Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. Magnús Gnðmundsson Eins og nál. ber með sjer, er það ekki með glöðu geði, að fjárhagsnefndin leggur það til, að þetta frv. verði gert að lögum, því að gjald það, er frumv. þetta leggur á, er nú helmingi hærra en það var í fyrra, og var þá samþykt með hangandi hendi á síðasta þingi, svo að nærri má geta, að það er ekki síður nú, þegar auk þess hefir verið bætt við gjaldi af farmskírteinum, sem ekki er annað en útflutningsgjald. En þess ber að gæta, að nefndin leggur til, að frumv. þetta verði samþykt, vegna þess hvernig fjárhagurinn er og af því að hún veit, að nú er fylsta þörf á þessum tekjuauka. En hún hefir enn fremur lagt til, að þessi lög gildi ekki lengur en til ársloka 1921, ekki fyrir það, að nefndin sje mótfallin stimpilgjaldinu í sjálfu sjer, heldur af því, að nefndinni þykir þetta gjald alt of hátt, eins og það nú er, og enn fremur af því, að það þykir óviðkunnanlegt að hafa ákvæði um stimpilgjald af farmskírteinum inni í svona lögum. Vegna þess stingur nefndin upp á því, að lög þessi gildi ekki lengur en til ársloka 1921, svo að trygt sje, að þau verði endurskoðuð mjög bráðlega, og ætlast nefndin þá til þess, ef breyting verður þá komin á í heiminum, að stimpilgjald af farmskírteinum falli burt, því að nefndin er mótfallin útflutningsgjaldi. Þær brtt., sem nefndin stingur upp á, eru alls ekki stórvægilegar; þær lúta flestar að þessum nýja lið, farmskírteinunum, og miða til þess, að gera ákvæðin um þau skýrari, því að þau raska þeim grundvelli laganna, sem þau voru bygð á í byrjun, þó að reynt hafi verið að setja ákvæðin þannig inn, að þetta kæmi ekki að sök. Nefndin vill styðja að því, að farmskírteinum verði ekki skotið undan stimplun, með því að skylda afgreiðslumenn skipa til þess, að viðlögðum sektum, að afhenda lögreglustjórum öll farmskírteini til stimplunar. Hugsunin er sú, að afgreiðslumenn skipa eigi að ábyrgjast, að öll farmskírteini fari til lögreglustjóra, og svo er meiningin, að hann ákveði verð vörunnar eftir hinum gefnu reglum. Jeg hefi heyrt raddir um það, að ekki væri nægilega skýrt ákveðið, hvernig setja skyldi verð á vörur þær, er farmskírteini ræðir um, en tilætlunin er, að verðið verði sett á vöruna á sama hátt og gert var ráð fyrir í verðhækkunartollslögunum frá 1915. Nefndin mun athuga til 3. umr., hvort þetta sje eigi nægilega skýrt, og mun koma með brtt. um þetta, ef þörf þykir. Það skal tekið fram, að slept er hjer því ákvæði verðhækkunartollslaganna, að verð vörunnar skuli sett eigi lægra en gangverð, og er ástæðan til þessa sú, að þar sem ekki er um endurgreiðslu stimpilgjalds að ræða, þótti ekki rjett að gefa undir fótinn um það, að setja verðið hátt, enda óþarft að mestu nú, þar sem bresku samningarnir setja fast verð á flestar vörur. Nefndin hefir felt í burt stimpilgjald af borgarabrjefum handiðnarmanna, en sett í staðinn, að skipstjóraskírteini skuli stimpla með 10 kr. og stýrimannaskírteini með 5 krónum. Enn fremur er hækkað gjald af flestum leyfisbrjefum upp í 5 krónur. Jeg tók það fram, að aðalástæðan fyrir því, að nefndin hefði fallist á þetta frv., væri sú, hversu fjárhagur landsins er þröngur. Jeg vil nú, til þess að finna þessum orðum mínum stað, leyfa mjer að fara nokkrum orðum um skýrslu fjárhagsnefndar um fjárhagsástand landsins. Vænti jeg, að hæstv. forseti taki það ekki illa upp, þar sem skýrsla þessi verður eigi tekin á dagskrá sjerstaklega og því eigi hægt að minnast á hana hjer í háttv. deild, nema í sambandi við eitthvert annað mál. Skýrslan sýnir, eins og áður er um getið af hæstv. fjármálaráðh., að tekjuhalli ársins 1917 muni nema nærri 2 miljónum. En upp í þennan tekjuhalla er til frá árinu 1916 tekjuafgangur, sem nemur kr. 143.021,43 og sömuleiðis er þá innieign hjá landsverslun, er nemur kr. 590.080,63. Ef nú þessar 2 fjárhæðir eru dregnar frá tekjuhalla ársins 1917, verður tekjuhalli fjárhagstímabilsins 1916-1917 nákvæmlega talinn kr. 1.207.007,56. Þó getur þessi upphæð breyst eitthvað, vegna þess, að eigi eru enn fram