Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir að till. til þál. um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið, sem er á þskj. 647, og till. til þál. um landhelgismál á þskj. 638 var vísað til utanrmn., átti n. fund um málið. Á þeim fundi mættu auk nm. hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Það kom strax í ljós, að ekki gat orðið samkomulag innan utanrmn. um afgreiðslu málsins, og vil ég segja því miður. Kemur þetta fram á þskj. 832. Varð niðurstaðan sú, að meiri hl. n. leggur til, að fyrri till. verði samþ. óbreytt. Minni hl. n. hefur hins vegar skilað séráliti á þskj. 842. Ég vil nú leyfa mér, herra forseti, að gera grein fyrir afstöðu meiri hl. utanrmn., að vísu í stuttu máli, um mikið og mikilsvarðandi mál. Meiri hl. n. telur, að nú sé hafinn lokaþáttur baráttu Íslendinga fyrir því að afla viðurkenningar annarra þjóða á rétti Íslendinga yfir landgrunnshafinu við Ísland. Sú barátta hefur að vísu verið háð áður og alllengi á ýmsum vettvangi, en þó fyrst og fremst á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, þar sem málið var upphaflega tekið upp að frumkvæði Íslendinga. Í framhaldi af þeirri tillögugerð voru haldnar tvær alþjóðaráðstefnur í Genf árin 1958 og 1960. Ekki tókst að ná þar samkomulagi um víðáttu lögsögu strandríkja á hafinu. Þegar svo var komið, var ljóst, að ekki fengist meira áorkað í bili og skynsamlegast væri þess vegna að bíða þess um hríð, að fleiri ríki yrðu aðilar að Sameinuðu þjóðunum, eins og fyrirsjáanlegt var, og nota tímann til að afla málinu fylgis og styrkja aðstöðuna gegn stefnu þeirra ríkja, sem þrengja vildu fiskveiðilögsöguna almennt. Þessi breyting hefur átt sér stað undanfarin 10 ár, og nú er sem sagt lokaþátturinn hafinn, eins og ég vék að. Svo sem hæstv. utanrrh. hefur gert Alþ. grein fyrir, er aðstaða okkar nú allt önnur og miklu betri, vil ég segja, en hún var á ráðstefnunum 1958 og 1960. Að öllu þessu athuguðu telur meiri hl. utanrmn., að styðja beri þá stefnu hæstv, ríkisstj., að allt kapp sé nú lagt á að færa málið fram til sigurs. Með þeim viðræðum, sem núna eru hafnar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, skapast einmitt einstakt tækifæri til þess. Lokaákvörðun um útfærslu fiskveiðilandhelgi Íslands yrði með slíkum hætti tekin, eftir að málatilbúnaður af hálfu Íslendinga hefði í einu og öllu verið sem bezt vandaður og yfirvegaður. Í þessu felst það einnig, að hægt væri að grípa til ráðstafana hvenær sem er, ef aðstæður krefjast þess á einhvern hátt, að því sé fylgt fram með viðbótarákvæðum. Meiri hl. utanrmn. leggur þess vegna eindregið til, að till. til þál. um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu verða við þeirri bendingu frá hæstv. forseta, að eðlilegast sé að ræða báðar till. saman, en veit, að afgreiðsla þeirra verður að sjálfsögðu samt sem áður sitt í hvoru lagi að lokum. Minni hl. utanrmn. telur, að hér sé um svo stórfellt mál að ræða, að eðlilegt væri, að þjóðin sjálf fengi tækifæri til þess að láta í ljós ótvírætt og alveg óbundið vilja sinn í því og því væri rétt að efna til þjóðaratkvgr. um málið samhliða alþingiskosningunum 13. júní. Þess vegna lagði minni hl. í utanrmn. fram svo hljóðandi till. í n.: „ Utanrmn. samþykkir að leggja til við Alþ., að samhliða alþingiskosningunum 13. júní n. k. fari fram þjóðaratkvgr. um till. til þál. á þskj. 638 og 647.“ Þessi till. var felld í utanrmn. með 4:3 atkv. Minni hl. telur verr farið, að ekki náðist samkomulag um þjóðaratkvgr. um báðar till., því að með því móti hefðu menn getað tekið afstöðu til landhelgismálsins alveg ótruflaðir af samúð sinni eða andúð á flokkum og frambjóðendum í alþingiskosningunum sjálfum. Minni hl. telur þó þýðingarlaust að flytja sérstaka till. á Alþ. um þjóðaratkvgr., þar sem hann telur fullprófað í utanrmn., að stjórnarflokkarnir geta ekki á hana fallizt, og er þá að snúa sér að afgreiðslu þáltill. tveggja sjálfra. Hefði á hinn bóginn orðið samkomulag um þjóðaratkvgr., var að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að afgreiðsla landhelgismálsins á Alþ. biði eftir úrslitum hennar þann 13. júní. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að þáltill. á þskj. 647. Þessi þáltill. gerir í raun og veru ráð fyrir því frá okkar sjónarmiði séð í minni hl., að öllum ákvörðunum í landhelgismálinu verði skotið á frest. Við teljum allt verða jafnóljóst og áður um það, hvað ætlazt er fyrir í málinu, nái þáltill. samþykki. Kemur t.d. ekki fram í þáltill., hvort ætlunin væri að færa út landhelgina og notfæra sér hin áskildu réttindi á landgrunninu þannig að stefna að kvótaveiðum með öðrum þjóðum á landgrunninu. En okkur sýnist ríka nauðsyn bera til, að ákveðin stefna sé tekin í þessu efni. Aðalákvæði till. er að kjósa nefnd til þess að semja og setja í nýtt frv. þau efnisákvæði varðandi landgrunnsog landhelgismálið, sem hv. Alþ. og ríkisstj. hafa þegar lögfest eða tekið ákvarðanir um og unnið að undanfarið. Við sjáum ekki þess vegna, að í því sé neitt nýtt. Í þáltill., sem hv. meiri hl. n. styður, er ekki minnzt á landhelgissamninginn við Breta og Vestur-Þjóðverja né hvernig með hann skuli fara. Þó er sá samningur að okkar dómi í minni hl. alvarlegasta hindrunin á útfærsluleiðinni. Af þessu leiðir, að við teljum þessa þáltill. allsendis ófullnægjandi lausn á þessu máli og leggjum til, að hún verði felld, enda styðjum við þáltill. á þskj. 638, sem ég vil nú fara um nokkrum orðum. Við, sem að þessari þáltill. stöndum, teljum ríka nauðsyn bera til, að Alþ. samþykki nú, einmitt nú, að færa út landhelgina. Útfærslustefnan í landhelgismálinu verði tekin upp á ný og þar með gert ljóst, svo að engum misskilningi valdi, að Íslendingar stefna ekki að því að deila veiðikvóta með öðrum þjóðum á sínu eigin landgrunni. Sem sé, að kvótastefnunni sé hafnað, en útfærslustefnan tekin upp. Hæfilegt teljum við í þessum áfanga að færa út þannig, að fiskveiðilandhelgin verði 50 sjómílur frá grunnlínum, og rétt, að jafnframt verði ákveðið, að íslenzk lögsaga varðandi mengunarvarnir verði 100 sjómílur. Við leggjum áherzlu á, að útfærslan verði gerð áður en hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna verður haldin og þó ekki síðar en 1. sept. 1972. Það er of áhættusöm leið að okkar dómi að bíða fram yfir ráðstefnuna, og frá okkar sjónarmiði hafa Íslendingar allt að vinna með því að bætast fyrir ráðstefnuna í hóp þeirra þjóða, sem einhliða hafa stækkað landhelgi sína út fyrir 12 mílur. Það styrkir stórum sóknina á ráðstefnunni gegn festingu 12 mílna landhelgi með alþjóðasamþykkt, að sem flestar þjóðir hafi einhliða fært lengra út, áður en til ráðstefnunnar kemur. Það gæti líka vel farið svo, takist ráðstefnan illa frá okkar sjónarmiði, að mun erfiðara yrði að færa út einhliða eftir hana en fyrir, að frekar tækist, ef svo færi, að halda því, sem búið er að gera, en gera alveg nýjar ráðstafanir, sem ekki samrýmdust nýjum samþykktum, sem ofan á yrðu á ráðstefnunni. Hér kemur einnig til að ákveða, hvort Íslendingar eigi að vera í fararbroddi með þeim ríkjum, sem lengst vilja og þurfa að ganga í þessum efnum, eða koma á eftir og sætta sig við það, sem fellur til. Hætt er við, að illa hefði gengið með þreföldun landhelginnar á undanförnum áratugum, ef sá háttur hefði verið á hafður alla tíð. Við viljum leggja ríka áherzlu á, að það hlýtur að styrkja okkur í þeirri baráttu, sem fram undan er, að láta það ekki dragast að taka ákvarðanir um útfærsluna sjálfa og tilkynna þá ákvörðun núna án tafar, m.a. þeim þjóðum, sem gera nú, einmitt nú, áætlanir um stóraukna sjósókn með stórskipum á okkar landgrunni. Yrði sá háttur á hafður, færi ekkert á milli mála, hvers