Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á þingfundi 23. ágúst var 827. máli, þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu, vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Málið átti að fara til utanríkismálanefndar og hefur það verið leiðrétt.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Herra forseti. Samningar og lagaumgjörð um stóriðju hér á landi tók breytingum með samningum um byggingu álvers á Reyðarfirði. Þar var m.a. samið um að skatthlutfallið mætti ekki hækka í framtíðinni og ekki mætti breyta reglum um frádrátt af vaxtagjöldum. Það þýðir einfaldlega að ekki megi setja reglur um þunna eiginfjármögnun fyrir álfyrirtæki eins og flest ríki hafa gert og margsinnis hefur verið bent á að nauðsynlegar væru hér á landi. Með tilkomu samninganna við Alcoa og Reyðarál voru skattasamningar hinna álveranna endurskoðaðir og nú gildir um þau líka bann við hækkun skatthlutfalls og bann við takmörkunum á frádráttarbærni vaxtagreiðslna. Skattleysi Alcoa sem sagt var frá í fréttum Ríkisútvarpsins um helgina og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var spurður um er því vegna ákvæða í fjárfestingarsamningnum við fyrirtækið sem kom í veg fyrir að takmarkanir séu settar á vaxtagreiðslur úr landi. Mér sýnist að eigi lög sem hæstv. ráðherra boðaði í fréttunum um þunna eiginfjármyndun að ná til álveranna sem starfa í landinu, verði að endurskoða fjárfestingarsamningana. Ég vil því spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann sé sammála því að leiðin út úr þessari klemmu sé endurskoðun samninganna við álverin og hvort hann telji mögulegt að skapa góða samningsstöðu við þau um þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég hef þegar lagt fyrir efnahags- og viðskiptanefnd tillögur til breytinga á lögum sem leiða til þess að við setjum í fyrsta skipti reglur um þunna eiginfjármögnun. Þar er um að ræða lagabreytingu sem er mjög í anda þess sem tíðkast hjá OECD-ríkjum. Hvaða áhrif sú lagabreyting kemur til með að hafa á gildandi fjárfestingarsamninga og lög sem hafa heimilað gerð slíkra samninga verður að koma í ljós. En ég tek eftir því að í fjölmiðlum, og mér finnst hv. þingmaður gera það sömuleiðis hér, er ýmislegt fullyrt sem ég hef engin gögn séð um. Það er t.d. fullyrt að menn hafi verið með óeðlilega háan vaxtakostnað. Ég verð að inna hv. þingmann eftir því hvort hún hafi einhverjar upplýsingar um það. Hver eru þau vaxtakjör hjá viðkomandi fyrirtæki sem hv. þingmaður er að vísa til? Hversu miklu hærri eru þau en almennt tíðkast á markaði? Menn nefna uppsafnaðar vaxtagreiðslur yfir mjög langt tímabil, kannski tíu ára tímabil, og segja: Sjáið þið hversu miklir vextir hafa verið greiddir. En í þessu tilviki þá er ekki hægt að gleyma því að menn koma með um 100 milljarða fjárfestingu inn í landið. Skoði menn staðfestingarlögin vegna þessara tilteknu fjárfestingar þá munu menn sjá að aldrei var gert ráð fyrir því að greiddur yrði tekjuskattur af svona stórri fjárfestingu sem skilar engum tekjum á fjárfestingartímabilinu fyrr en komið væri fram undir árið, ef ég man rétt, rétt fyrir 2020. Þetta höfum við vitað síðan framkvæmdirnar fóru af stað. Að öðru leyti segi ég almennt um þetta: Það er ekki hægt að ræða þessi mál á grundvelli einstakra fyrirtækja, sérstaklega þegar liggja ekki fyrir neinar upplýsingar og hv. þingmaður hefur ekkert gert til þess að auka 

Herra forseti. Ég nefndi hvergi upphæð vaxtagreiðslna eða neitt í þá veru sem hæstv. ráðherra talaði um hér. Ég var einungis að benda á að ef setja ætti lög um þunna eiginfjármögnun mundi það ekki ná yfir álfyrirtækin í landinu vegna fjárfestingarsamninganna. Ég spurði hæstv. ráðherra um þá klemmu sem við værum þá í ef við vildum það, mér skildist á fréttum Ríkisútvarpsins um helgina að hæstv. ráðherra teldi að væri hægt að gera það. Mínar upplýsingar segja að svo sé ekki. Ég held reyndar að það sé svo að aðeins löggjöf og samningar við álfyrirtækin - ef við ætluðum að reyna að ná einhverjum skatti af álfyrirtækjunum væri það orkuskattur, en við getum ekki farið í þunna eiginfjármögnun nema taka upp fjárfestingarsamningana. Það er sá vandi sem ég vildi 

Virðulegi forseti. Það kemur ekki á óvart að hv. þingmaður skuli stinga upp á enn einum skattinum þegar kemur að atvinnulífinu. Menn hafa skrifað bréf til fyrirtækja. Ég vísa t.d. til bréfsins sem Steingrímur J. Sigfússon skrifaði sem fjármálaráðherra til álversins í Straumsvík þar sem því var sérstaklega lofað að slíkur skattur yrði ekki tekinn upp. Það er líka ákvæði að finna í fjárfestingarsamningum þar sem því er lofað að engar slíkar nýjar skattgreiðslur verði leiddar yfir fyrirtækið.  Ég vek athygli á því hér að það er langbest að taka svona umræðu út frá gögnum og einhverjum staðreyndum. Ég spyr til dæmis: Liggur fyrir að þessi fyrirtæki greiði hærri vexti til móðurfélaga sinna en almennt þarf að gera af sambærilegum félögum á markaði? Liggur það fyrir? Ég hef ekki séð þau gögn. Ef svo er þá er hægt að halda því fram 

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um atriði sem tengjast sama máli. Ég held að það liggi auðvitað fyrir að ef við settum reglur um þunna eiginfjármögnun nú, eins og tillögur hafa raunar legið fyrir um í þinginu frá þingmönnum Vinstri grænna allt frá árinu 2013, þyrfti að meta áhrifin. Þær tillögur byggðu á niðurstöðum starfshóps sem skilaði af sér 2012. Því máli var vísað til ríkisstjórnarinnar í mars 2014. Í mars 2016 þegar ekkert bólaði á tillögum ákvað ég að leggja þetta frumvarp fram aftur, endurskoðað út frá þeim umsögnum sem höfðu borist. Málið er núna í efnahags- og viðskiptanefnd og hefur fengið þar jákvæðar umsagnir. Þá fáum við tillögur, það er vel, frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem hluta af nýju frumvarpi um aðgerðir gegn skattsniðgöngu. Það liggur hins vegar fyrir að það á eftir að greina hvaða áhrif slíkar reglur mundu hafa á fjárfestingarsamningana sem hv. þm. Oddný Harðardóttir vísaði til áðan. Það eru líka ýmsar aðrar glufur ef vilji er fyrir hendi til að koma slíkum arði úr landi. Það er mikilvægt að meta áhrifin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það sem var nefnt áðan: Raforkuskatturinn sem var settur á er kannski ein aðferð til að þau ágætu fyrirtæki sem nýta hér auðlindir og hafa fengið sérstakar ívilnanir í fjárfestingarsamningum borgi sanngjarnt gjald af auðlindinni, en raforkuskatturinn var svo afnuminn: Hafa tillögur ráðuneytisins verið metnar út frá því hvort þær muni hafa áhrif á þessa fjárfestingarsamninga? Munu þær hafa þau áhrif að taka þurfi þá upp með einhverjum hætti eða er þetta eitthvað sem er ómetið? Síðan langar mig að spyrja í ljósi þess að ég var með fyrirspurn um arðgreiðslur þessara fyrirtækja, vaxtagreiðslur og skattgreiðslur, sem fjármála- og efnahagsráðuneytið gat ekki svarað af eðlilegum ástæðum: Eitt fyrirtækjanna 

Virðulegi forseti. Þær tillögur sem ég hef lagt fyrir þingið eru tillögur sem hafa verið unnar í minni tíð sem fjármálaráðherra. Sá þingmaður sem hér talaði sat í ríkisstjórn í fjögur ár og kom ekki fram með slíkar tillögur. En gott og vel. Við erum sammála um að þörf er fyrir að setja slíkar tillögur. Ég er þeirrar skoðunar að þær eigi að vera almennar reglur sem standast alþjóðlegan samanburð. Ég tek eftir að mikill áhugi er á því að máta reglurnar við einstök fyrirtæki í landinu. Ég hef ekki látið framkvæma slíka könnun. Ég spyr mig líka hversu langur sá listi fyrirtækja eigi að vera sem ég þarf að kanna sérstaklega fyrir hvert og eitt, hvernig reglurnar kæmu út fyrir hvert og eitt tilfelli. Ég sé engan sérstakan tilgang í því að fara í slíka rannsókn. Við þurfum hins vegar að sjálfsögðu sem stjórnvöld að standa við gerða samninga. Það verður bara að koma í ljós. Mér finnst menn gefa sér um of í umræðunni að þegar kemur að stóriðjufyrirtækjum liggi það með einhverjum hætti fyrir að þar sé verið að sjúga út vexti sem eru langt umfram markaðsvexti. Ég hef bara ekki séð þessi gögn. Ég vildi gjarnan ef einhver sem fullyrðir þetta - ég tek eftir því að Ríkisútvarpið virðist nánast gefa sér að það séu óeðlilega háir vextir þegar þeir eru 60 milljarðar yfir tíu ára tímabil, en mér finnst ekki sjálfgefið að í því liggi einhver staðfesting á því í þeirri fjárhæð einni og sér að vaxtaprósentan sé umfram það sem hægt hefur verið að sækja á hinum almenna markaði. En um það snýst þetta. Um það að menn komist ekki upp með að lána dótturfyrirtækjum sínum á kjörum sem eru langt umfram það sem sama fyrirtæki gæti fengið úti á markaðnum, notað þessi háu kjör til að lágmarka hagnaðinn á Íslandi og koma sér undan tekjuskattsgreiðslum. Ég vil berjast gegn því að menn geti gert þetta. Þess vegna hef ég lagt fram þessar tillögur. Þær eru almennar, þær eru í samræmi við það sem annars staðar hefur verið 

Herra forseti. Ástæða þess að álfyrirtækin eru sérstaklega til umræðu hér er auðvitað sú að það yrðu kannski þau fyrirtæki sem helst mundu falla undir slíkar reglur, þ.e. þau eru alþjóðleg stórfyrirtæki hér á landi með móðurfélög í öðrum löndum þaðan sem lánveitingar koma og vaxtagreiðslur fara. Auðvitað er eðlilegt að þessi fyrirtæki séu nefnd í þessu samhengi, herra forseti. Hæstv. ráðherra talar fyrir almennum reglum. Gott og vel. Ég er algerlega sammála því. Þess vegna hef ég lagt fram frumvarp og þess vegna samþykkti efnahags- og viðskiptanefnd að vísa því til ríkisstjórnar og biðja hana um að útfæra það frekar. Það hefur tekið langan tíma að fá frekari útfærslu á því. Ég hefði viljað fá það miklu fyrr. Hins vegar er líka eðlilegt að við fáum eitthvert mat á því - og hæstv. ráðherra vitnar í að gögnin þurfi að liggja fyrir - hvaða áhrif þetta kann að hafa á þau fyrirtæki sem eru hér til staðar, hvaða áhrif það kann að hafa á þá samninga sem hafa verið gerðir. Það er ekki óeðlileg spurning, sérstaklega í ljósi þess að það hefur verið mjög misauðvelt, skulum við segja, að fá þessi gögn frá fyrirtækjunum eins og ég kom að í fyrri spurningu. Það er því ekki óeðlilegt að óska eftir mati á því hvað þetta muni þýða 

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að aðalatriðið sé að koma á sanngjarnri reglu og búa svo við afleiðingarnar en sætta sig ekki við að geta ekki sett sanngjarna, almenna reglu vegna þess að það séu einhvers staðar einhverjir samningar útistandandi sem geri það erfitt. Við fáumst bara við afleiðingarnar af því ef á reynir. Ég hef enga ástæðu til að ætla að það verði eitthvert sérstakt vandamál og ég hef heldur enga ástæðu til að ætla að verið sé að sjúga vexti út úr þessum fyrirtækjum langt umfram það sem ætti við ef menn væru að sækja lán eitthvert annað. Það verður bara að koma í ljós þegar menn skoða gögnin. Annars er ágætt að taka þá umræðu og víkka aðeins sjóndeildarhringinn. Það er ekki langt síðan við afgreiddum hér tillögu fyrri ríkisstjórnar ívilnunarsamning fyrir nokkuð öflugt iðnaðarfyrirtæki á Bakka sem fékk um 4 milljarða í meðgjöf, í opinberar framkvæmdir, borgar ekkert tryggingagjald, 

