Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 100 um auknar varnir gegn vímuefnum. Flm. tillögunnar ásamt undirritaðri eru Karl Steinar Guðnason, Gunnlaugur Stefánsson, Össur Skarphéðinsson, Valgerður Gunnarsdóttir, Magnús Jónsson og Sigurður E. Arnórsson. Sú till. sem hér er mælt fyrir er endurflutt lítillega breytt. Hún var áður flutt á 113. löggjafarþingi, fór til nefndar og til umsagnar en náði ekki að vera rædd í nefndinni né afgreidd. Hún er um það að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að beita sér þegar í stað fyrir auknum samræmdum aðgerðum til að draga úr notkun vímuefna. Tillögugreininni fylgja sex markmiðslýsingar sem ég fjalla nánar um í framsögunni. Mikil óhamingja dynur yfir fjölskyldu þegar einhver úr fjölskyldunni verður vímuefnum að bráð. Óhætt er að fullyrða að meðal þjóðarinnar er mikill einhugur um það markmið að auka varnir gegn vímuefnum, að grípa til hvers konar aðgerða til að sporna gegn dreifingu og notkun vímuefna. Þingmenn hafa gefið þessum málum gaum með fyrirspurnum og tillögum og á vegum ríkisvaldsins hafa verið skipaðar nefndir til að fjalla um þessi mál. Framkvæmdanefnd til að samhæfa aðgerðir í baráttunni gegn útbreiðslu og notkun ávana- og fíkniefna skilaði ítarlegri skýrslu með tillögum í apríl 1987. Sumum þeirra tillagna hefur verið hrint í framkvæmd, svo sem skipan samstarfsnefnda ráðuneyta í ávana- og fíkniefnamálum sem ætlað er að samhæfa aðgerðir hins opinbera í þessum efnum. Áhugamannasamtök hafa verið stofnuð um forvarnastarf og meðferðarúrræði og oft orðið eins konar þjóðarvakning um þau mál. Má í því sambandi nefna foreldrasamtökin Vímulausa æsku, Krýsuvíkursamtökin og Samtök áhugamanna um áfengisvandamálin, SÁÁ. Þó að ég geti sérstaklega þessara aðila í tengslum við eins konar þjóðarátak skal í engu hallað á þau fjölmörgu félög og samtök sem vinna að forvörnum eða almennt að æskulýðsstarfi eða rýra þátt sveitarfélaganna því að á vegum þeirra fer víða fram öflugt forvarnastarf. Hjá sveitarfélögunum tengjast forvarnir í ávana- og fíkniefnamálum beint og óbeint félagsmálastofnunum, starfsemi útideilda, starfsemi félagsmiðstöðva og unglinga- og fræðslustarfi skólanna. Rauði kross Íslands starfrækir sérstaka hjálparstöð fyrir unglinga sem eru í vanda staddir. Þótt vandi þeirra sem þangað leita sé af ýmsum toga hefur það komið fram í könnunum að ákveðið hlutfall þessara unglinga hefur neytt fíkniefna. Öll aðhlynning skiptir máli og þess vegna er ástæða til að fagna þeirri tilraun Fríkirkjunnar á þessum vetri að hafa opið hús að kvöld- og næturlagi um helgar. Þrátt fyrir góðan vilja hefur lítt tekist að samhæfa og fylgja eftir því starfi sem ýtt er úr vör af áhugasamtökum sem hafa takmarkaða getu til að fylgja því eftir. Skort hefur á markvissa stefnumörkun hins opinbera í þessum efnum og hef ég tekið Krýsuvík sem dæmi. Ríkið og Samtök sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi og reyndar fleiri áttu hálfbyggt skólahúsnæði í Krýsuvík sem Krýsuvíkursamtökunum var látið eftir. Þessi samtök fengu góðar undirtektir landsmanna í þeirri viðleitni sinni að koma á laggirnar fyrsta meðferðarheimilinu fyrir unga fíkniefnaneytendur. Þegar uppbygging var komin vel á veg kom í ljós að stefnumörkun ríkisvaldsins var á þá lund að meðferð ungra fíkniefnaneytenda skyldi vera á vegum ríkisins og var keypt annað húsnæði til starfseminnar. Þar með var á vissan hátt kippt grundvellinum undan þeirri starfsemi sem fyrirhuguð var í Krýsuvík þótt samtökin hafi reyndar tekið einstaklinga í vistun og meðferð og haldið uppbyggingu áfram. Ég nefni þetta mál sem dæmi um hvað gerist þegar framkvæmdin kemur fyrst og stefnumörkunin seinna því það er sóun á fjármunum. Landlæknisembættið boðaði til nokkurra samráðsfunda veturinn og vorið 1990 um fíkniefnaneyslu unglinga, áhættuhópa og úrbætur. Niðurstaða þess samstarfs var kynnt í skýrslunni Ungir vímuefnaneytendur --- Hvaðan koma þeir og hvert halda þeir? Vakti hún mikla athygli, ekki síst þær upplýsingar að allt að 500 unglingar á aldrinum 13--19 ára væru djúpt sokknir í fíkniefnaneyslu og ástandið hefði versnað mjög á síðustu árum. Í skýrslunni er bent á hvað hópurinn telur helst til ráða. Jafnframt er bent á þann mikla kostnað sem er samfara vistun á sjúkrastofnunum og að stofnanameðferð geti aldrei komið í stað forvarna. Við tökum undir þau sjónarmið sem þar voru sett fram og að hluta til birtast í tillöguflutningi okkar. Fyrir tveimur mánuðum stóð heilbrrn. fyrir ráðstefnu um áfengis- og vímuefnavarnir. Hátt í 200 manns víðs vegar að af landinu sóttu ráðstefnuna sem fjallaði um nýtt frv. til laga um áfengis- og vímuefnavarnir. Í því frv. er komið inn á félags- og fræðslumál ásamt heilbrigðisþættinum og þar með suma þá þætti sem þessi tillaga fjallar um, m.a. áfengis- og vímuvarnasjóð sem fái 2% af brúttósölu áfengis, en hlutverk sjóðsins er að kosta áfengis- og vímuvarnastarf samkvæmt lögunum. Ég vona að frv. verði lagt fram á Alþingi hið fyrsta. Sú ályktun sem ég mæli hér fyrir í dag er niðurstaða starfshóps á vegum þingflokks Alþfl. sem á sl. vetri átti viðræður og fundi með fjölda aðila sem að þessum málum starfa. Við völdum að leggja áherslu á fáa, afmarkaða þætti og aukna samræmingu í tillögum okkar. Í fyrsta lagi leggjum við til að sami aðili fari með rannsókn fíkniefnamála á landinu öllu og hafi sjálfstæðan fjárhag. Fíkniefnasviðið er eitt þriggja sviða innan rannsóknardeildar lögreglunnar í Reykjavík. Samkvæmt reglugerð sem sett var fyrir rúmu ári var ávana- og fíkniefnadeildinni fengið aukið vægi og henni gert að sinna beiðnum um aðstoð frá embættum utan Reykjavíkur. Þess vegna er nauðsynlegt að tryggja þessum þýðingarmikla hluta löggæslunnar nægilegt sjálfstæði til að hún geti tekist á við þau verkefni sem henni eru ætluð. Fíkniefnadeild, sem hefur skyldur og ábyrgð gagnvart öllu landinu, á að vera annað og meira en einn hluti af rannsóknardeild lögreglustjórans í Reykjavík. Því viljum við gera fíkniefnalögregluna ábyrga fyrir þessum málaflokki, bæði hvað varðar aðgerðir og fjármál. Við teljum alveg nauðsynlegt að sé aðgerð í gangi af hálfu fíkniefnalögreglu hafi hún bæði sjálfstæði og fjárhagslegt bolmagn til að ljúka þeirri aðgerð, telji hún það nauðsynlegt til að afstýra því að vímuefni komist hér á markað. Hún má ekki tengjast annarri fjárhagslegri forgangsröðun verkefna á vegum löggæslunnar. Því er haldið fram að viðskipti með fíkniefni á heimsmarkaði komi næst á eftir vopnaviðskiptum í fjármagnsveltu og undan olíuviðskiptum svo að hér er verið að tala um gríðarlega fjármuni. Við Íslendingar erum sem betur fer eftirbátar annarra landa hvað varðar þróun þessara mála. Þó er talið að ársvelta fíkniefnamarkaðarins hér sé 300--400 millj. kr. Fíkniefnaviðskipti hafa að sögn orðið skipulagðari hér hin síðari ár og erfiðari viðureignar fyrir yfirvöld. Með tillögunni, sem flutt var á 113. löggjafarþingi, voru birt sem fylgiskjöl skýrslur um fíkniefni sem lagt hefur verið hald á, dómsafgreiðslur og fleira og vísa ég til þeirra. Þar kom fram að á árunum 1987--1990 var fjöldi mála hvert ár á þriðja hundrað og aldur aðila frá 15 ára. Fjöldi grunaðra var á fimmta hundrað hvert ár og yfirheyrslur á sjöunda hundrað árið 1990. Fíkniefni, sem lagt var hald á, voru umtalsverð og þess má líka geta að lagt var hald á 13 byssur, 985 skot og 29 hnífa árið 1990. Af fíkniefnum, sem tekin voru á árinu 1991, kemur fram umtalsverð aukning á amfetamíni eða úr um 200 gr árið 1990 í 1,5 kg árið 1991. Á hinn bóginn er t.d. haldlagt hass 5,2 kg á móti 6,7 kg á árinu 1990. Þó segja slíkar tölur ekki alla sögu. Heppni ræður nokkru um hve mikið magn næst hverju sinni. Þá má líka geta þess að oft hefur átt sér stað langvarandi vinna að verkefni þótt ekki hafi verið lagt hald á fíkniefni hér á landi. Ég get nefnt dæmi um verkefni sem stóð yfir á árunum 1989, 1990 og 1991 og varð þess valdandi að í maí 1991 náðust 10 kg af hassi í Hollandi sem komu ekki til landsins, m.a. vegna þess verkefnis sem var unnið hér. Í öðru lagi leggjum við til að námsefni um vímuvarnir verði hluti skyldunáms í grunnskólum. Frjáls félagasamtök og opinberir aðilar hafa þrýst á um að námsefnið sé tekið inn í skólana. Fjölmargir aðilar hafa komið í skóla með forvarnaverkefni en hafa nú samræmt störf sín og standa flestir að verkefni sem heitir ,,Að ná tökum á tilverunni`` og er bandarískt að uppruna. Lions-hreyfingin hefur greitt kostnað við að þýða og staðfæra verkefnið sem er gefið út í samstarfi þeirra og menntmrn. Í dag er hverjum skólastjóra í sjálfsvald sett hvort hann nýtir sér námsefnið sem í boði er. Á sl. hausti fengu 2.775 nemendur námsefnið, þar af 1.600 í Reykjavík og 233 í Hafnarfirði en þar er öllum sjöundu bekkingum boðið upp á námsefnið og er fyrirhugað að halda áfram í 8. bekk. Sveitarfélögin styrkja þessa fræðslu. Kennarar standa nú betur að vígi en áður hvað undirbúning og þekkingu á vímuvörnum varðar því námskeið um vímuvarnir er orðinn fastur liður í kennaranámi og hafa 427 kennarar sótt sér réttindi til að nota Lions-námsefnið, þar af 150 á sl. sumri. Komið hefur fram að þrátt fyrir tiltölulega gott ástand í undirbúningi kennara hafa vímuvarnir víða átt erfitt uppdráttar í grunnskólum landsins. Níu aðilar, félagasamtök og opinberir aðilar, hafa staðið að sérstakri kynningu á vímuvörnum fyrir kennara og foreldra. Áformað er að ljúka yfirferð um landið á tveimur árum en Norðurlöndin hafa öll verið að taka þetta verkefni til kennslu í skólum. Í þriðja lagi leggjum við til að komið verði á fót forvarnasjóði þar sem tryggt verði samræmi milli þeirra verkefna sem unnið er að. Því tökum við undir viðhorf margra þeirra sem eru að vinna að forvarnaverkefnum og eru oft á tíðum í kapphlaupi um athygli og peninga. Margir eru að vinna að sömu eða áþekkum verkefnum án þess að samráð eða samstarf eigi sér stað og hver og einn er að sækja eftir stuðningi frá hinu opinbera. Hugmyndin með sérstökum forvarnasjóði er sú að þeir, sem vinna að forvarnaverkefnum og sækja eftir fjárstuðningi til stjórnvalda, sæki beint til slíks sjóðs. Þar er síðan tekin afstaða til gildis verkefna, hvort verkefni eru af sama toga og jafnvel hægt að leggja til samvinnu á ákveðnum sviðum. Það er ekki víst að auka þurfi mikið framlög til vímuvarna ef vinnubrögð verða markviss og samræmd. Í fjórða lagi leggjum við til að gerð verði með reglulegum hætti úttekt á fíkniefnavandanum með söfnun gagna og upplýsinga svo að auðveldara sé að gera sér grein fyrir umfangi hans. Þessa úttekt þarf að fela ákveðnum aðila. Má nefna að sú framkvæmdanefnd sem skilaði skýrslu árið 1987 lagði til að ráðinn yrði sérfræðingur að Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands í tvö ár til að annast rannsóknir í ávana- og fíkniefnamálum og yrði árangur af því starfi metinn að þeim tíma liðnum. Því miður var þeirri tillögu ekki hrint í framkvæmd. Það er líka mjög mikilvægt að hafa yfirsýn yfir hvernig þessi mál eru á landsbyggðinni. Þannig hefur orðið nokkur aukning á málafjölda tengdum fíkniefnum á Austurlandi og hafa einstaklingar þar og félagasamtök látið þessi mál til sín taka. Samband sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi hefur óskað eftir því við dómsmrn. að það leiti leiða til úrbóta og m.a. lagt áherslu á að fá hasshund á Austurland. Þess má geta að hér á landi eru fimm hasshundar, tveir á Keflavíkurflugvelli hjá tollgæslu þar, tveir á vegum ávana- og fíkniefnadeildar og einn hjá rannsóknardeild Tollgæslu Íslands sem er í Reykjavík. Það má segja að e.t.v. þyrfti að huga að þessum málum varðandi Vestfirði og Norðurland. Í fimmta lagi teljum við að tryggja þurfi samræmi að því er varðar sérfræðilega aðhlynningu og umönnun vímuefnaneytenda. Meðferðarstarf fer bæði fram á vegum ríkisins og frjálsra félagasamtaka. Þessar stofnanir hafa lítið sem ekkert samráð sín á milli, enda eru þær reknar á ákaflega mismunandi vegu og meðferðarstefnur eru ólíkar. Það þyrfti að gera könnun á meðferðarstefnunni og reyna síðan að meta raunverulega þörf landsmanna. Þannig á að vera hægt að samræma meðferðina og þær kröfur sem gerðar eru til einstakra sjúklinga og starfsfólks. Virðulegi forseti. Á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um fíkniefni og skynvilluefni sem haldin var í Vínarborg 25. nóv. 1988 var gerður samningur milli aðildarríkjanna um aðgerðir gegn ólöglegri verslun með fíkniefni og skynvilluefni. Má segja að þarna hafi fulltrúar þjóða heims leitað saman leiða til að afstýra því að fíkniefni komist á markað, afstýra því að vágesturinn komist á götuna. Tilgangur samningsins er að stuðla að samvinnu aðilanna svo að þeir fái beitt sér með áhrifaríkari hætti að hinum ýmsu þáttum er varða ólöglega verslun með þessi efni. Framkvæmd skuldbindinga samkvæmt samningnum felur m.a. í sér ráðstafanir á sviði löggjafar og stjórnsýslu. Samningurinn er ítarlegur, fjallar m.a. um afbrot og viðurlög, refsivald, upptöku, framsal, gagnkvæma dómsmálaaðstoð, samvinnu og þjálfun. 5. gr. samningsins fjallar um upptöku og heimild til að gera upptækan ávinning sem fæst af refsiverðum brotum eða eign sem að verðmæti svarar til slíks ávinnings. Hér á landi er t.d. ekki til löggjöf um þetta efni en sérstök löggjöf hefur verið sett um lönd. Lagt er til að samningurinn verði staðfestur. Virðulegi forseti. Að meðaltali er einn maður lagður inn á sjúkrahús vegna ofneyslu lyfja þriðja hvern dag ársins. Þar virðast að mestu lögleg lyf á ferð. En miðað við aldur þeirra sem færðir eru til yfirheyrslu virðist sem aldur neytenda, m.a. þeirra sem farnir eru að sprauta sig og þeirra sem eru í innflutningi, sé að færast niður. Þannig voru á árinu 1991 í fyrsta sinn teknir tveir 14 ára unglingar til yfirheyrslu vegna fíkniefnamála, átta 15 ára á móti mest fjórum áður, tuttugu og átta 16 ára á móti mest tíu áður, sem var 1988, en neytendur á aldrinum 22--25 ára sem teknir voru til yfirheyrslu voru einungis 109 á móti 150 árið 1988. Það alvarlegasta í stöðunni er að lögreglunni er kunnugt um að sterkur orðrómur er á götunni um að heróín hafi verið til sölu hér á sl. ári. Við verðum að taka á þessum málum, hagnýta okkur reynslu annarra og fylgjast með hvaða meðul hafa reynst árangursrík annars staðar. Það er líka mikilvægt að halda umræðunni vakandi og kalla fram upplýsingar frá almenningi til hjálpar í baráttunni. Hvert skref sem tekið er í þá átt að koma í veg fyrir að fíkniefnavandinn vaxi er gæfuspor en það er vandmeðfarið að koma með tilllögu sem raunsætt er að ætla að árangur náist með. Ég trúi því að þessar tillögur séu til þess fallnar. Virðulegi forseti. Síðast þegar þetta mál var flutt var því vísað til félmn. En með tilliti til þess að væntanlegt er frv. um þetta mál sem fer til heilbr.- og trn. legg ég til að að lokinni umræðu fari þetta mál til heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Það er eins og fram kom í máli hv. 11. þm. Reykn. þannig að þetta mál, vímuefna- og fíkniefnavandi, hefur býsna oft verið til meðferðar hér á hv. Alþingi með þeim hætti að menn hafa flutt tillögur til þingsályktunar, fyrirspurnir o.fl. í þeim dúr. Menn hafa einnig flutt tillögur um breytingar á fjárlögum varðandi t.d. möguleika Áfengisvarnaráðs og heilbrrn. til að taka á þessum málum. Í rauninni má segja að í þessum málaflokki stöndum við kannski frammi fyrir því ekki síður en í mörgum öðrum að eftir áramótin birtist venjulega hinn almenni jákvæði vilji þingmanna til þjóðfélagsumbóta en fyrir áramótin erum við að saxa niður fjárlögin og draga úr ríkisútgjöldunum. Staðreyndin er sú, eins og víðar annars staðar, að ef eitthvað á að gera í þeim málum sem hér um ræðir, þá þarf peninga, það þarf fjármuni og í raun og veru sáralitla fjármuni miðað við þann alvarlega vanda sem hér er um að ræða úti í þjóðfélaginu og það hvað kostnaðarsamur hann er. Hann er gríðarlega dýr fyrir einstaklinga, fyrir sveitarfélög, fyrir ríki, heilbrigðisstofnanir og aðra aðila og þá er ég bara að tala um fjármunina, að ég minnist ekki á hin mannlegu sárindi sem verða auðvitað aldrei reiknuð út með sama hætti. Ég tel hins vegar að þær almennu hugmyndir sem hér er hreyft í tillögum hv. þm. Alþfl. séu allra góðra gjalda verðar og það sem vantar hér sé ekkert annað en ákvörðun um að t.d. á þessu ári verði varið einhverjum tilteknum fjármunum í þessu skyni og að á Alþingi bindist menn samtökum um það, þvert á alla flokka, að verja verulegum fjármunum í þessu skyni til að auka varnir gegn vímuefnum á árinu 1993. Menn bindi sig fasta í þeim efnum og ákveði að standa við það. Og ég held að það sé mikilvægast að það verði gert vegna þess að um hinn góða vilja efast enginn í þessu efni en góður vilji gerir litla stoð ef ekki eru til fjármunir. Ég tel að vandinn við að taka á þessum málum sem hér um ræðir hafi aðallega verið tvíþættur á undanförnum árum. Annars vegar fjárhagslegur og hins vegar stjórnkerfislegur, ef svo má að orði kveða. Vímuefnavandamál spyrja ekki um heimilisfang, þau spyrja ekki um ráðuneyti, þau eru þvert á ráðuneyti. Þau snerta auðvitað öll ráðuneyti. Þau snerta menntmrn., þau snerta heilbrrn., þau snerta dóms- og kirkjumrn., þau snerta fjmrn. Vandinn hefur verið sá að mjög erfitt hefur verið að fá þessi ráðuneyti til að vinna saman með eðlilegum og faglegum hætti og fallast á að eitthvert eitt þeirra fari að lokum með það mál sem um er að ræða á hverjum tíma. Ég þekki þetta afar vel úr samstarfsnefnd um fíkniefnavarnir sem starfaði á vegum nokkurra ráðuneyta á síðustu missirum. Þessi nefnd fór af stað með myndarlegum hætti og setti sér tiltekna dagskrá. Ég hygg að hún hafi haft hliðsjón til að byrja með af því áliti sem birtist á árinu 1987. Niðurstaða þessarar nefndar var sú að það væri í raun og veru langsamlega brýnast að koma á fót meðferðarheimili fyrir unga fíkniefnaneytendur. Það væri langbrýnasta verkefnið. Niðurstaða þessarar nefndar, eftir mjög vandlega, faglega umfjöllun, var sú að skynsamlegt væri að það gerðist í tengslum við Unglingaheimili ríkisins, þ.e. starfsemi sem var til hvort eð er og sérfræðiþekkingu sem var til hvort eð er, til þess að setja ekki upp nýja stofnun sem yrði enn þá dýrari þar sem um væri að ræða kannski tvöföldun á faglegum starfskröftum frá því sem ella hefði verið. Það er alveg ljóst að þessi ákvörðun, sem ríkisstjórnin tók á sínum tíma og Alþingi féllst á að lokum, kom að nokkru leyti þvert á þær hugmyndir sem höfðu verið uppi um stofnun heimilis í Krýsuvík. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, var þá og er enn, að þessi niðurstaða varðandi meðferðarheimili fyrir unga fíkniefnaneytendur, Tinda, hafi verið mjög skynsamleg vegna þess að þarna var safnað saman þeirri sérfræðiþekkingu sem til var í landinu og á Tindum hafa þegar dvalist tugir ungmenna sem hafa fengið þar mjög góða meðferð að mörgu leyti. Í framhaldi af meðferðinni á Tindum er um að ræða tiltekna endurhæfingu og endurmenntun sem einnig er kostuð úr ríkissjóði. Ég held satt að segja að meðferðarheimilið að Tindum sé allrar athygli vert og ég vil benda þeim þingmönnum á, sem eru að kynna sér þessi mál, að fara í heimsókn að Tindum og fara yfir þau prógröm sem þar er verið að vinna eftir og einnig að fara yfir að einhverju leyti vanda þess unga fólks sem þar hefur verið þ.e. hvernig vandi þess er til kominn og hvert fólk fer eftir að hafa verið á Tindum. Ég vil einnig segja að ég tel að það hafi verið mjög mikilvægt að það tókst á síðustu árum að koma því fyrir í aðalnámskrá grunnskóla að varnir gegn vímuefnum og fíkniefnum væru hluti af grunnskólastarfinu, algjörlega ófrávíkjanlegur hluti af grunnskólastarfinu. Til þess að undirbúa þetta var varið árlega 1989, 1990 og 1991 1,5 millj. kr. í sérstök fræðsluverkefni til þess að þróa starf sem gæti orðið öðrum grunnskólum eða öllum grunnskólum til styrktar á þessu sviði á komandi árum. Ég tel að þetta skipti mjög miklu máli og er í raun viðbót við það sem ég ætlaði að koma að næst sem er Lions-quest verkefnið sem Lions-hreyfingin fór af stað með og við ákváðum að styðja á sínum tíma. Ríkið lagði fram verulega fjármuni, ég hygg á milli 5 og 10 millj. kr. í þetta verkefni, ég man ekki nákvæmlega hvað það var mikið, og m.a. með sérstakri aukafjárveitingu á árinu 1991. Það er þáttur af hinum mikla fortíðarvanda sem stundum er talað um hér í öðru samhengi úr þessum ræðustól, það var 1,5 eða 2 millj. sem fóru í þetta Lions-quest verkefni. Ég tel að þarna hafi sem sagt verið um að ræða mjög myndarlegar ákvarðanir og byggja eigi á þeim áfram. Menn þurfa að gæta þess að nota þá þekkingu og reynslu sem er til og byggja á þeim áfram. Það sem ég legg áherslu á í þessum efnum er fyrst og fremst tvennt. Í fyrsta lagi að um verði að ræða samræmda opinbera stefnumótun á vegum allra þeirra ráðuneyta sem hér um ræðir. Það er númer eitt. Í öðru lagi vantar ákvörðun og vilja Alþingis um að setja fjármuni í þetta verkefni. Ég sé þetta þannig fyrir mér að samstarfsnefnd yrði til á vegum margra ráðuneyta strax. Hún fengi starfsmann og fjármuni til að vinna að hluta þeirra verkefna sem hér er um að ræða. Það mætti auðvitað telja upp einhver fleiri verkefni en aðalatriðið er að það sé til þverfaglegur aðili sem heldur utan um allt málið en menn séu ekki að potast í þessu hver í sínu ráðuneyti. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, nota þetta tækifæri til þess að koma á framfæri mínum sjónarmiðum í þessu efni. Ég tel að margt hafi verið vel gert en það verður að gera miklu meira. Þar þarf almenna, samræmda, opinbera stefnumótun og vilja til að láta í þetta fjármuni vegna þess að góð orð gera enga stoð ef þeim fylgja ekki peningar. Ég vona að ég fái tækifæri til þess að fjalla um þessa tillögu frekar ef henni verður vísað til hv. heilbr.- og trn. þar sem ég á sæti. Mér skilst á hv. 11. þm. Reykn. að það sé að koma frv. um vímuefna- og fíkniefnavarnir frá hæstv. ríkisstjórn. Ég hef ekki séð frv. en mér skilst að það sé væntanlegt og þá er hægt að skoða þessa hluti í samhengi.

