Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur verið alllengi hér fyrir þinginu. Það var eitt af fyrstu frv., sem lögð voru fyrir, en hefur verið vanrækt og ekki afgreitt fram að þessu, þó ekki vegna þess, að ágreiningur hafi orðið um það, en með því að hér er um nauðsynlegt mál að ræða, þá er þess nú vænzt, að ekki verði dregið að afgreiða það lengur. N. hefur rætt um þetta og er sammála um það. Hún hefur m.a. rætt við atvinnudeild háskólans, fiskideildina, um þetta og fengið hjá henni þær upplýsingar, er hún hefur álitið nauðsynlegar, einnig hef ég sem form. n., átt tal um þetta mál við skrifstofustjóra atvmrn., og hefur orðið samkomulag um að mæla með því, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum. N. fékk erindi frá h.f. Hval, þar sem bent er á það, að vafasamt sé, hvort stuðla beri að því, að fleiri leyfisveitingar séu gefnar út. Þess utan hefur n. fengið svar frá Fiskifélaginu, en í erindi h.f. Hvals var mjög sneitt að því. Eftir að hafa sett sig inn í þessi mál, þá leggur n. til, að frv. verði samþykkt, og vill jafnframt benda á, að nauðsynlegt er að gæta hófs um leyfisveitingar vegna hvalstofnsins og hættu á, að hann verði fyrir tjóni, með því að reisa of margar hvalvinnslustöðvar. Um það, hvort stöðvar á Íslandi gætu eytt stofninum eða orðið til verulegs tjóns fyrir hann, þá er rétt að benda á, að það eru fleiri þjóðir en Ís1endingar, sem þessar veiðar stunda hér í Norður-Atlantshafi, svo sem Norðmenn, Færeyingar og Kanadamenn o. fl., svo að það er ekki á valdi Íslendinga einna, heldur verður þetta að byggjast á samkomulagi milli allra þeirra þjóða, sem hér eiga hlut að máli. Árni Friðriksson taldi þörf á, að þetta væri samþ., og taldi, að fiskideildin ætti að leita samvinnu við aðra aðila, svo að tryggt væri, að ekki yrði sótt um of í stofninn. Eins og frv. er nú, þá er það mikið á valdi ráðherra, hvað mikið er gengið á stofninn, því að hann getur skv. 4. gr. bannað hvalveiðar á tilteknum svæðum, takmarkað veiðar við ákveðinn tíma árs, takmarkað heildarveiðimagn, veiðimagn ákveðins fyrirtækis, leiðangurs eða landstöðvar; takmarkað veiðiútbúnað o.s.frv., svo að segja má, að þó að leyfi sé veitt, þá er alltaf heimild til takmörkunar í 4. gr. Þær breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., eru í fyrsta lagi, að aftan við 1. málsgr. 1. gr. bætist tveir málsl., er orðist svo. „Áður en leyfi er veitt, skal ráðherra leita umsagnar Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans (fiskideildar). Ef báðar þessar stofnanir telja, að gengið sé of nærri hvalstofninum með nýjum veiðileyfum, skal umsókn synjað.“ Með þessu þykir það tryggt, að ekki séu veitt meiri veiðileyfi á hverjum tíma en svo, að ekki komi að sök, eftir mati ríkisstj. og þessara tveggja stofnana. Þá leggur n. einnig til, að gerð verði breyting á orðalagi 2. gr. Þetta er sem sagt ekki efnisbreyting, heldur aðeins orðalagsbreyting. N. leggur til, að greinin orðist svo: „Erlend skip má ekki nota til hvalveiða nema með leyfi atvmrh. Skulu slík leyfi eigi veitt til lengri tíma en eins árs í senn. Eigi skal þetta þó skerða þau leyfi, sem þegar hafa verið veitt.“ Eins og gr. er nú, er þetta orðað þannig: „Til hvalveiða má einungis nota skip, sem atvmrh. samþykkir, að notuð séu. Leyfi til notkunar erlendra skipa skulu eigi veitt til lengri tíma en eins árs í senn. Eigi skal þetta þó skerða þau leyfi, sem þegar hafa verið veitt“. Það getur ekki staðizt, að atvmrn. þurfi að samþ. íslenzk veiðiskip, ef þau eru fyrir hendi. Aðrar brtt. hefur n. ekki borið fram. Ég vil taka fram, að í 6. gr. er talað um, að atvmrn. setji reglur um eftirlit með hvalveiðum samkvæmt lögum þessum og skuli þar gert ráð fyrir, að skipaðir verði opinberir eftirlitsmenn, er laun taki úr ríkissjóði. Það er skoðun n., að ekki sé þörf að gera þetta eftirlit að neinu fjárfreku bákni, heldur sé hægt að fela það sem aukastarf ákveðnum mönnum. Eftirlitið er tvíþætt, annars vegar eftirlit með veiðunum, að ekki séu veiddir ólöglegir hvalir, og hins vegar eftirlit með hvalskurðinum, einkum mat á því kjöti, sem notað yrði til manneldis. Hefur atvmrn. tilkynnt n., að sá hluti starfsins mundi verða falinn dýralækni, eins og hingað til hefur verið. Mun það vera samkvæmt reglum í öðrum löndum. Hv. 1. landsk. geymdi sér rétt til að gera einhverjar brtt. víð 9. gr. í sambandi við launagreiðslur, en aðrir nm. töldu ekki ástæðu til þess. Gerir hann það þá, ef hann telur ástæðu til. Hv. 6. landsk. gat ekki mætt við afgreiðslu málsins vegna veikinda og hefur því ekki tekið afstöðu til málsins. Ég legg til fyrir hönd n., að málið verði samþ. með þeim breyt., sem fram eru bornar á þskj. 475, og vildi gjarnan óska þess, að hæstv. forseti sæi sér fært að flýta málinu úr þessu svo mikið sem hægt er, því að það er talið, að veiðar muni jafnvel hefjast um 25. þ. m., og verða l. þá að hafa hlotið staðfestingu.