Virðulegi forseti. Átökin í Sýrlandi og í nágrenni þess eru fyrir löngu orðin mjög flókin og voru þegar orðin mjög flókin fyrir valdaránstilraunina sem átti sér stað nýlega í Tyrklandi. Þó sýnist manni af öllu sem maður les að það hafi gert að verkum að yfirvöld Tyrklands einblíni núna meira á að afla sér stuðnings við hernaðaraðgerðir sem þau hafa áhuga á að framkvæma. Auðvitað er það þannig að ríki íslams, sem er sunnan við Tyrkland, á sér enga náttúrulega vini sem betur fer enda fullkomlega skelfilegt fyrirbæri. Þarna eru líka á nálægu svæði svokallaðir Kúrdar, á svæði sem oft er kallað Kúrdistan, þjóð sem ekki er viðurkennd í alþjóðasamfélaginu sem sjálfstæð, ekki enn þá og lítur ekki út fyrir að verði í náinni framtíð. Hins vegar hafa Tyrkir löngum verið í miklum deilum við Kúrda vegna sjálfstæðisbaráttu þeirra og er mikill ágreiningur og núningur þar innan lands sem og auðvitað í öðrum ríkjum þarna í nágrenni, svo sem Íran, Írak og Sýrlandi. Það sem maður heyrir núna er að Tyrkland beiti þessum aðstæðum til þess að berjast gegn Kúrdum undir því yfirskyni að verið sé að berjast gegn ríki íslams. Þetta eru fregnir sem mér þykja að sjálfsögðu algjörlega óásættanlegar eins og ýmislegt fleira þarna niður frá, ef ekki flest. Mig langar til þess að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig Ísland nálgist samtöl við Tyrki um þetta málefni og hvort skilaboðin séu skýr, að ekki sé ásættanlegt að baráttan gegn ríki íslams sé notuð sem skálkaskjól fyrir baráttu gegn Kúrdum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta er mjög mikilvæg fyrirspurn vegna þess að það er afskaplega brýnt í því ástandi sem nú er uppi í Tyrklandi að Tyrkir nýti ekki aðstöðuna til þess að þrengja að minnihlutahópum og sér í lagi Kúrdum. Afstaða íslenskra stjórnvalda varðandi þetta hefur verið skýr í nokkuð langan tíma. Ísland hefur m.a. hvatt til þess að Tyrkir og Kúrdar taki upp friðarviðræður og við beitum okkur í öllum þeim alþjóðastofnunum sem við höfum aðgengi að með þau meginskilaboð að virða verði öll mannréttindi og Tyrkir þurfi að huga sérstaklega að stöðu minnihlutahópa og Kúrda. Við erum mjög vakandi gagnvart þessu og skilaboð allra þeirra fulltrúa sem starfa á vegum íslenskra stjórnvalda eru afar skýr.

Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í því að tjá þetta viðhorf vegna þess að pólitískir hagsmunir yfirvalda í Tyrklandi innan lands eru auðvitað þeir að einblína meira á Kúrda. Yfirvöld í Tyrklandi átta sig á því að það er meiri samúð í heiminum gagnvart málstað Kúrda enda þjóð sem hvergi fær að vera í friði og auðvitað er samúð með því þjóðarbroti, samúð sem er ekki til staðar gagnvart ríki íslams. Þess vegna er óþolandi að Tyrkir leyfi sér að brjóta á réttindum Kúrda undir því yfirskyni að vera að berjast gegn þeim óvini sem ég fullyrði að heimurinn allur á sameiginlegan, sem er ríki íslams eða Daesh eins og það er kallað stundum. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til dáða í því en langar að spyrja hvort hún telji ekki þörf á því að ræða einnig við aðrar þjóðir þar sem Kúrdar búa á landsvæðum sem eru hluti af því svæði sem stundum er kallað Kúrdistan, hvort ekki sé tími til þess að ræða við þær þjóðir einnig um réttindi Kúrda, svo sem yfirvöld í Íran 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það að þegar valdaránstilraunin var gerð núna í Tyrklandi þá stúderuðum við sérstaklega framkomu Tyrkja í garð minnihlutahópa og það komu strax skilaboð frá íslenskum stjórnvöldum um að ítreka þyrfti þá afstöðu okkar sem hefur m.a. komið fram á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Ég get líka upplýst hv. þingmann um það að á fundum mínum nýverið erlendis þá hef ég ítrekað þessa afstöðu okkar. Ég hef sjálft fylgst nokkuð náið með réttindabaráttu Kúrda síðustu tíu árin, fylgst með henni ansi vel, og ég tek undir áhyggjur hans. Ég mun hafa þetta sérstaklega í huga áfram og á þeim vettvangi þar sem ég kem fram fyrir hönd íslenskra stjórnvalda.

Forseti. Mikil umræða hefur verið að undanförnu um háa bónusa. Fólk er eðlilega reitt enda eru áformin ekki í takt við þau viðmið sem við sem samfélag settum okkur eftir hrun. Hæstv. fjármálaráðherra sagði við þetta tilefni að bónusarnir lyktuðu af sjálftöku en bætti því við, sem skiptir líka máli, að bónusgreiðslur væru meðhöndlaðar eins og tekjur. Og svona gríðarlega háar tekjur launafólks eru skattlagðar tæplega til helminga. Ég hef áhuga á að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, sem segir þessar greiðslur lykta af sjálftöku: Hvað finnst honum þá um háar arðgreiðslur fyrirtækjaeigenda í sinn eigin vasa? Það er auðvitað þannig, eins og hv. ráðherra veit, að eigendur fyrirtækja ákveða sjálfir hve mikið þeir greiða sér í arð þegar hagnaður er af rekstri þeirra. Það er kannski allt í lagi, en það sem ég vek athygli á í þessu sambandi er að hér erum við að ræða margfaldar upphæðir á við þá bónusa sem hæstv. ráðherra fyrirlítur. Arðgreiðslurnar eru ekki hundrað milljónir, þær eru taldar í milljörðum. Það er það sem skiptir máli þegar við ræðum um misskiptingu í þessu landi, þegar við ræðum um ríka eina prósentið, það eru þessar stærðir sem skipta máli. Það sem skiptir máli er hvernig við í stjórnmálunum og lagakerfið tökum á þessu því að bónusar eru skattlagðir hátt í 50% en fjármagnstekjuskattur er aðeins 20%. Það er staðreynd að þau fyrirtæki sem bera mestan hagnað og borga sem mestan arð í íslensku samfélagi eru sjávarútvegsfyrirtækin. Bara frá því að hæstv. fjármálaráðherra tók við hafa arðgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja verið á milli 12–14 milljarðar á ári en á sama tíma hefur hann og ríkisstjórn hans lækkað veiðigjöld sem þessu nemur, með þeim rökum að greinin hafi bara ekki efni á þeim. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að útskýra fyrir mér hvernig hann raðar því upp fyrir sér að Kaupþingsmenn sem launþegar beiti sjálftöku varðandi 100 millj. kr. þegar 

Forseti. Það er erfitt að bregðast við öllum þessum spurningum á tveimur mínútum en ég ætla að gera mitt besta. Ég sagði að mér fyndist þetta hafa yfirbragð sjálftöku vegna þess hvernig þessi fyrirtæki hafa orðið til. Hluthafahópurinn er ekki hluthafahópur sem fjárfesti í þessum félögum heldur endaði hann uppi sem hluthafahópur eftir nauðarsamningagerð þegar félögin höfðu þurft á því að halda að fara dómstólaleiðina því að þau lentu í greiðsluerfiðleikum. Maður hefur á tilfinningunni að það séu mörg þúsund á bak við þessi félög en að það sé ofboðslega þröngur píramídi sem taki ákvörðun um þessa hluti efst í hluthafahópnum. Þar með kemur það yfirbragð sem ég lýsti með þessum hætti. Mig langar til að vekja athygli á því að það skiptir máli að bónusarnir eru skattlagðir eins og laun, en eftir því hvort fyrirtækin sem þarna eiga undir greiða sérstakan fjársýsluskatt eða ekki geta skattgreiðslur vegna þessara bónusgreiðslna orðið allt að tæpum 59%. Það er nú ekki hægt að gera lítið úr því hvers konar gríðarleg skattlagning er á þessar greiðslur nú þegar samkvæmt lögum. En það fer á endanum eftir því, og ég á eftir að komast til botns í því, hvort þessi félög teljast falla undir sérstaka fjársýsluskattinn. Varðandi arðgreiðslur annarra fyrirtækja í landinu, hvort sem það eru sjávarútvegsfyrirtæki eða önnur, finnast mér þau sjónarmið sem ég viðraði áðan alls ekki eiga við. Það er auðvitað með allt öðrum hætti. Þau félög eru skattlögð í tvígang: Í fyrsta lagi er óheimilt að greiða út arð nema það sé óráðstafað fé og þar hafi verið hagnaður á fyrri árum; sá hagnaður hefur verið skattlagður með tekjuskatti og síðan er arðgreiðslan skattlögð með fjármagnstekjuskattinum eins og hér var nefnt. Það verður að hafa í huga að endanlegur skattur vegna hagnaðar er í raun og veru 

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að stilla þessu tvennu upp saman því að ég er sammála því að þessar bónusgreiðslur eru algerlega úr takti við annað. En þegar við skoðum háu fjárhæðirnar í íslensku samfélagi, þetta ríka eitt prósent, það fáa fólk sem hefur það svo langsamlega best - þar koma peningarnir inn. Þetta eru fyrirtækjaeigendur sem gengur vel og greiða sér mikinn arð í eigin vasa. Það er gott ef fyrirtækjum gengur vel en ég vil sjá þann pening fara aftur í fjárfestingu innan fyrirtækisins svo það geti stækkað og verið þjóðhagslega hagkvæmt, sú hringrás öll. Hæstv. fjármálaráðherra skautar algerlega fram hjá spurningu minni. Ég spurði um tvískinnunginn. Auðvitað er það sjálftaka að greiða sér arð, alveg eins og hitt er sjálftaka. Finnst honum í lagi 

Virðulegi forseti. Ég get ekki fallist á að það sé sjálftaka þegar menn greiða sér arð í atvinnustarfsemi. Það er bara ekki í nokkru samhengi við þá umræðu sem verið er að vísa til og tengist bónussamningunum sem ég hef farið yfir hér. Því er haldið fram að við höfum lækkað veiðigjöldin svo mjög að það muni milljörðum og að mismunurinn hafi verið greiddur út í arð. Það er alrangt. Þessi ríkisstjórn hefur tekið á annan tug ef ekki á þriðja tug milljarða í veiðigjöld umfram það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Þó að reglunum hafi verið breytt hefur engin ríkisstjórn nokkru sinni tekið jafn há veiðigjöld innheimt í ríkiskassann og við höfum gert á þessu kjörtímabili  Að öðru leyti verð ég að segja eins og er að mér finnst skattlagningin eðlileg. Og það er líka rangt sem hér er sagt að 

Virðulegi forseti. Eitt af því sem verður kosið um núna er hvernig þjóðin á að fá að njóta tekna af auðlindum sínum. Arðgreiðslur í sjávarútvegi hafa hækkað frá því að hafa verið 5,3 milljarðar á árinu 2011 í 13,5 milljarða á síðasta ári. Veiðigjöld hafa á sama tíma lækkað frá því að vera 13 milljarðar árið 2011 eða 2012 í að vera 5,3 milljarðar á síðasta ári.  Æ sér gjöf til gjalda, segir máltækið, kannski veiðigjalda í þessu tilfelli. Ég vil spyrja hæstv. atvinnuvegaráðherra hvernig hann telji rétt að fjármagna rannsóknir, atvinnuþróun og nýsköpun í auðlindagreinum eins og sjávarútvegi úr því að hann og hans ríkisstjórn sér ástæðu til að lækka svo mjög veiðigjaldið á sjávarútvegsfyrirtækin. Það var eitt af fyrstu verkum þessarar ríkisstjórnar að afnema fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem byggði á því að nýta veiðigjöldin til samfélagslegra verkefna, til þess að fjármagna rannsóknir í sjávarútvegi, til þess að sinna nýsköpun og atvinnuþróun en líka til þess að standa undir mjög mikilvægri innviðauppbyggingu á borð við stór samgöngumannvirki sem allir atvinnuvegir þurfa á að halda, ekki síst sjávarútvegurinn. Ég vil spyrja virðulegan ráðherra: Hvernig vill hæstv. ráðherra fjármagna þessa hluti úr því að veiðigjöldin eiga ekki að koma þar inn? Hvernig vill hann tryggja fjármögnun t.d. innviðauppbyggingar í framtíðinni? Sér ráðherrann fyrir sér að auðug atvinnugrein eins og sjávarútvegurinn eigi ekki að skila frekari tekjum í ríkissjóð en nú er? Sér hann fyrir sér óbreytt ástand í þeim efnum?

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að segja að það þekkja það allir sem eitthvað fylgdust með á þeim tíma að sú fjárfestingaráætlun sem hér var nefnd var vitanlega ekkert nema kápan eða umbúðirnar einar. Það var ekki búið að fjármagna hana að neinu leyti og þetta var einhver óskalisti sem fyrri ríkisstjórn setti fram.  Ég væri til í að ræða þau mál, hvort við eigum ekki að hafa það þannig að þær atvinnugreinar sem nýta auðlindirnar greiði fyrir einhvers konar hóflegt gjald. Það má aldrei vera þannig að það dragi úr fjárfestingum. Það verður líka að vera þannig ef innheimt er slíkt gjald - og nú ætla ég að tala eins og við framsóknarmenn höfum ályktað um - að hluti af því renni til rannsókna, renni til byggðamála þess vegna eða til byggðanna aftur og hluti í ríkissjóð. Það hefur ekki verið reglan fram að þessu. Þetta er hins vegar eitthvað sem við í Framsóknarflokknum höfum lýst yfir og höfum mikinn áhuga á að sjá gerast í framtíðinni. Mun það duga til að fara í alla þá innviðauppbyggingu sem hv. þingmaður virðist vera að tala um? Nei, örugglega ekki. Þá höldum við að sjálfsögðu áfram að fjármagna aðra innviðauppbyggingu úr ríkissjóði eins og gert hefur verið. Gleymum því ekki að hvort sem um er að ræða sjávarútvegsfyrirtæki eða einhver önnur þá greiða þau sjálfsagt til ríkissjóðs háa skatta og gjöld af starfsemi sinni önnur en þau gjöld sem hér rætt er um. Ég er mjög upptekinn af því að við horfum ekki eingöngu á sjávarútveginn þegar við ræðum þessi afnotagjöld eða hvað við köllum þau, heldur verðum við að horfa á stóru myndina. Og enn og aftur, þau auðlindagjöld sem hér er um rætt og hv. þingmaður hefur talað fyrir í mörg, mörg ár er bara landsbyggðarskattur. 

