Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 25, er um breyt. á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Um er einkum að ræða að veita elli- og örorkulífeyrisþegum lán hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins á sérstökum kjörum til endurbóta á húsnæði sínu. Húsnæðismálastjórn hefur um nokkurra ára skeið haft heimild til að veita elli- og örorkulífeyrisþegum lán til endurbóta á eigin húsnæði þeirra. Reynslan hefur orðið sú, að elli- og örorkulífeyrisþegar hafa lítið getað notfært sér þessi lán, og er ástæða til að ætla að sú greiðslubyrði, sem fylgir lánunum, sé of þung fyrir þessa hópa og af þeim ástæðum geti þeir ekki notfært sér þetta ákvæði húsnæðismálalaganna, jafnvel þótt brýna nauðsyn beri til að framkvæma viðgerð á húsnæði þeirra. Það er megintilgangurinn með flutningi þessa frv. að gera kjör Húsnæðismálastofnunarinnar svo aðgengileg fyrir elli- og örorkulífeyrisþega að þeim sé fært að notfæra sér þau án óbærilegrar greiðslubyrðar. Samkv. frv. skulu lán til þessara hópa vera vaxtalaus og einnig afborgunarlaus fyrir fimm fyrstu árin, auk gjaldfrestunar á helmingsgreiðslu verðtryggingar fyrir sama tímabil. Hins vegar, þegar um er að ræða elli- og örorkulífeyrisþega sem njóta fullrar tekjutryggingar og hafa að öðru leyti óveruleg fjárráð til endurbóta eigin húsnæðis, gerir frv. ráð fyrir að lánin skuli veitt með þessum kjörum meðan þeir sjálfir búa í húsnæðinu og skal lánið fyrst við lát lántaka uppgert ef eignin fer í skiptarétt. Að öðrum kosti skulu gilda um þau lán sömu reglur og áður greindi frá fyrir elli- og örorkulífeyrisþega, þ.e.a.s. að gefa út nýtt skuldabréf fyrir greiðslu þeirrar fjárhæðar sem eftir stendur og frestað hefur verið, og skulu þau vera með hinum almennu kjörum húsnæðismálastjórnar. Jafnframt er með þessu frv. farið inn á þá braut að veita húsnæðismálastjórn heimild til að veita lán á hagstæðum kjörum til viðgerða og endurbóta á leiguíbúðum sem öryrkjar og ellilífeyrisþegar búa í. Til þessa hefur lánveitingaheimildin einungis náð til eignaríbúða öryrkja og ellilífeyrisþega. Talið er að um 20% þjóðarinnar búi í leiguíbúðum. En ástæða er til að ætla að mun stærra hlutfall öryrkja og ellilífeyrisþega búi í leiguíbúðum. Engin sanngirni mælir með því að einungis íbúðareigendur í hópi öryrkja og ellilífeyrisþega eigi kost á lánum Húsnæðismálastofnunar til viðgerða og endurbóta á húsnæði. öll sanngirni mælir hins vegar með því, að allir öryrkjar og ellilífeyrisþegar sitji hér við sama borð, hvort sem þeir eru íbúðareigendur eða leigjendur. Þurfi sú íbúð á endurbótum að halda, sem viðkomandi öryrki eða ellilífeyrisþegi býr í, á að veita til þess lán úr Byggingarsjóði ríkisins án tillits til þess, hver eigandi hennar er. Um þennan þátt, er snertir leiguíbúðir, eru settar mjög nákvæmar reglur í frv., eins og fram kemur í lið 4. og 6. í frv., sem gerir það að verkum að lánin komi að tilætluðum notum fyrir elli- og örorkulífeyrisþega í leiguíbúðum og komist verði hjá misnotkun þeirra. Í annan stað gerir frv. ráð fyrir að húsnæðismálastjórn verði einnig veitt heimild til að veita lán á hagstæðum kjörum til annarra tryggingabótaþega, svo sem einstæðra foreldra, að viðlögðu vottorði um efnahag og tekjur auk fjöl.skylduvottorðs, og er nauðsynlegt að kveða nánar á um þetta ákvæði í reglugerð, eins og gert er ráð fyrir í frv. Með þessu ákvæði er farið inn á þá braut að sömu kjör gætu einnig gilt um aðra almannatryggingabótaþega, þar sem sannanlega litill efnahagur sé viðmiðun heimildar húsnæðismálastjórnar til slíkrar lánveitingar. Ástæða er til að ætla að t.d. aðstæður einstæðra foreldra séu oft og tíðum mjög erfiðar, og má til marks um það geta þess, að í könnun á aðstæðum 450 félagsmanna - þ.e. 411 kvenna og 39 karla - Félags einstæðra foreldra kom í ljós að af einstæðum mæðrum, 411 samtals, sem höfðu 811 börn á framfæri sínu, bjuggu 174 (42,3%) í leiguhúsnæði, 123 (29.9%) í eigin húsnæði og 114 (27.7%) hjá ættingjum. Sýna tölur þessar ótvírætt að verulegra úrbóta er þörf í húsnæðismálum einstæðra foreldra. Að lokum er með þessu frv. veitt heimild til að veita lán jafnt til íbúðakaupa sem og til endurbóta á íbúðum samtaka öryrkja, ellilífeyrisþega og öðrum félagslegum aðilum sem vinna að velferðarmálum ýmissa sérhópa, enda sé viðkomandi íbúð eða íbúðir notaðar til búsetu skjólstæðinga þeirra. Má í því sambandi benda á að á síðustu árum hefur borið nokkuð á að ýmis félagsleg samtök, svo sem öryrkjar, ellilífeyrisþegar, einstæðir foreldrar, foreldrafélag þroskaheftra eða annarra barna, sem standa höllum fæti, hafa leitað eftir lánum frá Húsnæðismálastofnun ríkisins ýmist til að kaupa eða endurbóta á eldri íbúðum sem þessir aðilar hafa ýmist átt eða haft hug á að kaupa til búsetu fyrir skjólstæðinga sína. Núgildandi lagaákvæði veita ekki rétt til lána í þeim tilfellum, en það virðist bæði sanngjarnt og eðlilegt að slík heimild sé veitt, enda hefur farið almennt vaxandi skilningur á viðleitni aðila sem berjast fyrir auknu réttlæti slíkra minnihlutahópa. Um lán til slíkra samtaka og einstæðra foreldra og annarra almannatryggingabótaþega með þröngan fjárhag gerir frv. ráð fyrir að lánið sé vaxtalaust, einnig afborgunarlaust fyrstu fimm árin auk gjaldfrestunar helmingsgreiðslu verðtryggingar fyrir sama tímabil, en að loknu fimm ára tímabili frá töku lánsins skuli gefið út nýtt skuldabréf fyrir greiðslu þeirrar fjárhæðar sem frestað hefur verið, þ.e. nafnvirði afborgana, s.l. fimm ár og greiðslu áfallinnar verðtryggingar, og skulu þau vera með hinum almennu kjörum húsnæðismálastjórnar. Að síðustu er gert ráð fyrir að lán þau, sem hér um ræðir til viðgerða og endurbóta, skuli hafa forgangsrétt og koma til greiðslu eins fljótt og frekast verður við komið eftir að lánsumsóknir berast. Skulu engir eindaga vegna komu lánsumsókna standa í vegi fyrir því. Augljóst má vera að það fólk, sem hér á hlut að máli, hefur alfarið litla eða enga aðstöðu til þess að útvega sér dýr bankalán til bráðabirgða svo unnt sé að láta fara fram endurbætur á húsnæði þess en bankalánið bíður svo með tilheyrandi kostnaði í 6–9 mánuði þar til lánveiting Húsnæðismálastofnunarinnar getur farið fram. Gert er ráð fyrir að húsnæðismálstjórn geri árlega tillögu til ráðh. um þá heildarfjárhæð sem heimilt er að verja á ári hverju í þessu skyni. Ráðh. setur með reglugerð ítarleg ákvæði um heildarfjárhæð, fyrirkomulag lánveitinga, lánstíma og tryggingar slíkra lána að öðru leyti en hér er tilgreint, að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar. Heildarfjárhæðin, sem varið yrði til þessara verkefna, þyrfti því vart að fara mikið fram úr því sem þegar er gert ráð fyrir til endurbóta á eigin húsnæði ellilífeyrisþega og öryrkja, sem þegar er lagaheimild fyrir samkv. 