Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 208 eru tvær brtt., sem ég stend að með öðrum þm. Fyrri brtt. er við 1. gr., tölul. 3. Í staðinn fyrir „5 ár“ á tveim stöðum komi: 3 ár. Það er með öðrum orðum ætlazt til, að sú hækkun, sem ljósmæðrum er ætluð eftir aldursþjónustu, verði fyrr en frv. gerir ráð fyrir. Þessi hækkun er lítilfjörleg, 85 kr. á 5 árum, og sýnist ekki ástæða til að láta þær bíða eftir þessari hækkun lengur en 3 ár, eins og við leggjum til, þannig að þær fái fulla hækkun á samtals 6 árum í stað þess, að þær fái hana á 10 árum, eins og ráð er fyrir gert í frv. Þetta er líka í meira samræmi við launal., sem ákveða ýmsum hækkanir á 2 eða 3 ára fresti, en engum á 5 ára fresti, eins og farið er fram á, að gert verði í þessu frv. Hin brtt. er við síðustu gr., þar sem við leggjum til, að aftan við 5. gr. bætist: og skulu ljósmæðrum í fyrsta sinn greidd laun eftir þeim á manntalsþingum 1947. Það mun vera álitamál, hvort ljósmæðrum á næstu manntalsþingum beri að fá laun eftir þessum l. eða eftir eldri l., og til þess að ekki gæti verið um að villast, þótti okkur rétt að taka það beint fram í síðustu gr., að ljósmæðrum skuli í fyrsta sinn greidd laun eftir þessum l. á manntalsþingum 1947. Þetta orkar þá ekki tvímælis og er þá líka í samræmi við önnur l., sem við höfum haft hér með að gera, þ. e. l. um breyt. á l. um laun hreppstjóra. - Vænti ég svo þess, að hv. n. og þd. geti fallizt á þessar brtt. og að þær verði samþ.



Herra forseti. N. hefur fjallað um brtt. þær, sem hv. þm. Barð. lagði hér fram, síðast þegar málið var til umræðu. 1. brtt. hv. þm. Barð. var á þá leið, að aftan við 4. gr. bættist ný málsgr., svo hljóðandi: „Kostnað við byggingu prestsbústaða í kaupstöðum greiði ríkissjóður þó aðeins að 2/5 hlutum.“ N. hefur aflað sér upplýsinga um það, að nú þegar er búið að byggja prestsbústaði í ýmsum kaupstöðum landsins á þann veg, að ríkið ber allan kostnaðinn af þeim. Þannig hafa t. d. verið byggðir prestsbústaðir á Siglufirði og Ólafsfirði að öllu leyti á kostnað ríkisins. Ef þessi brtt. yrði samþ., mundi þetta því leiða til misréttis, sem ekki væri rétt að vera valdur að með lagasetningu, þannig að aðeins þeir prestsbústaðir, sem eftir þennan tíma yrðu byggðir, yrðu kostaðir af ríkinu að 2/5 hlutum. N. taldi því ekki fært að leggja til, að þessi brtt. hv. þm. Barð. yrði samþykkt. Þá var sú önnur brtt. hv. þm. Barð., að fyrri málsl. 5. gr. skyldi orðast svo: „Ríkissjóður lætur byggja prestsseturshús samkv. fyrirmælum þessara laga, svo fljótt sem verða má og eftir því, sem fé er veitt til þess í fjárlögum.“ Nú er í l., að minnst skuli byggja 2 prestsseturshús. Ef till. hv. þm. yrði samþ., yrði meira að segja þetta lágmark fært niður og þá rýrður sá réttur, sem nú er lögbundinn. Það vildi n. ekki. Hins vegar var hún búin að draga úr skyldunni, sem lögð var á herðar ríkissjóði, með þeirri orðalagsbreyt., sem hún hafði áður lagt til, að byggja skyldi allt að 4 prestsbústöðum á ári. Með brtt. hv. þm. Barð. væri hins vegar að því stefnt, að fjvn. léti undir höfuð leggjast að láta nokkurn eyri til þessa liðar. Hins vegar er sannað, að ærin þörf er á að