Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get ekki að því gert að mér finnst mjög sérkennilegt að þegar ég flyt brtt., sem felur í sér að gerð er sú veigamikla breyting á frv. að í stað þess að ríkið greiði 60% kostnaðar greiði það 80% og hlutföllin hjá sveitarfélögunum breytist að sama skapi, komi sú till. alls ekki til atkvæða vegna þess að áður er búið að greiða atkvæði að fyrirmælum forseta um 4. mgr. brtt. frá meiri hl. menntmn. Ef menn bera þetta tvennt saman sjá menn auðvitað að till. um prósentuskiptinguna gengur miklu lengra og er miklu meira afgerandi og hlýtur að þurfa að fást afgreidd sér á parti, jafnvel þó menn séu síðan reiðubúnir að samþykkja brtt. menntmn. sem er um allt annað atriði eins og menn sjá. Brtt. hv. menntmn. er alls ekkert um þetta atriði, 60% og 40%. Það er bara smáviðbót við setninguna og það hlýtur að þurfa sérstaka atkvæðagreiðslu um mína till. um breytt kostnaðarhlutföll ríkis og sveitarfélaga.



Úrskurður minn byggist á því að sú brtt. sem hér um ræðir hefði þurft að vera við brtt. sem á undan er samþykkt ef hún hefði átt að berast upp sér. Á því byggist að fyrri brtt. ákveður þessa kostnaðarskiptingu og kemur því seinni brtt. ekki til atkvæða.

Forseti. Er ekki afgerandi hvor till. gengur lengra?


             Ég mun nú, af því að ég heyri að um þetta atriði eru skiptar skoðanir og margir kveðja sér hljóðs, mælast til þess að þingmenn hafi biðlund og hér verði gert örstutt hlé í 4 mínútur og ég rannsaki þennan úrskurð nánar og menn ræði ekki um atkvæðagreiðslu fyrr en sá úrskurður hefur verið kveðinn upp. - Fundarhlé.



Það ágreiningsmál sem kom upp við atkvæðagreiðslu hefur verið skoðað. Sú hefur orðið niðurstaðan að sú uppröðun sem á brtt. er í dagskrá er samkvæmt hefð og venju í atkvæðagreiðslum í hv. Alþingi, en ég hef ákveðið, af því að það hefur verið óskað sérstaklega eftir því að vilji þingdeildarinnar komi fram um brtt. á þskj. 864 frá Ragnari Arnalds o.fl., að verða við því og greiða atkvæði sérstaklega um þá brtt.



Herra forseti. Mér leiðist yfirleitt að vera að skipta mér af atkvæðagreiðslu þegar svo langt er komið sem hér er, en mér finnst það nýstárleg aðferð að hætta við að afgreiða hverja grein fyrir sig eftir 2. umr. Ég hef skilið þingsköpin svo að 2. umr. fæli í sér að þá ætti að taka afstöðu til hverrar greinar fyrir sig þannig að komi brtt. við einstakar greinar hljóti þær að berast upp í þeirri röð sem númer greinanna segja til um. En auðvitað getur það komið fyrir, bæði í þessu tilviki og svo mörgum öðrum, að það sé samhengi á milli einstakra brtt. frá þingmanni og það gildir einu hvort það er við sama kafla eða við marga kafla. Það getur verið samhengi í því öllu saman. En ég vildi, herra forseti, gera þessa athugasemd.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að ég tel að aðferð forseta, sú sem hann ætlar að viðhafa, sé hin eina mögulega einfaldlega vegna þess að ég hef gert tillögu um að kaflinn í heild orðist eins og þar er gerð tillaga um og það er kaflinn í heild sem er borinn upp. Þetta er kannski svipað og ef hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir flytur tillögu um að vísa frv. í heilu lagi til ríkisstjórnarinnar svo ég nefni það sem dæmi. Þá er gerð tillaga um afgreiðslu á öllu frv. á einu bretti og þá verður að afgreiða hana sem sérstaka tillögu án tillits til annarra brtt. sem koma fram. Ég tel að þegar gerð er tillaga um að breyta kaflanum í heild, það er gerð tillaga um nýjan kafla sem inniheldur allt annað en það sem fyrir var, sé ekki hægt að hafa neina aðra aðferð því ef það væri farið að grípa á einstökum brtt. mundi það aldrei passa neitt saman.