4. mgr. A- liðar 8. gr. núgildandi laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins. En það er vitaskuld í hendi ráðh. og húsnæðismálastjórnar hvað stórri upphæð verður varið af fjármagni Byggingarsjóðs í þessu skyni. Hér er því aðeins verið að rýmka lánakjörin, þannig að þessum hópum sé gert kleift að notfæra sér þau án mikillar greiðslubyrði. Þau sérstöku kjör, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, eru þess eðlis að nauðsyn er að setja um þau mjög ítarleg ákvæði, m.a. til að fyrirbyggja misnotkun þeirra. Segja má að með reglugerðarákvæðum væri hægt að tryggja að þessar lánveitingar næðu þeim tilgangi sem að er stefnt með frv. þessu. En hér er sú leið valin að gera ákvæði þessara sérstöku lánakjara svo úr garði í frumvarpsformi að öllum megi ljóst vera að slíkt er vel framkvæmanlegt ef vilji löggjafans er fyrir hendi. M.a. með tilliti til þess, hve nákvæmlega lánskjörunum eru gerð skil í frv., er vart nauðsynleg ítarleg greinargerð. um framkvæmd lánskjaranna og þau ákvæði er að þeim lúta. Vert er þó að geta þess, að svipuð leið og þetta frv. gerir ráð fyrir hefur verið farin í nágrannalöndunum með mjög góðum árangri. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli é því, að frv. til laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, stjfrv., 17. mál Ed., er nú komið til meðferðar Alþingis, og hefur hæstv. félmrh. þegar mælt fyrir frv. í Ed., þar sem það er nú til 1. umr. Sá lagabálkur er heildarlöggjöf um húsnæðismál og hefur verið lagður fram eftir nokkurra ára endurskoðun margra nefnda sem hafa starfað við þá endurskoðun. Þetta er því mikill lagabálkur og um margt til bóta, eins og þörf er á, þótt margt þurfi að athuga betur í meðferð Alþingis. Ég verð því að lýsa undrun minni yfir því, að hv. 10. landsk. þm., flm. þessa frv., sem er jafnframt samflokksþm. hæstv. félmrh. og hefur að sjálfsögðu haft möguleika til að kynna sér stjfrv., skuli flytja þetta frv., þar sem í stjfrv. sjálfu eru mjög greinileg ákvæði um sérstök íbúðalán til handa öldruðum og öryrkjum og annarra er skerta hafa starfsgetu, bæði að því er varðar lán til einstaklinga svo og til félagslegra íbúða. Ég tel því miklu eðlilegra og í alla staði þinglegra, fyrst við eigum hér á hv. Alþ. að fjalla um heildarlöggjöf um húsnæðismál, sem við viljum sjálfsagt öll stuðla að að verði svo ítarleg að hún nái yfir alla þá málaflokka, sem við höfum áhuga á, og nái til þess fólks sem við höfum áhuga á að njóti félagslegrar aðstoðar og réttinda, - að þá sé miklu eðlilegra að koma fram með sérstakar brtt. við heildarfrv. sjálft í stað þess að flutt séu sérstök frv. eins og hér liggur fyrir. Aðra málsmeðferð tel ég óþarfa og raunar til þess að tefja heildarlöggjöfina. Ég vil því leyfa mér að skora á hv. 10. landsk. þm. að draga þetta frv. til baka, en flytja brtt. við heildarfrv., ef þm. vill láta ganga lengra en þar kemur fram. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu, því að eftir að hafa athugað mjög rækilega þskj. 17 í Ed., frv. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sé ég ekki betur en í því frv., ef það er betur skilgreint, séu ákvæði sem fullnægja því sem hv. flm. taldi upp áðan. Ég vil taka það fram, að ég er hv. þm. algjörlega sammála um að það þurfi sérstaklega að tryggja réttindi þessa fólks. En ég tel að slíkt sé miklu betur gert með því að stuðla að því, að ákvæði um það komist í þá heildarlöggjöf sem við þdm. eigum eftir að fjalla um.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að verða við ósk hv. þm. Alexanders Stefánssonar um að draga frv. mitt til baka. Ég get aftur á móti fallist á að eðlilegt væri að frv. tvö væru skoðuð samtímis í n. og hugsanlega felld saman þau ákvæði sem að því lúta sem um getur í frv. sem ég flyt. Í frv. félmrh. eru lánakjörin fyrir þá hópa, sem um getur í því frv. sem ég flyt, ekki nógu hagstæð til að þeir hópar geti nýtt sér þau sem skyldi. Því taldi ég fulla ástæðu til að rýmka þau og gera þau hagstæðari, þannig að greiðslubyrðin verði viðunandi og þau kæmu að fullum notum fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Í frv. félmrh. er aðeins gert ráð fyrir að lánin verði vaxtalaus og afborgunarlaus fyrsta árið, en mun lengra gengið í mínu frv. til þess að umræddir hópar geti nýtt sér þessi kjör. Ég vil endurtaka, að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þessi tvö frv. verði skoðuð samtímis í nefnd.



Herra forseti. Frv. það, sem hér birtist á þskj. 26, var fyrst flutt á haustþinginu í októbermánuði s.l., en kom þá eigi til umr. og því síður til afgreiðslu. Frv. var endurflutt á þessu þingi, þegar er skipt hafði verið í þingdeildir, og var það lagt fram hér í hv. Nd. 17. des. s.l. af níu þm. Sjálfstfl. Frv. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1. gr.: Ríkisstj. skal útvega fjármagn, er nemi 3 milljörðum kr., til að bæta bændum að nokkru halla af óverðtryggðum útflutningi landbúnaðarafurða á síðasta verðlagsári og til að greiða fyrir sölu á þeim búvörubirgðum, sem óseldar voru við upphaf þessa verðlagsárs. Af fjárhæð þessari verði 2 milljörðum kr. þegar varið til endurgreiðslu á verðjöfnunargjaldi, sem Framleiðsluráð landbúnaðarins innheimti af framleiðslu síðasta verðlagsárs, en 1 milljarði til þess að greiða fyrir sölu á birgðum og framleiðslu búsafurða á fyrri hluta þessa verðlagsárs. Byggðasjóði verði gert að leggja fram 1 milljarð kr. á ári að hámarki á næstu þremur árum til endurgreiðslu á láni sem tekið kann að verða í þessu skyni. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi“. Frv. það, sem hér er flutt, er lagt fram til að fá úr því skorið hvort Alþ. vill með þessum hætti greiða úr þeim vanda landbúnaðarins sem við blasir vegna þess að útflutningsbætur hafa ekki dugað til að mæta útflutningi á landbúnaðarvörum á síðasta verðlagsári. Þessi vandi landbúnaðarins lá fyrir allt síðasta ár og þrátt fyrir það var ekki á þeim vanda tekið, hvorki af Alþ., sem sat , veturinn 1978–1979, né af þáv. hæstv. ríkisstj. Fyrrv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, skipaði nefnd 5. júní s.l, til þess að gera m.a. tillögur um „lausn á vandamálum bænda vegna söluerfiðleika erlendis á umframframleiðslu landbúnaðarafurða, þannig að tekjuskerðing bænda verði sem minnst.“ Þessi nefnd hóf, að ég hygg, þegar störf og skilaði áliti 28. júlí eða innan tveggja mánaða. Nefndin, sem starfaði undir forustu Inga Tryggvasonar, klofnaði í áliti sínu um þetta mál og skipuðu meiri hl. nefndarinnar fulltrúar þriggja stjórnmálaflokka, þ.e. fulltrúi Sjálfstfl., fulltrúi Framsfl. og fulltrúi Alþb., svo og fulltrúar bændasamtakanna þeir Ásgeir Bjarnason formaður Búnaðarfélags Íslands og Jón Guðmundsson, Óslandi, sem var fulltrúi Stéttarsambands bænda. Þessir aðilar allir skipuðu meiri hl. nefndarinnar, en minni hl. skipaði fulltrúi Alþfl., hv. þm. Eiður Guðnason. Í áliti meiri hl. nefndarinnar, sem birt er með þessu frv. sem fskj., kemur fram sem aðalatriði að ríkisstj. útvegi fjármagn er nemi 3 milljörðum, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Í heild er frv. byggt á áliti meiri hluta nefndarinnar og að hluta til á bókun Steinþórs Gestssonar, fulltrúa Sjálfstfl., sem gerð var á fundi harðindanefndar 28. júlí s.l. Bókun þessi og bókun annarra þeirra manna, er skipuðu meiri hluta nefndarinnar, eru prentaðar sem fskj. með frv. Eins og ég sagði áðan lá fyrir allt s.l. ár að þarna var um mikinn vanda að tefla. Talið var s.l. vetur að á mundi skorta um 5 milljarða til þess að mögulegt væri að bændur gætu fengið fullt verð fyrir framleiðslu sína. Raunin varð sú, að nokkru minna skorti en þá var gert ráð fyrir. Gerðist það vegna breyttra aðstæðna, sem skýrast að meginhluta af eftirfarandi atriðum: Í fyrsta lagi var nokkur samdráttur í mjólkurframleiðslu á árinu 1979 miðað við það sem gert hafði verið ráð fyrir. Mjólkurframleiðslan varð um 116 millj. lítra á móti 119 