Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við framsóknarmenn í þessari hv. d. flytjum þetta frv., sem er á þskj. 50. Það mun flestum kunnugt, hver þróun hefur verið á sviði tækninnar hér á landi hin síðari ár. Þar hefur tæknin, vélaaflið, leyst af hendi manns,aflið. Í stað árabátanna hafa komið vélknúin skip, og í stað þess að heyja hefur verið aflað með orfi og ljá, hafa komið afkastamiklar vélar. Þessi þróun þykir sjálfsögð. Engum dettur í hug að hefja útgerð né iðnrekstur nema með fyllstu tækni. Sama máli gegnir um landbúnaðinn. En þessi tækni kostar mikið. Hún kostar mikla fjárfestingu. Fáir eiga mikið fjármagn fyrir fram af því, sem vélvæðing kostar, og mjög erfitt er að fá fé að láni, nema þá að litlu leyti og með óhagstæðum kjörum. Hjóladráttarvél með nauðsynlegum tækjum við búrekstur kostar vart undir 200 þús. kr. En þá reikna ég með eftirfarandi tækjum fyrir utan aflvélina sjálfa: sláttuvél, múga- og rakstrarvél, lyftitæki með heyýtu, mykjudreifara og áburðardreifara, en það verð tek ég aðeins að 1/3 hluta, vegna þess að ég tel, að þar geti verið um sameign þriggja eða fleiri bænda að ræða. Síðan kemur blásari til að blása inn heyi í hlöðu og turna og súgþurrkunarblásari, sem verður nú orðið að teljast ómissandi hverju heimili. Ótalin er þá mjaltavél, sem ekki er hægt að vera án, þar sem um mjólkurframleiðslu er að ræða. Sé rafmagn til staðar frá héraðsrafmagnsveitum, er það mikill munur varðandi þægindi og fjárfestingu, en sé það ekki til staðar, þá vantar mótor til að framleiða rafmagnið fyrir heimili og enn fremur til að knýja súgþurrkunarblásara og mjaltavél. Þessi mótor með tilheyrandi kostar tæplega undir 50 þús. kr. Fjárfesting á einu búi, einungis til búrekstrar, ef vélvæðing á að vera fullnægjandi, mun því vera nokkuð mikið á 3. hundrað þús. kr. En þá er ótalið enn þá eitt ómissandi tæki hverju sveitaheimili, en það er bifreið. Hér er um mikla fjárfestingu að ræða, ef kaupa þarf allt þetta, eins og þeir verða að gera, sem byrja búskap. Það er mikið vandamál meðal bænda og ekki sízt byrjenda í búskap, hvernig bezt er að leysa þennan þátt í bústofnsmyndun, svo að aðrir þættir í búskap gangi eðlilega, svo sem stækkun búanna, þurrkun lands og ræktun. Bændastéttin verður árlega að leggja í mikla fjárfestingu, sem framtiðin ein nýtur. Þessi fjárfesting eða þetta sparifé er bundið til margra ára og kemur aðeins þeim að notum, sem landið nytja í framtíðinni. Almennt fer hver einasti eyrir bænda í það að búa í haginn fyrir framtíðina, og flestir þeirra neita sér um ýmislegt, sem þeirra samborgarar í öðrum stéttum telja sér ómissandi á sínum heimilum, eins og t.d. skemmtileg og þægileg húsgögn og véltækni við sjálft heimilishaldið. Þetta frv. fjallar um það, á hvern hátt við getum á viðráðanlegri hátt en nú er vélvætt landbúnaðinn. Þau tæki, sem nefnd eru í 1. gr. frv. og tilheyra 72. kafla tollskrárlaganna, svo sem hjóladráttarvélar, sláttuvélar, rakstrarvélar og snúningsvélar, mjaltavélar, áburðardreifarar og kartöfluupptökuvélar ásamt fleira til landbúnaðar, þessi tæki eru nefnd í 1. gr. frv. og skulu vera undanþegin aðflutningsgjöldum og enn fremur undanþegin sölusköttum, eins og 4. gr. frv. kveður á um. Hér er um verulega upphæð að ræða fyrir kaupendur hlutaðeigandi tækja. Hjóladráttarvél af Massey Ferguson Standard gerð kostar nú 106 þús. kr., en mundi, ef frv. þetta verður að lögum, lækka um 27 þús. kr. eða kosta þá 79 þús. kr. Sams konar vél og þessi kostaði árið 1958 53 þús. kr. eða helmingi minna en hún kostar nú. Hún mundi þrátt fyrir afnám tolla og skatta kosta 26 þús. kr. meira en hún gerði 1958. Síðan 20. febr. 1960 er tvisvar búið að fella gengi íslenzkrar krónu, eins og landsmenn allir finna mjög fyrir. Eftirfarandi tæki mundu því lækka í verði sem hér segir, ef frv. verður að lögum: Moksturstæki með skúffu, sem nú kostar 19 þús. kr., mundi lækka um 4400 kr. Sláttuvél með venjulegri 5 feta greiðu, sem nú kostar 11500 kr., mundi lækka um rúmlega 2000 kr. Múgavél 6 tindahjóla, sem nú kostar rúm 13 þús., mundi lækka um 2800 kr. Heyblásari, sem nú kostar nálægt 13 þús. kr., mundi lækka um 2300 kr. Og áburðardreifari, sem kostar nálægt 10 þús. kr., mundi lækka um 1800 kr. Samkv. 