Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nýlega barst á borð okkar þingmanna skýrsla Ríkisendurskoðunar um endurskoðun á ríkisreikningi 1993. Í þessari skýrslu sem er í raun meiri að vöxtum en oft áður er sérstaklega fjallað um fjárreiður og bókhald ýmissa ríkisstofnana. Þar kemur það fram að Ríkisendurskoðun er ár eftir ár að gera athugasemdir við oft og tíðum sömu atriðin hjá sömu stofnunum. Sem dæmi um athugasemdir mætti nefna, með leyfi forseta: 1. Ekki eru í gildi nægilega skýr ákvæði um hvort ber að færa ýmsar greiðslur úr ríkissjóði sem gjöld eða til frádráttar frá tekjum. Sama máli gegnir hvort ýmis framlög eigi að færa til eignar eða sem gjöld. 2. Hjá sömu stofnunum þarf að vanda betur til færslu bókhalds, afstemningar á sjóði, bankareikningum, viðskiptareikningum og fleiru. Kostnaðarreikningar eru víða ekki áritaðir af til þess bærum aðila áður en þeir eru greiddir. 4. Reglur ríkisins mæla fyrir um að kostnaður vegna ferðalaga, bæði innan lands og utan, sé gerður upp á sérstökum ferðareikningi. Uppgjör á þessum kostnaði er víða ófullnægjandi. Ýmist eru ferðareikningar ekki gerðir upp, aðeins hluti kostnaðar færður á þá ef úr hömlu dregst að ljúka uppgjöri eða greitt fyrir útgjöld sem starfsmaður á ekki rétt á að fá endurgreidd. 5. Ýmsar stofnanir sem hafa með höndum starfsemi sem undanþegin er virðisaukaskattskyldu leggja ekki virðisaukaskatt á hliðarstarfsemina sem er í samkeppni við sambærilega þjónustu við einkaaðila. Má þar nefna rekstur mötuneyta fyrir starfsfólk, eigin þjónustu, útselda sérfræðiþjónustu o.fl. Ég tel að það sé fjmrn. að sjá til þess að önnur ráðuneyti og stofnanir ríkisins taki formlega afstöðu til þeirra athugasemda sem gerðar eru með ríkisreikningi og lagfæri síðan málið í framhaldi af því. Það er með öllu óviðunandi að sífellt sé verið að gera athugasemdir af þessu tagi við fjármál ríkisins sem eiga að vera hafin yfir allan vafa um að rétt sé að málum staðið. Þá er það einnig ljóst að bæta þarf innra eftirlit stofnunar til að koma í veg fyrir hugsanlegt misferli í fjármálum en það virðist hafa orðið uppvíst hjá þó nokkrum ríkisstofnunum á árinu 1993. Því hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. fjmrn. á þskj. 631 svohjóðandi: ,,Hvernig hyggst ráðherra fylgja eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar í ríkisreikningi 1993 til starfsmanna ríkisins þar sem segir ,,að full ástæða sé til þess að auka upplýsingagjöf og fræðslu fyrir þá sem sinna bókhaldi og fjárreiðum ríkisstofnana?`` Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að fá svar við þessu. Ég geri ekki ráð fyrir því að um ríkisreikning 1993 verði neitt fjallað á þessu þingi þar sem mjög lítið er eftir af því og ég tel því alveg tilvalið að hæstv. ráðherra svari því hvernig hann ætlar að bæta hér úr.