millj. lítra árið 1978, en spár sögðu til um í upphafi 1979 að mjólkurframleiðslan gæti orðið um 125 millj. lítra það ár. Nokkur söluaukning varð á framleiðslu búvara innanlands og á það auðvitað sinn þátt í að minnka þennan vanda. Á þeim sökum var hætt við útflutning á 500 tonnum af smjöri, svo sem gert hafði verið ráð fyrir í áætlunum Framleiðsluráðs, og hefði kostað mjög mikið fé í útflutningsbótum ef af hefði orðið eða þá að þeim mun meira hefði orðið að skella á herðum bænda í því sem á vantaði að fullt verð næðist. Í fjórða lagi fór það svo, að dilkakjötsmarkaður fyrir nokkurt magn af dilkakjöti í Noregi lokaðist vegna farmannaverkfalls. Af þeim sökum var um nokkru meiri dilkakjötsbirgðir að ræða í landinu í lok verðlagsárs en ella hefði orðið. Þó kemur þar á móti að dilkakjötsframleiðsla haustið 1979 varð nokkru minni en árið áður, enda þótt slátrað væri fleiri dilkum, en haustið 1979 var slátrað alls 961 þús. dilkum. Samdráttur varð samt að magni til um 840 tonn af dilkakjöti. Hins vegar var kjöt af fullorðnu um 620 tonnum meira vegna mikillar slátrunar á fullorðnu fé. Heildarkjötframleiðslan haustið 1979 varð því um 220 tonnum minni en árið áður þrátt fyrir verulega fjölgun sláturfjár. Niðurstaða úr þessu dæmi varð sú, að í lok verðlagsársins skorti 3487 millj. kr. til þess að bændur gætu fengið fullt verð fyrir framleiðslu þess árs. Þetta fé var allt innheimt af framleiðendum með svokölluðu, verðjöfnunargjaldi. Frv. þetta gerir ráð fyrir að þessum vandamálum verði mætt með því, að af 3 milljörðum kr., sem gert er ráð fyrir að ríkisstj. útvegi, verði 2 milljörðum þegar varið til endurgreiðslu verðjöfnunargjaldsins, sem alls nam nærri 31/2 milljarði kr. Það, sem á skortir, beri því bændur sjálfir af framleiðslu þessa árs. 1 milljarði verði hins vegar varið til þess að greiða fyrir sölu á þeim birgðum sem óseldar voru í lok verðlagsársins eða til voru við upphaf þess verðlagsárs sem nú stendur. Það fjármagn, sem hér er um að tefla, 3 milljarðar kr., er gert ráð fyrir í frv. að ríkisstj. útvegi, og má hugsa sér að það verði útvegað í fyrstu lotu með lántöku, en frv. gerir ráð fyrir að Byggðasjóði verði gert að leggja fram allt að 1 milljarði kr. að hámarki á ári í þrjú ár til endurgreiðslu á slíku láni. Byggðasjóður fær samkv. lögum 2% af útgjöldum fjárlagafrv. Ef gert er ráð fyrir að þau lög séu haldin mundi Byggðasjóður fá, miðað við það fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir, um 6.4 milljarða kr. til ráðstöfunar. Nú er það svo, að samkv. því fjárlagafrv., sem fyrir liggur, eru þessi lög ekki haldin og framlög til Byggðasjóðs skert um 15%, en ekki er nú vitað hvernig um það mál fer. Það er þó ljóst að Byggðasjóður hefur verulega fjármuni til starfsemi sinnar. Enda þótt hlutverk hans sé þýðingarmikið er eðlilegt að því sé gefinn gaumur á hvern hátt hann geti sinnt í auknum mæli þörfum landbúnaðarins til viðbótar við það sem gert hefur verið á undanförnum árum. Á það má benda, að á síðasta ári, þegar ráðstöfunarfé Byggðasjóðs var til muna minna en það ætti að vera á þessu ári, var Byggðasjóði gert að taka á sig greiðslur vegna afborgana og vaxta af fé til byggðalína sem nam 1130 millj. kr. Þetta var gagnrýnt þá, enda var þar um að ræða mun stærra hlutfall af ráðstöfunarfé Byggðasjóðs en hér er gert ráð fyrir að hann þurfi að taka á sig til að sinna landbúnaðinum. Deila má um hvort af þessum verkefnum sé eðlilegra hlutverk Byggðasjóðs. Ég vil þó halda því fram, að það sé a.m.k. ekki síður hlutverk Byggðasjóðs að koma til liðs við landbúnaðinn, eins og frv. gerir ráð fyrir, en að taka á sig skuldbindingar vegna raforkuframkvæmda. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efnisatriði þessa frv. í mörgum orðum. Ég sé ekki heldur ástæðu til þess, nema tilefni gefist til, að rekja sögu þessara mála hér á Alþ. í fyrravetur eða það sem þá var gert til að reyna að þoka þessum málum fram. Að því mun verða vikið ef tilefni gefst til. Hitt er ljóst, að landbúnaðurinn á við mikla erfiðleika að etja um þessar mundir. Hér hefur verið rakið að bændur hafi orðið að taka á sig um nálega 31/2 milljarð vegna þess að verð hefur ekki fengist að fullu fyrir framleiðslu þeirra. Til viðbótar við það hafa á síðasta ári orðið óvenjuleg harðindi í landinu. Þessi harðindi hafa einkum lagst yfir landið norðanvert. Af þeim sökum er nú erfiðara um vik fyrir bændastéttina að taka á sig slíka bagga sem hér er um að ræða en ella væri. Hægt er að nefna nokkur dæmi um hvaða áhrif þessi harðindi hafa haft, enda þótt það verði ekki gert með neinu tæmandi móti. Það er ljóst að vegna vorharðinda s.l. vor urðu bændur að taka á sig mjög aukinn fóðurkostnað í heitum landshlutum, og þó e.t.v. nokkuð misjafnlega eftir einstökum byggðarlögum. Að sjálfsögðu hefur þetta að nokkru leyti náð yfir landið allt. Þetta hefur verið athugað t.a.m. í fimm hreppum í Norður-Þingeyjarsýslu. Kom í ljós að í þeim fimm hreppum, sem eru tiltölulega fámennir, varð aukinn fóðurkostnaður s.l. vor samtals 725 mill j. kr. Hér er því um mjög verulegan kostnaðarauka í þessum eina þætti að ræða. Til viðbótar var um að ræða aukna áburðarnotkun til að reyna að mæta fyrirsjáanlegum grasbresti. Þrátt fyrir það varð spretta léleg og heyfengur til muna minni, víða 10–20% minni en í meðalári. Grasleysi er í úthaga um norðanvert landið, þannig að sá peningur, sem þarf að beita á úthaga, hefur minna fyrir sig að leggja þar en venja er til. Af þessum sökum einnig urðu bændur að fækka bústofni sínum, og þó að því fylgi að vísu ekki tekjuskerðing á þessu ári mun það segja til sín á næsta ári og þegar fram í sækir. Fallþungi dilka varð minni að heita má um land allt eða að 1.3–1.4 kg á dilk, en um norðanvert landið víðast hvar sem nemur 2–21/2 kg á dilk. Af þessum sökum einum er um tekjuskerðingu að ræða sem á meðalsauðfjárbúi um norðanvert landið er víða á bilinu frá 11/2–21/2 millj. á bónda. Allt þetta kemur niður á nettótekjum bóndans, því að kostnaðurinn hefur ekki orðið minni þrátt fyrir að þessi áföll hafi orðið. Ýmislegt fleira má tína til, sem ekki er þörf á að gera hér. Má t.d. nefna að garðræktin í landinu er talin hafa skilað á síðasta ári framleiðslu sem er 540 millj. kr. minna virði en árið áður. Hið erfiða árferði segir auðvitað til sín á öllum sviðum landbúnaðarins. Þessar orsakir eru til þess að fjárhagsstaða bænda um s.l. áramót var til muna lakari - og miklu lakari víðast hvar a.m.k. - en hefur verið undanfarin ár. Af þeim sökum er miklu meiri þörf en ella að afgreiða það frv. sem hér liggur fyrir, og ég vænti þess, að hv. d. og hv. Alþ. taki frv. með því hugarfari og með þeim hætti að hér er um nauðsynjamál að ræða, sem ekki má dragast lengi að verði afgreitt. Vissulega hefði verið ákaflega rík þörf fyrir að afgreiðslu frv. hefði lokið fyrir s.l. áramót, þannig að þá hefði verið hægt að greiða úr vegna þeirra skakkafalla sem bændur hafa orðið fyrir af þeim sökum sem að framan er lýst. Um það þýðir ekki að fást, eins og nú er komið, þó að það tækist ekki. Enn ríkari ástæða er þó til hins, að frv. fái nú greiða leið í gegnum Alþingi. Ég sé að hv. þm. Stefán Valgeirsson o.fl. þm. ásamt honum hafa lagt fram frv. sem er svipaðs eðlis. Ég vil aðeins segja um það á þessu stigi, að ég vonast til að þeirri n., sem væntanlega fær þau frv. bæði til meðferðar, takist að verða sammála um afgreiðslu þessa máls. Um það skal auðvitað ekki spáð, en ég vonast til þess að svo megi til takast. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál, herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja fáein orð um þetta mál, sem hér hefur verið flutt, og vil þá fyrst geta þess, að það er að sjálfsögðu rétt, sem kom fram í máli hv. frsm., að liðið ár hefur á margan hátt verið landbúnaðinum mjög þungt í skauti, einkanlega, eins og hann sagði, um norðanvert landið, alveg sérstaklega norðaustanvert landið, og einmitt af þeim sökum tangar mig að láta hér í ljós nokkrar hugleiðingar varðandi það frv. sem hér hefur verið flutt. Frsm. gat þess, sem allt er rétt, að áburðarnotkun varð óvenjumikil, a.m.k. um norðanvert landið, vegna þess hve voraði seint og horfur voru ískyggilegar með grassprettu. Þannig er mér kunnugt um að sums staðar á rösku meðalbúi varð áburðarnotkun allt að 400–600 þús. kr. meiri en í venjulegu árferði. Við þetta bættist, að bændur urðu víða að kaupa verulegan fóðurbæti í vor sem leið, og loks það, sem flm. nefndi síðast, að garðrækt gaf mjög litla raun norðanlands, svo að til stórra vandræða horfði hjá þeim bændum sem þá búgrein stunduðu. Enn gat flm. þess, að fallþungi hefði verið mun minni hjá bændum víðast um land en var næsta ár á undan. Ég endurtek, að allt þetta var satt og samkv. upplýsingum sem fyrir liggja. En þá vík ég að því, sem mér finnst nokkur mótsögn í málafærslu þeirra, sem flytja þetta frv., og kom fram hjá hv. frsm. sem flutti mál sitt áðan, - og ég reikna með að líkar röksemdir verði hjá þeim sem tala fyrir öðru frv. sem hér liggur fyrir líks efnis, - en það er, að mér hefur alltaf fundist, skilningsmunur milli ýmissa hér í hv. þd. og raunar báðum þd. og t.d. mín persónulega, að þessar aukaútflutningsbætur, sem farið er fram á að Alþ. veiti, eru hugsaðar sem eins konar uppbót á sérstaklega gott árferði, þ.e.a.s. ætlast til að ríkissjóður bæti bændum upp sérstaklega gott framleiðsluár. Til að rökstyðja þetta benda menn á næsta ár sem kom á eftir og var sérstaklega óhagstætt. Þarna finnst mér vera tvískinnungur í málflutningi. Mér finnst eðlilegt eins og gert var á s.l. ári, en þá voru settar á laggirnar nefndir til að kanna, hve mikið og hvar bændur hefðu sérstaklega orðið fyrir áfalli, og var komið fram með tillögur um að bæta úr slíku, sem mér fannst alveg rétt að fram kæmu og úr yrði bætt. En ef yrði farin sú leið, sem hér er lagt til og í öðru frv., sem hér liggur fyrir er í raun og veru ekkert verið að taka mið af því, að sums staðar var árið bændum alls ekki óhagstætt. Það er verið að gera öllum að því leyti jafnt undir höfði, þeim sem ekki varð fyrir skakkafalli og þeim sem hefur orðið fyrir skakkafalli, og þeir sem hafa mesta framleiðsluna fengju mest út úr svona fyrirgreiðslu. Það er þetta sem ég vildi koma á framfæri, að mér finnst sá hugsunarháttur, sem liggur á bak við þetta, ekki réttur. Mér finnst óeðlilegt að vera að fara að auka útflutningsbætur fram yfir það sem lög mæla fyrir. Að sjálfsögðu finnst mér rétt að leitað sé eftir lagfæringu á vanda þeirra sem verða fyrir skakkaföllum, en ekki á þennan hátt. Og mig langar að lokum að kasta því fram: Hvað hefðu hv. flm. gert í þessu tilfelli hefði framleiðslan á þessu umrædda ári ekki verið sérstaklega góð, útflutningsbæturnar dugað? Hvernig hefði þeirra málflutningur þá verið varðandi aukna fyrirgreiðslu til bænda? Ekki var þá hægt að rökstyðja það með því, að ekki væru útflutningsbæturnar eins og lög mæltu fyrir. Það er þessi röksemd sem ég vildi heyra frá þeim, um leið og ég bendi á að mér finnst óeðlilegt að verið sé að kalla á auknar útflutningsbætur fyrir sérstaklega hagstætt framleiðsluár og rökstyðja það með því að næsta ár á eftir hafi verið sérstaklega mikið harðæri. Harðæri, mismunandi eftir landshlutum, verður að létta eftir öðrum leiðum en uppbótum á offramleiðslu búvöru.



Herra forseti. Segja má að óþarft sé að kveðja sér hljóðs um þetta mál nú við 1. umr. Hvort tveggja er, að ég er einn af flm. þess, og svo hitt, að hv. 1. flm., 2. þm. Norðurl. v., hefur þegar gert glögga grein fyrir málinu. Frv. þetta fjallar um greiðslu bóta vegna óverðtryggrar framleiðslu landbúnaðarvara. Það er alkunna, að í höfuðatvinnuvegum okkar skiptast á skin og skúrir. Sérstaklega á það við um landbúnaðinn, að hann er mjög háður tíðarfari, veðri og vindum. Og það er rétt, sem hér kom fram, að hvað tíðarfar snertir er mikill munur á árunum 1978 og 1979. En hæstv. landbrh. má ekki heldur gleyma því, að offramleiðsla er vandamál. Því má hann ekki telja að of mikils tvískinnungs gæti í þessu máli. Svo er það einnig, að nú á tímum er uppi í þjóðfélaginu launajöfnunarstefna sem segir að allir þegnar þjóðfélagsins eigi að fá sitt lágmarkskaup greitt, einnig bændur ekki síður en aðrir. Ef farið væri út í þá sálma að kryfja þá löggjöf, sem nú gildir, til mergjar mætti ábyggilega benda á að bændur hefðu verið hlunnfarnir í launmálum árum og jafnvel áratugum saman miðað við strangasta skilning á þeirri löggjöf sem nú gildir um þau efni. Við hljótum allir að vera sammála um að það skiptast á skin og skúrir í landbúnaði. Árið 1979, sem nú er liðið, er eitt kaldasta ár á þessari öld og raunar frá því að reglulegar veðurathuganir hófust hér á landi fyrir u.þ.b. 135 árum. Það er því engin furða þó að slíkt tíðarfar skilji eftir sig nokkur merki. Frv., sem hér liggur fyrir, er alfarið byggt á tillögum meiri hl. nefndar sem ríkisstj. skipaði til að athuga þessi mál, bæði vandamál vegna söluerfiðleika erlendis á umframframleiðslu landbúnaðarvara og svo þau vandamál sem leiddi af hinu kalda tíðarfari. Ég vek einnig athygli á því, að þetta frv. fer alls ekki fram á að bændum verði greitt umrætt tjón að fullu. Það er hvað eftir annað tekið fram, bæði í 1. gr. frv. og grg., að bændum skuli bætt þetta tjón aðeins að nokkru leyti. í 1. gr. segir: „til að bæta bændum að nokkru halla“ o.s.frv. Í grg. er tekið fram, að stórlega skorti á að fullt verð hafi náðst fyrir framleiðslu síðasta verðlagsárs. Og í bréfi hæstv. landbrh. til nefndarinnar, þegar hún var sett á fót, er hún beðin að athuga málið þannig að tekjuskerðing bænda verði sem minnst. Í þessu frv. er það nýlunda að vísað er á Byggðasjóð til þess að greiða hluta af þeim bótum sem hér er lagt til að greiddar verði. Ég tel að hér sé bent til réttrar áttar. Á síðari tímum, skulum við segja, hefur hlutverk Byggðasjóðs verið fært út að nokkru leyti, eins og dæmin sanna, þannig að mér finnst rétt að hann láti einmitt til sín taka vandamál af því tagi sem hér um ræðir. Það er dálítið einkennilegt, að frá því að sú nefnd, sem landbrh. setti á stofn, skilaði störfum hefur ekki verið hraður framgangur á þessu máli. Það liggur við að taka megi undir það sem segir í grg., að það hafi verið ámælisverður sofandaháttur í málinu. Vissulega er málið þess eðlis, að því hefði þurft að hraða meira en gert hefur verið. Þetta var eina málið sem sjálfstæðismenn fluttu á 101. löggjafarþingi. Nú sitjum við á 102. löggjafarþingi. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál á þessu stigi, en að sjálfsögðu lýsa fyllsta stuðningi mínum við það. Ég leyfi mér að vænta þess, að það verði skoðað vandlega og áhersla lögð á að hraða för þess eftir hinni venjulegu boðleið á þessu löggjafarþingi.



