Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins og þætti vænt um ef þingheimur mundi hlusta á. Fyrir mér erum við a.m.k. komin að ákveðnum vatnaskilum í frumvarpinu um Ríkisútvarpið ohf. Útvarpsstjóri hefur blandað sér í umræðuna um þetta frumvarp og hæstv. menntamálaráðherra hefur fagnað því. Það væri kannski í lagi ef útvarpsstjóri væri að fara með rétt mál. Mig langar að vitna í yfirlýsingu, frú forseti, sem kom fram á heimasíðu BSRB og er frá BSRB og BHM varðandi skerðingu á réttindum og kjörum starfsmanna Ríkisútvarpsins sem er að mínu mati megintilgangurinn með þessu frumvarpi. Yfirlýsingin hljómar svo, með leyfi forseta: „Í umræðum um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. hefur ítrekað verið vísað til yfirlýsingar Páls Magnússonar útvarpsstjóra frá því í nóvember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öll kjör starfsmanna RÚV muni haldast óbreytt. Eftir að BSRB og BHM höfðu skoðað þessa yfirlýsingu voru samtökin sammála um að hún bætti engu við það sem fram kemur í sjálfu frumvarpinu þrátt fyrir ítrekaðar óskir samtakanna um breytingar. Í yfirlýsingunni segir Páll Magnússon orðrétt: „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, - bæði samkvæmt ráðningarsamningum og kjarasamningum.“ Innihald þessarar yfirlýsingar er í samræmi við aðilaskiptalögin og því væri verið að brjóta þau ef ekki væri farið að þessu. Þá er ýmsum spurningum ósvarað, þar á meðal er með öllu óljóst hvað gerist þegar kjarasamningar renna út. Mun RÚV ohf. til að mynda vera reiðubúið til að semja á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamninga við aðildarfélög innan BSRB og BHM sem hafa samningsrétt fyrir starfsmenn RÚV? Einnig er óvíst hvernig samið verður við þá sem hefja störf eftir að lögin taka gildi en það er m.a. forsenda þess að nýráðnir geti farið í A-deild LSR að starfsmenn séu aðilar að þessum samtökum. Þá segir Páll í yfirlýsingu sinni: „Réttindi starfsmanna haldast því óskert …“ Að mati BSRB og BHM stenst þessi fullyrðing ekki þar sem réttindi samkvæmt lögum, eins og t.d. lögum um réttindi og skyldur og stjórnsýslulög, munu ekki gilda gagnvart starfsmönnum RÚV ohf. Áminningarskyldan, andmælaréttur og auglýsingaskylda  Óvissan um rétt starfsmanna er því enn jafn mikil og hún var fyrir yfirlýsingu Páls Magnússonar.“

Virðulegi forseti. Í morgun funduðu hv. fjárlaganefnd og félagsmálanefnd með ríkisendurskoðanda um málefni Byrgisins, afar mikilvægt mál sem er nauðsynlegt að fara vandlega yfir. Á þessum fundi komu fram mjög alvarlegar upplýsingar. Það lá einnig fyrir að fyrir fundinn kæmu fulltrúar frá félagsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti en vegna þess hversu stórt málið er og alvarlegt komust ekki fleiri inn á fundinn en ríkisendurskoðandi áður en fundur í Alþingi skyldi hefjast. Af þeim sökum óskuðum við eftir því að þingfundi yrði frestað, við fengjum að ljúka málinu í samfellu og fara yfir það með ráðuneytunum því að það er mikilvægt að svona mál séu afgreidd á þennan hátt, þau séu afgreidd í einu lagi. Einnig dregur þetta fram að sú þráhyggja hæstv. menntamálaráðherra að keyra málefni Ríkisútvarpsins áfram gerir það að verkum að störf þingsins eru algerlega úr skorðum gengin. Það kemst ekkert á dagskrá nema þetta tiltekna mál og það er ekki einu sinni hægt að ljúka jafnalvarlegum málum og því sem við vorum að ræða í morgun þar sem um 200 millj. hafa runnið að mestu leyti eftirlitslausar úr ríkissjóði á undanförnum árum. Mér finnst þetta afar alvarlegt mál, virðulegi forseti, og vil koma því á framfæri við hæstv. forseta að þótt málefni Ríkisútvarpsins og vilji meiri hlutans sé mikilvægur er mikilvægt að störf þingsins geti haldið áfram á þann hátt að sómi sé að og við getum tekið á þeim málum sem þarf að taka á þegar þau koma upp. Því harma ég það mjög 

Frú forseti. Vegna þess sem kom fram í máli hv. þm. Valdimars L. Friðrikssonar áðan vil ég sérstaklega geta þess að ég mun síðar koma inn á þessi atriði í ræðu. Ég tel þetta vera efnislega umræðu í því máli sem við höfum verið að ræða á undanförnum dögum þannig að ég mun sérstaklega koma inn á starfsmannamálin og lífeyrismál starfsmanna Ríkisútvarpsins í ræðu minni á eftir. Hitt er annað mál að það er auðvitað umhugsunarefni hvernig þinghaldið er að þróast, frú forseti. Við erum búin að ræða núna frumvarpið um Ríkisútvarpið lengur en t.d. EES-málið á sínum tíma. Það var rætt í 100 klukkustundir og 36 mínútur, svo að nákvæmlega sé farið með. Þingið er núna búið að ræða Ríkisútvarpið lengur en t.d. Kárahnjúkamálið. Við erum búin að ræða það þrisvar sinnum lengur, og hvað segir það manni? Ég tek heils hugar undir með þingmönnum. Þetta er afar mikilvægt mál. Þetta er brýnt mál. Það er það brýnt að við þurfum að koma því í gegn til að stuðla að því að Ríkisútvarpið geti haldið áfram að efla menningarhlutverk sitt.

Er það réttinda…?


             Um leið er það umhugsunarefni að t.d. vinstri grænir telji þetta mál mikilvægara en Kárahnjúkamálið, að Samfylkingin telji þetta mál mikilvægara en EES. Þetta er þeirra mat á þingmálum hér. Ég segi: Ég tek heils hugar undir með þingheimi um að þetta er mikilvægt mál og það þarf að ræða. En er ekki nóg komið? Er ekki rétt að þingið fái þann lýðræðislega rétt að greiða atkvæði um þetta mál? 

Virðulegi forseti. Á sameiginlegum fundi fjárlaganefndar og félagsmálanefndar í morgun um málefni Byrgisins var hunsuð sú ósk okkar í minni hlutanum að halda fundi áfram í nefndinni og að bera fram ósk til forseta þingsins um að fundi yrði frestað á meðan við fengjum að ræða áfram stöðu Byrgisins og það alvarlega mál sem upp er komið. Við höfðum einungis tíma til að ræða við ríkisendurskoðanda á þeim tíma sem við höfðum, tvo klukkutíma, og áttum auðvitað eftir að ræða við ráðuneytin. Eins og staða málsins er núna beinast spjótin mjög að félagsmálaráðuneytinu. Úttektin sem gerð var 2002 að beiðni utanríkisráðuneytisins sem skýrsla hafði legið fyrir um allar götur síðan er miklu alvarlegri en mig grunaði. Þar kemur m.a. fram að fjármálastjórn Byrgisins sé í molum. Samt var skýrslan ekki kynnt fjárlaganefnd og ekki ríkisendurskoðanda. Ríkisendurskoðandi vissi ekki um þetta mál fyrr en nú í nóvember. Það er auðvitað mjög alvarlegt að meiri hlutinn hafi samt sem áður haldið áfram fjárveitingum til Byrgisins alveg frá 2003. Það er alveg ljóst að miðað við þessa svörtu skýrslu sem lá fyrir 2002 hefði ekki átt að semja við Byrgið árið 2003 um fjárframlög miðað við þær upplýsingar sem þá lágu fyrir. Það liggur fyrir samningur sem átti að gera sem ekki er undirritaður, hvorki af Byrginu né félagsmálaráðuneytinu, þar sem m.a. kemur fram að það hafi átt að skila reglulega ársreikningum. Ríkisendurskoðandi átti að hafa eftirlit með Byrginu o.s.frv. Ekkert af þessu hefur gengið eftir. Staða málsins er mjög alvarleg, virðulegi forseti, og auðvitað hefði átt að gefa félagsmálanefnd eðlilegan tíma á þessum morgni til að fjalla um þetta mál. Ekki eru öll kurl komin til grafar í þessu efni. Það verður fundur aftur í fyrramálið en ég ítreka það að staða málsins er miklu alvarlegri en mig óraði fyrir.

Frú forseti. Það virðist sem hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sé orðinn sjálfskipaður talsmaður starfsmanna Ríkisútvarpsins í forföllum formanns BSRB. Hann vék hér að réttindum starfsmanna. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp um Ríkisútvarpið tryggir starfsmönnum Ríkisútvarpsins sömu réttindi og aðrir ríkisstarfsmenn hafa fengið þegar ríkisstofnunum hefur verið breytt í hlutafélag. Réttindi og skyldur samkvæmt ráðningarsamningum og kjarasamningum munu haldast og það sem skiptir líka máli er að útvarpsstjóri hefur lýst því yfir að  Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstarfsmenn hjá Ríkisútvarpinu eigi að fá sömu réttindi þegar stofnuninni er breytt í hlutafélag og ríkisstarfsmenn annarra stofnana sem hefur verið breytt í hlutafélag, hvorki minni né meiri. Mér heyrist hins vegar að hv. þingmaður mæli fyrir því að það eigi að gera upp á milli ríkisstarfsmanna eftir því hvar þeir starfa. Ég get ekki skilið málflutning hv. þingmanns og hv. þm. Ögmundar Jónassonar öðruvísi en svo að þeir vilji binda í lög ráðningarkjör þessa fólks til framtíðar. Það viljum við ekki gera. Við viljum ekki svipta almenna launþega samningsréttinum eins og hv. þingmaður virðist vilja gera með því að lögfesta ráðningarkjör til allrar framtíðar. Frú forseti. Auðvitað er hneisa að ekki sé hægt að ræða mikilvæg mál eins og málefni Byrgisins. Það er afar miður að við skulum ekki komast í umræðu um slík mál og að þjóðþingið skuli vera í þeirri stöðu sem það er í núna. 

Greiðum atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. menntamálaráðherra er óróleg í salnum en eins og hér hefur fram komið var haldinn fundur í morgun með 15 þingmönnum um málefni Byrgisins. Þessir þingmenn eiga sæti í fjárlaganefnd og félagsmálanefnd. Gert var ráð fyrir tveggja klukkutíma fundi með bæði ríkisendurskoðanda og félagsmálaráðuneytinu með þessum 15 þingmönnum um þetta viðamikla málefni. Menn töldu í alvöru að við gætum lokið þessu á þeim tíma. Við sáum auðvitað strax að svo yrði ekki og fórum fram á það að þessum þingfundi yrði frestað til að við gætum farið betur yfir málefni Byrgisins. Við vorum rétt komin af stað með ríkisendurskoðanda þegar fundi var slitið, vorum búin að fara eina umferð í gegnum þingmannahópinn með fyrirspurnir. Þetta er stóralvarlegt mál, þetta Byrgismál sem er ákveðin birtingarmynd á þeirri stjórnsýslu sem verið hefur með ríkisútgjöldin og það slælega eftirlit sem hefur verið með ríkisútgjöldum hér á landi. Það er nokkuð sem við verðum að fara mjög ítarlega í. Þarna kom í ljós að félagsmálaráðuneytið ritar undir tvær yfirlýsingar við Byrgið, reyndar hvora á sinni kennitölunni en á sama árinu, árið eftir að leyniskýrsla sem sýndi að þarna væri mikil óreiða í gangi kom fram. Þetta er nokkuð sem við verðum að fara ofan í. Virðulegi forseti. Þess vegna hljótum við að spyrja: Hvað er það sem knýr svo á varðandi Ríkisútvarpið að það megi ekki bíða í einn dag meðan þessar nefndir tvær rannsaka þetta stóra mál sem hefur komið hér upp? Við verðum að fara að fá svör við því hvers vegna og hvað það er sem kallar á að 

Hv. þingmenn eru beðnir um að virða þingsköp þar sem mælt er fyrir um ræðutíma og sýna embættinu kurteisi. 

Frú forseti. Ekki ætti neinum að dyljast að störf þingsins eru í fullkominni upplausn. Því er haldið fram af formanni menntamálanefndar að það sé stjórnarandstöðunni að kenna. Ég veit ekki til þess að stjórnarandstaðan stjórni störfum þingsins. Þannig er það ekki, því miður. Það væri nefnilega miklu skárra. Ef einhver almennileg stjórn ætti að komast á væru gerðar málamiðlanir og það er það sem við höfum allan tímann talað um, að vel væri hægt að semja um mjög mikilvæg mál, t.d. Ríkisútvarpið. Hvað eftir annað hefur verið slegið á útrétta sáttarhönd og ég veit ekki, frú forseti, um þær ástæður sem liggja þar að baki og ætla ekki að fara að velta þeim frekar fyrir mér. Frú forseti. Það eru stór mál sem er knýjandi að séu rædd hér í þingnefndum og á þinginu. Byrgið er eitt þeirra. Nýjar upplýsingar um starfsmannamál og skerðingu á réttindum starfsmanna Ríkisútvarpsins er annað, mjög mikilvægt mál sem ekki er hægt að ýta til hliðar og láta ósvarað, hæstv. menntamálaráðherra. Ég biðst undan því að hæstv. menntamálaráðherra setji hér einhverja mælikvarða og merkimiða á mikilvægi mála og haldi því fram að Kárahnjúkavirkjun sé minni - það mál allt sé eitthvað neðar í virðingarstiganum 

Forseti áréttar það að þótt hv. þingmönnum liggi mikið á hjarta gæti þeir að lögbundnum ræðutíma.

Frú forseti. Það er eðlilegt að hv. þingmenn veki sérstaka athygli á því að það var sameiginlegur fundur í morgun með fjárlaganefnd og félagsmálanefnd um hið alvarlega mál sem tengist Byrginu sem er því miður væntanlega aðeins táknrænt um það sem við getum átt von á mjög víða. Þetta er algjörlega í anda þess sem við höfum margoft bent á við afgreiðslu fjárlaga og alla þá vinnu, að kæruleysið og vinnubrögðin sem viðhöfð eru eru fyrir neðan allar hellur. Það er ekki síst, því miður, í ráðuneytunum og eftirlitsskyldu þeirra sem virðist vera ábótavant. Við fengum það upplýst í morgun, án þess að ég ætli að fara efnislega yfir þau mál heldur aðeins vekja athygli á þeim, að hvorki fjárlaganefnd né Ríkisendurskoðun höfðu hugmynd um að gerð hefði verið skýrsla um starfsemi Byrgisins árið 2002, skýrsla sem skilar nákvæmlega sömu niðurstöðu og skýrsla Ríkisendurskoðunar nú. Þessi skýrsla var til í félagsmálaráðuneytinu, því ráðuneyti sem gerir síðan samning við viðkomandi aðila án þess að hann sé undirritaður af viðkomandi aðilum en þrátt fyrir það virðir ráðuneytið þann hluta samningsins sem snýr að útdeilingu fjármuna. Aðrir hlutar samningsins liggja til hliðar. Frú forseti. Þess vegna var full ástæða til að óska eftir því í morgun að fundir nefndanna fengju að halda áfram þannig að ræða mætti málið við ráðuneytið í samhengi við það sem kom fram í máli ríkisendurskoðanda. Því miður skal allt annað víkja vegna þeirrar þráhyggju sem hér hefur tekið völdin varðandi Ríkisútvarpið. Frú forseti. Er ekki kominn tími til að málum sé raðað í forgangsröð í þingsölum?

Nú er liðinn sá tími sem ætlaður er fyrir þennan lið, að ræða um störf þingsins, og forseti vill taka fram að það eru fjölmargir á mælendaskrá sem því miður komast ekki að, þar með talinn formaður fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta til að vekja sérstaka athygli á því að stjórnarskráin okkar færir þinginu það hlutverk að veita framkvæmdarvaldinu aðhald, veita stjórnsýslunni aðhald, fara yfir þá starfsemi sem þar fer fram og ganga úr skugga um að hún sé lögum samkvæmt. Í morgun var Alþingi að vinna að þessu verkefni. Í morgun funduðu félagsmálanefnd og fjárlaganefnd þar sem farið var yfir stjórnsýslu ráðuneytanna þar sem þingið var að vinna sitt stjórnskipulega hlutverk. Við óskuðum eftir því að formaður fjárlaganefndar færi þess á leit við forseta Alþingis að fundum yrði frestað um stund svo að við gætum unnið þetta stjórnarskrárbundna og lögbundna hlutverk okkar svo að vel færi. Við því var ekki hægt að verða og það finnst mér mjög alvarlegt því að hér er um stóralvarlegt mál að ræða og það er afar slæmt ef þingið getur ekki klárað þetta í samfellu. Þess í stað hefur verið ákveðið að funda aftur á morgun og sennilega verða fundir eitthvað áfram eftir það eftir því hvernig fram vindur í þessu ríkisútvarpsmáli. Það getur ekki verið að þetta mál sé svo merkilegt eða mikilvægt að þingið geti ekki sinnt öðrum störfum á meðan það gengur yfir. Þess vegna ítreka ég þá ósk, virðulegi forseti, að þingfundum verði frestað meðan þingnefndir vinna að sínum lögbundnu og stjórnarskrárbundnu verkefnum. Mér finnst þau miklu mikilvægari nú um stundir, og þessi forgangsröðun er að minni hyggju algerlega óásættanleg. Því ítreka ég þessa fyrirspurn, virðulegi forseti. Hér hafa nokkrir þingmenn gert það, það hefur ekki komið svar en óskin stendur áfram um að þessir nefndir geti fundað, farið yfir þetta verkefni og klárað sín mál á viðunandi hátt.

Frú forseti. Ég ítreka og vek athygli forseta á ábyrgð forseta á störfum þingsins, ekki bara í þingsal heldur líka á störfum nefnda og þá líka mikilvægi þess að forseti fylgist mjög náið með hvaða mál brenna heitast á þinginu og þingnefndum á hverjum tíma. Ég sat á fundi í fjárlaganefnd í morgun, sameiginlegum fundi fjárlaganefndar og félagsmálanefndar með ríkisendurskoðanda þar sem hann fór í gegnum skýrslu sína sem tók til síðustu tveggja ára um starfsemi Byrgisins. Mér varð um þær upplýsingar sem þar komu fram. Þar kom m.a. fram að skýrslan hefði legið fyrir frá 2002–2003 með veigamiklum athugasemdum um starfsemi Byrgisins, bæði faglegum, fjárhagslegum og síðan stjórnsýslulegum. Ég spyr hæstv. forseta hvort forseti hafi kynnt sér þetta mál, hvort forseti hafi kynnt sér alvarleika málefnis Byrgisins, þess máls sem hér hefur verið fjallað um í fréttum undanfarna daga. Það var óskað eftir því á fundi fjárlaganefndar að forseti gerði hlé á þingfundum svo að tveimur fullskipuðum þingnefndum gæfist tóm til að fara yfir, þótt ekki væri nema fyrri hluta málsins í samfellu, með ríkisendurskoðanda. Við því var ekki orðið. Nei. Það virðist vera svo að mati forseta að ekkert sé brýnna en að koma áfram þessu einkavæðingarfrumvarpi um Ríkisútvarpið sem er búið að vera á dagskrá í þinginu í þrjú ár og flestir orðnir sammála um að væri best að fresta alveg. Nei. Ég spyr forseta: Er það virkilega mikilvægara að knýja fram umræðu um Ríkisútvarpið um klukkutíma eða svo, um einkavæðingu Ríkisútvarpsins sem felur m.a. í sér skerðingu á kjörum starfsmanna eins og hér kom fram? Er það mikilvægara en að leyfa þingnefndum að starfa, þótt ekki sé nema einn klukkutíma í viðbót til að fjalla um þetta alvarlega mál, mál Byrgisins, sem er grafalvarlegt, faglega gagnvart því fólki og þeim verkefnum sem það hefur tekið að sér, gagnvart opinberum fjármunum sem þar hafa verið og stjórnsýslulegri ábyrgð? Ég spyr: Hefur forseti kynnt sér alvarleika þessa máls og ábyrgð forseta á þessu máli gagnvart þinginu?

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að lýsa yfir vonbrigðum með það að einmitt hv. fjárlaganefnd og félagsmálanefnd skuli ekki hafa gefist tími til að funda almennilega um þau mál sem voru á dagskrá í morgun, þ.e. málefni Byrgisins. Ég sat á þessum fundi sem fulltrúi í félagsmálanefnd og ég lagði þar eindregið til að honum yrði fram haldið, að upphafi þingfundar í dag yrði frestað til kl. hálftvö þannig að þingnefndirnar fengju að rækja skyldu sína, kynna sér þessi mál almennilega, tala við fulltrúa frá Ríkisendurskoðun, spyrja þeirra spurninga sem þarf að spyrja. Það eru ótal spurningar sem hafa vaknað. Við viljum líka fá tækifæri til að tala við fulltrúa frá félagsmálaráðuneytinu þannig að þingmenn kæmu út af þessum fundi nokkuð vel upplýstir, a.m.k. um ákveðna þætti þessa máls sem mér sýnist að sé grafalvarlegt. Ég vildi með þessu ráða stjórnarmeirihlutanum heilt því að ég tel að þetta sé mjög mikilvægt fyrir ásýnd þingsins, þ.e. að þingnefndir fái tækifæri til að sinna hlutverki sínu, m.a. aðhaldshlutverki gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég veit að hæstv. forseti tekur hlutverk sitt og embætti mjög alvarlega og ég veit að hæstv. forseta þingsins er mjög annt um ásýnd þingsins. Ég held að það hefði verið miklu vænlegra fyrir okkur öll ef við hefðum getað lokið þessum fundi í nefndunum því að þetta er, eins og komið hefur fram hér, mjög alvarlegt mál. Hv. þm. Jón Bjarnason benti á skýrslu frá því í janúar 2002. Það kom fram á þessum fundi að varaformaður fjárlaganefndar hefði ekki séð skýrsluna og þó hefur hann tekið átt í umræðum um málefni Byrgisins, á árinu 2003 til að mynda. Honum hafði ekki verið tilkynnt um að þessi skýrsla væri til. Framsóknarflokkurinn virðist hafa legið á henni. Hún var gerð fyrir utanríkisráðuneytið og hún virðist hafa verið til í einhverjum skúffum í félagsmálaráðuneyti og utanríkisráðuneyti, þ.e. hún var undir höndum ráðherra Framsóknarflokksins en þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins virðast ekki hafa vitað af tilvist þessara pappíra. Þetta virðist vera ítarleg skýrsla og hún vekur upp mjög alvarlegar athugasemdir. En þessari skýrslu var sem sagt leynt fyrir þinginu, ég fæ ekki betur séð. Það er býsna alvarlegt mál. Ég harma það að þingfundur skuli hafa hafist hálfellefu og við skyldum hafa farið aftur í þessar skotgrafir sem við höfum verið í undanfarna daga því að við hefðum svo auðveldlega getað sinnt miklu mikilvægara verkefni sem er að skoða þessi málefni Byrgisins. Þau snúa ekki bara að Byrginu, hér er um að ræða prinsippmál og kannski svo alvarlegt mál að ég hygg að það henti jafnvel ríkisstjórnarflokkunum ágætlega að þingið sé upptekið við að rífast um Ríkisútvarpið þegar það ætti að vera að tala um til að mynda það mál sem ég held á hér.

Virðulegi forseti. Það mál sem loksins er komið á dagskrá en undir allt öðrum lið en það ætti að vera, hið grafalvarlega mál sem snertir Byrgið og birtist okkur í fréttum eiginlega í hverjum fréttatíma, er full þörf á að ræða hér á Alþingi. Það er mjög alvarlegt mál að Alþingi skuli í raun vera haldið frá þessari umræðu, öðruvísi en að ræða þetta undir þeim dagskrárliðum sem við erum að gera nú sem auðvitað ruglar öll störf og annað slíkt. Þess vegna hyggst ég leggja eina spurningu fyrir forseta í lok máls míns. Varðandi þá skýrslu sem rædd var á fundi félagsmálanefndar og fjárlaganefndar í morgun, en þar var ekki hægt að klára málið, þá verða þingnefndirnar að fá tíma til að ræða þetta. En úr því að byrjað er að ræða þetta á Alþingi þá get ég ekki látið hjá líða að vekja athygli á þeirri svörtu skýrslu sem hér hefur verið talað um og var gerð í janúar 2002 og kom ekki fram, um hana hefur alla tíð verið vitað. Ýmsir framsóknarmenn sem hafa setið í félagsmálaráðuneytinu, bæði sem ráðherrar, aðstoðarmenn ráðherra o.s.frv. höfðu vitneskju um hana. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, núverandi formaður fjárlaganefndar, hefur haft þessa skýrslu undir höndum og vissi um hana sem þáverandi aðstoðarmaður félagsmálaráðherra. Hvernig stendur á því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem nú er formaður fjárlaganefndar, er trúað fyrir þeim störfum, skuli ekki láta það koma fram í vinnu fjárlaganefndar og vekja athygli á þessari kolsvörtu skýrslu og voga sér það svo í lokin að henda því í Ríkisendurskoðun að þeir hafi klikkað í eftirlitinu, maðurinn sem hafði skýrsluna allan tímann undir höndum? Þetta er vítaverð framkoma, virðulegi forseti. Þetta er vítaverð framkoma og ég krefst þess að forseti Alþingis taki þetta mál fyrir vegna þess að hv. þingmaður hefur miklar skyldur eftir að hann er orðinn formaður fjárlaganefndar og á að vekja athygli á svona málum. Þess vegna er það ekki nema eðlilegt að framsóknarmenn sitji nú hnípnir og horfi ofan í bringuna á sér yfir þessari umræðu og komi ekki hér upp og láti ekki einu sinni heyra í sér um þetta. Hvers konar framsóknarsukk er hér á ferðinni, virðulegi forseti? Það kom fram hjá einum þingmanni áðan að það hafi komið fram á fundinum í morgun að félagsmálaráðuneytið hafi skrifað undir samning við einhver félög sem voru búin að skipta um kennitölur í millitíðinni. Er félagsmálaráðuneytið, er stjórnsýslan á Íslandi komin á eitthvert kennitöluflakk? Þetta kennitöluflakk þekkist hjá aðilum sem fara á hausinn í alls konar rekstri og þá er skipt um kennitölu og byrjað daginn eftir. En ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, virðulegi forseti, að félagsmálaráðuneytið væri farið að stunda slíkt.

Hæstv. forseti. Í morgun fór fram ágætur fundur með ríkisendurskoðanda, sameiginlegur fundur fjárlaganefndar og félagsmálanefndar um málefni Byrgisins og skýrslu þá sem Ríkisendurskoðun hefur gefið út um málefni Byrgisins. Það kom fram ósk um að þingfundi yrði frestað til að fara betur yfir það mál. Þá þegar lá fyrir að það þyrfti mjög langa umfjöllun um málið og ósk um að fleiri aðilar en félagsmálaráðuneytið kæmu til viðræðu við nefndirnar þannig að þá þegar var það ljóst að þó svo þingfundi hefði verið frestað um klukkutíma, þá hefði ekki verið komin nein niðurstaða í þetta mál af hálfu nefndanna. Þær kröfur sem hafa verið uppi í morgun eru hluti af þeim leik sem menn eru að spila hér varðandi afgreiðsluna á frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Það liggur svo ljóst fyrir að við þurfum í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um það. Menn tala um mikilvægi mála og það er algerlega augljóst af þeirri mælendaskrá sem liggur fyrir um frumvarpið um Ríkisútvarpið að menn telja það mjög mikilvægt mál. Ég held að það væri kannski ráð að menn færu að vega og meta það hvað væri mikilvægast hér í umræðum í þinginu  Þetta vildi ég láta koma fram, hæstv. forseti, að málinu hefði ekki verið lokið af hálfu nefndanna þó svo að forseti hefði frestað fundi.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir fundarstjórn forseta til að vekja athygli hæstv. forseta á því að það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu, Ríkisútvarpið ohf., felur í sér samkvæmt áliti margra lögfræðinga mjög svo alvarlegan galla.

Er þetta mál ekki á dagskrá á eftir?

Það er yfirleitt þannig þegar menn eru með svona frammíköll og annað þá eru þeir að taka þátt í að reyna að fela þennan galla. Þetta er mjög alvarlegur galli Guðjón, við skulum taka þetta alvarlega.

Á ekki að ræða þetta undir dagskrárliðnum?

Nei. 
            

Forseti biður þingmenn um að gefa hv. ræðumanni hljóð.

Frú forseti. Þessi galli snýst um að verði þetta frumvarp samþykkt muni það fella úr gildi lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gagnvart þeim starfsmönnum sem starfa hjá Ríkisútvarpinu. Það segir í frumvarpinu að þessi lög eigi að gilda áfram um starfsfólkið en ef frumvarpið verður samþykkt, sem ég vona að verði aldrei, en ef svo færi að það yrði samþykkt þá verða starfsmennirnir ekki lengur opinberir starfsmenn og þar af leiðandi falla þessi lög úr gildi, frú forseti.

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann sé að ræða um fundarstjórn forseta eða efni frumvarpsins sem er hér á dagskrá í dag.

Frú forseti. Ég er að benda á galla í frumvarpinu, mjög svo alvarlegan galla.

Það gerir hv. þingmaður undir þeim lið sem er á dagskrá þegar hann fer á mælendaskrá en ekki undir liðnum um fundarstjórn forseta.

Já, það má vel vera að það sé nýliðabrek, frú forseti, en …

Það eru ekki nýlegar breytingar.

Nýliðabrek, það má vera að það sé nýliðabrek, frú forseti.

Nýliðabrek, það má vera, hv. þingmaður.


             Frú forseti. Ég tel nauðsynlegt að upplýsa forseta um þetta af því að þrátt fyrir að ég hafi haldið mjög langa ræðu um þetta mál þá eru menn að reyna að úthrópa mig sem einhvern varðhund starfsmanna Ríkisútvarpsins en ég er með nokkur lögfræðiálit fyrir því að hér er galli, og ég trúi því ekki, frú forseti, að forseti vilji áfram láta ræða um frumvarp sem inniheldur svona stóran galla. Það kippir úr sambandi öðrum lögum. En kannski eru menn að ræða þetta hér áfram af því að það er akkúrat megintilgangur frumvarpsins, að kippa úr sambandi lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Enda er, frú forseti, þegar byrjað að vinna eftir frumvarpinu. Eins og ég tók fram í ræðu minni er útvarpsstjóri byrjaður að vinna eftir frumvarpinu. Hann sagði það sjálfur í Viðskiptablaðinu að hann væri byrjaður að ráða starfsfólk án þess að auglýsa af því að hann hafi ekki haft þolinmæði til að bíða eftir að frumvarpið yrði samþykkt.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hefur komið fram í umræðum á þingi í morgun að fjárlaganefnd og félagsmálanefnd hittust á sameiginlegum fundi í morgun og ræddu við ríkisendurskoðanda um málefni Byrgisins, sjálfseignarstofnunar. Það er alveg hárrétt að þar er um grafalvarlegt mál að ræða sem hv. fjárlaganefnd og félagsmálanefnd þurfa að fara í gegnum. Í fyrramálið munum við hitta fulltrúa félagsmálaráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins til þess að fara yfir þetta mál heildstætt. Fundurinn verður klukkan átta í fyrramálið og ég tel mjög mikilvægt og vonast til þess að þverpólitísk samstaða sé um að við könnum þessi mál og ræðum almennt um það hvernig þeim fjármunum sem veittir eru af fjárlögum til aðila sem eru að sinna ýmsum verkefnum í samfélaginu er varið og hvort rétt er staðið að úthlutun þeirra og hvort við þurfum ekki að hafa skýrari reglur hvað það varðar. Þetta er allt saman vinna sem við eigum eftir að fara í gegnum. Hins vegar geta hv. þingmenn eins og hv. þm. Kristján L. Möller haft uppi ýmis orð um þann sem hér stendur en ég fullyrði að ég hef komið að þessum málum af fullum heilindum.  Hæstv. forseti. Í samkomulagi sem var gert 14. apríl árið 2003, var samið milli félagsmálaráðuneytisins og Byrgisins um hvernig og hvaða kröfur væru gerðar til þeirrar starfsemi. 

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér, þótt undir þessum dagskrárlið sé, að bjóða formann Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, hjartanlega velkominn til þings. Honum brá fyrir í hliðarsal áðan og gott ef hann kom ekki aðeins inn í salinn. Ég verð að segja að það gladdi mitt hjarta að sjá að hæstv. ráðherra og formaður Framsóknarflokksins er heill heilsu og enn í embætti og hyggst nú mæta hér til umræðna um þetta mál eins og óskað hefur sérstaklega verið eftir, þ.e. um dagskrármálið, virðulegi forseti. Ég hef áhuga á því að forseti vor, og því kveð ég mér hljóðs undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, að forseti upplýsi nú eitthvað um fyrirhugað fundarhald á næstunni. Það hefur verið hér mjög til umræðu að málin eru keyrð fram með þvílíku offorsi að hefðbundnum störfum Alþingis er rutt til hliðar. Nýlegasta dæmið er það að þingnefndir fá ekki þann tíma sem þær þurfa til að fjalla um grafalvarleg mál og verða að gera rof í vinnu sinni og slíta sundur fundi vegna þess að forsetinn getur ekki, eða þá formaður nefndarinnar, sýnt liðlegheit í þeim efnum. Það ríkir slíkt hernaðarástand á Alþingi að þetta óskabarn stjórnarflokkanna, sérstaklega Framsóknarflokksins, og sérstaklega hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar, að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið, er keyrt áfram með þvílíku offorsi að það er engin liðlegheit hægt að sýna gagnvart hlutum af þessu tagi. Það alvarlega er ekki, virðulegur forseti, að það standi sem um var talað fyrir jól, að frumvarp um Ríkisútvarpið verði hér aðalmál á dagskrá og til umræðu eitt mála, það alvarlega er að ekki skuli virtur réttur þingmanna svo sem að fá svarað fyrirspurnum, að ekki sé hægt að greiða fyrir störfum þingnefnda þannig að þau gangi eðlilega fram, að réttur þingmanna til að taka upp mál utan dagskrár í allt að hálfa stund á hverjum þingfundi sé ekki virtur. Ef forsetar sýndu þessu eðlilegan skilning og virðingu en létu síðan umræður að öðru leyti snúast um málefni Ríkisútvarpsins, þá væri í raun og veru ekki yfir neinu að kvarta. Þá væri það í samræmi við það sem við máttum búast við, stjórnarandstæðingar, og biðjumst ekki undan því. Svo verð ég að segja, virðulegi forseti, að hér fóru fram undarlegar æfingar áðan þegar menn lögðu saman umræður um þrjú frumvörp á þremur þingum og fengu það út að þar með væri búið að ræða um þetta mál lengur en ýmis önnur. Hvers konar rugl er þetta? Það vita jú allir sem eitthvað vita um störf Alþingis að þingmálin vakna ekki á sama stað, heldur verður að flytja þau á nýjan leik á hverju þingi þannig að nýjar þrjár umræður byrja o.s.frv. Þessar samanburðaræfingar eru út í loftið og sýna ekki neitt. En ég held að það væri til góðs að virðulegur forseti segði nú hér eitthvað um það 

Frú forseti. Við ræðum hér fundarstjórn forseta. Ég vil leyfa mér að fara fram á það að hæstv. forseti geri nú hlé á þingfundi og kalli saman formenn þingflokka og reyni að komast að einhverju samkomulagi um það hvernig störfum þingsins verði háttað. Ekki bara í dag, ekki á morgun, heldur í framtíðinni. Það er mjög brýnt að við fáum botn í það mál. Það hefur margoft komið fram í ræðum hv. þingmanna að hér ríkir upplausnarástand. Sumir hafa jafnvel kallað það herlög. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að þjóðin skuli verða vitni að því að stjórn þingsins skuli vera í þvílíkum heljargreipum að hér gangi hvorki né reki. Hér erum við hjakkandi í sama farinu. Frú forseti. Fyrirspurnatímar eru lagðir niður. Þingnefndir fá ekki tíma til að funda. Hér eru kvöldfundir hvað eftir annað til miðnættis. Utandagskrárumræður eru ekki leyfðar. Þetta er mjög einkennilegt ástand en vegna þess að ég veit að þegar hæstv. forseti leggur mikið á sig þá getur hún jafnvel náð samkomulagi um erfið mál og ég held að sá tímapunktur sé einmitt kominn. Vegna ummæla hæstv. menntamálaráðherra áðan um þetta meingallaða frumvarp, um Ríkisútvarpið ohf., þá er alltaf að koma betur og betur í ljós, frú forseti, hversu gallað þetta frumvarp er. Því er haldið fram að búið sé að tala um frumvarpið í 100 klukkutíma og það er allt í einu orðinn einhver mælikvarði á það hversu mikilvægir hlutirnir eru. Ég spyr: Hélt ekki Sjálfstæðisflokkurinn uppi málþófi fyrir nokkrum árum þegar hann var í stjórnarandstöðu? Málþófi gegn hverju? Jú, gegn því að hér yrði komið á laggirnar umhverfisráðuneyti. Menn töluðu hér gegnum alla nóttina. Lásu hér eitthvað upp, ég veit ekki hvort það voru ástarsögur 

Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að inna hæstv. forseta eftir því hvort orðið verði við kröfu Samfylkingarinnar um að málefni Byrgisins verði rædd hér utan dagskrár í dag. Þingmenn hafa rétt til þess samkvæmt þingskapalögum að fá slíka umræðu um mál sem þeir telja brýn og aðkallandi svo fremi sem þeir geri það með hæfilegum tímafresti. Við báðum um þessa umræðu fyrir sennilega þremur dögum. Ég hef ekki enn fengið skýr svör frá hæstv. forseta um það hvenær sú umræða á að fara fram. Við vildum fá hana í gær og við viljum fá hana í dag. Það er réttur okkar að geta krafist umræðunnar. Ég inni þess vegna hæstv. forseta eftir því hvort að Samfylkingin fær þessa umræðu um Byrgið í dag eða ekki. Komið hefur skýrt fram að það er ærið tilefni til. Það liggur fyrir að allir ráðherrar Framsóknarflokksins sem málið varðar, og aðrir frá Framsóknarflokknum, vísa ábyrgðinni á einhverja allt aðra en þá sem kjörnir eru til að fara með málaflokka, kjörnir til þess að stýra ráðuneytum. Einhver hlýtur að bera ábyrgðina á þessu, frú forseti. Það er ekki hægt að kasta því eins og heitri kartöflu. Hvers vegna fær Samfylkingin ekki að ræða hina fjárhagslegu ábyrgð á málinu á þinginu? Þetta er krafa sem ég sem formaður þingflokks Samfylkingarinnar neyðist til að undirstrika hér úr ræðustóli. Það gengur ekki að það ríki hálfgerð herlög á Alþingi þar sem réttur þingmanna lögum samkvæmt er ekki virtur. Því er haldið fram að hér standi málþóf í málinu sem undir er, þ.e. Ríkisútvarpinu. Ég vil að það komi algjörlega skýrt fram að stjórnarandstaðan hefur lagt fram formlegt sáttaboð til ríkisstjórnarinnar. Við höfum sagt að við séum reiðubúin til að greiða fyrir för frumvarpsins um Ríkisútvarpið ohf. og ljúka því þess vegna á tveimur, þremur tímum hér í þinginu, svo fremi sem fallist sé á að gildistökuákvæði frumvarpsins sé skotið aftur í tímann þannig að frumvarpið verði ekki að lögum fyrr en 1. júlí. Þá liggur það fyrir að í reynd verður kosið um þetta í alþingiskosningum og sömuleiðis að sú ríkisstjórn sem tekur við að kosningum loknum getur ráðið því hvort lögin verða þá afnumin áður en þau koma til framkvæmda eða, ef núverandi ríkisstjórn heldur velli, að þau komi hreinlega til framkvæmda. Er það ekki lýðræði, frú forseti? Liggur ekki fyrir að það verða kosningar 12. maí? Það eina sem við erum í reynd að tala um er að fresta gildistökunni frá 1. apríl og fram yfir kosningar. Geta menn sagt að þetta sé ósanngjarnt? Að sjálfsögðu ekki.

Vegna þessara orða hv. þingmanns vill forseti taka það fram að hún lýsti þeirri skoðun sinni í gær að hún teldi eðlilegt að þingnefndir sem ætla að fjalla um málefni Byrgisins fengju ráðrúm til þess. Í gær boðaði forseti einnig þingflokksformenn á sinn fund. Sá fundur verður haldinn klukkan eitt í hádegisverðarhléi. Þá verður þetta mál að sjálfsögðu rætt.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra kvaddi sér hljóðs fyrr í dag undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins og vakti athygli á málefni sem á að vissu leyti einnig erindi undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta. Hæstv. ráðherra sagði að tími væri til kominn að menn afgreiddu frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. og létu lýðræðislegan vilja ráða. Vinnubrögð stjórnarandstöðunnar væru í raun andlýðræðisleg. Það mátti ráða af orðum hæstv. ráðherra að henni þættu vinnubrögð stjórnarandstöðunnar vera ólýðræðisleg. Ég spyr: Áttum við þá ekki að afgreiða með hraði frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið sf. þegar það kom fyrst fram? Því var vísað til baka og byrjað að breyta þessu frumvarpi í ýmsum grundvallaratriðum. Átti ekki sama að gilda þegar þingið fékk í hendur frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið hf.? Einnig því var vísað til baka og viðurkennt að einnig það væri meingallað og þörf á að gera á því miklar breytingar. Nú höfum við í hendi frumvarp ríkisstjórnarinnar hið þriðja í röðinni, Ríkisútvarpið ohf. Nú er að koma á daginn að einnig það er stórgallað. En málið snýst ekki bara um þetta, um hinn lýðræðislega vilja innan þingsins. Við erum að fjalla um stofnun sem við í stjórnarandstöðunni teljum mjög brýnt að víðtæk sátt ríki um í samfélaginu öllu, það sé óeðlilegt að knýja fram breytingar á lagaramma um Ríkisútvarpið með naumum meiri hluta á Alþingi. Sáttatilboðið sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram í þessari umræðu gengur út á að gera lágmarksbreytingar, nauðsynlegar breytingar á lögum um Ríkisútvarpið og reyna að leita sátta um það sem út af stendur. Út á þetta gengur sáttagerð okkar og á hana er slegið. Nú spyr ég: Hver er það sem vill fara fram á lýðræðislegum forsendum um þetta mál? Það er stjórnarandstaðan sem er að reyna að fá því framgengt að þannig sé tekið á þessum máli. Á lýðræðislegum 

Virðulegi forseti. Það vill svo vel til að ég ætlaði einmitt að ræða mjög stutt um fundarstjórn forseta. Spurning mín til hæstv. forseta sem ég óska eftir að fá svar við sem allra fyrst er ofur einföld. Meðal þingmanna er rætt að það sé hugmynd forseta Alþingis að hafa fund allan næstkomandi föstudag og allan laugardag. Ef þessi hugmynd er í gangi krefst ég þess að það verði látið koma fram núna. En til að spara mér eina ferð í ræðustól undir þessum lið vil ég segja þetta, virðulegi forseti: Að mínu mati kemur það ekki til greina. Þannig er mál með vexti að búið er að boða kjördæmaþing næstkomandi laugardag í a.m.k. tveimur kjördæmum hjá þremur flokkum og menn höfðu að sjálfsögðu starfsáætlun Alþingis fyrir framan sig. Sjálfstæðisflokkurinn í Suðurkjördæmi ætlar að taka sitt kjördæmi og klára listann ef ekkert kemur upp á.  Ég vil því fara þess á leit, virðulegi forseti, að fá svar við því hvort það sé virkilega hugmynd forseta að verði umræðu um hið umdeilda einkavæðingarfrumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ekki lokið séu uppi hugmyndir um að halda fund fram eftir degi á föstudag og síðan á laugardag. Þetta er erindi mitt, virðulegi forseti, og ég þakka fyrir áminningu um að ræða fundarstjórn forseta. Ég óska eftir því að fá skýr svör svo ég þurfi ekki að koma áfram fram eftir þessum degi. Vegna þess að það segir sig sjálft að það er töluvert mál að boða fólk alls staðar úr kjördæmi til kjördæmaráðsfunda. Þeim verður ekki raskað út af hálfgerðum herlögum sem nú ríkja á Alþingi og ég held að sú vá sem það virðist vera fyrir íslenska þjóð að geta ekki klárað umræðu um einkavæðingu Ríkisútvarpið á allra næstu dögum sé ekki svo mikil að ekki sé hægt að doka við. Virðulegi forseti. Ég óska eftir skýru svari við þessari spurningu undir liðum um fundarstjórn forseta.

Forseti gerir fastlega ráð fyrir því að hv. þingmanni sé kunnugt um að það eru þingflokksformenn sem funda með forseta Alþingis og ræða um fyrirkomulag þingstarfa. Forseti mun gefa þeim svör. Þeir munu ræða saman á fundi sem þegar er búið að boða klukkan eitt í dag.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta og vil lýsa því yfir að mér finnst fundarstjórn forseta fullkomlega hagað með eðlilegum hætti og nefni það sérstaklega að í dag er fimmtudagur og þá er eðlilegur þingfundatími kl. 10.30 þegar fundað er á fimmtudögum. Það á einnig við um föstudaga, þá byrja menn kl. 10.30 þannig að þetta er með fullkomlega eðlilegum hætti. Hér hefur verið kvartað undan því að ekki hafi verið gefinn eðlilegur tími til fundarhalda fyrir nefndir. Það hefur verið gert. Í morgun gátu nefndir fundað a.m.k. í tvo tíma, jafnvel rúmlega það ef vilji var fyrir hendi. Á morgun gefst tími til fundarhalda fyrir nefndir og síðan eftir helgi eftir þörfum. Þessi fundarstjórn forseta er með fullkomlega eðlilegum hætti og ásakanir um annað eru ekki við hæfi, ég tala nú ekki um það orð sem menn hafa tamið sér svolítið í þessari umræðu núna, orðið herlög. Það er ekki við hæfi í Alþingi Íslendinga að tala svona.  Síðan, eins og hér hefur verið nefnt, er fundur forseta með þingflokksformönnum nú klukkan eitt. Þar verður auðvitað farið yfir fyrirkomulag þinghaldsins fram undan. Ég á þá von á því að það komi í ljós hver vilji þingflokksformanna er í þinghaldinu og menn hafi eðlilegt samráð um það eins og venja er til í þinginu.

Frú forseti. Ég ítreka spurningar sem hafa komið fram til hæstv. forseta um hvernig þinghaldinu verði hagað, bæði í dag og svo er orðrómur kominn upp um að hér eigi líka að vera þinghald á morgun og laugardag. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort forseti hafi ekki hjá sér starfsáætlun fyrir vorþingið og hvort forseti hyggist þá ekki fara eftir þeirri áætlun sem þar er. Það er til lítils að samþykkja áætlun um starfsdaga þingsins ef ekki er svo farið eftir henni. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, talaði um að við ættum ekki að þurfa að vera að ræða um herlög. Ég er alveg sammála henni í því. Það er dapurlegt að við þingmenn skulum þurfa að taka okkur þau orð í munn að það sé hreint eins og sett hafi verið herlög á Alþingi. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er dapurlegt að þurfa að taka sér svoleiðis orð í munn og ég vona að við þurfum ekki að gera það oft. Í morgun funduðu nefndir um starfsemi Byrgisins. Forseti sagði í gær að nefndinni yrði gefið nægilegt svigrúm til að fara ofan í það mál. Við það var ekki staðið í morgun, ekki að mínu mati. Það var búið að kalla saman tvær nefndir, félagsmálanefnd og fjárlaganefnd, út af grafalvarlegu máli. Það var óskað eftir því að nefndirnar fengju rýmri tíma, nauðsynlegan rýmri tíma. Allir voru sammála um að það þyrfti rýmri tíma til að fara í gegnum þetta mál. Forseti hafði lofað því í gær. Forseti ítrekaði úr forsetastóli áðan að nefndum yrði gefinn nægur tími til að fara ofan í það mál. En við það var að mínu mati ekki staðið í morgun. Þetta er grafalvarlegt mál sem snertir faglega ábyrgð stjórnsýslunnar, ráðuneytis, Alþingis, snertir fjárhagslega ábyrgð og meðferð fjármuna ríkisins, stjórnsýslulega ábyrgð ráðuneytis og þeirra sem þar fara með ábyrgð. Ég spyr enn virðulegan forseta hvort forseti hafi sett sig inn í alvarleika þessa máls þannig að ekki megi taka það á dagskrá þingsins í staðinn fyrir að setja hér herlög til að keyra í gegn einkavæðingu Ríkisútvarpsins, mál sem er ekki einu sinni á dagskrá, ekki 

Forseti vill nú taka undir þá ábendingu sem hefur komið fram hér áður. Það er ákaflega óviðkunnanlegt að tala um að herlög hafi verið sett á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í annað sinn í þessari viku, á örfáum dögum, til að gera hæstv. forseta viðvart um það að enn berst ekki svar við fyrirspurn sem ég bar upp við hæstv. menntamálaráðherra á þskj. 565 þann 7. desember sl. Samkvæmt þingskapalögum hefur hæstv. ráðherra 10 virka daga til að svara fyrirspurninni. Hún er mikilvæg fyrir málið sem við hér ætlum að fara að ræða, Ríkisútvarpið ohf., því að ég spyr um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins miðað við 1. desember 2006. Ég óska eftir nánari útlistun en hægt er að sjá í niðurstöðu matsnefndar þeirrar sem var falið að semja mögulegan stofnefnahagsreikning fyrir hið nýja félag. Ég bið um að þar verði tilgreindar helstu stærðir í efnahags- og rekstrarreikningi, þar með talin sundurliðun á skuldum og um stöðuna gagnvart ríkissjóði. Sömuleiðis bið ég um sambærilega stöðu í lok áranna 2004 og 2005. Ég tel þessar upplýsingar mjög mikilvægar fyrir framhald umræðunnar. Ég tel mig ekki geta flutt mína síðari ræðu í málinu án þess að þessar upplýsingar liggi fyrir. Það hefur verið hringt á vegum Alþingis upp í menntamálaráðuneyti á hverjum degi þessa viku til að kanna hvar málið er statt. Ævinlega er sagt: Jú, jú, þetta mun vera tilbúið og kemur í dag eða á morgun. Þetta er allsendis óásættanlegt, hæstv. forseti. Ég bið hæstv. forseta að hlutast til um að svar við þessari fyrirspurn verði lagt fram í þingsölum eigi síðar en núna strax.

Forseti mun kanna þetta mál.

Forseti. Nú er að verða kominn sólarhringur síðan ummæli þau féllu af hálfu forseta Alþingis sem ég spurði hér eftir í gær og harma ég að ekki skuli hafa tekist að halda þannig á málum að hinn kjörni forseti þingsins hafi fengið tækifæri til að svara fyrirspurnum mínum. Þær fjölluðu um það að í hádegisfréttum Stöðvar 2 í gær skýrði forseti, hinn kjörni, það út fyrir þjóðinni að ástandið sem hér hefur verið kennt við herlög, forseti, væri jú því að kenna, að hluta til að minnsta kosti, og eina ástæðan sem forsetinn nefndi, að það væri ótakmarkaður ræðutími við 2. og 3. umr. um frumvörp. Þetta þekktist hvergi á byggðu bóli, að minnsta kosti ekki hér í kringum okkur. Hvergi á þjóðþingum nágrannalandanna. Það getur vel verið. Ég þekki eitt þjóðþing þar sem þetta tíðkast. Það er sjálf öldungadeild Bandaríkjanna en það er sjálfsagt ekki nágrannaland í þeim skilningi þótt það sé það í einhverjum öðrum skilningi. Forseti þarf þá að taka fram hvar í þjóðþingum nágrannalandanna það þekkist að ekki nema örfá mál frá þingmönnum úr stjórnarandstöðu fái umræður og afgreiðslu heldur sofni í nefndum, að þingnefndir hafi ekki rannsóknarvald og að þingið geti ekki, eða sé að minnsta kosti ekki leyft, að kjósa rannsóknarnefndir. Hvar ráðherraábyrgð er háttað í nágrannalöndunum með þeim hætti sem hér er, að hún er engin, ráðherra getur tekið á sig hvaða ábyrgð sem er og gert hvað sem er án þess að sæta henni nokkurn tíma - nema þá í kosningum - veit ég ekki. Hvar í nágrannalöndunum er háttað um sjálfstæði þingsins eins og er hér á Íslandi? Að það er knúið áfram og drifið áfram af framkvæmdarvaldinu fram og aftur. Hvar í nágrannalöndunum er það haft þannig að forseti þingsins hagi sér ekki eins og forseti allra þingmanna, heldur eins og hann sé í vinnu hjá framkvæmdarvaldinu? Það er þetta sem við þurfum að skýra í heild sinni þegar fjallað er um ástandið hér á þinginu, bæði núna í dag og á umliðnum árum. Þegar forseti þingsins skýrir út hvernig standi á því að þingið gengur ekkert hjá honum þarf hann að líta yfir allt sviðið og ekki að taka eitt atriði út úr, sem satt að segja, forseti góður, hljómar eins og hótun forseta gagnvart þingmönnum sem hér eru að ræða þau mál sem á dagskrá eru.

Vegna þessara orða hv. þingmanns vill forseti taka það fram að í fréttatíma Stöðvar 2 í hádeginu í gær var spilaður stuttur bútur úr lengra viðtali sem fréttamaður stöðvarinnar átti við mig um störf Alþingis þessa dagana. Fréttamaður spurði mig hvort svona uppákoma, eins og hann kallaði það, þ.e. margra daga umræða, 3. umr., um eitt þingmál yki virðingu Alþingis hjá þjóðinni. Ég sagði nei. En í svarinu minnti ég jafnframt á að við þessu væri lítið að gera eins og þingsköpum væri háttað, en þeim vildi ég breyta. Eftir hádegi í gær voru þessi ummæli mín gerð að sérstöku umræðuefni undir því ákvæði þingskapa sem heitir um fundarstjórn forseta. Ég var þá stödd utan þinghúss með nokkrum öðrum alþingismönnum í erindum Alþingis og varð því ekki til svara.  
             Ég hef mörgum sinnum áður lýst þeirri skoðun minni að setja ætti umræðum á Alþingi einhverjar skynsamlegar og sanngjarnar skorður. Það hef ég gert opinberlega síðan ég var kjörin forseti og margoft tekið það mál til umræðu á fundi með fulltrúum þingflokkanna í þeirri vinnu sem fram fer um endurskoðun þingskapa. Ég er ekki ein um þá skoðun. Ég held að hún njóti mikils stuðnings hér á Alþingi. Vorið 1999 var lagt fram frumvarp þingmanna úr öllum flokkum, en þá var forseti Ólafur G. Einarsson og varaforsetar fjórir sem með honum störfuðu úr öllum flokkum. Því miður tókst ekki að ljúka afgreiðslu þess máls þá. Þar voru m.a. ákvæði um ræðutíma sem ég held að allir sanngjarnir menn hljóti að sætta sig við. Við höfum fikrað okkur áleiðis á þeirri braut að koma umræðum hér á Alþingi í skynsamlegar skorður sem væru okkur til sóma. Það gildir t.d. um mikilvægar umræður hér á þinginu um þau mál sem efst eru á baugi í samfélaginu hverju sinni. Ég á þar við umræður utan dagskrár. Ég veit ekki betur en að allir séu sæmilega ánægðir með það fyrirkomulag og er þó ræðutími þingmanna mjög knappur. Sannleikurinn er sá að alls staðar í kringum okkur í þjóðþingum sem við berum okkur saman við í Evrópu eru menn fyrir löngu búnir að koma einhverju skikki á fyrirkomulag umræðna í þingunum þannig að þær séu efnislegar og hnitmiðaðar en ekki notaðar til að tefja afgreiðslu máls eða til að knýja meiri hlutann til breytinga á málum. Enginn fagnar meira líflegum og skemmtilegum umræðum á Alþingi en forseti. Skiptir ekki máli þótt þær taki einhvern tíma, en margra klukkustunda ræður, t.d. við 3. umr. máls, eru af öðru tagi. Ég vil að það komi jafnframt fram að ég hef, eins og margir aðrir þingmenn, bæði úr stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu, viljað sjá breytingar á þingsköpum um ræðutíma í samhengi við aðrar breytingar á störfum þingsins. Ég hef kynnt sjónarmið mín í þeim efnum í vinnunefndinni um þingsköp. Breytingar á ræðutíma eiga ekki að vera til að raska stöðu stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur til þess að bæta vinnulagið hér í þinginu. Sú umræða sem nú fer fram um dagskrármálið er hins vegar í samræmi við samkomulag sem við gerðum um afgreiðslu mála fyrir jól. Ég geri því ekki athugasemdir við það þótt umræðan dragist. Það vissum við fyrir fram. En það breytir ekki þeirri skoðun minni að þetta er ekki gott verklag.

Frú forseti. Það er eðlilegt að taka undir það með virðulegum forseta að hér má um margt bæta verklag en ég held að virðulegur forseti hljóti að vera sammála okkur mörgum um það að inngrip forseta í þetta mál með viðtalinu í gær hafi ekki verið heppilegt, tímasetningin hafi ekki verið heppileg. Eins og fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar var eiginlega óhjákvæmilegt að skilja þessi orð sem hótun og það er auðvitað ekki heppilegt þegar mál standa eins og þau standa hér í dag. Það er eðlilegt að umræðum séu settar skynsamlegar skorður. Ég held að flestir hafi tekið undir það og það er verið að vinna, að því er ég hélt, í málinu í samstöðu um það að reyna að finna sameiginlega lausn. En það er eðlilegt að virðulegur forseti sé spurður að því hvort virðulegur forseti hafi ekki velt því fyrir sér hvort hugsanlegt sé að embættið sem slíkt hafi kannski ekki staðið fullkomlega rétt að máli og beri þar af leiðandi einhvern hluta ábyrgðar á því hvernig á því standi að mál standa eins og þau standa í dag. Virðulegur forseti segir nefnilega í viðtalinu: En að hluta til skapast þessi staða að mínu mati vegna þess að í þingsköpum eru engar takmarkanir ræðutíma. Að hluta til, virðulegur forseti, þannig að það er kannski eðlilegt að virðulegur forseti segi okkur hvaða aðrir hlutar eiga þar hlut að máli. Ég held að það hljóti að skipta miklu máli hvaða verklag virðulegur forseti hefur hverju sinni. Það hefur margoft verið bent á það að mjög margir hv. þingmenn í stjórnarandstöðu hafa of oft að mínu mati upplifað störf virðulegs forseta þannig að í raun sé verið að keyra þingmál áfram fyrir hönd framkvæmdarvaldsins. Margvísleg rök hafa verið færð fyrir því og ég held að einmitt þegar um mál eins og það sem við erum með á dagskrá í dag er að ræða reyni verulega á embætti forseta. Ég velti fyrir mér og spekúlera hvort það sé ekki eðlilegt, og ég vona að virðulegur forseti taki það upp í þeim starfshópi sem nú vinnur að endurskoðun þingskapa, að virðulegur forseti sé kjörinn með auknum meiri hluta í þingsal þannig að það sé tryggt að um það embætti ríki gífurleg samstaða, að stjórn og stjórnarandstaða komi sér að hluta til saman um þetta embætti þannig að það sé tryggt að forseti leiti stuðnings í báðar fylkingar. Þannig geti virðulegur forseti í sann verið forseti allra þingmanna. Og ef viðkomandi virðulegur forseti stenst ekki þá kröfu geti minni hlutinn hreinlega haft neitunarvald ef minni hlutinn er nægjanlega stór til þess. Þetta held ég, virðulegur forseti, að væri ástæða til að skoða í ljósi þeirra atburða sem hér hafa 

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að hæstv. forseti þurfi að líta svolítið í eigin barm vegna þess hvernig mál standa hérna núna. Hæstv. forseti hefur með ákvörðunum sínum um það hvernig þinghaldinu er fram haldið tekið ákvarðanir um að víkja þingsköpum til hliðar. Það var ekki fyrirspurnatími hér í gær vegna þess að hæstv. forseti ákvað að þinghaldinu skyldi fram haldið með þessum hætti, en samkvæmt þingsköpum eiga þingmenn rétt á því að fá fyrirspurnum sínum svarað og til þess er sérstakur dagur ákveðinn á dagskrá Alþingis að það sé gert. Auk þess eru fyrirmæli um að ráðherrar skuli svara þessum fyrirspurnum eftir vissan tíma í síðasta lagi og forseti þarf að fylgja því eftir að þeir fái til þess tækifæri. Það hefur ekki verið gert. Þegar menn tala um að stjórnarandstaðan taki hér mál í gíslingu með málþófi eins og það er kallað er eins og menn horfi alltaf fram hjá því að málefni sem lögð eru fram af almennum þingmönnum hér eru öll í gíslingu. Þau fást ekki rædd ár eftir ár, þau sofna í nefndum. Hæstv. forseti þarf að hafa allt Alþingi og alla alþingismenn í huga þegar hann stjórnar málefnum á Alþingi. Mér finnst hæstv. forseti ekki hafa litið þannig á málið og þetta mál sem hér er verið að ræða núna, þ.e. hvernig eigi að ganga fram í þessu ríkisútvarpsmáli, er ágætt dæmi um það. Hæstv. forseti víkur þingsköpum til hliðar til að verða við kröfum - um hvað? Um að menn haldi áfram þriðja veturinn að tala um sama málið sem er svo illa undirbúið að það er enn til umræðu á þingi í þriðja sinn við 3. umr. þess núna  Mér finnst að forseti eigi að gera meiri kröfur til undirbúnings mála en svo að hann láti setja þinghaldið allt í upplausn út af málefnum sem svo illa eru undirbúin. Ég get líka sagt það að mér finnst óviðunandi að Alþingi allt skuli sitja sífellt undir því að ráðherrar ríkisstjórnarinnar geti komið hér inn með mál hvenær sem er og gert þá kröfu til embættisins að það sjái til þess að þeim sé þrengt í gegnum þingið. Ég tel ekki að það sé neinn sérstakur lýðræðisstimpill á þessu máli, ég sé ekki betur en að Framsóknarflokknum hafi verið þrengt til þess 

Forseti. Ég hlýt að leiðrétta það hér að það hafi verið með einhverjum ókurteislegum hætti sem hér var tekið til máls um ummæli forseta að loknu hádegishléi í gær. Það var ekki mikill tími til að bregðast við ummælum forsetans sem komu fram í hádegisfréttum Stöðvar 2 en það var þó reynt að ná til hennar. Þar sem það var ekki hægt var komið til hennar skilaboðum. Ég hafði enga ástæðu til að halda að forseti væri annars staðar. Síðan bárust, þegar þessi umræða var hafin án þess að forseti mætti til hennar, þau skilaboð í gegnum þann varaforseta sem gegndi störfum á meðan að forseti væri í opinberum erindagjörðum. Ég brást við þeim skilaboðum með því að kynna það að ég mundi taka þetta upp þegar forseti væri hér komin aftur. Þegar hún sást hér næst var það í miðri ræðu þingmanns, hún kom hér í forsetastól og fór úr stólnum áður en þeirri ræðu lauk þannig að ekki reyndist unnt að eiga þessar samræður við hana þá. Ég hringdi síðan í forseta í gærkvöldi og þá var hún upptekinn í einkaerindum sem eðlilegt er - þó að aðrir gætu sum sé ekki sinnt sínum einkaerindum. Ég tjáði þá forsetanum að þetta yrði tekið upp við næsta tækifæri sem er einmitt núna. Ég þakka hins vegar forseta fyrir þá ræðu sem hún flutti hér áðan því að mér heyrðist - það er rétt að íhuga hana síðar þegar betra tækifæri er til - að þar væri einmitt tekið undir það sjónarmið mitt og fleiri þingmanna hér að breytingar á þingsköpum yrðu að vera í samhengi og ef menn ætluðu að hreyfa við hinum ótakmarkaða ræðutíma sem hér gildir og í öldungadeild Bandaríkjaþings yrði að breyta öðrum hlutum þingskapanna um leið, m.a. þeim sem ég nefndi. Ég harma það að forseti virðist ekki bera gæfu til þess að koma þessum breytingum á sem boðaðar voru í fyrstu ræðu hins kjörna forseta hér á þinginu, ásamt þeim breytingum að gera þennan vinnustað fjölskylduvænni þannig að mæður og feður og fjölskyldufólk allt gætu sameinað þetta starf fjölskyldunni eins og lög í landinu kveða á um, nefnilega jafnréttislög. Það virðist forseti ekki bera gæfu til að rækja heldur eins og sést á þeirri herlagaviku sem við stöndum nú í miðri.