komin öll útgjöld, er tilheyra árinu 1917, en miklu getur þetta ekki munað. Um innieign hjá landsversluninni er þó rjett að geta þess, að hún er alls ekki öll frá árinu 1916, heldur hefir hún safnast fyrir árin 1914, 1915 og 1916; en þar sem hjer er um eign að ræða, sem aldrei hefir komist inn í viðlagasjóð, er rjett að draga hana frá hjer, þar sem reikningur landsverslunarinnar bendir ótvírætt til þess, að hún geti borgað þessa skuld. Ef spá á, hvernig fara muni 1918, þá mun það ekki svo auðvelt, en þó held jeg, að flest bendi á það, að tekjumar verði yfirleitt svipaðar og gert var ráð fyrir í fjárlögunum, en sumir tekjuliðirnir verða eflaust nokkuð hærri, en aftur á móti sumir lægri en áætlað er. Eflaust fer tekjuskatturinn töluvert fram úr því, sem áætlað er, en útflutningsgjöldin munu aftur á móti verða mikið lægri. Ekki er gott að segja um kaffi- og sykurtollinn, en líklega mun hann ekki verða lægri en áður, og yfirleitt finst mjer rjett að gera ráð fyrir því, að tekjurnar verði svipaðar og þær voru áætlaðar í síðustu fjárlögum. Hvað snertir gjaldahliðina, þá verður auðvitað ekki sagt um það með fullri vissu, hvort hún fer fram úr áætlun eða ekki, en reynslan hefir sýnt, að svo fer venjulega. En naumast er þó ástæða til að ætla, að munurinn verði eins mikill og hann varð 1917, því að ýms lögboðin útgjöld eru tekin upp í gildandi fjárlög, sem eigi hafa verið tekin upp í þau áður, svo sem tillag til Landsbankans, til landhelgissjóðs, til fasteignamats, til ellistyrktarsjóða, til bjargráðasjóðs o. fl Samtals munu þessar upphæðir nema um 300 þús. kr. Yfirleitt má segja, að það hefir jafnan verið galli á fjárlögum vorum, að í þau hafa ekki verið tekin nærri öll lögboðin gjöld. Hefir þetta orðið til þess, að gjöldin hafa jafnan farið mjög fram úr áætlun og gjaldabálkurinn ekki gefið sanna hugmynd um gjöldin. Þetta er að svíkja sjálfan sig, en að verulegri sök hefir þetta ekki komið, vegna þess að tekjurnar hafa jafnan verið áætlaðar varlega og farið fram úr áætlun að sama skapi og gjöldin. Enn fremur má geta þess, að önnur atriði benda einnig til þess, að gjöldin 1918 verði ekki eins mikil og 1917, og á jeg þar sjerstaklega við það, að á árinu 1917 var greidd tvöföld dýrtíðaruppbót, tvöfaldur þingfararkostnaður, undir 100 þús. kr. til Tjörnesnámu, yfir 80 þús. til aðgerðar á stjórnarráðshúsinu, og síðast en ekki síst má telja það, að til að setja niður verð á kolum var varið um 490 þús. kr. Annars skal jeg í þessu sambandi taka það fram, að mjer kemur það undarlega fyrir, að kol þessi eru reiknuð landssjóði á 300 kr. smál., þótt vitanlegt sje, að þau kostuðu eigi nema 200 kr. hjer í Reykjavík við skipshlið. Að sjálfsögðu hefir lagst kostnaður á við uppskipun, geymslu, rýrnun o. fl., en eigi getur þetta valdið nándar nærri 100 kr. hækkun á smál. Játað skal það, að í raun og veru skiftir þetta ekki máli, því að verðmismunurinn hefir farið til landsverslunarinnar, og hún er eign landssjóðs, en rjetta aðferð get jeg þó ekki talið þetta, og allmikið af gróða landsverslunarinnar virðist stafa af þessu. Fari nú svo, að þau tekjuaukafrv., sem nú liggja fyrir, verði samþykt, má eftir þessu telja líklegt, að tekjuhallinn á árinu 1918 verði ekki yfir 1 miljón. Vera má, að hann verði meiri, og býst jeg fremur við því heldur en að hann verði langt undir þessari áætlun. Ef spá á um afkomu landsins 1919, getur sú spá ekki orðið glæsilegri en svo, að hún verði svipuð afkomunni 1918, ef þetta ástand heldur áfram, sem nú er. En ef stríðið skyldi hætta, þá fær landssjóður þegar í stað miklar tekjur. En ástandið getur líka versnað, og þá verður landssjóður miklu ver staddur en líkur eru til nú. Verði svipað ástand næsta ár og nú, þá má búast við, að tekjuhallinn í lok þessa fjárhagstímabils verði 3 -31/2 miljón kr. Það er því auðsætt, að afla verður einhverra tekna, ef unt væri að minka þennan tekjuhalla. Það er ekki skemtilegt að hugsa til þess, að á árinu 1917 hefir eyðst meira en það, sem vjer höfum sparað samtals fyrir landssjóðinn síðan vjer fengum