Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef fengið leyfi forseta til þess að kveðja mér hljóðs utan dagskrár á fyrsta fundi þessar hv. d. að afloknu þinghléi til þess að bera fram fsp. til hæstv. viðskrh. varðandi ákvarðanir eða öllu heldur ákvarðanaleysi hæstv. ríkisstj. meðan á þessu þinghléi stóð. Þetta ákvarðanaleysi er í tengslum við vaxtamál. Þannig er, að í lögum nr. 13 frá 1979, lögum sem fjalla um efnahagsmál o.fl., er kveðið svo á, að vextir skuli hækka í áföngum þannig að náð hafi verið markmiði raunvaxta fyrir árslok 1980. Framkvæmd þessara laga hefur hingað til verið óumdeild af öllum, þannig að vextir hafa í áföngum verið hækkaðir á þriggja mánaða fresti, svo sem farið er með aðra vísitölubindingu, t.d. laun, í þessu landi. Um þessa aðferð hefur ekki verið deilt. Það er að vísu svo, að deila má um það - vegna þess hversu erfitt getur verið að spá um verðlagsþróun - hversu mikil nákvæmlega vaxtahækkunin skuli vera. En hitt er ljóst, að um nokkra upphæð hafa vextir þurft að hækka á þriggja mánaða fresti í því skyni að því markmiði verði náð, að sparifé landsmanna sé verðtryggt á gefnum tíma, svo sem ívitnuð lög ótvírætt mæla fyrir um. Okkar kerfisbygging er þannig, að það er Alþ. og ekki ríkisstj. sem fer með vaxtavaldið í landinu. Samkv. lögum um Seðlabanka Íslands frá því í mars 1961 er svo ákveðið, að það er Seðlabanki Íslands sem framkvæmir, vilja Alþingis. Þessi mál, eins og íslensk löggjöf er, koma því ríkisstjórn í landinu hreint ekkert við. Alþingi getur auðvitað hvenær sem er breytt þessum lögum, en lagabókstafurinn er svona. Það er óþarfi að hafa mörg orð um þær umr. sem urðu um vaxtastefnuna á s.l. ári. Eftir mikil átök innan þáv. hæstv. ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, þar sem raunar sitt sýndist hverjum, náðist samkomulag um ívitnuð lög nr. 13 frá 1979 og þau voru samþykkt af Alþ. þá. Það er óþarfi að rekja þær röksemdir sem fluttar voru bæði með og á móti því að stefna að verðtryggingu sparifjár og þar með hækkun vaxta, þangað til verðbólgustiginu væri náð. En þessa stefnu samþykkti Atþingi á sínum tíma. Að vísu kom upp sú furðulega staða innan þáv. hæstv. ríkisstj., að þáv. hæstv. bankamrh. var á móti stefnu eigin ríkisstj. og lagðist gegn henni, hvernig sem það kemur nú heim og saman. Málgagn hans, Þjóðviljinn, lagðist einnig gegn þessari stefnu. Hvað um það, engu að síður voru þetta lög samþykkt af Alþingi og lög sem Seðlabanka Íslands var gert að framkvæma, svo sem hann hefur gert til þessa. Það fer ekkert á milli mála, að t.a.m. skoðanir hæstv. fyrrv. bankamrh. á þessum efnum og sú staðreynd, að fólk fékk á tilfinninguna að óvíst væri hvort þessari stefnu yrði framfylgt í raun, hafa ýtt undir spákaupmennsku og brask ásamt óákveðinni framkvæmd þessarar stefnu. Það er ekki minnsti vafi á því, að það ýtir enn fremur undir spákaupmennsku og brask á lánamarkaðnum hér. Engu að síður er það svo, að einhver virðingarverðasti minnisvarði um þessa hæstv. fyrrv. ríkisstj. eru þau ákvæði í lögum nr. 13 frá 1979 að stefna í áföngum að raunvöxtum. Og þeirri stefnu hefur undantekningarlaust verið framfylgt á þriggja mánaða fresti, síðast fyrir 1, des. 1979. Hitt er jafnljóst, að í hinum sömu lögum er gert ráð fyrir bæði lengingu lánstíma og gert ráð fyrir því, að bankarnir hegði sér í samræmi við það. Á því hefur orðið misbrestur. Eins hefur orðið misbrestur á hinu, að fólk sé upplýst um réttindi sín að því er þetta varðar, og var þó gerð bragarbót þar á í viðskiptaráðherratíð hæstv. ráðh. Kjartans Jóhannssonar. Kjarni málsins er þá einfaldlega sá, að það er Alþ. sem fer með vaxtaákvörðunarvaldið. Alþingi tók þessa ákvörðun í apríl í fyrra og fól Seðlabankanum að framkvæma þessa stefnu, sem hann og hefur gert þangað til núna, að lesa má í tilkynningu frá Seðlabanka Íslands að hæstv. ríkisstj. hefur farið að setja fingurna í þetta mál. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta, ef ég má vitna í tilkynningu frá Seðlabanka Íslands sem hann gaf út í vandræðum sínum, þegar hann fékk ekki að framfylgja landslögum: „Jafnframt hefur hún“ - þ.e. hæstv. ríkisstj. - „lýst yfir því, að hún ráðgeri að taka til endurskoðunar ákvæði laga um stjórn efnahagsmála o.fl., að því er varðar lengd aðlögunartíma, uns fullri verðtryggingu verði náð.“ Hér er Seðlabankinn að lýsa óskhyggju hæstv. ríkisstj., með hvaða hætti hún vilji breyta lögunum. En það er óvart svo, að það er ekki ríkisstj. í landinu sem setur lög. Það er Alþ. sem það á að gera, og vaxtastefnan frá því í apríl 1979 er auðvitað vaxtastefna í landinu þangað til Alþ. ákveður annað. Ég hef fengið um það upplýsingar hjá hagdeild Seðlabanka Íslands, hvert tap sparifjáreigenda er vegna þessa ákvarðanaleysis núv. hæstv. ríkisstj., hverju sparifjáreigendur tapa vegna þess að núv. hæstv. ríkisstj. hefur heykst á því að framkvæma lög eða farið að skipta sér af framkvæmd laga sem henni - og ég endurtek það - í reynd kemur ekkert við. Seðlabankinn gefur upp - og það eru auðvitað erfiðleikarnir á framkvæmd, að það er ekki hægt að gera sér nákvæma grein fyrir um hvaða prósentustig vextir skuli hækka - en Seðlabankinn sagði að nú 1. mars mundu vextir hafa hækkað um 3–5%, eftir því hvernig reiknað er. Það að sparifjáreigendur eru sviptir 3% nemur á þremur mánuðum 1.8 milljörðum kr. Með þessu ákvarðanaleysi núv. hæstv. ríkisstj. er 1.8 milljarðar fluttir til, frá sparendum í þessu landi og til lántakenda. Á heilu ári nemur það 7.2 milljörðum kr. Og ef miðað er við hærri töluna sem Seðlabankinn gefur upp, þ.e. 5%, þá nemur flutningurinn eða tap sparifjáreigenda 3 milljörðum kr. á þremur mánuðum eða um það bil 12 milljörðum kr. á ári. Og þegar þessar tölur eru notaðar, þá er átt við sparifé að viðbættum veltiinnlánum. Það er ljóst, að hér er ekki um neinar smáar upphæðir að ræða sem núv. ríkisstj. hefur í reynd beitt áhrifum sínum til þess að flytja frá sparendum og til lántakenda. - Þessar upplýsingar eru fengnar hjá hagdeild Seðlabanka Íslands. Það eru fleiri hlutir sem má velta fyrir sér í þessu sambandi. Sparifjáreigandi, sem lagði inn á 12 mánaða reikning um síðustu áramót t.d. 1 millj. kr. eða 10 millj. kr., reiknaði auðvitað með því að þessi vaxtastefna yrði framkvæmd og að fyrir árslok á þessu ári yrði í áföngum náð því marki að innistæða hans yrði verðtryggð. Landslög segja að það skuli gert. Þessi lántakandi gat einnig átt von á því, að eins og allt verðbindingarkerfi eða vísitölukerfi okkar hefur verið rekið, þá yrði um að ræða hækkanir, ef verðlagsþróun gæfi tilefni til þess, á þriggja mánaða fresti. Þannig hefur launastefnan verið rekin og þannig hefur verðbindingarstefna yfir höfuð verið rekin. Nú hefur það hins vegar gerst, að ríkisstj., að því er segir í tilkynningu Seðlabanka Íslands, hefur gripið inn í framkvæmd landslaga og í reynd komið í veg fyrir að Seðlabankinn gæti framkvæmt landslög. Það er að vísu svo, og það er hryggileg staðreynd að sparifjáreigendur hafa aldrei haft með sér samtök. Sú spurning vaknar engu að síður, hvort sparifjáreigandi mundi ekki vinna mál, sem hann höfðaði á hendur viðskiptabanka sínum eða á hendur viðskrh. eða fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs, og hvort ríkissjóður er ekki skaðabótaskyldur gagnvart þessum sparifjáreiganda sem hefur verið sviptur eignum sínum sem hann réttilega hefur átt tilkall til samkv. ótvíræðum landslögum, samkv. lögum nr. 13 frá 1979. Það er því miður svo - og það skal endurtekið - að sparifjáreigendur hafa ekki haft með sér samtök. Það er þó sjálfsagt mál að hvetja til þess, að það fólk, sem miskunnarlaust er níðst á af stjórnvöldum, athugi vel sinn gang og athugi möguleika á því, að það, eða samtök fyrir þess hönd, t.d. neytendasamtök, reki mál gegn ríkinu og leiti réttar síns, reynt verði að komast að því, hvort ríkisvaldið sé ekki skaðabótaskylt af þessum ástæðum og verði það þangað til vaxtastefnunni verður aftur breytt. Sé það stefna núv. hæstv. ríkisstj. að ætla að hverfa frá þessari vaxta- og verðtryggingarstefnu, þá verður það væntanlega fyrsta.ógæfusporið sem stigið verður. Og eigi að halda á ný inn í gamla tímann, skömmtunartímann í lánastofnunum, þá verða það vond ógæfuspor sem svo væru stigin. Arðrán sparifjáreigenda í þessu landi er fyrir löngu óþolandi staðreynd. Brask lántakenda er sömuleiðis óþolandi staðreynd og óþotandi lýsing verðbólgusamfélagsins. Það hefur verið kennt hér um áraraðir, að sparnaður sé dyggð, að með því að spara séu menn að leggja inn fé sem síðan nýtist þeim sem á þurfa að halda, hvort sem er einstaklingum eða fyrirtækjum. Sé hæstv. núv. ríkisstj. að heykjast á þessu og hyggist hún í ljósi þingmeirihluta síns - sem við skulum ætla að sé til - leggja fram nýtt frv. um þessi efni, þá væri það ógæfu frumvarp. En enn sem komið er hefur hæstv. ríkisstj. ekki lagt slíkt frv. fram, og meðan hún hefur ekki gert það er í landinu vaxtastefnan sem samþ. var í apríl 1979. Með aðgerðaleysi sínu hefur hæstv. ríkisstj. framkvæmt stórkostlega tilfærslu enn á ný frá sparendum og til skuldara. Aðeins á þremur mánuðum nemur þessi tilfærsla 1.8 og upp í 3 milljarða kr. eftir því hvernig reiknað er. Það er auðvitað ljóst, að hér eru að takast á hagsmunir annars vegar þeirra, sem aðgang hafa átt að lánum, og hins vegar, þeirra, sem sparað hafa. Það er þetta sem er óþolandi, og það er óþolandi einnig að ríkisstj. skuli með þessum hætti hafa gripið fram fyrir hendurnar á þeim sem með réttu eiga að framkvæma landslög og samkv. tilkynningu frá Seðlabanka Íslands ætluðu að gera það og hefðu gert það ef vond verk ríkisstj. hefðu ekki komið til. Af þessum ástæðum vil ég fá að bera upp þrjár spurningar til hæstv. viðsk.- og bankamrh. um þessi efni: 1) Hvers vegna heyktist ríkisstj. á því að færa vexti að verðbólgustigi 1. mars, eins og landslög mæla fyrir um? 2) Hefur ríkisstj. gert sér grein fyrir því arðráni sem hún er með þessum hætti að fremja gagnvart sparifjáreigendum? 3) Hefur hæstv. viðskrh. velt fyrir sér þeim möguleika, að sparifjáreigendur eða fulltrúar þeirra höfði mál á hendur ríkisvaldinu og að ríkisvaldið kunni að vera stórkostlega skaðabótaskylt vegna þessarar ákvörðunar?

