Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um mál þetta og aflað upplýsinga m.a. frá fjmrn. og gjaldeyrisyfirvöldum. Eins og menn vita er þetta frv. um staðfestingu á brbl. frá í sumar um afnám álags á ferðagjaldeyri. Nefndin ræddi mál þetta í bróðerni, eins og öll önnur mál, en varð þó ekki algerlega um það sammála, og minni hl. n. mun gera grein fyrir sinni afstöðu, sem byggist á því, að ég hygg, að minni hl. telji að ótímabært hafi verið að gefa þessi brbl. út á sínum tíma. Málið var nokkuð rætt hér þegar það var til 1. umr. Það sem ríkisstj. og stuðningsmenn frv. leggja megináherslu á er það, að íslenska krónan þurfi að verða alvörukróna, hún þurfi að vera gjaldgengur peningur erlendis, og um það hygg ég að allir geti verið sammála, en hún verður það auðvitað ekki á meðan tvöfalt gengi er skráð og svartur markaður stundaður með peninga. Menn fá ekki fyrir þá þegar þeir leggja þá inn í banka hér það sama og þeir verða aftur að greiða þegar þeir taka peninga út til ferðalaga o.s.frv. Þetta verður auðvitað að uppræta. Um það má að sjálfsögðu deila hvort það átti að gerast mánuðinum fyrr eða seinna. Ég taldi best að aðhafast strax í því efni. Við þurftum að losna við tvöfalda gengið og svarta markaðinn. En meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en mótmælt því sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði hér, að það hefði verið ótímabært að fella niður þann skatt sem hér um ræðir og er aukaskattur á íslenska ferðamenn. Ég reikna með að það sé rétt hjá honum að eflaust hefðu ekki orðið neinir erfiðleikar á því fyrir fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. hæstv. fjmrh. að fá þetta gjald framlengt. En ég vil segja að það var ekki stefna þessarar ríkisstj. að framlengja þennan skatt. Það var tímabært að fella hann niður vegna þeirra tímamóta að það var ársþing Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og á þeim tímamótum var talið rétt að Ísland gengi í hóp þeirra þjóða sem undirrituðu þann sáttmála og ekki höfðu neinar undanþágur sérstaklega frá afþjóðastofnunum, þannig að Íslendingar gætu verið einu sinni eins og allir aðrir, en ekki alltaf sér á báti á þessum þingum og fundum. Þessi tímamót voru notuð, enda þessi skattur mjög ósanngjarn í alla staði. Ég tók það fram hér þegar ég lagði fram frv., en þetta er stjfrv., að ferðamenn sem hingað koma sæju tvöfaldan gjaldeyri. Annar heitir ferðamannagjaldeyrir, sem þeir fá ekki að nota, og hins vegar þegar þeir fara úr landi og skipta peningum skilja þeir ekki heldur hvers vegna þeirra hlutur er skertur miðað við þann skilning sem þeir leggja í það sem þeir lesa. Í annan stað er það rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að ekki var tekinn upp annar skattur í staðinn. Það var farið í það að reyna að draga saman í ríkisútgjöldum. Ekki veit ég hver árangurinn verður þegar upp er staðið, en það verður allavega unnið að því. Ég vona að við getum mætt tekjutapi af þessum skatti með þeim samdrætti sem þegar í stað var hafinn. Ég verð nú að segja alveg eins og er að rökin eða rökleysan sem fram koma í þeirri fullyrðingu að íslenskir ferðamenn skuli hundeltir alla leið til útlanda til að ná af þeim söluskatti meðan þeir eru í hvíldarfríi annars staðar er einhver sú furðulegasta fullyrðing sem ég hef nokkurn tíma heyrt, að íslenskir ferðamenn eigi að borga þennan aukaskatt vegna þess að þeir njóti forgangs í söluskatti meðan þeir dvelja í öðrum löndum, greiði ekki söluskattinn hér heima meðan þeir eru í öðrum löndum. Ég get þá huggað hv. 3. þm. Norðurl. v. hvað þetta varðar. Það er nokkurt jafnvægi í því hvað margir erlendir ferðamenn koma hingað og íslenskir ferðast til útlanda. Hinir erlendu ferðamenn borga þá söluskatt af því sem þeir njóta hér á meðan, ef það felst einhver huggun í því fyrir hv. þm. Hv. 3. þm. Norðurl. v. segir að líklega verði ríkissjóður rekinn með tapi út þetta ár. Sem fyrrv. hæstv. fjmrh. á hann að vita að það verður ekki hjá því komist að ríkissjóður verði rekinn með tapi út þetta ár þegar allir sjóðir, bókstaflega allir sjóðir, voru tómir í apríl/maí. Fjármagn sem átti að duga út allt árið 1983 var búið vegna þess að fjárlögin sjálf voru byggð á röngum forsendum. Það er því ekki vegna þess að ferðagjaldeyririnn sem slíkur væri felldur niður að ríkissjóður er rekinn með tapi. Það gæti hugsanlega orðið meira tap vegna þess að ríkissjóður er ekki lengur rekinn með síendurteknum erlendum lántökum til að standa undir venjulegum innflutningi til þess að ná ríkissjóðstekjum, gervitekjum. Fyrrv. hæstv. fjmrh. veit að það var komið hátt á annað þús. millj. kr. yfirdráttur í Seðlabanka Íslands 26. maí, þegar ríkissjóður er tekinn út. Þannig er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. að ríkissjóður er rekinn með tapi. Annað væri óeðlilegt. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þegar ný ríkisstj. tekur við þvílíku búi sem þarna var tekið við komi hún því öllu í jafnvægi um leið og hún sest í stólana. Hitt er annað mál, að ég er ekki að kenna fyrrv. hæstv. fjmrh. um nokkurn skapaðan hlut hvað þetta varðar. Þetta er það ástand í þjóðfélaginu sem hefur skapast og hvorki hann né aðrir ráðherrar réðu við.  En ég vil samt sem áður efast um þá fullyrðingu, sem kemur fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að þessi ráðstöfun, að fella niður ferðagjaldeyri, verði til þess að verulega minni gjaldeyrir verði seldur á síðustu mánuðum ársins. Það getur verið ef hann á eingöngu við ferðagjaldeyri. Það segir sig sjálft að alltaf er minna selt af ferðagjaldeyri síðustu mánuði ársins en aðra mánuði vegna þess að fólk ferðast minna yfir jólamánuðina og það á minni peninga til að nota í ferðalög vegna jólainnkaupa og ýmislegs annars. En yfirleitt er miklu meiri gjaldeyrissala síðustu mánuði ársins en aðra mánuði vegna jólainnkaupa verslunarfyrirtækja. Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fjh.- og viðskn. skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. kemur auðvitað að því fyrr eða síðar að fella verði þetta gjald niður. Ég álít ekki að það sé ósanngjarnara en margir aðrir skattar, en það er leiðinlegt gjald, ég viðurkenni það. En eins og málin standa núna, eins og núna er ástatt í þjóðfélaginu, liggur miklu meira á öðrum skattalækkunum en þessum. Það liggur miklu meira á því að lækka skatta sem leggjast af fullum þunga á láglaunafólk - fólk sem lætur sig ekki einu sinni dreyma um utanlandsferðir og hefur því ekkert gagn af þessari skattalækkun. Hæstv. fjmrh. sagði að það mætti ekki hundelta menn til útlanda með 10% skatti. Það er kannske rétt, en við erum hundeltir um allt land, hvort sem það er til Akureyrar, Kópaskers eða Vestfjarða eða hvert sem er, því að alls staðar borgum við söluskatt og við borgum alls konar aðflutningsgjöld og skatta. Ég sé ekki að það sé neitt skemmtilegra. Ég tel að þessi skattur hafi átt að falla niður af ýmsum ástæðum, en eins og málin standa í dag hefði legið miklu meira á öðrum skattalækkunum.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka það fram hér, að ég er í sjálfu sér ekki meðmælt sérstöku gjaldi á ferðapeninga því að síst af öllu vil ég torvelda landsmönnum að leggjast í ferðalög, skoða heiminn og koma til baka reynslunni ríkari og fróðari um siðu og háttu annarra þjóða. Og þá, fyrst við erum að tala um ferðalög, er rétt að minna á að það er hefð fyrir því hér á landi að menn skoði sig um í heiminum, einkum og sér í lagi á sínum fyrstu fullorðinsárum. Í því sambandi má minna á að upprunaleg merking orðsins heimskur í íslensku er sá sem heima hefur setið. Þannig eru mýmörg rök fyrir því að gera mönnum mögulegt að ferðast til annarra landa. Á hitt er hins vegar að líta, að þegar jafnilla árar í íslenskum þjóðarbúskap og nú er og margir landsmanna búa við svo kröpp kjör að menn eiga vart til hnífs eða skeiðar teljast ferðalög því miður munaður sem þjóðfélagið sem heild hefur ekki efni á að styrkja. Þjóðarbúskapurinn hefur ekki efni á að afnema þá tekjulind sem hér er um að ræða. Og ef út í það er farið, eins og hv. þm. Magnús H. Magnússon kom inn á hér áðan, að fella niður gjöld og skatta á annað borð, þá tel ég að það hefði verið nær að fella niður gjöld af einhverju því sem telst til lífsnauðsynja í þessu þjóðfélagi. Þeir verst settu hér á landi hafa lítið við niðurfellingu gjalds á ferðamannagjaldeyri að gera. Ég er því mótfallin þessu frv. eins og það liggur fyrir.