Herra forseti. Hv. flm. þessarar þáltill. hefur ekki óskað eftir viðveru heilbrrh. en leggur engu að síður til að málið fari til heilbrn. Það vekur nokkra umhugsun hvort einhver dýpri merking sé þar á bak við að ekki er talin ástæða til að óska eftir hans viðveru.

Það er allt í lagi að sleppa honum.

Ég geri ekki ágreining við flm. en þetta vekur athygli. Annar flm. þessarar till. er hv. formaður fjárln., Karl Steinar Guðnason. Þriðji flm. þessarar till. er einnig fjárlaganefndarmaður, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson. Nú er það svo að þessi tillaga fjallar um peninga, ekkert nema peninga. Það hefur verið upplýst hér á Alþingi að milli 200 og 300 nemendur í grunnskólanum hverfa úr skólunum. Það er fyrsti áhættuhópur ef menn vilja fara í þessa skoðun. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þeir eru reknir úr skólunum meira og minna. Fyrst í viku og svo aftur í viku og svo er sagt að þeir hafi skrópað og ekkert annað sé að gera en að láta þetta lið fara. Þannig er starfað m.a. í því kjördæmi sem hv. 1. flm. er þingmaður fyrir. Hvað eru vímuefni? Það hlýtur að vera næsta spurning sem maður verður að átta sig á. Er áfengi ekki talið með? Er bjórinn ekki talinn með? Þá væri þetta fyrsta land í heimi sem lifði við svo þægilegar aðstæður í vímuefnum að um ekkert nema ólögleg efni væri að ræða. Svo kemur fyrsta tillagan: Sami aðili fari með rannsókn fíkniefnamála á öllu landinu og honum verði tryggt fjárhagslegt sjálfstæði. Það hafa margir í þeirri gerningahríð sem nú gengur yfir viljað búa við fjárhagslegt sjálfstæði hjá ríkinu og gengið misjafnlega. En skoðum þetta örlítið í framkvæmd. Við erum með löggæsluumdæmi vítt og breitt um landið. Það er framið morð. Morðinginn er undir áhrifum vímuefna. Hver á að sjá um rannsóknina? Hvernig er þetta hugsað? Á að bíða eftir sérsveit úr Reykjavík til þess að yfirheyra manninn um vímuefni eða á að yfirheyra hann um morðmálið út frá almennum forsendum í heimahéraði? Hvernig ætla menn að tengja þetta saman og ef það er ágreiningur um málið, hver á þá að skera úr? Er mönnum ekki ljóst að löggæsla almennt verður ekki sundur slitin með þeim hugmyndum sem hér eru settar fram? Það er hreinlega hringavitleysa, það er ekki til annað orð yfir það. Hvernig hugsa hv. flm. að staðið sé að þessu? Ef maður keyrir fullur þá er hann undir áhrifum vímuefna. Á þá umferðarlögreglan að hætta að sinna þeim málum, taka hann ekki, tilkynna einfaldlega suður að maðurinn hafi verið fullur fyrst það sé komin sérdeild þar sem á að sjá um málið? Það vekur undrun mína að hugmyndir sem snúa að því að brjóta upp löggæslukerfið í landinu heyri undir heilbrigðismál, ef taka á ákvörðun um að senda þetta til heilbrn. eins og hér er lagt til af flm. Það vekur þó nokkuð mikla umhugsun. Samt yrði að standa þannig að því ef lögunum yrði breytt, þá yrði það að fara til allshn., hæstv. forseti, ef það kæmi til framkvæmda og þetta yrði samþykkt. Ég hygg að það sem blasir við, ef þetta sem hér er verið að setja fram er skoðað, sé að raunverulega sé aðeins eitt atriði sem má segja að sé nýtt í þessari þáltill., það er forvarnasjóður. Það er það sem er nýtt. Hitt er einungis spurning um það hvernig menn greiddu atkvæði við fjárlagaafgreiðslu fyrir jól. Ekkert annað en spurning um beinharða peninga. Í hvað vildu menn setja peningana? Vildu menn setja þá peninga í þetta? Það virðist heldur betur hafa verið skorið. Við skulum vona að menn geri sér grein fyrir því að ráðuneytin eru að vinna saman að þessum málum og hvert um sig undir forustu ríkisstjórnar Íslands. Í henni er talast við, það hlýtur að vera. Hér kemur svo þetta seinasta atriði sem hlýtur að vera á valdi ríkisstjórnarinnar en ég veit ekki hvort það er rökrétt: ,,Enn fremur ályktar Alþingi að skora á ríkisstjórnina að staðfesta samning Sameinuðu þjóðanna gegn ólöglegri verslun með fíkniefni og skynvilluefni.`` Ég hélt að slíkan samning ætti að leggja fyrir Alþingi.  Nei, menn verða að skilja á milli þegar þeir eru að tala um þessi mál hvort þeir eru að tala um þau í alvöru eða að veifa hér einhverjum glanspappírum á Alþingi í von um að úti í þjóðfélaginu líti það vel út að menn hafi viljað ræða þessi mál. Ég hef engu gleymt í umræðunni um bjórinn og þeirri bylgju áhrifa inn í skólakerfið sem hann hefur þegar haft í för með sér. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það sem hv. flm. þessa máls hefur talað um vandann er satt og rétt. Þessi vandi er vissulega til staðar. Hann fer vaxandi í íslensku þjóðfélagi vegna þess að ekki hefur verið tekið nægilega á honum. En það er spurning um peninga og aftur um peninga. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Samkvæmt grunnskólalögum eins og þau voru afgreidd hér á síðasta þingi er óheimilt að víkja börnum úr grunnskóla á sama hátt og áður var gert. Ég segi þetta vegna orða hv. 2. þm. Vestf. um að á milli 200 og 300 börn, sem ættu að vera skráð í grunnskóla, séu ekki skráð í grunnskóla. Sú breyting var gerð á síðasta þingi með nýju grunnskólalögunum að óheimilt er að reka börn úr grunnskóla á sama hátt og áður var gert. Það verður að tryggja að barnið fái viðunandi uppeldisúrræði annars staðar ef sérstök hegðunarvandamál koma upp sem eru óleysanleg innan viðkomandi skóla. Þetta er mjög mikilvægt atriði og eitt af allra stærstu og þýðingarmestu atriðum síðustu grunnskólalaga og í raun um leið eitt af stærstu forvarnaatriðunum sem Alþingi hefur nokkurn tímann fest í löggjöf eins og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson benti að nokkru leyti á. Ég vil svo taka undir með honum í þeim efnum að auðvitað snýst þetta mál allt um peninga. Auðvitað snýst síðasta ákvæði tillögunnar ekki um neitt annað en það að skora á utanrrh. að skrifa undir þennan alþjóðlega samning og ég vil spyrja hv. flm.: Er einhver ágreiningur um það? Af hverju gerir utanrrh. það ekki, eru einhver vandkvæði á því að skrifa undir þennan alþjóðlega samning?

Herra forseti. Það er ekki ágreiningur við síðasta ræðumann um hvaða breytingar voru gerðar á grunnskólalögunum. Ég vakti aðeins athygli á þeirri staðreynd sem kom fram í svari hæstv. menntmrh. á sínum tíma við fyrirspurn frá Guðrúnu J. Halldórsdóttur um það hvernig ástandið væri í grunnskólanum. Þar kom í ljós, ég man ekki nákvæmlega hvernig fyrirspurnin var orðuð, að það voru milli 200 og 300 nemendur sem höfðu verið settir út úr grunnskólanum, voru horfnir út úr grunnskólanum. Ekki settir út. Snyrtilega var falið í svarinu að það væri engin skýring á því hvernig þeir höfðu horfið út úr skólunum, þeir voru bara farnir.

Hæstv. forseti. Ég veit satt að segja ekki hvað þetta síðasta andsvar hv. 2. þm. Vestf. átti að þýða. Það sem ég var ósköp einfaldlega að vekja athygli á er að þessu hefur verið breytt, mikilvægri forsendu í þessum vanda hefur verið kippt til hliðar. Í öðru lagi er það þannig að þau börn sem hér um ræddi, og kom fram í svari við þeirri fyrirspurn sem nefnd var, voru yfirleitt ekki rekin úr skóla. Það var ekki þannig sem þau höfðu dottið út úr skóla, heldur af ýmsum öðrum ástæðum. Þegar börn höfðu verið rekin úr skóla höfðu í flestum tilvikum skapast möguleikar til þess að fylgjast með þeim. Það er því rangt til orða tekið hjá þingmanninum að segja að 200--300 börn hafi verið rekin úr grunnskólum. Þannig var það ekki. Hins vegar voru þau ekki á hinni almennu grunnskólaskrá af ýmsum ástæðum sem ég hef ekki tíma til að rekja hér núna en get gert við annað tækifæri.