Herra forseti. Mér líst bara hreint ekkert á ef það er farið að líta á einstaka kafla í frv. og afgreiðslu þeirra sem eitthvað sambærilegt við dagskrártillögur sem sérstök ákvæði í þingsköpum gilda um. Það er bara alveg sérstakur afgreiðslumáti á þingmálum. En það er alveg nýtt að það sé tekið sérstakt knippi af greinum og greinarnar og brtt. afgreiddar í annarri röð en brtt. frá öðrum þingmönnum. Brtt. við eina einustu grein í kaflanum getur gjörbreytt kaflanum þannig að þetta er ekkert algilt. En ég geri ekki annað en að benda á þetta. Það er þá alveg ný meðferð á þingsköpum sem verður viðhöfð ef þetta verður gert svona.



Herra forseti. Nú er það alvanalegt að einstakir þingmenn geta óskað eftir því að einstakir stafliðir í sjálfstæðum till. séu bornir upp hver í sínu lagi. Ef það væri svo með þessa till. frá hv. þm. Ragnari Arnalds að þingmenn óskuðu eftir því að hver stafliður í till. yrði borinn upp í sérstöku lagi, hvernig í ósköpunum ættaði hæstv. forseti þá að ganga til að afgreiða málið ef hann færi fyrst að bera upp hvern staflið fyrir sig þar sem hver stafliður varðar ákveðna grein í frv. og það yrði síðan afgreitt og síðan ætlaði hann eftir á að fara að bera upp greinarnar og aðrar brtt. við þær frá öðrum þingmönnum? Þessi afgreiðsla hæstv. forseta, að bera brtt. við þennan kafla frá einum þingmanni upp í heild, stenst ekki vegna þess að það er hægt að hnekkja henni með því einu að óska eftir því að hver stafliður till. fyrir sig verði borinn upp sérstaklega.



Ég bendi á að brtt. á þskj. 864 fjallar um að allur kafli frv. breytist og allar greinar frv. sem varða þennan kafla. Þessi till. gengur lengst og ef þessi brtt. er samþykkt eru þær greinar ákveðnar. Ég hef gengið úr skugga um að þessi afgreiðsla stenst gagnvart þingsköpum, en verði farið að búta þennan kafla niður er mjög óhægt um atkvæðagreiðslu. 



Herra forseti. Ástæðan fyrir því að hér er gerð tillaga um einn kafla frv. í heilu lagi er sú að við alþýðubandalagsmenn teljum að þessi kafli stjfrv. einkennist af óhæfilegri miðstýringu framhaldsskólakerfisins og að allir þræðir stefni í hendur eins manns, menntmrh. Við teljum að það þurfi að breyta þessu þannig að um valddreifingu verði að ræða í hendur fræðsluráða, skólameistara, kennara og nemenda og til þess þurfti að sjálfsögðu að breyta öllum ákvæðum þessa kafla. Ég held þess vegna að það sé eðlilegt að greiða atkvæði um þetta í einu lagi og segi hiklaust já.



Virðulegi forseti. Í 8. gr. frv. eins og það er lagt fram er kveðið á um að skólanefnd skuli ásamt skólameistara marka stefnu í skólahaldi og ákveða námsframboð. Tvær ástæður liggja til þess að Kvennalistinn getur ekki með nokkru móti fallist á þetta fyrirkomulag. Hugmyndir okkar um valddreifingu eru ekki af þeim toga að setja pólitískt kjörnar nefndir yfir alla framhaldsskóla til þess m.a. að marka stefnu í skólahaldi. Í öðru lagi eru með þessu fyrirkomulagi fagleg sjónarmið í stefnumörkun skólahalds fyrir borð borin. Brtt. Kvennalistans gengur út á að takmarka völd skólanefndar við fjármál og fjárreiður skólans. Því segi ég já.



Herra forseti. Í 8. gr. eins og hún hljóðar nú með brtt. frá meiri hl. menntmn. er gert ráð fyrir því að skólanefnd ákveði námsframboð ásamt skólameistara. Ég sé ekkert betra verkefni fyrir skólanefndir en að ákveða námsframboð. Ég tel að fólkið í viðkomandi byggðarlögum eigi að taka þátt í þeirri ákvörðun hvaða nám er í boði í viðkomandi framhaldsskólum. Brtt. Kvennalistans gerir ráð fyrir því að fulltrúar fólksins taki ekki þátt í þeirri ákvörðun. Því segi ég nei.



