Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Kristjánsson Þetta mál er enn lítt undirbúið, og jeg mun því ekki greiða því atkvæði mitt. Jeg get ekki heldur sjeð, að neina nauðsyn beri til að samþykkja það nú. Jeg býst ekki við, að mönnum sje hugleikið að fækka skipum sínum, heldur muni þeim vera hugstætt, að eignast fleiri. Jeg álít því alveg ástæðulaust að ætla, að hjer sje nein hætta á ferðum. Og þó að frumvarpið yrði samþykt, mundi stjórnin veita mönnum undanþágur. En jeg lít svo á, að frumvarp þetta sje óheppilegt að einu leyti. Jeg er hræddur um, að ef það yrði að lögum, mundi það draga úr áhuga manna á skipakaupum, og þá er ver farið en heima setið. Tíminn er ónógur til þess, að afgreiða málið nú, og vil jeg því stinga upp á, að því verði vísað til allsherjarnefndar, að þessari umræðu lokinni.

Halldór Steinsson Jeg er ekki á sama máli og háttv.þm. Ak.(M.K). Málið er að vísu nýkomið á döfina. En jeg álit, að það þurfi ekki langan tíma til íhugunar. Þm. sagði, að hjer mundi engin hætta á ferðum, skipaeigendur mundu ekki vilja selja skip sín. En jeg er hræddur um, að það geti nú samt átt sjer stað. Jeg hefi heyrt, að sumir botnvörpungaútgjörðarmenn í Reykjavík vilji nú selja botnvörpunga sína. Vjer megum ekki við því, að missa skip vor út úr landinu, enda hafa aðrar þjóðir gjört samskonar ráðstafanir og hjer er um að ræða. - Jeg vil því fastlega mæla með þessu frumvarpi.

Magnús Torfason Jeg stend upp til þess að styðja till.háttv.þm. Ak. (M. K.) um að vísa málinu til allsherjarnefndar. Þó tel jeg rjettara að vísa því til sjávarútvegsnefndar. Jeg gjöri þó þetta ekki að neinu kappsmáli. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) sagði, að þetta mál þyrfti ekki mikillar athugunar við  (Halldór Steinsson: Það voru ekki mín orð)  . Hafi mjer misheyrst, bið jeg afsökunar. Hjer er þó um bannmál að ræða. Og mjer þykir skrítið, að háttv.þm. Snæf. skuli vera svo ginnkeyptur fyrir þessu bannmáli. Þegar um er að ræða höft á atvinnufrelsi, verða menn að hugsa sig vel um. Jeg þekki það vel á höftunum, sem lögð voru á með fiskiveiðasamþyktinni, til hásællar minningar, og Alþingi varð að upphefja, hversu miklum skaða þau geta valdið. Þau höft ollu stórskaða og jeg man vel, hve mikið jeg hafði fyrir því, að losa síðasta haftið, er jeg kom til Ísafjarðar. Og sú lausn gladdi alla, og enginn hefir viljað vekja upp þann draug aftur. Jeg veit að vísu, að tekið hefir verið fram, að erlendar þjóðir hafi samþykt skipasölubann hjá sjer. Þetta gæti verið gott fordæmi. En maður verður alt af að taka tillit til sjerstakra ástæðna. Ef við athugum, að löggjöfin sjálf telur skipin svo lítils virði, að eigi sje hægt að fá nema ¼, ? eða ? part út á þau ný í fiskiveiðasjóði, sjáum vjer, að ástandið hjer er mjög ólíkt því, sem það er erlendis, svo að ómögulegt er að bera það saman. Að því er snertir innihald frumvarpsins, er það að segja, að það er býsna alment orðað, Þar segir, að ekki megi leigja nje selja nein skip út úr landinu. Þetta tel jeg afarvarhugavert að því er fiskiskip snertir. Jeg gæti skilið það fremur, ef átt væri við flutningaskip, sem eru í hærra verði en fiskiskipin. Ekkert er heldur til tekið, hvort þetta bann á að gilda um skip, sem nú þegar eru keypt eða skip, sem verða keypt. Og það finst mjer svo stór galli á frumvarpinu, að eigi sje viðunandi. Enn fremur er það, að ef menn ætla sjer að kaupa skip og sjá að þeir geta eigi selt þau aftur, þótt þeir fegnir vildu, mundu þeir hætta við skipakaupin. Frumvarpið getur þess vegna unnið á móti tilgangi sínum. Jeg skal líka taka það fram, að mjer þykir skrítið, að þetta frumvarp skuli koma fram á sama tíma, sem menn eru að kaupa fjölda skipa. Eins og menn vita hefir mótorbátaútvegur tvöfaldast á Ísafirði nú á síðari árum. Mjer finst því, að í frumvarpinu felist vantraust í garð útgjörðarmanna, sem hafa komið útgjörðinni í blóma og umskapað bæði þennan bæ og Ísafjörð. Líka ber að gæta að því, að margir þessara útgjörðarmanna eru fátækir og því varhugavert að gjöra mikið að því, að hefta atvinnufrelsi þeirra. Það gæti vel hugsast, að þingið fengi á sínum tíma skaðabótakröfur frá þeim mönnum, er keypt höfðu skip og vildu síðar selja þessa gömlu dalla. Nú eru kol í háu verði, og því vel hugsanlegt, að menn vildu losa við sig gömul skip. En þessi lög mundu hindra það, og þar með gætu þau hindrað kaup á nýjum skipum. Og jeg legg mikla áherslu á þetta atriði málsins, meðal annars af því, að jeg heyri sagt, að útlendar skipsmiðastöðvar hafi svo mikið að gjöra, að þær hafi margra ára skipapantanir, jafnvel fram yfir 1920. Jeg vil taka undir það með hv.þm. Ak. (M. K.), að þessu máli verði ekki flaustrað af nú á þinginu; annars gæti ver farið en til er ætlast.