Virðulegi forseti. Ég ætla að geyma mér til síðari tíma að ræða við hæstv. fjmrh. um afkomu ríkissjóðs á þessu ári. Ég hygg að það sé miklu skynsamlegra fyrir okkur að ræða þau mál þegar tölur liggja fyrir um hvernig útkoman hefur verið á þessu ári. En ég minni hann nú samt á það, að í grein sem ég ritaði um þessi mál í júnímánuði s.l. benti ég á að afkoma ríkissjóðs var í maílok, þegar stjórnin sem sat á undan þeirri sem nú situr fór frá, síst lakari, þótt um halla væri að ræða á skuldasöfnun hjá Seðlabankanum eins og svo oft áður, en meðaltaltalið undanfarin tíu ár. Það sem kannske villti mönnum sýn var að afkoman var sérstaklega góð á árunum 1980–1982. Þá var verulegur afgangur. Ef menn eru að miða við hallalausan rekstur eða rekstur sem stendur í járnum hefði ekki verið þörf á að hafa afkomuna jafnhagstæða í maílok og hún hafði verið þrjú undanfarin ár. Afkoman á árinu 1982 var á þann veg, að afgangur nam um 850 millj. kr. þegar upp var staðið. Ég hygg að sú upphæð sé á verðgildi ársins 1983 töluvert mikið á annað þúsund millj. Ég hef þá tilfinningu fyrir þessum hlutum, þó að það eigi að sjálfsögðu eftir að koma í ljós, að ef frá eru dregnar ákvarðanir núv. ríkisstj., ýmist um minnkun tekna vegna þess að tekjustofnar hafa verið felldir niður eða aukningu útgjalda vegna þess að ákvarðanir hafa verið teknar t.d. um auknar niðurgreiðslur og annað það sem ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um á seinustu vikum og mánuðum frá því að hún tók við, sé ekki fjarri lagi að rekstur ríkissjóðs standi í járnum á þessu ári. En þetta er auðvitað atriði sem við getum betur rökrætt þegar tölur liggja fyrir. Þegar menn tala um það, eins og hæstv. fjmrh. gerði hér áðan, að orðið hafi mjög verutegur samdráttur í innflutningstekjum og af því stafi vandi ríkissjóðs, þá er það auðvitað alveg hárrétt. Þetta er kjarni málsins. En auðvitað er rétt að hafa líka í huga að þegar við sömdum fjárlög haustið 1982 höfðum við þetta í huga. Við gerðum ráð fyrir mjög verulegum samdrætti í innflutningstekjum og raunar í söluskattstekjum miðað við annað. Það var miðað við forsendutöluna 42%, þegar fjárlögin voru gerð og samþykkt, en forsendutölur varðandi söluskatt og innflutning voru miklu lægri, sennilega einhvers staðar í kringum 30%. Þannig var þegar við gerð fjárlaganna tekið tillit til þessa. Það er ekki tími nú og ekki eðlilegt að ræða frekar um afkomumál ríkissjóðs. Ég er ekki að segja að þessar 40–50 millj., sem ríkissjóður missir með afnámi þessa gjalds, séu sú stóra upphæð sem öllu veltir, en þetta er ein af upphæðunum sem veldur því, að ég hygg, að ríkissjóður kemur út með tapi á þessu ári.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur skoðað þetta mál og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Það þekkja þetta mál allir. Þarna er reynt að koma til móts við húsbyggjendur og þá sem goldið hafa þess að lenda í verðbólgunni og verðtryggingu lána. Þó í litlu sé er þetta þó til bóta og nefndin mælir með samþykkt frv.



Virðulegi forseti. Það er eins með þetta mál og hið síðasta, að hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur orðið sammála um að leggja til að þetta frv. verði samþykkt. Það er öllum ljóst að þessa tímabundnu heimild, sem þarna um ræðir, um að leggja toll á húshluta í ákveðnum tollskrárnúmerum, er nauðsynlegt að framlengja til þess að íslenskur iðnaður sitji við svipuð kjör og erlendur, en ýmis hátollavara ber lægri aðflutningsgjöld ef vörurnar eru fluttar inn sem húshlutar en ella. Þetta er eins árs framlenging á þessum - við getum kallað það smávægilegu –verndaraðgerðum fyrir íslenskan húsbyggingariðnað. Ég vænti þess að hv. Ed. sé sammála nm. um að þetta mál beri að afgreiða sem skjótast.