Herra forseti. Mig langar til að bæta nokkrum orðum við það, sem ég sagði við 2. umr., viðvíkjandi þeim drætti, sem orðið hefur á útkomu ríkisreikninganna. Ég hef athugað síðan, á hverju stendur aðallega, og þær upplýsingar, sem ég hef fengið, eru þær, að venjulega er það svo, að reikningarnir eru tilbúnir í sept. árið eftir. Endurskoðendur þingsins geta því byrjað strax og þingi er lokið, því þótt handritið sé ekki tilbúið, þá liggja frammi öll fylgiskjöl, sem hefur verið raðað af ríkisbókhaldinu og eru því mjög aðgengileg. Ef þetta væri gert og ekki stæði á prentuninni, þá mætti leggja reikningana fyrir árið eftir. T.d. mætti þá leggja reikningana fyrir árið 1948 fyrir þingið um áramótin 1949–50. Það hefur ekki staðið á reikningunum, heldur á endurskoðendum þingsins og prentuninni. Reikningar fyrir árið 1946 voru tilbúnir árið 1947, en athugasemdir endurskoðenda Alþingis hafa ekki enn þá borizt ráðuneytinu. Reikningar fyrir árið 1947 voru tilbúnir í handriti snemma hausts 1948 og afhentir Gutenberg, en þó mun enn langt í land með prentun þeirra, og þar sem endurskoðendur Alþingis hafa ekki enn þá lokið við reikningana fyrir 1946, þá hafa þeir sjálfsagt ekki litið á reikningana fyrir 1947. Prentsmiðjan hefur borið fyrir sig mikið annríki og þá fyrst og fremst fyrir Alþingi, en þingskjöl Alþingis ganga fyrir allri prentun yfir þingtímann. Það hefur verið venja að leita ekki til annarra prentsmiðja, en auðvitað mætti gera það, og er í rauninni full ástæða til að reyna að fá reikningana prentaða annars staðar. Þetta er það, sem ég vildi segja um dráttinn á reikningunum, og vil endurtaka það, að ef endurskoðendur Alþingis vilja, þá geta þeir hafið endurskoðunina strax og þingi lýkur. Ég vildi geta þessa af því, að mér fannst á þingmönnum um daginn, að þeir álitu þetta vera fyrir trassaskap í ráðuneytinu, en svo er ekki, enda gengur endurskoðun ríkisins jafnt og þétt, og stendur ekkert á henni. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að ekki þyki tilhlýðilegt að leggja ríkisreikningana fyrir Alþingi án endurskoðunar Alþingis og svara ráðherra. Það er því Alþingi, sem verður að ýta á eftir endurskoðendum sínum, ef það vill fá reikningana fyrr en hefur verið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur nú látið í té út af þeim ummælum, sem urðu hér siðast þegar málið var til umr. í deildinni. Ég get ekki betur séð en að þær upplýsingar, sem ráðh. hefur gefið, séu hörð áminning til yfirskoðunarmanna Alþingis, og mér finnst það vera óviðunandi vinnubrögð, að ekki skuli vera búið að endurskoða ríkisreikninginn fyrir árið 1946. Ef slík vinnubrögð eiga að þolast, þá get ég ekki betur séð, en að Alþingi geti alveg hætt við þessa endurskoðun og þar með hætt að kjósa þessa menn. Sá eini af þessum yfirskoðunarmönnum, sem sæti á í þessari deild, er því miður ekki viðstaddur á þessum fundi, svo að ég vil ekki vera að deila á yfirskoðunarmennina, þegar enginn er til svara. - En þar sem hv. 1. landsk. er nú kominn inn í deildina, þá skal ég gjarna endurtaka það, sem ég sagði um yfirskoðunarmenn Alþingis. Ég var að segja það, að ég tel þessi vinnubrögð algerlega óviðunandi, ef það er rétt, að ekki sé lokið við yfirskoðun á ríkisreikningunum 1946, og ef hv. yfirskoðunarmenn álíta sig ekki hafa skyldu til þess að hraða þessu verki sínu, þá álit ég, að hæstv. fjmrh. verði að hnippa í þá, svo að það megi verða, því að mér skilst, að sá dráttur, sem á þessu hefur orðið, stafi ekki af endurskoðun fjmrn., því að eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti, þá er sú endurskoðun nú komin í það horf, að ekki þarf að standa á henni. Að því er sjálfa prentunina varðar, þá skiptir það auðvitað ekki nokkru máli, hvort reikningarnir eru prentaðir í Gutenberg eða einhverri annarri prentsmiðju, þegar ríkisprentsmiðjan getur ekki afkastað öllu því, sem hún á að vinna fyrir ríkið. Ef fjmrn. leitaði til annarrar prentsmiðju um prentun reikningsins, þá ætti það ekkert að verða dýrara, eða að minnsta kosti ætti kostnaðurinn ekki að verða svo miklu meiri, að það geti verið ástæða til að draga útgáfuna af þeirri ástæðu.



