Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur nokkuð verið deilt um það, hvaða ríkisstj. ætti eignarrétt eða höfundarrétt að þessu frv. Að mínu mati er óþarft að deila um það, því að eignarrétturinn eða höfundarrétturinn er alveg ótvíræður vinstri stjórnarinnar. Á síðasta þingi beitti vinstri stjórnin sér fyrir því að fá söluskattinn hækkaðan um 2 stig, um eitt stig í sambandi við tollalækkunina, sem þá var samþ., og um annað stig í sambandi við tekjuskattslækkunina, sem þá var samþ., þannig að söluskattshækkunin yrði þá 5 stig, en hún varð 4 stig. Ég minnist þess sérstaklega í því sambandi, að hv. 5. þm. Vestf. hélt hér mjög skeleggar ræður og taldi, að það væri mikið vantraust á verkalýðshreyfinguna, ef ekki væri fallist á það, sem hún var búin að semja um, að söluskatturinn yrði hækkaður um 5 stig. Það var till. vinstri stjórnarinnar á síðasta þingi, að söluskatturinn yrði hækkaður um 2 stig, og ég segi nú, að illu heilli náði þessi till. ekki fram að ganga, vegna þess að staðan í efnahagsmálunum og sérstaklega í fjármálum ríkisins væri nú allt önnur og miklu betri, ef á þessa hækkun hefði verið fallist þá. En þó er betra að fá þessa hækkun fram nú heldur en aldrei eða þá hækkun, sem fyrir liggur í þessu frv. Það er kannske óþarft fyrir mig að fara mörgum orðum um þetta frv. og mæla sérstaklega fyrir því, vegna þess að það hefur verið svo vel gert af tveimur hæstv. fjmrh., hæstv. fyrrv. fjmrh. og hæstv. núv. fjmrh. Þó að þeir hafi ekki að öllu leyti notað sambærilegar tölur, hafa þeir eigi að síður komist að sömu niðurstöðunni, og það skiptir höfuðmáli. Ég skal reyna að gera nokkru nánari grein fyrir þessum tölum hæstv. ráðh. Á þeim fundi, sem haldinn var í fjh.- og viðskn., mættu tveir þeir menn, sem eiga að hafa einna besta vitneskju um þessi mál, Gísli Blöndal og Höskuldur Jónsson, og gáfu upplýsingar um þau samandregið, sem ég skal nú reyna að greina frá. Ég vík þá fyrst að skýringu hæstv. fyrrv. fjmrh. og hvernig henni ber saman við þær upplýsingar, sem við fengum í fjh.- og viðskn. Munurinn hjá hæstv. fjmrh. liggur sennilega í því, að hæstv. fyrrv. fjmrh., Halldór E. Sigurðsson, ræðir um þessi mál í þrengri merkingu, ef svo má segja, þ.e.a.s. um fjármál ríkisins eins, en hæstv. núv. fjmrh. tekur fleiri atriði inn í sitt dæmi og talar um það, sem embættismennirnir kalla fjárhagsleg vandamál, sem ráða þarf til lykta með sérstökum aðgerðum. Ég ætla þá að víkja fyrst að dæminu eins og það liggur fyrir samkv. því, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. rakti hér, þegar þetta mál var til 1. umr. Niðurstaða hans varð sú, að áætlun um stöðu ríkissjóðs, eins og hún var 1. sept. s.l., hafði verið þannig, að hún mundi vera nokkurn veginn hallalaus um áramót, ef niður féllu 1. sept. þær niðurgreiðslur, sem tekna voru upp í maí s.l. í sambandi við þær efnahagsráðstafanir, sem þá voru gerðar. Ef þessar niðurgreiðslur væru felldar niður, ætti staða ríkissjóðs að vera nokkurn veginn slétt um áramót. Síðan þetta var gert upp, hefur það komið fram, að útgjöld vegna sjúkratrygginga eru um 134 millj. kr. hærri á þeim tíma ársins, sem liðinn er, heldur en gert var ráð fyrir í uppgjörinu 1. sept., svo að þar kemur fram halli upp á 130 millj., sem hæstv. fyrrv. fjmrh. vissi ekki um, þegar hann gaf þessa skýrslu. Nú held ég, að öllum komi saman um, að það komi ekki til neinna mála að láta þær niðurgreiðslur, sem teknar voru upp í maí s.l., falla niður, á sama tíma og hér er framkvæmd gengislækkun og vísitölubinding, sem hefur verulega tekjurýrnun í för með sér, enda hefur niðurstaðan orðið sú, að hæstv. núv. ríkisstj., hefur ákveðið, að þessar uppbætur skuli haldast að fullu út þennan mánuð a.m.k. En það þýðir 200 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð, sem engar tekjur eru til að mæta samkv. uppgjörinu, sem ég minntist á frá 1. sept. s.l., miðað við, að það verði slétt útkoma hjá ríkissjóði um áramót. Ég held, að hver sem niðurstaðan verði í þeim samningum milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna, sem fara að hefjast, detti engum í hug, að þessar niðurgreiðslur verði felldar niður með öllu um næstu mánaðamót. Því mundi fylgja svo mikil kjaraskerðing, að ég tel útilokað, ef að því ráði yrði horfið að fella þær alveg niður, að þá næðist samkomulag milli ríkisstj. og launþegasamtakanna. Ég get líka sagt það sem mína persónulegu skoðun, að ég álit alveg fráleitt, ef horfið yrði að því ráði 1. okt. n.k. til viðbótar þeim ráðstöfunum, sem hafa verið gerðar og óneitanlega fylgir nokkur kjaraskerðing, að fella þessar niðurgreiðslur niður að fullu. Það lengsta, sem mér finnst, að væri hægt að ganga, er að lækka þær um helming og mundi þó kannske verða of langt gengið. En það þýddi, ef að því ráði yrði horfið, að þá mundu koma þar fram aukagreiðslur, sem ríkissjóður yrði að taka að sér fyrir mánuðina okt., nóv. og des., sem nema 300 millj. kr. Þegar bætast svo við þær greiðslur, sem þegar hafa verið ákveðnar í sept., kemur þarna fram upphæð upp á 500 millj. kr., og fyrir þeim niðurgreiðslum eru engar tekjur, miðað við það uppgjör, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. gaf um stöðu ríkissjóðs 1. sept., og ekki heldur þeim 130 millj., sem hafa komið fram síðan og eru halli á sjúkratryggingum. Nú má alveg eins reikna dæmið þannig, og getur vel farið svo, að niðurstaðan verði sú í þeim samningum, sem eru fram undan, að þessar niðurgreiðslur verði alls ekki felldar niður að neinu leyti, og þá kosta þær mánuðina sept.– des. rúmlega 800 millj. kr., sem engar tekjur eru fyrir samkv. yfirliti, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. gaf hér, þegar málið var til 1. umr., vegna þess að hans yfirlit var miðað við það, að þessar greiðslur féllu niður 1. sept., og á þeim grundvelli einum átti ríkissjóður að geta komið út hallalaus um áramótin, þannig að ef reiknað yrði t.d. með óbreyttum niðurgreiðslum frá því, sem verið hefur að undanförnu, og með þeim 130 millj., sem hafa komið fram sem halli á sjúkratryggingunum, til viðbótar því, sem áður var reiknað með, þá er hér kominn halli um áramót hjá ríkissjóði um 930 millj. Hækkun söluskattsins samkv. þessu frv. mundi ekki mæta þessum útgjöldum nema að sáralitlu leyti. Ég hygg, að það sé gert ráð fyrir, að ef þessi söluskattshækkun gengi í gildi um næstu mánaðamót, mundi hún gefa af sér nm 300 millj. kr. á þessu ári og 150 millj. fyrir des. kæmu svo inn á næsta ári. Það mundi ekki verða til þess að bæta nema þriðjung af þessum útgjöldum, ef reiknað væri með, að niðurgreiðslur héldust alveg að fullu. Ég held, að þegar menn athuga þetta, þá hljóti þeir að sannfærast um, að sú tekjuöflun, sem hér er farið fram á, sé alveg óhjákvæmileg, því að ef hún næði ekki fram að ganga, fylgdi því annaðhvort fyrirsjáanlegur halli, mikill halli á ríkissjóði, ellegar yrði að fella niður að fullu umræddar niðurgreiðslur. Og ég trúi því ekki, að það sé neinn hv. þm. í þessum sal, sem treystir sér til þess, eftir að gengisfellingin hefur verið framkvæmd, eftir að vísitölubinding hefur verið ákveðin um einhvern tíma, að láta það koma til viðbótar að fella niður þessar niðurgreiðslur að fullu og öllu. Ég held, að allir hv. þm., sem athuga þetta mál án pólitískra hleypidóma, hljóti að komast að þeirri niðurstöðu, að það sé óhjákvæmilegt, að þessar niðurgreiðslur haldi áfram að mjög verulegu leyti, því að hvað sem menn segja um niðurborganir á vöruverði, þá er það þó kannske einhver mesta kjarabót fyrir láglaunastéttirnar og fyrir stóru fjölskyldurnar, meiri en nokkur önnur, og stefnir meira til jöfnunar á lífskjörum en nokkur önnur ráðstöfun. Að vísu leggst söluskatturinn nokkuð á neysluvörur almennings, en ekki nema að sáralitlum hluta, því að söluskatturinn nær miklu meira til margra annarra vara, sem gefa af sér meiri tekjur en neysluvörurnar. Aftur á móti koma niðurborganir á neysluvörum eins og landbúnaðarvörum fullkomlega fram sem kjarabót fyrir almenning og sérstaklega fyrir stóru, barnmörgu fjölskyldurnar, sem búa kannske við slæman efnahag. Það er sú besta kjarabót, sem hægt er að hugsa sér fyrir þær. Auk þess hefur þetta verulega þýðingu fyrir landbúnaðinn á þann hátt, að það eykur sölu á landbúnaðarvörum innanlands og kemur í veg fyrir, að við þurfum að flytja þær úr landi og borga með þeim miklar útflutningsuppbætur. Ég held, að allir hljóti að sjá, að það sé miklu skynsamlegra að borga niður vörur innanlands til íslenskra neytenda heldur en vörurnar séu fluttar út og raunverulega komi til niðurborganir, sem erlendir neytendur njóta, en ekki innlendir. Frá mínu sjónarmiði er í sambandi við þetta frv. raunverulega deilt um það, hvort menn vilja, að einhver hluti þeirra niðurgreiðslna, sem hér um ræðir, haldist eftir 1. okt. eða ekki. Ef menn greiða atkv. á móti þessu frv., eru þeir að greiða atkv. með því, að niðurgreiðslurnar verði stórlega lækkaðar eða jafnvel felldar niður með öllu. Ég treysti mér ekki til að gera það. Ég greiði atkv. með þessu frv. í trausti þess, að það fé, sem hér kemur inn, verði fyrst og fremst notað til niðurborgana og til að bæta þannig kjör þeirra, sem ég álít lakar setta í þjóðfélaginu. Ég álít, að það verði ekki komist hjá því, að ríkisstj. verji meira fé til þess heldur en fæst inn samkv. þessu frv. og það verulega. Ég álít algerlega rangt að vera að tala í sambandi við þessa fjáröflun um fjáröflun til einhverra annarra hluta en niðurborgana, því að þetta fé á að koma fyrst og fremst til þess að tryggja það, að þær haldi áfram. Fjár til annarra framkvæmda verður að afla með öðrum hætti, eins og raunverulega hefur verið gert hér, bæði í sambandi við vegamálin og raforkumálin.  Ég hef gert hér að umtalsefni þá skýrslu, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. gaf og fjallaði um fjármál ríkissjóðs, eins og sérfræðingarnir kalla það, í þröngri merkingu. Hæstv. núv. fjmrh., þegar hann flutti sína ræðu, miðaði ekki við þennan grundvöll. Hann miðaði við það, sem sérfræðingar kalla fjárhagsleg vandamál, sem ráða þarf til lykta með sérstökum aðgerðum. Mér þykir rétt, af því að hann nefndi ákveðnar tölur í því sambandi, að greina frá því, hvernig þær eru fengnar. Þá er rætt fyrst um ríkissjóð í þrengstu merkingu og gert ráð fyrir, að ekki sé búið að ákveða niðurfellingu á niðurgreiðslum og þær verði þá óbreyttar mánuðina sept.