væri að vænta af okkar hendi, og með engu móti verður þá sagt eftir á, að við höfum vanrækt að gera uppskátt um fyrirætlanir okkar, svo að tillit gæti orðið tekið til þeirra af öðrum í tæka tíð. Við teljum, að landhelgissamningurinn við Breta og Vestur-Þjóðverja sé hættuleg hindrun á útfærsluleiðinni. Í honum eru ákvæði um, að við einir allra þjóða höfum ekki einhliða útfærslurétt á okkar eigin landgrunni, en séum bundnir Haag-dómstólnum. Alþjóðalög um víðáttu fiskveiðilandhelgi eru þó engin til í gildi handa Haag-dómstólnum að dæma eftir og allt undir mati dómsmannanna sjálfra, hvað þar yrði ofan á, ef til kæmi. Yfir þessa hindrun verður að komast áður en til útfærslu kemur, og þá með því að gera stjórnum Bretlands og Vestur-Þýzkalands grein fyrir því, að vegna lífshagsmuna íslenzku þjóðarinnar og vegna breyttra aðstæðna geti samningarnir ekki talizt bindandi fyrir Ísland og verði þeim sagt upp. Enginn samningur getur verið óuppsegjanlegur eða þannig vaxinn, að hann skuli gilda um aldur og ævi. Er það sjónarmið nú almennt viðurkennt í umr. um landhelgismálið, og er það ávinningur, að það sjónarmið hefur verið viðurkennt í þeim umr., sem nú hafa farið fram um þessi efni. Útfærsla landhelginnar nú er lífsnauðsyn. Þannig var það einnig 1958. Það var okkar skilningur, sem að þeirri útfærslu stóðum þá, að við ættum enga völ, enga valkosti, að Íslendinga biði ekki annað en að veslast upp, ef við ekki færðum út landhelgina. Þetta gaf okkur, sem ákvörðunina tókum þá, afl til þess að taka örlagaríka ákvörðun, sem óneitanlega fylgdi talsverð áhætta. En við álitum, að við ættum enga völ. Og var það ekki rétt? Hvað finnst okkur núna? Erum við ekki öll sammála um, að illa væri komið fyrir okkur nú, ef við hefðum ekki fært út landhelgina 1958, og útlendingar þar af leiðandi alla tíð herjað fiskimiðin inn að 4 mílum og gerðu það enn í dag? Og ég fullyrði, að 12 mílum hefðum við aldrei náð án einhliða ákvarðana okkar sjálfra 1958 og án þess að taka þá áhættu, sem því fylgdi. Samningar um slíkt voru gersamlega óhugsandi. Aftur er svo komið, að við eigum enga völ. Aðeins ein leið er fær. Hún er sú að færa út landhelgina. Þess vegna verðum við að gera það. Við getum mætt erfiðleikum á þeirri leið, en samt getur það ekki endað nema á eina lund: Með sigri þess málstaðar, sem helgast af lífsnauðsyn, ef við sýnum einurð og þrautseigju. Og þjóðin mun einnig eins og þá sameinast, þegar á reynir. Ég legg mikla áherzlu á nauðsyn þess, að sem flestir standi saman í landhelgismálinu. Það hefur einnig verið ríkjandi skoðun stjórnarandstæðinga undanfarið. Það voru stjórnarandstæðingar, sem tóku það upp í utanrmn. Alþ. í nóv. 1969, að samstarfsnefnd þingflokkanna yrði komið á um landhelgismálið, og það voru stjórnarandstæðingar í n., sem fylgdu þessu eftir allan veturinn, unz hæstv. ríkisstj. féllst á þá aðferð vorið 1970 að setja upp þá samstarfsnefnd í landhelgismálinu, sem starfað hefur síðan og unnið óneitanlega mikið starf og vafalaust mjög gagnlegt. Það eigum við sjálfsagt eftir að sjá, áður en lýkur. Samstaða náðist að vísu ekki, eins og hinar tvær þáltill. bera vott um, enda geri ég ráð fyrir, að þeir séu æði margir, sem gera sér grein fyrir því, að þess var ekki að vænta, að allir gætu sameinazt um að skjóta nú á frest ákvörðunum í málinu. En þótt svo fari, að ekki náist samkomulag um það nú, hvað gera skuli, þá er það bjargföst sannfæring mín, að þjóðin muni standa saman sem einn maður um útfærslu landhelginnar, þegar þar að kemur. Það var ekki samkomulag um útfærslu landhelginnar 1958. Langt frá því. Það var heiftar ágreiningsmál. En þjóðin, almenningur í landinu, sameinaðist um hana samt. Svo mun enn fara, og það skiptir mestu máli. Almenningsálitið skiptir sem sé mestu máli, þegar allt kemur til alls.



Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því, að úr því sem komið er, er ekki aðstaða til þess að ræða þetta mál hér ítarlega. Það er þegar komið að lokum þessa þings, og tími er naumur. Ég hygg líka, að það liggi nú nokkuð ljóst fyrir, að þeir flokkar hér á Alþ., sem fara með meirihlutavald, hafi komið sér saman um ákveðna afgreiðslu á því máli, sem hér liggur fyrir, og það verði því ekki miklu um þokað úr því sem komið er. Það er ljóst, að hæstv. ríkisstj. vill ekki á þessu stigi málsins, að tekin verði nein bindandi ákvörðun um stækkun fiskveiðilandhelginnar við landið. Hún vill bíða og telur enn nauðsynlegt að kynna málið öðrum þjóðum og kanna enn betur skoðanir annarra þjóða á þessu máli, þó að það liggi óumdeilanlega fyrir, að ríkisstj. hefur haft það verkefni frá Alþ. nú um 12 ára tímabil að eiga að kynna stefnu Íslendinga í þessu máli öðrum þjóðum og eiga að reyna að afla viðurkenningar annarra þjóða á rétti okkar í þessum efnum. Eigi að síður er það skoðun stjórnarinnar, að enn sé þörf á því að bíða með ákvarðanir og halda áfram þessu kynningarstarfi. Eitt atriði hefur sérstaklega komið fram í þeim umr., sem orðið hafa um þetta mál að þessu sinni, en það snertir hina væntanlegu hafréttarráðstefnu, sem ráðgert er, að haldin verði árið 1973. Látið er mjög að því liggja, að ástæða sé til þess að bíða með ákvarðanir í málinu vegna þessarar væntanlegu ráðstefnu. Og í þeim efnum er orðum jafnvel hagað þannig, að helzt er á þeim að skilja, að á þessari ráðstefnu muni verða tekin bindandi ákvörðun um stærri fiskveiðilandhelgi, og helzt er að skilja á sumum þeim, sem talað hafa í þessu máli fyrir hönd hæstv. ríkisstj., að líta megi næstum á þessa væntanlegu hafréttarráðstefnu eins og nokkurs konar löggjafarsamkomu og því sé eðlilegt að bíða eftir því, að þessi samkoma setji lög um það efni, sem hér er um að ræða. Ég vil í sambandi við þetta atriði sérstaklega benda á það, að hér er farið algerlega rangt með varðandi eðli þessarar ráðstefnu. Í fyrsta lagi er það svo, að það er allsendis óvíst á þessu stigi málsins, hvenær þessi ráðstefna verður haldin. Það hefur að vísu verið gerð samþykkt um það, að ráðstefnan verði væntanlega haldin á árinu 1973, en þó var tekið skýrt fram í samþykkt um málið, að 27. allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, sem haldið verður á árinu 1972, gæti tekið ákvörðun um að fresta ráðstefnunni, ef undirbúningur hennar þætti ekki nægjanlegur. Það þótti sem sagt ástæða til þess að taka þetta sérstaklega fram í samþykktinni á þingi Sameinuðu þjóðanna að reikna allt eins með því, að til þess gæti komið, að það þyrfti að fresta þessum ráðstefnutíma. Ég tel því fyrir mitt leyti, að það geti alveg eins farið á þá leiðina, að þessari ráðstefnu verði frestað. Þá er einnig þess að gæta, um hvað þessi ráðstefna er í raun og veru fyrst og fremst haldin. Því fer víðs fjarri, að þessi ráðstefna sé kölluð saman sérstaklega út af því máli, sem við Íslendingar berum aðallega fyrir brjósti, þ.e. að taka ákvarðanir um stærð fiskveiðilandhelgi. Meginmál þessarar ráðstefnu er í rauninni allt annað. Meginmál ráðstefnunnar er að fjalla um hin svonefndu hafsbotnsmál, sem eru gífurlega stór mál hjá fulltrúum á þingi Sameinuðu þjóðanna, þar sem umr. um þau hafa staðið í langan tíma. Það er því verið að halda hér ráðstefnu fyrst og fremst til þess að reyna að setja almennar reglur um nýtingu auðæfa hafsbotnsins og margs konar fyrirkomulag í sambandi við yfirstjórn þeirra mála. Þetta er meginverkefni ráðstefnunnar. Annað aðalatriðið í verkefnum þessarar ráðstefnu verður síðan að reyna að skilgreina nokkru nánar mörkin á milli hins svonefnda landgrunns, sem tilheyrir að fullu og öllu viðkomandi strandríki, og hins mikla hafsbotns, af því að það er vitað, að uppi eru misjafnar skoðanir hjá hinum einstöku þjóðum um það, hvernig skuli