Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns biðja hv. deildarmenn afsökunar á því að ég skyldi tefjast og ekki vera kominn hér til fundar strax í upphafi reglulegs fundartíma, en því miður var það vegna þess að fundur sem ákveðinn var með skyndingu kl. hálftvö reyndist taka lengri tíma en ég hafði ætlað. Ég var ásamt forsrh. og viðskrh. bundinn á þeim fundi, en það seinkaði m.a. för hæstv. forsrh. til efri deildar. Mér finnst hins vegar rétt, vegna þess að það er auðvitað ekki eðlilegt að virðuleg deild þessarar stofnunar skuli þurfa að bíða eftir slíkum fundum, að biðjast afsökunar á þeirri töf hér í upphafi. Ég mæli hér fyrir frv. um tekjuskatt og eignarskatt til breytingar á lögum nr. 75/1981. Eins og kunnugt er og oft hefur borið á góma við umræður hér í hv. deild og í Sþ. var gert ráð fyrir því í frv. til fjárlaga fyrir árið 1989 að tekju- og eignarskattur einstaklinga og fyrirtækja hækkaði frá því sem orðið hefði að óbreyttum lögum. Þessi hækkun tekju- og eignarskatts er liður í þeirri viðleitni að ná betra jafnvægi í ríkisfjármálunum á næsta ári en verið hefur á þessu ári og undanförnum árum. Frv. mótast af þeirri meginstefnumörkun að skattbyrði hinna tekjulægstu hækki ekki og að þeir sem hafa miklar tekjur eða eiga miklar eignir beri hlutfallslega stærri hluta aukinnar skattlagningar. Auk þess er í frv. að finna ýmiss konar ákvæði um breytta skattlagningu fyrirtækja sem að mínum dómi miða að því að gera hana réttlátari og sanngjarnari og loka ýmiss konar óeðlilegum undanfærsluákvæðum sem á undanförnum árum hafa haft það í för með sér að þrátt fyrir góðan hagnað hefur aðeins lítill hluti fyrirtækjanna greitt tekjuskatt. Má í því sambandi vekja athygli á því að þrátt fyrir mikið góðæri á árinu 1987 greiddi einungis um 1 / 3 fyrirtækjanna í landinu tekjuskatt. Ég vænti þess að það séu allir hv. alþm. sammála því viðhorfi að það sé fullkomlega óeðlilegt kerfi að í einhverju mesta góðæri skuli svo lítill hluti fyrirtækjanna greiða tekjuskatt. Á undanförnum árum hafa verið gerðar margvíslegar breytingar í nágrannalöndum okkar á skattlagningu fyrirtækja sem stefna í sömu átt og þær breytingar sem hér eru lagðar til. Að mörgu leyti tel ég þess vegna að þau ákvæði þessa frv. sem snúa að skattlagningu fyrirtækjanna séu þegar til lengdar horfir efnismeiri sem veigamikið spor í breyttri skattlagningarstefnu í landinu, þar sem aftur á móti varðandi skattlagningu einstaklinganna er fyrst og fremst um að ræða breytingar á ákveðnum tölulegum stærðum. Efni þessa frv. má í grófum dráttum skipta í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi er atriði sem snertir breytingar á tekjusköttum einstaklinga, persónuafslætti og barnabótum, í öðru lagi, eins og ég nefndi áðan, breytingar á tekjusköttum fyrirtækja og í þriðja lagi breytingar á eignarsköttum einstaklinga og fyrirtækja. Ég mun hér fyrst fjalla um þær breytingar sem gerðar eru á tekjuskatti einstaklinga og vil í upphafi víkja að þeim efnisatriðum sem reifuð voru í frv. til fjárlaga. Í fyrsta lagi var þar lýst þeirri ætlun að skatthlutfallið sjálft yrði hækkað. Í öðru lagi að persónuafsláttur og barnabætur breyttust á þann veg að skattbyrði af lægri tekjum héldist óbreytt. Ég vil vekja athygli hv. alþm. á þeim eðliseiginleikum þessa skattkerfis sem við búum við í dag, að með samspili skattprósentunnar annars vegar og barnabóta og persónuafsláttar hins vegar er hægt að ná fram með ríkum hætti eiginleikum þess kerfis að létta skattana á fólki með lægri tekjur og lágar tekjur, en þyngja þá að sama skapi á fólki með hærri tekjur. Þannig segir í raun og veru breyting á prósentunni einni sér ósköp lítið ef ekki er einnig höfð hliðsjón af því hvað gert er með persónuafslátt og barnabætur. Í þriðja lagi var þegar fjárlagafrv. var kynnt lögð áhersla á að skattleggja launa- og fjármagnstekjur, raunvexti, arð og söluhagnað á þann veg að þessi skattlagning yrði samræmd. Þá er rétt einnig að víkja nokkuð að því, áður en ég kem að efnisatriðum frv. sjálfs, að eins og hv. alþm. er kunnugt og oft hefur borið á góma hér við umræður undanfarnar vikur taldi ég rétt að kanna sérstaklega kosti þess og galla að innleiða nýtt hátekjuþrep í tekjuskattinum. Ástæður þess að ég taldi nauðsynlegt að slíkt yrði kannað voru í fyrsta lagi þær að í röðum stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar var mikill áhugi á því máli, í öðru lagi meðal þingmanna sem eru utan ríkisstjórnar eða í stjórnarandstöðu er einnig verulegur áhugi á að láta kanna það mál og í þriðja lagi hafa ýmis félagssamtök, ég nefni t.d. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, ályktað sérstaklega um þann vilja sinn að tekið yrði upp sérstakt hátekjuþrep. Að undanförnu hefur þessi möguleiki þess vegna verið til skoðunar í fjmrn. Sú skoðun hefur leitt í ljós að innan ramma núverandi kerfis er vissulega mögulegt að breyta tekjuskattsbyrði mismunandi tekjuhópa umtalsvert með því að hagræða skattprósentu og persónuafslætti og láta þessa tvo þætti leika saman með öðrum hætti en gert er í núgildandi skattalögum. Þannig er það vissulega rétt, eins og ýmsir stuðningsmenn núgildandi kerfis hafa haldið fram, að það felur í sér töluvert mikla möguleika til tekjujöfnunar þó að þeir möguleikar séu vissulega ekki óendanlegir. Vandinn er hins vegar sá að innan ramma núverandi kerfis er vart mögulegt að hækka skatta hinna tekjuhærri án þess að skattar flestra annarra breytist. Nýtt skattþrep hefði þess vegna þann kost að auka tekjuskatta þeirra sem hafa hærri tekjur án þess að breyta skattbyrði annarra. Það er e.t.v. það grundvallaratriði sem skilur eiginleika skattkerfis með fleiri en eitt skattþrep frá eiginleikum þess kerfis sem við búum við í dag. Á hitt er svo einnig að líta að ýmsir verulegir annmarkar eru einnig á því í okkar þjóðfélagi að taka upp nýtt skattþrep. Í fyrsta lagi að launafólk með sveiflukenndar tekjur innan ársins getur lent í hærra skattþrepi einstaka mánuði án þess að meðaltekjur þess á árinu öllu gæfu tilefni til þess. Í öðru lagi að þeir sem fá laun frá mörgum atvinnurekendum kunna að sleppa undan hátekjuþrepinu, enda þótt tekjur þeirra gæfu ekki tilefni til þess. Í þriðja lagi að skattlagning hjóna getur, í ríkari mæli en nú er, orðið misjöfn, eftir því hvernig tekjurnar skiptast á milli þeirra. Þessi vandamál eru þó á engan hátt óyfirstíganleg. Við hinu fyrsta má bregðast með því að reikna staðgreiðsluna alltaf frá áramótum. Með því móti er hægt að tryggja fulla nýtingu á lægra skattþrepinu áður en einstaklingur fer í hærra skattþrepið. Annað vandamálið mætti leysa með því að gera einstaklingum skylt að standa sjálfir skil á staðgreiðslunni í hærra skattþrepinu, ef þeir vinna hjá fleiri en einum atvinnurekanda. Þriðja vandamálið, sem snertir skattlagningu hjóna, er hins vegar erfiðara úrlausnar, enda má segja að það sé með vissum hætti almennt vandamál í skattlagningu en ekki innheimtuvandamál eins og hin atriðin tvö. Hér er þó rétt að benda á að til greina gæti komið að miða efra skattþrepið við hærri tekjur en ella ef annað hjónanna er með litlar tekjur. Í þessu fælist viss samsköttun sem gæti lækkað tekjur af nýju skattþrepi. Ég hef kosið að reifa þessi atriði hér vegna þess að umræðan um annað skattþrep hefur verið mjög rík hér á þingi undanfarnar vikur og einnig í þjóðfélaginu. Ég vil í því sambandi geta þess að á nánast hverjum einasta fundi sem ég hef komið á, hvort sem það er stjórnmálafundur hjá félagssamtökum, áhugamannafélögum, klúbbum eða af hverju öðru tagi sem þeir fundir hafa verið, þá hefur ávallt einhver, oftast margir, sett fram þá spurningu hvers vegna væri ekki hægt að taka upp annað eða fleiri skattþrep í okkar skattkerfi --- og hafa sjálfir lagt til að svo yrði. Ég held þess vegna, og það er mitt mat sem kannski erfitt er að sanna en engu að síður mitt mat, að meðal þjóðarinnar ríki sá skilningur að eðlilegt sé í tekjuskattskerfi að það séu fleiri en eitt skattþrep og það þurfi þess vegna að vera ærnar ástæður fyrir löggjafann að hafa til lengdar við lýði í landinu kerfi sem ekki hefur þessa eiginleika. Ég held að vísu einnig að bæði þingheimur og skattyfirvöld hafi vanrækt að skýra út fyrir almenningi þá eiginleika til tekjujöfnunar sem núverandi kerfi hefur með samspili skattprósentu, persónuafsláttar og barnabóta. Þetta mál er þess vegna á engan hátt einfalt og ég hef því kosið að láta vinna í því máli áfram þannig að þingheimur allur, þingflokkarnir allir, samtök utan þings, sem vilja kynna sér og taka afstöðu til þessa máls, geti haft rækilegan tíma til þess á næsta ári. Ég hef hins vegar sannfærst um það af ítarlegum viðræðum mínum við stjórnendur og starfsfólk skattakerfisins í landinu að jafnvel þótt tekin væri ákvörðun um það hér og nú að breyta tekjuskattskerfinu á þann veg að nýtt skattþrep væri tekið upp, þá væri afar hæpið, ef ekki útilokað, að framkvæmd þess gæti tekist með svo stuttum fyrirvara svo vel væri. Það er nokkurn veginn samdóma álit þeirra sem ég hef rætt við og starfa við framkvæmd skattakerfisins að lágmarksundirbúningstími séu 4--6 mánuðir frá því að ákvörðun er tekin þar til starfsmönnum skattakerfisins væri ætlað að framkvæma þessa breytingu. Það er rétt að ég skýri einnig frá því hér að starfsfólk skattakerfisins hefur mjög lýst því hvað það hafi haft miklar áhyggjur og í reynd búið við mikla erfiðleika við að tryggja örugga framkvæmd staðgreiðslunnar á þessu ári. Það hafi á engan hátt verið öruggt að það tækist. Breytingin hafi í reynd, eins og einn maður orðaði það, verið borin af starfsfólkinu frá einum mánuði til annars án þess að vissa væri hvort það tækist frá einum mánuði til annars að tryggja örugga framkvæmd. Mér finnst rétt að skýra frá þessu hér vegna þess að mín reynsla hefur a.m.k. verið á þann veg að hv. alþm. allir hugi kannski meira að efnisþáttum skattalaganna sjálfra og minna að erfiðleikum þess fólks sem síðan er ætlað, oft við erfiðar aðstæður og á skömmum tíma, að framkvæma þær ákvarðanir sem hér eru teknar. Þess vegna varð það mín niðurstaða að hvað sem liði afstöðu manna til tekjuskattskerfis með eitt eða fleiri skattþrep þá væri ógerlegt að taka með svo skömmum fyrirvara sem við höfum nú ákvörðun um breytingar, einfaldlega af tæknilegum og framkvæmdalegum ástæðum. Þess vegna m.a. er það niðurstaðan að leggja fram það frv. sem hér er til umræðu en engu að síður halda áfram þeirri efnislegu og faglegu vinnu sem framkvæmd hefur verið varðandi þetta atriði svo allir geti snemma á næsta ári haft grundvöll til þess að skoða málið að nýju, bæði þeir sem eru með og hinir sem eru á móti skattkerfi með fleiri en eitt skattþrep. Þá hafa menn betri og efnislegri grundvöll, bæði þeir sem hafna því, til þess að færa rök fyrir sínu máli, og væntanlega einnig hinir sem eru með því til þess að sækja sér röksemdaforða í þær efnislegu greinargerðir sem fyrir verða lagðar. Ég vil að lokum í þessu efni láta í ljósi þá ályktun mína að í reynd sé um tvo möguleika að ræða ef sérstakt hátekjuþrep ætti að verða að veruleika á næstu árum. Í fyrsta lagi að nýju skattþrepi verði komið á í álagningu eftir á eingöngu og svo hins vegar að nýtt skattþrep verði tekið upp í staðgreiðslu síðar. Ég vil einnig árétta það hér sem ég hef lýst yfir nokkrum sinnum, bæði í umræðum um þingsköp hér í gær, í umræðum utan dagskrár og við önnur tilefni, að ákveðið hefur verið að leggja ekki fram nú frumvarp um skattlagningu raunvaxta. Ekki vegna þess að hæstv. ríkisstjórn telji það ekki vera efnislega rétt eða hafi í nokkru breytt þeirri ákvörðun sinni að samræma skattlagningu fjármagnstekna hér á Íslandi þeim reglum og lögum sem gilda um það efni í nær öllum nágrannalöndum okkar og þykir eðlilegt og sjálfsagt í flestum þróuðum ríkjum heims, heldur er ástæðan einfaldlega sú að við höfum viljað vanda vel þessa lagasetningu. Og eins og ég greindi frá í gær en vil formlega endurtaka hér, þá hefur verið ákveðið að samstarfsnefnd fjmrh., viðskrh., forsrh. og Seðlabankans vinni drög að slíkri lagasetningu sem síðan verða kynnt ýmsum kunnáttumönnum og fagmönnum sem starfa í peningastofnunum landsins, bæði viðskiptabönkum og öðrum peningastofnunum, svo og öðrum áhugamönnum um þetta efni. Finnst mér vel koma til greina ef óskir eru um það frá þingflokkum bæði utan og innan stjórnar að þeir hafi möguleika til að fylgjast með þessari sérfræðilegu vinnu vegna þess að hún er flókin og þetta er mikilvægt viðfangsefni og nauðsynlegt að ég tel að um hana skapist jafnbreið samstaða hér á landi eins og hefur verið í nágrannalöndum okkar þar sem stjórnmálaflokkar, óháð því hvort þeir telja sig til hægri eða vinstri, hafa talið sjálfsagt og eðlilegt að raunvaxtatekjur séu skattlagðar líkt og vinnutekjur. Ég vil í þessu sambandi geta þess að á vegum fjmrn. hefur á undanförnum vikum verið sérstaklega unnið að því að afla gagna og fræðast um reynslu í þessum efnum frá Bretlandi, Norðurlöndum og Bandaríkjunum þar sem slíkar breytingar hafa verið við lýði um nokkurra ára bil. Hvað efnisþætti þess frv. sem hér er til umræðu snertir má segja að hvað tekjuskatta einstaklinga snertir þá feli breytingarnar í sér nokkur meginatriði. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því að almenna skatthlutfallið hækkar úr 28,5% í 30,5%. Verulegum hluta þeirrar hækkunar sem þessi prósentubreyting skilar í ríkissjóð er hins vegar varið til þess að hækka einnig persónuafslátt og barnabætur. Má í því sambandi taka það sem dæmi að skattar hjóna með tvö börn og allt að 130 þús. kr. í mánaðartekjur lækka eða standa í stað þrátt fyrir þessa hækkum skattahlutfallsins vegna þeirrar hækkunar á persónuafslætti og barnabótum sem hér er gerð tillaga um. Vegna þess að eðlilega hefur orðið nokkur umræða um það að aðrar prósentur hefðu komið til greina í þessum efnum, t.d. 2,5% eða 3%, vil ég vekja athygli hv. deildarmanna á því að með hærri skattprósentu hefði verið hægt að verja meira fjármagni til breytinga á persónuafslætti og barnabótum. Og hvað mig snertir og minn flokk, þá hefðum við í sjálfu sér verið tilbúnir til þess að hafa prósentuna hærri en verja að sama skapi meira fjármagni í breytingar á persónuafslætti og barnabótum. En niðurstaða stjórnarflokkanna varð hins vegar á þann veg sem fram kemur í frumvarpinu hér og nú. Mér finnst í öðru lagi rétt að vekja athygli á því sem ég hef orðið var við að mjög fáir gera sér grein fyrir: Sá þjóðfélagshópur sem mjög hefur oft áður verið til umræðu í sambandi við breytingar á tekjusköttum, þ.e. einstæðir foreldrar, eru þannig staddir í skattakerfinu þegar á heildina er litið bæði fyrir og ekki síður eftir þá breytingu sem hér er lögð til að einstæðir foreldrar hafa þá sérstöðu umfram aðra þjóðfélagshópa, sem oft eru nefndir í umræðu um skattamál, að þeir greiða að jafnaði enga tekjuskatta þegar á hópinn í heild er litið. Persónuafsláttur þeirra og barnabætur duga til þess að greiða að fullu bæði tekjuskatt og útsvar og raunar gott betur, þannig að í heildina fá einstæðir foreldrar til sín nettó meira en þeir leggja fram í skattakerfið. Tel ég mjög mikilvægt að þeim eiginleika skattakerfisins sé haldið áfram. Þær breytingar sem hér eru lagðar til fela það í sér að skattar einstæðra foreldra með allt að 110 þús. kr. mánaðarlaun, ýmist lækka eða standa í stað. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því að þrátt fyrir 2% hækkun á jaðarskatthlutfalli þá hækkar raunverulegt skatthlutfall einungis um 0,5%, úr 13% í 13,5% þegar á heildina er litið. Í fjórða lagi vil ég vekja athygli á því að heimilt verður að nýta persónuafslátt til greiðslu eignarskatts með sama hætti og hann gengur til greiðslu á tekjuskatti og útsvari. Ég held að þetta ákvæði sé sérstaklega mikilvægt þegar menn huga að skattlagningu ellilífeyrisþega með litlar tekjur. Mér finnst óþarfi hér að verja tíma deildarinnar til þess að endursegja tölur sem ýmist er að finna í frumvarpsgreinunum sjálfum í ítarlegra máli eða lýsa þeim dæmum sem fylgja frv. Sú yfirferð held ég að sé hagkvæmari hjá hverjum og einum fyrir sig þegar hann eða hún hefur ritaðan textann fyrir framan sig heldur en að fara yfir það í löngu máli munnlega hér úr ræðustól. Ég vil þó vekja athygli hv. alþm. á því að ef þeir skoða þær töflur sem frv. fylgja um breytingar á mánaðarlegum skattgreiðslum hinna ýmsu þjóðfélagshópa sem þar eru sýndir sem dæmi, þá er þar í reynd um mjög litlar upphæðir að ræða. Má í því sambandi t.d. nefna að í ákveðnum þjóðfélagshópum með mánaðartekjur sem nema 150 þús. kr. á mánuði felur breytingin einungis í sér 300 kr. hækkun á greiðslu á hverjum mánuði. Og það þarf að fara töluvert yfir 200 þús. og upp í 300 þús. til þess að breytingin nemi einu til þremur þúsundum í hverjum mánuði. Það eru þessar hlutfallstölur sem ég held að segi kannski skýrari sögu um breytingarnar en prósentur eða einhver heildaryfirlit sem stundum eru sett fram í þessum efnum. Ástæðan fyrir því að við höfum kosið að setja þetta fram m.a. í grg. frv. með þessum hætti er að í staðgreiðslukerfinu er fólk smátt og smátt að venjast því að hugsa um skattgreiðslur sína á mánaðargrundvelli og hver breytingin er miðað við mánaðartekjurnar hverju sinni, þar sem oft áður í gamla kerfinu beindist athygli manna að breytingum fyrir árið í heild. Við höfum engu að síður í grg. frv., í fskj. einnig sýnt breytingarnar fyrir árið í heild og ég held að þótt menn geti haft mismunandi skoðanir á eðli þessara breytinga sem hér eru þá geti flestir verið sammála því að hér er ekki um háar upphæðir að ræða fyrir allan þorra þess fólks sem er vinnandi í okkar landi, fyrir hluta þess um lækkun, fyrir hluta þess að það stendur í stað, en fyrir aðra óveruleg hækkun, og þá fyrst þegar komið er upp í verulega háar mánaðartekjur nemur hækkunin fáeinum þúsundum króna á mánuði. Virðulegi forseti. Ég sagði hér áðan að ef horft væri á efnisþætti frv. en ekki þær breytingar á tölulegum stærðum sem gerðar eru þá kynni breytingin á tekjuskatti fyrirtækja að ýmsu leyti að vera athyglisverðari þegar til lengdar lætur en þær breytingar á tölulegum stærðum sem ég vék að áðan. Ég vil í því sambandi árétta það sem ég hef áður sagt að í flestum löndum í okkar heimshluta hefur æ meiri vinna verið í það lögð að breyta skattlagningu fyrirtækja á þann veg að fyrirtækin greiði með sanngjörnum hætti til þjóðfélagsins en geti ekki notað löglegar undansláttar- og undanfærsluleiðir til þess að draga allverulega úr framlagi sínu til hins sameiginlega sjóðs landsmanna. Í þessum efnum höfum við Íslendingar að hluta til verið á sömu braut. Ég nefni t.d. að fyrir nokkrum árum var ákveðið að bankarnir greiddu einnig tekjuskatt sem þeir höfðu ekki gert áður og á þessu þingi liggur fyrir frv. um að fleiri peningastofnanir gangi einnig þá braut. Ég vænti þess að hv. alþm. geti allir verið sammála um það að tekjuskattskerfi fyrirtækja, þar sem aðeins þriðjungur fyrirtækjanna greiðir tekjuskatt í einhverju mesta góðæri sem við höfum hér lifað, hljóti að vera í meira lagi óeðlilegt, óréttlátt og götugt kerfi. Í þessu frv. er í fyrsta lagi lagt til að fækka frádráttarliðum og þar með breikka sjálfan skattstofninn. Í öðru lagi að herða reglur um fyrningar og hlunnindi, t.d. vegna rekstrarkostnaðar fólksbifreiða í eigu fyrirtækja en það hefur löngum verið eitt af því sem tíðkast hefur mjög í okkar landi að fyrirtæki hafa látið eigendum fyrirtækjanna eða æðstu stjórnendum þeirra í té fólksbifreiðir til einkaafnota og það hefur ekki ríkt samræmi í skattlagningu þessara hlunninda samanborið við þær byrðar sem hvíla á venjulegum borgurum og bifreiðaeigendum landsins. Tekjuskattar fyrirtækja eru taldir geta skilað 2 milljörðum og 700 millj. kr. í ríkissjóð á næsta ári eða nokkru meira en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Þessi hækkun er afleiðing af endurskoðun sem fram hefur farið í fjmrn. í ljósi þeirra breytinga sem hér eru lagðar til. Þó er rétt að hafa fyrirvara á um þetta efni vegna þess að það er í sjálfu sér erfiðara af margvíslegum efnislegum og tæknilegum ástæðum að áætla skattgreiðslu fyrirtækja heldur en einstaklinga, einkum og sér í lagi þegar jafnmiklar breytingar eru gerðar eins og hér um ræðir. Um einstakar breytingar á skattgreiðslu fyrirtækjanna má eftirfarandi teljast einna mikilvægast: 1. Reglur um fyrningu lausafjár eru þrengdar þannig að gjaldfærslan dreifist á allan notkunartímann en verður ekki að fullu nýtt á kaupárinu. 2. Almennar fyrningar aðrar en á fasteignum, dreifast á lengri tíma en hingað til. Með þessu er í reynd verið að færa afskriftahlutföllin í upprunalegt horf, þ.e. eins og þau voru ákveðin við heildarendurskoðun laganna 1980. 3. Heimild til að ráðstafa hluta rekstrarhagnaðar í sérstakan fjárfestingarsjóð verði lækkuð úr 30% í 15%. 4. Gjaldfærsla fyrirtækja, eins og ég gat um áðan, vegna rekstrarkostnaðar fólksbifreiða í þeirra eigu verði mjög takmörkuð. Með þessu er að því stefnt að bifreiðahlunnindi séu talin fram til skatts í ríkara mæli en gert er í dag. 5. Afnumin verði verðbreytingarfærsla hjá hlutafélögum vegna lána til eigenda og framkvæmdastjóra þeirra. Þetta er eitt af þeim atriðum sem einnig hafa skapað að okkar dómi óeðlilega mismunun og forréttindi innan núverandi kerfis. 6. Heimild til yfirfærslu taps við kaup eða sameiningu fyrirtækja í óskyldum rekstri verði þrengd. Það hefur farið vaxandi --- og mun e.t.v. gera það miðað við erfiða stöðu og rekstrarstöðvun og gjaldþrot margra fyrirtækja --- að ýmis fyrirtæki önnur freistist til þess að kaupa tapfyrirtæki eða gjaldþrotafyrirtæki eingöngu í skattahagnaðarskyni. Slíkt teljum við mjög óeðlilegt, og hægt að færa fyrir því margvísleg rök, og viljum þess vegna koma í veg fyrir það að tap við kaup eða sameiningu fyrirtækja í óskyldum rekstri verði jafnrúm og verið hefur. Hins vegar verður áfram hægt, þegar um sameiningu eða samtengingu fyrirtækja í skyldum rekstri í hagræðingarskyni eða þegar um annan eðlilegan rekstrartilgang er að ræða, að yfirfæra tapið þá með sama hætti og áður. Að síðustu er svo rétt að vekja einnig athygli á því að skattahlutfall fyrirtækjanna hækkar um 2% til samræmis við hækkunina á tekjuskatti einstaklinga, úr 48% í 50%. Ég reikna með að þessar breytingar muni verða teknar til ítarlegrar skoðunar í hv. nefnd og vil að lokum árétta það sem ég gat um áðan að það skattakerfi sem við búum nú við, hvað fyrirtækin í landinu snertir, hafði það í för með sér að einungis þriðjungur skattskyldra fyrirtækja í landinu greiddi einhvern tekjuskatt vegna reksturs á síðasta ári, þ.e. á árinu 1987. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni þingsins að koma í veg fyrir að skattakerfi af því tagi haldist áfram óbreytt. Því þótt það sé nauðsynlegt og sjálfsagt að atvinnulífið í landinu og fyrirtækin hafi eðlilega stöðu til þess að vaxa og dafna, þá er það á sama hátt eðlilegt að þau greiði hluta af sínum eðlilega hagnaði til sameiginlegs sjóðs landsmanna líkt og einstaklingarnir gera í okkar landi. Virðulegi forseti. Þriðji og síðasti efnisþáttur þessa frv. snertir breytingar á eignarskatti einstaklinga og fyrirtækja. Í fyrsta lagi er þar um að ræða hækkun á lægra þrepinu í eignarskatti einstaklinga úr 0,95% af nettóeign, þ.e. skuldlausri eign yfir 250 þús. kr., í 1,2%. Þá er og lagt til að hækka eignarskatt fyrirtækja úr 0,95% af sams konar nettóeign í 1,2%. Þar með er eignarskattshlutfallið orðið jafnhátt og það var fyrir nokkrum árum síðan. Sú nýjung sem menn munu kannski fyrst og fremst horfa á snertir hins vegar þá breytingu að tekið er upp nýtt háeignaþrep í eignarskattinum, 1,5%, á skuldlausa eign yfir 6 millj. kr. hjá einstaklingi og 12 millj. kr. skuldlausa eign hjá hjónum. Áætlað hefur verið að það séu u.þ.b. 6 þúsund einstaklingar af 182 þúsundum framteljenda sem muni greiða þetta sérstaka háeignaþrep eða aðeins örfá prósent allra þeirra gjaldenda sem greiða eignarskatt í landinu. Hér er þess vegna ekki um það að ræða að hækka sérstaklega með þessu háeignaþrepi eignarskattinn á öllum þorra, hvað þá heldur stórum hluta landsmanna, heldur eingöngu á þann minni hluta, þann litla hóp, ef öll heildin er skoðuð, sem hefur skuldlausa eign, hvað hjón snertir yfir 12 millj. kr. Til samanburðar má geta þess að menn þurfa að fara í einbýlishúsin í dýrustu hverfum höfuðborgarsvæðisins til þess að finna húseignir sem eru yfir þessum mörkum. Allar venjulegar húseignir, íbúðir, raðhús, lítil einbýlishús, eða þær húseignir sem allur þorri Íslendinga býr í, eru undir þessum mörkum. Eins og ég vék að áðan er einnig í þessu frv. lögð til sú breyting varðandi nýtingu á persónuafslætti að það er heimilt að nýta hann til greiðslu á eignarskatti sem ekki hefur verið til þessa. Sú breyting hefur það m.a. í för með sér að ellilífeyrisþegar með litlar sem engar tekjur munu ekki þurfa að greiða eignarskatt. Virðulegi forseti. Ég hef hér leitast við að reifa í stuttu máli þau meginatriði sem setja svip sinn á þetta frv. þótt vissulega væri tilefni til þess að fjalla um það ítarlega og lengi. Ég hef einnig talið nauðsynlegt að gera grein fyrir ýmsum atriðum sem sett hafa svip sinn á undirbúning frv. og áfram verður unnið að á vegum ráðuneytisins og full ástæða væri til að allir þingflokkar hefðu tækifæri til á næsta ári að fylgjast með. Ég vil svo mælast til þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það varð nokkur töf á því að umræða um þetta mál gæti hafist og fundi deildarinnar frestað af þeim sökum. Hæstv. ráðherra byrjaði ræðu sína á að bera fram afsökun fyrir það hversu seint hann kom til fundarins og var sú afsökun að sjálfsögðu tekin til greina. En mér er ekki grunlaust um að hæstv. ráðherra hafi verið að skjóta því aðeins á frest að mæla fyrir þessu frv., kannski hafi verið í hans huga svolítill efi og svolítið samviskubit yfir því að flytja frv. sem þetta, samviskan hafi nagað svolítið og það hafi verið svolítil sálarró að fá að fresta því að mæla fyrir þessu makalausa frv. svo sem um hálfa klukkustund. Hæstv. ráðherra mælti svo fyrir frv. Það vekur athygli, og ég hygg að það sé fátítt, að hæstv. fjmrh. mæli fyrir svo veigamiklu frv. og eyði meginhluta ræðunnar í það að mæla fyrir frv. sem aldrei var flutt, að mæla fyrir hugmyndum um tekjuskatta sem ekki eru hér fluttar í frumvarpsformi og mæla hér fyrir hugmyndum um sérstakan fjármagnstekjuskatt sem ekki er verið að flytja hér inn á Alþingi. M.ö.o.: Hæstv. ráðherra var í ræðu sinni ekki aðeins að mæla fyrir frv. sem ekki var flutt, hann var fyrst og fremst að staðfesta að öll stóru orðin, sem hann hafði fyrir aðeins örfáum vikum um það hvernig ætti að flytja til fjármunina í þjóðfélaginu, eru að engu orðin. Tilflutningurinn á fjármagni, eins og hann orðaði það, frá ríka fólkinu, er orðinn að skattlagningu á allan almenning í landinu. Þessi dapurlega framsöguræða fyrir frumvarpinu sem ekki var flutt er staðfesting á þessu, iðrandi stef um það að allar miklu og stóru og breiðu yfirlýsingarnar sem hæstv. ráðherra flutti eru að engu orðnar. Það vantaði ekki rúmið sem hæstv. ráðherra fékk í fjölmiðlum til þess að gera grein fyrir hinni nýju stefnu. Nú væri kominn nýr maður, nú væri komin ný stefna, nú ætti að flytja til fjármunina, nú ætti að hætta að skattleggja allan almenning í landinu, bara ríka fólkið. Svo kemur hæstv. ráðherra hér og flytur þetta iðrandi stef um að allar þessar yfirlýsingar séu hrundar. Ég er viss um það að þó að almenningur í landinu sé að verða býsna þreyttur á daglegri viðveru hæstv. ráðherra í fjölmiðlum þá hefði hann býsna gott af því að hæstv. ráðherra játaði það nú í stórri yfirlýsingu frammi fyrir þjóðinni berum orðum, en ekki með því að fara svona bakdyramegin að þeirri játningu eins og hér í þessari ræðu, að öll stóru orðin séu nú að engu orðin. Þetta frumvarp, sem hér hefur verið lagt fram og hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir, hefur verið kallað ,,síðasta skattheimtufrumvarp hæstv. ríkisstjórnar``. Er það vel að þeim málum linni. Hitt ber þó að hafa í huga í þessu sambandi að fyrir tveimur kvöldum síðan, að ég hygg, komu þeir ráðherrarnir fram í fréttatímum sjónvarpsins. Þá lýsti hæstv. forsrh. því yfir að tekjuskattsfrv. væri enn til meðferðar hjá stjórnarflokkunum. Þetta var sagt af því tilefni að Alþfl. mun hafa hafnað því að tekjuskattshækkunin yrði meiri en í þessu frumvarpi getur, en hæstv. forsrh. sagði að það gæti vel til þess komið að hækkunin yrði meiri og fullyrti að meðferð frumvarpsins í þingflokkum stjórnarflokkanna væri ekki lokið. Umfjöllun um og ákvörðunum um endanlega gerð frumvarpsins væri ekki lokið. Hæstv. fjmrh. tók undir þetta með því að segja að það væri algengt að frv. væri breytt í meðförum þingsins og það gæti eins orðið í þessu tilviki. Það er auðvitað alveg augljóst að hv. deild hlýtur að kalla eftir skýrum svörum um það hvort þetta sé endanlegt frv., hvort þingmenn í hv. deild eigi að taka mark á ummælum forsrh. að þessu sinni að umfjöllun í þingflokkum stjórnarflokkanna sé ekki lokið. Eða á að taka þessi ummæli hæstv. forsrh. eins og venjulega? Það er alveg nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. svari þessu. Átti að taka mark á þessum ummælum hæstv. forsrh. eða á að taka þau eins og venjulega? Þetta frv. ásamt öðrum frv. sem hér liggja fyrir er auðvitað þáttur í heildarstefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags-, atvinnu- og fjármálum. Það ber auðvitað að fagna því að ríkisstjórnin hafi fallið frá áformi sínu um að skattleggja starfsemi þeirra frjálsu félagasamtaka sem unnið hafa hér mikið starf í þágu öryrkja og íþrótta, um að skattleggja starfsemi Háskóla Íslands og þar fram eftir götunum. Hæstv. ríkisstjórnin hefur sem sagt fallið frá öryrkjaskattinum, menningar- og menntaskattinum og íþróttaskattinum --- ekki af því að það sé ekki enn hugsjón hæstv. fjmrh. í nafni félagshyggjunnar að leggja á slíkan skatt, heldur vegna þess að Framsfl. ákvað eins og venjulega að brjóta a.m.k. einn af þeim samningum sem hann gerir í ríkisstjórnarsamstarfi. Minna má það ekki vera. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að um þetta hefði verið gerður formlegur samningur og hann hafði ekki fyrr lýst því yfir en Framsfl. greindi frá því að hann væri allsendis óbundinn, enda hefði samningurinn bara verið svona óformlegt, lauslegt spjall. En þó að vinnubrögðin lofi ekki meistarann, þá ber að fagna því að þessi skuli vera niðurstaðan. Þessi skattafrumvörp, og þar á meðal þetta frumvarp, verða auðvitað ekki slitin úr tengslum við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar í heild. Útgjöld og tekjur ríkissjóðs hljóta að ráðast af því hvaða efnahagsstefnu er fylgt. Tekjur ríkissjóðs eru að stærstum hluta til byggðar á veltusköttum og ráðast því mjög af atvinnuástandi í landinu á hverjum tíma. Þær ráðast líka af því hverjar tekjur alls almennings eru. Það er þess vegna alveg fráleitt eins og fram hefur komið hjá hæstv. ráðherrum að niðurstöður í fjárlögum fáist einungis með því að bera saman debet og kredit. Niðurstöður fjárlaganna ráðast auðvitað fyrst og fremst af því hvaða efnahagsstefnu er fylgt. Nú er ljóst að þessi ríkisstjórn fylgir þeirri stefnu í efnahagsmálum sem getur ekki leitt til annars en að koma atvinnulífinu á kné. Og það hefur verið staðfest af hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. að það á að draga úr verðbólgunni í landinu annars vegar með því að taka erlend lán til þess að greiða niður verðlag og hins vegar með því að lama svo atvinnulífið að af þeim sökum verði engin verðbólga til. Fjárlagafrv. byggir á þessari efnahagsstefnu. Það er býsna athyglivert að það skuli nú gerast að hæstv. fjmrh. skuli vera sá ráðherra sem stýrir efnahagsmálum í þessari ríkisstjórn, mótar þá stefnu í öllum aðalatriðum, ekki bara í ríkisfjármálunum sjálfum heldur heildarefnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, ákveður það hvaða gengisstefnu skuli fylgt, ákveður það að ná skuli niður verðbólgu með því að lama atvinnulífið og útflutningsframleiðsluna. Það er orðið á valdi hæstv. fjmrh. Hann er orðinn verkstjóri í efnahagsmálum hjá hæstv. ríkisstjórn. Það gengur svo langt að hæstv. forsrh. felur hæstv. fjmrh. að annast viðræður við stjórnarandstöðuflokkana á þingi um framgang þingmála og efnislega niðurstöðu. Svo rækilega hefur hæstv. fjmrh. tekið við verkstjórn efnahags- og atvinnumála í landinu. Og hann fylgir rangri efnahagsstefnu. Það fæst aldrei botn í þessi fjárlög ef fylgja á þeirri efnahagsstefnu sem lamar atvinnulífið í landinu. Ef það á að ná niður verðbólgu með því að drepa atvinnulífið og útflutningsstarfsemina niður þá fæst aldrei botn í fjárlögin, sama hvað hæstv. ráðherra hækkar skattana. Hann heldur áfram að hækka skattana, það leiðir til þess að það dregur meir úr atvinnulífinu, framleiðslan verður minni, tekjurnar verða minni og hann þarf á ný að hækka skattana þangað til að allt er komið í öngþveiti. Þetta er vítisvél sem getur ekki annað en leitt til ófarnaðar og mun aldrei leysa þann vanda sem ríkissjóður stendur frammi fyrir. Grundvallarhugsun efnahagsstefnunnar er röng og þess vegna gengur það ekki upp að hækka alltaf skattana eftir því sem ríkissjóður lendir í meiri vanda. Það dregur bara meir úr þrótti atvinnulífsins, úr umsvifunum í þjóðfélaginu, lækkar tekjur einstaklinganna meira, og þá ætlar hæstv. fjmrh. að koma aftur og setja meiri skatta á fyrirtækin eftir því sem þau hafa minnkað afl sitt, meiri skatta á launafólkið eftir því sem tekjur þess minnka. Sér er nú hver hagspekin! Og nánast furðulegt að framsóknarmenn skuli samþykkja að þannig skuli efnahags- og atvinnumálum stýrt. Þeir sem fengu þó í sinn hlut það ráðuneyti sem á að fara með verkstjórn í efnahags- og atvinnumálum, að þeir skuli framselja það með þessum hætti til Alþb. með þessum afleiðingum og þessari niðurstöðu. Það verður að skoða allt efni frv. í þessu ljósi. Þetta frv. er enn ein staðfesting á því að hæstv. ríkisstjórn hefur engin önnur ráð séð en að leggja skatta á allan almenning í landinu. Vörugjaldið leggst á neysluvörur, almennar neysluvörur heimilanna, leggst með miklum þunga á húsbyggjendur, unga fólkið í landinu. Unga fólkið, sem þarf að leggja á sig meiri vinnu af því að það er að koma sér upp þaki yfir höfuðið, afla sér meiri tekna af því að það er að standa undir kostnaði við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þá á að hækka þann kostnað. Og um leið á að hækka skattana á þá sem þurfa af þessum sökum að auka við sig vinnu og afla meiri tekna. Það er verið að lama framtak unga fólksins í landinu sem er að spara með því að vinna meira og afla meiri tekna til þess að geta sjálft staðið undir því að eignast sínar eigin íbúðir. Það er verið að vinna gegn þessu í nafni félagshyggjunnar, hæstv. fjmrh. Í nafni félagshyggjunnar er verið að koma með þessum hætti fram við þetta fólk. Svo segir hæstv. ráðherra að hann hafi hvergi komið þar sem ekki sé krafa um að setja nýtt skattþrep í tekjuskattinn. Hann lýsti því yfir hér á þinginu fyrr í vetur að hann ætlaði að innlima Alþfl. í Alþb. og þeir hafa verið að syngja þeirri stefnu lof og prís í Alþfl. að ganga inn í Alþb. En ég veit ekki betur en að það sé einmitt í Alþfl. sem menn hafa þó haft manndóm í sér til þess að segja að nýtt skattþrep komi aldrei til greina. Samt ætlar nú hæstv. ráðherra að innbyrða þennan flokk. Samt segir hann hér að hann hafi aldrei heyrt nefnd ein einustu félagasamtök í landinu nema þau hafi borið þessa kröfu fram. Hann ætlar þó að innbyrða þau félagasamtök sem hafa lýst því yfir að þetta megi aldrei gerast, skatturinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það hefur verið sýnt fram á það með skýrum rökum að sá skattur fer allur út í verðlagið. Lendir allur eða mestallur a.m.k. á neytendum í landinu og veldur auðvitað dreifbýlisversluninni mestum örðugleikum. Lítum þá aðeins á efnisatriði þessa frv. sem hæstv. ráðherra fór nú ekki ítarlega út í, því ræða hans var um frv. sem aldrei var flutt, frv. sem aldrei fékk stuðning. Ræða hans var um hið innra uppgjör í ríkisstjórninni. Ræða hans var um niðurlagið sem hann sjálfur hefur orðið fyrir. Þess vegna kaus hann að fara fáum orðum um efni frv. Það gerir ráð fyrir verulegri hækkun á tekjuskatti á einstaklinga. Ýmislegt er athyglivert við þá útfærslu, fylgiskjal með frv. og ræðu hæstv. ráðherra. Nú er aðeins um tæpur sólarhringur síðan að frv. var lagt fram hér á Alþingi þannig að ekki hefur gefist mikið tóm til að fara nákvæmlega yfir efnisatriði þess og því nauðsynlegt að hv. fjh.- og viðskn. taki það til mjög ítarlegrar skoðunar og fari ofan í saumana á einstökum efnisatriðum. Þó eru nokkur atriði sem strax skera í augu og nauðsynlegt er að fjalla um. Það er til að mynda athyglivert að nú á að breyta út frá þeirri meginreglu sem í upphafi var sett varðandi endurskoðun á ýmsum skattfjárhæðum sem lögin gera ráð fyrir. Nú á að taka upp að nýju varðandi ýmsar greiðslur af þessu tagi, svo sem persónuafslátt, sjómannaafslátt, húsnæðisbætur, barnabætur og barnabótaauka, sérstaka skattvísitölu í stað lánskjaravísitölu sem átti að breyta þessum fjárhæðum tvisvar á ári. Skattvísitölu sem á að ákveða samkvæmt geðþótta í fjárlögum einu sinni á ári. M.ö.o.: Það er verulega verið að draga úr þeirri tryggingu sem skattborgararnir höfðu með endurskoðun samkvæmt lánskjaravísitölu. Ég trúi því tæpast að þetta frv. hafi fengið þá meðferð í þingflokkum stjórnarflokkanna að þeir hafi farið yfir þetta efnisákvæði í því. Það fær mig enginn til að trúa því að óreyndu að til að mynda þingmenn Alþfl. hafi samþykkt þessa grundvallarbreytingu skattborgurunum í óhag sem hér er verið að gera ráð fyrir. Það kemur þá í ljós í þessum umræðum ef svo er. Ég vil a.m.k. trúa því að umfjöllun í þingflokkum stjórnarflokkanna sé ekki lokið eins og hæstv. forsrh. tók fram, þó að það sé kannski vafasamt hvernig á að taka ummæli hans í þessu tilviki sem öðrum, en á meðan ekki kemur annað í ljós þá vil ég a.m.k. trúa því, því hér er um grundvallarbreytingu að ræða. Ég fæ ekki betur séð en að persónuafsláttur eigi að óbreyttum lögum að hækka núna úr 16.092 kr. í 17.840 kr. En með því frv. sem hæstv. fjmrh. er að leggja hér fram er verið að ákveða persónuafsláttinn upp á nýtt upp á 17.675 kr. Samkvæmt þessu fæ ég ekki betur séð við þá skömmu athugun sem fram hefur farið en að hæstv. ráðherra sé að lækka persónuafsláttinn frá því sem verið hefði ef lögin hefðu haldið gildi sínu óbreytt. Þá sé hæstv. ráðherra að lækka persónuafsláttinn. Og á ég að trúa því að þingmenn Alþfl. til að mynda --- sem ekki eru nú viðstaddir þessa umræðu að ég sé,  Við fljótlega athugun á þeim töflum sem fylgja frv. sýnist mér að einungis sé tekið fram hvað skattgreiðendur sem þar eru tilgreindir eiga að greiða í tekjuskatt eftir þessar breytingar, þegar tekið hefur verið tillit til persónuafsláttarins. Svo virðist sem hæstv. fjmrh. sé í þessum töflum að nýta allan persónuafsláttinn á tekjuskattinn og ætli að láta útsvarið í engu njóta persónuafsláttar. Það kemur þó ekki fram í frv. að þá breytingu eigi að gera heldur er þar þvert á móti gert ráð fyrir því áfram að persónuafslátturinn komi hlutfallslega jafnt til frádráttar á tekjuskatti og útsvari. Og ef það er rétt sem mér sýnist að þannig séu þessar töflur búnar til, þá er hér auðvitað verið að skekkja mjög hina raunverulegu mynd og draga upp mjög villandi upplýsingar. Ef leiðrétt er fyrir þessu þá má til að mynda taka hér dæmi af þeirri fjölskyldu sem hæstv. ráðherra nefndi, hjónum með tvö börn, þar sem annað er sjö ára og hitt sextán ára. Hæstv. ráðherra sagði: Ef þessi fjölskylda hefur 150 þús. kr. í tekjur þá hækkar skatturinn ekki nema um 300 kr. Ef hins vegar tekið er tillit til þess sem lögin gera enn ráð fyrir, að persónuafslátturinn eigi að koma til frádráttar bæði á tekjuskatt og útsvar, þá hækka skattgreiðslur þessara hjóna, ekki um 300 kr. samkvæmt þessu frv. heldur um tæpar 3000 kr. Um tæpar 3000 kr. Og það munar býsna miklu hér á. Það munar æðimiklu og breytir í grundvallaratriðum þeim niðurstöðum sem hæstv. fjmrh. var að kynna. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hæstv. ráðherra hefur kynnt frv. með þessum hætti í þingflokkum stjórnarflokkanna sem greinir hér í töflunum og engum öðrum, með sama hætti og hann kynnti hér hv. deild þetta frv. Samkvæmt raunveruleikanum byrjar fjölskyldan, sem hér var tekin sem dæmi, hjón með tvö börn, að greiða skatt í núverandi kerfi við 120 þús. kr. mánaðartekjur. Eftir breytinguna byrjar þessi fjölskylda að greiða skatt við 110 þús. kr. mánaðartekjur. Það er með öðrum orðum verið að hækka skatta á öllum almennum launatekjum. Og ef við tökum einstakling þá byrjar hann í núverandi kerfi að greiða skatt við 55 þús. kr. mánaðarlaun, en samkvæmt nýja kerfinu byrjar hann að greiða skatt við 50 þús. kr. mánaðarlaun. M.ö.o.: Skattahækkunin, sem hæstv. ráðherra segir að eigi að leggjast á breiðu bökin, nær til fiskvinnslukonunnar sem vinnur í bónus- og dagvinnu. Hjón, sem vinna í fiskvinnu, dagvinnunni einni, fá skattahækkun samkvæmt þessu frv. Þar er skilgreiningin á hinum breiðu bökum hjá hæstv. fjmrh. í nafni félagshyggjunnar. Þetta er hin eiginlega niðurstaða í þessu frv. Sýnir fátt betur hvernig öll stóru orðin hafa fokið út í veður og vind og sýnir glöggt að það var ærin ástæða fyrir hæstv. ráðherra að tala hér ekki fyrir frv. heldur fyrir frv. sem ekki var flutt. Það var ærin ástæða fyrir hæstv. ráðherra að gera það og sannarlega hygg ég að það hafi verið góð stund sem hann átti meðan hann frestaði að mæla hér fyrir frv. í hálftíma. Nei, það er alveg ljóst að þetta er ekki leiðin til þess að mæta þeim örðugleikum sem íslenska þjóðin á við að etja í dag. Að hækka tekjuskatta á öllum almenningi í landinu, að hækka tekjuskattana á fiskvinnslukonunni við minnkandi atvinnu og þrengingar atvinnufyrirtækjanna, það er ekki leiðin til þess að mæta vandamálunum í dag. Gatið á ríkissjóði verður ekki stoppað með þessum hætti. Það heldur áfram að vaxa með þessum hætti. Svo er það ein spurning til hæstv. ráðherra. Í þessum makalausu ákvæðum, þar sem talað er um að hverfa frá tengingu við lánskjaravísitölu yfir í geðþóttaskattvísitölu samkvæmt ákvörðun í fjárlagafrv. ár hvert, kemur fyrir orðið lánskjaravísitala. Nú liggur það fyrir að hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. hafa lýst því yfir að ný lánskjaravísitala eigi að taka gildi um áramót. Nokkrir þingmenn Framsfl. hafa hins vegar lýst því yfir að sú nýja vísitala sé allsendis ófullkomin og það gangi ekki að hafa þá vísitölu og þeir hafa lagt til að skipuð verði sérstök nefnd til að taka þetta mál úr höndum viðskrh. til þess að gera tillögur um aðra vísitölu en þá sem hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. hafa ákveðið að taki gildi um áramótin. Þar með hafa stjórnarflokkarnir hér inni á Alþingi lýst því yfir að á næsta ári eigi að gilda a.m.k. tvær tegundir af lánskjaravísitölu. Svo hafa menn af því spurnir, og það er ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt, að hann hafi gefið lífeyrissjóðunum fyrirheit um það að þeir geti á næsta ári treyst því að í lánssamningum milli þeirra og fjmrn. verði stuðst við óbreytta lánskjaravísitölu. Ef þær fregnir eru réttar þá liggur það fyrir að ríkisstjórnin stefnir að því að hafa þrjár tegundir af lánskjaravísitölu á næsta ári. Ringulreiðin getur nú varla verið meiri. En það er alveg nauðsynlegt að það komi þá a.m.k. fram í skattalögunum þar sem talað er um lánskjaravísitölu, hvaða lánskjaravísitala það er af þessum hringlandi sem á að vera í skattalögunum því að þar verður þó vonandi að vera ein vísitala. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra svari þessari spurningu hér á eftir. Frv. gerir líka ráð fyrir verulegum breytingum á skattlagningu atvinnufyrirtækja. Auðvitað getur verið full ástæða til þess að endurskoða í grundvallaratriðum skattlagningu á atvinnureksturinn í landinu. Það kemur fyllilega til álita að mínu mati að breyta uppbyggingu þeirrar skattálagningar. En það er auðvitað fráleitt við aðstæður sem þessar, þegar atvinnufyrirtækin eru að loka hvert af öðru, þegar það liggur fyrir að meginvandi atvinnulífsins er sá að það hefur ónógt eigið fjármagn, að ætla þá að taka hverja einustu krónu af þeim fyrirtækjum, sem þó skila arði og hagnaði og geta byggt sig upp, í ríkissjóð og halda áfram að knésetja þau fyrirtæki sem hafa þó lífvænlegan grundvöll í dag. Það er m.ö.o. verið að staðfesta það hér enn einu sinni að þetta er stefna hæstv. ríkisstjórnar með þeim ákvæðum sem hér eru sett. Og það á að draga úr heimildum til þess að ráðstafa hluta af rekstrarhagnaði í sérstakan fjárfestingarsjóð. Ég hefði nú haldið að þetta hefði verið eitt af skynsamlegustu ákvæðunum sem sett hafa verið í skattalög því að auðvitað þurfa skattalögin að stuðla að því að sveiflur, sem eru miklar í íslensku hagkerfi og leiða sem betur fer stundum til þess að tekjuaukning er mikil, lenda ekki allar í fjárfestingu samstundis og að atvinnufyrirtækin hafi möguleika á því að geyma fjármuni til síðari tíma en þurfi ekki að fjárfesta þegar í stað bara til þess að sleppa við skattgreiðsluna. Það er engum vafa undirorpið að mikið af þeirri fjárfestingu í landinu, sem ekki skilar nægjanlegum arði, er af þessum rótum runnið. Og nú á að auka á þetta skattalega misrétti með skattaákvæðum, að pína þá sem vilja taka þátt í því að dreifa fjárfestingu á lengri tíma til þess annaðhvort að fara í óarðbæra fjárfestingu eða þá að setja peningana í ríkissjóð og draga úr því að unnt sé að byggja betur upp eiginfjárstöðu atvinnufyrirtækjanna í landinu. Hvort tveggja er jafnalvarlegt. Hvort markmiðið sem hæstv. ríkisstjórn hefur í huga er auðvitað rangt, leiðir okkur af þeirri braut sem við þurfum að stefna á. Svo kórónar það auðvitað allt að það á að fella niður heimildir til þess að fyrirtækin geti dregið frá styrki til menningarmála og vísindarannsókna. Það á að fella niður frádráttarheimild þegar fyrirtæki verja fjármunum til menningarstarfsemi í landinu. Það kórónar nú þetta sköpunarverk og þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Það lýsir mest þeirri smán sem þetta frumvarp er. Hér eru svo atriði sem sjálfsagt er að taka til skoðunar efnislega eins og skattlagningu á bifreiðum sem stjórnendur fá, um breytingar á skattalegri meðferð ef fyrirtæki eru að veita starfsmönnum eða stjórnendum lán. Þar ber þess þó auðvitað að gæta að það er nauðsynlegt að hafa sömu viðmiðunarreglu að þessu leyti hjá öllum fyrirtækjum og með öllu ástæðulaust, sýnist mér, að taka hlutafélög ein úr en heimila slíkar ráðstafanir ef það eru samvinnufélög. Ég vona að þetta stafi ekki af því að hæstv. fjmrh. er sjálfur meðlimur í samvinnufélagi að það eigi að skilja þau eftir og gefa þeim rýmri heimildir að þessu leyti. En óneitanlega vakna spurningar af því tagi þegar svo stendur á að hæstv. ráðherra er einmitt meðlimur í félagi af því tagi sem á að undanþiggja þessum ákvæðum. Atriði sem þessi er sjálfsagt að taka til skoðunar í hv. fjh.- og viðskn. Síðan er hér gert ráð fyrir hækkun á eignarskatti. Eignarskattur er á margan hátt óréttlátur skattur. Það er verið að skattleggja eignir sem hafa myndast vegna þess að menn hafa áður aflað tekna sem búið er að skattleggja. Það er verið að skattleggja sparnað með þessum hætti. Það er verið að tvískatta tekjumyndunina í þjóðfélaginu. Og það er verið að hvetja menn til þess að eyða fremur en að mynda eignir. Þess vegna er þetta mjög varasamt skattform og hækkun á því við þessar aðstæður gengur auðvitað þvert gegn öllum þeim markmiðum sem æskilegt er að stefna að í íslenskum þjóðarbúskap um þessar mundir. Ástæða er til að spyrja, til þess að enginn vafi leiki á um það, hvort nýja skattþrepið upp á 1,5% eigi að leggjast ofan á lægra þrepið eða vera sjálfstætt. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra muni svara spurningum af því tagi hér síðar í umræðunni. Það er sagt að þetta nýja skattþrep leggist aðeins á 6 þúsund einstaklinga af 182 þúsund framteljendum. Hæstv. ráðherra veit auðvitað að hér er verið að villa um fyrir mönnum. Hæstv. ráðherra veit auðvitað hversu stór hluti framteljenda borgar engan skatt, hversu stór hluti framteljenda eru unglingar og skólanemendur sem borga enga skatta. Hið rétta hlutfall, hin rétta viðmiðun væri sú að fá hér fram hvað það eru margar fjölskyldur sem greiða skatt og hvað það eru margar fjölskyldur sem fá þetta nýja skattþrep. Þá fyrst fáum við rétta viðmiðun um það til hversu stórs hóps þessi skattlagning nær. Og ég vona að hæstv. ráðherra geri hér í umræðunni grein fyrir þeirri viðmiðun því það er hún sem er rétt. Þessi er röng og villandi og hefur ekkert að segja um hið efnislega innihald. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að svo stöddu fleiri orðum um þetta makalausa frv. sem hér hefur verið lagt fram. Það er makalaust, dæmalaust, að hæstv. ríkisstjórn skuli leyfa sér að flytja frv. af þessu tagi við þær aðstæður sem við búum við í dag, skuli ætla sér kinnroðalaust að leggja með þessum hætti auknar byrðar á allan almenning, ekki bara meðaltekjufólkið heldur lágtekjufólkið í þjóðfélaginu, þegar tölurnar í frv. eru skoðaðar í réttu ljósi en ekki villuljósi. Það er hið rétta ljós en ekki villuljósið sem á að lýsa í þessari umræðu. Það er auðvitað makalaust hvernig hæstv. ráðherra hefur talað þær vikur sem hann hefur setið í stól fjmrh., hvernig hann með stórum yfirlýsingum lýsti hinum nýju og breyttu áherslum og hvernig allt það hefur hrunið, hvernig hann stendur nú hér uppi með tekjuskattshækkun á allan almenning, með vörugjaldshækkun á almenna neytendur í þjóðfélaginu, ekki síst húsbyggjendur, þá sem í mestum erfiðleikum eiga um þessir mundir af launafólkinu í landinu. Þetta er það eina sem eftir er af stóru orðunum. Allt hrunið. Ég hygg að það séu engin dæmi um það að fjmrh. hafi á jafnskömmum tíma hrapað úr turni fyrirheitanna niður á jafnsléttu. Kannski var það fílabeinsturn. En það hefur enginn á jafnskömmum tíma tekið jafnmikla kollsteypu, staðið hér jafnberskjaldaður gagnvart fyrri yfirlýsingum eins og hæstv. fjmrh. og enda von að hann verði mestum hluta framsöguræðu sinnar í það að tala fyrir frv. sem ekki var flutt. Þetta frv. er þess eðlis að Sjálfstfl. er andvígur því í öllum meginatriðum. Það kunna að vera örfá atriði sem ástæða er til þess að skoða málefnalega eins og annað í meðferð hv. nefndar, en það liggur ljóst fyrir að sú tekjuskattshækkun sem hér er verið að leggja til stríðir gegn öllum skynsamlegum markmiðum í stjórn efnahags- og peningamála. Það verður ekki bætt úr vanda ríkissjóðs með þeirri kreppustefnu sem hæstv. fjmrh. fylgir. Það verður aðeins gert með því að breyta í grundvallaratriðum efnahagsstefnunni og taka fjárlögin og útgjöld þess og tekjur að nýju upp á grundvelli breyttrar efnahagsstefnu og breyttra forsendna á þeim grundvelli að sköpuð hafi verið hér skilyrði til þess að örva atvinnulífið og hleypa nýjum þrótti í atvinnulífið. Þá aukast umsvifin, þá aukast tekjurnar af óbeinum sköttum, þá hækka tekjur fólksins í landinu og þá skulum við sjá hvort það verður ekki auðveldara að leysa vanda ríkissjóðs. En með því að ætla að keyra atvinnulífið niður, minnka þannig umsvifin í þjóðfélaginu og lækka um leið tekjur fólksins, þá leysir fjmrh. engan vanda heldur heldur áfram að hlaða vandamálunum upp.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Eins og kom fram hjá mér í gær er þess að vænta að hér geti orðið nokkuð ströng fundahöld í dag. Þannig er fyrirhugaður fundur milli kl. 6 og 7 og aftur í kvöld kl. 8.30, enda hafi ekki allt það verið tæmt fyrir þann tíma sem fyrirhugað er að hafa hér til umfjöllunar í dag. Í annan stað vil ég taka það fram að ég hef í hyggju og hef áhuga á því, svo framarlega sem til þess gefst færi, að setja annan fund þegar dagskrá þessa fundar hefur verið tæmd til þess að taka til umfjöllunar skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og ráðstafanir í ríkisfjármálum til 2. umr. Þetta er fundahaldið eins og það er fyrirhugað og auðvitað þá með tilliti til þess að færi gefist til að haga því með þessum hætti. --- Fundarhlé.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75/1988, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Það er alveg ljóst með þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram, að það er ætlunin að auka enn skatta á almenning í landinu sem þegar var farinn að sligast undir þeim álögum sem lagðar hafa verið á fólkið undanfarin ár. Ræða hæstv. fjmrh. fyrr í dag minnti á grímudansleik þar sem gríman er notuð til að hylja andlitið. Ég átti von á því að hann mundi grímulaust halda því fram að ef þetta frv. yrði samþykkt væri hér orðin skattaparadís eins og í Svíþjóð þótt Svíar séu núna að vísu að snúa frá villu síns vegar, ekki hvað síst með tilliti til Efnahagsbandalags Evrópu þar sem reynt er að skapa sambærilegar skattalegar aðstæður í þeim löndum sem hafa hugsað sér að keppa á sviði verslunar og viðskipta við þessi lönd. En ég spyr hæstv. ráðherra: Ef það er rétt, sem stendur í Dagblaðinu, að þeir ætli að fá 2,2 milljarða í tekjur af þessu frv. til ríkissjóðs, í aukna skatta á fólkið í landinu, þá væri gaman að fá við því svar frá hæstv. ráðherra hvort það sé ekki nægilegt að endurreikna vaxtaþáttinn í fjárlagafrv. vegna þess að þar er gert ráð fyrir um 7 milljörðum í vexti og lauslega reiknað sýnist mér að innlendi þátturinn gæti lækkað um 2 milljarða sem væri þá nægilegt til að ná endum saman. Þá þarf ekki að leggja á þessa skatta. Hæstv. ráðherra getur sparað sér að leggja á þessa skatta, ef hann endurreiknar vaxtaþáttinn í frv., nema hann hafi ekki trú á því að þeir vextir sem núna eru komnir í bönkunum haldist lengi og hann gerir ráð fyrir því að þeir hækki í 35%. En ég held að þarna sé sá liður sem lækka mætti og þar með væri óþarft að leggja þetta skattafrv. á, enda nægilega mikið komið af sköttum á fólkið í landinu. Það er nokkuð ljóst að hér er um gífurlegar álögur að ræða og ekki nokkur vafi á að það mun valda miklum óróa í þjóðfélaginu. Hvað munu t.d. verkalýðsfélögin gera? Hvað mun Alþýðusamband Íslands gera? Hvað mun BSRB gera? Hvað mun BHM gera? Ég hef ekki trú á því að þessi félög muni sleppa ríkisstjórninni eftir að hún er búin að leggja þessa auknu skatta á. Í þessu frv., eins og hefur komið hér fram, er reiknað með þremur meginbreytingum við álagningu tekjuskatts einstaklinga. Í fyrsta lagi er reiknað með hærra skatthlutfalli, í öðru lagi er breytt útreikningi á persónuafslætti og barnabótum og í þriðja lagi breyting á skattlagningu launa- og fjármagnstekna. Hér er farið mjög mikið inn á þau svið sem áður hafa verið skattlaus. Ég vil í fyrsta lagi ræða um 2. gr. frv. þar sem er rætt um að fella niður 3. mgr. 1. tölul. 