Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg gat þess við 2. umr. þessa máls, að fyrir fjvn. hefðu legið nokkur erindi, sem hefðu átt að heyra til fjáraukalögum fyrir 1924. Þar á meðal var erindi frá bæjarfógetanum í Reykjavík, þar sem hann beiðist þess, að greiddar sjeu eftirstöðvar af reikningi, sem hann sem lögjafnaðarnefndarmaður hafi sent stjórnarráðinu, en ekki fengið greiddan að fullu. Þessar eftirstöðvar nema 350 dönskum krónum. Í þessu erindi kom það fram, að þessi nefndarmaður hafði reiknað sjer 50 krónur á dag og auk þess 20 krónur á dag handa þeim manni, sem gegndi bæjarfógetastarfinu í fjarveru hans. Nú skildi nefndin ekkert í því, af hverju þetta erindi væri sent til hennar, því að við nánari athugun sá hún, að eftirstöðvarnar svöruðu ekki til þess, að aðeins hefðu verið borgaðir dagpeningar þessa nefndarmanns, heldur hafði og eitthvað verið greitt af þessum 20 kr. dagpeningum hins mannsins. Þetta leiddi til þess, að fjvn. fór að grenslast eftir því, hve mikið fje hinum nefndarmönnunum hefði verið greitt. Kom þá í ljós, að Einari Arnórssyni höfðu verið greiddar 3700 kr., en Bjarna Jónssyni 3300 kr., þar af hverjum þeirra 500 íslenskar krónur, hitt í dönskum krónum. Þeim hafði með öðrum orðum verið greitt meira en bæjarfógetanum, sem borgað hefir verið alls 3000 krónur, og þó hafði hvorugur þessara manna þurft að kaupa mann í sinn stað hjer heima. Auk þess hafði einn nefndarmaðurinn, Einar Arnórsson, ekki setið á þessum alþjóðaþingmannafundi í Kaupmannahöfn, því hann var um það leyti á ferð suður á Ítalíu. Nú vill nefndin gera þá fyrirspurn til hæstv. stjórnar, hvort þessum mönnum hafi verið greitt þetta fje samkvæmt framlögðum reikningum eða án reikninga. Þykir nefndinni þetta kaup vera ærið hátt og vildi einnig gjarnan fá að vita, hvort um hafi verið samið, að þeir fengju 50 krónur á dag í ferðakostnað. Hitt þótti nefndinni sanngjarnt, að bæjarfógeta væri greitt það fje, sem hann þurfti að borga þeim manni, sem gegndi störfum hans þennan tíma. Nefndin hefir líka komist að þeirri niðurstöðu, að rjettmætt og sjálfsagt sje að endurkrefja það af þeirri upphæð, sem greidd hefir verið til þessara manna, sem ekki er beinlínis samið um, því samt sem áður mun ferðakostnaðurinn þykja óhæfilega hár.

Forsætisráðherra (JM): Jeg á erfitt með að svara þessari fyrirspurn hv.frsm.fjvn. (ÞórJ), því að jeg hefi ekki sjeð þessa reikninga. Jeg veit ekki heldur um það, hvort um greinilega samninga hefir verið að ræða, en býst þó við, að gert hafi verið ráð fyrir 50 kr. kostnaði á dag. Ekki man jeg heldur eftir því, hve hár reikningurinn var hjá Einari Arnórssyni, en hitt man jeg, að hann ætlaði að endurgreiða eitthvað af honum. Annars getur fyrverandi stjórn gefið betri upplýsingar í þessu máli en jeg, þar sem hún átti um þetta að fjalla.

Klemens Jónsson Jeg hefi ekki heldur sjeð þessa reikninga, sem hv.frsm. (ÞórJ) talar um. en jeg er hinsvegar nokkuð kunnur þessu máli. Eins og hv.þm. muna, þá var á síðasta þingi tekin af þessum nefndarmönnum sú þóknun, sem þeir höfðu haft fyrir þennan starfa. Þegar þeir svo fóru til Kaupmannahafnar í sumar, þá sneru þeir sjer áður til stjórnarinnar og spurðu hana um það, hve mikið fje mætti áætla þeim til ferðakostnaðar, og varð það að samkomulagi að ætla þeim 50 kr. á dag hverjum. Það var ekki einu orði minst á frekari borgun. Þegar jeg því síðar heyrði, að sumir nefndarmenn hefðu gert kröfu til þess, að ríkið greiddi laun þeirra manna, sem gegndu embættum nefndarmanna í fjarveru þeirra, þá taldi jeg það rangt. Þegar nefndarmennirnir lögðu af stað, fjekk hver þeirra 500 kr. í íslenskum peningum til nauðsynlegs undirbúnings og ferðakostnaðar til Danmerkur, og hitt fengu þeir síðar í dönskum krónum. Það hittist svo á, að jeg kom til Kaupmannahafnar rjett á eftir burtför þeirra þaðan. Átti jeg þá tal við menn í sendisveitinni íslensku, og þótti þeim nefndarmennirnir hafa verið nokkuð kröfuharðir. En víst er um eitt, og það er, að samkvæmt umtali við stjórnina eiga þeir ekki heimting á meiru en 50 kr. á dag. Jeg skal þó taka það fram, að eitt er, sem nokkru hefir valdið um það, að reikningar nefndarmanna urðu nokkuð hærri en gert var ráð fyrir, en það var, að þeir lögðu of snemma af stað og voru því óþarflega lengi í ferðinni. En þetta var ekki þeim að kenna, því þeir gátu ekki vitað annað en fundurinn yrði haldinn um miðjan júlí, þótt svo færi, að hann drægist fram undir miðjan ágúst. Þetta varð auðvitað til þess, að kostnaðurinn varð miklu meiri en menn höfðu gert sjer í hugarlund. Jeg get svo ekki gefið frekari upplýsingar í þessu máli.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg gleymdi að geta þess áðan, að auk þess kostnaðar, sem jeg gat um áðan, þá hafði nefndin með sjer skrifara, sem 1000 kr. hafa verið greiddar. - Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) kvaðst ekki geta gefið frekari upplýsingar í málinu, þá vil jeg geta þess, að jeg hafði aðvarað fyrverandi forsætisráðherra (SE) um það, að þetta myndi nú koma til umr., svo að hann gæti gefið þeim upplýsingar, sem hjer eru til andsvara. Nú hafa ekki komið fram aðrar upplýsingar en þessi um reikning Einars Arnórssonar, að eitthvað muni verða endurgreitt af honum. Jeg lít svo á, að þessir menn eigi ekki að fá eyri meira en um var samið. Það, sem fram yfir er, á að endurgreiðast. Að minsta kosti heldur fjvn. fast við þá kröfu.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hefi aðeins sjeð reikning frá Einari Arnórssyni, og get því ekki svarað frekar í þessu máli, enda hefi jeg ekki verið aðvaraður um, að jeg yrði spurður um þetta. Jeg veit ekkert um það, hvað hinir nefndarmennirnir hafa fengið, því að auðvitað var það alt um garð gengið áður en þessi stjórn tók við. Verð jeg yfirleitt að líta svo á, að þetta mál sje mjer með öllu óviðkomandi.

Hákon Kristófersson Nú fyrst finst mjer ástæða til að þakka háttv.fjvn. frammistöðu sína. Hjer hefir hún gert fyllilega skyldu sína, og vona jeg, að það sje fyrirboði nýrra og betri tíma í fjármálastjórn landsins. Annars gegnir það furðu, að slíkt skuli eiga sjer stað á þessum tímum, að menn búi til reikninga sem þeim sýnist, en stjórnin borgi svo brúsann. Vona jeg, að stjórnin gæti frekari sparnaðar framvegis. - Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) kvað þóknunina hafa verið tekna af þessum mönnum. Það er ekki rjett að orði komist. Þegar þessi nefnd var sett á stofn, þá var það fremur skoðuð heiðursstaða heldur en fjeþúfa. Átti jeg einmitt tal um það við hv.þm. Dala. (BJ), og gerði hann þá ráð fyrir, að launin færu ekki fram úr 500 kr. Held jeg, að yfirleitt hafi þm. þá ekki hugsað sjer, að hærri upphæð kæmi til greina. En þá fyrst kastar tólfunum, þegar þessir menn bregða á leik suður í lönd og taka þó fult kaup fyrir þann tíma, sem sú skemtiferð stendur yfir. - Það þykir mjer og undarlegt, ef svo starfhæfir menn og pennavanir geta ekki annast þessar skriftir sjálfir, heldur þurfa að hafa launaðan ritara með sjer. Vona jeg yfirleitt, að slík firn sem þessi verði ekki mörg á fjármálasviði voru. Jeg ætla ekki að fjölyrða meira um þetta, en jeg óska, að jeg megi vona, að önnur eins firn og þetta sjeu ekki látin viðgangast.

Klemens Jónsson Það hefir aldrei verið minst á, að nefndin hefði sjerstakan skrifara, og henni engin heimild verið gefin til þess.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg vil í tilefni af þessum upplýsingum krefjast þess, að laun ritarans verði endurgreidd.

Alveg rjett

.

