Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda alþjóðasamning um bann við staðsetningu kjarnorkuvopna og annarra gereyðingarvopna á hafsbotni og í honum er lögð fram af hálfu utanrrn. Ég vísa til aths. við þáltill. um frekari rökstuðning fyrir henni. Árið 1967 kom fram till. frá Möltu um að gera samning til að tryggja friðsamlega notkun hafsbotnsins utan lögsögu einstakra ríkja í þágu mannkynsins alls. Í marz 1969 lögðu Sovétríkin fram í afvopnunarnefndinni í Genf drög að samningi um afvopnun hafsbotnsins. Skömmu síðar lögðu Bandaríkin fram í nefndinni annað uppkast. Sumarið 1969 fóru síðan fram viðræður milli þessara tveggja stórvelda. Árangur þeirra viðræðna varð sá, að í okt. 1969 lögðu þessi tvö ríki fyrir afvopnunarnefndina í Genf drög að samningi um afvopnun hafsbotnsins. Það var svo loks hinn 7. des. 1970, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti endanlega með miklum meiri hluta atkvæða alþjóðasamning um bann við staðsetningu kjarnorkuvopna og annarra gereyðingarvopna á hafsbotni og í honum. Ríkisstjórnum Sovétríkjanna, Bretlands og Bandaríkjanna var falið að hafa vörzlu samningsins. Síðan var hann lagður fram til undirskriftar í London, Moskvu og Washington 11. febr. 1971. Hér er því um nokkuð langan aðdraganda að ræða að þeim samningi, sem hér er til umr. og verður að telja mikilvægt skref í átt til almennrar afvopnunar. og er því farið fram á heimild Alþ. til þess að staðfesta hann. Þann 3. febr. s.l., en það eru síðustu upplýsingar, sem ég hef, höfðu 81 ríki þegar undirritað þennan samning og 25 fullgilt hann. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að þáltill. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 4. þm. Vesturl., Friðjóni Þórðarsyni, og 9. landsk. þm., Ellert B. Schram leyft mér að flytja till. til þál. á þskj. 207 um eflingu ferðamála. Megin tillgr. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða áætlun um eflingu ferðamála, sem verið hefur í undirbúningi. Í áætluninni verði stefnt að því að auka verulega ferðamannastraum til landsins og bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna, einkum úti um land í vinsælum ferðamannahéruðum og byggðarlögum, sem geta orðið ferðamannastaðir, ef skilyrði eru þar sköpuð til fyrirgreiðslu við ferðafólk.“ Sú atvinnugrein, sem vaxið hefur einna mest í heiminum s.l. áratug, er ferðamannaþjónustan. Talið er, að áratuginn 1960-1970 hafi fjöldi erlendra ferðamanna milli landa aukizt úr 71 millj. í 167 millj. og eyðsla þeirra úr 6 milljörðum dollara í 17 milljarða. Fróðir menn gera ráð fyrir því, að þessi þróun muni halda áfram og í árslok 1972 nái tala erlendra ferðamanna 200 millj. milli landa, sem jafngildir því, að allir Bandaríkjamenn hleyptu heimdraganum á því ári. Það er athyglisvert fyrir okkur Íslendinga, að sérfróðir menn um ferðamál telja, að í framtíðinni verði um að ræða stóraukna sókn ferðamanna til landa, sem hafi sérstæða náttúru, og einkum til landa, þar sem umhverfi er lítt eða ekki spillt og andrúmsloft hreint. Það er alkunna, að okkur Íslendingum hefur tekizt að hasla okkur völl, svo að um munar, í samgöngum milli landa, bæði í austur og vestur. Sú staðreynd á ríkan þátt í því, hversu mjög erlendum ferðamönnum hefur fjölgað hér á undanförnum árum. Allt þetta, sem hér er rakið, vaxandi ferðamannastraumur í heiminum. aukin sókn ferðamanna til landa með sérstakt náttúrufar og góðar og vaxandi samgöngur við landið frá umheiminum. bendir mjög ótvírætt til þess, að Ísland geti orðið á fáum árum ferðamannaland í stórauknum mæli, ef vel er á haldið. Forsendan fyrir því er þó augljóslega, að aðstaða til þjónustu við ferðamenn verði aukin verulega og samræmd. Þá skiptir og ekki minna máli að leitast við að lengja ferðamannatíma með tiltækum ráðum, þar sem ferðamannastraumurinn er nú mikill til landsins sára stuttan tíma ár hvert. Við þær aðstæður er auðvitað afar erfitt að reka dýr mannvirki, sem í þarf að ráðast vegna ferðamannaþjónustunnar, þar sem nýtingartími þeirra verður óhjákvæmilega mjög skammur ár hvert. Fyrrv. ríkisstj. gerði sér ljósa grein fyrir möguleikum okkar Íslendinga í ferðamálum. Því var það einn þátturinn í stefnu hennar á því sviði að auka fjölbreytni útflutningsframleiðslunnar að efla ferðamálin sem útflutningsgrein við hlið sjávarútvegs og iðnaðar. Á s.l. áratug náðist mjög athyglisverður árangur á þessu sviði, svo sem rakið er í grg. með þeirri þáltill., sem hér er til umr. Gjaldeyristekjur af ferðaútvegi urðu t.d. 1.000 millj. kr. yfir árið 1970 eða 7.7% af útflutningstekjunum það ár. Þar er um að ræða gott búsílag, og munar um minna. En fyrrv. ríkisstj. stefndi að því að þróa ferðaútveginn enn þá betur og hraðar í framtíðinni. Í því skyni var að því stefnt að gera úttekt á íslenzkum ferðamálum og sótt um aðstoð Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna í því skyni. Fyrir allnokkru kom hingað danskur sérfræðingur á vegum þeirrar stofnunar til þess að kanna aðstæður. Hann skilaði frumskýrslu um athuganir sínar, og í henni mælti hann með því, að kannaðir yrðu fjórir þættir, sem mundu auka aðdráttarafl landsins í heild sem ferðamannalands og jafnframt hafa þau áhrif að lengja svonefndan ferðamannatíma. Þessir þættir voru ráðstefnuhald, sportveiðar, vetraríþróttir og leirböð á jarðhitasvæðum. Niðurstaðan varð sú, að sótt var um fjárhagslega aðstoð umræddrar stofnunar Sameinuðu þjóðanna til þess að standa straum af erlendum sérfræðikostnaði við að kanna framangreinda þætti ferðamálanna. Sá styrkur er nú fenginn, að því er mér skilst, og mun nema u.þ.b. 140 þús. dollurum. Tilgangur flm. þáltill. þeirrar, sem hér um ræðir, er sá, að Alþ. hvetji til þess, að ekkert hik verði á framkvæmd þessarar könnunar, sem stefnt var að af hálfu fyrrv. ríkisstj. Jafnframt er lögð áherzla á, að í kjölfarið sigli heildaráætlun um uppbyggingu ferðaþjónustu í öllu landinu, sem miði m.a. að því, eins og í till. segir, að bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna úti um land, einkum í vinsælum ferðamannahéruðum og byggðarlögum, sem geta orðið ferðamannastaðir, ef skilyrði eru sköpuð til fyrirgreiðslu við ferðafólk. Í þessu sambandi er rétt að undirstrika, hversu ferðamálin eru sérstæð í skipulagningu. Við uppbyggingu þeirra þarf að hyggja bæði að því, að skilyrði séu til móttöku ferðamanna í Reykjavík og jafnframt úti um land. Ef sífellt fleiri ferðamenn koma til Reykjavíkur, eru meiri líkur til þess, að þeir vilji skoða fleiri staði í landinu, og einnig koma þeir ferðamenn til Reykjavíkur, sem fyrst og fremst koma til landsins til þess að sjá og skoða sérstök héruð, t.d. umhverfis Mývatn. Hin ýmsu héruð í landinu, þéttbýlisstaðir og sveitir, hafa því sameiginlegra hagsmuna að gæta á sviði ferðamálanna, ef rétt er á haldið. Af þessu leiðir, að sú till. sem hér er til umr., er eins og raunar er lögð áherzla á í orðalagi hennar, ekki sízt miðuð við að bæta aðstæður í strjálbýli til móttöku ferðamanna. Af þessum sökum ætti till. hv. 3. þm. Norðurl. e., Jónasar Jónssonar, og 1. þm. Norðurl. e. á þskj. 294, um endurskoðun ferðamála með tilliti til stuðnings við æskilega þróun landsbyggðar, sem kom síðar fram en till. okkar, sem nú er til umr., að vera óþörf. Ég vil þó taka skýrt fram, að ég vil ekki amast við henni sem slíkri, heldur benda á, að meginefni þeirrar till. er um hluta þess máls, sem till. okkar flm. miðar að, en till. okkar var komin töluvert fyrr fram hér á hv. Alþ„ eins og ég sagði áðan. Ég vil að lokum leggja sérstaka áherzlu á, að skipan ferðamála er ekki einungis sérstæð að því leyti, að þar fari saman hagsmunir einstakra staða og héraða, ef rétt er á haldið, heldur er hún flókin að því er varðar hvern og einn ferðamannastað. Sums staðar getur þurft að koma upp mannvirkjum. sem í fyrstu geta ekki staðið undir rekstrarkostnaði, til þess að laða að ferðamenn, sem hafa þó jafnframt auknar tekjur í för með sér fyrir hótel, minjagripaverzlanir o.fl. Ferðamálin eru því í raun og veru ákaflega sérstæður atvinnuvegur, sem jafnvel er mikilvægara að skipuleggja en aðrar atvinnugreinar. Því er þýðingarmikið að hraða þeirri athugun, sem stefnt er að og framangreind þáltill. miðar að. Herra forseti. Ég legg til, að umr. um þáltill. verði frestað að loknum umr. og henni verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Háttvirtir alþingismenn. Mér finnst við hæfi, þegar þm. kveður sér í fyrsta sinn hljóðs í þessu virðulega húsi, að þá varði málflutningur hans þau efni, sem öllum ættu að brenna jafnt í huga, en ekki eru innan neinna pólitískra landamæra. Þótt fætur vorir séu stundum e.t.v. of skjótir til ills, þá er til stjórnmála- og valdabaráttu tekur, ættu þeir og öllu fremur að vera snöggir til góðs, ef um örlagaspursmál er að tefla. Áfengisvandamálið, títt er það nefnt, en oft höfum við eyru, sem heyra ekki, og augu, sem