fjárforræði. Eins og hæstv. fjármálaráðherra hefir skýrt frá, voru skuldir landssjóðs 8. apríl 1918 19 milj. kr., og svipaðar voru þær um áramótin 1917-18. Nefndin tók sjer fyrir hendur að athuga, hvað orðið hefði af allri þessari upphæð, og það er tekið fram í skýrslu fjárhagsnefndar, hvar þessi mikla fjárhæð er, og sjest af henni, að það er rjett, sem hæstv. fjármálaráðherra skýrði frá í þingbyrjun, að því nær ekkert af þessari fjárhæð er eytt, en verði ekki að gert, er auðsætt, að töluvert af þessu verður að taka til að greiða með tekjuhallann á árunum 1917 og 1918. Það er því hin mesta nauðsyn á, að reyna að draga úr gjöldunum svo sem auðið er og auka tekjurnar eitthvað. Þess er að vænta, að þm. athugi þetta og sýni nú meiri sparnað en áður.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi ekki ástæðu til annars en að vera mjög stuttorður. Jeg leyfi mjer að þakka nefndinni fyrir undirtektirnar undir frv., og þykir rjett að taka fram, að jeg sje einmitt ýmsa sömu agnúana á því og nefndin, eins og jeg hefi áður tekið fram, en þeir verða að víkja fyrir nauðsyninni. Að því er brtt. snertir, vil jeg að eins lýsa yfir því, að jeg get fallist á þær allar. Þá gefur hvorki fjárhagsskýrslan nje ræða háttv.frsm. (M. G.) tilefni til langrar ræðu, því að undirstaðan virðist í öllum aðaldráttum hin sama. Þó vil jeg athuga, að þar sem nefndin dregur kr. 590.080,63 frá tekjuhallanum á árinu 1917, þá virðist mjer sú upphæð of há, þar sem á árinu 1916 að eins var lagt úr landssjóði til landsverslunarinnar 190.520 kr. Hvað framtíðarspánum viðvíkur, þá hefi jeg búist við því, að hallinn kynni að verða meiri 1918 heldur en nefndin gerir ráð fyrir, en ekki er hægt að segja, hversu miklu muni muna, enda slær líka nefndin þann varnagla, að hallinn geti orðið meiri. Jeg vil mælast til, að frv. verði samþykt með brtt. nefndarinnar, og jeg vil láta ánægju mína í ljós yfir því, að háttv. fjárhagsnefnd skuli hafa komist að sömu niðurstöðu í aðaldráttum um fjárhag landsins og jeg, enda bjóst jeg líka altaf við því.

Magnús Pjetursson Jeg bjóst við, að einhverjir fleiri yrðu til þess að taka til máls um þetta frv., og því kvaddi jeg mjer ekki hljóðs strax. Jeg ætla mjer auðvitað ekki að verða langorður, en vil að eins lýsa yflr því, að mig furðaði stórlega, hvernig fjárhagsnefnd hefir gengið frá þessu máli. Hún lýsir því auðvitað yfir, að hún hafi ekki fallist á þetta frv. með glöðu geði, og svo er að skilja á henni, að hún leggi þann skilning í stimplun farmskírteina, að það sje ekki annað en grímuklætt útflutningsgjald. En úr því að nefndin er á þessari skoðun, þá skil jeg ekki hvernig á því stendur, að hún skuli ekki hafa sjeð sjer fært að skilja þetta frá hinu, eins og jeg benti á við 1. umr. Jeg sje ekki, að það hefði þurft að vera nein sjerstök tímatöf að því, en það hefði gert málið skýrara, bæði fyrir þing og þjóð, og hún hefði þá vitað, hvað átt er við með þessu. Að vísu hefir nefndin bætt nokkuð úr skák með því að ákveða vissan tíma, sem þetta ákvæði skuli gilda. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta, en jeg vil lýsa yfir því, að af því að fjárhagsnefnd hefir ekki greint þetta sundur, þá mun jeg greiða atkv. móti frv. við þessa umr., og vona, að þetta verði lagfært áður en það kemur til 3. umr.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Háttv. þm. Stranda. (M. P.) sagði, að stimplun farmskírteina væri grímuklætt útflutningsgjald, en svo er ekki. Þetta er beint útflutningsgjald.  (M. P.: Það er grímuklætt, af því að það kemur ekki í sjerstöku frv.)  . Það skiftir ekki máli í þessu efni, hvort útflutningsgjaldið er ákveðið í sjerstökum lögum, eða í lögum, sem einnig innihalda annað. Grímuklætt verður útflutningsgjaldið ekki fyrir því.  (B. J.: Það er ekki útflutningsgjald)  . Það þýðir auðvitað ekki að vera að stæla við háttv.þm. Dala. (B. J.) um þetta atriði, en jeg vil að eins segja honum, að þetta er útflutningsgjald, gjald, sem lagt er á útflutta vöru, og er mjer sama hversu oft þessi háttv.