Herra forseti. Mörgum þessara barna hefur verið vísað tímabundið úr skóla. Það kom ekkert fram hvort þau hefðu verið látin fara og af hvaða ástæðu. Ég vil vekja athygli hv. 9. þm. Reykv. á því að það voru reykvísk börn sem neituðu að fara í sund vegna þess að þau voru búin að ráðstafa sínum tíma til margra hluta annarra, m.a. til að fara á dansnámskeið og fleira. Hvernig brást skólinn við? Skólinn bast samtökum um að neita að kenna þessum börnum og það var eftir að breytingin var gerð á lögunum.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra umræðna sem í lokin hafa farið fram hér í þessum stól vil ég taka það fram að það var rétt hjá hv. 2. þm. Vestf. að 200--300 nemendur hurfu út úr skrám skólanna. Það voru fleiri ástæður fyrir því en að þeir væru allir reknir, sem betur fer. En of stór hluti er samt rekinn. Ég minnist í þessu sambandi að til mín kom einu sinni ungur maður, þar sem ég hef haft skólaforstöðu, og vildi komast í skólann til mín. Ég spurði: Af hverju? Hann sagðist hafa verið rekinn í viku. Og ég spurði hann hvort hann vildi ekki reyna að fara aftur í gamla skólann sinn og nota sér þennan ,,séns``, að mega koma einu sinni aftur. Þá svaraði blessaður drengurinn: Já, en þetta er svo fljótt að fara, þ.e. sénsinn. Hann vildi vera öruggur um að hann kæmist inn annars staðar. Og því miður er að mínum dómi of mikið gert af því að reka nemendur úr skóla. Ég veit ekki hvernig það er nákvæmlega á þessum vetri en allt fram undir þetta hefur sú aðferð verið notuð allt of mikið. Stundum hefur það endað með skelfingu og jafnvel sjálfsmorði nemanda. Ég veit dæmi þess. Að öðru leyti vildi ég víkja að þáltill. sem lögð var fram um auknar varnir gegn vímuefnum. Þetta er alvörumál, sem hefur verið til umræðu, og sívaxandi alvörumál. Það er alveg rétt sem komið hefur fram í umræðum að um leið og við innleiddum bjórinn færðist neysla áfengis neðar í aldursstigann þannig að yngri börn og unglingar fóru að neyta alkóhóls. Það hafa rannsóknir sýnt. Og það vita líka flestir sem vita vilja að upphafið að vímuefnaneyslu, þ.e. ólöglegra vímuefna, má oftast rekja til neyslu alkóhóls. Fæstir nemendur eða fæst ungmenni byrja á að neyta einhverra ,,harðra`` efna, sem kallað er. Þau byrja á alkóhólinu. Því vorum við, ég og hv. 2. þm. Vestf., hrædd þegar búið var að samþykkja í þinginu að gefa bjórinn frjálsan. Á hinn bóginn er líka vaxandi ótti í mér við ástandið í samfélaginu. Fleiri og fleiri komast á atvinnuleysisskrá. Og eins og niðurskurðurinn er í skólunum núna, munu fleiri og fleiri flosna úr skólum eða ekki komast í skóla áfram. Þetta fólk mun í örvæntingu sinni eiga á hættu að leita á náðir vímuefna, bæði löglegra og ólöglegra. Þar af leiðandi horfum við fram á það einmitt núna að þörfin muni vaxa fyrir varnir og störf til að hindra að fólk lendi í klóm þessa vágests sem hér um ræðir. Það vill svo til að ég hef þekkt nemendur sem hafa farið inn á Tinda, sem hv. 9. þm. Reykv. ræddi áðan. Ég tel að stofnun Tinda hafi verið til mikilla bóta. Ég hef þekkt til og unnið með fíkniefnanemendur sem áttu engra kosta völ og horft upp á þá skelfingu sem þeir áttu við að búa. Nú eiga þessi ungmenni þó þann möguleika að fara inn á Tinda og reyna að rétta sig af. Ég er ekki viss um að þeim takist það öllum, því miður, vegna þess að ástæðan fyrir því að þau lentu í þessum vandamálum er af öðrum toga spunnin en lönguninni í vímuefni. Hún er yfirleitt af félagslegum toga spunnin, þ.e. fólkið hefur búið við afskaplega erfiðar félagslegar og heimilislegar aðstæður og lent í þessum vanda þess vegna. Fjárhagsvandinn vex stanslaust í samfélaginu við aukið atvinnuleysi. Þá mun hættan á að nemendur og ungmenni lendi inn á þessar brautir líka tvímælalaust vaxa. Ég veit ekki hvort þið hafið gert ykkur grein fyrir því að upphaf vímuefnaflóðs á Íslandi átti rætur suður á Keflavíkurflugvelli. Þaðan rann það á fyrstu árunum inn í samfélagið. Í mannúðarskyni er nú búið að opna leiðir þeirra sem búa á Keflavíkurflugvelli inn í íslenskt samfélag. Þeir eiga alltaf greiðan aðgang hingað inn. Ég get ekki sagt annað en að það sé eðlilegt að fólki sé ekki alltaf haldið á bak við gaddavírsgirðingar en um leið og við opnuðum hliðin, opnuðum við líka fyrir meiri mögulegum innflutningi fíkniefna. Ég veit ekki hvort þeir, sem afnámu reglurnar um aðgengi fólks á Keflavíkurflugvellinum í okkar samfélag, hafi gert sér grein fyrir því að þeir opnuðu líka leiðir fyrir öðru en þessum mannlega þætti. Ég vil fagna þeirri þáltill. sem komið hefur fram. Það getur vel verið að hún heyri undir fleiri en eitt ráðuneyti og fleiri en einn aðila. Það er bara vel því að hvert einasta ráðuneyti, hvert einasta bæjarfélag og hvert einasta heimili í landinu þarf að leggjast á eitt um varnir gegn fíkniefnum. Svo það er ekki af hinu slæma að þetta skuli heyra undir fleiri en eitt ráðuneyti. Tillaga hv. 9. þm. Reykv. eða hugmyndir um að stofna til samstarfsnefndar eða samstarfs milli ráðuneyta um þessi mál held ég að sé mjög góð og þurfi að takast alvarlega eins og flest það sem sagt hefur verið í ræðustól í dag um málin. Þau eru það alvarleg að allir verða að leggjast á eitt. Ég mun þess vegna fagna því og leggja til að þessi þáltill. verði samþykkt hið fyrsta og fé verði veitt til þessa. Það er alveg rétt að fé verður að koma til. En það er ekki bara fé sem þarf, það þarf fyrst og fremst vilja til að gera eitthvað og ég held að hann sé fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þá tillögu sem ég hef mælt fyrir og þær undirtektir sem hafa komið fram í orðum þeirra sem hér hafa talað. Ég vil aðeins svara nokkrum atriðum sem sett voru fram, m.a. í fyrirspurnum til mín og þá fyrst hv. 2. þm. Vestf., Ólafi Þ. Þórðarsyni. Hann kom m.a. inn á hvað vímuefni væri og nefndi þar áfengið og bjórinn. Það er alveg rétt að ég hef í þessari tillögu hvorki farið út í skilgreiningu á því né nefni það sérstaklega. Ástæðan er einfaldlega sú að tillagan beinist gegn hinum ólöglegu fíkniefnum. Hitt er annað mál, af því að hann innti eftir því, að ég hef verið að vísa í heilbrrn. Þannig er að þessi tillaga, sem er endurflutt, var lögð fram í þinginu í okt. Í lok nóv. var haldin ráðstefna á vegum heilbrrn. um frv. sem þar hefur verið til vinnslu. Þar sýnist mér að sú samstarfsnefnd, sem hv. 9. þm. Reykv. nefndi áðan, hafi verið endurvakin og fleiri jafnvel kallaðir til. Um 200 manns sóttu ráðstefnuna, eiginlega allir sem fengu boð um hana. Það frv. sem þar var til umfjöllunar, og ég nefndi í framsögu, kemur einmitt inn á heilbrigðis- og fræðsluþátt. Og ég vil nota þetta tækifæri til að nefna það að við breytt störf Alþingis rekur maður sig á vissan vanda. Þegar ég flutti tillöguna í fyrra skiptið fór hún til félmn. sameinaðs þings sem fjallaði sérstaklega um þáltill. Núna kemur í ljós að ef maður er með tillögu eins og þessa sem snertir mörg ráðuneyti og þar með í raun fleiri en eina nefnd í þinginu, þá lendir maður í nokkrum vandkvæðum. Ástæðan fyrir því að ég lagði til að þessi tillaga færi til heilbr.- og trn. við þessar aðstæður er sú að ég hlýt að ætla að frv. komi til nefndar á þeim tíma sem tillagan er til umfjöllunar. Þetta frv. var kynnt og var komið langt í vinnslu í nóvember á vegum þessarar samstarfsnefndar. Þótt það taki ekki á öllum þeim þáttum sem ég var hér að kynna, þá eru þarna ákveðnir þættir sem skarast. Það er líka alveg rétt sem sagt er að þessi tillaga fjalli um peninga. En hún fjallar um miklu meira. Hún fjallar um stefnumörkun því við höfum ekki markað nægilega skýra stefnu í þessum málum og það er meginatriði. Hún fjallar um skipulag mála og hún fjallar um samræmingu. Og ef okkur tekst að koma okkur saman um þessa þætti, þá hef ég ekki áhyggjur af því að við komum okkur ekki saman um þá peninga sem þarf til. En í mörgum tilfellum er líka verið að tala um að nýta það betur sem kostað er til. Hér var líka komið inn á það sem ég gat um að sami aðili sæi um þessi mál. Það er þannig í dag að fíkniefnadeildin, þótt hún sé undir lögreglunni í Reykjavík, vinnur samkvæmt reglugerð sem segir að hún skuli þjónusta allt landið. Í fyrri tillögunni var lagt til að fíkniefnasviðið heyrði beint undir dómsmrn. eins og tollgæslan. Ég veit að miklar efasemdir eru um það og margir telja að t.d. eigi þetta svið að heyra undir Rannsóknarlögreglu ríkisins. Ég vil að þetta verði skoðað vegna þess sem hv. 2. þm. Vestf. nefndi varðandi verkaskiptingu, hver á að gera hvað t.d. ef morð er framið. Önnur lönd setja fíkniefnarannsóknirnar í hærri sess en við. Þau mál eru í raun og veru flokkuð næst á eftir alvarlegum ofbeldisverkum á Norðurlöndunum, á eftir morðum, nauðgunum og öðrum slíkum ofbeldisverkum en miðað við hvar við staðsetjum fíkniefnadeildina er hún eiginlega flokkuð með almennri löggæslu. Ég harma það, sem kom hér fram, að börnum hafi verið vikið úr grunnskólum í mínu kjördæmi. Ég þekki það ekki og get ekki tekið á mig ábyrgðina af því en vil vissulega kynna mér það mál og það er hart til að vita ef það gerist og í trássi við lög. Ég vil líka þakka undirtektir hv. 9. þm. Reykv. og 18. þm. Reykv. sem einnig var hér og tók þátt í umræðum um málið þegar það var flutt í hið fyrra sinni og hefur látið sig þessi mál mjög miklu varða. Það kom fram í máli hv. 9. þm. Reykv. að erfitt sé að fá ráðuneytin til að starfa saman og fela einu ráðuneyti umsjón mála. Ég held að það sé nokkuð rétt hjá þingmanninum. Úr því að menn tóku sig til og settust niður varðandi þessa frumvarpsvinnu, sem ég nefndi hér áðan, þá gæti verið að kominn væri nokkur samstarfsgrundvöllur á nýjan leik. Ég gagnrýndi hvernig framkvæmd kemur fyrst og stefnumörkun á eftir. Það eru m.a. rök fyrir því að við þurfum að koma okkur niður á stefnumörkun. Ég talaði um Tinda og ég talaði um Krýsuvík. Ég veit að það er mjög gott starf að Tindum en það sem er vont í málinu er að við vorum öll búin að taka þátt í uppbyggingu Krýsuvíkur. Ég var búin að taka þátt í því heima í sveitarfélagi mínu og öðrum sveitarfélögum, sem hlut áttu að máli ásamt menntmrn., að gefa hús til þessara nota og allir héldu að þar með væri það stefnumörkun að þar ætti þessi starfsemi að fara fram. Ég er ekki að gagnrýna meðferðarheimilið á Tindum heldur benda á hve nauðsynlegt sé að marka stefnu og gera hlutina í réttri röð. Ég vil líka að það komi fram að mjög mikil fræðsla er í skólunum eins og ég nefndi í minni framsögu varðandi Lions-quest námsefnið. En það er algerlega á valdi hvers skólastjóra hvort hann velur það. Sums staðar er þessu máli tekið fagnandi og sveitarfélögin hafa sýnt því mikla vinsemd og það eru mjög margir sem standa að því en svo eru sumir sem vilja ekkert með það hafa og þau börn fá ekki fræðslu. Aðeins í lokin um hvort einhver vandkvæði séu á að skrifa undir samning Sameinuðu þjóðanna. Þegar ég byrjaði að fjalla um þessi mál bar ég fram fyrirspurn til þáv. dómsmrh. Mér var sagt að fyrirspurn ætti að beina til hæstv. dómsmrh., Óla Þ. Guðbjartssonar, um hvort þáv. ríkisstjórn hygðist staðfesta þennan samning Sameinuðu þjóðanna. Ég fékk þá það svar að ríkisstjórnin hygðist gera það en mjög mikil lagabreyting fylgdi því og mikil vinna þyrfti að fara fram til að það yrði gert. Ég skildi svarið þannig að þetta væri fyrst verkefni sem fram færi á einhvern hátt á vegum ríkisstjórnarinnar, síðan kæmi staðfesting og að lokum yrði það borið undir Alþingi. Hafi ég farið vitlaust að verð ég að leita mér ráðlegginga varðandi það en það er orsökin fyrir því að nú er lagt til að farið verði í þá vinnu sem þarf til að hægt sé að staðfesta samninginn. Ég þakka fyrir góðar undirtektir í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um framleiðslu vetnis sem er á þskj. 99. Flm. eru allar þingkonur Kvennalistans. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því að hér á landi verði hafnar skipulagðar rannsóknir og undirbúningur að framleiðslu vetnis til notkunar sem eldsneyti til innanlandsnota og til útflutnings. Jafnframt verði athugað hvaða breytingar þurfi að gera á bifreiða-, skipa- og flugvélaflota og öðrum vélakosti landsins til að notkun á vetni sem eldsneyti yrði möguleg, umfang þeirra breytinga og kostnaður við þær.`` Á 113. löggjafarþingi var flutt tillaga sama efnis. Atvinnumálanefnd sameinaðs þings, sem fjallaði um tillöguna, taldi ,,ekki tímabært að Alþingi ályktaði um þessa ítarlegu tillögu um framleiðslu á vetni``. Flutningsmenn telja fyllilega tímabært að hafnar verði hér á landi skipulegar rannsóknir og undirbúningur að framleiðslu vetnis. Á þeim tíma, sem liðinn er frá því að Alþingi fjallaði um tillöguna, hafa komið fram nýjar upplýsingar og aukin rök fyrir því að myndarlega verði tekið á þessu máli hérlendis. Þess vegna er þessi tillaga endurflutt lítið breytt. Ég tel að jafnvel á þeim tíma sem þetta var skrifað, þ.e. 19. febr. í fyrra þegar nefndarálit atvinnumálanefndar var lagt fram, þá hafi verið um mikinn misskilning að ræða að telja að ekki væri tímabært að kanna þessi mál. Þeir segja í nefndarálitinu, með leyfi forseta, þar sem fjallað er um þessi mál: ,,Í máli þeirra sem komu á fund nefndarinnar kom fram að vinnsla vetnis væri mjög áhugaverður kostur fyrir Íslendinga og sjálfsagt væri að fylgjast vel með framþróun sem ætti sér stað á þessu sviði. Hins vegar væri ekki tímabært að hefja framleiðslu vetnis hér á landi þótt svo verði e.t.v. fyrir aldamót.`` Þetta er sagt í nál. atvinnumálanefndar og ég bendi hv. alþm. á að ef hefja á framleiðslu á vetni fyrir aldamót, sem ég tel mikla bjartsýni að verði hægt, þá er ekki ráð nema í tíma sé tekið að fara að hefja undirbúning að framleiðslunni. Ég er ekki svo bjartsýn að halda að það verði raunhæfur kostur. En ef það er rétt sem þarna kemur fram er síður skiljanlegt hvers vegna þeir sem skrifuðu undir nál. á sínum tíma töldu að ekki væri rétt að samþykkja tillöguna og hefja rannsóknir og undirbúining á framleiðslu á vetni hér á landi. Æ meiri áhersla er nú lögð á það víða um heim að finna mengunarlaust eldsneyti. Mengun vegna olíubrennslu er mikil og af þeirri ástæðu er talið nauðsynlegt að draga úr notkun hennar. Auk þess eru olíulindir jarðar taldar geta gengið til þurrðar eftir hálfa öld ef ekki dregur verulega úr notkun á olíu. Það er því mat sérfræðinga að tilbúið eldsneyti verði verulegur hluti þeirrar orku sem notuð verður í framtíðinni, jafnvel strax í byrjun næstu aldar. Árið 1980 komu út skýrslur um framleiðslu eldsneytis á Íslandi, um vetni og vetnissambönd, á vegum Orkustofnunar og skýrsla á vegum iðnrn. með tillögu að rannsóknaáætlun um hugsanlega framleiðslu eldsneytis hér á landi með hliðsjón af orkubúskap landsmanna. Ekki hefur því sem fram kemur í þessum skýrslum verið fylgt eftir sem skyldi af hálfu stjórnvalda en nú er nauðsynlegt að gera átak í þessum efnum og byggja á þeim grunni sem er til staðar. Við verðum að fylgjast vel með á þessu sviði og vera þátttakendur. Mörg efni hafa verið nefnd til sögunnar sem eldsneyti framtíðarinnar. Nú hallast flestir að því að fyrir valinu verði hreint vetni en ekki efni sem innihalda kolefni vegna þess að þau munu halda áfram að auka koldíoxíðmagn andrúmsloftsins og þar með auka hættu á gróðurhúsaáhrifunum svonefndu. Vetni er framleitt með rafgreiningu á vatni. Nú er gert ráð fyrir að flytja það milli landa sem hreint vetni en ekki tengt öðrum mengandi efnasamböndum eins og talað var um fyrir nokkrum árum. Þegar vetni brennur myndast aðeins vatn. Erfitt er að gera sér í hugarlund að betri lausn finnist á eldsneytisskorti sem blasir við í náinni framtíð. Hér á landi er vetnisframleiðsla vel þekktur iðnaður. Áburðarverksmiðjan í Gufunesi hefur framleitt vetni í nær 40 ár. Hér höfum við mikla möguleika á að framleiða raforku og íslenskir vísinda- og tæknimenn standa framarlega á þessu sviði. Við Háskóla Íslands hafa vísindamenn unnið að rannsóknum og könnun á aðferðum til að framleiða eldsneyti og flytja á milli heimshluta. Þessar rannsóknir ber að styðja og gera íslenskum vísindamönnum kleift að hafa samvinnu við erlenda vísindamenn og taka þátt í rannsóknarverkefnum á þessu sviði. Mikilvægt er að við tökum virkan þátt í rannsóknum og undirbúningi að þessu mikilvæga máli. Það á ekkert að vera því til fyrirstöðu að á Íslandi verði framleitt vetni með íslenskri orku, hráefni og hugviti. Miklar rannsóknir hafa verið gerðar á undanförnum árum á möguleikum þess að nota vetni sem eldsneyti. Tækni til að framleiða, meðhöndla og nota vetni hefur fleygt svo fram á síðustu árum að nú er ekkert því til fyrirstöðu tæknilega að hefja notkun slíks eldsneytis í miklu magni. Hins vegar hefur vetni eða annað tilbúið eldsneyti ekki verið talið samkeppnisfært við olíu, reiknað á þröngan, efnahagslegan mælikvarða. Ég vil benda á að í þessu sambandi hefur verið talað um að strax árið 2000, e.t.v. fyrr, verði komið á svokölluðum mengunarskatti, t.d. á olíu þannig að olía og bensín munu hækka mjög í verði. Þá mun vetni geta orðið samkeppnisfært ef miðað er við olíu sem eldsneyti. Árið 1986 ákváðu nokkrir háskólar í Evrópu ásamt þýskum fyrirtækjum að kanna möguleika á því að setja af stað rannsóknarverkefni þar sem gerð yrði tilraun með framleiðslu og notkun vetnis. Áætlað var að framleiða verulegt magn vetnis úr vatni með raforku þar sem hún er framleidd án megnunar og flytja það með tankskipum til borgar í Þýskalandi sem bauðst að kaupa 100 megavött af tiltölulega ódýrri raforku frá Kanada til að framleiða vetni og átti að flytja það til Hamborgar og nota í orkukerfum borgarinnar til að knýja 900 strætisvagna. Einnig á að gera tilraun með vetnisflugvél og er miðað við að hún fari í loftið eigi síðar en 1996. Tilraunin á að geta gefið raunverulega mynd af möguleikum vetnis sem eldsneytis eftir að tilraunatímabilinu lýkur sem áætlað er sjö ár. Í útreikningum þeirra sem standa að tilraunaverkefninu er gert ráð fyrir að kaupa orkuna á 18 mill hverja klukkustund til ársins 1995 en 35 mill eftir það. Eins og mönnum er kunnugt er mill 1 / 1000 úr bandarískum dal. Þetta er mun hærra verð en það sem nefnt hefur verið í tengslum við raforkusölu til nýs álvers á Keilisnesi sem nú verður væntanlega ekkert af. Umfangsmiklar tilraunir hafa farið fram þar sem vetni er notað til að knýja þotuhreyfla og er talið líklegt að vetnið sé eitt besta eldsneyti fyrir slíka hreyfla. Fáar tilraunir hafa verið gerðar til að nota vetni sem eldsneyti á flugvélar. Rússneskri flutningaþotu hefur þó verið flogið á vetni um nokkurt skeið og Bandaríkjaher hefur gert tilraunir þar sem herþota nýtti vetni sem eldsneyti. Frekari tilraunir með vetnisframleiðslu eru fyrirsjáanlegar og gætu Íslendingar orðið þátttakendur í þeim tilraunum ef rétt er á málum haldið. Þegar vetni er framleitt á hefðbundinn hátt með rafgreiningu og síðan þétt í vökva er einungis raforka notuð við framleiðsluna. Við Háskóla Íslands hefur verið gerð á því athugun hvort hagkvæmt gæti verið að nota gufuhverfla sem knúnir væru gufu frá háhitasvæðum til þess að þétta vetni í stað rafknúinnar þjöppu. Niðurstöður benda til að þéttingarkostnaður gæti lækkað um allt að 20% en hann er um 6% af heildarframleiðslukostnaði fljótandi vetnis. Við notkun vetnis í stað olíu er hægt að draga verulega úr mengun í heiminum. Hér er um að ræða stóriðju sem veldur engri mengun ef undan er skilið jarðrask af völdum byggingarframkvæmda og landnotkun vegna virkjana. Íslendingar flytja inn verulegt magn af olíu og bensíni eða þriðjung af heildarorkunotkuninni sem er um 10 teravattstundir, en ein teravattstund jafngildir þúsund millj. kílóvattstunda. Talið hefur verið hagkvæmt að framleiða hérlendis um 20--25 teravattstundir af raforku með vatnsafli á ári og um 20 teravattstundir með jarðvarma. Því er fyrirsjáanlegt að við getum ekki aðeins fullnægt innanlandsþörf heldur getum við einnig flutt út orku t.d. í formi vetnis. Það er því eðlilegt að bundnar séu vonir við orkulindir landsins. Áætlað hefur verið að aðeins sé búið að virkja 10--15% af þeirri orku í fallvötnum sem hagkvæmt er talið að virkja þegar tekið hefur verið tillit til umhverfissjónarmiða. Því er eðlilegt að nýta þessa auðlind til hagsbóta fyrir alla landsmenn. En auðvitað verður að gæta þess að ekki sé með nýtingunni gengið á náttúru landsins nema í mjög litlum mæli. Auðvitað verður alltaf að ganga á náttúruna þegar verið er að virkja en ég hef sérstaklega í huga að orkan sé ekki notuð í iðjuverum, eins og t.d. í álverum, þar sem mengunarvarnir eru ekki fullkomnar, eins og t.d. átti að vera í álverinu á Keilisnesi þar sem mengunarvarnir voru langt frá því að vera fullnægjandi að mínu mati og e.t.v. flestra annarra. Kosturinn við að nota vetni í stað olíu er sá að hægt er að nota það á vélar sem nú eru í notkun án þess að gera þurfi á þeim verulegar breytingar. Aðeins þarf að breyta eldsneytisgeymum og gera ytri breytingar á vélinni. Í Þýskalandi hefur fyrirtækið BMW, sem framleiðir bíla, gert tilraun með að nota fljótandi vetni sem eldsneyti á bíla. Þær tilraunir hafa staðið í nokkur ár og hafa slíkir bílar nú þegar verið notaðir í umferðinni. Ég er hér með kynningarbækling frá því fyrirtæki þar sem þeir lýsa því hvernig þeir hugsa sér í framtíðinni að fara yfir í það að reyna að framleiða bíla sem eingöngu nota vetni. Mercedes Bens, sem er annað fyrirtæki í Þýskalandi, er einnig með tilraunir á þessu sviði. Þeir nota að vísu ekki fljótandi vetni heldur svokallaða vetnissvampa þar sem um er að ræða efni sem vetnið er hengt á og síðan er það brennt. Það þarf stóra tanka við það en ekki er eins mikil sprengihætta við það en sprengihætta af vetni er talin vera álíka mikil eins og af bensíni, alla vega ekki neitt verulega meiri. Notkun vetnis á vélar, bæði bíla og flugvélar, er því raunverulegur kostur sem lönd úti í heimi eru að stefna markvisst að. Í ræðu sinni á ársfundi Orkustofnunar á síðasta ári sagði Jakob Björnsson m.a. að hann gerði ráð fyrir að árið 2030 verði vetni notað til að knýja skipaflota landsmanna. Fari svo að orkumálastjóri verði sannspár er vissulega tímabært að fara að huga að því hvernig að breytingum á skipaflotanum verði staðið. Ég tala nú ekki um ef við ætlum sjálf að framleiða það vetni sem hugsanlega verður þarna notað. Þá verðum við sem fyrst að fara að huga að þessu máli. Einn af kostum vetnisframleiðslu er að vel getur hentað að byggja nokkrar fremur smáar verksmiðjur. Stórar einingar eru tiltölulega lítið hagkvæmari en litlar. Þetta þýðir að hægt væri að hafa verksmiðjur víða um land, t.d. við hafnir og gera þannig skipaflotanum auðvelt að ná í eldsneyti í sjálfa verksmiðjuna fremur en flytja það langar leiðir með miklum tilkostnaði. Þetta mundi veita fólki víða um land atvinnu. Það andvaraleysi sem ráðamenn hér á landi hafa sýnt þessu máli er hreint með ólíkindum að mínu mati. Öll orkan hefur farið í álver sem flestir voru fyrir löngu búnir að gefa upp á bátinn. Iðnrn. virðist ekki fylgjast með því sem er að gerast í heiminum. Stóriðja er ekki það sem iðnaðarþjóðirnar líta til. Á síðasta iðnþingi var samþykkt ályktun þar sem bent var á hve mikla áherslu iðnríkin leggja á lítil og meðalstór fyrirtæki. Í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins þann 17. nóv. er einmitt sagt, með leyfi forseta, eftir að ritari Reykjavíkurbréfsins hafði fylgst með iðnþinginu: ,,Á síðustu mánuðum hafa fjölmiðlar á Vesturlöndum vakið athygli á því að kjarninn og kjölfestan í þýsku atvinnulífi og þýskri útflutningsstarfsemi er ekki stóru og þekktu fyrirtækin þar heldur smáfyrirtæki og meðalstór fyrirtæki sem hafa með ótrúlegum hætti haslað sér völl í útflutningi og náð miklum árangri. Slík fyrirtæki eru uppistaðan í atvinnulífi öflugasta efnahagsveldis í Evrópu og eins öflugasta efnahagsveldis í heiminum.`` Áherslan á minni fyrirtækin erlendis ætti að vera okkur hvatning til þess að horfa björtum augum til íslensks iðnaðar þar sem hér eru aðallega lítil og meðalstór fyrirtæki. Í mínum huga er enginn efi á því að við eigum að leggja mikla áherslu á að við getum framleitt vetni hér á landi, ekki síst til þess að við getum komið í veg fyrir og stöðvað innflutning á olíu og bensíni að verulegu leyti. Það mundi verða okkur mjög til framdráttar. Jafnframt því tel ég að kominn sé tími til að leita nýrra leiða í atvinnu- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Undanfarin ár hafa ráðamenn verið svo uppteknir við byggingu álvers að ekkert annað hefur komist að. Hafa orkusölumenn verið ótrúlega einsýnir og virðast ekki hafa komið auga á aðra kosti til að koma orku fallvatnanna í verð en að lokka hingað mengandi stóriðju. Það vakti athygli mína að þegar ljóst var að ekki yrði úr byggingu álvers hér á landi, alla vega ekki í náinni framtíð, ruku þessir sömu orksölumenn upp til handa og fóta og töldu að auðvitað væru nægir aðrir kostir í stöðunni en að byggja hér álver. Það mætti auðvitað flytja út raforkuna með sæstreng. Það er næsta mál á dagskrá og verður rætt hér á eftir. Líka var talað um það að ýmsir aðrir möguleikar væru fyrir hendi. Allt í einu var hægt að ræða þau mál en fram að því var álver það eina sem menn komu auga á og vildu ekki heyra á neitt annað minnst. Ég vona að þessi tillaga hljóti brautargengi hér í þinginu og hún verði til þess að tekið verði myndarlega á þessum málum. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, legg ég til að till. verði vísað til iðnn. og síðari umr.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. 1. flm. þessarar þáltill. erum við hér að ræða till. til þál. sem er nánast samhljóða tillögu með sama heiti sem þingmenn Kvennalistans fluttu á 113. löggjafarþingi. Þeirri tillögu var samkvæmt tillögu atvmn. vísað til ríkisstjórnarinnar á fundi sameinaðs þings 25. febr. í fyrra. Í greinargerð með tillögunni, sem hér er til umræðu og reyndar kom það fram í framsöguræðu, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Á þeim tíma, sem liðinn er frá því að Alþingi fjallaði um tillöguna, hafa komið fram nýjar upplýsingar og aukin rök fyrir því að myndarlega verði tekið á þessu máli hérlendis. Þess vegna er þessi tillaga endurflutt lítið breytt.`` Virðulegi forseti. Það er því miður svo að ekki hafa komið fram upplýsingar eða rök sem gefa tilefni til að ætla að nýting vetnis sé nálægari kostur en þegar fjallað var um tillöguna sem vísað var til ríkisstjórnarinnar í fyrra. Raunar þvert á móti, því miður, eins og ég ætla að fara hér um nokkrum orðum. Meðal erlendra boðsgesta á nýafstöðnu orkuþingi sem haldið var í nóv. í fyrra var maður að nafni dr. Stumfp, aðalráðgjafi rannsóknarráðuneytisins í Bonn um orkumál. Á orkuþinginu flutti hann erindi um hugsanlegan markað fyrir vetni í framtíðinni í háiðnaðarlandi, iðnvæddu landi eins og Þýskalandi. Í erindi hans, sem var í alla staði mjög athyglisvert, kom fram að notkun vetnis sem orkubera væri vissulega ein þeirra leiða sem til greina gæti komið til að leysa mengunarvandamál þegar litið væri til lengri tíma eða eftir nokkra áratugi. Til skemmri tíma væri þessari þörf hins vegar betur sinnt með orkusparnaði og skynsamlegri orkunotkun. Hann varaði mjög við því að menn ofmeti möguleika á nýtingu vetnis, sem framleitt yrði með hreinum orkugjöfum, sem orkubera í framtíðinni. Hann benti einnig á að ekki mætti gleyma því að orkunýting yrði ávallt betri með því að nota raforkuna beint þar sem það er mögulegt en með því að nota vetnið sem millistig sem orkubera. Í viðræðum við þennan ágæta mann, dr. Stumfp, kom líka fram að hann telur mjög ólíklegt að farið verði að nota vetni sem orkubera í stórum stíl á næstu áratugum. Þar þurfi að yfirstíga mörg vandamál tæknilegs eðlis og kostnaður við flutning, geymslu og dreifingu sé mikill. Til þess að vetni megi nota í staðinn fyrir hefðbundið eldsneyti á flutningatæki þurfi ekki einungis verðið á hefðbundnu eldsneyti að margfaldast frá því sem nú er heldur verði líka að byggja upp alveg nýtt flutnings-, geymslu- og dreifingarkerfi fyrir vetnið jafnframt því sem yfirstíga þurfi margvísleg vandamál við nýtingu vetnis á vélar flutningatækja. Á orkuþinginu sem ég nefndi og haldið var í nóv. í fyrra flutti einnig erindi Bragi Árnason prófessor sem lengi hefur fengist við vetnisrannsóknir. Hann fjallaði þar m.a. um framleiðslukostnað á vetni hér á landi ef farið yrði út í framleiðslu þess í stórum stíl. Ef við miðum við, eins og kom fram í máli hv. frsm. hér áðan, að raforkuverðið sé 18 bandarísk mill á hverja kílóvattstund, sem ég tek fram að er verð í lægri mörkum jaðarkostnaðar okkar orkukerfis eins og nú stendur á, þá verður framleiðslukostnaður vetnisgass með slíku rafmagnsverði, að áliti Braga, 12,5 Bandaríkjadollarar á hvert gígajúl. Gígajúl er hitaeiningarmæling og má taka það fram að það eru um 42--43 gígajúl í hverju tonni af venjulegri brennsluolíu. Þetta er því í raun og veru 2,6 sinnum dýrara en gasolía miðað við það að hún kosti um 200 Bandaríkjadollara á tonn. Hún er nú í lægra verði en þetta. Bragi telur reyndar hugsanlegt að lækka megi framleiðslukostnaðinn með aðferð, sem verið er að þróa og gera tilraunir með í Evrópu, niður í um það bil 900 Bandaríkjadollara á hvert gígajúl. Þessar tölur segja þó alls ekki alla söguna því flutnings- og geymslukostnaður er ákaflega mikill. Ef við miðum við þennan framtíðarlágmarkskostnað sem Bragi lýsti, 9 Bandaríkjadollarar á hvert gígajúl, þá gæti verðið til Hamborgar verið nálægt 20 Bandaríkjadollurum á hvert gígajúl borið saman við 37 Bandaríkjadollara á hvert gígajúl á vetni sem flutt væri frá Kanada. Verðið á vetni í Hamborg, svo ég haldi nú áfram með þennan hugarreikning, væri þannig 5--6 sinnum hærra en verðið á gasolíu. Hv. 1. flm. þessarar þáltill. nefndi skatta á koltvísýring, sem vissulega er til umræðu að tekinn verði upp innan Evrópubandalagsins. Hann er þó óverulegur í þessum samanburði. Talið er að slíkur skattur, eins og hann er nú ráðgerður í löndum Evrópubandalagsins, mundi e.t.v. hækka gasolíuverðið um nálægt þriðjung. Þetta sýnir að sú hugmynd, sem hv. flm., 15. þm. Reykv., nefndi hér áðan, að slíkur skattur mundi gera vetni samkeppnisfært er því miður alls ekki raunhæf eins og nú standa sakir. Flm., hv. 15. þm. Reykv., nefndi líka ræðu Jakobs Björnssonar á ársfundi Orkustofnunar í fyrra. Slíka tilvitnun er reyndar einnig að finna í greinargerð með þáltill. og mig langar, með leyfi forseta, að lesa úr greinargerðinni nokkrar línur. Þar segir: ,,Í ræðu sinni á ársfundi Orkustofnunar árið 1991 sagði Jakob Björnsson m.a. að hann gerði ráð fyrir að árið 2030 verði vetni notað til að knýja skipaflota landsmanna. Fari svo að orkumálastjóri verði sannspár er vissulega tímabært að fara að huga að því hvernig að breytingum verði staðið.`` Hv. 15. þm. Reykv. endurtók þessa tilvísun í ræðu sinni áðan. Mér finnst hér farið ákaflega frjálslega með tilvitnanir. Vissulega er rétt að orkumálastjóri horfði til framtíðar í þessari ræðu sinni í mars í fyrra, en hann sagði í upphafi þess hluta ræðunnar sem hér er vitnað til, og aftur með leyfi forseta: ,,Ég ætla nú að leyfa mér að líta til nokkuð fjarlægrar framtíðar eða nær fjóra áratugi fram í tímann til ársins 2030.`` Síðan komu þessi orð: ,,Það sem ég hér segi ber ekki að líta á sem spá heldur sem sviðsmynd af stöðunni á þessum tíma, eina af mörgum hugsanlegum.`` Og einmitt á hinu nýafstaðna orkuþingi, því sem haldið var undir lok nýliðins árs fjallaði Jakob Björnsson orkumálastjóri enn um umræðurnar um vetni sem orkubera. Hann benti á að tæknilegu vandamálin við að brenna vetni, geyma það og dreifa séu vissulega talsverð en aðalvandinn sé hinn mikli kostnaður og sá langi tími sem það tæki að byggja upp dreifingarkerfi fyrir vetni sem jafnist á við það sem er við lýði í dag fyrir olíu og gas. Hv. flm. talaði um í ræðu sinni að vetnið væri eldsneyti framtíðarinnar. Orkumálastjóri vék einmitt að þessu sínu máli á orkuþinginu. Hann benti á, eins og ég hef þegar nefnt, að framleiðsla á vetni er ákaflega dýr með því að nota rafgreiningu ef við berum hana saman við það að framleiða vetni úr jarðgasi eða olíu. Reyndar er það svo að nú er aðeins um 1% af vetnisframleiðslunni í heiminum unnið með rafgreiningu. Orkumálastjóri ræddi líka spurninguna um það hvernig ætti að framleiða allt það vetni sem á þyrfti að halda í heiminum ef það ætti að koma í staðinn fyrir hefðbundið eldsneyti í einhverjum verulegum mæli. Hann nefndi í því samhengi að ef öll virkjanleg vatnsorka í heiminum væri notuð til að framleiða vetni, sem er auðvitað ekki raunhæft að gera ráð fyrir, þá gæti vetnið einungis komið í staðinn fyrir um 6% af því hefðbundna eldsneyti sem talið er að þörf verði fyrir á árinu 2020. Aðalhindrunin er verðið, sem er mörgum sinnum hærra á hverja orkueiningu en í olíu, jarðgasi eða kolum. Ég vil líka taka það fram að þær athuganir sem unnið hefur verið að með vetnisfélaginu í Hamborg hafa því miður fengið nokkurt bakslag. Á liðnu sumri áttu Þorsteinn Sigfússon, prófessor við Háskóla Íslands, Andrés Svanbjörnsson, yfirverkfræðingur markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar, og dr. Ágúst Valfells efnaverkfræðingur fundi með fulltrúum þessa félags á vegum iðnrn. Hugmyndin var að ganga frá umsókn til þýska rannsóknarráðsins varðandi sameiginleg verkefni á þessu sviði. Því miður er það nú svo og er einmitt álit þessa ráðgjafa sem ég nefndi, dr. Stumfp, að við ættum þarna ekki von á styrkjum eins og vetnisfélagið í Hamborg hafði gert ráð fyrir. Reyndar er það svo að samstarfsverkefni framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins og stjórnar Québec-fylkis er nú í biðstöðu og ekki séð að framhald verði á því. Virðulegi forseti. Ég óska að segja það að lokum að á þeim tíma sem liðinn er frá því að Alþingi vísaði þessari tillögu, efnislega þessari sömu tillögu, til ríkisstjórnarinnar hefur ekkert það komið fram sem gefi tilefni til að fjalla um málið á þann hátt sem gert er ráð fyrir í tillögunni. Við höfum á vegum iðnrn. ráðgjafarhóp um eldsneytisframleiðslu. Þar hefur verið ákveðið að fá sérhæfðan aðila til að vinna að úttekt á stöðu eldsneytismála með hliðsjón af íslenskum aðstæðum. Vetnið sem orkuberi verður þar einn þáttur. Það er ætlað fé til þessarar vinnu í fjárhagsramma markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar og iðnrn. Af hálfu iðnrn. og annarra orkustjórnvalda verður haldið áfram að fylgjast vandlega með þessu máli og unnið að athugunum á því í samvinnu við Háskóla Íslands. Ég tel að málið sé í eðlilegum farvegi og að sú málsmeðferð, sem atvinnumálanefnd sameinaðs þings lagði til í fyrra og samþykkt var á þinginu í febrúar 1991, þ.e. að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar, sé einnig rétt í þetta sinn.