sjá ekki. Víst blygðast ég mín hvergi fyrir ætt mína né uppruna, en hversu miklu fremur hefði ég samt kosið, að einhver sá, er kann betur að hitta með orðsins brandi og er kunnari hér á meðal ykkar en ég, þrumaði nú héðan úr þessu stæði svo ákaft og svo eftirminnilega, að aldrei framar gleymdist. En nú og hér á ég aðeins völ á sjálfri mér, því að svo sannarlega kom ég fram á hinni elleftu stundu, og mér þykir það nær vissa, að er dyr þessa húss lokast í síðasta sinn í fyrirsjáanlegri framtíð á hæla mér hér í dag, komi hin stærri málin, er svo eru kölluð, skattamál og annað slíkt, þingheimi í það uppnám, að efni af þessu tagi þoki enn um set aftur í krókbekk hins íslenzka mannlífs. Vegna þessa gruns, já, beinlínis vissu, bar mér að standa upp, og á því bið ég engrar velvirðingar, jafnvel þótt mér vefjist einhvers staðar tunga um tönn frammi fyrir öllu þessu þing þjálfaða fólki, og þó að undirbúningstíminn hafi verið helzt til skammur. Ég tala svo sem samvizka mín segir mér. Enginn getur betur en það. Þriðjudagurinn 15. febrúar 1972 mun að líkindum síðar meir verða í minnum hafður, þá er þingheimur sameinaðist um framgöngu Íslendinga í landhelgismálinu. Þá var bjart í þessu húsi. Ég ætla, að þá hafi þessi hlýja, gleðigefandi tilfinning, ég er Íslendingur, stigið upp úr vitund hvers einasta manns hér inni, þessi sterka vissa um, að á örlagastundu berum við aðeins samheitið Íslendingar, og þá skiptir fámennið ekki máli. Það mál, sem ég nú ber fram fyrir þingheim, sýnist e.t.v. öllu minna, en í mínum augum er það hreint ekkert smærra og ekki ómerkara. Hvers hönd skrifaði Mene tekel forðum á vegg? Bifast hún enn? Eru fingur hennar kannske að teygja sig upp á þiljur íslenzks þjóðlífs í dag? Eigum við að sitja með hendur í skauti og stafa okkur fram úr orðunum, ef þau skyldu birtast? Háttvirtu þingmenn, mér er alvara. Og ég er hér ekki að hafa kúnstir né stóryrði upp á sport. Mér er heit og brennandi alvara í huga og skeyti því engu, þótt einhver krimti. Ég fullyrði: Nú er aftur samstöðu þörf engu síður en í landhelgismálinu. Munurinn er eingöngu sá, að á þessum vettvangi verður að berjast við óvin, sem býr á meðal okkar sjálfra, í þankagangi okkar og lífsháttum, hefur um langa stund fengið príðis næði til þess að koma sér fyrir á flestum þeim stöðum, er honum hefur hugnazt bezt. Þessi óvinur er ekki búinn sýnilegum vopnum hers og hótana. Þvert á móti. Tunga hans er silkimjúk, og lokkandi spretta orð undan tungurótum: Fáðu þér einn sopa, vinur. Sopinn sá arna gerir hvorki til né frá. Hann heitir vináttu sinni og vellíðan hvers þess, er gengur á hans fund, og gestrisni án enda. Hver er hann þá? Hvað heitir hann þá sá hinn mikli valdamaður, sem er allra vinur, en því miður engum trúr? Bakkus. Bakkus konungur er hann stundum kallaður, guð víns og vellistinga, en einnig sársauka og þjáninga, svo ólýsanlegra, að ekkert, hreint ekkert einasta orð þessarar einstæðu tungu kann til fulls að tjá. En þá fyrst er hann þjáir, kastar hann af sér silkiklæðum, og í ljós kemur afskræmt og glottandi skrímsl. Þá fyrst er hann kvelur, hættir hann að lokka. Hann skipar, og þótt gestinn fari þá margt að gruna, á hann þess oft ekki lengur kost að afþakka veitingar. Háttvirtu alþingismenn, herrar mínir og frúr. Hvernig á ég að tala, svo að þér heyrið, heyrið í alvöru? Hvernig á ég að mála mynd, svo að þér sjáið, sjáið rétt? Hér inni má ugglaust ekki æpa, og til hvers væri það? Menn æpa sjaldnast, þá er þeim býr harmur í hjarta. Anzi er ég líka hrædd um, að það gagni ekki stórt á tímum, þar sem orð eins og ofsafenginn og æðislegur merkja nánast ekki nokkurn skapaðan hlut, tímum sem hafa gert þau hin stóru orðin merkingarlaus, tilfinninguna sljóa. Það er dýrt spaug og er þegar farið að sýna sig, að hella árum saman orðum og myndum frá vettvangi óímyndanlegra hryðjuverka út í ljósvakann og yfir þjóðir og ætlast svo til, að tilfinningar venjulegra manna sljóvgist ekki til muna. Kannske er nú á þessu andartaki innan þessara fjögurra veggja á flögri einhver hugsun, er svo hljóðaði, ef sögð væri upphátt: Hver er hún, þessi konukind? Var ekki einhver að segja, að hún væri að vestan? Er það ekki þessi, sem kom inn fyrir hæstv. félmrh., herra Hannibal Valdimarsson? Ætli hún hafi nokkurt vit á þessu blessuð manneskjan? En hún verður víst að fá að halda sína jómfrúræðu, ekki satt? Ég held samt, að ég bregði mér snöggvast fram fyrir. Ég missi vart af miklu, ef framhaldið verður eins og fororðin. Það er eitthvað svo öfgakennt við þetta, og svo finnur hún líklega sjálfsagt nokkuð til sín. Það er óneitanlega nokkur virðingarauki að því að fá að messa yfir höfðum hv. þm. og ráðh. Já, háttvirta rödd, sért þú til staðar. Ég finn til mín á vissan hátt á þann hátt einan, að aldrei finnst mér smæð mín hafa verið meiri en nú og hér í þessari pontu, sem ég stend vart upp úr, pontu valdsins og mikilvægisins í þessu þjóðlífi. Hingað hafa margir verið kallaðir, og héðan hafa hljómað, ef við hugsum okkur í burt veggina og táknorðið sjálft eitt í staðinn, héðan hafa hljómað í þúsund ár raddir margra hinna vitrustu og beztu manna, sem skáru úr um það hver á sínum tíma, að við héldum áfram að vera þjóð, þjáningum hlaðin og kaunum slegin á stundum, en þó ævinlega íslenzk þjóð, sem bognaði oft, en brotnaði aldrei. Satt er það, ég kem að vestan, utan úr hinum nafnlausa fjölda, sem unir daglega við lítt áberandi iðju, sem hefur þó um nokkra hríð verið talsvert á vörum fólks. En sú iðja er almennt kölluð kennsla, og við, sem hana stundum, kennarar. Og kannske er það starfsheitið kennari, sem hleypir í mig þeim kjarki, já, beinlínis leggur mér þá skýlausu skyldu á herðar að tala og leggja fram alla þá vitneskju, sem ég nú hef yfir að ráða um þessi mál beint og krókalaust, svo sem þau koma mér fyrir sjónir. Má vera, að ég hafi byrjað á endinum og endað á byrjuninni. En út skal það samt. Það er nefnilega ekki hægt að segja við kennara, sem hefur verið trúað fyrir ungmennum í 15 ár og það í heimavistarskóla, að hann hafi ekki aflað sér nægilegrar yfirsýnar yfir málin, þau vaxandi vandamál, er vín neyzlu fylgja. Það er ekki hægt. Í upphafi kennsluferils míns hugleiddi ég ekki, að slík vandamál gætu sprottið upp. Það gafst einfaldlega ekkert tækifæri til þess. Aðeins s.l. 4-5 árin hefur þeim teiknum brugðið á loft, er spurninguna kveikti, hvað er að gerast? Og þeim fjölgar æ, en fækkar ekki, þessum spurningum, því að nú er svo komið, að í hópi ungmenna er það nánast orðið hlálegt að stunda svo kallað skemmtanalíf án liðveizlu víns. Það er óhjákvæmilegt að vera eins og hinir, allir hinir. Annars er maður bara settur hjá og getur þá fullt eins vel setið heima. Ég sagði, þeim fjölgar, ungmennunum, en ætli ég hefði ekki fyrst átt að nefna okkur, hið svo kallaða fullvaxta fólk, fyrirmyndirnar? Sálfræðingar segja okkur, að atferli barna og unglinga fari að miklu leyti eftir því, hvað þau sjái fyrir sér á æsku- og mótunarskeiði. Af því dreg ég þá ályktun, að í lífi okkar og atferli sé orsakanna að leita. Og þegar ég hugleiði það, finnst mér meinsemdin sjálf, er sjaldnast er þó til umræðu, koma berlega í ljós, þ.e. tómleiki, nöturleiki, haldleysi mannsins í dag, flóttinn frá sjálfum sér, undan sjálfum sér, athvarfsleit hjá einskis nýtum skurðgoðum. Er ekki hagvöxtur annars merkilegt fyrirbrigði? Við skulum hugsa mikið um hann, svo að við getum örugglega lifað lífi því, er þetta þokukennda hugtak, mannsæmandi, á að tákna. Sæmdin, sálin, sjálfur neistinn og forsenda þess, að nokkurt farsælt mannlíf geti átt sér stað, það er eitthvað svo óraunverulegt og enda engar sannanir fyrir, að slíkt sé til. Heyrðu mig nú heldur, guð Mammon. Kaupið mitt er ekki nógu hátt, og þú þarna guðinn Bakkus, mér leiðist. Láttu mig nú fá einhverja skemmtan fyrir þessa fáu aura, sem ég get við mig losað. Nei, heyrðu mig nú, bróðir eiturlyf. Þér þarf ég endilega að kynnast. Hann Bakkus þarna er orðinn hálfleiðinlegur. Við höfum þekkzt svo lengi, og hann er hættur að finna upp á einhverju nýju. Allt ber að sama brunni. Blekking á blekkingu ofan, hræsni og tízkutildur, æðisgenginn dans hins friðvana manns í friðvana heimi, metorð, auður, metorð, áhrif, ekkert dugar. Sálarangistin eykst, einmanaleikinn eykst, en, „athvarf mitt jafnan er til sanns undir purpurakápu hans.