2. gr. frv. er lagt til, að endurgreidd verði bæði aðflutningsgjöld og söluskattur af vörum til rafmagnsframleiðslu í sveitum, þar sem ekki er völ á rafmagni frá héraðsveitum eða samveitum. Öllum er ljóst, hversu rafmagnið og þau þægindi, birta og ylur, sem það veitir, umskapar allt líf og starf fólks. Árlega verður ríkissjóður að greiða halla á héraðsrafmagnsveitum ríkisins, og nam sá halli samkv. ríkisreikningi fyrir árið 1961 13 millj. kr. Hér er því um réttlætismál að ræða á milli þeirra annars vegar, sem búa við raforku hins opinbera, og hinna, sem staðháttanna vegna geta ekki átt þess kost, en kaupa dýrar vélar og standa að öllu leyti sjálfir undir rekstri þeirra til þess að fá raforku, en taka samt sinn þátt í halla héraðsveitna. Ekki er óalgengt, að keyptar séu dísilrafstöðvar 4 kw., en þær nægja aðeins litlum heimilum, og árið 1958 kostaði slík rafstöð 21 þús. kr. En nú kostar sams konar rafstöð af Lister-gerð 37 þús. kr. Ef frv. þetta verður að lögum, lækkar slík rafstöð um 8500 kr., en kostar samt sem áður 7500 kr. meira en hún kostaði árið 1958. Hér er um litlar upphæðir að ræða árlega hjá ríkissjóði, en þær mundu þó hjálpa mikið til þess að bæta úr brýnni þörf margra heimila, sem raforkuna skortir nú í dag. Þá gerir 3. gr. frv. svo ráð fyrir, að endurgreidd verði bæði innflutningsgjöld og söluskattar af hjóladráttarvélum, sem fluttar hafa verið inn til landsins til landbúnaðarþarfa síðan 20. febr. 1960. Alls munu þær vélar vera, eftir því sem ég bezt hef fengið upplýst, sem hér segir: 1960 voru fluttar inn 207 vélar, 1961 416 og 1962, þ.e.a.s. fyrir hálft árið eða til júlíbyrjunar, að ég ætla, 257 hjóladráttarvélar. Á þessu tímabili hafa þá verið fluttar inn um 880 hjóladráttarvélar alls, en margar af þeim eru gamlar vélar, hafa verið fluttar inn sem notaðar vélar og því ódýrari í innkaupi en hinar nýju vélar hafa verið. Sumum kann e.t.v. að finnast, að með frv. þessu sé farið fram á sérstöðu fyrir landbúnaðinn, en svo er ekki. Hér er hvergi farið fram á það, sem aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, sjávarútvegurinn, hefur ekki notið og nýtur nú. Hér er því ekki farið fram á sérréttindi, heldur jafnrétti. Þá kann mönnum kannske að finnast, að hér sé um óbærilegan tekjumissi að ræða yrir ríkissjóð, en svo er ekki heldur. Hér er um örlítið brot að ræða af rekstrarhagnaði ríkissjóðs fyrir árið 1961, en þá nam rekstrarhagnaðurinn 1548 millj. kr. og greiðsluafgangur samkv. gömlu uppgjörsaðferðinni nam 57 millj. kr. fyrir það ár. Hvað væri þá, ef maður bæri þessar upphæðir saman við það, sem fjárlagafrv. fyrir árið 1963 gerir ráð fyrir eða áætlar tekjur ríkissjóðs, en þær eru þar áætlaðar nokkuð á 3. milljarð kr., svo að þarna yrði um dropa í hafinu að ræða. Enda er innflutningur þessara tækja í þágu landbúnaðarins aðeins örlítið brot af öllum innflutningi til landsins, og venjulega hefur útflutningur landbúnaðarafurða staðið að mestu leyti undir öllum þeim innflutningi, sem landbúnaðurinn hefur þurft á að halda sér til rekstrar. Á það má og benda, að þátttaka ríkissjóðs í kostnaði samkv. jarðræktarlögum nam s.l. ár 17 millj. kr. minna en hún gerði árið 1955 samkv. sömu löggjöf, ef miðað er við framkvæmdamagn og verðlag 1961 samanborið við umreiknað verðlag á framkvæmdum 1955. Hér er því ríkur þáttur í því, sem gerir afkomu bænda mun lakari með hverju árinu sem líður. Ef frv. þetta verður að lögum, er mun auðveldara að tryggja bændastéttinni fullkomna tækni við búrekstur á sambærilegu verði við það, sem gildir í sjávarútvegi. Þá mun það ekki ólíklegt, að unga fólkið aðhyllist landbúnaðinn meira en nú er, ef okkur tekst að sýna því fram á það með rökum, að í sveitum geti það lifað við fyllstu tækni frá byrjun og þurfi ekki að óttast að verða frá að hverfa sakir þess, að þjóðfélagið eða samfélagið getur ekki lyft undir vængi þess, á meðan flugið er að hefjast eða búskapurinn er að byrja. Takist okkur að búa vel að unga fólkinu, sem hefur vilja, dug og þekkingu á búskap, þurfum við hvorki að lá því né óttast það, að bændabýlin þekku verði ekki fullnytjuð og vel setin í framtiðinni, en það sannast, að íslenzka þjóðin á dugmikla bændastétt, sem er hlutverki sínu vaxin og sér þjóðinni jafnan fyrir því, sem hún þarfnast af þeirri framleiðslu, sem byggist á auðæfum gróðurmoldarinnar. Þetta frv. er aðeins einn þáttur af mörgum, sem styður að því að tryggja framtið sveitanna. Ég legg því til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, því að ég sé ekki ástæðu til að orðlengja mjög um þetta frv. við þessa umr. málsins. Ræða hv. frsm., sem var í alla staði mjög hógvær, gaf ekki heldur mikið tilefni til