við erum svo heppin á Íslandi að hafa svipaða klausu, með leyfi forseta, segir í 73. gr. stjórnarskrárinnar: ,,Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar, en ábyrgjast verður hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða. Tjáningarfrelsi má aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum.`` Hér er gengið fram með þetta frv. sem einhvers konar gunnfána. Hér á lýðræðið að blakta við hún. Við verðum að viðurkenna að aldrei hefur fjölmiðlalandslagið á Íslandi verið fjölbreyttara. Því er erfitt að skilja hvaða ,,akút`` ástand er hér í gangi fyrst við verðum hreinlega að skella okkur í herliðið sem arkar áfram á ljóshraða og lítur hvorki til hægri né vinstri --- og forðast sérstaklega hægri áttina. Napóleon Bónaparte útrýmdi blaðamennsku þegar hann var hæstráðandi. Hann sá ekki aðeins til þess að Frakkland fyndi fyrir sínu almætti heldur einnig í öðrum löndum og sagði Napóleon sjálfur að þrjú fjandsamleg fréttablöð væru hættulegri en þúsund byssustingir. Hér á landi er því svipað farið. Sakir um skort á málefnalegri umræðu í fjölmiðlum, blaðamenn sem ganga erinda eigenda sinna, engin fagmennska. Hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson segir í grein 1. maí í einu vefritanna, með leyfi forseta: ,,Í Baugsblöðunum hafa ráðið för einstaklingar sem skeyta hvorki um skömm né heiður þegar koma þarf höggi á einstaklinga. Í þessu tilviki augljóslega, til að þóknast eigenda blaðsins.`` Og svo síðar: ,,Framganga þeirra sem fara með fjórða valdið í samfélaginu getur haft afgerandi áhrif. Það er hlutverk okkar stjórnmálamanna að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Þær reglur verða að taka eðlilegt tillit til þeirra gilda sem eru í heiðri höfð í samfélaginu að þjóðarrétti. Eigendur fjölmiðla geta ekki vænst þess að geta óáreittir beitt fjölmiðlum í krafti ofurvalds í eigin þágu og hafa með því áhrif á stjórnmálamenn og almenning. Eigi lýðræðið að vera virkt fara þeir sem hafa verið kjörnir til þess með hið opinbera vald á sviði löggjafar, framkvæmdarvalds eða dómsvalds. Þeir verða auðvitað að þola heiðarlega og öfluga umræðu um störf sín.`` En óþarfi er það að skella á þessari hlussu sem þetta litla frv. er í raun og veru, Ísland skelfur undan þunga þess, og eitt af því sem hæstv. forsrh. hefur um það að segja er, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið er mjög skýrt og einfalt og klárt og auðvelt að skilja það þegar menn sjá það. Ég á því von á því að það gangi greiðlega í gegnum þingið og hljóti þar mikinn stuðning. Ég á ekki von á öðru.`` Þetta var 26. apríl á mbl.is og nú er kominn 13. maí og nætur liðnar og dagar og ansi margir klukkutímar og 2. umr. hafin. Sem betur fer var þetta ekki flókið. Þetta var ekki óljóst og ófullkomið frv. vegna þess að þá hefði umræðan verið eitthvað lengri, þó að henni sé ekki lokið. Í sömu grein segir hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,Það hefur verið haft fullt samráð við alla.`` Það er flott, segi ég, það er algjör óþarfi að vera að vorkenna nefndum sem hafa komið hér grátandi undan flýtinum á meðferð málsins. Það er alveg ótrúleg frekja í þessum nefndum, það hefur verið haft fullt samráð við alla. Svona heldur þetta áfram. Ummæli hæstv. menntmrh. í Kastljósi 28. apríl sl. eru þó athyglisverð, sérstaklega í ljósi þeirrar varnar að ekki sé verið að ganga gegn einhverju einu fyrirtæki og lögin séu ekki sértæk. Með leyfi forseta: ,,Ég er ekkert rosalega sátt við það hvernig það er verið að ráðast á eina persónu í stjórnmálunum sem vill svo til að er forsætisráðherra landsins sem hefur leyft sér að gagnrýna fyrirtæki sem á Frétt og Norðurljós kannski meira heldur en aðrir í samfélaginu og þá er verið að ráðast hann og ég oft á tíðum dáist að því hvað hann stendur í lappirnar. Það er verið að væna hann um að hann sé ekki heill á geði beint eða óbeint í ritstjórnarpistlum og ýmsum blaðagreinum í Fréttablaðinu. Það er verið að tala um að það sé verið að binda gremju hans í lög o.s.frv. Ég hef aldrei upplifað jafnmiklar persónulegar árásir á einn eða neinn einstakling í samfélaginu sem leyfir sér að mótmæla einhverjum hagsmunum ákveðins fyrirtækis.`` Ummæli hæstv. fjmrh. 3. maí á Stöð 2: ,,Það er allt í sambandi við málsmeðferðina í þessu máli hefðbundið og hefur tíðkast um mörg mál. Það sem var hins vegar nýtt í þessu og má sjá til dæmis í dagblöðunum, sérstaklega DV og einkum DV, eru árásir á forystumenn þjóðarinnar, sérstaklega forsætisráðherra, sem mér liggur við að kalla sjúklegar. Það er ekki einleikið hvernig þetta blað, DV, leyfir sér að fjalla um forsætisráðherra.`` Svo kemur vörn þeirra fagmanna sem eru undir þessu. 8. maí birtist á mbl.is fréttatilkynning frá Sigríði Árnadóttur, fréttastjóra Stöðvar 2 og Bylgjunnar, þar sem hún biður Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri að fara yfir fréttaflutning RÚV og Stöðvar 2 og meta hvort einhver munur hafi verið á efnistökum í fréttaflutningi, með leyfi forseta: ,,Alhæfingar sumra stjórnmálamanna undanfarið um óheiðarleg vinnubrögð, undirlægjuhátt, svik við gildi, sem allir blaða- og fréttamenn eiga að halda í heiðri, er ekki gagnrýni sem mark er á takandi. Við krefjumst ekki kurteisi, en biðjumst undan dylgjum og ærumeiðingum. Vissulega göngum við erinda --- erinda áhorfenda, almennings. En ekki eigenda. Það er skylda okkar að velta hverjum steini. Veita aðhald. Upplýsa. Óháð og án afskipta eigenda.`` Hér kemur fagmennskan fram. Viðleitni til fagmennsku og sú vissa sem almenningur getur haft um fjölmiðla er fagmennska og setja verður þessa gagnrýni í tengsl við fjölmiðlafræðilegt mat á atburðum líðandi stundar og ástæður þess að frv., öll orðræðan, athugasemdir, ummæli, neikvæðni, jákvæðni og allt það heila sé svona mikið umfjöllunarefni fjölmiðlanna. Af hverju er fjölmiðlafrumvarpið svona fréttnæmt og af hverju er umræðan með þessum hætti? Hef ég því ákveðið að taka þetta fyrir í tólf fréttaforsendum Galtungs og Ruges. Galtung og Ruge eru fræðimenn hafa skrifað um þá þætti sem hafa áhrif á birtingu frétta. Fréttaforsendur þeirra standast vel tímans tönn þó svo að þau hafi skrifað þessa tímamótagrein seint á fjórða áratug síðustu aldar. Fyrsta fréttaforsendan er tíðni og átt er við þann tíma sem tekur atburð að renna sitt skeið. Fyrst var byrjað að leka fjölmiðlaskýrslunni, síðan heyrðist af frumvarpssmíðum. Fjölmiðlar hafa verið ötulir við að upplýsa almenning um breytingar og þróun á stöðu mála. Reyndar er það þannig að eitthvað eins og fjölmiðlafrumvarpið, breyttur þjóðarhagur eða róttækar stefnubreytingar hafa það langa tíðni að hætt er við að slíkir atburðir fari fram hjá vitund almennings, eitthvað annað en jarðskjálfti eða mannsmorð. En sem betur fer hafa fjölmiðlar, ríkisreknir sem og einkareknir, haft puttann á málunum. Næsta fréttaforsenda er styrkur. Því stærri sem atburðurinn er því meiri athygli hlýtur hann. Í þessu tilfelli er það umfang fjölmiðlanna, stærð þeirra, fjöldi fólks sem er í hættu að missa atvinnuna og svo hið litla stjórnarskrár- og mannréttindabrot. Skýrleiki er þriðja fréttaforsendan. Ef heimildir eru óljósar, umfjöllunin er of kostnaðarsöm eða of tímafrekt er að koma sér inn í málin getur fréttaflutningur orðið óljós og þokukenndur. En í þessu máli er augljóst hvernig málin standa. Umsagnir um frv. og nál. meiri hluta og minni hluta liggja fyrir, það er hægt að sjá svart á hvítu ólík viðhorf eða réttara sagt: stjórnarliðar og þrjár umsagnir gegn rest. Fjórða atriðið er merking. Skipti atburðurinn miklu máli fyrir okkur eru meiri líkur á að við veitum honum athygli. Galtung og Ruge nefna þennan þátt líka nálægð. Því nær sem atburðurinn er því meira máli skiptir hann. Það er hægt að skipta þessu í tvennt, menningarlega nálægð og snertingu. Fjölmiðlar á Íslandi skipta miklu máli hvað varðar menningarlega hlutann og snertingu. Miðað við Íslendingabók erum við öll skyld. Fimmta fréttaforsendan er samhljómur. Galtung og Ruge greina þessa forsendu í tvennt, fyrirsegjanleika og eftirspurn, og segja að við séum fljótari að átta okkur á því sem við eigum von á en hinu sem við búumst ekki við. Þetta getur þó jafnframt falið í sér að við séum við einhverju búin eða að við vonumst eftir einhverju. Flestir flokkar hér hafa farið fram með tillögur um fjölmiðla og umhverfi þeirra. Samf. lagði fram þáltill. um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði sem útbýtt var 31. mars 2004, rétt tæpum mánuði á undan þessu agalega lagafrv. Pirringur hæstv. forsrh. hefur ekki heldur verið nein launung og ekki bara út í byssustingi sem eru að angra hann heldur víða og miðað við hið nútímalega lýðræðisríki sem við búum nú við er hin bónapartíska aðferð alveg tilvalin, enda endurtekur sagan sig stöðugt. Eftirspurn og fyrirsegjanleiki. Andstaðan við það og jafnframt sjötta fréttaforsendan er óvænti, eða skipt upp í tvennt ófyrirsegjanleiki og skortur. Offorsið, reiðin heiftin, tímaskorturinn í ljósi gildistöku eftir tvö ár, málsmeðferð og hin óskiljalega þögn. Ekki átti landinn von á þessari málsmeðferð og hvernig svínað er á lýðræðinu og er það vitaskuld eftirtektarvert. Sjöunda fréttaforsendan er samfella og ekki er beint hægt að segja að samfellan hafi náð einhverju marki. Undir samfellu fellur miklu frekar eitthvað eins og björgun skipsins Guðrúnar Gísladóttur af hafsbotni. En hvað varðar samfellu þá er skilgreiningin þannig, með leyfi forseta: ,,Í þessu felst að atburðarás sem eitt sinn hefur hlotið skilgreiningu sem frétt mun halda þeirri stöðu áfram jafnvel þótt styrkur hennar minnki.`` Nú eru einungis þrjú ár í næstu kosningar og samfellan heldur áfram. Vonandi hefur styrkur hennar þá ekki minnkað það mikið að þjóðin hafi gleymt málsmeðferðinni. Kannski er einna helst hættan á að Alþingisvefurinn liggi niðri alla kosningabaráttuna eins og hefur gerst með vefrit með óheppilegar skoðanir, hin bónapartíska ritskoðun máski þar á ferð. Það verður þá a.m.k. blátt bann við henni. Samsetning er áttunda fréttaforsendan og þá einungis til að auka fjölbreytileikann í fjölmiðlunum. Ef borist hefur mikið af einni tegund frétta er farið í annars konar fréttir til að auka á fjölbreytileikann. Valdaþjóðir eru níunda fréttaforsendan. Það sem gerist meðal voldugra þjóða er iðulega merkilegra en það sem gerist hjá fátækum og valdsnauðum þjóðum. Jú, Ísland er voldug þjóð þó svo að lýðræðið hafi hopað aðeins og svona aðeins öðru hvoru. Valdafólk er tíunda forsendan. Það sem kemur fyrir valdamenn fremur en almúgann er iðulega fréttnæmara, og þegar níðst er á kónginum, t.d. í Svíþjóð, er fjallað um það frekar en þegar kaupmaðurinn á horninu var bitinn af þremur hundum. Persónutenging er ellefta fréttaforsendan. Sé hægt að persónutengja atburðinn verður frásögnin auðveldari en ella og meiri líkur eru á að sagt verði frá þeim atburði. Við vitum nokkurn veginn hvernig þetta atriði er að pluma sig í fjölmiðlum. Fréttaforsenda þessi stenst algerlega tímans tönn, reyndar líkt og allflestar þær sem hafa komið fram. Þegar þessir fræðimenn hafa sagt þetta seint á fjórða áratug síðustu aldar má maður nú ekki gerast hrokafullur og halda að í nútímalegu lýðræðisríki með fjölbreytileika fjölmiðlanna séu þeir að einblína á og einbeita sér að einni manneskju af einskærri tilviljun en ekki af gefinni ástæðu. Síðasta forsendan eða sú tólfta tengist fyrstu forsendunni, tíðni, á þann hátt að jákvæðir atburðir taka yfirleitt langan tíma en neikvæðir gerast skyndilega, með leyfi forseta: ,,Oft eru neikvæðir atburðir mjög skýrir og merkingarbærir, þeir koma einnig mjög oft á óvart. Fyrir vikið höfum við vanist því að fréttir af fjarlægum slóðum eru oftar en ekki slæmar. Góðu fréttirnar, sumar hverjar a.m.k., skortir styrk. Tíðni þeirra hentar ekki, þær taka kannski langan tíma og þær skortir merkingu fyrir okkur og þær eru e.t.v. ekki tengdar einstaklingum heldur lúta frekar að breytingum á lífi og kjörum hópa og þjóða, þær snerta almenning.`` Ég veit nú varla hvort þessi neikvæði atburður hafi komið eitthvað sérstaklega á óvart. Samfylkingin hafði komið fram með þáltill. varðandi gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði, síðan hafði komið fram sameiginleg þáltill. frá hinum flokkunum um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla. Þessi fréttaforsenda á þó einna helst við umfjöllunina erlendis frá eins og t.d. pyntingar Bandaríkjamanna á föngum. Það kom virkilega á óvart að það sem Bandaríkjamenn hafa einna harðast fordæmt í stríðrekstri iðka þeir sjálfir. Það var árið 1856 sem ritskoðun var afnumin með lögum hér á landi en þangað til gátu yfirvöld í raun og veru stöðvað útgáfu blaða ef þeim mislíkaði þau. En engu að síður er prentfrelsi okkar varið í stjórnarskrá og er því mjög skringilegt að standa í pontu hér árið 2004 og sjá atlögu að tjáningarfrelsi, að stjórnarskránni, að mannréttindasáttmála Evrópu og fleiri lagabálkum sem nefndir hafa verið í þeim ótalmörgu umsögnum sem borist hafa allshn. Frumvarpið er ekki að ná yfirlýstum tilgangi sínum og því ætti að vísa því frá og fara aðrar leiðir til að auka gagnsæi á eignarhaldi eða sjálfstæði ritstjórna.