“ Hlálegt, ekki satt? Menntað fólk kraflar sig sjálft áfram, finnur sjálft úrræðin. Og svo er líka til hið opinbera. Einfeldningar hafa þetta kannske stöku sinnum yfir. Já, og svo auðvitað eitthvað af gamla fólkinu, því, sem við höfum hvolft yfir stampi, huldumanneskjurnar í þjóðfélaginu. Það hefur svo góðan tíma til að rifja upp eitt og annað. Annars er bezt, að prestarnir tuldri þetta á stórhátíðum. Þeir eru jú lærðir upp á það. Flaskan er betri. Flaska er mér auðfengin, og flaska er ginnandi. Ekki að stanza og enn síður að hugsa. Það gæti einhver farið að hlæja, og hver vill gera sig hlálegan nú til dags innan um danskar mublur á dúnmjúku gólfteppi frá Bretanum með fulla frysikistu af svínakjöti og kjúklingum ofan í kjallara. Ó þú þarna, alvaldi Bakkus, komdu nær, láttu mig gleyma, að ég geti hugsað, geymdu ótta minn um stund og svo næstu stund líka. Stattu mér einnig nær, konungur og bezti bróðir eiturlyf, ef og þegar vínguðinn bregzt. Voldugir vinir, sterkir vinir, ekki satt? Háttvirtu alþingismenn, íslenzkt fólk. Takið þið nokkurt mark á þessu? Hlustar nokkur í alvöru? Heldur ekki kæruleysislegt ráf út og suður áfram eftir sem áður? Er ekki hvískrað og malað um einhvern Jón Jónsson að austan, sem vantar aura í íshúsreksturinn sinn, eða Pál og Pétur að vestan, sem ætla að setja á laggirnar iðnfyrirtæki, er sýnist svolítið vit í. Ekkert hefur að líkindum innan stundar gerzt hér, og ekkert hefur að líkindum setið eftir annað en þokukennd minning um einhvern kvenmann, sem spreytti sig á hefðbundinni jómfrúræðu. Sagði hún nokkuð nýtt? Það er svo oft búið að þrugla um þetta. Ætli hún hafi ekki bara verið að mála skrattann á vegginn? Sumir hafa það sér til dundurs, ef þeir vita ekki, upp á hverju þeir eiga að taka eða vilja láta einhvern taka eftir sér, þótt ekki sé nema fyrir vitleysurnar. Þær eru stundum líka svo fjári öfgafullar, kerlingarnar, þegar þær taka sig til. Nei, því miður. Þessi orð mín draga varla nokkurs manns höfuð upp úr sandinum. Það má kannske teyma hestinn að lindinni, en hvorki ég né aðrir geta fengið hann til að drekka, viti hann ekki af því, að hann er þyrstur. Enn um stund mega líklega lítil íslenzk börn vefja sig upp að henni mömmu sinni og hrópa í kvöl: „Við erum hrædd við hann pabba, þegar hann er svona“. Og hefur kannske enn meiri harm borið að garði? Þurfa þau e.t.v. fleiri og fleiri að bæta við: „Og við hana mömmu líka.“ Það er einhvern veginn svo tilgangslaust að taka dæmi. Þið þekkið þau öll, þessi himinhrópandi vandamál, er sigla í kjölfar vínsins, bara ef þið viljið við þau kannast og þorið að þekkja á þeim full deili. Þetta er reyndar full hógvarlega að orði kveðið, er ég nefni þetta vandamál. Þetta er kaun, kýli, sem fyrir löngu er farið að leggja svo dauninn af, að það þarf meira en hestaheilsu til að þola hann. Rétt er ég var nú að ganga inn í þingsalinn, barst mér dagblaðið Tíminn upp í hendurnar, tölublað þessa dags. Þar stendur þessi grein, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, og ég les hana alla: Fyrirsögnin er á þessa leið: „Geðsjúkir, drykkjusjúkir og töfluætur fylla slysadeildina. Á síðasta fundi heilbrigðisráðs var lögð fram fundargerð framkvæmdanefndar Borgarspítalans. Haukur Benediktsson framkvæmdastjóri gerði grein fyrir fundargerðinni ásamt borgarlækni. Í sambandi við 6. tölulið samþykkir heilbrigðisráð að fela yfirlækni slysadeildar og framkvæmdastjóra Borgarspítalans að taka upp viðræður við heilbrigðisyfirvöld um lausn þess mikla vanda, sem steðjar að slysadeild vegna sívaxandi aðsóknar fólks undir áhrifum áfengis og lyfja. Fundargerðin var að öðru leyti samþykkt með samhljóða atkvæðum“ Þar með er nú komin þarna enn ein samþykkt um að vísa máli, sem enga bið þolir, til viðkomandi yfirvalda, og verður málið væntanlega tekið þar til athugunar, þegar þar að kemur, sem síðan verður falið einhverjum til athugunar. S.l. sumar skrifuðum við heilbrigðismálaráði bréf vegna aðsóknar drykkjumanna, töfluæta og geðveiks fólks, en mér vitanlega hefur ekkert gerzt í því máli. Það er hreinlega sofið á því. Þetta sagði Haukur Kristjánsson yfirlæknir slysadeildar í gær. Í stað þess að sjá einhvern árangur af kvörtunum okkar í sumar hafa vandræðin farið vaxandi. Með hverri vikunni sem líður fjölgar þeim vesalingum, sem hent er inn á okkur, geðveiku fólki, drykkjusjúklingum og töfluætum, og fer þetta reyndar oft saman. Það er bara komið með þetta fólk til okkar, stundum kemur það sjálft, aðstandendur koma með það, læknarnir segja því að fara á slysadeildina. Þeir fara ekki alltaf heim til þessa fólks, þegar þeir eru kvaddir til þess. Þeir vita, að þeir geta ekkert gert. Það er hvergi hægt að koma þessu fólki inn. Þetta fólk hópast inn til okkar, og við sitjum uppi með það eins og illa gerðir hlutir. Sumt af þessu fólki kemur oft nótt eftir nótt. Það vill enginn taka við því. Við höfum ekkert pláss og vitum ekkert, hvað við eigum við það að gera. Suma þarf að vakta. Stundum er það hávært og lætur öllum illum látum, og verður jafnvel að fá lögregluvakt inn á slysadeildina. Við rekum slysadeild, eins og nafnið gefur til kynna. Þetta er engin geðveikradeild. Fólk lítur svo á, að þetta sé ein allsherjar lækningastöð og eigi sérstaklega að nota hana á nóttunni og kvöldin. Margir koma um miðjar nætur með gömul meiðsli og heimta af sér myndatökur og alls konar rannsókn vegna kvilla, sem það er kannske búið að ganga með í marga mánuði. Það er alltaf að þrengjast að okkur, og ásókn þessa fólks tefur mjög fyrir þeim störfum, sem slysadeildinni eru ætluð. Ég veit ekki, hvar þetta endar, ef ekki verður að gert. Það er þegar orðið algert neyðarástand hjá okkur. Iðulega senda aðstandendur okkur fólk í leigubílum, sem er viti sínu fjær vegna drykkjuskapar eða töfluáts, og síðan er fólkinu rúllað inn á slysadeildina, og við sitjum uppi með það. Það kemur einhver og einhver með það inn og skilur það eftir, og fylgdarmennirnir hverfa. Við vitum ekkert, hvað að þessu fólki er oft og tíðum. Það er meira og minna ósjálfbjarga. Það eina, sem við getum gert, er að láta það sofa úr sér og senda það síðan heim aftur og fá það svo kannske aftur í sama ástandi næstu nótt. Herra forseti, háttvirtir alþingismenn. Máli mínu er því nær lokið. Mér er það meira en ljóst, að ekki gerir einn þröstur vor. En þess fleiri sem þeir verða, þeim mun meiri líkur eru á, að frerinn fari úr jörðinni og að manneskjan geti vongóð snúið bakinu við dökkvanum, lotið höfði og hlúð að frjóöngunum, sem upp spretta. Trú mín á mannlega snilli hefur allmjög þorrið hin síðari árin. Tunglfarir hræra ekki við neinum streng í brjósti mér, nema þá helzt á þann veg, að stundum furðar mig fávíst pot sumra mitt í öllu miskunnarleysinu og stríðsæðinu, sem svo auðsjáanlega hefur tekið sér bólstað á þessari plánetu. Hins vegar hefur mér smám saman aukizt trú og skilningur á því, að það gagnar stutt að vera „töff“, en ef við höfum fyrir satt orð Matthíasar Jochumssonar, að í almáttugri hendi hans er hagur þessa kalda lands Þá munu vandamálin þau hin stóru, svo sem það, sem ég hef hér nú um rætt, leysast óyggjandi, leysast þannig, að eftir standi heilbrigðari, glaðari og hógværari þjóð en nú byggir þetta elskulega land, landið okkar, Ísland. Að svo mæltu þakka ég áheyrn og bið ykkur öllum, sem hér eruð inni, farsældar í hverju góðu máli, sem þið verðið kölluð til að leysa um ókomna framtíð. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál., sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Austf. og hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna, hvort ekki sé tímabært og nauðsynlegt að hafa sem víðast um byggðir landsins starfandi sérstaka umboðs– og aðstoðarmenn lækna, sem fólk gæti leitað til í neyðartilfellum og í sambandi víð ýmis minni háttar erindi, þegar ekki næst til læknis og væru þeir þjálfaðir í slysahjálp, umönnun sjúkra, umsjón með lyfjabirgðum, lyfjaafgreiðslu o.s.frv. Skal í þessu sambandi athugað, hvort eigi sé líklegt, að nýta megi starfskrafta ljósmæðra framar því sem nú er á sviði heilbrigðisþjónustu. Efna skal sem fyrst til sérstakra námskeiða fyrir það fólk, sem veldist til slíkra starfa sem hér um ræðir.“ Ástand heilbrigðisþjónustunnar hefur mjög verið til umr. að undanförnu. Einkum hafa menn leitt hugann að hinum tilfinnanlega og almenna skorti héraðs- og heimilislækna. Er ekki ofsagt, að hér sé um að ræða eitt af meiri háttar vandamálum hins íslenzka þjóðfélags. Þetta er að vísu ekki nýtt vandamál. Það á sér nú alllangan aðdraganda og hefur vaxið eins og meinsemd í þjóðfélagslíkamanum á alllöngu tímabili. Eins og eðli margra meinsemda er háttað, hefur þessi meinsemd ekki staðnæmzt við eitt eða fá svæði þjóðarlíkamans, sem segja mætti, að hafi verið veik fyrir. Hún hefur breiðzt út um allan þjóðarlíkamann að meira eða minna leyti. Þessa gætir í þéttbýli hér á landi sem dreifbýli, í bæjum og sveitum. Því get ég endurtekið það, að læknaskortur er almennt vandamál á Íslandi og snertir fólkið í landinu, hvar sem það býr og hvar sem það starfar. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessari till., þá er það ekki ætlun okkar flm. nú að fjalla um heilbrigðisþjónustuna og læknaskortinn á breiðum grundvelli. Okkur er ekki kunnugt um annað en að stjórnvöld, sem þessi mál hafa með höndum, vinni að því af áhuga að finna viðunandi lausn á læknaskortinum. Meðan svo er, sjáum við ekki beina ástæðu til þess að vera með eftirrekstur eða hafa uppi alþingissamþykktir, enda liggja þegar fyrir frá fyrri þingum ýmsar ályktanir um þessi efni. Til þeirra viljum við vísa og minna hæstv. ríkisstj. á þann einróma vilja, sem Alþ. hefur jafnan látið í ljós um raunhæfar og skjótar úrbætur. Læknaskorturinn mæðir mest og tilfinnanlegast á fólki, sem býr um hinar dreifðu byggðir landsins. Núverandi ástand þessara mála kemur þyngst niður á þeim, sem fjærst búa höfuðborginni og verst eru settir um samgöngur, ýmist vegna fjarlægða eða torfarinna samgönguleiða á sjó eða landi eða í lofti. Þannig háttar til hér á landi, að langtímum saman kann að vera ófært eða illfært milli byggðarlaga, sem þó geta ekki talizt fámenn eða lítilsmegandi á íslenzka vísu. Mér kemur í hug t.d. Ólafsfjarðarbyggð, þar sem er myndarlegt framleiðslubyggðarlag, sjósókn og fiskverkun annars vegar, en verulegur sveitarbúskapur á hinu leitinu. Þarna er saman komið fjölmenni á okkar mælikvarða, fólk, sem stundar erfið framleiðslustörf, sem meðal annars stafar af veruleg slysahætta. Ólafsfjörður er sérstakt læknishérað og fram til hausts 1971 hefur læknir átt búsetu í Ólafsfirði til ómetanlegs öryggis fyrir íbúana þar. Eftir að héraðslæknirinn sagði starfi sínu lausu og fluttist burt, hefur Ólafsfjarðarhéraði verið þjónað frá nágrannabyggð, - sem einnig á við öryggisleysi í læknamálum að búa, - eða verið upp á sérstaka náð reykvískra lækna komið, sem hafa gripið í það að gamni sínu að sitja stund og stund í héraðinu. Slíkt er vissulega betra en ekkert og vissulega þakkarvert. Ólafsfirðingar eru ekkert einsdæmi að þessu leyti. Dæmi eru til þess, að heilar sýslur hafi verið læknislausar árum saman, ef undan er skilin stutt þjónusta einstaka læknis eða aukaþjónusta nágrannalækna, sem annars eru störfum hlaðnir í sínu eigin héraði. Öryggisleysið, sem þetta fólk býr við, er augljós staðreynd og í rauninni óviðunandi. Sérstaklega hlýtur það að vera þungbært ástand að vita sig varnarlausan og öryggislausan gagnvart slysum. stórum og smáum, sem ekki gera boð á undan sér, en eru þó alltaf yfirvofandi í lífi fólks, sem stundar íslenzka atvinnuvegi til lands og sjávar. Svo illt sem það er að geta ekki augliti til auglitis ráðfært sig við lækni, þegar farsóttir geisa eða aðrir sjúkdómar gera vart við sig, þá held ég þó, að ógn af slysum sé enn verri vágestur og kvíðvænlegra ástand. Þegar við flm. þessarar till. ákváðum að hreyfa henni hér á hv. Alþ., þá höfðum við m.a. í huga þetta atriði. Við lítum svo á, að það væri til stórra bóta, ef þjálfaðir væru til þjónustu í hverri sveit, eða því sem næst, sérstakir hjúkrunarmenn, sem fólk gæti leitað til í neyðartilfellum, ekki sízt þegar slys ber að höndum. Við hugsum okkur, að slíkir hjúkrunarmenn séu sérstaklega þjálfaðir og nánast fastráðnir aðstoðarmenn héraðslækna og vinni undir þeirra stjórn og undir þeirra eftirliti. Að sjálfsögðu yrði þó að gera ráð fyrir því í langflestum tilfellum, að hjúkrunarmenn þessir hefðu slíka þjónustu að aukastarfi með aðalstarfi sínu, en þó þannig, að þeir gætu sinnt kalli hvenær sem á þyrfti að halda. Til þessara starfa gætu bæði valizt konur og karlar. Við bendum á það í tillgr. og í grg., að möguleiki kunni að vera á því að breikka starfsvettvang ljósmæðra og nýta starfskrafta þeirra á fleiri sviðum, en nú er gert ráð fyrir. Störf ljósmæðra hafa dregizt saman víðast hvar, enda yfirleitt ósk barnshafandi kvenna að fæða á sjúkrahúsum. þar sem því fylgir meira öryggi, en fæðingum í heimahúsum. Sýnist rétt að kanna til hlítar, hvort mögulegt sé að samræma ljósmóðurstörfin þeim hugmyndum um hjúkrunarþjónustu, sem hér er hreyft. Að öðru leyti er nærtækast að leita til hæfileikafólks í byggðunum sjálfum um, að það þjálfi sig til þessara starfa. Menntunar þörf þessa fólks yrði að leysa með námskeiðshaldi eða e.t.v. skólarekstri, þegar fram í sækti. Við höfum í þessari till. kallað hina fyrirhuguðu hjúkrunarmenn umboðs- og aðstoðarmenn lækna. Það er e.t.v. ekki þjált starfsheiti, en hins vegar lýsir orðið því betur, en margt annað, hvað fyrir okkur vakir. Okkur kemur auðvitað ekki til hugar að halda því fram, að framkvæmd þessarar till. sé lausn á læknaskortinum. Engum heilvita manni dettur í hug, að hægt sé að „leysa“ lækna vandamálið með þessum hætti. Hins vegar felst í því öryggi og mundi mjög létta störf héraðslækna, ef þeir hefðu sér til fulltingis þjálfað hjúkrunarlið sem víðast í byggðum landsins. Ég hef minnzt á slysahjálpina sérstaklega, en ég vil minna á, að slíkt hjúkrunarfólk gæti orðið læknum og sjúklingum að liði á ýmsan annan hátt, eins og fram kemur í tillgr. og í grg. Má þar nefna ýmiss konar umönnun sjúkra, umsjón með lyfjabirgðum, lyfjaafgreiðslu og e.t.v. ýmislegt fleira, sem varðar aðstoð við lækna og þjónustu við sjúklinga. Herra forseti. Við væntum þess flm., að þessi till. fái vinsamlegar undirtektir hér á hv. Alþ. Við teljum, að hún sé þess virði, að hún verði gaumgæfilega athuguð. Ég legg til, að umr. verði nú frestað, en till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel að í þessari till. sé hreyft mjög þarflegri hugmynd. Ég held, að það væri tvímælalaust mjög gagnlegt, ef unnið væri að því að gefa mönnum kost á því að læra sérstaklega aðstoð við lækna í neyðartilfellum og í sambandi við ýmis minni háttar erindi, að menn verði þjálfaðir í slysahjálp og umönnun sjúkra. Hins vegar vil ég vara við því, að þetta kerfi geti komið í staðinn fyrir hina almennu heilbrigðisþjónustu, eins og raunar var tekið fram af hv. síðasta ræðumanni, að það ætti ekki að gera. Og ég tel, að í þessu sambandi muni héraðshjúkrunarkonur geta komið að einna mestu gagni fyrir okkur og raunar hefur reynslan orðið sú, að það hefur tekizt betur en menn áttu von á að fá héraðshjúkrunarkonur til starfa úti í strjálbýlinu. Raunar er kannske rétt að geta þess, að heilbrmrn. hefur farið út fyrir ramma gildandi laga að því er varðar fjölda slíkra hjúkrunarkvenna. Samkv. lækna skipunarlögum er heimilt að greiða úr ríkissjóði 2/3 launa handa allt að sex hjúkrunarkonum til slíkra starfa, en þær eru nú starfandi á eftirtöldum stöðum: Í Kleppjárnsreykjahéraði, í Borgarneshéraði, í Reykhólahéraði, í Patreksfjarðarhéraði, í Flateyrarhéraði, Suðureyrarhéraði, Hvammstangahéraði, Ólafsfjarðarhéraði, Raufarhafnarhéraði, Eskifjarðarhéraði, Hafnarhéraði og Laugaráshéraði. Og á Skagaströnd og Djúpavogi starfa nú ljósmæður em héraðshjúkrunarkonur. Ætlun rn. er sú að leggja til hér á hinu háa Alþingi, að lögunum verði breytt þannig, að fjöldi héraðs hjúkrunarkvenna verði ekki takmarkaður í lögunum og að ákveðið verði, að ríkissjóður greiði 2/3 hluta af launum þeirra, sem ráðnar eru til starfa með héraðslækni í læknishéraði, en sé héraðið læknislaust, greiðir ríkissjóður laun þessi að fullu. Mér er kunnugt um það, að víða erlendis, þar sem er um sams konar læknaskort að ræða eins og hér, hafa hjúkrunarkonur haft ákaflega miklu hlutverki að gegna og raunar eru þær taldar vera læknis ígildi á ýmsum sviðum víða um lönd. Og ég hygg, að við þurfum að reyna að auka þetta kerfi eins og við mögulega getum, að fá héraðshjúkrunarkonur til starfa sem víðast og ekki sízt í héruðum. þar sem ekki hefur tekizt að fá lækna til fastrar búsetu. Í því sambandi vil ég sérstaklega minnast á þá hugmynd, að aðstoðarmenn lækna hafi eftirlit með lyfjabirgðum og hafi með höndum lyfjaafgreiðslu. Þarna er um mjög mikið vandaverk að ræða og ábyrgðarverkefni og naumast hægt að fela slíka starfsemi nema sérmenntuðu fólki. Flm. benda á í þessu sambandi, að það væri ástæða til að breikka starfsvettvang ljósmæðra og nýta sérþekkingu þeirra. Að því máli hefur verið unnið í heilbrmrn. að undanförnu. Ég er alveg sammála flm. till. um það, að full ástæða sé til þess að stækka starfsvettvang ljósmæðra. Og rn. hefur unnið að því að undanförnu að gera áætlun um að gefa ljósmæðrum kost á hjúkrunarnámi, sem gæti tekið rúmlega tvö ár, þannig að þær gætu á þeim tíma lokið fullgildu hjúkrunarnámi. Hefur verið lögð sérstök námsskrá til grundvallar og er þá tekið tillit til menntunar ljósmæðra, þannig að námstími þeirra mundi styttast sem því námi svarar. Hefur rn. látið gera samanburð á námi Ljósmæðraskóla Íslands og Hjúkrunarskóla Íslands með þetta í huga og liggur sá samanburður nú hjá landlækni og hjá menntmrn. til athugunar. Heilbrmrn. hefur undirbúið þetta mál með því að afla sér sérstakrar fjárveitingar á fjárlögum, en til þess að hrinda því í framkvæmd þarf að koma til samvinna heilbrmrn. og menntmrn. og er núna samráð á milli rn. um framkvæmd þessarar hugmyndar. En með því að gefa ljósmæðrum kost á því að auka menntun sína á þessu sviði mundi vera hægt að auka fjölda hjúkrunarkvenna eða hjúkrunarfólks til mikilla muna og bæta þar úr þeim bráða skorti, sem hefur verið á þessu sviði.



Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu, að læknavandamál dreifbýlisins ber á góma hér á hv. Alþ. Það er því fagnaðarefni, að þessum málum er hreyft hér, svo mjög sem þau sverfa nú að því fólki, sem úti á landsbyggðinni býr. Það er ekkert vafamál, að öryggisleysi í heilsugæzlumálum í dreifbýlinu er stór þáttur í því ófremdarástandi, sem er brottflutningur fólks utan af landsbyggðinni hér á þéttbýlissvæðið. Ég fagna því, að þetta mál hefur nú komið til umr. og því hefur verið hreyft hér á þann hátt, sem hv. flm. og frsm. gerði grein fyrir hér nú. Ég geri mér það hins vegar alveg ljóst og tek undir þau orð hæstv. heilbrmrh., að eins og þetta mál ber að, þá leysir það ekki allan þann vanda, sem þarna er við að glíma varðandi heilsugæzlu málin. Hins vegar tel ég, að þetta sé þess vert, að það verði vel skoðað og vel á það litið, hvort þetta muni ekki að einhverju leyti geta orðið til þess að bæta úr þessu ófremdarástandi. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri til þess að taka undir þær áskoranir, sem hér hafa komið fram, bæði nú í þessum umr. og áður hér á Alþ., að heilbrigðisyfirvöld og ríkisstj. öll vindi nú bráðan bug að því að gera allar tiltækar ráðstafanir til þess að bæta úr því ófremdarástandi, sem ríkir í þessum málum úti á landsbyggðinni. Það er brýn þörf, að þarna verði vel á málum haldið og snarlega til handa tekið, til þess að forðast það, að fleiri og æ fleiri einstaklingar og hópar taki sig upp kannske fyrst og fremst vegna þess ástands, sem ríkir í þessum málum úti í hinum dreifðu byggðum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil fyrst minna á það, að ljósmæður hafa um langan aldur verið starfandi í nálega öllum sveitarfélögum á Íslandi. Nú er hins vegar svo komið, að verkefni fyrir ljósmæður í hinum fámennari sveitarfélögum eru orðin sáralítil og í sumum tilvikum nánast engin árum saman, vegna þess hversu algengt er orðið, að konur fæði á sjúkrahúsum. Verkefnin eru þannig að fjara út, ef svo má segja, á hinum fámennari stöðum og þá virðist það gefa auga leið, að ljósmæðrum úti um landið verði fækkað mikið á næstunni. Nú var okkur flm. þessarar till. vitanlega kunnugt um þær athuganir, sem fram hafa farið á því að auðvelda ljósmæðrum að ljúka hjúkrunarnámi. Ég ætla, að það sé fyrst og fremst í tvíþættum tilgangi, annars vegar að fá aukinn fjölda hjúkrunarkvenna til starfa við sjúkrahúsin, þar sem það getur farið saman og hins vegar, að þær geti orðið héraðshjúkrunarkonur, en sú nýja stétt hefur gert stór mikið gagn, eins og hæstv. heilbrmrh. vék að. En það, sem fyrir mér vakir alveg sérstaklega í sambandi við þetta mál er, að sá möguleiki verði athugaður, hvort ekki sé hægt eftir einhverjum leiðum að efla þann þáttinn í starfi ljósmæðranna, sem alltaf hefur verið nokkur í gegnum árin, að veita hjálp og leiðbeiningar í ýmsum tilvikum öðrum en þeim, sem beint heyrðu til þeirra fagi og þá í þeim tilgangi að koma í veg fyrir eða a.m.k. að draga úr fækkun í stéttinni, að það verði alveg sérstaklega athugað, hvort ekki sé hægt að koma því til leiðar, að sem allra víðast í strjálbýlinu verði áfram starfandi ljósmæður, sem hafi þá aukna þekkingu og aukna möguleika til starfa á þann hátt, sem greint er frá nánar í till. Ég vildi aðeins með þessum örfáu orðum leyfa mér að leggja sérstaka áherzlu á þetta atriði.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 265 þáltill. ásamt Sigurði Magnússym, en Sigurður er nú horfinn af þingi og flyt ég málið í hans stað. Ályktunin hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram endurskoðun á lögum um iðnfræðslu, þar sem m.a. verði við það miðað, að iðnskólarnir verði reknir af ríkinu einu.“ Nú kynnu menn að spyrja, hvort ekki séu nú þegar fyrir hendi nægilega góð lög um iðnfræðslu og hvers vegna þurfi nú að hvetja ríkisstj. til að taka öll þessi mál til athugunar og endurskoðunar. Því er til að svara, að lögin eru sjálf að mörgu leyti allgóð, en hins vegar er ljóst hverjum þeim, sem nálægt þessum málum hefur komið, að þau eru ekki jafn beysin í framkvæmd, auk þess sem álit iðnmenntunar og framkvæmd hennar hefur verið með þeim hætti, að ekki er annað sýnilegt en að verkmenntun hafi verið eins konar annars flokks nám í íslenzku þjóðfélagi. Það birtist m.a. í því, að á sama tíma og gífurleg þensla hefur orðið í öðrum þáttum skólakerfisins með stórauknum fjárveitingum, þá hafa iðnskólar borið mjög skarðan hlut frá borði. Hlutur iðnfræðslunnar hefur verið svo smár, að útilokað er að hefja verkmennt þjóðarinnar til nokkurs vegs með honum og er tími til kominn, að nýtt og betra gildismat verði lagt á þennan hluta menntunar þjóðarinnar og það sýnt í verki. Það var þess vegna mínum gömlu augum gleðisýn eitt sinn, er ég las kvöldlesturinn minn á málefnasamningi hæstv. ríkisstj., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnnám og tæknimenntun þarf að endurskipuleggja frá rótum, allt frá almennri iðnfræðslu til stofnunar tækniháskóla.“ Samkv. þessu virðist vor í lofti. Vonandi verða þetta ekki aðeins fögur orð á fríðu plaggi, heldur og birtist í framkvæmdum við hæfi. Benda má á, að auk þessa hefur skilningur farið vaxandi á síðustu árum á gildi þessara mála, eins og kemur reyndar fram í lögunum frá 1966, en í þeim er stungið upp á að færa námið í vaxandi mæli inn í iðnskólana sjálfa og með því gerð atlaga að hinu gamla meistarakerfi, sem er fyrir löngu orðið úrelt. Þrátt fyrir þessi lög, 6 ára gömul þar sem gert er ráð fyrir verknámi í iðnskólunum sjálfum, hefur lítið miðað í áttina vegna fjárskorts og ýmissa annarra hluta. En það er skylt að geta þeirrar góðu stefnubreytingar, sem virðist koma fram í stórhækkun til iðnskóla á núgildandi fjárlögum. Menntmrn. skipaði nefnd árið 1970 til að kanna stöðu tæknimenntunar innan skólakerfisins og ekki sízt tengsl hinna ýmsu fræðslustiga og endurbætur í þeim efnum. Þar komu ýmsir mætir menn við sögu, m.a. yfirmaður skólarannsókna, skólastjóri Tækniskóla Íslands o.fl. Þessi nefnd skilaði mjög ítarlegu áliti í fyrra, í júní minnir mig og mig langaði að lesa örstuttan kafla úr þessu áliti, þar sem fjallað er almennt um iðnfræðslu, þó að freistandi væri að taka einnig til meðferðar hin slæmu tengsl, sem eru á milli skólastiga, einkum hvað snertir námsskrá, réttindi til framhaldsnáms, ólíkar námsbrautir og síðast en ekki sízt einangrun skóla á sambærilegu skólastigi og ýmislegt fleira, en til þess er varla tóm á þessu stigi og naumast ástæða til þess að ræða það mjög náið í sambandi við þessa þáltill. Áður nefndur kafla hluti úr álitinu er í höfuðatriðum svo hljóðandi, með leyfi forseta: Almenn iðnfræðsla. Iðnnám með verkskólasniði, þar sem væri bæði bókleg og verkleg menntun, er veitt væri af iðnskólunum sjálfum, leysi iðnnám með meistarafræðslusniði af hólmi samkv. sérstakri framkvæmdaáætlun, er verði að mestu komin til framkvæmda árið 1976. Iðnnám með verkskólasniði verði að heildar námstíma um það bil ári styttra en fjögurra ára iðnnám með meistarafræðslusniði og verði námstíminn skipulagður sem níu mánuðir á ári í skóla, þar sem bókleg og verkleg, þjálfun verði um það bil jafnvæg að viðbættum a.m.k. tveimur mánuðum árlega, sem verði varið til starfs og reynslu í atvinnulífi í viðeigandi iðngrein. Heildar námstími til sveinsprófs samkv. hinu nýja kerfi verði því að jafnaði um 33 mánuðir, þ.e. þrír 11 mánaða áfangar, sem skiptast niður svo sem nánar er greint í ályktuninni. En námstími einstakra iðngreina verði ákvarðaður nánar, þegar námsskrá hefur verið fullgerð eftir nýja kerfinu. Inntökuskilyrði í iðnnám verði þau, að fram til ársins 1976 verði krafizt miðskólaprófs með ýmsum einkunnakröfum, en frá og með árinu 1976 verði krafizt gagnfræðaprófs eða grunnskólaprófs af umsækjendum til að öðlast meistararéttindi í iðngreininni. Skulu iðnsveinar stunda eins árs framhaldsnám við meistaraskóla og afla sér a.m.k. árs starfsreynslu í iðninni eftir sveinspróf. Loks leggur nefndin til að iðnskólar verði með nýrri lagasetningu gerðir að hreinum ríkisskólum, eins og nálega allir aðrir tæknilegir yrkisskólar á Íslandi eru nú þegar orðnir og ég endurtek, eins og nálega allir tæknilegir yrkisskólar á Íslandi eru nú þegar orðnir. Í þessari síðustu mgr. kemur einmitt fram annað þeirra höfuðatriða, sem þáltill. fjallar um, þ.e. að iðnskólarnir verði reknir af ríkinu einu. Ýmis mikilvæg rök hníga að því, að slíkt fyrirkomulag verði tekið upp.  Já, ég var kominn að þeim rökum, sem hníga að því, að skólarnir verði reknir af ríkinu einu. Þau eru þessi m.a. að í lögum um iðnfræðslu nr. 68 frá 1966 er kveðið svo á, að ráðh. skuli sjá um, að verknámsskólar einbeiti sér að kennslu í tilteknum iðngreinum og skipti með sér verkum eftir því, sem við verði komið. Af því leiðir að sjálfsögðu, að nemendur í ýmsum iðngreinum þurfa að sækja skóla utan síns byggðarlags í þeim tilvikum, að þeirra iðngrein er ekki kennd verklega í kjördæmisskóla þeirra. En í sömu lögum er gert ráð fyrir, að iðnskólar skuli vera einn í hverju kjördæmi landsins. Með því yrðu nemendur í einum kjördæmisskóla að svo eða svo miklu leyti úr öðrum sveitarfélögum en því, sem skólinn er starfræktur í og þar af leiðandi ósanngjarnt, að hlutaðeigandi sveitarfélag greiði helming rekstrarkostnaðar. Af þessu einu mætti vera augljóst, að þegar hin nýja skipan hefur komizt á, hljóti kostnaður allra hluta vegna að leggjast á ríkisins herðar. Auk þess mætti nefna, að reynslan hefur sýnt, að ýmis sveitar- og bæjarfélög hafa ekki getað komið sér saman um staðsetningu iðnskólanna né rekstur og hefur þetta atriði staðið framkvæmdum við stöku iðnskóla fyrir þrifum. Þar á ofan má þess geta, að slæmur fjárhagur einstakra sveitarfélaga verður trúlega með stóraukinni fjárþörf iðnskóla dragbitur á, að hin nýja skipan geti komizt á, ef sveitarfélögin eiga að bera kostnaðinn áfram. Eins og sagði í áðurnefndu nál., sem ég las upp hér áðan, eru nálega allir sérskólar í landinu reknir fyrir ríkisfé og má furðulegt telja, ef iðnskólarnir hljóta ekki að verða settir í sama bát og þeir í sambandi við greiðslu kostnaðar. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mál meira að sinni og ekki tala meira um það nema sérstakt tilefni gefist til. En ég vil þá segja að lokum, að meðan endurskoðun hefur ekki farið fram á lögum um iðnfræðslu, verði að kosta kapps um, að farið sé eftir gildandi lögum í þessum efnum í hvívetna, eftir því sem frekast er kostur og auk þess gerð könnun á því, í hverju lagi iðnfræðslan er í raun og veru í landinu. Þegar breytingar hafa verið gerðar, ef af því verður, þá verði einnig lögð áherzla á, að lögin verði ekki pappírsgagn eitt, heldur unnið markvisst og skipulega í . áföngum að farsælli lausn þessara mála, svo að verkmenntun og tækni verði við hæfi þess nútímaþjóðfélags, sem við lifum í. Ég leyfi mér að leggja til að, að loknum þessum umr. verði málinu frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Við hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, höfum leyft okkur að flytja fsp. í tveimur liðum til hæstv. menntmrh. varðandi Tækniskóla Íslands, en fsp. hljóðar þannig: 1. Má vænta þess, að Tækniskóli Íslands, sem nú starfar í Reykjavík, verði fluttur til Akureyrar? 2. Ef svo er ekki, hvað mælir þá gegn því? Þessar spurningar eru í sjálfu sér augljósar og þurfa ekki mikilla skýringa við. Þó finnst mér rétt að fara um þær örfáum orðum, til þess að ekki verði um það villzt, hvað þeim býr að baki. Í því sambandi ber að hafa í huga tvær staðreyndir. 1. Tækniskóli Íslands, sem starfað hefur í Reykjavík síðan 1963, hefur lengst af búið við ófullkomið húsnæði og jafnvel verið á hrakhólum úti um hvippinn og hvappinn hér í borginni með starfsemi sína. Ef skólinn á að geta starfað með eðlilegum hætti, verður að reisa hús yfir starfsemi hans. 2. Uppi er hreyfing norðanlands um það að flytja Tækniskóla Íslands til Akureyrar. Ber þá sérstaklega að geta þess, að Fjórðungsþing Norðlendinga hefur ályktað í þá átt, oftar en einu sinni raunar, og skorað á ríkisvaldið að flytja Tækniskólann norður. Og hið sama gildir um bæjarstjórn Akureyrar. Spurningar þær, sem hér liggja fyrir, verður að skoða í þessu ljósi. Það er hægt að færa fram mikilvæg rök fyrir því, að flytja skuli Tækniskóla Íslands til Akureyrar. Því miður hef ég ekki við þetta tækifæri möguleika á því að gera því máli ítarleg skil, en aðalatriðið í því sambandi er að minni hyggju nauðsynin á því að vinna skipulega og á allan færan hátt að því að dreifa ríkisstofnunum og þá ekki sízt mennta- og menningarstofnunum um landið í stað þess að þjappa öllu slíku saman á litlu svæði í Reykjavík, eins og stefnan hefur lengst af verið og því miður lítið lát virðist vera á. Persónulega er ég mjög andvígur þessari miðsóknarstefnu og tel, að hún hafi í rauninni gengið sér til húðar og henni verði að breyta. Ég hef oft hreyft þessu máli almennt á Alþ. þau ár, sem ég hef átt hér setu og m.a. bent á, að stefnubreytingu í þessu efni mætti marka með því að ákveða Tækniskóla Íslands stað á Akureyri. Nú má vera, að eitthvað mæli gegn því, að Tækniskólinn verði fluttur til Akureyrar, og er ég ekki ófús að hlýða á þau rök. Því miður hefur það gerzt, síðan þessi fsp. var borin fram, að hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþ. frv. til l. um Tækniskóla Íslands. Ég skal ekki ræða frv. í heild sinni, en með framlagningu þess má segja, að búið sé að svara fsp. okkar hv. 5. þm. Norðurl. e. á þann hátt, að varla verður misskilið. Í 1. gr. frv. er sagt berum orðum, að skólinn skuli starfa í Reykjavík. Ég harma þessa ákvörðun og lýsi yfir andstöðu minni við hana. Það er mín skoðun, og ég vil, að hún komi skýrt fram nú þegar, að nota eigi tækifærið, sem nú býðst, til þess að flytja Tækniskólann til Akureyrar, enda yrði hann þar engin hornreka, heldur vel í sveit settur.