31. gr. Í þessum tillögum þýðir það að til líknarstarfsemi, kirkjufélaga og vísindalegra rannsóknarstarfa verður ekki hægt að leggja fram fé með núverandi hætti þannig að það sé hægt að draga það frá tekjum af atvinnurekstri. Gjafir til menningarmála og þessarar starfsemi munu því væntanlega lækka allverulega í framtíðinni. Það er ekki nokkur vafi á að hér er um mjög slæmt mál að ræða því að margir hafa fengið fjárstuðning frá fyrirtækjum, bæði líknarfélög, vísindafélög og kirkjufélög og þetta hefur þýtt að þau hafa fengið miklu hærri og meiri framlög en annars hefði orðið. Einnig hafa íþróttafélög notið þessa. Hér er um verulega breytingu á þessu að ræða og er sennilega tilkomin vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur orðið að hætta við hinn svokallaða happdrættisskatt. Nú ætlar hann að snúa sér að því að koma þessu inn um bakdyrnar og fella niður skattafrádrátt með þessum hætti til að koma í bakið á þessari starfsemi. Þá er í 3. gr. rætt um fyrningar og er reglum um fyrningar breytt þannig að þær eru lækkaðar um 20% á tveimur stöðum og 25% á þriðja staðnum. Þetta þýðir að það verða auknir skattar á fyrirtækjunum. Þau geta ekki reiknað fyrningarnar með sama hætti og áður, það tekur lengri tíma, og það er ekki til bóta. Í 4. gr. er rætt um að færa kostnaðarverð á lausafé, fyrningarákvæði. Það á að fella þessa grein niður sem er um að það megi færa fyrningarfé á lausafé sem hefur skemmri tíma en þrjú ár að fullu til gjalda á því ári þegar eignanna er aflað og þær teknar í notkun. Það verður ekki lengur heimilt. Það eru mörg slík tæki sem eru þannig til komin að það er mjög mikilvægt að nota þau í rekstri og þetta ákvæði þýðir að það hækkar í raun rekstur fyrirtækjanna og verður mjög erfitt að mæta því eins og ástandið er sagt vera í þjóðfélaginu. Í 5. gr. er ákveðið að 41. gr. falli niður. Þar var áður heimilt og er heimilt þegar kostnaðarverð eigna eða eignasamstæðu er undir tilteknu lágmarki, 1988 var það 108 þús. kr., að færa það til gjalda að fullu á því ári þegar þeirra er aflað þótt endingartími sé lengri en þrjú ár. Þetta er einnig með sama hætti mjög bagalegt og bæði þessi ákvæði eiga sammerkt að þau hafa áður verið í gildi með þeim hætti sem hér er lagt til og ollu þá miklum deilum á milli fyrirtækja og skattstjóra hins vegar og voru tilefni til mikilla bréfaskrifta, vinnu og eilífra kæra og deilna um þetta. Þessi skipan þýðir að það mun áfram ríkja óvissa í þessum málum og það mun kosta mikinn tíma væntanlega í framtíðinni eins og var áður að deila um þessi atriði. Þá er í 6. gr. rætt um kostnað við rekstur fólksbifreiðar og það mætti spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta taki ekki örugglega líka til kostnaðar við rekstur á ráðherrabílum. Ég vil gjarnan fá að vita hvort það sé ekki alveg öruggt að það taki líka, þetta ákvæði, til kostnaðar við rekstur á ráðherrabílum þannig að það verði þá alveg ljóst að ráðherrarnir verða að greiða meira til ríkissjóðs en áður. Í 7. gr. er rætt um hlutafélög sem hafa veitt eigendum og stjórnendum veruleg peningalán. Ég held að ég geti verið út af fyrir sig sammála því að auðvitað á það ekki að vera með þeim hætti sem hefur verið hægt, en vil benda hæstv. ráðherra á að það væri e.t.v. skynsamlegt að skattleggja lántaka í þessu tilfelli þannig að það væri hægt að ná þeim með þeim hætti, ef fyrirtæki vill lána einhverjum geti sá sem fær lánið orðið skattskyldur. Í 8. gr. er verið að breyta því ákvæði sem fjallar um hámarkstillag í fjárfestingarsjóði og er nú breytt í 15% úr 30%, en var breytt úr 40% í fyrra. Þetta ákvæði var upphaflega hugsað til að efla sparnað innan fyrirtækjanna og hefði, ef maður lítur til lengri tíma, getað orsakað að fyrirtæki vildu heldur leggja í að ávaxta t.d. í ríkisskuldabréfum en leggja út í dýrar fjárfestingar eins og verslunarhús og ýmist húsnæði sem hefur þotið upp um allt land á undanförnum árum og hefði þá verið betur komið að þeir hefðu tekið þetta sem ríkisskuldabréf ef þetta ákvæði hefði verið í gildi lengur. Ég held að það sé ekki til bóta að lækka þetta hlutfall heldur hefði átt að halda því áfram inni. Í 9. gr. er rætt um sameiningu eða samruna félaga. Það er verið að tala um að fjárfesta í tapi, fyrirtæki sem kaupa hvort annað upp, hafa of mikinn hagnað og kaupa annað fyrirtæki til að mæta því. Um það er hægt að segja í stuttu máli að auðvitað er betra að fyrirtæki sem vel gengur kaupi annað sem hefur verið rekið með miklum halla. Þá verði það fyrirtæki í framtíðinni rekið hallalaust og reksturinn haldi áfram í stað þess að félagið detti út úr rekstri eða fari á hausinn. Þetta hefur nokkrum sinnum komið fyrir. En það er álitamál hve langt á að ganga í því. Þá er rætt um það sem kemur við fólkinu í landinu einna mest, þ.e. um hækkun á prósentum á tekjuskatti. Ég get sagt út af fyrir sig að eins og ástandið er hlýtur að vera slæmt að hækka þetta hlutfall núna. Hitt er annað mál að það hefur verið rætt um hátekjuþrep og ég er sammála því sem hér hefur komið fram um það að það er ekki til bóta að fjölga þessum þrepum. Hitt er að það má ná sama árangri í skattlagningu ef menn vilja ná til hátekjuhópanna með því að hækka persónufrádráttinn meira og hlutfallið sem slíkt á móti. Það má ljóslega sjá þetta á skattakúrfum. Það er hægt að ná því með þeim hætti. Og það má auðvitað gera með þeim hætti að hækka persónufrádráttinn enn þá meira og ná þannig til þeirra hópa sem eru með svo há laun að það er enginn vandi hjá þeim að greiða heldur meira. Því er ég út af fyrir sig sammála. En eins og ástandið er núna í efnahagsmálum held ég að sé ekki rétt að hækka skatta því að ég held að það muni valda erfiðleikum í þjóðlífinu og auka þann samdrátt sem hefur verið stefnt að og kalli á að það muni verða erfitt í þjóðlífinu vegna þessarar gegndarlausu skattlagningar. Ég minni á í þessu sambandi að áður fyrr var talað um velmegun í staðinn fyrir spennu. Ég vil heldur spennu og velmegun en að það verði allt sett niður þannig að það verði samdráttur og atvinnuleysi. Ég held að ég mundi velja frekar þá leiðina að það verði velmegun og spenna en það verði samdráttur og atvinnuleysi. Í 11. gr. er rætt um persónufrádráttinn. Ég held að hann mætti hækka töluvert eins og ég hef bent á hér. Ég vil sérstaklega taka fram að á síðasta ári fluttum við borgaraflokksmenn frv. um að sá persónuafsláttur sem fellur til heimavinnandi húsmóður eða karlmanns er hér ætlaður 80% af óráðstöfuðum hluta persónuafsláttar annars maka. Ég hefði viljað að þetta væru 100%. Ég held að heimilisstörf séu ekkert minna virði en önnur störf og það muni á margan hátt bæta ástandið hjá þeim sem eru heimavinnandi og hjálpa til við að ná endum saman. Í næstu greinum á eftir er rætt um sjómannaafslátt og er hann hækkaður og síðan barnabætur og barnabótaauka og húsnæðisbætur. Ég hef að svo komnu ekki haft tíma til að skoða þetta mjög náið, en út af fyrir sig hef ég ekkert meira að segja um það. En þá komum við að þeirri grein sem fjallar um skatthlutfallið á fyrirtæki sem hækkar úr 48% í 50%. Það er býsna mikil hækkun eða 4,2% hækkun á milli ára á þessu hlutfalli og það er töluvert mikið. Ég held að það sé ekki til bóta frekar en flest í frv. Þá komum við að 19. gr. og það er e.t.v. sú grein sem snertir flesta og kemur verst við ef frá er talinn tekjuskatturinn. Það má nánast segja að þessi skattur sé hæstur á Reykjanesi og í höfuðborginni þannig að það er ekki lengur sambærilegt að búa á höfuðborgar- og Reykjanessvæðinu miðað við víða úti á landi. Menn sem búa í svokölluðum Arnarnesklassa, svo að ég noti orð hæstv. fjmrh., úti á landi bera jafnvel sáralítil fasteignagjöld og enga eignarskatta, en hér verða menn að greiða gífurlega mikla peninga bæði í fasteignagjöld og eignarskatta af sínum húseignum. Ég held nefnilega að við séum komnir á mjög hættulega braut vegna íbúðarhúss sem menn búa í og leigja ekki út frá sér eða nota til annars. Það eiga að vera mjög lág gjöld á þessu húsnæði. Nú er gert ráð fyrir því að annars vegar hækki gjöld á þessu húsnæði frá 3,5 millj. upp í 6 millj. um 26,3% og hins vegar þar fyrir ofan um 57,9%, álögur á eignir. Þetta eru gífurlega háar álögur og erfitt að samþykkja þær og ekki hægt. Það er alltaf verið að tala hér um að þeir sem eigi svona eignir séu ekkert of góðir að borga til samfélagsins o.s.frv., en þetta er í rauninni töluvert miklu meira mál en menn tala um vegna þess að margir hafa í gegnum árin eignast þetta með sparnaði og ráðdeild og komið sér upp góðu og fallegu húsi og nú er verið að verðlauna þá sem hafa í staðinn, e.t.v. með sömu tekjur, notað sína fjármuni í eyðslu og haldið illa á fjármálum. Þeim sem hafa farið vel með er refsað. Við getum tekið hér dæmi um að það er ekki óalgengt að fólk sem á stórar eignir, hefur búið þar allt sitt líf, hefur ekki miklar tekjur endilega, en vill gjarnan búa í þessari fallegu eign og með fallegu innbúi. Nú á að leggja svo háa skatta á þetta fólk að það á erfitt með að rísa undir því og vafalaust getur það það ekki í sumum tilfellum. Það eru mörg dæmi þess, svo að við tökum dæmi af eldra fólki sem býr eitt í stórum og miklum eignum, hefur litlar ráðstöfunartekjur, að jafnvel þó að hluti af persónuafslætti komi þar á móti nægir það ekki til að þetta fólk standi undir þessu. Það er mjög slæmt og ekki hvað síst ef maður lítur til framtíðar að skattleggja íbúðarhúsnæði með þessum hætti. Það var mjög mikil nauðsyn á því að fólk byggði stór og myndarleg hús og byggi í þeim á þessu landi þar sem menn eru bundnir veðráttunni, verða að vera innan dyra mestan hluta ársins, njóta ekki þess eins og í suðrænum löndum að geta verið úti við mestan hluta ársins þess vegna. Hér er því komið að mjög stóru máli sem ætti ekki að reiknast með þessum hætti. Ég vil skjóta því hér inn, af því að hér eru menn sem sífellt tala um landsbyggðina, að það sé verið að ráðast á landsbyggðina, hvort þeir vilji ekki standa með Reyknesingum og Reykvíkingum í því að það sé ekki ráðist á þá sérstaklega með þessari skattlagningu. Það er alveg ljóst að þetta er fyrst og fremst skattur á þetta svæði. Þá má hugsa sér að það væri lagt á sérstakt rúmmetragjald um allt land. Þá væru menn jafnir fyrir lögunum. Er það ekki það sem menn eru að tala um alltaf? Það væri gaman að sjá þingmenn landsbyggðarinnar ef það væri lagt jafnhátt gjald á jafnstórar fasteignir þar og lagt er á hér. Það mundi kannski heyrast hljóð úr horni. Ég er ekki viss um að þetta frv. fengi mikinn stuðning ef þeir sem telja sig landsbyggðarþingmenn þyrftu að standa frammi fyrir þeim sköttum sem fasteignir bera á Reykjanessvæðinu og höfuðborgarsvæðinu. Ég veit að Seltirningar fá að greiða heldur betur í þessu sambandi. Það er ekki eðlilegt að menn borgi fyrir sams konar húsnæði gífurlegar fjárhæðir á þessu svæði en ekkert fyrir sams konar húsnæði úti á landi. Það er ekki eðlilegt og hlýtur að verða að hugsa upp þær reglur sem hér eru með öðrum hætti. Það er nokkuð ljóst að hér mun verða nokkurs konar eignaupptaka. Það er verið að taka mikla skatta af eignum sem þegar hafa verið greiddir skattar af, bæði í tekjusköttum og í neyslusköttum eins og af byggingarefni og vinnu þar að lútandi. Hér er verið að skattleggja það sem er margbúið að skattleggja og aðeins vegna þess að sumir hafa kannski lagt meira upp úr því að byggja sér falleg og góð hús en aðrir og þó hafa kannski sömu tekjur staðið á bak við einstaklingana, en sumir hafa kosið að nota það e.t.v. í eyðslu, utanlandsferðir og ýmislegt annað þannig að þeir eru ekki skattlagðir og þar á meðal þeir sem hafa kosið að setja sína fjármuni í verðbréf. Hér er því um gífurlega mismunun að ræða. Ég held að það verði ekki komist hjá því að skoða þessi mál. Ég mundi óska eftir því að fjh.- og viðskn. fengi lista yfir hvað þetta þýðir í mismunun í sköttum eftir landsvæðum og hvað muni verða í sambærilegum eignum skattstofninn t.d. í Reykjavík, í Hafnarfirði, í Kópavogi og á stöðum úti á landi. Í þessu sambandi væri fróðlegt að sjá hvað bændur greiði í skatta af sínum eignum og hvað fólkið á mölinni verður að borga. Þetta er hlutur sem við komumst ekki hjá að ræða. Við hljótum að verða að spyrja þeirrar spurningar: Er eðlilegt að fólk á Reykjanesi borga miklu hærri skatta fyrir sambærilegar eignir? Launin hér eru ekkert hærri en víða annars staðar. Þeir hafa sömu laun og geta ekki hlaupið og heimtað hærri laun út af þessum hækkunum. Þarna er um verulegar hækkanir að ræða og það hlýtur að verða að svara þeirri spurningu: Af hverju á þetta að leggjast sérstaklega á Reyknesinga og Reykvíkinga fremur en aðra landsmenn? Það hlýtur að liggja til grundvallar eitthvert skattmat vegna þess að tekjur á þessu svæði eru ekkert meiri en annars staðar, en það eru auðvitað launin sem fólk borgar af. Það hefur bara minni ráðstöfunartekjur eftir. Það er verið að taka ráðstöfunartekjurnar af fólkinu með þessu. Það þýðir að það er að greiða meira til samneyslu en aðrir á landinu. Hér hefur margoft í þingsölum verið talað um jafnrétti milli landshluta og ég segi: Við á þessu svæði, Reyknesingar og Reykvíkingar, krefjumst þess að það sé jafnrétti á landinu og það sé það sama sem við hér þurfum að greiða og aðrir. Þetta er spurning sem verður að svara. Það er ekki hægt að ganga frá þessum lögum öðruvísi en svo að þetta verði brotið til mergjar því að auðvitað er ekki eðlilegt að leggja miklu hærri skatta á mann sem hér býr í sams konar húsi og er úti á landi. Þetta er fyrst og fremst íbúðarhúsnæði. Ef þetta væri húsnæði sem menn væru að byggja til að hefja rekstur í eða leigja út mætti hugsa sér aðrar reglur um það. Hér er verið að ganga mjög á hlut Reyknesinga og Reykvíkinga og það verður ekki þolað. Því verður að breyta. Í 20. gr. er verið að hækka eignarskattshlutfall úr 0,95 í 1,2 eða um 26,3% eins og ég sagði áðan. Þetta er mikil hækkun og það sýnir sig að þessar hækkanir eru langt fram yfir það sem getur eðlilegt talist því að þetta kemur ofan á aðrar hækkanir sem ég hef nefnt hér, kemur ofan á verðmætaaukningu vegna verðbólgu. Við erum kannski að tala um 50% hækkun á þessum sköttum á milli ára. Í sumum tilfellum erum við að tala um allt upp í 390% hækkun, sýndist mér, ég reiknaði út eitt dæmi sem því svarar, á sköttum. Hér eru því gífurlegar skattahækkanir á ferðinni og er alveg einsýnt að það verður að leggja fram miklu ítarlegri skýrslu um hvað hér er verið að leggja til. Það verður líka að sjá til þess að lög um verðstöðvun séu haldin því að auðvitað falla þessi lög innan þeirra marka sem verðstöðvunin nær til því að ekki er hægt að hækka það gjald sem hér er til ríkisins frekar en önnur gjöld. Hér er því ríkisstjórnin að brjóta niður sínar eigin gerðir. Það hlýtur að verða svo að þessi lög geta ekki tekið gildi fyrr en verðstöðvun er hætt. Þær hækkanir sem hér er um að ræða eru gífurlega miklar. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur hann gert ráðstafanir til þess að heimilin í landinu fái tekjuaukningu á móti þeirri skattaaukningu sem þau þurfa að þola? Ætlar hann að velta þessum vanda yfir á heimilin í landinu? Ætlar hann að sjá til þess að heimilin beri þá óstjórn sem hefur verið í ríkisfjármálum á undanförnum árum og þær hækkanir sem hafa orðið? Á að velta þeim vanda yfir á fólkið í landinu? Þessu hlýtur ráðherrann að verða að svara. Það er merkilegt, eins og kom fram í upphafi máls hæstv. ráðherra, að hann talaði lítið um skattaaukningu hér vegna þess að hann vildi auðvitað fela það og talaði um hvað menn væru að hugsa um á einhverjum öðrum sviðum um frekari skattahækkun. Þessar skattahækkanir koma í fyrsta lagi niður á fólkinu í landinu sem verður að fá auknar tekjur til að standast þessar auknu álögur. Það verður að fá meiri tekjur. Í öðru lagi er þessu velt yfir á fyrirtækin sem þegar standa á mjög veikum grunni mörg hver, eru í rekstrarörðugleikum og eiga ekki völ nema eins kostar, að velta þessu út í verðlagið. Þau hljóta að verða að hækka sínar vörur til samræmis við þessar auknu álögur. Og hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að peningamagnið í umferð verður minna, neysluskattar til ríkisins minnka, tekjur ríkisins munu minnka og þar með mun á næsta ári verða enn frekari halli á ríkissjóði eitt árið enn í staðinn fyrir að reyna að halda sköttum í skefjum þannig að peningarnir fái að flæða um þjóðfélagið og komi svo til baka inn í ríkiskassann þegar þeir hafa margfaldast í meðförum. Þetta er mjög mikilvægt að gerist. En með þessum hætti er stefnt að enn frekari halla á ríkissjóði á næsta ári og enn frekari samdrætti, atvinnuleysi og verri afkomu á þeim tíma sem er með því hagstæðasta í sögu landsins hvað varðar þjóðartekjur. Það hefur komið í ljós, eins og ég sagði í ræðu í síðustu viku, að sjávarafli á þessu ári er mesti aflinn í sögunni. Hann er meiri en í fyrra það sem af er á þessu ári. Og hvað þýðir það? Það þýðir miklar tekjur. Og aflaverðmætið víða hefur hækkað. Þó að það fari upp og niður eins og eðlilegt er hefur það víða hækkað. Nú síðast var dollarinn að hækka tímabundið og til lengri tíma, eins og komið hefur fram, er verðið á dollaranum slíkt að það er eitthvert það hagstæðasta sem þekkist á gjaldmiðli. Það er því nærri jafnhagstætt, verðið á dollaranum, yfir tíu ára tímabil og á þýska markinu. Þjóðsagan um dollarann er því röng. Ytri aðstæður fyrir þjóðarbúið eru því afskaplega góðar og eins og kom fram í ræðu hæstv. menntmrh. í Ed. í gær eru hér nú allt aðrar aðstæður en voru 1983 þegar olíuverð var í 25 dollurum og var geysilega erfitt fyrir þjóðarbúið vegna þess að það eru milljarðar sem það eykur á kostnað við rekstur fyrirtækja, sérstaklega í sjávarútvegi. Núna er eitt allægsta olíuverð sem verið hefur um árabil, mikill afli og háar tekjur. Það þýðir auðvitað að það eru hagstæð skilyrði fyrir þjóðlífið. Við eigum að vera bjartsýn og við eigum að reyna að lækka skattana. Við eigum heldur að reyna að skera, hæstv. fjmrh., fjárlögin og lækka þau. Ég er tilbúinn sjálfur að standa að því að lækka fjárlögin, skera þau niður. Þar eru margir liðir sem væri hægt að fara mjög ítarlega í gegnum og hugsa sér að skera niður á 3--4 árum. Þá mætti lækka ákveðna liði þar jafnframt því sem ríkissjóður væri rekinn með halla eða sá hluti sem næðist með sparnaði. Ég vil enn ítreka spurningar mínar um vextina sem ég held að séu ofreiknaðir um 2 milljarða í fjárlögunum þannig að það er ekki langt frá því að við getum náð endum saman með því einu í fjárlögum. Ég held að þessar hækkanir séu þess vegna alveg ónauðsynlegar og það verði að taka á þessum hlutum með öðrum hætti. Það verða heldur ekki lagðir skattar á með þeim hætti sem hér, því hér er verið að mismuna fólki á ýmsum sviðum og það gengur ekki til lengdar. Sérstaklega minni ég á þá grundvallarreglu að við höfum stefnt að því að fólk keypti sitt eigið húsnæði, byggði sitt eigið húsnæði. Til fjölda ára hefur fólk staðið í ströngu, það hefur fórnað miklu fyrir þetta og hefur lagt jafnvel líf sitt í sölurnar fyrir að eignast gott húsnæði og sparað og nurlað saman. Nú á að fara að leggja á þetta alveg sérstakan bónus, á þetta fólk, vegna þess að það hefur sparað og byggt sínar eignir og á þokkaleg hús. Það á að fara að mismuna fólki líka eftir landshlutum í þessu. Þetta gengur ekki, hæstv. ráðherra. Það hlýtur að verða að koma því til leiðar að þetta fólk þurfi ekki að greiða þessi háu gjöld. Það verður að lækka eignarskatta ef eitthvað er. Það er alveg ljóst að þetta mikla skattafrv. ásamt öðrum sem liggja hér fyrir mun valda verulegum auknum erfiðleikum sem munu þýða að ríkissjóður verður í enn meiri vanda á næsta ári en hann er núna. Það þýðir að fólkið í landinu mun ekki geta staðið undir þeim álögum sem hér er verið að leggja til. Það verður að ná þessu með einhverjum öðrum hætti eins og ég hef bent á og það verður ekki gert með auknum sköttum. Sú stefna var hér áður fyrr í heiðri höfð að reyna að hafa á a.m.k. íbúðarhúsnæði sem lægstan skatt og síðan var fólkið hvatt til að byggja og koma sér upp þaki yfir höfuðið. Nú er það að snúast við. Nú vilja menn skattleggja þessar eignir alveg sérstaklega og hegna þeim fyrir sem hafa lagt verðmæti í húseignir sem munu þó standa til framtíðar. Þetta eru ekki hús sem verða flutt úr landi eða verða ónýt í bráð. Þetta eru ekki forgengilegir hlutir sem verða keyptir erlendis, þetta er ekki gjaldeyrir sem er hent út úr landinu. Þetta eru eignir sem standa fyrir sínu og koma komandi kynslóðum að notum. Það er því mjög mikilvægt að skattleggja ekki íbúðarhúsnæði með þessum hætti og hlýtur að verða að gera mun á því hvort það er íbúðarhúsnæði sem menn nota til eigin nota eða sem þeir nota til að leigja út eða í einhverjum öðrum tilgangi. En til þess húsnæðis sem menn búa í sjálfir hlýtur að verða að taka tillit. Þeir sem eru t.d. einhleypingar fá mjög háan skatt af þessu, en krafan er auðvitað sú að þeir séu ekki eins og vinnukonur fyrri ára, búi í einu herbergi út af fyrir sig með eina plötu til að elda á eða slíkt. Einstaklingar gera þær kröfur að þeir búi í íbúð eins og hjón gera. En með þessu er gert ráð fyrir því að það sé bara hjónaafsláttur á þessu. Þetta er líka eitt af því sem er mjög óréttlátt í frv. Það er ekki eðlilegt að lagt sé á með þessum hætti. Ég ítreka að allar þessar hækkanir, sem eru allt upp í 57,9% á milli ára, eru svo gífurlegar að það tekur engu tali og það getur enginn með góðri samvisku samþykkt að leggja á þessa skatta. Þetta er einhver mesta skattahækkun sem ég hef séð síðan ég kom á þing. Hér hefur verið talað um að þetta séu tekjuöflunarfrv. En þetta eru auðvitað ekki tekjuöflunarfrumvörp. Þetta eru skattafrumvörp. Það er rangnefni að tala um tekjuöflun. Þetta er auðvitað skattlagning. Þessi aðferð, að auka skattana svo gífurlega sem hér er, stenst náttúrlega ekki. Það verður að verða breyting á peningastefnu ríkisins. Það verður að vera sú stefna að leggja á sem minnsta skatta og það verður að vera sú stefna að reyna þá að spara og hagræða í kerfinu. Það verður að fara fram með þeim hætti að tekinn sé fyrir hver málaflokkur fyrir sig, hann skoðaður ofan í kjölinn og séð hvort það sé virkilega ekki hægt að spara á þeim sviðum. Það verður líka að athuga að við erum ekki nema 250 þúsund og við getum aldrei haldið uppi sömu þjónustu með 250 þúsund íbúa eins og milljóna þjóðfélög. Við verðum að sætta okkur við að á sumum sviðum getum við ekki haft eins mikla þjónustu og gerist annars staðar. Það verður að fara ofan í þá málaflokka sem eru stærstir, ég á við heilbrigðismál, ég á við menntamál og ég á við tryggingamál, og skoða þessi mál mjög náið. Það var í kvöldfréttum í gær mjög sláandi dæmi um tannlæknaþjónustu í Reykjavík, að 20% af nemendum í Reykjavík borguðu jafnhátt fyrir hana og hin 80% sem voru hjá skólatannlæknum. Auðvitað eru slík dæmi rannsóknarefni. Nú getur vel verið að þetta eigi sér eðlilegar skýringar eins og borgarlæknir benti á, að það séu erfiðar aðgerðir og kannski tannsmíði sem ekki séu unnar hjá skólatannlæknum, en þetta eru dæmi um að það verður að skoða allt okkar kerfi upp á nýtt. Það eru ýmis önnur dæmi bæði úr heilbrigðis- og menntamálageiranum sem verður að skoða. Það er eitt sem ætti líka að skoða hér, að þegar verið er að koma með viðamikil frumvörp til samþykktar á þessum sviðum ætti að liggja fyrir hver kostnaðurinn við þau er því að það er augljóst að það þýðir ekki að samþykkja öll þessi frumvörp og auka síðan skattana á eftir. Það hlýtur að verða að leggja fram hvað þau kosta í viðbót við rekstur ríkisins þannig að menn sjái hvað þeir eru að samþykkja. Ég vil sérstaklega ítreka að við hljótum að verða að halda fastar á peningamálum. Við verðum að reyna að spara í okkar kerfi hvernig sem við gerum það og fara mjög ítarlega í gegnum hvern málaflokk fyrir sig. Eins er þetta með framkvæmdir á landinu. Hér hafa menn farið fram úr í framkvæmdum á einstaka liðum svo milljörðum skiptir og enginn gerir neitt í því. Það er ekki farið ofan í hvað hefur gerst og hvað er að gerast. Það hlýtur að verða að gera þær kröfur til þeirra sem standa fyrir framkvæmdum á vegum hins opinbera að þær standist áætlanir. Einnig hljótum við að skoða hvort við eigum ekki að byggja hagkvæmara og ódýrara en við höfum gert á mörgum sviðum því að það er alveg augljóst að við ráðum ekki við allt það sem hér er verið að gera og menn vilja gera. Það er hægt, og ég hef sjálfur staðið að því, að framkvæma miklu ódýrara, byggja miklu ódýrara og það er líka hægt að spara í rekstri, það er hægt að hagræða í rekstri, það er hægt að stokka upp á nýtt og það er hægt að ná sama árangri og jafnvel miklu betri þjónustu á mörgum sviðum án þess að auka tilkostnað og jafnvel lækka hann. Ég hef starfað að þessu og veit vel að þetta er hægt. Þetta kostar vinnu og þetta kostar skipulag og þetta kostar það að menn verða að leggja sig alla fram, en þetta er hægt. Þetta er hægt á mörgum sviðum og er því óeðlilegt að ríkið gangi á undan með því fordæmi, sem hér er, að ef stjórnun ríkisfjármálanna fer úr böndunum komi fjmrh. og segi: Við leggjum á meiri skatta af því að við höfum ekki stjórnað ríkinu nógu vel. Við skulum bara leggja á meiri skatta. Þetta er ekki eðlilegt. Fjmrh. hlýtur að passa upp á sín fjármál og segja: Þetta er það sem við ætlum að eyða og fram úr þessu fer það ekki. Það kostar hörku og það kostar vinnu, en þetta er hægt. Við getum ekki velt vandanum, eins og ég sagði fyrr, yfir á heimilin. Það er ósköp hægur vandi að koma og segja: Okkur vantar þetta marga milljarða. Við leggjum bara á meiri skatta. Þetta er tekjuöflun. Þetta eru auðvitað skattar. Og þetta er alveg röng stefna í fjármálum. Fjmrh. á að koma og segja: Við ætlum að draga útgjöldin saman og veita þó sömu þjónustu. Við eigum að endurskipuleggja þetta. Við eigum að stokka upp heimilishaldið hjá ríkinu. Við verðum að skoða heimilisbókhaldið. Hinar hagsýnu húsmæður gætu kannski eitthvað hjálpað honum við það. En það er alveg ljóst að þetta, sem hér hefur verið lagt fram ásamt öðrum skattafrumvörpum, gengur í ranga átt og mun verða til þess að ríkissjóður mun standa enn verr á næsta ári. Það mun auka vandamálið og með því að velta þessum vanda núna yfir á heimilin í staðinn fyrir að reyna að ná endum saman bæði með sparnaði og líka með því að endurskoða hluta af frv. sem ég tel að sé rangt reiknaður, t.d. vextirnir, og jafnvel um 2 milljarða. Ég veit það ekki. Það væri gaman að fá þá útreikninga hjá hæstv. fjmrh. Einnig á að gera einhverja áætlun í fjármálum ríkisins í hverjum málaflokki fyrir sig þar sem verður skoðaður hver málaflokkur og farið ofan í hann þannig að það væri hægt að spara og endurskipuleggja á sem allra flestum sviðum. Það gengur ekki að hér séu samþykkt lög ofan í lög þar sem er sagt: Þetta á að borga og hitt á að borga o.s.frv. --- og engin áætlun yfir hvað það kostar né heldur að nokkur viti hvernig hann ætlar að fá tekjur til að greiða það. Það er einnig ekki nógu gott að hér séu afgreidd hver lögin á fætur öðrum sem eru með þeim hætti að þegar kemur til framkvæmdanna kemur í ljós að ekki er hægt að framkvæma þau vegna þess að kostnaðurinn er svo mikill. Það er líka röng stefna. Það er þá betra að láta vera að samþykkja þau lög. Núna liggja fyrir ákvæði um að reyna að láta ákveðin lög ekki koma til framkvæmda og það er ekki óeðlilegt að það sé gert, en það sýnir að vinnubrögðin eru ekki nógu góð ef menn samþykkja lagafrv. og ætlast svo til að tekjurnar detti af himnum ofan. Það er ekki nógu gott og betra að láta það vera og samþykkja ekki frumvörpin þannig að slíkt komi ekki fyrir. Um þetta frv. að öðru leyti vil ég segja að það er mjög mikilvægt að það sé tekið til ítarlegrar skoðunar í hv. fjh.- og viðskn. og mörg atriði sem ég hef drepið hér á verði skoðuð mjög rækilega, bæði einstök ákvæði um niðurfellingu á mörgum hlutum sem þarna er gert ráð fyrir og ég taldi að væru til bóta og eins bæði skattahlutfall, persónufrádrátt og eins að hér er gert ráð fyrir nýrri vísitölu sem heitir skattavísitala, hvað sem það þýðir nú, þannig að menn viti nákvæmlega hvað um er að ræða og ekki verði á hverju ári sífellt tekið meira af tekjunum frá fólki vegna þess að það sé búin til vísitala sem sérstaklega er hönnuð til að taka af mönnum meiri skatta. Það var alveg ljóst þegar staðgreiðslukerfi skatta var lagt á að það mundi verða launþegum erfitt á margan hátt. Það er til bóta að menn standi eftir hvern mánuð uppi með það að þeir séu búnir að borga skattana. En það lá einnig ljóst fyrir að með þessari breytingu yrði sókn í að auka þessa skatta ár frá ári einfaldlega vegna þess að þetta eru öruggar tekjur. Þarna er mjög erfitt að skjóta fé undan. Þetta hlaut að verða til þess að það væri tilhneiging til þess að hækka þá skattaprósentu sem lögð er á fólk. Þetta er nú þegar að koma í ljós í frv. aðeins einu ári eftir að þessi breyting var tekin upp og sú hefur orðið raunin annars staðar þar sem staðgreiðsluskattar hafa verið teknir upp. Það er líka alveg ljóst að áður borguðu menn skattana af launum eftir á þannig að þau voru í rauninni hagstæðari árið eftir vegna verðbólgu en þegar skattar voru lagðir á þannig að fólk komst heldur betur út úr sköttunum að því leyti til líka. Það voru því raunverulega betri skattalög að því leyti til. Og svo megum við ekki gleyma því að þeir tveir mánuðir sem menn voru skattlausir, höfðu skattfrjálsa, það voru ekki teknir af mönnum skattar tvo mánuði á ári, voru afskaplega hagstæðir fyrir fólk að því leyti til. Ég held að það verði að passa að staðgreiðslukerfið verði ekki til þess að menn auki skattana ár frá ári vegna þess að það er í rauninni miklu betra í framkvæmd. Ég held að það verði líka að sjá til þess að þeir eignarskattar sem hér er verið að ræða verði ekki svo háir að menn hreinlega flýi land. Ég held að það verði líka að hugsa um þessa hluti í heild þannig að menn líti á fjármagnsflæðið í þjóðfélaginu. Ef tekið er allt of mikið af sköttum verður meiri samdráttur. Það er þegar orðinn samdráttur og því er óþarfi að auka hann. Það hlýtur að vera mikils um vert að halda sem mestu fjármagni úti í þjóðfélaginu því það gefur ríkinu miklu meiri tekjur. Sú hefur orðið raunin á. Ég vil benda á að þegar formaður Borgfl., 5. þm. Reykv., var fjmrh. var þetta gert og það sýndi sig á þremur árum að tekjur ríkisins fóru vaxandi þrátt fyrir að það voru mjög harðar aðhaldsaðgerðir og skattar voru lækkaðir. Hallinn var nær að hverfa þegar hann hætti sem fjmrh. Það eru því fordæmi fyrir því og menn hafa séð það margoft að slík stjórn hefur gefist vel. Það er þess vegna von mín að hæstv. fjmrh. hugsi um þessa hluti á nýjan leik og sjái til þess að skattamálum verði skipað með öðrum hætti en nú er.