Virðulegi forseti. Brtt. Kvennalistans við 9. gr. felur skólaráði það vald að marka stefnu í skólahaldi í stað pólitískt kjörinna skólanefnda. Með því móti er tryggt að faglegt þekking ráði ferðinni en ekki flokkspólitík. Því segi ég já.



Virðulegi forseti. Í ljósi breyttra þjóðfélagshátta, sem hafa m.a. haft það í för með sér að húsmæður eru í flestum tilfellum ekki lengur til staðar á heimili til að taka á móti börnum og unglingum í hádegi og sjá til þess að þau fái hollan og góðan mat, er nauðsyn á mötuneytum og skólamáltíðum brýn. Aldrei er meiri þörf fyrir holla og góða næringu en á vaxtarárum og til vansa að sjoppufæði skuli þá oft vera uppistaða fæðu skólafólks. Því segi ég já.



Virðulegur forseti. Þó að ég eigi bágt með að trúa þeim hryggilegu fréttum eða hörmulegu fréttum, sem koma fram í málflutningi hv. síðasta ræðumanns, að húsmæður séu ekki lengur til staðar á heimilunum til að gefa börnunum mat 



Herra forseti. Landbn. hv. deildar hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 30 frá 28. apríl 1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, með síðari breytingum. Nefndin hefur rætt frv. á nokkrum fundum og sent það til umsagnar til Félags sláturleyfishafa, Framleiðsluráðs landbúnaðarins, Neytendasamtakanna, Stéttarsambands bænda, Hollustuverndar ríkisins, Dýralæknafélags Íslands, yfirdýralæknis og Kaupmannasamtakanna. Í frv., eins og það kom fram frá ríkisstjórninni, er gert ráð fyrir að undanþágur megi ekki veita nema til 1. júní 1988. Það er samhljóða ákvæði í brbl. sem gefin voru út 16. júní 1987. Yrði frv. samþykkt óbreytt yrði engar undanþágur hægt að veita vegna slátrunar á komandi hausti. Nefndin telur rétt að framlengja undanþáguheimild ráðherra í tvö ár eða til 1. júní 1990. Landbn. leggur á það áherslu að þegar í stað verði hafist handa um endurskipulagningu og endurbætur á sláturhúsum í landinu. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með svofelldri breytingu: Í 1. gr. komi í stað ártalsins 1988, eins og var í brbl. og frv. ríkisstjórnarinnar, ártalið 1990 sem veitir landbrh. heimild að veita undanþágur til þess tíma vegna sláturhúsa. Undir þetta álit rita allir nefndarmenn og var samkomulag í nefndinni um að flytja þessa brtt. Herra forseti. Ég held að fyllsta ástæða sé til að fara örfáum orðum um þetta mál og láta það koma skýrt fram að í nefndinni urðu talsverðar umræður um ástandið í sláturhúsamálum hér á landi. Ég held að ég greini satt og rétt frá þegar ég segi að allir nefndarmenn hafi verulegar áhyggjur af ríkjandi ástandi í þessum málaflokki og hvetja til þess að þegar verði gripið til einhverra aðgerða sem eru í áttina að því að reyna að mæta þeim auknu kröfum sem komið hafa fram um heilbrigði og hollustuhætti í sláturhúsum og mæta þeim vanda sem sláturhúsin og þau félög, sem þau reka, eiga í. Ég vil láta þess getið, herra forseti, að meiri hluti sláturhúsa á landinu er nú rekinn með undanþáguleyfum. Afkastageta allra starfræktra sláturhúsa í landinu er rösklega 43 þúsund fjár á dag en það jafngilti árið 1986 19 daga notkun að meðaltali. Þessi mikla afkastageta húsanna á sama tíma og verið er að fækka sauðfé í landinu eykur auðvitað óhagkvæmni í rekstri og leiðir til ófremdarástands ef ekkert verður að gert. Ég hygg að það sé vilji nefndarinnar að Alþingi vindi nú bráðan bug að því að fara að fjalla m.a. um nál. mikið og þykkt um hagræðingu í rekstri sláturhúsa sem þm. hafa haft undir höndum í langan tíma en hefur ekki verið rætt hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. 