Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svofellt bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Guðmundur H. Garðarsson viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Birgir Ísl. Gunnarsson. 4. þm. Reykv.“ Guðmundur H. Garðarsson hefur áður sótt þingfundi og setið þetta þing. Þarf því ekki að kanna kjörbréf hans. Ég býð Guðmund velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Á sínum tíma fluttum við þáv. þm. Magnús Magnússon o. fl. þáltill. um að þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram um bruggun og sölu áfengs öls. Málið hlaut þá litið fylgi hér á hinu háa Alþingi. Nú er svo komið að frv. til l. um að heimila framleiðslu og sölu öls hefur verið hér til umræðu í allan vetur og hér eiga þm. nú engan annan kost en að taka afstöðu. Till. hv. þm. Karvels Pálmasonar væri einungis vandræðaleg þrautalending, yrði hún samþykki, manna sem ekki þora að taka afstöðu. Ég segi nei.



Herra forseti. Þessi till. er um það að eftir að Alþingi hefur tekið afstöðu í málinu. eins og hér er gert ráð fyrir, þá fái þjóðin að segja sitt álit á málinu. Það telur hv. þm. Guðrún Helgadóttir vandræðalega lausn að spyrja þjóðina álits og það er í anda þeirrar stefnu sem hún hefur kannske fylgt undangengin ár. Sú till. sem hún vitnaði til hér áður var um það að skjóta málinu frá þinginu. Það var vandræðaleg lausn af þeirra hálfu sem það vildu gera að forða sér frá því að þurfa að taka afstöðu. Hér er lagt til að þingið taki afstöðu fyrst, síðan verði það borið undir þjóðina. Í ljósi þess að ég treysti því að dómgreind þjóðarinnar sé með þeim hætti að hún kunni full skil á réttu og röngu segi ég já.



Ég vil minna hv. þm. á, um leið og þeir gera grein fyrir atkvæði sínu, að ýfa ekki upp einhverjar efnislegar umræður eða beina máli sínu sérstaklega til nafngreindra þm.



Herra forseti. Það má vel vera að menn telji að þeir minnki sína ábyrgð með því að varpa boltanum til þjóðarinnar og iðrist skjótt gerða sinna. En það bötnuðu lítið ákvarðanir hjá Pílatusi forðum þó að hann veitti þeim út til fjöldans. Ég greiði ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að hv. þm. taki afstöðu til málsins og enn fremur tel ég nauðsynlegt að nokkur reynsla komi á framkvæmd laganna áður en til greina kemur að þjóðaratkvæði fari fram um þetta mál. Í tillögum meiri hl. allshn. er gert ráð fyrir því að lög þessi verði endurskoðuð fyrir árslok 1988 og þá tel ég koma til greina að taka afstöðu til þjóðaratkvæðagreiðslu. En varðandi þessa till. segi ég með skírskotun til þess sem ég nú hef greint nei.



Herra forseti. Ég hef verið bundin í Ed. á meðan atkvæðagreiðsla þessi stóð yfir um efni málsins. Hér er fjallað um umdeilda neysluvöru og rætt um það hve ríkan aðgang menn eigi að eiga að þessari neysluvöru sem þeir svo ákveða hver og einn með sjálfum sér hvort þeir neyta eða ekki. Það er söguleg hefð fyrir því á Íslandi að fram fari almennar atkvæðagreiðslur borgaranna um áfengismál. Ég tel að hver og einn eigi að ráða því um þetta mál eins og ýmis önnur mál sem áfengislögin snerta og segi já.



Herra forseti. Eigi það fyrir íslensku þjóðinni að liggja að ganga að kjörborðinu á hausti komanda, þá tel ég að því tækifæri væri betur varið til þess að kjósa íslensku þjóðinni nýtt Alþingi og koma nýrri ríkisstjórn yfir landið. Alþingi Íslendinga hefur í sögu íslenska lýðveldisins treyst sér til þess að taka afstöðu í afdrifaríkari málum en því sem hér er til umfjöllunar án þess að leita eftir afstöðu þjóðarinnar í einstökum tilfellum. Ég segi nei, herra forseti.



Herra forseti. Í fjarveru heilbr.- og trmrh. mæli ég hér fyrir frv. til laga um Þroskaþjálfaskóla Íslands á þskj. 909. Eins og fram kemur í grg. með frv. er það skoðun heilbr.- og trmrn. að treysta þurfi betur lagalegan grundvöll Þroskaþjálfaskóla Íslands og að kveða þurfi á um starfsemi hans í sérstakri löggjöf, eins og tíðkast um aðra sérskóla. þar sem fyrirsjáanlegt er að lög um framhaldsskóla ná ekki fram að ganga á næstunni. Fyrir því er þetta frv. flutt. Ég leyfi mér að vísa til framsöguræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. í hv. Ed. svo og athugasemda við frv. Í hv. Ed. voru gerðar á frv. tvær breytingar, þ. e. við 1. gr. og 4. gr. Þær brtt. voru fluttar af heilbr.- og trn. þeirrar hv. deildar sem annars mælti samhljóða með frv. Brtt. birtust á þskj. 902. Með tilvísun til þessa, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Á þskj. 916 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum nr. 9 frá 13. febr. 1970, um Iðnþróunarsjóð. Með samningi ríkisstj. Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar, sem dags. er 12. des. 1969, var stofnaður norrænn iðnþróunarsjóður fyrir Ísland. Stofnun hans skapaði á sínum tíma ný viðhorf varðandi möguleika íslenskra iðnfyrirtækja til að fjármagna uppbyggingu og endurnýjun. Sjóðurinn hefur tekið virkan þátt í margvíslegum verkefnum til eflingar íslenskum iðnaði. Meginviðfangsefnið skv. stofnsamningi var að efla útflutningsiðnað og auðvelda aðlögun að breyttum markaðsaðstæðum á innlendum markaði vegna tollalækkana við aðild Íslands að EFTA. Ráðstöfunarfé sjóðsins var í upphafi og til ársins 1980 einungis stofnfé hans, sem nam jafnvirði 14 millj. Bandaríkjadala, auk árlegra vaxta og afborgana af veittum lánum. Hinn 29. apríl 1980 var undirritaður viðbótarsamningur við samninginn um stofnun norræns iðnþróunarsjóðs fyrir Ísland. Með þeim viðbótarsamningi voru gerðar tvær breytingar á samningnum. Í fyrsta lagi var sjóðnum veitt heimild til að taka lán til að fjármagna almenna lánastarfsemi og til að endurlána til sérstakra meiri háttar framkvæmda í iðnaði. Var það gert með breytingum á 5. mgr. 2. liðar og 2. mgr. 4. liðar. Í öðru lagi voru auknar heimildir skv. 4. lið samningsins til að veita styrki og hagstæð lán til rannsókna á nýjum iðnaði, til vöruþróunar, markaðsathugana o. fl. er nam 10% af eigin fé sjóðsins í upphafi árs 1980 og við þá upphæð hafa bæst árlega 10% af rekstrarafgangi hvers árs, í fyrsta skipti af rekstrarafgangi 1980. Með frv. þessu er lagt til að ríkisstj. verði veitt heimild til að staðfesta af Íslands hálfu nýjan viðbótarsamning við samninginn frá 12. des. 1969, sem felur í sér eftirfarandi þrjár meginbreytingar: 1. Að verksvið sjóðsins verði víkkað. Skv. gildandi samningi er tilgangur sjóðsins að stuðla að tækni- og iðnþróun Íslands við aðild að EFTA og auðvelda aðlögun iðnaðarins í því sambandi. Þar sem aðlögunartímabili vegna EFTA-aðildar er lokið þykir tímabært að skilgreina hlutverk sjóðsins víðtækar en nú er gert. Megináhersla er þó áfram lögð á tækni- og iðnþróun og samvinnu á sviði iðnaðar og viðskipta milli Íslands og annarra norrænna landa. Með breytingum á skilgreiningu tilgangs sjóðsins er fyrst og fremst haft í huga að ekki leiki vafi á að sjóðurinn geti tekið þátt í fjármögnun arðvænlegra framkvæmda sem horfa til nýjunga í atvinnustarfsemi þótt umrædd starfsemi falli ekki undir hefðbundna skilgreiningu iðnaðar. Sama gildir um margvíslega starfsemi er tækniframfarir á tölvuöld munu leiða af sér. 2. Að möguleikar í lánskjörum verði sveigjanlegri. Skv. gildandi samningi eru almenn lán sjóðsins að fullu gengistryggð miðað við dollar. Með þeirri breytingu, sem lagt er til að gerð verði, mun sjóðurinn hafa möguleika á að taka lán í öðrum gjaldmiðli en dollar og endurlána í sama gjaldmiðli. Einnig verður unnt að lána eigið fé sjóðsins út í íslenskum krónum með þeim kjörum er stjórn sjóðsins ákveður. Gert er þó ráð fyrir að stofnfé sjóðsins - en það skal endurgreiðast í dollurum - verði lánað áfram út í dollurum. 3. Að auknir verði möguleikar sjóðsins til þátttöku í áhættufjármögnun. Skv. gildandi samningi starfar sjóðurinn að verkefni sínu með því að veita lán og ábyrgðir. Með breytingu þeirri. sem lagt er til að gerð verði, hefur sjóðurinn möguleika á að kaupa og selja hlutabréf í starfandi hlutafélögum og taka þátt í stofnun nýrra. Ætlunin er að slík hlutafjárkaup komi því aðeins til að ekki hafi reynst unnt að afla nauðsynleg; áhættufjármagns eftir öðrum leiðum og sýnt þyki að álitlegu verkefni verði ekki hrundið í framkvæmd nema þátttaka sjóðsins komi til. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn eigi hlutafé mjög tímabundið og hlutabréf séu seld strax og aðstæður leyfa og hagkvæmt þykir. Ofangreindar tillögur hafa verið gerðar af nefnd sem skipuð var af mér með bréfi dags. 20. febr. s. l. til að yfirfara lög og samning um Iðnþróunarsjóð. Nefndina skipuðu eftirtaldir menn: Dr. Jóhannes Nordal seðlahankastjóri, formaður. Bragi Hannesson bankastjóri, Guðmundur Malmquist hdl. og Þorvarður Alfonsson framkvstj. Tillögurnar voru kynntar og ræddar ítarlega á fundi stjórnar Iðnþróunarsjóðs 14. mars s. l. og kom fram jákvæð afstaða fulltrúa þeirra landa er fundinn sóttu. Þar sem breytingarnar fela ekki í sér neinar nýjar fjárhagslegar skuldbindingar fyrir hin löndin virðast þær geta komist í kring í erindaskiptum milli utanríkisráðuneyta landanna. Ríkisstjórnir allra Norðurlanda þurfa að samþykkja tillögurnar og staðfesta viðbótarsamning við samninginn þar að lútandi. Utanrrn. vinnur nú að því að afla samþykkis ríkisstjórna hinna Norðurlandanna við breytingum þessum. Þykir því rétt að afla nú þegar heimildar Alþingis til þessara breytinga og að veita þeim lagagildi hér á landi. En til þess þarf að sjálfsögðu að breyta lögum nr. 9/1970. um Iðnþróunarsjóð. með áorðnum breytingum. sbr. lög nr. 43/1980, en með þeim lögum var stofnsamningnum og viðbótarsamningnum jafnframt veitt lagagildi hér á landi. Samningurinn öðlast gildi fimm dögum eftir þann dag er öll aðildarríki hafa tilkynnt að uppfylltar hafi verið kröfur sem gerðar eru til gildistöku í hverju landi fyrir sig. Herra forseti. Ég legg til að þegar 1. umr. um málið lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um framleiðslu. verðlagningu og sölu á búvörum á þskj. 915. Það hafa orðið miklar breytingar á aðstæðum í íslenskum landbúnaði síðan lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins voru sett árið 1947. Nokkrar breytingar hafa að vísu verið gerðar á þeim lögum á þessu tímabili. Þær veigamestu eru ákvæðin sem sett voru 1960 um útflutningsbótaábyrgð ríkissjóðs og 1979 þegar heimildir til framleiðslustjórnunar voru lögfestar. Áhrif beggja þessara breytinga hafa verið mikil. Á næstu árum eftir 1960 fékkst tiltölulega gott verð fyrir sumar tegundir íslenskra búvara á erlendum mörkuðum þannig að litið vantaði á að útflutningurinn skilaði grundvallarverði til bænda. Framlag ríkissjóðs sem nam 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar nægði því til að verðbæta mikið framleiðslumagn og framkvæmdir í íslenskum landbúnaði miðuðust við að þar væri um tryggan markað að ræða. En smátt og smátt seig á ógæfuhlið þannig að verðlag fór lækkandi og það var sífellt minna magn sem framlag ríkissjóðs nægði til að verðbæta að fullu. Jafnframt hefur orðið sú breyting á að vinnulaunaliður verðlagsgrundvallarins hefur farið hlutfallslega lækkandi svo að í stað þess að áður þurfti framlag ríkisins aðeins að bæta upp nokkurn hluta vinnulauna, en annar reksturskostnaður var að fullu greiddur, hefur framlag ríkissjóðs í æ ríkara mæli farið til að greiða einnig aðkeyptar rekstrarvörur innlendar og erlendar þegar útflutningsverð skilar ekki lengur neinu upp í grundvallarverð til bóndans. Forustumenn bændasamtakanna sáu hvert þróunin stefndi. Töldu þeir því nauðsynlegt að veittar yrðu heimildir til að koma á framleiðslustjórnun og gerðu tillögur um það. Það var þó fyrst árið 1979 sem Alþingi veitti slíkar heimildir með ákvæðunum um búmark og kjarnfóðurgjald. Þessum heimildum báðum hefur síðan verið beitt og þær reynst áhrifaríkar. Mikill samdráttur hefur orðið í mjólkur- og kindakjötsframleiðslu þó að vissulega hafi harðindi sumra þessara ára einnig haft þar sín áhrif. En árferðið hefur einnig haft þær afleiðingar að ekki hefur dregið úr rekstrarkostnaði búanna að sama skapi til að vega á móti lækkun brúttótekna. Þar við bætist að um svipað leyti var tekin upp verðtrygging lána svo að verðbólga greiddi þau ekki lengur niður. Í stað þess magnaðist verðbólgan óðfluga á þessum árum og lagði líka af þeim sökum þungar byrðar á landbúnaðinn. Þetta eru þær staðreyndir sem blöstu við þegar endurskoðun hófst á lögunum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. eftir að núverandi ríkisstj. var mynduð í samræmi við ákvæði í stjórnarsáttmála hennar. Að samningu þessa frv. hafa unnið þm. úr báðum stjórnarflokkum ásamt Bjarna Guðmundssyni aðstoðarmanni landbrh. sem stjórnað hefur þessu starfi. Margir aðrir hafa einnig lagt þar hönd að verki. Í upphafi s. l. árs skipaði landbrh. nefnd til að marka stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins. Voru í henni þrír fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda og aðrir þrír frá Búnaðarfélagi Íslands en formaður var Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri. Þessi nefnd skilaði áliti á s. l. sumri fyrir aðalfund Stéttarsambands bænda sem tók niðurstöður nefndarinnar til ítarlegrar umræðu og gerði ályktanir sem mjög voru í samræmi við tillögur nefndarinnar. Hafa þessar tillögur mjög mótað það frv. sem hér er lagt fram. Jafnframt ræddi þessi aðalfundur um skipulagsmál Stéttarsambandsins og ákvað að kjósa millifundanefnd bara til að gera tillögur um breytingar á þeim málum. Þessi nefnd Stéttarsambandsins skilaði tillögum til stjórnar þess á s. l. vetri en aðalfundur hefur ekki fjallað um þær. Eftir tillögum þessarar nefndar um skipun Framleiðsluráðs og fleiri atriði í þessu frv. hefur algerlega verið farið við samningu þess. Auk þessara tveggja atriða, sem mjög hafa sett svip á þetta frv., er rétt að geta þess að rætt var við fjölmarga aðila sem voru fulltrúar þeirra sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við frv. þetta. Drög að þessu frv. voru lögð fyrir aukafund Stéttarsambands bænda hinn 17. fyrra mánaðar. Fundurinn gerði ýmsar athugasemdir og ábendingar við þau og kaus nefnd sex manna til að móta frekar tillögur Stéttarsambandsins og eiga viðræður um þær. Við lokafrágang frv. hafa margar þær tillögur og ábendingar verið settar inn í frv. Frv. felur í sér mikilvæga stefnumörkun í framleiðslumálum landbúnaðarins. Kemur sú stefnumörkun annars vegar fram í 1. gr. frv. þar sem settur er fram megintilgangur þess, en hins vegar í VIII kafla frv. Þar er sett fram eins konar áætlun til næstu fimm ára um aðlögun búvöruframleiðslunnar að breyttum tímum. Sú áætlun er tvíþætt. Í fyrsta lagi er þar um að ræða stuðning við breytingar á framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða með stiglækkandi útflutningsbótum og í öðru lagi stuðning við uppbyggingu nýra búgreina. Að þessu tvennu verður nánar vikið síðar. Stefnumörkun frv., sem kemur fram í 1. gr. þess, felst í eftirfarandi atriðum: 1. Að stuðla að framförum og aukinni hagkvæmni í búvöruframleiðslu og vinnslu og sölu búvara til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur. 2. Að framleiðsla búvara til vinnslu og iðnaðar verði í sem nánustu samræmi við þarfir þjóðarinnar og tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu. 3. Að nýttir verði sölumöguleikar fyrir búvörur erlendis eftir því sem hagkvæmt er talið. 4. Að kjör þeirra sem landbúnað stunda verði í sem nánustu samræmi við kjör annarra stétta. 5. Að innlend aðföng nýtist sem best við framleiðslu búvara bæði með hliðsjón af'framleiðslu, öryggi og atvinnu. 6. Að stuðla að jöfnuði milli framleiðenda í hverri búgrein hvað varðar afurðaverð og markað. Í frv. er gert ráð fyrir að ríkið semji við Stéttarsamband bænda um það magn mjólkur- og sauðfjárafurða sem framleiðendum verður ábyrgst fullt verð fyrir á samningstímanum og leggur ríkissjóður fram fjármagn til að greiða framleiðendum mismun á fullu verði skv. ofangreindum samningum og því verði sem fæst fyrir búvörur við sölu á innlendum og erlendum mörkuðum. Í samræmi við ákvæði, sem koma fram í 36. gr. frv., er gert ráð fyrir að þessar greiðslur fari lækkandi í áföngum til ársins 1990. Jafnframt er ákvæði um að því framleiðslumagni, sem þannig er tekin ábyrgð á fullu verði fyrir, sé heimilt að skipta á milli framleiðenda. Í því skyni er m. a. heimilt að taka upp framleiðslukvóta eftir héruðum. Í 4. gr. frv. er kveðið á um að Stéttarsamband bænda og einstök landssamtök framleiðenda búvöru, sem Stéttarsamband bænda hefur samþykki, skuli fara með samninga þá sem frv. gerir ráð fyrir við ríkisvaldið. Þá eru í 30. gr. einnig heimildir til að innheimta gjöld af innfluttu fóðri og hráefnum í það, í fyrsta lagi grunngjald sem má nema allt að 50% af tollverði hinnar innfluttu vöru og í öðru lagi sérstakt föðurgjald sem má nema allt að 150% af tollverði hinnar innfluttu vöru. Eins og kunnugt er koma áhrif hins lága verðs á erlendum mörkuðum ekki aðeins fram í því að útflutningur íslenskra búvara er ákaflega erfiður á þá markaði heldur er þar einnig unnt að fá ýmsar landbúnaðarafurðir á niðurgreiddu verði langt undir framleiðslukostnaði. Reyna allar þjóðir í kringum okkur að verjast innflutningi þeirra til þess að koma í veg fyrir að kippt verði fótum undan innlendum landbúnaði. Það er ekki aðeins talið hagsmunamál landbúnaðar hvers lands heldur ekki síður öryggisatriði fyrir hverja þjóð að geta treyst sem mest á innlenda fæðuöflun. Í því sambandi fengum við aðvörun á s. l. hausti þegar truflun varð á innflutningi í verkfalli opinberra starfsmanna enda eru lítil rök fyrir því að láta stuðnings- og verndaraðgerðir stjórnvalda í nágrannalöndum okkar kippa fótum undan íslenskum landbúnaði. Grunngjald af innfluttu fóðri er m. a. ætlað til styrktar innlendri fóðuröflun og fóðurvinnslu í samræmi við þann tilgang frv. sem kemur fram í e-lið 1. gr. þess og ég las áðan. Jafnframt fyrrnefndu gjaldi er gert ráð fyrir sérstöku fóðurgjaldi sem verður endurgreitt til framleiðenda í samræmi við þá framleiðsluþörf sem markaðurinn leyfir. Það er sóun á fjármagni, sem þjóðin hefur ekki efni á, að framleiða vöru sem ekki er hægt að selja og leggja í fjárfestingu sem annaðhvort er ekki hægt að nýta til framleiðslu eða kippir fótunum undan framleiðslu hjá öðrum sem þegar hafa ráðist í slíkar fjárfestingar. Í frv. er gert ráð fyrir breytingu á verðlagningu búvara á þann veg að verð til framleiðenda og verð búvara í heildsölu er ákveðið með aðskildum hætti. Þá er gert ráð fyrir að ákvörðun smásöluverðs fari eftir lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Verðlagsnefnd búvara skal ákveða afurðaverð til búvöruframleiðenda á sama hátt sem sexmannanefnd gerir skv. núgildandi lögum. Verði ekki samkomulag skal málinu vísað til yfirnefndar sem fellir endanlegan úrskurð. Stéttarsamband bænda tilnefnir þrjá fulltrúa í verðlagsnefnd búvara sem einnig er skipuð tveimur fulltrúum sem stjórn Alþýðusambands Íslands tilnefnir og einum sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja tilnefnir. Heildsöluverð búvara skal hins vegar ákveðið af nefnd fimm manna er í eiga sæti undir forsæti verðlagsstjóra eða fulltrúa hans tveir fulltrúar neytenda og tveir fulltrúar afurðastöðva fyrir búvörur. Fulltrúar neytenda skulu tilnefndir af sömu aðilum og tilnefna fulltrúa neytenda í verðlagsráð, en samtök afurðastöðva skulu nefna tvo fulltrúa í nefndina þannig að í nefndinni séu fulltrúar frá þeirri vinnslugrein sem fjallað er um verðákvörðun á. Það virðist eðlilegt að fulltrúar afurðastöðvanna eigi beina aðild að ákvörðun heildsöluverðs eins og lagt er til í frv. en ekki fulltrúar bænda, eins og gert er í núgildandi lögum, þar sem vinnslustöðvarnar hljóta að vera best kunnugar sínum málefnum. Við verðákvörðunina skal fimm manna nefnd ganga út frá afurðaverði til framleiðenda sem ákveðið hefur verið og jafnframt rökstuddum upplýsingum um kostnað við vinnslu og dreifingu búvara sem aflað er með eins ítarlegum athugunum og kostur er þannig að á engan sé hallað við þá verðákvörðun. Til þess að halda vinnslu- og dreifingarkostnaði í lágmarki eru ítarleg ákvæði um verðmiðlun. Henni skal hagað þannig að afurðastöðvum sé gert kleift að greiða framleiðendum sama verð fyrir sams konar búvörur þrátt fyrir misjafna aðstöðu sem afurðastöðvarnar eiga við að búa. Er þetta eitt af grundvallaratriðum frv. eins og kemur fram í 1. gr. þess. En öllum er ljós þessi misjafna aðstaða afurðastöðvanna við að vinna og koma á markað þeim afurðum sem þær taka á móti. Þar kemur t. d. til greina staðsetning, heildarafurðamagn og byggingarkostnaður auk fjölmargra annarra atriða. T. d. er sérstaklega tekið fram að jafna megi flutningskostnaði frá framleiðendum að afurðastöð í þeim tilgangi að auðvelda hagkvæman rekstur stöðvanna. En við samdrátt búvöruframleiðslu breytist aðstaða margra afurðastöðva þar sem afkastageta þeirra er meiri en framleiðslan sem til þeirra berst svo að það getur verið hagkvæmt að stuðla að sameiningu þeirra. Þá er ákvæði um að koma megi á hentugri verkaskiptingu milli afurðastöðva, en slíkt getur sparað mikla fjárfestingu. Í mjólkuriðnaðinum er það Framleiðsluráð landbúnaðarins og samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði sem skulu gera með sér samkomulag um verkaskiptingu á milli mjólkursamlaga að því er varðar framleiðslu einstakra mjólkurvara með tilliti til heildarafkomu framleiðslugreinarinnar og hagsmuna mjólkurframleiðenda og neytenda. Samkomulagið staðfestir landbrh. og úrskurðar ef aðilar ná ekki samkomulagi. Á sama hátt skulu Framleiðsluráð landbúnaðarins og sláturleyfishafar gera samkomulag um verkaskiptingu á milli sláturleyfishafa vegna slátrunar og verkunar sauðfjár- og stórgripaafurða. Skal í samkomulaginu taka tillit til mismunandi heimilda sláturleyfishafa til slátrunar og verkunar á þessum búvörum til útflutnings og þess að sala hvers sláturleyfishafa á innlendum markaði miðist skv. 30. gr. við hlutfall heimilaðrar framleiðslu þeirra framleiðenda sem eru í viðskiptum hjá sláturleyfishafa. Þessi ákvæði ættu að tryggja að haldið sé uppi hagkvæmu skipulagi á vinnslu og heildsöludreifingu þessara búvara. Fimm manna nefndin skal gera tillögur um verðmiðlunargjöld í samráði við Framleiðsluráð landbúnaðarins þar sem m. a. er lagt til grundvallar fyrrnefnt samkomulag eða ákvörðun um verkaskiptingu. Um ákvörðun smásöluverðs þeirra búvara sem verðlagðar eru í heildsölu skal hins vegar fara eftir lögum nr. 56/1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. og fjallar verðlagsráð því um þau mál. En sjálfsagt virðist að hámarksverð sé ákveðið a. m. k. á þeim vörutegundum sem greiddar eru niður úr ríkissjóði. Í gildandi lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. er kveðið á um grundvallarverð til bænda. Í 18. gr. þessa frv. eru sambærileg ákvæði um að enginn megi kaupa eða selja búvöru innanlands á öðru verði en ákveðið hefur verið skv. ákvæðum þessara laga. Í 29. gr. frv. eru hins vegar nánari ákvæði um hvenær bændur fái þetta verð greitt fyrir það magn sem samið er um við ríkið en að öðru leyti kveður þessi grein ekki á um breytingu á verslun með landbúnaðarvörur. Þessi ákvæði um fulla greiðslu afurðaverðs eru byggð á samkomulagi núv. stjórnarflokka frá s. l. hausti um hækkun afurðalána sem gerir slíkar greiðslur mögulegar og ríkisstj. staðfesti í marsmánuði s. l. að þetta skuli koma til framkvæmda á þessu ári. Hefur viðskrh. skipað nefnd til að gera endanlegar tillögur um á hvern hátt afurðastöðvum verði gert þetta kleift og er nauðsynlegt að niðurstöður þeirrar nefndar liggi fyrir áður en þetta frv. verður afgreitt. Þá er í 29. gr. ákvæði um að þær ársfjórðungslegu breytingar á verðlagsgrundvelli sem kunna að verða skuli koma fram á óseldum birgðum og greiðast síðan til framleiðenda á sama hátt og gert hefur verið. Fyrir þær afurðir, sem framleiðandi kann að leggja inn umfram það framleiðslumagn sem samið hefur verið um við ríkið, er hins vegar ekki unnt að greiða fyrr en sala hefur farið fram þar sem fyrr liggur ekki fyrir hvaða verð fæst fyrir þær á erlendum markaði. Eins og áður sagði er í VIII kafla frv. fjallað um aðlögun búvöruframleiðslunnar þar sem gert er ráð fyrir að hlutfall greiðslna af hálfu ríkissjóðs til útflutningsbúvara fari lækkandi næstu fimm árin en á sama tíma verði vaxandi hlutfalli af verðmæti heildarbúvöruframleiðslunnar varið til þess að efla nýjar búgreinar. enn fremur til markaðsöflunar og fjárhagslegrar endurskipulagningar búreksturs á lögbýlum. Þetta ákvæði er eitt af höfuðatriðum frv. Með þessum hætti er ætlast til að mætt sé áhrifum þess samdráttar, sem orðið hefur í framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða, með nýrri uppbyggingu og aukinni framleiðslu á þessum sviðum, að við vinnum okkur á þann hátt úr þeim vanda sem við erum nú stödd í. og virðist vera mikill áhugi hjá bændum að vinna að slíku. Þar virðist loðdýraræktin gefa okkur bestar vonir. Að svo miklu leyti sem þessu fjármagni verður ekki varið til fjárhagslegrar endurskipulagningar á búrekstri þeim sem nú er fyrir á lögbýlum mun það að mestu leyti ganga til fjárfestingar í þessu skyni, að byggja upp nýja atvinnu. Þrátt fyrir að það gangi til fjárfestingar er vafasamt að minni hluti af því fari til greiðslu vinnulauna en nú er með greiðslu þess til útflutningsbóta vegna þess hve vinnulaun eru orðin lítill hluti af framleiðslukostnaði búvörunnar og fjárfestingin fer síðan fljótt að skila afurðum sem gefa gjaldeyristekjur í þjóðarbúið. Augljóst er að hér skiptir miklu máli að vel takist til, ekki aðeins fyrir íslenskan landbúnað heldur samfélagið allt. Í frv. er gert ráð fyrir að rekstri Grænmetisverslunar landbúnaðarins verði hætt en heimilt sé að leigja samtökum framleiðenda kartaflna og grænmetis fasteignir Grænmetisverslunar landbúnaðarins til reksturs dreifingar- og sölufyrirtækis með kartöflur og grænmeti. Kartöfluverslun hefur verið mjög til umræðu s. l. ár og nokkrar tilraunir gerðar með breytingar á þeim verslunarháttum. Eru margir kartöfluframleiðendur uggandi um hver áhrif slíkt kann að hafa á afkomuöryggi þessarar búgreinar og er því þörf á að íhuga vel framvindu mála á því sviði og hvað kleift er að gera til að koma í veg fyrir alvarleg áföll í þessari búgrein. Gagnrýni hefur komið fram um það að með þessu frv. sé verið að færa völd frá bændasamtökunum til landbrh. En það er einkum tvennt sem veldur þessu og hægt er að benda á. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að bændur semji við ríkisvaldið um ákveðið framleiðslumagn sem ábyrgst er fullt verð fyrir og hljóta slíkir samningar að hafa þau áhrif, að ríkisvaldið kemur þar meira við sögu. Í öðru lagi er kveðið á um að landbrh. skuli staðfesta ýmsar stjórnunaraðgerðir sem eru svo umfangsmiklar að sjálfsagt virðist að þær séu teknar á ábyrgð ríkisvaldsins enda hefur verið dregið í efa að núgildandi ákvæði styðjist við nægilegar lagaheimildir. Í þessu frv. felast margvíslegar breytingar frá ákvæðum gildandi laga og er því vissulega eðlilegt að ýmsar spurningar vakni í sambandi við framkvæmd þeirra ákvarðana. En ég ítreka það að með frv. er mörkuð stefna sem mikilvægt er að framfylgt sé með samræmdum hætti. Það er því mikilvægt að hægt sé að afgreiða þetta frv. á þessu þingi þó að nauðsynlegt sé að sú nefnd, sem fær frv. til meðferðar, fái til viðræðna þá aðila sem frv. varðar og taki til athugunar ábendingar um það sem betur má fara. Ég legg til að að lokinni þessari umr., herra forseti, verði málinu vísað til hv. landbn. og 2. umr.