Geir H. Haarde Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt að angra forseta með þessu en mér finnst alveg óviðeigandi að ræða þetta mál hér án viðveru fjmrh. 

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Það verður orðið við ósk hv. þm. um að fresta fundi í fáeinar mínútur eða þar til hæstv. fjmrh. birtist. Hins var það reyndar von mín að ræðumaður gæti hafið ræðu sína ef í henni kynnu að vera einhver atriði sem ekki sneru beinlínis að ráðherra. En úr því að óskin er fram komin og þegar hefur verið orðið við henni stendur það að svo stöddu.

Geir H. Haarde Herra forseti. Nú er fram komið hið svokallaða síðasta skattafrv. ríkisstjórnarinnar og fjallar um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Hér er um að ræða frv. þar sem gerðar eru tillögur um mjög viðamiklar breytingar á núgildandi skattalögum, bæði að því er varðar tekjuskatt einstaklinga og tekjuskatt fyrirtækja en ekki síður eignarskatta. Ég tel að með frv. þessu hafi sannast, eins og við margir í stjórnarandstöðunni höfum haldið fram, að hæstv. fjmrh. mundi guggna á því áformi sínu að ætla að klessa nýju svokölluðu hátekjuskattþrepi inn í hið nýja staðgreiðslukerfi skatta. Ég fagna því mjög að hann hefur látið sannfærast af þeim efnisrökum sem um það mál hafa verið flutt, bæði hér í þingsölum og væntanlega einnig af hans eigin undirmönnum í fjmrn. og í skattkerfinu. Það er svo eins og hvert annað yfirklór, sem kom fram í ræðu ráðherrans, að hann ætli eitthvað að láta athuga þetta frekar og hálf var það ámátlegt þegar hann var að lesa upp úr grg. frv. um þetta efni --- rétt eins og þingmenn geti ekki gert það sjálfir --- að þarna séu þessi og þessi atriði er varða nýtt skattþrep og ýmsar vangaveltur í því sambandi. En aðalatriðið er að fjmrh. hefur verið knúinn til betri vegar í þessu efni og er ég ekki grunlaus um að þar hafi ýmsir einstakir þingmenn annarra stjórnarflokka átt hlut að máli. En gjörðin er söm og ég fagna þeirri stefnubreytingu sem fram er komin í þessu efni. Ég vakti athygli á því í gær, herra forseti, að með því að frv. mun vera síðasta tekjuöflunarfrv. sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram er þar með fallið frá áformum bæði um skatta á happdrættin í landinu og á þá sem að þeim standa og sömuleiðis á orkufyrirtækin í landinu og eigendur þeirra. Hvort tveggja er þetta af hinu góða og til marks um að það eru ekki allir stjórnarþingmenn sem hyggjast lúta framkvæmda- og verkstjórn hæstv. fjmrh. sem hefur annars tekið sér öll ráð í hendur að því er virðist í efnahags- og fjármálum. Það er ekki öðruvísi að skilja yfirlýsingar ráðherranna, einkanlega forsrh., og ekki heldur að skilja öðruvísi framgang mála hér í þingi en svo, að forustumaðurinn og potturinn og pannan í þingstörfunum af hálfu stjórnarliðsins sé enginn annar en hæstv. fjmrh. En ég skil það vel að einstakir þingmenn í stjórnarflokkunum uni því misvel. Ég hef vakið athygli á því í umræðum hér á þingi, m.a. um vörugjald, að kaupmáttur atvinnutekna hefur minnkað verulega með minnkandi yfirvinnu og minna vinnumagni, sem fólki stendur til boða, og ég hef jafnframt vakið athygli á því að kaupmáttur ráðstöfunartekna muni sömuleiðis minnka mjög verulega vegna skattalagabreytinga ríkisstjórnarinnar. Þarna er samtals um að ræða kaupmáttarskerðingu upp á a.m.k. 7% að því er fróðir menn telja áður en ríkisstjórnin grípur til nokkurra efnahagsráðstafana, en eins og allir vita verður það óumflýjanlegt fyrr eða síðar. En að því er varðar skattahækkanirnar og áhrif skattanna á kaupmátt ráðstöfunartekna erum við kannski komin að frv. sem hér er til umræðu vegna þess að það er einn meginburðarstólpinn í tekjuöflunaráformum stjórnarinnar. En væntanlega verður það svo að ríkisstjórnin mun ekki ein eiga við afleiðingar þess að glíma, a.m.k. ekki ef kjarasamningar verða gefnir frjálsir á næstu dögum eins og margt bendir til að verði og þá ekki bara sú fáránlega hugmynd að gefa verkfallsréttinn frjálsan en ekki samningsréttinn, að leyfa mönnum að tala saman og hóta verkfalli án þess að hafa um neitt að semja fyrr en eftir 15. febrúar. Það bendir allt til þess að menn geti þá rætt þau mál öll og áhrif skattahækkana á kaupmáttinn, m.a. þessa frv. sem fram er að ganga á næstu dögum og vikum, en um þessi mál er einmitt verið að ræða í hv. Ed. um þessar mundir. Ég hyggst nú, herra forseti, víkja nokkuð að einstökum atriðum í þessu frv., en áður en ég geri það kemst ég ekki hjá því að nefna eitt atriði sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra í dag og snýr að tekjujöfnuninni innan núverandi kerfis. Því um leið og hann var að reyna að tala sig út úr því fráhvarfi frá öðru skattþrepi sem hann var að gera í dag upplýsti hann jafnframt að innan núverandi skattkerfis með einu þrepi væru verulegir möguleikar til tekjujöfnunar rétt eins og þetta væri einhver nýlunda og upplýsti síðan með miklum mærðarsvip að það hefði verið vanrækt að útskýra þennan möguleika fyrir almenningi. Geri ég þá ráð fyrir að hann hafi ekki sjálfur áttað sig nægilega vel á þessum möguleika þegar hann kom til starfa í sínu núverandi embætti eða á sínum fyrstu starfsvikum þar. En hitt er öllum ljóst, sem hafa eitthvað fylgst með þessum málum, átt sæti á Alþingi undanfarin tvö ár t.d. þegar þessi mál hafa verið þar til umræðu, að þetta er eitt af lykilatriðunum í þessu nýja staðgreiðslukerfi skatta eins og það er í pottinn búið, þessir möguleikar sem þar eru fyrir hendi til að tekjujafna innan skattkerfisins og hafa áhrif á tekjuskiptinguna með því að spila saman skattþrepinu, skatthlutfallinu, og síðan persónuafslætti og barnabótum. Það er út af fyrir sig ánægjuleg viðurkenning að fjmrh. sjálfur lýsir því yfir að hann hafi bara ekkert áttað sig á þessu fyrr en rétt nýlega. Ég verð að segja að það er út af fyrir sig ákveðin hreinskilni. Hins vegar get ég alveg tekið undir það með honum að framkvæmd staðgreiðslukerfisins hefur verið mjög viðamikið og umfangsmikið verk. Það vissu menn vel áður en í það var ráðist með tiltölulega stuttum fyrirvara og það var ljóst að það mundi reyna mjög á það ágæta starfsfólk sem framkvæmdin hvílir á. Skattstjórar og aðrir starfsmenn vissu vel að mikil ábyrgð mundi hvíla á þeirra herðum í þessu efni, en þeir hafa leyst þetta verkefni afar vel af hendi, ekki síst staðgreiðsludeild ríkisskattstjóraembættisins, og ég vil taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði um það starfsfólk sem þar starfar og á auðvitað ekkert annað en lof skilið fyrir vel unnin störf í þessum málum. En ef ég kem að einstökum þáttum í frv., herra forseti, þá er alveg ljóst að hér eru á ferðinni ýmsir hlutir sem koma mönnum annarlega fyrir sjónir þó á hinn bóginn sé líka að finna í frv. ýmis atriði sem unnt er að samþykkja og eflaust sjálfsagt að breyta, en þau eru hins vegar öllu færri en hin atriðin sem eru með þeim hætti að þau er ekki unnt að fallast á. Það hefur þegar verið bent á í þessum umræðum að það eigi, að því er virðist nokkuð lymskulega, að breyta viðmiðun við vísitölur sem í gildandi lögum er að finna. Ég tók ekki eftir því að ráðherrann gerði þetta atriði að umtalsefni, en vitanlega getur það skipt miklu máli hvort hækkun viðmiðunarfjárhæða og persónuafsláttar t.d. er bundin lánskjaravísitölu í lögum eða hvort um þær fjárhæðir á að fjalla árlega við meðferð fjárlaga og setja þessar fjárhæðir í tengsl við skattvísitölu. Nú er að vísu ekki skýrt tekið fram í grg. hvað nákvæmlega vakir fyrir mönnum með þessari breytingu eða hvaða nauðsyn knýr á um að hún verði gerð. Hér segir eingöngu, með leyfi forseta: ,,Skv. 22. gr. frv. er hins vegar gerð tillaga um að tengja fjárhæð persónuafsláttar, sjómannaafsláttar, húsnæðisbóta, barnabóta og barnabótaauka við sérstaka skattvísitölu í stað lánskjaravísitölu með sama hætti og aðrar fjárhæðir í lögunum. Skattvísitala skal ákveðin í fjárlögum ár hvert. Þetta þýðir að fjárhæðir þessara afslátta og bóta verða ákveðnar í tengslum við fjárlagaafgreiðslu hverju sinni í samræmi við almenna stefnumörkun stjórnvalda í ríkisfjármálum.`` En það eru einmitt þessi síðustu orð ,,í samræmi við almenna stefnumörkun stjórnvalda í ríkisfjármálum`` sem læða inn hjá manni þeim grun að þarna eigi að opna fyrir möguleika sem ekki hefur verið fyrir hendi til þess að spila á skattkerfið skattborgurunum í óhag svo að lítið beri á. Margir minnast deilna hér á árum áður um skattvísitölu, nærri því árlegra deilna um hana í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Ég held að það væri afskaplega óheppilegt að stofna til þess háttar deilna um þessi atriði í hinum nýju staðgreiðslulögum, og ég held að það væri hyggilegast að reyna að forðast slíkar deilur. A.m.k. kemur ekki fram í frv. hvaða nauðsyn rekur til að gera þessa breytingu eða hvaða efnislegar ástæður kunna að vera fyrir því. Ef þær eru einhverjar þarf að gera betur grein fyrir því en þarna er gert. Í framhaldi af þessu hefur líka verið vakin athygli á því að það virðist vera ósamræmi í þeim persónuafslætti sem ákveðinn er í núverandi lögum og þeim persónuafslætti sem fram kemur í frv. Á þetta er reyndar bent í dagblaði í dag þar sem því er haldið fram að skattleysismörkin lækki verulega miðað við óbreytt lög samkvæmt frv. Ég geri ráð fyrir því að ráðherrann hyggist svara því sem fram kemur í þessari frétt, en það er alveg sama eðlis og sú gagnrýni sem fram kom í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. hér fyrr í umræðunni. Ef eitthvað er rangt með farið varðandi persónuafsláttinn og þær upplýsingar sem birtar eru í frétt DV í dag um það efni held ég að ráðherrann skuldi okkur einhverjar skýringar vegna þess að þetta stangast mjög á við það sem hann hélt fram í sínu máli. Látið er að því liggja með þeim gögnum sem fylgja frv. og það hefur komið fram í fjölmiðlum og eftir ráðherranum haft að skattar einstaklinga eftir þessa breytingu hækki aðeins örlítið á tekjum sem eru undir 60 þús. kr. og reyndar sáralítið á tekjum sem þar eru fyrir ofan. Þá gleymist hins vegar að taka með inn í þetta dæmi útsvarið sem menn verða að borga og standa skil á þó að það renni ekki til ríkissjóðs og auðvitað nýtist persónuafslátturinn upp í greiðslu útsvars ef því er að skipta. Það er ekki til þess að glöggva mönnum skilning á þessum málum að láta þess í engu getið að menn verði að standa skil á útsvari sínu til viðbótar því sem fram kemur í töflunum. Nú er ég ekki að segja að þessar töflur svo langt sem þær ná séu rangar. Ég held að þær séu vafalaust rétt út reiknaðar miðað við forsendur og auðvitað stendur hér að þetta séu breytingar á tekjuskatti en ekki tekjuskatti og útsvari. En þó að þetta sé ekki rangt er þetta eilítið villandi og sama er að segja um það að þessar tölur eru allar reiknaðar á áætluðu meðalverðlagi ársins 1989 á sama tíma og allar tölur frv. sjálfs eru reiknaðar á verðlagi í desember á þessu ári, þar með talinn persónuafslátturinn sem óhjákvæmilega kemur með í útreikninginn í þessum töflum. Þannig að án þess að ég sé að gera lítið úr þeirri vinnu sem liggur hér að baki teldi ég að þetta hefði mátt vera fyllra til að gefa af þessu heildarmynd og það á sambærilegum tölum og er að finna í frv. Hins vegar er það nú þannig, herra forseti, að því er mjög haldið fram, og svo hefur verið frá því að fjárlagafrv. sá fyrst dagsins ljós í haust, að þetta frv. mundi ekki leiða til þess að skattur hinna tekjulægstu hækkaði. Hins vegar mundi þetta lenda á breiðu bökunum svokölluðu. En eitthvað er þetta nú málum blandið í frv. Að vísu fer það auðvitað eftir því hvernig menn skilgreina lægstu tekjur, en mér þykir nú æðilangt seilst þegar því er haldið fram í athugasemdum með frv. á einum stað að hið almenna markmið með frv. sé að skattbyrði þeirra sem miðlungstekjur hafa og lægri verði því sem næst óbreytt milli áranna 1988 og 1989. Það segir hér á bls. 9 í athugasemdum við 21. og 22. gr. og verður ekki betur séð en að það sé í ósamræmi við það sem áður er komið fram nema hæstv. ráðherra ætli að halda því fram, og má vera að hann geri það, að mánaðarlaun á meðalverðlagi árið 1989, 60 þús. kr., verði á þeim tíma miðlungstekjur í landinu. Eitthvað er þarna nú málum blandið, auk þess sem ljóst er að 60 þús. kr. fyrir einstakling þykja ekki neitt sérstaklega há laun þó að ég geri mér grein fyrir því að auðvitað eru þeir einstaklingar til, því miður, sem ekki hafa hærri mánaðarlaun en þetta og hafa ekki möguleika á að drýgja tekjur sínar með öðrum hætti. Um það er hins vegar enginn efnislegur ágreiningur að fólk sem er í þeirri aðstöðu á auðvitað ekki að borga neina skatta og það er eitt af því sem náðist fram í tengslum við kerfisbreytinguna yfir í staðgreiðslu í fyrra, þá tókst að afnema skatt af mjög lágum tekjum. Eins og kemur fram í þessum töflum er enginn tekjuskattur á þessum tekjum miðað við kerfið eins og það er í dag. Það var út af fyrir sig ánægjulegur ávinningur sem þá náðist fram þó að auðvitað megi alltaf halda því fram að skattleysismörkin svokölluðu eigi að vera hærri en þau eru í dag. Ég tel hins vegar að ráðherrann hafi reynt að gera sér fullmikinn mat úr þessari 60 þús. kr. upphæð eða 120 þús. fyrir hjón vegna þess að það þykir enginn sérstakur árangur og mér þykir það enginn sérstakur árangur að hafa komið í veg fyrir að skattur leggist á slíkar tekjur. Fyrr má nú vera metnaðurinn gagnvart láglaunafólkinu ef menn þurfa að berja sér á brjóst og stæra sig af því að hafa tekist að koma í veg fyrir að þeir sjálfir eða félagar þeirra legðu skatt á slíkar tekjur. Þetta er eins og að menn komi hér og segi: ,,Það stóð til að fara hér niður í 30 þús. eða 40 þús. og okkur tókst að koma í veg fyrir það. Það stóð til að lækka skattfrelsismörkin.`` Auðvitað er þetta ósköp ódýr málflutningur. Í þessu felst hins vegar gagnvart einstaklingum sú stefna Alþb. að hækka skatta á öllum tekjum umfram þetta hóflega lágmark, 60 þús. Það er auðvitað ákveðin stefna að hér séu allt of lágir beinir skattar og því beri að breyta. Ég er hins vegar ekki sammála þeirri stefnu þó að ég viðurkenni það vel að núverandi staðgreiðslukerfi býður upp á möguleika til hagstjórnar sem ekki voru fyrir hendi í hinu gamla. Þá er auðvitað eðlilegt að nota eftir aðstæðum, en þá hefði ég talið að eðlilegra væri að hækka skattana þegar um er að ræða þenslu, en draga frekar úr þeim á samdráttartímum. Hins vegar felst náttúrlega í frv. ráðherra ákveðin viðurkenning á því að skattkerfið er vel nothæft eins og það er til frekari tekjujöfnunar og þar með, eins og ég sagði áðan, ástæðulaust og nánast óframkvæmanlegt að bæta inn í það öðru skattþrepi. Að því er varðar fyrirtækjaskattana, en af þeim stærði hæstv. fjmrh. sig einna mest í ræðu sinni, þar væru merkastar umbæturnar á ferðinni jafnvel, þá er það mál allt mun fjölskrúðugra en tekjuskattur einstaklinga vegna þess að það mál er tiltölulega einfalt og tekur ekki margar greinar í frv. Hins vegar er tekjuskattur fyrirtækja þeim mun fyrirferðarmeiri og hver greinin af annarri fjallar um að breyta honum. Hæstv. fjmrh. byrjaði mál sitt hér í dag og reyndar endaði það líka á þeim ummælum að það væri mikil óhæfa hversu fyrirtæki á Íslandi greiddu lítinn tekjuskatt. Þetta er nú ræða sem forveri hans einn úr Alþb., hv. þm. Ragnar Arnalds, hélt hér árlega yfir þingmönnum og varð þó engin breyting á þegar hann var fjmrh., skattar fyrirtækja tóku engum sérstökum stakkaskiptum. Það er vegna þess, og þar er blekkingin fólgin í máli hæstv. fjmrh., að fyrirtæki á Íslandi borga svo mikið af öðrum sköttum sem draga úr þeirra hagnaði. Þau verða að borga svo mikið af sköttum óháð tekjum og afkomu að það dregur auðvitað úr hagnaði þeirra og þar með þeim skatti sem þau borga af sínum hagnaði. Það er því auðvitað mikil blekking að halda því fram að fyrirtæki á Íslandi hafi verið skattlaus. Þau borga bæði há aðstöðugjöld og ýmsa aðra skatta, launaskatt og margt fleira sem við höfum m.a. verið að fjalla um þessa dagana, þannig að auðvitað er það alveg út úr samhengi að taka bara tekjuskatt fyrirtækjanna einan og koma svo og segja eins og ráðherrann hefur gert, bæði hér og í fjölmiðlum: Sjáið þið bara, fyrirtækin borga enga skatta. Þetta er ekki rétt og reyndar ætti hann að vita þetta sjálfur. Hitt er hins vegar rétt sem fram kom í hans máli að það frv. sem hann hefur lagt fram mun stefna að því að hækka verulega tekjuskatt á fyrirtækjum sem á annað borð hafa einhvern hagnað eftir að hafa lokið greiðslum á öðrum sköttum sem eru óháðir afkomu þeirra. Það er hins vegar ekki rétt, svo að ég haldi mig við mál hæstv. fjmrh., að sú hækkun sem verður á tekjuskattinum standi í einhverjum tengslum við þá hækkun sem verður á tekjuskatti einstaklinga. Því er haldið blákalt fram í frv. og hæstv. ráðherrann hélt því blákalt fram að skatthlutfall fyrirtækja hækkaði í takt við hækkun á tekjuskatti einstaklinga. Ég er hér, herra forseti, að vitna orðrétt í athugasemdir frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Þykir eðlilegt að skatthlutfall fyrirtækja hækki í takt við hækkun á tekjuskatti einstaklinga til þess að raska ekki gildandi hlutföllum í skattlagningu milli einstakra rekstrarforma.`` Þetta hljómar nokkuð prúðmannlega, en er auðvitað hin argasta blekking þegar að er gáð vegna þess að samkvæmt frv. fjmrh. hækkar raunverulegur skattur úr 33,6% í 42,5% á meðan tekjuskattur einstaklinga hækkar úr 28,5 í 30,5. Og ef ráðherrann er í einhverjum vafa um hvað ég er að tala um, þá er ég að tala um það að ekki er nóg að benda á að í 17. gr. frv. sé gert ráð fyrir að álagningarprósenta tekjuskatts fyrirtækja hækki úr 48% í 50%. Það verður líka að taka með áhrifin af 8. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að heimild til þess að leggja í fjárfestingarsjóði lækki úr 30% í 15%. Þar með borga fyrirtækin ekki lengur 48% af 70% hagnaðar eins og áður var eða hefur verið, heldur 50% af 85% hagnaðar í báðum tilfellum þegar búið er að taka fjárfestingarsjóðina með í reikninginn. Þess vegna er það algjör blekking, ósvífin blekking, að halda því fram að vegna þess að munurinn á milli 48 og 50 er hinn sami og á milli 28,5 og 30,5 sé hér einhver sambærileg breyting á ferðinni. Þetta er bara algjör og reyndar auðsæ blekking þeim sem til þekkja. Hitt er annað mál, herra forseti, að það segir í athugasemd með ákvæðinu um lækkun heimilda til þess að leggja í fjárfestingarsjóði að það hafi verið ráðagerð fyrri stjórnar að fella þessi framlög niður og þess vegna hafi þau í fyrra verið lækkuð úr 40% í 30%. Það er alveg rétt. Það stóð til í tíð fyrri stjórnar, og var reyndar eitt af því sem unnið var að í tíð fyrri ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, hæstv. núv. forsrh., að breyta þessum sjóðum, fella niður ýmsa frádráttarliði sem verið hafa fyrir hendi í tekjuskatti fyrirtækja en lækka á móti álagningarprósentuna. En hæstv. núv. fjmrh. gerir sér lítið fyrir og fer þveröfuga leið. Hann vill lækka heimildina til þess að leggja í fjárfestingarsjóði og fellir niður ýmsa aðra frádráttarmöguleika en hækkar síðan prósentuna. Auðvitað er það hrein ósvífni, hæstv. fjmrh., að gefa það í skyn í athugasemd með þessari 8. gr. frv. að hér sé verið að tala um sama hlutinn. Auðvitað er það ekkert annað en blekking, ómerkileg blekking, að vera að gefa það í skyn að það hafi vakað áður fyrir mönnum að fara inn á þær brautir sem lagt er til í frv. Það er alveg eins og með álagningarhlutfallið sjálft sem ég var að rekja hér áðan. Þetta er tóm blekking. Það er blekking að halda því fram að tekjuskattshlutfall fyrirtækja hækki í takt við hækkun á tekjuskatti einstaklinga þegar tekið er tillit til þessara möguleika varðandi fjárfestingarsjóði. Það er ýmislegt fleira hér uppi á borði hjá hæstv. ráðherra að því er varðar tekjuskatt fyrirtækja eins og m.a. það að þrengja fyrningarreglur. Það hefur einmitt verið eitt af því sem hefur aðgreint sósíalistana í Alþb. frá ýmsum öðrum aðilum í þjóðfélaginu, sem tjá sig um stjórnmál og efnahagsmál, að sósíalistarnir í Alþb. hafa átt afskaplega erfitt með að skilja það hvað fyrningar eða afskriftir væru í raun og hafa talið að þarna væri bara um að ræða einhverja óeðlilega frádrætti, óeðlilegar skattívilnanir, þegar í raun er um að ræða frestun gjaldfærslu á hlutum sem eyðast í framleiðslunni eða rekstrinum. Ég veit að ég þarf ekkert að tala um það yfir hæstv. viðskrh., en það væri kannski ráð að hann tæki alþýðubandalagsmennina í ríkisstjórninni í smákennslustund í þessum efnum. Nú er verið að gera tillögu um að breyta fyrningarhlutföllum. Þó að það sé rétt sem ráðherra sagði að að einhverju leyti sé verið að fara í það horf sem var í þessum lögum árið 1981, þá er það nú þannig um marga hluti að með framförum og tækniþróun styttist gjarnan endingartíminn. Það þarf ekki annað en að nefna tölvur t.d. sem verða mjög fljótt úreltar með breyttri tækni. Það verður auðvitað að vera eitthvert samhengi milli skattalegra fyrninga og raunverulegra efnahagslegra afskrifta, raunverulegs endingartíma og notkunartíma hluta sem um er að ræða. Ég heyrði ekki ráðherrann færa neinar slíkar röksemdir fyrir sínu máli, eingöngu þær að þetta hefði verið svona árið 1981. En þó að hæstv. ráðherra hafi ekki nefnt það berum orðum, þá er tilgangurinn auðvitað sá að auka skattstofninn og krækja sér í eilítið fleiri krónur hjá þeim fyrirtækjum sem hafa einhvern hagnað og geta þar af leiðandi borgað tekjuskatta. Síðan, og það tengist þessum fyrningum, er gert ráð fyrir því í 4. og 5. gr. frv. að fella niður heimildir til þess að færa til gjalda á einu ári alls kyns smávarning. Bæði er um að ræða ýmsar vörur, sem nota þarf í rekstri en hafa skemmri endingartíma en þrjú ár, en það hefur verið heimilt að gjaldfæra þær að fullu á einu ári þegar þær eru keyptar. Svo er einnig um það að ræða að heimilt hefur verið að færa til gjalda kostnaðarverð ýmissa smáhluta sem ekki eru að verðmæti nema tiltekin upphæð --- hún hefur verið u.þ.b. 100 þús. kr., reyndar 108 þús. kr. á þessu ári --- að færa slík kaup til gjalda á einu ári. Ég veit ekki hvað eiginlega vakir fyrir hæstv. ráðherranum með þessari breytingu af því að ég er ekki viss um að hann átti sig á því hvað þetta er ópraktískt sem hann er að tala um með þessari breytingu. Þetta þýðir það, ef grannt er skoðað og eftir orðanna hljóðan, að fyrirtæki í landinu verði að færa alls kyns smámuni sem keyptir eru til rekstrarins og endast, ja hugsanlega innan við þrjú ár, hugsanlega lengur, fyrirtækin verða að fyrna slík kaup á einhverjum tíma. Ef fyrirtæki, t.d. smíðaverkstæði, kaupir sér borvél eða hefil eða eitthvað slíkt sem ekki eru nein gríðarleg verðmæti þá verður það að fyrna slík aðföng. Ég er ansi hræddur um að fyrning slíks lausafjár feli í sér gríðarlega mikið óhagræði fyrir öll fyrirtæki og sé ekki sú tekjulind sem ráðherrann gerir sér eflaust von um, ef það er það sem vakir fyrir honum því að þetta útskýrði hann ekki í máli sínu. Þar fyrir utan er ofan í þetta kaup bætt þeirri ósvinnu að þetta ákvæði á að vera afturvirkt og gilda við álagningu fyrir tekjur og gjöld á þessu ári. En auðvitað hafa öll fyrirtæki á þessu ári fært sitt bókhald á grundvelli gildandi laga og fært þetta allt til gjalda jafnóðum í stað þess að gera það með þeim hætti sem um væri að ræða ef þarna væri um að ræða venjulegar fyrnanlegar langtímaeignir. Þetta er auðvitað algjör fjarstæða, hæstv. ráðherra. En það eru langir fingurnir á Alþb. um þessar mundir, þykir mér, og víða er leitað fanga um tekjur ef það á nú að fara að seilast svona langt. En það var kannski engin tilviljun að ráðherrann sá ekki ástæðu til að gera grein fyrir þessum atriðum í sinni ræðu. Að því er varðar 6. og 7. gr. þessa frv. sem snúa að bifreiðum framkvæmdastjóra og starfsmanna til einkanota þá tel ég að þar sé á ferðinni ákvæði sem er sjálfsagt að athuga og sömuleiðis 7. gr. varðandi lán til hluthafa í hlutafélögum ef það gildir þá jafnframt um aðila í öðrum rekstrarformum. Að því er varðar hins vegar 9. gr. frv., um möguleika manna til þess að yfirtaka rekstrartap í óskyldum rekstri, þá vildi ég líka taka undir það að þar er eflaust athugandi að gera breytingu frá núgildandi reglum, ef menn geta skilgreint nákvæmlega hvað átt er við með orðunum ,,sams konar rekstri`` sem þarna koma fram. Þetta tel ég að hv. fjh.- og viðskn. eigi að kanna sérstaklega. Síðan er í þessu frv. gert ráð fyrir því að niður falli möguleikar fyrirtækja á því að fá dregið frá tekjum sínum gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsókna, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga. Mætti ég ekki minna hæstv. fjmrh., en ekki síður hæstv. viðskrh., á það að þegar lög um staðgreiðslu voru sett hér fyrir tveimur árum síðan, þá gerðist það að fyrir mistök féll út þetta lagaákvæði sem hér er gerð tillaga um að fella niður. Þetta ákvæði féll út fyrir mistök sem urðu í fjmrn. og hér í þinginu, en síðasti hæstv. fjmrh., hæstv. núv. utanrrh., beitti sér fyrir því sérstaklega að þetta yrði aftur sett inn í lögin. Að honum var gerð hörð hríð af hálfu alþýðubandalagsmanna, ef ég man rétt, a.m.k. man ég það vel úr hv. fjh.- og viðskn. á þeim tíma að Alþb. var ekkert á þeim buxunum að hleypa þessu aftur inn í lögin, þannig að ég skil vel að þeir skuli nú, þegar þeir eru komnir í aðstöðu til þess, vilja fella þetta út á nýjan leik. En mér er spurn: Hvað hefur breyst að því er Alþfl. varðar? Og hvaða nauður rekur nú til þess að fella út úr lögunum það ákvæði sem fjmrh. Alþfl. gekk í vatnið fyrir í fyrra til þess að koma inn í lögin á nýjan leik? Hvað hefur breyst? Eru alþýðubandalagsmenn algjörlega að ná undirtökum í öllu samstarfi þessara flokka? Er nú ekkert heilagt lengur, ekki einu sinni mál sem hæstv. núv. utanrrh. gerði að sérstöku baráttumáli hér á síðasta þingi? Er nú Alþfl. bara algjörlega búinn að beygja sig í duftið fyrir forustu og framkvæmdastjórn hæstv. fjmrh. sem, eins og ég sagði í upphafi, er búinn að taka öll völd í sínar hendur að því er virðist í efnahags- og fjármálum? Ég geri mér ekki grein fyrir því hvort allir muna eftir því hvað hér var á ferðinni mikið baráttumál í fyrra við breytingar á þessum lögum, hvað það var hæstv. núv. utanrrh. mikið kappsmál að koma þessu inn í lögin á nýjan leik. Auðvitað var það vegna þess að hann hafði góðar og gildar ástæður fyrir því, þær sömu ástæður fyrir því og ég hef fyrir því núna að vera andvígur því að fella þetta út. Við vitum ósköp vel að það hefur verið ákveðinn bakhjarl í atvinnulífinu fyrir einmitt þessa starfsemi sem þessar gjafir renna til. Það hefur verið talið eðlilegt að ríkisvaldið styddi með þessum óbeina hætti við þá starfsemi með því að afsala sér skatttekjum af þessum peningum og hvetti jafnframt atvinnulífið og fyrirtækin í landinu til þess að veita menningarstarfsemi, vísindarannsóknum, líknar- og kirkjufélögum sérstakan stuðning. Ég held að það væri einmitt frekar meira vitið að reyna að efla þetta, auka tengslin milli atvinnulífsins og þessarar starfsemi. Það skyldi þó aldrei vera að það gæti haft í för með sér eitthvað minni útlát ríkisins sjálfs þegar fram í sækir. En hér ræður skammsýnin ríkjum, peningagræðgin í Alþb. hefur tekið völdin og alþýðuflokksráðherrarnir lúta í duftið. Jafnvel þó að hér sé á ferðinni verknaður sem ekki er einu sinni orðinn ársgamall. Ég sé að þeim er báðum skemmt, ekki síst viðskrh. sem auðvitað veit upp á sig þessa miklu skömm. Hann veit hana jafn vel upp á sig og fjmrh. Ég hef nú ekki lokið máli mínu enn þá, hæstv. fjmrh., en það fer að styttast í það. Ég ætlaði að koma næst eilítið inn á eignarskattsþáttinn í frv. vegna þess að ég hef nú þegar gert að umtalsefni tvo hina meginþættina, þ.e. tekjuskatt einstaklinga og tekjuskatt fyrirtækja. En þó að lítið fari fyrir þriðja þættinum, sem er eignarskattur einstaklinga og fyrirtækja, þá er þar um að ræða tröllauknar hækkanir á núverandi skatti. Tröllauknar hækkanir. Svo miklar að þegar það er tekið í tengslum við aðrar eignarskattshækkanir núv. ríkisstjórnar þá efast ég um að nokkrir hafi séð annað eins, hvorki hérlendis né annars staðar í öðrum menningarlöndum. Ég hef í nál. um frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sýnt fram á hversu sú skattheimta á þann skattstofn sem fasteignamatið er sé komin út í mikla ófæru. Eins og hv. þm. er kunnugt stefnir þessi ríkisstjórn að því að tvöfalda sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ef um er að ræða skrifstofuhúsnæði eða verslunarhúsnæði sem er í eigu einstaklings eða einstaklinga og er meira en 6 millj. kr. virði --- ég geri ráð fyrir að það séu nú býsna margar verslanir og skrifstofuhúsnæði sem þannig er ástatt um --- þá verður skatturinn, sem lagður er á þennan eignarskattsstofn, fasteignamatsstofninn, hvorki meira né minna en 6,4%. Ég veit ekki hvort menn hafa gert sér grein fyrir þessu. Það er 2,2% skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er hinn almenni eignarskattur, sem samkvæmt þessu frv. á að hækka í 1,2%. Það er þjóðarbókhlöðuálagið, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. og núv. sömuleiðis ætla að stinga í vasa ríkissjóðs að mestum hluta. Það er síðan sérstakt viðbótarálag upp á 1,5% sem menn verða að greiða ef eign þeirra er umfram 6 millj. kr. af því sem er umfram þá tölu. Þetta hef ég sannreynt að er meiningin með ákvæðinu í 19. gr. Það kom fram á fundi í fjh.- og viðskn. Nd. í morgun að það mun vera ætlunin þó að orðalagið í greininni sé villandi, ég kem að því á eftir. En með því að vera búinn að koma heildarskattlagningunni á fasteignamatið upp í 6,4% þá er náttúrlega ljóst að eign, sem þarf að standa undir slíkri skattheimtu, verður að gefa dável af sér því hún þarf að skila af sér hvorki meira né minna en 6,4% raunvöxtum til þess eins að standa undir þessum eignarskatti. Þá færu tekjurnar allar í eignarskattinn og þá væri eignateknaskatturinn eða fjármagnsteknaskatturinn af þessu orðinn 100%. En ef það ætti að borga af þessu jafnhátt hlutfall og þetta frv. gerir ráð fyrir að einstaklingar greiði í tekjuskatt, þá þarf svona eign að skila af sér 17% raunávöxtun og verð ég að segja að það skýtur nú mjög skökku við og stingur í stúf við hugmyndir fjmrh. og ríkisstjórnarinnar um vexti og ávöxtun á verðmætum, ef þeir ætlast í raun og veru til þess að menn afli slíkra tekna af eignum sem þessum. Ég viðurkenni það fúslega að ég hef hér tekið það dæmi sem lengst gengur. Að því leyti til er þetta jaðartilfelli þar sem skatturinn verður svo gríðarlega hár. En sjá ekki allir hvert stefnir? Það þarf ekki mikið hugmyndaflug fyrir fólk til þess að reikna út sjálft hvað verið er að gera þarna því það er verið að leggja slíkar byrðar á þennan eina skattstofn að það sætir mikilli undrun. Nú stendur hér í 19. gr., með leyfi forseta: ,,Eignarskattur manna reiknast þannig: Af fyrstu 2,5 millj. kr. af eignarskattsstofni greiðist enginn skattur. Af næstu 3,5 millj. kr. af eignarskattsstofni greiðist 1,2%. Af eignarskattsstofni yfir 6 millj. kr. greiðist 1,5%.`` Ég hef borið mig saman við nokkra aðila hér í þingdeildinni í dag og okkur hefur öllum komið saman um að þetta geti ekki þýtt nema eitt, þetta geti ekki þýtt annað en það að skatturinn hækki um 0,3% þegar verðmæti eignar fer yfir 6 millj. kr. og þá greiði menn 1,5% af því sem þar er umfram. Hins vegar er þetta heldur óljósara í grg., enda mun það svo að því er ég hef sannfrétt, m.a. á fundi í fjh.- og viðskn. í morgun, að þetta er alls ekki það sem átt er við heldur á að leggja þetta eina og hálfa prósent ofan á þann skatt sem fyrir er. Þannig að skattur á eignir yfir 6 millj. kr. á ekki að vera 1,5% heldur 2,7%. Og sjá nú allir hversu gríðarlegt stökk það er að fara úr 0,95%, eins og þetta er í dag, upp í 2,7% af eignum sem eru yfir 6 millj. kr. að verðmæti hjá einstaklingi. Auðvitað ætti að standa þarna í frv. ef þetta ætti að vera nákvæmt: Af eignarskattsstofni yfir 6 millj. greiðist 1,5% til viðbótar. Eða það ætti að standa þarna: Greiðist 2,7% --- til þess að það sé innbyrðis samræmi í þessu frv. En ég held að þetta hljóti nú einfaldlega að vera einhver villa því ekki trúi ég því upp á fjmrh. að hann hafi ætlað að villa mönnum sýn í þessu efni, enda tel ég fullvíst að eins og þetta frv. er orðað, ef það hefði orðið að lagatexta, þá hefði það verið túlkað eftir orðanna hljóðan sem 1,5% en ekki sem 2,7%. En ætlan ráðherrans er auðvitað söm og það hugarfar sem þar býr að baki. Ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á því hvað þar er um að ræða. Nú er það þannig, fyrst fjmrh. gerði mjög að umtalsefni skattlagningu fjármagnstekna, að það er auðvitað samhengi milli eignarskatts og skattlagningar á eignartekjur. Og í þessu tilfelli, þegar um er að ræða fasteignir og fasteignamatsskatt, þá er þarna mjög einfalt samhengi á ferðinni í raun og veru. Ef lagður er á 2,7% skattur, segjum að þetta sé nú bara íbúðarhúsnæði, þá er það auðvitað 2,95 vegna þess að við bætist álagið í þjóðarbókhlöðuna, og þá þarf eignin að gefa af sér 2,95% raunávöxtun til þess að standa undir þessu. Og ef það er reiknað yfir í húsaleigu, þá er það sannarlega nokkuð há eigin húsaleiga sem menn eru þá að greiða sjálfum sér óbeint ef þeir geta staðið undir slíkri skattlagningu. Miðað við 2,95% eignarskatt þá er sem sagt 100% skattur á tekjurnar af eigninni ef þær samsvara 2,95% raunávöxtun. Nú er hins vegar vaxtastigið ekki þarna um þessar mundir. Ef við gefum okkur að raunávöxtun sé kannski almennt í þjóðfélaginu 6%, þá erum við samt að tala um 50% skatt á þessar eignatekjur, 50% tekjuskatt eða ígildi hans á þessar tekjur. Fjmrh. má því ekkert vera haldinn þeim misskilningi að það sé ekki lagður neinn fjármagnstekna- eða eignateknaskattur á hér í landi. Hann er lagður á þarna með þessum hætti þó að óbeint sé. Ég held að það hljóti að vera að fjmrh. og aðstandendur hans allir geri sér grein fyrir þessu. En nú er það hins vegar ekki þannig að menn hafi verið að tala um það í alvöru að leggja 50% tekjuskatt á fjármagnstekjur. Þær tölur sem ég hef heyrt nefndar í því efni hafa allar verið miklu, miklu lægri. Ég held því að það sé alveg ljóst að varðandi þetta tiltekna eignarform er skattheimtan komin út fyrir öll eðlileg mörk og út fyrir það sem nokkrum mundi detta í hug ef um væri að ræða beinan skatt á tekjurnar af þessum eignum. Ég held að þessi áform, ef þau ná fram að ganga, séu gersamlega óraunhæf og komin út fyrir öll þau mörk sem nokkur maður getur talið eðlileg út frá einhverjum efnahagslegum eða fjármálalegum forsendum. Þetta eru bara orðin trúarbrögð eða eitthvað álíka. Þá er bara spurningin: Af hverju er þá ekki farið í 10% eignarskatt eða eitthvað álíka? Það er alveg jafnrökrétt og þetta. Verð ég nú að segja að ég undrast það að ýmsir ágætir þm. Framsfl. og Alþfl. skuli hafa látið plata sig inn á þetta. En það er ekki víst að þeir hafi gert sér grein fyrir því hvað í þessu getur falist og munum við þá væntanlega kanna það í hv. fjh.- og viðskn. En ávöxtunarkrafan, sem er innbyggð í þá gríðarlegu skattheimtu á eignir sem hér er á ferðinni í þinginu í dag, í þessari hv. deild, bæði með þessu frv. og með frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, er svo há, þessi innbyggða ávöxtunarkrafa er svo há að hún fer langt fram úr því sem manni skilst að tíðkist á hinum svokallaða gráa markaði og langt fram úr því sem ríkisstjórnin sjálf þykist vera að keppa að að því er varðar vexti, vaxtastig og ávöxtunarkröfu almennt í þjóðfélaginu. Ég sé heldur ekki betur en fjmrh. sé búinn að koma hér á svo rækilegum fjármagnsteknaskatti í þessu formi að ég er ekkert hissa á því þó hann skjóti því máli annars öllu saman á frest eins og fram kom í ræðu hans fyrr í dag. Ég hef reyndar fyrir nokkru síðan hér í þinginu átt við hann nokkurn orðastað út af þeim málum vegna þess að hann klifar sífellt á því að það sé eðlilegt að taka upp fjármagnsteknaskatt, skatt á fjármagnstekjur vegna þess að það hafi verið gert í öðrum löndum. Ég hef hins vegar leyft mér að benda honum á það að efnahagsástandið í þessum öðrum löndum sé kannski eilítið öðruvísi en hér, að tilhneiging til sparnaðar sé kannski eilítið öðruvísi en hér og uppspretta innlends sparnaðar í þessum löndum kannski eilítið öðruvísi. Hann hefur hins vegar ekki séð ástæðu til að hlusta neitt á það frekar en svo margt annað. Það er auðvitað fráleitt að halda því fram að vegna þess að í Bandaríkjunum, Bretlandi, Þýskalandi og einhverjum öðrum löndum sé slíkur skattur, þá eigi hann jafn vel við hér. Fjmrh. hefur eflaust þurft í starfi sínu að taka erlend lán. A.m.k. veit ég að forveri hans, hv. núv. þm. Ragnar Arnalds, þurfti á sínum tíma eins og allir aðrir fjármálaráðherrar að taka erlend lán fyrir íslenska ríkið í útlöndum. Og hvar tóku menn þessi lán? Var það ekki einmitt í Þýskalandi, Bandaríkjunum, Bretlandi og Japan og í þessum löndum þar sem sparnaður er mikill, þar sem peningar eru fluttir út en ekki inn eins og við gerum, þar sem sparnaður er svo mikill, að þeir geta ekki komið honum öllum í lóg innan lands og þurfa þess vegna flytja hann til annarra landa? En það er auðvitað mergurinn málsins, þetta almenna efnahagsástand í löndunum. Hver er sparnaðurinn í hverju landi fyrir sig og hvaða áhrif mun svona skattur hafa, almennur skattur á fjármagnstekjur, á viðleitni manna til þess að spara? Ég óttast það mjög að slíkur skattur við núverandi aðstæður á Íslandi mundi draga úr sparnaði sem er eitt af því sem við verðum helst að varast og helst að reyna að koma í veg fyrir. Ef okkur tekst að koma hér á varanlegu jafnvægi og efla sparnað og auka hér á Íslandi þá skulum við tala um þennan skatt því að að baki hugmynda um hann liggja ýmis sjónarmið sem ég út af fyrir sig get tekið undir. En það er auðvitað fráleitt að ætla sér að kasta honum inn án þess að huga að hagkerfinu í heild, hvað þar er að gerast og það er auðvitað til marks um illa undirbúinn málflutning að grípa til þess ráðs að segja: Svona er þetta hjá íhaldsstjórnunum í Bretlandi, í Danmörku, í Þýskalandi og hér og þar um heim. Það er auðvitað ekki málflutningur sem mark er takandi á þó að hæstv. fjmrh. hafi séð sig knúinn til þess að grípa til þeirra röksemda. Hæstv. forseti. Þetta er nú orðið nokkuð langt mál og ég er eiginlega búinn að fjalla um þau atriði flest sem ég hafði hugsað mér að gera að umtalsefni. Ég vil aðeins segja það í lokin að þetta frv. er að mörgu leyti stefnumarkandi fyrir heildarskattastefnu og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, enda er það ekkert skrýtið því að aðalforustumaður hennar í þeim efnum leggur það fram. Ég verð hins vegar að segja að það veldur mér miklum vonbrigðum ef óbreyttir þingmenn í Alþfl. og Framsfl. ætla að styðja þetta frv. óbreytt því að í því er mjög margt sem gengur þvert gegn því sem þessir sömu hv. þm. hafa í fyrra samstarfi verið að vinna að og þar er að ýmsu leyti verið að grafa undan ýmsum umbótamálum og framförum sem stefnt var að á þessu sviði skattamála í fyrri ríkisstjórnum tveimur. Það á ekki síst við um ýmislegt sem snýr að skattlagningu fyrirtækja, en líka ýmis tæknileg atriði sem snúa að skattlagningu einstaklinga, að ég tali nú ekki um eignarskattinum sem gersamlega gengur fram af manni hvernig fara á með. Ég vil þess vegna beina því til þeirra, þó að þeir séu nú ekki margir hér viðstaddir, að þeir skoði þetta mál vel og vandlega. Ég veit að samnefndarmenn mínir í hv. fjh.- og viðskn., þar sem ég á sæti þessa dagana í forföllum annars nefndarmanns, munu gefa sér góðan tíma til að skoða þetta vel með embættismönnum fjmrn. sem ég efast ekki um að muni boðnir og búnir að sitja þar með okkur til að fara yfir þetta. Það er spá mín að verði þetta allt að lögum, þá muni margir þeirra þingmanna sem að þessu standa þurfa einhvern tíma fljótlega aftur, þegar ný ríkisstjórn verður hér komin til valda, að horfa upp á það að þessu verði breytt aftur og jafnvel taka þátt í því sjálfir. Og þá held ég að sé nú betra að forðast að stíga slík skref til ófarnaðar áður en þau eru orðin í stað þess að þurfa að eiga síðan aðild að því að afturkalla þau síðar meir. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Það er sami söngurinn. Síðasti ræðumaður var að tala um þessa skatta. Það er aldrei ánægjuefni að þurfa að leggja á skatta. En er það meining þeirra hv. þm. Sjálfstfl. að fjárlög verði afgreidd með miklum halla? Eða hefur t.d. hv. þm. Geir H. Haarde komið fram með sínar hugmyndir um aðra tekjuöflun? Ef það væri, þá væri hægt að taka mark á svona ræðuflutningi en annars ekki.

Ég hlakka til að Stefánssjóður verði lagður niður.