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra fer hér með mikil öfugmæli og því fer fjarri að hægt sé að tala um veiðileyfagjöldin í auðugustu atvinnugrein landsins sem landsbyggðarskatt því að þau gjöld væri svo auðveldlega hægt að láta renna til byggðanna til þess að næra og styrkja samfélagsleg verkefni sem þær sjávarbyggðir þurfa mest á að halda sem urðu harðast fyrir barðinu á því kvótakerfi sem sveltir ákveðnar byggðir, eins og málum er háttað. Það er ekki rétt sem ráðherrann segir hér að fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar hafi verið tómur pappír. Hún var fullfjármögnuð, meðal annars af þeim veiðileyfagjöldum sem lögð voru á en þessi ríkisstjórn lækkaði úr 13 milljörðum árið 2012 í 5,3 milljarða á síðasta ári. Ég spurði raunar ráðherrann almennt um tekjur af auðlindanýtingu en tók sjávarútveginn sem dæmi því að það er auðvitað borðleggjandi dæmi sem auðugasta atvinnugrein landsins. Það hefur ekki verið reglan að láta tekjur af auðlindanýtingu renna til rannsókna og nýsköpunar, 

Virðulegi forseti. Það hefur löngu komið fram að þessi fjárfestingaráætlun var orðin tóm. Þetta var marklaust plagg. Það vita allir. Mig langar hins vegar að ítreka það sem ég sagði áðan um þetta auðlindagjald sem Samfylkingin hefur talað fyrir mjög lengi, hún fékk meira að segja fjögur ár til að reyna að hrinda því í framkvæmd en gat það ekki. Það er svo auðvelt að láta þessa peninga renna til byggðanna að ríkisstjórn hv. þingmanns hafði fjögur ár til að gera það en gat það ekki. Það er svo rosalega einfalt að gera þetta. Við eigum að hætta að tala um þetta með þessum hætti og fara að byggja undir þessa atvinnugrein eins og aðrar, leyfa henni að vaxa og dafna. Hún borgar eins og aðrar atvinnugreinar sín gjöld og skatta til landsins. Við getum hins vegar farið yfir það hvort við eigum að dreifa þessu öðruvísi með einhverjum hætti öðruvísi. Það var það sem ég nefndi áðan að Framsóknarflokkurinn hefði talað um. Framsóknarmenn hafa barist fyrir því að auðlindagjaldið renni með einhverjum hætti aftur til byggðanna, inn í atvinnugreinina og í ríkissjóð.

Herra forseti. Samþykkt voru fyrr í vor lög um meðferð svokallaðra stöðugleikaeigna sem tóku raunar umtalsverðum breytingum í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar. Eigi að síður voru ýmis álitamál sem eftir stóðu sem mig langar að reifa hér við hæstv. ráðherra. Í yfirlýstum markmiðum laganna var talað um að við umsýslu, fullnustu og sölu eigna skyldi félagið leggja áherslu á gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni. Hagkvæmni merkti þar að leita skyldi hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignina. Í nefndaráliti meiri hlutans voru þessi sjónarmið áréttuð og var lögð sérstök áhersla á að ráðherra mundi árétta í samningum við félagið að stjórnendur þess og starfsmenn viðhefðu vönduð og fagleg vinnubrögð þar sem um væri að ræða opinberar eignir, enn fremur að ef tvær leiðir stæðu til boða við ráðstöfun á eignum skyldi velja þá leið sem væri gagnsærri. Jafnræði yrði náð með því að allir sem uppfylltu málefnaleg skilyrði ættu kost á því að bjóða í einstakar eignir og að nauðsynlegar upplýsingar um söluferlið væru aðgengilegar fyrir alla mögulega bjóðendur. Þetta er tekið úr nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem einnig var talað sérstaklega um að allt ferlið í störfum félagsins svo sem verðmat eða mat á hæfi bjóðenda mundi byggjast á hlutlægum viðmiðum. Ég lýsti raunar þeim sjónarmiðum við umræðuna. Ástæða þess að ég treysti mér ekki til að styðja þessi lög var að ég taldi vissulega ákveðin málefnaleg rök fyrir því að eðli þessara eigna væru þannig að eðlilegt væri að ramma sölu þeirra inn í einkaeignarréttarlegt umhverfi en lýsti þeim áhyggjum að það umhverfi stríddi gegn yfirlýstum markmiðum frumvarpsins um gagnsæi og jafnræði, því að þarna eru auðvitað ólíkir starfshættir þegar við lítum til opinberra eigna og eigna sem eru almennt í hinu einkaeignarréttarlega umhverfi. Það sem gert var að stofnað var félag, einkahlutafélagið Lindarhvoll ehf., sem réð síðan Landsbankann til að sjá um sölu á hlutum í skráðu félögunum Reitum, Símanum, Eimskipum og Sjóvá, en Virðing var ráðinn ráðgjafi við söluhlut Lyfju. Síðan var boðinn til sölu allur eignarhlutur ríkisins í Reitum fasteignafélagi að undangengnum samningi félagsins við Landsbankann varðandi sölu skráðra eigna í umsýslu félagsins. Á grundvelli reglna Lindarhvols um umsýslu, fullnustu og sölu eigna þar sem segir að sala og ráðstöfun skuli eiga sér stað að undangengnu opnu tilboðsferli þar sem gætt sé gagnsæis og jafnræðis bjóðenda, sem er auðvitað í takt við það sem stóð í lögunum, fór sala fram í útboði sem var auglýst opinberlega eftir lokun markaða föstudaginn 19. ágúst síðastliðinn og rann tilboðsfrestur út klukkan hálf níu að morgni mánudags 22. ágúst 2016. Ég velti því fyrir mér og langar að spyrja hæstv. ráðherra: Þegar um er að ræða jafn stuttan tíma og er í þessu útboðsferli sem má kalla kannski hálflokað, hentar mjög vel fyrir fagfjárfesta og til að koma eignum hratt í verð, hefðum við ekki getað dregið þann lærdóm af t.d. Borgunarmálinu að æskilegt væri að ráðast í opnara útboðsferli, því að væntanlega var þetta útboð ekki til þess fallið að fá almenning að borðinu? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé þá hluti af stefnunni að þetta sé fyrst og fremst hugsað fyrir fagfjárfesta eða hvort ætlunin sé að almenningur komi á einhvern hátt að þessum hugsanlegum kaupum á þessum eignum. Mig langar líka að spyrja út í það markmið sem tengist hagkvæmni, þ.e. að leitað sé hæsta verðs eða markaðsverðs fyrir eignirnar, en við sölu á Reitum var markaðsverð ofan á. Útboðsgengi var það sama og skráð var í Kauphöll í lok síðustu viku þar á undan. Hefði opnara ferli við sölu á Reitum kannski skilað hærri tilboðum? Það hlýtur að vera eftir nokkru að slægjast því virði fjárfestingar í Reitum er nærri 127 milljarðar, en með útboðsgengi er markaðsvirði fyrirtækisins rétt um 61 milljarður. Þau sjónarmið hafa verið lögð fram að eðlilegast sé að ríkið losi sig sem fyrst við þessar eignir því að það sé ekki hlutverk ríkisins að vera að standa í sölu og kaupum á slíkum eignum. Er það svo að hraðinn hafi þá meira að segja en hagkvæmnin, þ.e. að við fáum sem hæst verð fyrir eignirnar? Því að sú gagnrýni hefur svo verið sett fram að hér sé spáð hækkandi fasteignaverði sem mætti hugsanlega auka virði ríkisins í Reitum. Það má segja það hér, og ég spyr hæstv. ráðherra hvort það eigi þá að ráða stefnu ríkisins, því að hagkvæmni þar, eins og ég segi, er skilgreint hið hæsta mögulega verð. Er þá meira lagt upp úr því að losna við eignirnar á tilsettum tíma? Mig langar því einfaldlega að spyrja hvort ráðherra telji að það ferli sem var samþykkt í lagasetningu, þ.e. hvort hann telji framkvæmd þess ferlis vera tryggt í hinum yfirlýstu markmiðum um gagnsæi í ljósi þessa stutta útboðsferlis, jafnræði í ljósi þessa stutta útboðsferlis líka og aðkomu almennings eða möguleikum almennings á að bjóða í þessar eignir, hagkvæmni í ljósi 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa farið ágætlega yfir tilurð hlutafélagsins Lindarhvoll ehf. sem hefur opnað heimasíðuna lindarhvolleignir.is. Þar höfum við birt öll gögn sem varða tilurð félagsins, hvernig því er stjórnað, samninga sem gerðir hafa verið við félagið og aðrar upplýsingar, þar með talið þá uppgjörsskýrslu sem var afhent þinginu í samræmi við lög fyrir skemmstu. Þar má einnig finna yfirlit yfir það hvernig hefur spilast úr eignasafni félagsins á undanförnum mánuðum. Ég ætla ekki að taka langan tíma í að rekja þessi formlegheit öll en það sem má finna á heimasíðu félagsins eru starfsreglur stjórnarinnar, stjórnskipulagið, reglur um umsýslu, fullnustu og sölu eigna, reglur og viðmið vegna lánamála og siðareglur auk þeirrar skýrslu og annarra upplýsinga sem ég hef hér vikið að. Ég tel að félagið hafi í einu og öllu starfað í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru bæði í lögum og þeim samningum sem gerðir voru við félagið af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Mér finnst hafa vel tekist til við framkvæmd sölumeðferðar á ólíkum eignum og verð að segja að það var aldrei ætlun mín að hafa mjög sterka skoðun á því, umfram það sem birtist í samningum við félagið, hvernig félagið átti nákvæmlega að ná þeim markmiðum sem því eru sett þar. Ég ætlaði aldrei að fara að segja félaginu fyrir um útboðsfresti. Ég ætlaði heldur ekki að fara að segja félaginu fyrir um það hvernig það ætti að gera upp á milli bjóðenda þegar var verið að leita eftir hagstæðasta tilboði í milligöngu. Við höfum falið félaginu að sjá um þessi mál en við höfum sett því mjög skýran ramma. Hérna er í raun og veru velt upp þeirri spurningu hvort einhver vafi sé á því hvort félagið hafi fengið rétt verð í einu ákveðnu tilviki. Við höfum markaðsverðið og við höfum söluverðið og ég sé ekki að mikill munur sé þar á milli þannig mér sýnist á öllu eftir að hafa skoðað þetta bara út frá þessum einstöku tilteknu forsendum að það hafi fengist ágætisverð. Menn velta því hér upp: Ja, nú eru margir að spá því að fasteignir munu hækka mikið í framtíðinni. Þá segi ég: Er hægt að finna betri tíma til að selja en einmitt þá? Hvernig væri að selja ef menn væru að spá því að það væri lækkun fram undan á fasteignamarkaði? Ætli það væri gott að selja þá? Ég held að flestir virkir á markaði mundu segja: Nei, það væri frekar óheppilegur tími. Almennt gera menn ráð fyrir því að það endurspeglist í verðinu ef horfur eru góðar á þeim markaði sem menn selja á, þannig að ég held að það hafi bara spilað með félaginu. Það sem við höfum fengið eftir þessa fáu mánuði sem liðnir eru frá því að tekið var við stöðugleikaframlaginu og þessi hluti ratar inn í félagið eru greiðslur inn á stöðugleikareikning ríkissjóðs upp á 57 milljarða kr. Við höfum fengið 57 milljarða inn á stöðugleikareikning ríkissjóðs og það er í samræmi við áætlun Lindarhvols, þær eignir sem eru skráðar hafa verið seldar á opnum markaði. Við teljum að það sé eðlilegt af félaginu að hafa gert það, sé í samræmi við samningana. Því var velt upp af málshefjanda hvort ekki hefði mátt tryggja betur aðgengi almennings að sölunni. Þegar við erum með skráða eign þá held ég að við eigum ekki að hafa um of áhyggjur af aðkomu almennings. Það er líka miklu flóknara mál að fara í útboð til almennings, miklu kostnaðarsamara og dýrara. Það er í sjálfu sér tilgangslaust þegar félagið hefur þegar verið skráð og almenningi stendur til boða á hverjum degi að fara inn á markaðinn og fjárfesta í viðkomandi félagi ef menn hafa áhuga á því. Skráð skuldabréf hafa verið seld í opnu tilboðsferli eins og lesa má í skýrslunni. Síðan eru það þessi óskráðu 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að fara varlega við sölu ríkiseigna, sagan af Borgunarmálinu segir okkur það sem og sagan af einkavæðingu ríkiseigna þegar þessir tveir stjórnarflokkar sem nú sitja og verma valdastólana hafa selt ríkiseignir á fyrri tíð. Þess vegna höfum við í Samfylkingunni lagt þunga áherslu á að virtar séu skýrar leikreglur um sölu ríkiseigna. Ég verð hins vegar að segja varðandi þá sölu sem nú er þegar hafin, og þá sérstaklega það sem hér er til umræðu, söluna á Reitum sem er skráð félag, að ég verð að taka undir með hæstv. fjármálaráðherra að erfitt er að finna aðra betri leið til þess að selja skráða eignarhluta en einfaldlega selja þá á markaði, til þessu eru almennir markaðir. Það er mikilvægt að þeir eignarhlutir fari út og allar upplýsingar liggja fyrir um væntingar fasteignaverðs og alla slíka þætti. Allir slíkir þættir eru verðlagðir inn í verð hlutabréfa á hverjum tíma á virkum mörkuðum. Hinu hef ég miklu meiri áhyggjur af, það eru hinar óskráðu eignir sem eru inni í þessu félagi, það eru skuldabréf á félög sem ekki eru á markaði, það eru skuldabréf á sveitarfélög og ýmsa aðra slíka þætti. Þar tel ég að við eigum að senda skýr skilaboð til stjórnvalda um að fylgst verði mjög náið með því sem þar verði gert. Þar er veruleg spillingarhætta. Þar erum við með þá stöðu að stór fyrirtæki geti í sjálfu sér í dag sent erindreka á vettvang og sagt: Bíddu, megum við ekki kaupa þessi skuldabréf á okkar stóra fyrirtæki á þessu og þessu verði? Og það er enginn virkur markaður, hvorki með bréfin né bréf í félögunum sjálfum, þannig að verðmyndunin er miklu ógagnsærri og miklu meiri spillingarhætta. Ég vill þess vegna leggja á það áherslu í lok máls míns að við pössum að gera heldur ekki úlfalda úr mýflugu og gera tortryggilega hluti sem ekkert bendir til að séu tortryggilegir, eins og sala á skráðum bréfum á almennum markaði. Hinu eigum við að vera mjög á gormunum gagnvart og það er með hvaða hættir hinar óskráðu eignir verða seldar.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu, hún er mikilvægt. Sömuleiðis vil ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir svör hans og skýrsluna. Það er mjög mikilvægt, eiginlega algjört grundvallaratriði, að það ríki gagnsæi og eins lítill efi og hægt er um þessa sölu. Við erum á mjög viðkvæmum stað. Auðvitað er sala á almannaeignum og ríkiseignum alltaf viðkvæm en í kjölfar þess sem á undan er gengið, einkavæðingu bankanna, nú síðast Borgunarmálið, þá megum við ekki við því að það sé einhver losaragangur í kringum svona sölu eða ásakanir um ógagnsæi. Ég vil taka undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, að þetta gildir alveg sérstaklega um óskráðar eignir og eignir þar sem getur mögulega verið efi um virði eignanna. Því er mjög mikilvægt að það verði mikið gagnsæi og leitað til óvilhallra aðila um að verðmat á slíkum eignum áður en sala fer fram. Ég vil fagna þessari umræðu. Ég fagna skýrslunni. Við lögðum á það áherslu þegar við vorum að setja lögin um þessar eignir og meðhöndlun þeirra að Alþingi yrði vel með á nótunum, að við fengjum að fylgjast vel með þessu og ferlið yrði opið og gagnsætt, og ég vil leggja mikla áherslu á að við höldum því áfram og bætum í gagnsæið ef eitthvað er.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér meðferð stöðugleikaeigna. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttir fyrir umræðuna, sem er mikilvæg, um sölu á þessum eignum og þá fyrst og fremst það er snýr að upplögðum markmiðum og hvort þau hafi gengið eftir. Auðvitað var lagt upp með að tryggja skýra lagalega umgjörð varðandi umsýslu fjár og eigna sem koma til vegna þessara eigna og þá um leið gagnsæi, jafnræði og trúverðugleika. Ég á sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd eins og hv. þingmaður. Það var viðmið og einlægur vilji nefndarinnar þegar umrætt lagafrumvarp var til umfjöllunar í nefndinni að búa svo um hnútana að allt yrði upp á borðum, öll ferli gagnsæ, jafnræðis yrði gætt í sölumeðferð og upplýsingar þannig að ekki yrði stöðug tortryggni uppi um slík viðskipti. Vissulega er það mikilvægur þáttur í endurreisn hagkerfisins að rétta stöðu þjóðarbúsins, en ekki síður að skapa traust á gjörðum stjórnvalda í meðhöndlun og meðferð eigna og er fyllsta ástæða til þess. En við hvað á að miða þegar jafnræði, gagnsæi, traust, hagkvæmni og hlutlægni eru metin í slíku ferli? Ég hlýddi hér á viðbrögð hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og tek undir með honum varðandi kjarna málsins, þ.e. hvað varðar formið. Þau viðmið komu bæði fram í nefndaráliti hv. efnahags- og viðskiptanefndar og í breytingum við frumvarpið í þá veru. Hér er um að ræða sömu sjónarmið og vert er að geta hér og finna má í 45. gr. samþykktra laga um opinber fjármál varðandi almenna ráðstöfun ríkisins á eignum. Meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar hnykkir og á því í áliti sínu að allt ferlið við sölu og ráðstöfun á eignum sé skýrt og ljóst og ávallt liggi fyrir á hverju einstakar ákvarðanir séu byggðar og 