Frsm. (Magnús Jónsson) Jeg þarf eiginlega ekki að segja mikið meira um þetta mál en stendur í nál. mentmn. Þess var ekki að vænta, að í nefndinni væri sjerfróður maður í þessum efnum, enda býst jeg ekki við, að það komi að sök, því að breytingarnar ganga ekki svo mjög í þá átt. Nefndin hefir átt tal við hlutaðeigandi skólastjóra um málið, og ber honum í öllum aðalatriðum saman við nefndina. Hún vill því ráðleggja deildinni að samþykkja frv. þetta. Það má segja, að þessi breyting sje hliðstæð breytingunni á kennaraskólanum, nema hjer er ekki farið fram á lengingu námstímans. Tilgangur frv. er sá, að í stað þess, að áður hafa litlar eða engar kröfur verið gerðar til inntöku í skólann, verði nú hert á inntökuskilyrðunum að miklum mun. Með því móti telur skólastjóri sig geta útskrifað langtum hæfari menn en nú gerist. Það hefir verið kvartað um undanfarið, að menn, sem útskrifast hafa af þessum skóla, hafi margir hverjir ekki reynst nægilega hæfir til skipstjórnar, og mun of lítil verkleg æfing að nokkru vera sök í því. Gert er og ráð fyrir í frv., að auknar verði kröfur um tungumálakunnáttu og að skipaður verði annar aðalkennari. Mætti svo á líta, að þar væri um aukinn kostnað að ræða, en svo er ekki nema á pappírnum, því að hingað til hefir verið settur þar aukakennari frá ári til árs, með sömu launum og skipaði kennarinn. Sú kensluskifting, sem verið hefir milli stýrimannaskólans og vjelstjóraskólans, mætti haldast. En sparnað myndi hinsvegar leiða af þessu vegna nemendafækkunar, er þetta frv. myndi hafa í för með sjer. Vegna nemendafjölda hefir hingað til orðið að kaupa aukakenslu fyrir 2000 kr. á ári. Skólastjóri gerir ráð fyrir, að ef hert væri á kröfunum, mundi nemendum fækka svo, að fella mætti niður aukakenslu í siglingafræði. Hjer er því um beinan sparnað að ræða frá því, sem nú er. Skólastjóri telur engan hörgul vera á siglingalærðum mönnum. Enda mun vera betra hjer sem annarsstaðar að útskrifa fáa góða en marga misjafna. Brtt hefir komið fram um að fella niður part af 14. gr. í sambandi við það, að legið hefir fyrir Alþingi frv. til laga um breytingar á fræðslulögunum. En þar sem mentamálanefnd getur ekki lagt þessu liðsyrði, leggur hún til, að 14. gr. verði breytt. Annars veit jeg ekki til, að í frv. sjeu neinar leynigryfjur, er geri hættulegt að ganga að því. En á hinn bóginn ætti að nást allgóður árangur með því án nokkurs tilkostnaðar.

Klemens Jónsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til samgmn. að þessari umr. lokinni.

Sveinn Ólafsson Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli á því, að þetta frv., sem er framlenging á lögum um hvalveiðamenn frá 1913, getur verið dálítið athugavert, einkanlega þar sem þess hefir verið óskað úr sumum hjeruðum, að nánar væri tekið fram um smáhveli en gert er í lögunum, frá 1913, hver ættu að vera friðuð. Á síðustu árum hefir verið tekið til að veiða voghvalinn, sem áður var talsvert mikið af á fjörðum inni og síldveiðamenn hafa haft allmikið gagn af. Þessi veiði hefir vakið mikla óánægju, einkum á Austurlandi. Nú er í lögunum frá 1913 leyft að veiða andarnefju, höfrung, hnísu og önnur smáhveli, sem tíðkanlegt hefir verið að veiða, og er þetta ekki skilgreint nánar. En þegar ágreiningur kom upp um veiði voghvalsins og var borinn undir lögreglustjórana, svöruðu þeir, sem von var til, að af þessari upptalningu tannhvala og smáhvala yrði ekki sjeð, hvort voghvalurinn væri friðaður eða ófriðaður. Ef nú á að endurnýja þessi lög, hygg jeg fulla þörf að taka nánar fram, hvaða smáhveli sje leyfilegt að veiða. Jeg skal þá minnast lítið eitt á aðra hlið málsins, til athugunar fyrir hlutaðeigandi nefnd. Með þvílíkum lögum sem þessum er alls ekki auðið að friða kynstofn hvalanna, eins og tilgangurinn var í upphafi með þessari lagasetningu. Það má telja víst, að þegar aftur eykst hvalagengd við strendur landsins, þá munu útlendingar þeir, er þessa veiði stunda, fara að reka hana frá flotstöðvum fyrir utan landhelgi. Bann gegn því að hagnýta veiddan hval í landi, eins og stefnt er að með þessu frv., verður þá til þess eins, að þessi ágæta veiðidýrategund verður að mestu leyti upprætt á ný kringum landið, án þess að landsmenn hafi nokkurn hag af því; en verði leyft að hafa stöðvar í landi, verða þær þó skattskyldar. Ennþá hefir hvalnum fjölgað svo lítið, síðan hvalveiðin var lögð niður, að ekki er tiltækilegt að reka veiðar frá flotstöðvum. En Norðmenn hafa um langt skeið reynt það fyrirkomulag í Suðurhöfum og gefist vel, og er enginn vafi á því, að þeir muni hefja þær veiðar hjer, þegar hvalnum fer að fjölga að ráði. Það þarf að athuga bæði þessi atriði vel. Annarsvegar þarf að taka fram, hvaða smáhveli sje leyfilegt að veiða, og hinsvegar íhuga, hvort hyggilegt sje að meina landsmönnum alt gagn af stórhvalaveiði, þegar hún verður tekin upp af annari þjóð, sem gera má ráð fyrir að verði eftir nokkur ár, ef hvalveiðamenn frá Færeyjum uppræta ekki göngurnar sunnan og austan við landið.

Frsm. (Sigurjón Jónsson) Eins og stendur í greinargerð frv., er það borið fram eftir tilmælum Fiskifjelags Íslands og atvinnumálaráðuneytisins. Fer frv. fram á að framlengja friðunarlögin frá 1913 um 10 ár. Sjútvn. leit svo á, að með þessari friðun væri rjett að stuðla að fjölgun hvalanna, sem fækkaði svo mjög við hinar miklu hvalveiðar, sem hjer voru reknar. Eftir því sem nefndin hefir haft spurnir af, hefir stærri hvalategundum fjölgað mjög lítið við strendur landsins. Nefndin leit svo á, að þótt einhver atvinnurekstur yrði hjer á landi framvegis af þessum veiðum, þá ættu landsmenn sjálfir að vinna að honum, en vjer mundum ekki verða þess megnugir næstu 10 árin, jafnvel þótt meira færi að bera á fjölgun hvalanna en hingað til hefur verið. Jeg vil mælast til, að frv. verði vísað beint til, 2. umr. þar kemur frá sjútvn., og væri ekki hægt að vísa því til annarar nefndar en hennar. Gætu hv.þm. þá flutt brtt. er þeir kynnu að vilja bera fram. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) getur þá notað tækifærið, ef hann vill eiga tal við nefndina og mun hún fús á samvinnu við hann um lögin, enda mun aldrei hafa verið til þess ætlast, að smáhveli væru friðuð.

Björn Líndal Þetta mál var tekið út af dagskrá í gær af því að hæstv. fjrh. (JÞ) vildi kynna sjer brtt. þá, sem fram hafði komið við það. Við höfum svo í samráði við hann samið nýja brtt., og er mismunurinn í því fólginn, að hjer er aðeins um heimild að ræða, í stað lagaákvæðis. Vona jeg, að þessi brtt. verði samþykt, og verður hin brtt. þá tekin aftur.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg tel þessa brtt. vera til bóta. Það getur stundum átt við að bjóða út þessi brjef, og má þá vera, að stjórnin geti notað slíka heimild. Jeg mæli því með því, að þessi brtt. verði samþykt, og svo frv. þannig breytt.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Eins og nál. sýnir, hefir nefndin fallist á að leggja til, að frv. verði samþykt. Annars hefi jeg rakið málið allítarlega við 1. umr., og tel því ekki þörf á að gera það nú. Nefndin hefir gert tvær brtt. Hin fyrri er sú, að landlækni sje gert að skyldu að gegna störfum við ljósmæðraskólann. Núverandi landlæknir hefir undanfarið haft að launum 1500 kr., en við 2. umr. fjárlagafrv. fyrir 1925 voru laun hans lækkuð niður í 1000 kr. Nefndin vill hafa hjer sömu skipun á og um kenslu biskups í guðfræðideild háskólans. Þó ætlast hún ekki til, að þetta komist á fyr en landlæknisskifti verða næst. Hin brtt. er sú, að lögfest verði 300 kr. laun ljósmæðra, sem starfa við skólann. Till. kom fram í gær um að lækka þau niður í 200 kr. með 6 mánaða starfi. Nefndin telur rjett að halda 300 króna launum fyrir 9 mánaða starf, enda er það sama hlutfall. Nefndin gerir þetta ekki að kappsmáli, en vill þó ekki taka þetta aftur og biður deildina að samþykkja frv. án þess að láta það gjalda þessa. Níu mánaða nám er ekki of langur undirbúningur undir jafnábyrgðarmikið starf. Mun það vera álit allra, sem gera sjer ljóst, að það er meiri alvara á ferðum þegar kona elur barn en þegar kýr ber í fjósi.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vildi láta þess getið, að er ljósmæðraskólinn var stofnaður, var gert ráð fyrir, að kenslan lenti hjá háskólanum, en jeg sje hinsvegar ekkert á móti því, frá embættislegu sjónarmiði, að landlæknir gegni þar kenslu. Ef til vill gæti þó verið verra að binda kensluna við hann, ef einhver prófessoranna við háskólann skyldi vera hæfari til hennar. Annars vil jeg ekki mæla gegn þessari brtt. nefndarinnar og tel sjálfsagt að hún nái fram að ganga, er landlæknisskifti verða.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Í tilefni af ræðu hæstv.forsrh. skal jeg láta þess getið, að það er ef til vill eins tryggilegt, að einhver prófessorinn í læknadeild háskólans annaðist ljósmæðrafræðslu og að það sje falið landlækni. Þó vil jeg ekki óska þess, að málið sje tekið út af dagskrá, nema aðrir nefndarmenn krefjist þess. Það er líka athugandi, að það, sem gert verður í þessu máli, verður ekki til eilífrar frambúðar, því þegar fæðingarstofnun verður komið upp hjer í bæ, verða vitanlega ný ákvæði sett um ljósmæðrafræðslu.

