Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Unnur Kristjánsdóttir) Hæstv. forseti. Tillagan sem ég ætla að mæla fyrir er till. til þál. um úrbætur í atvinnumálum kvenna og hún hljóðar svona: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa fjögurra manna nefnd til að gera tillögur til úrbóta á atvinnumöguleikum og starfsskilyrðum þeirra kvenna sem vinna við iðnað, landbúnað og sjávarútveg á landsbyggðinni. Félmrh. skipi formann nefndarinnar en sjútvrh., iðnrh. og landbrh. skipi einn nefndarmann hver. Nefndin starfi á vegum félmrn. og skal skila áliti eigi síðar en 1. júní nk.`` Fólksfækkun á landsbyggðinni á sér áratuga sögu, margvíslegar ástæður og hefur valdið áhyggjum lengi. Þó að ýmislegt hafi verið gert til að stöðva þessa þróun hefur það ekki tekist. Athygli vert er að á síðustu árum hefur fólksflóttinn af landsbyggðinni fengið á sig nýja mynd. Það eru fleiri konur en karlmenn sem flytja þaðan. Svo er komið að konur eru um 2000 færri en karlar utan þéttbýlissvæðisins á suðvesturhorni landsins. Á Austurlandi einu eru konur 600 færri en karlmenn og í mörgum sveitum er hlutfallið 60 karlar á móti 40 konum. Og hverjar eru ástæðurnar? Í einangruðum sveitum hafa konur víða enga möguleika á starfi utan bús. Í sveitum í grennd við þéttbýli býðst íhlaupavinna í frystihúsi, rækjuvinnslu og sláturhúsinu. Í sjávarplássum eru það störfin í fiskvinnslunni sem kalla á konur og þá nær eingöngu störf ófaglærðra við snyrtingu og pökkun. Á undanförnum árum hafa hundruð kvenna á landsbyggðinni starfað í ullariðnaði og í einhverjum mæli hafa þær stjórnað og átt saumastofurnar sjálfar. Margar þessar konur eru atvinnulausar í dag og fátt sem bendir til annars en að fleiri verði það. Stundum hefur verið sagt að ekki ætti að syrgja illa launuð störf saumakvenna, en á hitt ber að líta að margar þeirra eru af léttasta skeiði og skiptir meira máli að hafa starf sem þær ráða vel við en há laun. Og eitt er víst að enn hefur ekkert komið í staðinn og útkoman orðið fábreyttari starfsmöguleikar kvenna á landsbyggðinni. Hátt hlutfall kvenna meðal þeirra sem vinna störf ófaglærðra í frumvinnslunni hefur ekki breyst þó að konur hafi sótt í sig veðrið á fjöldamörgum sviðum. Konum hefur ekki fjölgað í stjórnunarstörfum innan þessara greina né í betur launuðum störfum tengdum þeim. Þetta geta konur ekki sætt sig við og flytja því til staða sem bjóða þeim betri aðstæður. Og hvað er þá langt í að karlarnir fari sömu leið? Flótti kvenna af landsbyggðinni er ekkert séríslenskt. Frændur okkar í Noregi og Svíþjóð þekkja þetta líka og reyna með ýmsu móti að hafa áhrif á þessa óheillaþróun. Ég bendi á að í greinargerð hv. varaþingmanns Unnar Stefánsdóttur með till. til þál. á þskj. 96 er að finna ítarlegar upplýsingar um stöðu kvenna í sveitum og er þar bent á að Svíar og Norðmenn eru að gera átak til að breyta ástandinu. Ég lýsi fullum stuðningi við tillögu Unnar Stefánsdóttur o.fl., en bæti við að þetta vandamál á ekki síður við um sjávarplássin og frumvinnsluna almennt. Í nyrstu byggðum Noregs hefur konum fækkað mikið undanfarin ár. Þar hefur fiskvinnsla og útgerð staðið höllum fæti. Nýlega var hrint af stað verkefni þar sem hópur kvenna lærði notkun tölva í fiskvinnslu og fiskvinnu. Að náminu loknu eiga þær að gegna því lykilhlutverki að koma á notkun á nútímatækni og aðferðum sem talið er að geti breytt miklu um ört versnandi hag sjávarútvegs á þessum svæðum og kannski ættum við að gera það þá líka hér. Í Noregi hefur líka á undanförnum árum verið gert átak til að auka þátttöku kvenna í hefðbundnum karlastörfum svo sem á bifreiðaverkstæðum, í flutningagreinum og í sjómennsku með góðum árangri. Hæstv. forseti. Í greinargerð með tillögunni er bent á að ýmsar aðgerðir til að hvetja konur til atvinnulegs sjálfstæðis og meiri framtakssemi hafi gefist vel. En betur má ef duga skal. Það er sorgleg staðreynd í jafnréttisumræðu og baráttu síðustu ára að staða og kjör þess stóra hóps kvenna sem vinnur í frystihúsum og iðnfyrirtækjum hefur sáralítið breyst og staða sveitakvenna líklega versnað. Er hægt að finna leiðir til úrbóta? Þessi tillaga er flutt til að fá svör við því. Að lokum legg ég til að tillögunni verði vísað til félmn. og síðari umræðu.