Frú forseti. Ég sé mig knúinn til að blanda mér aðeins í umræðu hér um þingsköp og ræðutíma og samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu og Alþingis og framkvæmdarvalds, þótt undir þessum dagskrárlið sé, m.a. í framhaldi af yfirlýsingu forseta hér áðan og fleiri umræðum. Ég vil segja það fyrst að ég held að það sé ákaflega óheppilegt að missa umræður um þingsköp, ræðutíma og tilhögun þeirra hluta og skipulag starfa hér inn í umræður um þetta harðpólitíska deilumál sem er síðan til umfjöllunar að öðru leyti á þingi. Almennt er það þannig að umræður hér á þingi hafa þróast í átt til mikillar styttingar og með örfáum undantekningum á síðustu árum þar sem í öllum tilvikum eru mjög stór og hörð ágreiningsmál hafa umræður verið að styttast og hefðir að því leyti hér þróast í átt sem réttilega er bent á að sé venjan í mörgum öðrum þjóðþingum. Það verður þó að hafa í huga að það er hæpið að bera saman hið litla Alþingi Íslendinga og mörg hundruð manna samkomur sem starfa með allt öðrum hætti þar sem samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu eru með öðrum hætti og þar sem staða þjóðþinganna gagnvart framkvæmdarvaldinu er mun sterkari en hér. Þetta verða menn allt að hafa í huga, virðulegur forseti, þegar þeir ræða þessi mál, líka það eðli stóru þjóðþinganna að þar skipta þingnefndir og umræður í þeim, oft á opnum fundum, mun meira máli, hafa meira vægi þannig að umræðurnar í sjálfum þingsalnum eru meira eins og lokapunkturinn á viðameiri umfjöllun þinganna á öðrum vettvangi. Þetta mál snýst ekki fyrst og fremst um samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu, meiri hlutans og minni hlutans á þingi. Þetta snýst um samskipti þingsins og framkvæmdarvaldsins vegna þess að aðhaldið að framkvæmdarvaldinu kemur eðli málsins samkvæmt frá stjórnarandstöðu, frá minni hluta þar sem situr þingbundin ríkisstjórn. Það er ekki hægt að ætlast til þess að meiri hlutinn sem sú ríkisstjórn styðst við sjái fyrir því aðhaldi. Og meðan því er þannig háttað hér að staða Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu er jafnveik og raun ber vitni og fer versnandi er ég ekki til viðtals um einhliða breytingar á reglum um ræðutíma, helsta vopni og helsta styrk stjórnarandstöðunnar í þessum samskiptum og helsta aðhaldstæki þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ef við værum að ræða hér um þjóðþing þar sem stjórnarandstaðan hefði mun sterkari stöðu, þar sem forsetinn kæmi úr hennar röðum, þar sem formenn þingnefnda væru í bland úr stjórnarandstöðunni eins og hér var á kjörtímabilunum 1991–1995 og 1995–1999, væri öðru til að dreifa. En því miður hefur þar orðið afturför eins og allir þekkja. Ég mæli með því, virðulegur forseti, að við reynum að koma þessari umræðu um þingsköp og þá hluti 

Virðulegi forseti. Ég vil segja það að ummæli hæstv. forseta í sjónvarpsfréttum í gær voru afar óheppileg. Um leið vil ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. forseti gaf áðan og setti ummælin þá í eðlilegt samhengi. Í raun tók hæstv. forseti undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, að nauðsynlegt sé að breyta þingsköpum. Hæstv. forseti hefur sagt það áður en það verður þá að gera það í samhengi við störf þingsins í heild sinni, það verður að skoða það í því ljósi að í dag er eina vörn þingsins gegn yfirgangi framkvæmdarvaldsins sú að tala mikið og fara vandlega yfir mál. Það er ekki það vopn sem þingið sækist eftir í raun. Þingið getur veitt framkvæmdarvaldinu og ríkisstjórninni á hverjum tíma miklu betra aðhald á annan hátt en þann og ef taka á þetta vopn þingsins af því verður vitaskuld að færa þinginu önnur vopn í hendur. Það er mikilvægt að þessi umræða fari fram en hún er þó ekki þess eðlis að hún eigi heima í umræðu um Ríkisútvarpið. Hún varð hins vegar til vegna óheppilegra ummæla forseta í gær. Það er mikilvægt að þingmenn sjálfir taki umræðu um ósjálfstæði þingsins og geri það undir viðeigandi dagskrárlið. Sú umræða verður að hafa það að markmiði að efla og styrkja þingið. Það er það sem við viljum sjá og við viljum að þingið sé í fyrsta lagi umræðuvettvangur, í annan stað veiti þingið framkvæmdarvaldinu eðlilegt aðhald og í þriðja lagi sé hér um löggjafarsamkundu að ræða. Því miður höfum við lifað við það núna, a.m.k. þessa viku, að réttindum þingmanna á ákveðnum sviðum hefur verið kippt úr sambandi. Það hefur verið farið yfir það að þingmenn hafa ekki átt þess kost að koma að fyrirspurnum eða fá umræðu utan dagskrár sem menn eiga rétt á. Í þessum skilningi hafa þingmenn verið sviptir réttindum vegna þess eins að ríkisstjórnin hefur áhuga á því að koma máli í gegn sem hún hefur reynt að koma í gegn í þrjú ár. Það réttlætir í huga hennar það ástand sem hér ríkir sem hæstv. forseti 

Virðulegi forseti. Ég get ekki á mér setið að koma örstutt í umræðu um fundarstjórn út af því hvernig þessi umræða hefur þróast og taka það sérstaklega fram að ég hef til margra ára verið mikill talsmaður þess að gera breytingar á störfum þingsins, að það starfi lengur yfir árið, styttri hlé gildi um þingið og skipulagið sé allt annað en það er í dag. Sjálf hef ég mikla sannfæringu fyrir því að með þannig breytingum mundum við nálgast til muna betri vinnubrögð á öllum sviðum. Auk þess hef ég jafnframt verið talsmaður þess að setja ræðutíma í bönd, en ekki bara til þess að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafi hér völdin í þinginu, ráði öllu og ráði hver ræðutíminn verður og að við leikum okkar hlutverk innan hans. Ég hlýt að geta þess, virðulegi forseti, að alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum er þetta með öðru lagi en hér. Þar er ræðutíminn í böndum en þar kemur stjórnarandstaðan ríkulega að stjórn þinganna. Oftast eða mjög oft er forseti þingsins frá stjórnarandstöðunni auk þess sem í miklu ríkari mæli fer fram mikil umræða innan nefndanna sjálfra og þær ákveða hversu langur ræðutími verður um hvert mál og hvernig honum er skipt. Í sumum þinganna er hefðin sú að ræðutími er þannig ótakmarkaður að ef að þingmönnum er þrengt er hægt að taka upp þennan óbundna ræðutíma. Ég hlýt að nefna það hér þar sem er svo rík hefð fyrir meirihlutastjórnum, þar sem er svo mikið meirihlutavald, að ef við viljum þróa þetta þing inn í framtíðina verður þessu að fara að linna. Af hverju hef ég þá kvatt mér hljóðs hér? Það er vegna þess að ég vil koma því á framfæri í tengslum við það mál sem hér er verið að ræða núna að frá Danmörku, sem að svo miklu leyti er fyrirmynd fyrir okkur í löggjöf og í þinghaldi, hefur einn æðsti embættismaður í því þingi sagt mér að engri ríkisstjórn, sama hvaða meiri hluta hún hefur, mundi detta í hug að fara með þingmál í gegn með meirihlutavaldi ef það snertir almannahag. Þá sé leitað samstarfs og stuðnings þannig að á bak við það mál sé allt að 80% stuðningur þingmanna. Þetta er það sem viðgengst annars staðar. Hér horfum við á töfluna aftur og aftur í stórum málum og það eru 20 þingmenn sem gera mál að lögum. Þessu þarf að breyta, virðulegi forseti, en við skulum muna það 

Frú forseti. Ég verð að lýsa algjörri furðu á þessari fundarstjórn hjá hæstv. forseta, að hann skuli leggja hér alla áherslu á eitt mál sem er að vísu forgangsmál hjá Sjálfstæðisflokknum og einhvern veginn drattast Framsókn á eftir. Það er svo undarlegt að þetta mál gengur þvert á samþykktir Framsóknarflokksins en samt sem áður fylgir hann Sjálfstæðisflokknum hér eftir, mjög leiðitamur. Ég verð að lýsa furðu á þessari fundarstjórn, að hæstv. forseti komi í veg fyrir að tekin séu á dagskrá mál sem þjóðþingið þarf að ræða, svo sem það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn sólundar fé, fer með það út og suður. Þá hafa verið nefnd hér í umræðunni málefni Byrgisins og það er ekki bara að þetta hafi komið fram hér í umræðunni heldur er komin til skýrsla Ríkisendurskoðunar. En Sjálfstæðisflokkurinn með hæstv. forseta í forsvari stýrir umræðunni þannig að þetta fæst ekki rætt. Það er alveg stórundarlegt en það er ekki í fyrsta skipti sem forseti gerir þetta. Ég verð að minna á það að þegar hér voru fyrirspurnir reyndi forseti að koma í veg fyrir umræðu um sjávarútvegsmál af því að þau eru viðkvæm líka, eins og málefni ríkisins hvað varðar fjárreiður, hvernig Sjálfstæðisflokkurinn deilir út peningum þó svo að svört skýrsla liggi fyrir sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hefur samið sjálfur. Samt sem áður heldur hann áfram að deila út peningum. Þetta er það sem er að gerast. Það er gerræðisleg fundarstjórn hjá hæstv. forseta að stýra svo fundum að ekki sé hægt að taka mál á dagskrá og ég lýsi algjörri furðu á þessum vinnubrögðum. Hið eina sem kannski getur skýrt þetta er að það er verið að reyna að koma í veg fyrir umræður. Mér finnst það forkastanlegt og ég verð að segja að mér finnst að hæstv. forseti ætti að segja frá því hvers vegna mál eru ekki tekin á dagskrá í stað þess að halda þessu hér áfram, þessum leiksýningum. Mér finnst þetta ekki vera þjóðþinginu til sóma. Ég vonast til þess að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn hlusti á ræður þingmanna, og ekki einungis þingmanna - fólk í öllu samfélaginu furðar sig á því að svona sé komið fram, að menn komi í veg fyrir málefnalega umræðu í þjóðfélaginu og að menn reyni að koma í veg fyrir málefnaumræðu sem sjálf Ríkisendurskoðun 

Frú forseti. Ég tel á þessu stigi rétt að fara yfir nokkur atriði sem hafa verið rædd hér á undanförnum dögum vegna frumvarps sem nú er til umræðu um Ríkisútvarpið ohf. Þetta hafa verið langar og efnismiklar ræður, margar hverjar, enda um mikið hagsmunamál að ræða. Ég er fegin að heyra að það er samhljómur á hinu háa Alþingi um að við viljum stuðla að því að efla Ríkisútvarpið, styrkja það í því hlutverki sem því ber að sinna. Það er fyrst og fremst almannaþjónustuhlutverkið og fyrir mína parta menningarþjónustan og -hlutverkið sem það á að gegna enda eru gerðar ríkari kröfur en áður til Ríkisútvarpsins í gegnum þetta frumvarp og þann þjónustusamning sem liggur fyrir og þau drög sem fylgja með frumvarpinu sem fylgiskjöl. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði en ég verð engu að síður að ítreka það sem ég sagði áðan. Ég tel afar mikilvægt að þingið hafi tækifæri til að ræða mikilvæg mál eins og þetta með umfangsmiklum hætti eins og við höfum gert núna á undanförnum dögum. Það er afar mikilvægt að þegar þingmenn, stjórn sem stjórnarandstaða, vilja ræða mikilvæg mál fái þeir tækifæri til þess. Þess vegna vil ég sérstaklega hrósa forseta fyrir að hafa veitt þetta svigrúm, að þingið fái tækifæri til þess að tjá sig og þingmenn tækifæri til að koma á framfæri sjónarmiðum sínum í mikilvægum málum. Það hefur verið gert. Það hefur sérstaklega verið komið til móts við stjórnarandstöðuna hvað það varðar að veita hér svigrúm til þess að tjá sig um málefni Ríkisútvarpsins. Það er gott og það er vel. Síðan er alltaf álitamál hversu lengi menn eiga að tjá sig. Hér eru kjarnyrtir menn og konur sem eiga að geta komið orðum að því sem þeim liggur á hjarta, hvernig þau telja að málefnum Ríkisútvarpsins sé best komið. Ég er sannfærð um að sú leið sem hér er farin er sú sem mun leiða til farsældar fyrir Ríkisútvarpið. Við munum og við þurfum - og það hefur ekki mátt segja það í þessum þingsal - að nútímavæða Ríkisútvarpið, hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon. Við þurfum að gera það en það virðist sem ekki megi ræða það. Ég tel að allt annað sé, liggur við, draugar aftan úr grárri forneskju, að ekki megi ræða það að breyta Ríkisútvarpinu þótt það sér alveg ljóst að í núverandi mynd sé okkur ekki lengur stætt á að hafa Ríkisútvarpið. Það er ljóst að ESA hefur mikilvægar og alvarlegar ábendingar varðandi Ríkisútvarpið eins og það er rekið nú undir núverandi fyrirkomulagi og skipulagi. Ég fann það áðan þegar ég ámálgaði hvað búið væri að ræða þetta lengi - í rauninni má líka taka undir með hv. þingmanni sem leggur þetta allt saman saman, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, formanni menntamálanefndar, þegar við erum búin að ræða þetta frumvarp. Menn hafa sagt: Það er verið að ræða sama frumvarpið. Menn hafa sagt hér í ræðum: Þó að það sé búið að ræða þessi mál á þremur þingum er þetta nokkurn veginn sama frumvarpið. Einn orðaði það svo: „með litlum breytingum“. Ég tel reyndar að við höfum gert veigamiklar breytingar á frumvarpinu af því að við höfum komið til móts við hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni, t.d. hvað varðar upplýsingalögin, og í mikilvægum atriðum hefur verið rétt út sáttarhönd sem menn hafa sem betur fer sammælst um að taka í. Ég vil t.d. benda á að ákvæði upplýsingalaga er nú komið inn í frumvarpið sem var eitt af þeim meginatriðum sem menn ræddu hér um að þyrfti að koma inn, t.d. sagði varaformaður Samfylkingarinnar að það væri eitt af mikilvægu atriðunum. Hann nefndi reyndar bara tvö, annars vegar ritstjórnarlegt sjálfstæði og hins vegar það að um þetta ættu að gilda upplýsingalög. Ég vil sérstaklega ítreka að það er komið inn. Við erum búin að margræða þetta mál og allir eiga að þekkja efnisatriðin mjög vel, allir þessir vel læsu menn sem eru hér á hinu  Ég vil sérstaklega benda á það að við höfum rætt þetta mun lengur eins og hefur reyndar komið fram í blöðum í dag, við höfum rætt þetta tvisvar sinnum lengur en þegar samþykkt var að fara í Kárahnjúkavirkjun. Ég veit að hv. þm. Einar Már Sigurðarson, stóriðjuþingmaðurinn mikli fyrir hönd Samfylkingarinnar, var afar ánægður með að það mál skyldi komast í gegn en það er rétt að það verði líka undirstrikað að það voru þingmenn Vinstri grænna sem einir stóðu að málþófi á sínum tíma varðandi það mál og héldu líka þá uppi málefnalegri andstöðu svo að því sé til skila haldið. Það er ágætt að setja þetta, frú forseti, í samhengi við þau mál sem hafa verið okkur hugleikin í þessum þingsal. Við erum búin að ræða núna Ríkisútvarpið í um 110 klukkustundir. EES-samningurinn var ræddur á tveimur þingum í 100 klukkustundir og 36 mínútur, fundir í nefndunum voru 11. Ég undirstrika að fundir í menntamálanefnd út af þessu máli hafa verið 39 og gestir út af þessu máli, Ríkisútvarpinu, 151 en þeir voru 46 vegna Evrópska efnahagssvæðisins.  Þegar menn hafa þennan tíma í huga sem eytt hefur verið í umræður er eðlileg spurning sem maður fær gjarnan núna: Hvenær fá lýðræðislega kjörnir þingmenn - og það er eitt af meginhlutverkum og ein af meginskyldum þingmanna, að greiða hér atkvæði? Ég tel með allt þetta gáfaða og greinda fólk, kjarnyrta menn eins og hv. þm. Ögmund Jónasson, formann BSRB vel að merkja líka, að það geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri á 110 klukkustundum varðandi þetta mál.  Er það lýðræði að koma í veg fyrir að þingmenn geti greitt atkvæði? Ég segi nei. Ég tel að við eigum eftir þessar miklu umræður - ég er vel að merkja ekki að segja að menn eigi endilega að fara að stytta mál sitt, ég vil bara að það komi eitthvað nýtt fram, eitthvað annað, einhverjar málefnalegar ábendingar varðandi málið. Engu að síður ætla ég að fara núna yfir þau atriði sem hafa komið hvað mest til umfjöllunar og rétt að ítreka það sem komið hefur fram að við erum að sjálfsögðu að ræða þetta mál til þess að stuðla að því að farsæld Ríkisútvarpsins verði enn meiri en hún er í dag. Við erum komin að ákveðnum tímamótum í sögu útvarpsins, Ríkisútvarpið býr við annað umhverfi en það bjó við þegar því var komið á laggirnar fyrir rúmum 75 árum eða svo og þess vegna er mikilvægt að það hafi tækin og tólin til þess að takast á við nýja tíma. Af hverju erum við þá að breyta þessu? Jú, við erum að breyta þessu til þess að Ríkisútvarpið geti staðið undir þeim kröfum sem við gerum til þess og það er fyrst og fremst á sviði menningarþjónustunnar, alhliða þjónustunnar, alþjónustukvaðarinnar gagnvart Ríkisútvarpinu, að það verði með öfluga fréttaþjónustu og öfluga innlenda dagskrárgerð. Það er hægt að gagnrýna okkur sem tilheyrum stjórnvöldum fyrir að við höfum ekki fyrr skilgreint hlutverk Ríkisútvarpsins jafnskilmerkilega og gert er í þessu frumvarpi. Við erum að forgangsraða fjármununum í þágu íslenskrar dagskrárgerðar, í þágu fréttaþjónustunnar og í þágu öryggishagsmuna þjóðarinnar. Þetta er það sem við erum að gera. Við erum sannfærð um að leiðin til þess er að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins í það form sem við þekkjum vel. Og hvaða form þekkjum við vel, hvaða rekstrarform þekkjum við vel og treystum og er algilt og alþekkt? Það er að sjálfsögðu hlutafélagaformið. Við erum að breyta því hér í opinbert hlutafélag. Það dylst engum sem fylgst hefur með rekstri Ríkisútvarpsins á síðustu árum að það form sem nú er á rekstri Ríkisútvarpsins er farið að há stofnuninni verulega. Það liggur jafnframt fyrir vegna alþjóðlegra skuldbindinga okkar eins og ég kom inn á áðan að okkur er nauðsynlegt að afmarka með skýrum hætti almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins, þ.e. þann hluta sem nýtur góðs af opinberum stuðningi og síðan hitt að flokka það sérstaklega sem fellur undir samkeppnisreksturinn. Óbreytt ástand er í rauninni ekki líðandi, við verðum að breyta því og við leitum þá að sjálfsögðu til þess rekstrarforms sem við þekkjum. Það er ekki út af engu sem hér hafa verið samþykktar lagagreinar um opinber hlutafélög. Ef við samþykkjum lagagreinar um opinber hlutafélög hljótum við náttúrlega að gera ráð fyrir því að nota slík ákvæði. Ég fullyrði að lagagreinar um opinber hlutafélög eru í rauninni nær ríkisrekstri en t.d. tillögur Samfylkingarinnar um sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið, fyrir utan það að sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið er mjög þungt í vöfum. Af hverju er það þungt í vöfum? Af því að lagaramminn um sjálfseignarstofnanir er mjög óljós, það gilda mjög óljósar reglur um sjálfseignarstofnanir. Hvað þýðir það? Það þýðir að við þyrftum að niðurnjörva í löggjöfina allt sem snertir Ríkisútvarpið og stjórnunina og hvernig skipulag þetta ætti að vera.  Þess vegna bendi ég enn og aftur á það að lagaákvæði um opinber hlutafélög henta vel í þessu máli og henta ekki einungis fyrirtækjum sem rekin eru í hagnaðarskyni, heldur hentar það þvert á móti flestum rekstri betur en önnur form. Rekstur Ríkisútvarpsins er mjög umfangsmikill, hann er flókinn og hlutafélag í þeim tilvikum er mun hentugra rekstrarform en önnur. Af hverju er það? Til dæmis vegna þess að stjórnkerfi hlutafélaga er mun fastmótaðra, það er gegnsærra og það er formbundnara stjórnkerfi en annarra, 

Hvað með hlutafélaga…?

Það er rétt að það komi fram líka að menn hafa sagt að það sé lítill stuðningur við frumvarpið, m.a. voru bornar brigður á þau orð útvarpsstjóra í grein sem hann skrifaði að það væri mikill stuðningur við frumvarpið. Síður en svo. Í margumtalaðri skoðanakönnun, sem er rétt að menn fari aðeins yfir, skoðanakönnun sem er gerð á um tveggja ára fresti - á tveggja ára fresti er gerð skoðanakönnun hjá Ríkisútvarpinu.  Fyrir tveimur árum frekar en fjórum var spurt um viðhorf landsmanna til afnotagjalda. Ríkisútvarpið er að reyna að fylgjast með því hvert viðhorf landsmanna er til Ríkisútvarpsins hverju sinni. Það er spurt um dagskrá, það er verið að spyrja um alls konar hluti er tengjast Ríkisútvarpinu og fyrir tveimur árum var spurt um viðhorf landsmanna til afnotagjaldanna, hvort fólk vildi frekar taka upp nefskatt - sem það vildi reyndar, frekar en afnotagjöld - og þetta árið var farið yfir ýmsa þætti, þar á meðal og eðlilega yfir viðhorf landsmanna til fyrirhugaðrar breytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það vill svo til að í þessari reglubundnu könnun Ríkisútvarpsins á viðhorfi landsmanna til Ríkisútvarpsins kom í ljós að meiri hluti landsmanna er fylgjandi breytingum á rekstrarformi Ríkisútvarpsins, 

Hefur ráðherra skoðað könnunina?


             Það er rétt að ítreka að það er meiri hluti sem  
            

Það er verið að fara með ósannindi.

Það er ekki rétt. 
             
             Það er rétt að taka fram að ég hef sérstaklega skoðað könnunina og af þeim sem tóku afstöðu er meiri hluti þjóðarinnar fylgjandi þessari breytingu. Ég þakka frú forseta fyrir þetta inngrip og vek jafnframt athygli á því að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem kallar hér fram í, er víst næstur á mælendaskrá og þá getur hann tjáð hug sinn einmitt til okkar sem tilheyrum Alþingi varðandi m.a. skoðanakönnun, þessa alþekktu og reglubundnu skoðanakönnun sem Ríkisútvarpið lætur framkvæma reglulega og allir menn eiga að vita og þekkja til sem hafa unnið hjá Ríkisútvarpinu, vita að svona er gert. 
             Ég hef farið sérstaklega yfir það af hverju við ákváðum að fara þessa leið. Við sjáum að það er góð reynsla af þessu í Noregi. Það er líka rétt að undirstrika að athugasemdir ESA, eins og sumir hafa reynt að segja hér, snerti rekstrarfyrirkomulagið. Ég veit að hv. þingmenn, sérstaklega þeir sem eru í menntamálanefnd, hafa farið yfir gögnin frá ESA, hafa lesið þau gaumgæfilega. Þá mega þeir sjá að athugasemdir ESA snerta ekki rekstrarfyrirkomulag stofnunarinnar, síður en svo. Norðmenn, sem eru með hlutafélagaformið, eru líka með ákveðið mál í gangi fyrir ESA, einmitt hvað fellur undir samkeppnisrekstur annars vegar og hins vegar alþjónustukvöðina. Athugasemdir ESA snerta því ekki rekstrarformið, heldur það hvað eigi að flokka undir alþjónustukvöð og hvað ekki. Þá er líka rétt að undirstrika það, af því að ég er komin út í það að ræða ESA, að menn hafa haldið því fram að hér hafi gögnum verið leynt en það er ekki þannig. Undir eins og beiðnir hafa borist frá þingnefndum og þingmönnum hefur sérstaklega gögnum frá ESA verið komið á framfæri við viðkomandi þingmenn. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, lét sérstaklega hringja í nefndarmenn í menntamálanefnd til þess að láta að vita að gögnin væru komin strax og þau voru komin.  Síðan er það hitt, af því að menn tala um að það hafi komið þeim á óvart að ESA skuli hafa skrifað fleiri bréf og það hafi verið frekari samskipti á milli ráðuneytisins og ESA,  Eftir hverju er verið að bíða? Eftir hverju er ESA að bíða? Er hún ekki að bíða eftir okkur? Nema að því leytinu til að ESA getur ekki klárað málið af sinni hálfu fyrr en við erum búin að samþykkja frumvarpið. Það er alveg ljóst að ef við samþykkjum ekki breytingar á núverandi fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins munu athugasemdir ESA koma mjög fljótt fram. 
             Síðan er hitt að það er sérstakt að fylgjast með því að vinstri grænir skuli með Ögmund Jónasson í broddi fylkingar í þessu máli skýla sér á bak við það að það þurfi að bíða með málið, m.a. út af ESA og framkvæmdastjórn ESB. Öðruvísi mér áður brá. Vinstri grænir eru núna byrjaðir að bíða eftir fyrirmælum frá Evrópusambandinu. Kannski er um stefnubreytingu að ræða. Hver veit? En það er alveg ljóst að það truflar ekki ESA hvað t.d. Norðmenn varðar að þeir taka undir hlutafélagaformið. Rekstrarformið skiptir engu máli varðandi ESA þannig að það sé alveg skýrt. Allt annað er fyrirsláttur. Ég ræddi um stuðning ýmissa við frumvarpið og það var viðkvæmt að ræða hér að meiri hluti þjóðarinnar er fylgjandi breytingum á rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins samkvæmt skoðanakönnun sem gerð var. Það er líka rétt að undirstrika að Bandalag íslenskra listamanna hefur lýst yfir stuðningi sínum við það að breyta því. FK hefur gert það líka. Síðan má að að sjálfsögðu rifja upp stuðning ýmissa einstaklinga eins og  Ég vil fara hér stuttlega yfir þau atriði er snerta ESA. Ég vil samt fyrst byrja á lífeyrismálunum og þá þeirri umræðu sem hefur verið vegna lífeyrismála starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég vil sérstaklega minna á að starfsmenn sem eiga aðild að stéttarfélögum innan heildarsamtaka opinberra starfsmanna eins og BHM, KÍ og BSRB hafa rétt á aðild í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, svo lengi sem þeir eiga aðild að viðkomandi stéttarfélagi, enda liggi samþykki vinnuveitenda fyrir þeim skuldbindingum sem aðildinni fylgja frá vinnuveitanda, þ.e. mótframlaginu. Því hefur verið lýst yfir, rétt að undirstrika það, m.a. af Páli Magnússyni útvarpsstjóra fyrir hv. menntamálanefnd, og ég get líka staðfest það hér, að hið nýja félag muni samþykkja mótframlag að A-deildinni í samræmi við gildandi lög um lífeyrissjóðina og samþykktir hans.

Hvað með nýráðna?

Ég vil taka undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ég tel mikilvægt þegar verið er að breyta ríkisstofnunum í hlutafélög eins og gert hefur verið og við þekkjum vel á öðrum sviðum að hið sama gildi um þá starfsmenn þessarar ríkisstofnunar sem verið er að breyta í hlutafélag. Nema að einu leyti er þetta mál frábrugðið, þ.e. að biðlaunarétturinn helst til ársins 2009, m.a. út af ýmsum breytingum sem eru fyrirhugaðar á afnotagjaldinu og tengist innheimtudeildinni.  Ég tel ekki rétt að taka samningsréttinn af starfsmönnum Ríkisútvarpsins ohf. þegar fram í sækir.  Ég tel miklu skipta að starfsmenn Ríkisútvarpsins fái sjálfir að semja um það og ákveða hvaða fyrirkomulag þeir hafa þegar þeir fara í samningaviðræður þegar þar að kemur og samningar renna út. Ég vil einnig minna á að starfsmenn sem eru aðilar að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eiga einstaklingsbundinn rétt á áframhaldandi aðild skv. 2. mgr. 30. gr. laganna um lífeyrissjóðinn og ber þá viðkomandi einstaklingur ábyrgð á greiðslu til sjóðsins, þ.e. eigin iðgjaldi og mótframlagi vinnuveitanda. Ég vil einnig segja að framangreind réttarstaða starfsmanna Ríkisútvarpsins við flutning starfa þeirra yfir til hins opinbera hlutafélags er nákvæmlega sú sama og ég gat um áðan og tíðkast hefur í sambærilegum málum. Ég minni á að samkvæmt frumvarpinu er, eins og ég gat um áðan, starfsmönnum Ríkisútvarpsins að auki tryggður áframhaldandi biðlaunaréttur verði starf þeirra lagt niður, fram til 31. desember 2009. 
             Þarna er um aukinn rétt að ræða 

Það er verið að afnema með lögum … rétt.


            

Það er erfitt …

Flestir þeirra sem hér hafa gripið fram í eru á mælendaskrá. Ég hef sagt að hófleg frammíköll séu í lagi en það er allt of mikill órói í salnum. )

… Það er svo mikið um ósannindi.

Menn hafa rætt hér lífeyrismál starfsmanna Flugstoða ohf. og réttindamál starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég vil undirstrika að þau eru ósambærileg eins og m.a. formaður menntamálanefndar hefur upplýst og fram hefur komið á fundum nefndarinnar þar sem starfsmenn RÚV eiga aðild að heildarsamtökum starfsmanna ríkisins en því var ekki til að dreifa um flugumferðarstjóra sem boðin var síðan vinna hjá Flugstoðum. Það er rétt að menn átti sig á þeim mun sem er á starfsmönnum þessara fyrirtækja. Alltaf hefur verið sett fram sú klisja að þetta sé bara eitt skrefið í átt að einkavæðingu RÚV. Ég vil undirstrika að enginn stjórnmálaflokkur er með það á stefnuskrá sinni að selja Ríkisútvarpið. Enginn. Enginn stjórnmálaflokkur í landinu hefur það á stefnuskrá sinni að selja Ríkisútvarpið, miklu frekar erum við að ræða um það hvernig hægt er að efla og styrkja Ríkisútvarpið til þess að það geti sinnt því sem við viljum að það sinni, þ.e. öflugri alþjónustu og almannaþjónustu, menningarhlutverki o.fl., m.a. sem er tiltekið í viðkomandi samningi sem fylgir með frumvarpinu. Þetta frumvarp breytir engu um það ef menn vildu einhvern tímann í framtíðinni einkavæða Ríkisútvarpið.  Það væri svo sem ágætt að ákveðnir þingmenn innan stjórnarandstöðunnar, sérstaklega innan Samfylkingarinnar, færu að gera upp við sig hvort um ríkisvæðingu er að ræða eða einkavæðingu. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur haldið fram hinu fyrra og fullyrt að hér væri um aukna ríkisvæðingu að ræða. Það kom fram sama dag og annar hv. þingmaður skrifaði að það væri örugglega um einkavæðingu að ræða, sú væri afleiðing þessa frumvarps. Ég bið hv. stjórnarandstöðuþingmenn að koma fyrst skipulagi á hugsanir sínar og stefnu og koma sér saman um það út á hvað þetta frumvarp gengur, hvort um einkavæðingu eða ríkisvæðingu sé að ræða. Í rauninni er það ekki mikilvægast. Mikilvægast í þessu er að við erum að efla Ríkisútvarpið til að það geti sinnt þeirri skyldu og þeim kröfum sem við gerum til þess alla jafna. Við erum að forgangsraða fjármunum Ríkisútvarpsins í þágu innlendrar dagskrár, í þágu menningardagskrár til okkar allra og um leið efla dreifikerfið o.fl. sem fellur undir skyldur Ríkisútvarpsins. Það er rétt að undirstrika nokkuð varðandi ESA og samkeppnismálin. Ég vil ítreka að athugasemdir ESA snerta ekki rekstrarformið. Samskipti ráðuneytisins og ESA hafa verið þannig að þessar stofnanir, ESA og menntamálaráðuneytið, hafa verið að vinna saman að því hvernig best er að útfæra alþjónustuákvæðið. ESA gerir engar athugasemdir við 3. gr. frumvarpsins eins og hún liggur fyrir, annars vegar í frumvarpinu og hins vegar í dagskrársamningnum sem er fylgiskjal með frumvarpinu. Hún gerir heldur engar athugasemdir við 4. gr. þar sem fjallað er um samkeppnishlutann. Það er rangt sem hér hefur verið haldið fram, að þetta sé allt eitthvað óljóst. Þetta er alveg skýrt af hálfu ESA. Mér finnst hálfmiður að heyra löglærða menn efast um að sérlög gangi framar almennum lögum og vil því undirstrika að svo er. Sérlög ganga framar almennum lögum. Ríkisútvarpið fellur undir samkeppnislög nema hvað varðar 3. gr. sem er alþjónustugrein. Hver hefur þá eftirlit? Það ræddum m.a. við ESA. Ég viðurkenni það alveg að ESA fannst það ekki nægilega skýrt í byrjun en við erum búin að fara yfir það mjög gaumgæfilega, líka í nefndinni, hver hefur þá eftirlit með alþjónustunni og alþjónustukvöðinni, 3. gr. Og hver er það? Það er ríkisendurskoðandi. Það er alveg skýrt að það er ríkisendurskoðandi sem mun hafa eftirlit með því að Ríkisútvarpið, sú alþjónusta sem það býður upp á, falli undir 3. gr. um almannaþjónustuna. Samkeppniseftirlitið hefur umsjón með öðru af því að þar koma samkeppnislögin til skjalanna. ESA hefur haft þessa umsjón og þetta eftirlit með því hvað fellur undir almannaþjónustuna og hvað fellur undir ríkisstyrkjareglur EES. Það er ESA sem hefur komið með þær ábendingar og þetta er alveg á tæru og alveg skýrt. Frumvarpið, eins og það liggur fyrir og hefur verið unnið, og samningurinn er hvort tveggja alveg skýrt og fellur vel að því sem gengur og gerist í öðrum löndum Evrópu. Við erum ekki að gera neitt umfram það sem önnur ríki Evrópu eru að gera. Við erum að gera það sem er alþekkt. Við erum að gera það sem er alkunna í Evrópu. Það er það sem við erum að gera. Það hefur líka komið upp sá misskilningur að auglýsingar á milli dagskrárliða sem falla undir almannaþjónustu valdi því að erfitt sé að aðskilja milli almannaþjónustu og samkeppnisrekstrar. Í 5. og 6. gr. almannaþjónustusamningsins eru mjög ítarleg fyrirmæli um aðskilnað bókhalds, verðlagningu auglýsinga og eftirlits með bæði almannaþjónustu og samkeppnisrekstri. Þar er sérstaklega kveðið á um upplýsingagjöf Ríkisútvarpsins til ríkisendurskoðanda og Samkeppniseftirlitsins. Þær útfærslur sem finna má í bréflegum samskiptum milli stjórnvalda og ESA sem stjórnarandstöðuþingmenn telja vera nýmæli eru í raun aðeins nánari útfærsla á því sem þegar er í samningnum. Athugasemdir ESA varðandi umsvif RÚV á auglýsingamarkaði hafa snúið að verðlagningu auglýsinga. Að tillögu ESA hefur sérstaklega verið tekið upp ákvæði um gagnsæi varðandi viðskiptakjör og verðlagningu auglýsinga í 5. gr. þjónustusamningsins. Menn skulu hafa hugfast að upplýsingalögin gilda þannig að það á ekki að vera með nokkru móti hægt að mismuna auglýsendum. Þetta verður miklu gegnsærra og betra þegar við erum búin að koma breytingunum í gegn miðað við núverandi ástand. Þetta verður allt skýrara og gegnsærra og það má líka segja að þetta verði lýðræðislegra. Ég á eftir að koma að því á eftir að við erum sérstaklega í frumvarpinu,  Ég spyr enn og aftur: Ef við samþykkjum ákvæði um opinber hlutafélög af hverju má ekki nota það? Af hverju er tortryggni til staðar? 

Gæti verið að ráðherrann sé ...

Það er að sjálfsögðu eðlilegt að þingið kjósi stjórn Ríkisútvarpsins og stjórnin hefur, það er rétt að undirstrika það, það er mjög mikilvægur punktur, ekkert dagskrárvald eins og núverandi útvarpsráð, hefur ekkert vald til þess að ráða dagskrárgerðarmenn, fréttamenn eða hvaðeina sem gert hefur verið í gegnum tíðina. Búið er að klippa á það vald 

Ræður ... útvarpsstjóra?

Það er alveg rétt. Ríkisútvarpsstjóra er hægt að ráða og reka af stjórn Ríkisútvarpsins.

Hver ræður fréttamenn núna?

Stjórnin getur ráðið og rekið útvarpsstjóra sem hefur vald eins og framkvæmdastjórar í hlutafélögum. Við verðum að treysta þeim sem við höfum valið til að stjórna fyrirtækjum eins og fjölmiðlinum sem við ræðum í dag og nefnist Ríkisútvarpið. Við verðum að treysta þeim. Ég treysti Páli Magnússyni fullkomlega sem hefur allt að því verið rægður í þingstól af hálfu formanns BSRB, hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Hann hefur verið vændur um að fara með ósannindi. Það er eins og að einhver embættismannafóbía sé í gangi hjá hv. þingmönnum. Embættismenn mega ekkert segja og ekkert gera. Ég hef aldrei kvartað undan því þegar t.d. menn hafa rætt um að forstöðumenn háskóla hafi verið mjög gagnrýnir á stefnu stjórnvalda. Það er allt í lagi þegar stjórnarandstaðan vitnar í það en forstöðumenn ríkisstofnana skulu bara veskú halda kjafti ef þeim leyfist að vera ósammála stjórnarandstöðunni. Hins vegar er allt í lagi að vitna í forstöðumenn ríkisstofnana ef þeir eru á öndverðum meiði við stefnu stjórnvalda.  Þess vegna treysti ég honum betur en hv. þm. Ögmundi Jónassyni, betur en hv. þm. Merði Árnasyni og öðrum talsmönnum stjórnarandstöðunnar í málinu. Ég treysti þeim manni til að reka Ríkisútvarpið þannig að sómi verði að eins og hann hefur gert og sýnt fram til þessa. Hann hefur staðið sig frábærlega og Ríkisútvarpið hefur alla burði til að fara í nýja tíma og verða enn öflugra en áður hvað varðar menningarhlutverkið og almannaþjónustuna þannig að það sé skýrt. Það hefur líka verið rætt um Sinfóníuhljómsveitina og tengsl hennar við Ríkisútvarpið. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur m.a. nefnt þau. Það er alveg rétt að líta ber á sögu þessara tveggja menningarstofnana sem er mjög merk. Hv. þm. Mörður Árnason hefur líka farið ágætlega yfir þá sögu alla. Sumir hafa sagt að það hefði mátt útvarpa meira. Ég held að útvarpið hafi sinnt því hlutverki ágætlega. Menn eru hræddir um að tengsl Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins verði rofin. Ég er sannfærð um að svo verður ekki. Ég vil rifja upp þá sögu að fyrir áratugum var útvarpshljómsveitin svokallaða lögð í Sinfóníuna. Jafnframt var staðfest með lögum að RÚV skyldi greiða í Sinfóníuna. Nú hefur verið tekin ákvörðun í ljósi frumvarpsins sem við ræðum nú um að slíta á þau tengsl en um leið, sem skiptir svo miklu máli, að tryggja rekstur og rekstrargrundvöll Sinfóníunnar. Ríkisvaldið mun yfirtaka fjárhagslegar skuldbindingar Ríkisútvarpsins varðandi Sinfóníuhljómsveitina þannig að hún á að geta haldið áfram starfsemi sinni óbreyttri. Ég vil einnig vekja athygli á þjónustusamningnum um útvarpsþjónustu í almannaþágu sem fylgir frumvarpinu. Það er mjög merkilegt plagg, afar merkilegt plagg, brautryðjendaplagg varðandi samskipti Ríkisútvarpsins og stjórnvalda. Þegar við sömdum samninginn litum við sérstaklega til þeirra landa sem við lítum gjarnan til, Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur, þar sem við erum að reyna að skilgreina og skerpa betur þá sýn og þá stefnu sem Ríkisútvarpið á að fylgja eftir, m.a. í ljósi þess að það er aukin samkeppni á markaði. Það þarf að taka líka tillit til þess. Við viljum beina Ríkisútvarpinu í ákveðinn farveg þannig að það forgangsraði fjármunum sínum í almannaþjónustu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að í þjónustusamningnum um útvarpsþjónustu í almannaþágu er m.a. kveðið á um menningarhlutverk Ríkisútvarpsins. Eftir breytingarnar mun Ríkisútvarpið og Sinfónían gera með sér samning á frjálsum grunni, ekki lögbundinn, um m.a. að útvarpa og hljóðrita tónleika. Tengslin þarna á milli verða því eftir sem áður með öðrum hætti, þau verða ekki lögbundin eins og þau eru í dag. Þau verða á frjálsum grunni á milli stofnananna. Þetta er eitt af hinum mikilvægu hlutverkum, menningarhlutverkum, sem Ríkisútvarpið ber skylda til að standa fyrir og undir. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði um víðtæka sátt. Iðulega þegar ég heyri stjórnarandstöðuna tala um víðtæka sátt sýnist mér að hún verði að byrja fyrst á að vinna heimavinnuna því reynsla mín hefur sýnt fram á að þetta er frasi sem er notaður þegar stjórnarandstaðan getur ekki komið sér saman um málið. Umræðurnar hafa verið langar hérna og ég hef hlustað nokkurn veginn á allar ræður hv. þingmanna og farið vel yfir ræður þeirra.

Forseti vill spyrja hv. ræðumann hvort hún geti fundið hentugan stað í ræðu sinni til þess að fresta ræðunni ef hún getur ekki lokið henni á næstu tveimur mínútum vegna þess að hér verður gert matarhlé frá kl. eitt til hálftvö.

Ég á um það bil tíu mínútur eftir af ræðu minni. Ég held því að rétt sé að ég bíði með ræðuna í bili og haldi áfram kl. hálftvö að ræða um þá víðtæku sátt sem hefur gjarnan verið talað um, en er að mínu mati lítið annað en frasi sem stjórnarandstaðan hefur haldið uppi til þess að þæfa og tefja málið. En ég mun þá halda áfram kl. hálftvö, frú forseti.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að fá þetta tækifæri til að ljúka máli mínu. Ég reyni að vera eins stuttorð og hægt er svo lengi sem hægt er að fá frið fyrir frammíköllum en ég sé að hér er einn öflugur talsmaður frammíkalla svo hver veit. Þar sem ég var komin áðan var að þessum frasa sem stjórnarandstaðan notar oft, víðtæk sátt, að leita víðtækrar sáttar. Það er skoðun mín og einfaldlega reynsla að þegar þessi orð eru notuð er það stjórnarandstaðan sem ætti í raun að byrja að leita sáttar hjá sjálfri sér. Af hverju segi ég það? Jú, eftir alla þessa umræðu, eftir allar þær skoðanir sem birst hafa í ræðum þingmanna hinna ólíku stjórnarandstöðuflokka vil ég sérstaklega geta þess sem Magnús Þór Hafsteinsson, sem er fulltrúi og varaformaður Frjálslynda flokksins, sagði við eina umræðuna. En varaformenn flokkanna hafa tjáð sig með mjög afgerandi hætti í þessari umræðu  Næsti stjórnarandstöðuflokkur og sá flokkur heitir Samfylking sagði m.a. eða hv. þm. Mörður Árnason við upphaf umræðunnar á sínum tíma að það væri svo sem hægt að fella sig við hlutafélagaformið ef hinu og þessu yrði breytt. Það er sem sagt hægt að fella sig við hlutafélagaformið. En eins og menn þekkja er stefna Samfylkingarinnar, fyrir utan varaformann Samfylkingarinnar, sú að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun.  Það sem ég er að draga fram er að við höfum heyrt þrjár mismunandi skoðanir við umræðuna, eiginlega fjórar, jafnvel fimm.  Við höfum líka heyrt Frjálslynda segjast geta fellt sig við hlutafélagaformið ef nægilegt fjármagn fylgi og það fylgir nægilegt fjármagn.  Menn hafa spurt: Hvers vegna lítum við ekki til BBC? Af hverju skoðum við ekki hvað BBC er að gera? Það hefur m.a. verið rætt í einhverjum af þeim fjölmörgu ræðum sem hér hafa verið fluttar. Það er kannski rétt að nefna eitt atriði sem ekki hefur verið rætt hér og ekki mjög margir vita af og það er að BBC er afar fyrirferðarmikið á samkeppnismarkaði. BBC er gríðarlega sterkt vörumerki á alþjóðlegan mælikvarða og það er sjötta stærsta fjölmiðlafyrirtæki Evrópu. Það rekur fyrirtækið BBC Worldwide Ltd. Það er fyrirtæki í samkeppnisrekstri sem selur m.a. sjónvarpsþætti og kvikmyndir sem BBC hefur framleitt. Það rekur sjónvarpsstöðvar í samkeppni við einkaaðila, það gefur út tímarit, bækur, geisladiska, sölumyndbönd, DVD o.fl. Þetta gerir fyrirtækið ásamt því að selja ýmsan annan varning og hagnaðurinn af BBC Worldwide er síðan notaður til að fjármagna útvarpsþjónustu í almannaþágu og halda um leið afnotagjöldunum í lágmarki. Þess vegna hefur mér komið það dálítið spánskt fyrir sjónir þegar menn segja, og sérstaklega samkeppnisaðilar RÚV á markaðnum, að við skulum líta til BBC. BBC er gríðarlega öflugt á samkeppnismarkaði, það er vert að hafa í huga. Ég ítreka að fyrir þjónustusamningnum, sem er að mínu mati tímamótasamningur varðandi samskipti Ríkisútvarpsins og stjórnvalda, eru fordæmi hjá öðrum ríkisfjölmiðlum í Evrópu. Danir hafa gert slíkan samning, Frakkar, Írar, Ítalir, Svíar og Belgar. Svona samningar hafa verið gerðir víða. Rétt er að undirstrika það að Danir reka sjálfseignarstofnun og ég ætla þá að fara aðeins yfir það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan af því að í því landi er sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið mjög þekkt. Um það gilda skýr lög í Danmörku. Þetta fyrirkomulag er ekki mikið notað. 95–97% fyrirtækja sem rekin eru á Íslandi eru rekin í hlutafélagaformi. Af hverju? Jú, af því að það er gegnsætt fyrirkomulag, það er mjög formbundið og menn vita að hverju þeir ganga þegar menn nota menn það. Ef við ætluðum að fara sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagsleiðina þýddi það að við þyrftum að hafa mjög ítarlega löggjöf og enn og aftur bendi ég á að það er ekki áhlaupaverk að breyta lögum um Ríkisútvarpið. Það hefur sýnt sig fram til þessa. Ég tel miklu farsælla að hafa ákveðinn ramma fyrir Ríkisútvarpið, ramma sem er öllum aðgengilegur og vel þekktur, fyrirkomulag sem við Íslendingar vitum út á hvað gengur og þekkjum til. Það er mikill misskilningur að hlutafélagaformið sé eingöngu notað í fyrirtækjum í hagnaðarskyni. Það er ekki svo. Því er það ekki að ástæðulausu sem m.a. ríkisvaldið fór út í það að samþykkja lög um opinber hlutafélög til að hægt sé að nýta slíkt fyrirkomulag og það rekstrarhagræði sem fæst í gegnum hlutafélagavæðinguna. Ég er sannfærð um það, frú forseti, að þetta frumvarp mun verða Ríkisútvarpinu til heilla. Það mun treysta stoðir Ríkisútvarpsins sem einhverrar mestu menningarstofnunar landsins. Það er djúp sannfæring mín að sú leið sem við höfum farið með því að velja þetta fyrirkomulag muni leiða til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt enn frekar þeim skyldum og kröfum sem við gerum til þeirrar annars ágætu stofnunar. Um leið vonast ég til að menn geti haldið áfram og þingið veiti þingmönnum, sem greinilega liggur margt og mikið á hjarta tækifæri til að tjá sig.  Ég tel að í þessu máli sé búið að segja mestallt sem segja þarf en ef menn vilja tjá sig meira þá gera þeir það að sjálfsögðu. Það er réttur þeirra. Mér finnst það mikið fagnaðarefni að forsetar þingsins hafa lagt sig í líma við að koma til móts við óskir þingmanna að skapa þeim svigrúm til að ræða málið í þinginu. Ef ekki á að ræða málið hér, hvar á þá að ræða það? Auðvitað á að ræða málið hér og greiða síðan atkvæði um málið, nema það sé eitthvað sem menn þora ekki að gera. En ég segi enn og aftur að stjórnarandstaðan er úr takti við þjóðarsálina í þessu máli. Það er verið að lengja störf þingsins. Ég tek undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að hér er um grímulaust málþóf að ræða. Ég tel það miklu farsælla fyrir þingið að afgreiða þetta mál, að við fáum tækifæri til að segja já og stjórnarandstaðan nei, miðað við það sem hún hefur verið að segja, að við fáum eftir 120 klukkustunda umræðu tækifæri til þess að greiða atkvæði. En tilgangurinn helgar meðalið. Menn hrista höfuðið og segja að  Málið snýst um það, frú forseti, að við erum að taka skref inn í framtíðina fyrir Ríkisútvarpið, fyrir almenning í landinu til að geta notið sem bestrar þjónustu, menningarlegrar þjónustu. Við viljum sjá aukna innlenda dagskrárgerð í útvarpinu og sjónvarpinu. Við erum að forgangsraða skattpeningum, fjármagni almennings í þágu almennings. Við höfum sagt, m.a. í gegnum frumvarpið og þjónustusamninginn, að við viljum að fjármununum verði forgangsraðað í þágu innlendrar dagskrárgerðar, að sjálfstæðir framleiðendur komi í auknum mæli að framleiðslu efnis innan Ríkisútvarpsins. Við viljum sjá táknmálstúlkun í ríkari mæli. Það er líka sagt í samningnum. 

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra sýnir mikinn þvergirðingshátt í þessu máli. Hér er um að ræða einkavæðingu Ríkisútvarpsins þar sem verið er að færa opinbera menningarstofnun sem gegnir mikilvægu almannahlutverki, lýðræðislegu hlutverki, úr umhverfi opinbers réttar inn í umhverfi einkaréttar. Við þessa breytingu eru réttindi starfsmanna fyrir borð borin að mjög mörgu leyti. Hæstv. menntamálaráðherra sem hefur farið með ýmsar rangfærslur í ræðu sinni fer auðvitað ekki inn í málefni starfsmanna af því hún þorir því ekki. Vegna þess að hún veit sem er að eftir allan þennan tíma stendur eftir sú staðreynd að jafnræðisregla, andmælaréttur, rannsóknarregla og meðalhófsregla verða teknar frá starfsmönnum. Það er ljóst að nýir starfsmenn Ríkisútvarpsins munu ekki njóta þeirra réttinda sem þeir annars nytu ef þeir væru nýir starfsmenn Ríkisútvarpsins eins og það er í dag. Það er misfarið með biðlaunarétt sem heyrir undir eignarrétt í stjórnarskrá. 

Frú forseti. Ég mótmæli því harkalega og harðlega að ég hafi ekki svarað neinu í minni ræðu. Meðal annars talar hv. þingmaður um að þetta sé ekkert annað en einkavæðing. Það er fáránlegt að halda slíku fram. Ef menn vilja leggja niður Ríkisútvarpið þá gera þeir það með einföldum meiri hluta núna á Alþingi. Mér finnst þetta í rauninni lítilsvirðing við það hvernig fyrirkomulagið er hér á hinu háa Alþingi, þ.e. lítilsvirðing varðandi framgang löggjafans. Ef það er meiri hluti á Alþingi til að breyta Ríkisútvarpinu þá verður því breytt. Ef það er meiri hluti á Alþingi til þess að selja það þá verður það selt eða lagt niður. Hins vegar er ekki meiri hluti á þingi til þess að einkavæða það. Það er ekki meiri hluti á Alþingi til þess að selja það eða leggja það niður. Það er hins vegar meiri hluti á Alþingi til þess að efla Ríkisútvarpið, til þess að styðja það og styrkja til að sinna sínu menningarhlutverki og til þess er leikurinn gerður með þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Það liggur ljóst fyrir að þegar kjarasamningum sleppir eftir tvö ár að þá verði samningsformi breytt þannig - og þetta hef ég eftir útvarpsstjóra sjálfum - að við taka nýir samningar, svokallaðir frjálsir samningar. Við frjálsu samningana sem gerðir eru við einstaklingana þá gerist tvennt sem við vitum af reynslu, í fyrsta lagi það að að öllum líkindum breikkar bilið á milli launa karla og kvenna. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra. Er hún sátt við það? Sömuleiðis segir útvarpsstjóri að við þetta geti starfsmenn selt kauphækkanir gegn réttindum. Hvað þýðir það? Er hæstv. menntamálaráðherra sátt við það? Áttar hún sig ekki á eðli opinbers réttar og á hvern hátt hann er öðruvísi en einkaréttur? Þessi stofnun, Ríkisútvarpið, á það skilið af okkur hér á löggjafarsamkundunni að við stöndum saman um breytingar sem á því þarf að gera. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram frumvarp um það á hvern hátt við viljum breyta Ríkisútvarpinu og gera það skilvirkara að ýmsu leyti 

Frú forseti. Þetta er algjörlega fáránlegt og það er ömurlegt að sitja hér undir því að breytingarnar muni leiða í sér aukinn launamun á milli karla og kvenna. Það er fáránlegt að halda slíku fram og allt að því dónalegt. Ég treysti þeim sem eru forstöðumenn Ríkisútvarpsins til að semja sín á milli. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Eftir að kjarasamningar renna út eru þetta frjálsir samningar. Ég tel að við eigum ekki að niðurnjörva eða taka samningsréttinn af þeim sem munu starfa hjá Ríkisútvarpinu. Það er nefnilega merkilegt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin vilja taka af samningsréttinn, niðurnjörva hann í löggjöfina þannig að hægt sé að taka af þeim samningsréttinn. 
             Ég segi, frú forseti, sami réttur eigi að gilda hjá starfsmönnum Ríkisútvarpsins og hjá öðrum starfsmönnum þeirra ríkisstofnana sem umbreytt hefur verið í hlutafélag eða annað rekstrarform en ríkisstofnun. Sami réttur á að gilda. En það er hins vegar rétt að segja það líka að það er aukinn biðlaunaréttur í þessu frumvarpi til  
            

Forseti. Þetta var merkileg ræða. Þó bar hún ekki í sér neitt nýtt nema nokkur orð sem menntamálaráðherra hefur fundið upp og engu var svarað af því sem fram kom. Mig langar að spyrja spurningar og fá svar við henni. Hún varðar þann hluta ræðu menntamálaráðherra sem fjallaði um hlutafélög og sjálfseignarstofnanir þar sem menntamálaráðherrann hafði fundið það út að hlutafélag væri æðst forma í heimi hér og eitthvert dýrlegasta form sem fundið hefur verið upp frá því Pýþagóras var upp á sitt besta. Hvar er könnun menntamálaráðherra um æskileik sjálfseignarstofnunarformsins eða gallana á því fyrir Ríkisútvarpið sem starfað hefur hér í 77 ár sem ríkisstofnun?

Frú forseti. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt þá fannst mér eins og lok andsvars síns þá væri hann að hverfa hugsanlega frá sjálfseignarstofnunarfyrirkomulaginu. En kannski hef ég bara misskilið hv. þingmann. Hann sagði að þetta hefði ekki verið merkileg ræða og að ekkert nýtt hefði komið fram. Þá háir mér það fyrirbæri sem nákvæmlega er að herja á alla stjórnarandstöðuna: Það er ekkert nýtt að koma fram. Ég taldi mig fara mjög gaumgæfilega yfir ákveðna þætti málsins, lífeyrisréttindin, um einmitt af hverju hlutafélag en ekki sjálfseignarstofnun er valið. Ég er margbúin að segja það að hlutafélagaformið - og það er eitthvað sem hv. þingmaður þolir ekki að heyra - hlutafélagaformið er þekkt form. Það er eitthvað sem við Íslendingar þekkjum, kunnum á og vitum um. Það er gegnsætt. Það er formbundið. Við vitum nákvæmlega hvaða löggjöf gildir um það. Ef við ætlum að fara í sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið þá hefðum við þurft að gera hvað? Af því lagaramminn um sjálfseignarstofnun er óljós, 

Forseti. Þetta er einmitt það sem er erfitt við að spyrja eða að tala við menntamálaráðherrann. Hún svarar ekki spurningum. Ég spurði hana hvar sú könnun væri en ekki hvar menntamálaráðherra fann þetta upp, heldur hvar sú könnun, hvar það frumvarp, hvar sú könnun væri sem segir henni að þetta væri niðurnjörvað o.s.frv. Hún hefur bara ekki verið gerð. Við fengum eitt plagg þar sem höfundar frumvarpsins, Jón Sigurðsson og Sigurbjörn Markússon, skýrðu það út hvers vegna þetta mætti ekki vera sjálfseignarstofnun og það var einmitt sama skýringin: Það er svo flókið. En hvernig eru lögin um hlutafélagið Ríkisútvarpið? Þau eru ákaflega flókin. Það er búið að nema nánast allt úr gildi sem hlutafélagsstofnunin stendur fyrir nema eitt. Það er kannski ástæðan fyrir því að menntamálaráðherra velur þetta form. Það er stjórnskipulagið sem er eðlilegt í fyrirtæki á markaði sem hefur hagnað að leiðarljósi, fyrirtæki sem starfar fyrir nokkra eigendur sem eru yfirleitt fleiri en sá sem hér um ræðir. En þá er það algerlega ólýðræðislegt. Það er bara eins og skipstjóri á skipi. Það er það sem hún tekur til þess að 

Frú forseti. Heyr á endemi. Ég var að tala um fyrirlitningu á embættismönnum og akkúrat lokaorð hv. þm. Marðar Árnasonar, þingmanns Reykjavíkur, voru hlaðin fyrirlitningu á embættismönnum, vantrú og vantrausti. Mér finnst það miður að heyra þetta af hálfu talsmanns Samfylkingarinnar í þessu máli. En ég vil benda mönnum á eitt. Menn hafa verið að tala um sjálfseignarstofnunarfyrirkomulag. Ríkisútvarpið vinnur núna í dag á miklu hreyfanlegri markaði en nokkru sinni áður. Það er mun meiri hreyfing á þessum markaði. Á það þá að fara eftir einhverjum niðurnjörvuðum reglum sem við þurfum að fara í í gegnum sjálfseignarstofnunina? Ég spyr. Við höfum eitt dæmi. Við höfum eitt dæmi, hv. þingmaður, um það þegar skóli breytti sínu rekstrarfyrirkomulagi. Þegar við sameinuðum Háskólann í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands, hvaða fyrirkomulag kaus Háskólinn í Reykjavík sem hafði verið sjálfseignarstofnun fram til þess? 

Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. menntamálaráðherra vegna þeirra yfirlýsinga frá BHM og BSRB sem ég las upp hér í morgun. Mér fannst ráðherra ekki koma nógu mikið inn á þau mál áðan í sinni ræðu eins og hún talaði um í morgun að hún mundi gera. Ráðherrann minntist áðan á útvarpsstjóra. Er ráðherra kunnugt um að útvarpsstjóri er þegar farinn að vinna eftir frumvarpinu án þess að nokkur viti hvort það verði samþykkt, þ.e. að ráða án þess að auglýsa? Er ráðherra samþykkur þessum vinnubrögðum? Síðari spurningin er þessi: Er ráðherra sammála þeirri fullyrðingu sem ég hef komið með í þessari umræðu um að við samþykkt frumvarpsins RÚV ohf. geti lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins ekki lengur gilt um starfsmennina?

Frú forseti. Ég get ekki að því gert að þegar verið er að lesa hér upp tilkynningar í þessu máli, álit frá hagsmunasamtökum eins og BSRB, þá veldur það ákveðnum efa hjá mér.  Hins vegar er alveg ljóst af minni hálfu að hvar sem menn starfa þá eiga þeir að starfa eftir þeim lögum sem eru í gildi í landinu. 
            

Frú forseti. Enn og aftur bregst ráðherra þannig við að hún reynir að víkja sér undan því að svara þessu meginatriði. Ég verð þá bara að halda áfram að reyna að upplýsa  En  Annað er að ráðherra sagði áðan um réttindi og kjör starfsmanna að eftir samþykkt frumvarpsins vildi hún ekki hafa önnur ákvæði um starfsemi í þessu frumvarpi heldur en væri í öðrum sambærilegum, þ.e. forverum þeirra Matís og fleirum. Hún vill helst gera jafnilla við starfsmennina hjá RÚV og hjá hinum og er þar af leiðandi að viðurkenna það sem ég hef haldið fram hér í umræðunni, að þetta frumvarp mun skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins. Þetta gat ég allt á einni mínútu.

Frú forseti. Það er margt hægt að segja á mínútu og ég mælist til þess að menn noti sína mínútu vel. Ég ber fyllsta traust til þeirra sem stjórna Ríkisútvarpinu og það er ekki rétt sem hefur komið fram í máli hv. þm. Valdimars L. Friðrikssonar að það sé verið að skerða rétt. Það er ekki verið að því, menn halda þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér, það er alveg skýrt. Ég tel það líka skipta miklu máli þegar verið er að færa yfir, breyta rekstrarformi, að þá gildi hið sama um starfsmenn þeirrar ríkisstofnunar sem er verið að umbreyta, sama á hvaða sviði það er. Það er reyndar þannig, og ég ítreka það aftur, að það er betri biðlaunaréttur í þessu frumvarpi en í öðrum málum.  
            

Frú forseti. Það var margt athyglisvert í ræðu hæstv. menntamálaráðherra. Ég er svo heppinn að vera næstur á mælendaskrá, get þá tekið ýmislegt fyrir og mun þess vegna nú í andsvari einbeita mér að einföldum og nettum hlutum. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort ég hafi ekki örugglega skilið ræðu hæstv. ráðherra rétt þegar hæstv. ráðherra fer yfir umræðu varðandi hin svokölluðu ESA-skjöl hin nýju sem komu til menntamálanefndar undir lok þeirrar umfjöllunar sem var síðast. Er ekki rétt að hæstv. ráðherra hafi sagt að ef við í menntamálanefndinni hefðum lesið almennilega þau gögn sem áður voru komin hefðum við átt að vita að hin nýju væru til staðar og hefðum þar af leiðandi átt miklu fyrr að biðja um gögnin? Það hefði aldrei staðið á því í menntamálaráðuneytinu að afhenda slík gögn um leið og um þau væri beðið. Ég vildi kanna hvort ég hafi ekki örugglega skilið hæstv. ráðherra rétt.

Frú forseti. Ég veit að hv. þingmaður er kjarnyrtur mjög og ég veit að hann á eftir að nýta ræðutímann vel á eftir varðandi þessi málefni. Varðandi spurninguna sem tengist ESA-skjölunum er það alveg ljóst, eins og ég sagði áðan - hv. þingmaður fór ekki alveg rétt með, kannski engin nýlunda - að ef menn hefðu lesið skjölin hefðu þeir mátt sjá að samskiptin mundu halda áfram. Við vitum líka að samskiptunum mun ekki ljúka fyrr en þetta mál er komið í höfn, búið að landa því. Þá fyrst getur ESA gefið út endanlegt bréf. Það getur ekki gefið út endanlegt bréf fyrr en við erum búin að samþykkja þetta frumvarp þannig að þá kemur nákvæmlega í ljós hvernig við ætlum að haga almannaþjónustukvöð Ríkisútvarpsins gagnvart samkeppnisþjónustu þess. Menn máttu sjá og vita að samskipti ESA og stjórnvalda mundu halda áfram, og þau munu halda áfram. 
            

Frú forseti. Ég heyri að ég hef ekki misskilið mjög mikið en kannski var þetta örlítið nákvæmara orðalag, að þau mundu halda áfram. Ég verð að segja fyrir mína hönd og hugsanlega einhverra annarra að við áttuðum okkur á því að endanlegt bréf ætti eftir að koma. Þannig höfðum við skilið viðskilnaðinn síðast, að eitt bréf ætti eftir að koma sem kæmi ekki fyrr en þessu væri lokið. Ég verð að vekja sérstaka athygli á því, frú forseti, að það er ákveðið hlutverk sem formaður hefur í nefnd. Ég verð að gera ráð fyrir því að meiri hlutinn hafi haft sömu möguleika og við í minni hlutanum á að lesa þessi gögn og draga ályktanir af fyrri umfjöllun um þau. Það kom fram á fundum nefndarinnar að formaður fór með erindi til menntamálaráðuneytisins varðandi þátt ESA í þessu sambandi og kom til baka með þau svör að þaðan væri ekkert nýtt að hafa. Þetta er algjörlega óskiljanlegt og ég verð að segja, frú forseti, að mér þóttu þessi orð hæstv. ráðherra á margan hátt ómakleg í garð formanns menntamálanefndar sem hefur 

Frú forseti. Það er afskaplega mikilvægt að undirstrika það að öll samskipti menntamálaráðuneytisins við ESA hafa alltaf verið uppi á borðum. Það hefur alltaf verið þannig unnið að hafi menntamálanefnd óskað eftir gögnum hefur hún fengið gögnin. Engin leynd hefur verið yfir gögnum, þannig er það ekki. Bréfaskiptin sem bættust við í nóvember og sem síðan var farið yfir í janúar voru nánari útfærsla á því hvernig við ætluðum að haga málum í þjónustusamningnum. Þar var ekkert nýtt eins og ég segi. Það var nánari útfærsla á því hvernig við ætluðum að haga þeim málum, útskýringar á því hvernig við ætluðum að framfylgja þjónustusamningnum hvað þetta mál varðar þannig að það sé alveg skýrt og þannig að menn séu líka með það á hreinu að ESA getur ekki lokið málinu fyrr en við erum búin að klára málin hér af okkar hálfu, þ.e. með því að samþykkja frumvarpið. Þannig er það. Fyrr getur ESA ekki gefið út neitt lokabréf. 

Hv. 9. þm. Reykv. s. hefur óskað eftir að bera af sér sakir. Af því tilefni vill forseti segja að hann telur mikilvægt að þessu ákvæði þingskapa sé beitt sparlega, það ekki misnotað og einungis notað í því tilviki þegar um er að ræða að þingmaðurinn beri persónulegar sakir af sér. Eftir atvikum getur forseti fallist á það og veitir því þingmanninum orðið til þess að bera af sér sakir í trausti þess að einungis sé um það að ræða að þingmaðurinn beri af sér sakir.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra sagði að ég hefði rógborið Pál Magnússon útvarpsstjóra, eða allt að því, ég hefði sagt að hann hafi farið með rangt mál. Það hef ég vissulega sagt. Hæstv. forseti. Ég hef ekki aðeins sagt það, ég hef fært rök fyrir fullyrðingum mínum þar að lútandi og ég stend við hvert orð sem ég hef sagt. Ég spyr, hæstv. forseti, hvort það geti talist ámælisvert að benda á rangfærslur í málflutningi embættismanna. Ég tel rangt og vítavert að kalla slíkt rógburð. Ég kem hreint til dyranna. Hæstv. forseti. Ég vil upplýsa af þessu tilefni að útvarpsstjóri hefur svarað mér í rafrænu bréfi og hefur hann kosið að senda svar sitt til allra starfsmanna Ríkisútvarpsins. Í dag hef ég síðan sjálfur svarað útvarpsstjóra og óskað eftir því að hann sendi svar mitt einnig til allra starfsmanna Ríkisútvarpsins.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg einsýnt eins og ég benti forseta á í morgun að það er ákveðinn galli í þessu frumvarpi og þar af leiðandi fyndist mér mjög eðlilegt að þingnefnd yrði kölluð aftur saman til að fara yfir það atriði. Sá galli felst í því að talað er hér um réttindi og skyldur starfsmanna og þær fullyrðingar hafa komið fram að verði frumvarpið samþykkt teljist starfsmenn Ríkisútvarpsins ekki lengur opinberir starfsmenn og þar af leiðandi geta lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ekki gilt fyrir þá. Með þessu frumvarpi er, væntanlega óafvitandi, ég reikna með því að það sé ekki vísvitandi, við skulum reikna með að það sé óafvitandi, verið að kippa úr sambandi fyrir starfsmenn Ríkisútvarpsins lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þetta hljóta að vera mistök, ég trúi ekki að það sé ætlunin, frú forseti, og þess vegna vildi ég koma með þessa ábendingu hér enn og aftur.

Þessari ábendingu verður komið áleiðis.

Frú forseti. Það eru á margan hátt forréttindi að fá að koma hér í ræðustól með ótakmarkaðan ræðutíma á eftir hæstv. menntamálaráðherra sem kom mjög víða við í ræðu sinni og fjallaði um ýmsa þætti þessa máls. Það er hins vegar ekki hægt að segja að hæstv. ráðherra hafi uppfyllt þau skilyrði sem hæstv. ráðherra gerði til annarra, þ.e. að hér eigi menn helst ekki tala nema nefna eitthvað nýtt sem ekki hefur áður komið fram. Það getur út af fyrir sig verið skiljanlegt að hæstv. ráðherra hafi ekki gert það því að umræðan hefur verið býsna löng og verið á ýmislegt minnst þó svo að það sé þannig með marga þætti að hægt sé að tala örlítið meira um þá. Og vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra er nú mjög upptekin af viðræðum við hv. þm. Framsóknarflokksins, Guðjón Ólaf Jónsson, þá er það t.d. alveg ljóst að um framgöngu Framsóknarflokksins í þessu máli öllu er hægt að fjalla töluvert meira en gert hefur verið fram að þessu. 
             Ég get t.d. sagt það að þegar ég lauk fyrri ræðu minni í þessari umræðu, en af sérstakri tillitssemi við virðulegan forseta taldi ég allt í lagi að ljúka þá máli mínu þannig að þingheimur gæti notið nætursvefns, þá átti ég t.d. eftir að fjalla algjörlega um þátt Framsóknarflokksins í þessu máli. Ég get hins vegar glatt þingheim með því að ég get stytt töluvert þann þátt eftir fróðlega og innihaldsríka ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í gær. Þar fór Kristinn yfir það sem gerst hefur í Framsóknarflokknum af mun meiri þekkingu en ég hef nokkra möguleika á að gera en eins og virðulegur forseti veit þá er Kristinn H. Gunnarsson hluti af þingflokki Framsóknarflokksins og gegn flokksmaður í þeim flokki og hefur auðvitað fylgst með þessu máli innan dyra. Hann upplýsti í gær að þingflokkur Framsóknarflokksins hefði í raun og veru tekið vinkilbeygju í málinu árið 2005 og farið á skjön við flokkssamþykktir en vildi ekki, af tillitssemi og vegna trúnaðar sem hann hefur auðvitað í þingflokki sínum, upplýsa hvað það var nákvæmlega árið 2005 sem orsakaði slíka u-beygju Framsóknarflokksins í málinu. En flestir sem fylgst hafa með íslenskum stjórnmálum muna árið 2005 og hvaða breyting þá varð hjá Framsóknarflokknum sem er þá hugsanleg skýring á þessu, án þess að við getum um það fullyrt. En sú saga öll, saga Framsóknarflokksins, er auðvitað mjög merkileg saga og hugsanlega mun ég eitthvað á það minnast í ræðu minni þrátt fyrir að, eins og ég sagði, Kristinn H. Gunnarsson hafi farið býsna vel yfir þá hluti og skýrt ýmislegt sem hann er miklum mun færari um en ég. 
             Nú heyri ég að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson er að lifna við og er vonandi eitthvað að losna úr því að vera bundinn viðræðum við hæstv. menntamálaráðherra og ég vona að ég fái að njóta þess að hv. þingmaður geri jafnt og þétt athugasemdir við mál mitt og ég mun auðvitað reyna að bregðast við því eins og kostur er.  Ég held að það sé rétt að byrja á því sem hæstv. menntamálaráðherra kom með til umræðunnar. Ein fullyrðing sem kom í upphafi er auðvitað rétt að ýmsu leyti, að í öllu ferli þessa máls hefur á stundum verið komið til móts við stjórnarandstöðuna. Við höfum bent á margvíslega galla í þeim frumvörpum sem fram hafa komið og sem betur fer er nú meiri hlutinn ekki svo skyni skroppinn að hann hafi ekki áttað sig á því að ýmislegt var þannig að það mátti bæta og breyta og auðvitað hefur það verið gert. Ég var að vonast til þess og ég held að það sé alveg óhætt að skilja hæstv. ráðherra þannig að hæstv. ráðherra hafi í raun verið að þakka stjórnarandstöðunni fyrir að hafa lagað frumvarpið þó það sem búið er. Enda held ég að það sé óhætt að segja að megnið af því sem gert hefur verið til bóta á frumvarpinu er fyrir tilstuðlan stjórnarandstöðunnar og að því leytinu til er þetta rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég met það samt svo að við eigum kannski ekki alveg allt í þessum breytingum, ég hugsa að við höfum haft töluverða aðstoð frá ESA þar sem upplýsingastreymi hefur verið á milli og t.d. vil ég ekki eigna okkur algjörlega þjónustusamninginn, ég hugsa að ESA hafi komið töluvert þar við sögu og eigi kannski helstan heiðurinn af því þó að við höfum að vísu áður verið búin að minnast á nauðsyn slíks samnings og að eðlilegt væri að hann fylgdi lagatextanum. Við getum auðvitað leikið okkur með tölur eins og hæstv. ráðherra gerði í dágóða stund og borið okkur saman við alls konar mál og velt því upp hvort við séum alltaf að tala um sama málið frá upphafi eða hvort málið verði nýtt með þeim breytingum sem hafa orðið á milli þess sem málið hefur verið lagt fram. En ég get ekki séð að það skipti í raun og veru mjög miklu máli varðandi innihald málsins hversu lengi hefur verið talað um það eða hvort það er tekið í heild sinni eða í bútum. Þessi samanburður hæstv. ráðherra sem talnaglöggt fólk, væntanlega í störfum hjá hæstv. ráðherra, hefur tekið saman var hins vegar á margan hátt upplýsandi og það getur verið gaman að leika sér með slíkar tölur. En ég held að hæstv. ráðherra hljóti líka að geta sett þetta talnasafn sitt í annað samhengi, t.d. að það gæti skipt máli um hvað málið er og hversu stór hluti stjórnarandstöðunnar hefur sett sig í ákveðnar stellingar gegn því og hefur metið málið svo að það beri alla þessa umræðu. Ég vil t.d. vekja athygli hæstv. ráðherra á því að það mál sem hæstv. ráðherra m.a. nefndi, þ.e. Kárahnjúkamálið, var auðvitað allt annars eðlis. Þá var það aðeins lítill hluti, í raun verulega lítill hluti stjórnarandstöðunnar sem lagðist gegn því. Það var auðvitað skýringin á því að það eru ekki sambærilegar tölur. Það segir það auðvitað að þetta mál er að því leytinu til miklum mun stærra og þar af leiðandi eðlilegt að í það fari lengri tími til umræðu. 

Er meiri andstaða við RÚV en við Kárahnjúka?

Ekkert tveggja manna tal hér.

