Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða 30 mínútur er skiptast í tvær umferðir, 15–20 mínútur í þeirri fyrri og 10–15 mínútur í þeirri síðari. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Framsfl. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Sjálfstfl. í fyrri umferð Geir Hallgrímsson, 4. þm. Reykv., og í síðari umferð Gunnar Thoroddsen, 11. þm. Reykv. Fyrir Alþb. í fyrri umferð Hjörleifur Guttormsson iðnrh. og í síðari umferð Svavar Gestsson viðskrh. Fyrir Alþfl. í fyrri umferð Benedikt Gröndal utanrrh. og í síðari umferð Kjartan Jóhannsson sjútvrh. Fyrir Framsfl. í fyrri umferð Ólafur Jóhannesson forsrh. og í síðari umferð Ingvar Gíslason, 1. þm. Norðurl. e. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls 1. flm., Geir Hallgrímsson, 4. þm. Reykv.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Allir þm. Sjálfstfl. flytja till. til þál. um að Alþ. verði rofið og efnt verði til nýrra, almennra kosninga svo fljótt sem við verður komið. Í grg. með þáltill. er greint frá rökum fyrir samþykkt till., en áður en vikið er beint að þeim bið ég þm. og aðra áheyrendur að fara með mér eitt ár - 12 mánuði aftur í tímann. Þáv. ríkisstj. hafði sett svonefnd febrúarlög til þess að veita verðbólgunni viðnám innan við 30% á síðasta ári og ná svo meiri árangri á þessu ári. Stjórnarandstaðan og kommúnistar og kratar í launþegasamtökunum höfðu þá þegar upp hersöngva mikla um „samningana í gildi“, „kauprán“ og „kosningar eru kjarabarátta“, enda hæði sveitarstjórnar- og alþingiskosningar á næsta leiti. Hvatt var til ólögmætra verkfalla, útflutningsbann sett á og allsherjarverkfalli hótað. Þáv. ríkisstj. leitaðist við að ná samkomulagi og slakaði á í viðnámi gegn verðbólgunni með maílögunum, en allt kom fyrir ekki. Pólitísk skemmdarverk í nafni verkalýðshreyfingarinnar voru aðalvopn bæði Alþb. og Alþfl. í kosningabaráttunni og þessir flokkar urðu sigurvegarar kosninganna. Við stjórnarmyndunartilraunirnar á s. l. sumri gerðist Framsfl. síðan hækja hinna tveggja sigurvegara og tók undir heróp þeirra „samningana í gildi“. En allir þrír stjórnarflokkarnir svikust undan merkjum, fyrst í borgarstjórn Reykjavíkur, síðan með brbl. í byrjun sept. Þegar samningar voru aðeins settir í gildi að hluta og hinir lægst launuðu dagvinnumenn fengu enga hækkun, en hinir hærra launuðu 10–12% kauphækkun. Í stað þess að setja samningana í gildi hafa kaup og kjör verið ákveðin einhliða af svokallaðri vinstri stjórn þvert ofan í fyrri stefnu launþegasamtakanna, að samningsrétturinn væri helgur og ætti að vera frjáls. Þótt tímabil fyrri samninga launafólks og vinnuveitenda rynni út 1. des. s. l. sér ekki enn fyrir endann á einhliða valdboði ríkisstj. um kaup og kjör manna. Forvígismenn Alþb. og Alþfl. í launþegasamtökum hafa afsalað og lagt blessun sína á að 8%. verðlagsbætur komi ekki til útborgunar 1. des. s. l. Vinstri stjórnin hefur beitt niðurgreiðslum til að falsa kaupgjaldsvísitöluna og hækkað skatta svo að mönnum hefur með þeim hætti verið sjálfum gert að greiða niður kaupið sitt. En skattpíningin og niðurgreiðslurnar hafa reynst skammgóður vermir í baráttunni gegn verðbólgu. Ríkissjóður er tómur. Draga verður úr niðurgreiðslum á miðju ári og munu landbúnaðarvörur þá hækka af þeim sökum til viðbótar öðrum ástæðum sem samanlagt leiða 1. júní n. k. til meiri en 12–20% hækkunar landbúnaðarvara, eins og var um síðustu helgi. Talið er að hækkun verðbótavísitölu með óbreyttum útreikningsreglum vísitölu verði frá febr. til maí á þessu ári frá um 8.5 til 10.5% og er þá ekki gert ráð fyrir að mæta nema að hluta 2000 millj. kr. greiðsluhalla Pósts og síma, 2000–3000 millj. kr. greiðsluhalla Landsvirkjunar og rafmagnsveitna í landinu, um 1000 millj. kr. fjárvöntun í olíuverðjöfnunarsjóði né heldur ýmsum hækkunarþörfum einkaaðila. Núv. ríkisstj. hefur velt vandanum í verðlagsmálum á undan sér og við það hefur vandinn vaxið, bætt utan á sig eins og snjóbolti. Það eina, sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um hingað til, skattpíningin og niðurgreiðslurnar, hafa þannig gengið sér til húðar og megna ekki að draga fjöður yfir úrræðaleysi vinstri stjórnar eða raunverulega verðbólguþróun í landinu. Fyrir einu ári og jafnvel einu missiri sögðu kommúnista- og kratabroddar að samningarnir í gildi fælust í því að tryggja þann kaupmátt sem að var stefnt með kjarasamningum vorið 1977. Sá kaupmáttur kauptaxta hefði verið samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar 111 á árinu 1978 miðað við 100 á árinu 1977. En hverjar voru efndirnar eftir að vinstri stjórnin settist að völdum 1. sept.? Kaupmátturinn reyndist um 107.5 á s. l. ári eða tæpu einu stigi hærri en hefði orðið með óbreyttum maílögum fyrri ríkisstj. Er útlit fyrir að vinstri stjórnin bæti ráð sitt á þessu ári? Með 3% almennri grunnkaupshækkun 1. apríl n. k., eins og áskilið er í samningum við BSRB, hefði kaupmáttur kauptaxta átt að hækka í 113 stig. En þótt vísitölukerfið verði óbreytt megum við þakka fyrir óbreyttan kaupmátt frá því í fyrra. Mönnum eru áreiðanlega í fersku minni gífuryrði og vopnabrak kommúnista og krata fyrir kosningar og undirlægjuháttur Framsóknar eftir kosningar. En þetta er þá allur árangurinn: Kaupmáttur kauptaxta er nálega sá sami, verðbólgan meiri og kaupmáttur ráðstöfunartekna minni vegna aukinnar skattbyrði en hefði verið með maílögunum. Þetta eru efndir á loforðinu „samningarnir í gildi“. Fullkomin ástæða er til þess að kjósendur fái að kvitta fyrir þessar blekkingar og svik með því að ganga aftur að kjörborðinu sem fyrst. En ekki er nóg með það að öll kosningabaráttan og efndir kosningaloforða séu með ólíkindum og slíkur „hókus-pókus“ eigi sér tæpast hliðstæðu í íslenskum stjórnmálum. Þessir sjálfkjörnu vinstri flokkar, sem töldu sig hafa ráð undir rifi hverju fyrir kosningar, hafa ekki komið sér saman um neina stefnu í efnahagsmálum. Þeir reyndu að ná saman í tvo mánuði í sumar og þóttust hafa himin höndum tekið og mynduðu ríkisstj. En ríkisstj. hafði ekki að eigin sögn annað en bráðabirgðaúrræði að bjóða. Þau juku á vandann, en leystu hann ekki. Allt var afsakað með tímaskorti, betur skyldi gert fyrir 1. des. En sagan endurtók sig: bráðabirgðaúrræði sama eðlis og fyrr sáu dagsins ljós. Óánægja Alþfl. braust út í gerð efnahagsfrv. í desembermánuði, sem hann þó hvorki hafði þor né kjark til að leggja fram á Alþ. Forsrh. bannaði það og lofaði bót og betrun. Ráðherranefnd var stofnuð og skilaði áliti sem sagði ekki neitt. Forsrh. samdi frv. og lagði fram í ríkisstj. Alþb. fór í fýlu og sigaði verkalýðsleiðtogum sínum á frv. forsrh. Forsrh. glúpnar og snýr frv. við í veigamiklum atriðum með þeim árangri að báðir samstarfsflokkarnir í ríkisstj., Alþb. og Alþfl., eru óánægðir og flokkur forsrh. er afhjúpaður sem stefnulaust rekald, haldinn þeirri minnimáttarkennd sem dregur hann í átt til þess samstarfsflokksins sem hærra lætur í og hann hyggur meiri máttar þá stundina. Einn stjórnarflokkanna lýsir uppgjöf og vantrausti á ríkisstj. með því að flytja till. um að þjóðaratkvgr. fari fram um efnahagsfrv. forsrh. sem enn hefur ekki verið lagt fram á Alþ. Alþb. vill ekki vera minna en hinir stjórnarflokkarnir og leggur fram frumvarpslíki um efnahagsmál, að því er fregnir herma, 2. mars s. l. Eins og sakir standa eru í umferð í ríkisstj. þrjú eða fleiri frv. um efnahagsmálastefnu, frá hverjum stjórnarflokkanna fyrir sig. Eftir 8 mánaða samningaþóf eru stjórnarflokkarnir engu nær og landið er stjórnlaust. Vinstri stjórnin var andvana fædd. Skýringin er sú, að fyrsta og helsta hugsun hvers stjórnarflokksins var og er að koma hinum tveim á kaldan klakann. Þeir sitja á svikráðum hver við annan og gera sér grein fyrir því og eru því tortryggnir á varðbergi hver gagnvart öðrum. Í það fer tími þeirra, orka og áhugi svo að ekkert leyfir af til að beina athyglinni að þjóðarhag. Þegar svo stendur á er ný verðbólguholskefla fram undan, en jafnvel áður en áhrif hennar eru komin fram er sjávarútvegurinn rekinn með margra milljarða kr. halla svo og ýmsar aðrar atvinnugreinar í landinu, eins og landbúnaður, og afkoma iðnaðar og verslunar er síst betri. Hér á ég eingöngu við afkomu atvinnuveganna án viðbótarvanda sem olíuverðshækkun erlendis skapar, vonandi tímabundið, og treysta verður að þjóðin í heild taki á sig. Þá hef ég ekki gert að umtalsefni tillögu fiskifræðinga um takmörkun þorskveiða, enda hefur ráðgjafarnefnd skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka ekki skilað áliti og sem betur fer hefur mikil veiði úr öðrum fiskstofnum bætt okkar hag á yfirstandandi ári umfram það sem var á síðasta ári. Herra forseti. Almennur skilningur hefur aukist á því, að raunhæf efnahagsstefna felst í samræmdum aðgerðum á mismunandi sviðum efnahags- og atvinnulífs: ríkisfjármála, peninga- og bankamála, kjara-, launa- og verðlagsmála. Núv. stjórnarflokka greinir á á flestum þessum sviðum. Þá greinir á um hver ríkisumsvif eigi að vera, hvort auka skuli eða draga úr skattbyrði atvinnuvega og/eða einstaklinga, hve fjárfestingin eigi að vera mikill hluti þjóðarframleiðslu og hvernig henni skuli stjórnað, hver stefnan skuli vera í vaxta- og verðtryggingarmálum, hvernig vísitölubindingu launa og samningum um kjaramál skuli háttað eða verðlagsmálum og niðurgreiðslum hagað, svo að nokkuð sé nefnt. Jafnvel þótt núv. ríkisstjórnarflokkum tækist að klambra saman frv. um efnahagsmál benda öll sólarmerki til þess, að um hreina ómynd yrði að ræða, sama marki brennda og bráðabirgðaúrræði ríkisstj. hingað til, sem sífellt hafa aukið á vandann. Hér verður að brjóta blað og hverfa að öðrum ráðum. „Stuðningsflokkar ríkisstj. sjá fátt annað til úrbóta en aukin ríkisafskipti og meiri skattheimtu. Sjálfstæðismenn hafna þessum vinnubrögðum sem leiða til áframhaldandi verðbólgu og versnandi lífskjara. Þess í stað vilja sjálfstæðismenn,“ eins og segir í stefnuyfirlýsingu þeirra um efnahagsmál, „auka frelsi einstaklingsins til þess að ráðstafa eigin aflafé og hvetja hann til dáða. Þeir telja almennar reglur heppilegri en boð og bönn og vilja draga úr miðstýringu með því að flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga. Þeir vilja nýta kosti frjálsra viðskipta og markaðskerfis og tryggja að ákvarðanir séu teknar af ábyrgð og þekkingu.“ Í efnahagsyfirlýsingu Sjálfstfl. er greint frá því, hvernig auka skuli verðmætasköpunina í þjóðfélaginu, bæta hag almennings og takast á við verðbólguvandann. Það veltur á svari þínu, áheyrandi góður, hvort þú fellst á leið okkar sjálfstæðismanna eða mismunandi leiðir andstæðinga okkar. Viljum við Íslendingar að gjaldmiðill okkar sé gjaldgengur hvar sem er í heiminum og launþeginn telji alvörupeninga upp úr umslaginu, eða viljum við loka okkur frá umheiminum með gervigjaldmiðli sem er aðeins skömmtunarseðill á það sem valdhafarnir á hverjum tíma vilja láta í té? Viljum við að sá sem sparar fái sparnað sinn endurgreiddan í jafnverðmætum krónum og lántakandi beri ábyrgð á að nota lánsfé og endurgreiða með þeim hætti, eða á lántakandi að græða á verðbólgu og lánsfjárskömmtunarstjórar að úthluta verðbólgugróða til óverðugra sem verðugra? Vilja menn auka sparnað, örva atvinnulíf og arðsemi og bæta þannig þjóðarhag, eða leyfa verðbólguspekúlöntum að ráðskast með sparifé þjóðarinnar svo að það brenni upp á verðbólgubálinu? Vilja menn draga úr skattheimtu og umsvifum hins opinbera til þess að auka þannig forræði fólks yfir eigin tekjum, eða treysta menn betur valdhöfum til að sjá fólki farborða? Vilja menn fella niður þá auknu skattheimtu sem núverandi stjórnarflokkar hafa lögfest, þannig að almennar launatekjur verði tekjuskattsfrjálsar og opinber gjöld af viðbótartekjum fari ekki yfir 50%, eða vilja menn sjá eftir tekjum sínum í verðbólguhítina, óeðlilegar niðurgreiðslur sem reynst hafa skammgóður vermir? Vilja menn frjálsa verðmyndun og stuðla þannig að lægra vöruverði og húsbóndavaldi neytenda, eða treysta menn á einokun ríkisverslunar eða opinberar verðlagsákvarðanir? Vilja menn frjálsa kjarasamninga á ábyrgð aðila, eða einhliða ákvörðun stjórnvalda um kaup og kjör eins og núv. stjórnarflokkar tíðka? Hér hafa verið nefndar ýmsar þær spurningar, sem greina stefnu sjálfstæðismanna frá stefnu eins eða fleiri annarra stjórnmálaflokka í landinu. Sjaldan hafa verið skarpari skil milli stefnu Sjálfstfl. og annarra stjórnmálaflokka. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki innbyrðis komið sér saman um heildstæða efnahagsstefnu. Því er ekki eingöngu ástæða, heldur og brýn nauðsyn að kjósendur fái tækifæri til að velja og hafna í almennum þingkosningum. Aðrir stjórnmálaflokkar láta að vísu í veðri vaka að fyrir þeim vaki einnig að byggja upp atvinnulífið og draga úr „kerfinu“. Þessir flokkar sýna hug sinn í verki með því að draga fjármagn úr atvinnulífinu með aukinni skattheimtu, en bjóða í staðinn mun lægri upphæðir í styrki og hagræðingarfé eftir mati og náð stjórnvalda. Þessir flokkar segjast vilja draga úr „kerfinu" með því að setja sífellt ný lög og reglugerðir um það, hvernig einstaklingar eigi að haga samskiptum sín á milli og við hið opinbera. Margar slíkar reglugerðir eru smásmugulegar og andstæðar siðferðisvitund þjóðarinnar, eru til þess fallnar að auka misrétti og spillingu í þjóðfélaginu, binda allt á klafa kerfisins, og endirinn verður sá að helmingur landsmanna verður settur til að rannsaka og hafa eftirlit með hinum helmingnum. Ljóst dæmi þessa er fyrirætlun stjórnarflokkanna um eignakönnun. Sjálfstfl. er andvígur slíkri forsjá ríkisvaldsins, andvígur foreldravaldi yfir fullorðnu fólki og skírskotar til ábyrgðar einstaklingsins, framtaks hans og dugnaðar, sem leyst úr læðingi hafta og miðstýringar mun efla þjóðarheill andlega sem efnalega. Sjálfstfl. bendir á órjúfanleg tengsl efnalegrar verðmætasköpunar og andlegrar listsköpunar, efnalegrar framfarasóknar til að tryggja félagslegt öryggi og framgang mannúðarstefnu. Núv. ríkisstjórnarflokkar hafa nú fengið starfsfrið til þess að sýna stefnu sína í verki. Þeim hefur mistekist, þeir ráða ekki við vandann og sitja aðeins til að halda krampataki í völdin. Því ber nauðsyn til að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Herra forseti. Hv. þm. Alþfl., Bragi Sigurjónsson, flytur brtt. við þingrofstillögu okkar sjálfstæðismanna, annars vegar til að fá enn 10 daga frest fyrir ríkisstjórnarflokkana til að koma sér saman og ef það bregst, þá hins vegar mánaðarfrest til að mynda nýja ríkisstj. áður en til þingrofs kæmi. Brtt. þessi er aðeins staðfesting á fyrri sýndarmennsku Alþfl.-þm. Þeir hafa fyrr nefnt ákveðnar dagsetningar þegar undur og stórmerki áttu að eiga sér stað, en þessir dagar komu og liðu og kratarnir koðnuðu niður. Við sjálfstæðismenn höfnum þessari brtt. og munum greiða atkv. gegn henni Þessi brtt. ber vitni um að Alþfl. menn skortir kjark til að leggja verk sín og stefnu undir dóm kjósenda. Spurning er hvort þeir og aðrir stjórnarþm., sem eru sáróánægðir með stjórnarsamstarfið, herða upp hugann í atkvgr. um till. okkar sjálfstæðismanna og greiða henni atkv. Sjálfstfl. telur eðlilegt með tilvísun til þess, sem hér hefur verið rakið, að gengið verði til þingkosninga áður en til nýrrar stjórnarmyndunar kemur. Sjálfstfl. væntir þess, að reynslan af þessari vinstri stjórn sannfæri íslenska kjósendur um nauðsyn stefnubreytingar, svo að þeir veiti Sjálfstfl. þann styrk að honum verði falin ábyrgð á stjórnarathöfnum eftir kosningar: Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Sú till., sem hér liggur fyrir frá öllum þm. Sjálfstfl. um þingrof og nýjar kosningar, leiðir hugann að hlutverki stjórnarandstöðu og því gildi sem málefnalegt andóf gegn ríkisstj. getur haft og þyrfti að hafa á hverjum tíma. Hlutverk stjórnarandstöðu er ekki aðeins mikilvægt til að ylja stjórnarsinnum undir uggum, veita ríkisstj, aðhald og skapa ferskan andblæ í þingsölum, heldur geta flokkar í stjórnarandstöðu einnig haft mikil áhrif með markvissu starfi og tillöguflutningi. Slíkt hlutskipti og það hlé, sem þannig gefst, geta flokkar í stjórnarandstöðu notað til að vinna málstað sínum fylgi, ef hann á annað borð er til þess fallinn að fá hugsandi fólk til að leggja við hlustir. Því miður hefur stjórnarandstaða Sjálfstfl. það sem af er þessu þingi ekki verið af slíkum toga og sannast sagna hefur ótrúlega lítið farið fyrir þessum 20 manna þingflokki. Þeir, sem litið hafa hér inn á þingpallanna til að hlýða á mál manna í umr. á þessu þingi, hafa vafalítið talið sig fara húsavillt í leit að stjórnarandstöðu, nema svo hafi viljað til að þeir hittu á óróleikadaga hjá hluta af stuðningsliði ríkisstj. sem helst hefur borið upp á síðustu viku hvers mánaðar og dagana fyrir stórhátíðir. Raunar kemur þeim, sem til þekkja eða fylgst hafa með heimilisástandi hjá forustuliði Sjálfstfl., ekki svo mjög á óvart þótt lítið fari fyrir málefnalegum tillöguflutningi af hálfu þm. flokksins. Þar á bæ hafa menn verið uppteknir af hjaðningavígum og var sundurþykkjan raunar borin á torg í höfuðmálgagni Sjálfstfl., Morgunblaðinu, skömmu eftir að þing kom saman s. l. haust. Þá, sem lásu þar veturnóttaskrif hv. 1. og hv. 5. þm. Reykv., þeirra Alberts Guðmundssonar og Ragnhildar Helgadóttur, undrar að þau skuli eira undir sama þaki hér á Alþ., og öfundar enginn hv. 11. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, af því hlutskipti að eiga að stýra þessu liði eftir þær kveðjur og einkunnir sem honum hafa verið valdar frá þessari sundurleitu sveit. Stóryrðin, sem flutu úr penna áðurnefndra flokkssystkina skömmu eftir þingbyrjun í haust, verða ekki rifjuð upp hér af tillitssemi við sár sem kannske eru tekin að gróa. En því er á þetta minnst, að það varpar nokkru ljósi á andrúmsloftið innan veggja hjá forustuliði þessa stærsta stjórnmálaflokks landsins og þar hlýtur skýringanna að vera að leita á atburðaleysi stjórnarandstöðunnar síðustu mánuði. Svo virðist sem þurft hafi hávaðann frá Vilmundarbúðum Alþfl. til að þessi formlega stjórnarandstaða rumskaði, og líklega hefur hin rómaða sprengidagstillaga varðandi þjóðaratkvgr. um frv.-drög forsrh, þrátt fyrir allt borið þann árangur, áður en flm. dró till. til baka, að laða hið sundurþykka lið Sjálfstfl. saman um eitt málefni, þ. e. þessa dulbúnu vantrauststill. um þingrof og nýjar kosningar sem er tilefni útvarpsumr. hér í kvöld. En lítum á efnisrök þessarar till. Í grg. með henni og í máli hv, síðasta ræðumanns, Geirs Hallgrímssonar, gætir mikillar vandlætingar út af 6 mánaða starfsferli ríkisstj. og er henni brugðið um algert stefnu- og úrræðaleysi, því verði þjóðin nú að fá tækifæri til að kveða upp sinn dóm. Ja, öðruvísi mér áður hrá, mun margur hugsa. Hv. þm. Geir Hallgrímsson telur minni landsmanna greinilega tekið að hraka ef hann væntir uppskeru fyrir flokk sinn í kosningum á næstunni. Sá þungi áfellisdómur, sem hægri stjórnin undir forsæti Geirs Hallgrímssonar fékk í alþingiskosningunum s. l. sumar, var ekki neitt bráðræðisuppgjör reiðra kjósenda, heldur andsvar við stjórnarstefnu sem einkenndist af látlausu stríði við launþega í landinu og samfelldari óðaverðbólgu en dæmi eru um áður í sögu lýðveldisins. Um það leyti sem Geir Hallgrímsson kvaddi Stjórnarráðið með liði sínu að morgni 1. sept. s. l. blasti við allsherjarstöðvun atvinnulífs í stærstu verstöðvum landsins og hlaupið var frá tómum sjóðum. Jafnframt hafði stjórn hans efnað saman í enn eina gengislækkun og við blasti stórlega aukinn skriður á óðaverðbólgunni frá þeim degi sem ný ríkisstj. settist á stóla ef haldið hefði verið óbreyttri stefnu. Þar skall hurð nærri hælum. Rekstur helstu atvinnuvega landsmanna var kominn í þrot og stórfellt atvinnuleysi fram undan vegna yfirvofandi stöðvunar atvinnulífs. Þessar staðreyndir eru mönnum enn í fersku minni, þótt þinglið Sjálfstfl. vildi gjarnan að yfir þær hefði fennt á þessum snjósæla vetri hér í höfuðstaðnum. Hitt er mikil kokhreysti og ofætlun að búa nú til grýlu úr verkum þeirrar ríkisstj. sem Alþb. átti drýgstan þátt í að mynda og leyst hefur á stuttum tíma úr bráðum vanda. Þar mun stjórnarandstöðunni ekki takast að mála skrattann á vegginn, þótt íhaldinu bjóðist nú öðru hvoru hávær aðstoð nokkurra angurgapa sem virðast miða hlutverk sín hér á Alþ. við ærsl og upphlaup og kunna illa hverjum þeim degi sem skilar þeim ekki inn á útsíður síðdegisblaðanna. Ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar var mynduð á elleftu stundu, eins og forsrh. komst réttilega að orði í stefnuræðu sinni s. l. haust, og hún getur horft feimnislaust til baka yfir skamman feril. Samstarfsyfirlýsing flokkanna, sem tryggðu myndun hennar, hefst með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. telur það höfuðverkefni sitt á næstunni að ráða fram úr þeim mikla vanda sem við blasir í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Hún mun því einbeita sér að því að koma efnahagsmálum á traustan grundvöll og tryggja efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, rekstrargrundvöll atvinnuveganna, fulla atvinnu og treysta kaupmátt launa. Ríkisstj. mun leggja áherslu á að draga markvisst úr verðbólgunni með því að lækka verðlag og tilkostnað og draga úr víxlhækkunum verðlags og launa og halda heildarumsvifum í þjóðarbúskapnum innan hæfilegra marka. Hún mun leitast við að koma í veg fyrir auðsöfnun í skjóli verðbólgu. Ríkisstj. mun jafnframt vinna að hagræðingu í ríkisrekstri og á sviði atvinnuvega, sparnaði og hagkvæmri ráðstöfun fjármagns. Ríkisstj. mun vinna að félagslegum umbótum. Hún mun leitast við að jafna lífskjör, auka félagslegt réttlæti og uppræta spillingu, misrétti og forréttindi.“ Þetta var tilvitnun í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Hér verður því ekki haldið fram, að ríkisstj. hafi náð þeim markmiðum að fullu sem fram voru sett í upphafi sáttmála stjórnarflokkanna, enda munu fáir stuðningsmenn hennar hafa gert sér vonir um kraftaverk. Hitt leyfi ég mér að staðhæfa, að verulegur árangur hefur náðst á þeim sviðum þar sem dekkst var í álinn við upphaf ferðar. Hjól atvinnulífsins hafa snúist og atvinnuleysi verið bægt frá til þessa að heita má. Kaupmáttur hjá láglaunamönnum og fólki með miðlungstekjur hefur verið tryggður að fullu í samræmi við kjarasamningana frá sumrinu 1977, og hafa kjör alls þorra almennings ekki í annan tíma verið betri, og merkar réttarbætur náð fram að ganga eða eru í burðarliðnum með lagasetningu hér á Alþ. Og það sem ekki er minnst um vert er sú staðreynd, að jafnframt þessu hefur tekist að draga stórlega úr verðbólgu og hamla gegn verðhækkunum. Því meiri ástæða er til að undirstrika þessa ávinninga sem sumir úr þingliði stjórnarflokkanna telja sér ekki henta að rifja þá upp, ekki einu sinni í hálfum hljóðum, og er þá hinni formlegu stjórnarandstöðu vissulega nokkur vorkunn þótt hún hafi ekki hátt um það sem vel hefur til tekist á síðasta missiri. En er þetta ekki glansmynd sem hér er dregin upp munt þú e. t. v. spyrja, hlustandi góður. Ég veit að vísu, að þorri launþega mun geta tekið undir mál mitt, en við skulum samt líta á nokkrar kaldar tölur í þessu samhengi og þá staldra fyrst við hina umtöluðu og lífseigu verðbólgu. Þar er lærdómsríkt að bera saman verðbólguvöxt eins og hann birtist okkur í vísitölu framfærslukostnaðar síðasta hálfa árið sem fyrrv. ríkisstj. sat að völdum og það hálfa ár sem núv. stjórn hefur að baki. Á tímabilinu 1. febr. til 1. ágúst 1978 hækkaði framfærsluvísitalan samkv. útreikningi Hagstofunnar um 24.14 stig eða sem svarar 54.1 stigi á ársgrundvelli. Á tímabilinu frá 1. ágúst 1978 til 1. febr. 1979, þ. e. á öðru sex mánaða tímabili, sem fellur nær allt á starfstíma núv. ríkisstj. hækkaði sama vísitala um aðeins 11.18 stig, sem þýðir 23.6% hækkun framfærsluvísitölu ef miðað er við heilt ár. Þessar tölur, rösk 54% og 23.6%, segja okkur ótvírætt að verðbólguvöxturinn hefur rénað um meira en helming á tólf mánuðum, og skilin eru einkar skörp frá og með stjórnarskiptunum. Þetta eru opinberar tölur sem hver og einn getur sannreynt. Stjórnarandstæðingar halda því að vísu fram, að beitt hafi verið brögðum, eins og þeir vilja kalla það, til að ná þessum árangri og segja ríkisstj. hafa fryst verðbólguna inni í ríkissjóði og eiga þá við niðurgreiðslur vöruverðs. Á það drögum við enga dul, að einmitt niðurgreiðslurnar á lífsnauðsynjum hafa slegið mikið á verðbólguna og reynst áhrifamikið tæki í glímunni við þann vágest. Með niðurfærslu- og millifærsluleiðinni, sem valin var s. l. haust með aðgerðunum 1. sept. og 1. des., tókst að bæta launþegum nær 8 stiga hækkun, sem ella hefði orðið á kaupi, með niðurgreiðslum og koma þær aðgerðir láglaunafólki sérstaklega til góða. Verðlækkun á fjölmörgum lífsnauðsynjum almennings er nýbreytni sem fólk kann vel að meta, og með skattlagningu, sem nauðsynleg var til að jafna metin, hafa umtalsverðir fjármunir verið færðir til í þjóðfélaginu frá hinum betur megandi til hinna sem minna höfðu til skiptanna. Það er þessi skattlagning, m. a. á eignir, atvinnurekstur og hátekjufólk, sem stjórnarandstaðan hefur helst reynt að gera sér mat úr þá sjaldan hún rumskaði í skammdeginu og ætlaði sér að villa og trylla þá sem gengið hafa í björg með Glistrup-álfum íslenskum. Það varðar miklu að alþýða manna sjái í gegnum þá gjörningaþoku þar sem reynt er að gera alla skattheimtu tortryggilega og svipta þannig stjórnvöld þeim tækjum sem helst eru fallin til að ná jöfnuði og bæta félagslega aðstöðu þegnanna. Grátt er sannarlega það gaman sem haft er uppi í þessu samhengi. Fjölmargar fleiri tölur má draga fram sem gefa vísbendingu um skörp skil til hins betra frá og með stjórnarskiptum s. l. haust. Þannig batnaði gjaldeyrisstaða bankanna um 24 milljarða kr. á síðustu 4 mánuðum ársins 