Frú forseti. Það frv. sem hér er til umræðu, frv. til laga um breytingu á útvarpslögum og samkeppnislögum, á sér mjög sérstæðan aðdraganda og feril í meðförum þingsins. Við höfum svo sannarlega fundið fyrir þeirri þróun sem verið hefur á undanförnum árum í stóraukinni fákeppni á flestum sviðum almannaþjónustunnar, fákeppni, einkavæðingu, skerðingu á samkeppni og mismunun á milli íbúa landsins til aðgengis þessarar grunnþjónustu. Ég mun síðar í ræðu minni koma inn á hvað hefur verið að gerast á bankamarkaðnum, matvörumarkaðnum, kjötmarkaðnum, fjarskiptamarkaðnum, í sjávarútveginum þar sem fiskveiðiheimildirnar eru að færast á örfárra manna hendur. Allt er þetta hluti af ákveðinni heild sem hefur verið keyrð markvisst af núverandi stjórnarflokkum, Sjálfstfl. og Framsfl., að færa auðlindir þjóðarinnar á fárra manna hendur, fá ráðstöfun þeirra í hendur örfárra manna, og færa það fjármagn sem þjóðin hefur aflað í gegnum aldirnar úr almannaeigu, úr almannaráðstöfun í ráðstöfun örfárra. Það er baksviðið sem er við frv. sem hér er til umræðu. Fulltrúar fjögurra flokka á þinginu fluttu þáltill. á Alþingi í byrjun desember um að kanna starfsumgjörð fjölmiðla. Fyrsti flutningsmaður á þeirri þáltill. var hv. þm. og varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Álfheiður Ingadóttir, en aðrir flutningsmenn voru hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Hjálmar Árnason og Steingrímur J. Sigfússon. Sú þáltill. var kannski eins konar upphaf að þeim ferli sem síðan fór í gang þó svo að sá ferill tæki allt aðra stefnu en fyrrnefndir hv. þingmenn lögðu til í þeirri þáltill. sem mælt var fyrir á Alþingi 2. des. sl. Þess vegna held ég að mikilvægt sé, frú forseti, að við áttum okkur á og rifjum upp hvað þarna var lagt til og síðan hvernig vikið hefur verið frá því með sorglega afdrifaríkum afleiðingum sem við sjáum ekki enn fyrir. Í tillögunni stendur, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi.`` Síðan eru talin upp nokkur atriði sem nefndin geti kannað sérstaklega, svo sem eins og hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila, hvort setja beri sérstök ákvæði í lög sem tryggi fullt gegnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, hvort ástæða sé til að takmarka sérstaklega möguleika aðila til eignarhalds á fjölmiðlum sem eru markaðsráðandi eða mjög umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta, og síðan að kanna löggjöf í nágrannalöndunum. Þung áhersla var lögð á eftirfarandi: ,,Nefndin skal í störfum sínum hafa samráð við Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla eða samtök þeirra, menntamálaráðuneytið og aðra aðila er málið varðar.`` Hér er lagt til, frú forseti, að þingið í heild, fulltrúar allra flokka komi að þessari vinnu og stýri henni og vinni hana. Það hefði verið farsælt ef þeirri leið hefði verið fylgt. Í grg. með þessari þáltill. er áréttað, með leyfi forseta: ,,Fjölmiðlar eru ein meginstoð opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar. Þeir hafa einnig undirstöðuhlutverki að gegna við að tryggja málfrelsi. Á fjölmiðlamarkaði þarf að ríkja fjölbreytni svo að almenningur fái upplýsingar úr ólíkum áttum. Mjög varhugavert er að of fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun samfélagsins. Slíkt skapar hættu á að ólíkum sjónarmiðum sé gert mishátt undir höfði og fjölmiðlarnir ræki ekki sem skyldi aðhalds- og gagnrýnishlutverk sitt. Fjölmiðlar verða að njóta frelsis og sjálfstæðis, vera fjölbreyttir að gerð og eiginleikum og óháðir hver öðrum til að öll framangreind markmið náist. Samþjöppun á fjölmiðlamarkaði er því afar varasöm. Einnig er nauðsynlegt að ætíð liggi ljóst fyrir hvernig eignarhaldi fjölmiðla er háttað.`` Áfram segir í grg. með sömu þáltill. frá 2. desember á síðasta ári: ,,Verkefni nefndarinnar sem hér er gerð tillaga um er að kanna starfsumgjörð fjölmiðla á Íslandi, hvert stefni í þeim efnum og hvort styrkja megi sjálfstæði þeirra, frelsi og fjölbreytni með lagaákvæðum eða öðrum hætti. Mikilvægt er að nefndin starfi í nánu samráði við hagsmunaaðila og hraði störfum sínum.`` Tillagan hlaut allmikla umræðu bæði í þinginu og utan þess þegar hún var lögð fram. Framkvæmdarvaldið gat ekki unað því að þingið tæki frumkvæði í málinu og þess vegna var það næsta sem gerðist í því að hæstv. menntmrh. skipaði sérstaka nefnd 19. des. árið 2003 til þess að skoða reglur um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi. Sú nefnd starfaði á ábyrgð stjórnarflokkanna, Framsfl. og Sjálfstfl., en ekki á ábyrgð þingsins. Grundvallaratriðið sem lagt var upp með í þeirri þáltill. sem ég vitnaði til áðan var að þingið allt, fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna kæmu að vinnunni og henni voru í sjálfu sér ekki sett nein tímamörk en mikilvægt væri að hún væri unnin á þann hátt að sem flestir aðilar þjóðfélagsins gætu átt þar hlut að máli og komið sjónarmiðum að. Framkvæmdarvaldið valdi að fara hina hörðu valdbeitingarleið og skipa nefnd á sínum vegum að frumkvæði menntmrh. og verkefni hennar var samkvæmt skipunarbréfinu sett mjög þröngt. Allt í einu er komið í ljós að framkvæmdarvaldið hefur bara áhuga á einum þætti fjölmiðlunarinnar, þ.e. hver fer með eignarhaldið. Nefndin er skipuð og tekur til starfa. Sjálfsagt hefur vel tekist til með skipun manna í nefndina og þeir sem í henni störfuðu á vegum menntmrh. hafa greinilega, samkvæmt þeirri skýrslu sem þeir síðan lögðu fram, unnið mjög mikið og gott verk og ekki talið sig vera múlbundna af ríkisstjórnarvaldinu eða þeirri tilskipun sem erindisbréfið hljóðaði upp á. Það kemur fram í inngangi að skýrslu nefndarinnar að nefndarmenn geta þess sérstaklega að þeir hafi talið að skipunarbréfið frá menntmrn. hafi verið allt of þröngt markað varðandi störf nefndarinnar og þeir þess vegna vikið frá því. Með leyfi forseta, stendur einmitt í innganginum: ,,Samkvæmt orðalagi skipunarbréfsins er umboð nefndarinnar takmarkað við það að meta hvort tilefni sé til að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Setning beinna reglna um eignarhald í þröngum skilningi er þó aðeins ein þeirra leiða sem farnar hafa verið í öðrum löndum, til að vernda þá hagsmuni sem að framan eru raktir.`` --- Það er að segja um frjálsa og trausta og örugga stöðu fjölmiðla. --- ,,Þegar nánar er skoðað kemur í ljós að hægt er að fara ýmsar aðrar leiðir til að ná sömu eða svipuðum markmiðum. Nefndin hefur því tekið þá afstöðu að eðlilegt sé að fjalla einnig um aðrar leiðir sem til greina koma en lagasetningu um eignarhaldið sem slíkt, enda kunni slíkar leiðir að einhverju eða öllu leyti að vera til þess fallnar að standa vörð um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði.`` Það er mjög athyglisvert, frú forseti, að nefndin sjálf rífur sig þannig úr þeim viðjum sem hún var sett í af framkvæmdarvaldinu og skoðar málið í mjög víðu samhengi og telur það skyldu sína og að hún geti í rauninni ekki sóma síns vegna og vinnu sinnar vegna unnið starfið öðruvísi en að fara þegar í stað út fyrir þau mörk sem menntmrh. eða framkvæmdarvaldið skipar. Það hefði því átt að vera ríkisstjórninni nægileg lexía eða a.m.k. góð ábending um að hún væri á rangri leið í sínum ferli með því að binda sig svona alfarið bara við eignarhaldið þegar nefndin sjálf bendir á að það séu aðrar leiðir sem gætu fullt eins komið þar að gagni, að það sé a.m.k. mjög fávíst að ætla að binda sig bara við einn þátt. Það hefur einnig komið fram í umræðunni um málið og er öllum ljóst að samtímis nefndarvinnunni er svo annar aðili, hæstv. forsrh., þegar farinn að skrifa texta að lögum. Þegar maður sér erindisbréf nefndarinnar, þ.e. að hún skuli bara taka á eignarhaldinu og engu öðru, liggur við að maður haldi að búið hafi verið að skrifa textann að þessu lagafrv. í megindráttum áður en nefndin fer að vinna. Að minnsta kosti er svo mikill samhljómur í því að ekki skuli tekið á öðrum þáttum en eignarhaldinu en ekkert á fjölmiðluninni sem slíkri. Þetta eru auðvitað þekkt vinnubrögð, við þekkjum þessa vinnu ríkisstjórnarinnar í öðrum málum, t.d. ef við lítum til öryrkjamálsins, öryrkjadómsins, þar sem bréf og lagafrumvörp voru skrifuð áður en leitað hafði verið til þeirra aðila sem áttu að skrifa upp á bréfin og sama virðist vera hér upp á teningnum að frv. hafi verið skrifað áður en skýrsla nefndarinnar eða þau atriði sem hún benti á kæmu fram og ekkert tekið tillit til þess. Það er því á allan hátt, alveg frá upphafi ferils málsins, beitt valdníðsluvinnubrögðum og ekki ætlunin að koma neitt að kjarna málsins eða þeim þáttum sem þurfti og ætlunin var að fjalla um, eins og lagt var til í þáltill. sem ég vísaði til áðan þar sem lögð var áhersla á að þingflokkarnir, Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðlar og samtök þeirra og aðrir aðilar í samfélaginu kæmu að vinnunni í upphafi og tækju fyrir alla þætti sem lytu að fjölmiðlun. Sú skýrsla sem síðan var unnin er um margt mjög athyglisverð. Hún tekur til margra góðra þátta og þar leyfa menn sér meira að segja að velta fyrir sér stöðu Ríkisútvarpsins. Það er reyndar athyglisvert að í allri þessari umfjöllun um fjölmiðla í þinginu og einnig af hálfu stjórnarliða og kemur skýrt fram í því frv. sem hér er lagt fram að menn eru alfarið og eingöngu uppteknir við eignarhaldsmálin. Menn ræða ekkert um hlutverk, menn ræða ekkert um skyldur og því síður að minnst sé á einhverjar samfélagslegar skyldur fjölmiðla, þjónustuskyldur eða samfélagsskyldur. Í huga mínum og í huga okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru upplýsingar sem fjölmiðlar gefa og hlutverk og skylda fjölmiðla mjög margþætt og einn af hornsteinum lýðræðisins sem lýðræðið byggir á og þeir eru einnig hluti af því almannaþjónustukerfi sem við viljum standa vörð um að allir landsmenn eigi jafnan og öruggan aðgang að á sönnum grundvelli. Það er aðeins í lögunum um Ríkisútvarpið sem er að finna einhverjar slíkar samfélagslegar skyldur sem taldar eru upp. Í lögum um Ríkisútvarpið er sagt, með leyfi forseta: ,,Hlutverk og staða Ríkisútvarpsins samkvæmt íslenskum lögum hefur mikla þýðingu fyrir efni þessarar greinargerðar og við mat á því hvort ástæða sé til að setja sérstakar reglur um eignarhald á fjölmiðlum í því skyni að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Skv. 1. gr. rúvl. annast Ríkisútvarpið útvarp í samræmi við ákvæði laganna og skv. 2. gr. rúvl. er Ríkisútvarpið sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins.`` Um hlutverk þess er sagt: ,,Ríkisútvarpið skal leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. Ríkisútvarpið skal halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana. Það skal gæta fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð.`` Í 4. gr. laga um Ríkisútvarpið stendur, með leyfi forseta: ,,Ríkisútvarpið skal senda út til alls landsins og næstu miða tvær hljóðvarpsdagskrár og minnst eina sjónvarpsdagskrá árið um kring.`` Þarna er kveðið á um samfélagslegar skyldur Ríkisútvarpsins, að því beri að senda út og þjóna öllum landsmönnum. Ég hefði í sjálfu sér talið að það hefði verið réttast að kanna fyrst hvernig Ríkisútvarpið gerir þetta eða hvernig því er gert fært að sinna þeim skyldum sínum að senda út til alls landsins og næstu miða hljóðvarpsdagskrá og eina sjónvarpsdagskrá. Nei, frú forseti, það er nefnilega fjarri því að svo sé enn, það er fjarri því að Ríkisútvarpinu sé gert mögulegt að standa undir þessum skyldum sem eru þó lagðar lögbundið á Ríkisútvarpið og Ríkisútvarpið vill í sjálfu sér standa við. Enn þá er ákveðinn hluti landsins og landsvæði sem ekki hafa aðgengi að dagskrám útvarpsins. Við þekkjum það að í stórum landshlutum er skipt sitt á hvað milli Rása 1 og 2 vegna þess að þær virðast ekki hafa útsendingarkraft, þannig að þeir sem eru að hlusta á Rás 1 í útvarpinu geta allt í einu fengið Rás 2 inn á útsendinguna. Sjónvarp er ekki komið nærri því á alla byggða staði hér á landi, hvorki til lands né til sjávar. Það er fjarri því að því jafnrétti sem þegnarnir eiga rétt á að búa við varðandi þjónustu Ríkisútvarpsins sé enn þá fullnægt. Væri það ekki fyrsta krafan sem við ættum að gera hér þegar við fjöllum um stöðu, hlutverk og skyldur fjölmiðla að þeir nái þessum skyldum og þessum kvöðum? Ég hefði talið að það væri eitt af því fyrsta sem ætti að gera. En menn virðast láta sér það í léttu rúmi liggja og eru farnir út í aðra sálma. Sú nefnd sem ráðherra skipaði, og vann í sjálfu sér ágætt verk þó svo að ríkisstjórnin hafi síðan ákveðið að taka ekki mikið mark á þeim tillögum sem hún lagði til, lagði einmitt áherslu á stöðu Ríkisútvarpsins og mikilvægi þess og benti á að einkareknar sjónvarpsstöðvar eða útvarpsstöðvar hefðu ekki talið sér skylt að axla í sjálfu sér neinar samfélagslegar kvaðir heldur hafi þær eftirlátið Ríkisútvarpinu það. Mér hefði fundist það vera eitt af meginatriðunum sem leggja hefði átt upp í umræðunni að leggja þær samfélagslegu kvaðir á fjölmiðla, hvort heldur eru blöð, útvarp eða sjónvarp, sem komnir eru upp fyrir einhverja ákveðna markaðshlutdeild meðal þjóðarinnar og geta ekki beint flokkast undir að vera héraðsblað, héraðsútvarp eða héraðssjónvarp að þeir gerðu ekki upp á milli landsmanna eftir búsetu. Það er t.d. alls ekki hægt að fallast á það að Fréttablaðið sé héraðsfréttablað Reykjavíkur eða nokkurra hverfa í Reykjavík. Það er hvorki hægt að fallast á það né að það sé héraðsfréttablað höfuðborgarsvæðisins og beri þess vegna ekki skyldur gagnvart landsmönnum öllum. Fréttablaðið er komið með slíka útbreiðslu að það er alveg eðlilegt og sjálfsagt að mínu mati að til þess væru gerðar samfélagslegar kvaðir og samfélagslegar skyldur. Hvers vegna er þá sá munur gerður á borgurum landsins að Fréttablaðið er borið ókeypis í öll hús á höfuðborgarsvæðinu og á ákveðnum stærstu þéttbýlistöðum landsins en ekki svo á öðrum svæðum landsins? Mér finnst að þegar miðill er kominn með svo mikla útbreiðslu og er orðinn svo virkur í þjóðfélagsumræðunni að hann er farinn að hafa þar bæði áhrif og óbeina upplýsingaskyldu ættu líka að fylgja eftir í gegnum löggjafann með einum eða öðrum hætti samfélagslegar kvaðir á slíka fjölmiðla, þannig að ekki væri gerður munur á fólki eftir búsetu um að eiga jafnan aðgang að umræðunni sem þar fer fram. Sama má segja um annað, eins og útvarp og sjónvarp. Þegar útvarpsrásir eða útvarpsstöðvar eru komnar með þá hlutdeild í hlustun að vera orðinn virkur aðili í þjóðfélagslegri umræðu finnst mér jafnframt að kanna eigi með hvaða hætti hægt er að gera þeim skylt að boðskapur þeirra eða sú umræða sem þær standa fyrir geti borist öllum landsmönnum. Það má svo velta því fyrir sér hvernig megi íþyngja þessum fyrirtækjum sjálfum með þeirri þjónustukvöð en þar finnst mér að ríkisvaldið eigi að vera ábyrgðaraðilinn gagnvart öllum íbúum landsins um að þessi mál verði þá í þeim farvegi að allir landsmenn sitji að mestu eða að öllu leyti við sama borð. Hvaða réttlæti er í því að önnur aðalsjónvarpsstöðin sem komin er með umtalsverða hlutdeild á íslenskum markaði og er orðin mjög virk í þjóðfélagsumræðunni, einstaklingar í þjóðfélaginu koma þar fram og túlka skoðanir sínar og störf starfsmanna þessara miðla hafa orðið áhrif á og stýra þjóðfélagsumræðunni, er það í lagi út frá jafnræðisreglu að það sé bara hluti landsmanna sem eigi aðgang að þeirri umræðu? Er það forsvaranlegt? Hvaða frelsi og hvaða jafnrétti erum við að tryggja þar? Mér finnst að í allri umræðunni um stöðu og hlutverk fjölmiðla sem hornsteinar lýðræðisins, hornsteinar lýðræðislegrar umræðu, hornsteinar fyrir þróun og velferð þjóðarinnar sem fjölmiðlarnir bera gríðarlega ábyrgð á og eru þátttakendur í að móta, eigi að horfa til þjóðarinnar allrar í þeim efnum. Við getum svo sem skilið að við gerum ekki sömu kröfur til einhverra afmarkaðra héraðsblaða. Reyndar er það svo að ríkisvaldið hefur í gegnum aðgerðir sínar, í gegnum einkavæðingu á pósti í áföngum, með því að taka hluta af skyldum póstsins og gera þær að markaðsvöru, orðið til þess að póstþjónusta fyrir héraðsfréttablöðin, sem geta ekki dreift sér með öðrum hætti en að kaupa póstþjónustu, hefur hækkað um mörg hundruð prósent og er að gera þeim ókleift að starfa með þeim hætti sem þau vildu og gera. Þessir héraðsfréttamiðlar eru líka gríðarlega þýðingarmiklir fyrir upplýsta, almenna fjölmiðlaumræðu. Hér er því orðin veruleg mismunun á. Sú mismunun, frú forseti, sem gerð er á þegnum þjóðfélagsins eftir búsetu um aðgengi að þessari umræðu finnst mér hrópleg og er að mínu viti brot á öllum jafnræðisreglum og líka öllum þeim hugsjónum sem ég hélt að við flest hefðum um að við værum ein þjóð í landinu. Þennan þátt vil ég líka draga inn í umræðuna. Landið er stærra en bara þéttbýlissvæðið hér, en það er eins og umræðan snúist bara um það, um markaðshlutdeild og slag um ákveðinn markað á höfuðborgarsvæðinu, vissulega þar sem fjöldinn er mestur. Verði sú þróun áfram eins og nú horfir til mun enn aukast gjáin milli landshluta, milli íbúa landsins í aðgengi að fjölmiðlum. Þess vegna finnst mér afar mikilvægt að í umræðunni um fjölmiðla verði settar á þá einhvers konar alþjónustukvaðir og settar á þá skyldur, upplýsingaskyldur, samfélagsskyldur við alla íbúa landsins. Á það er hvergi minnst, hvorki í skýrslunni sem hér liggur fyrir, þeirri ágætu skýrslu, annað en það sem fram kemur í umfjöllun um Ríkisútvarpið, né heldur í þessu frv. til breytinga á útvarpslögum. Það er þó mjög athyglisvert og ánægjulegt til þess að vita a.m.k. eftir því sem ég les skýrslu þeirra ágætu manna sem unnu hana, hve þunga áherslu þeir leggja á sterkt ríkisútvarp. Þeir leggja þunga áherslu á að styrkja þurfi Ríkisútvarpið með öllum tiltækum ráðum til þess að tryggja umræðu og samkeppni hér á landi. Því er það frv. um fjölmiðla sem flutt er af formanni Sjálfstfl., þess flokks sem hefur hvað helst ályktað um að einkavæða Ríkisútvarpið, hlutafélagavæða það, selja frá því einstakar rásir, taka af því tekjustofna, breyta því og reyna að veikja það, þetta hefur verið grunntónn í ályktunum landsfundar Sjálfstfl. á undanförnum árum, ég tala nú ekki um ályktunum ýmissa undirstofnana eða stofnana og samtaka sem eru mjög tengdar Sjálfstfl. eins og Verslunarráðsins, sem leggst náttúrlega alfarið gegn frv. í umsögn sinni um það á þeim forsendum að það hefti markað, sé illa unnið og geti stangast á við stjórnsýslulög, en einn áherslupunktur Verslunarráðsins er mikilvægi þess að einkavæða og selja Ríkisútvarpið --- sá hugur sem liggur að baki þeirri vinnu sem hér er verið að leggja fram er öllum ljós. Því held ég að fyllileg ástæða sé til þess að vera á varðbergi gagnvart þeim tillögum sem sprottnar eru upp úr farvegi fjölmiðlaáhuga Sjálfstfl. Herra forseti. Það er einnig fleira sem veldur vonbrigðum í þessu frv. til laga um breytingu á útvarpslögum og það er að í rauninni er hvergi tekið á hlutverki fjölmiðla sem slíkra. Hvergi er tekið á starfsháttum fjölmiðla eða hvort setja megi þeim einhver mörk. Í greinargerðinni eða skýrslu nefndarinnar sem hún skilaði telur hún upp ýmis atriði. Hún nefnir meira að segja að kostir vissrar samþjöppunar geti verið fyrir hendi. Við vitum að við búum í fámennu landi, stóru en fámennu landi. Til þess að reka öfluga fjölmiðla sem geta sinnt því hlutverki sem ég hef nefnt, að geta þjónað og tekið þátt í umræðunni á landsvísu þannig að allir landsmenn eigi sama aðgang að og einnig staðið fyrir bæði menningarlegri og gagnrýnni þjóðfélagsumræðu, þarf styrk og til þess þarf fjármagn. Þess vegna getum við ekki búist við að hér verði gríðarlegur eða ótiltekinn fjöldi fjölmiðla og fjölmiðlafyrirtækja sem geti starfað með eðlilegum hætti með þeim styrk sem hér er verið að tala um. Þess vegna verðum við að gera ráð fyrir að það séu möguleikar á ákveðinni samþjöppun hvað þetta varðar, því að ef við setjum reglur með þeim hætti að það geri öllum fjölmiðlum ófært að vinna, ef við setjum reglur með þeim hætti að þeir verði allir aumingjar munu þeir ekki geta þjónað því hlutverki og þeirri kröfu sem við gerum til þeirra. Ekki viljum við búa til eitthvert aumingjasamfélag í fjölmiðlaflóru Íslendinga, ekki trúi ég því. Kannski er það samt ætlunin. Þess vegna verðum við að horfa til þess að við verðum að gefa ákveðið svigrúm, löggjafinn má ekki þrengja svo að að ekki sé hægt að búa til fjölmiðlafyrirtæki sem sé í sjálfu sér lífvænt, þó að jafnframt séu líka settar þær skorður að þjónustuhlutverk og rekstur fjölmiðlafyrirtækisins falli ekki í skuggann fyrir öðrum markmiðum sem geta staðið þar að baki. Við þurfum jafnframt að vera á móti því. Þess vegna eru einmitt raktir í skýrslunni kostir og þörf á vissri samþjöppun. Menn velta því fyrir sér hvort samkeppnislög geti í sjálfu sér verið nægjanleg umgjörð utan um fjölmiðlamarkaðinn hér á landi. Vissulega geta þau verið það og að sjálfsögðu er mjög nauðsynlegt að hér ríki skýrar samkeppnisreglur og að Samkeppnisstofnun hafi tök á að fylgja þeim eftir. En ég er þannig gerður að ég hef ekki trú á að samkeppnislög og stór samkeppnisstofnun séu lausnin á öllum vanda í atvinnu- og þjónustulífi hér á landi. Í umræðunni um Samkeppnisstofnun fyrir nokkrum dögum síðan var einmitt verið að benda á að málum hefði fjölgað svo hjá Samkeppnisstofnun að fari svo fram sem horfir lendi hún í að vera nokkrum árum á eftir ef hún ætlar að afgreiða þau og að hún þurfi að fjölga fólki verulega, og ef það væri reiknað áfram nú að sá málafjöldi sem bærist til Samkeppnisstofnunar yxi með sama hætti á næstu 10--20 árum og hann hefur gert síðustu 10 ár væri stór hluti Íslendinga farinn að vinna hjá Samkeppnisstofnun í eftirliti. Ég hef ekki trú á að það sé lausnin. Ég hef trú á því að við þurfum að setja almenn lög um fjölmiðla þar sem ekki aðeins séu afmörkuð starfsskilyrði þeirra heldur séu þeim líka settar þjónustuskyldur og þjónustukvaðir við alla landsmenn, að gerð sé til þeirra félagsleg og samfélagsleg krafa sem hvergi er minnst á í því lagafrv. sem hér er lagt fram, enda ekki við því að búast frá þeim flokkum sem eru að leggja til hliðar allt sem heitir samfélagsþjónusta og félagshyggja, það er eitur í beinum þeirra nema hjá kannski einum framsóknarmanni, einum þingmanni sem man eftir félagshyggju og samhjálp. Það er hvergi minnst á það. Ég tel að þetta eigi að vera grunnstef til fjölmiðla eins og annarrar almannaþjónustu í landinu. Þetta ætti að koma skýrt inn og síðan ætti eignarhaldið að koma mjög skýrt fram, hverjir eigi þá fjölmiðla sem um er að ræða. Það ætti að vera þar alveg niður í hvern einstakan aðila, það ætti að vera fullkomlega og öllum ljóst og þess vegna birt reglulega hverjir séu persónulegir eigendur með beinum eða óbeinum hætti að viðkomandi fjölmiðli. Sú umræða sem varð hér fyrir nokkrum missirum um það þegar ekki fékkst uppgefið eignarhald á ákveðnum fjölmiðli var svo fáránleg og svo fáviskuleg af viðkomandi fjölmiðli því að enginn skaðaðist meira á því en viðkomandi fjölmiðill sjálfur. Það var hann sem beið mest tjón. En umræðan vísaði til þess hversu mikið gat var þarna á löggjöfinni, að hægt væri að komast upp með slíkt. Ég held að það sé númer eitt og sem við þurfum að hafa fullkomlega á hreinu því að þá vitum við þó nákvæmlega hverjir standa að baki viðkomandi fjölmiðils. Einnig tel ég mjög mikilvægt að skýrt sé kveðið á um aðild eigenda eða að gerður sé eins traustur skilveggur og hægt er á milli eigenda og blaðstjórnar eða fjölmiðlastjórnar eða þeirra sem fara með dagleg mál og umræðu viðkomandi fjölmiðils þó að við vitum að sá veggur heldur aldrei. Við höfum heyrt talað um þessa veggi eða kínamúra eins og menn kalla það í höfuðið á Kínamúrnum. En það er líka hægt að labba uppi á múrnum og ég hef labbað uppi á Kínamúrnum, þannig að kínamúrar sem menn eru að monta sig af að setja innan fyrirtækjasviða, innan samsteypa, eru jú góðir og blessaðir og alveg sjálfsagt að setja þá. En það er líka hægt að labba uppi á þeim og horfa til beggja hliða og það er gert. Það gerði ég meira að segja á Kínamúrnum og geri mér þess vegna grein fyrir því og finnst þetta alveg fáránleg samlíking eða mjög sérstæð, kannski lýsandi samlíking þegar menn eru að tala um kínamúra í viðskiptum.  Það er líka mjög mikilvægt að þau leyfi sem viðkomandi fær til að reka fjölmiðil séu bundin ákveðnum skilyrðum, þau séu þá bundin nafni viðkomandi, þau séu tengd nafni eða eigendum viðkomandi fyrirtækja þannig að verði breytingar á eignarhaldi geti viðkomandi leyfi þess vegna fallið niður og verði að endurnýjast. Það er mín skoðun að rétt væri að hafa það inni. Í þessu máli eins og mörgum öðrum hjá okkar litlu þjóð, sem getur ekki trúað á að hin óhefta samkeppni leysi öll þau mál sem upp koma, þá er það grundvallaratriði að hér sé sterkt ríkisútvarp með skilgreindu hlutverki, skilgreindri stöðu, eins og reyndar er í núverandi lögum, og að um það verði staðinn vörður og sjálfstæði þess sé tryggt. Vegna þess að ef við erum með öflugan og sjálfstæðan ríkisfjölmiðil geta aðrir blómstrað eða starfað eftir atvikum þar við hliðina, en auðvitað er ekki um endalausan markað að ræða fyrir fjölmiðla á Íslandi. Þetta er mjög hliðstæð umræða og við höfum tekið um önnur mál sem ég ætla aðeins að víkja að, frú forseti. Það er um hvað er að gerast á öðrum tengdum sviðum. Við skulum taka umræðuna um bankana. Bankaþjónusta, peningaþjónusta er hluti af grunnalmannaþjónustu fyrir land og þjóð. Til skamms tíma var ríkið ábyrgt fyrir bankastarfsemi í landinu og átti tvo aðalviðskiptabankana, Búnaðarbankann og Landsbankann. Þegar fram kom sá áhugi og sá eindregni brotavilji af hálfu ríkisstjórnarinnar að einkavæða og selja bankana kom það fyrst fram hjá ríkisstjórninni með þeim hætti að það ætti að gerast í dreifðri eignaraðild þannig að þarna væri verið að færa ákveðna eign sem ríkisvaldið ætti. Alþingi kaus reyndar bankastjórnir og síðan ráðherrar, verið væri að færa það almannahlutverk sem bankarnir sinna til fólksins. Það voru almenningsútboð á hlutabréfum í þessum bönkum og allir landsmenn voru hvattir til þess að gerast eigendur í bönkunum. Reyndar uppgötvuðu nokkrir að hægt væri að safna kennitölum fólks og komast þannig yfir fleiri hluti en engu að síður var fór þetta í gang á þessum forsendum. Að sjálfsögðu þurfa viðskiptabankarnir að eiga sitt frjálsa starfsumhverfi að því marki sem þjóðinni er þénugt. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs töldum að það væri mjög mikilvægt varðandi einkavæðingu bankanna að ekki væri farið of hratt, að stjórn peningamála í landinu væri ekki stefnt í óvissu með því að fara allt of hratt í þessi mál. Við féllumst á að prófa að fara með annan bankann í dreifða eignaraðild og þreifa sig þannig áfram með sölu á bönkunum. En svo þegar salan fór í gang var ekki lengur verið að hugsa um dreifða eignaraðild heldur kom allt í einu fram hugtak, sennilega ættað úr Framsfl. af því að þeir áttu enn þá eftir hauka í horni frá gamla SÍS sem þurfti að búa til grúppu úr, þá fóru menn að tala um kjölfestufjárfesta og þeir ættu að fá rétt til forkaupa á ákveðnum hluta úr bönkunum og fá að semja um kjörin við ríkið. Að vísu var haldið málamyndaútboð á ríkishlutunum en svo var ekkert farið eftir því og bara samið við vildarvinina og það endaði með því að bönkunum var skipt á milli annars vegar aðila Framsfl. og hins vegar aðila Sjálfstfl. Búnaðarbankinn sálugi, sem núna heitir KB banki, fór í hendur þeirra sem töldu sig vera eða voru taldir vera í framsóknararminum og Landsbankinn í hendur fjölskyldu sem hafði lengi tengst í Sjálfstfl. Við vorum andvíg þessari stefnu og töldum að það væri mjög mikilvægt að halda þjóðbanka, að ríkið væri með þjóðbanka sem væri með afmarkaðar skyldur, afmarkaðar þjónustuskyldur og væri til þess að tryggja jafnræði í peningamálum á Íslandi. Því miður varð ekki af því og því miður voru báðir bankarnir seldir. Næsti slagur sem við beittum okkur fyrir var að verja sparisjóðina. Þegar fara átti að láta sparisjóðina renna líka inn í annan hvorn einkavædda bankann tókst að spyrna þar við fæti í bili. Engu að síður hafa þessar nýju bankasamsteypur reynst mjög afdrifaríkar í íslensku atvinnulífi og íslensku viðskiptalífi, ekki síst fyrir fjölmiðlana. Við upplifum það að bankarnir, sem áður voru fyrst og fremst bara þjónustustofnanir í peningaviðskiptum fólks og fyrirtækja og í viðskiptum með peningabréf í einu eða öðru formi, hlutverk þeirra var fyrst fremst sem viðskiptabanki, eru allt í einu orðnir umsvifamiklir í að breyta atvinnu- og eignastrúktúr í landinu. Og þeir verða allt í einu gerendur í endurskipulagningu í fjölmiðlaflóru á Íslandi. Að sjálfsögðu þurfa fjölmiðlar á fjármagni að halda. En ég held að þeir þurfi ekki á því að halda að bankastofnanir sem slíkar fari að ráða uppbyggingu þeirra og strúktúr. Við upplifðum það sama í sjávarútveginum þegar, eins og við þekkjum úr umræðunni fyrr í vetur, Landsbankinn komst yfir Eimskip og Brim, eitt af stærri sjávarútvegsfyrirtækjum landsins, bútaði þau niður og seldi þau aftur, stóð allt í kringum borðið, átti fyrirtækin, tók að sér að selja þau, stýrði kaupunum, stýrði lánskjörum kaupendanna o.s.frv. þannig að hann var með alla þættina í kring í hendi sér. Og hver varð niðurstaðan? Jú, þeim tókst að ná nokkrum milljörðum króna út úr sjávarútveginum og var það þó síst sem hann hafði þörf á að gerð væru innbrot í sjávarútveginn með þeim hætti sem þar var gert. Svo þegar sami banki gumar nú af hagnaði fyrstu þrjá, fjóra mánuði ársins þá nemur sá hagnaður eitthvað í kringum það sem sem tókst að hafa út úr þessum sjávarútvegsfyrirtækjum. Það er nú það sem þar er á ferðinni. Þannig að með aðkomu bankanna, hvort sem er að þessum auðlindum þjóðarinnar, hvort sem það er fjölmiðlastarfsemin, sjávarútvegurinn eða kjötmarkaðurinn, þar liggur kannski meginmeinsemdin og það frelsi sem ríkisstjórnarflokkarnir og hæstv. viðskrh. og einkavæðingarráðherra ríkisstjórnarinnar hefur gefið þessum markaði. Síðan er stokkið á fætur og reynt að kippa í liðinn einum og einum lið sem er að fara svo úr skorðum að þeim blöskrar en áfram er líkaminn meinsjúkur. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðum fram frv. um dreifða eignaraðild að viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum á 127. löggjafarþingi, 2001--2002. Við töldum að þar værum við einmitt að sigla á vissan hátt í kjölfar og styðja sjónarmið sem höfðu komið fram í ræðu hjá hæstv. forsrh. sem hafði sjálfur sagt á Alþingi að hann legði áherslu á að bankarnir færu í dreifða eignaraðild. Við töldum því að við ættum í honum ríkan og sterkan bandamann þar en þegar á reyndi virtist allt annað búa að baki. Við komum líka fram tillögu í vetur um að takmarka möguleika viðskiptabankanna til þess að vera með óskyldan atvinnurekstur þegar við lögðum fram frv. til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki á þessu þingi þar sem við lögðum áherslu á að fjármálafyrirtæki gætu einungis fengið eina tegund starfsleyfis og þar sem komið væri í veg fyrir að fjármálastofnanir gætu samtímis verið eigendur að fyrirtæki, ákveðið hver keypti það, ákveðið á hvaða lánskjörum viðkomandi fengi það o.s.frv., kerfi sem mun leiða til mikils ófarnaðar í íslensku atvinnulífi ef það fær að viðgangast. Það mun þrengja svo að umsvifum og samkeppnisstöðu í íslensku atvinnulífi ef aðeins tvær eða þrjár bankasamsteypur, og þar af ein sem er í eigu einnar fjölskyldu, eiga að hafa svona gríðarlega mikið vald. Undir sams konar vald eru fjölmiðlarnir, ýmsir sem við erum að fjalla um, líka ofurseldir, verða bæði að sækja þar möguleika sína og líka að lúta, því miður. Þess vegna er fyllilega ástæða til að um það sé settur ákveðinn lagarammi sem bæði tryggi fjölmiðlum starfsgrundvöll en hamli því einnig og taki af allan vafa og alla tortryggni um að annarleg sjónarmið önnur en sönn og örugg og góð fjölmiðlun liggi að baki sem hvatir fyrir eign í slíkum fyrirtækjum. Það er mjög mikilvægt að þeirri tortryggni sé eytt og að styrkja þá umgjörð með lögum. Lögin taka heldur ekki til ýmissa annarra fjarskipta- og fjölmiðlamöguleika. Þau taka ekki til möguleika Landssímans í gegnum símalínur inn á hvert heimili, í gegnum breiðbandið, í gegnum internetið. Ekki er minnst á það í frv. og gæti maður þó haldið að það væri mikilvægt því við erum að sigla þar inn í nýjan tíma og væri þá eins gott að búa sig undir það fyrir fram að setja því einhverja lagaumgjörð, starfsumgjörð sem væri ekki endilega hamlandi á að þessir möguleikar væru nýttir heldur hvernig mætti nýta þá með sem öflugustum hætti á jafnræðisgrunni gagnvart þegnum þjóðarinnar. Eru ekki andstæður í því að ríkisstjórnin sé að flytja frv. um skorður á eignarhaldi á fjölmiðlum annars vegar og sé hins vegar með á stefnuskrá sinni að selja Landssímann hverjum sem er, þess vegna til Búlgaríu, Landsbankans eða hvers annars sem gæti verið áhugaverður kaupandi? Landssíminn hefur í gegnum net sitt möguleika á að taka upp nú þegar mjög öfluga fjölmiðlun, dreifingu á fjölmiðlaefni inn á hvert heimili og í því liggja reyndar miklir möguleikar. Þetta fyrirtæki er á sölulista og stjórnarherrarnir vildu helst vera búnir að selja Landssímann, en það er ekkert í frv. sem setur skorður eða stýrir þeim farvegi sem fjölmiðlamöguleikarnir í gegnum net Landssímans yrðu að lúta eða aðlaga sig að. Eru þetta trúverðug vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar? Nei, þetta eru ekki trúverðug vinnubrögð, langt í frá. Ég vona reyndar að sú ákvörðun verði tekin hið fyrsta að hætta við sölu Landssímans og beita styrk hans og möguleikum til að efla fjarskiptaþjónustu um allt land og líka til þess að nýta möguleika Landssímans og nets hans í fjölmiðlastarfsemi á ábyrgð þjóðarinnar. Ég tel að það væri mikilvægt að Landssímanum og styrk hans væri beitt til þess að byggja upp GSM-farsímaþjónustu um allt land og breiðbandsvæðinguna til þess að allir geti orðið virkir þátttakendur í þjóðfélagsumræðunni í gegnum þá fjölmiðla og fjölmiðlun sem fyrir hendi er. En með því kerfi sem við nú búum við hefur orðið fullkominn samdráttur í uppbyggingu á þjónustusviði Landssímans, t.d. í GSM-kerfinu út um landið, vegna þess að verið er að búa fyrirtækið undir sölu og því ekki ráðist í eitthvað sem menn telja óarðbært. Væri ekki nær að við værum að taka á þessum málum í heild sinni, hættum við sölu Landssímans og könnuðum hvernig nýta megi styrk hans og möguleika til fjölmiðlunar og felldum það líka inn í umræðuna um breytingu á lögum um útvarpsmarkaðinn? Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þau atriði sem ég vildi helst draga fram í þessari umræðu til viðbótar því sem aðrir hafa sagt og bent á hversu afar takmarkað það frv. sem hér er lagt fram er um það mál sem menn héldu að fjalla ætti um. Þar er eingöngu tekið á einum afmörkuðum þætti og menn deila meira að segja um hvort þau tök eða það sem þar er lagt til sé ekki bara til að þrengja að sjálfstæðri og vandaðri fjölmiðlun hér á landi, hvort afleiðingar þess sem hér er lagt til snúist ekki í öndverðu sína við það markmið sem sett er í þeirri vinnu. Menn velta því líka fyrir sér og er ágreiningur um hvort þarna séu á ferðinni hreinar lögleysur í margháttuðum skilningi. Þess vegna verður að mínu mati að líta á þær tillögur sem lagðar eru fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem einungis innlegg í þá umræðu. Ríkisstjórnin hefur fengið tækifæri til að koma að valdshugmyndum sínum, lönguninni til að deila og drottna í krafti sértæks valds, inn í umræðuna, en að það snerti stöðu, möguleika og almenna og góða umgerð fjölmiðlunar í landinu, það er af og frá. Ég vil því vitna aftur í upphafsorð ræðu minnar. Það var rædd hér á þinginu í desember þáltill. og ég ætla að vitna beint í hana, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi.`` Að þingið skipaði slíka nefnd og að sú nefnd starfaði í nánu samráði við þá aðila sem best þekkja til, Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla eða samtök þeirra, menningarsamtök og aðra sem eðlilegt væri að ættu hér hlut að máli. Það var sú umgjörð sem við vildum búa vinnu þessa máls og að menn gæfu sér tíma --- reyndir menn vinna að vísu hratt og örugglega --- þannig að á næsta þingi væri hægt að afgreiða lagasetningu sem eins góð sátt væri um og nokkur kostur væri á og tæki til allra þeirra þátta sem lúta að fjölmiðlun á Íslandi með það að markmiði að þeir geti starfað og þjónað því lýðræðishlutverki sem þeim er ætlað. Þeim er ætlað að vera einn af hornsteinum lýðræðisins hér á landi. Starfsumgjörð þeirra hlýtur að markast af því að samfélagið er lítið, fámennt en mjög dreifbýlt. Við getum ekki svo auðveldlega innleitt hér einhverjar alþjóðlegar eða evrópskar reglur eða starfsumgerð fjölmiðla fyrir þjóð sem býr í miklu stærra samfélagi, en við höfum sömu markmið um þá kröfu sem við gerum til fjölmiðlunar hér á landi og aðrar þjóðir gera. Ég ítreka það í lok ræðu minnar, frú forseti, að í umræðunni um fjölmiðlun á Íslandi hef ég saknað þess að ekki skuli vera dregið inn í hana eða tekið inn samfélagslegt hlutverk, félagslegt hlutverk, samfélagsleg krafa til fjölmiðla um að þeir þjóni ekki aðeins markmiðunum um verkefni sitt, um hvað þar fer fram, heldur þjóni einnig öllum landsmönnum. Sú lagaumgjörð sem við gerum á að miða að því að ef fjölmiðlar eru komnir með það virka stöðu í samfélagsumræðunni að hún er farin að hafa mótandi áhrif eða orðin mjög virk, þá eigi landsmenn allir að eiga sem jafnastan aðgang að slíkum fjölmiðlum, bæði að geta tekið þá inn og líka að geta tekið þátt í þeirri umræðu sem þar fer fram. Það skortir mikið á að svo sé, það skortir enn mikið á með Ríkisútvarpið þó að það sé bundið í lögum að það skuli ná með starfsemi sína til landsmanna allra og til nærliggjandi miða í kringum landið, og hefði verið nær að það hefði verið fyrsta paragraf í lögum um fjölmiðla, um réttindi og skyldur fjölmiðla, að það væri sett sem númer eitt þar inn. Einnig finnst mér það alveg sjálfsögð krafa að kanna a.m.k. hvernig koma megi því að við aðra fjölmiðla sem starfa á einkamarkaði. Þeir hafa líka samfélagslegar skyldur og þær samfélagslegu skyldur á að tíunda og draga hér fram. Lagaumgjörð um framtíðarfjölmiðlun hér á landi á að taka mið af landsmönnum öllum en ekki ákveðnum hópi landsmanna eftir búsetu.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að hefja mál mitt á tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Ísland er lýðræðisþjóðfélag og fjölmiðlar á Íslandi starfa í lýðræðisumhverfi. Lýðræði nútímans einkennist af tvennu umfram annað: meirihlutareglu og réttindum þegnanna. Lýðræðisríki nútímans styðjast flest við frjálsan markað en á honum leitast ríkisvaldið að setja almennar leikreglur en vera ekki beinn þátttakandi í atvinnustarfsemi.`` Hvaðan skyldu þessar fleygu setningar vera komnar? Jú, þetta eru upphafsorð 2. kafla í frægri greinargerð nefndar menntmrh. um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi sem út kom í byrjun apríl sl., hinni svokölluðu fjölmiðlaskýrslu sem svo mjög hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu á undanförnum vikum og hefur í raun og veru hrundið af stað atburðarás sem sett hefur allt í bál og brand, ekki bara á hinu háa Alþingi heldur líka í öllu þjóðfélaginu og er ekki enn séð fyrir endann á þeirri orrahríð. Ég sem hér stend hef svo sem ekki farið dult með skoðanir mínar á frv. Ég tel að það sé meingallað og kolómögulegt á allan hátt, að því hafi verið staðið með mjög óbilgjörnum og ósanngjörnum hætti í þinginu og það sé í raun og veru þinginu og stjórnvöldum til vansa hvernig að allri málsmeðferð hefur verið staðið. Við vitum það jú, frú forseti, að það hefur ekki verið litið til margra skuldbindinga Íslands, t.d. samkvæmt EES-samningnum. Talað er um í nál. minni hluta allshn., sem ég tek heils hugar undir, að reglur um staðfesturétt, þjónustufrelsi, fjármagnsflutninga og reglur um lögfræðilega vissu og bann við afturvirkni, séu allt reglur sem hafi verið hunsaðar samkvæmt EES-samningnum. Ekki hefur verið tekið tillit til mannréttindasáttmála Evrópu eða samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Umsagnaraðilar hafa ekki fengið nægan tíma til að tjá sig um málið. Efh.- og viðskn. Alþingis og menntmn. hafa ekki fengið að starfa eðlilega, það hefur verið svínað illilega á þessum virðulegu nefndum Alþingis. Þær hafa ekki fengið að vinna sína vinnu, frú forseti, þó svo að málið komi þessum nefndum fyllilega við því að það er ekkert einkamál fyrir allshn. og það má setja stórt spurningarmerki við það hvers vegna í ósköpunum allshn. var falið að fjalla um frv. Eina ástæðan fyrir því er í raun og veru sú að frv. var lagt fram af hæstv. forsrh. Þetta mál heyrir að sjálfsögðu líka undir efh.- og viðskn. og menntmn. Hér er verið að takast á um prinsippmál í atvinnulífi þjóðarinnar, takast á um mál sem varða mikla fjármuni bæði í bankakerfinu og hjá lífeyrissjóðunum m.a. Þetta er ekki bara einkamál þeirra sem verða fyrir barðinu á lagasetningunni ef hún verður að veruleika, sem ég vona reyndar ekki. Og menntmn., jú, að sjálfsögðu, málið varðar menningu þjóðarinnar. Hér er verið að tala um framtíð íslenskra fjölmiðla og hvaða umhverfi við ætlum að búa íslenskum fjölmiðlum í framtíðinni og fjölmiðlar eru svo sannarlega hluti af menningu þjóðarinnar, ég tala nú ekki um ef þessir fjölmiðlar rækja hlutverk sitt eða eitt af sínum mikilvægustu hlutverkum, sem er einmitt að vera eins konar prímus mótor í allri þjóðmálaumræðu og hlúa að íslenskri tungu og íslenskri menningu, sem ég tel að mjög margir íslenskir fjölmiðlar hafi sem betur fer gert á undanförnum áratugum þó að sjálfsögðu megi gera þar bragarbót á eins og gengur því að það er misjafn sauður í mörgu fé. En nóg um það í bili. Ef við skoðum frv. þá er það eins og ég sagði áðan algjörlega ótækt og það er af nógu að taka. Það er í raun og veru spurning hversu langt maður á að fara ofan í það. Hér hafa margir ágætir ræðumenn á undan mér farið mjög ítarlega yfir galla frv. og fáir eða engir séð neina kosti við það nema þá ef vera skyldu þeir örfáu stjórnarliðar sem hafa tekið til máls en þá er ekki einu sinni hægt að telja á fingrum annarrar handar. Þeir hafa brillerað með fjarveru sinni frá því að málið kom fyrst til umræðu á hinu háa Alþingi. Eins og ég sagði áðan veit maður varla hvar maður á að bera niður í gagnrýninni því það er af svo mörgu að taka. Ef maður les texta frv. þá eru þar hlutir sem maður hnýtur strax um sem hvergi eru skilgreindir, t.d. það hvernig í ósköpunum menn ætla sér að fara að að því að skilgreina hugtakið markaðsráðandi staða á einhverju sviði viðskipta. Það er hvergi skilgreint í frv. og maður veit í raun og veru ekki hvað skal teljast markaðsráðandi. Síðan er hin makalausa 5% regla og skilyrði um að fyrirtæki megi ekki velta meiru en 2 milljörðum, sem ég tel vera algjörlega ótækt. Margt annað mætti tína til, frú forseti, til að klekkja á þessu frv. en eins og ég sagði áðan hefur margoft verið bent á það í fyrri ræðum og ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að ég fari að tyggja það allt upp. Menn hafa jafnvel staðið hér og lesið upp hinar fjölmörgu umsagnir sem þó hafa borist um málið og þetta hefur allt verið tíundað fram og til baka. Í það heila er það mín skýra og skorinorða skoðun að taka eigi málið út af dagskrá hið fyrsta og nota sumarið til að vinna í því og vanda lagasetninguna miklu betur en gert hefur verið. Það er ekkert sem segir okkur að það liggi svona mikið á. Stjórnarliðar hafa hvergi getað komið með haldfastar röksemdir fyrir því að það liggi svo mikið á að keyra þetta umdeilda frv. í gegnum þingið á örfáum dögum með þeim handarbakavinnubrögðum, og mér liggur við að segja því svínaríi sem viðgengist hefur gegn lýðræðislegum vinnubrögðum, sem við höfum orðið vitni að. Það er ekkert sem gerir það að verkum eða segir okkur það að slíkt óðagot þurfi í málinu. Við ættum að setjast niður og nota sumarið til að vinna í málunum, kanna þau betur, leita fleiri umsagna og að sjálfsögðu leita ráða hjá þeim sem málið varðar. Þá er ég að tala um bæði þá sem starfa á þessum fjölmiðlum og líka þá sem eru eigendur þessara fjölmiðla í dag. Þetta er fólk sem veit út á hvað fjölmiðlun gengur, skilur eðli fjölmiðla miklu betur en flestir þeir þingmenn og jafnvel embættismenn sem hafa komið að þessari makalausu lagasetningu og jafnvel miklu betur en höfundar skýrslunnar sem á að liggja til grundvallar því fáránlega lagafrv. sem nú liggur fyrir þinginu. Frjálslyndi flokkurinn hefur aldrei sett sig á móti því að þessi mál yrðu skoðuð. Ég vil fá að minna á það að í haust var lögð fram þáltill. á hinu háa Alþingi þar sem mælst var til þess að gerð yrði könnun á starfsumhverfi fjölmiðla hér á landi. Flutningsmenn tillögunnar voru Álfheiður Ingadóttir, Vinstri grænum, Drífa Hjartardóttir, Sjálfstfl., Guðjón Arnar Kristjánsson, Frjálsl., Hjálmar Árnason., Framsfl., og Steingrímur J. Sigfússon, Vinstri grænum. Fjórir af fimm flokkum á þingi stóðu að þáltill. og skömmu síðar kom Samf. líka með tillögu þar sem lagt var til að farið yrði í að skoða þessi mál. Það er alveg sjálfsagt, frú forseti, að skoða málin varðandi eignarhald og samþjöppun á eignarhaldi á fjölmiðlum á Íslandi og það er jafnvel þarft að fara yfir það og líta á hvernig eigi að gera það en ég tel að þær aðferðir sem dregnar hafa verið upp af hæstv. forsrh. og komu fram í því frv. sem hér liggur fyrir séu algjörlega ótækar og beri þess vitni að málið hafi hvergi verið hugsað í botn og að mjög illa hafi verið staðið að því. Hvernig á að standa að því? Ég tel mig ekki þurfa að standa skil á því hér og nú vegna þess að ég tel, eins og ég sagði áðan, sú vinna eigi að vera í nánu samstarfi við þá sem málið varðar og það sé ekki tímabært fyrir okkur nú á Alþingi að vera að henda einhverjum tillögum út í loftið um það hvernig við ætlum að fara að því að skoða þessa hluti. Við eigum að gera það í samráði við þá sem málið varðar, það er hin lýðræðislega aðferð í þessu máli, frú forseti, og þá leið eigum við að fara. Síðan væri hægt að leggja fram frv. fyrir hið háa Alþingi í haust og nota næsta vetur til að vinna af kostgæfni og vandvirkni að því að setja einhvers konar lagaumgerð um starfsemi fjölmiðla á Íslandi, og þá ekki endilega bara um eignarhald heldur líka um ritstjórnarlegt sjálfstæði og annað þess háttar, hluti sem sem varða fjölmiðlun á Íslandi miklu. Líta þarf á alla fjölmiðla á Íslandi, skoða alla heildarmyndina eins og hún leggur sig og reyna frekar að setjast niður og smíða þá lagaumgjörð fyrir fjölmiðla sem við gætum notast við í framtíðinni. Það væri langheillavænlegasta aðferðin, að reyna að gera það í sátt við sem flesta, því að þetta er mál, frú forseti, sem varðar alla landsmenn. Neytendur fjölmiðla á Íslandi eru allir landsmenn, fjölmiðlar eru svo stór hluti af daglegu lífi okkar að þetta er ekkert einkamál. Og það er gersamlega forkastanlegt, frú forseti, að farið sé að krukka í málið eingöngu fyrir heift eins manns eða lítils hóps manna í garð einhverra annarra manna í þjóðfélaginu, að hér sé farið út í hálfgerða borgarastyrjöld eingöngu til þess að þjóna dyntunum í einhverri lítilli klíku úti í bæ sem þarf að ná sér niðri á einhverri annarri klíku sem þeir af einhverjum ástæðum, sem enginn kann skil á nema kannski þeir sjálfir þó að ég efist reyndar um það líka, eru að reyna að ná sér niðri á. Það er gersamlega forkastanlegt. Það er enginn vafi á því, eins og ég benti á, að fjölmiðlarnir eru ein af meginstoðum opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar hér á landi og undirstaða þeirra í þjóðfélaginu þarf ekki að vera neinum vafa undirorpin. Ég hef svo sem bent á það í fyrri ræðu minni hér. Eitt af því sem ég hef hnotið um er að stjórnarliðar hafa mjög mikið talað um að það þurfi að setja þessi lög til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi. Á því hefur verið tönnlast nánast stanslaust, að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun, þess vegna þurfi að setja lög á eignarhaldið. Þetta er rakalaust kjaftæði sem nær ekki nokkurri einustu átt vegna þess að það er margoft búið að sýna fram á það í málflutningi í þessum sal að fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi hefur aldrei verið jafnmikil og núna. Bent er á það og það er líka nánast viðurkennt í fjölmiðlaskýrslunni svokölluðu. Hér hjá 300 þúsund manna þjóð --- ég held að ég leyfi mér að fullyrða að á fáum eða engum stöðum í heiminum er jafnfjölbreytt fjölmiðlun og hér miðað við höfðatölu --- höfum við þrjú dagblöð, 23 héraðsfréttablöð sem koma út á 17 stöðum allt í kringum landið og er dreift um öll héruð landsins og fara mjög víða, líka á höfuðborgarsvæðið þar sem búa mjög margir sem áður bjuggu á landsbyggðinni og vilja gjarnan fylgjast með fréttum úr sínu héraði, viðskiptablað sem kemur út að mig minnir tvisvar í viku og sjávarútvegsblað sem kemur út vikulega. Við höfum tímarit um nánast allt milli himins og jarðar, mat, híbýli, mannlegt líf, sjávarútveg, verslun og svona má áfram lengi telja. Við höfum ótal útvarpsstöðvar að velja úr sem sinna nánast öllu, frá trúarefnum yfir í dægurmálaútvarp þar sem nánast eingöngu er talað mál, við höfum tónlistarstöðvar sem útvarpa ýmiss konar tónlist og rabbþáttum. Við höfum meira að segja útvarpsstöð sem er eingöngu fyrir börn. Ríkisútvarpið er með sex rásir, fjórar rásir með svæðisútvarp sem senda út reglulega. Við erum með tíu sjónvarpsstöðvar, ef ég man rétt, og fjórar þeirra senda út um allt land. Til viðbótar þessu eru mjög margir sem geta tekið við gervihnattasjónvarpi, sjónvarpi utan að frá, sjónvarpi í gegnum breiðband og annað þess háttar. Við höfum að sjálfsögðu internetið þar sem er mikil gróska í fjölmiðlun, bæði í fréttaveitum, skoðanaskiptum og ýmiss konar miðlun á upplýsingum sem að sjálfsögðu er fjölmiðlun. Þarna hefur komið fram nýr og öflugur miðill á undanförnum árum. Það er reyndar miðill sem hvergi er nefndur í fjölmiðlafrv., þessu makalausa fjölmiðlafrv. forsrh., kannski vegna þess að hann notar ekki internetið, hann er ekki búinn að uppgötva það enn þá að þarna er miðill sem gæti verið mjög hættulegur fyrir íslensku ráðstjórnina, hver veit? Það er eflaust miðill til framtíðar. Við sjáum að það er farið að senda sjónvarpsefni í gegnum internetið og útvarpsefni. Við t.d. hjá þingflokki Frjálsl. hlustum iðulega á útvarpið í gegnum tölvurnar okkar. Það er oft og tíðum þannig að þegar maður hefur verið á löngum þingfundi og misst af sjónvarpsfréttum fer maður upp á skrifstofu og horfir á fréttirnar á netinu í gegnum tölvuna. Blöðin getur maður lesið á netinu, til að mynda Fréttablaðið, þetta skelfilega Fréttablað sem rænir hæstv. forsrh. svefni og jafnvel viti, segja sumir, það er hægt að nálgast það á netinu nóttina sem það kemur út, nánast um leið og það kemur út úr prentvélunum er það komið út á netið. Það er raunar mín skoðun, framtíðarsýn varðandi fjölmiðla, að ég trúi því að þegar netið verður enn þá betra í framtíðinni verði búinn til einhvers konar fréttamiðill sem mun sýna bæði lifandi myndefni, fréttir og síðan hljóðskrár, þ.e. hljóðritað efni, og síðan texta, lesefni og ljósmyndir. Við sáum núna í kosningabaráttunni athyglisverðan vísi að þessu á Íslandi þar sem einhverjir ungir hugsjónamenn reyndu að koma á fót fjölmiðli sem þeir kölluðu tunga.is og þeir voru með fréttaflutning úr kosningabaráttunni. Það var mjög gaman að sjá þar hvernig þeir tvinnuðu saman bæði hljóð og lifandi myndir og síðan texta. Þarna var vísir að hlut sem ég held að eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni. Því miður lagðist þessi miðill af eftir nokkrar vikur, honum er ekki lengur haldið úti, en ég er sannfærður um það, frú forseti, að slíkur miðill á eftir að koma upp aftur og hann mun eflast, ef rétt verður að staðið, ná mjög mikilli útbreiðslu og ná að eflast og dafna nema náttúrlega að forsrh. sjái við því líka og setji lög og reyni að koma honum fyrir kattarnef. Það skal engan undra þó að það verði gert, hvort sem það verður núv. forsrh. eða næsti forsrh. eða einhverjir aðrir valdhafar í landinu sem tilheyra þeim öflum sem vilja nú gera þessa heiftúðugu árás á Norðurljós. Því það er enginn vafi á því, frú forseti, að frv. sem hér liggur fyrir er beint gegn einum aðila og engum öðrum og það eru fjölmiðlar Norðurljósa. Það er svo augljóst, það hefur komið fram í málflutningi bæði stjórnarliða, þeirra fáu sem hafa talað hér, það hefur komið fram í ýmsum heiftúðlegum greinaskrifum þar sem menn hafa farið mikinn í því að hatast út í þessa fjölmiðla, m.a. hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason, sem hefur einmitt opinberað heift sína gegn þessum miðlum. Mér þykir einmitt aðkoma hæstv. dómsmrh. að málinu, hann er jú ráðherra í ríkisstjórn Íslands, þeirri ríkisstjórn sem er að reyna að berja frv. í gegn, athyglisverð og eftirtektarverð því að þar fer hluthafi í Árvakri sem er útgáfufélag Morgunblaðsins. Hann er að vísu ekki stór hluthafi en mér er tjáð að hann og ættingjar hans og vinir eigi mjög stóra hluti í því blaði. Árvakur er í eigu lítillar klíku í Sjálfstfl. og bönd þeirrar klíku liggja víða og ég hygg að það sé augljóst að Morgunblaðið muni hafa mikinn hag af því að lögin fari í gegn. Það mun losna við skeinuhætta keppinauta á sviði dagblaða, þá er ég að tala um Fréttablaðið og DV, og mig grunar það, frú forseti, að frv. sé að verulegum hluta samið einmitt með hagsmuni þessara aðila í huga. Til að mynda er hvergi minnst á það í frv. að Árvakur á bæði næststærsta dagblað landsins og líka stærsta netfréttamiðil landsins, mbl.is. Af hverju eru ekki sett nein lög um eignaraðild á netfréttamiðlum? Hvernig skyldi standa á því? Mér finnst það alveg stórfurðulegt. Framsýnir og víðsýnir stjórnmálamenn sem vilja þjóð sinni vel ættu að sjálfsögðu að hugsa til þess að reyna að setja einhverjar hömlur á netið fyrst þeir eru að hugsa um fjölmiðla á annað borð. En það er að sjálfsögðu ekki gert. Mér finnst hafa skort svolítið á það að fólk beini sjónum sínum einmitt að því hver gæti verið hlutur þeirra sem sitja í innsta hring Sjálfstfl. og eru jafnframt stórir aðilar í Morgunblaðinu, hver hlutur þeirra gæti verið í þessu máli sem mig grunar að sé ekkert annað en eitt stórt samsæri. Ég get t.d., máli mínu til stuðnings, bent á það að einn af höfundum fjölmiðlaskýrslunnar, Pétur Gunnarsson, framkvæmdastjóri Framsfl., var á sínum tíma til mjög margra ára blaðamaður hjá Morgunblaðinu, það er ekkert mjög langt síðan hann hætti á Mogganum. Hann á eflaust marga vini þar, kannski meðal ritstjóra og eigenda, hver veit? Mig undrar að hann skuli ekki hafa verið spurður um þann þátt fram að þessu. Annar maður sem hefur gengið mjög harkalega fram og talað mjög ítarlega fyrir frv. er Jakob Ásgeirsson sem skrifaði sögu fyrsta ritstjóra og aðaleiganda Morgunblaðsins, bók sem kom út rétt fyrir jól. Hann skrifar til að mynda grein í Viðskiptablaðið 28. apríl þar sem hann segir m.a.: ,,Það er ekkert nema sjálfsagt að setja lög sem koma í veg fyrir að einn aðili geti verið mikilsráðandi hvort tveggja á dagblaða- og sjónvarpsmarkaði.`` Hann vitnar m.a. í vin sinn og sálufélaga, Björn Bjarnason hæstv. dómsmrh., í þessari grein sem heitir ,,Til verndar almenningi``, og þá á hann við það frv. sem nú er fram komið og það er að sjálfsögðu til verndar almenningi, það er alltaf verið að hugsa um velferð almennings í Stjórnarráðinu eins og við vitum öll. Hann segir hér, með leyfi forseta, um það sem Björn Bjarnason er að skrifa fyrir þessu frv.: ,,Björn segir fróðlegt að sjá hvaða stjórnmálamenn ,,skortir þrek til að standast þetta áhlaup í krafti fjármagns og fjölmiðla``.`` Það er sem sagt átt við það að fjármagnið og fjölmiðlar séu sennilega að gera einhvers konar áhlaup að lýðræðinu og frelsinu í þessu landi. Hér er talað um svæsin hatursskrif Gunnars Smára Egilssonar, ritstjóra Fréttablaðsins, um Davíð Oddsson o.s.frv. Svo segir hér áfram, með leyfi forseta, á eftir millifyrirsögninni ,,Sjálfsögð lög``: ,,En um þetta snýst í rauninni frumvarp til laga um eignarhald á ljósvakamiðlum: Að koma í veg fyrir að auðjöfrar allsráðandi á sumum sviðum viðskiptalífsins komist í þá aðstöðu að geta stjórnað lýðræðislegri umræðu í landinu og hafa í krafti auðs síns afgerandi skoðanamyndandi áhrif. Í öllum löndum eru sérstök lög um fjölmiðla sem á einn eða annan hátt hafa áhrif á eignaraðild þeirra og markaðsráðandi stöðu. Frumvarp forsætisráðherra er einfalt og skýrt --- og við eðlilegar aðstæður hefðu flestir verið því samþykkir. Frumvarpið getur verið skrumskælt í miðlum Baugsveldisins og er með nokkrum ólíkindum hvernig sumir blaðamenn sem þykist annt um starfsheiður sinn hafa leyft sér að skrifa um frumvarp sem þeir hafa ekki séð. Það er ekkert nema sjálfsagt að setja lög sem koma í veg fyrir að einn aðili geti verið mikilsráðandi hvort tveggja á dagblaða- og sjónvarpsmarkaði. Slík löggjöf er í flestum siðmenntuðum löndum. Og það er ekkert nema sjálfsagt til að tryggja samkeppni og eðlilega viðskiptahætti að setja lög til að koma m.a. í veg fyrir að stærsti auglýsandi á markaði eigi sjálfur meiri hluta í ljósvakamiðlum sama lands. Það er engum til gagns að tala um þessi efni í fortíð, það er nútíðin sem gildir --- og framtíðin. Umhverfið er breytt og þess vegna þurfa leikreglurnar að vera aðrar en við áður þekktum.`` Það má að mörgu leyti taka undir þetta hjá Jakobi Ásgeirssyni. Það má alveg taka undir markmiðin en ég get ekki skrifað upp á aðferðirnar, það er alveg á hreinu. Þess vegna tel ég að ríkisstjórnin ætti að staldra við og hugsa sinn gang og taka málið út af dagskrá og nota síðan sumarið til að vinna almennilega úr því og hið háa Alþingi fengi það síðan til efnislegrar umfjöllunar næsta vetur og við gætum þá séð hilla undir einhver lög hvað þetta varðar eftir ár. Níu til tólf mánuðir til eða frá geta ómögulega skipt svo miklu máli hvað varðar lagasetningu sem miðar að þessum markmiðum. Það getur ómögulega skipt neinu höfuðmáli, frú forseti, að fara sér svona ofboðslega hratt. Ég tel að einn af stærstu göllunum við það frv. sem nú liggur fyrir sé einmitt sá að með því er verið að útiloka fjársterka aðila frá því að geta fjárfest í fjölmiðlum. Sá sem hér stendur hefur nokkra reynslu af því að vinna við fjölmiðla, bæði við blöð, útvarp og sjónvarp, og mér er fullkunnugt um að það er gríðarlega dýrt að reka fjölmiðla. Það kostar mjög mikla peninga, það krefst mikils fjármagns. Til að geta rekið fjölmiðil almennilega, til að geta komið honum á fót og rekið hann almennilega verður maður að hafa aðgang að einhverjum bakhjörlum sem eru reiðubúnir til að hætta fé í slíkan rekstur. Þetta er áhættusamur rekstur og hann er mjög dýr. Útgáfa dagblaða er flókin og kallar á sérfræðikunnáttu á ýmsum sviðum, á sviði ljósmyndunar, á sviði umbrots, á sviði þjóðmála og fólk verður náttúrlega að vera bæði skrifandi og talandi á þá tungu sem fjölmiðillinn kemur út á hverju sinni. Rekstur útvarps er sömuleiðis dýr og krefst bæði sérfræðikunnáttu tæknimanna og góðra dagskrárgerðarmanna með yfirgripsmikla þekkingu á ýmsum málum og síðan að sjálfsögðu fréttamanna með yfirgripsmikla þekkingu. Sjónvarpsrekstur krefst sömuleiðis tæknimanna, dýrs tækjabúnaðar og hæfs starfsfólks á alla vegu. Allt þetta kostar mjög mikla peninga og það kostar mjög mikla peninga að koma nýjum fjölmiðlum á fót og byggja þá upp og jafnvel að reka þá með tapi fyrstu árin á meðan verið er að vinna land, ef svo má segja, verið er að treysta fjölmiðlana í sessi, fá áskrifendur, eignast viðskiptavini meðal auglýsenda, koma upp dreifingarkerfi og kaupa búnað og tæki og annað sem til þarf. Að ætla sér að setja eins strangar reglur hvað varðar eignaraðild og eru í þessu frv. er ekkert annað en dauðdómur fyrir fjölmiðlun á Íslandi í framtíðinni. Ef lögin ná að ganga í gegn verður það til þess að fjárfestar munu ekki setja peninga sína í fjölmiðla hér á landi, þeir munu forðast það, ég tel að það sé alveg ljóst. Og hér á landi verða bara örfáir stórir fjölmiðlar sem kannski munu drottna að verulegu leyti yfir markaðnum en öll gróska og öll nýliðun í greininni mun verða fyrir bí nema e.t.v. að til komi einhverjir nýir fjölmiðlar sem nota nýja tækni eins og ég sagði áðan, og þá var ég að tala um internetið. Þar væri hugsanlega hægt að finna einhverjar leiðir til að komast hjá þessu. Síðan væri að sjálfsögðu hægt að finna aðrar leiðir til að komast hjá þessu, sem frv. tekur að sjálfsögðu engan veginn á, og það er að menn fari hreinlega út í það að gefa fjölmiðla fyrir íslenskan markað út erlendis og dreifa þeim hingað til lands, t.d. í gegnum gervihnetti. Það væri hægt að útvarpa til Íslands og það væri hægt að koma því efni til skila hér á landi einmitt í gegnum internetið. Hvernig ætla menn að taka á því? Menn hafa ekkert hugsað út í það. Þetta er enn eitt dæmið, frú forseti, um handarbakavinnubrögðin og það hversu illa allt málið er undirbúið og allt einhvern veginn með endemum og einn allsherjarfáránleiki frá upphafi til enda. Af einhverjum ástæðum er frv. lagt fram til höfuðs samsteypu sem er í eigu Baugsveldisins a.m.k. að hluta til, Norðurljósum, til að reyna að klekkja á því. Valdhafar í landinu hafa af einhverjum ástæðum, sem ég skil reyndar ekki alveg, ákveðið að ganga milli bols og höfuðs á til að mynda Fréttablaðinu og DV. Ég á erfitt með að skilja af hverju. Þau blöð hafa að sjálfsögðu verið gagnrýnin á valdhafa hér á landi á undanförnum missirum en mér finnst það bara allt í lagi, þau veita visst aðhald og það er gott og þarft í lýðræðisþjóðfélagi að fyrir hendi séu fjölmiðlar á hverjum tíma sem eru grimmir út í stjórnvöld. Ég bjó sjálfur lengi erlendis, bjó í Noregi í 13 ár, og þar voru dagblöð sem voru mjög gagnrýnin og grimm og stærstu dagblöð landsins, til að mynda norska blaðið Verdens Gang, voru alltaf mjög á varðbergi og mjög gagnrýnin og krítísk á ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma. Þar var og er ekkert elsku mamma, þar eru stjórnmálamenn virkilega teknir fyrir og þeir fá virkt aðhald frá fjölmiðlunum, en þar í landi dettur engum í hug, frú forseti, ekki einu sinni að impra á því að fara að setja lög viðlíka þeim sem liggja á borði okkur. Engum dettur það í hug og það hefði aldrei hvarflað að mér að við ættum eftir að sjá slík lög á Íslandi. Maður er oft ósammála þessum fjölmiðlum, mikil ósköp. Stundum er það svo að manni finnast þeir vera ósanngjarnir. En það er ekki þar með sagt að manni detti í hug að ætla að fara að reyna að setja einhver lög til að koma þeim fyrir kattarnef, alls ekki. Við í Frjálsl. höfum ekki verið tekin neinum vettlingatökum af þessum fjölmiðlum í gegnum tíðina, alls ekki. En það er ekki þar með sagt að við teljum okkur eiga harma að hefna. Nei, við teljum okkur ekki eiga harma að hefna, langt í frá. Það hefur aldrei hvarflað að okkur og aldrei verið rætt innan okkar flokks að ætla að fara að reyna að koma einhverjum ákveðnum fjölmiðlum fyrir kattarnef eða ljá því máls að taka þátt í einhverju slíku samsæri eins og nú liggur fyrir Alþingi. Það hefur aldrei hvarflað að okkur. Ég vil líka fá að nota tækifærið, fyrst ég er kominn inn á þessa braut, forseti, til að lýsa því yfir að Frjálsl. á ekkert inni hjá þessum fjölmiðlum, þessir fjölmiðlar eiga ekkert inni hjá Frjálsl., Frjálsl. á ekkert inni hjá Baugi og Baugur á ekkert inni hjá Frjálsl. Baugur hefur aldrei styrkt Frjálsl. flokkinn með einni einustu krónu, t.d. í kringum kosningar og annað þess háttar, bara svo að það sé sagt. Það er hægt að leggja fram bókhaldsgögn því til stuðnings. En hvers vegna eru stjórnvöld þá svona hrædd við þessa fjölmiðla? Hvað er það sem gerir það að verkum að stjórnvöld á Íslandi eru svo hrædd við blað eins og Fréttablaðið? Gæti það verið vegna þess að Fréttablaðið er ekki undir þeirra stjórn að neinu leyti og hefur margoft sýnt það og sannað að það lætur ekki þessa ráðamenn vaða yfir sig? Getur verið að hið sama gildi um DV og getur verið að hið sama gildi um Stöð 2 og þá er ég sérstaklega að tala um fréttastofuna og Bylgjuna? Gæti það hugsast? Gæti hugsast að það teljist vera mjög hættulegt að nú sé komið fram dagblað sem alþýðan í landinu getur lesið, ókeypis dagblað sem borið er inn á flest heimili? Ég veit það ekki en mig grunar að svo sé. Á þessum síðustu og verstu tímum er það oft þannig að þegar manni blöskrar hvernig stjórnvöld fara fram með offorsi þá sest maður niður og leitar sér hugarhægðar til að mynda í heimsbókmenntunum, og ég hef, frú forseti, gert það nú á undanförnum dögum þegar ég hef verið að fylgjast með umræðunni og velta málinu fyrir mér og svo þegar manni hefur verið ofboðið. Maður reynir þá að grípa í eitthvað og velta hlutunum fyrir sér og jafnvel að sjá spaugilegu hliðina á þeim fáránleika sem við búum við og upplifum núna. Ein af þeim bókum sem ég blaðaði í er eitt af mínum uppáhaldsritum, Góði dátinn Svejk. Mig langar til að lesa smákafla upp úr þeirri ágætu bók, með leyfi forseta, og hann hljóðar svona: ,,--- Þarna sjáið þið, sagði Svejk. --- Allir verða að fórna einhverju fyrir keisarann. Jafnvel stólpípu og magadælu. Þegar ég var í herþjónustu fyrir mörgum árum, var það miklu verra en þetta. Þá bundu menn skrópagemlingana saman á höndum og fótum og fleygðu þeim í myrkrastofu svo að þeir gætu jafnað sig. Þá voru hvergi rúm eða hrákadallar, eins og nú er. Það voru bara hörð flet sem sjúklingarnir lágu á. Einn hafði ósvikna taugaveiki og annar bólusótt. Báðir voru bundnir á höndum og fótum og herdeildarlæknirinn sparkaði í magann á þeim og sagði að þeir væru skrópagemlingar. Þegar svo báðir dátarnir dóu kom málið fyrir þingið og stóð í blöðunum. Okkur var strax bannað að lesa blöðin og rannsókn var látin fara fram til þess að vita hverjir okkar hefðu blöð. Og þar eð ég hefi alltaf verið mesti hrakfallabálkur var ég sá eini í allri herdeildinni sem blað fannst hjá. Svo var ég leiddur til yfirheyrslu, og ofurstinn okkar, sem var mesti gapuxi, guð sé honum syndugum líknsamur, fór að öskra upp í eyrun á mér, sagði mér að standa beinum og spurði hver hefði skrifað blöðunum þessa frétt og ef ég segði sér það ekki myndi hann rífa út úr kjaftvikunum á mér og láta loka mig inni. Því næst kom herdeildarlæknirinn, steytti framan í mig hnefana og jós yfir mig ókvæðisorðum. Loks kom ofurstinn aftur og öskraði inn í eyrað á mér: --- Ertu fífl eða ertu ekki fífl? --- Herra ofursti, ég er fífl. --- Tuttugu daga varðhald, enginn matur, bundinn í fjörutíu og átta klukkutíma svo að hann geti fullvissað sig um að herinn hefur enga þörf á fíflum. Við munum áreiðanlega geta lamið allar grillur út úr hausnum á þér, lúsablesinn þinn, sagði ofurstinn og æddi fram og aftur. Meðan ég sat inni fór allt í hund og kött í herbúðunum. Ofurstinn okkar harðbannaði hermönnunum að lesa, hvað sem það væri. Og þó að þeir færu á matsölustaði máttu þeir ekki vefja blöðum um pylsur eða ostbita. Upp frá því byrjuðu hermennirnir að lesa og herdeildin okkar varð sú langvíðlesnasta í öllum hernum. Allir lásum við blöðin og sérhver sveit orti háðvísu um ofurstann okkar. Og ef eitthvað kom fyrir herdeildina okkar, kom einhver dátinn því í blöðin undir fyrirsögninni ,,Hermannapyntingar``.`` Þetta var úr bókinni Góði dátinn Svejk eftir Jaroslav Hasek í þýðingu Karls Ísfelds, 8. kafla, ,,Svejk hjá skrópagemlingunum``. Og það var sjálfur góði dátinn Svejk sem einhvern tíma sagði þau fleygu orð að agi verði að ríkja í hernum. Þetta var einmitt góði dátinn Svejk sem var að segja félögum sínum sögu af því þegar ritskoðun upphófst í hernum og hermennirnir máttu ekki lengur lesa blöðin vegna þess að einhver fór að leka eða skrifa eitthvað í blöðin sem ekki þóknaðist hershöfðingjunum og keisaranum. En það fór nú svo, frú forseti, að sú ritskoðun varaði skammt og hinir óbreyttu hermenn í her keisarans náðu sér í sína fjölmiðla hvað sem það kostaði og lásu þá og notfærðu sér þá. Það er nefnilega þannig, frú forseti, og sagan sýnir það að þegar hið opinbera eða stjórnvöld reyna að beita einhvers konar ritskoðun finnur frelsið alltaf leiðir fram hjá því, það er alveg ljóst. Og ég reikna með því að þó að valdhöfunum takist í þetta sinn að klekkja á fjölmiðlum hér landi með því makalausa frv. sem nú liggur fyrir Alþingi muni frelsisunnandi Íslendingum takast að komast fram hjá þeirri löggjöf og valdhöfunum muni ekki líðast og þeir muni ekki komast upp með það að reyna að berja undir sig fjölmiðla hér á landi. Það er sannfæring mín, þó að það sé svo, frú forseti, að valdhafarnir sýni einmitt tilburði til þess að gera það, sýni tilburði til ritskoðunar. Eitt skýrasta dæmið um það kom einmitt fram í kjölfar ræðu sem ég flutti á hinu háa Alþingi fyrir ekki mjög mörgum dögum síðan. Það var mjög undarleg uppákoma svo vægt sé til orða tekið, frú forseti, mjög undarleg ritskoðun sem þar fór í gang og það voru framsóknarmenn sem fóru að ritskoða. Eins og við vitum öll er Framsfl. í ríkisstjórnarsamstarfi og þingmenn hans hafa nánast eindregið lýst því yfir að þeir ætli sér að styðja þetta makalausa frv. Framsfl. er dreginn, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, inn í þetta mál á skottinu og hann ætlar að láta sig hafa það, a.m.k. megnið af honum, að styðja þá ósvinnu sem hér er verið að bera á borð fyrir þjóðina. En það var þannig, frú forseti, að ég vitnaði í ákveðna grein á vefriti ungra framsóknarmanna og það olli miklu írafári að ég skyldi vitna í þá grein og skömmu eftir að ég steig niður úr ræðustól hins háa Alþingis var þetta að sjá á forsíðu Maddömunnar, sem hefur breytt nafni sínu úr Málgagni ungra framsóknarmanna í Málgagn ungra miðjumanna, rétt áður en vefsíðunni var lokað stóð á forsíðunni: ,,Maddaman er því miður óaðgengileg vegna bilunar í hugbúnaði. Maddaman biðst velvirðingar á uppákomunni.`` Fyrir neðan er teikning af einhverri fígúru með kökukefli sem reyndar líkist grunsamlega mikið ákveðnum manni sem ég ætla ekki að nefna. En nóg um það. Þessari vefsíðu lokuðu framsóknarmenn snarlega. Og hvers vegna skyldu þeir hafa gert það? Jú, ég tel að þar hafi grímulaus ritskoðun verið á ferðinni og hér sé á ferðinni dæmi um það sem koma skal ef núverandi ríkisstjórnarflokkar verða áfram við völd. Þetta er sú ritskoðun sem þeir flokkar eru að leita eftir. En þó að Framsfl. stundi ritskoðun á vefsíðu sinni skal Framsfl. ekki láta sér detta í hug að hann verði látinn komast upp með þá ritskoðun því að Maddaman hefur lengi verið opin á vefnum og því efni sem þar var var hægt bjarga og varðveita um langan aldur og það hefur verið gert. Ég vil fá að lesa og ætla mér að lesa hér, vegna þess að ég tel að það eigi hreinlega erindi inn í þingtíðindi, hluta úr þeirri grein sem ég las upp á sínum tíma. Ég tel að það eigi erindi inn í söguna vegna þess að ef það frv. sem við erum að ræða núna verður að veruleika verður það sögulegur atburður og ég tel að það sé mikilvægt fyrir sagnfræðinga framtíðar að þeir hafi aðgang að þeim gögnum og þeirri atburðarás sem varð til þess að þetta ógæfufrumvarp fór í gegnum þingið á vordögum árið 2004. Sú grein sem ég las upp úr á sínum tíma og olli svo miklu írafári og olli kannski írafári að verulegu leyti vegna þess að þar var á ómaklegan hátt vegið að einum hv. þm. á Alþingi og ég ætla því ekki að lesa þann kafla, enda er ég alveg sammála því að þar var mjög ómaklega vegið að ágætum dreng og hann átti alls ekki skilið að það væri gert með þessum hætti. Ég sleppi því þeim hluta en gríp niður í umrædda grein eftir Jón Einarsson, sem er í stjórn Félags ungra framsóknarmanna í Skagafirði og varamaður í stjórn Sambands ungra framsóknarmanna og var prímus mótor á vefsíðunni maddaman.is áður en henni var lokað. Jón Einarsson skrifar í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Nú er það svo að reynt hefur verið að koma í veg fyrir lýðræðislega umræðu um málið með því að fela frumvarpið fyrir almenningi. Þannig hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins reynt að kasta ryki í augu almennings með því að segja að hann geti ekki fjallað um frumvarpið því það hefur ekki birst á vef Alþingis. Frumvarpið hefur hins vegar birst á heimasíðu Helga Hjörvars alþingismanns sem á heiður skilinn fyrir. Og þar las undirritaður það [þ.e. Jón Einarsson]. Undirritaður benti á það í pistli á maddaman.is þann 23. desember 2003, sem bar yfirskriftina Ein er nefndin ofsafín, ofan úr ráðuneyti, að allar tilraunir til að takmarka fjölmiðlun með fyrir fram boðum og bönnum væru brot gegn tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Jafnframt var þar bent á að úthlutun leyfa fyrir útvarps- og sjónvarpsútsendingum yrði að fara fram á grundvelli málefnalegra reglna og með málefnalegum hætti. Undirritaður hafði því aldrei trú á að nefnd um eignarhald á fjölmiðlum mundi skila af sér miklu eða góðu starfi. Og nú er það komið á daginn. Undirritaður hefur lesið skýrslu nefndarinnar, vegið hana og metið og fundið harla léttvæga. Nefndin hefur skautað fram hjá lögfræðilegum álitamálum svo sem um stjórnarskrárvarða vernd eignarréttinda, bann við afturvirkni laga og sá kafli skýrslunnar sem fjallar um tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar er snubbóttur og ber þess glögg merki að sá/þeir sem hann samdi hefur litla þekkingu á réttarsögu Íslands.`` --- Ég tek það fram að Jón Einarsson mun vera menntaður lögfræðingur og er einn helsti vonarpeningur í ungliðahjörð Framsfl. Ég held áfram, með leyfi forseta: ,,Það er nefnilega þannig að ákvæðið var eitt sinn þannig að ritskoðun og aðrar hamlanir á tjáningarfrelsinu mátti aldrei aftur í lög leiða. Því allt fram yfir miðja 19. öld var virk ritskoðun í Danaveldi. Hugsunin á bak við hana að sjálfsögðu að koma í veg fyrir að almenningur gæti fengið upplýsingar til að hugsa sjálfstætt. Öll gagnrýnin hugsun var þá, rétt eins og nú, eitur í beinum einvaldsherra. Og það var reynslan af ritskoðuninni sem leiddi til þess að menn settu svo afdráttarlaust ákvæði í stjórnarskrána. Hömlurnar á prentfrelsi ,,... má aldrei aftur í lög leiða``. Það lýsir eindregnum vilja og einlægri ósk. Þess má til upplýsingar geta að Benedikt Sveinsson, faðir Einars skálds og frumkvöðuls, leið á sínum tíma fjárhagslegt tjón af því að hafa ekki fengið leyfi til að starfrækja prentverk, en þá þurfti opinbert leyfi til þess. Var hann sannfærður um að tregðan skýrðist af því hve eindregna afstöðu hann hefði tekið í sjálfstæðisbaráttunni. Það verður að segjast alveg eins og er að málið allt heldur ekki vatni og þau rök sem reynt hefur verið að setja á flot sökkva jafnharðan. Tökum nokkur dæmi: Dæmi 1. Því hefur verið haldið fram að þetta sé gert til að tryggja frelsi á fjölmiðlamarkaði. Reyndin er sú að frelsið er einmitt tryggt með því að það sé ekki háð hindrunum og duttlungum hvort maður megi eiga fjölmiðla. Samkeppnislög taka á þeim hluta sem að samkeppninni snýr og verður ekki betur séð en þau tól sem þau lög innihalda eigi að duga til að koma í veg fyrir misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Dæmi 2. Því hefur verið haldið fram að þetta sé til að vernda fréttamenn frá óeðlilegum þrýstingi frá eigendum. Reyndin er sú að fréttamenn eru undir meiri þrýstingi frá stjórnmálamönnum en frá eigendum. Sést það til dæmis vel á því hvernig sumir fjölmiðlamenn skríða fyrir Davíð Oddssyni forsætisráðherra af ótta við að reita hann til reiði. Jafnframt ber að benda á að fréttastofur ríkisfjölmiðlanna eru miklu mun óháðari í raun er fréttastofur frjálsu fjölmiðlanna, því þar ná stjórnmálamenn að koma fram áhrifum sínum í gengum pólitískt skipað útvarpsráð. Dæmi 3. Því hefur verið haldið fram að þetta sé gert til að koma böndum á hið svo kallað fjórða vald. Reyndin er hins vegar sú að fjölmiðlar eru ekkert fjórða vald. Það er almenningur sem hefur sitt vald til að taka upplýsta ákvörðun. Og það er þvert á móti mikilvægt fyrir almenning að fá sem bestar upplýsingar um einstök mál sem hann hefur áhuga á að kynna sér. Og aðgengi að slíkum upplýsingum er best tryggt með því að viðhalda frelsi í fjölmiðlum. Dæmi 4. Því hefur verið haldið fram að frumvarpið komi í veg fyrir tengsl milli auglýsenda og fjölmiðils sem skekkja samkeppnina á auglýsingamarkaði. Reyndin er hins vegar sú að stærsta skekkjan á auglýsingamarkaði eru ríkisfjölmiðlarnir. Jafnframt því sem það verður ekki séð að þjóðfélaginu stafi ógn af því ef fyrirtæki í ólíkum rekstri kjósa að setja fé í fjölmiðla til að fá breiðari vettvang fyrir auglýsingar sínar. Dæmi 5. Því hefur verið haldið fram að hvergi á byggðu bóli sé fjölmiðlun engum takmörkunum háð. Skýrslan sýnir hins vegar að bæði í Danmörku og Finnlandi eru takmarkanirnar litlar sem engar utan þær sem byggja á samkeppnislögum. Dæmi 6. Því hefur verið haldið fram að þessu máli sé ekki beint gegn útgáfufélaginu Norðurljósum og aðaleigendum þess. Reyndin er hins vegar sú að verði frumvarpið að lögum mun það fyrst og fremst hafa áhrif á Norðurljós. Og því hefur verið haldið fram að óheft eignaraðild feli óhjákvæmilega í sér samþjöppun á markaði, þar til einn hefur ráðandi stöðu. Ekki verður annað séð en að reynsla okkar Íslendinga sjálfra sýni að það er alls ekkert lögmál. Tilvísanir til Berlusconi hins ítalska og fjölmiðlarisa hans hafa ekkert gildi í þessu máli, nema til að sýna að samkeppnisyfirvöld þurfa að vera vakandi. Það er nefnilega staðreynd að eignarhald, hvort heldur er dreift eða þjappað, er engin trygging fyrir góðri fréttamennsku. Þar er það fyrst og fremst siðferðiskennd fréttamannsins sjálfs sem mestu skiptir. Sem og hæfileiki hans til að greina góðar fréttir frá vondum, til að greina rétt frá röngu og til að lesa í heimildirnar og átta sig á sannleiksgildi og fréttagildi þeirra. Enda er það svo að á endanum ber fréttamaðurinn ábyrgð á sinni vinnu, ábyrgð á því sem hann lætur frá sér fara. Bæði ber hann lagalega ábyrgð með bótaskyldu og mögulegri refsingu fyrir meiðyrði og jafnframt ber hann faglega ábyrgð með því að rangar fréttir kalla hneisu yfir hann sjálfan og þá fréttastofu sem hann vinnur fyrir og getur haft áhrif á trúverðugleika beggja. Jafnframt er alveg ljóst að útfærsla laganna, ef frumvarpið verður þá að lögum, verður kostuleg svo ekki sé meira sagt. Hvernig ætla menn að taka á því að tæknin er alltaf að breytast. Nú gera svokölluð pdf-skjöl mönnum kleift að lesa ,,blöðin`` heima í stofu í tölvunni. Verður þá litið á Fréttablaðið sem dagblað í skilningi lokamálsliðs a-liðar 1. gr. frumvarpsins? Eða verður litið á það sem rafrænan miðil og þar af leiðandi ekki takmarkandi gagnvart eign í hljóðvarpi/sjónvarpi? Hvað ætla menn að gera varðandi vefsíður? Þar eru margvíslegar fréttir og upplýsingar og ekki allt saman satt eða fallegt. Er næst á dagskrá að þeim verði lokað? Eða verður ef til vill lokað fyrir aðgang á internetið að hætti kommúnistastjórnarinnar í Kína? Verður ef til vill bara aðgangur að heimasíðum sem eru sjálfstæðismönnum þóknanlegar? Hvernig ætla menn að taka á muninum á dagblöðum annars vegar og til dæmis auglýsingapésum hins vegar? Má Bónus ef til vill ekki senda okkur bækling um tilboð vikunnar? Eða tilboð dagsins ef þeir kjósa að senda það út daglega? Teldist það dagblað í skilningi laganna? Og hvað með svokallað rafrænt sjónvarp og útvarp? Þörfin fyrir að takmarka aðgang að burðarbylgjum verður eftir nokkur ár alls ekki eins brýn og verið hefur. Allt bendir til að tæknin sé nú þegar búin að kollvarpa meintum röksemdum fyrir því að hneppa kerfið í fjötra. Fullt af spurningum er því enn ósvarað og undirrituðum sýnist að hvorki höfundar ofangreindrar skýrslu, Davíð Oddsson forsætisráðherra, sem í haturshug sínum gagnvart fyrirtækjasamsteypunni Baugi og eigendum hennar er sérstaklega umhugað um að keyra málið í gegnum Alþingi, né aðrir þeir sem málinu mæla bót hafi hugsað nokkuð út í þessi atriði. Reyndar fara höfundar skýrslunnar aðeins ofan í stafrænt útvarp og sjónvarp í kafla 6.4.5 í skýrslunni. Þar er hins vegar ekkert að finna sem rökstyður eða kallar á að slíkar útsendingar verði leyfisskyldar. Samkvæmt fréttum hefur þingflokkur Framsóknarflokksins samþykkt frumvarpið fyrir sitt leyti. Það verða að teljast ill tíðindi. Frumvarpið er eins og að ofan segir ófrelsisfrumvarp. Undirritaður vill jafnvel taka svo djúpt í árinni að segja að frumvarpið hafi á sér einkenni fasisma. Segir ekki máltækið að vegurinn til vítis sé þakinn góðum áformum. Og þó svo menn segist vera að vernda þjóðina með því að takmarka frelsið þá er það sannast að þjóðin þarf ekki slíka vernd að hún sé hneppt í ófrelsishlekki. Hvernig var það ekki þegar Adolf Hitler og félagar hans í nasistaflokknum komust til valda í Þýskalandi, voru þá ekki sett sérstök lög í kjölfar þinghúsbrunans til að vernda Þjóðverja frá innanlandsófriði? Ég man ekki betur. Allt undir því yfirskini að verið væri að vernda þjóðina frá meintri ógn. En ógnin reyndist hins vegar nasistar sjálfir. Og Þjóðverjar komust að því, en því miður fyrir þá var það of seint. Þingmenn Framsóknarflokksins skulda skýringar á því hvers vegna þeir kjósa að leggja þessum fasisma lið. Þeir skulda flokksfélögum sínum skýringar. Þeir skulda kjósendum sínum skýringar. Og þeir skulda þjóðinni allri skýringar. Framsóknarflokkurinn hefur hingað til ekki verið fasistaflokkur. Hann hefur þvert á móti barist gegn öfgastefnum til hægri og vinstri og tilvist hans nú og langlífi sannar að sú stefna var og er rétt. En nú ber nýrra við. Eftir áratugalanga baráttu fram á við, fyrir betra þjóðfélagi og bættum hag þjóðarinnar, ætla núverandi þingmenn flokksins skyndilega að breyta um stefnu, venda seglum og snúa stýri, svo Framsóknarskútan stefni allt í einu í átt að fasisma. Eru menn svo taugaveiklaðir yfir stjórnarsamstarfinu og spenntir yfir að taka við forsætisráðuneytinu þann 15. september næstkomandi að menn eru tilbúnir að samþykkja hvað sem er? Eru menn reiðubúnir að fylgja Davíð Oddssyni og blindu hatri hans á tilteknu fyrirtæki út á hvaða fúafen sem er? Hér þarf að spyrna við og taka í tauma áður en verra hlýst af. Undirritaður vill því leggja til að þegar í stað verði boðað til sérstaks aukaflokksþings Framsóknarflokksins þar sem þessi stefnubreyting verði rædd. Það að vera framsóknarmaður felur í sér trúnað við grundvallarhugsjónir og grundvallarstefnu flokksins. Og ég kannast ekki við að þingmenn flokksins hafi neitt páfabréf fyrir því að snúa af réttri leið yfir á ranga. Enda hefur enginn vald til útgáfu slíkra aflátsbréfa, hvorki páfinn né aðrir.`` Þessi grein var skrifuð af Jóni Einarssyni. Höfundur er í stjórn Félags ungra framsóknarmanna í Skagafirði og varamaður í stjórn Sambands ungra framsóknarmanna, lögfræðimenntaður maður, mjög vel ritfær eins og við sjáum hér og greinilega maður með heilbrigðan hugsunarhátt. Það verður að segja þeim ágæta manni sem ég þekki ekki neitt, hef aldrei séð eða hitt, til hróss. En þetta var of harður kostur. Þessi grein var lögð út á netið 27. apríl og vefsíðunni var lokað að mig minnir eitthvað í kringum 6. maí. Og hvers vegna var henni lokað? Ja, spyr sá sem ekki veit. Þarna var á ferðinni rödd innan úr Framsfl., flokksmaður hv. þm. Framsfl. sem nú virðast ætla að taka þátt í því að hið umdeilda fjölmiðlafrumvarp verði að lögum með lítils háttar breytingum sem skipta raunverulega engu máli. Frumvarpið er jafnslæmt og það var þegar það var fyrst lagt fram og gersamlega svo ónýtt að ef sá sem hér stendur fengi að ráða yrði því hent hið fyrsta. En einmitt þessi skrif hins unga framsóknarmanns, eins vonarneista Framsfl. af yngri kynslóðinni, hljóta í raun og veru að vekja þá spurningu hvað sé að gerast í Framsfl. Hvað er á seyði í Framsfl.? Við vitum jú nú þegar að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er andvígur frv., annað hefur ekki komið í ljós. Hann á reyndar að tala hér síðar í kvöld og það verður mjög fróðlegt að heyra ræðu hans og ég hygg að margir hlakki til að heyra hvað hann muni segja. En það virðist vera á ferðinni alvarlegur klofningur í Framsfl. því ef ég man rétt hafa ungir framsóknarmenn líka ályktað gegn frv. Þarna virðist því vera kominn upp alvarlegur klofningur og flokksforustan brást þannig við á sínum tíma að manni sýnist, a.m.k. á yfirborðinu, með því að reyna að kæfa þessa umræðu og reyna að ritskoða menn og hreinlega banna þá og loka fyrir fjölmiðla ungu kynslóðarinnar til að rödd hennar heyrðist ekki út á við. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt umhugsunarefni. Ungliðahreyfing minni flokksins í ríkisstjórn er kæfð, ungliðahreyfing stærri flokksins virðist fá að tala svo langt sem það nær þó að hún virðist reyndar sýna mjög mikla fylgispekt við foringjann. Það er í raun og veru ekki annað að sjá af þeim greinum sem maður hefur verið að lesa eftir unga sjálfstæðismenn en að þeir séu meira og minna gersamlega heilaþvegnir og ætli að fylgja foringja sínum út á það hrikalega fúafen sem ríkisstjórnin er að fara út á með frv. En verði þeim að góðu, ég ætla ekki að vorkenna þeim, síður en svo. Það fólk grefur sína eigin gröf og það er fullfært um að gera það sjálft án þess að sá sem hér stendur fari að hjálpa þeim við það. Undanfarna daga hefur geisað nánast styrjöld í þingsölum á milli stjórnarandstöðu og stjórnarliða út af þessu frv. Það er í raun og veru ekkert skrýtið vegna þess að manni hefur gersamlega ofboðið hvernig stjórnarliðar hafa með óbilgirni ætlað að reyna að koma frv. í gegnum þingið fyrir þinglok nánast hvað sem það kostar. Stjórnvöld lágu á fjölmiðlaskýrslunni svokölluðu í margar vikur eins og ormur á gulli. Skýrslan kom út að ég hygg 4. apríl og ef ég man rétt lágu stjórnarliðar á henni í þrjár vikur. Þá birtist hún allt í einu á vefsíðu hv. þm. Samf. Helga Hjörvars. Hann hafði komist yfir hana með einhverjum hætti, henni hafði verið lekið í hann. Daginn eftir birtist síðan sjálft frv. einmitt líka á vefsíðu sama hv. þm. Helga Hjörvars. Einhverjir stjórnarliðar höfðu sem sagt lekið bæði skýrslunni og frv. til Helga Hjörvars. Í því samhengi rifjast upp fyrir manni frægur leki í haust þegar þing var að byrja þegar stefnuræðu forsrh. var lekið í fjölmiðla. Þá voru höfð uppi stór orð og stjórnarandstaðan sökuð um að hafa stundað þann leka en mér er nær að halda að sá leki hafi komið frá stjórnarliðum sjálfum. Ef stjórnarliðar sjálfir eru þannig innréttaðir að ekki er hægt að treysta þeim fyrir skýrslu eins og fjölmiðlaskýrslunni eða einhverju umdeildu lagafrv. hvernig í ósköpunum á þá að vera hægt að treysta þeim fyrir stefnuræðu forsrh.? Mér er spurn. Ég held að öryggisvandamál ríkisstjórnarinnar sé miklu þarfara málefni fyrir stjórnina sjálfa til að skoða en eignarhald á fjölmiðlum í dag. Þeim væri nær að líta á sitt eigið þingmannalið og fara nánar ofan í saumana á hvernig því þingmannaliði tekst að halda utan um það sem á að vera leyndarmál á hverjum tíma. Ég vildi a.m.k. ekki vera í stjórnarsamstarfi með því fólki, ég verð að segja það alveg eins og er. Ef ekki er hægt að treysta fólki fyrir einföldustu leyndarmálum í smátíma er illa komið fyrir samstarfi. En það má kannski víkja aðeins að undirferli í stjórnmálum. Og af því að ég var að vitna áðan í Góða dátann Svejk langar mig líka til að vitna í aðra bók úr heimsbókmenntunum og það er Furstinn eftir Nicolo Machiavelli, sígilt rit sem kom fyrst út undir heitinu Il Principe árið 1532, og kom út í íslenskri þýðingu Ásgríms Albertssonar árið 1987. Þetta er afskaplega merkileg og gagnleg bók og mig langar til að lesa hér aðeins upp úr 18. kaflanum. Það er margt í þessari bók sem á afskaplega vel við Ísland í dag og íslenska stjórnarhætti og ég tel alveg tilhlýðilegt að fara aðeins ofan í textann í 18. kafla sem ber heitið ,,Ber fursta alltaf að virða trúnað og halda heit sín?``, með leyfi forseta: ,,Allir hljóta að vera sammála um að það sé lofsvert að fursti haldi vel heit sín og sé hreinskiptinn en ekki undirförull í framkomu sinni. Samt er það svo að reynslan sýnir okkur að þeir furstar sem hafa komið miklu til leiðar nú á tímum hafa einmitt verið þeir sömu og einskis mátu gefin loforð, kunnu að vefja öðrum um fingur sér og reyndust síðar ofjarlar þeim sem virtu heiðarlegar leikreglur. Það er augljóst að í baráttu er um tvennt að ræða, að láta lögin ráða eða valdið bert. Hið fyrra er mönnum sæmandi, hið síðara er aðferð dýrsins. En þar sem hið fyrrnefnda dugir í mörgum tilfellum ekki, þá þarf að grípa til þess síðara. Furstinn verður því bæði að kunna það sem er mannsins og dýrsins. Sagnaritarar fornaldar hafa gefið þetta til kynna með líkingamáli. Þeir lýstu því hvernig Akkilles og margir kappar aðrir voru settir í fóstur hjá kentárnum Kíróni til þess að hann agaði þá eftir sínu eðli. Þessi líking að hafa fóstrann að hálfu mann og hálfu dýr þýddi það að furstinn þyrfti að kunna að haga sér eftir eðli beggja, því að annað án hins væri ófullnægjandi. Þar sem fursta var nauðsynlegt að tileinka sér hegðun dýrs, þá þurfti hann að læra af refnum og ljóninu. Ljónið hefur ekki vit á að forðast gildru og refurinn er varnarlaus gagnvart úlfinum. Þess vegna þarf hann bæði eðli refs til þess að varast gildrur og eðli ljóns til þess að fæla burt úlfinn. Þeir sem hafa ljónið eitt að fyrirmynd skortir hyggindi. Af þessu leiðir að virtur fursti mun ekki og má ekki halda orð sín ef það er honum í óhag og ef brott eru fallnar ástæður þess að hann gaf heit sín. Ef allir menn væru góðir, þá væri þetta slæm ráðlegging, en af því að mennirnir eru ills eðlis og halda ekki sín orð, þá er óþarft að halda orð sín við þá. Fursti getur líka alltaf fundið lögmætar aðferðir til þess að fegra brigð sín. Nefna mætti ótal dæmi nú á tímum sem sýna að margir samningar og mörg heit hafa verið þverbrotin af hálfu fursta og að þeim sem fara að dæmi refsins mun best farnast. En menn þurfa að kunna að breiða fagra blæju yfir refsskap sinn, og að ná leikni í hræsni og falsi. Það er alltaf nóg af þeim sem eru svo einfaldir og háðir áhrifum líðandi stundar, að sá sem vill blekkja finnur alltaf einhvern sem lætur blekkjast. Ég vil ekki láta ógetið dæmis sem mönnum er í fersku minni. Alexander VI. páfi lék alltaf þá list sem átti hug hans allan, að blekkja fólk, og það var aldrei skortur á mönnum sem ginu við agni hans. Það hefur aldrei verið til maður leiknari í fortölum né reiðubúnari að sverja eiða að því sem hann var staðráðinn í að svíkja. Blekkingar hans báru samt alltaf tilætlaðan árangur, því hann gjörþekkti þessa hlið mannslífsins. Fursti þarf ekki endilega að hafa alla þá kosti til að bera sem áður voru nefndir. En hann á vissulega að láta líta svo út sem hann væri þeim prýddur. Ég vil jafnvel ganga svo langt að segja að hefði hann þá alla og sýndi þá í verki, yrði það honum til falls. En það er gagnlegt fursta að láta líta svo út að hann sé miskunnsamur, orðheldinn, mannúðlegur, trúaður og hreinskilinn --- og að vera það, en hafa þó hug sinn opinn fyrir því að bregða hinu gagnstæða ef þörf krefur. Menn verða að gera sér ljóst að fursti, og sér í lagi sá sem er nýr í sessi, getur ekki hagað sér í öllu eftir því hvað færir mönnum vinsældir. Ástæðan er sú að til þess að halda ríki sínu neyðist hann oft til aðgerða sem eru andstæðar samvisku hans, stríða gegn trú, góðgirni og hjartagæsku. Hann þarf að eiga sveigjanleika, geta ekið siglum eftir vindi, hagað sér eftir því hvernig gæfuhjólið snýst og allar aðstæður krefjast. Eins og ég hef áður sagt á hann ekki að víkja af vegi þess góða ef það er mögulegt en hann þarf að kunna að þræða refilstigu hins illa ef nauðsyn býður.`` Mér finnst þetta smellpassa við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar núna. Ríkisstjórn Íslands lætur valdið bert ráða og hún notar núna aðferð dýrsins til að ná fram vilja sínum og hún ætlar að nota aðferð dýrsins með því að setja lög sem eru ómöguleg. Ég hygg að margir stjórnarliðar, því að ég ætla ekki öllum stjórnarliðum svo illt að þeir styðji málið innst í hjarta sínu, ég hygg að einhverjir þeirra hafi fallist á að til þess að dýrið megi halda ríki sínu þá neyðist menn nú til aðgerða sem eru andstæðar samvisku þeirra, trú þeirra, góðgirni og hjartagæsku. Þeir hafa sennilega fallist á að þeir þurfi að eiga sveigjanleika og geta ekið seglum eftir vindi, hagað sér eftir því hvernig gæfuhjólið snýst og allar aðstæður krefjast. Við höfum jú heyrt hv. þm. lýsa því yfir að ef þeir spili ekki með í liðinu sé frami þeirra og framtíð í veði. Það á kannski við einmitt núna, hver veit? Ég ráðlegg stjórnarliðum að blaða aðeins í gegnum Furstann eftir Niccolo Machiavelli og ígrunda svolítið á hvaða vegferð þeir eru í dag og vona þá að lestur þeirra úr því ágæta klassíska riti frá Ítalíu verði til þess að þeir sjái kannski ljósið og snúi af villu síns vegar, hugsi ráð sitt og láti gott af sér leiða og komi í veg fyrir það þetta ömurlega og makalausa frv. verði að veruleika og þeir komist þá kannski hjá því að verða fyrir bæði hatri og fyrirlitningu í framtíðinni. En um það snýst einmitt 19. kafli í bók Machiavellis, Furstanum, sem heitir einmitt ,,Um nauðsyn þess að komast hjá hatri og fyrirlitningu.`` Þar er smákafli sem mig langar líka til að lesa, með leyfi forseta: ,,Eftir að ég hef hér á undan rætt um mikilvæga mannlega eiginleika ætla ég á grundvelli þessa almenna yfirlits að ræða stuttlega um það mikilverðasta, en það er að fursta ber að varast allt sem getur bakað honum hatur og fyrirlitningu. Hef ég að vísu rætt nokkuð þar um, en á meðan honum tekst þetta, hefur hann gert sitt til þess að ásakanir um aðra lesti sem ég hef nefnt verði honum ekki að fótakefli. Eins og ég hef sagt áður mun hann baka sér hatur fyrst og fremst með því að gerast rángjarn og ágengur við eignir og eiginkonur þegna sinna. Á meðan hann lætur í friði eignir manna og misbýður ekki heiðri þeirra verða þeir ánægðir. Hann hefur þá aðeins við að kljást metnaðargirnd fárra manna. En það mun reynast honum auðvelt því að til þess hefur hann mörg ráð. Hann verður fyrirlitinn ef hann fær á sig orð fyrir að vera ístöðulaus, léttúðugur, teprulegur, kjarklaus og óákveðinn. Þetta skyldi fursti umfram allt varast, en leggja sig fram um að sýna í athöfnum sínum göfuglyndi, hugrekki, alvöru og styrk. Þegar hann sker úr málum verður hann að tryggja að úrskurðum hans geti enginn hnekkt, halda svo á virðingu sinni og myndugleik að engum detti í huga að blekkja hann né beita hann brögðum. Sá fursti sem megnar að afla sér slíkrar viðurkenningar verður mikils metinn og það verður erfitt að koma af stað samsæri gegn honum. Það verður líka erfitt að ráðast á hann sé hann viðurkenndur sem mikilmenni og njóti virðingar þegna sinna.`` Þetta er merkilegur texti sem ég tel að stjórnarliðar ættu aðeins að ígrunda, 19. kafli í bók Machiavellis, Furstanum. Furstinn verður fyrirlitinn ef hann fær á sig orð fyrir að vera ístöðulaus, léttúðugur, teprulegur, kjarklaus og óákveðinn. Það skyldi furstinn varast. Hvað eru stjórnarliðar að gera núna með því að láta teyma sig út á það mikla fúafen sem hér hefur verið brallað saman af einhverjum stjórnarliðum og þröngri klíku í kringum þá? Hvað skyldi koma út úr því og hvaða dóm skyldu stjórnarliðar fá á sig þegar þeir, sennilega, verða búnir að samþykkja frv. og það verður farið að virka í þjóðfélaginu? Væri mönnum ekki nær, stjórnarliðum, að reyna frekar núna, þegar þeir hafa tækifæri til þess, að sýna göfuglyndi, hugrekki, alvöru og styrk í þessu máli og láta ekki blekkjast af frv.? Taka heldur undir orð stjórnarandstöðunnar og staldra við, hlusta á aðvörunarorð okkar og fallast á það að málinu verði vikið af dagskrá þannig að það fái almennilegan undirbúning á Alþingi. Það tel ég vera. Ég heiti á stjórnarliða að sýna göfuglyndi, hugrekki, alvöru og styrk í þessu máli og láta ekki yfirboðara sína teyma sig, jafnvel þvert á sína sannfæringu, út í þetta vonda mál. Það er nefnilega svo að ríkisstjórnin gengur þvert á þau prinsipp sem hún hefur oft og tíðum boðað í málflutningi sínum. Stjórnarliðar eru að ganga þvert á þau prinsipp sem þeir hafa í orði sagst berjast fyrir í gegnum tíðina. Það er þannig, frú forseti, því miður. Þess vegna vil ég í lokatilvitnun minni úr þessari stórkostlegu bók sem er að verða 500 ára gömul vona að sem flestir stjórnarliðar séu að hlusta því að þetta á svo vel við þá núna, það er hollt fyrir þá að heyra þetta. Með leyfi forseta: ,,Fursti þarf að sýna að hann kunni að meta góðar gáfur, vera ötull við að hvetja hæfileikamenn til dáða og verðlauna þá sem skara fram úr í einhverri iðn eða list. Hann á að uppörva þegna sína svo að þeir gangi friðsamlega að störfum sínum, hvort sem það eru viðskipti, búskapur eða önnur iðja. Menn eiga ekki að þurfa að hika við að endurbæta eignir sínar af ótta við að þær verði frá þeim teknar, né heldur að stofna til nýrra viðskipta vegna hárra skatta. Furstinn á að vera ör á ívilnanir til þeirra sem hafa áhuga á þessum efnum og til þeirra sem leitast við á einhvern hátt að auka velsæld borgar sinnar eða ríkisins. Sömuleiðis á hann á heppilegum tímum árs að efna til hátíðahalda og leiksýninga. Og þar sem hver borg skiptist í gildi og hópa með ættartengsl á hann að sýna þeim virðingu, koma út á meðal þessa fólks og láta það sjá merki um hæversku hans og örlæti. En samt verður hann að halda svo virðingu sinni sem sæmir stöðu hans. Þar má ekkert á skorta.`` Ég hygg, frú forseti, að ef frv. fer í gegn muni mikið á skorta að þegnar landsins geti horft virðingaraugum til þeirrar ríkisstjórnar sem nú fer með völd. Og ég vil nú í lok máls míns lýsa því yfir að komist ég í gegnum minn flokk, Frjálsl., einhvern tíma í þá aðstöðu að vera í meiri hluta á þinginu mun ég vinna að því af heilum hug að þau lög verði afnumin og sú vinna fari í gang að þessi mál verði vandlega endurskoðuð með þeim hætti sem þjóðin á skilið en ekki með þeim ömurlegu handarbakavinnubrögðum, valdníðslu og offorsi sem við verðum vitni að í dag. En ég mun væntanlega geta komið meira inn á þetta merka mál í seinni ræðu minni. Þetta eru ekki mín síðustu orð í málinu.