Herra forseti. Það hefði einhvern tíma hvarflað að manni að örlítið fleiri hv. þm. sæju ástæðu til að vera viðstaddir umr. um mál af þessu tagi. Ég lít svo á að hér sé á ferðinni eitt af stærstu málum sem lögð hafa verið fyrir hv. Alþingi sem nú situr, en það eru greinilega ekki margir sammála mér um það. Hér var áðan troðfullur þingsalur að greiða atkv. um áfengt öl og mikill tími á yfirstandandi þingi hefur farið í umræður um það mál. Út af fyrir sig er ég ekki að gagnrýna að svo hafi verið, en ég held þó að það væri ekki síður ástæða til þess, eins og málum er nú komið í íslenskum landbúnaði, að menn eyddu ofurlitilli orku í það að kynna sér þetta frv. og ræða málefni þess. Ég vil í upphafi, herra forseti, lýsa furðu minni á þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstj. hefur viðhaft í þessu máli öllu. Þau eru með endemum. að mínu mati, og er þó ekki úr háum söðli að detta hvað varðar skipulag og markviss vinnubrögð af hálfu hæstv. ríkisstj. í þingstörfum og við samningu laga yfirleitt, herra forseti, ef ég má segja þá mína skoðun. Þetta frv., sem er allþykkt, birtist á borðum þm. 14. maí, þ. e. í gær, og að sjálfsögðu er það þegar tekið til umr. þegar einstakir þm. hafa haft tæpan sólarhring til að kynna sér efni þess. Aðdragandinn að þessu er að sjálfsögðu lengri þó hann sé litlu fegurri. Þannig var til að mynda Stéttarsamband bænda kallað saman til aukafundar til að segja skoðun sína á þessu máli, en þá var þannig að því staðið að stéttarsambandsþingsfulltrúar fengu fyrstu drög frv. í hendur, að mér skilst, aðfaranótt fundardags og grg. eða einhver fleiri fskj. komu í hendur þeirra þegar búið var að setja fund. Þá lá það fyrir að þetta þing mundi einungis standa í einn dag. Gefur þá auga leið hversu hægt menn áttu um vik að glöggva sig á efnisþáttum málsins og mynda sér skoðun á því enda stóð upp úr svo til hverjum ræðumanni á því þingi, sem ég sat að verulegu leyti. herra forseti, gagnrýnin á þessi vinnubrögð. Niðurstaðan varð enda sú að þingið treysti sér ekki til þess að ganga frá áliti sínu sem vonlegt var, en setti þess í stað niður nefnd til að reyna að bjarga því sem bjargað varð. Ég tel lágmark, herra forseti, ef þessi afgreiðsla aukaþings Stéttarsambandsins hefði átt að vera marktæk, að öllum þingfulltrúum hefði borist þetta mál í hendur með góðum fyrirvara, ekki minna en hálfs mánaðar fyrirvara, til þess að þeir hefðu einhver minnstu tök á því að lesa frv. og kynna sér efnisþætti þess. Ég er ekki að lasta þátttöku eða framgöngu stéttarsambandsins í þessu né heldur störf þeirra ágætu manna sem þar voru settir niður til nefndar. Ég er að reyna að lýsa þeim starfsskilyrðum sem þeim bauðst að vinna undir. Þá er eftir sá þáttur þessa máls sem varðar samskiptin við almenna bændur í landinu og þau tækifæri sem bændastéttin og aðrir, sem hagsmuna eiga að gæta á sviði landbúnaðar, hafa haft til þess að fylgjast með og hafa áhrif á framgang þessara mála. Það mun hafa verið formaður Stéttarsambands bænda sem tók svo til orða að lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum væru vinnulöggjöf landbúnaðarins í landinu. Ég get tekið undir þau orð. Hér er í raun á ferðinni vinnulöggjöf íslensks landbúnaðar. Það gefur því auga leið að menn hljóta að vinna að framgangi þess máls með tilliti til þess mikilvægis sem það hefur fyrir þennan atvinnuveg. Ég get engan veginn sagt að ég telji að svo hafi verið gert og mér þykja þessi vinnubrögð öll hin furðulegustu, herra forseti. Það er ljóst að stjórnarflokkarnir hafa ekki kosið að leita eftir samstöðu um þetta mál í meðferð þess. Því var haldið leyndu eftir því sem kostur var fyrir fulltrúum stjórnarandstöðunnar og það þurfti að kvelja það upp úr hæstv. landbrh. með eftirgangsmunum hér á hinu háa Alþingi að fulltrúar stjórnarandstöðunnar fengju þetta í hendur eigi síðar en stéttarþingsfulltrúar sem kæmu saman til aukaþings. Svo naumt var það, að ég hygg, að frumvarpsdrög komu í hendur formanns Alþb., sem ég er málkunnugur, kl. 22.30 að kvöldi dagsins áður en aukafundur Stéttarsambandsþings var haldinn. Síðan kemur frv. hingað fullbúið og er tekið til 1. umr. sólarhring eftir að það er lagt fram. Það gefur því auga leið, herra forseti, að hér eru naumast tök á því að ræða ítarlega efnisþætti þessa máls, svo viðamikið sem það er og með tilliti til þessa aðdraganda þess. Það sem ég hef þó sérstaklega aths. við að gera hér og vildi inna hæstv. landbrh. nokkru nánar eftir áður en þetta mál fer til nefndar er í fyrsta lagi að hve miklu leyti þær brtt. sem sexmannanefnd Stéttarsambandsþings gerði við frumvarpsdrögin hafa verið teknar til greina og hvort þær hafa þá verið teknar til greina í þeim mæli að Stéttarsamband bænda telji sig bera á einhvern hátt ábyrgð á því frv. sem hér litur dagsins ljós. Ég held að það liggi í hlutarins eðli, miðað við þá afgreiðslu sem málið fékk á aukaþingi Stéttarsambandsins, að hafi þessar aths. þeirra og breytingar ekki verið teknar til greina í öllum aðalatriðum sé Stéttarsamband bænda laust allra mála og beri ekki ábyrgð á þessu máli eins og það hefur borið að. Þessu tel ég óhjákvæmilegt að fá hér svarað strax þó að vonandi gefist tími og tækifæri til að ganga eftir því í nefndarstörfum hvernig þessu er háttað. Þá vil ég spyrja hæstv. landbrh. í tilefni af ályktunum sem samþykktar hafa verið á fundum bænda á fleiri en einum stað á landinu undanfarið hvað hann vilji segja okkur um þann tón sem þar varð vart við í garð þessa frv. og í garð þessara vinnubragða og hvað hann vilji segja um þá kröfu bænda sem höfð hefur verið uppi á fleiri stöðum en einum - ég nefni þó sérstaklega fund sem haldinn var í Húnavatnssýslum fyrir stuttu að þetta mál komi út á meðal bænda til skoðunar og þetta verði ekki lamið í gegn á yfirstandandi þingi. Það er ljóst, herra forseti, að staða bænda og staða landbúnaðarins er ákaflega erfið. En það er einnig ljóst, að mínu viti, að þetta frv. tekur ekki á þeim vanda nema til framtíðar sé litið. Staðan er slík, sá mikli fjárhagsvandi sem bændur eiga við að glíma og gífurleg skuldasöfnun, ómældir erfiðleikar þeirra á þessu vori, til að mynda við að leysa út áburð og halda hreinlega búrekstri sínum gangandi, að þetta frv. kemur ekki til með að leysa vanda bænda á neinn hátt með skjótvirkum hætti. Því er eðlilegt að spurt sé í framhaldi af þessu: Eru einhverjar fleiri ráðstafanir væntanlegar eða á döfinni hjá hæstv. landbrh. til að grípa á þessum málum með skjótvirkari hætti en hér yrði raunin á? Ég vil láta það koma fram strax, herra forseti, að ég tel það í raun ófært að ætla að afgreiða þetta frv. á yfirstandandi þingi. Nú hellast yfir málin. 13., 14. og 15. maí hellast inn mál frá hæstv. ríkisstj., sum hver frv. þykk og mikil, og uppi eru óskir um að afgreiða þetta allt saman, alla súpuna, ég hygg að það séu yfir 70 mál. áður en þinglausnir verða. Ég veit þá ekki hvenær í ósköpunum þær þinglausnir eiga að fara fram ef vinna á að öllum þessum málum með eðlilegum hætti - eða er hæstv. ríkisstj. að gefa það í skyn að það sé allt í lagi að sulla þessu í gegn án þess að skoða það nokkurn skapaðan hlut? Annað hvort hlýtur það að vera. Þessu ætti hæstv. ríkisstj. að svara - hæstv. landbrh. fyrir sinn hlut að svo miklu leyti sem hann er aðili að málinu. Ég hafði talið miklu farsælla, herra forseti, úr því sem komið er, og ég hef góðan hug um að gera það að tillögu minni. að sett verði niður nefnd þm. allra flokka sem starfi í sumar að þessu máli með fulltrúum bænda og öðrum þeim sem aðild þurfa að eiga að þessu máli, farið verði með það til kynningar á skipulegan hátt út á meðal bænda og þeim gefist þannig kostur á því að segja milliliðalaust skoðun sína og koma henni á framfæri. Í gegnum fulltrúakerfi eins og það sem er viðhaft til að kjósa ákveðna menn til funda, ekki síst þegar þeir eiga að vinna við skilyrði eins og ég hef hér áður rakið, er ljóst að það er orðinn langur vegur frá hverjum einstökum hagsmunaaðila í málinu til þeirra sem stefnuna mótuðu. Ég mótmæli harðlega því að heilli atvinnugrein sé sett löggjöf með þessum hætti án þess að fulltrúar allra stjórnmálahreyfinga eigi aðild að málinu. Það eru í hæsta máta óeðlileg og óheppileg vinnubrögð að mínu mati, herra forseti. Ég held að það hefði verið þessu máli miklu fremur til framdráttar að stjórnarandstaðan hefði átt að því aðild á fyrri stigum. En að sama skapi er ljóst að þegar hæstv. ríkisstj. hefur valið þennan farveg ber hún ein ábyrgð á því sem hér er fram lagt og getur ekki ætlast til þess að stjórnarandstaðan bregðist öðruvísi við en í ljósi þess. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. hvað hann vilji segja um þá málsmeðferð að það verði ákveðið að afgreiða ekki þetta frv. á þessu þingi. en sett verði niður nefnd þm. úr öllum flokkum sem vinni með Stéttarsambandi bænda og bændum almennt í landinu og öðrum þeim sem hagsmuna eiga að gæta í landbúnaði og við úrvinnslu landbúnaðarafurða að því að móta heilsteyptari löggjöf sem kynnt verði með eðlilegum hætti og unnið verði að með eðlilegum hætti með það markmið í huga að ná fram slíkri lagasetningu á næsta þingi. Í þessu frv. eru ýmis nýmæli. ýmsar breytingar. sem auðvitað verður að skoða mjög vandlega. Ég hygg að segja megi að þar séu ýmsir lausir endar sem verði að hnýta saman og ákvæði sem verði að skýra áður en þm. geta með nokkru móti gert sér grein fyrir hvert verið er að stefna. Það eru ýmis fögur fyrirheit í frv., en minna farið út í framkvæmdaatriðin. hvernig eigi að koma þeim fögru fyrirheitum í framkvæmd. Þar er t. d. talað um það að tryggja beri bændum greiðslur fyrir sínar afurðir með skjótvirkari hætti en verið hefur. en hvernig eigi að standa að því, hvernig eigi t. d. að gera afurðasölufyrirtækjum eða vinnslustöðvum sem kaupa vörur af bændum kleift að inna þær greiðslur af hendi, á það er ekki bent. Þetta er laus endi. herra forseti. Þetta er fagurt markmið sem ekki er með neinum hætti gerð grein fyrir hvernig eigi að standa við. Eins og fréttamaður sjónvarpsins sagði glaðhlakkalega er ýmislegt opnað í frelsisátt í þessu frv. Alls staðar skal nú frelsinu troðið inn. Það gaf ónefndum fréttamanni tilefni til að brosa að hér væri farið mjög í frelsisátt. eins og það var orðað í fréttatíma ríkisfjölmiðilsins. Það er opnað t. d. fyrir vinnslustöðvar og leyfisbinding þeirrar starfsemi er opnuð frá því sem áður hefur verið. Kannske finnst hæstv. landbrh. ekki nóg að gert, ekki hafi nóg verið fjárfest í vinnslustöðvum. Óttast hann ekkert að hér kunni að fara af stað skriða, að vinnslustöðvar og húsnæði sem þegar er fyrir hendi falli alveg niður, það leggist af starfsemin, en til viðbótar komi fjárfesting á öðrum stöðum o. s. frv., þetta verði m. ö. o. ein stjórnlaus hringavitleysa? Ég held að það þurfi að skýra það betur en gert er í þessu frv. hvernig á að stjórna þessum málum af einhverju skynsamlegu viti. Ég óttast mjög, herra forseti, áhrif þessa frv. á byggðaþróun í landinu. Það eru í þessu frv. jákvæðir þættir eins og þeir, að mínu mati, að gefin er heimild til að svæðisbinda bú manna. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það væri það sem þyrfti að gera. En það er ekkert um það fjallað, ekkert út í það farið hvernig það svæðisbúmark eigi að vera. - Nú hristir hv. þm. og líklega höfundur eða guðfaðir þessa frv. að verulegu leyti, Egill Jónsson, höfuðið.  Það er t. d. ekki tekist á við það verkefni sem ég held að ætti að vera verkefni númer eitt í sambandi við framleiðslustýringu í landbúnaði á Íslandi, en það er að marka einhverja stefnu varðandi bústærð, varðandi einingastærð í rekstri landbúnaðar á Íslandi. Það eru áhrif þessa stefnuleysis á byggðajafnvægið, á búsetuþróunina, sem ég óttast. Við erum greinilega ekki nógu miklir kjarkmenn til þess, a. m. k. ekki höfundar þessa frv., að taka t. d. Norðmenn til fyrirmyndar í þessum efnum sem hafa sett sér ákveðin stærðarmörk og keppa að því að ákveðnar einingar í landbúnaði, einingar af ákveðinni stærð, verði rekstrarlega arðbærar einingar. Á þessu verkefni er ekki á nokkurn hátt tekið og ég óttast það, herra forseti, að enn muni þrengjast fyrir dyrum hjá smáfuglunum, að meðalbúum og smærri búum verði enn gert erfiðara fyrir og grundvallareiningunni sem lengi hefur verið í íslenskum landbúnaði, þ. e. fjölskyldubúinu, því búi sem ein fjölskylda hefur framfæri sitt af, verði úthýst. Hvar stendur íslenskur landbúnaður og hvar stendur byggðin í íslenskum sveitum þá? Á þessu grundvallaratriði er ekki tekið. Ég held að frv. sé stórgallað að þessu leyti. Ég er þeirrar skoðunar að bú af meðalstærð hafi ýmsa kosti fram yfir bæði minni og stærri einingar í rekstri í landbúnaði. Og það er svo merkilegt sem það er að þegar skoðaðar eru tölur koma þessi bú býsna vel út. Þess vegna held ég að það ætti að reyna að tryggja slíkum rekstri grundvöll, tryggja stöðu hans. Herra forseti. Það er einn rauður þráður - eða kannske grænn þráður - í gegnum þetta frv. Hann er sá að vald er flutt til ráðh., að vald er tekið af framleiðsluráði, vald er flutt frá bændum og vald er flutt frá öðrum aðilum sem um þetta hafa sýslað í rn. og til ráðh. Það er t. d. ákaflega merkilegt, sem snertir fjármálastjórnun, að verulegum hluta þess fjármagns sem varið hefur verið til útflutningsbóta skal nú verja til annarrar atvinnuuppbyggingar í vaxandi mæli á næstu árum. Hver skal síðan stjórna í raun þeirri fjárúthlutun? Hver skal setja henni reglur? Það er landbrh. Hér er verið að taka stóran lið á fjárlögum og færa hann óskiptan undir aðra stofnun úti í bæ sem lýtur forræði og stjórn landbrh. sem starfar eftir sérstakri reglugerð hvað þetta varðar sem landbrh. setur. Hér hafa menn úr fjvn. iðulega haft uppi gagnrýnisraddir um að verið sé að flytja hið eiginlega fjárveitingavald í vaxandi mæli út úr sölum Alþingis með sérstakri lagasetningu og með m. a. málatilbúnaði eins og þessum. Er það hæstv. landbrh. keppikefli að fá þetta vald? Vill hann endilega einn fá að ráðskast með þessa fjármuni? Þetta gengur ekki eins og rauður þráður, herra forseti, því að það væri ranghermi, eins og grænn þráður í gegnum allt frv. Valdið færist til landbrh. frá öðrum aðilum. Þetta er ákaflega sérkennileg árátta hæstv. ráðh. í þessari ríkisstj. og hér hefur hæstv. landbrh. fetað dyggilega í spor flokksbróður síns, hæstv. sjútvrh., sem eins og kunnugt er hefur róið að því öllum árum undanfarin tvö ár að ná til sín sem allra mestu einræðisvaldi í sjávarútvegi á Íslandi, dyggilega studdur af einkaframtaksmönnum Sjálfstfl. Hér er sem sagt uppi á teningnum það sama í landbúnaðarmálunum og er nokkuð merkilegt.

Er þetta nú ekki ofsagt?

Það kann að vera að þetta sé nokkuð stórt sagt, en því miður, hv. þm. Halldór Blöndal, óttast ég að það sé ekki ofsagt. Það er ekki með þessu tekið á nokkurn hátt á þeim grundvallarvanda í íslenskum landbúnaði sem er sífellt lækkandi launaliður hins íslenska bónda og vaxandi fjárhagserfiðleikar hans af þeim sökum, eins og ég gerði grein fyrir hér í upphafi, herra forseti. Þá skal verðstýring á landbúnaðarafurðum ýmist afnumin eða færð til. Ég verð að segja það alveg eins og er, herra forseti, að ég óttast afleiðingar þess. Ég óttast að það muni leiða til hækkaðs vöruverðs í framtíðinni á landbúnaðarvörum. Og hvað sem öllum fallegum ræðum um blessun samkeppninnar líður hygg ég að reynslan sýni okkur að á ákveðnum hlutum eins og þessum er heppilegast að hafa ákveðna verðstýringu. Það hefur gefist best í gegnum tíðina. Eitt aðalatriðið í þessu frv. varðar framleiðslustjórnunina og þá ákvörðun að draga úr útflutningsuppbótum á landbúnaðarvörum. Að vísu á að verja þeim, eins og ég áður sagði, að hluta til í annað en á heildina litið verður mikill samdráttur í útflutningsbótum. Sá samdráttur kemur að sjálfsögðu, eins og fróðir menn vita, til viðbótar þeim mikla framleiðslusamdrætti sem þegar er orðinn. Nú er það svo að sauðfé í landinu hefur t. d. fækkað á tiltölulega fáum árum um fast að 200 þús. vetrarfóðraðar kindur. Þessi samdráttur hefur þegar skapað gífurlega erfiðleika. Þessi samdráttur hefur þegar valdið gífurlegri tekjuskerðingu í heilum byggðarlögum, ekki bara hjá bændunum heldur hjá næstum því hverri starfandi hönd í heilum byggðarlögum, þeim byggðarlögum sem byggja afkomu sína að verulegu leyti eða næstum því alfarið á landbúnaðarframleiðslu og sauðfjárframleiðslu. Ég þekki slík byggðarlög þar sem samdrátturinn er 20 til 25 til 30% hjá bændunum, hjá afurðasölufyrirtækjunum, hjá sláturhúsunum, hjá allri úrvinnslu. Það kemur niður nánast sem nettótekjutap hjá þessum byggðarlögum. Ofan á þennan samdrátt eiga þessar ráðstafanir að bætast. Ég held að það sé á engan hátt séð fyrir endann á þeim afleiðingum sem það mun hafa fyrir búsetuna í landinu og fyrir íslenskan landbúnað. Það á að miða í meginatriðum við innanlandsmarkaðinn. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvaða borð telja menn æskilegt að hafa fyrir báru í þeim efnum? Ég vil t. d. spyrja hæstv. landbrh.: Telur hann að við Íslendingar eigum að gefa Færeyjamarkað fyrir kindakjöt upp á bátinn sem hefur lengst af verið okkar traustasti markaður og gefið okkur einna best verð? Vill hann m. ö. o. gefast upp við þann markað? Og vill hann gefast upp við aðrar tilraunir við að reyna að markaðssetja og reyna að standa þannig að málum gagnvart útflutningi á íslenskum landbúnaðarvörum að eitthvað verði reynt að gera þar áfram? Ég held að það sé óðs manns æði að stefna að öðru en því að framleidd sé í landinu a. m. k. innanlandsframleiðslan, að alltaf, jafnvel í harðærunum, sé talsvert borð fyrir báru, og það muni vera þjóðhagslega hagkvæmt að halda uppi framleiðslustigi sem er það mikið fyrir ofan innanlandsneysluna að þessu markmiði sé náð. Fleiri fréttir væri hollt að hugleiða í þessu efni. t. d. þá staðreynd að framleiðslan innanlands á hráefnum til iðnaðar er þegar komin niður að þeim mörkum sem hinn íslenski ullar- og skinnaiðnaður þarf. Meira að segja er Samband íslenskra samvinnufélaga tekið að flytja inn hráefni, tekið að flytja inn gærur. Mundi þá ekki þegar þetta tvennt er borið saman, gjaldeyrir sem fæst fyrir útflutningsframleiðsluna á okkar bestu mörkuðum eins og Færeyjamarkaði og sá kostnaður sem hlýst af því að þurfa að flytja hráefnið inn í landið í staðinn, vera brúað þetta bil þannig að menn sæju að það væri þjóðhagslega hagkvæmt að halda uppi þessu framleiðslustigi í landinu? Ég er þeirrar skoðunar að með bættu skipulagi og bættri framleiðslustýringu, svæðabúmarki og fleiri slíkum ráðstöfunum, væri unnt að hafa þann sauðfjárfjölda í landinu sem nú er án þess að gróðurlendi væri stefnt í hættu í landinu. Ég er þeirrar skoðunar og vil að það komi hér fram. Það er veigamesta röksemd sem ég held að menn eigi að líta til í sambandi við það hversu mikið fé hér skuli haft, hversu mikið hér skuli framleitt, að það á að vera í fullu samræmi við afkastagetu íslenskrar náttúru og í fullri sátt við hana. Það er ekki í þessu frv. gerð tillaga um að taka upp heildarframleiðslustýringu á öllum greinum. Því miður, segi ég. Ég held að það sé tómt kák og barnaskapur að vera með harðar framleiðslutakmarkanir á ákveðnum greinum landbúnaðarins en sleppa öðrum lausum. enda hefur það sýnt sig að upp í þann framleiðslusamdrátt sem bændur í hefðbundnum greinum hafa tekið á sig, t. a. m. í kjötframleiðslunni, hefur verið fyllt af öðrum að verulegu leyti. Ég held að hér þurfi að koma til heildarstýring og enn er þetta frv. gallað hvað þetta áhrærir. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara lengra út í efnislegar umr. um þetta frv. þó að það væri vissulega ástæða til að nefna fjölmarga hluti, en þetta mál kemur til hv. landbn. að líkindum og þar á ég sæti og ég mun að sjálfsögðu kynna mér það þar eftir því sem hægt er. En ég vil þá endurtaka spurningar mínar til hæstv. landbrh. um það hvaða hraða hann hugsi sér á afgreiðslu þessa máls. Hvað þykir honum t. a. m., sem þingreyndum manni og fyrrverandi forseta á hv. Alþingi, eðlilegt að nefndir þingsins fái langan tíma til að starfa að máli eins og þessu, að viðamiklu máli með miklum breytingum eins og því sem hér um ræðir? Finnst þessum fyrrverandi hv. forseta Alþingis Íslendinga eðlilegt að afgreiða slíkt mál á kannske nokkrum dögum hér í gegnum þingið? Og hvað segir hann um þá vinnutilhögun að Alþingi setji niður þingmannanefnd með fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem starfi að þessu máli með hagsmunaaðilum í sumar til að gera þessa lagasetningu sæmilega myndarlega, að þannig verði að henni staðið að líkindi séu til þess að sæmileg sátt verði um þetta mál, ekki bara á hv. Alþingi heldur einnig meðal bænda og allra aðila sem aðild eiga að þessu? Það stendur yfir sauðburður, herra forseti. Bændur munu því ekki eiga mjög hægt um að ríða til þings og fylla áhorfendapalla eða láta með öðrum hætti álit sitt í ljós. En ég er alveg sannfærður um að margan bóndann mun langa til þess að koma hingað til höfuðstaðarins og segja nokkur vel valin orð við hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. ef það á að berja þetta frv. hér í gegn á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja örfá orð um þetta frv. hér við 1. umr. Hér er ekkert smámál á ferðinni. Hér er um stórmál að ræða fyrir íslenskan landbúnað og í raun og veru íslenski þjóðfélag, frv. til laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Hæstv. landbrh. lét þess getið að ekki væri vanþörf á því að endurskoða þessi lög. Það er rétt. Lögin eru að stofni til frá 1947 og hafa gilt að meginefni til fram á þennan dag. Að vísu hafa verið gerðar á þeim nokkrar veigamiklar breytingar, aðallega tvær. frá því um 1960 og síðan 1979, þegar nokkur stjórn var tekin upp á búvöruframleiðslunni. Ég verð að játa það að ég hef ekki kynnt mér þetta frv. nákvæmlega. Þó hef ég fylgst dálitið með undirbúningi þess. Ég hygg, miðað við stærð þessa málefnis. að þetta sé nokkuð snöggsoðið. Ég efast ekki um að þeir menn, sem að þessu frv. hafa unnið, hafi starfað af samviskusemi og vandvirkni. Þeir eru taldir upp á bls. 16 í upphafi grg. Það eru ágætir menn sem bera skyn á þessi mál. En það þarf dálitið meira til að koma. Ég er ansi hræddur um að þetta frv. hafi ekki verið kynnt eins vel og í raun og veru þarf fyrir bændastéttinni og þeim mönnum sem við það eiga að búa. Landbúnaðurinn og bændastéttin hafa átt undir högg að sækja á undanförnum árum. Bændur hafa orðið að þola tíðar árásir úr ýmsum áttum. Það hafa margir talið sig hafa efni á því að kasta steini að þeim. Þeir hafa þó yfirleitt ekki svarað fyrir sig að neinu ráði nema með því að viðurkenna að þetta vandamál er nokkuð stórt. Ég tel að bændur hafi viðurkennt það bæði í orði og verki, ekki síst á þann hátt að vinna af heilum hug að því að takmarka landbúnaðarframleiðsluna. Það er rétt, sem síðasti ræðumaður gat um. hv. 4. þm. Norðurl. e., að á skömmum tíma hafa bændur t. d. fækkað fé sínu úr 900 þús. niður í 700 þús. Og haft í frammi fleiri tilraunir til þess að draga úr landbúnaðarframleiðslunni. Þess vegna tel ég að þetta mál þurfi að athugast mjög gaumgæfilega. Það er sagt að í þessu frv. sé mikið vald flutt til ráðh. sem hefur verið dreift áður. Við höfum misjafna reynslu af þeirri stefnu, satt að segja. þó að margir góðir menn hafi fyrr og síðar setið í ráðherrastól. Mig hefur nokkuð undrað hvað forsvarsmenn bænda á hv. Alþingi hafa tekið létt á því máli að draga stórlega úr útflutningsbótum á skömmum tíma, miðað við það hvað þetta var mikil trygging fyrir alla bændastéttina þegar ákvæði um þetta efni voru sett í lög. Á sama hátt undrast ég hvað margir menn hafa ánetjast þeirri stefnu að draga úr, jafnvel fella allar niðurgreiðslur niður á fáum árum eða skömmum tíma. Það er þó mála sannast að niðurgreiðslur hafa oft komið að miklum notum. bæði framleiðendum og neytendum. Nú, það er rétt að við verðum auðvitað að horfa til þeirrar áttar að takmarka framleiðslu okkar við innanlandsmarkað. En við megum samt ekki loka þeim dyrum sem hægt er að horfa út um til annarra átta. Ég efast um að ég hafi efni á því að gagnrýna þetta frv. mikið meira lið fyrir lið á þessu stigi. Ég mun að sjálfsögðu athuga það gaumgæfilega á þann hátt sem ég hef framast tök á á þeim skamma tíma sem meðferð þess á að taka. Ég mun athuga m. a. hvort það samræmist þeirri byggðastefnu sem ég hef reynt að hafa fyrir augum á undanförnum árum, hvort það miðar í rétta átt hvað byggðaþróun í landinu varðar. Ef ég kemst að raun um að þetta frv., skoðað frá ýmsum hliðum horfi íslenskri bændastétt og íslenskum landbúnaði til heilla, þá mun ég styðja það. en ekki nema ég sannfærist um þessi atriði við nánari kynni.



