Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSt): Mér hafa borizt svo hljóðandi skrifl. nál.: [Sjá þskj. 273 og 274.] Enn fremur hafa mér borizt í tvennu lagi skrifl. brtt. frá hv. 4. landsk., og eru þær á þessa leið: [Sjá þskj. 275 og 276.] Loks er brtt. á þskj. 272 frá hv. 1. þm. N-M., sem nú er verið að útbýta hér í d. Þegar hafa verið leyfð afbrigði um, að málið sjálft megi koma fyrir, en auk þess þarf afbrigði um öll þau þskj., sem ég hef nú greint, svo að þau geti komið til meðferðar.



Herra forseti. Þetta frv. hefur mikið verið rætt í gær og dag í þessu húsi og nú seinast var það til 1. umr. í þessari hv. d., og skal ég ekki vera um það margorður. Ég vil aðeins taka það fram frá meiri hl. fjhn., að þrír nm., hv. 1. þm. Eyf., hæstv. forseti þessarar d., hv. 7. 1andsk. þm. og ég, höfum mælt með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Hv. 1. þm. Eyf., hæstv. forseti, og ég vorum s.l. nótt á fundi með hæstv. ríkisstj. og hv. fjhn. Nd. og unnum með þeim að brtt., sem hv. fjhn. Nd. lagði fram, og var okkar samþykkis þá leitað, og töldum við okkur geta fallizt á þær brtt., og þar sem þær náðu samþykki hv. Nd., sjáum við ekki ástæðu til að gera frekari breyt. á frv. Hv. 7. landsk. þm. hafði einnig fylgzt með málinu, áður en það kom fram. Við teljum, að með þessu frv. sé að mjög verulegu leyti hlaupið undir bagga með útveginum. Að vísu lít ég svo á, að þetta sé enginn alverkandi lífselexír, en ef skilningur góður er á þeirri hjálp, sem hér er látin í té, og menn trúa því, að komast megi fram úr erfiðleikunum, þá geri ég mér góðar vonir um, að frv. verði til allmikils gagns fyrir sjávarútveginn. Ég trúi því ekki, að útvegsmenn haldi því fram í alvöru, að ráðizt verði í verkföll, heldur reyni þeir allt hvað má til að yfirstíga erfiðleikana, vitandi það, að ríkisstj. er öll af vilja gerð að haga svo málum, að sem bezt megi verða fyrir þá, sem njóta eiga aðstoðarinnar, og vonandi er, að guð hjálpi þeim, sem hjálpar sér sjálfur, og vænti ég þess, að þetta frv. verði til nokkurs gagns. Fram komnar brtt. mun ég ekki fara út í að ræða að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef nú í nál., sem þegar hefur verið lesið hér í hv. d., tekið fram mína afstöðu til málsins, og málið hefur nú verið mikið rætt í báðum þd., svo að lítil þörf er að bæta þar miklu við. Þetta er síðasti áfanginn í viðureign hæstv. ríkisstj. við dýrtíðina, en langstærsta stefnumál hæstv. ríkisstj., sem sett var fram af miklum bægslagangi, var að vinna bug á verðbólgu og dýrtíð. Síðan hefur það skeð, að tollar hafa hækkað meira en dæmi eru til, eða um 50 millj. kr. á ári. Um sama leyti í fyrra lagði hæstv. ríkisstj. fram frv. um nýjar álögur á almenning, jafnframt því að kaupgjaldsvísitalan var bundin í 300 stigum, og nú er lagt fram nýtt frv. um nýjar álögur, sem nema yfir 30 millj. kr. Enn fremur er von á frv. um að margfalda benzínskattinn, og sömuleiðis á að hækka innlendar tollvörutegundir. Þessar hækkanir nema að líkindum milli 10 og 20 millj. kr., eða hækkanirnar alls 40–50 millj. kr. Á tveim árum hafa því nýjar álögur á almenning komizt upp í um 100 millj. kr. Á sama tíma er kaup lækkað með lögfestingu vísitölunnar. Vinnubrögð ríkisstj. einkennast af blygðunarleysi og belgingi, og það sama er um ræður sumra hæstv. ráðh. að segja. Þetta var þó ekki einkenni á ræðu hæstv. fjmrh., því að hann var tiltölulega hógvær í sinni ræðu. Í upphafi 1. gr. dýrtíðarlaganna, sem hæstv. ríkisstj. bar fram í fyrra, er sagt, að þau séu fram borin til að vinna bug á dýrtíð og verðbólgu, og sýndi ég fram á þá, það sem lá í augum uppi, að frv. mundi ekki verða til þess, heldur til þess að auka dýrtíðina í landinu, svo sem komið hefur á daginn. Dýrtíðin hefur sem sagt stöðugt aukizt og kaupmáttur launanna þorrið. Raunverulega ætti vísitalan að vera á fimmta hundrað stig. Þetta er að vísu álitamál, en tveir hagfræðingar, sem athuguðu þetta, komust að þeirri niðurstöðu, að vísitalan ætti að vera 405 stig, og er þá ekki tekið tillit til svartamarkaðsverðs, en svartur markaður er nú sívaxandi þáttur í okkar þjóðlífi. Þessi aukna dýrtíð er til komin fyrir beinar aðgerðir hæstv. ríkisstj. og stafar af auknum tollum og gjöldum og vöruskorti. Kauplækkanir af þessum sökum hafa orðið slíkar, að verkalýðsfélögin hafa neyðzt til að knýja fram grunnkaupshækkanir. Þó hefur þeim ekki tekizt að halda í horfinu. En verkföllin, sem af þessu hefur leitt, hafa kostað þjóðina ótaldar milljónir. Það er sama, hvernig hæstv. ríkisstj. rembist, þessu verður ekki mótmælt, og það er sama, þótt hún rífi sig um vonzku kommúnista. Það er engin afsökun fyrir hana. Kem ég þá að síðasta þætti í viðureign ríkisstj. við dýrtíðina, en það er það frv., sem hér er til umr. Þar er haldið áfram á sömu braut. Allar gömlu álögurnar endurnýjaðar og nýjum bætt við. Mér telst svo til, að nýjar álögur nemi samtals yfir 30 millj. kr., ef maður heldur sér við áætlun stj. Söluskatturinn hækkar um helming, eða um 17 millj. kr., en aðrar álögur í frv., eins og það er nú, nema samtals um 14 millj. kr. En í raun og veru hækkar söluskatturinn um meira en helming, enda þótt tekjur af honum séu ekki áætlaðar meiri en tvöfaldar tekjur s.l. árs. Þá eru þær greinar, sem um hann fjalla, torskildar og illa samdar, það vantaði t.d. í þær heilar setningar. Nú er sagt, að á leiðinni sé frv. um margföldun á benzínskatti og nemi hækkunin 10 millj. kr. eða meira. Alls verða þetta því 40–50 millj. kr., haldi maður sér við áætlun stj. Allt eru þetta nær eingöngu álögur á neyzlu, og dýrtíðin vex því að sama skapl. Söluskatturinn leggst á flestar neyzluvörur almennings, kvikmyndaskatturinn á þá, er sækja kvikmyndahúsin, en það er sem kunnugt er ein helzta dægrastytting almennings, og ef það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að á næsta ári verði fluttir inn jeppar og bifreiðar til atvinnubílstjóra, sem ég að vísu dreg í efa vegna undanfarandi reynslu, þá kemur skatturinn á þessi farartæki líka fram í hækkuðum fargjöldum og hvað jeppa snertir í þungum skatti á bændur, sem notaður verður sem röksemd fyrir hækkuðu verði á landbúnaðarafurðum, en það leiðir svo aftur af sér aukna þörf á niðurgreiðslum. Þessi skattur var lækkaður í Nd. samkvæmt kröfu Framsfl., en hann hlýtur