Magnús Jónsson Viðvíkjandi ræðu hæstv.forsrh. (JM) skal jeg geta þess, að jeg hefi átt tal við landlækni um þetta mál. Honum þótti í raun og veru þetta alveg rjettmætt, að landlæknir hefði þessa kenslu á hendi. Þótt þessi kennari þurfi vitanlega að vera sjerfræðingur, þá er annað, sem mjög mælir með brtt. nefndarinnar. Ljósmæður eru jafnframt sinni eiginlegu stöðu hjúkrunarkonur, einkum úti um land, og er því mjög nauðsynlegt, að samband sje á milli þeirra og landlæknis. Landlæknir taldi víst, að maður í hans stöðu yrði jafnan fær um að kenna þetta. Enda er ekki sannað, að einhver prófessorinn verði altaf færari um þetta. Mjer heyrðist ekki betur en að landlæknir fjellist á þetta.

Forsætisráðherra (JM): Jeg er alls ekki fjarri nefndinni í þessu máli og vil, að farið sje að leiða það til lykta, enda hefir það verið talsvert rætt. Prófessorar, sem jeg hefi átt tal við, hafa talið líklegt, að einhver prófessoranna yrði altaf fær um þetta. En það mun landlæknir vafalaust oftast vera líka. Kenslan verður ókeypis hvort sem er, og því engin ástæða að gera þetta að kappsmáli.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til allshn., þegar þessari umr. er lokið.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg hafði tekið að mjer framsögu þessa máls, f. h. fjárhagsnefndar, er hafði það til meðferðar, og hefi sama sem engu við að bæta umfram það, sem stendur á þskj. 192. Meirihl. nefndarinnar vonast eftir, að með þeim breytingum, sem hún ber fram, um að heimildin taki aðeins til lána, sem tekin yrðu í hjerlendum bönkum, þá sje nú sneitt hjá þeim annmörkum, sem helst þóttu á frv. vera við 1. umr. Að öðru leyti vil jeg benda á það, að sjálfsagt er að fara varlega í að veita slíkar ábyrgðir, og verður að gæta þess vel, að hagsmunir ríkissjóðs sjeu ekki fyrir borð bornir, en þessar ráðstafanir, sem hjer er farið fram á, eru hliðstæðar ýmsu því, sem oft hefir áður verið gert af ríkisins hálfu til þess að hrinda í framkvæmd þarflegum fyrirtækjum og til þess að efla atvinnu í landinu. Brtt. á þskj. 194 hefir ekki komið til umræðu í nefndinni sjerstaklega, enda þótt þar hafi að vísu verið á hana minst. Meirihl. nefndarinnar gat ekki aðhylst efni þessarar brtt., sem miðar í þá átt að einskorða það við bæjarfjelag Hafnarfjarðar, að það verði eigandi þessara skipa; enda þótt orðalag þessarar brtt. sje eigi sem skýrast, mun þó þetta vera tilgangurinn, og gat nefndin eigi aðhylst hann.