Herra forseti. Ímyndum okkur að þetta frv. til laga fjallaði ekki um landbúnaðarmál, heldur heildverslun. Gerðum síðan ráð fyrir því að helstu heildsalar sem sæti ættu á Alþingi Íslendinga væru skipaðir í nefnd til að semja lögin. Heildsalarnir meðal þingmannanna ynnu lengi og kappsamlega að lögunum og á ársþingi heildsala yrði frv. lagt fram og settar fram ýmsar ábendingar og gagnrýni um að ekki væri nægilega vel haldið á málum heildsala, en síðan gerðist það nú að lokum að hæstv. heildverslunarráðherra sýndi Alþingi þá virðingu að leggja málið fram á Alþingi degi áður en umr. hefjast, eftir að stórvesíraráð heildsalafélagsins er búið að fjalla um þetta rækilega fyrir hönd heildsala til að tryggja hagsmuni þeirra. Ef við í staðinn fyrir orðin „bændur“ eða „vinnslustöðvar“ settum orðin „heildsalar" eða „samtök heildsala“, þá er ég hræddur um að það mundi lyftast brúnin á mörgum hv. alþm. Tilgangur frv. væri sem sé sá að tryggja að heildsalar tækju enga áhættu í sínum atvinnurekstri; ef heildsölum þætti það verð sem þeir fá fyrir sina vöru og þjónustu ekki nóg væri það leitt í lög að ríkið, þ. e. skattgreiðendur, neytendur, viðskiptavinir heildsala, skyldu tryggja heildsölunum hærra verð og sér í lagi að ef heildsalar í útflutningi fengju ekki nægilegt verð erlendis skyldi það tryggt að heildsölum yrði bætt það í formi verðlagsbóta eða hækkaðra umboðslauna eða heimildar til að þurfa ekki að skila umboðslaunum, sem þeir taka erlendis, til landsins. Þá færi nú að kárna gamanið. Þá er ég hræddur um að það færi meira en að lyftast brúnin á einhverjum hv. alþm. Þá er ég hræddur um að það yrðu nokkurn veginn flestir á einu máli um að þetta mál væri eitt samfellt endemis hneyksli, sem það er og sem það væri. Vinnubrögð landbúnaðarkerfisins í þessu máli eru hneyksli. Virðingarleysi fyrir löggjafarsamkomunni er hneyksli. - Við gætum svo sem í staðinn fyrir orðin „heildverslun“ eða „samtökum heildsala" sett hvert annað það apparat sem okkur þóknaðist að láta okkur detta í hug. Við gætum sagt að þetta væri frv. tillaga um olíuverslun eða um tryggingastarfsemi. Et' við settum sem sé „olíufurstar“ eða „tryggingafélagaforstjórar“ á réttan stað í frv. gæti það orðið til þess að opna augu manna talsvert. Þetta frv. táknar enga stefnubreytingu. Þetta er dæmigert framhald óbreyttrar landbúnaðarstefnu með smávægilegum breytingum. Þetta er innsiglun á áframhaldandi ríkisforsjárpólitík, algerlega í blóra við margyfirlýsta stefnu stærsta stjórnarflokksins. Það vekur athygli t. d. að í þeirri nefnd sem er sögð hafa tekið þetta saman með aðstoð kerfisins átti upphaflega sæti formaður Sjálfstfl., hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, en lét af störfum og í hans stað kom hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Aðrir sem í nefndinni eiga sæti, hv. þm. Davíð Aðalsteinsson, Egill Jónsson og Þórarinn Sigurjónsson, eru bændur og tilheyra því framsóknarkerfi sem farið hefur með mál bændastéttarinnar áratugum saman í umboði framsóknarmanna í að minnsta kosti tveimur ef ekki þremur flokkum. Það er mörgum undrunarefni hversu miklir snillingar við virðumst vera í því að gera einfalda hluti flókna, að spinna lagavef eins og þennan sem er annars öðrum þræði frómar hugleiðingar, moðsuða, óframkvæmanleg meira og minna, blaðsíðu eftir blaðsíðu eftir blaðsíðu, án þess að þarna sé nokkur raunverulegur rökréttur þráður af hagfræðilegri hugsun og er þó verið að fjalla þarna um málefni heils atvinnuvegar. Hverjir eru bændur? Bændur eru atvinnurekendur. Sem slíkir þurfa þeir að taka talsverða áhættu því að landbúnaður er áhættuatvinnurekstur. Þeir eiga sitt mikið til undir forsjóninni, undir veðri og náttúruskilyrðum. Þeir hafa vöru að selja. Stærsta og þýðingarmesta mál fyrir bændur er að tilkostnaður þeirrar framleiðslu sé sem minnstur. Landbúnaðarframleiðsla fer ekki fram án þess að einhverjir séu neytendur. Hverjir eru hagsmunir neytenda? Þeir eru að verðlag á þessum afurðum sé sem lægst. Hvaða leiðir eru best færar til þess? Að draga úr tilkostnaði og tryggja sem lægst verð. Hefur einhverri hugsun verið eytt að því hjá frumvarpssmiðunum þessum? Í 1. gr. eru settar fram ýmsar hugleiðingar um markmið. Eitt markmiðið er að tryggja hagkvæmni í búvöruframleiðslu. Þetta frv. gengur allt út á það að auka óhagkvæmni í búvöruframleiðslu. Eitt markmiðið á að vera að tryggja nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu. Nægjanlegt vöruframboð í landi þar sem offramleiðsla landbúnaðarvara er búin að vera viðvarandi ástand í áratugi! Auðvitað gerir þetta frv. ekkert í þá átt að tryggja vöruframboð við breytilegar aðstæður. Auðvitað sveiflast það til og frá. Að nýttir verði sölumöguleikar fyrir búvörur erlendis. Hverjir eru sölumöguleikar fyrir búvörur erlendis? Einn hv. þm. var hér áðan að tala um traustasta markað okkar fyrir lambakjöt erlendis. Hvar skyldi hann nú fyrirfinnast í veröldinni, traustasti markaðurinn? Síðan segir hér: Eitt markmiðið á að vera að stuðla að jöfnuði á milli framleiðslu í hverri búgrein. Það gengur auðvitað þvert á hin yfirlýstu markmið. Hvar er hagkvæmast að framleiða mjólk? Er það ekki í sem mestu nábýli við þéttbýlisstaði? Hvar er hagkvæmast að framleiða kjöt? Er það ekki þar sem beitarland er hvað best?  Þau vandamál sem við er að fást í landbúnaði eru mörg en það mætti kannske setja þau fram með þessum hætti: Íslensk landbúnaðarframleiðsla er dýr og eitt aðalvandamálið er að draga úr tilkostnaði við hana. Ágætur bóndi á Suðurlandi sagði mér nýlega frá því að búið velti um 3 millj. kr. Þetta er aðallega mjólkurbú. Hann ver 1 millj. kr. í fóðurkaup. Hann kaupir kjarnfóður fyrir 1 millj. kr. til þess að framleiða mjólk. Hluti af þeirri mjólk telst vera offramleiðsla, er notuð til að framleiða osta, flutt síðan út til New York og sá útflutningur styrktur stórlega. Þessi bóndi sagði: Ef við þurfum einhverja ráðgjöf öðru fremur er hún fyrst og fremst um hvaða leiðir við eigum að fara til að draga úr okkar framleiðslukostnaði. - Ég er hræddur um að hann fái litla ráðgjöf hér. Í annan stað er eitt vandamál í íslenskum landbúnaði viðvarandi og það er offramleiðsla í hefðbundnum greinum. Menn hafa haldið að unnt væri að leysa það með útflutningi. Hins vegar hefur ekkert verið gert til þess að leysa það vandamál eftir skynsamlegum og hagkvæmum leiðum, enda að mjög takmörkuðu leyti á okkar færi. Ástæðurnar eru nefnilega þær að markaðslöndin í kringum okkur, þar sem við eigum að geta gert okkur vonir um að geta selt þessa vöru, niðurgreiða landbúnaðarafurðir í svo stórum stíl að það er borin von að dýr landbúnaðarframleiðsla hér. m. a. með miklum erlendum tilkostnaði, verði samkeppnishæf á þeim mörkuðum. Í ríkjum Efnahagsbandalagsins eru mjólkurstöðuvötn, vínstöðuvötn, kjötfjöll, smjörfjöll. Níutíu prósent af sameiginlegri fjárhagsáætlun Efnahagsbandalagsins fara í niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum. Það er reyndar samræmd stefna iðnríkjanna að reyna að halda verði á landbúnaðarvörum niðri og kostnaðurinn er auðvitað borinn uppi af iðnaðarframleiðslunni. Niðurstaðan að því er varðar vanþróaðar þjóðir, framleiðendur matvæla og hráefna, er auðvitað að þetta verður til þess að breyta viðskiptakjörum þeim í óhag, bitnar m. a. á okkur á fiskimörkuðum heimsins. Nú höfum við af því áratuga reynslu að ríkið segir við bændur: Við ætlum að tryggja ykkur verð á framleiðslunni, hver sem hún er, hversu mikil sem hún er, hversu langt umfram innanlandsþarfir hún er. Að vísu er það ekki tryggt með einu og sama verðinu. Það eru afbrigði í því. Þetta er auðvitað stórlega framleiðsluhvetjandi, síðan kemur að því að það á að flytja þessar vörur út til þeirra landa þar sem samsvarandi vörur fást á stórlega niðurgreiddu verði með þeim afleiðingum að verðið sem við fáum fyrir þessar afurðir er brotabrot af framleiðslukostnaði. Þá gerum við það auðvitað með þeim hætti að ríkið stendur við sína tryggingu. Og hvað er þetta ríki? Það eru skattgreiðendur, neytendur í landinu. Og að þetta vandamál skuli hafa verið í 20 ár og að það skuli hafa verið talið gagnrýnisvert að eyða að því orðum er alveg makalaust. Hér er enn gert ráð fyrir því að halda þessu áfram. Til ársins 1990 eða meir. Það er svo saga út af fyrir sig hvernig staðið er að þessum útflutningi. Sérfróðir menn í matvælaiðnaði telja ekki útilokað að sitthvað sé hægt að gera hl þess að fá takmarkaðan markað fyrir einstaka gæðavöru ef hún er framleidd skv. ýtrustu kúnstum matvælaiðnaðar. þ. e. máltíðaframleiðsla í þar til gerðum neytendapakkningum. En hin venjulega regla hefur verið sú að flytja þetta í skrokkum í grisjupokum vegna þess að útflytjandinn, stóri bróðir SÍS, hefur ekki hinna minnstu hagsmuna að gæta í því að tryggja betra verð á sérmörkuðum. Hann fær allt sitt á þurru gegnum ríkið frá skattgreiðendum með umboðslaunum sem hlutfall af tilbúnu innlendu heildsöluverði án tillits til kostnaðar. Og áfram má halda með það. Þriðja atriðið sem hefur orðið að sívaxandi vandamáli í íslenskum landbúnaði er að kerfið sem tekur við afurð bóndans, flutningakerfið, vinnslukerfið, sláturhús, framleiðslukerfið, dreifingarkerfið, sölukerfið, er orðið gífurlega viðamikið bákn og feikilega dýrt. Þetta bákn er orðið að þungri byrði á herðum bænda sjálfra og að sjálfsögðu neytenda líka. Reyndar má segja að allt þetta kerfi, sem hér er búið að vera að byggja upp og fær svolitla andlitslyftingu í þessu frv., er bæði bændum sem framleiðendum og neytendum orðið að þungbærri byrði. Bæði bændur og neytendur eru fórnarlömb þessa kerfis, enda er svo komið að bændur eru farnir að stofna sérstök samtök, mjólkurbændur sunnanlands og sauðfjárbændur norðanlands. til að verja hagsmuni sína gagnvart þessu kerfi. Og hvað er nú verið að gera til að draga úr kostnaði milliliðakerfisins skv. þessu? Ekki neitt. Það er verið að tryggja hagsmuni milliliðakerfisins sem áfram á auðvitað að hafa allt sitt á þurru. Framleiðslustjórnun. Hver er nú hugsunin í því? Annars vegar er augljóst mál að þessi ríkistrygging. þ. e. sú trygging skattgreiðenda að kaupa á tilteknu verði alla framleiðslu, hversu mikil sem hún verður umfram innanlandsþarfir, er framleiðsluhvetjandi. Niðurgreiðslur á vöruverði, af því að landbúnaðarframleiðsla er dýr og hefur verið gerð enn þá dýrari með þessari hagstjórn og framsóknarheimspeki, eru auðvitað framleiðsluhvetjandi. Útflutningsbætur, sem eru partur af þessari ríkistryggingu, eru auðvitað framleiðsluhvetjandi. Allt hefur þetta kerfi verið við lýði á sama tíma og menn hafa öðru hverju rokið upp til handa og fóta og hannað of mikla framleiðslu og of mikinn tilkostnað. Svo er loksins komið til bóndans og sagt: Nei, kæri minn. Framleiðslan er of mikil. Nú verður þú að draga úr framleiðslunni. Og þá er auðvitað gripið til hinnar rökréttu niðurstöðu þessarar framsóknarheimspeki sem er kvótakerfið. Þá er sagt við bóndann: Þú verður að takmarka þína framleiðslu. Og gengur þá jafnt yfir hinar hefðbundnu greinar. Hver er nú rökvísin í þessu? Til eru þeir bændur sem sitja á grónum jörðum og hafa afskrifað sína fjárfestingu. Aukin framleiðsla á slíkum búum getur verið hagkvæm, leitt til lækkunar á tilkostnaði. Aðrir eru þeir bændur sem standa í miklum fjárfestingum. eiga eftir að nýta þær að fullu. þ. e. aukin framleiðsla yrði til þess að létta þeim byrðarnar og auka hagkvæmni. Bændurnir sem sitja á hinum grónu búum gætu kannske borið afleiðingarnar af kvótunum, en hinir, sem bera mikinn framleiðslukostnað og fá ekki að nýta þessa fjárfestingu, bera af því verulegan skaða. Ég hygg að það sé að verða rétt að tekjubilið innbyrðis innan bændastéttarinnar sé orðið geysilega áberandi. Það mun vera rétt sem hv. fyrrv. þm. Björn á Löngumýri hefur sagt. Sem betur fer er að finna í bændastéttinni ýmsa vellauðuga menn á íslenskan mælikvarða, praktuglega efnaða menn, en það er líka að finna meðal íslenskra bænda menn sem eru bókstaflega sokknir í skuldafen og þetta ofstýringarhelsi kerfisins og eru raunverulega þar eins og fiskar í neti. Það er svo sem gjarnan verið að reyna að herða möskvana á þeim. Með annarri hendinni eru bændur hvattir til að auka framleiðslu, með hinni hendinni eru þeim refsað fyrir fjárfestingu og settar á þá framleiðsluhömlur sem þýðir auðvitað að greiðslubyrði þeirra af fjármagnskostnaði er að verða óbærileg. Þetta er ekki skilmerkileg landbúnaðarstefna. Ég skal taka það fram að þm. hefur ekki gefist mikill kostur á að lesa þetta plagg, sem þeir fengu í miðjum umr. í gær, en við fljótlegan yfirlestur virðist augljóst að sú hv. nefnd sem þetta plagg hefur samið hafi eytt litlum tíma í að hugsa vandamálið út frá þessum sjónarhóli, spyrja sig þessarar einföldu spurningar: Hvað á að gera til að draga úr tilkostnaði, hvað á að gera til að draga úr kostnaði við milliliða- og vinnslu- og dreifingar- og sölukerfið, hvað á að gera til að draga úr þeim mikla tilkostnaði sem lendir á neytendum, skattgreiðendum? Ég held að stærsta hagsmunamál bænda á Íslandi í dag sé það að létta af þeim þeirri ofurþungu byrði þessa kerfis sem nú hvílir á þeim eins og mara. Ef bændur fengju ráðrúm til að bjóða sína vöru, ef bændur hefðu raunverulega tök á þessu milliliðakerfi, þ. e. fyrst og fremst á vinnslukerfinu, dreifingar- og sölukerfinu, og þeir hefðu tök á því að koma sinni vöru á markað milliliðalaust án allra reglugerða og hvers kyns aðgerða sem gera þeim þetta erfitt, banna þeim þetta, þá væru þeir mun betur settir en sem niðursetningar þessa kerfis. Hvernig á verðmyndunarkerfið að vera í landbúnaði? Sexmannanefndarkerfi og síðan verðmiðlunarkerfi í fimm manna nefndum? Það hefur vakið athygli bænda að á sama tíma og hluti bændastéttarinnar er í helsi kvótans og fær sig hvergi hrært horfa þeir upp á það að það eru nánast engar hömlur á getu vinnslukerfisins til fjárfestingar. Þar hefur verið mjög mikil fjárfesting, mikið um nýbyggingar og fjárfestingu í vélum og tækjum. Hvernig er þessi fjárfesting borin uppi? Það vakti athygli á sínum tíma að þetta kerfi virtist hafa til þess fjárhagslega burði að fjárfesta og byggja fyrir fé sem tekið var út úr rekstri og þurfti litið að leita til fjárfestingarlánasjóða eða banka. Auðvitað er hægt að nefna önnur dæmi. Auðvitað hefur verið tekið mikið af fjárfestingarlánum. Hvaða kostnaðarhugtak er til í þessum rekstri? Hvaða hvati er til þess að beina fjárfestingunni á skynsamlegar brautir eða halda niðri tilkostnaði í þessu kerfi? Hann er enginn. Hann er þvert á móti alveg eins og hjá olíufélögunum sem leggja sína reikninga bara á borð ráðamanna og segja: Þetta kostar það. - Forsjármenn þessa kerfis hafa beinna hagsmuna að gæta að koma þessum kostnaði sem mestum út í verðið og enginn hefur nein tök til þess að gæta almannahagsmuna, gagnrýna þetta, fara þarna ofan í saumana eða tryggja með öðrum hætti að þetta sé innan eðlilegra marka. Það er ekki nema eitt ráð til að lagfæra þetta og það er að bændur fái aukið vald yfir sínum málefnum sjálfir, að þeir nái tökum á vinnslustöðvunum. Það er ekki nægjanlegt að segja að þeir hafi það núna að forminu til. Þeir hafa það ekki í reynd. Ef um ætti að vera að ræða samninga milli ríkisvalds og bænda ætti það að vera um verðlagningu á fullunnum landbúnaðarafurðum þar sem bændur hefðu beinna hagsmuna að gæta í því að allur tilkostnaður við framleiðsluna, eftir að þeir láta frumhráefnið af hendi, sé í lágmarki. Að öðru leyti er reyndar engin sérstök ástæða til þess að ætla að það sé á valdi ríkisins að tryggja að þarna sé haldið uppi einhverju tilteknu verði. Bændur gætu að sjálfsögðu samið beint við dreifingar- og söluaðila og losað sig þar við gífurlegan milliliðakostnað kerfis sem hvílir á þeim eins og mara. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég þarf ekki að taka það fram að ég er hissa á þessu frv. Þetta frv. er nákvæmlega eins og við var að búast. Þarna koma menn saman, sem eru hagvanir hirðmenn þessa kerfis, til þess fyrst og fremst að gæta hagsmuna kerfisins. Hér talaði hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, 5. þm. Vestf., í gær um óskylt mál. Þá var honum mikið niðri fyrir þegar hann sagði að ósæmilegt væri með öllu að einstakir þm., sem hefðu beinna fjárhagslegra hagsmuna að gæta af einhverju máli, væru um það að fjalla og greiða því atkv. og það væri lágmarkskrafa að þeir sætu hjá í slíkum málum. Þetta á að heita að vera algild vinnuregla í bandarísku stjórnkerfi, ekki bara að því er varðar þing heldur það þegar menn taka að sér störf hjá framkvæmdavaldinu. Þá verða menn a. m. k. að gera grein fyrir fjárreiðum sínum sem og því að þeir hafi engra beinna fjárhagslegra hagsmuna að gæta í stjórnarstörfum. Af því tilefni er kannske ástæða til að minna enn á að þeir sem a. m. k. að nafni til eru höfundar þessa frv. hafa sjálfir verulegra hagsmuna að gæta. Sama máli skilst mér að gegni um hæstv. landbrh. Nú spyr ég: Taka þessir máttarstólpar framsóknarheimspekinnar mark á hv. 5. þm. Vestf.? Telja þeir að það sé eðlileg krafa, fram borin af hv. 5. þm. Vestf., að þeir sjái sóma sinn í því að sitja a. m. k. hjá við afgreiðslu þessa máls og láta þá öðrum eftir að útkljá það að svo miklu leyti sem um beina fjárhagslega hagsmuni þeirra er að ræða? Herra forseti. Ég hef ekki meira um þetta að segja að sinni. Það er ekki við því að búast að hægt sé að fara ofan í saumana á þessu í smáatriðum við 1. umr. þegar sett er fram jafnítarlegt mál. Það hefur verið í umfjöllun vikum, mánuðum og misserum saman utan Alþingis, en alþm. er sýnd sú virðing að ræða þetta mál eftir að þeir hafa fengið tækifæri til að renna yfir það augum eina kvöldstund. Hitt er svo annað mál að augljóslega þarf þetta mál að fá mjög rækilega og ítarlega umfjöllun í landbn. þingsins. Það er augljóst að þetta mál þarf að senda samkv. venju og hefð til umsagnar fjölmargra fulltrúa neytenda. Reyndar væri ekki óeðlilegt að senda það beint til nýstofnaðra samtaka bænda, þ. e. sauðfjárbænda og kúabænda, og reyndar ýmissa annarra aðila svo sem eins og þeirra fáu framleiðenda sem eru utan hins hefðbundna landbúnaðarkerfis og á ég þá við framleiðendur eggja, alifugla og svína. Sjálfsagt mál er að senda þetta neytendasamtökum. Sjálfsagt mál er að senda þetta til umsagnar til Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og hugsanlega Verkamannasambands Íslands. Og af því að hér er mikið fjallað um verslun og viðskipti með landbúnaðarafurðir er auðvitað sjálfsagt að senda þetta til rækilegrar umfjöllunar til Verslunarráðs Íslands sem telur sig vera háborð einkaframtaksins og reyndar hagdeild Sjálfstfl. þegar kemur að því að gera tillögur um hvernig megi draga úr bákninu.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur gert grein fyrir ýmsum atriðum varðandi þetta frv. í samræmi við stefnu og skoðanir Alþb. og hefur reyndar lagt á það aðaláherslu að hér sé um að ræða svo stórt og viðamikið mál að eðlilegt sé að bændur eigi kost á því að meta þetta mál sumarlangt og að þingflokkarnir fái aðstöðu til að tilnefna fulltrúa í nefnd til að fara yfir málið núna í sumar. Hér er að mörgu leyti komið að vissum grundvallarþáttum í okkar stjórnkerfi. Ég er ekki sammála hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni um að það sé eitthvað óeðlilegt að hagsmunaaðilar eins og bændur séu kallaðir til í máli af þessu tagi. Ég tel það þvert á móti sjálfsagt að bændasamtökin fái með eðlilegum hætti að fjalla um þessi mál, þau fái með eðlilegum hætti að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum og að hinir einstöku bændur, sem eiga hér mikið í húfi, fái möguleika til þess að koma á framfæri sínum athugasemdum. Hér er um að ræða grundvallarlöggjöf sem snertir svo að segja öll starfsskilyrði heillar stéttar. bændastéttarinnar í landinu. Ég tel þess vegna að það sé beint virðingarleysi og tillitsleysi ef Alþingi fer að afgreiða þetta frv. á handahlaupum á síðustu dögum þingsins á sama tíma og ríkisstj. er með kröfur um að afgreiddur sé mikill fjöldi stórra lagafrv. án þess að það sé nokkur mynd á því. Hæstv. forseti Nd. mælti fyrir nokkrum dögum fyrir frv. til laga um breytingu á þingsköpum Alþingis og lagði á það mikla áherslu að það yrði reynt að haga hlutum þannig að vegur Alþingis yrði sem mestur í augum þjóðarinnar sem á að búa við þá löggjöf sem hér er átt við. Ég held að það sé ekki til að auka veg Alþingis að hespa í gegnum þingið löggjöf eins og þessu frv. um framleiðslu landbúnaðarafurða á fáeinum dögum. Ég mótmæli þeim vinnubrögðum og tek undir tillögu hv. 4. þm. Norðurl. e. um að afgreiðslu þessa máls verði frestað, það verði kosin þingnefnd með fulltrúum úr öllum flokkum til að fjalla um þetta mál í sumar og tíminn verði líka notaður til að gefa bændum kost á því að fara yfir málið með eðlilegum hætti. Í raun og veru má segja að Stéttarsambandi bænda hafi í þessu máli verið stillt upp við vegg á aukafundi þess fyrir nokkrum dögum. Frv. var mjög seint fram komið og í rauninni, án þess að stéttarsambandsfulltrúum hefði gefist kostur á því að lesa málið rækilega, neyddist Stéttarsambandið til þess, eða þessi aukafundur þess að taka afstöðu til frv. eins og það þá lá fyrir. Ég held að þetta séu algerlega óeðlileg vinnubrögð og vil gagnrýna þau mjög harðlega. Mér hefur borist til eyrna að hæstv. landbrh. hafi tekið um það ákvörðun að senda öllum bændum í landinu þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Hvaða tíma ætlar hann bændum til þess að koma athugasemdum sínum á framfæri við þennan bálk? Eitt er nú það að ætla þm. að flýta sér við að afgreiða mál, en að ætla bændum að fara yfir þennan lagabálk á nokkrum dögum, gera athugasemdir við einstakar greinar og koma þeim frá sér til löggjafans, það er virðingarleysi og tillitsleysi við bændastéttina í landinu. Á sama tíma og vorannir eru hvað mestar eru þetta algerlega fráleit vinnubrögð. Og ég veit að hæstv. landbrh. þekkir svo vel til starfa í sveitum að hann skilur undir eins hvað það er fráleitt að ætlast til þess að bændur geti skoðað þetta mál núna einmitt á þessum dögum þegar annirnar eru hvað mestar í sveitum landsins. Ég vil taka það fram, herra forseti, varðandi efnisatriði þessa frv. að ég læt mér ekki nægja að gera almennar pólitískar athugasemdir við þetta, með svipuðum hætti og hv. 5. þm. Reykv. gerði. Það er mjög auðvelt að tæta niður mál eins og þetta, t. d. með því að gagnrýna þær miklu upphæðir sem fara í útflutningsbætur, gagnrýna þær upphæðir sem fara í niðurgreiðslur og gagnrýna þann kostnað sem fylgir framleiðslu landbúnaðarafurða í þessu þjóðfélagi, en það er útilokað fyrir alþm., sem ætlar að taka á þessu máli af einhverri alvöru, að tala með þeim hætti einum að rífa slíkt mál niður með almennum hætti. Hann verður fyrst og fremst að benda á efnisatriði í málinu sjálfu sem hér liggur fyrir. Ég verð hins vegar að segja að þær almennu pólitísku athugasemdir sem hv. 5. þm. Reykv. gerði við þetta frv. voru mér margar hverjar ekki að skapi, t. d. þær að vísa landbúnaðarvörunum á algerlega óheftan markað, gersamlega tillitslausan óheftan markað. Það er stefna sem ég get ekki tekið undir. Ég held að það væri fráleitt miðað við núverandi aðstæður og mundi stefna byggð í landinu í enn þá meiri hættu en þegar er gert. Það er margt sem vantar í þetta frv. Í því eru engin ákvæði varðandi niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum. Niðurgreiðslur hafa ekki um mjög langt árabil verið eins lágt hlutfall af landbúnaðarafurðum og þær eru núna. Niðurgreiðslur eru með vissum hætti nátengdar landbúnaðarmálum, hafa áhrif á sölu landbúnaðarafurða þó að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum séu vissulega hagsmunamál neytenda, hagsmunamál launamanna og þar með kjaramál að mínu mati. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að halda ákveðnum niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum og ég mótmæli mjög harðlega þeirri markaðshyggju, sem birtist m. a. í stefnu núv. ríkisstj. og landbrh. í þessum efnum, þar sem verið er að keyra niðurgreiðslurnar niður eins mikið og gert hefur verið. Ég er andvígur því að draga þannig úr niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum vegna þess að niðurgreiðslur eru kjaramál líka og skipta afkomu fólksins í bæjunum mjög miklu. Þetta er ekki síst alvarlegt á sama tíma og fyrir Ed. Alþingis liggur frv. til l. um 20% hækkun landbúnaðarafurða. Það liggur fyrir Ed. Alþingis frv. um að hækka landbúnaðarafurðir á almennum markaði um 1/5. Þetta er frv. um virðisaukaskatt. Ég verð að segja að á sama tíma og slíkt frv. liggur hér fyrir og ríkisstj. virðist ætla að keyra það frv. í gegnum þingið er algerlega fráleitt að taka á málum varðandi framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum öðruvísi en að niðurgreiðslumálin séu rædd sérstaklega líka. En það er fleira sem vantar inn í þessa umræðu af hálfu hæstv. ríkisstj. Það alvarlegasta sem snýr að landbúnaðinum í dag er rekstrarvandi landbúnaðarins, rekstrarvandi búanna. Það er með engum hætti gerð tilraun til að taka á rekstrarvanda einstakra búa í þessu frv. Engar tilraunir eru gerðar til að meta hvaða hættu það getur haft í för með sér fyrir þjóðina ef það verður saumað að landbúnaðinum áfram eins og gert hefur verið undanfarið. Við skulum gera okkur grein fyrir því, herra forseti, að það hefur þegar átt sér stað stórfelldur samdráttur í framleiðslu á landbúnaðarafurðum. Bændur hafa tekið á sig mjög verulega kjaraskerðingu. Í fyrsta lagi er landbúnaðarframleiðsla takmörkuð með kvótakerfi. Í öðru lagi er landbúnaðarframleiðsla takmörkuð með kjarnfóðurskatti. Ég tel að það hafi að mörgu leyti verið ein skynsamlegasta ákvörðunin sem tekin hefur verið til að takmarka landbúnaðarframleiðslu, en það verður auðvitað að gera. Í þriðja lagi hefur landbúnaðurinn eins og aðrir, og kannske meira en aðrir, fengið á sig þá hroðalegu vaxtaholskeflu sem hefur gengið yfir að undanförnu. Ég hefði gaman af því að fá það metið af hæstv. landbrh. hvaða áhrif vaxtapólitík núv. ríkisstj. hefur haft á landbúnaðinn og bændastéttina og kjör hennar. Ég er viss um að það eru fáir hópar í landinu fyrir utan húsbyggjendur eins illa settir vegna þessarar vaxtastefnu og bændur eru. Það væri gaman að spyrja og ég spyr hæstv. landbrh.: Veit hann hve mikið raunveruleg vaxtaútgjöld bændabýlanna í landinu hafa aukist við þær vaxtahækkanir sem hafa verið að ganga yfir að undanförnu? Ég er sannfærður um að þar er um að ræða stórkostlega fjármuni - fjármuni sem auðvitað eru teknir af því sem afgangs er í búinu, þ. e. af því sem bóndinn og fjölskylda hans hefur til að lifa af. Í fjórða lagi er ljóst að á undanförnum árum hefur verið þannig tíðarfar að það hefur þrengt að landbúnaðinum frá því sem var fyrr. Í fimmta lagi hefur svo komið hin almenna kjaraskerðing og að mörgu leyti er hún fullt eins tilfinnanleg þarna og annars staðar vegna þess að bændur verða að borga rekstrarvörur búa sinna að fullu og vexti áður en kemur til þess að þeir taka til sín það sem heitir laun eða launaliður bóndans. Ég harma það þess vegna að hæstv. landbrh. skuli leggja þetta frv. fyrir með þeim hætti að hann gerir ekki sérstaka grein fyrir hinum rekstrarlega vanda landbúnaðarins og þá er ég fyrst og fremst að tala um rekstrarvandann hjá framleiðendunum sjálfum, þ. e. bændastéttinni í landinu. Í þessu frv. eru vissulega ýmis tæknileg atriði sem vafalaust eru til nokkurra bóta. Ég vil nefna tvennt sem lengi hefur verið á stefnuskrá okkar Alþb.-manna og við höfum lagt áherslu á við myndun þeirra ríkisstjórna sem við höfum tekið þátt í, bæði 1978 og 1980. Annars vegar er hugmyndin um beina samninga við bændur. Það er viss tilraun gerð til þess að nálgast þá hugsun í frv. eins og það hér liggur fyrir og ég tel það jákvætt. Hins vegar er hér opnað fyrir framleiðslukvóta eftir svæðum. Ég tel einnig að það sé jákvætt í löggjöf að opna fyrir þá hugmynd. Aftur á móti eru hér nokkur atriði sem við hljótum að ræða sérstaklega og ítarlegar. Það er spurningin um það: Er hér verið að einfalda verðlagningarkerfi landbúnaðarafurða? Er víst að þetta kerfi, sem hér er gerð tillaga um, leiði til verðlækkunar á landbúnaðarafurðum frá því sem er núna? Mitt svar við seinni spurningunni er nei. Ég held að færa megi nokkur rök að því að þessar tillögur eins og þær eru hér muni leiða af sér verðhækkun á landbúnaðarafurðum frá því sem nú er og ég vil færa nokkur rök fyrir máli mínu. Hér er gert ráð fyrir því að verðlag á landbúnaðarafurðum sé ákveðið af þremur aðilum. Það er í fyrsta lagi verðlag til bænda sem er ákveðið af svokallaðri sexmannanefnd skv. 7. gr. frv. Þegar sexmannanefnd fjallar um verðlag til bænda á hún að leggja til grundvallar þetta, eins og segir í 8. gr.: „Til ákvörðunar á verði búvöru til framleiðenda skal verðlagsnefnd semja um verðlagsgrundvöll er sýni áætlaða vinnuþörf, fjármagnskostnað, rekstrargjöld. launakostnað og afurðir bús sem næst meðalbúi að stærð" í þeim greinum sem þetta á við. Þá segir í 9. gr.: „Verð búvöru til framleiðenda skal miðast við það að tekjur þeirra er landbúnað stunda verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra stétta.“ Hvað þýðir þetta og hvaða breyting er þetta frá núgildandi lögum? Ég skil það svo: Í núverandi lögum stendur að það eigi að taka mið af tekjuþróun iðnaðarmanna og verkamanna í ákveðnum hlutföllum. Nú er talað um „aðrar stéttir“. Þá vil ég spyrja hæstv. landbrh.: Hvernig er meiningin að skilgreina þetta? Hvað eru „aðrar stéttir“ í þessu efni? Eru það verkamenn og iðnaðarmenn eins og nú er eða eru það fleiri sem þarna koma inn? Eins og þetta litur út er ómögulegt að átta sig á því hvað þetta þýðir fyrir launin hjá bændum. Þýðir þetta þrengingu á viðmiðuninni. þýðir þetta lækkun á launum bóndans frá því sem verið hefur á undanförnum árum eða þýðir þetta e. t. v. einhverja hækkun? Þetta er fyrsta stigið, þ. e. verðið til bóndans. Það er sexmannanefnd sem á að ákveða það. Síðan kemur önnur nefnd og hún á að ákveða heildsöluverð búvara. Fimmmannanefnd heitir hún, sú skepna. Fimmmannanefnd skal leitast við að ná samkomulagi um heildsöluverð búvara. Þessi nefnd á að starfa eftir alveg ákveðnum reglum og hún á að taka tillit til rökstuddra upplýsinga um kostnað við vinnslu og dreifingu búvara. Hvaða breytingar hefur þetta í för með sér frá núverandi kerfi, hæstv. landbrh.? Mér er tjáð að talsmenn vinnslustöðva landbúnaðarins séu mjög á móti þessari aðferð. Hver eru þeirra rök og hver er þeirra gagnrýni í þessum efnum? Telja þeir sig missa spón úr aski sínum? Er verið að þrengja að vinnslustöðvum landbúnaðarins? Það getur verið nauðsynlegt og rétt að gera það. Ég er alveg sammála þeim mönnum sem halda því fram að þær hafi tekið til sín allt of mikla peninga. En er í rauninni verið að þrengja möguleika vinnslustöðva landbúnaðarins frá því sem verið hefur? Ég vil spyrja hæstv. ráðh. um það og biðja hann að útskýra hvernig því háttar. Þegar sexmannanefnd er búin að ákveða verðið til bóndans og fimmmannanefnd er búin að ákveða vinnsluverðið og heildsöluverðið kemur ein nefnd í viðbót. Það er verðlagsráð. Það á að ákveða smásöluverðið. Í staðinn fyrir það kerfi sem verið hefur eru það þrjár nefndir sem eiga að ákveða verðið á búvörunni. Ekki er þetta nú til einföldunar. Hér kemur fram sú þríburaárátta sem virðist vera hjá ríkisstj. þegar hún er að einfalda einhverja hluti. Þá verða minnst þrjú höfuð þar sem áður var eitt fyrir. Og hvað gerir nú verðlagsráð eða verðlagsstjórn sem ákveður smásöluverðið á landbúnaðarafurðunum? Skv. lögum um verðlagsmál verður að ákveða álagningu hverrar vörutegundar þannig að hún standi undir sér sem slík. Það er ekki heimilt skv. verðlagslögunum að ákveða álagningu, t. d. á búvöru, mikið lægri og segja um leið: Aðrar vörur og álagning á aðrar vörur eiga að bera uppi hina lágu álagningu á búvörunni. Eins og þetta hefur verið í verslunum hafa búvörur haft lága álagningu sem hefur verið borin uppi af öðrum vörum. Niðurstaða mín er þess vegna sú, herra forseti, að þetta ákvæði muni þýða hækkun á smásöluverði í landbúnaði, hækkun á álagningu kaupmanna á búvörunni. Ég spyr hæstv. landbrh. hvort þetta sé ekki rétt ótvírætt, að þessi ákvæði hljóti eins og þau eru að hafa í för með sér hækkun. Þetta var varðandi verðákvörðunina. Því næst vil ég koma að kaflanum um greiðslu afurðaverðs. Í VI kafla frv. eru ákvæði um greiðslu afurðaverðs og þar er um það fjallað hvernig á að greiða afurðaverð til bænda. Nú hefur þetta oft dregist langtímum, misserum saman eins og menn þekkja og það hefur haft mikinn vanda í för með sér og m. a. orðið tilefni til langra umræðna hér á Alþingi. En sá vandi hefur alltaf verið sá: Hver á að borga? Hver á að borga flýtinguna á greiðslu afurðaverðsins? Hér er gerð tillaga um að fullnaðargreiðslu haustgrundvallarverðs fyrir sauðfjárafurðir verði lokið eigi síðar en 15. des. Það á að vera búið að greiða að fullu sauðfjárafurðir 15. des. Það er gott ef það tekst. En þá vil ég spyrja: Hvaðan eiga peningarnir að koma? Hvernig hugsa menn sér að brúa bilið frá núverandi kerfi þar sem uppgjör á sauðfjárafurðum dregst oft von úr viti og mjög langt fram á næsta ár? Hver á að borga þessa peninga? Hvar á að taka þá? Hver á að bera fjármagnskostnaðinn ef þetta er tekið að láni? Það er nauðsynlegt að hæstv. landbrh. geri grein fyrir því og svari um leið: Hvað kostar þetta? Hvað kostar þessi flýting á greiðslu verðs fyrir sauðfjárafurðir miðað við núverandi kerfi? Hvað mundi hún kosta á árinu 1985? Hæstv. ráðh. hlýtur að hafa upplýsingar um þetta úr því að hann er að flytja slíkt frv. á Alþingi. Annað væri óábyrgt. Annars væri verið að veifa framan í menn hlutum sem ekkert er á bak við. Það er auðvitað óhæfa að standa þannig að málum. Ég væni hæstv. landbrh. ekki um slíkt. Í VII kafla þessa frv. er fjallað um stjórn búvöruframleiðslunnar og varðandi það hef ég eina spurningu til hæstv. landbrh. Það er varðandi 30. gr. c-lið þessa frv., en þar segir að ákveða megi framleiðslu búvara eftir svæðum. Síðan segir: „Skal sú skipting miðuð við félagssvæði búnaðarsambandanna, en ráðh. er þó heimilt að ákveða aðra svæðaskiptingu, að fengnu samþykki Framleiðsluráðs landbúnaðarins og viðkomandi búnaðarsambanda.“ Ég spyr hæstv. landbrh. að því hvort ekki sé alveg ljóst að það getur verið mjög erfitt að ákveða þetta eingöngu eftir búnaðarsamböndunum og svæðum þeirra. Og ég spyr hæstv. ráðh. að því: Hvaða aðra skiptingu er hann með í huga en búnaðarsamböndin sem slík? Ég held að það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar við þessa umr. Í VIII kafla þessa frv. er fjallað um aðlögun búvöruframleiðslunnar. Hér er átt við aðlögun búvöruframleiðslunnar að hinum innlenda markaði. Eins og þetta er núna á landbúnaðurinn 10% útflutningsbótarétt og hefur átt það síðan í ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. þegar Ingólfur Jónsson fór með landbúnaðarmál. Hér er gert ráð fyrir að lækka þennan rétt samtals - þegar maður tekur framleiðnisjóðinn með - í 9%. Það er að vísu 7% , 6% , 5% og 4% í útflutningsuppbæturnar, en síðan kemur framleiðnisjóðurinn á móti með 2%, 3%, 4% og 5%, þannig að heildarlækkunin á rétti landbúnaðarins í þessum efnum, ef þetta er lagt saman, er úr 10% í 9%, ef ég skil þetta rétt. Það er eðlilegt og sjálfsagt að setja sér einhver mörk í þessum efnum. En ég bendi á að þessi framleiðnisjóður landbúnaðarins kemur til með að fá alveg gífurlega fjármuni og skv. frv. er gert ráð fyrir því að hæstv. landbrh. eigi að úthluta þeim peningum einn. Þetta eru engar smáupphæðir sem verið er að tala um að láta landbrh. hafa. Það er ekki nýtt að þeir sjálfstæðismenn treysti framsóknarráðherrunum. Það er það venjulega í þessu, a. m. k. þegar kemur að frv. á borð við þetta og frv. um þróunarfélag þar sem er verið að skella í þá mörg hundruð milljónum króna og enginn veit hvað á að gera við peningana. En hérna eiga litlar 250 millj. kr. úr ríkissjóði að ganga í þennan framleiðnisjóð landbúnaðarins og landbrh. á að ráðstafa þessum peningum aleinn. Ég segi, herra forseti: Ekki nokkur einasti ráðh. hefur aðra eins fjármuni handa á milli án þess að fjárveitingavaldið og Alþingi þurfi að koma þar nokkurs staðar nærri. Ég tel þetta fullkomna fjarstæðu að setja málið þannig upp. Ef þessi framleiðnisjóður landbúnaðarins verður til og ef við erum á annað borð að setja lagaramma um að marka þarna einhverja stefnu í landbúnaðarmálum teldi ég langeðlilegast að Alþingi kysi stjórn fyrir þennan sjóð og honum yrði beitt með markvissum hætti til að fullnægja hinni almennu stefnu sem reynt er að móta m. a. í þessu frv. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. að því hvort hann telji ekki óeðlilegt að einn ráðh. fái slíkt vald, jafnvel þó að það sé hæstv. ráðh. sjálfur. Ég hef, herra forseti, farið hér yfir örfá efnisatriði og ég ætlaði mér ekki að fara að halda hér mjög langa ræðu um þessi mál, enda hef ég ekki miklu við það að bæta sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði um þetta. Ég vil aðeins segja þetta að lokum sem almennt sjónarmið mitt í sambandi við landbúnaðinn: Ég held að við þurfum að reyna að nálgast landbúnaðarvandann dálitið öðruvísi en yfirleitt hefur verið gert hérna. Við eigum að nálgast hann út frá auðlindinni, landinu sjálfu. Hvað getur það borið af framleiðslu? Ég held að við eigum að byrja á auðlindinni sjálfri og velta þessu fyrir okkur: Hvað getur hún gefið þjóðinni? Ekki að byrja á því að skoða markaðinn og framleiðsluna eins og hún er, heldur að reyna að nálgast þetta með alveg nýrri hugsun út frá auðlindinni, sem við höfum þarna, sem er landið sjálft sem við viljum skila betra til komandi kynslóða en ekki verra. Ég tel að með þessu frv. og samþykktun Stéttarsambandsins í haust séu að mörgu leyti að eiga sér stað mjög afgerandi kaflaskipti í afstöðu Stéttarsambandsins sjálfs til landbúnaðarins og byggðastefnunnar. Ég tel að með þessu frv. sé mörkuð sú stefna að bændur segi sig frá byggðastefnunni. Bændur hafa tiltekna framleiðslu og semja um hana. Bændur munu auðvitað reyna að tryggja að ekki komist margir fleiri í þá framleiðslu til að tryggja að þeir hafi sem hæstar tekjur hver um sig. Ímyndum okkur svæði eins og Vestfirði, þar sem byggðir eru að fara í eyði, og það er ákveðinn framleiðslukvóti kominn fyrir tiltekið svæði, segjum Barðastrandarsýslu: Býli fer í eyði. Þá verður tilhneiging til að deila kvóta þess býlis niður á þá sem eftir eru og koma í veg fyrir að ný býli verði stofnuð. Þetta kalla ég hættuna á því að bændur segi sig frá því að bera kostnaðinn af byggðastefnunni sjálfir og einir og vísi honum þar með yfir á þjóðfélagið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn viðurkenni þessa grundvallarbreytingu. Ég óttast að svona kerfi geti haft það í för með sér að það verði sterk tilhneiging til þess í sumum sveitum að koma fólki burtu til að geta aukið við framleiðslu hjá þeim sem eftir eru. Ég held að sú tilhneiging geti haft mjög slæm félagsleg áhrif í þessum byggðarlögum og það er satt að segja ekki á það bætandi eins og það er víða. Ég tel, herra forseti, að sú vaxtastefna sem hefur verið rekin af núverandi ríkisstj. stofni í hættu framleiðsluatvinnuvegum landsins, fjárhag húsbyggjenda og einstaklinga í stórum stíl. Ég er hins vegar alveg sannfærður um það varðandi landbúnaðinn að þessi vaxtastefna er stórkostlega hættuleg byggðaeyðingarstefna. Ég bið hv. þm. að svipast um í huga sér vestur á landi og vestur á fjörðum, virða fyrir sér byggðarlögin í Vestur-Barðastrandarsýslu, Barðaströnd, Rauðasand, Ketildalahrepp, Suðurfjarðahrepp, svo ég nefni dæmi, en sú byggð hangir á hálmstrái eins og er. Hér á hv. Alþingi hefur oft verið rætt mikið um byggðastefnu og sagt þar að byggðastefna eigi að felast í því að halda uppi lífvænlegri byggð og menn horfa þá gjarnan til þéttbýlisins. Ég held að það sé út af fyrir sig rétt að leggja áherslu á þéttbýlið. En ég óttast að byggðakeðjan sem gerir Ísland að því Íslandi sem það er og við viljum hafa það sé að slitna. Ég óttast að hún sé að slitna. Ég horfi á Vesturland, ég horfi á Vestfirði og það má nefna önnur svæði á landinu þar sem ég þekki síður til í þessu efni. Ég óttast að byggðakeðjan sé að slitna. Ég held þess vegna að það sé engin leið að taka á þessu frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum öðruvísi en að gera sér grein fyrir þeirri byggðaeyðingarhættu sem þarna blasir við. Við erum með frv. til l. um Byggðastofnun til meðferðar í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Þar nálgast menn byggðamálin með mjög hefðbundnum hætti, miðað við það sem gerst hefur á liðnum árum, en þar er þó dregið úr áherslu á byggðastefnu. En þar er hvergi komið inn á þá hættu fyrir þjóðfélagið og þjóðina alla að þessar byggðir séu í stórum stíl að fara í eyði. Ég tel að það sé ábyrgðarleysi að ræða um þetta mál og að afgreiða þetta mál án þess að það komi fram skilningur á þessum vanda þessara byggða og helst tillögur um úrbætur. Markaðsstefnan þyrmir ekki þessum byggðum. Markaðsstefnan sýnir þessum byggðum tillitsleysi vegna þess að á þessum byggðum er ekki hægt að græða á mælikvarða markaðarins. Það breytir ekki því að þeir sem telja sig vilja verja félagslega ásýnd þessa samfélags hljóta að leggja áherslu á að það er hættulegt fyrir Ísland og Íslendinga í framtíðinni ef þessar byggðir eyðast enn þá frekar en nú er orðið.