draga þessi mörk. En allt snýr þetta fyrst og fremst að hafsbotninum, bæði næst landinu og lengra út frá landi. Þetta eru meginverkefni þeirrar ráðstefnu, sem boðað er til, þó með þeirri óvissu, sem ég gat um í upphafi míns máls. Hin atriðin, sem síðan snerta hin almennu landhelgismál, hefur þótt rétt að taka upp í sambandi við verkefni ráðstefnunnar, og voru þó sannarlega ekki allir sammála um það, og þá einnig þau verkefni, sem snerta sérstaklega fiskveiðilandhelgi eða fiskveiðiréttindi þjóða og ekki verða flokkuð beinlínis til landhelgismála eins og aðrar þjóðir ræða yfirleitt um þau, þó að í umr. hér hjá okkur falli þetta mjög mikið saman, að við ræðum fiskveiðiréttindi eða fiskveiðilögsögu og landhelgismál almennt. Nú er þess einnig að geta í þessum efnum, að því fer víðs fjarri, að ráðstefnur af þessu tagi líkist á nokkurn hátt venjulegu löggjafarþingi eða löggjafarsamkomum. Hin almenna regla, sem gildir um svona ráðstefnur, er sú, að til þess að till. um málefni, sem þar er fjallað um, nái samþykki, þarf 2/3 atkv. Og jafnvel þó að 2/3 atkv. styðji tiltekna till., þá er ekki þar með sagt, að hún sé orðin að lögum, þannig að allar þjóðir þurfi síðan að beygja sig undir slíka samþykkt. Samþykkt á þeim grundvelli verður aðeins til þess, að litið er svo á, að þá hafi skapazt grundvöllur til þess að gera sérstaka alþjóðasamþykkt, sem síðan verður að leggja fyrir hin einstöku þjóðþing hinna mörgu aðildarlanda, sem síðan verða að segja til um það, hvort þau vilja gerast aðilar að þessari alþjóðasamþykkt, sem á þennan hátt hefur verið grundvölluð. Þegar þetta er allt haft í huga ásamt mörgu öðru, þá sjá menn það, hvað því fer víðs fjarri, sem hefur verið reynt að halda fram í umr. um þetta mál, að það sé í rauninni óeðlilegt að bíða ekki eftir þessari ráðstefnu, vegna þess að mjög líklegt sé, að hún muni leysa þann vanda, sem við eigum við að glíma í þessum efnum. Það liggur einnig fyrir í þessu máli, að þær þjóðir, sem jafnan hafa reynzt áhrifamestar á ráðstefnum eins og þessari, risaveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, - í þessu tilfelli reyndar einnig studd af öðrum stórveldum, - þau berjast fyrir því af miklu kappi að fá fram alþjóðasamþykkt um það, að hámark landhelgi skuli vera 12 sjómílur, og við Íslendingar vitum vel, - og enginn ætti að vita það betur en hæstv: ríkisstj., - að fulltrúar frá þessum risaveldum hafa beinlínis ferðazt á milli hinna einstöku þjóða nú að undanförnu til þess að reyna að fá þær til að styðja sjónarmið sín í þessum efnum. Við vitum það, að þetta mál liggur þannig fyrir, að öll stórveldin, sem koma til með að taka þátt í væntanlegri hafréttarráðstefnu, eru andvíg þeirri skoðun, sem við berjumst fyrir í þessu máli. Og við vitum það líka, að allar þjóðir Evrópu, hver ein og einasta, standa á móti okkur í þessu máli og eru á öðru máli. Það er engin tilviljun, að þær þjóðir í heiminum, sem barizt hafa fyrir stærstri landhelgi sér til handa - og þá m.a. fiskveiðilandhelgi eins og Suður-Ameríkuríkin - hafa beinlínis lagzt á þá sveif að reyna að fá þessari ráðstefnu frestað, af því að þau hafa óttazt, að gerðar yrðu samþykktir a.m.k. með meiri hl. atkv. á þessari ráðstefnu, sem gætu gert aðstöðu þeirra, sem berjast fyrir víðáttumikilli landhelgi, óhagstæðari en hún hefur verið. Allt þetta, sem ég hef sagt nú, sýnir, að á því er auðvitað enginn vafi, að það eru verulegar hættur á ferðinni í sambandi við þessa ráðstefnu, verði hún haldin á árinu 1973. Þar kunna að koma fram a.m.k. meirihlutasamþykktir eða till., sem hljóta meiri hl. atkv., sem fælu í sér að lýsa það óheimilt að færa landhelgi frekar út en í 12 mílur. Það er ekki ótrúlegt, að þeir, sem í dag kvarta undan því, að það kunni að vera erfiðleikum bundið fyrir okkur Íslendinga að færa út landhelgismörk okkar með einhliða yfirlýsingu, ættu eftir að kvarta og kvarta sáran undan þeim vanda, sem því fylgdi að gera einhliða ákvörðun í þessu máli eftir að t.d. meiri hl. þjóða á slíkri ráðstefnu sem hér er gert ráð fyrir að halda hefði lýst yfir skoðun, sem færi þvert á okkar fyrirætlanir. Ég tel því, að eins og upplýsingar liggja fyrir og við eigum að vita um, - því að ekki ætla ég, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki fylgzt með því, sem hefur verið að gerast í þessum málum á undanförnum árum, og hafi ekki heyrt þær skoðanir, sem fram hafa komið í umr. um þessi mál, - þá höfum við fulla ástæðu til þess að óttast, að það kunni að gerast á þessari ráðstefnu, sem gæti torveldað okkur fyrirhugaða útfærslu. Það er því mín skoðun, að hvort tveggja sé, að það sé orðin brýn nauðsyn fyrir okkur vegna aðstöðunnar á fiskimiðunum við landið að draga ekki útfærsluna meira en orðið er, og einnig út frá þeirri stöðu, sem við vitum, að liggur fyrir í þessum málum á alþjóðavettvangi, sé það sjálfsagt fyrir okkur einmitt nú að færa út landhelgi okkar með einhliða yfirlýsingu eins og allar þjóðir hafa gert í öllum tilfellum, þegar þær hafa þurft að stækka sína landhelgi á liðnum árum. Það er auðvitað alrangt, að við séum einir um það að velja þá leið að stækka okkar landhelgi með einhliða ákvörðun. Það hafa allar þjóðir þurft að gera. Sú skoðun, sem fram hefur komið, að við þurfum að semja við aðrar þjóðir um stækkun okkar fiskveiðilandhelgi, jafnvel þótt við förum ekki með stækkunina út fyrir okkar landgrunnsstöpul, er auðvitað alröng. Og sú skoðun getur ekki verið í samræmi við fyrri samþykktir hér á þingi. Við höfum lýst því yfir á ótvíræðan hátt með lagasetningu, að fiskimiðin á landgrunninu við landið eigi að lúta okkar lögsögu, eftir því sem við einir ákveðum. Við eigum því ekki að þurfa að semja við aðrar þjóðir um þær reglur, sem við viljum setja á þessu svæði. Þeir, sem halda uppi slíkri kenningu, eru að vinna að því að taka hér upp nýja stefnu í okkar landhelgismáli. Ég sagði hér í upphafi míns máls, að það hefði líklega ekki mikla þýðingu að ræða þetta efni hér í löngu máli, því að ákvarðanir mundu verða teknar um úrslitin. En ég hélt þó á tímabili, að það kynnu að vera einhverjir möguleikar á því, að hægt yrði að samræma þau sjónarmið, sem upp hafa komið í málinu á milli stjórnarandstöðu og stjórnarflokkanna. Ég hélt m.a., þegar ég heyrði um till., sem einn hv. stuðningsmaður ríkisstj., hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, hafði tekið saman og sýnt m. a. okkur í stjórnarandstöðunni, að það væri e.t.v. að skapast grundvöllur til samstöðu hér á Alþ. um afgreiðslu þessa máls. En svo sé ég það, að afgreiðslan hefur orðið sú, að þær hugmyndir, sem þessi hv. þm. hafði um möguleika á því að leysa málið, eru látnar hverfa skyndilega og ríkisstj. virðist halda fast við sína till. Ég tel það miður, að ríkisstj. skuli hafa tekið þannig á þeim hugmyndum, sem þar komu fram, og það sýnir kannske, að það þýðir ekki mikið að ræða um málið úr því sem komið er. Ríkisstj. virðist vera alveg ákveðin í því að halda sig við þá till., sem hún hefur flutt um málið, þó að hún viti, að hún er þannig, að við í stjórnarandstöðunni getum aldrei á hana fallizt. Ég skal svo ekki ræða þetta í lengra máli á þessum takmarkaða tíma, sem þingið ræður nú yfir, en lýsi yfir þeirri afstöðu okkar Alþb.-manna, að við teljum, að einmitt nú á þessu þingi eigi að taka bindandi ákvörðun um stækkun fiskveiðilandhelginnar við landið, og við vörum sterklega við þeirri hættu, sem því mun fylgja að skjóta þessu máli enn á frest og láta það bíða hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Við munum því standa með þeirri till., sem flutt er af okkur þremur á þskj. 638, en gegn þeirri till., sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt um málið.