Herra forseti. Fsp. frá hv. 3. þm. Norðurl. e. og 5. þm. Norðurl. e. hljóðar svo: „1. Má vænta þess, að Tækniskóli Íslands, sem nú starfar í Reykjavík, verði fluttur til Akureyrar? 2. Ef svo er ekki, hvað mælir þá gegn því?“ Svar mitt við þessum fsp. er svo hljóðandi: Í gildandi lögum um Tækniskóla Íslands nr. 25 frá 1963 er gert ráð fyrir, að skólinn starfi í Reykjavík, en hins vegar heimilt að starfrækja undirbúningsdeild við skólann bæði í Reykjavík og á Akureyri. Enn fremur segir í lögunum, að heimilt sé að starfrækja aðrar bekkjar- og skóladeildir Tækniskólans á Akureyri, enda sé að því stefnt, að þar rísi sjálfstæður tækniskóli. Undirbúningsdeild er nú starfandi í Reykjavík, á Akureyri og einnig á Ísafirði. Svo sem kunnugt er, liggur nú fyrir Alþ. stjfrv. um Tækniskóla Íslands, sem ætlað er að koma í stað gildandi laga um skólann. Þetta lagafrv. gerir ráð fyrir því, að skólinn starfi í Reykjavík, en heimilt sé að starfrækja undirbúningsdeild á Akureyri, Ísafirði og öðrum þeim stöðum, þar sem slíkt þykir henta. Jafnframt er, eins og í gildandi lögum, tekið fram, að að því skuli stefnt, að á Akureyri rísi sjálfstæður tækniskóli. Eins og hér hefur verið rakið, er bæði í gildandi lögum og frv. því, er fyrir Alþ. liggur, mörkuð sú stefna, að í framtíðinni skuli rísa á Akureyri fullgildur tækniskóli. En hins vegar er gert ráð fyrir, að jafnframt starfi núverandi Tækniskóli í Reykjavík. Í fsp. er rætt um þann möguleika, að Tækniskóli Íslands í Reykjavík verði lagður niður og starfsemi hans flutt til Akureyrar. Um slíkt eru engar fyrirætlanir uppi. Skólinn í Reykjavík er enn í mótun og uppbyggingu, og eðlilegt virðist að gera hann færan um að gegna hlutverki sínu til fulls, áður en hafizt er handa um fleiri skóla, og þarf þó hvoru tveggja að hraða. Akureyri hefur mörg skilyrði til þess að vera góður vettvangur fyrir tækniskóla, m.a. vegna hins öfluga iðnaðar, sem þár er rekinn. Þeir, sem um málefni Tækniskólans hafa fjallað, hafa þó talið, að enn sem komið er sé auðveldara að afla skólanum nægilegs fjölda sérfræðikennara á Reykjavíkursvæðinu en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Sömuleiðis benda þeir á, að á Akureyri sé ekki enn völ ýmissa þeirra stofnana, einkum rannsóknastofnana, sem ýmsir tækniskólanemar þurfa að hafa aðgang að í verklegu námi. Svarið við fsp. verður því á þessa leið: Það er tvímælalaust æskilegt að hraða þeirri þróun, að fullgildur tækniskóli rísi á Akureyri, en ekki virðist heppilegt, að það gerist með þeim hætti, að skólinn í Reykjavík verði lagður niður, enda verða vonandi næg verkefni fyrir tvo slíka skóla á næstunni með vaxandi iðnvæðingu í þjóðfélaginu.



. Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans. Hins vegar harma ég þá ákvörðun, sem tekin hefur verið og raunar mátti segja, að væri fram komin, eftir að frv. um Tækniskólann var lagt fram í Ed. Hæstv. ráðh. segir, að það séu engar fyrirætlanir uppi um flutning skólans. Hins vegar benti hæstv. ráðh. á það réttilega, að í gildandi lögum um Tækniskólann er heimild til þess að starfrækja undirbúningsdeild á Akureyri og það er einnig heimild til þess að stofna sérstakan tækniskóla á Akureyri. Nú eru u.þ.b. 10 ár síðan þetta mál var til umr. hér á Alþ. og síðan lögin voru sett, og þá var samþ. brtt. hér í þinginu um þessa heimild, um stofnun sérstaks tækniskóla. Það eru senn liðin 10 ár síðan þetta gerðist, og þetta er býsna langur tími. Og ég sé ekki annað en að það geti liðið enn þá 10 ár, þangað til annar tækniskóli rís í landinu og þá trúlega á Akureyri. Mér finnst, að það sé nokkuð langur tími að bíða þess, að svo verði. Ég harma það þess vegna, að þessi ákvörðun hefur verið tekin. Ég álít, eins og ég segi, að það sé ákaflega ólíklegt, að það verði stofnaðir tveir tækniskólar hér á næstunni og það hefði verið mjög eðlilegt að grípa það tækifæri, sem nú gefst. Þegar þannig er að Tækniskólanum búið í Reykjavík, að það verður að byggja yfir hann, þá hefði verið eðlilegt að grípa tækifærið og reisa yfir hann hús á Akureyri og vinna yfirleitt þannig að undirbúningi skólastofnunar þar, að þar mætti fara fram fullkomin tæknikennsla. Ég hef minnzt á það, að Fjórðungsþing Norðlendinga hefur haft þessi mál til meðferðar og rætt þetta ítarlega á fleiri en einu þingi sínu, og nú nýverið hefur bæjarstjórnin eða bæjarráðið á Akureyri ályktað í þessa átt, raunar ekki í fyrsta sinn, og þar kemur fram, í ályktun bæjarráðs Akureyrar, áskorun á ríkisstj. um það að endurskoða frv., sem nú liggur fyrir Ed. um tækniskóla, með tilliti til staðsetningar skólans. Og það segir einnig í þessari ályktun, sem ég vil benda á og gera að mínum orðum, að verði verk- og tæknimenntun á Íslandi endurskoðuð sem heild, eins og nál., sem út kom á fyrra ári, kann að benda til, þá fer bæjarráð eindregið fram á það við hæstv. ríkisstj., að Akureyri verði gerð að miðstöð tæknimenntunar á Íslandi. Bendir bæjarráð á fordæmi Norðmanna í þessu sambandi og telur þetta einhverja áhrifaríkustu aðgerð, sem völ er á til jafnvægis byggð í landinu. Mér þykir rétt að henda á þetta til að sýna fram á það, að hér er ekki um neina sérvizku úr mér að ræða eða hv. meðfyrirspyrjanda mínum eða öðrum, sem eru að ræða þetta hér í þinginu. Þetta er fullkomið alvörumál manna á Norðurlandi og eitt af því, sem norðlenzkir fyrirsvarsmenn benda á sem lið í því að byggja upp landsbyggðina. Þetta vildi ég undirstrika, en mun ekki ræða þetta frekar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á það í sambandi við svar hæstv. menntmrh. við fram kominni fsp., að lögin um Tækniskóla Íslands eru frá árinu 1963, nr. 25 það ár. Þegar þessi lög voru sett og frv. til þeirra laga var til meðferðar hér á Alþ., þá voru uppi till. um það, að skólinn yrði staðsettur á Akureyri, og ef ég man rétt, þá kom fram á formlegan hátt brtt. þess efnis. Það vil ég þó ekki alveg fullyrða, að hún hafi komið fram formlega, en mig minnir það þó. En a.m.k. var hún í umr. manna um þessi mál. Þá áttu sér stað hér við meðferð málsins viðtöl okkar þm. að norðan, a.m.k. sumra, við þáv. hæstv. menntmrh. um þetta mál. Og það varð að samkomulagi, að ekki væri í það sinn haldið til streitu till. um staðsetningu skólans á Akureyri, en inn í lögin skyldi sett það, sem hér stendur, að heimilt sé auk undirbúningsdeildar að starfrækja bekkjardeildir á Akureyri og að því skuli stefnt, að þar rísi sjálfstæður tækniskóli. Og það ákvæði stendur í lögunum. Þetta gerðist sem sé á árinu 1963, og síðan eru 9 ár, og ég verð að telja fyrir mitt leyti, að það hafi síðan ekki verið efnt af hálfu yfirvalda að stefna að því, að upp rísi sjálfstæður tækniskóli á Akureyri, og alveg sérstaklega sýnist mér nauðsynlegt að undirstrika þetta, þegar stjfrv. kemur nú fram, þar sem ekki er gert ráð fyrir tækniskóla á Akureyri, að það sé enn ekki að því stefnt, sem sett var í lög 1963. Nú veit ég, að hæstv. núv. menntmrh. er ókunnugur því, sem fram fór á Alþ. í sambandi við þetta mál fyrir 9 árum. En ég vildi eindregið mælast til þess við hann, að hann taki þetta mál til nýrrar athugunar. Frv. um Tækniskóla Íslands er nú í Ed., og verði þessu máli ekki til lykta ráðið þar í deild á þann hátt, sem menn, sem áhuga hafa haft fyrir tækniskóla á Akureyri, geti við unað, þá verður ekki hjá því komizt, að brtt. við það komi fram hér í deild. En það er mjög gott, að þessi fsp. er fram komin, einmitt til þess að ráðrúm sé til þess, áður en frv. kemur