Hæstv. forseti. ,,Fjölmiðlar eru ein meginstoð opins samfélags og lýðræðislegrar stjórnskipunar. Þeir hafa einnig undirstöðuhlutverki að gegna við að tryggja málfrelsi. Á fjölmiðlamarkaði þarf að ríkja fjölbreytni svo að almenningur fái upplýsingar úr ólíkum áttum. Mjög varhugavert er að of fáir aðilar verði ráðandi um þátt fjölmiðla í skoðanamyndun samfélagsins. Slíkt skapar hættu á að ólíkum sjónarmiðum sé gert mishátt undir höfði og fjölmiðlarnir ræki ekki sem skyldi aðhalds- og gagnrýnishlutverk sitt. Fjölmiðlar verða að njóta frelsis og sjálfstæðis, vera fjölbreyttir að gerð og eiginleikum og óháðir hver öðrum til að öll framangreind markmið náist. Samþjöppun á fjölmiðlamarkaði er því afar varasöm. Einnig er nauðsynlegt að ætíð liggi ljóst fyrir hvernig eignarhaldi fjölmiðla er háttað.`` Hæstv. forseti. Þetta var tilvitnun, með yðar leyfi, í greinargerð með þáltill. sem rædd var hér í desember sl. sem ég ásamt fleiri hv. þingmönnum var flutningsmaður að. Meginefni þeirrar tillögu er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi.`` Í niðurlagi greinargerðar með tillögunni segir svo um verkefnið: ,,Verkefni nefndarinnar sem hér er gerð tillaga um er að kanna starfsumgjörð fjölmiðla á Íslandi, hvert stefni í þeim efnum og hvort styrkja megi sjálfstæði þeirra, frelsi og fjölbreytni með lagaákvæðum eða öðrum hætti. Mikilvægt er að nefndin starfi í nánu samráði við hagsmunaaðila og hraði störfum sínum.`` Hæstv. forseti. Þrátt fyrir að við vildum vissulega að nefndin hraðaði störfum sínum voru henni ekki sett tímamörk, enda töldu flutningsmenn að hér væri um mjög viðamikið verkefni að ræða og í ræðum flestra flutningsmanna og m.a. þess sem hér stendur kom glöggt fram að huga þyrfti mjög gaumgæfilega að þessum málum og taka þau til skoðunar og ég tók það sérstaklega fram í mínu máli að það væri eigi sjálfgefið að sú skoðun sem við lögðum til að færi fram og allir stjórnmálaflokkar á Alþingi kæmu að leiddi til sérstakrar lagasetningar á fjölmiðla eins og hér er verið að ræða um þar sem verið er að tala um takmörkun á eignarhaldi annars vegar og takmörkun á útvarpsleyfum hins vegar. Það er einfaldlega svo, hæstv. forseti, að þrátt fyrir að þingmenn á hv. Alþingi hafi áhuga á að skoða stöðuna á fjölmiðlamarkaðnum er ekki þar með sagt að það þýði jáyrði við hverju sem er og a.m.k. ekki við þeim málatilbúnaði sem við erum að ræða hér. Við ræddum þessi mál í sambandi við þá þáltill. sem ég vitnaði í, í byrjun desember, mig minnir að það hafi verið 2. desember. Það var síðan menntmrh. sem tók sér það verk á hendur að skipa sérstaka nefnd sem sett var á laggirnar með bréfi dags. 19. desember. Sú nefnd átti að skoða fjölmiðla og eignarhald á fjölmiðlum. Hún skilaði skýrslu sem ber heitið ,,Greinargerð nefndar menntamálaráðherra um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi``. Hæstv. forseti. Mig langar að vitna hér í bls. 3 og 4 í þeirri skýrslu sem er inngangurinn að skýrslunni, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Grunnforsendan að baki verkefni nefndarinnar er hið almenna viðhorf um mikilvægi fjölmiðla í nútímalýðræðisþjóðfélagi, þar sem skoðana- og tjáningarfrelsi ríkir. Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi, eins og nánar er rakið hér á eftir. Fjölmiðlar eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis. Af þessu mikilvæga hlutverki fjölmiðla sprettur sú krafa í lýðræðisþjóðfélagi að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum og öflugum fjölmiðlum. Við störf sín hefur nefndin því byggt á þeirri grundvallarforsendu að íslensk löggjöf eigi að vera til þess fallin að vernda þessa hagsmuni. Nefndin telur að um þetta markmið geti tæpast verið ágreiningur þótt ólík viðhorf kunni að vera uppi um það hvaða leiðir séu best til þess fallnar að markmiðinu verði náð. Samkvæmt orðalagi skipunarbréfsins er umboð nefndarinnar takmarkað við það að meta hvort tilefni sé til að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum.`` --- Hæstv. forseti. Ég ætla að lesa þetta aftur: ,,er umboð nefndarinnar takmarkað við það að meta hvort tilefni sé til að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum``. Það var sem sagt verkefnið. --- ,,Setning beinna reglna um eignarhald í þröngum skilningi er þó aðeins ein þeirra leiða sem farnar hafa verið í öðrum löndum, til að vernda þá hagsmuni sem að framan eru raktir. Þegar nánar er skoðað kemur í ljós að hægt er að fara ýmsar aðrar leiðir til að ná sömu eða svipuðum markmiðum. Nefndin hefur því tekið þá afstöðu að eðlilegt sé að fjalla einnig um aðrar leiðir sem til greina koma en lagasetningu um eignarhaldið sem slíkt, enda kunni slíkar leiðir að einhverju eða öllu leyti að vera til þess fallnar að standa vörð um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði.`` Í niðurlagsorðum þessa inngangs segir svo, með leyfi forseta: ,,Í skipunarbréfi nefndarinnar voru sett fram þau tilmæli ráðherra að nefndin lyki störfum fyrir 1. mars 2004. Þótt orðalagið fæli aðeins í sér tilmæli að þessu leyti, sem ekki reyndist unnt að verða við, hefur nefndin engu að síður túlkað tilmælin svo að hraða bæri starfi nefndarinnar sem kostur væri. Þegar vinna við greinargerðina hófst kom í ljós að viðfangsefni hennar er umfangsmikið og þær leiðir sem til greina koma varða mörg og ólík réttarsvið. Þá er viðfangsefnið um sum atriði flókið og krefst að nokkru sérþekkingar á einstökum sviðum lögfræði og viðskipta, auk þekkingar á ýmsum tæknilegum hliðum fjölmiðlunar sem sækja verður úr ólíkum áttum. Er óhjákvæmilegt að greinargerðin beri þess nokkur merki að nefndinni hefur verið markaður fremur þröngur tímarammi.`` --- Fremur þröngur tímarammi, herra forseti. Hafði nefndin þó samkvæmt skipunarbréfi rúma tvo mánuði og tók sér þrjá til þess að klára greinargerðina og segir samt á einhverjum stöðum í henni að nefndinni hafi ekki unnist tími til að skoða ákveðna hluta málsins eins og varðandi EES o.fl. Síðan er okkur, hv. þingmönnum, ætlað að keyra málið í gegnum þingið á fáum vikum, hæstv. forseti. Þrátt fyrir að það komi greinilega fram í innganginum að tímaramminn sé þröngur og að nefndin telji að þetta sé of skammur tími til að kortleggja málið, afla upplýsinga og setja þær skilmerkilega fram, hvað þá heldur að koma með beinan lagatexta og skoða hvaða afleiðingar hann gæti haft í þjóðfélaginu, sem er það mál sem við stöndum frammi fyrir núna, þ.e. frv. til laga, ætlar ríkisstjórnin að keyra málið í gegn. Þrátt fyrir að margir hafi verið kallaðir á fund allshn. til þess að fara yfir málið voru þeim aðilum sem til nefndarinnar komu ekki sýndar þær tillögur sem meiri hluti nefndarinnar kom fram með sem hér hefur verið talað um sem brtt. við frv. Það sést greinilega, hæstv. forseti, þegar gögn málsins eru skoðuð, m.a. þær umsagnir sem nefndinni hafa borist, þ.e. hv. allshn., að menn kvarta undan því í hverri umsögninni á fætur annarri að tíminn sé naumur, þeim gefist ekki tími til þess að fara yfir þætti málsins. Þeir lýsa því yfir að þeir séu tilbúnir að koma með ábendingar og taka þátt í vinnu sem snýr að lagasetningu um fjölmiðla og starfsemi þeirra hér á landi, en telja að til þess þurfi jafnvel nokkra mánuði og lýsa sig reiðubúna til þess. Ýmsir málsmetandi menn sem reyndu að bregðast við ósk allshn. um að koma með tillögur og ábendingar til nefndarinnar tóku fram að tíminn væri ekki nægur og að óeðlilegt væri að vinna málið með þeim flýti sem verið er að gera. Í lok umsagnar Þorbjörns Broddasonar, sem ég á síðar eftir að vitna í í ræðu minni, tekur hann saman þau atriði sem hann vill sérstaklega að menn hugleiði og hvað beri að gera og lokaorðin eru þessi: ,,Flýtum okkur hægt. Göngum úr skugga um að leiðirnar séu í samræmi við markmiðin. Víkkum sjónarhornið; lítum á stöðu blaðanna, Ríkisútvarpsins og nýrra miðla. Tryggjum með löggjöf algert gegnsæi eignarhalds á öllum fjölmiðlum. Tryggjum með löggjöf að útvarpsleyfi falli sjálfkrafa niður við eigendaskipti, hvað sem öðru líður. Eflum þekkingu á fjölmiðlum.`` Í raun og veru má segja að þau atriði sem ég vitnaði hér í sem eru lokaorð í umsögn Þorbjörns Broddasonar endurspegli nánast allan pakkann af þeim fjölmörgu umsögnum sem allshn. barst. Mörg samtök eins og BHM, ASÍ og BSRB hafa lýst því yfir að þau telji að þessi framsetning á málinu sem við erum að ræða, sú keyrsla sem hér á sér stað, væri algjörlega óeðlileg og að fara bæri miklu hægar í málið og taka til þess tíma í sumar og þessi samtök hafa lýst sig reiðubúin að leggja þeirri málsmeðferð lið og að málið kæmi þá aftur fram á haustdögum. Það hefði verið skynsemi í því, hæstv. forseti, að standa þannig að málum og mig undrar það að jafn vel gefnir menn og í ríkisstjórninni eru, ef litið er til prófgráða þeirra og einkunna, skuli geta farið í málið með þeim hætti sem verið er að leggja upp með. Það er eins og menn hafi ekki gengið á einn staur heldur tvo. Hæstv. forseti. Það er fjöldamargt í skýrslunni sem ástæða væri til að ræða og ég kem vafalaust að því af og til í ræðu minni. En ef reyna á að kortleggja fyrir fram þau atriði sem snerta málið er t.d. hægt að segja að við þurfum að ræða lög og reglur, hvort þau séu um eðlilega starfsemi fjölmiðla. Við þurfum að ræða hvort sú flýtimeðferð sem hér er á málinu er ekki algjörlega ófær og óeðlileg. Við þurfum að taka umræðu varðandi tímann eins komið hefur fram í máli mínu, hvað væri eðlilegur tími til að vinna verkið. Við þurfum að virða lýðræðislega málsmeðferð, við þurfum að virða og skoða meðalhófsregluna, að við séum ekki að setja stífari lög en eðlilegt getur talist til þess að ná einhverjum settum markmiðum. Við þurfum að skoða gegnsæi í eignarhaldi, við þurfum að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði eins og kostur er. Við þurfum að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlum, hún er hins vegar bara nokkuð góð að mínu viti nú um stundir hér á landi. Við þurfum að tryggja hvernig eignarhaldið á að vera og setja um það e.t.v. einhvern ramma, þó að ég sé alls ekki hlynntur þeirri útfærslu sem við ræðum hér. Skoða þarf nýja tækni og möguleika á dreifingu efnis, sem er jú kannski rétt handan við hornið og þó ekki því að vissulega er byrjað að dreifa sjónvarpsefni og útvarpsefni með öðrum hætti en ákveðnum tíðnum í loftinu. Við þurfum að skoða hvort frv. beinist ekki að einu fyrirtæki sérstaklega og sé þar af leiðandi ótækt til afgreiðslu á hv. Alþingi. Það þarf að skoða hvaða áhrif frv., ef að lögum verður, hefur á réttindi þess fólks sem vinnur á fjölmiðlamarkaði, einkum hjá einu fyrirtæki, Norðurljósum, sem frv. virðist nánast eingöngu beinast að. Skoða þarf skuldir fyrirtækisins og hvað um þær verður ef frv. verður að lögum, m.a. lífeyrisskuldbindingar sem skipta auðvitað lífeyrissjóðina verulega miklu máli og eru lítt tryggðar eins og hér hefur komið fram. Það þarf að skoða hvort við séum að virða stjórnarskrána og hvort við séum að verja lýðréttindin. Skoða þarf rekstur Ríkisútvarpsins, rekstrarform og tekjur, en hv. þingmenn úr öðrum stjórnarflokknum hafa flutt sérstaka tillögu um að einkavæða Ríkisútvarpið og við þyrftum að skoða hvaða afleiðingar það hefði. Það hefur komið fram í blaðagreinum og í umsögnum sumra manna til allshn. að stofna ætti hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins. Þetta er auðvitað allt hluti af fjölmiðlamarkaðnum. Við þurfum að skoða hvort við séum með takmörkun á eignarhaldi að setja höft á ritfrelsið umfram það sem heimilt er að leiða í lög. Og, hæstv. forseti, mér finnst einnig þurfa að skoða hvort fjölmiðlun eigi að geta þróast þannig að hún nái eingöngu til þéttbýlustu staða landsins. Það er auðvitað ekki einfalt mál en þarf að skoða og það þarf að velta því upp þegar einn fjölmiðill er búinn að ná ákveðinni dreifingu, þ.e. hefur ákveðið áhorf, hvort þá eigi að vera einhver regla um að innan ákveðins tíma skuli slíkur fjölmiðill ná til dreifingar um allt land með möguleikum á ákveðnu áhorfi eða ákveðinni hlustun. Því það getur ekki verið svo, hæstv. forseti, að það sé bara ákveðinn hluti þjóðarinnar sem hafi aðgang að ákveðnum fjölmiðlum og aðrir ekki til langs tíma. Það er ekki einfalt að setja slíkar reglur og einhvers staðar verða fyrirtæki í fjölmiðlarekstri að geta byrjað og þau byrja eðlilega iðulega þar sem markaðurinn er stærstur. En eftir að þau hafa náð fótfestu og ákveðnu áhorfi og dreifingu er eðlilegt að gera til þeirra víðtækari kröfur um að aðrir landsmenn sitji við sama borð hvað það varðar að nálgast efni þeirra. Sem betur fer er tæknin að leysa það að kannski þurfi ekki allir að koma sér upp dreifikerfi og að hægt sé að miðla efni með ýmsu öðru móti en tíðnum og útvarpsrásum sem aðallega er byggt á í þessu frv., hæstv. forseti. Við þessa upptalningu ætti mönnum að vera orðið ljóst að efnið er nokkuð víðfeðmt og ég veit að hæstv. forseti gerir sér mætavel grein fyrir því. En það er eins og ríkisstjórnin átti sig ekki á að málið er miklu víðtækara en sú aðför sem boðuð er gegn einu fyrirtæki með þeirri lagasetningu sem hér er verið að ræða. Það er í raun og veru sorglegt að menn skuli sitja uppi með það, nánast í kjölfar duttlunga, að reyna að koma í gegn lagasetningu sem tekur að stórum hluta á einu fyrirtæki. Það er frekar slæmt, hæstv. forseti, og á ekki að vera hlutverk okkar á Alþingi að setja slíka löggjöf sem eingöngu tekur til eins fyrirtækis og breytir þar eignarhaldi og rekstrarformi. En það er ekki annað að sjá, hæstv. forseti, þegar búið er að skoða þau gögn málsins sem okkur hafa þegar borist. Og eins og ég rakti áðan þegar ég fór yfir ein 18, 19 atriði sem málið varða þá er málið ekki einfalt. Það er ekkert sérstakt einkamál að setja lög um atvinnustarfsemi sem á að taka til fjölmiðla og á ekki að hafa nein áhrif annars staðar, því þegar verið er að setja lög um atvinnustarfsemi, hæstv. forseti, þarf auðvitað að taka mið af ýmsu öðru en bara viðkomandi rekstri og það kemur auðvitað glöggt fram í þeim samansaumi sem verið er að setja í 1. gr. frv. með takmörkunum á eignaraðild að auðvitað tengist þetta fyrirtæki vítt og breitt hinum ýmsu greinum þjóðfélagsins og er fjölmargt um það að segja, hæstv. forseti. Í nál. minni hlutans í allshn. kemur fram að minni hlutinn telur að málið eigi alls ekki að fá framgang og það er markað mjög skýrt með því að minni hlutinn leggur til að málinu verði vísað frá og segir í niðurstöðu sinni, með leyfi forseta: ,,Í ljósi alls framangreinds`` --- sem kemur fram í nál. minni hlutans --- ,,leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.`` Undir nál. skrifa hv. þingmenn Bryndís Hlöðversdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Sigurjón Þórðarson. Samþykk álitinu er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni. Öll stjórnarandstaðan hefur því tekið sameiginlega afstöðu til málsins og leggur til að málinu verði vísað frá og það unnið betur. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, hæstv. forseti, lögðu nokkrir þingmenn fram þáltill. í byrjun desember um skoðun málsins. Síðan lagði Samf. einnig lagt fram sérstakt mál um fjölmiðla, þáltill. um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Og það er auðvitað einnig vikið að því í skýrslunni sem menntmrh. óskaði eftir að yrði unnin. Það eru því fjöldamörg atriði, hæstv. forseti, önnur en bara lagasetning á eignarhald og útbýtingu útvarpsleyfa sem gætu verið til þess fallin að hafa jákvæð áhrif í þá veru að fjölmiðlum hér á landi væru settar skynsamlegar reglur til þess að vinna eftir. Mér vitanlega hefur enginn á hv. Alþingi mótmælt því að þessi mál yrðu skoðuð vandlega jafnvel með tilliti til lagasetningar í þá veru að setja ramma eða reglur utan um starfsemi fjölmiðla. Minni hlutinn telur upp á 1. bls. í inngangi að nál. sínu nokkur atriði og ég ætla að lesa hér, með leyfi forseta, upphafið að áliti minni hlutans: ,,Við meðferð nefndarinnar komu fram athugasemdir sem fela í sér alvarleg álitamál um hvort frumvarpið standist stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og var þar einkum vísað til mannréttindaákvæða, atvinnufrelsis, tjáningarfrelsis, eignarréttar og jafnræðisreglu. Frumvarpið felur í sér alvarlega íhlutun í fjölmiðlamarkaðinn, gengur mun lengra en nauðsynlegt er í lýðræðissamfélagi og brýtur í bága við meðalhófsreglu íslenskra laga. Frumvarpið gæti reynst samkeppnishamlandi í stað þess að tryggja samkeppni, dregið úr aðgengi fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni og nýrra aðila að markaðnum. Frumvarpinu virðist beint gegn einni tiltekinni sjónvarpsstöð þrátt fyrir að orðalag þess sé klætt í almennan búning.`` Hæstv. forseti. Með þessum orðum rammar minni hlutinn inn afstöðu sína og viðvörunarorð um það sem sérstaklega þurfi að huga að í málinu. Mun ég e.t.v. síðar í ræðu minni vitna í eitt og annað sem er í nál. minni hlutans og einkanlega ýmsar umsagnir sem allshn. bárust. Hæstv. forseti. Áður en lengra er haldið langar mig að vitna í nokkrar umsagnir með minnihlutaálitinu til þess að draga fram með skýrum hætti það sem snýr að því hversu knappan tíma við höfum, og vil áður en ég hef þær tilvitnanir minna á að hæstv. forsrh. sagði í þessum sal við 1. umr. málsins að að sjálfsögðu fengi Alþingi allan þann tíma sem á þyrfti að halda til að vinna málið vel og gaumgæfilega og að tekinn yrði til þess sá tími sem bæði þingmenn og nefndir þingsins teldu sig þurfa að hafa. Það hefur gengið á ýmsu í því, hæstv. forseti, og er nærtækast að minna á að meiri hluti hv. allshn. þingsins tók málið út úr nefndinni örskömmu eftir að síðustu viðmælendur höfðu komið fyrir nefndina og jafnvel hafa komið fram mjög sterkar vísbendingar og ábendingar um það hjá minni hlutanum að meiri hlutinn hafi verið búinn að semja brtt. og að stórum hluta það álit sem hv. þingmenn meiri hlutans lögðu fram sem sína tillögu áður en lokið hafði verið yfirferð málsins með viðtölum við þá sem komu fyrir allshn. Málsmeðferðin öll er á þann veg, hæstv. forseti, að sá rúmi tími sem tekið var fram í upphafi umræðunnar af hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni að fengist til málsins hefur svo alls ekki reynst vera og í raun og sést einnig ágætlega sú málsmeðferð sem er í þinginu á því að stjórnarandstæðingar telja sig þurfa að gera góða grein fyrir máli sínu, sem ég tel mjög eðlilegt, en stjórnarliðar taka lítið til máls. Það virðist vera að fyrir liggi ákvörðun um það í stjórnarflokkunum að stjórnarliðar eigi ekki að tjá sig mikið um skoðanir sínar, það geti tafið framgang málsins. Hæstv. forseti. Örfá orð í nokkrar tilvitnanir. Í fskj. II sem er umsögn Sigurðar Líndals segir, með leyfi forseta, í innganginum: ,,Mér hefur borist bréf allsherjarnefndar Alþingis, dagsett 4. maí 2004, þar sem þess er farið á leit að ég gefi umsögn um frumvarp til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 53/2000, og samkeppnislögum, nr. 8/1993. Þess var óskað að svar bærist eigi síðar en 7. maí 2004. Tekið skal fram að bréfið barst mér ásamt frumvarpinu um klukkan 11.30 þann 5. maí, þannig að ég hef einungis haft um það bil einn og hálfan dag til að vinna verkið auk þess sem ég hef verið í öðrum verkefnum undanfarna daga. En þrátt fyrir þetta tel ég rétt og skylt að reyna að veita umsögn þótt mér sé ljóst að hún hljóti að vera ófullkomin af framangreindum ástæðum.`` --- Af framangreindum ástæðum, tímaskorti. Þannig hljóðar sá partur úr umsögn Sigurðar Líndals hvað varðar tímann sem þarf til verksins. Og slíkar setningar má auðvitað finna vítt og breitt í umsögnunum sem víkja að því að ekki hafi verið nægur tími til þess að vinna umsagnir um málið. Í umsögn stjórnar Árvakurs segir: ,,Hvað meðferð þessa mikilvæga máls í heild sinni varðar, átelur stjórn Árvakurs hf. hversu skammur tími virðist ætlaður til umræðu um það, sem leiðir til alvarlegrar óvissu um farsælar lyktir þess og hugsanleg áhrif til lengri tíma litið.`` Varla verður stjórn Árvakurs sökuð um að hafa legið á liði sínu í stuðningi við ríkisstjórnarflokkinn þann stærri á undanförnum árum og varla þarf að væna þá menn um að þeir hafi nokkuð slíkt í huga að vega að ríkisstjórnarflokknum stærri, Sjálfstfl., en þeir taka samt skýrt fram að þetta sé engan veginn nægur tími til að vinna málið. Þeir segja einnig, hæstv. forseti, með yðar leyfi: ,,Stjórnin telur hins vegar framkomið lagafrumvarp ganga of langt og fela í sér óþarflega röskun á starfsumhverfi fjölmiðlafyrirtækja í ljósvakamiðlun.`` --- Svo því sé nú komið til skila hér úr því að ég er að vitna í umsögn Árvakurs, hvaða afstöðu þeir höfðu til málsins. Næsta tilvitnun varðandi tímann, hæstv. forseti, sem ég er að fara yfir núna er frá Útgáfufélaginu Heimi sem segir, með leyfi forseta: ,,Fresturinn til umsagnar er afar skammur og því hvorki hægt að reifa málið til hlítar né setja fram fullmótaðar tillögur til úrbóta.`` Verslunarráðið segir, hæstv. forseti, með yðar leyfi: ,,Verslunarráð telur að með frumvarpinu sé gengið miklu lengra en nauðsynlegt er telji menn brýnt að kveða á um eignarhald í fjölmiðlum í löggjöf.`` Verslunarráðið segir í niðurlagi umsagnar sinnar að það leggist gegn því að frv. nái fram að ganga. Alþýðusamband Íslands segir svo, með leyfi forseta, m.a. í sinni umsögn: ,,Í upphafi er rétt að vekja athygli á því að Alþýðusambandinu barst frumvarpið, með ósk um umsögn, þann 6. maí. Þar var þess óskað að umsögn berist eigi síðar en 7. maí, eða rétt rúmum einum sólarhring síðar. Það er því ljóst að mjög takmarkaður tími hefur gefist til að skoða einstök efnisatriði frumvarpsins ...``Síðar segir í sömu umsögn, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands telur að mikilvægt sé að hefja víðtæka og vandaða umræðu um endurskoðun á löggjöf um stöðu og starfsemi fjölmiðla hér á landi.`` Síðan segir enn fremur: ,,Í ljósi þeirra sjónarmiða sem hér hafa verið sett fram, leggur Alþýðusamband Íslands til að afgreiðslu þess frumvarps sem nú liggur fyrir Alþingi verði frestað.`` Í umsögn BHM segir, með leyfi forseta, í lið III: ,,Aðalfundur BHM telur meðferð málsins í ríkisstjórn, fyrir Alþingi og með þessum skamma fresti til umsagnar um málið ekki boðlega og ekki standast leikreglur lýðræðisins. BHM telur rétt að stofnanir bandalagsins og aðrar þjóðfélagsstofnanir fái lengri frest til þess að fjalla um svo veigamikið mál, bæði frumvarpið sjálft og þá ítarlegu skýrslu sem fylgir sem fylgiskjal með frumvarpinu. Gerir bandalagið ráð fyrir að geta veitt frekari efnislega umsögn um málið í haust`` --- í haust, hæstv. forseti --- ,,þegar hafa nokkrar vikur eða mánuðir til rökstuddrar umfjöllunar í stofnunum BHM.`` Í niðurlaginu segir: ,,Aðalfundur BHM 7. maí 2004 mælir eindregið gegn samþykkt frv.`` Síðan segir, hæstv. forseti, með yðar leyfi, í umsögn BSRB að því er varðar tímann til að vinna málið: ,,Á þessum skamma tíma sem gefinn er næst ekki að setja málið í skoðun og umræðu innan samtakanna eins og nauðsynlegt er þegar um jafnviðamikið mál er að ræða. BSRB telur að þetta mál þurfi ítarlega skoðun og umræðu og eru samtökin reiðubúin að leggja sitt af mörkun verði tekin ákvörðun um að skjóta því á frest.`` --- Verði tekin ákvörðun um að skjóta því á frest, hæstv. forseti. Þetta hlýtur að nægja, hæstv. forseti, auk þeirrar umræðu sem farið hefur fram á hv. Alþingi og í blaðaskrifum til að draga það skýrt fram að nánast allir aðilar sem að málinu hafa komið aðrir en þeir þingmenn í ríkisstjórnarflokkunum sem vilja málið í gegn með hraði, hafa talið að það væri engan veginn nægur tími til að vinna málið með þeim hætti sem hér er lagt upp með og hafa beinlínis farið fram á að málinu væri frestað og það unnið betur og miklu fleiri atriði skoðuð varðandi það en verið er að gera með þessu lagafrv. og það kæmi síðan hingað betur unnið á haustdögum, og nálgast viðfangsefnið þannig til að finna því stað hvað rétt sé að gera í málinu. Eins og komið hefur fram og er skoðun þess sem hér stendur þó að hann hafi verið einn af flutningsmönnum tillögu sem lögð var fram í byrjun desember um að skoða eignarhald og samsetningu frjálsra fjölmiðla og tryggja frjálsa fjölmiðlun í landinu þá var skýrt tekið fram að það væri ekki sjálfkrafa ávísun á lagasetningu og það gerðu margir fleiri sem tóku til máls 2. desember, hæstv. forseti, um þá stefnumótun að samþykkja tillögu um að allir stjórnmálaflokkar ættu aðild að nefnd sem skoða skyldi fjölmiðlastarfsemi hér á landi, eignarhald hennar og öll atriði sem að fjölmiðlum lúta, sem eins og ég gat um áður í máli mínu, hæstv. forseti, tengjast atvinnulífinu. Það er auðvitað svo, hæstv. forseti, að önnur fyrirtæki eiga hlut í fjölmiðlum og lög sem sett eru um fjölmiðla, sem er atvinnustarfsemi, eru ekki einangruð og algjör sérfyrirbæri sem hafa engin áhrif á aðra atvinnustarfsemi í landinu. Það er óeðlilegt að setja slíka löggjöf sem tekur ekki mið af atvinnustarfsemi og eignarformi að því er varðar atvinnufyrirtæki hér á landi. Sá sem hér stendur mótmælir því málsmeðferðinni sem hér er höfð í frammi, telur hana í reynd óeðlilega og að sú keyrsla sem hér er lagt upp með á málinu þjóni ekki hagsmunum heildarinnar, verið sé að þjóna hagsmunum fárra sem líta málið öðrum augum en sá sem hér stendur hefur verið að gera grein fyrir. Það er svo, hæstv. forseti, að meira að segja nefndin sem sett var á laggirnar, eins og ég gerði grein fyrir í upphafi máls míns þegar ég ræddi tímaskortinn og hraðann á málinu, fjölmiðlanefnd hæstv. menntmrh. tekur það skýrt fram í upphafi skýrslu sinnar að ekki sé nægur tími ætlaður til verksins og þó voru henni ætlaðir í upphafi tveir mánuðir og hún tók sér þrjá. Ef ég veit rétt var skýrsla nefndarinnar til í byrjun apríl en lá síðan hjá menntmrh. og ríkisstjórn nokkuð lengi og birtist okkur svo í endaðan apríl ásamt því frv. sem við ræddum í 1. umr. og er efni þeirrar umræðu sem nú stendur yfir þessa dagana. Það eru góðra manna ráð að við flýtum okkur hægt, að við göngum úr skugga um að leiðirnar séu í samræmi við markmiðin, að við víkkum sjónarhornið og lítum á stöðu blaðanna, Ríkisútvarpsins og nýrra miðla, að við tryggjum með löggjöf algjört gagnsæi eignarhalds á öllum fjölmiðlum, að við tryggjum með löggjöf að útvarpsleyfi falli sjálfkrafa niður við eigendaskipti hvað sem öðru líður og eflum þekkingu okkar á fjölmiðlum, sem voru niðurlagsorð í umsögn Þorbjörns Broddasonar. Ég tel, hæstv. forseti, að verði fjölmiðlafrumvarpið að lögum og verði samþykkt muni stjórnarandstöðuflokkarnir, ef þeir ná völdum í næstu kosningum eða koma að stjórn landsins, beita sér fyrir því að lögunum verði breytt ef koma á þeim í gegn hér í því formi sem þau eru nú. Það hefur vakið athygli mína, hæstv. forseti, sem er auðvitað ekkert óeðlilegt, að fjölmiðlar og fjölmiðlafólk veita málinu mikla athygli sem eðlilegt er, málið stendur nærri fjölmiðlafólkinu og það skynjar það á eigin skinni, það kemur við hagsmuni þess og atvinnu. Það er líkt með þessu máli, hæstv. forseti, og kannski með kvótakerfinu að menn notuðu ákveðnar forsendur og yfirvarp til þess að koma kvótakerfinu á. Þá var notað orðið fiskvernd, að menn þyrftu að skoða fiskverndina alveg sérstaklega og þess vegna þyrfti að setja þær reglur sem fylgdu kvótakerfinu. Það var að vísu yfirvarp, herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það en vil bara benda á þá köldu staðreynd að aflinn í þorski á árinu 1983 --- en það var þorskurinn sem sérstaklega átti að vernda --- var 283 þús. tonn og nánast sá sami árið eftir þegar kvótinn var kominn á þannig að hræðslan sem búin var til til þess að koma kvótakerfinu á átti ekki við rök að styðjast. Þess vegna var það yfirvarp að fiskverndin væri það sem horfa bæri til þegar atvinnuréttindi sjávarþorpanna voru skert, en það er það sem gert var með kvótakerfinu. Hér er verið að vega að atvinnuréttindum á fjölmiðlamarkaði og atvinnurétti fjölmiðlafólks og það tekur auðvitað mjög eftir þeirri umræðu og fjallar mikið um hana, alveg á sama hátt og mjög var fjallað í sjávarþorpunum vítt og breitt í kringum landið og er enn þá fjallað og verður fjallað, hæstv. forseti, um atvinnuréttindi fólksins í sjávarbyggðunum, atvinnumöguleika þess og möguleika sjávarbyggðanna til að reka þar öflug fyrirtæki af ýmsum gerðum með fjölbreytileika eins og verið er að tala um hér, fjölbreytilega flóru atvinnustarfsemi einstaklinga og fyrirtækja sem haldi uppi atvinnu í þorpunum á sama hátt og fjölbreytt og eðlileg starfsemi fjölmiðla heldur uppi mikilli atvinnu fyrir fólkið sem þar vinnur. Ég vek athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að það hefur stundum verið sagt í þjóðfélaginu að menn væru alltaf að tala um takmörkun fiskveiðanna, kvótann, frjálsa framsalið og allt sem því fylgdi. Það var ástæða til og það er ástæða til að tala um það. Sá sem hér stendur mun örugglega ekki hætta að tala um það þó að komi nýjar alþingiskosningar, ekki á meðan lögin eru í þeim búningi sem þau nú eru. Kvótalögin geta hafa mikil áhrif á atvinnuréttindi fólks vítt og breitt um landið með alveg sama hætti og þessi lög gætu haft mikil áhrif á atvinnustöðu fólks sem vinnur á fjölmiðlum og stöðu fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði en frv. snýr þó einkum að einu fyrirtæki vegna þess hvernig það er upp sett. Það má því kannski segja sem svo, hæstv. forseti, að menn séu að nota málfrelsið hér á landi, ritfrelsið og eignaraðildina að fjölmiðlum sem yfirvarp til að setja þau lög sem nú er verið að ræða. Stjórnarflokkarnir vilja auðvitað koma þeim í gegn á sem stystum tíma og vinnulagið á Alþingi ber auðvitað keim af því að keyra á málið í gegn fyrir helgina. Umræðan er orðin frekar óþægileg fyrir ríkisstjórnarflokkana, þ.e. þá þingmenn þeirra sem styðja málið, og menn vilja auðvitað koma því sem allra fyrst af sér og klára málið í trausti þess að það gleymist. Ég er hins vegar ekki viss um það, hæstv. forseti, að málið gleymist svo glatt ef það verður keyrt í gegn eins og það lítur út nú. Það er jú vegna þess að það snýr að fjölmiðlafólki og umræðan öll og sú valdbeiting sem á að fara að eiga sér stað snýr ekki að fólkinu í sjávarbyggðunum, hún snýr að fjölmiðlunum. Ég hygg að fjölmiðlafólkið muni betur það sem brennur á eigin skinni heldur en það sem brennur á sjávarbyggðunum. Ég er því ekki viss um að þessi umræða gleymist svo glatt, hæstv. forseti, og fjölmiðlafólkið mun geyma hana í minni sér. Þau fjölmörgu bréf sem við í stjórnarandstöðunni höfum fengið til að minna okkur á stöðu málsins, réttindi starfsfólksins sem vinnur hjá þessum fyrirtækjum og hvaða stöðu það er í, bera auðvitað vitni um að fólk skynjar það að lögin, ef þau ganga fram svo sem hér er boðað, munu geta haft mjög neikvæð áhrif á atvinnuöryggi þess á sama hátt og lög um sjávarútveginn geta haft mjög neikvæð áhrif á atvinnurétt fólks í sjávarbyggðunum. Ég ætla rétt að vona, hæstv. forseti, að sú umfjöllun sem verið hefur um fjölmiðlafrumvarpið verði til þess að fjölmiðlafólk taki í meira mæli til sín þau málefni þjóðfélagsins þar sem verið er að fjalla um undirstöðurétt fólks sem er sá réttur að fólk hafi atvinnu og geti byggt afkomu sína á henni á þeim stöðum og í þeirri byggð sem það vill búa og að umræðan skerpi skilning fjölmiðlafólks á því að það á að vera réttur fólks að geta valið sér búsetu og það á að vera réttur fólks að geta haft atvinnu af því sem best hentar á hverjum stað, og það er auðvitað svo að í sjávarbyggðunum henta fiskveiðarnar og hafa alltaf gert og munu vonandi alltaf gera. Hæstv. forseti. Ég held að ég standist ekki þá freistingu, af því að í upphafi máls míns þegar ég var að vitna í umsagnir vitnaði ég í umsögn frá Sigurði Líndal lagaprófessor, að minna á það að umræddur lagaprófessor, Sigurður Líndal, gaf stjórnvöldum oft á árum áður ýmsar umsagnir og ábendingar varðandi fiskveiðistjórnarlögin. Ef ég man rétt, hæstv. forseti, tóku stjórnvöld mikið mark á þeim ábendingum sem komu frá Sigurði Líndal, enda kannski full ástæða til. Hvers vegna er það svo núna, hæstv. forseti, þegar verið er að fjalla um þessa lagasetningu að þá gera stjórnvöld ekki mikið með það sem umræddur maður, Sigurður Líndal, bendir á í greinargerð sinni? Jú, það er auðvitað vegna þess að núna hentar það ekki málatilbúnaði stjórnvalda að hlusta á rök hans og reyndar fjöldamargra annarra manna, bæði löglærðra og ekki löglærðra, um að frv. og sú lagasetning sem við ræðum hér standist ekki ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar og það gangi of langt í mörgum efnum og það sé óeðlilegt að setja lög með þeim hætti sem verið er að leggja upp með hér. Hæstv. forseti. Einhvern tímann hefðu ráðherrar Sjálfstfl. og Framsfl. tekið mark á Sigurði Líndal. Það var a.m.k. gert þegar verið var að verja eignarréttarhefð útgerðarmanna á sínum tíma til kvótans.