1978, en hliðstæð hreyfing á 4 síðustu mánuðum ársins 1977 nam aðeins 2 milljörðum. Hjöðnun erlendra skulda nam á sama tímabili 1978 13 milljörðum kr. á móti hins vegar 3 milljarða kr. skuldaaukningu síðustu 4 mánuði ársins 1977. Samanburður af þessu tagi gefur vísbendingar, en myndin mun skýrast frekar ef lengri tími fæst til samanburðar. Nú blasir að vísu við nýr og óvæntur vandi, þar sem er gífurleg hækkun á olíuverði, þótt enn sé ekki séð fyrir hversu varanleg sú þróun verður. Ríkisstj. undirbýr nú aðgerðir til að mæta þeim mikla vanda, sem óhjákvæmilega kemur illa ofan í árangursríkt viðnám hennar gegn verðbólgu. En nái menn saman um stefnumörkun í efnahagsmálum, sem að hefur verið unnið af stjórnarflokkunum að undanförnu, munu einnig finnast leiðir til að standa af sér þær skúrir sem fylgja hækkuðu olíuverði. Hér sem á öðrum sviðum skiptir það öllu máli að ríkisstj. rjúfi ekki griðin við launþegasamtökin og annað alþýðufólk til sjávar og sveita. Þar er sá aflvaki sem þeir, er til forustu hafa valist, verða að treysta á og kunna að taka mið af. Slíkt á ekkert skylt við alþýðudekur eða þjónkun við örfáa forustumenn samtaka launamanna, eins og reynt er að læða inn hjá almenningi af þeim sem sundra vilja og leita sér halds á öðrum vettvangi. Í þeirri samningalotu, sem nú stendur yfir milli ríkisstjórnarflokkanna um stefnumörkun í efnahagsmálum og fleiri þætti þjóðarbúskaparins til tveggja ára, hefur Alþb. kosið að rækta það samráð við stéttarsamtök alþýðu sem það telur hornstein þessa stjórnarsamstarfs og skýrt er skráð í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Full atvinna og varðveisla kjara og kaupmáttar sem flestra launþega eru forgangsatriði í till. Alþb. ásamt sókn gegn verðbólgu svo sem frekast er kostur. Árangur í glímunni við verðbólguna er afar mikils virði til að renna hér stoðum undir traust atvinnulíf. Þar þarf launafólk að leggja sitt af mörkum um leið og það stendur vörð um kjör sín. Endurskoðun á fyrirkomulagi kauptryggingar hefur ekki verið neitt bannorð hjá launþegasamtökunum að undanförnu og enn er boðið til viðræðna við vinsamlegt ríkisvald um tiltekin atriði varðandi vísitölumál. Launþegasamtökin í landinu hafa á undanförnum mánuðum sýnt í verki að þau kunna að meta samráð af hálfu ríkisstj. og krónuhækkanir hafa ekki forgang á þeim vettvangi ef réttarbætur og önnur hagsmunamál fá byr. Alþb. stendur ótrautt á þeim grunni sem lagður var með myndun ríkisstj. eftir erfiða fæðingu hennar s. l. sumar. Alþb. stóð þá gegn því, að aðsteðjandi efnahagsvandi væri leystur á kostnað láglaunafólks, og það hefur síðan varist með árangri sókn þeirra afla sem halda því fram, að allir verða að fórna, láglaunafólkið í landinu ekki síður en aðrir. Í stefnuræðu sinni úr þessum stól hér á Alþ. mælti Ólafur Jóhannesson forsrh. m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég held ég geti sagt án þess að það séu innantóm orð, að við viljum stjórna fyrir fólkið og með fólkinu.“ Og hann bætti við: „Gengi þessarar stjórnar er því ekki hvað síst undir því komið, að henni takist að fylgja þeirri leiðarstjörnu. Og menn geta spurt sjálfa sig: Ef þessari stjórn tekst það ekki - hvað þá?“ Undir þessi orð oddvita ríkisstj. vil ég taka og jafnframt fullyrða að hann hefur í reynd fylgt þessum vegvísi hingað til með því að stuðla að skynsamlegum samráðum við launþega. Svo lengi sem það er gert og engir hlaupa frá borði eða yfir í sveit andskotaliðsins getur þessi ríkisstj. staðið og eflst til góðra verka. Menn skulu hafa það vel í huga, að ríkisstj. hefur ekki ætlað sér einvörðungu að hugsa um efnahagsmál, heldur er tekist á við þýðingarmikil verkefni á öllum sviðum þjóðmála. Efnahagsmálin hefur eðlilega borið hæst til þessa og þau eru nú til sérstakrar meðferðar á vettvangi ríkisstj. og þingflokka er hana styðja. En einnig er fastmælum bundið í samstarfsyfirlýsingu aðildarflokka ríkisstj. að málefnasamningur hennar verði tekinn til endurskoðunar í heild á þessu ári. Þar er og verður ekkert undan skilið og stöðugt er raunar unnið að því að marka stefnu til lengri tíma í einstökum málaflokkum. Stjórnarandstaðan og málgögn hennar láta mjög að því liggja að hér hafi ríkt eins konar stjórnarkreppa allt frá síðustu kosningum og heldur lítið hafi farið fyrir aðgerðum hjá okkur ráðh. í ríkisstj. hverjum á sínu verksviði. Nú ætla ég ekki að gerast dómari í eigin sök, en þó hefur það farið svo, að ég hef ekki fundið fyrir verkefnaskorti í iðnrn. þótt svo vaskur maður sem Gunnar Thoroddsen hafi setið þar undanfarin 4 ár. Bæði í iðnaðar- og orkumálum hefur ríkisstj. sett sér myndarleg markmið og flest af því er komið á einhvern rekspöl, þótt hraðar mætti ganga og æskilegt væri að betra tóm fengist til að sinna slíkum verkum. Af stórum verkefnum á mínum vettvangi nefni ég t. d. áætlun um iðnþróun, almenn aðbúnaðarmál íslensks iðnaðar og aðgerðaáætlun fyrir einstakar iðngreinar. Í orkumálum er unnið að því að koma á fót einu landsfyrirtæki og leitað leiða til að jafna raforkuverð. Dreifing raforkunnar með nýjum línum og styrkingu þess kerfis, sem fyrir er, ekki síst í strjálbýli, er afar aðkallandi. Mikil verðhækkun á innfluttu eldsneyti kallar á skjót viðbrögð og aukna áherslu á hitaveitur og annað það sem flýtt getur fyrir að innlendir orkugjafar taki við af innfluttum eftir því sem hagkvæmt er talið. Þá má ekki dragast lengi úr þessu að tryggð verði aukin aðstoð við þá sem kynda verða hús sín með olíu enn um sinn. Þannig mætti lengi telja á sviði þessa eina ráðuneytis orku- og iðnaðarmála. En ég verð ekki síður var við athafnasemi hjá samráðh. mínum, hverjum á sínum vettvangi, og þrátt fyrir háreysti í kringum þjóðarskútuna og olnbogaskot við og við af stöku þóftu er ástæðulaust að halda að ekki sé lagst á árar. Stjórnarandstaðan, sem loks er nú skriðin úr híði sínu eftir dásvefn skammdegisins, gerist nú allveiðibráð, eins og þessi þáltill. um þingrof og nýjar kosningar ber glöggan vott um, og hyggst henda á lofti einstakar hnútur er hér hafa borist um sali frá óstýrilátum þm. Flest bendir þó til að væringar haustsins og innbyrðis átök eftir dúndrandi ósigur í kosningum á síðasta sumri hái enn stjórnarandstöðuliðinu til muna, svo vart sé það vígfært hvað þá til stórorrustu fallið. Því virðist ætla að dragast að Sjálfstfl. nái fullri heilsu aftur, eins og hv. 1. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, sá raunar fyrir um síðustu veturnætur. Vinstri menn á Íslandi þurfa nú að nota það lag sem því fylgir að hafa náð saman um meiri hl. í höfuðstað landsins og standa saman að ríkisstj. Geysilegt verk er að vinna að treysta undirstöður íslensks efnahagslífs, ná upp akri fiskimiðanna og snúa vörn í sókn í verndun og nýtingu landgæða. Þar og í fjölþættum iðnaði í okkar eigin höndum er sú undirstaða fólgin sem góð lífskjör og gæfa þessarar þjóðar hvílir á. Um leið og við fyrirgefum stjórnarandstöðunni frumhlaup hennar hér á Alþ. með flutningi þessarar þáltill. skulum við treysta samstöðu vinstri manna til heilla fyrir land og lýð. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Hlustendum þakka ég áheyrnina.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir mörgum árum - á blómaskeiði stjórnar Sjálfstfl. í Reykjavík - sagði þekktur embættismaður borgarinnar að þegar þeir væru allir sammála í borgarstjórn væri það um mál sem annaðhvort væri helber vitleysa eða kostaði stórfé. Á þessu þingi hafa ýmsir haft á orði að Sjálfstfl. hlyti að vera í felum, svo litlir hafa tilburðir hans í stjórnarandstöðu verið. En nú hafa þm. hans allir sem einn komið fram í dagsljósið og flutt í einingu andans næsta óvenjulega till. um þingrof og nýjar kosningar. Það má segja um þetta mál eins og þau sem þeir voru allir sammála um í borgarstjórninni forðum, að það er bæði fráleitt og mundi verða rándýrt fyrir þjóðina. Sjálfstfl. er enn þá sundurtættur eftir síðustu kosningar og þar eru linnulaus innri átök um forustu og stefnu, en hvort tveggja vanhagar flokkinn um. Sem stjórnarandstaða hefur flokkurinn brugðist því hlutverki að leggja fyrir þingið aðra kosti, aðra stefnu en ríkisstj. hefur fylgt. Það á svo að heita að Sjálfstfl. hafi nýlega birt nýja efnahagsstefnu, en hún bráðnaði og gleymdist eins og snjókorn í sólskini, enda hafði hún engin ný úrræði fram að færa, ekkert nema almenn slagorð, eins og formaður Sjálfstfl. las, - slagorð sem ekki geta leyst vanda þjóðarinnar í dag eða næstu mánuði. Hið versta við till. sjálfstæðismanna um þingrof og kosningar er þó það ótrúlega ábyrgðarleysi að ætla sé að skilja efnahagslífið eftir stjórnlaust fram á sumar, hleypa verðbólgunni lausri í marga mánuði. Það mundi reynast dýrkeypt. Áður en gengið var til kosninga í fyrravor gaf Alþfl. út samandregna stefnu sína í efnahagsmálum í aðgengilegu formi. Bar hún heitið „Gjörbreytt efnahagsstefna“ og undirheitið „Aðgerðir til frambúðar“. Stefnan var í bláum bæklingi dregin saman í 10 atriði og er þar að finna meginhugmyndir flokksins um baráttuna gegn verðbólgunni, fyrir fullri atvinnu, auknu félagslegu jafnrétti og öðru því sem jafnaðarmönnum er hjarta næst í þessum efnum. Ekki veit ég hvort margir kjósendur hafa geymt þennan litla pésa, en hitt get ég sagt ykkur, að hann sést oft á fundarborði þingflokks Alþfl. um þessar mundir. Hinir nýkjörnu fulltrúar Alþfl. á Alþ. hafa ekki gleymt því sem þeir sögðu fyrir kosningar. Það hefur verið kjarninn í starfi þingflokksins í allan vetur að standa við orð sín og heit. Enginn vafi er á að verðbólgan er við hlið fiskveiðistefnunnar langalvarlegasta vandamál sem íslenska þjóðin á við að stríða. Eyðilegging verðmætustu fiskstofna getur sett efnahag okkar í rúst. Það skilja allir. En þetta getur óðaverðbólgan ekki síður gert, og hún er að því leyti hættulegri að hún grefur undan siðferði þjóðarinnar og gerir íslenskt þjóðfélag spilltara með hverju ári sem líður. Við höfum lengi búið við nokkra verðbólgu, og þjóðin hefur lært að laga sig að henni, jafnvel verjast henni af mikilli kænsku, en slíkar varnir einstaklinganna eru alltaf á kostnað heildarinnar. Það var því slæmt að þola 10% verðbólgu árum saman, en síðustu 4–5 ár hefur verðbólgan verið 40–50% - og það er annar handleggur. Slík óðaverðbólga getur valdið því, að rekstur fyrirtækja siglir í strand og framleiðsla þeirra verður ekki samkeppnisfær, svo að afleiðingin verður stórfellt atvinnuleysi. Bráðabirgðaráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert öðru hverju síðustu 6 mánuði, hafa yfirleitt verið við það miðaðar að hindra slíka óheillaþróun, að halda fyrirtækjunum gangandi og tryggja atvinnu fólksins, enda þótt þetta hafi því miður oftast verið skamma stund í senn. Óðaverðbólgan býður einnig heim stórfelldu verðbólgubraski, svo stórfelldu að eldri reynsla okkar bliknar við hlið þess, og hún leiðir til hrikalegra misréttis meðal þegnanna en við höfum þekkt um aldir. Af öllu þessu, sem ætti að vera alkunna, er ljóst að ríkisstj. verður að setja það markmið ofar öllu öðru að draga verulega úr verðbólgunni án þess að til atvinnuleysis komi. Þeir stjórnendur, sem ekki viðurkenna þetta höfuðmarkmið, leiða þjóðina út í ógöngur. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, sem þeir gáfu út við myndun ríkisstj., eru tveir meginkaflarnir að sjálfsögðu um efnahagsmálin. Hinn fyrri fjallar um bráðabirgðaráðstafanir sem voru að mestu gerðar 1. sept. Síðari kaflinn heitir „Breytt efnahagsstefna“ og er þar horft lengra fram um veg. Í þeim kafla eru með öðru langflest þeirra atriða sem sett voru fram í þeirri yfirlýsingu Alþfl. sem ég áðan nefndi. Höfuðerfiðleikar núv. stjórnarsamstarfs hafa verið að stjórnin hefur viljað festast í endurteknum bráðabirgðaráðstöfunum eða átt erfitt með að ná sér á braut hinnar breyttu efnahagsstefnu sem lofað var við myndun ríkisstj. Þarna hefur Alþfl. komið til sögunnar og spyrnt fast á móti. Flokkurinn hefur reynt að gera það lýðum ljóst, að hann muni ekki standa að sífelldum bráðabirgðaúrræðum á þriggja mánaða fresti, eins og þau vilja koma hér á landi, með þeirri afleiðingu að óðaverðbólgan haldist að öllum líkindum óbreytt og þjóðin hjakki þegar til lengdar lætur í sömu förunum. Um þetta hafa vissulega staðið átök síðustu þrjá mánuði, þó margvíslegur árangur hafi náðst í starfi stjórnarinnar á ýmsum sviðum. Smám saman hefur Alþfl. tekist að ná árangri og knýja fram mótun heilsteyptrar efnahagsstefnu sem mundi að bestu manna yfirsýn færa verðbólgu ársins 1979, sem nú er að líða, niður í 30% og síðan lengra niður. Þessi barátta Alþfl. hefur verið háð með öllum ráðum, því skal ég ekki neita, upphlaupum á Alþ., stórum orðum í ræðum og fjölmiðlum og stundum hefur skapast hálfgert ófriðarástand milli stjórnarflokkanna þegar hinir flokkarnir eða a. m. k. annar þeirra hefur svarað í sömu mynt. En baráttan hefur líka verið háð með málefnalegri vinnu, samningu veigamikils efnahagsfrv., samningu fjölda tillagna, með löngum viðræðum og sáttfýsi þegar aðrir hafa lagt fram skynsamlegar hugmyndir. Ágreiningur þessi innan stjórnarflokkanna hefur málefnalega verið langmestur milli Alþfl. og Alþb., eins og ljóst er af umr. Hins vegar virðast leiðir Alþfl. og Framsfl. í þessum efnum geta legið saman í mjög veigamiklum atriðum. Það hefur verið samhengi í atburðarás þeirri sem leitt hefur til atburða undanfarinna daga. Þegar hinn 1. des. knúði Alþfl. fram veigamikla stefnuyfirlýsingu af hálfu ríkisstj. og hefði eftirleikurinn verið léttur ef allir hefðu fengist til að standa hiklaust við þá yfirlýsingu. Þá lagði Alþfl. fram heilsteypt frv, sem þingflokkurinn hafði lagt í mikla vinnu, og markaði það verk tímamót í málinu. Slík heildaráætlun um hagstjórn í landinu, um yfirstjórn efnahagsmálanna hefur ekki sést hér á landi síðan í upphafi viðreisnarinnar 1960. Forsrh. sýndi skilning á þessu máli, og við afgreiðslu fjárl. gaf hann yfirlýsingu um að hann mundi láta semja slíkt heildarfrv. þegar eftir áramót. Ráðherranefnd undirbjó málið, en forsrh. setti saman frv. sem deilur hafa nú snúist um í tæplega mánuð. Alþfl. hefur frá öndverðu stutt þetta frv. forsrh. Við teljum það vera gott og skynsamlegt frv. miðað við allar aðstæður og þau verkefni sem verður að leysa. Það er sett til höfuðs verðbólgunni og óbreytt hefði það getað náð því marki að koma henni niður í 30% á árinu sem er að líða. Alþb. hefur hins vegar snúist ótrúlega önugt gegn frv., og mætti á stundum ætla af málflutningi forustumanna þess, að sá flokkur hefði hvorki alvarlegan áhuga á baráttu við verðbólgu né skynsamlegum áætlunarbúskap, sem ætlunin er að heita, og setti e. t. v. önnur markmið ofar. Forsrh. hefur til þessa leikið hlutverk sáttasemjara og lagt fram allmikinn fjölda af brtt. við frv, sitt til að reyna að koma á samkomulagi. Alþfl. hefur enn sýnt sáttfýsi og gengið að mörgum till. ráðh., en nokkrar þeirra, sem snerta veigamikil atriði að okkar hyggju, samþykkjum við ekki. Afstaða þingflokks Alþfl. liggur þar algjörlega ljós fyrir. Efnahagsfrv. er það sem kallað er „bandormur“, af því að það fjallar um margvíslega og mismunandi málaflokka, sem þó hafa það sameiginlegt að snerta allir baráttuna við verðbólguna á Íslandi. Í hinum venjulegu bráðabirgðalausnum á þriggja mánaða fresti, sem Íslendingar hafa kynnst mörg undanfarin ár og ekki eiga að neinu leyti sérstaklega við síðasta hálfa ár, hefur yfirleitt öll deila snúist um kaupið sem launþegarnir eiga að fá. Með því heildarfrv., sem nú liggur fyrir, kemur glöggt í ljós að ráðstafanir eru einnig gerðar á sviði peningamála, ríkisfjármála, vaxta, bankastarfsemi, fjárfestingar og raunar mörgum fleiri sviðum. Það eru settar skrúfur á fjölmarga aðra en launþega. Það er ætlunin að enginn sleppi við að taka einhvern þátt í þessari baráttu. Rétt er þó að segja - og segja það svo að enginn geti misskilið - að frv. gerir ráð fyrir að allir aðilar í þjóðfélaginu: einstaklingar, fyrirtæki, sjóðir, bankar og opinberar stofnanir - verði að færa verulegar fórnir ef við ætlum að ná þeim árangri, sem við höfum sett okkur, og koma verðbólgunni jafnlangt niður og við óskum á þessu ári og væntanlega hinum næstu. Ríkisstj. hét í upphafi að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, og það hefur hún gert. Fjölmargar álitsgerðir hafa borist og verður án efa mikið tillit tekið til þeirra við meðferð málsins. En það verður að segjast eins og er, að engin þessara samtaka bjóðast til að taka á sig fórnir eða veita samþykki fyrir þeim. Við því er e. t. v. ekki hægt að búast. En að höfðu samráði við aðila reynir því meira á stjórnmálamennina. Þeir verða að gera upp við sig, hvort þeir ætla að stjórna landinu og gera það, sem þeir sjálfir telja óhjákvæmilegt, í samráði við þá, sem þeir vilja ráðgast við til að ná settum markmiðum í baráttunni við verðbólguna, og þá e. t. v. treysta því, er þeir hafa tekið tillit til ýmissa till. frá samráðsaðilum, að þessi hagsmunasamtök vinnumarkaðsins umberi úrræðin þótt þau samþ. þau ekki formlega. Alþingi Íslendinga stendur nú frammi fyrir slíkri prófraun, í rauninni bæði stjórnarflokkar og stjórnarandstaða, því báðir bera mikla ábyrgð. Eina svar stjórnarandstöðunnar er sú furðulega till. sem við ræðum í kvöld. Stjórnarsinnar hafa hins vegar á borðum sínum lausnina og skortir aðeins endahnútinn til að málið verði afgreitt, menn geti brett upp ermar og tekið til starfa í stað þess að deila innbyrðis vikum eða mánuðum saman. Það er meira en nóg af vandamálum sem bíða óleyst á meðan þessi deila hefur staðið. Mikil þolinmæði hefur verið sýnd og miklum tíma eytt í þetta mál. En nú er tíminn þrotinn. Ríkisstj. verður að leiða málið til lykta fyrir lok þessarar viku, annaðhvort með samkomulagi eða samstarfsslitum ef annað er ekki hægt. Efnahagsfrv. verður að leggjast fyrir Alþ. eins fljótt og unnt er, helst í næstu viku, og ég vona að það fái sem minnst breytt skjóta afgreiðslu. Ef stjórnarflokkarnir bera ekki gæfu til að sameinast um þetta mál og leiðir þeirra skilur, þá ber skylda til að kanna hvort unnt sé að mynda aðra ríkisstj. á grundvelli núv. þings. Þá fyrst ef það tekst ekki er réttlætanlegt að tala í alvöru um þingrof og kosningar. Þetta er að minni hyggju ábyrg stefna eins og staða mála er í dag, þegar talað er af fullri hreinskilni, hversu mjög sem sigraða flokka dreymir um að rétta hlut sinn og flokkar í sókn iða í skinninu eftir tækifæri til nýrrar sóknar. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Hv. áheyrendur. Þetta er ákaflega einkennileg tillaga. Hún er svo einkennileg að það er ekki einu sinni hægt að líta hana alvarlegum augum. Það er því sannarlega óþarfi að eyða á hana miklu púðri. Það er engu líkara en að sumir þm. séu komnir í kapphlaup um það, hver geti flutt framúrstefnulegustu þáltill. Fyrst flytur Vilmundur Gylfason sína nýstárlegu till., svo sem frægt er orðið, og nú flytur Sjálfstfl. allur og óklofinn, aldrei þessu vant, þessa furðulegu till. sem ég ætla að sé næsta fátíð í okkar þingsögu, að ég nú ekki tali um brtt. Braga Sigurjónssonar. Hún fer fyrir neðan garð hjá mér og ég ætla að leiða hjá mér að sinni að ræða hana. Það er eins og fyrri daginn, að fádæmin eru verst, en frumleg er till. sjálfstæðismanna. Það er synd og skömm að ekki skuli upplýst hver er hinn raunverulegi höfundur þessa hugverks. Maður með slíka hugkvæmni og sköpunargáfu væri að mér finnst sjálfkjörinn í heiðurslaunahóp höfunda. Þar væri hann þó í góðum félagsskap. Þessi till. er ekki vantraust á ríkisstj. Ef flm. væri einhver alvara hefðu þeir auðvitað borið fram vantrauststill. En þeim er engin alvara. Og út frá því sjónarmiði verður að ræða hana. Hún er ákall til mín, hún er áskorun á mig. Á ég að skoða það sem vantraust á mig eða á ég að skoða hana sem traustsyfirlýsingu? Hver getur skorið úr því? Þetta er ekki út í bláinn sagt. Það sýnist gert ráð fyrir því, að stjórnin sitji áfram með fullu umboði þrátt fyrir þingrof, stjórni kosningaframkvæmd og geti gefið út brbl. eftir því sem nauðsyn krefur. Ekkert er sagt um að stjórnin skuli segja af sér eftir kosningar. Gerir þó Sjálfstfl. tæplega ráð fyrir að hann fái hreinan meiri hl., þannig að allar líkur eru til að stjórnarflokkarnir hefðu meiri hl, eftir kosningar. Það er sem sagt engan botn hægt að fá í það, hvað fyrir flm. vakir. Auðvitað er þessi till. einber sýndarmennska, örvæntingarfull tilraun á elleftu stundu til að auglýsa stjórnarandstöðu sem flestir voru búnir að gleyma að væri til. Núv. ríkisstj. hefur starfað í hálft ár. Hún er samsteypustjórn ólíkra flokka. Í henni hefur gætt ágreinings um ýmis atriði. Á því er engin launung, enda má segja að stjórnin vinni fyrir opnum tjöldum og hefur það ekki bætt starfsskilyrði hennar. Það skal fúslega játað, að ágreiningur innan stjórnarflokkanna hefur nokkuð tafið afgreiðslu mála. Það hefur stundum tekið lengri tíma en æskilegt er að nauðsynleg niðurstaða fengist. Þrátt fyrir nokkra agnúa á stjórnarsamstarfinu hefur ríkisstj. fylgt fram markaðri stefnu í efnahagsmálum, en að þeim málaflokki er kastljósi fyrst og fremst beint nú. Með markaðri stefnu á ég við þá stefnu sem ákveðin var í málefnasamningi stjórnarflokkanna. Hitt er rétt, að framkvæmdin hefur ekki orðið eins hröð og ráð var fyrir gert þegar lagt var af stað. Hér er það fyrst að nefna, að fjárlög og lánsfjáráætlun voru afgreidd í samræmi við mótaða stefnu. Það er ákaflega mikilvægt, því að þar er mótuð í veigamiklum atriðum efnahagsstefna fyrir þetta ár. Í annan stað bendi ég á að þær ráðstafanir, sem í samstarfsyfirlýsingunni eru kallaðar fyrstu aðgerðir, hafa allar verið framkvæmdar. Þar er um að ræða ráðstafanir sem nauðsynlegar voru til að koma í veg fyrir stöðvun atvinnurekstrar og tryggja áframhaldandi rekstur, a. m. k. fyrst um sinn. Þá fólu og þessar ráðstafanir í sér fyrstu spor til hjöðnunar verðbólgu í áföngum. Það er staðreynd, að þessar aðgerðir hafa þegar leitt til umtalsverðrar lækkunar frá því verðbólgustigi sem var þegar ríkisstj. tók við. Þessar aðgerðir hafa verið framkvæmdar í áföngum. Ráðstafanir þær, sem gripið var til í sept. s. l., sbr. lög um kjaramál, mörkuðu fyrsta áfanga. Með ráðstöfunum samkv. lögum um viðnámsaðgerðir gegn verðbólgu frá því um mánaðamótin nóv.–des. var verkinu áfram haldið og í reynd þá hafinn annar áfangi þess starfs í efnahagsmálum sem um var fjallað í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj. Ráðstafanir þær, sem framkvæmdar voru í þessum tveimur áföngum, voru ekki bráðabirgðaúrræði í þeim skilningi að þær væru tímabundnar og væru úr sögunni að tilteknum tíma liðnum. Á hitt var engin dul dregin, að þær fólu ekki í sér varanlega lausn efnahagsvandans og ekki nema að nokkru leyti þá breyttu efnahagsstefnu sem boðuð var. Með því lagafrv, um stjórn efnahagsmála o. fl., sem er í smíðum, er ætlunin að ákveða varanlegri úrlausnir. Það frv. ber að skoða sem þriðja og langsamlega veigamesta áfangann á þeirri braut að móta og síðan fylgja fram samræmdri aðhaldsstefnu í fjárfestingarmálum, peningamálum og verðlagsmálum í samhengi við heildarstefnu í skattamálum og efnahagsmálum almennt. Stefnumið þessa frv. þurfa að vera þau að marka stefnu í efnahagsmálum til næstu ára, að tryggja atvinnuöryggi, að gripa til ráðstafana þegar í stað á sviði fjármála, peningamála, launamála og verðlagsmála sem stefna að hjöðnun verðbólgu í áföngum og ekki hvað síst með endurskoðun vísitölukerfisins að búa í haginn fyrir efnahagslegar framfarir og bætt lífskjör í landinu. Það hefur dregist lengur en góðu hófi gegnir að ganga frá lagasetningu um þessi efni. Af því hefur þegar hlotist alvarlegt tjón. En dettur nokkrum í hug að úr því tjóni yrði dregið með þingrofi, nýjum kosningum og stjórnarmyndunarviðræðum sem eftir reynslunni gætu dregist nokkuð á langinn? Mundu slíkar aðgerðir flýta fyrir nauðsynlegri lagasetningu um efnahagsmál? Ætli þau mál yrðu ekki lögð til hliðar a. m. k. að mestu leyti á meðan kosningabaráttan og stjórnarmyndunarsamningar stæðu yfir? Hvert ætli verðbólgan yrði þá komin? Þessum spurningum getur hver og einn velt fyrir sér. Um væntanlegt efnahagsmálafrv. ræði ég hér ekki frekar. Það er þá fyrst viðeigandi er það hefur verið lagt fyrir Alþingi. Sjálfstæðismönnum verður tíðrætt um skattaálögur. Það er alveg rétt, að skattar á hærri tekjum og eignum einstaklinga og fyrirtækja hafa verið hækkaðir. Það var óhjákvæmilegt vegna ráðstafana sem gerðar voru til að draga úr verðbólgu og víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags. Auðvitað finna einhverjir fyrir þessum hækkunum. En hvar hefðu þeir verið staddir, t. d. atvinnurekendur, ef engar aðgerðir hefðu verið gerðar til að hefta verðbólguvöxtinn? Vilja þeir ekki bera saman skattahækkanir sínar og kostnaðarlækkanir vegna lægri kaupgreiðslna? Að sjálfsögðu á slíkur samanburður ekki við hjá öllum og efalaust koma þessar nýju skattaálögur illa við einhverja. En sjálfstæðismönnum gleymist að þeir skildu eftir sig skattalög. Þeir beittu sér á s. l. vetri fyrir setningu nýrra skatttal. Það eru lög nr. 40/1978. Þau eru nú gengin í gildi, en koma ekki til framkvæmda fyrr en við skattlagningu á árinu 1980. Þá fyrst sjá menn ávexti þessarar löggjafar. Efalaust er margt til bóta í þessum skattalögum, en annað orkar tvímælis, svo að ekki sé meira sagt. Og hvað sem öðru líður, þá er á þeim sá annmarki, að sum ákvæði þeirra eru ærið torskilin venjulegu fólki. Þau virðast helst vera gerð fyrir skattamálasérfræðinga. Eitt er þó alveg augljóst, að í þeim felst stórkostleg skattahækkun og þá sérstaklega á atvinnurekendum, sbr. 44. og 45. gr. laganna. Ég dreg ekki í efa, að slíkt geti átt rétt á sér, en þessi lagaákvæði eru svo haganlega gerð að það er ómögulegt að sjá fyrir fram hve miklu þessar skattahækkanir nemi. Ég get a. m. k. ekki ráðið þá gátu. Þess háttar lagasetning kann að vera klókindaleg frá pólitískum sjónarhóli, en tæplega til fyrirmyndar frá lagatæknilegu sjónarmiði. Sjálfstæðismenn hafa lýst mikilli hneykslun yfir því, að rætt hafi verið um að fela ríkisskattstjóra að gera könnun á eignum manna og skuldum og þá einnig þeirra sem undanþegnir eru framtalsskyldu. En hvað segir í þeirra eigin lögum? Í 94. gr. laganna segir svo, með leyfi forseta: „Öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, er skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi sem óskað er allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila, sem beiðninni er beint til, eða aðra aðila, sem hann getur veitt upplýsingar um. Vegna skatteftirlits skv. lögum þessum getur skattstjóri, skattrannsóknarstjóri, ríkisskattstjóri og menn, sem þeir fela skatteftirlitsstörf, krafist þess að framtalsskyldir aðilar leggi fram til könnunar bókhald sitt og bókhaldsgögn, svo og önnur gögn er varða reksturinn, þar með talin bréf og samningar. Enn fremur hafa þessir aðilar aðgang að framangreindum gögnum og aðgang að starfsstöðvum framtalsskyldra aðila og birgðageymslum og heimild til að taka skýrslur af hverjum þeim sem ætla má að geti gefið upplýsingar er máli skipta. Sömu heimildir hefur skattrannsóknarstjóri vegna rannsókna samkv. 