Herra forseti. Ég skal reyna að takmarka mál mitt, eins og aðrir hv. þm. hafa gert nú, og fyrst og fremst forðast að efna til frekari deilna, en það eru nokkur atriði, sem fram hafa komið í ræðum hv. ræðumanna, 1. og 4. þm. Austf., sem gefa mér tilefni til að taka nokkur atriði fram. Ég vil fyrst víkja að þeim upplýsingum, sem hv. 1. þm. Austf. gaf hér, um það, a6 stjórnarandstæðingar hefðu flutt till. um það í utanrmn. að efna til þjóðaratkvgr. um þessar till. og afgreiða þær ekki á þinginu. Mér barst til eyrna á laugardaginn var, að uppi væru ráðagerðir um slíkan tillöguflutning, og óskaði ég því eftir því við formann n. að mega koma á fund utanrmn. Þegar hv. 1. þm. Austf. hafði gert grein fyrir og borið fram í n. þessa ráðagerð um þjóðaratkvgr., þá fór ég þess á leit, mæltist beinlínis til þess við stjórnarandstæðinga, að þeir flyttu ekki þessar till. á Alþ. Það væri ekki sá efnismunur á milli okkar í þessu máli, að það gæfi tilefni til þjóðaratkvgr., þar sem við fyrst og fremst deildum um aðferðir, en ekki efni málsins. Í öðru lagi teldi ég varhugavert að sýna þann svip á okkur út á við, að við Íslendingar værum í raun og veru tvíklofnir í þessu máli og það væri ekki sú rétta mynd, sem aðrar þjóðir kynnu að fá af okkar raunverulegu afstöðu. Ég fagna því, að þessar till. hafa ekki komið fram í þinginu, en hv. 1. þm. Austf. gat þess á fundinum, að þeir mundu ekki heldur vera ráðnir í því, en um þær var aðeins gengið til atkv. í utanrmn., þar sem meiri hl. var á móti þeim, eins og hann gerði grein fyrir. Hv. 1. þm. Austf. sagði, að það kæmi ekki fram í okkar till., hvort ætlunin væri að færa út landhelgina eða hallast að kvótaveiðum. Þetta gefur mér tilefni til þess að taka af allan vafa um þetta, og ég get ekki skilið, hvernig hann getur verið kominn inn. Í fyrsta lagi felst alveg tvímælalaust ætlun okkar um útfærslu í till., og við viljum undir öllum kringumstæðum forðast kvótafyrirkomulagið, sem hann vitnaði til, á landgrunnssvæðinu. Bæði felst þetta í 1. mgr. till. og einnig síðar í till., þegar áréttuð er sú stefna, sem mótuð var af íslenzku ríkisstj. um einhliða rétt okkar með tilkynningu til alþjóðalaganefndarinnar 5. maí 1952. En þar segir, að ríkisstj. Íslands sé rétt og skylt að gera allar nauðsynlegar ráðstafanir á einhliða grundvelli til þess að vernda auðlindir landgrunnsins, sem landið hvílir á. Um þetta hefur heldur enginn ágreiningur verið milli fulltrúa þingflokkanna í landhelgisnefndinni, og skal ég ekki hafa fleiri orð um það, en ég vildi aðeins koma með þessum orðum í veg fyrir það, að um þetta gæti ríkt nokkur misskilningur. Hv. 1. þm. Austf. vitnaði til þess, sem einnig kom fram í útvarpsumr. um landhelgismálið, að áætlanir væru um stóraukna sjósókn á Íslandsmið. Ég vil af þessu tilefni lýsa yfir, að ef þær ráðagerðir verða framkvæmdar af hálfu Breta og reyndar væntanlega af hálfu annarra þjóða, eins og hv. þm. Björn Jónsson gerði sérstaklega grein fyrir í útvarpsumr., og aukin sjósókn, stóraukin sjósókn verður á miðin, eins og hv. 1. þm. Austf. sagði nú, þá tel ég kominn tíma til þess að færa út án tafar. Ef þessi áætlun, sem gert var ráð fyrir, stenzt, þá átti það að vera komið í ljós hinn 1. des. á þessu ári, og jafnvel var þá ráðgert, að stórkostlegir verksmiðjutogarar kæmu hingað frá Japan, Frakklandi og öðrum þjóðum. Þá væri ekki eftir neinu að bíða. Þá þyrfti ekki að bíða eftir 1. sept. 1972. Þá verðum við samningsbundnir, ef við náum ekki samkomulagi um það við Breta og Vestur-Þjóðverja, að doka við í sex mánuði, en ekki lengur, en gagnvart öðrum þjóðum getum við fært út þegar í stað. Breyttar forsendur gæfu okkur fyllsta rétt til þess að lýsa yfir því, að við teldum okkur ekki lengur bundna af samkomulaginu frá 1961, því að það sjá allir, að ef slík stóraukin sjósókn verður á Íslandsmið, þá verður hér á örskömmum tíma eytt fiskinum á íslenzka landgrunninu. Ríkisstj. fól Landhelgisgæzlunni á s.l. sumri að gera hálfsmánaðarlega könnun eða talningu á fiskiskipum á landgrunnssvæðinu eftir þjóðernum og reyna eftir því sem hægt væri að gefa ríkisstj. upplýsingar um stærð þeirra, veiðigetu og veiðiaðferðir, einmitt með það fyrir augum að fylgjast með, hver þróunin yrði á næstunni í þessum efnum. Við höfum upplýsingar frá eldri tímum, en miklu ófullkomnari, um sjósókn annarra þjóða á landgrunnið eða fiskimiðin kringum Ísland utan landhelginnar, en frá því í ágústmánuði höfum við hálfsmánaðarlega talningu, vegna þess að við vildum vita vissu okkar í þeim efnum og fylgjast nákvæmlega með þróuninni. Hv. 1. þm. Austf. talaði hér um, að það væri ákvæði í samkomulagi við Breta og Vestur-Þjóðverja frá 1961 um það, að við hefðum ekki einhliða útfærslurétt, og byggði hann það á því, að við værum skuldbundnir samkv. því að leggja mál okkar fyrir dóm. Sá, sem skuldbindur sig til þess að leggja mál sitt fyrir dóm, afsalar sér ekki rétti. Það er alveg ný kenning. Og hvernig er hægt að afsala sér rétti með því að skuldbinda sig til þess að láta mál sitt ganga til dóms? Það eru engin ákvæði í samningnum frá 1961 um það, að við höfum ekki einhliða útfærslurétt, heldur er beinlínis tekið fram og áréttað það, sem Alþ. lýsti yfir samhljóða 5. maí 1959 að við mundum halda áfram útfærslu landhelgi okkar, unz hún næði yfir allt landgrunnið. En Alþ. samþykkti þá, að aflað skyldi, eins og það var orðað, viðurkenningar annarra þjóða á rétti okkar. Og að því hafa íslenzk stjórnvöld unnið á undanförnum árum að framfylgja þessari stefnu Alþ. með það fyrir augum, að við gætum á hverjum tíma gert það, sem við ætluðum okkur að gera. Við töldum sjálfir, að við hefðum þá stoð til þess og réttarheimild, sem okkur mundi duga, hvort sem við værum bundnir af dómstóli eða ekki, því að ævinlega höfum við Íslendingar í öllum okkar aðgerðum í þessu máli byggt aðgerðir okkar á því, að við teldum, að við hefðum réttarheimildir til að byggja á, og þannig munum við að sjálfsögðu halda áfram að hegða okkur, og um þetta mun okkur ekki greina á, hvorki hér á Alþ. né annars staðar. Út af ræðu hv. 4. þm. Austf. vil ég segja það, að mér fannst allt hans tal um ráðstefnuna, hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, væntanlega ráðstefnu 1973, óvarlegt í hæsta máta og reyndar óþarft. Óvarlegt er að gera því skóna, að það hafi enga þýðingu, þó að slík ráðstefna verði á okkar bandi og geri samþykktir, sem eru samhljóða því, sem við teljum okkur eiga rétt til. Það er einnig ástæðulaust. Hv. þm. talaði um þá skoðun, að við þyrftum að semja við aðrar þjóðir um landhelgina. Hver hefur þá skoðun? Ég hef ekki heyrt þeirri skoðun lýst af neinum, að við þurfum að semja við aðrar þjóðir. Alþ. sjálft hefur ákveðið, að rétt væri að afla viðurkenningar annarra þjóða á rétti okkar. Og hvernig er það hægt? Er hægt að afla viðurkenningar á rétti, eins og Alþ. hefur falið íslenzkum stjórnvöldum, nema með því að leita einhvers konar samkomulags, leita til einnar þjóðar eða fleiri, fá þá viðurkenningu í alþjóðasamþykktum eða í niðurstöðum alþjóðadómstóla? Ég álít, að það