Sigurður er orðinn frjálslyndur.

Ég vona það, hv. þm. Kristinn Gunnarsson, að Sigurður Líndal sé orðinn frjálslyndur maður, ég vona það sannarlega, eins og ég veit að hv. þm. er að verða og ég býð hann velkominn.

Það er bara svona.

Í frjálslyndra manna hóp?

Já, í frjálslyndra manna hóp.

Já, það geri ég.

... er sæmd að því að vera frjálslyndur í skoðunum.

Ég tek undir það, hv. þm.

Við tökum undir það og hæstv. forseti brosir.

Ég held, hæstv. forseti, að það sé kannski rétt að nefna af því að svo kann að fara að málið sem við ræðum, ef að lögum verður, lendi fyrir dómstólum, fari jafnvel fyrir Hæstarétt og að þar þurfi að kveða upp dóm í málinu, að þá óttast ég dálítið, hæstv. forseti, að Hæstiréttur fái svona ákveðið aðhald frá stjórnvöldum til þess að fjalla um málið, ef hægt er að orða það svo. Hvers vegna segi ég það, hæstv. forseti? Jú, það er vegna þess að menn muna ábyggilega, margir, ýmis orð sem fallið hafa í tilefni hugsanlegra dóma í Hæstarétti eða túlkun þeirra. Má ég minna á, hæstv. forseti, þegar hæstv. forsrh. sagði eitthvað á þá leið að það væri bara eins gott fyrir Íslendinga að flytja til Kanarí ef fylgja ætti eftir ákveðinni niðurstöðu og túlkun varðandi dóm Hæstaréttar í kvótamálum fyrir nokkrum árum. Og ef ég man rétt sagði utanrrh. af sama tilefni að það væri sennilega bara rétt að fara að skoða það að breyta stjórnarskránni ef á þyrfti að halda út af því máli. Ég ætla rétt að vona að ef þetta mál þarf að ganga til dómstóla láti núverandi forsrh. og tilvonandi það vera að láta slík viðhorf í ljós til þess að hafa áhrif á niðurstöður dóma hér á landi. En það er auðvitað ljóst, hæstv. forseti, af orðfæri ýmissa ráðherra varðandi fjölmiðla, einkum þeirra sem eru undir eignarbandi Norðurljósa, að hæstv. ráðherrar telja að að þeim sé vegið og þeim er í nöp við þá gagnrýni sem birtist í fjölmiðlunum, ýmsa umfjöllun fréttamiðla um störf þeirra. Fjölmiðlar eiga að vera gagnrýnir, þeir eiga að hafa ritstjórnarlegt sjálfstæði til þess að setja fram sína gagnrýni. Það breytir engu um það, hæstv. forseti, þó að sumir ráðherrar gefi fjölmiðlum ákveðin nöfn eins og til að mynda Baugstíðindi o.s.frv. þá vonast ég vissulega til þess að fjölmiðlar hér á landi haldi áfram að vera gagnrýnir og veiti stjórnvöldum sem og okkur þingmönnum aðhald í framsetningu mála. Það er eitt sem undrar mig, hæstv. forseti, og tengist kannski því sem ég gat um í upphafi máls míns, þ.e. að hefðu þingmenn lagt fram mál á hv. Alþingi um að skoða eignarhald á fjölmiðlum og frjálsa fjölmiðlun í landinu, ritstjórnarlegt sjálfstæði og gagnsæi, hefðu í raun og veru allir þingmenn í stjórnarandstöðu með einhverjum hætti tekið undir það og minni ég þá á annars vegar þáltill. sem rædd var í byrjun desember og hins vegar tillögu Samf. um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði á fjölmiðlamarkaði. Það sem undrar mig, hæstv. forseti, er að ég tel að það hefði verið mjög líklegt að hægt hefði verið að ná víðtækri sátt um að vinna þessi mál ef til þess hefði verið gefinn eðlilegur tími og menn hefðu fengist til að skoða málið vel og vandlega og í samstarfi milli stjórnarflokka. Ég byggi þá skoðun mína á því m.a. sem ég var að vitna til áðan að stjórnarandstaðan hefur öll lýst þeim viðhorfum að það væri eðlilegt að skoða fjölmiðlastarfsemi í landinu, jafnvel með tilliti til lagasetningar eða reglusetningar varðandi starfsemi þeirra. Þar af leiðandi hefði verið hægt að ná fram friði um málið, að vísu ekki í einhverju flaustri og hasti núna á vordögum heldur með því að vinna málið skipulega, setja sér það markmið að vinna það í sumar og koma e.t.v. með það inn á næsta þing og þó væri það eiginlega ekkert skilyrði að málið kæmi inn á fyrstu dögum haustsins. Alla vega hefur sá sem hér stendur ekki séð að uppi væru svo erfið mál varðandi fjölmiðla í landinu að grípa þyrfti að til einhverra bráðaaðgerða eins og nú er verið að gera. Ég hef ekki orðið var við það, hæstv. forseti, að það væri ekki fjölbreytt fjölmiðlun hér á landi að undanförnu og ef eitthvað er hefur hún bara verið mjög fjölbreytt, þannig að ekki hefðu menn þurft að óttast að slíkt væri ekki til staðar. En í stað þess að velja friðinn og vinna málið í samkomulagi allra stjórnmálaflokka var ófriðurinn valinn, hæstv. forseti. Flýtimeðferðin var sett í forgang og öllum viðhorfum annarra um málsmeðferð var hafnað fyrir fram, hæstv. forseti. Þó að fyrir lægi áhugi í öllum stjórnmálaflokkum um að skoða starfsemi fjölmiðlanna og vinna það mál vel og gaumgæfilega stöndum við uppi með það í stjórnarandstöðunni að þeirri málsmeðferð sem hægt var að koma á, að vinna vel og skipulega í samstarfi við að ná góðri lendingu um málið, var hafnað. Menn völdu átökin, menn vildu slaginn. Það er þannig. Hæstv. forseti. Ef einhvers staðar er í boði góður ófriður þá velja menn hann í ríkisstjórninni, sækjast alveg sérstaklega eftir efnilegum ófriði, að djöflast hér og berjast fram með mál í illindum og átökum þó að e.t.v. hafi friður verið í boði ef rétt hefði verið staðið að málum. Það er vegna þess að hæstv. forsrh. sést ekki fyrir og krefst þess að málið sé klárað, ófriðurinn valinn eftir hans höfði. Utanrrh. velur það auðvitað að þjóna vilja forsrh., hann er erfingi stólsins. Hann ætlar ekki að fara að hætta neinu í þeim efnum að komast ekki úr stól utanrrh. í stól forsrh. Það liggur við, hæstv. forseti, að maður hallist að þeirri kenningu að menn væru tilbúnir að éta úldinn hund til að komast í forsrn. Það er sem sagt hægt að teyma þá hvert sem er, hæstv. forseti, því að engu skal fórnað, engin sanngirni skal tekin inn í málið ef það gæti hugsanlega orðið til þess að forsætisráðherrastóllinn væri í veði. Ég verð að orða þetta svona, hæstv. forseti, og vona að mér sé fyrirgefið að taka svona til orða. Þetta er nú þekkt máltæki, að menn éti úldinn hund til þess að ná einhverjum markmiðum og láti allt yfir sig ganga, jafnvel þó með klígju sé og þeir kúgist undir því valdi óttans sem verið er að keyra yfir þingmenn. Og mér liggur við að segja að þetta eigi einnig við um óbreytta þingmenn í stjórnarflokkunum, það sé verið að keyra yfir þá með svipuðum viðhorfum og að menn séu með hálfgerða klígju og séu að kúgast undir þeirri pressu sem á þá er lögð, undir valdi óttans, eigum við að orða það svo, hæstv. forseti? Ráðherrarnir í Framsfl. vita jú ekki hvort ráðherrastóllinn er í veði, það er ekki vitað hvaða ráðherra á að fara. Í Sjálfstfl. er heldur ekki vitað hver á að fá hvern ráðherrastól nákvæmlega. Það er nefnilega allt undir í vegtyllunum, hæstv. forseti. Fólkið í landinu undrast óðagotið sem hér er uppi, sérstaklega í ljósi þess að það er ekkert sérstakt að fara algjörlega á hliðina varðandi fjölmiðlarekstur hér á landi. Fjölmiðlaflóran er fjölbreytt og þó að vissulega sé hægt að fallast á þau rök að setja beri umgjörð um starfsemi fjölmiðla hér á landi þá er ekkert að fara á hliðina, það þarf ekki slíkt óðagot í málinu. En þetta er Ísland í dag, svona er mönnum stjórnað til verka af ríkisstjórnarflokkunum og greinilegt að dagskipunin hjá hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni og arftaka hans tilvonandi, hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni, er að keyra málið í gegn með eins miklu hraði og mögulegt er í gegnum þingið með það að markmiði að reyna eins og frekast er kostur að forðast málefnalega umræðu og láta sem mest af umræðunni fara fram seint á daginn og fram á kvöld og fram á nótt. Já, hæstv. forseti, það er margt skrýtið í þessu máli. Sumir hafa sagt að málið í heild sinni eigi rætur sínar að rekja og sé beint framhald af svokölluðu bolludagsmáli í fyrra, þar sé upphafið að málinu og þeim hasar sem fylgir því í dag. En það mál var nú allt hið furðulegasta og ég ætla ekki að gera það að sérstöku umræðuefni hér, mér finnst það eiginlega ekki viðeigandi, það er mjög alvarlegt mál sem við erum ræða. Framsfl. er auðvitað rekinn áfram í málinu, í þessu furðulega löggjafarstappi. Ég held að ég verði að orða það svo, hæstv. forseti, að Framsfl. sé í gíslingu vegna þeirra vonaraugna sem hæstv. utanrrh. rennir til 15. september næstkomandi þegar hann á að fara að máta stólinn eftir Davíð. Ég held að það sé svo, hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að miðað við orð hæstv. forsrh. við upphaf málsins þegar hæstv. forsrh. mælti fyrir því í þinginu við 1. umr. --- og við skulum ekki gleyma því að hæstv. forsrh. margendurtók það í kosningabaráttunni að orð hans væru eitthvað sem algjörlega stæði og menn gætu treyst á þau loforð --- þá undrar það mig mjög að menn skyldu vinna málið eins og það hefur verið unnið. Ég hygg, hæstv. forseti, að þó að við teljum að vinna hefði þurft málið miklu betur í sumar og koma e.t.v. með það aftur í haust þá sýnist mér á málsmeðferðinni í nefndum þingsins að sennilega hefði verið hægt að ná viðunandi lendingu gagnvart þingnefndunum kannski, a.m.k. allshn., með því að gefa henni eins og fimm, sex daga í viðbót til að fjalla um málið og menn hefðu farið gaumgæfilega yfir það sem kom fram í umsögnum og eytt góðum tíma í það. Ef þannig hefði verið unnið, að gefa góðan tíma til umfjöllunar eftir að allar athugasemdir voru komnar inn, hefði e.t.v. verið um betri málatilbúnað á málinu að ræða en mér finnst vera á því í þeim búningi sem það er. Þess vegna endurtek ég það, hæstv. forseti, að mig undrar það að menn skuli velja ófriðinn þegar friður er í boði, sérstaklega í ljósi þeirra viðhorfa að það voru jú þingmenn úr öllum flokkum búnir að lýsa yfir áhuga á því að skoða eignarhald á fjölmiðlum og jafnvel flytja um það tillögur og mál. Mér finnst því að meirihlutamenn í hv. allshn. megi alveg sýna viðleitni í að gefa okkur hinum skýringar á því hvers vegna þeir völdu ófriðinn ef friður var hugsanlega í boði, sérstaklega í ljósi orða hæstv. forsrh. við upphaf málsins að menn skyldu taka sér þann tíma sem menn þyrftu til þess að reyna að lenda málinu. Ég veit ekki annað en að í umræðum í haust, í vetur og í vor hafi þingmenn lýst því í þessum ræðustóli, hæstv. forseti, að ekkert væri því til fyrirstöðu ef mönnum sýndist svo að vinna lengur fram eftir á vorin og byrja jafnvel fyrr á haustin og það væri jafnvel betra verklag að koma þeirri tilhögun á. Ég get því ekki litið svo á að menn séu að bera sig neitt undan því að vinna þessi verk á hv. Alþingi, en hitt er alveg ljóst að menn vilja auðvitað skoða vinnuna hér og taka kannski upp annað skipulag. En ég tel ekki að menn hafi verið að bera sig neitt undan því að vinna við málið og þess vegna átta ég mig hreinlega ekki á því hvað það er sem varð til þess að meiri hlutinn í allshn. velur að fara með málið í þennan farveg, koma með brtt. nánast beint í kjölfarið á því þegar búið var að tala við þá sem komu til nefndarinnar, og mér finnst þeir hv. þingmenn ekki hafa gefið skýringar á því hvers vegna þeir völdu það. Var ekki hægt að taka tvo daga, þrjá daga til þess að skoða málin eftir að allir þessir aðilar höfðu veitt umsagnir eða mætt á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir hvaða viðhorf gætu verið uppi í málinu? --- Komdu blessaður, hv. þm. Hjálmar Árnason, velkominn í salinn.

Þakka þér fyrir.

--- Ég held að það hefði verið hægt og ég er ekkert að segja að það hefði þýtt samkomulag í málinu, en það kann vel að vera að hægt hefði verið að nálgast málið meira til samkomulags en hér er uppi með því vinnulagi sem boðið er upp á. Því segi ég það að mér er þessi flýtir óskiljanlegur vegna þess að hann flýtir ekkert málinu. Hann þýðir bara að við þurfum að rekja málið lið fyrir lið og velta því fyrir okkur hvers vegna í ósköpunum verið er að vinna það svona. Hvers vegna er verið að hraða því með þeim hætti sem hér er lagt upp með? Hvað lá á? Búið er að spyrja þeirrar spurningar oft úr þessum ræðustól, hvað lá á? Og fólkið úti í þjóðfélaginu spyr líka: Af hverju liggur svona mikið á? Hvað er gerast í rekstrarumhverfi fjölmiðlanna sem knýr á um það að málið sé unnið með þeim hætti sem hér er lýst? Nú hefur því verið lýst sem vilja þeirra sem eiga Norðurljós að þeir vildu gjarnan fara með það félag á opinn markað og það hefði jú vonandi þýtt það að smátt og smátt hefði jafnvel fjölgað hluthöfum í því ágæta félagi og að eignarhald þar hefði þá kannski smátt og smátt breyst og orðið öðruvísi en það er í dag. Það kann vel að vera að menn geti deilt um það hvort markaðsráðandi fyrirtæki eins og Baugur eigi að eiga jafnmikinn hlut í fjölmiðlamarkaðnum og er í dag og að það þurfi að skoða. En samt er það svo, hæstv. forseti, að fjölmiðlamarkaðurinn, fjölmiðladreifingin, þ.e. möguleikarnir til að dreifa efni til fólks hér á landi eru fjölmargir og við erum bara að ræða hluta af þeim hér. Við erum að ræða útvarpsleyfin. Við erum að ræða það sem hefur verið í gangi á undanförnum árum. Við erum ekki að ræða netmiðlana, við erum ekki að ræða jarðstrengina, við erum ekki að ræða dreifingu gegnum gervitungl, svo dæmi sé tekið, hæstv. forseti. Við erum sem sagt ekkert endilega að ræða það sem er e.t.v. bara á næsta leiti að því er varðar fjölmiðlamarkaðinn og dreifingu efnis í gegnum fjölmiðla. Hæstv. forseti. Ég held að ég verði að fá að leyfa mér að vitna í bréf, dags. 27. apríl 2004, frá Póst- og fjarskiptastofnun. Þar er verið að ræða um hina ýmsu möguleika varðandi dreifikerfi á efni og ég held að það sé rétt málsins vegna að ég vitni í bréfið á nokkrum stöðum, Það ber yfirskriftina ,,Almennar upplýsingar um stafrænt útvarp``. Ég ætla ekki að lesa það allt heldur mun ég grípa niður í það sem mér finnst upplýsandi og þurfi að komast til almennings, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hvernig er útvarpsdagskrá dreift til almennings? Um langt skeið hafa verið í gangi þrenns konar hliðræn útvarpsdreifikerfi; sendingar í loftinu, kapalkerfi og gervitunglasendingar. Sendingar í loftinu kallast sendingar frá sendistöðvum á jörðunni sem dreifa dagskrá yfir ákveðið svæði sem oftast er afmarkað af fjöllum og hæðum í landslaginu. Notendur taka oftast við þessum sendingum með útiloftneti en þeir sem búa nálægt sendistöðvunum geta stundum látið sér inniloftnet nægja. Í kapalkerfum eru jarðstrengir lagðir frá miðstöð kerfisins inn í hús til notenda og dagskráin send um strengina. Til að taka á móti gervitunglasendingum verða notendur hins vegar að setja upp sérstök loftnet, venjulega í formi diska sem eru stærri um sig en loftnetin sem taka á móti merkjum frá sendistöðvum á jörðinni.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Sendingar í loftinu þurfa tíðniúthlutun en óvíst er hvort hægt sé á hverjum stað og tíma að uppfylla alla eftirspurn vegna þess að tíðnisvið fyrir útvarp eru takmörkuð. Þegar sent er frá sendistöð á jörðinni eru móttökuskilyrði misjöfn eftir fjarlægð notanda frá sendistöðinni og landslaginu á milli. Búnaður notenda er aftur á móti einfaldur og ódýr og í flestum tilfellum þarf auk hljóð- eða sjónvarpstækisins ekki annað en ódýrt loftnet.`` --- Síðan segir um kapalkerfin: --- ,,Kapalkerfi þurfa ekki sérúthlutun á tíðnum því að jarðstrengir geisla lítið sem ekkert út í loftið og öll kapalkerfi geta notað sömu tíðnir. Deyfing í jarðstrengjunum eykst með tíðni og deyfingin setur fjölda rása í kerfinu takmörk. Það er hægt að tryggja öllum notendum kerfisins jöfn gæði. Kapalkerfum fylgir hins vegar mikill stofnkostnaður vegna þess að dýrt er að grafa niður strengi í þéttbýli og í dreifbýli þarf langa strengi. Gervitunglasendingar ná yfir stór svæði og styrkur móttekins merkis er jafn en að vísu lítill vegna fjarlægðar gervitunglanna frá jörðu. Það þýðir að notendur verða að hafa tiltölulega stór loftnet í formi diska ásamt formögnurum. Kostnaður sem notendur verða að leggja í vegna móttökubúnaðarins er verulega hærri en kostnaður við að taka á móti sendingum frá sendistöðvum á jörðinni. Annar ókostur er hár kostnaður við gervitunglin og uppskot þeirra á braut umhverfis jörðu sem hefur í för með sér að greiða verður háa leigu fyrir notkun gervitungla fyrir dreifingu útvarps.`` Þetta eru, hæstv. forseti, í stuttu máli skýringarnar á þeim dreifingarmöguleikum sem fyrir eru. Síðan er spurt: ,,Hverjir eru kostir þess að breyta yfir í stafræna tækni?`` Þar segir, með leyfi forseta, ég ætla bara að vitna í eina málsgrein í þeim kafla: ,,Fleiri kostir stafrænnar útfærslu sem eru sameiginlegar fyrir allar þrjár gerðir sjónvarpsdreifikerfa er t.d. möguleiki þess að þjappa upplýsingum saman og nota minni bandbreidd fyrir hverja dagskrá.`` Síðan er aftur spurt: ,,Hvaða breytingar verða á dreifikerfum sjónvarps?`` Og þá segir, með leyfi forseta: ,,Gera verður ráð fyrir aðlögunartíma ... Hliðrænu dreifikerfin verða þannig að vera áfram í gangi eftir að stafrænar sendingar eru byrjaðar sem hefur í för með sér að tvöföld dreifikerfi verða rekin í ákveðinn tíma. Suma liði má samt nýta sameiginlega, t.d. jarðstöðvar sem senda sjónvarpsdagskrár upp í gervitunglin, jarðstrengina í kapalkerfunum og hús, möstur og ef til vill loftnet í sendistöðvakerfinu á jörðinni. Eftir stendur að það þarf meiri flutningsgetu í gervitunglunum, nýjan miðstöðvarbúnað og meiri flutningsgetu í kapalkerfunum og nýja senda fyrir dreifingu í loftinu en þessar hlutir krefjast talsverðrar fjárfestingar.`` Síðan segir, og er það hér til upplýsingar, með leyfi forseta: ,,Hvað líður stafrænu sjónvarpi í öðrum löndum? Stafrænar sjónvarpssendingar hófust fyrst um gervitungl upp úr 1995 og nú er svo komið að nær allar sjónvarpssendingar um gervitungl eru stafrænar. ... Stafrænt sjónvarp hefur náð mestri útbreiðslu í Bretlandi en Spánverjar, Svíar og Ítalir eru taldir koma næst á eftir. Flest ríki ætla sér 6--10 ár eftir innleiðingu stafrænna sendinga í loftinu áður en lokað verður fyrir hliðrænar sendingar.`` Þannig er því lýst, hæstv. forseti. Svo er fjallað um stafrænt hljóðvarp: ,,Staðlar eru til fyrir stafrænt hljóðvarp og sérstökum tíðnisviðum hefur verið úthlutað fyrir stafrænar hljóðvarpssendingar. Engu að síður hefur stafrænt hljóðvarp ekki náð miklum vinsældum enn sem komið er og er helst kennt um háu verði móttökubúnaðar í samanburði við venjulegt hljóðvarpstæki á FM-, lang- og miðbylgjum.`` Loks er spurt: ,,Hver er staða stafræns sjónvarps á Íslandi í dag?`` Því er svarað svona: ,,Á breiðbandi Símans eru nú sendar út 40 sjónvarpsdagskrár með stafrænum hætti á ljósleiðara. Enn fremur hefur Orkuveita Reykjavíkur (áður Lína.Net) prófað dreifingu sjónvarps á ljósleiðara. Fjöldi heimila hefur komið sér upp móttakara fyrir stafrænt sjónvarp um gervihnött. Slíkur búnaður gerir kleift að taka á móti hundruðum dagskráa. Nokkrir aðilar hafa fengið heimild til útsendingar á stafrænu sjónvarpi á háu tíðnisviði. Þeir eru Íslandsmiðill, sem sendir á um 11 GHz og Norðurljós sem senda út á 2,5 GHz (Fjölvarp). Þessi tíðnisvið eru almennt ekki notuð erlendis til að dreifa sjónvarpsmerki á jörðu niðri. Samkvæmt upplýsingum á vef Norðurljósa stefnir fyrirtækið að því að hefja stafræna sjónvarpsþjónustu á Fjölvarpinu þann 9. október 2004. Enn fremur hafa nokkrir aðilar fengið úthlutað heimildum til að prófa stafrænar sjónvarpssendingar á UHF tíðnisviði. Þessir aðilar eru Norðurljós, RÚV, Stöð 1 og Háskóli Íslands.`` Hæstv. forseti. Eftir þessar tilvitnanir af minnisblaði Póst- og fjarskiptastofnunar ætti enn frekar að vera ástæða til að flýta sér hægt við það mál sem við erum að skoða. Í farvatninu er nefnilega ný tækni til dreifingar hljóðvarps og sjónvarps og það væri vissulega eðlilegt að skoða öll málin í samhengi. Þessi mál eru á fullri ferð og það er í raun og veru undarlegt í meira lagi að taka sér ekki góðan tíma við þá vinnu sem við erum að velta fyrir okkur varðandi lagasetningu heldur beina henni að einu atriði eða tveimur. Það er alveg sjálfsagt að fara í það að skoða og vinna umgjörð um fjölmiðla hér á landi og velta því máli upp hvernig sú framtíð lítur út. Hv. þm. Einar Karl Haraldsson fór mjög gaumgæfilega í það ræðu sinni í gærkvöldi og ég held að ég bæti ekki um betur varðandi það. En mér finnst vera fjöldamörg rök, ég er búinn að tína hér til nokkur, sem mæla með því að eðlilegra hefði verið að vinna málið miklu hægar og leita um það víðtækari sáttar og samstarfs en að vinna það eins og verið er að gera. Eftir því sem við leiðum fram fleiri rök í málinu, hæstv. forseti, kemur sífellt fleira fram sem er vísbending um að verið sé að setja lög sem taki fyrst og fremst til eins fyrirtækis, Norðurljósa. Það virðist vera markmiðið. Ég tel að það séu afar ólýðræðisleg vinnubrögð, óðagotið og flýtirinn, og það sé ámælisvert og í raun er verið að þjóna sjónarmiðum sem ég átta mig ekki á og hæstv. forsrh. virðist standa fyrir, að málið skuli keyrt í gegn að kröfu hans og eftir duttlungum hans. Hæstv. forseti. Ekki fór fram nein skoðun á heildarumhverfi fjölmiðlunar og dreifingu efnis eða áhrifum frv. á rekstrarumhverfi starfandi fjölmiðla áður en það var samið. Frumvarpið lítur aðeins til hefðbundins útvarps og sjónvarps en ekki til þeirra tækniframfara sem eru mögulegar eða verða mögulegar í náinni framtíð og þá á ég við dreifingu sjónvarpsefnis um breiðband, símaleiðslur og gervihnött. Það eru þess vegna mörg rök fyrir því að vinna málið betur, m.a. ný tækni, eins og ég hef vikið að, og auðvitað fjöldamörg önnur atriði. En það er svo, hæstv. forseti, að ef slagur er í boði skal hann tekinn frekar en sáttaleiðin, það er bara hinn kaldi veruleiki sem við stöndum frammi fyrir í þinginu. Ég veit að ég þarf ekki að minna á það aftur að þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa allir haft áhuga á að skoða þessi mál og lagt fram tillögur í því efni en niðurstaðan í því varð einfaldlega sú að menn völdu slaginn, menn völdu ófriðinn og sitja uppi með hann. Og það sem verst er, enginn úti í þjóðfélaginu skilur hvers vegna við erum að fara með málið í þennan farveg, í þennan átakafarveg, ef hugsanlega var friður í boði og hægt að vinna málið með eðlilegri hætti en við erum að gera nú. Þeim kostum var hafnað. Einhvern tíma var sagt að ef menn lægju vel við höggi þá skyldi höggva. Ég held að menn liggi ekkert vel við höggi í þessu máli, það er fyrst og fremst ríkisstjórnin sem er að koma sér í þá stöðu að að henni verði vegið í framhaldi málsins því að þjóðin er á móti henni í málinu, þjóðin er á móti ríkisstjórninni, enda er málið hið versta og bara ómögulegt að vinna það með því lagi sem verið er að gera enda ber enga nauðsyn til þess. Búið er að minna á atriði er varða stjórnarskrána, einkum atvinnufrelsið, tjáningarfrelsið, eignarréttinn, jafnræðisregluna og meðalhófsregluna. Það er búið að minna á EES-samninginn og Evrópureglur um staðfesturéttinn, þjónustufrelsið, fjármagnsflutninga, reglur um lögfræðilega vissu, bann við afturvirkni, mannréttindaákvæði og sáttmála um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, svo eitthvað sé nefnt. Er þá eigi lítið lagt undir þegar allt þetta er upp talið, hæstv. forseti, og afar furðulegt að menn skuli vera að leika sér með lýðræðið á þann hátt sem verið er að gera hér. Ég verð að orða það svo, hæstv. forseti. Ég skil ekki hvers vegna menn fara með málið í þennan farveg, hvers vegna menn velja slag þegar friður gat verið í boði þó að hann hefði e.t.v. tekið einhverja mánuði. Hver er það sem þykist sjá það fyrir að á næstu fjórum til átta mánuðum hefði þjóðfélagið farið á hliðina þó að lögin um fjölmiðla hefðu verið óbreytt eða reyndar bara sama umhverfi og er í dag? Hver gengur með þær grillur í höfðinu? Það hlýtur að vera hæstv. forsrh. Ég get ómögulega tekið undir það, hæstv. forseti, eins og ég hef áður sagt, að þjóðfélagið sé að fara á hliðina vegna þeirrar starfsemi sem núna á sér stað í fjölmiðlun hér á landi.

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort mikið sé eftir af ræðu hans.

Já, upp undir klukkutími, hæstv. forseti.

Er hv. þm. orðinn svangur?

Já, ég mótmæli því ekki. (Forseti (GÁS): Þá verður gert hlé á þessum fundi og á ræðu hv. þm. og honum fram haldið klukkan 20.00.