Ég man ekki betur en hæstv. ráðherra hafi verið töluvert hér í þingsölum í þá tíð þegar þau mál voru rædd. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra muni það að það var miklum mun minni hluti af stjórnarandstöðunni sem lagðist í hreina og klára andstöðu í því máli en í þessu máli.  Hæstv. ráðherra var síðan að leika sér með tölur og tengdi þær við ýmis mál og fór svo að velta lýðræðinu fyrir sér. Það var afar sérkennilegur kafli í ræðu hæstv. ráðherra varðandi lýðræðið og þar velti hún því upp hvort það væri andstætt lýðræðinu að ekki væru greidd atkvæði - ja, ég áttaði mig eiginlega ekki á því á hvaða stundu vegna þess að ýmist var hæstv. ráðherra að finna að því að umræðan væri löng en kom svo skömmu síðar og taldi það ekki til fyrirstöðu að hér ættu helst allir hv. þingmenn að tjá sig sem allra, allra mest. Enda er það í samhengi við það sem síðar kom fram í ræðu hæstv. ráðherra varðandi atkvæðagreiðslu að einhverjir óttuðust atkvæðagreiðslur og var að reyna að tengja þetta mál við það að stjórnarandstaðan óttaðist atkvæðagreiðslu um málið og væri þess vegna að ræða það svo mjög. Ef við setjum þetta nú í samhengi við annað og veltum lýðræðinu áfram fyrir okkur þá er hæstv. ráðherra væntanlega á því að það sé mjög í anda lýðræðisins að meiri hlutinn hleypi ekki hér til atkvæðagreiðslu fjölda mála sem hv. þingmenn leggja fram. Það er alkunna að fjöldi þeirra mála er þess eðlis að stór hluti af hv. þingmönnum í stjórnarliðinu treystir sér hreinlega ekki til þess að greiða atkvæði um þau og það er auðvitað meginskýringin á því að þau koma ekki hér til atkvæðagreiðslu. Það á því við þetta eins og svo margt annað að margur heldur mig sig og mér sýnist það vera augljóslega tengt þessari umræðu hæstv. ráðherra. Að sjálfsögðu er það ekki þannig að stjórnarandstaðan geti komið í veg fyrir að mál komi til atkvæða. Hins vegar er það þannig að meiri hlutinn getur og hefur margoft komið í veg fyrir það, ýmist með því að mál komast ekki á dagskrá og eru aldrei rædd hér eða eru send til nefnda og aldrei afgreidd úr nefndum og koma þar af leiðandi aldrei til atkvæða. Það er eina dæmið um að komið sé í veg fyrir að greidd séu atkvæði um mál. Það er hins vegar mjög mikilvægur réttur minni hluta að geta rætt mál í þaula og réttur minni hluta er líka þannig að í stórum og mikilvægum málum sem mikilvægt er t.d. að ná samstöðu um er eðlilegt að minni hlutinn geri ítrekaðar tilraunir til þess að bæta mál eins og kostur er og ef minni hlutinn metur svo að það sé slíkt slys að mál fari í gegn þá sé rétturinn nýttur eins og eðlilegt getur talist við það að reyna að koma þeim skilningi inn hjá meiri hlutanum. Þessi umræða öll sem hæstv. ráðherra hóf um lýðræðið og hinar mörgu hliðar þess tengist því sem örlítið hefur verið rætt undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta, þ.e. ummæli virðulegs forseta í gær um breytingu á þingsköpum. Það er mjög eðlilegt að farið sé yfir þingsköpin með reglubundnum hætti þannig að það sé reynt að bæta þau eins og kostur er. Það er afar mikilvægt og raunverulega nauðsynlegt, t.d. þegar virðulegur forseti fer í fjölmiðla að ræða slík mál að þau séu rædd í samhengi þannig að einstaka þættir séu ekki teknir úr samhengi og gerðir að eina eða aðalatriði máls. Það er t.d. afar mikilvægt þegar slíkar breytingar eru gerðar að réttur minni hlutans sé ekki fyrir borð borinn þannig að meiri hlutinn átti sig á því að það þarf að taka tillit til minni hlutans og á sama hátt er nauðsynlegt að minni hluti taki tillit til meiri hluta. Mér þótti, frú forseti, hæstv. menntamálaráðherra tala heldur gáleysislegan um þetta mál og ég tala nú ekki um þegar hæstv. ráðherra fór að ræða um mikilvægi samstöðunnar eða hina víðtæku sátt um Ríkisútvarpið, um þetta mál, vegna þess að það er auðvitað þannig og við höfum býsna margir hv. þingmenn einmitt talað um nauðsyn þess að í því máli sé reynt að ná sem víðtækastri sátt vegna þess hvers eðlis Ríkisútvarpið er. Frú forseti. Ég held að í gegnum tíðina hafi menn einmitt lagt gífurlega áherslu á samstöðu um þessa miklu menningarstofnun sem hefur gegnt gífurlega mikilvægu hlutverki í þjóðlífinu og mér heyrðist á hæstv. ráðherra miðað við þau mörgu stóru orð sem hæstv. ráðherra lét falla um hlutverk Ríkisútvarpsins að það séu ekki enn þá nein vandkvæði á því að mynda mikla samstöðu um þau markmið. Ég tel fullvíst að hægt væri að ná sátt um þau markmið sem hæstv. ráðherra nefndi og síðan að setjast niður og fara yfir það hvaða leiðir væru vænlegastar til þess að ná þeim markmiðum. Ég fullyrði t.d., frú forseti, að það sem hæstv. ráðherra fór með rétt undir lok ræðu sinnar sem byrjaði á því „við viljum“ og síðan kom mikil upptalning á því sem „við viljum“, þá heyrði ég ekki betur en það ætti trúlega við flesta hv. þingmenn sem gætu sagt hið sama: „við viljum“. En það var athyglisvert að ég tók ekki eftir að eitt einasta atriði af upptalningu hæstv. ráðherra kallaði á þá rekstrarformsbreytingu sem hér er gerð tillaga um. Það væri hægt að ná öllum þessum markmiðum án þess að fara í það og án þess að setja Ríkisútvarpið í þann öldusjó sem búið er að gera og verður augljóslega áfram gert. Hæstv. ráðherra gerði að nokkru umtalsefni þá skoðun okkar samfylkingarmanna að sjálfseignarstofnunarformið væri best fyrir stofnun eins og Ríkisútvarpið. Hún kom síðan með gamalkunn rök um það af hverju ekki væri hægt að nota sjálfseignarstofnunarformið. Það voru eiginlega einu rökin, það var gallinn á löggjöfinni, að hún væri ekki nógu skýr og þess vegna væri ekki hægt að notast við þetta form því þá yrðu lögin um Ríkisútvarpið allt of flókin og það ætti að setja það allt saman þar inn. Frú forseti. Hefði markmið hæstv. ráðherra verið það strax í upphafi að fá sem allra mesta sátt um þær breytingar sem þarf að gera á Ríkisútvarpinu þá hefði að sjálfsögðu verið hægt að nýta betur allan þann tíma sem farið hefur í þetta mál, en nú er m.a. búið að afgreiða það fimm sinnum út úr menntamálanefnd. Ég er alveg sannfærður um að ef það hefði verið sest niður strax hefði verið hægt að margbreyta löggjöfinni um sjálfseignarstofnanir og bæta hana. Hæstv. ráðherra nefndi Dani sem dæmi og við höfum áður sótt okkur lærdóm til Dana og það hefði ábyggilega ekki verið erfitt mál að sníða okkar löggjöf í átt að þeirri dönsku. En það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðherra að mismunandi hefðir ríkja í löndum og danska hefðin fyrir sjálfseignarstofnunum er ríkari gagnvart ýmissi þjónustu eða opinberum stofnunum og þess vegna hefðum við auðvitað getað sótt okkur lærdóm þangað. En málið er það, frú forseti, að þetta hefur auðvitað breyst í seinni tíð vegna þess að ákafi hluta Sjálfstæðisflokksins til einkavæðingar á ýmsum sviðum hefur verið slíkur að þeir hafa ekki gefið sér tíma til þess að fara yfir þetta heildstætt og m.a. nálgast nútímann með því að breyta löggjöfinni um sjálfseignarstofnanir og nýta sér það síðan. Það hefur verið einblínt á hlutafélög og það heyrðist mjög greinilega í ræðu hæstv. ráðherra að í huga hennar eru hlutafélög eitthvað sem maður gæti ætlað að nálgaðist trúarbrögð, slík var hrifningin og gleðin við það … 
             Frú forseti. Nú heyrði ég ekki frammíkall hv. þingmanns þannig að  En m.a. vegna hrifningar hæstv. ráðherra á hlutafélaginu og hinni pólitísku þráhyggju sem við höfum orðið vör við undanfarin ár, þá vitum við að til þess að skapa hið opinbera hlutafélag er fjöldi undantekninga frá almennu lögunum um hlutafélög. Þetta form kallar á margs konar aðra þætti og það er ljóst þó að hæstv. ráðherra segi m.a. um athugasemdir ESA að ESA sé ekki beint að finna að því að verið sé að breyta þessu í hlutafélag, að þá er meginhluti athugasemda ESA tengt því að það er verið að gera það. Það eru viðbrögðin við því og meginhluti vinnunnar í kringum þetta felst í því að reyna að láta þetta passa við það form. Vissulega eru til ýmsar aðrar leiðir, eins og við höfum bent á þegar við höfum verið að leita sátta í málinu, og að við værum ekki algjörlega bundin í því að það þyrfti að vera absalútt sjálfseignarstofnun. Við höfum opnað á ýmsa aðra möguleika og í síðustu tilraun okkar til að ná sátt um málið buðum við að farið yrði í að skoða þá og það afgreitt á skömmum tíma vegna þess að umræðan hefur verið það mikil að við vitum nokkurn veginn hvað það er sem þarf að gera til að bæta Ríkisútvarpið og vissulega hafa flestir tekið undir að það þurfi. Við buðum það sem sagt í okkar seinustu tilraun til að ná sátt um málið að taka þau mál út fyrir, klára þau hér svo hægt væri að vinda sér í þá vinnu sem hefði raunverulega þurft að vera byrjað á fyrir löngu ef þessi trúarbrögð væru ekki við lýði hjá Sjálfstæðisflokknum í málinu sem hefur síðan smám saman færst yfir á Framsóknarflokkinn. Eins og hv. þingmenn og virðulegur forseta vita hefði verið hægt að breyta þessu fyrir margt löngu. Ekki var hægt að verða við þeirri ósk og við vorum meira að segja tilbúin til að ganga frá samkomulagi um að það yrði með fyrstu verkum á hausti að klára málið að öðru leyti. Við höfum líka gengið lengra en þetta eins og sagt hefur verið frá bæði hér, ef ég man rétt, í þessum sal og í fjölmiðlum að við höfum meira að segja boðið það, til að leysa þann hnút sem þinghaldið hefur verið í, að breyta einu ákvæði í frumvarpinu, þ.e. gildistökuákvæðinu, sem nú er búið að breyta miðað við tillögu meiri hlutans í 1. apríl næstkomandi. Við höfum sagt að við værum tilbúin til þess í umræðu að fara aðeins yfir ákveðna þætti sem við teldum nauðsynlega sem þyrfti þá ekki að taka mjög langan tíma ef stjórnarliðar væru tilbúnir til að setja gildistökuákvæðið hinum megin við kosningarnar. Eins og virðulegur forseti veit er ekki langt á milli 1. apríl og 12. maí. Þetta er nú ekki stórvægilegt. Allt tal, m.a. hæstv. menntamálaráðherra og fleiri hv. þingmanna, um að stjórnarandstaðan sé á einhvern hátt að koma í veg fyrir að brýn mál séu rædd hér á þingi á ekki við. Ég get tekið heils hugar undir með hæstv. menntamálaráðherra að hér bíða mjög mörg brýn mál sem nauðsynlegt væri að ræða. Þess vegna er það algjörlega með ólíkindum að meiri hlutinn skuli ekki ljá því máls að ganga einmitt í það að tryggja að við getum rætt mörg brýn mál. En það virðist ekki vera því að hin pólitíska þráhyggja er slík og líka það sérkennilega viðhorf sem hefur komið nokkrum sinnum fram hjá hv. þingmönnum í stjórnarliðinu að af því að þeir mynda ríkisstjórn og eru í meiri hluta þá eigi þeir að ráða og minni hlutinn eigi bara að sitja og standa eins og meiri hlutinn vill. Þetta er afar hættulegt viðhorf og eðlilegt að sumir velti fyrir sér hvernig á því standi að þetta sé enn við lýði, því að ýmsir héldu að breyting hefði orðið á við forustubreytingu í Sjálfstæðisflokknum en það er augljóst mál að arfurinn hefur gengið áfram og þetta viðhorf virðist vera afar ríkjandi enn þá gagnvart þessu. Það er alveg nýtt þegar hæstv. ráðherra gefur í skyn að það sé stjórnarandstaðan sem stjórni þinghaldinu. Það er auðvitað af og frá. Um það hafa nokkrum sinnum orðið umræður í þingsal við virðulegan forseta. Því miður virðist það vera svo, að virðulegur forseti líti of oft á það sem hlutverk sitt að tryggja hraðari málsmeðferð mála sem ríkisstjórnin kemur með en þeirra sem hv. þingmenn koma með, ég tala nú ekki um hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem þurfa að búa við það, oft ár eftir ár, að mál þeirra ýmist komast ekki á dagskrá eða týnast í nefndum. En það er hægt að taka mál framkvæmdarvaldsins og setja þau í sérstakan forgang á tvöföldum eða þreföldum hraða í gegnum þingið allt eftir því hvað hæstv. ráðherrar telja nauðsynlegt. Sú umræða sem verður í þeim hópi sem virðulegur forseti hefur sett af stað til að endurskoða þingsköpin leiðir vonandi til að þessir þætti verði teknir fyrir og farið yfir þá. Frú forseti. Fyrst hæstv. menntamálaráðherra hefur aftur birst í salnum er rétt að rifja aðeins upp hina sérkennilegu talnameðferð hæstv. ráðherra, ekki varðandi mínúturnar og klukkustundirnar og meðaltölin í umræðulengdinni heldur þann talnaskilning sem embættismaðurinn útvarpsstjórinn hefur farið með á opinberum vettvangi. Það er varðandi hina merku könnun, skoðanakönnun sem hæstv. ráðherra fór svolítið yfir og tilkynnti okkur, sem er auðvitað hið besta mál, að Ríkisútvarpið skuli á tveggja ára fresti kanna reglulega viðhorf þjóðarinnar til stofnunarinnar og þeirrar þjónustu sem þar fer fram. En varðandi þessa einu spurningu sem hæstv. ráðherra og útvarpsstjórinn hafa farið fram með og fullyrt að meiri hluti styðji þessa breytingu á rekstrarforminu, þá er vægt til orða tekið afar frjálslega farið með staðreyndir. Þegar tölurnar eru skoðaðar kemur í ljós að 46,1%, ef við tökum þá sem svara að þeir séu ánægðir með breytinguna og þá sem eru ánægðir og frekar ánægðir, þá fáum við samanlagt 46,1%. Þetta verður að meiri hluta hjá bæði hæstv. menntamálaráðherra og embættismanni hæstv. menntamálaráðherra, útvarpsstjóranum. Ég átta mig ekki alveg á hvar og hvernig þetta ágæta fólk lærði stærðfræði, frú forseti, en ég hef aldrei áður heyrt að 46% geti verið meiri hluti. Þetta er því algjörlega nýr skilningur og á margan hátt athyglisverður.  Í framhaldinu er spurt, frú forseti, og mikilvægt er að við heyrum spurninguna nákvæmlega þannig að við getum dregið ályktanir af svörunum, en spurningin er svona, með leyfi forseta: „Ertu almennt ánægð/ánægður eða óánægð/óánægður með þetta nýja rekstrarfyrirkomulag?“ Með þetta nýja rekstrarfyrirkomulag. Með þeirri spurningu er í raun verið að gefa til kynna að þetta rekstrarform sé orðin staðreynd og ef fólk hefur ekki fylgst þeim mun betur með gæti það haldið, vegna þess að það er náttúrlega búið að segja almennt að það sé mjög ánægt með þjónustuna, að töluvert ósamræmi væri í því að vera þá ekki ánægður með rekstrarformið ef þjónustan hefur verið svona góð, sem þeir eru búnir að svara áður. Hér þarf því að hafa allan fyrirvara á, til viðbótar við það að 46% geta aldrei orðið meiri hluti, nema  Frú forseti. Ég heyrði að hv. þingmaður var að spyrja um ánægjuna. Þegar spurt var um ánægjuna voru það 12,6%, en svo voru frekar ánægð 33,5%, stór hópur. En næststærsti hópurinn er sá hópur sem segir hvorki/né, hann er alveg upp á 23,7% og skiptir auðvitað miklu máli. Það er orðið nokkurs konar hlutleysi og við vitum, eins og ég sagði áðan, að þegar liðið er nokkuð á til þess að gera langa könnun svara óvart margir - maður þyrfti kannski að skoða könnunina miklu nánar til að geta dregið ályktanir varðandi aðrar spurningar. 
             Já, varðandi óánægjuna eru 16,4% frekar óánægð og 13,8% eru mjög óánægð. Samanlagt er þetta 30,2%, af því að þetta eru 16,4% og 13,8%. Þetta fer yfir 30%. Við sjáum því að munurinn á þessum hópum er ekki stór og síðan má hafa efasemdirnar. En alla vega, það er algjörlega ljóst að -  Væri það rétt hjá hæstv. ráðherra væri eðlilegt framhald af því að hæstv. ráðherra hefði tekið því boði um að færa gildistökuna aftur fyrir kosningar vegna þess að ef þjóðarsálin er með stjórnarliðinu í málinu er það væntanlega hið besta mál fyrir ríkisstjórnarflokkana að láta kosningarnar snúast meira og minna um þetta. Því miður er ekki alltaf samhengi í öllu sem sagt er og reynt er að nýta sér ákveðna þætti frekar en aðra og tengja þá á mismunandi hátt. Frú forseti. Ég kom aðeins inn á það í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra áðan að mér þætti það eiginlega ómaklegt í garð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, formanns menntamálanefndar, að gefa í skyn að hv. þingmaður sem, eins og við höfum margoft sagt, hefur nokkuð lagt sig fram í störfum menntamálanefndar en við höfum skynjað það á ræðum hv. þingmanns að þegar varaformaður hans, hæstv. menntamálaráðherra, gefur út einhverjar fyrirskipanir beri öðrum að hlýða. Þannig virðist valdapýramídinn vera í þeim flokki og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur verið að reyna að setja þennan valdapýramída yfir á aðra flokka en það hefur eiginlega ekki gengið upp í máli hans, en við skiljum að það sé kannski eðlilegt að hv. þingmaður miði við það sem hann þekki og telji að sé eins alls staðar annars staðar og eyddi hann þess vegna gífurlega löngum tíma í ræðu sinni í að ræða um þetta merka embætti, varaformannsembættið. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, og endurtaka að mér þótti þetta ómaklegt þó að hæstv. ráðherra hafi hugsanlega talið að hv. þingmaður ætti eitthvað inni hjá sér eftir allt þetta tal um varaformann sem við ýmsir skildum á þann hátt að gætu verið svona óljós skot á hæstv. menntamálaráðherra, sem ber meginábyrgðina á því að hafa sett hv. þingmann í þau störf sem hv. þingmaður hefur verið að reyna að leggja sig fram um. En það hefur oft og tíðum valdið undrun að hv. þingmaður, sem sannarlega er þeirrar skoðunar að selja beri Ríkisútvarpið, skuli hafa látið hafa sig út í þetta mál ef það er ekki markmiðið eins og hæstv. ráðherra segir. En hægt er að færa töluverð rök fyrir því að með frumvarpinu sé einmitt verið að stíga skref í þá átt. Aðeins aftur að því sem hæstv. ráðherra bar á hv. formann menntamálanefndar - auðvitað ekki einan - í ræðu sinni, frú forseti, en sagt var að hv. þingmenn í menntamálanefnd, hefðu þeir lesið ákveðin gögn á ákveðinn hátt, hefðu hv. þingmenn átt að gera sér grein fyrir að samskiptum við ESA væri ekki lokið, þ.e. þeir hefðu átt að gera sér grein fyrir að það væru gögn í málinu. Ég get ekki ímyndað mér að hæstv. ráðherra hafi verið að undanskilja formann menntamálanefndar frá því að hafa lesið gögnin vel og áttað sig á því máli á þennan hátt, því þar er auðvitað eins og við vitum styst á milli. Það er styst á milli formanns menntamálanefndar og hæstv. ráðherra þegar svona mál eru í vinnslu, ég tala ekki um svona lengi, og þess vegna er alveg með ólíkindum að þetta skuli aldrei hafa verið rætt í væntanlega fjölmörgum samtölum þeirra í millum. En hæstv. ráðherra taldi eðlilegt að fram kæmi að þetta hefðu menn átt að vita og taldi það að leyna gögnum væri víðs fjarri öllu vegna þess að það hefði aldrei staðið til að láta ekki menntamálanefnd hafa þau gögn sem beðið væri um og færði þau rök að menntamálanefnd hefði þar af leiðandi átt að vita af þessum gögnum allan tímann. Ég get rifjað upp að áður voru vissulega gerðar tilraunir til að ræða einmitt þennan þátt málsins í menntamálanefnd. Við höfðum í minni hlutanum töluverðan áhuga á því. Meiri hlutinn virðist hafa haft minni áhuga á að ræða málið. Í þinghléinu var sérstaklega farið yfir þessa þætti og komu nokkrir gestir, m.a. á seinustu stigum málsins frá fjármálaráðuneyti og menntamálaráðuneyti, til að ræða þessa þætti. Áður hafði Ólafur Friðriksson skýrt fyrir okkur þá þætti málsins sem hann hafði kynnt sér sérstaklega í háskólanámi sínu. Við vorum þannig að leita eftir áliti ýmissa sérfræðinga. Á ákveðnum tímapunkti var ákveðið að hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, kannaði í menntamálaráðuneytinu hvort þaðan væri hugsanlega einhverjar upplýsingar að hafa til að skýra málið betur. Hv. þingmaður kom á næsta fund og tilkynnti að svo væri ekki, að hann hefði fengið þau svör í ráðuneytinu að svo væri ekki. Vera má að hv. þingmaður hafi ekki spurt nákvæmlega um þessi gögn. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig spurt var en við ræddum ýmsar hliðar á samskiptunum við ESA. Með það fór hv. þingmaður með erindi til menntamálaráðuneytisins til að átta sig á hvort þar væri eitthvað frekar að hafa. Í ljós kom að svo virtist ekki vera. Við tökum hæstv. ráðherra trúanlegan varðandi það að ekki hafi verið ætlunin að leyna einu eða neinu. Þess vegna er óskiljanlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki nota tækifærið til að biðjast afsökunar á því að þetta skuli ekki hafa komið fram. Að sjálfsögðu hefði sú afsökunarbeiðni verið tekin til greina í svona flóknu máli þar sem margir starfsmenn ráðuneytisins koma nálægt mismunandi þáttum sem tengjast ESA, Evrópusambandinu og EFTA. Það geta vel verið skýringar á þessu en mér þykir það býsna langt gengið að gefa til kynna að menntamálanefnd í heild sinni, m.a. háttvirtur formaður, hafi hreinlega átt að vita þetta og hefði átt að spyrja um þetta, um nákvæmlega þessi gögn og engin önnur. Ég verð að reyna að verja formann nefndarinnar þegar svo ómaklega er á hv. þingmann ráðist. Ég vona að mér hafist tekist að reisa við formann minn í menntamálanefnd þrátt fyrir ásakanir hæstv. menntamálaráðherra í hans garð. Fleira hefur komið til varðandi þátt ESA í málinu. Hæstv. ráðherra fjallaði m.a. um verðlagningu auglýsinga, og hvernig það tengdist þessum málum. Það er athyglisvert að skoða það. Við þurfum ekki að fara í ESA-gögnin til þess. Við getum skoðað niðurstöður Samkeppniseftirlitsins og sett þær í samhengi við það sem samtök auglýsingafólks hafa bent á, en fullyrt var af þeim sem koma nálægt auglýsingamálum að Ríkisútvarpið tryggði ódýrari auglýsingar. Út af fyrir sig er allt gott um það að segja fyrir þá sem þurfa að auglýsa. Þeir geta auglýst sem ódýrast. En þegar það er sett í samhengi við að Ríkisútvarpið nýtur ríkisstyrkja erum við hins vegar komin á grátt svæði. Samkeppnisaðilar munu væntanlega kæra vegna auglýsingamarkaðarins. Það er erfitt að staðsetja línuna þarna á milli. Hvenær er ríkisstyrkurinn notaður til að halda niður auglýsingaverði? Hvenær er ríkisstyrkurinn notaður til að setja á dagskrá efni sem dregur að meira af auglýsingum en ella? Þær skilgreiningar hljóta alltaf að vera mjög erfiðar. Það hefur komið fram að því meiri hömlur sem settar eru á auglýsingar og kostun því líklegra er að málið standist. Hömlurnar sem komu í 2. umr. frá meiri hlutanum voru vægast sagt afar sérkennilegar og í raun engar hömlur. Þar var eingöngu sagt að kostunarhlutfallið mætti ekki vera meira en það er nú. Það segir ekkert um að það útiloki að hlutur auglýsinga og kostunar í heild sinni verði meiri en hann er nú. Þetta kallar eingöngu á að það sé samhengi þarna á milli, að ef Ríkisútvarpið nær að auka auglýsingatekjur sínar megi hlutfallið halda í við það og kostunin aukast líka í fullu samræmi. Pakkinn sem slíkur getur því vaxið. Ég segi ekki að það verði út í hið óendanlega, en það gæti orðið töluvert. Við höfum reynt að fá umræður um auglýsingatekjur. Við töldum að t.d. með því að sitja eitthvert þak á þetta og stefna að því að draga úr hlut auglýsinga í tekjunum nálguðust menn það frekar að fá frið um málið, sem við höfum alltaf lagt megináherslu á. Við teljum að Ríkisútvarpið sé þannig stofnun að sem allra mestur friður þurfi að ríkja um hana. Þess vegna er með ólíkindum að keyra málið í slíkan ófrið sem í stefnir. Maður léti það vera ef deilurnar um frumvarpið væri endapunkturinn á ófriðnum um Ríkisútvarpið. Þá væri hugsanlega hægt að sætta sig við það og þá væri það tímabil frá. En við getum ekki fagnað því þar sem verði frumvarpið að lögum mun ófriðurinn magnast upp. Það liggur algjörlega fyrir að samkeppnisaðilar munu kæra ýmsa þætti. Margt er óljóst. Ég nefndi tenginguna á ríkisstyrknum og auglýsingunum. Samkeppniseftirlitið benti á að samkeppnisleg mismunun ætti sér stað með frumvarpinu yrði það að lögum. Fram kom á fundi nefndarinnar með forsvarsmönnum Samkeppniseftirlitsins að þeir teldu skyldu sína að vekja á þessu athygli. Þeir sögðu um leið að þetta væri pólitísk ákvörðun sem Alþingi gæti tekið. Alþingi hefði löggjafarvaldið en ekki Samkeppniseftirlitið. En þeir töldu algjörlega ljóst að þarna væri keyrt gegn samkeppnislögum og það þyrftu menn að vita. Samkeppniseftirlitið telur jafnframt skyldu sína að fylgjast með stofnuninni til að meta hvort athugasemdir yrðu gerðar við ákveðna hluti. Jafnframt komu fram tillögur um það hvernig mætti bæta ástandið. Bent var á tvær leiðir. Annars vegar að taka Ríkisútvarpið út af auglýsingamarkaði. Segja má að það sé markmið sem menn hljóta að horfa til og þá væri þetta býsna skýrt. Þá væri ríkisstyrknum ætlað að sjá um það almannaútvarp sem þarna er um að ræða og væri ekki hægt að deila um þann þátt. Hin leiðin sem Samkeppniseftirlitið benti á var að setja þetta á sérrás, þ.e. að það væri annars vegar rás sem væri á ríkisstyrknum og hins vegar önnur rás í samkeppni. Ég er á því að sú leið sé mun erfiðari. Þar verður nákvæmlega sama sagan og komið hefur fram í máli ýmissa gesta hjá nefndinni. Hann verður alltaf strembinn þessi aðskilnaður á hinum hreina samkeppnisþætti og síðan almannaútvarpinu sem á að keyra eingöngu á ríkisstyrknum. Því miður stefnir ýmislegt í það, verði frumvarpið að lögum, að langt sé í að friður skapist um Ríkisútvarpið. Það er auðvitað þess vegna sem margir hafa spurt: Af hverju er lagt af stað í þennan leiðangur? Skyldi megintilgangurinn vera sá að skapa ófrið um Ríkisútvarpið? Við getum látið hugann reika og velt fyrir okkur í hvaða vanda Ríkisútvarpið lendir ef þessi málaferli fara af stað. Ríkisútvarpið mundi hugsanlega tapa einhverju af þessum málum, t.d. ef í ljós kæmi að ríkisstyrkurinn hefði verið notaður til að greiða niður auglýsingar, halda niðri auglýsingaverði. Þá gæti Ríkisútvarpið lent í að þurfa að skila hluta af ríkisstyrknum til baka. Það gæti skapað slíkan vanda í rekstri stofnunarinnar að vandséð væri fyrir hana að vinna sig út úr honum. Ófriðurinn mundi síðan halda áfram. Við höfum bent á að þetta geti einmitt verið tilgangurinn með þessu öllu, að flýta fyrir því áhugamáli margra að einkavæða Ríkisútvarpið. Mér þótti athyglisvert þegar hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að allt tal um að þetta væri skref til einkavæðingar væri hreinn og klár tilbúningur og enginn stjórnmálaflokkur hefði á stefnuskrá sinni að selja Ríkisútvarpið. Þetta er allt saman rétt. En það er væntanlega ljóst í huga hæstv. ráðherra að hluti af Sjálfstæðisflokknum er á þeirri skoðun að selja eigi Ríkisútvarpið. Að minnsta kosti þrír hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt fram frumvarp um það. Í þeim hópi er m.a. formaður menntamálanefndar sem miðað við framgöngu sína virðist hafa gífurlega mikla sannfæringu fyrir málinu. Einn hv. þingmaður, meðflutningsmaður hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, Pétur H. Blöndal, hefur auk þess sagt að hann styðji frumvarpið vegna þess að það auðveldi sölu Ríkisútvarpsins síðar. Þar er komin hluti af skýringunni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er afar hreinskilinn og talar oft beint frá hjartanu svo ég vitni í orðalag hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar þegar hann ræddi töluvert um annan hv. þingmann í ræðu sinni í gær. Það sem hæstv. ráðherra sagði áðan var beint að hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég trúi því að hv. þingmaður hljóti þar af leiðandi að velta fyrir sér hvort hann styðji frumvarpið eða ekki. Eða veit hv. þingmaður kannski betur og tekur ekki fullt mark á orðum hæstv. ráðherra? Hann segir eins og áður að þetta auðveldi sölu Ríkisútvarpsins, enda er það hárrétt hjá hv. þingmanni. Þetta auðveldar söluna. Þetta er ekki salan sjálf en breytingin auðveldar hana. Hæstv. ráðherra vildi meina að frumvarpið breytti engu í þá veru og alltaf þurfi einfaldan meiri hluta á þingi til að selja. Ég held að allir hv. þingmenn viti að engin ríkisstofnun er seld ef lög hljóða upp á annað. Lögum þarf að breyta ef selja á viðkomandi stofnun. Hæstv. ráðherra fór síðan aðeins í átt að Framsóknarflokknum varðandi setninguna frægu í 1. gr., sem er eiginlega skemmtiefni hjá okkur flestum. Þar var hægt að beygja heilan stjórnmálaflokk með einni setningu, sem margoft hefur komið fram á fundum menntamálanefndar að breytir akkúrat engu. Þar á orðalag hæstv. ráðherra við. Sú setning breytir akkúrat engu vegna þess að það þarf alltaf einfaldan meiri hluta á þingi ef áhugi er fyrir því að selja. Þess vegna skiptir setningin engu máli. Hér sé ég í gögnum mínum frétt þar sem sérstaklega er staðfest það sem ég hafði talið mig muna rétt um hv. þm. Pétur H. Blöndal. Að vísu er líklega rétt að hafa það eins og segir í Fréttablaðinu þann 25. apríl 2006 því ég notaði víst annað orð og sagði að hv. þingmaður hefði sagt að þetta auðveldaði söluna. Það er auðvitað sama merkingin en það er haft eftir hv. þingmanni í Fréttablaðinu, með leyfi forseta: ,,Pétur H. Blöndal gerði grein fyrir atkvæði sínu og kvaðst greiða atkvæði með frumvarpinu þar sem það væri skref í þá átt að einkavæða Ríkisútvarpið.“ Rétt skal vera rétt. Ég bið hv. þingmann afsökunar á því að ég var heldur ónákvæmur í orðalagi áðan. En hér er þetta komið algerlega kórrétt. Þess vegna er eðlilegt að ég hafi vakið athygli á því að hæstv. ráðherra hafi verið að reyna að setja ofan í við hv. þingmann með því að segja að frumvarpið breytti engu. Þvert á það sem hv. þingmaður sagði þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu, að ástæðan fyrir því að atkvæði hv. þingmanns féll eins og það gerði væri að þetta væri skref í þá átt að einkavæða Ríkisútvarpið. Hv. þingmaður sem er oft býsna glöggur að greina á hvaða leið hlutir eru sagði þetta. Þá kem ég að því sem hæstv. ráðherra átti í miklum erfiðleikum með að skilja.  Ég ætlaði einmitt að koma að því núna sem hæstv. ráðherra átti erfitt með að skilja og vildi meina að væri eitthvað sem við þyrftum að koma okkur saman um í stjórnarandstöðunni, held ég að hæstv. ráðherra hafi sagt, hvort um sé að ræða ríkisvæðingu eða einkavæðingu. Hvort væri eiginlega á ferðinni? Málið er að mínu mati afskaplega einfalt. Það er hvort tveggja á ferðinni. Ríkisvæðing snýr að ríkisstyrknum, á þeim þætti Ríkisútvarpsins er auðvitað um ríkisvæðingu að ræða. Í gegnum hlutafélagaformið er það sett inn til þess, eins og ég reyndi að segja áðan, að fara skrefið sem hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Sigurður Kári Kristjánsson telja að verið sé að stíga með þessu, að auðvelda einkavæðinguna. Það er að segja með því að gera þetta á þann hátt sem hér er lagt til mun skapast ófriður um Ríkisútvarpið. Það verður mikið af kærum. Það verða mikil vandræði í ýmsum þáttum sem frumvarpið, ef það verður að lögum, mun orsaka. Það mun veikja, því miður, Ríkisútvarpið. Það mun hugsanlega þegar vandinn er orðinn stór, ef Ríkisútvarpið tapar t.d. einhverju máli fyrir dómstólum, þ.e. þegar dómstólar fara að ákveða starfsumhverfi Ríkisútvarpsins sem er auðvitað verkefni okkar hér en ekki dómstóla. En uppgjöf eða skorturinn á samstöðu í stjórnarliðinu um það hvaða leið þarf að fara til að skapa þetta starfsumhverfi orsakar það að samstaða verður um eitthvert klúður. Við þekkjum þetta auðvitað úr þingsögunni. Það er meira að segja þannig að stjórnarandstaðan, ég ætla ekki að skorast undan því, hefur á stundum tekið þátt í því að ná samstöðu um einhver mál þannig að allir verða mátulega óánægðir með það. Við sitjum uppi með afar stórt mál sem er þannig, kjördæmaskipunin í landinu. Hún varð til þannig að menn fundu lausn sem enginn var ánægður með en menn gátu sætt sig við það af því það voru allir óánægðir með hana. Þá vann enginn. Ég hef það örlítið á tilfinningunni, frú forseti, að niðurstaða Sjálfstæðisflokksins, ég ætla ekki að blanda Framsóknarflokknum í niðurstöðuna vegna þess að ég mun fara yfir það sérstaklega á eftir hvernig Framsóknarflokkurinn var tekinn í þessa ferð og vitna enn og aftur til ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í gær um það sem er líklega færastur okkar flestra til að fara yfir þann þátt málsins. En niðurstaða Sjálfstæðisflokksins hefur væntanlega orðið þessi vegna þess að þá eru allir svipað óánægðir.

... Það ættir þú að þekkja.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson mælir speki nokkra. Að vísu var niðurlagið eitthvað sem ég átta mig ekki alveg á, en ég tel að hv. þingmaður hafi einmitt verið að lýsa nokkuð vel hvernig líðanin hefur líklega verið í þingflokki Sjálfstæðisflokksins þegar verið var að taka þetta í gegn. Það er augljóst mál, að þeir sálufélagar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Birgir Ármannsson hafa auðvitað verið óánægðir með það að ekki var stigið stærra skref í átt að einkavæðingunni. Trúlega hafa margir verið í hópi þeirra en hafa sætt sig við það af því að skrefið er í rétta átt. Þannig hafa þeir sæst á þetta. Á sama hátt getum við leikið okkur endalaust með alla hina hópana í Sjálfstæðisflokknum varðandi málið sem ég vona að einhver innanbúðarmaður hjá Sjálfstæðisflokknum upplýsi okkur frekar um heldur en ég fari að geta í það. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór yfir það hvernig þingflokkur Framsóknarflokksins tók sínar beygjur og gaf auðvitað ýmislegt í skyn til að skýra þær í gær. En þetta er væntanlega skýringin á því af hverju málið lendir í þessum klúðurslega farvegi, að óánægjan hefur verið svipuð með það. Það er ófyrirgefanlegt að stofnun eins og Ríkisútvarpið þurfi að lenda í slíkum ferli. Þetta er stofnun sem er þeirrar gerðar, hefur það mikið hlutverk í samfélaginu að við getum ekki leyft okkur slíkt. Ég vona því að það sem eftir lifir af umræðunni nái einhverri lendingu svo hægt sé að koma í veg fyrir þetta mikla slys svo við þurfum ekki að fara í eitthvert endurreisnarstarf eftir einhvern tíma vegna þess að hér hafi þetta slys gerst eða missa málið í þann farveg sem ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal vill helst. Ég er ærlegur í því að ég óttast það svolítið að hv. þingmaður sé sannspár í þeim efnum, því miður. Þess vegna þurfum við auðvitað reyna að koma í veg fyrir slíkt. Ljósi punkturinn er að það er stutt í kosningar. Hugsanlega verður hægt að bjarga einhverju eftir kosningar en það væri miklu þægilegra fyrir alla ef þjóðin vissi það í kosningunum að þetta væri eitt af málunum sem yrði kippt í liðinn og þess vegna væri gildistakan sett aftur fyrir kosningar. En lýðræðisástin er oft sérkennileg. Hún virðist stundum vera takmörkuð og fara í einhvern einn farveg, ekki mjög víðan heldur afar þröngan. Við vitum að það er misjafnt hvað er efst í huga fólks þegar það kýs t.d. í alþingiskosningum. Ég var líklega búinn að skýra það að um leið og ríkisvæðingin ætti sér stað væri einkavæðingin fram undan og harmóneraði býsna vel saman. Hæstv. ráðherra, líkt og ýmsir aðrir hv. þingmenn stjórnarliðsins, hafa stöðugt fullyrt það að réttindi starfsmanna væru tryggð. Á stundum er gengið ansi langt í þeim efnum. Hæstv. ráðherra hélt þeim söng áfram þrátt fyrir að margoft hefur komið fram hjá stéttarfélögunum að svo er ekki. Ég hef nokkrum sinnum í umræðunni farið yfir þessi mál og trúlega óþarfi að endurtaka það allt saman. Við blasir og þarf ekki að deila um það, að auðvitað er verið að skerða réttindi starfsfólks með því sem hér eru lagðar fram tillögur um. Það sem er verst við þetta er að það er alltaf verið að þessu í bútum með mismunandi framsetningu. Það er ekki í fyrsta skipti nú sem lögð er fram tillaga um breytingu á rekstrarformi. Það hefur auðvitað verið gert áður og komið hafa upp margs konar vandamál sem hafa verið leyst á mismunandi hátt. Þess vegna er með ólíkindum af hverju ekki er farið í það í eitt skipti fyrir öll að ná einhverju samkomulagi um málið. Ég man eftir því þegar fulltrúi úr fjármálaráðuneytinu kom á fund okkar í menntamálanefnd. Þá var rætt um það að það yrði miklu einfaldara og til bóta, það var álit þessa ágæta fulltrúa úr fjármálaráðuneytinu, ef sett yrði rammalöggjöf um breytingarnar. Á tímabili voru viðræður í gangi milli stjórnvalda og stéttarfélaganna um þetta. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það miklu hreinlegri vinnubrögð að fara yfir þessa þætti frá a til ö og afgreiða starfsmannamálin í einum pakka þannig að lögunum verði breytt í þá átt sem samkomulag getur orðið um. Ég hef fulla trú á að hægt sé að ná samstöðu um það. Að öllum líkindum yrði tekist á um ákveðna þætti, en ef þetta er gert og farið yfir það nákvæmlega og tengt kjarasamningum, vegna þess að þetta er einn pakki sem þarf að skoðast í samhengi, þá leysum við mál til framtíðar. Stigin hafa verið mörg skref til að minnka mismuninn á milli opinberra starfa og annarra starfa, þ.e. að gera vinnumarkaðinn að einum vinnumarkaði. Við erum með getum við sagt tvo vinnumarkaði í dag. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki á allan hátt heppilegt og þess vegna eigi að leggja sig fram um að vinna að breytingum. Þær breytingar gerast auðvitað ekki á einni nóttu. Þær taka mjög langan tíma. Við vitum að stigið var stórt skref í þessu með breytingum á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Það tekur hins vegar töluvert langan tíma að klárast og ekki algerlega orðið það sama þrátt fyrir það en þó stigið töluvert skref. Ég verð, frú forseti, vegna þeirra ummæla hæstv. ráðherra sem eru í raun endurtekning á umræðum og ekki í fyrsta skipti sem það fellur saman, orðalag hæstv. ráðherra og virðulegs embættismanns hæstv. ráðherra, útvarpsstjóra. Útvarpsstjóri hefur gefið út yfirlýsingar um réttindi starfsmanna m.a.. Í umræðum um störf þingsins þar sem ræðutími er takmarkaður og ég er ekki einu sinni viss um að hv. þm. Valdimar L. Friðriksson hafi komist alveg yfir þá yfirlýsingu sem borist hefur frá BHM og BSRB, vegna yfirlýsingar útvarpsstjóra og raunverulega endurtekningar hæstv. menntamálaráðherra. Þó að hv. þingmaður hafði farið yfir yfirlýsinguna held ég að nauðsynlegt sé að fara yfir hana einu sinni enn þannig að það fari ekki á milli mála þrátt fyrir að bæði hæstv. ráðherra og ýmsir hv. þingmenn hafi gefið annað í skyn, að umsagnir BSRB og BHM um frumvarpið standa algjörlega enn þá og eru í fullu gildi. Í þessari yfirlýsingu, sem er dagsett 17. janúar 2007, segir, með leyfi forseta: „Í umræðum um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. hefur ítrekað verið vísað til yfirlýsingar Páls Magnússonar útvarpsstjóra frá því í nóvember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öll kjör starfsmanna RÚV muni haldast óbreytt. Eftir að BSRB og BHM höfðu skoðað þessa yfirlýsingu voru samtökin sammála um að hún bætti engu við það sem fram kemur í sjálfu frumvarpinu þrátt fyrir ítrekaðar óskir samtakanna um breytingar. Í yfirlýsingunni segir Páll Magnússon orðrétt: „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, - bæði skv. ráðningarsamningum og kjarasamningum.“ Innihald þessarar yfirlýsingar er í samræmi við aðilaskiptalögin og því væri verið að brjóta þau ef ekki væri farið að þessu.“ Sem sagt, þessi hluti yfirlýsingar útvarpsstjóra er óþörf. Hún liggur fyrir í gildandi lögum. Áfram heldur í yfirlýsingunni, með leyfi forseta: „Þá er ýmsum spurningum ósvarað, þar á meðal er með öllu óljóst hvað gerist þegar kjarasamningar renna út. Mun RÚV ohf. til að mynda vera reiðubúið til að semja á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamninga við aðildarfélög innan BSRB og BHM sem hafa samningsrétt fyrir starfsmenn RÚV? Einnig er óvíst hvernig samið verður við þá sem hefja störf eftir að lögin taka gildi en það er m.a. forsenda þess að nýráðnir geti farið í A-deild LSR að starfsmenn séu aðilar að þessum samtökum. Þá segir Páll í yfirlýsingu sinni: „Réttindi starfsmanna haldast því óskert - verði frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að lögum - þó eru „sólarlagsákvæði“ varðandi biðlaunaréttinn.“ Að mati BSRB og BHM stenst þessi fullyrðing ekki þar sem réttindi skv. lögum, eins og t.d. lögum um réttindi og skyldur og stjórnsýslulög, munu ekki gilda gagnvart starfsmönnum RÚV ohf. Áminningarskyldan, andmælaréttur og auglýsingaskylda munu því t.d. ekki gilda. Þá er enn óvíst hvort hægt sé að treysta því að hið nýja félag samþykki aðild að LSR. Til að slíkt sé tryggt þarf að kveða skýrt á um það í frumvarpinu.“ Eða þá væntanlegum lögum. Þetta segir í yfirlýsingu frá BHM og BSRB. Það er næstsíðasta tilvitnunin, þar sem rifjað er upp að ýmsir þættir muni hverfa og ekki gilda við samþykkt frumvarpsins, sem enginn vafi er á að muni ekki gilda. Vissulega geta menn haft mismunandi skoðanir á því hvort þeir eigi að gilda eða ekki. En að koma ítrekað í ræðustól Alþingis og halda því fram að réttindin verði óskert stangast auðvitað algjörlega á við þetta. Það er miklu hreinlegra, og þannig á að umgangast sannleikann, að segja að breytingar verði, ákveðin skerðing verði á ákvæðum, sem viðkomandi er þá á móti að séu inni, eða segja: Við munum þá á einhvern hátt bæta þau réttindi sem skerðast. En ekki að koma hér og endurtaka í síbylju: Réttindin verða óskert - þegar þau eru alls ekki óskert. Það getur vel verið og mér finnst það líklegt að hæstv. ráðherra og þeir hv. þingmenn sem þetta hafa gert nokkrum sinnum séu hreinlega á móti þessum réttindum, telji að þau eigi ekki að vera til staðar. Það eru sjónarmið sem viðkomandi eiga þá að rökstyðja. Það er ekkert óeðlilegt við það út af fyrir sig að hafa þá skoðun en það á ekki að halda því fram að réttindin séu óskert þegar þau skerðast, m.a. með þessum hætti og mætti fleira tína til. Áfram með yfirlýsingu frá BHM og BSRB, með leyfi forseta: „Ýmsum spurningum er því enn ósvarað um kjör og réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins verði frumvarpið um RÚV ohf. samþykkt óbreytt. Um lífeyrisréttindi starfsmanna segir í yfirlýsingu Páls Magnússonar: „LSR hefur sömuleiðis staðfest áframhaldandi rétt starfsmanna RÚV til aðildar að A-deild sjóðsins - að fengnu samþykki vinnuveitanda - sem gert er ráð fyrir að hið nýja félag veiti, - verði frumvarpið að lögum.““ Áfram heldur síðan yfirlýsingin frá BHM og BSRB, með leyfi forseta: „Það hefur alltaf legið fyrir að starfsmenn eigi rétt á aðild að LSR að fengnu samþykki atvinnurekanda en BSRB og BHM hafa viljað fá ákvæði þar um inn í frumvarpið svo rétturinn verði ekki háður samþykki stjórnar RÚV ohf. Óvissan um rétt starfsmanna er því enn jafnmikil og hún var fyrir yfirlýsingu Páls Magnússonar. Umsögn BSRB og BHM um frumvarpið er því enn í fullu gildi.“ Þetta segir að allt tal - hvort sem það er hæstv. ráðherra eða hv. þingmanna um að réttindi starfsmanna séu tryggð, þau haldist óskert, og vitnað er í að þessi yfirlýsing Páls Magnússonar hafi breytt þar öllu um og gefið til kynna að umsagnir stéttarfélaganna eigi þar af leiðandi ekki lengur við - er augljóslega rangt. Þess vegna er ekkert skrýtið að hv. þm. Valdimar L. Friðriksson hafi komið hér upp í dag og talið að vatnaskil yrðu í málinu vegna þess að nú væri búið að taka af allan vafa um að þessar yfirlýsingar stæðu þrátt fyrir að ýmsir hefðu haldið öðru fram. En eins og við heyrðum í ræðu hæstv. ráðherra hefur þetta ekki haft nokkur áhrif, engin áhrif. Hæstv. ráðherra heldur því enn fram að réttindin verði óskert og ég geri ráð fyrir að þeir hv. þingmenn sem þessu hafa haldið fram muni áfram halda því fram. Það er auðvitað býsna erfitt að eiga orðastað við slíka aðila, frú forseti, sem segja síðan bara að þeir treysti einhverjum öðrum. Ef einhverjir komast að annarri niðurstöðu en þeir sjálfir þá treysta þeir bara einhverjum öðrum sem hafa komist að sömu niðurstöðu og þeir, en stéttarfélögin hafi ekkert vit á réttindum starfsmanna. Það er býsna merkileg yfirlýsing en ekki er hægt að skilja þetta öðruvísi. Enn held ég mig, frú forseti, við ræðu hæstv. ráðherra. Ég þóttist nú vita að töluvert fóður hefði verið í ræðu hæstv. ráðherra en ég gerði mér ekki grein fyrir að hún hefði skapað svo langa ræðu sem ræða mín er orðin og á ég þó eftir það sem ég hafði hugsað mér - áður en hæstv. ráðherra hélt ræðuna - að fjalla um. Það er því ljóst að ég þarf nokkuð að reyna að auka hraðann í ræðu minni svo þetta verði ekki of langt því ég hafði ekki hugsað mér það, frú forseti, að halda mjög langa ræðu, hef ekki lagt það í vana minn að halda mjög langar ræður. En ég tek eftir því að ræða hæstv. ráðherra hefur greinilega haft meiri áhrif á ræðulengd mína en ég hafði ætlað. Ég sé ekki betur en ég sé um það bil hálfnaður að fara yfir það sem ég ætlaði mér að gera athugasemdir við í ræðu hæstv. ráðherra og á þá eftir þó nokkuð af því efni sem ég hafði hugsað mér að ræða um áður en hæstv. ráðherra lét svo lítið, og það er vissulega fagnaðarefni að hæstv. ráðherra kom og tók þátt í umræðunni, kom mér alveg í opna skjöldu þar sem ég hafði verið næstur á mælendaskrá þegar hæstv. ráðherra skaut sér inn á milli. Eins og við vitum er hefð fyrir því á stundum að hæstv. ráðherra geti skotið sér inn í umræðu þar sem áhugi hæstv. ráðherra beinist að, þó að við höfum að vísu kynnst annarri útgáfu af því um daginn þegar hæstv. ráðherra fór bara eins og hver annar hv. þingmaður inn á mælendaskrána og ekkert nema gott um það að segja. Það eru misjafnar hefðir eftir því hvernig mál standa hverju sinni. En við vitum að hæstv. forseti hefur ætíð það vald að ákveða hvernig með þessi mál er farið hverju sinni. Þessi ræða hæstv. ráðherra var sem sagt sérstakt fagnaðarefni, þrátt fyrir að ýmislegt sem hæstv. ráðherra sagði hafi lengt ræðu mína nokkuð. Ég var að ljúka því að fara yfir þann kafla sem kom að réttindum starfsmanna. Þegar ég fjallaði um ESA-þáttinn og auglýsingaþáttinn kom ég einmitt inn á það sem hæstv. ráðherra ræddi um og ég held ég geti þá sleppt því að þessu sinni. En það var afar athyglisvert það viðhorf hæstv. ráðherra að með frumvarpinu væri verið að klippa á pólitísk tengsl við Ríkisútvarpið og hæstv. ráðherra virtist vera mjög undrandi yfir því að við í stjórnarandstöðunni gerðum við þetta athugasemdir. Meiri hlutinn hefur aldrei léð máls á breytingum á því fyrirkomulagi sem er í frumvarpinu, þ.e. að árlega muni Alþingi kjósa stjórnina sem ráðherra síðan í valdi síns hlutabréfs í raun tilkynnir á aðalfundi. Þetta segir að meiri hluti Alþingis hverju sinni kýs meiri hluta stjórnar, það er nú ekkert flóknara en svo. Ef þetta er að klippa á pólitísk tengsl þá veit ég ekki hvað pólitísk tengsl eru, ef það eru ekki bein pólitísk tengsl að meiri hluti Alþingis kýs meiri hluta stjórnar Ríkisútvarpsins. Það má ekki einu sinni hafa neina áhættu í því, það skal gert árlega og vitnað í að halda beri aðalfund í hlutafélögum árlega, allt gott með það. En Alþingi gæti t.d. kosið stjórnina til lengri tíma þrátt fyrir að hún yrði endurkosin síðan á hverjum aðalfundi, það veldur engum vandræðum. Það sem við höfum bent á til að reyna að nálgast í þessu er, þó að við teljum ýmsa möguleika vera uppi, að hægt væri að hafa þetta tímabil annað en venjubundið kjörtímabil, t.d. þrjú ár eða fimm ár. Fimm ár eru nú reyndar oft notuð og eru notuð í svipuðum stofnunum í öðrum löndum. Það væri því alls ekki óeðlilegt að nota fimm ár og ég kem betur að því á eftir af hverju það gæti hentað. Í fyrsta lagi vegna þess að þá er þetta ekki bundið kjörtímabilinu og þá væri það þannig að einn meiri hluti veit að næsti meiri hluti getur líka myndað meiri hluta þannig að það er miklu líklegra að um slíkt fyrirkomulag náist samstaða og það er eitthvað sem stofnun eins og Ríkisútvarpið þarf á að halda. Ef stjórn Ríkisútvarpsins væri kosin til lengri tíma, t.d. til fimm ára, væri tryggt að við gætum talað um að klippt hefði verið á pólitísk tengsl, þá gætum við talað um það. En hæstv. ráðherra og ýmsir hv. þingmenn úr stjórnarliðinu hafa einmitt sagt að klipping á pólitísk tengsl séu ekki út af þessum beinu tengslum og ekki sé óeðlilegt að Ríkisútvarp sem sé í eigu þjóðarinnar, að stjórn þess sé kosin á Alþingi og það má að sjálfsögðu taka undir það,  Frú forseti. Ég missti aðeins af frammíkalli hv. þingmanns, en það hefur greinilega ekki skipt miklu máli, við látum það þá bara eins og vind um eyru þjóta. En það er fleira sem segir okkur að pólitísku tengslin séu enn til staðar vegna þess að sú stjórn sem kosin er á þennan hátt ræður og rekur útvarpsstjórann, sem síðan hefur gífurlegt vald, þó ég noti nú ekki orð eins og sumir hv. þingmenn hafa sagt „allsherjarvald“ yfir stofnuninni. Ljóst er að þetta skapar að minnsta kosti, svo ég sé nú hógvær í orðavali, hættur á pólitískum tengslum sem væri hægt að koma í veg fyrir m.a. með því sem ég sagði áðan. Til viðbótar er önnur einföld leið sem við höfum bent á að ef t.d. fulltrúar starfsmanna héldu sætum sínum í stjórninni væri einnig tryggt að það væri ekki alltaf ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni. Annað atriði sem margir hafa bent á og við höfum gert líka er að ráðning útvarpsstjóra verður með öðrum hætti, þ.e. að stjórn geti með einfaldri ákvörðun rekið og ráðið. Það væri eðlilegt að maður í slíku embætti væri ráðinn til ákveðins tíma eins og algengt er með forstöðumenn ríkisstofnana. Þá kem ég aftur að þessum fimm árum en það er einmitt hefðin hjá ríkisstofnunum að forstöðumenn eru ráðnir til fimm ára í senn. Það er erfitt að átta sig á af hverju slíkt getur ekki átt við hjá Ríkisútvarpinu. En það er af einhverjum ástæðum sem ég þekki ekki nægjanlega vel hverjar eru. Ef áhugi hæstv. ráðherra og hv. þingmanna sem hafa lagt mikið upp úr því að búið sé að klippa á hin pólitísku tengsl er eins mikill og af er látið á því að gera slíkt væri auðvitað búið að stíga einhver skref í þá átt sem ég nefndi. Ég verð því miður að efast um að það sé mikill áhugi á að rjúfa þessi pólitísku tengsl. Ég þykist hins vegar vita að Sjálfstæðisflokkurinn verður tilbúinn til þess þegar af einkavæðingunni verður. Þá verður það ekkert vandamál. Vegna þess að þeir telja auðvitað að þeir eigi að hafa völd sem víðast og nær alls staðar. Það sé bara eitthvert náttúrulögmál.  Frú forseti. Enn kem ég að afar merkilegum þætti í ræðu hæstv. ráðherra. Það var hin mikla framsögn um frelsi embættismanna. Það þótti mér afar merkilegur kafli. Hæstv. ráðherra sagði að skoðun sín væri að embættismenn ættu að hafa fullt málfrelsi og ekki hvað síst um sínar stofnanir og tók útvarpsstjóra sem dæmi um það. Þar réði samviskan för. Það væri sérkennilegt sem sumir hefðu sagt, sem gerðu athugasemdir við það m.a. að útvarpsstjóri hefði ekki farið alveg rétt með. Ég tók eitt mál þar fyrir áðan sem ég reyndar tengdi hæstv. ráðherra af því að hæstv. ráðherra endurtók ekki bara eitt atriði heldur nokkur fleiri sem útvarpsstjóri hefði sagt. Mér þótti þetta býsna merkilegt og ég vona að þetta sé eitthvað sem hefur breyst hjá hæstv. ráðherra vegna þess að við sem sitjum í fjárlaganefnd þekkjum bréfaskriftir hæstv. ráðherra til embættismanna sinna og um hvað? Ekki um tjáningarfrelsið, ekki um hvatningu til að tjá sig um málefni stofnunarinnar: Nei, ekki aldeilis, það er alveg þveröfugt. Ár eftir ár hafa verið send úr menntamálaráðuneytinu, og auðvitað ýmsum öðrum ráðuneytum, bréf á haustdögum til forstöðumanna stofnana um að þeir hafi ekki heimild til að tjá sig um stofnanir sínar eða óska eftir viðtölum við fjárlaganefnd um þær. Slíkt skuli allt fara í gegnum ráðuneytið. Nú geri ég ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra muni í haust senda út allt öðruvísi bréf og muni að sjálfsögðu berjast fyrir því á ríkisstjórnarfundi að þessum bréfaskriftum linni og nú skuli textinn vera á þá leið að forstöðumenn ríkisstofnana, vegna bréfa fyrri ára, séu hvattir sérstaklega til þess að tjá sig sem allra, allra mest um málefni stofnana sinna. Fara vel yfir fjárhagsstöðuna og leggja fram rökstuddar tillögur um það hvernig henni verður sem best fyrir komið og tjái sig sem víðast og helst við fjárlaganefnd beint og milliliðalaust. Það væri í anda þess sem hæstv. ráðherra boðaði áðan þegar ráðherra vildi meina að það væri heldur betur til bóta að forstöðumenn tjáðu sig sem allra mest um stofnanir sínar að ég tali ekki um hagsmuni stofnananna. Væntanlega hlýtur það, ef við tökum eitthvert ákveðið atriði út úr sem er nú árlegt, að tengjast verulega hagsmunum hverrar stofnunar hvernig með mál þeirra er farið í fjárlögum. Ætli það sé ekki grundvöllurinn undir starfsemi þeirra margra hvernig það er gert? Það verður því fróðlegt að fylgjast með því á haustdögum hvernig hið merka bréf hljóðar þá. Ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherra sé samkvæm sjálfri sér í málflutningi sínum. Ekki er við neinu öðru að búast. Það eina sem áhyggjur beinast að er að það verði kannski miklu meiri vinna hjá fjárlaganefnd að taka við forstöðumönnum ríkisstofnana þegar þeir koma í löngum röðum að tjá sig um fjármál sinna stofnana vegna þess að ráðherrar hafi hvatt þá til þess. Ég trúi því að forstöðumenn, sem eru embættismenn, hlýði ráðherra sínum enda er það embættisskylda þeirra. Þannig hefur það verið þegar bréfin hafa farið út og embættismönnum verið bannað að hafa samband við fjárlaganefnd að allir hafa hlýtt því, að sjálfsögðu. Það er embættisskylda þeirra. Þetta veldur væntanlega gífurlegum breytingum á störfum fjárlaganefndar og verður vonandi til þess að nauðsynlegar upplýsingar berist til nefndarinnar og skilar vonandi miklu betri fjárlögum. Frú forseti. Nú varð mér auðvitað á að gleyma afar mikilvægu atriði sem eru kosningar 12. maí. Það er afar ólíklegt að hæstv. ráðherra hafi tækifæri til að senda þetta bréf, sem ég í óskhyggju minni um breytta stjórnunarhætti vonaði að gæti farið út, því að núverandi ríkisstjórn mun auðvitað ekki sitja á haustdögum.  Hér er um slíka stefnubreytingu að ræða að eðlilegt er að hún sé kynnt allra fyrst. Ég trúi því að ný ríkisstjórn sem tekur við verði sömu skoðunar að það sé eðlilegt að forstöðumenn tjái sig um fjárhagslega stöðu sinna stofnana. Síðan væri hægt að koma einhverju kerfi á þetta þannig að ekki kæmu alltaf allir forstöðumennirnir á hverju ári heldur mætti skipuleggja það með einhverjum hætti. Til dæmis að taka ákveðið ráðuneyti fyrir á hverju ári eða kannski fleiri en eitt. En það eru auðvitað líkur á því að á haustdögum verði búið að fækka ráðuneytum, þannig að kannski verður hægt að fara yfir öll ráðuneytin á færri árum. Ég held að þetta sé í raun og veru ágætt viðhorf hjá hæstv. ráðherra að forstöðumenn stofnana, sem hafa væntanlega mesta og besta þekkingu á sinni stofnun, geti tjáð sig milliliðalaust þegar þeir telja ástæðu til, t.d. við fjárlaganefnd. Þetta viðhorf var mjög til bóta. Frú forseti. Hæstv. ráðherra ræddi um þjónustusamninginn eins og þetta væri mesti tímamótasamningur sem nokkurn tíma hefði verið gerður. Ég treysti mér ekki til að taka svo sterkt til orða en ég held að það fari ekkert á milli mála að þjónustusamningurinn sem gerður var hafi verið til mikilla bóta. Hann hafi verið eitt af því jákvæða sem náðst hefur til bóta á þessu frumvarpi frá upphafi. Eins og við sögðum töldum við eðlilegt að þjónustusamningurinn yrði gerður áður en lögin væru samþykkt. Bæði hæstv. ráðherra og ýmsir hv. þingmenn töldu ekki mikla þörf á því hér áður en koma nú og lýsa yfir gífurlegri ánægju með þennan þjónustusamning. Ég get að hluta til tekið undir það að þjónustusamningurinn var mikilvægur. Ég sagði áðan að við í stjórnarandstöðunni ætluðum ekki að eigna okkur algjörlega þá hugmynd að gera þjónustusamning. Það er ekki svo. Það hefur víða komið fram. Ég held að aðstoð ESA í þeim efnum hafi verið töluvert mikilvæg eins og ýmsir aðrir þættir sem breytt hefur verið í þessu máli. Það er hins vegar tvennt sem ég tel rétt að nefna vegna þessara ummæla og hinnar miklu hrifningar hæstv. ráðherra á þjónustusamningnum. Það er kannski allt í lagi að fara þá í þann þátt sem kom upp í þeim merku bréfaskriftum sem hafa verið nokkuð umræddar hér við 3. umr. um frumvarpið um RÚV, og ég vakti sérstaklega athygli á áðan, að hæstv. ráðherra skensaði okkur nokkuð öll í menntamálanefnd fyrir slælegan lestur eða hugmyndaflug. Ég veit ekki alveg hvernig átti að taka það. En ég eyddi nokkrum tíma ræðu minnar áðan til að rétta við formann minn í nefndinni, sem ég taldi fulla ástæðu til og tel skyldu mína, því að ég var fyrsti ræðumaður á eftir þessum ummælum hæstv. ráðherra í garð menntamálanefndar og þá auðvitað fyrst og fremst í garð formannsins. Ég held að mér hafi tekist að reisa formanninn fyllilega við í þeim efnum og tel það bara skyldu mína að gera slíkt því mér fannst þetta nokkuð ómaklegt. Mér fannst það ómaklegt af hæstv. ráðherra í garð formanns sem er búinn að sinna störfum fyrir ráðherrann í ómældan tíma til nokkurra ára. 
             Hárrétt, frú forseti, og það var þess vegna sem ég tók upp hanskann fyrir hv. þingmann, formann menntamálanefndar, að auðvitað er formaðurinn okkar maður í þeim skilningi að við sem menntamálanefnd erum ákveðin heild. Þrátt fyrir það, og ég nefndi það áðan - af því að ég tek eftir því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur misst af þeim þætti ræðu minnar …  
             Það er svo skemmtilegt, frú forseti, að samanburður á því gífurlega valdi varaformanns Sjálfstæðisflokksins er varaformanni okkar býsna óhagstætt. Eins og ágætur formaður þingflokks míns, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sagði um það þá er t.d. formaður þingflokksins þjónn allra þingmanna flokksins en býr ekki við það að varaformaður flokksins hafi ægivald yfir þingflokksformanni. Þingflokksformaður er þjónn allra þingmanna og gerir ekki neinn greinarmun á þeim í því sambandi. 
             Það er nú svo, frú forseti, að ég get ekki alveg áttað mig á hugsunum allra flokkssystkina minna, það yrði nú býsna flókið. En ég hef ekki trú á að minn ágæti varaformaður hafi ímyndað sér að völd varaformanns Samfylkingarinnar yrðu í einhverri líkingu við augljós völd varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Ég verð t.d. að segja fyrir mig, og ég geri ráð fyrir að það eigi jafnt við um alla eða a.m.k. flesta hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að ég gerði mér ekki grein fyrir þessu ægivaldi varaformanns Sjálfstæðisflokksins fyrr en hv. þingmaður fór yfir það með okkur hérna í því samhengi sem hann ákvað að gera. Ég hef ekki trú á að nokkur hafi haft ímyndunarafl í þá átt. Ég var kominn að þeim þjónustusamningi sem hæstv. ráðherra fagnaði mjög, og eins og ég sagði get ég að hluta til tekið undir það. En það er a.m.k. tvennt sem ég vil ræða í því samhengi í viðbót við það sem ég hef sagt áður um að sá samningur kemur til á seinni stigum og ESA hefur aðstoðað okkur verulega í þeim efnum. En það sem kemur fram í hinum síðari bréfaskiptum ESA og ráðuneytisins - sá þáttur var aldrei kynntur eða ræddur sérstaklega í nefndinni eins og við vitum, en varðar þjónustusamninginn, þ.e. þær reglur um mat sem fara þarf fram áður en Ríkisútvarpið tekur upp nýja þjónustu á almannaútvarpssviði. Það kemur sem sagt fram að í raun hefur samningurinn verið kynntur, ja, við skulum bara orða það varlega, á örlítið öðrum grunni en hann er í raun og veru. En fyrst þetta: Þær reglur sem þarf að setja um að Ríkisútvarpið taki upp nýja þjónustu á almannaútvarpssviði liggja ekki endanlega fyrir. Þær hafa ekki verið ræddar í nefndinni, sem hefði verið eðlilegt að kæmu a.m.k. fram í greinargerð og meira að segja spurning, að minnsta kosti spurning, svo ég orði þetta varlega, frú forseti, hvort ekki hefði verið eðlilegt, ef þarf að setja það í reglugerð sem mér sýnast allar líkur á, að þess hefði verið getið í frumvarpstextanum. Ég held að hv. þingmaður, formaður menntamálanefndar, geti nú ekki komist fjær því en að taka undir það að ekki hefði verið óeðlilegt að ræða það að minnsta kosti, hvort það væri eðlilegt. Hvernig var þetta þá, hvað átti ég við þegar ég sagði að kynningin hefði verið röng? Jú, vegna þess að hingað til hefur þjónustusamningurinn verið kynntur sem sáttmáli um lágmark þeirrar almannaþjónustu sem Ríkisútvarpinu er skylt að veita. Nú kemur í ljós þegar þetta er skoðað og sett allt í samhengi að í raun og veru er þjónustusamningurinn hámark þeirrar almannaþjónustu sem veita skal, hámark í staðinn fyrir lágmark. Því hefði verið eðlilegt, þegar þetta kom í ljós, að fara aftur yfir 3. gr. frumvarpsins og setja þetta allt í samhengi og reyna að átta sig betur á þessum hlutum. Það var ekki gert. Hæstv. menntamálaráðherra kom hingað áðan og kvartaði sáran yfir því að ekkert nýtt kæmi fram í umræðunni, en á þetta var minnst í ágætu framhaldsnefndaráliti og gerð býsna vel grein fyrir því af hv. þm. Merði Árnasyni þegar hann gerði grein fyrir framhaldsnefndaráliti okkar í minni hluta menntamálanefndar, en hæstv. ráðherra minntist ekki á þetta einu orði, það hefði því verið hægt að velta fyrir sér hlutunum örlítið og kannski skýra eitthvað. Það er fleira varðandi þjónustusamninginn sem rétt er að fara örlítið yfir og það er kostnaðurinn við hann. Um helmingur kostnaðarins á að nást með hagræðingu. Ég ætla ekki að fara að rekja tölur fram og til baka, það er út af fyrir sig óþarfi, en það vekur sérstaka athygli þetta með hagræðinguna vegna þess að við höfum fengið bréf frá títtnefndum útvarpsstjóra sem fullyrðir að í raun sé ekki hægt að hagræða meira hjá stofnuninni öðruvísi en að skera niður þjónustu. Það getur vel verið að einhver þjónusta sé sem við, utanhússfólk, sjáum ekki, sem má skera niður. En gengið var ítrekað eftir því á fundum menntamálanefndar hvernig ætti að ná þeirri hagræðingu fram. Við því komu engin svör. Við erum því engu nær um það hvernig á að ná þessum peningum fram. Augljóslega þó með því, eins og fram kemur, að skerða þjónustu. Við trúum því náttúrlega að það sem útvarpsstjóri sendir okkur sé rétt því að hann þekkir betur innviði stofnunarinnar en við sem utan erum. Þess vegna er afar sérkennilegt þegar slíkir hlutir eru settir inn að einhverjar hugmyndir skuli ekki fylgja. Gerð er fjárhagsáætlun sem byggir væntanlega á þekkingu á rekstri stofnunarinnar. Nefnd var látin fara yfir það og ágætir reikningsmenn frá Ríkisendurskoðun staðfestu að allt væri rétt reiknað og rétt upp sett og allt í góðu með það. En það hefur eiginlega verið staðfest í öllu þessu ferli að hagræðingartalan var bara talan sem stóð út fyrir. Til að láta enda ná saman var þetta kallað hagræðing og þannig átti að ná endum saman, með hagræðingunni án þess að skilgreint væri á nokkurn hátt hvernig því markmiði skyldi náð. Því er augljóst, því miður, að ekki hefur verið staðið að þessu verki þannig eins og vera bar, nema skilja eigi orð hæstv. ráðherra á þann veg, sem talaði um að reka ætti þetta eins og hvert annað fyrirtæki og það væri rekstrarhagræði að forminu, þ.e. hlutafélagsforminu. Það auðveldar virkilega að ná hagræðingu á þessu sviði ef það á að gerast, t.d. með uppsögnum, þá er það auðvitað einfaldara, það fer ekki á milli mála. En það sem er svo ótrúlegt í þessu öllu saman er: Af hverju er það þá ekki sagt að ná eigi því þannig? Það er meira að segja reynt að fela það að þjónustusamningurinn sé að stórum hluta til fjármagnaður með hagræðingunni. Síðan væri hægt að vitna í tölur frá Skjá einum um hversu rausnarleg þessi innlenda framleiðsla á að vera miðað við þjónustusamninginn en ég held ég láti það eiga sig. Þeir vilja meina, því ég hef náttúrlega ekki getað sannreynt þær tölur, en þeir fullyrða að sú stöð eyði meiru í innlenda framleiðslu en gert sé ráð fyrir í þjónustusamningnum. Því er í ýmsu samhengi þessi fagnaðarhluti ræðu hæstv. ráðherra um þjónustusamninginn afar sérkennilegur, sem ég þó endurtek að er virkilega mikið skref í átt að því að bæta hlutina og var bráðnauðsynlegt fylgigagn með frumvarpinu. Eitthvað á ég eftir enn af athugasemdum við hina miklu ræðu hæstv. menntamálaráðherra, sem kom svona óvænt inn í þessa umræðu og hefur vissulega lengt ræðu mína meira en ég gerði ráð fyrir og kannski meira en góðu hófi gegnir, ég gerist ekki dómari í því máli. En eitt ræddi ráðherrann sem var nokkuð skondið, það var þegar hæstv. ráðherra talaði um hina víðtæku sátt og taldi það brýnast í málinu að stjórnarandstaðan næði víðtækri sátt áður en hún færi að tala um nauðsyn víðtækrar sáttar. Þetta er afar sérkennileg nálgun vegna þess að það hefur verið þannig í málinu núna um langt skeið að stjórnarandstaðan hefur staðið algjörlega saman. Sameiginleg nefndarálit hafa komið hvert af öðru. Það er ekki hægt að kvarta yfir því. En hægt væri að velta fyrir sér hinni víðtæku sátt í stjórnarliðinu sem er búin að taka sífelldum breytingum þó að við horfum ekki nema bara á skammstafanirnar á eftir nafninu, sf., hf., ohf. Þessar þrjár hafa verið í þeim seinustu frumvörpum sem við höfum séð og spurning hvernig sú sátt hefur náðst í stjórnarflokkunum. Ég sagði, frú forseti, að ég gæti sleppt stórum hluta af kafla ræðu minnar um Framsóknarflokkinn af þeirri einföldu ástæðu að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór nokkuð vel yfir það mál í gærkvöldi og sparaði mér töluvert í þeim efnum. En ekki er hægt að láta Framsóknarflokkinn algjörlega sigla fram hjá, því að hann er hluti af stjórnarsamstarfinu þó að hann sé að verða stöðugt minni hluti stjórnarsamstarfsins og ég veit svo sem ekki hvað hann skiptir miklu máli í því út af fyrir sig. Það er þó eitt sem ég á eftir áður en ég sný mér að Framsóknarflokknum og varðar hæstv. menntamálaráðherra. Það var umræðan um BBC sem hæstv. ráðherra fór nokkrum orðum um en sleppti því algjörlega að nefna að stóri munurinn á BBC og Ríkisútvarpinu er m.a. auglýsingarnar. Ég hélt þegar hæstv. ráðherra nefndi BBC að ég ætti von á að hæstv. ráðherra mundi boða að vel kæmi til greina að setja einhverjar takmarkanir á auglýsingar í Ríkisútvarpinu og fyrirmyndin ætti að vera BBC. Svo reyndist ekki vera heldur var farið yfir hið mikla veldi BBC og hvað það gæti verið fyrirmynd á ýmsum sviðum. Það olli mér nokkrum vonbrigðum, frú forseti. Ég held ég láti þá staðar numið í þeim hluta ræðu minnar sem snýr að ræðu hæstv. menntamálaráðherra þó vissulega mætti nefna fleiri atriði en ég held ég láti þetta duga. Það getur verið að á eftir tengist það að einhverju leyti því sem ég hafði hugsað mér að ræða um ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar í gær, formanns menntamálanefndar, en við sjáum til með það vegna þess að nú hef ég hugsað mér að snúa mér að Framsóknarflokknum. Það er merk saga sem Framsóknarflokkurinn á í þessu máli. Ég er svo heppinn að hafa fengið gögn sem sýna örlítið söguna hjá Framsóknarflokknum og hafði hugsað mér að fara yfir þetta frá ári til árs til að við gætum haft það algjörlega skráð í þingtíðindum hvernig þetta hefur gerst. En hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson leysti mig eiginlega frá því. Þar kom fram að þingflokkur Framsóknarflokksins, við einhverjar aðstæður sem sköpuðust árið 2005, ákvað að taka vinkilbeygju í málinu. Við getum leitt getum að því hvað breyttist árið 2005 hjá Framsóknarflokknum til að skýra það á einhvern hátt af hverju þessu u-beygja var tekin. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór vel yfir það að þetta er algjörlega á skjön við flokkssamþykktir, því var til mikils að vinna. Eftir það hefur Framsóknarflokkurinn - fyrir utan einstaka flokksfélaga sem hafa haldið merkinu á lofti og rifjað þetta allt saman upp á stundum. Nokkrum sinnum hefur verið minnst á ummæli Björns Inga Hrafnssonar, borgarfulltrúa þeirra, sem í hugum sumra er vonarstjarna til forustu í þeim flokki einhvern tíma á næstunni og hefur greinilega metið það svo að það mundi líklega styrkja sig frekar en hitt að vekja athygli á þessu. Eins og Björn Ingi sagði væri það að hans mati meiri hluti flokksmanna sem væri á móti hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og spurði þessarar lykilspurningar: Hvers vegna að hlutafélagavæða ef ekki á að selja? Og svaraði sér sjálfur: Það er augljóst mál að þeir sem vilja hlutafélagavæða, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn, vilja auðvitað selja, þess vegna er verið að þessu. Það er skýringin á öllum þessum látum. Ég var búinn að minnast líka áður á það og mun þess vegna reyna að stytta eins og kostur er umfjöllunina um hlut Framsóknarflokksins í málinu en hin fræga setning hefur verið aðhlátursefni nokkuð lengi og óþarfi að endurtaka mikið þá setningu sem segir að það standi ekki til að selja. Hún breytir auðvitað engu vegna þess að það þarf auðvitað samþykkt í þinginu til þess að breyta því eða selja, ef áhugi er fyrir því. Þeir sem áhuga hafa á því vinna að því, eins og ég hef áður komið að. Frú forseti. Ég mun þess vegna stytta mjög umfjöllun mína um Framsóknarflokkinn. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, hefur látið sjá sig örlítið í þingsölum og mun væntanlega tryggja að það verði a.m.k. af hálfu Framsóknarflokksins gerð einhver tilraun til þess að fara yfir t.d. umfjöllun hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar ef Framsóknarflokkurinn er ekki almennt sammála þeim útskýringum sem þar komu fram. Verði það ekki gert túlkum við það þannig að það sé í samræmi við skoðanir annarra hv. þingmanna Framsóknarflokksins, þær skoðanir og sú útlistun sem fram kom hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Ég mun þess vegna stikla mjög á stóru og ætla aðeins að rifja upp til að sýna að það eru ekki allir búnir að yfirgefa stefnu Framsóknarflokksins eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vill meina.  
             Ég tel nefnilega, frú forseti, að það sé nákvæmlega þannig, að hæstv. landbúnaðarráðherra sé kannski sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni í hjarta sínu og ef hjartað fengi að tala, svo að vitnað sé í ágæt ummæli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um annan varaformann, þá hef ég trú á því að hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, sé a.m.k. ekki mikill háeff-maður. Upphafið um esseffið hefur trúlega verið svolítið í anda hæstv. landbúnaðarráðherra en ég held að stefna Framsóknarflokksins um sjálfseignarstofnun sé eitthvað sem hæstv. landbúnaðarráðherra mundi fella sig mjög vel við. Ég ætla því að láta tvær ályktanir sem tengjast Framsóknarflokknum duga vegna þess - ég sé að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er kominn í salinn - að ég fór ágætlega yfir þau mál í gær. Sú fyrri er frá stjórn Sambands ungra framsóknarmanna og var gerð 28. nóvember 2006. Hér segir, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna leggst gegn því að frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. verði samþykkt, og RÚV þannig gert að hlutafélagi. SUF telur að hagsmunum RÚV og almennings sé ekki best borgið með breytingu af þessu tagi, og telur vænlegra að skoða kosti þess að gera RÚV að sjálfseignarstofnun. Bendir SUF á að þekktasta almenningsútvarp heims, BBC í Bretlandi, er rekið sem sjálfseignarstofnun og er sem slíkt leiðandi í framleiðslu á bæði menningar- og afþreyingarefni. Þá telur SUF að málið sé ekki nægjanlega undirbúið og telur það fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi án þess að afstaða hafi verið tekin til stórra spurninga, svo sem aðkomu RÚV að auglýsingamarkaði sem og stöðu RÚV á samkeppnismarkaði almennt. Stíga þarf mjög varlega til jarðar svo að ekki myndist fákeppni á þeim markaði með tilheyrandi neikvæðum áhrifum fyrir neytendur. SUF leggur áherslu á nauðsyn þess að hér á landi starfi öflugt ríkisútvarp, sem nái til allra landsmanna og hafi ákveðnum skyldum að gegna við framleiðslu á innlendu dagskrárefni. Það að breyta RÚV í hlutafélag telur SUF hins vegar aðeins vatn á myllu andstæðinga RÚV og þeirra sem vilja einkavæða starfsemi þess. SUF hvetur því þingmenn til þess að samþykkja ekki fyrirliggjandi frumvarp, en þess í stað leggja fyrir menntamálaráðherra að hefja undirbúning að því að breyta RÚV í sjálfseignarstofnun sem hafi að fyrirmynd breska ríkisútvarpið BBC.“ Frú forseti. Þessa ályktun tileinka ég hæstv. landbúnaðarráðherra, varaformanni Framsóknarflokksins, sem hefur ekki fengið verðuga umfjöllun í allri þeirri umfjöllun sem hæstv. menntamálaráðherra og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafa verið í um varaformenn í flokkum.  Frú forseti. Síðasta ályktunin sem ég les er frá Félagi ungra framsóknarmanna í Reykjavík sem ber hið virðulega nafn Alfreð. Það er afar viðeigandi að Félag ungra framsóknarmanna í Reykjavík beri slíkt nafn sem er væntanlega kennt við fyrrum leiðtoga þeirra í borginni. Ályktunin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Stjórn Alfreðs, félags ungra framsóknarmanna í Reykjavík suður, skorar á forustumenn Framsóknarflokksins að fresta afgreiðslu frumvarps um Ríkisútvarpið um óákveðinn tíma eða á meðan málið er rætt betur innan flokksins. Ríkisútvarpið er í hópi þeirra stofnana sem þjóðin er ánægðust með og engin knýjandi nauðsyn er á fyrirhugaðri formbreytingu eða jafnvel einkavæðingu stofnunarinnar, eins og sumir sjálfstæðismenn vilja. Málefni Ríkisútvarpsins þarfnast vandaðrar umræðu og minnir stjórn Alfreðs á ályktun miðstjórnar Framsóknarflokksins og málefnastefnuskrá frá 2003 þar sem fram komu þau fyrirheit að RÚV verði breytt í sjálfseignarstofnun sem gerir þjónustusamning við ríkið.“ Svo mörg voru þau orð. Eins og heyra má eru þessar tvær ályktanir algjörlega í takt og ramma vel inn ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um breytta afstöðu Framsóknarflokksins sem hefur einhverja skýringu sem væntanlega verður síðar skýrð, en árið 2005 virðist koma þar mjög við sögu. Áhugafólk um stjórnmál getur því rifjað upp hvað gerðist árið 2005 í sögu Framsóknarflokksins og getur væntanlega lagt saman tvo og tvo og fengið út rétta niðurstöðu. Frú forseti. Ég hef farið nokkuð yfir málið sem er á dagskrá, gert nokkrar athugasemdir við ræðu hæstv. menntamálaráðherra sem var merkt innlegg í umræðuna og full ástæða til að að vekja athygli á ýmsum ummælum sem hæstv. ráðherra viðhafði um málið. Það tók auðvitað lengri tíma en ég ætlaði að fara yfir þær örfáu athugasemdir. Það verður til þess að ég mun eftirláta einhverjum öðrum ágætum hv. þingmönnum og samherjum mínum að fara yfir þá þætti því að hér er um seinni ræðu mína að ræða í umræðunni. Ég mun því ekki hafa tækifæri til þess að fara ítarlega yfir þá þætti sem ég á eftir en mun að sjálfsögðu fylgjast áfram með umræðunni og nýta mér m.a. andsvör sem skapa auðvitað möguleika á því að koma viðhorfum á framfæri. Frú forseti. Ég vænti þess að við nýtum vel þann tíma sem eftir er af umræðunni til þess að „bjarga Ríkisútvarpinu“ frá því ferli sem sölumenn Ríkisútvarpsins hafa reynt að koma því í. Sölumenn Ríkisútvarpsins hafa því miður ráðið of miklu í þessari för. Ég minni í lokin á ummæli hv. þm. Péturs H. Blöndals sem er leiðtogi sölumanna Ríkisútvarpsins hér innan veggja, að stuðningur sölumannanna við frumvarpið er vegna þess að það er stigið skref í átt að einkavæðingu Ríkisútvarpsins, óheillaskref sem okkar hlutverk er að reyna að koma í veg fyrir, okkar sem teljum að Ríkisútvarpið hafi mikilvægu hlutverki að gegna í íslensku samfélagi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þá ræðu sem hann hélt, sem er seinni ræða hans í umræðunni sem þýðir að hann hefur að sínu leyti lokið leik hér í langri og strangri umræðu. Ég get ekki sagt annað en að það sé nokkur eftirsjá að hv. þingmanni úr umræðunni. Ég verð þó að segja það að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með ræðuna vegna þess að fátt nýtt kom þar fram. Þarna voru á ferðinni gamlar lummur sem áður hafa  
             Það sem mér fannst skorta dálítið á í ræðunni var að hv. þingmaður gerði skýra grein fyrir stefnu Samfylkingarinnar í málinu en eins og hv. þingmaður man kannski þá hélt ég merka ræðu í gær þar sem ég fór yfir stefnur Samfylkingarinnar, þ.e. annars vegar þá sem mælir fyrir um það að gera eigi Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun og hins vegar þá skoðun varaformanns  Þingmaðurinn svarar, með leyfi forseta: „Já, ef ritstjórnarlegt sjálfstæði helst óskert og aðgangur kjörinna fulltrúa að upplýsingum verði fyrir hendi.“ Svo einbeittur var hv. þingmaður í stuðningi sínum við málið að hann ítrekaði stuðning sinn við það í Morgunblaðinu í gær. Ég spyr hv. þm. Einar Má Sigurðarson: 

Frú forseti. Það er munur að geta lagt mælistikur á ræður manna og komist að þeirri niðurstöðu að í minni ræðu hafi fátt nýtt verið en sjálfur hafi hv. þingmaður líklega flutt eina merkustu ræðu sem flutt hefur verið í þingsalnum og þó víðar væri leitað.  Það er auðvitað ágætt að hv. þingmenn séu ánægðir með ræður sínar. Ég verð hins vegar að hryggja hv. þingmann með því að ég reyni að forðast endurtekningar í umræðunni, og af því að það er til þingmál sem er ramminn og rökstuðningur fyrir stefnu Samfylkingarinnar í málinu sem hefur verið lagt fram og hv. þingmaður getur kynnt sér ýmist á vefnum eða í pappír, þá er óþarfi að fara nákvæmlega yfir það. Ég hélt að ég hefði komið því þokkalega frá mér, þó að það hafi kannski farið fram hjá hv. þingmanni, að ég telji að sjálfseignarstofnun væri það form sem hentaði Ríkisútvarpinu. Ég sagði jafnframt að skoða mætti málið örlítið víðar til þess að ná sátt um Ríkisútvarpið vegna þess að við höfum talið það mikilvægast en ekki það stríðsástand sem sölumenn Ríkisútvarpsins vilja skapa. Þar skilur á milli. Ég fór nokkuð yfir það að ég saknaði þess að vilji m.a. hæstv. menntamálaráðherra sem fram kom í ósk um „við viljum, við viljum“ upptalningunni hefði verið nálgast á þann hátt að ná sátt um leiðir til þess, sem við höfum margoft reynt að gera. Ég verð þó að segja við hv. þingmann að ég eyddi örlitlum tíma ræðu minnar í það að fjalla einmitt um þann merka áhuga og hið merka skipulag varaformannsembættis Sjálfstæðisflokksins sem hv. þingmaður reynir stöðugt að að yfirfæra á aðra flokka en á því miður ekki við miðað við 

Frú forseti. Það er erfitt að eiga við menn eins og þennan hv. þingmann í svona umræðum. Ég spurði hann mjög einfaldrar spurningar, hvort hann væri sammála varaformanni sínum, hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, sem lýsti því yfir í Fréttablaðinu þann 10. nóvember og aftur í Morgunblaðinu í gær að hann væri hlynntur því að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag. Hv. þingmaður sem hefur tekið mikinn þátt í umræðunum hérna í þinginu og á sæti í hv. menntamálanefnd Alþingis gat ekki svarað spurningunni skýrt. Það er illa fyrir mönnum komið ef þeir geta ekki svarað bara já eða nei. Ég svo sem las út úr svarinu, ég veit ekki hvort skilningurinn hafi verið algerlega réttur og hv. þingmaður getur þá leiðrétt mig ef skilningur minn var rangur en ég las á milli línanna að hv. þingmaður er ekki sammála varaformanni sínum. Það þarf í sjálfu sér kannski ekkert að koma á óvart enda var fyrirsögnin á þessari fréttaskýringu Magnúsar Halldórssonar í Fréttablaðinu ósamstiga þingmanninum í mikilvægum atriðum sem kristallast nú í þessu máli og þessu svari þingmannsins. Úr því að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, var ekki við ræðu mína hér í gær, einhverra hluta vegna, hef ég hugsað mér að koma í andsvör við fleiri þingmenn Samfylkingarinnar og spyrja þá sömu spurninga og gera létta könnun á stuðningi við viðhorf hans til þessara mála innan þingflokks Samfylkingarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef hann er ekki sammála varaformanni sínum í þessu máli, veit hann til þess að yfirleitt einhver í Samfylkingunni styðji þau viðhorf sem hv. þingmaður og varaformaður Samfylkingarinnar reifaði í Fréttablaðinu þann 10. nóvember og ítrekaði af mikilli ákveðni í Morgunblaðinu í gær, að hann styddi hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins og þar með frumvarp hæstv. menntamálaráðherra?