að hafa áhrif á búrekstur bænda, sérstaklega þegar ráðgerð er stórhækkun á benzínskattinum. Um skattinn á rafmagnstæki til heimilisnotkunar er hið sama að segja, hann lendir einnig á almenningi. Skatturinn á utanferðir lendir ekki fyrst og fremst á ríku fólki, því að margt af því sleppur a.m.k. að verulegu leyti, þar sem það á gjaldeyri erlendis og fær bara gjaldeyri til málamynda. Ríkisstj., er ætlaði að vinna bug á dýrtíðinni, hefur unnið að því í tvö ár að auka hana. Í tvö ár hefur stj. flutt frv. um dýrtíðarráðstafanir, og það er rétt, það hafa verið frv. um dýrtíðarráðstafanir, en ekki til þess að draga úr dýrtíðinni, heldur til þess að auka hana. Réttnefni hefði verið frv. til l. um aukningu dýrtíðar o.s.frv. Ef þetta frv. er samþ., mun dýrtíðaraldan rísa enn á ný og kaupmáttur launanna þverra, svo að ekki verður hægt að framfleyta venjulegri fjölskyldu með venjulegri dagvinnu allt árið. Það hlýtur þá að því að draga, að verkamenn rísi upp til varnar. Þeir eiga einskis annars kost, ef þeir eiga að geta framfleytt heimilum sínum, og þó að stj. þykist eiga meiri hl. í Alþýðusambandinu, eiga verkamenn samt nóg afl til þess. - Því er haldið fram, að þetta frv. sé fram borið til þess að tryggja rekstur bátaútgerðarinnar og til þess að greiða niður landbúnaðarafurðir. Eins og hv. 6. landsk. hefur sýnt fram á, hafa sum blöð jafnvel haldið því fram, að allar 70 millj., sem renna skulu í dýrtíðarsjóð, eigi að fara til útgerðarinnar. Slíkt er náttúrlega fjarstæða, sem ekki tekur að ræða. Ef frv. er athugað nánar, lítur út fyrir, að það dugi ekki til þess að tryggja rekstur bátaútvegsins. Útgerðarmenn segjast ekki geta farið af stað, nema þeir fái 70 aura verð fyrir hvert kg. af fiski, það sé það lægsta, sem hugsanlegt sé. Það eru því beinlínis horfur á því, að útgerðin stöðvist, og ef farið hefði verið að ráðum stj. óbreyttum, þá hefði hún stöðvazt. Samtök hraðfrystihúsaeigenda og útgerðarmanna hafa sagt, að þau muni beita sér fyrir stöðvun, og þess vegna voru gerðar breyt. á frv. að ráði ríkisstj., og það eru vissulega hennar handbrögð á breyt. Stj. var heimilað að verja allt að 5 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða á þann hátt, sem henni sýndist, án þess að nokkrar frekari reglur væru um það settar. Nú hefur verið lesið hér bréf af hv. þm. Barð., þar sem útgerðarmenn lýsa því enn yfir, að þeir muni ekki geta rekið báta sína, ef ekki verði gerðar frekari ráðstafanir en þær, sem felast í frv. Frv. nær því ekki þeim tilgangi að koma í veg fyrir það, að útgerðin stöðvist. Auk þess hafa verið færð rök fyrir því, að skuldaskilakafli frv. nær ekki þeim tilgangi að verða aðstoð fyrir bátaútveginn, heldur munu ákvæði hans valda miklum truflunum í rekstri útvegsins. Þegar nánar er að gáð, sést líka, að það er blekking ein, að skattar þeir, sem frv. gerir ráð fyrir, séu lagðir á til þess að standa undir ábyrgðarverði bátafisksins og til þess að greiða niður landbúnaðarafurðir. Gert er ráð fyrir því, að ríkissjóður þurfi ekki að greiða vegna fiskábyrgðarinnar á þessu ári nema helming þess, sem greitt var í fyrra. En nú er bætt við í þessu frv. nýjum álögum, sem nema yfir 30 millj. kr. Það koma þá 40 millj. kr. á landbúnaðarafurðirnar, þótt því hafi verið lýst yfir, að engar útflutningsuppbætur verði greiddar á kjöt. Það sjá allir, að þetta er fjarstæða, enda auðséð á grg. að þetta er ekki meiningin. Þar er gert ráð fyrir 10 millj. kr. hækkun til þessara hluta, 70 millj. í stað 60 millj., og er sú áætlun hærri, en ástæða er til. AF þessu sést, að það eru tylliástæður, að þessir skattar séu lagðir á af þeim sökum, sem stj. segir. Þeir eru ætlaðir til annars, eins og ríkisstj. veit bezt sjálf, og skal ég ekki leiða getur að því, hver ætlunin er, en það á eftir að koma fram. Ég veit, hvert svar stj. verður við till. mínum, ég hef heyrt það svo oft. Hún mun segja, að ekki nægi að bera fram till. um hækkun ábyrgðarverðsins, heldur verði um leið að benda á nýja tekjustofna. Nú er það misskilningur, að það sé hlutverk stjórnarandstöðunnar að semja tekjuöflunarfrv. fyrir hæstv. fjmrh., en ef stj. vill sinna till. sósíalista, þá skal ekki standa á okkur. Ég hef sýnt fram á, að hér er ekki um stórar fjárhæðir að ræða til þess að standa undir bátaútveginum, en ef um það væri að ræða, þá væri bezt að athuga fyrst, hvernig hægt væri að draga úr þenslu ríkisbáknsins. Annars eru stj. kunnar þær leiðir, sem sósíalistar hafa bent á til tekjuöflunar. Við höfum oft lagt þær fram, en þar skilur á milli. Ég álít, að það sé móðgun við útgerðina að gera hana ölmusuþurfa af almenningsfé. Útgerðin er mergsogin af verzlunarauðvaldinu, og hver útgerðarmaður velt, að fengi hún að njóta arðsins af þeim gjaldeyri, er hún skapar, væri hagur hennar góður, ég tala nú ekki um, ef vextir og vátryggingargjöld væru einnig lækkuð. Þá þyrfti útgerðin ekki að lifa á bónbjörgum. Meðan smáútgerðin er rekin með tapi og nokkrir menn hirða gróðann, er það ósvífni að skattleggja hverja spjör og aðrar nauðsynjar, svo að gróðinn renni ætíð í sama farveg. Ef nauðsynlegt er að leggja á skatta, þá er þetta það ráð, sem seinast ætti að grípa til. Það er líka afleitt, þegar blandað er saman sjávarútvegsmálum, fjárhagsmálum, nauðsynjamálum og skaðræðismálum, eins og gert er í þessu frv. Allir eru sammála um það, að fyrsta kaflann þurfi að athuga nánar. Eins og nú er, nær hann ekki tilgangi sínum. Ég legg því til, að I. kafli verði samþ. með mjög verulegum breyt. Ábyrgðarverð fyrir hvert kg. af nýjum fiski verði hækkað upp í 70 aura, og aðrar afurðir hækki í hlutfalli við það, enn fremur fái bátaútgerðin rétt til 1/4 af þeim gjaldeyri, sem hún aflar, miðað við innanlandsverð aflans, til kaupa á nauðsynjum til útgerðarinnar. Í Nd. kom fram till. um þetta, sem gekk lengra og var felld, en þessi till. mín er svo sjálfsögð, að ekki verður á móti henni staðið. Þá legg ég til, að 13. gr., sem fjallar um eftirgjöf til útgerðarinnar, verði samþ., en aðrar gr. II. kafla, sem ég tel að mundi valda miklum truflunum í rekstri útvegsins, felldar. Loks legg ég til, að III. kafli verði felldur niður, þar sem hann miðar að því að auka mjög dýrtíðina í landinu. Að því leyti sem tekjuöflunar þarf við, tel ég sjálfsagt að leggja fram sérstök frv. í því skyni.