þm. (B. J.) neitar því; gjaldið verður hið sama fyrir það. Fjárhagsnefndin var og er mótfallin útflutningsgjaldi, en eins og nú stendur, sjer hún sjer eigi fært að leggja á móti tekjuaukafrv. Hún tók því það ráð, að láta stimpilgjaldið á farmskírteinum eiga sig, til þess að þurfa ekki að búa til nýtt frv. um þetta efni. Hygg jeg, að enginn geti láð nefndinni þetta, eins og nú stendur á um fjárhag landsins, og það því síður sem nefndin hefir búið þannig um hnútana, að stimpillögin hljóta að verða endurskoðuð fyrir árslok 1921, og ætlast nefndin til þess, að þá verði bæði breytt stimpilgjaldinu í heild og eins, að þá verði stimpilgjald af farmskírteinum felt niður, ef auðið verður vegna fjárhagsins. Hæstv. fjármálaráðherra benti á, að skýrslu hans og fjárhagsnefndar bæri ekki saman að öllu leyti, og taldi sína skýrslu rjettari, en þær eru báðar rjettar. Munurinn liggur að eins í því, að hann hefir gert upp tekju- og gjaldareikning, en nefndin efnahagsreikning, hvorttveggja fyrir fjárhagstímabilið 1916 -1917. Af þessu kemur munurinn, því að af því að nefndin gerði upp efnahagsreikning var henni skylt að taka með alt, sem landssjóður á hjá landsverslun, en hæstv. fjármálaráðh. tekur eigi með það, sem greitt er árin 1914 og 1915.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Eftir frv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir, að ekki skuli hækka vörutoll nema á tveimur flokkum vörutollslaganna, sem sje 3. flokki og 6. flokki. í 3. flokki eru vefnaðarvörur og fatnaður, en í 6. flokki eru allar vörur, sem ekki eru heimfærðar undir neinn hinna flokkanna. Stjórnin ætlast að eins til, að tollurinn á vörum, sem teljast undir þessa 2 flokka, sje tvöfaldaður, en tollurinn af öllum öðrum vörutegundum látinn halda sjer. Fjárhagsnefnd hefir lagt til, að vörutollurinn verði tvöfaldaður á öllum vörutegundum. Til þessa færir nefndin tvær ástæður. önnur er sú, sem oft hefir verið nefnd hjer í deildinni, að landssjóði er þörf á miklum tekjum. Í öðru lagi telur nefndin verða betra samræmi í vörutollslögunum í heild sinni, ef tollurinn er hækkaður á öllum vörutegundum jafnt. Ef nokkurt vit og samræmi hefir verið í vörutollslögunum í byrjun, þá verður því best haldið með því, að hækka tollinn jafnt á öllum vörutegundum, og með því fást drjúgum mun meiri tekjur í landssjóðinn. Flokkar þeir, sem hækkunartillögur nefndarinnar ná til, eru: 1. flokkur. Í honum eru kornvörur allar og ýmsar aðrar nauðsynjavörur, eins og t. d. steinolía, sóda og sement. 2. flokkur. Í honum er járn og allskonar járnvörur, ýmiskonar verkfæri o. fl. 4. flokkur, kol og salt, og 5. flokkur, timbur og bátar. Það kann nú að þykja hart aðgöngu að fara að auka toll á allra nauðsynlegustu vörutegundum, eins og t. d. kornvöru. Jeg skal viðurkenna það, að fljótt á litið virðist það óeðlilegur gjaldstofn. En þegar þess er gætt, að þessi hækkun, sem um er að ræða, er ekki nema 10 aurar á hver 100 pund, þá er það auðsætt, að ekki munar miklu á verðinu, þegar það er orðið eins hátt og það er nú. Ef það er borið saman við tollinn á vefnaðarvörum, þá er það auðsætt, að hann er hlutfallslega miklu hærri en á kornvörum. Svipað er að segja um kol og salt. Það munar ekki mikið um það, þótt verðið á smálestinni verði 1 kr. meira á kolunum, þegar það er orðið á 4. hundrað kr., eða 50 aurum hærra á saltsmálestinni, þegar hún kostar um eða yfir 300 krónur. Timbur eru allar líkur til að lítið verði flutt af, og því hafi hækkun á því lítið að segja. Svo framarlega sem póstgjöld verða ekki hækkuð, er líklegt, að vefnaðarvörur verði mikið sendar í pósti frá útlöndum, því að með því móti fá kaupmenn slíka vöru með minni tolli en frv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir. En eftir till. nefndarinnar getur þetta ekki komið fyrir, þar sem allur tollur er tvöfaldaður og þá einnig póstbögglatollurinn. Jeg verð því að telja till. nefndarinnar stórum betri en till. stjórnarinnar, og hinar fyrnefndu till. hafa þann stóra kost, að með þeim fást meiri tekjur, og eftir hinum fram komnu skýrslum um fjárhaginn er síst vanþörf á því.