Herra forseti. Ég þakka þeim hv. alþm. sem rætt hafa málefnalega hér um þetta mikilvæga mál, sem vissulega snertir ekki aðeins bændur í landinu heldur þjóðina alla mjög mikið. Hjá þessum þm. hafa komið fram margar spurningar sem ég skal reyna að víkja að eftir því sem kostur er í ekki allt of löngu máli. Hv. 4. þm. Norðurl. e. bar fram margar spurningar eins og eðlilegt er í sambandi við svona mál. Ég vil fyrst víkja að því - eins og kom reyndar fram í máli einhvers ræðumanns - að drög að þessu frv. voru send þingflokkum stjórnarandstöðunnar fyrir mánuði síðan. Þeir fengu þau þá í hendur og hafa haft þann tíma til þess að íhuga og athuga meginstefnu frv., en eins og kom fram í máli mínu hafa verið gerðar á því allmargar breytingar, þó meginstefnu hafi ekki verið breytt, eftir viðræður við fulltrúa Stéttarsambands bænda. Ég sagði í ræðu minni áðan að reynt hefði verið að taka inn í frv. flestar þær ábendingar sem fram komu frá stéttarsambandsfundi. En frv. hefur síðan ekki verið aftur borið undir stjórnarfund hjá Stéttarsambandi, þannig að ég vil ekki gera það ábyrgt fyrir því eins og það er í núverandi mynd. Stéttarsambandsfundurinn afgreiddi málið með því að gefa þessar ábendingar og veita nefnd, sem hann kaus, umboð til að bæta þar við og koma því á framfæri. Ég veit að hv. landbn. mun eiga viðræður við fulltrúa Stéttarsambands bænda og þar mun þá koma betur fram hver afstaða þess er til frv. eins og það er nú og eins og það kynni að verða eftir þær athugasemdir sem fara fram í landbn. - og þá lagfæringar sem ég benti á að landbn. hlyti að gera um það sem hún væri sammála um að betur mætti fara. Ég vék hér ekki að vanda bænda eins og hann blasir við nú. Þau mál hafa verið rædd hér fyrr á þessu þingi. Þó benti ég á hvernig aðstæður voru þegar þessi endurskoðun hófst, m. a. það að landbúnaðarframleiðslan hafði þá síðustu árin dregist saman en samdráttur hefur ekki orðið mikill síðustu tvö árin. M. a. s. hefur mjólkurframleiðslan vaxið. Sá vandi sem bændur standa frammi fyrir nú og kynni að stafa af samdrætti er því vegna þess samdráttar sem orðinn var áður en núv. ríkisstj. tók við. Á s. l. ári var lausaskuldum bænda breytt í föst lán. Það voru um 700 bændur sem leituðu eftir því og hægt var að verða að liði á þann hátt. Nokkrir aðilar gátu ekki notið þeirrar breytingar og málefni þeirra eru nú í athugun hjá nefnd sem ég skipaði fyrir skömmu síðan. Hún er að gera tillögur um hvað þar muni vera hægt að gera. Það er ljóst að aðstaðan er nokkuð misjöfn. Sums staðar munu ástæður vera þannig að erfitt er úr að bæta en aðra en vonandi hægt að aðstoða við að komast fram úr erfiðleikunum. Allir ræðumenn hér hafa talið að þetta mál þyrfti að vera langan tíma í meðferð hér áður en það gæti orðið að lögum. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi að ég tel að það séu svo mörg atriði til hagsbóta fyrir bændur í þessu frv. að æskilegt sé að það geti orðið að lögum sem fyrst. Ég vona að sú nefnd sem um frv. fjallar og hv. Alþingi allt muni líka komast að þeirri niðurstöðu. Það er vissulega rétt að fram hafa komið áskoranir frá fundum bænda um að fresta afgreiðslu málsins. Það hefur verið rökstutt með því að ekki hafi gefist nægur tími til að athuga málið. En mestu máli finnst mér þó skipta í hverja átt stefnir með samþykkt þess. Ég vil benda á að þegar lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins voru sett árið 1947 mun það mál ekki hafa verið öllu lengri tíma í meðferð hjá Alþingi heldur en væntanlega er nú fram að þinglokum. Munu þó flestir sammála um það nú að þau lög hafi reynst íslenskum landbúnaði vel þó að breyttar aðstæður knýi nú á um að þau séu endurskoðuð og ákvæðunum breytt. Sum þeirra atriða sem um var spurt hér komu reyndar fram í mínu máli upphaflega. Eitt þeirra var um fjármögnun fyrir afurðastöðvarnar til að geta greitt út afurðaverð. Slíkt hlýtur vitanlega að þurfa gerast með lánsfé. Eins og nú er eru afurðirnar vaxtareiknaðar frá því skömmu eftir að þær eru lagðar inn, þannig að það kostar ekkert meira að greiða bændum afurðaverðið út þó að það sé fengið að láni hjá einhverjum öðrum en bændum. En varðandi það hvort gerlegt sé að útvega það fjármagn vil ég benda á að svo mikill samdráttur varð í kindakjötsframleiðslunni á nokkru árabili að miðað við það sem hún er í dag mun ekki þurfa meira heildarfjármagn til þess að gera kleift að greiða út fulli afurðaverð nú heldur en þurfti til þess að greiða þann hluta sem gert var árið 1979 þegar framleiðslan var í hámarki. Af þeim sökum ætti það því ekki að vera óframkvæmanlegt. Það kom fram hjá sumum ræðumönnum að þetta frv. stefndi í mikla frelsisátt og í fjölmiðlum hefur m. a. komið fram að það geri það í sambandi við verslun með kartöflur og grænmeti. Ég vil aðeins benda hv. þm. Alþb. á að í Ed. var í fyrra mál sem hneig í þá átt sem þarna er farin og þá hlaut það stuðning Alþb.manna þar. Ef þarna er um mikla breytingu að ræða er það m. a. af þrýstingi sem Alþb.-menn stóðu að. Það er rétt að í frv. eru ekki mjög nákvæm ákvæði um hver verður niðurstaðan í samningum milli fulltrúa bænda og ríkisins í sambandi við framleiðslustjórnunina. En það er hvort tveggja að talið var æskilegt að hafa þarna nokkurt svigrúm fyrir aðila að semja um og einnig hitt. að ekki er víst að menn hitti strax á þá lausn sem vænlegust þykir til frambúðar og þess vegna ekki æskilegt að binda þetta allt of fast í lögum, a. m. k. í fyrstu. Ég vék að þeim ummælum sem fram hafa komið um valdaflutning til ráðherra og hvaða atriði það einkum eru sem þar er um að ræða. Ég skal ítreka það. Það eru í fyrsta lagi samningarnir við landbrh. um afurðamagnið. Í öðru lagi: þar sem kveðið er á um svo veigamiklar stjórnvaldsaðgerðir eins og þarna er gert ráð fyrir þykir ekki fært annað en að það sé ríkisvaldið sem ákveður það, enda hefur það verið gagnrýnt af mörgum og m. a. kostað málaferli að þær stjórnunaraðgerðir sem átt hafa sér stað eftir núgildandi lögum hafi ekki stuðst við nægilega skýr lagaákvæði. Þessi er ástæðan fyrir breytingunni en ekki sú að ég sækist eitthvað sérstaklega eftir því valdi sem hér er um að ræða. Ég held nefnilega að það sé ekki út af fyrir sig eftirsóknarvert fyrir neinn landbrh. að fá slíkt vald. Og vissulega væri æskilegast að þurfa ekki að grípa til þessara stjórnunaraðgerða. En eins og aðstæðurnar eru eru þær því miður nauðsynlegar og ég geri ekki ráð fyrir að þeir séu margir sem í alvöru vilja fylgja tillögu hv. 5. þm. Reykv. að leysa offramleiðsluna eftir skynsamlegum og hagkvæmum leiðum með því að afnema allar reglur, m. a. að mér skildist ákvæðin um heilbrigðis- og hollustumeðferð, sem eru nú þau ákvæði sem leggja mestar kvaðir á vinnslu og verslun með þessa vöru. Ég hef áður látið það koma fram að ég vænti þess að við gætum haldið Færeyjamarkaðnum fyrir dilkakjöt. Það er gert ráð fyrir því að einhver útflutningur verði áfram, eins og segir í frv. til þess að tryggja nægilegt framboð á vörum hér innanlands. Því hlýtur tvímælalaust að vera eðlilegast að við reynum að halda í hagkvæmasta markaðinn. Ég tel tvímælalaust að bæði þess vegna og af fleiri ástæðum ættum við að reyna að halda í hann. Því miður hefur ekki verið ýkja mikil eftirspurn eftir íslensku ullinni til iðnaðarframleiðslu hér á landi. Á s. l. ári var nokkrum erfiðleikum bundið að losna við sumt af 1. flokks ullinni þar sem ullariðnaðurinn taldi sig ekki þurfa á henni að halda. Þar við bætist því miður að það verður að greiða niður verðið á íslensku ullinni, þó að bændum finnist það allt of lágt, til þess að ullin sé samkeppnisfær við innflutta ull. En ullarverð erlendis er svo ótrúlega lágt eins og verð á öðrum landbúnaðarvörum að þar er vonlaust við að keppa enda birgðir geysimiklar til þar af ull. Það er rétt að ákvæði um niðurgreiðslur er ekki í þessu frv. enda er það ekki í lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. Því miður hafa útflutningsuppbætur og niðurgreiðslur notið takmarkaðs stuðnings innan Alþingis og utan. Ég vil minna á að fyrir ári síðan voru það aðilar vinnumarkaðarins sem báru fram þá ósk við ríkisstj. að úr þeim yrði dregið. Í staðinn yrðu fjárframlög hækkuð til einstæðra foreldra og barnmargra fjölskyldna. Það var af þeim sökum sem úr niðurgreiðslum var dregið á s. l. ári. Eins og ég sagði áðan er það rétt að bændur eru nú í vanda staddir núna. ljóst er að sú breyting sem gerð var á lausaskuldum í fyrra hefur ekki nægt öllum. Þegar það lá ljóst fyrir í vetur óskaði ég eftir því við Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands að reynt yrði að koma á leiðbeiningar- og ráðgjafarþjónustu fyrir bændur, hagfræðilegum leiðbeiningum, sem ég hef áður látið í ljós að væru mjög mikilvægar fyrir bændur. Öllum bændum sem ættu í erfiðleikum væri gefinn kostur á að leita til ráðunauta og leggja fyrir þá fjárhagsstöðu sína og fá hjá þeim leiðbeiningar um það sem betur mætti fara og jafnframt að athuga hvort með hagræðingu í búrekstrinum sjálfum mætti finna leiðir út úr þeim vanda sem við er að glíma. Og ef það nægði ekki, þá að reyna að koma fram með hugmyndir um hvar frekar þyrfti við að bæta. Það er vissulega rétt að vaxtakostnaður er bændum dýr. En verðtryggingarstefnan var ekki tekin upp af núverandi ríkisstj. Hún er eldri. Og ég vil benda á að vextir t. d. frá Stofnlánadeild landbúnaðarins eru ekki háir, vextir umfram verðtryggingu. Vextir þar eru 12%. En vissulega er það rétt að eftir að verðtryggingarstefnan var tekin upp hætti verðbólgan að greiða fjárfestingar niður. Og í atvinnurekstri þar sem veltan er jafnhæg og í landbúnaði hlýtur vitanlega fjármagnskostnaðurinn að hafa mikil áhrif. En vextir eru ekki háir í stofnlánadeildinni. Vissulega má deila um hvort sú breyting á verðlagningunni sem hér er lögð til sé einföldun. En ég benti á að ég teldi eðlilegt að það væru vinnslustöðvarnar sem kæmu beint að verðákvörðun vinnslu- og heildsölukostnaðar en ekki fulltrúar bænda. Fulltrúar vinnslustöðvanna geti best borið fram þau rök sem þeir hafa fyrir sínu máli. Tekið er fram að þarna eigi að reyna að leita réttra upplýsinga. Verðlagningin á að byggjast sem mest á raunverulegum staðreyndum. Ef vinnslustöðvarnar eru mjög á móti þessu, þá virðist ekki líklegt að þarna sé um hagsbætur fyrir þær að ræða. Þróunin hefur orðið sú á undanförnum árum að þeim vörutegundum hefur fækkað sem hafa verið verðlagðar af sexmannanefnd. Þarna er kannske um að ræða lokaskrefið í þá átt að það sé verðlagsráð sem fjalli um smásöluverð á búvörum eins og öllum öðrum vörum. Ég lét það koma fram að ég teldi eðlilegt að hámarksverð yrði áfram á niðurgreiddum búvörum, enda hefur verðlagsráð það í hendi sér og geri ég ráð fyrir að þar séu aðilar inni sem hafi hug á að gæta þess. Ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Reykv. að með þessu frv. er ætlast til að bændur hætti að bera uppi byggðastefnuna. Það verði þá þjóðfélagið í heild sem beri hana uppi. Ég sé heldur ekkert réttlæti í því að bændur geri það einir. Hitt er annað mál að landbúnaðurinn hlýtur að vera traustasti hornsteinn byggðarlaga í landinu. En hann verður það því aðeins að afkoma þeirra sem landbúnaðinn stunda sé viðunandi. Það er áreiðanlega ekki til framdráttar byggðastefnu að reyna að hafa bændur sem flesta til að framleiða sömu vöru, og afkomuna þá þeim mun verri, heldur verðum við að leitast við að finna þá bústærð sem tryggir viðunandi afkomu. Ég get tekið undir það sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði. Að mínu mati er fjölskyldubúið heppilegasta búeiningin. Það hefur verið stefna Stéttarsambands bænda og það er stefna Framsfl. og ef nokkuð er, þá eru það ákvæðin um framleiðslustjórnina sem ættu að koma því til vegar. Í 30. gr. eru ákvæði um framleiðslustjórnun fyrir allar búvörur með kjarnfóðurgjaldi. Þar er öllum búgreinum gert jafnt undir höfði. En varðandi það fjármagn sem kemur til uppbyggingar og á að fara í Framleiðslusjóð, þá er það ekki landbrh. einn sem stýrir Framleiðslusjóðnum. Það er sérstök stjórn sem fyrir honum stendur og það er sú stjórn sem gerir tillögur um ráðstöfun fjárins en landbrh. samþykkir. Ég hef farið eftir þeim tillögum sem stjórn sjóðsins hefur gert og hef ekki beitt því neitunarvaldi sem ráðh. kannske hefur eftir núgildandi lögum. En til umræðu eru breytingar á lögum um sjóði atvinnuveganna og verið getur að þá verði einnig breyting á þessu. Ég hef drepið hér á nokkur atriði sem ég hef í huga af þeim sem hér koma fram, a. m. k. frá þeim hv. þm. sem enn eru viðstaddir af þeim sem töluðu. Ég endurtek svo þakkir mínar til hv. þm. fyrir áhuga þeirra á þessu máli og vænti þess að þeir sjái kosti þessa frv. og ávinning af því að það verði sem fyrst að lögum. Fundarhlé.



Herra forseti. Það er þéttskipaður fundarsalur og okkur ekkert að vanbúnaði að halda áfram umræðu um þetta mikilsverða mál. Eins og fram hefur komið í ræðum flestra ef ekki allra þeirra hv. þm. og hæstv. ráðh. sem hér hafa talað er hér á ferðinni mjög þýðingarmikið mál, sem getur haft mikil áhrif á stöðu landbúnaðar á Íslandi, rétt eins og þau lög sem í gildi eru, forveri þessara, hafa um áratuga skeið haft veruleg áhrif á alla starfsemi landbúnaðarins í landinu. Það gefur því auga leið að þegar breytt er í grundvallaratriðum sjálfri vinnulöggjöfinni fyrir heila atvinnugrein er í talsvert mikið ráðist og því mikið í húfi að vel takist til. Ég er þess vegna ekki alveg nógu vel sáttur við þá röksemdafærslu hæstv. landbrh. að það eigi að nægja efnislega - eins og ég skildi hann, ég tek það fram að ég er ekki að hafa orðrétt eftir-en efnislega eitthvað á þá leið að svo margt horfi til bóta í þessu frv. frá þeirri skipan mála sem fyrir er að það hljóti að duga hv. þm. til þess að styðja framgang málsins. Ég er ekki ánægður með þessa röksemdafærslu eða þesslegan þankagang vegna þess að ég held að hv. Alþingi eigi að setja sér rishærri metnað en þann að sættast á framgang mála vegna þess að þau horfi nokkuð til bóta. Aðeins það besta er nógu gott að mínu mati í þessum efnum, hæstv. landbrh. Við skulum leita þeirra lausna sem við teljum bestar og sætta okkur ekki við neitt minna. Ég er reyndar sammála því að það eru viss atriði í þessu frv. sem horfa til bóta frá því fyrirkomulagi sem fyrir er. Og út af fyrir sig, ef við færum ofan í efnisatriði frv., þá er ég tilbúinn til að tíunda þau eins og þau koma hér fyrir sjónir nú. En að sama skapi held ég að hér séu önnur atriði sem ekki horfi til bóta, fari jafnvel í öfuga átt, og þar með er mér það engan veginn nóg röksemdafærsla að stuðla betur að þessu frv., gera það að lögum nú með sem minnstum töfum, vegna þess að þar sé að finna ákveðin jákvæð atriði. Ég hygg að það megi nefnilega einnig finna hin, sem séu afturför frá þeim lögum sem fyrir eru, eða þá lakari kostur en ýmis önnur tilhögun mála gæti gefið tilefni til, hvort sem hún er nú fyrir í lögum eður ei. Ég get viðurkennt það hér, herra forseti, að ég hef ekki lesið þetta frv., sem kom hér á borðin í gær, mjög ítarlega í gegn, ósköp einfaldlega vegna þess að allan síðasta sólarhring hef ég verið mjög önnum kafinn við störf hér á hv. Alþingi, var t. d. á nefndarfundum langt fram eftir í gær og hóf þegar störf árla í morgun, þannig að mér er vonandi nokkur vorkunn. Ég hef einnig ekki sett mig eins vel inn í þau drög sem við fengum í hendur, eins og rétt er hermt hjá hæstv. landbrh., fyrir um mánuði síðan, ósköp einfaldlega vegna þess að það lá fyrir að á þeim yrðu gerðar talsverðar breytingar, og önnum köfnum þm. hlýtur að fyrirgefast nokkuð þó að þeir eyði ekki miklum tíma í að kynna sér drög sem síðan birtast í talsvert breyttri mynd í þinginu, því að það gæti að einhverju eða kannske verulegu leyti verið tímasóun, og ekki ber að mæla með slíkri ráðstöfun á tíma hv. alþm. þegar þingannir eru sem mestar á vordögum. Ég tek undir það með hæstv. ráðh. að það er e. t. v. ekki ástæða til þess að fara yfir það ítarlega hér að hve miklu leyti athugasemdir og ábendingar stéttarsambandsþings og sexmannanefndar þess hafa verið teknar til greina. En það er óhjákvæmilegt að það verði gert og þá í þingnefnd, og það vekur aftur upp spurningarnar um það hversu mikill tími hv. landbn. þessarar deildar verður ætlaður til að sinna þessu verki. Hæstv. ráðh. svaraði ekki beinlínis þeirri spurningu minni hvort hann eða hæstv. ríkisstj. væri ekki til viðræðna um að fresta afgreiðslu þessa máls og setja niður vinnunefnd allra flokka til að fara yfir það og vinna það áfram í samráði við bændur og aðra hagsmunaaðila í þessu máli. Ég hefði gjarnan viljað fá þá hreint afsvar við þeirri formlegu beiðni minni, formlegu ósk minni hér, sem ég hygg að ég megi bera fram í nafni míns þingflokks, að við teldum það æskilegri málsmeðferð en þá sem hér er til lögð. Það væri auðvitað fullt tilefni til að ræða stöðu landbúnaðarins í heild sinni og stöðu bænda í tengslum við þetta frv. Ég efast um að okkur gefist, herra forseti, annað vænlegra tækifæri til þess en í umr. um þetta mál, kannske ekki endilega 1. umr. sem hér fer fram, en allavega þegar það verður hér á dagskrá síðar. Ég innti eftir því hvað annað væri væntanlegt af hálfu hæstv. ríkisstj. í málefnum landbúnaðar og við því komu lítil svör. Ég náði ekki að nema það af munni hæstv. landbrh. að fleiri málefni í formi tillöguflutnings á Alþingi væru væntanleg sem snerta landbúnaðinn. Ég bið hann þá að leiðrétta mig ef svo er. En auðvitað er óhugsandi að slíta slíka löggjöf, slíka heildarlagasetningu úr tengslum við stöðu atvinnugreinarinnar eins og hún er í dag. Það er nú ekki næg réttlæting þess í mínum huga að þessi vinnubrögð séu fullnægjandi þó að framleiðsluráðslög, sem voru sett á árinu 1947 að mig minnir, hafi ekki fengið mikið meiri skoðun en ætla mætti að þetta mál fengi á þeim tíma sem eftir lifir þessa þings. Ég hef að vísu engar dagsetningar heyrt eða séð frá hæstv. ríkisstj. um það hvenær hún hugsar sér þinglausnir. En það hlýtur auðvitað að skipta nokkru máli, þegar svona viðamikil frumvörp koma inn í þingið á þessum tíma, að menn hafi einhverja hugmynd um það hvenær hæstv. ríkisstj. hugsar sér þinglausnir. Ég tel það skipta allverulegu máli. T. d. segi ég það persónulega fyrir mína hönd sem nm. í hv. landbn. þessarar deildar að það skiptir verulegu máli hvort við erum að tala um mánaðamótin maí-júní eða hvort við erum að tala um dagsetningu öðru hvoru megin við þjóðhátíð Íslendinga, þann 17. júní. Eða hugsar ríkisstj. sér jafnvel að láta þingið sitja enn þá lengur? Það virðist reyndar einsýnt ef hún ætlar að ná fram öllum sínum 70 óskum sem hún hefur á fróman hátt greint hv. Alþingi frá að hún hafi hug á að ná hér fram. Nokkur orð voru látin falla hér um framleiðslustjórnunina og þann kafla þessara væntanlegu laga sem að henni lýtur. Ég lýsti þá þeirri minni skoðun að ég teldi að slík stjórnun næði ekki markmiðum sínum. hún væri í raun og veru engan veginn viðunandi og fullnægjandi fyrr en og ef hún tæki á því hver ætti að vera hin rekstrarlega arðbæra eining í landbúnaðinum. Ég nefndi fjölskyldubúið sem þá einingu sem ég taldi að ætti að stuðla að og þá á ég við það að með hóflegu vinnuálagi við bú af hóflegri stærð geti ein fjölskylda framfleytt sér af afurðum þess. Ég tek það einnig fram til að firra öllum misskilningi, af því að þetta var sérstaklega nefnt sem stefna Stéttarsambandsins og Framsfl., að þetta er einnig að sjálfsögðu stefna Alþb. og hefur lengi verið. En við höfum líka lagt á það áherslu og gerum enn að félagsbúskap, félagslegu formi á rekstri í landbúnaði sé einnig gert jafnhátt undir höfði. Ég tel það alveg einsýnt að eins og einni fjölskyldu á að vera gert kleift að hafa framfæri sitt á mannsæmandi hátt af búi af hóflegri stærð eigi fjölskyldum að vera gert jafnauðvelt skv. lögunum að leggja saman krafta sína og starfa í félagi að framleiðslunni. Hitt tel ég miklu meira efamál hvort á að ýta undir það eða leyfa það ótakmarkað að einstaklingar geti staðið fyrir stórrekstri í landbúnaði í eigin nafni, í nafni eins einstaklings, og ráðið jafnvel verulegt aðfengið vinnuafl með tilliti til þeirrar framleiðslustjórnar sem þegar hefur verið tekin upp. Það tel ég orka miklu meira tvímælis auk þess sem allt er nú ósannað um hagkvæmni þess búskaparforms. Einkum og sér í lagi tel ég að það sé ósannað í hinum hefðbundnu búgreinum. Ég held að allir hv. þm. sjái hversu mikil áhrif þessi stefnumörkun getur haft á byggðastefnuna og búsetudreifinguna í landinu. Það gefur auga leið, ef menn leiða að þessu hugann, að hér er í raun og veru komið að grundvallaratriði hvað þetta varðar. Ég er mjög tregur til að taka undir það að það geti verið æskilegt markmið í sjálfu sér að fækka bændum í landinu. Ég verð að segja það alveg eins og er. Því að í því felst aðeins eitt, að ákveðnar sveitir, sem tæpt standa í dag. þær hrynja. Það getur bókstaflega ekkert annað gerst. Ef bændum fækkar á ákveðnum svæðum, eins og búsetan er orðin gisin í mörgum héruðum, þá getur ekkert annað gerst, ef menn stefna að ákveðinni fækkun, en að ákveðnar byggðir hrynja. Og þeim mun frekar sem mörg þessi jaðarsvæði með gisna byggð standa yfirleitt miklu tæpar en hin sem mættu kannske við því að missa einn og einn bónda úr keðjunni. Þannig er það því miður. Og ef ekki verður með einhverjum hætti tekið á þessu máli þá óttast ég að það verði þessar byggðir sem liði fyrir það og afleiðingin verði áframhaldandi byggðaröskun og hrun byggða á ákveðnum svæðum á landinu. Og það er í mörgum tilfellum þeim mun óheppilegra sem maður hugsar til þess að þar eru oft og tíðum bestu afréttarlöndin og beitilöndin fyrir hendi sem þyldu jafnvel aukningu á bústofni frekar en hitt. Búreksturinn í landinu er ekki í fullu samræmi við landkostina í héruðum og landshlutum eins og þeir gefast og gerast. Þetta er vitað og að því ætti að stefna að mínu mati að reyna að ná þarna fullu samræmi. Því er oft haldið fram, um það hafa verið skrifaðar langar greinar og heilir leiðarar í dagblöð, að það sé í raun og veru bara misskilningur að hægt sé að halda uppi búskap á Íslandi. Þetta sé bara einhver þrái, einhver kergja, arfleifð frá gömlu tímunum þegar mönnum stóð ekkert annað til boða, en þetta sé í raun og veru bara misskilningur og vitleysa. Við séum hér á mörkum freðmýrabeltisins, eins og einn lærður ritstjóri skrifar oft um, og þess vegna sé þetta allt saman vitleysa. Ég hef haldið hinu gagnstæða fram og geri það enn. Ég held að það séu í raun og veru fá lönd sem séu jafn vel fallin til búskapar eins og Ísland. Ég hef búið í einu því landi þar sem framleiðslukostnaður landbúnaðarafurða er talinn vera hvað lægstur í heiminum, a. m. k. bjóða þarlendir sínar vörur á lægra verði en eiginlega nokkur önnur þjóð. Menn standa oft í þeirri meiningu að þar sé kjötið, ef svo má segja, tínt af trjánum, þetta geri sig allt sjálfkrafa, þar sé ekki við nokkra erfiðleika að etja á nokkurn hátt, þetta sé bara allt ein allsherjar sæla. En því fer fjarri. Landbúnaður í þeim löndum á líka við sína erfiðleika að etja. Hann hefur sinn djöful að draga. Þar má nefna ýmislegt sem við Íslendingar erum algjörlega lausir við. Okkar góða land nýtur þess á ýmsa vegu að loftslag er t. d. eins og það er hér í sambandi við sjúkdóma og í sambandi við ýmsa erfiðleika við búrekstur, sérstaklega í sauðfjárbúskap. Þessu ættu menn ekki að gleyma þegar menn eru að gera slíkan samanburð. Ég er með öðrum orðum að segja að ég tel samkeppnisstöðu landbúnaðar á Íslandi miklu, miklu sterkari en menn hafa yfirleitt gert sér grein fyrir. Í raun og veru er samkeppnisstaða Íslands, t. d. hvað varðar kindakjötsframleiðslu, miklu sterkari en menn hafa áttað sig á. Það er mín sannfæring að hægt sé að keppa þar á miklu meiri jafnréttisgrundvelli en menn hafa haldið. Við höfum hins vegar ekki náð að nýta okkur þessa sérstöku kosti Íslands og læra af reynslu annarra til þess að standa sem best að vígi á öllum sviðum. Við erum áratugi á eftir hvað varðar kjötvinnslu og hvað varðar markaðssetningu, hvað varðar það að fullvinna okkar vöru og flytja hana með lágmarks flutningskostnaði o. s. frv. Þetta eru ósköp einfaldlega staðreyndir. Það þýðir ekkert að berja höfðinu við steininn og segja bara: Þetta er svo erfitt. Þetta er erfitt af ákveðnum ástæðum. Og að hluta til eru þær ástæður í okkar valdi og við gætum gert við þeim. Ég vil nefna þetta hér vegna þess að ég vil að menn geri sér fulla grein fyrir því að ef menn ætla að halda inn á þá samdráttarbraut, áframhaldandi samdráttarbraut sem mér virðist hér vera gerðir skórnir, þó að vísu eigi að taka sér nokkurn tíma í þeim efnum, þá þurfa menn í fyrsta lagi að vera alveg vissir um að það sé óhjákvæmilegt og í öðru lagi þurfa þeir að vera tilbúnir að mæta afleiðingunum. Ég held nefnilega að afleiðingar verði miklu alvarlegri og víðtækari en menn hafa yfirleitt gert sér grein fyrir. Það er a. m. k. mín niðurstaða af því að hafa skoðað það hvernig framleiðslusamdrátturinn á undanförnum árum hefur komið niður, hversu víðtæk áhrif hans hafa verið, ekki einasta á sjálfan landbúnaðinn og landbúnaðarreksturinn og þau afurðasölufyrirtæki sem við hann skipta, heldur og á alla þá þjónustu sem landbúnaðurinn kaupir og þiggur af hverjum sem er í landinu. Það er nefnilega þannig að margfeldisáhrif landbúnaðarins eru mjög mikil. Þetta er nokkuð þjónustufrekur atvinnurekstur. Það þarf ekki annað en skoða hvernig rekstrargrundvöllurinn lítur út í dag til þess að gera sér grein fyrir því að landbúnaðarrekstur sem slíkur kemur víða við, hann nýtur þjónustu úr ýmsum áttum og skiptir við fjölmarga aðila. Trúi menn því ekki geta þeir t. d. farið í bíltúr um Reykjavík og horft á öll þau stórfyrirtæki sem að meira eða minna leyti byggja starfsemi sína á þjónustu við íslenskan landbúnað. Það þarf því enginn að láta sér detta annað í hug en verulegur samdráttur í þessum atvinnurekstri komi þarna niður eins og alls staðar annars staðar þar sem við hann er skipt. Menn geta skoðað tölur um þjóðarframleiðsluna, um landsframleiðsluna, þ. e. verðmætasköpun landbúnaðarins í innanlandsframleiðslunni og þau umsvif sem hann hefur. Það gefur auga leið, það sést á tölum að hann er þar mjög stór. M. ö. o., landbúnaðurinn er mjög stór atvinnuvegur í landinu og þau áhrif sem hann hefur eru því mjög mikil. Menn flaska oft á því að taka einungis hina gjaldeyrisskapandi framleiðslu og reikna stærðir allra hluta út frá því hversu miklar útflutningstekjur viðkomandi atvinnuvegur gefur. En það er að sjálfsögðu ekki einhlítur mælikvarði á þetta, vegna þess að framleiðsla sem haldið er uppi innanlands er vissulega gjaldeyrissparandi á sinn hátt, því að við flytjum ekki inn það sem við framleiðum hér og notum innanlands. Það liggur í augum uppi. En menn eiga að varast að einfalda hlutina um of fyrir sér. Og hættulegast af öllu er það ef menn halda að þetta sé bara spurningin um að fækka bændum pínulítið, til að leysa þetta vandamál sé nóg að fækka bændum svolítið. Það er nefnilega miklu, miklu meira sem hér hangir á spýtunni. Nú er það auðvitað alveg rétt, eins og bent var á af hv. 3. þm. Reykv. og kom víðar fram í umr., að það er í raun óhjákvæmilegt að ræða hluti eins og niðurgreiðslur í tengslum við þetta lagasetningarstarf hér, því að auðvitað hefur niðurgreiðslustigið veruleg áhrif á neysluna, það sýnir reynslan frá undanförnum árum. Það er einkum tvennt sem hefur veruleg áhrif á hana. Það er kaupmátturinn í landinu og það er niðurgreiðslustigið og verður nú ekki sagt að þetta tvennt standi beinlínis með blóma hjá hæstv. ríkisstj. Þeim mun óheppilegra er það auðvitað að niðurgreiðslurnar skuli fara lækkandi sem kaupmátturinn er jafnlágur og raun ber vitni. Það gefur auðvitað auga leið að það væri ákaflega heppilegt að hafa í landinu einhverja stefnu um niðurgreiðslu búvöruverðs til þess að hægt væri að sjá eitthvað fram í tímann í þessum efnum. Það er ákaflega óheppilegt að rokka með niðurgreiðslur upp og niður með tilliti til þess að menn vilji marka einhverja skynsamlega stefnu til einhverrar framtíðar um framleiðslumagnið í landinu, það gefur auðvitað auga leið. Vegna þess að niðurgreiðslur, sem hafa á stuttum ríma leikið á bilinu 5–10% og upp í 60% af verði vöru hljóta að hafa afgerandi áhrif á neyslustigið og samkeppnisstöðu þessarar vöru gagnvart öðrum. Það væri ástæða til að inna hæstv. landbrh. eftir því fyrir hönd hæstv. ríkisstj. hvaða stefnu þeir hafa í niðurgreiðslumálum. Er það meiningin að halda áfram að lækka þær jafnt og þétt og láta þær hverfa út úr myndinni? Er það sá veruleiki sem við eigum að búast við þegar við vinnum að þessari lagasetningu hér? Það er eiginlega alveg óhjákvæmilegt að fá einhver svör við því. Ætlar hæstv. ríkisstj. að stoppa við núverandi niðurgreiðslustig og láta hér við sitja, eða er þess að vænta að niðurgreiðslur verði e. t. v. auknar, og þá á hvaða vörutegundum og í hve miklum mæli? Ég veit ekki hvað mikil ástæða er til, herra forseti, að fara víðara út í efnahagsmálastjórn hæstv. ríkisstj. Vaxtamál voru nefnd hér til umræðunnar og vissulega eru þau bændum erfið eins og staðan er í dag. Og auðvitað er það rétt hjá hæstv. landbrh. að það eru e. t. v. ekki fyrst og fremst vextirnir hjá stofnlánadeild og á þeirra langtímaskuldum sem eru þeim erfiðir, heldur eru það þeirra viðskiptaskuldir með háum vöxtum og alls konar lausaskuldir sem eru þeim erfiðar eins og reyndar öðrum í landinu. Það liggur fyrir að gífurleg skuldaaukning hefur orðið hjá íslenskum bændum. Enda þótt skammtímaskuldum hafi að einhverju leyti verið breytt í löng lán breytir það engu um það að skuldir bænda og fjölmargra afurðasölufyrirtækja þeirra eru mjög vaxandi. Það eru nefndar jafnvel ótrúlegar tölur í þeim efnum á síðasta ári. Það er náttúrlega ákaflega óheppilegt að ræða þessa framtíðarskipan mála hér án þess að nokkuð komi upp á borð þm. frá hæstv. ríkisstj. um úrlausn í þessum efnum, annað en þá að vitna til einhverrar skuldabreytingar sem þegar hefur verið framkvæmd. Ég neita því ekki, herra forseti, að hún leysti ákveðinn vanda. En ég hefði viljað standa öðruvísi að henni og flutti reyndar um það tillögur hér á hv. þingi. Hún leysti ákveðinn vanda, en það hefur engu að síður sýnt sig að miklu, miklu meira þarf að koma til. Það er alveg morgunljóst. Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég hef þetta öllu lengra í bili. Ég held að það væri þá svo fjöldamargt sem ástæða væri til að ræða og spyrja um ef ætti að fara út í efnislega mikla umræðu um þetta frv. Ég veit ekki hvort ég á að biðja hæstv. landbrh. að reyna að bæta aðeins við svar sitt varðandi það atriði að færa þetta fjármagn inn í Framleiðnisjóð landbúnaðarins undir stjórn ráðh., sem starfar skv. grg. frá ráðh. Það er nú í mínum huga svona frekar stjórnskipulegt eða þingræðislegt atriði hvort menn eigi að standa þannig að málum. Ég er ekki að væna hæstv. ráðh. um eitt né neitt í því sambandi. Ég er bara að velta því upp hér hvort menn telji þetta yfirleitt eðlileg vinnubrögð, eðlilega að málum staðið, að hv. Alþingi standi svona að málum, að ráðstafa með þessum hætti út úr þinginu óskiptum þetta stórum fjárveitingalið, sem er bundinn skv. lögum við ákveðið hlutfall af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslu, og menn vita að þar er um verulegar upphæðir að ræða, verði staðið við þau lög, sem við skulum nú vona. Þá held ég að menn ættu að velta því fyrir sér hvort þeir telja þetta eðlilega tilhögun. Það er auðvitað ekki nokkur vandi að standa öðruvísi að þessu, það má ljóst vera. Það er sömuleiðis ekki nokkur vandi að standa öðruvísi að því og fela öðrum en hæstv. landbrh. það vald sem til hans er flutt og sett eru lagaákvæði hér um. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það að það er skynsamlegt að hafa trausta lagastoð fyrir þeirri framleiðslustjórnun sem reynt er að viðhafa hverju sinni. En það þarf ekki að þýða í sjálfu sér að það þurfi allt að falla undir vald ráðh. Það eru auðvitað ýmsar aðrar aðferðir til í þeim efnum, m. a. sú að skilja eitthvert vald eftir hjá Framleiðsluráðinu og öðrum slíkum aðilum sem geta haft það á hendi. Að síðustu, herra forseti, hefði ég gjarnan viljað endurtaka mína fyrstu spurningu, sem ég reyndar endurtók áður, þ. e. hvort ráðh. sé til viðræðu um það, hvort hann vilji hugleiða þann möguleika að fresta afgreiðslu þessa frv. á þessu þingi með tilliti til allra aðstæðna, og væri hægt að halda nokkuð langa ræðu um það hvernig aðstæður eru hér til lagasetningar nú á þessum vordögum og hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hegðað sér í þeim efnum, hvort hæstv. ráðh. er tilbúinn til þess með tilliti til þessa að fresta afgreiðslu málsins og vinna að því í sumar og haust með þeim hætti sem ég hef hér gert tillögur um. Ég vona að hæstv. ráðh. geti svarað þessu einhverju. Fari svo að hann sé ekki til viðræðu um það og hæstv. ríkisstj. vilji keyra þetta mál í gegn þá er það auðvitað eftir öðru, herra forseti. Það er auðvitað eftir öðru að mál af þessari lengd hellist hér inn á þessum dögum og það sé ætlast til þess að við afgreiðum þau nánast viðstöðulaust. Ég ætla að segja hér frá því, herra forseti. að ég sit í hv. samgn. og þar höfum við fundað stíft undanfarna daga um frv. sem er ekkert ósvipað þessu. Það er svona bálkur á borð við þetta, þó líklega talsvert viðameira, og við höfum viljað vinna þar vel og samviskusamlega eins og við alltaf gerum í þeirri nefnd. Við höfum þurft að halda fjölmarga fundi og eyða gífurlegum tíma í að fara yfir það mál, lesa það saman og fá til viðræðna við okkur menn, þrátt fyrir það að frv. sé til umfjöllunar í seinni deild og þrátt fyrir það að frv. hafi verið samið og undirbúið um árabil af öllum helstu sérfræðingum og hagsmunaaðilum sem þarna eiga hagsmuna að gæta. Ég er hér að tala um siglingalög. Ég vil sem sagt endurtaka þá spurningu mína til hæstv. landbrh., einkum og sér í lagi með tilliti til þess að mér er tjáð að hann hafi verið forseti á hv. Alþingi um langa hríð, það var fyrir mína daga hér, hvort hann hafi ekki pínulitlar efasemdir um þessi vinnubrögð svona almennt, að dæla inn viðamiklum, afdrifaríkum frv. á vordögum og ætlast til þess að þm. afgreiði þau á örfáum dögum.