102. gr. Ríkisskattstjóri og skattrannsóknarstjóri hafa enn fremur heimildir þær er um getur í 2. mgr. þessarar gr. gagnvart þeim aðilum sem ekki eru framtalsskyldir, svo og öllum stofnunum, bönkum, sparisjóðum og öðrum peningastofnunum.“ - Ég les ekki lengra. Hér er í rauninni heimild til stöðugrar eignakönnunar hvenær sem er. Hvenær sem er geta skattaeftirlitsmenn gert þá leit, sem í greininni segir, og á þeim stöðum, sem þar greinir, án þess að nokkur dómsúrskurður liggi fyrir. Þeir geta leitað í skrifborðum og frystikistum og raunar hvar sem er. Það getur verið hyggilegra að geyma ekki gömul bréf um viðkvæm málefni. Það eru þessar víðtæku leitarheimildir án atbeina dómara sem ég hef leyft mér að segja að minni óneitanlega á lögregluríki. Og það mætti nefna fleiri dæmi úr lögunum í svipuðum dúr. Auðvitað er ég ekki að mæla skattsvikum hót og vissulega er þörf á skilvirku skattaeftirliti. En hóf er best í hverjum hlut. En á þetta bendi ég umfram allt til þess að sýna fram á þá hræsni sem sjálfstæðismenn hafa borið á borð fyrir menn í þessum efnum. Og svo þykjast þeir vera sjálfkjörnir verndarar friðhelgi einkalífs. Það væri ákaflega þarft verk ef fyrrv. fjmrh., vinur minn elskulegur, Matthías Á. Mathiesen, tæki sér fyrir hendur, á meðan hann bíður eftir ráðherrastóli og hefur dágott næði, að semja skýringarrit við þessi lög sín. Ég hefði t. d. sérstaka unun af að lesa skýringar hans á ákvæði til bráðabirgða nr. 4 og svo mundi vera um fleiri. Þetta ætti að nægja um skattamálin, en þau hafa hingað til átt að vera aðaltromp sjálfstæðismanna. Þeir hafa meira að segja boðað til sérstakra funda um þau. Á þeim fundum ættu þeir framvegis að ræða um eigin afrek á þessu sviði. Sjálfstæðismenn brýna Alþb.-menn og Alþfl.-menn mjög á því, að þeir hafi ekki sett samningana í gildi svo sem þeir hafi heitið í kosningabaráttunni, og í grg. með þáltill. er það nefnt sem fyrsta ástæða fyrir till., að þetta fyrirheit hafi ekki verið efnt. Fyrrv. ríkisstj. gerði ráðstafanir í efnahagsmálum sem hún taldi óhjákvæmilegar. Þær gripu m. a. inn í kjarasamninga. En nú þegar sjálfstæðismenn eru komnir í stjórnarandstöðu mana þeir og særa sigurvegara kosninganna til að setja samningana í gildi, þ. e. a. s. að gera það sem sjálfstæðismenn áður töldu ófært og þjóðarbúinu ofviða. Hvaða samræmi er í svona málflutningi? Hvernig á að treysta mönnum sem breyta afstöðu sinni til mála svo gersamlega eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu? Hver er kjölfesta slíkra stjórnmálaskoðana og stjórnmálamanna? Hvernig geta þeir ætlast til þess að þeir séu teknir alvarlega? Þessi þáltill. fær auðvitað þinglega afgreiðslu með eðlilegum hætti. Hvort sem fyrir flm. hennar hefur vakað að votta mér vantraust eða veita mér traust, þá vil ég að lokum taka fram, að í samræmi við óformlegt samkomulag stjórnarflokkanna við stjórnarmyndun mun ég samstundis segja af mér ef þessi till. verður samþykkt, sem ég hef raunar enga ástæðu til að ætla. Þar með er stjórnin fallin. Þeir, sem vilja drepa stjórnina, greiða því þessari þáltill. atkv. - aðrir ekki. Verði þessi till. samþ. þurfa því engir að velkjast í vafa um það, hverjir þurfa að lýsa vígi á hendur sér, og þá eru þeir auðvitað siðferðilega skuldbundnir til þess að mynda nýja stjórn. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. forsrh. var í nokkrum vafa um hvernig skilja bæri þessa till., taldi að hún væri einkennileg og fátíð. Samskonar till. og þessi var flutt áður þegar hér var önnur vinstri stjórn, Hermanns Jónassonar, og var þá flutt af þeim Ólafi Thors og Bjarna Benediktssyni. En til þess að hæstv. forsrh. velkist ekki í vafa um hvað þessi till. felur í sér, þá vil ég taka það skýrt fram, að auðvitað felur þessi till. um þingrof og nýjar kosningar í sér fullkomið vantraust á núv. ríkisstj., enda fór það ekki milli mála í lok ræðu hæstv. ráðh., að hann skildi till. þannig ef samþykkt yrði, þar sem hann mundi þá tafarlaust biðjast lausnar. Ég vil taka það fram út af ummælum hæstv. ráðh., að hér er ekki um að ræða sérstakt vantraust á hendur honum eða persónulegt vantraust, heldur er það vantraust á ríkisstj. í heild og stjórnarsamstarfinu sem hér er á ferðinni. Hæstv. ráðh. minntist hér á skattalögin frá síðasta þingi. Ég vil taka það fram, að um ýmis ákvæði þeirra skattalaga voru skiptar skoðanir innan stjórnarflokkanna. En hitt vil ég taka fram um leið, að þessi skattalög voru ekki síður skattalög Framsfl. heldur en Sjálfstfl. Hæstv. iðnrh. taldi að þegar núv. ríkisstj. tók við hefði hún komið að tómum sjóðum. Dálítið stangast þetta á við frv. sem ríkisstj. flutti nú fyrir nokkrum dögum og er orðið að lögum. Það er um breytingu á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Þar var m. a. ákveðið að lækka útflutningsgjald til tiltekinna sjóða úr 6% í 5%. Í grg. ríkisstj. með þessu frv. er það rökstutt með því, að þrír meginsjóðir, sem um er að ræða, þoli nokkra lækkun útflutningsgjaldsins án þess að það þurfi að koma niður á starfsemi þeirra. Ekki bendir þetta til þess að sjóðirnir hafi verið galtómir þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Hæstv. iðnrh. taldi að lítið hefði farið fyrir stjórnarandstöðunni á þessu þingi. Ég vil taka það fram, að þetta þing hefur verið með alveg sérstökum og nýstárlegum hætti, m. a. vegna þess að einn stjórnarflokkanna hefur leikið það hlutverk að vera samtímis í stjórn og stjórnarandstöðu. Þetta hefur leitt til ákaflega mikilla deilna og háværra í þingsölum. Stundum hefur ekki annað komist að heilu dagana í Alþ. heldur en rifrildi milli Alþfl. og Alþb. Vitanlega hefur þetta rifrildi og hörkudeilur stjórnarflokkanna innbyrðis vakið ákaflega mikla athygli, vegna þess að þetta er svo nýstárlegt. Slíkt og annað eins hefur aldrei gerst fyrr á Íslandi. Í fuglabjargi stjórnarflokkanna er í rauninni erfitt að greina nokkurn samhljóm, heldur syngur þar hver með sínu nefi. Hæstv. forsrh. hefur reynt að samstilla kórinn, en söngstjórinn er píptur niður einn daginn af öðrum samstarfsflokknum og annan daginn af hinum. Mishljómarnir magnast dag frá degi. Einn af háværustu bjargfuglunum segist t. d. hafa setið í festum og verið heitbundinn hæstv. forsrh. í hálfan mánuð, en nú hafi ráðh. heykst á öllu trúlofunarstandinu, og virðist nú festarmaðurinn helst vilja snúa prófastinn úr hálsliðnum. Kannske má því ekki síður búast við „begrafelsi“ en brúðkaupsveislu á næstunni. Öll þessi ósköp, sem yfir ganga og hæstv. iðnrh. kallar samningslotu, en réttara væri að líkja við hnefaleikalotu, - öll þessi ósköp eru með þeim ólíkindum að engin ríkisstj. á Íslandi hefur áður lifað eða framkallað slíkt. Allt sýnist þetta fyrst og fremst stafa af ósamkomulagi og illindum um efnahagsmálin. Ágreiningurinn stendur milli Alþfl. og Alþb., en þeir flokkar tveir töldu sig í fyrrasumar hafa næg úrræði í þeim málum - úrræði til að leysa efnahagsvandann - og gáfu fögur fyrirheit. Í þessum furðulega og fjörmikla stríðsdansi stjórnarflokkanna og ógnvekjandi úrræðaleysi er það því ekki að ófyrirsynju að sjálfstæðismenn hafa flutt till. um þingrof og nýjar kosningar. Ég vil, áður en lengra er haldið, minnast á ummæli hæstv, iðnrh. um vísitöluna, hvað hún hefði hækkað miklu minna nú en ári áður. Sannleikurinn er sá, eins og hann lítillega kom inn á, að hér er að verulegu leyti leikið með tölur. Sumpart eru þarna að verki niðurgreiðslur sem fengnar eru með stórfelldri hækkun beinna skatta sem ekki koma inn í vísitöluna. Í öðru lagi má nefna að hækkun á gjaldskrá fyrir ýmsar opinberar stofnanir hefur verið frestað og er þess vegna ekki komin enn inn í vísitöluna. En með þessum aðgerðum er verið að stofna til stórfellds hallarekstrar hjá ýmsum stofnunum. Meira að segja er svo komið að jafnvelstætt fyrirtæki og Landsvirkjun hefur opinberlega lýst yfir miklum greiðsluhalla hjá sér. Það er verið að halda vísitölunni niðri á óeðlilegan hátt með því að fresta slíkum gjaldskrárhækkunum. Allt þetta hlýtur að koma fram fyrr eða síðar. En stórfelldur hallarekstur opinberra stofnana er verðbólguaukandi. Þetta er sami leikurinn og leikinn var af vinstri stjórninni árin 1973-1974, þar sem frestað var nauðsynlegum gjaldskrárhækkunum til þess að halda vísitölunni niðri, en allt þetta varð svo að leiðrétta og laga, og varð það eitt af erfiðustu viðfangsefnum á fyrsta ári fyrrv. ríkisstj. Einn þáttur efnahagsmálanna liggur þó fyrir Alþ. nú, þótt efnahagsfrv. forsrh. hafi ekki litið dagsins ljós. Það er stjfrv. um lántökur, fjárfestingu o. fl., og tel ég nauðsynlegt að gera það nokkuð að umtalsefni hér. Að því er varðar fjárfestingu og verklegar framkvæmdir í landinu, þá verður að vara við þeirri allt of útbreiddu kenningu, að mikil fjárfesting sé einhver bölvaldur og meginorsök verðbólgunnar. Þvert á móti verða menn að gera sér grein fyrir að fjárfesting í atvinnutækjum, samgöngu- og orkumálum og ýmsum öðrum opinberum framkvæmdum er undirstaða framfara í landinu og grundvöllur vaxandi velmegunar. Endurnýjun atvinnutækja, bættur vélakostur, næg orka, greiðar samgöngur, - alls þessa má þjóðin ekki án vera ef hún vill sækja fram. Þess vegna á ekki að stefna að því að fjárfesting í þjóðarbúskapnum fari minnkandi í hlutfalli við rekstrarútgjöld, heldur fremur að setja það mark að draga úr rekstrarútgjöldum hins opinbera. Það er líka varhugavert að búa sér til þá reglu fram í tímann, að fjárfesting í landinu megi ekki vera t. d. nema 241/2% af þjóðarframleiðslunni. Hér verður að greina glöggt í sundur hvers eðlis framkvæmdirnar eru. Þótt stefnt sé að því að draga úr erlendum lántökum, þá getur verið hyggilegt að taka erlend lán ef sú framkvæmd sparar meira í erlendum gjaldeyri en vöxtum og afborgunum lánsins nemur. Þá væri það glapræði að neita um slíkt erlent lán vegna þess að einhverri fyrir fram tilbúinni hámarkstölu væri náð. Í fjárfestingaráætlun og lántökufrv. ríkisstj. ber of mikið á slíkum almennum reglum og þar er ekki alltaf tekið mið af heilbrigðri skynsemi. Hér skulu nefnd dæmi. Samdráttaraðgerðir stjórnarflokkanna eru þegar farnar að hafa alvarleg áhrif. Í byggingariðnaðinum hafa verkefni minnkað, og þó að þau séu talin viðunandi víða sem stendur, þá eru svo ískyggilegar horfur í haust og næsta vetur að búast verður við verulegu atvinnuleysi meðal byggingarmanna. Hefði því verið fullkomin ástæða til að auka frekar fjármagnsmöguleika í þeirri grein. En stjórnarflokkarnir gera þveröfugt. Í ofurkappi sínu að skera niður fjárfestingu sjást þeir ekki fyrir, þeir leggja til í 11. gr. stjfrv., að Byggingarsjóður sé sviptur í ár 2000 millj. kr. af starfsfé sínu og því ráðstafað til annarra verkefna. Í hitaveitumálum varð gerbreyting við stjórnarskiptin haustið 1974. Í stað hins vanhugsaða áróðurs iðnrh. Alþb. áður fyrir aukinni rafhitun með þilofnum, sem hefur orðið þjóðinni þungur baggi, var lagt kapp á að finna og nýta heitt vatn og gera nýjar hitaveitur. Árangurinn er skýr. Olíunotkun til húshitunar hefur stórminnkað á þessum árum vegna hitaveitnanna, til hagsbóta fyrir fólkið og gjaldeyrissparnaðar fyrir þjóðina. Ég skal nefna hér til skýringar, að árið 1973 var olíunotkun til húshitunar hér á landi 160 þús. tonn, en á síðasta ári var notkunin komin niður í 95 þús. tonn. Á þessum tíma hefur útsöluverð á olíu til notenda tólffaldast. Þessi minnkun á olíunotkun til húshitunar, sem fyrst og fremst stafar af hinum nýju og auknu hitaveitum, sparar þjóðinni hvorki meira né minna en 3.5 milljarða ísl. kr. á ári, en gjaldeyrissparnaðurinn nemur tæpum 3 milljörðum. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. nú hefur verið dregið úr og frestað ýmsum hitaveituframkvæmdum í stað þess að greiða sem mest fyrir þeim. Hér er vissulega rangt að farið. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að hann þyrfti ekki að kvarta um verkefnaleysi í iðnrn. þótt þar hefði verið vaskur maður áður. Ég vil segja að svo mikil og stórbrotin verkefni eru í orku- og iðnaðarmálum, að það mætti furðu sæta ef nokkur iðnrh. yrði þar nokkurn tíma verkefnalaus. Hins vegar eru mér það nokkur vonbrigði, að hæstv. núv. iðnrh. skuli ekki hafa fylgt fastar eftir undirbúningi og framkvæmdum um nýtingu innlendra orkugjafa. Landkynning og ötul starfsemi við ferðamál hafa stóraukið gjaldeyristekjur landsmanna. Þær námu á s. l. ári rúmum 10 milljörðum kr. Hér hafa Ferðamálaráð, ferðaskrifstofur, Náttúruverndarráð og fleiri aðilar starfað saman með góðum árangri. Þessi atvinnugrein, móttaka erlendra ferðamanna, skilar nú nær jafnmiklum gjaldeyri og útfluttar iðnaðarvörur. En með þessu stjfrv. á að svipta Ferðamálaráð að mestu þeim tekjum, sem það hefur haft til starfsemi sinnar, og lama þar með þessa mikilvægu atvinnugrein. Ég hef nefnt hér þrjú dæmi um það, hvernig ekki á að standa að því að stjórna landinu. Í einu þessara dæma eru gerðar ráðstafanir sem munu leiða til atvinnuleysis í byggingariðnaði og vaxandi húsnæðisvandræða. Í hinum dæmunum er komið í veg fyrir gjaldeyrissparnað og gjaldeyrisöflun, og hefur þó gjaldeyrisskorturinn löngum hrjáð þessa þjóð. Þótt framkvæmdir og fjárfesting hafi á sumum sviðum verið um of á undanförnum árum, þá réttlætir það ekki slíkar aðgerðir sem leiða til atvinnuleysis og gjaldeyrissóunar. Það er jafnvægið, sem verður að finna, og alltaf er hollt að hafa heilbrigða skynsemi þar með í ferðum. Það þarf að sporna við óeðlilegri eftirspurn eftir vinnuafli í hverri grein, því að slík spenna eykur verðþenslu. Til þess að koma í veg fyrir ofþenslu í framkvæmdum má ekki grípa til skömmtunar og hins illræmda fjárfestingarleyfakerfis. Hins vegar væri ráðlegt að beita hér aðferð hins frjálsa aðhalds. Ríkisvaldið þarf að fela einhverjum aðila, sem fyrir er í ríkiskerfinu, að fylgjast að staðaldri með ástandi og horfum í hverri atvinnugrein. Ef útlit er fyrir ofþenslu og mikla eftirspurn eftir vinnuafli í einhverri grein, þá þarf sá aðili að gera aðvart í tæka tíð. Þá skal reynt að draga úr hættunni með því að ríkið og ríkisstofnanir dragi úr eða fresti einhverjum framkvæmdum og leitast verði við með samráði og fortölum að fá sveitarfélög, atvinnufyrirtæki og einstaklinga til hins sama. Eins þarf að fylgjast vandlega með því, ef hætta er á atvinnuleysi í einhverri grein, og gera allt sem unnt er til þess að auka atvinnu og bægja frá því böli sem atvinnuleysið er. Ég hef bent hér á hina frjálsu leið í stað fjötra. Og þannig er það viðhorf og stefna sjálfstæðismanna í öllum þjóðmálum, að frjálsræðið er farsælast. En frjálsræðinu þarf að fylgja eftirlit til þess að taka í taumana, ef frelsið er misnotað. Hið gamla skipulag verðlagsmála hefur t. d. ekki fært mönnum hagkvæmni í vöruvali og vörugæðum, heldur þvert á móti, oft og tíðum valdið óhagkvæmum innkaupum. Við sjálfstæðismenn viljum afnema þetta úrelta fyrirkomulag sem er styrjaldarrústir og aðrar þjóðir hafa löngu grafið í jörð. Við viljum frelsi um verðmyndun, en með eftirliti sem grípur inn í ef hinar frjálsu samkeppni nýtur ekki nægilega á einhverju sviði. Og eins og við viljum frjálsræði í stað ríkisforsjár viljum við auka ráðstöfunarrétt borgaranna á tekjum sínum og munum því beita okkur fyrir að afnema allar hinar nýju skattaálögur sem núverandi stjórnarflokkar hafa leitt yfir þjóðina. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Umr. um efnahagsmál her á landi síðustu missiri eru engu síður verðbólgin en efnahagslífið sjálft. Stjórnarmálamenn leggja sig í framkróka um að vekja á sér athygli með ómerkilegri auglýsingamennsku, og raunverulegt starf kemst ekki á dagskrá Alþingis fyrir látlausum málfundum. Gengisfelling íslensku krónunnar undanfarin ár hefur vissulega verið mikil, en gengisfall orðsins engu minna. Af umr. mætti ætla stundum að þjóðin byggi við önnur móðuharðindi, að annar hver maður væri kominn á vonarvöl og byggi við sult og seyru. Umræður um verðbólguna er orðin eins og verðbólgan sjálf. Hún bregður sér í allra kvikinda líki, afmyndar umhverfi sitt og villir mönnum sýn. Þó að það liggi t. d. fyrir að núv. ríkisstj. hafi á aðeins 6 mánuðum komið verðbólgunni niður fyrir 25% á ári miðað við 50% á ári þegar ríkisstj. tók við er haldið áfram í sífellu að klifa á 40–50% verðbólgu. Jafnvel einstakir ráðh. láta eins og ekkert hafi gerst, þegar þó liggur fyrir samkv. óvefengjanlegum tölum Hagstofu Íslands, að vísitala framfærslukostnaðar bætti við sig aðeins 4.7% á síðustu þremur mánuðum eða sem samsvarar liðlega 20% á ári. Alþb. hefur vissulega haft forustu um þær efnahagsaðgerðir sem gripið hefur verið til, og árangurinn liggur nú fyrir. Alþb. leggur hins vegar áherslu á að launafólkið í landinu eigi ekki að kosta stríðið gegn verðbólgunni, heldur þeir sem hafa nærst á henni undanfarna áratugi. Umfram allt leggjum við áherslu á að baráttan gegn verðbólgu má undir engum kringumstæðum hafa í för með sér atvinnuleysi. Alþb. hafði ásamt verkalýðshreyfingunni forustu um þá stefnu sem fylgt hefur verið, - þá stefnu sem hefur skilað þeim árangri í glímunni við verðbólguna sem ég hef nú getið um. Forsendur þessarar stefnu eru tvær: Í fyrsta lagi skal kaupmætti launa haldið í samræmi við kjarasamningana 1977. Í öðru lagi verður að tryggja fulla atvinnu í landinu. Á þessum forsendum viljum við heyja baráttuna gegn verðbólgu. Við neitum að fallast á það, að því aðeins sé unnt að draga úr verðbólgu að ráðist sé á almenn launakjör. Við neitum að fallast á till. um skipulagt atvinnuleysi til þess að koma verðbólgunni niður. Í þeim deilum, sem að undanförnu hafa átt sér stað um frv. forsrh. um efnahagsmál o. fl., hefur einmitt verið tekist á um þessi meginatriði. Í frv. er t. d. gert ráð fyrir því, að verðhækkanir, sem fara fram yfir 5%, megi ekki bæta í kaupi, og þar eru einnig fjölmörg ákvæði um samdrátt og niðurskurð sem gætu leitt af sér stórfellda atvinnuleysishættu. Þessum atriðum hafnar Alþb. alfarið, og þessum atriðum hafnar verkalýðshreyfingin einnig, eins og fram hefur komið í umsögnum Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Alþb. stóð með verkalýðshreyfingunni í baráttunni gegn fráfarandi ríkisstj., og flokkur okkar mun fyrr yfirgefa þessa ríkisstj. en að fallast á kauplækkunar- og atvinnuleysiskröfur. Samstarfsflokkar okkar halda því stundum fram, að engin veruleg hætta sé á atvinnuleysi og færi svo illa að atvinnuleysi gerði vart við sig yrði vafalaust unnt að snúa við og rétta af atvinnuástandið. Þetta er því miður grundvallarmisskilningur. Eftir að atvinnuleysisvofan hefur einu sinni gert vart við sig er afar erfitt að kveða hana niður. Hvað segir ekki reynslan frá Vestur-Evrópu okkur í þessum efnum? Þar er alls staðar um að ræða atvinnuleysi, sums staðar mjög tilfinnanlegt, og þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að snúa við hefur það mistekist. Við Íslendingar megum aldrei láta slíkt henda okkur. Atvinna og framleiðsla eru undirstaða allra framfara, samneyslu og einkaneyslu. Atvinnuleysi grefur undan sjálfstæði þjóðar, hrekur fólk úr landi og ýtir undir óþjóðleg viðbrögð, eins og dæmin sanna frá viðreisnarárunum þegar atvinnuleysið náði hámarki, þegar okkar eigin framleiðslutæki, frystihús og fiskiskip, grotnuðu niður, en ráðamenn seldu raforkuna smánarverði til erlends auðhrings. Baráttan fyrir fullri atvinnu og batnandi lífskjörum er því um leið barátta fyrir sjálfstæði þessarar þjóðar. Alþb. leggur ríka áherslu á að bregðast enn við vandanum - einnig verðbólguvandanum - með jákvæðum hætti, með uppbyggingu íslenskra atvinnuvega, aukinni framleiðslu og framleiðni, en ekki með neikvæðum niðurskurðar-, kauplækkunar- og samdráttaraðgerðum. Í íslenska þjóðfélaginu takast nú á tvö meginöfl: annars vegar Alþb. og verkalýðshreyfingin, hins vegar Sjálfstfl. og auðstéttin í landinu. Milliflokkarnir hafa valsað þarna á milli eftir aðstæðum hverju sinni. Stundum halla þeir sér að íhaldinu um sinn, lengst allra Alþfl. frá 1960–1971, seinna Framsfl. s. l. 4 ár. Samlífið fór með líftóru þessara flokka, eins og um getur gleggst í kosningahandbókum, og því þarflaust að rifja það upp hér. Í samstarfi við Alþb. hefur hins vegar mörgu miðað vel áleiðis. Fer þó ekki hjá því að vanlíðan einstakra samstarfsmanna okkar birtist stundum eins og útbrot á síðum síðdegishlaðanna. Þær höfuðandstæður íslenskra stjórnmála, flokkur sósíalista, Alþb., og Sjálfstfl., sem ég gat um, hafa tekist á í áratugi og þrátt fyrir nokkurn stærðarmun hefur hér ríkt svokallað jafnvægi stéttanna, þannig að þjóðfélagsleg valdaaðstaða hefur verið nokkuð ámóta á stundum. Nú brá hins vegar svo við á s. l. sumri, að Sjálfstfl. missti meirihlutaaðstöðu sína í Reykjavík eftir hálfa öld og um leið áhrifastöðu í ríkisstj. Íslands. Þessi niðurlæging Sjálfstfl. hefur orðið til þess, að hans getur vart á blöðum þessa vetrar nema í sambandi við innri átök flokksins. Nefndakjör veldur þar jafnan deilum og hann hefur enga stefnu, engar till. til lausnar þeim vandamálum sem við er að glíma í íslensku þjóðfélagi í dag. Nýlega birtist að vísu plagg sem nefnist efnahagsstefna Sjálfstæðisflokksins og felur í sér átakanlega sönnun þess, að Sjálfstfl. hefur gefist upp við að reyna að finna lausn efnahagsvandans á íslenskum forsendum. Till. Sjálfstfl. jafngiltu í raun uppgjöf í baráttunni fyrir efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Þar er gert ráð fyrir að gengisskráning verði látin laus, verðlag gefið frjálst, eins og það er kallað, viðskiptabankar og aðrar fjármagnsstofnanir eigi að ákveða vexti af lánum og allar fjárskuldbindingar innanlands megi tengja erlendum gjaldmiðlum, sem þýddi í raun að leggja niður íslenska mynt. Kórónan á þessu sköpunarverki er svo sú, að gert er ráð fyrir að opna landið algerlega fyrir erlendum lánum af hvaða tagi sem er, eða eins og segir orðrétt í till. Sjálfstfl.: „Erlendur gjaldfrestur verði heimill í öllum vöruflokkum eftir sömu reglum. Frjálslegar reglur gildi um erlendar lántökur.“ Í uppgjafarstefnu Sjálfstfl. kemur að sjálfsögðu fram til hvers hann hyggst opna hér allar gáttir fyrir erlendu fjármagni og erlendu lánsfé. Það eru að sjálfsögðu fyrirtækin, en ekki fólkið, sem eiga að njóta góðs af till. hans, því fyrirtækjunum á að heimila að „leggja fé í verðtryggða og bundna varasjóði gegn skattfrelsi eða frestun skattlagningar“, eins og segir orðrétt í till. Sjálfstfl. En skattfrelsi fyrirtækjanna á ekki aðeins að birtast í þessari mynd. Skattana á að lækka á fyrirtækjunum. Eignarskatt á að lækka, nýbyggingargjald á að fella niður og að sjálfsögðu sérstakan skatt sem núv. ríkisstj. lagði á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Sömuleiðis á að heimila á ný stórauknar fyrningar til skattfrádráttar fyrirtækja. Samtals ætlar Sjálfstfl. að fella niður skatta af fyrirtækjum upp á nærri tug milljarða kr. Á móti á síðan að draga úr niðurgreiðslum. Ef miðað er við þær niðurgreiðslur einar sem núv. ríkisstj. hefur bætt við, nema þær um 8% í kaupi. Auðvitað ætlar Sjálfstfl. ekki að hækka kaup sem þessu nemur. Kauplækkun er æðsta boðorð hans, eins og einnig gengur fram af nefndum efnahagstillögum. Góðir tilheyrendur. Ég hef varið hér nokkrum orðum til að lýsa till. Sjálfstfl. í efnahagsmálum til þess að sýna fram á að ránfuglarnir bíða eftir því tilbúnir að hremma ránsfenginn. Þeir eru reiðubúnir að hleypa erlendum hagsmunum inn á gafl. Þeir ætla að skerða lífskjörin. Þeir ætla að veikja forsendur efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar, afnema íslenskan gjaldmiðil og að sjálfsögðu að afhenda auðstéttinni aftur þá milljarða sem núv. ríkisstj. hefur lagt á til þess að greiða niður landbúnaðarafurðir og til þess að fella niður söluskatt af öllum matvælum. Gegn þessari úlfahjörð íhaldsins stendur verkalýðshreyfingin og Alþb. Lengst af hefur baráttan við þessi öfl verið háð í stjórnarandstöðu, í varnarbaráttu verkalýðsins með verkföllum og kröfugöngum. Nú í eitt missiri hafa málin horft öðruvísi við. Verkalýðshreyfingin hvatti til myndunar þessarar ríkisstj., og samkv. gefnum fyrirheitum á Alþ. nú að vera svo skipað að unnt sé að verja stjórnarstefnu eins og þá sem núv. ríkisstj. hefur fylgt og grundvallast á samráði við verkalýðshreyfinguna eins og margoft hefur verið lýst yfir. Á þeim forsendum munum við enn gera tilraun til að halda þessari ríkisstj. saman, enda þótt það sé enn ekki ljóst, hvort það tekst. Enn er ágreiningur um þýðingarmikil atriði í margnefndu frv. forsrh. Það mun þó nást samkomulag ef ríkisstj. tekur tillit til ábendinga sem horist hafa frá verkalýðshreyfingunni. Alþb. leggur ríka áherslu á að svo verði gert. Ef hinir stjórnarflokkarnir hins vegar neita að starfa á þeim grundvelli eru forsendur ríkisstjórnarsamstarfsins brostnar. Herra forseti. Einn þm. Alþfl. segir í grein í einkamálgagni sínu, Dagblaðinu, í dag, að ríkisstj. beri að segja af sér þar sem verkalýðshreyfingin vilji ekki fallast á till. forsrh. í efnahagsmálum. Þessi afstaða þm. byggist á þeim reginmisskilningi, að margnefnt frv. sé óumbreytanlegt. Forsrh. hefur þó sjálfur hvað eftir annað lýst því yfir að mörgum atriðum í frv. þessu megi breyta. Með þeim hætti gæti ríkisstj. áfram haldið samfylgd sinni með verkalýðshreyfingunni. Hins vegar eru orð þessa þm., sem reyndar er fremsti eða a. m, k. háværasti talsmaður Alþfl. á Alþ. um þessar mundir, til marks um það, að sá flokkur eða a. m. k. hluti hans virðist vera kominn ákaflega langt frá uppruna sínum. Sýnist þessum hluta Alþfl. líða afar illa í vinstri stjórn sem starfar með verkalýðshreyfingunni að framfaramálum. Innan Alþfl. virðast líka vera háværar raddir sem krefjast opinskátt stjórnarsamvinnu við Sjálfstfl. Til marks um það er till. frá einum þm. Alþfl. sem útbýtt var á borð þm. áðan. Till. er á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á forsrh. - náist ekki fyrir 17. þ. m. samkomulag milli núv. stjórnarflokka um stjórn efnahagsmála o. s. frv. - að leggja til við forseta Íslands, að kannaðar verði nýjar leiðir til stjórnarmyndunar. Leiði þær kannanir ekki til árangurs fyrir 20. apríl n. k. verði Alþ. rofið og efnt til nýrra almennra þingkosninga svo fljótt sem við verður komið.