Herra forseti. Ég tel rétt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég hef ekki lagt fram nál. og ætla því að gera það munnlega. Ég hef alltaf verið á móti þeirri leið, sem hér er farin, og er það enn, og ég tel hana sízt betri, sem hún er oftar farin. Ég tel það ekki fært að gera aðalatvinnuveg landsmanna að ómaga, enda er með þessum ráðstöfunum tjaldað til einnar nætur og ekki til frambúðar, og vafasamt, hve langt þessar ráðstafanir ná. Margar þjóðir halda niðri dýrtíð með því að greiða niður verðlag, en fáar þjóðir greiða niður sinn aðalatvinnuveg. Ég er á móti því, að aðalatvinnuvegur landsmanna og sá, sem gefur af sér allar gjaldeyristekjurnar, sé gerður að ómaga. Slíkt getur ekki gengið til lengdar, það. fælir þjóðina frá þeim atvinnuvegi, sem mest þarf að stunda. Fjármagnið leitar frá framleiðslunni og yfir í innflutningsverzlunina. Fyrir hvern dollara, sem útgerðin aflar, fær hún greiddar kr. 6,50, en á svörtum markaði er dollarinn seldur fyrir þrefalt verð. Aðstaða útflutningsframleiðslunnar verður aldrei lagfærð, nema framleiðslan fái það verð fyrir þann gjaldeyri, sem hún framleiðir, sem innlendur markaður er fús til að greiða fyrir erlend gæði. Nú fær þessi framleiðsla ekki nema nokkurn hluta af því, sem hennar gjaldeyrir er verður. Þess vegna er það, að svona lækning eins og þessi getur ekki læknað. Meðan svona hagar til, hlýtur að hallast því meira á ógæfuhliðina sem lengur gengur í þessa átt. Með frv. þessu er stofnaður dýrtíðarsjóður, sem á að standa undir greiðslum til dýrtíðarráðstafana. Það út af fyrir sig er kannske gott form, en það er engin lausn á þessu máli fengin með myndun dýrtíðarsjóðs. Það er bara um formsbreytingu að ræða, vegna þess að ríkissjóður hlýtur áframhaldandi að standa að hálfu leyti undir þessum greiðslum, eftir sem áður, ef dýrtíðarsjóður hrekkur ekki til. En þá kem ég líka að öðru meginatriðinu í þessu máli, sem er það, að ríkissjóður er með þessu að taka á sig byrðar, sem hann hefur ekki hugmynd um, hverjar eru og við höfum ekki hugmynd um, hvort hann getur staðið undir. Árangurinn verður svo sá, að þegar ríkissjóður getur ekki staðið undir þeim byrðum, sem honum eru bundnar, þá sekkur hann dýpra og dýpra í skuldafenið. Ríkissjóður hefur safnað undanfarin 2 ár 100 millj. kr. skuldum, og mjög veruleg upphæð af því er komið af ráðstöfunum eins og þessum, sem nú er verið að gera. Þó að lítið sé fram hjá þessum tveimur meginástæðum, að það er verið að halda uppi framleiðslu landsins, sem í raun og veru er svipt því verðmæti, sem hún vinnur inn, og í öðru lagi, að ríkissjóði eru bundnir baggar, sem enginn veit, hversu þungir verða eða hvort ríkissjóður getur staðið undir, þá er óvissan það mest áberandi við frv., óvissan um, hvað þetta kostar allt saman og hvort við getum staðið undir því, og óvissan um það, hvort útgerðin fer af stað, þó að frv. verði samþ. Og þó að ekki sé alltaf tekið mark á bréfum eins og þessu, sem hér hefur verið lagt inn frá útgerðarmönnum, þá verð ég þó að segja það, að mér finnst bréfið vera þannig stílað, að þeir mundu varla senda það inn, eins og það nú liggur fyrir, ef þeir meintu ekki neitt með því, sem þeir eru að segja þar. Eins og áður er tekið fram, er það óvissan, sem er mest áberandi við frv., á báðar hliðar, og mér finnst þá sú óvissa vera mest áberandi, ef frv., þegar samþ. verður, gerir ekki það gagn sem því er ætlað. Svo er það með tekjurnar samkv. 29.–30. gr. frv., sem mér skilst, að eigi að gefa af sér 14 millj. kr. Ég get ekki séð, hvernig hægt er að reikna út summur af þeim liðum, sem þar eru. Óvissan um þá liði er svo mikil, að enginn getur sagt um, hvaða áhrif þeir hafa til þess að geta gefið þær tekjur, sem þeim er ætlað. Ef svo væri, að þessir liðir ættu að gefa þessar tekjur, þá verður að álíta, að ætlun yfirvaldanna sé að gefa út gjaldeyrisleyfi fyrir bifreiðum, heimilistækjum og til ferðalaga erlendis. Ef ekki verða gefin leyfi fyrir þessum liðum, þá koma heldur engar tekjur vegna þeirra. Ég bendi aðeins á þessi atriði til þess að sýna óvissuna í þeim, en ætla ekki að fara frekar út í frv., vegna þess að ég tel þess ekki neina þörf. Ég hef ætlað að gera grein fyrir minni afstöðu, og hún er þessi, sem ég hef lýst. Ég þykist ganga út frá því gefnu, að sú leið, sem mest hefur verið rætt um undanfarin ár, sem sumir kalla verðjöfnunarleiðina, sé ófarandi eins og komið er. Ég álít, að sá tími sé liðinn, sem sú leið hafi verið fær. En sú leið, sem er nú farin, er ekki til frambúðar og ekki til eilífðar, heldur er hér tjaldað til einnar nætur. En hvað tekur þá við? Ég hef aldrei verið forsvarsmaður gengislækkunar, en tel, að hún sé síðasta neyðarúrræðið, sem verði að fara. En hvaða ráð eru eftir fyrir þing og stj. og þjóðina alla til þess að taka, svo að það verði eitthvað fast undir fæti í framtíðinni? Ég væri ekkert hissa á því, þó að ekki yrði langt þangað til við kæmumst að þeirri niðurstöðu, að við verðum að borga framleiðslunni það verð fyrir þann gjaldeyri, sem hún vinnur inn, sem gjaldeyririnn er verður.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var ekki við hér í hv. d., þegar ég talaði við 1. umr. þessa máls. Þá spurði ég tveggja spurninga, sem mig langar til að endurtaka. Það kemur ekki ljóst fram í frv., að mér skilst, hvort þær 5 millj., sem um ræðir í 5 gr. og ríkisstj. á að leggja fram, eiga að koma úr dýrtíðarsjóði eða beint úr ríkissjóði. Þetta langar mig að fá að vita. Fjmrh., sem fjallað hefur um frv., hefur ekki séð sér fært að gera við það brtt., svo að þetta komi skýrt fram. Vera má, að nóg sé, að þetta komi fram í umr. Þá vildi ég fá upplýsingar viðvíkjandi 14. gr. Hún fjallar um þau skilyrði, sem verða að vera fyrir hendi, til þess að það uppgjör, sem ætlazt er til, að fari fram, verði löglegt. Eitt af skilyrðunum fjallar um það, að útgerðarmaðurinn nái viðunandi samningum við lánardrottna sína, að dómi skilanefndar, á öðrum skuldum, til þess að útgerð hans verði rekin á fjárhagslega tryggum grundvelli framvegis. Í þessu sambandi spurði ég um það, hvort það væri skoðun ríkisstj. að, að óbreyttum atvinnuháttum í landinu væri nóg fyrir útgerðarmanninn að fá þetta skuldauppgjör, hvort hann með því væri kominn á fjárhagslega tryggan grundvöll með sína útgerð. Og ef það væri ekki, þá skilst mér, að öll ákvæði frv, séu fyrir gýg unnin, því að þetta er skilyrðið til þess, að hægt sé að gera upp skuldir útgerðarmannsins. Ég sagði áðan, að mín skoðun væri, að ég sæi ekki, að það væri nokkrum útgerðarmanni nóg, þó að allar skuldir hans væru strikaðar út í dag, grundvöllurinn yrði samt sem áður ekki tryggður framvegis, og þá skilst mér, að ekki sé hægt að veita honum lán samkvæmt 4. tölul. 