Herra forseti. Ég get tekið undir margt af þeim almennu hugleiðingum sem hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti hér áðan og skal ekki endurtaka það sem við erum sammála um. En aðeins vegna spurningar hans um frestun á afgreiðslu frv. vil ég ítreka það sem ég sagði, að ég beini þeirri ósk til hv. landbn. að hún reyni að haga sínum vinnubrögðum þannig að unnt sé með góðu móti að afgreiða þetta frv. nú fyrir þinglok. Það hefur ekki verið settur neinn ákveðinn endapunktur enn þá á þann tíma. Það er vissulega rétt að þingmenn hafa haft nóg að gera við vinnu að málum að undanförnu. En það er æskilegt að hægt sé að koma áfram málum sem menn telja að standi til bóta. Ég vil aðeins benda hv. þm. þó á að um félagsbúskap voru sett ákvæði í lög í fyrra og verið er að vinna að því að koma þeim til framkvæmda til þess að styrkja það rekstrarform. Þetta er því eitt af þeim dæmum sem við erum sammála um. En ég held að rökin fyrir því að þetta frv. þurfi að ná fram að ganga sé núverandi staða sem mér heyrðist hv. 4. þm. Norðurl. e. ekki vera nægilega ánægður með. Þetta frv. á einmitt ekki að leiða til fækkunar bænda. Það á að reyna að finna önnur verkefni fyrir suma þeirra sem nú stunda hefðbundinn búskap til þess að allir geti haft nóg að starfa og nægilega stór bú til þess að hafa fulla vinnu með viðunandi afkomu. Ég held að þetta sé auðskilið svo að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um það. Ég vil aðeins benda á í sambandi við ráðstöfun á fjármagni úr Framleiðnisjóði að vissulega er það möguleiki að Alþingi skipti þessu fjármagni. Ég vil þó benda á að það getur verið betra að hægt sé að haga þessu nokkuð eftir þörf á hverjum tíma en menn sjá kannske greinilega fyrir fram. En fjárhagsáætlun Framleiðnisjóðs er samþykkt af ríkisstj. í heild svo að það er ekki landbrh. einn sem mótar skiptingu fjármagnsins í grófum dráttum. Ég vil svo ítreka þakkir fyrir þann áhuga sem fram hefur komið hjá ræðumönnum hér og vænti þess að málið fái farsælt framhald hér í þinginu.



Herra forseti. Frv. það sem ég hér mæli fyrir felur í sér að fella niður umboð núverandi bankaráða ríkisbankanna og að Alþingi kjósi ný bankaráð fyrir ríkisbankana sem gangi inn í kjörtíma þeirra bankaráða sem síðast voru kosin. Vera má að sumum finnist að með þeirri leið, sem lögð er til í þessu frv., sé harkalega að farið. Víst er það fátítt hér á landi að embættismenn eða stjórnmálamenn, sem taka vafasamar ákvarðanir, bæði út frá fjárhagslegu sjónarmiði eða bruðlað á annan hátt með almannafé, eða taki að öðru leyti ákvarðanir sem brjóta gegn réttlætisvitund fólksins í landinu, þurfi að standa ábyrgir einstakra embættisgjörða, t. a. m. með afsögn úr starfi, fellt sé niður umboð þeirra eða þeir þurfi á annan hátt að svara til saka fyrir einstakar embættisgjörðir. Slíkt þykir þó sjálfsögð krafa víða erlendis þó að hér sé yfirleitt látið nægja að láta gusta svolítið í kringum slík mál í fjölmiðlum og á Alþingi. Síðan fellur allt í dúnalogn eins og ekkert hafi í skorist og enginn þarf að standa frammi fyrir því að vera kallaður til ábyrgðar fyrir misjafnar gjörðir sínar. ljóst er þó að á slíkum málum, t. a. m. því sem hér um ræðir, þarf að taka af fullri festu og alvöru, ekki síst hér á hv. Alþingi. Alþingi ber skylda til að halda uppi ströngu eftirliti og aðhaldi með framkvæmdavaldinu. Ef slík mál eru látin óátalin af Alþingi dregur það ekki einasta úr virðingu Alþingis heldur og ýtir undir það sem margir vilja vera láta, þ. e. þá skoðun að löggjafarvaldið sé orðið afar veiki gagnvart framkvæmdavaldinu. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess, herra forseti, að setja á langa framsögu um þetta mál, svo ljóst sem tildrögin að flutningi þessa frv. liggja fyrir, svo mjög sem um þetta mál hefur verið fjallað hér á hv. Alþingi sem og annars staðar í þjóðfélaginu. Frv. þessu fylgir stutt grg. sem ég vil þess í stað, með leyfi forseta, fá að lesa: „Eins og fram hefur komið samþykktu bankaráð ríkisbankanna nýlega að greiða bankastjórum árlega launaauka að upphæð 450 þús. kr. í stað bifreiðahlunninda. Þrjú af fjórum bankaráðum ríkisbankanna ákváðu einnig vísitölubindingu launaaukans sem þó er andstæð lögum. Í umr. utan dagskrár kom eftirfarandi fram í máli viðskrh.: 1. „Varðandi skoðun mína á vísitölubindingu umræddra launagreiðslna, þá er hún sú að vísitölubinding sé andstæð lögum.“ 2. „Áætlaðar skattgreiðslur munu innifaldar í fjárhæðinni. Þá greiða bankarnir rekstrarkostnað vegna bilreiða bankastjóra.“ Ekki hefur því verið á móti mælt að vísitölubinding launaaukans sé brot á lögum. Þegar upplýst er síðan að í launaaukanum, til viðbótar föstum launum sem ríkið greiðir opinberum embættismönnum, eru reiknaðar áætlaðar skattgreiðslur embættismanna er auðvitað ljóst að sú ákvörðun hefur enga stoð í lögum og er lögleysa. Margir hafa orðið til að fordæma harðlega og lýsa vanþóknun sinni á þessari ákvörðun, enda er hún algjört siðleysi og ofbýður réttarvitund fólks í landinu sem orðið hefur að sæta stórfelldri kjaraskerðingu og afnámi vísitölubóta á laun í nærfelli tvö ár. Um það þarf vart að fjölyrða að hér er um kalda kveðju og grófa ögrun að ræða við launafólk og lágtekjuhópa í þjóðfélaginu, enda renna bílastyrkir í vasa hæst launuðu embættismanna ríkisins og samsvara nærfellt þreföldum lágmarkslaunum í landinu og fjórföldum framfærslueyri fjölda elli- og örorkulífeyrisþega. Allir þingflokkar og stærstu hagsmunasamtök launafólks í landinu hafa ályktað um þetta mál og lýst vanþóknun sinni á þessari ákvörðun. Þó að ákvörðun um þessar hlunnindagreiðslur hafi verið tekin af bankaráðum er ábyrgðin ekki síður hjá ríkisstj. sem hefur haft að engu vilja Alþingis frá 22. maí 1984 um afnám bílakaupafríðinda embættismanna. Þetta mál snýr líka að Alþingi Íslendinga. Bankaráðin eru kosin af Alþingi og fara með vald sitt í umboði þess. Þessir bankaráðsmenn, sem að þessari löglausu ákvörðun stóðu, hafa brugðist skyldu sinni, brugðist trúnaði við Alþingi Íslendinga sem veitir þeim umboð til þessa ábyrgðarstarfs. Þess vegna er það skylda Alþingis að bregðast við með viðeigandi hætti. Vissulega er það svo að ekki bera allir núverandi bankaráðsmenn ábyrgð á þeirri ákvörðun sem nú hefur verið tekin. En með þeirri leið sem hefur verið lögð til, að fella niður umboð núverandi bankaráða. gefst Alþingi Íslendinga tækifæri til að leysa þá frá störfum og svipta þá umboði sem staðið hafa að lögleysu og brugðist hafa trausti Alþingis. Jafnframt opnast leið til að veita nýtt umboð þeim sem Alþingi svo kýs. Hér er um hreina og afdráttarlausa aðgerð að ræða þar sem eitt er látið yfir alla ganga. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir því að Alþingi geti endurkosið þá sem ekki hafa brugðist trausti þess. Kjarni þessa máls er sá að Alþingi getur ekki látið það óátalið eða setið hlutlaust hjá þegar þeir sem starfa í umboði Alþingis bregðast trúnaði þess og brjóta gegn öllu velsæmi og réttlætisvitund fólks í landinu með ákvörðun sem bæði er siðlaus og andstæð lögum sem Alþingi Íslendinga krefur aðra um að fara eftir.“ Herra forseti. Við Alþfl.-menn leggjum ríka áherslu á það að mál þetta fái skjóta afgreiðslu í nefnd þannig að hv. þm. geti tekið afstöðu til þessa frv. nú fyrir þinglok. En þetta mál hefur nú verið í þrjár vikur á dagskrá funda þessarar hv. deildar án þess að það hafi verið tekið til umræðu. Fallist Alþingi á þá leið sem hér er lögð til þarf að kjósa ný bankaráð fyrir þinglok og skammur tími er nú til stefnu. Þess vegna leggjum við áherslu á að þetta mál fái skjóta umfjöllun í nefnd. Ég sé heldur ekki að mál þetta þurfi langan tíma í nefnd, svo ljóst sem það liggur fyrir. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. alþm. sem hér eru staddir á því að þetta er mál sem mun vera alveg einstakt í sinni röð. Ég hygg að það sé sama hvað langt er leitað aftur að hliðstætt frv. hafi aldrei verið flutt á Alþingi. Umfjöllun um þetta mál, líka í fjölmiðlum, hefur verið með eindæmum. Málsatvik eru slík að það er ekkert kannað í þessu máli. Það er fullyrt af ýmsum aðilum að bankaráð ríkisbankanna hafi framið lögbrot, hér sé um svívirðilegt hneykslismál að ræða sem einhverjir vökulir blaðamenn hafi komist á snoðir um. Fremstir í þessum flokki eru auðvitað farísear 20. aldarinnar, þ. e. þeir hv. Alþfl.-menn, þessir menn sem ferðast um landið og eru að reyna að fá svör við því hver eigi Ísland.  Mönnum koma kannske þessi vinnubrögð ekkert á óvart. menn muna aðförina að Ólafi heitnum Jóhannessyni, og hverjir stóðu að henni. Öll þessi sviðsetning, allt þetta brambolt virðist gert til þess að skapa jarðveg fyrir þennan einstæða, svívirðilega frumvarpsflutning. En hverjir skyldu nú hafa staðið fyrir þessari breytingu? Ég held það sé langbest að ég komi strax að því hverjir það voru. Ég er hér með bréf fyrir framan mig sem er skrifað 26. febrúar 1970 til bankaráðs Búnaðarbanka Íslands: „Hér með sendist bankaráði Búnaðarbanka Íslands reglugerð um bifreiðamál ríkisins sem sett hefur verið skv. ákvörðun ríkisstj. Jafnframt er bankaráðinu tjáð að ríkisstj. hefur ákveðið að reglugerðin skuli ná til allra stofnana ríkisins eftir því sem við getur átt um einstök ákvæði hennar. Samkvæmt þessu væntir ráðuneytið þess að bankaráðið hlutist til um að gerðar verði ráðstafanir til að koma bifreiðamálum Búnaðarbanka Íslands í það horf er samræmist ákvæðum reglugerðarinnar og eigi síðar en 1. júlí n. k.“ Hverjir skyldu nú hafa verið ráðherrar 1970? Það var fyrrv. formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, sem þá var bankamálaráðherra, það var Eggert Þorsteinsson sem var sjútvrh., félags- og heilbrrh., ef ég man rétt, það var Emil Jónsson sem var þá utanrrh. Og á þessum tíma var Bjarni heitinn Benediktsson forsrh. Eins og menn heyra á þessu bréfi, er um að ræða fyrirmæli um það að fara eftir ríkinu vegna þess að sú hefð hefði skapast um áratuga skeið að bankastjórar höfðu sömu fríðindi og ráðherrar. Það má della um það hvort þetta er rétt eða rangt. En þetta hefur verið við lýði síðan 1935 í Búnaðarbanka Íslands og ég hygg enn þá lengur í öðrum bönkum. En það er ekki öll sagan sögð í sambandi við þennan frumvarpsflutning sem vænta má því að annað er þeim þm. Alþfl. hér í Nd. betur gefið en rökhyggja. Lagt er til í þessu frv. að menn séu reknir úr bankaráðunum fyrir það sem fyrirrennarar þeirra í starfi gerðu. Minnir þetta ekki á það sem manni hefur verið sagt að hafi gerst í Rússlandi og í Þýskalandi hjá Hitler? Er það kannske það sem á að koma ef draumur hv. þm. Jóns Baldvins rætist - sem ég vona fyrir hönd minnar þjóðar að rætist aldrei? Það sem gerðist hjá þeim bankaráðum sem breyttu til var það að metin voru þau hlunnindi sem bankastjórarnir höfðu haft. Við í Búnaðarbankanum höfum ekki metið þetta. Það voru aðrir sem gerðu það. Við vorum síðastir af bönkum til að taka þessa ákvörðun. En ég fullyrði að við brutum engin lög. Það eina sem hv. þm. Alþfl. ættu að gera er að koma hér upp og biðjast afsökunar á þessu dæmalausa frumhlaupi sínu og ekki síst að biðja bankaráð Seðlabankans, Landsbankans og Búnaðarbankans fyrirgefningar á þeim rógi sem þeir hafa sett á svið. Ef þeir hefðu litið á málið þannig að við hefðum ekkert brotið af okkur, var þá rökrétt að ætla að reka okkur úr bankaráðunum eins og frv. leggur til? Ég sé að formaður Alþfl., hv. þm. Jón Baldvin, glottir en hann skilur kannske ekki mælt mál, hann mænir kannske svo fast á ráðherrastólinn að hann skilur ekki lengur mæli mát. Rúsínan í pylsuendanum er hins vegar það sem sagt er í grg., að auðvitað megi reka bankaráðin fyrst og svo kjósa þau aftur. Hér er verið að dæma menn áður en málið er kannað, hvað þá sekt þeirra sönnuð. Ég sé ekki betur en að það liggi í augum uppi að þarna er ekki um neina sök að ræða hjá neinum. Hitt er allt annað mál að menn geta deilt um það hvað ráðherrar. bankastjórar. aðrir í þjóðfélaginu eigi að hafa í hlunnindi. Við getum deilt um allt. En það er ekki hægt að deila um það að eigi að flytja frv. á Alþingi Íslendinga. leggja til að reka saklausa menn þar sem það liggur fyrir að 28. desember, þremur dögum áður en nýju bankaráðin tóku við í Landsbanka t. d. og Seðlabanka, var þessi ákvörðun tekin. Þetta mál er allt á einn veg. Það er líka rætt um það hvernig standi á því að bankastjórarnir borgi ekki í lífeyrissjóð. Það hefur verið í reglugerð bankanna allt fram til 1980 eða 1981 -  Það er fleira við þetta mál. T. d. verðtryggja bankarnir lífeyrissjóðina alveg eins og ríkið. Lífeyrissjóðurinn borgar t. d. manni sem byrjaði að taka lífeyri 1970 aðeins 16% af launum hans, bankinn bætir við á sama hátt og ríkið gerir. Hver er munurinn á því að borga þá þó að þessar reglur hefðu verið aðrar? En nú er verið að ráðast á bankaráðin einnig fyrir þetta jafnvel þó að það sé viðskrh. þáverandi sem gaf út þessa reglugerð sem ég gat um áður og bankastjórarnir hafi ekki aðgang að þessum sjóðum. Þó að það hefði verið í lagi, hefðu það aðeins verið 16% kannske, það eru eitthvað tæp 20 núna t. d. í Búnaðarbankanum. sem lífeyrissjóðirnir borga af eftirlaunum. Bankinn borgar hitt. Því miður athugaði ég það ekki hvað er í fjárlögum til þess að tryggja eftirlaun ríkisstarfsmanna en það eru fleiri hundruð milljónir í ár.  (Grípið fram í: Það eru 30% .)  Já, það gæti verið, það gæti verið ósköp líkt og er í bankanum. ég hugsa að það sé rétt, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Hér er mál sem er reynt að þyrla upp. Blöðin hafa tekið sinn þátt í því, þau eru ekki saklaus í þessu máli frekar en í mörgum öðrum. Við megum búa við það m. a. s. hér á Alþingi að hér viðgengst hlutdrægni í fréttaflutningi. Ég ætla ekki að rekja það hér en ég skal koma með dæmi ef þess verður óskað. Þar á ég við sjónvarpið, það skal tekið fram. Þeir þm. Alþfl. sem standa að þessu máli eiga engan annan kost ef þeir vilja teljast siðaðir menn en að biðja bankaráðin og Alþingi fyrirgefningar á þessum frumvarpsflutningi.



Herra forseti. Í umræðum um bjórmál hér fyrir nokkrum dögum hafði formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, sérstakt orð á því að hv. alþm. ættu ekki að hafa dylgjur uppi í garð annarra alþm. og brigsla þeim um mútuþægni. lögbrot eða annað því um líkt. Í frv. sem hér er til umræðu og hann er meðflutningsmaður að, formaður Alþfl., ásamt varaformanni Alþfl.. hv. 2. landsk. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, segir svo. með leyfi hæstv. forseta: „Þrjú af fjórum bankaráðum ríkisbankanna ákváðu einnig vísitölubindingu launaaukans sem þó er andstæð lögum.“ Nú óska ég eftir því að annaðhvort formaður Alþfl. eða varaformaður Alþfl. hafi yfir hér í þessum sal þau þrjú bankaráð ríkisbankanna sem höfðu þessa vísitölutengingu uppi. Að öðrum kosti verð ég að halda að þau séu ekki menn fyrir sínum orðum. Herra forseti. Ég óska einnig eftir að fá að hafa eftir aðra setningu úr þessari grg. sem er svohljóðandi: „Eins og fram hefur komið samþykktu bankaráð ríkisbankanna nýlega að greiða bankastjórum árlegan launaauka að upphæð 450 þús. kr. í stað bilreiðahlunninda.“ Nú verð ég enn að óska eftir því að þessir tveir hv. þm., formaður Alþfl. og varaformaður Alþfl., geri grein fyrir því hvort og hvenær þá bankaráð Búnaðarbankans skrifaði hæstv. viðskrh. bréf þar að lútandi að bankaráð Búnaðarbankans óskaði eftir því að þessi háttur yrði upp tekinn. Það stendur svo á um Búnaðarbankann að áskilið er í lögum að óheimilt sé að breyta hlunnindum bankastjóra án samþykkis hæstv. viðskrh. Nú vil ég spyrja þessa tvo hv. þm., formann Alþfl. og varaformann Alþfl. hvort þeir hafi séð slíkt bréf, hvenær það hafi þá verið skrifað, hverjar séu heimildir þeirra fyrir því að slíkt bréf hafi verið skrifað og hvort yfirleitt Búnaðarbankinn hafi leitað eftir því að slík hlunnindi yrðu tekin upp í stað þess sem áður var. Það er svo um Búnaðarbankann að þau bifreiðahlunnindi eru þar í gildi enn sem ákveðin voru meðan formaður Alþfl. var bankamálaráðherra, Gylfi Þ. Gíslason, fyrrv. formaður Alþfl. Ég skora nú á þessa tvo fulltrúa siðprýðinnar að sýna hæstv. Alþingi þá virðingu að gera grein fyrir því hvenær Búnaðarbankinn fór fram á að bifreiðahlunnindum bankastjóra yrði breytt í þessa veru, hvað þeir hafi fyrir sér í því. Ég vil enn fremur taka það fram í sambandi við bifreiðahlunnindi bankastjóra Búnaðarbankans að gert var hlé á bankaráðsfundi í Búnaðarbankanum varðandi þetta mál til þess að fulltrúa Alþfl. í bankaráði gæfist kostur á því að bera þessi mál undir þingflokk og formann Alþfl. Allar samþykktir í bankaráði Búnaðarbankans varðandi þessi bifreiðahlunnindi hafa verið með fullu fulltingi -  Þingflokkur Alþfl. skoraði á bankaráðsmenn að segja af sér. Ég segi á móti: Ef Alþfl. hefur þá siðfræði að fulltrúar Alþingis í bankaráðum eigi að segja af sér og enginn bankaráðsmanna hlýðir því kalli Alþfl. þá hefur Alþfl. annað ráð, hann getur vikið sínum fulltrúum úr Alþfl. Getur það verið rétt að einhver sá maður, sem Alþfl. studdi í bankaráð, hafi greitt atkvæði með því í bankaráði að tengja launaaukann vísitölu? Það er talið af Alþfl. í dag svo alvarlegt mál að frv. er lagt fram hér um það að öllum bankaráðunum skuli vikið frá með atbeina Alþingis þegar í stað. En Alþfl. þarf enga hjálp manna úr öðrum flokkum til að sýna sína siðprýði, hann getur einfaldlega vikið þeim manni úr Alþfl. sem brást svo trausti hans ef Alþfl. meinar eitthvað með allri sinni siðprýði. En ég verð að segja það, herra forseti, með fullri virðingu fyrir móral formanns og varaformanns Alþfl., að ég er sannfærður um að þetta ár muni liða á enda án þess að þeir geri það að tillögu sinni að fulltrúum þeirra í bankaráðum verði vikið úr Alþfl. Svo langt nær ekki þeirra siðprýði að koma megi við Alþfl. enda kannske ekki svo margir flokksbundnir menn í þeim flokki að rétt sé að grisja. Ég veit ekki um það. Þetta er eiginlega kjarni þessa máls. Ef Alþfl. vill sýna meiri siðprýði en aðrir flokkar í þessu máli þá getur hann vikið sínum bankaráðsmönnum úr sínum röðum. Ef formaður og varaformaður Alþfl. vilja láta taka mark á sér þá gera þeir grein fyrir því hvaða þrjú bankaráð ríkisbanka það voru sem tengdu launaaukann vísitölubindingu. Ef þeir ætlast til þess, formaður og varaformaður Alþfl., að við í bankaráði Búnaðarbankans tökum þessa grg. til okkar þá skýra þeir frá því hvenær það bréf var dagsett, hvert var innihald þess og hvernig það mál er yfirleitt vaxið að Búnaðarbankinn hafi farið fram á það sem hér er sagt að hann hafi farið fram á. Ég kannast ekki við það. Ég held að það sé kominn tími til þess að hv. þingheimur átti sig á því að málafylgja þessara tveggja hv. þm. hefur verið með þeim endemum oft og tíðum nú í vetur að þeir hafa einungis komið upp með hávaða af því að þeim hefur ekki verið svarað eins og þeir eiga skilið.