Ég geri alveg ráð fyrir því að hv. þm. muni leggja til að Atvinnutryggingarsjóður verði lagður niður, en hann heitir það en ekki Stefánssjóður. Hv. þm. hefur talað um skussasjóð. Af hverju? Af því að hans flokkur stóð fyrir því að sjúga landsbyggðina þannig að það er ekkert eigið fé til í fyrirtækjunum. Ég held að hv. þm. og aðrir hv. sjálfstæðismenn ættu að athuga hvað hefur verið að gerast, hvernig hinir háu vextir hafa leikið bæði landsbyggðina og einstaklinga fyrst hv. þm. vill fara að rifja það upp. Ég hef fengið tvö fyrirtæki til þess að skoða það annars vegar hver vaxtagreiðslan hefði verið á þessu ári hjá þeim eða hefði verið eins og hún var áður en þeir lækkuðu og hins vegar hvernig það hefði verið ef vextirnir hefðu verið eins og þeir eru í desember. Ég vil taka það fram að fyrra fyrirtækið sem ég segi frá er með mjög góða eiginfjárstöðu. Vaxtagreiðslan hjá því mundi hafa orðið 100 millj. kr. meiri. Hvorki meira né minna. Og breyting á útkomunni mundi muna um 73 millj. kr. Ef skattarnir hefðu verið út árið eins og þeir voru áður en þeir lækkuðu, þá hefði hallinn verið fast að 40 millj. kr. en um 32--33 millj. kr. í hagnað ef vextirnir hefðu verið eins og þeir eru í desembermánuði. Ég hef einnig fengið útreikning á öðru fyrirtæki sem er minna. Eiginfjárstaðan er verri og hallinn á því hefði verið um 18 millj. kr. miðað við vextina eins og þeir voru, en það hefði snúist við þar einnig og verið í kringum 10 millj. kr. í tekjur. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur það að frjálshyggjan og hinir frjálsu vextir hafa leikið fólkið í landinu og fyrirtækin eins og komið er. Svo eru þessir menn að koma hér upp í ræðustól og tala um réttlæti! Hvaða réttlæti eru þeir að tala um? Réttlæti þeirra sem eiga peninga, sem eiga eignir, sem hafa háar tekjur? Það er réttlæti þeirra, ekki hinna. Og þess vegna vill hv. þm. Geir H. Haarde leggja niður Atvinnutryggingarsjóð en eftir reglum þess sjóðs er ekki hægt að hjálpa líklega upp undir þriðjungnum af þeim fyrirtækjum úti á landsbyggðinni. Hvað ætla hv. þm. Sjálfstfl. að leggja til í þeim efnum þar sem þetta er í mörgum tilfellum burðarásinn undir atvinnulíf í þessum stöðum? Það væri gaman að heyra tillögurnar um það. Ég varð fyrir ákaflega miklum vonbrigðum með breytinguna á tekjuskattinum, að hann skyldi verða aðeins 2% hækkun sem leiðir það af sér að persónuafsláttur verður minni en annars hefði verið og barnabætur verða minni en annars hefði verið eins og kom fram í greinilegri ræðu hæstv. fjmrh. Er það það réttlæti sem menn berjast hér fyrir á hv. Alþingi? Er það? Mín samtök lögðu það til í stjórnarmyndunarviðræðunum að til viðbótar væru tvö skattþrep. Þeir sem hafa tekjur á annað borð eiga að borga skatta til þess að jafna á milli í þjóðfélaginu. Og ég vil spyrja enn að því: Hvað er það sem hv. þm. vilja leggja til í þessum efnum? Við getum talað um það hér, hvað væri æskilegt að borga í skatta og hvernig er farið að því. En við þurfum að afla teknanna. Það er málið. Með einhverjum hætti.  Ég skal ekkert segja um það t.d. með eignarskattinn hvernig það kemur út eins og það er. Við eigum eftir að vinna og athuga það allt í nefnd og það kann að vera að það sé eitthvað til í því sem hv. þm. Geir Haarde segir í því efni. En þegar hann og aðrir tala um að það eigi ekki að leggja skatt á fjármagnstekjur verð ég bara að segja að ég skil ekki svona málflutning. Það er verið að tala um að leggja skatt á raunverulegar tekjur þeirra sem eiga fjármagnið. Það er ekki verið að tala um annað. Það er auðvitað ekki sama hvernig það er gert. En á að skilja eftir sumar tekjur en hækka þá á aðrar tekjur? Ég vil segja það hreint út að ég er ekkert ánægður yfir því tekjuöflunarkerfi sem er hjá ríkinu í dag. Ég tel að þessi ríkisstjórn eigi að athuga á næstu mánuðum hvort ekki er hægt að breyta því til réttlætisáttar, t.d. að fella niður matarskattinn hinn illræmda. Og það er alveg rétt, sem hefur komið fram og kom fram hjá hæstv. fjmrh. og ég er búinn að fullvissa mig um það, að t.d. annað tekjuþrep verður ekki gert í einu vetfangi. Það tekur langan tíma af tæknilegum ástæðum að koma því í framkvæmd ef mönnum sýnist að athuguðu máli að það sé rétta leiðin. Ég ætla ekkert að fullyrða það. En mér sýnist að það sé sanngjörn leið. Í sambandi við að jafna aðstöðuna í þjóðfélaginu. Það er eitt sem kemur fyllilega til greina við þessar aðstæður og það er að hafa misháan persónuafslátt eftir landsvæðum, sérstaklega þar sem orkukostnaður er jafnvel tvöfaldur á við það sem hann er á því svæði sem við erum á --- eða er það tal um réttlæti og allt það bara í munni á mönnum? Meina þeir ekkert með því? Ég vil ekki neitt segja um hvað það þarf mikið til að jafna þennan mun. En að sjá t.d. orkureikninga á hinum köldu svæðum er ógnvekjandi að horfa á. Menn eru að flýja burtu af þessum svæðum þó það sé nóg atvinna fyrst og fremst af því að orkukostnaðurinn er svo tilfinnanlegur. Ég held að það verði að krefjast þess af hv. þm. sem eiga sæti í þessari deild að þeir komi með tillögur um hvernig við eigum að fá það fjármagn sem þarf í ríkiskassann til að jafna á milli þegnanna og til að reka ríkissjóð án halla. Ég auglýsi eftir þeim tillögum. Ef þær koma ekki fram er ekki mark á þessum ræðum takandi. Ég ætla ekki að tefja tímann. Ég ætla að láta þetta nægja að sinni. En allir þeir sem voru í síðustu ríkisstjórn og skildu við slóðann eins og hann er bera ekki litla ábyrgð á fjárlagaafgreiðslunni nú og á því að það sé tekið þannig á málum að atvinna haldist í byggðarlögunum og einhverju sé skilað aftur af því sem af þeim hefur verið tekið svo að fólk þurfi ekki að flýja heimili sín, sækja vinnu annars staðar og jafnvel að ganga frá eignum sínum af því að þar er ekki hægt að hafa sómasamlegt lífsviðurværi. Ef það er skynsamlega tekið á málum er ég sæmilega bjartsýnn. Ég er fyrst og fremst svartsýnn nú vegna þess að það vantar skilning og samstöðu um að taka á málum eins og þarf til að gera öllum í þjóðfélaginu lífið bærilegt. Þess vegna á að hækka meira núna tekjuskattinn til að geta hækkað persónufrádráttinn og barnabæturnar meira en er í þessu frv.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Þegar menn standa andspænis því að leggja á skatta, hækka eða lækka prósentustig, leggja á nýja skatta eða fella niður gamla er hægt að nálgast það frá tveimur sjónarhornum, þ.e. frá sjónarhorni þess sem fær skattana, í þessu tilfelli ríkissjóður, eða þess sem greiðir skattana, einstaklingar og fyrirtæki. Nú þurfa þessi sjónarmið ekki að stangast á og best er að þau fari saman og hið ákjósanlega ástand er að hagur annars sé jafnframt hagur hins. En svo getur málum verið komið að hvorugur málsaðili sé aflögufær. Þegar svo er, og þannig er málum e.t.v. háttað hér og nú, hljótum við kvennalistakonur að hugleiða hag heimilanna öðru fremur. Ríkissjóður hefur fjölbreytlegri möguleika til að bæta sinn hag en heimili venjulegs launafólks og er auk þess að súpa seyðið af eigin óráðsíu. Þar hefur svo sannarlega ekki ríkt sú ráðdeild og útsjónarsemi sem hagsýn húsmóðir verður að beita í rekstri heimilis og því er nú svo komið að hallinn á ríkissjóði vex ár frá ári. Það er í sjálfu sér rétt og gott markmið að stefna að hallalausum fjárlögum og örlítið betur. En í þeim samdrætti sem nú er má varpa fram þeirri spurningu hvort ekki sé verið að nota langstökksaðferð þar sem e.t.v. þrístökk ætti betur við. Þó mikið liggi við er best að stilla öllu í hóf, líka góðum áformum ef framkvæmd þeirra bitnar verr en maklegt er á þeim sem eru í raun varla aflögufærir. Almenningur í þessu landi hefur horft upp á ótrúlega ósvífni í opinberum fjárfestingum, bruðl alls konar og óhóf. Ýmsir athafnamenn hafa leikið lausum hala, offjárfest og bruðlað og síðan ber launafólk, ýmist beint eða í gegnum ríkissjóð, skaðann. Sífellt berast fréttir af alls konar mis- og/eða ofnotkun á almannafé og misferli í atvinnurekstri. Því verða niðurskurðar- og sparnaðarleiðir hæstv. ríkisstjórnar að vera mjög trúverðugar og jafnafdráttarlausar og álagningartillögur hennar og þá er hollt að minna á að tiltekt í eigin búi er þar líklegust til að vekja tiltrú. Þegar hægt er að segja í einföldunarskyni að þeim 900 millj. sem ætlunin er að sækja með 2% hækkun á tekjuskatti sé ætlað að standa straum af ferða- og risnukostnaði ríkisins er varla von að sköttum hvað þá skattahækkunum sé tekið með glöðu geði. En fleira kemur til. Við skoðun á því frv. sem hér er til umræðu vakna ýmsar spurningar um réttmæti hækkunar tekjuskatts þó að tölur þær sem liggja fyrir í fylgiskjölum frv. séu fremur sakleysislegar hvað varðar launþega með meðaltekjur eða þar fyrir neðan. Það er alveg augljóst þó að hækkunina á að greiða með miklu verðminni krónum en var. Kaupmáttarrýrnun hefur orðið mikil þetta ár, verðbólgan á fullri ferð langt fram eftir hausti og þar á ofan hefur launafrystingin verið töluvert árangursríkari en verðstöðvunin svo að tölur fyrir og eftir breytingu eru alls ekki sambærilegar. Hvað persónuafslátt varðar er allt tal um hækkun hans blekking ein. Uppreikningur á persónuafslætti, sem lögum samkvæmt á að fara fram tvisvar á ári, fór ekki fram 1. des. eins og ætlað var auk þess sem honum var flýtt um mánuð í vor og fór fram 1. júní í stað 1. júlí þannig að hækkun varð minni en ella hefði orðið. Að öllu þessu samanlögðu sýnist okkur kvennalistakonum að persónuafsláttur haldi ekki einu sinni í við verðlags- og lánskjarahækkanir, þ.e. að boðuð hækkun sé í besta falli leiðrétting á umsömdum hækkunum sem fólk var svipt með valdboði og lagasetningu. Um hækkanir á barnabótum gildir hið sama og voru þær þó ekki beysnar fyrir. Meðaltal barnabóta á yfirstandandi ári var 18.671 kr. með hverju barni á ári. Það gerir nú ekki meira en greiða fyrir gæslu þess meðaltalsbarns í einn mánuð og sú hækkun sem nú er boðuð er varla umtalsverð þegar tekið er tillit til þess kostnaðar sem fylgir þessu meðaltalsbarni, svo að enn eru menn við sama heygarðshornið hvað varðar ábyrgð á velferð ungviðis landsins. Það er þó huggun harmi gegn að maður gerði sér svo sem engar vonir. Það er líklega orðið hv. þingheimi ljóst að við kvennalistakonur erum fullar efasemda þegar kemur að stuðningi við hækkun á tekjuskatti á einstaklinga. Umfram það sem ég hef þegar tíundað við þær efasemdir er eitt ótalið. Það er hvort hreinlega borgi sig fyrir ríkissjóð að taka þessar fyrirhuguðu 900 millj. úr umferð, þ.e. að minnka ráðstöfunartekjur fólks sem væntanlega hefði að öðrum kosti skilað sér í neyslu ýmiss konar. Þeir peningar sem þarna eru teknir með beinum sköttum skiluðu sér sjálfsagt að stórum hluta gegnum óbeina skatta í ríkissjóð en hefðu í leiðinni gert gagn í efnahags- og atvinnulífi landins. Eins stórlega og tekjur ríkissjóðs hafa þegar minnkað af veltu og neyslu og ef tekið er tillit til þess samdráttar sem líklegur er má spyrja hvort nokkuð veiti af þessum peningum í veltunni og mundi ekki þegar upp er staðið skila sér betur. Nóg um tekjuskattinn í bili. Ég kem að honum seinna og skýri þá betur fleiri orsakir efasemda. Hvað varðar aðra liði frv. býst ég við að við kvennalistakonur styðjum þá liði flesta, en áskiljum okkur að sjálfsögðu rétt til að skoða málið betur í nefnd og gera þá athugasemdir eða breytingartillögur þegar slík skoðun hefur farið fram. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að fjalla lítillega um nokkrar greinar frv. og staldra ég þá fyrst við 3. gr. þar sem boðaðar eru nýjar reglur um fyrningar. Þetta þýðir örlitla hækkun á tekjuskatti umfram þá 2% hækkun sem boðuð er í 17. gr., en þess ber þó að geta að fyrirtæki byrja ekki að borga tekjuskatt fyrr en um einhvern hagnað er að ræða og hafa þau það sannarlega fram yfir heimili landsins því að þar er ekki spurt um hvort þau skili hagnaði áður en kemur að skattgreiðslum. Tekjuskattur eða þessar breyttu fyrningarreglur ættu því ekki að bitna á þeim fyrirtækjum sem illa eru stödd eins og nú er komið. Hvað varðar 6. gr. sýnist okkur að þetta sé vissulega til bóta og leiðir reyndar hugann að því hvort það beri ekki að reyna að uppræta eða girða fyrir sem flestar tegundir slíkra ívilnana sem menn njóta í stað beinna launa og hvort það sé ekki miklu eðlilegra að fyrirtæki geri þá þeim mun betur við menn í launum en þau gefi kost á alls konar ívilnunum sem síðan ekki skila sér t.d. í sköttum. Hitt kann að reynast erfiðara að framkvæma þetta og má t.d. spyrja hvernig á að fylgjast með því hvort bíll er ætlaður forstjóra eða sendli. En ég vona að hæstv. ríkisstjórn verði eitthvað ágengt í því efni. Hvað varðar 7. gr. um ógreidd hlutafjárloforð virðist okkur þessi grein líka vera til bóta. Þetta er miklu skýrara og í þessu felst aðhald því það knýr þá til þess að raunverulega verði gerð skil á hlutafjárloforðum sem mun þá auðvitað bæta eiginfjárstöðu fyrirtækja. Sama gildir um 8. gr. Þetta líst okkur nokkuð ráðlegt og búumst jafnvel við að þetta leggi einhverjar hömlur á ótímabærar fjárfestingar sem oftar en ekki virðist hægt að skýra með því einu að það sé fylgt þeirri góðu gömlu íslensku reglu að allt sé betra en að borga skatt. Og 9. gr. á enn að girða fyrir leið sem menn geta notað til þess að komast hjá greiðslum, t.d. með því móti að kaupa sér gjaldþrota fyrirtæki og nota það árum saman til að fela eða minnka hagnað í eigin fyrirtæki. Um þær greinar sem varða tekjuskattinn og formlegar breytingar sem lúta að honum ætla ég ekki að ræða í þessu sambandi því það tengist allt framkvæmd tekjuskattshækkunarinnar. Varðandi 19. gr., um eignarskatt og sérstakan eignarskattsstofn á skuldlausum eignum sem nema 6 millj. kr. eða meira, má varpa því fram hvort það væri ekki alveg jafnheppilegt að hafa eignarskatt af brúttóeign í húsnæði en ekki nettóeign, en þá yrðu mörkin að vera talsvert hærri því það að binda þau við skuldlausa eign hvetur til þess að menn gæti þess að fara ekki yfir þessi mörk og getur því þannig birst sem refsing á þeim sem standa í skilum og leggja metnað sinn í að greiða niður sínar skuldir fljótt og vel og jafnvel telja það til dyggða að vera skuldlausir. Það má velta því fyrir sér hvort ekki væri hægt að ná sama árangri með öðrum aðferðum. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um einstakar greinar þessa frv., en mig langar, virðulegi forseti, að fara nokkrum orðum um þá leið, sem lengi hefur freistað okkar kvennalistakvenna og við reyndar lagt fram tillögur þar að lútandi, en það er að hafa fleiri en eitt skattþrep stighækkandi. Þetta finnst okkur svo sjálfsagt og réttlátt að við erum alltaf dálítið undrandi þegar aðrir sjá ekki hvílíkt réttlætismál það er að þeir sterku beri þyngri byrðar en þeir veikari og þeir sem aflögufærir eru greiði meira til samneyslu. Samneysla, samábyrgð og samvinna og fleiri orð sem byrja á ,,sam-`` eru algeng í okkar stefnuskrá. Það hefur gengið maður undir manns hönd að sannfæra okkur um að þetta borgi sig ekki. Einföldun og sjálfvirkni skili meiru og betur. Rökum um að erfitt sé að framfylgja lögum um fleiri en eitt skattþrep ýtum við léttilega til hliðar. Ekkert er óviðráðanlegt í þeim efnum. Það er bara spurning um vilja. Framkvæmd má fresta um nokkra mánuði til eða frá til að auðvelda starfsfólki skattheimtukerfisins störf. Það er bara sjálfsögð kurteisi. En það sem er alvarlegt í sambandi við ef upp er tekið nýtt skattþrep er hve litlu það skilar í raun og er lýsandi dæmi um hve framkvæmd skattalaga er í molum og dýru verði keypt að gera þar ekki bragarbót. Í þessu sambandi langar mig að segja litla dæmisögu. Við kvennalistakonur létum reikna fyrir okkur alls konar dæmi með mismunandi álagsprósentu á mismunandi háar tekjur. Auk þess færðum við persónuafslátt upp í samræmi við einstakling hvers neyslu Hagstofan féllst loks á að reikna út fyrir okkur. Þessi einstaklingur er afskaplega hversdagslegur, lítillátur einstaklingur. Þar er ekki heimtufrekjunni fyrir að fara. Að vísu neitar hann að láta þrengja neyslu sinni niður á algert nauðþurftastig. Hann fer einstöku sinnum á leikhús eða tónleika, hann gleður vini sína og fjölskyldu á tyllidögum með hóflegum gjöfum. Einstöku sinnum býður hann heim, sjaldan þó, og veitingum öllum stillt í hóf. Hann býr í lítilli íbúð, ekur um á litlum, notuðum bíl og matinn fær hann aðallega upp úr hinni frægu hagstofukörfu. Þetta allt saman kostar þennan fyrirmyndareinstakling 84 þús. kr. á mánuði. Í framhaldi af þessu fannst okkur einsýnt að reikna með 80 þús. kr. skattleysismörkum. Slógum þó af þörfunum til að allir öxluðu sitt og lögðum dæmið þannig upp að einstaklingur með 80 þús. kr. tekjur skyldi hafa óbreytta skatta fyrir og eftir breytingu. Eðli málsins samkvæmt hækkuðum við því persónuafslátt aðeins upp í 19.100 kr. á mánuði og hugsjónum okkar trúar barnabætur um 50% en höfðum skattprósentuna 38,2%. Sá rúmi milljarður sem hærri skattprósentu átti að gefa þurrkaðist út í einu vetfangi og 600 millj. betur. Þessar 600 millj. komu þó inn með hátekjuþrepi þar sem gert var ráð fyrir 45% álagningu á 160 þús. kr. tekjur og hærri á mánuði, sami persónuafsláttur, þ.e. 19.100 kr. og 50% hækkun á barnabótum. Þannig var þessi tekjutilfærsla sem sagt framkvæmanleg ef maður teldi aðstæður bjóða upp á slíkt. En það sem okkur fannst athyglisvert var að samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar mundu aðeins 3000 einstaklingar lenda í hátekjuþrepi eða hafa í tekjur 160 þús. kr. eða meira og trúi því nú hver sem vill. Þegar maður tekur ýmsar tölur og upplýsingar af opinberum toga og ber saman kemur margt fróðlegt í ljós. Samkvæmt upplýsingum eru einstaklingar sem telja fram 70 þús. talsins. Þar af eru 50 þús. með 60 þús. kr. á mánuði eða minna í laun. Af þeim 20 þús. sem eftir eru eru aðeins 3 þús. sem hafa 160 þús. kr. á mánuði eða meira. Hvernig samræmist þetta svo tölum um einkaneyslu? Árið 1988 er áætluð einkaneysla um það bil 216 þús. kr. á mánuði á þessa meðaltals fjögurra manna fjölskyldu og er þá búið að greiða skatta. Ef um það bil 70% skattgreiðenda hafa tekjur undir 60 þús. á mánuði eða 120 til samans til þess að gera töluna sambærilega er auðsætt að þeir eru varla hálfdrættingar í þessu neyslumeðaltali jafnvel þótt barnabótum sé bætt við séu skattskýrslur áreiðanlegar heimildir. Hin 30% hafa því svo drjúgar tekjur að þeir ná að hala meðaltalið upp í 216 þús. kr. á mánuði á fjölskyldu. Árið 1989 er reyndar áætlað að meðaleinkaneysla verði á sömu einingu 237 þús. kr. á mánuði. Er ekki eitthvað sem ekki gengur upp í útkomu þessa dæmis? Er skattalöggjöfin svo götótt eða er framkvæmd laganna svona léleg? Það er opinbert leyndarmál að sú upphæð skiptir milljörðum sem ekki tekst að koma höndum yfir í skattheimtu og á þetta bæði við um beina og ekki síður óbeina skatta. Er það ekki peninganna virði að nota verulegt fé til að koma höndum yfir þessa milljarða? Skýtur það ekki skökku við að stórfé sé notað til að eltast við og koma lögum yfir smáþjófa en gefast svo upp fyrir hinum raunverulega þjófnaði, því skattsvik, undanskot og vanskil eru svo sannarlega brot á lögum og heitir á alþýðumáli þjófnaður? Svona tvöfalt siðgæði er óþolandi. Allir sjá þetta, allir vita þetta, en lítið er að gert. Skorti á mannafla og fé til að herða skatteftirlit er brugðið við, en það er engin afsökun. Það verður að fá til þess hæft fólk og borga því vel. Það yrði ekki lengi að skila sér. Þetta vegur mjög þungt á metunum hjá okkur kvennalistakonum þegar að því kemur að taka ákvörðun um að hækka skatta á venjulegu launafólki. Það er erfitt að verja það að seilast sífellt í sömu vasa til að sækja fé, vasa þess sama fólks sem launafrysting og kaupmáttarskerðing bitnar harðlega á og hefur sjaldnast haft það í tekjur að það gæti offjárfest eða bruðlað svo að ylli þenslu. Yfir þessu sama fólki þrumar svo fyrrv. hæstv. fjmrh. með jöfnu millibili og skammar það blóðugum skömmum. Það væri óskandi að hann hefði brýnt sig að sama skapi í eigin búðum. Það er því í raun varla verjandi að styðja auknar skattaálögur á almenning í landinu fyrr en ráðamenn hafa gengið rösklega í skrokk á þeim sem með einhverju móti sleppa við að leggja sitt af mörkum til samneyslunnar, löglega eða ólöglega, og tekið ærlega til í eigin búi, sýnt það með framgöngu sinni allri, hegðan og aðgerðum að þeir rísi undir nafni félagshyggju. Að öðrum kosti hljóta þeir einungis þann dóm að vont sé þeirra ranglæti, en verra þeirra réttlæti.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Ég byrja á því, sem er reyndar óvenjulegt af okkur þingmönnum Sjálfstfl. í umræðum undanfarna daga, að hæla hæstv. fjmrh. dálítið. Ég ætla að hæla honum fyrir það að svo virðist sem hann hafi í samkeppni ríkisstjórnarflokkanna og í samkeppni ráðherranna náð yfirhöndinni sem talsmaður hæstv. ríkisstjórnar, ekki aðeins í fjármálum ríkisins heldur í efnahagsmálum almennt. Hæstv. forsrh., hinn yfirlýsingaglaði ráðherra, er algerlega horfinn í skuggann fyrir hæstv. fjmrh. í þessum efnum og þá sjaldan hæstv. forsrh. kemur fram, eins og t.d. í gær, er hann misskilinn eða jafnvel virðist ekki skilja sjálfur hvað hann meinar eins og glögglega hefur komið fram í fjölmiðlaumræðunni í dag þar sem hvað stangast á annars horn varðandi það sem hann raunverulega meinti í umræðum í Ed. í gær. Mér finnst að hæstv. fjmrh. eigi skilið prik fyrir að vera orðinn aðaltalsmaður hæstv. ríkisstjórnar í fjármálum og efnahagsmálum og ég veiti honum það hér með. Það þýðir auðvitað ekki að ég sé sammála þeim málflutningi sem hann iðkar hér eða þeim tillögum sem hann leggur fram á Alþingi. Ég undirstrika í upphafi eitt atriði sem hv. 1. þm. Suðurl. gerði ítarlega að umtalsefni í sinni ræðu og ég skal ekki fara nákvæmlega út í, en það er sú tilraun sem gerð er til blekkinga í útlistun á því frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Hv. 1. þm. Suðurl. gerði mjög rækilega grein fyrir því að í þeim töflum sem fylgja með frv. væri einungis tekið fram hvað menn greiddu í tekjuskatt, en í staðgreiðslunni verða menn að átta sig á skattbyrðinni í heild, þ.e. bæði á útsvarsgreiðslunni og tekjuskattsgreiðslunni, því að persónuafslátturinn dregst frá samanlagðri álagningu tekjuskatts og útsvars. Þess vegna er það í rauninni svo að skattgreiðendur munu greiða hærri tekjuskatt en hæstv. fjmrh. vildi vera láta í sinni ræðu og í sinni útlistun við fjölmiðla og að skattleysismörkin eru lægri en hæstv. fjmrh. hefur gefið til kynna. Hv. 6. þm. Norðurl. e. Stefán Valgeirsson ræddi um réttlætið í sinni ræðu áðan og spurði: Hvað er réttlætið? Og á honum var að skilja að hér væri um að ræða frv. sem fyrst og fremst legði skatta á hátekjufólk og eignafólk eins og hæstv. fjmrh. hefur reynt að telja þingheimi og almenningi trú um. En nú er þetta ekki svo. Það liggur alveg kristalklárt fyrir að einstaklingur í núverandi skattkerfi með 55 þús. kr. tekjur væri skattlaus, en í þessu nýja kerfi, sem hér er gert ráð fyrir og hv. þm. mælti með, eru 50 þús. kr. mörkin, þau lækka niður í 50 þús. kr.

Ég er óánægður með þetta. Ég vil hafa hærri skatta.

M.ö.o.: þetta frv. er frv. um aukna skattbyrði á lágtekjufólk. Þetta er frv. um aukna skattbyrði á konuna sem vinnur í frystihúsinu eða jafnvel Iðjukonu sem vinnur í einhvers konar bónusvinnu þannig að þetta er blekking sem hæstv. fjmrh. heldur fram. Í rauninni hlýtur maður að spyrja að því: Hvernig stendur á því að gögn af þessu tagi eru lögð fram með fjárlagafrv.? Ég fór að skoða þessi gögn nánar og þá sé ég að þau eru merkt hagdeild fjmrn. Og maður hlýtur að spyrja í því sambandi: Hvað er þessi hagdeild fjmrn.? Hún á sér nokkra sögu en stutta þó. Ég vil í upphafi þó áður en ég rek það minna á að fyrir tveimur árum var samþykkt á hv. Alþingi þáltill. þar sem skorað var á ríkisstjórnina að láta fram fara athugun á starfsemi þeirra ýmsu hagstofnana sem hér eru í þjóðfélaginu og hvort ekki væri hægt að samræma störf þeirra betur með tilliti til fækkunar því að enginn vafi væri á því að verið væri að vinna sömu verkin á fleiri en einum stað. Menn voru með Þjóðhagsstofnun í huga, menn voru með hagdeild Seðlabankans í huga og vafalaust fleiri stofnanir af þessu tagi. Síðan gerðist það að þegar fyrrv. hæstv. fjmrh., núv. hæstv. utanrrh., settist í ráðherrastól virtist hann ekki treysta einum eða neinum nema helst hann hefði flokksskírteini Alþfl. upp á vasann. Maður horfði á það með miklum ugg og kvíða hvernig hann hreinlega rústaði fjmrn., hvernig hver starfsmaðurinn á fætur öðrum, hæft starfsfólk sem hafði unnið í fjmrn. og hafði mikla reynslu, flúði ráðuneytið og hvarf á braut. Eitt af því sem þáv. hæstv. fjmrh. tók upp var að í stað þess að treysta hlutlausri stofnun sem allir í þjóðfélaginu eiga að bera fullt traust til stofnaði hann sérstaka hagdeild innan fjmrn. sem reyndist vera eins konar pólitísk deild í fjmrn. Það var hagdeild þar sem hæstv. fjmrh. sjálfur sagði fyrir um hver niðurstaðan ætti að verða. Það er þessi sama hagdeild sem spáði því í september, og hæstv. þáv. fjmrh. varð styggur við ef efast var um réttmæti þeirrar niðurstöðu, að halli á fjárlögum yrði 690 millj. kr. á árinu 1988. Ég treysti þess vegna ekki þessari hagdeild fjmrn. og lái mér það hver sem vill. Þetta er pólitískur armur ráðherrans, þessi deild, og ég sé það glögglega á þeim gögnum sem lögð hafa verið fram með fjárlagafrv. að það er verið að blekkja, a.m.k. er verið að segja hálfan sannleikann. Og hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi, eins og segir í kvæðinu eftir Stephan G. Það er ámælisvert að leggja fram gögn af þessu tagi því að þau fela í sér blekkingar. Ég ætla ekki að ræða meira um þennan þátt, en nú vildi ég aðeins fá að vita hvort hæstv. menntmrh. væri í húsinu ef herra forseti vildi athuga það fyrir mig. 

Ég mun gera hæstv. menntmrh. viðvart um að hans nærveru sé óskað.

Ef hann er bundinn mundi ég bíða með þann kafla í ræðu minni þar til á eftir.

Já, hæstv. ráðherra verður gert viðvart núna og mun væntanlega birtast innan tíðar.

Ég skal þá á meðan hæstv. menntmrh. er upptekinn í Ed. í atkvæðagreiðslu drepa á annan þátt sem snertir bæði þetta skattafrv. og önnur skattafrv. sem verið hafa til meðferðar hér í hv. deild að undanförnu. Við sjálfstæðismenn höfum lýst mjög ákveðinni stefnu gagnvart einstökum frumvörpum sem hér hafa verið flutt. Við höfum treyst okkur til þess að styðja sum frumvörp, eins og frv. um frestun á gildistöku virðisaukaskatts. Við höfum treyst okkur til þess að koma til móts við hæstv. ríkisstjórn varðandi önnur frumvörp, eins og t.d. frv. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þó að það hafi reyndar ekki borið árangur skiptir það ekki máli. Við höfum sýnt vilja til að koma til móts við hæstv. ríkisstjórn í þeim efnum. Við höfum hins vegar lýst okkur algerlega andstæða þeim breytingum sem verið er að gera á vörugjaldi og munu hafa í för með sér almenna verðhækkun á þeim vörum sem þar er um að ræða. Vörur sem allur almenningur notar en ekki hin breiðu bök sérstaklega. Og við höfum lýst andstöðu okkar við það frv. sem hér er til umræðu um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum. Þetta hefur kallað fram viðbrögð af hálfu ýmissa hæstv. ráðherra eða hv. þm. sem styðja þessa stjórn, síðast hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. Stefáni Valgeirssyni, þar sem reynt er að stilla okkur upp við vegg og segja: Ef þið viljið ekki samþykkja þessi skattalagafrumvörp þá eruð þið að leggja til að fjárlagafrv. verði samþykkt með halla. Hverjar eru ykkar tillögur til sparnaðar eða hvaða aðra skatta viljið þið leggja á? Á þennan hátt er ekki hægt að stilla stjórnarandstöðu upp við vegg og ég skal segja það alveg hér og nú að við þingmenn Sjálfstfl. látum auðvitað ekki gera það. Þetta gefur tilefni til hugleiðinga um hver sé ábyrgð stjórnar og stjórnarandstöðu. Ríkisstjórn er mynduð til að stjórna landinu. Samkvæmt okkar stjórnarskrá er þingbundin stjórn, þ.e. við búum við svokallaða þingræðisreglu, en í henni felst það að Alþingi verður að styðja eða a.m.k. þola þá ríkisstjórn sem situr á hverjum tíma. En í hverju felst það að sitja í ríkisstjórn og að stjórna? Í því felst það að ríkisstjórnin og þeir flokkar sem hana styðja eiga að hafa forustu um lausn þeirra vandamála sem að steðja hverju sinni, eiga að vísa þjóðinni fram á veginn og marka stefnu um framtíðina. Lögum samkvæmt hefur ríkisstjórn ýmis úrræði sem framkvæmdarvaldshafi. Dæmi: Ríkisstjórn getur beitt sér fyrir að gengið sé lækkað án þess að þurfa að leita um það samþykkis löggjafans. En í öðrum tilfellum þarf ríkisstjórn að hafa frumkvæði að lagasetningu á Alþingi. Krafan um þingbundna stjórn á auðvitað rætur að rekja til þess að það er talið nauðsynlegt að ríkisstjórn hafi nægilegt afl á Alþingi til að koma sínum stefnumálum fram, til að koma þeirri löggjöf fram sem ríkisstjórn telur nauðsynlega til að stefna hennar komist í framkvæmd. Þetta er grundvallarregla í okkar stjórnarfari. Þessi ríkisstjórn er hins vegar ekki meirihlutastjórn í þeim skilningi sem ég hef hér lýst. Hún hefur ekki meiri hluta í annarri deildinni og þess vegna má segja að það sé blekking þegar því er haldið fram að þetta sé meirihlutastjórn og það er auðvitað spurning um hvort núv. hæstv. forsrh. með tilstyrk þeirra flokka sem skipa þessa ríkisstjórn hafi ekki blekkt forseta Íslands á sínum tíma þegar gengið var frá myndun þessarar stjórnar. Það er hins vegar annað mál. Upp á síðkastið hefur í hinni almennu umræðu, bæði hér á Alþingi og reyndar úti í þjóðfélaginu, verið reynt að snúa þessu ábyrgðarhlutverki við. Áróður hefur verið settur í gang. Hæstv. fjmrh. er mjög ötull í þeim áróðri að afmarka ábyrgðina þannig að ríkisstjórnin, að framkvæmdarvaldið, beri ábyrgð á því að leggja mál fyrir Alþingi, leggja frumvörp fyrir Alþingi, en eftir það sé ábyrgðin Alþingis og þar beri stjórnarandstaðan ekkert minni ábyrgð á málum ríkisstjórnarinnar en ríkisstjórnin sjálf. Þessi túlkun og þessi áróður eru alröng. Það er hæstv. ríkisstjórn og þeir stjórnmálaflokkar og þeir þingmenn sem að henni standa sem bera fulla ábyrgð á málum sínum hér á hv. Alþingi, bera fulla ábyrgð á þeim lagafrumvörpum sem hún leggur fram og bera fulla ábyrgð á stefnu sinni í heild allt þar til mál hafa verið afgreidd. Og það er ekki hægt að stilla einum eða öðrum stjórnarandstöðuflokki upp við vegg og segja sem svo: Nú er ábyrgðin ykkar. Ef þið samþykkið ekki okkar frumvörp, ef þið takið ekki þátt í þeirri stefnumörkun sem við höfum mótað berið þið ábyrgðina. Þarna er gersamlega verið að snúa hlutunum við. Ábyrgð stjórnarandstöðu á þingi hverju sinni er auðvitað mikil. Stjórnarandstaðan á að veita ríkisstjórn aðhald. Hún á að gagnrýna. Og það er skylda stjórnarandstöðu --- ég segi skylda stjórnarandstöðu að snúast gegn þeim málum, greiða atkvæði gegn þeim frumvörpum sem stjórnarandstöðuflokkar geta ekki sætt sig við og eru andstætt boðaðri stefnu þeirra. Við skulum taka nánar dæmi um stöðuna eins og hún er á þinginu í dag. Ríkisstjórnin leggur fram frv. til fjárlaga. Þar er gert ráð fyrir mjög mikilli aukningu ríkisútgjalda. Til að ná endum saman flytur ríkisstjórnin frumvörp um margvíslegar skattahækkanir, um auknar álögur á fólkið í landinu og einmitt eitt af þeim frumvörpum er verið að ræða í dag. Eins og ég hef áður lýst og við sjálfstæðismenn í þessum umræðum snúumst við gegn mörgum þessara skattafrumvarpa og munum greiða atkvæði gegn þeim. Sú afstaða er ekki ábyrgðarleysi heldur sýnir hún þvert á móti fulla ábyrgð gagnvart Alþingi, gagnvart þjóðinni og gagnvart þeim grundvallarlífsskoðunum sem stefna Sjálfstfl. hvílir á. En nú segja menn í áróðrinum eins og ég gat um áðan: Ef Sjálfstfl. vill ekki hækka skattana ber hann ábyrgð á halla fjárlaganna eða verður að koma með tillögur um niðurskurð á fjárlögum. Þessi fullyrðing er í grundvallaratriðum röng. Fjárlög hvíla á ákveðinni efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hefur sjálf mótað. Þáttur í þeirri stefnu er aukin ríkisútgjöld, aukin ríkisafskipti. Sjálfstfl. eða aðrir stjórnarandstöðuflokkar hafa ekki verið kvaddir til við að móta þessa stefnu, hvorki í upphafi né að taka þátt í gerð þeirra fjárlaga sem hér eru nú til afgreiðslu. Það eru aukin ríkisafskipti sem er einkennisorð þessa fjárlagafrv. og þá grundvallarstefnu getum við ekki sætt okkur við. Það er alveg ljóst að sú krafa verður ekki gerð til Sjálfstfl. né annarra stjórnarandstöðuflokka að þeir fari að krukka í þetta fjárlagafrv. svo neinu nemi. Við munum vafalaust huga að því hvort ekki séu augljós atriði sem hægt sé að spara í ríkisútgjöldum og bera fram um það tillögur t.d. við 3. umr. fjárlaga. En ég held að það sé ljóst að þessu fjárlagafrv. verður ekki breytt að neinu ráði, sem neinu máli skiptir nema með gerbreyttri efnahagsstefnu og til að ná samkomulagi um breytt fjárlagafrv. þarf ítarlegar og miklar viðræður stjórnar og stjórnarandstöðu og slíkum viðræðum mætti jafnvel líkja við stjórnarmyndunarviðræður. Við skulum taka dæmi um land þar sem oft tekst gott samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu um fjárlagafrv. Það er Finnland. Það var í fréttum nú í haust að stjórn og stjórnarandstaða í Finnlandi hefðu náð samkomulagi um fjárlagafrv., um afgreiðslu þess, og jafnframt náð samkomulagi við launþegahreyfinguna um hvaða launastefnu skyldi reka á næsta ári. En að baki slíku samkomulagi liggur gífurleg vinna. Mér hafa sagt finnskir þingmenn og finnskir stjórnmálamenn að það sé orðin nokkuð föst regla í Finnlandi að síðla sumars, í ágústmánuði setjast stjórn og stjórnarandstaða niður og ræða grundvallarstefnu í efnahagsmálum og grundvallarstefnu í fjármálum ríkisins, oft með þeim árangri að samkomulag næst eins og þar gerðist núna í haust. En ég legg áherslu á: Slíkt gerist að undangengnum ítarlegum samningaviðræðum. Slíkt gerist ekki með því að ríkisstjórn leggi fram frv. á þinginu og segi: Gerið þið svo vel. Ef þið samþykkið ekki þetta frv. eruð þið ábyrgðarlausir. Það gerist með ítarlegum samningaviðræðum þar sem menn taka tillit til sjónarmiða og skoðana og stefnumála hvers annars. Þessi ríkisstjórn, sem vitað er að hefur ekki meiri hluta í Nd. Alþingis, hefur ekki haft neitt frumkvæði eða sýnt neinn vilja eða neinn áhuga á slíkum viðræðum og auðvitað er það ábyrgðarleysi. Það er ábyrgðarleysi í þessari stöðu að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki miklu fyrr hafa reynt að ná samstöðu um grundvallarstefnu í fjármálum og efnahagsmálum og sú stefna hefði litið allt öðruvísi út en sú stefna sem birtist í þessu fjárlagafrv. ef Sjálfstfl. hefði að einhverju leyti verið kvaddur þar til. Ríkisstjórnin arkar að auðnu um hver verða örlög þeirra frumvarpa sem hún hefur hér borið fram í skattamálum, þar á meðal frv. sem hér er nú til umræðu. Hún hefur ekki sýnt neinn vilja til samkomulags og við knýjum ekkert á um það. Ríkisstjórnin sjálf ber fulla ábyrgð á sínum málum, á sinni stjórnarstefnu og afgreiðslu mála í þinginu, en ég vek athygli á því að sennilega hefur engin ríkisstjórn notið þess í jafnríkum mæli og þessi ríkisstjórn hvað stjórnarandstaðan hefur þó viljað ganga til móts við þessa ríkisstjórn varðandi afgreiðslu fjárlaga nú. Ég vek athygli á því, sem ég talaði um áðan, að við höfum samþykkt að virðisaukaskattur taki ekki gildi á miðju ári eins og átti að vera og með því höfum við tekið þátt í 1200 millj. kr. skattgreiðslum sem ella hefði verið létt af almenningi á miðju næsta ári. Við höfum líka léð máls á því að framlengja skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði óbreyttan. Með þessu vil ég enn ítreka að ég man ekki dæmi þess að ríkisstjórn hafi notið jafnmikils velvilja stjórnarandstöðu að þessu leyti og sú ríkisstjórn sem nú situr. Ég hef gert þetta nokkuð að umtalsefni í þessari umræðu til að sýna fram á hversu rangur og blekkjandi sá áróður er sem nú er haldið fram þar sem reynt er að varpa allri ábyrgð á stjórnarandstöðu um úrslit mála hér á Alþingi. Hæstv. ríkisstjórn ber auðvitað fulla ábyrgð á fjárlagafrv. Hæstv. ríkisstjórn ber fulla ábyrgð á þessum skattafrumvörpum. Stjórnarandstaðan hefur hvergi komið þar nálægt. Sjálfstfl. mun ekki styðja frv. sem hér er til umræðu. Sjálfstfl. mun greiða atkvæði gegn þessum meginskattafrumvörpum, þ.e. tekjuskatts- og eignarskattsfrv. og vörugjaldsfrv. Með því teljum við að við séum að sýna fulla ábyrgð gagnvart þjóðinni, gagnvart Alþingi og gagnvart þeim grundvallarhugsjónum sem okkar stefna hvílir á. Ef frumvörpin falla hefur vilji Alþingis komið fram, þá ber það vott um að Alþingi vilji ekki þá auknu skattaánauð sem þessi frumvörp fela í sér og þá ber hæstv. ríkisstjórn að sveigja fjárlagafrv. og útgjöld þess undir þennan vilja Alþingis. Ef hún treystir sér ekki til þess hlýtur hún að segja af sér, fara frá eða teknar verða upp nýjar viðræður milli stjórnmálaflokka sem má þá jafna til stjórnarmyndunarviðræðna. Við sjálfstæðismenn lýstum því yfir um fyrri frumvörpin sum sem voru hér til umræðu að það væri eindregin krafa okkar að áður en 2. umr. fjárlaga færi fram yrði búið að leggja fram öll skattafrumvörp hæstv. ríkisstjórnar þannig að við hefðum heildarmynd af því hverjar væru tillögur hæstv. ríkisstjórnar í skattheimtu. Hæstv. fjmrh. hefur orðið við því og nú liggja fyrir áður en 2. umr. fjárlaga fer fram þau frumvörp sem um er að ræða. En við gerðum líka aðra kröfu, sjálfstæðismenn, og við hana munum við standa. Við munum undir engum kringumstæðum una því að 3. umr. fjárlaga fari fram eða fjárlögin verði afgreidd fyrr en búið er að afgreiða þau skattafrumvörp öll sem hér liggja fyrir. Það verður að liggja fyrir áður en Alþingi samþykkir tekjuhlið fjárlaga í 3. umr. hvernig skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar reiðir af. Við munum ekki una öðru, sjálfstæðismenn, í þinginu. Herra forseti. Mig langaði að eiga nokkurn orðastað við hæstv. menntmrh., en hann er væntanlega enn þá bundinn í atkvæðagreiðslu.

Það verður nú gengið úr skugga um það.

