Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., vegna þess að nú eru allir nm. fjvn. fjarverandi, en mér er kunnugt um það; að hv. 6. landsk. þm. (LJós) ætlar sér að bera fram brtt. við þetta frv. Fer ég þess því á leit, að umr. verði frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. - Ég þarf ekki að rekja þetta mál ýtarlega, því að aðalatriði þess eru rakin í grg. þeirri, sem ég læt fylgja því. En eins og sjá má af grg., er þessi þál. flutt til þess að ráða bót á því misrétti um aðgang að og möguleika til menntaskólanáms, sem menn eiga nú við að búa hérlendis. Eins og nú standa sakir er það ógerningur fyrir mikinn hluta fólks að stunda þetta nám vegna þess, hvar það er búsett. Það er ekki hægt að segja annað, eins og nú er ástatt, en að þeir kaupstaðir, sem hafa menntaskóla, hafi nú því nær einokun á þeim fyrir börn þau, sem þar eru búsett. Þetta kemur í ljós á margan hátt, ekki sízt eins og nú er ástatt, þegar margir hafa mikið fé undir höndum og vilja gjarna nota það til þess að kosta börn sín til náms og húsnæðisskortur er nú svo mikill í þessum bæjum sem raun ber vitni. Það segir sig sjálft, að mikill hluti þess fólks, sem annars vildi láta börn sín stunda þetta nám, er gersamlega útilokaður frá því. Þeir, sem búa í bæjunum, þar sem menntaskólarnir eru, geta látið börn sín stunda þetta nám frá heimilum sínum án mikið aukins tilkostnaðar, enda er það svo, að fjöldi þeirra., sem nú stunda nám í menntaskólunum, kærir sig alls ekki um það, en hann er látinn gera það. Að þessu voru nokkur brögð meðan ég var hér í menntaskólanum í Rvík, og það hefur farið mjög í vöxt síðan. Ég skal geta þess, að af þeim fjölda, sem nú stundar nám við menntaskólann hér, er aðeins 6% úr sveitum landsins, en það eru ekki mörg ár síðan menn úr sveitum landsins voru þar í meiri hluta. Þetta hefur ekki holl áhrif á skólana sjálfa m. a. vegna þess, að nemendurnir verða yngri og óþroskaðri en þeir, sem koma úr sveitunum. Eina athvarfið, sem sveitafólk hefur í þessum efnum, er heimavist menntaskólans á Akureyri, en þar er rúm mjög takmarkað og verður því að sækja um það með löngum fyrirvara auk þess, sem það er mjög óþægilegt að senda börn sín mjög langan veg að heiman, eins og margir verða þó að gera. Þetta leiðir til þess, sem mjög er farið að bera á í þjóðfélaginu, að þeir, sem stunda nám við hina æðri skóla landsins, eru með öllu ókunnugir högum og háttum sveitafólksins, og eru því ófúsir á að gerast embættismenn úti um land. Það er líka mjög farið að bera á því, að skortur sé á embættismönnum úti um land. Nú eru 17 prestaköll laus, og auk þess er skortur á læknum. Ef héraðslæknir þarf að bregða sér frá, er nær ómögulegt að fá ungan lækni til þess að gegna störfum hans á meðan í stuttan tíma, vegna þess að ungu menntamennirnir eru óvanir að fara úr bæjunum og vilja sitja þar meðan sætt er. Ef þessu heldur þannig áfram, þá sé ég ekki, hvernig ríkið getur komizt hjá því að reyna nýjar leiðir í uppeldismálunum eða bæta við, ef þetta á ekki að ganga svona í framtíðinni. Í öðru lagi er því ekki að neita, að fjöldi foreldra þeirra, sem eiga námfús börn, vill helzt láta þau fá þá menntun, er þau sjálf kjósa. Þetta verður til þess, að margt af þessu fólki leggur það á sig fyrir börn sín að hverfa burt úr sveitunum til þess að geta menntað börn sín, enda þótt þeir hefðu annars helzt kosið að vera kyrrir. Í þessu efni eru sveitirnar verst staddar. Kaupstaðirnir hafa þó nú orðið allir gagnfræðaskóla, en með þá undirbúningsmenntun, sem þeir veita, er mun hægra að sækja menntaskólana. Kaupstaðabúar standa því mun betur að vígi með að tryggja það, að börn þeirra standist þau ströngu inntökuskilyrði, sem menntaskólarnir nú setja. Erlendis er það mjög algengt að hafa menntaskólana ekki í stærstu bæjunum, heldur utan þeirra, og þar eru jafnvel til sérstakir skólabæir, þar sem eru nær eingöngu kennslustofnanir, þar sem svo háttar til, að hver skóli hefur sérstaka heimavist fyrir alla nemendur sína, og er því eins og eitt stórt heimili, sem hefur eftirlit með nemendum, ekki aðeins í kennslustundum heldur allan tímann, sem þeir eru í skólanum. Ég hygg, að reynslan af þessum skólum sé sú, að þeir séu hinar beztu uppeldisstofnanir, sem völ er á í þessum efnum. Það er vitað, að hér í Reykjavík, þar sem engin heimavist er, er mjög erfitt að halda góðum skólabrag, vegna þess að nemendurnir dreifast út um allan bæ að loknum kennslustundum, og er þá mjög erfitt að hafa nokkurt eftirlit með þeim. Það er og vitað, að af mörgum foreldrum er það talið nauðsynlegt að koma börnum þeim, sem hér stunda nám, eitthvað burtu úr bænum þann tíma, sem skólinn stendur ekki yfir, vegna þess að umhverfið hér er ekki talið svo hollt fyrir þau sem skyldi. Þegar á allt þetta er litið, er það sýnt, a,ð þess er full þörf að koma nú upp góðum menntaskóla uppi í sveit, og er eflaust hægt að gera það, áður en langt líður. Ég tel, að það orki ekki tvímælis, að Laugarvatn sé heppilegasti staðurinn vegna þeirrar góðu aðstöðu, sem þar er fyrir hendi. Þar eru t.d. fyrir góð skilyrði til íþróttaiðkana, auk þess mætti nota að einhverju leyti sömu kennslukraftana, og bókasafn gæti verið sameiginlegt. Ég hygg líka, að Laugarvatn sé heppilegur staður til þess að setja þar upp ýmsa skóla saman. Það er að öllu leyti hentugur skólastaður auk þess, að með því að hafa marga skóla saman hagnýtast betur kennslukraftar og önnur skilyrði heldur en ef þeim er dreift víðs vegar um. Ég skal játa það, að frá sögulegu sjónarmiði hefði ég helzt kosið að komið væri upp menntaskóla í Skálholti, þar sem upphaflega var settur elzti menntaskóli landsins. En hitt getur mönnum ekki sézt yfir, að staðhættir eru þar ekkert betri en víðast annars staðar og ekki neitt sambærilegir við Laugarvatn. Það er ekki einungis, að með stofnun menntaskóla uppi í sveit séu opnaðir miklir möguleikar fyrir sveitafólkið til skólasóknar, heldur verður og miklu ódýrara að stunda nám þar en í kaupstöðum og auk þess hollara að vera laus við ýmsar freistingar, sem eru bæjarlífinu samfara. Ég vil því mælast til þess við hv. þdm., að þeir samþykki þessa þáltill., sem fjallar einungis um það að láta fara fram rannsókn á möguleikum fyrir stofnun menntaskóla á Laugarvatni. Hér er ekki farið fram á annað, og er áhættan við slíka samþykkt því ekki mikil, þar sem málið verður að koma aftur fyrir Alþ., ef eitthvað á að verða úr framkvæmdum. É,g veit ekki, hvort hv. þdm. hafa nokkrar sérstakar óskir um, að þáltill. þessi fari til n., en ég fyrir mitt leyti óska þess ekki sérstaklega, vegna þess að ég álít, að þetta sé svo augljóst mál, að hv. þm. ættu að geta tekið ákvörðun um það eftir stutta íhugun, hvort þeir vilja rétta hlut þeirra, sem verr standa að vígi í þessum efnum, eða hvort þeir vilja standa í vegi fyrir því, að þetta mikla menningarmál nái fram að ganga svo fljótt sem unnt er.