Ráðherra Sigurður Jónsson Jeg get ekki sjeð, að þetta frumvarp fari neitt í bág við áhuga manna á að kaupa ný skip. En það þarf líka að gæta fengins fjár. Menn tala hjer um bann og höft og skaðsemi þeirra. Þessi takmörkun, sem frv. fer fram á, er ekki samanberandi við ýmislegt af svipuðu tagi, sem hlutlausar þjóðir sætta sig vel við á þessum tímum, og meira að segja, þetta aukaþing er þegar búið, nær því einróma, að fallast á að gjöra megi miklu meiri takmarkanir á vanalegri athafnastarfsemi og viðskiftafrelsi einstaklinganna. Í því efni má benda á þau höft, sem landsstjórninni er heimilað að leggja á verslunina í einstökum greinum og í heild sinni. En landinu er bráðnauðsynlegt, að halda sínum skipum, ef í nauðir ræki. Í 1. gr. frumvarpsins stendur: „Landsstjórnin getur veitt undanþágu frá banni þessu“. Hjer er það skýrt tekið fram, að landsstjórninni sje heimilt að gjöra undantekningar, að því er leigu eða sölu skipa snertir. Og hv.þm. Ísf. (M. T.) þarf varla að óttast, að stjórnin verði á móti sölu gamalla dalla, sem menn vildu losast við. Slíkur ótti lýsir að minsta kosti ekki því trausti á stjórninni, sem hv.þm. virðist bera til hennar í öðru orðinu. Ef við samþykkjum ekki þetta frumvarp, getum við átt á hættu að missa miljónina, sem okkur langar alla svo mikið til að fá.

Sigurður Eggerz Jeg vil taka í sama strenginn og hv.þm. Snæf. (H. St.) og hæstv. ráðherra (S. J.). Mjer skilst, að þessi lög sje nauðsynleg. Það getur rekið að því, að skip hækki svo í verði, að geipifje verði boðið í íslensk skip. Og er því eðlilegt, að freisting skipaeiganda yrði mikil, til þess að selja skipin fyrir offjár, Þetta gæti vel komið fyrir. En hvílík hætta er landinu ekki búin, ef svona færi? Svo lengi sem við höfum nóg kol og salt, getum við lifað, en ef við missum skipin, erum við dauðir. Þessi lög gætu að vísu orðið bagaleg fyrir suma útgjörðarmenn. En þá er að meta hitt meira, að hjer er um nauðsynlega tryggingu að ræða í þarfir lands og þjóðar. Jeg gat ekki vel skilið hugsanaganginn í ræðu hv. sessunautar míns. (M. T.) Hann virtist eigi skilja, hvort frumvarpið ætti við skip, sem nú eru keypt eða verða keypt. En þetta er auðskilið mál. Frumvarpið á auðvitað bæði við þau skipin, sem eru og verða keypt. En eins og hæstv. ráðherra (S. J.) tók fram, er landsstjórninni heimilað að veita undanþágu á þessu. Jeg vil enda orð mín á því, að nái þetta frumvarp eigi fram að ganga, getur það orsakað meira tap en það, sem nemur miljóninni, sem fæst með síldartollinum.