Ég vil fyrst víkja að því, að í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj., sem kom til valda fyrir svo að segja réttum mánuði, segir svo um þau efni sem hér hefur verið fjallað um: „Í peningamálum verði mörkuð stefna, er stuðli að hjöðnun verðbólgu. Verði í því sambandi m.a. lögð áhersla á eftirgreind atriði: 1) Peningamagn í umferð verði í samræmi við markmið í efnahagsmálum. 2) Verðbótaþáttur vaxta hækki ekki 1. mars og fari síðan lækkandi með hjöðnun verðbólgu. Í stað hárra vaxta verði unnið að útbreiðslu verðtryggingar og lengingu lána.“ Hér er því um að ræða framkvæmd á stjórnarsáttmálanum eða þessu ákvæði stjórnarsáttmálans, og skal ég nú gera grein fyrir hvernig ríkisstj. hefur unnið að þessu máli. Hinn 29. febr. s.l. sendi ég Seðlabankanum bréf þar sem lagt var til að verðbótaþáttur vaxta verði ekki hækkaður um mánaðamótin febr. og mars. Var það í samræmi við ákvæði stjórnarsamningsins og ákvarðanir sem teknar voru í ríkisstj. um þessi efni. Bankastjórn Seðlabankans féllst á þessi tilmæli og gerði af sinni hálfu nánari grein fyrir málinu í fréttatilkynningu til fjölmiðla þennan sama dag. Það er því misskilningur að ríkisstj. hafi tekið um þetta ákvörðun. Það var leitað til Seðlabankans í sambandi við málið og það tekið upp við Seðlabankann, en hann hefur, eins og kunnugt er, lögum samkvæmt ákvörðunarvald um vexti. Ég tel rétt að lesa upp fréttatilkynningu Seðlabankans - hún er ekki löng - til að skýra samhengi þessara mála. En hún er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í VI, og VII. kafla laga um stjórn efnahagsmála o.fl. er sú stefna mörkuð að vaxtaákvarðanir á árunum 1979 og 1980 skuli við það miðaðar að komið verði á verðtryggingu sparifjár og inn- og útlána fyrir árslok 1980. Í samræmi við þetta hafa síðan verið gerðar verulegar breytingar á lánskjörum, sem stefnt hafa í átt til aukinnar verðtryggingar, lengingar lánstíma og jákvæðrar ávöxtunar á sparifé. Var sú stefna mörkuð vorið 1979 að þessum markmiðum yrði náð í áföngum, þannig að verðbótaþætti vaxta yrði breytt ársfjórðungslega með hliðsjón af verðbólgustigi á hverjum tíma. Þessar ársfjórðungslegu breytingar hafa verið gerðar í kjölfar hins ársfjórðungslega útreiknings framfærsluvísitölu og hafa þær miðast við 1. júní, 1. sept., 1. des., en samkvæmt reglunni á næsta breyting að eiga sér stað 1. mars n.k.“ - Þessi fréttatilkynning er dagsett 29. febr. „Miðað við þær reglur, sem notaðar hafa verið við útreikning verðbólgustigs og ákvörðun verðbótaþáttar, ætti verðbótaþáttur vaxta að hækka um 3–5% 1. mars n.k., eftir því hvernig verðlagsþróun næstu mánuði er metin. Í málefnasamningi ríkisstj. er hins vegar tekið fram að hún muni beita sér fyrir því, að verðbótaþáttur vaxta verði ekki hækkaður að þessu sinni, enda er þar gert ráð fyrir lækkandi verðbólgu það sem eftir er þessa árs. Miðað við þær forsendur mun verðbótaþáttur geta farið lækkandi með minnkandi verðbólgu á síðari helmingi ársins. Bankastjórn Seðlabankans hefur að undanförnu átt viðræður um þetta mál við ríkisstj. og hefur ríkisstj. í dag farið formlega fram á það, að verðbótaþáttur vaxta verði látinn óbreyttur að þessu sinni. Jafnframt hefur hún lýst yfir því, að hún ráðgeri að taka til endurskoðunar ákvæði laga um stjórn efnahagsmála o.fl. að því er varðar lengd aðlögunartíma uns fullri verðtryggingu verði náð. Í samræmi við þetta hefur bankastjórn Seðlabankans í dag ákveðið, að höfðu samráði við bankaráð, að engar breytingar verði að sinni á verðbótaþætti vaxta, en leggur um leið áherslu á mikilvægi þess að ekki verði horfið frá þeirri grundvallarstefnu um verðtryggingu sparifjár og heilbrigða ávöxtun fjármagns sem mörkuð var á síðasta ári með lögunum um stjórn efnahagsmála.“ Þannig hljóðar fréttatilkynning Seðlabankans um þetta mál. Í henni kemur að sjálfsögðu fram að ríkisstj. leitaði til Seðlabankans, sem er ákvörðunaraðili í þessu máli og hefur með höndum framkvæmd þess, og óskaði eftir að hann samþ. þetta ákvæði í stjórnarsamningnum. Og Seðlabankinn varð við því, að sjálfsögðu algjörlega á löglegan hátt, með því að bankaráð bankans tók um þetta ákvörðun. Þannig er suðvitað alls ekki um það að ræða að lög hafi verið brotin í þessum efnum, heldur er hér um að ræða framkvæmd laga. Eins og fram kemur í fréttatilkynningu Seðlabankans ráðgerir ríkisstj. að taka til endurskoðunar ákvæði laga um stjórn efnahagsmála o.fl. að því er varðar lengd aðlögunartíma uns fullri verðtryggingu hefur verið náð. Er gert ráð fyrir því í lögunum að slík aðlögun fari fram á þessu ári að fullu, ef ég man rétt. Um þetta hefur ekkert verið fjallað, og það þarf breyt. á lögum til að breyta þessum ákvæðum. Ég skal engu um það spá, hvað ofan á verður í því efni. Það liggur ekkert fyrir um að breyta þarna eða lengja þessa aðlögun, og það er ekkert ákvæði um það í stjórnarsamningnum eða í samningum milli stjórnarflokkanna að svo skuli gert. Ég get þess vegna ekki á þessari stundu gefið neina yfirlýsingu til eða frá um málið frekar en það sem ég hef verið að ræða. Ég vil svo taka það fram, að stefnan í peningamálum verður að sjálfsögðu ákveðin af hálfu ríkisstj. og þess þingmeirihluta, sem að henni stendur, í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. Lögum samkvæmt á að leggja fyrir Alþ. fjárlagafrv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun um svipað leyti - eða fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í kjölfar fjárlagafrv. Það hefur lítið verið unnið að fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni enn þá og hún hefur ekkert verið rædd í ríkisstj., vegna þess að ríkisstj. hefur verið að fjalla um önnur mál og þá alveg sérstaklega fjárlagafrv. Hins vegar liggur fyrir mikil undirbúningsvinna varðandi fjárfestingar- og lánsfjáráætlunina, sem bæði var unnin af mér á sínum tíma, þegar ég var fjmrh., síðan af þm. Sighvati Björgvinssyni, sem var fjmrh. í starfsstjórn í vetur, og eitthvað hefur verið unnið í framhaldi af þessu. Eitt af næstu stórmálum ríkisstj. verður að sjálfsögðu að fjalla um það mál, sem er eitt af allra stærstu málunum sem lögð eru fyrir Alþ. og ríkisstj. fjallar um á hverju ári, en þar verður að sjálfsögðu mörkuð stefna í peningamálum af hálfu ríkisstj. Varðandi fsp. hv. þm., hvers vegna þetta hefði verið gert, þá vil ég mega ætla að þessar upplýsingar mínar séu fullnægjandi í því efni, - hvort sem hv. þm. er sammála því eða ekki, það er annað mál. Ástæðan er stjórnarsamningurinn, og framkvæmdin hefur verið eins og ég hef greint hér frá. Í öðru lagi spurðist hv. þm. fyrir um það, hvort þetta væri ekki arðrán gagnvart sparifjáreigendum og hvort þeir ættu ekki skaðabótarétt á hendur ríkinu vegna þessara mála. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram, að margt fleira en vaxtamálin hefur að sjálfsögðu þýðingu fyrir sparifjáreigendur. Þar á ég við verðbólguna sjálfa eins og hún er á hverjum tíma. Þó að menn fái háa vexti skaðast þeir náttúrlega ef verðbólgan er enn þá hærri. Og í tengslum við þetta mál eru mörg önnur sem varða verðbólguna og þróun hennar, eins og t.d. - svo ég nefni dæmi - hver er grundvöllur útflutningsatvinnuveganna eins og málin standa nú, hvernig verður gengisstefnan o.s.frv. Þannig koma margir fleiri þættir þarna við sögu þegar meta á þessi mál í heild. En án þess að fara nánar út í það álít ég að sparifjáreigendur eigi engar skaðabótakröfur á hendur ríkisvaldinu vegna þessara aðgerða ríkisstj. Þær eru allar saman löglegar, þær eru framkvæmd á máli sem ekki er til lykta leitt. Það er t.d. hugsanlegt, eins og ég ýjaði að áðan, að það verði mögulegt að framkvæma þessa aðlögun á þeim tíma sem lögin gera ráð fyrir þrátt fyrir þessa aðgerð. Ég skal ekkert um það segja á þessu stigi málsins, hvort menn hyggja að því að breyta lögunum. Það liggur ekkert fyrir um það. Engin ákvæði eru um það í stjórnarsamningnum, engir samningar á milli stjórnarflokkanna, þannig að áform í því efni eru engin umsamin. Það mikið get ég sagt á þessari stundu.