Frú forseti. Það er náttúrlega erfitt við þetta að eiga, þessi pólitíska þráhyggja er smitandi. Nú hefur hún farið af hæstv. menntamálaráðherra sem hefur hina pólitísku þráhyggju gagnvart frumvarpi sínu  Ég veit ekki hvort ég get ráðið við það að lagfæra þessa hluti. Ég held að ég hafi svarað því afar skýrt í fyrra andsvari mínu að stefna okkar er mjög skýr í þessu máli og ég hef ekki lagt mig fram um það að vera neitt að garfa í því hvort aðrar leiðir væru færar. Ég hef hins vegar sagt að við værum opin fyrir viðræðum um ýmsa hluti. Þannig er það auðvitað og ég endurtek að það er friður í kringum Ríkisútvarpið sem er aðalatriðið þótt sölumenn RÚV vilji eitthvað annað. Frú forseti. Það sem kom mér á óvart þegar hv. þingmaður kom í andsvar við mig var að hann skyldi ekki nýta það tækifæri og þakka mér sérstaklega fyrir að hafa reist hann við í samskiptum við hæstv. ráðherra. Ég lagði mig verulega fram um það, ég verð að segja það, frú forseti, að verja minn formann. Ég taldi að ég hefði átt skilið að minnsta kosti örlítið þakkarorð í þá átt að ég hefði staðið mig í áttina að því að nálgast hina mögnuðu ræðu hv. þingmanns hér í gær, a.m.k. í þeim þætti ræðu minnar þegar ég einbeitti mér að því að endurreisa formann minn sem ég taldi auðvitað skyldu mína að gera. Þetta tímabil sem varaformaður hv. þingmanns hefur lagt á hann mikla vinnu við RÚV-málið veldur vafalaust þessari pólitísku þráhyggju, og útrásinni er beint, kannski eðlilega, að varaformanni í öðrum flokki.

Frú forseti. Fátt eitt nýtt kom fram í ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar áðan. Það var einmitt eitt nýtt sem kom fram.  Ég hygg að stjórnarandstöðunni væri nær og rétt að fara að hlusta á rödd almennings, líta út fyrir þingsalina en grúfa sig ekki hér í pontu og halda sólarhringsvakt á þinginu. Það virðist eins og að þeir hv. þingmenn sem tala fyrir hönd stjórnarandstöðunnar hafi bæði eyrnahlífar og augnblöðkur og endurhljómi einmitt rödd sölumanna Ríkisútvarpsins. Þegar við ræðum 1. gr. frumvarpsins hafa vinstri grænir gjarnan talað um að við séum að fara í einkavæðingu RÚV. En nú sýnist mér að sölumenn RÚV sem eru þá jafnvel aðaltalsmenn Samfylkingarinnar tali hvað mest hér í dag og þessa daga. Þess vegna væri ágætt að heyra frá hv. þingmanni: Hvernig hyggjast þessir ágætu sölumenn RÚV standa að málum, sölumenn Samfylkingarinnar? Hvernig ætla þeir að standa að málum? Tala hér fleiri daga og gera almenningi betur grein fyrir stöðu mála? Hver er kjarni málsins varðandi þetta? Hv. þingmaður sem talaði upp undir sex tíma í málinu gat í dag sagt kjarna sinn á mínútu. Þannig vil ég heyra söguna.

Frú forseti. Ég verð að segja það, því miður, að hv. þingmaður náði ekki sömu hæðum og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson í hinni stórmerku ræðu sem hann flutti í gær. Málefnalega var þetta að vísu trúlega býsna djúpt og ég verð að biðja hv. þingmann afsökunar ef ég hef ekki náð fyllri dýpt í málið en kjarni málsins er sá, sem ég hélt að ég væri búinn að nefna nokkrum sinnum, að það þarf að koma í veg fyrir að sölumenn RÚV ráði ferlinu, skemmi RÚV og einkavæði það. Einkavæðing RÚV - það er verið að vitna í alls konar hv. þingmenn VG í þeim efnum. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki fylgst nægilega vel með vegna þess að ég las hér orðrétt frétt eftir hv. þm. Pétri H. Blöndal sem sagði að stuðningur hans við þetta frumvarp væri vegna þess að með því væri stigið skref í átt að einkavæðingu RÚV. Málið er ekki flókið að þessu leytinu til. Við erum að reyna að vekja athygli m.a. hv. stjórnarþingmanna á því hvaða hætta er á ferðum. Ef hv. þingmenn eru ekki á því að vilja fara sömu leið og leiðtogi sölumanna RÚV, hv. þm. Pétur H. Blöndal, eiga menn að bregðast við og segja það. En varðandi hin merku ummæli hv. þingmanns um rödd almennings og sólarhringsvaktir verður að upplýsa hv. þingmann um það, þó að við vildum gjarnan koma örlítið meira að stjórn þingsins, stjórnarandstöðuþingmenn, að virðulegur forseti stýrir og stjórnar og ákveður hvort hér eru keyrðir heilir sólarhringar eða hálfir eða rúmlega það. Við höfum lítið um það að segja. Frú forseti. Þar sem ég á bara örfáar sekúndur eftir af þessu andsvari mun ég nota seinna andsvar mitt til að fjalla um rödd almennings og upplýsa hv. þingmann örlítið um hann.

Frú forseti. Ég fékk fá svör áðan.  Ég held að það sé alveg skýrt hverjir eru sölumenn RÚV  Ég held að sá málflutningur sem hér hefur verið með síendurteknum ræðum með nánast engu nýju í verði ekki að gagni fyrir RÚV ohf. Við eigum að tala um þetta frumvarp og þá stofnun sem hér um ræðir með tilliti til þess að gera henni gagn en ekki tala hana út af borði hjá almenningi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa komið í seinna andsvar eingöngu í þeim tilgangi að gefa mér örlítið meiri tíma til að fjalla um málið. Það er þakkarvert. Ég held að það sé út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að ræður okkar stjórnarandstæðinga gera ekki RÚV ohf. mikið gagn. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki tekið eftir því að við erum að tala gegn því að það verði RÚV ohf. þannig að það er eðlilegt að ræður okkar séu ekki til mikils gagns fyrir RÚV ohf. Það sýnir að ræður okkar komast þá til skila til hv. þingmanns. Við erum að berjast gegn því að þetta verði RÚV ohf. og teljum að þá sé verið að stíga ákveðið skref í þá átt sem sölumenn RÚV vilja stíga. Ég hef nefnt til vitnis ummæli hv. þingmanns, samflokksmanns hv. þingmanns, Péturs H. Blöndals, sem talar hreint út í málinu eins og hann gerir oft. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður hljóti að hafa heyrt þessa rödd í þingflokki sínum vegna þess að innan þeirra veggja er væntanlega mesti fjöldi sölumanna RÚV. Í ræðu minni áðan kom ég einmitt inn á það að hæstv. menntamálaráðherra hefði talað um almenning á svipaðan hátt og hv. þingmaður. Það er svo magnað hvað sumir stjórnarþingmenn vita um almenning en eru um leið svo dauðhræddir við hann. Við erum búin að fara yfir það að við höfum meira að segja boðist til að færa gildistökuna fram yfir kosningar, til að liðka fyrir þingstörfum, þannig að kjósendur vissu nákvæmlega að þetta væri eitt af þeim málum sem lægju undir. En af einhverjum ástæðum óttast þessir sömu stjórnarliðar og virðast vita allt um skoðanir og hugsanir almennings, hvað sagt er og talað á hverri einustu kaffistofu landsins, þennan sama almenning. Það er erfitt að fá samhengi í hlutina en það er svipað og annað í þessu máli, þegar menn hafa ekki fulla trú á málstaðnum reyna þeir að fela málið í heild sinni.

Virðulegi forseti. Það hefur verið fróðlegt að sitja hér í salnum og hlýða á ræðumenn í umræðu um Ríkisútvarpið ohf. Var síðasti ræðumaður þar ekki undanskilinn og tek ég undir flest af því sem hann lét frá sér fara. Það vakti athygli mína í síðustu andsvörum að hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Kjartan Ólafsson, taldi það mjög til vansa að stjórnarandstaðan, sem er í reynd brjóstvörn Alþingis og brjóstvörn lýðræðisins þegar um yfirgang ríkisstjórnar er að ræða, hefði staðið hér í u.þ.b. fjóra daga eða svo og reynt að koma í veg fyrir þau ósköp sem ríkisstjórnin vill koma í gegn. Ríkisstjórnin sjálf hefur unnið að málinu í þrjú ár þannig að í því samhengi eru fjórir sólarhringar ekki mjög langur tími. Það sem er ekki síður athyglisvert í þessari þriggja ára vinnu er að undantekningarlaust hafa fyrri hugmyndir ríkisstjórnarinnar, hæstv. menntamálaráðherra og meiri hlutans á þingi tekið verulegum breytingum í sumarfríum og jólafríum hverju sinni. Við eigum ekki von á öðru nú en að hið sama sé upp teningnum, að sú umræða sem hér fer fram muni á síðari stigum leiða til þess að enn frekari breytingar verði gerðar á þessu máli. Það hefur einnig vakið athygli mína í þessari umræðu - og ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort það tengist því athyglisverða ástandi sem er í þinghúsinu nú um stundir - að ekkert kemst á dagskrá nema mál Ríkisútvarpsins en þingmenn stjórnarliðsins koma reglulega í andsvör og gefa ræðum stjórnarandstæðinga einkunnir. Oftar en ekki finnst þeim lítið til þeirra koma ellegar að fátt eitt nýtt beri við. Í því ljósi hlýddi ég af mikilli athygli á ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hér í gær  Á sama hátt hlýddi ég af mikilli athygli á hæstv. menntamálaráðherra sem ekki er viðstödd þá umræðu sem nú fer fram. Ég held að það væri við hæfi að hæstv. ráðherra væri viðstödd þessa umræðu því að þegar á líður ræðu mína, virðulegi forseti, mun ég beina til hennar fyrirspurnum. Mér þætti vænt um að hún sæi sér fært að verða við beiðni minni og vera a.m.k. við þegar nær dregur lokum þannig að mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra yrði gert viðvart um það að einhverjar spurningar muni vakna þegar á líður. Eins og ég nefndi áðan hefur hæstv. forseti þingsins tekið þá ákvörðun að ekkert skuli rætt annað en þetta tiltekna mál og einnig að möguleikar þingmanna til að forvitnast um hvaðeina eða bera fram fyrirspurnir, sem er réttur okkar, séu ekki til staðar í augnablikinu. Hugsanlega kunna að verða einhverjar breytingar á morgun hvað varðar umræður utan dagskrár en að meginstefnu til þarf stjórnarandstaðan að standa hér í brjóstvörn fyrir þingið andspænis yfirgangi ríkisstjórnarinnar. Ég hef reyndar ekki áður tekið til máls í umræðum um Ríkisútvarpið og breytir þá engu hvort um Ríkisútvarpið undir merkjum sameignarfélags hafi verið að ræða, Ríkisútvarpið undir merkjum hlutafélags eða merkjum ohf. Ég hef ekki komið að þessum umræðum áður og það má kannski segja að á meðan ríkisstjórnin hefur verið svona óviss um hvaða leið sé best í þessu tiltekna máli hefur verið ágætt að menn hafi ekki tæmt sig í umræðunni enda hefur stefna ríkisstjórnarinnar tekið stökkbreytingum á þeim þremur árum sem tilraunir hafa verið gerðar til að setja lög um Ríkisútvarpið. Þetta þykir mér athyglisvert. Af því að hv. formaður menntamálanefndar situr í salnum þætti mér ágætt ef hann sæi sér fært þegar þessari ræðu er lokið að svara því á hvaða tímapunkti í þessu þriggja ára ferli undir merki sameignarfélags - reyndar kom síðan fram að það væri erfitt að vera einn um að eiga sameignarfélag - eða undir merki hlutafélags eða opinbers hlutafélags hann hafi sannfærst endanlega um að nú væru menn á réttri leið með það frumvarp sem nú liggur fyrir eða þá hugmynd sem hefur verið að gerjast þennan tíma. Það hefur ekki breytt neinu undir hvaða formerkjum þetta mál hefur komið til þings, hv. stjórnarliðar hafa alltaf verið jafnsannfærðir um ágæti þess. Þeir koma enn á ný sannfærðir þó að málið hafi tekið stökkbreytingu. Þó að hugmyndafræðinni sé snúið á haus eru hv. stjórnarliðar alltaf jafnsannfærðir um að þeir séu á réttri braut. Ekki bara þetta, heldur koma stjórnarliðar síðan bísperrtir í ræðustól og spyrja stjórnarandstöðuna hver hennar stefna sé í þessum tilteknu málum eftir að þeir hafa mætt árlega með nýja stefnu í málefnum Ríkisútvarpsins.

Svo þegar maður svarar því …


             Það hefur verið að eigin frumkvæði sem hv. þingmaður hefur farið yfir stefnu stjórnarandstöðunnar. Það er mjög athyglisvert að þessir hinir sömu hv. stjórnarliðar skuli kalla eftir stefnu eftir að þeir hafa núna árlega breytt um kúrs, og reyndar ekki bara árlega heldur í hverju einasta fríi, í hverju sumarleyfi eða jólaleyfi hafa alltaf átt sér stað breytingar. Við sem lítum svo á að við séum brjóstvörn þingsins í þessu máli gerum okkur enn á ný vonir um að um frekari breytingar verði að ræða. Í þessari umræðu hafa stjórnarliðar verið nokkuð hvatvísir í þeim efnum að lýsa því yfir að stjórnarandstaðan sé á einhvern hátt sundruð í málinu ellegar hafi fleiri stefnur en eina. Það þarf ekki í sjálfu sér að koma á óvart að stjórnarandstaðan hafi mismunandi áherslur enda skipa þingmenn sér í flokka og lið eftir mismunandi hugmyndafræði og það er ekkert óeðlilegt að út úr því komi mismunandi áherslur. En þeir stjórnarliðar sem hafa talað í þessu máli, og m.a. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem skipar bekk stjórnarliða, eru ekki einu sinni samstiga í málinu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þingmaður Framsóknarflokksins, hefur tekið til máls í þessari umræðu og á honum er ekki annað að skilja en að hann muni ekki verða í fylkingarbrjósti þegar kemur að því að greiða þessu máli jáyrði sitt komi málið einhvern tíma til atkvæða þannig að stjórnarliðar eru nú ekki sameinaðri en þetta. Þrátt fyrir þennan veruleika og þrátt fyrir þessar staðreyndir mæta þeir í andsvör og ræður bísperrtir, spyrja menn út úr hinu og þessu og fjölyrða um að staðan hjá þeim sé ekki sem skyldi. Þetta hefur verið mjög athyglisvert og það sem er kannski ekki síður athyglisvert er að í sögu þessara þriggja ára, í breytingasögu þessara þriggja ára hvað varðar frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, virðist sem það hafi ekki verið fyrr en frægt fréttastjóramál kom hér upp fyrir tæpum tveimur árum sem annar stjórnarflokkurinn fékk algjörlega nýja sýn, þ.e. Framsóknarflokkurinn fékk algjörlega nýja sýn á það hvernig best væri að reka ríkisútvarp eftir að hafa ályktað ár eftir ár. Tónar úr grasrótinni sem er sennilega að verða einhver þekktasta grasrót sem til er hafa lengi verið í þá veru að halda beri Ríkisútvarpinu sem mest í núverandi formi. En í kjölfar athyglisverðra hluta árið 2005 sem komu upp í Ríkisútvarpinu kúventi Framsóknarflokkurinn á flokksþingi sínu og fékk nýja sýn á þetta tiltekna mál. Má segja sem svo að Framsóknarflokkurinn eigi í reynd algjörlega eftir að skýra sinn hlut í þessu máli. Ég vænti þess að hann geri það. Ég veit að menn hafa auglýst talsvert eftir formanni Framsóknarflokksins, talið mikilvægt að hann kæmi til umræðunnar, útskýrði ferðalag síns flokks og upplýsti okkur um það á hvaða ferðalagi sá flokkur er í þessu tiltekna máli. Það hefur einnig verið dregið hér fram að ungliðadeild flokksins hefur ályktað um það að haldið skuli í Ríkisútvarpið með öllum tiltækum ráðum. Þótt ekki sé nema farið yfir þessa stuttu sögu finnst mér stjórnarliðar fara heldur frjálslega með hana og staðreyndir þegar þeir reyna að láta líta svo út sem stjórnarandstaðan sé sundruð í þessu tiltekna máli. Stjórnarandstaðan er einhuga í málinu. Stjórnarandstaðan mun beita sér fyrir því að þetta frumvarp verði ekki að lögum í þeirri mynd sem það birtist hér. Síðan mun koma í ljós hvort brjóstvörn Alþingis, stjórnarandstöðunni, takist að hrinda árás ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég hef örlítið komið inn á söguna og þá athyglisverðu umræðu sem hér hefur farið fram og verið haldið úti í nokkra daga. Þar sem ég hef reynt að átta mig eins vel á efninu og nokkur er kostur hef ég fengið enn skýrari mynd á þetta. Ég hef lengi velt fyrir mér í þessu þriggja ára ferli hver vandi Ríkisútvarpsins sé í dag. Hvaða vanda er verið að leysa með þeim hugmyndum sem hér eru settar fram? Því hlýddi ég af mikilli athygli á ræðu hæstv. menntamálaráðherra því að ég taldi víst að þar kæmu fram svör við þeim spurningum sem á mig hafa leitað undir þessari umræðu. Það komu svör en menn geta deilt um innihald þeirra eða gæði. Hæstv. menntamálaráðherra sagði að það þyrfti að nútímavæða stofnunina. Þá taldi ég víst að það orð hefði eitthvert innihald, greindi okkur frá einhverri hugmyndafræði, einhverri sýn. En það var ekki. Það var ekkert í ræðunni sem gaf okkur mynd eða sýn á það á hvaða ferðalagi ríkisstjórnin er í þessu máli undir hugmyndafræðinni nútímavæðing. Hæstv. menntamálaráðherra sagði - það var enn frekara innlegg í málið til að reyna að upplýsa það - að stjórnarandstaðan væri úr takti við þjóðfélagið  Þá rifjaðist upp fyrir mér þar sem ég sat í þingsalnum og beið eftir stóra sannleikanum, eftir því að verða sannfærður, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hvað það væri í þessu sem við værum ekki í takt með. Jú, það var umræðan síðan á mánudag um að við værum ekki í takt við samfélagið. Þá vaknaði að sjálfsögðu spurningin: Hvað mundi maður segja ef maður væri búinn að ólmast í málinu í þrjú ár og enginn talaði um það? Ekki nokkur einasti maður, að sögn hæstv. menntamálaráðherra. Maður er búinn að ólmast í málinu í þrjú ár. Það er nánast búið að setja hér, eins og það hefur verið kallað á hinu háa Alþingi, hálfgerð „herlög“ til að koma málinu í gegn. Hæstv. menntamálaráðherra kemur svo upp og segir: Það er enginn að tala um málið, ekki nokkur einasti maður. Um hvað snýst þetta þá? Hver er vandinn? Hver er kjarninn í þessu máli? Kannski er ekkert óeðlilegt úr því að maður fékk engin svör í ræðu hæstv. menntamálaráðherra önnur en að við værum að einhverju leyti úr takti að maður leitaði svara þá í frumvarpinu sjálfu, hvort þar væri eitthvað að finna úr því að það var ekki útskýrt. Menn verða enn meira undrandi við lestur og skoðun á þessu frumvarpi. Ég ætla að leyfa mér að byrja á því að beina einni spurningu til hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, formanns menntamálanefndar, sem varðar 1. gr. þessa frumvarps. Þar er tekið fram að Ríkisútvarpinu ohf. sé óheimilt að eiga „hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað eða rekur útvarpsstöð“, í 1. gr. er tekin fram þessi neikvæða skilgreining. Þýðir þetta, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, að Ríkisútvarpinu verði heimilt að kaupa í öllum öðrum félögum, að Ríkisútvarpinu, í eigu ríkisins, verði heimilt að kaupa í öllum öðrum félögum en félögum sem gefa út dagblað eða reka útvarpsstöð? Þetta finnst mér afar mikilvægt að vita vegna þess að það hlýtur að skjóta skökku við að hv. þingmaður sem gárungar, meira að segja hér á þingi, hafa leyft sér að kalla fulltrúa í sölunefnd ríkiseigna, vill heimila Ríkisútvarpinu að kaupa í öllum félögum nema þeim sem eiga hlut í fyrirtæki sem gefa út dagblað eða reka útvarpsstöð. Ég spyr einnig: Er það í anda og er það í takt við hugmyndafræði hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að Ríkisútvarpið kaupi í mörgum öðrum félögum? Er það í raun og veru það sem verið er að tala um? Eða hvers vegna er þetta orðað svona? Hvers vegna er þetta ekki orðað á þann veg að  Ég fer þá beint í 3. gr., sem er kannski þegar öllu er á botninn hvolft lykilgreinin í þessu frumvarpi. Þar birtist hugmyndafræðin, hugsunin og kjarninn í þessu tiltekna máli sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lýst svo, eins og ég skráði niður eftir henni, að „Ríkisútvarpið verði rekið eins og fyrirtæki“, þ.e. að ríkið sem eigandi Ríkisútvarpsins ætli að reka það eins og fyrirtæki. Ekki reka það eins og stofnun, heldur reka það eins og fyrirtæki með þeim markmiðum væntanlega sem fyrirtæki hafa, þó með tilteknum kvöðum sem reynt er að gera grein fyrir í 3. gr. og svokölluðum þjónustusamningi sem ég held að megi fullyrða að leggi ekki miklu meiri kvaðir á Ríkisútvarpið en koma fram í 3. gr. Ef svo er þætti mér vænt um heyra það. Hver er þá hugmyndafræðin á bak við nauðsyn þess að taka Ríkisútvarpið sem stofnun sem hefur verið rekin í 77 ár, sem yfir 70% voru ýmist hlutlaus eða ánægð með í margræddri skoðanakönnun um Ríkisútvarpið og breyta henni? 70% í þessari frægu skoðanakönnun voru ýmist ánægð eða hlutlaus með Ríkisútvarpið og ef það er nauðsyn að breyta því hlýtur maður að kalla eftir hugmyndafræðinni á bak við þær breytingar. Það sem hér er um að ræða er að verið er að breyta stofnun sem þjóðinni þykir vænt um og það hefur birst m.a. í þingsölum í því að menn hafa viljað standa vörð um hana. Sumir í okkar röðum hafa viljað kalla hana gimstein, a.m.k. eru geysileg verðmæti fólgin í þessari stofnun, hvort heldur í mannauði eða þeim hugverkum og öðru slíku sem þar er vistað og geymt, og þjóðin vill standa vörð um þá stofnun sem Ríkisútvarpið er. En nú á að breyta þessari stofnun í fyrirtæki og reka eins og fyrirtæki. Þá hljótum við að spyrja í anda hugmyndafræði sjálfstæðismanna: Ef á að reka þetta eins og fyrirtæki hljóta menn að reka þetta á jafnréttisgrunni, að sjálfsögðu. Þá hljóta menn að reka þetta þannig að ríkisfyrirtæki starfi á sama grunni og aðrir, þegar ég er búinn að fara yfir kvaðirnar sem eru í lágmarki. Ríkisfyrirtæki hlýtur þá að starfa á sama grunni og önnur fyrirtæki á þessum vettvangi og undir sömu reglum, ekki satt? Nei, það er ákveðið að gera það ekki. Ríkisútvarpinu ohf. er í reynd ætlað að starfa þannig að það muni ekki heyra undir samkeppnislög. Meginþáttur í rekstri Ríkisútvarpsins ohf. mun ekki heyra undir samkeppnislög. Með öðrum orðum mun Ríkisútvarpið, sem Sjálfstæðisflokkurinn gengur hér hart fram að einkavæða, ekki starfa undir samkeppnislögum að því er varðar almannaþjónustuna. Almannaþjónustan er skilgreind svo vítt að nánast allt fellur undir hana. Hún mun ekki heyra undir samkeppnislögin en hún mun fá 2 milljarða í farareyri. Hún mun fá 2 milljarða í farareyri í formi nefskatts frá almenningi áður en hún hefur innreið sína á þennan markað. Áður en hún hefur samkeppni við þau fyrirtæki sem fyrir eru mun hún fá 2 milljarða í farareyri frá almenningi í þessu landi og starfsemi hennar verður utan samkeppnislaga. Á þessum grunni á þetta ríkisfyrirtæki að starfa. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson - það var kannski, virðulegi forseti, þegar hér var komið sögu sem ég hafði hug á því að leggja spurningar fyrir hæstv. menntamálaráðherra.

Forseti hefur séð til þess að boðum verði komið til hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Það er von á henni í hús, vænti ég.

Ég þakka fyrir þetta. Ég var að fara hér yfir það að nú ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að fara að stofna fyrirtæki sem mun starfa á samkeppnismarkaði utan samkeppnisréttar með 2 milljarða í farareyri, í forgjöf, áður en það hefur samkeppni við aðra sem eru á vettvangi. Að vísu, svo að allrar sanngirni sé gætt, er hluti starfseminnar undanþeginn, þ.e. þeim er óheimilt að leigja út spólur með efni. Sá þáttur mun heyra undir samkeppnislögin. Þeim er óheimilt að selja gamla CD-diska eða eitthvað þess háttar eða opna plötubúð. Geri þeir það heyrir það undir samkeppnislögin. Svo má ekki gleyma því þriðja sem er kannski lykilatriðið, algert lykilatriði, þeim er óheimilt að selja hringitóna. Þessir þættir, hinir stórkostlegu afgerandi þættir í starfsemi Ríkisútvarpsins, þ.e. vídeóleiga, sala á CD-diskum og sala á hringitónum, munu heyra undir samkeppnislög. Ég held að það sé nokkurn veginn upptalið sem undir samkeppnislögin heyrir. Menn geta rétt ímyndað sér hvernig öðrum fyrirtækjum kemur til með að líða þegar Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að ríkisvæða og einkavæða, þetta er hvort tveggja, það er verið að einkavæða fyrirtækið í þeim skilningi að það heyrir undir einkaréttarlegar reglur en ríkið á það. Ríkið kemur því undan samkeppnislögum, lætur það hafa 2 milljarða í forgjöf og svo skal keppt. Það hlýtur einhver hv. þingmaður stjórnarliðanna að þurfa að útskýra fyrir okkur á hvaða ferðalagi stjórnarmeirihlutinn er í þessu máli. Ég get alveg skilið að þau fyrirtæki sem eru fyrir á markaði og rekstur þeirra hefur verið svona upp og ofan, og breytir litlu hvort um prentmiðla eða ljósvakamiðla er að ræða, skuli kvarta undan því að fyrirhuguð starfsemi Ríkisútvarpsins í þessu formi skuli vera að fara af stað. Ekki bara það, heldur er hugmyndin einnig sú að skera burt af fyrirtækinu eða setja það í þann búning að það verði jafnkraftmikið og hlutafélög á einkamarkaði eru en njóta síðan sérstakrar lagaverndar til að geta keppt án þess að keppa á jafnréttisgrunni. Menn hljóta að þurfa að útskýra fyrir okkur á hvaða ferðalagi þeir eru þegar þeir stíga fram með þessar hugmyndir. Eru hugmyndir frjálshyggjumannanna í Sjálfstæðisflokknum að reka ríkið í samkeppni á fjölmiðlamarkaðnum með fyrirtæki sem er í þessari stöðu? Er þetta hugmyndafræðin? Hvað gengur mönnum til? Ég skil vel að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson horfi í gaupnir sér.  Ég leyfi mér að fullyrða að félag sem er í samkeppni á markaði, sem sækir sér auglýsingar, er í fínum málum þegar það ætlar að ná sér í vinsælt efni eða búa til gott efni er heppið að vera vistað með 2 milljarða áður en það leggur í samkeppnina. Menn eru bara í fínum málum. Mér finnst þessi þáttur algjörlega óútskýrður af hálfu stjórnarliða í þessari umræðu. Hér hefur stjórnarandstaðan farið mjög vandlega yfir menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins og þá þætti. Ég tek heils hugar undir það en þessi þáttur er að búa til hálfgert tígrisdýr, ríkistígrisdýr, sem á að keppa á markaði án þess að um það eigi að gilda þær reglur sem aðrir þurfa að fara eftir. Það er í þessu sem það birtist sem menn hafa talað um, að hér sé hvort tveggja á ferðinni, ríkisvæðing og einkavæðing. Ég skil vel þessa frasakenndu ræðu hæstv. menntamálaráðherra þar sem meginröksemd hennar fyrir þessum breytingum er nútímavæðing. Innihaldslaust. Nútímavæðing, stjórnarandstaðan ekki í takt við samfélagið, enginn að tala um málið. Þó að hæstv. ráðherra sé búin að ólmast í málinu í þrjú ár upplýsti hún sjálf að enginn væri að tala um málið, enginn hefði áhuga á því en það er í lagi að setja herlög á þingið. Enginn að tala um málið, búin að ólmast í því í þrjú ár. Þetta er afar kúnstugt og mér finnst í þessari löngu umræðu við hljóta að eiga rétt á því og gera kröfu til þess að hæstv. menntamálaráðherra útskýri tilganginn með þessu öllu saman. Hann hefur ekki almennilega komið fram. Ég ætla að fara aðeins betur yfir það sem ég hef sagt um þessa víðfeðmu skýringu á almannaþjónustu. Ég hef leyft mér að kalla það í hálfkæringi, sem þó nær því vel, að einungis vídeóleiga, plötusala og hringitónar séu sett undir samkeppnislög. Ég ætla að fara hér yfir 3. gr. lið fyrir lið, leyfa mér að lesa upp þessa 13 töluliði, til þess að þeir sem á hlýða átti sig á því hvað það er sem ekki heyrir undir samkeppnislögin, hvar þetta nýja tígrisdýr ríkisins getur leyft sér að keppa án þess að heyra undir samkeppnislögin. Hefst nú lesturinn, með leyfi forseta: „1. Að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð.“ - Þetta fellur undir almannaþjónustu. „2. Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ - Með öðrum orðum stendur ekkert í veginum fyrir því að þær verði fleiri, hljóðvarpsrásirnar eða sjónvarpsrásirnar. Í dag eru reyndar a.m.k. tvær hljóðvarpsrásir. „Enn fremur að birta valda hluta efnis síns, breytta eða óbreytta, ásamt öðru þjónustuefni í breyttu eða óbreyttu formi með öðrum miðlum, þ.m.t. að gera efni aðgengilegt almenningi með þeim hætti að hver og einn geti fengið aðgang að verkinu á þeim stað og á þeirri stundu er hann sjálfur kýs.“ - Enn erum við stödd í almannaþjónustunni. „3. Að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. Efnið skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni. 4. Að veita almenna fræðslu og gera dagskrárþætti er snerta málefni lands og þjóðar sérstaklega og með þeim hætti tryggja hlutlæga upplýsingagjöf um íslenskt samfélag. 5. Að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana. Gæta skal fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð.“ Sjötti liður er ekki síður athyglisverður: „6. Að flytja fjölbreytt skemmtiefni við hæfi fólks á öllum aldri. Sérstaklega skal þess gætt að hafa á boðstólum fjölbreytt efni við hæfi barna, jafnt í hljóðvarpi sem sjónvarpi.“ - Að flytja fjölbreytt skemmtiefni, sem sagt að keppa um innkaup á efni, ná sér í skemmtiefni í hvaða formi sem það er, hvort sem það eru íþróttir, sápuóperur, bíómyndir eða hvaðeina, þetta heyrir undir almannaþjónustuna. Menn geta keppt um þetta án þess að um það gildi nokkrar reglur. Menn hafa hvort tveggja, nesti og nýja skó áður en lagt er í hann upp á 2 milljarða. Þessu nýja ríkisfyrirtæki eru settar svona gríðarlegar hömlur. Þetta er nefnilega innan almannaþjónustunnar. Af því að það er innan almannaþjónustunnar að kaupa skemmtiefni er talið rétt að það heyri ekki undir samkeppnisreglur. Virðulegi forseti. Af þeim sex liðum sem ég hef farið yfir hefðu menn kannski haldið að það væri nokkuð víðtækt og breitt svið sem Ríkisútvarpið hið nýja, ohf. væntanlega, getur starfað á án þess að þurfa að fara að sömu reglum og aðrir, en hér eru einir sjö liðir í viðbót sem ég tel rétt að fara yfir. „7. Að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða. 8. Að flytja efni á sviði lista, vísinda, sögu, íþrótta og annars tómstundastarfs.“ - Það verður fróðlegt að sjá, ef af verður, Ríkisútvarpið ohf. berjast um á hæl og hnakka við aðrar stöðvar um Evrópu- eða heimsmeistarakeppni í knattspyrnu, Ólympíuleika og annað slíkt. Þá getur verið þægilegt að vera með 2 milljarða í heimanmund þegar þessi samkeppni hefst. „9. Að miða útvarpsefni við fjölbreytni íslensks þjóðlífs, þar á meðal að sinna eðlilegum þörfum minnihlutahópa. 10. Að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og útvarps utan höfuðborgarsvæðisins. 11. Að halda uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu á sviði útvarps. 12. Að eiga eða leigja, sem og að reka, hvers konar búnað og eignir, þar á meðal tæknibúnað og fasteignir sem nauðsynlegar eru fyrir starfsemi félagsins. 13. Að varðveita til frambúðar frumflutt efni, enda sé gengið frá samningum við aðra rétthafa efnis um að slíkt sé heimilt.“ Þetta eru þessir 13 liðir og að sjálfsögðu eru meðal þeirra liðir sem virkilega er hægt að skilgreina sem part af því að reka almannaþjónustu. En meðan þessi þáttur er skilgreindur svona vítt, meðan það á að straumlínulaga fyrirtækið eins og að er stefnt, að senda fyrirtæki í ríkiseigu, straumlínulagaða, og án efa - ég leyfi mér að segja það - fækka starfsfólki, án nokkurs efa því að ella verður fyrirtækið ekki straumlínulagað, hefur það forskot. Það er nokkuð víst. Að ríkið skuli hafa þá hugmynd að stofna ríkisfyrirtæki sem hefur styrk og kraft hlutafélags en njóti verndar ríkisstofnunar er afar athyglisvert og mundu sumir jafnvel kalla þetta bastarð. Það þarf kannski ekki að koma á óvart eftir þriggja ára fæðingu þar sem barnið hefur tekið breytingum í öllum fríum, sumarleyfum og jólaleyfum, síðustu þrjú árin. Á hverju ári kemur þessi hugmynd fram undir nýjum formerkjum. Það er sf., hf. og ohf., og hv. stjórnarliðar spyrja svo um stefnu stjórnarandstöðunnar án þess að blikna og án þess að skammast sín. Í hvert sinn, á hverju ári, eru þeir jafnsannfærðir og fyrr um að þeir séu á réttri leið. Aldrei efi hjá neinum ef undan er skilinn hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, þingmaður Framsóknarflokksins. 
             Ég lít svo á að allir þingmenn séu það en í þessu máli hefur það verið hlutverk stjórnarandstöðunnar að tala stjórnarliðið til. Það má segja sem svo að það hafi tekist í tvígang og nú er spurning hvort fullreynt verði í þriðja sinn eða hvort við þurfum að taka eina umferð á þessu til viðbótar. Ég hef verið að reyna að rýna í 4. gr. í þessu frumvarpi. Við það hefur kviknað ein spurning sem mér þætti vænt um að hv. formaður menntamálanefndar svaraði. Eins og ég sagði, virðulegi forseti, voru hér nokkrar spurningar sem ég hafði áhuga á að beina til hæstv. menntamálaráðherra sökum þess að henni tókst ekki að sannfæra stjórnarandstöðu um réttmæti frumvarpsins í ræðu sem hún flutti fyrr í dag. Því reyni ég að bera upp spurningar sem hugsanlega gætu breytt afstöðu manna þegar svar liggur fyrir. En mig langaði að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, í ljósi 4. gr. og einnig sem tengist lið sem ég las upp áðan: Er eitthvað því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið ohf., verði það einhverju sinni að lögum, stofni til nýrra sjónvarpsrása, taki til að mynda upp á því að hafa íþróttarás í samkeppni við Sýn sem gæti vel komið til álita og kannski freistandi þegar maður hefur 2 milljarða í heimanmund til að keppa við einkafyrirtæki? Er það hugsanlegt? Væri það t.d. hluti af almannaþjónustu að opna íþróttarás? Fellur það innan skilgreiningarinnar á almannaþjónustunni? Þá er ég að tala um í 3. gr. sbr. 4. gr. Er eitthvað sem kemur í veg fyrir þetta? Þá er hægt að taka einhvern aur af heimanmundinum til að nota í þágu þeirrar rásar. Eins og hér hefur komið fram er áætlað að nefskattur til Ríkisútvarpsins ohf. gæti orðið u.þ.b. 2,2 milljarðar. Það er fínn heimanmundur þegar maður er að hefja samkeppni við einkafélög og það er athyglisverð hugmyndafræði, öllu heldur ný hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins. Hann hefur oft og tíðum gert sig út fyrir, a.m.k. á hátíðisdögum, að tala fyrir frelsi einstaklingsins og þess háttar. Hér er hins vegar verið að setja frelsi einstaklingsins miklar skorður. Kannski er mikið til í þeim orðum sem ágætur vinur minn sagði við mig um daginn, kannski er Sjálfstæðisflokkurinn ekkert annað en kommúnistaflokkur með flott nafn. Kannski er hugmyndafræðin fyrst og fremst sú að „það er fyrir mig og okkur og að koma verðmætunum þangað sem er okkur þóknanlegt“. Kannski er þetta í reynd hugmyndafræðin. Hvað sem menn segja í þessari umræðu er þetta skref til einkavæðingar, skref á leið til sölu. Af hverju halda menn að það sé verið að straumlínulaga Ríkisútvarpið? Það er til að gera það söluvænlegra síðar meir ef meiri hluti verður fyrir því í þinginu. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur margoft sagt að hann vilji selja Ríkisútvarpið. Sennilega hefði verið miklu heiðarlegra og eðlilegra að koma fram með slíkt frumvarp en að búa til ríkisfyrirtæki með forréttindi á markaði undir meintum hugmyndum um almannaþjónustu sem er svo víðtæk að það er varla nokkuð annað en sala hringitóna sem er undanþegin almannaþjónustunni. Það telst ekki til almannaþjónustu að selja hringitóna. Það fellur undir samkeppnislögin svo að öllu sé nú rétt og haganlega til skila haldið. Ég veit ekki reyndar, ég skal játa það, ég þekki ekki umfang eða stærð þess þáttar í starfsemi Ríkisútvarpsins og veit ekki hversu miklar tekjur hafa fengist af sölu hringitóna ef einhverjar. En ég get ekki ímyndað mér að hún sé kjarnastarfsemi. Vel má vera að ég hafi rangt fyrir mér í þessum efnum og það leiðréttist þá væntanlega í umræðunni. Þetta er allt saman mjög athyglisvert. Síðan eru einhver ákvæði til að róta ryki yfir ruglið, t.d. er aumingja ríkisendurskoðanda ætlað að athuga hvort verið sé að selja hringitóna undir formerkjum almannaþjónustu og byggja þá upp með nefskattsaurum eða hvort uppbyggingin komi af auglýsingatekjum. Honum er ætlað að líta til þess hvort þar sé verið að færa einhverja reikninga á milli. Ég svo sem bara þekki það ekki. Ég hitti ríkisendurskoðanda í morgun og spurði hann ekkert út í sérþekkingu hans á rekstri á ríkisútvarpi eða almannaþjónustu eða hvort hann hefði upplýsingar um það hvar mörkin lægju að almannaþjónustu í ljósi þeirrar víðfeðmu skilgreiningar sem hér er. Ég held að ég geti sagt honum það, ég þarf sennilega að hitta hann á morgun og get jafnvel upplýst hann um það að hringitónar eru fyrir utan almannaþjónustuna. Ég get þá lagt honum lið í þessari baráttu sem sjálfsagt mun verða honum að einhverju leyti erfið vegna þess að það liggur í augum uppi að hlutverk ríkisendurskoðanda í þessu máli verður mjög víðfeðmt og mikið. Hann þarf kannski að úrskurða um hvort starfsemi Ríkisútvarpsins heyri til almannaþjónustunnar eða ekki. Af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson sem hefur verið eitilharður talsmaður Vinstri grænna í þessu máli er kominn í salinn vil ég segja að ég var í þessum töluðu orðum að fara yfir almannaþjónustuhlutverkið. Eftir yfirlegu finn ég ekkert annað en hringitónana og þess háttar sem er undanskilið almannaþjónustunni. Ég veit að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson mun sjálfsagt upplýsa mig um fleiri þætti en ég finn ekki annað en að það eina sem gæti fallið undir samkeppnislög í þessu máli sé rekstur á vídeóleigu, plötubúð og sala hringitóna. Annað fellur undir almannaþjónustuna og fyrirtækið, þ.e. ríkisfyrirtækið, fer síðan í samkeppni við önnur fyrirtæki á þessum markaði að undirlagi manna sem kenna sig við hugmyndafræði um frelsi einstaklingsins með 2 milljarða í heimanmund þar sem það ætlar að keppa við einkaaðila á markaðnum. Það getur vel verið að hv. þm. Ögmundur Jónasson geti útskýrt þetta, réttlætt það eða á einhvern hátt skýrt þetta út fyrir mér en ég er búinn að sitja í salnum og hlusta á umræður síðustu daga og verð að játa að ég hef ekki enn þá fengið viðhlítandi skýringar á því af hverju ríkið undir forustu Sjálfstæðisflokksins er að búa til eitthvert svona fyrirbæri sem er nánast vonlaust að keppa við.  
             Þetta er niðurstaða þriggja ára gerjunar á þeirri hugmyndafræði sem við höfum þurft að takast á við undanfarin ár. Hv. þm. Kjartan Ólafsson var svo alveg gáttaður á því, eftir að hafa unnið að þessari hugmynd í þrjú ár, að það tæki nokkra daga að ræða þetta. Í forundran kom hann hér og var alveg gáttaður á því að í fjóra daga hefðu menn verið að reyna að fá botn í það af hverju menn eru að gera þetta. Menn gætu kannski velt fyrir sér í hverju vandinn felist. Hvað er svona skelfilegt við fjölmiðlamarkaðinn í dag?  Þess vegna er ég að reyna að varpa upp spurningunni: Hver er vandinn? 70% af þjóðinni eru ýmist hlutlaus eða ánægð með Ríkisútvarpið, en hæstv. menntamálaráðherra telur algjörlega nauðsynlegt að nútímavæða það. Nútímavæðingin felst í því að búa til ríkisfyrirtæki með forréttindum á markaði. Hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins hér í salnum kinkar kolli. 
             Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa líkt og þingmenn Samfylkingarinnar reynt að tala um fyrir stjórnarliðum núna í nokkra daga. Við munum án nokkurs vafa halda því áfram. Við erum ekki sannfærð um að ríkisendurskoðandi, með fullri virðingu fyrir honum, muni tryggja að ekki muni renna fé úr nefskattspottinum í starfsemi sem skilgreina má þannig að hún falli ekki undir almannaþjónustu eins og hugmyndafræðin er. Hann þyrfti nánast að vera með starfsmann uppi í Efstaleiti á hverjum degi til að fylgjast með því. Hann þyrfti að vera með sérstakan starfsmann sem væri þá búinn að skilgreina í þaula hvað felst í þessari víðfeðmu skilgreiningu á almannaþjónustunni. Virðulegi forseti. Ég hef talað örlítið lengur en ég ætlaði mér í þessari umræðu. 

Forseti vill upplýsa að gerðar voru ráðstafanir til að láta hæstv. menntamálaráðherra vita af ósk þingmannsins. Það hefur ekki náðst til menntamálaráðherra, en það var upplýst að von væri á ráðherranum í húsið innan tíðar. Það hefur enn þá ekki gerst miðað við þær upplýsingar sem forseti hefur.

Ég þakka kærlega fyrir tilraunir hæstv. forseta til að fá hæstv. menntamálaráðherra hingað til að vera viðstadda ræðu mína þar sem ég átti erindi við hæstv. ráðherra. Eins og ég sagði áðan er ég búinn að fara yfir tiltekinn þátt þessa máls. Ég hef tekið undir með félögum mínum í stjórnarandstöðunni sem allir leggjast gegn því. Stjórnarandstaðan hefur mismunandi áherslur en hún er einhuga í því að þetta sé ekki leiðin til að efla fjölmiðlamarkaðinn. Það er alveg klárt. Það er mjög athyglisvert að niðurstaðan af þessu þriggja ára ferli af hálfu Sjálfstæðisflokksins - Framsóknarflokkurinn hefur einhvern veginn tölt þetta með - sé sú að Sjálfstæðisflokkurinn vilji skapa forréttindafyrirtæki með duglegan heimanmund áður en hann leggst í baráttu við einkafyrirtæki á markaðnum og gera ríkisstofnun þannig úr garði að hún hafi kraft og styrk einkafyrirtækis en njóti verndar eins og ríkisstofnun. Þetta er mjög athyglisverð hugmyndafræði og ekki síst að þetta skuli vera arfleifðin eftir þriggja ára baráttu.

… segja að við séum að svelta RÚV.

Hv. þm. Birgir Ármannsson er hér kominn í salinn og fagna ég honum alveg sérstaklega. Hann er einn þeirra sem hafa fengið hafa þann heiðurstitil í hugum sumra, þó kannski ekki allra, að vera í sölunefnd ríkiseigna hér á þingi ásamt hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni og Pétri Blöndal. Er þetta ekki sagt í neinum niðrandi tón. Ég veit að þeir hafa talað fyrir því að minnka stærð ríkisins, ef svo má að orði komast. Hér er verið að fara allt annan veg og hv. þingmaður kallaði einmitt fram í að þeir hefðu oft verið sakaðir um að svelta RÚV. En með þessu á að reyna að straumlínulaga fyrirtækið og minnka kostnað eins og nokkur er kostur. Það er alveg klárt, það er hugmyndafræðin á bak við þetta. 

Frú forseti. Hv. þingmaður varpaði fram fjölmörgum spurningum til mín í ræðu sinni. Ég ætla að gera mitt besta til að svara þeim öllum. Ég þarf örugglega bæði andsvörin til þess. Þingmaðurinn fjallaði um málið af ákveðnu lítillæti, kallaði sig hluta af brjóstvörn þingsins og lýðræðisins en tók það sérstaklega fram að hann hefði ekki áður tekið þátt í umræðunni um málið. Ræðan bar þess dálítil merki að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér þessi mál mjög verulega þau þrjú ár sem þau hafa verið hér til umræðu. Hann byrjaði á því að spyrja mig út í það hvers vegna ákvæði 2. mgr. 1. gr. hefði komið inn í frumvarpið, þess efnis að Ríkisútvarpinu væri óheimilt að eiga hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað og rekur útvarpsstöð. Tildrög þess að þetta ákvæði var tekið upp í frumvarpið má rekja til umfjöllunar menntamálanefndar milli 2. og 3. umr. um Ríkisútvarpið hf. Við þá meðferð komu fram ábendingar frá Sigurði Líndal, prófessor emeritus, um að það kynni að brjóta í bága við reglur stjórnarskrárinnar að hafa þetta ákvæði ekki inni úr því að ákvæði þessa efnis er í fjölmiðlafrumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Því þótti mikilvægt til að gæta samræmis að taka ákvæðið einnig inn í þetta frumvarp. Það var spurt hvað fellur undir 4. gr. frumvarpsins um aðra starfsemi. Hv. þingmaður nefndi hljóðsnældur, hringitóna og DVD-diska. Það má til sanns vegar færa. Ég vil bæta því við fyrir hv. þingmann að undir þetta ákvæði falla einnig tekjur  Ég mun, hæstv. forseti, reyna að svara hinum spurningunum í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður brást ekki vonum mínum og leyfði sér þann munað að fella einhvers konar ritdóm eða palladóm um þá ræðu sem hér var flutt og ég lenti augljóslega í því eins og fleiri þingmenn stjórnarandstöðunnar að fá lágmarkseinkunn. Hvort við höfum staðist prófið skal ég ekki segja en þetta er mjög athyglisvert. Hann veit kannski ekki sjálfur hvort þetta er liður eða þáttur í þeim herlögum eða herkví sem þingið er í út af þessu máli, að menn skuli koma hingað upp og fella slíka palladóma. Ég spurði hv. þingmann reyndar að því hvort Ríkisútvarpinu væri heimilt að kaupa í öðrum félögum en þeim sem er neikvæð skilgreining um í 1. gr. Sú var spurningin og það kom ekki svar við henni. Ég spurði hv. þingmann líka hvort eitthvað væri því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið ohf. efndi eða stofnaði til annarrar sjónvarpsrásar, til að mynda sjónvarpsrásar með dægurmál, sérstakrar íþróttarásar. Er eitthvað því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið fari í þannig samkeppni undir formerkjum almannaþjónustu? Er eitthvað því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið bregði sér í slíka samkeppni í þeim forréttindabúningi sem verið er að reyna að setja þetta einkavædda ríkisfyrirtæki í?

Frú forseti. Ég var að reyna að svara þeim spurningum sem til mín var varpað og gerði grein fyrir tilurð 2. mgr. 1. gr. Ég hygg að Ríkisútvarpinu verði heimilt að eiga hlut í öðrum félögum eins og t.d. fasteignafélögum eða öðru sem tengist rekstri Ríkisútvarpsins, ég geri ráð fyrir því. Bannákvæðið nær bara til þess sem 2. mgr. 1. gr. kveður á um. Hv. þingmaður spurði mig einnig að því hvort Ríkisútvarpið gæti stofnað nýja sjónvarpsrás, þ.e. íþróttarás eins og ég skildi spurninguna, hvort Ríkisútvarpið gæti notað þann ríkisstyrk sem það hlýtur, heimanmund til að fjármagna slíkan rekstur. Það er erfitt að svara þeirri spurningu og það er ekki útséð hvort Ríkisútvarpinu verði það heimilt. Mat á því hvort slíkt er heimilt fellur undir almannaþjónustuhlutverk 3. gr. frumvarpsins, þ.e. hvort það sé heimilt með hliðsjón af henni að fjármagna slíka nýja sjónvarpsrás með ríkisstyrk. Því ferli sem slíkt mat fer í gegnum er lýst og ég bendi hv. þingmanni á það m.a. í bréfi fjármálaráðuneytisins frá 9. janúar 2007 til Eftirlitsstofnunar EFTA. Ég bendi líka á ríkistyrkjareglur frá 2004 um það. Mig langar að lokum af því að það kom ekki fram í ræðu hv. þingmanns hvað hann sjálfur vildi gera varðandi Ríkisútvarpið, en af því að hv. þingmaður sá engin vandamál á þessum markaði er hann þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi að reka sem ríkisstofnun? Er hann sammála meiri hluta Samfylkingarinnar um að það eigi að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun eða er hann sammála hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni um að fara þá leið sem við leggjum hér til eða vill hann selja?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skaut sér undan því að svara því hreint út að eins og frumvarpið liggur fyrir er erfitt að túlka það á annan veg en að Ríkisútvarpinu verði heimilt að opna nýjar rásir um íþróttir eða dægurmál o.s.frv. 

ESA fer með ríkis…

Forseti beinir því til hv. þingmanna að vera ekki með samræður sín á milli.

Þannig að það liggur fyrir. Í annan stað beindi hv. þingmaður til mín spurningum sem mér er bæði ljúft og skylt að svara. Samfylkingin hefur haft mjög skýra stefnu í þessu máli. Hún hefur komið fram á blaðamannafundum og hún hefur komið fram annars staðar þannig að við höfum rætt okkur niður á þá stefnu. Hv. þingmanni hefur hins vegar verið tíðrætt um það hvort varaformaður Samfylkingarinnar fylgi þeirri stefnu. Það gerir hann, hann fylgir okkar stefnu. Hann flutti ágæta ræðu í gær þar sem hann útskýrði vandlega sjónarmið sín og ég leyfi mér að fullyrða það að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson mun aldrei styðja það að ríkið stofni fyrirtæki sem eitthvert forréttindafélag sem stundi starfsemi á fjölmiðlamarkaði.

Frú forseti. Ég hef fylgst af athygli með þeirri umræðu sem hefur farið fram síðustu fjóra daga um þetta mál og maður má hafa sig allan við að greina aðalatriðin í ræðum hv. þingmanna, það sem skiptir höfuðmáli varðandi framgang frumvarpsins og svo annað sem skiptir engu máli. Það eru örfáar mínútur í ræðum manna sem eru höfuðatriði. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kom að þáttum sem skipta verulegu máli fyrir frumvarpið og það er einmitt þessi samkeppni Ríkisútvarpsins sem á að vera ohf. í eigu ríkisins 100% og þeirra fyrirtækja sem eru á þeim markaði og það er auðvitað stórmál hvað þetta frumvarp varðar. Hann ræðir um auglýsingar og nefskattinn og ég ætla ekki að endurtaka það. En í fyrra andsvari mínu langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist að það sé of í lagt af hálfu ríkisins með tekjur til Ríkisútvarpsins. Eigum við að færa það niður, að nefskatturinn lækki og minnka umsvif Ríkisútvarpsins? Eigum við að takmarka möguleika til tekjuöflunar hjá Ríkisútvarpinu varðandi auglýsingar og kostun? Mér fannst hv. þingmaður slá svona í og úr og það er þannig með samþingmenn hans í Samfylkingunni að þeir tala ekki einu máli. Það er ljóst og klárt með Vinstri græna. Þeir segja alveg klárlega að tekjur séu vanreiknaðar, það þurfi að efla útvarpið, það þurfi að ná öllum auglýsingatekjum sem það geti til að efla megi útvarpið. Ég vil fá skýr svör við þessu, hvað á hv. þingmaður við á þessari braut?

Virðulegi forseti. Hann er að sumu leyti aðdáunarverður sá harði og einbeitti vilji hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að reyna að tala til þingmanna Samfylkingarinnar á þann veg að þeir tali einn veg og annan eftir því hver er í ræðustól hverju sinni. Það hefur verið alger einhugur hjá þingmönnum Samfylkingarinnar í þessu máli. Ég geri mér grein fyrir því að tilmæli hafa væntanlega komið úr einhverri deild innan flokksins að á þennan hátt skuli talað til þingmanna en mér þykir engin reisn á því að apa slíka innihaldslausu frasa eftir. Kjarninn í máli mínu var ekki sá að það væri einhver ofrausn af þeim tekjum sem Ríkisútvarpið hefði fengið heldur að úr því að verið er að breyta ríkisstofnun, eða sú hugmynd að breyta ríkisstofnun í fyrirtæki sem á að straumlínulaga, sem á að skera burt fituna af og draga úr kostnaði,  Þetta er kjarninn í því sem ég var að gagnrýna en á hinn bóginn er langur vegur frá því að ég teldi að þetta væri einhver ofrausn með tekjur, of mikið eða of lítið. Það er ekki það sem var að í þessu. Ég er bara að segja að sú hugmyndafræði að breyta Ríkisútvarpinu sem nú er, fara með það þannig inn á markað eða þannig að það er verið að búa til ríkisfyrirtæki með forréttindi tel ég ekki ganga upp.

Frú forseti. Ég fékk að nokkru leyti svar við spurningum mínum. Hv. þingmaður talar um forréttindi og þá langar mig að spyrja hvort honum finnist umræddur samningur ekki fullnægjandi. Þetta er samningur sem fjallar um almannaþjónustuna, skilgreindur samningur um það hlutverk sem Ríkisútvarpið á að rækja vegna nefskattsins sem ESA á að fylgjast með að verði framfylgt. Hv. þingmanni var tíðrætt um Ríkisendurskoðun, að þeim væri jafnvel ekki treystandi eða þeir hefðu ekki möguleika á að uppfylla það skilyrði að endurskoða þetta. En telur hv. þingmaður ekki að samningurinn sé fullnægjandi til að greina á milli þess sem er almannaþjónusta og hins sem er hin almenna útvarps- og sjónvarpsþjónusta?

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að með nokkurs konar aðstoð eða samhjálp eða samvinnu ESA, Samkeppniseftirlits og Ríkisendurskoðunar þá muni menn reyna að átta sig á því hvert er raunverulegt innihald í hugmyndum manna um hvað sé almannaþjónusta og hvað ekki. Þar verði einhvers konar skilgreining. Vandinn er hins vegar sá þegar menn skoða það, að þessi skilgreining er svo víðfeðm að það er nánast ekkert sem ekki fellur þarna undir, eins og ég fór yfir í ræðu minni og dró það saman kannski í pínulítilli kerskni en þó, ég talaði um að vídeóleiga, plötubúð og hringitónar yrðu klárlega fyrir utan þessa almannaþjónustu. Þetta er í raun og veru það sem ég hef verið að segja og málið er það að þjónustusamningurinn bætir svo litlu við. Hann þrengir þessa skilgreiningu svo lítið. Hann er svo lítil viðbót við það að við áttum okkur á því hvar fyrirtækið Ríkisútvarpið ohf. fær að starfa í óheftri samkeppni utan laga og réttar, utan samkeppnisreglna. Þarna m.a. liggur ótti minn í þessu tiltekna máli og mótar það að það vekur mikla undrun hjá mér að stjórnmálaflokkur sem vill kenna sig við frelsi einstaklings, sem vill kenna sig við valfrelsi og athafnafrelsi stendur í raun og veru nakinn. Ég hef ekki talað fyrir því að hafa þetta sem sameignarfélag í eigu eins eða hlutafélag eða opinbert hlutafélag og ég veit svo sem ekki hvað, það vantar bara að á næsta ári - sem verður kannski ólíklegt þar sem þá verður breytt ríkisstjórn - þá verði það samvinnufélag. 