14. gr. Svo átti ég hér eina brtt. við 23. gr., á þskj. 272. Það er tekið fram í A-lið 23. gr., að ýmsar vörur séu undanþegnar söluskatti, þ. á m. eru vörur þær, sem þarf til framleiðslu hvað útgerðina snertir, en hins vegar er þar ekkert talað um þær vörur, sem þarf til landbúnaðarframleiðslu. Ég hef heyrt það sagt, að hæstv. fjmrh. hafi gefið þær yfirlýsingar, að þetta mundi verða ákvarðað með sérstakri reglugerð, og fóðurbætir, landbúnaðarvélar o.fl. mundi undanþegið þessum skatti. Þetta hef ég heyrt sagt, en um sannindi þess veit ég ekki og vildi mjög gjarna fá vitneskju um það hér. Ég tel ekki mögulegt að gera slíkt eftir reglugerð. Það er tekið fram í 27. gr., að það megi setja reglugerð um vissar vörutegundir og þjónustu, ef álagning skattsins og innheimta hans sé sérstökum erfiðleikum bundin, annars ekki. Mér skilst, að álagning og innheimta skatts af t.d. maísmjöli sé ekki bundin neinum sérstökum erfiðleikum og þess vegna ekki hægt eftir frv. að taka neitt fram um þetta í reglugerð, nema um framleiðsluvörur, sem notaðar eru jöfnum höndum til manneldis og skepnufóðurs. Þess vegna vil ég hnýta þessu hvoru tveggja aftan í 23. gr. og að tekið sé fram í reglugerð, hvaða vélar það eru, sem undanþegnar eru söluskatti. Þó að það sé tekið fram um ýmislegt smávegis varðandi sjávarútveginn, þá ætlast ég ekki til þess hvað landbúnaðinn snertir, heldur aðeins að það sé gert um hinar stærri vélar. Að öðru leyti mun ég ekki gera frv. að umtalsefni. Þetta frv. er ekki nema til að minnka hraðann á leiðinni niður í verðbólgudíkið, sem fyrrverandi ríkisstj. bjó til. Það stoðar ekki til að koma þjóðinni upp úr því díki, en minnkar eitthvað hraðann niður í hyldýpið.



Það er hvort um sig, að ég hef sjálfur aldrei látið uppi annað álit á þessu frv. en að það væri tilraun til að fá bráðabirgðalausn á þessu máli, enda má heyra það á hv. þm., þeim sem hér hafa talað, að þeir eru ekki hrifnir af þeim till., sem í þessu máli felast. Annars er nú dálítið furðulegt að heyra á ræður sumra hv. þm. í þessu máli, þegar þess er gætt, að allir þessir menn hafa verið með í dansinum. Núverandi ríkisstj. bjó ekki upphaflega til dýrtíðarskrúfuna í þessu landi. Hún var komin í fullan gang og farin að verða sýnilega ofvaxin þjóðinni, áður en núverandi ríkisstj. tók við. Hún vitaskuld kemst ekki undan því, frekar en Alþ., að glíma við afleiðingar verðbólgunnar, þó að sú glíma gangi illa, - það er ekki nema skylt að játa það, þá er það ekki sök stj. út af fyrir sig. Það má vel vera, að hún leggi víða vitlaust á og fari skakkt að, og skal ég engan veginn firra hana ámæli í þeim efnum, og sjálfan mig ekki heldur sem einstakling eða þm. En það er næstum því broslegt að hlusta á ræður, eins og t.d. ræðu hv. þm. Str., sem hefur verið hér mikill valdamaður á öllu verðbólgutímabilinu og breiðir sig nú út yfir, hvað hefði mátt gera og hvað mætti gera. Mér þætti það ákaflega skemmtilegt, ef hans hugmyndir og hans skoðanir á því, hvað ætti að gera í dýrtíðarmálunum fyrir útveginn, hefðu óskipt fylgi hans flokks. Meira að segja hv. 4. landsk. þm. lýsti því Yfir hér, að hann vildi láta útgerðarmenn njóta góðs af sínum gjaldeyri. Ég skyldi ekki vera seinn að fylkja liði með þeim í þessu, ef ég vissi, að það kæmi að nokkru haldi. Það hefur lítið að segja, þó menn segi þetta, þegar flokkar þeirra vilja ekki gera það. Ég á þar ekki við flokk hv. 4. landsk. þm. fremur en flokk hv. þm. Str., en flokkar þeirra vilja ekki standa að lausn málanna á þann veg. Annars féllu skoðanir þessara tveggja hv. þm. ákaflega mikið saman, og hef ég ekkert við það að athuga. Núverandi ríkisstj. á ekki byrjunina að því að binda ríkissjóði fjárhagslegar ábyrgðir fyrir sjávarútveginn. Það var á þeim tíma, sem hv. 4. landsk. þm. var einn af ráðh., sem sú stefna var upp tekin og framfylgt af þeim mönnum, sem studdu þá stjórn, þ. á m. af mér sem þm., í góðri trú á, að þetta yrði til bjargar. En forustuna hafði ríkisstj. og þ. á m. hv. 4. landsk. þm. En það var ekki séð fyrir neinu fé í því efni. Það var ekki verið að gera sig óvinsælan með því að sjá fyrir tekjum eða leggja skatta á þjóðina. Það varð aftur á móti hlutverk núverandi ríkisstj. að taka við yfir 20 millj. kr. skuld af þeim ríkisábyrgðum, sem stofnað var til á árinu 1946, þegar hv. 4. landsk. þm. var í stj. landsins. Jú, það er talað um, að ríkissjóður hafi safnað miklum skuldum undanfarið. Það er rétt. En vegna hvers er það? Það er vegna þess, að hið háa Alþ. hefur verið svo ötult við það að samþ. ýmiss konar löggjöf, sem ríkisstj. hefur svo orðið að reyna að standa við eftir mætti, og þar sem tekjurnar hafa ekki hrokkið til þess að mæta þessum fyrirskipunum Alþ., hafa vitaskuld safnazt skuldir. En sú skuld er ekki eingöngu á reikning núverandi stj. Ég gæti talað hér miklu meira og lengra mál, ef mér þætti nokkuð þýða að fara í þess háttar umræður nú, þegar svo langt er liðið á nóttu sem nú er og verið er að reyna að ganga frá þessu máli, áður en þm. þurfa að fara úr bænum, sumir. Sem sagt, þó að ég, sem fyrirsvarsmaður fjárhagsins, þessa auma fjárhags, sem hv. þm. hver á fætur öðrum hafa lýst með svo svörtum litum, - þó að ég vildi fallast á þá gjaldeyrislausn fyrir útveginn með þeim þm., sem hafa verið að láta í hana skína hér, væri það ekki til neins, vegna þess að ég veit það, eftir því sem komið hefur fram í stjórnarsamvinnunni undir meðferð málsins, þá væri það þýðingarlaust. Það næst ekki þingvilji fyrir því, eins og menn líta á málin nú. Þegar menn eru svo að kvarta yfir því, að það séu gjaldeyrismálin, sem geti leyst þessi vandamál, hvers vegna vilja þeir þá ekki horfast í augu við það, sem hv. 1. þm. Reykv., sá er síðast talaði, benti á? Það er nefnilega alveg rétt, að búið er, ekki bara í ár og ekki bara í fyrra, heldur árum saman, að taka gjaldeyrinn af útvegsmönnum við allt of lágu verði. Þetta er sannleikur. En allar stj., sem setið hafa áður en þessi stj. kom ti1 valda, hafa horft á þetta og hvorki hreyft hönd né fót til lagfæringar. Ekki minnist ég þess, að hv. 4. landsk. þm. eða hans stj. hafi gert minnsta handarvik, meðan hún sat, til þess