Virðulegi forseti. Við búum í samfélagi þar sem tortryggni einkennir viðhorf til fjármálamarkaðarins, og einkavæðingu ríkiseigna vegna þess sem á undan er gengið í íslenskri sögu þegar kemur að slíkum málum. Þess vegna langar mig að nýta tækifærið og fagna því að í svari hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra minnist hann á vefsíðu, sem er kannski ekki öllum augljóst hvernig á að stafa, þ.e. lindarhvoll, lindarhvolleignir.is, þar sem finna má ógrynni af upplýsingum um þetta allt saman. Það er til fyrirmyndar. Það eru vinnubrögð sem við eigum að temja okkur og mér þykir gaman að sjá þegar fram koma umræður frá fólki sem hefur kynnt sér þetta efni mun betur efnislega en ég get gert eða mun geta gert í náinni framtíð, og að það spyrji spurninga. Spurt er um gegnsæi. Það er veitt. Mér þykir það til fyrirmyndar og þótt alltaf sé hægt að ganga lengra og kalla eftir meira gegnsæi, sem er algerlega sjálfsagt, er sannarlega tilefni til að fagna því þegar settur er fram mjög einfaldur vefur þar sem hægt er að fletta upp siðareglum og stofngögnum og öllu því sem menn vilja skoða í þessu samhengi. Auðvitað er hægt að vekja upp áhyggjur af einhverju eins og óskráðum eignum. Það er sjálfsagt að ræða það. En mér þykir alveg ástæða til að nefna að það er ólíkt því sem tíðkast hefur í gegnum tíðina. Fólk hefur ekki upplifað að svona ferli séu mjög gegnsæ og þess vegna hvet ég núverandi stjórnvöld sem og stjórnvöld framtíðarinnar til þess að líta á þennan vef sem framúrskarandi dæmi um þar sem gegnsæi er veitt. Þar gefst öllum færi á að skoða gögnin beint og taka betur þátt í umræðunni.

Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála síðasta ræðumanni um að hér ríki gagnsæi í öllu því sem hefur farið fram. Þessar eignir telja í kringum 60 milljarða, þ.e. stöðugleikaeignirnar, fyrir utan auðvitað Íslandsbanka. Við erum að tala um alla vega 16 hlutafélög, Sjóvá og Reiti og Lyfju og Dohop og Símann o.fl. Það sem hefur verið nefnt, Reitir, sem í bárust tilboð í 9,9% af heildarhlutafé - það hefur ekkert fengist upplýst að öllu leyti hverjir voru þar kaupendur í rúmlega 6% hluti ríkisins sem var upp á tæpa 4 milljarða kr., ef ég veit rétt. Landsbankinn hefur hins vegar svarað því til að það séu lífeyrissjóðirnir að mestu og verðbréfasjóðirnir en líka einhver hópur fjárfesta. Það er ekki að ósekju að tortryggni ríki um þessar sölur þar sem ríkisstjórnarflokkarnir sem nú sitja við völd eru þeir sömu og einkavæddu bankana síðast. Við munum svo sem öll hvernig það fór. Það að Landsbankinn hafi séð um framkvæmdina er líka hluti af tortryggninni. Það er bara þannig. Hann tapaði miklu trausti þegar Borgunarmálið var í sem mestu hámæli. Þá fékk valinn hópur fjárfesta að kaupa eign á góðu verði sem margfaldaði sig upp á örskömmum tíma, eins og við munum. Það eitt og sér að staðið var að þessari sölu með þeim hætti sem hér var gert yfir helgi getur ekki talist annað en hálflokað og ekki mjög gagnsætt ferli. Landsbankinn hefði átt að líta aðeins til baka og hugsa um Borgunarmálið og leggja sig sérstaklega fram um að vera með þetta mun gegnsærra en hér var. Fjármálaráðherra verður að svara því hvort hann geti með sanni sagt eftir þessa reynslu sem hefur verið nefnd að hæsta verð hafi fengist fyrir Reiti. Hefði opnara ferli hugsanlega skilað hærri tilboðum? Þetta eru gífurlega háar fjárhæðir þar sem virði fjárfestingareigna Reita er nærri 127 milljarðar en markaðsvirði í kringum 61. Það þarf líka að svara því hvers vegna þessi aðferð varð ofan á. Það kemur svo sem ekkert á óvart að Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur haldi áfram á þeirri braut sem hefur verið rakin, að selja eignir föllnu bankanna í framhaldinu í hálflokuðu ferli frekar en opnu. Við verðum líka að hugsa: 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að setja þetta mál á dagskrá. Það er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að menn fylgist með framvindu mála þegar jafn háar fjárhæðir og hérna liggja undir. Ég fagna líka greinargóðri útskýringu hæstv. fjármálaráðherra á þessu máli. Ég heyri ekki betur en að menn séu nokkuð sáttir við það ferli sem þessi mál eru komin í. Ég tek undir fagnaðarlætin sem hafa verið flutt úr ræðustól yfir heimasíðu Lindarhvols og tel það einmitt alveg til fyrirmyndar. Fyrirtæki sem fær það verkefni að selja eignir - það er einkum tvennt sem gæti vafist fyrir mönnum og það er samræma það markmið að selja þessar eignir með sem hagkvæmustum hætti, þ.e. fá sem hæst verð fyrir, og hitt markmiðið sem er að leysa úr þessum málum hratt og örugglega. Þetta getur stundum stangast á, þau markmið, tímafaktorinn í þessu og verðið, en þar verða menn að vega og meta í hvert sinn. Það er líka ákveðinn vandi sem blasir við þeim sem þurfa að selja svona miklar eignir á skömmum tíma, á einhverjum tímapunkti lenda menn mögulega í samkeppni við sjálfa sig um eignir, þ.e. í markaðsstarfinu. Hér er auðvitað takmarkaður hópur kaupenda og þegar menn nefna og leggja mikla áherslu á gagnsætt ferli við sölu þessara eigna mega menn heldur ekki gleyma því að það þarf líka að vera ákveðið eftirlit með kaupum. Ég nefni í því sambandi sérstaklega lífeyrissjóði og annað sem ég held að almenningur, sem er hagsmunaaðilar þar, þurfi að fylgjast grannt með, 