Herra forseti Ég skal viðurkenna, að ég hef ekki getað fylgzt með 2. umr. þessa máls af óviðráðanlegum ástæðum, en vil hins vegar taka það fram, að ég er ekki vel undir það búinn að taka hér til máls, en þó að ég hafi ekki nein gögn í höndunum máli mínu til frekari sönnunar, þá vil ég samt taka það fram, að það hefur gætt nokkurs misskilnings hjá hæstv. fjmrh., ef hann heldur því fram, að rétt sé að kasta allri sökinni á drættinum á yfirskoðunarmenn Alþingis. Ríkisreikningnum fyrir árið 1945 hefur þegar verið útbýtt á Alþingi. Hins vegar hefur ekki verið lokið við athugasemdir né þeim skilað fyrir ríkisreikninginn 1946, en hin raunverulega yfir,ferð og samanburður hefur farið fram alveg síðan í haust, og hafa þingannir valdið því, að ekki hefur verið unnt að klára það. Annað er það í þessu máli, að yfirskoðunarmennirnir hafa ekki talið sig geta byrjað yfirferð sína fyrr en búið væri að loka reikningnum og hann lægi fyrir prentaður. Þetta hefur alltaf verið þannig, eins og hv. 8. landsk., sem einu sinni hefur unnið að þessu, getur borið vitni um. Nú er ég ekki vel undir það búinn að taka hér til máls, en reynslan hefur sýnt, að ekki er ávallt búið að loka reikningnum, þegar við fáum hann, og þegar við förum að grennslast eftir því, hvers vegna svo er ekki, þá fáum við þau svör, að eitthvað sé eftir óinnkomið, sem veldur því, að reikningnum er seint lokað. Ég hef ekki tölur við höndina til að sýna þetta, en það er hægt að sanna, að svona hefur þetta verið. Við 1946–reikninginn lágu öll gögn fyrir, það er alveg rétt, en hins vegar vil ég benda á það, að það fer fram önnur endurskoðun, krítísk endurskoðun, og það er vitað, að á þeirri endurskoðun verða yfirskoðunarmenn Alþingis að byggja sína skoðun, því að ef þeir eiga að fara yfir allt án hennar, þá er ekki neinn tími til þess. Ég held, að ég fari rétt með, að skrifstofustj. fjmrn. upplýsti það, að nú væri allt kapp lagt á að vinna upp gamla reikninga og þeir væru með reikninga á öðru árinu óendurskoðaða, og hygg ég, að hann hafi með því átt við reikninginn 1947 og að sá reikningur sé ekki fyllilega endurskoðaður,og er þar þó nægur mannafli. Yfirskoðunarmenn Alþingis líta hins vegar svo á, að þeir geti ekki sannfærzt um reikninginn, nema þessi endurskoðun hafi farið fram áður. Með þessu er ég ekki að fegra okkar seinagang á endurskoðun reikningsins 1946, en það eina, sem eftir er að gera í sambandi við þann reikning, er að ganga frá athugasemdum í sambandi við hann, en við munum ljúka því áður en þingi lýkur. Ef ég hefði verið betur undirbúinn, þá gæti ég hrakið það, sem að okkur hefur verið fundið, en ég segi það, sem ég sagði áður, að það er tæplega hægt að sannfærast og prófa, hvort reikningurinn er réttur, nema reikningsleg endurskoðun hafi farið fram áður. Hv. frsm. hefur verið að víta yfirskoðunarmennina fyrir seinagang, en hann verður að taka það með í reikninginn, að við verðum að byggja okkar skoðun á upplýsingum, sem getur staðið á, að við fáum. Annars vænti ég þess, að það gefist betra tækifæri til þess að skýra þetta við afgreiðslu málsins í Nd., og mun ég benda meðnm. mínum þar í deildinni á að undirbúa sig betur undir það. Það hefur verið sagt af hæstv. ráðh., að ríkisreikningurinn fyrir árið 1947 liggi fyrir í handriti tilbúinn til endurskoðunar. Það má kannske segja sem svo, að reikningurinn þurfi ekki að vera prentaður, til þess að endurskoðun geti hafizt, en ég vil þá spyrja, hvort búið sé að loka honum. Það getur verið, að svo sé, en þá er það líka betra en venjulega, en ég leyfi mér að efast um það, að svo sé, jafnvel þó að hæstv. ráðh. segi það. Þá er það einnig talsvert mikið verk að prenta hann, því að ég hygg, að það sé meiri vandi að prenta hann, einmitt vegna þess, að svo margar tölur eru í honum, sem mikla aðgæzlu þarf við, en á prentuðum reikningum verður að byggja endurskoðun yfirskoðunarmannanna. Þegar hæstv. ráðh. segir, að það megi ekki útbýta reikningnum nema prentuðum og endurskoðuðum; þó að undirskrift yfirskoðunarmanna sé ekki komin á reikninginn, þá minnist ég þess þó, og ég held, að ég muni það alveg rétt, að reikningnum hafi verið útbýtt í handriti til þm., þó að það hafi ekki verið gert 2–3 s.l. ár. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram vegna ádeilu á yfirskoðunarmenn Alþ. og skoðun þeirra, því að svo mikið bákn sem ríkisreikningurinn er nú orðinn, þá er það ársstarf fyrir 3 menn að minnsta kosti, ef fara á nákvæmlega í hann, því að þeirri endurskoðun, sem fram fer í fjmrn., vinna annaðhvort 9 eða 10 menn - ég man nú ekki hvort heldur var - allan ársins hring, og eru þeir þó ekki búnir að ganga frá reikningunum árið 1947.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. var að draga það í efa, að upplýsingar fjmrh. væru réttar, en vafalaust kemur hv. þm. með upplýsingar um það síðar gegnum meðstarfsmenn sína í Nd., að hér hafi verið hallað á yfirskoðunarmennina að ósekju. Hann segir, að það sé ekki venja að taka til starfa við yfirskoðunina fyrr en reikningarnir séu prentaðir. En ég get ekki séð, hvers vegna þarf að vera að halda þeirri venju, þegar það er ljóst fyrir löngu, að prentaðir reikningar liggja ekki fyrir fyrr en mörgum árum eftir að þeir eiga raunverulega að vera tilbúnir. Það er alveg rétt, að yfirskoðunin er ekki krítísk endurskoðun, yfirskoðunarmennirnir eru ekki endurskoðendur, heldur framkvæma þeir aðeins pólitíska skoðun. Þess vegna er þetta létt verk, þó að mikið sé af fylgiskjölum, sem þeir þurfa að athuga. Ég skal ekki þreyta hv. þm. með því að vera að fara frekar út í þetta, en ég verð þó að taka það fram, að mér finnst það vera margir liðir í reikningnum, sem yfirskoðunarmennirnir þurfa ekki að líta á.

Það þarf að endurskoða hverja tölu.

Ef það er meining og álit hv. þm. að hafa svo nákvæma endurskoðun, þá er það annað en ég hélt. Þessir menn eru kosnir af þinginu til þess að athuga 