Herra forseti. - Út af fyrir sig get ég verið því samþykkur, að það séu athugaðir þeir hlutir, sem í þessari þáltill. er farið fram á athugun á, að koma upp menntaskóla á Laugarvatni. En ég get samt ekki látið hjá tíða út af því, sem komið hefur fram í grg. og í ræðu flm., að segja nokkur orð. Ég er á þeirri skoðun, að öll rök, sem flm. telur fyrir þessu máli, séu að því leyti í lausu lofti, að það muni alls ekki vinnast svo mikið við að koma upp skóla þarna sem flm. telur. Hann taldi, að erfitt væri að fá embættismenn til að gegna embættum uppi um sveitir, lækna og aðra embættismenn. Ég er sannfærður um, að þó að þessi skóli sé stofnaður, verða þeir örðugleikar fyrir hendi engu að síður. Þegar menn eru búnir að kosta upp á 12 ára nám og svo kannske 3–5 ára nám í sérgreinum erlendis, þá er eðlilegt, að þeim þyki hart að taka embætti í sveitahéruðum, kannske upp á lífstíð, þar sem þeir hafa hvorki spítala né möguleika til að nota sérþekkingu sína og vegna þessarar aðstöðu ekki möguleika til þess að komast að því marki, sem þeir telja sig geta komizt að. Og það er sama, hvort þessir menn eru ætlaðir úr sveitum eða kaupstöðum, þeim þykir í báðum tilfellum jafnhart að gengið, með þessu móti. Og þetta verður ekki bætt, nema með því að leita samkomulags um það, að þessir menn taki að sér þessi störf um nokkurn tíma, hver fyrir sig, á þeim stöðum, sem minnst eru eftirsóttir eða verst gengur að fá menn til. Þó að slíkir embættismenn hafi stundað menntaskólanám sitt í sveit en ekki kaupstað, verður viðhorf þeirra að þessu leyti hið sama. Þetta er eitt af vandamálum dreifbýlisins, sem verður ekki leyst til hlítar, meðan það er með sama móti og nú. Það verður ekki leyst til fulls, fyrr en hægt verður að færa byggðina saman í hverfi eða þorp, - þá fyrst verður stigið skrefið til fulls til lausnar á þessu. Annars benti hv. flm. á, að kaupstaðabúar hefðu sína menntaskóla og þess vegna væri sanngjarnt, að sveitirnar hefðu sína menntaskóla líka. Ég er á sama máli að því leyti, að það ætti ekki að gera sveitamönnum erfitt fyrir um að sækja menntaskóla. Mér er ekki kunnugt um, hvort færri stunda nám í menntaskólum þessa lands hlutfallslega úr sveitum heldur en kaupstöðum. En ef það er svo, þá er það óeðlilegt. En ég held, að ekki fáist bætt úr því heldur með því að koma upp menntaskóla á Laugarvatni. Dreifbýlið er teygt um allt landið. Ef heimavistarskóli er í sveit, sem menn sækja hvaðanæva af landinu, þá er spursmál, hvort heimavistin verður ódýrari á Laugarvatni heldur en í Rvík og á Akureyri fyrir menn utan af landi. Þetta er náttúrlega reikningsdæmi, sem vert er að athuga. Ef heimavistin reynist ódýrari fyrir þá á Laugarvatni, þá er hægt að leysa þetta mál á þann hátt, að ríkið leggi fram ákveðinn styrk til þess, að heimavist hér í Rvík þurfi ekki að vera dýrari fyrir menntaskólanemendur utan af landi heldur en heimavist á Laugarvatni. Ég held, að það hafi áreiðanlega verið veittir styrkir til hluta, sem vafasamara gagn hafi verið að fyrir þjóðina heldur en mundi verða af styrkjum til manna utan af landi til þess að sækja nám í menntaskóla á Akureyri og í Rvík. Það yrði ekki stór upphæð, sem í þessa styrki færi. Nú vil ég ekki segja, að það sé algerlega rangt að hafa menntaskóla í sveit. Það getur verið að mörgu leyti hollt og það jafnvel, að unglingar úr kaupstöðum væru þar í heimavistarskólum, en það væri óeðlilegt að skipta þannig og segja: Þessi skóli er fyrir bændabörn og hinn fyrir kaupstaðabörn. Það væri vitanlega alveg skakkt. En það gæti vel komið til mála, að rétt væri að koma upp menntaskóla utan við þessa tvo kaupstaði, þar sem þeir eru nú, sem allir hefðu aðgang að. Frá háttv. flm. þessarar þáltill. kom fram till. á fyrsta þinginu á árinu 1942 um það að flytja Menntaskólann í Reykjavík í Skálholt. Þessi tillaga um að flytja menntaskólann í Skálholt mætti mjög mikilli andspyrnu og það af mjög eðlilegum ástæðum. Það er mjög óeðlilegt að flyt ja slíkan skóla úr borg, þar sem búa 40 þúsund manns, sem sagt rúmlega 1/3 af þjóðinni, upp í sveit og gera þar með þessum 1/3 hluta þjóðarinnar ókleift að stunda þann skóla á þann hátt, að nemendur sæki skólann heiman að frá sér. Það er reynsla fyrir því, að það er ódýrara að láta börn ganga í skóla heiman að frá sér heldur en öðru vísi. Þess vegna eigum við að hafa skólana þar, sem mestur fjöldi manna er saman kominn í einum hnapp. Ég er ekki að mæla með því, að sveitabörn séu sett skör lægra en kaupstaðabörn um aðstöðu til þess að geta stundað nám, heldur á að styrkja þau fjárhagslega til þess að þau geti fengið sömu aðstöðu. En það er ekkert unnið við það fyrir sveitafólkið að flytja skóla burt úr kaupstöðum, vegna þess að sveitafólkið græðir ekkert á því. Því að það eru ekki nema örfáir, sem með því móti gætu látið börnin sækja skólana heiman að frá sér. Ég álít annað mál, sem flm. kom ekki inn á, eitthvert stærsta vandamálið í sambandi við þessa skóla, sem ekki eigi að ganga fram hjá, þegar ákveðið er, hve margir menntaskólarnir skuli vera og hvar. Og það er, hvort við höfum nóg af nægilega vel menntuðum mönnum til þess að taka að sér störf við þessa skóla. Ef t.d. væri um lítinn menntaskóla að ræða, þá væri hægt hér í Rvík að nota við hann góða kennslukrafta, sem jöfnum höndum væru starfandi við aðra skóla. En ef slíkur skóli væri í sveit, þarf kannske að binda kennara þar fyrir eina einustu námsgrein, og getur hann ekki unnið þar önnur störf. Þetta er sérstakur erfiðleiki við það að koma upp slíkum skóla í sveit. Það þarf ákveðinn nemendafjölda til þess að það nái nokkurri átt að binda stóran hóp af vel menntuðum kennurum yfir slíku skólahaldi. Þetta er miklu þýðingarmeira heldur en spursmálið um húsakynni, sem flm. var var að tala um. Á síðari árum hefur það gerzt, að við tvo menntaskóla hefur bætzt sá þriðji, þar sem Verzlunarskólinn hefur fengið réttindi til þess að útskrifa stúdenta. Hann hefur þá góðu aðstöðu að vera í Rvík og getur því notað ýmsa sérfræðilega kennslukrafta, sem eru ekki eingöngu uppteknir við þann skóla, heldur aðrar menntastofnanir og önnur störf. Það er enginn ávinningur að hrófla upp mörgum lélegum skólum. Við þurfum að hafa frekar fáa skóla. Þau fjárhagslegu vandkvæði, sem eru á því fyrir sveitafólk að sækja slíka skóla, þarf að athuga gaumgæfilega og hvort þau yrðu ekki miklu betur leyst með því að veita styrki úr ríkissjóði til þess að jafna aðstöðu fólks utan af landi til að stunda hér nám. Slíkt er ákaflega erfitt nú, heimavistin er lítil og mötuneyti ekki til, að ég held. Nemendur þurfa að borga gífurlegan fæðiskostnað, og raunverulega getur enginn utan af landi staðið undir því nema efnað fólk. Að því leyti er þetta mál mjög aðkallandi og nauðsynlegt að rannsaka það og gera ráðstafanir til þess að bæta úr erfiðleikum fólks utan af landi við að senda börn sín í skóla. Að lokum vil ég benda á nokkur atriði, sem eru nefnd sem rök fyrir þessari till., t.d. að Menntaskólinn í Rvík taki ekki inn nema 25 nemendur á ári. Þetta álít ég mjög varhugavert ákvæði. Það var sett í l. í stjórnartíð Jónasar Jónssonar. Ég var þá í menntaskólanum, og nemendur voru þessari ráðstöfun mjög andvígir ásamt almenningi í bænum. Og útkoman varð sú, að verkafólk í bænum hefur síðan ekki getað sent börn sín í skólann eins og annars. 25 efstu börnin eru örugg með skólasetu, og það verður þannig, að þau börn, sem bezta aðstöðu hafa til að fá undirbúningsmenntun, hafa beztu möguleikana til að komast inn, hin hafa minni möguleika. Ég áleit strax, þegar reglugerðin var sett af þáv. kennslumálaráðh., Jónasi Jónssyni, að þarna væri stigið skref í afturhaldsátt, þar sem fátækara fólki í bæjum væri torveldað að senda börn í menntaskóla. Og ég veit, að strax fyrstu árin eftir að ákvæði þetta gekk í gildi, kom greinlega í ljós, að börn frá verkamannaheimilum voru hlutfallslega færri en áður. Bæjarstjórn Rvíkur og ýmsir Reykvíkingar gengu strax í það að bæta nokkuð úr því misrétti, sem skapazt hafði með þessari rangsleitni þáv. dómsmrh., og stofnuðu þeir Gagnfræðaskóla Reykvíkinga. Og þau börn, sem voru fyrir neðan 25. barnið, höfðu aðstöðu til þess að fara þangað. Þannig hefur sá skóli gert mörgum börnum kleift að ganga menntabrautina, eins og þau óskuðu, enda þótt þau bæru ekki gæfu til að ná upp í menntaskólann. Ég vildi aðeins minna á þetta, að það var flokkur þessa hv. þm., sem kom þessu ákvæði inn. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi að fella niður þetta ákvæði, að það eigi að sameina Gagnfræðaskóla Reykvíkinga og Menntaskólann í Reykjavík í einn skóla. Ég tel, að því stærri sem skólinn er, því meiri möguleikar séu með sömu fjárútlátum að afla nemendum sem beztra skilyrða til þess að hafa sem mest gagn af skólagöngu sinni. Það hefur verið sagt, að heimavistin við Menntaskólann á Akureyri sé svo lítil, að hún takmarki aðgang að skólanum. Ég tel rétt, að ríkisstj. fái tilefni til þess frá Alþ. að athuga líka það mál í sambandi við þessa till. Ég tel rétt, að henni sé vísað til menntmn. og beini ég sérstaklega til hennar að athuga jafnframt þau atriði, sem ég drap á, það eru svo margir hlutir, sem snerta þetta mál, og margt, sem ber að athuga, að það er alls ekki eins einfalt og kemur fram í þáltill. Ég viðurkenni að sjálfsögðu fullkomlega, að réttmætt er að taka tillit til þeirra erfiðleika, sem eru á því fyrir fólkið í landinu að geta kostað börn sín til menntaskólanáms, og þjóðinni beri að bæta aðstöðu þessa fólks að þessu leyti.