Virðulegi forseti. Sem svar við þessari fyrirspurn vil ég láta koma fram eftirfarandi: Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning fyrir árið 1993 er fjöldi ábendinga og athugasemda við mörg atriði er lúta að rekstri ríkisins og fjárreiðum þess eins og hv. þm. benti á og er að finna m.a. á bls. 34 og 35 í viðkomandi skýrslu. Sú hefur verið venjan að fjmrh. hefur undanfarin ár átt fund með yfirskoðunarmönnum og ríkisendurskoðanda til þess að fara yfir helstu ábendingar og ræða leiðir til úrbóta. Þess konar fundur er áformaður vegna ríkisreiknings 1993 en fundurinn hefur enn ekki verið tímasettur. Skýrsla Ríkisendurskoðunar fyrir ársreikninginn 1993 er meiri að efni ef nokkuð er en skýrslur fyrri ára og jafnframt er augljóst að meira jafnvægis gætir í athugasemdum og ábendingum stofnunarinnar en oft áður. Athugasemdirnar eru einkum af tvennum toga og má skipta þess vegna í tvennt. Það eru annars vegar almennar athugasemdir sem taka til meðferðar opinbera fjármuni, reglur og framkvæmdir á bókhaldi og ráðstöfun fjármunanna og hins vegar athugasemdir við einstakar stofnanir og starfshætti þeirra. Skýrslan gefur að sjálfsögðu tilefni til athugasemda, m.a. athugasemda af minni hálfu við nokkur atriði sem koma fram í henni og ég tel að það geti verið um leið svar til hv. fyrirspyrjanda. Í fyrsta lagi er rétt að rifja upp að um árabil hefur verið leitast við að halda uppi margs konar fræðslu fyrir ríkisstarfsmenn á sviði bókhalds, launa og fjárlagagerðar. Um miðjan síðasta áratug efndi fjmrn., þáverandi Fjárlaga- og hagsýslustofnun, til allumsvifamikillar fræðslu undir nafninu Stjórnsýslufræðsla ríkisins, gagngert til að auka upplýsingagjöf og fræðslu um m.a. bókhald og fjárreiður ríkisins. Þessi starfsemi er enn við lýði og er nú rekin í tengslum við endurmenntunarstarf Háskóla Íslands. Jafnframt hefur ríkisbókhaldið lagt mikið af mörkum til þess að festa í sessi og fræða um bókhalds- og áætlunarkerfi ríkisins, svokallað BÁR. Þá má ekki gleyma því að fjmrn. hefur átt fundi með ráðuneytum og stofnunum ríkisins um ýmsar þær nýjungar sem hleypt hefur verið af stokkunum í gerð fjárlaga og í reikningshaldi. Í annan stað vil ég ekki láta hjá líða að fara nokkrum orðum um þær margháttuðu breytingar sem átt hafa sér stað í gerð fjárlaga og ríkisreiknings. Þessar breytingar hafa haft umtalsverð áhrif á starfsemi ríkisins og ríkisstofnana og hefur breytingunni almennt verið vel tekið. Sumum kann að virðast að aukið frelsi til fjárráðstöfunar og meðferð opinberra fjármuna kunni að leiða til óábyrgrar afstöðu forstöðumanna. Þessu er alveg öndvert farið að minni hyggju. Niðurstöður reiknings fyrir árið 1993 sýna svo að ekki verður um villst að rekstur ráðuneyta og ríkisstofnana er í góðu samræmi við fjárheimildir fjárlaga. Þær nýjungar sem einkum hafa komið fram á síðustu árum eru m.a. eftirfarandi: Rammafjárlög þar sem einstök ráðuneyti og stofnanir bera aukna ábyrgð á skiptingu fjármuna, hafa fest í sessi. Yfirfærsla á ónýttum fjárheimildum hefur verið notuð allnokkuð á liðnum árum en það hefur vafalaust leitt til þess að forstöðumenn sýna meiri ábyrgð á ráðstöfun útgjalda og þeim hefur lærst að meta að hægt er að spara og njóta árangursins í starfi stofnananna. Þá má nefna að ýmiss konar safnliðir sem ráðuneytin skipta og ráðstafa hafa aukist. Má m.a. nefna liðinn Ráðstöfunarfé ráðherra sem er óverulegur að fjárhæð en hefur oft orðið til þess að ekki hefur þurft að leita aukafjárveitinga til lausnar smæstu málum. Þá vil ég enn fremur nefna nýbreytni sem felst í gerð þjónustusamninga við ríkisstofnanir. Fjórir slíkir hafa verið gerðir í tilraunaskyni. Of snemmt er að dæma um árangurinn en áhugi er mikill. Þá vil ég einnig minna á verkefnavísa og vísa þar til upplýsinga sem komið hafa frá fjmrn. og loks að ríkisreikninganefnd hefur komist að niðurstöðu um það hvernig breyta eigi uppsetningu og gerð ríkisreiknings og fjárlaga og sammála í þeirri nefnd voru m.a. fulltrúar Ríkisendurskoðunar. Ég tel þess vegna að að öllu samanlögðu hafi verið unnið heilmikið starf í þessum efnum. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að Alþingi og Ríkisendurskoðun virðast ekki fylgjast með þeirri breytingu sem er að eiga sér stað hér á landi sem og annars staðar um nýskipan í ríkisrekstri og bókhaldi sem ég hef lýst. Ríkisendurskoðun gerir að aðfinnsluefni í skýrslu sinni hvernig til fjárheimilda er stofnað og lætur að því liggja að erfitt sé að henda reiður á fjárheimildum stofnana og frelsi til fjárráðstöfunar sé í það mesta. Einnig hefur komið upp á Alþingi ágreiningur milli ráðherra og ríkisstjórnar sem ég ætla ekki að ræða hér að sinni. Mér sýnist að okkur hafi ekki tekist sem skyldi af hálfu ráðuneytisins að skýra þetta út eða vekja athygli á þessum breytingum hjá viðkomandi aðilum og mun það að sjálfsögðu verða gert á næstunni og mun ég kappkosta sem best ég get að hafa samband við viðkomandi aðila sem einkum eru þá tvær nefndir, þ.e. efh.- og viðskn. og fjárln. og yfirskoðunarmenn ríkisreiknings, og skýra út það sem hefur verið að breytast og þær breytingar sem eru að eiga sér stað í þessum málefnum hérlendis og erlendis.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta var greinargóð skýrsla sem hann gaf um þessi mál en ég tel líka að það sé mjög ámælisvert þegar ár eftir ár þurfa að koma sömu athugasemdirnar frá Ríkisendurskoðun og yfirkoðunarmönnum um sömu atriðin. Ráðherra sagði áðan að Alþingi og starfsmenn stofnana hefðu ekki fylgst nægilega vel með þeirri breytingu sem væri að verða á nýskipan í ríkisrekstri. Ég vil ekki samþykja að ekki sé fylgst með því, alla vega hefur okkur verið gerð grein fyrir því í fjárln. hvernig unnið er að þeim málum en það sem ég er fyrst og fremst að tala um með þessari spurningu er að Ríkisendurskoðun hefur látið þá skoðun í ljósi að það sé full ástæða til þess að auka upplýsingagjöf og fræðslu til þeirra sem eiga að sinna bókhaldi og fjárreiðum ríkisstofnanna. Það þurfi að setja þar ákveðnar kröfur um menntun og hæfni. Það hefur vissulega oft verið í umræðunni hér á landi að ekki væri nægilega vel staðið að þessum málum, það væri ekki nægilega skýrt og ekki nógu vel að málum staðið og hugsanlega getur það ekki hvað síst orðið í sambandi við þegar þarf að fara að endurskoða ríkisreikning fyrir árið 1994 og er þá hægt að minnast þeirra umræðna sem hér hafa orðið um bókhald og fjárreiður sendiráðsins í London. Ýmislegt virðist því vera athugavert sem hægt er a.m.k. að komast fram með hjá hinum ýmsu ríkisstofnunum og það er spurning hvort fjmrn. þurfi ekki að beita sér enn meira í því máli að starfsmenn ríkisins og stofnana ríkisins séu meðvitaðir um það hvernig með fjármuni og bókhald ríkisins skuli farið. Það má einnig minna á að það tekst ekki nægilega vel að ljúka þeim málum sem snerta ríkisreikninga því að enn er eftir að afgreiða ríkisreikning bæði fyrir árin 1991 og 1992 og enn ekki farið að mæla fyrir ríkisreikningi 1993.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki miklu við mitt fyrra svar að bæta. Ég tek undir að það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að þeir sem fara með bókhald og fjárreiður ríkisins séu vel að sér í þeim efnum. Mér finnst það sjálfsagt. Ég lít kannski ekki á þennan texta Ríkisendurskoðunar sem stórkostlega gagnrýni heldur fyrst og fremst ábendingu um það að eftir þessu sé farið og það er stungið upp á því til viðbótar í skýrslunni sem liggur fyrir að hugsanlega geti það orðið skilyrði fyrir embættaveitingu að viðkomandi aðilar hafi sótt námskeið hjá fjmrn. Það þarf auðvitað að skoða en ég get fullvissað hv. þm. um að flestir þeir sem starfa við þessi efni og hafa verið ráðnir til þess á undanförnum árum, jafnvel áratugum, hafa verið menn sem eru vel að sér í þessum efnum, en lífið er að beytast og hlutirnir eru að breytast, ekki síst á þessu sviði þar sem mikill hraði hefur verið á breytingum að undanförnu. Þó að það komi þessu máli ekki við þá tel ég að það sé skylt og þurfi einnig að líta á og það er hvernig farið skuli með skýrslur eins og skýrslu Ríkisendurskoðunar og hvert eigi að vera hlutverk og hvort yfirskoðunarmenn ríkisreikninga eigi að hafa hlutverk í þessum efnum. Mín skoðun hefur komið fram áður. Ég tel að það eigi að kjósa sérstaka nefnd af hálfu Alþingis til að fjalla um skýrslur Ríkisendurskoðunar, gefa út álit á þeim skýrslum þannig að það liggi fyrir álit þingnefndar eða meiri hluta þingnefndar. Ég tel, og það er ekki sagt til hnjóðs þeim sem hafa verið yfirskoðunarmenn ríkisreikninga, að það þurfi að fella slíka starfsemi niður en þá þurfi að breyta stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Að lokum vil ég ítreka það að ég mun gera mitt til þess að samband verði sem allra best á milli yfirskoðunarmanna ríkisreikninga á meðan þeir eru og Ríkisendurskoðunar annars vegar og ráðuneytanna, ekki síst fjmrn., hins vegar og ég mun gera mitt einnig til þess að kynna þær gífurlega miklu breytingar sem eru að eiga sér stað hér á landi og annars staðar um meðferð opinbers fjár og meira frelsi og kannski ábyrgð þeirra manna sem fara með bókhald og fjármagn á vegum ríkisins í nafni skattborgara og Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að taka undir þau almennu sjónarmið sem komu fram í þessari umræðu og ætlaði að bæta því við og hef reyndar nefnt það áður úr þessum ræðustól að það sé eðlilegt að mínu mati að það verði tekin ákvörðun um það í fyrsta lagi að fella ákvæðin um yfirskoðunarmenn ríkisreiknings út úr stjórnarskránni. Þau eru tímaskekkja þar. Ég hef nefnt að það verði gert núna af því að menn eru hvort eð er að skoða stjórnarskrána þá eigi að smeygja þeirri breytingu með. Í öðru lagi finnst mér að það eigi jafnframt að taka ákvörðun um það hvernig farið verði með slíkar skýrslur í þessari stofnun af því að það er engin meðferð á skýrslunum eins og sakir standa og þýðir það að það er engin meðferð á því góða fólki sem er að vinna einhverjar skýrslur fyrir okkur inni í Ríkisendurskoðun ef við sinnum því ekki betur en gert hefur verið. Ég er því sammála sjónarmiði hæstv. fjmrh. og tel raunar að hann hafi alveg eins verið að taka undir mín sjónarmið eins og ég undir hans.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að flytja til hæstv. félmrh. fyrirspurn varðandi samþykktir ársfundar Sambands húsnæðisnefnda sem haldinn var 12. nóv. sl. en á þeim fundi var ýmsum fyrirspurnum og áskorunum beint til hæstv. félmrh. Ástæðan til þess að ég tek þetta mál upp er tvíþætt: Í fyrsta lagi að mér finnst nauðsynlegt að þingið geri það sem hægt er til að koma húsnæðismálum á dagskrá. Það er satt að segja einn ljótasti þátturinn í okkar velferðarkerfi, það eru húsnæðismálin. Það er eins og það sé ekki gert ráð fyrir því enn þá að fólk búi í húsum í þessu kalda landi. A.m.k. er erfitt að sjá að venjulegt launafólk geti búið í almennilegum húsum af því að það er svo dýrt eins og sakir standa. Í öðru lagi vegna þess að ég tel að á þessum ársfundi Sambands húsnæðisnefnda komi saman þeir einstaklingar sem þekkja kannski best húsnæðismál flestra landsmanna með fullri virðingu fyrir ýmsum öðrum og mér finnst ástæða til þess að lyfta þessum fundum dálítið með því að flytja fyrirspurn af þessu tagi. Nú er það líka þannig að það eru uppi hugmyndir um að breyta húsnæðisnefndunum ansi mikið og hafa verið uppi hugmyndir um það að taka þaðan út fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og það er satt að segja ansi mikil breyting að ekki sé meira sagt að taka fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar út úr verkamannabústaðakerfinu og hefði einhvern tíma þótt sérkennileg spásögn ef því hefði verið spáð um Álftanes eða annars staðar að Alþfl. mundi einhvern tíma á öldinni beita sér fyrir því. Af þessum ástæðum hef ég lagt þessa fyrirspurn fyrir hæstv. félmrh.: ,,Hver er afstaða ráðherra til samþykkta ársfundar Sambands húsnæðisnefnda sem haldinn var 12. nóvember sl.?`` Og það sem ég er kannski alveg sérstaklega að inna eftir er í fyrsta lagi samþykkt sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ársfundur Sambands húsnæðisnefnda, haldinn 12. nóv. 1994, samþykkir að beina þeim tilmælum til hæstv. félmrh. og Húsnæðisstofnunar ríkisins að hin almenna vaxtalækkun í landinu verði einnig látin ná til íbúa í hinu félagslega kerfi. Það er ljóst að vaxtahækkun sú sem varð úr 1% í 2,4% eða um 140% hækkun hefur reynst þessum hópi fólks mjög erfið. Upplýst er að víða um land stendur þetta húsnæði tómt vegna þess að kostnaður við að búa í þessum íbúðum er orðinn það mikill að láglaunafólk ræður ekki við hann.`` Síðan er hér heildartillaga varðandi ýmis mál eins og fyrningarprósentu o.fl. og ég vil einnig inna hæstv. félmrh. eftir afstöðu hennar til þeirrar áskorunar.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að svara þessari fyrirspurn varðandi félagslegar íbúðir sem hv. þm. Svavar Gestsson leggur hér fram. Í samþykktum Sambands húsnæðisnefnda er þess farið á leit við félmrh. að hann beiti sér sem fyrst fyrir endurskoðun á lögum nr. 97/1993, um Húsnæðisstofnun ríkisins, hvað varðar þau sex atriði sem fram koma í tillögum Sambands húsnæðisnefnda. Tillögur sambandsins verða teknar orðrétt upp í sex liðum: 1. Fyrsta tillagan felur í sér að fyrningarprósenta verði lækkuð úr 1,5% í 1%. Samkvæmt frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 97/1993, sbr. lög nr. 12/1994, sem lagt er fyrir Alþingi á yfirstandandi þingi en það er mál nr. 338, þá er lagt til að reglur um fyrningu verði samræmdar á íbúðum sem byggðar hafa verið frá og með gildistöku laga nr. 51/1980. Þannig verði 1% fyrning á öllum þessum íbúðum enda eru þær með fullverðtryggð lán úr Byggingarsjóði verkamanna. Þetta er í 26. gr. frv., g-lið. 2. Vaxtaákvörðun verði sveigjanleg, þ.e. samsvarandi ákvæði verði um lækkun vaxta og nú er um hækkun þeirra ef breyting verður á tekjum íbúa. Í 2. mgr. 25. gr. frv. er gert ráð fyrir því að vextir geti jafnt hækkað sem lækkað eftir aðstæðum lántakenda og þannig geti lántakandinn sótt um breytingu á vöxtum sýni hann fram á að tekjur hans hafi lækkað svo að þær falli á ný undir tekjur skv. 64. gr. laganna. Hins vegar vil ég um leið og ég bendi á þetta ákvæði nefna að þetta ákvæði er reyndar í skoðun, þ.e. hvort e.t.v. sé æskilegra að tryggja eða kanna enn betur að aðstæður viðkomandi hafi í raun breyst á þann veg að réttlætanlegt sé að vextir hækki áður en vaxtaákvörðun er tekin eða vaxtahækkun er gerð fremur en fara e.t.v. út í það að vera með hreyfanlega vexti eftir tekjum. Þetta atriði er í skoðun núna en það verður mælt fyrir frv. í lok vikunnar og þar mun að sjálfsögðu koma fram hver niðurstaðan verður á þessu ákvæði. 3. Vaxtaprósenta verði óháð eignarformi, þ.e. því hvort íbúð er keypt eða leigð, en eins og kunnugt er eru vextir ekki lagaatriði heldur ákvörðun ríkisstjórnar að fenginni umsögn Seðlabankans. Þegar lög nr. 70/1991 og núgildandi kafli laganna um félagslegar íbúðir voru samþykkt voru vextir 1% af eignar- og leiguíbúðum að undanskildum almennum kaupleiguíbúðum en vextir af þeim eru 4,5%. Síðan hækkaði ríkisstjórnin vexti af félagslegum eignaríbúðum í 2,4% en leigubúðir voru áfram með 1% vexti. Vextir af almennum kaupleiguíbúðum í leigu voru hafðir óbreyttir, þ.e. 4,5%, og af félagslegum leiguíbúðum þar sem ekki var fyrir hendi aðgerðir til að jafna húsnæðiskostnað milli leigjenda, þ.e. húsaleigubætur en vaxtabætur jafna húsnæðiskostnað íbúðareiganda að því marki sem vaxtabætur hafa þar áhrif á greiðslu- og eignarstöðu. Þetta kom auðvitað skýrt fram í greinargerð húsnæðismálastjórnar frá því í september 1992 sem fjallaði um þetta. En húsaleigubætur ná sem kunnugt er ekki til félagslegra leiguíbúða í eigu sveitarfélaga nema þegar um almennar kaupleiguíbúðir er að ræða og langflestar félagslegar leiguíbúðir eru því utan húsaleigubótakerfisins og þess vegna e.t.v. rök fyrir því að ekki séu sömu vextir á félagslegum leigu- og eignaríbúðum. Auk þess nær húsaleigubótakerfið enn sem komið er til mun þrengri hóps en vaxtabæturnar og tekjumörkin eru lægri en í félagslega kerfinu. 4. Lagt var til að við útreikning á meðaltekjum verði aldur barna miðaður við 20 ár í stað 16 ára og það er einmitt tillaga um það í 15. gr. frv. Um að veittar verði auknar heimildir um að veita undanþágu frá tekjumörkum ef um er að ræða slæma fjárhagsstöðu og samsvarandi undanþágur þurfa að vera á eignarmörkum ef tekjur eru lágar og einnig spurt um lán til viðhalds og endurbóta utan húss. Hvor tveggja þessi ákvæði eru í frv. sem hefur verið lagt fram og ég mun nánar gera grein fyrir hér síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli vegna þess að það er mjög nauðsynlegt að það komist á dagskrá, hvort hægt sé að finna einhverjar leiðir til þess að aðstoða það fóllk sem gjarnan vill og þarf að búa í félagslegu húsnæði en sér sér ekki mögulegt að gera það vegna þess að kostnaður er svo mikill. Hæstv. félmrh. kynnti frv. sem tekur á ýmsum af þessum málum og segir að það muni koma fram í lok vikunnar. Ég minnist þess þó ekki að það hafi verið á þeirri dagskrá sem við þingflokksformenn fengum í hendur um dagskrá fyrir vikuna, að það ætti neins staðar að vera þar inni. Ég vildi spyrja hann að því hvort það hefur þá gleymst að koma því þar á framfæri. Að öðru leyti tel ég að frv. komi það seint fram að ég sé nú ekki fram á að hægt verði að ljúka afgreiðslu þess á þessu þingi eða gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að það gangi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og ráðherranum svör hans. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að full þörf er á því að afgreiða svo skjótt sem verða má í þinginu það stjfrv. sem fyrir liggur um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. þau ákvæði frv. sem sæmileg samstaða á að geta náðst um í þinginu. Ég hef fulla ástæðu til að ætla að geti náðst góð samstaða um margt af því sem í frv. er, þar með talið fyrningarprósentu og fleira sem verulegu máli skiptir við að ákvarða kostnað þeirra sem búa í íbúðunum. Ég vænti þess að þingmenn muni gera það sem í þeirra valdi stendur til að flýta málinu a.m.k. að því marki sem ég gat um áðan.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hún gaf áðan og ég tel að hafi verið greinargóð og glögg. Ég tók eftir því að hún sagði allt of lítið, sérstaklega um vaxtamálin sem eru kannski það erfiðasta í þessu dæmi þar sem vextirnir eru orðnir allt of háir og allt of erfitt fyrir fólk að fara inn í félagslega kerfið af því að vextirnir eru svo háir að fólk ræður ekki við þá. Þess vegna standa margir tugir íbúða í félagslega kerfinu auðar og þess vegna er alveg nauðsynlegt að á því máli verði sérstaklega tekið. Auðvitað þurfum við að eiga sveigjanlegt húsnæðiskerfi þar sem tekið er tillit til mismunandi tekna fólks á mismunandi aldursskeiðum eftir því hvernig stendur á af ýmsum ástæðum. Æskilegt væri ef fólk er að taka upp húsnæðiskerfi á annað borð eins og tillögur liggja fyrir um að farið væri mjög almennt í það mál. En það er alveg rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði að tíminn til stefnu í þessum efnum er mjög stuttur. Ég vil hins vegar benda á að það er skoðun mín að það er nauðsynlegt að farið verði í þessar umræður sem allra fyrst því að þetta eru stórmál og þau taka dálítinn tíma. Ég tel satt að segja að þessi mál sem hér eru nefnd, þ.e. breytingar á húsnæðislöggjöfinni, séu brýnni en ýmis önnur mál sem ríkisstjórnin er að tala um að ljúka á þeim fáu dögum sem eftir lifa af þessu þingi. Þess vegna hvet ég hæstv. félmrh. til að fylgja eftir sínum málum svo sem kostur er í umræðum næstu daga.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst geta þess að samkvæmt drögum að yfirliti yfir þingvikuna er þetta mál á dagskrá á föstudag og ég get tekið undir að ég mundi gjarnan þiggja að það kæmi á dagskrá fyrr en það er sett þarna. Ég vil líka taka fram að ég hef átt viðræður um mjög marga um frv. og reynt eins og kostur er að tryggja stuðning við það frá þeim sem láta sig þetta mikilvæga mál varða. Vegna orða þingmannsins um að hann hefði ekki átt von á því eða e.t.v. hefðu ýmsir ekki átt von á því að frv. væri flutt af ráðherra Alþfl. sem setti fulltrúa verkalýðshreyfingar út úr húsnæðisnefndum sveitarfélaga tek ég fram að ég hef tekið við þessu frv. nákvæmlega eins og það hefur komið frá þeirri nefnd sem vann það og var full samstaða um þetta mál í nefndinni og lagt áherslu á að leggja það þannig og strax fyrir þingið. Ég mun hins vegar sjálf gera tillögu um að fulltrúar verkalýðshreyfingar fari ekki út úr húsnæðisnefndum sveitarfélaganna eins og tillaga er um í frv. og það mun náttúrlega koma fram þegar ég mæli fyrir frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um vextina. Það hljómar einfalt að segja: Látum vextina bara lækka aftur. Þetta er e.t.v. flóknari stefnumörkun en svo og ekki má gleyma því varðandi vexti að það eru vaxtabætur sem vigta þar á móti en þetta ákvæði er í skoðun eins og fleiri sem álitamál hafa verið um. Ég hef lagt mikla áherslu á það að þegar mælt verður fyrir þessu frv. verði full sátt um sem allra flest ákvæði og mér þætti mjög mikilvægt þó að skammur tími sé að það komi í ljós að góð sátt sé um úrbótaákvæðin öll sem eru í þessu frv. og að þingmenn muni sameinast um að hleypa þeim í gegn og þá fremur að skilja eftir einhver ákvæði sem e.t.v. mundu á einhvern hátt orka tvímælis. Það er stefna mín að þannig verði staðið að þessu máli því að það eru svo mörg og góð og mikilvæg atriði í þessu frv. sem ég trúi að sem flestir þingmenn leitist við að gera að lögum á þessu vori.