Virðulegi forseti. Frv. þetta til l. um ýmsar nýjungar við lánsfjáröflun ríkissjóðs, einkum að verðtryggja lán og jafnvel gjaldeyristryggja, sem boðin yrðu út á inniendum markaði, var til umr. í þessari hv. deild fyrir fáum dögum og þá allmikið um það rætt og tóku þó nokkuð margir þm. til máls. Menn voru held ég á nokkuð einu máli um að þessa leið bæri að reyna og í n. kom ekki annað fram en að þetta væri merkileg tilraun. Hins vegar greindi menn nokkuð á um það, hvaða líkur væru til að þessi bréf setdust og það í skyndingu, eins og hér hefur komið fram, á einungis kannske sex vikum eða svo. Minni hl. n. vildi þar slá varnagla sem hann gerir grein fyrir. Við í meiri hl. töldum ekki á því þörf og kannske þýðingarlaust og óeðlilegt að Alþingi færi að ákveða eitthvað um hvernig fjár yrði aflað á næsta ári og að ákveða bráðabirgðalántöku í Seðlabankanum rétt fyrir áramót. Við töldum það ekki eðlilegan hátt þessa máls. En eins og ég sagði leggjum við í meiri hl. áherslu á, og kannske allir nm., að málið fái skjóta afgreiðslu og við viljum að það verði samþ. óbreytt, en minni hl. gerir grein fyrir sínum breytingum.



Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé sameiginlegt áhugamál allra flokka að efla innlenda sparifjármyndun og ég hygg að enginn geti haft neitt á móti því, eins og málum er nú háttað og vitað að erlend lántaka er mjög víðtæk, að reynt sé til hins ýtrasta að selja skuldabréf á innlendum markaði til þess að sem mest fé fáist innanlands til þeirra hluta sem afla þarf fjár til. Af þessu leiðir að afstaða manna hlýtur atmennt að vera jákvæð til frv. af þessu tagi. Afstaða okkar sem skipum minni hl. fjh.- og viðskn. er að því leyti tvímælalaust jákvæð að við viljum ekki standa gegn því að hæstv. fjmrh. fái heimild til að selja nýjar tegundir ríkisskuldabréfa, ef það getur gott af sér leitt. Hitt er annað mál, að það eru nokkur óvissuatriði tengd þessu máli sem hafa kannske ekki fengið nægilega umræðu hér í þinginu. Í fyrsta lagi eru áreiðanlega fleiri en ég sem átta sig ekki almennilega á því með hvaða hætti hæstv. fjmrh. ætlar að selja víxla samkv. tilboðum, eins og kveðið er á um í 2. mgr. 2. gr., hvort hann hefur þá kannske hugsað sér að selja víxlana með mismunandi miklum afföllum, eins og stundum er gert, eða hvort hann getur jafnvel hugsað sér að tilboðin komi öll fram á sama tíma, eins og þegar um uppboð er að ræða, og menn bjóði til skiptis í ríkisvíxlana og sá hreppi hnossið sem hæst býður. Orðalagið á 2. mgr. 2. gr. býður upp á að menn vetti fyrir sér þessum fyrirætlunum í þessum dúr, en kannske er það eitthvað allt annað sem hæstv. fjmrh. hefur í huga og væri þá gott ef hann upplýsti menn um það. Vissulega er það von okkar allra að hæstv. fjmrh. geti selt skuldabréf án þess að þurfa að kosta of miklu til. Í því sambandi má vissulega minna á að ríkissjóður hefur stundum gefið út skuldabréf sem hafa verið með slíkum kjörum að jafna mætti til verutegra affalla, eins og t.d. þegar spariskírteinalán voru gefin út á sínum tíma með fullri verðtryggingu og 7% vöxtum. Það voru kjör sem mér þóttu á sínum tíma allt of girnileg og allt of glæsileg til að það næði nokkurri átt að bjóða slíkt á almennum markaði, enda runnu þessi bréf venjulegast út á nokkrum klukkutímum þegar þau voru til sölu. Í þessu tilviki er svolítið annað uppi á teningnum, vegna þess að nú ætlar hæstv. fjmrh. að bjóða skuldabréf til sölu með þeim kjörum að þau verði gengistryggð. Mér hefur skilist að það ætti að reyna að telja almenningi trú um að ef hann keypti gengistryggð bréf væri verið að bjóða honum einhver alveg sérstök kjör, miklu betri kjör en áður hefðu verið í boði með sölu svokallaðra spariskírteina á almennum markaði. Ef einhver stendur enn í þeirri trú að gengistryggð bréf bjóði upp á betri kjör en verðtryggð bréf vildi ég mega koma hér með nokkrar upplýsingar sem sanna hið gagnstæða. Ég minntist á þetta við 1. umr. málsins og vakti þá athygli á því að almenna reynslan hér á landi væri sú að gengistrygging væri að sjálfsögðu miklu smátækari en verðtrygging og reynslan hefði sýnt það um langt skeið og þess vegna skildi ég ekki almennilega