Það gefst þá væntanlega kostur á því síðar að ræða við hann. En ég ætla að vekja athygli á einu máli sem ég tel að hæstv. menntmrh. verði að svara og vafalaust eiga fleiri eftir að koma upp í ræðustól sem munu þá inna hann eftir svörum við þeim fyrirspurnum sem ég vildi til hans beina. Ég vek athygli á því, sem reyndar hefur verið gert áður í þessari umræðu, að 2. gr. þessa frv. til l. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt er mjög sakleysisleg. 2. gr. hljóðar svo: ,,3. mgr. 1. tölul. 31. gr. fellur niður.`` Hvað þýðir þetta? Við skulum skoða það. Það gerum við best með því að sjá hvernig 3. mgr. 1. tölul. 31. gr. núverandi laga orðast. Hann orðast svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Frá tekjum má enn fremur draga einstakar gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsóknastarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga, þó ekki yfir 0,5% af aðstöðugjaldsstofni gefanda á því ári þegar gjöf er afhent, sbr. 37. gr. laga nr. 73/1980. Með aðstöðugjaldsstofni í þessu sambandi er átt við stofninn eins og hann er áður en verðmæti gjafarinnar er bætt við hann. Fjmrh. ákveður með reglugerð hvaða málaflokkar og stofnanir falla undir þessa grein.`` M.ö.o.: það er verið að fella úr skattalögum þau heimildarákvæði sem veita fyrirtækjum heimild til að draga frá tekjum sínum áður en skattur var á þær lagður gjafir til menningarmála, til vísindalegra rannsóknastarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga. Hvers vegna var þetta ákvæði sett inn í skattalög? Ástæðan var sú, sem liggur í augum uppi og þarf ekki að hafa mörg orð um, að með þessu ákvæði var verið að örva fyrirtæki í landinu til að láta fjármagn af hendi rakna til þjóðþrifastarfs af þessu tagi, menningarmála, líknarmála, vísindamála o.s.frv. Þetta er ekkert mjög gamalt ákvæði í íslenskum skattalögum, en sem betur fer þó orðið svo gamalt að fyrirtækin voru farin að átta sig á því að í þessu var hvati, í þessu var örvun og mörg íslensk fyrirtæki hafa látið verulegt fjármagn af hendi rakna til menningarmála, svo ég taki þau sérstaklega, einmitt í skjóli þessa ákvæðis. Ég tek sem dæmi að á síðustu listahátíð, sem haldin var hér á sl. vori, var það ráð tekið vegna þess að Alþingi skammtar naumt til listahátíðar og borgarsjóður reyndar líka --- það eru helmingsskipti á kostnaði milli þessara opinberu stofnana --- að fá fyrirtæki til að kosta, bera ábyrgð á ákveðnum hluta kostnaðar við vissa menningarviðburði. Ég ætla ekkert að nefna þau fyrirtæki hér, en það var eitt fyrirtæki sem tók að sér að kosta verulegan hluta af Chagall-sýningunni sem haldin var í Listasafni Íslands. Sennilega hefði þessi sýning aldrei komið til Íslands, þessi merka málverkasýning, ef þetta ákveðna fyrirtæki hefði ekki hlaupið þarna undir bagga og borgað verulegan hluta af kostnaði við að flytja þessi dýrindis málverk hingað heim til Íslands, borgað tryggingar og fleira þannig að hægt væri að sýna þau hér. Einhverjir stórkostlegustu tónleikar sem haldnir hafa verið í mörg ár á Íslandi voru tónleikarnir þegar Penderevsky kom og stjórnaði sinfóníuhljómsveit og kór og flutti sína pólsku sálumessu. Verulegur hluti af kostnaði við þessa tónleika var greiddur af ákveðnu fyrirtæki í skjóli þessa ákvæðis. Þannig get ég talið upp mörg dæmi af þessu tagi í sambandi við listahátíðina eina og nú vill Alþb. afnema þetta. Nú ætlar Alþb. að kippa fótunum undan þessum þætti okkar menningarstarfsemi. Þetta er með slíkum ólíkindum. Það fólk sem má vart vatni halda þegar menningarmál koma til umræðu úti í þjóðfélaginu og það vantar ekki áhugann þegar verið er að flytja hátíðarræðurnar eða þegar verið er að skrifa blaðagreinar. En hvar er þessi áhugi í reynd? Með þessu ákvæði er verið að kippa fótunum undan stórum hluta af þeirri menningarstarfsemi sem haldið hefur verið uppi á Íslandi undanfarin fá ár. Ég skora á hæstv. fjmrh. Ég sé að hæstv. forseti Sþ. er hér aftar í salnum og hefur áhuga á menningarmálum, sannarlega áhuga, það veit ég. Það er ekki bara á tyllidögum eins og ýmsir aðrir. Ég skora á hæstv. forseta Sþ. að taka þetta mál upp í sínum þingflokki og fá sína flokksbræður til að hætta við að afnema þetta ákvæði. Ég er sannfærður um að ef þetta verður afnumið verður íslenskt menningarlíf fátækara eftir en áður. Það er nefnilega svo að einmitt þessi aðferð er farin að ryðja sér mjög til rúms úti í hinum stóra heimi sem hæstv. fjmrh. talar oft um, bæði hjá vinstri stjórnum og hjá hægri stjórnum, að örva menningarlíf með þessum hætti. Þetta gera ríkisstjórnir bæði í krata-Skandinavíunni, í Thatcher-Bretlandi, ég tala nú ekki um hjá Mitterand í Frakklandi. Þetta er á ensku það sem menn kalla ,,sponsorship`` á ákveðnum menningarviðburðum eða ákveðnum menningarathöfnum. Menn hafa verið að reyna að þýða þetta og kalla þetta kostun á íslensku. Ég var t.d. á fundi menningarmálaráðherra Evrópuráðsins fyrir rúmu ári, sem haldinn var í Portúgal, þar sem aðalumræðuefni fundarins var einmitt hvernig ríkisstjórnir viðkomandi landa gætu örvað menningarlífið með því að auka heimildir fyrirtækja til að draga framlög til menningarmála frá skatti. Nú á bara að strika yfir þetta allt með einu pennastriki hjá hæstv. fjmrh. Ég vil skora á og ítreka, og ekki bara Alþb. heldur á alla þá þingmenn sem standa að baki þessari ríkisstjórn, að viðurkenna að hér sé um mistök að ræða og draga nú þessa tillögu til baka og ég vonast svo sannarlega til að það verði gert í fjh.- og viðskn. þar sem þetta mál kemst væntanlega til umræðu. Ég vildi reyndar spyrja hæstv. menntmrh. um hver væri hans skoðun á þessu, hver væri hans þáttur í þessu, hvort hann hefði átt frumkvæði að þessari tillögu. Vafalaust fær hann tækifæri til að svara þeirri spurningu þótt síðar verði í þessari umræðu og henni verður örugglega komið til skila til hans.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það er smátt og smátt að koma betur í ljós að stefna hæstv. ríkisstjórnar, ef stefnu er hægt að kalla, leiðir beinlínis til þess að atvinnulífið kemst á vonarvöl og atvinnuleysi verður í landinu, enda virðist miskunnarlaust vera að því stefnt. Þessi svokallaða stefna hæstv. ríkisstjórnar lýsir sér m.a. í því að tekin eru ný erlend lán, þau eru notuð að nokkrum hluta í millifærslur, en það er gert til þess að halda genginu rangt skráðu. Einmitt það leiðir til þess að þær atvinnugreinar sem ekki njóta þeirra fjármuna sem færðir eru á milli manna og fyrirtækja í þjóðfélaginu komast í klandur og erfiðleika og enda með því að leggja upp laupana. Það hlýtur að vera umhugsunarmál fyrir hv. þm. Hjörleif Guttormsson, 2. þm. Austurl., sem æ ofan í æ, ótt og títt í tíð síðustu ríkisstjórnar barði á þáv. iðnrh. og reyndar gerði hann það enn fremur í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem sat þar áður og sagði að þessar ríkisstjórnir væru iðnaðinum fjandsamlegar. Hann hefur skrifað um þetta nokkrar blaðagreinar, þar á meðal í vetur, og leyft sér það eftir stjórnarskiptin, og kalla ég það nú fífldirfsku mikla, að gagnrýna fyrrv. ríkisstjórnir fyrir það sem þær gerðu eða létu ógert. Það ber ekki mikið á því að Hjörleifur Guttormsson, 2. þm. Austurl., komi í ræðustól nú og segi álit sitt á því að halda genginu svo rangt skráðu að það virtist vísvitandi verið að koma íslenskum iðnaði beint á hausinn. Hafi hv. þm. einhvern tíma haft áhuga á málefnum iðnaðarins, sem ég efast ekkert um, en hann setti á sínum tíma, þegar hann var iðnrh., fram hér á Alþingi þáltill. um iðnaðarstefnu sem varð að hluta til, kannski að megni til, sú iðnaðarstefna sem á sínum tíma var samþykkt, þá hefur þessi hv. 2. þm. Austurl. allt í einu hætt að tala, steinhætt að tala. Samt er þetta einhver þekktasti mælskumaður á Alþingi Íslendinga, maður sem er meira að segja svo merkilegur að tímalengdir í ræðustól eru mældar í svokölluðum hjörlum vegna þess að menn minnast ekki þess að það sé hægt að nota öllu betri mælikvarða um ræður en einmitt ræðulengd hv. þm., svona líkt og þegar í orkumálum er talað um terawattstundir vegna þess að það er hugtak sem er svo margfalt á við það sem menn nota daglega að það þarf alveg sérstaka mælieiningu sem margfaldar hinar til að geta lýst þessu með eins, tveggja eða þriggja stafa tölu. Nú allt í einu er þessi hv. þm. hættur að tala. Ég hef stundum velt fyrir mér hver eiginlega hafi stigið ofan á þennan hv. þm. sem var svo hnarreistur á þeim fundi Alþb. sem kaus hæstv. fjmrh. formann að hann strunsaði út af fundi. Og þegar stjórnarmyndun stóð yfir, þegar þessi stjórn var að myndast, gaf hann yfirlýsingar um að hann ætlaði sér ekki að standa við bakið á þessari ríkisstjórn nema hún gengi að skilyrðum hans. Síðan hafa menn staðið upp, hæstv. ráðherrar, og sagt að auðvitað verði þetta að engu haft. Og hv. 2. þm. Austurl. þegir og þegir. Nú er svo komið að þessi baráttumaður fyrir íslenskan iðnað ætlar að horfa upp á það að ekki eingöngu sé gengið falskt skráð, langt frá því að vera skráð þannig að það komi iðnaðinum til gagns og það sé hægt að tala um að það sé eðlileg gegnisskráning vegna millifærslunnar til sjávarútvegsins, frystingarinnar, heldur ætlar hann --- ja, a.m.k. verður maður að álíta svo meðan hann ekki tekur til máls í þessum umræðum --- að styðja enn auknar álögur á iðnaðinn. Það vona ég, ef hv. þm. ætlar ekki að taka til máls einhvern tíma í þessum skattaumræðum, þessum skattaofsóknum á fyrirtækin, að hann láti það a.m.k. vera að skrifa mikið af blaðagreinum eða berja sér á brjóst um að hann sé einhver sérstakur talsmaður iðnaðarins í landinu. Hæstv. forseti. Nú gætu einhverjir sagt: Þetta er ósanngjörn ræða. Í mínum huga hef ég nefnt þetta vegna þess að ég held satt að segja að hv. þm. sé áhugamaður um þau málefni sem ég hef hér fjallað um. Ég hef orðið var við það að í störfum sínum sem formaður hv. iðnn. Nd. hefur hann boðað til funda vikulega, stundum tveggja og þriggja tíma langra funda, sem ég tel til mikillar fyrirmyndar, þar sem ýmsar upplýsingar hafa komið fram. Að vísu liggur ekkert mál fyrir nefndinni, en það er bara eins og í öðrum hv. nefndum því að hæstv. ríkisstjórn kemur ekki frá sér mörgum málum. En allt um það: Þarna hefur hv. þm. sýnt áhuga sinn í verki, en svo þegar kemur að því að gefa okkur öðrum hv. þm. tækifæri til að heyra sjónarmið hans um iðnaðinn nú þegir hv. þm. Ég hef grun um að hæstv. fjmrh., formaður Alþb., hafi í raun handjárnað hv. þm., sagt við hann: Hjörleifur minn. Nú mátt þú ekki tala. Eða þannig verður maður a.m.k. að álíta að mál séu komin. Og í raun og veru, þegar maður hugsar enn betur um þetta allt saman, undrast maður það ægivald sem hæstv. fjmrh. hefur yfir stjórnarliðinu. Við sjáum ekki mikið af öðrum hæstv. ráðherrum í salnum. Hæstv. utanrrh. er í Póllandi. Við sáum afleiðingar þess í Ed. í gærkvöld hvað hann hafði lært þar og komið til skila til hæstv. ríkisstjórnar. Hún ætlaði að breyta bráðabirgðalögum í Ed., gerði það reyndar svo klúðurslega að það skilur enginn neitt í neinu. Líklega hefur hæstv. utanrrh. lært þetta í viðtölum sínum við Jaruselski í Póllandi. En það vekur líka athygli að í raun og veru virðist hæstv. fjmrh. vera eini talsmaður ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. kemur varla á fundi í Nd. Alþingis. Ég held að það sé vegna þess að hæstv. fjmrh. skyggir orðið nokkuð á hæstv. forsrh. Auðvitað skil ég hæstv. fjmrh. að hann vilji koma í veg fyrir að ,,mesta efnahagsböl íslensku þjóðarinnar`` sé að flækjast hér um ganga og sali á hv. Alþingi. Auðvitað á að útrýma vandamálum og reyna að koma í veg fyrir það að þau séu sífellt á vegi manns. En fyrr má nú rota en dauðrota. Inn í þennan þingsal slæðast stundum hv. stjórnarþingmenn og taka til máls. Einn slíkur djarfur, hv. þm. Guðmundur Þórarinsson, leyfði sér um daginn að taka til máls. Ég efast um að hann geri það aftur. Af hverju? Sagði hann einhverja vitleysu? Nei. Hæstv. fjmrh., sem stjórnar þingliðinu, bað auðvitað um að slíkir menn væru ekki að koma í ræðustól og segja sitt álit og m.a.s. skammaðist út í það að hv. þm. skyldi voga sér að segja sína skoðun á skattamálum í sjónvarpi og útvarpi og hafði m.a.s. orð á því í ræðustól að hv. þm. hefði komið ég held annan hvern dag í eina viku fram í fjölmiðlum rétt eins og hæstv. fjmrh. komi aldrei fram í fjölmiðlum. Við sem einstaka sinnum horfum á sjónvarp og hlustum á útvarp verðum þó að viðurkenna að það kemur fyrir, stundum oftar en annan hvern dag, að það heyrist í hæstv. fjmrh., enda er hann maðurinn sem hefur tekið völdin í þessari ríkisstjórn. Hann vill halda þessari stjórn saman. Hann leggur öll prinsip Alþb. til hliðar til að halda þessari stjórn saman. Hefur einhver heyrt talað um það fyrr að það hafi verið spurt um verkstjóra? Í fyrrv. ríkisstjórn var alltaf verið að tala um að verkstjórinn þyrfti að vera á landinu til að stjórna verkum. Hæstv. fjmrh. er nákvæmlega sama hvert hæstv. forsrh. fer eða hvar hann er þá stundina eða hvort hæstv. utanrrh. er á landinu. Hæstv. fjmrh. þarf enga verkstjóra. Hann ræður þessu öllu sjálfur, öllu. Það er kominn tími til að óska hæstv. fjmrh. til hamingju með að hann hefur skyggt á sjálfan hæstv. forsrh. og nú er svo komið að hv. þm. stjórnarliðsins þora ekki að taka til máls og m.a.s. hv. 2. þm. Austurl., sá djarfasti af þeim öllum, má ekki einu sinni tala. Svona er nú komið fyrir hv. stjórnarliðum með þeirri undantekningu þó að sá maður sem er bakbeinið í þessari ríkisstjórn og sá sem heldur lífi í stjórninni, a.m.k. fram á næsta vor eins og hann sagði í Vín, en eins og allir vita þá varð listi hv. þm. Stefáns Valgeirssonar til í veitingahúsinu Vín og var kallaður Vín-listinn lengst af. Ég viðurkenni að hv. þm. er bindindismaður og lætur ekki taka mynd af sér fyrir blöðin eins og Halldór á Kirkjubóli. Þegar hann hélt síðan upp á afmæli sitt í Vín með öðrum Vín-listamönnum lýsti hann því yfir, eða um svipað leyti, ég fer kannski ekki alveg rétt með það upp á dag . . .

Nei, ekki frekar en venjulega.

Nei, það munaði kannski viku en ég vona samt að hv. þm. kannist við að eins og góðum bónda sæmir gaf hann yfirlýsingu um hvað hann vildi láta lömbin lifa lengi og lýsti því yfir í blaðaviðtali, eða réttara sagt fyrst í ræðu sem birtist í blöðum, að kosið yrði næsta vor.

Reyndu nú að segja einu sinni satt.

Er þetta ekki rétt?

Nei.

Laug þá blaðið? Þetta birtist í Degi á Akureyri.

Það getur verið.

Maður er kannski nokkuð gjarn á að trúa blöðum en nú segir hv. þm. að hann ætli að setja hæstv. ríkisstjórn á lengur en til vorsins.

Það hef ég heldur ekki sagt.

Hann hefur ekki heldur sagt það. En hvað ætli hv. þm. hafi þá sagt? Halda menn virkilega að hv. þm. hafi þagað?

Ég tala við þig eftir jólin.

Hv. þm. ætlar að tala við mig eftir jólin. Kannski að hann sé líka í banni? Kannski að hæstv. ráðherra hafi bannað hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að tala eftir að hann talaði hér í kvöld? Nú kallar hann fram í og segir: Ég tala við þig eftir jólin. Þetta er nú hugrekkið hjá hv. þingmönnum, þeim þingmönnum sem gjarnan geystust fram á völlinn til þess að verja fólkið á landsbyggðinni sem þurfti að borga hátt orkuverð.

Ekki gerir þú það.

Ekki gerir hv. þm. það heldur því nú situr hann við kjötkatlana og getur ornað sér en það hitar ekki mörgum úti á landi þótt hv. þm. Stefán Valgeirsson sitji við kjötketilinn og orni sér þar a.m.k. fram á næsta vor. En það er nýtt fyrir okkur hv. þingmenn aðra að verða vitni að því að hv. þm. má ekki tala meira. ,,Ég tala við ykkur eftir jólin``, sagði hann. Eins og ég hef bent á var það einn flokkur sem talaði hvað skýrast um það að ríkisstjórnin síðasta hefði engu náð fram nema einu, þ.e. skattkerfisbreytingunni. Sá flokkur á engan fulltrúa í þessum umræðum. Ég sé að hér situr hv. 3. þm. Norðurl. e. Kannast hann nokkuð við að formaður Alþfl. hafi sagt að skattkerfisbreytingin verði það eina sem munað verður eftir af afrekum ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar? Kannast hv. þm. við það? Ég las það í Alþýðublaðinu. Hv. þm. var einu sinni ritstjóri Alþýðublaðsins og trúir kannski einhverju af því sem þar er birt. Veit hv. þm. hvað er verið að gera þessa dagana? Það er verið að leggja fram frumvörp sem taka aftur þá skattkerfisbreytingu sem var það eina sem síðasta ríkisstjórn hafði gert að áliti Alþýðublaðsins og formanns Alþfl.

Hver var í dag að taka til baka bráðabirgðalög sem hann setti sjálfur?

Ég held að í gær hafi hæstv. forsrh. verið að byrja á því en það mistókst svo herfilega að enginn skildi nokkurn skapaðan hlut í því hvað hann var að gera þannig að aðrir urðu að koma honum til hjálpar. Ætlar hv. þm. að taka frekar þátt í umræðunum eða treystir hann sér að koma hér upp í ræðustól á eftir og ræða um það sem ég er að tala um og spyrja hann um? 
            

Ég vil biðja hv. þingmenn að stunda ekki samtöl í þingsalnum og grípa ekki fram í fyrir ræðumanni.

Mér er ánægja að því, hæstv. forseti, ef einhver sem ekki þorir í ræðustólinn hefur þó kjark til þess að kalla fram í svona við og við. Hæstv. viðsk.- og iðnrh. hefur gjarnan sagt að endurskipulagning þurfi að eiga sér stað í fyrirtækjunum hér á landi. Það væri kannski ástæða til þess fyrst hæstv. ráðherra er ekki við að spyrja þingmenn Alþfl. að því hvað átt er við þegar talað er um að endurskipuleggja fyrirtæki.  Ég hitti mann sem sagði mér, svo ég taki mér í munn orð hæstv. forsrh., að Framsfl. hefði skilning á því að gengisaðlögun þyrfti að eiga sér stað. Hvort slík gengisaðlögun á að vera í einu stökki eða eiga sér stað hægt og rólega veit ég ekki, en því er haldið fram að hæstv. fjmrh. leyfi ekki þessari framsóknarstefnu að ná fram því að það er hæstv. fjmrh. sem ræður ferðinni. Í umræðu um sjávarútveginn hér um daginn kom kannski einna best í ljós hvernig hæstv. ríkisstjórn stendur við gefin loforð. Hæstv. fjmrh. knýr að vísu fram skattabreytingar, nýja skatta og skattpíningu því vissulega lofaði hæstv. ráðherra því í upphafi að hækka skattana, en þegar litið er á önnur loforð sem gefin voru í upphafi og að því kemur að efna loforð eins og t.d. að lækka vexti hefur aðeins verið staðið við það að litlum hluta. Lofað var að lækka raforkukostnað fyrirtækjanna en ekki var staðið við það. Sett var nefnd í málið en strax á fyrsta degi var þessi lækkun látin koma fram reikningslega í gögnum ríkisstjórnarinnar til þess að sýna að hagur útgerðar og fiskvinnslu væri betri en hann raunverulega var. Skattastefna hæstv. ríkisstjórnar er smám saman að skýrast eftir nokkuð erfiða fæðingu. Ég hef áður minnst á skattkerfisbreytingarnar en það sem hefur gerst til viðbótar er að 700 millj. kr. hæstv. utanrrh. og hagdeildar fjmrn. frá því í byrjun september eru nú orðnar 7 milljarðar kr. að sögn hæstv. sjútvrh. Ég tel, virðulegur forseti, að hæstv. fjmrh. þurfi áður en langt um líður og helst áður en þessum degi lýkur, eða a.m.k. áður en þessum fundi lýkur, að gera grein fyrir því hver sé staða ríkissjóðs nú. Ef ég man rétt talaði hann um 3,5 milljarða, síðan urðu það 5 milljarðar nokkrum vikum seinna og nú segir hæstv. sjútvrh. að það stefni í 7 milljarða kr. halla. Áður en lengra er haldið og menn fara að ljúka umræðum um skattamál og fjárlög held ég að tími sé til kominn að æðsta valdið, sá hæstv. ráðherra sem ræður mestu í ríkisstjórninni, hæstv. fjmrh., komi í ræðustól og segi okkur hvert raunverulega stefni. Jafnframt held ég að full ástæða sé til þess að biðja hæstv. ráðherra um að leggja fram lista á hinu háa Alþingi yfir aukafjárveitingar og ekki síst yfir þær aukafjárveitingar sem hæstv. núv. ríkisstjórn hefur staðið að, ég hygg að hitt liggi fyrir, og hann verði birtur hér í þingskjölum. Það hlýtur að hafa þýðingu þegar verið er að meta útgjöld ríkisins að menn átti sig ekki eingöngu á því tekjutapi sem ríkissjóður hefur vissulega orðið fyrir heldur einnig á útgjaldaaukanum og hvers kyns hann er. Ég held að það þurfi að gerast nokkuð ítarlega því að í sumum tilvikum hefur borið á því að hæstv. ráðherra hefur talið sér skylt eða a.m.k. talið sig hafa heimild til þess að greiða úr ríkissjóði ýmis gjöld sem ekki verður ætíð séð að hann hafi haft heimild til. Hv. síðasti ræðumaður benti á að áhöld kynnu að vera um hvort við gætum trúað öllu því sem hagdeild fjmrn. gefur út. Ég ætla ekki að hallmæla því fólki sem þar vinnur, mér dettur það ekki í hug, en ég verð að benda á að það var einmitt þessi hagdeild sem mótmælti á sínum tíma því sem Þjóðhagsstofnun og Ríkisendurskoðun höfðu bent á og hélt sig við það í a.m.k. mánuð ef ekki einn og hálfan mánuð að hallinn á ríkissjóði yrði 693 millj. kr. Nú segir hæstv. sjútvrh. að hallinn verði líklega 7 milljarðar kr. Það er einmitt þessi halli á ríkissjóði sem skýrir ýmislegt af því sem hefur verið að gerast og einkum og sér í lagi hjá atvinnufyrirtækjunum. Samdráttur hefur orðið vegna þess að góðærið svokallaða hefur þegar verið notað og gott betur. Ég skal viðurkenna að sá flokkur sem ég er fulltrúi fyrir ber ábyrgð á því eins og aðrir. Hann ber að vísu ekki einn ábyrgð á því eins og maður gæti haldið ef maður hlustar á hæstv. ráðherra og þá ekki síst hæstv. ráðherra Framsfl. sem tala alltaf um síðustu ríkisstjórn eins og þeir hafi ekkert um hana vitað frekar en aðrar ríkisstjórnir. Ég man þá tíð þegar hæstv. fjmrh. var formaður þingflokks Alþb. og átti samstarf við Framsfl., þá var það Alþb. að kenna hvernig fór en nú er það auðvitað íhaldinu að kenna. Framsfl. hefur hvergi nærri komið. Það er alveg rétt að í samdrættinum hafa fyrirtækin orðið að rifa seglin, sum lokað og mjög mörg farin að tapa. Það er einmitt í slíku árferði sem hæstv. ráðherra telur það sanngjarnt, eðlilegt og æskilegt að leggja meiri álögur á fyrirtækin, auðvitað til þess að framkalla meira atvinnuleysi svo að tekjurnar verði enn þá minni því að ekki borgar atvinnulaust fólk tekjuskatta. Þá hefur hann fulla ástæðu næsta ár til þess að segja: Nú hafa fyrirtækin tapað meiru vegna skattabreytinga, vegna nýjustu skatta og nú hafa einstaklingarnir ekki vinnu þannig að meiri skatta þarf að leggja á þá sem hafa vinnu. Og síðan koll af kolli. Þetta er í raun sú stefna sem hæstv. ráðherra fylgir, a.m.k. er enginn vandi að halda því fram á meðan hann ætlast til þess að heimilin dragi saman seglin, fyrirtækin rifi seglin og þessir aðilar báðir eigi síðan til viðbótar að borga hærri skatta til þess að hæstv. ráðherra geti rekið ríkissjóð eins og honum þykir eðlilegast og það með tekjuafgangi. Hæstv. ráðherra sagði frá því fyrir nokkrum mánuðum síðan, reyndar eftir að allt verðfallið kom fram á Bandaríkjamarkaði, að ytri skilyrði væru góð og yrðu það áfram og þetta væri allt rugl í þáverandi fjmrh. að einhver ytri skilyrði rækju ríkisstjórnina til vondra verka. Nú situr hann í ríkisstjórn og tekur ekki einungis upp þráðinn heldur stóreykur skattheimtuna. Ég sé ekki betur en það sé gert til þess að koma hér á atvinnuleysi og til þess, sem er kannski aðalatriðið, að geta sjálfur ásamt hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og slíkum aðilum skammtað það fé sem til skipta er. Hann getur þannig valið þá sem eiga að fá fyrirgreiðslu því það fellur vel að stefnu þess flokks sem hann er formaður í þessa stundina. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra að því, svo maður sé ekki að vitna í einhverja menn sem maður hittir á götunni, í heita pottinum eða þar sem hæstv. ráðherrar hitta menn, a.m.k. hæstv. forsrh.: Hve mikil er skattheimtan samtals samkvæmt þeim frv. sem hann hefur lagt fram? Hve miklar nákvæmlega eru áformaðar tekjur ríkissjóðs vegna þeirra frv. sem nú hafa komið fram? Ég held að mjög mikilvægt sé að fá þessar upplýsingar strax. Í öðru lagi vil ég spyrja: Hve mikið telur hæstv. ráðherra sig geta fengið í ríkissjóð umfram verðlagsbreytingar með því að hækka bensín og með því að hækka brennivínið? Ég hef beðið um það áður og minni hæstv. ráðherra á að eðlilegt er nú að staðfesta hvort hæstv. sjútvrh. hefur rétt fyrir sér þegar hann segir að hallinn sé um 7 milljarðar kr. Mig langar einnig til þess að spyrja hæstv. ráðherra að því, vegna þess að það skiptir ákaflega miklu máli í þessari umræðu, hvernig hann hyggst bregðast við þegar ljóst er að óseld spariskírteini ríkissjóðs upp á 1700 millj. kr., miðað við 20. nóv., hafa hlaðist upp í bönkum og hjá verðbréfasölum. Ég endurtek: Upp á 1700 millj. kr. Öllum er ljóst að ef ríkissjóður fær ekki fjármuni á innlendum vettvangi með sölu spariskírteina verður annaðhvort að hækka skatta, taka erlend lán eða skera meira niður af ríkisútgjöldunum. Vona ég að hæstv. ráðherra hafi heyrt þessa fyrirspurn. Hæstv. menntmrh. er nýkominn í salinn og þar sem síðasti ræðumaður beindi til hans fyrirspurn tel ég ástæðu til þess að árétta hana. Fyrirspurnin fjallaði um það hvort hæstv. menntmrh. væri sammála þeim fyrirhuguðu lagabreytingum sem birtast í því frv. sem hér er til umræðu og snýr að fyrirtækjum og dregur úr frádráttarheimild vegna framlaga til menningarmála. Mér er kunnugt um að hæstv. menntmrh. segir a.m.k. á tyllidögum og reyndar oftar að við eigum að stuðla hér að bættri menningu, menningarsköpun, listsköpun. Þar sem ýmis fyrirtæki hafa lagt talsverða fjármuni fram og fengið skattfrádrátt vegna þess er fyllsta ástæða til þess að spyrja hæstv. menntmrh.: Er hann sammála þeirri stefnu sem kemur fram í frv. að draga úr bókstaflega með opinberum aðgerðum þeim fjármunum sem gætu farið til menningarmála? Það má segja að forsendur efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar og reyndar efnahagsstefnan sjálf, ef hægt er að kalla þetta stefnu, það aðgerðarleysi sem hefur ríkt hér um nokkurra mánaða skeið, speglist í fjárlagafrv. og í þeim skattafrv. sem að undanförnu hafa verið til umræðu og afgreiðslu hér í hv. þingdeild. Það er alveg kristaltært að með hverjum deginum sem líður verður úrræðaleysi ríkisstjórnarinnar meir og meir áberandi. Hæstv. ríkisstjórn hefur í raun ekkert gert til að koma til móts við þau fyrirtæki sem nú berjast í bökkum og ekkert gert til þess að koma í veg fyrir yfirvofandi atvinnuleysi. Þetta er alvarlegur áfellisdómur, en hann er engu að síður sannur, því miður. En það eru ekki bara einkafyrirtæki, hlutafélög og samvinnufyrirtæki sem eiga í erfiðleikum. Við fengum upplýsingar um það í dag að stór opinber fyrirtæki, bæði ríkisfyrirtæki og önnur, eru rekin með tapi þessa stundina og svo miklu tapi að líklega geta þessi fyrirtæki ekki lengur lagt fram fé til þess að koma til móts við þá sem einna verst eru settir í þessu þjóðfélagi. Ég segi þetta vegna þess til að mynda að orkufyrirtækin í landinu eru rekin með stórfelldu tapi, meira að segja Landsvirkjun þar sem hæstv. ráðherra sat í stjórn til skamms tíma, en hann hefur nú yfirgefið stjórn Landsvirkjunar. Það fyrirtæki kemur ekki til með að skila þeirri afkomu sem því er ætlað að skila og vantar talsvert á. Þetta getur orðið til þess að Landsvirkjun reiði ekki fram það fjármagn til þeirra sem þurfa að hita híbýli sín með raforku á næsta ári. Þar mun þá vanta u.þ.b. 100 millj. til þess að endar nái saman. Mér er enn fremur kunnugt um það að hæstv. fjmrh. hefur ekki enn svarað því hvort hann muni heimta inn greiðslur á skuldabréfum sem ekki var greitt af en átti að greiðast fyrir ári síðan af Orkubúi Vestfjarða og Rafmagnsveitum ríkisins. Þar var um að ræða skuldir sem stóðu eftir þegar verðjöfnunargjald af raforku var lagt af á sínum tíma, en fyrirtækin töldu sig hafa farið halloka út úr þeim samningum og treysta sér ekki til að greiða þessa fjármuni nema hækka rafmagnsverð um 10--15%. Og mér finnst full ástæða til þess að hæstv. ráðherra, fyrr en síðar, í síðasta lagi þá á morgun, eða hinn daginn réttara sagt þegar fjárlagaumræðan fer fram, taki þessi mál fyrir, en ég bendi á þau hér í þessari umræðu vegna þess að það eru ekki eingöngu einkafyrirtæki og samvinnufyrirtæki sem eru komin á vonarvöl, heldur einnig opinber fyrirtæki, í sumum tilvikum vegna þess að velta þeirra hefur minnkað vegna samdráttarins sem hefur orðið í atvinnulífi landsmanna. Mig langar, virðulegur forseti, til að nefna nokkur atriði í þessu frv. sem hér er til umfjöllunar. Ýmsir ræðumenn hafa rætt hér um þá stefnu sem birtist í frv. gagnvart einstaklingum. Ég ætla þess vegna ekki að taka tíma í það. Ég ætla ekki að verða langorður eða flytja langt mál að þessu sinni, enda gefst mér tækifæri til þess síðar í þessari umræðu að ræða einstök atriði frv. Ég vil þó nefna örfá þeirra. Á bls. 5 í athugasemdum með frv. undir fyrirsögninni ,,Breytingar á tekjuskatti fyrirtækja`` segir að meginatriði frv. er varða fyrirtæki séu þessi, og síðan er talið upp, með leyfi forseta: ,,Reglur um fyrningu lausafjár verði þrengdar. Almennar fyrningar, aðrar en á fasteignum, lækki. Heimild til að ráðstafa hluta rekstrarhagnaðar í sérstakan fjárfestingarsjóð verði lækkuð úr 30% í 15%.`` Þetta lætur ekki mikið yfir sér, en hvað þýðir þetta í raun? Þetta þýðir það að hæstv. ráðherra ætlar að ráðast að þeim fyrirtækjum sem ekki hafa tekið þátt í því ,,fjárfestingaræði`` sem hæstv. ráðherra hefur sýknt og heilagt verið að tala um að hafi átt sér stað hér í þjóðfélaginu. Það eru nefnilega þau fyrirtæki sem lögðu fjármuni til hliðar og gátu nýtt sér þessa heimild sem nú á að skattleggja sérstaklega. Það er ekki langt síðan takmörkuð var heimildin til þess að leggja hluta af rekstrarhagnaði í sérstakan fjárfestingarsjóð úr 40% í 30%, en nú er farið í 15%. Þetta þýðir það að fyrirtækin eiga eftir þessa breytingu, ef að lögum verður, erfiðara með að koma í veg fyrir þær sveiflur sem verða í þjóðfélaginu því að þessi ákvæði hafa verið sveiflujafnandi ákvæði. Í góðum árum hafa fyrirtækin getað lagt til hliðar fjármuni. Þau hafa verið hvött til þess með skattalegum aðgerðum til þess að geta nýtt þessa fjármuni í slæmum árum. Ráðdeildarsamir stjórnendur, stjórnendur sem hafa starfað af fyrirhyggju, hafa nýtt sér þessi lagaákvæði. Nú ætlar hæstv. ráðherra að ráðast að þeim og refsa þeim. Þetta er sannleikurinn í málinu. Nú er áfram ráðist að ráðdeild og fyrirhyggju. Það er verið að ráðast að því aðlögunarkerfi sem var komið upp til þess að fyrirtæki gætu jafnað á milli ára. Og hér er auðvitað dregið úr mætti fyrirtækjanna til þess að standast slæmt árferði. Ég ætla ekki að gerast margorður, virðulegur forseti, um tvo næstu liðina en þeir fjalla, með leyfi virðulegs forseta, annars vegar um það að meginatriði frv. séu að gjaldfærsla vegna rekstrarkostnaðar fólksbifreiða í eigu fyrirtækja verði takmörkuð. Þetta er auðvitað sett fram til þess að sýna að hæstv. ráðherra, sem er einn mesti siðbótarmaður sem uppi hefur verið á Íslandi á seinni tímum, geti sagt: Sjáið þið hvernig ég tók þá, eins og fræg persóna sagði í góðu íslensku leikriti sem ég veit að hefur löngum verið hæstv. ráðherra kært og hann þekkir af eigin raun. Hitt atriðið er síðan: Afnumin verði verðbreytingarfærsla hjá hlutafélögum vegna lána til eigenda og framkvæmdastjóra þeirra. Og hér er sagt: Hlutafélögum. Ef samvinnufélag lánaði hins vegar einhverjum af þeim sem á í samvinnufélagi, þá nær þetta ekki til þeirra. Maður spyr auðvitað: Getur verið eitthvert samband á milli þess að hæstv. fjmrh. sem er einn þekktasti liðsmaður Kron í Reykjavík og hefur setið á aðalfundum Sambands ísl. samvinnufélaga vilji ekki láta þetta ákvæði ná til sín eða annarra þeirra sem eiga í samvinnufélögum þannig að þeir sem eiga í samvinnufélögum ættu að geta tekið lán en ekki þeir sem eiga í hlutafélögum? Það væri fróðlegt að heyra skýringar hæstv. ráðherra á því hvernig á því stendur að þetta ákvæði nær ekki til annarra félaga einnig. Á næstu síðu, á bls. 6, í athugasemdum, segir síðan, með leyfi forseta, og enn er ég að lýsa þeim meginatriðum sem koma fram í frv. og varða tekjuskatt fyrirtækja. Þar segir: ,,Heimild til yfirfærslu taps við kaup eða sameiningu fyrirtækja í óskyldum rekstri verður þrengd.`` Hæstv. viðsk.- og iðnrh. talar gjarnan um endurskipulagningu fyrirtækja. Það hefst reyndar ekki mikið upp úr honum þegar hann er spurður að því hvað hann eigi við. Hann kemur þá stundum hér í ræðustól og segir: ,,Við erum að leita allra leiða.`` Við erum að leita allra leiða segir sá maður sem hefur verið að leita allra leiða í mörg undanfarin ár fyrir hinar og þessar ríkisstjórnir. Hann er enn að leita allra leiða. Ef ég skil hann hins vegar rétt tel ég að hann hafi átt við það, þegar hann hefur svona gengið lengra en að segja að hann sé að leita allra leiða, að það eigi að ýta undir þá þróun að fyrirtæki geti sameinast. En nú á að gera þessi vandræði fyrirtækjanna, sem rekin eru með tapi og hafa möguleika á því að sameinast öðrum sterkum fyrirtækjum, að féþúfu. Nú á að koma í veg fyrir það sem ég get ímyndað mér að hæstv. viðsk.- og iðnrh. eigi við þegar hann talar um endurskipulagningu í rekstri fyrirtækja. Og það væri satt að segja full ástæða til þess að spyrjast fyrir um það, virðulegur forseti, hvort nokkur möguleiki sé á því að fá hér hæstv. viðsk.- og iðnrh. í salinn ef hann er staddur í húsinu.

Það lítur út fyrir að hann sé staddur í húsinu. Ég skal gera ráðstafanir til þess að hann verði leitaður uppi.

Ég þakka fyrir. Á meðan við bíðum eftir hæstv. viðsk.- og iðnrh. langar mig til þess að fara örfáum orðum um síðasta atriðið sem hér er fjallað um þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Skatthlutfall hækki til samræmis við hækkun á tekjuskatti einstaklinga úr 48% í 50%.`` Ég vona að hæstv. ráðherra heyri til mín þegar ég segi: Slík setning eins og þessi er nánast fölsun. Ég ætla að skýra það út fyrir hæstv. ráðherra ef hann má vera að því að hlusta. Þegar búið er að koma í veg fyrir það að fyrirtæki geti lagt 30% af rekstrarhagnaði í fjárfestingarsjóð og koma því hlutfalli niður í 15% breytist þessi tala auðvitað ekki úr 48% í 50% hjá þessum fyrirtækjum, heldur fer hlutfallið úr svona 33,5 eða 33,7 í 42,5% og það er allverulega miklu meiri munur en sagt er hérna, að verið sé að breyta 48% í 50%. Þetta er nefnilega lymskuleg aðferð til að ná í miklu, miklu meiri fjármuni en menn gætu haldið af þeim texta sem þarna kemur fram. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fjölyrða um breytingar á eignarskatti einstaklinga og fyrirtækja. Það hafa aðrir gert á undan mér. Ég vil aðeins benda á að hér er farið út á braut sem er ákaflega varhugaverð með því að hækka stórkostlega eignarskatt einstaklinga og fyrirtækja, en það hefur margoft verið bent á það í þessum umræðum og reyndar í öðrum umræðum um þessi mál að eignarskattur er að mörgu leyti ákaflega ósanngjarn, ekki síst vegna þess að yfirleitt er verið að skattleggja eignir sem hafa orðið til með skattlögðum tekjum. Það er full ástæða til þess að vara við þessari stefnu, ekki síst ef hæstv. ríkisstjórn hyggst einhvern tíma koma skattaböndum á eignartekjur, þar á meðal fjármagnstekjur. En vegna þess, virðulegur forseti, að nú hefur hæstv. viðsk.- og iðnrh. heiðrað þessa samkomu, hv. Nd. Alþingis, og það væri í raun og veru full ástæða til þess að menn hrópuðu ferfalt húrra við að sjá einhvern annan hæstv. ráðherra en hæstv. forsrh. sem öllu ræður í þessu þjóðfélagi, 

Þakka þér kærlega fyrir.

Já, það skal móttekið. Ég er enn kominn að því, hæstv. viðskrh., að spyrja: Hvað felst í hugtakinu endurskipulagning þegar hæstv. ráðherra er að leita allra leiða til að bjarga atvinnulífinu og atvinnufyrirtækjunum? Getur það verið að hæstv. viðsk.- og iðnrh. ætli með því að berja höfðinu við steininn og neita því statt og stöðugt að breyta gengi íslensku krónunnar? Getur verið að hæstv. ráðherra eigi við það þegar hann talar um endurskipulagningu að það þurfi að sameina fyrirtæki, stuðla að samruna fyrirtækja? Ef það er rétt ágiskun, hvernig getur hæstv. ráðherra komið því heim og saman við þá stefnu sem birtist í frv. sem hér er til umræðu og dregur úr möguleikum til þess að fyrirtæki sameinist og hvetur síður til slíkrar sameiningar? Auðvitað kemur einhver afsökun um það að þarna sé átt við fyrirtæki í óskyldri starfsemi.

Það stendur þar. Það er ekki afsökun.