Ég hef verið veikur og veit því ekki, hvað gert hefur verið í þessu máli.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Nefndin tók aftur tvær till. við síðustu umr., vegna þess að skipaskoðunarstjóri óskaði, að þetta yrði athugað nánar. Nefndin tók svo málið aftur fyrir í gær, en þá var einn nm., Sigurjón Á. Ólafsson, fjarverandi sökum veikinda, og skal ég því útskýra þetta nánar. Það var vísað til 12. gr. í brtt., en á að vera 14. gr. Greinin átti að orðast þannig, að á eftir „Óslóarsamningnum frá 10. júní 1947“ komi „eða að skipið hefur verið mælt samkvæmt ensku aðferðinni“. Þá benti skipaskoðunarstjóri á, að þessi orð væri rétt að fella niður, og færði full rök fyrir því, og hefur það nú verið gert. 14. gr. orðast því alveg eins, nema þetta fellur niður, og er þar því ekki um neina efnisbreytingu að ræða, enda hefur verið bent á það við umr. Brtt. við 15. gr. þótti óheppilega orðuð, þar sem stendur: „enda sé landið bundið við þann samning“, og er því gr. rétt orðuð á þskj. 533, en þar stendur: „enda sé það land aðili að þeim samningi“. Þá var og 19. gr. breytt. Samkv. frv. er 1. málsgr. hugsuð með það fyrir augum, að frv. sé samþ. fyrir áramót. Þótti því rétt að láta aðeins 3. málsgr. haldast. En svo þótti rétt að setja nýja gr. á eftir 19. gr., og verður það því 20. gr. og hefst á orðunum: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þessar breytingar gerði sjútvn. í samráði við skipaskoðunarstjóra og leggur til, að þær verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. er búið að vera nokkuð lengi hjá n. Saga þessa máls er sú, að 1943 var skipuð n. af fjmrn. til þess að undirbúa frv. um þetta efni samkvæmt þáltill., sem samþ. var á Alþingi og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga með nefndarskipun eða á annan hátt, hvernig megi veita kaupstöðum, kauptúnum og sjávarþorpum eignar- eða umráðarétt yfir nauðsynlegum löndum og lóðum með sanngjörnum kjörum, án þess að gengið verði of nærri hagsmunum nágrannasveita þeirra, hvernig komið verði í veg fyrir óréttmæta verðhækkun á þessum löndum og afnotarétti þeirra og hvernig tryggja megi, að verðhækkun á löndum og lóðum, sem verða kann á fyrrnefndum stöðum vegna meiri háttar opinberra framkvæmda, verði almenningseign.“ N. samdi svo frv. og sendi það ríkisstj. Þetta frv. n. var miðað við þann tilgang, sem í þáltill. felst, þ. e. a. s. að gera bæjarfélögum og kauptúnum kleift að fá umráðarétt yfir lóðum og löndum með sanngjörnu verði og koma í veg fyrir óeðlilega verðhækkun. Í því skyni var það ákvæði sett inn í frv., að matsverð mætti ekki vera hærra en tvöfalt fasteignamat, og sömuleiðis var sett inn í frv. ákvæði um verðhækkunarskatt. Á s. l. ári, á síðasta þingi, lagði svo ríkisstj. frv. fyrir Alþ., en með þeim breyt., að þetta hvort tveggja, sem ég nefndi, var fellt niður, bæði ákvæðið um hámarksmatsverð og einnig kaflinn um verðhækkunarskatt. Ríkisstj. bar það fyrir sig, að ákvæðin um hámarksmatsverð brytu í bága við stjórnarskrána eða a. m. k. að það orkaði tvímælis, að það væri heimilt samkv. stjórnarskránni að setja slíkt ákvæði í l., og til samræmis við það, að þetta ákvæði er fellt niður úr frv., er verðhækkunarskatturinn einnig niður felldur, því að hann nái ekki tilgangi sínum, ef ákvæðin um hámarksmatsverð eru felld niður. Ég tel raunar, að það sé rangt, að þetta ákvæði brjóti í bága við stjórnarskrána, enda var það álit mþn., og í henni voru lögfræðingar, og hún hafði auk þess sér til aðstoðar lögfræðilega ráðunauta, sem allir voru á einu máli um það, að ekkert væri því til fyrirstöðu að setja slík ákvæði í l. vegna stjórnarskrárinnar, enda hefur ríkisstj. ekki fengið neina umsögn frá háskólanum í þá átt. Í grg. frá ríkisstj. segir aðeins, að hún telji það orka tvímælis skv. lögfræðilegum upplýsingum, sem hún hafi fengið, hvort frv. sé ekki brot á stjórnarskránni, en eins og frv. kom frá hæstv. ríkisstj., þá tel ég og allir nm. í allshn., sem um málið fjölluðu, að þá næði frv. ekki tilgangi þeim, sem mþn. var falið að ná með þáltill. N. var því sammála um að fara aðra leið til þess að ná sama tilgangi, og þess vegna leggur hún til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem um getur á þskj. 487, þ. e., að komi ný gr. í upphafi VI. kafla, þar sem sagt er, að ef seld eru „ræktunarlönd eða byggingarlóðir, sem lög þessi ná til, og skal þá seljandi greiða söluskatt af löndum þessum og lóðum, er nemi 50% af þeim hluta söluverðsins, sem er umfram þrefalt fasteignamat landsins eða lóðarinnar, og allt að ferföldu fasteignamati, en 75% af því, sem þar er fram yfir.“ Þetta er hliðstætt við bílaskattinn, og með þessari till. er að verulegu leyti náð tilganginum, sem Alþ. fól mþn. að ná. Ég skal svo taka það fram, að þetta er samkomulagstill. Ég vildi láta ganga lengra, en n. stendur óskipt um till., en nm. hafa að öðru leyti frjálsar hendur um að fylgja öðrum brtt., en ég vænti þess, að samkomulag verði í hv. d. eins og í n. um að fylgja till. eins og hún er.



Herra forseti. Það er vitanlega bæði sjálfsagt og æskilegt, að kauptún og kaupstaðir hafi yfir að ráða því landrými, sem þau þurfa, en ég álit, að með þeirri till. frá hv. allshn., sem hv. frsm. gerði grein fyrir, þá sé gengið nokkuð langt í þá átt að svipta menn yfirráðum yfir eignum sínum. Þar er rætt um, að greiða skuli 50% söluskatt af því andvirði selds lands, sem er umfram þrefalt fasteignamat. Með því að draga slík mörk hefur n. líklega talið sig vera innan takmarka hófs og sanngirni, en hér er þó fyrst og fremst um það að ræða, að það er verið að afnema vissan hluta af eignarrétti einstaklinganna, sem þeim hefur verið fenginn með stjórnarskránni, og opnar þetta dyrnar fyrir nýjum ráðstöfunum í aðrar áttir varðandi eignir manna. Það er eins hægt að segja, að ef seld er húseign eða aðrar fasteignir yfirleitt, að þá skuli allt andvirði, sem er fram yfir þrefalt fasteignamat, renna til ríkissjóðs eða bæjarsjóða, og þegar komið er inn á þessa braut, hvar verður þá stanzað? Ætli það verði þá ekki næst, að allt, sem er fram yfir fasteignamat, renni til hins opinbera. Þegar komið er inn á svona varhugaverða braut, þá má búast við því, að það dragi dilk á eftir sér, og þegar gengið er inn á svona grundvallaratriði, þá er því grundvallaratriði hætt, sem einstaklingum er veitt með stjórnarskránni, og á ég þar við eignarréttinn. Eignarréttur er að vísu teygjanlegt hugtak, en alltaf hefur verið haldið fast við ákvæði stjórnarskrárinnar. En því lengra sem er gengið og oftar höggvið í þann sama knérunn, að leysa þetta úr böndum, þá er ekki að vita, hvar þetta verður stöðvað, og svo getur farið, að innan skamms verði eignarréttur stjórnarskrárinnar ekki mikils virði, ef löggjafinn fer þessa leið.