Hæstv. forseti. Á þskj. 578 hef ég borið fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um lán til viðgerða á félagslegum íbúðum. Hjá mörgum sveitarfélögum er staðið frammi fyrir þeim vanda að viðhaldi fjölbýlishúsa er mjög áfátt. Á það einkum við fjölbýlishús þar sem eru félagslegar íbúðir efnalítilla íbúa. Hefur verið leitað til Húsnæðisstofnunar ríkisins um fyrirgreiðslu í formi lána til íbúðareigenda til þess að standa undir kostnaði við meiri háttar viðgerðir. Fram hefur komið í viðtölum mínum við talsmenn húsnæðisnefndar að mikill vandi fylgir mati á íbúðum við eigendaskipti þegar meta á vanrækt viðhald. Slíkt mat er í fæstum tilvikum framkvæmt og er í raun mjög erfitt og jafnvel óframkvæmanlegt þegar ekki er vitað hvernig ástand húsnæðisins er og viðhaldi hefur lítt verið sinnt. Það getur hins vegar skollið yfir eigendur með miklum þunga þegar viðhald hefur verið trassað og gert eign verðlausa í raun þegar til endursölu kæmi. Húsnæðisstofnun hefur ekki talið sig hafa heimildir til þess að veita lán og hefur verið vísað á félmrn. Málefnið er því í hnút. Á meðan safnast upp vandamál þar sem viðhaldi er lítt sinnt. Því vil ég, hæstv. forseti, leyfa mér að bera fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. félmrh.: ,,1. Hefur stjórn Húsnæðisstofnunar gert ráðuneytinu grein fyrir þeim erindum sem hafa verið til umfjöllunar hjá stjórninni og varða lán til viðgerða á félagslegum íbúðum, m.a. á Akranesi? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir nauðsynlegri lagabreytingu til þess að heimilt verði að veita lán til viðgerða og/eða endurbygginga félagslegra íbúða á vegum húsnæðisnefnda sveitarfélaga?``

Virðulegi forseti. Húsnæðisstofnun hefur gert ráðuneytinu grein fyrir afstöðu sinni þess efnis og veitt upplýsingar um einstök mál. Skulu hér rakin helstu bréfaskipti milli ráðuneytis og Húsnæðisstofnunar um þetta efni. Með bréfi Húsnæðisstofnunar til ráðuneytisins, dags. 6. apríl 1992, eru reifuð þau vandkvæði sem komið hafa í ljós varðandi lagfæringar á byggingargöllum sem ekki falli undir tryggingasjóð félagslegra íbúða þar sem íbúðirnar voru byggðar fyrir stofnun sjóðsins. Upplýst var að Húsnæðisstofnun hafði synjað um lánveitingar til slíkra endurbóta á félagslegu húsnæði, enda skorti til þess lagaheimild. Bent er á að vandinn sé mikill þar sem stórbyggingar séu í niðurníðslu í ýmsum byggðarlögum í landinu. Með bréfi dags. 30. júní 1992 sendi Húsnæðisstofnun ráðuneytinu til upplýsingar afrit af bréfum frá Hvammstanga og Akranesi þar sem rakin er nauðsyn þess að gera meiri háttar endurbætur á húsum með félagslegum íbúðum. Ráðuneytið ritaði Húsnæðisstofnun bréf þann 7. júlí 1992 og benti á að nefnd sem ynni við að meta reynsluna af félagslegum íbúðum mundi taka á þessu máli. Húsnæðisstofnun ritaði ofangreindri nefnd bréf 20. okt. 1992 þar sem upplýst er að Húsnæðisstofnun hafi borist fyrirspurnir frá húsnæðisnefndum sveitarfélaga um heimild til að veita lán úr Byggingarsjóði verkamanna til viðgerða, viðhalds og endurbóta á eldri íbúðum. Upplýst er að slíkum erindum hefði verið hafnað sökum vöntunar á lagaheimild. Ítrekuð ósk um að lagaheimildar verði aflað. Ráðuneytið ritaði húsnæðisstofnun bréf þann 7. jan. 1993 og óskaði umsagnar stofnunarinnar um tillögu frá starfshópi sem vann við að meta reynsluna af félagslegum íbúðum. Tillögur starfshópsins voru þess efnis að veitt yrðu lán úr Byggingarsjóði verkamanna vegna meiri háttar endurbóta utan húss á fjölbýlishúsi enda þótt beina skráða lagaheimild skorti enda væri talið um neyðarástand að ræða. Síðan skyldi unnið að lagabreytingum í þessa veru. Húsnæðisstofnun svarar framangreindu erindi með bréfi þann 4. mars 1993. Þar kemur fram að brýnt sé að lagaheimild fáist til að lána til meiri háttar utanhússviðhalds. 17. mars 1993 ritar Húsnæðisstofnun ráðuneytinu bréf um þetta efni og leggur þar fram áætlun um viðgerðir vegna byggingagalla í íbúðum í tíu sveitarfélögum, Ísafirði, Bolungarvík, Hvammstanga, Grundarfirði, Stykkishólmi, Akranesi, Hafnarfirði, Vestmannaeyjum, Stöðvarfirði og Búðahreppi. Tekið er fram að úttekt hafi ekki farið fram heldur sé þetta lausleg áætlun. Einnig er tekið fram að upptalning á byggingum sé ekki tæmandi, yfirlitið eigi engu að síður að gefa hugmynd um stærð vandans. Með bréfi dags. 24. maí 1993 veitti Húsnæðisstofnun umsögn um tillögu nefndar sem meta átti reynsluna af félagslegum íbúðum að veita mætti lán til meiri háttar viðgerð utan húss enda lægju hús undir skemmdum. Afstaða húsnæðismálastjórnar var sú að til þessa þyrfti lagabreytingu. Nauðsynlegt væri að gera ráð fyrir lánveitingum af þessu tagi í fjárhagsáætlun Byggingarsjóðs verkamanna. Með béfi Húsnæðisstofnunar til ráðuneytisins 5. okt. 1993 er greint frá útekt á ástandi hússins Höfðabraut 14--16 á Akranesi sem fram fór 10. sept. 1993. Í bréfinu er vitnað til áfangaskýrslu þar sem segir svo í niðurlagsorðum: ,, . . . að það ítrekað að nauðsynlegt sé að endurbætur á húseigninni fari fram sem fyrst því annars heldur húsið áfram að grotna niður og rýrnar veðið í því og gæti leitt til fjárhagstjóns fyrir Byggingarsjóð verkamanna ef ekkert er að gert.`` Húsnæðisstofnun taldi að úttekt lokinni að veðlán hennar með veði í húsinu Höfðabraut 14--16 væru alls ekki í yfirvofandi hættu þannig að þau gætu tapast á næstu mánuðum eða missirum á meðan beðið væri eftir heimild í lögum og því væru ekki fyrir hendi nauðsynlegar forsendur fyrir því að veita viðgerðarlán á grundvelli neyðarréttar án lagaheimilda svo sem áður hafði verið til umræðu. Eins og framangreindar bréfaskriftir bera með sér taldi Húsnæðisstofnun sér óheimilt að veita lán til meiri háttar utanhússviðhalds í félagslegu íbúðarhúsnæði og væri óheimilt að gera hér undantekningu á þó viðgerð væri brýn. Lagastoð væri nauðsynleg. Er þá komið að efni næstu spurningar: Mun ráðherra beita sér fyrir nauðsynlegri lagabreytingu til að heimilt verði að veita lán til viðgerða og/eða endurbygginga félagslegra íbúða á vegum húsnæðisnefnda sveitarfélaga? Í frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem nú liggur fyrir Alþingi er lagt til að heimilt verði að veita sérstakt viðbótarlán til eigenda félagslegra íbúða í fjölbýlishúsi vegna meiri háttar utanhússviðhalds. Þetta er í 2. mgr. 10. gr. í nefndu frv. Í frumvarpsákvæðinu er skilgreint hvað átt sé við með endurbótum, endurbyggingu eða viðamikilli viðgerð á þaki, gluggum og útveggjum. Skilyrði er að kostnaður við endurbætur verði ekki greiddur úr tryggingarsjóði og lánið komi til greiðslu þegar Húsnæðisstofnun hefur staðfest með úttekt sinni að verkið hafi verið unnið á þann veg sem kemur fram í verklýsingu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir ítarlegt svar sem dregur mjög rækilega fram hvaða vandi hér er á ferðinni því allt frá árinu 1992 hefur þetta mál verið til skoðunar annaðhvort hjá Húsnæðisstofnun eða félmrn. án þess að viðunandi niðurstaða hafi fengist. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra þá liggur fyrir frv. sem ætti að geta veitt þær heimildir sem stjórn Húsnæðisstofnunar telur sig þurfa að hafa til að veita lán. En ég hef verulegar áhyggjur af því að það frv. nái ekki fram að ganga miðað við stöðu þess hér í þinginu þannig að ég taldi nauðsynlegt að bera fram þessa fsp. til að fá það fram hvort núv. hæstv. félmrh. hefur hugsað sér að leggja ríka áherslu á afgreiðslu þess máls. Einnig þarf það að liggja alveg klárt fyrir að þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir að verði gerðar á lögunum tryggi að stjórn Húsnæðisstofnunar hafi þær heimildir sem hún telur sig þurfa að hafa í lögum til að veita slík lán. Þarna er um mjög stór verkefni að ræða sem er nauðsynlegt að hægt verði að ganga í á þann hátt að það séu íbúðareigendurnir sem taki lánin þó jafnvel að framkvæmdir séu undir eftirliti húsnæðisnefnda á hverjum stað. Til viðbótar vildi ég segja það, hæstv. forseti, að ég tel afar mikilvægt að skoða lögin um Húsnæðisstofnun hvað varðar lán til viðhalds og endurbygginga húsa vegna þess að ég held að reynslan sýni að það sé mjög mikilvægt að húsnæðisnefndir hafi tiltekið vald á þessum hlutum. Það er spurning um það hvort það sé ekki nauðsynlegt að setja inn ákvæði í lög um skyldu húseigenda fjölbýlishúsa að safna í sjóði til að eiga fyrir nauðsynlegu viðhaldi húseigna. En ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir þetta svar og vænti þess að þetta mál nái fram að ganga sem fyrst því það getur ekki dregist lengur.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í 10. gr. þess frv. sem hér hefur verið um rætt þá er þar mjög ítarlegt ákvæði til handa Húsnæðisstofnun ríkisins varðandi lánveitingarheimild til endurbóta og viðhalds. Ég tel að með því ætti að fást alveg viðunandi lagaheimild til þess. Ég vil taka það fram, vegna orða þingmannsins, og við höfum rætt það í umræðu um þá fsp. sem ég var að svara hér fyrir stuttu að þetta frv. er á dagskrá þingsins síðar í þessari viku. Ég hef lagt mikla áherslu á það að reyna að fá gott samráð um frv. af hálfu þeirra sem telja að þeir eigi hagsmuna að gæta. Þar nefni ég helst verkalýðshreyfinguna og Samband sveitarfélaga og tel að þar sé fenginn stuðningur við þetta frv. þannig að ef þingmenn telja sér fært að afgreiða það skjótt þá á það að vera vel fært. Sjálf mun ég leggja svo mikla áherslu á þær úrbætur sem er að finna í þessu frv. að ég mun hvetja til þess við félmn. að sleppa fremur ákvæðum sem ágreiningur væri hugsanlega um heldur en að tefja frv. og að ná ekki fram þeim úrbótum sem vitað er að víðtækur stuðningur er við hér í þinginu.

Það hefur orðið að samkomulagi milli hæstv. sjútvrh. og samgrh. að þær fsp. sem beint er til hæstv. sjútv.- og dómsmrh. komi á dagskrá á undan hinum þó dagskrá segi annað. Verði því ekki mótmælt verður 9. dagskrármál tekið fyrir.

Hæstv. forseti. Á þskj. 582 leyfi ég mér að bera upp fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. um dragnótaveiðar. Meðal sjómanna eru mjög skiptar skoðanir um það hvort dragnótaveiðar séu skaðlegar lífríki sjávar á þeim veiðislóðum þar sem dragnótaveiðar eru stundaðar. Á síðasta þingi fluttu þingmenn Vesturl. till. til þál. um lokun Faxaflóa fyrir dragnótaveiðum. Sú tillaga var ekki afgreidd á því þingi. Talsmenn smábátasjómanna sem gera út frá höfnum Faxaflóa hafa mjög amast við snurvoðarveiðum og hvatt til þess að banna þær á þeim svæðum. Á sama hátt hafa sjómenn og útgerðarmenn snurvoðabáta mælt með því veiðarfæri og telja það skaðlaust lífríkinu og eitt hagkvæmasta veiðarfæri sem um getur. Þær deilur sem eru uppi um dragnótaveiðar verða trúlega ekki settar niður hér úr þessum ræðustóli svo heitar sem þær eru yfirleitt. Á það má benda að bátar sem stunda dragnótaveiðar frá Breiðafjarðarhöfnum hafa stundað þær með mjög góðum árangri. En þess má geta að þar er um að ræða skipstjóra og skipshafnir sem stunda þessar veiðar með ágætum og raunar með mjög góðum árangri og er þar um þýðingarmikla útgerð og mikinn afla oft á tíðum að ræða fyrir viðkomandi verstöðvar. Þar hafa hins vegar ekki verið uppi mjög alvarlegar deilur á borð við þær sem hafa heyrst við Faxaflóann. Til þess að endurmeta stöðu málsins og varpa betra ljósi á það hef ég lagt svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. sjútvrh.: 1. Hversu mikill var afli dragnótabáta tvö sl. fiskveiðiár eftir veiðisvæðum við landið? 2. Hafa verið gerðar rannsóknir á áhrifum dragnótaveiða á lífríki sjávar? 3. Hver er afstaða Hafrannsóknastofnunar og ráðherra til dragnótaveiða? 4. Hyggst ráðherra beita sér fyrir takmörkun á dragnótaveiðum í Faxaflóa eða á öðrum svæðum við landið?