Frú forseti. Fyrst er spurning um það hvort hér sé fyllilega þinglega að málum staðið. Alþingi hefur ályktað um þetta mál og talið ótímabært að það ályktaði um tillöguna sem slíka. Atvinnumálanefnd tók afstöðu til málsins á 113. löggjafarþingi og því er mér nokkuð til efs að rök séu fyrir því að taka málið upp með þessum hætti aftur. Ég beini því til forseta til umhugsunar til hvort ástæða sé til að endurflytja tillögur sem nýlega hafa verið afgreiddar. Mér fyndist eðlilegra að taka málið upp með þeim hætti að spyrja ráðherrann. Hin þinglega aðferð væri að spyrja ráðherrann hvað hann hafi gert í málinu og það mundi ég ráðleggja í svipuðum tilfellum. Í þessari tillögu er í sjálfu sér falleg framtíðarmúsík og ekkert nema gott um það að segja og góð hugsun sem liggur á bak við þetta. En þróun vetnisframleiðslu á langt í land þangað til hún getur orðið almenningi til hagsbóta og eftir er að leysa fjölmörg vandamál. Það kostar mikla peninga að leysa þessi vandamál og ég tel heppilegra að láta aðra um að leysa þau. Við Íslendingar höfum mörg verkefni að vinna sem eru brýnni en þetta. Þó að það sé mikilsvert og ég sé út af fyrir sig mjög spenntur fyrir því að unnið sé að málinu, þá held ég að við getum ekki sett þetta verkefni fremst í forgangsröðina, enda eru aðrir að fást við þessi vandamál. Við munum að sjálfsögðu geta notið ávaxta af þeirra starfi þegar fram líða stundir. Það er alveg sjálfsagt að hafa eyru og augu opin í þessu máli og fylgjast með þróuninni. En ég vil vara við óraunhæfum bjartsýnishugmyndum um orkunotkun. Við höfum haft allt of mikið af slíkum hugmyndum. Við höfum fengið nóg af þeim og ég vil biðja menn að reyna að vera raunsæir. Við höfum jafnvel farið út fjárfestingar í dýrum virkjunum til þess að skaffa einhverjum draumaverksmiðjum orku og síðan reyndust þessar verksmiðjur bara vera vindur í görnunum á viðkomandi draumamönnum. Við höfum gert mikil mistök í uppbyggingu íslenskra raforkuvera. Við höfum flýtt okkur of mikið án þess að hafa orkunýtinguna trygga. Við höfum reist stórar og dýrar virkjanir. Tímaritið Vísbending birti þær upplýsingar nú fyrir nokkrum vikum síðan að vegna þess að Blönduvirkjun er komin í rekstur og kostnaður af henni farinn að leggjast ofan á raforkuverð til landsmanna, þá væri það 15% hærra hér í Reykjavík en annars þyrfti að vera og 12--13% hærra ef ég man rétt annars staðar á landinu þar sem dreifingarkostnaður er meiri. Af þessu eigum við náttúrlega að reyna að læra og flýta okkur með gát. Ég er ekki að draga úr því að menn athugi alla kosti og fylgist með en ég held að það sé mjög mikilvægt að menn rasi ekki um ráð fram í þessu efni. Við verðum að reyna að nýta þessa umframorku sem til er í kerfinu. Gripið hefur verið til þess ráðs að loka virkjunum og það er ekki besta ráðið. Það eru hugmyndir uppi, sem hæstv. iðnrh. hefur kynnt, sem mér finnst sjálfsagt að skoða, t.d. að reyna að gera það aðlaðandi fyrir skipin að tengjast landrafmagni þegar þau eru í höfnum. Það má e.t.v. hugsa sér upphitun sundlauga. Ég minni á fiskeldi, jafnvel þótt það hafi kollsiglt sig í bili vegna óhóflegrar bjartsýni og drauma sem menn ólu í brjósti á sínum tíma og allt of mikillar fjárfestingar. Samt sem áður er ég þeirrar trúar að fiskeldi eigi eftir að verða ein af stoðunum í atvinnulífi Íslendinga og enn er stundað fiskeldi á Íslandi. Þar er möguleiki á því að selja meiri raforku ef rétt er á haldið. Þetta held ég að við þurfum allt að athuga. Það væri líka tilraun að reyna að gera rafmagn meira aðlaðandi til húshitunar. Svona mætti lengi telja. Ég held að við verðum að vaka yfir þeim möguleikum til raforkunotkunar sem kunna að vera hér í þjóðfélaginu. Ég held að vetnisframleiðsla verði tvímælalaust raunhæfur kostur. Ég skal ekki spá hvort það verður eftir 20, 30 eða 40 ár. Vetni er enn þá hættulegt í meðförum. Kannski verða menn búnir að finna góðar aðferðir til þess að meðhöndla það. Ég held að þetta sé verkefni framtíðarinnar en ekki beinlínis verkefni morgundagsins og ég vil vara við því að fólk sé að vekja falskar væntingar um orkunotkun. Við höfum haft dæmi af því og þau sorgleg. Ég held að ekki sé tímabært að rjúka upp til handa og fóta og fara að fjárfesta mjög í undirbúningi að þessu hjá okkur Íslendingum og ég tel að það liggi ekki á að samþykkja þessa tillögu.

Virðulegur forseti. Ég vil lýsa ánægju með þessa tillögu um framleiðslu sem þingmenn Kvennalistans hafa flutt hér og fyrir liggur á þskj. 99. Ég vil jafnframt lýsa yfir mikilli undrun yfir þeim viðtökum sem þessi tillaga hefur fengið frá hæstv. iðnrh. og hv. þm. Páli Péturssyni. Ég undrast mjög þá skammsýni sem birtist í orðum þessara hv. þm. og þeirri túlkun, mistúlkun, sem þar kemur fram, á efni þessrar tillögu. Það er rétt að þessi tillaga er efnislega svipuð annarri sem flutt var í þinginu á næstsíðasta þingi en sú tillaga fékk að mínu mati óeðlilega afgreiðslu í þingsölum. Síðan hafa komið fram gild rök fyrir því að þetta mál verði athugað að nýju hér á Alþingi. Ég undrast það að jafnþingreyndur maður og hv. formaður þingflokks Framsfl. skuli beina tilmælum til forseta um að athuga hvort þetta sé þingleg meðferð á máli. Fyrr má nú vera. Langt er nú seilst til lokunnar þegar þannig er til orða tekið af hv. þm. Veit ekki hv. þm. að það er fullkomlega heimilt að taka upp tillögur á komandi ári þótt felldar hafi verið. Það er eingöngu varðandi yfirstandandi þing sem þetta ákvæði er sett í þingsköp að ekki megi endurflytja tillögur sem felldar hafa verið og svo er hv. þm. að biðja forseta um að bregða fæti fyrir þessa tillögu með þessum hætti. Ég spyr: Hvaða ástæður eru fyrir því að hv. þm. Páll Pétursson bregst við með þessum hætti? Hvaða ástæður liggja fyrir því að hæstv. iðnrh. leggur sig í framkróka um það að kveða niður þessa tillögu sem hér er flutt? Ég get út af fyrir sig skilið það út frá þeim sjónarhóli sem hæstv. ráðherra talaði hér áðan, því að það er nákvæmlega sá sjónarhóll að ekki beri að athuga þetta mál sérstaklega. Þetta er ekki mál sem á að vera á dagskrá. Það var það sem kom hér fram í máli hæstv. ráðherra. Og hann var að reyna að tíunda rök fyrir því en mér fannst honum heldur fatast flugið í sambandi við þá röksemdafærslu og er það ekki í fyrsta sinn þegar verið er að tala um orkunýtingu á Íslandi. Hæstv. ráðherra hefur ekki haldið þannig á málum að hann þurfi að ráðleggja þingheimi mikið í sambandi við orkunýtingu. Ég vil alveg sérstaklega hvetja þingheim til þess að horfa á þetta mál raunsætt út frá orðanna hljóðan í þessari tillögu því þar er ekki verið að reisa neinar skýjaborgir eins og halda mætti af viðtökum hæstv. iðnrh. og hv. þm. Páls Péturssonar. Það er einfaldlega verið að leggja til að Alþingi feli ríkisstjórninni að beita sér fyrir því að hér á landi verði hafnar skipulegar rannsóknir og undirbúningur að framleiðslu vetnis til notkunar sem eldsneytis til innanlandsnota og til útflutnings. Það er nú ekki annað sem hér er á ferðinni. Ætli það sé goðgá að taka þannig á máli sem getur verið mikið og stórt framtíðarmál í sambandi við búsetu í landinu. Mér fannst nefnilega hv. þm. Páll Pétursson tala gegn sínum eigin hugmyndum þegar hann var að vitna í fiskeldið og hversu geyst menn fóru í þeim efnum. Það var einmitt vegna ónógs undirbúnings. Það var vegna þess að menn uggðu ekki að sér, vegna þess að menn tóku t.d. ekki undir tillögu sem sá sem hér stendur flutti á Alþingi 1983 um allt aðra málsmeðferð og undirbúning vegna fiskeldis sem mögulegs atvinnurekstrar í landinu í einhverjum mæli. Það er einmitt það sem hér er verið að leggja til, eins og ég skil þetta mál, að menn hefji skipulega athugun á því til þess að geti metið það. Nei, það má ekki. Það á að jarðsetja þetta. Það á að kistuleggja þetta efni. Þá vil ég koma að ákveðnum kjarna sem mér finnst að þessum hv. þm., hæstv. ráðherra og hv. þm. Páli Péturssyni, sjáist alveg yfir í sinni athugun. Það er talað um það sem sjálfgefið mál að menn búi, ekki aðeins Íslendingar heldur á Vesturlöndum almennt, við svipaða orkugjafa varðandi samgöngur og verið hefur og væntanlega í sambandi við iðnað líka að því er tekur til notkunar á olíu. En er það borðleggjandi að það sé gatan sem við eigum að ganga? Er það borðleggjandi að síðasta spá orkuspárnefndar frá 1988 um notkun olíu á Íslandi sé raunhæf þar sem gert er ráð fyrir að notkun á olíu verði svipuð að magni til á árinu 2015 og var á árinu 1987 þrátt fyrir sparnað og aukna hagkvæmni? Það hafa verið að gerast breytingar í mati manna á aðstæðum og eru tillögur uppi um það, ekki bara hjá einhverjum draumóramönnum, heldur alvarlegar tillögur um það að þjóðir heims verði að bindast samtökum um að draga úr mengun andrúmsloftsins með koldíoxíði, með koltvísýringi, og til þess að það verði staðið við þau markmið, sem m.a. eru kennd við Brundtland-skýrsluna margumtöluðu um sjálfbæra þróun, þá verða menn að hverfa frá þessum vegi og í vaxandi mæli að því að taka upp notkun orkugjafa sem eru þolanlegir fyrir umhverfi okkar og setja ekki allt í hættu, byggðir vítt um heim, vegna gróðurhúsaáhrifa og bráðnunar jökla og hækkunar sjávarborðs sem mundi lækka ansi mikið pundið í fasteignum í höfuðborginni og nágrenni ef eftir gengi. Halda menn að það sé bara hægt að horfa fram hjá þessu? Það er einmitt inn í þetta samhengi sem menn eru að tala um að þróa aðra orkugjafa sem standist mál út frá umhverfislegum forsendum og þar er vetnið vissulega afar freistandi vegna þeirra eiginleika sem það hefur, vegna þess að það er mengunarfrítt í sambandi við brennslu, eins og menn ættu að þekkja. Menn ættu að láta það vera að draga upp kostnaðartölur til að sverta þessar hugmyndir og tala um tvöfalt eða þrefalt hærra orkuverð en á gasolíu plús kostnað vegna dreifingar o.s.frv. Þessi atriði falla um sjálf sig ef menn ætla að taka tillit til umhverfisins, þeirra krafna sem þar eru uppi. Og það á ekki aðeins að breyta um orkugjafa, það á líka að draga úr orkunotkun samkvæmt hugmyndum Brundtland-skýrslunnar um 50% á nokkrum tíma, að draga úr orkunotkun jarðarbúa um helming. Það er eitt af því sem á að vera verkefni Íslendinga. Virðulegur forseti. Einmitt eitt af því sem við getum gert til að leggja okkar lóð á vogarskál í hinu alþjóðlega átaki í umhverfismálum með að minnka koltvísýring er einmitt að athuga nýtingu vetnis í framtíðinni. Það er kjörin leið sem við höfum möguleika á að fylgjast með en við eigum ekki að sitja auðum höndum sjálfir, því það þarf að aðlaga hlutina. Það eru ekki margir sem búa eins og við með gnótt af vatnsorku á mælikvarða þjóðarinnar, íbúafjölda, og skipaflota á höfum úti sem er undirstaða útflutningstekna okkar. Og er það ekki eðlilegt að við Íslendingar beitum okkur fyrir þróun í aflvélum skipa þannig að þær geti notað vetni sem eldsneyti og getum kannski notað slíkan búnað sem útflutningsvöru ef þessar hugmyndir ganga upp? Engu er slegið föstu um það í þessari tillögu en nauðsynin er brýn að samþykkja hana og það er ekkert annað en öfuguggaháttur ef menn, stjórnarmeirihluti og fleiri, ætla að leggjast á þetta mál og salta það með sama hætti og gerðist á næstliðnu þingi. 

Virðulegur forseti. Ég þakka undirtektir síðasta ræðumanns en á sama hátt verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með mál hæstv. iðnrh. og hv. þm. Páls Péturssonar. Mér þykir það alveg með ólíkindum að láta sér detta í hug, eins og hv. þm. Páll Pétursson talaði um, að vara við að vekja upp falskar vonir, eins og hann orðaði það, og rjúka upp til handa og fóta núna vegna þess að þetta sé ekki mál morgundagsins heldur framtíðarinnar. Það var einmitt það sem ég sagði. Hann hefur ekki hlustað á það sem ég sagði og hann hefur ekki lesið tillöguna eins og hún er orðuð. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er búinn að lesa tillöguna fyrir þingmann þannig að ekki þarf að endurtaka það. Ekki er talað um að það eigi að hefja framleiðslu á vetni á morgun, það er einmitt talað um að hefja skipulegar rannsóknir og undirbúning vegna þess að þetta er eitthvað sem getur hugsanlega orðið á næstu öld. Menn kunna þá bara ekki að lesa og vilja ekki hlusta. Varðandi það hvort þetta sé þinglegt mál þarf ég ekki að ræða frekar. Mér þykir það vera svo augljóst mál að ekki þurfi að ræða það í þessu samhengi vegna þess að auðvitað er það mjög eðlilegt að við kvennalistakonur flytjum þessa tillögu aftur og ekki síst í ljósi þess sem fram kom í máli hæstv. iðnrh. Ég vil benda hv. þm. Páli Péturssyni á að ástæðan til þess að ég er ekki að spyrja hæstv. iðnrh. um þetta mál er sú að hann vill greinilega ekkert gera í því. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að Alþingi verði að álykta í málinu til að knýja á um að eitthvað raunhæft verði gert, þ.e. að Íslendingar verði ekki einhvers staðar aftarlega á merinni ef þetta verður eldsneyti sem notað verður á næstu öld. Næsta öld er ekkert langt undan í framtíðinni. Menn tala um næstu öld eins og hún sé eitthvað sem komi eftir 100--200 ár. Innan við 10 ár þá erum við komin inn á næstu öld. Ég tók eftir því í máli hæstv. iðnrh. að hann talaði um einhvern erlendan boðsgest sem hér var að tala um markað fyrir vetni. Ég lagði höfuðáhersluna á það í mínu máli að markaður fyrir vetni væri fyrst og fremst innan lands, þ.e. það mundi koma okkur best ef við gætum minnkað olíu- og bensínnotkun hér á landi. Auðvitað getur vel verið að einnig verði mögulegt að flytja út vetni en það er ekki aðalatriðið heldur hitt að við getum hér á landi nýtt innlenda orkugjafa. Auðvitað væri best ef hægt væri að nota raforkuna beint, það væri auðvitað langminnsta tapið ef það væri hægt. En ég veit ekki til þess að það sé heldur verið að kanna neitt sérstaklega að nota raforkuna beint og varla getum við notað hana á fiskiskipastólinn nema bara þegar fiskiskipin eru í landi til að keyra vélar sem þau gera víst ekki einu sinni núna vegna þess hve rafmagnið er dýrt. En ég tel að við þurfum að fylgjast með og ég tel ekki nægjanlegt að við látum erlenda aðila eingöngu sjá um þessar rannsóknir og við fylgjumst ekki með og tökum ekki þátt í þeim rannsóknum. Ég er þar með ekki að segja að við eigum að endurtaka allt sem aðrir eru að gera eða gera það sama og aðrir heldur eigum við að vera með í rannsóknunum. Við erum auðvitað ekki það stórveldi að við getum hafið rannsóknir í sama mæli og t.d. Þjóðverjar eru að gera, en við getum vel tekið þátt í þessu og verið þátttakendur í þeim rannsóknum sem þar fara fram og það hefur okkur boðist. Háskólanum hefur t.d. boðist að taka þátt í rannsóknum í þýskum háskólum og mér þykir ekki nema sjálfsagt að okkar vísindamönnum sé gert það kleift. Mér þykir því alveg með ólíkindum að heyra hvernig dregið er úr því að við getum verið virkir þátttakendur á þessu sviði. Ég er ekki viss um að það kosti neitt mjög mikið miðað við ýmislegt annað að taka þátt í þessum rannsóknum og ég tel sérstaklega mikilvægt fyrir Íslendinga að taka þátt í þeim með tilliti til þess að erlendis er ekki verið að gera neinar rannsóknir á því hvernig hægt verði að nota vetni á skip heldur eingöngu verið að athuga flugvélar og bíla en ekki fiskiskip og þess vegna finnst mér t.d. á því sviði mjög nauðsynlegt að Íslendingar verði virkir þátttakendur. Ég talaði um orkuskatt og sagði að í framtíðinni væri rætt um að hann gæti orðið mjög mikill á t.d. bensín og olíur og mundi verð þeirra hækka verulega og þá mundi vetni verða samkeppnisfært. Ég tek fram að þeir útreikningar sem ég hef séð á þessu, sem eru þeir sömu og hæstv. iðnrh. vitnaði til og sýna að gasolían sé svo og svo dýrari, hafa breyst með tilliti til einmitt þessara atriða og þá er ég ekki eingöngu að tala um Evrópubandalagið í því sambandi. Þótt Evrópubandalagið sé að tala um að koma á skatti á koldíoxíð þá er um allan heim talað um að það verði veruleg hækkun á skattinum, á þessum skatti, ekki bara að því er varðar koldíoxíð heldur einnig önnur efni, svo sem eins og brennisteinsdíoxíð og fleira og fleira sem þarna er um að ræða þannig að það er ekki bara verið að tala um koldíoxíð í þessu sambandi. Ég tel að vetni geti e.t.v. orðið samkeppnisfært við olíu í framtíðinni og kannski ekki síst vegna þess að þar er um mengunarlaust eldsneyti að ræða og þess vegna tel ég mikilvægt að við tökum þátt í þessum rannsóknum. Ég vík aftur að meðhöndlun atvinnumálanefndar sameinaðs þings á 113. löggjafarþingi sem lagði til að þessu máli yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég vitnaði til þess sem þar stendur og ég ætla að gera það aftur, þar segir að það sé hins vegar ekki tímabært að hefja framleiðslu vetnis hér á landi þó svo verði e.t.v. fyrir aldamót. Þeir segja að það sé ekki tímabært að hefja framleiðslu á vetni. Þessi tillaga gengur ekkert út á að það eigi að hefja framleiðslu á vetni hér fyrir aldamót, heldur að kanna möguleikana, hefja rannsóknir og undirbúning á framleiðslu á vetni. Ég veit ekki hvað menn geta séð neikvætt við það og ef ríkisstjórnin eða iðnrn. eru að hugleiða eitthvað í þessu sambandi og eru með einhverjar athuganir á þessu sviði þá hlýtur það að vera styrking við þær rannsóknir og þær athuganir á vegum ráðuneytisins ef Alþingi ályktar í þessum efnum og lýsi skoðunum sínum. Mér þykir mjög óviðurkvæmilegt að ráðherra sé að koma með tillögu um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar enn einu sinni. Ég kann mjög illa við það að ráðherra, sem e.t.v. fær þetta mál til meðferðar, sé að skipta sér af því hvernig Alþingi meðhöndlar það. E.t.v. er kominn tími til að ráðherrar eigi ekki sæti á Alþingi heldur yrðu þeir algjörlega fyrir utan þingið, eins og t.d. er í Noregi, vegna þess að ég kann illa við það þegar verið er að leggja það til af hálfu ráðherra við 1. umr. máls, áður en að nefnd tekur málið til athugunar, að vísa því til ríkisstjórnar og ég lýsi algjörri andstöðu minni við það. Ég var líka algjörlega á móti því á sínum tíma að þetta mál yrði meðhöndlað á þann hátt sem þá var gert og var það raunar gert þegar ég var ekki inni á þingi vegna starfa fyrir Alþingi erlendis. Þannig var farið með þetta fyrir þingið með þessari afgreiðslu án þess að við mig væri talað sem er mjög óvanalegt af hálfu þingnefndar að hafa ekki samráð við flutningsmenn. Ég vona að þetta mál fái þinglega meðferð, þ.e. að um það verði fjallað með eðlilegum hætti í iðnn. og að þeir sem sitja í iðnn. geti lesið tillöguna rétt þannig að enginn velkist í vafa um að hér er verið að tala um að hafnar verði skipulagðar rannsóknir og undirbúningur að framleiðslu á vetni en ekki að við, sem flytjum þessa tillögu, teljum að strax á morgun eigi að fara að framleiða vetni sem eldsneyti. Og enn og aftur bendi ég á að í 40 ár hefur verið framleitt vetni hér á landi þannig að tæknin er vel þekkt. Við erum ekki að tala um tæknina sem slíka heldur hvernig við getum tekið við þeim breytingum sem verða í heiminum, þ.e. við þurfum auðvitað að breyta okkar skipum og bifreiðum og það þarf að kanna með hverjum hætti það verður hægt ef þetta verður að veruleika. Ég vona að iðnrh. líti fremur á það ef Alþingi ályktar í þessu máli að það sé ráðuneytinu til framdráttar en ekki til hins verra fyrir ráðuneytið eða iðnrh.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað alls enginn ágreiningur um að það er æskilegt framtíðarmarkmið að íslenskar orkulindir verði nýttar til að knýja farartæki og fiskiskip og íslenskir rannsóknaraðilar, bæði Háskólinn og aðrir, vinni að athugunum sem þessu tengjast. Það er fjarri öllu lagi, eins og hv. 15. þm. Reykv. hélt hér fram áðan, að iðnrh. vildi greinilega ekkert gera í málinu. Það er rangt. Málinu er sinnt við hæfi. Ég kem þá að því sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austurl. Öll hans háværa ræða var á röngum forsendum flutt. Það er rangt að ég hafi haldið því fram að ekki ætti að gera neinar athuganir á þessu máli eða fylgjast með því. Skipuleg athugun á málinu er í gangi. Við sitjum ekki auðum höndum eins og þingmaðurinn hélt fram með miklum hávaða. Mér þótti það líka mjög furðulegt að þingmaðurinn vildi bara banda frá sér eins og það kæmi málinu ekkert við þótt það lægi fyrir að kostnaður við vetni sem orkubera væri margfaldur sá sem það kostar að ná sömu orku úr hefðbundnum orkugjöfum. Þetta kemur málinu sannarlega við. Ég læt þetta nægja um það sem fram hefur komið í síðari ræðum manna og í máli hv. 4. þm. Austurl. Við erum, vegna þess sem kom fram hér hjá hv. flm. 15. þm. Reykv., í samstarfi við þýska aðila með þátttöku Háskóla Íslands. Háskóli Íslands eða fulltrúi hans á aðild að eldsneytisnefnd iðnrn. sem ég nefndi áðan. Fé er ætlað til þess að fylgjast með þessum málum. Þetta er allt við hóf eins og eðlilegt er vegna efnislegra ástæðna þessa máls. Að lokum vildi ég taka það fram að mér þótti einkar athyglisverðar ábendingar hv. 1. þm. Norðurl. v. um þinglega meðferð málsins og endurtek það að ráðherrar sem jafnframt eru þingmenn áskilja sér að sjálfsögðu rétt til þess að hafa skoðun á því hvernig þingið eigi að fara með mál og ég endurtek að það hefur ekkert komið fram sem gerir það tímabært að Alþingi fjalli með öðrum hætti um þetta mál, en sameinað þing gerði fyrir tæpu ári.