Herra forseti. Það hefur nú komið á daginn, sem ég spáði í fyrra, þegar afgreidd voru lögin um forkaupsrétt á jörðum og svo kveðið á, að hluti af söluverðinu skyldi renna til sveitarsjóðs, ef söluverðið væri svo hátt, að það næmi tvöföldu fasteignamati jarðarinnar. Þá benti ég á, að þetta væri aðeins byrjunin á þeirri viðleitni hins opinbera til að ná undir sig eignum manna, og hefur nú komið í ljós, eins og ég spáði, að ekki yrði langt að bíða næsta skrefsins, ef farið væri inn á þessa braut. Næsta skrefið hefur nú þegar verið stigið með till. hv. allshn., og sé ég ekki muninn á því, að það sama gilti um fasteignir allar á landi og það land, sem þær standa á. Hv. frsm. n. lýsti því yfir, að ríkisstj. hefði ekki treyst sér til að flytja frv. eins og það kom frá mþn., því að það hefði falið í sér stjórnarskrárbrot, en svo hlakkar hann yfir því, að n. hafi verið svo klók að fara í kringum þetta og komizt aðra leið að sama marki, sem sé að brjóta stjórnarskrána. Ja, það er ekki upp á 6 lagasiðferðið hjá n., sem svona hagar sér, og undir þetta nál. rita þrír lögfræðingar. Ég þarf ekki langa ræðu að flytja gegn þessari till. allshn. og get að miklu leyti vísað til orða minna í fyrra gegn frv. um forkaupsrétt á jörðum. Ég tel þessa leið hættulega, og ég skil það vel, að þeir, sem vilja fá opinberan eignarrétt á hvað sem er, vilji styðja þetta, en ég skil ekki, hvernig þeir, sem enn telja sig vilja verja eignarrétt einstaklingsins, geta fylgt þessari stefnu. Mótleikurinn, sem hér hlýtur að vera gerður til þess að bjarga eignum sinum, er sá að krefjast hærra fasteignamats, allt upp í almennt söluverð, en slíkt kann að vera óheppilegt, en ef menn gera ráð fyrir því, að sú leið verði farin, þá get ég skilið, að hv. þm. Dal. fáist til að styðja þessa till., en hækkun fasteignamatsins hlýtur að vera næsta svar þeirra, sem eitthvað eiga, ef þessi till. allshn. nær fram að ganga. Um önnur atriði, þá vildi ég spyrja n., hvort hún vilji ekki endurskoða það ákvæði 6. gr., þar sem segir, að sveitarstjórn sé skylt að segja til innan fjögurra vikna, hvort hún vilji nota forkaupsréttinn. Þykir ekki hv. n. þessi frestur nokkuð langur, þegar seljandi verður að bíða í 4 vikur eftir því að fá að vita, hvort sveitarstjórn þóknist að kaupa eign hans. Er þetta ákvæði eðlilegt, með þeim hraða, sem nú er yfirleitt á viðskiptum? Væri ekki réttara að hafa frestinn aðeins 7–8 daga? Þá er það einkennilegt í 8. gr., að farið er inn á þá nýju braut, að sveitarfélögum er bannað að selja lóðir og lönd, sem þau eiga eða kunna að eignast, án sérstakrar lagaheimildar. Mér skilst, að til þess að svo megi verða, þurfi sérstök lög frá Alþ. Ja, hvað þá um Kaldaðarnes og fleiri eignir hins opinbera, ef banna á sveitarfélögum að selja lönd og lóðir án sérstakrar lagaheimildar? - Í 24. gr. segir, að vilji eigandi byggingarsvæðis heldur selja landið eða hluta af því en leigja, þá skuli sveitarsjóður skyldur að kaupa það ásamt þeim mannvirkjum, er á því eru og landseigandi vill selja með landinu. Ég veit nú ekki, hvort það er alltaf heppilegt fyrir sveitarfélag að vera þvingað til slíkra kaupa. Þetta held ég að ætti fremur að vera samningsatriði. - Í 25. gr. segir, að skylt sé lóðarleigjanda að hefja byggingu á lóð innan árs frá því lóðarleyfi er veitt og hafa lokið henni innan tveggja ára frá því er hún hófst, ella fellur niður réttur hans til lóðarinnar. Þetta finnst mér dálítið athugavert, þegar við minnumst leikhússins, sem verið hefur í smíðum í ein 14 ár og sjómannaskólans, sem verið hefur í smíðum í 4–5 ár og er ekki enn lokið og er á leigulóð, en einkum er þetta þó athugavert, þegar við erum svo staddir, að hraði framkvæmda er bundinn af alls konar nefndum og ráðum og kannske þarf að bíða eftir leyfum jafnlangan tíma og byggingarfresturinn er samkv. greininni. Þetta vildi ég biðja n. að athuga. - Þá segir enn fremur í 25 gr., að framleiga á lóðum eða hvers konar ráðstöfun á þeim til þriðja manns sé óheimil nema í sambandi við sölu húsa eða meiri háttar mannvirkja, sem á lóðinni standa. Nú er það kunnugt, að svo er ástatt í dag, að ríkið getur átt lóðir, sem það hefur leigt til lengri tíma fyrir ákveðið verð, en getur ekki fengið aftur, þótt á liggi, nema á allt öðru og hærra verði. Hvað er gert í þessu frv. til þess að stöðva þetta, eins og fyrir kom á Skagaströnd, þar sem ríkið varð að kaupa leiguréttindin á sínu eigin landi fyrir of fjár? Sama kom fyrir á Þórshöfn og hefur raunar komið fyrir síðan. Ég sé ekki neitt ákvæði í þessu frv. til að fyrirbyggja þennan svarta markað, og held ég, að það væri þó nær en að ganga svo nærri eignarrétti manna sem gert er. Mér finnst, að inn í þetta frv. ætti að setja ákvæði, þar sem bannað er að selja lóðarréttindin, og sé ég ekki, að það ætti að vera erfiðleikum bundið. - Þá stendur það í 26. gr., að ársleigan eftir byggingarlóðir skuli vera 5% af fasteignamati þeirra. Ef matið hækkar, þá hlýtur það að leiða af sér jafnmikið hækkaða leigu, og þess vegna gæti farið svo, ef þessi gr. yrði samþ., en hækkað fasteignamatið, sem væri eðlileg afleiðing þessara laga, eins og ég hef bent á, að lóðaleigan stórhækkaði í verði. Ég veit auðvitað ekki, hvort það verður gert, en ef svo færi, þá er þetta ljóst. Ég er einn af þeim, sem tel, að það opinbera eigi að eiga slíkar lóðir og taka þær þá eignarnámi, áður en þær hækkuðu stórlega í verði fyrir bein afskipti hins opinbera. Ég vann að því, að þetta skilyrði væri sett fyrir landshöfninni í Njarðvík, að ekki væri byrjað á framkvæmdum, fyrr en landið væri fengið með hagstæðum kjörum. Ég held nú raunar, að ráðh. sá, sem þá fór með þau mál, hafi farið dálítið út fyrir þau takmörk og keypt landið áður en gengið var til fulls frá þessu atriði. Enginn greinarmunur er gerður á því hér, hvort lönd hækka í verði fyrir aðgerðir eigenda þeirra eða fyrir afskipti hins opinbera, og ætti þá fleira að falla hér undir, því að vegir, hafnir og bryggjur auka stórlega verðmæti landsins í kring. En ef á að fara inn á þessa braut, þá er bezt að gera það alls staðar, að skattleggja það, ef land hækkar þannig í verði. En enginn skattur er tekinn af mönnum, sem fá hafnir, vegi, síma o. s. frv. í sitt land. Bændum, þar sem vegur er lagður gegnum túnið, eru jafnvel oft greiddar bætur, enda þótt landið hækki miklu meira fyrir það, að vegurinn er lagður í gegnum það, en sem svarar því tjóni, er bóndinn verður fyrir við túnspjöllin. Ég mun svo láta þessar athugasemdir nægja að sinni. Ég er á móti till. á þskj. 487, en geri að svo stöddu engar brtt. og vænti þess, að n. athugi nú það, sem ég hef bent henni á, ef hún hefur ekki þegar gert það.