“ Þessi till. fjallar einfaldlega um það, að hluti Alþfl. virðist nú vilja skilyrðislaust í stjórn með íhaldinu gegn verkalýðshreyfingunni. Till. þessi er flutt sem brtt. við þá till. íhaldsins sem hér er til umr. um þingrof og nýjar kosningar. Þm. Alþfl. leggur einnig til, að fyrirsögn till. breytist og verði á þessa leið: „ Till. til þál. um nýja stjórnarmyndun“ - ég endurtek: „um nýja stjórnarmyndun eða þingrof og kosningar.“ Þannig er það bert hverju auga, hvernig hluti eins stjórnarflokksins er á sig kominn. Hann strekkir yfir til íhaldsins eins og hestur með stroksótt. Af þessu skilja allir, sem virða fyrir sér stjórnmálasviðið um þessar mundir, af hverju það er bæði erfitt og flókið þolinmæðisverk að halda núv. ríkisstj. saman. Þess mun Alþb. enn freista og því að sjálfsögðu greiða atkv. gegn þeirri till. Sjálfstfl. sem hér liggur fyrir, en till. gerir í raun ráð fyrir því, að Alþ. lýsi vantrausti á núv. ríkisstj. Nú þarf að leggja vinnu í að reyna að ná samkomulagi. Nú verða krataþm. að fara að vinna, en hætta verðbólguauglýsingaskrumi. Takist hins vegar ekki að leiða stjórnarflokkana til samstarfs á þeim grundvelli sem lagður var með samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna frá 1. sept. s. l. mun Alþb. sjálft taka sínar ákvarðanir, en ekki láta till. íhaldsins hafa áhrif á sig. Þeir, sem rjúfa þetta stjórnarsamstarf, munu verða dæmdir af verkum sínum. Alþb. er einnig reiðubúið til þess að leggja athafnir sínar fyrir dóm kjósenda. En Alþb. mun ekki láta Sjálfstfl. ákveða orrustuvöllinn. Það munum við sjálfir gera. Góðir hlustendur, góðar stundir.



Herra forseti. Sú umr. um efnahagsmál og efnahagsstefnu, sem nú fer fram, á sér langan aðdraganda. Allt frá því fyrir kosningar hefur Alþfl. lagt áherslu á nauðsyn þess, að tekin yrði upp samræmd efnahagsstefna á öllum sviðum efnahagsmála sem miðaði að því að halda jafnvægi í ríkisbúskapnum og hefði að markmiði að draga verulega úr verðbólgunni og auka stöðugleika í efnahagslífinu. Við Alþfl.-menn höfum allar stundir bent á að slíkum árangri yrði ekki náð án verulegra fórna um stundarsakir og allir aðilar yrðu að láta af ítrustu kröfum sínum. Í samræmi við þessa stefnu var í aths. við frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu frá því í nóv. s. l. tekið fram að lagasetningunni væri ætlað að vera liður í þeirri viðleitni að ná fram varanlegum breytingum í efnahagsmálum sem komi til framkvæmda þegar á árinu 1979. Þar var enn fremur tekið fram að ríkisstj. væri sammála um að mótun slíkrar samræmdrar efnahagsstefnu skyldi verða forgangsverkefni ríkisstj. á n. k. mánuðum þar á eftir. Það er ekki að ástæðulausu að Alþfl. hefur lagt svo ríka áherslu á það viðfangsefni, að mótuð yrði samræmd og varanleg stefnumörkun í efnahagsmálum. Allt s. l. stjórnartímabil, samstjórnartímabil Sjálfstfl. og Framsfl., einkenndist af lausatökum og hringli í stjórn efnahagsmála. Allt var látið reka á reiðanum, og í stað þess að taka efnahagsmálin föstum tökum ríkti stjórnleysi með þeim afleiðingum að verðbólgan geisaði hömlulaust og erlendar skuldir hlóðust upp. Fyrrv. ríkisstj. kórónaði svo getuleysi sitt í efnahagsstjórn með því að skilja við efnahagsmálin í rúst, þannig að rekstur frystihúsa hafði stöðvast algerlega í vissum landshlutum og yfirvofandi var stöðvun um landið allt. Og það var reyndar þrátt fyrir það að greiddur var um 1/2 milljarður á mánuði úr ríkissjóði með rekstri frystihúsanna. Þetta var sá arfur frá samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sem núv. ríkisstj. tók við. Þetta var árangurinn af þeirri efnahagsstefnu sem Sjálfstfl. hafði forustu um í fyrri ríkisstj. Í framhaldi af ráðstöfunum í desembermánuði samdi Alþfl. frv. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum þar sem meginatriði hinnar samræmdu efnahagsstefnu voru dregin skýrum línum. Þetta var tímamótafrv. Við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar hefur Alþfl. fylgt þeirri meginlínu, sem mótuð var annars vegar af grg. með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir gegn verðbólgu frá því í nóv. s. l., og hins vegar þeirri stefnumörkun, sem birtist í frv. flokksins um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum frá því í des. Í afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar hefur þannig verið lagður grunnur sem er liður í heildarstefnumótuninni. Frumkvæði Alþfl. um heildarstefnumótun í efnahagsmálum varð spori þess frv. sem hæstv. forsrh. lagði fram í ríkisstj. hinn 12. febr. s. l. um stjórn efnahagsmála og ráðstafanir til þess að draga úr verðbólgu og stuðla að framförum í ríkisbúskapnum. Ekkert í frv. um stjórn efnahagsmála og ráðstafanir til þess að draga úr verðbólgu og stuðla að framförum í ríkisbúskapnum hefði átt að koma neinum stjórnarflokkanna á óvart. Upphlaup Alþb. í þessu sambandi var því tilefnislaust og algert vindhögg, enda margt af því, sem talsmenn Alþb. mótmæltu þá, áður samþ. í ríkisstj. Framlag Sjálfstfl. til efnahagsmálaumr. hefur á hinn bóginn verið beinlínis aumkunarvert. Árangurinn af stjórn hans á efnahagsmálum á síðasta kjörtímabili gaf að vísu ekki ástæðu til þess að ætlast til mikils, en sú grautargerð, sem felst í nýbirtri efnahagsstefnu flokksins, bendir ekki til þess, að Sjálfstfl. hafi áttað sig á þeim meginviðfangsefnum, sem við er að fást, eða sé á nokkurn hátt reiðubúinn til að takast á við vandamálin. Svonefnd efnahagsstefna Sjálfstfl. er með því marki brennd, að hægt sé að gera allt fyrir alla, eitt rekur sig á annars horn, og að hafa megi alla enda lausa. Viðbrögð Sjálfstfl. við frv. um stjórn efnahagsmála hafa svo að öðru leyti einkennst af útúrsnúningi og yfirboðum. Í frv. um stjórn efnahagsmála felst í veigamiklum atriðum sú kerfisbreyting sem Alþfl. hefur boðað, svo sem uppskurður á sjóðakerfi, sjálfstætt mat á nytsemi ríkisframlaga og ríkisframkvæmda, afnám sjálfvirkni í lánaúthlutun sjóðakerfisins án tillits til arðsemi, eins og hefur verið tíðkað, skorður við heildarfjárfestingu og ríkisumsvifum, raunvöxtun sparifjár og útlána og samræmd launastefna. Talsmenn Sjálfstfl. eru ýmist með eða móti raunvöxtum og hafa flúið í það skjól að það sé best að bankarnir móti stefnuna fyrir flokkinn. Til fjötra sjálfvirkninnar í ríkisfjárlögum þora þeir ekki að taka afstöðu, en stunda þess í stað hártoganir sem lýsa engri málefnastöðu. Um afstöðu Sjálfstfl. til annarra þátta í frv. er enn þá minna vitað. Þetta stefnuleysi, þetta ósamræmi, þessi tregða minnir óneitanlega óþyrmilega á það skilningsleysi og þau losaralegu tök sem komið hafa fram hjá ýmsum fulltrúum sem þeir hafa gagnrýnt mest að því er varðar stjórn efnahagsmála. Ég spyr: Er það svo, að þarna sé samræmi á milli stefnu Alþb. og Sjálfstfl.? Er það svo, að það sé samnefnari og sameiginlegt álit þessara flokka, að stefnuleysið og lausatökin séu best? Seinustu vikurnar hafa leitt í ljós ýmis merki um þess konar bandalag milli þessara tveggja flokka. Miðað við þá stefnu, sem þeir hafa boðað í þjóðmálum og fólki hefur a. m. k. verið talin trú um að þeir ætluðu sér, verður ýmislegt a. m. k. andkannalegt. Annars vegar blasir við taglhnýting Sjálfstfl. aftan í ýmsa Alþb.-þm., eins og t. d. varðandi frv. um tímabundið olíugjald. Á hinn bóginn er einkennileg sú árátta Alþb. sem lýsir sér í því að fylgja lausaleiksstefnu Sjálfstfl. í efnahagsmálum. Að því er Sjálfstfl. varðar er sannleikurinn vitaskuld sá, að Sjálfstfl., sem hefur verið í pólitísku orlofi, horfir á það með skelfingu að þurfa að taka afstöðu til efnahagsmálanna. Hann vill vera í fríi áfram. Sú till., sem hér liggur fyrir um þingrof, er eins konar neyðaróp stefnuleysisins. Sjálfstfl. flytur ekki þessa till. til þess að fá fram kosningar, heldur til þess að fá afsökun fyrir stefnuleysi sínu. Sannleikurinn er vitaskuld sá, að áður en gengið er til kosninga á að þrautreyna á Alþ. hvort meiri hl. sé fyrir samræmdri efnahagsstefnu sem skili þeim meginmarkmiðum í efnahagsmálum sem boðuð hafa verið og fram koma í grg. með frv. til l. um viðnám gegn verðbólgu frá því í nóv. s. l. og í frv. forsrh. Sjálfstfl. óttast það umfram aðra hluti að þurfa að taka afstöðu til frv. Hann hefur ekki áhuga á kosningum. Hann vill ekki axla ábyrgð, heldur hugsar um það eitt að sleppa „billega“ frá öllu saman. Honum liður kannske vel við það að þvælast svolítið fyrir í leiðinni. Engum. sem lítur fram á veginn, dylst að við mikinn vanda er að etja í efnahagsmálum. Verðbólgan og neikvæðir vextir leika þjóðfélagið grátt, draga úr framþróun, flytja til stórkostlega fjármuni og leika þá verst sem minnst mega sin í þjóðfélaginu. Óréttlæti og spilling grefur um sig. Þjóðfélagið er sjúkt. Ábyrgðartilfinning, sparnaðarviðleitni, hagkvæmni og nýtni, sem eru undirstaða réttláts þjóðfélags og heilbrigðs efnahagslífs og skynsamlegrar þjóðfélagsuppbyggingar, allt þetta dvínar og fjarar út í verðbólgunni og verðbólgukapphlaupinu. Árum saman hefur verið talað um verðbólguvandann, en minna hefur farið fyrir samstilltum aðgerðum og árangri. Á þessu bera þeir flokkar ábyrgð sem hafa farið með stjórn landsins á undanförnum árum. Þrátt fyrir ýmsa möguleika, sem þeim buðust, hafa þeir ekki nýtt þá. Afleiðingarnar hafa ekki látið á sér standa og hafa dunið yfir þessa þjóð. Hin eilífa og árangurslitla umfjöllun um verðbólguna á undanförnum árum hefur staðið í vegi fyrir margvíslegum þjóðfélagsumbótum sem nauðsyn ber til að hrinda í framkvæmd. Verðbólgan er í raun og sannleika þjóðarvoði sem þjóðin öll verður að takast á við. Hún er þjóðarvoði sem enginn ábyrgur stjórnmálamaður getur leitt hjá sér, hvort sem hann telst í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það er hlutverk allra stjórnmálamanna að horfast í augu við þennan vanda og leggja sig fram um málefnalega stefnumörkun í þessum efnum. Sjálfstfl. hefur átt sinn ríka þátt í að við höfum búið við þá óðaverðbólgu, sem hér hefur geisað, og þótt verðbólgan sé mikil núna hefur hún þó verið enn meiri á stjórnartímabili Sjálfstfl. Hann er því síst af öllu saklaus af því ástandi sem ríkir, og á honum hvílir ábyrgð sem hann og talsmenn hans ættu að hafa í huga. Ég er ekki í vafa um það, að þjóðin öll og kjósendur Sjálfstfl. ekki síst ætla honum ekki að vera „stikkfrí“ í efnahagsmálum. Þjóðin og kjósendur Sjálfstfl. ekki síður ætlast auðvitað til þess af honum, að hann taki afstöðu til meginþátta efnahagsmála. En heimilisástandið hjá Sjálfstfl. mun hafa hindrað hann í því hlutverki sínu. Þess vegna flýr hann nú í það skjól að flytja þá till. sem hér er til umr. Ég gat þess áðan, að fram undan væri mikill vandi í efnahagsmálum með tilliti til hinnar öru verðbólguþróunar. Þar við bætist að fyrirsjáanleg er mikil verðhækkun á olíuvörum sem verður mikill búskellur og skerðir mjög verulega viðskiptakjör þjóðarinnar og þar með afkomu þjóðarbúsins. Verðbólguviðbót af þessum sökum hæfist nú við þann vanda sem fyrir var, og hvernig svo sem við verður brugðist er augljóst að fyrr eða síðar og með einum eða öðrum hætti mun þessi olíuhækkun bitna á kjörum fólksins í landinu. Þess skyldi enginn ganga dulinn. Allt þetta gerist jafnframt því að svigrúm til þess að auka tekjur þjóðarbúsins með auknum fiskveiðum er ekki fyrir hendi. Vegna aðhaldsleysis á fyrri árum er augljóst að draga verður úr sókn í mikilvægustu fiskstofna til þess að treysta lífskjör þjóðarinnar í lengd og koma í veg fyrir hættu á því að þessar undirstöður þjóðfélagsins og lífsins sjálfs í landinu bresti. Öllum er kunnugt um þær aðgerðir sem gripið hefur verið til af hálfu sjútvrn. varðandi loðnuveiðar. Jafnframt er nú unnið að stefnumörkun af hálfu rn. varðandi bolfiskveiðarnar á árinu, og vænti ég þess, að hún geti legið fyrir innan tíðar. Hinu et ekki að leyna, að þetta viðfangsefni er mun torleystara þar sem andvaraleysi hefur löngum ríkt á undanförnum árum í þessum málum. Herra forseti. Skynsamleg efnahagsstjórn er forsenda raunverulegs sjálfstæðis þjóðarinnar. Þess vegna verða allir landsmenn að leggjast á eitt og leggja sitt af mörkum til þess að hér komist á heilbrigt og traust efnahagslíf. Ef við höfum ekki tök á efnahagsmálunum er stutt í að þjóðin glati raunverulegu sjálfræði sínu. Þess vegna er brýnt að samræmt átak í efnahagsmálum takist. Þetta skyldu allir stjórnmálamenn hafa í huga, hvar í flokki sem þeir standa. Þetta skyldi þjóðin öll hafa í huga. Það er m. a. á þessum grunni sem Alþfl. hefur barist og mun halda áfram að berjast gegn verðbólgunni og fyrir traustara efnahagslífi. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þessi till. sjálfstæðismanna um þingrof og nýjar kosningar er vægast sagt ótímabær og illa rökstudd, eins og hefur verið sýnt fram á af mörgum ræðumönnum. Það er út af fyrir sig rétt, að stjórnarsamstarfið hefur að ýmsu leyti verið misbrestasamt, en því fer fjarri að það hafi misheppnast. Þvert á móti verða leidd að því rök, að ríkisstj. hefur náð þeim markmiðum sem hún stefndi að í fyrstu lotu. En á hitt ætla ég ekki að draga dul, að óvissa ríkir um hinar síðari lotur stjórnarsamstarfsins. Þótt svo sé, þá er of snemmt að ræða um stjórnarslit, hvað þá þingrof og kosningar. Ég held að ráðlegast sé fyrir núv. stjórnarflokka að halda áfram samstarfi sínu. Ég álít að með því væri hagsmunum þjóðarinnar best borgið. Sannleikurinn er sá, að þessi ríkisstj. á almennu fylgi að fagna meðal þjóðarinnar. Það er meirihlutafylgi í landinu fyrir stjórnarsamstarfi þeirra flokka sem nú fara með völdin. Fólk er almennt þeirrar skoðunar, að ríkisstj., sem nýtur stuðnings þessara þriggja flokka, sé hæfust til að ráða fram úr vanda efnahagsmálanna til nokkurrar frambúðar. Forustumenn stjórnarflokkanna eiga því að setjast niður og ræða í hreinskilni þá misbresti, sem komið hafa fram í stjórnarsamstarfinu, og verða ásáttir um að eyða þeim. Almenningur í landinu vill að stjórnarsamstarfið haldi áfram. Okkur ber skylda til að taka tillit til almenningsálitsins í þessu efni. Almennir kjósendur til sjávar og sveita, launafólk, bændur og sjómenn, svo ég nefni fjölmennustu starfsstéttir þjóðfélagsins, vænta mikils af þessari ríkisstj. og vilja að stjórnarsamstarfið haldi áfram undir forustu Ólafs Jóhannessonar. En ef þetta stjórnarsamstarf á að halda áfram, þá þarf vissulega ýmsu að breyta í sambúðarháttum stjórnarflokkanna eins og þeir hafa verið til þessa. Sannleikurinn er sá, að hinn málefnalegi ágreiningur hefur ekki valdið mestum erfiðleikum í stjórnarsamstarfinu, heldur liggur beinast við að tala um „hegðunarvanda“, svo að gripið sé til orðalags sem stundum heyrist í umvöndunarræðum skólastjóra og uppeldisfræðinga. Alþfl. hlaut mikla fylgisaukningu í síðustu kosningum með því að beita lýðskrumsaðferðum. Því miður er skrumið enn í hávegum haft hjá vissum öflum í þessum flokki, og það gerir samvinnu við Alþfl. erfiða að mínum dómi og e. t. v. ómögulega ef haldið verður áfram á sömu braut. Það er hins vegar þakkarvert, að Alþfl. hefur fallist á stefnu Framsfl. í efnahagsmálum og er fús til að hlíta leiðsögn okkar framsóknarmanna um efnahagsúrræði til frambúðar, ekki síst hvað varðar vísitölumál og fyrirkomulag verðlagsbóta á laun svo og vaxtamál og verðtryggingu sparifjár og útlána. Við framsóknarmenn teljum það mikilvægan ávinning, að okkur skyldi heppnast að fá Alþfl., sem hélt uppi miklum áróðri gegn okkur fyrir kosningar, til þess að fallast á grundvallaratriði í efnahagsmálastefnu okkar. Þannig höfum við unnið málefnalegan sigur sem lengi mun í minnum hafður. En svo ég snúi mér að Alþb. - hinum samstarfsflokknum - þá horfir málið að sumu leyti öðruvísi við. Því miður er enn ekki svo langt komið í samstarfinu að okkur framsóknarmönnum hafi tekist að sannfæra Alþb.-menn um ýmsa villu síns vegar í efnahagsmálum. Kommarnir eru nokkuð seigir undir tönn, en við erum alls ekki vonlausir um að okkur takist að leiða Alþb. inn á rétta braut í öllum meginatriðum. Okkur tókst vel með kratana, og við erum í miðjum klíðum við að sannfæra kommana um ágæti þeirra efnahagsúrræða sem Ólafur Jóhannesson og aðrir ráðh. Framsfl. beita sér fyrir innan ríkisstj. með fullum stuðningi þm. og miðstjórnar Framsfl. Á meðan sakir standa þannig er með öllu ótímabært að tala um stjórnarslit og þingrof. Þess vegna ætti enginn að taka þessa vantrauststillögu alvarlega. Hún er út í hött. Það má vissulega sjá snögga bletti á stjórnarsamstarfinu. En hvað er það hjá eymdarástandi stjórnarandstöðunnar? Sjálfstfl. er í litlu áliti hjá þjóðinni og stefna hans er reikul. Forusta flokksins er veik og sjálfri sér sundurþykk. Ég held að sjálfstæðismenn ættu að taka til í eigin húsi áður en þeir fara að vanda um við aðra og heimta kosningar. Ríkisstj. hefur unnið margt vel á 6 mánaða ferli sínum. Ef horft er fram hjá tilteknum hegðunarvandamálum á stjórnarheimilinu kemur í ljós að stjórnarflokkunum hefur tekist að leysa ýmis brýnustu verkefni sín farsællega. Hinar fyrstu aðgerðir í efnahags- og ríkisfjármálum hafa verið framkvæmdar eins og ráð var fyrir gert í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Ég nefni í því sambandi í fyrsta lagi septemberaðgerðir í efnahagsmálum, sem m. a. urðu til þess að hjól atvinnulífsins tóku aftur að snúast þar sem þau höfðu þegar stöðvast, t. d. í Vestmannaeyjum og á Suðurnesjum. Í öðru lagi nefni ég ráðstafanir gegn hækkanaholskeflu kaupgjalds og verðlags 1. des. s. l. Ég nefni í þriðja lagi afgreiðslu hallalausra fjárlaga fyrir árið 1979, og í fjórða lagi samkomulag innan ríkisstj. um lánsfjáráætlun fyrir árið 1979 sem nú er til meðferðar á Alþingi. Allt eru þetta merkar stjórnarframkvæmdir og nauðsynlegur undanfari framtíðaraðgerða í efnahags- og ríkisfjármálum. Tímanum síðan 1. sept. hefur því síður en svo verið eytt til ónýtis. Við skulum ekki gleyma því, að ríkisstj. hefur með þessu lagt grundvöll undir frambúðarlausn efnahagsvandans, þó að jafnframt sé viðurkennt að enn stendur upp á stjórnarflokkana að segja sjálft lausnarorðið í þeim efnum. Það hafa þeir ekki gert nákvæmlega á þessari stundu. Og er það nokkuð óeðlilegt? Er eitthvað undarlegt eða óeðlilegt við það, þó að stjórnarflokkarnir hafi ekki að öllu leyti lokið samtölum sín á milli um frambúðarlausn efnahagsmálanna? Það hefur fyrr staðið í stjórnmálamönnum og öðrum valdamönnum í þjóðfélaginu að verða ásáttir um skynsamlegar efnahagsaðgerðir. Hitt er annað mál, að þetta stjórnarsamstarf má aldrei komast á það stig að því sé haldið uppi fyrir siðasakir. Ríkisstj. má ekki druslast áfram aðgerðalaus í aðalvandamálum efnahagslífsins. Að því verður að koma - og það sem fyrst - að þessi mál verði leyst til frambúðar. Framsóknarmenn eru ekki í þessari stjórn til þess að leggja stund á bráðabirgðareddingar frá degi til dags. Það er komið nóg af slíku undanfarin ár og áratugi. Framsóknarmenn eru í þessari stjórn til þess að hafa forustu um óhjákvæmilegar efnahagsaðgerðir. Við gengum til stjórnarsamstarfsins í þeirri von, að vilji væri fyrir hendi hjá samstarfsflokkum okkar og forustu stéttarsamtaka í landinu til að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Á henni þarf að sigrast. Það er misskilningur sem Alþb.-menn, eins og viðskrh. áðan, halda gjarnan fram, að við höfum náð tökum á verðbólguþróuninni þótt úr verðbólgu hafi dregið um sinn á meðan hinna fyrstu aðgerða ríkisstj. í efnahagsmálum nýtur við. Verðbólgan er því miður enn á flugstigi og í engu samræmi við kröfur heilbrigðs efnahagslífs. Það mun ekki takast að hefta verðbólguna til frambúðar nema m. a. að ný kauplags- og verðlagsstefna verði tekin upp. Í því sambandi er grundvallaratriði að breyta vísitölufyrirkomulagi því sem nú gildir og greiðslu verðbóta á laun. Að halda öðru fram er að berja höfðinu við steininn. Verði engu breytt er líklegast að verðbólguvöxtur haldi áfram að vera 40–50% á ári áður en langt um líður. Það er reginmisskilningur að halda því fram, að launamenn hagnist á núverandi vísitölukerfi og greiðslu verðlagsbóta. Vísitölukerfið er einn aðalorsakavaldur verðbólgunnar og af þeim sökum skaðræði fyrir efnahagslífið. Vísitölukerfið í núverandi mynd tryggir ekki heldur kaupmátt launa. Það hefur skeð á síðustu árum að kaup hefur hækkað um 50–60% á ári í krónutölu, en kaupmáttaraukning hefur verið innan við 10%. Launþegar hafa engan raunverulegan ávinning af þessu verðbólguaukandi vísitölukerfi þegar til lengdar lætur. Það verður því að finna nýja leið í sambandi við greiðslu verðbóta á laun. Við verðum að forðast það að festast í úreltum kreddum í sambandi við kjaramál og hanga á kreddunum eins og hundur á roði. Stefna Framsfl. í kjaramálum er í stuttu máli sú, að haldið sé uppi fullri atvinnu í landinu og að launamunur sé ekki óeðlilega mikill. Við viljum létta vinnuoki af fólki. Við viljum láta stytta vinnudaginn án kaupskerðingar, m. a. með því að taka upp nýtt verkstjórnarskipulag og vinnutilhögun, ekki síst í frystihúsum og í verksmiðjum. Við viljum láta gerbreyta lífeyrissjóðakerfinu þannig að allir séu í verðtryggðum lífeyrissjóði og þar ríki jöfnuður og réttlæti. Við viljum að Alþ. sé vettvangur félagslegra umbóta og ríkisstj. hafi forgöngu um kjara- og mannréttindamál. Við viljum að sjálfsögðu opið og lífrænt samband ríkisvaldsins við samtök stéttanna og aðra hagsmunaaðila í landinu. En við hljótum að gera þá kröfu til þeirra að þeir virði úrskurðavald Alþingis í öllu sem varðar efnahagsstjórn og hvers kyns löggjafarmálefni. Viðhorf Framsfl. í kjaramálum eru í samræmi við nútímaaðstæður í þjóðfélaginu m. a. að því leyti, að stéttaandstæður eru litlar á Íslandi. Stéttaandstæður hér eru ekki meiri en við er að búast í mannlegu samfélagi þar sem verkaskipting á sér stað, hlýtur að verða og er nauðsynleg. Höfuðatriðið er að móta launa- og verðlagsstefnu sem tryggir launþegum rétta hlutdeild í þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu sem og kaupmátt launa, en veldur ekki sífelldum víxlverkunum milli verðlags og kaupgjalds, þ. e. a. s. niðurdrepandi verðbólgu, eins og við höfum orðið að þola í marga áratugi og þó hvað mest á þeim áratug sem nú er að líða. Verðbólgan er efnahagslegt vandamál, en hún er líka siðrænt vandamál sem liggur á þjóðinni eins og mara. Við þurfum að létta af okkur martröð verðbólgunnar og koma efnahagskerfi okkar í eðlilegt horf. Slíkt er vandalaust ef samstarfsvilji stjórnmálaflokka og hagsmunasamtaka er fyrir hendi. Íslendingar eru ekki fjölmennari en það og hagsmunaárekstrar ekki meiri en svo, að menn ættu að geta unnið saman að rekstri þessa litla samfélags í sæmilegum friði og án stórátaka milli stjórnmálaflokka, stétta og hagsmunahópa. Ég held að það sé kominn tími til þess að Íslendingar fari að létta af sér fargi ófrjórra deilna um efnahags- og atvinnumál. Sannleikurinn er sá, að þjóðfélagsumr. hér á landi er í vítahring. Má svo heita að öll stjórnmálaumr. snúist um efnahags- og kjaramál í allra þrengstu merkingu. En stjórnmál spanna miklu víðara svið en svo, að þau eigi að snúast um þetta eitt. Hvers vegna er ekki meira gert að því að ræða almenn félagsmál, samskipti kynslóðanna og mannréttindamál í ýmsum myndum? Hvers vegna eru menningarmálin hornreka í þjóðmálaumr.? Hvers vegna taka skóla- og fræðslumál jafnlítið rúm í daglegri pólitík og raun ber vitni? Hvers vegna er svo lítið talað um grundvallarþætti stjórnskipunar landsins og sjálft „valdið“ í þjóðfélaginu? Hvar er „valdið“ í þjóðfélaginu? Hvers vegna er ekki vakinn upp áhugi hjá fólki að ræða alþjóðamál sem svo mjög snerta líf okkar og afkomu? Og þannig mætti lengi telja. Herra forseti. Góðir útvarpshlustendur. Ég vil endurtaka upphafsorð mín um það, að þessi till. sjálfstæðismanna um þingrof og nýjar kosningar er ótímabær og illa rökstudd. Þótt ýmsu sé áfátt í þessu stjórnarsamstarfi getur ekki talist fullreynt enn um samkomulag stjórnarflokkanna að því er varðar varanlegar efnahagsaðgerðir. Nýjar kosningar leysa ekki þann vanda sem við er að glíma. Þrátt fyrir þessi orð mín útiloka ég ekki þann möguleika að stjórnarsamstarfið geti rofnað vegna skoðanaágreinings, en mér finnst að það verði þá að bera að með öðrum hætti en með þeim samþ. till. af þessu tagi. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Góða nótt.