Það virðist eins og hv. þm. Siglf. hafi að nokkru leyti samið ræðu sína, áður en flutt var framsöguræða í þessu máli, og hafi fyrirfram verið búinn að drekka í sig einhverja úlfúð, þó að hann finni, að það er gersamlega óhugsandi, að hægt sé að standa á móti jafnréttmætri kröfu um jafnrétti meðal þegnanna í félagsmálum og menningarmálum. Því að þótt hann í öðru orðinu tali um réttmæti þessarar till., þá reynir hann jafnóðum að finna allt hugsanlegt að henni og leggur síðan til, að málið megi alls ekki ganga þannig frá þinginu, að ekki sé bent á að rannsaka alla hugsanlega möguleika á undan, áður en þetta er rannsakað.

Jafnhliða

. Það má að minnsta kosti ekkert gera þarna fyrr en möguleikarnir til alls annars eru rannsakaðir. Ég ætlaði að komast hjá því að deila á menn, en ég verð að segja, að ég er í hálfgerðri klípu, er ég heyri menn, sem eru að rægja sveitafólkið dag eftir dag og ár eftir ár og blað eftir blað fyrir það, að það „þiggi styrki fyrir alla hluti“, sé ómagi á landi og lýð, sé styrkt til svo að segja hvers, sem það gerir. Þegar þetta fólk á svo að fá jafnrétti til að mennta börn sín, þá segja þessir menn strax: Við skulum bara styrkja fólkið til að koma börnunum til okkar, þar sem dýrast er! - Ég segi strax og afdráttarlaust: Við kærum okkur ekki um neina styrki, heldur jafnrétti í þjóðfélaginu. Og ef á að loka skólunum fyrir æsku okkar og einoka þá fyrir vissa menn í landinu, þá erum við að drýgja hinn herfilegasta órétt. En þetta er kannske það, sem þessi hv. þm. kallar jafnaðarmennsku eða sósíalisma. Ég játa, að mér virðist jafnaðarmennskan koma á þann veg fram hjá þessum hv. þm. í mörgum málum, t.d. rafmagnsmálinu. Ég vil nú spyrja: Hvaða vit er í því, ef viðurkennt er, að langdýrast sé á þessum stað og ótækt fyrir fjölda æskumanna að stunda nám hér nema eiga ríka foreldra, - hvaða vit er í að hlaða undir skólamöguleika hér, en loka þeim þar, sem ódýrara er og betra fyrir fólkið yfirleitt í landinu? Hv. þm. vildi fleygja til mín, að við hefðum talað um á s.l. sumri að flytja menntaskólann úr Rvík og austur í Skálholt, og mundi hér fiskur liggja undir steini, að máske værum við með hugmyndinni um stofnun skóla á Laugarvatni að reyna að taka menntaskólann úr Rvík. Ég verð að segja, að ég hef aldrei heyrt mann hafa fyrirfram jafnlitla trú á málstað sínum eins og lýsir sér í þessum orðum. Þó að þessi hv. þm. telji, að menntaskóla beri að hafa hér í Rvík, hvað sem það kostar, þó að það sé þrisvar til fjórum sinnum dýrara en annars staðar og hann sé lokaður fyrir miklum hluta af landsmönnum, þá er hann samt hræddur um, ef skóli er stofnaður annars staðar í landinu, hljóti svo að fara, að skólinn í Rvík hafi lítinn tilverurétt. Því að það, sem hann sagði, er bein viðurkenning þess. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um það, ef kæmi upp góður heimavistarmenntaskóli á Íslandi með góðum starfskröftum, - það er til nóg af menntamönnum -, þá mun aðsókn að Menntaskólanum í Reykjavík og jafnvel á Akureyri verða ekki meiri en sem svarar þeim fjölda, sem ekki kemst í góðan heimavistarskóla í sveit. Það er vegna þess, að uppeldisskilyrðin eru miklu betri í sveit, svo að jafnvel í kaupstöðum er fjöldi af foreldrum, sem óska að geta komið börnum sínum til náms burt úr stærstu bæjunum. Meðal annars þekkjum við prestarnir, sem fengizt höfum við kennslu jafnhliða prestsstörfum, að tugir manna í kaupstöðum reyna að koma sonum sínum burt frá kaupstöðunum, þar sem meira er til að trufla. Og ég er sannfærður um, ef ríkið kemur ekki mjög fljótlega upp menntaskóla í sveit, þá gera það prívatmenn, því að það er óhugsandi, að þetta verkefni liggi óleyst. Ég óska miklu frekar, að það verði ríkið, sem tekur málið að sér, því að þá er gefið, að vistin verður ódýrari fyrir nemendur heldur en ef einstaklingar þyrftu að ráðast í þetta. Hv. þm. Siglf. lagði mikið út af því, að lítið vit væri í því að flytja menntaskólann burt úr Rvík. En ég var ekki að tala um það. Ef ekki er um að ræða nema einn skóla fyrir Rvík og Suður- og Vesturland, þá spyr ég: Hvaða vit er að hafa þá skólann þar, sem dýrast er, og hvaða rétt hafa Reykvíkingar frekar en aðrir til að hafa hann hjá sér. Nú sagði hv. þm. réttilega, ef skólinn væri fluttur úr Rvík, þá væru ekki nema tiltölulega fáir, sem gætu sent börn sín frá sér héðan. En það er betri hálfur skaði en allur. Það er betra, að landsmenn komi börnum sínum almennt í heimavistarskóla, þar sem kostnaður allur er kannske ekki meiri en 200–300 kr. á mánuði, heldur en fyrir fjölda landsmanna að þurfa að koma börnum sínum í skóla í Rvík, sem er ógerlegur kostnaður fyrir aðra en efnaða menn, eins og hv. þm. líka sagði. Það virtist þá nær að fara jöfnunarleiðina, að láta alla hafa sömu aðstöðu, sama aðgang að heimavist og borga jafnt. Það, sem öll jafnaðarmennska á að keppa að, er meðal annars jafnræði í því að afla sér menntunar til undirbúnings undir lífsstarfið, svo að allir geti fengið möguleika til að þroska hæfileika sína og njóta þeirra. Ekkert ranglæti svíður meira -– og það þekkja Íslendingar allvel ævina á enda en að hafa ekki getað fengið þá menntun, og undirbúning, sem hugurinn stóð til í æsku. Og að ríkið beiti vitandi vits órétti í þeim efnum, útiloki mikinn hluta af æskumönnum þjóðarinnar frá sama rétti og nokkrir hafa, er áreiðanlega til að ýta undir meiri og meiri gremju og sundrung meðal þjóðarinnar. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að sú þjóð, sem ekki getur skapað nokkurn veginn jafna möguleika fyrir æsku þjóðarinnar um það að geta notið sömu aðstöðu til menntunar, getur ekki heldur á neinu öðru sviði skapað jafnrétti eða undirstöðu undir jafnrétti þegnanna. Uppeldismálin eru áreiðanlega það, sem mestu valda í þessu efni, og það er langsamlega mest um vert, að þar sé veitt jöfn aðstaða frá upphafi og svo áfram á menntabrautinni. Og hvernig er það með húsnæði hér í Rvík núna? Nemendum utan af landi er bannað að taka húsnæði á leigu. Það fæst a.m.k. ekki nema með sérstöku leyfi, og af þeim ástæðum getur sveitafólkið í mörgum tilfellum ekki komið börnum sínum í skóla hér í Reykjavík. Þá var hv. þm. Siglf. að tala um það, af því að hann langaði til að vekja illdeilur í sambandi við þetta mál, að takmörkunin um 25 nemendur í 1. bekk menntaskólans hefði verið gerð af Framsfl. og Jónasi Jónssyni, þegar hann var kennslumálaráðh. Hann sagði einnig, að þetta hefði verið gert í því skyni að gera aðstöðu verkafólksins verri til þess að koma börnum sínum í menntaskólann. Ég skal ekkert um það segja, hvað eru hin réttu takmörk um tölu nemenda í menntaskólanum, en ég held, að það sé óhugsandi að taka fleiri en það, sem húsrúm leyfir. Ég held, að það væri að fara inn á hinar mestu villigötur að taka svo marga nemendur inn í 1. bekk, að það þyrfti að leigja kennslustofur út um allan bæ. Hvaða skólalíf væri slíkt? Við vitum það, að það er ekki hægt að taka fleiri nemendur en húsrúm og kennslukraftar leyfa, ef nokkurt samræmi á að vera í kennslunni. Þá væri betra að hafa skólana fleiri og á fleiri stöðum, enda verðum við að játa, ef Menntaskólinn í Reykjavík tekur 300 nemendur, þá er hann nógu stór og jafnvel of stór, því að reynslan hefur sýnt, að betra er að hafa skólana ekki mjög stóra, því að það er erfiðara, bæði fyrir nemendur og kennara. Við vitum það líka, að þar sem slíkir skólar starfa erlendis, þá er ekki nema takmarkaður fjöldi nemenda, sem kemst að þeim skólum. En hv. þm. Siglf. gleymdi að geta þess, að um leið og nemendafjöldinn í 1. bekk menntaskólans var takmarkaður, þá var stofnaður Gagnfræðaskólinn í Reykjavík fyrir forgöngu þess sama manns, sem takmarkaði tölu nemenda í 1. bekk menntaskólans, og þar af leiðandi er ekki hægt að áfellast í þeim efnum. En vitanlega fengu Reykvíkingar