Virðulegi forseti. Það vantraust sem ríkir í garð ríkisstjórnarinnar gerir að verkum að efast er um flesta ef ekki alla gjörninga sem gerðir eru í skjóli hennar, ekki síst fjármálagjörninga. Eftir hina gagnrýnisverðu og misheppnuðu sölu á Borgun eru allir á verði og tortryggnir gagnvart sölu ríkiseigna. Það er kannski ekki furða. Ég hefði kosið að fyrirtækið Lindarhvoll hefði verið opinbert hlutafélag en ekki einkahlutafélag í eigu ríkisins. En það breytir því ekki að hægt er að hafa eftirlit með því fyrirtæki. Og áskilið er að það geri þinginu og efnahags- og viðskiptanefnd grein fyrir störfum sínum ársfjórðungslega. Fulltrúar fyrirtækisins komu á fund efnahags- og viðskiptanefndar og skýrðu frá starfsemi þess frá stofnun. Mér fannst þeir gera það mjög skilmerkilega og sé enga ástæðu til að vera tortryggin yfir vinnubrögðum þeirra hingað til að minnsta kosti. Útboð í Reitum fór fram í opnu útboði og eign ríkisins var seld á markaðsvirði eins og áskilið er, að fá markaðsverð eða hæsta verð. Þegar fyrirtæki er á markaði hlýtur markaðsverð náttúrlega að vera hæsta verð. Ég get ekki skilið það öðruvísi. Ég sé því ekkert athugavert við það. Hins vegar er í umræðunni nokkuð að menn segi: Hverjir keyptu? Kannski er ekki eðlilegt að gefa það upp, ég skal ekkert um það segja. En ég er alveg viss um að það yrði minni tortryggni meðal okkar ef það væri gefið upp. En ég sé ekkert athugavert við starfsemi þessa fyrirtækis fram til þessa.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu eins og flestir hér í dag. Það er gríðarlega mikilvægt að við ræðum það þegar á að selja eignir ríkisins. Mikið hefur verið tekið til orðsins tortryggni í dag. Skal engan undra. Það er eitt það stærsta verkefni okkar sem stjórnmálamanna í dag að eyða þeirri tortryggni sem hefur ríkt í samfélaginu allt frá hruni og jafnvel fyrr. Þegar kemur að sölu eigna ríkisins er algert skilyrði að það sé gagnsæi og opið ferli og að sjálfsögðu sé hæsta boði tekið. Hvað varðar tímasetningu hvenær á að selja, ég get ekki metið það. Ég treysti því að það fólk sem sér um sölu eignanna meti það á hverjum tíma og taki hæstu tilboðum og velti fyrir sér hvenær best sé að selja. En ég get ekki komið hingað upp án þess að nefna að þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eru við völd og sala eigna ríkisins er annars vegar fer um mann léttur hrollur, ekki síst í ljósi sögunnar. Í upphafi aldarinnar voru þeir flokkar við völd og seldu bankana, eða gáfu þá réttara sagt á sínum tíma. Hver man ekki eftir sölu Landssímans, andvirðið átti að fara í að byggja nýjan þjóðarspítala og við sjáum hvernig staðan á því er í dag. Enn rífumst við um það. Þeir peningar hafa ekki skilað sér í þá vinnu. Ég hvet alla sem að þessum málum koma til að vinna opið og gagnsætt og leggja sig fram af heiðarleika í þessu. Eins og ég nefndi áðan er lykilatriðið að eyða þeirri tortryggni sem er í samfélaginu. Hún er því miður allt of mikil. En annars vona ég að þetta gangi allt vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hefja máls á þessu. Hér ræðum við nokkurs konar lúxusvandamál því að Framsóknarflokkurinn var eini flokkurinn sem fór með það fram fyrir kosningar 2013 að það ætti að ná til baka einhverju af eigum föllnu bankanna og leggja fram stöðugleikaframlag þar af leiðandi. Það var gert mikið grín að flokknum í aðdraganda kosninganna en svo kom í ljós að þarna lágu inni á bilinu 500–800 milljarðar sem hægt var að ná til baka, eftir því hvernig það er reiknað. Hér ræðum við eignir sem ríkið fékk í sinn hlut upp á 60 milljarða í íslenskum félögum. Þess vegna er mjög gleðilegt að ræða þetta á þeim grunni. Ég efaðist alla tíð um að þetta félag ætti að vera hýst í fjármálaráðuneytinu. Ég vildi að farin yrði sú leið sem var farin á síðasta kjörtímabili, að hýsa þetta í Seðlabankanum, eins og gert var með Hildu þá. Þáverandi ríkisstjórn tók þá ákvörðun að hýsa mikið eignasafn þar. En menn guldu varhuga við því vegna þess að Seðlabanki hefur allt annað hlutverk en að halda utan um eigur ríkisins. Þetta varð niðurstaðan í þinginu og virði ég hana, sérstaklega í ljósi þess að umgjörðin sem efnahags- og viðskiptanefnd var búin til þess að fylgjast með sölu þessara eigna er mjög vönduð og fagleg og fagna ég því mjög. Eitt sem ég verð að taka undir með öðrum þingmönnum er sá tímafaktor sem er búið að setja hérna upp, að helst eigi að vera búið að losa um allar þessar eigur fyrir áramót, sérstaklega í ljósi þess að það eru kannski sömu kaupendur. Það var verið að létta af lífeyrissjóðum varðandi gjaldeyrishöft. Nú mega þeir fara út með eina 80 milljarða og fjárfesta erlendis. Á sama tíma huga þeir jafnvel að kaupum á þessum félögum upp á 60 milljarða. Tíminn verður að leiða það í ljós. 

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að taka upp þetta mál. Það er mjög mikilvægt að við ræðum hvernig einkavæðingu eða sölu á ríkishlutum í kjölfar bankahrunsins skuli háttað. Það er þannig að brennt barn forðast eldinn og því ekki nema von að íslenskir kjósendur og almenningur almennt finni fyrir svolitlu vantrausti í garð ríkisstjórnarinnar eða í garð alls þessa einkavæðingarferlis. Sama sagan hefur endurtekið sig allt of oft. Við nennum hreinlega ekki að horfa upp á sömu atburðarásina gerast trekk í trekk, eins og sást t.d. með Borgun. Ég held að við höfum lært af mistökunum. Það er ekki nóg að vera bara með einhverja góða lagalega umgjörð þegar við tölum um sölu ríkiseigna. Það þarf líka að vera sterkur og hlutlaus eftirlitsaðili sem getur séð til þess að farið sé rétt að í öllu. Mig langar til að taka undir það sem fyrri hv. þingmenn hafa minnst á, að pólitískur vilji ráðamanna má ekki ráða för hversu hratt er einkavætt. Það er eitthvað sem þarf að vera alveg kýrskýrt. Hraði er ekki það sem við þurfum. Við þurfum að mynda traust og til þess að mynda traust þurfum við oft tíma. Það er ekki nema von að fólk finni fyrir ónotum þegar því finnst eins og verið sé að hlutast til með miklu hraði, í einhverju bixi, um sameiginlegar eignir. Þá er náttúrlega spurning hvernig við byggjum upp traust. Ég held að við þurfum að gera það aðeins hægar en bara fyrir áramót.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur verið. Ég held að hún sýni það fyrst og fremst að fyrirkomulagi sem hér var gengið frá þar sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd og hv. fjárlaganefnd fá vissulega upplýsingar frá Lindarhvoli eftir sölu eigna er kannski ekki nægjanlegt því að það skiptir máli að þessi umræða sé tekin fyrir opnum tjöldum, ekki síst til að uppfylla öll þau markmið sem voru sett um gagnsæi við setningu laganna. Þó að hér hafi vissulega verið bent á að fyrir liggi heimasíða með greinargerð viðkomandi fyrirtækis þá er það svo að framsetning upplýsinga ein og sér tryggir ekki gagnsæi. Það er mikilvægt að við tökum þessa umræðu, ekki síst vegna þeirrar tortryggni sem hefur verið í samfélaginu gagnvart sölu ríkiseigna. Margir hv. þingmenn hafa vísað í Borgunarmálið þar sem Landsbankinn var einn aðalleikari og kemur líka við sögu í þessum málum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að umræðan skili sér til almennings. Hér nefndi hv. þm. Árni Páll Árnason að mikilvægara væri að hafa eftirlit með hinum óskráðu eignum og að Alþingi hefði eftirlit með hvernig það færi fram. En eins og ég segi, þessi umræða fer auðvitað alltaf fram eftir á. Það er mikilvægt, tel ég, að við metum og vegum það sem við erum að gera við hvert skref og skilum þeirri umræðu út til almennings vegna þess að þó að upplýsingarnar séu aðgengilegar er ekki endilega þar með sagt að þær séu skiljanlegar. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og langar að spyrja hann, og það er kannski stóra spurningin sem mér finnst standa eftir: Það er kannski eðlilegt sjónarmið að ríkið eigi ekki endilega að vera að bíða eftir einhverri tiltekinni verðþróun, en er markmiðið að ljúka sölu eignanna eins og hér var rætt þegar lögin voru sett? Telur hæstv. ráðherra að bókfært virði þessara eigna eins og það er sett fram í fjárlögum muni skila sér miðað við þá sölu sem þegar hefur átt sér stað og það sem er eftir? Telur hæstv. ráðherra að það verði einhverjar breytingar á því 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér heyrist að því hafi verið ágætlega tekið hvernig við framkvæmdum vilja þingsins um að stofna þetta félag. Ég hafði lagt það þannig fyrir þingið að eignirnar yrðu vistaðar í Seðlabankanum en þar var nú fyrst og fremst verið að fylgja eldra fordæmi. Svo áttum við úr fjármála- og efnahagsráðuneytinu gott samstarf við þingnefndina við að þróa þessa leið. Við tók tímabil þar sem við þurftum að barna þessa hugmynd og koma upp þessum strúktúr. Því finnst mér hafa verið ágætlega tekið hér í umræðunni. Ég skil vel þau sjónarmið um að menn vilji gæta þess við hvert skref að þeim markmiðum sem lagt var upp með sé náð. Ég er þeirrar skoðunar að þeim hafi verið vel náð. Það er spurt hvort það sé sjálfstætt markmið að koma öllum eignum í verð fyrir áramót. Það er ekki tilfellið. En við höfum sagt að það væri raunhæft og líklegt þar sem svo hátt hlutfall eignanna væri auðseljanlegar eignir að stór hluti eignanna yrði kominn í verð fyrir áramót. Það virðist vera að ganga eftir að langmestu leyti eins og ég nefndi, 57 milljarðar komnir inn á stöðugleikareikning ríkissjóðs nú þegar. Ég vænti þess að á haustmánuðum verði látið reyna á sölu í öðrum skráðum félögum og eftir atvikum óskráðum, allt í samræmi við þá ráðgjöf sem félagið fær. Varðandi verðmatið er auðvitað ekki gott að segja hvort það mun ganga eftir. Það er ekkert enn sem komið er sem bendir til þess að eignirnar hafi verið annaðhvort of- eða vanmetnar í sjálfu sér en það er erfitt t.d. að spá fyrir um hvernig verður með endanlegt virði fjársópseigna. Það verður framtíðin að leiða í ljós. En í það minnsta 

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um þingsályktunartillögu sem ég lagði fram í þinginu og fyrirspurn sem unnin var út frá tillögunni. Tillagan sem fyrirspurnin er unnin út frá snýst um að Alþingi álykti að fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa að leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, sem feli í sér heimild ráðherra til að útfæra og setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan ferðakostnað til og frá vinnu óháð ferðamáta innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða innan lands verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Í framhaldinu útfæri ráðherra og setji slíkar reglur. Þingsályktunartillagan sem fyrirspurnin er unnin út frá tók örlitlum breytingum frá fyrri framlagningu, mig minnir að hún hafi verið lögð fram tvisvar eða þrisvar áður en hún var lögð fram í haust. Í umsögnum í fyrra ferli komu fram athugasemdir um að tillagan sneri eingöngu að þeim sem færu á bílum þannig að við teygðum okkur í að þetta næði jafnframt yfir almenningssamgöngur. Þróunin sem verið hefur undanfarin ár er sú að atvinnusvæði hafi stækkað og þar með fari margir lengri ferðir til og frá vinnu. Sú þróun er jákvæð og styrkir byggðir landsins, en vandamál fylgja einnig stækkandi atvinnusvæðum og ferðast fólk langar leiðir í og úr vinnu. Það getur verið mjög kostnaðarsamt. Nauðsynlegt er að unnið verði að því að auka vægi almenningssamgangna á hverju atvinnusvæði fyrir sig, en þar er víða pottur brotinn. Ljóst er að á sumum atvinnusvæðum er engum almenningssamgöngum fyrir að fara og þarf fólk samt sem áður að fara langan veg í og úr vinnu. Það var því tillaga flutningsmanna að ráðherra verði falið að undirbúa að leggja fram á Alþingi frumvarp til aga um breytingar á tekjuskattslögum sem feli í sér heimild ráðherra til að setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað til og frá vinnu óháð ferðamáta innan tiltekinna skilgreindra atvinnusvæða verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Fái frumvarpið lagagildi útfæri ráðherra og setji slíkar reglur, eins og áður sagði. Fyrirspurn mín er eftirfarandi: Hefur hæstv. ráðherra í hyggju aðgerð sem þessa eða aðra sambærilega sem komið gæti til móts við fólk sem greiðir háan ferðakostnað til og frá vinnu? Fram kom í umsögnum þegar málið fór til efnahags- og viðskiptanefndar að það var aðallega ríkisskattstjóri sem setti út á eða var mótfallinn því að þetta næði fram að ganga því að það mundi flækja skattkerfið. En á þeirri tölvu- og tækniöld sem við lifum á núna hlýtur að vera til lausn á þeim málum til að einfalda það á einhvern hátt til að koma á móts við þennan hóp og styrkja þannig dreifð atvinnusvæði í landinu.