sé ekki hægt að afla viðurkenningar með öðrum hætti, eins og Alþ. hefur falið okkur. Hitt er svo annað, að það er hægt að afla viðurkenningarinnar óbeint með því að notfæra sér einhliða rétt til útfærslu og láta þá ráðast, að aðrar þjóðir láti gott heita og viðurkenni í verki það, sem við höfum gert. Og það er opin leið fyrir okkur, hvenær sem við teljum, að það sé hagkvæmt og rétt hjá okkur, að fara þá leið. Hv. 4. þm. Austf. sagði, að risaveldin berðust af miklu kappi fyrir því, að hámark landhelgi skyldi vera 12 sjómílur. Og ég held, að hann hafi nú sagt, að sérstaklega hefðu farið erindrekar frá Bandaríkjunum milli þjóða til þess að reyna að vinna þessum málstað stuðning. Það er alveg augljóst, að þessi svokölluðu risaveldi, Sovétríkin og Bandaríkin, og svo kannske einhver önnur stórveldi, sem ekki er e.t.v. hægt að kalla risaveldi, gera feikilega mikinn mun á landhelgi, almennri lögsögu, „jurisdietion“, og fiskveiðilögsögu. Í þeirra augum er þetta algerlega sitt hvað. Og mér er kunnugt um það, að viðhorf þjóðanna nú á undirbúningsfundinum í Genf, hinna 86 þjóða, sem eru að undirbúa hafréttarráðstefnuna, eru allt öðruvísi heldur en viðhorfið var 1958 og 1960 og þau eru miklu nær okkar málstað, einmitt að strandríkið hafi rétt til að hagnýta sér fiskveiðarnar á sínu eigin landgrunni sjálft. Ég tel, að staða okkar í landhelgismálinu að því leyti að eignast óskoraðan rétt yfir fiskveiðum á landgrunninu, sem ekki er vefengdur af öðrum, hafi aldrei verið sterkari en nú, og ef við högum okkar ráði rétt, muni það ekki skipta nema misserum, að þessi réttur verði viðurkenndur á alþjóðlegum vettvangi. Það er rétt, að risaveldin vildu hafa hafréttarráðstefnuna þrönga, að hún fjallaði aðallega um hafsbotninn, hagnýtingu hans og þá kannske að reyna að festa landhelgina við 12 mílur, fiskveiðilandhelgi og annað. Ég skal ekki segja um það. En við Íslendingar og fulltrúar okkar hjá Sameinuðu þjóðunum með öðrum þjóðum börðumst mjög hart gegn þessu og vildum ekki taka þátt í þessari ráðstefnu, nema hún væri haldin á víðum grundvelli. Í okkar augum væri aðalatriðið, að fiskveiðilandhelgin yrði tekin til meðferðar og réttur strandríkisins. Málstaður okkar og þeirra, sem með okkur voru, sigraði, og till. var þannig samþykkt hjá Sameinuðu þjóðunum á þennan hátt með atkv. allra þjóðanna nema sjö Austur-Evrópuríkja. Það fær ekki staðizt að mínum dómi, að öll stórveldin, eins og orðað var, séu andvíg þeirri skoðun, sem við berjumst nú fyrir um fiskveiðilandhelgi, íslenzka fiskveiðilandhelgi, og ekki heldur, að öll Evrópuríkin séu á móti okkur. Þetta vil ég ekki, að sé sagt hér í þinginu, en um þetta verður hver auðvitað að hafa sínar skoðanir hér í þingsölunum, og það reynir á það í framtíðinni, hverjir hafa rétt fyrir sér. En ég vil ekki, að það komi fram hér á hinu háa Alþingi vantrú á möguleika okkar til þess að afla okkur viðurkenningar á rétti okkar, eins og Alþingi fól stjórnvöldum, sem með þessi mál fara, að gera 5. maí 1959. Ef það sýnir sig, að hér sé orðin óeðlileg ásókn á fiskimiðin, þá teldi ég rétt að taka ákvörðun um útfærslu þegar í stað. Það er það sama, sem kom fram í máli mínu hér í útvarpsumr. um landhelgismálið, þegar ég sagði eitthvað á þá leið, að í afstöðu okkar stjórnarsinna fælist ekki, að ekki kynni að teljast ráðlegt að færa út fiskveiðilögsöguna áður en hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna kemur saman 1973 eða fyrir þann tíma, ef ráðstefnunni yrði frestað. Þess vegna er ekki réttur skilningur á okkar afstöðu, að við viljum slá öllu á frest fram yfir hafréttarráðstefnu, sem e.t.v. verður haldin 1973, en e.t.v. miklu síðar. Þetta vil ég leiðrétta. Herra forseti. Ég skal ekki hafa mál mitt lengra. Því miður höfum við ekki getað orðið sammála um eina og sömu till. nú að þessu sinni, en ég lýk máli mínu með því að leggja áherzlu á, að okkur ber miklu minna á milli en sumir vilja vera láta og okkur ber í raun og veru efnislega það lítið á milli, að okkur hefði ekki átt að verða skotaskuld úr því að sameinast hér á þinginu um eina till. Og það er rétt, og á það legg ég áherzlu, að umheimurinn fái líka að vita það, að við erum fyrst og fremst að deila hér um aðferðir, en ekki efni málsins.23



Herra forseti. Það eru nokkrar setningar eða aths. út af því, sem hæstv. forsrh. sagði. Við afhentum fulltrúum stjórnarliðsins í utanrmn. till. okkar um þjóðaratkvgr. á laugardaginn, til þess að stjórnin og hennar menn gætu - þótt ekki yrði úr fundi þá í utanrmn. - skoðað þessa uppástungu yfir helgina. Þetta vil ég taka fram út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, því að hann tók þannig til orða, að honum hefði borizt þetta til eyrna. En þetta gerðist á þann hátt, að við afhentum þeim fulltrúum úr utanrmn. frá stjórnarflokkunum, sem mættu á laugardagsmorguninn, þessa uppástungu. til skoðunar yfir helgina. En síðan fór nú þannig því miður, að stjórnarflokkarnir gátu ekki á þetta fallizt, og ég greindi frá því, að við teldum það ekki hafa þýðingu að flytja þessa till. á hv. Alþ., þar sem svo afdráttarlaust hefði verið tekin afstaða í utanrmn. En þetta er ekki vegna þess, að við höfum breytt um skoðun. Þvert á móti erum við eindregið þeirrar skoðunar, að það hefði verið skynsamlegt og heppilegt að láta fara fram þjóðaratkvgr. um till. báðar, vegna þess að þá hefði verið hægt að skilja þetta mál út úr þeim almennu, pólitísku málum og fá úr því skorið, hvort þjóðin vildi leggja út í útfærslu strax eða bíða. Það getur orðið æði örlagaríkt, hvor leiðin verður farin. Menn tala um aðferðamun, og það á rétt á sér, þó að þetta liggi æði mikið dýpra, eins og ég kem að á eftir. Þessi aðferðamunur getur orðið æði örlagaríkur, eins og við höfum verið að reyna að færa rök fyrir. Það væri of mikil áhætta í því að bíða. En ég skal ekki endurtaka hér allt það, sem ég hef áður sagt eða aðrir um það, því að ég tel það ekki viðeigandi, af því að við erum auðvitað í tímaskorti í sambandi við þetta stórmál eins og annað. Ég sagði, að við vildum, að útfærsluleiðin yrði ákveðin, en kvótakerfinu hafnað, og ég var að benda á, að í þeirri þáltill., sem liggur fyrir frá stjórninni, er engin afstaða tekin til þessa. Og ég endurtek það, engin afstaða tekin til þess, hvort það eigi að færa út landhelgina eða hvort það skuli ganga inn á svokallaða kvótaleið eða það, sem kallað hefur verið með óljósum orðum forgangsréttur strandríkis á landgrunninu. Það er nefnilega sitt hvað að áskilja sér rétt í lagasetningu heima fyrir og að notfæra sér þann rétt. Það er munur á því að setja landgrunnslög, eins og við höfum gert í tvígang, og hinu að færa út landhelgina. Það þýðir ekkert að vera að reyna að hræra þetta í graut, þannig að menn skilji ekki, að hér er um tvennt ólíkt að ræða. Það er ekki til neins að vera að reyna að komast fram hjá því, að á undanförnum árum hefur allt löðrað í bollaleggingum um að ganga inn á kvótakerfi með útlendingum á okkar eigin landgrunni eða einhvers konar forgangsréttarsamning við aðrar þjóðir um að við hefðum einhvers konar