bætta aðstöðu frá því, sem áður var. Þessu virðist hv. þm. hafa gleymt. Þá má minna á gagnfræðaskólana, sem nú starfa í öllum kaupstöðum landsins. Þeim hefur verið komið á stofn fyrir atbeina Framsfl. og fyrir aðgerðir hans hefur aðstaðan í þessum málum batnað mjög, þrátt fyrir það að tala nemenda í 1. bekk er takmörkuð við 25 nemendur í Menntaskólanum í Reykjavík. Þá er að minnast á það, að nú er búið að gefa verzlunarskólanum hér í Rvík heimild til að útskrifa stúdenta, þó að hann á engan hátt uppfylli sömu skilyrði og menntaskólinn. Það er ekki ætlazt til, að þeim stúdentum, sem þar stunda nám, séu kenndar þær námsgreinar, sem hingað til hefur verið talið nauðsynlegt, að þeir lærðu. Þeim er kennd verzlunarþekking í staðinn fyrir náttúrufræði. Það er ekki ónýtt fyrir mann, sem ætlar að ganga í háskólann að hafa lært vöruþekkingu í staðinn fyrir náttúrufræði. Hvaða meining er nú í því, að áður en hafizt er handa um að hjálpa fólki, sem útilokað er frá því að komast í menntaskóla, þá sé reynt að veita öllum skólum í kaupstöðunum réttindi til þess að útskrifa stúdenta og opna þeim þar með háskólann. Það liggur í augum uppi, að það er ekkert vit í því að setja þannig löggjöf, að hvaða skólastofnun, sem er, geti útskrifað stúdenta. Að ráðh. geti löggilt einn eða annan skóla til þess að mega útskrifa stúdenta, án þess að þeir þurfi að uppfylla nauðsynlegustu skilyrði. Hvaða vit er slíkt? Þeir stúdentar, sem hingað til hafa útskrifazt frá menntaskólunum hér, hafa fengið hið bezta orð fyrir það, hvað þeir hafi verið vel undirbúnir, hvort sem þeir hafa farið til Vesturheims, Norðurlanda eða til annarra landa til framhaldsnáms. Ef farið væri inn á þá braut að leyfa hinum og öðrum skólum að útskrifa stúdenta, er hætt við, að það yrði til þess að draga niður þær kröfur, sem fram til þessa hafa verið gerðar til stúdentsprófsins. Það er mesti misskilningur, að ég hygg, að það muni verða skortur á kennslukröftum við þennan skóla. Á Laugarvatni eru miklir kennslukraftar fyrir hendi. Ef það yrði talið heppilegt, að kennararnir kenndu við fleiri en einn skóla og hugsuðu um meira en sitt aðalembætti, þá er þar hin bezta aðstaða í þeim efnum. Þar mætti t.d. kenna sameiginlega sund, leikfimi og aðrar íþróttir og svo gæti það verið í fleiri greinum. Annars álít ég, að í flestum tilfellum sé það best, að kennararnir helgi sig algerlega því aðalstarfi, sem þeir hafa ráðið sig til. Hér í Rvík var búið að eyðileggja góða kennslukrafta með því að ofhlaða kennarana aukatímum, því er það ekki æskilegt, að flestir kennarar hagi störfum sínum þann veg. Ég sé svo ekki ástæðu til að rekja þetta meir. Ég hef sýnt fram á það, hversu sanngjarnt það er að vilja amast við því, að það sé rannsakað eða athugað, hvernig hægt sé að bæta úr þessu misrétti gagnvart stórum hluta af þjóðinni. Ég hygg, að engum heilvita manni komi það til hugar, að heimavist í Rvík sé æskileg fyrir sveitafólkið. Hér er farið fram á það að fá heimavist utan bæjarins. Þar er önnur aðstaða til íþrótta, sem er nú orðinn einn meginþátturinn í skólamálum nútímans í öllum löndum. Ég vil líka segja hv. þm. Siglf. það, ef ég ætti um tvennt að velja, að láta t.d. börn mín fara í skóla í Rvík með heimavist, þó að til þess væri veittur mikill styrkur, eða í góðan heimavistarskóla í sveit, þá vildi ég miklu heldur láta þau ganga í skóla í sveit, jafnvel þó að það væri engu ódýrara. Annars vil ég segja það í sambandi við styrkinn, sem hv. þm. Siglf. var að bjóða, að ég býst við, að blöð þessa hv. þm. eða flokks hans, gætu gert sér mat úr slíku. Fyrst á að bjóða upp á styrk, til þess að geta síðan brigzlað um það, að sveitafólkið þyrfti nú styrki í þessum efnum sem öðrum. En ætli það gæti ekki farið með þennan styrk eins og svo marga aðra styrki, sem ætlaðir eru til hagsbóta fyrir sveitafólkið, að hann lenti að mestu leyti hjá kaupstöðunum eða Rvík. Er það ekki einmitt þannig, að það er verið að veita styrki, til þess að bæirnir geti haft betri aðstöðu. Hvernig er það t.d. þar, sem verið er að lækka afurðaverðið með því að greiða styrk úr ríkissjóði? Fyrir hvern er verið að gera það? Við, sem í sveitum búum, óskum ekki eftir neinum styrkjum, við óskum aðeins eftir jafnrétti við kaupstaðina, það er okkar krafa í uppeldismálum og atvinnumálum í öllum efnum. Þessi þáltill. hefði ekki þurft að gefa tilefni til mikilla átaka. En sú mótspyrna, sem hún hefur fengið, er einmitt dæmi, sem sýnir, hvernig aðstaðan er í þessum efnum, og hversu sanngjarnt mál er hér á ferðinni, þegar þeir, sem mest eru á móti málinu, vilja fara að bjóða fram styrki, til þess að þetta verði ekki gert og skólarnir verði áfram í bæjunum.



Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, hvað hv. þm. V.-Sk. talaði hjartnæmt um jafnrétti. Það var ekki til einskis kjördæmabreytingin, ef hún hefur valdið því, að þessi hv. þm. heimtar nú jafnrétti. Ég vil líka lýsa ánægju minni yfir því, að till. er komin fram um það að byggja skóla í sveit. Það er aðeins mánuður síðan þm. Sósfl. fluttu till. um að byggja barnaskóla í sveitum, og barnakennarar landsins hafa lýst yfir því, að það vantaði 7 millj. kr. til þess að byggja barnaskóla í sveitum til þess að fullnægja áratuga kröfum um það, að gefa sveitunum jafnrétti við bæina. Ég vil líka lýsa ánægju minni yfir því, að þessi hv. þm. hefur flutt till. um að byggja nýjan menntaskóla uppi í sveit, en ekki farið inn á það að flytja menntaskólana burt úr kaupstöðunum eins og áður kom fram till. um. Ég vil lýsa ánægju minni, vegna þess, að ég álít, að þetta sé einmitt leiðin til þess að skapa samhug landsmanna um það að byggja nýja menntaskóla, barnaskóla og æðri skóla bæði í kaupstöðum og sveitum. Enn er það svo, að meiri hl. af æskulýð Íslands er útilokaður frá því að komast í æðri skóla, og ég held, að það væri búið að koma upp fleiri skólum í sveitum, ef ekki hefðu komið sífelldar till., t.d. frá framsóknarmönnum, um það að flytja skólana sem mest upp í sveit. Ég álít, að það gerði ekkert til, þó að hver einasti maður væri stúdent. Hvaða ástæða er til þess að hafa á móti því, að fólkið fái að menntast? Það er þess vegna ánægjulegt, að fram skuli komin till. um það að bæta við einum menntaskóla. En ég vil vænta þess, að um leið og framsóknarmenn leggja til, að komið verði upp menntaskóla að Laugarvatni, þá standi þeir ekki á móti því, að afnumin verði takmörkunarákvæðin, sem nú eru um inngöngu inn í menntaskólann. Ef þeir álíta húsnæðisskort standa fyrir þrifum í þessu efni, þá á að bæta úr því með því að reisa nýjan menntaskóla í Reykjavík. Ég get ekki skilið það, að húsnæðið í menntaskólanum eins og það er núna, eigi að ráða því, hversu margir stúdentar séu útskrifaðir í Reykjavík. Auðvitað verður að bæta ár þessu á þann hátt að byggja nýjan menntaskóla hér í Rvík í stað þess að setja þröng takmörkunarákvæði um inntöku í menntaskólann. Ég álít, að það þurfi ekki að deila sérstaklega um þetta mál. Ég álít, að um leið og farið er að athuga, hvernig hægt sé að uppfylla kröfur sveitaalþýðunnar, þá eigi að sjá til þess, að verkamannabörnin í kaupstöðunum séu ekki útilokuð frá því að geta sótt menntaskólann. Ég álít, að það væri réttlátt, að um leið og menntamn. athugaði þessa till., þá athugaði hún jafnframt, hvernig bezt yrði séð fyrir þörfum kaupstaðaalþýðunnar í þessum efnum. Ég vonast líka til þess, eftir þessa hjartnæmu ræðu hv. þm. V.-Sk., að framsóknarmenn hætti þeirri útilokunarstefnu, sem þeir hingað til hafa beitt sér fyrir í kaupstöðunum í þessum málum, þ.e. að útiloka fátækt fólk frá því að geta sótt menntaskólana. Ég ætla svo ekki að orðlengja um þessa till. frekar að þessu sinni, en vil aðeins lýsa ánægju minni yfir þeirri stefnubreytingu, sem mér finnst að hljóti að liggja á bak við þessa þáltill.