byggja prestssetursbústaði nokkru örar en gert hefur verið hingað til. Við teljum því rétt, að við höldum okkur við þá brtt., sem við höfum lagt til áður, að lagt verði fram fé til að byggja allt að 4 prestssetursbústaði á ári, þannig að gert er ráð fyrir, að byggðir verði 3 bústaðir á ári og hámark 4, þegar það rúmt er orðið fyrir hjá fjárveitingarvaldinu, ef það yfirleitt kæmi fyrir. Þá er ein brtt. hv. þm. Barð. um það, að bygging prestsseturshúsa á jörðum ríkisins skuli jafnan ganga fyrir byggingu annarra prestsbústaða. Ég býst við, að n. hafi haft tilhneigingu til að samþ. þessa brtt., einmitt til þess að knýja á um það, að hinir lélegu prestsbústaðir úti um sveitir landsins yrðu látnir sitja fyrir. En nú er upplýst, að á undanförnum árum hafa prestar hér í Reykjavík og sumum öðrum kaupstöðum landsins sagt frá ári til árs, að þeir yrðu að sætta sig við það fyrst um sinn, að prestsbústaðir úti um land yrðu látnir ganga fyrir, áður en þeir gætu gert sér vonir um það, að yfir þá yrði byggt, og að í fyrsta lagi gætu þeir vænzt þess, að yfir þá yrði byggt 1947. Og ráðh. hefur gefið út bréf um það, að 1947 skuli byggt yfir 2 presta hér í Reykjavík. N. hefur verið skýrt frá því, að þessir 2 prestar, sem þarna hafi fengið ákveðin loforð fyrir, að byggt verði yfir þá, búi við mjög lélegt húsnæði. Þetta eru prestarnir Garðar Svavarsson og Jón Thorarensen; og er sagt, að þeir búi uppi á loftum, þar sem eru fleiri íbúðir og húsnæði þeirra að öllu leyti lítt eða ekki viðunandi. Okkur í n. skildist þessi till. hv. þm. Barð. miða að því, að 1947 yrði byggt fyrir þá fjárveitingu, sem látin yrði til þessara hluta, úti um byggðir landsins, en ekki fyrir Reykjavík. En það mundi ekki verða hagur, þó að þessi lagasetning kæmi til. Víða er það svo, að kirkjan á lóðir undir prestsseturshús í kaupstöðum landsins, t. d. á Ísafirði. Gamla prestsjörðin á Eyri hefur raunar ekki verið prestssetur, á gömlu jörðinni, en bæjarfélagið hefur viðurkennt skyldu sína til þess að leggja þar til lóð undir prestsbústað á gamla staðnum, og gæti því ákveðið notið forréttinda bygginga í kaupstöðum, sem mér skildist hv. þm. vilja koma í veg fyrir með till. sinni. Og biskupinn telur, að sveitirnar hafi verið látnar ganga fyrir í mörg ár og kaupstaðirnir látnir sitja á hakanum fram að þessu, a. m. k. að verulegu leyti. Þá er brtt. frá hv. þm. Barð. um sölu þjóðjarða og kirkjujarða. N. telur, að það mál, hvort fara eigi inn á þá braut að selja þjóðjarðir, sé mál út af fyrir sig og nái ekki neinni átt að blanda því inn í þetta frv. Þetta mun sérstaklega vera til komið vegna staðhátta í kjördæmi hv. þm., vegna prestssetursins á Stað á Reykjanesi, en það telur n., að væri varla fullnægjandi tilefni til þess að setja 1. um sölu þjóðjarða og kirkjujarða almennt, og leggur því ekki til, að það verði leitt inn í þetta frv. Þá er brtt. við 16. gr., og eins og hv. þm. sagði, þegar hann lagði þetta fram, kemur þetta því aðeins til samþykktar, að hinar till. hans hljóti samþykki, en í till. við 16. gr. er lagt til m. a., að aftan við gr. komi ný málsgr., er orðist svo: „Árgjald prests af prestsbústað í kaupstöðum, sem ríkið styrkir samkvæmt 2. mgr. 4. gr. þessara laga, skal vera 2/5 af því gjaldi, sem greitt er samkvæmt þessari grein af húsi á sambærilegum stað.