– des., en það nemur 800 millj., sem þær mundu kosta. Þessu til viðbótar kemur svo fram sá halli á sjúkratryggingunum, sem ekki var vitað um, þegar það yfirlit var gert, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. vitnaði til, 130 millj., þannig að samkv. þessu kemur fram halli hjá ríkissjóði í þrengstu merkingu upp á 930 millj. kr. Að þessu leyti ber alveg saman tölunum hjá báðum hæstv. fjmrh. Það, sem hæstv. núv. fjmrh. tekur svo inn í dæmið til viðbótar, þegar rætt er um fjárhagsleg vandamál, sem ráða þarf til lykta með sérstökum aðgerðum, eru í fyrsta lagi fjármál Vegasjóðs, en þar vantar rúmlega milljarð, til þess að hann geti verið nokkurn veginn sléttur á þessu ári. Með því frv., sem nú er verið að fjalla um í Ed., er gert ráð fyrir að afla nokkurra tekna til hans. Þótt það verði ekki verulega á þessu ári, er gert ráð fyrir að reyna að mæta afganginum með lántökum, þannig að hér er um að ræða lántökumál, sem enn er ekki sýnt, hvernig leysist. Þá koma í öðru lagi málefni rafveitnanna, en reiknað er með, að hallinn á þeim verði 400 millj. á þessu ári. Með því frv., sem var hér til meðferðar í morgun, var reynt að afla nokkurs fjár til að mæta þessum halla, en hvergi nærri nægilega, svo að þar er enn um verulegt óleyst vandamál að ræða. Þessu til viðbótar koma svo mál, sem sérfræðingarnir kalla lánsfjáröflunarvandamál, og þau eru sem nú skal greina. Það er lán vegna þangverksmiðjunnar, sem búið er að ákveða af Alþ., að taka skuli, 150 millj., það er lán til Skeiðsfossvirkjunar, 35 millj., það er lán vegna byggðalínu, sem verður að vísu ekki framkvæmd á þessu ári, 110 millj., og það er lán til sveitarafvæðingar, 60 millj. Samtals gera þessi fjáröflunarvandamál 355 millj. Þegar þetta allt er samandregið í eitt, koma út 2685 millj. eða upp undir 3 milljarða, eins og hæstv. núv. fjmrh. minntist á. En þannig er hans dæmi fengið, og eins og það er uppsett, þá tel ég, að það sé alveg rétt. Hitt er svo annað mál, hvort við ákveðum niðurgreiðslurnar eins miklar og þar er gert ráð fyrir, þær haldist óbreyttar til áramóta. Það getur vel verið, að sú verði niðurstaðan. En þá verður náttúrlega að afla miklu meira fjár en þess, sem fengist með því frv., sem hér liggur fyrir. Mér finnst rétt að geta þess, að þetta dæmi lítur ekki eins illa út og ætla mætti af þessum tölum, ef menn gera sér grein fyrir fleiri atriðum, því að t.d. á móti þeirri lánsfjárvöntun, sem hér kemur fram, ber að gæta þess, að margir sjóðir safna á þessu ári verulegum fjármunum, sem enn hefur ekki verið ráðstafað nema að takmörkuðu leyti. Það hefur t.d. safnast óeðlilega mikið fjármagn í lífeyrissjóðunum, og þeir geta áreiðanlega hlaupið undir bagga og eiga að hlaupa meira undir bagga í þessum efnum en þeir gera nú. Það má benda á það enn fremur, að hjá Seðlabankanum hefur safnast mikið bundið sparifé, þannig að Seðlabankinn ætti að einhverju leyti að geta hlaupið hér undir bagga. Og síðast, en ekki síst nefni ég það, sem kannske er stærsta atriðið í þessu sambandi, að Seðlabankinn mun safna á þessu ári um 1200 millj. kr. í sjóð vegna svonefndra refsivaxta. Þessari fjárhæð er alveg óráðstafað, svo að ég álít þennan vanda ekki eins mikinn og sumir vilja vera láta. Ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Reykv., að hér er að sumu leyti um bókhaldsmál að ræða. Það er fjárvöntun á þessum stað, en nóg fé til á hinum staðnum, og vandinn er í því fólginn að færa á milli. Það var það, sem vinstri stjórnin gat því miður ekki, en ég vænti, að núv. ríkisstj. geri, þannig að þótt okkar fjárhagsmál séu stór, - ég geri ekki lítið úr því, - þá álít ég, að þau séu ekki stærst í sambandi við lánsfjármálin. Það er nægilegt lánsfé fyrir hendi, bara ef því er dreift á réttan hátt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín öllu fleiri. En ég vil að síðustu endurtaka það, að frá mínu sjónarmiði séð er hér um að ræða, hvort eigi að afla fjár til aukinna niðurborgana umfram það, sem var 20. maí s.l., ellegar hvort á að fella þessar niðurgreiðslur niður. Ef þetta frv. nær ekki fram að ganga, þá sé ég ekki fram á annað en staða ríkissjóðs sé slík, að það verði að draga mjög verulega úr þessum niðurborgunum. Ef þetta frv. verður hins vegar samþ., fær ríkisstj. miklu meiri möguleika til þess að halda þeim áfram en ella. Og í sambandi við það, hvort þessi söluskattshækkun á að gilda á næsta ári eða ekki, það kemur náttúrlega til athugunar í sambandi við næstu fjárlög. En ég vil aðeins benda á það, að ef t.d. á næsta ári ætti að halda áfram, þótt ekki væri nema helmingnum af þeim niðurborgunum, sem voru ákveðnar til viðbótar í maí s.l. í sambandi við efnahagsráðstafanir, sem voru gerðar þá, þá nemur það 1200 millj. á ársgrundvelli, en ef niðurborganir héldust áfram óbreyttar, þá nemur það 2400 milljónum á ársgrundvelli, þannig að ef menn vilja skapa ríkisstj. eða ríkisvaldinu og þeim viðsemjendum, sem hún ræðir við á næstunni, einhverja möguleika til kjarajöfnunar með atbeina aðgerða ríkissjóðs, þá held ég, að menn a.m.k. við fyrstu athugun vilji ekki fella þennan söluskatt niður á næsta ári, nema þá eitthvað annað liggi fyrir, sem sýni, að hann sé óþarfur. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en meiri hl. fjh.- og viðskn. mælir með því, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Það er undarleg sú hugarfarsbreyting, sem virðist hafa átt sér stað hjá hv. 4. þm. Reykv., að því er varðar skattheimtu og skattamál. Ég man ekki betur en meðan við báðir vorum stuðningsmenn fyrrv. ríkisstj., hafi hann verið einn af þeim fáu þm. innan þingflokks Framsfl., sem hafði þó einhverjar taugar til að bera til skattgreiðenda í þessu landi.

Það var í sambandi við tekjuskattinn.

Nú, það er bara tekjuskatturinn, það er allt í lagi með hitt allt. Gott er það.  Nú virðist þetta allt saman snúið við. Nú er engu líkara en þessi annars ágæti þm. leggi sig í framkróka um það ekki bara að styðja hvers konar skattheimtu, sem núv. hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir, hversu harkalega sem hún er, heldur og að vera málsvari svo að segja í hverju einasta skattamáli, sem hér er rætt og fram borið af hæstv. ríkisstj. Það kórónar svo allt hjá þessum hv. þm., þegar hann verður, eins og hann varð að gera hér áðan, að tala máli tveggja fjmrh., sem hefur hvor um sig sitt hvora meininguna. Ég er satt að segja alveg undrandi á því, að þessi hv. þm. skuli leggja sig í það að þjóna þessum tilgangi. Fyrr má nú vera húsbændahollusta þeirra framsóknarmanna, þó að ekki væri svona langt gengið. Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. byrjaði á því að segja, að það væri enginn vafi á því, hver hefði höfundarréttinn á þessu frv. um hækkun á söluskatti, það væri sko vinstri stjórnin, sem hefði það. Hæstv. núv. fjmrh., ef ég man rétt, greindi frá því í framsöguræðu fyrir þessu máli, að þetta væri hans fyrsta frv. .sem ráðh., og hann mælti fyrir því sem slíku. Enn virðist komið ósamræmi upp milli stjórnarliða, meira að segja um höfundarrétt að þeirra eigin frv. Ég held, að það dyljist engum, að þetta er rangt hjá hv. 4. þm. Reykv. Hér er ekki um að ræða frv. frá fyrrv. ríkisstj. Hér er um að ræða eitt af hinum mörgu skattheimtufrv. núv. ríkisstj. Frsm. meiri hl. fjh: og viðskn. greindi frá því í einni ræðu, að ekki bæri saman þeim tölum, sem fyrrv. fjmrh. og núv. hæstv. fjmrh. væru með í sínum útreikningum á stöðu ríkissjóðs í þrengri merkingu. Ég man ekki betur, en ég kannske geymi, þangað til hv. þm. kemur í salinn, að tala um það, þannig að hann heyri það. En eitt af því, sem hv. 4. þm. Reykv. kom inn á í sinni framsöguræðu fyrir nál. meiri hl. var um niðurgreiðslurnar. Sannleikurinn er sá, eins og bent var á og ítarlega rakið við 1. umr. þessa máls hér í d., að það liggja fyrir óyggjandi tölur og upplýsingar frá fyrrv. fjmrh. um þetta dæmi og þá með niðurgreiðslunum að helmingi inni.  Þá sagði hv. 4. þm. Reykv., að það ætti ekki að blanda saman varðandi þessi mál annars vegar stöðu ríkissjóðs sem slíkri og hins vegar tekjuöflun í sambandi við slæma fjárhagsafkomu einstakra fyrirtækja á vegum ríkisins, eins og Rafmagnsveitna ríkisins og annarra. Sé þetta réttur skilningur hjá hv. þm., er grg. með þessu frv. gölluð að því leyti til, að ein af aðalröksemdunum fyrir því að hækka söluskatt um 2 stig eru samkv. grg. einmitt fjárhagsvandamál þessara ríkisstofnana. En eins og hér hefur verið bent á og það margoft, þá er búið að samþykkja hér í d. tekjuöflun til Vegasjóðs, og hún er ekkert lítil, og það er sömuleiðis búið að samþykkja hér í d. verðjöfnun á raforkugjaldi, og það verður ekkert lítið, sem það skilar, þegar það kemur til innheimtu. Og nú á eftir þessu líka að leggja á tveggja stiga hækkun á söluskatti til þess að þjóna þessum sama tilgangi. Ég held, að það sé rétt, sem hér hefur komið fram hjá mörgum ræðumanna, að það hljóti að vera takmörk fyrir því, hvað almenningur í landinu lætur bjóða sér í skattheimtu, þó að það sé af hægri ríkisstj., eins og nú situr í landinu. Hv. 4. þm. Reykv. greindi líka frá því, eins og a.m.k. ég skildi það, að hann væri sammála þeim mönnum, sem hefðu haldið því fram, að hér væri kannske að verulegu leyti um bókhaldsatriði að ræða, vandamálið væri ekki eins stórt og sumir vildu vera láta. Ég veit ekki, hverjir þessir sumir eru, hvort það er samstarfsflokkur Framsfl. í ríkisstj., þessir sumir, sem vilja gera meira úr vandanum en hv. 4. þm. Reykv. telur, að hann sé. En ekki er að sjá, hvorki á málflutningi eða afstöðu þessa hv. þm. né annarra þm. Framsfl., að þeim ofbjóði neitt eða það sé neitt ýkt sú lýsing, sem samstarfsflokkur þeirra í hæstv. ríkisstj. gefur nú daglega á ástandi þjóðarbúsins. Hann endaði með því að segja, að það væri viða til. að því er mér skildist, nægilegt fjármagn, þetta væri aðeins tilfærsluatriði milli sjóða, í sumum sjóðum væri lítið, en í öðrum nóg af fjármagni, þannig að þennan vanda mætti vissulega leysa með tilfærslu milli þessara sjóða. Ef það er svo að hundruðum millj. skiptir á reikningi í Seðlabankanum fé vegna greiðslu á refsivöxtum, þá held ég, að það væri óhætt að nota eitthvað af þessum millj. eða hundruðum millj. til þess að laga stöðu ríkissjóðs, sem eftir upplýsingum fyrrv. hæstv. fjmrh. er ekki nema upp á 400 millj. miðað við 11. ágúst s.l., þ.e.a.s. hér á að leggja á hækkun á söluskatti upp á 2 stig til þess að leysa 400 millj. kr. vandamál ríkissjóðs fram til áramóta. En þessi 2 stiga hækkun á söluskatti á að gilda áfram. Létu menn nú vera, ef fram kæmi yfirlýsing af hálfu hæstv. ríkisstj. um það, að þessi 2 stiga hækkun á söluskatti mundi falla úr gildi um n.k. áramót, en ekki standa áfram sem eilífðarskattur, eins og enginn vafi er á, að honum er ætlað að gera. Það er rétt, sem hv. 4. þm. Reykv., frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., sagði hér áðan, að það er óeðlilegt að blanda saman í þessum efnum annars vegar lánsfjárútvegun til ýmissa stofnana eða framkvæmda og hins vegar afmörkuðu dæmi ríkissjóðs. Eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls, liggur þetta dæmi fyrir alveg ótvírætt frá 11. ágúst s.l. úr hendi þáv. hæstv. fjmrh., og þá er búið að taka inn í dæmið, miðað við 16% gengisfellingu, að niðurgreiðslur verði felldar niður um helming, þ.e.a.s. það verði 404 millj. kr. fjárhæð þar í stað 800 millj., að fjölskyldubætur verði auknar um 200 millj. og 5 vísitölustig á lífeyristryggingar og laun, þar verði ætlað 100 millj., og útgjaldahækkun vegna 15% gengisfellingar verði 200 millj. 