Herra forseti. Ég vil fagna því að þinghlé það, sem nú er er lokið, hefur haft góð áhrif á hv. 9. þm. Reykv. Hann hefur verið í einhvers konar ræðumennskuhvíld undanfarið, eða þann tíma sem hann var ráðh., og ég fagna því að nú skuli aftur lifna yfir þingstörfunum.  Það er ýmislegt sem ég hef við málflutning hv. þm. að athuga, en þó hef ég meira við málið sjálft að athuga. Vaxtaaukastefnan - þessi raunvaxtastefna sem þeir Alþfl.-menn börðu í gegn á þeim tíma sem þeir voru í aðstöðu til að hafa áhrif á svonefnd Ólafslög - er röng frá upphafi til enda. Ég vil færa nokkur rök að þessum orðum mínum. Ég vil taka undir það sem hv. þm. sagði: Það að framfylgja þessari stefnu ýtir ekki undir brask. Ég tel að hin nýja raunvaxtastefna ýti undir aðra möguleika á braski en áður var. Og þeir möguleikar eru, svo sem heyrist að nú eigi sér stað, að menn leggi inn á vaxtaaukareikninga og taki svo út eftir ákveðinn tíma til að leggja inn aftur til að fá svo vexti á vextina plús höfuðstólinn. Þetta er nýtt brask, og þetta brask kom með hinum nýju lögum. Þessi vaxtaaukatrygging gætir ekki hagsmuna sparifjáreigenda. Það. er langt frá því. Þessi lög gæta hagsmuna bankanna gegn sparifjáreigendum. Og ég er ansi hræddur um að embættismenn hafi komið meira við sögu í mótun þessara laga en á yfirborðinu virðist vera, því að það eru hagsmunir sparifjáreigenda annars vegar og hagsmunir bankavaldsins hins vegar sem hér er um að tefla. Ef höfuðstóll sparifjáreigenda hefði aftur á móti verið tryggður á raunverulegan hátt hefði höfuðstóllinn aukist á vissu mánaðabili - á þriggja mánaða bili - og vextirnir þá kannske verið skaplegir og eðlilegir miðað við það sem vextir eiga að vera þar sem efnahagsástand er eðlilegt. En nú eru 32% innlánsvextir á bundnar bækur, ársbækur, en útlánavextir eru 42%. Mjög stór hluti sparifjáreignar landsmanna er á hinum bundnu bókum, en afskaplega lítill hluti af því fé er lánað út öðruvísi en á fullum vaxtaaukaþunga, sem er 42%. Það er 10% munur á innlánsvöxtum bankaanna og útlánsvöxtum. Þá eru bankarnir orðnar hreinar okurstofnanir, enda er hagur þeirra nú þannig að hann hefur líklega aldrei verið betri. Þar vil ég segja að Alþ. hafi brugðist sparifjáreigendum. Vextir eru reiknaðir um áramót af sparifjárinnstæðu, af höfuðstólnum. Þá kemur vaxtasveiflan á árinu til tekna hjá sparifjáreigendum, í staðinn fyrir að hún ætti að koma sem innlegg á þeim tíma, sem verðsveiflurnar eru reiknaðar út, og bætast þá við höfuðstólinn. Meðan það er ekki gert skulum við ekkert vera áð blekkja okkur, ekki að reyna að bekkja hver annan eða blekkja sparifjáreigendur með því að telja þeim trú um að við séum að gæta hagmuna þeirra. Þetta er ekki eini blekkingarleikurinn sem Alþfl. hefur staðið fyrir. Það þarf að endurskoða hugsunina bak við þá lagasetningu sem hér hefur verið rætt um. Það þarf að breyta lögunum á þann hátt að sparifjár og hagsmuna sparifjáreigenda sé gætt, eins og hugsunin var og kom fram hér í umræðum á sínum tíma. Hvað er tapið mikið fyrir sparifjáreigendur ef höfuðstóllinn stækkaði í krónutölu við reikningsskil á þriggja mánaða fresti? Hvað er þá tekjutap sparifjáreigenda mikið ef það er 3%, 1.8 milljarðar á þriggja mánaða fresti? Það fer upp í 7–8 milljarða á ári eða kannske meira. Ég tel að það sé fyllilega kominn tími til að þessar aðgerðir í vaxtamálum séu rannsakaðar og skoðaðar gaumgæfilega. Ég vil taka undir með þeim sem hafa hreyft þeirri hugmynd á Alþingi nokkrum sinnum síðan ég tók hér sæti, að lög um Seðlabanka Íslands, og þá áhrif Seðlabanka Íslands og hvernig hann er frjáls að því að nota það fé sem er á milli handa í Seðlabankanum, séu endurskoðuð. Ég á t.d. afskaplega bágt með að sætta mig við það, ef það er staðreyndin, - ég á eftir að kanna það sjálfur, en mér hefur borist það til eyrna, - að enginn endurskoðandi sé kosinn í Seðlabanka Íslands, þeir hafi endurskoðunardeild þar sem þeir ráði endurskoðendur og það sé eina endurskoðunin í þeim banka. Ef svo er, þá er það að mínu viti afskaplega óheppilegt og óeðlilegt. Það er margt í rekstri Seðlabankans sem ég vildi gjarnan athuga. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. En ég vil undirstrika að meðan höfuðstóll sparifjáreigenda er ekki tryggður, en vextirnir eru tryggðir á þann hátt sem þeir eru tryggðir nú, er verið að gæta hagsmuna peningastofnananna frekar en sparifjáreigendanna. Því þarf að breyta.