“ Verði 1. till. við 4. gr. ekki samþ., sem ég auðvitað held ekki komi til framkvæmda, mundi hæpið að áliti n. að gera upp á milli presta í kaupstöðum og í sveit að þessu leyti. Niðurstaða n. er því sú, að hún getur ekki mælt með neinum þessum till. og leggur til, að þær verði felldar af þeim ástæðum, sem ég hef tilgreint. Þá hefur hv. 1. þm. N-M. lagt til, að þessu máli verði vísað frá með rökst. dagskrá þess efnis, að þetta frv. verði látið bíða, þangað til að l. hafi verið sett um embættismannabústaði, en þar undir kæmu sjálfsagt bústaðir fyrir lækna, sýslumenn, presta, skólastjóra og kennara og yfirleitt þeir bústaðir, sem skylt þætti, að ríkið byggði fyrir opinbera embættismenn. Hins vegar er það óhrekjanlegt, að prestastéttin hefur ein allra stétta haft ókeypis bústaði frá upphafi kristni hér á landi, og það væri því skerðing á margra alda gömlum rétti, ef þessi stétt væri svipt honum að einhverju leyti. Þá er og þess að gæta, að aðstaðan. er að mörgu leyti ólík og mismunandi reglur hafa gilt um hlutdeild ríkisins við byggingu embættismannabústaða, því að eins og kunnugt er, hafa t. d. læknisbústaðir að nokkru leyti verið reistir fyrir opinbert fé og að nokkru leyti fyrir fé úr sveitarsjóðum og þar með eign þeirra, og ákveða þeir svo, hvað læknar greiða fyrir notkun bústaðanna. Ef kæmi til sameiginlegrar lagasetningar fyrir embættismannabústaði, þá er mjög vafasamt, hvort nokkrar reglur séu til, sem hægt væri að fara eftir í þessum efnum. Það er sannfæring mín, að slík lagasetning yrði stórkostleg gjaldabyrði fyrir ríkissjóð frá því, sem nú er, og eru engar líkur fyrir, að það yrði til þess að létta á ríkissjóði að vísa þessu máli frá nú og láta það fá sameiginlega afgreiðslu með lagasetningu um embættismannabústaði. Auk þess má það vera öllum ljóst, að í þessu frv. eru mörg önnur ákvæði en beinlínis um byggingu prestssetra, og fjallar t. d. 1. gr. um athugun á því, hvar byggja skuli prestsbústaði í framtíðinni, hvernig skipta skuli prestsjörðum og flytja til prestsetur eftir breyttum aðstæðum. Það er því mjög margt, sem mælir gegn því, að þessu máli verði skotið á frest, enda þegar búið að skjóta því á frest árlangt, ef ekki árum saman. Þá hefur n. láðst að gera brtt. við 30. gr. frv., um gildistöku l., en þegar frv. var lagt fyrir síðast, var gert ráð fyrir, að l. mundu koma til framkvæmda 1. júní 1946, og leggur n. því til, að í stað „1946“ komi: 1947. Leyfi ég mér hér með að afhenda hæstv. forseta brtt. varðandi þetta atriði: Ég held, að ég hafi minnzt á það helzta, sem n. telur ástæðu til að taka fram í sambandi við brtt. hv. þm. Barð. (GJ) og um málið eins og það liggur fyrir nú. Byggist þessi afstaða n. á þeim upplýsingum, sem hún hefur fengið frá öruggum heimildum um það, hvernig þessu máli víkur við nú, sem brtt. fjalla um.

Forseti (ÞÞ) : Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. menntmn. Ed., sem hljóðar þannig: „Við 30. gr. Í stað „1946“ komi :1947.“ Þessari till. þarf að fá afbrigði fyrir, og mun ég nú leita þeirra.