forgangsrétt, ekki einkarétt, heldur forgangsrétt á landgrunninu, takmarkaðan þó. Fram hjá því verður ekki komizt, að hæstv. ríkisstj. hefur í sinni túlkun á undanförnum árum talið þessar leiðir báðar samrýmast landgrunnslögunum og þá vitanlega einnig þeirri löggjöf, sem hún gerir ráð fyrir, að verði sett, ef þessi þáltill. er samþ. Ég tel þýðingarmikið, að menn skilji meginkjarnann í þessum málum. En hann er sem sé þessi: Það er hægt að setja landgrunnslög, en þá er spurningin: Hvernig á að framkvæma þessi lög? Og það er einmitt þetta, sem er meginatriðið, að í þáltill. stjórnarandstæðinga er skýrt og skorinort ákvarðað af Alþ. að færa út landhelgina. Við þurfum engin ný lög til þess að færa út landhelgina. Við getum gert það á grundvelli þeirra laga, sem fyrir eru. Í þáltill. ríkisstj. er ekki, þó að leitað sé með logandi ljósi, nein ákvörðun um að velja á milli kvótastefnu, forgangsréttarstefnu eða útfærslustefnu í sjálfri landhelginni. Hitt er annað mál, að hæstv. forsrh. segir hér núna í ræðu sinni, að kvótareglan komi ekki til greina. En ég spyr: Ef það er svo fortakslaust, að þeir telji kvótasamning ekki koma til greina á landgrunninu, hvers vegna bæta þeir því þá ekki inn í sína þáltill. Ég skora á hæstv. forsrh. að gera það. Ég skora á hann að bæta því inn í þáltill., sem hann sagði hér áðan, að ekki komi til greina önnur framkvæmd landgrunnslaganna en útfærsla á landhelginni. Ef hæstv. forsrh. vildi gangast fyrir því að bæta þessu inn í þáltill., þá batnar þáltill., en hún verður auðvitað samt ekki fullnægjandi fyrir þá, sem vilja taka strax ákvörðun um útfærsluna. En ég hygg, að æði mörgum Íslendingum mundi létta fyrir brjósti, ef stjórnarflokkarnir bættu þessu inn í till. sína. Ég vil því beina því til hæstv. forsrh. að gera þetta, því að það mundi a.m.k. vera mikill áfangi á þeirri leið að færa menn saman í landhelgismálinu. Það ríkir mjög mikil tortryggni einmitt í sambandi við þetta mál og þýðir ekkert að vera að halda því leyndu eða þykjast ekki sjá það. Það má vel vera, að sú tortryggni eigi sér ekki eins ríka ástæðu og sumir halda, en það mundi skýra málið afar mikið og bæta það, ef þessu væri bætt inn í till. stjórnarinnar. Sem sé, að hún legði til, að Alþ. samþykkti nú að færa út landhelgina, t.d. í 50 mílur, þó að hún vildi fresta því. Það mundi ekki eyðast allur ágreiningur við stjórnarandstöðuna með þessu, en það mundi mörgum létta fyrir brjósti, ef hæstv. ríkisstj. vildi gera þetta. Hæstv. ráðh. sagði, að ef þær spár, sem sumir hefðu uppi um stórsókn erlendra veiðiskipa á Íslandsmið, rættust, þá væri kominn tími til þess að bregðast við og færa út landhelgina fyrirvaralaust. Hæstv. ríkisstj. virðist sem sé vanta sannfæringu fyrir því, að það sé þörf á því fyrir Íslendinga að færa út landhelgina. Þarna greinir hæstv. ríkisstj. mjög á við stjórnarandstöðuna, því að við teljum ástandið nú þegar vera þannig, að það sé rík þörf á því að færa út landhelgina. Og eins og ég sagði áðan sem frsm. minni hl., þá er það mjög þýðingarmikið að gera sér grein fyrir, hve það er óendanlega miklu sterkara fyrir okkur að færa út, áður en þessir stórflotar eru komnir hér inn í landhelgina. Það er betra að byrgja þannig brunninn, ef hægt væri, áður en barnið er dottið ofan í. Ég hygg, að það sé ólíkt léttari sókn fyrir okkur að færa út nú en eftir að slíkt hefði skeð. Og svo þetta: Ef okkur auðnaðist að tilkynna það núna, að við værum ákveðin í því að færa út landhelgina eftir tiltekinn tíma, þá hafa þeir, sem ætla að senda hingað sína flota, enga afsökun. Þeir geta þá ekki sagt eftir á, að þeim hafi verið óljóst, hvað við ætluðum að gera. Það hafi fyrst komið í Ijós, þegar þeir voru komnir með skipin sín eða jafnvel verið búnir að byggja slíkan flota. Hversu mundi það ekki styrkja okkur í afstöðunni út á við gagnvart þessum þjóðum, ef við gerðum þetta öllum ljóst nú? Þar með væri það augljóst orðið, að þeir byggðu sína skipaflota þvert ofan í þessa yfirlýsingu. Eigum við að hafa þann háttinn á að bíða eftir því, að þessir flotar séu komnir hér inn á miðin? Getur nokkur efazt um það, eins og ástatt er um fiskveiðar yfir höfuð í heiminum, að þessir flotar komi? Getur nokkur efazt um slíkt? Það skil ég ekki. En það mundi stórkostlega veikja okkar stöðu að bíða eftir því, að sú flóðbylgja félli inn að ströndum landsins. Eitt vil ég segja enn út af þessu, sem hæstv. ráðh. segir. Það verður lítið úr þeim ásökunum, sem komið hafa úr herbúðum hæstv. ríkisstj., að það sé siðlaus aðferð að færa út fyrir ráðstefnuna, þegar nú kemur í ljós, að þeir geta, að því er þeir segja sjálfir, hugsað sér slíka aðferð, ef það væru fleiri útlend skip á landgrunninu. Þeir geta sem sé hugsað sér þessa aðferð, sem við stingum upp á, ef fleiri útlend skip væru á landgrunninu. Það er náttúrlega æði þýðingarmikið atriði í þeim málflutningi, sem verður á næstunni, að þannig er talað af hæstv. ríkisstj. Um brezka samninginn skal ég vera stuttorður. Hæstv. ráðh. sagði svipað og hann sagði í útvarpsumr. um brezka samninginn: Hvernig getur það verið réttindaafsal að bjóðast til þess að eiga mál undir dómi? Svona spyr hæstv. ráðh. Hann álítur, að þetta hljóti að skera alveg úr, að spyrja þessarar spurningar. Þá hljóti allir að sjá, að það sé ekkert réttindaafsal í því að vera bundinn til þess að fara með útfærsluna fyrir Haagdóminn. Það mætti kannske spyrja svona, ef hér væri um dóm að ræða, sem styddist við lög. En hæstv. ráðh. veit það eins vel og ég, að hér er ekki um neinn venjulegan dómstól að ræða, sem styðst við löggjöf. Það væri ekkert réttindaafsal í því t.d. að segja hér heima fyrir: ég skal eiga þetta eða hitt undir dómstólunum, vegna þess að við höfum lög, sem dómstólarnir dæma eftir, en þessi Haag-dómur er ekki dómstóll í þessum skilningi. Þess vegna er það vægast sagt mjög óviðeigandi af hæstv. ráðh. að setja upp svona spurningu. Hann veit sem sé, að Haag-dómurinn er allt annars eðlis en dómstólar, sem við búum við og dæma eftir löggjöfinni. Þessi dómur er í rauninni gerðardómur í eðli sínu. Hann hefur engin gildandi lög til þess að dæma eftir, og því er nánast hreinlega farið eftir persónulegu mati dómaranna á því, hvernig ástatt sé um þessi málefni. Samt kemur hæstv. ráðh. og segir, að það sé ekkert réttindaafsal fyrir þjóð að skjóta máli sínu undir slíkan gerðardóm án þess að hafa hugmynd um, hvað í vændum gæti verið og vitandi, að það eru engar reglur til þess að dæma eftir, engin lög. Auðvitað er slíkt hreinlega réttindaafsal, og það verður að viðurkenna. Hitt er svo annað mál, hvernig menn ætla að komast hjá því, að málefni okkar, landhelgismálið, fari fyrir þennan dóm. Um það höfum við í minni hl., sem stöndum að þáltill. varðandi landhelgismálið, okkar áætlanir, sem koma fram í þeirri þáltill., og við höfum gert grein fyrir okkar aðferð, og ég skal ekki endurtaka það hér. En ég hef ekki enn þá heyrt, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að komast fram hjá þessum gerðardómi. Það er sannarlega ekki neinn dómstóll, sem þar er um að ræða.