Ég viðurkenni, að það er komið í nokkurt óefni fyrir fólki, sem þarf að fara að senda börn sín til prestanna til náms, sérstaklega, ef einhver væri svo illa staddur, að þurfa að senda börn sín til hv. þm. V.-Sk. Ég lét skína í það í ræðu minni, að hugsanlegt væri, að svipuð hugmynd hvíldi undir þessari till. og þeirri, sem Pálmi Hannesson flutti fyrir nokkru, um það að flytja menntaskólann burt úr Rvík. Ég hef nú heldur staðfestst í þeirri trú við ræðu hv. þm. V.-Sk. Hv. þm. var að ásaka mig fyrir það, að ég teldi, að menntaskólinn ætti að vera í Rvík, hvað sem það kostaði. Ég álít nú samt, að þetta eigi að vera þannig. Ég álít, að það sé ekki hægt að komast hjá því að hafa menntaskóla í Rvík, án þess að þjóðin yrði fyrir tilfinnanlega miklum skaða. Þessi hv. þm. var að tala um jafnrétti. En hvað er það, sem framsóknarmenn kalla jafnrétti? Það er víst eitthvað annað en þetta venjulega jafnrétti. Hann heldur því fram, þessi hv. þm., að með því að koma upp menntaskóla að Laugarvatni, þá sé verið að flytja menntaskólann til sveitafólksins. Þetta er hinn mesti misskilningur. Við skulum hugsa okkur fólk, sem býr norður á Langanesi. Stendur það betur að vígi með að koma börnum sínum í skóla að Laugarvatni heldur en t.d. til Akureyrar eða jafnvel Rvíkur? Vissulega ekki. Annars er vert að athuga, hvað átt er við, þegar talað er um, að skólarnir séu dýrir fyrir nemendurna. Er það dýrt fyrir ríkissjóð? Það er enginn vafi á því, að skóli að Laugarvatni yrði dýr. Þar yrði að kosta fullkomið kennaralið. Að því leyti er hann dýrari heldur en sams konar skóli hér í Rvík. Ef hægt væri að fá matföng í heimavist eitthvað ódýrari þarna en í Rvík, þá yrði hann örlítið ódýrari fyrir börnin. En þriðjungur þjóðarinnar er svo settur, ef hann hefur aðstöðu til að senda börn sín á skóla á Laugarvatni, þá þarf hann að borga peninga með þeim, sem oft gerir það að verkum, að það verður óframkvæmanlegt fyrir verkamannafjölskyldur að kosta börn sín á skóla með þeim hætti. Annars er það dálítið skrítilegt, að þessi hv. þm. (SvbH) skuli vera hneykslaður yfir því, þó að ég bjóði fram stuðning minn til þess að veita styrki þeim utanbæjarmönnum, sem senda börn sín í menntaskóla hér í Reykjavík. Hvar sem leitað er í afskiptum Framsfl. af landbúnaðinum, þá hefur það verið í þá átt að styrkja hann. Það hafa verið gerðar till. um að bæta upp ull og kjöt, og þjóðin hefur fallizt á að samþykkja slíkar uppbætur eins og sjálfsagðan hlut. En það er bara nú, þegar þjóðin sér, að allt er að hrynja saman viðkomandi matvöruframleiðslunni í sveitunum, þrátt fyrir alla þessa styrki, þá er eðlilegt, að þjóðin fari að spyrja: Er þetta rétt leið? Og ég býst við, að ofsi hv. þm. út af orðum mínum sé vegna þess, að hann finnur, að þrátt fyrir alla þessa milljónastyrki stendur Framsfl. sér til háðungar frammi fyrir þjóðinni, af því að landbúnaðurinn er að hrynja saman, og hann hlýtur að hrynja saman eftir stríðið, ef því sama fer fram um hann sem hingað til þrátt fyrir alla þessa styrki. hað er líka vert að minnast á það, að fram kom till. frá hv. 2. þm. Skagf. (JS) um að borga uppbætur á refa- og minkaskinn, sem haldið var fram, að ætti að vera til samræmis, til þess að engin framleiðsla sveitanna væri eftir, sem ekki væri styrkt. Það voru aðalrök hans, að þetta þyrfti að gera til samræmis. Það er því ekki ástæða til þess fyrir hv. þm. að fjargviðrast yfir því, þó að talað sé um þetta. Ég er sannfærður um það, að það er réttari leið að borga efnilegum mönnum úr sveit til þess að stunda nám í kaupstað, heldur en að borga styrk á refaskinn, og það yrði mikluminni upphæð úr ríkiskassanum. Nei, það er full ástæða til þess að borga styrki til námsmanna. Sú menntun, sem æskulýður okkar getur aflað sér, er kapítal, sem aldrei verður af þjóðinni tekið. Hún er verðmæti, sem þjóðin býr að í næsta mannsaldur og í framtíðinni. Hv. flm. þessarar þáltill. hefur ásamt fleirum haldið því fram, að menntaskólinn hér í Rvík væri orðinn of fjölmennur og að rétt hafi verið að skera niður aðgang að honum, vegna þess að húsrúm væ ri lítið. Háttv. 2. þm. Reykv. (EOl) hefur bent á, hver fjarstæða það er að nota þetta sem rök. Að nota þetta sem rök sannar ekkert annað en það, hve blindir þeir menn eru fyrir rökvísi, sem það reyna. Eins og 100 ára gamalt hús eigi að vera ákvarðandi um það, hversu marga nemendur við Íslendingar eigum að taka í menntaskóla okkar. Þetta skólahús var orðið of lítið 1929 eða jafnvel 1920 og þó sennilega miklu fyrr. En það réttlætir ekki þá aðferð að leyfa aðeins 2.5 nemendum að bætast í skólann á ári. Og þær ráðstafanir, sem gerðar voru til að takmarka nemendafjöldann í skólanum, voru ekki sérstaklega hentugar hinum fátækari Reykvíkingum. En það hjálpaði nokkuð, að stofnaður var Gagnfræðaskóli Reykvíkinga, og er margt gott um hann að segja. En hann er allt öðruvísi stofnun, svo að hann getur ekki að sínu leyti fyllilega bætt þennan órétt, sem hinum fátækari Reykvíkingum var gerður, þegar takmarkaður var aðgangur að menntaskólanum. Og tilraun hv. þm. S.-Þ. til þess að stilla honum upp á móti menntaskólanum á þann hátt, sem það er gert, var til þess að staðfesta það, að hinir fátækari ættu ekki að ganga menntaveginn þannig, að þeir færu í háskólann. Sá hv. þm. hélt því fram, að ekki mættu of margir verða stúdentar, og til þess að framfylgja þeirri skoðun sinni áleit hann þetta heppilegt ráð. En menntaskólinn er að einu leyti orðinn of stór. Hann er orðinn of stór fyrir rektorinn. Það er stórhættulegt, að stjórnendur skóla séu uppteknir við allan skrattann annað en þeirra verk. En núverandi rektor, Pálmi Hannesson, hefur verið hafður í öllum hugsanlegum n. og starfar í þeim öllum jafnvel og hefur ekki nægan tíma til að sinna rektorsembætti sínu, þannig að skólinn er í hreinustu niðurníðslu. Við höfum oft haft beztu menntamenn þjóðarinnar fyrir rektora skólans, sem hafa gefið sig að því starfi óskipta og m.a. litið eftir félagslífi skólans. En rektorinn kemur ekki að skólanum nema alltof lítið. Hann telur sig ekki þurfa að eyða nema helming tíma síns til hans, kannske ekki nema einum fjórða og jafnvel stundum kannske ekki nema einni klst. á dag. Það er því ástæða fyrir hv. þm. að líta í eigin barm, þegar hann talar um það og hans skoðanabræður, að menntaskólinn sé of stór. Ég álít það mikið verkefni að veita forstöðu öðrum eins skóla og Menntaskólanum í Reykjavík, en það eru ekki rök fyrir því, að skólinn eigi að vera lítill. Og að reynsla sé komin á það úti um heim, að heppilegt sé að hafa litla skóla, það er vert að athuga, hvernig ber að taka. Því að það, sem þeir kalla litla skóla þar, eru kannske skólar með nokkur þúsund nemendur. þetta er því ekkert sambærilegt. Og að bera saman það, sem þeir kalla litla skóla þar, annars vegar og hins vegar það, sem við köllum litla skóla, það er að nota sömu orð um tvo óskylda hluti. Litlir skólar t.d. í Englandi og Þýzkalandi hafa kennske þúsundir nemenda hver, en litlir skólar hjá okkur eru með nokkra tugi nemenda. Menntaskólinn í Reykjavík hefði ekki nema gott af því að hafa fleiri nemendur. En hann þarf þá að fá gott pláss; og er það þjóðinni til háðungar, að hann hefur ekki fengið það. En þó að kennarar skólans kannske lendi á villustigum, er það ekki rök fyrir því, að slíkir skólar eigi ekki að vera hér í Rvík. En ef athugaður er sá kostnaður, sem ríkið hefur af því að starfrækja skólana, og einnig kostnaður fjölskyldna við að láta börn sín ganga á þá, þá er ekki minnsti vafi á því, að kostnaðarminnst er að hafa skólana hér í Rvík, vegna þess að 1/3 hluti þjóðarinnar hefur hér aðstöðu til þess að láta börn sín ganga heimanað frá sér í skóla Hitt er annað mál, að erfiðleikar eru fyrir fólk í sveit að