langra bollalegginga, þótt hins vegar því sé ekki að neita, að þetta mál er að sjálfsögðu þess eðlis, að það geti gefið tilefni til allmikilla umræðna um aðstöðu landbúnaðarins yfirleitt í þjóðfélaginu. Ég skal spara mér allar slíkar umr., en það voru aðeins örfá atriði, sem ég vildi drepa á í þessu sambandi og einkanlega koma fram í grg. þessa frv., en hv. frsm. vék minna að í sinni frumræðu. Því er haldið fram, að frv. þetta sé flutt fyrst og fremst vegna þess, að nú búi bændur landsins við erfiðari aðstöðu en þeir hafi áður búið við, og eins og það er orðað í grg., að sú stétt sé einna harðast leikin af núv. stjórnarvöldum. Ég geri líka ráð fyrir því, að það hljóti að vera eitthvert slíkt sjónarmið, sem eð baki er þessu frv., vegna þess að það vill nú svo til af einhverjum ástæðum, að því hefur ekki verið komið til leiðar, meðan flokkur hv. flm. þessa frv. hefur verið við völd í landinu, að búa þannig að landbúnaðinum, sem þeir telja nú sjálfsagt og sanngjarnt að gera, að hann geti fengið sínar vélar innfluttar án þess að borga af þeim nokkur aðflutningsgjöld. Maður skyldi a.m.k. halda, að ef það hefur verið svo ákaflega mikið réttlætismál, þá geti það naumast hafa orðið það allt í einu nú, nema eitthvað sérstakt komi til. Hv. frsm. sagði, að með því að leggja til að fella niður alla þessa tolla væri ekki verið að fara fram á nein sérréttindi fyrir bændastéttina, heldur að hún njóti jafnréttis við útgerðina. Út í þá sálma skal ég ekki heldur fara, en vekja athygli á því, að mér er ekki kunnugt um, að fram hafi komið á undanförnum árum till. frá þessum hv. þm., þegar þeir höfðu valdaaðstöðu í landinu, til þess að koma á þessu jafnrétti. Og sannleikurinn er sá, að mér finnst, ef menn vilja vinna góðu máli gagn, þá sé í rauninni talsvert miklu þægilegra fyrir þá að gera það, þegar þeir ráða sjálfir, heldur en þegar þeir eru í stjórnarandstöðu, nema því aðeins að það sé skoðun þeirra, að valdhafarnir í það skiptið séu líklegri til að lita á réttlætismálið en þeirra eigin menn. Það má kannske segja, að það sé talsvert áberandi meinsemd í okkar þingstörfum, sem er kannske einstakt fyrir Ísland, að það vill oft verða svo, að menn leggja fram ýmsar tillögur, sem út af fyrir sig geta verið góðra gjalda verðar og horfa til lagfæringar fyrir einhverja aðra í þjóðfélaginu, en hreyfa þeim helzt, þegar þeir hafa ekki aðstöðu til þess að koma þeim fram eða þurfa ekki að bera ábyrgð á stjórn landsins. Með þessu er ég á engan hátt að halda því fram, að það geti ekki verið gott mál, sem hér er vakið máls á, en aðeins láta í ljós nokkra undrun yfir því, að hv. framsóknarmenn skuli hafa valið þá leið eða ekki komið auga á það fyrr, að þetta væri jafnmikið réttiætismál og þeir telja nú í dag. Þá kem ég að hinni hliðinni, hvort það gæti þá verið, að það, sem réttlæti sérstaklega að fá þetta mál fram nú og geri það réttlátt, þótt það hafi kannske ekki verið réttiátt áður, þegar þessir menn höfðu völd, sé, að svo sérstaklega hafi verið farið illa með bændur af núv. valdhöfum, að þess vegna þurfi að gera þetta sem neyðarráðstöfun þeim til hjálpar. Ég vil einnig leyfa mér að halda því fram, að hér sé ekki rétt með farið. Það er að vísu svo, og það vitum við allir, sem nokkuð þekkjum til afkomu bænda og hags landbúnaðarins, að það er vitanlega margt, sem þarf að bæta á því sviði og þarf að bæta aðstöðu fólksins í sveitunum. En að halda því fram, að það þurfi að gera núna alveg sérstakar neyðarráðstafanir, sem ekki hafi verið ástæða til að gera áður fyrr, það hygg ég að hafi ekki við mikil rök að styðjast. Það má m.a. benda á það, að um verðlagningu landbúnaðarvara, sem er að sjálfsögðu undirstöðuatriði varðandi afkomu bænda, hefur tekizt að fá þá niðurstöðu, að það hefur ekki aðeins verið greidd í hækkuðu verðlagi sú hækkun, sem orðið hefur á kaupi annarra stétta, heldur hefur verið gert betur. Það hefur verið greitt nokkuð af þeim hala, sem áður var til kominn og er arfur frá vinstri stjórninni. Vitanlega væri mjög æskilegt, að það væri hægt að gera meira á því sviði og bæta hag bænda enn betur, en ég nefni þetta aðeins sem dæmi þess, að því fer fjarri, að sérstaklega þurfi að halda því fram, að nú hafi verið vegið að bændum af núv. ríkisstj. á þann veg, að það út af fyrir sig geri óumflýjanlegt að gera ráðstafanir sem þessar einmitt núna, ef ekki hefur verið þörf á þeim áður. Hitt er svo allt annað mál, sem hv. flm. ræddi hér málefnalega um, að