Virðulegi forseti. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar hvað skattkerfið og einstaka þætti þess varðar er að hafa það einfalt, gagnsætt og með sem fæstum frádráttarliðum með jafnræðissjónarmið að leiðarljósi. Nú er það ekki svo að ég sé á móti sérhverri undanþágu, en ég hef svona viljað reyna að fylgja þessari meginreglu. Hér er spurt hvort ég hafi í hyggju að leggja fram frumvarp þannig að þeim sem ferðast langar leiðir til og frá vinnu óháð ferðamáta innan tiltekins og skilgreinds atvinnusvæðis innan lands verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Ég verð að segja svona til að byrja með að ég á erfitt með að sjá að sú hugmynd sé í anda þeirra sjónarmiða sem ég rakti áðan. Ég tel að hún yrði nokkuð flókin í framkvæmd, ekki síst varðandi það að gera engan greinarmun á milli ferðamáta, en við mundum þurfa að kanna það út frá ríkisstyrkjareglum Evrópska efnahagssvæðisins hvernig hægt væri að hrinda þessu í framkvæmd. Það má líka spyrja sig hvort afsláttur af tekjuskattskskerfinu sé skilvirkasta leiðin til að ná því markmiði sem að er stefnt. Ég mundi vilja skoða aðrar leiðir ef fyrir því væri raunverulegur pólitískur vilji á þinginu að styrkja sérstaklega afskekktar byggðir vegna þessara sjónarmiða, hvort aðrar leiðir en afsláttur af tekjuskatti gætu orðið skilvirkari. En ég verð að viðurkenna að ég hef svo sem ekki verið að velta upp ólíkum valkostum í því sérstaklega. Ferðakostnaður launþega til og frá vinnu á eigin bifreið er alla jafna borinn af launagreiðandanum í formi ökutækjastyrkja sem hækkar með þeirri vegalengd sem ekin er. En með ökutækjastyrk er átt við þær greiðslur sem launþegi fær frá launagreiðanda fyrir að nota eigin bifreið í þágu launagreiðandans og sjálfur borið kostnað af. Hér getur bæði verið um að ræða að greidd sé föst, mánaðarleg eða árleg fjárhæð eða að greitt sé samkvæmt kílómetragjaldi fyrir hvern ekinn kílómetra samkvæmt akstursdagbók eða akstursskýrslu. Í lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, kemur fram að heimilt er að færa frádrátt á móti ökutækjastyrk vegna kostnaðar sem launþegi hefur tekið á sig vegna akstursins. Ég hef tekið saman upplýsingar um það hvernig tekjur einstaklinga af ökutækjastyrk fyrir tekjuárin 2011–2015 hafa verið að þróast. Að meðaltali hefur frádráttur frá tekjuskatti einstaklinga, ökutækjastyrknum, numið um 70%. Árið 2015 var ökutækjastyrkur 10,6 milljarðar og tæplega 7,4 milljarða kostnaður á móti. Önnur leið atvinnurekanda gagnvart launþega sem þarf afnot af bifreið starfsins vegna er að láta honum í té tiltekna bifreið. Við það skapast skattskyld hlunnindi hjá launþeganum hafi hann ótakmörkuð yfirráð yfir bifreiðinni. Það þýðir að launþeginn getur líka nýtt hana til einkanota og er til þess tekið í hlunnindamatinu. Einnig er rétt að nefna greiðslur dagpeninga og frádrátt frá þeim. Dagpeningum sem greiddir eru vegna ferðalaga launamanna á vegum launagreiðenda er ætlað að standa undir kostnaði launamannsins vegna fjarveru frá heimili sínu, svo sem gisti- og fæðiskostnaður og öðrum tilfallandi kostnaði sem af ferðinni hlýst. Að meðaltali hefur frádráttur frá tekjuskatti einstaklinga vegna greiðslu dagpeninga numið um 98%, eða á árinu 2015 voru það þá dagpeningar upp á 12 milljarða rétt rúma, frádráttur upp á 11,7 milljarða. Ég hef rakið í stuttu máli hvaða leiðir við höfum haft í skattkerfinu til þess að komast til móts við launþega sem verða fyrir kostnaði í tengslum við starf sitt. Segja má að þau tilfelli sem ég hef verið að rekja séu að vissu leyti dálítið frábrugðin því sem hv. þingmaður spyr um, en ég hef komið inn á að þetta gæti orðið nokkuð flókin hugmynd í framkvæmd og hún gengur dálítið á skjön 

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða þá hugmynd að ríkið gefi skattafslátt vegna ferða til og frá vinnu, sem mundi væntanlega nýtast helst á þeim svæðum þar sem verið er að sameina atvinnusvæði eða þar sem búseta manna er með þeim hætti að það er orðinn lítill þröskuldur á milli höfuðborgarinnar og t.d. svæða á borð við Vesturland þar sem íbúar bera augljóslega þungan ferðakostnað af því að vera í atvinnu á öðru svæði. Hæstv. ráðherra talar um að það þurfi einfalt skattkerfi og þetta geti orðið flókið í framkvæmd. Einfalt skattkerfi fyrir hvern? Sími er mjög flókið tæki, en hann einfaldar líf mjög margra. Við erum hér að tala um að einfalda líf fólks, auðvelda líf fólks. Því miður virðist það vera áhersla þessarar ríkisstjórnar að gefa afslátt af öllu öðru en því sem kannski raunverulega skiptir máli, gefa afslátt af veiðigjöldum 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir hennar innlegg í umræðuna og hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssyni fyrir svörin. Í þeim löndum sem við berum okkur oft saman við, við getum t.d. nefnt Noreg, Danmörku og Svíþjóð, er ákveðið afsláttarkerfi fyrir fólk sem þarf að fara langar leiðir til og frá vinnu þar sem búið er að skilgreina atvinnusvæði. Ég skil ekki ef það er of flókið í framkvæmd fyrir okkur ef það gengur í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Fjöldi fólks bara á því svæði sem ég bý á, þ.e. á Vesturlandi, á Akranesi og í nágrannasveitarfélögunum, sækir vinnu í Reykjavík. Nýjustu tölur sýna að á hverjum degi fara um tvö þúsund bílar fram og til baka allt í allt til og frá Akranesi og nágrannasveitarfélögunum til Reykjavíkur. Margir hafa tjáð mér að þeir fái engar greiðslur á móti frá vinnuveitanda, þeir séu hjá þannig fyrirtækjum sem taki ekki þátt í ferðakostnaði þannig að þeir beri sjálfir þungan kostnað af ferðunum. Ég hef jafnframt heyrt af því að á svæðum þar sem fólk þarf mikið að keyra til og frá vinnu um langan veg að fólk gefist upp á ferðalögum og flytji jafnvel í burtu. Við verðum að huga að því að styrkja þessar byggðir og þá einstaklinga sem búa á þeim atvinnusvæðum þar sem leita þarf töluvert út fyrir svæðið að vinnu, að við séum með einhverjar aðgerðir og að við styrkjum þessi svæði þannig að fólk sjái hag í því að búa í sinni heimabyggð og flytji ekki þangað sem það sækir vinnu. Ég vona svo sannarlega að við getum horft til Noregs, Danmerkur og Svíþjóðar þar sem þetta fyrirkomulag er við lýði og skoðum hvernig fólk fer að þar og svo vona ég að við getum innleitt svipað kerfi hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu. Ég vék að því í máli mínu að það mætti gjarnan skoða aðrar leiðir og vil hér koma inn á nokkrar þeirra. Ég tel t.d. að í því kjördæmi sem hv. þingmaður starfar sé óumdeilt að kallað er eftir samgöngubótum. Þær einar og sér geta komið til móts við sjónarmið. Ég gæti nefnt Vestfirði í því sambandi, sérstaklega sunnanverða. Það væri gott að geta komið til móts við auknar samgöngubætur á svæðinu, því svigrúmi sem við kunnum að hafa væri vel varið í að styrkja samgöngukerfið. Fjarskipti skipta sömuleiðis verulegu máli í þessu sambandi. Hér er sérstaklega gert að umtalsefni það fólk sem býr á landsbyggðinni og þarf um langan veg að fara. Við höfum verið með vörugjaldakerfi fyrir bifreiðar á Íslandi sem leggst sérstaklega þungt á þau svæði þar sem menn eru almennt líklegri til að vera á stærri bifreiðum, jafnvel fjórhjóladrifnum, jeppum o.s.frv., vegna færðar yfir vetrarmánuðina, en í mörgum tilvikum eru það einmitt þær bifreiðar sem lenda í hæsta vörugjaldaflokknum, eða allt að 65% vörugjöldum. Það er m.a. af þeirri ástæðu sem ég hef skipað nefnd til þess að taka til endurskoðunar vörugjöld og aðrar álögur á bifreiðar í landinu. Eldsneyti og álögur á eldsneyti koma líka til sögunnar í þessari umræðu að mínu áliti, en við Íslendingar höfum verið með vörugjaldakerfi fyrir eldsneyti sem hefur jafnast á við þau kerfi í heiminum þar sem álögur á eldsneyti eru hvað mestar. Við erum með einna hæst eldsneytisverð í Evrópu. Þó að við séum ekki á toppnum jöfnumst við á við það sem hæst gerist. Þetta eru allt álögur sem hitta fyrir þá sem hv. þingmaður hefur verið að horfa sérstaklega til.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. innanríkisráðherra um endurnýjun ökuskírteina fyrir eldra fólk. Mér fannst kostulegt að sjá í reglugerð um endurnýjun ökuskírteina eða útgáfu ökuskírteina fyrir fólk sem hefur náð 65 ára aldri að gerð var krafa um læknisvottorð en fram að þeim aldri nægir heilbrigðisyfirlýsing eins og segir í reglugerðinni. Það þýðir þá væntanlega að fólk lýsi því yfir að ekkert hrjái það sem hindri að það geti ekið bíl. Ég skil ekki almennilega hvers vegna þetta aldursviðmið er sett. Við eftirgrennslan sá ég að í Danmörku er þessi krafa gerð við 75 ára aldur. Mig langar til að spyrja ráðherrann hvort einhverjar vísindalegar ástæður liggi að baki þessu aldursmarki eða hvort einhver hafi einfaldlega rétt puttann upp í loft og sagt: Já, það er sniðugt að hafa þetta við 65 ára aldur. Hér á landi þurfa allir að endurnýja ökuskírteini sín við 70 ára aldur og fá þá lengst framlengt í fimm ár. Í Danmörku er þessi þröskuldur settur við 75 ára aldur. Þegar fólk er 75 ára fær það aftur framlengt ökuskírteini í fimm ár eða til áttræðs. Eftir það þarf að endurnýja ökuskírteinið einu sinni á ári. Og af því að ég hef tekið mið af Danmörku hér að framan þá gildir það sama þar, eftir áttræðisaldur þarf að endurnýja ökuskírteini árlega. Það er svolítið umstang að framlengja ökuskírteini og eitt ár er fljótt að líða, ekki síst þegar maður er kominn á virðulegan aldur, segi ég sem ekki er fædd í gær þótt ég eigi nú tæpan einn og hálfan áratug í áttrætt. Og það kostar, jafnvel þó að fólk sé komið á afsláttarkjör hjá heilsugæslunni en þar þarf að ná í heilbrigðisvottorðið, og hjá sýslumanninum sem gefur út ökuskírteinið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherrann hvort hún hafi eitthvað velt því fyrir sér að breyta þessari reglugerð. Hafi hún ekki gert það spyr ég hvort henni finnist ekki ástæða til að gera það, ekki síst í ljósi þess að fólk lifir sífellt lengur og heldur sífellt betri heilsu fram eftir öllum aldri.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu sem er í tveimur liðum. Í fyrsta lagi: Hvers vegna er skrifleg heilbrigðisyfirlýsing umsækjenda um endurnýjun ökuskírteinis ekki tekin gild sé hann orðinn 65 ára, samanber h-lið 2. mgr. 3. gr. reglugerðar um ökuskírteini? Því er til að svara að sú regla sem vísað er til í fyrirspurninni hefur verið í gildi frá 1997. Fram til 1997 var í gildi mun strangari regla en þá þurfti umsækjandi um endurnýjun að framvísa læknisvottorði óháð aldri. Við endurskoðun reglna um ökuskírteini og samræmingu við reglur innan EES-svæðisins var sú ákvörðun hins vegar tekin að í stað læknisvottorðs mætti styðjast við yfirlýsingu umsækjanda um eigið heilbrigði. Breytingin sneri aðeins að fólki yngra en 65 ára sem óskaði eftir framlengingu á hefðbundnum ökuréttindum. Eftir sem áður þurfa einstaklingar 65 ára og eldri að leggja fram læknisvottorð og allir þeir sem óska eftir endurnýjun á auknum ökuréttindum. Ákvörðunin var tekin í sparnaðarskyni og á þeim tíma að fyrirmynd Dana. Þá var jafnframt horft til framkvæmdar í öðrum EES-ríkjum þar sem sami háttur var hafður á. Í öðru lagi er spurt hvort ráðherra hafi hugað að því hvort ástæða sé til þess að endurskoða ákvæði um endurnýjun ökuskírteinis við 65 ára aldur. Þá er það svo að reglum um endurnýjun ökuskírteina var breytt á síðasta ári. Áður gilti að sá sem endurnýjaði ökuskírteinið fyrir 70 ára aldur fékk ekki framlengingu nema til 70 ára aldurs. Núgildandi reglur kveða á um að endurnýjun sé ætíð veitt til fimm ára þegar til endurnýjunar kemur, frá 65 ára aldri og þar til 70 ára aldri er náð. Eftir það styttist endurnýjunartíminn í áföngum. Við endurskoðunina var ekki gerð breyting á þeirri kröfu sem fyrirspurnin lýtur að, þ.e. um að framvísa verði læknisvottorði eftir 65 ára aldur þegar óskað er eftir framlengingu á hefðbundnum ökuréttindum. Ákvæði sem þessi þurfa jafnan að taka mið af aðstæðum í samfélaginu á hverjum tíma og grundvallast á sjónarmiðum um öryggi í umferðinni. Það er hins vegar í sjálfu sér ekkert sem mælir gegn því að kanna hvort ástæða sé til að hækka aldursviðmiðið. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að við erum svolítið í öðrum veruleika núna en fyrr á tíð þegar grundvöllurinn að þessum reglum var settur. Mér finnst að það eigi að skoða hvernig reynslan hefur verið hérlendis í samanburði við önnur lönd. Það mætti t.d. skoða hvort ekki sé eðlilegt að miða við 70 eða 75 ára aldur. Mér finnst reyndar alveg eðlilegt að skoða 75 ára aldur þegar krafist er læknisvottorðs við endurnýjun ökuskírteinis. Við sjáum að það er í samræmi við þær reglur sem við horfum á í Danmörku og Noregi þar sem þessi aldursmörk voru mjög nýlega hækkuð í 75 ár. Ég verð að svara því þannig að það er ekkert núna í vinnslu í ráðuneytinu sem lýtur að þessu máli. Hins vegar finnst mér full rök til þess að það verði skoðað. Ég held að við séum að horfa upp á mjög ólíkan veruleika í þessum efnum eins og svo mörgum öðrum þegar kemur að þeim sem eru komnir á tiltekinn aldur, bæði í þátttöku í atvinnulífi, í þjóðfélaginu og eins að geta komist ferða sinna án þess að þurfa að fara stöðugt með heilbrigðisvottorð vegna endurnýjunar ökuskírteinis. Mér finnst því full ástæða til að skoða þetta.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir hér. Hún segir að reglan um 65 árin hafi verið sett 1997. Það eru 19 ár síðan. Það er talsverður tími. Mér finnst endilega að eigi að breyta mörkunum. Já, þeim var breytt í fyrra og eitthvað gert meira til hagræðis árið 2014 en það eru kannski einmitt atriði af því tagi sem mætti skoða annað hvert ár eða ég veit ekki hvað. Ég vil sérstaklega beina þessu til ráðherrans. Nú hefur hennar flokkur mikið talað um reglubyrði, að í fyrirtækjum sé allt of mikið af reglum og allt of mikið af eftirliti. Ég er ekki að öllu leyti sammála því en ég tel að reglur eigi að vera einfaldar. Mér finnst ekki síst að það eigi að auðvelda venjulegu fólki lífið og ekki láta það þurfa að standa í óþarfa endurnýjunum og taka tillit til þess að lífið hefur breyst. Ég fagna því að ráðherranum finnst umhugsunarvert að skoða það. Ég vildi líka beina til hennar hvort ekki sé eðlilegt að huga að því þegar fólk er orðið áttrætt hvort það mætti ekki vera eftir heilsufari hvers og eins hvort fólk geti fengið ökuskírteini eða læknisvottorð í fimm ár eða tvö ár. Þetta er náttúrlega heilmikið umstang og fer mest í taugarnar á fullfrísku fólki.