Það liggur fyrir, að niðurgreiðslur eru óbreyttar í september.

Það þarf ekki 2 stiga hækkun á söluskatti til þess að bjarga fjárhagsdæmi ríkissjóðs miðað við þessar 100 millj., sem kæmu til með að greiðast út í sept. Það þarf ekki.

Það breytir þessu dæmi.

Þó að hæstv. fjmrh. sé margt lagið fleira en lagasmið af öðru tagi, þá veit ég, að honum gengur erfiðlega að telja almenning í landinu trú um, að það þurfi að leggja á 2 stiga hækkun á söluskatti til þess að sjá fyrir þessum fjármunum, miðað við það, sem hans samstarfsaðili í ríkisstj., hv. 4. þm. Reykv., var að lýsa hér áðan um nóg fjármagn í hinum ýmsu sjóðum, sem til eru í landinu, sem hægt er að nota í þessu skyni. Þessar upplýsingar voru ekki vefengdar á fundi fjh.- og viðskn., sem haldinn var, þær voru ekki vefengdar af þeim sérfræðingum, sem þar voru mættir, og þær hafa ekki verið vefengdar mér vitanlega enn af hæstv. núv. fjmrh. Niðurstaða mín er því sú hin sama og hún var við 1. umr., hér er ekki verið að leggja á 2 stiga hækkun á söluskatti til að bjarga fjárhag ríkissjóðs. Það hefur verið bent á það áður, að sú tekjuaukning, sem ríkissjóður mun fá vegna gengisfellingarinnar og reiknuð var 500 millj. miðað við 15% gengisfellingu, er allt of lágt áætluð. Það er enginn vafi á því, að sú tekjuaukning, sem ríkissjóður fær vegna þessarar gengisfellingar, verður a.m.k. 700–750 millj. kr. Með þessari útkomu er því ljóst, að ríkissjóðsdæmið afmarkað stendur á sléttu. Það þarf ekki að leggja á 2 stiga hækkun á söluskatti til að bjarga því dæmi. Á þskj. 47 er nál. frá minni hl. fjh.- og viðskn. Ég sé ekki ástæðu til að fara ítarlega út í það. Það er í meginatriðum í samræmi við það, sem fram hefur komið af okkar hálfu í þessum umr., vitnað til þeirra upplýsinga, sem fyrir liggja og ekki hafa verið vefengdar. En ég vil aðeins víkja að því, sem stendur í þessu nál. og ég lítillega kom inn á áðan, að þrátt fyrir margítrekaðar tilraunir til þess að fá upplýst, hvað hæstv. ríkisstj. hyggist gera varðandi þau fjölmörgu mál, sem hér að lúta, eins og t.d. í sambandi við láglaunauppbótina, í sambandi við niðurgreiðslur á vöruverði, í sambandi við hækkun fjölskyldubóta, hækkun tryggingabóta og fiskverðsákvörðun, við þessum spurningum margítrekuðum hafa engin svör fengist af hálfu hæstv. ríkisstj. Meðan þingheimur fær engar upplýsingar um, hvernig á að fara með þessi mál, og með tilliti til þess, að varðandi stöðu ríkissjóðs er ekki um neinn vanda að ræða, eins og mál standa nú eða a.m.k. stóðu, þegar þær upplýsingar voru fram lagðar, sem ég hef vitnað til, þá er það óverjandi að okkar álíti að leggja til, að söluskattur verði hækkaður um 2 stig. Samkv. þessu leggjum við í minni hl. fjhn. til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Það vakti nokkra athygli manna við 1. umr. þessa máls hér í hv. d., að svo virtist sem það væru tveir fjmrh., sem fyrir því mæltu. Það var svo ítrekað hér áðan af hv. frsm. n., sem um mál þetta hefur fjallað, hv. 4. þm. Reykv. Raunar var hann ekki frsm. n., sem um málið hafði fjallað, heldur að leitast við að skýra út tvö mismunandi sjónarmið tveggja ráðh. Og menn spyrja sig auðvitað að því, hvernig á því standi, fyrst búið er að mynda ríkisstj., að svo virðist sem hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. fjmrh. geti ekki komið sér saman um það, hvor eigi að tala fyrir þessu máli eða við hvað eigi að miða, út frá hvaða forsendum eigi að ganga, þegar málið er lagt fyrir. Skýringin á þessu er mjög einföld. Þjóðtrúin kennir okkur hana. Hann segir okkur frá því, að ef maður læst snögglega eða skyndilega, þá er hann óvenjulega jarðbundinn, þegar hann vaknar upp aftur sem eilífðarvera. Hann áttar sig ekki strax á því, að hérvistardögum hans sé lokið, og heldur, að hann sé enn eins og venjulegur mennskur maður. Núv. ríkisstj. hefur ekki setið að völdum nema í um það bil 7 daga. Fyrrv. fjmrh. hæstv. hefur það snögglega látið af embætti, að hann hefur kannske ekki enn þá gert sér fyllilega grein fyrir því, að það er ekki lengur hann, heldur annar maður, sem fer með þetta embætti. Það er sem sagt enn, 7 dögum eftir að hæstv. ríkisstj. tók við völdum, reimt í ríkisstj., og e.t.v. munu þeir reimleikar standa eitthvað eilítið lengur en í dag og í gær. Þeir atburðir, sem átt hafa sér stað í lok s.l. mánaðar með myndun samsteypustjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. hafa ekki orðið nokkuð lengi í þessu landi, Þar hafa tekið höndum saman tveir stærstu flokkar landsins, þeir flokkar, sem hafa inni að halda flestöll öfl peninga- og fjármagnshyggju hér í þessu landi. Þar sem svo langt er liðið frá því, að þessir tveir flokkar hafa saman unnið, er það svo, að margir hafa gleymt þeirri reynslu, sem af því fékkst, og enn fleiri hafa enga reynslu af því fengið. Má því vera, að menn geri sér ekki fyllilega grein fyrir því nú í upphafi þessa stjórnarsamstarfs, hver reynslan af því muni verða. Menn segja sem svo: Við þekkjum þessa flakka mætavel báða, og þeir eru ekkert svo óskaplegir hvor í sínu lagi. En þjóðtrúin getur enn kennt okkur gamla dæmisögu um, hvað bræðralag þessara tveggja stærstu flokka landsins hefur í för með sér. Þjóðin hefur búið í landi sínu í 1100 ár og því gefist nægur tími til þess að kynnast landinu og íbúum þess öðrum en þeim, sem teljast til mannfólksins. Meðal þeirra íbúa eru t.d. tvö ágæt dýr, sem við allir þekkjum, kötturinn og tófan. Íslendingar bera engan sérstakan ótta til þessara tveggja dýra, þau eru ekkert mannskæð sitt í hvoru lagi. En lendi þeim saman og ali þau af sér afkvæmi, þá segir þjóðtrúin okkur, að það afkvæmi heiti skuggabaldur og sé einn sá mesti meinvættur, sem á Íslandi hafi verið til. Það er þetta, sem gerst hefur í íslenskum stjórnmálum síðustu dagana. Tveir stærstu flokkar landsins, þeir flokkar, sem inni hafa að halda flestöll peninga- og fjármagnsöfl á Íslandi, hafa gengið í hjónaband og alið afkvæmi. Það afkvæmi er skuggabaldur íslenskra stjórnmála, sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr að völdum. Og það er e.t.v. dálítið gaman að geta þess, að ég var í gær að fletta upp í einni ágætri bók, sem heitir Íslenskir þjóðhættir, eftir Jónas frá Hrafnagili, og rakst þar á setningu, sem lýsir vel þessu afkvæmi. Það á einmitt vel við, að vitnað sé til hennar undir því máli, sem hér er til umr., sem er frv. til l. um söluskatt, er hækkar söluskatt um 2 stig og tekur af almenningi í landinu 2000 millj. kr. á ársgrundvelli. En þar er þessum skuggabaldri úr hinni íslensku b:jóðtrú lýst svo: „Öll eru þessi kvikindi lítt vinnandi og leggjast eins og stefnuvargar á fé manna.“ Á 7 dögum hefur þessi ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. lagst á fé manna þannig, að sú ríkisstj. er að flytja til 7 milljarða kr. a.m.k. úr vösum almennings yfir í ríkishítina og til fyrirtækja, og ef það er ekki að leggjast eins og stefnuvargur á fé manna, þá veit ég ekki, hvernig þau orð á að túlka. Hv. þm. Benedikt Gröndal sagði í umr. í þessari d. fyrir nokkrum dögum, að sú ríkisstj., sem við hefði tekið, væri stjórn forstjóranna, en ekki fólksins. Það er rétt. Það eru mattadorarnir meðal íslenskra fjármagnshyggjumanna, sem halda nú um stjórnvölinn. Álögurnar á almenning bera þess vitni. Um það mál. sem hér er til umr., frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt, vil ég segja það, að mér finnst það ekki nógu skýrt hafa komið fram í þeim rökstuðningi, sem hér hefur verið færður fyrir þessu máli af hálfu stjórnarliða, að annars vegar er rætt um að hækka skatt, sem hlýtur að vera til frambúðar, og hins vegar er rætt um tímabundinn vanda ríkissjóðs. Sagt er, að hækka þurfi söluskatt um 2 stig til þess að mæta tímabundnum fjárskorti ríkissjóðs og ýmissa opinberra stofnana. En hvert mannsbarn á Íslandi veit, að þegar búið er að hækka skatt, verður sá skattur ekki niður felldur, og hvert mannsbarn á Íslandi veit, að þessi rökstuðningur stjórnarflokkanna á ekki við um þetta mál, vegna þess að við skulum vonast til þess, að á þessu og e.t.v. næsta ári verði hægt að leysa fjárhagsvandkvæði ríkissjóðs og annarra opinberra sjóða, sem notuð eru til rökstuðnings fyrir þessu máli, en eftir stendur þá enn 2 stiga hækkun á söluskatti, sem hér er verið að afráða. Spurningin er því ekki sú að bera saman annars vegar þær tekjur, sem söluskattshækkun um 2 stig gefur ríkissjóði á yfirstandandi ári og e.t.v. því næsta, og hins vegar þann fjárskort, sem ríkissjóður á í nú og næsta ár. Fjárskortinn verður að leysa, hann verður leystur, en söluskatturinn kemur til með að standa lengur, hann kemur ekki til með að standa bara árið 1974 og árið 1975, heldur til frambúðar. Ég vil vekja athygli á því, að til þess er ætlast af stjórnarflokkunum, að hann geri það, því að ella hefðu þeir látið fylgja með þessu frv. sínu yfirlýsingu frá ríkisstj. um, að söluskattshækkunin yrði afnumin annaðhvort í árslok 1974 eða árslok 1975. Það er vissulega skylda þm. að sjá nauðsynlegum framkvæmdum fyrir fé. En þeim ber ekki síður að gæta þess að ofbjóða ekki gjaldþoli þegnanna