hvernig á því stæði að mönnum dytti í hug að bjóða fólki skuldabréf með gengistryggingu þegar fólk gæti líka keypt bréf með verðtryggingu. Ég heyrði þá að ekki voru allir vissir um að ég færi með rétt mál. Mér þykir því hlýða nú við 2. umr. málsins að gefa frekari upplýsingar um þessa hlið þess. Ef flett er upp í Hagtölum mánaðarins og athugað hvað gengisvísitala hefur hreyfst mikið á árabilinu 1972-1980 munu menn sjá að gengisvísitalan sem er miðuð við meðalverð gjaldeyris hefur hækkað 6.4 sinnum á þessu tímabili. Vísitalan 1980 var 6.4 sinnum hærri en 1972. En ef aftur á móti er litið á lánskjaravísitöluna á sama tímabili, þá var hún 14.3 sinnum hærri 1980 en 1972. Hún hafði hækkað miklu örar á þessu átta ára tímabili en gengi erlends gjaldeyris. Þetta kemur ekkert á óvart. Svona hefur þetta verið í marga áratugi hér á landi. Nú kunna menn kannske að segja að ég hafi tekið ár þegar sérstaklega stendur á og nær hefði verið að taka tvö seinustu ár, þegar dollarinn hefur hækkað svo gríðarlega í verði sem raun ber vitni. Og það er alveg rétt, að þessi hlutföll eru önnur seinustu tvö árin, vegna þess að dollarinn hefur hækkað afbrigðilega mikið í verði á undanförnum tveimur árum. Sennilega verður að leita langt til jafnaðar um svo stórfelldar breytingar á helstu gjaldmiðlum þjóða heims, eins og orðið hafa nú á seinustu tveimur árum. En vegna þess að dollarinn er langmikilvægasta mynteiningin, sem við Íslendingar notfærum okkur, vegur hann mjög þungt í meðalgenginu. Þetta hefur auðvitað sín áhrif. Gengisbreytingar hafa orðið hlutfallslega miklu meiri seinustu tvö árin en áður var. En samt sem áður, jafnvel þó að við tökum þetta afbrigðilega tímabil, seinustu tvö árin, er staðreynd að lánskjaravísitalan hefur eftir sem áður vinninginn. Á tímabilinu 1980–1982 hækkaði gengisbreytingarvísitala úr 184.5 stigum í 407.3, en lánskjaravísitala hækkaði úr 164 stigum í 373 stig. Gengisbreytingarvísitalan var 2.21 stigi hærri við lok tímabilsins en við upphaf þess, en lánskjaravísitalan var 2.27 stigum hærri við lok tímabilsins en upphaf þess. Þarna skeikar ekki miklu, þessar tvær vísitölur eru nokkurn veginn alveg samhliða á þessu tveggja ára tímabili, en þó hefur lánskjaravísitalan vinninginn. Og ef við þá tækjum tímabilið frá 1972–1982, 10 ára tímabil, eins og er auðvitað eðlilegt að gera þegar verið er að ræða um langtímalán, þarf enginn að efast um að það er auðvitað verðtryggingin, þessi venjulega innlenda verðtrygging, lánskjaravísitalan, sem hefur margfaldlega vinninginn. Þetta er ástæðan fyrir því að ég skildi satt að segja ekki og skil ekki enn, hvaða happadráttur það á að heita fyrir sparifjáreigendur í landinu eða væntanlega sparendur að geta nú keypt skuldabréf með gengistryggingu, því að þeir mega fylgjast illa með ef þeir gera sér ekki grein fyrir því að það eru miklu lakari kjör en í boði hafa verið. En þetta er kannske ekki aðalatriði mátsins. Aðalatriði málsins er það sem vikið er að í áliti minni hl. fjh.og viðskn., sem ég vil hér gera nánari grein fyrir. Það hefur nefnilega komið í ljós við umr. um þetta mál, að fé það sem hér um ræðir á að ganga til Byggingarsjóðs ríkisins til þess að honum verði kleift að uppfylla gefin fyrirheit um viðbótarlán til húsbyggjenda. Hæstv. fjmrh. hefur endurtekið sagt, að takist ekki að selja þessi skuldabréf verði húsbyggjendur að bíta í það súra epli að það séu ekki fjármunir fyrir hendi og það verði því ekki veitt nein viðbótarlán eins og búið var að lofa. Ég er ansi hræddur um að það hafi hríslast heldur betur kalt vatn niður eftir bakinu á ýmsum húsbyggjandanum sem hafði treyst á að eitthvað væri að marka það sem hæstv. núv. ríkisstj. lét frá sér fara í þessum efnum og þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið mundu standast í raun og það væri ekki bara sölumennska hæstv. fjmrh. sem réð úrslitum um hvort mönnum yrði bjargað með fjármál sín nú fyrir jólin, heldur væri það klárt og kvitt að menn fengju þessi viðbótarlán, sem munu nema helmingi af áður veittum lánum. Ég hygg satt að segja, miðað við þær yfirlýsingar sem hæstv. félmrh. hefur gefið, að það sé ætlunin af hans hálfu að svo verði, en