koma börnum sínum í skóla í Rvík, og það verður þá að gera ráðstafanir til að hjálpa því. Og þá aðferð álít ég hina réttu. Ég álít, að undantekningarlaust eigi að hjálpa öllum ungum mönnum og ungum stúlkum, sem vilja ganga í skóla, til þess að gera það. Og ég er viss um, að það margborgar sig peningalega fyrir ríkið að styrkja það fólk til náms. Og í þessu sambandi vil ég undirstrika það, að það er ekki ástæða til að reyna alltaf að egna sveitafólkið upp gegn kaupstaðafólkinu og kaupstaðafólkið gegn sveitafólkinu. Og þeir eru, sem betur fer, færri, sem vilja gera það. Til þess að sveitafólkið verði ekki út undan um menntun, þarf að styrkja það til náms. Og ég vil ekki taka afstöðu til þessa máls, hvort rétt sé að hafa menntaskóla í sveit, að órannsökuðu máli. Ef menntaskóli er í sveit, þá þarf langmestur hluti fólksins, sem sendir börn sín í slíkan skóla, að kosta þau utan heimilis síns, en þau geta ekki gengið í hann heimanað. Og verði reistur menntaskóli í sveit, þá væri gagnvart fólki í kaupstöðunum, t.d. í Rvík og á Akureyri, sama siðferðislega skylda fyrir ríkið að hjálpa fólki til að kosta börn sín í menntaskóla í sveit, þá er þar vildu hafa börn sín, eins og að styrkja fólkið utan kaupstaðanna til þess að kosta börn sín í menntaskóla í Rvík og á Akureyri. Það er allt of mikið um það, að eldri unglingar þurfa fljótt að fara að vinna fyrir yngri systkinum sínum vegna heimilisástæðna, og væri ástæða til að styrkja slík heimili til þess að geta menntað börn sín. En sá stuðningur, sem hv . þm. S.-Þ. (JJ) veitti þessum heimilum 1929 eða 1930, var 125 kr. skólagjald, sem greiða skyldi fyrir hvert barn. Þá þurfti faðir minn, sem hafði þrjú börn í menntaskólanum, að borga 375 kr. í skólagjald, eða alla sumarhýruna mína. Og þetta skólagjald reið baggamuninn hjá mörgum fátækum manni um það, hvort hann gat kostað barn sitt eða börn í skóla. Það voru margir, sem urðu að hætta við það nokkuð vegna þessa. Og þessi flm., sem nú talar um, að það þurfi að muna eftir því að hafa jafnrétti í þessum efnum, ætti að vera þess minnugur, að allar ráðstafanir, sem 1929 og 1930 voru gerðar til þess að takmarka nemendafjöldann í menntaskólanum, voru til þess að hindra, að fátæk börn gætu farið í háskólann. Og takmarkið með þessum tilraunum til að útiloka hina fátæku frá því að menntast, er að útiloka alþýðuna frá því að geta talað sínu máli og heimtað rétt sinn. Ég endurtek það, að ég geri engan mun á sveitafólki og kaupstaðafólki í því efni, að ég vil styrkja alla, sem vilja menntast, til þess að geta það, því að hver einasti maður, sem leggur það á sig að bæta við þekkingu sína, vinnur þjóðnytjastarf. Og ég vil biðja mig frá þeim einfeldnislega þvættingi um andsöðu mína við sveitafólkið. Það er tilhæfulaust, að ég hafi á nokkurn hátt talið eftir styrki, sem látnir hafa verið til sveitafólksins. Og það er aðeins örstutt síðan ég sannfærðist um það, að þessir styrkir koma að engu haldi. Ég hélt lengi vel, að þessi styrkjaleið væri eina ráðið til þess, að landbúnaðarframleiðslan félli ekki niður, og við vitum, hvað hún er nauðsynleg. En þjóðin er farin að sjá, að þetta er botnlaus hít að styrkja þá framleiðslu á þann hátt. Það þarf að breyta búnaðarháttunum. Það er ekki nóg að ausa styrkjum úr ríkissjóðnum, þó að við vildum þurrausa hann hvert góðærið eftir annað, þá er þetta sama hítin, og við stöndum eftir styrjöldina eftir sem áður frammi fyrir sömu kreppunni eins og eftir síðustu styrjöld, og kannske í enn ríkara mæli en þá var. Og fólkið er þess vegna farið að sjá, að þessi styrkjaleið er ekki rétta leiðin. Og þess vegna er líka Framsfl. „irriteraður“, þegar minnzt er á styrki, jafnvel þó að um styrki sé að ræða, sem undir öllum kringumstæðum er fullkomlega réttmætt að greiða.



Herra forseti. - Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mjög. Og ekki skal ég heldur fara langt út í þau efni, sem borið hefur á góma hér í ræðum manna nú. Mér virðist svo sem sumt af því, sem rætt hefur verið hér nú, komi eiginlega ekki mikið við þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, enda þótt það kunni að vera fróðlegt á ýmsan hátt að heyra þau vísdómsorð, sem hér eru töluð ( ! ) En mér þótti sem hv. þm. Siglf. (ÁkJ), sem settist síðast niður, hefði getað sparað sér þau ummæli, sem hann algerlega að ófyrirsynju og tilefnislausu lét hér falla um núverandi rektor Menntaskólans í Reykjavík, Pálma Hannesson. Sá mæti maður er nú ekki hér til fyrirsvars, þó að hann hafi áður átt sæti hér á þingi. Og mun ekki vera venja að taka fyrir störf einstakra manna hér í þingi á þennan hátt, að þeim fjarverandi. Mér kemur það mjög á óvart, þegar þessi hv. þm. lætur orð falla um það, að störf þessa skólastjóra séu fjarri því, sem þau eiga að vera. Ég hef aldrei heyrt annað en að hann væri mjög vel látinn sem skólastjóri í menntaskólanum, bæði af nemendum og öðrum, og hafi rækt starf sitt hið bezta. Ég veit ekki heldur annað en hann hafi nú alveg nýlega losað sig við ýmislegt af þeim störfum öðrum, sem hann hafði verið fenginn til að gegna, vegna þess að honum mun hafa virzt, að það mundi vera of mikið fyrir sig að sinna þeim jafnframt skólastjórninni. Er það því næsta ómaklegt að drepa hér sérstaklega á slíkt. Hins vegar er það svo, að mætir skólamenn hafa oft gegnt ýmsum opinberum störfum ásamt skólastjórastarfinu og ekki þótt minni fyrir sér í sínu starfi þrátt fyrir það. Og vil ég þar t.d. minna á þann mann, sem mörgum er kunnur að því að hafa verið einn hinn bezti skólastjóri landsins, Stefán Stefánsson, skólameistara Gagnfræðaskólans á Akureyri. Hann sat á þingi alllengi í sinni skólameistaratíð, og hygg ég, að honum hafi ekki verið ámælt fyrir þá hluti. Þvert á móti mun honum vegna þess hafa tekizt að koma fram ýmsum hlutum viðvíkjandi starfi sínu, sem hann hafði áhuga á. Ég tók eftir því, að eitt af því, sem hv. þm. Siglf. fann þessum skólastjóra (PHann) til foráttu, var, að hann hefði ekki sérstaka forustu í félagsskap nemenda skólans, eins og venja fyrirrennara hans hefði verið, að því er þessi hv. þm. taldi. Ég vil ekki draga úr þessu starfi fyrirrennara hans, en vil samt segja, að mér var ekki kunnugt um það, þegar ég hafði kynni af þessari stofnun, að rektor menntaskólans hér hefði neina sérstaka forustu í félagslífi nemendanna. Og það tíðkaðist ekki í fyrri daga, að rektorinn hefði neina sérstaka forustu í félagsskap nemenda. Það er því algert öfugmæli, sem hv. þm. Siglf. hefur farið þarna með. Ég hygg, að það sé miklu meira um það nú yfirleitt en áður var, að skólastjórar hafi slíka forustu, sem liggur í nokkuð breyttum hugsunarhætti. Það var ýmislegt fleira í ræðu þessa hv. þm., sem ég skildi ekki vel, hvers vegna hann kom hér fram með og hvaða erindi átti hér inn í þessar umr. Ég get ekki skilið það, að t.d. það sé mikil háðung fyrir Framsfl. eða yfir höfuð neinn annan flokk hér á landi, þó að útlendar þjóðir skirrist við að kaupa vissa þætti íslenzkrar framleiðslu með því verði, sem við þurfum að fá fyrir framleiðsluna, til þess að hún geti borið sig. Ég get ekki heldur skilið það, sem þessi hv. þm. hélt hér fram, að framsóknarmenn, þegar þeir eru að ræða landsmál úti um sveitir, hafi enga til að andmæla því, sem þeir þar segja fólkinu. Mér er ekki annað kunnugt heldur en að við allar kosningar hér í landi hafi einnig í sveitunum yfirleitt flestir eða allir stjórnmálaflokkar haft menn í kjöri til þess að halda fram sínum skoðunum og leiðrétta það, sem þeim kann að þykja fólkinu rangt frá skýrt, og þar á meðal sá flokkur, sem þessi hv. þm. tilheyrir. Ég veit þess vegna ekki, við hvað þessi ummæli hans eiga að styðjast. Annars vildi ég segja það viðvíkjandi þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, um