Frú forseti. Sem svar við fyrstu spurningunni er það að segja að afli dragnótabáta fiskveiðiárið 1992--1993 var þessi: Suður- og Vesturland 14.125 lestir, Breiðafjörður og Vestfirðir 6.867 lestir, Norðurland 1.859 lestir, Norðausturland og Austfirðir 1. 470 lestir. Fiskveiðiárið 1993--1994: Suður- og Vesturland 17.406 lestir, Breiðafjörður og Vestfirðir 8.662 lestir, Norðurland 1.822 lestir og Norðausturland og Austfirðir 1.548 lestir. Að því er varðar svar við annarri fyrirspurninni segir svo í bréfi Hafrannsóknastofnunar: ,,Ekki hafa verið gerðar rannsóknir sem geta gefið afdráttarlaus svör við spurningunni. Hins vegar hafa verið gerðar ýmsar athuganir á dragnótaveiðum, bæði af köfurum og með fjarstýrðum sjónvarpstækjum. Niðurstöður þeirra rannsókna eru í stuttu máli þessar: Dragnótatógir snerta botninn yfirleitt mjög létt en geta þó hróflað við sandöldum á botninum. Séu grannir vírar notaðir í stað tóga þá hafa þeir frekar tilhneigingu til að plægja sandöldurnar. Fótreipi dragnótarinnar er misþungt eftir aðstæðum en getur rótað sandinum nokkuð upp. Að gefnu tilefni hafa humarveiðisvæði verið rannsökuð með neðansjávarmyndavél. Hvergi fundust ein ummerki eftir dragnótaveiðar. Áhrif dragnótaveiða á sjávarbotninn eru mun minni en við botnvörpuveiðar. Bæði hlerar, grandarar og fótreipi geta rótað botninum mjög mikið upp. Það á einnig við um rækjuvörpur og selfiskplóga. Athuganir Hafrannsóknastofnunar hafa sýnt að dragnótatógir smala flatfiski mjög vel saman. Dragnótin er því mjög afkastamikið veiðarfæri við kolaveiðar auk þess sem það getur veitt mikið af þorski sem stendur þétt.`` Um þriðja lið fsp. er þetta að segja svo vitnað sé áfram í bréf Hafrannsóknastofnunar: ,,Afstaða Hafrannsóknastofnunar til dragnótaveiða mótast einkum af því að dragnótin er nánast eina aðgengilega veiðarfærið til að nýta kolastofnana við landið sem trauðla yrðu fullnýttir ef dragnótaveiðar yrðu bannaðar. Út frá þessu grundvallarsjónarmiði hefur Hafrannsóknastofnunin lagt til að möskvastærð við dragnótaveiðar verði 155 millimetrar alls staðar við landið en ekki aðeins í Faxaflóa eins og nú er. Þá verður að telja að dragnótaveiðar eigi ekki að leyfa á mjög grunnu vatni eða mjög nærri landi. Ástæðan er sú að smáfiskur á sér víða griðland í þarabeltinu en dragnótaveiðar á grunnslóð geta haft skaðleg áhrif á það. Dragnótaveiðar hafa færst í vöxt á undanförnum árum og tækni við veiðarnar hefur einnig tekið miklum framförum. Ýmislegt bendir til þess að sóknin sé of mikil sums staðar við landið. Til þess að kanna það nánar leggur Hafrannsóknastofnun aukna áherslu á rannsóknir og nýtingu flatfiska. Rétt er að minna á þá staðreynd að þorskfiskar hrygna uppi í sjó og lirfur þeirra halda sig í yfirborðslögum sjávar þannig að botnfæraveiðar eins og dragnótin hafa ekki bein áhrif á hrygningu og klak þessara nytjafiska.`` Að því er varðar afstöðu ráðuneytisins er það að segja að það tekur undir þau sjónarmið Hafrannsóknastofnunar að leyfa þurfi dragnótaveiðar við landið undir virku eftirliti. Þessi þáttur veiða er nauðsynlegur í okkar útgerðarmynstri til að sinna veiðum sem önnur veiðarfæri geta ekki sinnt. Enn fremur ber að geta þess að afli sem fæst í dragnót er fersk og góð vara sem veiddur er með lágmarkstilkostnaði. Einnig má benda á að í dragnót hefur stóraukist afli af vannýttum flatfisktegundum. Má þar nefna sandkola, langlúru, skráplúru, þykkvalúru og fleira. Einnig má nefna geirnyt. Með aukinni nýtingu á þessum tegundum hafa skapast mörg ný störf í landi við fiskvinnslu. Varðandi fjórða lið fsp. er það að segja að eftir að dragnótaveiðar voru bannaðar í Faxaflóa voru leyfðar ákveðnar tilraunir til skarkolaveiða þar sem leiddu til þess að veiðar voru leyfðar með takmörkuðum fjölda báta og undir mjög ströngu eftirliti og með mjög ströngum skilyrðum um meðafla. Þessar veiðar hafa verið mjög mikilvæg forsenda fyrir því að nýta kolastofninn í flóanum. Það er nokkuð ljóst að þessi stofn yrði ekki nýttur með öðrum hætti. Þó má hugsa sér að ná þessum kola þegar hann gengur út úr flóanum síðar á árinu en þá er hann orðinn mun horaðri og yrði því mun verðminni vara og þar að auki dýrara að afla hans. Í ljósi þess hversu eftirlit með þessum veiðum er strangt og hversu lítill meðaflinn er af þorski og ýsu þá hefur ráðuneytið ekki haft uppi áform um að stöðva þessar veiðar.

Virðulegi forseti. Það sem rekur mig hér upp í stólinn er einfaldlega það að taka undir það með hæstv. ráðherra að það er hægt með því að afla mikillar þekkingar á málunum að leyfa veiðar sem annars eru gagnrýndar svo framarlega sem það liggur fyrir þekking á umhverfinu. En það sem við kvennalistakonur höfum ávallt bent á er hversu mikið skortir á hjá okkur að könnuð hafi verið áhrif einstakra veiðarfæra á umhverfið, mismunandi umhverfi á mismunandi stöðum. Það er ekki nóg að byggja bara á heildaraflahámarki og ætla að taka allar ákvarðanir út frá því ef ekki er aflað mikillar þekkingar á því hvaða svæði ber að friða fyrir hvaða veiðarfærum og á hvaða tímum. Þetta held ég að sé það grundvallaratriði sem framtíðarstefna í fiskveiðum okkar hlýtur að byggjast á. Því miður höfum við talað fyrir daufum eyrum þangað til e.t.v. á allra seinustu árum þegar vísindamenn hafa í æ ríkari mæli farið að taka tillit til þessara sjónarmiða og ég held að þær upplýsingar sem hér er verið að biðja um, þær upplýsingar sem hér fara að koma fram, sýni það svo ekki verði um villst að það er hægt að vinna þetta mál. Ég held að þeim peningum sem er varið í slíkar rannsóknir sé mjög vel varið og geti þegar til lengri tíma er litið fært okkur betri auðlind, betra umhverfi og meiri afrakstur án þess að ganga á auðlindir sjávar.

Virðulegi forseti. Reglulega er vakin upp umræða um dragnótaveiðar og venjulega er umræðan neikvæð og um skaðsemi dragnótaveiða á lífríki sjávar. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Sturla Böðvarsson sem hér beinir fsp. til sjútvrh. vilji beita sér fyrir því að takmarka dragnótaveiðar í Faxaflóa. Staðreyndin í umræðu um dragnótaveiðar er sú að mjög erfitt hefur verið að rökstyðja þá fullyrðingu að t.d. dragnótin drepi smáfisk í miklum mæli. Svo framarlega sem menn nota veiðarfæri með lögbundinni möskvastærð gerist það ekki. Dragnótin er dregin mun hægar en t.d. botnvarpa og athuganir Hafrannsóknastofnunar hafa leitt í ljós að bolfiskur sleppur betur í gegnum möskva dragnótar en botnvörpu með sömu möskvastærð. Niðurstaða úr togararalli Hafrannsóknastofnunar frá maí sl. sýnir að Faxaflói kemur einna best út hvað ýsu varðar og það þrátt fyrir það að þar hafi verið stundaðar dragnótaveiðar sl. 15 ár. Að mínu mati liggja enn engin haldbær rök til þess að takmarka eða banna dragnótaveiðar í Faxaflóa eða á öðrum svæðum.

Hæstv. forseti. Deilur um það hvort leyfa eigi dragnótaveiðar í Faxaflóa hafa staðið í marga áratugi, bæði hér á Alþingi og meðal sjómanna við Faxaflóa. Nú hafa þessar veiðar verið leyfðar í tilraunaskyni í 15 ár. Fyrst í stað með tveimur bátum en undanfarin ár með a.m.k. 15 bátum sem hafa stundað þessar veiðar og þær eiga auðvitað ekkert skylt við tilraunir. Smábátaeigendur hafa ítrekað mótmælt þessum veiðum og nýlega samþykkti Landssamband smábátaeigenda að skora á stjórnvöld að banna snurvoðarveiðar í Faxaflóa. Með þessari samþykkt fylgdi svohljóðandi greinargerð, með leyfi forseta: ,,Við smábátasjómenn við Faxaflóa höfum stórar áhyggjur af veiðum snurvoðarbáta í Faxaflóa. Við teljum brýnt og raunar krefjumst þess að rannsökuð verði tengsl stöðugt aukinnar snurvoðarveiða í Faxaflóa og minnkandi fiskigengdar. Við vekjum athygli á því að Faxaflóinn er hrygningarsvæði og mjög mikilvæg uppeldisstöð fyrir ungfisk. Öll röskun á viðkvæmu jafnvægi lífríkis getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir bátaútgerð við Faxaflóa og reyndar fyrir fiskstofnana í heild. Hagsmunir útgerða snurvoðarbátanna eru smámunir miðað við það hrun á fiskstofnum í Faxaflóa sem er að verða að veruleika að okkar áliti. Okkur smábátamönnum þykir það furðulegt að á tímum umhverfisverndar og vitundar um viðkvæmt lífríki sjávar skuli botndregin veiðarfæri enn vera leyfð á uppeldis- og hrygningarsvæðum fisks. Við skorum á stjórnvöld að banna snurvoðarveiðar í Faxaflóa frá og með næsta vori og láta fara fram ítarlega rannsókn á afleiðingum þeirra á lífríki Faxaflóans.`` Svipaðar samþykktir hafa hin einstöku félög smábátaútgerðarmanna við flóann gert, m.a. Smábátafélag Reykjaness sem samþykkti mjög harðorð mótmæli gegn snurvoðarveiðum á fundi sínum í október sl. Ég vil taka undir þessi orð sem ég las úr greinargerð Landssambands smábátaeigenda og hvet hæstv. sjútvrh. til að hlusta grannt á þessi sjónarmið.

Virðulegi forseti. Við þingmenn Vesturlands lögðum sameiginlega fram till. til þál. í fyrra um bann við dragnótaveiðum í Faxaflóa. Það er skemmst frá því að segja að sú tillaga fékk ekki góðar undirtektir á hinu háa Alþingi. Þær spurningar sem hér hafa verið lagðar fram hafa oft heyrst og svörin eru svipuð nema hvað mér fannst koma fram í máli hæstv. sjútvrh. áðan að hann viðurkenndi að leyfin væru of mörg í Faxaflóa, að dragnótaveiðileyfin væru of mörg. Ef það er rétt skilið hjá mér þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann ætli ekki að fækka þessum leyfum. Hann sagði einnig í sinni ræðu, sem er líka nýtt, að á sumum svæðum væri sóknin of mikil. Mig langar að spyrja: Á hvaða svæðum er sóknin of mikil?

Frú forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að umræður um dragnótaveiðar í Faxaflóa hafa oft orðið á Alþingi og reyndar um dragnótaveiðar almennt. Þar endurspeglast sú umræða sem gjarnan einkennir umfjöllun um sjávarútvegsmálin að þar takast á hagsmunir mismunandi útgerða og mismunandi veiðarfæra, smárra skipa og stærri, og auðvitað er það oft vandkvæðum bundið þegar stærri skip og smábátar eru að veiða á sömu veiðislóð og mjög mikilvægt að fylgjast með því. En kjarni málsins í þessu tilviki er sá að hér er um að ræða veiðar sem fylgst hefur verið mjög vel með. Þær skaða ekki aðra stofna, þær eru forsenda fyrir því að nýta kolastofninn og við verðum við þær aðstæður sem við búum við í dag að nýta alla þá möguleika sem við höfum. Hrygning þorsksins fer ekki fram á sjávarbotni, hún fer fram uppi í sjónum og þess vegna hafa þessar veiðar ekki að mati okkar sérfræðinga skaðleg áhrif á hrygningarstöðvarnar.

Hæstv. forseti. Ég skil það þannig að hæstv. ráðherra hafi ekki lýst því yfir að hann ætli að beita sér fyrir takmörkunum á dragnótaveiðinni í Faxaflóanum. Mér þykir það miður. En ég tel að það sé a.m.k. full ástæða til þess að farið verði í það að rannsaka þessi mál betur en fyrir liggur og það eru kröfur um það allt í kringum landið að það verði gert. Það er ömurlegt að fá það svar hvað eftir annað frá fiskifræðingum að það sé pólitísk spurning hvernig eigi að veiða fisk við Ísland og að við skulum ekki vera komnir lengra í rannsóknum á áhrifum veiðarfæra að því sé svarað nánast út úr af fiskifræðingum þegar þeir eru spurðir eins og ég lýsti hér áðan. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að það verði settar af stað meiri rannsóknir sem skýri það hver áhrif af dragnótaveiðum og öðrum veiðarfærum eru á lífríki sjávar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir hans svör við fsp. mínum um dragnótaveiðar. En í svörum hæstv. ráðherra kom fram að það eru miklar efasemdir hjá Hafrannsóknastofnun uppi um það að dragnótaveiðar hafi nokkur skaðleg áhrif á lífríki sjávar eða þær veiðislóðir sem dragnótaveiðar eru stundaðar á. Við höfum út af fyrir sig heyrt þetta áður og ég verð að viðurkenna það, hæstv. forseti, að auðvitað er ekki hægt að hafna þessum skoðunum með öllu. En það er eins og það er að það er oft tengt trúarbrögðum þegar menn ræða um veiðiskap og ekki síst það sem tengist snurvoðinni og menn skiptast mjög í tvö horn eins og hefur komið mjög berlega fram í þessari umræðu. Ég tel hins vegar að þessi fsp. hafi verið mjög tímabær og það sé nauðsynlegt að fá þetta rækilega fram, ekki síst í ljósi þeirra viðbragða sem urðu við þáltill. sem þm. Vesturl. fluttu í fyrra og hv. 2. þm. Vesturl. gat um réttilega. En þau viðbrögð hafa ekki einungis verið frá sjútvrn. og Hafrannsóknastofnun heldur einnig frá sjómönnum bæði á Breiðafirði og í Faxaflóa en á þessum svæðum eru mjög skiptar skoðanir um það hvort það eigi að banna dragnótaveiðar. Hæstv. forseti. Ég tel það mjög áríðandi að sjútvrh. leggi aukna og meiri áherslu á að rannsóknir fari fram og Hafrannsóknastofnun leiti allra tiltækra leiða til þess að draga betur fram en hefur verið gert kosti þessa veiðafæris eða galla og áhrif þeirra á lífríki sjávar. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessa umræðu og vænti þess að hún leiði til þess að hæstv. sjútvrh. skoði þessi mál að nýju.