Jón Baldvinsson Það er ekki nema fátt eitt, sem jeg nú hefi við það að bæta, sem jeg sagði um þetta mál við 1. umr. Jeg get ekki aðhylst þá leið, sem sjútvn. hefir valið í þessu máli. Jeg hefi ávalt talið eðlilegra, að bæjarsjóður Hafnarfjarðar keypti þessi skip og hjeldi þeim út, því þá væri meiri trygging fyrir því fengin, að skipin hjeldist þar kyr og atvinna yrði varanlegri fyrir íbúa Hafnarfjarðar. Þó að þessi ábyrgð verði veitt einstökum mönnum þar, er ómögulegt að hafa áhrif á það á eftir, hvernig þeir ráðstafa þessum skipum sínum. Jeg sje ekki, að hægt sje að meina þeim að flytja þaðan með þau, annaðhvort til Reykjavíkur eða eitthvað annað, sem þeim þætti ef til vill betur henta en að vera kyrrir í Hafnarfirði. En á hinn bóginn, ef bæjarsjóður Hafnarfjarðar ætti þessi skip, er engin hætta á, að þau yrðu flutt þaðan. Jeg styðst og í þessu efni við samþykt frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar, sem óskar þess, að ábyrgðin verði veitt bæjarsjóði þar, en ekki einstökum mönnum. Jeg get ekki fallist á þá skoðun hæstv. fjrh. (JÞ), að orðalag brtt. 194 sje svo óljóst, að ekki sjáist af því, að ábyrgðin eigi aðeins að veitast Hafnarfjarðarbæ. Enda heyrðist mjer hæstv. fjrh. draga það lítið í efa. Jeg ætla svo að láta skeika að sköpuðu með þessa brtt., en læt aðeins getið, að jeg tel þetta fyrirkomulag miklu tryggara.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi skrifað undir nál. á þskj. 192 með fyrirvara, enda er og tekið fram í því, að jeg sje þessu frv. mótfallinn, og skal jeg nú gera nokkra grein fyrir því, hversvegna það er. Það hefir verið fært fram sem ástæða fyrir þessu frv., að atvinnuleysi væri svo mikið í Hafnarfirði, að óhjákvæmilegt væri að koma þar upp einhverjum meiriháttar atvinnufyrirtækjum, til bjargar fólkinu. Því er nú svo varið með mig, að jeg á erfitt með að skilja þetta skraf um atvinnuleysi, hvort heldur er á þessum stað eða öðrum hjer á landi. Jeg á erfitt með að skilja, að atvinnuleysi þurfi að eiga sjer stað nokkursstaðar hjá oss. Jeg veit vel, að um þetta er kvartað hjer og þar í bæjum og kauptúnum og að þar getur verið lítið um vinnu á vissum tímum, en það sýnir aðeins, að fólkið hefir þyrpst saman þar, sem lítið er að gera, og sótt eftir hóglífi bæjanna. Það eru óteljandi viðfangsefni til handa þessum mönnum, og ættu þeir því allir að geta komist af þessvegna. Það liggur svo mikið af óræktuðu landi víðsvegar um sveitir landsins, reiðubúið að gefa góðan arð, ef vinnugjarnar hendur vildu að því starfa, að engan vinnufæran mann þarf að skorta atvinnu. Sama má segja um strandlengjuna og staði til útróðra; þeir eru ótölulegir, hvervetna á landsins löngu ströndum. Þess vegna álít jeg í raun og veru alls ekki neina brýna þörf knýja til þess, að ríkið bindi sjer þunga bagga eða gangi í tvísýnar ábyrgðir, til þess að halda fólkinu á kaupstaðarmölinni á þessum stað eða öðrum, sem það heldur að sjer höndum mikinn hluta ársins, en situr á kaffikrám eða kvikmyndahúsum og öðrum þessháttar skemtistöðum, þegar það þykist vera búið að afla ársforða með sumarvinnu, og leggur hendur í skaut um marga mánuði. Jeg kannast því eigi við nauðsyn á því að styðja að dvöl fólksins á slíkum stöðum, eða að gefa því frekara færi á að safnast þar saman. En jeg finn ástæðu til þess að benda á, að út frá þessum bæjum, er oftast kvarta undan atvinnuleysi, Hafnarfirði og Reykjavík, hefir streymt og streymir heilt syndaflóð af þurfamönnum út í sveitirnar, og verður þeim til óbærilegs byrðarauka. Venjulega er þetta fjölskyldufólk, sem sest hefir að, meðan einhleypt var, við spilaborgir bæjanna, aukið þar kyn sitt og þjónað um stund þeim stærri atvinnureköndum. En þegar í ári harðnar og ómegðin eykst, þá er lifað á bónbjörgum, og loks hverfa fjölskyldurnar hver af annari heim til sveitanna, þar sem fjölskyldufeðurnir eiga framfærslurjett eða fæðingarhrepp. Síðustu árin hafa í þessu efni sýnt, hve holt þetta aðstreymi að bæjunum er, og ef nú á af ríkisins hálfu að fara að örva þetta aðstreymi að bæjunum, þá býst jeg við, að næsta syndaflóðið til sveitanna verði sýnu verra. Togaraútvegurinn kann að virðast álitlegur atvinnuvegur sem stendur, þótt jafnan hafi orkað tvímælis um arðsemi hans í seinni tíð, en þegar út af ber með hann, þá blasir við örbirgðin, grátur og gnístran tanna, en fólkið, sem fyrir hóglífis sakir og glysgirni hefir dregist að honum, er rekið úr bæjunum, eða alið þar að meira eða minna leyti af sveitum þeim, sem hafa framfærsluskylduna og síst mega við þyngslunum af því. Jeg tel það í alla staði óviðeigandi, að ríkið ýti undir fólkið að flytja frá æskustöðvum þess í sveitunum og þrengjast saman í bæjaholum, þar sem það glatar mörgu því besta, sem í fari þess er, en úrkynjast og siðspjallast eða verður að dugminni og lakari borgurum, eins og alkunnugt er af reynslunni hjer og annarsstaðar. Við þetta munu að vísu margir eigi vilja kannast hjer, en fáir munu þó vilja halda því fram, að kynstofn sveitanna, sem hefir yfirgefið þær, hafi tekið líkamlegum eða andlegum framförum við áhrif bæjalífsins. Svo er eitt atriði, sem jeg verð að minnast á. Í gær var feld hjer í deildinni till. um svipaða ábyrgð frá ríkinu, en miklu lægri og minni háttar að öllu leyti. Það var till. mín og hv. 1. þm.N.-M. (HStef), um að ríkið ábyrgðist 200 þús. kr. lán eða 2/5 til stofnunar klæðaverksmiðju á Austurlandi, ef íbúar þessa landshluta legðu fje til fyrirtækisins að öðru leyti, kæmu því á fót og rækju það. Slík ábyrgð er að öllu áhættulaus, enda að minnihluta stofns um hana beðið, og þó vissulega tímabær og nauðsynleg. Þessháttar fyrirtæki mundu heldur ekki draga að sjer eða skapa öreigalýð. Hjer er aftur beðið um ½ miljón króna, en þeir, sem lánsins eiga að njóta, virðast eiga að sleppa með að leggja fram 2–300 þús. kr. tillag. Hlutfallið er hjer því alveg öfugt við það, sem jeg nefndi áður, og áhætta ríkissjóðs miklu meiri. Eftir þær undirtektir, sem ábyrgðarbeiðni mín fekk hjer í gær, mundi jeg því telja samþykt þessarar ábyrgðar mestu ósamkvæmni, enda hefi jeg frá upphafi verið mótfallinn þessari ábyrgð, eins og rjettilega er fram tekið í nál. Jeg tel það vera óheillaráð, sem ríkið ætti síst af öllu að eiga þátt i, að teygja fólkið á brottu úr sveitunum til kaupstaðanna og gera gyllingar til þess, að það hverfi frá atvinnuháttum, sem eru miklu lífvænlegri en eyrarvinnan í kaupstöðunum, og auk þess miklu hollari, frá hvaða hlið sem litið er á málið.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hefi látið þetta mál hlutlaust til þessa og hefi aldrei lagt orð í belg við 1. umr. þess, en mjer þykir þó hlýða að gera grein fyrir afstöðu minni til málsins við þessa umr.Hæstv. fjrh. (JÞ) gerði grein fyrir afstöðu nefndarinnar til málsins, og þarf jeg því eigi að víkja frekar að því. Þegar hjer kom til umr. frv. hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) um að leyfa erlendum togurum að hafa bækistöð sína í Hafnarfirði, greiddi jeg atkvæði móti þeirri undanþágu frá fiskiveiðalöggjöfinni. Hann færði sem ástæðu fyrir frv. sínu hinar afarerfiðu kringumstæður í Hafnarfirði, sökum atvinnuskorts þar, sem leitt hefði af því, að einn stærsti atvinnurekandinn þar hefði hætt störfum á síðasta ári. Jeg efa nú alls ekki, að þessar ástæður hans eru rjettar, en samt sem áður gat jeg ekki greitt atkvæði með þessari undanþágu frá fiskiveiðalöggjöfinni, jeg áleit það svo hættulegt fordæmi, að ekki gæti komið til mála að fallast á það. Nú er þetta mál borið aftur fram, en í alt annari mynd. Það er rætt um það, að innlendir menn afli sjer skipa, sem gerð sjeu út frá Hafnarfirði, til þess að bætt verði úr atvinnuskortinum þar. Auðvitað kemur sú atvinnubót, sem þannig er ráðgerð nú, ekki þegar í stað að gagni fyrir Hafnfirðinga, en það verður stundum að undirbúa mál allmiklu áður en þau komast í framkvæmd, og í þessu tilfelli er sá undirbúningur nauðsynlegur til þess að reyna að bjarga Hafnarfjarðarkaupstað frá yfirvofandi hættu vegna atvinnuskorts. Jeg get tekið undir það með hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), að mjer þykir of margt fólk vera saman komið í kaupstöðunum, miklu fleira en svo, að atvinnuvegir landsins hafi hag af því. Til Hafnarfjarðar hefir á síðari árum flust margt fjölskyldufólk, og hefir það búið um sig þar og fengið atvinnu um hríð, en nú er svo komið, að atvinnan hrekkur ekki fyrir þörfum fjölskyldumanna í bænum, og þó að bæjarstjórnin tæki nú það ráð að vísa af höndum sjer öllu því fólki, sem ekki hefir fyrir heimilum að sjá, verður þó ekki næg atvinna eftir fyrir þá, sem eftir eru og mest þurfa hennar með, heimilisfeðurna. En áður en til þess kæmi, að menn, sem búnir eru að setja sig þar niður, hafa máske reist sjer hús eða lagt fje í húsnæði á annan hátt, þurfa að selja fasteignir sínar og hverfa á brautu þaðan, get jeg ekki neitað því, að jeg mun skoða hug minn tvisvar áður en jeg greiði atkvæði á móti því, að gerðar verði tilraunir til þess að bjarga atvinnu þessara manna, svo að þeir þurfi ekki að hröklast þaðan á braut, en fasteignir þeirra verða verðlitlar eða jafnvel verðlausar. Þess vegna vil jeg ljá því fylgi mitt, að landið hlaupi undir bagga með þeim mönnum, sem vilja starfa að auknum framkvæmdum í Hafnarfirði. En nú er það, að þessi aukna atvinna, sem fást mundi á þennan hátt, nægir aðeins til þess að fullnægja atvinnuþörf fjölskyldumanna þar, en er alls ekki nóg fyrir alla íbúa bæjarins. Þess vegna finst mjer ekki vera hægt að ganga skemra í þessu. Það eru og fleiri ástæður fyrir því, að jeg er þessu meðmæltur. Eins og menn vita, hefir íbúatala Hafnarfjarðar vaxið stórkostlega hin síðari árin, nærri tvöfaldast Hver er orsökin? Ekki hefir atvinnurekstur innlendra manna þar aukist nema að mjög litlu leyti og ekki dregið fólkið þangað. Það er einmitt af því, að það eru ekki innlendir menn, sem valdið hafa þessu atvinnuleysi í Hafnarfirði. Þangað kom erlendur maður og hefir þar umfangsmikla starfrækslu um hríð. Hann þarfnaðist margra verkamanna og fólkið fær fregnir af þessu og streymir þangað unnvörpum og sest þar að. En svo fer, að þessi erlendi maður gefst upp og hverfur brott úr landinu, en eftir standa auðir fiskverkunarreitir og tóm hús, þar sem áður hefir unnið daglega fjöldi manna. Nú getur fólkið ekki lifað á þessum mannvirkjum einum saman; það verður að hafa störf að vinna. Einn þátturinn í því, að komið verði í veg fyrir að þetta hendi oftar, er sú liðveisla, sem meirihl. fjhn. leggur til að veitt verði Hafnfirðingum. En sá þáttur, sem nefndin leggur til að tekinn verði í kjörum þeirra, ætti að verða hinu háa Alþingi næg áminning þess að gæta betur atvinnulöggjafar sinnar en áður hefir átt sjer stað. Ef mönnum lægi í ljettu rúmi, hvort starfrækslan væri innlend eða erlend, væri engin ástæða til að verða við bón Hafnfirðinga. En nú er þessi sami leikur að byrja þarna aftur. Erlendir menn eru í þann veginn að koma þangað aftur og byrja þar á ný, en hvenær þeir hætta, getur enginn sagt neitt um. Þetta ætti að verða til þess að vekja menn til aðgæslu og ætti að ýta undir það, að fyrirbygt yrði, að erlendir menn settust hjer að til þessa atvinnurekstrar. Áhrifin af komu þeirra hingað á atvinnuvegina í landinu eru deginum ljósari í Hafnarfirði, og því víðar á landinu sem þetta á sjer stað, því verra er það. Nú er því enn meiri nauðsyn til þess að Alþingi taki í taumana, og að útlendingum verði algerlega bægt frá atvinnurekstri í landinu. Þá er og heldur ekki drengilegt að skiljast svo við þetta mál á Alþingi, að þessir kaupstaðarbúar standi einir uppi atvinnulausir og bjargþrota. Með þetta fyrir augum, meðal margs annars er það, að jeg greiði atkvæði með því, að ríkið gangi í þessa ábyrgð. Jeg vil og skora á stjórnina, að hún geri sitt ítrasta til að fá það útkljáð - hjá dómstólunum, ef það er ekki hægt á annan hátt - hvort þeim útlendingum, sem hjer hafa sest að, er það heimilt samkvæmt lögum. Verði sá úrskurður kveðinn upp um þetta, að þeim sje heimilt að setjast hjer að, vænti jeg, að hið háa Alþingi taki rögg á sig og skerpi svo þau lög, er nú gilda um þetta, að erlendum mönnum haldist ekki slíkt uppi eftirleiðis, og því auðveldara verður okkur að framfylgja þessum kröfum, sem betur er sjeð fyrir atvinnu manna í kaupstöðunum. En jeg mun ávalt leggjast á móti því, að fólkið þyrpist til kauptúnanna. Jeg hygg, að okkur muni ávalt hollast að halda uppi atvinnu í sveitum landsins, í ekki minna mæli en áður. Þó að sjávarútvegur sje arðvænlegur stundum, getur hann ávalt brugðist, og þá erum vjer því ver farnir sem fleiri stunda hann, og þá fyrst getum við verið öruggir, er landbúnaðurinn er orðinn það öflugur, að þegar sjávarútvegurinn bregst, geti fólkið flúið frá honum til sveitanna. Að öðru leyti ætla jeg ekki að fara að gera athugasemd við ræðu háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), nema að því leyti sem við getum ekki verið sammála. Jeg er sammála honum í því, að rjett hefði verið að samþykkja brtt. hans í gær um tóvinnuvjelar á Austurlandi, ef málið hefði verið nægilega undirbúið. En mjer vitanlega liggja engin gögn fyrir þinginu um þetta, og jeg veit ekki til, að það hafi nokkurntíma komið fram, að það mál væri svo undirbúið, að hægt væri að kalla það rjettmætt að veita fje í þessu skyni. Jeg greiddi því þó atkv., í því trausti, að menn gættu þar allrar forsjár, þótt þetta mál væri ekki nægilega undirbúið. Það, sem vakað hefir fyrir flm. þessa frv., er að auka starfsemina þarna í Hafnarfirði og bæta úr atvinnuleysi, og fyrir því hefi jeg greitt frv. atkv.Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) drap á það, að löggjafarvaldið ætti ekki að stuðla að því, að fólkinu fjölgaði í kaupstöðunum. Jeg er samdóma hv.þm. um þetta; en það er ekki það, sem er að óttast hjer. Það, sem mest hefir stuðlað til þess að flytja fólkið úr sveitunum til kauptúnanna, er útgerð sú, sem sumir útlendingar hafa rekið hjer við land, og þá fyrst og fremst síldveiðar. Væri meiri þörf á að leggja áherslu á að útiloka þá með löggjöfinni heldur en amast við því, að þessum innlendu togurum verði bætt við. Verð jeg að leggja ríka áherslu á þetta, að stjórnin fái útkljáð þetta mál um rjettindi útlendinga hjer á landi. Að því er snertir þessa tvo togara, sem í ráði er að koma upp í Hafnarfirði, þá lít jeg svo á, að sú atvinna, sem þeir veita, muni aðeins koma að haldi þeim mönnum, sem nú eru atvinnulausir í Hafnarfirði, en að hitt sje ekki að óttast, að þeir verði til þess að draga sveitafólk til kaupstaðarins; öðru máli væri að gegna, ef um væri að ræða 10–12 togara. Hv. 1. þm. S-M. kvað þessa ábyrgð hafa í för með sjer nokkra áhættu fyrir ríkissjóðinn. Jeg geri aftur á móti fremur lítið úr þeirri áhættu. Því bæði verður að treysta því, að ríkisstjórnin krefjist viðunandi trygginga, og auk þess er nú hægt að fá ódýr skip, og hefir það mikið að segja í þessu efni. Verð jeg auk þess að líta svo á, að lítið mundi verða um framkvæmdir hjer á landi, ef enginn þyrði að eiga neitt á hættu. Skal jeg t. d. taka það fram í þessu sambandi, að þegar jeg greiddi atkv. með fjárveitingunni til klæðaverksmiðjunnar, þá var það ekki af því, að jeg væri þess fullviss, að ómögulega gæti orðið tap á þeim rekstri. Þvert á móti gæti slíkt vel átt sjer stað í byrjun, þar sem um svo nýjan rekstur er að ræða. En jeg gekk út frá því, að ef vel væri til þess stofnað, þá mundi fyrirtækið með tímanum verða til nytsemi, og svo býst jeg við að muni líka verða hjer.