Jörundur Brynjólfsson Jeg á hjer brtt. við þetta frv, á þgskj. 115. Hún er smávægileg, að eins ofrbreyting, að í staðinn fyrir „helming (100%)“ komi bara „100%“. Það er farið að tíðkast að telja það helmingshækkun á verði eða gjaldi, ef hækkar um 100%. Er þá orðið algengt að setja það til skýringar, að með helmingi sje átt við 100%. En þetta er ekki rjett. 100% er ekki hækkun um helming, heldur tvöföldun. Háttv. fjárhagsnefnd kemst rjett að orði í nál., en í brtt. kemur svo þetta, sem jeg vildi leyfa mjer að leiðrjetta með minni till. Reikningslega sjeð er hækkun um helming sama sem 50%. Þó að jeg sje algerlega mótfallinn þessu frv., þá vil jeg, eins og nú er ástatt, ekki bregða fæti fyrir það, sökum þess, hve erfitt er að fá nokkrar tekjur. Jeg verð að beygja mig fyrir erfiðleikunum og nauðsyninni á tekjuauka, þótt jeg sje algerlega mótfallinn þeirri stefnu, sem fram kemur í frv.

Bjarni Jónsson Jeg vildi að eins gera grein fyrir atkv. mínu í þessu máli. Jeg játa það, að fjárhag landsins er illa komið. En sá er munurinn á mjer og mörgum háttv.þm. hjer í þessari deild, að mjer finst það eðlilegt, að svo sje, eins og ástandið nú er. Jeg vil því ekki leggja á neinar kvaðir, sem falla á allan almenning, án tillits til gjaldþols. Þess vegna get jeg verið með þessu frv., að það er ekki nema nokkur hluti þeirrar hækkunar, sem það fer fram á, sem kemur niður á almenningi yfirleitt. En ef fylgja á þeirri stefnu, að tvöfalda allan vörutoll, þá er það kvöð, sem legst á alla menn í landinu, því að enginn getur með neinu móti komist hjá því að kaupa einhverja aðflutta vöru. Þessi kvöð legst sjerstaklega hart á þann hluta þjóðarinnar, sem erfiðast verður úti, það er að segja á þá, sem búa við sjávarsíðuna eða í bæjum og kauptúnum og ekki hafa neinn landbúnað að styðjast við. Mjer er það í raun og veru móti skapi að hækka vörutollinn, þótt ekki sje nema á 2 flokkum vörutegunda, en jeg er algerlega mótfallinn tillögu nefndarinnar, að hækka allan vörutoll. Þótt við sjeum ekki að berjast með vopnum, þá verðum við samt að vinna eftir skipun ófriðarþjóðanna, og við verðum að sitja og standa eins og þær vilja. Á okkur hvílir því alt böl styrjaldarinnar, nema sjálft mannfallið. Að vísu hvílir ófriðurinn ekki eins þungt á okkur og á stríðsþjóðunum sjálfum, en allþungt samt og álíka þungt og á öðrum hlutlausum þjóðum. Það er því ekki til neins að fárast um það, þótt landssjóður beri halla á þessum tímum. Það lán, sem hann þarf að taka, til þess að standast þennan halla, er herlán, sem verður að veltast yfir á komandi kynslóðir. Þær geta ekki haft neitt á móti því að greiða þær skuldir, sem nú verða til, því að þeir, sem þá lifa, eiga það þó okkur að þakka, að þeir verða til. Og þeir munu líka þakka okkur fyrir það, ef við getum fleytt þjóðinni óskemdri gegnum þessa erfiðu tíma, þótt þeir verði eitthvað að borga fyrir það. Jeg tel því algerlega rangt að koma fram með nokkur tekjuaukafrv., eins og stendur.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg gleymdi að minnast á brtt.háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Jeg get algerlega fallist á hana, enda er hún ekki nein efnisbreyting. En jeg get sagt það, að jeg er vanur þeirri málvenju, að hækkun um helming sje sama sem 100%. Á þinginu í fyrra voru líka samþykt lög, þar sem svona var að orði komist, og þetta stóð í stjórnarfrv. En jeg geri það ekki að neinu kappsmáli og skal ánægður greiða brtt. atkvæði mitt. Hvað því viðvíkur, að hv.þm. Dala. (B. J.) er ekki með brtt. fjárhagsnefndar, þá kemur mjer það ekki á óvart. Það er margkunnugt, að hann fylgir þeirri stefnu, að leggja enga nýja skatta á þjóðina, heldur safna skuldum, meðan dýrtíðin stendur, til þess að niðjarnir borgi þær síðar. Fjárhagsnefndin er hjer á öðru máli. Hún vill reyna að komast hjá því, að arður góðu áranna, þegar þau koma, þurfi að ganga til þess að fylla upp í skörðin frá hörðu árunum. Jeg geri ráð fyrir, að þingmenn vilji stjórna fjármálunum á sömu leið fyrir hið opinbera eins og fyrir sjálfan sig, og í sínum eigin málum fylgja líklega flestir þeirri reglu, að reyna að komast af meðan hægt er, án þess að safna skuldum upp á ókominn tíma. Jeg skil ekkert í því, að háttv.þm. Dala. (B. J) skuli geta verið með frv. stjórnarinnar, fyrst hann er svona eindregið á móti tillögum nefndarinnar. Eða finst háttv.þm. (B. J.) t. d. nokkru rjettara að hækka toll af trjeskóm, sem teljast til fatnaðar, úr 3 kr. 50 kg. upp í 6 kr., heldur en að hækka kornvörutoll úr 20 au. upp í 40 au. fyrir hver 50 kg. Vjer verðum að fylgja þeirri meginreglu, að safna sem minstum skuldum, og því getum vjer náð, bæði með því að takmarka útgjöldin sem mest og auka tekjurnar. Og vjer verðum að gera hvorttveggja.