Hæstv. forseti. Það er komið að því, hæstv. forseti, að velta fyrir sér atriðum eins og eignarhaldi og takmörkunum á því. Þar kemur tvennt upp í hugann til að byrja með. Í fyrsta lagi má fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu eiga undir 5% eignarhlut en hins vegar á það ekki við ef það er undir 2 milljörðum kr. í tekjum. Þetta vekur ákveðnar spurningar, hæstv. forseti, þ.e. þessar brtt. Annars vegar er þetta atriði með 5% eignarhlut og hins vegar mörkin við 2 milljarða kr. tekjur. Auðvitað þarf að spyrja vissra spurninga í sambandi við þau ákvæði. Þriðja atriðið sem vekur spurningar eru árin tvö, eftir því sem mér hefur skilist af fréttum, eftir að brtt. komu fram. Vissulega ber að taka það fram að í allri umfjöllun allshn. lá það ekki fyrir, a.m.k. held ég að það hafi ekki legið fyrir fyrr en búið var að ræða við alla aðila, að til stæði að hafa ákvæðið þannig að gildistöku laganna yrði algerlega frestað til júní 2006, um rúmlega tvö ár. Þess vegna hefur komið upp spurningin: Geta lögin talist afturvirk í einhverjum tilvikum þótt búið sé að fresta gildistöku laganna í tvö ár? Eftir því sem maður hefur kynnt sér í fjölmiðlum og umsögnum einstakra manna eftir að þessar tillögur komu fram --- þær voru ekki ræddar við gestina í nefndarstarfinu, ég veit ekki til þess --- virðist sem þrátt fyrir ákvæðið um árin tvö geti frv. talist afturvirkt, þ.e. að með því væru aðilar skikkaðir til að taka á sig þær kvaðir sem fylgja sem gæti í einhverjum tilvikum verkað líkt og um afturvirkni væri að ræða. Nú er ég ekki lögfróður maður, hæstv. forseti. Ég skal ekki dæma um það en maður heyrir að menn telja enn að þessi ákvæði geti, þrátt fyrir breytingarnar, talist afturvirk. Í þessu sambandi, hæstv. forseti, er rétt að minna á að í kosningabaráttunni síðasta vor, þegar rætt var um hugmyndir stjórnarandstöðuflokkanna um að breyta fiskveiðilöggjöfinni þar sem menn töluðu yfirleitt um fimm ára aðlögun, þá var það talinn allt of stuttur tími. Hæstv. forsrh. sem er 1. flutningsmaður þessa máls sagði m.a. á fundum að kvótamálið væri þannig vaxið að allt mundi fara upp í loft ef menn ætluðu að setja ákvæði um að ná fram ákveðinni breytingu á fiskveiðistjórnarlögunum á fimm árum. Hann taldi að allt færi upp í loft. Hann taldi slíkt tal gjörsamlega ábyrgðarlaust og annað eftir því, hæstv. forseti. Ég gæti fundið þessi ummæli og lesið þau upp en ég held að ég muni þau nokkurn veginn. Þau orð féllu á fundi austur á Egilsstöðum þar sem hæstv. forsrh. sagði m.a. að stjórnarandstaðan mundi setja allt í uppnám, gengi á eignarréttindi manna o.s.frv. með slíkum breytingum og það væri óeðlileg framsetning. Hér er hins vegar verið að tala um tveggja ára aðlögun og maður spyr: Hvað hefur breyst frá því á síðasta vetri til dagsins í dag að því er þetta varðar hjá hæstv. forsrh.? Í öðru lagi, hæstv. forseti, varðandi 2 milljarða kr. í tekjur. Hvers vegna 2 milljarða kr.? Ég hef ekki áttað mig á eða fengið skýringar á því að setja mörkin við 2 milljarða kr. Ég skil heldur ekki hvers vegna menn setja mörk við 5%. Hvers vegna ekki 8%, hvers vegna ekki 10% eða 12%, eins og heimild er í fiskveiðistjórnarlögunum fyrir að eitt fyrirtæki megi eiga af aflaheimildum á Íslandsmiðum? Ég átta mig því ekki á rökunum fyrir þessum tölum. Ég hef þó séð í umfjöllun um brtt. að menn hafa talið að 2 milljarða kr. ákvæðið samrýmist ákaflega vel því að ákveðið fyrirtæki eigi í Skjá 1 og hins vegar að 5% ákvæðið passaði ákaflega vel til að hreyfa ekki við eign Íslandsbanka í Skjá 1. Maður spyr sig: Getur það virkilega verið að tölurnar séu fengnar með þessari aðferð? Getur það virkilega verið svo, hæstv. forseti? Þegar sett eru takmörk á eignaraðild fyrirtækja, þó að þau séu ráðandi í öðrum greinum, vakna spurningar um hvort ákvæðið sé eðlilegt með þessum hætti. Ég segi fyrir mig að maður hefði getað hugsað sér að ákvæðið hljóðaði þannig að markaðsráðandi fyrirtæki mættu ekki eiga meira en 30% eða 35% í sjónvarpsstöð og eitt slíkt ekki eiga meira en 15%, svo einhver tala sé nefnd. Ég hef ekki fengið neina sérstaka skýringu á þessari tölu varðandi 5% og hvers vegna hún er notuð en ekki einhver önnur. Ýmsar spurningar vakna við skoðun á brtt. meiri hluta allshn. Þó stendur fyrst og fremst upp úr að þrátt fyrir brtt. telja sumir að lögin standist ekki enn þá ákvæði stjórnarskrár. Það hefur m.a. verið haft eftir Sigurði Líndal að hann telji að lögin séu enn því marki brennd að þau standist ekki stjórnarskrá. Hæstv. forseti. Málið í þeim búningi sem það hefur verið fært í er engan veginn nægilega gott. Þess vegna hefur stjórnarandstaðan tekið þessa afstöðu, bæði á grundvelli þess hvernig vinnan við málið í heild sinni hefur verið og einkanlega vegna efnisatriða málsins. Því er hafnað af stjórnarandstöðunni að þetta mál gangi fram. Það er í raun sama krafa, hæstv. forseti, og meiri hluti þjóðarinnar hefur gefið til kynna í skoðanakönnunum. Meiri hluti þjóðarinnar hefur samkvæmt skoðanakönnunum hafnað þessu máli og telur vafasamt að svona sé staðið að málum, hæstv. forseti. Eignarhaldið á fyrirtækinu Norðurljósum er sett í mikið uppnám. Þetta er skuldsett fyrirtæki. Það hefur komið fram að það skuldar 5,7 milljarða kr. ef ég man rétt, hæstv. forseti. Hluti af þeim skuldum eru sagðar skuldir við lífeyrissjóði. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um hvernig þær skuldir eru til komnar en það væri náttúrlega afar fróðlegt, og vonandi fást upplýsingar um það í hv. efh.- og viðskn. á fundi í fyrramálið, hvernig þessar skuldir eru til komnar. Eru þetta lán, hæstv. forseti, eða jafnvel uppsöfnuð vanskil á lífeyrisskuldbindingum sem fyrirtækið hefur í gegnum erfiðleika á undanförnum árum safnað upp og verið breytt í lán án þess að fyrir því séu trygg veð? Hvað ef svo er? Ef svo er, hver er þá réttarstaða þeirra sem eiga greiðslur í lífeyrissjóðnum? Ég vona satt að segja, hæstv. forseti, að ef þetta frv. verður að lögum sé um að ræða lán frá lífeyrissjóðunum. Þarna er um geysilegar upphæðir að ræða, 2 milljarða kr., ef réttar upplýsingar hafa komið fram í umræðunni. Ég vona að það sé lán frekar en uppsöfnuð vanskil sem breytt hafi verið í lán og þar af leiðandi að hluta vangreiðsla inn í lífeyrissjóðina af launum viðkomandi starfsmanna. Sé um vanskil að ræða erum við að tala um réttindi fólks, að lífeyrisréttindi þeirra í framtíðinni séu í beinni hættu vegna þessara aðgerða. Við höfum svo sem ekki upplýsingar um það en vonandi fást skýr svör við þessu í efh.- og viðskn. í fyrramálið og er ekki seinna vænna að fá þær upplýsingar ásamt upplýsingum um hvað verður um fyrirtækið og áform þess um skráningu á opnum markaði. Ætlunin var að komast í Kauphöllina og það skiptir máli miðað við viðskiptaáætlanir fyrirtækisins. Því hefur verið haldið fram, hæstv. forseti, að frv. feli í sér alvarlega íhlutun í fjölmiðlamarkaðinn og gangi mun lengra en nauðsynlegt er í lýðræðissamfélagi. Það feli í sér brot á meðalhófsreglu, þ.e. að aldrei skuli ganga lengra en nauðsyn ber til. Við skulum minnast þess að í hinni frægu skýrslu nefndar menntmrh. er bent á fjöldamörg önnur atriði til að lagfæra stöðuna á fjölmiðlamarkaði til að fá fram fjölbreytni og dreifða eignaraðild og bæta skipan mála varðandi gagnsæi í eignaraðild að fyrirtækjum, ritfrelsi og sjálfstæði ritstjórna. Þess vegna er, hæstv. forseti, mikils vert að við göngum ekki á meðalhófsreglu íslenskra laga. Ég veit að hæstv. forseti er sammála mér um að það væri afar alvarlegt ef gengjum lengra en nauðsynlegt er til að ná fram lýðræðislegum og eðlilegum markmiðum. Hæstv. forseti. Ég held að það hefði mátt tryggja jafnvægi og lýðræðisleg markmið með ýmsu öðru en frv. sem hér er til umræðu eins og það var kynnt í 1. umr. og eins og það er enn, því miður, eftir brtt. meiri hlutans. Talið er að frv. sé samkeppnishamlandi, að það gangi gegn samkeppnislögum, muni draga úr aðgengi nýrra aðila að markaðnum og í raun fela í sér óhæfilegar samkeppnishindranir. Það kemur berlega fram í umsögn Samkeppnisstofnunar. Stofnunin gefur frv. falleinkunn að þessu leyti og leiðir líkur að því að það muni snúast upp í andhverfu sína og leiða til einsleitni í eignarhaldi á fjölmiðlum. Þegar umsögn Samkeppnisstofnunar til allshn. og efh.- og viðskn. er skoðuð er þar auðvitað fjöldamargt áhugavert en því miður fjalla þær umsagnir um frv. eins og það var, í þeim búningi sem það var fyrir brtt. Þar segir að ákvæðin gangi gegn markmiði samkeppnislaga. Það er ein niðurstaðan. Þar er einnig fjallað um bann við að fyrirtæki í óskyldum rekstri sé veitt útvarpsleyfi, bann við að eiga meira en 25% hlut. Samkeppnisstofnun leggur til að það ákvæði verði fellt brott úr frv., þ.e. í tengslum við óskyldan rekstur. Það er ljóst, hæstv. forseti, að Samkeppnisstofnun gerir miklar athugasemdir við þetta mál. Þeir velta fyrir sér hugtakinu ,,sameiginleg markaðsráðandi staða`` og fara nokkrum orðum það. Þeir minna á ýmis mál í því sambandi. Við þingmenn munum eftir Landsbanka og Búnaðarbanka, þegar stóð til að sameina þau fyrirtæki o.s.frv. En Samkeppnisstofnun telur málið ekki í góðum búningi og hið sama gildir um fjöldamörg önnur álit sem vitnað hefur verið til. Í raun má segja það sama um nær allar aðrar umsagnir sem bárust allshn. Flestir telja mikla annmarka á að frv. gangi fram í þeirri mynd sem það var lagt fram. Mér finnst, hæstv. forseti, mikil lítilsvirðing hafa verið sýnd fólki sem kallað var til allshn. að vinna málið eins og þar var gert. Ég mundi kalla það lítilsvirðingu ef ég væri kallaður á fund allshn. til að gera grein fyrir og hafa skoðun á máli sem þar væri til umfjöllunar og málið væri kynnt eins og frumvarp hæstv. forsrh. var við 1. umr. Þannig var farið að í allshn., farið yfir málið eins og það var. Síðan voru afgreiddar brtt. sem breyttu frv. nokkuð en jafnvel síðustu gestir allshn. fengu ekki aðgang að fyrirhuguðum breytingartillögum. Við höfum a.m.k. ekki verið upplýst um annað á Alþingi. Þeim gafst ekki kostur á að gefa umsögn um þær. Fólk mætti fyrir allshn. til að fjalla um frv. sem þar lá fyrir þótt meiri hlutinn hefði þegar gert sér grein fyrir því, eftir hinar fjölmörgu aðfinnslur, að þeir mundu þurfa að breyta frv. Þess vegna er eðlilegt, hæstv. forseti, að fengist hefði meiri tími til að skoða frv. í allshn. og fá aðila sem þar voru kallaðir til til að fjalla um frv. eftir að því hafði verið breytt. Eins og ég hef áður getið um í ræðu minni, hæstv. forseti, hafa aðilar sem komið hafa á fund allshn., t.d. Sigurður Líndal, látið hafa eftir sér í fjölmiðlum eftir að hafa séð frv. svo breytt að frv. stæðist enn ekki ákvæði stjórnarskrár og ýmislegt í því orkaði tvímælis. Hæstv. forseti. Nú fer að styttast í máli mínu. Ég mun geyma eitthvað af þeim 19 atriðum sem ég taldi upp í upphafi máls míns og taldi að þyrftu sérstakrar skoðunar við og sérstaka umræðu. Ég geymi eitthvað af þeim til síðari ræðu minnar. Vonandi verður þá líka komið fram álit og meiri upplýsingar frá efh.- og viðskn. um málið. Mér finnst mikilvægt að 2. umr. ljúki ekki fyrr en allar upplýsingar sem nefndin getur fengið um þetta mál eru komnar á skjöl og inn í umræðuna. Ég vona sannarlega að við reynum að fjalla um öll þau álitamál áður en þessari umræðu lýkur. Fjallað hefur verið um Ríkisútvarpið og stöðu þess. Ég hyggst verja síðustu mínútum ræðu minnar, hæstv. forseti, í að ræða stöðu Ríkisútvarpsins í tengslum við þessa umræðu. Ég áskil mér hins vegar rétt til að koma seinna í umræðu um málið og taka aftur til máls. Það er ljóst að Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í þágu lýðræðisins í þjóðfélagi okkar enda ber Ríkisútvarpinu samkvæmt lögum að gæta óhlutdrægni, vernda skoðanafrelsi og útvarpa fjölbreyttum skoðunum. Ríkisútvarpið er eina útvarpsstöðin sem hefur þetta lögbundna hlutverk og því er brýnt að standa vörð um það. Fjölmiðlar í einkaeigu hafa engum slíkum skyldum að gegna og geta því ef þeir kjósa, sem ég sé ekki ástæðu til að fárast yfir, hunsað lýðræðislega umræðu. Þeir geta gengið fram hjá umræðu ef því er að skipta. Ríkisútvarpið hefur hins vegar ákveðnar skyldur, sérstaklega að því er snýr að hlutleysinu og að öll sjónarmið komi fram. Hagsmunir eigenda einkastöðvanna geta ráðið því hverjir fá að tjá sig o.s.frv. Einkastöðvar geta að sjálfsögðu birt efni eftir eigin geðþótta. Ég verð hins vegar að segja, og endurtaka það til að það valdi ekki neinum misskilningi, hæstv. forseti, að ég hef ekki orðið var við það á undanförnum mánuðum og missirum að neitt hafi hallað á lýðræðislega umræðu, að menn gætu ekki komið fram skoðunum sínum o.s.frv. Ég tel að slík vinnubrögð séu ekki fyrir hendi í raun og veru í þjóðfélagi okkar nú um stundir þótt eignarhald á fjölmiðlum sé eins og það hefur verið. Það er mitt mat, hæstv. forseti. Hins vegar tel ég óhætt að fullyrða að enginn ljósvakamiðill stendur Ríkisútvarpinu framar hvað varðar fjölþætta og vandaða dagskrárgerð. Hugmyndir um einkavæðingu þess hefðu líklega í för með sér að það vandaða efni hyrfi að mestu vegna þess að það er ekki nógu markaðsvænt í augum eigenda á frjálsum markaði. Markmið einkareksturs er og verður ávallt að skila eigendum sínum hagnaði þó að vissulega hafi einkareknir fjölmiðlar á undanförnum árum átt undir högg að sækja eins og dæmin sanna. Menn hafa þar lent í rekstrarerfiðleikum. En markmið einkarekstrarins er og verður að ná hagnaði. Það er hætt við því að lýðræðisleg umræða og dýrt menningarefni mundi víkja á hinum harða einkamarkaði. Ég tel að Ríkisútvarpið, eins og það hefur verið, hafi tryggt ákveðinn farveg fyrir menningarefni og tryggi ákveðið hlutleysi í umræðu og að fjallað sé um mismunandi sjónarmið. Mér finnst að hvergi hafi verið færð fyrir því gild rök, hæstv. forseti, að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Ég heyrði hins vegar að útvarpsstjóri sagði eitthvað á þá leið að það yrði til að liðka fyrir rekstrinum ef RÚV yrði hlutafélag í eigu ríkisins. Ég kem ekki auga á rökin fyrir því máli hans og átta mig ekki á því. Hann sagði eitthvað á þá leið að stofnunin gæti með því brugðist skjótt við samkeppni og verið skjót til ákvarðana. Ég sé ekki hvað er því til fyrirstöðu að stofnuninni verði breytt þannig að hún geti brugðist skjótt við samkeppni án þess að hún verði gerð að hlutafélagi. Ég átta mig ekki á því, virðulegi forseti. Í hlutafélagsforminu felst sú hætta að til greina kæmi að selja hlutafélagið, þ.e. Ríkisútvarpið. Það er óhætt að segja að fordæmin séu slæm. Talsvert hefur verið um að ríkið hafi selt hlutafélög sín. Í því sambandi hefur margt verið nefnt til sögunnar. Í tengslum við umræðuna hefur verið nefnd salan á bönkunum. Það hefur verið nefnt að Landsbankinn hafi í raun, þegar upp var staðið, ekki verið seldur á 11,3 milljarða kr. heldur 9,5 milljarða kr. eða eitthvað slíkt. Eignaraðild þeirra sem keyptu meginhlutann í bankanum er nú talin 25 milljarðar kr., ef ég man rétt það sem komið hefur fram í dagblöðum í dag. Hæstv. forseti. Sú einkavæðing sem verið hefur í gangi í þjóðfélaginu hefur að mörgu leyti falist í að þjappa saman völdum og eignum á fáar hendur. Á sínum tíma var m.a. talað um að bankana skyldi selja og koma í dreifða eignaraðild. Það hefði auðvitað verið miklu betra fyrirkomulag og hefði verið hægt að setja takmörk við endursölu hlutanna o.s.frv. Málin mundu því horfa verulega öðruvísi við en nú í þjóðfélagi okkar þar sem tiltölulega fáir menn eiga miklar eignir og ráða miklu um framtíð og stjórn peningamála á markaði. Þeir hafa þar af leiðandi ítök í atvinnulífinu og hafa mikið að segja um umskipti og uppskipti þar eins og dæmin sanna. Sama má segja um sjávarútveginn. Þar hafa orðið mikil eignauppskipti og framsal í kvótakerfinu. Sala kvóta hefur orðið til þess að risið hafa upp nokkur stór og öflug fyrirtæki. Nú eru tíu stærstu fyrirtækin komin með yfir 50% af öllum aflaheimildum landsmanna í sína eigu. Það er ljóst, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin hefur vitandi vits stuðlað að því á undanförnum árum að í þjóðfélaginu safnaðist auður á fárra hendur. Völd hafa einnig færst á fárra manna hendur og margt sem ber að athuga í því sambandi. Hæstv. forseti. Ég ætla að láta það verða niðurlagsorð mín í þessari ræðu að ég hef ekki séð að málum sé þannig háttað á fjölmiðlamarkaðnum að þar sé allt upp í loft vegna eignarhalds á fjölmiðlum. Ég verð hins vegar var við það að hæstv. forsrh. líkar afar illa að hann skuli ekki hafa meiri tök á fjölmiðlunum en verið hefur. Menn muna kannski eftir því að menn hafa verið kallaðir á teppið hjá ráðherra, eins og sagt er, til að ræða skoðanir þeirra. Það hefur verið fundið að því þegar menn hafa sett fram skoðanir sem hæstv. forsrh. hefur ekki líkað. Ég minni á grein eða smásögu sem sem séra Örn Bárður Jónsson skrifaði fyrir nokkrum árum um sölu Esjunnar. Hún vakti afar litla kátínu á stjórnarheimilinu vægast sagt. Einnig má minna á grein Hallgríms Helgasonar um bláu höndina svo eitthvað sé nefnt. Það er því ljóst að blessuðum ráðherrunum, svo að ég fari með einhver blessunarorð í þessari ræðu, er ekki alls kostar sama hvað um þá er skrifað. Þeir virðast ekki geta unað því að í þjóðfélaginu hafi fjölmiðlar rétt á að fjalla um hæstv. ráðherra eins og þeim þykir hæfa og telja sig hafa frelsi til. Ég vara við því, hæstv. forseti, að lagafrv. sem hér er til umræðu mun takmarka eignarhald á fjölmiðlum verulega án þess að fyrir því séu málefnaleg rök. Það mætti jafnvel gera því skóna að það takmarkaða eignarhald setji ritfrelsi og prentfrelsi takmörk. Það má færa fyrir því rök að þannig sé málið í pottinn búið og takmörk á prentfrelsi megum við aldrei í lög leiða.

Herra forseti. Það gerðist í fréttum klukkan 18.30 á Stöð 2 að því var haldið fram að við stjórnarandstæðingar beittum stjórnarþingmenn ofríki og kæmum með skipulögðum hætti í veg fyrir að þeir fengju að láta til sín heyra í ræðustól Alþingis um þetta veigamikla mál. Það var ekki minni maður, herra forseti, en hæstv. forseti Alþingis, Halldór Blöndal, sem hélt þessu fram og sagði í tilgreindu viðtali, með leyfi forseta: ,,Eins og sakir standa núna er búið að halda, bara við 2. umr., 99 ræður um fundarstjórn forseta og 26 eru á mælendaskrá. Það eru kannski allir eða a.m.k flestir stjórnarandstæðingar þannig að þeir eru ráðnir í því að hleypa ekki öðrum að.``

Hyggst hv. þm. ræða fundarstjórn forseta eða ummæli forseta í fjölmiðlum?

Það er nákvæmlega það sem ég er að gera. Það lýtur að þeirri umræðu. Þarna er því haldið fram af hálfu forseta Alþingis að við stjórnarandstæðingar sjáum til þess með skipulegum hætti að gefa ekki stjórnarliðinu kost á að taka þátt í þessari umræðu. Ég hygg að tveir stjórnarliðar hafi tekið þátt í þessari umræðu en hins vegar hafa verið haldnar 15 eða 20 ræður. Það eru þrír stjórnarliðar á mælendaskrá en hana skipar núna 21 þingmaður. Næsti ræðumaður er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Einnig er á mælendaskrá númer sjö í röðinni hv. þm. Jónína Bjartmarz. Númer 13 í röðinni er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég minnist þess að þeir hv. þingmenn sem ég nefndi hafi skráð sig á mælendaskrá í málinu strax á fyrsta degi umræðunnar. Nú erum við á þriðja degi hennar. Við allar eðlilegar aðstæður ættu þeir að hafa haldið ræður sínar fyrir löngu. Mér er því næst að halda að umræddir þingmenn hafi sjálfir óskað eftir því að vera færðir aftar á mælendaskrá. Ef það er svo að stjórnarliðar vilji taka þátt í þessari umræðu, sem stjórnarandstæðingar hafa kallað mjög ákveðið eftir, þá vil ég a.m.k. fyrir mína parta lýsa því yfir, og veit ég tala fyrir mun flestra annarra stjórnarandstæðinga, að stjórnarliðum er velkomið að fara fram fyrir marga þá sem á mælendaskrá eru. Þeir þurfa ekki annað en að biðja um það og lyfta litla fingri í þeim efnum. Ég hafna því algerlega yfirlýsingu hæstv. forseta um að stjórnarliðar fái ekki sín tækifæri við umræðuna. Það eru þeir sem eru á myljandi flótta frá þessari umræðu og hafa ekki, þrátt fyrir ítrekaðar óskir okkar, viljað koma í ræðustól og standa fyrir máli sínu. Ég mótmæli einnig því sem fram kemur í umræddri frétt af hálfu hæstv. forseta Halldórs Blöndals, sem ég veit að er hér í húsinu og hlýðir á mál mitt og ég vænti þess að hann komi og svari fyrir sig, að hér sé málþóf í gangi sem aldrei hafi sést eða þekkst á hinu háa Alþingi áður. Það er fjarri lagi. Við erum á þriðja degi í mikilvægri umræðu. Hér fer fram mikilvægasta umræða síðari tíma, að minni hyggju, um lýðræðið í landinu. Enn er nóg eftir að ræða um. Ég hef hlýtt á hverja einustu ræðu, herra forseti, og fylgst með því að menn halda sig ákveðið og skýrt við efnið.

Herra forseti. Ég vil gera þá athugasemd við stjórn forseta að eftir því sem fram kom í fréttum klukkan hálfsjö segir hæstv. forseti að stjórnarandstæðingar séu ráðnir í að hleypa ekki stjórnarliðum í ræðustól. Mér finnst alvarlegt af forseta að segja þetta. Það er forseta að setja menn á mælendaskrá eftir því sem þeir biðja um orðið. Öllum er frjálst að gera viðvart og biðja um orðið, bæði stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum. Það er ekki við okkur að sakast yfir því að svo fáir stjórnarliðar hafi beðið um orðið. Það er margbúið að kalla eftir viðhorfum stjórnarliða til málsins. Núna eru tveir þeirra á mælendaskrá sem hefðu átt að vera búnir að halda ræður, ef þeir hefðu ekki þráfaldlega fært sig aftar á mælendaskrána. Það er ekki við okkur að sakast þótt stjórnarliðar hörfi undan af einhverjum ástæðum. Ég hefði viljað að fleiri stjórnarliðar hefðu frá upphafi verið virkir þátttakendur í þessari umræðu. Við hefðum þá getað skipst á skoðunum og farið yfir þetta. Okkur stjórnarandstæðingum er hreint ómögulegt að skilja hug stjórnarliða og hvernig þeir geta stutt þetta frv. Það hefði hugsanlega komið í ljós ef þeir hefðu tekið til máls.

Herra forseti. Strax eftir að ég heyrði hin makalausu ummæli meginforseta þingsins, hv. þm. Halldórs Blöndals, færði ég mig neðar á mælendaskrá, alveg neðst til að skapa svigrúm fyrir stjórnarliða þannig að við gætum haft eðlileg skoðanaskipti við þá um þessi mál. Ég hygg að allir stjórnarandstæðingar á mælendaskrá séu tilbúnir að gera hið sama og ég, að færa sig aftar á mælendaskrá til þess að skapa svigrúm fyrir stjórnarliða í umræðunni. Ég óska eftir því, herra forseti, að þeim athugasemdum verði komið á framfæri við forseta þingsins Halldór Blöndal, 2. þm. Norðaust., vegna ummæla hans. Stjórnarandstæðingar eru reiðubúnir til samráðs við hann um að færa sig aftar til að skapa svigrúm fyrir alla þá stjórnarliða sem óska eftir að taka til máls. Það er makalaust að fylgjast með því hvernig tveir þeirra stjórnarliða sem hér hafa verið nefndir, Jónína Bjartmarz og Guðlaugur Þór Þórðarson, hafa sífellt fært sig neðar á dagskrána. Guðlaugur Þ. Þórðarson átti að vera á undan mér í fyrrinótt í þessari umræðu en hann færði sig neðar á mælendaskrá og er greinilega að færa sig enn neðar núna, eftir því sem mér sýnist. Það er alveg óþolandi, herra forseti, að þurfa að hlusta á formann þingflokks framsóknarmanna fara með rangfærslur í sjónvarpi um að hér tali hver stjórnarandstæðingurinn á fætur öðrum í þrjá til fjóra tíma án þess að fjalla um frv. málefnalega.

Forseti vill undirstrika að hér er verið að ræða um fundarstjórn forseta en ekki fréttatíma sjónvarpsstöðvanna.

Þetta er vissulega um fundarstjórn forseta þar sem forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, heldur því fram að við teppum ræðustólinn til að stjórnarliðar komist ekki að. Við viljum auðvitað leiðrétta þessar rangfærslur. Það er eðlilegt að við gerum það undir liðnum um fundarstjórn forseta. Við viljum koma því áleiðis til forseta að við séum reiðubúin að víkja, færa okkur neðar á listann til að allir þeir stjórnarliðar sem vilja tala í þessu máli komist að á þessu kvöldi og þessari nóttu.

Þetta hefur komist að þrisvar í þessari umræðu um fundarstjórn forseta.

Við óskum eftir því að þetta komist áleiðis til forseta og allra þeirra stjórnarliða sem tala vilja við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vek athygli hæstv. forseta á 8. gr. laga um þingsköp Alþingis þar sem stendur í 1. málsgrein: ,,Forseti stjórnar umræðum og sér um að allt fari fram með góðri reglu.`` Ég hygg að hæstv. forseti hafi gert sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem hvílir á honum hvað þetta varðar. Mér finnst að hæstv. forseti ætti að skoða þá hug sinn varðandi þá kröfu sem gerð er til hæstv. forseta áður en hann ber vandamál á torg eða í fjölmiðla. Samkvæmt fréttum á Stöð 2 í kvöld klukkan 18.30 var tekið viðtal, ekki við 2. þm. Norðaust. heldur forseta Alþingis. Þar talaði forseti Alþingis, forseti minn og forseti okkar þingmanna allra, við fjölmiðla um vandamál og málþóf á Alþingi. Ég hefði skilið það ef viðtalið hefði verið við formann þingflokks Sjálfstfl. eða formann þingflokks Framsfl. Þeir gátu eðlilega komið með slíkar athugasemdir á sínum forsendum. En forseti þingsins, sem er forseti okkar allra, hefur að mínu viti ekki rétt til að bera störf sín í þágu allra þingmanna á torg og í fjölmiðla eins og þarna er gert þar sem vitnað er til þess að forseti Alþingis kallaði umræðuna sem hér fer fram málþóf. Stjórnarandstaðan kemur hins vegar af fjöllum og kannast ekki við það. Ég veit ekki annað en stjórnarandstaðan hafi verið hér og rætt málin. Stjórnarþingmenn geta hins vegar verið uppi á fjöllum, Hvannadalshnjúk eða hvar sem er. Þetta eru því mjög ómakleg ummæli hjá hæstv. forseta sem á að vera í þingsal. Hafi hann eitthvað við þingmenn að segja getur hann komið því á framfæri í þingsal. Hafi hann einhverjar athugasemdir varðandi störf eða mál þingmanna þá geri hann það í þingsal. Ég vil taka það skýrt fram að ég skil 8. gr. þingskapa þannig að forseti stjórni umræðum og sjái um að allt fari fram með góðri reglu í þingsal en ekki úti á torgi. Forseti Halldór Blöndal, sem hefur verið viðloðandi Alþingi frá 1961, segist aldrei hafa séð málþóf í líkingu við það sem hann nú telur standa yfir. Málþóf hverra? Ef hann hefur eitthvað út á störf þingmanna að setja þá getur hann gert það í þingsal en ekki í fjölmiðlum eða úti á torgi. Ef honum finnst að stjórnarsinnar hafi verið slappir í umræðunni þá getur hann svo sem hvatt þá til að taka meiri þátt. Hann gæti komið athugasemdum til formanna þingflokka stjórnarflokkanna um að honum finnist þeir slappir í umræðunni, sem þeir hafa og verið, og málin komist ekki nægilega vel til skila. En að bera á torg vangaveltur um störf í þingsal finnst mér ekki vera í verkahring forseta.

Hæstv. forseti. Ég sat á skrifstofu minni, fylgdist með umræðum og var að blaða í skjölum þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson kvaddi sér hljóðs og mig rak í rogastans. Ég hafði ekki séð fréttir Stöðvar 2 í kvöld og varð undrandi að heyra af ummælum hæstv. forseta Alþingis. Þau eru alls ekki rétt. Ég hef beðið spenntur í nokkra daga eftir að fá að heyra í stjórnarliðum, að þeir kæmu í stólinn og héldu glæstar ræður og maður fengi tækifæri til að fara í andsvör við þá og eiga við þá heiðarleg orðaskipti, orðaskylmingar og fá að heyra sjónarmið þeirra og rökstuðning fyrir þessu makalausa frv. sem hér er til umræðu. Því miður hefur það ekki verið svo. Stjórnarliðar hafa verið fámennir í þingsalnum undanfarna daga. Þeir hafa brillerað með fjarvistum. Þeir hafa kannski setið á skrifstofum sínum og fylgst með í gegnum sjónvarp, ég veit það ekki. Sennilega hafa þeir gert það og ég vona reyndar að þeir hafi gert það. En þeir hafa lítið verið í salnum og enn minna verið í ræðustólnum. Það er alveg á hreinu. Við höfum orðið vitni að því að stjórnarliðar hafa fært sig niður eftir mælendaskránni. Ég hef áður sagt að ég tel að þetta sé með ráðum gert. Þeir reyna að láta líta út fyrir að þeir taki þátt í umræðunum í augum þeirra sem fylgjast með umræðum á Alþingi í sjónvarpinu. Þeir tryggja að skammstafanir sínar séu á skjánum þannig að fólk fái á tilfinninguna að þeir taki þátt í umræðum. En svo er því miður ekki, virðulegi forseti. Ég þurfti sjálfur að færa mig til á mælendaskránni í fyrrakvöld eða gærkvöldi. --- Þetta eru orðnar svo langar umræður að maður ruglast auðveldlega á dögum. --- Ég þurfti að taka þátt í veislu með formönnum þingflokka með forseta ungverska þingsins. Ég varð því að fara úr salnum í nokkra klukkutíma og lét færa mig niður eftir listanum. Þegar ég kom til baka bað ég um að láta færa mig upp aftur en það var alveg ómögulegt. Á sama tíma sá maður stjórnarþingmenn rúlla niður eins og steina í fjallshlíð, niður eftir listanum allt kvöldið og langt fram á nótt. Enginn þeirra fór í ræðustól. Mér finnst því bera í bakkafullan lækinn að hæstv. forseti Alþingis skuli notfæra sér einn af hinum hötuðu fjölmiðlum Baugsmiðlana svokölluðu til að koma skoðunum sínum á störfum þingsins á framfæri og vega að stjórnarandstöðunni úr launsátri. Auðvitað ætti hann að vera í salnum, taka þátt í umræðum og leyfa okkur heyra álit sitt úr ræðustól í staðinn fyrir að stunda þessi vinnubrögð. Þetta kom mér mjög á óvart. Mig rak í rogastans og hljóp því strax hingað út og kann því að vera svolítið andstuttur. Ég tel rétt að það komi fram að það er ekki verið að stunda málþóf. Ræðurnar hafa verið mjög málefnalegar, þær hafa fjallað um efnisatriði þessa mikilvæga máls og ég tel fullvíst að hér verði áfram málefnalegar ræður.

Virðulegi forseti. Vegna hins dæmalausa viðtals við forseta þingsins, Halldór Blöndal, þá vil ég spyrja forseta hvort hv. þm. Halldór Blöndal sé ekki örugglega í húsinu.

Ég hygg að svo sé.

Væri hægt að kalla hann til fundar vegna þess að umræðan snýst að mestu um störf hans?

Þessi umræða er farin að snúast um fréttir fjölmiðla fremur en fundarstjórn forseta.

Nei. Ég kem reyndar að því á eftir.

Það væri gott að hv. þm. kæmi að því. En ég hygg að Halldór Blöndal viti af þessari umræðu.

Ég held að það sé rétt hjá hæstv. forseta sem hann hyggur, að Halldór Blöndal viti af þessari umræðu. Það er svo samkvæmt töflu hér frammi að Halldór Blöndal er í húsinu. Ef ég þekki hæstv. forseta Halldór Blöndal þá horfir hann á og fylgist með. Þar er hið vökula auga að fylgjast með ræðustól Alþingis.

Það er enginn stjórnarliði hérna.

Ég vil geta þess að enginn fylgismanna þessa máls er í salnum. Hér eru bara stjórnarandstæðingar og andstæðingar málsins. Hér eru engir framsóknarmenn sem styðja málið og engir sjálfstæðismenn. En Halldór Blöndal er í húsinu. Ég vænti þess að hæstv. forseti komi og taki þátt í umræðunni. En þegar hann fór í fréttirnar og talaði um störf þingsins datt mér í hug að árinni kennir illur ræðari. Ég hygg nefnilega að það sé svo að margt í fundarstjórn hæstv. forseta, virðulegi forseti, hafi orðið til að búa til sennilega 60--70 af þeim ræðum um fundarstjórn forseta sem hann fjallaði um í fjölmiðlum. Ég hygg að ef betur hefði verið haldið á málum af hæstv. forseta þingsins hefði umræðan jafnvel verið langt komin. Þá hefði gefist tími til annars en að ræða um störf forseta. Forseti hefur verið alveg einstaklega klaufalegur, hálfgerður klaufabárður, við að stjórna þinginu. Hann hefur gert allt hálfvitlaust með reglulegu millibili. Ég vil því, virðulegi forseti, gera athugasemdir við ummæli hans í fjölmiðlum. Jafnframt vil ég spyrja þann forseta sem nú er í forsetastól hvort við stjórnarandstæðingar höfum ruðst fram fyrir stjórnarsinna sem beðið hafa um orðið. Raunin er að aðeins einn sjálfstæðismaður hefur talað og sennilega af illri nauðsyn. Hann varð að fylgja eftir nefndarálitinu. Einn framsóknarmaður talaði í 30 mínútur í gær og flutti ræðu sem hann flutti einnig við 1. umr. Sagt er að það sé eina ræðan sem komin er inn á vef Alþingis, ræða hv. þm. Hjálmars Árnasonar, af því að ræðuritarinn gat farið í tölvuna og gert ,,copy og paste``. Það er eina ræðan sem er yfirlesin og tilbúin frá síðustu tveimur dögum. Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki öðru en að hinn vaski forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, fari að ganga í salinn til að liðka fyrir störfum þingsins.

Herra forseti. Ég vil árétta spurningu hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Er það upplifun hæstv. forseta að stjórnarandstæðingar hafi með skipulegum hætti troðið stjórnarliðum um tær og troðið sér fram fyrir þá á mælendaskránni?

Forseti segir ekki að þeir hafi troðið sér fram fyrir neinn á mælendaskrá, enda eru menn almennt ekki teknir fram fyrir á mælendaskrá gegn vilja þeirra sem þar sitja fyrir.

Ég þakka fyrir. Það var nákvæmlega þetta sem ég vildi fá fram. Á sama hátt hefur sitjandi forseti staðfest að ummæli Halldórs Blöndals, hæstv. forseta Alþingis, eru röng 

Forseti hafnar því að lagt sé út af orðum hans með þessum hætti.

Ég þakka hins vegar forseta fyrir að hafa staðfest í einlægni að hér er ekki um neitt ofbeldi að ræða heldur þvert á móti viljaleysi stjórnarþingmanna til að taka þátt í umræðunni. Það er ákaflega erfitt að taka þátt í umræðunni í þingsal án þess að vera á staðnum. Ég vek athygli á því að þeir hv. stjórnarliðar, að Kristni H. Gunnarssyni undanskildum, sem eru hér á mælendaskrá og eiga væntanlega að tala fyrr en síðar eru ekki á staðnum. Það er því erfitt að koma því við. Ég vek athygli á ákvæði þingskapa sem lúta að rétti forseta til að skáka til mönnum á mælendaskrá og tryggja með því að ólík sjónarmið geti vegist á og geti víxlast. Það hittist þannig á að sá sem hér stendur stýrði og stjórnaði fundi við upphaf umræðunnar á þriðjudag og gætti þess eins og hann gat að jafnræði væri milli flokka, á milli stjórnar og stjórnarandstæðinga, til að sjónarmið gætu vegist á. Þess vegna er enn undarlegra að þetta skuli koma upp á þriðja degi umræðunnar, þegar aðeins tveir stjórnarliðar hafa nýtt sér rétt sinn til að taka til máls. Umræðunni um málþóf skal því enn hafnað. Ég vil þakka sitjandi forseta fyrir að hafa staðfest skilgreiningu mína. Ég vil árétta tilboð mitt. Ég vænti þess að það tilboð standi einnig af hálfu annarra fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Þeir eru vissulega sáttir við að forseti beiti því valdi sínu sem hann hefur samkvæmt þingsköpum til að tryggja að ólík sjónarmið vegist á og færi til í einu vetfangi þá tvo liðsmenn stjórnarinnar sem eru á mælendaskrá, þannig að þeir megi tala á næstu mínútum, verði þriðji eða fjórði ræðumaður í röðinni. Ég hvet forseta til að taka þessu góða tilboði.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að þessi umræða fari fram undir þessum lið og er í raun virðingarvottur við forseta þingsins. Hún ber þess vott að menn vilja taka forseta Alþingis alvarlega. Hann lýsti því yfir í fjölmiðlum í kvöld að hann hefði áhyggjur af því að hér væri gengið á rétt stjórnarsinna í umræðunni. Reyndar kvað hann nokkuð fast að orði í því efni. Hann sagði að stjórnarandstæðingar væru ráðnir í að hleypa ekki öðrum að umræðunni. Hér hefur komið fram og verið staðfest af fjölmörgum þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þetta er misskilningur í besta falli, mistúlkun og útúrsnúningur í versta falli. Ég vil leggja áherslu á að í dag hefur margoft verið óskað eftir því að stjórnarþingmenn taki þátt í umræðunum. Ég minnist þess að í morgun var þeim orðum sérstaklega beint til hæstv. viðskrh. Valgerðar Sverrisdóttur að hún kæmi inn í umræðuna og fjallaði um þá þætti sem að henni og ríkisstjórninni snúa. Hér hefur mikið verið fjallað um þær miklu breytingar sem orðið hafa á íslensku samfélagi í kjölfar einkavæðingar undangenginna ára og samþjöppunar á fjármagni. Ég tel að það mál sem hér hefur verið til umræðu, fjölmiðlamálið, sé aðeins yfirborðið á þeirri umræðu. Ríkisstjórnin hefur alltaf hafnað því að taka á rótum vandans en við höfum kallað eftir viðhorfum og afstöðu hæstv. viðskrh. og annarra ráðherra til þessarar umræðu. Ég óska eftir að því verði komið á framfæri við stjórnarþingmenn, ekki síst ráðherra í ríkisstjórn, að þeir komi til þessarar umræðu.

Ég hygg að þeir hv. þingmenn og ráðherrar sem ekki eru í salnum hljóti að fylgjast með umræðum á skrifstofum sínum og muni því fá þessi skilaboð.

Hæstv. forseti. Umræðan sem nú fer fram um fundarstjórn forseta er lík hinni fyrri að því leyti að hæstv. forseti tekur ekki mark á henni. Hann greiðir ekki fyrir þingstörfum með því að koma til umræðunnar og svara fyrir það sem hann sagði í fjölmiðlum áðan. Það var merkilegt að hæstv. forseti skyldi leita á náðir fjölmiðla sem hann hefur sjálfur valið ýmis nöfn að undanförnu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, sjónarmiðum sem eiga fyrst og fremst erindi til okkar á hv. Alþingi. Það er merkilegt að hann skuli kvarta yfir því að hér sé málþóf og menn þurfi að sitja yfir því langar nætur. Það leggst lítið fyrir gamlan flensara úr hvalnum, sem hefur örugglega oft staðið langa vaktina þar, að hann væli undan umræðum um mikilvæg mál þótt þær taki daga og nætur. Enn þá minna finnst mér leggjast fyrir hann að geta ekki mætt til umræðunnar til að svara fyrir það sem hann lét frá sér fara í fjölmiðlum áðan. Auðvitað er það ekki bjóðandi að fara út á Austurvöll til að láta taka við sig viðtal, með þeim hætti sem hæstv. forseti gerði, og vera með tómar rangfærslur. Auðvitað veit forseti allra manna best að það hefur ekki verið nokkur vandi fyrir stjórnarliða að komast að í umræðunni. Mér þykir ánægjulegt að sjá hæstv. forseta þingsins, yfirflensarann gamla, mættan í þingsal. Tilbúinn til að taka þátt í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég er feginn því að hæstv. forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, skuli mættur í salinn. Ég vona að hann hafi heyrt þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég ætla ekki að endurtaka þær í löngu máli en bendi á, hæstv. forseti, að fundarstjórnin hefur stundum verið með þeim hætti að hægt hefði verið að flýta fundarhaldi verulega, þ.e. þegar við höfum spurt um dagskrá þingsins, hversu lengi fundir ættu að standa o.s.frv. Við því hafa stundum ekki fengist svör, jafnvel ekki klukkutímunum saman. Ég held að lengsta umræðan um það efni hafi verið 70 mínútur, hæstv. forseti. Ég ætla að stytta mál mitt og koma mér beint að efni líðandi stundar og spyrja hæstv. forseta, að viðstöddum hv. þm. Halldóri Blöndal: Hversu lengi hyggjast menn halda áfram á þessu kvöldi? Er hægt að fá einhver skynsamleg og skýr svör við því eða ætla menn áfram að haga stjórn þingsins þannig að aldrei fáist áætlun um hvernig skuli vinna? Þarf það alltaf að gerast eftir geðþótta frá einni stundu til annarrar? Þess vegna ítreka ég spurninguna, hæstv. forseti: Hversu lengi fram eftir kvöldi eða fram á nótt á að starfa?

Hv. þm. spyr hversu lengi eigi að halda áfram. Ég tel að það sé ekki ljóst. Hins vegar hafa hv. þm. verið varaðir við því að umræður gætu dregist. Hér eru margir á mælendaskrá. Þessi umræða um fundarstjórn forseta hefur staðið í hálfa klukkustund og tíu hv. þingmenn tekið til máls. Ræður um fundarstjórn forseta í umræðum um útvarpslög og samkeppnislög teljast nú orðnar um hundrað.

Hefðu komið svör, hefði hún styst.

Ég bendi á að því lengur sem umræður um fundarstjórn forseta standa því meiri hætta er á að umræður dragist fram á nóttina.

Hæstv. forseti. Ég nýti nú seinna tækifæri mitt til að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta og vil byrja á að spyrjast fyrir um það. Það má vera að ég spyrji fávíslega en ég hef mér til afsökunar að ég er tiltölulega nýr á þingi. Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort það gildi einhverjar reglur um það hvernig þingmenn megi láta færa sig niður eftir mælendaskrá. Ég hef tekið þessa mælendaskrá mjög hátíðlega, þ.e. þegar ég skrái mig á mælendaskrá tel ég að það eigi að standa, að menn eigi að standa sína plikt og halda ræðu þegar að þeim kemur. Menn ættu hreinlega ekki að geta fært sig niður eins og þeir hafa verið að gera. Það kom mér mjög á óvart þegar ég uppgötvaði það fyrir nokkrum dögum að þetta væri hægt þegar að ég varð vitni að því. Ég horfði agndofa upp á það hvernig þeir örfáu stjórnarþingmenn sem þó hafa skráð sig til máls rúlluðu niður listann eins og steinar í fjallshlíð, eins og ég sagði áðan. Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. forseta hvort um það gildi einhverjar reglur, hvort þingmenn þurfi að tiltaka haldbærar ástæður fyrir því að láta færa sig niður eftir mælendalista. Ég hef gert þetta einu sinni, aðeins einu sinni á mínum ferli, og hafði mjög góða afsökun fyrir því. Ég þurfti að sinna skyldustörfum sem formaður þingflokks Frjálsl. En þetta þætti mér vænt um að fá upplýst. Hitt er svo annað, að ég var að fá í hendur handrit af fréttinni á Stöð 2 í kvöld, eins og ég sagði áðan. Ég sá ekki þessa frétt en nú hef ég handritið fyrir framan mig og sé hvernig hún er upp byggð. Í sjálfu sér er ekkert út á hana að setja en ég sé að ég var jafnframt í viðtali og sagði að í ræðu minni --- sem ég er reyndar búinn að halda núna --- ætlaði ég að vitna í tvær góðar bækur.

Ætlar hv. þm. að tala um fundarstjórn forseta eða ætlar hann að vitna í sjálfan sig í sjónvarpsfréttum?

Nei, hann ætlar að tala um fundarstjórn forseta. Hann ætlar að tala um ummæli forseta varðandi ...

Ummæli forseta í sjónvarpsfréttum eru ekki fundarstjórn forseta, hv. þm.

Nei, er það ekki? Allt í lagi. Þá látum við þar við sitja og komum að því í seinni ræðu minni um þetta mál sem verður sennilega eftir fjóra daga ef svo fer fram sem horfir. Ég vil hins vegar kalla eftir því, hæstv. forseti, hvort hér gildi einhverjar reglur. Mér finnst með ólíkindum að þingmenn geti fært sig niður eftir listum því að við hinir, aðrir þingmenn á hinu háa Alþingi, miðum störf okkar við að ákveðnar persónur ætli að tala í ákveðinni röð á þingfundum. Við reiknum t.d. með því að komast í andsvör við ákveðna þingmenn sem við viljum eiga skoðanaskipti við. 

Ekki tveggja manna tal hérna.

Ef menn ætla að stunda slíkan leikaraskap finnst mér það alveg forkastanlegt, hæstv. forseti.

Sú regla hefur gilt þegar sá er hér stendur hefur verið í forsetastóli að það er auðvelt að færa sig niður lista en erfitt að færa sig upp.