Herra forseti. Það er ósköp eðlilegt að við þm. í hv. deild hljótum hér á fyrsta fundi að ræða nokkuð þau mál sem helst hafa verið til umræðu í þjóðfélaginu, þegar það er haft í huga að við erum nýkomnir úr fríi, og hver veit hvenær við verðum sendir aftur í sams konar frí því varla hefur gefist mikill tími fyrir ríkisstj. í öllum veisluhöldunum, sem fram fóru í síðustu viku, til þess að undirbúa sín mál. Það var athyglisvert, sem kom fram hjá hæstv. viðskrh., og ég held að eðlilegt sé að undirstrika þau ummæli, að það var samkv. tilmælum hæstv. ríkisstj. sem Seðlabankinn tók ákvörðun sína. Seðlabankinn tók sína ákvörðun vegna þess að það kom fram loforð um að aðlögunartími lengdist, loforð fram í tímann, og það byggðist á þeim yfirlýsingum sem mátti lesa úr stjórnarsamningnum. Þess vegna er ofureðlileg afstaða Seðlabankans, sem hingað til hefur farið að vilja hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma í slíkum málum eins og öðrum, og er það reyndar samkv. íslenskum lögum. Það þarf ekki að rifja upp fyrir hv. þm. þær umræður sem fóru fram um ávöxtunarmál á 100. löggjafarþinginu, sérstaklega hér í hv. Nd. Þar kom fram sá munur sem er á skoðunum stjórnmálaflokkanna um þessi efni. Þar kom fram svokölluð raunvaxtastefna Alþfl., sem birtist í því að Seðlabankanum yrði skylt að hækka eða lækka vexti eftir verðbólgustiginu á þriggja mánaða fresti. Í þeim umræðum kom einnig skýrt fram sú stefna Sjálfstfl., að Seðlabankinn ætti ekki að fara með vaxtaákvörðunarvaldið nema aðeins fyrir eigin lán. Ég leyfi mér, herra forseti, að lesa hér upp úr plaggi sem samþykkt var á landsfundi Sjálfstfl. Þetta var orðað þannig þar: „Draga verður úr opinberum afskiptum á peningamarkaði. Ákvörðunarvald um kjör almennra innlána og útlána flytjist frá Seðlabanka til viðskiptabanka, sparisjóða og annarra fjármagnsstofnana. Frjálst verði að semja um tengingu fjárskuldbindinga við skráð gengi erlends gjaldmiðils eða verðtryggingu með öðrum hætti. Seðlabankinn ákveði eftir sem áður vexti og önnur kjör útlána sinna og innlána, einnig fylgist hann náið með breytingum peningamagns og sjái til þess að þær stuðli að hjöðnun verðbólgu.“ Á þessum landsfundi voru, eins og menn kannske muna, allir þeir sjálfstæðismenn sem sitja nú á þingi og sumir hverjir í framboði til trúnaðarstarfa flokksins. Og ég get sagt það hér og nú, að enginn greiddi atkvæði gegn þeirri yfirlýsingu sem ég las áðan. Álíta verður því að þarna sé um að ræða þá skoðun, þá almennu skoðun, nánast undartekningarlausa, sem ríki í forustuherbúðum Sjálfstfl., - og þarf þá ekki að nefna nöfn þm. sem nú um sinn hafa skipt um skoðun af sérstökum viðhorfum sem ég ætla ekki að ræða hér sérstaklega um. Það gerðist síðan á s.l. vetri, á 100. löggjafarþingi, að ríkisstj. var komin í eindaga með sín mál. Innan hennar voru svokallaðir sprengjusérfræðingar að störfum, sem aðrir kölluðu hreinsunardeild Alþfl., og þar voru til varnar íhaldssömustu öflin í íslenskum stjórnmálum undir forustu Alþb.-mannanna, og gegnir sama máli hvort þar var um að ræða gáfumannafélagið eða glímudeildina, sem nú hefur eignast fulltrúa á þingi. Úrslit málsins urðu þau, að gert var samkomulag sem birtist í lögbundnu samkomulagi vinstri stjórnarinnar, sem nú gildir sem lög á Íslandi, nr. 13 1979, sem kölluð hafa verið í höfuðið á þáverandi hæstv. forsrh., Ólafi Jóhannessyni, Ólafslög. Það er skýrt tekið fram í þeim lögum hvernig standa eigi að þessum málum. Ég skal viðurkenna það hér, eins og ég hef gert áður úr þessum stól á þessu þingi, að eftir lögunum hefur aldrei verið farið í mikilvægum efnum, þannig að það kom mér ekki á óvart að frá þeim væri vikið nú. En niðurstaðan var í stuttu máli sú, að lagt var til að um verðtryggingu skyldi verða að ræða. Þegar við sjálfstæðismenn ræddum um ávöxtunarmál gilti það jafnt um verðtryggingu og vexti. Síðan kom til starfa núv. hæstv. ríkisstj., og í sáttmála hennar er að sjálfsögðu fjallað um þessi mikilvægu mál. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í kaflanum um peningamál, 2. lið: „Verðbótaþáttur vaxta hækki ekki 1. mars og fari síðan lækkandi með hjöðnun verðbólgu. Í stað hárra vaxta verði unnið að útbreiðslu verðtryggingar og lengingu lána.“ Og í þriðja lagi: „Opnaðir verði í bönkum og sparisjóðum sparireikningar, þar sem sparifé njóti fullrar verðtryggingar, samkv. nánari reglum og í samræmi við möguleika til útlána.“ Reyndar er þetta þannig orðað, að það, sem sagt er í fyrri hluta setninganna, er tekið burt í síðari hlutanum. Enginn veit því hvað þetta þýðir. En það er samt ágætt, sýnist þó og heyrist manni, fyrir stjórnmálamenn að geta, þegar þeir vilja, vísað til þessara orða, og maður verður, a.m.k. á meðan maður rekur sig ekki á annað, að telja að þetta séu yfirlýstar skoðanir þeirra manna sem nú fara með völdin hér á landi. Ef lítið er á það fjárlagafrv., sem var verið að leggja hér fram og liggur hér fyrir, og það er skoðað kemur í ljós að verðlagsforsendur í því frv. eru þær milli ára, þ.e. ef tekið er meðaltal 1979 til meðaltals 1980, að gert er ráð fyrir 47% hækkun. Og samkv. reynslu, a.m.k. hv. fyrrv. þm. Lúðvíks Jósepssonar og margra annarra reyndar, hefur Þjóðhagsstofnunin lengst af verið heldur í neðri kantinum með slíkar spár. Þess vegna má gera ráð fyrir því, og það kemur reyndar fram í gögnum hæstv. ríkisstj., að verðbólgan haldi áfram með sama hraða og hún hefur gert að undanförnu. Þess vegna get ég ekki annað séð en að það atriði sem við vorum að ræða, vextirnir, stangist algjörlega á við þá stefnu sem kemur fram í fjárlagafrv. En lítum nú á síðari hluta þess máls sem ég las hér upp um vextina, þar sem segir að nú skuli opna í bönkum og sparisjóðum sparireikninga þar sem sparifé njóti fullrar verðtryggingar. Og nú spyr ég hæstv. ráðh.: Hver á að borga þann mun sem fram kemur ef verðbólgan verður meiri á þessu ári, þannig að hún sé hærri en verðbætur og vextir? Hver á að borga þennan mun?

Vill ekki þm. lesa alla greinina?

Ég las hana áðan.

Nei.

- Ég get bætt því hérna við. Það er væntanlega fjórði liðurinn: „Beitt verði aðhaldi í gengismálum. Til að treysta gengi gjaldmiðilsins verði gert sérstakt átak til framleiðniaukningar í atvinnuvegunum.“ 

Vill hv. þm. gera svo vel að lesa hann aftur?

Já, já. Ég skal lesa þetta hægt þannig að allir skilji - með leyfi forseta: „Opnaðir verði í bönkum og sparisjóðum sparireikningar, þar sem sparifé njóti fullrar verðtryggingar samkv. nánari reglum og í samræmi við möguleika til útlána.“ Það er einmitt þetta sem ég vildi fá fram. Takið eftir þessu svari, sem reyndar kom ekki hér úr ræðustól. Það er sagt þarna: Þeim vonum, sem sparifjáreigendum eru gefnar í þessu plaggi, er kippt til baka með þessari síðustu setningu. Auðvitað eru engir möguleikar til annars þegar við höfum hæstv. ríkisstj. sem hagar sér eins og sú ríkisstj. sem nú situr hér á landi. Það er þess vegna gott svar sem hér hefur komið fram. Það eru góðar yfirlýsingar sem hér hafa verið gefnar og ég vona að þjóðin þurfi ekki lengi að taka á móti slíkum gjöfum. Það er þess vegna alveg ljóst, hvað sem hver segir úr þessu, að þeir sparifjáreigendur, sem lagt hafa inn í banka og hafa haldið að hæstv. ríkisstj. á Íslandi ætlaði sér að standa við gefnar yfirlýsingar, að hæstv. ríkisstj. ætlaði að fylgja lögum, þessir aðilar hafa verið sviknir. Aðeins er hægt að nota það orð. En það eru fleiri atriði í málefnasamningnum sem varða þetta mál því að vextir ákvarðast m.a. af verðlagi, eins og allir eru sammála um og kemur nákvæmlega fram í Ólafslögum. Það er annar kafli sem hefur þess vegna ákaflega mikil áhrif á vaxtaákvörðunina. Það er kaflinn í málefnasamningnum um verðlagsmálin. Og af því að hæstv. viðskrh. er nú viðstaddur umr. er ástæða til þess að fá, af því að menn eru svo ferskir og nýkomnir úr fríi, aðeins upplýsingar um hvað gerst hafi í verðlagsmálunum á undanförnum dögum. Ég ætla fyrst aðeins - með leyfi forseta - að rifja upp fyrir hv. þm. hvað stendur í kaflanum um verðlagsmál. Þar er þessi fræga niðurtalningarleið sem Alþb. samþ. í sínum plöggum með stefnu sinni þegar það hafði með stjórnarmyndunarviðræðurnar að gera. Þar stendur að verðlagið eigi að teljast niður. En þegar búið er að lýsa því yfir eru auðvitað alls konar undantekningar frá því. Þessi aðalregla verður því harla lítils virði, eins og reyndar sú regla sem ég las upp áðan samkv. ósk hæstv. viðskrh. Síðan segir í sama kafla, og það virðist vera ættað frá öðrum en Alþb.-mönnum, að það eigi að koma nýjum verðlagslögum til framkvæmda - undir eftirliti verðlagsráðs, er reyndar sagt í plagginu. Þannig er enn þá slegið undan. En þetta verður þó varla skilið öðruvísi, því að ég þykist vita að þetta sé frá þeim sjálfstæðismönnum komið sem starfa í hæstv. ríkisstj., en að þarna eigi að koma inn aftur 8. gr. verðlagslaganna, gildistöku, en 8. gr. var frestað á sínum tíma á vinstristjórnarárum síðari í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, svo að ég rugli þeim ekki öllum saman. Þetta rifja ég hér upp af því gefna tilefni að verðlagsmál hafa áhrif á vaxtaákvarðanir. Og nú langar mig til þess að spyrja hæstv. verðlagsráðh. og viðskrh. hvernig þeirri reglugerð, sem samin var í viðskrn., hafi vegnað þegar hún var send verðlagsráði til umsagnar. Það skiptir nefnilega gífurlegu máli fyrir þjóðina og okkur að fá að vita þetta því að um er að ræða lykilatriði um vaxtaákvarðanir og reyndar lykilatriði um þá verðlagsþróun sem hér hlýtur að verða á næstu vikum og mánuðum. Drög viðskrn. að reglugerð voru lögð fyrir verðlagsráð til umsagnar mánudaginn 3. mars. Formaður ráðsins, Björgvin Guðmundsson, greindi frá því á þeim fundi að ríkisstj. hefði ákveðið að gefa reglugerðina út þriðjudaginn 4. mars. Formaður tók málið af dagskrá, án þess að bera upp fram komnar tillögur. Á fundi, sem viðskrh. hélt síðan með verðlagsráði þriðjudaginn 4. mars, ákvað hann að leggja málið á ný fyrir verðlagsráð og gaf því frest til að skila álitsgerð til dagsins í dag eða þar til í morgun. Nú langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því, - ég veit ekki hvort að ég á að tala hærra því að hann gekk af fundinum, en vonandi verða honum þá borin þau boð, - hvernig þetta mál hafi farið. Þetta mál er úrslitamál um verðlagsþróun á næstu vikum og mánuðum og þar af leiðandi líka um vaxtamál. Þar sem hæstv. ráðh. hefur nú horfið af fundi tel ég ekki ástæðu til að fjalla frekar um þessa reglugerð, þótt hún komi vissulega allri hæstv. ríkisstj. við. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Auðvitað væri fróðlegt og reyndar nauðsynlegt að ræða fleiri þætti þeirra mála sem hæstv. ríkisstj. ætlar að standa að. Það er þó eitt sem kemur fram sem ég er neyddur til að nefna, og það er athyglisvert og það varðar líka viðskrn., að í hinni nýju bók - þetta er marsútgáfan af fjárlögunum –hefur verið sparaður einn liður undir viðskrn., og það er liðurinn um jöfnun húsnæðiskostnaðar. En sá niðurskurður kemur ekki fram gjaldamegin þegar maður skoðar frv. í heild. Þvert á móti hækka niðurstöðutölurnar um 10 milljarða. En hvað varð um þessa 2.3 milljarða? Það væri gaman að fá að vita hvort ríkið ætlar sér að spara þá á næstunni eða hvort það sé rétt, sem fram hefur verið haldið í blöðum, þ. á m. af hæstv. sjútvrh., að það eigi að taka þessi mál út úr fjárlagafrv. og það eigi að leggja á sérstakan skatt, án þess að það komi nokkurs staðar fram í fjárlagfrv., og láta þann skatt og þessi útgjöld ekki koma fram í verðbótavísitölu samkv. þeim sömu Ólafslögum sem hæstv. ráðh. núv. ríkisstj. keppast um að troða á og fara ekki eftir. Ég óska eftir að hæstv. viðskrh. komi hér og skýri hv. þingheimi frá þeim atriðum sem ég hef hér verið að nefna. Öll hafa þau áhrif á verðlagsþróun næstu ára og áhrif á vaxtaákvarðanir Seðlabankans, sem gegnir að sjálfsögðu hæstv. ríkisstj. í einu og öllu í þeim efnum.