Magnús Kristjánsson Jeg held nú satt að segja, að þessi ótti sje á litlum rökum bygður. Jeg veit ekki hvers konar taugaóstyrkur hefir gripið suma hv. þingmenn, er þeir þykjast allsstaðar sjá grýlu, og halda, að alt sje á heljarþröminni fyrir ráðleysi manna og það þeirrar stjettar, sem lyft hefir þessu landi á hærra menningarstig en nokkur önnur stjett í landinu. Jeg þarf auðvitað ekki að nefna mörg dæmi í þessu sambandi því til sönnunar, að hefðu slík lög sem þessi gilt hjer í landi að undanförnu, mundu þau hafa orðið til stórtjóns. En ef það er hins vegar meiningin, að þetta verði að eins lög, sem aldrei verði fylgt í framkvæmdinni, þá sje jeg ekki til hvers verið er að samþykkja þau. Jeg vil biðja háttv. þingmenn vel að athuga það, að fyrir fáum árum voru seldir hjeðan margir gamlir fúadallar. Og hvað höfum við svo fengið í staðinn? Við höfum fengið ný og góð skip, sem fullkomlega samsvara kröfum tímans; skip, sem fullnægja öllum þeim kröfum, sem hægt er að gjöra til góðra skipa; skip, sem eru fær um að mæta úfnum sjó, en þess er oss brýn þörf, þar sem sjór er hjer oft úfinn og óþægur. Við verðum að hafa svo góð skip sem framast er hægt, svo að mannslífunum sje sem minst hætta búin. Og þess vegna verðum við að geta selt þau skip, sem gömul og úrelt eru, og fá ný og góð skip í staðinn. En á þetta leggur frv. hömlur. Jeg hygg, þótt jeg sökum naumleika tímans eigi vilji tefja hv. deild með því, að það sje fullhægt að sanna, að það sje fult svo skaðlegt, að frv. nái fram að ganga, sem að það sje felt. Og það er engin þörf þessara nauðungarlaga, og það allra síst á þessa stjett, er hefir margsýnt hyggindi sín og dugnað, og stórauðgað þjóðarbúið hin síðari árin.

Sigurður Eggerz Jeg vil að eins gjöra stutta athugasemd, en að öðru leyti vísa til fyrri umsagnar minnar um málið. Jeg vil vekja athygli á því, að hæstv. ráðherra (S. J.) skýrði frá því, að landsstjórnin mundi gefa undanþágur fyrir sölu gamalla skipa, svo að ummæli hv.þm. Ak. (M. Kr.) voru óþörf. Jeg vil undirstrika það, að jeg vil ekki með þessari lagasetning gefa útgjörðarmönnurn neina vantraustsyfirlýsingu. Jeg vil þvert á móti taka það fram, að jeg tel þá hafa gjört landi og þjóð stórgagn. Annað mál er það, að þegar þeim er boðið stórfje fyrir skip sín, svo að þeir geta grætt afarmikið á að selja þau, þá er það ekki nema mannlegt, þótt einhver hugsi meira um hag sinn en hag landsins.