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram mjög athyglisverð umræða um frumvarp ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Við heyrðum í dag að hæstv. menntamálaráðherra vill að umræðu ljúki hið fyrsta þannig að lýðræðislegur vilji nái fram að ganga. Í andsvörum við hæstv. ráðherra höfum við rifjað upp að þessi langa umræða um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins hafi ekki verið til einskis. Við minnumst þess að þetta er þriðja útgáfan af frumvarpi ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða eða öllu heldur um að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Fyrsta útgáfan var einmitt ekki um hlutafélag heldur sameignarfélag. Það var fyrsta útgáfan frá ríkisstjórninni, frumvarp sem var rætt lengi vel og menn furðuðu sig á því að til stæði að stofna sameignarfélag um fyrirtæki eða stofnun þar sem eigandinn væri einn. Menn sáu ýmsa mjög alvarlega galla við frumvarpið sem komu betur í ljós eftir því sem leið á umræðuna. Niðurstaðan var sú að það var á endanum dregið til baka. Þá kom næsta útgáfa. Það var frumvarp um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, Ríkisútvarpið hf. Einnig um þá útgáfu fór fram mikil umræða. Á endanum var einnig það frumvarp var dregið til baka og allir viðurkenndu að það hefði verið svo gallað að ekki væri forsvaranlegt að samþykkja það. En, vel að merkja, því var lengi vel stíft haldið fram af hálfu hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarinnar að frumvarpið væri eins gott og á væri kosið. Síðan kom þriðja útgáfan. Það er sú útgáfan sem við glímum við í dag. Það heitir Ríkisútvarpið ohf. Ríkisútvarpið opinbert hlutafélag. Það á stoð í lögum sem sett voru fyrir fáeinum mánuðum um opinber hlutafélög, sem er nýmæli í íslenskri lagaflóru. Það sem er frábrugðið í opinberu hlutafélögum frá hinu almenna hlutafélagsformi er fyrst og fremst að þau eiga að heyra undir upplýsingalög. Einn þáttur í gagnrýni okkar er sá að hlutafélagið Ríkisútvarpið hf. yrði tekið undan upplýsingalögunum. Síðan var annað ákvæði sem vakti nokkra athygli, þ.e. um skipan í stjórn þar sem kveðið var á um jafnan hlut karla og kvenna. Einnig þetta var skref fram á við. En í umræðu um hin opinberu hlutafélög þótti okkur mörgum mikið áfátt. Við áttum erfitt með að skilja hvers vegna ástæða væri til að taka stofnanir og starfsemi, sem fjármögnuð er með almannafé, og færa hana undan þeim lögum og reglum sem sett hafa verið í áratuga rás til að tryggja jafnræði samkvæmt stjórnsýslulögum, gagnsæi og upplýsingaflæði, samkvæmt upplýsingalögum, og réttarstöðu starfsmanna, sem er að finna í samningum um réttarstöðu og skyldur opinberra starfsmanna. Ég legg áherslu á réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Allt eru þetta lög sem samfélagið hefur sameinast um og sátt hefur náðst um á Alþingi til að tryggja að vel sé staðið að opinberri þjónustu, þjónustu sem fjármögnuð er með peningum frá okkur öllum, skattfé almennings. Nú er það skyndilega mikið hagsmunamál, stórmál að mati ríkisstjórnarinnar, að taka stofnanir og starfsemi sem hefur heyrt undir þessi lög og undanþiggja lögunum. Við sjáum hvert dæmið um þetta á fætur öðru. Nýlega var stofnað fyrirtækið Matís ohf. en Matís er sprottið upp úr nokkrum opinberum stofnunum, Rannsóknarstofnun fiskiðnaðarins, sem sameinuð var Matvælarannsóknum á Keldnaholti og Rannsóknarstofu umhverfisstofnunar. Þessar stofnanir voru sameinaðar í fyrirtækinu Matís ohf. sem fyrst í stað átti reyndar að heita Matvælarannsóknir. Þegar þetta var gert var talað fyrir því í þinginu að allt yrði léttara eftir að þessar stofnanir hefðu verið gerðar að hlutafélagi. Öll stjórnun og stjórnsýsla átti að verða skilvirkari, var okkur sagt, og nú er komið í ljós í hverju sú skilvirkni er fólgin. Yfir stofnunina var sett stjórn og skipaður formaður þeirrar stjórnar. Hver skyldi nú hafa verið fenginn til þess starfa? Jú, það var fyrsti formaður Félags frjálshyggjumanna á Íslandi. Frjálshyggjufélagið var stofnað undir lok 8. áratugar síðustu aldar. Ég held ég fari rétt með að það hafi verið gert vorið 1979. Sá maður heitir Friðrik Friðriksson og er hinn mætasti maður að öðru leyti en hefur skoðanir sem eru ekki sérstaklega starfsmannavænar eða lýðræðislegar að mínu mati. Það birtist í því að hinn nýi stjórnarformaður Matís ohf. vill sem allra minnst með stéttarfélög hafa að gera. Þegar samtök starfsfólksins fóru þess á leit við hina nýju stjórn að teknar yrðu upp viðræður um gerð rammasamkomulags sem sýndi hvert yrði stefnt þegar núverandi kjarasamningar renna út á árinu 2008 var ekki til að dreifa áhuga á slíku. Öllum slíkum óskum hefur verið vísað frá. Þegar stofnun Matís ohf. var rædd í þinginu á sínum tíma sagði sá hæstv. ráðherra sem þessi stofnun heyrir undir, sjávarútvegsráðherra, að ekki stæði til að skerða réttindi starfsfólksins í neinu. Ég efast ekki um að hann hafi viljað það en reyndin er hins vegar þessi. Þess vegna segjum við: Dæmin hræða. Við hlustum á hæstv. menntamálaráðherra svara fyrirspurnum um framtíð kjarasamninga og réttarstöðu starfsfólks á þá lund að hún hvorki vilji né geti gripið fram fyrir hendur væntanlegrar stjórnar Ríkisútvarpsins enda vilji hún heldur ekki skerða rétt starfsfólksins til að semja sjálft. En hún er tilbúin að hafa að engu samninga sem stéttarfélög sama starfsfólks gerðu um aðkomu starfsfólksins að stjórn Ríkisútvarpsins. Það mun hafa verið á árinu 1982, að því ég held, og var byggt á kjarasamningum á milli fjármálaráðuneytisins og BSRB sem undirritaðir voru á árinu 1980. Þá var samið um sérstök starfsmannaráð í ríkisstofnunum. Þetta mun hafa verið gert með ýmsum hætti. Í Ríkisútvarpinu varð sú lausn ofan á að starfsmannafélögin fengju fulltrúa í framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Starfsmannafélag hljóðvarps fékk einn fulltrúa og starfsmannafélag sjónvarpsins einn fulltrúa. Þetta þótti mörgum okkar lýðræðislegt. Ég segi mörgum okkar því að ég var þá starfsmaður Ríkisútvarpsins og lengi formaður starfsmannafélags sjónvarpsins. Ég átti m.a. sæti í þessari stjórn og kom sjálfur að samningum um þetta efni og svíður að sjá hvernig þeir samningar eru að vettugi virtir. Sannast sagna á ég erfitt með að hlusta þegjandi á hæstv. menntamálaráðherra og fulltrúa þessarar ríkisstjórnar tala um samningsréttinn sem nánast heilagan, hann megi ekki skerða eða hefta, en síðan er farið á þessa lund með samninga sem gerðir hafa verið. Þeir eru einfaldlega rifnir. Þeim er hent til hliðar og hvorki rætt við kóng né prest. Ekki var rætt við starfsfólkið eða stéttarfélögin, hvað þá heildarsamtökin sem komu að gerð samkomulagsins. Við höfum séð önnur dæmi um hlutafélagavæðingu á liðnum mánuðum. Við sáum hvað gerðist hjá Flugstoðum. Hvað hefur gerst þar? Hversu meðvitaðir hafa menn verið í umræðu um það mál? Það kemur upp í hugann þegar þáverandi utanríkisráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, flutti þinginu skýrslu um utanríkismál. Ég held að það hafi verið á síðasta ári. Hann hreyfði þeirri hugmynd að starfsemin á Keflavíkurflugvelli yrði gerð að hlutafélagi. Þá kvöddu sér hljóðs með nokkru brambolti fulltrúar Framsóknarflokksins og gáfu digurbarkalega til kynna að það mundu þeir aldrei láta gerast. Hvað gerist svo? Hæstv. samgönguráðherra er skömmu síðar mættur inn í þingið með frumvarp sem tekur til flugstjórnar, flugumsjónar og reksturs flugvalla á Íslandi. Þá svaf Framsókn. Kannski áttaði Framsóknarflokkurinn sig ekki á því hvað hann var að samþykkja. Að minnsta kosti hafði ég á tilfinningunni að Framsókn yrði svolítið kindarleg þegar skýrt var frá því í atkvæðagreiðslunni, í atkvæðaskýringum, þar sem framsóknarputtarnir voru allir á grænu sem merkir já hér við atkvæðagreiðsluna, að verið væri að samþykkja að flugvöllurinn á Húsavík, í Vestmannaeyjum, á Sauðárkróki og í Reykjavík yrðu hlutafélagavæddir. Það var hægt að rífast um Keflavíkurflugvöll en þegar Ísafjarðarflugvöllur var annars vegar þá var annað uppi. Að hluta til held ég að þetta hafi verið meðvitundarleysi, pólitískt meðvitundarleysi, og að hluta til sú fylgispekt sem Framsóknarflokkurinn hefur innrætt í eigin sálarlífi í sambúðinni við Sjálfstæðisflokkinn allar götur frá því þessir flokkar tóku síðast saman á árinu 1995. Ég nefndi Matís hf. sem sérstaklega slæmt dæmi um framgöngu stjórnenda. Ég hef rakið það áður hér við umræðuna hvernig framkoman hefur verið við starfsfólk, í kringum áramótin og milli jóla og nýárs voru einstaklingar teknir út undir vegg og gert að skrifa undir samninga. Stillt upp við vegg, gert að skrifa undir samninga sem mátti síðan ekki sýna öðru fólki. Þetta voru afskaplega loðnir samningar, a.m.k. í upphaflegri útgáfu sem stéttarfélögin komust yfir þar sem m.a. var kveðið á um fastlaunasamninga þar sem vinnuskylda var nánast óskilgreind og annað eftir því. Það er svo skrýtið að þeir sem sitja í þessum sal og hafa verið tilbúnir að fjalla með mikilli nákvæmni um allt sem lýtur að þeirra eigin kjörum, þar á meðal lífeyrisréttindum, og gæta þess þá í hvívetna að engar skerðingar eigi sér stað, þar sé heldur bætt í, þeir eru tilbúnir að beita niðurskurðar- og skerðingarhnífum þegar aðrir eiga í hlut. Það er ekkert sérstaklega stórmannlegt. Hæstv. forseti. Ég sagði að það væri ekki á einn veg sem stjórnendur hlutafélagavæddra fyrirtækja kæmu fram. Þótt miklar deilur yrðu milli stjórnar Flugstoða og flugumferðarstjóra í kringum áramótin, þá er þeirri stjórn ekki alls varnað. Hún hefur reynt að hluta til að ná sátt við félög starfsmanna. Það er vel og auðvitað fagnar maður öllu því sem jákvætt telst í þeim efnum. Ég vísa einnig í Rarik þar sem samkomulag var gert, eftir að sú starfsemi var hlutafélagavædd, við félög starfsmanna um eins konar ramma sem vísaði inn í framtíðina. Stéttarfélögin eru ekki að öllu leyti sátt við þann ramma. Menn hefðu t.d. viljað fá tryggt að nýráðningar fengju aðgang að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins eins og reglur og lög heimila ef viðsemjandinn er tilbúinn að semja um slíkt. Það er tilskilið í lögum og samþykktum Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að aðild nýráðninga að A-deild sjóðsins, sem er nýja deild lífeyrissjóðsins og kom til sögunnar eftir samninga og lagabreytingar í byrjun árs 1997, að viðkomandi verði að eiga aðild að stéttarfélagi sem tilheyri heildarsamtökunum BSRB, BHM eða Kennarasambandi Íslands. Það átti ekki við um flugumferðarstjóra og þess vegna skýrir það, a.m.k. að hluta til, þann hnút sem það mál hljóp í. Annað var þverplankaháttur í stjórninni gagnvart flugumferðarstjórum um ýmis önnur atriði. Ég nefni þetta sem atriði sem hlutafélagavædd fyrirtæki hafa hingað til ekki viljað opna á að nýráðið starfsfólk, jafnvel þó það eigi aðild að þessum fyrrgreindu heildarsamtökum, fái aðkomu að A-deild lífeyrissjóðsins. Hvers vegna skyldi það vera? Hvers vegna skyldi vera lokað á fólkið að þessu leyti? Ég kann bara eina skýringu á því og hún er sú að verið sé að spara. Það er verið að spara á kostnað starfskjara, lífeyrisréttinda starfsfólksins. Þau eru nefnilega heldur hærri iðgjöldin sem greidd eru í hina opinberu sjóði en aðra lífeyrissjóði eða 15,5% á móti 12 sem þau munu vera komin upp í frá síðustu áramótum sem lágmarksgreiðsla. Hlutafélagavæðingin gengur út á þetta. Þegar menn ræða það og deila um það af nokkrum hita hvort með hlutafélagavæðingu sé verið að einkavæða fyrirtæki eður ei, einblína menn nokkuð á einn þátt sem er eignarhaldið. Það er ekkert óeðlilegt að menn horfi á þann þátt enda skiptir það máli hvort starfsemi er í eign ríkis eða sveitarfélags, fulltrúa almennings, eða hvort hún er sett alfarið ekki aðeins út á markað í einkaréttarlegum skilningi heldur einnig hvað varðar eignarhaldið. Auðvitað skiptir það máli. En það er annað sem skiptir líka máli og það eru réttindin og síðan samkvæmt hvaða grunni fyrirtækin starfa á, hvert er markmiðið með rekstrinum til að mynda. Einn þáttur sem er verið að einkavæða, og ég held að það hljóti að vera óumdeilt, eru réttindi starfsfólksins. Þau eru færð úr hinu opinbera starfsumhverfi, hinu opinbera lagaumhverfi yfir í umhverfi hins almenna markaðar. Með öðrum orðum, það er verið að einkavæða réttindakerfið og starfsumhverfið að þessu leyti. Það á við um Ríkisútvarpið ekkert síður en aðrar stofnanir sem hafa verið hlutafélagavæddar að undanförnu. Ég fæ sannast sagna ekki betur séð en að þessi mikla skilvirkni og þessi mikla nútímavæðing sem hæstv. menntamálaráðherra ræðir um og verður afar tíðrætt um, m.a. hér í ræðu í dag, gangi fyrst og fremst út á þetta. Hún gengur fyrst og síðast út á það að hafa réttindin af fólki, að auðveldara sé að ráða og reka fólk. Til dæmis er að finna í lögum, annars vegar í stjórnsýslulögum og hins vegar í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, ákvæði um áminningarskyldu. Þar er líka að finna ákvæði um andmælarétt. Bæði þessi réttindi eru numin brott, eru tekin frá starfsfólkinu við þessa lagabreytingu. Ég á eftir að fara mun nánar yfir þessa þætti en ég tipla aðeins á þessu núna. Þar sem ég hóf mál mitt á að segja að ég vildi fjalla ofurlítið um þá staðhæfingu hæstv. menntamálaráðherra að lýðræðið ætti að ná fram að ganga rifjaði ég upp þá lagasmíð sem sett hefur verið fyrir þingið um málefni Ríkisútvarpsins og að við værum núna komin með þetta frumvarp. Ég vildi með þessari upprifjun minna á að þessi langa umræða hefur þegar allt kemur til alls orðið til nokkurs gagns. Okkur hefur tekist að bægja frá lagasmíð sem sannanlega og óumdeilt var mjög gölluð. Við deilum um þessa lagasmíð núna. Hitt er síðan staðreynd að um Ríkisútvarpið hefur ríkt mjög víðtæk þjóðfélagssátt. Ég hef áður rifjað upp í hverju ég tel að sú sátt hafi verið fólgin, á hverju hafi byggst sú almenna ánægja með þessa ágætu menningarstofnun og fjölmiðil sem Ríkisútvarpið hefur verið allar götur frá stofnun árið 1930. Við megum ekki gleyma því þegar við fjöllum um Ríkisútvarpið að þrátt fyrir ýmsar brotalamir og ýmislegt sem má gagnrýna vegur hitt miklu þyngra sem vel er gert. Ríkisútvarpið gerir nefnilega marga hluti afar vel og þegar forsvarsmenn Ríkisútvarpsins og hæstv. menntamálaráðherra koma hér fram, nánast í andarteppustíl, til að segja okkur hve mikið það liggi á að hlutafélagavæða þessa stofnun, þá finnst mér þetta gleymast. Ég spyr sjálfan mig: Hvað er svona hræðilegt? Hvað er það sem bæta þarf svona hratt úr í starfsemi Ríkisútvarpsins? Hvað er svona hrikalegt að? Ég held að við verðum að horfa yfirvegað á þessi mál. Ríkisútvarpið hefur verið fjársvelt. Það er eflaust eitthvað í stjórnsýslunni sem má laga, ég er með hugmyndir um það og mun gera grein fyrir þeim hugmyndum sem við höfum fram að færa í því efni, en það ríkir ekkert neyðarástand í Ríkisútvarpinu. Það er bara sjálfskapað neyðarástand. Og vegna þessara orða hæstv. menntamálaráðherra um að nú hafi verið gerður samningur, það er reyndar viljayfirlýsing, um fyrirkomulag innan Ríkisútvarpsins þar sem áhersla verði lögð á innlent efni, þá spyr ég: Hvernig skyldi standa á því að slíkur samningur hefur fyrir löngu verið gerður við Danmarks Radio sem er ríkisstofnun? Hvað stendur í vegi fyrir því að slíkur samningur sé gerður við Ríkisútvarpið þótt það sé ekki hlutafélagavætt? Hæstv. menntamálaráðherra hefur hins vegar alltaf reynt að spyrða þetta saman í umræðunni og undir það hefur útvarpsstjórinn tekið. Þetta eru algjörlega óskyld efni. Ég furða mig svolítið á því að við skulum ekki hafa heyrt meira um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Í henni er vandi þessarar stofnunar að verulegu leyti fólginn og ég mun fara betur yfir það hér síðar. Menn gefa hins vegar til kynna, eða svo er að skilja á þeim, að eftir að Ríkisútvarpið hefur verið gert að hlutafélagi þá verði allt í einu allar dyr opnar. Um leið höfum heyrt fulltrúa úr stjórnarmeirihlutanum, aðspurða, segja okkur að ekki standi til að láta meira fé af hendi rakna til Ríkisútvarpsins. Það á þvert á móti að hagræða. Það á að draga saman seglin, það á að skera niður og menn eru þegar farnir að horfa til uppsagna. Ein ástæðan fyrir því að menn telja að hagur Ríkisútvarpsins verði betri en áður er sú að menn geti losað sig við innheimtudeildina þegar hinn vafasami nefskattur verður kominn á. Þar muni sparast einhverjar milljónir, sennilega hátt í 100 millj., 90 millj. Þetta er það sem menn sjá fyrir sér, að hægt verði að segja upp fólki og menn tala fjálglega um hagræðingarkröfur sem verði reistar. Þetta eru sjónhverfingar sem við erum að verða vitni að af hálfu hæstv. menntamálaráðherra og stjórnarmeirihlutans gagnvart Ríkisútvarpinu. Í reynd finnst mér þetta vera mjög ábyrgðarlaus nálgun. Loks varðandi lýðræðið. Þar sem víðtæk sátt hefur ríkt um þessa stofnun allar götur frá 1930 finnst mér mjög mikilvægt að engar breytingar verði gerðar á starfsumhverfi hennar nema eftir því sé leitað alveg til hins ýtrasta að um þær verði víðtæk sátt. Þetta gera Bretarnir með sína ríkisstofnun BBC, British Broadcasting Service. Hún starfar samkvæmt því sem Bretar kalla Royal Charter og með reglulegu millibili eru kvaddir til aðilar víðs vegar að úr þjóðfélaginu til að endurmeta starfsemina og spyrja hvort ástæða sé til að gera einhverjar breytingar á henni þannig að stofnunin megi laga sig betur að breyttum samfélagsháttum. Núna, ég held bara í dag eða gær, var verið að taka ákvörðun um iðgjöld, um áskriftargjöld eða notendagjöld til BBC til næstu sjö ára. Það er búið að tryggja þeirri stofnun fjárhagslegan framtíðargrunn til sjö ára. Hér er ekkert slíkt upp á teningnum heldur viljayfirlýsingar inn í framtíðina án þess að fjárhagsgrunnurinn sé treystur. Þetta er að gerast hér. Jafnframt er verið að tefla í tvísýnu þeim grundvelli sem Ríkisútvarpið hefur byggt á, þjóðarsamstöðunni annars vegar og viljanum til þess að borga til þessarar stofnunar hins vegar. Það er verið að tefla þeim vilja í mikla tvísýnu og einnig að rífa niður varnir hennar gagnvart samkeppnisaðilum sem án efa munu láta reyna á stöðu Ríkisútvarpsins á samkeppnismarkaði, annars vegar fyrir innlendum dómstólum og úrskurðum Samkeppnisstofnunar og hins vegar gagnvart Evrópurétti fyrir Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. Þess vegna segi ég og svara þessu ákalli menntamálaráðherrans um að lýðræðið nái fram að ganga á þá lund að það sé ábyrgðarleysi af hennar hálfu að knýja fram breytingar á Ríkisútvarpinu með naumum meiri hluta á Alþingi. Það er ábyrgðarleysi og það er ólýðræðislegt. Við höfum boðið upp á það af hálfu stjórnarandstöðunnar að gildistaka þessara laga verði færð fram í tímann. Það er alla vega tilraun til einhvers konar sátta. þótt mér þætti langbest að afgreiðslu málsins yrði einfaldlega frestað eða menn tækju því tilboði sem stjórnarandstaðan setti fram í upphafi þessarar umræðu og með formlegum hætti, að þingið freistaði þess að ná samstöðu, sem ég held að yrði ekki erfitt, um lágmarksbreytingar á lagaumgjörðinni um Ríkisútvarpið og gæfi sér síðan að hætti þeirra BBC-manna lengri tíma til að ná lendingu um ágreiningsmálin. Mig langar til þess, hæstv. forseti, að fara fáeinum orðum um hvaða leiðir kynnu að vera færar í þeim efnum. Þar langar mig fyrst til að víkja að frumvarpi sem við höfum lagt fram í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við höfum lagt þetta frumvarp fram í tvígang hygg ég fremur en þrisvar, sennilega er þetta í þriðja skiptið sem við leggjum frumvarpið fram, og höfum viljað fá það inn í umræðuna jafnhliða frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það hefur reynst afar erfitt að tryggja einhverja samfellu í þeirri umfjöllun því að kastljósið hefur að sjálfsögðu verið á þeirri tillögu sem kemur frá valdhöfunum. Frumvarp okkar gengur út á það að færa stjórnsýsluna, sem að hluta til hefur verið hjá framkvæmdarvaldinu í menntamálaráðuneytinu, inn í stofnunina, inn fyrir veggi Ríkisútvarpsins sjálfs. Þar erum við fyrst og fremst að tala um framkvæmdarstjóra deilda sem eru skipaðir utan veggja stofnunarinnar. Þetta er óeðlilegt. Það er eðlilegt að stjórnkerfið sé í höndum innanbúðarmanna, breytingar á því og skipan í embætti sé í höndum innanbúðarmanna, ákvarðanir séu teknar á staðnum, ef svo má segja. Við viljum reyndar að ráðningar í stöður fréttamanna og dagskrárgerðarmanna séu í höndum fleiri en eins aðila og við gerum tillögur um hvernig að þeim verði staðið, að þar komi að, alla vega sem umsagnaraðilar og endanlegir ákvörðunaraðilar, framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins þar sem bæði stjórnendur og einnig starfsmenn að hluta til eiga fulltrúa. Þetta er til að koma í veg fyrir að einhver einn aðili, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, hafi öll mannaforráð, þar með á fréttastofum og í allri dagskrárgerð þessarar miklu stofnunar, á hendi. Við viljum að þar komi fleiri að. Það er útbreiddur misskilningur að það útvarpsráð sem nú er við lýði hafi mannaráðningar með höndum. Það er alrangt. Núverandi útvarpsráð hefur aðkomu að dagskrárgerðinni eða dagskrárstefnunni kannski öllu heldur, en ekki mannaráðningum. Það hefur umsagnarrétt um dagskrárgerðarmenn og fréttamenn en það er hins vegar útvarpsstjórinn sem ræður. Þess eru mörg dæmi í áranna rás að útvarpsstjóri hafi gengið gegn vilja útvarpsráðs. Það á við ef útvarpsstjóra hefur ekki þótt útvarpsráð sinna faglegum skyldum eða ekki lagt nægilega faglega mælikvarða á hæfni fólks til að gegna störfum. Þetta hefur gerst oftar en einu sinni. Þá hefur orðið ákveðinn núningur og sá núningur er ekki slæmur og sú umræða sem skapast er ekki slæm. Hún er opinber og uppi á borðum gagnstætt því sem kemur til með að vera ef Ríkisútvarpið verður gert að hlutafélagi. Þá verður þetta allt á bak við lokuð tjöld og á vinnuborði eins manns. Eftir því sem ég skil reglurnar og lögin um Ríkisútvarpið ohf. er heimilt að ráða í stöður án þess að þær séu auglýstar. Þarna er því verið að opna fyrir allt aðra starfshætti en verið hafa hjá stofnunum sem starfa á opinberum vettvangi. Þetta er allt saman vandmeðfarið. Við höfum ekki verið á því og í okkar lagafrumvarpi og í okkar tillögum er ekki gert ráð fyrir sama hlutverki útvarpsráðs og núverandi ráð hefur. Við viljum að vísu ekki skera á tengslin sem eru á milli Alþingis og Ríkisútvarpsins. Við viljum útvarpsráð þar sem flokkarnir fá tækifæri til að skipa fulltrúa í útvarpsráð en að auki komi aðrir aðilar til sögunnar. Við nefnum t.d. Neytendasamtökin, Samband íslenskra sveitarfélaga, svona til að tryggja ákveðinn landsbyggðarvinkil, Bandalag íslenskra listamanna og við erum alltaf með fulltrúa starfsmanna einnig inni í þessari púllíu. Þetta ráð sem við köllum dagskrárráð á að fjalla um útsenda dagskrá og sjá til þess að farið sé að þeim lögum og reglum sem um Ríkisútvarpið gilda. Þetta er eins konar aðhaldsaðili auk þess sem það er hugsað sem vettvangur eða farvegur á milli stofnunarinnar og þjóðarinnar. Við viljum t.d. að það sé tryggt að þeir sem óska eftir upplýsingum um eitthvað sem lýtur að starfsemi Ríkisútvarpsins eigi skilyrðislaust og undanbragðalaust heimtingu á að fá svör við spurningum sínum. Það yrði þá m.a. á könnu dagskrárráðsins að tryggja slíkt. Það sem greinir þessa hugsun okkar, þetta dagskrárráð okkar, frá núverandi útvarpsráði er fyrst og fremst það að víðari hópur myndar ráðið en nú er og það hefur fyrst og fremst aðhaldshlutverk með hendi og á að tryggja og sjá til þess að öll stjórnsýsla sé gagnsæ og upplýsingar innan úr stofnuninni séu jafnan aðgengilegar fyrir almenning. Með öðrum orðum, það er gagnsæi og lýðræði sem við leggjum áherslu á. Þetta er náttúrlega gagnstætt því sem gerist í frumvarpi ríkisstjórnarinnar því að þar er í reynd verið að stíga spor aftur í tímann. Þar er verið að styrkja hin pólitísku áhrif í þröngum skilningi þess hugtaks. Það er stjórnarmeirihlutinn á Alþingi sem kemur til með að ráða meiri hlutanum í hinu nýja útvarpsráði. Það er því rangt sem kom fram hjá hæstv. menntamálaráðherra í dag að verið væri að klippa á hin pólitísku tengsl. Þvert á móti er verið að binda þessi tengsl fastari böndum, reyra þessa hnúta enn betur. Þetta pólitíska útvarpsráð ríkisstjórnarinnar á síðan að fá vald til að ráða og eftir atvikum reka útvarpsstjórann. Finnst mönnum þetta horfa til framfara? Ég held ekki. Ég held að þetta horfi ekki til framfara. Enn eitt sem við leggjum til í þingmáli okkar, frumvarpi okkar, er að við viljum breyta fjármögnun Ríkisútvarpsins eða öllu heldur tekjustofnum þess. Við erum með hugmyndir um það að hverfa, þessa vegna í áföngum, frá núverandi innheimtukerfi afnotagjalda og binda afnotagjöldin þess í stað fasteign. Við teljum að með því móti væri hægt að finna réttlátari reiknireglu, réttlátari formúlu en nefskatturinn er. Ég skal játa að ég hef sveiflast á milli þessara tveggja tekjustofna, annars vegar iðgjaldsins eða afnotagjaldsins og síðan fasteignatengds gjalds, ég tel að það væri þó betra en tvímælalaust miklu betra en nefskatturinn sem er ranglátur og kemur til með að bitna illa á barnafólki svo dæmi sé tekið. Þetta eru í grófum dráttum þær hugmyndir sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði byggjum okkar frumvarp á. Síðan hafa menn reifað aðrar hugmyndir. Menn hafa t.d. talað um sjálfseignarstofnun. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa reifað slíkar hugmyndir, þeir hafa ekki fest sig í þær, alls ekki, það er rangt sem hér hefur verið haldið fram. Menn hafa teflt fram hugmyndum í viðleitni til þess að ná einhverri millilendingu, einhverri sátt um þetta mál. Ég tók eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi einnig þessa leið í ræðu sinni hér í gærkvöldi. Ég hef fyrir mitt leyti ekki verið hlynntur henni hingað til þó að ég vilji að sjálfsögðu skoða hana einnig ef um það er að ræða að reyna að ná niðurstöðu sem allir gætu orðið sáttir um. Ég ætla að gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til þess sem ég tel vera kosti og ókosti. Ókostirnir við sjálfseignarformið eru að mínu mati þeir að réttarstaða starfsfólksins er ekki tryggð með sama hætti og þegar um er að ræða ríkisstofnun, jafnvel B-hluta stofnun. Hvers vegna? Jú, vegna þess að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna taka ekki sjálfkrafa til sjálfseignarstofnana og í þeim lögum er að finna ýmis ákvæði sem eru til góðs fyrir starfsmennina. Ég var spurður að því af hálfu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hér fyrr í dag eða í gær, sennilega var það í gær, hvort ég væri hlynntur þessu formi og hvort það tryggði réttindi starfsfólksins á þann hátt sem ég væri fyllilega sáttur við. Þá kvað ég svo ekki vera og sagði að ég væri sáttari við opinbera reksturinn hvað þetta snertir. Hins vegar vakti ég athygli á því og nefni það hér að í kjarasamningalögunum, í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, er vísað til sjálfseignarstofnana um að lögin geti tekið til sjálfseignarstofnana. Það hefur gerst að stofnanir sem eru sjálfseignarstofnanir hafi í reynd farið í sama farveg hvað varðar samninga um kjör og réttindi starfsmanna og opinberar stofnanir hafa gert. Ég vísa þar í stofnanir á borð við Hrafnistu, SÍBS, ýmsar öldrunarstofnanir og heilbrigðisstofnanir sem t.d. hafa tryggt starfsmönnum sínum aðgang að lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna, svo dæmi sé tekið, og byggt kjarasamninga sína með tilvísan í þessi lög jafnvel þótt þær heyri ekki undir lögin sjálfkrafa. Mér finnst að í þessari leið opnist ýmsir möguleikar ef menn hafa velviljann að vegvísi, velviljann gagnvart starfsmönnum og viljann til þess að tryggja réttindi starfsfólksins. Þetta vildi ég sagt hafa um möguleikann á því að leita leiða til að ná ásættanlegri lausn um fyrirkomulag á rekstri og rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Enda þótt ég sé fyrir mitt leyti hrifnari af B-hluta stofnun, ríkisstofnun, ég tel hana að mörgu leyti heppilegri, þá hefur þessi leið einnig verið nefnd og við erum að heyra um hana hér við umræðuna. Ef við ætlum raunverulega að reyna að ná einhverju samkomulagi, ef menn vilja tvímælalaust gera breytingar að þessu leyti þá hljóta að sjálfsögðu allir að vera opnir fyrir því að skoða alla möguleika. Síðan hefur enn ein tillaga komið fram og það er eiginlega róttækasta tillagan sem komið hefur fram um Ríkisútvarpið. Ég held ég megi fullyrða að hún hafi komið fram alla vega í tvígang. Hver skyldi helst hafa talað fyrir henni? Jú, það er sami talsmaður og talaði fyrir hlutafélagavæddu Ríkisútvarpi hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, nefnilega hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Hann, ásamt hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Birgi Ármannssyni, lagði fram frumvarp sem er harla nýstárlegt og fróðlegt fyrir margra hluta sakir. Það er mjög róttækt frumvarp. Það gerir ráð fyrir því að í reynd verði Ríkisútvarpið í núverandi mynd lagt niður og öll starfsemi sem það starfrækir nú verði boðin út. Það verður eftir sem áður til útvarpsráð og, viti menn, aftur er það stjórnarmeirihlutinn sem ræður. Og þessi stjórnarmeirihluti, sem endurspeglast í útvarpsráði þessara ágætu frjálshyggjumanna, á að bjóða út og ákveða með hvaða hætti dagskrárefni og fréttaefni er gert eftir því sem ég fæ best skilið. Þarna eru menn komnir ansi langt á hinum pólitíska hring og farnir að nálgast andhverfuna hefði ég haldið. Mér finnst að þetta hefði allt eins getað átt heima í Kreml hér áður fyrr þótt menn hafi ekki verið gefnir fyrir útboðin á þeim bænum. Hér er það a.m.k. pólitískt ráð sem á að stýra með hvaða hætti reglur eru settar og leyfum er úthlutað til dagskrárgerðar, þar á meðal frétta. Þetta er harla nýstárleg hugsun þykir mér. Ég mun síðar í ræðu minni fara nánar í þetta frumvarp og þær röksemdir sem það hvílir á en ég er að fara hér yfir þá valkosti og þær hugmyndir sem teflt hefur verið fram inn í þessa umræðu. Ég nefndi fyrst, af virðingu fyrir mínum eigin flokki, það frumvarp sem VG hefur lagt fram. Ég nefndi þær hugmyndir sem teflt hefur verið fram af hálfu Samfylkingarinnar sem einnig hafa reyndar verið gerð ítarlegri skil við umræðuna og á margt sammerkt með okkar hugsun og þá ekki síst það að menn vilja breiðari og opnari samfélagslega aðkomu að Ríkisútvarpinu. Menn hafa talað um akademíu, menn hafa talað um eins konar notendaráð, hugtökin skipta ekki alveg öllu máli en hugsunin er þessi.  Þeir sem koma úr ranni ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hafa verið þrengri í hugsun, þeir hafa verið með þrengri, pólitískari aðkomu. Í stað þess að greiða pólitíkinni, lýðræðislega kjörnum fulltrúum leið að stjórnkerfi eða að Ríkisútvarpinu, greiða þeim aðkomu að þeirri stofnun sem fulltrúum sjónarmiða, koma þessir aðilar sem fulltrúar valds, annars vegar í frumvarpi þremenninganna sem ég nefndi áðan sem á að ákvarða með hvaða hætti dagskrárgerðin í landinu og fréttaefnið er boðið út, og hins vegar hjá ríkisstjórninni sem setur fram þetta frumvarp sitt og byggir á því að pólitískt kjörinn meiri hluti ráði einvald sem síðan stýri öllu mannahaldi og allri dagskrárgerð hjá Ríkisútvarpinu. Þetta er þrengri sýn sem ríkisstjórnin hefur og ég mun koma nánar inn á hvað býr þar að baki. Ég velti því fyrir mér hvort verið geti að í öllum þeim ólíku hugmyndum sem hér er teflt fram, eins langt þó er á milli þessara hugmynda, kunni að leynast einhver ný framtíð. Ég velti því t.d. fyrir mér, ef reyndin yrði sú að Ríkisútvarpið yrði einkavætt og sáttin sem um það ríkir yrði rofin, það færi að molna undan stofnuninni, sótt yrði að henni af samkeppnisaðilum og henni settar mjög stífar skorður, hún væri komin undan stjórnsýslulögum og úr tengslum við almenning, hvort sá tími gæti þá runnið upp að við ættum að hugsa þessi mál alveg upp á nýtt. Við ræddum það hér og höfum rætt það á fyrri stigum þessarar umræðu að í Ríkisútvarpinu eru fólgin mikil verðmæti. Ríkisútvarpið er eitt stærsta safn landsins. Þar eru til hljóðupptökur frá því á fyrri hluta síðustu aldar og alla öldina nánast frá því að Ríkisútvarpið var stofnað, þar er til aðskiljanlegt efni, plötur, sjónvarpsþættir og margvíslegt efni. Ég velti því fyrir mér hvort verið geti að framtíðin verði sú að um þessi verðmæti verði smíðuð stofnun sem allir aðilar á fjölmiðlamarkaði fái jafnan aðgang að. Þetta gæti alveg orðið framtíðin. Fari svo að Ríkisútvarpið verði fjarlægt eiganda sínum, þjóðinni, og hrint út á markaðinn og látið inn í þann ólgusjó gæti þessi hugsun alveg komið til greina. Þá erum við aðeins farin að nálgast hinar, að því er manni finnst við fyrstu sýn, fjarstæðukenndu hugmyndir þeirra þremenninga en þó á allt öðrum og gerólíkum forsendum. Það sem ég er að segja og leggja áherslu á er að nú eigum við að opna hugann og spyrja hvort menn séu fastir í viðjum vanahugsunar. Ég hvet til þess að menn gefi sér góðan tíma og rifji aftur upp þann hátt sem Bretar hafa á. Þeir gefa sér nefnilega góðan tíma, þeir gefa sér nokkur ár til að fara yfir málin og gaumgæfa þau rækilega. Þetta gerum við líka reyndar þegar við viljum taka á ýmsu sem við teljum heyra til grundvallaratriða. Ég nefni stjórnarskrána. Við breytum ekki stjórnarskrá nema að vel ígrunduðu máli og setjum um það tilteknar reglur og viljum að sjálfsögðu að þjóðin komi þar sjálf og milliliðalaust sem allra mest að málum. Þetta eru fyrst og fremst vangaveltur og ég hef leyft mér að hugsa kannski svolítið óbeislað hvað þetta snertir. Ég er þeirrar skoðunar mjög afdráttarlaust að eins og sakir standa núna eigum við að efla Ríkisútvarpið sem stofnun, sem almannaútvarp, og þótt sú hugsun sem ég reifaði áðan, kunni að hafa ýmsa kosti hefur hún líka ýmsa ókosti í för með sér. Þetta er í reynd sama hugsunin og menn eru að fara inn á á sviði rannsókna. Í stað þess að styrkja stofnanir setja menn á fót sjóði sem stofnanir sækja í fyrir tilteknar rannsóknir og tiltekin verkefni og þar skapast ákveðinn samkeppnismarkaður á milli stofnana. Háskólarnir hafa talað fyrir þessu eiginlega gegn Háskóla Íslands að hluta til, vilja fara inn í þetta form. Þetta er þróun sem hefur verið að eiga sér stað. Á móti koma ýmsir ókostir í því fyrirkomulagi vegna þess að þegar allt kemur til alls hefur styrkur háskólanna og rannsóknarstofnana á 20. öld legið í sjálfstæðinu, í vissunni um öryggi. Það hefur gefið mönnum frelsi til að fara sínu fram óháð því sem umhverfið ertir þá til. Á þessu eru kostir og gallar, þetta getur leitt til sofandaháttar að sjálfsögðu líka, en ég vil segja að á hvoru tveggja eru kostir og líka gallar. Ég hef verið inni á stofnanahugsuninni, bæði varðandi rannsóknarstyrkina og einnig gagnvart Ríkisútvarpinu. Einn helsti kosturinn og styrkur Ríkisútvarpsins er samfellan, er hefðin sem er fyrst og fremst að finna í starfsfólkinu, vinnubrögðum og vinnulagi innan veggja þeirrar stofnunar. Það er afskaplega gaman að hæstv. menntamálaráðherra er komin í salinn og kannski þá ástæða til að víkja nokkrum orðum að ræðu hennar í dag. Ég vil segja hæstv. menntamálaráðherra til hróss að gagnstætt því sem iðulega gerist við umræðu af þessu tagi kom hæstv. ráðherra inn í umræðuna miðja í stað þess að bíða til enda þar til hún væri alveg á enda runninn til að gefa okkur kost á því að skiptast á upplýsingum og skoðunum. Ef ég man rétt byrjaði hæstv. menntamálaráðherra á að segja hve mikilvægt það væri að Ríkisútvarpið kæmist inn í nútímann, að við nútímavæddum Ríkisútvarpið. Í huga hennar, ef ég skildi orð hennar rétt, felst nútímavæðingin einkum í því að breyta stjórnsýslunni og stjórnarháttum innan stofnunarinnar, færa hana nær því sem gerist í fyrirtækjum á markaði þar sem eigandinn eða forstjórinn fer með völdin. Ýmsar kenningar hafa verið uppi um hvaða fyrirkomulag sé best við rekstur fyrirtækja. Á síðustu öld uppgötvuðu menn að hægt væri að smíða hin flóknustu tækniundur með hjálp fólks sem var ólæst og óskrifandi og hafði ekki hugmynd um hvað það í reynd var að smíða. Tunglflaugar voru settar saman af fólki sem hafði litla vitneskju um eldflaugar og himintunglin en því var kennt að skrúfa eina tiltekna skrúfu eða eitthvert annað viðvik við samsetningu eldflauganna. Þetta var svona hin vélræna nálgun í starfsmannastjórn og vel nýtt í fjöldaframleiðslu 20. aldarinnar þegar bílaframleiðsla kom til sögunnar og tækniþjóðfélagið varð til. Samhliða þessu varð til það sem menn hafa kallað píramídastjórnun þar sem forstjórinn og forstöðumenn stýra og aðrir hlýða. Í því sambandi hafa menn tekið sér í munn hugtök sem mér finnst aldrei mjög skemmtileg eða geðsleg, þ.e. yfirmaður og undirmaður. Undirmenn eru undir yfirmennina seldir. Þetta er hluti af píramídastjórninni. Síðan varð til önnur hugsun sem ruddi sér til rúms eftir því sem leið á 20. öldina sem byggði á samvinnu, á samstöðu og samvinnu, að virkja samkenndina, að virkja félagsandann þar sem einn væri ekki undir annan seldur. Menn höfnuðu því ekki að slík starfsemi ætti að byggja á verkstjórn, að sjálfsögðu er hún til góðs en ekki í þeim skilningi að einn maður ráðskist með annan. Við héldum mörg að þessi hugsun, þessi lýðræðislega hugsun sem verkalýðshreyfingin studdi mjög og hefur reynt að stuðla að - hún hefur reynt að stuðla að framgangi þeirrar hugsunar í kjarasamningum og í baráttu sinni. Ég vísaði áðan í samkomulag sem gert var árið 1980 um starfsmannaráð, nokkuð sem ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra reif í tætlur með þessu nýja frumvarpi. Þá gerist það að hið nútímavædda fólk sem telur sig svo vera er allt í einu horfið aftur í tímann. Það nær í gömlu píramídahugsunina, í gömlu vélrænu nálgunina þar sem fólki er skipað fyrir, þar sem það lýtur skipunum. Það er sú hugsun sem hæstv. menntamálaráðherra kallar framsækna og nútímavæðingu en er í reynd argasta afturhald. Í Bandaríkjunum eru framsækin fyrirtæki sem um sinn létu glepjast af píramídayfirmannahugsuninni aftur að hverfa til fyrra formsins. Þau gera sér grein fyrir því t.d. að jafnvel þó að þú getir gert fólk að viljalausum verkfærum sem skrúfa eina skrúfu eða kann viðvikin, jafnvel þó þetta sé hægt skaparðu ekki þá samkennd og þann kraft í fyrirtæki sem gerir það samkeppnishæft. Ég las það um daginn að í Bandaríkjunum mætti merkja þá þróun að fyrirtæki sem hefðu áður leitað á svæði þar sem launakjör væru lág, láglaunasvæðin, væru aftur að færa sig inn á svæði þar sem launin væru betri og menntunin betri, menntun og félagsleg aðstaða betri. Þau væru að horfa til þess í hvaða umhverfi fólki liði vel, hvar samfélagið og innviðirnir væru sterkir, hvar fólkið væri menntað, hvar hver og einn sæi möguleika fyrir sjálfan sig að vaxa og dafna. En það er á umrædda hugsun sem ekki bara þetta stjórnarfrumvarp heldur einkavæðingarstjórnarfrumvörpin eru að beina opinberri starfsemi inn á, þ.e. forstjóravaldið. Ég minnist þess að þegar við ræddum á þingi á árinu 1996 lög um breytingar á réttarstöðu opinberra starfsmanna, þ.e. breytingar á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, var þar að finna greinargerð sem var afskaplega athyglisverð vegna þess að hún byggði nákvæmlega á þeirri hugsun að skapa forstjóra sem fengi að vita hvað hann ætti að gera en aðrir áttu að lúta valdi hans. Nú er þetta að verða til, þetta er hugmyndafræðin. Þetta kalla menn nútímavæðingu og að laga Ríkisútvarpið að nútímaháttum um leið og troðið er á lýðræðinu og réttindum launafólks. Vel að merkja, eitt af því sem hefur verið sérstakur þyrnir í augum stjórnenda er að geta ekki rekið fólk skýringalaust. Auðvitað á þetta ekki við um sterka stjórnendur, ekki öfluga stjórnendur, ekki um réttsýna stjórnendur, vegna þess að þeir ræða við starfsmenn sem eru ekki starfa sínum vaxnir eða sinna ekki starfi sínu, það er enginn að bera í bætifláka fyrir slíkt, þeir ræða við þá, finna að við þá og gefa þeim tækifæri til að bæta ráð sitt - í einhverjum tilvikum leiðrétta misskilning - og ef það er ekki gert er heimild fyrir því í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna að þeim verði vísað brott úr starfi, þannig er það, þetta er nú ekkert flóknara en svo. Veiki stjórnandinn, vanmáttugi stjórnandinn, sá sem ekki þorir að horfast í augu við samstarfsmenn sína og finna að við þá ef þeir ekki rækja hlutverk sitt sem skyldi, ef þeir svíkjast um og sinna ekki starfi sínu, þeir sem ekki þora að ræða við þá augliti til auglitis vilja geta rekið þá skýringalaust og sagt þeim að hypja sig helst samdægurs, sama klukkutímann. Þetta eru vinnubrögð sem við erum að verða vitni að í fyrirtækjum á Íslandi í sífellt ríkari mæli, í vaxandi mæli erum við að verða vitni að vinnubrögðum af þessu tagi. Fólk er látið hypja sig af vinnustað, rekið af vinnustað og látið hafa á brott samstundis öll sín gögn og öll sín tól. Viljum við þetta? Er þetta gott? Nei, þetta er ekki gott. Skyldu menn hafa hugleitt það hvað í því felst þegar rannsóknarskýrslur gefa okkur vísbendingar um að auknu atvinnuleysi fylgi aukin örorka og að samfara aukinni hörku á vinnustað fylgi aukin örorka? Það sem er að gerast, og ég hef hlustað á röksemdir Öryrkjabandalagsins í umræðu um þessi efni, er að fólk sem stendur illa að vígi, á í einhverjum erfiðleikum og mætir slíkum stjórnarháttum og svona hörku og grimmd á vinnustað, brotnar hreinlega niður, hinar andlegu varnir hrynja. Þetta segja fróðir menn að sé að gerast í ríkari mæli en áður hefur gerst á íslenskum vinnumarkaði. Inn á þessar brautir er ríkisstjórnin að ýta okkur með hinum makalausu frumvörpum sínum um einkavæðingu og hina margrómuðu nútímavæðingu hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem neitar að leyfa fólki að njóta samningsbundins réttar síns til aðkomu að stjórn Ríkisútvarpsins eftir að því hafi verið breytt í hlutafélag. Allt á þetta að vera óskaplega nútímalegt en er ekkert annað en argasta afturhald. Verið er að reyna að komast eins langt aftur í aldir og mögulegt er, í samfélag við gamla Bogesen og helst enn þá aftar, þar sem forstjórinn ræður öllu, getur ráðið og rekið starfsfólk skýringalaust. Þetta er þá nútími eða hitt þó heldur. Hæstv. menntamálaráðherra vakti máls á ýmsum öðrum þáttum í ræðu sinni. Þetta var fyrsti þátturinn sem hún nefndi, en hún nefndi fjölmarga þætti í ræðu sinni, sem ég hef hrósað henni fyrir að flytja því að þar var a.m.k. komin tilraun til að taka þátt í umræðu við okkur um þetta frumvarp hennar og ríkisstjórnarinnar. Annar þátturinn sem hún nefndi, ég held ég fari rétt með að það hafi verið í þeirri röð þó að ég skuli ekki fullyrða um það efni, en ég held að annar þátturinn í ræðu hæstv. menntamálaráðherra hafi verið þessi: Það var engum gögnum leynt. - Síðan kom framhaldið: Allt sem beðið var um kom fyrir nefndina. - Og var þá talað um og vísað til menntamálanefndar. Með öðrum orðum, ekki var við hæstv. ráðherra eða ráðuneytið að sakast, heldur við nefndarmennina sjálfa sem höfðu ekki beðið um gögnin. Þeir höfðu ekki beðið um gögnin en um leið og þeir báðu um gögnin komu þau, að sjálfsögðu. Stöldrum nú ögn við þetta. ESA-gögnin, hver eru þau? Það eru samskipti íslenskra stjórnvalda annars vegar og Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, hins vegar þar sem menn eru að reyna að ganga úr skugga um hvort ný lög um Ríkisútvarpið standist Evrópurétt og hugsanlega þá stefnu fyrir dómstólum. Menn eru að reyna að móta sér hugmyndir um hvort frumvarpið falli inn í þennan farveg. Þegar það síðan kemur í ljós og er upplýst af fjölmiðli í landinu, Fréttablaðinu, að þau bréfaskipti hafi átt sér stað allt árið 2006 án vitneskju menntamálanefndar þá fyrst náttúrlega óska nefndarmenn eftir því að fá þau gögn í hendur. En að ríkisstjórnin og hlutaðeigandi ráðherra skuli ekki hafa nánast sjálfkrafa látið gögnin ganga til nefndarinnar er mér óskiljanlegt og verður ekki túlkað öðruvísi en að vísvitandi hafi verið reynt að leyna nefndina gögnunum. Hvers vegna segi ég þetta? Hvers vegna skyldi ég segja þetta? Það er nú svolítið stórt upp í sig tekið. Jú, vegna þess að í fyrsta lagi liggur í augum uppi að þau gögn eiga heima á vinnuborði menntamálanefndar sem skoðar alla þætti þessa máls. Síðan er hitt að þegar ríkisstjórninni lá sem mest á að koma málinu í gegnum þingið undir lok nóvembermánaðar og í desember á síðasta ári, lágu fyrir ráðuneytinu spurningar sem var ósvarað. Gæti verið að það hafi verið mat stjórnvalda - ég hygg að hv. þingmaður og formaður menntamálanefndar sé mér sammála um það, hann hefur a.m.k. átalið það að gögnin væru ekki sýnd í menntamálanefnd - gæti það verið að það hafi verið mat manna  Hvenær skyldi þeim spurningum síðan hafa verið svarað? Þeim var svarað í bréfi 9. janúar. Okkur var jafnframt sagt í menntamálanefnd að fulltrúar ráðuneytisins eða ráðuneyta hefðu haldið til Brussel til viðræðna við þá aðila í þeirri sömu viku. Þetta var á þriðjudegi sem svarið er stílað, ef ég man rétt. Nema hvað, á fimmtudegi eru þessi gögn sett í hólf nefndarmanna í menntamálanefnd, á miðvikudegi mun það hafa verið síðdegis, flestir fengu þau í hendur að morgni fimmtudags og þá seinna um daginn er boðað til fundar til að ræða gögnin. Við sem þá sátum fund menntamálanefndar óskuðum eftir að því yrði frestað að taka málið úr menntamálanefnd þannig að rýmri tími gæfist til að fjalla um gögnin og auk þess þótti mönnum eðlilegt að fá formleg svör frá ESA. Ég kann nú ekki þetta tæknimál en ég held að menn hafi talað um einhvern pappír sem kallaður var 1702, þetta er sérkennilegt tæknimál sem talað er þarna suður frá og af innvígðum. Okkur þótti eðlilegt að fá þau gögn í hendur áður en málið yrði afgreitt. Ég kem að því síðar hvað hæstv. menntamálaráðherra sagði um okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og afstöðu okkar til Evrópusambandsins og þess sem þaðan kæmi en ætla fyrst að víkja að öðrum þætti sem fram kom um þetta efni í máli hæstv. menntamálaráðherra, þ.e. að þetta hafi ekki snúið að rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Eftir því sem ég best fæ skilið - og kann vel að vera að ég misskilji eitthvað - þá gerir það nú það. Þessi bréfaskipti snúa að rekstrarforminu vegna þess að verið er að spyrja um tiltekna efnisþætti, menn eru að spyrja um eftirlit sem haft verði með Ríkisútvarpinu, það er kannski einfalt mál, Ríkisendurskoðun á að annast það eftirlit. Í annan stað var spurt um með hvaða hætti almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins yrði skilgreint þegar nefskattur yrði ákveðinn og einnig hitt þegar Ríkisútvarpið færði út kvíarnar og færi inn á nýjar brautir, nýja þjónustu eins og gefur að skilja að verður þegar fram líða stundir, með hvaða hætti eða eftir hvaða ferlum skilgreiningum yrði komið við hvað varðar almannaþjónustuþáttinn.

Það er verið að bíða eftir ákvörðun framkvæmdastjórnar.

Eins og ég skil þetta er verið að fjalla um rekstrarformið eða þær breytingar og það umhverfi sem við erum að halda inn í með Ríkisútvarpið, þannig skil ég þetta og í því samhengi er eðlilegt að menn vilji vita hvað um er að ræða. Þá kem ég að þeim þætti með Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, að það kæmi nú úr hörðustu átt, sagði hæstv. ráðherra eða sá skilningur var í orðum hennar, þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð væri orðin svona óskaplega áhyggjufull yfir Evrópurétti og þeim boðskap, boðorðum og skipunum sem frá Brussel kæmu og einnig hinu sem Samkeppnisstofnun skipaði. Þetta er alveg rétt að vissu leyti, en ég ætla að nefna tvennt í því sambandi. Í fyrsta lagi höfum tekið þessa Evrópulöggjöf alvarlega vegna þess að samkvæmt henni höfum við þurft að bukka okkur og beygja allar götur frá því að við gengum inn í EES-samninginn, það er bara staðreynd. Við þetta höfum við ekki fengið ráðið nema að mjög takmörkuðu leyti. Ég rifjaði það upp um daginn að þegar Íslendingar vildi setja saman varðskip á Akureyri kom fram kæra eða kvörtun, eðlilega, vegna þess að samkvæmt samningnum á að bjóða slík stórverkefni út á hinum evrópska markaði. Hvað gerðu menn þá? Þeir fóru að dæmi Frakka, sem eru sérfræðingar í að skjóta sér undan fjölþjóðlegum reglum, og var fundið upp að varðskipið sem átti að smíða væri herskip í reynd. Hvað gildir um herskip? Það er náttúrlega leynilegt, það er hernaðarleyndarmál og þess vegna yrði að smíða skipið á Akureyri svoleiðis að útlendingar kæmust ekki á snoðir um hernaðarleyndarmálin sem íslensku varðskipin hefðu að geyma. Um þetta myndaðist mikil samstaða hér á þinginu, að við yrðum að passa að fara ekki að bjóða út herskipið og upplýsa um hernaðarleyndarmálin. Á þeim forsendum töldu menn að þeir gætu skotið sér undan Evrópuréttinum. Ég hins vegar og við í Vinstri grænum vorum fylgjandi því að ef Íslendingar vildu smíða varðskip á Íslandi þá bara gerðu þeir það og þá stæðu þeir utan við skuldbindingar þar að lútandi. Þess vegna höfum við haft efasemdir um þessar reglugerðir en við erum jafnframt með opin augun gagnvart allri þessari reglugerða- og lagasmíð, vegna þess að reynslan kennir okkur að við verðum að lúta henni. Við urðum að gera það með tryggingarnar á sínum tíma. Hér voru brunatryggingar í Reykjavík, það voru einhverjar hagkvæmustu og ódýrustu brunatryggingar á byggðu bóli. Það var í einhverri skúffu hjá Reykjavíkurborg, mjög einfalt, allir tryggðir hjá sama aðila, lágmarkskostnaður. Hagnaðurinn var notaður til að reka slökkviliðið í Reykjavík, skilaði tugum milljóna en samt á mjög lágum iðgjöldum og mjög hagkvæmt. Ef kviknaði í einni íbúð í blokk urðu engar harðvítugar deilur eins og nú er milli tryggingafélaga um hver bæri sök. Þetta var hagkvæmt kerfi, allir sammála, þverpólitísk samstaða um málið. En viti menn. Ári eftir að EES-samningurinn kom til framkvæmda var tryggingabransinn færður undir samninginn. Og hvað þá? Við áttum ekki annarra kosta völ en að setja brunatryggingar í Reykjavík á markað. Byrjað var á og það var fyrsta krafa að aðskilja tryggingarnar annarri starfsemi þannig að hún yrði sjálfstæð, algerlega sjálfstæð og óháð. Hún mátti ekki vera í þriðju skúffu að ofan eða neðan í einhverju skrifborðinu, nei, það varð að búa til sjálfstæða einingu um hana. Þarna er annað dæmið komið. Ég ætla að nefna þriðja dæmið sem er reyndar ekki alveg af sama meiði, það lýtur að innlendri samkeppnislöggjöf og var hér til umræðu fyrir fáeinum missirum þegar rætt var um það og samþykkt á endanum að heimila höfnum í landinu að hlutafélagavæðast. Ég minnist þess að við áttum þá samræður, ég og þáverandi og núverandi samgönguráðherra, hygg ég, um þær hættur sem í þessu gætu fólgist. Staðreyndin er sú að við höfum mismunað á ýmsa lund höfnunum í landinu og viljum geta gert það. Það hefur verið vilji til þess af byggðasjónarmiðum og ýmsum hagkvæmnissjónarmiðum, að við einfaldlega tökum lýðræðislega ákvörðun um hvað við viljum gera og hvar. Ég man eftir að hæstv. samgönguráðherra fullvissaði mig um að engin hætta væri á ferðum, menn ætluðu ekki að fara að níðast á höfninni á Blönduósi eða á Sauðárkróki eða hvar það nú var, þessar litlu hafnir á smærri stöðum væru öruggar. Það sem hæstv. ráðherra gleymdi hins vegar var að með þeirri lagabreytingu var verið að færa hafnirnar undan einum lögum, sem giltu um hafnir og slíka starfsemi, undir annan lagabálk, samkeppnislög, vegna þess að með heimildinni um að gera hafnir að hlutafélögum fylgdi með í pakkanum að hafnir á Íslandi skyldu heyra undir samkeppnislög. Hvað þýðir það? Það þýðir að þegar hafnirnar eru farnar að reka sig sem fyrirtæki sem eiga að skila hagnaði og keppa við aðrar hafnir, eins og er að gerast, þá eiga þær kost á því ef þær telja sér mismunað einfaldlega að kæra til samkeppnisráðs á grundvelli samkeppnislaga. Það er þetta sem ég er að segja, að með því að færa starfsemi undir hvort sem það er samkeppnislög eða Evrópurétt þá eigum við iðulega ekki annarra kosta völ en að lúta ákvörðunum og úrskurðum dómstóla þegar þeir kveða upp úr á grundvelli þessara laga. Þegar hæstv. menntamálaráðherra spyr okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hvort það skjóti ekki nokkuð skökku við að við séum að hafa áhyggjur af Evrópurétti og samkeppnislögum - erum við svona óskaplega mikið fyrir samkeppni og svona óskaplega mikið fyrir Evrópurétt? Já, við erum það. Við vitum að taka þarf þau lög sem við setjum í landinu og þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við undirgöngumst alvarlega, að sjálfsögðu, vegna þess að þar er verið að móta veruleikann. Síðan er það að gerast og í sífellt ríkari mæli að dómstólar skera á endanum úr því hver niðurstaðan og framvindan verður. Þeir eru orðnir mótandi afl í samfélaginu í ríkari mæli en verið hefur. Löggjafinn, hvort sem það er í þjóðþingunum eða á alþjóðavísu, setur almenn lög en síðan er það svo að hagsmunaaðilar kæra iðulega ef þeir telja hagsmunum sínum ekki gert nægilega hátt undir höfði. Ég hef oft vísað til þess sem er að gerast á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar að þessu leyti. Þar er nákvæmlega þetta sama að gerast, að verið er að setja almennar reglur sem iðulega eru skuldbindandi þegar fram líða stundir. Ég hef stundum nefnt það í umræðu af þessu tagi að í fyrstu liðum GATS-samninganna sem verið er að smíða og eru komnir í gagnið á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, er skilgreind þjónusta sem samningarnir eiga að taka til og sagt reyndar að velferðarþjónustan, almannaþjónustan, eigi ekki að heyra undir samningana sem markmiðið er að heyri undir samninga sem taka til markaðsvæðingar og markaðarins. En jafnframt er sagt að fyrir þá almannaþjónustu eða velferðarþjónustu sem greitt er fyrir, sem hefur verið sett yfir í bókhaldsform, sjálfstætt bókhaldsform þar sem samningar eru gerðir og greitt fyrir, jafnvel þótt notandinn greiði ekki beint, jafnvel þótt greitt sé af almannafé, að samningarnir taki til slíkrar starfsemi. Ég nefni þetta sem dæmi um hversu lævís þessi löggjöf og þeir alþjóðasamningar geta verið og geta iðulega tekið ráðin af mönnum á þjóðþingum sem í góðri trú vilja haga málum á annan veg en þessar alþjóðlegu skuldbindingar og lög síðan ákvarða. Þetta skiptir máli þegar við horfum til samkeppnislaga og Evrópuréttarins og við eigum að hlusta á þetta þegar lögfræðingar vara okkur við að sú breyting sem verið er að gera með umræddu frumvarpi veiki varnir Ríkisútvarpsins. Ég vil taka fram að ég er ekki einn þeirra sem hafa viljað horfa á opinbera starfsemi og opinberar stofnanir og verksvið þeirra og heimildir til athafna á þrönga vísu, ég hef ekki viljað gera það. Mér hefur fundist menn ganga of langt í að þrengja að opinberri starfsemi. Ég var t.d. ekki að öllu leyti sáttur, hæstv. forseti, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, við lagabreytingu sem lýtur að Landmælingum, mér fannst það vera of þrengjandi varðandi verksvið Landmælinga. Þar komu samkeppnisaðilar og vildu að verksvið Landmælinga væri þrengra en stofnunin sjálf vildi hafa. Við sjáum ásókn gagnvart Veðurstofunni líka, þar hafa komið kvartanir um að hún sé óþarflega mikið inni á vettvangi þess sem samkeppnisaðilar gætu haslað sér völl. Ég er ekki sammála þessu. Ég held að það sé hamlandi fyrir opinbera starfsemi ef hún fær ekki að færa út kvíarnar og fara inn á svið nýsköpunar og nýbreytni en sé látin þess í stað halda sig við einhvern mjög þröngan og lítinn kjarna, ég held að það sé slæmt. Ég held að opinber starfsemi eigi að fá svigrúm til að þróast. Og það á að sjálfsögðu að eiga sér stað, það á að sjálfsögðu að eiga við um Ríkisútvarpið ekki síst.

Forseti hyggst gera matarhlé klukkan hálfátta í hálftíma til klukkan átta og spyr því hv. þingmann hvort hann muni ljúka ræðu sinni fyrir þann tíma.

Ég hrósa hæstv. forseta fyrir bjartsýni en því miður eru ekki forsendur fyrir þeirri bjartsýni. Ég á miklu lengra í land með að ljúka máli mínu.

