Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Hallsson) Jeg þarf ekki að tala langt mál við þessa framsögu, því að álit nefndarinnar, sem hjer liggur fyrir á þskj. 119, skýrir stefnu nefndarinnar að mestu gagnvart frv. Nefndin hefir talið þetta mál mikilsvert, og lítill ágreiningur orðið um það í nefndinni, enda teljum við stefnu frv. í aðaldráttunum heppilega. Ekki er við því að búast, enda ekki til þess ætlast, að nefndin komi fram með læknisfræðilegar bendingar, því að við í allshn. erum ekki menn læknisfróðir. En þó höfum við athugað frv. eftir föngum, bæði kostnaðarhliðarnar og fyrirhöfn að öðru leyti. En út í læknisfræðilegu hliðina höfum við ekki hætt okkur mikið, þótt við auðvitað höfum athugað þá hlið líka, í sambandi við kostnaðarhliðina. Milliþinganefndin var skipuð hæfum og duglegum læknum. Þeir hafa auðsjáanlega lagt rækt við málið og komið fram með ýmsar mjög góðar tillögur, þótt þær, ef til vill. geti ekki komið til framkvæmda strax. Allshn. komst að þeirri niðurstöðu, samkvæmt þskj. 119, að leggja til, að málinu yrði frestað nú, en lofa þjóðinni að átta sig á því milli þinga, og átta sig á breytingunum. Vjer teljum, að málið hafi gott af slíkri bið, og vinni meira fylgi á þann hátt en með því að demba því yfir þjóðina fyrirvaralaust. Vjer bendum á það í nál., að nú eru varhugaverðir tímar og þörf á allri aðgætni í fjármálum, þótt nefndinni hinsvegar detti ekki í hug að bera á móti því, að þetta sje nauðsynjamál. Þá skal jeg minnast nokkrum orðum á einstakar greinar frv. Meginkjarni frv. er sá að vernda börnin. Nál. okkar tekur það fram, að þetta telji við rjetta undirstöðu, þar sem börnin eru framtíðarstofn þjóðarinnar, og varðar því mestu að verja þau fyrir næmum sjúkdómum. Um þetta fjalla flestar gr. frv., frá 5.–14. gr., og eru í þeim ýms ströng ákvæði, er kosta fje og fyrirhöfn að framkvæma. En nefndin fellst á, að þau ákvæði þurfi að vera ströng, ef von eigi að vera um verulegan árangur, og vill því ekki draga úr þeim. Í 10. og 13. gr. frv. er sjerstaklega um það rætt, hvernig beri að haga framkvæmdum, ef berklaveiki kemur upp á barnaheimilum, annaðhvort á börnum eða fullorðnum. Gert er ráð fyrir, að taka beri sjúklinginn af heimilinu, ef kostur er, en annars börnin, ef þau eru heilbrigð. Ef börnin eiga að takast í burtu, þarf að útvega þeim samastað. Hreppsnefndir eða bajarstjórnir eiga að sjá um það; en hjeraðslæknir vottar, hvort staðurinn sje hættulaus. Þarf því að sækja hann og láta hann skoða staðinn. Eins er gert ráð fyrir, að koma þurfi berklasjúklingum í burtu, en að það muni ekki koma oft fyrir. Nú er ekki hægt að fá stað, nema á sjúkrahúsum, en rúm vantar á heilsuhælunum. Þetta verða því erfið ákvæði til framkvæmda. Slíkir staðir verða illfáanlegir, og því beinlínis þörf á að byggja sjerstök barnahæli. En það verður of dýrt fyrir hverja sveit, og þurfa menn því að slá sjer saman, ef þessi ákvæði frv. eiga að koma að nokkru haldi. Milliþinganefndin gerir ráð fyrir, að börnin, sem þannig þyrfti að ráðstafa. verði 2–3 á ári í læknishjeraði, miðað við reynslu í Reykjavík. Þetta þykir nefndinni lág tala, og býst við, að börnin verði að líkindum talsvert fleiri, einkum fyrst í stað. Prívatheimili munu tæplega fást til að taka börnin á þennan hátt, og er því ekki annað fyrir hendi en að byggja í þessu skyni, en til þess virðist nefndinni ekki hentugir tímar nú. Í 13. gr. er gert ráð fyrir, að taka megi sjúkling af heimili með valdi, ef hann ekki vill annars fara, einkum ef börn eru á heimilinu. eða að öðrum kosti börnin, og koma þeim fyrir. ef ekki er hægt að flytja sjúklinginn. Allur ferða- og flutningskostnaður af þeim ráðstöfunum greiðist úr landssjóði. Gert er ráð fyrir, að sjúklingarnir geti notið styrks, þótt ekki liggi þeir í sjúkrahúsi, styrktu af ríkisfje. Þótt öllum þessum ráðstöfunum fylgi kostnaður og fyrirhöfn, má þó ekki úr þeim draga. ef lögin eiga að ná tilgangi sínum, en hætt er þó við, að þessu yrði ekki alstaðar fylgt. Þá er 14. gr. frv. Hún fjallar um meðlagskostnað sjúklinga. Mun sú áætlun vera bygð á reynslu Vífilsstaðahælisins einkanlega. Milliþinganefndin segir þar greitt með sjúklingum árlega um 46 þúsund krónur. Gerir nefndin ráð fyrir, að auk þess sje greitt á öðrum sjúkrahúsum með berklaveikum sjúklingum um 4 þúsund krónur. Verður það þá samtals 50 þús. kr. Nú er svo ráð fyrir gert, að styrkþegum fjölgi, eftir frv., og ef frv. yrði að lögum, yrði eftir því greitt með sjúklingum um 72 þús. krónur, eða 22 þúsundum hærra en nú. Þetta er í sjálfu sjer ekki stór upphæð, en hún er líka áætluð, og flestar áætlanir reynast of lágar í framkvæmdinni, sjerstaklega þegar landssjóður á að borga brúsann. Þá er gert ráð fyrir, að ríkið kosti meðlagið að 3/5, en meðlagið er 5 krónnr á dag: 2/5, eiga að greiðast úr sýslusjóðum. Milliþinganefndin gerir líka áætlun um, hvað mörgum rúmum þyrfti að bæta við þau, sem nú eru til fyrir berklaveika - nú eru 110 rúm á Vífilsstöðum, þar af 20 fyrir börn - og telst svo til, að til þess að gott sje, þurfi að bæta við 60 rúmum, og barnahæli fyrir 30–10 börn. Eftir sama hlutfalli, sem nú er, þyrfti að styrkja 45 sjúklinga af þessari tölu, og myndi sú upphæð nema um 50 þús. krónum. Öll meðlagsfúlgan yrði eftir því um 122 þús. kr. Auk þess til styrktar barnahæla, og telur milliþinganefndin, að meðalkostnaður til þessa yrði 130–140 þús. alls. Alt er þetta auðvitað áætlun. Þá er ótalinn byggingarkostnaður, sem yrði mikill, ef gott ætti að vera ástandið í þessu máli. En ef áætlunin stenst, þá er þessi kostnaður alls ekki gífurlegur, þegar þess er gætt, hve mikilsvert er, ef hægt væri að stemma stigu fyrir útbreiðslu berklaveikinnar. Milliþinganefndin skilgreinir þannig vistarverur sjúklinga í þrent: Heilsuhæli, sjúkrahús