Virðulegi forseti. Rýmkun að tilteknu marki var gerð 2015. Ég hygg að mjög æskilegt sé að átta sig á því hver reynslan hefur verið af því. Ég trúi ekki öðru en að hún hafi verið mjög góð og þá eru alveg rök til þess að ganga lengra í þeim efnum. Það er auðvitað rétt sem hv. þingmaður segir að það gildir ekki það sama um hvern einn og einasta, fólk er mjög misjafnlega á sig komið. En hugmyndin á bak við þetta og hugsunin er sú að hér er um öryggisreglur að ræða. Einhvern veginn þurfum við að hafa þær, en þó þannig að það sé ekki verið að hindra of mikið hinn venjulega borgara við að geta neytt réttinda sinna og komist ferða sinna. Það þarf að huga að því og ég held að það megi alveg til sanns vegar færa að það þurfi að endurskoða svona reglur með miklu reglulegra millibili en við höfum séð. Það kom mér satt að segja töluvert á óvart að svona stórar breytingar hefðu ekki orðið síðan 1997. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst þetta vera atriði sem væri full ástæða til að skoða og fara yfir og leggja til breytingar.

Hæstv. forseti. Ég ætla að eiga umræðu við hæstv. innanríkisráðherra um þingsályktunartillögu sem ég lagði fram í þinginu. Hún hefur ekki komist á dagskrá og ég vann því fyrirspurn upp úr tillögunni. Tillagan sem þessi fyrirspurn er unnin út frá snýst um að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að hefja viðræður við Reykjavíkurborg, Mosfellsbæ, sveitarfélög á Vesturlandi, Vegagerðina, samgönguráð og aðra hlutaðeigandi aðila um nauðsynlegar vegabætur á Vesturlandsvegi. Í viðræðum við framangreinda aðila verði stefnt að sameiginlegu átaki og áætlanagerð varðandi framkvæmdir á næstu árum við Vesturlandsveg, um Kjalarnes, fyrirhugaða Sundabraut og hvernig bregðast skuli við vaxandi umferð í Hvalfjarðargöngum. Í framhaldi af viðræðum aðila verði lögð fram tímasett áætlun um framkvæmdir og fjármögnun þessara verkefna. Á síðustu árum hefur verið unnið að endurbótum á Reykjanesbraut og Suðurlandsvegi og hafa þær framkvæmdir aukið verulega öryggi vegfarenda. Framkvæmdir við Vesturlandsveg hafa einskorðast við þann hluta vegarins sem liggur um Mosfellsbæ. Á hverju degi fara um 6.000 bílar um Vesturlandsveg og fer umferðin vaxandi. Um 2.000 ökutæki fara daglega til og frá Akranesi og nágrannasveitarfélögunum en í þeim bifreiðum er fólk sem sækir atvinnu og skóla utan sveitarfélaganna til höfuðborgarinnar. Um langt skeið hefur verið rætt um Sundabraut en ekkert orðið af framkvæmdum við þá samgöngubót. Þá hefur verið kallað eftir vegabótum á Kjalarnesi enda umferð þar mikil en engar verulegar endurbætur hafa átt sér stað á veginum á síðustu áratugum. Þá hefur verið bent á vaxandi umferð um Hvalfjarðargöng og reglulega kemur upp umræða um öryggi vegfarenda þar í ljósi aukinnar umferðar. Markmið tillögunnar, sem lögð var fram, er að vegna umferðaröryggis verði gerð tímasett áætlun um nauðsynlegar vegaframkvæmdir og fjármögnun á Vesturlandsvegi, frá Sæbraut í suðri að norðurströnd Hvalfjarðar. Því er mikilvægt að innanríkisráðherra taki upp þær viðræður sem ég fjallaði um hér að framan. Mig langar því að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort núna standi yfir viðræður við hlutaðeigandi aðila um sameiginlegt átak vegna vegabóta á Vesturlandsvegi og framkvæmdir á Kjalarnesi vegna tengingar við fyrirhugaða Sundabraut og hvernig verði brugðist við aukinni umferð í Hvalfjarðargöngum. Ef svo er, hvenær er áætlað að viðræðunum ljúki. Ef ekki, er ætlunin að hefja slíkar viðræður? Og einnig langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort unnið sé að tímasettri áætlun um framkvæmd og fjármögnun framangreindra verkefna.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að svara þessum spurningum samhliða, en fyrirspurnin lýtur að vegabótum á stofnbraut frá höfuðborgarsvæðinu og vestur. Umferðarþungi þessa leið hefur verið mjög vaxandi, eins og við höfum rætt hér í þingsal og öllum er ljóst. Þar er að sjálfsögðu brýnt að huga að umbótum og til framtíðar. Í gildandi samgönguáætlun fyrir tímabilið 2011–2022 er gert ráð fyrir að kaflinn frá Þingvallavegi upp í Kollafjörð verði breikkaður í 2+1 veg á tímabilinu 2019–2022. Og að framkvæmdir á Kjalarnesi hefjist undir lok þess tímabils og ljúki því eftir að áætlunartímabilinu lýkur. Áfram er síðan haldið í drögum að samgönguáætlun til 12 ára sem er enn þá í undirbúningi. Í áætluninni er ekki vikið að Hvalfjarðargöngum eða Sundabraut. Í samgönguáætlun til 2018 sem liggur fyrir þinginu er gert ráð fyrir að framkvæmdir við 2+1 veg á Kjalarnesi geti hafist árið 2018, en einnig tvöföldun vegkafla í þéttbýli Mosfellsbæjar. Eins og kunnugt er hefur Sundabraut lengi verið í undirbúningi og er á aðalskipulagi Reykjavíkurborgar. Fyrir liggja fjölmargar skýrslur um verkefnið og þar á meðal frummat á Sundabraut sem PPP-verkefni. Ég hef falið hópi sérfræðinga að kanna mögulegar leiðir til að fá einkaaðila að framkvæmdinni en þannig væri hugsanlega hægt að flýta henni. Ég tek hins vegar fram að fram til þessa hefur Sundabrautin ekki verið sem framkvæmd á samgönguáætlun. En vegna umferðarþunga almennt er tímabært að Sundabrautin verði að veruleika. Hún mundi skipta verulegu máli fyrir þá sem búa að vestanverðu, fyrir utan það að miklu greiðara verður að komast til og frá höfuðborginni. Áætlanir ríkisins verða auðvitað að endurspeglast í skipulagsáætlunum sveitarfélaga, en Reykjavíkurborg fer að sjálfsögðu með skipulagsvald vestan Sundabrautar og á Kjalarnesi en Hvalfjarðarsveit norðan Hvalfjarðarganga. Við endurskoðun aðalskipulags Reykjavíkur var haft samráð við Vegagerðina um framtíðarlegu hringvegar á Kjalarnesi, m.a. um fjölda og staðsetningu vegamóta. Í undirbúningi eru viðræður Vegagerðarinnar við umhverfis- og skipulagssvið Reykjavíkurborgar um deiliskipulag hringvegar og tengingar við hann á Kjalarnesi. Í þeim viðræðum er miðað við að vegurinn verði breikkaður eins og gert er ráð fyrir í samgönguáætlun. Þá munum við sjá það birtast í skipulagstillögum líka, gangi þetta eftir sem ég tel afar brýnt að verði. Vegagerðin hefur fylgst með athugunum Spalar á þörf fyrir tvöföldun Hvalfjarðarganga. Nú fara að meðaltali sex þúsund bílar á dag um göngin en við það er miðað að göngin þarfnist tvöföldunar þegar umferðin er komin upp í um átta þúsund bíla á dag. Gera þarf ráð fyrir þrem til fjórum árum til undirbúnings og framkvæmda ef af því yrði. Það er tímabært að hefja undirbúning og mögulega koma á starfshópi til að greina valkosti og undirbúa tillögur. Hins vegar er alveg augljóst að huga þarf að vegunum sitt hvorum megin við göngin. Það er ekki nóg að ætla sér að tvöfalda jarðgöng þegar ekki er hægt að komast leiðar sinnar með greiðum hætti á vegunum sitt hvorum megin við. Mér finnst ekki síður brýnt að einbeita sér að Vesturlandsveginum. En verkefnin sem ég hef nefnt hér eru mislangt á veg komin. Auðvitað þarf að hugsa þau heildstætt og 12 ára samgönguáætlun sem, eins og ég nefndi áðan, er núna í drögum er vettvangur til slíkrar stefnumörkunar. Ég vonast til að geta kynnt hana sem fyrst í þinginu og ekki óhugsandi að hægt verði að kynna hana áður en þing fer heim.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu tímabært að ræða endurbætur á Vesturlandsvegi og það ástand sem er að skapast vegna mjög aukins umferðarþunga um Hvalfjarðargöngin. Við erum öll hjartanlega sammála um að það er löngu tímabært að stíga einhver markverð og ákveðin skref varðandi það að koma Sundabrautinni á sem samgöngubót. Ráðherra og fleiri hafa viðrað það og velt fyrir sér að þá samgöngubót eigi hugsanlega að taka inn í einkaframkvæmd. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ef það verður gert væri Norðvesturkjördæmi eina kjördæmi landsins sem hefði allar sínar samgöngur háðar gjaldtöku við höfuðborgina. 
             Vitnað er í samgönguáætlun sem ekki hefur verið samþykkt og liggur í samgöngunefnd. Þeim spurningum sem hér er varpað fram er svarað af hálfu ráðherra með því að vísa þeim inn í framtíðina.

Tólf ára áætlun.

Samgönguáætlun 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svör hennar og hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur fyrir að bregðast við í umræðunni. Ég heyri það á máli hæstv. innanríkisráðherra að mikil vinna er í gangi. Eins og fram kom í svörum hennar eru endurbætur á Vesturlandsvegi og hlutum hans ráðgerðar í samgönguáætlun og að hægt verði að byrja í kringum 2018. Mig langar að árétta að mjög mikilvægt er, ef einhverjar forsendur eru fyrir því, að flýta þeim framkvæmdum. Ég keyri þennan vegkafla sjálf á hverjum degi nánast og sé t.d. þegar sjúkrabílar eru í forgangsakstri, hversu erfitt er fyrir þá að komast fram úr þar sem vegurinn er oft og tíðum blindhæðir, þröngur vegur og mjóar vegaxlir. Það er ekki ásættanlegt. Það er jafnframt hættulegt að verða vitni að þessu og fyrir þá sem þurfa að lenda í slíkum aðstæðum. Það er einnig mikilvægt að skoða allar leiðir, hvernig við getum farið í endurbætur á vegum. En það verður að gæta jafnræðis. Það er óánægja. Ég væri ekki að segja satt ef ég segði að það væri ekki óánægja meðal stórs hluta íbúa norðan megin við göngin. Þeim finnst ekki vera jafnræði í því að þessi sveitarfélög norðan Hvalfjarðarganga séu einu sveitarfélögin svo nálægt höfuðborginni þar sem fólk þarf að taka þátt í gjaldtöku. Það er þá spurning, ef eingöngu verður hægt að fara í þessar aðgerðir sem einkaframkvæmd, hvernig hægt væri að vera með mótvægisaðgerðir á móti, eins og ég talaði um í 

Hæstv. forseti. Það kom náttúrlega ekkert í ljós í gær eða í fyrradag að það þyrfti að fara í miklar samgöngubætur í þessu landi. Það hefur legið fyrir í mörg ár og ætti ekki að koma neinum á óvart. Það á að sjálfsögðu líka við um þá vegi sem við erum að tala um hérna. Við sjáum það bara. Umferðarþunginn hefur aukist. Það er heldur ekkert nýtt í því og það er nú frekar fjarstæðukennt að láta eins og þetta sé eitthvað nýtt vandamál sem við glímum hérna við. Varðandi Sundabrautina hefur hún, eins og ég sagði í svari mínu, verið í undirbúningi. Það hefur ekki enn náðst endanlegt samkomulag við viðkomandi sveitarfélög hvernig eigi að haga brautinni innan þeirra marka. Ríkið getur auðvitað ekkert haldið áfram með svona framkvæmd án þess að það sé allt frágengið. Það er ekki svo enn þá og ég hygg að það sé töluvert í að það náist endanlega. Síðan er bara skynsamlegt að líta til ýmissa kosta í fjármögnun á samgöngumannvirkjum þegar við vitum að það eru ekki endalausir peningar til skiptanna. Við hefðum viljað og viljum endilega setja peninga í tiltekin velferðarmál líka og það er mjög brýnt. Því finnst mér skynsemi fólgin í að leita frekari leiða til uppbyggingar samgöngukerfisins þar sem það á við og þar sem það hentar. Það hentar alls ekki alls staðar og alls ekki búið að kveða upp úr um það hvar nákvæmlega það hentar þótt ég hafi nefnt það hér í dæmaskyni. En ég tel að menn verði að vera reiðubúnir að taka þá umræðu.