Halldór Stefánsson Af því að jeg á nokkurn þátt í að flytja þetta frv., þá vildi jeg segja nokkur orð um það. Frv. fer fram á það, að ríkissjóður ábyrgist lán til togaraútgerðar í Hafnarfirði. Það er fram komið til þess að bæta úr atvinnuskorti, sem þarna er. Þegar nefndin flutti þetta frv., þá var það áskilið, að þeir erlendu togarar, sem nú eru gerðir út frá Hafnarfirði, í hálfgerðu eða algerðu lagaleysi, hyrfu burt þaðan, jafnskjótt og þessi fyrirtæki byrjuðu framkvæmdir sínar. Mjer er ætlað að efla innlendan atvinnuveg og bæta úr atvinnuleysi, sem kom á, er útlendingar þeir, er þarna ráku fiskiveiðar, hættu. Af því að þetta frv. hefir nú verið sett í samband við till. um klæðaverksmiðju á Austurlandi, sem var til umræðu hjer í deildinni í gærdag, þá ætla jeg að fara um það nokkrum orðum einnig í því sambandi. Jeg er samdóma þeim háttv.þm. (JörB), sem síðast talaði um það, að þessi tvö mál sjeu sambærileg. Bæði miða að því að styðja atvinnuvegi og að efla framleiðsluna í landinu. En á því furðar mig, að ýmsir hv.þm., sem styðja þetta frv., greiddu atkv. gegn tillögunni. Í þessu finst mjer talsvert ósamræmi. Jeg ætla nú samt að verða samræmari en þeir hv.þm., sem þetta gerðu, og greiða atkv. með frv. Býst jeg við, að ýmsir fleiri hv.þm. vilji gjarnan vera það líka, og munu þeir fá tækifæri til að sýna það síðar. Væntanlega kemur bráðum til atkvæða till. um ábyrgð fyrir klæðaverksmiðju á Austurlandi, og vænti jeg þá, að þeir háttv.þm., sem styðja þetta mál, greiði einnig götu hennar. Jeg vildi aðeins með þessum orðum gera grein fyrir atkv. mínu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg er sammála hv. 2. þm. Árn. (JörB), og styð þetta mál af sömu ástæðum og hann. Við verðum á einhvern hátt að reyna að sjá fyrir atvinnuþörfinni. Fólki í landinu fjölgar með ári hverju, og jafnframt verður að auka framleiðslutækin. Jeg skal þó játa það, að jeg myndi helst kjósa, að meginhlutinn af þeim atvinnuauka yrði hjá landbúnaðinum. Því þótt jeg sje frá sjávarkjördæmi, að meira leyti en landbúnaðar, þá hefi jeg jafnan litið svo á, að landbúnaðurinn hafi ekki tekið þeim þrifum á síðustu árum, sem æskilegt væri, og að leggja verði ríka áherslu á að auka hann og bæta. Hv. 1. þm.N.-M. (HStef) vildi álíta að þeir, sem greitt hefðu atkv. gegn till. um lánsheimild til klæðaverksmiðju á Austurlandi, en með þessu frv., hefðu ekki verið samkvæmir sjálfum sjer í skoðunum. Jeg leyfi mjer að neita þessu. Jeg get vel verið með þessu frv., þótt jeg sje mótfallinn því, að menn leggi út í það að stofna tóvinnufyrirtæki með ónógum undirbúningi og ljelegu skipulagi. Reynsla okkar og reynsla annara þjóða í þessu efni bendir til þess, að hagfeldast sje að hafa fáar en öflugar tóvinnuverksmiðjur. Áður fyr höfðu Norðmenn ótalmargar slíkar, smáar verksmiðjur; þær voru allar reknar með tapi. Var þeim síðan steypt saman í nokkrar stórar verksmiðjur, og fór þá þegar að ganga betur. Sömu reynslu höfum við í þessu efni. Af hverju sendum við ullina okkar til Noregs til vefnaðar? Af því að við fáum hana bæði betur og talsvert ódýrara unna, og það þrátt fyrir það, þótt við verðum að borga margfaldan flutningskostnað og vinnulaunin í erlendri mynt. Hefi jeg sjálfur sannfærst um það, að dúkarnir frá t. d. „Ullevaal“ eru talsvert betri en dúkarnir frá okkar verksmiðjum og stórum mun ódýrari. Það voru aðeins þessar ástæður, sem fyrir mjer vöktu, þegar jeg greiddi atkv. gegn till.hv.þm. Jeg tel það hreinasta óráð að hafa hjer 3 dúkaverksmiðjur, því þær hlytu að verða ófullkomnar og svo óhæfilega dýrar í rekstri, að til stórskaða yrði dúkagerð hjer á landi.

Jakob Möller Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) hefir algerlega tekið af mjer ómakið í þetta sinn. Jeg ætlaði aðeins að bera af mjer á sama hátt ámæli hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Jeg álít, að þetta mál sje alls ekki sambærilegt við till. þá um dúkaverksmiðju, sem kom til atkv. í gærdag.

Forseti: Till. um tóvinnuna var á dagskrá í gærdag og þá rækilega rædd og borin upp til atkv. Hún er því ekki lengur til umr. og kemur þessu máli ekkert við. Verð jeg því að vekja athygli á því, að rætt sje aðeins það málið, sem er á dagskrá.