Hæstv. forseti. Á síðasta ári tók ég upp í fyrirspurnarformi málefni hér á hv. Alþingi sem varðar barnaklám og þá spurði ég hæstv. dómsmrh. á þennan hátt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eru uppi áform af hálfu ráðherrans að leggja fram frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum sem lýsi refsivert það athæfi að eiga eða hafa undir höndum efni með barnaklámi?`` Í svari hæstv. dómsmrh. kom þá fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Að svo stöddu hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um að flytja á Alþingi frv. um breytingar á hegningarlögum til þess að gera það refsivert að eiga eða hafa undir höndum efni með barnaklámi. Á hinn bóginn hefur ráðuneytið ákveðið að láta gera greinargerð út frá refsiréttarlegu sjónarmiði.`` Það er þess vegna, hæstv. forseti, sem ég tek upp málið á nýjan leik á hv. Alþingi og spyr hæstv. dómsmrh. svohljóðandi fyrirspurnar á þskj. 590: ,,1. Hefur dómsmálaráðherra látið gera greinargerð út frá refsiréttarlegu sjónarmiði um það athæfi að eiga eða hafa undir höndum efni með barnaklámi? 2. Ef svo er, hverjar eru aðalniðurstöður greinargerðarinnar? 3. Hafa verið teknar ákvarðanir um viðbrögð?`` Í fyrra þegar málið var til umræðu á hv. Alþingi lá fyrir að Norðmenn höfðu sett lög sem bönnuðu að eiga eða hafa undir höndum efni með barnaklámi. Síðan þá hefur það gerst að Danir hafa sett lög sem banna þetta og þau taka gildi, eftir því sem ég best veit, 1. mars. Auk þess má geta þess að sænska ríkisstjórnin hefur mótað þá stefnu að þetta skuli einnig bannað þar þó að það sé ekki komið í lög enn þá. Auk þess má nefna að Norðurlandaráð hefur samþykkt tillögu um aðgerðir í baráttunni gegn barnaklámi og í þeirri ályktun kemur eftirfarandi fram, með leyfi hæstv. forseta: Í fyrsta lagi að Norðurlandaráð beinir þeim tilmælum til norrænu ráðherranefndarinnar að hún geri nauðsynlegar ráðstafanir til þess að saknæmt teljist að hafa barnaklám undir höndum á Norðurlöndum. Að hún efli samvinnu lögreglu og tollyfirvalda hlutaðeigandi ríkja til að koma í veg fyrir dreifingu barnakláms. Að hún stuðli að því að Norðurlönd verði í fararbroddi í öðrum ráðstöfunum á alþjóðavettvangi í baráttunni gegn barnaklámi. Í öðru lagi að Norðurlandaráð beini þeim tilmælum til ríkisstjórna Norðurlanda að sérhvert Norðurlandanna og Norðurlöndin í heild stuðli að því að öll ríki heims samþykki og starfi samkvæmt sáttmála Sameinuðu þjóðanna um vernd barna og ungmenna og að Norðurlöndin túlki sáttmála Sameinuðu þjóðanna um vernd barna og ungmenna með sama hætti.

Frú forseti. Eins og fram kom í tilvitnuðum umræðum hv. fyrirspyrjanda þá hefur dómsmrn. fylgst með réttarþróun á þessu sviði, einkanlega á Norðurlöndunum. Enn þá liggur ekki fyrir endanleg greinargerð um þau efni en niðurstaða ráðuneytisins er eigi að síður sú í ljósi þeirra athugana sem gerðar hafa verið að ákveðið hefur verið að semja lagafrv. um þetta efni. Það eru, eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, fyrirliggjandi ályktanir frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, frá Evrópuráðinu og frá Norðurlandaráði þar sem skorað er á viðkomandi aðildarríki að gera vörslu á barnaklámi refsiverða. Á Norðurlöndunum hefur þessi réttarþróun verið að eiga sér stað. Norðmenn, eins og hér hefur komið fram, hafa þegar lögfest þetta í löggjöf sinni. Sænska þingið ákvað að gera það refsivert að hafa barnaklám með höndum. Það kemur til framkvæmda á árinu 1999 vegna þess að Svíar þurfa að gera breytingar á stjórnarskrá áður en það getur orðið refsiverður verknaður. Í Danmörku var lagt fram frv. í nóvemberbyrjun eins og fram kom hjá hv. þm. um þetta efni. Að öllu þessu athuguðu þótti ráðuneytinu það vera rétt að hefjast nú þegar handa við að láta semja frv. um þetta efni. Þar þarf vitaskulda að taka mið af þeirri reynslu sem fram hefur komið og ákveða þær skilgreiningar sem þurfa að gilda þegar mat verður lagt á refsiverðan verknað í þessu falli. En svarið við spurningunni er að þessi vinna er að hefjast og ákvörðun liggur fyrir þar um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Það er mjög þarft að við á Íslandi látum þessi mál til okkar taka rétt eins og löndin í kringum okkur því að víða í löndunum er einmitt verið að taka á þessum málum eins og kom fram í máli hv. þm. áðan. Ég tel að við verðum að þora að setja þær takmarkanir á tjáningarfrelsi að við getum stemmt stigu við því að fólk hafi efni með barnaklámi undir höndum og reyni jafnvel að dreifa því. Ég minni á að í þinginu er enn þá óafgreitt frv. um eftirlit með kvikmyndum, það hefur ekki enn hlotið afgreiðslu, og þar er a.m.k. einn angi af þessu máli. Það er hægt að taka á þessu þar. En ég tel mjög nauðsynlegt og er mjög ánægð að heyra það að hæstv. ráðherra er að láta verulega vinnu fara fram um þetta mál og ég vona að sem fyrst verði teknar ákvarðanir um viðbrögð eins og hér er spurt um.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans og ég skil hann þannig að hafin sé vinna í dómsmrn. sem miðar að því að hér á landi verði sett lög sem geri það óheimilt að hafa þetta efni undir höndum. Ég get þó ekki staðist að segja við hæstv. ráðherra að mér fyndist hann hefði getað verið búinn að grípa til aðgerða aðeins fyrr en núna á síðustu vikum þessa kjörtímabils. En það er þó aðalatriðið að málið er komið í þann farveg sem ég held að flestir Íslendingar hljóti að vilja að það sé í, að við setjum lög sem geri óheimilt að hafa undir höndum efni sem inniheldur barnaklám. Hæstv. forseti. Það er óhugnanlegt að hugsa til þess að það skuli vera rekin starfsemi á sviði ferðamannaiðnaðar sem byggir á kynferðislegri misnotkun á börnum og þar á ég við ferðir eins og til Tælands, Sri Lanka, Filippseyja og fleiri landa. Ég ætla ekki að halda því fram að slík starfsemi sé rekin hér á landi en staðreyndin er sú að hún er rekin í Svíþjóð og í Danmörku og það hefur a.m.k. verið fullyrt að Íslendingar hafi tekið þátt í slíkum ferðum þó þær hafi ekki verið í gegnum íslenskar ferðaskrifstofur. En þetta er eins og hér kom fram hjá hv. 6. þm. Vestf. að hluta til ákvæði sem snertir frelsi einstaklingsins og friðhelgi heimilisins en ég get ekki trúað því þó að þau ákvæði verði til þess að við Íslendingar, rétt eins og okkar nágrannaþjóðir, getum ekki sett löggjöf sem tekur á þessum málum því það er vilji fólksins. Það er ég alveg sannfærð um.

Virðulegur forseti. Á þskj. 625 er að finna fsp. til dómsmrh. um löggæslukostnað og er ég borinn fyrir henni. Það hefur gleymst að geta þess að hugmyndin var að með mér væri á fsp. Kristinn H. Gunnarsson en okkur hefur láðst að láta prenta þetta upp. Fsp. er svohljóðandi: ,,Hefur ráðherra gefið fyrirmæli til sýslumanna um innheimtu löggæslukostnaðar vegna skemmtana, m.a. af framlengingarleyfum hjá veitingahúsum úti um land, þannig að tryggt sé að mismunun í þessum efnum sé úr sögunni og ef svo er frá hvaða tíma?`` Tilefni þessarar fsp. er væntanlega nokkuð auðskilið. Við fjárlagaafgreiðslu var þetta mál til umfjöllunar og þá mælti formaður fjárln. við 3. umræðu fyrir nýjum fjárlagaliðum eða breytingum og þar er að finna, með leyfi forseta, svohljóðandi um fjárlagalið 413-434 Ýmis sýslumannsembætti. ,,Áætlað er að sértekjur nokkurra sýslumannsembætta hafi verið endurskoðaðar þar sem innheimtukostnaður við löggæslu verður minni en áður var ætlað. Fallið verður frá innheimtu hjá samkomuhúsum vegna löggæslu. Alls er gert ráð fyrir að lækkun sértekna nemi 7,8 millj. kr. og hækkar þá framlag til embættanna um sömu fjárhæð. Embættin og fjárhæðin eru sýndar í nál. meiri hluta.`` Með því sem þarna var boðað á að vera afnumin mismunun sem hefur verið talsvert til umræðu og mikill þyrnir í augum þeirra sem vilja að nokkurn veginn eitt gangi yfir aðila í þessu landi. Þetta hefur verið rætt hér öðru hvoru í þinginu og ég minni á álit umboðsmanns Alþingis að gefnu tilefni varðandi túlkun á lögum að þessu leyti þar sem umboðsmaður benti á að þessi mismunun fengist tæpast staðið bókstaf laganna. Það var sem sagt innheimtur löggæslukostnaður hjá veitingahúsum m.a. úti um landið á meðan veitingahús á höfuðborgarsvæðinu sluppu við greiðslu á slíkum kostnaði. Eitthvað bar á því í byrjun ársins að málsmeðferð í þessu sambandi var mismunandi eftir embættum og það er kveikjan að þessari fsp. að fá það alveg á hreint frá hæstv. dómsmrh. hvaða fyrirmæli hann hefur gefið og hvenær til embættanna því við verðum auðvitað að treysta því að með þessu verði endir bundinn á þessa mismunun gagnvart þeim sem hafa greitt þennan löggæslukostnað. En síðan kemur hitt sem snýr að embættunum hvort þau í raun fái minnkandi tekjur bættar eins og hér er gefið fyrirheit um. Væri gott ef hæstv. ráðherra hefði tíma til að víkja einnig að því atriði í sambandi við málið.

Vegna orða hv. þm. vill forseti taka fram að á þskj. 625 er nafn hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar ekki nefnt.

Frú forseti. Dómsmrn. skrifaði lögreglustjórum bréf 13. jan sl. um innheimtu löggæslukostnaðar þar sem lagðar eru línur um samræmingu á innheimtu þessara gjalda í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár þar sem lögreglustjóraembættum er gert kleift að mæta þessum sjónarmiðum. Þetta bréf tekur til allrar þeirrar starfsemi sem fellur undir reglugerð um löggæslu á skemmtunum og um ,,slit á skemmtunum og öðrum samkvæmum``, eins og það heitir. Fyrirmæli þessi tóku gildi þegar í stað frá og með því að lögreglustjórar fengu viðkomandi bréf. Ráðuneytinu er kunnugt um það að í tveimur tilvikum a.m.k. hjá einu sýslumannsembætti höfðu innheimtuaðgerðir átt sér stað vegna slíks kostnaðar í janúarmánuði. En eftir að þetta bréf var sent hefur sú innheimta verið látin niður falla. Ég vænti þess að með þessum aðgerðum náist það markmið um aðstöðujöfnun sem að hefur verið stefnt í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau eru í fullkomnu samræmi við afgreiðslu Alþingis við frágang 3. umr. fjárlaga þar sem þetta var ákveðið eins og fram kom í brtt. þá. Mig langar til að beina fyrirspurn til ráðherrans í framhaldi af svari hans varðandi eldri gjöld sem hefðu verið innheimt og lægju kannski enn ógreidd fyrir árið 1994 og eldri hjá veitingastöðum, einkum í ljósi álits umboðsmanns Alþingis sem benti á að það væru annmarkar á lögum hvað það varðaði að innheimta þennan löggæslukostnað yfir höfuð. Mig langar því til að forvitnast um hver sé afstaða ráðuneytisins til þess að endurgreiða þann löggæslukostnað sem innheimtur var áður en sú ákvörðun tók gildi um síðustu áramót að fella hann niður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir upplýsingarnar og afgreiðslu málsins sem mér sýnist, eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni, að sé ótvíræð og skýr. Síðan er auðvitað spurning um það sem liggur lengra til baka eins og fram hefur komið en einnig hvað varðar stöðu embættanna sem missa af tekjunum. Ég nefndi það áðan að ég hef heyrt efasemdir um að það sama sé látið yfir öll embætti ganga í þessum efnum. Ég skal engan dóm fella um það. En væntanlega heyrir hæstv. ráðherra um það frá embættunum ef svo er að þau hafi ekki fengið jöfnun eða bætur vegna lækkunar sértekna eins og fram var tekið við fjárlagaumræðuna. Væri gott ef hæstv. ráðherra gæti vikið aðeins að þessum þætti á eftir.

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar hv. málshefjanda tek ég fram að leitast var við að jafna þá fjárhæð sem kom á fjárlögum í þessu skyni þannig að eðlilegum kröfum embættanna væri fullnægt í þessu skyni og að ekki yrði um að ræða mismunun á milli þeirra. Auðvitað er það svo að þar geta ýmisleg atriði komið til álita og nánari skoðunar. Ég get því ekki fullyrt um að það hafi gerst þannig að óaðfinnanlegt sé. Enda fjármagnið sem þarna kom til viðbótar vissulega takmarkað og ekki ljóst hvort það er í raun nægjanlegt til að fullnægja þessum kröfum. Það verður þá reynt að taka á því þegar það kemur í ljós. Varðandi spurningu hv. 5. þm. Vestf. er það að segja að ráðuneytið hefur litið svo á að þessi gjöld hafi verið lögð á grundvelli laga þó sú framkvæmd hafi vissulega falið í sér ákveðna mismunun á milli einstakra lögsagnarumdæma og því hefur það álitaefni ekki verið uppi á borðinu að endurgreiða þau gjöld sem þannig hafa verið innheimt.