og barnahæli. Í 14. gr. er nýmæli um meðlagsgreiðsluna. Þar er gert ráð fyrir, að sýslusjóðir greiði meðlögin, en ekki hreppssjóðir, eins og nú er. Þetta er bygt á því, að sumir hreppar rísi ekki undir meðlagsbyrðinni, en aðrir hafa hana litla. Verður svo líklega að jafna á þá gjaldinu, eftir fólksfjölda hvers hrepps. Nefndin telur þetta atriði til bóta, þar sem rjettlætisgrundvöllur er á bak við. En nefndin telur æskilegt, að hægt væri að finna tekjustofn handa sýslusjóðum, svo hægt væri að draga úr þessum gjöldum hreppanna. En sá tekjustofn er ófundinn enn, og meðan sá hnútur er óleystur, verður að hafa þetta svona. Í 16. gr. er nýtt mannúðarákvæði: Að menn tapa ekki rjettindum, þótt þeir þiggi fátækrastyrk vegna þessarar veiki. Þetta ákvæði er sjálfsagt, hvort sem það er skoðað frá rjettlætis- eða skynsemissjónarmiði. Það er ranglátt, að menn missi rjettindi sín vegna sjúkdóms, og menn eru engu ófærari til þess að dæma um landsmál og hafa atkvæðisrjett við kosningar, þó að þeir þjáist af þessari veiki. Það er drepið á það í nál., að sumir nefndarmenn teldu ástæðulítið að veita barnakennurum biðlaun í 2 ár, sem ljetu af barnakenslu vegna berklaveiki, og sama um yfirsetukonur. Sjerstaklega hafa þeir greint þá ástæðu um barnakennara, að þeir væru svo vel launaðir nú, að þetta væri ástæðulaust, og að þeir hefðu, margir hverjir, eytt litlu fie sjer til mentunar umfram aðra alþýðumenn. En á þetta leggur meiri hluti nefndarinnar ekki mikla áherslu, telur það ekki líklegt, að ákvæðið valdi miklum útgjöldum, en hins vegar hafi ástæður milliþinganefndarinnar við nokkur rök að styðjast. Eins og nál. ber með sjer og jeg hefi tekið fram, þá teljum við málið hafa gott af því, að þjóðin fái að kynnast því áður en sett eru lög í þessu efni. Við viljum því láta ræða málið milli þinga og bera það undir sýslunefndir og bæjarstjórnir, til umsagnar um praktisku hliðina. Jeg skal taka það skýrt fram, og undirstrika, að nefndin gerir ekki ráð fyrir neinum læknisfræðilegum bendingum úr þessum stöðum. Milliþinganefndin er búin að leggja þar aðalmerginn til málanna, svo ekki getur verið von á umbótum frá sýslu- og bæjarstjórnum í því efni. Hins vegar er eðlilegt, að sýslunefndir athugi kostnaðarhliðina, því að hún snertir þær mikið, sem fjárráðendur hreppanna. Jeg hefi nú að eins stiklað á helstu punktunum, en ætla mjer ekki að eyða meiri tíma að sinni. Álít, að þessar löngu ræður í þingsalnum hafi litla þýðingu. Nefndin vill leggja til, að málið sje afgr. með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: Með því, að frv. þetta gerir ráð fyrir miklum breytingum á heilbrigðis- og fátkramálum þjóðarinnar, og því fylgja verulega aukin útgjöld og erfiðleikar á framkvmd þess, telur deildin rjett, að stjórnin leggi þetta þýðingarmikla mál fyrir allar sýslunefndir og bjarstjórnir landsins, til athugunar og umsagnar, og tekur því fyrir nsta mál á dagskrá. Við höfum bætt bæjarstjórnum inn í dagskrána. Jeg vil láta þau ummæli fylgja, að gefnu tilefni, að nefndin neitar því harðlega, að hún vilji drepa málið. Hún vill að eins fresta því nú. Við viljum láta því verða framgengt eins fljótt og ástæður leyfa, og það mun sýna sig, þegar málið kemur til Alþingis aftur, þegar fjárhagsörðugleikarnir verða farnir að minka, að þeir af núverandi nefndarmönnum, sem þá kunna að sitja hjer, munu veita frv. stuðning sinn.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg held, að jeg hafi sjeð nýlega í blaði hjer í bænum, að verið var að hlakka yfir þeirri meðferð, sem frv. stjórnarinnar sættu hjer á þingi. Sem átyllu til þessara ummæla notar blaðið það, að kornvörufrv. stjórnarinnar var afgreitt með dagskrá frá Ed. Þetta frv. átti þá að sæta sömu meðferð, eftir sögn og ósk blaðsins. Nú getur stjórnin ómögulega tekið það nærri sjer, þótt frv. yrði felt eða vísað frá með dagskrá, eftir tillögu nefndarinnar, því að tillaga nefndarinnar byggist ekki á því, að henni líki ekki frv., heldur eru það einungis fjárhagsástæðurnar sem stendur, er hún ber fyrir sig. Málið stendur að öðru leyti svo af sjer, að það er beint heimskulegt að telja það lýsa nokkru um afstöðu þings til stjórnar, hvernig fer um frv. Á það mun jeg benda síðar. Að því, er snertir komvörufrv., þá var stjórnin alls ekki óánægð með afdrif þess; telur miklu fremur, að hv.Ed. hafi farið þar hyggilega leið, sem ekkert getur verið við að athuga frá stjórnarinnar hálfu. Um þetta frv., sem hjer liggur fyrir, er þess að geta, að stjórnin getur alls ekki talið það sitt frv. fremur en frv. þingsins sjálfs. Það vill sem sje svo merkilega til, að þessi háttv. deild lagði fyrir stjórnina, ekki að semja þetta frv., heldur að skipa nefnd, sem síðan skyldi gera till. um málið, er stjórnin skyldi síðan leggja fyrir þingið. Ef því þingið vill hafa einhvern fyrir sök, þá hittir það sjálft sig fyrir - það á hjer sök við sjálft sig. Hvernig þingið vill fara með þetta mál sitt, liggur stjórninni í ljettu rúmi, að því leyti, en stjórnin hefir fallist á frv. fyrir sitt leyti, og telur það gott. Að þessu leyti tel jeg illa farið, ef það nær ekki fram að ganga sem fyrst. Það er annars farið að tíðkast nokkuð mikið, að hið háa Alþingi heimtar að lögð sjeu frv. fyrir það, en biður svo um annað þegar þau koma. Það er leitt að verða að segja það, en það er ekki ósvipað keipóttum krakka, sem sífelt heimtar leikföng, en fleygir þeim frá sjer jafnóðum og hann fær þau. Um þetta mætti nefna mörg dæmi frá síðustu árum. Jeg skal þó viðurkenna, að ástæður háttv. allsherjarnefndar fyrir frestun á framkvæmdum í þessu efni eru á nokkru byggðar. En það ætti að láta málið ganga fram engu að síður. Það mætti setja í frv. ákvæði um, að það skyldi ekki koma til framkvæmda fyr en eftir ákveðinn tíma, eða eitthvað í