yfirlýsingar hæstv. fjmrh. hafa ekki verið samhljóða yfirlýsingum hæstv. félmrh. Þar hefur hvað rekist á annars horn. Því teljum við, sem skipum minni hl. fjh.og viðskn., óhjákvæmilegt að taka af allan vafa um að það eigi að greiða þetta fé út. Við höfum því flutt brtt. sem fram kemur í nál. á þskj. 112, þar sem segir skýrt og ákveðið: "Það fé, sem fæst með sölu skuldabréfa, sbr. 1. og 2. málsgr. þessarar greinar, skal endurlánað húsbyggjendum sem viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins." Það á sem sagt ekki að vera háð sölumennskuhæfileikum hæstv. fjmrh. hvort af þessu verður. Það skal gera þetta. Og við bendum á ráðið til þess: "Seðlabanki Íslands skal lána Byggingarsjóði ríkisins þessa upphæð, 200 millj. kr., til bráðabirgða. Takist ekki að selja skuldabréf samkv. frv. þessu eins og ráðgert er, skal bráðabirgðalán Seðlabankans gert upp með innlendri fjáröflun ríkissjóðs á árinu 1984." Auðvitað kemur það ekki í ljós fyrr en undir jól hvernig til tekst með þessa skuldabréfaútgáfu ríkissjóðs, hvort hún gefur ríkissjóði verulegt fjármagn eða ekki, en lánin þarf að greiða út þegar á næstu dögum og vikum. Það má ekki lengur dragast og húsbyggjendur geta ekki lengur beðið eftir því. Því er augljóst mál að Alþingi verður að taka af skarið í þessum efnum. Það verður að slá því föstu hvers húsbyggjendur mega vænta. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess mjög fastlega að allir hv. þdm. geti stutt þessa brtt., sem gengur alls ekki í berhögg við stefnu núv. ríkisstj., er staðfesting á stefnu hennar og er alveg sérstakur stuðningur við margítrekuð ummæli hæstv. félmrh.



Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur það færst talsvert í aukana að ríkissjóður gefi út ríkistryggð skuldabréf og noti fjármagnið sem þannig hefur fengist til hinna margvíslegustu framkvæmda. Það fór nú einu sinni svo fyrir franska ríkinu að það hafði gengið svo langt á þessari braut að það þurfti að gefa út ríkistryggð skuldabréf til að greiða hin ríkistryggðu skuldabréfin. Ég tel þessa stefnu ríkissjóðs ekki rétta í grundvallaratriðum. Hún er á móti þeirri réttlætiskennd sem ég tel mig bera í brjósti gagnvart því hvernig fólk getur ávaxtað fjármuni sína. Á undanförnum árum hefur það gerst, að ríkissjóður hefur verið í beinni samkeppni við bankakerfið með útgáfu ríkistryggðra skuldabréfa. Fólk hefur haft mun meiri hagnað af því að kaupa þessi ríkistryggðu skuldabréf en að leggja fjármagn sitt í banka. Þetta er auðvitað öfugþróun. Ég er sannfærður um það, samkv. upplýsingum sem ég hef frá þeim mönnum sem m.a. selja þessi bréf, að hér hafi átt sér stað meiri fjármagnstilfærsla í þjóðfélaginu en dæmi eru til um. Þeir segja mér að það sé tiltölulega fámennur hópur sem kaupi mest af þessum bréfum. Það er verslað með þessi bréf á ýmsan hátt. Og þessi bréf hafa gert það að verkum, vegna þess hve góð kjör hafa verið á þeim, að hinir efnaðri hafa orðið efnameiri. Þ.e. það eru aðeins peningamennirnir sem hafa haft ráð á því að notfæra sér það að kaupa þessi bréf.

Bankarnir.

Bankarnir hafa keypt þau líka. Ég vil þess vegna eindregið vara við þessari aðferð sem fjáröflun fyrir ríkissjóð. Ég tel þetta ekki vera rétt. Það væri mjög fróðlegt fyrir hv. dm. að fá um það eitthvert yfirlit frá fjmrn. og ef hæstv. fjmrh. gæti beitt sér fyrir því að fá yfirlit um upphæðir óinnleystra skuldabréfa ríkissjóðs, hvað þar eru á ferðinni miklar fjárhæðir sem ríkissjóður á eftir að innleysa og yfirleitt hvernig ríkissjóður ætlar sér að gera það á næstu árum. Það kæmi mér ekki á óvart þótt staðan væri slík, að ríkissjóður yrði að gefa út flokk ríkistryggðra skuldabréfa til að geta greitt þau skuldabréf sem ríkissjóður hefur þegar gefið út. Þá er þetta orðinn vítahringur sem ekki nokkur leið er að eiga þátt í. Virðulegi forseti. Ég vildi koma þessu innskoti hér að þó að af tvennu illu sé skárra að taka lán á innlendum markaði, ef það er hægt, frekar en erlendum, þá tel ég þessa ríkisskuldabréfaútgáfu ranga stefnu í grundvallaratriðum. Nú er ég ekki að leggja mat á það í þessum orðum mínum hvert þeir peningar eiga að renna sem ríkissjóður ætlar nú að afla.