Herra forseti. Öll efnisatriði þessa máls hafa verið rædd áður hér á hinu háa Alþingi. Þó sýnist vera nauðsynlegt að rifja þau upp einu sinni enn. Í fyrsta lagi: Skv. ályktun Alþingis, samþykktri einróma 22. maí 1984, lýsti Alþingi þeim vilja sínum að fella niður bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna. Aðdragandi þess var sá að þm. Alþfl. höfðu flutt slíka þáltill. og hún var samþykki mótatkvæðalaust eftir því sem upplýst er, einróma. Þar með hafði Alþingi Íslendinga lýst vilja sínum. Hann var skýr og afdráttarlaus, að fella niður bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna og reyndar ríkisforstjóra annarra. Þegar Alþingi hefur samþykki slíka stefnu er það hlutverk hæstv. ráðherra, handhafa framkvæmdavaldsins, að framfylgja stefnu Alþingis. Það er m. ö. o. skylduverk hæstv. forsrh. og honum til fulltingis hefur hann hæstv. bankamálaráðherra. Af einhverjum ástæðum mun það hafa dregist, eins og fleiri fordæmi munu vera fyrir, að hæstv. ráðherrar framfylgdu vilja Alþingis. Hvað gerist svo? Síðan gerist það að fjölmiðlar, reyndar blað sem stundum er kallað málgagn hæstv. forsrh. en ritstjórar og blaðamenn þess blaðs mega ekki til þess hugsa -  Allt þetta mál vakti nokkra athygli. Sérstaklega stöldruðu menn nú við það að viðmiðunin hafði dálítið breyst í meðförunum. Skv, þeim reglum, sem komið var á í fjármálaráðherratíð Magnúsar Jónssonar frá Mel um þessi efni, skyldu bankastjórar þessir njóta þessara hlunninda þriðja hvert ár, þ. e. fá felld niður aðflutningsgjöld af bifreiðum þriðja hvert ár. Einhvers staðar voru birtar í blöðum þær upplýsingar að miðað væri við meðaltalsbankastjórabíl sem ætti að kosta 1100 þús. kr. og kom mönnum þá saman um að þetta ættu að vera 600 þús. kr. þriðja hvert ár. Hins vegar virtist ljóst að upphæðin á ári hverju, sem þarna var samþykki, var af einhverjum ástæðum 450 þús. kr.. þ. e. 1350 þús. kr. á þremur árum. Smám saman kom það á daginn að bankaráðin höfðu líka samþykki að það yrði að bæta bankastjórunum þá hlunnindaskerðingu sem þeir hefðu orðið fyrir með því að greiða fyrir þá líka áætlaðar skattgreiðslur. Það er síðan upplýst að kveikjan að þessu öllu saman hafi verið athugasemd eins af endurskoðendum ríkisbankanna sem hefði neitað að skrifa undir ársreikninga bankans ef þessu fyrra kerfi yrði haldið áfram vegna þess að að hans mati jafngilti það skattsvikum. Þessi hlunnindi væru að skattalögum skattskyld eins og þau voru áður. Það var líka upplýst samt sem áður að af þeim höfðu ekki verið greiddir skattar. M. ö. o., hlunnindunum var breytt í peningagreiðslur vegna kröfu endurskoðanda um það að fyrra kerfið stæðist ekki lög, fæli í sér skattsvik. En í stað þess að fara eftir þeirri niðurstöðu var ákveðið að það þyrfti líka að létta undir með hinum hart keyrðu og illa launuðu bankastjórum með því að greiða fyrir þá áætlaða skatta. Í þessari samþykki bankaráðs Landsbankans var líka ákvæði um það að þessi hlunnindi skyldu verðtryggð skv. lánskjaravísitölu. Þegar þetta mál var til umræðu í marsmánuði voru jafnvel nefndar tölur um það að 450 þúsundkallinn á ári væri kominn talsvert á sjötta hundrað þúsund. Það hefur stundum verið sagt - og ég hygg að það sé sannleikanum samkvæmt - að hv. 3. þm. Norðurl. e. sé framsóknarmennskan holdi klædd og auðvitað er það honum ekki til lasts. Ræða hans hér áðan bendir til þess að þetta sé réttmæt umsögn. Ég er hv. þm. ákaflega þakklátur fyrir að flytja þessa ræðu og mundi jafnvel hafa í hyggju að leita eftir samkomulagi við hann um útgáfurétt á ræðunni því að hún er þess eðlis að með viðeigandi skýringum er ég ekki í vafa um það að vinstri sinnaðir framsóknarmenn víða um landið mundu gjarnan þiggja sérprentun og jafnvel greiða nokkuð fyrir.

Viltu ekki mæta mér bara á fundum?

Hvenær sem væri, minn kæri.

Með þinn rógburð og annað.

Þá er það það, minn kæri. Úr ræðustól Alþingis er ekki farið með rógburð. Við erum að ræða hér á málefnalegan hátt um ákvörðun trúnaðarmanna Alþingis, þ. e. bankaráðsmanna, sem sumir hverjir eru þm. eins og reyndar hv. 3. þm. Norðurl. e. Nú er mér ekki að öllu leyti kunnugt eða hef ekki við hendina nákvæmar dagsetningar í þessu máli. En eftir því sem ég er upplýstur mun það hafa gerst um mjög líki leyti að bankaráð Landsbankans og Seðlabankans tóku þessar ákvarðanir, og það er fullljóst hvað í þeim felst, í stað þess að framfylgja yfirlýstum vilja Alþingis, og er þó ekki vitað annað en að allir þeir þm., sem jafnframt eiga sæti fyrir hönd flokka sinna í bankaráðum. hafi samþykkt umrædda þáltill. Í stað þess að framfylgja viljayfirlýsingu Alþingis, stefnu Alþingis, um að fella þessi hlunnindi niður stóðu umræddir bankaráðsmenn að því í fyrsta lagi að breyta óbeinum hlunnindum í peningagreiðslur vegna kröfu endurskoðanda um að þær skyldu skattskyldar. Í annan stað, þrátt fyrir þennan upphaflega tilgang um skattskyldu skyldu af almannafé greiddir áætlaðir skattar. Í þriðja lagi, þrátt fyrir lög í landinu skyldu þessi hlunnindi vísitölutryggð - ekki skv. kaupgjaldsvísitölu heldur skv. lánskjaravísitölu.

Hvar var það í samþykkt Seðlabankans?

Þetta er sú upphaflega tillaga sem samþykkt var í Landsbankanum þann 28. des. Ég hef ekki sjálfur barið augum samþykkt Seðlabankans en var sagt af ábyrgum mönnum að ályktanirnar væru samhljóða og hefðu verið samþykktar sama daginn.

Þetta er alrangt.

Þá leiðrétti menn það. En samþykki bankaráðs Landsbankans hef ég séð og það fer ekkert á milli mála um það hver hún er.

Hvernig væri að formaður Alþfl. bæði afsökunar ef hann fer rangt með?

Hann er ævinlega tilbúinn til þess ef það er ljóst að upplýsingar hans reynast rangar enda hefur á það reynt. En við skulum halda okkur hér við kjarna málsins. Kjarni málsins er þessi ef hv. þm. hafa ekki náð þessum staðreyndum: 1. Þeir bankaráðsmenn, sem að þessu stóðu. sniðgengu og brutu í bága við samþykktan og yfirlýstan vilja Alþingis. 2. Þeir stóðu að mjög svo hæpinni ákvörðun um það að greiða af - ég kalla það almannafé, þegar um ríkisbankana er að ræða, áætlaða skattgreiðslu einstaklinga í þeirra þjónustu. 3. Þeir stóðu að samþykkt sem að mati hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. var lagabrot. Það var ein fyrsta aðgerð núv. hæstv. ríkisstj. að setja brbl. þess efnis að nema úr gildi heimild laga til að vísitölutryggja laun. Að mati hæstv. forsrh.. sem berlega kom fram í viðtölum við hann í umræddu blaði. Nútímanum, var hér um að ræða ótvírætt lagabrot. Í umræðum á Alþingi segir hæstv. viðskrh. orðrétt, með leyfi forseta: „Varðandi skoðun mína á vísitölubindingu umræddra launagreiðslna, þá er hún sú að vísitölubindingin sé andstæð lögum." Um þetta geta þeir hv. samþm. úr Norðurl. e., Stefán Valgeirsson og Halldór Blöndal, deilt ef þeir vilja við þá hæstv. ráðherra og flokksbræður sína. Það hefur enginn vefengt að það væru lög í landi, samþykki af þessum sama þingmeirihluta hér, að vísitölubinding launa væri lögbrot. Hvað er það þá sem hv. þm. eru að fjargviðrast yfir út af þessari tillögu? Það er m. ö. o. upplýst að menn, sem kosnir eru í umboði Alþingis, hundsa vilja Alþingis og brjóta lög. Málið er þá í höndum Alþingis. Og hvernig ætlar Alþingi að bregðast við? Það er verið að fara heldur nöturlegum orðum um fjölmiðla fyrir að upplýsa málið. Það er jafnvel til þess vitnað að það sé svo slæmt ástand á fjölmiðlum. jafnvel flokksblöðum Framsfl., að þar séu jafnvel ekki flokksbundnir menn skrifandi. En hver er staða Alþingis? Hvernig bregst Alþingi við þegar því er stillt upp við vegg með þessum hætti? Mín skoðun er sú að í slíkum málum dugi það ekki, þó að fjölmiðlar reynist stundum vera samviska þjóðarinnar, að láta málið bara deyja út og gleymast. Mín skoðun er sú að Alþingi beri skylda til að sjá til þess að þingviljanum sé framfylgt. Þess vegna á Alþingi að ganga eftir því við hæstv. ráðherra að þeir framfylgi meirihlutasamþykktum Alþingis því að eitt af hlutverkum þess er eftirlit með framkvæmdavaldinu, sérlega þegar um er að ræða þess eigin umboðsmenn, að lög í landinu séu ekki brotin af þessum umboðsmönnum. Viðbrögð okkar þm. Alþfl. við þessum staðreyndum voru þau að við skoruðum á hæstv. ríkisstj. og einkum og sér í lagi forsrh. og viðskrh. að framfylgja þegar í stað vilja Alþingis með því að koma því til skila til bankaráðanna að vilji Alþingis væri sá að þessi hlunnindi væru felld niður. Í annan stað skoruðum við á þá bankaráðsmenn, sem að þessari ákvörðun hefðu staðið, að segja af sér.

Hvaða ákvörðun?

Þeirri ákvörðun að sniðganga vilja Alþingis og brjóta lög í landinu. Því næst fylgdum við því eftir með því að flytja hér frv. til l. um að fella niður umboð núv. bankaráða ríkisbankanna og kjósa ný bankaráð. Mér skilst á máli hv. 3. þm. Norðurl. e. og reyndar félaga hans líka úr sama kjördæmi og sama bankaráði að þeir telji að hér sé ómaklega vegið að bankaráði Búnaðarbankans. Skv. mínum upplýsingum var á bankaráðsfundi í Búnaðarbankanum lögð fram tillaga, sem er efnislega samhljóða hinni upphaflegu bankaráðstillögu Landsbankans, þ. e. um að þessum hlunnindum skyldi breytt í peningagreiðslur. Viðmiðunarupphæðin var hin sama, 450 þús. kr., þ. e. í því fólst að áætlaðar skattgreiðslur skyldu greiddar og í hinni upphaflegu tillögu var einnig ákvæði um vísitölutryggingu launa. Skv. mínum upplýsingum gerðist það að bankaráðsfulltrúi Alþfl. í bankaráðinu gerði af því tilefni sérstaka bókun. Þá bókun hef ég séð en hef hana ekki við höndina. En efnislega var hún á þá leið að hann vakti athygli bankaráðsmanna á því að vísitölutrygging þessara hlunninda væri lagabrot. Umræddur bankaráðsmaður er einn af forvígismönnum launþega í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, þaulkunnugur kjarasamningum og hafði fengið á það að reyna fyrir hönd umbjóðenda sinna að vísitölubinding launa er lagabrot. Í þessari bókun, sem ég get ekki vitnað í orðrétt af því að ég hef hana ekki við höndina, voru síðar settar fram ákveðnar efasemdir um viðmiðunina, þessar 450 þús. kr., en alveg tvímælalaust andmælt lagabrotinu, þ. e. vísitölubindingunni. Skv. mínum upplýsingum gerðist það síðan að tillagan var dregin til baka en flutt ný tillaga og þá var hún án vísitölubindingar launa. Það þurfti m. ö. o. atfylgi bankaráðsmanns Alþfl. til þess að benda hv. bankaráðsmönnum á það - þó að þarna væru allmargir alþm. vel kunnugir lagasetningu af langri reynslu - að hér væri um lagabrot að ræða. Ég hygg að þetta sé nokkurn veginn það sem máli skiptir, þau aðalatriði sem varða þetta mál. Síðan er bara spurningin um það hvernig Alþingi og einstakir þingflokkar bregðast við. Að því er varðar þingflokk Alþfl. þá gerði hann ákveðna ályktun um þetta mál sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í tilefni af þeirri ákvörðun bankaráða ríkisbankanna að greiða bankastjórunum vísitölutryggðan launaauka sem ígildi bifreiðahlunninda að upphæð 450 þús. kr. á ári vill þingflokkur Alþfl. taka fram eftirfarandi: Í maí 1984 samþykkti Alþingi þáltill. frá Alþfl. þar sem ríkisstj. var falið að fella niður bifreiðahlunnindi bankastjóra ríkisbankanna og annarra yfirmanna ríkisstofnana. Þar sem fyrir liggur að núv. ríkisstj. hefur brugðist þeirri skyldu sinni að framfylgja þessum fyrirmælum Alþingis, að samþykkt bankaráðanna brýtur í bága við samþykkt Alþingis og að vísitölutrygging kaupauka bankastjóranna er lögbrot, skorar þingflokkur Alþfl. á ríkisstjórn Íslands að framfylgja þegar í stað samþykki Alþingis í málinu, bankaráðsmenn. sem stóðu að þessari löglausu ákvörðun, að segja af sér þegar í stað og Alþingi Íslendinga að samþykkja þegar í stað fyrirliggjandi lagafrv. þeirra þm. Eiðs Guðnasonar og Karls Steinars Guðnasonar um að afnema bifreiðahlunnindi ráðherra í ríkisstjórn Íslands.“ Í framhaldi af því hefur síðan þingflokkur Alþfl. ritað bankaráðsmönnum bréf þar sem mælst er til þess að þeir verði við þessari stefnumörkun þingflokksins. Nú er það svo að bankaráðsmenn eru kosnir á Alþingi, ekki tilnefndir af þingflokkum, og umboð þeirra verður að sjálfsögðu ekki afturkallað nema af Alþingi sjálfu. Það sem hv. þm. þyrftu að meta er þetta: Það er rétt sem fram hefur komið, enda aldrei verið vefengt af okkur, að fyrir atbeina bankaráðsmanns Alþfl. í Búnaðarbankanum var komið í veg fyrir að umræddur kaupauki væri vísitölutryggður. Bankaráðið beygði sig fyrir þeirri ábendingu og þeim rökum að hér væri um lögbrot að ræða. Bankaráð Búnaðarbankans slapp því við þá skömm. Eftir stendur hins vegar að bankaráðin sniðgengu og brutu í bága við yfirlýstan einróma vilja Alþingis. Mín skoðun er sú að bankaráðsmenn þurfi ekki að brjóta lög til þess að það komi til álita að endurnýja þeirra umboð ef þeir breyta í andstöðu við yfirlýstan vilja Alþingis. Ég tel það vera nægilegt tilefni. Hvers vegna er Alþingi að lýsa yfir stefnu í einhverjum málum? Sú hin sama stofnun og kýs umrædda menn samþykkir síðan stefnuyfirlýsingu um aðgerðir í einhverjum tilteknum málum, felur framkvæmdavaldinu framkvæmd málsins og auðvitað um leið umboðsmönnum sínum í framkvæmdavaldinu. En við því er ekki orðið, vilji Alþingis er hundsaður. Hvernig á Alþingi að bregðast við því? Alþingi á að sjálfsögðu að árétta það að það fer með löggjafarvald, það mótar stefnu og það á ekki að láta neina aðila bjóða sér það að þeir sniðgangi yfirlýstan vilja Alþingis. Hitt kann að vera að menn geti haft skiptar skoðanir um það nákvæmlega hvernig Alþingi skuli tryggja það að fyrirmælum þess sé fylgt. Það er reginmisskilningur hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. að hér hafi verið farið með einhverjum dylgjum eða getsökum að mönnum. Fjarri því.

Það er nú ekkert nýtt.

Fjarri fer því. Það er mikill misskilningur að ætla að líkja því saman þegar einn hv. þm. ber samþm. sína sökum úr ræðustól um mútuþægni eða fjárhagslega hagsmuni af tilteknu má!; en þverneitar því hins vegar aðspurður að færa rök fyrir máli sínu eða nefna það við hverja hann á. Það sem af því hlýst er það að allur þingheimur liggur undir grun og reyndar flm. ákveðins máls. Um þetta mál höfum við fjallað og þar er engu við að bæta. Hér er ekki um neinar dylgjur að ræða. Við getum haft ólíkar skoðanir á þessum hlutum en staðreyndir málsins liggja nokkuð ljósar fyrir og málflutningur Alþfl. er allur fyrir opnum tjöldum, þingfestur á þskj. Við erum reiðubúnir hvenær sem er og hvar sem er að færa rök fyrir okkar máli. Þetta á ekkert skylt við neinn óheiðarlegan málflutning af neinu tagi. Reyndar er það að hafa endaskipti á hlutunum þegar hv. 3. þm. Norðurl. e. getur ekki leynt geðsmunum sínum úfnum heldur þegar honum finnst ómaklega vegið að einstökum bankaráðsmönnum í þessu máli. Ég held að það sé orðið helst til langt á milli hv. þm. og kjósenda hans almennra í hans eigin kjördæmi og reyndar um land allt. Mál af þessu tagi, sem skyndilega er afhjúpað í blöðum, er tvímælalaust þess eðlis að allur þorri almennings er réttilega hneykslaður á þessu framferði bankaráðsmanna.

Hann er fyrst og fremst blekktur.

Hann er ekki blekktur. Það er ekkert nýtt um staðreyndir þessa máls, þær hafa legið fyrir. Engum af þessum staðreyndum hefur verið hnekki. Viðbrögð almenningsálitsins eru fyrst og fremst þau að fólki hreinlega ofbýður. Á sama tíma og misskipting tekna og eigna í þessu þjóðfélagi fer vaxandi, á sama tíma og ríkisstj. og þingmeirihluti telja það styðjast við nauðsynleg rök að afnema réttinn til þess að verðtryggja laun, þá heldur þessi sami þingmeirihluti fast við það að eftirstöðvar skulda skuli verðtryggðar skv. þeirri sömu ránskjaravísitölu sem nota skyldi til að verðbæta hlunnindi toppembættismanna og hæst launuðu manna kerfisins. Á sama tíma og viðskiptavinir þessara banka og þessara bankastjóra eru í hrönnum komnir undir hamarinn og eru á uppboðum vegna þess að þeim hefur verið gert að borga reikning sem nemur nokkrum hundruðum milljóna kr. umfram það sem átti að vera, þegar þeir tóku þessi lán, þá láta þessir sömu menn sér það sæma að brjóta lög í landinu með því að verðtryggja. ekki bara með kaupgjaldsvísitölu, heldur ránskjaravísitölu ósæmileg hlunnindi til forréttindahópa.

Hvaða rugl er í þér?

Og þeir sem ættu að fara sér hagt í þessu máli eru þeir hinir sömu sem eiga sæti á Alþingi Íslendinga, hafa jafnvel tekið þátt í því að samþykkja þar stefnuyfirlýsinguna um að afnema þennan ósóma. en láta sér það svo sæma að styðja slíkar tillögur og slíkar ákvarðanir bak við byrgðar dyr í lokuðum herbergjum kerfisins. En að lokum, herra forseti, af því að hv. þm. var svo elskulegur hér úr sæti sínu að bjóða mér að mæta sér einhvers staðar á opinberum fundi þar sem almenningur fengi heyrt mál okkar um þessi mál skal það tekið fram að ég tek því boði með þökkum og ánægju.



Herra forseti. Ég ætla að segja örfá orð um þetta mál. Mér þykir það hlýða þar sem ég er sennilega búinn að sitja manna lengst í bankaráði af hv. alþm. og hlýt því að vera manna sekastur í þessu efni, a. m. k. mun sekari en þeir hv. alþm. sem komu inn í bankaráðin um síðustu áramót og bera því a. m. k. ekki mikla ábyrgð á fortíðinni í þessum efnum. Alkunna er að það hefur lengi viðgengist hér á landi eins og víða annars staðar að ýmsir opinberir starfsmenn og embættismenn hafa notið bílahlunninda, annaðhvort ekið um á ríkisbílum eða notið einhverra bílastyrkja. Ég þykist muna að á árunum fyrir 1970 voru þeir embættismenn gagnrýndir mjög mikið sem óku um á ríkisbílum. Það var bent á að þessir menn notuðu þessa bíla ekki eingöngu í vinnunni heldur við ýmis önnur tækifæri sem ekki þótti hlýða. Ef' ég man rétt var þessi umræða alihávær fyrir 1970 og varð þess vafalaust valdandi m. a. að þessi mál öll voru tekin til gagngerðrar endurskoðunar af þáv. ráðherrum og ríkisstj. Niðurstaða af þeirri endurskoðun varð svo reglugerðin frá 1970 sem hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði glögga grein fyrir í máli sínu hér áðan. En Búnaðarbankinn fékk þessa reglugerð senda ásamt bréfi frá 26. febr. 1970 eins og hér hefur verið bent á. Ég fæ ekki annað skilið en að í því bréfi og í þeirri reglugerð fælust bein fyrirmæli til bankaráðs Búnaðarbankans og bankastjórnar að færa þessi mál í það horf sem þar var bent á. Ég leyfi mér að hafa aftur yfir niðurlag bréfsins, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Samkvæmt þessu væntir ráðuneytið þess að bankaráðið hlutist til um að gerðar verði ráðstafanir til að koma bifreiðamálum Búnaðarbanka Íslands í það horf er samræmist ákvæðum reglugerðarinnar og eigi síðar en 1. júlí 1970.“ Það má spyrja hvort bankaráðið hafi verið skyldugt til þess að hlýða þessum fyrirmælum. Ég skal ekki segja að hlýðniskylda í íslenskum rétti sé algerlega skilyrðislaus en þó held ég að það fari ekki á milli mála að þessum fyrirmælum bar bankaráðinu að hlýða. Við spurðumst svo iðulega hér fyrr á árum fyrir um það hvað við ættum að hafa til fordæmis þegar um þessi mál væri að ræða, þegar ákveða bæri kaup og kjör bankastjóra. Fengum við venjulega þau svör hjá ráðherra og ráðuneyti að okkur bæri að fara að fordæmi Landsbanka og Seðlabanka. Ég fullyrði að við í bankaráði Búnaðarbankans höfum aldrei öll þessi ár bætt kjör bankastjóranna meira en gert hefur verið í nefndum ríkisbönkum og sennilega á stundum þó nokkuð minna. Á hitt ber að líta að á undanförnum árum hefur Búnaðarbankinn vaxið mjög hröðum skrefum og er fyrir löngu orðinn næststærsti banki landsins. Það verður því að virða okkur það til vorkunnar þó að við gætum ekki verið þekktir fyrir að launa okkar bankastjóra mun verr en aðrir ríkisbankar gerðu. Síðan liður tíminn og það færist ró yfir þessi mál. Þau eru lítið rædd. Það má vel vera að það megi áfellast okkur fyrir það að hafa ekki árlega krufið þessi mál til mergjar og jafnvel reynt að meta þessi hlunnindi til peninga sem ég raunar hygg að alls ekki hafi verið gert á liðnum árum sem ég nefndi. En svo er það í des. s. l. að bankaráð Landsbankans tekur þessi mál til umfjöllunar. Það hefur verið vitnað í bankaráðsfund Landsbankans frá 28. des. s. l. og þarf ég ekki að fara mörgum orðum um þá bankaráðssamþykkt. En þar voru þessi hlunnindi metin til peningaverðs að fjárhæð 450 þús. kr. eins og margoft hefur verið tekið fram. Þegar þetta mál kom á daginn var að sjálfsögðu fjallað um það í Búnaðarbankanum. Ég hef ekki hér registur yfir þá bankaráðsfundi þar sem þetta mál var rætt hjá okkur, né heldur uppskrifaðar þær tillögur sem fram komu eða frásagnir af þeim umræðum sem fóru fram. Þó var það alveg sjálfsagt að fara að ósk hæstv. bankamálaráðherra og staldra við og íhuga þessi mál þegar sú ósk kom fram. En ég ætla að það sé ekki enn þá farið að skrifa neitt bréf frá Búnaðarbankanum til ráðherra um þessi ofni. Þau eru því raunverulega enn til meðferðar, ekki síst skv. ósk hæstv. ráðherra. Hv. 5. þm. Reykv. minnist á það hér að við séum brotlegir, bankaráðsmenn, ekki síst fyrir það að sniðganga vilja Alþingis og brjóta lög landsins. Í því sambandi vitnar hann í þál. þeirra Alþfl.-manna sem hann las upp áðan og segir að Alþingi hafi samþykki í einu hljóði. Það er svo með þál. að þær eru fyrst og fremst viljayfirlýsingar Alþingis og þeim er iðulega beint til ríkisstj., ráðuneyta og ráðamanna. Við könnumst öll við þær mörgu fsp. sem gerðar eru af hv. alþm. á hverju þingi um það hvað líði framkvæmd hinnar og þessarar þál. sem gerð hefur verið og send ráðuneytum. Það má vel vera að hægt sé að áfellast okkur fyrir að sniðganga vilja Alþingis að þessu leyti. Þó hygg ég að það sé dálítið umhendis að taka svo til orða. Hv. 5. þm. Reykv. skýrði mjög náið frá gangi mála í bankaráði Búnaðarbanka Íslands og fjallaði þar um hlut fulltrúa Alþfl. Við eigum því láni að fagna í bankaráði Búnaðarbankans að þar hefur yfirleitt verið ágæt samstaða manna í milli. Við reynum að leysa sem flest mál í góðri einingu. Ég skal gjarnan lýsa því yfir hér að fulltrúi Alþfl. í bankaráðinu er hinn mætasti maður. Ég man nú ekki hvor okkar hafði fyrst orð á þessu, við ræddum þessi mál hvað eftir annað. Hver benti fyrst á þennan hlut eða hinn í þessu efni skal ég ekkert fullyrða, en við urðum nokkuð vel ásáttir í þessu máli ef ég man rétt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. En það er mitt álit að ef við yrðum dæmdir í þessu máli af hv. félögum okkar á Alþingi yrðum við fyrst og fremst dæmdir fyrir að hafa fylgt lögum og reglum of vel, fylgt þeim lögum sem giltu og fylgt þeim fyrirmælum sem okkur bárust og ég gat um hér áðan frá ríkisstj. og ráðamönnum - en ekki fyrir að brjóta þau. En um þetta þýðir ekki að hafa miklu fleiri orð. Þetta mál fær vafalaust þinglega meðferð og hana af betra taginu. Það verður rannsakað vandlega af hv. alþm. og að sjálfsögðu verðum við bankaráðsmenn að bíða þeirrar niðurstöðu, þess dóms. Það gefur auga leið hversu mikilvægt það er að komast til botns í þessu máli nú á þessum björtu vordögum um leið og reynt er að leysa þá gátu hverjir eigi Ísland.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég vil bara vekja athygli þeirra fáu hv. alþm. sem hér eru á þeim málflutningi sem hv. 5. þm. Reykv. hafði hér í frammi. Það bendir flest til þess að þannig sé komið fyrir honum að hann geri sér ekki grein fyrir hvað er rangt og hvað er rétt. Ég vil spyrja að því, vegna fullyrðingar hans um það að komið hefði einhver krafa frá einhverjum endurskoðanda og hann hefði neitað að skrifa undir reikninga, í hvaða banka það hefði verið. Ég hef ekki heyrt þetta fyrr. Ef menn eru í einhverjum vafa um það var það a. m. k. ekki í Búnaðarbankanum. Menn eru að tala um það að bankaráðin hafi óvirt vilja Alþingis. Er þannig komið fyrir hv. 5. þm. Reykv. að hann sé hættur að skilja mælt mál líka? Voru það ekki fyrirmæli frá ríkisstj. sem er búið að þríendurtaka, ríkisstj. sem sat að völdum 1970, hvernig ætti að fara með bifreiðamál bankastjóra ríkisbankanna? Skilur hann það ekki enn? Það væri gaman að spyrja að því, hv. alþm., þar sem upplýst hefur verið í blaði Alþfl. að það líði nú senn að 100. fundinum sem formaður Alþfl. ætlar að halda hér á næstunni, hvernig hann muni hafa í leiðinni sinnt sinni þingskyldu hér á Alþingi. Ætli hann hafi ekki hirt laun sín eins og þeir sem hafa nokkurn veginn sinnt sinni þingskyldu? Það væri gaman að fá það upplýst af því að heiðarleikinn er orðinn eins og hann heldur sjálfur. Ég sé nú ekki þennan geislabaug hjá Alþfl. Það getur vel verið að ég sé farinn að tapa sjón en ég get þó lesið gleraugnalaust enn þá. En ég sé ekki þennan geislabaug. Ég vil taka það fram í sambandi við bankaráð Búnaðarbankans að við ræðum öll mál og það sem rætt var um var það sem sagt var að hinir bankarnir hefðu gert. En það er auðheyrt að formaður Alþfl., hv. 5. þm. Reykv., þykist hafa fengið glöggar upplýsingar um það sem gerðist á fundum bankaráðs Búnaðarbankans. Af því að hann þykist hafa þessar heimildir var honum skylt, vegna þess að hann er alltaf að tala um að menn eigi að sýna heiðarleika, að segja frá hvernig tillagan var og um hvað var rætt á þessum fundi sem hann vitnar til. Það var nefnilega fleira í þessari tillögu sem samþykki var. Það var fyrst og fremst lögð áhersla á að horfið yrði aftur til þess sem var fyrir 1. júlí 1970, þ. e. að bankastjórarnir fengju bifreiðar til umráða eins og þá var. Hv. 5. þm. Reykv. er sýnilega ekki þingvanur. Hann er að rugla um það að þáltill. séu einhver lög frá Alþingi. Það er aðeins viljayfirlýsing en alls ekki nein lagafyrirmæli og hefur aldrei verið. En það er náttúrlega ekki meira að hann rugli um þetta en annað. Ef einhver hefur brotið af sér í þessu á annað borð eða hefði átt að framfylgja henni, þá eru það ekki bankaráðin. Það er þá ríkisstj. sem átti að gera það ef einhver átti að gera það. En þetta er kannske dæmi um það að hér eru samþykktar tillögur oft og tíðum án þess að athuga málið nauið. Ég hef reynt að kynna mér dálítið hvernig þessi mál eru hjá hinu opinbera og hjá einkaaðilum og ég er ákaflega hræddur um að ef sú saga væri öll sögð væri þetta hégómi hjá ýmsu öðru. M. a. s. stofnanir, sem eru á vegum hins opinbera, hafa bíla til umráða og geta skipt að mér er tjáð annað hvert ár, ekki bara forstöðumaður slíkra stofnana heldur næsti maður við hann. En það sem er alvarlegast í þessu máli og mun ekki hafa gerst síðan galdrabrennurnar voru tíðkaðar hér á Íslandi er að þess sé krafist að þeim sem eru í þessu starfi verði hegnt fyrir það sem fyrirrennarar þeirra gerðu. En mér heyrðist á máli hv. 5. þm. Reykv. áðan að það væri sjálfsagt mál. Það er von að það sé gorgeir í þeim hv. þm. sem standa þannig að málum. Ég vil endurtaka það sem hv. 1. þm. Vesturl. Friðjón Þórðarson sagði, að fulltrúi Alþfl. í bankaráði Búnaðarbankans er hinn mætasti maður. Í þessu máli sem í flestum öðrum stóð bankaráðið allt að afgreiðslu málsins. Ég verð að segja að hafi Haukur Helgason fengið bréf frá formanni Alþfl. um að segja af sér, eins og mér skildist á máli hans áðan, þá er það meiri háttar ósvífni af hv. 5. þm. Reykv., því að hann hefur ekkert gert af sér, hann hefur engin lög brotið. Og allar vífilengjur, ásakanir og dylgjur, sem þessi hv. þm. hefur hér uppi eins og á fundum úti um land, eru engum til minnkunar nema hv. þm. Alþfl. sjálfum. Ég ætla að láta þetta duga í bili. En ef þetta á að verða það siðferði sem á að koma upp, ef hv. 5. þm. Reykv. kemst til meiri áhrifa, þá er illa komið fyrir þessari þjóð.



Herra forseti. Það kemur svo sannarlega ekki til af góðu að maður kemur með Alþýðublaðið í pontu Alþingis. Hingað til hefur maður sýnt hinu háa Alþingi nægilega virðingu með því að sleppa því blaði úr ræðustól. En nauðsyn brýtur lög. Það er vegna þess að einhvern tíma í máli mínu neyðist ég til að vitna í Alþýðublaðið því að þar eru ýmsar upplýsingar prentaðar opinberlega sem ég hefði ekki sjálfur viljað hafa eftir beint af bankaráðsfundi, en þar sem það hefur komið út í opinberu blaði, ef blað skyldi kalla, neyðist ég til þess að nota það. Það eru dálítið einkennilegar áherslur hjá hv. þm. Alþfl. í þessu máli, sérstaklega með tilliti til þess að það var með fulltingi Alþfl. sem þessum hlunnindum bankastjóra var komið á á sínum tíma og síðan eru 15 ár. Ég sem bankaráðsmaður í Útvegsbankanum greiddi atkv. á móti launaaukanum svokallaða.

Má ekki reka þig fyrir það?

Mér er nú rétt sama um það. En hvernig stendur á því að það er aðeins nú á þessum dögum sem Alþfl. kippist við og telur þessi hlunnindi svo slæm og óréttlát að fólki ofbýður, svo að ég vitni orðrétt í mál hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, fólki er misboðið á ýmsa lund sem hann málaði svo litríkt eins og hann er vanur? Hvernig stendur á því að þetta fólk hefur ekki látið heyra í sér fyrr? Hann notaði bara tækifærið þegar þessum hlunnindum var breytt til að reyna að baða sig í sviðsljósinu og jafnframt að gera tilraun til þess að þvo sér upp úr því. En það hefur ekki dugað. Þetta er ómerkilegur tvískinnungur og ómerkilegur málflutningur. Raunar er ég ekki viss um að ég hafi orðið var við merkilegan málflutning hjá hv. formanni Alþfl. hingað til. Ég vona hins vegar að ég eigi það eftir, en býst ekki við því. Það var bankaráð Landsbankans, að mér er sagt, sem varð fyrst til að breyta þessum margumræddu hlunnindum - og hver skyldi hafa setið þar á bekk nema vel á sig kominn krati sem greiddi þessu umsvifalaust atkv. brosandi og það var í desember? Hvað gerði fulltrúi Alþfl. í Búnaðarbanka? Hann samþykkti þetta þó að hann hafi gert aths. við einhvers konar verðtryggingu. Eftir sem áður gerði hann þetta. Ég skil vel sjónarmið bankaráðsmanna sem gerðu þetta í hinum bönkunum. Ég var hins vegar á annarri skoðun eins og mér er væntanlega leyfilegt. Í Útvegsbankanum stóð ekki á því að fulltrúi Alþfl. tæki þessu fagnandi þó að hann hafi svo skipt um skoðun þremur vikum síðar vegna þess að þetta var svo óvinsælt. Það er stórmannlegt líka eða hvað? Herra forseti. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson notaði nú sem fyrr orðið ránskjaravísitölu sem er í tísku nú.

Hver fann hana upp?