Herra forseti. Ég lét þess getið við 2. umr. þessa frv., að þótt ég eigi sæti í menntmn., sem hefur haft frv. þetta til athugunar, þá skoða ég mig óbundinn um alla afstöðu gagnvart því. Læt ég þessa getið að gefnu tilefni, þ. e. út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Ég var því meðmæltur, að n. í heild flytti frv. án tillits til þess, hvort hún væri því samþykk eða ekki, því að hér er aðeins um flutning frv. að ræða að beiðni hæstv. kirkjumrh., því að ég álít það ógreiðasemi af þn. við hlutaðeigandi ráðh., sem biður hana um að flytja frv., að neita slíku án tillits til þess, hvaða afstöðu n. hefði til frv., þegar til umr. kemur. Ég vil ekki ítreka það hér, sem ég hef áður getið um, hvað ég teldi frv. til foráttu, en vil þó aðeins endurtaka það, að frá mínu sjónarmiði þykir mér alltof lauslega og flausturslega á stóru máli tekið, þar sem þetta frv. er, þ. e. kirkjuskipunarmál, búseta prestanna, launakjör þeirra, málefni kirkjunnar, breyttar kringumstæður og yfirleitt allt, sem lítur að því að hlúa að þessari miklu og merkilegu stofnun, sem heitir íslenzk kirkja. Mér finnst þurfa til þessa stóran og vel undirbúinn lagabálk í staðinn fyrir að taka þetta hér út úr jafneinhliða og hér er gert. Ég er alls ekki að neita því, að ég er því sammála, að það verður að firra þeim vandræðum, að þjónandi embættismenn ríkisins séu í húsnæðishraki og þ. á m. auðvitað prestar. En hvernig á að fullnægja þessu svo að vel sé, tel ég undirbúningslaust mál af því, hvað málefni prestanna, varðandi skipun prestakalla og aðsetur presta, eru öll yfirleitt svo laus í reipunum á yfirstandandi misserum. Prestarnir eru hröðum skrefum að hverfa frá bújörðum sínum, þar sem hafa verið prestssetur um margar aldir, og til annarra bústaða, sem sagt hverfa frá því að geta verið bændur, og kjósa fremur að flytjast þangað, sem kaupstaðir eru að myndast, þótt til séu að vísu undantekningar, því að til eru svo rótföst prestssetur úti um land, þaðan sem prestum dettur ekki í hug að flytja frá, og söfnuðurnir telja sjálfsagt að þar verði prestssetur áfram, og gott og vel, þar sem svo stendur á. Síðan er hins vegar fjöldi annarra prestssetra, þar sem öðruvísi er ástatt um, þar sem prestarnir eru annaðhvort fluttir í burt eða eru í þann veginn að gera það. Ég veit ekki hvort segja má það með sanni, en ég hef heyrt það utan að mér, að til séu prestssetur, sem séu alveg að falli komin, en gripahús þar þegar fallin, og ef byggja þarf bæði prestssetur að nýju og gripahús, þá þarf vitanlega til þess mikil fjárráð. En ef þannig er ástatt um einhver prestssetur og prestar þar væru alveg í þann veginn að fara og ekki annað fyrirsjáanlegt en þeir flyttu í burt, þá væri í rauninni mjög vafasamt, hvort verið væri að byggja yfir nokkurn prest eða ekki, og yrði byggingin ef til vill einhverjum öðrum til góðs eða á þann hátt, sem ekki samsvarar tilgangi l. - Ekki er langt síðan deilt var hér um skiptingu prestakalla á Íslandi, og voru bornar fram till. um þessi efni, sem ýmist voru samþ. eða meiri hl. hv. Alþ. snérist gegn, en þetta þyrfti enn að breytast að nokkru leyti, og er það vegna þess, hversu rás viðburðanna er hröð til breytinga, og getur hún hæglega verkað á skiptingu prestakallanna. Gera t. d. breyttar samgöngur og breyting á farartækjum einmitt nýja skipan prestakalla nauðsynlega og eðlilega, þ. e., hvort eigi að stækka þau eða breyta frá því, sem nú er, og getur það hæglega verkað á, hvar embættismannabústaður eigi helzt að vera? Ég vil ekki þurfa að taka það fram eða endurtaka, að því fer svo fjarri, að það sé af óvild í garð þess frv., sem hér liggur fyrir, að. ég hef hikað við að greiða því atkv. mitt, heldur er það einungis af því, að mér finnst vanta heilsteyptan grundvöll, þannig að hægt væri til frambúðar að ganga frá löggjöf, sem lítur að þessum málum. Hins vegar finnst mér, - þar sem ekki er um að villast, hvar prestar eigi að hafa aðsetur, eins og t. d. í stórkaupstöðunum og á einstöku stöðum úti um landsbyggðina, - að meðan verið væri að koma á heildarlagasetningu, sem hagræddi þessu öllu saman í samráði við forustumenn kirkjunnar, herra biskupinn, prestastéttina og söfnuðina til hins ýtrasta, því að þeirra leiðbeininga þarf við, að hægt væri - til þess að gera kirkjunnar mönnum ekki erfiðara undir höfði en nauðsyn krefur - að tína út úr þá staði, þar sem nauðsynin er brýnust og veita fé til þeirra af fjárl. fyrst um sinn, þótt heildarlagasetning verði látin bíða. Af þessum ástæðum er það, að ég hef hálfhallast að því að greiða rökst. dagskránni atkv. mitt. Að lokum vil ég segja það, að það er ekki minn hugur, - og ég geri ráð fyrir ekki heldur margra annarra hv. alþm., að samræmd löggjöf um embættismannabústaði verði til þess að rýra hlut prestanna eða eyða þeim fríðindum, sem þeir hafa notið.