Magnús H. Magnússon Hæstv. forseti. Brtt. minni hl. fjh.- og viðskn. gengur út á það og það eitt að tryggja að staðið verði við hluta af þeim loforðum sem húsbyggjendum og húskaupendum hafa verið gefin. En mig langar við þetta tækifæri að beina orðum mínum til hæstv. fjmrh. Nú taka Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna mjög mikið af lánum hjá lífeyrissjóðunum, reyndar fyrir mestum hluta af útlánum sínum, með 3.5% vöxtum til 15 ára, en lána þetta fé síðan út með 21/4% vöxtum til 26 ára. Samtímis, þ.e. hin síðari ár, hafa markaðir tekjustofnar þessara sjóða verið skertir í heild um fullan helming. Því miður virðist vera að núv. hæstv. ríkisstj. ætli að feta svipaða braut. Þó að ég viðurkenni að það er út af fyrir sig gott að fá 50% hækkun á lánunum, - ég er ánægður með það þó að hækkunin hefði auðvitað þurft að vera meiri, og reyndar hefur húsbyggjendum og húskaupendum verið lofað miklu meira, - er með þessu verið að binda þessum sjóðum þunga bagga, ekki bara fyrir næstu ár heldur áratugi fram í tímann. Það styttist óðfluga í að öll framlög ríkissjóðs, eins og þau hafa verið á undanförnum árum, fara í það eitt að borga vaxtamismun tekinna og veittra lána. Og þá erum við að reyna með þessu að lána í dag á kostnað morgundagsins. Við erum að reyna að lána þeim sem á þurfa að halda í dag, en við gleymum því, að við erum samtímis með þessum hætti að gera erfiðara að lána börnum okkar og barnabörnum þegar þau þurfa á lánum að halda. Við erum að leggja þunga bagga á þessa sjóði langt fram í tímann. Við erum ekki að byggja upp öflugt kerfi sem gæti sjálft innan tiltölulega fárra ára staðið undir nauðsynlegum úttánum án aðstoðar ríkissjóðs að mestu, eins og einu sinni var lagt frv. fyrir um, heldur erum við að eyðileggja þetta kerfi. Nú langar mig að spyrja hæstv. fjmrh. Það er sagt að þessi bréf séu verðtryggð með einum eða öðrum hætti og beri 4.16% vexti. Á Byggingarsjóður ríkisins að greiða þessa vexti alla af þeim framlögum sem hann fær úr ríkissjóði á næstu árum eða verður þetta sett inn í lánapúlíu ríkissjóðs?



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. er ekki staddur í deildinni svo erfitt er að svara honum, en ég vil þó reyna að gera það til að upplýsa aðra hv. nm. minni hl. sem skrifað hafa undir minnihlutaálitið. En áður en ég geri það vil ég taka mjög eindregið undir margt af því sem kom fram hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni. Ég er ansi hræddur um að allt það sem hann sagði um gang mála í þessu sjóða- og lánakerfi sé rétt og varhugavert. Hv. þm. Magnús H. Magnússon sagði áðan, að við værum að yfirfæra vandamálin yfir á morgundaginn. Það er búið að gera það í mörg ár. Þetta er kerfi sem ég hélt að væri ekki fjarskyldur ættingi Alþfl., verkamannabústaðakerfið og fjármögnun til þess, þannig að hugarfarsbreyting hlýtur að hafa orðið í herbúðum Alþfl. og ég fagna því. Ég tek undir málflutninginn. Hann er réttur að mínu mati. Varðandi það sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði, að það væri áhugamál allra flokka að efla sparifjármyndun: Það er rétt. Ég fagna því að með þeim orðum tekur hann undir stefnu þá sem kemur fram í þessu frv. og að afstaða minni hl. er jákvæð til frv. En það sem hann gerði eiginlega mesta athugasemdina við var það, að hér skuli vera ríkissjóðsvíxlar til viðbótar við hefðbundin lán. Hér er ekki verið að breyta frá því sem áður var. Fólk hefur þetta valfrelsi. Það er því eina athugasemdin sem hv. þm. gerir við þetta frv. að fólk skuli hafa valfrelsi milli þess sem verið hefur og er áfram, vísitölutryggðra bréfa og gengistryggðra bréfa, og svo aftur ríkissjóðsvíxla. Þarna eru þrír möguleikar í staðinn fyrir einn áður. Ég sé ekki annað en að það sé gott fyrir fólk. Fótkið