það er vissulega mikil nauðsyn á því að lækka a.m.k. verulega aðflutningsgjöld af ýmsum nauðsynlegum vélum til landbúnaðarins. Við vitum mætavel, að það er ógerlegt að búa búi sínu á Íslandi í dag nema því aðeins að hafa vissan vélakost. Öðruvísi verður það ekki gert. Og það er engum efa bundið, að þessar vélar eru orðnar mjög tilfinnanleg útgjöld fyrir bændur og því ástæða til að íhuga með öllu móti, hvernig hægt sé að auðvelda þeim að eignast þessi nauðsynlegu tæki. Með hliðsjón af því er ég hv. flm. algerlega sammála um þann kjarna málsins, að það er full þörf á að íhuga í fullri alvöru, hvað hægt er að gera í þessu efni til að létta þarna undir með landbúnaðinum. Þegar á síðasta þingi komu fram till. um lækkun aðflutningsgjalda af dráttarvélum, var það upplýst hér í þinginu og hefur raunar einnig verið upplýst á þessu þingi af hæstv. fjmrh., að tollskráin væri í heildarendurskoðun og væri það langt komið þeirri endurskoðun, að það mætti vænta þess, að hún kæmi fyrir þetta þing. Ég geri ráð fyrir því, að þá muni að sjálfsögðu öll þessi mál hljóta gaumgæfilega athugun og að það verði farið svo langt sem auðið þykir í þá átt að lækka aðflutningsgjöld af þessum nauðsynlegu tækjum. Ég hygg því, að að því leyti til getum við hv. frsm. fullkomlega verið sammála um þann kjarna málsins og ég efast ekkert um, að það er einlægur vilji hans að vinna að því, að þessar úrbætur fáist, svo langt sem auðið er að ganga á því sviði. Hvort það þykir auðið að afnema öll þessi aðflutningsgjöld, skal ég ekkert um segja á þessu stigi málsins, það er ekki tímabært. En ég læt hiklaust í ljós þá skoðun, að á hinum þýðingarmestu vélum bænda sé nauðsynlegt að lækka aðflutningsgjöld frá því, sem nú er. Varðandi svo að lokum það atriði, hvort það sé rétt, sem vissulega væri mjög hörmulegt, ef satt væri, að það sé háskalegur samdráttur í framkvæmdum í landbúnaði og í rauninni, eins og stundum hefur verið sagt, að það vofi yfir jafnvel landauðn í sveitum, þá held ég nú, sem betur fer, að það sé mjög orðum aukið. Hv. flm. nefndi hér nokkrar tölur, sem vissulega voru athyglisverðar í því sambandi, og það var innflutningur á dráttarvélum, sem sýndi sig að hefur farið stórvaxandi síðustu árin, þannig að ekki bendir það sérstaklega til samdráttar. Það er ekki gott að segja, hvernig verður með framkvæmdir á þessu ári. Það liggja ekki fyrir um það upplýsingar enn. En eftir þeim upplýsingum, sem þó hafa lauslegar borizt, bæði frá kaupfélagsstjórum og byggingarfulltrúum í sveitum, þá sýnist ekki ástæða til að halda, að þar sé um samdrátt að ræða, ef lítið er á landið í heild, heldur miklu fremur líklegt, að framkvæmdir hafi orðið meiri í sumar en nokkru sinni áður. Og vissulega er þetta gleðiefni. Með þessu er á engan hátt sagt, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að það þurfi ekki að hafa vakandi augu á því að reyna eftir föngum að bæta aðstöðu bænda til búrekstrar. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, að það er nokkuð sérstakt með landbúnaðinn, að hann verður að rækta sín mið sjálfur, og framkvæmdir hans, t.d. í jarðrækt, ef vel er að þeim framkvæmdum unnið og þær vandaðar, eiga að standa til langrar frambúðar. Þeir hafa á undanförnum árum og áratugum lagt á sig gífurlegar álögur til þess að bæta og byggja sveitirnar, og við vitum, að þar hafa orðið undraverðar framfarir. Og vissulega er það skylda löggjafarvaldsins og ríkisvaldsins á hverjum tíma að hlaupa þarna svo undir bagga sem verða má, því að ég efast um það, að hjá nokkurri þjóðfélagsstétt fari tekjur hennar jafnalmennt í uppbyggingu eins og er hjá bændastéttinni. Það má því öllum ljóst vera, að það er mikið nauðsynjamál að vinna að því, að hagur bænda geti orðið sem beztur. En það er alltaf mjög leitt, hver sem á hlut að máli og hvaða flokkur sem það á, ef slík góð mál eru fram borin á þann hátt, að það gefur fulla ástæðu til þess að halda, að þau séu jafnvel meira borin fram til að sýnast en í fullri alvöru, þegar ekki hafa af þeim sömu hv. fim. verið gerðar neinar ráðstafanir til þess, þegar þeir höfðu tök á að koma því réttlætismáli í framkvæmd. Það er vitanlega svo, að það er mjög vinsælt að afnema tolla og aðflutningsgjöld, og það eru vafalaust margir þjóðfélagsborgarar, sem vildu vera lausir við þau. Ég sé, að það eru tveir hv. framsóknarmenn, sem hafa flutt í Nd. frv. um að afnema viss gjöld af heimilisvélum. Þetta er líka ágætt mál. Og það er vafalaust hægt að finna mörg önnur mál, þar sem væri mjög vinsælt að afnema tolla og aðflutningsgjöld og afnema skatta. En það vita allir hv. þm., að málið er ekki alveg svo einfalt, þó að þetta geti litið vel út á pappír, svo að ég held a.m.k., að í það allt saman verði að fara með fullkomnu raunsæi. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta. ég vildi aðeins minnast á þessi nokkur atriði í sambandi við málið, sem mér finnst ekki hafa komið nægilega fram eða verið þannig fram sett í sambandi við grg. fyrir þessu máli, að það sé ekki fyllilega rétt með staðreyndir farið. En að öðru leyti get ég lýst því yfir, sem ég áðan sagði, að ég er sammála hv. flm. þessa máls um, að það þurfi að búa sem bezt í haginn fyrir landbúnaðinn að þessu leyti og einkum með því að gera það, sem tök eru á að gera, til þess að auðvelda bændum að eignast hin nauðsynlegustu tæki til síns búrekstrar.



Herra forseti. Ég get þakkað hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir góðar undirtektir undir þetta mál, og vænti ég, að hann leggi málinu gott lið innan síns flokks og sjái um, ef umtöluð aðflutningsgjaldalækkun er fyrirhuguð af hæstv. ríkisstj., að hún verði eitthvað, sem um munar, en ekki aðeins nafnið eitt, eins og hv. þm. sagði að ég og aðrir flm. þessa frv. meintum með frv. þessu, eða að það væri sýndarmennska ein. En svo er nú ekki. Hv. þm. ræddi nokkuð hag landbúnaðarins, og ætla ég, að hann sé honum nokkuð kunnugur, þar sem hann er bankastjóri Búnaðarbanka Íslands og hefur verið nú um nokkurt skeið og því gefizt gott tækifæri til þess að kynnast fjárhagsafkomu bændastéttarinnar í landinu og ekki sízt fyrir það, að einmitt á því tímabili, sem hann hefur verið bankastjóri, hafa farið fram svokölluð skuldaskil hjá bændum landsins. Að sjálfsögðu mætti margt um þau mál ræða, en ég ætla mér að halda mér við efni þessa frv. og skal því ekki fara langt út í þau mál, en bara það út af fyrir sig sýnir nokkuð, á hverri leið bændastéttin er stödd fjárhagslega í þeirri dýrtið, sem ríkir í landinu. Hv. þm. taldi, að það væri ekki rétt með farið, að í framkvæmdum landbúnaðarins væri samdráttur. Ég vildi, að svo væri, að það væri rétt, er hann sagði. En því miður benda allar skýrslur, sem fyrir liggja um þau efni, í þveröfuga átt, og vil ég - með leyfi forseta - lesa nokkuð úr þeim skýrslum, sem birzt hafa um þessi efni, bæði í Búnaðarriti og búnaðarblaðinu Frey. Þar stendur, að fyrir árið 1959 er mæld nýrækt í landinu 4456 hektarar, en árið 1961 eru aðeins teknir út eða mældir 3934 hektarar, eða 522 hekturum minna en 1959, og var líka verulegur samdráttur og nokkru meiri í þessu árið 1960 frá árinu 1959. Taki maður túnasléttur, þá lætur nærri, að þær hafi nokkurn veginn staðið í stað þessi ár. En aftur á móti girðingar hafa minnkað frá 1959 allverulega. Og áburðarhús steypt hafa minnkað frá 1959 um 3059 rúmmetra. Þá eru það þurrheyshlöður steyptar. Þær voru mældar 1959 134255 rúmmetrar, en árið 1961 aðeins 79443 rúmmetrar, eða 54 812 rúmmetrum minna 1961 en 1959. Hlöður úr öðru efni hafa sömuleiðis minnkað, þar sem er minna byggt af þeim einnig á sama tímabili en var 1959. Súgþurrkunarkerfi í þurrheyshlöður, sem allir telja að sé ómissandi, hefur sömuleiðis verulega minnkað. Og votheyshlöður, sem einnig eru taldar mjög nauðsynlegar, voru mældar 15 351 rúmmetri 1959, en 6737 rúmmetrum minni 1961 eða því sem næst um helming. Vélgrafnir skurðir komust hæst 1958 í nærri 4 millj. rúmmetra, en árið 1961 hafa þeir minnkað um því sem næst þriðjung. Og mér er sagt, eftir því sem horfur eru á með vélgrafna skurði nú í ár, að þar sé enn þá verulegur samdráttur, sem bezt kemur kannske fram í því, að aðeins 18 skurðgröfur af 30, sem vélasjóður ríkisins á, eru í gangi. Það kann að vera, að það séu fleiri orsakir, sem þessu valda, að ekki fleiri vélar eru notaðar en þetta, en aðalástæðan er sú, að bændur treysta sér ekki út í þessar framkvæmdir í stórum stíl þrátt fyrir það, að þessi framkvæmd er kostuð af ríkinu að 65% og er því sú ódýrasta framkvæmd, sem bændastéttin getur lagt út í í dag. Þá minnti ég á það í minni ræðu áðan, að ef framlag ríkisins til jarðabóta í landinu ætti að vera hliðstætt því, sem það var 1955, eftir að endurskoðun hafði farið þá fram á jarðræktarlögunum, hefði ríkið þurft að greiða 17 millj. kr. meira út á framkvæmdirnar 1961 en gert var, þannig að þarna verða bændurnir sjálfir að leggja fram þessar 17 millj., sem þeir hefðu