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að bera hér fram fyrirspurn er hv. varaþm., Hermann Níelsson, flytur. Eins og komið hefur fram hefur hann farið af hv. Alþingi nú um sinn. Fyrirspurnin beinist að hæstv. samgrh. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Hvaða markvissar aðgerðir hafa átt sér stað til eflingar ferðaþjónustu svo að hún megi verða ein af aðalatvinnugreinum þjóðarinnar? 2. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um framtíðaruppbyggingu greinarinnar?`` Hæstv. forseti. Ég held að þetta séu spurningar í tíma talaðar. Það er alveg ljóst að ferðaþjónustan gegnir afar mikilvægu hlutverki í okkar atvinnulífi og hlutverk hennar fer vaxandi. Velta ferðaþjónustunnar á árinu 1994 er talin hafa verið um 16,8 milljarðar kr. sem segir sína sögu um mikilvægi þessarar atvinnugreinar fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Það er mjög brýnt að þannig sé staðið að verki hvað varðar alla skipulagningu og áætlanagerð fyrir ferðaþjónustuna að þar fari allt eins vel og kostur er. Einnig vil ég leggja áherslu á það að ferðaþjónustan er mannfrek atvinnugrein sem þarf á mörgum að halda til starfa og þess vegna er brýnt að þessi grein megi eflast og styrkjast í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Spurt er: ,,Hvaða markvissar aðgerðir hafa átt sér stað til eflingar ferðaþjónustu svo að hún megi verða ein af aðalatvinnugreinum þjóðarinnar?`` Umsvif ferðaþjónustu hafa vaxið mjög hér á landi sérstaklega tvo síðustu áratugi. Á árinu 1994, eða á síðasta ári, komu hingað 180 þús. erlendir gestir. Samkvæmt upplýsingum Seðlabanka Íslands námu gjaldeyristekjur af komu þeirra liðlega 16,8 milljörðum kr. Þær tekjur voru um 14,9 milljarðar árið 1993 en þá komu um 157 þús. erlendir gestir til landsins. Ástæður þessarar jákvæðu þróunar eru margar. Þær má fyrst og fremst rekja til mjög markvissrar vinnu, markaðsátaks, sem efnt var til erlendis og ég vík nánar að síðar. Markaðsvinnu, vil ég segja, fjölmargra aðila. Eins er undirstaða þeirrar vinnu að sjálfsögðu að samgöngumálum hefur mjög fleygt fram, flugsamgöngum til annarra landa og þar fram eftir götunum. Að mati þeirra sem vinna að ferðaþjónustu hafði opnun hringvegarins feikileg áhrif til eflingar ferðaþjónustu innan lands og eins hversu vel hefur áunnist með lagningu bundins slitlags. Nýjar ferjur hafa verið keyptar til landsins og ég vil líka nefna að nýr millilandaflugvöllur hefur verið lagður á Egilsstöðum sem skapar auðvitað forsendur fyrir enn frekari þróun ferðaþjónustu í þeim landshluta, Austurlandi. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var samþykkt að lengja lánstíma lána úr Ferðamálasjóði úr 15 árum í 25. Þá vil ég minna á að á síðasta ári veitti samgrn. með sérstökum sparnaði 40 millj. kr. til sérstakrar kynningar á Íslandi erlendis og 10 millj. kr. voru veittar í sama skyni úr Framleiðnisjóði landbúnaðarins. Var það gert í samvinnu við Flugleiðir sem lögðu jafnmikið fé fram þannig að til þessa verkefnis var varið 100 millj. kr. á sl. ári og átakinu beint að fimm helstu markaðssvæðum okkar erlendis. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var samþykkt heimild til að halda þessu starfi áfram og verja 30 millj. kr. til hins sama verkefnis enda hefur það gefið mjög góða raun. Starfsemi Ferðamálaráðs hefur mjög vaxið á undanförnum árum og ég vil minna á að á árinu 1993 ákvað ég að opna skrifstofu Ferðamálaráðs á Akureyri til að sinna sérstaklega innlendri kynningu, ráðgjöf vegna uppbyggingar ferðaþjónustu sérstaklega á landsbyggðinni, umhverfismálum og ýmsum öðrum þáttum ferðaþjónustu. Þar vinna nú fjórir starfsmenn en alls eru starfsmenn Ferðamálaráðs 14 en voru átta í upphafi árs 1994. Á árinu 1993 ákvað ég að efna til sérstaks átaks undir heitinu ,,Ísland, sækjum það heim`` og var átakið framkvæmt á sl. ári. Tilgangur þess var að hvetja Íslendinga til ferðalaga um landið. Samhliða var aukin öll upplýsingastarfsemi um íslenska ferðaþjónustu. Gífurleg umfjöllun varð um ferðaþjónustu vegna átaksins og varð hún til að auka verulega ferðalög samkvæmt niðurstöðum kannana sem gerðar voru sl. vor og haust. Á árinu 1994 setti ég á stofn verkefnastjórn til að gera tillögur um nauðsynlegar úrbætur og uppbyggingu á ferðamannastöðum. Þessi nefnd hefur unnið mikið starf að söfnun upplýsinga og gert tillögur. Niðurstöður nefndarinnar munu liggja fyrir á næstu vikum. Strax í sumar verður unnið að úrbótum á þremur stöðum á landinu í samræmi við tillögur verkefnanefndarinnar og Ferðamálaráðs í framhaldi af sérstakri fjárveitingu til úrbóta á fjölsóttum ferðamannastöðum sem samþykkt var við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1995. Á árinu 1992 var sett á stofn ráðstefnuskrifstofa Íslands þar sem Ferðamálaráð er stærsti rekstraraðilinn. En hlutverk hennar er að markaðssetja möguleika Íslands sem ráðstefnu- og fundarstaðar. Til þessarar skrifstofu hefur ríkið varið um 30 millj. kr. Þá setti ég á síðasta ári á stofn nefnd til að kanna möguleika til að nýta sögu okkar til eflingar ferðaþjónustu en ljóst er að þar eru miklir möguleikar fyrir hendi. Auk þess er unnið að margvíslegum verkefnum öðrum með sérstöku samstarfi við lönd innan Evrópska efnahagssvæðisins.

Hæstv. forseti. Þar sem hæstv. samgrh. minntist á 40 millj. sem hefði verið varið til kynningar á Íslandi erlendis þá hef ég grun um að það séu þær milljónir sem afhentar voru Flugleiðum án nokkurra kvaða um hvernig brúka skyldi. Mér fyndist forvitnilegt ef hæstv. samgrh. gæti gefið okkur einhverjar upplýsingar um það í sínu síðara svari hvernig þessum fjármunum var varið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóð svör við þeim spurningum sem ég flutti fyrir hönd hv. varaþm. Hermanns Níelssonar. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra þá virðist þróunin í þessari atvinnugrein stefna öll í rétta átt. Erlendum ferðamönnum er að fjölga og einnig vilja Íslendingar ferðast um sitt land í ríkari mæli en áður sem er ánægjulegt er. Eins og ég gat um í inngangsorðum mínum er hér um geysilega mikilvæga atvinnugrein að ræða fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Mér er sagt að hver erlendur ferðamaður skili þjóðarbúinu 95 þús. kr. í tekjur og hvert prósent í aukningu á slíkum ferðamönnum hefur náttúrlega mikið að segja fyrir alla afkomu þjóðarinnar. Einnig hitt að hér er um mjög mannaflafreka atvinnugrein að ræða og þess frekar getur það komið að miklu gagni þegar atvinnulífið hefur átt við erfiðleika að stríða eins og glöggt má sjá á undanförnum þremur árum en þetta horfir allt til betri vegar þegar inn í framtíðina er skyggnst. Ég vil því aftur þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör og læt þær óskir í ljós að þetta starf allt saman sem hér hefur verið nefnt megi bera blómlegan ávöxt í komandi framtíð.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir var óánægð yfir því að samgrn. skyldi vinna með Flugleiðum að markaðsstarfi erlendis. Það er ekki tilfellið ef við horfum t.d. til þeirra samninga sem við höfum gert bæði við Grænlendinga og Færeyinga að þeir telji það af hinu illa að nýta sér þá miklu möguleika sem net Flugleiða opnar. Var m.a. sérstaklega beðið um það í för minni í Færeyjum nú á dögunum þegar við vorum að undirbúa sérstakan samning milli Íslendinga og Færeyinga um samvinnu á sviði ferðamála að Flugleiðir kæmu að því máli sem var talinn grundvöllur að því að sá samningur gæti nýst eins og báðar þjóðirnar vilja. Það hefur staðið öllum opið, hv. þm., að leggja fram fé á móti til markaðsöflunar erlendis. Það stóð öllum opið og stendur öllum opið. Hver og einn er velkominn sem kýs að gera það en það er rétt að Flugleiðir hafa talið það sína hagsmuni og hafa haft bolmagn til að leggja verulegt fé fram og það hafa þeir gert. Mér er mikil ánægja að fara yfir þau mál hér á hinu háa Alþingi hvernig þessum peningum var varið ef sérstaklega verður eftir því leitað í fyrirspurnatíma sem ekki er tilfellið nú því þessar fyrirspurnir vita að öðrum hlutum. Um áform ríkisstjórnarinnar til framtíðar vil ég aðeins segja að ég tel nauðsynlegt að við Íslendingar reynum að leita allra færa til þess að greiða fyrir sem mestu frelsi á sviði samgöngumála og ferðamála enda hefur reynslan sýnt að það ber ríkulegan ávöxt að vinna með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Ég hef borið fram fsp. á þskj. 575 til hæstv. samgrh. um alferðir og hljóðar fsp. svo, með leyfi forseta: ,,1. Hvenær er að vænta reglugerðar samkvæmt lögum um alferðir, nr. 80/1994? 2. Hyggst ráðherra leggja fram breytingu á lögum um alferðir þar sem gildissvið þeirra er víðtækara en nauðsynlegt er samkvæmt þeirri tilskipun Evrópubandalagsins sem lögin eru byggð á?`` Með lögum nr. 80/1994, um alferðir, var lögfest efni tilskipunar Evrópubandalagsins nr. 90/314 EBE, um ferðapakka, orlofspakka og skoðunarpakka. Markmið laganna er að tryggja aukna neytendavernd á sviði ferðaþjónustu og eru því þau verulega íþyngjandi í garð þeirra er selja slíkar ferðir. Hins vegar hefur löggjafinn gengið lengra en nauðsynlegt var vegna framgreindrar tilskipunar. Þannig er í 2. gr. laganna talað um að ferðaheildsali sé sá sem setur saman alferð og býður hana til sölu hvort heldur beint eða gegnum ferðasmásala. Í 2. mgr. 2. gr. tilskipunarinnar er hins vegar talað um að efni hennar nái ekki til þeirra sem aðeins stöku sinnum setja saman slíka ferð og bjóða til sölu. Sem dæmi má taka að á vegum Ferðaþjónustu bænda eru bændur víða um land farnir að selja ferðamönnum gistingu. Þar er ekki um alferð að ræða. Í sumum tilvikum eru bændur einnig með einhverja viðbótarþjónustu í boði svo sem hesta, veiði eða skoðunarferðir. Þeir sem gista hjá Ferðaþjónustu bænda og fara í stutta hestaferð meðan á dvöl stendur eru þannig að kaupa sér alferð í skilningi laga nr. 80/1994, óháð því hvort bóndinn er aðeins í stöku skipti að selja slíka ferð eða hvort sala slíkra ferða er orðinn stór þáttur í starfseminni. Samkvæmt tilskipun Evrópubandalagsins væri hins vegar aðeins um að ræða alferð í síðara tilvikinu. Hér er um mjög mikilvægt atriði að ræða þar sem lög um alferðir leggja miklar skyldur á þá sem selja slíkar ferðir. Auk þess má þess geta að þessi löggjöf hefur mjög slælega verið kynnt í landinu og má alveg reikna með því að fjöldi aðila hafi starfað ólöglega síðan lögin voru sett vegna þess að þau hafa ekki verið kynnt.

Herra forseti. Um hina fyrri spurningu er það að segja að í desembermánuði voru drög að reglugerð send hagsmunaaðilum til umsagnar. Því miður hafa ekki allar umsagnir borist en ég hef lagt áherslu á það að reglugerð verði gefin út í þessari viku. Ég hafði raunar ætlað mér að gefa reglugerðina út í janúarmánuði. Um síðari spurninguna vil ég segja að við undirbúning frv. til laga um alferðir var byggt á tilskipun Evrópusambandsins frá 13. júní 1990 um ferðapakka, orlofspakka og skoðunarferðapakka. Einnig voru höfð til hliðsjónar lög um þetta efni sem sett hafa verið í Danmörku. Ráðuneytið taldi rétt að taka mið af löggjöf Dana í þessu efni enda löng hefð ríkjandi þar í samstarfi Evrópusambandsins. Við gerð frv. var miðað við að fylgja ákvæðum tilskipunarinnar en segja má að hún kveði á um ákveðnar lágmarksreglur og er einstökum ríkjum heimilt að ganga lengra í þeirri neytendavernd sem tilskipunin felur í sér. Ekki var gert ráð fyrir því að ganga lengra í því efni en tilskipunin gerir ráð fyrir og ég vil undirstrika það. Það verður ekki gert ráð fyrir því af minni hálfu að ganga lengra en tilskipunin gerir ráð fyrir. Við samningu frv. í ráðuneytinu var leitað umsagnar hagsmunaaðila og komu engar athugasemdir fram af þeirra hálfu um að frv. gengi lengra en nauðsynlegt var með hliðsjón af tilskipun Evrópusambandsins. Eftir að raddir um hið gagnstæða komu upp fól ég lögfræðingum ráðuneytisins að athuga sérstaklega hvort lög um alferðir hafi víðtækara gildissvið en tilskipunin byggir á og bera saman við löggjöf annarra ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Ég álít að það sé mjög nauðsynlegt og ég hef lagt áherslu á að þessi vinna geti legið fyrir í þessari viku og mun ganga eftir því. Ég get ekki gert að því ef löggjöf um alferðir hefur verið slælega kynnt. Ég veit ekki betur en yfir hana hafi verið farið af hagsmunaaðilum og þeir sem vinna að ferðaþjónustu hafa með sér landssamtök sem væntanlega láta félögum sínum eða meðlimum í té upplýsingar um breytingar á lögum eða reglugerðum eða öðru sem að ferðaþjónustu lýtur. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir fólk í þessari atvinnugrein eins og öðrum að fylgjast með þróuninni og fylgjast með því eftir hvaða leikreglum er farið.