Ágúst Flygenring Jeg hefi ekki annað að gera, en að þakka þeim hv. þm„ sem talað hafa með þessu máli. Einkum er jeg hv. 2. þm. Árn. (JörB) þakklátur fyrir hans ágætu ræðu, sem sýndi mjög næman skilning hans á málinu. Sömuleiðis þakka jeg hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir, að hann mælti með frv. Yfirleitt hafa engin mótmæli komið gegn þessu frv., nema frá hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hann kvað þetta myndu verða til þess að draga menn úr sveitunum til kaupstaðanna. Var helst svo að heyra á hv.þm., að hann vildi helst reka menn úr kaupstöðunum upp í sveit og setja svo útflutningsbann á þá á eftir. En þótt til þessa ráðs yrði nú tekið, þá býst jeg við, að fljótt yrði lítið um atvinnu í sveitinni, því jeg þekki mörg dæmi til þess, að menn úr sveit hafa einmitt komið til Hafnarfjarðar, þegar atvinna gafst þar mikil, fyrir nokkrum árum, til þess að leita sjer atvinnu þar, af því að þeir höfðu enga í sveitinni Er þetta alþekt, að ýmsar sveitir landsins hafa sent verkfæra menn sína til þess að sækja sjó á Suðurlandi um vertíðina. Er það og engin furða, þótt menn reyni að bjarga sjer eins og best gengur. Er jeg öldungis hissa á því, að jafn gamall þm. og hv. 1. þm. S.-M. skuli ekki vita um þetta. Hinu verð jeg líka að halda fram, að það, að vilja þannig hefta frelsi manna í því, hvar þeir búa, kemur heldur illa í bága við skraf undanfarinna ára, um aukin mannrjettindi og dýrmætan kosningarrjett m. m. þykir mjer næsta ótrúlegt, að þeir, sem harðast gengu þá fram, myndu vera mjög áfjáðir í að samþykkja slík bannlög. Jeg þarf annars fátt að taka fram viðvíkjandi frv. annað en það, að mjer þótti hálfleitt, að þetta skyldi verða bundið við bankana, nfl. eingöngu við innlendu bankana. En það varð ofan á í nefndinni, að verða í þessu efni við tilmælum hæstv. fjrh. (JÞ). Viðvíkjandi þessum togurum, sem nú eru gerðir út í Hafnarfirði, þá skal jeg taka það fram, að ekki verður með nokkru móti hægt að útrýma þeirri útgerð fyr en þessi verður komin á laggirnar, þ. e. a. s. nægjanleg aukning íslensks útvegs, skipastóls, sem fullnægir atvinnuþörfinni. Auk þess standa þeir útlendingar í skjóli þessarar skýringar á lögunum, sem um hefir verið rætt áður. Að vísu mætti vera, þótt sú skýring hefði aldrei orðið til, að þeir hefðu getað setið þarna á einhvern annan hátt, en miklu munar þó á því að hafa sjálf lögin að bakhjarli.

Sveinn Ólafsson Jeg bjóst ekki við jafnmiklum hávaða út af því, sem jeg sagði, eins og raun hefir á orðið. Jeg mun reyna að halda mjer við efnið og fara ekki langt út fyrir það. Nokkrir hv.þm. hafa skrifað undir hver með öðrum, eins og þeir kveða að orði, tekið það sama upp, og get jeg því svarað þeim öllum í einu lagi. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) hafði orð fyrir þeim öllum. Margt sagði hann og furðanlegt, og það meðal annars, að atvinnuleysið og bjargarskortinn væri nú svo mikill í Hafnarfirði, og átakanlegur, að grípa yrði til alveg sjerstakra ráða. Finst mjer ekki, að svo þurfi að vera. Vertíðin er best þennan tíma árs. Og á þessum stað eru og menn, sem mega sín mikils og hafa jafnvel fje til skipakaupa, svo hundruðum þúsunda skiftir, eftir greinargerð frv., þó þeir kjósi eðlilega fremur að fá ½ milj. kr. úr ríkissjóði til þeirra. Jeg ætla, að þörfin sje öllu meiri annarsstaðar. Hv. þm. vill með þessu kaupa burtu leppana, reisa skorður við, að leppuð verði útlend fyrirtæki, að því er mjer skildist bæði í nútíð og framtíð. Jeg held, að leppmenskan sje orðin svo rótgróin, að meira þurfi en miljón kr. til að útrýma henni, og að ekki yrði við henni gert, þó Hafnfirðingar fengju færi á að eignast 1–2 togara. Sami hv.þm. (JörB) ljet mjög mikið yfir því, hvað hann vildi mikið til þess vinna að fólkið flytti ekki úr sveitunum í kaupstaðina. Er hann að því leyti mjer sammála. En mjer virðist hann koma óþægilega í baksegl við sjálfan sig með því að leggja með þessu frv., sem hlýtur að ýta undir flutning þess, því hjer fer einn kaupstaðurinn fram á það, að fá stórfje til að smala að sjer fólki. Og þó þetta sje eini kaupstaðurinn í ár, má búast við að 2–3 komi á næsta þingi, því aðlaðandi er það fyrir þá að mega eiga von á því, að ríkissjóður hlaupi svona undir baggann með þeim, til þess að koma á fót meiriháttar fyrirtækjum og styðja braskið. Hv. þm. (JörB) vildi koma því inn í skilning minn og vitund, að engin hætta myndi stafa af þessu. Hann lagði mikla áherslu á orðið von, í því sambandi. Hann kvaðst vona, að þetta leiddi ekki til óhappa. Jeg vil ekki efast um, að von hans geti ræst, þótt völt sje. En jeg vil benda á einn möguleika til óhappa í þessu sambandi. Komið gæti fyrir, að Englendingar tolluðu ísfiskinn eða legðu stein í götu útgerðarinnar, af því að þeim virtist íslensku fiskiveiðalöggjöfinni helsti harðlega beitt. Hvað verður þá um togarana? Jeg ætla ekki að spá neinum hrakspám, en möguleiki er fyrir því, að Englendingar þrengi að þessum markaði. Slíkt er ekki hægt að sjá fyrir, en nú á tímum hleður hver þjóð skjaldborg um sig eftir mætti. Enginn þarf að ímynda sjer, að þessi togaraútvegur sje svo rótgróinn eða baktrygður, að aldrei reynist stopull. Jeg held einmitt, að þó hann sje fyrirferðarmesti atvinnuvegurinn, þá sje hann sá stopulasti. Ekki hefir hann blómgast hin síðustu ár. Og það er trú alls almennings, að fjárhagsörðugleikarnir sjeu ekki minst því að kenna, hve djarft hefir verið teflt í þeim útvegi. Ætti ríkið því enga hvöt að hafa til þess að baka sjer frekari áhættu hans vegna en komið er. Að því er snertir stuðning við þetta frv. í von um stuðning við ullariðjufyrirtækið austfirska, sem rætt var hjer í gær, vil jeg segja það, að jeg fer ekki í nein hrossakaup um slíkt. Og mjer þótti fyrir, að hv. 1. þm.N.-M. (HStef) gaf í skyn, að hann myndi styðja þetta frv. með þessa von fyrir augum. Jeg mótmæli með öllu hrossakaupum. Það er fullkomin sannfæring mín, að það sje óforsvaranlegt, að ríkissjóður leggi milj. kr. í togarakaup í Hafnarfirði. Er það bæði áhættumeira en flest annað, sem hann hefir lagt í, og órjettmætt vegna þeirra mörgu, sem synjað er um stuðning. Og það gengur í þá átt að ýta undir óheilbrigt atvinnulíf, en veikja það, sem heilbrigt er. Jeg lofaði að fara ekki út fyrir efnið, og hefir þó verið gefið fylsta tilefni til þess, því meira hefir verið talað um tóvinnuvjelarnar austanfjalls í þessu sambandi en jeg gaf tilefni til. Háttv. þm.N.-Ísf. (JAJ) kom hjer fram eins og spámaður um það, hvernig ullariðjan mundi reynast. og skýrði frá þróun hennar í öðrum löndum. Mjer er fullkomlega eins kunnugt um sögu hennar í Noregi eins og honum. Fyrir stríðið voru þar dúkaverksmiðjur svo að segja á hverju strái, og samkepnin var svo mikil, að þeim lá við hruni. Keppinautar fóru þá að eins og hygnir búmenn; sameinuðu sig nokkrir, og eru þó verksmiðjurnar margar þar ennþá. Það var órökstudd fullyrðing hjá háttv.þm. (JAJ), að hjer ætti að vera ein allsherjar ullarverksmiðja fyrir alt landið; þvílík innantóm slagorð byggjast hvorki á þekkingu eða reynslu frá öðrum þjóðum. Ef vjer ætlum að sækja fyrirmyndir til Noregs, sem næst liggur, þá hygg jeg það láta nærri, að hjer á landi ættu að vera 3 verksmiðjur í hlutfalli við mannfjölda landanna, bygðaskipun og samgöngur. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) skaut þeirri áthugasemd fram, að hann hefði fylgt ullariðjumálinu nauðugur í gær, fundið, að undirbúning vantaði, og því verið hikandi. Hvað átti hann við með undirbúningnum? Fje hefir verið safnað, staðhættir rannsakaðir af sjerfræðingi, og annar undirbúningur hygg jeg að sje miklu meiri en þegar Gefjunn, Iðunn og Álafossverksmiðjan voru settar á stofn. Nú er til reynsla, sem þá var ekki fyrir hendi. Á þeirri reynslu er hægt að byggja, eins og líka hefir verið gert. Hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) vjek nokkrum orðum að mjer, þó jeg gæfi honum lítið tilefni til þess. Hann sagði, að það mætti ekki skipa fólkinu að fara úr kaupstöðunum, því það kæmist ekki fyrir í sveitunum. Það er nú sitthvað að skipa fólkinu burt úr kaupstöðunum eða að gefa því hvatningu til þess að flytja þangað með þessum fyrirheitum um atvinnu. Hv. þm. (ÁF) nefndi, að fólk hefði flust í stórum stíl til Hafnarfjarðar í atvinnuleit. Það var svo fyrmeir, að margir sóttu hingað á Suðurland á vertíðinni, og svo er enn. Áður hurfu þessir menn heim að vertíð lokinni. En á þessum síðustu og verstu tímum hafa og sótt hingað margir dugandi menn, sest hjer að, orðið þurfamenn eftir sárfá ár og látið fæðingarhreppinn sjá fyrir sjer. Maður einn úr minni sveit hraustur og vel verki farinn, flutti til Hafnarfjarðar með konu og tveim uppkomnum sonum fyrir skömmu. Virtist hann lifa þar kóngalífi af atvinnunni framan af, enda voru þau 4 fullvinnandi, en von bráðar komu kröfurnar um sveitarstyrk austur, og varð að leggja þessari fjölskyldu talsvert fje, ekki vegna veikinda eða slysa, heldur vegna skólagöngu sonanna og atvinnuleysis í bænum. Og þetta eru engin einsdæmi. Jeg hefi í vasanum erindi frá oddvita einum á Austurlandi, þar sem hann biður um styrk úr landssjóði til að forða hreppi sínum við örbirgð, stafandi af stórhópum af þurfamönnum, sem komnir eru frá Hafnarfirði og öðrum verstöðvum hjer syðra. Hafa þeir verið hjer nokkrar vertíðir, en eru nú sendir heim á sveitina. Tel jeg litla þörf á að styrkja Hafnarfjöð til þess að geyma lausingjalýð á þennan veg, sem síðan verður átthögunum til þyngsla. Jeg þykist vita, að frv. þetta eigi fram að ganga, svo tilgangslaust er að þrátta um það frekar. En jeg hlaut að lýsa minni skoðun á því, og jeg tel það jafnóforsvaranlegt, hvort fleiri eða færri samþykkja það.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins vekja athygli á brtt. á þskj. 192, því jeg held, að það hafi áður verið leitað til bankanna með slíka ábyrgð, sem náði aðeins til innlendra banka, og að það hafi ekki borið neinn árangur. Býst jeg við, að svo fari framvegis, og væri því þýðingarlaust að afgreiða frv. með þessu ákvæði, því að þá kæmi það að engu gagni. En í brtt. minni á þskj. 194 er ekki gert ráð fyrir því, heldur ætlast til, að ábyrgð komi einnig til greina gagnvart erlendum bönkum. Mikið hefir verið sagt um mál þetta, og væri ef til vill ástæða til að minnast á ýms atriði. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði í sinni fyrri ræðu, að hann fengi ekki skilið í því, að atvinnuleysi ætti sjer stað hjer í Reykjavík. Hann hefði átt að segja, að hann skildi ekkert í, að það þyrfti að vera.