Halldór Steinsson Jeg vil að eins gjöra örstutta athugasemd í tilefni af ræðu hv.þm. Ísf. (M. T.). Hv. þm. furðaði á því, að jeg skyldi vera með bannlögunum. En því er nú svo varið, að þótt jeg sje yfirleitt ekki með þvingandi bannlögum, þá er jeg með þessu frv., af því að jeg lít svo á, sem þetta frv. sje eins og hverjar aðrar nauðsynlegar stríðsráðstafanir. Þá var sami hv.þm. (M. T.) að bera þetta saman við fiskiveiðasamþyktirnar. En það er ekki rjett. Þær voru um alt annað og ólíkt efni, og á alt öðrum tíma. Þær eru því með öllu ósambærilegar. Um gömlu skipin, sem hv.þm. hafa verið að tala um, sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða. Þótt ekki megi selja þau utan, þá væri ekki óhugsandi, að þau mætti selja innanlands, enda stjórninni gefin heimild til undanþágu. Hv. þm. Ak. (M. K.) furðaði á taugaóstyrk manna í þessu máli. Ef taugaóstyrkur sá, er hann talar um, á að vera fólginn í því, að við viljum nú, sökum ófriðarins, gjöra frekari ráðstafanir en ella hefði verið, þá get jeg fyrir mitt leyti felt mig við að vera kallaður taugaóstyrkur. Sami hv.þm. (M. K.) var að tala um, að í þessu frv. feldist vantraust til útgjörðarmanna. En svo er alls ekki, þótt ráðstafanir, sem snerta heill lands og þjóðar, kunni að einhverju leyti að fara í bág við hag einstaklingsins, þá er það fjarstæða, að tala um, að slíkt sje vantraustsyfirlýsing á nokkra stjett.

Magnús Torfason Hæstv. ráðherra (S. J.) var að tala um að hafnir yrðu þurkaðar af skipum, ef þessi lög næðu ekki fram að ganga, og fanst á honum, að hann væri fús á að taka á sig þá ábyrgð, er lögin leggja honum á herðar, en jeg er hræddur um, að það sje ekki af þeirri ástæðu, heldur hinu, að ekki væri keypt meira af skipum. Það getur ekki annað en glatt mig, því að hingað til hefir stjórnin ekki verið svo mjög þess hugar.  (Ráðherra Sigurður Jónsson: það var í sambandi við aðra ábyrgð)  .  (Sigurður Eggerz: Meir skal konung hafa til frægðar en langlífis)  . En frv. þetta getur hindrað skipakaup og skipaviðskipti. Það er ekki nema eðlilegt, að menn verði ragir við að kaupa skip, þegar þeim er bannað að selja þau aftur. Vitaskuld bætir það úr, sem hæstv. ráðherra (S. J.) sagði, að landsstjórnin mundi ríf á að veita undanþágur, og ef hún gjörir það eftir beiðni og þörfum, eins og vænta má samkvæmt orðum hans, þá verða þetta að eins gagnlaus pappírslög gjörð til þess eins að hanga aftan í öðrum þjóðum. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) var að tala um, að það væri freisting fyrir útgjörðarmenn að selja skip sín háu verði. En jeg veit ekki annað en að nú hafi lengi verið hátt verð á skipum, án þess það hafi freistað útgjörðarmanna svo, að þeir hafi selt skip sín. Þessi hræðsla er því með öllu ástæðulaus, og ef það reyndist, að hún væri á nokkru bygð, þá vil jeg vekja athygli háttv.Ed. á því, að landsstjórnin getur, ef hún telur þess þörf, gefið út bráðabirgðalög um þetta efni, eins og um aðrar ófriðarráðstafanir. En fyr en í nauðir rekur má ekki og á ekki að hindra frjáls viðskifti í þessu efni. Frv. gjörir engan mun á verslunarskipum og fiskiskipum. Hjer er því ráðist á annan aðalatvinnuveg landsmanna, sjávarútveginn, og mjer er sem jeg sjái framan í hv. 2. landsk.þm. (S. E.), ef Alþingi ætlaði að hefta atvinnufrelsi bænda. Þá mundi hann rísa upp með brýnda raust og taka háa tóninn. Annars veit jeg ekki hvaðan mönnum úr sveitum kemur vald til að tala um þetta mál, hvað fiskiskipin snertir.

Ráðherra Sigurður Jónsson Jeg hjelt jeg hefði talað svo skýrt, að óþarfi væri að misskilja mál mitt, og jeg taldi lög þau, er hjer um ræðir, mundu geta að gagni orðið, ef í nauðir ræki með skip til millilandaflutninga. Pappír sá, sem lögin eðlilega útheimta, getur því borgað góða vexti og alveg óþarfi að telja frv. þessu, frekar en svo mörgum öðrum, það til foráttu að undantekningar eru heimilaðar.

Forseti: Jeg leyfi mjer að stinga upp á einni umræðu. Ef enginn mælir í móti, tel jeg það samþykt án atkvæðagreiðslu. Ein umr. ákveðin.