Hæstv. forseti. Það er nú þannig að þegar óbreyttir þingmenn bera fram fsp. þá virðist ýmislegt fara að gerast í ráðuneytunum oft á tíðum. Þá koma út reglugerðir og allt hvað eina. En ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svör og ég er ekkert að gera því skóna að hann hafi ætlað sér að þessi löggjöf gengi lengra en tilskipun Evrópusambandsins. Engu að síður er staðreynd að svo er vegna þess að þar er kveðið á um það að þeir sem setja saman slíka ferð aðeins stöku sinnum þurfi ekki að heyra undir þau ákvæði sem kveðið er á um í lögum hér og eru mjög ströng og óþægileg fyrir þá sem eru að stunda þessa atvinnugrein í litlum mæli eins og t.d. er með bændur. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að setji bóndi saman ferð um gæsaveiði og gistingu þá þurfi hann að kaupa sér tryggingu sem kosti 6 millj. þó ekki sé annað upp talið. Hæstv. ráðherra hafði ekki svör við því á þessari stundu hvort gildissviðið er víðtækara hér en nauðsynlegt er miðað við hans orð áðan. Ég vil þá spyrja hann: Mun hann, ef það liggur fyrir á allra næstu dögum að íslenska löggjöfin gengur óþarflega langt og er óþarflega íþyngjandi fyrir þá sem stunda þessa atvinnugrein í smáum stíl, beita sér fyrir því að lögunum verði breytt á þeim örfáu dögum sem eftir eru af þessu þingi? Ég er reyndar sannfærð um að það getur myndast samstaða um það að breyta þessum lögum ef þau eru óþarflega íþyngjandi. Þá vil ég spyrja hann líka: Hver telur hann að sé rétti aðilinn til að kynna lögin?

Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að ef lengra er gengið með lögunum en samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði kveður á um þá er þar um mistök að ræða og óhjákvæmilegt að fá úr því skorið. Ég hef falið lögfræðingum ráðuneytisins að athuga það sérstaklega og gaumgæfilega í hverju sá mismunur liggur vegna þess að það er ekki í samræmi við það sem ég lagði fyrir þegar frv. um alferðir var samið. Það er heldur ekki í samræmi við þann skilning sem ég hafði þegar málið var lagt fyrir Alþingi á sínum tíma. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að fá úr því skorið hver sá munur er, hvers eðlis hann sé og ég er sammála hv. þm. um að þá sé nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort þinginu þyki rétt að breyta lögunum. Ég vil fá að sjá niðurstöður þeirrar athugunar. Spurningin um það hver eigi að kynna lögin --- ég segi það sama og áður að hver atvinnugrein fyrir sig verður að fylgjast með lögum og reglugerðum. Það eru haldnar fjölmargar ráðstefnur um ferðamál á hverju ári og ég hélt satt að segja að það væri svo gott samband milli einstakra aðila að upplýsingar lægju á lausu og taldi raunar, svo ég tali sérstaklega um Ferðaþjónustu bænda, að framkvæmdastjóri ferðaþjónustunnar hefði lagt sérstaka rækt við það að kynna bændum þær breytingar sem hafa orðið á starfsskilyrðum á grundvelli ferðaþjónustunnar.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fsp. til samgrh. um vegtengingu milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Ég flutti tillögu um þessa vegtengingu árið 1989 og 1990. Meðflm. að tillögunni voru Halldór Blöndal, núv. hæstv. samgrh., Jón Sæmundur Sigurjónsson, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Ragnar Arnalds og Pálmi Jónsson, núv. formaður samgn. Alþingis, allir úr kjördæmum Norðurl. v. og Norðurl. e. Eftir umræðuna um tillöguna í allshn. var hún afgreidd með eftirfarandi hætti: ,,Allshn. hefur fjallað um 62. mál þingsins, þál. um gerð jarðganga og vegalagningu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar í framhaldi af opnun jarðganga um Ólafsfjarðarmúla. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og stuðst við umsagnir frá síðasta þingi, þ.e. frá bæjarstjórnum Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, Fjórðungssambandi Norðlendinga og Vegagerð ríkisins. Nefnd þingmanna úr öllum flokkum vinnur nú ásamt Vegagerð ríkisins að gerð langtímaáætlunar í samgöngumálum. Virðast efni tillögunnar falla inn í verkefni þeirrar nefndar. Nefndarmenn eru því sammála um að heppilegast sé að umræða um jarðgangagerð og könnun hennar fari fram í þeirri nefnd sem vinnur að langtímaáætluninni. Í trausti þess að efni þessarar tillögu verði komið á framfæri við fyrrgreinda þingmannanefnd leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta skrifar Guðni Ágústsson, formaður nefndarinnar, Jón Kristjánsson, Karl Steinar Guðnason, Kristinn Pétursson, Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson og Eggert Haukdal. Í greinargerð með upphaflegu tillögunni var lagt til að það yrði kannað hvort hagkvæmt væri að athuga jarðgangagerð borið saman við aðra valkosti við vegtengingu milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og hafa þá sérstaklega hliðsjón af stofnkostnaði, notagildi, viðhaldskostnaði, Byggðaþróun, félagslegum sjónarmiðum, samtengingu þéttbýlisstaða og styttingu vega. Virðulegi forseti. Í greinargerð með þessari þáltill. sagði svo að árið 1986 hafi þáv. samgrh. skipað nefnd til þess að gera langtímaáætlun um jarðgöng með tilliti til samgöngubóta á þjóðvegakerfi landsins. Markmið þessarar áætlunar voru skilgreind í skipunarbréfi að tengja þau byggðarlög við vegakerfi landsins sem ekki eiga völ á fullnægjandi tengingu með öðrum hætti. Enn fremur að tengja saman byggðarlög sem mynda eðlilega, félagslega og atvinnulega heild en geta ekki komið á viðunandi sambandi milli sín nema með jarðgöngum eða öðrum álíka mannvirkjum. Átti nefndin að hafa að leiðarljósi í starfi sínu eftirtalin atriði: 1. Samanburð jarðganga við aðrar mögulegar lausnir með tilliti til stofnkostnaðar og viðhaldskostnaðar, notagildis og umferðaröryggis. 2. Röðun verkefna. 3. Framkvæmdahraða og hugmyndir um fjármögnun miðað við að unnið sé samfellt að jarðgangagerð. Í framhaldi af þessu veit ég til þess, virðulegi forseti, að að það hafa farið fram snjómælingar á Lágheiði og í framhaldi af því þykir mér eðlilegt að spyrja hæstv. samgrh.: ,,Hvað líður samanburði á vegtengingu milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar með jarðgöngum um Héðinsfjörð og gerð heilsársvegar um Lágheiði?``

Herra forseti. Vegagerðin svarar þessu svo: ,,Síðla árs 1993 var gerð eftirfarandi samþykkt í bæjarstjórn Siglufjarðar: Bæjarstjórn Siglufjarðar beinir því til samgrh. og þingmanna Norðurl. v. og Norðurl. e. að skipaður verði vinnuhópur sem kanni möguleika á endurbyggingu vegarins yfir Lágheiði með það fyrir augum að hann verði heilsársvegur. Önnur sveitarfélög í nágrannabyggðum tóku undir þessa samþykkt og sendu sams konar ósk til samgrh. sem beitti sér í framhaldi af því fyrir fundi með þingmönnum svæðisins snemma á árinu 1994. Á þeim fundi var samþykkt að taka undir ósk sveitarfélaganna og fela Vegagerðinni að gangast fyrir myndun vinnuhóps og veita henni forstöðu. Þann 29. ágúst sl. skipaði vegamálastjóri síðan samráðshóp um endurbyggingu vegar um Lágheiði. Markmiðið með starfi hópsins er að mynda vettvang fyrir skoðanaskipti og samráð um lagningu vegar um Lágheiði og málefni sem tengjast því verkefni. Vegagerðinni er síðan ætlað að bera ábyrgð á endanlegum tillögum með venjubundnum hætti.`` Eins og fram kemur er hér fyrst og fremst horft til endurbyggingar vegar um Lágheiði þannig að heilsárssambandi megi koma á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Í bréfi vegamálastjóra til allshn. Alþingis dags. 20. apríl 1990 kom fram að möguleikar á gerð jarðganga munu verða skoðaðir áður en endanleg ákvörðun um gerð vega verður tekin. Samanburður á þeim tveimur kostum sem nefndir eru í fyrirspurninni mun m.a. byggjast á athugunum sem ýmist eru hafnar eða eru fyrirhugaðar í náinni framtíð. Þannig hófust athuganir á snjóalögum á Lágheiði nú í haust með niðursetningu snjóstika sem lesið verður af reglulega nú í vetur og næstu vetur. Þá er hafinn undirbúningur að frumathugunum og jarðfræðilegum aðstæðum til jarðgangagerðar sem fram munu fara næsta sumar. Einnig er í undirbúningi að gera umferðarkannanir á svæðinu nú í sumar til að unnt verði að gera raunhæfa umferðarspá. Þegar hafa verið teiknuð grunnkort að vegsvæði frá Ólafsfirði um Lágheiði að Ketilási og fyrstu hugmyndir að veglínum settar á þau kort. Allt eru þetta atriði sem þarf að kanna til að unnt verði að bæta nauðsynlegar forsendur útreikninga við samanburð á vegtengingum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar með jarðgöngum um Héðinsfjörð og gerð heilsársvegar um Lágheiði. Þessi vinna er hafin. Ég vil svo segja persónulega að mér er kunnugt um hinn mikla áhuga sem hv. þm. Sverrir Sveinsson hefur fyrir jarðgöngum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Ég álít að þær hugmyndir séu mjög athyglisverðar vegna þeirrar þýðingar sem það hefur fyrir þéttbýliskjarnana við Eyjafjörð að hægt sé að draga sem mest úr fjarlægðum og helst gera allt þetta svæði að einu atvinnusvæði. Það getur skipt sköpum um framtíðaruppbyggingu Siglufjarðar að slík þróun geti orðið í sambandi við uppbyggingu atvinnufyrirtækja þar og í sambandi við samvinnu fiskvinnslufyrirtækja á Siglufirði og annars staðar við Eyjafjörð. Ég tel af þeim sökum að þetta mál sé eitthvert hið mikilverðasta í sambandi við byggðamál á Norðurlandi í heild sinni og vil eftir því sem í mínu valdi stendur flýta fyrir því að þessi athugun geti orðið og reyna að greiða fyrir því að gott vegasamband verði milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Það er talið ef ég man rétt að uppbygging vegar um Lágheiði kosti um 600 millj. kr. og skiptist nokkuð jafnt milli kjördæma en ég hef ekki í huga þær fjárhæðir sem verið er að tala um í sambandi við jarðgöng, gæti trúað að það væri einhvers staðar í kringum 1,5 milljarða eða svo, en hv. þm. man það kannski betur en ég.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf um hugsanlegar athuganir á þessari tillögu sem ég var að spyrjast fyrir um. Það vill svo til að ég hef undir höndum samanburð á kostnaðartölum, annars vegar að heilsársvegi gerðum yfir Lágheiði upp á 600 millj. kr. og hins vegar jarðgöngum um Héðinsfjörð upp á 1,8 milljarða. Það sýnir sig að samanburður með forsendum sem Vegagerðin notar til þess að meta hagkvæmni slíkra fjárfestinga gerir markvexti með jarðgangaleiðinni upp á 14,6% þar sem 8% eru með veginum yfir heiðina. Ég minni á að vegur lagður í 400 metra hæð lokast yfirleitt. Ég minni á veg yfir Steingrímsfjarðarheiði sem við heyrum í fréttum að er mokuð að morgni og oftast ófær að kvöldi. Jarðgangatækni hefur fleygt fram og við Íslendingar erum komnir töluvert áleiðis í það, og ég vænti þess að núv. samgrh. beiti sér fyrir því jafnvel þó að ég geri mér grein fyrir því að það sé lítið um fjármuni, að hlutast svo til um að jarðgangagerð verði ekki látin falla niður eftir að jarðgangaframkvæmdum um Vestfirði lýkur. Þessi jarðgöng sem bent er á þarna, það eru að vísu tvö göng samtals um 4 km á lengd, eru mjög fýsilegur kostur að mínu mati til þess að ráðast í eftir að jarðgöngum við Vestfirði lýkur, ef ráðherranum verður að ósk sinni að geta látið fara í heilsársveg yfir Fjöllin að tengja saman kjördæmin Norðurl. e. og Austfirði. Staðreyndin er sú að einmitt vegir og vegtengingar á milli kjördæma verða oft og tíðum út undan. Þess vegna segi ég það, virðulegi forseti, að það er fagnaðarefni þegar samgrh. tekur undir þessa tillögu og fyrirspurn með þessum hætti og ég vonast til þess að hann komi þessum boðskap sínum til samgn. þingsins.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. að það er mjög brýnt að reyna að vanda sig vel við framhald þessa máls. Vegur frá Ólafsfirði yfir í Fljótin er einhver snjóþyngsti vegur sem byggður yrði upp hér á landi ef ekki sá allra snjóþyngsti þannig að hér er sannarlega nauðsynlegt að sjá vel fram og athuga sinn gang. En við höfum tímann fyrir okkur og ég hef eins og ég áður sagði lagt áherslu á að til alls þessa undirbúnings verði mjög vel vandað. Ég tek undir með hv. þm. að það er oft vandamál að finna leiðir til þess að afla fjár til vega sem liggja milli kjördæma. Það getur verið miklum erfiðleikum bundið. Svo að ég tali um mitt kjördæmi, Norðurl. e., þá er um fjórar leiðir að velja þó að hálendinu sé sleppt suður um land og allar kostnaðarsamar og það hefur reynst okkur mjög örðugt Norðlendingum að finna fé til slíkrar tengingar og það er auðvitað ástæðan fyrir því hversu hljótt hefur verið um Lágheiðina að sú heiði tengir saman tvö kjördæmi.