og að mismuna ekki mönnum gagnvart sköttum. Ég hef þá trú, að þannig sé komið á Íslandi nú, að ekki sé langt í það, að búið verði að spenna bogann í skattamálum eins hátt og unnt er, og ég held, að enginn hv. þm. efist um, að mikils misréttis gætir í skattalöggjöf Íslendinga í dag. En það er ekki um það rætt að lagfæra þetta misrétti í sáttmála núv. stjórnarflokka. Það eru ekki lagðar fram till. hér á Alþ. um að bæta úr þessum misrétti. Nei, það eru lagðar fram till. hér á Alþ. um að auka á það með því að hækka neysluskatta á öllum almenningi um 2 stig, án þess að nokkuð sé sýnt, sem eigi að koma þar á móti. Það er orðið nauðsynlegt að gera kerfisbreytingu á íslenskri skattalöggjöf. Alþfl. hefur flutt till. um, að það eigi að gera. En svona afgreiðsla eins og á að afráða hér í dag getur spillt stórkostlega fyrir því, að þessi endurskoðun verði upp tekin og hún leiði til einhverrar niðurstöðu. Eftir því sem við göngum lengra á þeirri braut, sem verið er að ganga nú, þeim mun erfiðara verður að stiga spor til baka. Það er auðvitað ljóst mál, að það verða seint tíndar til allar þær framkvæmdur, sem vinna þarf á Íslandi. Við búum í stóru landi. þar sem mikið á eftir að gera, og sjálfsagt getum við öll tínt til fjölmargar framkvæmdir, sem við getum öll orðið sammála um, að nauðsynlega þyrfti að fá fé til. Spurningin er því ekki sú, hvort það sé framkvæmdaþörfin, sem eigi að ráða skatthæð í landinu. Spurningin er sú að velja og hafna. Spurningin er sú, að við verðum að gera okkur grein fyrir því, þm. á Alþ., að við erum ekki að ráðstafa okkar eigin fé, við erum að ráðstafa fé þjóðarinnar. Hver króna, sem héðan fer, er sótt í vasa fólksins, og það er ábyrgðarhluti af okkur, þó að illa horfi, - ég viðurkenni vissulega, að það horfir illa í efnahagsmálum íslensku þjóðarinnar, - að svara því með því einu að leita ofan í vasa almennings og tina þar upp fleiri krónur. Það liggur ljóst fyrir, að launþegar í landinu eru á móti þessari aðgerð, sem hér er lögð til af hálfu stjórnarflokkanna. Afstaða verkalýðshreyfingarinnar hefur komið skýrt í ljós. Hún þolir það ekki þegjandi, að ríkisstj. án nokkurs samráðs eða samtala við hana hafi 7 milljarða á ári af almenningi og ráðstafi því eftir eigin geðþótta, enda hefur verkalýðshreyfingin eða miðstjórn Alþýðusambandsins nú skorað á aðildarfélög sín að segja upp samningum, og horfur eru á því, að illdeilur geti tekist á vinnumarkaði e.t.v. í vetur. Einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. sagði við mig, skömmu eftir að þessi stjórn var mynduð, að eitt af því, sem styrkti hana hvað mest, væri það, hvað hún hefði öflugan þingmeirihl., stjórnarþm. gætu leyft sér þann munað að sprikla í einstökum málum eins og hann sagði. Nú vill svo til, að meðal stuðningsmanna núv. stjórnarflokka eru nokkrir hv. alþm., sem hafa verið kjörnir til trúnaðarstarfa fyrir verkalýðshreyfinguna í þessu landi, sem er nú að hefja undirbúning að varnaraðgerðum gegn áformum hæstv. ríkisstj. Þeir standa öðrum fæti í jötu íhaldsstjórnarinnar, en hinum fætinum í verkalýðshreyfingunni. Það væri forvitnilegt að fá að víta, hvort þessir hv. þm., t.d. þeir hv. þm. Pétur Sigurðsson, sem ekki hefur sést hér á fundum í þessari hv. d. nú um nokkuð langt skeið, og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, sem hér er viðstaddur, hafi í hyggju að nota sér spriklleyfið og með hvorum fætinum þessir hv. þm. ætla að sprikla, þeim, sem þeir standa með í jötu íhaldsstjórnarinnar, eða hinum, sem launafólkið í landinu hefur hlaðið undir þá. Ég þarf svo ekki að taka það fram, að þm. Alþfl. hér í þessari d. munu greiða atkv. gegn því frv., sem hér er lagt fram.



Herra forseti. Ég mun nú ekki lengja þessar umr. neitt að ráði. Við 1. umr. þessa máls gerði hv. 2. þm. Austf., Lúðvík Jósepsson, mjög glögga grein fyrir viðhorfi okkar Alþb.-manna til málsins, og ég get í verulegum atriðum vísað til þess, sem þar kom fram. En þar sem ég ásamt hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmasyni, hef orðið fyrir þeirri lífsreynslu þessa síðustu daga að sitja í þn., þ.e.a.s. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., þar sem 4 hæstv. ráðh. skipa meiri hl., auk sendisveins þeirra, hv. 4. þm. Reykv., en að honum vík ég kannske nokkrum orðum síðar, þótti mér hlýða að segja hér fáein orð um þetta mál, enda þótt hv. 5. þm. Vestf. hafi þegar gert ljósa og glögga grein fyrir nál. okkar og því, sem þar liggur að baki. Ég hef ekki lagt það í vana minn að skýra ítarlega frá umr., sem fara fram í þn., sem ég á sæti í, enda mun ég ekki gera það að þessu sinni frekar venju. En ég held, að það sé ekkert ofsagt, að þegar við hv. 5. þm. Vestf. sátum í þessari afar virðulegu n. og vorum að spyrja um eitt og annað, þá hafi farið þannig, að ekki aðeins okkur, heldur hinum nm. líka hafi fundist sem allt yrði í þeim mun meiri þoku sem við spurðum fleiri spurninga og fengum fleiri svör. Þokan varð því þéttari sem fleiri ráðh. töluðu, því að það var eins og allt rækist þar á annað horn. Þetta er hv. þdm. hér e.t.v. dálítið kunnugt af því, sem hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. fjmrh. hafa sagt í sambandi við þetta mál, og í sambandi við heildarmyndina af fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Ég hygg, að á nefndarfundinum hafi hv. 4. þm. Reykv. ekki verið í neitt minni þoku en við aðrir í sambandi við það, hver væri hin áætlaða fjárhagsniðurstaða ríkissjóðs. Ég heyrði það á máli hans hér áðan, að hann hefur gert mjög virðingarverða tilraun til þess að komast út úr þokunni, enda þótt mér sýndist, að eftir því sem hann nefndi fleiri tölur, væri lengra frá því, að honum hefði tekist það enn. Það, sem við vorum að spyrja um í þessari afar virðulegu ráðherranefnd, var í fyrsta lagi þetta: Liggur fyrir áætlun um afkomu ríkissjóðs á þessu ári að óbreyttum lögum og óbreyttum ákvörðunum? 2. Hverjar eru fyrirætlanir hæstv. ríkisstj., sem koma til með að breyta stöðu ríkissjóðs á þessu ári til hækkunar eða lækkunar frá því, sem áætla má út frá þeim lögum, sem í gildi eru? 3. Ef þarna vantar á, sem kann að vera, er þá skynsamlegt út af fyrir sig að hækka söluskatt í því skyni að rétta við fjárhag ríkissjóðs á þessu ári? Hvað er það mikið, sem 2 söluskattsstig gefa á þessu ári? Hæstv. núv. fjmrh. gaf þær upplýsingar, sem ég hygg, að séu alveg réttar, að miðað við það, að þetta frv. verði samþ. og söluskattur innheimtur samkv. því frá 1. okt., þá gefi þessi 2 stig 270 eða í mesta lagi 300 millj. í ríkiskassann á þessu ári. Nú dettur engum manni í hug, að þetta sé hin skynsamlega leið, ef ekki á að halda áfram að innheimta þennan söluskatt, enda er það upplýst og ljóst, að sú er ætlunin. Þess vegna stöndum við í rauninni frammi fyrir því, að það er verið að lögfesta þessa söluskattshækkun til frambúðar, það er verið að leggja á sem svarar tveimur milljörðum miðað við ársgrunvöll. Þetta er vitanlega skattur til frambúðar, og þess vegna má í rauninni segja, að öll þessi miklu ræðuhöld um, að þessi aðgerð eigi að rétta svo og svo mikið við fjárhag ríkissjóðs á þessu ári, séu dálítið út í hött. Það, sem hæstv. núv. fjmrh. gaf okkur upplýsingar um, og það, sem hann byggði það á, að það vantaði í rauninni 3000 eða allt að því 3000 millj. í sambandi við ríkissjóð og ríkisstofnanir, það voru að ýmsu leyti fróðlegar tölur. En það verður að gera, eins og þegar hefur í raun og veru verið gert, vissar aths. við þær tölur og við það, að það sé á nokkurn hátt hægt að rökstyðja, að söluskattshækkunin nú eigi að koma þarna á móti. Það eru í fyrsta lagi 800 millj. kr. niðurgreiðslur til áramóta. Það er e.t.v. fyrst og fremst þessi tala, sem gæti réttlætt það, að aflað yrði viðbótarfjár í ríkissjóðinn. Við höfum margspurt: Er þá tekin ákvörðun um það. að þessar niðurgreiðslur skuli haldast óbreyttar til áramóta? Nei, svörin eru raunar þau, að það hafi ekki verið gert, það hafi komið til tals að halda eins og helmingnum af þessum niðurgreiðslum, en þó er það ekki heldur ákveðið. Það er sem sagt engin ákvörðun um þetta tekin. Við hefðum vissulega verið til viðtals um það, hvort þyrfti að afla einhverra sérstakra tekna til þess að halda þessum niðurgreiðslum áfram og hvort það væri þá ekki um að ræða aðrar leiðir og við hefðum verið til með að benda þá á aðrar tekjuöflunarleiðir, ef þess hefði verið þörf, í sambandi við ákvörðun af slíku tagi. Þá er verið að ræða um það, að því er okkur var tjáð af hæstv. fjmrh., og liggur fyrir, eins og marglýst hefur verið, að Vegasjóð vantar allverulegt fé. En á sama tíma og verið er að flytja þetta frv. er verið að afla sérstakra tekna til Vegasjóðs. Síðan eru, eins og hv. 4. þm. Reykv. gerði hér grein fyrir í þessari upptalningu ýmsar stofnanir, - ekki ríkissjóður, heldur ríkisfyrirtæki og framkvæmdir í tengslum við ríkisfyrirtæki, sem skortir rekstrarfé, og er m.a. talað um Rafmagnsveitur ríkisins, það er talað um þangverksmiðju á Reykhólum, það er talað um Skeiðsfossvirkjun, það er talað um byggðalínu norður, sem að vísu vantar, skilst mér, fé á næsta ári, og það er talað um fé til sveitarafvæðingar. En þegar spurt er: Er ætlunin að greiða þessa fjárvöntun af fé ríkissjóðs á þessu ári? Þá er því svarað til, að það sé ekki ætlunin. Það sé ætlunin að afla fjár til flestra eða allra þessara hluta með öðru móti, þannig að það hefur ekki tekist að fá greitt fram úr þessari þoku. Það hefur ekki tekist enn að fá svarað þessum spurningum, hver er áætlunin í dag um afkomu ríkissjóðs í árslok að óbreyttum lögum, og ákvörðunum um hverjar eru fyrirætlanir ríkisstj., sem breyta þeim niðurstöðum. Þetta þarf vitanlega að liggja fyrir, áður en ákvörðun er tekin sérstaklega um slíkan frambúðarskatt, slíka frambúðarálagningu á landslýðinn eins og 2 stiga hækkun á söluskatti til frambúðar. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum að því að rekja það, hversu nú er breytt hljóðið í þeim hv. sjálfstæðismönnum, t.a.m. hæstv. fjmrh., frá því, sem var s.l. vetur, þegar hér var deilt mjög hart um 4–5 stiga hækkun á söluskatti og tilsvarandi lækkun á tekjuskatti. Þá held ég, að bæði hæstv. núv. fjmrh. og ýmsir aðrir talsmenn Sjálfstfl. hafi haldið því fram, að það væri ákaflega auðvelt að skera fjárl. niður um svo sem þrjá milljarða og í rauninni þyrfti ekki neina söluskattshækkun til þess að mæta þessari tekjuskattslækkun. Þeir vildu lækka tekjuskattinn um nokkra milljarða í viðbót. ef ég man rétt, a.m.k. tvo, og þá kom til mála að hækka e.t.v. söluskattinn um eins og 2 stig. Nú muna menn, að söluskattur var hækkaður um 4 stig, og það þótti þeim hv. sjálfstæðismönnum allt of mikið. En nú telja þeir hina mestu nauðsyn á því að hækka hann enn um 2 stig, tala um, að það sé í sambandi við afkomu ríkissjóðs á þessu ári, viðurkenna þó, að þessi hækkun gefur ekki meira en svo sem 270 millj. í ríkiskassann á þessu ári, og viðurkenna. að það sé verið að leggja þennan skatt á til frambúðar. Að síðustu vil ég aðeins segja nokkur orð við gamlan og nýjan vin minn, hv. 4. þm. Reykv. Þegar maður lítur á það ágæta nál., sem hinn virðulegi nefndarmeirihl. sendir frá sér, þá sést, að það er ekki ákaflega mikið af röksemdum í nál., en nöfnin eru hins vegar stór og myndarleg. Það er Vilhjálmur Hjálmarsson, það er Matthías Bjarnason, það er Matthías Á. Mathiesen, það er Gunnar Thoroddsen, sem skrifa undir, og auk þess Þórarinn Þórarinsson, og hann fær heiðurinn af því að vera frsm. og koma með allar röksemdirnar. Hv. 4. þm. Reykv. virðist annaðhvort hafa sjálfur valíð sér það hlutskipti nú eftir stjórnarskiptin eða tekið við því samkv. fyrirmælum einhverra annarra að vera eins konar hlaupadrengur eða sendisveinn fyrir hina nýju stjórnarherra. Og ég verð að segja það, að honum hefur ekki einu sinni, svo að mér sé kunnugt um, verið séð fyrir reiðhjóli, hvað þá heldur skellinöðru, til þess að framkvæma öll þessi hlaup nú, þegar hann er að verða sextugur. Ég verð að segja honum það, að ég hefði vel getað unnt þessum gamla og nýja vini mínum annað og betra hlutskipti á þessum tímamótum heldur en gerast slíkur sendisveinn fyrir Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Hv. 3. þm. Reykn., sem hefur nýlokið máli sínu, ræddi mikið um þá þoku, sem hann sá á fjhn.-fundinum, sem við sátum síðasta fjhn.- fundi sennilega á þessu þingi. Ég get mjög vel skilið, að hann hafi séð mikla þoku. Hann er nýkominn heim af ráðstefnu og hefur haft fregnir af atburðum héðan, og þegar hann svo kemur til starfa, þá virðist honum þetta vera þokukennt og hann ratar ekki á rétta leið í þokunni, eftir því sem mér virtist áðan. En við skulum vonast til þess, að það birti til hjá hv. þm. og hann þurfi ekki að fara villur vegar í málum, þannig að það verði ekki þokan, sem villi um fyrir honum. Hann gat þess, að hann hefði ekki fengið upplýsingar um, hvernig afkoma ríkissjóðs mundi verða um næstu áramót. Þeir, sem hafa verið hér og setið á þingi undanfarnar vikur, þm. úr öllum flokkum, hafa fengið skýrslur varðandi afkomu ríkissjóðs vegna þeirra stjórnarmyndunarviðræðna, sem átt hafa sér stað, og mér hefur virst miklu fremur, að menn væru farnir að ruglast í þessum skýrslum, ruglast í þeim tölum, sem búið væri að gefa í sambandi við afkomu ríkissjóðs um næstu áramót, þannig að ef hv. þm. hefði aflað sér þeirra gagna, sem fyrir liggja hjá þm. í þessu máli og hlýtt á þær umr., sem fram fóru við 1. umr. þessa máls, þá held ég, að það hefði ekki farið fram hjá neinum, að afkoma ríkissjóðs, miðað við óbreyttar ákvarðanir um næstu áramót verður sú, að halli ríkissjóðs verður upp á 930 millj. kr., ákaflega einfalt dæmi: 800 millj. vegna niðurgreiðslna, sem fyrrv. ríkisstj. tók ákvörðun um, en aflaði ríkissjóði ekki tekna á móti, 130 millj. vegna sjúkratrygginga eða halla á ríkisspítölunum, sem ríkissjóður hefur tekið á sig, eftir að síðasta skýrsla, sem hér hefur verið mikið til umr. og ég mun víkja að síðar, var gerð, þannig að halli ríkissjóðs verður að óbreyttum ákvörðunum 930 millj. kr. um næstu áramót, og af því eru 800 millj. vegna ákvörðunar fyrrv. ríkisstj. í sambandi við niðurgreiðslur. Þegar ég nefndi niðurgreiðslur, hefur verið mjög um það spurt: Verður þeim hætt? Hvernig fer með niðurgreiðslur? Hví getum við ekki fengið svör? Eins og allir hv. þm. vita, eru þegar hafnar viðræður við aðila vinnumarkaðarins í sambandi við lausn efnahagsmálanna. Vitaskuld verða ákvarðanir í sambandi við niðurgreiðslur teknar í sambandi við þær viðræður og þær aðgerðir, sem kunna að verða teknar í sambandi við efnahagsástandið, og vonandi með þeim hætti, að hægt verði að bægja frá þeim horfum, sem eru á vinnudeilum næsta vetur, eins og hv. 8. landsk. þm. var að spá hér í ræðustól áðan. En við skulum vona, að honum verði ekki að þeim spádómi. Þess vegna verður, eins og ég sagði áðan og hér hefur komið skýrt fram, staða ríkissjóðs um næstu áramót að óbreyttum ákvörðunum halli upp á 930 millj. Í framsöguræðu minni ræddi ég um 1000 millj. kr. halla hjá ríkissjóði, og held ég, að ekki verði sagt, að ég hefði farið með rangt mál, þó að skeiki 70 millj., því að vel gæti svo farið, að niðurgreiðslur yrðu ekki 800, heldur kannske 830–840 millj. kr. Ég vék að því í ræðu minni, að vandi ríkissjóðs var töluvert miklu stærri en upp á einn milljarð, hann væri í raun og veru nærri 3 milljarðar, ef engar breytingar yrðu gerðar á þeim ákvörðunum, sem þegar hafa verið teknar. Það er búið að skera niður vegaframkvæmdir um hundruð millj. Samt sem áður er Vegasjóður í þrengingum upp á 1000 millj. kr. Verði ekki teknar ákvarðanir í sambandi við vegamálin og haldið í horfinu, kostar það ríkissjóð einn milljarð. Gert hefur verið ráð fyrir því að leysa vanda Vegasjóðs með lántöku upp á 500 millj. kr., en mér er sagt í morgun, að mjög óvist sé um þá lántöku, ef hún muni fáanleg, þá sé það með ákaflega óhagstæðum kjörum. Ef svo færi, að tækist að útvega lán upp á 500 millj. kr., verður ríkissjóður að sjá fyrir hinum 500 millj., nema tekin sé ákvörðun um að fresta framkvæmdum, og vel má vera, að svo verði. En vandamálið er engu að siður upp á einn milljarð. Rafmagnsveitur ríkisins eru með halla á þessu ári, 1974. Samkv. síðustu útreikningum er sá halli talinn vera upp á 400 millj. kr. Ég geri ekki ráð fyrir því, að reiknað sé með, að verðjöfnunargjald það, sem kemur inn á þessu ári og næsta ári, fari til þess að jafna halla ársins 1974, þannig að það muni lenda verulega á ríkissjóði að finna lausn á þessu vandamáli, hvort heldur það verður með útlánum úr ríkissjóði eða einhverjum öðrum hætti. Þá var rætt um og kom fram í ræðu frsm. n., að önnur lánsfjáröflunarvandamál væru upp á 355 millj., þannig að heildarvandinn er 2685 millj. kr. eða nærri 3 milljarðar, eins og ég gat um í minni framsöguræðu. Það var minnst á það hér áðan, að hæstv. fyrrv. fjmrh. reiknaði þetta dæmi út frá öðrum forsendum en ég, en aðalatriðið væri, eins og hv. frsm. komst að orði, að við kæmumst að sömu niðurstöðu. Það er alltítt, að þegar menn reikna, þá reikna þeir með tveim mismunandi aðferðum, en séu báðir með réttar aðferðir, komast þeir að sömu niðurstöðum.  