Þá tel ég eðlilegt að gera kvöldverðarhlé núna til klukkan átta. Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir nokkur atriði sem varða frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf., hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég byrjaði á að tala um þá kröfu hæstv. menntamálaráðherra að við lykjum þessari umræðu hið allra fyrsta og létum lýðræðislegan vilja ná fram að ganga. Við höfum minnt á að við erum tilbúin að ljúka umræðunni þegar í stað og lagt fram sáttaboð og reyndar fleiri en eitt. Í fyrsta lagi að við sameinumst um að gera breytingar á Ríkisútvarpinu, lágmarksbreytingar, sem samstaða yrði auðveldlega um en við létum hitt bíða lengri tíma sem ósættið væri um þannig að við gætum leitað að leið sem hugnaðist öllum. Í annan stað höfum við boðist til að stytta umræðuna verulega ef fallist verður á að breyta gildistökuákvæði laganna þannig að þau kæmu ekki til framkvæmda fyrr en að afloknum næstu alþingiskosningum. Það í reynd væri lýðræðislegt í þeim skilningi að ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi næði sínu fram, að gera frumvarpið að lögum, en þjóðin hefði síðan síðasta orð um hvernig næsti stjórnarmeirihluti yrði myndaður og þá kæmi þetta eflaust til umræðu í aðdraganda kosninga og nýjum stjórnarmeirihluta gæfist ráðrúm til að endurmeta málið. Hvorugt hefur hlotið náð fyrir augum stjórnarmeirihlutans, við hvorugu þessara tilboða höfum við fengið jákvæð svör. Við höfum einnig minnt á að afar vafasamt sé að knýja fram grundvallarbreytingar á stofnun sem víðtæk sátt hefur ríkt um í áratugi á naumum meiri hluta á Alþingi. Umrædd stofnun eigi annað og betra skilið af hálfu Alþingis en að skila henni inn í framtíð sem ósætti ríkir um. Ég fór yfir þá valkosti sem okkur bjóðast varðandi Ríkisútvarpið og fór yfir frumvarp þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um Ríkisútvarpið en þetta frumvarp höfum við lagt fram í þrígang. Þar er gert ráð fyrir grundvallarbreytingum á stjórnsýslu stofnunarinnar. Hún er færð inn fyrir veggi hennar og síðan er dregið úr yfirráðum stjórnarmeirihlutans yfir stofnuninni með því að breyta skipan í útvarpsráð sem við viljum láta kalla dagskrárráð og hefur annað verksvið og verkefni en núverandi útvarpsráð. Ég gat þess reyndar að menn vildu gjarnan ýkja hin pólitísku áhrif sem núverandi útvarpsráð hefur og minnti á að það er ekki svo að útvarpsráð ráði fréttamenn og dagskrárgerðarmenn núna, heldur hefur það einvörðungu umsagnarrétt um slíkar ráðningar og iðulega hafi útvarpsstjóri gengið gegn slíku. Við viljum færa allar þessar ráðningar alfarið inn í stofnunina. Menntamálaráðuneytið skipar til starfa nokkra æðstu yfirmenn eða stjórnendur öllu heldur, mér er illa við þetta orð yfirmaður, þeirrar stofnunar og við teljum eðlilegt að færa allt ráðningarvald inn í stofnunina en þegar um er að ræða ráðningu dagskrárgerðarmanna og fréttamanna viljum við að fleiri komi að málum en útvarpsstjórinn einn. Við erum með tillögu um gjald sem sé bundið fasteign í stað núverandi afnotagjalds og í stað nefskattsins sem ríkisstjórnin leggur til og við teljum vera óhagstæðan, sérstaklega fyrir barnafólk. Ég fór yfir þær hugmyndir sem Samfylkingin hefur sett fram og reyndar Frjálslyndir einnig og tel að í þeim hugmyndum sé að finna vísi að samnefnara sem menn geti sameinast um. Þá fór ég yfir frumvarp þriggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa lagt til að Ríkisútvarpið verði í reynd lagt niður. Hins vegar verði búin til stofnun sem lúti meirihlutavaldi Alþingis og hún hafi vald til þess að bjóða út og skapa reglur um slík útboð fyrir dagskrárgerðarefni, þar með talið fréttaefni væntanlega og þótti mér þar vera komið æðinálægt múrum Kremlar. Með öðrum orðum, pólitískt vald á að úthluta og hafa yfirráð samkvæmt tillögum þeirra yfir gerð fréttaefnis á vegum Ríkisútvarpsins. Síðan fór ég yfir frumvarp ríkisstjórnarinnar sem er hið þriðja í röðinni í þessari lotu og fór yfir það hvernig ég tel það vera fullkomlega úr takt við tímann, þótt hæstv. menntamálaráðherra hafi allhátt um það að hún sé með þessu barni sínu að halda með okkur á vit nýrra tíma. Staðreyndin er sú að hún reynir að komast eins langt aftur í tímann og mögulegt er. Það á að taka upp stjórnarhætti í fyrirtækjum sem tíðkuðust á fyrri hluta 20. aldar og um miðbik þeirrar aldar en allt látið fyrir róða sem til framfara horfði þegar leið á 20. öldina, lýðræðisleg stjórnun og annað af því tagi. Nei, nú er það gamli píramídinn, verkstjórinn og yfirmaðurinn og hins vegar hinir undirgefnu, þ.e. húsbændur og hjú. Þetta er framtíð hæstv. ráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Eitt af því sem ég hefði gjarnan mátt nefna - og oft hefur verið haft á orði þegar þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar er annars vegar og mun ég eiga eftir að koma að því þegar ég fer yfir afstöðu Framsóknarflokksins til málsins - er að uppi eru miklar heitstrengingar um það af hálfu stjórnarmeirihlutans að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið, þetta sé ekki einkavæðing og hæstv. menntamálaráðherra sagði í dag að það væri af og frá, það þyrfti hvort sem er ákvörðun um það á þingi, en við fyrir okkar leyti höfum minnt á ýmsa þingmenn Sjálfstæðisflokksins og þá ekki síst hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur verið mjög heiðarlegur í svörum og að flestu leyti sjálfum sér samkvæmur. Hann samþykkti frumvarpið við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., eða hvort það var við 1. umr. eða einhvern tíma gerði hann það alla vega á þeirri forsendu að þetta væri ekki gott frumvarp, ekki algott en það væri skref í átt til einkavæðingar og þess vegna styddi hann það. En ástæðan fyrir því að við gefum lítið fyrir slíkar yfirlýsingar hvort sem þær koma frá sjálfstæðismönnum eða framsóknarmönnum sem hafa komið í pontu og lýst því yfir að nú sé öldin önnur, nú geti Framsókn hlutafélagavætt vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn segist ekki ætla að selja. Framsókn segir: Ja, þá er óhætt að hlutafélagavæða. Við vísum einfaldlega til sögunnar hvað þetta snertir. Staðreyndin er sú að nánast alltaf þegar starfsemi hefur verið breytt í hlutafélag hefur eftirleikurinn verið sala, það er bara þannig. Það átti við að sönnu með bankana þó að þar væru ekki heitstrengingar um að aldrei stæði til að selja. Þó var það látið í veðri vaka stundum en vissulega var það gert þegar Landssíminn var annars vegar eða Póstur og sími. Ég er með tilvitnanir í tvo ágæta menn frá þeim tíma þegar við ræddum Landssímann eða hlutafélagavæðingu hans, þá sagði Halldór Blöndal, þáverandi samgönguráðherra, það mun hafa verið í september árið 1995, með leyfi forseta: „Það er ekki á dagskrá hjá mér að selja Póst og síma og slík hugmynd hefur ekki komið upp í viðræðum við starfsmenn.“ Það hefur nefnilega ekki komið upp í neinum viðræðum og er ekki á dagskrá að gera það. En dagskráin lengdist eitthvað og breyttist og nú er náttúrlega búið að selja Símann, enda var sérfræðingur Sjálfstæðisflokksins í einkavæðingarmálum á þessum tíma, Hreinn Loftsson, með það alveg á hreinu til hvers menn breyttu stofnunum í hlutafélög því hann sagði í febrúarmánuði árið 1996, með leyfi forseta: „Reynsla erlendra sérfræðinga er eindregið sú að það sé einungis skynsamlegt að breyta ríkisfyrirtækjum í hlutafélög sé ætlunin að selja þau. Hlutafélagavæðingin er bara fyrsta skrefið að mínu áliti.“ Ég held ég muni það rétt að Hreinn Loftsson hafi verið fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar, gott ef hann var ekki formaður þeirrar nefndar um skeið. Spurningin er síðan þessi: Hvað verður um Ríkisútvarpið? Ég efast ekki um að menn, margir hverjir meina það núna, þessa stundina, að þeir telji óráðlegt að selja Ríkisútvarpið og séu því ekki fylgjandi. En hvað verður uppi eftir daginn í dag er alveg óskrifað blað. Ef að líkum lætur verða menn farnir að feta sig út á slíka braut og má vel vera að menn kjósi þá leið sem þremenningar Sjálfstæðisflokksins, frjálshyggjuhópurinn þar, leggur til að í reynd verði Ríkisútvarpið, hin opinbera stofnun ekkert annað en eins konar skurn, blóminn verði einkavæddur, öll starfsemin, allt það sem eitthvert kjöt er á fari út á markað. Þessi háttur hefur iðulega verið hafður á. Ég minnist þess hvernig slíkar hugmyndir voru reifaðar sem annað stig í tilraunum borgaryfirvalda til að einkavæða Strætisvagna Reykjavíkur. Fyrst reyndi íhaldið að gera SVR að hlutafélagi, var rekið til baka með þá ákvörðun en síðan komu eftirmennirnir sem voru af sömu pólitísku fjölskyldu og ég tilheyri og voru um skeið með hugmyndir uppi um að búa til eins konar þunna skurn á vegum sveitarfélagsins um strætisvagnana sem síðan yrðu einkavæddir. Það eru því alls konar leiðir að þessu marki. Ég tel að við eigum ekki að stíga það fyrsta skref sem Hreinn Loftsson varar okkur við þó að hann geri þetta undir öðrum formerkjum en ég geri. Hann var hlynntur einkavæðingu eins og menn kunna að vita sem ég er að sjálfsögðu ekki. Um þessi mál almennt og til að finna leiðir til að ná sáttum um það, sem ég er sannfærður um að gæti tekist, höfum við teflt fram ýmsum formum, bæði hvað varðar stjórnsýsluna og yfirstjórn yfir stofnuninni og einnig um rekstrarformið. Ég hef fyrir mitt leyti og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið hlynnt því að Ríkisútvarpið verði ríkisstofnun og lúti þeim skýru lögum sem um opinbera starfsemi gilda. Þau eru sveigjanlegri og betri, gagnsærri og réttlátari en sú mynd sem stundum er dregin upp af þeim. Önnur hugmynd sem hefur verið reifuð er sjálfseignarstofnunin. Það er hugmynd sem ég fyrir mitt leyti er ekki eins hrifinn af. Þá horfi ég ekki síst til réttinda starfsmanna en ég hef þó bent á að sjálfseignarstofnun getur lögum samkvæmt heyrt undir lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna þótt hún heyri ekki undir samninga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Engu að síður eru fordæmi fyrir því að menn semji sig inn í slíkan farveg og vísa ég þar til öldrunarstofnana og heilbrigðisstofnana sem eru undir sjálfseignarforminu þar sem starfsmennirnir eða stéttarfélög þeirra hafa samið um réttindi sem eru áþekk því sem gerist í hinu opinbera kerfi. Það mætti reyna að fara inn á þá braut í hlutafélagavæddu ríkisútvarpi en þá þyrftu menn að sýna vilja til að smíða slíka samninga. Sá vilji er hreinlega ekki fyrir hendi og slegið er á allar tilraunir til samninga þar að lútandi. Við heyrðum síðast í dag að hæstv. menntamálaráðherra sagði að ekki mætti taka fram fyrir hendurnar á starfsmönnum og skerða frelsi þeirra til samninga. Þetta segir sami ráðherra og nánast rífur í tætlur, í huglægum skilningi, samninga sem gerðir voru snemma á 9. áratug síðustu aldar sem lúta að starfsmannalýðræði í Ríkisútvarpinu. Ég hef farið yfir ýmsa þætti sem hæstv. menntamálaráðherra vék að í ræðu sinni, bæði hvað varðar hina margrómuðu nútímavæðingu hæstv. ráðherra sem er ekkert annað en hraðlest til öndverðrar 19. aldar, þá er ríkti samskiptaformið húsbændur og hjú. Þetta er það fyrirkomulag sem hæstv. ráðherra telur eiga heima í nútímanum og sérstaklega í framtíðinni. Ég vék að samkeppnislöggjöfinni og Evrópulöggjöfinni. Hæstv. ráðherra furðaði sig mjög á því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem hefur verið gagnrýnin á slíka löggjöf og telur hana hamlandi um margt, setja lýðræðislegum ákvörðunum fólks of þröngar skorður, hefði áhyggjur af slíku. Ég benti hæstv. ráðherra á að við værum neydd til þess að taka alvarlega skuldbindingar sem er að finna í lögum eða alþjóðlegum samningum sem við höfum undirgengist. Dæmin sýna að við verðum að lúta þeim þegar á reynir og um það nefndi ég dæmi, m.a. um brunatryggingarnar sem í fyrsta EES-samningnum sem við undirgengumst heyrðu ekki til þess samnings, voru síðar færðar undir hann og þá urðum við að breyta því fyrirkomulagi sem við höfðum búið okkur í Reykjavík, t.d. um brunatryggingar sem væri að finna í einni skúffu í skrifborði einhvers staðar í stjórnsýslunni sem buðu upp á ódýrustu og hagkvæmustu brunatryggingar á byggðu bóli að ég hygg. Þessu urðum við að breyta þótt allir sem til þekktu og ég heyrði í væru því fullkomlega andvígir. Stóra spurningin er: Hvað raunverulega vakir fyrir stjórnvöldum með þessum kerfisbreytingum? Ég hef ekki fundið neina aðra skýringu en þá að þau réttindi sem löggjafinn hefur á undanförnum árum og áratugum og talið eiga að gilda um opinbera stjórnsýslu, um starfsemi sem fjármögnuð er með skattfé almennings, séu til óþurftar, flækist fyrir og torveldi málin fyrir stjórnandanum sem á að stýra fólki sínu, eins og kallað er. Hvaða lög eru það? Það eru lög sem knýja stjórnanda til að áminna starfsmenn sem hann hyggst reka úr starfi og veita þeim tækifæri til andmæla. Þetta á allt að fara burt þannig að stjórnandinn geti rekið fólk skýringalaust. Finnst mönnum þetta horfa til framfara? Nei. Þetta horfir ekki til framfara og er furðulegt að fólk skuli leyfa sér að halda því fram að þessi afturhaldsviðhorf eigi eitthvert erindi inn í framtíðina. Hæstv. ráðherra gerðist gamansöm á köflum, eða þannig túlkaði ég yfirlýsingar hennar um að með frumvarpi ríkisstjórnarinnar væri klippt á hin pólitísku tengsl. Þá færðust brosviprur yfir margan þingmanninn, tók ég eftir. Allir gera sér grein fyrr því að frumvarp ríkisstjórnarinnar herðir á pólitískum yfirráðum og tengslum við Ríkisútvarpið. Ég hef verið í hópi þeirra sem hef viljað efla og rækta sambandið á milli Ríkisútvarpsins og löggjafans, sem jafnframt á að hafa eftirlit, sinna aðhaldi við opinbera starfsemi. En ég vil ekki gera það á þann hátt sem ríkisstjórnin gerir tillögu um með þessu frumvarpi. Samkvæmt því ræður stjórnarmeirihlutinn því sem snýr að stofnuninni. Hann skipar meiri hluti útvarpsráðs, mann sem ræður og rekur, mann sem er einráður um mannahald og dagskrárgerð. Þetta er eins mikið afturhaldsrugl og hugsast getur og furðulegt að menn skuli komast upp með annað eins í upphafi 21. aldar. Það er dapurlegt að hugsa til þess að svo fari í þessari stofnun, sem byggir á mjög ríkri lýðræðislegri hefð og fagmennsku. Þar hafa reyndar ætíð verið margir smákóngar og drottningar sem hefur að vissu leyti verið styrkur þessarar stofnunar því að allt hefur það fólk fundið samnefnara sinn, þ.e. Ríkisútvarpið og viljann til að gera vel í þágu þeirrar stofnunar. Þessi samvinna, samstaða og samvirkni hefur gert þessa stofnun svo sterka. En þetta eru menn tilbúnir að láta víkja til hliðar. Þá kemur að blessuðum þjónustusamningnum, sem er reyndar ekki annað en viljayfirlýsing enn sem komið er. Samningurinn er ekki orðinn að veruleika og vel að merkja er mjög ósvífið hvernig viljayfirlýsingin er sett fram. Hún er tvinnuð saman við áform ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Hún er gerð að óaðskiljanlegum hluta þess pakka en á í reynd ekkert skylt við þá ráðstöfun. Við höfum minnt á að Danmarks Radio, sem er ríkisstofnun, er með nákvæmlega sams konar samning og talað er um að gerður verði við Ríkisútvarpið. En bíðum við, verður allt í góðu standi ef Ríkisútvarpið verður gert að hlutafélagi? Við höfum margoft haldið því fram að gera þurfi ýmsar breytingar og lagfæringar á stjórnskipan stofnunarinnar en jafnframt höfum við bent á að þegar upp er staðið hafi bágur fjárhagur stofnunarinnar staðið henni fyrir þrifum. En þar á ekkert að gera. Ég hef margoft gengið eftir því við stjórnarliða í þingsalnum hvort þeir séu reiðubúnir að grípa til ráðstafana sem rýmka og bæta fjárhag Ríkisútvarpsins. Menn hafa ekki verið reiðubúnir að gera það. Hins vegar segjast þeir trúa því að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi verði hægt að bæta stjórnsýsluna þannig að fjárhagurinn rýmkist. Menn tala um hagræðingarkröfu. Ég þori ekki að fara með þá prósentu sem nefnd hefur verið í því efni, 6% hagræðingarkrafa er það kallað, sem er fínt nafn yfir niðurskurð. Niðurskurðurinn sem menn sjá fram á á næstu tveimur árum felst í að reka fólkið sem annast innheimtu afnotagjalda. Þar telja menn sig geta sparað 90 millj. kr. Þetta á að gerast á næstu tveimur árum að ég hygg. Annað er að Ríkisútvarpið losar sig við sinfóníuna, sem mér finnst dapurlegt hlutskipti og verður mér hugsað til gamalla frumkvöðla Ríkisútvarpsins sem áttu þátt í því að sinfónían var sett á laggirnar um miðja síðustu öld. Þeir litu á það sem skrautfjöður í hatti Ríkisútvarpsins að vera í nánu sambandi og samvinnu við Sinfóníuhljómsveit Íslands. Vel að merkja, Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur aldrei verið baggi á Ríkisútvarpinu. Hún var það um skeið þegar hún lenti í fjárhagserfiðleikum en upp úr því, um miðja síðustu öld, var gerður samstarfssamningur sem veitti Ríkisútvarpinu aðgang að efni hljómsveitarinnar, hljómleikum hennar sem að sjálfsögðu þarf að greiða fyrir úr einhverjum vasa, hvort sem það er úr ríkissjóði eða af Ríkisútvarpinu. Ég hygg að þegar fram líða stundir muni renna upp fyrir mönnum að ekki hafi verið hyggilegt að slíta tengslin milli Ríkisútvarpsins og sinfóníunnar. Ég tel auk þess að það hefði verið styrkur fyrir Ríkisútvarpið og stöðu þess, ekki síst þegar Evrópurétturinn og herskarar samkeppninnar fara að sækja að stofnuninni, að halda ýmsar almannaskyldur. Réttindum sem Ríkisútvarpið óneitanlega býr við fylgja skyldur og þegar skyldurnar eru aðskildar eða kastað fyrir róða þá er hætt við því að dragi úr þeim réttindum einnig. Okkur er sagt að Ríkisútvarpinu muni ætlað að spara einhverja peninga en ég held að þar sé talan um 130 millj. kr. Á þann hátt á að rýmka um fjárhag Ríkisútvarpsins, þ.e. með samdrætti og niðurskurði. Staðreyndin er sú að Ríkisútvarpið hefur búið við erfiðan fjárhag og síversnandi á undanförnum árum, í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hér kemur og básúnar að hún vilji hag þessarar stofnunar sem mestan og bestan og vilji halda með hana á vit nýrra tíma. Staðreyndin er sú að verulegur samdráttur hefur orðið í fjárhag Ríkisútvarpsins. Í ágætri úttekt sem birtist í Morgunblaðinu 6. mars 2005 var rætt við ýmsa forráðamenn í Ríkisútvarpinu. Þar segir m.a., með leyfi forseta. „Forráðamenn RÚV benda á að tekjur stofnunarinnar á síðustu árum hafi ekki fylgt launaþróun í landinu. Séu afnotagjöldin uppreiknuð miðað við launavísitölu drógust þau saman um 19% á árunum 1994–2004, auglýsingatekjur hafa með sama útreikningi lækkað mun minna en heildartekjur drógust saman um 15% á liðnum áratug, miðað við launavísitöluna. Sé miðað við neysluvísitölu án húsnæðis hækkuðu tekjurnar hins vegar um 25% frá árinu 1994, á meðan vísitalan hækkaði á sama tíma um 30%. Auglýsingatekjur hafa hlutfallslega ekki aukist í tekjustofninum og numið árlega um 700–800 milljónum króna undanfarin ár.“ Síðar segir í þessari grein, með leyfi forseta. „Ríkisútvarpið hefur eftir megni reynt að hagræða í rekstri sínum og t.d. hefur starfsmönnum fækkað verulega undanfarin ár, eða um 15% frá 1996. Það ár voru fastráðnir starfsmenn að meðaltali 378 en voru um 320 á síðasta ári.“ Á árabilinu 1996 og fram til ársins 2004 fækkaði starfsmönnum um 15%, úr 378 í 320. Bæði mun um raunfækkun að ræða en einnig aukna verktöku í einhverjum tilvikum. Mér er sagt að heldur hafi fjölgað á þeim tíma sem liðinn er frá því að þessi grein var skrifuð og starfsmenn séu nú á bilinu 330–340. Engu að síður er um verulega fækkun að ræða frá árinu 1996 þegar starfsmenn voru 378 talsins. Stöðugum samdrætti í tekjum Ríkisútvarpsins hefur fylgt fækkun á starfsfólki því Ríkisútvarpið hefur reynt að laga sig að breyttum fjárhagsaðstæðum. Ríkisútvarpið taldi sig þurfa 20% hækkun afnotagjalda síðastliðið haust. En hver var raunin hjá þeirri stórhuga ríkisstjórn sem talar svo mikið um allt hið góða sem í vændum er? Hún hækkaði eða heimilaði hækkun gjalda upp á 8%, ekki 20% eins og Ríkisútvarpið hafði óskað eftir. Nei, hækkunin var 8%. Ég skal ekki um það segja hvað rétt hefði verið að gera við þær aðstæður sem við höfum búið við, vaxandi verðbólgu o.s.frv. og hvenær rétt er að taka ákvarðanir um hækkun iðgjalda. Ég ætla ekki að slá neinu föstu um það. Ég vil vekja athygli á því að í þessum þingsal er það stjórnarandstaðan sem hefur staðið vörð um þessa stofnun, verið reiðubúin að veita heimildir til hækkunar afnotagjalda nokkurn veginn í takt við það sem sú ágæta stofnun hefur óskað eftir. Það hefur verið ásetningur okkar að styrkja Ríkisútvarpið sem menningarstofnun, sem traustan fjölmiðil og kjölfestu í íslenskri fjölmiðlaflóru. Auðvitað gerum við þá kröfu til stofnunarinnar að hún rísi undir því trausti sem henni er sýnt. Fyrir okkar leyti höfum við verið því fylgjandi að stuðla að því að ráðist verði í meiri innlenda dagskrárgerð og erum þá að horfa til menningarefnis, vandaðra menningarefnis en verið hefur á boðstólum á undanförnum missirum og árum. Mín tilfinning er sú að þar hafi heldur hallað undan fæti á undanförnum árum. Þar þarf a.m.k. að gera betur en gert hefur verið. Þetta er reyndar einn þáttur í frumvarpi okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við leggjum til að bætt verði í útvarpslögin ákvæði um hlutdeild innlendrar dagskrárgerðar í framboði Ríkisútvarpsins á dagskrárefni. Við höfum verið mjög eindregið á því máli. Hæstv. ráðherra vék að ýmsum öðrum atriðum en þeim sem ég hef gert að umræðuefni. Ég mun koma að því á eftir hver aðkoma ráðherrans var að réttindamálum starfsmanna en hún var svolítið sérstök. Ég nefndi að staðhæfingar hennar um að skorið yrði á hin pólitísku tengsl gerðu lítið annað en að vekja kátínu í þingsalnum, svo fráleit var sú yfirlýsing og fullyrðing þegar hið gagnstæða var uppi. Ætlunin er að herða á hinum pólitísku hnútum sem bundnir eru um þessa stofnun. Ég mun síðar koma að réttindamálum starfsmanna, sem ráðherrann vék að, en legg áherslu á að í öllu þessu tali og lúðraþyt um bjarta framtíð Ríkisútvarpsins virðist mér lítið innihald. Þar eru miklar umbúðir en harla lítið innihald. Gefnar hafa verið yfirlýsingar. Þessi samstarfssamningur er ekki annað en yfirlýsing enn þá. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir að ef af því verður að þetta lagafrumvarp verði gert að lögum þá verði einhver lúðraþytur og undirskrift samnings, sem auðveldlega væri hægt án þess að til kæmi hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins. Það verður fróðlegt að sjá hvort einhverjum fjármunum verður lofað inn í næsta kjörtímabil eins og hæstv. menntamálaráðherra er byrjaður að gera á öðrum sviðum. Menn hafa fagnað samningnum sem gerður var við Háskóla Íslands og fyrirheitum um 3.000 millj. kr. framlag til rannsókna í Háskóla Íslands. Það er gott og merki um viðhorfsbreytingu, en vel að merkja, á þessu kjörtímabili er aðeins um það að ræða að 300 millj. gangi til háskólans. Hitt er allt á næsta kjörtímabili, á árunum 2008, 2009, 2010 og 2011. 300 millj. kr. nú og 640 millj. kr. á hverju ári á komandi árum. Það bíður næstu ríkisstjórna að taka á þeim málum. Ég ætla að vona að ekki fari eins fyrir þeim samningi eins og ýmsum öðrum sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa undirritað í aðdraganda kosninga og svikið að þeim loknum. Ég minni á öryrkjasamkomulagið sem gert var í aðdraganda kosninganna 2003. Það samkomulag var svikið enda þótt ekki vantaði flóðlýsinguna í Þjóðmenningarhúsinu þegar hæstv. heilbrigðisráðherra undirritaði samninginn ásamt formanni Öryrkjabandalags Íslands. Það voru dapurlegar málalyktir. Þetta er það sem við erum að sjá núna, mikið skrum og umbúðir um nánast ekki neitt, utan um þá von að með því að gefa útvarpsstjóra alræðisvald, vald til að reka fólk og hagræða sem kallað er, leggja niður deildir o.s.frv., rýmkist hagur Ríkisútvarpsins til frambúðar þannig að það geti betur unað hag sínum. En staðreyndin er sú að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur dregið úr framlagi til Ríkisútvarpsins, fjárhagur þess er verri en hann var í byrjun stjórnarsamstarfs þessara tveggja flokka. Ég nefndi tölur áðan um samdrátt í mannahaldi um 15% á tímabilinu 1996 til 2004 til samræmis við þverrandi fjárhag stofnunarinnar. Ég minnti á að jafnvel í haust, þegar ríkisstjórnin blés í sigurlúðrana, neitaði hún Ríkisútvarpinu um þá hækkun sem það taldi nauðsynlega til að rísa undir þeirri starfsemi sem ætlast er til að það sinni. Ég bið menn að hugleiða þetta, sem eru velviljaðir Ríkisútvarpinu og binda einhverjar vonir við þessar breytingar. Ég hef einnig minnt á að sú sátt sem hefur verið um að greiða til Ríkisútvarpsins kann að bresta þegar stofnunin verður fjarlægð frá almenningi í óþökk stórs hluta þjóðarinnar. Eitt af því sem hæstv. menntamálaráðherra nefndi í ræðu sinni í dag var yfirlýsing sem við höfum áður heyrt frá útvarpsstjóra og margoft frá hæstv. menntamálaráðherra um að um breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins sé víðtæk sátt í samfélaginu. Það hafa meira að segja verið nefndar tölur þar að lútandi. Bæði hæstv. menntamálaráðherra og einnig útvarpsstjóri hafa lýst því yfir að 60% þjóðarinnar, meira að segja ríflega 60% þjóðarinnar, séu fylgjandi því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Þetta eru harla misvísandi yfirlýsingar. Þær byggjast á skoðanakönnun fyrir Ríkisútvarpið frá því í sumar og haust. Hún var birt 20. september síðastliðinn. Sú könnun var tilefni þess að Páll Magnússon útvarpsstjóri sagði í Morgunblaðsgrein, mánudaginn 15. janúar síðastliðinn, með leyfi forseta: „Í nýlegri skoðanakönnun Gallup kemur í ljós að um 60% þjóðarinnar, af þeim sem tóku afstöðu, eru hlynnt breytingu RÚV í opinbert hlutafélag.“ - Þetta hefur hæstv. menntamálaráðherra tekið upp, nú síðast í dag. Þá var eina ferðina enn staðhæft að meiri hlutinn, gott ef hún nefndi ekki einnig 60%, væru því fylgjandi að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Þegar farið er að skoða málin nánar kemur annað í ljós. Þetta byggir á skoðanakönnun sem Gallup gerði fyrir Ríkisútvarpið, viðhorfsrannsókn í september 2006. Í þessari könnun, sem er allítarleg, er fólk spurt aðskiljanlegra spurninga um Ríkisútvarpið, um hlutverk þess, hvað þeim finnist um Ríkisútvarpið, hvaða íslenski fjölmiðill fólki finnst vera mikilvægastur, hvert menn leiti helst um fréttir, hvort fólk sé jákvætt eða neikvætt gagnvart Ríkisútvarpinu o.s.frv. Bæði er spurt um hljóðvarp, um sjónvarp og um dagskrána og á heildina litið er afstaða fólks mjög jákvæð. Fólk lýsir yfir ánægju með það sem það hefur. Það er á heildina litið niðurstaðan úr þessari könnun. Þegar búið er að spyrja menn allítarlega um afstöðu til þess sem það hefur er staðhæft að til standi að breyta rekstrarformi RÚV þannig að það verði hlutafélag í ríkiseigu. Með öðrum orðum er gefið til kynna að þetta sé þegar orðið svo gott sem staðreynd, að Ríkisútvarpinu verði breytt og spurt, með leyfi forseta: „Ertu almennt ánægður/ánægð eða óánægð/óánægður með þetta nýja rekstrarfyrirkomulag?“ Með öðrum orðum er gefið í skyn að hið nýja rekstrarfyrirkomulag sé þegar orðin staðreynd og það sett í samhengi við það sem fólk hefur lýst afstöðu sinni til, til núverandi starfsemi. En hvernig eru svörin? Þarna er náttúrlega vísað til þessa rekstrarfyrirkomulags. Hvernig eru svörin? Mjög ánægð eru 12,6%, frekar ánægð 33,5%, hvorki né 23,7%, frekar óánægð 16,4%, mjög óánægð 13,8%. Ef við gleymum þessu samhengi, sem er mjög afvegaleiðandi, að gefa til kynna að eitthvað sé orðið að veruleika sem er það alls ekki, þá segjast engu að síður aðeins 12,6% mjög ánægð með þetta rekstrarfyrirkomulag. Frekar ánægð eru 33,5%. Hvað skyldi þetta gera samanlagt? Getur verið að þetta séu 46,1% en ekki 60% eins og hæstv. ráðherra staðhæfði og útvarpsstjóri staðhæfir í blaðagrein í Morgunblaðinu á mánudaginn? Þetta eru einfaldlega afvegaleiðandi og rangar yfirlýsingar. Mér fannst afar vafasamt þegar þetta var kynnt í Ríkisútvarpinu í frétt kl. 18 á rásum 1 og 2, með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Páll Magnússon útvarpsstjóri er afar ánægður með niðurstöðuna úr viðhorfskönnunum RÚV. Hann vonast til að niðurstaðan virki hvetjandi á stjórnmálamennina þegar þeir taka ákvörðun um framtíð Ríkisútvarpsins.“ Síðar sagði, með leyfi forseta: „Í könnuninni kemur fram að ríflega 60% aðspurðra eru ánægð með að RÚV verði breytt í hlutafélag í ríkiseigu. Páll segist vona að viðhorfskönnunin verði hvatning til þeirra stjórnmálamanna sem vinna að því að breyta rekstrarformi stofnunarinnar.“ Er þetta heiðarlegur málflutningur? Mér finnst það ekki svo og hafði um þau orð á Alþingi að mér þætti þetta afvegaleiðandi og rangtúlkanir og ég stend við þau orð. Hæstv. menntamálaráðherra leyfði sér í dag að tala um staðhæfingar mínar um þetta efni sem rógburð. Ég er einfaldlega að greina frá staðreyndum málsins og sætti mig ekki við að farið sé rangt með þegar um er að tefla deilur um frumvarp ríkisstjórnarinnar um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Útvarpsstjórinn gerir því skóna að starfsmenn Ríkisútvarpsins styðji þessar breytingar. Í greininni tekur hann vissulega fram að starfsmenn hafi ekki tekið afstöðu til rekstrarformsins en þegar yfirlýsingarnar eru skoðaðar í samhengi er augljóst að meiningin er að draga upp þá mynd að innan Ríkisútvarpsins sé litið á hlutafélagavæðinguna með velþóknun. Það hefur hæstv. menntamálaráðherra jafnframt ítrekað gefið til kynna. Útvarpsstjórinn segir eftirfarandi í umræddri grein, með leyfi forseta: „Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins styðja einnig breytingar á rekstrarformi RÚV – þótt þau hafi ekki tekið afstöðu til þess hvaða form skuli verða fyrir valinu. Stjórn samtakanna sendi öllum þingmönnum áskorun um breytingar snemma á síðasta ári. Og það þarf væntanlega ekki að fjölyrða um afstöðu stjórnenda Ríkisútvarpsins til málsins.“ Hér er gefið til kynna að ekki þurfi að fjölyrða um afstöðu stjórnendanna, þ.e. að litið sé á þessar breytingar með velþóknun. Það er alveg rétt að á sínum tíma barst þingmönnum hvatning um að gera breytingar á lagarammanum um Ríkisútvarpið. Það gerðu þessi umræddu samtök, Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins sem eru eins konar regnhlífarsamtök fyrir stéttarfélögin sem starfa innan veggja Ríkisútvarpsins. En stéttarfélögin semja um kaup og kjör og gæta hagsmuna starfsmanna, ekki þessi samtök. Þau hafa að sjálfsögðu rétt til að álykta eins og þeim líkar og þau sendu inn álitsgerð til Alþingis um þetta frumvarp. Í þeirri álitsgerð segir að kaflinn um réttindi starfsmanna í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sé ófullnægjandi. Þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geta ekki gilt um starfsmennina eftir breytingu Ríkisútvarpsins í Ríkisútvarpið ohf. Réttindi starfsmanna ríkisins samkvæmt ofannefndum lögum teljast hluti af kjörum þeirra og verða því ekki afnumin án þess að í felist skerðing á kjörum.“ Í niðurlagi sömu umsagnar segir, með leyfi forseta: „Auk þess vísar SSR til umsagnar BHM og BSRB varðandi réttarstöðu starfsmanna.“ Þessi skírskotun til álitsgerðar BSRB og BHM er fullkomlega rökrétt því þau samtök eru heildarsamtök stéttarfélaga, þorra starfsmanna Ríkisútvarpsins. Eins og áður segir hafa þau samtök samið um réttindin sem hér er deilt um hvort standi eða falli, hvort þau haldi við umbreytingu Ríkisútvarpsins í hlutafélag. Hvað segja þau samtök? Þau segja eftirfarandi í niðurlagi álitsgerðar sinnar, með leyfi forseta: „Að öllu framangreindu virtu svo og með tilvísan til fyrri umsagna er það eindregin afstaða BSRB og BHM að frumvarp þetta nái ekki fram að ganga.“ Að öllu framangreindu virtu er það eindregin afstaða BSRB og BHM að leggja til að frumvarp þetta nái ekki fram að ganga. Ég ætla ekki að þreyta menn með því að lesa upp úr álitsgerðinni. Hún er fylgigagn í nefndaráliti minni hlutans, álitsgerð upp á margar síður þar sem tekið er á öllum þeim réttindum sem lagabreytingarnar taka til og farið mjög rækilega í saumana á þeim. Þar er vísað í réttindi í kjarasamningum, í lífeyrisrétt og í þann rétt sem borgarinn hefur samkvæmt stjórnsýslulögum en þau koma ekki til með að gilda um þessa stofnun. Hvað varðar réttindi starfsmanna þá er vísað í kjarasamningsbundinn og ráðningarsamningsbundin réttindi, í lífeyrisréttinn. Þar er og að finna tillögu um ákvæði til bráðabirgða með lögunum til þess að reyna að styrkja réttarstöðu starfsmanna. Öllu er því vísað frá af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hvers vegna? Jú, vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra er svo umhugað um að virða samningsfrelsi fólksins þegar fram líða stundir. Kaupir einhver þetta? Þá erum við að taka réttindin og setja þau í fullkomna óvissu. Ég vík að nokkrum þessara réttinda á eftir í stuttu máli. Ég ætla ekki að fara ítarlega yfir þessi gögn og hef í rauninni engu að bæta við umfjöllun annarra um þau og ætla ekki að þreyta menn með slíku. Hluti starfsmanna er hins vegar í öðrum samtökum, t.d. í Alþýðusambandi Íslands, það á t.d. við um rafiðnaðarmenn. Hvað skyldi Alþýðusamband Íslands segja um þetta frumvarp? Er Alþýðusamband Íslands hliðhollt þessum breytingum? Nei, Alþýðusamband Íslands er ekki hliðhollt þessum breytingum. Hér segir í álitsgerð sem er dagsett 3. nóvember 2006, þ.e. er frá í haust þegar málið kom til 2. umr. Þar var lýst andstöðu við fyrirhugaðar breytingar á bæði rekstrarformi og fjármögnun Ríkisútvarpsins ohf. Þetta er miklu lengri álitsgerð en hún er alveg afdráttarlaus. Þar er lýst andstöðu við bæði fjármögnunarþáttinn og einnig við breytingar á rekstrarformi. Bíðum nú við, hvað þýðir þetta? Öll samtök starfsmanna sem koma að þessum málum vara við þessu frumvarpi en útvarpsstjóri og hæstv. menntamálaráðherra leyfa sér engu að síður að draga upp þá mynd og gefa í skyn að allt sé þetta gert með vilja og jafnvel í þökk starfsmanna Ríkisútvarpsins. Er þetta heiðarlegur málflutningur eða rangfærslur? Er þetta ekki afvegaleiðandi tal? Ég tel svo vera. Það hef ég sagt og segi ég hreint út og bíð þess að orð mín verði hrakin af hæstv. menntamálaráðherra sem hefur gert orð útvarpsstjórans að sínum og útvarpsstjóri, að því er mér sýnist, orð hæstv. menntamálaráðherra. Ég bíð þess að þetta verði á hrakið. Hér vísa ég í yfirlýsingar, í álitsgerðir, í Gallup-könnun og ég sé ekki hvernig orð mín ættu á nokkurn hátt að verða hrakin. Þetta er einfaldlega staðreynd. Þá er það varðandi réttindi starfsmanna. Í nóvembermánuði gaf útvarpsstjóri út yfirlýsingu, fyrst munnlega á fundi með starfsmönnum og síðan sendi hann þeim, umbeðið, skriflega yfirlýsingu um réttindamálin vegna þess að eðlilega hafa starfsmenn nokkrar áhyggjur af því hvernig komi til með að fara með réttindi þeirra við umbreytingu Ríkisútvarpsins í hlutafélag og eftir að hún er um garð gengin. Yfirlýsing útvarpsstjóra er svohljóðandi, með leyfi forseta. „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, bæði samkvæmt ráðningarsamningum og kjarasamningum. Réttindi starfsmanna haldast því óskert, verði frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að lögum, þó eru „sólarlagsákvæði“ varðandi biðlaunaréttinn. LSR hefur sömuleiðis staðfest áframhaldandi rétt starfsmanna RÚV til aðildar að A-deild sjóðsins, að fengnu samþykki vinnuveitenda, sem gert er ráð fyrir að hið nýja félag veiti, verði frumvarpið að lögum.“ Þetta tóku menn sem mikilvæga yfirlýsingu af hálfu útvarpsstjóra, nokkuð sem ýmsir aðrir sem til þessara mála þekkja hafa efasemdir um að hafi mikla þýðingu umfram það sem þegar var vitað og er að finna í lögunum. Í dag sendu BSRB og BHM frá sér yfirlýsingu um frumvarpið og í samhengi við þessar staðhæfingar útvarpsstjórans en í yfirlýsingu samtakanna kemur fram að réttindi starfsmanna RÚV eru óviss þrátt fyrir yfirlýsingu útvarpsstjóra í tengslum við þessa breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Ég ætla að leyfa mér að lesa þessa yfirlýsingu hér og festa í þingtíðindi, með leyfi forseta. „Í umræðum um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. hefur ítrekað verið vísað til yfirlýsingar Páls Magnússonar útvarpsstjóra frá því í nóvember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öll kjör starfsmanna RÚV muni haldast óbreytt. Eftir að BSRB og BHM höfðu skoðað þessa yfirlýsingu voru samtökin sammála um að hún bætti engu við það sem fram kemur í sjálfu frumvarpinu þrátt fyrir ítrekaðar óskir samtakanna um breytingar. Í yfirlýsingunni segir Páll Magnússon orðrétt: „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, bæði samkvæmt ráðningarsamningum og kjarasamningum.“ Innihald þessarar yfirlýsingar er í samræmi við aðilaskiptalögin og því væri verið að brjóta þau ef ekki væri farið að þessu. Þá er ýmsum spurningum ósvarað, þar á meðal er með öllu óljóst hvað gerist þegar kjarasamningar renna út. Mun RÚV ohf. til að mynda vera reiðubúið til að semja á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamninga við aðildarfélög innan BSRB og BHM sem hafa samningsrétt fyrir starfsmenn RÚV? Einnig er óvíst hvernig samið verður við þá sem hefja störf eftir að lögin taka gildi en það er m.a. forsenda þess að nýráðnir geti farið í A-deild LSR að starfsmenn séu aðilar að þessum samtökum. Þá segir Páll í yfirlýsingu sinni: „Réttindi starfsmanna haldast því óskert, verði frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að lögum, þó eru „sólarlagsákvæði“ varðandi biðlaunaréttinn.“ Að mati BSRB og BHM stenst þessi fullyrðing ekki þar sem réttindi samkvæmt lögum, eins og t.d. lögum um réttindi og skyldur og stjórnsýslulög, munu ekki gilda gagnvart starfsmönnum RÚV ohf. Áminningarskyldan, andmælaréttur og auglýsingaskylda munu því t.d. ekki gilda. Þá er enn óvíst hvort hægt sé að treysta því að hið nýja félag samþykki aðild að LSR. Til að slíkt sé tryggt þarf að kveða skýrt á um það í frumvarpinu. Ýmsum spurningum er því enn ósvarað um kjör og réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins verði frumvarpið um RÚV ohf. samþykkt óbreytt. Um lífeyrisréttindi starfsmanna segir í yfirlýsingu Páls Magnússonar: „LSR hefur sömuleiðis staðfest áframhaldandi rétt starfsmanna RÚV til aðildar að A-deild sjóðsins, að fengnu samþykki vinnuveitanda, sem gert er ráð fyrir að hið nýja félag veiti, verði frumvarpið að lögum.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta, í yfirlýsingu BHM og BSRB: „Það hefur alltaf legið fyrir að starfsmenn eigi rétt á aðild að LSR að fengnu samþykki atvinnurekanda en BSRB og BHM hafa viljað fá ákvæði þar um inn í frumvarpið svo rétturinn verði ekki háður samþykki stjórnar RÚV ohf. Óvissan um rétt starfsmanna er því enn jafnmikil og hún var fyrir yfirlýsingu Páls Magnússonar.“ Þessa yfirlýsingu er að finna á heimasíðu þessara samtaka. Þar eru einnig slóðir bæði inn á yfirlýsingu útvarpsstjóra og jafnframt inn á umsögn BSRB og BHM um frumvarpið sem enn er í fullu gildi. Þessar yfirlýsingar, bæði útvarpsstjórans og hæstv. menntamálaráðherra til starfsmanna, sem draga upp þá mynd að í rauninni sé allt óbreytt og verði allt óbreytt og óskert við þessa umbreytingu stofnunarinnar, að undanskildum sólarlagsákvæðum í biðlaunarétti, eru mjög misvísandi af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi erum við aðeins að tala um sjálft umbreytingarskeiðið. Það eru engin fyrirheit gefin um hvað gerist að því loknu, hvorki af hálfu hæstv. menntamálaráðherra né útvarpsstjóra. Engin fyrirheit eru gefin um hvað gerist þá. Útvarpsstjóri sagði á fundi í menntamálanefnd að þá komi fólk til með að semja um kjör sín en því er alveg látið ósvarað á hvaða forsendum það verði gert. Verða það stéttarfélögin sem halda utan um hagsmuni starfsmanna? Verða það einstaklingsbundnir samningar? Hvernig verður samið? Því miður hefur það þegar gerst í Ríkisútvarpinu að fólk er ráðið samkvæmt lagagrunni nýrra laga, þessa frumvarps, þó að þau séu ekki orðin að lögum. Þetta er staðreynd. Án auglýsinga og utan kjarasamninga o.s.frv. Því spyr ég: Er það þetta sem koma skal? Þetta eru önnur ástæðan. Hin ástæðan fyrir því að þessar yfirlýsingar gefa ranga mynd er sú sem fram kemur í þessari stuttu greinargerð frá heildarsamtökum opinberra starfsmanna, að þegar stofnun er tekin undan stjórnsýslulögum og lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins fylgja þar með ýmis réttindi sem starfsmenn koma ekki til með að njóta nema gripið sé til sérstakra ráðstafana. Það eru engin merki þess t.d. að tryggja eigi áminningarskyldu eða réttindi sem tengjast uppsögnum og er að finna í þessum tveimur lagabálkum. Þetta nefni ég sem dæmi. Þegar hæstv. menntamálaráðherra kemur svo hér í dag og talar um það sem einhver mikil býsn að fólk sem á aðild að B-deild lífeyrissjóðsins komi til með að halda honum fyrir mildi stjórnvalda, þá er það bara lagalegur réttur fólksins. Þegar stofnun er breytt í hlutafélag eða starf er lagt niður á viðkomandi starfsmaður rétt á áframhaldandi veru í BSRB. Þetta er einfaldlega lögum samkvæmt. Það sem hins vegar fylgir er að réttar til að njóta ávinnings af hækkunum vegna stöðuhækkana í starfi eða innan stofnunar verður ekki notið í B-deildinni. Þarna getur verið um að ræða kjaraskerðingu hjá fólki sem svo er statt um. Varðandi A-deildina eru það engin ný tíðindi heldur að þeir sem eru í þeirri deild geti verið þar áfram nema fólkið sé rekið úr lífeyrissjóðnum. Það hefur sem betur fer ekki gerst. En stóra málið er það að nýráðningar koma að sjóðnum nema það sé sérstaklega tekið fram. Þar eru stjórnvöld algerlega ófáanleg til að hnika nokkru. Þetta er sami stjórnarmeirihlutinn og var tilbúinn að samþykkja fyrir sjálfan sig alls kyns lífeyrisívilnanir og réttindi. Það vantaði ekkert upp á að það væri gert. En þegar um þetta ræðir er sagt: Við viljum ekki binda hendur fólks, við viljum ekki taka fram fyrir hendurnar á fólki. Það má ekki hafa forræði yfir því. Þetta eru útúrsnúningar af verstu gráðu. Þessar staðhæfingar ríkisstjórnarinnar um að réttindi séu tryggð standast hreinlega ekki. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma að fara yfir þá þætti málsins aftur. Það er búið að gera það mjög ítarlega. Þetta liggur fyrir í mjög ítarlegum nefndarálitum þar sem frá þessu er greint, lið fyrir lið, öll þessi réttindi sem starfsfólkið nýtur. Ég ætla ekki að gera annað að vísa til þessara gagna hér í þessari umferð. Áður en ég vík að hinni pólitísku hlið þessara mála, þ.e. afstöðu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til þessa frumvarps og náttúrlega hins dapurlega hlutskiptis Framsóknarflokksins sem hefur svikið fyrirheit sín og að er því við teljum, mörg, hugsjónir sínar í þessu máli, þá langar mig til að koma ögn að einum þætti málsins sem ég hef vikið nokkuð að áður. Það eru þær línur sem menn draga upp annars vegar milli almannaþjónustunnar og hins vegar markaðsfyrirtækjanna. Þar er háð grimmileg barátta, ekki bara hér á landi heldur einnig í Evrópu og á heimsvísu, og ég vísaði til GATS-samninganna þar um. Í Evrópu birtist þessi slagur okkur í átökum um svokallaða þjónustutilskipun Evrópusambandsins. Þar eru menn að takast á um grundvallaratriðin. Þegar þjónustutilskipunin kom fyrst fram var hugsun markaðssinnaðs fólks mjög í þá veru að undir þá tilskipun ætti að færa nánast alla þjónustu. Öll þjónusta ætti að heyra undir þá tilskipun og vera háð samkeppnislögum, markaðslögmálum og samkeppnisstofnun. Verkalýðshreyfingin skar upp herör gegn þeirri stefnu og reyndi að brjóta hana á bak aftur og aðferðin sem var notuð var að leggja til að velferðarþjónustan og samfélagsþjónustan, almannaþjónustan sem hvert samfélag þarf á að halda eigi að vera rækilega aðskilin markaðslögmálum. Í því samhengi hafa menn talað um tvenns konar þjónustu, á enskri tungu hefur annars vegar verið talað um „services of general interest“ og hins vegar um „services of general economic interest“ og þá eru menn að vísa til almannaþjónustunnar annars vegar og markaðsþjónustunnar hins vegar. Menn hafa viljað skapa lagaramma um þetta. Verkalýðshreyfingin, bæði Evrópusamband verkalýðsfélaga, ETUC, oft kallað „ítök“, það eru heildarsamtök launafólks í Evrópu, sem bæði Alþýðusamband Íslands og BSRB eiga aðild að og EPSU, European Public Service Union, sem er hluti af alþjóðasambandi starfsfólks innan almannaþjónustunnar, þau hafa sameinast í baráttunni gegn þessu, hafa sameinast um að draga þarna skýrar línur á milli og menn eru enn að kljást um þetta. Þá er uppi tvenns konar slagur í Evrópu. Annars vegar þessar skýru línur að draga landamerkin á milli almannaþjónustunnar og markaðsþjónustu almennt og hins vegar að horfa fram hjá slíkum mörkum eða landamærum en horfa heldur á hvað er að gerast innan hverrar starfsemi, innan hvers geira fyrir sig og reyna að höggva hann niður í einingar, hvað af starfsemi viðkomandi stofnana, almannaþjónustufyrirtækja heyrir undir almannaþjónustuna og hvað undir markaðsþjónustu og þá fara menn að lenda inn í ógöngum eins og þessum. Það sem gerir málin enn þá flóknari og á við um útvarpsstöðvar er að þar eru menn einnig að tala um fjármögnun og hvað sé leyfilegt í þeim efnum. En þetta snýst líka um verksviðið, hvert má halda og ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst afar vafasamt að setja almannaþjónustunni mjög þröngar skorður í þessum efnum, mér finnst það vafasamt. Og ég hef t.d. talað fyrir því að svo lengi sem almannaþjónustufyrirtæki eru í eigu samfélagsins og skapa arð þá finnst mér réttlátt að sá arður sé látinn ganga til annarra þátta í samfélaginu. Ég tek sem dæmi að vatnsveita í Reykjavík gæti þess vegna skilað arði og hefur gert. Mér finnst ekkert óeðlilegt að arðurinn af henni sé látinn renna til leikskóla eða til annarrar starfsemi á vegum hins opinbera. Eins er með orkuveituna t.d. að þetta sé látið ganga á milli geira. Tilhneigingin er sú að afmarka þetta allt og banna slíkar millifærslur sem mér finnst vera í lagi svo lengi sem starfsemin er á vegum hins opinbera því ef við gerðumst svo kaþólsk og kaþólskari en allir páfar að aldrei mætti millifæra arð af almannastarfsemi þá gæti þjóðfélag sem býr ofan á olíulind lent í því að mega ekki færa arðinn af þeirri olíu inn til annarra þátta samfélagsins. Ég er því fylgjandi þessu svo lengi sem starfsemin er í almannaeign. Allt öðru gegnir ef starfsemin er færð í einkahendur. Þess vegna var það, svo dæmi sé tekið, að þegar slagurinn stóð um það hér á þingi hvort heimila ætti hlutafélagavæðingu og hugsanlega einkavæðingu vatnsveitna þá lögðumst við mörg hver í stjórnarandstöðunni mjög eindregið gegn þessu, vildum hafa vatnsveitur alfarið í almannaeign á vegum sveitarfélaganna. Það fékkst hins vegar ekki fram og það voru sett inn heimildarákvæði að vatnsveiturnar mættu hlutafélagavæða. Þá gerðum við gagnsátt á öðru sviði og sögðum - og þetta er leið sem Bandaríkjamenn hafa farið, gagnstætt því sem gerðist í Evrópu, þar hafa menn slegist um eignarhaldið þannig að Bandaríkjamenn leyfa einkaeignarhald en setja skorður við heimildum úr arðtökum - að úr almannaþjónustufyrirtækjum ýmsum megi ekki taka út meiri arð en nemur einhverju tilteknu hlutfalli. Síðan eru iðulega sett, eins og við gerðum hér varðandi vatnsveiturnar, ákvæði um hvað hver mætti eiga o.s.frv. þannig að það er hægt að fara ýmsar leiðir. Ég er að vekja athygli á þessu til að beina að því kastljósi að við erum hér inni í miklum frumskógi, frumskógi sem er mjög vandratað um og við þurfum að vanda okkur þegar við smíðum löggjöf um dýrmætar stofnanir eins og Ríkisútvarpið sem við viljum varðveita. Við verðum að vanda okkur og við verðum að hlusta á varnaðarorð því að þrátt fyrir mismunandi viðhorf til þessara mála sem ég er að lýsa hér, og ég er að lýsa þeirri afstöðu minni að ég vil hafa vítt svigrúm fyrir almannaþjónustustofnanir jafnt til að fara inn á markaðssvið og kannski vil ég heimila það í ríkari mæli eins og ýmsir aðrir, þá hlusta ég á það þegar mér er sagt að þessum heimildum kunni að vera teflt í tvísýnu með því að taka slíka starfsemi, færa hana undan lögum sem gilda um almannaþjónustu og inn á einkaréttarsvið. Það er þetta sem menn hafa verið að vara við. Menn hafa sagt að með því móti sé aðvelduð ásókn markaðsfyrirtækja bæði gagnvart samkeppnislögum og einnig Evrópurétti. Þess vegna eigum við ef við viljum stíga varlega til jarðar að halda okkur við lagaramma sem almannaþjónustan almennt hefur hvílt á en ekki færa þetta í sama búninginn og samkeppnisaðilarnir á markaði klæðast. Þetta er hugsunin. Þetta er hugsunin sem veldur því að við í stjórnarandstöðunni vörum við því m.a. af þessari ástæðu að við viljum ekki mola undirstöðurnar og grunninn sem Ríkisútvarpið hvílir á. Síðan er það spurningin um þá pólitík sem hér er verið að reka og ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst sjálfstæðismenn um margt nokkuð heiðarlegir í þessu, margir hverjir. Það er svolítið skondið að vísu að hlusta á fyrrverandi flutningsmann og talsmann þess að Ríkisútvarpið verði lagt niður, að Ríkisútvarpið verði selt og nánast að engu gert eins og hv. formaður menntamálanefndar hefur lagt til ásamt tveimur félögum sínum hér á þingi, hv. þm. Pétri H. Blöndal og Birgi Ármannssyni, að hlusta á þá síðan tala fyrir þessu frumvarpi um hlutafélagavæðingu og halda því fram að það standi ekki til að selja þessa stofnun. Ég hef meiri trú en svo á að söluhugsjónin sé sterkari í brjóstum þessara manna en þeir vilja vera láta. Ef við lítum til samþykkta Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina þá fer ekkert á milli mála hvert hugur manna stefnir á þeim bæ. Það er alveg augljóst mál að Sjálfstæðisflokkurinn hefur margoft gert því skóna að æskilegt væri að leggja niður eða selja Rás 2, svo dæmi sé tekið, og sumir hörðustu haukarnir vilja ganga lengra og selja Ríkisútvarpið alfarið, einkavæða það algerlega. Eins og frægt varð, þá lýsti hv. þm. Pétur Blöndal því yfir við atkvæðagreiðslu hér að hann styddi þetta frumvarp einvörðungu vegna þess að hann teldi að með því móti væri verið að auðvelda söluna síðar meir. Ungir sjálfstæðismenn hafa einnig margoft ályktað í þessa veru og ég hef trú á því að þær raddir muni kvikna að nýju en stóra spurningin er þó sú að hvaða marki menn þurfa að hafa fyrir hlutunum, hvort það eru ekki dómstólarnir sem munu leiða þessa stofnun til niðurskurðar og þrenginga á grundvelli þeirra lagareglna sem við erum að skapa. En þá er það Framsókn og það finnst mér hið dapurlega í þessari sögu allri. Ég hafði á sínum tíma talsverða trú á Framsóknarflokknum og staðreyndin er sú að Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir mörgu góðu í íslensku þjóðfélagi í tímans rás. Oft hafa kviknað vonir í brjósti mínu um að gamla Framsókn væri að lifna við að nýju, jafnvel í formi unga fólksins og við heyrðum úr munni þess raddir sem við heyrðum áður, eins og gerðist miðvikudaginn 29. nóvember þegar ályktun birtist frá ungum framsóknarmönnum. Frá ályktuninni er sagt í Fréttablaðinu og þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna, SUF, samþykkti í gær ályktun þar sem þingmenn eru hvattir til þess að samþykkja ekki frumvarp um RÚV ohf.“ Og áfram segir: „Í ályktuninni kemur fram að SUF telur hvorki að hagsmunum RÚV né almennings í landinu sé best borgið með hlutafélagavæðingu. Einnig kemur fram í ályktuninni að SUF telji fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi án þess að afstaða hafi verið tekin til mikilvægra spurninga eins og aðkomu RÚV að auglýsingamarkaði.“ Þarna er vikið að ýmsum þáttum. Og sannast sagna er það nú svo að Framsóknarflokkurinn hefur staðið fyrir ýmsu góðu og ég held …  Ég er hér kominn með í hendur ýmsar yfirlýsingar frá Sjálfstæðisflokknum. Kjartan Gunnarsson framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins sagði í janúar 1992, með leyfi forseta: „Ég held einfaldlega að Ríkisútvarpinu sé eins og öðrum opinberum rekstri markaður ákveðinn tími og ég held að sá tími sé einfaldlega liðinn. Ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja Ríkisútvarpið niður.“ 
             Þetta var Kjartan Gunnarsson framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins í janúar 1992. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktaði árið 1996, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn leggur til að markmið, rekstur og fjármögnun Ríkisútvarpsins, ekki síst sjónvarpsins, verði endurskoðuð með tilliti til hagkvæmni og aukinnar samkeppni og að samkeppnisstaða fjölmiðla verði jöfnuð með afnámi lögboðinna áskriftargjalda og jafnframt tryggt að stofnunin fari ekki með öðrum hætti í ríkissjóð.“ Síðan eru aðrar ályktanir í þá veru að leggja Ríkisútvarpið niður, en Samband ungra sjálfstæðismanna ályktar einmitt í þá veru 5. ágúst 2005. Þar segir, með leyfi forseta: „Að lokum ítreka ungir sjálfstæðismenn þá skoðun sína að ríkisvaldið hætti rekstri fjölmiðla og RÚV verði selt.“ Þetta er nú blessað íhaldið. Það kemur okkur ekkert á óvart hver tónninn er þar. Síðan kom þessi fræga kúvending Framsóknarflokksins. Ég hygg að það hafi verið í nóvember eða haustið 2005. Þá fór að kveða við sérstakan tón, ég held fyrst í yfirlýsingum þingflokksformanns Framsóknar, Hjálmars Árnasonar, og reyndar einnig hjá hæstv. þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, og Halldóri Ásgrímssyni, hæstv. þáverandi ráðherra, formanni Framsóknarflokksins. Hjálmar reið á vaðið í Morgunblaðsgrein 9. nóvember og sagði að hvort RÚV verði sameignarfélag, sjálfseignarstofnun eða hlutafélag þá breytti það í sjálfu sér litlu hvað varðar stofnunina sem almenningseign. Kristinn H. Gunnarsson svaraði í blaðagrein í sama blaði nokkrum dögum síðar og kvað þetta, með leyfi forseta: „... hraustlega mælt í ljósi þess, að hlutafélagavæðingunni hefur verið hafnað. Flokksþing Framsóknarflokksins 2001 ályktaði orðrétt „Ríkisútvarpinu verði ekki breytt í hlutafélag“ og sú samþykkt stendur enn óhögguð. Á næsta flokksþingi, sem var 2003, var bætt við að „breyta skal rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sjálfseignarstofnun“. Loks var ályktað á þessu ári á flokksþingi Framsóknarflokksins að „mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu“. Samþykktirnar eru í eðlilegu samhengi og mynda skýra stefnu flokksins. Síðari samþykktirnar styrkja þá fyrstu, sem hafnar hlutafélagavæðingu RÚV. Þetta sagði Kristinn H. Gunnarsson í Morgunblaðsgrein 11. nóvember 2005. Við þetta kvaddi sér hljóðs hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir og tók undir með hv. þingflokksformanni Hjálmari Árnasyni samanber eftirfarandi ummæli í viðtali við RÚV í Speglinum 15. þessa mánaðar, þ.e. í nóvember, með leyfi forseta: „Ja, ég tel aðalatriðið að Ríkisútvarpið sé í einhverju því rekstrarumhverfi þar sem að það getur keppt við aðra miðla, ljósvakamiðla. Og hvort að það er nákvæmlega hlutafélagaformið eða eitthvað annað form, það ætla ég ekki að fullyrða neitt um.“ Nú spyr fréttamaður, með leyfi forseta: „Er einhver sérstök ástæða fyrir því að Framsóknarflokkurinn hefur verið svona mikið á móti hlutafélagavæðingu akkúrat þarna?“ Valgerður Sverrisdóttir hæstv. ráðherra segir þá, með leyfi forseta: „Ja, við höfum ályktað um það á fyrri stigum að vilja ekki að Ríkisútvarpinu verði breytt í hlutafélag. Og það var á þeim tíma þegar að Sjálfstæðisflokkurinn virtist vilja selja Ríkisútvarpið. Þá ályktuðum við mjög stíft um þetta. Nú eru hins vegar breyttir tímar og Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki selja Ríkisútvarpið. Og ég held að það sé alveg eðlilegt að það breyti einhverju í afstöðu Framsóknarmanna til þessa máls.“ Fréttamaður spyr þá og segir, með leyfi forseta: „Þannig að nú sakar Kristinn H. Gunnarsson flokkinn um að ætla að ganga á bak orða sinna og ræðst hart að forystunni á heimasíðu nýlega. Einmitt út af þessu. En það eru breyttir tímar, segir þú. Þannig að þetta er ekki rétt hjá Kristni?“ Þessu svarar hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir, með leyfi forseta: „Ja, það er í fyrsta lagi ekki rétt hjá honum að vitna í gamla samþykkt ...“ Undir það sjónarmið tekur síðan þáverandi formaður flokksins, Halldór Ásgrímsson, og segir í fréttum Ríkisútvarpsins 16. nóvember, en þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Halldór Ásgrímsson, forsætisráðherra telur fyllilega koma til greina að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Nýjustu samþykktir Framsóknarflokksins standi ekki í vegi fyrir slíkri breytingu. Mikilvægast sé að lagafrumvarp um Ríkisútvarpið komi fram helst fyrir jól. Frumvarp er í smíðum en hefur hvorki verið kynnt í ríkisstjórn né í þingflokkunum.“ Orðrétt segir Halldór Ásgrímsson fyrrverandi hæstv. ráðherra og þáverandi formaður Framsóknarflokksins, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Nú hlutafélagsformið hefur reynst vel í mörgum tilvikum, það er það form sem að hefur þróast mest og auðvitað kemur það fyllilega til greina að Ríkisútvarpið noti það form ... Ja sko, við störfum á grundvelli okkar nýjustu samþykkta og nýjar samþykktir breyta eldri samþykktum, það liggur alveg ljóst fyrir og við störfum á grundvelli þeirra samþykkta sem voru samþykktar á okkar síðasta flokksþingi.“ Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vitna meira í þessar samþykktir Framsóknarflokksins þó að ég hafi svo sem ærinn efnivið til þess. Ég er hérna með samþykktir Framsóknarflokksins á flokksþingum undanfarinna ára þar sem fjallað er meðal annars um Ríkisútvarpið og er að finna þær samþykktir sem hér er vísað til í blaðaskrifum og fréttaviðtölum við hv. þingmenn núverandi og fyrrverandi, Hjálmar Árnason, Valgerði Sverrisdóttur og Halldór Ásgrímsson. Þetta kemur mér þannig fyrir sjónir að Framsóknarflokkurinn hafi ályktað á þá lund að hlutafélagavæðing komi ekki til greina hjá Ríkisútvarpinu, að flokkurinn sé andvígur því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Síðan kemur til sögunnar samþykkt um að flokkurinn vilji gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Þá telja menn að úr gildi sé fallin fyrri samþykkt flokksins um að Ríkisútvarpið skuli ekki hlutafélagavætt. Ég hlýddi á og fékk útskrift af ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hann flutti hér í gær og þar fjallar hann einmitt um þetta efni. Ég ætla ekki að vitna í þessa ræðu en þar kemur einmitt þessi skilningur skýrt fram, þ.e. að hv. þingmaður Framsóknarflokksins, Kristinn H. Gunnarsson, telur að um kúvendingu sé að ræða og að þingflokkurinn hafi með samþykkt sinni við hlutafélagavæðingu Sjálfstæðisflokksins á Ríkisútvarpinu svikið þær heitstrengingar sem gefnar voru um að flokkurinn mundi ekki líða það að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Ég verð nú að segja að mér finnst það vera sannfærandi málflutningur af hans hálfu þegar hann segir að samþykkt um sjálfseignarstofnun eða vísan til þess, að hún geti varla skoðast sem grænt ljós á að flokkurinn falli frá eða virði að vettugi fyrri samþykktir um að hann muni ekki líða að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Auðvitað er þetta náttúrlega innra mál Framsóknarflokksins og auðvitað á hann að eiga það við þá sem kusu þann flokk í síðustu kosningum. Það má til sanns vegar færa. En ég nefni þetta vegna þess að við höfðum mörg bundið þá von við stjórnaraðild Framsóknarflokksins að hann mundi standa í fæturna í þessu máli. Það eru tvö mál sem ég hef sérstaklega horft til - reyndar þrír málaflokkar. En tveir málaflokkar hafa svona verið í brennidepli kannski sérstaklega á síðustu missirum - það er annars vegar Ríkisútvarpið, hvort það gæti verið að hann mundi láta Sjálfstæðisflokkinn komast upp með að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og hinn þátturinn er Íbúðalánasjóður. Þar vitum við að Sjálfstæðisflokkurinn sækir mjög hart að Framsóknarflokknum og hann hefur staðið vörnina nokkuð sæmilega hingað til. Við sjáum hvað setur. En því miður hefur reynslan orðið sú í allt of mörgum málum að varnirnar hafa brostið. Í sumum tilvikum hefur ekkert þurft að bresta vegna þess að menn virðast vera að gera þetta af hreinni sannfæringu. Ég hef það á tilfinningunni, hæstv. forseti, að aðrir vilji gjarnan fara að komast að í ræðuhöldum og ég er alveg tilbúinn að fara  Við höfum horft upp á að Framsóknarflokkurinn er orðin flakandi rúst, flakandi sár öllu heldur. Ég fæ ekki betur séð en að flokkurinn geri nánast hvað sem er til að halda sér á setunni, á stjórnarsetunni. Ég fæ ekki betur séð en að hann gangi til hvaða verka sem er.  Núna hefur Framsóknarflokkurinn látið undan í vörninni fyrir Ríkisútvarpið og mér verður hugsað til manna á borð við Ingvar Gíslason, fyrrum framsóknarráðherra, menntamálaráðherra, sem ásamt tveimur öðrum fyrrverandi menntamálaráðherrum, Sverri Hermannssyni og Ragnari Arnalds, skrifaði grein í Morgunblaðið sem birtist 1. júní í fyrra, opið bréf til þingmanna þar sem skorað var á okkur að standa vörð um Ríkisútvarpið og láta það ekki verða að veruleika að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Ég heyri þeim röddum fjölga sem gera sér grein fyrir því hvað er í húfi. Ég minnist þess að í vor, í einhverri hrinunni um Ríkisútvarpið, hvort það var sf. eða hf., kom ályktun frá íslenskum listamönnum. Þeir beindu því til þingsins að við gengjum til atkvæða um málið og eyddum óvissunni, eins og kallað var. Ég hafði samband við einn forsvarsmanna í þeim samtökum og spurði hverju það sætti að íslenskir listamenn tækju undir með ríkisstjórninni um að hlutafélagavæða og einkavæða Ríkisútvarpið. Þá var mér sagt að þeir stjórnarmenn hefðu verið boðaðir á fund útvarpsstjóra þar sem fram hefði komið að menn vildu eyða óvissunni í málinu. Ég sagði: „Þið styðjið þar með hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins.“ - „Nei, það vakti ekki fyrir okkur,“ svaraði þessi ágæti maður. Ég benti honum á að á Alþingi væri það þannig að það sem ríkisstjórnin fyrirskipar því hlýðir stjórnarmeirihlutinn. Það að eyða óvissunni þýðir ekki annað en að lög um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins verði að veruleika. Það kom svolítið á viðmælanda minn. Það var ekki þetta sem hafði vakað fyrir listamönnum þegar þeir ályktuðu um að óvissunni yrði eytt. Ég sagði við hann: „Hafið þið hugleitt það að með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi er fyrst verið að opna á óvissuástand?“ Við höfum fært rök fyrir því í umræðunni að með frumvarpinu skapist óvissuástand. Samkvæmt samkeppnisrétti og Evrópurétti er stofnuninni teflt inn í tvísýna framtíð. Við teljum einnig að með því að rjúfa þá þjóðarsátt sem verið hefur um Ríkisútvarpið dragi úr vilja fólks til að greiða til stofnunarinnar, menn verði síður til þess reiðubúnir ef um er að ræða fyrirtæki sem hefur fjarlægst þjóðina. Hæstv. forseti. Undir lok þessarar ræðu langar mig til að vitna í bréf, opið bréf til alþingismanna, sem Tryggvi Gíslason, fyrrverandi skólameistari Menntaskólans á Akureyri, fyrrverandi fréttamaður á fréttastofu Ríkisútvarpsins og fyrrverandi formaður Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins, hefur ritað. Þar segir, með leyfi forseta: „Góðir alþingismenn! Ríkisútvarpið er ein mikilsverðasta menningarstofnun þjóðarinnar, undirstaða lýðræðislegrar umræðu og frjálsrar skoðanamyndunar, traustasti fréttamiðill landsins, leikhús, tónleikahöll, fræðslustofnun, dægrastytting og öryggistæki. Leiki minnsti vafi á, að ný lög um Ríkisútvarpið ohf. tryggi stöðu þess sem ríkisútvarps, skora ég á ykkur að greiða atkvæði gegn frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið ohf. - hvar í flokki sem þið standið. Sé tilveru Ríkisútvarpsins stefnt í hættu eða staða þess sem stofnunar í almannaþágu ekki tryggð, er það hið sama og stofna sjálfu hinu háa Alþingi í hættu.“ Þetta finnast mér mjög áhrifarík orð. Ég skal segja hæstv. forseta Alþingis, samflokksmanni þess manns sem þetta ritar, hvers vegna mér finnast þau svo áhrifarík. Þau eru áhrifarík vegna þess að ég minnist þess að Tryggvi Gíslason, sem er glöggur og yfirvegaður maður, gegndi formennsku í Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins. Hann var á þeirri skoðun að Hollvinasamtökin ættu ekki að binda sig í andstöðu við hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Hann var þeirrar skoðunar. Ég vona að ég sé ekki að gera honum upp skoðanir eða orð, en ég man ekki betur en að hann hvetti til víðsýni, að menn opnuðu á alla möguleika og skoðuðu af yfirvegun. Nú er komið á daginn að miklar efasemdir hafa kviknað í brjósti hans. Þá sýnir hann þann manndóm að láta í ljós þær efasemdir á ögurstundu, þegar við þurfum öll á heilræðum að halda. Ég vona að þeir sem hafa verið þeirrar skoðunar að það gæti verið til góðs að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi endurskoði þá afstöðu í ljósi þeirra efasemda sem hér hefur verið teflt fram um óvissa framtíð Ríkisútvarpsins. Þar með ætla ég að ljúka máli mínu.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundi Jónassyni var tíðrætt um réttindi og kjör starfsfólks Ríkisútvarpsins. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér á óvart hve fáir ræðumenn hafa tekið þann kafla fyrir í umræðunni um Ríkisútvarpið. Að vísu eru margar hliðar á þessu frumvarpi og víða hægt að koma að því en mig langar að bera eitt undir hv. þingmann. Ég hef verið að spyrja í andsvörum hæstv. menntamálaráðherra og stjórnarliða út í kjör og réttindi starfsmanna. Ráðherra sagði m.a. í dag að hún vildi ekki hafa önnur ákvæði um starfsmenn í þessu frumvarpi en hjá öðrum sambærilegum stofnunum, þ.e. Matís og öðrum slíkum hlutafélagavæddum ríkisfyrirtækjum. Það kom fram í andsvörum hæstv. ráðherra í dag að það væri eitthvað svakalega gott fyrir starfsfólk Ríkisútvarpsins, að nú yrði þeim boðið það sama í bráðabirgðaákvæðum eins og gert hefði verið í öðrum hliðstæðum frumvörpum. Ég spyr: Er hv. þingmaður sammála mér um að það þýði skerðingu á réttindum og þar af leiðandi kjörum starfsmanna Ríkisútvarpsins?

Hæstv. forseti. Tvímælalaust. Í þessu frumvarpi og í breytingum sem af því hljótast felst kjaraskerðing. Þegar hæstv. ráðherra segist ekki vilja betri kjör en annars staðar tíðkast, eins og hv. þingmaður orðaði þetta, má einnig umorða hugsunina, þ.e. að þeir eigi að búa við jafnslæm kjör hvað þessa yfirfærslu snertir og starfsmenn í öðrum hlutfélagavæddum stofnunum.