þessa átt. Með því væri komist hjá að leggja frv. fyrir annað þing, að gagnslausu, og þá gætu deildirnar verið búnar að athuga frv. til hlítar. En jeg vil benda á það, að það fylgir mikill kostnaður þessari sífeldu uppprentun á frv. í þingtíðindunum, og allri meðferð þeirra á þingi ár eftir ár, án þess að þeim sje komið fram. Jeg vil skjóta því til nefndarinnar, hvort ekki sje rjettara, að þessu athuguðu, að láta frv. ganga fram nú þegar. Eins og jeg hefi áður tekið fram, skil jeg vel afstöðu nefndarinnar, og viðurkenni, að hjer eru sjerstakar ástæður fyrir hendi. En í flestum slíkum tilfellum hefir þingið enga afsökun. Á þjóðþingum annara landa eru stjórnarfrv. venjulega látin ganga fyrir frv. einstakra manna. Hjer er einatt farið aftan að siðunum. Fyrst er starfað að frv. einstakra manna, en frv. stjórnarinnar látin mæta afgangi. Jeg vona að hið háa Alþingi misvirði ekki við mig, þó að jeg kalli þetta hreinan ósið. Jeg er þakklátur háttv. nefnd fyrir dóm hennar um frv., að hún fellst á það í öllum aðalatriðum. Auðvitað þarf jeg ekki að þakka fyrir sjálfan mig, því að jeg á ekkert í frv. En mjer þykir vænt um, að skoðun hennar kemur fyllilega heim við mína skoðun. Jeg tek undir það með háttv.frsm. (B. H.), að eftirleitun um skoðun sýslu- og bæjarstjórna getur ekki haft neinar verulegar bætur í för með sjer. En ef þær eru spurðar, þá ætti það að vera sjerstaklega um nýmælið um framfærsluhjeraðið. Sjeu háttv.þm. sammála um, að frv. sje rjett, þá skil jeg ekki, að sá dómur ætti að breytast, þó að einhverjar sýslunefndir eða bæjarstjórnir ljetu aðra skoðun í ljós. Slík skírskotun er því hreinasti óþarfi. En ef fjárhagur landsins leyfir ekki, að reynt sje að vernda börn þjóðarinnar fyrir berklum, eftir mætti, þá má hann vera bágur. Annars get jeg vísað til háttv.þm. Str. (M. P.), sem tekur næst til máls.

Magnús Pjetursson ............. *) Út af því, sem talað hefir verið um það, eð vísa máli þessu til sýslunefndanna, skal jeg geta þess, að jeg geri ráð fyrir því, að þar sje að eins átt við hina praktisku hlið málsins. Því að jeg geri ekki ráð fyrir, að önnur atriði málsins standi til bóta á þeim stöðum, eins og jeg álít yfirleitt, að málið í heild sinni eigi ekkert erindi þangað. Loks gat háttv.frsm. (B. H.) þess, að ekki væri ástæða til þess að eyða miklum tíma til þessa máls. Það er nú svo. Þetta mun eiga að vera sparnaður. En jeg, fyrir mitt leyti, skil nú ekki, að við höfum fremur ráð á því að flaustra af svo miklu velferðarmáli, eða fresta því um óákveðinn tíma, allra síst til þess eins að skjóta því til sýslunefnda, því að jeg tel það varhugaverða aðferð, sem mjer virðist vera hjer á uppsiglingu, að smeygja öllu af sjer yfir á þessar sýslunefndir, enda veit jeg ekki til þess, að þær sjeu neinir yfirmenn Alþingis. Alþingismennirnir sjálfir geta og eiga að ráða þessu máli til lykta, og ráða því til lykta aðeins á einn veg, með því að samþykkja þessi frv., og láta þau öll verða samferða. - Heilbrigði og velferð þjóðarinnar á heimtingu á því af fulltrúum sínum.

Bjarni Jónsson Jeg skil tæpast þær undirtektir, sem þetta frv. hefir hlotið hjá sumum hv.þm., nema ef þær ættu að vera af því, að það er stjórnarfrv. En það mætti nú vera meira hatrið til stjórnarinnar, ef fara ætti að fella hana á slíku þjóðþrifamáli, enda mun nóg annað til. Þjóðþrifamál kalla jeg þetta, því að svo mikils er um það vert, að hvert ár, sem það dregst, getur kostað mörg mannslíf hjer í strjálbýlinu og vanþekkingu á þessum málum. Og svo mikið er það tjón, sem af þessu getur hlotist, að kostnaður sá, sem ríkið hlyti af framkvæmd þess, er hverfandi hjá því, þrátt fyrir þær grýlur, sem menn hafa látið sjer sæma að reisa hjer í þessu efni. Annars hefir hv.þm. Str. (M. P.) rætt svo um málið, frá sjónarmiði sjerfræðings, að jeg get þar ekkert um bætt, hvorki hans orð, nje þeirra annara ágætra lækna, sem á sínum tíma störfuðu með honum í milliþinganefndinni. En þar átti sæti, auk hv.þm. (M. P.) sjálfs, sem jeg þarf ekki að kynna hv. deild, einn alkunnasti og ágætasti læknir þessa lands, og þó víðar sje leitað, og einhver mesti gáfumaður, sem jeg hefi kynst, Guðmundur háskólakennari Magnússon, og auk þess sá maðurinn, sem af eigin reynslu er málum þessum kunnugastur hjerlendis, og viðurkendur afbragðs læknir í sinni grein, Vífilsstaðalæknirinn, Sigurður Magnússon. Enginn mun því efa, að vel hafi verið til nefndarinnar vandað. En viti menn, í hv.Nd. Alþingis eru samt til þeir spekingar, að þeir álíta, að bæta megi úr starfi þessara manna á margan hátt. Og þeir hafa svo sem ekki verið í vafa um það, hvar eigi að leita bótanna, hvar eigi að hafa yfirumsjá og endurbætur á sjerfræðilegu verki viðurkendustu sjerfræðinga landsins. Og hverjir haldið þið, að það sjeu? Ef hv.frsm. (B. H.) hefði ekki sagt það sjálfur, hefði það eflaust þótt lygilegt, að gera ætti sýslunefndirnar að hæstarjetti og yfirkennurum prófessora og sjerfræðinga í berklaveikismálunum. En þetta er svo sem ekki nema í samræmi við önnur sómastrik Alþingis í þessu efni, að vilja velta ábyrgðinni og úrslitum málanna af sjer yfir á aðra, eða nota þá sem skálkaskjól, til að drepa á dreif mestu velferðarmálum lands og lýðs. Jeg hefi ekki í hyggju að fjölyrða frekar um þetta að sinni. Jeg er háttv.þm. Str. (M. P.) samþykkur í öllum aðalatriðum, og get vísað til hans ræðu. En jeg stend upp til þess að lýsa vanþóknun og vanþakklæti mínu og minna kjósenda á atferli allsherjarnefndar og hennar fylgifiska í þessu máli. Og jeg veit, að jeg tala þar fyrir munn alls þorra íslenskra kjósenda, sem meta meira líf og heilsu þjóðarinnar en nokkrar krónur úr landssjóði. Fyrir því er það kjósendanna vilji, að þessi mál fái framgang hjer. Og þeir eru hæstirjettur málsins, en ekki sýslunefndir.