Herra forseti. Það er nú ljóst af ræðu hv. 2. þm. Árn. (EE), að hv. frsm. hefur farið rangt með, þegar hann skýrði frá því fyrir hv. d., að þetta hefði verið skoðun hv. menntmn., er hann fór orðum um, og furðar mig mjög á því, a,ð hann skuli leyfa sér að skýra frá því, að hv. menntmn. hafi lagt svona og svona til, eftir að einn hv. nm. hefur áður gefið út yfirlýsingu um, að hann sé á móti frv. og hefur nú skýrt frá, að hann muni greiða atkv. með rökst. dagskránni. Þykir mér málfærsla hv. frsm. mjög merkileg. Mun ég svo fara nokkrum orðum um þau rök, sem hv. frsm. færði fyrir því, að mínar till, ættu ekki að samþykkjast. - Hann sagði um 1. brtt., að nú þegar væri búið að byggja nokkur prestssetur, og mundi efni till. því skapa misræmi. Ég veit ekki, hvort á að skilja þessi ummæli þannig, að hv. n. eða sá hluti hennar, sem hann talar fyrir, væri í raun og veru fylgjandi till., ef þessi aðstaða eða staðreynd væri ekki fyrir hendi, og er það þá vægast sagt ófyrirgefanlegt að drepa till. af þeim ástæðum. - Hann sagði um 2. brtt., að ef hún yrði samþykkt, yrðu þau réttindi, sem nú eru í l., rýrð. Sannleikurinn er hins vegar sá, að þessi réttindi eru ekki að fullu í l., fyrr en búið er að samþykkja, að veita skuli fé til þessara hluta, því að þá verður hér aðeins um loforð að ræða, sem ekki verða uppfyllt, ef fjvn. veitir ekki nægilegt fé til þess að byggja þessa bústaði. Sú eðlilega og þingræðislega leið er að setja skilyrði í l. um, að fé verði veitt til þessara framkvæmda af fjárl. Hv. þm. mun vera kunnugt um það, að það er nú búið að samþykk ja önnur l., sem í eru ákvæði um, að svo og svo mikið skuli byggt af skólahúsum, en ég get upplýst hann um það, að til þess að uppfylla þau loforð þarf að taka inn í fjárl. 15 millj. kr. til skólahúsabygginga, og það verður ekki gert, og þannig þarf að halda áfram í næstu 10 ár, og það verður ekki heldur gert. Þegar maður er búinn að reka sig á, að búið er að hlaða á fjárl. alls konar loforðum um framkvæmdir, sem ekki er hægt að uppfylla, þá ættu menn að hafa manndóm í sér til að viðurkenna það. Ef það er ekki gert, tel ég það ábyrgðarleysi og svik við kirkjuna að setja þetta ákvæði inn í l., eins og hv. menntmn. leggur til, að 5. gr. verði, sem vitað er, að ekki verður einu sinni hægt að taka upp á fjárl. næsta árs. Hæstv. ráðh. hefur ekki lagt til að taka upp í fjárlfrv. nema 450 þús. til þessara hluta, þótt herra biskupinn óski eftir að miða upphæðina við 700 þús. Það er því til að blekkja sjálfan sig og því meir til að blekkja þá menn, sem hér ætlast til að tryggja einhverjum mönnum réttindi, auk þess sem það er frámunalega óþingræðislegt, ef till. hv. menntmn. verður samþ. um þetta efni. Hv. frsm. sagði, að hann gæti raunverulega fallizt á b-lið 2, brtt. minnar, um að bygging prestsseturshúsa á jörðum ríkisins skuli ganga fyrir byggingu annarra prestsbústaða, en bar fram þá afsökun gegn samþykkt hennar, að búið væri að lofa prestum hér í Reykjavík að byggja yfir þá á árinu 1947. Hver hefur lofað þessu? Ekki hv. Alþ. Það getur verið, að hæstv. kirkjumrh. hafi lofað því, en ef svo er, þá hefur hann lofað upp í ermina á sér, því að sannarlega liggur fjárveitingarvaldið ekki hjá honum einum. Til þess að uppfylla það loforð þarf samþykki hv. Alþ. um að veita nægilegt fé til þeirra framkvæmda. Ég er ekki alveg viss um, að næstkomandi fjmrh. eða