Virðulegi forseti. Þann 16. ágúst sl. birtist frétt á vef innanríkisráðuneytisins um að tölvubrotadeild lögreglu yrði efld. Öllu heldur er þar um að ræða frétt um að drögum hafi verið skilað til innanríkisráðherra af starfshópi sem varðaði netbrotadeild. Var í þeim drögum, sem þó verður að nefna að ekki náðist full sátt um í nefndinni, lögð til skipulagsbreyting við rannsókn og saksókn á málum af því tagi og lagt til að stofnuð yrði sérstök netbrotadeild lögreglu þar sem brot gegn rétthöfum höfundaréttarvarins efnis nytu forgangs. Sömuleiðis að skylda fjarskiptafyrirtæki til að upplýsa notendur vefsvæða skráarskiptiforrita um hugsanleg lögbrot með svokölluðum „pop-up“ gluggum og að sett yrðu lög um landslénið .is og rekstraraðila landslénsins þar sem reglur yrðu settar um notkun íslenskra léna, en engar reglur gilda nú um landslénið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist fara eftir tillögum um að efla tölvubrotadeild lögreglunnar með stofnun sérstakrar netbrotadeildar þar sem brot sem varða höfundaréttarvarið efni njóti forgangs. Ef svo er, munu rannsóknir slíkra brota njóta forgangs umfram rannsóknir á t.d. dreifingu barnakláms og hrellikláms, hryðjuverkaógnunum og skipulagðri glæpastarfsemi, svo sem mansali? Í öðru lagi: Hefur farið fram úttekt á hversu skilvirkar aðgerðir lögreglu vegna höfundaréttarbrota kunna að vera? Hafa aðrar leiðir verið kannaðar við að tryggja afkomu og standa vörð um hagsmuni rétthafa, t.d. með sérstökum gjöldum eða miðlægri efnisgátt þar sem allt íslenskt efni væri aðgengilegt gegn gjaldi? Í þriðja lagi spyr ég: Hvaða tæknilegar aðferðir yrðu notaðar við rannsóknir? Það er rétt að geta þess að þegar yfirvöld taka sér fyrir hendur eitthvað í þessum málaflokki, þ.e. rannsóknir á netbrotum eða einhverju sem varðar sér í lagi höfundaréttarbrot eða því um líkt, hefur í gegnum tíðina verið mikil tilhneiging til að fara út í aðgerðir sem ekki eru fullhugsaðar út frá tæknilegu sjónarmiði. Þá gerist það, óvart þori ég að fullyrða og vissulega vona ég það, að aðferðirnar hafa með sér aukaverkanir sem koma niður á réttindum borgaranna, t.d. til friðhelgi einkalífs, tjáningarfrelsis eða einhvers slíks, vegna þess að stjórn yfir internetinu er auðvitað stjórn yfir upplýsingum með nútímatækni. Það er mjög stórt og alvarlegt mál. Þess vegna er mikilvægt að við höfum í huga þegar tillögur koma fram um það hvernig eigi að framfylgja lögum á netinu, svo sem höfundalögum, að fólk sé meðvitað um hvernig eigi að ná þessum markmiðum og hvaða áhrif þær aðferðir hafa á réttindi borgaranna. Ekki er allt sem sýnist í þeim efnum. Því óska ég eftir svörum frá hæstv. ráðherra um þau.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Mér fannst umræðan aðeins komast í ógöngur þegar þetta mál var kynnt á vef ráðuneytisins. Ég tek fulla ábyrgð á því hvernig það var kynnt þar. Það hefur greinilega valdið ákveðnum misskilningi sem mér finnst mjög gott að geta leiðrétt. Ég vil byrja á að segja að engin áform eru uppi um að stofna sérstaka netbrotadeild og enn síður er ætlunin að fara að stunda njósnir um fólk. Það er alls ekki svo. Að mínu mati er hins vegar mikilvægt að styrkja þekkingu og mannafla lögreglunnar til að vinna úr kærum vegna brota gegn höfundarétti á netinu. Það er dálítið annar hlutur að tala um það. Tæknibreytingar hafa aukið aðgengi að höfundaréttarvörðu efni á netinu sem er að mörgu leyti jákvætt, bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Sá galli fylgir því hins vegar að mikið magn af höfundavörðu efni er í umferð á netinu án samþykkis rétthafa og án þess að þeir fái neina greiðslu fyrir. Af þessu leiðir að erfitt er að lifa af þeirri listsköpun sem framleiðsla tónlistar og kvikmynda er og ég hygg að við viljum öll njóta áfram á Íslandi. Í mínum huga er því afar mikilvægt að sporna gegn höfundaréttarbrotum almennt. Árið 2014 var skipuð nefnd, eins og hv. þingmaður minntist á, sem hafði það hlutverk að gera úttekt á umfangi ólöglegs niðurhals á netinu og hvort íslenska lagaumgjörðin veitti nægilega vernd. Nefndin hefur ekki lokið störfum en í skýrsludrögum eru reifaðar ýmsar hugmyndir, þar á meðal um netbrotadeild. Ég ítreka að ég tel ekki þörf á að stofna slíka deild en tek fyllilega undir sjónarmið um að efla þurfi viðbúnað lögreglunnar til að bregðast við kærum er varða brot á höfundarétti eins og ég sagði áðan. Áform mín um að efla tæknilega getu lögreglu munu ekki eingöngu nýtast við rannsókn höfundaréttarbrota, heldur mun jafnframt efla getu lögreglu til að bregðast við hvers konar brotastarfsemi á netinu, hvort sem um er að ræða dreifingu barnakláms og hrellikláms, hryðjuverkaógnir eða skipulagða glæpastarfsemi, svo sem mansal. Ég tel því ekki rétt að stilla því þannig upp að með þessum aðgerðum sé verið að ýta rannsókn á öðrum sviðum aftar í forgangsröð af því að það er í mínum huga algjörlega útilokað. Við getum ekki haft það þannig. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að nýlega gekk í gildi samkomulag milli ríkislögreglustjórans, lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, lögreglustjórans á Suðurnesjum og héraðssaksóknara um samvinnu á sviði tölvurannsókna og rannsókna á netglæpum. Markmið samstarfsins er að nýta núverandi mannauð og aðrar fjárfestingar löggæslunnar sem best og auka gæði rannsóknanna. Enn fremur að móta framtíðarsýn fyrir málaflokkinn byggða á þeirri reynslu sem þegar er til, reynsluna af væntanlegu samstarfi og þróuninni í málaflokknum hjá öðrum ríkjum. Svo er spurt hvort fram hafi farið vinna við úttekt á hversu skilvirkar aðgerðir lögreglu vegna höfundaréttarbrota kunni að vera o.s.frv. Sú vinna sem áðurgreind nefnd vann og þær skýru ábendingar sem hagsmunaaðilar hafa komið fram hafa bent til þess að þörf sé á úrbótum í starfi lögreglunnar. Ég tel tillögu mína um að efla þetta vel til þess fallna að styrkja stöðu rétthafa í tengslum við kærur þeirra til lögreglu. Aðrar leiðir til að styrkja stöðu rétthafa eru til skoðunar, svo sem að skýra lagaumgjörð um lögmæti aðgangs að íslensku efni. Þær heyra hins vegar undir mennta- og menningarmálaráðuneytið. Þingið samþykkti nýlega breytingar á höfundalögum sem gera samtökum rétthafa kleift að gera samninga um nýtingu alls íslensks efnis, t.d. í miðlægri efnisgátt fyrir íslenskt efni. Þá veit ég að fleiri atriði eru til skoðunar í mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Breytingar á lagaumhverfinu sem gera fólki auðveldara að nálgast efni á netinu á löglegan hátt kunna vissulega að draga úr fjölda kæra. Það þýðir hins vegar ekki að mínu mati að lögreglan þurfi ekki meiri styrk en nú er. Í því sambandi er vert að hafa í huga að almennt - ég legg áherslu á það - fer brotum á netinu fjölgandi. Við lítum þó ekki eingöngu til þessara höfundaréttarmála heldur annarra brota. Spurt er hvaða tæknilegu aðferðir yrðu notaðar við rannsóknir. Það er rétt að ítreka að það stendur alls ekki til að fara að stunda persónunjósnir. Við gerum okkur fullkomlega grein fyrir því mikla jafnvægi sem er þarna við friðhelgi einkalífsins. Það er hins vegar von mín að það að efla tæknimenntun og bæta við stöðugildum muni leiða til þess að lögreglan verði betur í stakk búin að bregðast við kærum varðandi brot á höfundarétti með fullnægjandi hætti og efla almennt getu lögreglu til rannsókna á brotum á netinu. Meginmarkmiðið er að auka gæði lögreglurannsókna á brotum sem framin eru með aðstoð tölvu og öðrum nettengjanlegum búnaði og gera lögreglu kleift að beita bestu viðurkenndu tæknilegu aðferðum á hverjum tíma við rannsókn slíkra sakamála innan þeirra lagaheimilda sem eru til staðar.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki öðru að venjast en að svörin frá hæstv. innanríkisráðherra séu manni að mestu leyti að skapi, hvort sem kemur að þessum málaflokki eða flestum öðrum. Ég fagna svari hæstv. innanríkisráðherra og þakka kærlega fyrir að þetta sé gert skýrara vegna þess að áhyggjurnar eru réttmætar. Áhyggjurnar eru vegna þess að síðustu tvo áratugi eða svo hefur verið tilhneiging til að fara út í aðgerðir að vanhugsuðu máli. Ég heyri í ræðu hæstv. innanríkisráðherra að það stendur ekki til hjá innanríkisráðuneytinu. Það er mjög mikilvægt að þetta sé allt saman á hreinu. Hvað varðar það að efla þekkingu innan lögreglunnar tek ég undir með hæstv. innanríkisráðherra. Það er mikilvægt að gera það, en í samræmi við umræðu hér nýlega um að setja lögreglunám á háskólastigi er sömuleiðis gríðarlega mikilvægt að lögreglumenn séu mjög meðvitaðir um áhrif rannsókna á réttindi borgaranna, óháð því hvort þeir starfi við tölvubrot eða ekki. Maður heyrir oft um að flett sé upp í málaskrám hjá fólki af tilefni sem maður telur ekki lögmætt. Það er hætt við því að menn gangi eins langt og þeir telji sig hafa gagn af, ekki einungis jafn langt og þeir hafa þörf fyrir. Ég hygg að þegar kemur að tölvubrotum sé þessi tilhneiging hjá lögreglumönnum óhjákvæmilega jafn sterk eða jafnvel sterkari. Þess vegna er mikilvægt að halda mjög vel utan um það allt saman. Ég verð bara að segja eins og er að ég treysti hæstv. innanríkisráðherra vel til þess, en mér þykir mikilvægt að við höfum hugann við það af þeim ástæðum sem ég hef hér nefnt. Mig langar þó að spyrja hæstv. innanríkisráðherra í lokin í sambandi við eina tillöguna sem kemur hér fram um að sett verði lög um landslénið .is hvort til standi að leggja fram frumvarp á þessu kjörtímabili eða því næsta um það 

Hæstv. forseti. Við höfum ekki haft uppi nein áform um að leggja fram frumvarp um þetta landslén. Ég skal ekki segja hvað gerist á næsta kjörtímabili, en a.m.k. hefur ekki verið sett af stað nein sérstök vinna um þetta í minni ráðherratíð í innanríkisráðuneytinu. Ég tek síðan undir það sem hv. þingmaður sagði um menntun og þekkingu löggæslumanna og það er kannski ekki síst í því ljósi sem menn munu þurfa aðeins að ræða þessa hluti þegar verið er að tala um brot á netinu. Við þurfum auðvitað að gera okkur grein fyrir því að raunheimar og internetheimar lúta sömu lagareglum. Það er mjög mikilvægt að löggæslan hafi viðunandi þekkingu til þess að takast á við störf sín. Ég held að þær breytingar sem eru að verða núna á menntun lögreglumanna muni skipta mjög miklu máli til framtíðar til að búa þá undir þau störf sem þeir þurfa að sinna. Ég hygg að með því að opna þessa umræðu með þeim hætti sem við erum að gera hér sé líklegt að við náum þeim árangri sem við ætlum okkur án þess að ganga inn á það heilaga svæði sem friðhelgi einkalífsins er.