áskorun á ríkisstj. um að láta fara fram athugun á möguleikum til að hefja menntaskólakennslu á Laugarvatni, þá tel ég, að hún stefni í rétta átt, og ég mun greiða henni atkv. Ég held, að það sé til bóta, að menntaskólarnir séu fleiri en þeir eru nú í landinu. Það eru svo margir, sem þetta nám stunda og vilja stunda, að það er fyllilega nægur nemendafjöldi í fleiri skóla heldur en þá, sem nú starfa. Og ég er ekki í neinum vafa um það, hvað sem um það er sagt, að það er að öðru jöfnu betur stjórnað skólum, sem ekki eru mjög fjölmennir. Það er líka annað, sem gerir það að verkum, að það er heppilegra, að skólarnir séu ekki mjög fáir. Og það er það, að ég held, að fræðslu- og skólastarfsemi okkar verði betri með því móti, að skólarnir séu ekki allir eins. Þó að í höfuðatriðum fari fram sams konar kennsla, bæði í menntaskólanum hér í Reykjavík og á Akureyri og eins í menntaskóla, sem kynni að verða stofnaður úti í sveit, þá mundi það samt verða svo, að þessir skólar yrðu nokkuð sinn með hverju móti, notuðu nokkuð hver sína aðferð við fræðslu og uppeldi, og það hygg ég mundi verða til bóta. Það er svo vitanlega til stuðnings þessu máli, eins og hér hefur verið drepið á, að kostnaður við dvöl í menntaskóla í sveit fyrir nemendur yrði auðvitað minni heldur en bæði í Rvík og á Akureyri. Til þess að sannfærast um það þarf ekki annað en bera saman dvalarkostnað, sem hefur verið á undanförnum árum við skóla í Rvík annars vegar og í sveit hins vegar. T.d. er mér kunnugt um fæðiskostnað, sem nemendur hafa orðið að greiða annars vegar hér í Rvík og í heimavistinni við Menntaskólann á Akureyri, og eins er mér kunnugt um fæðiskostnað í heimavist við héraðsskóla og bændaskóla hins vegar, og þar hefur verið allverulegur munur á. Auðvitað munar mestu, ef annars vegar er borinn saman kostnaður í heimavist sveitaskólanna og hins vegar kostnaður hjá þeim, sem hafa orðið að kaupa fæði og húsnæði hjá einstökum mönnum, en ég gæti vel trúað því, að það færi líka svo um þann kostnað, sem skólanum sjálfum við kemur, að hann yrði a.m.k. engu meiri í sveit en hér í Rvík. Því að þótt það sé svo, að það þurfi kannske að byggja einhver hús fyrir starfsmenn skólans, er það þó svo, að húsnæði þeirra kostar auðvitað nokkurt fé hér, sem þarf með einhverjum hætti að greiða af því opinbera, áður en lýkur. Það hefur verið minnzt á það hér í þessum umr., að það kynni að verða vöntun á starfskröftum við nýjan skóla, ef hann yrði stofnaður. Ég man eftir því, þegar til stóð að stofna lærdómsdeild á Akureyri, var þessu líka haldið fram. Því var haldið fram, að þess yrði enginn kostur að fá norður á Akureyri nægilega marga kennara, sem hefðu nægilega sérþekkingu á því, sem þyrfti að kenna. Úr þessu hefur þó rætzt þannig, að ég hygg, að það sé viðurkennt, að kennaralið Menntaskólans á Akureyri fullnægi fyllilega þeim kröfum, sem gerðar eru til kennara við menntaskóla. Hins vegar er kunnugt, að nú á síðustu árum hafa mjög margir stúdentar farið utan til náms í þeim greinum, sem kenndar eru við skóla landsins, og fer það í vöxt, þannig að við komum til með að eiga fleiri fræðimenn en skólarnir hafa rúm fyrir, og verður fremur það, sem um verður að ræða, en skortur á kennslukröftum. Hitt er svo annað, að í skóla, sem ekki væri mjög stór og ekki væri í kaupstað, væri e.t.v. dálítið erfitt að koma því fyrir að fá einmitt fróða menn í öllum þeim greinum, sem þarf að kenna, með viðráðanlegum kostnaði. Um það vildi ég segja það, að ég geri ekki ráð fyrir því, ef stofnaður væri slíkur skóli, t.d. á Laugarvatni, að sá skóli yrði, eins og menntaskólinn hér, í tveim deildum. Ég held, að ekki beri að stefna að því, heldur eingöngu að hafa eina deild, og þá sennilega máladeild, og ef um slíkan skóla er að ræða, verður vitanlega engan veginn eins mikil þörf fyrir sérfróða menn eins og við menntaskóla, sem er í tveim deildum. Það er svo aðeins eitt, sem ég vildi kasta fram viðvíkjandi þessu máli, áður en ég sezt niður, sem ég vildi skjóta að til athugunar fyrir ríkisstj., ef þessi till. verður afgreidd til hennar. Ég hafði hugsað mér hálfvegis að bera fram um þetta sérstaka brtt., en mun þó ekki gera það. Menntaskólarnir í Rvík og á Akureyri eru 6 vetra skólar, þannig að þeir, sem sitja í öllum bekkjum, þurfa til þess 6 ár. Nú er það alkunnugt mál, að þeir nemendur eru býsna margir, sem ekki sitja í öllum bekkjum menntaskólanna. Sumir taka kannske próf upp í 2. bekk, eru svo í skólanum og taka gagnfræðapróf, og sumir eftir það aðeins í 4. bekk skólans og lesa eftir það heima 5. og 6. bekk, stundum á einum vetri, en þó kannske oftar á tveim, en það kemur fram í þessu, að það eru talsvert margir, og það eykst sennilega, sem gjarna vildu komast af með styttri skólatíma, og gera það á þennan hátt, með því að leggja töluvert meira á sig. Nú held ég, ef upp kæmi einn menntaskóli í viðbót, og ekki sízt, ef hann yrði með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir í þessari till., að það ætti að athuga, hvort ekki væri hægt að fækka námsvetrum. Það kæmi ekki til mála, að námið yrði minnkað, heldur yrði að gera sömu kröfur til stúdentsprófs og ekki minni en nú eru gerðar eða yrðu gerðar, en þetta mætti gera þannig, að námið yrði nokkuð þyngt og aukið, svo að færri vetur þyrfti til að ljúka stúdentsprófi. Þetta þýddi vitanlega aukna vinnu fyrir þá, sem í skólanum yrðu, en hins vegar yrði það fyrir þá, sem lesa utan skóla meira og minna, sízt erfiðara en nú er. Reynslan mundi þá verða sú, að slíkur skóli yrði sérstaklega sóttur af þeim, sem vilja eitthvað á sig leggja og inna þetta nám af hendi á skemmri tíma en nú er gert ráð fyrir í skólunum. En ég held, að notin af slíkum skóla mundu verða drýgri og árangurinn verða þeim heppilegri en utanskólalestur. Ég mundi telja, að 'þótt ekki hefðist annað upp úr því að setja menntaskóla á Laugarvatni eða öðrum slíkum stað heldur en það, að þar yrðu sköpuð sérstök skilyrði fyrir utanskólamenn, fyrir þá, .sem vilja taka námið á styttri tíma, - þó ekki væri annað en þetta, teldi ég það nokkuð mikið. Ég skal ekki segja um, hve mikið væri hægt að stytta námstímann, hvort hægt væri að ljúka á fjórum vetrum því námi, sem ætlazt er til, að lokið sé á sex vetrum, en það væri a.m.k. hægt á 5 vetrum, og mundi þó ekki verða erfiðara fyrir þá, sem lesa utanskóla, en það er. Þessu atriði vildi ég sérstaklega skjóta til ríkisstj., ef hún fær þessa þál. til meðferðar.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér það, að nú, kannske í sambandi við þetta mál eða a.m.k. samhliða því, þyrfti að koma fram sérstök löggjöf, sem kvæði um það, hvaða kröfur yrði að gera til menntaskólanáms, og væri í henni alveg sérstaklega fram tekið, hvaða námsgreinar stúdentsefni ættu að lesa og hversu mikið þeir ættu að hafa lært. Geri ég ráð fyrir, að slíkt frv. verði borið fram innan tíðar eða till. um að undirbúa það. Ég skal játa það, að þegar ég var að velta fyrir mér, hvaða kröfur ætti að gera í þessu efni, gerði ég mér ekki ljóst, að það er ein námsgrein, sem verður að gera sérstakar kröfur til. Ég játa, að þessi námsgrein fór fram hjá mér, þangað til ég hlustaði á ræðu hv. þm. Siglf., en þá datt mér í hug, að það væri ein námsgrein, sem verður að gera kröfur um; sem sé, að þeir, sem slíkt nám stunda, verði að uppfylla einhverjar lágmarkskröfur fyrir því, að þeir kunni eitthvað í rökfræði. Það er alveg til háðungar, að menn, sem stundað hafa nám árum saman, skuli ekki geta sett fram nokkurn veginn rökrétta hugsun, og sýnir það, að nauðsynlegt er, að við slíkar stofnanir verði gerðar einhverjar kröfur um, að þar sé kennd rökfærsla, enda verður það röksemdarugl, sem þessi maður ber fram, að teljast þeim skóla, sem hann hefur