Hæstv. forseti. Ég ber fram fyrirspurn á þskj. 592 til hæstv. menntmrh. um framtíðarnýtingu Safnahússins. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. Hefur verið tekin ákvörðun um framtíðarnýtingu Safnahússins við Hverfisgötu? 2. Ef svo er, hver er hún?`` Þetta kemur í framhaldi af því að í fyrra, nánar tiltekið þann 28. mars, bar ég fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um Safnahúsið og þá spurði ég svo, með leyfi forseta; ,,Hver er fyrirhuguð nýting Safnahússins við Hverfisgötu eftir að Þjóðarbókhlaðan hefur verið tekin í notkun?`` Það er skemmtileg tilviljun að þessi umræða fór fram 28. mars, en Safnahúsið var einmitt formlega vígt 28. mars 1909. Í svari hæstv. menntmrh. kom það m.a. fram að ákvörðun um framtíðarnýtingu Safnahússins hafði ekki verið tekin þá en hann taldi þá æskilegt að sú ákvörðun lægi fyrir innan tíðar og eins og hann orðaði það, áður en brottflutningi Landsbókasafnsins lyki. Hæstv. menntmrh. talaði þá um þriggja manna nefnd og í skipunarbréfi þeirrar nefndar hefði m.a. komið fram að það skyldi einkum ætlast til að nefndin athugaði hvort nýta mætti húsið í þágu íslenskra fræða að fornu og nýju og bókmennta. En hann minntist einnig á að fleiri hugmyndir hefðu komið upp og meðal annars hefði komið upp sú hugmynd að húsið yrði nýtt sem aðsetur fyrir skrifstofu forseta Íslands. Fleiri hugmyndir nefndi hæstv. menntmrh. í svari sínu fyrir um það bil ári. En ég taldi rétt núna þar sem þingi er að ljúka og það hefur ekki komið um það nein frétt svo ég hafi orðið vör við að þessi framtíðarnýting hafi verið ákveðin. Mér er mjög annt um þetta hús, þó ég sé ekki þingmaður Reykvíkinga þá hef ég fullt leyfi til þess, og því spyr ég hæstv. menntmrh. þessarar spurningar.

Hæstv. forseti. Það getur nú varla verið neinn einkaréttur þingmanna Reykvíkinga að hafa áhuga á nýtingu Safnahússins. En hv. þm. spyr hvort tekin hafi verið ákvörðun um framtíðarnýtingu Safnahússins við Hverfisgötu og ef svo er hver sú ákvörðun sé. Svarið við fyrri lið fyrirspurnarinnar er nei. Ákvörðun hefur ekki verið tekin en það er unnið að undirbúningi hennar og ég skal greina frá því í stuttu máli. Á fundi ríkisstjórnarinnar 8. nóv. sl. var samþykkt tillaga mín um að ríkisstjórnin fæli menntmrh. að skipa þriggja manna nefnd með fulltrúum frá forsrn., menntmrn. og fjmrn. til að athuga og leggja mat á framkomnar tillögur og gögn um framtíðarnýtingu Safnahússins við Hverfisgötu. Skyldi nefndin skila áliti til menntmrh. sem síðan legði tillögu sína fyrir ríkisstjórn. Eftir að tilnefning fulltrúa hafði borist var nefndin skipuð og eiga sæti í henni ráðuneytisstjórar forsrn. og fjmrn. ásamt ráðuneytisstjóra menntmrn. sem veitir nefndinni forustu. Húsameistari ríkisins starfar með nefndinni. Nefndinni er samkvæmt skipunarbréfi og í samræmi við framangreinda samþykkt ríkisstjórnarinnar falið að athuga og leggja mat á tillögur og gögn sem fyrir liggja um framtíðarnot Safnahússins og skila með hliðsjón af þeirri athugun áliti til menntmrh. um hvaða hlutverk skuli ætla húsinu eftir að aðalstöðvar Landsbókasafns og Þjóðskjalasafns eru fluttar þaðan. Taka skal mið af friðunarákvæðum sem um húsið gilda. Það er óskað eftir að í áliti nefndarinnar komi fram mat á kostnaðarþáttum sem tengjast tillögum um framtíðarhlutverk hússins svo og áætlun um tíma sem þyrfti til að koma á nýrri skipan. Ég sagði í svari við fsp. á sl. ári að það væri æskilegt að ákvörðun lægi fyrir áður en brottflutningi Landsbókasafns úr húsinu lyki og sú skoðun mín er að sjálfsögðu í fullu gildi enn þá. En það er rétt að minna á að Þjóðskjalasafn hefur enn afnot af nokkrum hluta Safnahússins og það er fyrirsjáanlegt að svo þurfi að vera um skeið á meðan ólokið er nauðsynlegum framkvæmdum í byggingum Þjóðskjalasafnsins við Laugaveg. Einnig er enn þá nokkur ritakostur á vegum Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns, varðveittur í Safnahúsinu. Ég vil líka geta þess að þjóðskjalaverði hefur með bréfi frá ráðuneytinu verið falið að hafa á hendi umsjón með Safnahúsinu frá 1. mars nk. þar til öðruvísi verður ákveðið. Ég get bætt því við að ég vonast til að nefndin sem hefur verið skipuð ljúki störfum sem fyrst. Ég vona að það geti orðið fyrir lok marsmánaðar án þess að ég vilji fullyrða um það hvort svo verði en ég hef óskað eftir því að nefndin skili áliti fyrir lok mars.

Hæstv. forseti. Um það mál hvert eigi að vera hlutverk Landsbókasafnshússins í framtíðinni vil ég aðeins segja þetta: Húsið var byggt sem landsbókasafn. Þetta er friðað hús og raunar eitt fegursta hús í bænum. Það á auðvitað aldrei að verða neitt annað en bókasafn og hluti af Landsbókasafni. Menn verða að átta sig á því að þegar bókasafn er annars vegar eykst bókakostur hraðar en menn gera sér í hugarlund. Ef Ísland á að verða aðsetur norrænna fræða og bókmennta þá held ég að nægt hlutverk verði fyrir þetta hús. Ég vænti þess lengstra orða að ekki verði farið að fá þessu húsi eitthvert allt annað hlutverk en það var upphaflega byggt til. Ég undrast það satt að segja að ef ég skildi hæstv. menntmrh. rétt þá séu ráðuneytisstjórar í nefnd að fjalla um framtíð þessa húss. Ég heyrði ekki að landsbókavörður tæki þátt í þeirri vinnu. Ég held að það væri nú eðlilegra að . . .

Ég verð að minna hv. þm. á að tími hans er útrunninn. Þar með bið ég hv. þm. að ljúka máli sínu.

Ég skal gera mér grein fyrir því, hæstv. forseti. Ég mun gera það með þeirri ósk að Landsbókasafnshúsið verði áfram hluti af Landsbókasafni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli og rifja það upp að á síðasta þingi flutti ég tillögu þess efnis að Safnahúsið yrði gert að setri íslenskra fræða. Það er eingöngu sleifarlag af minni hálfu að tillagan hefur ekki verið endurflutt og má enn þá úr því bæta. En ég held að einhver starfsemi af því tagi, rannsóknastörf í þágu bókmennta og menningar og þar með talið bókasafn, hæfi þessu húsi best. Mér fyndist koma vel til greina að stofnun Árna Magnússonar tengdist þessu húsi og finnst að það þurfi að athuga það rækilega því það er ýmissa kosta völ. En ég vil halda því til haga í þessari umræðu, sem reyndar hefur komið fram, að Safnahúsið er friðað hús og að innréttingin sem er í lestrarsalnum er einstök að því að mér er sagt. Það er orðið vandfundin svona gömul innrétting eins og þar er að finna og því er hún dýrgripur út af fyrir sig og því bera að varðveita húsið sem slíkt, hæstv. forseti, og að þar verði bókmenntaiðkun og bókasafn af einhverju tagi.

Virðulegi forseti. Það er við hæfi að menn ræði framtíðarnotkun þessa sögufræga og fallega húss sem Safnahúsið er. Menn hafa talað í þá veru að það sé einsýnt að það verði tekið undir einhvers konar bókaiðju eða fræðaiðju sem tengist bókum og bókasöfnum. Ég vek eftirtekt á því að hæstv. menntmrh. undirstrikaði að það væri ekki búið að taka nokkra ákvörðun um þetta. Ég vil þess vegna halda því til haga að starfsmenn Náttúrugripasafnsins hafa varpað fram þeirri hugmynd að þetta hús yrði notað undir Náttúrugripasafnið. Það er á hrakhólum með húsnæði eins og menn vita og var eitt sinn til húsa einmitt í Safnahúsinu. Ég tel nauðsynlegt að menn gleymi ekki þessu í iðu umræðunnar. Menn eru væntanlega að hugsa um að vernda arfleifðina sem best þegar þeir tala um að nota húsið undir bókasafn en ég vek eftirtekt á því að við eigum líka annars konar arfleifð og sú er náttúrulegs eðlis og við þurfum líka að gæta hennar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör. Ég skal viðurkenna að þó málið sé ekki komið lengra af hálfu hæstv. ráðherra þá gladdi það mig mjög að heyra að ekki hefur verið tekin ákvörðun um eitthvað sem ég get ekki fellt mig við en það var það sem ég óttaðist. Hér erum við að tala um eitt fallegasta húsið í bænum og það væri mikil synd ef það yrði tekið undir geymslu. Þess vegna þarf að fara þarna fram lifandi starfsemi og ég vil minna á að í lok máls síns þegar málið var til umræðu á síðasta ári þá segir hæstv. menntmrh. svo, með leyfi forseta: ,,Af hálfu menntmrn. hefur því ekkert annað verið ætlað en að þarna yrði áfram safn eðs söfn í einni eða annarri mynd.`` Hæstv. menntmrh. minntist á Þjóðskjalasafnið sem þarna er að hluta til til húsa, mér er kunnugt um það. Ég vil leggja áherslu á að þar sem Þjóðskjalasafnið hefur fengið húsnæði annars staðar í bænum þá verði þetta hús ekki lagt undir þá starfsemi að öllu leyti. Það held ég að sé ekki æskilegt. Hæstv. umhvrh. minntist á Náttúrugripasafnið og það er svo sem umræða sem við þekkjum. Ég vil í því sambandi minnast á það að á húsinu eru nöfn bókmenntafrömuða eins og Ara fróða, Guðbrandar Þorlákssonar o.s.frv. þannig að það eflir okkur kannski í þeirri trú og þeirri skoðun að þarna eigi fyrst og fremst að vera safn og starfsemi bókmenntalegs eðlis. Í lok minnar ræðu í fyrra þegar þetta mál var til umræðu hvatti ég hæstv. menntmrh. til þess að ljúka þessu máli og að einmitt slík starfsemi fari fram í þessu fallega húsi sem er, eins og hér hefur komið fram, friðað og eitt fallegasta hús landsins.

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu í þinginu og ekki síður þakka ég hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Mér sýnist að þetta mál sé í hefðbundnum farvegi. Það er mjög vandmeðfarið að undirbúa þá ákvörðun hvað fari í Landsbókasafnshúsið. Þetta er fallegt hús og friðað jafnt utan sem innan og þess vegna er alveg nauðsynlegt að fara mjög varlega þegar tekin er ákvörðun um nýtingu þess. Það fer ekki hjá því að ég hallast helst að því að þarna verði einhvers konar bókasafn en ég vil ekki draga neinar línur þar um en tel að Árnastofnun væri afskaplega vel sett í þessu húsi og miðað við þær aðstæður sem hún býr við núna þá er öllum ljóst að þar verður að gera á bragarbót. Þess vegna hefði ég talið að sú hugmynd að setja Árnastofnun í Landsbókasafnið væri hin merkasta hugmynd. En ég treysti hæstv. menntmrh. mjög fyrir því að undirbúa þetta mál og taka ákvörðun þarna um.

Herra forseti. Eins og ég sagði þá mun nefndin sem nú er að störfum fara yfir allar þær hugmyndir sem komið hafa fram á undanförnum árum um framtíðarnýtingu Safnahússins og ákvörðun hefur ekki verið tekin. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagðist vænta þess að húsið yrði ekki nýtt til neins annars en sem bókasafn og þá væntanlega fyrir Landsbókasafnið og það má vel vera að svo verði. Ég bendi hins vegar á að það hefur verið byggt nýtt hús fyrir Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn og það liggur þess vegna ekkert svo sem fyrir að Safnahúsið verði nýtt áfram fyrir hið nýja Landsbókasafn. Það er bara eitt með öðru sem kemur þarna til athugunar. Að sjálfsögðu hafa komið fram hugmyndir um að stofnun Árna Magnússonar verði þarna til húsa, Náttúrugripasafnið eins og hv. umhvrh. nefndi og allar aðrar hugmyndir eins og ég sagði sem þarna hafa verið settar fram verða athugaðar af nefndinni. Hv. fyrirspyrjandi fagnaði því að ákvörðun hefði ekki verið tekin um eitthvað sem hún hefði ekki getað sætt sig við. Það kynni nú svo að fara að ákvörðunin yrði þannig að hv. þm. gæti ekki sætt sig við hana. Það verður þá að hafa það. En þetta er allt saman sem sagt til athugunar. En ákvarðanir geta breyst. Ég er hér með bréf í höndunum sem er skrifað 12. mars 1971 og undirritað af þáv. menntmrh., Gylfa Þ. Gíslasyni. Bréfið er til þjóðskjalavarðar. Þar er sagt frá fundi sem þeir höfðu átt, landsbókavörður, þjóðskjalavörður og þáv. háskólarektor, um að Þjóðskjalasafnið skyldi fá til sinnar starfsemi allt Safnahúsið við Hverfisgötu þegar Landsbókasafnið flytur í hina fyrirhuguðu þjóðarbókhlöðu og ,,ákveður ráðuneytið hér með`` eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta, ,,að svo skuli vera.`` En þetta hefur nú breyst m.a. vegna þess að Þjóðskjalasafnið hefur fengið sérstakt húsnæði til afnota inn við Laugaveg eins og menn þekkja.