Einar Arnórsson Jeg ætla ekki að fara mörgum orðum um frv. við þessa umr. Í fyrradag var samþykt frv. um að leggja almenningi dýrtíðarstyrk. Átti það að vera til hjálpar almenningi til að lifa af dýrtíðina. Þessi hugmynd var, að mínu viti, í alla staði góð. En með þessu frv. er það tekið með annari hendinni, sem gefið var með hinni. Vörutollurinn kemur niður á öllum, eins þeim, sem minna hafa kaupþolið, og hinum, sem eiga nóg fyrir sig að leggja. Harðast kemur hann þó niður á menn í kauptúnum og við sjávarsíðuna. Jeg segi nú ekki, að það muni mjög mikið um það á hverju búi, þótt látinn sje af hendi einn blóðmörskeppur í sláturtíðinni. En það er „princip“-laust að leggja almennan toll á nauðsynjavöru, um leið og ástæða þykir til að leggja almenningi fje til að kaupa þessa sömu vöru. Það liggur ekki fyrir að ræða tollinn sjálfan. Menn geta sagt, að það muni ekki mikið um þessa hækkun í samanburði við verðið. Það má líka segja, að fólk „spekúleri“ í að fyrirlíta peninga. Þeir eru alment orðnir svo lítils virði, að mönnum finst ekkert til um að láta þá úti. En út frá þessu má ekki ganga við álögur skatta og tolla. Eins og háttv. framsm. (M. G.) tók fram, munar það litlu, hvort hækkunin lendir á fáum flokkum vörutegunda eða öllum. í 6. flokki, sem er rjett nefndur ruslakista laganna, lendir margt, bæði þarft og óþarft, sem ekki verður heimfært undir neinn annan flokk í lögunum, svo að hækkun á honum fer alls ekki fram hjá því, sem talist getur til nauðsynjavöru. Í hinum flokkunum, þar sem stjórnarfrv. vill hækka toll, er skýlaus nauðsynjavara. Það er ekki hægt að bera á móti því, að vefnaðarvörur sjeu skýlaus nauðsynjavara. Það er því „princip“-brot, sem stjórnarfrv. fer fram á, og get jeg því ekki verið því fylgjandi.

Fjármálaráðherra (S. E): Jeg skal að eins með nokkrum orðum skýra frá ástæðunni til þess, að stjórnin lagði til að hækka vörutollinn á þessum tveimur liðum sjerstaklega, nefnilega á 3. og 6. lið. Jeg kannast við, að undir báðum þessum liðum eru nauðsynjavörur, en hins ber líka að gæta, að undir báðum liðunum er mikið af óþarfavörum, í 3. lið í d. silkivarningur og. því um líkt, sem sjerstaklega er vel lagað til að tolla, og undir 6. lið ýms glysvarningur, gullstáss og annar óþarfi. Í Danmörku er t. d. hátt stimpilgjald á ýmsum gullvarningi. Tollhækkunin á þessum 2 liðum er því rjettmæt á óþarfavörunum, en vegna „princip“-leysisins í vörutollslögunum kemur hún einnig niður á sumum nauðsynjavörum. Frv. lagði ekki til að hækka toll á fleiri flokkum en þessum tveimur, en stjórnin mun ekki setja sig upp á móti því, eins og nú standa sakir, að hækka vörutollinn allan, ef þingið vill ganga svo langt.