Herra forseti. Nokkur orð varðandi það frv. sem hér er nú til umr. - frv. til l. um greiðslu bóta vegna óverðtryggðrar framleiðslu landbúnaðarvara. Í þessu máli hefur komið fram og kom fram á síðasta vetri eða síðasta ári nokkur samkeppni á milli Framsfl. og Sjálfstfl., sem lögðu fram nær samhljóða frv. um þetta mál. Það leikur ekki nokkur vafi á að erfiðleikar bænda eru miklir um þessar mundir og margt, sem að þeim steðjar, sem veldur þeim leiða og illum draumförum. En það eru erfiðleikar hjá fleiri stéttum í þessu þjóðfélagi, eins og láglaunafólkinu í landinu sem enga reikninga getur sent þinginu. Ég er tvímælalaust þeirrar skoðunar, að bændur þurfi á aðstoð að halda, en það er ekki svona aðstoð sem ég tel að bændur þurfi. Þetta heitir á mæltu máli að senda ríkissjóði reikning. Hér er komið með reikning fyrir fjárhæð sem er talsvert fyrir ofan þau mörk sem gildandi lög heimila, þ.e.a.s. 10% mörkin. Þetta er um leið lýsandi dæmi um þá röngu stefnu sem rekin hefur verið í landbúnaðarmálum. Ég minnist þess, að í sjónvarpi fyrir nokkrum dögum sagði einn af helstu ráðunautum landbúnaðarins í þessu landi að fara yrði að marka einhverja stefnu í landbúnaðarmálum. Þeir menn, sem fyrr á árum hrópuðu hátt um aukna framleiðslu og stækkun búa, eru nú að bíta í gamla súra eplið. Þeir menn, sem hvöttu bændur til að stækka bú sín og auka búvöruframleiðsluna, eru líka að bíta í gamla súra eplið. Og þetta epli er býsna súrt, ekki aðeins fyrir þá, heldur fyrir alla skattgreiðendur í landinu. Við erum ekki að tala um nokkrar milljónir, við erum að tala um nokkra milljarða. Ég held að það væri nær að fara að huga betur að því, sem rætt hefur verið, að auka og hraða rekstrar- og afurðalánum til bænda til að aðstoða þá og aðstoða þá á þann veg að það komi þeim raunverulega að gagni. Ég átti sæti í nefnd sem fjallaði nokkuð um það mál. Sú nefnd sendi ríkisstj. álit sitt og niðurstöður. Ég hef raunar ekki orðið var við að framkvæmd yrði á því sem nefndin lagði til, og mun þar við að eiga sjálfan Seðlabankann. Hér hefur verið minnst á að frv. þetta sé byggt að verulegu leyti á niðurstöðum svokallaðrar harðindanefndar. Ég vil minna á minnihlutaálit sem hv. þm. Eiður Guðnason lagði fram í þeirri nefnd um það mál sem hér er um fjallað. Þar er bent á aðrar leiðir, sem ekki skaðar að minnast örlítið á og rifja upp. Í minnihlutaáliti þessu segir m.a. og er minnt réttilega á, að í gildandi lögum sé kveðið svo á, að útflutningsbætur skuli aldrei vera hærri en sem svarar 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. „Ætíð hefur verið litið á þessa 10% reglu sem hámarksreglu og henni verið beitt þannig. Mjög hlýtur að teljast varhugavert að auka útflutningsbætur umfram þetta hámark sem bundið er í lögum, einkum þó er fyrir liggur að brýna nauðsyn ber til að lækka útflutningsbætur frá því sem nú er, enda almennur skilningur á því, að draga þurfi markvisst úr framleiðslu búvöru. Í stað þess að auka útflutningsbætur sýnist eðlilegt, vegna þess sérstaka vanda sem við er að etja, að útvega verði nokkurt fjármagn, t.d. 2 þús. millj. kr., til þess að koma að verulegu leyti til móts við bændur, þannig að útflutningur landbúnaðarafurða umfram útflutningsbótahámark í lögum lendi ekki á þeim af fullum þunga. Verði þessu sérstaka fjármagni að 3/4 hlutum úthlutað eftir framleiðslumagni fyrir tilstilli útflutningsbótakerfisins og að 1/4 til að auðvelda þeim bændum að hætta búskap sem þess óska. Þessi fjárútvegun er ekki hugsuð sem viðbót við útflutningsbætur, heldur sérstök tímabundin fyrirgreiðsla, en þó með þeim skilyrðum, að eftirgreindar breytingar verði gerðar: Hámarksákvæðið um 10% í framleiðsluráðslögunum miðist hér eftir við 10% af framleiðsluverðmæti sauðfjár- og nautgripaafurða eingöngu, m.ö.o. þeirra afurða sem út eru fluttar. Hámarksákvæðið miðist hér eftir við hvora afurðagrein um sig, þ.e. bætur á útflutning hvorrar fari ekki fram úr 10% af framleiðsluandvirði hennar sérstaklega. Sett verði sérstakt hámark á útflutningsbætur á hverja sölu, þannig að útflutningsbætur greiðist í hlutfalli við útflutningsverð, en fari aldrei yfir 10% af verðinu. Umboðslaun til söluaðila reiknist ævinlega af útflutningsverðinu einu.“ Í framhaldi af þessu langar mig aðeins að minna á að á síðasta vetri urðu miklar umr. á þingi þegar einn hv. þm. upplýsti að Samband ísl. samvinnufélaga tækiumboðslaun af útflutningsuppbótum. Þetta er mál sem þingið hefur ekki kannað nægilega rækilega, og þetta mál hefur ekki fengið þá meðferð hér á þingi sem ég tel það þyrfti að fá, því að ef það reynist rétt að Samband ísl. samvinnufélaga taki umboðslaun af útflutningsuppbótum, sem eru skattfé almennings, þykir mér illa farið. Skilyrðin voru fleiri. Á næstu þremur árum eftir lok verðlagsárs 1979–1980 verði hámarkstölurnar í liðum 1) og 2) hér að ofan, þ.e. í minnihlutaáliti hv. þm. Eiðs Guðnasonar, lækkaðar í áföngum í 7%, þ.e. um 1% á ári. Verðlagningarkerfi búvara verði tekið til endurskoðunar, þannig að greiðsla fyrir afurðirnar standi í beinu sambandi við söluverðmæti þeirra og markaðsaðstæður. Sérstaklega verði kannað hvort heppilegt sé að 1) komið verði á samningum milli bænda og mjólkurvinnslustöðva um mismunandi verð á mjólk eftir árstíðum og stiglækkandi verð á mjólk með auknu framleiðslumagni; 2) komið verði á samningum milli dilkakjötsframleiðenda og sláturleyfishafa um stiglækkandi verð á dilkakjöti með auknu framleiðslumagni. Fjárfestingarstefnan í landbúnaði verði tekin til heildarendurskoðunar er miði að því að koma í veg fyrir framleiðsluaukningu. Fyrstu aðgerðir þeirrar endurskoðunar leiði til þess að jarðræktarframlög verði afnumin í áföngum á næstu þremur árum. Fjórðungi þess, sem þannig sparast, verði varið til stuðnings við nýjar búgreinar, svo sem garðyrkju, ylrækt, fiskeldi, framleiðslu svína-, hænsna- og nautakjöts. Öðrum fjórðungi þess, sem þannig sparast, verði varið til þess að aðstoða þá bændur er vilja hverfa frá búskap. Fjárfestingarlán verði ekki veitt til nýframkvæmda við peningshús yfir nautgripi og sauðfé næstu þrjú árin. Fjárfestingarlán verði ekki veitt til nýframkvæmda við vinnslustöðvar landbúnaðarafurða næstu þrjú ár. Þetta kom fram í minnihlutaáliti hv. þm. Eiðs Guðnasonar þegar hv. harðindanefnd var að undirbúa þann reikning sem nú hefur verið sendur Alþ. og óskað er eftir að verði greiddur. Þær umr., sem hafa farið fram um landbúnaðarmál hér á hinu háa Alþingi, hafa snúist nær eingöngu um reikninga af þessu tagi, en minna um hvað gera skuli til þess að taka upp nýja og breytta stefnu í landbúnaði.