Herra forseti. Þó að ég hafi ekki framsögu fyrir allshn. í þessu máli, þá vildi ég vegna þess, sem beint hefur verið til okkar nm. almennt, gera grein fyrir afstöðu minni til till. á þskj. 487. - Það er vitað mál, að þetta frv. hefur verið lengi á döfinni, og það mál, sem frv. fjallar um, er gamalt vandamál. Það er þetta, að ræktunarlönd og byggingarlóðir í þorpum og kaupstöðum hækka skyndilega í verði meir, en ráðið verður við, og hefur þetta áhrif á atvinnulíf almennt. Þetta var viðurkennt af hv. þm. Barð., og nefndi hann Skagaströnd sem einna átakanlegast dæmi þessu til sönnunar, þar sem ríkið varð aftur að kaupa eignarréttindin á sínu eigin landi, - ég veit ekki fyrir hvað margfalt verð, líklega 10–20 falt. Það sést bezt, hvernig þessum málum er komið, þegar þess er minnzt, að meðalstórar byggingarlóðir í bænum eru komnar upp í 120 þús. kr., eða sama verð og greitt var fyrir ágætt hús fyrir stríðið. Ég er fús til þess að gera allt, sem í mínu valdi stendur, til að athuga, hvað komið getur í veg fyrir það, að l. nái tilgangi sínum, eins og hv. þm. Barð. minntist á. Ég held, að við getum orðið sammála um, að ráðstafanir verður að gera til þess að fyrirbyggja það böl, sem þessi verðhækkun er orðin fyrir bæjarfélögin. Það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, frv. mætti vera víðtækara. En hér er fyrst og fremst um ráðstafanir að ræða þar, sem þörfin er öllum augljósust. Ef til vill ætti það að vera þannig, þó að ýmsir vilji eiga lönd þau, er þeir hafa milli handa, að landið væri jafnsjálfsagt hverjum einum og loftið, sem maður andar að sér. En hér er ekki farið fram á neitt slíkt. Ég fullyrði, að þessi skattur er eðlilegur, þó að ég viðurkenni líka, að það geta verið tilfelli, þar sem eigandinn hefur sjálfur gert mannvirkin, sem valda verðhækkuninni. En í 99 tilfellum af 100 hefur hækkunin orðið vegna aðgerða hins opinbera, og þess vegna gildir um þetta allt annað en um aðrar eignir. Af þessum ástæðum hika ég ekki við að fylgja frv. Þetta eru aðeins örfá orð, og mætti þó margt fleira um þetta segja. Ég geri ráð fyrir því, að hv. frsm. muni taka til athugunar sérstakar athugasemdir, er fram hafa komið, t. d. varðandi 8. gr., sem mér finnst eðlileg. Hv. þm. minntist í því sambandi á mál, sem ég skal ekki leiða inn í umr. - Í 25. gr. er lóðareiganda gert að skyldu að hefja byggingu á lóðinni innan árs frá því að lóðarleyfi er veitt. Eftir því sem ég veit bezt, hefur bæjarráðið í Reykjavík sett um þetta svipaðar reglur, sem fylgt er í Reykjavík. Ég þekki tvo eða þrjá menn, sem lóðirnar voru teknar af vegna þess, að þeir voru ekki nógu fljótir að hefja byggingar á þeim. Samkvæmt l. skal bygging hafin innan eins árs og henni vera lokið innan tveggja ára frá því, er hún hófst. Hlutaðeigandi getur því átt lóðina í heilt ár án þess að hefja byggingu, og virðist það ekki ósanngjarnt. - Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég tel, að hár söluskattur sé sanngjarn, þó að ég viðurkenni hins vegar, að vert sé að taka það til athugunar, ef verðhækkun hefur orðið fyrir tilstilli þeirra, sem eiga lóðina.



Herra forseti. Ég skal ekki verða margorður um þetta frv. og ekki ræða sérstök ákvæði þess. Um heildarafstöðu mína til frv. og breyt. n. er þetta að segja: Bæði í sambandi við umr. og frv. sjálft virðist mér margt í því vera álitamál og tel líklegt, að reynslan sýni, að breyta verði l. áður en langt líður. En ég hallast að frv. vegna þess að ég álít, að eðlilegri þróun vaxandi kaupstaða sé betur borgið, ef reynt er að tryggja þeim, sem þar búa, möguleika til landnota með aðstoð l., svo að verðlagið verði ekki tómt handahóf. En grundvöllurinn, sem á að byggja á samkvæmt brtt. frá n., er varúðarverður. Grundvöllurinn er fasteignamatið með hárri tölu til margföldunar og skattur þar á. Nú er þess að geta, að þetta fasteignamat vísar ekki til samræmdrar sanngirni á hvaða stað sem er. Skattamatið hefur sitt hvert gildi miðað við verðmæti, og er því ekki góð viðmiðun, þó að ég geti ekki bent á aðra betri. Ég segi, að þetta sé ótraustur grundvöllur, þó að ekki sé hann fordæmanlegur, enda væri þá ekki um annað að ræða en dómkvadda menn, er gætu nálgast sanngirni, en oft vill svo verða, eins og við vitum, að beztu menn getur hent mistök í þessum efnum. Viðleitni frv. virðist vera að reyna að reisa eðlilegar skorður gegn verðhækkun, og það veldur því, að ég treystist ekki til að vera á móti því. En ég vil ákveðið taka það fram, að ég hef verið því mótfallinn, að verðskattur yrði lagður á sveitajarðir, þar til um samræmdar aðgerðir væri að ræða. Gróðaskatt á ekki bara að leggja á sveitajarðir, heldur líka á húseignir í kaupstöðum. Hvers á annar að gjalda og hinn að njóta? Fjötur er settur um fót bóndanum, en húseigandi í kaupstað er fríherra um sína verzlun. Ég veit, að margur bóndi lítur á þetta á sama hátt og ég. Ef á að koma í veg fyrir leitt og skaðlegt brask, hygg ég því, að finna verði aðra í senn mýkri og fastari aðferð. Þó að ég fallist á að vera með frv., er það því ekki vegna þess, að ég telji það ekki hafa misfellur, heldur vegna þess, að ég tel, að sú viðleitni, er í því felst, stefni í rétta átt.