Bjarni Jónsson Með fyrri ræðu minni ætlaði jeg að eins að gera grein fyrir atkvæði mínu. Nefndin þurfti því ekki að andmæla. En jeg ræð það af orðum háttv. framsm. (M. G.), að nefndin er á öfugri skoðun um grundvöll tollamálsins við það, sem jeg hjelt fram og hefi oft haldið fram áður. Háttv. framsm. (M. G.) kvaðst ekki vilja safna skuldum, til þess að þurfa ekki að verja afurðum góðu áranna til þess að rjetta við hallann frá þeim hörðu. Hann sagði enn fremur, að hann vildi viðhafa sömu aðferð við meðferð opinberra fjármuna eins og við meðferð síns eigin fjár. Það má vel vera, að hann geti talað þannig, því að hann er sjálfsagt mesti reglu- og reiðumaður, eftir því sem honum farast orð hjer í deildinni. Jeg hefi ekki annað til þess að byggja á dóm minn um reglusemi hans, en jeg efast alls ekki um, að hann sje rjettur. Jeg efast því ekki um, að hann geti með góðri samvisku tekið meðferð sinna eigin fjármuna til fyrirmyndar fyrir fjárreiðu hins opinbera. En ekki væri það góð regla og yrði naumast affarasæl, ef allir settu sjer það, að fara eins með fje landssjóðs og sitt eigið. Jeg segi fyrir mig, að jeg fer miklu ver með mitt eigið fje en fje hins opinbera. Það má með rjettu bera mjer það á brýn, að jeg fari illa með mitt eigið fje. En hitt getur enginn með sanni sagt, að jeg fari illa með fje landssjóðs. Þótt jeg þyki eyðslusamur á þingi, þá er jeg aldrei eyðslusamur til annars en þess, að hjálpa mjög efnilegum mönnum til að komast áfram, sem annars mundu eyðileggjast, til margfalds tjóns fyrir land og þjóð. Annars skal jeg geta þess, að hefði mínum tillögum verið farið fram síðan stríðið hófst, þá mundu hafa verið sparaðar miljónir, sem nú sjest ekkert eftir af. Jeg sje, að margir háttv. fjármálamenn í deildinni fara að brosa og hrista höfuðið. En það gæti skeð að það færi af þeim brosið, því að jeg get sannað það með þingtíðindunum, að svo er sem jeg segi. Svo er þetta með málvenjuna. Ef jeg hitti dreng, sem er 10 ára, ef jeg er 5 ára, þá segi jeg að hann sje helmingi eldri. Eins ef jeg segi, að einhver sje helmingi hærri en jeg, þá á jeg við að hann sje tvær hæðir mínar. En málvenjan ruglast, þegar sagt er „um helming“; þá er ýmist átt við 100% eða 50%. Tillögumaður hefir því rjett fyrir sjer, en hins vegar er nefndin vitalaus. Þess vegna hygg jeg það ekki óþarft að samþykkja brtt. á þgskj. 115. En hins vegar þykir mjer, sem nefndin sje vitalaus, þótt hún hafi sett hitt, sem er málvenja, þótt hún sje reikul á blettum.

Einar Arnórsson Jeg er sammála hæstv. fjármálaráðherra um það, að í 3. og 6. flokki sje og hljóti að vera margar vörutegundir, sem ekki eru taldar nauðsynjavörur. En þegar tollur er lagður á vörurnar saman, og eftir sama mælikvarða, bæði þær, sem eru nauð synjavörur, og hinar, sem eru ekki beint nauðsynjavörur, þá er verið að gera þetta gamla, sem kallað var að hengja bakara fyrir smið. Þær vörurnar, sem eru dýrari og síður nauðsynlegar, sleppa hjer um bil við tollinn, en hinar, sem þyngri eru, verða að bera nærri allan tollinn, þótt þær sjeu verðminni. En mjer er spurn: Hefði ekki verið vegur fyrir stjórnina að taka út úr þeim vörum, er falla undir 3. og 6. flokk, þær vörutegundir, sem eru mjög dýrar, en vigta lítið, og hækka tollinn aðallega á þeim? Mætti ef til vill segja, að það hefði orðið handahófsverk, en með nákvæmni og nægum tíma hefði þó sjálfsagt mátt leysa úr þessu atriði á viðunanlegan hátt. Jeg skal taka til samanburðar danska tolllöggjöf. Hún er afarnákvæm og vel sundurliðuð, og mætti þar hafa gagn af og hafa hana til fyrirmyndar. Þar er t. d. að nokkru lagður verðtollur og að nokkru þyngdartollur á margar sömu vörutegundir. Jeg býst við, að allir hefðu sætt sig við, ef stjórnin hefði farið þá leið, að taka til hækkunar þær ákveðnu vörutegundir, sem reynslan sýnir að eru ekki bráðnauðsynlegar, en töluvert dýrar og gefa seljendum góðan arð, svo sem gull- og silfurvörur og jafnvel silki. Allir vita, að á gull- og silfurvörur er mikill kaupmannsgróði lagður og því gróðavegur að versla með þær. Og þeir, er kaupa þær, eru rjettir til að greiða hærra verð fyrir þær, því að það eru aðallega efnamennirnir. En fátækari hluti manna, og það er meiri hluti þjóðarinnar, það bið jeg menn að athuga, kaupa ekki þessar vörur, svo að nokkru nemi. Jeg skýt þessu að eins fram, hvort það væri ekki betra að taka þessi atriði til greina, þó að nú sjeu líkast til ekki tök á að kippa þessu í lag, með þeim tíma, sem nú er fyrir hendi.

Fjármálaráðherra (S. E): Jeg vil að eins gera þá athugasemd, að það væri sjálfsagt heppilegast, að teknar væru út úr og tollaðar gull- og silfurvörur, silki og annar slíkur dýrindis varningur, sem þolir vel skatt. En stjórnin hafði ekki tíma til þess nú, að endurskoða alla tolllöggjöfina, og auk þess er jeg hræddur um, að vegna þess, hversu tolleftirlit er hjer ófullkomið, þá hefði verið erfitt að gera þetta „effektivt“. Hjer er lítið tolleftirlit til, en annarsstaðar er strangt tolleftirlit og margir tollþjónar.  (E. A.: Má jeg gera stutta athugasemd, af því að jeg er dauður? Þessar vörur flytjast, að minsta kosti nú, að heita má einvörðungu til Reykjavíkur, og hjer er þó tolleftirlit)  . Það er enn ekki komið svo fullkomið eftirlit, að á því verði bygt.

Framsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg veit, að það er vinsælla að mæla á móti tekjuaukafrv., sem leggja aukin gjöld á landsmenn, en með þeim. En samt verð jeg að svara bæði hæstv. fjármálaráðherra og háttv. 2. þm. Árn. (E. A.). Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) sagði, að það væri ekki rjett hugsað að vera fyrst að veita með lögum almenna hjálp vegna dýrtíðar, og hækka svo skatt á þeim vörum, er almenningur brúkar. Þetta lítur nú fallega út, en sje það athugað, er það ekki eins vel hugsað og ætla mætti. Því að þegar búin eru til lög um dýrtíðarhjálp, þá er búist við því, að hennar muni aldrei þurfa nema nokkur hluti landsmanna, og það lítill hluti. Það sjest á því, hve upphæðin er lítil, því að ef menn byggjust við, að meira en helmingur landsmanna þyrfti hjálpar, þá væri til lítils að ætla 15 kr. á mann. Það leiðir af sjálfu sjer, að þeir, er komu með þetta frv., telja það ekki hlægilegt. Vörutollurinn kemur niður á öllum, og þar mundi aurast saman frá þeim, er ekki þurfa hjálpar, til hinna, er hjálparinnar þurfa. Þetta er að vísu krókaleið, en hjá henni er ekki hægt að komast. Þetta er því að eins „teoretiskt“ rjett sjeð hjá háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), en ekki „praktiskt“. En þar sem sami háttv.þm. (E. A.) talaði um að taka út úr sumar vörur og hækka tollinn á þeim, vil jeg og taka undir það með hæstv. fjármálaráðh., að til þess vantar örugt tolleftirlit. Það er líklegt, að vörurnar yrðu fluttar í sömu umbúðum, og ef á að fara að taka út úr suma flokka, þá kostar það að skoða alla sendinguna. En það er verið að segja, að í 6. flokki sje mikið af glingri og gullvörum, og silki í 3. flokki. Það er rjett, en í þessum flokkum er engu minna af nauðsynjavörum. Klæðavörur í 3. flokki eru t. d. engu minni nauðsynjavörur en kornvara. Það er ekkert betra að ganga ber en svelta. En í 6. flokki eru allar vjelar og önnur verkfæri, litur, eldspýtur, grænsápa o. fl., sem alt eru nauðsynjavörur. Og jeg held, að það náist einmitt betra samræmi með því að hækka alla flokka en einhvern einstakan flokk.  (E. A.: Því var jeg ekki að mótmæla)  . Jeg er nú að svara hæstv. fjármálaráðherra. Svo er annað, sem mælir á móti því að fara nú að taka út úr þær einstöku vörur, sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) mintist á, og það er það, að þessi lög gilda svo skamt. Þau eru að eins til bráðabirgða, fyrst um sinn í gildi til ársloka 1919, eins og vörutollslögin sjálf.

Pjetur Ottesen Jeg skal leyfa mjer að lýsa yfir því, að viðaukatill. á þgskj. 144 er tekin aftur, af því að háttv. samgöngumálanefnd kemur með ákveðna tillögu viðvíkjandi Faxaflóabátnum.

Frsm. (Þorsteinn Jónsson); Þessa viðaukatill. á þgskj. 132, frá háttv.þm.N.-Ísf., (S. St.) hefir verið tekin til athugunar í samgöngumálanefndinni, og hefir nefndin komist að þeirri niðurstöðu, að í henni felist mjög sanngjörn krafa. Í fjárlögum í fyrra var samþ. að styrkja bátaferðir á Ísafjarðardjúpi með 7.500 kr. árlega. En landsstjórnin hefir ekki viljað láta styrkinn lausan, nema með því skilyrði, að sá, sem tæki að sjer bátsferðirnar um Djúpið, annaðist póstflutninga þar, og eins þótt ís hamlaði sjóferðum. Nú er oss sagt, að báturinn, sem Ísfirðingar hafa, sje 30 smálesta stór. Flestir hinir flóabátarnir, sem hafa 18 þús. kr. styrk hver, eru um 50 smálestir. Og þegar þess er gætt, að bátur þessi þarf að vera póstbátur og útgerðarmaður hans þarf að kosta póstferðir um Djúpið þótt báturinn geti ekki gengið, þá virðist sanngjarnt, að hann fái þessa umbeðnu styrkhækkun, sem nemur einum 1.500 kr. Ef enginn flóabátur gengi um Ísafjarðardjúp, þá þyrfti landið að kosta póstflutninga þar á annan hátt. Samgöngumálanefndin leggur því til, að þessi till. sje samþ.

Magnús Pjetursson Jeg vil að eins fyrir hönd fjárveitinganefndar lýsa yfir því, að hún veitir þessari brtt.hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) sín bestu meðmæli.

Frsm. minni hl. (Einar Arnórsson) Jeg leyfi mjer að óska þess, að málið verði að þessu sinni tekið út af dagskrá.