Herra forseti. Það er rangt hjá hv. síðasta ræðumanni að umr. hér á þingi um landbúnaðarmál hafi nánast eingöngu snúist um útflutningsbætur og það sem á hefur skort þar. Á þinginu 1978–1979 voru hér ákaflega miklar umr. um stefnumörkun í landbúnaði. Einnig hafa legið fyrir þinginu tillögur um stefnumörkun í landbúnaði. Hér er aðeins um einn þátt í vandamálum landbúnaðarins að ræða, þ.e.a.s. skort á útflutningsbótum til að jafna verð á milli þess, sem er selt innanlands, og hins, sem er flutt út. Það er mikilvægur liður í slíkri stefnumörkun. Því þótti mér það misskilningur, sem kom fram hjá hæstv. landbrh. áðan, að ekki bæri að veita viðbótarútflutningsbætur af því að árið hefði verið gott. Raunar er ekki um slíkt að ræða. Reyndar var s.l. ár sérstaklega erfitt. Um er að ræða víðtækt samkomulag við bændur um stefnumörkun í landbúnaði, að draga á nokkurra ára bili úr umframframleiðslu vissra landbúnaðarafurða, þ.e.a.s. sauðfjárafurða og mjólkurframleiðslunni, ná henni sem næst niður í það sem þarfir þjóðarinnar og iðnaðarins ákveða, en jafnframt í staðinn að veita bændum aðstoð vegna þess tekjumissis sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum. Þetta er kjarni málsins. Þetta tvennt er tengt saman og ber að skoða það saman, þótt hér verði að sjálfsögðu að afgreiða þessi mál sitt í hvoru lagi. Það er ákaflega mikilvægt, þegar til framtíðarinnar er lítið, að ná samstóðu við bændur um framleiðslumagn sem hentar okkur Íslendingum. Í frv. að framleiðsluráðslögum er gert ráð fyrir að taka upp beina samninga við bændur um framleiðslumagn. Þar er gert ráð fyrir að framleiðslumagnið verði ákveðið og ábyrgð veitt fyrir fullri greiðslu þess framleiðslumangs. Þannig ætti að vera unnt, með þó vissum og mjög nauðsynlegum hliðarráðstöfunum, að ná framleiðslu á búsafurðum niður án þess að það skaði bændur tilfinnanlega og án þess að byggðaröskun verði. Þetta eru lykilatriði sem verður að hafa í huga þegar svo vandasamt mál er til umfjöllunar. Mér þykir undarlegt að hlusta á menn tala annars vegar um tekjujöfnuð í þjóðfélaginu, en mæla því svo bót hér að bændur verði nánast teknir kverkataki og snúnir niður, því um það er að ræða. Það er í raun og veru eina lýsingin sem hægt er að hafa á tillögum minni hl. í svokallaðri harðindanefnd. Þar á að nota sér örðugleika landbúnaðarins og knýja fram framleiðslusamdrátt, ekki í samráði við bændur, heldur með slíkum brögðum. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vesturl., að dregist hefur að afgr. málið. Það brást að tækist að afgr. málið s.l. vor, þegar komið var með útgöngu í veg fyrir að það fengi hér afgreiðslu. Þetta muna menn. Menn vita að sjálfsögðu einnig, að ekki var samkomulag í harðindanefnd. Fulltrúi eins stjórnarflokksins var á móti meirihlutaálitinu og því ekki samstaða í ríkisstj. um að afgr. málið. Þess vegna voru þessi mál flutt sem þmfrv. á þinginu í október, og það endurtekur sig nú. Þetta að sjálfsögðu skýringin sem allir menn þekkja. En á þeim tveimur frv., sem hér liggja fyrir, er einn munur, og hann er sá, að í því frv., sem nú er til umr., er gert ráð fyrir að endurgreiða 3 milljarða úr Byggðasjóði. Ég vil lýsa andstöðu minni við það. Ég held að verkefni Byggðasjóðs séu svo gífurlega mikil að ekki beri að skerða hann um slíka fjárupphæð. Ég hygg að ég hafi tekið rétt eftir því, að hér liggi einnig fyrir þáltill. um að Byggðasjóður jafni raforkukostnað í landinu. Þetta er dæmi um annað stórt verkefni. Og sannarlega vaknar einnig sú spurning, hvort heimilt sé að ráðstafa fjármagni Byggðasjóðs í því skyni sem hér er gert ráð fyrir. Byggðasjóður hefur hingað til veitt lán eingöngu til framkvæmda, en ekki til rekstrar. Lögð hefur verið mikil áhersla á að greina þar á milli. Ég skal ekki útiloka þetta þó, en þarna er um verulega stefnubreytingu að ræða, og ég leyfi mér að fullyrða að verkefni Byggðasjóðs í alls konar framkvæmdum, t.d. til þess að lækka raforkukostnað um landið, séu gífurleg og sannarlega verðug og það nauðsynleg að fremur þurfti að auka fjármagn Byggðasjóðs en að draga úr því. Ég lýsi því efasemdum mínum um þá hugmynd sem kemur fram í þessu frv. um að endurgreiða umrætt lán úr Byggðasjóði. Fram kom áðan hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., að Samband ísl. samvinnufélaga tæki umboðslaun af útflutningsbótum. Nú má ætíð um það deila af hverju slíkur kostnaður er reiknaður. En ég get upplýst hér, að þessu fyrirkomulagi var breytt. Starfandi er samstarfsnefnd með sláturleyfishöfum og búvörudeild Sambands ísl. samvinnufélaga. Hún skiptir þeim kostnaði, sem verður við þá þjónustu sem búvörudeildin veitir og við þann útflutning sem hún tekur að sér, niður á afurðir og sláturleyfishafa, ekki tengur sem hundraðstölu, heldur sem krónutölu. Þetta mun vera reiknað, að því er ég best veit, í tvennu lagi: annars vegar fast gjald fyrir ákveðna þjónustu, sem samstarfsnefndin óskar eftir, og hins vegar svo og svo mikið á hvert kg þegar um útflutning á t.d. kjöti er að ræða. Hitt breytist að sjálfsögðu ekki, að upphæðin verður svipuð. Því má satt að segja um það deila, hvort er hagkvæmara að skipta henni niður eftir á sem hundraðshluta og þá á hvað. En þarna er sem sagt greiddur kostnaður og skiptingu hans var breytt að ósk minni. - Ég vil að þetta komi hér fram, þar sem það var nefnt áðan. Ég vil að lokum lýsa einnig þeirri von minni, að þessi aðstoð við bændur fái fljóta afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Málið hefur dregist, eins og fram hefur komið. Vandamálin í landbúnaði eru gífurlega mikil, ekki bara af þessari ástæðu, heldur einnig vegna þeirra harðinda sem yfir hafa gengið. Mér þykir mjög leitt til þess að vita, hvað dregist hefur úr hömlu að veita þá aðstoð sem ákveðin var og samþ. af fyrrv. ríkisstj. og með brbl. af núv. ríkisstj. ákveðið á hvern máta skuli með fara í Bjargráðasjóðnum. Þykir mér satt að segja undarlegt að ekki skuli vera gengið í það af meiri hörku að ná því fjármagni sem nauðsynlegt er til þess að afgr. þessi mál. Mér sýnist ekki fylgja mikil alvara. En ég vil jafnframt leggja á það höfuðáherslu, að halda verður áfram þeirri stefnumörkun sem var í undirbúningi, en eins og ég sagði áðan er það mál, sem hér er til umræðu, aðeins liður í henni. Það er ekki síður stóra málið, hvað menn ætla að gera á næstu árum. Eftir því sem ég best veit er viðbótarútflutningsbótaþörfin á því ári, sem nú er hafið, um 6 milljarðar. Þetta stafar að hluta af því að mjög miklu hefur verið slátrað. Að sumu leyti koma tekjuerfiðleikar bænda af þessu fram á næstu árum. Þetta er einnig liður í hinu mikla vandamáli landbúnaðarins og sýnir glöggt að ekki verður lengur svo áfram haldið. Þetta skilja bændur ekki síst sjálfir. Það hefur komið mjög greinilega fram hjá bændum. Bændur hafa sjálfir leitað leiða til að fá á þessu breytingar. Þess vegna legg ég á það höfuðáherslu að unnið verði með bændum að þessari stefnumörkun og þeirri breytingu sem er nauðsynleg upp á framtíðina. Það er kannske stærsta málið.