3. þm. Norðurl. e., frsm. nál., en það er skaði að hæstv. landbrh. skuli ekki vera viðstaddur því að ekki er víst að gefist mörg tækifæri umfram þetta til að spyrja hann hver sé fyrirætlan hæstv. ríkisstjórnarinnar um framkvæmd á þeirri endurskipulagningu sláturhúsanna í landinu sem hér var vikið að og margnefnd og þykk skýrsla um sláturhús, sem veifað var hér í ræðustólnum áðan, fjallar um. Hér er það niðurstaða hv. landbn. að lengja þann frest sem frv. gerði ráð fyrir um tvö ár þannig að hæstv. ráðherra hafi heimildir til að gefa undanþágur til ársins 1990, þ.e. til 1. júní 1990. Ég vil spyrja hv. frsm., ef hæstv. landbrh. getur ekki komið og tekið þátt í umræðunni, hvort beri að skilja þessa tveggja ára viðbót sérstökum skilningi í samhengi við framkvæmd ríkisstjórnarinnar á endurskipulagningu sláturhúsanna og hvort þess sé að vænta að framkvæmdum á því sviði verði frestað sem þessu nemi.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu mikið enda er liðið á þann tíma sem þingfundur stendur í dag, en ég kem hér í ræðustól til að undirstrika það sem reyndar kom fram í ræðu hv. frsm. að það er full ástæða til að taka sláturhúsamálin til umræðu og það til rækilegrar umræðu hér í hv. Alþingi og þá skýrslu sláturhúsanefndar sem liggur fyrir. Það er rétt sem kom fram í hans máli að mikill samdráttur hefur orðið í sauðfjárslátrun. Það er þörf á endurskipulagningu víða á fyrirkomulagi sláturhúsa, en það er alls ekki sama hvernig sú endurskipulagning fer fram því að þessi mál eru viðkvæm. Þetta eru viðkvæm atvinnumál í hinum strjálbýlu byggðum landsins þó jafnvel að þessi atvinnustarfsemi standi ekki nema stuttan tíma á ári hverju. Þau fyrirtæki sem fást við slátrun, sláturleyfishafar, eru víða í erfiðleikum vegna þess samdráttar sem hefur verið á undanförnum árum og þeir hafa ekki bolmagn til þess að fara í þá endurskipulagningu og þann kostnað sem henni fylgir án þess að til þess komi einhver aðstoð, en það er nauðsynlegt að ráðast í hana eigi að síður. Ég vildi því aðeins koma hér í þennan ræðustól til að undirstrika það að það er afskaplega nauðsynlegt að þessi mál verði rædd og fái ítarlega umfjöllun hér í hv. Alþingi þannig að þessi mál skýrist og þingið móti sér stefnu í framtíðarmálum sláturhúsanna. Ég endurtek það, þetta eru viðkvæm mál. Þetta eru viðkvæm atvinnumál fyrir fólkið í hinum dreifðu byggðum og þetta hefur verið óaðskiljanlegur þáttur í atvinnustarfseminni þar fram undir þetta og munar þar mikið um. Það er því ekki sama hvernig að þessum málum er staðið, en eigi að síður þurfum við að ná því marki að sláturhúsin þjóni því hlutverki sem þeim er ætlað, þau séu góðir vinnustaðir sem fullnægi eðlilegum kröfum um að framleiða góða matvöru sem gengur á neytendamarkaðinum.