að rétta hag útvegsins á þá leið, sem hann vill nú vera láta. Nei, hún gerði annað, hún flutti frv. um að ábyrgjast fiskverðið, og með þeim afleiðingum, að ríkið varð fyrir yfir 20 millj. kr. áfalli, sem vitaskuld verður að borga. Ekki dugði að svíkja þá, sem búið var að lofa verðinu. Svo eru menn að barma sér yfir því, að verið sé að þyngja álögurnar á fólkinu o.s.frv. Það eru ekki tvær tungur, sem menn tala með í þessu máli, þær eru langtum fleiri. Menn eru að kvaka kringum þetta og segja, eins og satt er raunar, að hér sé ekki um að ræða nema bráðabirgðalausn. Það er ekkert launungarmál, að hér er um vandræðaástand að ræða. Mér hefur aldrei dottið í hug að mátmæla því, en ég vil ekki undirstrika, að núverandi ríkisstj. hafi ein búið þetta ástand til. Við, sem erum í henni, og við, sem verið höfum þm. undanfarið, berum okkar hluta af ábyrgðinni, engu síður - en ekki fremur - en þeir menn, sem áfellast nú ríkisstj. fyrir það, að hún kemur ekki með þann „voltakross“, sem útgerðarmenn segja um: „Þarna er lækningin, við erum ánægðir“ - og fyrir það, að hún leitast við að gera þær fjárhagslegar ráðstafanir, sem þarf að gera til þess að halda í horfinu, þannig að ríkissjóður lendi ekki í þroti vegna þeirra ýmsu útgjalda, sem hér er verið að stofna til. Ekki byrjaði núverandi ríkisstj. á því að greiða niður landbúnaðarafurðirnar, ýmist í útflutningsuppbótum á kjöt, ýmist beinum styrkjum til bænda eða þá með niðurgreiðslum til neytenda. Þetta var allt komið í fullan gang, áður en hún kom hér að. Hún hefur að vísu gert það, sem nú virðist vera synd í augum þessara hv. þm., að halda því áfram. En mundi nú ekki t.d. hv. 4. landsk. þm. telja gengið á rétt verkalýðsins, ef hætt væri niðurgreiðslum til neytendanna? Hann veit eins vel og ég, hvað það kostar, 22 millj. kr. á ári sá liður út af fyrir sig. Þó að full ástæða væri til að fara nokkrum frekari orðum um þetta mál, þá skal ég ekki þreyta hv. d. með öllu lengra tali um þessi mál. Það er búið að tala svo mikið um þau í hv. Nd., og ekki ástæða til að taka þær umr. upp aftur hér. En út af fyrirspurnum þeim, sem til mín hefur verið beint, vildi ég bæta við nokkrum orðum. Hv. þm. Barð. vildi fá yfirlýsingu um, hvað liði aflatryggingasjóðsfrv., sem heitið hefði verið. Það frv. er eiginlega tilbúið til þess að leggja fyrir Alþ. Ég hef alveg nýlega fengið álit þeirra flokka, sem að stj. standa, um afstöðu þeirra til þessa máls. Og það stendur til, að það verði lagt fram, þegar þingið kemur saman aftur eftir jólin og nýárið. Svo spurði sami hv. þm. um það, hvort ríkisstj. vildi greiða fyrir útgerðinni og hraðfrystihúsum að mér skildist með því að leggja velviljaðan skilning í lögin í sambandi við framkvæmd á ýmsum atriðum eftir þessu frv., sem fyrir liggur, varðandi t.d. geymslu á fiski og rýrnun á honum, og ég ímynda mér, að hv. þm. hafi átt við saltfiskinn. Og enn fremur talaði hann um, að endurskoða þyrfti reglugerð varðandi saltfiskinn. - Ég verð nú að segja það, að ég held, að fiskábyrgðarnefndin, sem hefur verið ráðgjafi eða ráðunautur ríkisstj. í þessum málum, hafi reynt að gera það, sem hún hefur getað, til þess að fara réttlátlega með þessi mál í samræmi við þau lög, sem sett hafa verið. Hitt er svo annað mál, að ráðuneytið getur skorizt í það, að eitthvað sé rýmkað til á þessu sviði, án þess þó að brjóta lög, en með breyt. þá á reglugerð. Og að svo miklu leyti sem ég tel það vera hægt laganna vegna og líka ef ég tel það fjárhagslega óhætt eða mögulegt, þá vil ég gera það, sem í mínu valdi kann að standa, ef ég fer með þau mál, við að leggja velviljaðan skilning í útfærsluna á þessum atriðum, sem ég veit, eins og ég líka fann, að lá í fyrirspurninni hjá hv. þm., - að getur verið til þæginda fyrir þá, sem að þessu eiga að búa. En frekari eða meiri yfirlýsingu um þetta atriði get ég ekki gefið. Um það, hversu varið skuli þeim 5 millj. kr., sem heimilaðar eru eða stendur til að heimila ríkisstj. að verja til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða, get ég á þessu stigi málsins ekki sagt neitt ákveðið, vegna þess að það er vitað, að þessi upphæð er tekin inn við nánari athugun málsins og í samráði við hv. fjhn. Nd. og ýmsa hv. þm. úr þessari hv. d., og þetta ákvæði var tekið upp í frv. á s.l. sólarhring. Og það verður vitanlega að athugast, ekki bara, hvað ríkisstj. vill gera í þessu efni, heldur líka, hvar þörfin sé mest fyrir aðstoð eftir þessu ákvæði. Og þar kem ég líka að því, sem hv. þm. mæltist til, að framkvæmt yrði, að það verði athugað, hvernig ástandið er hjá hraðfrystihúsunum og að hve miklu leyti þau hafa þörf fyrir hjálp á þennan hátt. En hv. þm. er það kunnugt eins og mér, að aðallega voru það víst bátarnir, sem hafðir voru í huga, þegar þessi upphæð var sett inn. Varðandi endurskoðun á viðgerðum samkvæmt 11. gr., þá er ég sömu skoðunar og hv. þm., að ég tel, að það þurfi, ef þetta frv. verður samþ., strax að vinda sér að því að gera þær ráðstafanir, sem þar um ræðir. - Hv. 1. þm. N-M. spurði um þessa sömu upphæð, 5 millj. kr., hvort hugsað væri, að þær væru greiddar frá ríkissjóði eða frá dýrtíðarsjóði. Ég held nú, þó að það komi ekki alveg ljóst fram í orðalaginu um þetta atriði, að þetta hafi verið hugsað þannig, að þetta fé kæmi frá dýrtíðarsjóði, og þá yrði það að skiljast þannig, að það yrði svo framarlega að hann gæti undir þessu staðið. En lögin segja - ef frv. verður samþ. -, að ríkisstj. sé heimilt að verja þessu fé á þennan hátt. Og geti dýrtíðarsjóður ekki staðið undir því, en ríkisstj. aftur á móti telji nauðsynlegt að nota sér þessa heimild, þá er vitanlega ekki í annan stað að venda heldur en að ríkissjóður yrði að leysa það fé út. En ég ætla, að ekki muni til þess þurfa að koma, ef tekjuöflun til dýrtíðarsjóðs fer eftir þeirri áætlun, sem gerð hefur verið. Og vil ég, í sambandi við þá aths., sem hv. 1. þm. Reykv. nefndi, hvað tekjuöflunina snertir, benda á það, að ákvæði frv. um tekjuöflunina eru ekki eins út í bláinn og hann vildi vera láta. Er eðlilegt, að sá hv. þm. sé ókunnugur þessu máli, þar sem hann hefur ekki haft tækifæri til að fylgjast eins vel með því eins og aðrir hv. þm. Þetta er byggt á samkomulagi innan ríkisstj. um það, að flutt sé inn t.d. það magn af þeim vörum, sem þarna eru nefndar, sem á að geta staðið undir þessum útgjöldum. Verði það ekki gert, mundi ég a.m.k. sem fjmrh. og tollheimtumaður telja brugðið við mig heitum. 