Sú afsökun stendur í frv. Við skulum hafa það alveg klárlega orðað. En hvers konar afsökun er það sem stendur í frv. þegar við lítum til þess að það hlýtur að vera, fyrir mörg fyrirtæki, ekki síst fyrirtæki úti á landsbyggðinni, stórkostlegur akkur að geta breikkað sína starfsemi, stundað meira en einhæfan útveg, einhæfan frystiiðnað. Það kann að vera heppilegt að hægt sé að sameina fyrirtæki ólíkrar gerðar, í óskyldri starfsemi, einmitt til þess að hvor þáttur um sig geti bætt hinn upp. Þetta heitir stundum að dreifa áhættunni, ef ég man rétt, á svona hagfræðingamáli sem ég vona að hæstv. ráðherra skilji og skilur reyndar betur en flestir aðrir menn, enda einn þeirra sem hafa samið það tungumál sem hefur reyndar tekið sér bólfestu í stjórnmálaheiminum líka, a.m.k. hér á landi. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með það svo að ég hæli honum nú hér á hvert reipi. Fsp. mín er þessi: Hvernig getur hæstv. ráðherra komið því heim og saman að endurskipuleggja, ef hann á við með samruna fyrirtækja það sem ég veit að hann á við, a.m.k. hefur hann stundum átt við það þegar hann talar um endurskipulagningu, þegar hann síðar að beiðni hæstv. yfirráðherra, fjmrh., sættist á það að draga úr áhuga fyrirtækja á slíkri sameiningu og slíkum samruna? Mér þætti vænt um það, hæstv. viðskrh., ef hægt væri, fyrir okkur sem erum ekki eins vel að okkur og þeir sem hafa unnið að slíkum málum lengi að hjálpa stjórnmálamönnum, og ég veit að honum verður ekki skotaskuld úr því, að skýra þetta nákvæmlega. Í leiðinni mætti hann auðvitað, ef það er nú rangt hjá mér að þessi endurskipulagning fyrirtækja hafi eitthvað með samruna og sameiningu að gera, segja okkur þá, okkur þessum ófróðari, ef hann vildi nú af allri sinni háttvísi og hógværð segja okkur við hvað hann á þegar hann talar um endurskipulagningu fyrirtækja. Og fyrst hæstv. ráðherra er kominn hér í salinn --- en ef ég veit rétt gegnir hann störfum hæstv. utanrrh. --- þá langar mig til þess að spyrja hann að því hvort hann kannist við í fyrsta lagi að einhvern tíma hafi verið talað um það að skattkerfisbreytingar væru það skásta sem síðasta ríkisstjórn hafi staðið að. Og hvernig hann komi því heim og saman, hæstv. ráðherra, nú þegar lagt er til að leggja á mörg þrep í vörugjaldi og þegar horfið er frá þessari skattkerfisbreytingu, hvernig hann kemur þessu orðið öllu heim og saman. Alþfl. stóð að skattkerfisbreytingunni og eftir því verður munað, segir sá sem núna var úti í Póllandi. Og meðan hann er úti í Póllandi og hæstv. viðskrh. gegnir störfum hans, þá er allt í einu bara öllu kippt til baka, það stendur ekkert eftir. Það væri gaman að heyra sérfróðan mann fjalla um þetta efni og koma þessu heim og saman. Virðulegur forseti. Það væri vissulega ástæða til að ræða hér fjölmargt annað sem kemur þessu frv. við, en ég hef ákveðið að stilla máli mínu í hóf og flytja hér ekki langa ræðu. Það er þó niðurstaðan að þessi mál hanga öll saman, efnahagsmálin og skattamálin. Það er ljóst að hér er fylgt þeirri stefnu, ef stefnu skal kalla, að halda úti falskt skráðu gengi, sem reyndar helmingurinn af hæstv. ráðherrum viðurkennir en hinn helmingurinn lokar augunum fyrir. Það hafa verið tekin erlend lán til þess að borga þeim sem stunda útflutning og fyrirtækin um tímabundið skeið til þess að halda verðbólgunni niðri og halda genginu rangt skráðu. Og ég skil ekki hæstv. iðnrh., hvernig hann getur varið það fyrir iðnaðinum sem ekki fær neitt í sinn hlut, en það er auðvitað níðst á iðnaðinum þegar gengið er rangt skráð eins og hæstv. forsrh. hefur margoft viðurkennt. Það er viljandi verið að drepa iðnaðinn í landinu með rangt skráðu gengi. Ofan á þessu situr hæstv. viðskrh. sem fer með gengismálin og honum virðist standa nákvæmlega á sama, alveg nákvæmlega á sama, alveg eins og honum stendur nákvæmlega á sama þótt endurskipulagningin fari út um víðan völl vegna þess að hæstv. fjmrh. er að leggja fram skattafrv. sem eyðileggur slíkt. Ég fæ ekki annað skilið en honum sé nákvæmlega sama þótt hæstv. utanrrh. komi heim og uppgötvar allt í einu þá að skattkerfisbreytingin hans er líka horfin. Og þá er nú fátt eftir. En hann getur kannski lesið bók um jólin sem hann kannast við. Síðan og ekki síst birtist stefna þessarar hæstv. ríkisstjórnar í því að auka atvinnuleysið. Það virðist vera stefnt að því alveg vitandi vits með því fyrst að hafa gengið rangt skráð og svo í öðru lagi með því að skattleggja þau fyrirtæki sérstaklega sem lifa þetta af þannig að þau fari nú örugglega á hausinn líka því að þegar þau eru farin á hausinn, þá þarf að hækka skattana á þessum fáu fyrirtækjum sem eftir verða og þegar fólk er atvinnulaust, þá borgar það ekki skatta og þá þarf að taka hærri skatta af þeim sem hafa þó vinnu. Þannig á að halda áfram og allt til þess að þjóna nýjum herrum, þ.e. hæstv. fjmrh. sem nú virðist hafa tekið öll völd í þessari hæstv. ríkisstjórn. Ég held, virðulegur forseti, að þótt æskilegt hefði verið að fjalla um margar aðrar hliðar þessa frumvarps, þá takmarki ég mig eingöngu við þennan litla þátt þessa vonda frumvarps sem hér er til umræðu.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég ætla nú að leyfa mér að kalla það efnahagsstefnu, það sem maður hefur séð í því sem fram hefur komið um fjárlagafrv. og þau frumvörp sem hér eru til umræðu, þar á meðal þetta um tekjuskatt og eignarskatt. Ég ætla að leyfa mér að kalla þetta efnahagsstefnu sýndarmennskunnar, þar sem verið er að áætla tekjur í þykjustunni inn í ríkiskassann sem flestum mönnum, sem eitthvað hugsa, ætti að vera fullkomlega ljóst að koma aldrei í kassann, eins og við erum að verða vitni að núna síðast á þessu ári. Í hvert skipti sem hæstv. fjmrh. opnar munninn í sambandi við útkomu ríkisins á núverandi ári, þá hækkar gatið um 1 milljarð. Í hvert skipti. Síðasta talan sem heyrst hefur í þeim efnum er 7 milljarðar. Hún var í september 600 milljónir. Fyrr má nú rota en dauðrota á svo stuttum tíma. Þetta þykja mér ekki snyrtilegar efnahagsáætlanir á tölvuöld, svona hrikalegt gat. Hæstv. ríkisstjórn var stofnuð til þess að gera einhver ósköp sem síðasta ríkisstjórn gat ekki gert. Sú ríkisstjórn var víst aðallega ómöguleg vegna þátttöku sjálfstæðismanna og verkstjórinn var ómögulegur. En nú leggur hér nýr yfirverkstjóri sýndarmennskunnar fram hvert frumvarpið um tekjuöflun á fætur öðru sem er alveg vonlaust að nokkurn tíma náist í kassann. Þetta virðast vera einu ráðin sem þessir menn hafa, þ.e. að hækka skatta. Á öðrum sviðum stjórnunar ríkir algjört ráðaleysi og getuleysi. En menn eru nokkuð duglegir að breiða yfir þetta ráðaleysi og getuleysi með þessum sýndarmennskuleik í fjölmiðlum landsins á hverjum einasta degi. Hækka skatta. Senda bara fógetann á peningalaus fyrirtæki og ná þessu einhvern veginn. Ég held að það sé öllum ljóst sem eitthvað geta hugsað og vilja hugsa að þessi stefna þýðir bara skert lífskjör í landinu, stórkostlega skert lífskjör. Að skrá gengi krónunnar kolvitlaust með annarri hendinni og fara þannig ránshendi um eigið fé undirstöðufyrirtækja landsmanna, útflutningsfyrirtækjanna, sú athöfn er bæði brot á lögum, eins og ég hef áður sagt hér, og stjórnarskrá lýðveldisins. Bjóða svo þessum sömu fyrirtækjum lán úr Atvinnutryggingarsjóði á röngu gengi. M.ö.o.: Að rupla af fyrirtækjunum ránsfé með annarri hendinni og þeim er boðið lánsfé með hinni hendinni í staðinn og það lánsfé á kolvitlausu gengi, sem þýðir að það skellur eins og snara um hálsinn á þessum fyrirtækjum, ef þannig mætti komast að orði, þegar loksins verður að viðurkenna það að gengið er rangt skráð. Varðandi þetta frv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem hér er til umræðu, vil ég segja það um tekjuskattinn almennt að ekki verður nú auðveldara fyrir þessi fyrirtæki í sjávarútvegi, sem alltaf er verið að tala um að sé verið að leysa vandann hjá, að fá fólk í vinnu þegar um er að ræða yfirvinnu eftir að búið er að hækka tekjuskattinn. Það er því ekkert verið að gera þar nema auka vandann. Það var nokkuð merkilegt að hlusta hér á hæstv. fjmrh. áðan þar sem hann sagði að einungis 1 / 3 fyrirtækja á Íslandi greiddi tekjuskatt. Og málflutningurinn var með þeim hætti að þessi 2 / 3 sem eftir væru greiddu engan tekjuskatt en þau ættu að gera það. Svo maður tali nú hreint út þá er verið að gefa það í skyn að 2 / 3 fyrirtækja á Íslandi stundi skattsvik. Ætli það væri ekki nær að reyna að líta á þessar upplýsingar sem staðreyndir um afkomu fyrirtækjanna. Það borgar ekkert fyrirtæki tekjuskatt nema það skili hagnaði. Og ef það hefur verið tap árið áður þá er það dregið frá áður en tekjuskattur verður greiddur og það hefur nú oft gengið á ýmsu í gegnum árin. Þar af leiðandi held ég að þetta teljist ekkert óeðlilegt. Það á líka að herða reglur um hlunnindi og fyrningar, t.d. vegna rekstrarkostnaðar fólksbifreiða. En hvað ætlar hæstv. fjmrh. að gera í sambandi við ráðherrabifreiðar? Á að fara að mismuna í þessum efnum hvort menn eru í stjórnunarstarfi, ráðherrar eða framkvæmdastjórar? Og hvers vegna þá? Af hverju eru ekki settar þá einhverjar almennar reglur um fríðindi í störfum hvort sem þau eru hjá hinu opinbera eða hjá hlutafélögum eða samvinnufélögum? Skiptir það einhverju máli hvað það heitir? Eða bara einkafyrirtæki. Það stendur hér að tekjuskattar félaga séu taldir geta skilað um 2700 millj. kr. Hræddur er ég um að þarna sé sýnd veiði en ekki gefin. Almennar fyrningar, aðrar en af fasteignum, þær eiga að lækka. Einmitt núna á þeim tíma sem við stöndum í harðri samkeppni við erlend fyrirtæki og tækni tekur sífellt hraðari breytingum, þá úreldast einmitt tæki og vélar miklu hraðar en áður. T.d. getur dýptarmælir í skip verið ónýtur á einu ári þannig að hann ætti bara að gjaldfærast beint ef menn vilja hugsa þetta rökrétt. Varðandi vélar og tæki til iðnaðar þá eru framfarirnar svo örar að afskriftir á þessum tækjum eru mjög háar í raunveruleikanum. Það er lítið gagn að því fyrir fyrirtæki að eiga í efnahagsreikningi einhverja eign, einhverja vél sem stendur ryðguð úti í porti vegna þess að hún er úrelt og ónýt. Það er mikil heimska sem kemur fram í þessum hugmyndum. En mig langar til þess að spyrja hæstv. fjmrh. a.m.k. tveggja spurninga ef hann er einhvers staðar hér nálægur. Er hægt að fá hann í salinn? ( Forseti: Það er verið að svipast um eftir hæstv. ráðherra. Hann birtist væntanlega fljótlega.) Ég ætlaði að spyrja hæstv. fjmrh. spurninga um ákveðið grundvallaratriði. Í fyrsta lagi: Ef ráðherrann fengi nú að erfðum frá einhverri frænku sinni sjoppu að verðmæti 12 millj. kr., hvað tæki það mörg ár fyrir hann að tapa sjoppunni samkvæmt nýjustu viðmiðunum um eignarskatt? Og í öðru lagi: Ef hann mundi nú erfa líka einbýlishús, hvað tæki það mörg ár að ríkið eignaðist húsið eða tæki andvirði hússins til sín? Og jafnframt: Telur hæstv. fjmrh. að þetta samrýmist 67. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi eignarréttarins, að gera eigurnar upptækar með þessum hætti? En 67. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir.`` Þá vantar mig í öðru lagi svar vegna gengisskráningarinnar. Telur hæstv. fjmrh. að ríkisstjórnin hafi heimild til þess að skrá gengið einhvern veginn eins og henni sýnist af því bara, út í loftið? Telur hæstv. fjmrh. að ekkert sé að marka þau lög um gengisskráningu, sem kveða á um það að gengi krónunnar skuli skráð þannig að afkoma útflutningsfyrirtækja landsmanna skuli tryggð og að jafnvægi skuli vera í viðskiptum við útlönd? Fyrir svo utan áðurnefnda 67. gr. stjórnarskrárinnar. Hafa stjórnvöld á Íslandi raunverulega leyfi til þess að beita slíkri valdníðslu sem hér er á ferðinni? Því að rýrnandi eiginfjárstaða flestra fyrirtækja á Íslandi um þessar mundir, þó sérstaklega útflutningsfyrirtækja, leiðir óhjákvæmilega til skertra lífskjara í landinu vegna þess að samkeppnishæfni þessara fyrirtækja minnkar og geta þeirra til að greiða sómasamleg laun versnar sífellt. Ég get ekki séð annað en verið sé að boða gjaldþrot fjölda fyrirtækja með þessu ofsköttunarbrjálæði sem lagt er fyrir þingið. Hærri tekjuskattur, nýtt og hærra vörugjald og hærri skattur eru lögð á fasteignir þegar fyrirtækin berjast í bökkum og hafa alls enga peninga til þess að borga með. Ef hægt er að neyða þessa peninga út úr fyrirtækjunum með fógetavaldi verður bara minna eftir til að borga í laun. Mér er spurn hvort senda eigi fógetann á atvinnufyrirtæki landsmanna í nafni jafnréttis og félagshyggju? Það er nú nokkuð merkilegt. Neyða út úr þessum fyrirtækjum peninga sem þau hafa alls ekki undir höndum. Óhjákvæmilega bitnar svona stjórnarstefna á launþegum þessara fyrirtækja. Þegar búið er að koma öllu á hausinn viljandi eða óviljandi á þá að þjóðnýta allt klabbið? Það er síðasta spurningin. Ég verð að leyfa mér að mótmæla þessum skattahugmyndum. Ég tel íslenskt atvinnulíf alls ekki undir það búið að borga hærri skatta þegar eins illt er í ári og nú. Mér finnst allar þessar skattahugmyndir jaðra við hálfgert skattabrjálæði. Það er eins og engin hugsun komist að nema að hækka skatta og hækka skatta. Það er hægt að gera ýmislegt annað. Mönnum er borið það á brýn að engin ráð séu til. Það er ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að hysja buxurnar upp um stjórnina þegar hún er búin að gera svo rækilega í þær að allt sitji fast. Ástæðan fyrir því hvernig farið hefur í efnahagsmálum undanfarin ár er m.a. sú að ríkissjóður Íslands er alltaf að framkvæma of mikið, því miður. Spurningin sem ég spyr sjálfan mig þessa dagana er: Á Ísland allt of góða stjórnmálamenn, stjórnmálamenn sem eru svo góðhjartaðir að þeir vilji úthluta þegnunum miklu meira en raunverulega er til skiptanna? Það er til takmarkað fjármagn og fólk í þessu landi. Þegar ríkissjóður spennir bogann of langt og ætlar atvinnufyrirtækjunum að bítast um restina getur aldrei farið vel. Ég held menn ættu að hugsa þetta í einhverju öðru ljósi en þessu skattabrjálæði og reyna að fara að skilja um hvað íslenskt atvinnulíf snýst.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Eitt þýðingarmesta verk hvers þjóðþings er að gera fjárlög þannig að á þeim megi taka mark og þau séu þannig úr garði gerð að til heilla sé fyrir það þjóðfélag sem ætlað er að stýra eftir þeim. Það liggur ljóst fyrir að fjárlagafrv. og fjárlögunum er ætlað að endurspegla þá stefnu sem ríkisstjórn hvers tíma vill að farin verði í öllum þýðingarmestu málaflokkum sem ákvörðun þarf að taka í fyrir hver mánaðamót á næstu mánuðum. Í þingsköpum er gert ráð fyrir og beinlínis sagt fyrir um hvernig þessum málum skuli hagað. Þar á meðal er þess getið að forsrh. skuli halda stefnuræðu og sagt er til um hvernig hún skuli birt þeim sem á hana hlýða og henni eiga að svara í þinginu. Auk þess er sagt til um með hvaða hætti fjárlagafrv. skuli gert og hvernig það skuli fyrir þingið lagt og hvað það eigi að innifela, annars vegar varðandi útgjöld ríkisins og hins vegar þær tekjur sem ríkissjóði er ætlað að hafa til þess að standa straum af þeim útgjöldum sem fjárveitingavaldið, Alþingi, ákveður. Einhvern veginn er því svo nú farið að stefnan í hinum einstöku málaflokkum verður ekki fundin. Ekki hefur verið frá því skýrt og allra síst var það svo að ræða hæstv. forsrh., stefnuræða sem hún átti að heita, væri yfir höfuð nokkur stefnuræða til ákvarðanatöku fyrir þjóðþing. Það fjárlagafrv. sem er til meðferðar í Alþingi nú var sett saman á tiltölulega skömmum tíma, en það má segja hæstv. fjmrh. til hróss að hann tók rösklega til hendi eftir að hann tók við. Forveri hans hafði gengið með fjárlagafrv. með halla upp á vasann í margar vikur og marga mánuði og komst lítið áfram. Frv. til fjárlaga ber vott um að vera snöggsoðið. Það var engin forskrift þess ráðherra sem í forsæti sat þannig að menn sem á þingi sitja biðu og væntu þess að þegar á þingtímann liði mundi úr þessu rætast, enda því lofað þegar fjárlagaræðan fór fram í sameinuðu Alþingi. Því er nú ekki að heilsa að kynnt hafi verið stefna í efnahagsmálum. Því er ekki að heilsa að kynnt hafi verið stefna í gengismálum og því er ekki að heilsa að kynnt hafi verið stefna í peningamálum. Stefna ríkisstjórnarinnar í launamálum hefur ekki verið kynnt né heldur stefna hennar í verðlagsmálum. Stefna í atvinnumálum er engin og við erum að fjalla um einu þýðingarmestu löggjöfina, þ.e. löggjöf um tekjuskatt og eignarskatt. Það er auðvitað ljóst að í þeirri löggjöf, eins og hún er samþykkt af Alþingi, á að felast stefna sem fjárlagafrv. grundvallast á að hluta til. Þegar hæstv. fjmrh. talaði fyrir fjárlagafrv. kynnti hann með hvaða hætti hann hygðist leggja fyrir tekjuöflunarfrv. Á það var minnt að eðlilegt væri og æskilegt að Alþingi fengi að sjá þá mynd sem hæstv. fjmrh. vildi hafa, ef hann eða ríkisstjórnin hefðu þá gert sér grein fyrir því hver stefnan í tekjuskattsmálum ætti að vera vegna fjárlagafrv. Eftir þessu var innt hvað eftir annað en það fengust engin svör. Svo fóru þó frv. að fæðast og að undanförnu hafa verið til umræðu frv. sem hafa að sjálfsögðu áhrif í þessum efnum. Frv. er ætlað, eftir því sem á pappírnum stendur, að gefa ríkissjóði auknar tekjur en miðað við stefnu þeirra er ljóst að þar er um ofreikning að ræða. Þegar ég tala um ofreikning liggur ljóst fyrir að sammerkt með öllum þessum frv. er aukning skatta, íþynging, hvort sem litið er til einstaklinga eða atvinnulífsins. Þá hljótum við að spyrja: Er staða mála sú hjá okkur í dag að þetta sé sú stefna sem eigi að vera og sú sem geti eða sé líkleg til þess að snúa við því ástandi sem við búum við. Mín skoðun og okkar sjálfstæðismanna er að svo sé hreint ekki. Það er öllum ljóst að þróun mála á þessu ári hefur verið okkur afar óhagstæð og því er ástæða til þess að gera sér vel grein fyrir hvernig væri skynsamlegast að bregðast við. Það hefði að sjálfsögðu átt að vera skylda ríkisstjórnarinnar að hafa sem nánast samstarf við stjórnarandstöðuna á Alþingi, ég tala nú ekki um þegar kynnt var í fjárlagafrv. að gera skyldi miklar breytingar á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt. Hér erum við að ræða þetta frv. við 1. umr. Hæstv. fjmrh. og embættismenn fjmrn. hafa haft þessi mál til umfjöllunar í tvo og hálfan mánuð og ekki hefur svo mikið sem hvarflað að nokkrum þeirra að senda hugmyndir til stjórnarandstöðunnar til kynningar þannig að hægt væri að vinna þessa hluti með meiri hraða á þingi en mér sýnist að geti orðið. Vikið hefur verið að ákveðnum atriðum í kvöld í umræðunum um frv. þar sem bent hefur verið á ósamræmi á milli texta frv. og útkomu úr dæmum. Það hlýtur að verða verkefni þeirrar nefndar sem fær frv. til umfjöllunar að staðreyna það sem hér er gerð grein fyrir til þess að Alþingi sjálft átti sig á því hvort það sem textinn segir sé rétt, þ.e. þegar dregnar eru línur á blað til þess að sýna samanburð á milli þess sem er samkvæmt gildandi lögum og þess sem gert er ráð fyrir verði frv. að lögum. Það hlýtur að vera eðlileg krafa þingmanna að þetta sé gert. Ég tala nú ekki um þegar efst á blaði í því fylgiskjali sem birt er með frv. stendur: ,,Fjármálaráðuneytið, hagdeild``. Þetta er ný deild í fjmrn. sem stofnuð var í tíð fyrrv. fjmrh., núv. hæstv. utanrrh. Það var einmitt sú deild sem fram eftir þessu ári taldi sig geta sagt að hallinn á ríkissjóði yrði ekki meiri en 693 millj. kr. Menn treystu sér til þess að halda þessu fram jafnvel þó að á borðum fyrrv. ríkisstjórnar lægi greinargerð þar sem staðan, þá á miðju ári, var metin svo að halli ríkissjóðs yrði a.m.k. 2,5 til 3 milljarðar kr. Staðreynd málsins hefur verið sú að jafnvel spádómurinn sem þar kom fram var of hagstæður því að reynslan hefur orðið önnur. Hæstv. fjmrh. hefur í hvert skipti sem hann hefur talað á Alþingi tilkynnt aukinn halla á ríkissjóði, og hann var nú lítillátur í hvert skipti sem hann kom og hækkaði þetta ekki upp nema um einn milljarð en þá endaði dæmið í því að hæstv. sjútvrh. bauð betur og gerði grein fyrir 7 milljarða væntanlegum halla á ríkissjóði hér við umræðu í hv. Ed. fyrir tveimur dögum síðan. Staðreynd málsins, og það er mjög þýðingarmikið fyrir okkur að gera okkur grein fyrir þessari niðurstöðu, er að 5 milljarðarnir sem hæstv. fjmrh. gerði Alþingi grein fyrir byggðust á niðurstöðu 30. sept., en nú liggur fyrir niðurstaða 30. nóv., og sennilega hefði hæstv. fjmrh. getað komið hér upp enn einu sinni og tilkynnt einn milljarð í viðbót og þá spáð því hvernig lokastaðan yrði því að því miður hefur sigið á verri hliðina í þessum efnum. Það sem er kannski besti mælikvarðinn án þess að menn skoði tölur eða virði fyrir sér skýrslur er hver staðan er hjá viðskiptabanka ríkissjóðs, þ.e. Seðlabankanum. Það er mjög auðvelt að meta stöðuna út frá því. Ef ég hef fengið réttar upplýsingar eru heildarskuldir ríkissjóðs við Seðlabankann í lok nóvembermánaðar rúmir 10 milljarðar. Skuldaaukningin frá upphafi árs til nóvemberloka eru tæpir 6 1 / 2 milljarður. Síðan í nóvemberlok hefur enn orðið aukning. Aukning skuldar þar miðað við 9. des. er um 2 1 / 2 milljarður. Það er auðvitað ekki hægt að taka stöðuna einn dag. Það verður að bera saman, og sé 10. des. borinn saman við 10. nóv. kemur í ljós að skuldaaukningin á þessu tímabili er einn milljarður þannig að það sem hér er verið að tala um --- enda þótt hæstv. sjútvrh. vildi bjóða betur --- eru staðreyndir sem við verðum að taka til greina. Og einmitt út frá því hvernig og með hvaða hætti við getum metið fjárlagadæmið og tekjuhlið fjárlaga get ég ekki séð hvernig menn láta sér detta það í hug að ætla að afgreiða fjárlög ríkisins, fjárlagafrv., fá samþykkt fjárlög án þess að búið sé af hálfu Alþingis að samþykkja þau frumvörp, þær tillögur, sem fyrir liggja í sambandi við tekjuhlið frumvarpsins, hvernig þeir hugsa sér að afgreiða raunhæf fjárlög. Auðvitað ætti að byrja á því að gera sér grein fyrir hver væri staða tekjuhliðar og deila síðan því sem inn kemur út. Mér er tjáð að frá hv. fjvn. komi innan tíðar hennar tillögur í sambandi við það fjárlagafrv. sem fyrir liggur og að þær breytingar sem hún geri séu ekki venju fremur stórvægilegar, en vel má vera að áður en öllu er lokið verði að taka til hendi og gera breytingar á frv. sem fyrir liggur með þeim tillögum um breytingar sem fjvn. kemur til með að leggja fram. Það verður auðvitað að vera á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar, eins og hv. 2. þm. Reykv. benti hér á í kvöld, að meta stöðu þessara mála og gera Alþingi grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin vill standa að slíkum fjárlögum og á hvaða grundvelli hún hyggst byggja tekjuhlið frv. og þá er það einmitt sú umræða sem hér fer fram sem er grundvöllur að þeim hlutum að verulegu leyti. Breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt er og verður ævinlega vandasöm. Til slíkra breytinga þarf að vanda. Það er ekki bara út frá, eins og sagt er, skattateknísku sjónarmiði. Það er kannski miklu fremur út frá því sjónarmiði hvort skattalög, hvort skattheimta er til þess að örva atvinnulífið, hvetja einstaklinga, hvort slík löggjöf er til þess að draga úr einstaklingsframtakinu eða hvort slík löggjöf er til þess að draga úr atvinnulífinu og reyna að færa það í dróma. Það hefur verið vikið að ákveðnum atriðum í þessari umræðu og einmitt bent mjög skilmerkilega á með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst seilast í vasa skattborgaranna með þeim breytingum sem hún leggur til, með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst seilast í sjóði þeirra fyrirtækja sem eitthvað eiga eftir enn þá. Og það eru ansi mikil öfugmæli miðað við það sem sagt var þegar ríkisstjórnin var mynduð, hvort heldur var af hæstv. forsrh. eða hæstv. fjmrh., að einn meginþátturinn í aðgerðum ríkisstjórnarinnar væri að gera hluti sem væru til þess ætlaðir að auka eigið fé fyrirtækjanna. Það er öllum ljóst að eigið fé í íslenskum fyrirtækjum er því miður víða allt of lítið og það er ástæða til þess að haga þannig skattlagningu að fremur megi það aukast heldur en hitt. Og það er settur á stofn sérstakur sjóður sem er ætlað að aðstoða fyrirtækin. Það er að vísu lánasjóður. Einhver orðaði það svo að það væri sjóður til þess að framlengja erfiðleikana, og mér er þá spurn: Er verið að lána fyrirtækjunum til þess að geta greitt aukna skatta sem gert er ráð fyrir að lagðir verði á fyrirtækin með frv. sem hér er til umræðu? Varðandi skatta á einstaklinga er aftur horfið til skattvísitölu. Það er horfið frá því að tengja þessa hluti öðrum stærðum sem eðlilegar eru til viðmiðunar og aftur horfið til þess að geðþóttaákvörðun verði ráðandi í þeim efnum, hvort skattbyrðin eykst á milli ára eða hvort það verða aðilar sem hyggjast tryggja að svo verði ekki og því ákvarðanir samkvæmt því. Það hefur verið bent á hvernig í raun og veru er gert ráð fyrir hækkun á skatti, hvernig gert er ráð fyrir því að skattfrjálsar tekjur verði lægri ef frv. nær fram að ganga en fyrr þannig að í staðinn fyrir --- eins og hæstv. fjmrh. orðaði það og einn fyrirrennari hans orðaði það fyrir löngu síðan, að nú skyldu breiðu bökin fundin til þess að þau standi undir þessari skattheimtu. Ef við virðum fyrir okkur hugmyndir að breytingum varðandi tekjuskatt fyrirtækja eru þær með þeim hætti að þær ganga gegn hugmyndum sem alls staðar annars staðar hafa verið lagðar til grundvallar í sambandi við skattalög. Þær eru þess eðlis að íslensk fyrirtæki verða ekki jafnsamkeppnisfær og þau hafa verið. Þær verða þess eðlis að þær hvetja til fjárfestinga í staðinn fyrir að letja eins og skattalögin sem í dag gilda hafa gert. Þessar breytingar eru því allar þess valdandi, ef að lögum verða, að veikja eiginfjárstöðu fyrirtækjanna þvert á það sem ríkisstjórnin sjálf orðaði það í upphafi. Það er hins vegar auðvitað ljóst af því sem hefur verið að gerast síðan að þá settu menn saman orð og setningar, en ekki það að menn hefðu stefnu og vissu hvað þeir vildu gera til þess að hjálpa atvinnurekstrinum til þess að skapa aukið eigið fjármagn í fyrirtækjunum. Hv. 1. þm. Reykv. vék sérstaklega að þessum atriðum með tilliti til endurskipulagningar og því ákvæði að það yrðu gerðar á breytingar þegar um væri að ræða samruna fyrirtækja. Vissulega, þegar það er orðað í frv., með leyfi forseta: ,,Heimild til yfirfærslu taps við kaup eða sameiningu fyrirtækja í óskyldum rekstri verði þrengd.`` Ef við horfum til þess sem hefur verið að gerast í kringum okkur skulum við gera okkur grein fyrir því að það er ekkert síður að fyrirtæki sem eru með óskyldan rekstur hafi verið að sameinast en fyrirtæki sem hafa verið með skyldan rekstur. Ég fæ ekki skilið að fyrirtæki sem eru með óskyldan rekstur eigi að búa við lakari stöðu í þessum efnum en fyrirtæki sem búa við skyldan rekstur. Ef um er að ræða tvö fyrirtæki sem hafa að vísu óskyldan rekstur en annað stendur fjárhagslega vel en hitt ekki, hvers vegna skyldu þessi fyrirtæki ekki njóta þess sama ef þau vilja sameinast til þess að skapa betri fjárhagsstöðu, betri eiginfjárstöðu, fyrir hvorn reksturinn fyrir sig? Þetta fæ ég ekki skilið og ég trúi ekki að hér hafi menn gert sér grein fyrir málinu til enda, heldur hitt að af því að fyrirtækin væru óskyld ætluðu menn ekki möguleika á að færa þar á milli, en það getur verið mjög hagkvæmt að stækka fyrirtækin, vera með tvo óskylda þætti í rekstri fyrirtækis, færa á milli til fyrirtækis sem er með sterkari stöðu og meira eigið fé. Síðan er gert ráð fyrir því að tekjuskattshlutfallið verði hækkað. Það er sjálfsagt vegna þess að það er reynsla ríkisstjórnarinnar bara þá mánuði sem hún hefur starfað af því hvernig þróun mála hefur verið, og það hljóti að vera svo mikill afgangur hjá flestöllum fyrirtækjum á Íslandi að þau hafi náttúrlega miklu meira en nóg til þess að styrkja eiginfjárstöðuna og rekstrarafgangnum eigi að skila til ríkissjóðs. Ég held að ef þetta yrði raunverulega það sem ráðherrarnir hugsa væru þeir allir komnir upp í turninn til hæstv. forsrh. sem hann segist hafa verið í þegar hann myndaði núv. ríkisstjórn. Ég held að menn geri sér þá ekki grein fyrir því hver sé staða mála og hver þörfin til þess að snúa þessu dæmi öllu við. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að ríkissjóður hafi auknar tekjur á árinu 1989. Mér hefði ekki fundist óeðlilegt, en vel má vera að hæstv. fjmrh. hafi ekki haft aðstæður til þess og ég met að svo hafi verið, og það hefði verið mjög gott ef í grg. við frv. hefði verið dregin upp mynd af stöðu þessara mála og að menn áttuðu sig á því hvað það sem hefur verið að gerast þýðir í raun og veru í sambandi við forsendur þess fjárlagafrv. sem er til umfjöllunar á Alþingi. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem var gerð 30. sept. segir beinlínis að þær niðurstöður sem hún fékk breyti öllum forsendum fjárlagafrv. Það hefur hallað á ógæfuhliðina síðan, og mér er tjáð að sá samdráttur sem orðið hefur muni þýða tveimur milljörðum kr. minni tekjur en frv. gerir ráð fyrir. Þetta eru auðvitað hlutir sem horfa verður á og meta þegar fjárlagafrv. verður endanlega til umræðu og þess vegna hefði ég talið eðlilegt að hér og nú hefðum við haft yfirlit og greinargerð yfir tekjur ríkissjóðs fyrir árið 1989. Við verðum að átta okkur á því að þegar hæstv. fjmrh. talaði fyrir fjárlagafrv. mátti heyra á honum að hann gerði ráð fyrir miklu meiri tekjuaukningu en raun hefur orðið á. Þar kom fram í gær, þegar hæstv. ráðherra lýsti frv. sem því síðasta sem flutt yrði varðandi tekjuöflunina, að bæði var þá að þar vantaði, miðað við það sem sagt hafði verið, frv. um sérstakan skatt á happdrætti og svo einnig þátt í þetta frv. þar sem fjármagnstekjur væru skattlagðar. Það er þess vegna hvort tveggja að fyrirætlanir ráðherrans í upphafi, um tekjuöflun, hafa ekki gengið fram og hann hefur gert grein fyrir því, metur að skattur af happdrættisvinningum verði skoðaður og það muni koma síðar og fjármagnstekjuskattlagning muni koma síðar. Það sem hins vegar er mergurinn málsins er að þetta tvennt átti að vera þáttur í því að skapa tekjur til þess að þær 1200 millj. sem gert var ráð fyrir að yrðu í tekjuafgang af þessu frv. gætu átt sér stað. Hvort tveggja er að þetta hefur ekki gengið eftir eins og ég sagði, svo og hitt að reynslan af því sem hefur verið að gerast er með þeim hætti að verðlagsforsendur og velta verða, ef fram heldur sem verið hefur, miklu minni og gefa þar af leiðandi minni tekjur í ríkissjóð. Ég hef vikið að þessum málum til þess að við áttum okkur á því hvað í raun og veru er í húfi. Við getum að sjálfsögðu deilt um hver á að vera skattprósenta eða hvaða liðir eigi að vera undanþegnir skatti eða skattlagðir með einum eða öðrum hætti. Ég held hins vegar að Alþingi verði umfram allt að gera sér grein fyrir því að þessum málum verður að ljúka áður en fjárlagafrv. er afgreitt. Við hljótum að gera þá kröfu til þeirra sem forustuna hafa að Alþingi fái tækifæri til að skoða þessa hluti, fái aðstöðu til að meta það sem lagt er fram. Það hefur stundum komið fyrir að menn hafa ekki reiknað alveg hárrétt. Mann hafa ekki lagt á borðið alveg hárrétta útreikninga, ekki að það hafi verið með vilja gert, heldur kannski vegna þess að menn hafa ekki tekið allt með í reikninginn. Það er þess vegna eðlilegt að Alþingi geri úttekt á þessum hlutum og skoði þá, einfaldlega til þess að ekki þurfi að segja að þannig hafi þetta komið á borð þingmanna og runnið í gegn án þess að þeir skoðuðu það. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég endurtek að þetta frv. ásamt og með öðrum frv. sem hér eru til umræðu verður Alþingi að afgreiða áður en kemur að 