Frú forseti. Ég bið menn að taka því rólega þó einstakir ráðherrar í ríkisstjórninni fari um mig lofsamlegum orðum. Ég á von á því að sá vindur geti breyst fyrr en varir. En hér hafa menn talað af nokkrum tilfinningahita. Hv. 4. þm. Austurl. talaði um skammsýni og mistök. Þar tel ég að hann kasti grjóti úr glerhúsi. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. þá held ég að ég geti fullyrt að hann hafi ekki verið praktískur, ef ég má nota svo ljótt orð, í orkumálum Íslendinga meðan hann fór með yfirstjórn þeirra sem ráðherra. Og ég vil bæta því við að orkumál eru í sjálfu sér ákaflega mikilvæg. En það þýðir ekki að loka alveg augunum fyrir fjárhagslegum staðreyndum. Þjóðin getur ekki tekið á sig ómældar byrðar af óráðsíu í orkumálum. Það er algerlega óhjákvæmilegt að velta því fyrir sér a.m.k. einu sinni í viku hvort hlutirnir borga sig eða ekki. Menn hafa gert athugasemdir við orð mín eða velt vöngum yfir því hvort eðlilegt sé að flytja sama málið óbreytt þing eftir þing hafi það hlotið afgreiðslu. Að sjálfsögðu er þingmönnum frjálst að gera þetta og þá með vísan til þess að kosningar fóru fram í millitíðinni og og núverandi Alþingi er öðruvísi skipað en 113. löggjafarþing þegar svo til nákvæmlega eins orðaðri tillögu var vísað til ríkisstjórnarinnar. Atvinnumálanefnd skilaði nál. á þskj. 703. Þetta var 134. mál 113. löggjafarþings og ég mundi ráðleggja hæstv. flm. að lesa þetta nál. Þar kemur fram að atvinnumálanefnd hefur fjallað um málið með eðlilegum og vitrænum hætti og komist að þeirri niðurstöðu, sem Alþingi samþykkti, að málið væri á réttu róli. Það er verið að vinna að þessum rannsóknum með eðlilegum hætti og engin ástæða til að samþykkja þessa tillögu. Ég fer ekki ofan af því að mér finnast það ekki skynsamleg vinnubrögð og orka tvímælis hvort þau eru þingleg að flytja sama málið ár eftir ár, þing eftir þing ef það hlýtur afgreiðslu. Það væri um allt annað tala ef málið hefði ekki verið útrætt á 113. löggjafarþingi. Þá væri auðvitað hárrétt að endurflytja það. Undirstaðan að vangaveltum mínum var sú að mér hefði fundist það eðlileg málsmeðferð að flm., eða sérstakir áhugamenn um tillöguna, gerðu formlega fyrirspurn til ráðherra og fengju að vita hvað gerst hefði í málinu síðan og fengju yfirlit yfir hvar það væri nú statt. Síðan væri e.t.v. hægt að flytja málið að nýju. En að kasta höndunum þannig til að ljósrita eða hér um bil að ljósrita tillögu sem var afgreidd í fyrra finnst mér ekki vera fyrirmyndarvinnubrögð. Ég ráðlegg hv. 1. flm. að lesa nál. á þskj. 703. Hv. 4. þm. Austurl. ræddi um fiskeldi og stærð fiskeldisstöðva. Ég held að vandinn hafi ekki verið fyrst og fremst í því að við næðum ekki þekkingu á málinu. Vandinn var fyrst og fremst sá að menn voru allt of stórhuga. Menn fjárfestu allt of mikið í allt of stóru, trúðu á hagkvæmni stærðarinnar.  Ég tel t.d. að rafbílar séu miklu nærtækari kostur. Það er allt gott um það að segja að sinna umhverfismálum og reyna að komast hjá mengun í heiminum. Það væri mikil nauðsyn og þarfaverk ef það tækist. En ég tel að rafbílar séu miklu raunhæfari kostur en vetnisbílar. Hv. flm. orðaði það svo í seinni ræðu sinni að þetta gæti hugsanlega orðið á næstu öld sem vetni yrði nýtt. Ég tel víst, og þar er ég bjartsýnni en hv. 1. flm., að þetta verði raunhæfur kostur, jafnvel á fyrri hluta næstu aldar. En íslensk fjárfesting í stórum stíl er ekki skynsamleg í þetta verkefni ef við eigum að reyna að halda okkur við einhverja hagræna forgangsröðun. Ef fólk er að þráflytja sömu tillögurnar þá virkar það á mig eins og verið sé að gera það í auglýsingaskyni, eða sá grunur læðist að manni. Mér finnst að hv. 1. flm. hljóti að vita betur en fram kemur í þessari tillögu og í málflutningi hennar. Fyrsti flm. hefur aðgang að gögnum sem sanna með óyggjandi hætti að hér er ekki um fjárhagslega raunhæft verkefni að ræða í dag og jafnframt á hún að vita að málinu er sinnt með eðlilegum hraða, m.a. af Háskóla Íslands.

Virðulegur forseti. Það liggur við að ég nenni ekki að elta ólar við svo ómerkilegan málflutning eins og kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni. Í fyrsta lagi vegna þess að hann segir við mig að ég eigi að fara að lesa nefndarálit. Ég las kafla úr því fyrir hann tvisvar sinnum áðan. Ég ætla að endurtaka hluta af því vegna þess að greinilegt er að hann hefur ekki lesið það. Í nál. frá 19. febr., sem atvinnumálanefnd sendi frá sér --- ég hef ekki tíma til að lesa það allt saman --- telja þeir upp hverjir hafa mætt á fundinn o.s.frv. og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er ekki tímabært að hefja framleiðslu vetnis hér á landi þótt svo verði e.t.v. fyrir aldamót. Ýmis tæknivandamál, svo sem hvernig á að geyma vetni, þarf að yfirstíga áður en framleiðsla getur hafist fyrir alvöru.`` Rétt síðar kemur: ,,Nefndin telur ekki tímabært að Alþingi álykti um þessa ítarlegu tillögu um framleiðslu á vetni en tekur undir þau meginsjónarmið sem þar koma fram og ítrekar nauðsyn þess að Íslendingar fylgist með og taki þátt í rannsóknum á vetni.`` Það er nákvæmlega það sem tillagan gengur út á. Ég átta mig því alls ekki á hvers vegna hv. þm. vill ekki að Alþingi álykti um framleiðslu á vetni. Ég hef auðvitað aðgang að gögnum, og ég tók það fram áðan, sem sýnir að framleiðsla á vetni til notkunar sem eldsneyti er ekki hagkæm í dag. En ég tók líka fram áðan og ég vona að hv. þm. hlusti nú, að ég teldi að í framtíðinni gæti vetni vel orðið samkeppnisfært við olíu, ekki síst vegna þess að þetta er mengunarlaust eldsneyti. Auðvitað væri langeðlilegast að við notuðum rafbíla fremur en vetnisbíla ef um það væri að ræða. Ég get alveg tekið undir það. En aftur hefur hv. þm. Páll Pétursson ekki hlustað á það sem ég sagði því ég var einmitt að tala um skipastól landsmanna og að ekki væri hægt að nota raforkuna beint á skipin heldur yrði að gera það með óbeinum hætti og þá er vetnið þar kandídat.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við þennan málflutning. Mér finnst gott að hv. flm. las þetta nál. og skilur þá væntanlega hvað í því stendur. Það sannar að óþarfi er að ræða þetta mál miklu meira hér eða að Alþingi taki afstöðu til þessarar tillögu. Það er alveg rétt varðandi skipavélarnar að mjög mikilsvert væri ef hægt væri að nota vetni til að knýja skip. Hins vegar ef menn komast á annað borð til ráðs við það með eðlilegum og hagfelldum hætti að knýja mótora þá er skipsvél ekki mjög frábrugðin í eðli sínu öðrum vélum. Ef þessi orkugjafi verður á annað borð brúklegur í vélar þá er tiltölulega mjög einfalt og fljótlegt að gera hann nothæfan um borð í skipum líka.

Virðulegur forseti. Ég vil benda hv. þm. á að gera þarf ákveðnar breytingar og líka á skipsvélum. Í fyrsta lagi þá tekur vetni meira pláss en olía. Það þarf því stærri geyma. Og þó þetta séu mjög líkar vélar þá skiptir samt máli að fylgjast vel með á þessu sviði. Ég vil líka nefna Háskóla Íslands og þau orð hv. þm. að þessum rannsóknum væri sinnt með eðlilegum hætti þar. Ég efast ekki um að þeir reyna að fylgjast, eins og þeir framast geta, með þeim rannsóknum sem fram fara á þessu sviði. En mér finnst mjög mikilvægt að ríkisstjórnin og iðnrn. styrki og styðji þessar rannsóknir með myndarlegum hætti þannig að háskólanum sé gert kleift að sinna þessum rannsóknum með eðlilegum hætti. En ég held að honum sé það e.t.v. ekki fært með þeim fjárveitingum sem fara til háskólans og þá sérstaklega til rannsókna, þar er skorið við nögl eins og annars staðar. Ég tel því mjög mikilvægt að sérstaklega sé tekið á þessu máli en ekki eingöngu að háskólinn sinni þessu með þeim knöppu fjárveitingum sem veittar eru til rannsókna. Þess vegna tel ég mikilvægt að tillaga eins og þessi, sem hér er til umræðu, verði samþykkt.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að Háskóli Íslands sinni rannsóknum, jafnvel enn þá brýnni rannsóknum en á vetni. Talandi um Háskóla Íslands þá held ég að það ætti að vera forgangsmál að búa svo um hnútana að heilum árgangi verði ekki neitað þar um inngöngu næsta haust.

Virðulegi forseti. Á þskj. 114 flytjum við tveir þingmenn Alþb., ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, till. til þál. um útflutning á raforku um sæstreng. Það má segja að þessi tillaga sé að mörgu leyti lík því máli sem var hér rætt undir síðasta dagskrárlið. Ég verð að segja það fyrir mig að mér fannst afar sérkennilegt hvernig í fyrsta lagi iðnrh. kom að því máli og í öðru lagi hv. 1. þm. Norðurl. v. Ef forseti Alþingis ætti ævinlega að kanna áður en mál eru lögð fram hvort þau hafi einhvern tímann komið fram á Alþingi áður mundi forseti ekki komast yfir að halda fundi hér í þessari virðulegu stofnun nema einn eða tvo tíma á viku. Vegna þess að staðreyndin er auðvitað sú að hér eru aftur og aftur að koma inn sömu málin þing eftir þing. Ég bendi t.d. á að á dagskrá þessa fundar í dag var till. til þál. frá þingmönnum Alþfl. um vímuefnavanda. Það er augljóst mál að öll ákvæði þeirrar tillögu nema tvö hafa verið rædd hér aftur og aftur undir ýsmum dagskrárliðum á Alþingi áður. Það eru því engin rök gegn því að mál sé tekið fyrir að það hafi einhvern tímann komið inn í þingið áður í einhverjum búningi eða að það sé óþinglegt. Varðandi það mál sem hér liggur fyrir er nauðsynlegt að svara í fyrsta lagi nokkrum grundvallarspurningum: 1. Er til markaður? 2. Er verðið samkeppnisfært? 3. Eru menn að fást við svipaða hluti annars staðar? 4. Er orkan til? 5. Er fjármögnun á þessu verkefni möguleg? Varðandi það hvort markaður er til fyrir raforku, sem færi héðan með sæstreng, þá er svarið já. Það þarf ekki lengi að liggja yfir orkumálapappírum nágrannalanda okkar á Norðurlöndum og annars staðar í Evrópu, t.d. pappírum sem komu fram á orkuþinginu í haust, til að sjá að það er tvímælalaust markaður fyrir hendi. Það þarf því ekkert að mylja það með sér stundinni lengur, markaðurinn er til. Í öðru lagi, er verðið samkeppnisfært? Það verð sem við getum framleitt orkuna á og síðan flutt hana út. Svör við þeirri spurningu liggja í rauninni fyrir líka. Jakob Björnsson orkumálastjóri sagði á orkuþingi m.a.: ,,Að mínu mati getur útflutningur á raforku frá Íslandi því orðið fullkomlega raunhæfur möguleiki eftir svo sem 10--15 ár.`` Í viðtali sem birtist í Morgunblaðinu fyrir tveimur eða þremur mánuðum við Inga Þorsteinsson, sem er aðalræðismaður Íslands í Kenýa og einn af eigendum ráðgjafarfyrirtækjanna Pat Limited og Pat Consult í Bretlandi. Í viðtalinu kemst hann svo að orði, með leyfi forseta: ,,Í könnun sem Landsvirkjun lét gera árið 1988 kom fram að verð á raforku frá Íslandi væri á bilinu um 2,5--3 kr. á kwst. Viðmiðunarverð á orku sem framleidd er við kolabrennslu var þá um 3--4 kr. á kwst. og kjarnorka kostar 4--5 kr. á kwst. Tölur sem birtar voru í Bretlandi á síðasta ári gáfu hins vegar til kynna að rafmangsverðið frá nýjum kjarnorkuverum verði nálægt 6--6,5 kr. á kwst. Þessi samanburður er okkur ótvírætt í hag, sagði Ingi, en þó er ekki í þessum útreikningum tekið tillit til þess sparnaðar sem hlýst af því að raforka okkar er vinsamleg umhverfinu.`` Það er með öðrum orðum alveg ljóst af þessu og í þriðja lagi af þeim pappírum sem voru lagðir fyrir á orkuþinginu sl. haust að raforka sem flutt er frá Íslandi með sæstreng er samkeppnisfær við þá raforku sem boðin er á Bretlandseyjum um þessar mundir. En það er hins vegar ljóst að hún er ekki enn þá samkeppnisfær við þá raforku sem menn eiga kost á að fá á meginlandi Evrópu um þessar mundir. En þetta er mjög í járnum. Það er líka nauðsynlegt að taka það fram. Í þriðja lagi er nauðsynlegt að velta því fyrir sér hvort þetta eru óraunhæfir kostir. Er þetta eitthvað sem menn eru í raun og veru búnir að vísa frá alls staðar vegna þess að það er ekkert á dagskrá? Svarið við því er nei. Nýlega hefur t.d. verið gerður samningur við stórfyrirtækið Alcaltel um að leggja rafstreng neðan sjávar fyrir Suður-Kóreu. Þessi jarðstrengur er 202 km á lengd og liggur næstum allur neðan sjávar. Flutningsgeta á þessum streng er um 300 mw. Auk þess sem hér er nefnt að því er varðar þennan sæstreng, sem er þetta langur, um 202 km á lengd, þá liggur það einnig fyrir að uppi eru áform á ýmsum stigum um lagningu strengja víðs vegar um heim sem eru yfirleitt með flutningsgetu upp á 500 mw. en þó upp í 900--1.200 mw. Vegalengdirnar sem menn hafa verið að skoða eru frá 50 km upp í 900 km, þ.e. sá strendur sem hugsanlega yrði lagður frá Íslandi um Færeyjar til Skotlands. Hann væri 910 km, 490 km til Færeyja og 420 km þaðan til Skotlands. Með öðrum orðum, þetta eru ekki loftkastalar heldur mál sem menn eru að fjalla um með raunsæjum hætti annars staðar. Fjórða spurningin sem við hljótum að spyrja okkur er þessi: Er orkan til? Svarið við þeirri spurningu er já og það er ástæðulaust að eyða frekari orðum að henni. Í fimmta lagi hljótum við að velta fyrir okkur: Hvað með fjármögnun þessa verkefnis? Hvernig gæti henni verið háttað? Er þetta ekki erfitt verkefni? Svarið við því er einnig jákvætt vegna þess að hér er um að ræða gríðarlega dýrt fyrirtæki. Það að leggja einn 500 mw. streng kostar verulega fjármuni og í viðtalinu við Inga Þorsteinsson er það rakið mjög nákvæmlega. Einnig hefur komið fram, m.a. á orkuþingi og víðar, að ef menn ætla á annað borð að tengjast þessu alþjóðlega orkuflutninganeti væri skynsamlegt að reyna að koma hlutum þannig fyrir að um yrði að ræða tvo strengi en ekki einn eða að í upphafi væru áform um að þróa þetta yfir í tvo strengi á lengri tíma. Þar með væri hér um að ræða gríðarlega mikið og erfitt verkefni og dýrt. Spurningin er þá hvort Íslendingar gætu fjármagnað verkefni af þessu tagi. Staðan er þannig í dag að þjóðartekjur okkar eru sennilega á bilinu 370--400 milljarðar kr. á ári. Kostnaður við fyrirtæki af þessu tagi, sem ég er hér að tala um, er í minnsta lagi þegar allt kemur saman á annað hundrað milljarða kr. Það er augljóst mál að við ákvörðun um lagningu sæstrengs yrðu menn að ná samningum við ríki eða alþjóðleg fyrirtæki af einhverju tagi. Það er flókið verk og það er í raun eitt það brýnasta, ef menn ætla á annað borð að fara út í þetta verkefni, að hefja þegar í stað kannanir á því hvernig hægt er að ná samningum um fjármögnun þessa verkefnis og með hvaða hætti það gæti gengið fyrir sig. Í framhaldi af þessum grundvallaratriðum sem ég hef farið yfir og sagt: 1. Er til markaður? Svarið er já. 2. Er verðið samkeppnisfært? Það er þegar samkeppnisfært við það verð þar sem það er lægst í Skotlandi og það er ljóst að það mun verða enn frekar samkeppnisfært á allra næstu árum. 3. Þá hef ég spurt og svarað spurningunni: Eru slík áform uppi annars staðar? Svarið er já, það er þannig. 4. Er orkan til? Svarið er já. 5. Hvernig er háttað fjármögnuninni? Þar verður auðvitað að vinna mjög mikið undirbúningsstarf áður en unnt er að svara spurningunni til hlítar. En eigum við þá að bíða og láta þetta svo að segja koma hingað í formi símskeyta, bréfa eða sendinefnda frá einhverjum alþjóðlegum fyrirtækjum eða eigum við að aðhafast eitthvað sjálf? Niðurstaða Jakobs Björnssonar orkumálastjóra á orkuþingi í þessu sambandi er sú að strax eigi að byrja að undirbúa þetta verkefni. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Með hliðsjón af því að það tekur langan tíma að undirbúa slíkan útflutning veitir ekkert af því að byrja undirbúninginn nú þegar. Ef við drögum hann of lengi getur vel svo farið að við verðum ekki tilbúnir að nýta okkur þennan möguleika þegar ytri kringumstæður á markaðnum hafa gert hann raunhæfan.`` Ég hygg með öðrum orðum að það sé alveg ljóst að við verðum að koma okkur í þetta verkefni með skipulegum og kerfisbundnum hætti. Það kann vel að vera svo að iðnrn. hafi verið að sinna þessu máli og sömuleiðis Landsvirkjun. Það kann vel að vera svo að einhverjir fjármunir séu til í þetta verkefni á vegum þessa aðila. Hitt held ég þó að það hljóti að vera öllum ljóst að mikilvægt er fyrir iðnrn. og Landsvirkjun að Alþingi Íslendinga hafi látið í ljós skilning sinn á þessu máli og stuðning við þetta verkefni vegna þess að erfitt er að þróa svona verkefni öðruvísi en Alþingi sé allt með í för og þess vegna er þessi till. til þál. flutt. Í framhaldi af þessu er auðvitað eðlilegt, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. iðnrh., sem er hér viðstaddur, nokkurra spurninga. 1. Hvað hefur verið gert til að semja um sölu á raforku sem flutt yrði um út sæstreng? 2. Hvað hefur verið gert til þess að semja um framleiðslu á raforku í þessu skyni og lagningu sæstrengs? Að því er varðar lagningu sæstrengsins, þá finnst mér nauðsynlegt að taka það fram að ég lít ekki svo á að menn þurfi endilega að binda sig við það að miðstöð framleiðslunnar á sæstrengnum verði einhvers staðar annars staðar. Hún gæti út af fyrir sig alveg eins orðið á Íslandi og ég vil spyrja hæstv. iðnrh. hvort það sjónarmið hafi verið kannað sérstaklega. 3. Hvað hefur verið gert til að undirbúa fjármögnun þessa verkefnis? Í sjálfu sér væri hægt, virðulegi forseti, að fara miklu ítarlegar út í þetta mál en ég tel enga ástæðu til þess vegna þess að málið er ekki mjög flókið. Það eru nokkrar grundvallarspurningar sem liggja fyrir í málinu og þeim er hægt að svara með tiltölulega skýrum og afdráttarlausum hætti. Ég tel auðvitað nauðsynlegt að taka það fram að þegar ákvörðun yrði tekin um ráðstöfun og notkun á raforku til útflutnings um sæstreng, þá yrði um leið að taka ákvörðun um orkumálastefnu til lengri tíma. Ég tel það ekki skynsamlegt að ráðstafa raforku til útflutnings með sæstreng án þess að menn hefðu um leið gert sér mynd af orkubúskapnum í heild eins og menn geta hugsað sér að hann þróist á einhverju árabili. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því að í setningarræðu á orkuþingi komst hæstv. iðnrh. þannig að orði að unnið væri að mótun orkustefnu, ef ég man rétt, á vegum ríkisstjórnarinnar. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra vildi fara nokkrum orðum um það hér hvernig að því verkefni er unnið. Og ég vil segja það að ég tel mjög mikilvægt líka að Alþingi komi að þeirri vinnu. Ég tel mjög mikilvægt að hv. iðnn. Alþingis komi að því verkefni og reyndar er gert ráð fyrir að hún komi sérstaklega að verkefninu í þessari þáltill. Ég hefði t.d. haldið vegna tillögu um rannsóknir á vetnisframleiðslu, sem hér var rædd undir síðasta dagskrárlið, að þá væri rakið og sjálfsagt mál að hún yrði tekin til sérstakrar meðferðar í iðnn. með hliðsjón af heildarþróun orkumála og rannsókna í þágu orkumála á komandi árum. Að undanförnu hefur núv. ríkisstjórn beitt sér mjög fyrir því, því miður, að halda því að þjóðinni að hér sé allt að sökkva á bólakaf. Svartsýnin og bölmóðurinn hefur einkennt allt hennar ráð og allt hennar tal og allan hennar áróður. Staðreyndin er samt sú að þó að ekki blási byrlega í íslenskum þjóðarbúskap um þessar mundir, þá eigum við tiltölulega mjög bjarta framtíð. Þjóðhagsstofnun birti á orkuþingi og á þingi Verkamannasambands Íslands sl. haust mjög athyglisvert yfirlit um hugsanlega framtíðarþróun efnahagsmála á Íslandi með hliðsjón af alþjóðaþróun m.a. í orkumálum og túrisma. Það var mjög athyglisvert skjal sem Þjóðhagsstofnun lagði þar fram. Þar kemur fram að t.d. á tímabilinu fram til ársins 2015 getum við Íslendingar gert okkur vonir um að ná hér verulegri aukningu þjóðartekna á mann frá því sem nú er. Í rauninni er aðallega þrennt sem getur verið eins og fáni inn í bjarta framtíð fyrir íslensku þjóðina. Það er auðvitað fyrst orkan. Það er bersýnilegt að þar eigum við mjög mikla möguleika ef við kunnum að hagnýta þá skynsamlega, ef við förum t.d. ekki of hratt í að selja orku á undirverði áður en nokkur ástæða er til slíks. Við eigum möguleika vegna þess að við erum með græna orkugjafa sem eru betri en aðrir orkugjafar og ýta hinum mengandi orkugjöfum út af sviðinu hægt og hægt á komandi áratugum. Þarna eigum við gríðarlega möguleika. Í öðru lagi eru möguleikar okkar fólgnir í þeim kostum sem landið hefur upp á að bjóða sem hreint land, m.a. sem land fyrir ferðamannaþjónustu. Það er athyglisvert að á árinu 1991 voru útflutningstekjur, gjaldeyristekjur af ferðamönnum á Íslandi, jafnháar og allar tekjur af stóriðjunni. Það er athyglisvert að í þessum spám Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir því að á tímanum fram til ársins 2015 geti verið um að ræða tvöföldun í túrismanum og þá er byggt á þeirri forsendu að hlutur okkar í hinum alþjóðlega túrisma verði minni eftir þennan tíma en hann er í dag. Í þriðja lagi hlýtur okkar von inn í þessa jákvæðu framtíð að vera bundin því að menn hafi vit á að raða hlutum í skynsamlega forgangsröð og setja peninga í auknum mæli í rannsóknir, vísindi, menntun og skólastarf. Ef menn hafa pólitískt þor til þess að reyna að skapa einhverja samstöðu um slíka framtíðarstefnu er ég alveg viss um að Íslendingar geta, miðað við aðrar þjóðir, búið hér við góð lífskjör á næstu öld ef stjórnarstefnu bölmóðs og svartsýni verður rutt til hliðar. Ég legg til, virðulegi forseti, að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. iðnn.