til Nd., að athuga þetta atriði. Ég er fyrir mitt leyti að verða þreyttur á því, - ég er nú búinn að sitja lengi á Alþ. og er kannske orðinn þreyttur á ýmsu, - en ég er að verða þreyttur á því sífellda tali, sem hér er í þingsölum um, að það eigi að stuðla að því að flytja opinberar stofnanir frá höfuðborginni og dreifa þeim um landið eftir því sem tök eru á, þessu sífellda tali um það, þegar engar framkvæmdir verða. Mér er það átakanlega í minni síðan á síðasta þingi, þegar rætt var um stofnun fiskvinnsluskóla. Það mál var búið að vera á döfinni í 10 ár, og það var einmitt hv. fyrri fyrirspyrjandi þessarar till., sem hefur sérstaklega beitt sér fyrir því máli, en það var búið að vera 10 ár á döfinni, og loksins eftir 10 ár er samþ. að koma upp fiskvinnsluskóla hjá þessari mestu fiskvinnsluþjóð heimsins, og þá þurfti hann endilega að vera í Reykjavík. Mönnum sýndist t.d. ekki að setja þann skóla niður á Ísafirði, þar sem hann hefði sýnilega verið vel settur, og mér dettur Ísafjörður í hug í sambandi við fiskvinnsluskólann, vegna þess að einmitt bæjarstjórnin á Akureyri, sem kemur við sögu í þessu máli hér í dag, hefur í ályktunum sínum um þessi mál lagt það til, að fiskvinnsluskólinn yrði ekki á Akureyri, heldur á Ísafirði. Nú er aftur á móti verið að tala um að stefna að því að setja niður undirbúningsdeild fyrir tækniskóla á Ísafirði. Ég hygg, að það hefði verið nær lagi að gera ráð fyrir, að fiskvinnsluskólinn yrði þar, a.m.k. einn af þeim, sem gert er ráð fyrir að setja upp í sambandi við þau lög. En ég ætla ekki að fara að ræða hér um fiskvinnsluskóla, og ég skal ekki fara fram yfir það tímamark, sem hér er sett, en ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. ráðh., að hann athugi nánar þetta mál, um leið og ég lýsi ánægju minni yfir, að þessi fsp. skuli vera fram komin.



Herra forseti. Þar sem ég er annar fyrirspyrjanda í þessu máli, þá vildi ég leggja hér örfá orð í belg. Ég vil þá þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin við fsp. okkar. Mér sýnist, að þau séu afdráttarlaus og svar ríkisstj. liggi alveg ljóst fyrir í þessu efni, að það verði ekki um það að ræða, að Tækniskóli Íslands rísi á Akureyri. Ég vil í þessu sambandi minna á það, sem stendur í því kveri, sem hefur hlotið nafnið Ólafskver. Þar stendur þessi setning: „Stefnt verði að því, að ríkisstofnunum verði valinn staður úti um land meira en nú er gert.“ Ég vil taka mjög undir orð síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. Norðurl. e., þar sem hann sagði í raun og veru, að þessi orð, og sama er að segja um fleiri, hafi miklu minni merkingu en við margir viljum lita á, að þau eigi að hafa. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvaða ríkisstofnunum telur hún, að hægt sé að velja stað úti um land, ef ekki er hægt að velja Tækniskóla Íslands stað á Akureyri? Á Akureyri eru öll skilyrði fyrir tækniskóla. Þar er mikill iðnaður, og ég hef rætt þetta mál við sérfróða menn. Þeir telja, að þar séu sérlega góð skilyrði til þess að mennta svokallaða „pródúksjóns“-tæknifræðinga eða framleiðslutæknifræðinga, sem okkur vantar ekki hvað sízt í okkar atvinnulíf, og á Akureyri séu öll skilyrði til þess að koma upp fullkomnum tækniskóla. Það hefur verið bent á og er bent á hér af hæstv. ráðh., að auðveldara væri að afla kennslukrafta í Reykjavík. Þetta svarar því ekki, hvort hægt sé að afla kennslukrafta til Tækniskóla Íslands á Akureyri. Við vitum öll, að það er auðveldara að koma upp ríkisstofnunum í Reykjavík, enda hefur reynslan orðið sú, að þar hafa þær risið. En hvort hægt er að koma upp slíkum stofnunum annars staðar; það er aftur allt önnur saga, og ég vil endurtaka spurningu mína til hæstv. ríkisstj.: Hvaða ríkisstofnunum telur hún, að sé hægt að velja stað úti á landi, ef ekki er hægt að velja Tækniskóla Íslands stað á Akureyri?



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í deilur þeirra Norðlendinga og hæstv. menntmrh. um staðsetningu tækniskóla á Akureyri eða hér í Reykjavík, en ég vildi vekja athygli hv. þm. á þeirri stefnubreytingu, sem virðist vera að verða hjá núv. hæstv. menntmrh., sérstaklega í sambandi víð staðsetningu skóla úti á landsbyggðinni. Þessi mál hafa verið rædd hér allmikið á undanförnum árum, hvort ekki væri rétt af Alþ. að taka upp þá stefnu að staðsetja ríkisstofnanir, þar með ríkisskóla, úti í dreifbýlinu í stað þess að staðsetja þá alla hér í Reykjavík. Þetta tókst að nokkru leyti með samþykkt fiskvinnsluskólalaga á síðasta þingi. Það varð þó að verða að samkomulagi til þess að fá málið í gegn og fá það afgreitt hér á þingi, að fyrsti skólinn yrði staðsettur á Suðvesturlandi, það var ekki talað um Reykjavík, heldur Suðvesturland. Þetta var samkomulagsatriði til þess að fá málið afgreitt hér á Alþ. En í þessum lögum voru einnig jafnhliða, í 6. gr. þeirra, bein fyrirmæli, það var engin heimild til hæstv. menntmrh., það voru bein fyrirmæli, að við teljum, að auk þess skyldi verða stofnsettur fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum. Lögin segja það beint: Skólinn skal staðsettur á Suðvesturlandi. Auk þess skal stofnaður fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum, sem útskrifi fiskiðnaðarmenn o.s.frv. Ég tel þetta vera bein fyrirmæli til hæstv. ráðh. um, að þar verði staðsettur fiskvinnsluskóli. Sem afleiðing af því og þessum skilningi bar ég fram fsp. til hæstv. ráðh. í byrjun þings, hvenær hann ætlaði sér að skipa skólanefnd fyrir þennan skóla, ekki hvenær hann ætlaðist til þess, að skólinn tæki til starfa. Við töldum það svo sjálfsagt, að það yrði á þessu ári. Ég fékk það svar, að hann ætlaði alls ekki að flýta sér neitt að því og var ekkert ákveðinn í því einu sinni, hvenær hann ætlaði að stofna skólanefnd þessa skóla, sem auðvitað er fyrsta verkið til að koma skólanum á laggirnar. En þegar ég segi, að við hljótum að skilja þetta ákvæði laganna þannig, að þennan skóla hafi átt að stofnsetja á árinu 1971, þá er það út af 2. mgr. í 6. gr. þessara laga, þar sem segir: Á árunum 1972–1975 skal enn fremur undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla 1. og 2. stigs á Suðurnesjum og víðar. Ég tel, að þetta gefi beint til kynna það, sem er tekið fram í lögunum, að á eftir þessum tveimur skólum skuli fara að vinna að því á árunum 1972–1975 að undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla á öðrum stöðum á landinu. Ég vildi í sambandi við þetta mál vekja athygli á þessu, að mér finnst vera kominn verulegur afturkippur í þetta hjá núv. hæstv. menntmrh., í þá stefnu, sem Alþ. var þó að marka sér, að fara með slíkar stofnanir út í dreifbýlið, þegar með eðlilegum hætti er hægt að koma því við. Ég fullyrði hiklaust, að í Vestmannaeyjum er hægt að koma á stofnun fiskvinnsluskóla með eðlilegum hætti. Þar er nú komin sams konar rannsóknastofnun eins og er hér í Reykjavík, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Hún er tekin þar til starfa og er stjórnað af Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hér í Reykjavík, þannig að það fer ekkert á milli mála, að það atriði er ekki lengur í veginum. En ég vildi vekja athygli á þessu og harma það, að hæstv. menntmrh. skuli vera að marka þessa stefnu nú eða stíga skref til baka í þeirri stefnu, sem Alþ. var þó að marka sér, og kemur fram bæði í sambandi við stofnun fiskvinnsluskólans og eins virðist það koma fram í sambandi við stofnun eða staðsetningu tækniskóla á Akureyri.