ekki þurft að gera, ef hlutfall ríkisins í þátttöku þessara framkvæmda hefði verið jafnmikið 1961 og það var 1955. Ég ætla, að með þessum tölum, sem ég hef hér nefnt, sé hv. þm. ljóst, að hér er ekki talað út í bláinn, þegar sagt er, að verulegur samdráttur hafi átt sér stað í framkvæmdum á vegum bændastéttarinnar hin síðari ár. Og það er alvörumál, verulegt alvörumál, ekki fyrir bændurna sjálfa, heldur og þjóðina í heild, ef þessi samdráttur heldur áfram. Aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv. er sú, eins og bæði kemur fram í grg. og kom fram í ræðu minni áðan, að gengisfellingin 1960 og 1961 hefur margfaldað tollana og skattana, sem áður voru á þessum vélum, þannig að t.d. ein hjóladráttarvél kostar 28 þús. kr. meira í dag, þó að búið sé að afnema öll aðflutningsgjöld og söluskatta á þeirri vél, en hún gerði 1959, því að þá kostaði hún 53 þús. kr., en hæstv. núv. ríkisstj. hefur tekizt að hækka þessa vél í verði um hér um bil 100%. Og ég vænti þess, úr því að það er ofarlega á döfinni hjá hæstv. stjórn að endurskoða tollalögin, m.a. með tilliti til þessa, er varðar bændastéttina, að tekið verði fullt tillit til, hvernig komið er í þessum málum, og taki líka tillit til þess, að það er óhugsandi, að nokkur búrekstur í landi voru geti átt sér stað nema með fullkominni tækni, sams konar tækni og útgerðarmenn álita varðandi útgerð og iðnaðarmenn álíka varðandi iðnrekstur. Þetta er sú krafa, sem hefur orðið ljósari með hverju árinu sem hefur liðið hjá bændastéttinni og ekki að ástæðulausu. Það var einn þáttur, sem ég vænti að hv. 6. þm. Norðurl. e. kæmi nokkuð inn á í ræðu sinni, af því að hann er bankastjóri, og það er um það að lána út á heimilisdráttarvélar úr stofnlánadeild landbúnaðarins. Ég sakna þess, að hv. þm. minntist ekki á þetta, en gott væri, ef hann gæfi nokkrar upplýsingar, hver háttur verði á hafður í þessum efnum varðandi bændastéttina, hversu myndarlega Búnaðarbankinn ætlar að taka á þessum málum og greiða á þann hátt götu bændastéttarinnar nú og í framtíðinni.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið almennt meira, og var ekkert í ræðu hv. þm., sem gaf tilefni til þess sérstaklega. Hann las hér nokkrar tölur um framkvæmdir í landinu, sem ég vil á engan hátt vefengja og veit, að hann hefur farið rétt með. Ég hef ekki neinar slíkar tölur fyrir mér aðrar en þær, sem felast í þeim lánveitingum, sem mér er kunnugt um að hafa verið á undanförnum árum úr Búnaðarbankanum eða ræktunarsjóði og byggingarsjóði og benda ótvirætt í þá átt, að það sé a.m.k. ekki rétt að segja, að það sé um að ræða háskategan samdrátt í framkvæmdum, sem betur fer. Það er vafalaust samdráttur á ýmsum sviðum, eins og kom fram í hans tölum. Þar hefur komið fram aukning á öðrum sviðum. Þetta er svo frá ári til árs, að það er mjög breytilegt, hvernig framkvæmdir bænda eru, auk þess sem það að vísu þarf ekki að benda til samdráttar, þó að bændur fjárfesti ekki stöðuglega meira og meira frá ári til árs, því að það er annað atriði, sem vissulega væri vert að íhuga og er töluvert mikið alvörumál, og það er, að ýmislegt bendir til þess, að fjárfesting bænda margra hverra hafi verið of mikil, þ.e.a.s. hún hafi verið of mikil vegna þess, að búrekstur þeirra hafi ekki vaxið sem svarar fjárfestingunni. Og þetta er atriði, sem kom töluvert í ljós, þegar var t.d. farið að athuga upplýsingar, sem komu með lausaskuldalánaumsóknum bænda. Það voru margar merkilegar upplýsingar, sem þar komu fram, og eru þarna atriði, sem áreiðanlega er nauðsynlegt fyrir bændasamtökin að íhuga, og það er áreiðanlega mikil nauðsyn, að það verði komið á laggirnar fyrir bændastéttina einhvers konar upplýsingastarfsemi til þess að gera þeim ljósari grein fyrir því eða gera þá færari til þess að leggja grundvöll að sem hagstæðustum búrekstri. Ég hef leyft mér að flytja um það þáltill., að einmitt þessi hlið málsins verði athuguð, þ.e.a.s. að koma upp einhvers konar hagfræðilegri leiðbeiningastarfsemi fyrir bændur. Ég mun að sjálfsögðu ekki fara nánar út í það hér, en gera grein fyrir því, þegar þar að kemur, en drep þó á þetta hér vegna þess, að ég er ekki í neinum vafa um það, að hér er um að ræða mikið nauðsynjamál, því að hin mikla fjárfesting í sveitunum hefur hjá mörgum bændum skapað þeim verulega áhættu, vegna þess að búrekstur þeirra hefur ekki vaxið að sama skapi. Og þetta veit ég að hv. 1. flm, þessa frv. muni einnig vera ljóst, því að