Hv. þm. Karvel Pálmason, 5. þm. Vestf., vék að einni þeirri skýrslu, sem gefin hefur verið um stöðu ríkissjóðs í þeim umr., sem fram hafa farið á milli stjórnmálaflokkanna undanfarnar vikur, skýrslu dags. 11.8.1974. Í þeirri skýrslu kemur fram, miðað við að niðurgreiðslur 4 seinustu mánuðina verði 400 millj., að þá verði halli ríkissjós upp á 400 millj. kr. Þegar engin ákvörðun hefur verið tekin um breyttar niðurgreiðslur, liggur í augum uppi, að við leggjum saman 400 og 400 og fáum þá út 800 millj. kr. halla. Síðan gat ég um 130 millj. kr. greiðslu úr ríkissjóði, sem hefur komið til eftir þessa skýrslu, og niðurstaðan verður nákvæmlega sú sama hjá hv. þm. og mér, 930 millj. kr. halli á ríkissjóði, miðað við óbreyttar niðurgreiðslur, en um breyttar niðurgreiðslur hefur ekki nein ákvörðun verið tekin. Í skýrslunni 11. ágúst er sú forsenda gefin, að niðurgreiðslurnar breytist 1. sept. En 1. sept. er kominn og þær hafa ekki breyst. Við skyldum þá gefa okkur þá forsendu, að niðurgreiðslurnar breyttust 1. okt. Hvað gerist þá? Þá bætast 100 millj. kr. við þann halla, sem kemur fram í þessu reikningsdæmi. Hann verður 500 millj. + 130, þannig að í hans dæmi ætti að koma út 630 millj. kr. halli, miðað við þær forsendur, að niðurgreiðslur breytist 1. okt., þannig að þær verði ekki nema helmingur á móti því, sem þær voru ákvarðaðar. Eftir allt komumst við því allir þrír, hæstv. fyrrv. fjmrh., hv. 5. þm. Vestf. og ég í mínu dæmi, að sömu niðurstöðu: Miðað við óbreyttar niðurgreiðslur verður halli ríkissjóðs 31. des. 930 millj. kr. Þá vék hv. þm. að því, að það væri saga til næsta bæjar að leysa vanda ríkissjóðs, sem hann taldi 400 millj., miðað við skjalið 11. ágúst, - hann er enn í ágústmánuði, 11. ágúst, það er kominn sept. núna, og hann er enn að ræða um stöðuna, sem honum var gefin upp, þegar hann tók þátt í stjórnarmyndunarviðræðum, - og hann orðaði það þannig, að það væri saga til næsta bæjar, ef ætti að fara að leysa slíkan halla með 2% söluskattsstigahækkun, sem ætti svo að gilda áfram. En á þessu skjali, sem hv. þm. vitnaði hér til, er dæmið örlitið meira. Þar er líka tekið, hver verði útgjöld ríkissjóðs miðað við niðurgreiðsluákvörðunina og miðað við það, að 1. sept. verði niðurgreiðslurnar lækkaðar um helming. Þá kemur fram, að halli ríkissjóðs 1975 vegna þessara ákvarðana verður 1200 millj. kr. Ég er honum alveg sammála, að það væri að mínum dómi ekkert vit í því að fara að bæta við og hækka söluskatt til að leysa vandamál ríkissjóðs, sem væri eingöngu árið 1974. En það liggur í augum uppi, að vandi ríkissjóðs verður líka 1975 vegna þeirra ráðstafana, sem fyrrv. ríkisstj. gerði í sambandi við þessi mál. Og sá vandi er samkv. þessu blaði upp á 1200 millj. kr. Að vísu gefa 2 söluskattsstig ríkissjóði 1800 millj. árið 1975, en þá má benda hv. þm. á það, að þær greiðslur almannatrygginga, sem komu á þessu ári, komu 1. apríl 1974, þannig að gera verður ráð fyrir heils árs greiðslu árið 1975. Það má ennfremur benda á, að verðlagsuppbætur voru greiddar á laun opinberra starfsmanna frá 1. mars 1974, en þær koma á heilsársgrundvelli að sjálfsögðu 1975. Síðan má benda á, að töluverðar greiðslur koma vegna sjúkratrygginga á árinu 1975. Þessar upphæðir samanlagt verða eitthvað á þriðja milljarð kr., og fyrir þessu hefur ekki verið séð. Ef við værum að leysa vandamál ársins 1974 eingöngu, skil ég mjög vel sjónarmið hv. þm. En þar sem verið er að leysa vandamálið til frambúðar og þær ákvarðanir, sem við erum að glíma við í dag, eru teknar af fyrrv. ríkisstj., þá verður þessi hv. þm. að sætta síg við þá staðreynd, að þennan vanda hafði sú ríkisstj. ekki leyst, vegna þess að hún gerði ráð fyrir, að það mundi verða gert, þegar kæmi til þess stjórnarsamstarfs, sem vitað var, að mundi koma. Hvert það var, vissu hins vegar þm. ekki, þegar þessar ákvarðanir voru teknar: Hv. 3. þm. Reykv., hæstv. fyrrv. iðnrh., vék að því hér í ræðu í morgun, að hann gæti ekki fellt sig við, að það væri verið að innheimta tvisvar sinnum eða tryggja fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins með tvenns konar gjöldum, annars vegar hækkun verðjöfnunargjalds og hins vegar hækkun söluskatts. Þarna er mjög mikill misskilningur hjá hv. þm. Við erum í dag með halla Rafmagnsveitna ríkisins 1974, sem einhvern veginn verður að leysa á þessu ári. Við fáum í ríkissjóð aðeins 300 millj. kr., og það dugir ekki til þess að leysa halla Rafmagnsveitna ríkisins 1974. Verðjöfnunargjaldið er fyrst og fremst hugsað út frá því, að Rafmagnsveitur ríkisins safni ekki slíkum hala í sínu m rekstri, eins og gert hefur verið. Ég er hv. þm., hæstv. fyrrv. ráðh. sammála um, að þar á þurfti að gera bragarbót. Hvort það dugir, það sem nú hefur verið lagt til í sambandi við verðjöfnunargjaldið, það skal ég ekki segja, það verður tíminn að leiða í ljós. En þegar sagt er, að það sé verið að leggja á tvenns konar gjöld til að leysa sama vandamál, þá er um að ræða misskilning, sem einnig kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. Í grg. er vikið að því, að hver greiðslustaða ríkissjóðs við Seðlabankann er og megi m.a. rekja hana til þess, að ríkissjóður hefur orðið að taka á sig greiðslur vegna Rafmagnsveitna ríkisins. Það er búið að gera skuldbindingar á vegum Rafmagnsveitna ríkisins í sambandi við byggðalínuna upp á 65 millj. kr. Mér er ekki kunnugt um, að samþykki fyrir þessum skuldbindingum sé til í fjmrn. nema sem samsvarar 25 millj. kr. Hér er um að ræða t.d. skuldbindingu um 40 millj. umfram það, sem rn. hefur samþ., og má e.t.v. rekja eitthvað af þeim fjárhagsvanda, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa við að glíma, til slíkra ákvarðana. En við skulum vona, að það frv., sem hv. þm. lagði fram og nú er til meðferðar í Ed., verði þar samþykkt og þannig leysist töluvert það vandamál, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa haft við að glíma. Í sambandi við þær tölur, sem hv. 5. þm. Vestf. ræddi hér um, frá 11. ágúst, þá verð ég aðeins að geta þess, að honum fannst eðlilegt í þessum útreikningum, að tekjur af gengisbreytingu yrðu áætlaðar miklu hærri en þetta skjal sagði til um. Það mátti hugsa sér breytingu á þeirri tölu, þó að hann stæði fastur á fyrstu tölunni í þessu skjali, niðurgreiðslum ársins 1974, 400 millj. kr. Honum var ekki úr að aka, jafnvel þótt hann gerði sér grein fyrir því, að niðurgreiðslurnar vegna þessara ákvarðana verða í sept. 200 millj. kr., en ekki 104 millj. Ekki mátti heldur taka með í hans reikningsdæmi 130 millj. kr. útgjöld ríkissjóðs, sem orðið hafa eftir 11. ágúst. En það var sjálfsagt að breyta gengishagnaði af gengisbreytingunni og hafa hann eins háan og mögulegt er. Ef við á annað borð viljum byggja tölur okkar á útreikningi sérfræðinga, verðum við að halda okkur við hverja og eina tölu og taka síðan mið af því, sem breytist frá því að þær eru útreiknaðar. Þessar tölur voru reiknaðar út frá þeirri gengisfellingu, sem rætt var um meðal forustumanna þingflokkanna í sambandi við stjórnarmyndun, og dæmið var sett upp eins og hv. þm. var ætlað að samþykkja það, þegar hann stóð í stjórnarmyndunartilraunum, og hef ég ekki heyrt um, að hann hafi haft neitt við það að athuga. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða meir um þetta mál. Það kemur hér fram, sem ég sagði við 1. umr., að vandi ríkissjóðs verður um næstu áramót, ef ekkert er að gert, 930 millj. kr. Hins vegar er heildarvandamál ríkissjóðs og stofnana ríkisins tæpir 3 milljarðar, og við það vandamál verður ríkisstj. að glíma.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að lengja þessar umr. um frv. sjálft. Mér finnst, að þær röksemdir, sem fram hafa komið með og móti, séu orðnar ákaflega skýrar. Mér sýnist, að við, sem teljum, að það séu ekki fullnægjandi rök fyrir því að flytja þetta frv., við stjórnarandstæðingar og einn af þm. stjórnarinnar a.m.k., sem hefur gert grein fyrir því opinberlega, hv. þm. Jón Skaftason, - við höfum ekki fengið neinar fullnægjandi skýringar á því, að það sé ástæða til að flytja þetta frv. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til að fara að munnhöggvast neitt frekar um það. En það er eitt atriði, sem mig langaði til að spyrja um í tilefni af því, sem hér hefur komið fram. Hv. þm. Þórarinn Þórarinsson reyndi að samræma málflutning tveggja hæstv. ráðh., Halldórs E. Sigurðssonar og Matthíasar Á. Mathiesen, með því að segja, að Halldór hefði talað um innri vandann og Matthías um ytri vandann og hæstv. ráðh. Halldór væri eins konar innri fjmrh. og hæstv. ráðh. Matthías ytri fjmrh. Ég held, að það hafi verið þegar hann var að mæla fyrir munn ytri fjmrh., sem hann komst svo að orði, að eitt af vandamálum ríkisins væri það, að afla þyrfti 110 millj. kr. að láni til byggðalinu, sem að vísu verður ekki framkvæmd á þessu ári. Ég skrifaði þetta hjá mér, og ég hygg, að hv. þm. hafi sagt þetta. Og þetta þykja mér allmikil tíðindi. Á síðasta þingi var samþ. að fela ríkisstj. að afla 300 millj. kr. á þessu ári til þess að hefja framkvæmdir á byggðalínu milli Suðurlands og Norðurlands. Ég sem iðnrh. gerði að sjálfsögðu ráðstafanir til þess, að þetta verk væri hafið af fullum krafti. Ég setti í það n., og hún hefur unnið sítt verk mjög vel. Hún hefur skipt því niður í tiltekna áfanga, og hún hefur gert pantanir á staurum og öðrum þörfum til þessa verkefnis. Þessar pantanir liggja nú hér á hafnarbakkanum, og áætlun mín og n. var sú, að þetta verk yrði hafið 15. sept., og það var ekkert því til fyrirstöðu af hálfu iðnrn. eða þessarar n., að hægt væri að hefja þetta verk 15. sept. En það verður að hefja þetta verk einmitt núna, ef það á að vera von til þess að koma á tengingu frá Andakílsárvirkjun og norður að Laxárvatni nm áramótin 1975–1976, þannig að hægt sé að flytja raforku, sem komi að notum veturinn 1975– 1976. Ef þetta verk verður ekki unnið nú í vetur, eins og áformað var, þá þýðir það, að það verður mjög alvarlegur orkuskortur í Norðurl. v. þennan vetur, sem ég var að nefna, og ekki aðeins orkuskortur, heldur óhemjulegur tilkostnaður í keyrslu á dísilstöðvum. Ég