Herra forseti. Ég skal nú ekki vera langorður, enda er tíminn nánast hlaupinn frá okkur. En það var eitt atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem varð til þess, að mér fannst ég verða að kveðja mér hljóðs. Hann talaði um, að það væri minnzt á siðleysi í þessum umr., og ég tel vist, að hann hafi beint þeim orðum til mín, því að ég minntist á, og ég stend við það enn, að ég tel það vera siðlausa pólitík að efna fyrst til alþjóðlegrar ráðstefnu, þar sem ætlazt er til, að þjóðirnar komi sér saman um mál, og taka svo að ástæðulausu eða ástæðulitlu a.m.k. ákvörðun um það að afgreiða málið einhliða áður en þessi ráðstefna kemur saman. Mér finnst þetta vera svo fráleit aðferð, að hún hlýtur að setja okkur Íslendinga í mjög óþægilegt ljós hjá því fólki og þeim mönnum, sem þessa ráðstefnu munu sækja. Ég minnist þess, að fyrir tveimur árum komu þeir til mín, hvor í sínu lagi sendiherra Sovétsambandsins hér í bæ og sendiherra Bandaríkjanna og spurðu báðir, hvort við Íslendingar vildum taka þátt í ráðstefnu, sem þeir væru að hugsa um að reyna að koma á stað um landhelgismörkin, og að festa þau mörk í 12 mílum. Ég spurði hann strax eða þá báða, hvort það væri ekkert annað, sem fyrir lægi eða væri áformað að afgreiða á þeirri ráðstefnu en að ákveða 12 mílna mörk. Tjáðu þeir mér, að svo væri ekki. Þá svaraði ég þeim strax og sagði, að ef þessi ráðstefna ætti eingöngu um það mál að fjalla, þá mundi ég a.m.k. fyrir mitt leyti ekki vilja taka þátt í slíkri ráðstefnu og ég vissi og teldi mig mega fullyrða, að íslenzka ríkisstj. vildi það ekki heldur. Við þetta sat, en með umræðum um málið, ráðstefnuhaldi o.þ.h. breyttust þessi sjónarmið smátt og smátt, eins og hér hefur komið fram. Á síðasta allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna var um þetta mál rætt allmikið, og ágreiningur var þar um, hvort málið ætti að taka fyrir á þessari alþjóðaráðstefnu á þröngum eða víðari grundvelli. Menn í forsvari fyrir þessar tvær þjóðir alveg sérstaklega vildu, að ráðstefnan yrði haldin á þessum þrönga grundvelli, sem áður hafði verið nefndur. Við og fjöldamargir aðrir vorum hins vegar á þeirri skoðun, að hægt væri að halda ráðstefnuna á víðari grundvelli og ræða miklu fleiri mál og alls ekki á svo þröngum grundvelli að miða bara við 12 mílna mörk og ekki annað. Ég skal ekki fara að rekja hér neitt, hvernig að þessu var staðið á þessu allsherjarþingi, heldur bara skýra frá því, að það endaði með því, að þegar ráðstefnan var ákveðin, var hún ákveðin á víðum grundvelli. Á móti því greiddu aðeins sjö þjóðir atkv. Það voru Sovétríkin og nokkur fylgiríki þeirra í A.-Evrópu. En Bandaríkin, sem áður höfðu haldið fast við þessar 12 mílur, greiddu atkv. með því að halda nú ráðstefnuna á víðari grundvelli. Þá sagði hv. 4. þm. Austf., að þetta ráðstefnuhald gæti torveldað okkur að færa út einhliða, og vildi halda, að á ráðstefnunni yrði gerð einhver ályktun, sem mundi koma í veg fyrir einhliða útfærslu. Ég held, að þetta fái ekki staðizt, því að talið er af allra kunnugustu mönnum, að það séu engar líkur til, að á þessari ráðstefnu fáist samþykkt með i5 greiddra atkv. að binda landhelgina við 12 mílur. Og eins og hv. þm. sagði, til þess að þessi samþykkt ráðstefnunnar fái gildi, þarf 2/3 atkvæða. Ef ekki fæst það atkvæðamagn fyrir till., sem gengur okkur í vil, þá er það álit fróðustu manna um þetta, að ráðstefnurnar muni leysast upp án þess að taka ákvarðanir um málið, en hitt sé útilokað, að gerð verði ályktun með 11 atkv. um að binda sig við 12 mílur og loka okkur þar með inni. Það sé útilokað, að slík samþykkt muni verða gerð. Till. ríkisstj. er nú á þann hátt, að hún vill gera ráð fyrir útfærslu. Það hefur ekkert farið á milli mála, hvað sem hv. 1. þm. Austf. segir þar um, að það er útfærsla, sem ríkisstj. vill. Það hefur verið gerð ályktun um það hér á Alþ. að vinna að útfærslu, og það hefur verið talað um það í sambandi við samningana, sem gerðir voru við Breta og Þjóðverja 1961 og 1962, að Íslendingar mundu þrátt fyrir samningana leitast við að fá sína fiskveiðilögsögu færða út, og það ætla Íslendingar að gera. Hv. þm. þurfa ekki að vera með neinar bollaleggingar um það, að það sé hugmynd ríkisstj. að binda sig við þau mörk, sem eru. Það eina, sem ágreiningur er um, er það, hvaða tímamörk verði sett fyrir útfærslunni. í fyrsta lagi að reyna að fá samkomulag um útfærsluna á þessum hafréttarráðstefnufundi Sameinuðu þjóðanna, sem nú er verið að undirbúa, og í öðru lagi, ef sú samstaða fæst ekki þar og ef það reynist nauðsynlegt vegna ágengni erlendra veiðiskipa, að færa út einhliða eins og forsrh. minntist á hér áðan. Ríkisstj. er ráðin í því að gera það, en æskilegast mundi ríkisstj. þykja, - og ég segi það sem mína skoðun alveg sérstaklega, - að við gætum fengið samstöðu um útfærsluna á alþjóðaráðstefnunni og fært svo út eftir að sú samstaða er fengin. Ef hún fæst ekki, þá tel ég, að hún mundi samt færa út, hvað sem ráðstefnan segði. Það er ekki rétt aðferð að espa á móti sér aðrar þjóðir með því að færa út, áður en ráðstefnan er haldin, sem við höfum verið með í að boða til, áður en nokkur þar er farinn að segja sína meiningu. Nú eru ákveðnir, eins og allir vita, fjórir undirbúningsfundir undir þessa ráðstefnu, tveir á árinu 1971 og tveir á árinu 1972, og það fer ekki hjá því, að á þessum undirbúningsfundum verði hægt að kynnast því nokkurn veginn örugglega, hvað þessar þjóðir hyggjast fyrir og hvað þær ætla sér að gera. Ég held þess vegna, að það minnsta, sem við getum gert, sé að bíða með ákvörðunina, þar til við sjáum, hvert þessar þjóðir stefna, hvort við getum átt samleið með þeim eða hvort við getum ekki átt samleið með þeim, en þá verðum við að grípa til örþrifaráðstafana. Neyðarráðstafanir gerðar á þeim grundvelli eða á hinum grundvellinum vegna of mikillar sóknar erlendra skipa á okkar fiskisvæði eru allt annað. Það er allt annað en að taka nú strax fyrir þennan fund ákvörðun um að færa út. Það er annað, hvað maður gerir í neyðartilfellum, eftir að hafa athugað málið og reynt að fá friðsamlega lausn, en að þjóta í það án þess að okkur reki nokkur nauður til þess. Ég tel ekki, að ég þurfi frekari orðum að þessu að eyða. Ég tók svo til orða í útvarpsumr. um daginn, að ég teldi það siðleysi að gera þetta á þann hátt, sem stjórnarandstaðan vill, og ég stend við það og sný ekki aftur með það.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. hafa hér sagt um málið. Með þeim orðum, sem ég sagði hér fyrr, þá vildi ég sérstaklega leggja áherzlu á það, að ég teldi, að það væri allmikil áhætta fyrir okkur Íslendinga að bíða með útfærslu landhelginnar eftir hinni ráðgerðu alþjóðaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Það er greinilegt á því, sem fram hefur komið hér hjá báðum hæstv. ráðh., að þeir vilja a.m.k. svo vera láta, að þeir óttist ekki, að okkar staða kunni að versna, þó að við bíðum fram yfir þessa ráðstefnu. Í þeim efnum benda þeir báðir sérstaklega á það, að deila hafi verið uppi um fyrirkomulag þessarar ráðstefnu, hvort ráðstefnan skuli haldin á svo nefndum þröngum grundvelli eða víðum grundvelli, og að risaveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, hafi viljað halda ráðstefnuna á þröngum grundvelli, en við og fleiri viljað halda hana á víðum grundvelli. Okkar skoðun hafi orðið ofan á, en þeirra undir. Þeir vilja með þessu láta líta svo út, að allt bendi nú til þess, að við séum eiginlega sterkari aðilinn í þessu máli, en ekki risaveldin tvö. En í þessum efnum er hreinlega ekki sagt rétt frá málinu. Hæstv. utanrrh. kom þó hér í því, sem hann sagði, nokkuð inn á kjarna þessa máls. En hann er sá, að risaveldin tvö, sem ég kalla svo, Bandaríkin og Sovétríkin, höfðu, áður en ákveðið var að boða til þessarar hafréttarráðstefnu, ákveðið að beita sér fyrir því, að haldin yrði