Herra forseti. Það sem mig langar til að benda á í upphafi er að það er náttúrlega alveg út í hött að miða við 1. júní 1989 því það er í raun og veru þá verið að samþykkja bara í ár.  Það hefur komið fram hér að nauðsynlegt sé að taka þessi mál til umfjöllunar. Það hefði átt að vera búið að því fyrr og sú skýrsla sem við höfum fengið í hendur um tillögur um breytingar er í mörgum tilvikum alveg út í hött. Það gengur því aldrei að gera þetta á þann veg, enda hygg ég að þetta sé framkvæmt á skrifstofuborði hér í Reykjavík án þess að gera sér grein fyrir því hvernig aðstæður eru í þessum málum víða úti um land. T.d. er gert ráð fyrir því í tillögunni, ef ég man rétt, að ekki eigi að slátra við Eyjafjörð og það eigi að flytja frá Vopnafirði til Kópaskers allt fé. Þeir sem þekkja þarna til vita að það er alveg fráleitt. Þess vegna þarf að fara að ræða þessi mál og gera það af einhverri þekkingu á aðstæðum og af einhverri skynsemi. En það tekur meira en tvö ár að koma því í lag. Við höfum frétt að ekki séu líkur á því að við getum flutt út kjöt til Efnahagsbandalagsþjóðanna öðruvísi en að gera átak í einu, tveimur sláturhúsum á landinu. Hvernig verður farið með það mál? Hefur hv. landbn. skoðað það? Mér dettur ekki í hug að spyrja ríkisstjórnina um neitt í þessu efni. Ég veit að svar við því kemur ekki því að hún kemur sér náttúrlega ekki saman um þetta frekar en annað. Hitt hefði verið fróðlegt að hafa hæstv. landbrh. hér til þess að spyrja hann, persónulega, hverju hann muni reyna að vinna að í þessum efnum. En það er ekki ástæða til þess að ræða þetta mál frekar. Það þarf að taka á því og það þarf að gera það í sambandi við aðila úti um land. Þetta er náttúrlega eins og hefur verið, þetta er ekkert nýtt, að það er verið að biðja um breytingu, um frest á þessu í eitt, tvö ár í einu, en menn taka ekki á vandamálinu eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég treysti mér ekki til þess að taka að mér hlutverk hæstv. landbrh. og svara fyrir stefnu landbrn. í þessum málaflokki. Hins vegar hygg ég að það sé ljóst að viðkvæmasti þáttur þessa máls sé raunverulega sá að menn geti komið sér saman um það hvort Alþingi eða landbrn. eigi að móta stefnuna í sláturhúsamálum. Það er auðvitað þannig að landbrn. hefur, samkvæmt þeirri vitneskju sem ég hef, kannski mótað þá stefnu að það skuli stefnt að því að eftir fimm ár eða þar um bil geti öll þau hús sem þá verða starfrækt hlotið löggildingu miðað við þær lágmarkskröfur sem gerðar hafa verið af heilbrigðisyfirvalda hálfu um hollustuvernd og heilbrigðismál og hugmyndin er sú að þessu markmiði verði náð í áföngum. Það sem hv. landbn. gerir núna er í eðli sínu nauðvörn í óþolandi ástandi, ég verð að segja það eins og er. Það er verið að veita landbrh. heimild til þess að leyfa slátrun í húsum sem sum hver kannski eru á mörkum þess að geta flokkast undir þau lög og reglur sem heilbrigðisyfirvöld gera ráð fyrir. Hins vegar er ágreiningur um það hversu langt á að ganga í því að bæta sláturhús landsins svo að þau uppfylli allar kröfur. Kenningar hafa komið fram um það að kröfur Efnahagsbandalagsins snúist um það eitt að stöðva innflutning á kjöti frá Íslandi til Efnahagsbandalagslandanna og þess vegna séu gerðar það strangar kröfur til sláturhúsa og heilbrigðisástands í þeim að Íslendingar geti ekki á nokkurn veg ráðið við það af fjárhagslegum ástæðum. Og það er nú auðvitað dæmigert að þegar verið er að ræða þennan mikilvæga málaflokk sem snertir hinar dreifðu byggðir landsins alveg stórlega eru í þingsal sex eða sjö þm. Ég vil geta þess að þetta er ekkert smámál í krónum talið ef á að fara t.d. eftir þeirri skýrslu sem núna liggur fyrir. Þar kemur fram að þegar skýrslan er gefin út sem er að mig minnir í júní 1987 er áætlaður kostnaður vegna nýsláturhúsa á Austurlandi 125 millj. og endurbætur á löggiltum húsum 113 millj. Síðan endurbætur á ólöggiltum húsum 368 millj. Hér er um rösklega 600 millj. kr. dæmi að ræða sem síðan þarf að framreikna og færa til verðlags dagsins í dag. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ég tuði mikið meira um þetta mál. Þetta þarf að taka til umræðu. Þetta snertir geysilega mikið hinar dreifðu byggðir, eins og ég sagði áðan, og þm. verða að gjöra svo vel að fara að komast að einhverri niðurstöðu í framhaldi þessa máls. Það auðvitað dugar ekki að framlengja þessa undanþáguheimild til ráðherra ár eftir ár á þeim forsendum að engar ákvarðanir eru teknar í tengslum við framtíð sláturhúsa í þessu landi.