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Nú er klukkan orðin tvö að nóttu og ég hefði haldið að nóg væri messað. Ég vil mælast til þess í fullri vinsemd við hæstv. forseta að hér verði látið staðar numið. Ég sætti mig illa við að það verði haldið áfram umræðunni um það dagskrármál sem nú hefur verið kynnt, 2. málið á dagskránni, bætt samkeppnisstaða innlends skipaiðnaðar. Fyrrv. iðnrh., hv. þm. Friðrik Sophusson, gerði athugasemdir við málsmeðferðina í dag og hann hefur ekki átt þess kost að vera á fundi núna síðustu klukkutímana. Ég fer sem sagt þess vinsamlegast á leit við hæstv. forseta að hann fresti umræðu um þetta mál og raunar taki ekki fleiri mál fyrir og slíti fundi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að stjórnarandstaðan hefur haldið hér uppi umræðum í allan dag. Klukkan er nú tvö að nóttu. Nú er komið mál til fyrir forseta að fá að halda dagskrá og hér verður haldið áfram svo lengi sem forseti heldur kröftum.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég vil gera athugasemdir við það ef hér á að halda áfram þingfundi. Ég vil í fyrsta lagi minna á að hér var settur fundur áðan, nýr fundur, og þá án þess að það væri farið að þingsköpum því það var ekki nægur meiri hluti inni í salnum til að hægt væri að setja fundinn. Ég geri athugasemd við það og óska eftir að þessum fundi verði slitið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil upplýsa hv. þm. að fundur var settur fullkomlega að þingsköpum.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. 2. þm. Reykn. að það er í hæsta máta óeðlilegt að taka nú fyrir svo mikilvægt dagskrármál sem samkeppnisstaða íslensks skipasmíðaiðnaðar er. Það er að vísu rétt að í dag hafa verið langar og strangar umræður, en það er ekki við stjórnarandstöðuna eina þar um að sakast. Fjölmargir þingmenn stjórnarliða hafa tekið þátt í þessum umræðum. Það er kannski ekki málið heldur það að ég tel að það dagskrármál sem hæstv. forseti hefur fyrirhugað að taka fyrir hér í framhaldi sé of mikilvægt til þess að við förum að ræða það nú kl. rúmlega tvö að nóttu til þegar fjölmargir þingmenn, sem áreiðanlega hefðu töluvert um þetta mál að segja, eru ekki viðstaddir. Ég vil því í fullri vinsemd mælast til þess, hæstv. forseti, að við fáum þessu máli frestað þar til við getum tekið það á dagskrá þannig að við getum rætt þetta mikilvæga mál málefnalega og að viðstöddum þeim þingmönnum sem hafa áreiðanlega mikið um þetta mál að segja.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil upplýsa hv. þm. að það eru tveir á mælendaskrá, annar er hann sjálfur og hinn er fyrrv. iðnrh. Ég vil einnig minna þingmanninn á að það var m.a. hann sem bað um þessa utandagskrárumræðu í dag. Ég vil jafnframt upplýsa hv. þingheim um að hér verða ekki fundir milli jóla og nýárs hvað sem raular og tautar þannig að hér verður áfram haldið svo að hægt verði að halda dagskrá samkvæmt verkáætlun þeirri sem fram hefur verið sett.

Kristín Halldórsdóttir Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins svo að það sé ljóst láta í ljós ósk fyrir hönd þingflokks Kvennalistans um það að hæstv. forseti taki tillit til tilmæla okkar. Kvennalistinn tekur undir þær óskir sem hér hafa komið fram og það er ekki síst með tilliti til starfsfólks þingsins. Ég held að það sé óráð að taka upp næturfundi nú. Það er hætt við því að tilefni gefist til þess þegar dregur nær jólum, ekki síst ef það er einlægur ásetningur hæstv. forseta að ekki verði neitt þing á milli jóla og nýárs. Ég vildi aðeins að þetta kæmi fram og óska eindregið eftir því að umræðu verði frestað og fundi slitið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti skal að þessu sinni verða við þessum tilmælum. En það er auðvitað ljóst að það er ekkert til fyrirstöðu að ljúka þessu máli. Það er aðeins einn hv. þm. fjarverandi sem beðið hafði um orðið. Það er ljóst að menn vilja ekki lengur sitja þennan fund og verður honum því slitið, en af þessu mun nokkur lærdómur verða dreginn nú á næstu vikum.