             Þá spurði hv. 1. þm. N-M. um 14. gr. frv., 4. tölul., og um þann fjárhagslega trygga grundvöll, sem þar er talað um. Ég vil benda á, að það er ekki ráðh., sem á að dæma um það, hvað teljist fjárhagslega tryggur grundvöllur í þessu tilliti, heldur er það skilanefndin, sem á að dæma um það atriði. Þess vegna get ég að svo komnu máli ekki gefið yfirlýsingar um það, hvernig grundvöllur sá eigi að vera smíðaður. Það eru aðrir þar til valdir menn, sem ég er þegar búinn að skipa samkv. lögum um aðstoð við vélbátaeigendur, sem samþ. hafa verið nýlega, og það verða þeir, sem eiga að dæma um þessi atriði, enda eru þelr færari til þess allir fimm en ég einn a.m.k. Viðvíkjandi brtt. hv. 1. þm. N-M., þá held ég, að það hafi verið sams konar brtt., sem felld var í hv. Nd.

Hún er ofurlítið öðruvísi.

, um landbúnaðarvélar og fóðurbæti. Og ég vil benda á, að landbúnaðarvélar eru hliðstæðar við mótorvélar í báta, og þær falla undir söluskatt. En varðandi fóðurbætinn, þá er óþarft að vera með till. um hann, því að ég lýsti yfir í hv. Nd. og get endurtekið það hér, að það er samkomulag um það við hæstv. landbrh., að það verði framkvæmt eins og þó að það væri talið í þessari upptalningu.

Þótt ekki sé til þess heimild í lögum?

Ég held ég geti látið hér staðar numið með mínar aths., svo langt sem þær ná. Ég veit að vísu, að það væri hægt að segja margt meira um þetta mál. En ég tel, að það hafi ekki nokkra þýðingu að halda hér uppi löngum umr. um þetta mál. Og ég bið hv. þm. að taka það á engan hátt sem neina lítilsvirðingu á þeirra ræðum eða því, sem fram hefur komið, því að vitaskuld er ástandið þannig, að það er hjá hverjum einasta hv. þm., sem um málið hefur talað, mikið af því, sem er rétt athugað, og margt af því, sem gagnrýnt er, þannig, að það á skilið að vera gagnrýnt. En það breytir bara ekki því, að það verður, meðan menn eru ekki búnir að koma sér saman um það að láta allt reka í strand og hafa enga viðleitni um að forða því, samt sem áður að gera tilraun til þess að fá atvinnuleysinu bægt frá, þ.e. með því að reyna að halda atvinnuvegunum gangandi. Hv. þm. segja að vísu margir: Þetta er ekki nóg tilraun, það er engin vissa fyrir því, að hún heppnist. Ja, ég skal ekkert um það segja. Aðrir segja: Hér er allt of miklu til kostað, það er vitleysa, að ríkið taki á sig þessa ábyrgð og komi sér í skuldir fyrir það. Einhvers staðar milli öfganna liggur þó meðalvegurinn, sem, þó að hann e.t.v. sé ekki fær leið og nái ekki til fullkominnar úrlausnar í þessum atriðum, getur samt orðið til þess að halda nokkuð uppi atvinnurekstri, sem e. t. v. annars yrði ekki haldið við. Ég hef aldrei verið neitt stórorður um fyrirætlanir eða framtíðaráætlanir núverandi ríkisstj. Mér hefur frá upphafi verið það algerlega ljóst, að það eru örðug viðfangsefni við að fást í þessu þjóðfélagi fyrir hvaða ríkisstj. sem er og örðugri en svo, að hægt sé með einstökum aðgerðum að ráða bót á ástandinu. Menn tala um það, að það séu þungir skattar lagðir á, og það er satt, þeir eru þungir. En það er bara búið að stilla því þannig upp, að ríkið krefst svo þungra fórna af þegnunum, vegna þess að menn vilja láta ríkið standa undir þessu öllu, svo og svo miklum framkvæmdum, fjárframlögum til ýmissa greina, svo sem landbúnaðar, kennslumála o. fl., sem allt kostar stórfé. Og þetta fé verður vitaskuld ekki tekið annars staðar en af þegnum þjóðfélagsins. Væri einhver önnur leið opin en sú, þá býst ég við, að einhverjir væru svo skarpskyggnir að vera búnir að koma auga á hana. Með dýrtíðarskrúfunni, sem menn voru svo hjartanlega sammála um að setja hér af stað á árunum, var hafinn sá leikur, að með hækkuðu vinnuverði væri hækkað afurðaverð, og þegar hækkaði afurðaverðið, þá hækkaði vinnuverðið. Síðan komu til sögunnar niðurgreiðslur úr ríkissjóði til þess að halda niðri vöruverðinu, sem námu miklum fjárframlögum. Þetta er saga, sem við þekkjum allir, og er næsta fánýtt að standa í steinkasti innan þingsins vegna þessara hluta.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær yfirlýsingar, sem hann hefur gefið hér í sambandi við mínar fyrirspurnir. Ég átti von á því, að hann sýndi þessu máli þann skilning, sem kom fram í hans svörum, og er mér miklu ljúfara, eftir að hafa heyrt hans svör, að fylgja þessu frv. heldur en áður. Þess var að vænta, að sá djúpi skilningur, sem hann hefur jafnan haft á sjávarútvegsmálum, réði mestu um svör hans. Og ég þakka honum fyrir hans afstöðu í þessu máli. Út af öðrum þeim orðum, sem féllu í ræðu hæstv. ráðh. og gátu snert nokkuð það, sem ég hafði sagt í minni fyrri ræðu, vil ég taka fram, eins og í upphafi míns máls, að þó að núverandi hæstv. ríkisstj. hafi ekki upphaflega farið þessa leið, þ.e. byrjað að fara þá leið, að ríkissjóður tæki á sig ábyrgð á fiskverði, heldur hafi núverandi hæstv. ríkisstj. tekið við sem arfi frá fyrrv. ríkisstj. um 20 millj. kr. skuld vegna ábyrgða, sem í þessum efnum höfðu verið veittar, þá er ljóst, að sú ábyrgð, sem áður var tekin á fiskverðinu, var þannig, að það var ekki ætlazt til þess, að greiðslur vegna þeirra ábyrgða kæmu beint úr ríkissjóði, en það var annar samþykkjandi á þeim víxli, sem brást fyrir sérstök óhöpp, og fyrir það fékk ríkissjóður þennan skell. Þetta hefði sannarlega átt að vera nægileg viðvörun - og er ekki í þessu nein ásökun til hæstv. ríkisstj. - til þess, að stungið væri við fæti, því að eins og kom fram bæði í minni ræðu og ræðu hv. þm. Str., þá var þar ekki um ríkisábyrgð að ræða í venjulegum skilningi, þegar fyrst var tekin ábyrgð á fiskverðinu, heldur verðjöfnun milli tveggja atvinnugreina innan útvegsins sjálfs. Skal ég svo láta úttalað um þetta. En út af ummælum, sem hv. þm. Dal., frsm. meiri hl. fjhn., hafði um þetta mál, vil ég segja aðeins nokkur orð. Hann lauk máli sínu með því að segja, að hann tryði því ekki, að útvegurinn gerði