Þegar ég leyfði þessar umr. utan dagskrár treysti ég því, að ekki yrði um að ræða eldhúsdagsumræður, heldur aðeins efnislega um fsp. Ég vona að hv. alþm. haldi sig við efni þessarar fsp. utan dagskrár. En þetta gefur vissulega enn á ný ábendingu um það, að kominn sé tími til að taka til endurskoðunar ákvæði þingskapa að því er varðar fsp.



Herra forseti. Erindi mitt í þennan ræðustól er það, í framhaldi af ummætum hæstv. viðskrh. áðan þess efnis, að forsendan fyrir þeirri ákvörðun ríkisstj. að fresta framkvæmd gildandi laga um verðtryggingu sparifjár eigi sér stoð í því ákvæði málefnasamningsins, sem fjallar um verðlagsmál, að upplýsa um afgreiðslu verðlagsráðs á því máli. Aðrir ræðumenn hafa vikið að þessu efni einnig. Sem kunnugt er, er stefna ríkisstj. í málefnasamningi yfirlýst á þá leið, að binda skuli verðlag með lögum í tilteknum áföngum. Í því efni hefur hæstv. viðskrh. beitt sér fyrir setningu reglugerðar þar sem þessi stefna er nánar skilgreind, svo hljóðandi: „Á tímabilinu frá 1. mars 1980 til 31. júlí 1980 skal óheimilt að hækka verð á vöru eða þjónustu frá því sem það var 29. febr. 1980 um meira en 8% á tímabilinu 1. mars til 30. apríl 1980. Það verð, sem gildir 30. apríl 1980, má ekki hækka um meira en 7% á tímabilinu 1. maí til 31. júlí 1980. Ákvæði þessarar greinar taka einnig til verðs hvers konar vörn og þjónustu sem ríki, sveitarfélög, stofnanir þessara aðila eða aðrir opinberir aðilar láta í té gegn gjaldi. Markmiðið er að halda verðhækkunum innan við 31% á árinu 1980.“ Þetta mun vera meginstefnan. Það segir sig sjálft, að ef hæstv. ríkisstj. tækist að framkvæma þessa stefnu í reynd, þá hefði það áhrif á hversu réttmætt væri að fresta frekar ákvörðunum í vaxtamálum. En nú vill svo til að hæstv. ríkisstj. ætlar að takast ákaflega ambögulega að koma þessu á. Þau tíðindi eru þegar orðin, að verðlagsráð hefur nú fjallað um þessi drög að reglugerð viðskrh. og komist að þeirri niðurstöðu með öllum greiddum atkv. gegn einu, fulltrúa ráðh. sjálfs, að vara eindregið við því að reglugerðardrög ráðh. taki gildi. Um þetta urðu sammála fulltrúar í verðlagsráði, bæði Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambandsins og fulltrúi Hæstaréttar. Ekki einn einasti aðili í verðlagsráði treysti sér til þess að mæla bót þeirri aðferð, sem ríkisstj. hér reynir að beita, annar en embættismaður hennar sjálfrar. Rökin fyrir þessu eru þau, að meginákvæði gildandi laga, þ.e. 12. gr. verðlagslaga nr. 56 frá 1978, segir að miða beri verðákvarðanir við það, að tæknilega og fjárhagslega vel rekin fyrirtæki geti starfað a.m.k. án hallarekstrar. Þetta er sú grundvallarregla, lagaregla, sem gildir um verðákvarðanir stjórnvalda, svo gáfulegt sem það kerfi annars er í sjálfu sér. Nú liggur auðvitað alveg ljóst fyrir, að í því verðbólguástandi sem nú er, að það er þegar bullandi hallarekstur í fjölmörgum atvinnuvegum á Íslandi. Fyrir liggja yfirlýsingar t.d. forsvarsmanna fiskiðnaðarins þess efnis, að fiskiðnaðurinn í landinu sé rekinn með u.þ.b. 11 milljarða kr. halla. Það kom fram í fjölmiðlum nýlega í sambandi við vanda ullariðnaðar, að fyrirtæki í þeirri grein, eins og Álafoss, langsamlega stærsta fyrirtækið, sem er vel rekið fyrirtæki og hefur skilað framleiðniaukningu svo nemur rúmlega 8% á s.l. ári, er engu að síður rekið með þvílíkum halla að nemur 600 millj. kr. frá því í nóv. s.l. Með hliðsjón af þessu ástandi er auðvelt að færa rök að því, að stjórnvaldsákvörðun um einhverjar tilbúnar takmarkanir verðlagningar fyrirtækja, sem búa við slíkt efnahagsástand, eru náttúrlega alveg gersamlega út í bláinn, efnislega, burt séð frá þeim ógöngum sem ríkisstj. virðist vera komin í með formlega setningu reglugerðar um framkvæmdina. Kjarni málsins er sá, að stefnan, sem sett er fram með þessum hætti, er út af fyrir sig algerlega óraunsæ. Það er rétt af þessu tilefni að vitna til ummæla landsbankastjóra, sem eftir honum voru höfð á frægum fundi, flokksráðsfundi sjálfstæðismanna. Hann sagði að væri það ætlun ríkisstj., að framfylgja þessari verðlagspólitík einni sér, án þess að á eftir fylgi aðrar ákvarðanir í veigamiklum þáttum efnahagsmála, ef fyrirtækjum er m.ö.o. ætlað að hlíta þessum fyrirskipunum um verðlagningu, þrátt fyrir að framleiðslukostnaður þeirra verði af öðrum ástæðum miklu meiri en hér er kveðið á um, sé um að ræða eitthvert mesta tilræði sem gert hefur verið í sögu þjóðarinnar við atvinnulíf í landinu. Það er náttúrlega aðall bankastjóra að tala varlega í slíkum efnum, en öllu alvarlegri áfellisdóm er varla hægt að kveða upp um stefnu stjórnvalda. Ástæðurnar fyrir því, að verðlagsráð hefur nú nær einhuga vísað á bug reglugerðardrögum viðskrh., eru fyrst og fremst þær, að stjórnvaldsákvörðun af þessu tagi brýtur í bága við þá meginreglu verðlagslaganna, að „tæknilega og fjárhagslega vel rekin fyrirtæki“ fái skilað hagnaði. Þar við bætast ýmis lögfræðileg formsatriði sem ég hirði ekki um að rekja hér. Að lokum þetta: Sá misskilningur er mjög algengur og kom berlega fram m.a. í þessum umr., að viðleitni stjórnvalda til þess að verðtryggja sparifé landsmanna, svo sem kveðið er á um að skuli vera markmið gildandi laga um að koma á raunvöxtum í áföngum, sé hávaxtapólitík og okurvaxtapólitík. Þetta er auðvitað misskilningur á einföldustu hugtökum. Það er auðvitað hægt að koma málefnum einnar þjóðar svo gersamlega í kaldakol með stjórnlausri og ríkisrekinni óðaverðbólgu að vaxtastig hækki við það upp úr öllu valdi. En ef hér væri um að ræða viti borna hagstjórn, svona að meðaltali á við það sem tíðkast með helstu viðskiptaþjóðum okkar, þá mundu raunvextir í raun og veru ekki þýða hærra vaxtastig en u.þ.b. 11%.