Frú forseti. Þessi tillaga hv. þm. Svavars Gestssonar og Steingríms J. Sigfússonar brýtur blað að því leyti til að þarna er í fyrsta skipti óskað eftir því að ákvæði nýrra þingskapalaga um sérstaka forustu nefnda þingsins verði beitt. Ég saknaði þess í annars nokkuð greinargóðri framsögu hv. þm. Svavars Gestssonar að hann gerði grein fyrir því hvers vegna iðnn. Alþingis í þessu tilviki hefði forustu um þá könnun sem hann leggur til að verði framkvæmd en ekki iðnrn. eða til að mynda Landsvirkjun og mér þætti vænt um að fá í örstuttu máli skýringu á þessu.

Virðulegi forseti. Ég bið hv. 17. þm. Reykv. afsökunar á þessari vangá. Ástæðan er auðvitað fyrst og fremst sú að ég tel að það sé nauðsynlegt með hliðsjón af nýjum þingsköpum að iðnn. Alþingis reyni að mynda samstöðu um að draga upp þá framtíðarmynd sem þjóðin getur gert sér vonir um að blasi við ef við nýtum okkar kosti skynsamlega. Og ég held að það þurfi að mynda þverpólitíska flokkasamstöðu á Alþingi um þá mynd og iðnn. sé heppilegri til þess en t.d. framkvæmdarvaldið sem stendur í stöðugu stríði við stjórnarandstöðuna eins og við er að búast á hverjum tíma. Önnur ástæðan er að sjálfsögðu sú að iðnn. hefur góðan formann.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt sem fram kom hjá hv. fyrri flm. þessarar tillögu að Ísland á mikla möguleika í framtíðinni, ekki síst þá sem tengdir eru nýtingu orkulindanna. Þar er beinn útflutningur á raforku einn kostur sem kanna þarf. Ég fagna því að í framsögu hv. 9. þm. Reykv. kveður nú við annan og jákvæðari tón en í greinargerð tillögunnar eins og hún var lögð fram fyrir áramótin. Ég tek fram að ég er mjög áhugasamur um eiga gott samstarf við iðnn. um mótun stefnu í þessu máli eins og öðrum sem snerta framtíðarþróun iðnaðar og orkumála á Íslandi. Svo ég víki að tillögunni sjálfri, þá eru umræður og athuganir á möguleikum á beinum útflutningi á raforku búnar að vera á dagskrá öðru hvoru undanfarna áratugi á Íslandi. Þessir möguleikar hafa verið ræddir og kannaðir af meiri alvöru á síðustu missirum en nokkru sinni fyrr, ekki síst í ljósi þeirra miklu breytinga sem nú eru að verða í orkumálum heimsins, m.a. með auknum markaðsbúskap og frjálsari viðskiptum milli landa einmitt á þessu sviði, en einnig og ekki síður í ljósi þeirrar umræðu sem nú fer fram um öll lönd um nauðsyn þess að draga úr útblæstri koltvísýrings og annarra svokallaðra gróðurhúsalofttegunda. Ég tek það fram að ég er sammála hv. 9. þm. Reykv. að nauðsynlegt er að móta almenna stefnu um útflutning á raforku, stefnu sem sæmilega almenn samstaða getur tekist um. Mig langar í því sambandi að víkja að nokkrum þýðingarmiklum atriðum sem ekki ber á góma í þessari þáltill. eða í greinargerð hennar eða í því sem fram kom í máli hv. flm. Mér virðist ljóst að sá kostnaður sem yrði samfara útflutningi á raforku, bæði í virkjunum, flutningakerfi hér á landi, afriðilsstöð, sæstreng og áriðilsstöð, vera meiri en svo að Landsvirkjun gæti staðið undir slíkri framkvæmd. Ef innlendir aðilar tækju lán til þess að ráðast í útflutning raforku er hætt við því að þetta gæti bagað okkar lánstraust erlendis því að hér er um gífurlega dýra og á þessu stigi mjög áhættusama fjárfestingu að ræða. Ætla má að lagning tveggja sæstrengja --- ég skírskota líka til þess sem hér kom fram hjá hv. flm. --- með samtals um 1.000 mw. flutningsgetu ásamt tilheyrandi virkjunum og öðrum mannvirkjum gæti kostað 230--280 milljarða kr. miðað við verðlag núna. Þetta er mikið fé. Það þarf því sannarlega að móta stefnu um eignarhald á fyrirtækjum sem sinntu raforkuútflutningi og svara m.a. spurningunni um það hvort og að hve miklu leyti við heimilum erlendum aðilum að fjárfesta í slíkum mannvirkjum. E.t.v. þykir mönnum liggja beinast við að Íslendingar eigi virkjanirnar en kaupandi raforkunnar strenginn. Þetta finnst mér þó alls ekki sjálfgefið. Ef raforka verður flutt út um sæstreng þarf líka að gera aðrar og meiri arðsemiskröfur en þegar orkan er nýtt til framleiðslu á Íslandi. Verðmætasköpunin á Íslandi verður minni, færri störf myndast, svo að ég taki augljóst dæmi. Því tel ég nauðsynlegt að ákveðið verði sérstakt leyfisgjald á raforkuvinnslu til beins útflutnings. Í þessu sambandi þarf að skoða mörg lögfræðileg og tæknileg atriði sem lúta að lagningu sæstrengsins, ekki bara að þessu leyti heldur líka um lagningu hans um efnahagslögsögu annarra ríkja. Ræða þarf við stjórnvöld og orkufyrirtæki á Bretlandi og á meginlandi Evrópu um hvar taka megi land. Athuganir af þessu tagi hafa farið fram og eru í gangi á vegum iðnrn. Það þarf líka að ákveða með hvaða hætti rekstri strengsins og virkjana sem honum tengjast verði háttað. Ég tel alls ekki sjálfsagt mál að Landsvirkjun sinni slíkum rekstri. Landsvirkjun á, samkvæmt sameignarsamningi um hana, að hafa forgöngu um virkjanir á sínu orkuveitusvæði, Íslandi, svo að tryggt verði að afl- og orkuþörf sé ávallt fullnægt. Auðvitað er sjálfsagt að reka raforkukerfið á hverjum tíma þannig að sem hagkvæmust nýting orkulindanna náist. Í tillögunni sem við erum að ræða hér í dag er lagt til að nú fari fram ítarleg könnun á tæknilegum og fjárhagslegum forsendum þess að flytja út raforku um sæstreng. Það starf sem fram hefur farið á undanförnum missirum og fram fer nú sinnir þessum verkefnum. Landsvirkjun hefur einkum sinnt hinum tæknilegu hliðum málsins enda býr hún yfir eða á aðgang að þeirri grunnþekkingu sem er nauðsynleg til að meta þær forsendur. Landsvirkjun hefur enn fremur fengið enskt ráðgjafarfyrirtæki, Caminus, til að skoða hagkvæmni raforkuútflutnings til Bretlands sérstaklega. Landsvirkjun hefur enn fremur fengið sænska fyrirtækið Vattenfall og bresk/ítalska fyrirtækið Pirelli til að kanna tæknilega þætti málsins í samstarfi við íslenska ráðgjafa. Þessi tvö fyrirtæki hafa mikla reynslu á þessu sviði. Auk þess verður leitað til innlendra ráðgjafarfyrirtækja. Vegna spurningar hv. flm. vil ég líka taka fram að um staðsetningu framleiðslu á sæstreng hefur nokkuð verið rætt og hugmyndir íslenskra aðila um það mál eru í athugun hjá Orkustofnun. Iðnrn. hefur fylgst vandlega með þessu máli lengi og m.a. tekið það formlega upp í viðræðum við fulltrúa Evrópubandalagsins með tilliti samtarfs Íslendinga og bandalagsins á sviði orku- og iðnaðarmála. Ráðuneytið og markaðsskrifstofa iðnrn. og Landsvirkjunar hafa rætt möguleika á útflutningi, bæði við opinbera aðila og einkaaðila á Bretland og meginlandinu. Bæði tæknilegar og efnahagslegar forsendur útflutnings um sæstreng hafa verið ræddar. Erlendir fjárfestingaraðilar, einkaaðilar, hafa sýnt áhuga á samstarfi á þessu sviði. Það er auðvitað augljóst mál að tenging við raforkukerfi Evrópu getur haft ýmsa kosti fyrir íslenska raforkukerfið. Með því mætti m.a. ná betri nýtingu orkuvera okkar og auka afhendingaröryggi raforku, auðvelda þannig samningagerð í framtíðinni við stóra kaupendur á orku. Ég vildi þá víkja nokkuð að greinargerðinni með tillögunni. Þar segir á einum stað að einungis hafi farið fram lausleg könnun á því hvort unnt sé að flytja raforku um sæstreng frá Íslandi. Þetta er alls ekki rétt. Sl. 17 ár hefur útflutningur raforku frá Íslandi verið kannaður vandlega a.m.k. fimm sinnum. Ég leyfi mér að vísa til ítarlegs erindis sem Halldór Jónatansson, forstjóri Landsvirkjunar, hélt á orkuþingi í nóvember í fyrra. Þar gerði hann þessum athugunum nokkur skil. Það er heldur ekki rétt að orkumálayfirvöld hafi ekki sinnt þessum málum sem skyldi eins og segir í greinargerðinni. Í greinargerðinni eru mörg fleiri atriði sem ástæða væri til að gera athugasemdir við, svo sem hugmyndir um það að nefndir þingsins ráðstafi fjárveitingum ráðuneyta eins og flm. virðast telja eðlilegt. Ég ætla þó ekki að fjölyrða um þetta enda tók ég eftir því að flm. nefndi þetta ekki í frumræðu sinni. Að sjálfsögðu er full ástæða til þess að haldið verði áfram að kanna möguleika á útflutningi raforku frá Íslandi með það fyrir augum að hann geti orðið að veruleika í byrjun næstu aldar. Ég vil þó vara við of mikilli bjartsýni í málinu. Málið er viðamikið og í því margir óvissuþættir. Að lokum um framkvæmd þeirrar athugunar sem hér er verið að óska eftir, þá vil ég taka það fram að í fjárhagsramma Landsvirkjunar fyrir þetta ár er gert ráð fyrir að varið verði 7,2 millj. kr. til undirbúningsrannsókna í þágu orkuútflutnings. Þessar rannsóknir verða unnar bæði af innlendum og erlendum aðilum. Iðnrn. og markaðsskrifstofa iðnrn. og Landsvirkjunar munu halda áfram að ræða við erlenda aðila um þetta verkefni. Jafnframt verður unnið að almennri stefnumótun um málið eins og ég hef þegar nokkuð vikið að. Að lokum, virðulegi forseti, nokkur orð um þinglega meðferð málsins. Ég tel að sú tillaga sem hér er gerð að iðnn. standi beinlínis fyrir framkvæmd könnunar sé ekki heppileg formlega séð. Flm. nefna sem meginástæðu fyrir flutningi tillögunnar að Alþingi hafi nýlega sett lög um frumkvæði þingnefnda, eins og þeir komast að orði í greinargerðinni. Hér er væntanlega átt við ákvæðin í 26. gr. þingskapalaganna þar sem heimilað er að nefnd fjalli að eigin frumkvæði um önnur mál en þau sem þingið vísar til hennar og geti gefið þinginu um þau skýrslu. Þetta ákvæði virðist mér alls ekki eiga við um þá tillögu sem hér liggur frammi. Mér virðist flm. blanda hér saman frumkvæði og framkvæmd. Eins og ég hef þegar lýst eru athuganir af því tagi sem óskað er eftir þegar í gangi í öruggum farvegi hjá framkvæmdarvaldinu og stofnunum þess. Könnunin er sem sagt þegar hafin. Áhugi iðnn. og Alþingis á þessu máli er að sjálfsögðu mikilsverður og það er rétt athugað hjá hv. flm., að það er mikil þörf á samstarfi milli stjórnar og þings um mótun hinnar almennu stefnu, en athugun á tæknilegum og fjárhagslegum forsendum málsins er eðlilega í höndum framkvæmdarvaldsins.

Frú forseti. Þetta er í sjálfu sér ágæt tillaga sem hér er til umræðu. Hún hefur þann augljósa kost að hún hefur ekki verið afgreidd fyrr á Alþingi þannig að ég held að við getum tekið okkur nokkrar mínútur í að ræða hana hér. Ég á sæti í iðnn. þingsins og ég er alveg tilbúinn að vinna að þessu máli á þeim vettvangi. Ég hef reyndar tækifæri til að gera það víðar, bæði í stjórn Landsvirkjunar og eins í stjórn markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar. Þess vegna langar mig til að segja hér nokkur orð. Ég held að hér sé um viðfangsefni framtíðarinnar að ræða og einhvern tímann komi að því að við þurfum að ákveða okkur um það hvort við leggjum í að selja raforkuna í gegnum sæstreng til Bretlands eða meginlandsins. Þetta er að mínu mati samt ekki viðfangsefni alveg næstu daga en það er alveg sjálfsagt að vinna að málinu á öllum vígstöðvum með samræmdum hætti, halda því vakandi og fylgjast með þróun. Nú þegar er töluverðum fjármunum varið í undirbúning og athuganir á þessu máli. Ég er sammála hv. flm. um að e.t.v. hefur verið helst til mikil áhersla lögð á að framleiða rafmagn til álframleiðslu, þ.e. álframleiðsla hefur verið sá orkunýtingarkostur sem augu manna hafa einkum beinst að á undanförnum árum. Það er í sjálfu sér slæmt en fyrir því eru þau rök að það hefur ekki verið margra fjárhagslega hagstæðra kosta völ í þessu efni. Það er búið að skoða ýmsa kosti, t.d. á vegum markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar, en þeir eiga það flestir sammerkt að botninn hefur dottið úr þegar menn hafa kynnt sér þá nánar. Álframleiðsla fram undir a.m.k. síðustu mánuði hefur verið sá kostur sem líklegastur var til þess að geta borgað okkur eitthvað nálægt kostnaðarverði þeirrar raforku sem við ætluðum að selja. Það er reyndar einn orkunýtingarkostur sem ég vil nefna hér og tel að sé mjög áhugaverður. Það er slípiverksmiðja sem fyrirtæki sem heitir Washington Mills í Bandaríkjunum hefur áhuga á að reisa hér. Ég held að það sé athyglisverð hugmynd og við eigum að sýna henni eðlilegan áhuga. Á hinn bóginn er ekki um neina stórkostlega orkunotkun talið að ræða og þetta er ekki mjög mannaflafrek verksmiðja. Í sjálfu sér getur það verið okkur mjög mikilvægt að geta selt raforku eða fá markað fyrir raforku um sæstreng til almennra nota á meginlandinu eða í Bretlandi. En að vissu leyti er þó heppilegra að nýta orkuna innan lands ef þess er kostur og unnt að fá nothæfa kaupendur sem borga viðunandi verð fyrir orkuna. Verðmætasköpunin fer fram þar orkan er notuð, fyrst og fremst, ekki þar sem hún er búin til. Þar af leiðir að ef til orkuútflutnings kæmi með þessum hætti frá Íslandi, þá tel ég að það yrði að skattleggja hana þannig að hún skildi eitthvað eftir í þjóðarbúinu meira en bara framleiðslukostnaðinn. Við yrðum að hafa einhvern verulegan ágóða af þessari starfsemi því hún yrði þá ekki til verðmætasköpunar annars staðar í þjóðfélaginu eins og t.d. verksmiðjurekstur getur verið. Nokkur erlend fyrirtæki, sem m.a. hæstv. iðnrh. taldi upp, hafa sýnt þessu máli áhuga. Fyrst beindust augu manna að því að leggja streng til Bretlands með viðkomu í Færeyjum. Það er að vísu mjög dýrt að taka strenginn í land eða dýr búnaður sem til þarf til að koma við í Færeyjum og tiltölulega lítill markaður þar líka. Þó er af ýmsum ástæðum eðlilegt að gera það. En björninn er ekki unnin þó við komumst til Skotlands. Markaðurinn yrði ekki fyrr en suður í Englandi. Og menn efast um að Skotar mundu bjóða þær raflínur velkomnar í land sitt sem til þyrftu að koma til að flytja rafmagn inn á markað í samkeppni við Skota sjálfa. Það hefur líka verið athugað að flytja þetta rafmagn til Þýskalands og eins og stendur er margt sem bendir til að það verði líklegra. Þó er eitt atriði sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Þau fyrirtæki sem einkum sýna þessu máli áhuga og þau erlendu fyrirtæki sem hafa frumkvæði í málinu eru ekki orkukaupendur. Það eru fyrst og fremst þeir sem ætla að framleiða sæstreng og selja okkur strengi. Og það eru alveg nægir bisnissmenn í heiminum sem eru tilbúnir til að búa til þennan sæstreng. Það eru Íslendingar sem hafa áhuga á því að blanda sér í þann leik ef af verður og hafa til þess einhverja burði að geta a.m.k. tekið þátt í því að þróa hugmyndina. Ég tel að það væri út af fyrir sig mjög mikilvægt ef unnt væri að framleiða þennan streng á Íslandi. Og ég tel að okkur beri þjóðernisleg skylda til þess að ýta heldur undir þessa menn en letja þá ef þeir vilja fjárfesta í undirbúningi að því og aðstoða þá með a.m.k. mórölskum hætti við þann undirbúning. Þetta mál er þess eðlis að það er sjálfsagt að fylgjast með því. Það er sjálfsagt að halda því vakandi. Þetta getur verið eðlilegur og heppilegur valkostur síðar meir en ég er ekki sannfærður um að þetta sé besta lausnin til að nýta íslenska raforku.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem kemur fram í upphafi till. þar sem segir að Alþingi álykti að láta fara fram ítarlega könnun á tæknilegum og fjárhagslegum forsendum þess að selja raforku til útlanda um sæstreng. Ég tel að Íslendingar eigi að kanna alla möguleika á nýtingu orkulindanna, sérstaklega þá þætti þar sem framleiðsla veldur ekki mengun. Ég hef hins vegar ákveðna fyrirvara á því að við förum að selja mjög mikla orku til útlanda um sæstreng almennt þar sem um er að ræða hráorku eða hráefni og því muni verða lítill virðisauki hér á landi með því að flytja mikið magn af orku til útlanda um sæstreng. Ég tel hins vegar að það komi mjög vel til greina að hluti af okkar framleiðslu fari þannig beint til útlanda. En ég tel að það eigi að reyna eftir megni að nýta orkuna innan lands í iðnað sem ekki veldur mengun eða þá iðnað þar sem mengunarvarnir eru það fullkomnar að það valdi ekki mengun. En það breytir ekki því að ég tel mikilvægt að við fylgjumst vel með á þessu sviði sem og öðrum. Og af því að talað var hér áðan um að það væri kostur við þessa tillögu að hún hefði ekki verið flutt áður þá er nú eins og mig minni að einhvern tímann hafi verið minnst á sæstreng hérna á árum áður svo það væri kannski ástæða til að athuga hvort þessi tillöguflutningur er ekki óþarfi. Það sem er hins vegar stórgalli við þessa tillögu miðað við það sem kom fram hér áðan er að hún lítur til framtíðar og ekki miðuð við það að við förum að flytja út raforku um sæstreng nú þegar eða strax á morgun heldur er verið að fara fram á að gera könnun til þess einmitt að við séum undirbúin ef þetta verður raunhæfur möguleiki í náinni framtíð. Það má búast við því að innan skamms --- ef má nota það orð, þegar maður talar um í þessu samhengi stuttan tíma þá er maður ekki að tala um eitt eða tvö ár, maður er jafnvel að tala um tug ára eða tugi, en það er samt skammur tími til stefnu --- tækninni hefur fleygt það fram að það má búast við að innan skamms verði ekki ómögulegt að flytja raforku um langan veg með sæstreng án þess að orkutap sé mjög mikið. Það kom fram m.a. í máli hv. síðasta ræðumanns og það vita það auðvitað allir sem fylgst hafa með þessu máli að áhugi þeirra sem framleiða sæstreng er langmestur á að flytja raforku um sæstreng milli landa. Það eru aðilar hér á landi sem hafa einmitt athugað möguleika á því að við mundum framleiða sæstreng, annaðhvort við sjálf eða þá í samvinnu við erlenda aðila. Ég heyrði ekki að það hefði komið fram í máli hæstv. iðnrh. að hann minntist á þá aðila sem hér er um að ræða. Hann talaði um að Orkustofnun væri að kanna þessi mál, en mér er kunnugt um að þrjár verkfræðistofur hér í Reykjavík hafa verið að athuga með stofnun hlutafélags til að kanna möguleikana á framleiðslu á sæstreng hér á landi. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa hér örlítið upp úr þeirri greinargerð sem þeir hafa sent frá sér, en þessi fyrirtæki eru Rafteikning hf., Ráðgjöf og hönnun og Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen hf. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Tækniþekking eykst við uppbyggingu rannsókna, öflugrar framleiðslu og prófunaraðstöðu hér á landi sem allt verður rekið af Íslendingum í samvinnu við erlenda aðila eftir þörfum hverju sinni. Verkefnið mun krefjast 50--100 manna tækniliðs ásamt miklu fjölmennara starfsliðs við framleiðsluna, auk alls þess fjölda annarra starfa sem slíku fylgja. Þróa verður gæðaeftirlit í tengslum við Háskóla Íslands og aðra hagsmunaaðila, en slíkt eftirlit er forsenda hágæðaútflutningsframleiðslu. Ítarlegar rannsóknir með þátttöku ýmissa stofnana, svo sem Háskólans, Orkustofnunar, Hafrannsóknastofnunar, umhvrn. og fleiri, þurfa að fara fram. Framkvæmdin felur þannig í sér umtalsverða nýsköpun. Áhrif á íslenskt atvinnulíf verður víðtæk, samanber virkjanir og annað sem þeim tengist. Þó verður aðeins um að ræða takmarkaðan hluta þeirrar orku sem hagkvæmt mun að virkja á Íslandi, jafnvel við fjórföldun orkusölunnar. Auk þeirra beinu áhrifa sem lýst er hér að framan af því að framleiða strengi hérlendis verður á þennan hátt einnig mun stærri hluti þeirra tekna sem orkusalan skilar í þjóðarbúið eftir hérlendis þar sem hér er gert ráð fyrir að fjármagna verkefnið að verulegu leyti innan lands.`` Þarna eru menn sem telja sig eygja möguleika á því að við munum framleiða þennan streng ef af verður hér á landi og hafa kannað möguleika á því og telja að þarna sé um raunhæfan kost að ræða. Ef um það verður að ræða þá verður auðvitað miklu meiri verðmæti eftir hér á landi ef um útflutning á raforku verður að ræða um sæstreng. Þá finnst mér þetta strax vera miklu fýsilegri kostur þó að ég vilji ítreka að ég tel að við eigum alls ekki að setja öll eggin í sömu körfuna, við eigum að kanna fleiri möguleika og mér finnst að það eigi aldrei að vera nema takmarkað magn af því sem við framleiðum hérlendis færi um sæstreng til annarra landa ef það verður möguleiki. Ég vildi aðeins minnast á þetta hér, virðulegur forseti, þar sem þessi þrjú fyrirtæki telja þetta vera það góðan möguleika að þau hafa í athugun að stofna með sér hlutafélag um frekari könnun á þessu máli. Þess vegna er þetta ekki neitt fjarlægt því þarna er auðvitað um að ræða þrjú verkfræðifyrirtæki sem öll ættu að hafa einhverja þekkingu á þessu sviði. Það eru því ekki bara misvitrir alþingismenn sem láta sér detta í hug að hægt sé að flytja út raforku um sæstreng. 