Frsm. (Björn Hallsson) Jeg bjóst við því, að framsöguræða mín mundi nokkrum andmælum sæta, og er það nú komið í ljós. Vil jeg því gera tilraun nokkra og svara mönnum þeim, sem veist hafa að mjer og meðnefndarmönnum mínum. Hæstv. forsrh. (J. M.) reið fyrstur á vaðið og fór nokkrum orðum um málið frá stjórnarinnar hlið, og þarf jeg litlu að svara honum. Þó var það eitt atriði hjá honum, sem jeg get ekki verið sammála um, að afgreiða málið nú sem lög frá Alþingi, en láta þau ekki koma til framkvæmda fyr en eftir næst þing. Jeg sje ekki svo langt fram í tímann, að jeg geti sagt nú, að breyttar ástæður eftir næsta þing hjálpi máli þessu til framkvæmda. Þess vegna tel jeg rjettara að frest málinu, þangað til að sjeð er fram úr þeim fjárhagsvandræðum, sem blasa nú við á öllum vegum. Vitanlega mætti setja ákvæði um, að lögin komi ekki til framkvæmda fyr en eftir 2–3 ár. En næst þá tilgangurinn með því, og ber ekki eiginlega að sama brunni? Hins vegar er það rjett hjá hæstv.forsrh. (J. M.), að það er ekki heppileg regla, ef hún ætti að fara að tíðkast, að Alþingi skipaði stjórninni að semja frv. og leggja fyrir þingið, en þingið vildi svo á eftir leggja á hilluna. En annars játaði nú hæstv. forsh. (J. M.) það, sem allir vissu áður, að frv. þetta er ekki samið af stjórninni, heldur milliþinganefnd. Annars sje jeg ekki, að skylda sje til að samþ. tafarlaust mál, sem búin eru undir af milliþinganefnd. Ástæður geta verið til að fresta þeim, sem öðrum málum, án þess þau sjeu fallin úr sögunni fyrir því. Það var líka rjett hjá hæstv.forsrh. (J. M.) að blöðin hlakka yfir falli stjórnarfrv., að minsta kosti sumra þeirra, en þó mun þetta frv. hafa þeim vinsældum að fagna, að jeg er viss um, að enginn óskar þess, að það falli, þótt margir telji rjett að fresta því. En hins vegar ætti hæstv. forsætisráðherra (J. M.) að vita, að það er ekki altaf takandi mark á blöðunum, og síst dagblöðunum hjer í Reykjavík, sem venjulega er ekkert mark á takandi. Þá sagði hæstv.forsrh. (J. M.) að það ætti ekki að spyrja sýslunefndir ráða um framkvæmdir þessa máls, og hefir hann þar misskilið mig. Jeg sagði, að það ætti ekki að spyrja sýslunefndirnar um annað en hina praktisku hlið málsins, það er um þann kostnað, sem á sínum tíma er ætlast til að komi á sýslusjóðinn eða hreppana. Fleiru þarf jeg svo ekki að svara hæstv.forsrh. (J. M.) og kem jeg þá að háttv.þm. Str. (M. P.). Jeg get byrjað eins og hann að þakka fyrir hóglega mælt orð í upphafi ræðu hans. En þakklætið nær heldur ekki lengra. Hann byrjaði á því að kasta fram þeirri spurningu, hvort búast mætti við, að kjósendur gætu á einum þingmálafundi eða einum degi betur glöggvað sig á máli þessu og dæmt um það heldur en fulltrúar þeirra á Alþingi. Þetta er útúrsnúningur hjá háttv.þm. (M. P.) og því fljótsvarað. Það var aldrei meining allshn., að læknisfræðilegar leiðbeiningar fengjust með því að bera þetta mál undir kjósendur eða sýslunefndir, heldur taldi nefndin rjett að gera það, vegna þess, að þá gæfist þjóðinni tími til þess að athuga fjárhagshliðina, eins og jeg hefi margtekið fram. Þá taldi sami háttv.þm. (M. P.) að það hefði verið vit í því, ef nefndin hefði ætlast til, að hjeraðslæknarnir væru spurðir til ráða í þessu efni. Jú, ef þess hefði þurft. En nú ber nefndarálit milliþinganefndarinnar það einmitt með sjer, að hjeraðslæknar hafa verið spurðir ráða, svo jeg býst ekki við, að betri uppistöðu sje hægt að fá á því sviði en búið er. Hins vegar hefir nefndin víst ekkert á móti því, að læknar athugi málið jafnframt og því yrði frestað. En nefndin taldi málið allvel undirbúið frá læknahlið, og bjóst því ekki við, að það græddi á frekari undirbúningi frá þeim. Jeg játa það, að ekki sje nema eðlilegt, að læknar úti um land fái að athuga alla málavöxtu, áður en lög þessi komast í framkvæmd, þar sem þeir þurfa mikil afskifti af þeim að hafa síðar meir. En þar kemur þá aðeins enn frekari ástæða til að fresta þessu frv., og veikir því ekki málstað nefndarinnar að neinu leyti. Þá þótti honum það broslegt, að tvær rökstuddar dagskrár skyldu vera framkomnar, sín í hvorri deild, og skildist mjer helst á háttv.þm. (M. P.), að milli dagskránna myndi vera eitthvert samband. En mjer er óhætt að fullyrða það fyrir hönd nefndarinnar, að enginn okkar vissi um kornvörudagskrána í Ed., er við höfðum ákveðið að koma með okkar dagskrá. Sami háttv.þm. (M. P.) sagði líka, að með dagskrá þessari væri málið drepið. En því mótmæli jeg algerlega. Að vísu gengur það ekki fram á þessu þingi, það er satt, en þetta er að eins frestur, sem tekinn er í málinu, af þeim ástæðum, sem jeg hefi margtekið fram Þá var háttv.þm. Str. (M. P.) að tala um það, að sparnaðarmennirnir væru að setja landið á hausinn, eða skildi jeg það ekki rjett?  (M. P.: Jeg skilgreindi hvað jeg átti við)  . En hvernig getur þm. fundið slíkum orðum stað? Mjer þykir næsta einkennilegt að halda slíku fram um sparnaðarmennina. Það eru einmitt hinir, sem altaf eru að bruðla með landsfje og aldrei hugsa um að spara á neinu sviði, sem setja landið á hausinn, ef sparnaðarmennirnir orka ekki að standa á móti þeim. Þó skal jeg taka undir með háttv.þm. Str. (M. P.) að í þessu máli má ekki spara of mikið, enda hefi jeg aldrei sagt, að draga ætti úr kostnaðinum við að sjá því sem best borgið, þegar ástæður leyfðu. Það er að eins vegna þeirra fjárhagsvandræða, sem nú eru, að lagt er til að fresta framkvæmdunum 1–2 ár. Þá sagði sami háttv.þm. (M. P.) að allshn. hefði vantað sjerfræðing til að ráðfæra sig við um málið. Nú, jeg tók það fram, að við hefðum alt okkar vit úr nefndarálitinu. Þar er sjerþekkingin, og út frá henni dæmdum við. Þó get jeg bent á það, að landlæknir kom á fund til okkar, og honum þótti heppilegra að fresta öllu málinu eða framkvæmdum allra frv., heldur en að slíta úr samhengi einstök frv. af þessum 4 frv. milliþinganefndarinnar. Það var víst lítið fleira, sem jeg hefi að athuga við ræðu hv.þm. Str. (M. P.). Hann kom að vísu aftur að sýslunefndunum. Mjer finst það næsta skrítið, ef þm. (M. P.) heldur því fram í alvöru, að það sje þýðingarlaust að skjóta máli þessu til sýslunefnda. Hvernig sem annars er litið á íhlutunarsemi sýslunefnda um ýms mál, þá er þó praktiska hlið þessa máls þannig vaxin, að fram hjá því verður ekki gengið, að sýslufundir, og yfir höfuð sveitirnar, hljóta að ræða það mál mikið, og það er ekki loku fyrir það skotið, að einmitt slíkar nefndir eða fundir geti bent á ýmislegt, sem taka mætti til greina í framkvæmdum þessa máls. En læknisfræðilegra bendinga vænti nefndin aldrei frá sýslu nefndum. Hann sagði, að jeg vildi ekki verja tíma í að ræða málið í deildinni. Það sagði jeg ekki, en jeg sagðist álíta það þýðingarlaust, og jeg hefi ekki skift um skoðun á því. Ræðuhöld hjer í deildinni hafa venjulega ekki mikla þýðingu í þá átt að hafa áhrif á skoðanir manna. Allar upplýsingar um þetta mál eru að finna í nál. milliþinganefndar, og jeg býst ekki við, að hv. deildarmenn hafi þar við að bæta. Sami þm. (M. P.) sagði líka, að aðferð allsherjarnefndar væri á þann veg, að deildin ætti að fordæma hana. Jeg er nú þar á öðru máli. Jeg get ómögulega talið afstöðu nefndarinnar ósæmilega eða óþinglega, og það mun sjást við atkvæðagr., að fleiri en nefndarmennirnir líta svo á, að aðferð nefndarinnar eigi ekki að fordæma. Þá var það hv.þm. Dala. (B. J.), sem jeg þarf að svara dálitlu. Það er svo fjarri mjer að mótmæla nauðsyn þeirri að skipa þessa milliþinganefnd og undirbúa þetta mikla mál, og það er einnig langt frá mjer að efast um það, að læknarnir, sem í nefndinni sátu, hafi verið starfi sínu vaxnir. Þar erum við að öllu leyti sammála, jeg og háttv.þm. Dala. (B. J.). En óþarfi var fyrir háttv.þm. Dala. (B. J.) að setja upp spekingssvip og segja, að allsherjarnefnd ætlaði að gera sýslunefndir að prófessorum og sjerfræðingum í læknisfræði. Nál. ber það með sjer og jeg hefi sagt það, að það væri fjárhagshliðin, en ekki hin læknisfræðilega, sem við vildum láta sýslunefndir athuga. - Sýslunefndir eiga að hafa fjárhagslega framkvæmd málsins fyrir hönd hreppanna, og því ekki óeðlilegt, að þær mættu leggja orð í belg. Háttv. þm. (B. J.) hjelt því fram, að ef þingnefnd rjeði ekki við eitthvert mál, þá ætti hún að taka sjer ráðunaut, og átti þá auðvitað við, að allshn. hefði átt að taka læknisfróðan ráðunaut. En eins og jeg hefi margtekið fram, þá þóttumst við ekki þurfa frekari læknisfræðslu við heldur en nál. sjálft hefir að geyma, heldur var það fjárhagshlið framkvæmdanna, sem við álitum að athuga þyrfti betur, og hefi jeg margtekið þetta fram. Annars held jeg, að háttv.þm. Dala. (B. J.) hafi enga ástæðu til að segja, að allshn. hafi ekki unnið starf sitt vel. En auðvitað gremst honum að geta ekki haft áhrif á nefndina. Hann sagði líka, hv. sami þm. (B. J.), að sýslunefndir hefðu ekkert löggjafarvald, og ef þingdeildin treysti sjer ekki til að gera út um málið, þá ætti að skjóta því til kjósenda sjálfra. Það er nú svo. Þessi uppástunga er lík háttv.þm. (B. J.). Hann horfir aldrei í kostnaðinn. En óþarfa kostnaður finst mjer það að leita þjóðaratkv. um þetta mál, sem allir vita þegar í upphafi, að aldrei muni falla nema á einn veg. Þjóðin vill eflaust vinna á móti berklaveiki; að eins finst ýmsum tómahljóð í skúffunni, til þess að framkvæma alt, sem menn vilja. En þm. Dala. (B. J.) telur ætinlega nóga peninga fyrir hendi. Hann hefir aldrei fjármálamaður verið. Háttv. þm. Dala. (B. J.) getur, fyrir hönd kjósenda sinna, mótmælt aðferð okkar í máli þessu svo oft sem honum sýnist. Hann um það, og verði honum að góðu. En Dalamenn hafa nú mótmælt vantrausti þm. (B. J.) á núverandi stjórn, svo ekki er háttv.þm. (B. J.) altaf í samræmi við hv. kjósendur sína. Hann tekur þau mótmæli víst til greina !!