Ja, það er það. Hver skyldi hafa fundið hana upp og verðtrygginguna sem er góð í annan endann en vond í hinn vegna þess að atkv. sem hann væntir frá þessu fólki þarf að borga með peningum. Það er allt á eina lund. Það á að leysa vandamál þjóðfélagsins á hverju sviði sem er með peningum; í húsnæðismálum, fella niður tekjuskatt o. s. frv. En það kostar milljarða á milljarða ofan og hver er aðferðin? Lækka skatta og auka útgjöld. Og maðurinn er hagfræðingur! Þessi maður er búinn að finna það út hver á Ísland. Ég er viss um að niðurstaðan er röng þó að ég hafi aldrei heyrt hana. Ég get alls ekki tekið mark á svona löguðum málflutningi, hvorki í einu máli né öðru, enda greiði ég kerfisbundið atkv. á móti öllum till. Alþfl., jafnvel þó að ég hafi ekki lesið þær, vegna þess að ég veit að þær eru vitlausar. En málflutningur þessara manna er ómerkilegur og ég ætta ekki að slá því fram án þess að rökstyðja það, jafnvel þó að Alþfl. eigi það ekki skilið að fá rökstuðning því að hann beitir honum aldrei sjálfur. Í Alþýðublaðinu laugardaginn 13. apríl s. l. birtist grein um þetta svokallaða launaaukamál og var það bundið við það sem skeð hefði í Útvegsbankanum. Og þar kennir nú ýmissa grasa. Einkenni greinarinnar, eins og kemur í ljós ef ég fæ leyfi hæstv. forseta til þess að lesa greinina, eru að þar er öllu snúið á haus eins og fyrri daginn. Fyrirsögnin á þessari grein var þrjú orð: „Felldu afnám kaupaukans!“ Það vísar til tillögu sem hv. bankaráðsmaður í Útvegsbanka af kratakyni flutti þremur vikum eftir að hann hafði samþykkt launaaukann um að hann skyldi nú dreginn til baka. Og út af þessu leggur blaðið. Ég vil leyfa mér að lesa þessa stuttu grein, með leyfi hæstv. forseta. Undirfyrirsögn er svohljóðandi: „Fulltrúar Sjálfstfl., Framsfl. og Alþb. í bankaráði Útvegsbankans felldu tillögu fulltrúa Alþfl. og vildu bara „fresta“. „Á fundi bankaráðs Útvegsbanka Íslands s. l. miðvikudag bar Arnbjörn Kristinsson, fulltrúi Alþfl. í ráðinu, fram tillögu um að fella niður bílakaupafríðindi bankastjóra bankans. Tillagan var felld af öðrum ráðsmönnum. Tillagan var svohljóðandi: „Hinn 1. mars s. l. samþykkti bankaráð Útvegsbanka Íslands nýja skipan á greiðslum vegna bílastyrks bankastjóra Útvegsbankans. Bankaráð telur samþykktina byggða á ófullnægjandi upplýsingum og því ótímabæra. Þess vegna samþykkir bankaráð Útvegsbanka Íslands að nema úr gildi áðurnefnda samþykkt.““ Herra forseti. Greinin heldur svo áfram, með leyfi: „Tillaga Arnbjörns olli ólgu innan bankaráðsins og vildu aðrir ráðsmenn ekki standa að því að afnema fríðindin. Tillagan var felld með fjórum atkv. þeirra Valdimars Indriðasonar frá Sjálfstfl., Garðars Sigurðssonar frá Alþb., Jóhanns Einvarðssonar frá Framsfl. og Kristins Karlssonar frá Sjálfstfl. Þessum mönnum fannst sem sé ekki rétta leiðin að hreinlega afnema fríðindin og taka þannig skrefið til fulls. Þeir samþykktu hins vegar í kjölfarið að fresta málinu. Þrátt fyrir stóryrtar yfirlýsingar Alþb., Framsfl. og Sjálfstfl. um bankastjórabónusinn og heitstrengingar um afnám hans, þá eru fulltrúar þessara flokka í bankaráði Útvegsbankans augljóslega ekki þeirrar skoðunar. Þeir vilja halda í ósómann og sukkið.“ Herra forseti. Svo mörg voru þau orð. „Þeir vilja halda í ósómann og sukkið.“ Alþfl.-maðurinn vill hins vegar engan launaauka þó að hann hafi verið búinn að samþykkja hann. En sá sem greiddi atkvæði á móti launaaukanum, hann vill halda í ósómann og sukkið. Gaman þætti mér að vita hvað þetta heitir í rökfræðinni. Ég kann hana nefnilega ekki og hef ekki lesið hana, enda ekki með háskólapróf frá Skotlandi. Það litla sem ég hef lært í rökfræði það er í „diskúsjón“ um borð í skipum. Hún er auðvitað ekki eins merkileg og hjá hinum háskólalærðu, en vond er hún samt.

Er þm. viss um að blaðamaðurinn sé háskólalærður eða hafi aldrei verið til sjós?

Ég er alveg viss um það, hv. þm., að svo vitlaus er þessi grein og vond að það vantar ekkert annað undir þessa grein en nafnið Jón Baldvin Hannibalsson. Ég er hins vegar ekkert að halda því fram að hann sé höfundurinn, en það er smitandi að umgangast svona menn alla daga. Það dregur dilk á eftir sér. Ég vil aðeins fara um þetta örfáum orðum. Í till. segir að bankaráðið telji samþykktina byggða á ófullnægjandi upplýsingum og því ótímabæra. Þremur vikum síðar er tímabær tillaga ótímabær. Hvað skeði í millitíðinni? Ég er búinn að segja það, en ég veit að hv. 5. þm. Reykv. hefur ekki skilið það. En hverjar voru þessar fullnægjandi upplýsingar sem hv. bankaráðsmann vantaði? Engar. Það lágu allar upplýsingar þrautræddar fyrir og á prenti. Bankaráð Útvegsbankans hafði fengið samþykktir Seðlabankans í hendur, allar upplýsingar lágu fyrir. Það er auðvitað ómögulegt að samþykkja tillögu sem byggir á röngum forsendum. Ég þurfti auðvitað ekkert að greiða þessari till. atkv. með eða á móti hvort sem var vegna þess að mín afstaða hafði legið fyrir allan tímann og ég hafði lagt fram bókun í bankaráði Útvegsbankans. Og auðvitað var atkvæðagreiðslan í okkar bankaráði bókuð, 4:1, og liggur skjalfest fyrir og lá. Mér er alls ekki kunnugt um að það hafi orðið nein ólga í þessum banka. Það eina sem skeði var að það ókyrrðist einn maður sem hafði skipt um skoðun skyndilega. Þar er hann á eftir hv. 5. þm. Reykv. því að hann skiptir um skoðun án þess að blikna á miklu styttri tíma en þremur vikum. Menn sjá þá hvernig farið er með staðreyndir í þessari grein. En það segir einnig í þessari grein að við hefðum aðeins viljað fresta málinu. Þetta er afar frjálsleg túlkun. Hvernig skyldi hafa staðið á því að bankaráðið samþykkti að fresta málinu? Ég var auðvitað á móti því frá upphafi, á fyrsta, öðrum og þriðja fundi. Það er ekki kjarni málsins. Okkur hafði nefnilega borist bréf frá viðskrh. þar sem hann fór fram á tvennt: í fyrsta lagi að bankaráðið gerði grein fyrir svokölluðum launaauka bankastjóranna - þetta hafa sennilega allir bankaráðsmenn fengið - og í öðru lagi að framkvæmd launaaukans yrði frestað. Gátum við sagt nei við því? Ég hefði ekki sagt nei við því jafnvel þó að hv. 5. þm. Reykv. væri bankamálaráðherra. Maður getur ekki neitað ósk ráðh. um þetta efni. Það er ómögulegt.

Gildir frestunin enn?

Það var svo sjálfsagður hlutur að gera grein fyrir þessu og vafðist ekki fyrir neinum og olli ekki óróa. En það er sama hvar gripið er ofan í þessa grein og málflutning hv. þm., ekki aðeins í þessu máli heldur flestum öðrum. Hann líkist mest litskrúðugri blöðru, blásinni upp af barni þar til það missir tökin og hún byrjar að flauta og puðra og þjóta út í loftið, jafnvel hátt um stundarsakir, en fellur svo niður innihaldslaus.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu að bæta við ræðu hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar. Hann lýsti hér ítarlega forsögu þessa máls og aðdraganda þess. Í síðari ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar kvaðst þm. ekki hafa heyrt það áður hvernig þessi umdeilda ákvörðun væri til komin og beindi orðum sínum til hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem sagði að það væri eftir ábendingum endurskoðenda bankanna vegna umdeilanlegrar skattalegrar meðferðar á þessum bílahlunnindum. Nú hefur komið áður fram í umr. um þessa launaauka bankastjóranna hver tildrögin eru að þessari ákvörðun. Það upplýsti hæstv. viðskrh. í umr. utan dagskrár 11. apríl, sem ég hygg að hv. þm. Stefán Valgeirsson hafi verið viðstaddur, en þar sagði hæstv. viðskrh. Matthías Á. Mathiesen, með leyfi forseta: „Tildrög þessarar ákvörðunar bankaráðanna eru, skv. þeim upplýsingum sem fengist hafa, komin til eftir ábendingu frá löggiltum endurskoðendum bankanna þar sem tekið var fram að eldri reglan væri umdeilanleg í skattalegu tilliti.“ Þær upplýsingar hafa því legið fyrir áður á hv. Alþingi. Hv. 3. þm. Norðurl. e. Stefán Valgeirsson hafði stór orð uppi um þetta frv., talaði um að frv. væri einstakt í sinni röð, þetta væri svívirðilegur frumvarpsflutningur og hann talaði um róg. Þetta eru stór orð.

Réttmæt þó.

Í grg. með frv. er þessi frumvarpsflutningur rökstuddur. Það kemur fram, með leyfi forseta, fyrst í grg.: „Eins og fram hefur komið samþykktu bankaráð ríkisbankanna nýlega að greiða bankastjórum árlegan launaauka að upphæð 450 þús. kr. í stað bifreiðahlunninda.“ Er þetta rógur, hv. þm.? Hér stendur líka: „Þrjú af fjórum bankaráðum ríkisbankanna ákváðu einnig vísitölubindingu launaaukans sem þó er andstæð lögum.“ Varla er þetta rógur.

Þetta er rangt.

Hér hafa einkum talað bankaráðsmenn Búnaðarbankans og þeir hafa það sér vissulega til málsbóta að í ákvörðun bankaráðs Búnaðarbankans var ekki staðið að þessari umdeildu ákvörðun um vísitölubindinguna. En hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hefur lýst því greinilega af hvaða ástæðum það var til komið. Bankaráðin brutu í bága við vilja Alþingis. Er það rógur, hv. þm.? Það kemur fram í grg. og er þar vitnað í hæstv. viðskrh. þar sem segir: „Áætlaðar skattgreiðslur munu innifaldar í fjárhæðinni.“ Er það rógur? Ég spyr, hv. þm. „Þá greiða bankarnir rekstrarkostnað vegna bifreiða bankastjóra.“ Þetta er upplýst af hæstv. ráðh. og maður verður að trúa því að hann fari rétt með. Í grg., sem hv. þm. Stefán Valgeirsson og reyndar hv. þm. Halldór Blöndal vitnuðu mikið í, er talað um „til viðbótar föstum launum sem ríkið greiðir opinberum embættismönnum eru reiknaðar áætlaðar skattgreiðslur embættismanna o þar talað um að sú ákvörðun hafi enga stoð í lögum. Ég hygg að það sem ég hef hér greint frá sé allt sannleikanum samkvæmt og hér sé ekki um róg að ræða, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði. Það hefur mikið verið talað um lögbrotið í þessari umr. og talað um að Alþfl., þm. hans og þeir sem standa að þessum frumvarpsflutningi séu að ásaka menn um að hafa brotið lög. Voru það þm. Alþfl. sem fyrstir létu þau orð frá sér fara að um lögbrot væri að ræða? Nei, aldeilis ekki. Það var formaður Framsfl., hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Ég vitna þá í NT fimmtudaginn 4. apríl eða daginn eftir að NT upplýsti um þessa ákvörðun bankaráðanna, en þar segir, með leyfi forseta, og er vitnað í Steingrím Hermannsson: „Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt og ef það er rétt að þetta sé vísitölubundið þá er það að sjálfsögðu brot á lögum, sagði hæstv. forsrh.“ Hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði að það væri ekki sök hjá neinum bankaráðsmanni, þeir væru saklausir. Ég hygg, og vitna þá í þau orð sem ég var að lesa og höfð eru eftir forsrh., að formaður flokks hans sé ekki alveg á sama máli. Og hvað er það sem lagt er til með þessu frv.? Við vitum að bankaráðin eru kosin af Alþingi og þau fara með vald sitt í umboði þess. Það liggur fyrir hver sú frvgr. er sem hér er lagt til að samþykkt verði. Hún er sú að fella niður umboð núverandi bankaráða og frá sama tíma eigi Alþingi að kjósa fimm menn í bankaráð fyrir hvern ríkisbanka og jafnmarga til vara. Ég hef lýst rökstuðningnum í grg. Ég sé ekkert svívirðilegt við slíkan frumvarpsflutning, ég sé ekkert svívirðilegt við það. Með þessari leið, sem hér er lögð til, gefst Alþingi tækifæri til að leysa þá frá störfum sem brugðist hafa skyldu sinni og jafnframt að veita þeim endurnýjað umboð sem Alþingi svo kýs. Ég get ekki séð neitt svívirðilegt við þennan frumvarpsflutning. Hv. þm. Halldór Blöndal vitnaði hér í bréf sem, ef ég hef tekið rétt eftir, bankaráð Búnaðarbankans hafði ritað hæstv. viðskrh. í kjölfar ákvörðunar bankaráðs Búnaðarbankans. Nú er það svo að lögin um Búnaðarbankann eru eina bankalöggjöfin sem hefur ákvæði sem felur það í sér að laun bankastjóranna séu ákveðin af bankaráði með samþykki ráðh. Þessi orð, með samþykki ráðh., er ekki að finna í lögum annarra banka. Þess vegna bar bankaráði Búnaðarbankans vissulega skylda til þess að leita staðfestingar og samþykkis ráðh. á þessari ákvörðun. Ákvörðun bankaráðs Búnaðarbankans er, að ég hygg, tekin í byrjun apríl eða um mánaðamótin marsapríl. Í umræðum utan dagskrár 11. apríl var lögð sú spurning fyrir hæstv. viðskrh.: Var leitað samþykkis ráðh. á ákvörðun um launaaukann, sbr. ákvæði 8. gr. laga nr. 28 1976, um Búnaðarbanka Íslands, en í þeim lögum segir að bankaráð ákveði launakjör bankastjóra með samþykki ráðh.? Svar hæstv. ráðh. við þessari spurningu er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í dag hef ég fengið bréf þar sem leitað er staðfestingar á þeim málum eins og þau þar eru í dag, en skv. upplýsingum rn. hefur ákvörðunin um greiðslu 450 þús. kr. ekki komið til framkvæmda hjá Búnaðarbanka Íslands.“ Það er sem sagt allmörgum dögum eftir að þessi samþykkt er gerð hjá bankaráði Búnaðarbanka Íslands að leitað er staðfestingar og samþykkis ráðh. Nú væri forvitnilegt að fá að vita hvort í þessari samþykkt bankaráðs Búnaðarbanka Íslands hafi þessi ákvörðun, sem á blað var sett, verið skilyrt því að samþykki fengist hjá hæstv. ráðh. Það væri fróðlegt að fá það upplýst í þessari umr. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, herra forseti, en ég vil þó segja það að lokum að hv. þm. Stefán Valgeirsson, fyrir utan sín stóru orð áðan sem ég lýsti, sagði að við sem stæðum að þessum frumvarpsflutningi ættum að biðjast afsökunar og fyrirgefningar á því að leyfa okkur að bera þetta frv. fram á Alþingi. Ég frábið mér það vissulega að biðjast afsökunar á því. Ég þarf ekkert að biðjast afsökunar. Ég er eingöngu að sinna hér skyldum mínum sem alþm. Ef það er einhver sem á að biðjast afsökunar eru það þeir sem að þessari ákvörðun í bankaráðunum stóðu.



Herra forseti. Það er einkennileg afstaða, finnst mér, að telja óeðlileg hlunnindi fullkomlega afsakanleg vegna þess eins að þau hafi viðgengist um árabil. Slíkt má nota sem skýringu á viðhaldi slíkra hlunninda, en ekki sem afsökun fyrir því. Spilling er spilling hversu gamalgróin sem hún er og ég er undrandi á þeim hv. þm. sem verja þessa fríðindaspillingu eins og hún væri þeirra brýnasta hjartans mál. Almenningi var alls ekki ljóst hve mikils virði bílakaupafríðindi ráðh. og bankastjóra ríkisbankanna voru í beinhörðum peningum fyrr en nú fyrir nokkrum vikum. Þegar það var upplýst að þessi fríðindi væru metin sem svarar hátt í þreföldum árslaunum láglaunafólks ofbauð fólki gjörsamlega, skiljanlega, og bankaráðsmenn fengu bágt fyrir að vonum. Þessi mál hafa nú verið rædd hér allnokkuð og málsatvik kunn þótt þm. séu ekki á eitt sáttir um hvernig taka eigi á þessu máli né hversu alvarlegt það er. Ég var reyndar þeirrar trúar að meiri hluti þm. teldi að bankaráðsmenn hefðu farið rangt að í þessu máli þótt þeir litu það ekki allir jafnalvarlegum augum. En nú veit ég eiginlega ekki hvað skal halda. Almenningsálitið var greinilega andsnúið ráðslagi bankaráðsmannanna þegar uppvíst varð um það, taldi það greinilega siðlaust, ef ekki löglaust, og það hefur kannske valdið því að þeir hafa hingað til haft fremur hljótt um sig. Reyndar finnst mér þetta ófrjó umræða, ómálefnaleg og til lítils gagns. Persónulegt skítkast og aulafyndni, sem heyrist því miður allt of oft héðan úr þessum ræðustól, er ekki hv. Alþingi sæmandi. Mér væri meira í mun að fá fréttir af því hvar á vegi þetta mál er statt. Það er nú liðið ár síðan við samþykktum einróma hér á Alþingi að fela hæstv. núv. ríkisstj. að fella niður bílakaupafríðindi bankastjóra ríkisbankanna. Það var mjög ótvíræður vilji Alþingis. Það hefur ekki verið gert. Og það er ríkisstj. sem hefur brugðist í þessu máli. Ég sakna þess að hér skuli ekki vera staddur hæstv. bankamálaráðherra til þess að skýra frá hvernig málið stendur nú, hvernig miðar störfum nefndarinnar sem í meira en ár hefur unnið að endurskoðun á bifreiðamálum ríkisstofnana, eins og það var orðað í svari viðskrh. við utandagskrárumræðuna sem hér hefur verið vitnað til. Það lítur sem sagt út fyrir að vera í meira lagi erfitt og flókið verk. Það staðfestu líka orð hv. 3. þm. Norðurl. e. hér áðan, en hann hafði auðheyrilega litast um í þeim frumskógi til réttlætingar á fríðindum bankastjóranna. Þótt ég sé sammála hv. flm. þess frv. sem hér er til umr. um að bankaráðsmenn hafi farið illa að ráði sínu og eigi fyllilega skilið þá hneykslun og umræðu sem orðið hefur er ég þeim ósammála um að fella beri niður umboð núverandi bankaráða ríkisbankanna og kjósa ný bankaráð. Það er framkvæmdavaldið, ríkisstj., sem hefur brugðist í þessu máli. Það væri nær að svipta hana umboði og kjósa nýja ríkisstjórn.



Herra forseti. Ég bjóst raunar við að hv. 2. landsk. þm. hefði aðra siðferðistilfinningu en hv. 5. þm. Reykv., en það virðist ekki vera, miðað við hennar ræðu áðan a. m. k. Það bréf sem hv. 2. landsk. þm. var að vitna í, sem viðskrh. sagði frá, var svar við bréfi frá ráðh., en það hefur aldrei verið skrifað enn þann dag í dag bréf til ráðh. um staðfestingu vegna þess að hann óskaði eftir því að það yrði ekki gert öðruvísi en að við fengjum tækifæri til að ræða þessi mál. Hv. 2. landsk. þm. sagði að sér léki forvitni á að vita hvort það hefði verið tilskilið í samþykktinni hvort við ættum að skrifa viðskrh. Við förum eftir lögum. Það þarf ekki að taka það fram sem sjálfsagt er. En það sem við lögðum áherslu á var fyrst og fremst það að við vildum taka upp allt annað en var í hinum bönkunum. Það var verið að ræða um 2. lið tillögunnar, þ. e. að bankaráð Búnaðarbankans léti sína bankastjóra fá bíla til umráða sem bankinn átti, eins og var og hefur verið í s. l. 50 ár. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir virtist vera hneyksluð yfir þessu máli og sagði að ég hefði verið að reyna að verja bílafríðindin. Það gerði ég ekki. Það er rangt. Ég sagði að það mætti deila um þau. En ætlast hv. þm. til þess að við í Búnaðarbankanum bjóðum okkar bankastjórum önnur kjör og lakari en er búið að ákveða í öllum hinum bönkunum? Hvar er hennar réttlætistilfinning?  Ég ætla ekki, þar sem ég er búinn að tala tvisvar, að fara að halda langa ræðu. Ég ætla ekki að níðast þannig á hæstv. forseta. En ég vil segja að endingu: ef einhverjir eru sekir í þessu máli, ef hv. þm. Alþfl. eru að reyna að koma höggi á einhverja, þá lendir það á þeirra eigin flokksmönnum því að bankamálaráðh. þegar þessi ákvörðun var tekin var fyrrv. formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason. Og formaður bankaráðs Landsbankans, sem hefur alltaf haft forustu fyrir öllum launabreytingum, hver var hann? Hver skyldi nú hann hafa verið? Hann heitir Baldvin Jónsson. Ef er verið að reyna að koma höggi á einhverja, þá eru það fyrst og fremst þessir menn. Ég endurtek það aftur að síðustu að það er siðlaust með öllu að ætla að hegna mönnum fyrir það sem aðrir hafa gert sem gegndu störfunum áður en þeir menn sem nú eru tóku við bankaráðsstörfum. Þar á ég við Seðlabankann og Landsbankann. Ég ætla ekki að níðast á forseta meira.