kirkjumrh. telji sig bundna af þeim loforðum, sem hv. frsm. fullyrti, að hefðu verið gefin, þannig að þessi rök hans eru algerlega einskis virði í sambandi við að samþykkja mína till. um þetta efni. Brtt. mínar eru bornar fram vegna þess, að ekki er hægt að fá presta í þær byggðir, þar sem ekkert er til af húsum, en hins vegar er hægt að fá hvaða prest sem er utan af landi til þess að flytjast til Reykjavíkur, þótt þar hafi ekki verið byggt yfir þá, því að það hafa umsóknir þeirra sannað, er efnt hefur verið til prestskosninga í Reykjavík. Auk þess hefur það verið viðurkennt hér í hv. d., að hægt er að byggja fyrir miklu minna fé úti í sveitunum en hægt er í kaupstöðunum. Af þessum ástæðum furðar mig mjög á því, að hv. frsm. skuli ekki geta fallizt á þessa till. mína. Ég virði ekki þau loforð, sem sagt er, að hér standi á bak við, vegna þess að ef þau hafa verið gefin, hefur það farið fram á annan hátt en mér er kunnugt um og vissulega ekki með samþykki hv. Alþ. Í andmælum hv. frsm. gegn c-lið 2. brtt. minnar kom fram hjá honum greinileg hugsunarvilla, því að þetta kemur ekkert öðrum l. við, og skil ég ekki fjandskap hans gegn því, að ekki megi tryggja kirkjunni andvirði þeirra jarða, sem þar um ræðir, þannig að því verði varið til endurbóta á prestsseturshúsum í þeirri sókn, sem jarðirnar eru í, en að hann vilji heldur, að það fari í eyðslufé. Verð ég að láta það álit mitt í ljós, að ef hv. frsm. og hv. menntmn. í heild hefur ekki brotið meir til mergjar brtt. en virtist koma fram í ræðu hans, þá hefði n. eins getað látið vera að halda fund um þær, og mótmæli ég því, að till. sé borin fram af því, að slíkar jarðir séu til í mínu kjördæmi. Ég skil ekki, hvað mælir á móti því, að andvirði þjóðjarða og kirkjujarða gangi einmitt til þess að halda við bústöðum presta. Hv. 3. landsk. sagði, að prestar hefðu haft fría bústaði í 1000 ár. Mér er það ókunnugt, en ég held, að það standi í lögum, að þeir skuli greiða leigu eftir sína bústaði, svo að þau rök hv. þm. eru ekki mikils virði, svo að ekki er ástæða til að samþ. ekki rökst. dagskrána fyrir það atriði eitt. N. hefur lagt til að fela framkvæmdina nefnd, sem hvergi er til. Það sama, sem hér er lagt til, stendur í lögunum um prestsbústaði, nema ákvæði um 2 bústaði að auki, svo að engu er við það tapað, þó að frv. yrði vísað frá, þá standa þau lög eftir sem áður, en falla, ef þetta frv. verður samþ. Ég vil benda hv. 3. landsk. á það, að hann við fyrri umr, þessa máls hér í þessari hv. d. sagði, að ég sem form. fjvn. hefði rekið rembihnútinn á að fá bústað handa rektor. Þetta er ósatt, en sýnir vel málflutning hv. þm. og hve mikið hann leggur upp úr rökum. Ég lagðist gegn því að taka íbúð á leigu fyrir hann, en var því samþykkur að taka þetta gegn því, að eigandanum væri lánað fé. Ég vil aðeins benda á þetta, því að þetta lýsir vel málaflutningi hv. þm. Ég vil svo enn benda á það, hvernig allar þær tölur, sem nú eru gefnar upp, rekast á þær, sem upp voru gefnar í fyrra, og svo segir form. n., að bústaður í Reykjavík muni ekki kosta nema 180 þús. kr. Ég hef það beint eftir skrifstofu húsameistara, að það kosti a. m. k. 300 til 350 þús. kr. Hv. þm. getur sagt það öðrum en Reykvíkingum, að það kosti ekki nema 180 þús. að byggja 700 rúmmetra. Fulltrúinn hjá húsameistara hefur sagt mér, að það kosti a. m. k. 70 þús. kr. að gera upp lóðina, en þetta