Frú forseti. Sagt er að batnandi mönnum sé best að lifa. Ég verð að segja eftir að hafa hlustað á hina hófsömu framsögu Svavars Gestssonar að hann fer batnandi með hverjum mánuðinum. Framsaga hv. þm. Svavars Gestssonar var miklum mun málefnalegri og hóflegri heldur en sá skætingstónn sem einkennir greinargerðina sem fylgir þessari annars áhugaverðu tillögu hans og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég verð líka að koma að því, frú forseti, að Alþb. og Svavar Gestsson sérstaklega hafa gengið fram fyrir skjöldu til þess að ásaka Alþfl. og þó einkum og sér í lagi hæstv. iðnrh. fyrir patent-hyggju.  Alþb. segir að patent-hyggjan hafi komið fram einkum og sér í lagi með þeirri áherslu, sem hefur verið í tíð þessarar ríkisstjórnar og líka síðustu ríkisstjórnar sem Alþb. reyndar átti aðild að, á ál og álframleiðslu. Eigi að síður er það svo að nú hefur Alþb. fundið sitt eigið patent og það er patentið sæstrengur. Að vísu er það svo að raunsæi hv. þm. Svavars Gestssonar er miklum mun meira heldur en formanns Alþb. Þannig hefur Svavar Gestsson fjallað af nokkru raunsæi um möguleikana á því að flytja út orku um sæstreng. Ólafur Ragnar Grímsson sér þarna hins vegar komna gróttukvörn sem malar gull. Í merkri áramótagrein, sem ég veit að þeir þingmenn lásu sem hér eru staddir í salnum núna, grein Ólafs Ragnars Grímssonar sem birtist um áramótin, kallar hann þetta gullstreng nýrrar aldar og sennilega ætlast hv. formaður Alþb., Ólafur Ragnar Grímsson, til þess að hinn nýi gulldrengur hans, þ.e. Svavar Gestsson, standi þá með fötu við enda sæstrengsins og hirði gullið sem hrýtur úr strengnum. Ég verð því að segja það, frú forseti, að mér þykir sem hérna sé búið að snúa hlutunum við og þeir aðilar sem áður skömmuðust mest út í Alþfl. fyrir patent-hyggju séu nú í ansi ríkum mæli, einkum og sér í lagi formaður flokksins, kominn með þá sömu patent-hyggju og halda að með sæstreng sé hægt að mala gull. Á því tel ég nokkur tormerki. Þó vil ég lýsa því yfir, frú forseti, að ég tel að þessu máli sem nú er hreyft beri að sýna fyllstu virðingu og það á auðvitað að hljóta þinglega meðferð. Ég hygg að það sé nokkur samstaða um þetta mál meðal flestra flokka. Þannig vil ég vísa til þess að í kosningabaráttunni skrifaði m.a. sá þingmaður sem hér talar einar tvær greinar um þá möguleika sem tengjast útflutningi á raforku um sæstreng þó að ekki hafi ég treyst mér til þess að feta í fótspor formanns Alþb. og kalla það gullstreng nýrrar aldar. En ég vænti þess að hv. þm. Steingrímur Jóhann fjalli í álíka skáldlegum tón og formaðurinn um þennan nýja möguleika í íslensku atvinnulífi. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði, og það er auðvitað grundvallarspurningin: Er markaður fyrir raforku um streng? Svavar svaraði þessu sjálfur og sagði: Það er tvímælalaust, já. En menn eiga að varast að vekja falskar vonir. Það er auðvitað svo að þegar við erum í dag að bera saman þá orku sem við kynnum að geta flutt út um streng, þá er ekki nægilegt að bera það einungis saman við rafmagn frá kola- og kjarnorkuverum eins og þingmaðurinn gerði hér áðan. Ég tel að hann hafi þá fallið í ákveðna gildru vegna þess að það eru aðrir orkugjafar sem við þurfum að íhuga líka. Hvaðan mun samkeppnin í framtíðinni koma gagnvart slíkri orku? Hún mun nefnilega ekki, hv. þm. Svavar Gestsson, koma frá kola- og kjarnorkuverum heldur fyrst og fremst jarðgasverum. Það er alveg ljóst að það eru jarðgasver sem munu veita mögulegum útflutningi á orku frá Íslandi mesta samkeppni í framtíðinni. Nú vill svo til að það er nýbúið að aflétta ýmsum hömlum innan Evrópubandalagsins á nýtingu jarðgass. Þetta mun auðvitað draga úr möguleikunum á þeirri verðmætasköpun sem við eðlilega hefðum viljað tengja við útflutning á orku frá Íslandi. Ég bendi líka á það að menn hafa verið að finna nýjar jarðgasbirgðir, t.d. í Norðursjó sem breyta markaðsdæminu allverulega. Þannig er alveg ljóst að í Norðursjó eru undan Bretlandseyjum vinnanlegar birgðir, sem að vísu nægja ekki nema til 13--20 ára, en það er talið að einnig sé að finna þar jarðgas sem muni nægja til e.t.v. 40 ára. Þess utan eru síðan geysilegar birgðir af jarðgasi undan Noregi á svæðinu sem stundum er kennt við tröll, Troll-svæðinu, og nú þegar er búið að gera áætlun og ég held að það sé verið að semja um að leggja jarðgaslínu alla leið þaðan og til Belgíu og rætt er um að leggja sérstakan streng úr þeirri jarðgaslínu til Bretlands. Það er því þetta sem við verðum að hafa í huga þegar við ræðum um samkeppnishorfur fyrir orku frá Íslandi. Síðan er líka rétt að geta þess að það er mikill vöxtur í framleiðslu á jarðgasi í löndum sem eru fjarri, t.d. í Alsír, og Nígeríumenn fyrirhuga að auka verulega sína framleiðslu á jarðgasi. Tæknin gerir það nú kleift að flytja þetta jarðgas í fljótandi formi til Evrópu. Þetta verðum við líka að íhuga. Í viðbót við þetta vil ég síðan geta þess að jarðgasvirkjanir eru þeim kostum búnar að það tekur geysilega stuttan tíma að byggja slík ver, aðeins um þrjú ár, þannig að þau henta vel þar sem samspil framboðs og eftirspurnar eiga að stýra framkvæmdum á þessu sviði. Síðan er líka rétt að það komi fram að jarðgas nálgast mjög að geta kallast grænn orkugjafi vegna þess að brennsla þess hefur miklu minni mengun í för með sér heldur en t.d. kolakynt orkuver. Þetta er nú það sem við þurfum að hafa í huga. Er þá ófjallað um það sem ég tel mestu máli skipta fyrir framtíðina og það er sú merka uppgötvun sem breskir vísindamenn gerðu fyrir örfáum vikum í kjarnorkuveri í Bretlandi þar sem þeim tókst í fyrsta skipti í mannkynssögunni að framleiða orku með kjarnasamruna. Þarna er um að ræða leið sem menn hafa verið að reyna að fara mjög lengi til þess að fá ódýra orku með verulega lítilli mengun. Þetta tókst sem sé seint á síðasta ári. Þá framleiddu menn í fyrsta skipti ein tvö megavött, að vísu einungis um nokkurra mínútna bil. Eigi að síður er talið að innan 50--60 ára kunni að verða mögulegt að reisa orkuver sem byggjast á þessu. Þá er ég hræddur um að fótunum væri kippt undan samkeppnismöguleikum orku frá Íslandi. Þetta set ég ekki hér fram til þess að draga úr áhuga hins athafnasama hv. þm. Svavars Gestssonar, heldur einungis til þess að falla ekki í gryfju patent-hyggjunnar, vekja ekki falskar vonir. Við verðum að vera algerlega raunsæ í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að ef það kemur í ljós að það verði markaður fyrir orku héðan, þá eigum við auðvitað að vinda okkur í það að framleiða þessa orku. Staðan er einfaldlega þannig í dag að við höfum ofgnótt orku og við höfum einungis virkjað um það bil 16% að ég hygg af mögulegri orkugetu vatnsaflsvirkjana. Og ef við tökum jarðgufuvirkjanir inn í dæmið, mögulegar jarðgufuvirkjanir, þá hygg ég að við eigum enn þá eftir óvirkjuð um það bil 90% af allri virkjanlegri orku á Íslandi. Þetta skiptir auðvitað miklu máli. Þess vegna tel ég að það sé rétt að við reynum að kanna þetta mál til hlítar en við eigum ekki að rasa um ráð fram og við eigum alls ekki að vekja falskar vonir hjá fólki með því að ganga fram á völlinn með upphrópunum eins og gullstrengjum jafnvel þó að sá sem gerir það telji sjálfan sig gulldreng Alþb. og um það skal ég að sjálfsögðu ekki deila við hann.

Herra forseti. Þessi umræða er prýðileg og í raun og veru gullsígildi. Það er ákaflega ánægjulegt að menn skuli ræða hér málefnalega og af viti og þekkingu um þetta mál og ég þakka þá umræðu sem hér hefur orðið þegar sem annar af flm. Ég vil segja það í fyrsta lagi að ég held að mönnum sé það væntanlega ljóst eftir þessa ágætu umræðu, hafi mönnum ekki verið það fyrir, að þó ekki kæmi nú annað til en breyttar tæknilegar aðstæður í þessum efnum, þá er alveg sjálfsagt mál að taka þetta mál fyrir til vandaðrar skoðunar á nýjan leik. Tækni í leiðnifræðum hvers konar hefur fleygt mjög fram á undanförnum árum. Sumir spá því að menn séu jafnvel ekki búnir að sjá fyrir endann á framförunum í þeim efnum enn þá. Þar gætu jafnvel átt eftir að gerast enn stórkostlegri hlutir, en hvort sem það verður nú eða ekki er alveg ljóst að þau tíðindi hafa gerst á tiltölulega skömmum tíma að menn hafa að verulegu leyti leyst þau áður nánast óyfirstíganlegu vandamál sem voru við flutning á orku af þessu tagi. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á það sem mér finnst nokkuð vanta hér. Menn verða að passa sig á að misskilja ekki þessa tillögu í því samhengi og það er að mikilvægi þess fyrir okkur að fá þennan möguleika inn í myndina sem hluta af okkar orkunýtingarmálum felst ekki hvað síst í því að það gjörbreytir okkar stöðu, okkar samningsstöðu, okkar aðstöðu á allan hátt hér uppi á Íslandi gagnvart annarri nýtingu og öðrum samningum ef það liggur fyrir eða er í boði sá möguleiki að velja á milli þess að selja orkuna beint á markað með sæstreng eða semja um nýtingu hennar hér innan lands til frekari fullvinnslu í verksmiðjum eða orkufrekum iðnaði af einhverju tagi. Ég hygg að menn þurfi ekki lengi að hugleiða til þess að sjá að tilvist sæstrengs og hugsanlega einhverrar flutningsgetu í honum sem væri á lausu eða möguleiki að losa væri valkostur í nýjum áföngum í orkunýtingunni gagnvart skammtímasamningum og gjörbreytir því umhverfi sem menn hafa verið að baksa í hér undanfarin ár og áratugi varðandi orkunýtinguna í landinu. Og ætli það væri nú ekki augljóslega þannig að iðnaðarráðherrar framtíðarinnar eða aðrir samningamenn Íslands, sem verða kannski að hugleiða og standa í viðræðum við aðila um orkunýtingu hér á fyrstu árum næstu aldar eða áratugum, telji sig vera þar í nokkurri annarri aðstöðu ef sá valkostur er í boði á móti á hverjum tíma að flytja viðkomandi orku um sæstreng eða leggja nýjan þegar um er að ræða samninga um hvers kyns nýtingu orkunnar hér innan lands. Þetta fannst mér einnig vanta í málflutning hv. 1. þm. Norðurl. v. hér áðan. Ég tek það skýrt fram að það sem fyrir okkur vakir í þessu er að sjálfsögðu ekki einhvers konar eins máls hyggja, að sæstrengur sé lausnin og aðrir valkostir í orkunýtingu séu ekki í boði eða eigi ekki að athugast. Að sjálfsögðu ekki. Það er barnalegt að álykta svo og óþarfi með öllu. Við erum fyrst og fremst að tala um það að kannað verði hvort hér sé á ferðinni valkostur sem geti orðið hluti af orkunýtingarmynstrinu hér á Íslandi í framtíðinni. Sé svo, þá hefur það augljósa kosti í för með sér. Það breytir okkar stöðu og bætir hana og við erum í betri færum til að ráðast í hvers kyns orkunýtingu í framhaldinu. Varðandi það frumkvæði sem iðnn. þingsins er ætlað í þessari tillögu, þá er rétt að vekja athygli á orðalaginu sem er á tillgr. sjálfri, sérstaklega fyrir hæstv. iðnrh. Það stendur ósköp einfaldlega að iðnn. Alþingis hafi forustu um könnun þessa. Það er nokkuð annað heldur en að fullyrða, eins og mér fannst vaka í máli hæstv. iðnrh. eins og hann orðar það stundum sjálfur, að nefndin sem slík eigi að annast könnunina. Það er ekki ætlunin, hygg ég, að nefndarmenn sjálfir fari í pappírsvinnuna heldur að nefndin sem slík hafi þarna ákveðna forustu um. Það tel ég vera í prýðilegu samræmi við 26. gr. þingskapalaganna. Ég vek líka athygli á því að auðvitað var málflutningur hæstv. iðnrh. hér með kurteislegum hætti á þá leið að hann vildi engin afskipti Alþingis eða iðnn. Alþingis hafa af þessu máli, eða ég skildi hæstv. iðnrh. svo. Það er athyglisvert m.a. í ljósi þess sem formaður iðnn., hv. 17. þm. Reykv., sagði hér áðan, sérstaklega þó þegar hann í athugasemd við ræðu framsögumanns spurði um þetta atriði sérstaklega og lét sér síðan svar flm. vel líka og gerði við það engar athugasemdir þegar flm. útlistaði hvað fyrir mönnum vakti varðandi frumkvæði iðnn. í þessu máli og hvers vegna t.d. iðnrn. eða Landsvirkjun væri ekki falið þetta verkefni. Ég gat sem sagt ekki betur heyrt en að hv. 17. þm. Reykv. væri ánægður með þau svör sem hann fékk frá flm. og sé þess vegna sammála því að það sé eðlilegt að iðnn. hafi þetta frumkvæði og taki þessa forustu og því er ég algjörlega sammála. Staðan er líka sú, og það held ég að sé rétt að segja hér alveg umbúðalaust, að þessi orkunýtingarmál okkar Íslendinga eru í algjörri sjálfheldu. Það er algjör sjálfhelda uppi eftir að hinn mikli leiðangur hæstv. iðnrh. varðandi álverið stóra sigldi í strand. Það er þar ekkert uppi á borðinu sem hönd er á festandi og þess vegna mikil nauðsyn á að menn missi ekki móðinn og höfuðið hnígi niður á bringu manna, heldur taki menn á málum m.a. með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég tel að það sé prýðileg tillaga í alla staði og viturleg að iðnn. þingsins reyni að ná þverpólitískri samstöðu um það að fara hér í tiltekna vinnu, en menn böðlist ekki áfram með því jafnvel að persónugera sér málin, ekki bara í fylkingunum stjórn og stjórnarandstaða eins og viljað hefur brenna við heldur jafnvel persónugera þetta við sjálfan sig eins og hæstv. iðnrh. hefur í stórum stíl gert á undanförnum árum varðandi leiðangur sinn í álmálinu. Ég vil aðeins segja eitt varðandi umræður hér um í hvaða samkeppnisumhverfi þessi orka frá Íslandi gæti orðið. Ég held að orka frá Íslandi gæti ekki síst orðið valkostur sem kæmi í staðinn fyrir aðra orkunýtingu sem er að leggjast af. Varðandi möguleika á nýtingu jarðgass og fleira slíks sem kemur inn í myndina, þá eru menn jafnframt að huga að því að orkuþörfin er vaxandi. En staðan er sú að á markaðnum á meginlandi Evrópu sérstaklega og um miðbik Evrópu er stór hluti raforkunnar framleiddur með orkugjöfum sem eru á undanhaldi, sem þeir vilja komast út úr, orkugjöfum sem verða skattlagðir í vaxandi mæli á næstu árum. Jafnvel í Vestur-Þýskalandi er framleitt rafmagn með kolakyntum orkuverum sem notast við gífurlega miklar yfirborðsnámur þar sem saman fer annars vegar mikil mengun við brennslu kolanna og mikið jarðrask vegna kolanámsins. Þannig háttar t.d. til í stóru orkuveri stutt frá höfuðborg þess sem áður var Vestur-Þýskaland. Og þar er mönnum engin launung á því að þeir vilja helst komast út úr því að nota þessa orkugjafa vegna mengunarinnar og vegna þess að þarna er verið að moka upp kolum af yfirborði með tilheyrandi umhverfisröskun. Þegar svo skattarnir leggjast ofan á, þá er alveg ljóst að menn munu reyna að forðast þessa orkunýtingu og snúa sér að annarri hagkvæmari og umhverfisvænni. Þar held ég að íslenska orkan gæti komið inn í myndina sem valkostur þegar öðrum óhagstæðari orkugjöfum er skipt út. Að lokum þetta með patent-hyggjuna. Ég held að málflutningur okkar í þessum orkunýtingarmálum hafi margsýnt það að við erum ekki hér með neina patent-hyggju eða eins máls hyggju. Þvert á móti höfum við á undanförnum árum, þar á meðal ræðumaður, margbent á nauðsyn þess að taka heildstætt á þessum orkunýtingarmálum hér. Það er auðvitað til alveg ótrúlegrar skammar að ástandið skuli vera þannig í dag að á sama tíma og bullandi umframorka er í kerfinu skuli skipin sáralítið nýta sér rafmagn úr landi í höfnum, þá skuli allar loðnubræðslur landsins brenna olíu við sína gufuframleiðslu, þá skuli næstum því hvert einasta mjólkurbú í landinu nota olíukynta katla í staðinn fyrir rafkynta og eru m.a. að setja upp núna á þessum árum og endurnýja hjá sér sum mjólkurbúin, býsna orkufreka gufukatla upp á einhver megavött í hverju búi í staðinn fyrir að nota þetta rafmagn sem nóg er til af. Þessu þarf auðvitað að breyta og ég skora á hv. iðnn. að taka líka á þessum málum og fara ofan í saumana á þeim. Þetta er í megnasta ólestri og það er alveg ástæðulaust að hafa þetta svona eins og málin standa í dag. Það sem hér er verið að biðja um er einmitt að taka heildstætt á þessum orkunýtingarmálum okkar og þetta er hluti af þeirri þeirri mynd.