hann er manna fróðastur í þessum efnum. Þess vegna er það ekki endilega víst, að það þurfi að vera það hagstæðasta, sem stefna beri að á næstu árum, að það verði haldið uppi sem mestri aukningu fjárfestingar almennt í landbúnaðinum, heldur held ég, að um leið þurfi að athuga þetta atriði. Það er auðvitað sjálfsagt, að það verður að auka sem mest framleiðslu eða framleiðni landbúnaðarins, eins og það er kallað. Og einkanlega það, að það verði reynt að hagnýta sem allra bezt þá fjárfestingu, sem þegar hefur orðið í landinu og ég er ekki alveg viss um að sé hagnýtt sem vera skyldi, sem er í rauninni engin von til, því að það er, að ég hygg, miklu flóknara mál að reka bú en margir hverjir gera sér grein fyrir. Þetta er töluvert flókið fyrirtæki, þegar þarna koma til margvíslegar og fjölþættar framkvæmdir, að gera sér þá grein fyrir því, hvernig búrekstrinum verði hagstæðast fyrir komið. Ég skal ekki fara að orðlengja frekar um það atriði. En vegna þess að hv. flm. beindi til mín ákveðinni fsp., sem snertir óneitanlega það mál, sem hér liggur fyrir, tel ég rétt að svara henni að því marki, sem ég get svarað henni á þessu stigi málsins, en það er varðandi hugsanleg lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins til bænda vegna dráttarvéla. Þegar stofnlánadeild landbúnaðarins var komið á með löggjöf á síðasta þingi, var tekið fram, að með þeim trausta grundvelli, sem þar væri gert ráð fyrir, að yrði lagður, ætti að skapa skilyrði til þess að auka útlán til framkvæmda bænda, bæði þeirra, sem nú hefur verið lánað til, og einnig taka upp nýjar lánveitingar. Að þessu hefur síðan verið unnið. Hv. þm. er vafalaust kunnugt um það, að tekjur þær, sem þessi stofnlánadeild á að fá, ekkert af þeim kemur inn á þessu ári, það er ekki fyrr en á næsta ári. sem þessar tekjur fara að skila sér. Það breytir hins vegar ekki því, að það hefur verið töluvert að því unnið að leggja grundvöll að aukinni starfsemi, athuga möguleikana á því að hækka mjög lán, sem þegar eru veitt til bæði íbúðarhúsabygginga og annarra framkvæmda. Þeirri athugun er enn ekki lokið, en henni verður lokið að sjálfsögðu, áður en kemur til að úthluta lánum á þessu ári. Varðandi dráttarvélarnar hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun enn. En það hefur þó verið gert ráð fyrir því og mönnum beinlínis sagt, að það mundu verða veitt lán út á dráttarvélar. Því er ekki að leyna, að á þessu máli eru ýmsar tæknilegar hliðar, sem ég skal ekki fara hér út i. Það eru ýmsir vankantar lagalega og á ýmsan annan hátt, sem valda því, að þessum lánum er erfitt að koma fyrir svo sem þarf. En hvað sem því líður, þá er óhætt að staðhæfa hér, að það verða lánuð lán til kaupa á dráttarvélum, sem gera má ráð fyrir að komi til fullra framkvæmda á næsta ári. Það hefur verið gert ráð fyrir, að það geti farið svo, að eitthvað af slíkum lánum verði veitt í ár, og það hafa verið lánuð nokkur lán úr Búnaðarbankanum á þessu sumri með það í huga, að þeim yrði aftur breytt í lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins út á dráttarvélar, þegar þar að kæmi. Hversu hár þessi hluti yrði, skal ég ekki segja á þessu stigi, því að um það hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun. En ég vil aðeins geta þess í þessu sambandi, að á þessu ári hafa verið veittar verulegar fjárhæðir í lán út á stórvirkar jarðræktarvélar ræktunarsambandanna, sem hafa ekki verið almennt veitt áður. Og þau lán hafa numið 30% af andvirði þessara véla og verið lánuð til 6 ára með að sjálfsögðu þeim vaxtakjörum, sem stofnlánadeildin veitir, þeim almennu vaxtakjörum hennar, eins og þau eru í dag. Mér þykir ekki ósennilegt, að lán út á dráttarvélar yrðu að lokum eitthvað svipað þessu. Ég vona, að á þessu stigi séu hv. fyrirspyrjanda eða flm. þetta nægilegar upplýsingar, því að nánar get ég ekki skýrt málið, fyrr en formlegar ákvarðanir hafa verið um það teknar. Það er líka annað atriði, sem hefur mjög verið sótt á um að yrði reynt að lána til, og það er út á tæki í sambandi við súgþurrkun. Það hefur nú verið ákveðið að reyna að ráðast fyrst á hitt vandamálið, dráttarvélarnar, sem er miklu tilfinnanlegra, og það eru ýmsir allmiklu meiri erfiðleikar á að lána út á súgþurrkunarmótora, en það verður einnig tekið til athugunar, strax og fært þykir að gera það. Ég sé svo ekki, herra forseti, að í ræðu hv. frsm. hafi verið fleiri atriði, sem gefi sérstaklega tilefni til að lengja mál mitt frekar.