skal upplýst áður en máli þessu er lokið hér í d. og það bréflega, hvernig þessi mál liggja. En ég veit ekki til þess, að hægt sé að byggja 700 kúbikmetra íbúð fyrir 180 þús. kr. Biskup hefur sjálfur sagt, að til þessara tveggja bústaða þurfi a. m. k. 450 þús., svo að þær tölur stemma ekki frekar en aðrar, svo að þær eru bornar fram vísvitandi til að blekkja þm. til að samþykkja frv. í því trausti, að hægt sé að knýja út meira fé, þegar samþykktin er fengin. - Mér var ekki kunnugt um, að byggja ætti yfir nema einn prest hér í Reykjavík, Jakob Jónsson, en hvort á svo að bæta hinum tveimur við, veit ég ekki, en ég vil taka það fram enn einu sinni, að höfuðnauðsyn er á að byggja fyrst yfir presta úti á landi. Ég mun svo fylgja dagskrártill. minni samkv. því, sem ég áður hef sagt, en ef hún verður ekki samþ., vona ég, að hv. d. samþ. brtt. mína á þskj. 206.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti. Það er langt frá því, að ég ætli að fara að hlaupa í skarðið fyrir hv. 3. landsk. Hann er fullkomlega maður til að svara fyrir sig. Ég mun því ekki gera einstakar till. að umtalsefni, en aðeins víkja nokkrum orðum að störfunum í nefndinni. - Það er þá fyrst, að hv. þm. Barð. sagði, að hv. 3. landsk. hefði farið rangt með, þegar hann hefði talað með till. n., því að fram hefði komið önnur skoðun frá hv. 2. þm. Árn., sem á sæti í nefndinni. Ég vil af þessu tilefni taka það fram, að n. á hverjum tíma eru þeir, sem mæta á fundi, a. m. k. ef ekki liggur fyrir yfirlýsing frá fjarverandi nm., að þeir séu forfallaðir eða hafi aðra ástæðu til fjarvistar. Ég minnist þess, að á næstsíðasta reglulegu Alþ. voru lagðar fram frá fjhn. till. í mikilsverðu máli meðan ég var veikur og gat ekki verið við afgreiðslu málsins. Ég gerði aths. um þetta hér í hv. d., en hún var ekki tekin til greina og þskj. ekki leiðrétt. Öðruvísi stendur á hér. Fundir í n. voru boðaðir með nægum fyrirvara, ef þeir voru ekki á venjulegum tíma, og það hafði ekki komið tilkynning frá hv. 2. þm. Árn., að hann væri forfallaður, og ég get ekki annað séð en það sé rétt, að n. hafi litið svo á, þ. e, a. s. þeir, sem á fundi voru. Mér virtist á ræðu hv. 2. þm. Árn., að hann hefði misskilið mig, þar sem ég vék að þessu við 2. umr. málsins. Ég var ekki að láta í ljós neinar ákúrur eða vantraust til hans, þó að hann hefði aðra afstöðu. Þegar málið var tekið til flutnings, var það gert eins og venjulega, án þess að einstakir nm. bindu sig við einstök atriði málsins, og þarf ekki að vera, að allir séu samþykkir málinu. En mér hefði þótt eðlilegra, að hv. 2. þm. Árn. hefði komið með sínar till. í n. Við meðnm. hans fáum ekkert um þær að vita fyrr en hér í deildinni. Ég vil svo aðeins víkja að einu atriði hjá þessum hv. þm. Hann taldi, að málið væri flausturslega undirbúið og vafi á, hvort þær byggingar, sem gerðar yrðu samkvæmt því, yrðu eftirleiðis prestsbústaðir. Nú er málinu vafalaust að mörgu ábótavant, og kann vel að vera, að ýmislegt þyrfti að athuga betur. En hitt er vafalaust, að betra er, ef frv. er samþ. en ekki, því að samkv. frv. er einmitt fyrirskipaður ýtarlegur undirbúningur áður en hafizt er handa um byggingu. Þessa undirbúnings hefur ekki verið krafizt. Ég held því eindregið fram, að að þessu sé umbót. Hv. þm. sagði, að ekki væri vert að setja lög um þetta, það mætti setja það í fjárlög 

Hver á að gera þá athugun?