Magnús Pjetursson Jeg hefi nú raunar litlu að svara háttv.frsm. (B. H.), því að hann hefir ekki í neinu hrakið orð mín, en af því að jeg gleymdi einu atriði áðan, þá þykir mjer rjett að standa upp aftur. Jeg gleymdi að spyrja háttv.allshn., hvað hún ætlaði að gera við hin frv., fylgifiska þessa frv., sem hjer liggur fyrir til umræðu. Jeg hafði búist við, að úr því nefndin valdi nú dagskrárleiðina til að losa sig við frv., að hún sæi þá um útför hinna frv. líka og holaði þeim niður í sömu gröfina. Að minsta kosti var það ætlun mín, að öll þessi frv. fylgdust að, og jeg get sagt það hjer, fyrir hönd formanns berklaveikisnefndarinnar, að hann ætlaðist til hins sama. En það er eitt, sem jeg vildi benda hv. þingdm. á, og það er það, að frv. þetta, sem hjer er um að ræða, er nokkurskonar uppeldisfræði handa þjóðinni, og þó að frv. geti ef til vill ekki að öllu leyti komið strax til framkvæmda, þá getur það þó frá heilsufræðilegu sjónarmiði haft mikil áhrif til hins betra, að frv. verði að lögum. Svo voru það sparnaðarmennirnir. Það var eins og kæmi við hjartað í háttv.frsm. (B. H.) þegar jeg mintist á þá. En jeg skilgreindi, við hvað jeg átti, er jeg sagði, að þessir menn væru að setja landið á hausinn, og jeg skal endurtaka það. Jeg sagði, að þeir menn, sem altaf eru að klípa af og bíta utan úr fjárframlögum til þjóðnytjafyrirtkja, sem efla þjóðarauðinn og auka starfsþrek og gjaldþol þjóðarinnar, það eru mennirnir, sem setja landið á hausinn. Og jeg treysti því, að mín þingmenskusaga gefi engum ástæðu til að skipa mjer í þeirra flokk, og að fjármálapólitík mín reynist þyngri á metunum til þjóðþrifa heldur en þeirra sparnaðarmanna, sem jeg nú lýsti og háttv.frsm. (B. H.) tekur svo sárt til. Jeg skal nú nefna dálítið grófgert dæmi, til þess að benda háttv. deild á sparnaðinn, sem þessi frestur getur haft, og dagskráin ætlast til að sje um óákveðinn tíma. Og þá sný jeg máli mínu til háttv.frsm. (B. H.) og spyr hann: Ef svo væri, eins og átt hefir sjer stað endur fyrir löngu, og þó oftar en einu sinni, að Tyrkir gengju á land og dræpu, við skulum segja 150 menn á ári, og hneptu helmingi fleiri í þrældóm um lengri eða skemri tíma, ætli þessari háttv. þingdeild fyndist þá ekki verða að gera tilraun til þess að bjarga einhverju af þessu fólki, þótt fjárhagurinn væri örðugur, án þess að fá leyfi sýslunefnda til þess áður? Þó að dæmi þetta þyki kannske langsótt, þá stendur þó alveg eins á hjer. Berklaveikin verður 150 mönnum að bana á ári hverju, og frv. það, sem hjer liggur fyrir, fer fram á það, að gera tilraun til þess að bjarga einhverju af því fólki, sem vágestur þessi sækir heim. Því verður aldrei komið inn í mitt höfuð, að ekki eigi þegar að hefjast handa í þessu efni. Það hefir dregist altof, altof lengi, að nokkuð verulegt væri aðhafst í máli þessu til bjargráða þjóðinni. Þess vegna get jeg ekki fallist á það, sem háttv.frsm. (B.H.) sagði, að með því að samþ. frv. sem lög frá Alþingi væri verið að afgreiða málið út í bláinn. Háttv. frsm. (B. H.) hefir víst misheyrst, er hann hjelt því fram, að jeg vildi taka málið frá deildinni. Það sagði jeg ekki, en jeg taldi það kurteisisskyldu gagnvart Ed., að lofa henni að hafa þetta mál til athugunar, og ekki síst vegna þeirra mörgu lækna, sem eiga sæti þar. Enda veit jeg, að málið mundi horfa öðruvísi við nú, hefði frv. verið upphaflega borið fram í þeirri deild. Fleira var það ekki, sem hv.frsm.(B.H.) tók fram, og eiginlega ekkert í seinni ræðu hans, sem jeg þurfti að svara, enda ekki hægt að færa rök fyrir þessari aðferð, sem háttv.allshn. beitir í þessu máli. En af því að háttv.frsm. (B. H.) á eftir að standa yfir moldum mínum, vona jeg, að hann láti mig vita, hvað nefndin hefir hugsað sjer að gera með hin frv.

Forsætisráðherra (J. M.) Háttv. þm. Str. (M. P.) hefir tvisvar staðið upp og sagt, að frv. þetta hefði átt fyrst að berast fram í Ed. En þar er jeg á gagnstæðri skoðun, enda er það samkvæmt gamalli og fastri þingvenju, að jeg einmitt lagði frv. fyrir þessa deild, því að hjer í deildinni á sæti einn af þeim mönnum, sem samið hafa frv., sem sje háttv.þm. Str. (M. P.), og því sjálfsagt að veita honum tækifæri til að fylgjast með frv. hjer í þinginu frá upphafi. Þess vegna er þessi aðfinsla háttv.þm. Str. (M. P.) ekki á neinum rökum bygð. Hefði öðruvísi staðið á, get jeg fallist á, að rjettara hefði verið að Ed. hefði fengið það fyrst til athugunar, en eins og jeg benti á, var það sjálfsögð kurteisisskylda gagnvart háttv.þm. (M. P.) að bera það fram hjer. Og mjer er nær að halda, að ekki sje hægt að benda á eitt einasta tilfelli, þar sem þessari þingvenju hefir ekki verið fylgt, þegar líkt hefir staðið á.

Frsm. (Björn Hallsson) Það eru aðeins örfá orð til háttv.þm. Str. (M. P.), eins og vænta mátti. Jeg ætla þá að byrja á endanum, og svara því, sem hann spurði um. Nefndin leit svo á, að ef dagskráin næði fram að ganga, þá hlytu fylgifrv. að verða aðalfrv. samferða, því að, eins og landlæknir benti á, var nefndin sammála um það, að öll þessi frv. ættu að fylgjast að, eða hin, í það minsta, alls ekki að ganga á undan þessu. Jeg ætla ekki að svara því miklu, hvað við mundum gera, ef Tyrkir færu að herja á landið og drepa mannfólkið. Get þó búist við, að okkur færi líkt og þegar Jörundur hundadagakonungur kom hingað, sællar minningar. Hversu voldugar voru ráðstafanir okkar þá? Annars er þetta Tyrkjadæmi háttv.þm. Str. (M. P.) ekki fimlega framsett, eða hliðstætt vörnum gegn berklaveiki. Hervarnir höfum við engar nú, til þess að verjast Tyrkjum, og þyrftum því þar að byrja á upphafinu, mynda her. Hins vegar eru þegar gerðar ýmsar ráðstafanir og sett lög um varnir gegn berklaveiki. Hjer er því aðeins að ræða um frekari ráðstafanir gegn veikinni.

Bjarni Jónsson Ef frv. þessu verður nú slátrað hjer í deildinni, frv., sem ágæt nefnd hefir samið af allri vandvirkni, og stjórnin hefir nú fram borið, þá held jeg að frægðarorð þessa þings muni berast víða. Þykir mjer það undarlegt af allshn. að leggjast á móti því, að þetta frv. sje samþykt, en koma þó ekki fram með neinar brtt. við frv., og má af því draga það, að nefndin hafi fallist á frv. óbreytt, enda hefir hún og sjálf gefið það í skyn. Úr því að allshn. hefir fallist á frv. þetta og úr því að þetta mál er hið allra mesta þarfamál, sem ekki þolir bið, þá sýnist mjer sjálfsagt, að vjer fellum nú dagskrána og samþykkjum frv. Þótt rjett muni hafa verið af hæstv. forsætisráðherra (J. M.) að bera frv. fram hjer í deildinni, af kurteisi við háttv.þm. Str. (M. P.), þá er hitt ekki rjett af Nd., að kyrkja hjer frv. og lofa því ekki að koma til Ed. Slíkt ætti þó ekki að verða til skaða, því að þar eru þó 4 læknar, er allir ættu að hafa rjett til að greiða atkvæði um málið og ræða það. Þeir ættu þó varla að hafa minna vit á þessum málum en sumir háttv. deildarmenn hjer. Jeg hygg því, að það yrði ekki talin nein goðgá, þótt deildin Ijeti ekki þetta ágæta frv. vera fyrstu lögin, sem hún slátraði hjer á þessu þingi.