Virðulegi forseti. Það sýnir kannski best hversu stórt mál hér er á ferðinni og sem margs þarf að gæta í, að á þeim þremur þingum sem það hefur verið til umræðu hafa sífellt komið upp nýjar hliðar á málinu sem ástæða var fyrir menntamálanefnd að skoða og flytja breytingartillögur um. Margvíslegar breytingar hafa verið fluttar á þessu ferli og margar þeirra gert frumvarpið betur úr garði en það upphaflega var lagt fram af hálfu hæstv. menntamálaráðherra. Þess vegna finnst mér að hæstv. menntamálaráðherra ætti frekar að vera þakklát stjórnarandstöðunni fyrir að vilja ítarlega umræðu um málið og fyrir allar þær góðu ábendingar sem stjórnarandstaðan hefur komið fram með frekar en að agnúast sífellt út í hana og kalla málefnalegar og ítarlegar umræður málþóf. Af öllum þeim góðu ábendingum og tillögum sem stjórnarandstaðan hefur komið fram með þá er ein af þeim veigamestu sú að í meðförum þingsins hefur að tillögu okkar í stjórnarandstöðunni verið tekið inn ákvæði um að upplýsingalög taki til laga um Ríkisútvarpið. Það er auðvitað gleggsta dæmið um hve mikilvægt er að málið fái ítarlega umfjöllun hér. Sú gagnrýni sem fram hefur komið á stjórnskipulagið, fjármögnunina, réttindamál starfsmanna, samkeppnishliðina og það nýjasta um ESA-leynigögnin og stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart samkeppnisrétti og Evrópurétti er hvert um sig stórmál sem þarf að ræða ítarlega. Ef vilji ráðherra hefði náð fram að ganga fyrir jól hefði t.d. ekki komið fram það sem nú liggur fyrir, annars vegar um samkeppnishliðina og stöðuna á auglýsinga- og kostunarmarkaði, sem t.d. Samkeppnisstofnun hefur gagnrýnt, og hins vegar reglur um mat sem fram þarf að fara áður en Ríkisútvarpið tekur upp nýja þjónustu, samanber bréfaviðskipti ESA við menntamálaráðuneytið. Ástæða er til að halda því vel til haga sem fram hefur komið um þessa þætti frá því að málið var rætt hér fyrir jólaleyfi þingmanna. Það er gert m.a. í ítarlegu framhaldsnefndaráliti minni hluta menntamálanefndar sem ég ætla ekki að lesa upp hér. Ýmsir hafa orðið til þess að vitna í það. Ég vil þó draga fram hve alvarlegt það er að halda gögnum leyndum fyrir þinginu og minna á að t.d. í dönsku lögunum um ráðherraábyrgð er ákvæði um að leyni ráðherrar upplýsingum eða gögnum sem mikilvæg eru fyrir meðferð máls á þinginu varðar það við lög um ráðherraábyrgð. Það er einmitt ákvæði sem ég hef reynt oft og iðulega að koma inn í lög um ráðherraábyrgð hér á landi en ekki tekist enn. Eftir því sem árin líða hefur það sýnt sig að mjög nauðsynlegt er að hafa þar inni slík ákvæði um ráðherraábyrgð vegna þess að það hefur komið allt of oft fyrir að dregnar eru fram villandi upplýsingar eða jafnvel gögnum leynt fyrir þinginu. Það er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál að slíkt sé gert og þarf auðvitað að ræða það líka í ljósi laga um ráðherraábyrgð. Síðan er hin hliðin á þeim nýja fleti sem upp hefur komið í málinu eftir jólaleyfi þingmanna, þ.e. staða RÚV gagnvart samkeppnisrétti og sérreglum Evrópuréttarins um útvarp í almannaþjónustu, en staðan er óljós eins og vel hefur verið gerð grein fyrir í umræðunni. Ekki er hægt að ganga fram hjá því að verði málið afgreitt með þessum hætti frá þinginu er ljóst að kærur á kærur ofan eru óumflýjanlegar, m.a. og ekki síst vegna þess að ekki er tryggður fjárhagslegur aðskilnaður starfsemi í almannaþágu og samkeppnisrekstri RÚV og raunar erfitt að sjá hvernig á að framkvæma hann. Um þetta hefur verið rætt og ritað í fjölmiðlum og kannski hefur þetta verið dregið hvað gleggst fram af Ástráði Haraldssyni hæstaréttarlögmanni þar sem hann gerir ýmsar veigamiklar athugasemdir við frumvarp menntamálaráðherra í Fréttablaðinu 15. janúar sl. Þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Hann telur ákvæði um fjárhagslegan aðskilnað starfsemi í almannaþágu og samkeppnisrekstur óframkvæmanlegt. Ekki sé kveðið sérstaklega á um að lögin eigi að ganga framar sérlögum og að lög um opinber hlutafélög dugi ekki utan um þá starfsemi sem Ríkisútvarpinu ohf. sé ætlað að sinna.“ Í viðtalinu kemur líka fram og haft eftir Ástráði Haraldssyni, með leyfi forseta: ,,Um leið og starfsemi er færð í form hlutafélags verður hún einkaréttareðlis og það er mikilvægt að menn átti sig á að frumvarpið fjallar því í reynd um einkavæðingu Ríkisútvarpsins.“ Það er einmitt það sem við mörg óttuðumst, að hér sé verið að stíga stórt skref í átt til þess að einkavæða Ríkisútvarpið og það er m.a. þess vegna sem menn vilja ræða ítarlega um málið því að fæstir hér inni, nema sjálfstæðismenn og maður er orðinn óviss um hvað Framsóknarflokkurinn vill í því efni, vilja einkavæða Ríkisútvarpið. Síðar í viðtalinu segir líka, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu segir að skilja skuli að fjárreiður þeirrar starfsemi sem skilgreind er sem útvarpsþjónusta í almannaþágu og þeirrar sem telst samkeppnisrekstur. Í því felst að tekjur sem fást með afnotagjöldum eða nefskatti og ætlaðar eru til útvarps í almannaþágu má ekki nota til að greiða niður kostnað vegna annarrar starfsemi. Ástráður segir hugsunina rétta en telur erfitt að sýna fram á að sá hluti rekstrarins sem ekki á að njóta ríkisframlags geri það ekki. ,,Þegar Ríkisútvarpið hefur verið leitt út á eyðihjarn einkarekstrar virðast mér menn vera býsna vopnlausir gagnvart gagn- og samkeppnisaðilum sem mundu kæra til Evrópustofnana. Ég álít að það verði mjög erfitt að verjast slíkum samkeppniskærum“.“ Síðar segir Ástráður, með leyfi forseta: ,,Þess vegna óttast ég, af því að mér þykir vænt um Ríkisútvarpið og vil viðhalda því, að þetta verði upphafið að endalokum þess í þeirri mynd sem við þekkjum það.“ Hafa mætti fleiri orð um þennan þátt málsins, virðulegi forseti, og vitna frekar í Ástráð Haraldsson og fleiri sem hafa áhyggjur af því að lögfesting frumvarpsins verði upphafið að endalokum útvarpsins í þeirri mynd sem við Íslendingar þekkjum. Í framhaldsnefndaráliti minni hlutans er líka vikið að þessum þætti málsins varðandi samskiptin við ESA. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Mikilvægt atriði sem um er fjallað í síðari bréfaskiptum ESA við ráðuneytin hefur aldrei verið kynnt eða rætt í nefndinni og er ekki að finna í frumvarpinu eða fylgigögnum þess, svo sem þjónustusamningsdrögunum. Þetta eru reglur um mat sem fara þurfi fram áður en Ríkisútvarpið tekur upp nýja þjónustu á almannaútvarpssviði.“ Í greinargerðinni í framhaldsnefndarálitinu er ýmislegt annað sagt um þennan þátt málsins en ég tel nægjanlegt að vitna í nefndarálitið og þennan kafla þess um hvað hér er á ferðinni. Mikið hefur verið rætt um réttindi starfsmanna, a.m.k. af tveimur síðustu ræðumönnum, hv. þm. Ögmundi Jónassyni og hv. þm. Valdimar L. Friðrikssyni. Ég tel afar mikilvægt að gera sér grein fyrir hvað hér er á ferðinni og ég held að ekki sé ofsögum sagt að réttindi starfsmanna eru í uppnámi verði frumvarpið að lögum. Vikið er að þessu í framhaldsnefndarálitinu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Gunnar Björnsson, skrifstofustjóri starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, var gestur nefndarinnar ásamt Halldóru Friðjónsdóttur, formanni BHM, og Árna Stefáni Jónssyni, varaformanni BSRB. Fram kom í máli Gunnars að bagalegt væri hversu mismunandi leiðir hefðu verið farnar við rekstrarformsbreytingar opinberra stofnana á liðnum árum. Æskilegt hefði verið að setja rammalöggjöf sem segði fyrir um almennar leikreglur við slíka framkvæmd, og ef slíkri löggjöf væri til að dreifa mætti gera ráð fyrir færri árekstrum við starfsmenn meðan á breytingunum stæði. Ljóst væri af reynslunni að breytingar af þessu tagi þyrftu ekki að valda teljandi óánægju meðal starfsmanna, og nefndi Gunnar dæmi um það.“ Það er ástæða til að vekja athygli á því að hér talar Gunnar Björnsson, skrifstofustjóri starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, sem hefur auðvitað mikla reynslu af samningum um réttindi starfsmanna og kjör þeirra. Ástæða er til að halda því til haga sem hann segir um þetta efni. Síðan segir í framhaldsnefndarálitinu um þennan þátt, virðulegi forseti: ,,Ásetningur ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið virðist vera sá að koma stofnuninni úr opinberu rekstrarumhverfi í umhverfi einkarekstrar. Það hefur í för með sér endurskilgreiningu á ábyrgð og skyldum starfsmanna. Slík endurskilgreining hefur ekki farið fram, enda ekki verið farin sú leið að setja almennan lagaramma um einkarekstur í opinberri eigu. Ætlunin er að láta ófullkomin lög um opinber hlutafélög nægja. Enn er gert ráð fyrir að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafi með höndum verkefni og ábyrgð sem talist getur eðlilegt að sinnt sé af hálfu opinberra aðila, eins og öryggis- og almannavarnarhlutverk ásamt því að skrá, framleiða og varðveita menningararf þjóðarinnar að hluta, sem er ekki ósvipað hlutverk og starfsmenn Þjóðminjasafns, Þjóðskjalasafns og Þjóðleikhúss gegna.“ Ég held að mikilvægt sé að hafa slíkt skráð í nefndarálitið sem ég var að vitna til vegna þess að ég hygg að þegar frumvarpið verður lögfest, verði það lögfest óbreytt eins og allt bendir til, muni alveg örugglega rísa upp deilur um réttindi starfsmanna. Einnig er ástæða að halda til haga umsögn um málið frá starfsmönnum, t.d. hjá trúnaðarmanni félags fréttamanna, G. Pétri Matthíassyni, en þar er um að ræða bréf sem stílað er á menntamálaráðherra og formann menntamálanefndar Alþingis. Þar spyr G. Pétur Matthíasson, með leyfi forseta: ,,Undirritaður óskar fyrir hönd umbjóðenda sinna skýrra svara af hálfu ráðherra og menntamálanefndar varðandi réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins vegna fyrirhugaðra breytinga á rekstrarformi RÚV. Vísað er til svars ráðherra við spurningum blaðamanns Fréttablaðsins sem svo birtist 15. nóvember 2006: ,,Málið mun fá sinn eðlilega framgang en ætlunin er að sjálfsögðu að réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins haldist.“ Spurt er, hvernig verður þetta tryggt? Ekki stendur það í frumvarpinu eins og það lítur út núna og það eitt ljóst að starfsmenn Ríkisútvarpsins hætta að verða opinberir starfsmenn og verða starfsmenn á almennum markaði. Við þá breytingu tapast víðtæk réttindi og má nefna lífeyrisréttindi, orlofsréttindi, fæðingarorlofsrétt og biðlaunarétt. Útvarpsstjóri fær víðtækt vald til samninga við starfsmenn en getur engu svarað um hvað Ríkisútvarpið ohf. hyggst fyrir.“ Raunar er sama endurtekið í umsögn stjórnar Starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins um frumvarpið Ríkisútvarpið ohf. Þar segir, með leyfi forseta: ,,SSR telur kaflann um réttindi starfsmanna ófullnægjandi. Ljóst er að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geta ekki gilt um starfsmennina eftir breytingu Ríkisútvarpsins í Ríkisútvarpið ohf. Réttindi starfsmanna ríkisins samkvæmt ofannefndum lögum teljast hluti af kjörum þeirra og verða því ekki afnumin án þess að í felist skerðing á kjörum. Nauðsynlegt er því að gera stöðu starfsmanna eftir breytinguna sem líkasta því sem verið hefði ef Ríkisútvarpið hefði áfram verið ríkisstofnun. Þau atriði sem einkum skipta hér máli eru biðlaunaréttur, lífeyrissjóðsréttindi, aðild að stéttarfélögum, uppsagnarréttindi, þar á meðal réttur til áminningar vegna uppsagnar, veikindaréttur, fæðingarorlofs- og orlofsréttur.“ Hér er ekki verið að tala um nein smáréttindi eins og ég hef lesið upp, virðulegi forseti. Þetta eru réttindi sem verkalýðshreyfingin og stéttarfélög launafólks hafa háð mikla baráttu fyrir að ná fram og það er auðvitað ekki hægt með slíku frumvarpi sem hér er á ferðinni að skerða slík réttindi. Með þessu fylgir áhugaverð samantekt Láru V. Júlíusdóttur hæstaréttarlögmanns sem er tekin saman fyrir Starfsmannasamtök RÚV í tilefni af frumvarpinu. Ég vænti þess að ýmsir á undan mér hafi farið ofan í hina athyglisverðu samantekt Láru V. Júlíusdóttur þannig að hún sé örugglega skráð í þingsöguna. Þar lýsir hún því vel hvað gerist, að við niðurlagninu stofnunarinnar breytist lagalegt umhverfi starfsmanna RÚV. Hún tiltekur biðlaunaréttindin og hvaða áhrif þetta hefur á þau í ítarlegu máli. Lífeyrisréttindin, og það sem kemur fram t.d. að því er varðar lífeyrisréttindin o.fl. er hve mikið bil og mismunur er á réttindum á almenna markaðnum og opinbera vinnumarkaðnum og hvaða áhrif þetta getur haft til skerðingar sérstaklega varðandi lífeyrisréttindin. Lára vitnar í fæðingarorlofsréttinn og hvaða áhrif þetta hefur á þá sem hafa verið opinberir starfsmenn. Þar kemur hún inn á mál sem við höfum iðulega rætt í þingsölum, þ.e. mismunur á réttindum opinberra starfsmanna til fæðingarorlofs og þeirra sem eru á almennum vinnumarkaði. Ég ætla að fá að vitna í það. Þetta er stuttur kafli en þar segir Lára, með leyfi forseta: ,,Rétt er að vekja athygli á mismunandi rétti opinberra starfsmanna og starfsmanna á almennum vinnumarkaði til fæðingarorlofs. Um fæðingarorlof fer samkvæmt lögum um fæðingar- og foreldraorlof nr. 95/2000. Þar er öllum foreldrum tryggður réttur til fæðingarorlofs. Samkvæmt lögunum á ekki að vera munur á rétti þeirra sem eru opinberir starfsmenn og þeirra sem eru í starfi á almennum vinnumarkaði. Í framkvæmd er reyndin þó önnur. Starfsmenn á almennum vinnumarkaði sem eru í fæðingarorlofi fá ekki orlofslaun greidd á þeim tíma. Þegar þeir síðan fara í orlof eftir að hafa verið í fæðingarorlofi hluta orlofsársins, fá þeir einungis orlof greitt í hlutfalli við þann tíma sem þeir voru í starfi. Þeir eiga rétt á samningsbundnu fríi, en orlofslaunin eru skert sem þessu nemur. Opinberir starfsmenn fá hins vegar óskert orlofslaun þótt þeir hafi varið hluta af orlofsárinu í fæðingarorlofi. Hér er eðlilegt að fram komi krafa frá starfsmönnum að sama regla komi til með að gilda áfram eftir að ohf. hefur yfirtekið RÚV.“ Ég spyr, virðulegi forseti, er það svo? Geta starfsmennirnir verið öruggir um að þeir geti haldið þeim orlofsréttindum sem þeir nú hafa, t.d. til óskertra orlofslauna? Við höfum tekist á um það í þessum ræðustól, m.a. við félagsmálaráðherra, þar sem félagsmálaráðherrann sem sat hér á árinu 2002, Páll Pétursson, svaraði fyrirspurn minni um þetta efni, hvort ekki ætti að gilda sami réttur fyrir fólk á almennum vinnumarkaði varðandi töku orlofslauna og gilti um opinbera starfsmenn - og svar hans var já. Síðan var þessu snúið við og staðan núna er sú að mismunandi réttur er varðandi orlofslaun á vinnumarkaði þ.e. á opinbera markaðnum, sem hefur þennan rétt, full orlofslaun, meðan aðrir á almenna vinnumarkaðnum hafa hann ekki. Síðan eru ákvæði um uppsagnarrétt, veikindarétt og orlofsréttindi og tekið á því hvaða áhrif þetta hefur. Hér er stórmál á ferðinni, virðulegi forseti, að skilja réttindi starfsmannanna raunverulega eftir í uppnámi og enginn veit í raun hvar hann stendur í þeim efnum ef frumvarpið verður samþykkt. Ég hef, virðulegi forseti, verulegar áhyggjur af þessu og ástæða til að hafa það. Eins og fram hefur komið í umræðunum og eftir yfirferð menntamálanefndar í málinu er óvissan mikil og til vansa fyrir þingið að skilja við það í þeirri stöðu. Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður, sem ég vitnaði til áðan, hefur líka látið þetta til sín taka í fjölmiðlum og skrifar um þetta grein sem hann nefnir Einkavæðing Ríkisútvarpsins. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Ef frumvarpið verður að lögum verður þar með ákveðið að einkavæða starfsemi Ríkisútvarpsins.“ Og heldur síðan áfram, með leyfi forseta: „Í þessu varðar öngvu hver eignaraðild hins nýja félags verður heldur hitt að starfsemin verður eftir að Ríkisútvarpið ohf. tekur við henni ekki framar opinbers réttar eðlis heldur einkaréttar eðlis. Þannig færist starfsemin af sviði opinbers rekstrar yfir á svið einkarekstrar.“ Síðan segir: „Í þessari einkavæðingu felst m.a. að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna gilda ekki framar um starfsemina og marka því ekki lengur réttarstöðu starfsmannanna. Lögin um kjarasamninga opinberra starfsmanna taka ekki framar til starfseminnar og stjórnendur hins nýja hlutafélags verða ekki fremur en aðrir stjórnendur hlutafélaga bundnir af ákvæðum stjórnsýslulaga í sýslan sinni. Starfsemin hefur þá verið einkavædd, flutt á svið einkaréttar og réttarstaðan sú sama og gildir um aðra starfsemi á almennum markaði.“ Þetta er afar skýrt. Hér er á ferðinni hæstaréttarlögmaður sem er vel heima í þessu efni sem enn sannfærir okkur um, virðulegi forseti, hve mikil óhæfa það er að skilja málið um réttindi starfsmannanna eftir í þessari stöðu. Ég ætla áfram að vitna í Ástráð en þar segir hann, með leyfi forseta: „Af einhverjum ástæðum hafa flutningsmenn tillagna um einkavæðingu Ríkisútvarpsins kosið að nefna tillögur sínar ekki réttum nöfnum. Reynt er að færa einkavæðinguna í búning sem er til þess fallinn að villa um fyrir þjóðinni. Þannig er talað um hlutafélagavæðingu (eins og það sé ekki einkavæðing) og mikið úr því gert að óheimilt verði að selja fyrirtækið. Það atriði skiptir þó harla litlu máli þegar grannt er skoðað. Meginatriðið er það að verði frumvarpið að lögum mun Ríkisútvarpið færast yfir á svið einkaréttar.“ Þetta getur haft veruleg áhrif á réttarstöðu starfsmanna ef ekki er afdráttarlaust tekið á því í frumvarpinu sem við nú ræðum. Það þarf að liggja afdráttarlaust og miklu skýrar fyrir en það gerir nú. Á þessum morgni vakti Valdimar L. Friðriksson, 9. þm. Suðvest., athygli á yfirlýsingu frá BHM og BSRB sem er dagsett 17. janúar 2007. Þar kemur fram, án þess að ég ætli að fara yfir þá yfirlýsingu sem hv. þm. Valdimar L. Friðriksson hefur gert mjög vel hér, að þeir halda því fram að réttindi starfsmanna séu í óvissu og uppnámi. Í lok yfirlýsingarinnar, sem aðrir hafa farið hér ítarlega yfir, stendur, með leyfi forseta: „Það hefur alltaf legið fyrir að starfsmenn eigi rétt á aðild að LSR að fengnu samþykki atvinnurekanda en BSRB og BHM hafa viljað fá ákvæði þar um inn í frumvarpið svo rétturinn verði ekki háður samþykki stjórnar RÚV ohf. “ Við stöndum frammi fyrir því að réttindin verða háð samþykki stjórnar RÚV ohf. ef skilið verður við málið eins og allt stefnir í. Í lok yfirlýsingarinnar segir, með leyfi forseta: „Óvissan um rétt starfsmanna er því enn jafnmikil og hún var fyrir yfirlýsingu Páls Magnússonar.“ - Sem vitnað var í áður í yfirlýsingunni. Ég ætla að láta þetta nægja um réttindi starfsmanna, sem ég veit að hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sem talar á eftir mér mun alveg örugglega gera góð skil, því sá ágæti þingmaður þekkir vel til kjaramála og réttinda starfsmanna og launafólks. Hann hefur auðvitað áhyggjur af því eins og við mörg hér inni hvernig með það verði farið ef skilið verði við málið í þessum búningi. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að stjórnskipulaginu, virðulegi forseti. Ég vil fyrst halda því til haga að það er blekking að með frumvarpinu sé verið að hverfa frá pólitískri íhlutun í málefni RÚV. Það nægir bara að nefna að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ríkisstjórnarmeirihluti í nýju útvarpsráði ráði útvarpsstjóra og reki að vild. Útvarpsstjóri er því ekki óháður pólitísku valdi hverju sinni. RÚV verður greinilega áfram háð pólitískum afskiptum og inngripum ef valdhöfum þykir þurfa. Ekki fer heldur mikið fyrir atvinnulýðræði, virðulegi forseti, í þeirri stjórnskipan sem taka á upp. Fyrir því höfum við í Samfylkingunni talað að starfsmenn RÚV eigi fulltrúa í stjórn og þannig sé til að mynda tryggt að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í stjórninni. Slíkt mundi sannarlega auka lýðræðið í stofnuninni og tryggja fagleg vinnubrögð sem þeirri stofnun eru nauðsynleg. Mér finnst, virðulegi forseti, að allt of lítið sé rætt hér í þessari virðulegu stofnun um atvinnulýðræði eins og tíðkast hjá öðrum þjóðum, að starfsmenn eigi rétt til setu í stjórnum stofnana og fyrirtækja. Fyrir því tölum við sannarlega í Samfylkingunni. Ljóst er, virðulegi forseti, að það sem mestu skiptir um sjálfstæði RÚV er að stjórnskipulag þess sé með þeim hætti að þar verði slitið á öll pólitísk ítök í stofnuninni til að styrkja RÚV og auka sjálfstæði þess. Markmiðið með rekstri RÚV á auðvitað að vera að auka öryggisþáttinn og fyrst og síðast að efla alla dagskrárgerð og menningartengt efni og að útvarpið verði öflugur lýðræðislegur vettvangur upplýsinga og umræðu um allt land þar sem allar ákvarðanir byggja á faglegum forsendum án nokkurrar pólitískrar íhlutunar. Það gerum við sannarlega ekki með frumvarpinu, virðulegi forseti, verði það afgreitt með þeim hætti að RÚV standi þannig að allar ákvarðanir byggist á faglegum forsendum án pólitískrar íhlutunar. Ég vil aðeins ræða um það sem ég kalla gegnsæi. Vísa ég þá til þess að ástæða er til að nefna hver verði réttur alþingismanna til að fá upplýsingar um stöðu RÚV, fjárhagsleg málefni o.fl. eftir að frumvarpið er orðið að lögum. Í því sambandi er ástæða til að halda til haga að þegar frumvarpið um opinber hlutafélög var til umræðu á síðasta löggjafarþingi vildu þingmenn Samfylkingarinnar ganga miklu lengra en stjórnarfrumvarpið um það efni til að tryggja gegnsæi og aðgang þingmanna að upplýsingum. Ástæða er til að ætla að með þessu frumvarpi, ef að lögum verður, verði verulega skertur réttur þingmanna til upplýsinga um stöðu og fjárhagsleg málefni RÚV. Vil ég einmitt benda á að þingmenn Samfylkingarinnar hafa lengi lagt fram frumvarp undir forustu Guðmundar Árna Stefánssonar, fyrrverandi þingmanns, um að breyting verði gerð á þingsköpum þess efnis að þar verði kveðið á um skýlausan rétt alþingismanna til upplýsinga um málefni fyrirtækja sem ríkissjóður á að hálfu eða meira. Þetta frumvarp kallar sannarlega á endurflutning á því frumvarpi, verði umrætt frumvarp að lögum, vegna þess að ótækt er eins og hefur verið að gerast hér á umliðnum árum, að alltaf er meira og meira verið að loka á aðgang þingmanna að upplýsingum um málefni fyrirtækja, jafnvel þó að um sé að ræða opinberar stofnanir, kannski að 50% hluta í eigu ríkisins, þá er alltaf verið að skýla sér á bak við hlutafélagalöggjöf og verður alveg örugglega gert varðandi þetta mál. Ég vil í lokin, virðulegi forseti, aðeins fara yfir fjármögnunina á RÚV verði frumvarpið að lögum. Ég ætla að einskorða mig við að víkja að fjármögnuninni um hinn svokallaða nefskatt sem nú á að taka upp í stað afnotagjalda. Þá ætla ég að vísa til þess að árið 2004 kom fram mjög greinargóð skýrsla um fjármögnun RÚV þar sem farið var yfir helstu leiðir sem til greina kæmu við fjármögnun og farið yfir kosti og galla þeirra leiða. Af þeirri skýrslu má ráða að hæstv. menntamálaráðherra hefur, virðulegi forseti, valið mjög óskynsamlega leið í fjármögnun með því að fara nefskattsleiðina. Ég ætla aðeins að fara yfir það mál, virðulegi forseti, og byrja á að vísa til þess að í viðhorfskönnun sem IMG Gallup gerði fyrir RÚV, að vísu fyrir nokkrum árum, þ.e. árið 2002, kom fram að 41% aðspurðra vildi að RÚV yrði fjármagnað með beinum framlögum úr ríkissjóði og 33% með afnotagjöldum einstaklinga 18 ára og eldri en 26% með nefskatti. Einungis fjórðungur, virðulegi forseti, vildi fara þá leið sem hæstv. ríkisstjórn og menntamálaráðherra leggja til. Aðrar leiðir sem nefndar hafa verið er skattlagning á fasteignir og að ákveðið hlutfall af tekjuskatti einstaklinga og lögaðila renni til fjármögnunar RÚV og síðan sú leið að fjármagnið komi úr ríkissjóði. Af tekjum RÚV á árinu 2003 kom rúmlega 2,1 milljarður af tæplega 3 milljarða kr. rekstrartekjum af afnotagjöldum, eða tæp 69%. Athyglisvert er að lögaðilar greiða nú einungis 4,2% allra afnotagjalda. Ég spyr, virðulegi forseti: Er það sanngjarnt að lögaðilar greiði svo lítinn hlut sem raun ber vitni, sem ekki mun mjög mikið breytast við það að taka upp nefskattinn? Það er auðvitað mikilvægt þegar menn eru að meta fjármögnunarleiðir fyrir RÚV, að tryggt sé eins og kostur er með þeirri leið sem farin er sjálfstæði Ríkisútvarpsins þannig að um sé að ræða tryggan tekjustofn sem haldi a.m.k. raungildi sínu og sé ekki háður geðþóttaákvörðunum stjórnvalda við fjárlagaafgreiðslu hverju sinni. Mig langar aðeins að fara yfir kosti og galla bæði afnotagjaldanna og nefskattsins sem á að taka upp og koma aðeins inn á þá leið sem nefnd hefur verið líka, þ.e. að skattleggja fasteignir. Þar ætla ég að styðjast við skýrsluna um fjármögnun RÚV sem Þorsteinn Þorsteinsson, forstöðumaður markaðssviðs Ríkisútvarpsins, tók saman, auk fleiri erinda sem ég tel að erindi eigi í umræðuna. Ef við förum fyrst í afnotagjöldin eins og þau eru núna er um að ræða öruggan tekjustofn sem veitir útvarpinu hvað mest sjálfstæði. Gallarnir eru innheimtan, hún er kostnaðarsöm og innheimtuaðgerðir umdeildar. Í samanburði sem gerður hefur verið á afnotagjöldum milli landa kemur í ljós að afnotagjöld eru langhæst á Íslandi. Þau eru t.d. helmingi lægri í Bretlandi og eru mun lægri annars staðar á Norðurlöndunum. Afnotagjöld eru viðhöfð í 30–40 löndum í hinum vestræna heimi eða svo var þegar þetta var tekið saman fyrir tveimur árum. Innheimtuhlutfall afnotagjalda hér á landi er með því hæsta sem þekkist eða 92% en afnotagjöldin koma illa við tekjuminnstu heimilin. Fjöldi einstaklinga sem greiddi afnotagjöld fyrir tveimur árum var um 85 þúsund og tæplega 3.700 fyrirtæki. Ef við víkjum aðeins að nefskattinum, sem er sú leið sem ríkisstjórnin ætlar að fara, er gert ráð fyrir 14.580 þús. kr. í nefskatt á mann og undanþegnir gjaldinu eru þeir einstaklingar sem ekki sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þar er um að ræða börn innan 16 ára aldurs og þá sem eru 70 ára og eldri. Ef sama regla er viðhöfð og á að gera varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra og varðar þá sem eru undanþegnir skattinum, þá eru þeir sem eru með tekjur undir 79 þús. kr., að vísu var það fyrir áramót, nú er það sennilega komið nálægt 90 þús kr. núna 1. janúar, undanþegnir nefskattinum. Miðað er við 16 ára aldur og ef ákveðið væri að nefskatturinn tæki mið af 18 ára aldri í stað 16 ára aldri þyrfti að hækka gjaldið, sem nú er ákveðið 14.580, um sirka 2.000 krónur. En ljóst er, virðulegi forseti, að nefskattur er greinilega hvað óvinsælastur meðal almennings ef marka má þá könnun sem ég vitnaði til áðan. Kostirnir sem teflt er fram eru þeir að nefskatturinn sé skilvirkari en afnotagjaldið og innheimtukostnaður miklu minni en af afnotagjöldunum. En gallarnir eru þeir, virðulegi forseti, og þeir eru alvarlegir, að skatturinn dregur verulega úr sjálfstæði stofnunarinnar og er háður geðþóttaákvörðun á fjárlögum hverju sinni. Engin ákvæði eru um að hann hækki, t.d. árlega í samræmi við verðlagsbreytingar. Skatturinn kemur mjög misjafnt niður á heimilum og fjölskyldum þar sem t.d. margir unglingar eru, 16 ára og eldri. Þær fjölskyldur koma illa út úr skattinum. Ég get nefnt að ef þetta eru 15 þús. kr. hjá fjögurra manna fjölskyldu, þá erum við að tala um 60 þús. kr. Það sem er athyglisvert, virðulegi forseti, og ég er ekki viss um að allir hafi gert sér grein fyrir, að þeir sem hafa mestar tekjurnar í landinu, þeir sem eingöngu lifa af fjármagnstekjum, sem voru um 2.200 manns samkvæmt álagningunni í ágúst á síðasta ári, og lifa í vellystingum bara af fjármagnstekjunum borga ekki krónu í nefskatt. Sem sagt, þeir ríkustu í þjóðfélaginu sem hafa fjármagnstekjur sér til framfærslu sleppa við að greiða þennan nefskatt.  En ef fólk er með yfir 90 þús. á mánuði, lágtekjufólk, þá þurfa einstaklingar að borga 14.580 kr. Lágtekjufólk með þrjá eða fjóra í heimili með um 250–300 þús. kr. þarf að borga 60 þús. kr. í afnotagjöld. Ég spyr, virðulegi forseti, er þetta sanngjarnt? Er það sanngjarnt að þeir sem hafa miklar fjármagnstekjur sér til framfærslu sleppi við að greiða þennan nefskatt? Nú er það svo, virðulegi forseti, að …  En það er nefnilega nokkuð óljóst í frumvarpinu, virðulegi forseti, hvernig á að framkvæma þetta. Vegna þess að þegar við vorum að fjalla um málið í fyrra, eða á árinu 2005 var það, fyrst þegar þetta kom fram, voru ekki fyrirhugaðar neinar jöfnunaraðgerðir varðandi fjölmenn heimili annað en þær undanþágur sem kveðið er um þá sem eru undanþegnir gjaldinu í Framkvæmdasjóð aldraðra, þ.e. þá sem eru undir skattleysismörkum. Ekki voru þá fyrirhugaðar neinar jöfnunaraðgerðir. Eitthvað hefur nú tosað hæstv. fjármálaráðherra áleiðis í að minnsta kosti að fara að hugleiða hvort ástæða sé til að hafa jöfnunaraðgerðir gagnvart því óréttlæti þegar um er að ræða fjölskyldu þar sem í eru þrír, fjórir eða fimm, þar sem nefskattur getur orðið mjög þungur, því aðeins er vitnað í jöfnunaraðgerðir í frumvarpinu. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Eðlilegt er að fjárhæð nefskattsins verði endurskoðuð þegar nær dregur því að breyting á tekjustofnum Ríkisútvarpsins ohf. kemur til framkvæmda. Almennt mætti þó miða við að haga skattlagningunni þannig að hvert þriggja manna heimili yrði nokkurn veginn jafnsett eftir sem áður, sem mundi þýða að gjaldið lækkaði fyrir fámennari heimili, en hækkaði fyrir heimili þar sem fullorðnir einstaklingar 16 ára og eldri væru 4 eða fleiri. Væntanlega næði gjaldið ekki til námsmanna sem væru 16 ára og eldri þar sem almennt má gera ráð fyrir að þeir falli undir þau tekjumörk sem ákvæðið tekur mið af, sbr. lög nr. 125/1999, um málefni aldraðra.“ Fyrst er til að segja að það er bara ekkert vitað um það sem er staðhæft hér að gjaldið taki almennt ekki til námsmanna sem eru 16 ára og eldri. Sumir vinna sér inn drjúgar tekjur á sumrin og gætu auðveldlega farið upp fyrir þessi 90 þús. kr. tekjumörk. Það gæti því vel verið að þetta gjald mundi líka falla á fátæka námsmenn, þó það falli ekki á þessa ríku sem lifa bara af fjármagnstekjunum. Af því að gefið er undir fótinn með að einhvers konar jöfnunaraðgerðir kæmu hugsanlega fram gagnvart barnmörgum fjölskyldum, þá er þetta bara skilið eftir í lausu lofti. Þingið á að samþykkja fjármögnun sem við vitum ekki hvernig verður framkvæmd í reynd. Ég spyr því: Á að afgreiða þessar jöfnunaraðgerðir, virðulegi forseti, með reglugerð í höndum ráðherra án þess að þingið hafi nokkuð um það að segja hvernig þær jöfnunaraðgerðir yrðu framkvæmdar? Mér finnst það ekki eðlilegt, virðulegi forseti. Mér finnst ekki eðlilegt að það sé gert á þann hátt. Fróðlegt væri að heyra það í umræðunni hjá þeim sem sátu fundinn í menntamálanefnd hvort þetta hafi verið rætt á þann hátt og hvort málið sé þannig vaxið að ráðherra geti með reglugerð án afskipta þingsins gripið til einhvers konar jöfnunaraðgerða. Að minnsta kosti er þetta allt mjög óljóst í ákvæði 11. gr. eða því sem um hana er sagt. Ef maður reynir að nálgast þetta eitthvað betur í umsögn fjármálaráðuneytisins er maður litlu nær um hvað þetta muni þýða. Því er ástæða til, virðulegi forseti, að setja mikla fyrirvara við umrædda leið sem á að vera einn helsti tekjustofn RÚV og gera athugasemdir við að málið skuli skilið eftir með þessum hætti og ekki hafi verið farið betur yfir kosti og galla annarra leiða en nefskattsleiðarinnar. Í skýrslu Þorsteins Þorsteinssonar sem ég vitnaði til áðan er fasteignaleiðin sú leið sem helst er mælt með. Ég hef skoðað hana nokkuð og án þess að ég hafi mótað mér skoðun á að hún sé endilega besta leiðin, þá er hún fýsilegur kostur til að skoða að minnsta kosti. Því að skattinn væri hægt að hafa miklu lægri. Hann mundi leggjast á fleiri og hægt væri að láta hann ná til fleiri lögaðila en með þeirri leið sem hér á að fara. Til að ná sömu fjárhæð og á að fá fram með nefskattinum hefði að mínu viti verið nægjanlegt að hafa gjaldið 10–11 þús. kr. í staðinn fyrir 14.580 kr. á hvert nef - nema fjármagnseigendur. Með nefskattsleiðinni greiða lögaðilar um 300 milljónir, eða var fyrir tveimur árum, af áformuðum 2,3 milljörðum kr. Mér finnst ekki réttlátt að lögaðilar greiði svona lítinn hluta af fjármögnun RÚV eða aðeins 300 milljónir af 2,3 milljörðum sem var fyrir tveimur árum sem sennilega er orðið nær 3 milljörðum kr. Hægt hefði verið að ná fram meira jafnræði og lægra gjaldi með því að skoða fasteignaleiðina. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar. Ég hafði aðallega áhuga á að fara inn á starfsmannamálin eins og ég hef gert, stjórnskipulagið og síðan fjármögnunina sem fyrirhuguð er og benda á þá vankanta sem eru á þeirri leið sem ráðherra hefur valið, sem er leið ójafnræðis. Ég er alveg sannfærð um að þegar fólk áttar sig á hvað þetta þýðir, þegar þetta kemur til framkvæmda þá muni margir verða til þess að mótmæla þeirri nefskattsleið sem á að fara, sérstaklega af því að hún mismunar mjög fólki og þeir sleppa sem mestar hafa tekjurnar. Virðulegi forseti. Engan þarf að undra þó hér hafi orðið ítarlegar umræður um þetta stóra mál sem skiptir þjóðina miklu máli. Ég spái því að ef stjórnarflokkarnir halda áfram að loknum næstu kosningum, sem ég sannarlega vona að verði ekki, þá erum við að hrinda í framkvæmd máli sem er alveg örugglega skref í átt til þess að Ríkisútvarpið verður fyrr en síðar einkavætt. Virðulegi forseti. Komumst við í stjórnarandstöðunni til valda er alveg öruggt að snúið verður af þeirri braut sem stjórnarflokkarnir eru að leiða þjóðina inn á í því mikilvæga málefni sem er Ríkisútvarpið, útvarp allra landsmanna.

Forseti. Nú er þannig ástatt að klukkuna vantar átján mínútur í ellefu. Það þætti ekki margt á skemmtistöðunum fyrir utan hjá okkur, það er fimmtudagskvöld. Þetta er fjórða kvöldið sem við, sem með einhverjum hætti erum bundin við þessa umræðu alla, erum hér að stússast. Ég inni forseta eftir því hvað hann hyggst fyrir með kvöldið, hvort hér á að vera að til klukkan tólf eða hvort á að vera að lengur. Í gær lauk fundi kl. hálftvö. Eru einhverjar ráðagerðir af hálfu forseta hvernig þetta verður svo ég geti hringt í eiginkonu mína og sagt henni hvort ég kem heim í kvöld eða hvort það verður um miðja nótt eða hvernig það verður? Tekin var upp fjölskylduvæn stefna einhvern tíma í tíð hins kjörna forseta. Ég hef ekki séð mikið af henni, ég er nú svo sem ekki að tala um mikið stærri fjölskyldu en þetta, og hef þó fjölskylduáhyggjur. Hvað ég á að segja konunni minni í símann á eftir, forseti sæll?

Í ljós hefur komið að þingmenn vilja ræða þetta mál ítarlega við 3. umr. og við forsetar þingsins höfum viljað gefa svigrúm til þess. En tíminn er takmarkaður. Ég get ekki sagt annað en að við höldum áfram fram eftir í kvöld og reikna með að við höldum áfram fundinum enn um sinn, að minnsta kosti til klukkan tólf, og jafnvel lengur ef þurfa þykir.

Herra forseti. Ég var með svipaðar vangaveltur og sá hv. þingmaður er kom upp áðan. Það er nú svo með okkur þingmenn eins og alla aðra að við viljum helst fá að vita sirka vinnutíma okkar. Þessi vika sem hefur verið uppnefnd svolítið, þ.e. að hér séu komin herlög, hefur verið svolítið sérstök og þá fyrst og fremst af því að ekkert annað er leyft að taka á dagskrá en frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. Hitt sem er líka mjög slæmt er að forseti gefur ekki upp hvenær þingfundum muni ljúka. Þingmenn vita því ekki hvenær vinnudegi lýkur. Ég verð að viðurkenna að ég hafði undirbúið þetta kvöld öðruvísi en eiga von á því að þurfa að flytja ræðu mína um miðnætti. Í því jafnrétti sem ríkir í dag þurfum við feðurnir líka að vera heima yfir börnunum. Þar sem frúin er að fljúga með Iceland Express fram eftir nóttu hafði ég hugsað mér akkúrat á þessum tíma að vera heima, herra forseti, við að svæfa yngsta fjölskyldumeðliminn en ekki að vera á Alþingi og svæfa hálfa íslensku þjóðina. Mig langar því að ítreka þá spurningu sem komið hefur upp: Hvenær er áætlað að þingfundi ljúki, herra forseti?

Hæstv. forseti. Mér fannst hæstv. forseti ekki kveða alveg skýrt að orði áðan um það hvenær fundi mundi ljúka. Mér fannst samt að meiningin í orðum hans væri sú að það skyldi haldið áfram til 12 og lengur ef þurfa þykir. Ég skil það þannig að þeim ræðumanni sem þá verður í ræðustól verði gefið færi á að ljúka máli sínu. Það er dálítið mikilvægt fyrir mig að fá staðfestingu á þessum orðum forseta vegna þess að ég er á mælendaskránni og það eru tveir, þrír á undan mér  Nú hef ég svo sem ekki miklar áhyggjur af þessu atriði en vil þó í alvöru segja að mér þætti ákaflega gott að fá staðfestingu forseta á því að ég hafi skilið orð hans rétt.

Forseti endurtekur að það er nauðsynlegt miðað við hvernig þessari umræðu hefur undið fram að gefa hv. þingmönnum tækifæri til að tjá sig og óhjákvæmilegt að taka í það nokkurn tíma. Við verðum að reikna með að halda hér áfram miðað við þann gang sem hefur verið í þessu í dag, halda áfram fram yfir kl. 12. Ég sé til um það leyti hvernig umræðunni vindur fram.

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög óljóst svar, fram yfir kl. 12. Hvað er það langt? Er það til kl. 1, 2, 3, 4, 5, 6 eða jafnvel enn lengur? Mér finnst að hæstv. forseti ætti að gefa skýrari svör og sérstaklega í ljósi þess að sá sem hér talar á að vera mættur á fund í fyrramálið til að ræða málefni Byrgisins sem eru fólki nú mjög ofarlega í huga. Það þarf að fara vel í gegnum það mál og menn þurfa að vera þokkalega undirbúnir og ekki vansvefta þegar farið verður í gegnum þá sósu Framsóknarflokksins sem virðist vera allsvakaleg. Það hefur komið í ljós að Framsóknarflokkurinn fékk í tíð þáverandi formanns flokksins Halldórs Ásgrímssonar í hendur skýrslu um málefni Byrgisins sem sýndi fram á að fjármálin væru algerlega í lamasessi. En hvað gerist? Það verður ekki Framsóknarflokknum til varnaðar í því máli, heldur heldur hann áfram að veita fé þangað. Ég skora á hæstv. forseta að verða við því að gefa skýr svör um það hvert framhald þingsins verður hér í kvöld og nótt og jafnvel fram á morgun. Mér finnast þetta ekki boðleg svör. Vissulega verður maður var við að það er að einhverju leyti orðið mikið kappsmál hjá Framsóknarflokknum að koma þessu máli í gegn, að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Samt sem áður - ég verð að vekja athygli hæstv. forseta á því - er það þvert á vilja almennra flokksmanna Framsóknarflokksins að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Þess vegna furðar maður sig á því að hæstv. forseti geti ekki slegið af hvað þetta varðar, heldur ætli að halda þinghaldi áfram inn í nóttina og mögulega eitthvað lengur. Það var ekki að heyra á hæstv. forseta að hann ætlaði að gefa okkur skýr svör. Ég vonast þó til þess að hann verði við þessari eðlilegu kröfu, sérstaklega fyrir þingmenn sem koma langt að og þurfa að fara til baka, jafnvel upp á Akranes. Einnig finnst mér það eðlileg kurteisi gagnvart þeim er hér talar að veita mér upplýsingar um það hvort ég komist heim í nótt og geti þá verið þokkalega upplagður á þessum fundi í fyrramálið. Mér sýnist af fréttum að dæma að ekki veiti af. Framsóknarflokkurinn virðist þarna kominn niður í 

Ég vil geta þess að ætlunin er að halda hér fundi áfram. Það verður metið upp úr miðnættinu hvernig þessari umræðu hefur miðað fram en það er nauðsyn miðað við þann ræðutíma sem verið hefur. Það er ætlun forseta að þingmenn fái að tjá sig um þetta mál og þá er nauðsyn að nýta tímann sem allra best.

Hæstv. forseti. Klukkuna vantar núna 7 eða 8 mínútur í 11. Það þýðir að það er rúmur klukkutími þangað til klukkan verður 12. Mér finnst svolítið undarlegt að hæstv. forseti skuli telja að það verði mun auðveldara að meta framhaldið eftir þann klukkutíma sem þá verður liðinn. Þannig hagar til hjá mér, eins og ég nefndi áðan, að ég er á mælendaskránni. Það eru þrír þingmenn á undan mér ef ekkert hefur breyst frá því að ég skoðaði mælendaskrána. Ég þarf að mæta á fund iðnaðarnefndar kl. hálfníu í fyrramálið. Mín leið fyrir Hvalfjörð er því tvöföld á þessu tímabili, frá því að ég get yfirgefið þennan fund hér. Ég hef ekki lagt það í vana minn að vera ekki viðstaddur þegar að mér kemur á mælendaskrá og ætla ekki að taka upp þann sið. Þess vegna þykir mér ekki gott ef hæstv. forseti treystir sér ekki til þess fyrr en eftir klukkutíma að skera úr því fyrir mig hvort mér sé óhætt að yfirgefa þetta hús núna. Það styttir verulega þann hvíldartíma sem ég gæti annars átt fram undan.

Herra forseti. Ég er svolítið hissa. Þegar menn stýra fundi er réttast að tala hreint út um hlutina og segja fundarmönnum hversu lengi fundur á að standa. Maður hefur vanist því að fundarstjórar reyni að hafa skýrar leikreglur hvað það varðar, sérstaklega þegar vitað er að fundarmenn sem ætla að taka þátt í umræðunni eiga að vera staddir annars staðar snemma daginn eftir. Hér virðist allt annað ganga þegar Framsóknarflokkurinn á í hlut og er að ræða mál sem er andsnúið almennum flokksmönnum. Þá á að keyra þetta í gegn. Það er ekki einu sinni hægt að segja þeim sem koma að umræðunni hvað hún á að standa lengi. Ég er alveg gáttaður á þessu. Þetta er ekki hæstv. forseta til sóma. Við eigum að vera mættir á fund kl. 8 í fyrramálið og hæstv. forseti getur ekki greint frá því hvað hann ætlar að láta þennan fund standa lengi. Ég er viss um að þeir sem fylgjast með þessu eru furðu lostnir yfir þessu leyndarmáli hæstv. forseti um hvað hann ætlar að hafa fundinn lengi. Heldur hæstv. forseti að þetta greiði fyrir málinu? Hvílíkur barnaskapur ef svo er. Ég sé ekki að það geti greitt fyrir þingstörfum. Ég furða mig á þessu. Mér finnst þetta stórundarlegt. Ég skora enn og aftur á hæstv. forseta að greina okkur frá því hvort við eigum að vera til kl. 1, 2, 3, 4, 5 eða jafnvel allar götur þangað til fundur hefst um Byrgismál Framsóknarflokksins. Það er athyglisvert ef það er markmiðið hjá fundarstjóra hér, hæstv. forseta, að halda þingmönnum hér við efnið alveg fram á þann tíma sem á að fara að ræða málefni Byrgisins og síðan tekur við umræða utan dagskrár um það mál. Það mál þarf virkilega athygli við. Það hefur komið í ljós að formaður Framsóknarflokksins hefur leynt skýrslu fyrir fjárlaganefnd. Sá sem gerði skýrsluna, aðstoðarmaður hans, eða réttara sagt þáverandi félagsmálaráðherra, gerðist síðan formaður fjárlaganefndar og gerði ekkert með þessa skýrslu 

Ég vil minna hv. þingmann á að tala um fundarstjórn forseta.

Ég er að því, herra forseti. Mér finnst svolítið sérstakt að þegar svona mikilvæg mál eru á dagskrá þingsins daginn eftir  
            

Herra forseti. Mig langar að taka með öðrum þingmönnum undir þessar vangaveltur um lengd þingfundarins í kvöld. Ég hef nokkrar áhyggjur af sjálfum mér þar sem ég er næsti ræðumaður hér í kvöld og það eru fundir í fyrramálið, þar á meðal sá fundur sem menn hafa talað hér um varðandi Byrgismálið sem er afskaplega mikilvægt. Mun mikilvægara væri að taka það á dagskrá en þetta handónýta RÚV-frumvarp. Það er eitt í því sambandi, herra forseti, sem mig langar að vekja athygli á sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom inn á áðan og hefur ekki verið í umræðunni, sú fullyrðing hennar að þeir einstaklingar á Íslandi sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt muni ekki greiða nefskatt.

Ég minni á að tala um fundarstjórn forseta.

Já, herra forseti, ég er að tala um galla í frumvarpinu - sem ég held a.m.k. að hljóti að vera galli, ég held að þetta hljóti að hafa verið hrein mistök. Ég trúi ekki að það hafi verið ákvörðun beggja stjórnarflokkanna að undanþiggja þá sem hafa einungis tekjur af fjármagni þessum svokallaða nefskatti. Eins og bent var á áðan heitir það varla nefskattur ef 2200 manns eru undanþegnir.

Ég vil minna enn og aftur á að mönnum ber að halda sig við fundarstjórn forseta en ekki efnislegar umræður um frumvarpið undir þessum lið. Áður en næsti hv. þingmaður tekur til máls vil ég endurtaka að það verður metið upp úr miðnættinu hvernig þessari umræðu miðar fram. Það er ekki gott að sjá það fyrir fram. Ræður hér eru mjög mislangar, frá hálftíma eins og hjá síðasta ræðumanni og upp í rúmlega 5 klukkutíma. Ég mun sjá til að það verði metið þegar líður að miðnætti eða eftir miðnætti.

Hæstv. forseti. Í gær stóð fundur í þinginu fram á nótt, til kl. hálftvö, og kvöldfundir hafa verið hér alla vikuna. Nú í kvöld bárust okkur þau boð að nefndir skyldu koma saman klukkan átta í fyrramálið og strax að loknum nefndarfundum hefst þingfundur kl. hálfellefu þar sem fram fer utandagskrárumræða um Byrgið og síðan er ráðgert að halda áfram umræðu um Ríkisútvarpið. Ég er á þeirri skoðun að við eigum heimtingu á að fá að vita hvaða áform eru uppi um lok á þessum fundi. Hæstv. forseti segir að þetta verði metið um miðnættið. Ég leyfi mér að halda því fram að óljóst og þokukennt mat án þess að menn séu reiðubúnir að gefa einhverjar skuldbindandi yfirlýsingar kunni að hafa áhrif á lengd ræðutíma. Ef menn vita að hverju þeir ganga skipuleggja þeir sig í samræmi við það. Ég minni á að með ágætu samkomulagi við þann hæstv. forseta sem nú stýrir fundi náðist ágæt niðurstaða fyrir tveim kvöldum. Það þurfti ekki annað til en ákveðnar yfirlýsingar af hálfu forseta þingsins, þær voru teknar til greina og höfðu áhrif í þá átt að ræðutíminn styttist, menn voru tilbúnir að svara sanngjörnum viðbrögðum forseta þingsins á þann hátt. Ég hvet til þess að við fáum ákveðna yfirlýsingu frá forseta núna um hvenær þingfundi lýkur og ég hef trú á því að það muni hafa góð áhrif á þennan þingfund.

Herra forseti. Það undrar mig mjög að heyra þau svör að hæstv. forseti ætli að velta því fyrir sér um miðnætti hvort fundi skuli fram haldið. Ástæðan fyrir því að það undrar mig er að af hálfu hæstv. forseta Sólveigar Pétursdóttur liggur fyrir yfirlýsing gagnvart formönnum þingflokka um að í þessari viku verði að sönnu kvöldfundir alla daga en engir næturfundir. Hæstv. forseti gæti t.d. kvatt til formann þingflokks Sjálfstæðisflokksins sem hefur staðfest við mig að hún hafi haft þennan skilning á þeim ummælum hæstv. forseta Sólveigar Pétursdóttur sem féllu á hinum fyrsta fundi sem hún hélt í upphafi viku, þ.e. á mánudaginn, með okkur formönnum þingflokka. Ég tel að hér sé verið að svíkja yfirlýsingar sem forseti gaf formönnum þingflokka. Við höfum í góðri trú fært þessi skilaboð þeim þingmönnum sem eru í okkar þingflokkum. Þeir hafa að sjálfsögðu sumir á mælendaskrá hagað ferðum sínum út frá því. Ef hæstv. forseti ætlar að halda þessu til streitu verð ég að mælast til þess að þá verði hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir sótt hingað í húsið. Það er þá rétt að hún sjálf gefi þinginu þá yfirlýsingu að orðum hennar sé ekki að treysta. Ef það er svo að þetta verði reyndin er það einföld niðurstaða hvers rökhugsandi manns að ekki sé hægt að byggja á yfirlýsingum hæstv. forseta Sólveigar Pétursdóttur. Ef það er grundvöllur samstarfsins millum þingmanna, þingflokka og forseta er ég ansi hræddur um að samstarfið verði giska erfitt þegar lengra vindur fram á veturinn. Það er ósk mín og krafa sem formanns þingflokks Samfylkingarinnar að hlé verði gert á fundi og hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir komi hingað til fundar við okkar. Það er hennar starf og til þess er hún kjörin, að stýra þinginu. Auðvitað er sjálfsagt að varaforsetar stýri fundum eftir föngum en ég minnist þess ekki að hafa séð hæstv. forseta Sólveigu Pétursdóttur hér á nokkru kvöldi í þessari viku. Aðrir menn hafa tekið vaktina fyrir hana. Ég geri engar sérstakar athugasemdir við verkaskiptingu forseta. Hins vegar hlýtur það að vera hlutverk hins kjörna aðalforseta að vera til staðar á augnablikum sem þessum þegar segja má að upplausn ríki á Alþingi. Það er fullkomlega rökrétt og eðlilegt að við viljum fá hana hingað í salinn til að segja við okkur sjálf að orðum hennar sé ekki treystandi. Ég vona að hæstv. forseti Jón Kristjánsson sem nú situr í forsetastóli ætli ekki að gera aðalforsetann að ómerkingi orða sinna.

Ósk hv. þingflokksformanns Samfylkingarinnar mun verða komið á framfæri við aðalforseta en hins vegar vil ég taka það fram að það er sá forseti sem hér situr nú sem stjórnar fundi.

Forseti. Ég tel að þau svör sem gefin hafa verið um framhald funda séu því miður ekki nægilega góð til þess að við getum verið róleg, þingmenn, með það framhald. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg hvaða þóttafulla hátterni það er af hálfu stjórnarliðsins og forsetans hins kjörna og þeirra forseta sem hér stjórna fundum að geta ekki gefið betri upplýsingar um hverju það varðar. Ég óttast því miður að þessi vanhöld á nákvæmni í orðum forseta geti orðið til þess að lengja fundinn í kvöld öllum heldur til ama, þeim sem hér þurfa að vera. Á hinn bóginn er það þá svo að fundir skulu standa. Er þá ekki rétt, forseti, að eitt gangi yfir alla? Ég er framsögumaður nefndarálits minni hluta nefndarinnar en hef ég um nokkra hríð ekki séð framsögumann meiri hlutans sem er minn félagi í þessu. Ég sakna hans ákaft og tel að ef hér eru kvöldfundir megi ekki ræna hann þeirri skemmtun og ánægju að sitja þá. Ég veit ekki hvort honum er kunnugt um að fundur stendur enn en ég óska eftir því að honum verði gert viðvart um það og hann látinn vita af því að góður félagi hans, framsögumaður minni hluta menntamálanefndar, óski eftir nærveru hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar í salnum.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson mun verða látinn vita af söknuði hv. 7. þm. Reykv. s.

Hæstv. forseti. Ég minni á að þegar við gerðum hlé á þingfundi í gærkvöldi var gerð athugasemd við það að formaður Framsóknarflokksins var ekki á svæðinu þótt ítrekað væri eftir því leitað. Sú krafa eða ósk lá í loftinu ef svo má heita að nærveru hans væri óskað í dag við umræðuna. Ég er ekki að fara fram á það að hann komi núna en vek athygli á því að engrar viðleitni hefur orðið vart af hans hálfu að svara þeim kröfum og óskum sem fram komu. Afstaða Framsóknarflokksins til Ríkisútvarpsins og svik flokksins við hugsjónir sínar, heitstrengingar og samþykktir á flokksþingum hafa verið talsvert til umræðu hér í þinginu og það hefði verið eðlilegt að formaður flokksins væri hér til að svara fyrir þau mál. Það má minna á að eitt af því sem fundið hefur verið að þessu lagafrumvarpi um Ríkisútvarpið snýr að samkeppnismálum og samkeppnisrétti en sá málaflokkur heyrir undir hæstv. viðskiptaráðherra sem er einn og sami maðurinn, formaður Framsóknarflokksins, hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu við þetta tækifæri jafnframt því sem ég tek undir með formanni þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að mér finnst eðlilegt að hlé verði gert á þessum fundi og okkur, formönnum þingflokka, gefið ráðrúm til að funda með forseta þingsins þannig að við getum borið saman bækur okkar um framhaldið. Ég tek undir þá kröfu sem hér hefur verið borin fram um að hlé verði gert á fundinum og við berum saman bækur okkar um framhaldið. Ég minni á að fram undan er dagur þar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð efnir til flokksráðsfundar sem hefst síðdegis og við munum ekki sætta okkur við að þingfundur standi lengi fram eftir degi. Samkvæmt hefð og venju er það virt hér í þinginu þegar stjórnmálaflokkar efna til slíkra funda. Ég minni á að sá fundur stendur einnig á laugardag en hæstv. forseti hafði í dag einhverjar yfirlýsingar uppi um þinghaldið á þessum tíma. Við viljum fá umræðu um það og niðurstöðu.

Mér er kunnugt um að það er ekki ætlunin að hafa kvöldfund í Alþingi á morgun.

Hæstv. forseti. Nú er ég ekki mjög þingreyndur maður, því miður kynnu margir að segja, en þannig er að mér er tjáð af mér mun þingreyndari mönnum að aldrei séu tveir næturfundir í röð. Í gær stóð fundur langt fram yfir miðnætti. Hér voru ræðuhöld til kl. að verða eitt og þá var gert hlé á fundinum og mér skilst að hæstv. forsetar hafi ráðið ráðum sínum og velt fyrir sér hversu lengi ætti að halda áfram. Síðan varð klukkan langt gengin í tvö og þá var ákveðið að fresta fundi. Var það afar skynsamleg ákvörðun, herra forseti. Þess vegna fer ég fram á það að nú verði gert hlé á fundi svo að þingmenn geti fengið réttmætan nætursvefn. Þó að vökulögin gildi ekki hér á þingi, að mér skilst, finnst mér algjörlega ástæðulaust að pína þá þingmenn sem þó nenna að vera hér - þar eru reyndar þingmenn stjórnarandstöðunnar í miklum meiri hluta, herra forseti - að vera hér langt fram í nóttina.  Herra forseti. Ég vona að við fáum skýrari svör um þetta.

Herra forseti. Návist hæstv. forseta Jóns Kristjánssonar fer ekki fram hjá nokkrum manni í þessum sal. Í því ljósi er heldur merkileg sú fullyrðing sem fram kom hjá hæstv. forseta áðan að þótt hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir væri kjörin aðalforseti væri það þessi varaforseti sem stýrði fundi. Það fer ekki fram hjá mér. Það þýðir hins vegar ekki að þótt forsetar hafi með sér ákveðna verkaskiptingu geti þeir hringlað eitthvað með þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar út fyrir hönd forseta gagnvart formönnum þingflokka. Það gengur ekki og er alveg út í hött að tiltekinn varaforseti taki það upp hjá sér að breyta ákvörðunum sem hafa gengið af munni hæstv. forseta Sólveigar Pétursdóttur. Annaðhvort er að marka það sem hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir segir eða það er ekki að marka það. Ef það er að marka það sem hún segir er alveg ljóst að fundi verður ekki haldið áfram eftir að kvöldi sleppir. Samkvæmt öllum venjulegum hefðum og skilgreiningum er það klukkan 12. Ef hins vegar ekkert er að marka sem hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir segir við formenn þingflokka er hugsanlegt að hér verði fundur inn í nóttina. Það mun hins vegar hafa þau áhrif að samstarf okkar þingflokksformanna við hæstv. forseta hlýtur að markast af því að þau orð sem hún lætur falla á formlegum fundum með þingflokksformönnum standast ekki. Það er giska erfitt að hugsa sér samstarf upp á þau býti, herra forseti, það sem eftir lifir þessa þings. Það er heldur slappur endir á ferli þess ágæta hæstv. forseta að það verði hin pólitíska grafskrift að stjórnarandstaðan hafi ekki getað treyst því sem hún segir. Þess vegna vil ég ekki taka það gilt með fullri virðingu fyrir þeim ágæta forseta sem nú situr á stóli fyrir aftan mig þegar hann segir að hann muni velta því fyrir sér hversu lengi fundi skuli fram haldið kl. 12. Hann er þar með að segja að það komi hugsanlega til mála að brjóta yfirlýsingar sem hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir gaf og þar með ómerkja þau, gera hana að ómerkingi, og veikja verulega grundvöllinn að samstarfi stjórnarandstöðunnar og þess hæstv. forseta. Þess vegna segi ég: Það er ósk mín að hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir gangi þá sjálf til þings og rjúfi hugsanlega nætursvefn sinn eða eitthvað annað sem kemur í veg fyrir að hún sé hér í kvöld og segi þetta sjálf við mig og aðra þingmenn. Ég vil heyra hana segja að það sé ekki að marka sem hún sagði við okkur á mánudaginn.

Ég endurtek að það verður farið yfir málin um miðnættið.

Herra forseti. Við höfum eytt þó nokkrum tíma í að ræða fundarstjórn forseta, enda fáum við þau loðnu svör að hæstv. forseti muni fara yfir það um miðnætti hversu lengi eigi að halda áfram eða hvort það eigi að halda áfram inn í nóttina. Ég trúi því að hv. þm. Valdimar L. Friðriksson sem er næstur á mælendaskrá mundi mjög gjarnan vilja vita núna hversu lengi eigi að halda áfram í nótt. Sá hv. þingmaður talaði nefnilega ítarlega um málið í fyrri ræðu sinni og ég trúi því að ræða hans gæti vel lengst mjög ef svona loðin svör eru gefin. Þess vegna ítreka ég þá ósk mína, herra forseti, að við fáum að vita hvort við eigum von á því og getum þá gert ráðstafanir ef hér á að skella á næturfundi eða hvort það eigi að hætta um miðnætti sem ég mundi fallast á að væri ásættanlegt, þ.e. að hér yrði gert hlé á þingfundi klukkan 12 eða enn þá betra væri það reyndar 15 mínútum fyrir 12. Að vísu er maður búinn að missa af síðasta strætó kl. hálftólf en það verður bara að hafa það. Herra forseti. Ég óska eindregið eftir því að við fáum skýrari svör en þau að málin verði athuguð kl. 12.

Ég endurtek þau svör sem ég hef þegar gefið, það verður farið yfir málin um miðnætti.

Virðulegi forseti. Ég vil bara minna á að hér var næturfundur í gær. Ég var í ræðustól til klukkan langt gengin í eitt í nótt sem leið þannig að hér stóð næturfundur. Samkvæmt öllum skilgreiningum er það næturfundur ef fundur fer fram yfir miðnætti. Miðað við það sem hér hefur fram komið, að ekki hefur verið talað um að hér yrðu næturfundir heldur kvöldfundir alla þessa viku, er þegar búið að rjúfa þá hefð með vissum hætti. Við gerðum ekki athugasemd við það í sjálfu sér, það varð ekki að umræðuefni í gær enda tókst samkomulag um að hætta um hálftvöleytið en það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það væri enn frekara rof á öllum hefðum ef hér yrði fundað fram yfir miðnættið í nótt, þá væru hér næturfundir tvö kvöld í röð eða tvær nætur í röð. Ég minni bara virðulegan forseta á það, ég veit að hann þekkir til aðstæðna því að hann var sjálfur á forsetastóli til skiptis við annan mann hér síðdegis í gær, gærkvöldi og inn í nóttina, bara að forseti hafi þetta í huga þegar hann talar um að meta hlutina um miðnætti. Ég tek því auðvitað þannig að forseti geri sér grein fyrir því að um miðnætti eða upp úr því hljóti fundum að ljúka í þessari lotu í ljósi þessa sem liggur fyrir, að hér var í raun og veru næturfundur í gær. Þar við bætist að nú hafa fleiri en ein þingnefnd boðað fund í fyrramálið. Það er utandagskrárumræða í upphafi fundar á morgun og allar aðstæður þannig að það ræðir ekkert um það að hér verði fundað langt inn í nóttina. Langbest væri að mínu mati að forseti kvæði upp úr um það að fundum lyki um eða upp úr miðnættinu og a.m.k. yrðu ekki fleiri menn teknir á mælendaskrá en sá sem hæfi mál sitt á eftir og gerði þá annaðhvort hlé á máli sínu eða lyki því í kringum miðnættið.

Ég endurtek það að við munum kanna það, það eru fleiri forsetar væntanlegir í hús og við munum kanna það hvernig málum miðar fram.