ráðstefna, alþjóðaráðstefna, um landhelgismálið eitt. Og þau höfðu tekið það að sér að skipta með sér hinum einstöku þjóðum í heiminum og senda til þeirra sína sendimenn í þeim tilgangi að tryggja sér nægilega sterka stöðu til þess að koma þessu áhugamáli sínu fram. Af hverju skyldu nú þessi tvö stórveldi hafa verið að beita sér fyrir því að koma á slíkri alþjóðaráðstefnu til þess að fjalla um landhelgismálið eitt? Ætli það hafi verið vegna þess, að þau hafi metið stöðuna þannig, að ef um það mál yrði fjallað sérstaklega, þá væri líklegt, að þar yrði ofan á sú skoðun, sem við Íslendingar berjumst fyrir, sem er allt önnur en skoðun þeirra, varðandi víðáttu landhelginnar? Nei, það var vegna þess, að þau töldu mjög miklar líkur til þess, að þeirra málstaður næði fram að ganga á ráðstefnu, sem fjallaði um þetta mál eitt út af fyrir sig. Bæði þessi risaveldi voru á því að halda aðra ráðstefnu um hafsbotnsmálin og landgrunnsmálin. Þau vildu ekki þurfa að ræða þessi mál sameiginlega, vegna þess að þau óttuðust, að þá yrðu skoðanir miklu skiptari, af því að hagsmunir þjóðanna eru svo misjafnir í þessum efnum. Þegar þær þjóðir, sem óttuðust stefnu Bandaríkjanna og Sovétríkjanna varðandi víðáttu landhelginnar, reyndu að koma því til leiðar, að rætt yrði um þessi mál sem heild, þá var það vegna þess, að þau voru að reyna að finna sér leið til að koma í veg fyrir það, að þessum risaveldum tækist að ná fram skoðunum sínum í landhelgismálinu. Þetta gat vitanlega ekki farið fram hjá neinum þeim manni, sem hlustaði á umr. á milli þjóðanna um þessi mál. Þó að það hafi nú farið svo, að ákveðið hafi verið að boða til einnar ráðstefnu um öll þessi mál og þannig hafi skoðun risaveldanna tveggja ekki náð fram að ganga að öllu leyti, þá efast vitanlega enginn maður um það, hvað þau hafa í huga í þessum efnum. Og það er alveg furðulegt, að jafnvel forsrh. okkar skuli grafa höfuð sitt þannig í sandinn í þessum efnum, að hann segir hér í umr. um þetta mál á Alþ., að stórveldin séu ekki öll á móti okkar skoðun í landhelgismálunum. Efast hann virkilega um yfirlýsingar Bandaríkjanna í þessum efnum, sem hafa verið endurteknar nú æ ofan í æ? Efast hann um afstöðu Sovétríkjanna, sem hafa ekki heldur dregið neina dul á það, hver sé þeirra skoðun? Heldur hann kannske, að Bretar séu allt í einu komnir á okkar skoðun eða Frakkar? Hvaða stórveldi eru það, sem hann veit að munu sækja komandi ráðstefnur og eru á okkar skoðun? Auðvitað eigum við að gera okkur grein fyrir þessu máli eins og það liggur fyrir, ekki að fela neitt fyrir okkur né fyrir íslenzku þjóðinni. Málið er þannig, að stórveldin öll eru þarna í fjandaflokki. Um það er ekkert að efast. Þau hafa allt aðra skoðun á þessu máli en við, og ég hefði gaman af því, ef hæstv. ráðh. vildi tilnefna einhverja þjóð í Evrópu, sem hefði virkilega tekið undir þá afstöðu, sem við höfum t.d. til stærðar fiskveiðilandhelgi. Því miður er ekki hægt að nefna þá þjóð. Það er því enginn vafi á því, að þegar við höfum í huga fyrir hverju sterkustu aðilarnir á þessari komandi ráðstefnu berjast, fyrir hverju þeir hafa verið að berjast og fyrir hverju þeir berjast, þá verðum við að viðurkenna, að það er allmikil hætta á ferðum hér fyrir okkur. Ég veit ekki, hvaðan í ósköpunum hæstv. utanrrh. hefur það, þegar hann segir, að hinir fróðustu menn telji, að það sé útilokað, að á þessari komandi ráðstefnu verði 15 atkv. með afstöðu í þessu máli, sem sé andstæð okkur. Það væri gaman að heyra einhvern málsmetandi mann leggja fram sín gögn til rökstuðnings slíku. En mér er það ljóst, - og það var það, sem ég vakti hér athygli á, - að jafnvel það, að fram kæmi till. á ráðstefnu eins og þeirri, sem hér er verið að ræða um, sem fengi meiri hl. atkv. og fæli í sér þá stefnu, að óheimilt væri að hafa landhelgi stærri en 12 mílur, það mundi torvelda okkur einhliða útfærslu á eftir. Og það er vitanlega ekkert annað en fleipur að nota það orðalag, að það sé siðlaust athæfi hjá þjóð að færa út landhelgi sína einhliða, eins og við Íslendingar höfum gert og margar þjóðir hafa gert og hafa verið að gera m.a.s. með tilkynningum núna síðustu dagana. En það er einmitt þetta, sem hæstv. utanrrh. hefur hér verið að segja. Ég hef bent á það, að hér ríki talsvert mikil óvissa um það, hvenær hin áætlaða ráðstefna verður haldin. Og ég hef einnig bent á, að það er óumdeilanlegt, að verkefni hennar liggja aðallega á öðru sviði en því, sem snýr að okkar málefni. Ég hef einnig bent á það, að allveruleg hætta er á, að þar kunni að verða gerðar samþykktir, sem gætu torveldað okkur það, sem fyrir okkur vakir. Þá telur hæstv. utanrrh., að við séum með því að taka ákvörðun um útfærslu nú að espa þjóðir gegn okkur. Telur hæstv. utanrrh., að ákvarðanir t.d. Kanadastjórnar um mjög verulegar útfærslur á landhelgi þess lands og m.a. yfirlýsingu um 100 mílna mengunarlandhelgi, telur hann, að þær hafi verið gerðar til þess að espa aðra á móti sér? Eða yfirlýsing Brasilíustjórnar nú fyrir nokkrum dögum, þar sem hún lýsti yfir 200 mílna landhelgi? Nei, hér var vitanlega um það að ræða, að þessar þjóðir töldu vegna heimaaðstöðu hjá sér nauðsynlegt að taka ákvörðun og þær vildu undirstrika enn þá skarpar en orðið var þá afstöðu, sem þær höfðu til þessara mála, einmitt áður en þjóðirnar kæmu saman til ráðstefnuhalds um þessi mál. Ég skal svo ekki ræða þetta í miklu lengra máli. Það hefði auðvitað verið freistandi að gera hér einnig grein fyrir því, hvernig afstöðu okkar Íslendinga m.a. til þess ráðstefnuhalds, sem hér er rætt um, hefur borið að. En því fer víðs fjarri, að hana hafi borið að með þeim hætti, að það geri mig öruggan um það, að ekki séu verulegar hættur á ferðinni, ef þessu máli verður skotið á frest. Ég tel, að það að draga ákvarðanir í málinu sé verulega hættulegt fyrir okkar málstað.



Herra forseti. Ég skal virða þann vilja, sem er á því að ljúka þessum umr. fyrir kl. 7, og segja aðeins örfáar setningar. Ég hef ekki heldur tilefni til að segja margt, því að það yrði endurtekning á því, sem ég hef áður sagt, og það vil ég forðast. Ég vil aðeins segja út af því, sem hæstv. utanrrh. sagði, að ég vildi, að hann hefði aldrei sagt það, sem hann lét nú frá sér fara um þetta mál, um siðleysið, vegna þess að það þjónar ekki málstað Íslands að ræða málið þannig. Ég veit, að hæstv. ráðh. hlýtur að sjá það við íhugun, að þetta er ofmælt, ekki sízt þegar þess er gætt, að fram eru komnar yfirlýsingar frá forsrh. um það, að undir vissum kringumstæðum gæti hann hugsað sér útfærslu fyrir ráðstefnuna. Hv. síðasti ræðumaður hefur að öðru leyti farið inn á þetta á þann hátt, að ég get tekið undir það og því sparað mér að ræða það nánar. Skoðun okkar er, að nauðsynlegt sé að ákveða strax útfærslu landhelginnar til þess að tryggja málstað Íslands á svipaðan hátt og t.d. Kanada og Brasilía hafa gert, og þessar þjóðir færa vafalaust út núna vegna þess, að þær telja það tryggara fyrir sig, og vitanlega höfum við engar skuldbindingar tekið á okkur í sambandi við þessa ráðstefnuboðun, sem fyrirbyggja það, að við gætum okkar hagsmuna í þessu. Það kemur ekki til mála, að neinar slíkar skuldbindingar hafi verið teknar. En varðandi hitt, hvort stefnan er sú hjá þeim, sem standa að till. ríkisstj., að færa út landhelgina, þá endurtek ég aðeins það, sem ég sagði áðan, að ég skora á hæstv. ríkisstj. að sýna það með því að setja það inn í þáltill. sína.

Forseti (BF): Ég vil láta þess getið, áður en umr. lýkur, að hæstv. forsrh. hefur afhent mér skriflega till. til rökstuddrar dagskrár varðandi dagskrármálið. Till. hljóðar þannig: „Þar sem Alþ. hefur á þessum fundi samþ. þáltill. um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið, sem mótar stefnuna í landhelgismálinu, telur Alþ., að ekki sé þörf á að samþykkja þessa till., og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“