alvöru úr því að fara í verkfall, eftir að þetta frv. yrði samþ. Nú vildi ég mega spyrja þennan hv. frsm.: Mundi hann telja það verkfall, ef hann, hv. þm. Dal., sendi þjón sinna erinda yfir fjallveg með lítið veganesti og sá þjónn yrði svo óheppinn að fá hríð á leiðinni og yrði svo örmagna af matarleysi og hvíldarleysi og hann gæfist upp á miðri leið? Mundi hv. frsm., ef þessi þjónn væri að fara þessa ferð fyrir hann, hv. þm. Dal., telja, að þarna væri um verkfall að ræða? En þetta væri hliðstætt þeim kjörum, sem hæstv. Alþ. hefur skapað útveginum, sem hefur verið dyggasti þjónninn við öflun fjár í ríkissjóðinn. - Nei, útvegurinn er ekki hér að gera verkfall, ég mótmæli því. Útvegurinn stöðvast ekki, nema því aðeins að hann komist í þrot fyrir aðgerðir Alþ. Og það á ekkert skylt við neitt verkfall. Ég vil í sambandi við till., sem komið hefur fram frá hv. 4. landsk. þm., benda á, að það er óþarft að samþ., að einn fjórði af þar nefndum gjaldeyri fari til þessara manna til þess að kaupa nauðsynjar til útgerðarinnar, því að þessi útvegur hefur alltaf fengið allan þann gjaldeyri með því verði, sem hann er skráður á Íslandi, sem hann hefur þurft til þess að kaupa nauðsynjar til útgerðarinnar. Honum hefur aldrei verið neitað um það. Og þar kom einnig fram hugsunarvilla hjá hv. þm. Str., sem mér þykir rétt að leiðrétta hér. Hann sagði, að ef bátaútvegurinn gæti fengið gjaldeyri líkt og togarar fengju, væri honum borgið. Togararnir hafa aldrei fengið annan gjaldeyri en þann, sem þeir hafa þurft til sinnar útgerðar, og aldrei neinn hluta af gjaldeyri, sem þeir hafa aflað, til þess að selja á svörtum markaði fyrir hærra verð, en skráð hefur verið á honum. Og bátaútvegurinn hefur fengið allan þann gjaldeyri, sem hann hefur þurft til sinna nauðsynja. Hitt er annað atriði, að hann hefur fengið sínar nauðsynjar gegnum aðra innflytjendur. En það á ekkert skylt við þetta mál. Í sambandi við fyrirspurn, sem kom fram frá hv. 1. þm. N-M. og var að nokkru leyti svarað af hæstv. ráðh., vildi ég aðeins leyfa mér að benda á til frekari skýringar, af því að ég var við, þegar gengið var frá ákvæðunum í 5. gr. frv. á þskj. 270 um þær 5 millj. kr., sem bætt var við, sem verja á til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða, að svo var til ætlazt, þó að það sé ekki sagt berum orðum í frv., að þær eigi að vera greiddar úr dýrtíðarsjóði, og sést það bezt á 30. gr. frv. á þskj. 270 með samanburði við 29. gr. á þskj. eins og þetta frv. var lagt fram fyrst, því að bætt var inn í þessa gr. tveim nýjum tekjuliðum, sem eru undir stafi. d og e, og var það gert bókstaflega með það fyrir augum, að þær auknu tekjur væru notaðar til þess að standa undir þeim kostnaði, sem 5. gr. frv. á þskj. 270 heiði í för með sér, þ.e.a.s. að leggja fram 5 millj. í áðurgreindu skyni. Og þetta er bezta sönnunin fyrir því, að þetta 5 millj. kr. framlag á að greiðast úr dýrtíðarsjóði, að þessum tveimur tekjuliðum hefur verið bætt inn í núverandi 30. gr. frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar og vil enn leyfa mér að endurtaka þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir hans yfirlýsingar í málinu.



Herra forseti. Það er, a.m.k. eitt, sem er alveg ljóst af þessu frv., að herkostnaður ríkissjóðs af dýrtíðarflóðinu er a.m.k. orðinn um 70 millj. kr. á ári. Hitt er svo öllum ljóst, að herkostnaður þjóðarinnar af dýrtíðaröldunni er margfalt meiri, og um það hafa sennilega fæstir gert sér glögga hugmynd í tölum. Og dýrtíðin er nú orðin svo óstjórnleg, að Alþ. er óneitanlega ráðafátt út af því ástandi, sem dýrtíðin hefur skapað. Það er kunnugt, að hér hafa aðallega verið nefndar þessar leiðir: Í fyrsta lagi lækka gengi ísl. krónunnar mjög verulega, fara inn á þá leið svona sem einhvers konar miðlunarleið, ef fleiri gætu sætt sig við það en algera gengislækkun, þ.e. að taka upp svo kallað tvöfalt gengi. Í öðru lagi að reyna enn á ný að færa niður vísitöluna með niðurfærsluaðferðinni svo kölluðu, og hygg ég, að lýst hafi verið yfir í Nd. við umr. þessa máls, að einn af stjórnarflokkunum teldi nauðsynlegt og æskilegt, að vísitalan væri lækkuð niður í 280 stig. Og í þriðja lagi hefur enn ein leið verið tekin í mál, að fara út í stórfelldan niðurskurð verklegra framkvæmda í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. En það lítur út fyrir það, að meiri hluti hv. þm. hafi ekki litizt það fýsilegt að fara neina af þessum leiðum, en þess vegna sameinazt um þá bráðabirgðalausn, sem allir viðurkenna, að það sé, sem í þessu frv. felst, að reyna eins og á s.l. ári að ábyrgjast bátaútveginum ákveðið verð fyrir fiskinn, það sama og á síðasta ári, að ábyrgjast hraðfrystihúsum um ákveðið verð fyrir sína framleiðslu og fisksaltendum ákveðið verð fyrir saltfisk og leggja fram nokkrar millj. kr. í viðbót við þá aðstoð, sem áður hefur verið veitt til bátaútvegsins, til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða og gefa fyrirheit um uppgjafir á geysilegum skuldafúlgum, sem safnazt hafa á vélbátaútveginn á undanförnum árum vegna aflabrests og dýrtíðar. En til þess að geta innt þessa hjálp af hendi við sjávarútveginn og þar með gert ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir stöðvun á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og þar af leiðandi atvinnuleysi hefur þótt óumflýjanlegt að afla tekna með ýmiss konar leiðum, sem III. kafli þessa frv. fjallar um. Þar er um að ræða 70 millj. alls. Ég geri ráð fyrir, að flestir séu sammála um, að sú hjálp við sjávarútveginn gengi allnærri ríkissjóði, og vafasamt, að ríkið þoli meiri framlög. Þó eru margir þm., sem telja lretta ekki nægilega aðstoð til þess að bátaútvegurinn komist af stað, og má benda á bréf frá útvegsmönnum, sem hér hafa verið lesin, því til staðfestingar. Ennfremur er fullyrt, að umrædd aðstoð við hraðfrystihúsin sé ekki nægileg til