Herra forseti. Aðeins örlítil viðbót við þessa umræðu. Ég auðvitað fagna því að varaformaður Alþb. skuli hér með mjög skörulegum og afdráttarlausum hætti hverfa frá þeirri patent-hyggju sem mér virðist einkenna málflutning formanns flokksins í þessu máli og það er ekki nema vel. En ég vil eigi að síður herða enn frekar á því sem ég sagði um samkeppnishorfur fyrir orku sem flutt er héðan frá Íslandi. Það er auðvitað svo að þegar menn hafa verið að spá í framtíðina og um orkuþörf á meginlandi Evrópu, þá gera menn einmitt ráð fyrir því sem hv. þm. Steingrímur Jóhann nefndi hér áðan að það verður lagður orkuskattur á olíu- og kolakyntar rafstöðvar og það er verið að taka slík raforkuver úr framleiðslu einmitt núna t.d. á Bretlandseyjum þangað sem við horfum nú mest um markað fyrir okkar orku. Og það vill líka svo til að þar er í bígerð bygging fjölmargra nýrra orkuvera sem búið er að tímasetja fram á næstu öld og það eru allt saman jarðgasvirkjanir. Þannig að það er alveg ljóst að við munum lenda í bullandi samkeppni við jarðgasið. Það kom einmitt fram í máli Jakobs Björnssonar orkumálastjóra á nýafstöðnu orkuþingi að það er fyrst og fremst jarðgasið sem mun veita samkeppni vegna þess að það er alveg rétt sem fram hefur komið t.d. hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að nú þegar stendur íslensk orka sem flutt er út um streng jafnfætis orku frá kolakyntum stöðvum, það er alveg ljóst. Það má kannski upplýsa að það var seint á síðasta ári sem bresk orkuframleiðslufyrirtæki gerðu alveg geysilega stóran samning um kaup á jarðgasi frá Noregi. Það er því alveg ljóst á hvaða braut þeir eru að fara. Mig langar líka að herða á því sem hv. þm. Páll Pétursson sagði hérna áðan að einu fyrirtækin sem í dag hafa sýnt einhvern raunverulegan áhuga á flutningi á orku frá Íslandi eru strengjafyrirtækin. Það eru því miður engin önnur. Í því landi sem við höfum horft mest til um orkukaup, þ.e. Bretlandi, ekki síst vegna þeirrar einkavæðingar sem þar hefur orðið í raforkuframleiðslunni, er enginn áhugi. Þar er enginn raunverulegur áhugi á kaupum á orku héðan. Þetta verða menn að hafa í huga þegar þeir leggja á þetta haf. Að lokum, um iðnn. Það er auðvitað svo að ég sem formaður þeirrar nefndar ber mikla umhyggju fyrir henni og velferð hennar. Ég tek síður en svo fyrir það að þessi nefnd hafi eitthvert sérstakt frumkvæði er lúti að því að huga að orkumálum Íslendinga, jafnvel að móta einhvers konar drög að orkustefnu. En til að taka nú alveg af skarið um mína skoðun þá er ég ekki viss um hvort það sé rétt. Ég áskil mér hins vegar rétt til að ræða það í iðnn., að þetta tiltekna sértæka mál falli beinlínis undir þann möguleika. Ég vek hins vegar athygli á því að hér fyrr í dag hefur farið fram merkileg umræða, ekki bara um orkuútflutning gegnum streng heldur líka varðandi framleiðslu á vetni. Þetta eru allt saman hlutar af nokkuð stórri framtíðarmynd og ég hygg að það væri verðugt verkefni fyrir hina þverpólitísku iðnn., sem hér hefur mjög verið dásömuð í dag, að ræða það mál og reyna að glöggva sig svolítið á þeim möguleikum sem eru á þessu sviði og e.t.v. að horfa svolítið fram á veginn fyrir framkvæmdarvaldið, fyrir Landsvirkjun. Ég sé á því þann agnúa að iðnn. hefur ekkert fjármagn. Hún þarf að leita til þingsins og forseta þingsins um fjármagn til að standa straum af slíku. Þannig að allt er þetta nú í deiglu. Við erum að fara inn á nýja braut með þessum þingskapalögum, en ég vil hafa allan fyrirvara á því að formaður þessarar ágætu nefndar muni fallast á þá skoðun að þetta sértæka mál sé beinlínis vel hæft til þess að verða prófmál á hina nýju starfsmöguleika sem nefndunum eru settir í þingskapalögunum.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa farið fram um þessi mál og víkja fyrst að þessu með jarðgasið, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, gerði nokkuð að umtalsefni. Það er alveg rétt að samkeppnin snýst auðvitað fyrst og fremst um stöðuna gagnvart jarðgasi. En það var jarðgasið sem ég var með í huga. Ég taldi ekki upp hina einstöku orkugjafa, en ég sagði: Við erum samkeppnisfær miðað við þá orkugjafa sem taldir eru hagkvæmastir núna t.d. í Skotlandi. Og niðurstaða Jakobs Björnssonar á orkuþingi er orðrétt þessi: ,,Íslensk raforka, komin inn á raforkukerfið í Englandi og Wales, er samkeppnisfær við orku frá stöðvum sem ganga fyrir jarðgasi en þær stöðvar virðast vera þær hagkvæmustu sem völ er á á Bretlandi í dag.`` Sem sagt: Raforka með streng er samkeppnisfær við jarðgasið eins og það er í dag. Síðan kemur til viðbótar sú staðreynd að þetta getur auðvitað breyst enn þá frekar jarðgasinu og íslenskri raforku í hag þegar kolefnisskattar á orkuframleiðslu verða komnir til framkvæmda og ýta örugglega út ýmsum gömlum orkugjöfum sem notaðir hafa verið til þessa á undanförnum áratugum. Í síðasta lagi skiptir það mjög miklu máli um okkar stöðu í þessu sambandi að eins og menn vita hafa verið í gangi tilraunir til þess að tryggja svokallaða frjálsa samkeppni í raforkuframleiðslu í Bretlandi. Það er hins vegar alveg ljóst að þessi svokallaða frjálsa samkeppni raforkuframleiðslu í Bretlandi á mjög erfitt uppdráttar vegna þess að það eru tvö stór fyrirtæki þar, í Englandi og Wales, Power Energy og National Power, sem hafa yfirburða aðstöðu. Og þeir aðilar, sem vilja stuðla að eðlilegri samkeppni á þessum markaði, vilja gjarnan skapa möguleika til að fá orku frá öðrum til þess að veita þessum tveimur stóru risaraforkufyrirtækjum á Bretlandseyjum eitthvert aðhald. Ég held því að á orkuþinginu, þó maður geri ekki annað en að fletta þeirri ágætu möppu sem þar var dreift og að hlusta á erindin sem þar fóru fram, aðeins þar fannst mér að kæmu fram í raun og veru fullgild rök í þessu efni þó svo auðvitað að við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon séum ekki með tillögu um eitthvað sem leysir allan vanda vegna þess að það þarf að hafa hliðsjón af öllu öðru, þ.e. forgangsröðun í nýtingu raforkunnar yfir höfuð og svo framvegis. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni almennt séð að vara við því sem hann kallar patent-hyggju. Þetta hefur verið eitt meginvandamál íslenskra efnahags- og atvinnumála undanfarin 50 ár. Menn hafa horft á tiltekin patent og ætlað sér að leysa alla hluti þannig. Einu sinni voru það togarar, einu sinni voru það frystihús, síðan voru það álver, síðan var það loðdýrarækt og fiskeldi o.s.frv. Menn voru alltaf að einblína á einhvern einn þátt án þess að horfa á sviðið í heild og það hefur orðið okkur dýrt þó að enginn hafi í raun náð eins mikilli fullkomnun í þessu máli og frambjóðandi Alþfl. í Eyjafirði fyrir eins og hálfri öld, þegar hann sagði, mismælti sig að vísu en það vakti athygli og er greinilega munað enn: ,,Stefna Alþfl. er sú að tryggja að það komist nýsköpunartogari á hvert heimili í Eyjafirði.`` Varðandi þessi mál og stöðu þeirra að öðru leyti er kannski rétt að undirstrika það --- ja, í framsöguræðu minni hér áðan fór ég í sjálfu sér ekki í það að skattyrðast sérstaklega við hæstv. iðnrh. um þessi mál. Það vita allir að ég er auðvitað ósammála honum um margt. Út af fyrir sig taldi ég ekki að það þjónaði þeim markmiðum sem við höfum með flutningi þessarar till. En það er kannski rétt að rifja upp að það eru ekki nema nokkrir mánuðir síðan, ég hygg að það hafi verið seint á síðasta ári, í ágúst eða september, að Halldór Jónatansson, framkvæmdastjóri Landsvirkjunar, sagði það opinberlega í blaðaviðtali að það væri ekkert pláss fyrir þessa sæstrengsumræðu af því að menn væru að undirbúa stofnun álvers og virkjanir fyrir það. Þessari sæstrengsumræðu var í raun og veru ýtt út af borðinu. Og þetta kalla ég patent-hyggju vegna þess að ég held að fyrir okkur sem orkuframleiðanda sé það mjög mikilvægt að við séum með margt undir í einu, horfum vítt yfir og látum ekki þrengja að okkur á einhverju einu sviði umfram önnur. Hæstv. iðnrh. fann að því að menn væru kannski með þessari till. að einhverju leyti að taka verkefni af því sem framkvæmdarvaldið ætti að hafa. Í sjálfu sér getur vel verið að það megi gagnrýna það, en ég segi þá við hæstv. iðnrh.: Það er þá ekkert nýtt að það sé gert. Menn eru auðvitað mjög mikið, m.a. alþingismenn, á kafi í framkvæmdarvaldinu líka. Ég bendi á að sá sem talaði hér fyrr í dag af miklum myndugleik, hv. 1. þm. Norðurl. v. er þingmaður í stjórnarandstöðu, vissulega, hann situr í stjórn Landsvirkjunar og hann er í stjórn markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar. Ég held að það sé varla hægt að finna dæmi um menn sem eru jafngjörsamlega báðum megin allra borða eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. að þessu leytinu til. Og auðvitað er það þannig í þessu litla stjórnkerfi þar sem við erum með t.d. þingmenn sem hafa reynslu af því að vera í svo að segja öllum þessum verkum af ýmsu tagi að þá er ekkert óeðlilegt að menn nýti sér þá þekkingu og þann áhuga sem einstakir þingmenn kunna að hafa þó þeir séu ekki með beinum hætti inni í framkvæmdarvaldinu sem slíku. Í þessu sambandi minni ég t.d. á ítarlegar og langar ræður og tillögu sem Vilmundur heitinn Gylfason flutti hér í þinginu á sínum tíma um framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið og samspil þessara þátta. Auðvitað eiga menn að draga þarna tiltekna línu, þannig verður það a.m.k. ábyrgðarlega séð að vera en tæknilega getur það auðvitað oft komið upp að menn séu svo að segja báðum megin að skipta sér af hlutunum eins og hæstv. iðnrh. hér fyrr í dag þegar hann segir um eina tiltekna tillögu Kvennalistans að hún sé svoleiðis vitleysa að það sé engin þörf á að samþykkja hana af því að hún hafi verið afgreidd í fyrra. Þar með er hann að bregða sér í þingmanninn og þannig er hann sjálfur báðum megin borðsins og þar með falla gjörsamlega flatar þær röksemdir sem hann var að beita gegn þeim hugmyndum sem hér eru uppi um að iðnn. beiti sér í þessu máli. Síðan verð ég líka að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst það keppikefli að Alþingi allt fjalli um mál af þessu tagi, þingmenn úr stjórn og stjórnarandstöðu. Þingmenn stjórnarflokkanna, hverjir svo sem eru í stjórn á hverjum tíma, hafa ekki allt of mikil tækifæri til það komast að einstökum málum sem framkvæmdarvaldið er á kafi í. Við þekkjum það sem höfum verið þingmenn fyrir stjórn og stjórnarandstöðuflokka eftir atvikum. Ég held að það gæti verið gott fyrir stjórnarfarið að reynt yrði að mynda breiða samstöðu um mikilvæg framtíðarmál eins og atvinnuuppbygginguna í landinu. Ég tel t.d. að ef við hefðum borið gæfu til þess að skapa slíka samstöðu, segjum á síðasta kjörtímabili, með stjórn og stjórnarandstöðu þar sem menn hefðu horft á tiltekin framtíðarsvið og raðað hlutunum upp í forgangsröð þá hefðum við ekki lent í því að fá hér yfir okkur stjórnvöld sem mér finnst, það er kannski rangt, en mér finnst að sjái bara eina lausn á öllu og það er að skera og skera og skera og skera. Og sprauta svo að segja svartsýni í alla þjóðina. Ég held að við þurfum á því að halda að þingmenn úr öllum flokkum taki höndum saman um verkefni af því tagi sem hér eru. Auðvitað er þetta bara partur af málinu. Hér er í raun og veru verið að tala fyrir því, eða ég er að tala fyrir því að við reynum að ná víðri pólitískri samstöðu um nýja sókn í atvinnulífinu til að skapa forsendur fyrir betri lífskjörum á Íslandi og ryðja svartsýninni í burtu. Varðandi önnur einstök atriði þessa máls sem hv. þm. hafa komið að, t.d. það sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir nefndi og hv. þm. Páll Pétursson, að þau töldu að það væri betra að verðmætasköpunin færi fram hér en annars staðar, þá er allt gott um það að segja en þetta finnst mér vera alveg dæmigerðar viðbárur út í loftið af því að þetta liggur svo í augum uppi. Það sem ég vil benda á í þessu sambandi er þetta: Ég horfi á sæstreng með raforku til útlanda sem tengingu okkar, fyrstu skref Íslands, í þá átt að verða hluti af alþjóðlegu orkuneti. Og það er fullkomin skammsýni að slá því föstu að við verðum lokað eyland í þessum efnum um aldur og ævi. Ísland hlýtur að verða með beinum eða óbeinum hætti hluti af alþjóðlegu orkuneti. Þegar ég segi beinum þá á ég við streng, þegar ég segi óbeinum þá á ég við það að við notum okkar orku til að framleiða tiltekna vöru sem hentar betur að framleiða hér en annars staðar. Umræðan um það að við eigum ekki að gera þetta minnir mig á umræðuna sem var hér í gangi fyrir örfáum árum um það að tengja allt Ísland saman í eitt raforkukerfi. Menn sáu alla agnúa á því. Sjálfstfl. gerði ótal samþykktir um það hvað það væri mikið hneyksli að taka við hundi að sunnan, eins og það var orðað, fyrir norðlendinga. Mér finnst stundum aðeins örla á þessu viðhorfi þröngsýninnar í þessari umræðu líka af því að hér erum við ekki bara að tala um það að við leggjum tiltekin streng og seljum orkumagnið úr honum með tilteknum hætti, heldur erum við líka að tala fyrir því að Ísland getur ekki orðið eyland um aldur og ævi í þessu efni, það hlýtur að verða hluti af þróuðu alþjóðlegu orkuneti. Og það verður ekki spurt að því þegar verður opnað fyrri rafmagnið í Breiðholtinu eða hvar það nú er, hvort þetta rafmagn er úr Þjórsárvirkjun, Sogsvirkjun, Kröfluvirkjun eða Blönduvirkjun, það gæti alveg eins verið einhvers staðar annars staðar að. Og eins er það með orkuna sem héðan fer. Auðvitað gæti ég, virðulegi forseti, sagt sem svo að undirtektir iðnrh. hafi verið þannig að hann hafi sagt: Við erum að vinna að þessu öllu saman, við erum hér með Pirelli þar og Vattenfall hér og Caminus þar og við erum með 7,4 millj. í Landsvirkjun og við eigum nú bara að gera þetta sjálfir og þið eigið ekkert að vera að vesenast í þessu. Auðvitað gæti ég svo sem tekið þetta þannig en ég ætla ekkert að gera það. Ég ætla að leyfa mér að túlka undirtektir iðnrh. þannig að þær hafi verið afar jákvæðar og að iðnn. muni fjalla um málið málefnalega næstu dagana, næstu vikurnar. Og þá er ég ekki bara að tala um þennan sæstreng, ég er líka að tala um t.d. tillöguna sem var rædd hér undir síðasta dagskrárlið og jafnvel fleiri tillögur í orkumálum þannig að menn eygi þar einhverja vitræna umræðu og skoðanaskipti um orkumál yfirleitt. Eitt efnisatriði er það þó sem ég ætla aðeins að nefna úr ræðu hæstv. iðnrh. og það er að hann sagði: Kostnaður við þetta er meiri en svo að Landsvirkjun geti staðið í þessari framkvæmd ein sér. Það er auðvitað alveg hárrétt. Þegar ég var að tala um það, hefur fjármögnunarþáttur þessa máls verið undirbúinn, þá átti ég auðvitað fyrst og fremst við þann veruleika að það er augljóst mál að það er mjög flókið að fjármagna þetta verkefni í heild og tryggja í senn öryggi Íslands og sjálfstæði í þeim samningum sem um þetta þarf að gera. Það er mjög flókið mál. Í raun og veru þyrfti að fara að undirbúa það. Menn þyrftu að átta sig á grundvallaratriðum í þeim efnum vegna þess að það getur verið slæmt að þurfa að ganga frá svona flóknum málum á síðustu stundu, jafnvel um leið og verið er að ganga frá sölusamningum í einstökum atriðum. Ég hvet til þess að það verði farið í þetta. Ég segi fyrir mig að ég er fullkomlega opinn fyrir því að taka á þessu með þeim hætti sem er hagkvæmastur og öruggastur fyrir Ísland og ég held að um það ætti að geta myndast allgóð og breið samstaða. En ég dreg enga dul á það --- og ég gerði það heldur ekki í minni framsöguræðu, að ég tel, en það hefur þá kannski ekki verið nægilega skýrt af minni hálfu --- að þetta sé eitt allra flóknasta málið í sambandi við orkumálaframtíð Íslendinga, hvernig við nýtum orkulindirnar og fjármögnum nýtingu þeirra og tryggjum um leið sjálfstæði og öryggi okkar eigin þjóðar í þessu sambandi. Þar með læt ég máli mínu lokið og þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Frú forseti. Ég fagna þeim tón bjartsýni og víðsýni sem kom fram hér í síðustu ræðu hv. 9. þm. Reykv., fyrri flm. þeirrar till. sem við ræðum hér í dag. Sérstaklega fagna ég því að hann talaði um það sem sjálfsagða og eðlilega framtíðarsýn að Ísland væri hluti af alþjóðlegu orkuneti. Og það væri skammsýni að ætla annað. Þetta er nákvæmlega sú stefna sem ég hef beitt mér fyrir í mínu starfi sem ráðherra iðnaðar- og orkumála og mig langar að vekja athygli á því að til þess að Íslendingar geti orðið aðilar að þessu orkuneti, þessu alþjóðlega orkuneti, þá þarf einmitt að móta þær viðskiptareglur milli ríkja um orku, m.a. raforku, sem tryggja frjálsan aðgang orkunnar frá Íslandi að Evrópumarkaði. Það er einmitt þetta sem felst í orkusáttmála Evrópu sem ég skrifaði undir fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands í desember sl. og nokkur umræða varð um á þinginu. Þar eru einmitt hugsuð ákvæði til þess að koma í veg fyrir að mismuna megi gegn orku á Bretlandseyjum af því að hún sé upprunnin frá Íslandi. Þannig háttar í dag að þetta er unnt að gera --- og yrði gert. Þarna þarf gagnkvæmt samkomulag milli ríkja og þetta er miklu mikilvægara atriði heldur en menn virðast almennt hafa gert sér ljóst fyrir okkar framtíð. Við þurfum líka að fylgjast mjög náið með þeim viðskiptareglum sem eru að mótast innan Evrópu, ekki síst innan Evrópubandalagsins, um viðskipti með orku, raforku þar með, flutningsreglur, heimildir til þess að flytja um sameiginleg flutninganet einstakra ríkja orku sem er annars staðar upprunnin. Þetta er í raun og veru undirstaðan undir þeim viðskiptum sem hefjast mundu með sæstreng eða sæstrengjum frá Íslandi. Það er vissulega rétt hjá þeim sem hér hafa talað o g bent á að þetta væri ákaflega flókið mál og ég vildi vekja á því athygli því að mér hefur ekki fundist að það kæmi nægilega skýrt fram í máli flm. eða annarra sem hér hafa talað sem hafa látið sem svo og sagt sem svo, og m.a. vitnað til orkumálastjóra, að íslensk orka flutt um sæstreng væri nú samkeppnishæf við jarðgasstöðvar og orku sem framleidd er í þeim. Ég vil taka nokkurn vara fyrir slíkum samanburði af því að í hann kann að vanta það auðlindagjald sem ég tel alveg óhjákvæmilegt að við mundum gera að kröfu um að lagt yrði á slíka orkuvinnslu sem flutt yrði beint til annarra landa en ekki nýtt á Íslandi. Af hverju er það? Það er einfaldlega af því að þarna værum við að selja aðgang að sameiginlegri auðlind okkar sem fólgin er í fallvötnum og jarðvarma án þess að við hefðum nýtt hana til fulls hér heima. Við værum þar að fara á mis við nokkurn virðisauka sem við gætum haft með því að vinna hér og reyndar líka með því að nýta auðlindarentuna sjálfa. Þetta tel ég ákaflega mikilvægt og er þáttur í því máli sem hér hefur nokkuð verið nefnt, að nauðsynlegt sé að vinna við að móta meginlínur í orkustefnu til framtíðar. Að því verki er unnið á vegum iðnrn. og ég er bjartsýnn á það að geta haft um það gott samstarf á þessum vetri og á næstu árum við iðnn. þingsins, en ég tel það skynsamlegt fyrirkomulag að slík mál séu undirbúin af framkvæmdarvaldinu, kynnt í nefndum þingsins þegar þau eru til þess fallin og það verður líka gert. Ég vil mótmæla því að þessu máli, umhugsun, umræðum, viðræðum um sæstreng til annarra landa frá Íslandi til að flytja út orku, hafi verið ýtt út af borðinu vegna álmálsins. Þetta er fjarri lagi. Ég bendi á það að ég átti á liðnu ári, bæði í upphafi árs og aftur í maí og júní, og samninganefndir á vegum iðnrn. viðræður við fulltrúa Evrópubandalagsins í Brussel einmitt um samstarf á þessu sviði. Við áttum viðræður við stóran, alþjóðlegan fjárfestingarbanka um hugsanlega aðild hans eða milligöngu um fjármögnun svona framkvæmda, því að eins og hv. flm. benti á, það er eitt mikilvægasta atriðið í þessu stóra máli. Í þeim viðræðum við þetta stóra, alþjóðlega fjármagnsfyrirtæki, sem ég vek athygli á að er ekki talsmaður framleiðenda sæstrengja heldur eingöngu að leita að vænlegum fjárfestingarkostum, þá var einmitt rætt mjög rækilega um mörg af þeim grundvallaratriðum sem nauðsynlegt er að taka á áður en menn fara að tala um framkvæmdir. Það eru einmitt þessi sjónarmið sem ég tel jafnmikilvæg og hin tæknilegu og fjárhagslegu sjónarmið sem að sjálfsögðu er nauðsynlegt að leggja á vandað mat. Ég tel þess vegna að það sé miklu mikilvægara fyrir þá sem fara með þjóðmálin, ríkisstjórnina og þingið, að fjalla um þessa þætti málsins og ég fullvissa flm. og aðra nefndarmenn í iðnn. þingsins um það að þessum verkum er haldið áfram, þótt þau hafi ekki verið svo mjög í kastljósi fjölmiðlanna, af þeim krafti sem efni standa til og sem skynsamlegt er að gera. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, víkja nokkrum orðum að því sem kom fram í máli annarra en hv. fyrri flm. Ég ætla að víkja aðeins að því sem kom fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. v. Ég er honum sammála um það að við þurfum að leggja kapp á að sjá hvort samningar geta tekist við þá sem hug hafa á að byggja báxítbræðslu á Íslandi. Það er angi af því viðfangsefni og viðleitni sem sérstök áhersla er nú lögð á við markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar að finna smá og miðlungsstór fyrirtæki sem eru viðbót við orkunotkun á Íslandi sem liður í þeirri viðleitni að auka hlut raforkunnar í orkunotkun af því að við höfum einfaldlega núna 610 gwst. á ári frá Blöndu sem ekki eru nýttar. Ég hef nýlega, og þá vík ég að því sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., beitt mér fyrir því að iðnrn. hefur átt viðræður við fulltrúa orkuvinnslufyrirtækja og orkuveitna og Samband ísl. rafveitna um leiðir til að nýta orku frá Blönduvirkjun sem ekki selst. Um þetta mál er nú fjallað á þeim vettvangi og ég fagna því að áhugi þingsins komi þar fram. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, taka það mjög skýrt fram að ég hef bæði í minni fyrri og þessari minni seinni ræðu fagnað áhuga þingsins á þessu máli og samvinnu við það. Það er vissulega rétt að það þarf að skoða í breiðu samhengi, í samhengi við orkustefnu landsins í heild, en það breytir því ekki að mér finnst að flm. hafi ruglast á framkvæmdarvaldi og frumkvæðisrétti þegar þeir sömdu sína tillögu í upphafi og greinargerðina með henni. Ég fagna því að tónninn í málflutningi þeirra er nú allur annar en hann var þegar þingskjalið var lagt fram.

Virðulegi forseti. Það hefur verið þannig á undanförnum áratugum að umræðurnar um orkumál og nýtingu orkunnar hafa verið ein alvarlegustu og erfiðustu deilumál íslenskra stjórnmála. Ég held út af fyrir sig að það hljóti að teljast mikilvægt skylduverkefni allra stjórnmálamanna að halda fram þeim almennu sjónarmiðum sem menn hafa á hverjum tíma. En ég held að það sé líka skylda stjórnmálamanna og þá ekki síst ráðherra að reyna að skapa samstöðu um eitthvað sem mætti kalla samnefnara í þessum efnum, samnefnara fyrir flokka og fyrir þjóðina, og ég tel að þær umræður sem hafa farið fram hér í dag séu með þeim hætti að það sé hægt að gera sér vonir um það ef menn setjast yfir þetta málefnalega að það sé hægt að finna slíkan samnefnara með skynsamlegum hætti. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og ég skil iðnrh. þannig að hann vilji stuðla að því að þessi samnefnari finnist hér á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Eins og kom mjög skýrt fram í fyrstu ræðu minni, reyndar í upphafsorðum hennar, þá tel ég það nú mikilvægast allra verka að undirstaðan sé réttilega fundin fyrir orkustefnuna og það þarf einmitt, eins og kom fram hjá hv. 9. þm. Reykv., að finna þar almenna stefnu sem bærileg samstaða getur tekist um á hinu pólitíska sviði. Það er nú reyndar svo að menn hefur nokkuð greint á um það á undanförnum árum og áratugum hversu hratt eigi að ganga fram í því að nýta orkulindirnar til þess að byggja hér upp stóran iðnað eða til þess að selja beint til annarra landa. Ég held að það sé rétt að á síðustu missirum hafi orðið þarna nokkur breyting. Ég fagna henni af því að ég tel að stuðningur við iðjustefnuna sé nú orðinn mjög almennur og ég er alveg sannfærður um að það er mikilvægt verkefni fyrir okkur sem vinnum að þjóðmálum, það gildir jafnt um stjórn sem stjórnarandstöðu, að reyna að finna þennan grundvöll því að við þurfum fyrst og síðast að hugsa um það hvernig við getum breytt orkulindum landsins í auðlindir fyrir almenning. Það er verkefnið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þessi orð. Ég tók auðvitað eftir því og undirstrika það sérstaklega að hann sagði að það væri víðtæk samstaða um iðjustefnuna, hann sagði ekki stóriðjustefnuna. Ég held að það sé út af fyrir sig rétt að nálgast málið þannig að það sé ágæt samstaða um iðjustefnuna og svo sjáum við til hvernig okkur gengur við iðjustefnuna í iðnn.