gengið í gegnum, til mikillar vanvirðu. Þessi þm. sagði í fyrri ræðu sinni, að það væri alveg nauðsynlegt að hafa þessa skóla í bæjunum, vegna þess að þá geti kennararnir jafnhliða störfum sínum við skólana, stundað aðra vinnu, en í næstu ræðu sinni ræðst hann á einn af þessum mönnum, núv. rektor menntaskólans, fyrir það, að hann skuli skipta sér af öðru en sínu embætti, og er þetta fyllilega ástæðulaust, því að þessi maður, Pálmi Hannesson, mun sízt vera meira önnum kafinn en aðrir, sem við skólana vinna. Þessir menn vinna við aðra skóla ríkisins, hafa jafnvel skóla sjálfir, og stunda ýmsa aðra vinnu, og er þá aðalásökunarefnið, að hann stundum geri annað. Eftir þessu er röksemdafærslan. Hann segir, að það sé kostnaðarminnst að hafa skólann alltaf í Rvík, þar sem 1/3 landsmanna sé, því að þá sæki þeir hann hlutfallslega við það, en þó það sé langsamlega dýrast fyrir þá, sem eru utan Reykjavíkur, gerir það ekkert til. Ef þetta er nokkur röksemd, mætti skólinn, þó að hann væri í Rvík, ekki vera meira en 1/3 dýrari en annars staðar, með 1/3 íbúa landsins, til þess að það borgaði sig fyrir þjóðarheildina, en nú vita allir, að það er ekki 1/3 heldur meira en helmingi dýrara að stunda nám hér en í heimavistar skóla. Þess vegna er sú röksemd villandi, að þetta sé ódýrara fyrir þjóðina, af því að 1/3 hluti þjóðarinnar býr í Rvík. Ég er viss um, að ekkert barn í barnaskóla mundi leyfa sér að viðhafa svona röksemdafærslu, hvað þá maður, sem búinn er að vera í menntaskóla og þar að auki í háskóla. Þá segir þessi þm. enn fremur, að hann geti ekki skilið, hvað sveitamenn í landinu standi betur að vígi með að koma börnum í skóla, þótt skóli væri á Laugarvatni. Það er ekki verið að kafa djúpt í málunum. Mundi það ekki létta á heimavistinni á Akureyri, ef þeir Sunnlendingar, sem sækja þangað, færu að Laugarvatni. Þess er enginn kostur fyrir fólk úr sveit að sækja skóla, nema þar sem heimavist er. Þess vegna þýðir heimavist, hvar sem hún er, hvort heldur er á Laugarvatni eða annars staðar, stórum aukna möguleika fyrir sveitafólk til þess að sækja skóla, og þess vegna er góður heimavistarskóli svo þýðingarmikill fyrir þetta fólk til þess að geta stundað menntaskólanám. Þá segir þessi hv. þm., að það sé óframkvæmanlegt fyrir verkamannafólk í Rvík að senda börn sín í heimavistarskóla. Eftir því vill hann ekki einu sinni, að sveitafólk og sveitaæska fái þá aðstöðu, sem hann telur ekki betri en það, að hún geti ekki orðið til gagns fyrir verkamenn í bæjum. Hann vill ekki einu sinni ganga svo langt til jafnréttis, að hann vilji, að sveitaæskan fái að stunda nám við þau skilyrði, sem hann telur ekki mögulegt fyrir verkamenn í bæjunum. Ég vil segja honum það, að það er ekki verið að fara fram á að fá skóla í hverri sveit, heldur einungis að opna möguleika fyrir þá, sem hafa hæfileika og vilja til að stunda þetta nám og telja sig geta það frekar á þennan hátt. Ég held það sé varla ásæða til að ræða við þennan hv. þm. um þær ádeilur, sem hann er með á Framsfl. og staðhæfingar hans um það, að allar ráðstafanir Framsfl. frá því á árunum 1929–1930 og síðan hafi miðað að því að útiloka alþýðuna frá því að geta sótt skóla. Ég veit satt að segja ekki, hvað á að segja um svona fullyrðingar. Hefur Framsfl. ekki bæði á árunum 1929–1930 og síðan beitt sér fyrir, að komið væri upp skólum um allt landið? Hverjir hafa barizt með því? Barðist ekki Framsfl. fyrir því jafnhliða að koma á fót gagnfræðaskólum í öllum kaupstöðum landsins? Og eins og hv. 2. þm. Reykv. sagði: „Hverjir hafa beitt sér fyrir skólum í sveitum landsins?“ Hafa kommúnistar gert það? Hvað eiga þeir að baki sér? Hvar geta þeir bent á skóla, sem þeir hafa komið upp? Hvar geta þeir bent á eitt einasta verk? Ef þeir gætu bent á eitt einasta dæmi.

Mig langar ekki til að eiga þátt í stofnun eins og Laugarvatnsskólinn er

. Ég veit, að þessi þm. er á móti skólum, sem ekki eru kommúnistaskólar, en hann ætti að athuga það, að ýmsir borgarar í þessu landi vilja láta börn sín læra annað en kommúnisma og telja, að hver sæmilega greindur maður geti kynnt sér stjórnmálastefnur, þegar hann er búinn að læra annað. Ég hygg, að Framsfl. þurfi ekki að blygðast sín fyrir Laugarvatnsskólann eða hljóta ámæli fyrir hann og þegar verið er að segja, að þessi flokkur stefni að því að loka skólunum jafnhliða því, sem aldrei hafa önnur eins átök v erið gerð í skólamálum eins og þau ár, sem Framsfl. fór með þau, þá er varla hægt að tala við þá menn í alvöru, sem segja slíkt. Þeir bara neita staðreyndum. Þetta er hægt að segja, þegar annars vegar er fólk, sem er ókunnugt málunum, en það er til háðungar að ætla að halda þessu fram hér á þingi, enda var það auðheyrt á 2. þm. Reykv., sem telur sig eiga að hafa eitthvert eftirlit með hjörðinni hér á þingi, að hann fann, að liðsmaður hans, hv. þm. Siglf., hafði hætt sér helzt til um of í fullyrðingum sínum. Ég þakka honum ummæli hans í þessu efni, en veit, að hann viðurkennir, að fleipur það, sem hv. þm. Siglf. bar fram, er hættulegt flokki þeirra. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri rétt, að óhætt væri að fjölga stúdentum, og að flokkur hans mundi beita sér fyrir því, þegar hægt yrði. Ég vonast til þess, að flokkurinn hjálpi til, að þeir fátæku - og þeir ríku líka - í sveitum og bæjum fái greiðan aðgang að skólum landsins fyrir börn sín. Það er sannarlega hverju orði sannara, að sú þjóð, sem telur nauðsynlegt að takmarka nám manna, á ekki skilið að heita menningarþjóð, og það á að gera námið eins auðvelt og mögulegt er. Takmarkið er ekki að skólarnir séu sem viðast og ekki það, að þeir séu sem flestir, heldur að það verði sem jöfnust aðstaða fyrir einstaklingana, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir og hvort sem þeir eru í sveit eða kaupstað, til þess að þeir geti notað þá hæfileika, sem þeir hafa. Það er það, sem mestu máli skiptir. Það var eitt atriði í ræðu hv. þm. Siglf., sem ég get ekki annað en minnzt á og er gott dæmi um röksemdafærslu hans. Það var, þegar hann talaði um, að það væri einkennilegt að hugsa sér það sem rök, að þótt skóli tæki ekki nema 25 nemendur, þyrfti að takmarka fjölda þeirra við þá tölu. Að hugsa sér það, að tölu nemenda skuli eiga að miða við þann stað, sem er fyrir hendi. Það væri eins hægt að hugsa sér, að hægt væri að hafa skólann á hvaða stað sem væri úti á landi. Náttúrlega verðum við að fara eftir þeim skilyrðum, sem eru fyrir hendi, en hitt er rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að skólahúsið hér í Rvík er of lítið, en það á ekki fyrir það að taka ótakmarkað í skólann og láta deildir hans vera hingað og þangað úti um bæ, þar sem ekki er hægt að hafa neitt eftirlit með þeim. Það er skiljanlegt, að hver skóli verður á hverjum tíma að takmarkast við þau skilyrði, sem fyrir hendi eru, og líka um nemendafjölda. Þess vegna var ekki um annað að ræða en að miða við það húsrúm, sem skólinn hafði. Ég hef nú rakið þær röksemdir ræðu hv. þm. Siglf., sem máli skipta. Þau orð, sem hann lét falla um rektor Menntaskólans í Rvík, eru frekar til lofs en hins, þegar þau koma frá svo rökföstum og góðviljuðum manni, sem þessi þm. virðist vera. Enda er r ektornum óhætt fyrir þeim, þegar maður veit, hvernig hann hefur leyst skólastörf sín af hendi og fengið hið bezta orð bæði meðal nemenda og aðstandenda þeirra. Persónulegar svívirðingar, sem koma þessu máli ekkert við, eru aðeins vitnisburður um úlfúð höfundar síns, þegar gærunni er af honum flett. Þm. kvaðst heldur vilja greiða styrki til að ala upp unga menn en refi eða uppbætur á refaskinn. Ég held líka, að það sé miklu betra að verja nokkru fé til þess, að unglingar verði að mönnum, heldur en þeir verði að refum þjóðfélagsins.