Jeg sagði það.

Þá erum við sammála. En hinsvegar má ekki loka augunum fyrir því, að atvinnuleysi er hjer í stórum stíl, af því að atvinnutækin eru færri en svo, að allir geti haft atvinnu. Jeg er hv.þm. (SvÓ) sammála um það, að nóg störf eru ógerð í þessu landi, en það er eftir að finna ráð til að framkvæma þau. Það hefir mikið verið talað um ræktun landsins, en það eru litlar horfur á því, að það komist í framkvæmd fyrst um sinn, að nokkuð verulegt verði í því gert, svo æskilegt sem það þó er. En það er helber misskilningur hjá hv.þm., að þó atvinnuvegirnir í Hafnarfirði sjeu auknir, sje verið með því að kaupa menn úr sveitunum eða fjölga fólkinu í Hafnarfirði. Það er ekki einu sinni farið fram á að fjölga atvinnutækjunum svo, að þau verði jafnmörg og fyrir 2 árum. Annars býst jeg við, að okkur beri ekki mikið á milli um þetta mál Þó vil jeg ekki undirskrifa það, að hjer sje verið að kaupa menn af bændum, til að setja þá á kvikmyndahús, knæpur og kaffihús. Og það, sem hv.þm. talaði um siðspillinguna í bæjunum, held jeg að sje orðum aukið. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) lýsti nákvæmlega skoðun sinni á fiskilöggjöfinni. Jeg hefi lítið um hana að segja annað en það, að jeg er henni í flestu algerlega andvígur. Við höfum ekki fjármagn til að halda uppi þeim atvinnuvegum, sem nauðsynlegir eru fyrir afkomu þjóðarinnar. Og hvaðan á aukið fje að koma nema frá útlöndum Jeg álít því þær till. áhættulausar, sem ganga í þá átt að auka atvinnuvegina og afla ríkissjóði tekna, þó fjeð komi erlendis að. Jeg vil ekki taka undir það hjá hv.þm. (JörB), að sem fyrst sje leitað úrskurðar dómstólanna um það, hvort togaraútgerðin í Hafnarfirði nú sje leyfileg. Jeg tel, að nauðsynlegt sje, að útlendingar stundi hjer veiðar, ef atvinnuleysið á ekki að haldast. Jeg ætla ekki að fara út í fleira, en vil þó mótmæla því, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði nú að síðustu, að verkamenn lifðu hjer kóngalífi, uns þeir færu á sveitina. Það er tómur misskilningur; verkamenn lifa engu kóngalífi. Sumir kunna að komast þolanlega af um sumarmánuðina, en það er varla hægt að ætlast til, að fjölskyldumenn geti fleytt sjer, þegar atvinnuleysi er marga mánuði vetrarins, og því engin ástæða til að ætla, að þeir leiti til sveitarsjóðs að ófyrirsynju. Þó að finnast kunni dæmi þess, þá er það undantekning, en ekki reglan. Og einstök dæmi sanna ekkert. Annars stóð jeg upp til þess að minna á brtt. mína á þskj. 194, því jeg óttaðist, að hún ætlaði að lenda í kembingarvjelunum hjer í deildinni.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vildi víkja nokkrum orðum að ræðu háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), enda þótt hann hafi einna best mælt með ósk Hafnfirðinga og ábyrgð ríkissjóðs. Hann gekk inn á það, að ástæður Hafnfirðinga væru örðugar. En þar sem hann gaf í skyn, að sumt af þeim örðugleikum væri sjálfskaparvíti, er því til að svara, að þótt slíkt kunni að eiga sjer stað, þá eru það þó aðeins undantekningar, svo ósjaldgæfar, að ekki má líta á málið frá því sjónarmiði. Svo er nú komið, að flestir, sem ekki hafa fasta atvinnu þar, geta ekki aflað sjer lífsframfæris þar, og fyrir þeim liggur auðvitað ekki annað en að flytja úr Hafnarfirði. Mjer finst, að þetta sje alvarlegra mál en svo, að ríkið eigi ekki að gera sitt til að kippa þessu í lag, ekki síst þar sem það virðist mögulegt án nokkurra beinna fjárframlaga, með þeim hætti, sem hjer er farið fram á. Hann (SvÓ) talaði um, að hjer væri verið að gera leik til að fjölga fólki í kaupstöðum á kostnað sveitanna, og vildi álíta, að jeg hefði komist að gagnstæðri niðurstöðu við það, sem hefði átt að vera. En jeg er viss um, að mín till. gengur í þessu efni í heppilegri átt en hans. Háttv. þm. mintist á leppmenskuna, sem hann sagði að þessi ábyrgð myndi ekki koma í veg fyrir. Jeg er honum sammála um það, en jeg tók það fram, að íslenskum mönnum ætti ekki að líðast þessi leppmenska og að löggjafarvaldið þyrfti að setja þær skorður við slíkri starfsemi, að innlendum mönnum yrði gert slíkt athæfi ómögulegt, enda er það oftast þeim til lítils gagns, en þjóðinni til stórtjóns. Jeg er viss um, að mín skoðun er hjer rjettari en háttv. 1. þm. S.-M., og get jeg skírskotað til reynslunnar í því efni. Jeg veit, að honum er ekki síður kunnugt en mjer, hver áhrif síldveiðar útlendinga hafa haft á síðari árum. Það voru útlendingar, en ekki innlendir menn, sem gintu fólk frá öðrum atvinnuvegum, ekki í hundraða- heldur þúsundatali, eyðilögðu fjárhaginn, spiltu menningu og hugsunarhætti þjóðarinnar og næstum tæmdu sveitirnar. Sú starfsemi, er innlendir menn ráku á þessu sviði, var í miklu smærri stíl og hvergi nærri eins hættuleg. Mín skoðun er því sú, að nóg sje komið af svo góðu, og mín till. er spor í áttina til að ná þessu marki, en jeg get ekki sjeð, að það, sem hv. 1. þm. S.-M. leggur til þessara mála, bæti að neinu leyti úr. Það kom hvergi fram hjá honum, að hann fyndi svo mjög til þess, að það ástand, er ríkt hefir á þessu sviði, væri svo ýkja slæmt. Hann mintist á Englendinga og talaði um, að þeir myndu ekki láta sjer slíkt lynda, heldur láta koma krók móti bragði. Mjer finst óviðfeldið að vera að gera þeim nokkrar getsakir. Þeir hafa talið sig verndara smáþjóðanna, og að óreyndu á illa við að gera þeim upp orð og athafnir í þessu máli. Við verðum að fara hentugustu leiðina sem völ er á, og svara þeim, þegar að því kemur. Hv sami þm. drap á, að þessi atvinnuvegur hefði reynst stopull á síðustu árum, og vafasamt að treysta honum í framtíðinni. Veit jeg vel, að mörg óhöpp hafa komið fyrir óviðráðanleg, og ef til vill ekki síður viðráðanleg. Ef eitthvað af því hefir verið af mannavöldum, sem jeg býst við, ætti reynslan að geta kent að varast þau viti. En hvað sem því líður, þá er atvinnuvegur þessi orðinn svo stórfenglegur og svo mikið fje komið í hann, að honum verður að halda áfram, ef mögulegt er, og hygg jeg, að við sjeum sammála um það. En jeg get ekki fallist á, að við gerum mikið að því að auka þennan atvinnuveg, heldur er hjer aðeins um atvinnubót fyrir Hafnarfjörð að ræða, ekki svo mjög nú þegar í stað, heldur til að gera Hafnarfjörð sjálfbjarga í framtíðinni. En þar sem þessi atvinnurekstur útlendinga hefir reynst óheilbrigður landi og þjóð þar, vildi jeg stjaka við honum.