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Reykv. gerði m.a. að umtalsefni ákvæði 9. gr. frv. um breytingar á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Það gerði reyndar hv. 1. þm. Reykn. líka. Hv. 1. þm. Reykv. beindi því til mín að segja um þetta nokkur orð. Níunda gr. þessa frv. hefur það efni að hún takmarkar flutning eftirstöðva rekstrartaps milli félaga við þau félög sem hafa með höndum sams konar rekstur eða starfsemi og hún takmarkar einnig réttinn til þess að flytja eftirstöðvar rekstrartaps frá fyrri árum frá félagi sem átti litlar eða óverulegar eignir og hafði engan rekstur með höndum. Þetta ákvæði greiðir að sjálfsögðu ekki fyrir samruna fyrirtækja í óskyldum rekstri eins og réttilega var á bent af hv. 1. þm. Reykv. Ég vil líka leyfa mér að benda á það að frv. tefur alls ekki samruna fyrirtækja í skyldum rekstri og þar er kannski þörfin brýnust fyrir endurskipulagningu í rekstri, og á ég þá við sjávarútveginn, ullariðnaðinn og reyndar skipasmíðar þar sem gæti víða komið til greina samstarf eða samvinna á milli fyrirtækja. Þetta veit ég að hv. 1. þm. Reykv. skilur mætavel, og ég deili áhuga hans og áhyggjum af því að þarna sé margt ógert og reyndar minnist ég þess að bæði hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Suðurl. lögðu á það áherslu á því ári sem senn er liðið að mikil þörf væri á skipulagsbreytingum í grundvallaratvinnuvegum okkar og almennar aðgerðir, eins og t.d. gengisbreytingar, mundu reynast haldlítil úrræði ef undirstaðan væri veik. Um þetta er ekki ágreiningur. Það má segja að þetta tiltekna ákvæði frv. greiði ekki fyrir endurskipulagningunni, en ég tel að það tefji hana heldur ekki þar sem hún skiptir mestu máli. Það er ástæða til þess að huga að því hvers vegna þessi tillaga er flutt. Hún er fyrst og fremst flutt vegna ábendinga frá skattframkvæmdaraðilum og skattrannsóknarmönnum sem benda á að viðskipti með skattahagræði milli fyrirtækja í samstarfi eða samruna hafi verið gloppa í okkar skattakerfi. Þetta hafi verið áberandi og valdið því að fyrirtæki sem annars bæri nokkur skattskylda slyppu við hana. Þetta er málið. Þarna togast á þau sjónarmið sem hv. 1. þm. Reykv. talaði fyrir og þetta sjónarmið, að hafa ekki veilur í skattalögunum sem bjóði heim slíku lögmætu undanskoti tekna undan skatti. Niðurstaðan af mati á þessum árekstri tveggja gildra sjónarmiða er sú tillaga sem flutt er í 9. gr. Ég skil vel þau sjónarmið sem hv. 1. þm. Reykv. flutti hér, en vildi benda á þetta sem ég tel vera fullgilt sjónarmið og ólíkt mörgum öðrum greinum í þessu frv. er fjáröflunin ekki aðalatriðið í tillögunni, heldur fremur skattaeftirlitið. Hv. 1. þm. Reykv. minnti hv. þingdeild réttilega á það að hæstv. núv. utanrrh., fyrrv. fjmrh., hefði unnið stórvirki í því að bæta skipulag skattakerfisins. Það var þörf ábending. Ég vildi líka leyfa mér að benda á að hv. 1. þm. Reykv. tók þátt í þessum gagnmerku breytingum og aðrir þeir sem stóðu að þeirri ríkisstjórn sem við áttum báðir sæti í. Ég veit að þær breytingar voru svo gagngerar og traustar að þær munu standast þá áraun sem það óneitanlega er þegar fjárhagsaðstæður ríkisins gjörbreytast svo sem raun ber vitni á þessu ári. Það er rétt, við höfum þurft að grípa til ýmissa fjáröflunarráðstafana sem víkja frá því sem menn helst kysu, en grundvöllurinn, sú skattkerfisbreyting sem gerð var í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, er nægilega traustur til þess að standast slík tímabundin frávik. Ég bendi á að frv. sem við ræðum í dag er einmitt dæmi um það að beita hinu nýja skattkerfi staðgreiðslunnar við breyttar aðstæður án þess að raska grundvallareiginleikum þess. Þetta segi ég í mikilli vinsemd og með fyllsta tilliti til þeirra sjónarmiða sem hv. 1. þm. Reykv. og reyndar hv. 1. þm. Reykn. hreyfðu hér réttilega. Það er hins vegar ekki undan því að víkjast að beita þessum nýju skattkerfum til þess að afla ríkinu nauðsynlegra tekna og það er þörfin sem nú er brýnust.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið, löng og ítarleg, um það frv. sem hér liggur fyrir um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt. Í þessari umræðu hefur margt verið sagt mjög athyglisvert og ýmsar fróðlegar ábendingar komið fram um frv. sjálft og ýmsa þætti þess. Og eins og ég gat um hér í upphafi þá er það ætíð þannig að með frumvörp af þessu tagi er eðlilegt að menn hafi á þeim ýmsar skoðanir og geri athugasemdir við þær breytingar sem þar eru lagðar til vegna þess að skattalöggjöf af þessu tagi er ekki neitt eilífðarpatent heldur koma þar alltaf mörg álitamál til greina, einkum og sér í lagi vegna þess að það er verið að reyna að laga löggjöfina að veruleika sem enginn veit kannski alveg nákvæmlega hvernig er. Ég vil í þessu sambandi til skýringar nefna þá grein sem nokkrir hv. ræðumenn hafa vikið að og snertir breytingar á skattlagningu framlaga sem hefur verið varið til menningarmála og ýmsrar skyldrar starfsemi. Ástæðan fyrir því að þetta ákvæði er tekið hér inn er að ýmsir stjórnendur skattakerfisins hafa haldið því fram að nánast útilokað væri að ganga úr skugga um hvort þau framlög sem undanþegin væru skattgreiðslum rynnu í raun og veru til menningarstarfsemi eða hliðstæðrar starfsemi eða hvort eingöngu væri verið að nota yfirskin til þess að skjóta undan skatti framlögum af þessu tagi. Ég vek í því sambandi athygli á því að í Bandaríkjunum, þar sem heimild er til þess að draga frá skatti framlög af þessu tagi, gerist það ekki nema viðkomandi félög eða menningarstofnanir hafi fengið formlega viðurkenningu skattayfirvalda og stjórnvalda um það að þau verðskuldi þann sess. Það sem á ensku er kallað ,,taxexempt status``. Mér er ekki kunnugt um það að við séum með slíkt kerfi hér hjá okkur en að skattayfirvöld gefi formlega út og samtök sæki nákvæmlega um það eða stofnanir, öll þau sem þessara greiðslna hafa notið. Þess vegna var það álit þeirra sem starfa í skattakerfinu að vegna þess að þeir hefðu ekki aðstöðu til þess að vega og meta hvort í raun og veru væri rétt með farið og rétt frá skýrt væri þarna hugsanlega um undansláttarmöguleika að ræða sem að þeirra dómi væri eðlilegast að loka. Ég nefni þetta sem dæmi um það að þarna er verið að meta veruleika sem enginn veit kannski nákvæmlega hvernig er og álit eins getur verið með eðlilegum hætti annað en þess sem mat í fyrstu. Ég tel að mörgu leyti eðlilegt að hv. nefnd skoði þetta ákvæði rækilega og ræði við þá sem framkvæmd skattalaganna hafa annast á þessu sviði og síðan verði það metið af Alþingi hvort menn telja ástæðurnar vera það ærnar að þetta ákvæði verði látið gilda eða hvort menn vilja setja einhverjar skýrari reglur þar sem menn tryggja það að eðlilegir styrkir til mikilvægrar menningarstarfsemi séu ekki veittir undir yfirskini lagaákvæða af þessu tagi öðrum sem á engan hátt er hægt að flokka undir þann vettvang. Þannig er það auðvitað líka með ýmislegt annað sem hér hefur verið rætt í þessari umræðu að að mörgu leyti er auðveldara að fjalla um það þegar hv. fjh.- og viðskn. hefur haft tækifæri til þess að skoða rækilega þau gögn og þau álit sem liggja að baki þessum breytingum. Ég vil hins vegar víkja hér í örstuttu máli að fáeinum atriðum og þá fyrst nefna það að samkvæmt opinberum skýrslum OECD eru aðeins þrjú lönd OECD-ríkjanna með lægra skatthlutfall af landsframleiðslu en Ísland, þ.e. Spánn, Portúgal og Tyrkland. Ég held að það sé rétt þegar við erum að meta skatta í þessu landi að gera okkur grein fyrir því að nánast öll þau lönd sem við viljum helst bera okkur saman við, bæði Norðurlönd, Vestur-Evrópulönd og fleiri, hafa talið nauðsynlegt að hafa hátt skatthlutfall af landsframleiðslu til þess að standa undir sambærilegri velferðarþjónustu og við búum hér við. Ég vil einnig geta þess að ráðgjafar OECD hafa hvað eftir annað bent íslenskum stjórnvöldum á það að skynsamlegra væri frá hagstjórnarlegu tilliti að auka hlutfall beinna skatta í okkar skattheimtu vegna þess að það væri að þeirra dómi of lágt. Ég skal ekki hér kveða upp dóm yfir þessari ráðgjöf. Eins og við vitum eru mismunandi skoðanir á því hvað ráðgjöf frá OECD-stofnuninni sé skynsamleg, en engu að síður er það staðreynd að sérfræðingar og stjórnendur þessarar mikilvægu stofnunar hafa hvað eftir annað vakið athygli íslenskra sérfræðinga og stjórnvalda á því að við værum með óeðlilega lágt hlutfall beinna skatta út frá hagstjórnarlegum og öðrum slíkum sjónarmiðum. Þá hefur einnig borið á góma í þessari umræðu að þær breytingar sem hér eru lagðar til feli ekki í sér nægilega mikinn persónuafslátt eða barnabætur og hafa menn þá viljað miða það við ákvæði um lánskjaravísitölufylgni sem sett var á sínum tíma. Ég vil í því sambandi ítreka það, sem ég held að ég hafi vikið að í minni framsöguræðu, að eftir ítarlega athugun töldu menn óeðlilegt að fastbinda persónufrádráttinn með þessum hætti eins og gert var áður vegna þess að það drægi úr þeim möguleikum að spila saman skattprósentu, persónuafslætti og barnabótum til þess að laga skattkerfið að þeim tekjujöfnunarmarkmiðum sem menn vildu hafa. Þess vegna væri eðlilegt að ákveða þetta hverju sinni út frá þeim meginsjónarmiðum sem ríkjandi væru á þinginu á hverju ári. Eins og ég benti á í framsöguræðu minni, og vil ítreka hér, þá er með hærra prósentuhlutfalli hægt að ná meiri persónuafslætti og barnabótum og nálgast þannig það sjónarmið sem sumir hv. alþm. hafa sett hér fram og gagnrýnt frumvarpið fyrir að fullnægja ekki nægilega. Á því hefur ekki verið nein launung af minni hálfu eða annarra sem að þessu frumvarpi standa að vilji menn ráða bót á því sem þeir hafa bent á sem vankanta í þessu frumvarpi, þá er hægt að gera það með því að hækka prósentuna og verja þeim fjármunum í þessu skyni. Þetta er atriði sem ég held að sé rétt að hv. þingnefnd skoði vel og rækilega áður en frumvarpið kemur þar endanlega til afgreiðslu. Einnig hefur verið sagt að í talnaupplýsingum frumvarpsins væru fólgnar ákveðnar blekkingar með því að birta eingöngu tölur yfir tekjuskatt en ekki útsvar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem unnar hafa verið í ráðuneytinu bendir margt til þess að í mjög mörgum tilfellum komi þetta betur út ef útsvarið er tekið með inn í myndina. Má í því sambandi nefna dæmi af hjónum með 120 þús. kr. tekjur en hjá þeim er lækkunin meiri þegar útsvarið er tekið með inn í myndina og hjá hjónum með yfir 150 þús. kr. tekjur er hækkunin minni þegar útsvarið er tekið með inn í myndina. Þess vegna held ég að þetta sé atriði sem gott er fyrir menn að skoða rækilega í nefnd, en óþarfi að vera að togast á um það hér í ræðustól. Það er betra að hafa öll gögn við hendina þannig að hver og einn geti litið yfir það og sannfærst þá af þeim talnagrunni sem fram er lagður. Sama gildir um ýmislegt sem sagt hefur verið um skattlagningu fyrirtækjanna. Ég held að það sé þess eðlis að betra sé að skoða það að lokinni meðferð í nefnd. Þar á ég t.d. við að það sé rangt að segja að skatthlutfallið hjá fyrirtækjunum hækki bara um 2%, sem m.a. kom fram hjá hv. þm. Geir H. Haarde. Hann benti á lækkun á fjárfestingarsjóðsheimildinni í því sambandi. Það er rétt að vekja athygli á því að það eru alls ekki öll þessi fyrirtæki sem nýta þessa heimild, líklegast ekki nema um þriðjungur fyrirtækja sem gera það, þannig að jafnvel þó að þetta væri rétt, sem hv. þm. hélt fram, sem ég tel að sé ekki, þá ætti það ekki við nema lítinn hluta fyrirtækjanna. Þannig er hægt að nefna fjölmörg önnur atriði. Ég vil í þriðja lagi víkja á sama hátt að fullyrðingum sem hér hafa komið fram um fjölda einstaklinga og skattgreiðenda sem muni lenda í þessu sérstaka háeignaþrepi sem lagt er til í þessu frumvarpi. Það hefur verið framkvæmd gróf athugun á því hvernig þetta skiptist og þær tölur sýna það að þessi hópur er, eins og ég nefndi, í kringum 5--6 þúsund manns. Þar af eru hjón rúmlega 2000 og einstaklingar rúmlega 1800, einstæð foreldri aðeins 138. Í nefnd er þannig hægt að fá ákveðna sundurgreiningu á því hvað í þessu felst svo að menn geti betur séð þá þjóðfélagshópa sem hér um ræðir. Auðvitað er það þannig að æskilegt væri að hafa ítarlegri og betri greinargerð yfir eignaskiptinguna í okkar landi og skuldastöðu og eignastöðu bæði einstaklinga og fyrirtækja og geta þá skoðað þetta betur. Þær upplýsingar liggja auðvitað fyrir að nokkru leyti og er sjálfsagt að þær verði til reiðu fyrir viðkomandi þingnefnd. Hér hefur einnig verið varpað fram ýmsum hugmyndum, t.d. af hv. þm. Þórhildi Þorleifsdóttur, sem ég tel sjálfsagt að taka til skoðunar og athugunar og sjá hvernig hægt er að vega og meta. Ég tek undir þá athugasemd hennar að það skattalega hugtak, skuldlaus eign, sem hér er lagt til grundvallar þarf ekki endilega að veita rétta mynd af því sem eðlilegt væri að menn greiddu til samfélagsins, þar þarf að gæta að ákveðnu samhengi. En eins og ég sagði í inngangsræðu minni eru ýmis rök sem mæla með því að taka upp sérstakt skattþrep þó að ýmsir séu á annarri skoðun. Enn fremur, þó að það hafi nú ekki verið vikið mikið að því í þessari umræðu, getur auðvitað komið til greina að skoða betur þau aldursmörk barna og unglinga sem miðað er við í tekjuskattslögunum og á ég þar bæði við neðri og efri mörkin. Það er þáttur sem væri einnig mjög fróðlegt að skoða nánar. Hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir vék að því að um 900 millj. kr. væri varið í ferða- og risnukostnað á vegum ríkisins. Ég þori nú ekki að fullyrða hvort það er rétt tala, ég hef ekki þær upplýsingar hér við höndina. Ég veit hins vegar að það eru mjög háar upphæðir. Það er m.a. þess vegna sem í samvinnu við fjvn., sérstaklega formann hennar, hefur verið unnið að tillögum sem væntanlega verða kynntar hv. Alþingi innan fárra daga um sérstakan niðurskurð á þessum kostnaðarlið upp á 250 millj. kr. Það er satt að segja allvæn upphæð og verður ekki framkvæmd að mínum dómi nema með því að setja sérstakan kvóta á einstök ráðuneyti og ríkisstofnanir sem þau verða að halda sig innan hvað þessi útgjöld snertir og fá þá ekki meir ef öllum þeim peningum hefur verið varið áður en árið er á enda. Það atriði á kannski betur heima í umræðu um fjárlagafrv., bæði við 2. og 3. umr. þegar um það verður fjallað hér. Hvað aukafjárveitingar snertir hef ég hugsað mér að vinna að kynningu þeirra með eðlilegum hætti og kynna þær fjvn. á sínum tíma og tel ég eðlilegt að svo sé gert. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að ég hafi þá vikið að flestöllu því sem ég tel rétt á þessu stigi að reifa beint í framhaldi af þessari umræðu, en endurtek það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að auðvitað kom mjög margt fram í þessum ræðum sem ástæða væri til að ræða nánar. Það gefst e.t.v. tími til þess síðar þegar allir hv. þm. hafa haft tækifæri til að skoða málið betur og við getum borið saman bækur okkar, bæði á grundvelli þess undirbúnings sem fram fór í ráðuneytinu og þeirrar könnunar sem hv. þm. hafa framkvæmt.

Geir H. Haarde Herra forseti. Hæstv. fjmrh. taldi sig hafa svarað öllu sem til hans var beint. Ekki er það nú svo. Hann svaraði t.d. ekki þeirri spurningu hvort það væri réttur skilningur á 19. gr. frv. að hæsta eignarskattsþrepið væri 2,7%. Vill hann kannski svara því?

Það er 2,7.

Það er 2,7%.

Já.

Ég hef verið að spyrjast fyrir um að hér meðal einstakra manna úr stjórnarliðinu hvort þetta hafi verið sá skilningur sem þeir hafa lagt í þessa grein. Og þó að það sé ekki mitt að skýra frá því, þá hafa þeir nú flestir hverjir komið af fjöllum að því er varðar þessa túlkun, enda segir greinin allt annað. En við skulum bara fjalla um það í nefndinni og stjórnarliðar verða auðvitað að gera það upp í sinn hóp hvernig þeir vilja hafa þessa grein. Við getum þá í nefndinni tekið hana til athugunar. Út af gjöfum til menningarmála sem ég og fleiri höfum vakið athygli á, þá undraði mig nokkuð að viðskrh. sá ekki ástæðu til að svara þeim spurningum, sem ég beindi til hans af því tilefni, þegar hann tók hér til máls og ræddi fyrirspurnir sem til hans hafði verið beint. Spurningin sem ég beindi til hans var sú: Hvað hefur breyst að því er Alþfl. varðar frá því í fyrra? Vegna þess að þá beitti formaður Alþfl. sér fyrir því með kjafti og klóm að koma þessari grein inn í lögin, sem áður hafði fallið út fyrir misgáning, að taka frádráttarheimildina inn í lögin á nýjan leik. En hæstv. viðskrh. sá ekki ástæðu til þess að svara því, enda þykist ég vita að hann hafi engin svör við því. Hitt er svo annað, að hæstv. fjmrh. vék að nauðsyn þess að gefa út reglur um það með hvaða hætti farið er með þessa heimild um frádrátt vegna gjafa til menningarmála. Mætti ég þá ekki benda hæstv. ráðherra á reglugerð nr. 748/1983, um frádrátt vegna gjafa til menningarmála, sem er birt í ágætu hefti þar sem saman eru tekin lög um tekjuskatt og eignarskatt ásamt fleiri skyldum lögum og reglugerðum. Þar er einmitt nákvæmlega tíundað hver skilyrði eru fyrir því að stofnanir, sjóðir og félög geti tekið á móti slíkum gjöfum þannig að þær séu skattfrjálsar hjá gefandanum, hvaða málaflokkar það eru, hvers konar kvittanir þurfa að vera o.s.frv. Þetta er því auðvitað til, en það má vel vera að það þurfi eitthvað að gera þetta ítarlegra. Ég er alveg til í að taka þátt í slíku starfi gegn því að ákvæði sem þetta fengi að halda sér í lögunum. Það er hlutur sem e.t.v. mætti ræða í nefndinni, en ef ráðherra var ekki um það kunnugt, þá var þessi reglugerð til og birtist á bls. 83 í þessari merku bók sem ég hef undir höndum. Ég skal ekki lengja þetta, herra forseti. Ég vildi þó aðeins í lokin vekja athygli á því sem ég reyndar kom að í ræðu minni og ýmsir aðrir, og því svaraði fjmrh. engu, en það er að skattleysismörkin lækka við þetta frv. frá því sem ella hefði verið með núgildandi lögum. Á þetta er bent í frétt í DV í dag og ég sé ekki betur en að þær tölur sem þar eru birtar séu alveg réttar, að persónuafsláttur miðað við frv. sé lægri en hann ella hefði verið að óbreyttum lögum. Ég tek undir spurningu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar: Er það þessi stefna sem alþm. vilja beita sér fyrir? Ég tek undir þá spurningu máttarstólpa ríkisstjórnarinnar og tel að hún hafi átt rétt á sér hér í umræðunum. En það kom bara ekkert svar við henni. Hæstv. ráðherra vék sér undan því að svara þessu og hafði þar með þær fyrirspurnir að engu. Hitt er svo annað mál, og það snertir töflurnar með þessu frv., að þó að það sem þar er birt sé rétt svo langt sem það nær, þá sný ég ekki til baka með það að það er villandi að birta þessar töflur á meðalverðlagi næsta árs þegar allt frv. er á desemberverðlagi þessa árs. Ef maður reiknar þetta út nákvæmlega eins og hlutirnir standa, miðað við þetta desemberverðlag, þá kemur eilítið annað út úr þessu. Ef um er að ræða þennan margfræga einstakling með 60 þús. kr. tekjur á mánuði, þá greiðir hann samkvæmt frv. 4645 kr. í samanlagðan tekjuskatt og útsvar, en hefði greitt samkvæmt núgildandi lögum 3278 kr. Þarna er um að ræða hækkkun upp á 1367 kr. Það er líka villandi eins og ég gat um, þó að það sé ekki rangt, að gefa það í skyn með tölum sem þessum að viðkomandi aðili þurfi ekkert að greiða í útsvar. Hann gerir auðvitað engan greinarmun á því sem af honum er tekið í staðgreiðslu, hvort það rennur til ríkisins eða sveitarfélagsins, vegna þess að að er gert í einni og sömu greiðslunni. Það er ekki til þess að auðvelda mönnum að bera þetta saman við sínar eigin skattgreiðslur og sína eigin launaseðla að taka þarna eingöngu tekjuskattinn. En ég vildi ítreka það, eins og ég hef sagt, að taflan sem slík er rétt, en hún er hins vegar villandi af þessum tveimur ástæðum.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það vakti athygli að þegar hæstv. fjmrh. mælti fyrir þessu frv. fór hann á hundavaði yfir efni þess í fáum orðum, en eyddi því lengri tíma til þess að ræða frv. sem ekki hefur verið flutt. Því vakti það kannski enn meiri furðu að í síðari ræðu hæstv. ráðherra skyldi ekki koma frekari greinargerð af hans hálfu fyrir því frv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur hér lagt fram. Hæstv. ráðherra vék enn einu sinni að þeirri staðhæfingu að skattar á Íslandi væru býsna lágir, eða þriðju lægstu innan landa OECD. Þetta hefur verið notað oft upp á síðkastið sem rökstuðningur fyrir skattheimtu ríkisstjórnarinnar og er nú enn einu sinni dregið fram. Í vikuritinu Vísbendingu, sem fjallar um viðskipta- og efnahagsmál, var einmitt fjallað um þessa staðhæfingu fyrir skömmu og þar var vakin athygli á að óbeinir skattar eru miklu hærri hér en í OECD-löndunum, eða um 70% af ríkistekjunum á móti 30% þar. Bent er á það í tímaritinu að vegna þess að óbeinir skattar reiknast sem hlutfall af landsframleiðslu skekkist þessi samanburður verulega þar sem nefnarinn í hlutfallinu fyrir Ísland reynist stærri en hinna landanna og dregur þar með úr hlutfallslegu vægi skatta. Auðvitað er þetta rétt ábending og þetta þarf að leiðrétta. Niðurstaða ritsins er að þegar tekið hefur verið tillit til þessa er Ísland ekki þriðja lægsta skattheimtulandið heldur tíunda hæsta skattheimtulandið. Að þessu ætti hæstv. ráðherra að huga áður en hann notar þessa röksemd oftar, svo ég tali ekki um áður en honum dettur í hug að hækka skattana enn meira. Rétt er að ítreka að ljóst er að hann hefur tekið við allri verkstjórn, frumkvæði og forustu um stjórn efnahags- og atvinnumála í landinu og Framsfl. sem fékk það ráðuneyti hefur greinilega afsalað því hlutverki til hæstv. fjmrh. Ef hæstv. ráðherra ætlar að halda þessari stefnu áfram verður þetta að svikamyllu sem kallar á minni umsvif, færri fyrirtæki stunda framleiðsluna vegna þess að þau fara smám saman á höfuðið, tekjur einstaklinga verða lægri og alltaf þarf að hækka skattana af minni og minni gjaldstofni. Áður en þessu heldur áfram ætti hæstv. ráðherra að hugsa sig nokkuð um. Því verður auðvitað ekki á móti mælt að þær töflur sem fylgja frv. eru verulega villandi bæði að því er varðar framreikning yfir á meðalverðlag næsta árs, eins og hv. 17. þm. Reykv. bendir á, og eins vegna þess að þar eru heildarskattgreiðslur, tekjuskattur og útsvar, ekki teknar saman svo sem eðlilegt er og staðgreiðslukerfið gerir ráð fyrir. Hæstv. ráðherra hefur í engu svarað því að allt það sem hann hefur sagt um hækkun persónuafsláttar hefur við engin rök að styðjast. Hann hefur lýst því yfir í þinginu og í fjölmiðlum að hann sé með frv. að hækka persónuafsláttinn. Þegar frv. er svo lesið kemur í ljós að hann er að lækka persónuafsláttinn og hefur sagt ósatt bæði hér í þinginu og í fjölmiðlum. Þess vegna er ástæða til þess að ítreka spurninguna og spyrja: Gerði hann þingflokkum ríkisstjórnarinnar og þingflokki Jafnréttis og félagshyggju einnig grein fyrir þessu? Það er ástæða til þess að inna eftir því hvort hæstv. ráðherra hafi gert þingflokkunum grein fyrir því hvort persónuafslátturinn sé ekki að hækka heldur að lækka. Hæstv. viðskrh. hefur nú tekið um sinn við forustu Alþfl. vegna þess að formaður Alþfl. treystir sér ekki til að vera við umræður á Alþingi um þessar mundir þar sem verið er að hafa endaskipti á öllu sem hann hefur boðað og staðið fyrir, hvort sem það er í efnahagsmálum, atvinnumálum eða skattamálum. Hæstv. viðskrh. hefur tekið að sér að axla þá ábyrgð fyrir Alþfl. að leiða þessi umskipti. Fyrir nokkrum vikum síðan var það fráfararatriði í samstarfi Alþfl. og Sjálfstfl. að Sjálfstfl. lagði til að skattur á matvæli yrði lækkaður. Til þess að ekki hallaði á ríkissjóð var Sjálfstfl. tilbúinn til þess að hækka tekjuskatt þannig að breytt væri um skatta en heildarskattheimtan í landinu hækkaði þó vegna minnkandi niðurgreiðslna. Þá sagði Alþfl.: Þetta getum við ekki gert, við getum aldrei staðið að hækkun tekjuskatts nema að hækka persónuafsláttinn. Það var gert að fráfararatriði að ekki væri hægt að standa að hækkun á tekjuskatti nema að persónuafslátturinn hækkaði verulega. Nú hefur formaður Alþfl. hlaupið úr landi af því að hann getur auðvitað ekki staðið á Alþingi og varið það að nú örfáum vikum seinna ætlar Alþfl. að gera það að hugsjón sinni að hækka tekjuskattinn en lækka persónuafsláttinn, ekki láta hann standa í stað heldur lækka hann. Það eru þessi umskipti sem formaður Alþfl. er að flýja en hefur falið hæstv. viðskrh. að leiða fyrir hönd flokksins hér inn á þingið. Hæstv. fjmrh. gerði enga grein fyrir því hvort hann hefði kynnt þingflokkum stjórnarinnar að nú ætti að gjörbreyta þeirri tryggingu sem staðgreiðslukerfið gerði ráð fyrir, þ.e. að skattfjárhæðir í frv. væru endurskoðaðar samkvæmt lánskjaravísitölu tvisvar á ári. Nú ætti einu sinni á ári að láta skattvísitölu sem ríkisstjórnin ákveður með handafli inni í fjárlögunum ráða þessum breytingum með þeirri afleiðingu sem ríkisstjórnin sjálf hefur kynnt, þ.e. að persónuafslátturinn lækkar. Með því er verið að veikja stöðu skattborgaranna en styrkja stöðu skattheimtumannanna. Var þetta kynnt? Getur verið að Alþfl. hafi kyngt þessu eftir ítarlegar umræður og alvörukynningu af hálfu fjmrh.? Er það hugsanlegt? Hæstv. ráðherra svaraði engu um hvaða lánskjaravísitölu átt er við í frv. Stjórnarflokkarnir hafa opinberlega boðað tvær lánskjaravísitölur á næsta ári. Ég innti hæstv. fjmrh. eftir því hvort rétt sé að hann hafi boðið lífeyrissjóðunum viðskipti um spariskírteini með óbreyttri lánskjaravísitölu þannig að ríkisstjórnin verði með þrjár lánskjaravísitölur í gildi á næsta ári. Um þetta var spurt og við því fengust engin svör. Það er ástæðulaust á þessu stigi að fara frekari orðum um frv. Ástæða væri þó til að ræða t.a.m. með ítarlegri hætti ýmsar greinar og efnisatriði eins og fráhvarfið frá frádrætti á framlögum til menningarmála. Var það atriði kynnt og rætt í þingflokkum stjórnarinnar? Er það svo að þeir hafi samþykkt þetta? Auðvitað þarf að fá skýr svör við þessu. En í hv. fjh.- og viðskn. verður auðvitað unnið ítarlega að málinu svo að svo stöddu ætla ég ekki að hafa um það fleiri orð.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég hélt satt að segja að þessum umræðum væri u.þ.b. að ljúka þegar hæstv. fjmrh. hélt aðra miklu lengri ræðu í lokin en ég gerði ráð fyrir og sem gaf tilefni til þess að menn báðu um orðið á ný. Það minnti mig á sögu sem ég heyrði alveg nýlega. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. vilji gjarnan heyra hana. En sagan er þannig að hér á landi var erlendur maður, bissnessmaður svokallaður, á einu hótelanna og beið eftir íslenskum kunningja sínum og horfði á sjónvarp á meðan.  Ég hjó eftir því að hæstv. fjmrh. gat þess áðan að hann hefði hugsað sér að kynna aukafjárveitingarnar fyrir fjvn. Ég saknaði nefnilega aukafjárveitinganna þegar fjárlögin voru lögð fram og eins hvernig þær voru kynntar sem ein upphæð fyrir hvert ráðuneyti. Þegar ég var fjmrh. lagði ég fram frv., sem varð að lögum, þar sem lögð voru fram, eins og fjmrh. ber, fjárlög, lánsfjárlög og aukafjárveitingar sundurliðaðar og áætlun fjárlaga þrjú ár fram í tímann. Ekkert af þessu hefur verið gert nema þá að fjárlögin sjálf hafa verið lögð fram og að vísu ósundurliðuð aukafjárlög og lánsfjárlög, sem ég held að ég megi segja að verði ekki samþykkt um leið og fjárlögin eins og lög gera ráð fyrir. Það bendir að sjálfsögðu til þess að hvorki er samkomulag um tekjuhlið fjárlaga, sem við höfum verið að ræða í dag, né heldur gjaldahliðina. En ég vil benda á, sem ég hef áður gert, að það er ekki nema eðlilegt að eitthvað fari úr skorðum. Ég benti á það á iðnaðarnefndarfundi í morgun að slík væri ringulreiðin í stjórnun á þessu blessaða landi að það hefðu sex iðnaðarráðherrar farið með stjórn á síðustu fimm árum og hver með sína stefnu. Gott ef þeir eru ekki a.m.k. þrír til fimm, ég hef að vísu ekki talið það, en alla vega hafa fimm menn gegnt stöðu fjmrh. Á þeim tíma sem ég var fjmrh. var stefnan sú að leggja niður tekjuskattinn með öllu og við skárum niður 600 millj. kr. af 2400 millj. kr. sem þá átti að innheimta. Nú er stefnan að auka skattheimtuna á öllum sviðum. Ég ætla ekki að hefja þessar umræður á ný. Við þingmenn Borgfl. höfum verið nokkuð hóflegir í dag, lítið tekið til máls og lítið tafið tímann en hlustað þeim mun meira. Við ættum því að skilja betur en margur annar ástæðuna fyrir þeim gríðarlegu sköttum sem nú er ætlað að leggja á þjóðina. Ég verð þó að segja alveg eins og er að það sem mér er efst í huga er að biðja hæstv. fjmrh. að vera ekki svona vondur við fólkið. Biðja hann að athuga hvort ekki sé hægt að minnka eitthvað þessa skattheimtu með því að draga í land með útgjöldin vegna þess að ég held að forsendur fjárlaganna með þessari gríðarlegu hækkun á útgjaldahlið séu rangar. Þegar fjárlög sem eru í bígerð og samin með ákveðinni verðbólguforsendu en breytast ekkert í niðurstöðum þó verðbólgan fari niður í núll, eins og hún er sögð vera núna, hlýtur það alla vega að benda til þess að svo sé. Vextirnir hafa lækkað en þrátt fyrir það er reiknað með ákveðnum vaxta- og fjármagnskostnaði í fjárlögunum. Með því að endurskoða forsendur fjárlaga trúi ég að útgjaldahliðin geti lækkað og þar með skattar. Ég bið hæstv. fjmrh., af því að ég veit að það er áhugamál fjmrh. yfirleitt, að vinna þannig að skattarnir þurfi ekki að vera hærri en nauðsyn krefur. Öll vinnubrögð eru svo framandi í sambandi við fjárlagagerðina, framlagninguna og bæði útgjalda- og tekjuhliðina. Hvernig þetta er rætt á göngum Alþingis og hvernig það er rætt í sölum Alþingis er allt svo framandi miðað við það sem hefur verið unnið í þau 14 ár sem ég hef verið hér. Það er einnig alveg ljóst að vinnubrögðin við gerð fjárlaga í meðferð ríkisstjórnarinnar hafa ekki verið hefðbundin. Það gefur tilefni til að ætla að ekki sé samstaða í ríkisstjórninni því venjulega er bæði samstaða í ríkisstjórn og í þingflokkunum. Ef þessi samstaða væri fyrir hendi værum við nú að ræða fjárlög og lánsfjárlög í afgreiðslu á lokastigi. Að sjálfsögðu verður að taka til greina að fjmrh. hefur haft tiltölulega lítinn tíma miðað við aðra fjmrh. til þess að undirbúa þetta mikla mál, því þetta er nú eitt af stærstu málum sem þingið afgreiðir árlega. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Úr því að fjmrh. lét þess getið úr ræðustól áðan að hann mundi kynna aukafjárveitingarnar fyrir fjvn. óska ég eftir því, hæstv. fjmrh., að farið verði að þeim lögum sem eru í gildi og þessi listi lagður fyrir Alþingi. Ég gerði það og að sjálfsögðu tók það þó nokkra umræðu á þeim tíma. Ég lá undir vissri ádeilu frá ýmsum fyrir ýmsar aukafjárveitingar sem ég afgreiddi, en að sjálfsögðu afgreiðir ekki fjmrh. aukafjárveitingar nema hann telji það rétt og hann fer eftir samvisku sinni hverju sinni. Ég lá þá undir ádeilu fyrir ýmislegt. Sérstaklega er mér minnisstætt framlag til kvennasamtaka hér á Vesturgötu 3. Ég vildi gjarnan að fjmrh. kynnti þennan lista fyrir Alþingi eins og á að gera en ekki aðeins fyrir fjvn.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegur forseti. Örfá orð vegna ummæla hv. 1. þm. Suðurl. um breytingar á tekjuskatti einstaklinga og á persónuafslætti. Mig langar til þess að láta það koma fram að í tillögum sem hv. 1. þm. Suðurl. og Sjálfstfl. gerðu í september um breytingar á tekjuskatti einstaklinga fólst 2% hækkun á skatthlutfallinu, líklega óbreytt skattleysismörk, 45.700 kr. á mánuði, að persónuafslátturinn hækkaði úr 16.092 kr. í um það bil 17 þús. kr. Í því frv. sem við ræðum hér í dag er persónuafslátturinn 17.675 kr.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Af því að ég spurði hæstv. fjmrh. svo einfaldrar spurningar að mér fannst það svona hálffúlt að fá ekki svar: Ef einhver frænka hans arfleiddi hann að sjoppu upp á 12 millj., hvað tæki langan tíma fyrir ríkissjóð að hirða sjoppuna af honum? Og eins með íbúð upp á 12 millj., hvað tekur það langan tíma að hirða hana af honum sjálfum í þessu dæmi? Finnst honum það standast eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að gera eigur upptækar með þessum hætti? Og ég vil fá rökstutt svar við því ef honum finnst það í lagi. Ég hef áður spurt í sambandi við gengisskráninguna. Ég vildi gjarnan að hæstv. viðskrh. svaraði því hvaða forsendur hann hefur fyrir því að geta skráð gengi krónunnar eins og gert er í dag og haft eigið fé af fyrirtækjum í útflutningsframleiðslu með þeim hætti sem gert er. Getur ríkisstjórn ákveðið að skrá gengi krónunnar bara einhvern veginn af því að henni sýnist svo þvert ofan í lög og gert eigur fyrirtækja upptækar? Vill hann gjöra svo vel og rökstyðja þetta fyrir mig? Hvað á þessi eignaupptaka að ganga langt? Það þýðir ekkert að segja að fyrirtækin skuldi erlendan gjaldeyri og að ekki megi fella gengið þess vegna, vegna þess að ef þau skulda 1000 dollara og framleiða fyrir 1000 dollara er það óbreytt staða eftir gengisfellingu, en allir innlendir kostnaðarliðir lækka í erlendum gjaldeyri mælt. Hvað á að ganga langt í að ræna þessi fyrirtæki eigum sínum? Ég vil fá svör við þessum spurningum.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Aðeins út af því sem kom hér fram hjá hv. 5. þm. Reykv., þá ætla ég að vekja athygli á því að á bls. 387 til og með bls. 391 í fjárlagafrv. eru birtar útgefnar fjárheimildir frá 1. jan. til 30. sept. 1988, þ.e. sundurliðaðar allar aukafjárveitingar á þeim tíma, hver og ein niðurgreind á viðfangsefni og ráðuneyti og tilgreind upphæðin þannig að það er einhver misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur að þessar upplýsingar komi ekki fram í frv. Honum hefur þá skotist yfir að kynna sér þær í því frv. sem dreift var til okkar allra þegar fjárlagafrv. var lagt fram af hæstv. ríkisstjórn. Hér eru allar þessar upplýsingar sem hv. þm. bað um. Því til viðbótar vil ég taka fram að 15. nóv. sl. að mig minnir fremur en þann 14. upplýsti fjmrh. fjárveitinganefndarmenn um allar þær aukafjárveitingar sem höfðu verið veittar frá 30. sept. 1988 og til þess tíma. Allir þingflokkar eiga fulltrúa í fjvn. og þannig gafst öllum þingflokkum kostur á að kynna sér lista þann yfir aukafjárveitingar sem hæstv. ráðherra gaf upplýsingar um þá. Ég vil hins vegar hvetja hv. þm. til þess að kynna sér þær upplýsingar sem fram koma í prentuðum þingskjölum hér á hinu háa Alþingi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu, en það er alveg rétt, ég gleymdi að svara þessu með frænkuna. Því miður bý ég ekki svo vel að eiga að slíka ágæta frænku sem væri eigandi að arðvænlegri sjoppu, 

Það er ekki svar við spurningunni. Þetta er bara útúrsnúningur.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Þær aukafjárveitingar sem hv. formaður fjvn., 5. þm. Vestf., benti á og las upp dagsetningar á, útgefnar fjárheimildir frá 1. jan. til 30. sept. 1988 sem allir þm. hafa að sjálfsögðu kynnt sér, ná ekki yfir það tímabil sem ég skildi að hæstv. fjmrh. ætlaði að kynna fyrir fjvn. Ég hélt að það væru nýjar aukafjárveitingar sem hefðu átt sér stað í tíð þessarar ríkisstjórnar því að þessi ríkisstjórn tekur við akkúrat um það bil sem --- 28. sept. held ég. Er það rétt munað?

Jú, það er rétt.

Það er rétt, já, þannig að þessar fjárveitingar í fjárlagafrv. sem virðulegur formaður fjvn. benti mér á, og átti að vera svona til að sýna hvað ég hefði lesið þetta illa og kynni nú mínar lexíur illa, eru bara alls ekki það tímabil sem ég gerði ráð fyrir að núv. hæstv. fjmrh. ætlaði að kynna fjvn. Ef það er því rétt skilið, ef það er rétt sem hæstv. fjmrh. sagði hér úr ræðustól og varð til þess að ég stóð upp, ég hafði nú alls ekki ætlað mér að gera það, og hann ætlar að kynna fjvn. samkvæmt eigin orðum aukafjárveitingar, þá sínar aukafjárveitingar, óska ég eftir því að þær komi fyrir þingmenn almennt en ekki bara fjvn. Ef aftur á móti hæstv. ráðherra hefur verið að tala um þær aukafjárveitingar sem eru í frv. til fjárlaga þarf ég ekki hans aðstoð. Þá er ég með þær hér á milli handanna.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna ræðu hæstv. viðskrh. Hún var athyglisverð og langt fyrir neðan virðingu hans sem hagfræðings og ekki bara sem hagfræðings heldur manns sem er ekki bara hæstv. viðskrh. heldur líka forstjóri Þjóðhagsstofnunar og heldur því embætti og ber hér saman vísitölutengdar tölur á tveimur ólíkum vísitölutímabilum. Lægra er nú ekki hægt að leggjast í villandi samanburði. Ef persónuafslátturinn gilti eins og við lögðum til væri hann tæpar 19 þús. kr. í dag en er rúmar 17.600 kr. samkvæmt tillögum Alþfl. núna. Staðreyndir málsins eru þær að Sjálfstfl. lagði til lækkun á matarskatti, hækkun á tekjuskatti á móti og óbreyttan persónuafslátt. Hann átti að halda áfram óbreyttur og vera tengdur lánaskjaravísitölu. Nú hefur Alþfl. ekki einasta fallist á að hækka tekjuskattinn, heldur líka að lækka persónuafsláttinn með því að tengja hann svokallaðri skattvísitölu sem ríkisstjórnin ákveður einhliða en hverfa frá lánskjaravísitölutengingunni. Það er þetta sem hefur gerst og niðurlæging Alþfl. í þessu efni stendur því enn og henni verður ekki breytt nema Alþfl. breyti um afstöðu og hverfi frá stuðningi við þetta frv.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég er með í höndunum frv. til fjárlaga fyrir árið 1986. Það frv. var lagt fram af þáv. hæstv. fjmrh., núv. hv. 5. þm. Reykv. Albert Guðmundssyni. Á bls. 330 í því frv. til og með bls. 334 eru birtir listar yfir útgefnar aukafjárveitingar, 1. jan. til 30. sept. 1985, sem sé til nákvæmlega sama tíma eins og listi er birtur í greinargerð fjárlagafrv. fyrir árið 1989. Og það sem meira er, herra forseti, þessar upplýsingar eru settar upp nákvæmlega eins og í frv. til fjárlaga fyrir árið 1989. M.ö.o., hæstv. núv. fjmrh. birtir nákvæmlega sams konar upplýsingar til nákvæmlega sama tíma og hæstv. þáv. fjmrh., núv. 5. þm. Reykv., gerði svo að ég ítreka það enn, hæstv. forseti, að það er mjög þarflegt að menn kynni sér prentuð þingskjöl sem dreift er á borð allra þm.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins setja fram þá ósk að fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. legðu þar fram þær tillögur sem Sjálfstfl. lagði fram og hér hafa verið gerðar að umræðuefni. 

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég bað um, og ég endurtek það í þriðja sinn, að fá fyrir þingmenn alla þann lista yfir aukafjárveitingar sem hæstv. ráðherra tilkynnti að hann ætlaði að kynna fyrir fjvn. og það hlýtur að vera eitthvað til viðbótar við það sem var í bókinni. Öðruvísi var óþarfi fyrir hann að tilkynna um einhvern lista yfir aukafjárveitingar. Það er hins vegar út af fyrir sig ágætt að taka fram hér frv. til fjárlaga fyrir 1986. Þar kemur nefnilega fram að þrátt fyrir að ekki eru liðin nema tvö, við skulum segja þrjú ár --- á þessum tíma voru lagðar niður 600 millj. af 2400 millj. tekjuskatti og endurgreiddar hátt á fimmta hundrað kr., sem urðu fyrir rest um 600 millj., á uppsöfnuðum söluskatti af sjávarútveginum, og þrátt fyrir það er í þessari bók 123 millj. kr. tekjuafgangur á fjárlögum, svo að ég þakka kærlega virðulegum formanni fjvn. fyrir að gefa mér tækifæri til að benda á þessa staðreynd sem hann flutti hingað inn í þessar umræður því að það eru ekki nema þrjú ár síðan endurgreiðsla upp á 1200 millj. kr. samtals, af tekjuskatti helmingurinn og hinn helmingurinn í endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti fyrir sjávarútveginn, var veitt, en það var samt sem áður tekjuafgangur. Hvað hefur skeð síðan?