þess, að þau verði starfrækt. Þó er nefnt það verð, sem hæst hefur þekkzt hingað til, þ.e.a.s. sama verð og s.l. vertíð. Hvað verkalýðsstéttinni viðkemur, þá átti kaupgjald að greiðast með vísitölu 319 stig fyrir ári síðan, en var þá fært niður í 300 stig, og með því fórnaði verkalýðsstéttin verulega af lífskjörum sínum, sem hún hafði tryggt sér. Síðan hefur dýrtíðin aukizt um 6 vísitölustig, sem hefur haft í för með sér, að kaupgjald hefur raunverulega lækkað sem svarar 25 vísitölustigum. Það má því segja, að verkalýðsstéttin hafi lagt fram sinn skerf. Ef það er á rökum reist, að sjávarútvegurinn stöðvist þrátt fyrir þessa aðstoð, og með því atvinnuleysi, sem það hefði í för með sér, þykir mér ekki ólíklegt, að verkalýðurinn reyni að vernda sinn hag. Verkalýðsfélögin hafa nú haldið þing sitt, og þar kom fram ósk og krafa til ríkisstj. og Alþ., að dýrtíðin yrði stöðvuð. Ef það hins vegar tækist ekki og kaupmáttur launanna rýrnaði áfram, þá var stjórn Alþýðusambandsins falið að beita sér fyrir hækkun á grunnkaupi, svo að „status qvo“ héldist að minnsta kosti. Ég álít því, að eins megi búast við, að verkalýðsfélögin beiti sér fyrir hækkunum á grunnkaupi til að vega á móti óbeinni kauprýrnun, sem leiða kann af samþykkt þessa frv. Slíkt mundi tvímælalaust hafa í för með sér enn erfiðari aðstöðu fyrir útgerðina og fiskverkun í landinu, en þá sýnist mér harla lítill árangur af löggjöf sem þessari. Verkalýðurinn er nú þegar búinn að aðvara, og stjórnarvöldin mega vita, að frá þeim aðila er ekki lengur hægt að sýna þolinmæði við vaxandi dýrtíð. Kaup Dagsbrúnarverkamanna er nú um 1.680 kr. á mánuði, og það liggur í augum uppi, að af slíkum launum er varla mögulegt að lifa fyrir fjölskyldumann, hvað þá er kaupmáttur þeirra verður enn rýrður. Sú tekjuöflunarleið í þessu frv., sem ég tel hættulegasta, er söluskatturinn. Það er gert ráð fyrir að tvöfalda hann frá því í fyrra og áætlað, að hann gefi 34 millj. kr. í tekjur. Þessi skattur hlýtur að hækka vöruverð og vísitölu og þar af leiðandi rýra kaupmátt vinnulauna. Ég mundi alls ekki telja mér fært að fylgja frv. sem þessu af öðrum ástæðum en þeim, að það er sú einasta leið, sem Alþ. hefur komið auga á til þess að halda bátaútveginum gangandi, en við áframhaldandi útgerð er afkoma verkalýðsins bundin. Söluskatturinn er illur og ekki verjandi öðruvísi en sem einn nauðsynlegur liður til þess að halda aðalatvinnuvegi þjóðarinnar gangandi. Ég fordæmi ekki hinar tekjuöflunarleiðirnar, því að með nokkrum rétti má segja, að þær skerði ekki beinlínis lífskjör alþýðunnar. Niðurstaða mín í þessu máli er því sú: Í fyrsta lagi vegna þess, að veita á útveginum aðstoð með þessu frv., og í öðru lagi, að sú aðstoð ætti að forða atvinnuleysi, en hins vegar hefur verkalýðurinn aðvarað þing og stjórn og á þar af leiðandi opna leið til að bæta sér þá kaupgjaldsrýrnun, sem leiða kann af aðgerðum stjórnarvaldanna, þá sé ég mér fært að fylgja þessari bráðabirgðaleið til að bjarga aðalatvinnuvegi þjóðarinnar frá algerri stöðvun.



Herra forseti. Aðeins stuttar athugasemdir. Þm. Barð. hélt því fram, að till. mín, sem fjallar um, að útvegurinn fái gjaldeyri til kaupa á nauðsynjum til útgerðarinnar, komi að engu haldi, því að útgerðarmenn hafi fengið gjaldeyri til þessara þarfa. Þetta er mikill misskilningur og fer víðs fjarri, að útvegsmenn hafi fengið gjaldeyri til, ráðstöfunar, sem nægði til kaupa á vörum fyrir reksturinn. Það er þess vegna ekkert vafamál, að fengju útvegsmenn t.d. 1/4 af gjaldeyristekjum sínum til ráðstöfunar, þá væri það þeim mikill styrkur. Það er nú farið að lækka risið á hæstv. ríkisstj., og bar ræða fjmrh. þess ljósan vott. Þau hafa gleymzt, loforðin, sem gefin voru, þegar þessi stj. tók við völdum og þóttist ætla að lækka dýrtíðina og jafnvel vinna bug á verðbólgunni, því að fjmrh. viðurkenndi í sinni ræðu, að dýrtíðin hefði aukizt, en baðst aðeins undan, að núverandi stj. ætti ein sök á því. Þá má vera rétt hjá hæstv. ráðh., en hins vegar á núverandi stj. stóra sök á aukinni dýrtíð, og get ég nefnt dæmi um það. Árið 1945–46 lækkuðu niðurgreiðslur úr ríkissjóði til landbúnaðarins úr 22 millj. í 16 millj., en í tíð núverandi ríkisstj. eru þær komnar upp í 40 millj. Þá minntist ráðh. á, að fyrrverandi stj. hefði fyrst lagt fram frv. um fiskábyrgð. Það var nauðsyn þá og er nauðsyn enn, enda ekki nema rökrétt afleiðing af því, að ríkisstj. tekur gjaldeyrinn af útvegsmönnum og úthlutar honum til heildsala til að græða á. Hæstv. ráðh. gat þess, að þáverandi atvmrh. hefði ekki bent á neinar tekjuöflunarleiðir til þess að standast útgjöld vegna fiskábyrgðarinnar. Þess þurfti ekki, því að fyrrverandi atvmrh. hafði gildar ástæður til að ætla, að umrætt ábyrgðarverð fengist. En vegna stefnu núverandi stj. verður að leggja þungar álögur á allan almenning til þess að standa undir þessum lið. Þá sagði hæstv. ráðh., að það stæði ekki á sér að afhenda útgerðarmönnum gjaldeyrinn fyrir aflann, ef aðrir flokkar vildu styðja það mál. Nú vil ég segja hæstv. ráðh., ef hann talar í umboði síns flokks, að það stendur ekki á Sósfl. að styðja það mál, en ég er bara hræddur um, að heildsalalið Sjálfstfl. mundi aldrei fallast á það. Hins vegar hefur verið rætt um tvöfalt gengi, en það er bara engin lausn á þessu máli og sízt betri leið en sú, sem hér er farin. Hitt er víst, eins og bréf frá hraðfrystihúsaeigendum ber með sér, að lausn vandamálsins er fengin með því að láta útvegsmenn fá gróðann af gjaldeyrinum, og stuðningur Sósfl. stendur hæstv. fjmrh. til boða við framkvæmd á því máli.



Herra forseti. Aðeins stutt athugasemd út af fullyrðingum 4. landsk., að útvegsmenn fái ekki gjaldeyri til sinna þarfa. Sannleikurinn í málinu er sá, að auk nauðsynlegs gjaldeyris til útvegsins hefur Landssambandið fengið 300 þús. kr. í gjaldeyri til ráðstöfunar, og ætti 4. landsk. að vera þetta ljóst.