tel, að það hvíli ákaflega þung ábyrgð á mönnum, sem kunna að ætla sér að tefja þessa framkvæmd. Þess vegna vil ég fá um það greið svör, hvort það sé ákveðið innan ríkisstj., að ekki verði ráðist í þessar framkvæmdir á þessu hausti og þessu verkefni frestað, þannig að raforkuflutningur komi ekki að gagni fyrr en heilu ári síðar en áformað var. Ég tel þetta vera ákaflega veigamikið mál. Í tilefni af því, sem hæstv. fjmrh. ytri sagði hér áðan um ráðstafanir mínar, þá var aldrei tekin um það nein ákvörðun í fyrrv. ríkisstj. að hagnýta ekki þessar heimildir Alþ. um að verja 300 millj. til þessara þarfa, þannig að það var í fullu samræmi við ákvarðanir Alþ., sem ég hef gert þær ráðstafanir, sem ég gerði, til þess að hægt yrði að hefja þetta verk núna um miðjan sept. En mér finnst það vera mjög alvarlegt mál, ef það er rétt skilið hjá mér, að í orðum hv. þm. Þórarins Þórarinssonar hafi það falist, að það ætti ekki að vinna neitt að þessu verkefni á þessu ári. Fyrst ég er farinn að spyrja, þá er kannske best, að ég bæti annarri spurningu við til hæstv. fjmrh. Það hefur lengi verið stefna Alþ. að fara sér hægt í hækkun söluskatts, vegna þess að þegar við gerðum samning um EFTA-aðild, þá var alltaf um það talað, að niðurfellingu á tollum yrði mætt með hækkun á söluskatti og þarna yrði að vera um þó nokkur söluskattsstig upp á að hlaupa, svo að söluskattur á Íslandi kæmist ekki upp úr öllu valdi, þegar þessi samningur væri kominn til fullra framkvæmda. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvernig hann hugsi sér, að haldið verði á þessu máli. Hvað jafngildir sú tollalækkun, sem leiðir af EFTA-samningnum, mörgum söluskattsstigum? Og hvað yrði þá söluskatturinn orðinn hár, þegar þessi samningur er kominn til fullra framkvæmda, hvað yrði hann þá mörg prósent? Hvernig yrði hann þá í samanburði við þann skatt, sem tíðkast í nágrannalöndum okkar? Ég held, að hæstv. fjmrh. verði að gera sér það ljóst, að þegar hann er að taka ákvarðanir um atriði eins og þessi, þá er hann ekki aðeins að glíma við tímabundin vandamál, einhver hundruð millj., sem vanti hér og þar, heldur er hann líka að móta stefnu, sem hefur áhrif á ákvarðanir og getu um mörg ár framvegis.



Herra forseti. Ég sé, að nú er kominn í salinn sá hæstv. ráðh., sem fjallar um innri vandann, og því óhætt að tala um þær upplýsingar, sem sá hæstv. ráðh. lét í té á sínum tíma. Það þýðir ekki fyrir núv. hæstv. fjmrh. að vera neitt að fjargviðrast út af því, að við stjórnarandstæðingar skulum tala um þá skýrslu, sem okkur var fengin í hendur 11. ágúst s.l., því að það er síðasta skýrsla, sem a.m.k. við þm. stjórnarandstöðuflokkanna höfum fengið í hendur um dæmi ríkissjóðs, eins og á stendur, auk þess, sem hér var getið við 1. umr. þessa máls, þeirrar skýrslu, sem hagrannsóknastjóri tók saman, þar sem tekjur og gjöld ríkissjóðs á árinu 1974 eru talin standast á. Þetta eru þan einu plögg, sem mér er kunnugt um, að þm. stjórnarandstöðuflokkanna hafi fengið í hendur. Hæstv. fjmrh. sagði 400 + 400 eru 800. Mikil er sú speki. Þetta hélt ég að allir vissu og ekki þyrfti hæstv. fjmrh. til þess að gera grein fyrir því í ræðustól á Alþ. En ég ætlaði að koma aðeins að því, sem hann sagði um niðurgreiðslurnar. Við skulum gera það fyrir hæstv. fjmrh. að láta 800 millj. kr. standa, þ.e.a.s. óbreyttar niðurgreiðslur til áramóta. En ef við gerum það, þá verðum við líka að taka út til samræmis þær 200 millj., sem ætlaðar eru til hækkunar á fjölskyldubótum, og þær 100 millj., sem ætlaðar eru vegna 5 vísitölustiga á lífeyristryggingar og laun. Þarna eru þá komnar 300 millj. til móts við þessar 400 millj., sem hæstv. fjmrh. er að tala um, þannig að dæmið breytist ekki nema um 100 millj., þótt við förum að eigin ráðum, eins og hann sagði hér áðan. Hvað sem hæstv. fjmrh. segir, verður þessum niðurstöðum ekki breytt. Þær liggja fyrir skjalfestar. Við báðum um það á fjhn.-fundi í gærdag, að við fengjum í hendur, hver hagnaður ríkissjóðs yrði miðað við 17% gengisfellingu, hvort þær tölur væru fyrirliggjandi. Þær fengust ekki. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur hann þessar tölur? Getur hann gefið mér og öðrum hv. þm. upplýsingar um það, hverjar tekjur ríkissjóðs vegna 17% gengisfellingar koma til með að verða á árinu 1974. Ég hef haldið því fram og held því fram enn, að það sé of lágt reiknað 500 millj. kr. tekjuaukning ríkissjóðs af gengisfellingunni, sem talað var um, 15%, og það hefur ekki verið vefengt mér vitanlega, ekki einu sinni hæstv. fjmrh. hefur komið með gagnrýni á það. Ef þetta er rangt, að hér verði um hærri fjárhæð að ræða á tekjuaukningu ríkissjóðs vegna gengisfellingarinnar, þá óska ég a.m.k. eftir því, að hæstv. fjmrh. komi með tölur um það, hver sú tekjuaukning er áætluð af hans sérfræðingum. Svo vék hæstv. fjmrh. að árinu 1975 og sagði: Þar er um 1200 millj. kr. halla að ræða. Þar talar hann líka um sama dæmi og sömu upplýsingar og ég hef verið að ræða um. En það er líka gert ráð fyrir því í þeirri uppsetningu, að þar fari 600 millj. til fjölskyldubóta umfram það, sem nú er, og það er líka gert ráð fyrir því. að það fari 300 millj. vegna 5 vísitölustiga á lífeyristryggingar og laun, þannig að á móti, ef hæstv. fjmrh. vill hafa samræmi í því, sem hann er að segja, móti þessum 1200 millj. kr. halla, sem hann er að tala um á árinu 1975, fær hann þarna a.m.k. 900 millj., og ekki eru þá eftir nema 300 millj. Hvernig sem þessu er veit fyrir sér, þessum upplýsingum og þeim einu og síðustu upplýsingum, sem a.m.k. ég hef í höndum varðandi ríkissjóðsdæmið, þá er það fjarstæða af hálfu hæstv. ríkisstj. að ætla að brúa það bil, sem hér er um að ræða, hvort sem það væru 300 eða 400 millj., með hækkun á söluskatti um 2 stig. Ég skal ekki eyða frekari tíma í þetta. En ég vil að síðustu vegna þess, sem hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann var að tala um stjórnarmyndunarviðræðurnar að því er varðaði vinstri stjórn og talaði um þær ráðstafanir, sem þá hefði verið um rætt og mér ætlað að samþykkja, og talaði þá um 15% gengisfellingu, - ég vil upplýsa þennan hæstv. ráðh. um það, að við lögðum fram skriflegar, ótvíræðar till. í þeim efnum. Það hefur ekki verið óskað eftir því af hæstv. ríkisstj. eða ráðh., að þeir fengju í hendur skriflegar till. okkar í þeim viðræðum, en vissulega geta þeir fengið þær, sumir hæstv. ráðh. í núv. ríkisstj. hafa þær undir höndum, og þeir mega vissulega dreifa þeim innan ríkisstj., ef þeir vilja. En í þeim till. töldum við nægilegt að lækka gengið um 5–7%. Það er það, sem við töldum nægjanlegt, vegna þess að þótt staða sumra atvinnugreina sé ekki góð, þá eru aðrar atvinnugreinar, sem hafa blómstrað. og það er hægt með tilfærslu á milli þeirra að leysa þann vanda, sem fyrir er í þessum efnum. Það er líka hægt, hæstv. fjmrh., að taka þótt ekki væru nema 400 millj. af þessum 1200; sem hv. 4. þm. Reykv. upplýsti, að væru á reikningi í Seðlabankanum. Það eru engin vandkvæði á því að taka 400 millj. af 1200 millj. kr. upphæð til þess að brúa bilið, sem leysa á núna að þeirra eigin sögn varðandi ríkissjóðsdæmið. Það þarf ekki að hækka söluskatt um 2 stig til þess að gera slíka hluti. Það er hægt með þeim óþrjótandi peningum, sem nú eru í hinum ýmsu sjóðum að dómi hv. 4. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég vil aðeins segja í tilefni af ummælum mínum um byggðalínuna, að það mun hafa verið ofsagt hjá mér, að það sé búið að taka ákvörðun um að fresta þessum framkvæmdum. Það mun hins vegar hafa verið í athugun, hvort sé ekki alveg eins hægt að framkvæma þetta í byrjun næsta árs eins og nú í haust. Endanlegar ákvarðanir um það eru enn ekki teknar, og má vel vera, að það reynist rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að þetta sé ekki framkvæmanlegt öðruvísi en tefja framkvæmdirnar, og þá verður það að sjálfsögðu ekki gert. En þetta hefur verið í athugun. Ég held, að ég leiði hjá mér flest þau atriði eða flest þau skeyti, sem að mér hefur verið beint í þessum umr. En ég ætla aðeins að segja það í tilefni af því, sem mínir gömlu samherjar í fjh.