Pjetur Ottesen Jeg get ekki stilt mig um að segja fáein orð, vegna þess, að jeg heyri, að sumir þm. líta svo á, að með því að samþ. þetta frv. sje bót ráðin á berklaveikinni, og því megi telja það hermdarverk að samþ. ekki frv. nú. En þessu er ekki þannig varið. Það er ekki ráðin bót á berklaveikinni hjer, þótt frv. verði að lögum nú á þessu þingi, því eins og nú er ástatt, er ómögulegt að koma ákvæðum þess í framkvæmd, þeim ákvæðum, sem einhver veigur er í og ætla mætti, að bæru einhvern árangur. Til þess að lögin nái tilgangi sínum, þarf að koma upp sjúkraskýlum og sumarhælum fyrir börn. En slíkt er ekki hægt að framkvæma á þessu eða næsta ári. Það, sem vakti fyrir nefndinni, var það, að ekki mundi verða mikið úr slíkum framkvæmdum á næstu tveim árum, og hv.þm. Str. (M. P.) viðurkennir þetta, eða að minsta kosti gerði hann það þegar hann átti tal við nefndina, þó að hann sje nú svo blindaður af ofurkappi í málinu, að hann vill lítið eða ekkert gera úr örðugleikunum. Það væri ekki hægt að framkvæma slík lög á næstu árum, og því væri ekki eins mikið í húfi þótt samþykt frv. biði. Það eru til lög um varnir gegn berklaveiki, en hvernig hefir þeim verið framfylgt? Og af hverju hefir ekki verið hægt að framfylgja þeim? Það vantar sjúkrahús fyrir þetta berklaveika fólk. Heilsuhælið á Vífilsstöðum er yfirfult. Það má því segja, að það sje að byrja á neglunni að lengja þessi lög á pappírnum og gera hærri kröfur, þegar þau skilyrði eru ekki fyrir hendi, sem alt byggist á, það er að geta einangrað sjúklingana og veitt þeim nauðsynlega hjúkrun. En til þess þarf að koma upp sjúkraskýlum og barnahælum. Það þýðir ekkert að skipa fyrir um það í lögunum, að sjúklingarnir skuli tafarlaust teknir burt af heimilunum, þegar hvergi er hægt að koma þeim fyrir. Líklega er þó ekki meiningin að reka þá út á gaddinn. Meðan bót er ekki ráðin á þessu, verða þessi lög - og því meir, sem þau krefjast meira - pappírsgagn eða lítið annað, og það er nóg af slíku. Hitt sá og nefndin, að þótt milliþinganefndin sje skipuð góðum mönnum og hafi haft málið heilt ár með höndum, þá sje þó ekki loku fyrir það skotið, með því að skjóta málinu til þjóðarinnar, að hún geti komið fram með góðar og skynsamlegar bendingar um þá hlið málsins, er að framkvæmdunum lýtur. Það er enginn vansi fyrir milliþinganefndina, þó svo reyndist, en stórmikið unnið fyrir málið. Jeg mótmæli því algerlega sem staðlausum stöfum, að ekkert geti við það unnist að gefa þjóðinni tækifæri á að athuga málið og gera við það sínar athugasemdir. Og mjer þykir þeir menn tala með miklum rembingi og gorgeir, og með helst til lítilli virðingu um þjóðina, sem neita því, að þaðan geti góðar bendingar komið. Kostnaðarhlið málsins er verulegt atriði; það er því engin goðgá, þó að þeim, sem bera eiga kostnaðinn, gefist færi á að athuga málið frá þeirri hlið. Sýslunefndir þurfa að fá tækifæri til þess að sjá leið til þess að jafna niður þessum mikla gjaldauka, sem af framkvæmd þessara laga leiðir, þegar til framkvæmda kemur. Þær þurfa því að hafa tímann fyrir sjer. Mjer þykir því sýnt, að þó að frv. verði hjer samþ. nú, þá verði þó lítið eða ekkert um framkvæmdir á því, sem máli skiftir, í bráð. En hins vegar er jeg ekki í vafa um það, að málið muni við það, að þjóðinni gæfist færi á að athuga það. Þótt hæstv.forsrh. (J. M.) vaxi sá kostnaður í augum, sem af því mundi leiða að leggja þetta frv. aftur fyrir næsta þing, þá hygg jeg, að sá kostnaður yrði ekki minni, þótt að því yrði flasað hjer á þinginu að gera frv. að lögum - lögum, sem breyta þyrfti ef til vill strax og til framkvæmdanna kæmi, af því, að sú hlið málsins hefði ekki verið nægilega athuguð. Nei, það sem mest er undir komið, er það, að lögin sjeu þannig úr garði gerð, að hægt sje að framkvæma þau, því undir framkvæmdum er alt komið. Berklaveikin verður ekki kveðin niður hjer með því einu að fjölga lagagreinum um þetta efni. Aðalatriðið er það, að hafist verði handa á skynsamlegan hátt gegn berklaveikinni. Þess vegna mun rjett að flasa ekki að neinu og leita ráða til þjóðarinnar sjálfrar gegn þessum óvini. Og jeg er viss um, að á því mundi málið græða, en ekki tapa. Annars hefir frsm.allshn. (B. H.) haldið uppi vörnum fyrir nefndina, og þarf jeg þar ekki við að bæta. Háttv. þm. Str. (M. P.) notaði þetta tækifæri til þess að kveða upp þann dóm, að það væru sparnaðarmennirnir á þingi, sem færu með landið á höfuðið. Jeg þykist nú líka hafa rjett til þess, eins og þingmaðurinn, að kveða upp dóm um þetta atriði, og minn dómur verður þá á þá leið, að ef sparnaðarmannanna hefði ekki notið við á þingi að undanförnu, þó að þeirra áhrifa hafi ekki gætt sem skyldi, því væru eyðslumennirnir í þinginu búnir að fara með landið á höfuðið.