Herra forseti. Ég skal reyna að halda mig við það efni, sem hér er spurt um, þótt það sé hins vegar ofur eðlilegt að til umr. komi ýmis önnur mál þegar rætt er um vaxtamál, því að þau eru náttúrlega samtvinnuð öllu hagkerfinu. Þegar lög um efnahagsmál, nr. 13, voru samþ. á s.l. ári, þá var sparifjáreigendum gefið ákveðið vilyrði samkv. lögum. Og þetta vilyrði var með þeim hætti, að það skyldu vera komnir á vextir eða trygging fyrir sparifjáreigendur sem væri jafnhá verðbólgunni í árslok 1980. Ég held að engum, sem stóð að því að setja þessi lög, hafi dottið í hug að þetta skyldi felast í því, að verðbólgan skyldi elt með vaxtahækkunum endalaust. Ég held að það sé ljóst, að þeir, sem stóðu að þessari ákvörðun, hafi með þessu viljað lögfesta góðan hug og fyrirætlanir í baráttunni gegn verðbólgu. Enda voru fljótlega settar um það ákveðnar reglur með hvaða hætti þessi aðlögun skyldi fara fram. Og það kom í ljós mjög fljótlega, að aðlögunin reyndist erfið með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í upphafi, vegna þess að verðbólguhraðinn var orðinn svo gífurlegur. Og það var fljótlega, er a.m.k. 1. sept. 1979, fallið frá þeirri útreikningsreglu sem upphaflega var stofnað til. Og 1. des. var einnig fallið frá upphaflegri útreikningsreglu. Ég spurðist fyrir um það strax 1. sept., hvort einhver hætta væri á að sparifjáreigendur gætu höfðað mál gegn ríkissjóði og krafist skaðabóta. Ekki var talið að sparifjáreigendur gætu átt rétt á slíku, þar sem hér væri fyrst og fremst um það að ræða að koma á verðtryggingu eða fullum verðbótum fyrir árslok 1980. Spurningin er fyrst og fremst sú, með hverjum hætti það skuli gert. Og það var strax á haustmánuðum 1979 brugðið út af þeirri reglu sem upphaflega var stofnað til. Það hefur einnig verið gert að þessu sinni. Það er ekki gert ráð fyrir að verðbótaþátturinn breytist að þessu sinni. Seðlabankinn sem slíkur hefur hér í reynd aðeins ákvörðunarvald um það, hvernig þessu skuli skipt milli tímabila. Honum ber að haga framkvæmd laganna með þeim hætti sem um getur í lögunum, þannig að full verðtrygging verði komin á í lok 1980. En spurningin er fyrst og fremst sú, hversu mikið tillit beri að taka til fortíðar í þessu sambandi og framtíðarspár umverðbólguþróunina. Ég held að það sé samdóma álit flestra; að nú á næstunni muni það mjög ráðast hver verður framvinda verðbólgunnar á þessu ári og á næstu árum. Það liggur fyrir, að taka þarf ákvörðun um fjárlög nú á næstunni. Það þarf að taka ákvörðun um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Og kjarasamningar eru væntanlegir. Það er því á margan hátt heppilegt að doka við til þess að sjá, hvað gerist í þessum málum, áður en frekari skref í vaxta- og verðbótamálum verða tekin. Flestir eru sammála um það, að vonlaust sé að elta verðbólguna endalaust með vaxtahækkunum. Það verður að koma til raunhæf barátta til að lækka verðbólguna. Það er annað sem líka skiptir máli í þessu sambandi, og það er vaxtamismunurinn. Það er alveg rétt, að hann er orðinn 10%, sem er gífurlegur munur og sérstakt rannsóknarefni. Og það er auðvitað m.a. vegna þess, að það er orðin mikil barátta milli bankanna um fjármagn. Bankarnir eru farnir að veita alls konar þjónustu án þess að taka fyrir hana, taka að sér innheimtu fyrir alls konar stofnanir, ríkisstofnanir og aðrar stofnanir. Og hverjir borga þennan kostnað? Það er sagt að þetta sé ókeypis til handa almenningi. En auðvitað eru það sparifjáreigendur sem borga alla þessa innheimtu. Það eru þeir sem verða að greiða hana. Ef þessi kostnaður, þessi vaxtamismunur væri ekki svona mikill, þá gætu sparifjáreigendur fengið meira í sinn skerf. Bankaráð Seðlabankans er út af fyrir sig ekki mjög valdamikil stofnun. Bankaráðið hefur t.d. ekki ákvörðunarvald í slíkum málum sem vaxtamálum. Það er aðeins ráðgjafaraðili. En það er þó á einu sviði sem bankaráðið hefur allmikla ábyrgð og það er í sambandi við endurskoðun bankans. Þess vegna vil ég leiðrétta þau ummæli sem komu hér fram hjá Albert Guðmundssyni, sem er út af fyrir sig ekki ástæða til þess að eyða löngu máli í. Hins vegar sýnir það að ekki er gott að vera að hafa það eftir í ræðustól á Alþingi sem menn heyra úti í bæ. En undir bankaráðið heyrir sérstök innri endurskoðunardeild sem starfar í bankanum og á ábyrgð bankaráðsins. Þar að auki hefur bankaráðið ráðið sér sérstakan utanaðkomandi endurskoðanda, löggiltan endurskoðanda, sem annast líka endurskoðun fyrir hönd bankaráðsins. Það er sem sagt bæði innri endurskoðunardeild, sem er hluti af innra eftirliti bankans á ábyrgð bankaráðsins, - formaður bankaráðsins hefur einnig samkv. lögum miklar skyldur varðandi eftirlit, - og þar að auki starfar sérstakur óháður utanaðkomandi endurskoðandi sem undirritar reikninga bankans. Ég get bent hv. þm. á að líta á síðustu reikninga bankans fyrir árið 1978, reikningarnir fyrir árið 1979 eru ekki komnir.  Þetta vildi ég leiðrétta. Ég held að þessum málum sé vel fyrir komið. Ég veit ekki um neinn ríkisbanka sem kemur þeim málum betur fyrir, þannig að ég vildi leiðrétta þann misskilning sem kom fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni. Og ef það er ekki misskilningur vil ég biðja hann um að skýra betur við hvað hann á.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau drög að svörum, sem hann flutti hér áðan, en mér þóttu þó um margt vera ófullnægjandi. Kjarni málsins er auðvitað sá, að stjórnarsáttmáli ríkisstj., jafnvel þó merkileg ríkisstj. sé, verður ekki æðri landslögum. Landstög gilda eftir sem áður þangað til þeim hefur verið breytt af réttum aðilum. Og plaggið, sem hér hefur verið lesið upp úr jafnvel á skakk og skjön, kann út af fyrir sig að vera ágætt plagg, en það er ekki æðra landslögum. Það verður auðvitað að vera ljóst. Í lögum um Seðlabanka Íslands frá 1961 segir svo í 13. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Seðlabankinn hefur rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta“ o.s.frv. Það er annar kjarni málsins. Hinn kjarni málsins er sá, að í lögum nr. 13 frá 1979, sem stundum eru ranglega kennd við hæstv. ráðh. Ólaf Jóhannesson - mér er satt að segja ekki kunnugt um að hann hafi gegnt öðru hlutverki en að hlaupa þar á milli krata og komma, en allt um það, við hann eru lögin kennd, - er ótvírætt sagt fyrir um hver skuli vera vaxtastefna í landinu til ársloka 1980. Þegar þetta tvennt er lagt saman er auðvitað alveg ljóst, annars vegar hver vaxtastefnan skuli vera og hins vegar hver skuli framkvæma hana. Og hæstv. ríkisstj. kemur það nákvæmlega ekkert við að öðru leyti. Hins vegar segir svo í hinni vandræðalegu tilkynningu Seðlabankans, sem hann gefur út og er að afsaka þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Bankastjórn Seðlabankans hefur að undanförnu átt viðræður um þetta mál við ríkisstj., og hefur ríkisstj. í dag farið formlega fram á það“ o.s.frv. Hvað er hér um að ræða? Auðvitað ákvörðun ríkisstj. Auðvitað er ríkisstj. að skipta sér af málum sem henni koma ekkert við, öðruvísi en það, að ef menn gera ráð fyrir að hæstv. ríkisstj. hafi þingmeirihluta, sem við skulum gera ráð fyrir, getur hún auðvitað flutt frv. Í krafti þingmeirihluta getur hún fengið lög samþ. og þar með nýja vaxtastefnu. Þá eru það lög sem menn eiga að beygja sig fyrir, en fyrr ekki. Með afskiptum sínum eða afskiptaleysi hefur ríkisstj. gripið inn í peningamarkaðinn hér og flutt til stórkostlega fjármuni frá sparendum og til skuldara. Það er út af fyrir sig ákveðið sjónarmið að hafa samúð með skuldurum. En ég vísa hér í tölur sem ég hef fengið hjá hagdeild Seðlabanka Íslands, þar sem það er ljóst að á aðeins þremur mánuðum er verið að flytja til hvorki meira né minna en 1.8 milljarða kr. - og er þá miðað við lægstu útgáfu af þeirri vaxtahækkun sem átti að eiga sér stað samkv. reglum sem við viðurkennum hér - út um allt efnahagslífið. Og hverjar eru þær reglur? Þær reglur eru, að ef um verðbindingu er að ræða, t.d. verðbindingu launa, þá eigi slíkt að koma til framkvæmda á þriggja mánaða fresti. Þannig hafa vaxtalögin hér verið framkvæmd án þess að nokkur maður gerði við það aths., og auðvitað gera menn ráð fyrir að svo verði áfram framkvæmt. Við verðum að taka tillit til mannsins sem leggur fyrir og er að spara, t.d. í byrjun þessa árs. Einstaklingar hegða sér einu sinni svo í efnahagslífi. Þeir hegða sínu persónulega efnahagslífi svo, að þeir gera áætlanir. Alþ. var búið að gefa mjög nákvæm fyrirheit um það, eftir hvaða reglum lánamarkaðurinn mundi starfa út þetta ár. Hæstv. ríkisstj. er með inngripi sínu að koma í veg fyrir áður ákveðna hegðun á lánamarkaði og flytja til fjármagn frá sparendum til skuldara. Af þessum ástæðum: Því, sem hæstv. viðskrh. sagði að væri misskilningur minn um þetta inngrip, vísa ég til baka. Það er misskilningur hans því að lögin í landinu eru ótvíræð um þetta efni. Það er Alþ. sem tekur þarna ákvörðun. Seðlabankinn framkvæmir fyrir þess hönd. Svo er og verður þangað til öðruvísi hefur verið ákveðið og lögunum frá 1961 hefur verið breytt. Hv. þm. Albert Guðmundsson flutti hér fyrirlestur um vaxtamál. Það er ekki rétt, að þessi vaxtastefna hafi ekki skilað árangri. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það var lítillega byrjað að þreifa fyrir sér í þessa átt þegar á árinu 1976, þó að hægt væri farið, og ber þeim virðing sem að því stóðu á þeim tíma, en síðan er hið stóra spor stigið með lögum nr. 13 á árinu 1979. Tölur sýna auðvitað að innlán í lánastofnunum hafa t.d. stóraukist, heilbrigð skynsemi segir okkur einnig að gera megi ráð fyrir að öll fjárfesting hafi að því leyti breytt um svip að sjónarmið arðsemi ráði þar í miklu ríkari mæli en áður var. Auðvitað getum við ekki eitt efnahagskerfa í heiminum rekið til lengdar lánastefnu þar sem lánað er langt undir raunvirði. Í þeim efnum vísa ég t.d. til þess sem verið hefur að gerast í vaxtamálum í Bandaríkjum Norður-Ameríku að undanförnu, og eru þeir þó að glíma við nær þrefalt lægra verðbólgustig en það sem við hér erum að glíma við. Hitt er auðvitað rétt hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni, og á því hafa raunar komið fram nokkrar skýringar hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, að mismunur á útlánum og innlánum virðist vera óeðlilega mikill og svo hefur verið um langt skeið. Það er efalítið mál sem þarf sérstakrar skoðunar við. Ég er ekki talsmaður Seðlabanka Íslands með einum eða neinum hætti, en hins vegar eru lög í landinu um þessi efni og þau lög eiga að standa, þau eiga að gilda og eftir þeim á að fara þangað til Alþ. hefur ákveðið öðruvísi. Hér í salnum situr hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sem er kannske að verða síðasti „móhí-komminn“, að verða síðasti komminn sem hefur lifandi tengsl við vinnandi fólk í þessari borg og í þessu landi. Ég skil vel og ég er viss um að þm. eins og hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni líður illa undir þessari umr., og mig langar til að upplýsa þingheim um af hverju ég veit að honum líður illa. Umbjóðendur hans eru t.d. þeir sem vinna við höfnina í Reykjavík - fólk sem hefur haft svívirðilega lág laun um svívirðilega langa hríð. Þetta er fólkið sem hefur ekki haft nægilegar tekjur til þess að fjárfesta eins og þeir, sem meiri tekjur hafa, hafa gert. Það sem þetta fólk með svívirðilega lágar tekjur gerir við umframfé sitt, ef það er til, er að leggja það fyrir. Og það sparar. Það er einmitt á þessum sviðum sem eru hin hefðbundnu fórnarlömb, - ekki verðbólgu því að verðbólga er aðeins lýsandi hugtak, heldur sukksins sem viðgengst og þrífst í skjóli verðbólgunnar. Að heill stjórnmálaflokkur hafi látið undan fáránlegum kenningum manns sem hér situr ekki lengur, Lúðvíks Jósepssonar, í þessum efnum er nánast ein af furðulegustu þversögnum íslenskrar hagsögu. Ég veit að þm. eins og Guðmundur J. Guðmundsson, síðasti „móhí-komminn“, veit miklu betur, og hann auðvitað kýs að tala hvergi og þegja stíft. Ég get vel skilið það að því er þetta verðar. En þjónn umbjóðenda sinna er hann ekki - eða þeir kommar - í þessum efnum. Það er eðli málsins samkv. að þeir taka ekki þátt í svona umræðum lengur, og ég get vel skilið það. Það eru hinir stjórnmálaflokkarnir sem um þessi mál ræða og á þeim hafa skoðanir og af þeim hafa áhyggjur. Sú ákvörðun eða ákvarðanaleysi, sem hæstv. ríkisstj. hefur viðhaft, þýðir stórkostlegan flutning á fjármagni frá sparendum til skuldara, og um það hef ég hér flutt tölur. Kjarni málsins er auðvitað fyrst og fremst sá, að með því að heykjast á þessu er ríkisstj. að hlaða undir spákaupmennsku og brask og framkvæma arðrán á sparendum, að flytja til fjármagn með ósæmilegum hætti, hvernig sem málið er skoðað, og þar að auki að brjóta lög. Það er þá orðið allnokkuð sem hér er um að ræða. Og á þessu verður að verða breyting. Svör hæstv. viðskrh. eru einnig ófullnægjandi að því er varðar réttarstöðu sparifjáreigenda. Ég veit ekki hvaða heimildir hann hefur fyrir því eða hvar það hefur verið skoðað, að hann telji að sparifjáreigendur geti ekki höfðað mál á hendur ríkisvaldinu. Lögfróðir menn hafa tjáð mér að víst gæti það verið flókið mál fyrir dómstólum, en engu að síður mundu sparifjareigendur eða fulltrúar þeirra, sem lögsæktu ríkisvaldið vegna þessarar ákvörðunar, eiga rétt - a.m.k. má orða það svo, að það væri vel tilraunarinnar virði að reyna það. Auðvitað ætti að hvetja sparifjáreigendur til þess að láta ekki misvitra ríkisstj. hafa af sér réttmætar eignir með þessum hætti, heldur beinlínis að leita réttar síns fyrir dómstólum. Hæstv. viðskrh. taldi það nokkuð öruggt áðan hver yrði niðurstaðan í slíku máli. Ég endurtek það, að mér er ekki kunnugt um hver jar eru heimildir hans fyrir því. En þetta fólk á sinn rétt. Það er búið að troða á því nægilega lengi og það er áreiðanlega tilraunarinnar virði að það reyni að snúa hjólunum við og hafa vit fyrir ríkisstj. sem hefur ekki aðeins tekið löglausa ákvörðun, heldur siðferðilega ranga ákvörðun.



Herra forseti. Hér eru til umr. utan dagskrár lög nr. 13 frá 1979, sem kveða á um að fullri verðtryggingu skuli komið á sparifé, inn- og útlán, í áföngum fyrir árslok 1980. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur haft uppi ákaflega stór orð í þessari umr. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á það, að í þessum lögum segir að verðtryggingu skuli komið á í áföngum fyrir árslok 1980. Það er ekkert í lögunum sem segir í hve mörgum áföngum, heldur eingöngu hvert lokamarkið skuli vera. Hér getur því ekki verið um nein lögbrot að ræða, eins og hv. þm. lýsti hér áðan. Hér er eingöngu um að ræða framkvæmd þessara laga. Og þá verða menn sérstaklega að hafa það í huga að hér hefur nýlega verið mynduð ríkisstj. sem með sérstökum stjórnarsáttmála hefur ákveðið að takast á við verðbólguna í þessu landi með ýmsum aðgerðum, svo sem með því að leggja sérstakar hömlur á verðlagshækkanir, með ýmsum aðgerðum í fjármálum ríkisins, peningamálum, fjárfestingarmálum o.s.frv. Þess vegna er sú ákvörðun eðlileg að vextir hækki ekki nú. Hún er eðlileg og í fullu samhengi og samræmi við aðrar ákvarðanir sem nú er verið að taka í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins. Ég get ekki séð að það sé á nokkurn hátt lögbrot sem hér er verið að gera - engan veginn. Og það er alls ekki alfarið bundið vaxtahækkunum að koma á verðtryggingu sparifjár. Það veit hv. þm. Vilmundur Gylfason að hægt er að gera líka með því að ná verðbólgunni niður, og sjálfsagt erum við sammála um að það væri æskilegri leið. Ekki síður vil ég vekja athygli á því, að ákvörðunin um að hækka ekki vexti nú er að sjálfsögðu í samhengi og samræmi við að nú eru menn að leggja fram fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun og ýmsar stefnumarkandi ákvarðanir í efnahagslífi þjóðarinnar er verið að taka einmitt nú. Ég ætla að virða orð forseta um að fara ekki út í almennar umr., þó að ástæða væri til þess af ýmsu sem hér hefur komið fram. En ég vil þó sérstaklega benda á, vegna ummæla hv. þm. Friðriks Sophussonar áðan um vaxtamálin, að í þeim plöggum, sem sjálfstæðismenn lögðu fram í stjórnarmyndunarviðræðunum fyrir skömmu, voru sérstök ákvæði um vaxtamálin. Og ég vil lesa hér a-lið 4. gr., með leyfi forseta, þar sem segir í plaggi þeirra sjálfstæðismanna: „Vegna aðgerða í verðlagsmálum verði vextir ekki hækkaðir í febrúar, en þeim haldið óbreyttum uns verðbólgustigið er komið niður fyrir þá og jákvæðir raunvextir tryggðir“. Þetta er í rauninni alveg í samræmi við það sem menn eru að segja í stjórnarsáttmálanum og reyna að framkvæma.