Herra forseti. Ég skal lofa því að fjalla eingöngu um það efni, sem fsp. fjallar um. Ég vil með hliðsjón af því, að a.m.k. einn ef ekki tveir stjórnarliðar hafa nú lýst yfir andstöðu sinni við það frv., og þá stefnu, sem með því er mörkuð, sem fyrir Ed. liggur um Tækniskóla Íslands, lýsa yfir eindregnum stuðningi mínum við frv. og þau rök, sem hæstv. menntmrh. færði fyrir því hér áðan. Það ber vissulega að dreifa menntaskólum, hverrar tegundar sem þeir eru, um landið. Hins vegar er staðreynd, að Tækniskólinn var staðsettur hér, og það ber að efla þann skóla og gera hann þess megnugan að gegna hlutverki sínu, sem hann er að ýmsu leyti vanbúinn til í dag, áður en farið er að færa út kvíarnar í þessu efni. Ég vil þess vegna hlaupa í skarðið fyrir a.m.k. annan þeirra stjórnarliða, sem lýsti því yfir áðan, að hann væri andvígur frv., þannig að ríkisstj. þarf í þeim efnum ekkert að óttast um framgang málsins.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að lengja þessar umr. úr hófi fram, en vil þó aðeins gera nokkrar aths. við það, sem komið hefur fram í ræðum hv. þm. Ég vil taka það mjög skýrt fram vegna þeirra ummæla, sem hér hafa fallið eða þess, sem mér hefur fundizt liggja í orðum sumra manna, að það er síður en svo af meinbægni við Akureyri eða Norðurland, að ég hef gefið þau svör við fram kominni fsp., sem hér voru greind áðan. Um það er að ræða, að þegar ákveðið var að stofna Tækniskóla Íslands, þá tókumst við á hendur mjög umfangsmikið og erfitt verkefni, og ég held, að allir, sem fylgzt hafa með störfum þeirrar stofnunar hér í Reykjavík, geri sér ljóst, að stundum hefur ekki gert betur en skólinn hreint og beint tórði vegna ýmissa byrjunarörðugleika. Ég fullyrði ekki, að allir þeir örðugleikar hafi verið óhjákvæmilegir, að enginn þeirra stafi af því, hvernig að málinu hefur verið staðið á einhverju stigi. En hitt er staðreynd, að skólinn hefur í rauninni barizt í bökkum og gerir enn. Og þó hljóta allir að viðurkenna, að hagstæðustu skilyrðin til að koma upp þessari margþættu stofnun, sem fyrirfinnast á landinu, eru hér í Reykjavík. Og það er enginn vafi, að erfiðleikarnir hefðu orðið enn meiri á Akureyri af ástæðum, sem a.m.k. annar hv. fyrirspyrjenda hefur skýrt frá, að hann gerir sér ljósar. Það, sem fyrir liggur, er það, að ef ákveðið væri nú að söðla um og taka þennan hálfmótaða skóla héðan frá Reykjavík og flytja hann til Akureyrar, þá gæti orðið um verulega brotalöm á þessu skólastarfi að ræða. Hitt viðurkenna allir, að á einstökum sviðum a.m.k., og þar nefndi hv. 5. þm. Norðurl. e. einkum svokallaða „pródúksjóns“-tæknifræðinga, séu skilyrði á Akureyri fyrir hendi. Þess vegna tel ég það rétta stefnu að framkvæma það, sem heimilað er í núgildandi lögum og heimilað verður, ef fyrirliggjandi frv. verður að lögum, að vinna að stofnun sjálfstæðs tækniskóla á Akureyri, og það yrði næsta skrefið, úr því að undirbúningsdeild er komin á laggirnar, að vinna þar að raungreinadeild. Ég held, að allir séu sammála um, að það sé vel framkvæmanlegt verk, þegar fé fæst til.



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég till. til þál. um rannsókn á möguleikum á útflutningi á framleiðsluvörum gróðurhúsa. Alþ. féllst á till. mína og samþykkti hinn 5. apríl s.l. svofellda ályktun: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka það rækilega, hvort möguleikar séu á útflutningi á framleiðsluvörum gróðurhúsa og þá sérstaklega blómum. Rannsókn þessari skal hraðað svo, að niðurstöður hennar geti legið fyrir næsta reglulegu Alþingi.“ Í framhaldi af þessari ályktun hef ég leyft mér að beina til hæstv. landbrh. fsp. á þskj. 313 í tveim tölul. Fsp. þessa ber ég fram vegna þess, að ekki er kunnugt, að rannsókn sú, sem ályktunin gerir ráð fyrir, sé nokkuð komin á veg, en að mínum dómi er málið stórt og brýn nauðsyn að taka það til meðferðar nú þegar. Og þess vegna spyr ég: 1. Hvað hefur ríkisstj. gert til þess að koma á rannsókn á möguleikum á útflutningi á framleiðsluvörum gróðurhúsa? 2. Er þess að vænta, að niðurstöður rannsóknar geti legið fyrir því Alþ., sem nú situr, eins og ályktunin gerir ráð fyrir?



Herra forseti. Á þskj. 313 er fsp. frá hv. 6. þm. Sunnl. í sambandi við þál., sem afgreidd var frá Alþ. 5. apríl s.l. Ályktun Alþ. var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka það rækilega, hvort möguleikar séu á útflutningi á framleiðsluvörum gróðurhúsa og þá sérstaklega blómum. Rannsókn þessari skal hraðað svo, að niðurstöður hennar geti legið fyrir næsta reglulegu Alþingi.“ Svar landbrn. við þessari fsp. er svo hljóðandi: Landbrn. leitaði álits Sölufélags garðyrkjumanna um málið og síðan Sambands garðyrkjubænda. Samband garðyrkjubænda tók málið fyrir á stjórnarfundi þann 25. nóv. s.l., og segir svo m.a. í ályktun fundarins: „Málið var tekið fyrir á stjórnarfundi sambandsins, sem haldinn var í Reykjavík þann 25. nóv. s.l., og var stjórnin sammála um, að umrædd rannsókn þyrfti á fyrsta stigi að beinast að könnun og gagnasöfnun frá þeim löndum, þar sem markaðshorfur fyrir útflutningsafurðir væru taldar líklegar. Enn fremur telur stjórnin, að gera þurfi samanburðarathuganir á stöðu hér og í þeim löndum, þar sem útflutningsframleiðslan á sér stað. Niðurstöður þessara rannsókna ættu að leiða í ljós hugsanlega getu íslenzkrar ylræktar á sviði útflutnings.“ Síðan lagði sambandið til, að skipuð yrði nefnd til að vinna að málinu. Eftir að rn. hafði borizt þessi ályktun Sambands garðyrkjubænda, skipaði það hinn 6. jan. s.l. fjóra menn í nefnd til þess að vinna að málinu. Í nefndina voru skipaðir Þorvaldur Þorsteinsson forstjóri Sölufélags garðyrkjumanna, Óli Valur Hansson garðyrkjuráðunautur Búnaðarfélags Íslands, Sveinn Indriðason stórkaupmaður, Reykjavík og Axel Magnússon ráðunautur, Hveragerði. Nefndin vinnur nú að könnun málsins, en þar sem hér er um umfangsmikið mál að ræða, sem þarfnast gaumgæfilegrar athugunar, er óvíst, að niðurstöður nefndarinnar liggi fyrir það tímanlega, að unnt verði að leggja niðurstöður nefndarinnar fyrir Alþ. það, sem nú situr. En ef mögulegt reynist, þá verður það gert.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir þær upplýsingar og fyrir þau svör, sem hann hefur gefið við fsp. minni. Ég ætla ekki að gagnrýna það, þó að þessu starfi sé ekki lengra komið áfram en raun ber vitni um. Mér er það kunnugt, að rn. sneri sér að því strax í vor að hreyfa þessu máli við þá aðila, sem það taldi fyrst koma til greina til þess að gefa um þetta ráð, en endanleg svör hafa ekki, eftir því sem ráðh. upplýsti, borizt rn. fyrr en núna á haustnóttum. Hitt er annað mál, sem kemur í ljós, þegar þetta mál er skoðað nánar, að málið er, eins og ég sagði áðan, mjög stórt og þarf mikillar könnunar við, og það er þess vegna full þörf á því að taka það föstum tökum strax í byrjun og haga rannsókn þess svo, að þekking og sjónarmið þeirra sérfræðinga, sem um rannsóknarverkefnin þurfa að fjalla, nýtist sem bezt. Ég segi, að um þetta verkefni þurfi sérfræðingar að fjalla. Ég er ekki þar með að segja, að þeir þurfi nauðsynlega að vera í þeirri nefnd, sem skipuð er til rannsóknanna, heldur þarf hún að hafa heimild til þess að kveðja þá til. Ég tel, að menn verði að gera sér það ljóst nú þegar, að væntanlega verður að beita nýjum aðferðum í mörgum efnum í sambandi við þetta málefni. Það þarf að beita nýjum aðferðum í ræktun, í byggingu gróðurhúsanna, í notkun rafmagns til lýsingar, í sölutækni, í flutningum á markaðsstaði og í hliðargreinum til gjörnýtingar heita vatnsins og lýsingarinnar. Hvað ræktunina varðar, þá hefur verið reynt með góðum árangri að auka vaxtarhraða jurta með því m.a. að gefa jurtunum COZ eða koldíoxið, en til þess að unnt sé að framkvæma slíka gjöf með nákvæmni, þurfa til að koma dýr tæki, sem ekki teljast hagkvæm nema í mjög stórum húsum. Einnig gat ég um þátt lýsingarinnar áðan, sem að sjálfsögðu vegur þungt hér í okkar norðlæga landi, þar sem vetrarnóttin er óþægilega löng til þess að framleiðslan nái því að vera jöfn og viss árið um kring. Allt þetta notast bezt í stórum gróðurhúsum. En svo er fyrir að þakka, að ýmsar nýjar gerðir húsa eru nú reyndar, og þróast þau í þá átt að leyfa stærri og stærri einingar, og á það jafnt við um grindahús og gróðurhús, sem eru blásin upp. Þá er einnig nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að líklegast er, að framleiðsluna þurfi að flytja úr landi í heilum flugvélaförmum, og kemur þá að sjálfsögðu til álita við staðarval fyrir gróðrarstöðvarnar, að þær liggi vel við samgöngum, þ.e. að ekki sé of langt að fara til næsta flugvallar. Um hliðar- eða stuðningsatvinnugreinar víð ylræktina, sem ég gat lauslega um áðan, vil ég að lokum geta þess, að þar kemur fiskrækt vel til greina. Tilraunir hérlendis og erlendis hafa sannað það, að unnt er að auka mjög verulega vaxtarhraða fiska, t.d. lax og silungs, með því að halda eldisvatninu stöðugu við hagstæðasta hitastig. Því er nauðsynlegt að huga að því einnig, hvort ekki sé hagkvæmt að gjörnýta heita vatnið með þessum hætti og færa á þann hátt niður kostnaðinn við ylræktina innanhúss. Ég hef bent hér á nokkra þætti þessa máls, sem ég tel, að sanni það, að sú rannsókn, sem ályktun Alþ. gerði ráð fyrir, að færi fram, verður að vera átak og umræðuefni fjölmargra sérfróðra manna um hin margvíslegustu efni. Rétt er að benda á það hér og nú, að Rannsóknaráð ríkisins hefur fyrir nokkru komið á ráðstefnu um nýtingu jarðhita. Þá ráðstefnu sóttu t.d. verkfræðingar, garðyrkjubændur, ráðunautar, starfsmenn banka, ráðuneyta, rannsóknarstofnana og fleiri aðilar. Þessi ráðstefna ræddi m.a. þá þætti í nýtingu jarðhitans, sem við fjöllum um hér í dag. En því bendi ég á þessa ráðstefnu Rannsóknaráðsins, að mér sýnist, að hún sanni, að sú nefnd, sem nú hefur verið skipuð til að kanna þetta mál, þurfi að starfa á breiðum grundvelli og eðlilegt sé, að gerðar verði ráðstafanir til þess að þetta stóra mál fái þá afgreiðslu, að á rannsókn og mati nefndarinnar á þýðingu þess fyrir þjóðina megi byggja næstu aðgerðir. Þetta mál er nýmæli, þetta er þýðingarmikið málefni, og framgangur þess verður naumast tryggður með öðru móti en haldgóðum rannsóknum og samvirku átaki fleiri aðila, þegar til framkvæmda kemur. Ég vænti þess fastlega, að hæstv. ríkisstj. stuðli að því, að svo megi verða.