Jakob Möller Það er merkilegt, að flest af því, sem jeg vildi sagt hafa, hefir háttv.þm. Borgf. (P. O.) tekið fram. En sá er þó munurinn, að jeg dreg af því alt aðrar ályktanir en hann, og því verður afstaða okkar til frv. gagnólík. Þm. (P. O.) gat þess, að lítið yrði úr framkvæmdum frv. fyrst í stað. Jeg er þar alveg á sama máli. En hann gætir þess ekki, að með því er fallin burtu og að engu orðin aðalástæða nefndarinnar fyrir því að leggjast á móti frv., en það var kostnaðurinn, sem af framkvæmd frv. leiddi. Sá kostnaður kemur ekki fyrr en ráðist verður í þær framkvæmdir, sem að vísu eru ráðgerðar í frv., en ekki geta komist til framkvæmda fyrst um sinn, og ekki fyr en búið er að vinna það undirbúningsstarf, sem frv. fer fram á. Undirbúningsstarfið er kostnaðarlítið, og engin ástæða til að fresta því, vegna þess hve mikinn kostnað það hlyti að hafa í för með sjer að framkvæma það, sem að því loknu mundi koma í ljós að gera þyrfti til að hefta útbreiðslu berklaveikinnar. En hjer er verið að tefja fyrir því, að þessi undirbúningur verði hafinn, með því að spyrna á móti frv. Og þessi mótspyrna stafar af misskilningi og skammsýni allshn., eins og jeg hefi þegar sýnt fram á, þar sem hún hræðist kostnaðinn við sjúkrahæli og aðrar framkvæmdir, sem þó alls ekki koma til framkvæmda og ekki geta komið til framkvæmda að svo stöddu. Jeg skal engum getum að því leiða, hvers vegna nefndin hefir snúist í móti frv. En ekki lægi þó fjarri að ætla, að það hefði verið af hræðslu við kjósendur. Get jeg og vel trúað því, að þessi lög verði ekki vinsæl meðal þeirra, er hafa sama eða svipaðan nirfilshugsunarhátt og allshn. hefir sýnt í þessu máli. Mun nefndin vafalaust hugsa, að þeir menn sjeu fleiri meðal kjósenda. En það hygg jeg ekki. En hvort sem það nú er meiri eða minni hluti kjósenda, sem nirfilshugann hefir, þá skiftir það ekki máli, því að þetta mál á alls ekki að leggja undir úrskurð kjósenda. Þm. eiga sjálfir að hafa hug og þrek til þess að hrinda slíkum málum í framkvæmd og bera ábyrgðina sjálfir, en ekki að vera að velta henni yfir á kjósendur. Ef þm. á annað borð eru sammála um það, að málið sje lífsspursmál, þá er það líka skylda þeirra að gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að greiða fyrir því, og það hið bráðasta. Jeg get ekki sest svo niður, að jeg láti ómótmælt samlíkingu tveggja frv. hjer í þinginu, kornvörufrv., sem felt var í Ed., og þessa frv. Jeg bjóst ekki við þeim ummælum frá stjórninni, sem hæstv.forsrh. (J. M.) ljet sjer um munn fara, að Ed. hefði farið hyggilega að ráði sínu, með því að drepa kornvörufrv. stjórnarinnar. Jeg er að vísu hæstv.forsrh. (J. M.) algerlega sammála um þetta, en jeg bjóst ekki við, að þessi skoðun kæmi af vörum stjórnarinnar. Því að ef það er hyggilegt af Ed. að drepa frv. þá hefir líka frv. verið óhyggilega samið og framborið af hæstv. stjórn. Það er og mín skoðun, að málið hefði átt að rannsakast betur, áður en það yrði lagt fyrir þingið. Dómur Ed. um kornvörufrv. var og sá, að málið væri fljótfærnislega framborið af hæstv. stjórn. Um hitt frv., sem hjer liggur fyrir - berklaveikisfrv. - er alt öðru máli að gegna. Það er ekkert fljótfærnisverk, heldur fyrst framborið eftir langa og nákvæma rannsókn, af hæfum og sjerfróðum mönnum. Það er og ekki tekið upp af þingmönnum sjálfum, heldur af læknastjett landsins, því að fyrst er þetta mál inn í þingið komið eftir áskorun frá læknaþingi. Síðan eru nokkur ár. Alþingi skoraði á stjórnina að skipa nefnd í málið. Stjórnin varð við þeirri áskorun og skipaði milliþinganefnd þá, er málið hefir haft til meðferðar síðastliðið ár. Mun enginn geta annað sagt en að í þá nefnd hafi valist ágætir menn, er hafi leyst starf sitt mjög vel af hendi. En nú vill allshn., að þingið reki þetta frv. aftur og segi: Berum þetta undir sýslunefndirnar og hreppsnefndirnar, eins og kornvörueinokunina, og sjáum hvort þær geta ekki vísað á betri leiðir. En án þess jeg vilji á nokkurn hátt gera lítið úr hreppsnefndum eða sýslunefndum, þá get jeg þó ekki við því búist, að þær hafi betra vit á þessum málum en berklaveikisnefndin og læknarnir.

0665Forsætisráðherra (J. M.) Mjer þótti leitt að heyra, að hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) skyldi þykja það svo mjög ilt, að stjórnin tók það ekki nærri sjer, að kornvörufrv. var felt í Ed. En jeg get því miður ekki að því gert. Þetta er nú svona, og þm. (Jak. M.) verður því að sitja með það sár.

Pjetur Ottesen Hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) sagði, að nú vildi allshn. reka málið aftur öfugt á nasir milliþinganefndarinnar. Þetta er algerður misskilningur. Það, sem nefndin leggur til, er að undirbúningi málsins sje haldið áfram, þeim undirbúningi, er að framkvæmdunum lýtur, og ef hann flettir upp í greinargerð allshn., þeirri, er dagskránni fylgir, þá hefði hann getað sannfærst um, að þetta er gersamlega rangt, sem hann sagði. Eins og jeg hefi áður tekið fram, og nefndin hefir hallast að, þá hljóta allar aðalráðstafanir til að spyrna á móti sjúkdómi þessum að byggjast á því að koma upp sjúkrahúsum, geta einangrað sjúklingana, fyrirbygt smitunarhættuna. En á næstu árum verður örðugt að koma því í framkvæmd.  (B. J.: Hver segir það?)  . Jeg segi það, og stend við það, og því er það, að það gerir hvorki til nje frá, hvort frv. er samþ. nú á þessu þingi eða ekki, meðan engin tök eru á að koma aðalákvæðum þess í framkvæmd, og það spursmál er óleyst. En hins vegar held jeg enn fast við það, að margt geti við það unnist að bera frv. undir þjóðina, og það er helsta ástæða mín til þess að leggja það til, að samþykki frv. sje frestað. Og mjer finst það ekki nema áframhald af stefnu frv., að þetta sje gert. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) vildi beina því til okkar nefndarmanna, að við mundun leggja þetta til af hræðslu við kjósendur. Það getur vel verið, að háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) beri slíkan hug í brjósti. En við vísum þeim bleyðiskaparbrigslyrðum aftur til föðurhúsanna.

Jakob Möller Mig má einu gilda, hve mörgum af ummælum mínum háttv.þm. Borgf. (P. O.) skýtur til mín „öfugum eins og hann komst að orði. En því sem jeg skýt til hans, það stend jeg við. Í nefndarálitinu sjálfu á þskj. 119. stendur þessi klausa: „Á milli þinga er hægt að ræða málið á sýslufundum, þingmálafundum og leiðarþingum“. Jeg býst við, að allir, sem þessa klausu hafa lesið, hafi í hana lagt líkan skilning og jeg.

Magnús Pjetursson Af því að háttv.þm. Borgf. (P. O.) var að bera hönd fyrir höfuð nefndarinnar, þá langar mig til að gera örstutta athugasemd. Þessi háttv.þm. (P. O.) sagði, og að því er virtist einnig fyrir hönd allshn., að eina ráðið, sem milliþinganefndin hefði fundið, væri það, að byggja sjúkrahús. En þá hefir nefndin lesið nokkuð illa nefndarálit okkar, ef hún hefir þar ekki fundið neitt annað ráð. En ef hann er ánægður með gerðir sínar og nefndarinnar í þessu máli, og finst hann vera frelsari þessa lands, þá er það gott fyrir hann.