Herra forseti. Hér hefur verið minnst á efnahagslögin sem samþ. voru fyrir réttum 11 mánuðum. Eitt af því fáa bitastæða, sem átti að vera í þeim lögum, voru ákvæðin um vaxtamál og verðtryggingu sparifjár. Það átti að koma á jákvæðri ávöxtun fjármagns er menn legðu til hliðar. Hver hefur raunin orðið af framkvæmd þessara laga í 11 mánuði? Hverjir eru þeir áfangar, eins og síðasti hv. ræðumaður Guðmundur G. Þórarinsson nefndi, sem hafa náðst samkv. þessum lögum, miðað við þann tíma þegar lögin voru sett? Ég held að það sé gott ef við stöndum í sömu sporum, og jafnvel er ávöxtun sparifjár neikvæðari nú en var fyrir 11 mánuðum. Mér er nær að halda að sparifjáreigendur tapi meira nú, þrátt fyrir hærri vexti e.t.v. að nafninu til, vegna þess að verðbólgan hefur vaxið ennþá meira. Við sjálfstæðismenn vöruðum við því, þegar efnahagslögin voru sett, að tengja saman með reglubundum hætti vexti og verðbólgustig þegar fyrirsjáanlegt væri að verðbólgan færi vaxandi, vegna þess að í efnahagslögunum, sem sett voru fyrir 11 mánuðum og bæði Alþb. og Framsfl. og auk þess Alþfl. báru ábyrgð á, skorti ákvæði sem gáfu mönnum vonir um að verðbólgan færi lækkandi. Og það er sama sagan nú, þegar við stöndum í sömu sporum eða höfum e.t.v. stigið eitt sport eða fleiri aftur á bak frá því fyrir 11 mánuðum, þegar rætt er um heilbrigða ávöxtun sparifjár, að við völd situr ríkisstj. sem hefur ekki boðað í málefnasamningi sínum hvernig að skuli standa í baráttunni gegn verðbólgunni þannig að vonir standi til að hún fari lækkandi. Það eina, sem hæstv. ríkisstj. hefur sagt, ef marka má umsögn Seðlabankans, er að hún ætli að framtengja tímann sem fyrrv. vinstri stjórn ætlaði sér til að koma á samræmi á milli ávöxtunar sparifjár og verðbólgustigs. Hún ætlar að framlengja þann tíma fram yfir næstu áramót. Og þá eru allar líkur til, ef við tölum hér saman eftir 11 mánuði, að því verði sama reynslan og við höfum orðið vitni að síðustu 11 mánuði. Hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson vitnaði til þeirrar hugmyndar sem ég lagði fram í stjórnarmyndunarviðræðunum, þar sem skýrt var kveðið á um að vextir skyldu ekki hækka eða verðbótaþáttur vaxta miðað við 1. mars s.l. Það er alveg rétt. En þessi hugmynd var bundin öðrum aðgerðum á sviði efnahagsmála, og samkv. mati Þjóðhagsstofnunar hefði verðbólgustigið verið komið niður í 26% í ágústmánuði n.k. ef farið hefði verið eftir þeim hugmyndum sem ég lagði fram í stjórnarmyndunarviðræðunum. Undir þeim kringumstæðum var eðlilegt að verðbótaþáttur vaxta væri óbreyttur þar til að vaxtaákvörðun kæmi miðað við 1. sept. n.k. Þá hefði verið komið að því að þeim áfanga eða því markmiði væri náð að um jákvæða ávöxtun fjármagns væri að ræða miðað við verðbólgustig. Það er þetta sem skiptir öllu máli. Nú er það svo, að auðvitað er ekki hægt að tala um vaxtamál nema í tengslum við aðra þætti efnahagsmála. Það er auðvitað annmarkinn á þeim aðgerðum, sem fyrrv. vinstri stjórn og núv. vinstri stjórn ýmist gera eða boða, að ekki er um samræmda stjórn efnahagsmála að ræða. Það er þörf á slíkri samræmingu ef við ætlum að ná árangri. Nokkrir hv. ræðumenn, eins og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson og raunar fleiri, Halldór Ásgrímsson einnig, hafa nefnt að í vændum væru ýmsar ákvarðanir, eins og t.d. í verðlagsmálum eða kjaramálum, og setning fjárlaga og gerð fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar væri í undirbúningi. Við höfum ekki séð hér á þingi nema það frv. til fjárlaga sem lagt var fram í dag, en af því má marka og þeim fréttum, sem af því höfðu áður borist, að þar sé ekki um fjárlög að ræða sem líkleg séu til þess að hamla gegn verðbólgunni. Þetta eru verðbólgufjárlög. Það er upplýst að utan þeirra eru margir útgjaldaliðir sem við þurfum með öðrum hætti að standa undir, annaðhvort með sérstakri skattheimtu eða með aukinni lántöku sem þá ætti að fella inn í lánsfjáráætlun. Af þessu tilefni hlýt ég að spyrja: Hvað liður framlagningu lánsfjár- og fjárfestingaráætlunar? Útilokað er að ætlast til þess að Alþingi afgreiði fjárlög án þess að fram hafi komið og rædd hafi verið lánsfjár- og fjárfestingaráætlun fyrir yfirstandandi ár. Herra forseti. Ég taldi rétt að þessi atriði kæmu fram í tengslum við þær umræður sem átt hafa sér stað varðandi vaxtaákvarðanir eða ákvarðanir um verðbótaþátt vaxta.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í framhaldi af því sem hér hefur komið fram. Það væri fróðlegt út af fyrir sig að eiga orðastað við hv. þm. Vilmund Gylfason um lögfræði, því að ýmislegt kom fram hjá honum sem gæfi tilefni til að ræða um, en ég skal ekki fara nánar út í það að þessu sinni. E.t.v. gefst okkur síðar meir tækifæri til þess að ræða svolítið um lögfræði og skilning hans á þeirri fræðigrein. Ég vil minna hv. þm. á það, þegar hann gagnrýnir nú frestun á því að láta koma til framkvæmda 1. mars hækkun verðbótavaxta, að þetta er nákvæmlega það sama og starfsstjórn Alþýðuflokksins, sem hann sat sjálfur í, gerði 1. des. Þá var áformum Seðlabankans frestað. Það var öðruvísi, það voru aðrar tölur, en í „prinsipinu“ er þetta nákvæmlega sama. Það er verið að fresta framkvæmd aðgerða sem Seðlabankinn hafði áformað og sett reglur um, en það er ekki verið að gera breytingar á lögunum um stjórn efnahagsmála o.fl., eins og glögglega kom fram í ræðu hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar áðan. Varðandi þau atriði, sem aðrir ræðumenn komu hér inn á, þá minntist hv. þm. Friðrik Sophusson á peningamálakafla stjórnarsáttmálans og sérstaklega það atriði, að opnaðir verði í bönkum og sparisjóðum sparireikningar þar sem sparifé njóti fullrar verðtryggingar samkv. nánari reglum og í samræmi við möguleika til útlána. Það er rétt, að ríkisstj. hefur áhuga á þessu, hefur áhuga á því að taka upp það fyrirkomulag, að fólk geti lagt inn fé sem sé fullkomlega verðtryggt. En sá er hængur á, að þetta er auðvitað ekki mögulegt nema hægt sé að fjármagna þessar aðgerðir, lána þetta fé aftur út með sömu kjörum. Ríkisstj. ætlar að láta framkvæma athugun á því, hvort hugsanlegt sé að koma á svona kerfi. En ekki er ákveðið að það verði gert. Og það verður ekki gert nema það sé mögulegt, eins og hér er tekið fram. Varðandi verðlagsmálin og umr. um þau hér vil ég geta þess, að það er verið að fjalla um þau í ríkisstj. í samræmi við áform ríkisstj. um niðurtalningu verðbólgunnar. Ég hef haft áhuga á að reglugerð verði sett í samræmi við ákvörðun stjórnarsáttmálans. Hún hefur ekki verið endanlega ákveðin, heldur var hún send til verðlagsráðs til umfjöllunar, því að gert er ráð fyrir því í verðlagslögunum, að þegar slík mál eru ákveðin skuli verðlagsráð segja álit sitt á þeim. Fundi verðlagsráðs um þetta mál var ekki lokið fyrir hádegið, þegar ég fór úr stjórnarráðinu, og ég hef því ekki átt kost á því að ræða við formann verðlagsráðs um það, hvernig honum lyktaði, og þess vegna hef ég ekki aðstöðu til þess að ræða nánar um þetta mál við þetta tækifæri, en vonandi gefst færi á því síðar. Ég vil að lokum segja í sambandi við umr. eins og þessar utan dagskrár, að ég vil taka undir það sem flestallir eða ég hygg allir þm. séu sammála um, að auðvitað eru utandagskrárumræður sjálfsagðar þegar sérstök tilefni gefast. En það er dálítið varasamt, að slíkar umr. fari út í öfgar og verði miklu tíðari og lengri en eðlilegt er og geti jafnvel truflað þingstörf. T.d. á meðan þessi umr. fór fram hér - og ég var að sjálfsögðu bundinn við hana vegna þess að til mín var beint fsp. - var í Ed., þar sem ég á sæti, verið að fjalla um mál og meira að segja atkvgr. um mál sem ég hafði talsverðan áhuga á, landbúnaðarmál. Þetta sýnir að það þarf a.m.k. að gæta þess í sambandi við það að stofna til slíkra umræðna, að þær trufli ekki beinlínis þingstörf eða þingfundi sem hafa verið auglýstir. Í þessu tilfelli hafði ég ekki tækifæri til að taka þátt í afgreiðslu máls hér í Ed., sem ég hafði áhuga á og bar náttúrlega skylda til sem þm. þeirrar hv. þd. Ég vildi því aðeins í lokin taka fram, að ég hygg að Alþ. ætti að fara varlega í það að leyfa þm. að taka til máls í tíma og ótíma utan dagskrár, því að ef allir þm. tækju upp á því yrði sú regla, sem þingsköp ætlast til að sé viðhöfð í störfum alþingis, náttúrlega að engu. Það gefur auga leið. En ég vil ekki að neinn misskilji mig, og ég tel sjálfsagt og rétt að það séu möguleikar til þess að stofna til umr. utan dagskrár um ýmis efni, en þó ekki að mínu mati nema sérstakt tilefni gefist til þess. Forseti tók öll dagskrármálin af dagskrá.