- og viðskn. hafa beint að mér, að það er ekki ég, sem hef snúist, eins og þeir halda fram, heldur eru það þeir, sem hafa gert það. Við vorum fullkomlega sammála um það á síðasta þingi, ég og þessir stuðningsmenn vinstri stjórnarinnar, að það þyrfti að hækka söluskattinn um 2%. Það liggur skjalllega fyrir. Ég hef ekki skipt neitt um skoðun í því máli. Ég tel það nauðsynlegt nú alveg eins og þá, til þess að hægt sé að halda uppi hæfilegum framkvæmdum og samneyslu, að ríkið afli sér þessara tekna. Og ég tel, að að mörgu leyti sé það rangt, þegar er verið að tala um skatta, að það sé verið að kalla það álögur á almenning og það sé verið að þrengja kjör manna, því að megninu af þeim sköttum, sem ríkið innheimtir, er ráðstafað aftur til þess að jafna kjör manna. Hér er ekki um annað en eðlilega og réttláta tilfærslu að ræða, en ekki skattaálögur, nema þá þannig, að það er í þessum tilfellum tekið af þeim, sem betur hafa, og dreift til hinna, sem miður mega sín. Þetta er sannleikurinn um stóran hluta skattanna, þeir eru tilfærsla á milli stétta til þess að koma á auknum jöfnuði og réttlæti, en ekki til þess að þrengja kost, a.m.k. ekki þeirra, sem lakar eru settir. Við vorum sammála um það líka, ég og Karvel Pálmason og Gils Guðmundsson, á síðasta þingi, að það væri rétt að hækka bensínskattinn um nokkrar kr. til þess að afla meira fjár til vegaviðhalds og vegaviðgerða. Mín skoðun er óbreytt í þessum efnum enn. Þeir hafa hins vegar skipt um skoðun. Við vorum sammála um það einnig á síðasta þingi, ég og þessir hv. þm., að það væri rétt að leggja 13% verðjöfnunargjald á raforkuna til að bæta aðstöðu þeirra rafveitna, sem lakasta hafa aðstöðuna, og jafna þannig kjör manna í landinu. Þeir voru meira að segja fylgjandi þessu fyrir nokkrum dögum, því að frv. um þetta efni var lagt fram sem stjfrv. af vinstri stjórninni. Nú hafa þeir skipt um skoðun, en mín skoðun er óbreytt. Ég stend í nákvæmlega sömu sporum í öllum þessum málum og ég stóð á síðasta þingi og fylgi fram þeirri stefnu, sem vinstri stjórnin beitti sér fyrir þá til að tryggja auknar framfarir og meiri samneyslu. Það eru þeir, sem hafa snúist. Nú standa þeir móti þessum málum. Ég vil nota þetta tækifæri til að benda þeim á, að þeir eru komnir hér inn á mjög hættulega braut. Þeir eru að snúast gegn þeirri stefnu framfara og samneyslu, sem vinstri stjórnin fylgdi fram. Það er kannske rétt, að ég rifji aðeins upp lítið dæmi til að sýna þeim fram á, á hvaða leið þeir eru. Jón Þorláksson hefur skrifað einhverja bestu grein sem skrifuð hefur verið sem lýsing á íhaldsmönnum. Hann gerði það, þegar hann kom sem ungur verkfræðingur til landsins 1908, fullur af framfaraáhuga, vildi leggja vegi, auka sjósamgöngur, jafnvel leggja járnbraut og var meira segja á því, að það ætti að þjóðnýta vatnsaflið. Þá skrifaði hann fræga grein í Lögréttu, lýsingu á íhaldsmönnum. Hann segir: „Íhaldsmenn eru á móti framförum, en íhaldsmenn segja ekki, að þeir séu á móti framförunum, vegna þess að þeir vita, að það er óvinsælt. Þess vegna þykjast þeir vilja vegi og bættar sjósamgöngur o.s.frv., en meina ekkert með því. Íhaldsmenn segja aftur á móti: Við erum á móti sköttum, og þeir berjast á móti sköttum, og það er vegna þess, að þeir vita það, að ef skattar eru ekki lagðir á, þá er ekki hægt að halda framkvæmdum uppi.“ Barátta þeirra á móti framförum er fólgin í því að vera barátta á móti sköttum. Og það er þessi barátta, sem liðsmenn Alþb. og SF hafa nú tekið upp á Alþ. Þeir hafa tekið. upp baráttu á móti sköttum, sem þeir sjálfir töldu nauðsynlega á síðasta þingi til að halda uppi hæfilegum framförum og samneyslu. Það eru þeir, sem eru komnir inn á íhaldsbraut, en ekki ég. Góðu heilli hefur Sjálfstfl. skipt um skoðun og fylgir nú fram þeirri stefnu, sem hann var á móti á síðasta þingi. Ég tel hann lofsverðan fyrir það.



Herra forseti. Allshn. hefur tekið þetta frv. til meðferðar, og meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Hv. þm. Svava Jakobsdóttir leggur til, að frv. verði fellt, en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tekur ekki afstöðu til málsins. Einn hv. þm., Páll Pétursson, var fjarverandi þessa afgreiðslu nefndarinnar.



Herra forseti. Svo sem fram kemur í nál. á þskj. 49, legg ég til, að frv. þetta verði fellt. Rökstuðningur ríkisstj. fyrir frestun á samkomudegi reglulegs Alþ. er sá, að ekki gefist nægilegur tími til málatilbúnaðar fyrir 10. okt., þar eð ný ríkisstj. hefði ekki verið mynduð fyrr en 28. ágúst. Þessi rökstuðningur sýnir það eitt, að stjórnarflokkarnir hafa ekki komið sér saman um nein þau mál, sem hæstv. fyrrv. forsrh., Ólafur Jóhannesson, lagði þó ríka áherslu á, að yrðu að vera fullfrágengin við stjórnarmyndun, þegar hann átti í vinstri viðræðunum. Við sjálfstæðismenn hefur hann auðsjáanlega haft annan hátt á. Það, sem einkennt hefur störf Alþ., síðan þessi ríkisstj. var mynduð, er frestun á frestun ofan. Heita má, að hver einasti þingfundur hafi hafist með frestun, vegna þess að stjórnarflokkarnir hafi ekki verið búnir að koma sér saman um málin. Það er því ekki óeðlilegt, þótt ríkisstj. telji hagkvæmara fyrir sig að draga allar þessar smáfrestanir saman í eina stóra. Þeir eiga eftir að æfa sig betur í þeirri íþrótt, sem hæstv. fjmrh. lýsti svo spaklega hér áðan, að komast að sömu niðurstöðu og tölum eftir mismunandi aðferðum og forsendum. Hitt er þó alvarlegra, að á þessu tímabili, þessum tveim mánuðum, sem fram undan eru, er, eins og allir vita, von stórfelldra efnahagsaðgerða, sem mjög munu snerta hag launafólks í landinu. Allt bendir til, að ríkisstj. hyggist framkvæma. þessar efnahagsaðgerðir með brbl. og reyna þannig að koma í veg fyrir áhrif þingsins á mótun þeirra. Það er ljóst, að ríkisstj. vill losa sig við Alþ., ekki eingöngu vegna stjórnarandstöðunnar, heldur vegna stjórnarþm. einnig. Fleiri en einn stjórnarþm. hafa sýnt það, að ekki hefur verið haft samráð við þá um málatilbúnað, áður en frv. voru lögð á borð þm. Ég hlýt því að lýsa furðu minni á því, að stjórnarþm. skuli láta hafa sig til að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Þessa tilhneigingu til að sniðganga Alþ. lít ég og flokkur minn mjög alvarlegum augum. En þessarar tilhneigingar gætti þegar í síðustu viku. Þá var leitað eftir áliti þingflokka að undirlagi hæstv. forsrh., að ég hygg, á því, að þing væri sent heim og þau frv., sem hér hafa verið samþ., yrðu afgreidd með brbl. Að vísu mun hæstv. forsrh. hafa séð að sér eða varkárari menn í hans þingflokki haft vit fyrir honum, þegar ekki dró til úrslita í þessu máli. En nú hyggst hæstv. forsrh. bæta úr því með till. um frestun á samkomudegi reglulegs Alþ. Við Alþb.-menn erum andvígir þessu á þeim forsendum, að við teljum þetta tilræði við þingræði og tilraun til að koma í veg fyrir, að fulltrúar Alþb. á þingi geti gegnt því hlutverki sínu að gæta hagsmuna launafólks í landinu á örlagaríkum tímum.



Herra forseti. Þessu óvenjulega sumarþingi fer nú senn að ljúka. Eftir að þingið hafði setið langa hríð svo til aðgerðalaust og beðið eftir myndun ríkisstj., kom stjórnin, og henni hefur legið mikið á að afgreiða ýmis mál á skömmum tíma. Afgreidd hafa verið svo að segja eingöngu þau mál, sem ríkisstj. leggur áherslu á, og verður ekki annað sagt en stjórnarandstaðan hafi að því leyti sýnt henni fyllsta tillit og kurteisi. Þingið hefur aðeins afgreitt þessi mál ríkisstj., sem hafa það öll sameiginlegt að vera stórfelldar álögur á almenning í landinu, það er athyglisvert einkenni á þinginu, að sterkasta stjórn, sem setið hefur á Íslandi um langa hríð, eina tvo áratugi, er svo illa komin, að hennar eigið lið mætir ekki til starfa og dag eftir dag getur hún ekki komið málum sínum fram, nema stjórnarandstaðan veiti henni aðstoð, Það hefði ekki þurft meiri tilviljun en svo, að stjórnarandstæðingar færu í kaffi nokkurn veginn um sama leyti, til þess að Alþ. yrði algerlega óstarfhæft, þó að ríkisstj. elgi að hafa 2/3 hluta þm. eða þar um bil á bakvið sig. Nú vill ríkisstj. fá tóm til að átta sig og búa sig undir hlutverk sitt á næstunni, undirbúa mál til þess að leggja fyrir Alþ. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að ný ríkisstj. þurfi á slíku tómi að halda. En að þessu sinni höfum við séð það dag eftir dag, að núv. ríkisstj. er brýn nauðsyn á því. Það liður ekki svo dagur, að það þurfi ekki að gera meiri eða minni hlé á störfum, svo að stjórnarflokkarnir geti hlaupið til þess að reyna að komast að einhverju bráðabirgða skyndisamkomulagi um mál, sem varða mörg hundruð millj. eða jafnvel mörg þús. millj. álögur á þjóðina. Í stjórnarsáttmálanum eru ýmis loforð eða fyrirheit um aðgerðir, sem eiga að vega eitthvað örlitið á móti þeim álögum, sem nú hafa verið samþykktar eða eru um það bil að fá samþykki þingsins, - eitthvað, sem gerir láglaunafólki auðveldara að bera þessar byrðar, eitthvað, sem hjálpar launþegum almannatrygginga til þess að komast af. Viðræður um þessi mál eru nú að hefjast á milli ríkisstj. og fulltrúa frá launþegasamtökunum, Við Alþfl.-menn höfum tekið þá afstöðu að láta það afskiptalaust, að þingfrestun verði lengri en eðlilegt mætti teljast. En við gerum það um leið og við mótmælum enn einu sinni þeim álögum, sem ríkisstj. þurfti ekki tíma til að hugsa sig um eða undirbúa. Við gerum það í trausti þess, að það verði lögð rík áhersla á að ná skjótlega samkomulagi við launþegasamtökin, svo og að þær ráðstafanir, sem þar næst samkomulag um og eiga að vega upp á móti þeim álögum, sem hér hafa verið samþykktar, komi þá þegar til framkvæmda. Ef ekki er hægt að gera það með brbl., þá verður að kalla þingið saman. Þær ráðstafanir, sem eiga að vega á móti álögunum fyrir láglaunafólkið, geta ekki beðið fram í nóv. Ég endurtek, að það er algerlega í trausti þessa og í trausti á skýr loforð hæstv. forsrh. í yfirlýsingum hans fyrir hönd stjórnarinnar um samráð við launþegasamtökin og ráðstafanir til að vega á móti álögunum, að við látum þetta mál afskiptalaust og greiðum ekki um það atkv.