Herra forseti. Ég tel mig ekki á þessu stigi þurfa að hafa mörg orð um frv., sem hér liggur fyrir til umr., en ég sé þó ástæðu til að koma að vissum atriðum í máli 6. þm. Norðurl. e., Árna Gunnarssonar. Hann ræddi, að ég tel, um þetta frv. út frá allt öðrum forsendum en fyrir því liggja að það er flutt. Hann virtist leggja á það megináherslu að hér væri aðeins verið að hækka útflutningsbæturnar og það mundi gefa fordæmi til þess að því yrði haldið áfram. Það er síður en svo að það liggi fyrir við framlagningu frv. Eins og var tekið fram af frummælanda var að ráði ríkisstj. skipuð nefnd til að fjalla um erfiðleika bænda, m.a. til að finna lausn á vandamáli þeirra vegna söluerfiðleika erlendis. Ég vil benda á það, sem er prentað í fskj. með þessu frv. úr grg. og tillögur meiri hl. harðindanefndar, þar sem segir á bls. 2, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem skapast hafa vegna óheftrar framleiðslu undangenginna ára telur meiri hl. nefndarinnar rétt að lagt verði fram fé að þessu sinni til viðbótar lögboðnum útflutningsbótum. Meiri hlutinn álítur að hinar nýju heimildir Framleiðsluráðs til aðgerða, sem ætlað er að koma skipulagi á framleiðslu landbúnaðarvara, muni fremur ná því marki að aðlaga framleiðsluna þörfum þjóðarinnar, ef ekki þarf að fást við fjárhagsvanda frá fyrri árum og söluerfiðleika vegna eldri birgða.“ Þetta er meginatriði við flutning þessa frv. og varðandi þau úrræði sem nefndin lagði til að beitt yrði í þessu efni. Það er algerlega óskiljanlegt að láta sér það um munn fara, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði áðan, að hér væri verið að koma óeðlilega á móti erfiðleikum sem bændur hafa orðið fyrir. Hann sagði í því sambandi, að það væru fleiri í erfiðleikum í landinu, svo sem láglaunafólkið, sem ekki gæti sent Alþ. reikning. Hvaða reikning hafa bændur sent Alþingi? Það væri kannske ekkert óeðlilegt að þeir hefðu gert það, því að það verðjöfnunargjald, sem þeir hafa orðið að taka á sig, lækkar vitaskuld beint tekjur þeirra sem nemur trúlega um 3/4 úr millj. á hvern bónda í landinu. Það er beint tekið af launum þeirra. Mér þætti það heldur ekkert óeðlilegt, þó að þeir, sem hefðu orðið fyrir slíku skakkafalli af öðrum launamannahópum í landinu, hefðu vakið athygli Alþingis á því, að úr því þyrfti að bæta. Það hefði ég talið mjög eðlilegt. Í öðru lagi vil ég aðeins koma að því, sem er aðalefnið í sérstakri bókun minni á fundi harðindanefndar á síðasta starfsdegi hennar, 28. júlí s.l. Þar lagði ég til að Byggðasjóði yrði gert að leggja fram 1 milljarð kr. á ári að hámarki á næstu þremur árum til greiðslu þessarar viðbótarfjárveitingar ríkissjóðs. Aðfinnslur hafa komið úr tveimur áttum um þetta frv. og þá fjármagnsráðstöfun sem hér er gert ráð fyrir: annars vegar um, að hér væri verið að skattleggja almenning vegna stuðnings við bændur, og hins vegar, að nú væri lagt til að taka það fjármagn af Byggðasjóði og, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan úr þessum ræðustól, vafasamt væri að heimilt væri að ráðstafa fé Byggðasjóðs með þeim hætti. Ég er þeirrar skoðunar að Alþ. sé fullkomlega heimilt að ráðstafa fé Byggðasjóðs með þeim hætti. Það mundi vera auðvelt að rökstyðja að einmitt þessi stuðningur við bændur mundi verða til þess að viðhalda byggð í landinu þar sem hún er tæpust fyrir, en það er einmitt verkefni Byggðasjóðs að stuðla að því, að byggðin haldist og einkum þar sem henni er hættast að falla niður. Ég tel því að ekki sé vafa undirorpið að þetta falli undir eðlilegt starf Byggðasjóðs. - Fordæmi eru fyrir, eins og kom fram áðan í máli fyrsta flm. þessa frv., að fé Byggðasjóðs hefði verið ráðstafað af Alþ. Er þar skemmst að minnast ráðstöfunar til byggðalína við fjárlagagerðina 1978, ef ég man rétt, fyrir árið 1979. Það, sem fyrst og fremst vakti fyrir mér með því að leggja þetta til, var að ég tel að í síðustu lög eigi að auka skattheimtuna til að auka samhjálp sem þessa fyrir bændurna í landinu. Þess vegna taldi ég að eðlilegt væri og sjálfsagt að reyna að brúa þetta bil með þeim hætti sem ég lagði til. Ég vil einnig koma að því, að ekki hefur verið gert neitt til að kanna þær leiðir til frekari jöfnunar í þessum erfiðleikum sem ég lagði til í minni sérstöku bókun, og það var, hvort sláturleyfishöfunum væri ekki fært að koma hér til móts við bændur með því t.d. að endurgreiða hluta af þeim slátrunarkostnaði sem þeir höfðu innheimt, sem eru rúmar 300 kr. á kg af dilkakjöti, með því að fresta afskriftum um eitt ár og draga að nokkru úr viðhaldskostnaði sláturhúsanna. Mér vitanlega hefur ekkert verið gert til að kanna hvort slíkt væri fært. Það mætti segja mér að slíkt hefði ekki þurft að koma illa við sláturhúsin og jafnvel að þeirra staða væri sú á þessum tíma að það hefði verið þeim fært. En ekki var farið fram á það við þau. Það á sjálfsagt eftir að koma betur í ljós þegar uppgjör liggur fyrir frá þeim aðilum sem hér koma við sögu. Hér var lítils háttar komið inn á að útflutningsdeild Sambands ísl. samvinnufélaga tæki umboðslaun af útflutningsbótunum. Ég benti á það sem vissa leið til að draga úr gjaldheimtu af bændum að athugað yrði hvort ekki væri unnt að fá afslátt af þessum umboðslaunum frá þeim, sem um málið fjallaði, eða þeim, sem flytja út. Mér vitanlega hefur ekki verið kannað hvort slíkt væri fært. Hins vegar geri ég ekki ráð fyrir að það mundi breyta stórum kostnaði við útflutninginn hvor aðferðin er notuð, að taka umboðslaunin af allri upphæðinni að útflutningsbótunum meðtöldum ellegar að leggja aðeins á söluverðið við útflutninginn. Hitt er annað mál, að ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að ekki eigi að leggja á allt útflutningsverðið að bótunum meðtöldum, heldur á það verð sem fæst fyrir vöruna, þótt hún sé ekki nema hluti af raunverulegu verði. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að fara eigi inn á þá leið, vegna þess að hún gæti orðið hvati til þess að ná sem allra bestum árangri í útflutningi. En þegar útflutningsfyrirtækið veit fyrir fram hvað það fær mikið fyrir að flytja út vöruna, hvort sem það fær mikið fyrir hana á erlendri grund eða ekki, þá er það ekki hvati til þess að ná bestu niðurstöðu.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. taldi að nokkur skilningsmunur, ef ekki tvískinnungur, væri fólginn í þessu frv. hjá okkur flm. og skilningsmunur hjá honum og okkur á því, hvort ætti, eins og hann orðaði það, að kalla það yfir ríkissjóð að bæta upp sérstaklega gott framleiðsluár þegar annað vont fylgdi á eftir og hvort það væri m.ö.o. hlutverk ríkissjóðs að leggja fram aukið útflutningsbótafé þegar harðæri fylgdi á eftir góðæri. Ég vil segja það við hæstv. ráðh., að vel má vera að framsetning í frv. eða grg. frv. svo og í máli mínu í framsöguræðu minni hafi orðið til þess að einhver misskilningur hafi slæðst í hug hæstv. ráðh. hvað þetta snertir. Ég vil taka það skýrt og skorinort fram, að verðlagsmál landbúnaðarins og verðtryggingarmál landbúnaðarins og góðæri eða harðæri í landinu eru sitt hvað. Ráðstafanir, sem grípa þarf til af hálfu opinberra aðila til að mæta harðæri í landi, hvort sem það harðæri snertir landbúnaðinn eða aðrar atvinnugreinar, eiga ekki skylt við verðtryggingarmál eða verðlagsmál í framleiðslugrein þessa atvinnuvegar að örðu leyti en því, að þegar svo vill til, eins og nú hefur gerst, að bændur hafa í þessu tilviki þurft að skerða bústofn sinn stórlega vegna harðæris og afleiðinga harðæris er vart hugsanlegt að til viðbótar þeim vandræðum, sem af harðærinu stafar að öðru leyti fái þeir ekki fullt verð fyrir þá framleiðslu sem þeir þannig f'a við það að skerða bústofn sinn. Hins vegar er það svo, að þegar ég mæli fyrir þessu frv., og ég hygg að svo sé með flesta þá sem skilja málefni landbúnaðarins, og þegar um þau mál er rætt á þessari stundu er þörfin enn þá brýnni fyrir aðgerðir þegar slíkt harðæri hefur gengið með þeim afleiðingum sem við höfum hér rætt um, þá er enn þá brýnna að koma til móts við bændur í sambandi við þá miklu vöntun sem er á að þeir geti fengið fullt verð fyrir framleiðslu sína. Ég tel t.d. að harðæri þurfi á ýmsan hátt að mæta á annan hátt en með auknum verðlagsbótum, og að þessu hefur að vissu leyti verið nokkuð hugað af hæstv. ríkisstj., a.m.k. hæstv. fyrrv. ríkisstj., og sett nefnd á laggir til að athuga þau mál. Það verð ég hins vegar að segja, að ýmislegt í þeim ráðstöfunum var með þeim hætti að bændum hnykkti nokkuð við þegar bréf bárust um það síðari hluta sumars að þeir ættu kost á aðstoð frá Bjargráðasjóði vegna aukins fóðurkostnaðar af völdum harðindanna með þeim hætti að um lán væri að tefla með fullri verðtryggingu. Ég hitti marga bændur sem