. Það er tekið fram í brtt. nefndarinnar. Hv. þm. Barð. sagði, að n. væri ekki til, því að hún hefði aldrei verið sett með lögum. Ég vildi mega benda hv. þm. á, að það eru til margar n., sem aldrei hafa verið settar með lögum. Ýmiss konar löggjöf er og til, sem vísar til stofnana, sem ekki eru til samkvæmt lögum. Eru ekki Alþýðusambandi Íslands og Búnaðarfélagi Íslands falin ýmiss konar störf með lögum? Þau eru þó hvorugt til vegna löggjafar. Nei, sannleikurinn er sá, að þessi n. er til. Mér dettur ekki í hug að halda, að biskupinn hafi sagt það ósatt, að fyrrv. kirkjumálaráðherra, Björn Þórðarson, hafi skipað þessa nefnd.  Það er alveg rétt hjá hv. 3. landsk. þm., að prestar hafa alltaf haft bústaði frá upphafi vega. Að vísu voru það einstakir höfðingjar, sem áttu kirkjurnar, og sáu þá jafnframt prestum fyrir bústöðum. En það kemur ekki málinu við, þó að leigan sé nú tekin af launum, en áður var hún hluti af laununum, en það er þess vegna alveg rétt hjá hv. 3. landsk., að prestunum hefur alltaf verið séð fyrir bústað. Það hefur þótt eins sjálfsagt eins og presturinn sjálfur. Að öðru leyti sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta.



Herra forseti. Ég hef lagt fram rökst. dagskrá í þessu máli, en ef svo færi, að hún yrði ekki samþ., vildi ég benda á nokkur atriði, sem breytinga þurfa við. Í fyrsta lagi á þessi n., sem hv. 1. þm. Eyf. talaði um, að vera n., sem kosin er af Alþ. og ákveðin í lögum frá Alþ. Raunverulega vantar því ákvæði um það í frv., hvernig hún skuli kosin, og annað þar að lútandi. Í öðru lagi er ákveðið, og það í fyrsta skipti, sem ég hef séð það, að húsaleigan skuli ákveðin eftir verðlagsvísitölu. En 16. gr. má misskilja, því að það eru til margar vísitölur. Það er til vísitala kauplagsnefndar, það er til vísitala húsaleigu, og það er til vísitala landbúnaðarafurða. Það mætti búast við, að átt væri við húsaleiguvísitölu, en ekki hægt að sjá það, eins og nú er, en þarfnast skýringar.

Það er tekið fram í till. n.

. Nú, ég bið afsökunar, ef það hefur farið fram hjá mér. Já, það er við 3. lið, en ekki við enda gr. Þá vildi ég benda á það, að ef ég hef heyrt rétt, þá ætti andvirði seldra þjóðjarða að ganga til endurbyggingar prestssetra og svo andvirði seldra kirkjujarða. Það hefur verið svo með kirkjujarðirnar, og þarf því engu að breyta, en ég vildi benda á, að hvað sem líður kirkjujörðunum, þá hefur aldrei verið talað um, að þjóðjarðirnar skuli renna undir kirkjuna, og er það í fyrsta-skipti, sem ég heyrði það áðan hjá hv. þm. Barð., en ég hef heyrt það um kirkjujarðirnar. Það er margt fleira í þessu frv., sem ástæða væri til að ræða um, ef þetta á að verða að lögum. Ég gæti bent á fleiri atriði, sem líkt er um og þau, sem ég hef nefnt, en ég treysti því, að hv. þm. sjái, að ekki er ástæða til að samþykkja þessi lög. Það þarf að sjá um fleiri embættismannabústaði en prestanna, t. d. sýslumannanna og læknanna. Um þetta er allt á reiki og ruglingi og fullkomlega reglulaust. Ea þetta þarfnast allt lausnar, og er engin ástæða til þess að vera að skilja þetta sundur. Ég vil því mælast til þess, að dagskrártill. mín verði samþ. og ríkisstj. falið að koma með ákveðnar reglur í þessu atriði. Það kemur svo til athugunar, hvar á að reisa þessa bústaði, og ég vil benda á, að húsaleiga er einmitt geysilega misjöfn. Sumir læknar eru látnir hafa afnot af húsnæði fyrir lítið eða ekkert, en sumum er reiknað það með allt að Reykjavíkurverði á húsnæði. Hvernig á að samræma það, og hvernig á að gera það? En það vil ég láta gera, og þess vegna vil ég, að málið fari til ríkisstj. og hún undirbúi það betur en gert hefur verið. En ef ekki á að gera það, þá á málið ekki að fara til einhverrar n., sem ráðh. þóknast að skipa, en maður hefur aldrei heyrt talað um fyrr, heldur á það að fara til n., sem Alþ. kýs.