Herra forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir upplýsingarnar. En hins vegar harma ég, að enn skuli ekki hafa verið tekin ákvörðun um það af hálfu bankastjórnar Búnaðarbanka Íslands, hvort lánað skuli til dráttarvélakaupa nú í ár eða ekki, því að árið líður senn á enda, þar sem nú eru síðustu dagarnir í október og ekki svo ýkjalangur tími til jóla, sem hægt er að starfa að þessum málum, svo að mér finnst, að það sé fullkomlega tímabært að fara að taka endanlega ákvörðun um það, hvort auðið verði að lána út á vélarnar eða ekki. En ég vænti þess samt, þótt þetta sé allt heldur síðbúið, að það fari vel að lokum. Upphæðin verður að vísu ekki ýkja stór, þótt lánað verði 30% af kaupverði vélanna, eins og hv. þm. talaði um að gert hefði verið, þegar vélar ræktunarsambandanna eiga í hlut. En ástæðan fyrir því, að lánað hefur verið út á vélar ræktunarsambandanna, hygg ég að muni fyrst og fremst vera sú, að ríkissjóður hafi ekki staðið við lögbundnar greiðslur til þessara vélakaupa, þar sem ákveðið er í lögum, að ríkið greiði helming af kostnaðarverði vélanna, en muni ekki hafa borgað meira en fjórða part í þessum vélakaupum hin síðari ár, og það hafi verið reynt að liðka til í þessum efnum með því að lána til þeirra úr ræktunarsjóði. Það hefur því á ýmsum sviðum, bæði hjá bændunum sem einstaklingum og einnig á félagslegum sviðum, verið þrengt að bændum af því opinbera frá því, sem áður var, svo að ástæða er þeim mun ríkari en nokkru sinni hefur áður verið að fara fram á það, að stórfelldar leiðréttingar séu gerðar í þeim efnum frá því, sem nú er.



Það var aðeins út af einu atriði, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vesturl. Það var í sambandi við lánveitingar út á vélar ræktunarsambandanna, að ástæðan til lánveitinga út á þær vélar muni vera sú, að ríkissjóður hafi ekki staðið við lagalega skyldu sína. Þetta er ekki rétt. Ríkissjóður hefur ekki lagalega skyldu samkv. þeim lögum, sem hingað til gilda, til að lána út á þessar vélar. Það veit hv. þm., - að vísu má segja, að það haggi ekki þeirri staðreynd, að það mundi vera nauðsynlegt að gera þetta, - en löggjöfin gerði ráð fyrir því, að það yrðu aðeins veittir styrkir allt að 50% af kaupverði þessara véla, til þess að ræktunarsamböndin upphaflega gætu eignazt þessar vélar, og Síðan er gert ráð fyrir því í lögunum, að það verði stofnaðir sérstakir fyrningarsjóðir og sé lögð til hliðar alltaf viss upphæð til þess að geta endurkeypt og endurnýjað vélarnar, þannig að samkv. þessum lögum er ekki frambúðarskylda hjá ríkissjóði til þess að leggja fram fé í þessu skyni, nema þá þeim lögum verði breytt. Það hefur hins vegar verið framkvæmt á þann hátt, að það var haldið áfram að leggja fram þetta fé úr ríkissjóði, þrátt fyrir það þó að hin formlega lagaskylda væri niður fallin, og að því er ég hygg hefur verið framkvæmt þannig, að það hefur verið veittur 25% styrkur út á vélarnar. Ákvörðun lánsins úr ræktunarsjóði, sem þá var starfandi, byggðist þess vegna ekki á því sjónarmiði, að það hafi neitt verið vanefnt í þessum sökum. Þetta var algerlega sjálfstæð ákvörðun af hálfu Búnaðarbankans um að lána út á þessar vélar, því að þetta eru orðin mjög dýr tæki, en hins vegar hin mestu nauðsynjatæki til þess að geta komið jarðræktinni áfram. Þetta vildi ég aðeins að kæmi fram hér, en ekki hitt, að þetta hafi verið gert til þess að bæta úr neinum vanefndum, sem orðið hafi sérstaklega hjá ríkisstj. í þessu efni.