Það eru aðeins fá orð. Ég þarf ekki að svara því miklu, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði. Hann talaði sem fulltrúi hins skefjalausa kapítalisma, er ekki vill setja eignarréttinum nein takmörk, og taldi, að með þessu væru menn sviptir umráðaréttinum yfir eignum sínum. Þetta er náttúrlega alger misskilningur. Hér er ekki um önnur takmörk að ræða en þau, sem felast í öllum skattal., og ákvæði frv. eru sambærileg við önnur ákvæði í l., t. d. um bílaskattinn. Þessi skattur er ekki sérstaklega hár, og borinn saman við þær till., sem mþn. lagði fram, er hann lágur. Skattur á eignaaukningu án eigin tilverknaðar gegnir líka allt öðru máli, en skattur á aðrar eignir. - Hv. þm. Barð. benti á tilfelli, þar sem eignin hækkaði í verði vegna aðgerða eigandans sjálfs. Eins og hv. þm. Str. sagði, er þetta undantekning, og það veit hv. þm. Barð. líka. Það er yfirleitt hæpið að telja, að lönd eða lóðir hækki í verði vegna aðgerða eigendanna sjálfra, heldur eru það félagslegar aðstæður, sem hækkuninni valda. Ég veit ekki, hvort þm. telja það sanngjarnt, að menn fái ofsagróða af þeirri tilviljun, að þeir eru eigendur lands, sem hækkar í verði án þeirra tilverknaðar. Ein af höfuðorsökum dýrtíðarinnar er verðhækkunin á löndum og lóðum, sem hvílir þungt á bæjarfélögunum. Það situr því sízt á þeim, sem ætíð tala um dýrtíð og verðbólgu, að snúast gegn þessu frv. Hv. þm. Barð. hélt því fram, að hér væri verið að fara kringum stjskr. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég áleit ekki, að frv., eins og það kom frá mþn., bryti í bág við stjskr., þó að stj. felldi burt úr því ákvæði, vegna þess að einhverjir lögfræðingar hennar töldu svo vera. Hitt er víst, að það er nú í fullu samræmi við stjskr. eins og önnur skattal. Tilvitnanir í stjskr. eru því algerlega út í bláinn. Hvað aðrar athugasemdir snertir, þá er fjarri því, að ég álíti frv. gallalaust. Ég er sammála hv. 2. þm. Árn. um það, að þörf verði á endurskoðun, en ég álit þær athugasemdir, sem fram hafa komið, ekki stórvægilegar. Það kann að vera, að ákvæðin í 25. gr. séu of þröng, en ég vil benda á, að það má framlengja þessa fresti. Stærsta atriðið, sem komið hefur fram, er, að bannað verði að selja lóðarréttindi. Það er sjálfsagt að taka það til athugunar í n., og ég vænti þess, að hv. þm. Barð. beri fram brtt. í þessa átt, sem n. getur þá athugað. Ef hann fer að venju sinni, býst ég við, að hann verði ólatur að semja brtt. Hv. þm. segist vera þeirrar skoðunar, að bæjarfélögin eigi að vera eigendur lóða og landa, og þá ætti hann að vera með því, að gerðar séu ráðstafanir til þess að bæjarfélögin geti eignazt þau án okurverðs.



Herra forseti. Mér skildist á ræðu hv. þm. Str., að hann væri mér sammála um það, að þurft hefði að laga höfuðgalla frv. og koma í veg fyrir, að menn gætu framselt leiguréttinn. En n. kemur ekki inn á það, sem mestu máli skiptir, að hvorki bær né ríki þurfi að kaupa leigurétt á eigin landi fyrir okurfé. Ég er hissa á því, að hv. frsm. ræddi þetta ekki meira. Þó að ríkið sé eigandi að landi, getur reynzt svo, að löndin hafi stórkostlega hækkað í verði, eins og í Höfðakaupstað, svo að ríkið verði að kaupa rétt á eigin landi fyrir okurverð. Í brtt. n. er talað um sölu á landi, ekki réttindum, og ég tel, að þessu þurfi að breyta. Hv. þm. Str. sagði, að lóðaverðið hefði mikil áhrif á líf manna. Ég neita því ekki og tel því eðlilegt, að bæjarfélögin eigi lóðirnar og fái þær með góðum kjörum, en það verður ekki gert með þessu frv. Lóðaverðið lækkar ekkert, þó að till. n. verði samþ. Auk hækkunar fasteignamatsins er þar um ekkert annað að ræða, en nýjar tekjur fyrir bæjarfélögin. Lóðaverðið lækkar ekkert, nema greiða eigi það niður eins og kjötið. Það er krækt í ákveðinn hluta söluverðsins, sem rennur í sveitarsjóð til eyðslu, en ekki til lækkunar á húsaleigu eða lóðaverði.. Auk þess er lóðin sjálf í flestum tilfellum hluti af húseigninni. Ef ekki eru reistar skorður við því, að húseignin hækki að sama skapi, hvers virði eru þá þessi ákvæði? Þetta lá á bak við í fyrra, er fjallað var um jarðirnar. Og ég væni hv. þm. Dal. um það, að hann hafi hugsað sér að láta þetta ná lengra, en hann hafði þá önnur rök, sem sagt þau, að þetta ætti að stöðva flutningana úr sveitunum. Það voru einu rökin, sem hann hafði til að friða samvizku sína út af því að ganga svo nærri ákvæðum sjálfrar stjórnarskrárinnar. Og hvernig er ástatt nú? Það er farið inn á þá braut að mynda nýja skattstofna, fyrst á jörðunum, síðan á lóðunum og svo loks á húsunum. Hv. þm. Str. hefur áður staðið að því að bera hér fram frv. um eignaraukaskatt. Það hefur svo verið tekið upp af núverandi ríkisstj., og hún hefur komið því í gegn. En þá gekk hv. þm. Str. út og sagði, að sér hefði aldrei dottið í hug, að svo mörg fífl væru á þingi, að frv. næði samþykki.

Var það óbreytt þá?