Forseti. Ég hef aldrei verið forseti Alþingis en ég hef verið fundarstjóri á fundum og stjórnað ýmsu verki sem mér hefur verið falið. Við slíka stjórn hef ég talið að hlutverk mitt væri að sjá til að menn færu að réttum formsreglum. Ég hef hagað þeim störfum í samræmi við það meginmarkmið fundarstjóra að vera þjónn þeirrar samkomu sem valið hefur hann til þjónustu við sig. Slíkur maður hefur rétt til eigin skoðana og á að tjá þær þegar það á við en hann á ekki að láta þær hafa bein áhrif á gang mála á fundinum. Þetta virðist vera öðruvísi á Alþingi undir stjórn hv. þm. Halldórs Blöndals, sem kosinn hefur verið forseti í nokkur ár, með mismörgum atkvæðum að vísu. Hann virðist telja að það fylgi hlutverki sínu að vera eins konar fréttaskýrandi og jafnframt dómari svipað og gerist í listdansi á skautum þar sem menn rétta upp spjald með númeri eða á hrútasýningum þeim sem hæstv. forseti mun hafa vanist í gamla daga þegar hann var að hefja stjórnmálaferil sinn. Þá var afurðum bænda í héraði og háttvirtra kjósenda lýst með tilteknum hætti og voru hafðir til þess sérstakir matsmenn sem þó báru ekki titilinn ,,forseti``, ef ég man rétt af kynnum mínum af slíkum mönnum. --- Þakka þér fyrir. Hv. 2. þm. Norðaust. rétti mér miða og á honum stendur, þingmönnum til upplýsingar: ,,Passaðu þig á vatninu.`` Ég veit ekki alveg hvort forseti er farinn að lauma einhverjum töflum í vatnið til þess ýmist að halda mönnum betur vakandi eða kannski til þess að draga úr þróttinum. Hæstv. forseti Alþingis á hins vegar ekkert með að gefa umræðum á þingi eitthvert nafn. Hann á allra síst að gera það í sjónvarpinu. Það verður forseti þó að hafa eftir skaplyndi sínu en það er hins vegar langt fyrir utan hlutverk hans og ámælisvert að forseti ætli þingmönnum það, þegar þeir ræða um landsins gagn og nauðsynjar frammi fyrir slíku frv. sem hér er á borðum okkar að þeir séu í einhverjum fundarbragðatrixum, svo að ég vitni í ungan þingmann, til að koma andstæðingum úr ræðustól eða meina þeim að komast í hann.

Hver er hinn ungi þingmaður?

Hinn ungi þingmaður er einn af fyrrverandi frjálshyggjuþingmönnum Sjálfstfl. Ég vil ekki fara nánar út í það. Þessu hlýt ég að mótmæla, eins og aðrir þeir sem hér hafa komið upp, og krefjast skýringa á háttalagi forseta Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. forseti Alþingis hefur orðið við ósk minni um að koma í fundarsal og hlusta á þá umræðu sem hér hefur farið fram um viðtal sem tekið var við hv. þm. Halldór Blöndal, forseta Alþingis, á Stöð 2, sem sumir kalla annað en Stöð 2 en sleppum því. Hv. þm. hefur verið í salnum og hlustað á athugasemdir okkar. Eins og ég gat um áðan og geri ráð fyrir að hann hafi heyrt hefur hann lagt sitt af mörkum og verið mjög duglegur við að gera framkvæmd þingsins erfiðari með alls konar vitleysislegum ákvörðunum sem hafa tafið mjög þingstörf. Ég lít svo á að hv. þm. sé okkur sammála. Þögnin er sama og samþykki í þessu tilfelli. Hv. þm. Halldór Blöndal, forseti Alþingis, mun því hafa áttað sig á glappaskotum sínum sem orðið hafa til að tefja þingstörf. Jafnframt hefur komið fram, virðulegi forseti, og ég þakka fyrir þau svör, að stjórnarandstæðingar hafa ekki ruðst fram fyrir stjórnarsinna. Það er mjög athyglisvert að það hafi komið fram og þar með er ljóst að það sem hv. þm. Halldór Blöndal, forseti Alþingis, sagði í umræddu viðtali er rangt og er vitleysa. Það er þá í takt við ýmislegt annað sem snýr að fundarstjórn forseta. Ég tók eftir því áðan að allt í einu komu tveir sjálfstæðismenn inn í salinn. Ég býð þá að sjálfsögðu velkomna vegna þess að þingmanna frá Sjálfstfl. hefur verið sárt saknað. Ég tók eftir því að hv. þm. Drífa Hjartardóttir gerði töluvert af því að kalla fram í og leit svo á að henni væri mál að komast í ræðustól. Þess vegna vil ég segja, virðulegi forseti, að ég held að hv. þm. Drífa Hjartardóttir ætti að drífa sig í ræðustól.

Herra forseti. Ég hefði talið að það væri fremur til framdráttar fyrir störf þingsins að sýna meiri lipurð við stjórn fundanna. Hér liggja mörg mál fyrir, miklu fleiri en dagskrármálið sem nú er til umræðu, umrætt fjölmiðlafrumvarp. Ég hefði talið eðlilegt og fyrir bestu fyrir störf þingsins að taka málið af dagskrá, gera smáhlé á umræðu um það og ræða önnur mál sem liggja fyrir. Ég er sannfærður um að það mundi greiða fyrir þingstörfum. Það var náttúrlega mjög ósvífið af hv. þm. Halldóri Blöndal, forseta Alþingis, að bera það á torg að stjórnarandstaðan héldi langar ræður til að hleypa ekki stjórnarsinnum að. Ég lýsi því yfir, svo að hv. þm. heyri, að ég er tilbúinn að hleypa öllum stjórnarliðum fram fyrir mig ef þeir kæra sig um. Að lokum vil ég spyrja hæstv. forseta, af því að mér finnst það eðlileg krafa, hvort við fáum að vita hvenær menn hyggjast ljúka þessum fundi. Mér finnst óvissan skapa óeðlilegt ástand. Hér starfar fólk sem á fjölskyldur og vill gera sínar áætlanir og komast heim til barna sinna. Ég hefði talið það miklu eðlilegri vinnubrögð en að standa í þrefi fram eftir nóttu og halda öllu í óvissu. Mér finnst það í raun vera lítilsvirðing við þingið og þingstörfin að geta ekki sett fram einhverja áætlun. Menn gætu sagt til um hvort þingfundi ljúki á miðnætti, klukkan eitt eða tvö, þrjú, fjögur, fimm eða sex. Mér finnst það eðlileg krafa. Ég ætlast til þess að hæstv. forseti svari henni.

Forseti getur svarað því að það getur verið erfitt að gera slíkar áætlanir. Nú hafa t.d. umræður um fundarstjórn forseta staðið í 40 mínútur. Það var ekki gert ráð fyrir þeim í áætlun kvöldsins.

Þú hefðir nú getað svarað þessu.

Herra forseti. Hér hafa verið drjúgar umræður í þessu máli. Því fer þó fjarri að þær séu einsdæmi. Ég man eftir að umræðurnar um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið voru býsna umfangsmiklar og stóðu lengi, dögum saman. Ég hygg að ekki hafi nokkrum manni dottið í hug að kalla þær umræður málþóf þó að þingmenn töluðu margir, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, og töluðu drjúga stund vegna þess að efni málsins var svo umfangsmikið. Það er eitt allra umfangsmesta þingmál sem hér hefur verið lagt fram í sögu þingsins. Þingskjölin var hægt að telja í hillumetrum en ekki í sentímetrum á kili. Svo er hitt að málið sneri að grundvallaratriðum í þjóðskipulagi okkar, sjálfstæðinu og fullveldinu, og margir höfðu eðlilega miklar áhyggjur af ákvæðum samningsins og hvort þau samrýmdust t.d. ákvæðum stjórnarskrárinnar, sérstaklega þeim ákvæðum sem lutu að dómstólum. Ég man líka eftir því að í þingsölum urðu miklar umræður dögum saman og reyndar vikum saman þegar hér lá fyrir stjórnarfrv. um stofnun umhvrn. Þáverandi stjórnarandstaða taldi þetta mál þess eðlis að nauðsynlegt væri að ræða það í löngu máli og ítarlegu. Ég minnist þess t.d. að þáverandi þingmaður Ingi Björn Albertsson flutti eina allra lengstu ræðu þingsins þar til hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sló honum við, held ég. Ég held að ræða Inga Björns hafi verið átta og hálfur tími, flutt í nokkrum áföngum því fresta þurfi ræðunni nokkrum sinnum vegna annarra fundarhalda eins og gengur. Ég man líka eftir því að í þeirri miklu umræðu var lesið upp úr ágætri bók sem heitir Raddir vorsins þagna. Einn þingmaður Sjálfstfl. sem þá var í stjórnarandstöðu las upp til þess að ... 

Hver var þingmaðurinn?

... það var ágætisþingmaður sem seinna varð kosinn til æðstu embætta í þinginu. Auðvitað er þetta til marks um það að þingmenn hafa oft miklar meiningar um mál og vilja koma á framfæri ýmsum sjónarmiðum um þau, vitna til ýmissa gagna til að draga inn ný sjónarhorn eða upplýsingar í málinu. Það er ekkert við það að athuga, herra forseti, þó að menn ræði málin ítarlega, sérstaklega þegar þau eru þannig vaxin að tilefni er til. Það hefur verið gert í gegnum árin af öllum flokkum sem sitja á Alþingi. Mér finnst sú umræða sem verið hefur um þetta mál ekki neitt einsdæmi miðað við eðli málsins. Málið er þess eðlis að það snertir alla grundvallarþætti í stjórnmálum okkar. Það lýtur að mörgum veigamiklum ákvæðum stjórnarskrárinnar sem menn bera mikla virðingu fyrir. Margir hverjir hafa miklar tilfinningar til og vilja verja þau réttindi sem þar er kveðið á um og taka það óstinnt upp ef þeir telja á þau réttindi gengið. Það eru grundvallarréttindi og menn ganga ekki á þau. Enginn þingmaður sem er þeirrar skoðunar að gengið sé á grundvallarréttindi eins og tjáningarfrelsi getur tekið því með léttúð eða fáum orðum hér í umræðu um það mál. Hann hlýtur að minna sterklega á sjónarmið sín og draga fram þau rök sem hann hefur máli sínu til stuðnings. Grundvallaratriði eru grundvallaratriði. Um þau verður ekkert samið. Það er ekki hægt að fallast á að menn geti vikið þeim til hliðar að hluta til, í einhverjum mæli o.s.frv. Annaðhvort er tjáningarfrelsi eða það er ekki. Ef menn fallast á að gengið sé á það tjáningarfrelsi, a.m.k. sumra Íslendinga, erum við búin að brjóta niður þær varnir sem við höfum byggt upp. Hver veit hvert menn halda næst? Hverjir verða skertir með tjáningarfrelsi sitt í næstu lotu? Þess vegna geta menn aldrei fallist á að draga úr eða skerða tjáningarfrelsi eins eða neins. Þeir sem eru á þeirri skoðun hljóta að taka hraustlega til máls í slíkum málum. Þess vegna finnst mér að umræður um þetta mál hafi verið eðlilegar að sama skapi og það er líka eðlilegt að menn hafi skiptar skoðanir um það. Sumir eru þeirrar skoðunar að frv. sem við erum að ræða og brtt. sem gerðar hafa verið á því brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Það eru sjónarmið sem menn hafa fullan rétt á að hafa og tala fyrir. Ég tek ekki undir þær raddir sem heyrst hafa, bæði innan þings og utan, að hér sé um að ræða eitthvert marklaust málþóf. Hér hafa verið fluttar margar, ítarlegar ræður og góðar. Ég hef hlustað á mjög margar og mér hefur fundist einkenna umræðuna hvað hún hefur verið efnisleg. Menn hafa rætt um efnisatriði máls fyrst og fremst, bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar. Ég held að við eigum að vera alveg ófeimin, bera höfuðið hátt í þessari umræðu og láta ekkert á okkur fá þótt hún taki langan tíma enn. Við höfum nógan tíma. Það kemur alltaf nýr tími þegar annar hefur liðið þannig að við þurfum ekki að óttast að hann þorni upp eins og vatnslitlar ár. Við getum alveg ósmeyk haldið áfram þessari umræðu og hver talað fyrir sitt sjónarmið eins og honum sýnist og hann telur þörf á á meðan menn hafa eitthvað nýtt fram að færa í umræðunni. Á þessu máli eru mörg sjónarhorn. Það kom mjög skyndilega upp í íslenskri pólitík. Það kom mér algerlega að óvörum, ég verð að viðurkenna það. Ég hafði ekkert velt fyrir mér að neinu marki því sjónarmiði sem frv. er grundvallað á, að nauðsynlegt sé að takmarka möguleika einstakra fjársterkra aðila til að hafa áhrif á skoðanamyndun í landinu. Þegar málið kom fram var það ekki þannig að sjónarmiðin væru kynnt og síðan upplýsingar til að undirbyggja grunsemdir um að bæta þyrfti úr og tillögur eða möguleikar sem menn hefðu til að grípa til til að bæta úr, heldur kom fram fullbúið frv. um mótaðar tillögur á sama tíma og skýrslan var kynnt sem var upphafið að málinu. Umræðan hefur borið keim af því að menn voru óviðbúnir og þess vegna hefur hún tekið miklum breytingum frá því að hún byrjaði. Sjónarmið margra hafa eflaust breyst frá því að þeir fóru að velta þessu fyrir sér fyrst. Sumt hefur skýrst og annað er enn þá óskýrt. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er ekki kominn að neinni endanlegri niðurstöðu um alla þætti málsins, hvaða afstöðu ég teldi réttast að hafa til þess í einu og öllu. Viðhorf mitt til sumra þátta hefur tekið breytingum eftir því sem upplýsingar hafa komið fram sem varpa ljósi á þá þætti og annað hefur skýrst eftir því sem menn hafa haft ráðrúm til að hugsa um það. Því fer fjarri að nógur tími hafi gefist til að menn séu búnir að hugsa þessa hluti út í gegn. Geta menn ímyndað sér --- ég sé hér hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sem einstaka sinnum tekur sér í munn eitthvað um stjórn fiskveiða --- hvernig umræðan hefði verið ef ekki hefði verið nein umræða um stjórn fiskveiða, við hefðum búið við kerfi þar sem var engin stjórn? Allir hefðu getað róið á öllum skipum alla tíð, svo hefði bara skyndilega verið skutlað fram á borð þingmanna frv. um stjórn fiskveiða, segjum t.d. að það liti út eins og lögin eru í dag --- halda menn að menn hefðu verið tilbúnir að fara í þá umræðu? Haldið þið að menn hafi verið búnir að velta fyrir sér öllu því sem kynni að gerast, og við vitum núna að gerðist, og hvaða sjónarmið menn tókust á um í þessari nærri 20 ára löngu umræðu sem hefur átt sér stað? 
             Ég nefni þetta sem dæmi vegna þess að það er mjög gott til að sýna að það er erfitt að fara inn í algerlega nýja umræðu með þeim hætti að menn þurfi í raun og veru að koma til hennar á lokastigi, að menn þurfi að hefja þátttöku sína í umræðu af þessu tagi á lokastigi málsins. Mér finnst ákaflega óþægilegt að vera settur í þessa aðstöðu. Ég verð að viðurkenna það. Þetta mál er í raun og veru svoleiðis vaxið. Menn eru að glíma við það á þessum forsendum. Mér finnst það ekki gott. Ég finn að því. Mér finnst aðfinnsluvert að málið skuli ekki vera unnið eins og ég tel að eigi að vinna að pólitískum viðfangsefnum, sérstaklega þeim sem menn telja mikilvæg. Ég geri ekkert lítið úr því að það kunni að vera réttmætt að taka þetta viðfangsefni út og segja: Þetta er eitthvað sem við þurfum að ræða, eigum við að setja reglur um þessa starfsemi til að tryggja tjáningarfrelsi? Ef menn svara því játandi, hvers konar reglur eigum við að setja? Mér finnst þetta alveg gilt viðfangsefni og gildar spurningar en við þurfum tíma til að vinna úr því. Menn þurfa tíma til að vinna úr viðfangsefninu. Það er það sem mér finnst að menn hafi ekki gert. Menn hafa ekki gefið málinu eðlilegan tíma. Svona mál á að taka þeim tökum að setja niður starfshóp, vinna skýrslu og leggja hana fram til umræðu. Síðan fer sú umræða fram í þjóðfélaginu, á Alþingi, hjá fjölmiðlastéttinni og hjá stjórnmálaflokkunum. Það er grundvallarþáttur lýðræðisins. Menn mega ekki gleyma að hornsteinn lýðræðisins er stjórnmálaflokkarnir sjálfir. Þar á hin pólitíska umræða og skoðanamyndun fyrst og fremst að fara fram. Þegar menn taka svona mikilsvert mál fyrir finnst mér að menn eigi að bera það inn í flokkana. Við sem erum í þessari stjórnmálabaráttu eigum að bera málið inn í flokkana, kynna það, reifa sjónarmið okkar, heyra viðbrögð annarra og komast að einhverri niðurstöðu um það hvaða stefnu flokkurinn ætlar að hafa í þessu máli. Að því loknu eru menn í góðum færum til þess að ná niðurstöðu um málið á Alþingi og setja löggjöf. Þannig á að vinna að þessu máli að mínu viti. Mér finnst ekki eðlilegur framgangsmáti að félagarnir í stjórnmálaflokkunum sem standa að ríkisstjórninni fái ekki að koma að því fyrr en allt er um garð gengið. Mér finnst það óeðlilegt. Ég segi það bara alveg eins og er, herra forseti, mér finnst það óeðlilegt. Við erum ekki að sýna félögum okkar í flokkunum þá virðingu sem þeir verðskulda með því að vera í flokknum og vilja starfa með okkur að því að móta pólitískar áherslur. Þetta vildi ég taka fram, herra forseti, þannig að mönnum væri ljóst að mér finnst að svona eigi að standa að málum. Það er ekki staðið að þessum málum með þeim hætti sem ég tel að menn eigi að gera. Ég vildi draga þetta mjög skýrt fram. Ef menn fara að temja sér það að stytta sér leið í hinni pólitísku umræðu þannig að foringjarnir á hverjum tíma taki sér það vald að ákveða niðurstöðuna án þess að hleypa flokksfélögunum að umræðunni eru menn að ganga út úr lýðræðislegri hefð. Þá eru menn að ganga veginn út úr hinni eðlilegu, lýðræðislegu hefð sem við höfum mótað hér í áratugi, á síðustu öld og fram á þessa. Það er ekki þróun mér að skapi. Ég tel og vil vinna að því að menn styrki stjórnmálaflokkana með því að virða hlutverk þeirra og sjónarmið og rétt fólks sem er í flokkunum til þátttöku í mótun á pólitískri umræðu. Það sem menn gera með þessu máli er að stytta sér leið. Menn taka á ákaflega þröngum vettvangi pólitíska ákvörðun um niðurstöðu málsins. Mér finnst það ekki eðlilegt, herra forseti, og tel að menn eigi ekki að halda áfram á þeirri braut, heldur að hverfa frá þessu fari og yfir í það sem ég hef vanist í gegnum tíðina, að menn vinni málið með þeim hætti sem ég hef lýst. Að málinu sjálfu. Fyrsta spurningin er: Á yfir höfuð að vera að setja nokkur lög umfram þau lög sem gilda í dag? Þá er í fyrstu hægt að benda á og eðlilegt að hugsa um að í gildi eru lög, samkeppnislög, sem gilda um atvinnurekstur á fjölmiðlasviði eins og á öðrum sviðum. Þau lög eiga að stuðla að, eða tryggja eftir atvikum, að þau fyrirtæki sem starfa á þessum markaði lúti þeim reglum sem settar eru til að tryggja samkeppni. Þeir sem skipta við þessi fyrirtæki eiga að geta vænst þess að fá góða þjónustu á góðu verði. Þjónustan sem menn kaupa af fjölmiðlafyrirtækjum eru auglýsingar, og síðan fréttir og annað sem þessir fjölmiðlar hafa fram að færa. Er eitthvað í starfsemi þessara fyrirtækja í dag sem er þess eðlis, er verðmyndun á auglýsingum með óeðlilegum hætti þannig að samkeppnislög nái ekki yfir það? Eða eru undirboð í gangi á þessum markaði sem gera t.d. nýjum fyrirtækjum ókleift að hasla sér völl í samkeppni við hin sem eru fyrir? Ég hef ekki séð orð um það í þessum skjölum. Ég hef ekki séð vikið að því með neinum sannfærandi hætti að viðskiptaumhverfið á fjölmiðlamarkaði sé með óeðlilegum hætti. Ég dreg af því þá ályktun að það sé engin þörf á sérstökum inngripum löggjafarvaldsins með lagasetningu til að tryggja starfsemi fyrirtækja sem eru á fjölmiðlamarkaði eða til að tryggja að ný fyrirtæki geti haslað sér völl. Það hafa ekki komið fram upplýsingar sem benda til að svo sé. Hins vegar liggur fyrir að það er samkeppni um auglýsingar og þeir sem kaupa þá vöru hljóta að búa við það umhverfi sem þeir geta vænst að sé í markaðsþjóðfélagi. Ég fæ ekki séð að út frá þessu, sjónarhorni atvinnurekstrarins, sé nein þörf á sérstakri löggjöf, umfram samkeppnislöggjöfina. Þá geta menn velt fyrir sér: Er nauðsynlegt af einhverjum öðrum ástæðum að setja sérstaka löggjöf um atvinnustarfsemi á fjölmiðlamarkaði? Það kann að vera. Menn hafa dæmi um það. Menn hafa sett löggjöf um sjávarútveginn, um takmarkanir á eignarhald í sjávarútvegi til að koma í veg fyrir of mikla samþjöppun þar þannig að fáir aðilar geti orðið mjög efnahagslega sterkir. Menn hafa svarað þeirri spurningu játandi, að það geti verið rétt að vera með sérlöggjöf á tilteknum sviðum atvinnulífsins. Hins vegar er ólíku saman að jafna, sjávarútvegi annars vegar og fjölmiðlamarkaði hins vegar. Veltan í sjávarútvegi er um 130 eða 150 milljarðar kr. Fyrirtæki í sjávarútvegi geta orðið stór, eins og raun ber vitni, og eru mörg hver efnahagslega afar sterk. Þau geta þar af leiðandi haft sterka stöðu og beitt henni ef þeim sýnist svo. Fjölmiðlamarkaðurinn er ekki nema brot af stærð sjávarútvegsins. Efnahagslegur styrkur fyrirtækja, annarra en ríkisfyrirtækjanna, í fjölmiðlarekstri er ekki mikill. Sagan sýnir okkur það. Hér sat í þingsalnum áðan fyrrverandi ritstjóri Þjóðviljans. Það voru engar hömlur á útgáfu þess blaðs en blaðið er löngu hætt að koma út vegna þess að það vantaði rekstrargrundvöll.  Það er ekki nóg velta hlutunum fyrir sér á þeim forsendum að nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir að einstaka fyrirtæki verði of sterkt. Reynslan af fjölmiðlamarkaðnum, sem ekki veltir miklu fjármagni á hverju ári, sýnir okkur að staða fyrirtækjanna hefur í gegnum árin verið ákaflega veik, nánast undantekningarlaust. Ég sé ekki hvaða forsendur menn eiga að hafa til að setja reglur sem takmarka möguleika einstakra fyrirtækja til þess að verða sæmilega öflug á þessum markaði. Setji menn þær reglur þá eru þeir líka að reisa skorður við því að hægt sé að búa til fyrirtæki sem líkleg væru til að geta staðið af sér samkeppnina í þessari atvinnugrein. Ég hef ekki fengið nein skýr rök fyrir því að menn eigi að ganga þessa götu. Menn geta velt þessu fyrir sér og sagt sem svo: Ja, það þarf að huga að skoðanamyndun og áhrifum einstakra manna á hana. Þá spyr ég: Að hvaða leyti tengist það eignarhaldi? Ef tiltekinn maður vill hafa áhrif á skoðanamyndun almennings í tilteknu máli eða mörgum málum, er þá eina leið hans til þess að kaupa sér blað? Því fer víðs fjarri. Menn geta komið skoðunum áleiðis þótt þeir eigi ekki blöð. Ef menn eiga blöð eða ljósvakamiðla, þýðir það að menn séu líklegir til þess að beita því eignarhaldi til að tryggja framgang tiltekinna sjónarmiða? Ég segi og spyr á móti: Gott og vel, ef menn hafa þessi sjónarmið, hvar eru þá sönnunargögnin fyrir því að þetta hafi verið gert, að þetta sé meginregla á íslenskum fjölmiðlamarkaði? Það er ekki reynt að draga þau fram og verður ekki séð að menn hafi gert það. Einstaka menn hafa borið blaðamönnum á tilteknum fjölmiðlum á brýn að þeir gangi erinda eigenda sinna. Það eru mjög alvarlegar ásakanir sem hér hafa verið bornar fram ítrekað, innan þings og utan, án þess að bera því við að leggja fram sönnunargögn. Það er málflutningur sem færir þetta mál niður á plan sem ekki er við hæfi. Menn eiga að ræða þetta mál á efnislegum forsendum en ekki í þessum stíl. Það er ekki hægt að ræða svona mál með því fororði að fólkið sem vinnur í greininni, ef það vinnur hjá tilteknum manni, sé ekki traustsins vert, en ef það vinni hjá einhverjum öðrum þá sé það allt í lagi. Morgunblaðið upplýsti að það styður þetta mál. Morgunblaðið upplýsti líka að það hafi verið svo heppið með eigendur. Verður það alltaf heppið með eigendur? Eru þá aðrir fjölmiðlar, hvort sem það eru blöð eða útvarp, ekki heppnir með eigendur? Verða menn heppnir með eigendur ef við setjum einhverjar reglur um eignarhald? Er það trygging fyrir því að verða heppinn með eiganda? Mér finnst þetta eins og að draga tombólumiða, að menn setji reglur um að eignarhaldið megi vera svona og svona og þá verði menn heppnir í tombólunni. Þetta er nokkuð sem vantar ansi mikið upp á að gangi upp að mínu mati. Ég held að áður en menn huga að lagasetningu þurfi menn einmitt að skýra þetta. Er virkilega eitthvert samhengi á milli eignarhalds og fréttaflutnings? Ef svo er, í hvaða mæli er það og við hvaða skilyrði? Þetta þurfa menn að leggja á borðið áður en þeir geta lagt fram tillögu um löggjöf á þeim grundvelli. Ég útiloka ekki að það kunni að vera rétt að setja einhverja löggjöf til að ná fram því markmiði að fréttaflutningur sé --- sé hvað? --- sé eðlilegur í einhverjum skilningi. Þá þarf maður auðvitað fyrst að skilgreina hvað er eðlilegt. Það verður kannski þrautin þyngri, að menn verði sammála um hvað er eðlilegur fréttaflutningur. Það er nefnilega hluti af tjáningarfrelsinu að menn hafa frelsi til að setja fram upplýsingar og mat sitt á þeim. Aðalatriði er að menn dragi fram staðreyndir og sjónarmið en síðan getur hver og einn lagt mat sitt á það. Það er ekki hægt að banna mönnum að gera slíkt. Hvernig á að vera hægt, herra forseti, að vinna á þeim forsendum? Ég vil víkja að öðrum þætti í þessu máli, herra forseti, sem lýtur að stjórnarskránni. Það er stór angi af þessu. Í þessu máli kemur þrennt helst til álita: skorður við atvinnufrelsi, skorður við tjáningarfrelsi og skerðing á eignarrétti. Er nauðsynlegt að reisa skorður við tjáningarfrelsinu? Þetta er algerlega nýtt, að menn leggi til að gera það, eins og hér er lagt til. Almenna reglan hefur verið sú að tjáningarfrelsi hefur verið algjört. Nærtækast er að benda á prentfrelsið. Það hefur verið algjört. Menn hafa aldrei leyft sér að reisa skorður við prentfrelsinu í mjög langan tíma, eftir að menn náðu þeim áfanga að það frelsi var virt. Það frelsi varð algjört. Það náði til allra sem vildu koma málum sínum fram með þessum hætti, hvort sem þeir voru ungir eða gamlir, ríkir eða fátækir. Menn setja ekki skorður við því að menn geti komið sínu sjónarmiði áleiðis í prentmiðli. Það var einfaldlega miðill þess tíma. Tæknin hefur síðan leitt af sér m.a. útvarp og sjónvarp og eftir að menn náðu tökum á þeirri tækni og komust yfir kostnaðinn, sem er alltaf mikill í upphafi, þá hefur þróunin verið sú að tryggja að menn hafi fullkomið tjáningarfrelsi við að nota þær leiðir. Það sjáum við t.d. á EES-samningnum, á ákvæðum sem fóru inn í útvarpslögin fyrir nokkrum árum. Sjónarmið mitt er að tjáningarfrelsið í stjórnarskránni nái með sama hætti yfir útvarp og sjónvarp og það gerir við dagblað. Þar er enginn munur á í mínum huga. Takmarkanir sem menn hafa sett, leyfisbindingar á þessu, voru ekki til að takmarka frelsið. Þær voru til að tryggja möguleika fleiri til að nýta sér það á meðan það var mjög takmarkað og mjög dýrt að geta hagnýtt sér þessa tækni. Nú hefur þróunin orðið sú að það er alltaf að verða ódýrara og ódýrara að senda út efni, hvort sem það er í gegnum útvarp eða sjónvarp. Það er alltaf að verða til betri tækni til að dreifa útvarpsefni um allar jarðir. Þá auðvitað gildir það sama.  Leyfisveitingar, eins og við höfum haft, eru ekki til komnar til að setja hömlur við því að menn geti útvarpað. Þær eru til að tryggja að einn aðili taki ekki öll leyfin til sín og komi í veg fyrir að aðrir geti nýtt sér þann rétt. Þegar tæknin er að breytast þannig að þessar takmarkanir eru að falla niður þá eigum við að meðhöndla þetta form tjáningarfrelsis með sama hætti og prentfrelsið. Ég er þess vegna algjörlega ósammála því sem er gert í frumvarpinu, að gera greinarmun á prentmiðlum annars vegar og útvarps- og sjónvarpsmiðlum hins vegar. Þar er sama tjáningarfrelsi að baki að mínu viti. Því er ekki hægt að setja takmarkanir við tjáningarfrelsi þegar útvarp og sjónvarp á í hlut að mínu viti. Það er mitt sjónarmið í þessu. Ég get stutt það mörgum rökum, m.a. þeim hvernig menn hafa í raun meðhöndlað þessi leyfi í gegnum útvarpsréttarnefnd, sem er rakið ágætlega í umsögnum sem liggja fyrir í málinu, t.d. frá Þorbirni Broddasyni og ég hygg að fleiri hafi hér vikið að þessu eins og hv. þm. Einar Karl Haraldsson sem þekkir gjörla til þessara mála. Menn hafa auðvitað túlkað þetta mál eins og ég er að gera, út frá frelsinu en ekki út frá takmörkun á frelsinu. Mér finnst það satt að segja mjög undarleg staða og óvænt, fyrir mig sem var einu sinni langt til vinstri í pólitík, að ræða um það á þessum nótum. Ég tala fyrir því að frelsi sé ekki skert og frelsi sé fyrir hendi en þeir sem helst tala fyrir hinu sjónarmiðinu, að það sé takmarkað og eðlilegt að setja skorður á tjáningarfrelsi einstakra manna, eru fulltrúar hægri sjónarmiðanna. Hlutverk í pólitíkinni hafa snúist mjög á fáum árum þegar staðan er svona. Mér finnst það svolítið kátbroslegt, svo ekki sé meira sagt. En svona er þetta orðið og auðvitað dálítið merkilegt að Sjálfstfl. er í þeirri stöðu núna, að hafa áhyggjur af því að tilteknir einstaklingar geti haft of mikið frelsi. Það er auðvitað tímanna tákn. Kannski á þetta eftir að breytast seinna en svona er staðan núna, að það eru aðrir en þeir sem hafa það hlutverk að tala fyrir sjónarmiðum frelsisins, í þeim skilningi sem ég hef a.m.k. dregið fram af minni hálfu. Enn fremur vil ég benda á að takmörkunin á frelsi er afar tímabundin, getum við sagt. Hún er afmörkuð. Hún nær yfir afmarkað svið ljósvakamiðlanna. Það liggur fyrir að umtalsverður hluti fjölmiðlunar fer fram með öðrum hætti, þ.e. eftir breiðbandinu, í gegnum gervihnattadiska, internetið og annað sem ekki þarf leyfi til. Allt þetta mun fara vaxandi, öll sú fjölmiðlun, og verður engum leyfum háð. Sá hluti sem frv. á að ná til mun minnka á komandi árum og það sem fellur undan frv. mun vaxa, sú fjölmiðlun mun fara vaxandi og engar takmarkanir á henni á einn eða annan hátt. Til hvers eru menn þá að setja löggjöf þar sem áhrifamáttur löggjafarinnar er bara mjög skamman tíma, í fáein ár í mesta lagi? Við því hafa ekki fengist nein viðhlítandi svör. Það er hins vegar algerlega augljóst mál að frv. hefur áhrif á eitt fyrirtæki sem er í rekstri í dag og getur farið mjög illa með stöðu þess fyrirtækis á stuttum tíma. Það er ekki boðlegur grundvöllur fyrir löggjöf, hvaða skoðun sem menn kunna að hafa á því fyrirtæki eða eigendum þess. Það er ekki boðlegur grundvöllur fyrir löggjöf að setja lög sem fyrst og fremst hafa áhrif til hins verra á einn aðila en ekki aðra. Það er ein af þeim ástæðum sem valda því að ég get ekki stutt þetta mál. Ég tel ekki að stjórnmálamenn eigi að leyfa sér að beita valdi sínu þannig að taka einstaka persónur fyrst og fremst og miða á þær. Það er mitt mat að það sé verið að gera. Svo verður það bara að hafa sinn gang hvort það er hið rétta eða ekki. Ég fæ ekki aðra skynsamlega skýringu út. Ég hef heldur ekki heyrt í allri þessari umræðu neina aðra skynsamlega skýringu en þá að það sé verið að setja löggjöf sem fyrst og fremst eigi að breyta starfsgrundvelli eins fyrirtækis. Það er alveg augljóst að menn geta ekki sett lög þó að þau séu að yfirbragði almenn ef þau eru svona sértæk í eðli sínu. Ég hef allar efasemdir um að Hæstiréttur eða dómstólarnir muni fallast á að þar hafi menn beitt lagasetningarvaldinu með þeim hætti sem heimill er. Ákaflega fróðlegar upplýsingar komu frá bandarískum lögfræðingi um málaferli í Bandaríkjunum vegna löggjafar sem var eins vaxin og mér sýnist þessi vera. Bandarískir dómstólar dæmdu hana ólögmæta. Ég veit ekki hvað íslenskir dómstólar munu gera í slíku máli hér. Ég held að þeir muni dæma þetta ólögmætt en veit það ekki. Mér finnst a.m.k. að þeir ættu að gera það, það ætti að vera ólögmætt að setja löggjöf af þessum toga. Mér finnast þetta ekki lögmætar ástæður fyrir löggjöf. Þegar fram hafa komið rökstuddar upplýsingar, skulum við segja, um það að mál af þessu tagi snerti stjórnarskrána og geti jafnvel farið í bága við hana eiga þeir sem setja slík lög og sitja á Alþingi auðvitað að gæta sín. Þeir eiga að afla sér álitsgerða frá þeim sem eru helst fróðir á þessu sviði og spyrja þá: Er líklegt að þetta eða hitt frv. rekist á við stjórnarskrána í þessu eða hinu atriðinu? Það á að gefa mönnum sem eru færastir á hverju sviði tækifæri til þess að vinna álitsgerðir í málinu og svara því hvert álit þeirra er. Síðan tekur Alþingi sínar ákvarðanir á grundvelli bestu fáanlegra upplýsinga. Þannig eiga menn að starfa, vinna úr frv. sem eru þess eðlis að ástæða er til að hafa áhyggjur af þessum þætti. Þegar maður skoðar gögnin sem lúta að þessum þætti kemur í ljós að nokkrir aðilar hafa verið beðnir um álit sem lúta að þessum þætti sérstaklega og það má heita gegnumgangandi að þeir treysta sér ekki til að gefa svar, treysta sér ekki til að svara því hvort frv. uppfylli það skilyrði að brjóta ekki í bága við stjórnarskrána. Forseti félagsvísindadeildar Háskóla Íslands segir í umsögn sinni að tíminn sem er til umræðna sé það knappur að það sé bara ekki hægt og bendir á, sem rétt er, að frv. feli í sér takmarkanir á þremur þáttum sem eru grundvallaðir inn í stjórnarskrána: tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi og eignarrétti. Hann segir líka að það sé ljóst að sú leið sem farin er í frv. gangi mjög langt. Þessir aðilar hafa ekki tök á að vinna greinargerð í málinu sem greinilega er þó full þörf á. Laganefnd Lögmannafélags Íslands bendir á að taka þurfi til ítarlegrar skoðunar nokkur ákvæði stjórnarskrárinnar og ákvæði alþjóðlegra samninga og sáttmála sem Ísland er bundið af og ákvæði eru um í íslenskum lögum. Þeir benda líka á að sum þessara ákvæða varði grundvallarmannréttindi, svo sem tjáningarfrelsi og eignarrétt, og minna á að brýnt sé að vanda til undirbúnings lagasetningar. Í umsögn þeirra segir, með leyfi forseta: ,,Laganefndin fær ekki séð að það sé yfir höfuð mögulegt með vísan til framanritaðs að skila vandaðri umsögn um málið á þeim tveimur sólarhringum sem nefndinni eru ætlaðir til verksins.`` Svipað er upp á teningnum í svari frá lögfræðideild Viðskiptaháskólans á Bifröst, að fresturinn sem veittur er sé allt of skammur til þess að unnt sé að vinna álitsgerð. Sama frá Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála Háskóla Íslands. Síðan eru hér álitsgerðir frá lögmönnunum Ragnari Aðalsteinssyni og Sigríði Rut Júlíusdóttur sem lúta að þessum þáttum. Niðurstaða þeirra er að líkur séu á því að dómstólar muni víkja lögunum til hliðar vegna þess að þau samrýmist ekki stjórnarskránni. Þau vitna til nokkurra atriða sem þau telja sanna það. Í annarri álitsgerð frá fimm lögmönnum sem Norðurljós fengu til að vinna greinargerð er líka mjög afdráttarlaus niðurstaða á þá lund að í fyrsta lagi sé frv. andstætt meðalhófsreglu, í öðru lagi brjóti það gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, í þriðja lagi feli það í sér afturvirka skerðingu á eignarréttindum, sem brýtur við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í fjórða lagi brjóti efni frv. gegn ákvæðum 73. gr. stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi. Í fimmta lagi sé efni frv. ósamþýðanlegt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er engin álitsgerð frá aðila á þessu sviði sem segir að þetta sé allt í lagi. Engin. Ríkisstjórnin sem flytur málið leggur ekki fram neitt skjal eða neina álitsgerð af sinni hálfu til stuðnings því að frv. brjóti ekki gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þetta mál er þá þannig að enginn aðili af þeim sem leitað hefur verið til og er að finna hér umsögn frá heldur því fram að þetta sé í lagi. Það eru hins vegar aðilar sem halda því fram að þetta sé ekki í lagi. Margir aðilar benda á að vafi geti leikið á en hafa ekki haft tíma til að vinna almennilega umsögn. Þetta er ekki boðlegt, herra forseti. Þegar ákvæði stjórnarskrárinnar eiga í hlut getur þingið ekki gengið svo til verka að ljúka málinu án þess að ganga úr skugga um, með eins tryggilegum hætti og unnt er, að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Það er skylda okkar og við höfum unnið eið að stjórnarskránni. Ég er ekki júristi þannig að ég get ekki stuðst við eigið lögfræðilegt mat í þessum efnum. Ég verð að treysta á mat annarra í þessu.  Ef menn eru á þeirri skoðun að eitthvert þingmál brjóti í bága við stjórnarskrána eiga menn auðvitað að greiða atkvæði gegn því. Það er ekki annað hægt. Það er það sem ég mun gera á meðan frv. tekur ekki þeim breytingum að ekki sé lengur talin hætta á að svo sé. Það sem mér finnst t.d. alveg augljóst að brjóti gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar, og er reyndar bent á í þessum greinargerðum, er að menn eru að breyta forsendum fyrir leyfum sem eru grundvöllur reksturs. Ég fæ bara ekki séð að menn geti fært rök fyrir því að hægt sé að gera slíkar breytingar á gildistíma þeirra leyfa sem menn eru með undir höndum. Það hefur svo margoft komið fram, t.d. í umræðum um önnur svið eins og sjávarútveg. Það er almennt viðhorf að menn geti ekki raskað forsendum atvinnureksturs án þess þá að skapa sér bótaskyldu ef menn ganga þá ekki svo langt að það gangi gegn stjórnarskránni líka að öðru leyti. Það er alveg nýtt fyrir mér að menn geri ekki meira úr þessum þætti en gert er í þessu frv. og brtt. Herra forseti. Ég held að ég fari að draga saman mál mitt. Það er í fyrsta lagi stjórnarskrármálið sem gerir það að verkum að ég tel þetta algerlega óásættanlegt. Menn geta ekki staðið að því að setja lög sem ganga gegn stjórnarskránni. Ég tel að svo sé í þessu tilviki og svo sé á fleiri en einn veg. Í öðru lagi, burt séð frá því hvort menn ganga gegn stjórnarskránni eða ekki, er ég andvígur því að takmarka atvinnurétt manna eins og gert er í frv. Við búum ekki lengur í þjóðfélagi þar sem það þótti sjálfsagt að setja svona miklar skorður við atvinnuréttindum manna. Við teljum okkur búa í markaðsþjóðfélagi þar sem bestur árangur næst með því að einstaklingarnir hafi sem mest svigrúm til að vinna að sínum atvinnurekstri og ég er einfaldlega andvígur því að reisa skorður við möguleikum manna til atvinnureksturs svo sem gert er í þessu frv. Ég tel það einfaldlega óskynsamlegt og að ekki eigi að gera slíkt. Ég tel jafnframt að menn eigi ekki að takmarka tjáningarfrelsið, burt séð frá því hvort menn geti fundið einhverja leið sem dómstólar mundu ekki dæma ógilda. Menn eiga einfaldlega ekki að hafa þau viðhorf sem grundvöll að löggjöf að þörf sé á því að takmarka tjáningarfrelsi. Menn eiga þvert á móti, að mínu viti, að hafa löggjöfina þannig að tjáningarfrelsið sé gert mönnum eins auðvelt og hægt er og það sé virt að öllu leyti. Að þessu leyti er ég algjörlega andvígur því að setja á reglur sem þrengja að tjáningarfrelsinu, jafnvel þótt það þrengi að tjáningarfrelsi manna sem kunna að vera auðugir. Það er allt annar hlutur. Menn hafa sömu mannréttindi á Íslandi, hvort sem þeir eru auðugir eða fátækir. Ég hélt að það væri liðin tíð að menn skiptu mönnum eftir efnahag eða öðrum ástæðum þegar málin snúa að grundvallarmannréttindum. Ég er af mörgum ástæðum ekki tilbúinn til að styðja frumvarpið eða þau sjónarmið sem að baki liggja. Það þýðir ekki að ég útiloki fyrir fram eða á þessu stigi að ég kunni síðar að komast á þá skoðun að rétt kunni að vera að setja löggjöf til að tryggja einhver lögmæt sjónarmið gagnvart fjölmiðlum, t.d. að fréttaflutningur sé byggður á grundvallaratriðum og fréttamiðlar hafi skyldur til að draga fram staðreyndir í máli og gefa sjónarmiðum kost á að koma fram í hverju máli. Það eru út af fyrir sig hlutir sem ég held að allir séu sammála um að vinna eftir. Það er svo annað mál hvort hægt sé að setja slíkt í löggjöf eða hvort setja eigi slíkt í löggjöf. Ég skal ekki útiloka það að menn geti sannfært mig um að rétt sé að setja einhver ákvæði í lög sem miða eiga að þessum þætti. En ég sé ekki samhengið á milli þess og eignarhalds á fyrirtækjum eða annarra atriða. Ég sé t.d. ekkert samhengi á milli þess að aðili eigi 50% í útvarpsrás sem útvarpar íslenskri tónlist allan sólarhringinn og þess að hann misnoti það eignarhald einhverjum til tjóns. Það þarf ekki einu sinni að vera flutt eitt einasta aukatekið orð um frétt á þeirri rás, heldur bara tónlist allan sólarhringinn. Ég held að menn geri allt of lítið úr einu atriði í þessu sambandi sem kann þó að vera grundvallaratriði. Það er að almenningur á alltaf síðasta orðið. Hlustandinn eða lesandinn á alltaf síðasta orðið. Menn mega ekki ganga út frá því í þessari umræðu að það sé hægt að telja fólki trú um hvað sem er. Bara það að menn geti útvarpað sjónarmiðum sínum í útvarpi eða sjónvarpi, eða fengið að prenta sjónarmið sín í blaði án þess að neinn annar komist að, er engin trygging fyrir því að sá sem les blaðið eða hlustar á útvarpið trúi öllu því sem þar kemur fram. Menn reyndu þetta lengi í Austur-Evrópu, að fá fólk til að trúa hinum eina stóra sannleik. Menn gáfu lengi út Prövdu og hvað kom út úr því? Ekki neitt. Fólkið sá auðvitað við þessu. Menn sjá í gegnum það þegar staðreyndir eru afbakaðar og sjónarmið afflutt. Á endanum vinsar fólkið frá þær fréttir eða þá miðla sem eru ótrúverðugir. Auðvitað gerist það hér á landi eins og annars staðar. Ég held að við ættum að treysta heilbrigðri dómgreind fólks. Hún er sterkasta lýðræðislegasta aflið. Þess vegna held ég að svo mikil almenn andstaða sé við þetta lagafrv. Almenningur einfaldlega treystir sjálfum sér til að vega og meta það sem menn bera á borð fyrir fólk. Það er grundvöllur málsins og þarf enga sérstaka löggjöf til að hjálpa fólki í þeim efnum. DV var, áður en það fór á hausinn, ákaflega sérstakur fréttamiðill að mínu mati. Mér fannst það orðið alveg ótrúlega hægri sinnað og leiðinlegt blað. Hins vegar finnst mér náttúrlega fráleitt að ætla að banna það. En það þurfti ekkert. Það fór bara á hausinn. Það dó úr leiðindum. Þannig fer auðvitað fyrir slíkum fjölmiðlum. Ef Baugsmenn, Jón Ásgeir, Jón Ólafsson eða aðrir Jónar ætla að reyna að heilaþvo almenning á Íslandi og læða inn ákveðnum sjónarmiðum þá fer eins fyrir þeim. Fólkið sér við þeim. Ég held að menn megi ekki gleyma því að fólkið er besti dómarinn í þessu. Það sér við öllum svona tilraunum, hér á landi og víðar. Ég vísaði áðan til reynslunnar í Austur-Evrópu og víðar þar sem menn reyndu að heilaþvo fólk. Það gekk auðvitað ekki. Ég hef ekki svo miklar áhyggjur af því að það sé nauðsynlegt yfir höfuð að setja löggjöf til að vernda fólk fyrir því. Það verndar sig að miklu leyti sjálft. Ég ætla hins vegar ekki að útiloka að ég kunni að fallast á að rétt sé að setja tilteknar reglur eða löggjöf en það verður þá að afmarka það, færa rök fyrir því og athuga hvort það nái þeim tilgangi sem ætlast er til. Herra forseti. Ég held ég hafi farið í gegnum aðalatriði málsins af minni hálfu, afstöðu mína til málsins. Ég vona að hún liggi alveg skýr fyrir í þessari umræðu og býsna margir eru á sömu skoðun þótt auðvitað kunni fleiri að vera á annarri skoðun í stjórnarliðinu. Ég hef síðustu dagana tekið eftir því að býsna margir í mínum stjórnmálaflokki eru sömu skoðunar og ég og telja ekki rétt að flana að lagasetningu í þessu efni. Eins og menn hafa heyrt hafa borist ályktanir frá ýmsum félögum framsóknarmanna þar sem farið er fram á að þingflokkurinn beiti sér fyrir því að fresta afgreiðslu þessa máls og gefa fólki tækifæri til að kynna sér það og ræða áður en afstaða er tekin og málinu lokið með lagasetningu. Það er til marks um að flokksmenn vilja fara skynsamlega í málin, eins og ég gat um í upphafi. Ég tel rétt að standa þannig að málum og það er greinilegt að margir í Framsfl. eru á sömu skoðun, að það mætti standa öðruvísi að þessu máli en til stendur að gera á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð og vönduð ræða hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Ekki var hægt að heyra annað á honum en hann væri þeirrar skoðunar að hér væru á ferðinni sértæk lög sem lytu fyrst og fremst að því að knésetja eitt ákveðið fyrirtæki í landinu, Norðurljós hf., og koma því þannig fyrir að fyrirtækinu verði ekki líft á markaði. Hann virtist telja að takmarkanir frv. næðu skammt í ljósi þeirra byltinga sem í vændum eru í miðlun upplýsinga, sjónvarpi og útvarpi. Ég vildi spyrja hv. þm. að því hreint og beint hvort hann teldi að hér væri um að ræða sértæka löggjöf sem lyti að því að knésetja Norðurljós hf. og koma miðlum fyrirtækisins út úr rekstri. Er það hinn eini sanni tilgangur laganna? Ég vildi fá þingmanninn til að skýra það sérstaklega fyrir okkur.

Herra forseti. Það er augljóst mál að það eru einu áhrif laganna. Hvort það er beinlínis tilgangurinn er ég ekki alveg viss um að ég geti fullyrt, en mér finnst það. Ég hef ekki fengið neina aðra skýringu sem getur útskýrt bæði málið sjálft og málsmeðferðina. Mér finnst málið of mikið brennt persónulegri afstöðu til einstaklinga sem standa að þessum rekstri.