verður að fara að meta hvað það vill kaupa, hvaða fjárfestingu það treystir best svo að peningar sem það getur notað til að fjárfesta í skuldabréfum séu í minnstri hættu með að rýrna. Það er staðreynd að vextir hafa lækkað, verðbólga hefur lækkað ansi mikið og að lánskjaravísitalan deyr út um áramót svo til. Ef svo heldur fram sem horfir verður fólk að meta það sjálft hvort peningum þess er betur komið í vísitölutryggðum bréfum með vísitölu sem fer sílækkandi - kannske deyr út - eða hvort þeir eru betur komnir í gengistryggðum bréfum, gengi sem hefur litla möguleika eins og horfir nú til þess að verða því óhagstætt. Þó að okkur takist að halda genginu föstu hef ég ekki trú á því að íslenska krónan fari að hækka miðað við dollara. Ég hef ekki trú á því í augnablikinu. Þannig er það bara valfrelsið sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerir athugasemd við. Og það eru ósköp billeg rök.  Nokkur orð um þann ótta sem býr í brjósti virðulegra flm. minnihlutaálits og snýr að viðbótarlánunum. Ég tók það sérstaklega fram, og ég ætla að endurtaka það hér, að ríkisstj. mun standa við allt sem hún hefur sagt. Það eru hennar orð sem hæstv. félmrh. hefur flutt. Ríkisstj. mun standa við öll sín gefnu loforð í sambandi við viðbótarlánin. Það eru 6000 umsækjendur mögulegir. Mér skilst að umsóknarfresturinn sé útrunninn. Þegar ég síðast talaði við hæstv. félmrh. höfðu um 3000 umsóknir borist. Og til að létta á þeirri vinnu sem fellur á Húsnæðisstofnunina við afgreiðslu þessara mála, þá voru þegar í stað gerðar ráðstafanir með aukafjárveitingu til að standa í skitum við fyrstu 900 umsóknirnar sem þegar voru útreiknaðar þegar hæstv. félmrh. fór úr landi. - Hann kemur til baka núna um helgina. Útborganir viðbótarlána hafa þegar tafist, eftir því sem ég best veit, en aukafjárveiting er frágengin í það sem tilbúið er að reikna út. Þetta er því ástæðulaus ótti. En það sem ég sagði var um árið 1984 og fjárlög þess árs og lánsfjáráætlun. Ef sala ríkisskuldabréfa, gengistryggðra bréfa eða ríkissjóðsvíxla gengur illa hefur ríkissjóður ekki peninga til að fjármagna húsbyggjendur að því marki sem um hefur verið talað. Það væri óhreinskilni af mér að gefa einhverjar yfirlýsingar sem gæfu annað í skyn. Það vita allir hv. þm. hvernig staða ríkissjóðs er. Þess vegna segi ég: Bregðist þessi sparnaðartilraun er annað hægt að gera. Ég hef óskað þess í báðum hv. deildum þessarar virðulegu stofnunar að allir þm. kæmu með frekari tillögur um niðurskurð á ríkisútgjöldum til þess að mæta þessum vanda. Ég er tilbúinn hvenær sem er að setjast niður með hvaða þm. sem er eða hvaða þingflokki sem er uppi í fjmrn. og staðfesta þær tölur sem starfsmenn hafa fundið út um niðurskurð. Ég bið ykkur einnig um að hjálpa mér til að skera niður frekar ef á þarf að halda. En frekari lántaka í Seðlabankanum kemur ekki til greina og frekari erlend lánasöfnun kemur ekki heldur til greina. Ég hugsa að enginn hv. þm. mundi heldur samþykkja frekari skattlagningu á fólk í landinu. Það er nóg komið. Ég hef sagt í fullri hreinskilni, og mér er hjartanlega sama hvernig því er tekið, að ef allt þetta bregst er ekki nema um eitt að ræða, að segja við húsbyggjendur: Fjárfestið ekki, notið ekki þá peninga sem þið eigið til að hefja framkvæmdir sem ekki komast lengra áfram vegna þess að lánin eru ekki fyrir hendi. - Það er betra að segja fólkinu strax að það verði ekki til peningar nema sala viðkomandi ríkisskuldabréfa gangi vel eða að frekari niðurskurður á ríkisútgjöldum geti átt sér stað. Við skulum halda áfram að vera hreinskilin við fólkið í landinu. Ég þakka virðulegri fjh.- og viðskn. fyrir góða afgreiðslu á þessu og öðrum þeim málum sem frá henni hafa komið og snerta mitt rn. á þessum hv. fundi í dag.