Nei, það var heldur skárra. Eignaraukaskatturinn var miðaður þar við sexfalt fasteignamat. Og ég get skilið, að þeim, sem vilja taka allar eignir af öllum, líki þetta prýðilega, en um hina get ég ekki skilið þetta. - Hv. þm. Str. viðurkenndi, að því er mér skildist á honum, að rétt væri, að verðhækkun kæmi fyrir verk, sem menn ynnu sjálfir á stöðunum, og nefndi nærtækt dæmi frá Drangsnesi, og svo er víðar, hvort sem atvinnufyrirtækin eru sett upp af einstaklingum eða fjölda manns og lóðirnar verða þannig verðmeiri. Og það eru sannarlega sem betur fer mörg dæmi þess, að einstakir menn gangi þarna fram fyrir skjöldu í atvinnulífinu. Ég get nefnt Patreksfjörð til dæmis um slíkt framtak einstaks manns. Og ég verð að segja það, að það væri ekki nema eðlilegt, að sumt, sem þessir menn tapa, fengist aftur í hækkuðu verði á landeignum. Og úr því það á við um lóðir, þá sé ég ekki, hvers vegna ekki á að stiga sporið lengra, hvers vegna hið sama á þá ekki að gilda t. d. um húseignir.

Vill hv. þm. þá ekki flytja um það brtt., að þær hækki líka?

Auðvitað væri réttast að stiga sporið fullt.

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Já, það er mjög margt, sem ég á eftir að segja þessum hv. þm.

Ég verð þá að biðja hv. þm. að fresta ræðu sinni.

.

Flm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að flytja langa framsöguræðu um þetta mál, þar sem því fylgir svo ýtarleg grg., að framsöguræða mín mundi verða að miklu leyti endurtekning á grg. Þess vegna get ég sparað d. tíma með því að vísa til grg. En í stuttu máli vildi ég um þetta mál segja það, að eins og það ber með sér, er það í tveim köflum. Fyrri kaflinn er um eftirlit með verðlagi. Seinni kaflinn er um viðurlög við því að brjóta verðlagsákvæði. Breyt., sem gerðar eru á núverandi löggjöf í þessu efni, eru þær í fyrsta lagi, að verðlagsstjóri er skipaður með þeim hætti, sem skýrt er frá í 2. gr., kjörinn af fulltrúum neytenda í stað þess, að nú er hann skipaður af ríkisstj. Þess vegna á að vera trygging fyrir, að þeir, sem mest eiga undir því, að verðlag í landinu sé heilbrigt, sjái þannig um verðlagseftirlitið fyrir milligöngu þessara manna, sem þeir sjálfir geta til þess kjörið. Enn fremur er ætlazt til þess, að sömu aðilar ráði því í aðalatriðunum, hverjir eru starfsmenn verðlagsstjórnar víðs vegar um landið og til verðlagseftirlits í bæjunum. Að öðru leyti eru ákvæðin svipuð því, sem verið hefur. Verðlagsstjóra er skylt að gera ýtarlegar rökstuddar till. til fjárhagsráðs um verðlag í landinu. Þess vegna hlýtur hans áhrifa að gæta í verulegum atriðum um verðlagið sjálft, ekki síður en verðlagseftirlitsins. Í annan stað er svo fyrir mælt í II. kafla þessara l., að fyrirkomulag dómsvaldsins í þessum málum verði svipað og nú er í sjódómi, að það séu meðdómendur, sem séu tilnefndir af fulltrúum neytenda fyrst og fremst með hlutaðeigandi héraðsdómara í þessum málum. Er það gert til þess, að neytendur eigi þar einnig fulltrúa til að fylgjast með því, að málum sé lokið á viðunandi hátt. Meðferð þessara mála er að því leyti frábrugðin meðferð almennra sakamála, eins og hún er nú, að dómstóllinn verður í þessum málum fyrir opnum dyrum, þannig að menn geta hlýtt á og fylgzt með meðferð þessara mála, nema dómur ákveði annað. Enn fremur er svo fyrir mælt, að það skuli prenta dóma verðlagsdóms. Þá er svo ákveðið, að refsingar fyrir verðlagsbrot verði verulega þyngdar frá því, sem nú gildir. Geta refsingar orðið allt að 4 ára fangelsi, ef brot eru ítrekuð eða stórkostleg. Það hefur sýnt sig, að svarti markaðurinn hefur orðið þeim lýðræðisþjóðum, sem við dýrtíðina hafa þurft að glíma, einn hinn mesti þrándur í götu, og hafa þær margar hnotið á þeim hindrunum. En ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé eitt þeirra mála, sem þyrfti að afgreiða til þess að koma hér á heilbrigðu verðlagi, þó að það sé að vísu tekið fram í þessari grg., að löggjöf eins og sú, sem hér er ætlazt til, að sé sett, geti aldrei orðið annað en bakvörn í verðlagsmálunum. Fyrsta skilyrðið er heilbrigð verzlun og frjálsræði fólksins til þess að velja og hafna og samkeppni innan þeirra marka, sem orðið geta í þessu landi. Þetta fyrsta skilyrði er greinilega tekið fram í grg. En þó að því fyrirkomulagi verði við komið, þarf strangt eftirlit, meðan slíkar hömlur eru, sem nú er, eða nokkrar leifar þeirra. Ég held satt að segja, að það sé ekki rétt að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vil ekki gefa tilefni til langra umr. á þessu stigi. En ég ætla samt, að hvenær sem dýrtíðarmálin verða tekin fyrir í þessu landi, muni svo fara, hér ekki síður en annars staðar, eins og í Frakklandi, þar sem menn hafa neyðzt til að þyngja refsingarnar svo mjög fyrir verðlagsbrot, að við kjósum hélzt ekki að láta þau orð koma yfir okkar varir, um leið og við nefnum refsingar, vegna þess að það hefur dregizt of lengi að taka á þeim. En þó að við höfum ekki slíkar refsingar í okkar löggjöf, þá er það lærdómur, sem við ættum að geta af þeirri reynslu dregið, - að hvenær sem við förum að gera okkar ráðstafanir í dýrtíðarmálunum, þá verður það fyrst og fremst, að okkar áliti, sem flytjum þetta frv., gegnum heilbrigða verzlun og verðlagsráðstafanir, þar sem fólkið fær sjálft að líta eftir verðlaginu og fylgjast með því gegnum fulltrúa sína. Með því er tortryggni útrýmt, sem gert hefur vart við sig víða erlendis með þeim afleiðingum, sem ég gat um og gætu komið einnig hér, þó að í annarri mynd væri, en allir munu sammála um að gera það, sem unnt er, til að forðast slíkt. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til allshn.