Ég þakka þingmanninum fyrir skorinort svar. Hann tók nokkuð afdráttarlaust af skarið með að hér væri varla á ferðinni annað en löggjöf sem lyti að því að vega að einu ákveðnu fyrirtæki. Hér væri um að ræða, með öðrum orðum, áhlaup stjórnvalda á Norðurljós. Þingmaðurinn kom inn á marga athyglisverða fleti í sinni góðu ræðu. Einn þeirra snerti stjórnarskrána, mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar, um tjáningarfrelsi, athafnafrelsi o.s.frv. Hann benti á að fram væri kominn rökstuddur grunur um að frv. snerti beint mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og því virtist um ólögmætan gjörning að ræða. Ég vildi óska eftir því að þm. hv. skýrði frá því hvort hans mat, hans persónulega mat, án þess að hann búi yfir júrískri menntun, segi honum að hér sé um að ræða lög sem snerti beint þessi ákvæði stjórnarskrárinnar og vegi þar með að tjáningarfrelsinu í landinu.

Herra forseti. Á þeim tíma sem ég hef setið á þingi hafa auðvitað mörg mál farið í gegn sem menn hafa velt fyrir sér hvort hafi snert stjórnarskrána á einhvern veg. Þess vegna hef ég öðlast ákveðna reynslu í að meta þau atriði. Ég er alveg sannfærður um að þetta frv. brýtur gegn ákvæðum um eignarrétt. Ég er líka sannfærður um að þetta frv. brýtur gegn ákvæðum um tjáningarfrelsi. Ég er nokkuð viss um að þetta ákvæði brýtur líka gegn ákvæðum um atvinnufrelsi. Ég er ekki eins öruggur í minni sök í því síðastnefnda en mér finnst nokkuð líklegt að svo sé.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hélt ræðu sem ég get verið sammála um í öllum atriðum. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort farið hafi verið yfir málið í Framsfl. og verið rætt í hörgul um einstakar greinar. Ég spyr hv. þm. hvort hann telji að það standist jafnræðisreglu að setja slík lög, sem snúa eingöngu að fyrirtækjum, samkvæmt texta, bæði frumtexta í frv. og með brtt., sem snúa eingöngu að fyrirtækjum. Útvarpsréttarnefnd getur veitt bæði lögaðilum og einstaklingum tímabundið leyfi til útvarps. Það þýðir að þessar reglur snúa ekki að einstaklingum. Einstaklingur getur t.d. átt 100% í fjölmiðli samkvæmt þessu. Telur hv. þm. að það standist jafnræðisreglur að svo hátti til?

Herra forseti. Ég held að þeir einstaklingar sem standa að baki þeim fyrirtækjum og eiga þau, að þessi ákvæði beinist eiginlega gegn þeim. Þeir eru sviptir tjáningarfrelsi sínu með því að þeim er meinað að nýta sér stöðu sína til að koma sjónarmiðum sínum eða einhverju því að sem þeir vilja taka upp með því að eiga fyrirtæki sem stunda þennan rekstur. Ég held að ekki verði hægt að greina á milli fyrirtækisins og einstaklingsins sem síðan á þessi bréf.

Hæstv. forseti. Það sem ég átti við með spurningunni var þetta: Það eru settar kvaðir á fyrirtæki sem reka fjölmiðla. Þar verða að koma að a.m.k. fjögur fyrirtæki þar sem 25% reglan gerir það alveg ljóst. Samt er áfram inni í útvarpslögum gert ráð fyrir því að einstaklingar geti fengið úthlutað útvarpsleyfi. Þetta þýðir að einstaklingur sem á fjölmiðil býr við allt aðrar reglur hvað þetta varðar en þeir sem reka fyrirtæki og reka fjölmiðla. Það er þess vegna sem ég spurði hvort hv. þm. hefði skoðað þetta atriði. Ég tel að þetta fái ekki staðist og bar þess vegna fram þessa spurningu.

Hæstv. forseti. Ég veit að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hlustaði á mál mitt fyrr í kvöld. Þar lagði ég út af því að mér fyndist málsmeðferð ríkisstjórnarinnar í þessu máli einkennileg og teldi að ríkisstjórnin veldi ófriðinn fremur en sáttina. Ég færði rök fyrir því með þeim hætti að m.a. sá sem hér stendur, fulltrúi Vinstri grænna og fleiri þingmenn hefðu flutt tillögu í byrjun desember um að skoða fjölmiðlamarkaðinn, eignaraðild, samsetningu starfsskilyrði o.s.frv. með það að markmiði að skoða m.a. hvort yfirleitt ætti að grípa til aðgerða eða setja einhverjar reglur. Síðan minnti ég á mál Samf. um gegnsæi og ritstjórnarfrelsi og taldi að miðað við mál manna hefði verið hægt að ná góðri sátt. Þess vegna 

Herra forseti. Það skiptir miklu máli hvernig menn standa að því að undirbyggja mál. Ef menn hefðu farið í þetta mál eins og ég rakti áðan, með því að draga fyrst saman efni, kynna tiltekin sjónarmið og efna til pólitískrar umræðu, bæði innan þings og utan í einhvern tíma, þá hefðu menn væntanlega fljótlega náð saman um tiltekin markmið, vinsað út það sem menn væru ósammála um og byggt á því sem menn hefðu náð samstöðu um. Ég tel því líklegt að deilur um málið hefðu verið miklu minni og pólitísk umræða markvissari, fremur en undir þessum formerkjum þar sem menn þurfa eiginlega að kynna sér málin á upphafsreit og hafa ekki tileinkað sér alla þá þekkingu og fengið upplýsingar sem þarf til að gera málið upp endanlega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessi svör. Ég heyri á máli hans að hann hefur nokkuð svipaðar skoðanir á því og ég. Ef málið hefði verið lýðræðislegar unnið þá hefði verið hægt að ná miklu betri lendingu heldur en við þurfum að fást við hér, með málið í algjöru ósætti og uppnámi. Ég hef svo sem ekki öðru við það að bæta. Ég þakka þingmanninum fyrir ákaflega góða og skilmerkilega ræðu. Ég tel að hann hafi að mörgu leyti skýrt sjónarmið sem deilt hefur verið um á undanförnum dögum. Betur væri ef hann hefði jákvæðari áhrif á flokkssystkini sín og hefði komið málinu í þann farveg sem hann lýsti í ræðu sinni í kvöld.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu ræðu sem hér var flutt. Þótt ég viti að flokkar kunni því almennt ekki vel að einstaklingar dragi sig út úr hópnum, út úr liðsheildinni, og móti sér sína sjálfstæðu skoðun þá held ég engu að síður að sú ræða sem hér var flutt sýni okkur hve mikilvægt það getur verið fyrir málstað og málflutning að þingmenn geri svo þegar um grundvallaratriði er að ræða, að menn standi með samvisku sinni gagnvart grundvallaratriðum. Hér er um grundvallaratriði að ræða. Við erum að tala um tjáningarfrelsið, atvinnufrelsið og eignarréttinn. Af því tel ég tjáningarfrelsið mikilvægast. Það sem leiða á í lög í fyrsta sinn í sögu Íslands, að ég hygg, er að tilteknir aðilar megi ekki gefa út prentmiðla, að tilteknir aðilar megi ekki gefa út dagblað. Við mundum m.a. leiða það í lög ef þetta nær fram að ganga. Það er auðvitað atlaga að tjáningarfrelsinu. Það er þess vegna sem við stöndum hér og tölum. Það er auðvitað ekki málþóf. Margir þingmenn og fjölmargir í samfélaginu eru skelfingu lostnir yfir því sem hér er að gerast. Vegna þess að umræðan fór ekki fram úti í samfélaginu og er ekki þroskuð úti í samfélaginu, hvorki í fjölmiðlunum, í flokkunum né í í samfélaginu, þá fer hún fram hér, virðulegur forseti. 
             Ég vildi koma þessu á framfæri og fá að þakka fyrir þessa ágætu ræðu.

Herra forseti. Í stjórnmálum eiga menn alltaf val um hvaða afstöðu þeir taka og leiðirnar eru kannski jafnmargar og einstaklingarnir sem í stjórnmálunum eru. Mér finnst hins vegar að menn eigi að velja eftir málefnum en ekki persónum. Menn eiga að velja sér málflutning eftir því máli sem lagt er til grundvallar. Hvernig halda menn að umræðan hefði orðið í þingsölum ef frv. hefði ekki lotið að tjáningarfrelsi heldur t.d. atkvæðisrétti í alþingiskosningum? Hvað ef menn hefðu verið með frv. sem segði: Undir tilteknum kringumstæðum hafa ákveðnir einstaklingar ekki atkvæðisrétt? Menn hefðu sagt: Þetta er grundvallarumræða og við gefum engan afslátt á réttindunum. Það er nákvæmlega þannig sem ég lít á umræðuna hvað varðar tjáningarfrelsið. Ég er sammála hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur um að það er grundvallaratriði í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsti því fyrir okkur hvernig formenn stjórnarflokkanna hefðu vanvirt flokksmenn sína með því að stytta sér leið og ákveða niðurstöðuna fyrir fram í því mikilvæga frelsismáli sem hér er til umræðu. Í þessu sambandi vildi ég spyrja hvort vandamálið er ekki víðtækara en svo. Ég kynntist því þegar Fréttablaðið hóf göngu sína undir minni ritstjórnarforustu að þá neitaði forsrh. að tala við blaðið. Síðan kom tölvupóstur úr Valhöll þar sem við vorum skammaðir fyrir að tala bara við aðra flokksformenn en hann. Eins hafa nokkrir þingmenn Framsfl. og forustumenn í flokknum lýst því yfir að þeir tali ekki við DV. Síðan er DV skammað fyrir að ráðast á ríkisstjórnina og hunsa Framsfl. eða ráðast á Framsfl. Spurning mín er þessi: Er ekki vandinn m.a. sá hvernig forustumenn stjórnarflokkanna eru farnir að koma fram í lýðræðislegri umræðu í landinu?

Herra forseti. Ég held að við verðum alltaf að reyna að tala fyrir því að í lýðræðislegu þjóðfélagi höfum við ákveðnar aðferðir til að leiða mál til lykta. Ég er á þeirri skoðun að við megum ekki víkja frá því eða gefa því undir fótinn að samþykkja með einum eða öðrum hætti að ásættanlegt sé að menn fari aðrar leiðir, eða stytti sér leið eins og ég kalla það. Við verðum að hafa þrek til að halda þessum sjónarmiðum fram þannig að þeir sem eru í forustu á hverjum tíma í stjórnmálaflokkunum viti að það er ekki það sem almennir flokksmenn eða almenningur vill, að víkja frá viðurkenndum aðferðum sem við höfum tamið okkur við að ræða mál og komast að niðurstöðu. Ég held að það sé full þörf á því um þessar mundir að minna á það. Lýðræðið er ekki fengið í eitt skipti fyrir öll. Það getur tekið breytingum bæði til hins betra og til hins verra. Það er stöðug vinna að halda við lýðræðislegum sjónarmiðum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir svarið. Ég held að hann hafi komið að ákaflega mikilsverðum þætti, því nauðsynjamáli að tóm gefist til þess að ræða málin. Það gildir ekki bara fyrir stjórnarflokkana, að þeir ræði við flokksmenn sína heldur líka fyrir okkur í stjórnarandstöðuflokkunum sem þurfum tækifæri til að fara út um landið og ræða þessi alvarlegu mál við almenning áður en gengið verður til lagasetningar. Af þeim sökum höfum við að sjálfsögðu mælst til þess að málinu verði frestað til haustsins þannig að okkur gefist tækifæri til að eiga lýðræðislegt samráð við fólkið sem við erum umbjóðendur fyrir.

Frú forseti. Umræðan um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum er búin að standa góða hríð. Þetta er í fyrsta skipti sem ég kem í ræðustól til að ræða það mál og ég held að enginn hv. þm. hafi komið hingað oftar en einu sinni enn sem komið er til að fjalla um það mikla mál sem fyrir okkur liggur. Það er þó kannski með hálfum huga og ákveðnum ugg í brjósti að ég kem upp og ætla að hefja það sem ég hafði hugsað mér að væri nokkuð yfirgripsmikil ræða um málefnið vegna þess að það hefur verið svolítið furðuleg umræða í gangi í þjóðfélaginu og í fjölmiðlunum um að við þingmenn sem erum á Alþingi séum með málþóf við það að nýta okkur þann sjálfsagða rétt okkar að taka til máls undir jafnmikilvægu máli og hér um ræðir. Frekar hefði mér þótt, frú forseti, að ástæða hefði verið til fyrir fjölmiðla og umræðuna í þjóðfélaginu að velta fyrir sér hvernig á því stendur að hér standi nánast klukkutímum saman á hverjum degi einungis stjórnarandstaðan og tali við sjálfa sig. Það er ekki nokkur leið að draga hv. stjórnarþingmenn út úr þeim myrka helli þar sem þeir hafa komið sér fyrir núna í þeirri varnarstöðu sem þeir eru komnir í í málinu, til þess að skiptast á skoðunum við þá um hvað þeim finnst um einstök efnisatriði frv., hvað þeim finnst með þau meginmarkmið sem frv. setur fram og hvað þeim finnst í raun um þann anda sem í frv. er. Ég verð þó að segja að það birti aðeins yfir mér áðan þar sem ég sat og hlustaði á ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Mér fannst eins og þarna kæmi í fyrsta skipti í langan tíma einhver skynsemisrödd úr þessum myrka helli stjórnarsinna. Hér stóð þingmaður sem gerir sér fulla grein fyrir því að með því að taka þá afstöðu mun hann a.m.k. þegar til skemmri tíma er litið og jafnvel til lengri tíma litið eiga mjög erfitt uppdráttar í sínum flokki og mjög erfitt uppdráttar í því stjórnarsamstarfi sem nú er, því einu er ég þó búinn að gera mér grein fyrir á þeim stutta tíma sem ég hef setið á Alþingi, þ.e. frá því í október í fyrra, að hér ríkir flokksagi. Hér er ekki um það að ræða eða maður getur alla vega ekki séð það í því máli sem við erum að ræða að þingmenn ætli sér hver og einn að hafa einhverja skoðun á málinu, skoðun sem menn mynda sér sjálfir út frá því að lesa í gegnum mjög viðamikil og flókin gögn málsins, með því að hlusta á þá fjölmörgu sem komið hafa og hitt nefndir þingsins og lagt á borð mjög viðamiklar umsagnir sem gefa það til kynna að hér sé vert að fara rólega, hér sé vert að skoða hlutina og hér verði menn að passa sig á því að rasa ekki um ráð fram. Ég hef aldrei látið það eftir mér þó að mig hafi oft langað til þess að koma upp í pontu á hinu háa Alþingi og ræða um fundarstjórn forseta. Áðan var rætt um fundarstjórn forseta vegna þess að 1. forseti þingsins, Halldór Blöndal, hafði sagt það í fjölmiðlum að stjórnarliðar kæmust ekki að til að ræða málið og að 99 sinnum hefðu stjórnarandstæðingar komið upp í pontu til að ræða um fundarstjórn forseta. Ég hefði í sporum hæstv. forseta sleppt því í raun og veru að segja frá þessu því að mínu viti er þetta ekkert annað en áfellisdómur yfir því hvernig störfum þingsins hefur verið stjórnað undanfarna daga og ég verð að segja alveg eins og er, kannski af reynsluleysi sem nýr þingmaður, að skipulag á störfum Alþingis eins og ég hef upplifað það frá því að ég byrjaði störf í október í fyrra er í raun alveg með eindæmum. Það er nánast aldrei hægt að gera sér grein fyrir því hvaða störf bíða manns að morgni þegar maður kemur til starfa. Starfsáætlun til skemmri tíma litið, til morgundagsins eða til loka vikunnar liggur ekki frammi af því að verið er að halda stjórnarandstæðingum í einhverri spennitreyju með það hvernig störf þingsins verða. Í gær vorum við þingmenn hér, þ.e. þeir sem sátu í salnum og hlýddu á ræður eða fluttu ræður og við vissum ekki betur en þingstörf ættu að standa til klukkan fjögur að nóttu eða morgni eftir því hvernig menn líta á það. Að sjálfsögðu gerðum við okkur grein fyrir því að við yrðum að manna þingsali til klukkan fjögur og sinna þeirri þingskyldu því að vert er að minna á að sú skylda hvílir á öllum hv. þm. að sækja þingfundi nema lögleg forföll hamli. Við gerðum ráð fyrir að vera hér til klukkan fjögur. Um miðnætti sá maður að komin var ókyrrð á stjórnarliðið, þau tvö eða þrjú sem hér sátu létu sig hverfa. Hér var ræðumaður í ræðustól, hann kláraði sitt mál, þá stóð hæstv. forseti á fætur, sló í bjölluna, var svona hálfundirfurðulegur á svipinn og sagði: Málið er tekið af dagskrá og fundi slitið. Það var eins og það væri eitthvað sniðugt að snasa stjórnarandstöðuna, láta hana halda að hún yrði að vera hér til klukkan fjögur að morgni en slíta svo fundi um rúmlega miðnætti, alveg rosalega fyndið. Við erum ekki að tala um fundi eða skipulag á einhverju málfundafélagi, við erum að tala um hið háa Alþingi og hvernig störfum er þar stjórnað. Það mál sem við ræðum hér, þ.e. frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 53/2000, og samkeppnislögum, nr. 8/1993, kom fram með nokkuð undarlegum hætti. Við vorum búin að vera önnum kafin hér í því skipulagsleysi sem ég hef lýst við að reyna að þoka málum áfram í nefndum og í þingsal og það liggur fyrir geysilega langur listi þingmála sem stjórnarliðið leggur áherslu á að klárist á þessu þingi. Byrjað var að tala um að fara yrði að setja á kvöldfundi, setja fundi á á föstudögum og setja fundi á um helgar því það lægi mikið á að klára mörg af þeim mikilvægu málum sem bíða afgreiðslu. Sum þeirra mála þurfa á afgreiðslu að halda vegna þess að við erum að uppfylla einhverja samninga við önnur þjóðríki og við getum ekki látið bíða að koma þeim málum í gegn en allt í einu, viti menn, eru öll mál tekin út af dagskrá á hinu háa Alþingi og það kemur eitt mál inn á dagskrána. Því máli fylgja þau skilaboð að það mál þurfi að klára áður en nokkurt annað mál verði tekið fyrir. Er furða þó að maður hafi velt fyrir sér, þegar svona var komið, að nú hlyti að vera mikil vá fyrir dyrum. Váin væri það mikil að þjóðþingið, Alþingi Íslendinga, yrði að leggja til hliðar öll önnur störf sem búið væri að vinna að frá 1. október á síðasta ári til dagsins í dag, leggja til hliðar öll þau störf vegna þess að nú væri komið eitt krefjandi og knýjandi mál sem yrði að fá framgang áður en við gætum haldið áfram í öllum hinum málunum. Ég held að það sé alveg óþarfi að eyða miklum tíma í að rifja upp hvernig málið er fram komið. Ég held að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi hitt naglann á höfuðið, eins og hann gerir stundum, þegar hann sagði: ,,Þetta byrjaði allt á bolludaginn.`` Við vissum að það lá fyrir að nefnd á vegum menntmrh. átti að skila skýrslu um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi. Sú vinna var í gangi og við, held ég, öll sem hér erum vorum ánægð með að nú skyldu menn fara að skoða þennan markað því uppi höfðu verið raddir um að hann þyrfti að skoða. Það var reyndar mjög undarlegt og maður velti fyrir sér hvað væri um að vera þegar heyrðist af því að skýrslan, eftir að hún hafði legið lengi á borðum ráðherra, var kynnt í ríkisstjórn, að þá um leið hefði verið kynnt frv. til breytingar á lögum um útvarpslög. Þá fór maður að velta fyrir sér hvað væri nú um að vera. Það hvarflaði reyndar aldrei að manni að frelsisins menn, sem svo vilja kalla sig a.m.k. á hátíðarstundum, væru að leggja fram frv. sem meira og minna væri sértækt og bannaði einu fyrirtæki að stunda þá starfsemi sem það væri að stunda nú þegar í dag. Frumvarpið, borið fram af þessum frelsishetjum, var því marki brennt eftir því sem okkur er sagt, við höfum ekki séð það, að það hefði ekki verið hægt að kynna það fyrir þingi og þjóð þannig að framsóknarmenn, hinir hugumstóru, lögðu í það mikla verkefni að bjarga málinu eins og framsóknarmanna er siður og það stóð í nokkra daga í þrefi og þjarki milli Sjálfstfl. og Framsfl. Að endingu náðu þeir niðurstöðu og formenn þessara flokka, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, komu fram og sögðu: Við erum búnir að ná samkomulagi um frv. Nú er hægt að leggja það fram og þetta er ekki stærra mál en svo að það á að vera hægt að afgreiða það á örfáum dögum. Þetta er ekki í fyrsta skipti frá því ég hóf störf á Alþingi sem ég átta mig á því að þegar formenn stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, komast að samkomulagi um eitthvert mál að þá er það mál ákveðið. Formsatriði eins og að setja það í gegnum þingflokka sína, formsatriði eins og þeir líta á að setja það í gegnum Alþingi, eru einhver leiðindaformsatriði sem verður að sinna og þeim skal sinnt á eins skömmum tíma, með eins litlu veseni og eins litlum umræðum og mögulegt er. Öll frv., eins og ég sagði áðan, sem lágu fyrir bíða og þau bíða enn. Þau bíða meðan við sláumst við drekann ógurlega því það steðjar hætta að prinsinum eða á ég kannski að segja: Það steðjar hætta að kónginum. Honum verður að bjarga og við leggjum öll önnur verk til hliðar eins og gerðist í ævintýrunum í gamla daga þegar hætta steðjaði að kónginum. Allir menn kóngsins eru kallaðir til, bæði þeir sem hafa fast sæti í hirð kóngsa og eins má segja að kallaðir séu til allir leiguliðar og landsetar kóngsins. Ef málið væri ekki eins grafalvarlegt og það er gæti maður haldið áfram og velt því upp á þennan veg eins og einhverju Grimmsævintýri sem maður las sem barn og skemmti sér við, Grimmsævintýri sem maður vissi að hefði aldrei gerst og gæti aldei hafa gerst. En því er ekki að heilsa í þessu máli. Hér er ekkert ævintýri á ferðinni. Hér erum við með málið fyrir framan okkur og erum við stjórnarandstæðingar meira og minna einir að ræða það hver við annan. Fótgönguliðarnir sem hér eru á ferðinni við að bera fram frv. og ég leyfi mér að segja fótgönguliðarnir sem bera það fram vegna þess að frá því að frv. kom fram og var lagt fyrir þingið hef ég ekki séð hæstv. forsrh., sem þó kemur með frv. inn í ríkisstjórn, í fundarsölum Alþingis til að reyna að ræða það við okkur sem hér erum heldur eru hér eingöngu örfáir hv. þingmenn Sjálfstfl. sem hafa fengið það verkefni að berjast við stjórnarandstöðuna í málinu og maður veltir því fyrir sér hvort einhver þeirra eigi kannski að erfa konungsríkið síðar meir. Ekki veit ég hvort prinsessan mun fylgja, en eftir því sem maður best getur gert sér grein fyrir leggja menn það mikið á sig við að verja þennan órétt að maður gæti haldið að bæði auðæfin og valdið muni örugglega fylgja. Sá sem hér stendur er á sínu fyrsta þingári og hefur aldrei vanist því að taka löng sumarleyfi. Ég tel að okkur liggi í raun ekkert á í þessu máli og ég er tilbúinn, og ég veit að svo er um fleiri hv. þm., að standa hér í allt sumar og fara yfir málið ef þörf krefur. Ég er ekki vanur að fara í sumarfrí fyrr en í ágúst á hverju ári þannig að ég lýsi mig reiðubúinn til þess, og veit að svo er um fleiri, að standa hér meðan á þarf að halda til þess að fara vel yfir málið og reyna eins og hægt er að koma þó einhverji viti í það ef hægt er en ég held þó að betra væri að setja málið til hliðar í bili og endurskoða það alveg frá grunni og gera það með allt öðrum hætti en hér er lagt til. Sá atgangur sem verið hefur í þessu máli vekur mann óneitanlega til umhugsunar um það ægivald sem formenn stjórnarflokkanna hafa yfir liðsmönnum sínum. Í raun virðist ekki vera sjálfstæður vilji í einum einasta hv. þm. Sjálfstfl. og það sem maður hefur séð á undanförnum dögum er blind flokkshollusta. Menn taka við skipunum og það skín af mönnum í þessu máli, þegar þeir reyna að verja það, þrælsóttinn sem menn sjá þegar menn eru að reyna að veifa röngu tré, hafa enga trú á því sem þeir sjálfir eru þó að reyna að verja en verða að gera það vegna þess að þeim hefur verið skipað til verka. Í Framsfl. er það raunar ekkert skárra. Það er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, eins og kom fram í ræðu hans áðan, sem stendur á sannfæringu sinni í málinu, lætur ekki kúga sig í nafni flokkshollustu heldur lýsir því yfir að hann hafi skoðað málið, hann hafi verulegar efasemdir um það og hann muni greiða atkvæði gegn því eins og það er lagt fram hér. Lítum aðeins á málið sem við erum að fara yfir. Það er sagt reist á greinargerð nefndar menntmrh. um eignarhald á fjölmiðlum. Sú greinargerð er nokkuð viðamikil. Nefndinni var skipað til verka með bréfi sem dagsett var 19. september árið 2003 og ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa innganginn að skýrslu nefndarinnar því að inngangurinn segir okkur svolítið til hvaða verka nefndinni var skipað og hvernig þeir tóku á því verkefni sem þeir áttu að inna af hendi. Hefst þá lesturinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með bréfi dagsettu 19. desember 2003 skipaði menntamálaráðherra nefnd til að skoða reglur um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi. Samkvæmt skipunarbréfinu er verkefni nefndarinnar að skila greinargerð til menntamálaráðherra um það hvort tilefni sé til að setja sérstaka löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum. Nefndinni er einnig falið að semja frumvarp að slíkri löggjöf, verði það niðurstaða ráðherra að hennar sé þörf.`` Þarna kemur skýrt fram að nefndin átti að skoða hvort tilefni væri til að setja sérstaka löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum. Eftir að sú skoðun hefði farið fram átti, ef það væri skoðun ráðherra að að breyta þyrfti löggjöf, sama nefnd að hafa það hlutverk. Nefndin hefur lagt alla þessa vinnu í að skoða málið og mundi því fá það hlutverk að reyna að færa niðurstöður sínar í frumvarpsform og frv. yrði síðan lagt fyrir Alþingi. En eins og alþjóð veit gerðist það ekki heldur var frv. lagt fram um leið og skýrslan var formlega lögð fyrir ríkisstjórn og kynnt fyrir öðrum ráðherrum en Davíð Oddssyni og hæstv. menntmrh. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Hæstv. forsrh. var tilbúinn með frv. og lagði það fram um leið. Ég ætla að lesa meira úr innganginum að skýrslu nefndarinnar, með leyfi forseta: ,,Grunnforsendan að baki verkefni nefndarinnar er hið almenna viðhorf um mikilvægi fjölmiðla í nútímalýðræðisþjóðfélagi, þar sem skoðana- og tjáningarfrelsi ríkir. Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi, eins og nánar er rakið hér á eftir. Fjölmiðlar eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis. Af þessu mikilvæga hlutverki fjölmiðla sprettur sú krafa í lýðræðisþjóðfélagi, að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum og öflugum fjölmiðlum. Við störf sín hefur nefndin því byggt á þeirri grundvallarforsendu að íslensk löggjöf eigi að vera til þess fallin að vernda þessa hagsmuni. Nefndin telur að um þetta markmið geti tæpast verið ágreiningur, þótt ólík viðhorf kunni að vera uppi um það hvaða leiðir séu best til þess fallnar að markmiðinu verði náð. Samkvæmt orðalagi skipunarbréfsins er umboð nefndarinnar takmarkað við það að meta hvort tilefni sé til að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Setning beinna reglna um eignarhald í þröngum skilningi er þó aðeins ein þeirra leiða sem farnar hafa verið í öðrum löndum, til að vernda þá hagsmuni sem að framan eru raktir. Þegar nánar er skoðað kemur í ljós að hægt er að fara ýmsar aðrar leiðir til að ná sömu eða svipuðum markmiðum. Nefndin hefur því tekið þá afstöðu að eðlilegt sé að fjalla einnig um aðrar leiðir sem til greina koma en lagasetningu um eignarhaldið sem slíkt, enda kunni slíkar leiðir að einhverju eða öllu leyti að vera til þess fallnar að standa vörð um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði.`` Svo mörg voru þau orð. Strax í inngangi að skýrslu nefndarinnar kemur fram að hún telji að í lýðræðisþjóðfélagi sé krafa um að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum og öflugum fjölmiðlum. Ég vona að hv. þm. Drífa Hjartardóttir, sem situr í salnum ein stjórnarþingmanna að hæstv. forseta undanskildum, hlusti á það sem ég er að segja þannig að hún geti tileinkað sér þennan boðskap. Hún mætti svo fara í þann myrka helli, sem ég var að tala um áðan, og reyna að breiða út  Nefndinni var sett það hlutverk eitt að athuga hvort tilefni væri til að setja reglur á eignarhald. Það lá alveg ljóst fyrir í upphafi að nefndin átti að skoða hvort setja ætti reglur um eignarhald. Hún átti ekki að skoða aðrar leiðir. Hún átti ekki að skoða hvort hægt væri að fara mildari leiðir. Hún átti bara að skoða eignarhaldið. En um leið og nefndin hefur störf, sér það verkefni sem henni er falið og fer að velta fyrir sér hvernig farið skuli í gegnum það, eins og góðra nefnda er siður, þá útvíkka nefndarmenn sjálfir verksviðið. Þeir segja að það sé ekki hægt að skoða sviðið eingöngu með tilliti til þess hvort setja þurfi reglur um eignarhald. Þeir segja, eins og ég sagði áðan, að það þurfi að skoða hvort ekki sé hægt að ná sömu markmiðum og menn ætla að ná með skorðum á eignarhaldi með því að setja vægari reglur um eitthvað annað og telja að með því sé hægt að standa vörð um fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, að hér séu öflugir, frjálsir fjölmiðlar í einkaeign. Ég er ekki gamall maður eins og sést þar sem ég stend í ræðustól en man þó eftir svart-hvítu sjónvarpi. Reyndar man ég eftir sjónvarpslausu Íslandi. Ég man eftir því að hafa sem barn á Suðurnesjum horft á það sem við kölluðum kanasjónvarpið. Það var stór stund þegar íslenska sjónvarpið byrjaði. Ég hef aldrei upplifað aðra eins fjölbreytni í fjölmiðlum og ég upplifi í dag. Það er sama hvort um er að ræða dagblöð, útvarp, sjónvarp, margmiðlun í gegnum internetið eða tímarit. Nefnum það. Fjölbreytnin er slík á fjölmiðlamarkaðnum að hún hefur aldrei verið önnur eins. Hér er talað um að setja verði reglur til að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Gott og vel, fjölbreytnin er fyrir hendi. Það er veruleg fjölbreytni á markaðnum og því hljótum við að velta fyrir okkur hvernig við tryggjum að hún haldi áfram sem slík. En nei, þeir sem samið hafa frv. sem hér liggur fyrir ætla að taka á þeirri miklu fjölbreytni með því að setja lög til að rífa niður þá öflugu fjölmiðla sem byggðir hafa verið upp vegna þess að þeim er ekki sama um hvernig fjölmiðlarnir starfa. Ég held að það sé mergurinn málsins, hæstv. forseti. Kannski hafa allt of fáir talað það hér í ræðustól. Á Alþingi að reynum við að halda okkur við þau efnisatriði sem hér liggja fyrir án þess að fara út og suður. Við reynum að vera kurteis hvert við annað en tilgangur frv. virðist þegar grannt er skoðað sá að hafa áhrif á það hverjir hafi afl til að segja fréttir vegna þess að hinir fjölbreytilegu fjölmiðlar sem nú eru á markaðnum hafa sagt fréttir sem ekki öllum líkar. Þarna erum við komin að allt öðrum hlutum en eignarhaldi á fjölmiðlum. Þarna erum við í fullri alvöru --- ég segi það af fullri alvöru úr ræðustól Alþingis --- að tala um að menn vilji setja lög á Íslandi sem séu til þess fallin að koma í veg fyrir að þeim sem hafa verið að segja fréttir á ákveðinn hátt á undanförnum vikum og mánuðum verði gert það kleift áfram. Þetta kallast skerðing á tjáningarfrelsi. Þetta kallast ritskoðun. Þetta eru orð sem ég hélt að maður þyrfti aldrei að taka sér í munn á Íslandi á árinu 2004. Maður veltir því fyrir sér hvort til séu þeir menn sem hafa þau völd og áhrif að þeir láti sér detta í hug að hafa áhrif á það með lagasetningu hver fái að segja hvað, hvenær og um hvern. Váin sem er fyrir dyrum og ég talaði um áðan er þrátt fyrir allt nokkuð mikil. En hún er ekki sú sem þeir sem sömdu þetta frv. halda að hún sé. Hún er sú að þeir sem sömdu þetta frv. komist upp með að breyta lögum á Íslandi þannig að það verði ekki lengur sjálfsagt að hver sem vill geti sagt það sem honum býr í brjósti og borið ábyrgð á því sjálfur. Ef farið er með rangt mál í fjölmiðlum, prentmiðli eða ljósvakamiðli, um ákveðna persónu eða lögaðila þannig að réttu máli sé hallað þá eiga allir sama rétt á að leita réttar síns, burt séð frá því hvort viðkomandi heitir Jón Gunnarsson eða hæstv. forsrh. Davíð Oddsson. Ef ekki er fjallað með eðlilegum hætti um tiltekinn aðila í fjölmiðlum gildir sami rétturinn fyrir alla. Það er hægt að hafa samband við viðkomandi fjölmiðil. Menn gera athugasemd við það sem fram kemur og óska eftir því að koma á framfæri leiðréttingu með jafnáberandi hætti og hin ranga frétt var fram sett. Gangi það ekki og nái það ekki þeim markmiðum sem að er stefnt er hægt að leita til siðanefndar blaðamanna og biðja þá um að leggja á það mat og úrskurða um hvort þar hafi verið of langt gengið. Ef menn enn telja sig ekki ná fram rétti sínum hefur hver og einn rétt á að fara með slíkt mál fyrir dómstóla, höfða meiðyrðamál og fá ummælum hnekkt fyrir dómi. Þetta er sá réttur sem hingað til hefur verið tryggður í lögum. Það fyrirkomulag hefur verið talið nægja til að hver sá sem telur á sér brotið geti leitað réttar síns, burt séð frá því hvaða stöðu hann hefur og hvað hann hefur áður gert. Nefndin heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Þegar vinna við greinargerðina hófst kom í ljós að viðfangsefni hennar er umfangsmikið og þær leiðir, sem til greina koma, varða mörg og ólík réttarsvið. Þá er viðfangsefnið um sum atriði flókið og krefst að nokkru sérþekkingar á einstökum sviðum lögfræði og viðskipta, auk þekkingar á ýmsum tæknilegum hliðum fjölmiðlunar, sem sækja verður úr ólíkum áttum. Er óhjákvæmilegt að greinargerðin beri þess nokkur merki að nefndinni hefur verið markaður fremur þröngur tímarammi. Nefndarmenn telja þó að í henni sé haldið til haga flestum þeim þáttum sem nauðsynlegt er að komi til skoðunar þegar pólitískar ákvarðanir eru teknar um framhaldið. Nefndin bendir jafnframt á að við frekari lagalega og tæknilega útfærslu einstakra hugmynda og tillagna, sem settar eru fram í lokakafla greinargerðarinnar, gæti þurft að skoða einstök atriði frekar en hér er gert og ekki er hægt að útiloka að við þá vinnu komi upp álitamál sem nefndin hefur ekki séð fyrir og ekki tekið sérstakt tillit til.`` Frú forseti. Í lok inngangs skýrslunnar kemur í ljós að nefndin taldi sig ekki einu sinni fá þann tíma sem hún þurfti til að fara í gegnum þetta viðamikla mál. Hún skilar skýrslunni og segir að vegna þess hversu tíminn hafi verið knappur þurfi að skoða suma hluti betur. Hún er í raun að vara okkur við því, þegar hún leggur fram þessa skýrslu, að vegna þess hve tíminn var knappur hafi ekki ekki gefist tóm til að fara mjög djúpt í hlutina. Hún er auðsjáanlega að tala um að áður en pólitískar ákvarðanir séu teknar þurfi að skoða hlutina betur. Í skýrslu sinni, frú forseti, fer nefndin vítt og breitt yfir markaðinn og gerir það að mestu leyti vel þrátt fyrir knappan tíma. Hún dregur í raun fram stöðuna á markaðnum í lokakafla greinargerðar sinnar. Nefndin talar um að í hljóðvarpi séu rásir Ríkisútvarpsins með 52% af hlustun, Rás 1 og Rás 2 gnæfa yfir aðrar stöðvar með 48% hlustun. Af einkareknu stöðvunum hafa stöðvar í eigu Íslenska útvarpsfélagsins hf. 44% af markaðnum í heild. Við höfum öll heyrt það á undanförnum dögum að ástæðan fyrir því að setja þurfi lög sem takmarki eignarhald á fjölmiðlum sé að það sé ekki nægileg fjölbreytni í fjölmiðlunum og að tryggja þurfi eðlilega og sanngjarna samkeppni. Ef við skoðum útvarpið og sjónvarpið kemur í ljós að ríkið hefur, bæði í útvarpi og sjónvarpi, stærsta hluta kökunnar. Síðan koma einkastöðvar sem eru að mestu leyti í eigu Íslenska útvarpsfélagsins, með 44% í útvarpi og 37% í sjónvarpi. Þar hefur ríkissjónvarpið 43% áhorf og Skjár 1 21%. Það kemur í ljós, þegar farið er yfir markaðinn, að það er ekki yfirgnæfandi staða hjá þessu fyrirtæki, Norðurljósum, sem lögin virðast að mestu sniðin að, þ.e. að koma í veg fyrir að samsteypan Norðurljós geti haldið áfram að starfa með þeim hætti sem hún gerir í dag. Á ljósvakamarkaðnum gnæfir ríkið yfir aðra. Hver er samkeppnisstaða þeirra sem taka þá ákvörðun að reka útvarp eða sjónvarp? Þeir sjá fram á að keppa við risa á markaðnum sem hefur skylduáskrift allra þeirra sem kaupa útvarpstæki eða sjónvarpstæki. Því fylgir að hver einasti verður áskrifandi að viðkomandi miðlum. Þessi risi á markaðnum fær fjármuni frá ríkinu á fjárlögum, fasta fjármuni. Takist risanum ekki að reka sig á föstum áskriftartekjum og auglýsingatekjum sem hann fær á hinum frjálsa markaði, þá eru í fjáraukalögum, ár eftir ár, settar fleiri hundruð milljónir til að rétta stofnunina við, þann halla sem á henni er. Þetta er samkeppnin sem hinar frjálsu útvarps- og sjónvarpsstöðvar mega búa við. Hvað hafa þær? Þær þurfa að sýna sig og sanna með dagskrárefni og því sem þær bjóða upp á til að fá fólk, sem þegar borgar áskrift að ríkismiðlunum, til að borga einnig fyrir áskrift af sínum miðlum. Þær keppa svo við Ríkisútvarpið og ríkissjónvarpið á auglýsingamarkaðnum. Ég hefði í raun haldið, miðað við stöðuna, að það teldist nægileg hindrun fyrir aðila sem ætla sér í slíkan rekstur að horfa upp á þessa gerð markaðar, þar sem ríkisvaldið er stærsti einstaki rekstraraðilinn á markaðnum. Ríkisútvarpið getur nánast hagað rekstri sínum eins og það vill vegna þess að eigandinn, við skattgreiðendur bætum hallann þegar upp er staðið eftir árið, hvort sem hann er 200 millj. kr., 300 millj. kr. eða 400 millj. kr. Ríkið gefur ekki út blað. Það er ekkert ríkisdagblað, sem betur fer. En það er fjölbreytni á dagblaðamarkaðnum. Morgunblaðið hefur þar mjög sterka stöðu og hefur lengi haft. Þrjú dagblöð koma út fimm sinnum í viku eða oftar. Morgunblaðið lesa, samkvæmt því sem stendur í skýrslu nefndarinnar, 56% landsmanna. Fréttablaðið lesa 69% landsmanna og Dagblaðið 17%. Á markaðnum eru þrjú dagblöð, tvö tiltölulega stór og eitt minna. Ég hefði haldið að á dagblaðamarkaði væri fjölbreytni og samkeppni tryggð. Þar er ekki samþjöppun með einu dagblaði sem ræður nánast öllum markaðnum í krafti stærðar og afls og ber fréttir inn á gólf landsmanna á hverjum morgni, sem einhverjum líkar ekki. Svo er ekki. Á Íslandi eru gefin út þrjú dagblöð sem eru öll nokkuð öflug. Hvað rekur okkur til að standa hér kvöld eftir kvöld og nótt eftir nótt og hamast við að leiða í lög --- við sem stöndum hér og tölum hömumst reyndar við að reyna að koma í veg fyrir að slíkt verði leitt í lög --- inn í nóttina og fram á næsta morgun, eitthvað til að verja fjölbreytni í fjölmiðlun? Hvað er það við eignarhald á fjölmiðlum sem telst válegt? Hvaða vá er fyrir dyrum þegar stærsti einstaki rekstraraðilinn á ljósvakamarkaði er ríkið og tvö tiltölulega jafnstór dagblöð og eitt minna eru á markaði? Lái mér hver sem vill fyrir að skilja þetta ekki. Ástæðan fyrir því, frú forseti, að ég ver svo löngum tíma í að ræða það sem nefndin gerir er einfaldlega sú að í nál. meiri hlutans kemur fram að frv. sé sett fram vegna þess að skýrsla nefndar menntmrh. gefi tilefni til þess og setja þurfi lög eftir því sem hún leggur til. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa örlítinn kafla úr nál. meiri hlutans. Ég ætla ekki að lesa mikið úr því enda er það engin skemmtilesning. Ég hef ekki mikinn áhuga á að lesa lengi úr nál. meiri hlutans eins og það liggur fyrir. En hér er örlítill kafli sem langar til að lesa, með leyfi forseta: ,,Markmið frumvarpsins er að sporna við því að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hamli gegn æskilegri fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlun og skapa þeim nauðsynlegt frelsi og sjálfstæði til að geta haft jákvæð áhrif og veitt stjórnvöldum og atvinnulífi heilbrigt aðhald í nútímalýðræðisríki.`` Ég hef lesið þessa setningu nokkrum sinnum. En ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, fyrr en ég las hana upphátt, hve mögnuð hún er. Ég held að ég lesi hana aftur, með leyfi forseta: ,,Markmið frumvarpsins er að sporna við því að samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlum hamli gegn æskilegri fjölbreytni og fjölræði ...`` --- Fjölræði. Ég verð væntanlega að fara í Orðabók Háskólans þegar ég lýk máli mínu og athuga hvers konar fjölræði við þurfum í fjölmiðlun. En áfram með setninguna, með leyfi forseta: ,,... æskilegri fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlun og skapa þeim nauðsynlegt frelsi`` --- markmiðið með þessum lögum er að skapa fjölmiðlum nauðsynlegt frelsi --- ,,og sjálfstæði`` --- sjálfstæðir þurfa þeir að vera --- ,,til að geta haft jákvæð áhrif ...`` --- Hafa fjölmiðlar á Íslandi haft svo mikil neikvæð áhrif að nú þurfi að setja lög um að þeir hafi jákvæð áhrif? Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því hvað textinn í nefndarálitinu er gegnsær og skýr um tilgang og markmið frv. --- ,,... og veitt stjórnvöldum og atvinnulífi heilbrigt aðhald ...`` --- Væntanlega hafa þá fjölmiðlar hingað til veitt stjórnvöldum og atvinnulífi óheilbrigt aðhald, það liggur í orðanna hljóðan. Þannig að nú á að veita ,,heilbrigt aðhald í nútímalýðræðisríki.`` Þannig skal það vera í nútímalýðræðisríkinu Íslandi þar sem þingið ræður öllu eins og því ber og framkvæmdarvaldið leggur fyrir þingið mál og við förum yfir þau, gefum okkur þann tíma sem við þurfum og tökum síðan ákvörðun um það hvort þau verði leidd í lög. Þannig er nútímalýðræðisríkið Ísland ekki. Áfram ætla ég að vitna í nefndarálitið. Þetta var stuttur kafli sem ég ætlaði að lesa. Ég hef ekki komist enn í gegnum hann vegna þess að ég fór eiginlega á flug þegar ég sá hvað stóð í þessari mögnuðu fyrstu setningu. En í álitinu segir, með leyfi forseta: ,,Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki í þágu stjórnarskrárvarins skoðana- og tjáningarfrelsis í landinu.`` Þetta er alveg hárrétt og þarna hittir nefndin naglann á höfuðið. Fjölmiðlarnir gegna einmitt þessu lykilhlutverki og hafa gegnt því hlutverki æ betur með aukinni fjölbreytni. En nú á að setja lög sem stöðva það eða koma að einhverju leyti í veg fyrir það. Áfram, með leyfi forseta: ,,Af því sprettur krafan um fjölbreytni í fjölmiðlun, þar á meðal eignarhaldi þeirra.`` --- Það þarf að vera fjölbreytni, bæði í fjölmiðluninni sjálfri, því efni sem boðið er upp á sem og í eignarhaldinu. ,,Í niðurstöðu skýrslu sem liggur frumvarpi þessu til grundvallar ...`` --- og þar kemur að því sem ég var að segja, af hverju ég er að vitna í þessa skýrslu aftur og aftur. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Í niðurstöðu skýrslu sem liggur frumvarpi þessu til grundvallar kemur fram að veruleg samþjöppun hafi orðið á eignarhaldi fjölmiðla hér á landi og reyndar svo mikil að hún eigi sér fáar hliðstæður. Í frumvarpinu er á grundvelli þessarar niðurstöðu og með hliðsjón af tilmælum Evrópuráðsins um eflingu fjölmiðlafjölbreytni lagt til að leitast verði við að hafa æskileg áhrif á gerð og uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins með því að auka nokkuð við skilyrði fyrir því að geta fengið og haldið leyfi til að reka útvarp.`` Hæstv. forseti. Ég vildi að ég hefði haft lengri tíma í dag þegar las yfir nefndarálitið til að velta fyrir mér í fullri alvöru hvað þetta þýddi allt saman sem hér stendur. Hér er leitast við ,,að hafa æskileg áhrif á gerð og uppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins ...`` --- Æskileg áhrif fyrir hvern? Æskileg áhrif fyrir okkur sem njótum fjölmiðlanna? Æskileg áhrif fyrir þá sem eiga fjölmiðlana eða æskileg áhrif fyrir þá sem ekki þola hluta fjölmiðlanna? Þetta skal gert ,,með því að auka nokkuð við skilyrði fyrir því að fá leyfi``. Það á að rústa heilu fyrirtæki með yfir 700 starfsmönnum og það segir í nefndaráliti meiri hluta allshn. að það sé gert ,,með því að auka nokkuð við skilyrði fyrir því að geta fengið og haldið leyfi til að reka útvarp``. Ja, sveiattan, frú forseti. Þetta er undarlegri lesning en mig óraði fyrir þegar ég las álitið hratt yfir í dag. Ég held að þetta sé einmitt það sem hvetja þarf fólk til að kynna sér og lesa, þ.e. það sem meiri hluti allshn. segir um tilgang frv. Þeir sem lesa nefndarálit meiri hlutans og skilja það sem þar stendur --- ja, það fer hrollur um bakið á manni þegar maður skynjar hvað liggur á bak við textann. Nefndin sem bjó til skýrslu þá sem frv. byggir á sagði ekkert um að leggja þyrfti fram frv. eins og hér er. Hún sagði ekki að það þyrfti að einbeita sér að því að breyta eignarhaldinu á fjölmiðlunum. Hún sagði allt aðra hluti. Eigum við aðeins að velta fyrir okkur hvað sú nefnd sagði um markaðinn á Íslandi, þ.e. fjölmiðlamarkaðinn? Það er kafli í skýrslu nefndarinnar á bls. 83 sem heitir Kostir samþjöppunar. Við höfum öll orðið vitni að því í atvinnulífi landsmanna að það hefur orðið samþjöppun á eignarhaldi. Fyrirtæki hafa sameinast og stækkað til að verða öflugri svo þau geti mætt þeim kröfum sem gerðar eru í nútímarekstri. Það hefur einnig nýst til að mæta erlendri samkeppni í innflutningi og útflutningi. Hið sama er í raun að gerast á fjölmiðlamarkaðnum. Um þá hlið málsins segir nefnd hæstv. menntmrh. í skýrslu sinni, undir kaflaheitinu Kostir samþjöppunar, með leyfi forseta: ,,Við mat á þeim úrræðum, sem til greina kemur að mæla fyrir um til að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði, er óhjákvæmilegt annað en að líta til smæðar íslenska markaðarins. Nefndin telur að forðast beri að reglur séu með þeim hætti að þær setji fyrirtækjum í fjölmiðlun ótilhlýðilegar skorður og raski rekstrargrundvelli þeirra.`` Nefndin telur að vegna þess hve smár íslenski markaðurinn er þurfi að líta á það sérstaklega og eigi að setja reglur þá verði menn að forðast að setja reglur með þeim hætti að það setji fyrirtækjunum ótilhlýðilegar skorður og raski rekstrargrundvelli þeirra sem nú starfa. Hv. þingmenn ættu að setja þetta á bak við eyrað og velta fyrir sér hvort lagafrv. sem hér liggur fyrir gæti þessara sjónarmiða, að setja ekki ótilhlýðilegar skorður eða raska rekstrargrundvelli fyrirtækja í fjölmiðlun. Í sama kafla segir, með leyfi forseta: ,,Gæta verði þess að reglur verði ekki svo hamlandi að þær vinni í reynd gegn þeim hagsmunum sem þeim er ætlað að vernda með því að fyrirtækin verði svo lítil að þau fái ekki þrifist. Slíkar reglur eru til þess fallnar að vinna gegn því markmiði að almenningur eigi aðgang að fjölbreyttum fjölmiðlum sem vettvangi fyrir ólík viðhorf til pólitískra og menningarlegra málefna. Tryggja verður íslenskum fyrirtækjum aðstæður þar sem þau fá þrifist og eflst. Frá viðskiptalegu sjónarmiði verður því heldur ekki neitað að því stærri og öflugri sem innlend fyrirtæki eru, því minni hætta er t.d. á yfirtöku eða uppkaupum erlendra aðila. Þá er það einnig forsenda þess að þau hafi burði til þess að standa undir innlendri dagskrárgerð. Þetta sjónarmið skiptir máli varðandi eflingu innlendrar menningar sem mótvægis gegn erlendri fjöldamenningu, sem nú þegar er mjög áberandi í íslenskum fjölmiðlum, einkum sjónvarpi.`` Þarna segir nefndin okkur að gæta þurfi þess að ganga ekki svo hart að þeim fyrirtækjum sem á markaðnum eru að þau veikist og verði smærri en nú er og þau þurfi að hafa afl og getu til að stunda innlenda dagskrárgerð í samkeppni við erlent sjónvarpsefni sem flæðir yfir. Ekki get ég séð, frú forseti, að þess sjónarmiðs sem þarna kemur fram gæti nokkurs staðar í frv. sem hér liggur fyrir. Miðað við frv. ætla menn sér þvert á móti að gera þessi fyrirtæki smærri og veikari þannig að ekki þurfi að hafa af þeim áhyggjur, þ.e. ef einhver telur sig þurfa að hafa af þeim áhyggjur. Með þessu móti verða þau ekki það öflug að þau geti staðið fyrir innlendri dagskrárgerð sem keppt getur við erlent sjónvarpsefni. Ýmislegt í skýrslu nefndar hæstv. menntmrh. er eins og talað úr mínu hjarta en er algjörlega á skjön við það sem fram kemur í frv. Þó er frv. lagt fram vegna sömu skýrslu og erfitt að gera sér í hugarlund, frú forseti, hvernig menn geta leyft sér að segja að umrædd skýrsla kalli á það frv. sem fyrir liggur. Ef maður les í gegnum skýrsluna er engan veginn hægt að skilja hana svo að hún kalli eftir lagasetningu á borð við þá sem lögð hefur verið fyrir okkur. Eins og fram kom í upphafi máls míns vitum við öll að hæstv. forsrh. lagði frv. fram um leið og skýrslan var lögð fyrir ríkisstjórnina. Það frv. hefur enginn fengið að sjá vegna þess að það var þannig að formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., lýsti því á þann hátt að það yrði að laga það til. Nú hefur frv. verið lagað til og samt höfum við þann óskapnað sem hér liggur fyrir. Það liggur við að mann langi að sjá hið upprunalega frv. og hvernig í ósköpunum það leit út. Getur verið að það hafi verið í anda Baggalúts, eins og einhverjum hefur dottið í hug? Maður getur vart ímyndað sér hvernig textinn í frv. sem fyrst var lagt fram hefur verið. Frv. sem við fengum að sjá, eftir að búið var að draga úr upprunalegum kröfum um að setja hömlur á eignarhald, er á þskj. 1525. Allshn. hefur sett fram tillögur um breytingar á því frv. eftir að það var rætt í nefndinni. En eftir sem áður eru flestir þeir sem komu fyrir allshn. --- reyndar ekki þeir sem eru að keppa við fyrirtæki Norðurljósa --- sammála um að málið þurfi að skoða mun betur. Menn voru almennt sammála um að velta þyrfti fyrir sér hvort frv., eins og það lá fyrir, stæðist stjórnarskrá lýðveldisins og ýmsa alþjóðlega samninga. Eins og ég fór yfir áðan hefur rekstrarumhverfi fjölmiðla á Íslandi mótast af sterkri stöðu Ríkisútvarpsins. Meðan Ríkisútvarpið hefur svo sterka stöðu á ljósvakamarkaðnum sé ég ekki að við þurfum að hafa miklar áhyggjur af því að hér verði lítil fjölbreytni. Fjölbreytnina mun þessi ríkisrekna stöð tryggja okkur. Fyrir framan okkur höfum við frv. og brtt. sem allir stjórnarliðar sem ég veit um, utan einn, hafa tjáð sig um að þeir muni styðja. Því liggur fyrir, nánast kristaltært, að ef flokksagi ræður og þingmenn fylgja ekki sannfæringu sinni verði frv. að lögum með þeim breytingum sem búið er að leggja fram. Ég verð að segja, frú forseti, að ég vona í lengstu lög að einhverjir hv. þingmenn stjórnarliðsins sjái að sér, meðan umræðurnar fara fram. Það er ekki eins og stjórnarandstaðan standi ein í málþófi, eins og stjórnarliðar segja. Menn eru ekki að reyna að koma í veg fyrir að þingstörf geti haldið áfram með eðlilegum hætti. Ég held að allir lögfræðingar sem hafa tjáð sig um þetta frv., utan einn, séu á þeirri skoðun að gefa þurfi málinu lengri tíma. Flestir þeirra --- þrátt fyrir að þeir hafi ekki haft mjög mikinn tíma til að fara yfir það --- treysta sér þó til að gefa til kynna þá skoðun sína að miklar líkur séu á að frv. standist ekki stjórnarskrá og samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Hvað sagði í nál. meiri hluta allshn. sem ég las áðan? Jú, að frv. væri fram komið vegna þess að í skýrslu menntmrh. kæmi fram að setja þyrfti slík lög og fram hefðu komið tilmæli um það frá Evrópuráðinu. Allt í einu er ríkisstjórnin farin að segja okkur að tilmæli frá Evrópuráðinu, sem hafa ekkert stjórnsýslulegt gildi í sjálfu sér og ekkert lagalegt gildi á Íslandi, hafi uppgötvast og þar af leiðandi þurfi að bregðast skjótt við. Í skýrslu nefndar menntmrh. kemur fram að Evrópuráðið hafi samþykkt tilmæli til aðildarríkjanna um að þau hlutist til um að setja lög til að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun. Á íslenska ríkinu hvíla skyldur, eins og ég sagði áðan, samkvæmt þjóðarrétti, til að setja slíkar reglur þó að þessi tilmæli séu á engan hátt bindandi fyrir aðildarríki Evrópuráðsins. Þetta er svolítið undarlegt í ljósi þess, frú forseti, að það er ekki langt síðan við ræddum í sölum Alþingis um önnur slík tilmæli sem Evrópuráðið hafði sett fram varðandi fjármál stjórnmálaflokka. Við spurðum ríkisstjórnina að því hvernig stæði á því að hún ætlaði sér ekki að skoða tilmæli frá Evrópuráðinu um fjármál stjórnamálaflokka. Þá var okkur sagt að þær tilskipanir hefðu ekkert gildi hér og við þyrftum ekki að hafa af þeim neinar áhyggjur. En örfáum dögum síðar var farið að tala um sams konar tilmæli frá Evrópuráðinu varðandi fjölmiðla. Samkvæmt því sem fram kemur í áliti meiri hluta allshn. er það önnur meginstoðin undir frv. að við verðum að horfa til tilmæla Evrópuráðsins. Nú er það svo að tilmæli Evrópuráðsins eru sett fram á ensku. Þegar ég fór í dag yfir málið þá sá ég að ef ég mundi reyna að snara þeim texta á íslensku mundi hann að einhverju leyti missa þá meiningu sem er í enska textanum. Ég ætla því að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa upp stuttan texta á ensku. Ég get síðan reynt að snara honum á íslensku ef þörf er talin á. Við erum hér með tilmæli 1516/2001 frá Evrópuráðinu. Þau fjalla um fjármál stjórnmálaflokkanna. Í þeim segir, með leyfi forseta: ,,A number of scandals linked to the financing of political parties in several Council of Europe member states in all parts of Europe over recent years has demonstrated that this issue must be addressed as a matter of urgency in order to prevent the loss of citizens' interest in the political life of their respective countries. In order to maintain and increase the confidence of citizens in their political systems, Council of Europe member states must adopt rules governing the financing of political parties and electoral campaigns.`` Hér eru sett fram tilmæli sem segja að þjóðirnar verði að setja reglur um þetta atriði til að koma í veg fyrir hneyksli sem orðið hafa í ýmsum löndum og koma í veg fyrir að þau endurtaki sig. Til þess að svo megi verða er hvatt til að íbúar megi sjá með gagnsæjum hætti yfirlit um fjármál stjórnmálaflokka. Þeir tala um þetta sem ,,matter of urgency``. Evrópuráðið telur áríðandi að þjóðirnar setji þessar reglur og þeir segja í textanum að þjóðir verði að setja slíkar reglur. Hinir háu stjórnarherrar á Íslandi segja okkur að á þessu þurfi ekki taka mark, þetta hafi ekkert gildi og við þurfum ekkert að hlusta á þetta. Þá fer maður og skoðar hvað fram hefur komið hjá Evrópuráðinu varðandi fjölmiðlana. Nú er okkur sagt að það sé önnur meginstoðin sem þetta frv. hvílir á, þ.e. tilmæli frá Evrópuráðinu. Þar segir einnig á ensku, með leyfi forseta, í tilmælum Evrópuráðsins: ,,examine the measures contained in the appendix to this recommendation and consider the inclusion of these in their domestic law or practice where appropriate, with a view to promoting media pluralism ... evaluate on a regular basis the effectiveness of their existing measures to promote pluralism and/or anti-concentration mechanisms and examine the possible need to revise them in the light of economic and technological developments in the media field.`` Þetta eru tilmælin sem ríkisstjórnin byggir frv. á. Takið eftir því að orðalagið er allt annað en í þeim tilmælum sem ég las á undan. Hér er talað um að aðildarríki skuli íhuga --- ,,consider`` og ,,examine the possibility`` --- og skoða möguleikann á hvort þau eigi að skoða sérstaklega einhver atriði --- ,,pay particular attention to`` og ,,may consider``. Þannig er orðalagið, að þau mættu hafa þessi atriði í huga. En í þeim tilmælum sem ég las upp um fjármál flokkanna var sagt ,,þau verða`` --- ,,they must``. Menn sjá því að það er ekkert í tilmælum Evrópuráðsins sem kallar á framlagningu þessa frv. Í greinargerð með frv. sem hér um ræðir er fjallað almennt um fjölmiðla. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson mælti fyrir því en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi. Þeir eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis. Af þessu mikilvæga hlutverki fjölmiðla sprettur sú krafa í lýðræðisþjóðfélagi að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum.`` Maður velti fyrir sér þegar frv. kom fram hver hefði samið það. Í raun hefur ekki komið fram hver samdi frv. Ég sé hins vegar nú, þegar ég les úr athugasemdum með frv., textabrot úr skýrslu nefndar hæstv. menntmrh. Það hefur verið sett í greinargerð með frv. án þess að þess að getið sé um að það sé tilvitnun og um það settar gæsalappir. Ég tek einnig eftir að textabrotinu úr skýrslunni hefur lítillega verið breytt. Textinn er nánast eins og hann er í skýrslu nefndarinnar en hefur verið breytt að litlu leyti. Í skýrslu nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi, eins og nánar er rakið hér á eftir.`` Í greinargerðinni endar setningin hins vegar á ,,í víðum skilningi`` en ekki ,,eins og nánar er rakið hér á eftir``. Svo kemur: ,,Fjölmiðlar eru því mikilvæg forsenda ...`` en í greinargerðinni stendur: ,,Þeir eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis.`` --- Þetta er eins í báðum textum. --- ,,Af þessu mikilvæga hlutverki fjölmiðla sprettur sú krafa í lýðræðisþjóðfélagi að almenningur hafi aðgang að ...`` --- í skýrslutextanum er talað um almenningur hafi aðgang að: ,,fjölbreyttum og öflugum fjölmiðlum`` en í athugasemdum með frv. stendur: ,,fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum``. Getur verið að hin landsfræga kímnigáfa hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar komi fram í að bæta þessu orði ,,sjálfstæður`` inn í athugasemdir með frv.? Eða læðist að mönnum sá grunur að hér sé beitt sömu aðferð og fræg varð í jólabókaflóðinu, þar sem höfundur einnar bókar hafði tekið mikinn texta og sett inn í bókina án þess að setja um hann gæsalappir og breytti honum lítillega? Vinnubrögðin virðast a.m.k. nákvæmlega hin sömu miðað við notkunina á þessum textabrotum úr skýrslu nefndarinnar. Þau eru sett inn í athugasemdir með frv. og þar með gæti farið að skýrast hverjir hafi að einhverju leyti komið að samningu þessa frv. Ég ætla að geyma mér til seinni ræðu minnar að fara yfir ummæli hæstvirtra ráðherra varðandi framlagningu þessa frv. og tilganginn með því. Satt best að segja veit ég ekki hve mikinn tíma hv. þingmenn hafa getað gefið sér í að fara yfir ummæli þeirra frá því að frv. var lagt fram. Það er aldeilis kostulegt að hlusta á eða lesa það sem hæstv. ráðherrar hafa látið frá sér fara frá því að frv. leit dagsins ljós um ástæðurnar fyrir framlagningu þess. Það væri hægt að gefa út bók undir nafninu ,,Íslenskt stjórnmálaskop`` um það sem ráðherrar hafa sagt í því sambandi. Þar talar hver í sína áttina og oft á tíðum hver gegn öðrum. Líkt og gerðist þegar ég las áðan upp texta sem ég hafði ekki áður lesið upphátt þá fer léttur hrollur um bakið á manni þegar maður sér hvað þeir láta frá sér fara á prenti og almennt í fjölmiðlum. Eftir stendur að hér hefur verið lagt fram frv. sem á í meginatriðum að breyta fjölmiðlamarkaði á Íslandi. Það á að gera með því að öll fyrirtæki sem á markaðnum starfa geti gert það áfram utan eitt. Það er sama hvað menn segja um göfugan tilgang frv. Ef maður gefur sér góðan tíma og fer nákvæmlega í gegnum hvernig frv. er stillt upp og hvaða áhrif það mundi hafa á fjölmiðlamarkaðinn þá stendur eftir ein æpandi niðurstaða. Hún er sú að þessu frv. er beint að einu fyrirtæki. Þetta er sértækt frv. nema höfundarnir hafi verið svona einstaklega óheppnir að það sem þeim datt í hug að setja í frv. raðist svo ólíklega saman að eftir standi að aðeins eitt fyrirtæki finni fyrir breytingunum. Vonandi, frú forseti, gerðist það þannig, ólíklegri hlutir hafa gerst af hreinni tilviljun. En ef svo er væri rétt að biðja höfunda frv. og þá sem lögðu það fram að lesa það yfir, lesa það upphátt eins og ég gerði áðan og velta fyrir sér hvort þeir ætli sér að láta það virka eins og útlit er fyrir að það geri. Það er búið að fara yfir frv. í allshn. Það var rifið úr nefndinni án þess að umræðu um það væri lokið. Eins og ég sagði áðan lágu fyrir umsagnir frá fjölmörgum aðilum sem flestar hnigu í eina átt. Þær hnigu í þá átt að --- lögmenn fullyrða sjaldnast um hlutina og sérstaklega ekki þegar þeir hafa skamman tíma --- ætla mætti að frv. stæðist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrár, ekki ákvæði um vernd eignarréttar, tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar og stæðist ekki atvinnufrelsi sem kveðið er á um í stjórnarskránni. Flestir voru sammála um að frv. stæðist trúfrelsið, það væri nánast skothelt að það stæðist trúfrelsið. Frv. var hins vegar talið snerta allt annað frelsi sem okkur er tryggt í stjórnarskrá lýðveldisins. Það eru miklar líkur á því að frv. brjóti gegn öllum þeim ákvæðum sem tryggja okkur frelsi. Lái mér hver sem vill þó að ég spyrji bæði sjálfan mig og aðra úr ræðustól á Alþingi: Getur það verið að sá flokkur á Íslandi sem helst hefur kennt sig við frelsi, frelsi einstaklingsins, styðji frv., tiltölulega stutt og hnitmiðað, sem flestallir löglærðir menn, sem yfir fara og ekki hafa sérsniðin flokksgleraugu, segja okkur að brjóti að öllum líkindum gegn flestöllum ákvæðum stjórnarskrárinnar sem varða frelsið. Til viðbótar þessu má ætla að frv. hitti fyrir fyrirtæki með fleiri hundruð starfsmenn, fleiri þúsund einstaklinga, ef við teljum saman maka og börn, sem reiða sig á að viðkomandi fyrirtæki geti starfað áfram. Maður verður í raun hálfgalinn af því að velta fyrir sér hvernig það gat gerst að setja á lög sem flestir telja að geti orðið til að þetta fyrirtæki geti ekki starfað áfram. Hvers vegna leggja menn á sig að starfa fram á sumar við að keyra slíkt mál í gegn? Ég spyr sérstaklega hv. stjórnarliða þótt þeir séu nú kannski ekki mikið í salnum. Menn á mínum aldri hafa aftur og aftur orðið vitni að því að íslenska ríkið hafi farið í sértækar aðgerðir um allt land til þess að búa til störf og bjarga störfum. Ég minni á flokkinn sem dregur alltaf á eftir sér störf, Framsfl. --- þeir roguðust einu sinni með 12 þús. störf. En þeir menn leggja hins vegar lykkju á leið sína til þess að setja lög sem hugsanlega gætu orðið til þess að um 700 starfsmenn eða einhver hluti þeirra missti vinnuna. Þetta gerist á sama tíma er talað um mikilvægi þess að byggja virkjun og álver á Austfjörðum þar sem til framtíðar verða kannski 600 störf. Við leggjum í verulega áhættu í virkjunarframkvæmdum og leggjum mikla fjármuni fram til að þar rísi stóriðja, sem ég vil taka fram að ég er algjörlega sammála. Við sjáum ástæðu til að leggja milljarða í vegi, borum göt í fjöll og förum í hafnarframkvæmdir til að búa til störfin fyrir austan. Ég sé ekki eftir þeim peningum. Við leggjum það sérstaklega á okkur að búa til störf og öllum stjórnmálaflokkum og öllum þeim sem ég hef heyrt í hér á Alþingi finnst sjálfsagt að við leggjum svolítið á okkur til að búa til störf en svo standa menn hér og ætla að rífa niður fyrirtæki og setja 700 störf í hættu, fyrirtæki sem mengar ekki nokkurn skapaðan hlut.  Ég hef talað lengi, frú forseti, í þessari umræðu. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er þetta í fyrsta skipti sem ég tek þátt í umræðunni um þetta mál. Það verður bara að hafa það ef einhver vill kalla það málþóf að ég hafi staðið hér og talað um efnisatriði frv. í klukkutíma. Ef það er málþóf þá verður bara svo að vera. Ég bið bara hæstv. forseta Halldór Blöndal að tilkynna það í næsta fjölmiðlaviðtali að hér hafi staðið maður í klukkutíma og fjórtán mínútur og talað um málið og býsnast yfir því. Eitt af því sem við, sem höfum verið að skoða málið á Alþingi, höfum fengið í hendur er greinargerð sem samin var fyrir hið ógurlega fyrirtæki Norðurljós. Auðvitað les maður allt sem fram kemur í svona máli, þar sem hagsmunir eru miklir, út frá því að menn séu að verja hagsmuni sína. En hér er lögð fram álitsgerð sem fimm lögmenn standa að. Ég held, frú forseti, að ég eyði kannski örlitlum tíma í að segja frá hverjir það eru: Gestur Jónsson hæstaréttarlögmaður, Gísli Guðni Hall héraðsdómslögmaður, Gunnar Jónsson hæstaréttarlögmaður, Margrét Einarsdóttir héraðsdómslögmaður og Ragnar Halldór Hall hæstaréttarlögmaður. Þetta er álitsgerð sem þessir lögmenn setja frá sér og hún ber titilinn ,,Nokkur álitaefni varðandi frumvarp til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 53/2000, og samkeppnislögum, nr. 8/1993`` Til að halda því til haga skulum við á engan hátt horfa fram hjá því að þetta er tekið saman að beiðni Norðurljósa og fyrir Norðurljós, en af öllum þessum lögmönnum sem ég vona nú að flestir trúi að séu óvilhallir. Undir lok álitsgerðarinnar eru settar fram niðurstöður og lokaorð, eftir að þeir eru búnir að fara gegnum málið nánast frá A til Ö. Ég ætla ekki að lesa þessa greinargerð, hún er allt of viðamikil til þess en þeir benda okkur, sem hér munum taka ákvörðun, á það hvernig málið brýtur í bága við mörg ákvæði stjórnarskrár o.s.frv. Þeir segja að í lok álitsins, með leyfi forseta: ,,Hér að framan hefur verið komist að eftirtöldum niðurstöðum: 1. Verulega skortir á að undirbúningur fyrirhugaðrar lagasetningar geti talist fullnægjandi og nauðsynlegar athuganir hafa ekki verið gerðar á fjölmörgum þáttum til þess að skynsamleg og upplýst umræða gæti átt sér stað um hana. Greinargerð nefndar menntamálaráðherra er innlegg í þá umræðu, en því fer fjarri að hún taki til allra nauðsynlegra þátta slíkrar umræðu.`` Lögmennirnir telja sem sagt skorta verulega á að málið sé þroskað þannig að hægt sé að taka það til eðlilegrar umfjöllunar. Síðan segir: ,,2. Efni frumvarpsins er sértækt, þ.e. lagasetningin lýtur aðeins að starfsemi eins fyrirtækis þótt orðalag frumvarpsins sé almennt. 3. Reglur frumvarpsins ganga miklu lengra en annars staðar þekkist og fela í sér mun harðari tök opinberra aðila á viðkomandi markaði en nauðsynlegt getur talist til að ná þeim markmiðum með lagasetningunni sem lýst er í greinargerð með frumvarpinu. 4. Efni frumvarpsins er andstætt meðalhófsreglu stjórnarskrárinnar um að ekki skuli með almennri lagasetningu gengið lengra í skerðingu stjórnarskrárvarinna réttinda en hægt sé að komast af með til að ná lögmætu markmiði. 5. Efni frumvarpsins brýtur gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. einnig 26. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. 6. Efni frumvarpsins felur í sér afturvirka skerðingu á eignarréttindum sem brýtur gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttar. 7. Efni frumvarpsins brýtur gegn ákvæðum 73. gr. stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi og vernd þess, sbr. einnig 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. 8. Efni frumvarpsins er ósamþýðanlegt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög nr. 2/1993.`` Í fjölmiðlum hafa stjórnarliðar haldið því fram að lítils háttar athugasemdir hafi verið settar fram við efni frv. Ég ætla, frú forseti, ekki að hafa þessa ræðu mína lengri í þetta skiptið þótt af nógu sé að taka. Ég lýk máli mínu kannski sérstaklega til að hleypa öðrum þingmönnum að þannig að hægt sé að skiptast á skoðunum um þetta viðamikla frv. Í forheimsku minni, sem nýr þingmaður, hélt ég að það væri gert í sölum Alþingis, að við skiptumst á skoðunum um frumvörp sem lögð væru fram og reyndum að rökræða af einhverju viti hvort þau gangi nægjanlega langt, eða of skammt eða mátulega í átt að markmiðum þeirra. Ég taldi að ef hægt væri að sýna fram á það með tiltölulega skynsamlegum rökum að einhver atriði í bæri að skoða þá mundi gefast tóm til að a.m.k. ræða það við flutningsmenn málanna.