voru mjög undrandi á þeirri afgreiðslu og þeirri fyrirhuguðu aðstoð, sem þeir töldu sama sem enga aðstoð. Ég hagaði frumræðu minni þannig að ekki væri áreitnistónn í neinni setningu, og ég vil ekki ljúka þessum umr. á þann hátt að ég fari að deila á það sem gert hefur verið í þessum málum. Aðalatriðið fyrir mér er að eftir allan þann drátt, sem orðið hefur á að afgreiða málið og mæta vanda bænda í þessu tilliti, verði nú reynt að þoka. málinu fram. Ég vil þess vegna svara þeirri spurningu hæstv. ráðh., sem hann endaði mál sitt á, þ.e. hvað menn ætluðust til að ríkissjóður gerði ef útflutningsbætur hefðu nú dugað, með því að þá hefði auðvitað alls ekki verið flutt frv. af þessu tagi. Þá hefðu bændur fengið fullt verð fyrir framleiðslu sína. Þá hefði ekki verið um það að ræða, sem hv. þm. Árni Gunnarsson orðaði svo smekklega - eða hitt þó heldur, að senda ríkissjóði reikninginn. Þetta skýrir það, að hér er um tvenns konar mál að ræða. Þá væri einungis við þann þátt málsins að eiga sem snertir vandræði vegna harðindanna, en ekki vandræði að því er snertir það að fullt verð fengist ekki fyrir framleiðslu. - Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um ræðu hæstv. ráðh. Hv. þm. Árni Gunnarsson sagði að í þessu máli væri eins konar samkeppni á milli Sjálfstfl. annars vegar og Framsfl. hins vegar. Vel má vera að honum þyki þetta bera keim af samkeppni. Hv. þm. ætti þó að vita að mestan þann tíma, sem sá vandi hefur blasað við sem hér er verið að flytja frv. um að ráða bót á, hefur Framsfl. haft forustu í ríkisstj. í landinu og Alþfl. átt aðild að þeirri ríkisstj. Það var vitaskuld hlutverk þeirrar ríkisstj. að leysa þetta mál. Það er ekkert einkennilegt við að fulltrúar Sjálfstfl., sem mestan þennan tíma voru í stjórnarandstöðu, hafi á stundum rekið á eftir því að málið væri afgreitt. Og það er ekkert einkennilegt við að við sjálfstæðismenn flyttum frv. það, sem hér liggur fyrir, þegar á haustþinginu í okt., vegna þess að þá örlaði ekki á því að sú hæstv. ríkisstj., sem þá var að liðast í sundur, hefði sýnt nokkra tilburði til að koma í framkvæmd þeim tillögum stjórnskipaðrar nefndar sem skilaði áliti 28. júlí. Vilji hv. þm. Árni Gunnarsson kalla þetta samkeppni er það hans mál. Við þm. Sjálfstfl., sem stöndum að þessu frv., flytjum það til að sýna fram á að við viljum leysa málefni landbúnaðarins hvað þetta snertir á þann hátt sem frv. greinir, og við höfum lagt frv. fram bæði á haustþingi og eins á 102. löggjafarþingi, þegar eftir að það kom saman, þannig að ekki er við okkur að sakast á þessum tíma hvernig að máli er staðið. Ég ætla ekki að ræða við hv. þm. Árna Gunnarsson mörgum orðum um stefnu í landbúnaði. Hann taldi þetta frv. lýsandi dæmi um ranga stefnu, það væri ávöxtur rangrar stefnu í landbúnaði, það væri súrt epli sem nú þyrfti að bíta í, bæði af hálfu ríkisins og af hálfu skattborgaranna í landinu. Ég ætla ekki að ræða við hann um þetta mál mörgum orðum að öðru leyti en því, að eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf. var á síðasta Alþ. allmikið rætt um stefnu í landbúnaði. Við þm. Sjálfstfl. lögðum fram till. okkar um þau mál, og það var tekið fram í grg. þeirrar till. að þangað til sú stefna væri orðin virk þyrfti að mæta þeim vandamálum, sem augljós væru, með sérstökum bráðabirgðaráðstöfunum. Þetta frv. er til að mæta bráðabirgðaástandi þangað til ný stefna í landbúnaði er orðin virk. Ég ætla ekki að gefa neinar yfirlýsingar um að það kunni ekki að þurfa að gera slíkt aftur, ef hin nýja stefna hefur ekki náð fram að ganga og orðið virk í raun. Horfur á þessu verðlagsári eru þess eðlis að mér sýnist að að einhverju leyti þurfi þar að mæta vanda sem ekki er að fullu ljós enn, enda þótt 1 milljarður af þeim 3, sem hér er lagt til að útvegaðir verði, eigi samkv. frv. að fara til þess að greiða fyrir sölu á birgðum búsafurða í upphafi þessa verðlagsárs. Hér hefur verið svarað því sem hv. þm. talaði um umboðslaun. Það er vel ef þar er orðin breyting á, eins og hv. 2. þm. Vestf. gaf upplýsingar um. Ég vil aðeins segja að ef ætti að haga stefnunni í landbúnaðarmálum að forskrift þeirra hv. þm. Alþfl., t.a.m. að hefta gersamlega alla fjárfestingu í landbúnaði, afnema jarðræktarframlög, sem þurfti enga sérstaka ráðstöfun til ef komið væri í veg fyrir framkvæmdir, er hér aðeins eitt dæmið enn um hug þeirra hv. þm. Alþfl. í garð landbúnaðarins og bændastéttarinnar og hvern þátt þeir vilja að þessi framleiðslugrein eigi í framtíðinni í uppbyggingu þjóðarbúsins, í framleiðslu þjóðarinnar og til þess að veita verulegum hluta fólksins í landinu atvinnu og afkomu. Þetta ætla ég ekki að ræða frekar. Hér er aðeins eitt dæmi enn um hug þeirra í þessu efni. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, fyrrv. landbrh., sagði að hann væri andvígur því, að Byggðasjóður yrði þarna að mæta 3 milljarða kr. fjárútvegun með því að taka á sig að endurgreiða slíkt lán á þremur árum, og það væri hæpið að slíkt samrýmdist lögum um sjóðinn.. Ef hv. þm. hefði verið inni í salnum hefði verið ástæða til að minna hann á það, að þegar hann var ráðh. í ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar var það ein af ráðstöfunum þeirrar hæstv. ríkisstj. að skerða ráðstöfunarfé Byggðasjóðs um 1130 millj. kr. með því að láta hann taka á sig afborganir og vexti af skuldum sem hvíldu á ríkissjóði vegna tiltekins verkefnis. Þegar hv. þm. er kominn úr ráðherrastólnum telur hann óheimilt og ekki mögulegt að Byggðasjóður taki á sig 1 milljarð kr. á ári til að létta undir með bændum á þessu sviði! Ég finn ekki samhengið hér á milli, ég verð að biðja velvirðingar á því. Ég finn ekki samhengið hér á milli. Eins og ég rakti í framsöguræðu minni breytast tölurnar ört þessi árin. Ég hygg að ég muni það rétt að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs hafi á síðasta ári verið sem svarar rúmum 4 milljörðum kr., en á þessu ári ætti það samkv. fjárlagafrv., sem frammi liggur, að vera á milli 6.4 og 6.5 milljarðar kr., ef lög um sjóðinn eru haldin. Þess vegna er hér um miklu minni hluta af ráðstöfunarfjármagni Byggðasjóðs að ræða þegar á þessu ári en er það var skert í ráðherratíð hv. þm. Steingríms Hermannssonar. Þetta held ég að sé skýrt. Það verður að reyna á hvaða skilning Alþ. hefur á þessu efni. Ég ætla ekki að fara að ýfa upp neinar umr. um forsögu þessa máls frekar og ekki ræða frekar um þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið til að mæta þörfum bænda vegna harðindanna sérstaklega. En þar var að ýmsu leyti á þann veg að staðið að bændum hnykkti nokkuð við. Ég skal ekki fara út í þá sálma frekar að sinni, vegna þess að ég lít svo til að ástæða sé til að koma þessu máli áfram og láta þar með umr. lokið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til áréttingar því sem ég sagði áðan. Hv. þm. Friðjón Þórðarson taldi að í orðum mínum hefði falist andstaða við launajöfnun. Ég finn ekki að það felist sérstök launajöfnun í þessu frv., því að það er verið að óska eftir að þeir, sem höfðu mesta framleiðslu, fái mest út úr þeirri viðbót sem hér er verið að leggja til að ríkið greiði. Hins vegar má kannske segja að þetta sé launajöfnunarhugsun af þeirra hálfu gagnvart öðrum stéttum. Hitt stendur óhaggað, að þeir bændur, sem hafa haft mesta framleiðsluna fá mest út úr þessu með því að þessi leið verði farin. Þá langar mig að víkja að öðru, sem hér kom fram. Það var varðandi lán úr Bjargráðasjóði sem var drepið á áðan, að það væru vond kjör og nánast óaðgengileg að fá þau lán vaxtalaus, en verðtryggð. Þetta get ég ekki skilið. Mér finnst vildarkjör að fá lán vaxtalaust, þó að þau séu verðtryggð, og ekki geti nokkur stétt ætlast til að fá betri kjör. Ekki veit ég annað en fjármagn hafi verið útvegað í þessi lán í Bjargráðasjóð, og mér kemur á óvart ef það er ekki. Hitt kann að vera, að seint gangi að afgreiða harðindalán úr sjóðnum vegna þess að seint berist þau gögn sem þarf til að lán sé afgreitt. Það hef ég náttúrlega ekki kynnt mér vegna þess að þetta er í öðru rn. en því sem ég veiti nú forstöðu, en ekki hefur komið kvörtun um þetta í mín eyru. Loks vil ég víkja að því síðasta sem mér þótti athyglisvert af því sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði, þ.e. að ef framleiðsla bænda hefði þetta umrædda verðlagsár ekki verið meiri en svo að hún hefði selst á innlendum markaði, auk þess sem 10% útflutningsuppbætur fengjust út á, hefði þessi reikningur ekki komið fram. M.ö.o.: það var staðfesting á því sem ég var að halda fram áðan, að reikningurinn kemur fram vegna meiri framleiðslu, betra árferðis en var gert ráð fyrir. Það er verið að óska eftir því að góðærið, aukaframleiðslan sé greidd aukalega.