Herra forseti. Hvað er það sem stendur eftir að þessum umræðum senn loknum? Það liggur ljóst fyrir að forsendum þessa máls hefur ekki verið hnekki, staðreyndir tala sínu máli. Bankaráð ríkisbankanna samþykktu tillögu um að breyta þeim hlunnindum, sem áður giltu skv. reglum, í peningagreiðslur. Þan samþykktu að bæta við þau hlunnindi áætluðum skattgreiðslum. Þrjú bankaráðanna gerðu samþykktir um að þessi peningahlunnindi skyldu verða vísitölutryggð. Enginn hefur getað vefengt það að sú ákvörðun var lögbrot. Spurt er: Hvaða gildi hefur þáltill.? Það ber ekki vott um mikla virðingu fyrir störfum Alþingis ef þm. segja sem svo: Já, það er nú mörg þáltill., það er oft sem Alþingi samþykkir viljayfirlýsingar. Ef það er staðreynd - og það er staðreynd - að framkvæmdavaldið standi illa í stykkinu við að framfylgja vilja Alþingis, hvað þýðir það? Ætla alþm. yfirleitt að leggja blessun sína yfir það að vilji Alþingis sé að engu hafandi, jafnvel þegar um það er að ræða að Alþingi er að reyna að gegna þeirri skyldu sinni að líta til með framkvæmdavaldinu í málum eins og þessu? Það er líka upplýst að um einn ríkisbankanna, Búnaðarbankann, gegnir öðru máli en hina að því leyti að þar var komið í veg fyrir hina upphaflegu samþykki sem var upphaflega óbreytt hin sama og í Landsbanka Íslands og Seðlabanka. Staðreynd er það að fyrir liggur í bókum Búnaðarbankans bókun frá bankaráðsmanni Alþfl. þar sem hann andmælir þessari tillögu um hina löglausu vísitölubindingu og að sú tillaga var dregin til baka -  Hv. þm. Friðjón Þórðarson, fyrrverandi hæstv. dómsmrh., komst að orði á þá leið að ef hægt væri að álasa því bræðralagi, sem verið hefur lengi meðal bankaráðsmanna Búnaðarbankans, fyrir nokkuð væri það helst það að þeir hefðu framfylgt lögum og reglum of vel. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hamrar á því að þær reglur, sem áður giltu frá 1970, hafi verið settar fyrir atbeina Gylfa Þ. Gíslasonar fyrrv. formanns Alþfl. Það er enginn sem neitar neinum staðreyndum í þessu máli. Staðreyndirnar voru þær að að frumkvæði fyrrv. hæstv. fjmrh., Magnúsar frá Mel Jónssonar, var gerð breyting árið 1970 á þessu máli. Sú breyting átti að vera liður í sparnaði og hagkvæmni í opinberum rekstri og átti að vera á þá leið að bankastjórar ættu sjálfir sína bíla en fengju ákveðin hlunnindi, afslátt af aðflutningsgjöldum. Nú er það svo að þó að þessi reglugerð hafi gilt er það niðurstaða endurskoðanda eins ríkisbankanna - ég þori ekki að fullyrða eftir minni við hvaða banka hann er endurskoðandi - að framkvæmdin á þessari reglugerð hafi verið með þeim hætti að hún varði við skattalög. M. ö. o., þarna var um að ræða hlunnindi sem voru ígildi tekna og hefðu átt að vera framtalsskyld og skattskyld. Það er upphaf þessa máls að það er endurskoðandinn sem vekur athygli á því að reglugerðinni hafi verið framfylgt með þeim hætti að um brot á skattalögum væri að ræða og hann gæti ekki heiðurs síns vegna sem endurskoðandi undirritað slíkt. Er þetta, hæstv. fyrrv. dómsmrh., að framfylgja lögum og reglum of vel? Til hvers eru bankaráðsmenn? Það er gott að vita að bræðralagið er gott og vináttan góð milli manna, það er gott alls staðar þar sem það er. En bankaráðsmenn starfa í umboði Alþingis -  Og annað, hv. þm. Það er upplýst að frumkvæðið að þessu máli kom ekki frá bankaráðsmönnum heldur frá blaðamönnum þegar þeir upplýstu hvernig komið var. Í þriðja lagi. Hvernig var framkvæmdin á reglugerðinni, sem gilti s. l. 15 ár, að öðru leyti? Var það bara svo að bankastjórarnir ættu þessa bíla sem þeim voru skenktir skv. reglubundnum hlunnindum? Það er vitað mál að margir ríkisbankanna eiga aðra einkabíla - ég er ekki að tala um sérhannaða sendibíla til flutninga á peningum. Sumir þeirra hafa reyndar bílstjóra í sinni þjónustu. Það fór því saman að þeir þáðu hlunnindin sem þeir ekki töldu fram til skatts og borguðu ekki skatta af og sumir þeirra þáðu líka einkabíla sem bankarnir héldu áfram að eiga og reka að öllu leyti og skenktu þeim síðan einkabílstjóra að auki. Ég er þeirrar skoðunar að það sé hlutverk bankaráðsmanna, af því að þeir eru kosnir í umboði Alþingis, að líta til með framkvæmd laga. Bregðist það lít ég ósköp einfaldlega svo á að það komi aftur til kasta Alþingis ef Alþingi þóknast að gera breytingar á eða fela öðrum mönnum að framfylgja þessu, telji það að það hafi ekki verið gert með fullnægjandi móti. Um ræðumátann í þessari umræðu, skætinginn, stóru orðin um róg og dylgjur, er ósköp fátt að. segja. Staðreyndirnar tala sínu máli og með vísan til þeirra þarf ekki að svara slíkum skætingi. Þessir hv. þm., sem eru að reyna að verja þetta, hafa farið út um víðan völl en þeir hafa forðast að svara þeim spurningum sem snúast um kjarna málsins. Kjarni málsins er þessi: Vilji Alþingis var sniðgenginn. Það eru ekki rök í því máli að það hafi gerst áður. Það er hins vegar réttmæt ábending hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur að framkvæmdavaldið brást í því efni, auðvitað var það skylda hæstv. forsrh. og viðskrh. að framfylgja vilja Alþingis. Hins vegar er það upplýst að þeir hafa brugðist þeirri skyldu og þá er okkar niðurstaða sú að það komi aftur til kasta Alþingis að freista þess að knýja fram vilja Alþingis. Á Alþingi verður ekki skipt um ríkisstjórn, það verður að gerast í kosningum trúlega. Það er staðreynd að um lögbrot var að ræða. Það er líka staðreynd að í sumum ríkisbankanna hafði þessi umdeilda ákvörðun verið framkvæmd áður en þeim tilmælum hæstv. viðskrh. að fresta henni var beint til bankaráðanna, sem þau að sjálfsögðu urðu við. Þá er komið að hv. 4. þm. Suðurl. Hann sagði í sínu máli að hann væri svo prinsippfastur maður, svo stefnufastur, að hann greiddi kerfisbundið atkvæði gegn öllum tillögum sem frá þm. Alþfl. kæmu þótt hann hefði ekki lesið þær. Þessa yfirlýsingu hv. þm. ætti að undirstrika rækilega í þingtíðindum sem mjög merka heimild um merkan þingferil. Þm. lýsir því yfir að hann greiði atkvæði vegna persónulegra hleypidóma eða pólitískra hleypidóma gegn málum sem hann ekki hefur fyrir að kynna sér eins og reyndar berlega kom fram í ræðu hv. þm. Sparðatíningurinn, sem hann fór með, var ekki merkilegur en við skulum aðeins renna yfir stiklurnar hjá honum. Hann veifaði Alþýðublaðinu og lagði út af fréttapistli í Alþýðublaðinu með tilheyrandi hneykslan og leikaraskap. Nú er rétt að það komi fram að í þessu blaði var skýrt frá því á sínum tíma að hv. þm. hefði verið einn um það í bankaráði Útvegsbankans að greiða atkvæði gegn tillögunni þegar hún var þar flutt. Hv. þm. heimskaði sig á því að taka undir með hv. 3. þm. Norðurl. e. um það að ábyrgðin á málum eins og þau standa nú væri öll á vegum Alþfl. vegna þess að Gylfi Þ. Gíslason hefði á sínum tíma átt aðild að þessari reglugerðarsetningu. Eru það rök í málinu, hv. þm., þótt þm. sem nú er horfinn af þingi og gegndi ráðherrastörfum 1970–1971 hefði átt aðild að reglugerð þegar fyrir liggur í fyrsta lagi að reglugerðin hefur verið framkvæmd með þeim hætti að endurskoðandi telur að hún hafi verið skjól fyrir skattsvik, þ. e. reglugerðin var framkvæmd með þeim hætti að í stað þess að afnema bílaeign bankanna þá hélt það kerfi áfram? Eru það rök í málinu, hv. þm., þegar til þess er tekið að þingflokkur Alþfl. hefur síðan, reyndar allt frá árinu 1978–1979, flutt tillögur hér á hinu háa Alþingi um breytingar á þessu? Vill hv. þm. Garðar Sigurðsson bera persónulega ábyrgð á hverju því orði eða hverri þeirri stjórnarathöfn eða hverri þeirri reglugerð eða hverjum þeim lögum sem einhverjir menn í hans flokki kynnu að hafa sett einhverjum árum eða áratugum áður en hann settist á þing, jafnvel þótt vitað væri að flokkur hans hefði síðan í ljósi reynslu og aðstæðna flutt tillögur á Alþingi um breytingar? Eru þetta einhver rök í málinu, hv. þm.? Heldur hv. þm. að þetta væru nægilega góð rök í lúkarnum, af því að hv. þm. er stundum að stæra sig af því að hann sé fulltrúi hinna karlmannlegu sjónarmiða lúkarsins hér á þessari stundum lognmollulegu samkundu? Heldur hv. þm. að hann kæmist upp með svona rugl í lúkar? Hvers vegna reyndi hv. þm. að gera lítið úr tillöguflutningi Alþfl. með því að segja að við hefðum loksins látið málið til okkar taka þegar það vakti athygli í fjölmiðlum, þegar hann veit betur? Er það af því að hann les ekki málið? Veit ekki hv. þm. að tillaga Alþfl., þáltill. Alþfl. um að fella niður þessi fríðindi hefur verið flutt á undanförnum þingum, þó hún hafi verið endanlega samþykkt af Alþingi Íslendinga á seinasta þingi, nánar tiltekið þann 22. maí? M. ö. o., það er langt síðan þm. létu þetta mál til sín taka, gagnrýndu það og fluttu um það tillögu. Það var ekki að gerast í dag, eins og hv. þm. sagði, það var m. ö. o. ósatt. En það er náttúrlega erfitt að eiga orðastað við mann sem kemst að fyrirframniðurstöðum um mál og er svo ofstækisfullur að hann gefur hér yfirlýsingu um og þykist af þvílíku ofstæki að hann segist ekki einu sinni lesa þingmál. Það er nóg að mönnum bjóði það í grun af málflutningi hv. þm. þótt slíkar játningar séu ekki gerðar. Þá sagði hv. þm.: Þessi tillaga var samþykkt í bankaráði Landsbankans og hún var samþykki í bankaráði Útvegsbankans með atkvæðum bankaráðsmanna Alþfl. - Þetta er staðreynd og ekki höfum við reynt að draga fjöður yfir þá staðreynd. Hvað er að segja um bankaráð Landsbankans? Jú, fulltrúi Alþfl. í því bankaráði heitir Bjarni P. Magnússon iðnrekandi. Hann var hins vegar ekki endurkjörinn á vegum Alþfl. í þetta bankaráð þannig að þingflokkur Alþfl. getur ekki beitt neinum viðurlögum að því er það varðar. Það er hins vegar út af fyrir sig athyglisvert að þessi hv. fyrrv. bankaráðsmaður sótti landsfund Bandalags jafnaðarmanna og skýrði frá því í útvarpsþætti skömmu síðar að hann hefði sérstaklega mikla samúð með siðfræðingasjónarmiðum BJ. Ég get ekki sem formaður Alþfl. komið neinum aga yfir þann mann, en það gæti verið að bræður vorir í BJ gætu það. Það er rétt að fulltrúi Alþfl. í bankaráði Útvegsbankans samþykkti þetta. Hvernig brást Alþfl. við? Er það til marks um það að hann leyni ekkert málinu eða að þetta sé aðeins yfirdrepsskapur? Ég er búinn að svara því þegar. Þingflokkur Alþfl. brást við þessu máli á þann veg að gera ályktun um málið og skora á ríkisstj. að framfylgja samþykkt Alþingis og bankaráðsmenn að segja af sér. Því næst er það upplýst að þingflokkur Alþfl. hefur í framhaldi af þessari ályktun sinni sent umræddum bankaráðsmönnum, þ. e. þeim sem aðild áttu að þessari ákvörðun og enn eru í bankaráðum, bréf þar sem ályktanir þingflokksins í þessu máli eru þeim birtar og frá því skýrt að þessar samþykktir hafi verið gerðar einróma í þingflokki Alþfl. og mælst til þess við umrædda bankaráðsmenn að þeir verði við samþykkt þingflokksins og áskorun í þessu efni. Þetta bréf er undirritað fyrir hönd þingflokksins af hv. formanni þingflokksins Eiði Guðnasyni. Þá kemur að þeirri athugasemd hv. þm. Halldórs Blöndal sem sagði að Alþfl. gæti þá gengið feti framar og beitt þeim viðurlögum að vísa umræddum mönnum úr Alþfl. Af því tilefni skal það sagt að ég frábið mér reyndar alla ráðgjöf frá hv. þm. Halldóri Blöndal um innanhúsmál Alþfl. og þau agaviðurlög sem þar kunni að vera beitt. Og ég segi þetta af sérstöku tilefni vegna þess að miðað við reynslu er ég hræddur um að hv. þm. hafi enga burði til þess að kenna öðrum neitt í því efni. Hv. þm. minnast þess að á því tímabili sem hæstv. fyrrv. forsrh. Gunnar Thoroddsen veitti hér forstöðu ríkisstj., hvar í sat reyndar hæstv. fyrrv. dómsmrh., þá höfðu menn stundum það á orði að hv. þm. Halldór Blöndal væri eins og naut í flagi í stjórnarandstöðu og sæi gjarnan rautt ef hann sá hæstv. forsrh. hér á vettvangi. Það vildi nefnilega svo til að í þeim flokki, sem hv. þm. er þm. fyrir, gerðist það að þessi þingflokkur klofnaði, tiltekinn hópur þm. veitti ríkisstj. stuðning og sat í þeirri ríkisstj. við hlið dr. Gunnars Thoroddsen en flokkseigendafélagið var í stjórnarandstöðu. Með leyfi að spyrja, hv. þm. Halldór Blöndal, hvar var nú húsaginn og viðurlögin í hinum tyftunarsama Sjálfstfl. á þeim tíma? Ekki efa ég að hv. þm. hefði viljað koma fram viðurlögum, en af einhverjum ástæðum var það nú ekki gert, þrátt fyrir það að þingflokksmenn og flokksbræður sætu bæði í ríkisstj. og veittu henni forstöðu og teldust jafnvel að hinu leytinu vera í stjórnarandstöðu. M. ö. o., Sjálfstfl. skipti sér. Það er hátt til lofts og vítt til veggja í Sjálfstfl., í húsi föður míns eru margar vistarverur, sagði Jóhann Hafstein fyrrv. forsrh. einu sinni. En ég minnist þess ekki að við höfum ráðlagt þeim sjálfstæðismönnum neitt um þennan innanflokksvanda þeirra. Ég held við höfum bara orðið að treysta því að þeir réðu fram úr því eftir bestu getu. Og eins er það að við frábiðjum okkur ráðgjöf hv. þm. í því efni. Þan mál munum við útkljá sjálfir án hans atbeina. Hv. þm. Garðar Sigurðsson tók sér í munn orðið ránskjaravísitala og lýsti mikilli hneykslan sinni að menn skyldu nefna þetta orð, minnti á hvort menn myndu ekki eftir baráttu Alþfl. fyrir verðtryggingu. Jú, hvort menn muna. Og muna reyndar að þeirri verðtryggingu var komið á með atkvæði hv. þm. Garðars Sigurðssonar sjálfs og flokks hans og fyrir atbeina forustumanna þess flokks í ríkisstj. En menn minnast þess líka að í þeim lögum, sem kváðu á um að verðtryggja skyldi fjárskuldbindingar, var jafnframt kveðið á um það að lengja skyldi lánstíma. Þeim fylgdu einnig margvísleg önnur lagaákvæði í svokölluðum Ólafslögum, sem í tíð þeirrar ríkisstj. sem við tók, sem naut stuðnings flokks hv. þm., kom aldrei til framkvæmda. Orðið ránskjaravísitala er mikið notað í Þjóðviljanum, sem ég held að hv. þm. hafi reyndar á jafnvel enn þá minni mætur en Alþýðublaðinu. En merking orðsins ránskjaravísitala er dálítið önnur en verðtrygging. Það vill nefnilega svo til að hópur fólks, sem er með eignir sínar á uppboðum núna þessa stundina, hefur átt viðræður við þingflokka að undanförnu og lagt fram tölulegar niðurstöður hlutlauss athuganda, sem reyndar er í þjónustu ríkisins, þar sem menn benda á að það er búið að leggja á þetta fólk reikning umfram verðtryggingu sem samsvarar frá því á árinu 1982 til dagsins í dag u. þ. b. 2.6 milljörðum króna. Hvers vegna, hv. þm.? Það er vegna þess að á þeim tíma, sem liðinn er frá því að fólk tók þessi lán, er búið að afnema vísitölubindingu launa en halda áfram verðtryggingu eftirstöðva skv. lánskjaravísitölu, þeirri hinni sömu sem nota átti til þess að verðtryggja hlunnindi bankastjóra, hv. þm. Í leiðinni voru vextir hækkaðir þannig að nú er hér hæsta vaxtastig sem þekkt er á byggðu bóli umfram verðbólgu. Með þessum hætti var kjörum þessa fólks breytt. Enginn þessara manna, talsmanna þessa hóps, hefur gert þá kröfu að verðtrygging á fjárskuldbindingum yrði felld niður. Það gerir aftur á móti Alþb. eða sumir Alþýðubandalagsmenn. Enginn þessara manna er að fara fram á það. Það sem verið er að fara fram á er það að þeir verði ekki látnir greiða hundruð milljóna umfram verðtryggingu og umfram upphafleg umsamin ávöxtunarkjör. Sjálfsagt er það, herra forseti, ekki sanngjarnt af mér að fara að eyða miklu púðri almennt um efnahagsmál eða taka alvarlega gagnrýni hv. þm. á málflutning Alþfl., í ljósi yfirlýsingar hans um það að hann lesi aldrei þingskjöl sem frá þeim flokki koma. Það er dálítið bágt að eiga orðastað við slíkan mann. Ómögulega vil ég gera honum upp skoðanir en ég frábið mér líka að hann geri okkur upp tillögur eða hugmyndir sem hann ekki hefur kynnt sér. Hann sagði nefnilega að Alþfl. legði fram tillögur um það að lækka skatta en auka ríkisútgjöld - og þótti bág hagfræði lærð í Skotlandi. Þetta mundu þeir ekki skilja í lúkarnum. En því miður, það er eins og annað sem hv. þm. sagði, hann hefur ekki haft fyrir því að kynna sér málið. Hann er svo upptendraður af forstokkun og hleypidómum að honum er bókstaflega fyrirmunað að kynna sér mál, þar með reyndar fyrirmunað að taka skynsamlega afstöðu. Ætti honum því raunverulega að vera ljóst að hann á ekki að vera að koma hingað upp í ræðustól til þess að tala um hluti sem hann ekki veit og eyða þar með tíma þingsins, láta sér bara nægja að greiða atkvæði um þau þingskjöl sem hann ekki hefur lesið. Má ég minna á það að við afgreiðslu fjárlaga á s. l. hausti flutti Alþfl. tillögur um tekjuöflun fyrir öllum þeim útgjaldatillögum sem hann flutti, og reyndar gott betur, því hann flutti tillögur um tekjuöflun til þess m. a. að mæta fyrirhuguðum hallarekstri ríkissjóðs í tíð núv. ríkisstj. Alþfl. hefur hér á þingi lagt fram tillögur um að leggja á stighækkandi eignarskattsauka á skattsvikinn verðbólgugróða stóreignafyrirtækja og stóreignamanna, sem mundi ná til lítils hluta framteljenda en er áætlað að mundi skila ríkissjóði um 2 milljörðum í auknar tekjur. Alþfl. hefur lýst hugmyndun hér á þingi og lagt fram, m. a. með tilstyrk fjmrn., upplýsingar um nauðsyn þess að þurrka út skattsvik í þessu þjóðfélagi með því að taka upp einfaldara og skilvirkara söluskattskerfi sem mundi skila ríkissjóði verulegum tekjuauka.  Tveir hv. þm. hafa vikið að þeirri spurningu, sem vefst svolítið fyrir þeim, hverjir eigi Ísland, hverjir eigi það nú með gögnum þess og gæðum. Frá því var skýrt nýlega í fréttum að borgarstjórn Reykjavíkur stæði í samningum um það að greiða af skattfé almennings, útsvari almennings 60 millj. kr. fyrir jörð hér í nágrenni Reykjavíkur sem skv. sömu upplýsingum var metin á 400 þús. kr. Það sem hér er verið að kaupa er auðvitað orkurétturinn og það skiptir engu máli í þessu samhengi hverjir áttu í hlut. Hverjir eiga Ísland? Hverjir eiga gögn þess og gæði? Hverjir eiga auðlindirnar? Það er spurning sem framsóknarmenn ættu að velta svolítið fyrir sér. Spurningin er kannske sérstaklega fróðleg um það hversu langt niður til þess í neðsta þessi eignarréttur nær. Höfuðborgin hefur vaxið og dafnað. Fólk hefur þar til orku nýtingu á jarðvarma. Eigendur þessa hvers, framsýnir menn, skynsamir fjáraflamenn, hafa ekki fjárfest í þeirri auðlind. Hún er óbreytt. Spurningin er hins vegar sú: Er það skynsamlegt, er það réttlætanlegt að krefjast þess af almenningi í Reykjavík, sem hefur gert þessa auðlind verðmæta vegna þéttbýlismyndunar hér, að hann reiði fram 60 millj. kr., sem kreistar eru undan blóðugum nöglum þess fólks sem fær borgaða hungurlús fyrir sín störf oft og tíðum, reiða það fram í sjóði til þriggja framsýnna fjáraflamanna fyrir afnotaréttinn af þessari auðlind? Það mætti líka spyrja hv. þm. að því, af því að honum er málið skylt og kært: Var það skynsamleg ráðstöfun hjá forsjármönnum orkumála og ráðherrum að verða við kröfum landeigenda norður í landi, vegna áforma ríkisins, þjóðarinnar, um virkjun Blöndu. að reiða fram af almannafé mörg hundruð milljónir kr. til þess að verða við því sem næst öllum kröfum svokallaðra landeigenda, með þeim afleiðingum að framleiðslukostnaðarverð orku frá Blöndu fullvirkjaðri mun þegar nú sýnilega verða 2–2.5 millidölum hærra en ella hefði orðið, en það gæti skipt sköpum um það hvort þessi orka verður seljanleg eða ekki, svo að ég tali nú ekki um hvort rétt hafi verið að verða við þeim kröfum, sem nutu eindregins stuðnings þm. Framsfl., að verðlauna menn, sem neituðu að hlíta reglugerð um upprekstur hrossa, með því að reiða fram almannafé til þess að greiða þeim fyrir það að verða við reglum? Þetta eru aðeins örfá dæmi af mörgum. Með þessu er ég að vísa til tillagna. sem þm. Alþfl. hafa flutt ár eftir ár. þing eftir þing. um það að í stjórnarskrá lýðveldisins verði því yfir lýst að auðlindir þjóðarinnar sameiginlegar, fallvötnin og jarðvarminn. verði skv. stjórnarskrá lýst alþjóðareign. Hér er ekki um að ræða nein þau verðmæti sem einkaaðilar hafa fjárfest í. Þetta eru náttúrlegar auðlindir landsins. Þær verða æ verðmætari eftir því sem fólki fjölgar og þéttbýli vex og það er auðvelt fyrir fjárplógsmenn hvers kyns að nýta sér þessar aðstæður. Það má svara spurningunni: Hverjir eiga Ísland? á þann máta að landinu, gögnum þess og gæðum. eignarréttinum er misskipt og sumir virðast hagnast bærilega á því ef einhverjar framfarir verða í þjóðfélaginu. Það má líka minna hv. þm. á það að niðurstaðan af stjórnarfari, sem hér hefur ríkt allt frá árinu 1971. undir forustu mestan part flokks hans, hefur leitt til þeirrar niðurstöðu að þjóðarframleiðsla Íslendinga, eða 65% af henni. er veðsett erlendum fjármagnseigendum og að næstu árin. kannske 10 árin eða svo, fara tveir fiskar af hverjum fjórum, sem sjómenn draga á land. í að standa undir afborgunum og vöxtum af þessari skuldsetningu þjóðarframleiðslunnar íslensku. Partur af svarinu er því líka sá, að í stjórnartíð Framsfl. hefur farið svo að þjóðarframleiðsla Íslendinga. lífskjör vinnandi fólks á Íslandi hafa verið veðsett erlendum fjármagnseigendum og kjör þess keyrð niður vegna óbærilegrar greiðslubyrði þessara skulda. sem reyndar skiluðu okkur ekki þeim arði sem menn gerðu sér vonir um. líka vegna misráðinna ákvarðana þess pólitíska hrossakaupa- og spillingarkerfis sem Framsfl. er sérstakur umboðsaðili fyrir í íslensku þjóðlífi.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því að hvorki formaður Alþfl. né varaformaður Alþfl. svo mikið sem reyndu að færa fram rök fyrir þeirri fullyrðingu sinni að þessi setning í grg. væri rétt. með leyfi hæstv. forseta: „Eins og fram hefur komið samþykktu bankaráð ríkisbankanna nýlega að greiða bankastjórum árlegan launaauka að upphæð 450 þús. kr. í stað bifreiðahlunninda.“ Það er einfaldlega vegna þess að þessi fullyrðing er ekki rétt. Samþykki bankaráðs Búnaðarbankans er ekki í samræmi við þessa fullyrðingu. Báðir þessir formenn Alþfl. hafa tekið til máls við þessar umr., báðir þessir formenn Alþfl. hafa vitnað í umr. sem hafa farið fram í bankaráði Búnaðarbankans og þóst vita hvað þar færi fram svo að augljóst er að þeir hafa fengið skýrslu um það sem þar á að hafa gerst. Það er út af fyrir sig fróðleg upplýsing fyrir aðra bankaráðsmenn í þeim banka. Ég vil líka segja að það er rangt að sú bókun sem þessir formenn Alþfl. vitnuðu til hafi verið gerð áður en samþykkt Búnaðarbankans varðandi þessi bifreiðahlunnindi var gerð. Það er rangt. Þvert á móti var þessi bókun gerð eftir að allir bankaráðsmenn höfðu komist að sameiginlegri niðurstöðu eftir ítarlegar umræður. Ég man eftir því að ég vakti athygli á því að það væri óvenjulegt að gera bókun um samþykkt sem aldrei hafði orðið. En það er komið í ljós núna að formenn Alþfl. sjá sér hag í því að vitna til þessarar bókunar eigi að síður og eru með dylgjur um að þessi bókun hafi verið gerð á öðrum tíma en hún var gerð. Þetta er mjög undarlegur málflutningur, ekki traustvekjandi og er síður en svo fallinn til þess að auka trúnað manna á meðal,þeirra sem fjallað hafa um þetta mál í Búnaðarbanka Íslands. Ég vil líka segja að það er rangt, eins og fram kemur af bókun Búnaðarbanka Íslands, að þar hafi verið samþykkt breytingartillaga við framkomna tillögu eða eitthvað í þá átt sem lögð var fram af fulltrúa Alþfl. í bankaráði Búnaðarbankans. Það er ekki rétt. Þvert á móti liggur fyrir að fulltrúi Alþfl. í þeim banka stóð að samþykktinni eins og aðrir bankaráðsmenn - og af hverju? Hver var skýringin á því að bankaráð Búnaðarbankans taldi sig knúið til þess að gera samþykki um þessi mál? Í gömlum lögum um Búnaðarbanka Íslands er kveðið á um það að kjör bankastjóra Búnaðarbankans skuli ekki vera betri en kjör bankastjóra Landsbankans. Frá þeim tíma hefur verið haldið þeirri hefð að bæta kjör bankastjóra Búnaðarbankans ekki umfram það sem tíðkast hefur í öðrum ríkisbönkum. Það liggur líka fyrir að allir bankaráðsmenn Búnaðarbankans voru sammála um að láta reyna á hvort það væri vilji viðskrh. að bankastjórar Búnaðarbankans sætu við annað borð en bankastjórar annarra ríkisbanka. Það var samdóma álit allra manna í bankaráði Búnaðarbankans að eðlilegt væri að fylgja þar eftir þeim kjörum sem annars staðar hefur orðið og það hefði líka orðið svo ef kjör bankastjóra í öðrum bönkum hefðu versnað, það er alveg ljóst. Það er þess vegna í fyrsta lagi afskaplega ómaklegt gagnvart bæði bankastjórum Búnaðarbankans og bankaráðsmönnum öllum, líka fulltrúa Alþfl., að halda því fram að ekki hafi verið svipaðar skoðanir á þessu máli í því bankaráði. Og ég vek athygli á því að eins og orð formanns Alþfl. féllu áðan um það sem átti að hafa gerst í bankaráði Búnaðarbankans verða þau undir engum kringumstæðum skilin öðruvísi en svo að þeir hafi fallist á þá bókun, sem bankaráðsmaður Alþfl. gerði, efnislega. Þeir fóru þeim orðum um þá bókun að ekki var hægt að skilja öðruvísi en svo að þeir væru sammála því sem í henni stæði. Þeir gerðu þessa bókun að sínum orðum og í því felst að sjálfsögðu viðurkenning þeirra á því að á það ætti að reyna að bankastjórar Búnaðarbankans sætu við sömu kjör og aðrir ríkisbankastjórar. Ég vil líka segja nokkur orð út af öðrum ummælum formanns Alþfl. þegar hann talar um það almennt að tiltekinn hópur manna hafi gerst brotlegur við skattalög. Nú vitum við öll sem á þingi sitjum að þessi formaður Alþfl. hefur ekki minnstu hugmynd um það hvernig skattaframtöl bankastjóra eru í fyrsta lagi. Hann hefur engar forsendur til að dæma hvernig bankastjórar ríkisbanka hafa á s. l. 15 árum talið fram sínar tekjur til skatts. Það er algerlega ljóst.  Ég get út af fyrir sig á það fallist að það er auðvitað umdeilanlegt hvernig launakjörum bankastjóra skuli háttað. Ég held þó að það hafi löngum verið viðurkennd skoðun að rétt sé að vissar stéttir manna séu vel launaðar borið saman við aðra þegna þjóðfélagsins, rausnarlega launaðar. Þar vil ég fyrst nefna hæstaréttardómara af þeirri einföldu ástæðu að menn vilja ekki að þeir þurfi að búa við fjárhagslega örðugleika til þess að þeir geti verið sem sjálfstæðastir í sínu einkalífi gagnvart þeim dómum sem þeir þurfa að kveða upp. Við vitum líka að það ríður á miklu að þeir menn sem eru bankastjórar stærstu viðskiptabanka landsins séu fjárhagslega sjálfstæðir. Það liggur alveg ljóst fyrir að hver einasti alþm. hlýtur að taka undir þá skoðun. Við vitum líka að þessir menn hafa ekki heimild til að sitja í stjórn fyrirtækja eða til þess að reka önnur störf með sínu bankastjórastarfi. Við vitum enn fremur að þessir menn fá ekki sérstakar greiðslur fyrir yfirvinnu eða annað þvíumlíkt. Þau laun sem þeim eru ákveðin eru þess vegna endanleg. Í ljósi þess er afskaplega einfalt að halda því fram að þeir dragi til sín of miklar tekjur. Þeir menn sem slíku halda fram eru ekki að velta því fyrir sér hvert vinnuálagið sé og þeir taka ekki samanburð af ýmsum öðrum stéttum, af ýmsum öðrum þeim mönnum sem fá sérstaka þóknun fyrir eftirvinnu, næturvinnu eða annað þvílíkt. Þegar Kjaradómur ákveður laun hæstaréttardómara tekur hann að sjálfsögðu tillit til þeirra almennu launakjara sem þessi stétt manna hefur. Hið sama gildir að sjálfsögðu þegar mánaðarlaun bankastjóra eru ákveðin. Þau eru lægri en ella vegna þeirra hlunninda sem bankastjórar hafa haft, m. a. vegna þessara bifreiðahlunninda. Með þessum orðum mínum er ég ekki að halda því fram að ég vilji hafa þennan hátt á, síður en svo. En ég minni aftur á að það er svo í lögum um Búnaðarbanka Íslands að kjörum bankastjóra verður ekki breytt án atbeina viðskrh., án atbeina landbrh. áður, og ég get ekki séð að bankaráð Búnaðarbankans hafi aðhafst neitt það í þessu máli sem getur talist ámælisvert, hefur ekki haft frumkvæði að neinu því sem hægt er að segja að séu bætt kjör bankastjóra Búnaðarbankans umfram það sem tíðkast hjá öðrum bönkum. Það kom líka fram í máli formanna Alþfl. að þeir voru á allt öðrum skóm í sínum seinni ræðum og voru miklu mýkri í tóninum gagnvart þessum banka en áður, en ég vek líka athygli á hinu, að þeir voru hvorugur maður til þess að taka aftur þau ummæli að vísitölutenging launaaukans hefði verið í þrem bönkum sem eftir því sem ég veit best er ekki rétt.

Rangt hjá þér.

Það er ekki rétt.

Það er ekki rétt.

Það er rétt.

Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, formaður Alþfl., vitnaði áðan í ræðu sinni í samþykkt Seðlabankans, en sagði um leið í ræðustólnum að hann hefði aldrei lesið hana. Það er nóg um það. En ég ítreka það sem ég sagði áðan: Bókun fulltrúa Alþfl. í bankaráði Búnaðarbankans var gerð eftir að samþykkt allra bankaráðsmanna lá fyrir. Það var enginn ágreiningur í bankaráði Búnaðarbankans um þetta mál og einhverjar skoðanir formanns Alþfl. á því hvernig umræður féllu í bankaráði Búnaðarbankans um þetta mál eru auðvitað léttvægar, óviðkomandi og að engu hafandi. Ég fullyrði að fulltrúi Alþfl. í bankaráði Búnaðarbankans fór ekki að segja neitt það við formenn Alþfl. sem gerst hafi þar innan dyra sem ekki hefur við rök að styðjast. Ég fullyrði það. En það er billegt að koma hér upp og flytja langar ræður um atburði sem hvergi eru skráðir og gerðust þar sem þetta fólk var ekki viðstatt. Það er billegt. Það eru dylgjur af versta tagi. En það voru fleiri en bankastjórar sem höfðu bifreiðahlunnindi skv. þeirri reglugerð sem margsinnis hefur verið vitnað til. Ég skal ekki fara nánar út í það að þessu sinni, en auðvitað má halda þeirri umræðu áfram. Ég skal ekki í löngu máli blanda mér inn í þá miklu drauma sem formaður Alþfl. hefur um betra Ísland, annað Ísland og hvernig hann ætlar að koma við réttlátari skattalöggjöf hér á landi. Hann talar mikið um sínar miklu tillögur t. d. um eignarskatt. Og ég spyr þá á móti: Hann segir að eins og hann hugsar eignarskattinn muni hann bitna á mjög fáum mönnum, en hins vegar muni hann gefa í aðra hönd - var það 1 eða 2 milljarðar?

Einn á ári.

Einn milljarður á ári. Þá spyr ég formann Alþfl., úr því að hann býr yfir þessu patenti: Hvað dvelur þá orminn langa? Af hverju leggur þá ekki formaður Alþfl. fram frv. til l. um breytingu á eignarskatti í þessa veru? Af hverju kemur hann ekki með frv.? Það hefur aldrei verið svo á hinu háa Alþingi að skattalögum hafi verið breytt með almennri þáltill. Hins vegar vitum við að þáltill. hafa oft verið fluttar til þess að slá ryki í augu fólks. Ég skora á formann Alþfl., úr því að hann hefur fundið lausnina, lykilorðið í skattamálunum, að leggja fram frv. til þess að við hinir getum séð að þessar fullyrðingar hans hafi við rök að styðjast, til þess að við getum tekið mark á honum og til þess að hann eigi skilið allan þann mikla trúnað sem hans flokkur hefur sýnt honum. Hvar er frv.? Af hverju er það ekki flutt? Af hverju flytur ekki þessi hv. þm. frv. um allar þessar miklu breytingar á skattalögum? Hvar er frv. um það að leggja söluskattinn á matvörur? Af hverju er það ekki flutt? Af hverju er ekki flutt frv. um það að leggja söluskatt á þjónustu barnaheimila? Af hverju er ekki flutt frv. um að leggja söluskatt á útflutningsatvinnuvegina? Hvernig eru þessi mál hugsuð af formanni Alþfl.? Ætli það komi ekki í ljós þegar grannt er skoðað að ekkert er hugsað til botns, að um leið og hann horfir á frv. fyrir framan sig, sem hann hefur reynt að rissa upp, sjái hann að þetta er froða, þetta er reykur, þetta hefur ekki við rök að styðjast. Ég skal með mikilli ánægju aðstoða formann Alþfl. við að fá afnot af tölvu Háskólans til þess að hann geti náð 1 eða 2 milljörðum kr. af landslýðnum án þess að neinn finni fyrir því nema fáir. Það hlýtur að vera þess virði. Það hlýtur að borga sig úr því að þetta ríka fólk er til sem getur borgað þetta eins og ekkert, nokkrir einstaklingar, einn milljarð á ári. Það hlýtur að mega kosta einhverju til, einhverri fyrirhöfn. En ætli staðreyndin sé ekki sú að þarna er talað án þess að menn gái að sér og hugsi það sem viti gegnir. Ég hef einhvern veginn þá hugsun í bakþankanum. Hv. þm. afbað sér mín ráð um það hvernig ætti að stjórna innri málum Alþfl. Ekki ætla ég að reyna að leggja honum til ráðin. Það sem ég spurði um var þessi siðfræðilega spurning. Ef fulltrúi Alþfl. í bankaráði hefur unnið sér það til óhelgi með afstöðu sinni að dugi til þess að þingflokkur Alþfl. skorar á hann að segja sig úr bankaráðinu og hann hlífist við, hann hefur það að engu, hver er þá virðing Alþfl. fyrir sjálfum sér ef hann lætur við það eitt sitja? Það er þessi móralska spurning sem við erum að velta fyrir okkur. Okkur er alveg hjartanlega sama þó að þessi maður sé áfram í Alþfl., nákvæmlega sama þó að allir þessir bankaráðsmenn séu áfram í Alþfl., það skiptir okkur engu máli. Það er þessi móralska spurning sem leitar á menn af því að sá sem gerði kröfuna þykist vera samviska þjóðarinnar. Það er málið. Ég vil að síðustu, herra forseti, vekja athygli á því að í þeirri ríkisstjórn, sem setti þá reglugerð sem hér hefur mest verið fjallað um, ríkti mikil samheldni. Og ég er ekki í minnsta vafa um að þeir tveir fyrrv. formenn Alþfl. sem sátu í þeirri ríkisstjórn. Gylfi Þ. Gíslason og Emil Jónsson, hafi verið fullkomlega sammála og sáttir við þá reglugerð sem fjmrh. gaf út á þeim tíma. Ég er líka sannfærður um það, herra forseti, að fjmrh. Alþfl. sem síðar sat. Sighvatur Björgvinsson, hafi verið fullkomlega sáttur við þessa sömu reglugerð og þeir aðrir þm. Alþfl. sem þá sátu í ríkisstjórn og er kannske auðvelt að fletta því upp. Síðast en ekki síst er ég þess fullviss að sá landbrh. Alþfl. sem á sínum tíma var yfirmaður Búnaðarbankans hafði ekkert við það að athuga að Búnaðarbankinn á þeim tíma fylgdi landsins lögum. Þetta allt vil ég og tel nauðsynlegt að fram komi. En ég hlýt að síðustu að víta þetta: Í fyrsta lagi að hv. þm. skuli vitna til ummæla bankaráðsmanns sem ekki á kost á því að skýra sín sjónarmið hér á Alþingi og verður að láta duga ónákvæma og ranga frásögn af ræðu hans. Í öðru lagi hlýt ég að víta það að þessi formaður Alþfl. skuli hafa uppi margs konar dylgjur um ætluð lagabrot manna. ætluð lagabrot af ýmsum toga án þess að vera maður til þess í eitt einasta skipti að færa rök fyrir sínu máli. Í þriðja lagi hlýt ég að víta það að tveir formenn Alþfl. skuli með frumvarpsflutningi sínum hér láta fylgja grg. sem er efnislega röng og á ekki við rök að styðjast. Og í fjórða lagi víti ég að formaðurinn skuli lýsa því yfir í ræðustól að lögbrot felist í samþykkt sem hann sjálfur segist aldrei hafa lesið.



Herra forseti. Aths. mín er þessi: Hv. þm. Halldór Blöndal segir að þessi setning úr grg. sem ég nú vitna til, „Eins og fram hefur komið samþykktu bankaráð ríkisbankanna nýlega að greiða bankastjórum árlegan launaauka að upphæð 450 þús. kr. í stað bifreiðahlunninda,“ sé röng. Ég fullyrði aftur á móti að þessi setning standist og sé rétt. Þessi samþykki var fyrst lögð fram í bankaráði Landsbanka Íslands 28. des. og, eftir því sem mér er tjáð, á sama tíma í bankaráði Seðlabankans. Þessi ályktun var birt í blöðum þó að ég hafi hana ekki undir höndum. Að því er varðar Útvegsbanka Íslands fer ekkert á milli mála um að þessi ályktun var samþykkt, nákvæmlega þessi. Spurningin er eingöngu um atburðarás í Búnaðarbanka Íslands. Mínar upplýsingar eru þær að þar hafi verið lögð fram á bankaráðsfundi nákvæmlega sama ályktunin og lögð var fram í bankaráði Landsbankans. Henni var síðan breytt. Fyrir liggur í bókum Búnaðarbankaráðs bókun frá fulltrúa Alþfl. þar sem hann gerir aths. við þessa samþykki. Aths. eru tvær: Í fyrsta lagi að ákvæðið um vísitölutryggingu skv. lánskjaravísitölu sé brot á lögum. Hin síðari var að úr því að bankaráð hinna bankanna hefðu samþykki þennan kaupauka í þessu formi treysti bankaráðsmaðurinn sér ekki til þess að greiða atkv. gegn því að kjör bankastjóra Búnaðarbankans skyldu vera hin sömu og í öðrum ríkisbönkum. Hitt treysti ég mér ekki til þess að fullyrða um nákvæmlega, í hvaða tímaröð eða á hvaða stundu þessi bókun var lögð fram. En bókunin felur það í sér að samþykktin var gerð. Skv. þessu er það rétt, sem hér stendur, að í bankaráðum ríkisbankanna var samþykki gerð um þennan launaauka og þessa viðmiðun, 450 þús. kr. Hitt er annað mál hvort þessi ályktun fékk einhvern tíma staðfestingu, hvort hún var borin undir eða leitað staðfestingar ráðh. Um það höfum við ekki fullyrt, enda málið með þeim hætti að þegar það er upplýst í fjölmiðlum varð mikið írafár. Viðskrh. snéri sér til bankaráðanna og bað um frestun. Þau hafa áreiðanlega öll orðið við því. Ég minnist frásagna úr blöðum af því að því er varðar Búnaðarbanka að þar komu fram hugmyndir um að bankaráð Búnaðarbankans væri með tillögur í mótun um að færa þessi mál aftur í sitt fyrra horf.

Þetta er rangt eins og annað.

Í seinni setningunni, herra forseti, segir: „Þrjú af fjórum bankaráðum ríkisbankanna ákváðu einnig vísitölubindingu launaaukans sem þó er andstæð lögum.“ Þessi setning er rétt.

Hún er röng.

Þessi ályktun var gerð í bankaráði Útvegsbankans. Fullyrðingar um að vísitölubindingin sé ekki brot á lögum er skoðun sem menn mega hafa mín vegna. Orðalagi á þessu var breytt síðar, en þó er staðfest að hún fól í sér vísitölubindingu. Digurbarkaleg ummæli hv. þm. Halldórs Blöndals um að hér sé farið rangt með eru því ósannað mál. Ég hef ekki tíma til þess, herra forseti, að víkja að öðrum efnisatriðum. Ég er hér eingöngu til þess að svara fullyrðingum hv. þm. um að hér sé farið með rangt mál. Aðrar pólitískar ábendingar hans get ég látið bíða betri tíma.



Herra forseti. Ég vék að því áðan að það hefði verið svo í lögum um Búnaðarbanka Íslands að launakjör bankastjóra hans skyldu ekki vera betri en launakjör bankastjóra Landsbankans. Í samræmi við þessi lög og þá hefð sem þessi lög mótuðu var að sjálfsögðu eðlilegt að formaður bankaráðs Búnaðarbankans legði fram til umræðu í bankaráði Búnaðarbankans þá samþykkt sem gerð hafði verið í bankaráði Landsbankans. Það var að sjálfsögðu eðlilegt. Og það er jafneðlilegt að bankaráðsmenn skiptist á skoðunum um hvað eina sem snertir bankann eins og er gert á þingflokksfundum hér. Ég vil aðeins segja það aftur, herra forseti, að ég harma það þegar formenn Alþfl. eru að draga hér inn í umr. einhverjar fullyrðingar hafðar eftir bankaráðsmanni Alþfl. í Búnaðarbanka Íslands sem við hinir bankaráðsmennirnir trúum ekki að hann hafi látið sér um munn fara á þann hátt sem hér hefur verið lýst. En að sjálfsögðu hlaut sú spurning að vakna í bankaráði Búnaðarbankans hvort við ættum að leggja til að þessum bifreiðahlunnindum yrði breytt eins og gert var í hinum ríkisbönkunum. Herra forseti. Það er gefið hér í skyn með þeirri setningu sem ég vísaði til áðan að sá væri vilji og sé vilji bankaráðs Búnaðarbankans að þau hlunnindi sem hér eru rakin, 450 þús. kr. á ári, renni til bankastjóra Búnaðarbanka Íslands. Þetta er rangt. Það liggur fyrir í bankaráði Búnaðarbankans í fyrsta lagi að bankastjórar Búnaðarbankans hafa afþakkað hlunnindi af þessu tagi og í öðru lagi liggur það fyrir að bankaráðið mun ekki fara fram á að slík hlunnindi verði þeim greidd.