Ætlar hv.þm. að stjaka honum burtu?

Já, það ætla jeg að gera með till. minni og atkv., eftir því, sem jeg get. Mjer finst annars einkennilegt, að hv. 1. þm. S.-M. skuli halda þeirri skoðun fram, er hann gerir, svo vel sem hann þekkir til atvinnuvega landsins. Jeg veit, að hann er svo góður reikningsmaður, að hann veit, hvílíkt tjón erlendir atvinnurekendur, og þá ekki síst síldveiðamenn, hafa unnið þessu landi. Hann drap ennfremur á, að jeg hefði nauðugur greitt lánsheimild til tóvinnuvjela atkv. Það er ekki rjett, en hitt viðurkenni jeg, að mjer þótti málið ekki nægilega undirbúið, og hv.þm. gat ekki sýnt fram á, að svo væri. Eins álít jeg, að það sje algerlega óupplýst, hvort heppilegri sjeu tvær stórar verksmiðjur eða fleiri minni, og get jeg ekki sjeð, að gott sje að skera úr því. Þó hygg jeg, að rjett sje að hafa heldur færri en fleiri. Hv. þm drap á reynslu í þessu efni, en hún er ekki næg, að mínu áliti, enda þótt hún hafi kostað ærið fje. Nú mun og vera í ráði að byggja miklu stærri verksmiðju en áður. En alt mun þetta vera lítt undirbúið, hvað snertir stofnkostnað og tilhögun. Hv. þm. talaði um málið, sem hjer liggur fyrir, eins og hjer væri verið að láta ½ miljón úr ríkissjóði. Hjer er aðeins um það að ræða, að landið ábyrgist þetta fje, til að koma þessum umræddu atvinnubótum á. Jeg býst við, að allir sjái, að hjer er um tvent ólíkt að ræða. Jeg vildi þá að lokum víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Hann kvaðst vera andvígur skoðunum mínum á fiskveiðalöggjöfinni. Jeg veit nú ekki betur en að hann greiddi sjálfur atkvæði með þeirri fiskiveiðalöggjöf, er við höfum nú.

Alveg rétt!

Jeg hjelt, að hann væri því ákveðnari gegn atvinnurekstri útlendinga, er fólki hafa brugðist þær vonir, er það hafði gert sjer um atvinnu hjá þeim, og vegna allra þeirra óþæginda, er það hefir orðið fyrir af þeim sökum. Jeg vil, að atvinnuvegur þessi sje rekinn af innlendum mönnum, en ekki af útlendingum, sem setjast hjer að, eins og kría á stein, án þess að nokkur trygging sje fyrir framhaldi á starfsemi þeirra. Að minsta kosti býst jeg við, að margur maðurinn í Hafnarfirði óskaði nú þess, að sá maður, er þar var helsti atvinnurekandinn um tíma, hefði aldrei þangað komið. Hv. 2. þm. Reykv. drap á, að okkur vantaði fje til framkvæmda, og yrðum að fá erlent fjármagn, fyrst innlent skorti. En þótt þetta sje satt, að okkur skorti nægilegt fjármagn, þá er jeg ekki í vafa um, að misráðið er að fá hingað erlenda menn með erlent fje til atvinnurekstrar í gróða skyni.

Þeir innlendu reka víst ekki atvinnu sína í gróðaskyni!

Við skulum ganga út frá því, en þar er sá mikli munur á, að með því móti helst fjeð kyrt í landinu, en útlendingar flytja það burt með sjer. Og satt að segja þykist jeg ekki síður hafa talað máli íslensku verkamannanna í þessu efni en hv. 2. þm. Reykv.

Halldór Stefánsson Jeg skal ekki lengja umræður, en vildi aðeins drepa á atriði í ræðu hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Jeg bar saman í fyrri ræðu minni þær till., er fram hafa komið, hvað viðvíkur fyrirtækjum í Hafnarfirði og á Austurlandi, sem miða að því að bæta atvinnuhættina og efla atvinnulífið á báðum stöðum. Jeg benti á ósamræmi í atkvæðagreiðslunni í gærkveldi, og gat þess, að jeg hefði búist við, að menn yrðu sjálfum sjer samkvæmari. Þetta kallaði hv. 1. þm. S.-M. hrossakaup. Jeg verð nú að segja það, að jeg hefi haft heldur ímugust á hrossakaupum, jafnvel öllum hrossakaupum, og þó einkum þeim, sem kend eru við Alþingi. En ef þetta eru hrossakaup, þá sýnist mjer þau ekki svo sjerlega óhæfileg. Jeg vil þá aftur á móti beina því til hv.þm. (SvÓ) og annara hv.þm., að gæta þess að láta það ekki ráða atkvæði sínu um sambærileg mál, hvort um er að ræða fyrirtæki á Austurlandi eða Suðurlandi.

Sigurjón Jónsson Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði eitthvað á þá leið, að þeir, sem greiddu þessu frv. atkvæði sitt, sýndu af sjer óforsvaranlegt andvaraleysi, þar sem ábyrgðin væri alt of stór og áhættan því of mikil. Mjer finst þetta nú nokkuð sterkt að orði kveðið. 1. grein frv. kveður ríkt á um að vernda hag ríkissjóðs, eftir því, sem hægt er, og er ákveðið um, að hann taki ekki að sjer ábyrgðina, nema „gegn viðunanlegri tryggingu og veði“, eins og stendur þar. Þegar sjútvn. bar málið fram, var tilætlun hennar, að fullkominnar varúðar væri gætt í þessu efni. Fjelögin leggi fram fje sjálf. Það hafa komið fram till. um, að fjelögin legðu fram 100 þús. kr. hvert, og ef vel yrði á stað farið og gott skip keypt, sem yrði að gerast í samráði við stjórnarvöldin, þá verður ekki sagt, að engin trygging sje fyrir hendi, og fyrstu árin ætti þetta að nægja.

Ef eitthvað fer þá ekki í súginn.

Jeg býst ekki við, að öll fjelög græði, þótt hv. 1. þm. S.-M. segi, að tóvinnufjelögin geri það, en jeg hygg ekki, að hann hafi neina sjerstaka ástæðu til þessara orða sinna.

fer út

. Má hv. 1. þm. S.-M. heyra orð mín!

Þarf ekki

. Jeg held, að hv. 1. þm. S.-M. hefði átt að segja með fyrirvara, að hann þyrfti ekki að heyra orð mín, eins og hann skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara, og eins það, að nefndin væri klofin, sem hún þó sannarlega er. Þótt hv.þm. sje hræddur við Englendinga, að þeir muni setja oss stólinn fyrir dyrnar, að því er snertir ísfiskinn, þá hygg jeg, að hann ætti að vita það, að ísfiskurinn er yfirleitt enginn sjerstakur gróðavegur fyrir útgerðina, að dómi flestra útgerðarmanna. Annars hefði hv.þm. átt að enda, eins og hann byrjaði, - með fyrirvara.

Tryggvi Þórhallsson Tvær fyrirspurnir vildi jeg leyfa mjer að bera fram. Aðra til hæstv. fjrh., sem jeg krefst þó ekki að hann svari við þessa umræðu. Jeg hefi fyrir mitt leyti sterka tilhneigingu til að vera með þessu frv., er hjer liggur fyrir, til að bæta úr atvinnuskorti og auka innlendan atvinnurekstur. En mig langar til að spyrja hæstv. fjrh., hvað það sje, sem hann kallar viðunanlega tryggingu. Það er í mínum augum aðalatriðið, en eins og jeg sagði, krefst jeg ekki svars við þessa umræðu. Jeg skal ekki lengja tímann með því að draga tóvinnumálin inn í umræðurnar. En hitt atriðið, sem jeg vildi minnast á, er það, að komið hefir fram að stofna sjerstaka búnaðarlánadeild við Landsbankann. Hlutverk hennar ætti að vera að styrkja hinn tryggasta atvinnuveg landsins. Jeg geri nú ráð fyrir, að höfuðástæðan gegn því frv. verði sú, að ekki sje fje fyrir hendi. Þeir, sem bera þetta frv. fram, sem hjer liggur fyrir, telja, að 500 þús. kr. mundu nægja í bráðina. Út af því vildi jeg bera fram fyrirspurn til hv. 1. þm. G.-K. (ÁF), hvort hann líti ekki svo á, að ef veita megi ½ milj. til atvinnubóta í Hafnarfirði, að búnaðarlánadeildin geti fengið þessa fjárhæð, sem hún þarf með. Mjer þætti gott að fá að heyra álit hans. Jeg fyrir mitt leyti er þessu hvorutveggja hlyntur, því að í báðum tilfellum er verið að styrkja innlenda atvinnu og framleiðslu. En mjer þætti vænt um að vita, hvort þeir, er fylgja þessu frv., eru jafnsanngjarnir, þegar landbúnaðurinn á í hlut.