Það er allt á misskilningi byggt.

Í þessu tilfelli væri best að ræða málið við þá sem bjuggu til frv., til að reyna að komast að því hvaða hugsun er á bak við hverja grein. Okkur stendur hins vegar ekkert slíkt til boða, frú forseti. Það sem okkur stendur til boða er að standa í ræðustól Alþingis klukkan að verða tólf á fimmtudagskvöldi, með tvær hv. þingkonur sitjandi í salnum og einn hv. þm. standandi við dyr í hliðarsal. Ég vil ekki vera vanþakklátur í garð þeirra þingmanna sem gefa sér tíma til að hlýða á ræðu mína en vek hins vegar athygli á nánast tilgangsleysi þess að standa hér.

Frú forseti. Ég kem nú í síðara sinnið í ræðustól í 2. umr. um breytingar á útvarpslögum og samkeppnislögum. Það er auðvitað orðið heyrinkunnugt og þjóð og landslýð ljóst að þingmönnum liggur afar mikið á hjarta í því máli sem eðlilegt er. Hefur verið tekist á um atriði er lúta að meðferð málsins í eina þrjá daga í þingsalnum og enn eru ekki útkljáð öll álitamál varðandi málsmeðferðina þar sem málið er formlega enn þá hjá efh.- og viðskn. og áliti menntmn. hefur ekki enn verið dreift í þingsölum, hvorki meirihlutaáliti né minnihlutaáliti, enda eðlilegt að málið verði kallað aftur inn í allshn. til þess að nefndin geti gefið framhaldsálit sem tryggði það að álit menntmn. kæmi á formlegum þingskjölum inn í þingsali. Sú sem hér stendur tók þátt í umfjölluninni um málið bæði í allshn. og í menntmn. Hv. þm. Mörður Árnason gerði á ákaflega greinargóðan hátt grein fyrir því í ræðu sinni hvernig málin gengu fyrir sig í menntmn. og óþarfi fyrir mig að endurtaka það hér. Vil ég einungis ítreka að nefndin hafði efnivið í miklu meiri umfjöllun en tími eða ráðrúm gafst til. Nefndin kaus að fjalla um beiðni allshn. á þeim nótum að tala fyrst og fremst um hinn menningarlega þátt fjölmiðlunar á Íslandi og fjölbreytni út frá þeim sjónarmiðum og þeim málum sem heyra málefnalega undir menntmn. þannig að af nógu var að taka í þeim efnum, en eins og ég sagði gafst ekki tími til þess að ræða það mál til hlítar. Þar er því efniviður eftir í frekari umfjöllun sem ég geri ekki ráð fyrir að eigi eftir að fara fram miðað við hvernig málinu vindur fram. Virðulegi forseti. Það eru þrjú atriði sem mér eru ofarlega í huga eftir alla þá löngu umræðu sem ég hef reynt að fylgjast með eftir megni. Mér finnst vera deginum ljósara að með frv. séu ekki bara áhöld um að markmiðin náist, verði það að lögum, heldur finnst mér það beinlínis liggja í augum uppi hvað varðar markmið frv., sem sögð eru vera fjölbreytni í fjölmiðlun, að það er ekkert sem bendir til þess að frv. nái því markmiði. Fjöldi þingmanna er búinn að rekja málið og rökstyðja það að sennilega snúist afleiðingar frv., verði það að lögum, upp í andhverfu sína og það ali fremur á einhæfni en fjölbreytni. Annað sem mér er ofarlega í huga er að það er jafnframt deginum ljósara að ekki er farið eftir meðalhófsreglu í þessu máli. Hér eru ekki farnar þær leiðir sem meðalhófsreglan krefst að farnar séu þegar lög eru sett því að gengið er mun lengra til að ná ákveðnum markmiðum en þörf er á og það hafa menn líka rökstutt hér og leitað í rökstuðning skýrslu fjölmiðlanefndar menntmrh. máli sínu til stuðnings. Í þriðja lagi er mér ofarlega í huga skortur á svigrúmi til að umræðan fái að þroskast og dafna. Mér finnst það, ég segi kannski ekki það alvarlegasta en það er a.m.k. afskaplega alvarlegt þegar stjórnvöld, ríkisstjórn Íslands fer þannig fram í slíku máli að ekki er gefið svigrúm fyrir umræðuna til þess að hún geti orðið skapandi. Ég hef ævinlega sagt að ég sé hlynnt því og ég vilji taka fjölmiðlun á Íslandi til skoðunar og það eigi að taka fjölmiðlun á Íslandi til skoðunar á Alþingi. Ég hef líka haldið því fram frá 1986, þegar frelsið hélt innreið sína á ljósvakann eins og menn hafa gjarnan kallað það, að skoða þyrfti möguleikann á því hvort við ættum ekki að setja reglur um þann fjölmiðlamarkað. Og ég hef saknað þess að löggjafarsamkundan hafi ekki tekið á slíkum málum af einhverri alvöru og festu. Satt að segja verður maður fyrir miklum vonbrigðum þegar fara á að skoða fjölmiðlamarkaðinn og velta upp möguleikum á reglusetningu og því hvernig best væri, svo ég sletti nú, að ,,regúlera`` markaðinn að þá skuli það gert með því offorsi og óðagoti sem við höfum upplifað síðustu daga. Hverjar eru aðstæður okkar í fjölmiðlaheiminum í dag? Þar er varhugaverð staða uppi. Það er samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Það er viðurkennt hjá Evrópuráðinu og í skýrslu fjölmiðlanefndar menntmrh. og í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og í fjölmiðlum síðustu daga að staðan er varhugaverð. Ákveðnar vísbendingar eru um að það þurfi að taka virkilega í taumana og skapa hér einhvern jarðveg sem mótar markaðinn. Mér verður hugsað til finnsku framtíðarnefndarinnar. Framtíðarnefnd finnska þingsins hefur það að sínum aðalstarfa að skapa framtíðina sem stjórnvöld vilja sjá. Það gerir hún með því að rýna í stöðu mála og efla skapandi umræðu um framtíðarmál, þ.e. hún býr til jarðveg fyrir umræðu. Við höfum því miður ekki orðið þeirrar gæfu aðnjótandi í þessu máli að ríkisstjórnin tæki finnsku framtíðarnefndina sér til fyrirmyndar því að í þeim fjölmiðlaheimi sem við höfum nú fyrir augunum, og ég segi að þar ríki varhugaverð staða, hefði ég auðvitað viljað sjá að menn opnuðu augu sín fyrir því að það er fullt af fólki úti á akrinum sem er tilbúið til að takast á við málið, innan fjölmiðlanna, meðal fræðimanna, innan háskólanna, á Alþingi og meðal stjórnmálamanna almennt. En mikilvægi þess að fást við ástandið og láta gott af sér leiða þar hefur orðið að lúta í lægra haldi fyrir óbilgirni, óðagoti og ósanngirni fyrst og fremst eins manns, hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Satt að segja verður að viðurkenna að hæstv. forsrh. hefur verið afskaplega seinheppinn við alla framlagningu málsins. Honum hefur farist það einkar óhönduglega, alveg sama hvernig á það er litið. Ímyndum okkur bara hverju hefði mátt koma til leiðar ef öðrum aðferðum hefði verið beitt, ef við hefðum átt hér samtal í stað valdboðs, en það er það sem hér hefur gerst. Sérstaklega verður maður þess áskynja hvað varðar stjórnarliða í þingsalnum að þeir þurfi að beygja sig undir valdboð forsrh. Þeir þora ekki einu sinni að eiga samtal við okkur stjórnarandstæðingana í þingsalnum. Ég held að ég sé ekki að fara með fleipur þegar ég segi að fyrir utan stjórnarliðann hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann allshn., hafi einungis tveir þingmenn úr stjórnarflokkunum haldið ræður í þeirri umræðu sem nú hefur staðið í þrjá daga. Mér finnst það miður og mér finnst það alvarlegt þegar offors, óðagot og óbilgirni og ósanngirni verður þess valdandi að stjórnmálamenn og kjörnir fulltrúar þjóðarinnar sem hér sitja skuli ekki fá ráðrúm eða tækifæri til að eiga samtal sín í milli. Satt að segja hafa hæstv. ráðherrar svarið sig í ætt þessarar hegðunar og þessa háttalags hæstv. forsrh. Ég hef saknað viðveru hæstv. samgrh. í umræðunni. Hvern hefði ekki langað til að eiga samtal við hann um stöðuna á, hvað eigum við að segja, á tíðnimarkaðnum, rása\-markaðnum? Stór hluti þessara mála heyrir undir hæstv. samgrh. Og hvers vegna hefur hæstv. viðskrh. ekki látið svo lítið sem sjást hér í salnum þegar ljóst er að eitt af stærstu fyrirtækjum þjóðarinnar verður að öllum líkindum, sem afleiðing af þessari lagasetningu, limað í sundur og mun þar með koma til með að falla á skuldara sem standa að því fyrirtæki lán sem nema á sjötta milljarð króna? Hefur hæstv. viðskrh. engar áhyggjur af málinu? Hefur hún enga löngun til þess að fylgjast með því í þingsölum hvernig umræðunni vindur fram? Það er satt að segja þyngra en tárum taki að hæstv. ráðherrar skuli ekki leyfa sér að fara sínar eigin leiðir í þessum efnum, að þeir skuli apa eftir hegðun hæstv. forsrh. og sýna það tómlæti sem þeir hafa sýnt með fjarveru sinni. Sama má auðvitað segja um hæstv. menntmrh. sem hefði undir öllum eðlilegum kringumstæðum átt að leggja frv. fram. En hér fer ekki fram samtal, hér hefur átt sér stað valdboð og við, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem erum að reyna að efna til málefnalegrar umræðu í salnum tölum fyrir daufum eyrum stjórnarliða. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur farið um það nokkrum orðum við hvað eigi helst að líkja þessu. Hann líkti frv. helst við hrossalækningu og hafði Orðabók Menningarsjóðs sér til fulltingis í ræðustól, og háttalag ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsrh. flokkar hann undir valdníðslu. Ég held að áður en yfir lýkur verði það þau tvö orð sem verða höfð um þetta. Þegar sagan verður skráð verða það orðin sem höfð verða yfir þennan gjörning, að frv. sé í hæsta lagi hrossalækning og framganga hæstv. forsrh. í málinu hafi einkennst af valdníðslu. Ég talaði um það áðan að ekki voru settar neinar reglur þegar ljósvakinn var gefinn frjáls á sínum tíma. Ég hef líka skoðað aðeins hvernig útvarpsréttarnefnd hefur sinnt störfum sínum og hvernig hún hefur farið eftir þeim lögum sem um hana hafa gilt, þ.e. útvarpslögin, þau lög sem við erum að breyta. Ég verð að viðurkenna að mér hefur þótt skorta á að þeim lögum hafi verið beitt sem skyldi af útvarpsréttarnefndinni. Mér hefur fundist nefndin nokkuð frjálsleg í sambandi við leyfin, fólk sem sótt hefur um leyfi hefur bara fengið þau leyfi sem beðið hefur verið um. Ég hef haft á tilfinningunni að sáralítið ef nokkurt eftirlit hafi verið haft af hálfu nefndarinnar með markaðnum og ég er sannfærð um að skilyrðin sem nefndin hefur sett fyrir leyfisveitingum sínum hafa ekki farið eftir neinu öðru en því sem lagaramminn sjálfur setur. Það hefur a.m.k. ekki sýnt sig í framkvæmdinni að útvarpsréttarnefnd hafi sett sér nokkrar aðrar reglur. Mér finnst sú hegðun útvarpsréttarnefndar að miklu leyti vera ástæða þess ástands sem við í sjálfu sér búum við í dag, í öllu falli liður eða þáttur í því. Mér finnst skipta verulegu máli að við skoðum það mál núna í samhengi við það sem lagt er hér fram af meiri hluta allshn., sem leggur nú til að greininni um útvarpsréttarnefndina í útvarpslögunum verði breytt þannig að ekki verði lengur skipuð sjö manna nefnd, eins og verið hefur hingað til, sem kjörin hefur verið með hlutfallskosningu á Alþingi til fjögurra ára, heldur er gert ráð fyrir í brtt. meiri hluta allshn. að menntmrh. skipi nú þrjá menn í útvarpsréttarnefnd til fjögurra ára og jafnmarga til vara. Gert ráð fyrir að tveir skuli skipaðir samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar en einn skipar ráðherra án tilnefningar og gert er ráð fyrir að hann verði jafnframt formaður nefndarinnar. Varamenn skulu svo skipaðir á sama hátt og skal varamaður formanns jafnframt vera varaformaður nefndarinnar. Nefndarmenn og varamenn þeirra skuli uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara og nefndinni er heimilt að kalla sér til ráðgjafar og aðstoðar sérfróða aðila eftir því sem hún telur þörf á. Á þennan hátt hljóðar brtt. meiri hluta allshn. við 1. gr. frv. að því er lýtur að útvarpsréttarnefnd. Ég álít að ákveðin málefnaleg rök séu fyrir því að setja útvarpsréttarnefnd saman á einhvern þann hátt sem hér er bryddað upp á en finnst þó vera ákveðnar hættur til staðar. Ég fer að hugsa til þeirrar valdstjórnar sem við búum við. Valdstjórnin sem hér ræður ríkjum hefur upp á síðkastið þurft að sæta gagnrýni fyrir hegðun sína gagnvart Hæstarétti og núna þessa dagana og undanfarnar vikur hafa staðið yfir miklar deilur út af ráðningu hæstaréttardómara. Þegar maður skoðar það að útvarpsréttarnefnd skuli samkvæmt brtt. meiri hluta allshn. einungis eiga að vera skipuð þremur einstaklingum og þar af eigi ráðherra að skipa einn og tveir eigi að vera samkvæmt tilnefningu Hæstaréttar þá hringja einhverjar bjöllur. Valdstjórnin, sem búin er að reyna að hafa áhrif á Hæstarétt með gjörðum sínum og hefur þurft að sæta gagnrýni fyrir slíkt, ætlar sér að setja þessa sömu hæstaréttardómara, skyldi maður ætla, í útvarpsréttarnefndina. Þá spyr maður sig: Er ekki hættumerki hér á ferðinni með þá valdstjórn sem við búum við hvað hana varðar? Hún hefur sætt gagnrýni fyrir að vera að seilast til of mikilla áhrifa innan Ríkisútvarpsins, hún hafi tilhneigingu til þess að gera Ríkisútvarpið að ríkisstjórnarútvarpi. Hún hefur verið sökuð um að beita áhrifum sínum í Hæstarétti og nú á útvarpsréttarnefnd að vera skipuð tveimur hæstaréttardómurum ásamt einum fulltrúa sem ráðherrann skipar. Er ekki hættumerki hér til staðar sem vert væri að hafa í huga og skoða nánar? Mitt svar við því er auðvitað jú. En slíkt gerist þegar hlutirnir eru gerðir of hratt og menn hafa ekki ráðrúm til þess að skiptast á skoðunum um hlutina. Þetta atriði hefur ekki fengið nægilega mikla umfjöllun í þingsölum, leyfi ég mér að fullyrða, til þess að það sé orðið tímabært að skutla því í lög sisona. Það er afar mikilvægt þegar svo róttækar breytingar eru gerðar á lögum sem varða fjölmiðlamarkaðinn, markaðinn sem fjórða valdið starfar á, að við fáum tækifæri, svigrúm og ráðrúm til þess að skiptast á skoðunum um hlutina og velta upp öllum mögulegum flötum málsins. Herra forseti. Ég hef leyft mér að tala um valdstjórn í þessu sambandi alveg á sama hátt og Hreinn Loftsson, stjórnarformaður Baugs og fyrrum samstarfsmaður hæstv. forsrh., hefur leyft sér að tala um ógnarstjórn í þessu sambandi, þ.e. hvernig ríkisstjórnin fer fram á sinn valdagíruga hátt, og ég held að ég geti verið nokkuð samdóma stjórnarformanninum í mínum dómum hvað það varðar. Hér er unnið gegn lýðræðinu og unnið í anda ógnarstjórnar eða valdstjórnar sem Íslendingar eiga ekki skilið að hafa yfir sér. Eitt af því sem komið hefur upp í umræðunni, og hefði sannarlega með réttu þurft meiri skoðun, eru tilmæli Evrópuráðsins um hvernig tryggja megi fjölbreytni í fjölmiðlun. Evrópuráðið tekur fram í tilmælum sínum nr. 1/1999 að það séu margar leiðir að því marki. Ein þeirra leiða er að skoða eignarhald á fjölmiðlum, en einungis ein af mörgum leiðum. Aðrir hlutir sem koma til greina og skoða þarf eru aðstæður á markaði, stærð á markaði, gagnsæi eignarhalds og fleiri þættir. Ein leiðin sem Evrópuráðið leggur til að stjórnvöld athugi til þess að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði er sú að tryggja öflugt ríkisútvarp. Það kemur afar vel og skýrt fram í skýrslu fjölmiðlanefndar hæstv. menntmrh., það er kannski orðið hættulegt að vitna í blaðsíðutöl eins og komið hefur fram áður í máli þingmanna, en í kafla 6.4.1. sem fjallar um traust almenningsútvarp kemur skýrt fram að nefndarmenn deili því almenna viðhorfi að takmarka beri afskipti ríkisins af fyrirtækjarekstri og atvinnustarfsemi almennt sem einkaaðilar geti sinnt. Engu að síður leggur nefndin áherslu á og telur eðlilegt að leggja það til að að því verði hugað að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins sem almenningsútvarps. Auðvitað hefði ríkisstjórnin átt að sjá sóma sinn í því í umræðunni að fjalla um Ríkisútvarpið og málefni þess í tengslum við umræðu um stöðuna á fjölmiðlamarkaði. Og þegar við höfum orðið þess áskynja og vitum af því að hæstv. menntmrh. er með málefni Ríkisútvarpsins í sérstakri skoðun í menntmrn. þá spyr maður: Hvers vegna í ósköpunum er það ekki látið fylgjast að, umræðan um einkareknu fjölmiðlana og umræðan um Ríkisútvarpið? Enn eitt dæmi um hversu óskynsamlega er hér á málum haldið. Í skýrslu nefndar hæstv. menntmrh. kemur fram að færa megi fram ýmis rök til stuðnings því sjónarmiði að Ríkisútvarpið og trygg staða þess sem almenningsútvarps geti verið tæki í þá átt að tryggja fjölbreytni á markaði. Þau hafa verið í fyrsta lagi að það sé æskileg leið til að tryggja þá hagsmuni sem sem felast í pólitískri og menningarlegri fjölbreytni í lýðfrjálsu þjóðfélagi og þar með til að mæta skyldum ríkisins í þeim efnum. Bent er á það í skýrslunni að því sé gjarnan haldið fram að einkareknir fjölmiðlar hafi tilhneigingu til að verða mun einsleitari í dagskrá en almenningsútvarpið til að mæta kröfum þorra neytenda um skemmtun og létta afþreyingu. Slíkt efni verði þá jafnvel uppistaðan í dagskrá einkarekins miðils, gjarnan á kostnað upplýstrar og málefnalegrar umræðu um mikilvæg samfélagsleg málefni, einkum þeirra miðla sem byggja rekstur sinn á auglýsingum og kostun. Sömuleiðis bendir nefndin á að sú leið að tryggja stöðu Ríkisútvarpsins feli í sér reglusetningu sem þó beinist ekki gegn einkareknu fjölmiðlunum. Hún samræmist þar með að því leyti vel meginreglunum um frelsi markaðarins að öðru leyti en því að almenningsútvarpi yrði tryggður hluti markaðarins en einkaaðilar skipti honum að öðru leyti á milli sín í frjálsri samkeppni. Svo segir nefndin í niðurlagi kafla 6.4.1., með leyfi forseta: ,,Í fjórða lagi sýnist vera hægt að hrinda slíkum áformum í framkvæmd að mestu án breytinga á gildandi lögum.`` Þetta er afar athyglisverður kafli í skýrslu nefndarinnar sem segir okkur ekki bara það að hægt hefði verið að fara vægari leiðir til að tryggja fjölbreytni á markaði í fjölmiðlun, heldur til að tryggja traust ríkisútvarp og við hefðum getað farið nánast bara þá leið, það hefði nægt, ekki hefði þurft þessa lagasetningu. En það er afar merkilegt að skoða við hvaða aðstæður þessir ólíku miðlar búa á Íslandi því við skulum ekki gleyma því að Ríkisútvarpið hefur mun ríkari skyldur en einkareknu fjölmiðlarnir. Það hefur skyldur sem eru tíundaðar í lagarammanum, lögunum um Ríkisútvarpið, sem síðast var breytt á árinu 2000, en þar eru aðallega í 3. gr. tíundaðar skyldur Ríkisútvarpsins sem fela það m.a. í sér að það eigi að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð, það eigi að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana, það eigi að gæta fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð og svo mætti áfram telja. Þessar skyldur eru miklu ríkari en þær skyldur sem einkareknu miðlarnir hafa á sínum herðum. Reyndar er sagt í almennu útvarpslögunum að útvarpsstöðvar skuli stuðla að almennri menningarþróun og efla íslenska tungu. Talað er um að sjónvarpsstöðvar skuli kosta kapps um að meiri hluta útsendingartíma sé varið í íslenskt dagskrárefni og annað dagskrárefni frá Evrópu. Þar er líka talað um að útvarpsstöðvar skuli í starfi sínu halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur, þeim beri að virða tjáningarfrelsi og stuðla að því að fram komi í dagskrá rök fyrir mismunandi skoðunum í umdeildum málum. Nú vil ég fullyrða það, herra forseti, að hvorki er verið að fara eftir þessum lögum til hlítar né heldur er nokkurt eftirlit með því hvernig þeim er framfylgt. Ég tel því að hér sé um að ræða ástand á markaði sem er að mörgu leyti því að kenna að lögum sem við búum við hefur ekki verið framfylgt og eftirliti með þeim hefur ekki verið sinnt. Því spyr ég: Hvaða lækning er þá fólgin í því að rjúka upp til handa og fóta og setja lög sem eru önnur eins hrákasmíð og þetta frv. gefur til kynna, með því offorsi og óðagoti og óbilgirni sem ég hef talað um í ræðu minni? Hvers vegna er ekki heimiluð umræða um málið? Samtal og rökræða sem, eins og Norðmenn gerðu á fjórum árum, gæti fætt af sér skynsamlega lagasetningu. Enn hefur ekki eitt einasta svar komið frá ríkisstjórninni eða hæstv. forsrh. við þessum spurningum sem þingmenn, hver á fætur öðrum, hafa varpað fram og beðið um rökstuðning fyrir. Hvað er það sem hastar, hver er háskinn? Er húsið að brenna, eru himinn og jörð að farast? Engin svör frá hæstv. forsrh., ekkert samtal, bara valdboð. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Meginsjónarmið mín eru þau að mér finnst ekki óeðlilegt að sett séu lög sem tryggja að það sé fjölbreytni á markaði í fjölmiðlun en alls ekki með þeim hætti sem hér er gert. Slíkar aðferðir eru til háborinnar skammar fyrir stjórnvöld og sannarlega ekki til eftirbreytni. Og það er ekki nokkur leið, miðað við þá framkomu sem t.d. stjórnarandstaðan hefur þurft að þola í þessu máli, að koma hér nærri, ekki einu sinni með töngum. Ég veit ekki hvað við eigum að gera í sambandi við allar þær vísbendingar sem eru uppi um að hér sé verið að brjóta stjórnarskrána, tjáningarfrelsisákvæði hennar, eignarréttarákvæðin og atvinnufrelsisákvæðin, en ég tel þær ásakanir vera það vel rökstuddar hjá þeim sem þær hafa fært fram að mér finnst óhjákvæmilegt að skoða þá hluti hér nánar og yfirvegað. En það er eins og menn hafi bara sett bananana í eyrun, þeir eru hættir að hlusta, ekki er tekið mark á einu né neinu, heldur anað áfram í blindni. Virðulegi forseti. Ef þessi hrákasmíð, þetta frv. verður að lögum er ég sannfærð um að afleiðingarnar verða aðrar en hin háleitu markmið þykjast vera,. Ég er hrædd um að lagasetningin eigi eftir að leiða af sér fábreytni en ekki fjölbreytni. Ég held að sú lækning sem hæstv. forsrh. þykist vera að færa hér fram sé ekkert annað en það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði hana, hrossalækning. Satt að segja finnst mér ekkert réttlæti í því, herra forseti, að hæstv. forsrh. skuli vera að takast að knýja í gegn lagasetningu á þessum nótum. Og af því verið var að frumsýna í Borgarleikhúsinu í kvöld söguna um Don Kíkóta sem lagði af stað út í heim til að endurheimta það sem heiminum var að eilífu glatað, þ.e. réttlætið, þá verð ég að segja eins og er að það væri betur að hér væri eitthvert réttlæti til staðar við þessa umfjöllun, við þessa málsmeðferð, við framlagningu þessa frv. en því hefur ekki verið fyrir að fara og það er mikil synd, mikil skömm.