Herra forseti. Við erum að ræða um frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. Ég átti í dag og í gær orðastað við nokkra stjórnarliða og sjálfan hæstv. menntamálaráðherra varðandi kjör og réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins og þá sérstaklega hvaða áhrif þessi tilvonandi lagasetning mundi hafa á starfsfólkið. Það kom mér svolítið á óvart, herra forseti, að stjórnarliðar og sjálf hæstv. menntamálaráðherra höfðu greinilega ekki skoðað málefni starfsmanna nægilega vel varðandi þetta frumvarp eða þannig virtist a.m.k. í fyrstu. Síðar þegar ég fór af meiri ákveðni í andsvör við formann menntamálanefndar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, og síðan við sjálfa hæstv. menntamálaráðherra kom í raun og veru í ljós það sem mig grunaði, herra forseti, að báðum var fullljóst að þetta frumvarp mundi skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins. Það er orðið nokkuð ljóst eftir þann orðastað sem ég átti við þá þingmenn að í þessu frumvarpi er vísvitandi verið að skerða kjör og réttindi starfsmanna. Það hefur verið mjög erfitt, herra forseti, að ná þessari staðreynd fram frá formanni menntamálanefndar og frá hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, en það er alveg ljóst eftir þann orðastað sem ég hef átt við þau að vísvitandi er í þessu frumvarpi skertur þessi réttur. Hvernig komst ég að þessari niðurstöðu? Jú, ég spurði hæstv. menntamálaráðherra hvort hér yrði um skerðingu að ræða og hún svaraði því einfaldlega nokkurn veginn þannig varðandi réttindakjör starfsmanna að hún vildi ekki hafa önnur eða betri ákvæði um starfsmenn í þessu frumvarpi en í öðrum sambærilegum frumvörpum. Þá erum við, herra forseti, m.a. að tala um frumvarpið um Matís ohf. og það stendur hér á milli lína, þ.e. að ráðherra vill gera jafnilla í starfsmannamálum í þessu frumvarpi og öðrum sambærilegum frumvörpum. Þetta finnst mér vera hrein og bein viðurkenning. Þar sem við vitum að það var mikil óvissa í ákvæðum varðandi starfsmenn í öðrum frumvörpum um ohf. eða hlutafélagavæðingu er það alveg skýrt að menntamálaráðherra hefur hér í dag viðurkennt það sem ég hef haldið fram í umræðunni og fór mjög ítarlega yfir í fyrri ræðu minni, að þetta frumvarp mun skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins. Þetta er alveg skýrt hjá hæstv. menntamálaráðherra og sjálfum finnst mér ákveðinn árangur að hafa náð þessum ummælum fram eða ummælum sem fela í sér þessa meiningu alveg skýra. Ég vænti þess að aðrir þingmenn taki þar af leiðandi ákvæðið varðandi starfsfólkið alvarlega og að sjálfsögðu ætti að taka frumvarpið allt til baka og til endurskoðunar. Þar væri best að setja inn ákvæði sem hagsmunasamtök eða stéttarfélög starfsfólks Ríkisútvarpsins hafa lagt til, þau mundu þá taka af öll tvímæli um réttindi og skyldur starfsmanna. Þegar það er komið í ljós að bæði hv. formaður menntamálanefndar og sjálf hæstv. menntamálaráðherra vilja hafa þetta svona, vilja þessa skerðingu, veltir maður fyrir sér hvort allir stjórnarþingmenn séu því sammála. Ég efast um það og þess vegna átti ég þennan orðastað í andsvörum við fleiri þingmenn, þar á meðal hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur þar sem hún fullyrti að kjörin yrðu ekki skert en ég gat síðan sýnt fram á annað. Ég trúi því, herra forseti, að nokkuð margir stjórnarliðar hafi hreinlega ekki áttað sig á því eða hreinlega tekið trúanleg orð þeirra sem hafa hagrætt sannleikanum. Mér finnst mjög alvarlegt þegar um kjör og réttindi starfsfólks er að ræða. Í umræðunni hafa þingmenn velt fyrir sér af hverju stöðugt sé verið að tala um lög um þessi réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Í gegnum tíðina hafa stéttarfélög opinberra starfsmanna oft og tíðum sett meiri þunga á að starfsfólk vinni sér inn ákveðin réttindi en að sækjast eftir einhverri ákveðinni krónutölu í taxtahækkunum. Það hefur verið þannig milli stéttarfélaga opinberra starfsmanna annars vegar og fjármálaráðherra hins vegar að það er vitað að verið er að semja um launatengd kjör þegar samið er um þessi réttindi, þ.e. aukin orlofsréttindi, veikindaréttindi, orlofsréttindi í fæðingarorlofi og líka ákveðið áminningarferli, þ.e. að ekki er hægt að reka opinberan starfsmann fyrirvaralaust og án ástæðu eins og stundum gerist á hinum almenna vinnumarkaði. Má þar sem dæmi nefna Alcan í Straumsvík. Þetta eru ákveðin kjör, öryggisatriði í starfsumhverfi starfsmanna Ríkisútvarpsins sem þeir hafa talið sér til tekna. Það hefur verið reynt að snúa út úr þessu á þann veg að ekki sé hægt að segja fólki upp. Það er að sjálfsögðu undir yfirmanninum komið hvort það er gert og þá hvernig, þetta svokallaða áminningarferli sem margur stjórnarliðinn hefur verið að rægja. Það er ekki flóknara en svo að ef yfirmaður er ósáttur við starfsmann ber honum að áminna starfsmanninn og gefa honum andmælarétt. Oft leysa menn einfaldlega úr ágreiningi en áður en kemur að hreinni uppsögn þarf að vera búið að áminna starfsmanninn skriflega tvisvar enda ætti þá að vera nokkuð ljóst að uppsögn sé óumflýjanleg. Víða hafa menn tekið upp reglugerð, svokallaða ILO 158 sem er sambærileg þessu áminningarferli hjá opinberum starfsmönnum en þessi samþykkt, ILO 158, sem týnist alltaf hjá ríkisstjórninni - ég er með fyrirspurn um hvar hún sé stödd akkúrat núna - kveður á um það að starfsmenn á almennum vinnumarkaði hafi meira starfsöryggi, að ekki sé hægt að segja þeim upp alveg fyrirvaralaust. Víða á hinum almenna vinnumarkaði er áhugi á að taka upp fyrirkomulag sem er í anda áminningarferlisins. Ég hef tekið eftir því síðustu daga, herra forseti, að þeim hefur fjölgað sem hafa verið sammála mér um réttindi starfsfólks, að þau séu í gífurlegri óvissu verði þetta frumvarp samþykkt. Ég hef enn þá þá trú að menn hafa áhuga á að leiðrétta þann kafla, þ.e. ákvæði II til bráðabirgða, en mun samt halda áfram að reyna að sannfæra þá sem eftir eru. Í umræðunum hefur hv. formaður menntamálanefndar gert því skóna að við stjórnarandstöðuþingmenn séum einfaldlega í málþófi en ég held að þetta snúist meira um það að þetta frumvarp þolir í raun ekki mikla gagnrýni. Það er einmitt hlutverk okkar á hinu háa Alþingi, sérstaklega í stjórnarandstöðunni, að kryfja frumvörp til mergjar og það er einfaldlega það sem við höfum verið að gera. Það hefur sannast akkúrat með þetta frumvarp að það er orðið hálfgert barnabarn, þriðja frumvarpið í röðinni. Fyrst var það Ríkisútvarpið sf., síðan Ríkisútvarpið hf. og nú er þetta Ríkisútvarpið ohf. Það kom fram í dag hjá hæstv. menntamálaráðherra að hún væri algerlega andvíg því að breyta frumvarpinu og hafa þetta Ríkisútvarpið sf. þannig að það er nokkuð ljóst að frá því að frumvarp um breytingar á Ríkisútvarpinu sem kom fyrst fram fyrir 3–4 árum hafa þingmenn og ráðherrar látið frumvarpið taka ýmsum breytingum sem segir mér að það er enn tími til að breyta. Eitt af því sem er þar eftir er sem sagt þessi kafli varðandi réttindi starfsmanna nema það sé algjörlega stefna beggja stjórnarflokkanna að rýra kjör opinberra starfsmanna, ná niður þeim réttindum sem opinberir starfsmenn hafa, ef það er algjörlega yfirlýst stefna sem maður fær á tilfinninguna að birtist í raun í þessu frumvarpi fer maður kannski að skilja þessa þrákelkni við að koma því í gegn og þrákelkni við það að hlýða ekki, hvorki á starfsmenn né samtök þeirra né heldur okkur þingmenn. Ég mótmæli því harðlega að þótt ég hafi talað þó nokkurn tíma í fyrri ræðu minni sé þar um málþóf að ræða. Þetta snýst um gagnrýni og það er svo merkilegt að þegar menn eru í þessum þingsal að gagnrýna líður varla sá dagur að ekki komi upp eitthvað nýtt varðandi frumvarpið. Það síðasta kom í ræðu áðan hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þar sem hún benti á að í frumvarpinu eins og það stendur núna munu, verði ákvæðið um að taka upp nefskatt og afnema afnotagjöld samþykkt óbreytt, einfaldlega þeir einstaklingar sem einungis borga fjármagnstekjuskatt ekki borga nefskatt fyrir afnot af Ríkisútvarpinu, sjónvarpi. Það vefst fyrir mér að það hafi verið ætlunin hjá öllum stjórnarliðum að koma því þannig fyrir að þessir 2200 einstaklingar sem ekki greiða tekjuskatt heldur einungis fjármagnstekjuskatt sleppi algerlega við að greiða afnotagjöld af Ríkisútvarpinu. Mér finnst mjög sérstakt, herra forseti, ef það er ætlun allra stjórnarliða að svo verði þannig að ég trúi því að þarna séu einfaldlega mistök á ferð. Það er þannig með þetta blessaða frumvarp að því meira sem það er rætt því fleiri galla finna menn. Sumir gallarnir, eða það sem við köllum galla, eru vísvitandi settir inn af hæstv. menntamálaráðherra og þess vegna kemur alltaf upp þetta moldviðri annað slagið þegar menn gagnrýna frumvarpið af því að við erum ávallt að finna einhverja nýja galla eða ósanngjarna hluti sem í því felast. Við höfum nokkrir þingmenn verið gagnrýndir fyrir að velta upp afskiptum útvarpsstjóra af þessu máli. Hvað mig varðar kom ég einungis inn á það, herra forseti, að útvarpsstjóri sagði sjálfur í viðtali við Viðskiptablaðið í desember 2005 að hann væri byrjaður að vinna eftir frumvarpinu. Þetta eru hans eigin orð. Hann sagði jafnframt að hann hefði ekki haft þolinmæði til að bíða eftir að frumvarpið yrði samþykkt þannig að útvarpsstjóri er byrjaður að ráða í stöður án þess að auglýsa þær fyrst. Þetta hefur hann sjálfur sagt og ég spurði hæstv. menntamálaráðherra í dag hvort ráðherrann væri samþykk þessum vinnubrögðum og ráðherrann svaraði því að sjálfsögðu í engu. Það er eins og með margt annað í þessari umræðu, herra forseti, við fáum ekki svör, þingmenn fá ekki svör. Oft er velt upp mörgum spurningum en þingmenn fá hreinlega ekki svör. En það hlýtur að vera mjög ámælisvert þegar útvarpsstjóri er byrjaður að vinna eftir frumvarpi sem Alþingi hefur ekki samþykkt og lítur ekki enn út fyrir að verði samþykkt. Hvernig í ósköpunum má það vera að starfsmaður stofnunar taki þannig í raun og veru fram fyrir hendurnar á Alþingi? Mönnum hefur orðið tíðrætt um það hér að framkvæmdarvaldið stjórni þinginu gjörsamlega. Menn hafa deilt um það við forseta og menn hafa deilt um það við formenn nefnda að þannig sé staðan en öllu verra er það nú ef menn úti í bæ eru farnir að stýra Alþingi líka og segja því hvernig það eigi að starfa. Samkvæmt þessu og að hans eigin sögn, útvarpsstjóra, er hann byrjaður að starfa eftir frumvarpinu, þ.e. hann réð þrjá starfsmenn fyrir rúmu ári án þess að auglýsa þær stöður sem honum vissulega bar að gera. Þá veltir maður líka fyrir sér, herra forseti, getur verið að útvarpsstjóri sé byrjaður að reka fólk án þess að áminna það? Spyr sá sem ekki veit. Nú ætla ég að snúa mér að sjálfri ræðunni. Ég ætla að leyfa mér að taka það fram, herra forseti, að ég hafði hugsað mér að hafa fyrri ræðu mína til hliðsjónar í þeim tilgangi að minnka endurtekningar en því miður hafa verið svo miklar annir hjá þingriturum að ekki tókst að klára hana fyrir þennan fund í kvöld þannig að menn verða að virða mér það til vorkunnar þótt ég eigi eftir að endurtaka mig ögn. Af því að ég var að ræða um starfsfólk langar mig að fara aftur yfir yfirlýsingu sem ég fór yfir í morgun undir liðnum um störf þingsins. Sá tími sem ég hafði þá var svo knappur að mér tókst ekki að lesa upp þessa yfirlýsingu alla en ég held að hún skipti okkur mjög miklu máli til að varpa ljósi á staðreyndir málsins varðandi þá skerðingu sem þetta frumvarp veldur á réttindum og kjörum opinberra starfsmanna annars vegar og hins vegar varpar þessi yfirlýsing ljósi á afskipti útvarpsstjóra af málinu. Það er nauðsynlegt að yfirlýsingin sé lesin hér upp og bókfærð, sérstaklega þar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur brugðist frekar ókvæða við því þegar ákveðnir þingmenn hafa kvartað undan afskiptum útvarpsstjóra sem virðast oft og tíðum hafa verið frekar pólitísk. Sú yfirlýsing sem ég er að ræða um, herra forseti, birtist í morgun á vefsíðum hagsmunasamtaka starfsmanna. Þessi yfirlýsing var samin í gær og er sem sagt yfirlýsing frá BHM og BSRB og ég ætla að lesa hana, með leyfi forseta: „Í umræðum um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. hefur ítrekað verið vísað til yfirlýsingar Páls Magnússonar útvarpsstjóra frá því í nóvember sl. þar sem hann lýsti því yfir að öll kjör starfsmanna RÚV muni haldast óbreytt. Eftir að BSRB og BHM höfðu skoðað þessa yfirlýsingu voru samtökin sammála um að hún bætti engu við það sem fram kemur í sjálfu frumvarpinu þrátt fyrir ítrekaðar óskir samtakanna um breytingar. Í yfirlýsingunni segir Páll Magnússon orðrétt: „Gert er ráð fyrir að hið nýja félag yfirtaki allar skuldbindingar stofnunarinnar gagnvart starfsmönnum, - bæði skv. ráðningarsamningum og kjarasamningum.“ Innihald þessarar yfirlýsingar er í samræmi við aðilaskiptalögin og því væri verið að brjóta þau ef ekki væri farið að þessu. Þá er ýmsum spurningum ósvarað, þar á meðal er með öllu óljóst hvað gerist þegar kjarasamningar renna út. Mun RÚV ohf. til að mynda vera reiðubúið til að semja á grundvelli fyrirliggjandi kjarasamninga við aðildarfélög innan BSRB og BHM sem hafa samningsrétt fyrir starfsmenn RÚV? Einnig er óvíst hvernig samið verður við þá sem hefja störf eftir að lögin taka gildi en það er m.a. forsenda þess að nýráðnir geti farið í A-deild LSR að starfsmenn séu aðilar að þessum samtökum. Þá segir Páll í yfirlýsingu sinni: „Réttindi starfsmanna haldast því óskert - verði frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. að lögum - þó eru „sólarlagsákvæði“ varðandi biðlaunaréttinn.“ Að mati BSRB og BHM stenst þessi fullyrðing ekki þar sem réttindi samkvæmt lögum, eins og t.d. lögum um réttindi og skyldur og stjórnsýslulögum, munu ekki gilda gagnvart starfsmönnum RÚV ohf. Áminningarskyldan, andmælaréttur og auglýsingaskylda munu því t.d. ekki gilda. Þá er enn óvíst hvort hægt sé að treysta því að hið nýja félag samþykki aðild að LSR. Til að slíkt sé tryggt þarf að kveða skýrt á um það í frumvarpinu. Ýmsum spurningum er því enn ósvarað um kjör og réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins verði frumvarpið um RÚV ohf. samþykkt óbreytt. Um lífeyrisréttindi starfsmanna segir í yfirlýsingu Páls Magnússonar: „LSR hefur sömuleiðis staðfest áframhaldandi rétt starfsmanna RÚV til aðildar að A-deild sjóðsins - að fengnu samþykki vinnuveitanda - sem gert er ráð fyrir að hið nýja félag veiti, - verði frumvarpið að lögum.“ Það hefur alltaf legið fyrir að starfsmenn eigi rétt á aðild að LSR að fengnu samþykki atvinnurekanda en BSRB og BHM hafa viljað fá ákvæði þar um inn í frumvarpið svo rétturinn verði ekki háður samþykki stjórnar RÚV ohf. Óvissan um rétt starfsmanna er því enn jafnmikil og hún var fyrir yfirlýsingu Páls Magnússonar. Umsögn BSRB og BHM um frumvarpið er því enn í fullu gildi.“ Þannig hljóðaði þessi yfirlýsing, herra forseti, frá BHM og BSRB. Þessi yfirlýsing sem var skrifuð í gær og birt í morgun er algjörlega í anda þess sem ég hef haldið fram í ræðu minni og andsvörum. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það er dapurlegt að verða vitni að þessum afskiptum útvarpsstjóra. Mörgum hlýtur að finnast afskiptin vera á þá leið að útvarpsstjóri taki þátt í að slá ryki í augun á fólki. Hann kom með ákveðna yfirlýsingu um að allt yrði í fína lagi varðandi starfsfólkið. Síðan er búið að tæta þá yfirlýsingu gjörsamlega niður. Við höfum svo sem séð áður að menn hafa reynt ýmislegt. Eitt var sérstaklega athyglivert í umræðunni í dag, hversu mikinn hæstv. menntamálaráðherra fór varðandi biðlaunaréttinn, þetta sólarlagsákvæði mundi gilda einu og hálfu ári lengur í þessum nýju lögum en í lögum t.d. um Matís ohf. Það er alveg ótrúlegt að fullorðið fólk skuli láta setja inn einhver smáákvæði sem skipta afskaplega litlu máli til að geta sagt: Við gerðum breytingar og betrumbætur á frumvarpinu til handa starfsfólkinu. Þetta hafa menn séð í gegnum, það kemur fram í þessari yfirlýsingu og hefur komið fram í ræðum hjá mér. Það er eitt, herra forseti, varðandi þau andsvör sem ég hef farið í við hv. þingmenn og hæstv. menntamálaráðherra. Ég er með eitt þeirra hérna sem mér finnst ástæða til að fara yfir en það er andsvar við ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem er hér í hlutverki hv. formanns menntamálanefndar þar sem ég spurði: Telur hann að réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins skerðist ekki ef þetta frumvarp, Ríkisútvarpið ohf., verður að lögum? Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson svaraði skýrt, ég les það hér orðrétt, með leyfi forseta: „Til þess að svara spurningunni vil ég segja að ég tel að réttindi starfsmanna séu ekki skert með frumvarpinu …“ Þetta leit vel út þegar þetta kom fyrst svona en þetta er bara hluti svarsins. Öll málsgreinin er svona, með leyfi forseta: „Til þess að svara spurningunni vil ég segja að ég tel að réttindi starfsmanna séu ekki skert með frumvarpinu og ég tel að í því …“ - þetta eru í raun og veru tvær setningar þannig að þarna er fyrst fullyrðing um að réttindin verði ekki skert. Sú fullyrðing er algjörlega röng, herra forseti, því að ég er búinn að benda á það lögfræðilega álit frá fleiri en einum einstaklingi þar sem skýrt kemur fram samkvæmt álitum lögfræðinga að ef þetta frumvarp verður samþykkt eru starfsmenn Ríkisútvarpsins ekki lengur opinberir starfsmenn. Þar af leiðandi geta lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna ekki gilt lengur um starfsfólkið sem þýðir að sjálfsögðu skerðingu. Þetta er því alls ekki rétt. Seinni hluti svarsins hjá hv. formanni menntamálanefndar er á þessa leið: - „… og ég tel að í því sé þeim ríkisstarfsmönnum sem starfa á Ríkisútvarpinu tryggð þau sömu réttindi og ríkisstarfsmönnum hjá öðrum stofnunum sem breytt hefur verið í hlutafélag hafa verið tryggð. Starfsmenn Ríkisútvarpsins fá því hin sömu réttindi og aðrir ríkisstarfsmenn.“ Já, þetta er svolítið mótsagnakennt. Fyrst kemur alveg skýr fullyrðing um að kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins ohf. verði ekki skert. Það kemur alveg skýrt fram. Síðan kemur fram að þeir muni fá sömu réttindi og aðrir starfsmenn sem hafa lent í þessari breytingu. Þetta er alveg tvennt aðskilið. Þetta er alls ekki sami hluturinn. Þeir sem hafa lent í þessari breytingu hafa lent í því að réttindi og kjör hafa verið skert þannig að ég verð að segja eins og er að þetta er alveg með ólíkindum. Annaðhvort veit þingmaðurinn ekki betur eða þá að hann hefur verið að reyna að rugla fólk þarna í ríminu. Fyrsti hluti svarsins er hrein ósannindi um að kjörin verði ekki skert. Það er alveg skýrt að þau verða það. En svona er þetta. Ég held að aðalmálið sé það, eins og ég sagði í upphafi, að þeir sem stýra því að þetta frumvarp er keyrt svona í gegn vita nákvæmlega að þetta mun skerða réttindi og kjör opinberra starfsmanna. Það hlýtur þá að þýða jafnframt að sú sé ætlunin. Ég tel mig eftir þessi andsvör sem öll eru bókuð, herra forseti, vera búinn að sýna fram á það að meiri hlutinn ætlar sér að skerða kjörin og það er stóra ástæðan fyrir þessu lagafrumvarpi. Margt af því sem hefur verið nefnt hér að sé aðalatriðið felst í þessum svokallaða þjónustusamningi eða drögum að þjónustusamningi en það veit hver sem vill að að sjálfsögðu hefði verið hægt að gera þennan þjónustusamning fyrir einhverju síðan og það er alls ekki þannig að ekki sé hægt að gera samninginn án þess að þetta frumvarp verði fyrst samþykkt. Þessi samningur sem er hnýttur þarna aftan í þegar frumvarpið kemur fram í þriðja sinn undir nafninu ohf. er eingöngu beita til þess að fá viðbrögð. Að sjálfsögðu hafa fengist viðbrögð því að í þessum þjónustusamningi er m.a. talað um að stórefla innlenda dagskrárgerð og að sjálfsögðu rísa þá upp hagsmunahópar sem fagna því. Til þess er einmitt leikurinn gerður. Þetta er, herra forseti, algjört sjónarspil. Þennan þjónustusamning hefði átt að vera búið að gera eða svipaðan fyrir löngu en hann er hengdur þarna aftan í einungis til þess að fá ákveðna hópa til að fagna honum og lýsa yfir ánægju o.s.frv. til þess að setja þrýsting á okkur þingmenn til að samþykkja frumvarpið, þ.e. við erum farin að heyra úti í bæ að ef við samþykkjum ekki frumvarpið séum við að koma í veg fyrir stóraukna innlenda dagskrárgerð. Þetta eru náttúrlega svívirðileg vinnubrögð, að tengja þetta svona saman og fá þannig höggstað á þeim þingmönnum sem eru ósáttir við frumvarpið, fá höggstað á þeim með því að hnýta þennan samning aftan í, samning sem að vísu er ekki enn þá neitt nema drög. Í þessari umræðu, herra forseti, hefur verið vikið að starfsháttum Alþingis og þingmenn hafa sakað framkvæmdarvaldið um að ráðskast með þingið og ráðskast jafnvel með þingforseta. Ég skal láta ógert að dæma um það en þingmenn hafa ásakað framkvæmdarvaldið um að koma fram með frumvörp sem eru unnin af starfsfólki ráðuneyta, leggja þau fram til 1. umr. og síðan vísað til nefnda sem hreinlega sé ekki ætlast til þess að geri neinar breytingar. Það hefur verið þrasað um það í þessari umræðu hvort þetta sé rétt eða rangt. En sá grunur hefur læðst að fleirum en mér að þetta sé alls ekki ætlað og má kannski segja að það sé samt alveg ótrúlegt og þó. Hér hafa menn aðallega hælt menntamálanefnd fyrir það hve marga gesti hún hefur kallað á fundi, ég held að það hafi verið um 150 gestir, og að haldnir hafi verið svo og svo margir fundir. Þetta er enn eitt sjónarspilið, herra forseti, sem er Alþingi virkilega til vansa að vera stöðugt að telja upp fjölda gesta. Það hefur engan tilgang að kalla gesti fyrir menntamálanefnd ef ekki er hlustað á þá eða farið eftir áherslum þeirra. Í því ágæta jólafríi sem okkur er skaffað samkvæmt gömlum hefðum og venjum nýtti ég tímann og fór yfir umsagnirnar sem fylgja þessu frumvarpi. Þær eru allflestar neikvæðar í garð frumvarpsins. Það er mjög einkennilegt að kerfið skuli í raun vera orðið þannig á Alþingi að einn eða tveir starfsmenn í ráðuneyti, með fullri virðingu fyrir þeim, semji eitthvert frumvarp og ráðherrar leggi síðan blessun yfir það. Svo er það lagt fyrir ríkisstjórnarfund og það þarf enginn að segja mér að á örstuttum fundum þar nái menn að kryfja það gjörsamlega í gegn. Þar er samþykkt að leggja það fram og síðan kemur það fyrir þingið. 1. umr. er stutt. Að vísu eiga nokkrir þingmenn það til, sem sumir hverjir hafa röntgenaugu eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að kryfja frumvarpið til mergjar strax á einni nóttu. Því miður er enn einn gallinn við störf þingsins, herra forseti, að oft eru frumvörp lögð fram tæpum sólarhring áður en þau eru tekin til umræðu. Okkur er greinilega ætlað að lesa frumvörpin á næturnar rétt eins og okkur er ætlað að halda ræður okkar hér og nú á næturnar. Um tíma hélt ég að það væru nýliðabrek hjá mér að halda að hlutirnir gengju virkilega svona fyrir sig. En í grein sem birtist í Fréttablaðinu og er skrifuð af varaþingmanni Framsóknarflokksins sem tekið hefur sæti á þingi, koma alveg skýrt fram áhyggjur hennar af starfsháttum Alþingis. Þá veltir maður fyrir sér hvort þetta tíðkist hjá báðum núverandi stjórnarflokkum. Maður veltir því fyrir sér hvenær þetta starfsfyrirkomulag hafi verið tekið upp, þ.e. að múlbinda nefndirnar. En tilfinningin, miðað við síðustu daga í umræðunni, herra forseti, varðandi þetta frumvarp er sú að það sé í rauninni tvíeyki sem stýrir því, þ.e. ráðherra og útvarpsstjóri, og síðan sé formaður menntamálanefndar eins og þriðja hjólið. Að vísu tek ég, eins og flestir aðrir, undir það að formaðurinn hefur verið afskaplega viljugur til að taka málið aftur í nefnd og halda marga fundi og til að boða og hlusta á marga gesti, burt séð frá því hversu mikið er eftir því farið. Ég tel rétt áður en lengra er haldið, og af því komið hefur upp gagnrýni á þingstörfin tengd þessu frumvarpi, að fara yfir þessa grein varaþingmanns Framsóknarflokksins sem að mínu viti varpar ljósi á það hvernig framsóknarmenn upplifa þingstörfin. Þetta rennir stoðum undir vangaveltur mínar um að það sé í raun og veru ekki allt með felldu, að það séu í rauninni ekki alþingismenn sem ráði eða fái nokkru ráðið um frumvörp. Þessi grein er eftir Eygló Harðardóttur, varaþingmann Framsóknarflokksins, og hún er að velta fyrir sér þrískiptingu valdsins. Hún segir orðrétt í Fréttablaðinu 12. janúar 2007, með leyfi forseta: „Einn af grundvöllum vestræns lýðræðis er þrískipting valdsins í framkvæmdar-, dóms- og löggjafarvald. Á Íslandi hefur dómsvaldið áþreifanlega sýnt sjálfstæði sitt með dómum sem hafa ekki fallið sérstaklega í kramið hjá hinum kjörnu fulltrúum.“ - Þ.e. þá hjá Framsóknarflokknum. - „En er hægt að greina á milli löggjafar- og framkvæmdarvaldsins hér á landi? Síðastliðinn vetur tók ég um tíma sæti á Alþingi sem varaþingmaður og starfaði mikið í nefndum þingsins. Það sem kom mér mest á óvart var hversu lítið löggjafarstarf fór í raun fram í nefndunum.“ - Herra forseti. Ég ætla að fá að lesa þessa setningu aftur: - „Það sem kom mér mest á óvart var hversu lítið löggjafarstarf fór í raun fram í nefndunum. Lagafrumvörp voru lögð fram af ráðuneytunum og fylgdu starfsmenn viðkomandi ráðuneyta þeim úr hlaði og virtust oft hafa lítinn áhuga á að heyra skoðanir hinna kjörnu fulltrúa.“ Þetta er afskaplega merkileg grein, herra forseti, sem Eygló Harðardóttir, varaþingmaður Framsóknarflokksins, ritar í Fréttablaðið 12. janúar síðastliðinn. Hún rennir stoðum undir það sem við höfum verið að segja í þessari umræðu, að nefndarstörf skipti afskaplega litlu máli og að hinn almenni þingmaður, löggjafarvaldið, fái í raun og veru engu ráðið. Það er svolítið merkilegt að fá að heyra sjónarmið stjórnarliða. Síðan segir Eygló: „Þeir sem enginn kaus. Jarðtenging starfsmanna ráðuneytanna við hinn almenna borgara virtist einnig stundum vera lítil. Má nefna sem dæmi að í einu tilfelli tók ég eftir ákvæði í lagafrumvarpi þess efnis að öll fyrirtæki í landinu ættu að birta ákveðinn texta á vefsíðu sinni. […] Þannig virðist vald Alþingis að miklu leyti hafa færst yfir til ráðherranna og í framhaldi af því til starfsmanna ráðuneytanna, sem enginn kaus.“ Þetta segir varaþingmaður Framsóknarflokksins í grein í Fréttablaðinu. Það er rétt að taka fram að þessi varaþingmaður er í framboði og hyggst starfa áfram á þingi. Það er eitt sem rennir kannski stoðum undir það sem stendur þarna síðast, og þingmenn hafa tekið glöggt eftir, en það er að hér hefur eiginlega verið 64. þingmaðurinn á meðan umræðan um frumvarpið hefur verið í gangi. Starfsmaður úr ráðuneytinu hefur staðið hér í dyragættinni, herra forseti, og fylgst nákvæmlega með öllum umræðunum og reynt að tryggja það að ráðherra hafi ávallt svör á reiðum höndum um ágæti frumvarpsins þegar að við þingmenn höfum verið að koma með ábendingar, fyrirspurnir o.s.frv. Á tímabili átti ég hreinlega von á því að þessi ágæti starfsmaður menntamálaráðuneytisins tæki sér sæti inni á þingi. Áfram segir Eygló í þessari grein: „Í flestum lýðræðisríkjum er lögð mikil áhersla á þrískiptingu valdsins. Þannig eru ráðherrar í Bandaríkjunum ekki þingmenn og í Svíþjóð er það svo að ef þingmenn eru útnefndir ráðherrar þurfa þeir að víkja sæti á þingi á meðan þeir gegna ráðherradómi. Enda er það svo að í þessum ríkjum er staða þingforseta raunveruleg valdastaða, ólíkt því sem gerist hér á landi.“ Þetta eru þung orð, herra forseti, að hér sitji hæstv. forseti gjörsamlega valdalaus og fái engu ráðið um störf þingsins, um framvindu mála, framvindu umræðna o.s.frv. Að lokum segir Eygló Harðardóttir, varaþingmaður Framsóknarflokksins í grein sinni, með leyfi forseta: „Það er nauðsynlegt lýðræðinu á Íslandi að tekin verði skref sem tryggi skýra aðgreiningu löggjafar- og framkvæmdarvalds. Setning laga á að vera í höndum kjörinna fulltrúa, en ekki nafnlausra embættismanna á kontórum uppi í ráðuneyti. Ráðherrar eiga að framkvæma vilja Alþingis. Ekki öfugt.“ Mér finnst þetta vera stórmerkileg grein, herra forseti, og tímamótagrein sem eigi afskaplega vel við í umræðunni um þetta frumvarp, Ríkisútvarpið ohf. Ég tel rétt að ítreka enn og aftur að það er stjórnarliði sem hér talaði og rennir þessi grein hennar stoðum undir þær vangaveltur sem margur þingmaðurinn hefur haft um framvindu þessa frumvarps. Að vald nefndarinnar sé í raun og veru ekki neitt og vald hins almenna þingmanns sé í rauninni ekki neitt. Þetta er allt saman ákveðið af menntamálaráðherra með aðstoð starfsmanns í ráðuneyti og ég ætla að leyfa mér að bæta því við að síðan er formaður menntamálanefndar svona eins og þriðja hjólið. Eitt af því sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í þessari umræðu er tilraun ákveðinna stjórnarliða til að fá Alþingi til að samþykkja sölu á Ríkisútvarpinu. Ég tel óþarfi, herra forseti, að tönnlast sérstaklega á því hvaða þingmenn úr stjórnarliðinu það eru. Eitt af því sem vakti strax athygli manns þegar maður fór að líta yfir þetta frumvarp sem kom, að ég held, fyrst fram á 130. löggjafarþingi, þ.e. árið 2003, var að þá kom fram alveg skýr vilji að selja Ríkisútvarpið. Þá voru þrír þingmenn flutningsmenn þess og þar á meðal Sigurður Kári Kristjánsson sem er í dag formaður menntamálanefndar. Frumvarp þetta sætti nokkurri ádeilu og það er svolítið sérstakt að tveimur árum seinna, á 132. löggjafarþingi, kom frumvarpið aftur fram en þá hafði flutningsmönnum fækkað um einn, þ.e. formaður menntamálanefndar hefur séð ástæðu til, eða verið skipað svo fyrir, að draga sig af frumvarpinu. Eftir sem áður er það alveg ljóst að þetta frumvarp var lagt hér fram og sýnir vilja nýrra þingmanna Sjálfstæðisflokksins varðandi Ríkisútvarpið. Það er svolítið sérstakt að heyra svo í umræðunni að formaður menntamálanefndar og sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra hafa reynt að bera algjörlega til baka þann vilja stórs hluta Sjálfstæðisflokksins að einkavæða Ríkisútvarpið. Í þeim tilfellum hefur hæstv. menntamálaráðherra einungis getað gripið til þess að það komi hvergi fram í stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokksins að það standi til að selja Ríkisútvarpið. Það hefur nú ýmislegt verið gert, herra forseti, sem ekki kemur fram í stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokksins. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna í ræðu hæstv. menntamálaráðherra frá 17. október síðastliðnum en þar segir hún m.a., með leyfi forseta: „Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem hæst hefur borið í umræðunni, m.a. þá lensku stjórnarandstöðunnar að telja frumvarpið vera undanfara sölu. Það er sama hve oft því er mótmælt úr þessum ræðustól, hversu oft það er fullyrt af flutningsmanni frumvarpsins og helstu talsmönnum stjórnarflokkanna. Það er ekki hlustað þegar kemur að þessu atriði, frekar farið í að sá fræjum tortryggni og efast um það sem sagt er. Ég spyr: Í stefnu hvaða stjórnmálaflokks er gert ráð fyrir að selja Ríkisútvarpið? Það kemur hvergi fram. Ekki í stefnu Sjálfstæðisflokksins og ekki í stefnu Framsóknarflokksins.“ Ég held að það hafi margoft komið fram í umræðunni, herra forseti, að það kemur heldur ekki fram í stefnu Framsóknarflokksins að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið en af hverju ættu menn að taka það sem eitthvert boðorð eða lög að það standi ekki í stefnu Sjálfstæðisflokksins að til standi að selja Ríkisútvarpið? Vilji ákveðinna þingmanna er alveg skýr og væntanlega einungis það að Framsóknarflokkurinn hafi líkast til staðið í vegi fyrir því að það yrði gengið svo langt að þessu sinni. En menn hafa fært rök fyrir því, m.a. löglærðir menn eins og Ástráður Haraldsson, að þetta sé í raun og veru með þessu frumvarpi, Ríkisútvarpið ohf., þá er einkavæðing byrjuð. Ég held að það sé rétt af því að ég er kominn inn á þessa braut að líta aðeins á athugasemdir hæstaréttarlögmanns Ástráðs Haraldssonar varðandi einkavæðingu þar sem hann fullyrðir að þetta frumvarp sé í raun og veru upphaf að einkavæðingu, einkavæðingin sé byrjuð. Það er mjög merkilegt að menn skuli ekki geta verið sammála en eftir því sem Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður segir þá er það nokkuð ljóst að fyrsta stig einkavæðingar er í raun búið ef þetta frumvarp er samþykkt. Það er mjög sérstakt að meiri hlutinn skuli telja að bara með því að þrasa í hvert skipti sem einhver kemur með réttmætar ábendingar þá sé hægt að þrasa þær hreinlega út af borðinu, að „þetta er bara ekki rétt“ o.s.frv. Það er margbúið að sýna fram á að þetta frumvarp er að sjálfsögðu upphafið að sölu, hvað sem hæstv. menntamálaráðherra segir enda eru hennar einu rök þau að þetta sé ekki í stefnu Sjálfstæðisflokksins. En ef allar ætlanir Sjálfstæðisflokksins væru skráðar í stefnuna þá hef ég grun um að hún yrði ansi skrautleg og löng þannig að það er því miður ekki hægt að taka mark á því. Við skulum þá snúa okkur aftur, herra forseti, að frumvarpinu sjálfu. Ég vakti athygli á því fyrr í kvöld sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vakti máls á í ræðu sinni og er þingmaðurinn þekkt fyrir það að fátt fari fram hjá henni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fullyrti að miðað við kafla nr. 4 í frumvarpinu um tekjustofna þá gildi nefskatturinn ekki fyrir þá einstaklinga á Íslandi sem einungis hafa tekjur af fjármagnstekjum, greiða einungis skatt af fjármagnstekjum. Ég gerði athugasemd áðan við hæstv. forseta og vonast eftir því að einhver svör fáist við því hvort þetta sé virkilega réttur skilningur því að ég efast um að meiri hluti  Ég minntist á áðan að það hafa komið fram tillögur frá Bandalagi háskólamanna og BSRB um það hvað í raun og veru vanti inn í frumvarpið til þess að tryggja að réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins verði ekki skert verði þetta frumvarp að lögum. Þetta eru sáraeinfaldar tillögur og þetta er í raun og veru hliðstætt því sem gerðist um áramótin varðandi Flugstoðir ohf. þegar ákveðnir starfsmenn vildu ekki ráða sig til félagsins eftir að það yrði hlutafélag á þeim forsendum að þeim dygðu ekki orðin ein varðandi kjör. Menn hafa því reynslu af því að slík mál fari í deilur og deilur hlaupi í hnút o.s.frv. og ættu þess vegna að hafa varann á. Herra forseti. Það hefur ekki komið fram áður í umræðunni hvaða breytingar á frumvarpinu hagsmunasamtök starfsmanna Ríkisútvarpsins telja að mundu duga til þess að eyða þeirri óvissu sem starfsmenn eru í. Þetta eru ekki stórvægilegar breytingar, herra forseti, og í raun og veru alveg með ólíkindum að slíkar breytingartillögur skyldu ekki hafa komist að hjá menntamálanefnd, að menntamálanefnd skyldi ekki hafa séð ástæðu til þess að bæta þeim inn í frumvarpið. Það getur aðeins verið ein ástæða fyrir því, herra forseti, það er eins og ég hef margoft haldið fram, að annar megintilgangur þessa frumvarps eða við skulum segja þriðji, - við skulum reikna með að einn tilgangurinn sé að nútímavæða það - að þriðji megintilgangur frumvarpsins sé að kippa úr sambandi lögum um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna. Það er sú niðurstaða sem ég hef komist að að vel athuguðu máli. Því hefur í raun og veru enginn mótmælt og maður hefur jafnvel heyrt í mönnum hér á göngunum að það sé gert vísvitandi. Það er enn þá tími til stefnu, herra forseti, að menn taki sér tak og geri þær breytingar á frumvarpinu sem eru taldar nauðsynlegar til þess að draga úr þessari óvissu starfsmanna og það ættu allir þingmenn að gera sér fyllilega grein fyrir að það er mjög óþægilegt fyrir fólk að hafa ekki á hreinu hver kjör þeirra verða, hvort til skerðingar komi eða ekki, sérstaklega í þessu þjóðfélagi þar sem menn eru með skuldir langt fram í tímann og mega hreinlega ekki við því að kjör þeirra breytist. Þar fyrir utan erum við að tala hér um þó nokkuð stóran hóp starfsmanna Ríkisútvarpsins og flestir þeirra eru fyrirvinnur þannig að þetta skiptir stóran hóp í þjóðfélaginu gífurlega miklu máli. Til að ekkert fari á milli mála, herra forseti, og af því að ég hef ekki tekið þetta fram hér áður þá sé ég ástæðu til að fara nákvæmlega yfir þessar tillögur, breytingartillögur hagsmunasamtaka starfsmanna Ríkisútvarpsins við frumvarpið til þess að þingheimur, vilji hann hafa einhver áhrif, vilji löggjafarsamkundan hafa einhver áhrif, átti sig á því hvað þarf í raun og veru að breyta litlu til þess að lægja öldurnar. Þetta er bréf frá BHM og BSRB og undir það skrifa Svanhildur Halldórsdóttir og Halldóra Friðjónsdóttir. Hér segir varðandi frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, með leyfi forseta: „Tillögur menntamálaráðherra um rekstrarformsbreytingu RÚV yfir í hlutafélag hefur í för með sér grundvallarbreytingar á réttindum starfsmanna og ýmis réttindi munu jafnframt glatast verði frumvarpið samþykkt. Samtökin hafa lagt höfuðáherslu á það í umsögn frá 16. febrúar 2006 að réttindi starfsmanna verði tryggð í frumvarpinu. Að mati samtakanna er eina leiðin til að tryggja óbreytt réttindi starfsmanna að frumvarpið verði ekki að lögum og þess vegna gera samtökin það að sinni megintillögu að horfið verði frá lögfestingu þess. Fari hins vegar svo að menntamálanefnd afgreiði frumvarpið frá sér til 3. umr. telja samtökin mjög brýna nauðsyn bera til þess að á því verði gerðar breytingar til að tryggja með skýrum hætti réttarstöðu starfsmanna við gildistöku laganna. Eins og frumvarpið liggur nú fyrir skapast mikil réttaróvissa um réttarstöðu starfsmanna RÚV við gildistöku laganna.“ Þetta er akkúrat það, herra forseti, sem ég hef haldið fram í umræðunni. Það er mjög einkennilegt að hæstv. menntamálaráðherra sjái ástæðu til að leggja fram frumvarp sem er að stórum hluta til þess ætlað að skerða kjör starfsfólks og m.a. með því, eins og hér segir og ég hef haldið fram, að kippa úr sambandi lögum um réttindi og skyldur starfsmanna. Ef þingmeirihlutinn telur að þessi lög séu svo slæm að ekki sé hægt að reka Ríkisútvarpið með þau þá á þingheimur að sjálfsögðu að taka lögin sjálf sérstaklega fyrir og endurskoða þau og gera þá beint breytingar á þeim en ekki að fara svona bakdyramegin og kippa þeim úr sambandi. Það má kannski segja að margur hefði ekki tekið eftir því ef þessi hagsmunasamtök hefðu ekki bent á þetta, og ákveðnir þingmenn, því það kom alveg greinilega fram þegar ég var hér í andsvörum t.d. við unga framsóknarþingmenn að þeir gerðu sér á engan hátt grein fyrir því að þetta frumvarp mundi þýða það að lög um réttindi og skyldur starfsmanna mundu í raun falla úr gildi þar sem það gildir um opinbera starfsmenn en starfsmenn RÚV ohf. geti ekki í raun áfram talist opinberir starfsmenn, sem þýðir skerðingu á réttindum, skerðingu á kjörum. Mér er það nokkuð ljóst að ungu framsóknarþingmönnunum var svolítið brugðið þegar við ræddum þessi mál hér í gær og ég held að það sé ákveðin vísbending um að þessir ungu þingmenn sem hafa ekki látið sjá sig hér í dag hafa væntanlega ekki lagt í að taka frekar þátt í umræðunni. Ég held innst inni, herra, forseti, að margur framsóknarþingmaðurinn hafi hreinlega verið plataður með þessu frumvarpi. Að sjálfsögðu er ekki hægt að ætlast til þess að þingmenn geti lesið allt það sem hér er lagt fram og brotið það til mergjar. En þegar svoleiðis er á það að sjálfsögðu að gerast í nefndarstörfum og að sjálfsögðu á það gerast í samræðum við þá sem hafa þekkingu á málinu, nefnilega gesti sem koma á fundi nefndarinnar. En það virðist ekki hafa gerst og ég er nokkuð viss um að framsóknarþingmenn hafa fyrst í gær áttað sig á því að þeir væru að stuðla að kjaraskerðingu starfsmanna Ríkisútvarpsins. Þeir þurfa því að gera það upp við sig, ef þetta frumvarp verður tekið til afgreiðslu, hvort þeir ætli að styðja það og þar af leiðandi að styðja þessa kjaraskerðingu. Þetta sem ég las upp hér áðan, herra forseti, er inngangur að þessum breytingartillögum eða tillögum að breytingartillögum. Í frumvarpinu eru nokkur ákvæði til bráðabirgða og ákvæði II er um réttindi starfsmanna. Það segir nú afskaplega lítið þar í þessum tólf línum, herra forseti, og er það eflaust með vilja gert. En það sem þær stöllur hjá BHM og BSRB leggja til að verði nýtt ákvæði til bráðabirgða hljómar þannig, með leyfi forseta: „RÚV ohf. tekur við gildistöku laganna yfir skyldur vinnuveitanda gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins að öllu leyti og þannig halda þeir óbreyttum réttindum samkvæmt lögum, kjarasamningum og ráðningarsamningum. Starfskjör, réttindi og ávinnsla réttinda halda áfram hjá hlutafélaginu eins og um samfellda ráðningu hjá sama vinnuveitanda sé að ræða. Starfsmenn Ríkisútvarpsins sem njóta biðlaunaréttar samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða, sbr. 34. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, missa ekki rétt til biðlauna við gildistöku laga þessara þó svo að þeir afþakki boð um um starf hjá RÚV ohf. Eftir gildistöku laga þessara skal starfsmönnum sem rétt eiga til biðlauna veittur umþóttunartími í þrjá mánuði til að taka afstöðu til þess hvort þeir taki boði um starf hjá RÚV ohf. eða neyti biðlaunaréttar síns, og miðast biðlaunaréttur þeirra þá við lok þriggja mánaða tímabilsins ef viðkomandi kýs að halda ekki áfram störfum. Starfsmenn Ríkisútvarpsins sem eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eiga rétt til áframhaldandi aðildar að þeim sjóði sem og allir starfsmenn sem ráðnir verða til RÚV ohf. Starfsmenn RÚV ohf eiga rétt á því að vera félagsmenn í þeim stéttarfélögum sem lögum samkvæmt eiga rétt á því að gera kjarasamning við RÚV ohf. enda hafi hlutaðeigandi stéttarfélag gert kjarasamning fyrir þá við Ríkisútvarpið eða fjármálaráðherra fyrir þess hönd.“ Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Ég hefði haldið að það ætti ekki að flækjast fyrir meiri hlutanum á Alþingi að bæta þessum setningum inn. Þessar setningar eru settar til þess að skýra ákvæði til bráðabirgða um réttindi starfsfólks og eru í sjálfu sér töluvert í anda þess sem hv. formaður menntamálanefndar og útvarpsstjóri og eflaust einhverjir fleiri hafa sagt. En orðin duga ekki. Þetta verður að vera staðfest á blaði og það eru samtök starfsmanna að biðja um. Hún er alveg með ólíkindum sú þrákelkni að geta ekki sett þessi atriði inn í frumvarpið, þessi bráðabirgðaákvæði, til að eyða óvissu um réttindi og kjör starfsmanna eftir breytingu. Þegar þingheimur sér hvað lítið hér er verið að biðja um og áttar sig á að margur þingmaðurinn hélt í raun að frumvarpinu væri ætlað að taka á þessu máli þá er mér það algjörlega óskiljanlegt af hverju menn taka þá ekki þessar setningar inn. Nei, menn ætla frekar að standa í deilum eins og menn lentu í með Flugstoð ohf. þar sem flugumferðarstjórar neituðu að trúa bara orðum tilvonandi yfirmanna. Það er nefnilega þannig, herra forseti, eins og hefur nú ögn verið drepið hér á og væntanlega þá af hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að þjóðin hefur reynslu, þ.e. þegar ríkisstofnun eða ríkisstofnanir eru færðar yfir í opinbert hlutafélag, af þeirri tregðu og óvissu sem skapast í kjölfarið þegar á að fara að ganga frá kjörum starfsfólks. Starfsfólk hefur sagt í aðdraganda slíkra breytinga og núna jafnvel mörgum mánuðum og árum eftir slíkar breytingar að það sé enn þá í óvissu. Það hefur komið fram hér í umræðunni og sjálfsagt er að ítreka það, herra forseti, að eins og hjá Matís ohf. þá hefur reyndin verið sú að starfsmenn eru nánast eltir uppi af yfirmönnum og reynt að fá þá til að skrifa undir ráðningarsamninga en þegar vel er að gáð af þeim sem eru vanir að vinna við slíka hluti þá eru verulegir gallar í þeim samningum sem bitna á kjörum og réttindum starfsmanna. Það skal bara sagt hér hreint út, herra forseti, að til dæmis Starfsmannafélag ríkisstofnana hefur verið að reyna að semja fyrir hönd sinna starfsmanna hjá Matís ohf. og hafa verið dregnir á asnaeyrunum svo mánuðum skiptir. Þeirra reynsla er einfaldlega sú að áhugi yfirmanna Matís ohf. á því að gera ráðningarsamninga við starfsmenn í samvinnu við stéttarfélögin, eins og var lofað í orði, er alls ekki fyrir hendi. Sá vilji er alls ekki fyrir hendi. Enn og aftur, herra forseti, rennir þetta stoðum undir það sem ég hef minnst á hér í kvöld, að stór hluti af ástæðunni fyrir hlutafélagavæðingu ríkisstofnana, þrátt fyrir að það sé sett svona í fallegan búning og skreytt með þjónustusamningum og öðru, er sá að reyna að ná niður réttindum og kjörum starfsmanna. Það hefur lengi verið ljóst að Sjálfstæðisflokknum er mjög í nöp við lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þeir telja að þetta trufli framgang, vöxt, nútímavæðingu o.s.frv. og að ekkert sé hægt að gera. En þetta er allt meira og minna fyrirsláttur. Væri þetta hins vegar allt satt, væru þessi lög svona mikið til trafala þá á að sjálfsögðu, herra forseti, að ganga hreint til verks og leggja til breytingar á lögunum sjálfum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna en ekki að fara svona bakdyraleið eins og verið er að gera með hlutafélagavæðingunni og þar á meðal þessu frumvarpi. Herra forseti. Ég hef farið yfir breytingartillögur hagsmunasamtaka starfsmanna og ég er nokkuð viss um að ef þingheimur allur hlustaði og læsi þetta jafnvel vel yfir þá fyndist meiri hlutanum nú ekkert tiltökumál að kippa þessu inn. En þrákelkni menntamálaráðherra er svo mikil að ekki má hrófla við frumvarpinu. Það má varla anda á það. Ég slæ á það þegar menn eru tala um allar þessar breytingar þó að það hafi verið kannski einhverjar svona smávægilegar breytingar sem þeir hafa fundið. Þetta er nú allt sem starfsfólkið er að biðja um. Það er sett saman hér. Það er gert til þess að eyða óvissu. En taktík meiri hlutans og hæstv. menntamálaráðherra er nú einu sinni sú að þreyta fólk til hlýðni. Það hefur tíðkast lengi. Þetta eru mjög ósanngjörn vinnubrögð og ótrúlegt í nútímaþjóðfélagi að menn skuli enn þá haga sér svona. Ég held að þingheimur og almenningur hafi nú áttað sig á því í umræðunni hér síðustu daga að það er nánast alveg sama hvaða rök og hversu góð rök þingmenn koma með og hversu margir aðrir styðja þau, jafnvel þá löglærðir aðilar og fleiri en einn og fleiri en tveir, að það er allt slegið út af borðinu sem bara málþóf og svona bara eitthvert kjaftæði. Því miður er það nú þannig. Þetta var sem sagt um breytingartillögur BHM og BSRB. Þær hafa ekki hlotið náð fyrir augum menntamálanefndar sem er að öllu leyti óskiljanlegt. En ekki er öll von úti enn, herra forseti. Það getur nú enn gerst að menn sjái að sér og taki málið aftur til nefndar og geri á því breytingar til þess að eyða þeirri óvissu sem skapast hefur og mun verða verði frumvarpið óbreytt að lögum. Ég vil jafnframt ítreka ábendingu Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í kvöld varðandi nefskattinn. Ég tel að það ætti að skoða sérstaklega. Það er sérstakt við þetta frumvarp að það leiðir af sér ákveðna réttaróvissu og menn hafa fært rök fyrir því að lögin mundu líklega kalla kærur yfir Ríkisútvarpið ohf. Eins og hæstaréttarlögmaðurinn Ástráður Haraldsson komst að orði þá verður Ríkisútvarpið eftir samþykkt frumvarpsins vopnlaust gegn kærum er varða samkeppnismál. Ég held að þetta viti þingmeirihlutinn þótt hann vilji ekki vita það og taka mark á því. Stór hluti af því sem ég hef verið að segja, herra forseti, er að hugsunin bak við hlutafélagavæðinguna snýst í raun gegn starfsfólki. Hlutafélagið er valið til að ná niður kjörum og réttindum starfsfólks. Það hefur að margra mati sýnt sig, m.a. þegar frumvarp varð að lögum um Matís ohf. - Ég tel rétt, herra forseti, að menn átti sig á því að við erum að tala um Matís ohf. en ekki Matvís, sem er stéttarfélag í þjónustu- og veitingageiranum. Menn hafa svolítið ruglað þessu saman. En við erum að tala hér um Matís ohf. - Með því frumvarpi voru sameinaðar stofnanir, Rannsóknarstofnun fiskiðnaðarins, Matvælarannsóknir á Keldnaholti og Rannsóknarstofa Umhverfisstofnunar. Á þeim tíma mótmæltu stéttarfélög fyrir hönd starfsfólks þessum áformum. Á þau mótmæli var ekki hlustað þá fremur en núna. Í sjálfu sér var réttindum starfsmanna vísvitandi stefnt í voða. Þegar grannt er skoðað var í því tilfelli eina breytingin fólgin í skerðingu á réttindum og kjörum. Það er ekki hægt að sjá að neinar aðrar breytingar hafi verið gerðar. Slík skerðing er væntanlega krossferð frjálshyggjumanna, sem margur þeirra hefur viðurkennt. Menn mega að sjálfsögðu hafa sínar skoðanir en þeir verða þá að vera menn til að bera ábyrgð á þeim og viðurkenna að lagafrumvörpin séu fyrst og fremst lögð fram af því að þeir séu mótfallnir stéttarfélögum og áhrifum þeirra og þeir telji sig geta höggvið skörð í stéttarfélögin með slíkri lagasetningu, eins og frumvarpi um Ríkisútvarpið. Góður og gegn lögfræðingur í vinnumarkaðsmálum, Lára V. Júlíusdóttir, hefur m.a. varað við því sérstaklega að verði þetta frumvarp að lögum þá muni tvö félög starfsmanna Ríkisútvarpsins leysast upp, þ.e. Félag fréttamanna og Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins. Þrátt fyrir þetta sér meiri hlutinn enga ástæðu til að gera neinar breytingar á frumvarpinu. Ég held að innst inni, herra forseti, sé markmiðið m.a. að fækka hreinlega stéttarfélögum og minnka völd þeirra sem áfram lifa. Það eru náttúrlega mjög slæm markmið sem helst gætir hjá hægri sinnuðum frjálshyggjumönnum sem sjá ekkert markvert annað en gróða. Menn hafa bent á það í umræðunni að mönnum finnist sem Framsóknarflokkurinn hafi verið dreginn inn í þessa vitleysu. Hluti af þessu frumvarpi er náttúrlega ekki annað en vitleysa. En ef þetta er tilgangurinn, að skerða réttindi og kjör starfsmanna og ná niður áhrifum stéttarfélaga, þá mun meiri hlutinn ná því markmiði verði frumvarpið samþykkt. Á sínum tíma, varðandi Matís ohf., var varað við því af stéttarfélögum að það sem kæmi fyrst og fremst kæmi til með að breytast með því frumvarpi væru réttindi starfsmanna. Réttindi starfsmanna eru betur tryggð hjá ríkinu en á almenna vinnumarkaðnum. Það skal alveg viðurkennt. Það vita allir. Hvaða réttindi erum við að tala um? Þar er um að ræða lífeyrisréttindi, veikindarétt, slysa- og örorkubætur og síðan það sem ég hef minnst á áður, áminningarskyldu, andmælarétt varðandi uppsagnir, orlofsmál, persónu- og orlofsuppbót o.s.frv. Það er ljóst að ríkisvaldið vill ná þessum réttindum niður. Ég ætla rétt að vona að þeir vilji ekki algjörlega afnema þau, að með þessu frumvarpi muni réttindi starfsmannanna skerðast. Þessi réttindi hafa áunnist hjá starfsmönnum á mjög löngum tíma og væru náttúrlega ekki fyrir hendi nema að um þau hefði verið samið. Sá sem samdi um þessi réttindi við starfsmenn var að sjálfsögðu fjármálaráðherra. Þetta virkar svolítið eins og menn hafi allt í einu, einhverjum áratugum seinna, dauðséð eftir því sem þeir gerðu. Heyrið, hvað höfum við gert félagar? Við höfum bara samið af okkur. Þetta er svo íþyngjandi og gengur ekki. Það er ekki hægt að nútímavæða eða gera eitt eða neitt af því að réttindi starfsmanna flækjast fyrir. Ef svo er, hvað voru þá forsvarsmenn fjármálaráðuneytisins að hugsa þegar samið var um þau réttindi? Hvað voru alþingismenn að hugsa þegar þeir samþykktu lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna? Þegar frumvarpið um Matís ohf. lá fyrir var varað við því að áunnin samningsbundin réttindi starfsmanna mundu skerðast. Einna verst í því máli, herra forseti, er að þegar kjarasamningar eru gerðir milli fjármálaráðuneytisins og stéttarfélaga opinberra starfsmanna hafa þessi félög og félagsmenn þeirra oft á tíðum frekar samþykkt bætt réttindi en ákveðna krónutöluhækkun á laun. Það er m.a. ástæðan fyrir því að það er ákveðinn launamunur á milli starfsmanna á hinum almenna vinnumarkaði annars vegar og hinum opinbera vinnumarkaði hins vegar. Ég hef fært rök að því að verði þetta frumvarp að lögum þá verði rist á kvið kjarasamninga sem hafa verið gerðir fyrir starfsmenn Ríkisútvarpsins síðustu áratugi. Stjórnvöld koma allt í einu, áratugum seinna, og segja: Við sömdum einfaldlega of vel og viljum nú nota tækifærið, dulbúa einhvern skerðingarpakka og rista þessi réttindi og kjör starfsmannanna á kvið og skerða þau. Ég er hræddur um, herra forseti, að ekki muni margir launþegar á Íslandi gera sig ánægða með slíkt. En þetta stendur til, þ.e. nánast að taka upp kjarasamninga síðustu áratuga og skerða þá. Starfsmannalögin svokölluðu, nr. 70/1996, mundu þannig skert sérstaklega. Alveg eins og í þessari umræðu bentu menn á það í umræðunni um Matís ohf. að vinnubrögðum væri mjög áfátt, herra forseti. Hagsmunafélögin höfðu þó nokkra reynslu af hlutafélagavæðingu og viðurkenndu fúslega fyrir hönd starfsmanna sinna að þau teldu þá þróun ekki góðan kost fyrir starfsmennina eða allt samfélagið. Að vísu hefur síðar komið í ljós að vinnubrögðin við hlutafélagavæðinguna, eftir að menn hafa klárað lagafrumvörpin, eru mjög mismunandi. Þess vegna er mjög þýðingarmikið að í þessu frumvarpi sé skýrt kveðið á um starfsmenn, sérstaklega með þeim breytingartillögum frá hagsmunasamtökum starfsmanna sem ég fór yfir áðan. Til að koma í veg fyrir óvissu þarf að koma á blað og inn í frumvarpið hvað menn ætla sér. Það dugir ekki að koma með orðin tóm, allra síst eftir að ég las fyrr í morgun við upphaf þingfundar yfirlýsingu frá BHM og BSRB. Samtökin tæta þar í sig yfirlýsingu sem útvarpsstjóri gaf starfsfólkinu til að reyna að róa það. Sú yfirlýsing er því miður einskis verð. Svo hneykslast hæstv. menntamálaráðherra á því að þingmenn skuli voga sér að gera athugasemdir við orð útvarpsstjóra. Talandi um það, herra forseti, þá verður maður að sjálfsögðu líka að velta upp þætti útvarpsstjóra í ferlinu öllu. Hæstv. menntamálaráðherra sagði það skýrt hér í dag að útvarpsstjóri ætti að fá að hafa skoðanir á frumvarpinu og fá að tjá sig. Það er að sjálfsögðu afskaplega óþægilegt fyrir hinn almenna þingmann sem er kjörinn til að setja lög, það er afskaplega neikvætt fyrir kjörna þingmenn að hafa hangandi yfir sér í fjölmiðlum yfirlýsingar frá útvarpsstjóra, sem á síðan að vinna eftir þessum lögum, um að hann sé óþolinmóður og að það trufli starfsmenn að frumvarpið skuli ekki samþykkt strax. Hér hafa menn málfrelsi og tillögurétt og bera ábyrgð, a.m.k. á því að öll sjónarmið komi skýrt fram við lagasetningu, og enda þótt meiri hlutinn ráði síðan endanlegu útliti, höfum rétt til þess að kynna okkur málið, afla gagna, rökræða það og koma með ábendingar. Örugglega hafa oftar en einu sinni komið ábendingar frá hinum almenna þingmanni sem skipt hafa miklu máli við að bæta frumvörp áður en þau hafa orðið að lögum. Ég set spurningarmerki við þessi afskipti útvarpsstjóra, herra forseti. Ég ætla ekki að ganga langt í þeirri umkvörtun en ég hef minnst á það hér áður og mér finnst það enn afskaplega einkennilegt að útvarpsstjóri skuli viðurkenna í opinberum fjölmiðlum að hann hafi ekki haft þolinmæði til að bíða eftir því að lögin yrðu að veruleika og væri þess vegna byrjaður að starfa eftir þeim. Svo ég fari örugglega með rétt mál ætla ég að fletta þessu upp. En það er að mínu viti afskaplega ámælisvert að forstöðumaður ríkisstofnunar sem veit af frumvarpi í vinnslu á þinginu og hefur ekki hugmynd um hvort það verði samþykkt eða því synjað, skuli vera byrjaður að vinna eftir því. Það er afskaplega einkennilegt. Ég hef tekið eftir því hér í umræðunni, herra forseti, að mörgum þingmanninum hefur brugðið þegar ég uppljóstraði þessu hér. En ástæðan fyrir því að ég er hér með tvær voldugar möppur er m.a. sú að ég vildi hafa hjá mér öll gögn, allt sem hefði verið ritað um frumvarpið í fjölmiðlum síðustu árin. Ég komst þá m.a. að því, sem ég er að tala um, herra forseti, um útvarpsstjóra sem hæstv. menntamálaráðherra hefur gert athugasemd við að menn skuli minnast á en jafnframt lýst yfir að hafi fullan rétt á að vera virkur í umræðunni. Eins og ég hef víst áður bent á, herra forseti, var í Viðskiptablaðinu, föstudaginn 16. desember 2005, takið eftir því 2005, haft eftir útvarpsstjóra orðrétt, með leyfi forseta: „Páll segir að ný lög auki möguleika stofnunarinnar til þess að keppa um starfsfólk. „Ég hafði reyndar ekki þolinmæði til að bíða eftir lagabreytingum til þess að bregðast við. Ég hefði þurft að byrja á því að auglýsa stöður“.“ O.s.frv. Útvarpsstjóri hafði ekki þolinmæði til að fara eftir lögum og reglugerðum um það hvernig hann átti að starfa heldur ákvað einfaldlega upp á sitt eindæmi, eins og hann tekur hér sjálfur fram, að frumvarpið fari í gegn og byrjaði að vinna eftir því, þ.e. að ráða þrjá starfsmenn án þess að auglýsa þær stöður. Maður veltir þá jafnvel fyrir sér úr því að útvarpsstjóri er byrjaður að ráða í samræmi við þær heimildir sem hann fengi ef frumvarpið yrði samþykkt, hvort hann sé jafnvel líka byrjaður að reka starfsmenn í samræmi við þær heimildir sem hann fengi ef frumvarpið yrði samþykkt. Þetta eru engar hártoganir, þetta eru vangaveltur eftir hans eigin orð. Ég held að þessi vinnubrögð útvarpsstjóra hljóti að vera afskaplega ámælisverð, herra forseti. Ég spurði að vísu í dag hæstv. menntamálaráðherra um álit hennar en hún svaraði því engu. Ég mun að sjálfsögðu halda áfram að spyrja hana þegar tækifæri gefst. Eins og sjá má hefur hæstv. menntamálaráðherra ekki séð ástæðu til að vera í þingsalnum í kvöld eða nokkur annar stjórnarþingmaður megnið af kvöldinu. Það sýnir áhugaleysið fyrir því að taka þátt í rökræðum um frumvarpið, kosti þess og galla. Það sýnir áhugaleysið að stjórnarþingmenn skuli ekki vilja vera hér og taka þátt í umræðunni þó ekki væri nema til að hlusta á rökin og rökræða þau. Menn hafa svolítið velt fyrir sér þátttöku Framsóknarflokksins í þessu máli. Ég sé ekki ástæðu til að taka jafnharkalega til orða og margur hefur gert hér um að Framsóknarflokkurinn hafi látið teyma sig á asnaeyrunum o.s.frv. en óneitanlega er svolítið ankannalegt að líta á orð framsóknarmanna síðustu árin á meðan þetta frumvarp eða systur þess hafa hér verið til umræðu. Ég er kominn á sömu skoðun og margur þingmaðurinn hér, herra forseti, þegar maður skoðar málið að þingflokkur Framsóknarflokksins hafi á vissan hátt verið svínbeygður til að taka þátt í þessu frumvarpi. Að vísu á það eftir að koma endanlega í ljós hvort allir framsóknarmenn samþykki það. Ég ætla að leyfa mér að draga það í efa, m.a. vegna ummæla þingmanna Framsóknarflokksins í fjölmiðlum og á þinginu og vegna viðbragða sumra framsóknarþingmanna þegar þeir hafa lent í rökræðum við þingmenn stjórnarandstöðunnar og komið hefur glöggt í ljós að margur þingmaður Framsóknarflokksins hefur í raun ekki gert sér grein fyrir hvaða þýðingu það hefði að samþykkja frumvarpið óbreytt. Ég verð að viðurkenna að þrátt fyrir að framsóknarmenn hafi komið inn setningu í frumvarpið um að óheimilt sé að selja Ríkisútvarpið ohf. veit það að sjálfsögðu hver maður að sú setning skiptir nákvæmlega engu máli. Hlutafélagavæðing er ferli í einkavæðingu og þegar búið er að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið er salan öll auðveldari og að því er mörgum finnst rökrétt framhald. Þótt menn setji einhverja eina setningu inn í frumvarpið gefur það engin loforð, enda er ómögulegt að segja hvað næstu þing gera. Það er alls ekki hægt að fullyrða að setningin um að bannað sé að selja það sé einhver trygging fyrir því að svo verði ekki gert. En það er svolítið sérstakt af því að ég var að ræða um Framsóknarflokkinn og þátt hans í málinu að þegar þessi setning komst inn sagði m.a. formaður þingflokks framsóknarmanna að það skipti miklu máli að í frumvarpinu væri kveðið skýrt á um það að Ríkisútvarpið ohf. sé ekki til sölu. Þetta kom m.a. fram í Morgunblaðinu þann 6. desember 2005 þar sem rætt var við þingmenn Framsóknarflokksins og það þurfti ekki að ræða við nema tvo til þess að það kæmi skýrt fram að þeir voru ekki sammála. Annar þingmaðurinn, Kristinn H. Gunnarsson, gerði fyrirvara við samþykkt frumvarpsins því að hann vildi vera viss um að Ríkisútvarpið yrði ekki einkavætt og taldi þar af leiðandi að þessi eina setning, að sala væri bönnuð, dygði í sjálfu sér ekki. Enda held ég, herra forseti, að þessi setning hafi fyrst og fremst verið sett til að róa þessa órólegu framsóknarþingmenn sem komust í klípu af því þeir voru búnir að halda því fram að þeir mundu aldrei samþykkja frumvarp um einkavæðingu eða sölu á Ríkisútvarpinu. Menn hafa farið nokkuð vel yfir samþykktir landsfunda Framsóknarflokksins þar sem einkavæðingu og meira að segja hlutafélagavæðingu var í rauninni algjörlega hafnað. Enda kemur það alveg skýrt fram m.a. hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að skoðun hans á hlutafélagaforminu sé sú að það sé fyrst og fremst sölufyrirkomulag. Það sé í raun og veru verið að búa til söluvænlegan hlut. Það er nú svo með Framsóknarflokkinn að þar er alltaf einn og einn sem þorir að tjá sig. Þessi ágæti þingmaður, Kristinn H. Gunnarsson, bæði gerir það og stendur við það. En margur annar þingmaðurinn þorir það ekki og reynir síðan að kjafta sig út. Þingmenn hafa tekið þá ákvörðun að hanga á þessu ákvæði í 1. gr. frumvarpsins, að sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess sé óheimil. Því hefur margoft verið hafnað hér í umræðunni, herra forseti, að þessi setning dugi til þess. Það má vera að hún dugi einhvern tíma en hún er alls ekki fullnægjandi staðfesting á því að Ríkisútvarpið verði ekki selt. Ég held að það sé rétt, herra forseti, úr því að ég sé að hæstv. menntamálaráðherra er genginn í salinn að ég ítreki aftur ábendingu frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Eftir að hafa lesið frumvarpið vel og vandlega í gegn kom hún með athugasemd um tekjur Ríkisútvarpsins, þ.e. í IV. kafla í 11. gr. um tekjustofna. Hún veltir því upp hvort 1. málsliður í 11. gr. geri það að verkum að nefskatturinn muni ekki ná til þeirra sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt. Ég minnist þess ekki, herra forseti, að það hafi áður komið til umræðu. Mönnum var svolítið brugðið þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minntist á þetta. Ég tel rétt að halda þessu til haga og að athugað verði hvort skilningurinn á 11. gr. varðandi tekjustofna Ríkisútvarpsins sé réttur, að þeir einstaklingar sem einungis greiða fjármagnstekjuskatt en greiða ekki beinan tekjuskatt séu undanþegnir nefskattinum. Var það ætlunin? Er um nefskatt að ræða ef hann nær ekki yfir öll nef? Ég velti áðan upp, herra forseti, aðkomu Framsóknarflokksins að frumvarpinu og því hvernig einstaka þingmenn þar hafa tjáð sig um frumvarpið í ræðu og riti. Sumir hafa jafnvel hreinlega orðið að draga orð sín til baka en aðrir hafa bent á að hlutafélagaformið sé fyrst og fremst sölufyrirkomulag, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti á í blaðagrein. Þar kemur jafnframt fram hjá þingmanninum, með leyfi forseta: „Loks var ályktað á þessi ári á flokksþingi Framsóknarflokksins að „mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu“. Samþykktirnar eru í eðlilegu samhengi og mynda skýra stefnu flokksins. Síðari samþykktirnar styrkja þá fyrstu, sem hafnar hlutafélagavæðingu RÚV.“ Menn hafa hér bent á að það komi hvergi fram í stefnu flokkanna að selja beri stofnunina en það kemur skýrt fram í samþykktum flokksþings Framsóknarflokksins að hlutafélagavæðingunni sé hafnað. Þingmenn Framsóknarflokksins, sumir hverjir a.m.k., ganga í raun gegn samþykktum flokksþings síns ef þeir ætla að samþykkja hlutafélagavæðingu. Það hefur verið svolítið sérstök upplifun, herra forseti, að hlýða á þingmenn Framsóknarflokksins reyna að snúa sig út úr þessu. Þeir gera sér jafnvel að leik að rangtúlka samþykktir sínar. En það gengur ekki til lengdar enda hafa fleiri en ég bent á samþykktir flokksþinga Framsóknarflokksins þar sem hlutafélagavæðingu er skýrt hafnað að þessu leyti. Í raun hefur verið sýnt fram á hve margklofin Framsókn er varðandi Ríkisútvarpið, hvaða breytingar eigi að gera á því o.s.frv. Það hlýtur að vera hægt að tala um klofning þegar þingmenn flokksins ganga gegn vilja flokksþingsins. Það er mjög sérstakt og hlýtur að vera hægt að tala um ákveðinn klofning hjá þeim flokki í þessu ákveðna máli. Þingmenn stjórnarandstöðunnar áttu afskaplega skemmtileg orðaskipti við hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur, þingmann Framsóknarflokksins, í gær. Hún fullyrti að flokkurinn stæði allur sem einn að baki þessu frumvarpi, þingflokkurinn og Framsóknarflokkurinn í heild sinni, og talaði um yngra fólkið í Framsóknarflokknum. En það varð lítið um svör þegar ég leyfi mér að benda á ályktun sem stjórn Sambands ungra framsóknarmanna samþykkti þann 28. nóvember 2006, það er ekki lengra síðan en innan við tveir mánuðir. Margur þingmaðurinn hefur bent á að Framsóknarflokkurinn sé klofinn í afstöðu sinni til að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Ályktunin sem var samþykkt 28. nóvember birtist m.a. í Fréttablaðinu þann 29. nóv. 2006. Fréttin af henni hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra framsóknarmanna, SUF, samþykkti í gær ályktun þar sem þingmenn eru hvattir til þess að samþykkja ekki frumvarp um RÚV ohf. Í ályktuninni kemur fram að SUF telur hvorki að hagsmunum RÚV, né almennings í landinu, sé best borgið með hlutafélagavæðingu. Einnig kemur fram í ályktuninni að SUF telji fráleitt að frumvarpið hafi verið lagt fram á Alþingi án þess að afstaða hafi verið tekin til mikilvægra spurninga eins og aðkomu RÚV að auglýsingamarkaði.“ Frumvarpið var illa undirbúið að mati grasrótarinnar í Framsóknarflokknum, stjórnar Sambands ungra framsóknarmanna, sem rennir það stoðum undir það sem menn hafa sagt, að Framsóknarflokkurinn sé gjörsamlega klofinn í þessu máli. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa reynt að leita sáttaleiða þannig að frumvarpið, yrði það samþykkt, tæki ekki gildi fyrr en eftir næstu alþingiskosningar, þ.e. 1. júní. Nýrri ríkisstjórn, nýjum meiri hluta, gæfist þá tækifæri til að fella þau úr gildi áður en þau ættu að taka gildi. Ég hefði talið, herra forseti, hentugra fyrir Alþingi og alla stjórnmálaflokka, ekki síst Framsóknarflokkinn sem virðist ekki hafa heimild frá ungum framsóknarmönnum eða flokksþingi til að ganga þetta langt, að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Ég hefði talið farsælast fyrir Framsóknarflokkinn að samþykkja tillöguna sem kom um daginn frá stjórnarandstöðunni, að gildistökunni yrði frestað. Framsóknarflokkurinn kann að hafa haft áhuga á því en miðað við að útvarpsstjóri virðist byrjaður að vinna eftir frumvarpinu þá tel ég líklegt að a.m.k. útvarpsstjóri hafi ekki áhuga á að bíða mikið lengur né heldur þeir sem hafa hug á að þetta frumvarp verði samþykkt og hafa jafnvel lofað að svo verði fyrr en seinna. Ég sá ástæðu til að fara yfir þátt Framsóknar í málinu auk þess að benda á ýmislegt sem komið hefur fram í greinum eftir framsóknarmenn, í fréttum af flokksþingum og ályktunum ungra framsóknarmanna. Menn hafa deilt á, forseti, sem hefur ekki verið mótmælt af öðrum en hæstv. menntamálaráðherra, vinnubrögðin við kynningu á frumvarpinu og kynninguna á þjónustusamningnum, gulrótinni sem á seinni stigum hefur verði hnýtt aftan í frumvarpið. Þingmenn hafa deilt á vinnubrögðin, m.a. í desember 2005 þegar menntamálaráðherra kynnti frumvarpið fyrst í fjölmiðlum. Þetta segir mér, herra forseti, að þarna er fólk búið að taka ákvörðun og ráðherra og væntanlega ríkisstjórnin búin að taka ákvörðun um að samþykkja frumvarpið. Umræðan á Alþingi, afstaða þingmanna og þar af leiðandi menntamálnefndar skiptir ekki máli. Til hvers að kynna mál sem ekki er tilbúið? Í desember 2005 var rætt um það á þingi að m.a. hefði verið í gangi eins konar kynningarátak. Það fór fram í sjónvarpsþætti, væntanlega 6. desember 2005, þar sem menntamálaráðherra og útvarpsstjóri kynntu frumvarpið. Sumir þingmenn höfðu á tilfinningunni að þau létu eins og málið væri frágengið. Eitt er að halda því fram að mál séu nánast frágengin lýðræðisins vegna af því að það sé meiri hluti fyrir því, af því að ráðherrarnir eru úr meiri hlutanum. En það er annað að reyna að halda því fram þegar frumvarpið á eftir að hljóta málefnalega meðferð í þinginu. Þá erum við enn og aftur komin að, forseti, þýðingu fastanefnda þingsins og þingnefndanna. Skiptir starf nefndanna einhverju máli, allir þessir gestir sem kallaðir eru fyrir o.s.frv.? Ég tel að þetta beri vott um slæm vinnubrögð. Í Fréttablaðinu miðvikudaginn 7. desember 2005 er haft eftir hæstv. menntamálaráðherra að málið sé í eðlilegum farvegi, þrátt fyrir að útvarpsstjóri og menntamálaráðherra hefðu kynnt það í sjónvarpinu. Og hitt, sem er alveg hreint með ólíkindum, að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, var meira að segja þá um morguninn byrjaður að tjá sig um frumvarpið í fjölmiðlum. Að sjálfsögðu eru þetta vinnubrögð sem eiga ekki að tíðkast, að þingmenn fái ekki að sjá frumvörp. Fyrst séu þau kynnt sem eitthvað nánast frágengið í fjölmiðlum, annars vegar af þeim sem leggur málið fram og hins vegar af formanni þeirrar nefndar sem síðan á eftir að taka frumvarpið algjörlega til umfjöllunar. Það er eðlilegt að menn reikni þá með því að ef formaður nefndar er byrjaður að kynna það áður en umræða er hafin og áður en búið er að vísa því til hans, þá sé hann nokkurn veginn búinn að ákveða að í nefnd hans muni frumvarpið fara svona áfram í gegn. Að sjálfsögðu er þetta ámælisvert, herra forseti. Það var í desember 2005 sem þetta kom fram. Síðan þá hefur það gerst að menn hafa kynnt þjónustusamning sem var hnýttur aftan við frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf., sem gulrót, og ég hef farið yfir. Þar voru vinnubrögðin á sömu lund, herra forseti. Það er með ólíkindum að fólk skuli voga sér að vanvirða í raun þingið með því að kynna frumvarp annars vegar í fjölmiðlum, eins og það sé frágengið og þar af leiðandi skipti þingið og þingnefndin engu máli, og hins vegar að menn skuli síðan til að skreyta frumvarpið bæta við það drögum að þjónustusamningi, hnýta hann aftan við frumvarpið, sem á að taka gildi ef frumvarpið verður samþykkt, samningi sem mörgum hagsmunasamtökum hefur þótt fýsilegur kostur, sem er mjög eðlilegt. En maður gerir samt athugasemdir við af hverju í ósköpunum ekki sé þegar búið að taka upp slíkan samning, gera slíkan samning. Af hverju í ósköpunum þarf að tengja hann því að fyrst þurfi að samþykkja frumvarpið? Jú, það er gert náttúrlega, herra forseti, til að setja, eins og ég hef bent á, þrýsting á þingmenn að samþykkja frumvarpið því að þeir hagsmunahópar sem sjá bót í samningnum, m.a. þeir sem koma að innlendri dagskrárgerð, setja að sjálfsögðu þrýsting á þingmenn um að samþykkja frumvarpið. Ég ræddi áðan um vinnubrögð og kem ég þá aftur að kynningunni. Þjónustusamningurinn, sem er að vísu drög að þjónustusamningi, var kynntur þann 28. september síðastliðinn. Þá var náttúrlega ekkert verið að hafa fyrir því að kynna hann sérstaklega fyrir þinginu frekar en sjálft frumvarpið, heldur var hann kynntur í beinni útsendingu af hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóra. Slík vinnubrögð eru að sjálfsögðu ámælisverð og segja okkur, herra forseti, að hæstv. menntamálaráðherra er nokk sama um löggjafarvaldið. Það er virkilega sárt til þess að vita að á 21. öldinni skulum við ekki vera komin lengra en svo að hér er framkvæmdarvald sem öllu ræður, ekki einungis í þinginu varðandi setningu laga heldur hafa líka komið upp vafaatriði varðandi dómsvaldið þar sem þingmenn og aðrir hafa gert athugasemdir við ráðningu dómara sökum tengsla. Þar held ég að hljóti að vera athyglisverðust sú ráðning hæstaréttardómara sem gerð var þegar þeir aðilar sem fram að þeirri ráðningu höfðu verið látnir sjá um að flokka niður umsækjendur, gefa þeim meðmæli og jafnvel að raða þeim upp, settu þá persónu sem var neðst á lista allt í einu í efsta sætið eftir að sá listi hafði fengið handfjötlun ráðherra Sjálfstæðisflokksins, núverandi hæstv. forsætisráðherra, Geirs H. Haardes. Það er svolítið sorglegt til þess að vita, herra forseti, að á þessum dögum, eins og sýnt hefur verið fram á í þinginu undanfarið, er framkvæmdarvaldið ekki einungis að vanvirða löggjafarvaldið heldur og dómsvaldið. Þjónustusamningnum, sem ég minntist á áðan og var hnýtt aftan við frumvarpið, að vísu ekki systur þess, sf. og hf., heldur ohf., hefur verið fagnað. Ég hef komið að því í umræðunni, herra forseti, og hef gert athugasemdir við þau vinnubrögð að slíkur samningur skyldi vera hnýttur aftan í einungis eða að hluta til til að hafa áhrif á skoðun þingmanna. Hvers vegna í ósköpunum hafa menn ekki nú þegar gert slíkan samning? Hvernig stendur á því að núna, kortéri áður en á að ljúka umræðu um Ríkisútvarpið, er hnýtt við frumvarpið einhverjum þjónustusamningi, en markmið samningsins er, með leyfi forseta: „að lýsa nánar tilgangi og hlutverki RÚV og þeim kröfum sem gerðar eru til félagsins á grundvelli laganna. Í samningnum er útvarpsþjónusta í almannaþágu skilgreind, m.a. til að afmarka hana frá annarri starfsemi á fjölmiðla- og samkeppnismarkaði. RÚV gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi. Áhersla skal lögð á að miðla íslenskri menningu og skal RÚV vera vettvangur lýðræðislegrar umræðu.“ Það er merkilegt, herra forseti, að svona samningur skuli ekki löngu vera kominn fram og kominn í gagnið. Að hnýta hann svona aftan í frumvarpið og telja fólki trú um að þeir sem eru á móti einhverjum atriðum í frumvarpinu og vilja fá breytingar á því til batnaðar séu á móti bættri innlendri dagskrárgerð. Það er algjör fásinna að stilla málinu þannig upp en það hefur því miður verið gert. Að sjálfsögðu hefði átt að vera búið að gera þennan samning fyrir löngu, og alveg örugglega þann hluta þess sem snýr að innlendri dagskrárgerð, nýsköpun í dagskrárgerð o.s.frv. Núna þegar tregða er í því að koma frumvarpi um breytingar á Ríkisútvarpinu í gegn dúkkar allt í einu upp svona samningur. Ég sé ekki ástæðu til að lesa samninginn sérstaklega upp, herra forseti, en hann er öllum aðgengilegur og sérstaklega þeim sem vilja. Ég hef farið nokkuð nákvæmlega yfir það, herra forseti, hversu ósáttur ég er við þá staðreynd sem kemur skýrt fram, bæði í þessu frumvarpi og í umræðunni um frumvarpið frá hendi meiri hlutans, að ætlunin sé að skerða réttindi og kjör starfsmanna. Kannski verst í því þykir mér að hér koma þingmenn upp, stjórnarliðar, og fullyrða að það sé ekki ætlunin, alls ekki sé verið að skerða réttindi og kjör. Þetta er sorglegt þegar þingmenn láta teyma sig út í þá vitleysu að halda slíkum hlutum fram. Eitt af því sem menn hafa kvartað alveg sérstaklega yfir er að menn skuli vilja tjá sig um frumvarpið en það er nú einmitt það sem okkur þingmönnum er borgað fyrir, þ.e. að samþykkja það sem gott er en tæta í okkur það sem slæmt er. Komið hefur verið inn á það nokkrum sinnum, herra forseti, að áður hafa komið fram frumvörp frá þingflokki Sjálfstæðisflokksins um sölu eða einkavæðingu - það er nú best að fara rétt með hvort orðið er notað - á Ríkisútvarpinu. Þegar skörulegir þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu það fram voru þeir hreinlega með tímaáætlun um hvernig það ætti að ganga fyrir sig. Frumvarpið var lagt fram árið 2003 og ekkert bendir til þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi skipt um skoðun. Í því frumvarpi, sem er frá 130. löggjafarþingi, þingskjal 407, 337. mál, segir alveg skýrt í 18. gr. að gert sé ráð fyrir að lögin taki gildi þegar við samþykkt og þá verði hægt að fara að undirbúa stofnun hlutafélags sem stofna ætti 1. júlí 2004 og selja ætti síðan fyrir árslok 2004. Þarna ætluðu menn að gíra sig upp í að stofna hlutafélag og selja það síðan sex mánuðum síðar. Það er nokkuð merkilegt að í frumvarpinu, herra forseti, eru alveg nákvæmar tímasetningar. Í apríl 2004 skuli frumvarpið samþykkt, 1. júlí 2004 stofnað hlutafélag og síðan selt. Ferill næstu ára er þannig að ég held að það hljóti að vera mjög eðlilegt að bæði þingmenn og almenningur velti því fyrir sér hvort svipuð tímaáætlun sé í raun ekki enn þá í gildi, hvort svipuð áætlun sé ekki enn þá í gildi hjá Sjálfstæðisflokknum. Frumvarpið hefur væntanlega verið sett til hliðar, en einn af þeim þingmönnum sem lagði það fram hefur tilkynnt skýrt og skorinort að enginn vafi sé í hans huga að það frumvarp er nú liggur fyrir sé undanfari einkavæðingar. Það má því velta fyrir sér, herra forseti, af því að töluverð breyting verður á þingliði í næstu kosningum, að þá gæti það náttúrlega gerst að inn kæmu þingmenn sem væru samsinna þeim þremur er lögðu fyrst til sölu á Ríkisútvarpinu. Það gæti alveg gerst, herra forseti, þó að í dag sé það kannski minni hluti flokksins en þá er mjög líklegt að eftir breytingarnar í maí sé meiri hlutinn þannig og þá eru fallnar þær vangaveltur Framsóknarflokksins um að þetta verði aldrei selt. En það var nú svo með margan þingmanninn í Framsóknarflokknum að honum varð rórra með að hafa þá setningu í frumvarpinu. Nær hefði verið, herra forseti, að setja inn orð, m.a. þau sem ég hef bent á, til að róa sjálfa starfsmennina. En ekki var talin ástæða til þess, a.m.k. ekki enn þá. Sá möguleiki er enn fyrir hendi að frumvarpið fari aftur til nefndar og þá sérstaklega til þess að gæta að hagsmunum starfsmanna því það getur ekki verið að hæstv. menntamálaráðherra leggi fram frumvarp beinlínis til að ráðast gegn starfsfólki Ríkisútvarpsins sem eru starfsmenn hennar, undirmenn hennar. Það hefur gerst, herra forseti, að dómsmál hafa komið upp eftir hlutafélagavæðingu, þar sem opinber fyrirtæki hafa verið hlutafélagavædd. Það gerðist t.d. hjá Strætó þar sem starfsmaður var ekki sáttur og höfðaði mál gegn Reykjavíkurborg og Strætisvögnum Reykjavíkur. Hann vann það mál þar sem vísað var m.a. í lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég er nokkuð viss um, herra forseti, að menn eiga von á fleiri slíkum málum í framtíðinni eftir hlutafélagavæðingu opinberra fyrirtækja, dómsmálum eða ákærum frá starfsmönnum. Einnig hefur verið bent á og farið ágætlega yfir að ríkisvaldið á líka von á því að fá á sig kærur vegna samkeppnismála og fleira. Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður hefur ítrekað bent á það, en af einhverjum ástæðum hafa menn ekki séð ástæðu til að taka álit hans alvarlega. Það er einkennilegt að ríkisvaldið eða menntamálaráðherra skuli ekki sjá ástæðu til að taka þau orð alvarlega og reyna þá að gera bragarbót á frumvarpinu í anda þess sem bent hefur verið á. Ég minntist á það áðan og fór yfir þátt framsóknarmanna í gerð frumvarpsins og hegðun þingmanna sem m.a. hv. varaþingmaður Framsóknarflokksins, Eygló Harðardóttir, ýjaði að í grein sinni sem ég fór yfir áðan, að þingmenn Framsóknarflokksins í menntamálanefnd hefðu í raun ekkert um málið að segja. Á tímabili í nóvember var mikil togstreita milli stjórnarflokkanna um frumvarpið. Eitt af því sem gerðist var að nýliðar í Framsókn fóru heldur ógætilega með skoðanir sínar og vilja varðandi frumvarpið. Í Fréttablaðinu 27. nóvember er viðtal við þingmann Framsóknarflokksins, Sæunni Stefánsdóttur, sem á sæti í menntamálanefnd þar sem hún tekur fram þrjú atriði sem þarf að tryggja áður en frumvarpið er útskráð úr nefnd. Þar kemur alveg skýrt fram og haft er eftir Sæunni að „í þriðja lagi þarf að sjá til þess að starfsmenn haldi sínum réttindum.“ Þetta var sem sagt skoðun þingmannsins 27. nóvember. En hver er skoðunin í dag? Ég hef sýnt fram á og sannað með málflutningi mínum og tilvitnunum í ýmis skjöl og gögn frá löglærðum mönnum og stéttarfélögum, að starfsmenn muni ekki getað haldið réttindum sínum verði frumvarpið samþykkt, þar sem frumvarpið m.a. kippir algerlega úr sambandi lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þetta er eitt af því sem ég hef m.a. verið að ræða um hvað varðar Framsóknarflokkinn og menn hafa minnst nokkrum sinnum á. Að vísu minntist enginn í umræðunni á einmitt þessi orð hv. þm. Sæunnar Stefánsdóttur. En menn hafa verið að minnast á að Framsóknarflokkurinn hafi verið dreginn, hafi verið knébeygður til að samþykkja að halda frumvarpinu til streitu. Við höfum orðið vör við að oft hafa stöku þingmenn hikstað þegar samviskan kemst upp á yfirborðið og fer að naga þá. Það er afskaplega sorglegt að sjá ungan og sprækan þingmann fullyrða í fjölmiðlum að frumvarpið verði ekki samþykkt af Framsóknarflokknum nema tryggt sé að starfsmenn haldi réttindum sínum. Þetta hefur algerlega brugðist, herra forseti. Annaðhvort hefur hv. þm. Sæunni Stefánsdóttur snúist hugur, ákveðið að víkja frá þeirri skoðun sinni eða hún hreinlega verið knésett af flokksklíkunni. En það hefur verið svolítið áberandi einmitt með þann flokk, Framsóknarflokkinn, að ungir og nýir þingmenn verða samdauna þeim vinnubrögðum þar sem einn eða tveir menn hreinlega ráða. Það er ekki jákvætt. En það er nú bara þannig með þennan blessaða Framsóknarflokk. Þær athugasemdir eru þó skýrt fram komnar og bókaðar í þingtíðindi sem sá er hér stendur og fleiri hafa haft um Framsóknarflokkinn og farið ítarlega yfir hegðun þingmanna hans í málinu, vilja, skoðanir og síðan hvernig þeim skoðunum er hreinlega hent fyrir róða þegar til þess er ætlast. Nú fer ræða mín að styttast í annan endann, herra forseti. Við erum komin inn í morgunsárið og á morgun bíður okkar afskaplega þýðingarmikil umræða um svokallað Byrgismál sem forseti hefur ekki leyft fram að þessu að komast á dagskrá, þá fyrst og fremst sökum þeirrar þrákelkni og þráhyggju hæstv. menntamálaráðherra, að koma þessu mjög svo slæma frumvarpi í gegn hvað sem það kostar. Að mínu viti er þetta frumvarp mjög slæmt, það er að sjálfsögðu margt gott í því, það hefði verið best fyrir alla að búta það niður. Það er hægt að nútímavæða Ríkisútvarpið en það getur ekki verið að það sé ætlunin hjá meiri hlutanum að nútímavæða það á þann hátt að ráðast harkalega að kjörum starfsfólks eins og er gert, verði þetta frumvarp samþykkt óbreytt. Það er mjög sérstakt að menn skuli taka til þess og eins og ég hef nefnt að ef meiri hlutinn er ósáttur við lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þá væri eðlilegast að taka beint á þeim, að taka þau upp en ekki að vera að koma aftan að þeim sem eiga að njóta þessara laga með því að brjóta þau niður í frumvarpinu. Ég held, herra forseti, að það sé rétt áður en ég lýk máli mínu að vitna í einn lögfræðing. Ég hef að vísu gert það áður en ég tók eftir því þegar ég gerði það í fyrri ræðu minni að margur stjórnarliðinn virtist ekki gera sér grein fyrir þessu atriði og það er nokkuð ljóst að bæði formaður menntamálanefndar og menntamálaráðherra sjálfur, sem var hér áðan einungis í mýflugmynd enda hefur það verið alveg ljóst að áhugi hæstv. menntamálaráðherra á að eiga orðastað við mig varðandi réttindi og kjör starfsfólks er enginn. Við gerðum tilraun í dag til þess að rökræða þá hluti en hæstv. menntamálaráðherra fór undan í flæmingi, svaraði rangt til og svaraði ekki hluta af því sem ég var með, sem segir mér að sjálfsögðu, herra forseti, að þetta frumvarp er vísvitandi látið virka þannig að það skerði réttindi og kjör starfsmanna RÚV. Hér eru nokkrar línur úr áliti eða samantekt sem Lára V. Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður, og ef ég man rétt er hún sérmenntuð í vinnurétti, tók til fyrir Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins þar sem hún minnist á títtnefnt bráðabirgðaákvæði II þar sem fjallað er um réttindi starfsmanna, en í samantektinni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þar segir annars vegar að fara skuli eftir lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, og hins vegar að fara skuli að lögum, nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Við niðurlagningu stofnunarinnar breytist lagalegt umhverfi starfsmanna RÚV. Þeir hætta að vera opinberir starfsmenn og verða eftir það starfsmenn á almennum vinnumarkaði. Lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins geta ekki gilt um starfsmennina eftir breytinguna.“ Þessi ábending frá lögfræðingi til Starfsmannasamtaka RÚV segir allt sem segja þarf. Með því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið verða starfsmennirnir hjá RÚV ekki lengur opinberir starfsmenn og þar af leiðandi gilda þessi lög um réttindi og skyldur ekki. Það þýðir að réttindin skerðast, áunnin réttindi sem starfsmenn hafa jafnvel unnið sér inn á mörgum áratugum og er, eins og ég hef réttilega bent á, litið á sem hluta af kjörum og oft hefur verið samið um frekar en einhverjar fleiri krónur. Ég ætla að láta þetta vera lokin, herra forseti. Þetta er athugasemd sem skiptir afskaplega miklu máli og það er alveg skýrt í mínum huga að þeir, eins og það hefur sýnt sig í umræðunni, sem vilja ekki ræða þessa ábendingu mína og þeir sem hafa sett frumvarpið þannig saman að þessir hlutir muni gerast eru vísvitandi að skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins og það sem meira er, þeir munu væntanlega ná að fella niður sennilega eitt eða tvö félög starfsmannanna þannig að lengst á bak við samningu frumvarpsins eru menn sem vilja skerða tilveru stéttarfélaga, þeir vilja semja maður á mann. Þeir eru ósáttir við - hvað eigum við að segja? - völd stéttarfélaga á Íslandi í dag, þrátt fyrir að allt séu þetta nú samningar sem ríkisvaldið sjálft hefur gert, sem fjármálaráðherra hefur gert við þessi hagsmunasamtök. En það er alveg skýrt í mínum huga, herra forseti, að það verður Alþingi til mikils vansa ef þetta frumvarp verður samþykkt svona óbreytt. Ég hef farið yfir breytingartillögur sem hagsmunasamtök hafa lagt til til þess að draga úr óvissu og til þess að tryggja starfsmönnum Ríkisútvarpsins þau réttindi og þau kjör sem þeim bjóðast. Ég vona að á það hafi verið hlustað og enn er tími til þess að bæta frumvarpið í þá átt en það hryggir mig ef það er virkilega ætlun meiri hlutans hér á Alþingi að skerða réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins.