Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér að endurflytja till. til þál. um rannsókn á notagildi innlendra jarðefna til iðnaðarframleiðslu. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fram fara ítarlega rannsókn á því, hvaða jarðefni innlend eru helst nýtanleg til iðnaðarframleiðslu miðað við arðsemi, staðsetningu og notagildi.“ Till. sú, sem nú er endurflutt, varð ekki rædd á síðasta þingi. Var það vegna tímaskorts þar sem áliðið var þings þegar till. kom fram. En önnur till., sem ég flutti nokkru fyrr á síðasta þingi, um endurvinnsluiðnað, var samþykkt shlj. hér í hv. sameinuðu Alþingi. Má segja að sú till., sem nú er flutt og er til umr., sé skyld þeirri fyrri, þar sem gert er ráð fyrir í báðum till. að vinna úr efni sem til er í landinu. Í kennslubókum er frá því sagt, að á Íslandi séu ekki verðmæt efni í jörðu sem geti borgað sig að vinna. Það er rétt, að hér hafa ekki fundist kol eða málmar að verulegu marki. En jarðefni eru eigi að síður mörg hér á landi sem líklegt er að séu verðmæt ef þau verða notuð á réttan hátt. Má m.a. nefna basalt, vikur, leir, perlustein, títanríkan sand, gjall, steinullarefni. Sérstakar grastegundir vaxa hér er benta vel til plötugerðar og fleira sem nota má í stað timburs. Þau efni, sem hér eru talin, munu öll finnast á Suðvesturlandi í mjög ríkum mæli og mörg þeirra einnig í öðrum landshlutum. Líklegt má telja að markaður fengist erlendis fyrir hráefnið óunnið, en athuga ber, hvort vinnsla gæti orðið arðbær, áður en að því ráði yrði horfið að flytja út óunnið efni. Víða erlendis, svo sem í Frakklandi, Þýskalandi og Tékkóslóvakíu, hefur basalt verið notað til sérstakrar og umfangsmikillar iðnaðarframleiðslu í nokkra áratugi. Nauðsynlegt er að rannsaka hvort hagstætt getur talist að vinna úr basalti þér á landi fyrir innlendan markað og til útflutnings. Reynslan hefur sýnt að margt er hægt að vinna úr basalti, og hefur sú vinnsla orðið að stóriðnaði í fyrrgreindum löndum. Tilraunir eru hafnar á vinnslu perlusteins. Gefa þær tilraunir góðar vonir og jákvæðan árangur, að menn vona. Skal nú gerð nokkur grein fyrir ýmsum innlendum jarðefnum sem líklegt er talið að nothæf séu til iðnaðar. Má m.a. nefna vikur og gjall. Þessi efni eru öll til margs nýtileg, svo sem fylliefni í léttsteypu, fylliefni í málningu, slípiefni, t.d. til þess að slípa gler, síuefni margs konar og til plötuframleiðslu með mismunandi trefjum, svo að nokkuð sé nefnt. Þessi efni finnast í miklu magni víða á landinu. Margt mætti segja um notkun vikurs og gjalls í landi þar sem ekki er skógur og allt timbur er innflutt, en sá innflutningur nemur um 2000 millj. kr. á árinu. Sennilegt má telja að með vinnslu þessara efna séu möguleikar fyrir fleiri en eitt meðalstórt íslenskt iðnfyrirtæki er hefði markað bæði hér innanlands og erlendis. Rétt er að taka fram, að eitt íslenskt fyrirtæki hefur fengist við útflutning á vikri frá Heklusvæðinu nokkur undanfarin ár. Ekki virðist vera framtíð í því að flytja efnið út úr landi óunnið á því verði sem fyrir það fæst. Ber vitanlega að stefna að því að vinna úr efninu hér á landi og flytja unna vöru á erlendan markað. Nokkur innlend fyrirtæki nota vikur og gjall í húshleðslusteina og milliveggjasteina. Endurbætur væru æskilegar á framleiðslu a.m.k. sumra þessara fyrirtækja. Þarna er þörf aukinna rannsókna og prófana. Þá má nefna basalt, en eins og flestir vita er stærsti hluti lands okkar gerður úr basalti. Basalt gæti verið hráefni til fjölbreytilegrar framleiðslu. Unnt er að bræða basalt og steypa úr því rör og gólfflísar. Gerðar voru nokkrar frumathuganir á þessari notkun basalts af iðnrn. fyrir nokkrum árum. Basalt er aðaluppistaða í steinull, en þar er efnið blandað skeljasandi eða kalki. Notkun á steinull fer stöðugt vaxandi víðast hvar erlendis og jafnvel hér einnig, þótt steinull sé innflutt og því tiltölulega dýr. Flutt eru til landsins nú um 1000 tonn af plasthráefnum sem notuð eru til einangrunarframleiðslu. Efni þessi eru tiltölulega dýr og kosta sennilega yfir 400 millj. kr. í erlendum gjaldeyri á ári hverju. Til viðbótar er innflutningur á steinull og glerull vaxandi. Gert er ráð fyrir að byggingaryfirvöld muni á næstu árum gera auknar kröfur um eldþol þeirra efna sem til bygginga fara, og má því telja líklegt að steinull eða glerull, sem einnig er unnt að framleiða hér, komi í sviðsljósið aftur. Benda má á að steinull var framleidd hér á landi áður fyrr, en það fyrirtæki hætti framleiðslu, e.t.v. vegna þess að vélar og tæki hafa ekki verið eins og best varð á kosið og einnig vegna þess að þá var skortur á raforku og orkan tiltölulega dýr á þeim tíma. Gera má ráð fyrir að innlent fyrirtæki, sem framleiddi ca. 6–7 þúsund tonn af steinull á ári, mundi hafa góðan rekstrargrundvöll. Víða á Suðurlandi er títanríkur sandur, og bendir margt til að sandarnir gætu verið gott hráefni til steinullarframleiðslu ásamt basaltgrjóti sem líka er mikið af. Er nauðsynlegt að leggja áherslu á að hraða hagkvæmri könnun á framleiðslu steinullar þér á landi. En basalt er unnt að nota til fjölbreyttari framleiðslu, eins og áður var minnst á. Margt bendir til þess að hagkvæmt gæti verið fyrir okkur að bræða basalt ásamt öðrum efnum til framleiðslu á sementi. Eins og flestir vita, er sement framleitt þannig að kalk og líparít er malað og blandað í vatni og dælt inn í langan snúningsofn þar sem efnið er þurrkað fremst í ofninum, en í enda ofnsins glæðast efnin saman og myndast þar sementsgjall. Í gjallið er síðan blandað gifsi og gifsið og gjallið malað og er þá komið sement. Sé bráefnunum í sement blandað í bræðsluofn, t.d. rafbræðsluofn, má bræða efnin saman og myndast þá, að því er talið er, meira af þeim efnasamböndum en nauðsynleg eru fyrir herslu sementsins við glæðingu. Til landsins eru flutt 25–40 þús. tonn af sementsgjalli árlega vegna þess að Sementsverksmiðja ríkisins annar ekki eftirspurninni. Meðalstærð af bræðsluofni annar um 25–30 þús. tonnum og því líklegt að slík framleiðsla gæti verið hagkvæm þér á landi. Þegar er hafin framleiðsla á sementi með rafbræðslu erlendis, t.d. í Sovétríkjunum, og tilraunir með slíka framleiðslu eru gerðar víða erlendis, m.a. í Skotlandi. Veruleg raforkuþörf er við bræðslu á basalti til sementsframleiðslu og ætti því samkeppnisaðstaða hér á landi að vera tiltölulega góð. Erlendis er unnið að tilraunum með framleiðslu á trefjum úr basalti, þ.e.a.s. án kalkblöndunar, sem ætlaðar eru til styrktar á sementsefnum og til ýmiss konar sérnota. Flestum mun vera kunnugt að asbestþræðir hafa verið notaðir til framleiðslu á svonefndum asbestplötum og rörum, en einmitt um þessar mundir er verið að banna notkun asbests vegna heilsuspillandi áhrifa í mörgum nágrannalöndum. Meðal þeirra trefja, sem talið er að geti komið í stað asbests, eru basalttrefjar og steinullartrefjar. Voru niðurstöður þessara erlendu afhugana þær, að basalttrefjar koma til álita sem styrktarefni í stað asbests. Mjög stór markaður er fyrir þessar trefjar og því vert að gefa athugunum á þessu sviði verulegan gaum. Hér gæti verið verkefni fyrir íslenskt iðnfyrirtæki að framleiða vöru til útflutnings. Hér er tiltölulega ódýr raforka til bræðslu á basalti til trefjagerðarinnar og efnið er tiltölulega dýrt. Flutningskostnaður frá landinu þyrfti því ekki að vera þröskuldur í vegi fyrir því að útflutningur gæti orðið að veruleika. Víða erlendis eru þegar framleiddar plötur úr basalti sem eru þannig gerðar, að basalti og leir og/eða vikri og fleiri efnum er blandað saman og þau glædd við 1000–1400 gráðu hita. Bendir margt til að slík framleiðsla gæti orðið hagkvæm hér á landi. Á suðurströnd Íslands er mikið af títanríkum sandi. Nokkrar athuganir hafa farið fram á nýtingu hans. Er nauðsynlegt að halda þeim athugunum áfram. Komið hefur í ljós að í sandinum eru 4–6% af járni, en í Bandaríkjunum hefur járn verið unnið í námu sem ekki hafði yfir 4% járninnihald. Jón Jónsson jarðfræðingur skrifaði athyglisverða grein í Suðurlandi 12. júní s.l. Greinin fjallaði um notkun innlendra jarðefna, m.a. um íslensku sandana. Í niðurlagsorðum þessarar greinar segir Jón Jónsson: „Af því, sem hér hefur veríð sagt, er ljóst að enda þótt sandarnir íslensku hafi inni að halda athyglisvert magn af bæði járni og títan, þá mun þurfa talsverðar rannsóknir og væntanlega miklar tilraunir áður en hægt verður að snúa sér að málmvinnslu úr þeim.“ Þetta eru orð að sönnu. Það þarf rannsóknir áður en hugsanlegt er að vinna málm úr íslensku söndunum. En þetta eru athyglisverð orð hjá þessum fróða manni. E.t.v. eigum við þarna mikilsverðar námur sem hægt er að nýta í framtíðinni. Leir finnst hér í tiltölulega miklu magni víða á landinu. Nokkrar athuganir hafa þegar farið fram, en aðallega með tilliti til notkunar í múrsteina og hugsanlega til framleiðslu á hreinlætistækjum. Íslenskur leir hefur lítillega verið notaður hér til leirmunagerðar, en nýtingarmöguleikar eru fleiri og þyrfti að athuga þá. Forathuganir hafa farið fram á að nýta leir, svonefndan Búðardalsleir, til þess að búa til úr honum háhitaeinangrun með rafbræðslu. Þarna er e.t.v. möguleiki sem vert væri að athuga. Kísilútfellingar úr hveravatni verða við nýtingu jarðvarma. T.d. í Svartsengi mun falla til verulegt magn af kísiloxýði. Þetta kísiloxýð má hugsanlega nýta á ýmsa vegu, m.a. við gerð á plötum bundnum með sementi til þess að auka styrkleika sementsins. Fleiri nýtingarmöguleikar munu einnig koma til álita. Ég hef haft samband við Iðnþróunarstofnun Íslands og fengið miklar upplýsingar þar um það mál sem þér er rætt um. Í Iðnþróunarstofnuninni eru starfandi áhugamenn, fróðir um þessa hluti, menn sem vilja fá tækifæri til þess að hefja rannsóknir á innlendum jarðefnum í ríkari mæli en enn hefur mátt verða. Það er örugglega mikið verk og vandasamt að rannsaka til hlítar það sem hér hefur verið nefnt. En það þolir ekki bið að úr því fáist skorið hvort arðvænlegt er að efna til iðnaðarframleiðslu úr íslenskum jarðefnum. Líkurnar eru miklar fyrir því að jarðefnin séu mikill auður sem þjóðin geti notfært sér á næstu árum og um langa framtíð. Athuga ber að hve miklu leyti er unnt að hafa not af langri reynslu og þekkingu annarra þjóða við vinnslu margs konar jarðefna í fjölbreytilegum iðnaði. Flestum mun vera ljóst að iðnaðurinn verður á næstu árum að taka við fjölda ungmenna sem koma á vinnumarkað. Er því þörf á að nýta þá möguleika sem kunna að vera fyrir hendi til þess að koma upp nýjum iðngreinum. Það er mikilsvert ef hráefnið er innlent og orkan er heimafengin. Hliðstæð jarðefni og hér hafa verið nefnd eru mjög verðmæt iðnaðarhráefni víða erlendis. Mikilsverður iðnaður hefur byggst á því að vinna úr þeim á undanförnum áratugum. En nú eru þessi jarðefni víða til þurrðar gengin. Þess vegna er líklegt, að erlendir markaðir geti opnast fyrir íslenskar iðnaðarvörur úr innlendum jarðefnum í þeim löndum sem ekki hafa lengur hráefni fyrir framleiðsluna. Í landinu eru stofnanir og sérfræðingar sem í meginatriðum geta rannsakað það sem till. gerir ráð fyrir. Er ætlast til að hæstv. ríkisstj. notfæri sér þá þekkingu sem íslenskir vísindamenn hafa nú þegar og gætu aflað sér erlendis í þessum greinum. Hæstv. forseti. Ég lýk máli mínu með því að leggja til að umr. verði frestað og till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Á þskj. 5 hef ég leyft mér að flytja svofellda till. til þál.: „Alþingi ályktar að fara þess á leit við ríkisstj. að hún feli Skipaútgerð ríkisins að hefja undirbúning að útgerð á sérstöku Vestfjarðaskipi, er annist flutninga milli Reykjavíkur og vestfirskra hafna. Við þann undirbúning verði haft samráð við sveitarstjórnir á Vestfjörðum og aðra aðila þar, svo sem eins og þá aðila sem hafa með höndum flutninga á landi og sjó innan fjórðungsins, og leitast við að skipuleggja vöruflutninga í samráði við þá þannig að vöruflutningar frá Reykjavík til uppskipunarhafna á Vestfjörðum og frá uppskipunarhöfnum og um fjórðunginn geti gengið greitt og örugglega og sem ódýrast. Jafnframt verði sérstaklega athugað hvort ekki sé unnt að hefja rekstur Vestfjarðaskips mjög bráðlega, t.d. með því að taka til bráðabirgða á leigu skip til flutninganna eða með því að notast við gamla Herjólf með einhverjum breytingum á meðan verið er að undirbúa kaup eða smíði á skipi sem hentar að öllu leyti til að sinna þessu sérstaka verkefni.“ Það þarf væntanlega ekki fram að taka, að Vestfirðir hafa ásamt Austfjörðum verið sá landshluti sem búið hefur við hvað erfiðastar samgöngur á Íslandi. Mjög lengi var alls ekkert vegasamband við fjórðunginn, eftir að aðrir landsfjórðungar voru komnir í sæmilega gott vegasamband við aðalvegakerfi landsins, en með framkvæmd fyrsta samgönguþáttar Vestfjarðaáætlunar á sínum tíma var ráðin nokkur bót á þessu, þó að enn sé langt í frá að vestfirðingar séu í jafngóðu akvegasambandi við þjónustumiðstöð landsins alls - við Reykjavík - og flestir aðrir landsmenn eru. Þar við bætist að akvegir milli Vestfjarða og annarra landshluta, milli samgöngusvæða á Vestfjörðum og jafnvel milli nágrannabyggðarlaga innan sama samgöngusvæðis eru lokaðir sökum snjóa hartnær hálft árið. Þó að aðeins sé um mjög skamman veg að fara milli nágrannasveitarfélaga er sá vegur að mestu ófær hálft árið eða jafnvel meira. Allan þennan tíma verða vestfirðingar að treysta einvörðungu á samgöngur á sjó og í lofti og eru þá nánast settir líkt og þeir byggju á eyju aðskilinni frá meginlandi Íslands. Að sjálfsögðu er þetta ástand mjög bagalegt, bæði fyrir vestfirsk heimili og allan atvinnurekstur á Vestfjörðum og þá ekki hvað síst fyrir fólk í byggðarlögum sem eru algerlega einangruð frá nærsveitum á vetrum og engin aðstaða er til þess að flytja vörur eða fólk, hvorki á láði né í lofti. En þannig er því miður farið um mörg sveitarfélögin á Vestfjörðum, að það er erfitt að verða sér úti um brýnustu lífsnauðsynjar, erfitt að leita læknishjálpar, erfitt að leita sér þjónustu, sem aðrir telja sjálfsagða hluti. Á undanförnum árum hefur einangrun margra slíkra staða þó vorið rofin með gerð flugvalla í nágrenninu, en flestir þessara flugvalla eru þó í raun réttri bráðabirgðaflugvellir þar sem flest flugleiðsögutæki og öryggistæki skortir og aðstöðu fyrir farþega er mjög ábótavant. Er talið að kostnaður við að koma þeim flugvöllum, sem nú eru notaðir á Vestfjörðum, í viðunandi horf nemi ekki lægri upphæð en um það bil 1 milljarði kr., og af því má sjá að mikið verk er enn óunnið til þess að tryggja vestfirðingum viðunandi og öruggar flugsamgöngur. Þá má einnig bæta því við, að jafnvel þótt fast áætlunarflug sé tekið upp til byggðarlags á þessum slóðum, þá bregður svo undarlega við að samgöngurnar batna ekki að sama skapi, þ.e.a.s. samgöngurnar batna milli viðkomandi byggðarlags og Reykjavíkur, en leggjast jafnvel alveg niður milli þessa byggðarlags og þeirrar þjónustumiðstöðvar á Vestfjörðum sem því byggðarlagi á að þjóna, þannig að tilkoma flugvallar og fast áætlunarflugs til vestfirsks byggðarlags þarf ekki endilega að þýða alhliða samgöngubót. Það getur jafnvel þýtt afturför hvað varðar samgöngur innan Vestfjarðakjördæmis sjálfs. Engu að síður er þó ljóst orðið af reynslunni að flugvélar verða þau samgöngutæki sem öðrum fremur munu annast flutninga á fólki til og frá Vestfjörðum og jafnvel innan samgöngusvæða í Vestfjarðakjördæmi. Flugið er sá ferðamáti sem fólkið hefur kosið sér til sjálft í þessum landshluta eins og öllum öðrum. Marka má það af því, að árið 1944 voru 75.6 % allra farþegaflutninga til og frá Vestfjörðum með flugvélum, en á árunum 1961–974 minnkuðu farþegaflutningar á sjó um helming meðan farþegafjöldi með flugvélum fimmfaldaðist. Það virðist því útséð um það, að þó að hugmyndir hafi verið uppi t.d. hjá fyrrv. forstjóra Skipaútgerðar ríkisins um að það kynni að vera ráð að byggja stór farþegaskip til hringferða kringum landið, til þess að flytja farþega bæði milli hafna og eins frá einstökum landshlutum til Reykjavíkur, þá hafi reynslan leitt S ljós að þessar hugmyndir séu alls ekki raunhæfar því að það sé harla ólíklegt, a.m.k. um staði sem nokkuð reglulegar flugsamgöngur eru til, að fólk mundi velja sér þann kostinn að fara með skipum t.d. hingað til Reykjavíkur, heldur en með flugvélum, jafnvel þótt flugsamgöngur kunni að vera stopular. Hugmyndin um byggingu farþegaskina til þess að vera í hringsiglingum um landið held ég að heyri ekki lengur þeim tímum til sem við lifum á. Það er frekar tilraun til þess að vekja upp lausn sem átti við á sínum tíma, en reynslan hefur sýnt okkur að á ekki lengur við. Því er fastlega reiknað með því að á næstu árum muni hlutur farþegaflugsins til og frá Vestfjörðum örugglega vaxa enn, enda er beinlínis ráð fyrir því gert bæði af vestfirðingum sjálfum, í útreikningum og spádómum áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins og enn fremur í áætlun Vegagerðar ríkisins um samgöngubætur á landi. Öðru máli gegnir hins vegar um vöruflutningana. Eins og nú standa sakir eru flutt um 70 þús. tonn af vörum til Vestfjarða á ári og er talsverður hluti þess almennar neysluvörur ásamt vörum svo sem eins og varahlutum o.fl. til þarfa atvinnufyrirtækjanna á Vestfjörðum. Þær vörur, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. flutningarnir til Vestfjarða, eru flestar þannig að mikið liggur við að vestfirsk heimili og atvinnufyrirtæki geti fengið vörurnar fljótt og örugglega og án allt of mikils tilkostnaðar. Vörurnar, sem fluttar eru frá Vestfjörðum, eru hins vegar að langmestu leyti framleiðsluvörur sem ekki er a.m.k. eins mikilvægt að séu fluttar með jafnskömmu millibili og þessar almennu neysluvörur, þó að vandræði hafi skapast nú nýlega vegna þess hve langt er á milli vöruflutninga frá Vestfjörðum til annarra landshluta eða beint til út]anda. Segja má að þessir vöruflutningar til Vestfjarða séu ekki óviðunandi á sumrum þegar vöruflutningabifreiðar ganga reglulega milli flestra byggðarlaga fyrir vestan og Reykjavíkur. En á vetrum er ástandið í þessum efnum hins vegar gersamlega óþolandi. Siglingar skipa Skipaútgerðar ríkisins til Vestfjarðahafna eru þá sem endranær mjög strjálar, og það hefur iðulega komið fyrir að vörur, sem pantaðar hafa verið til fjölmennustu byggðarlaganna á Vestfjörðum og áttu að koma fyrir jól, hafi ekki borist fyrr en eftir nýár. Þetta gerðist t.d. á Ísafirði um s.l. áramót, að jólavarningurinn, sem verslanir þar höfðu pantað og neytendur höfðu gert pöntun hjá þeim á, bárust ekki fyrr en talsvert löngu eftir nýár, og var þá bæði um að ræða vöruþurrð í verslunum og mikið fjárhagslegt tjón fyrir verslunareigendur. Einasta ráðið til þess að fá bót á þessu hefur verið að flytja vörurnar flugleiðis, en það er einhver dýrasti flutningamáti sem um getur, og þann mikla aukaskatt verða vestfirskir neytendur eða vestfirsk atvinnufyrirtæki að borga. Til þess að gefa einhverja hugmynd um hvaða fjárhæðir hér er um að tefla má nefna að samkv. álitsgerð Vegagerðar ríkisins um tengingu Inn-Djúps, sem gerð var s.l. sumar, nam flutningskostnaður á 10 kg vörusendingu með Skipaútgerð ríkisins frá Reykjavík til Vestfjarða á verðlagi í okt. 1975 frá kr. 66 61 upp í kr. 100.60 eftir vöruflokkum, flutningskostnaðurinn með flugvélum á sömu sendingin miðað við verðlag í árslok 1972 286 kr. og flutningskostnaður sömu sendingar með vöruflutningabifreið - og var þá afgreiðslugjald innifalið - um 250 kr. Ofan á þessi flutningsgjöld leggjast svo að sjálfsögðu smásöluálagning og söluskattur, sem breikka enn bilið, svo af því má sjá að það er ekki svo lítið atriði fyrir vestfirska neytendur og atvinnufyrirtæki á Vestfjörðum hvaða flutningaleið er valin eða öllu heldur hvaða flutningaleið menn neyðast til þess að velja miðað við aðstæður, enda er algengt að lítill varahlutur, t.d. varahlutur í bifreið sem mikið liggur við að fá, sem kostar aðeins nokkur hundruð kr. í varahlutaverslun í Reykjavík, kosti vestfirska neytandann talsvert á annað þús. þegar hann fær hlutinn í hendur, og eru þá talin útgjöld t.d. eins og símakostnaður við það að leita uppi þessa vöru og fá hana pantaða. Það hefur sjálfsagt háð því nokkuð að fá varanlega lausn á þessum málum að til skamms tíma hefur engin ákveðin stefna verið mótuð um hvernig skuli staðið að framkvæmdum í samgöngumálum á Vestfjörðum og milli Vestfjarða og annarra landshluta hvað flutninga varðar. Menn hafa til þessa ekki snúið sér að því á grundvelli hagkvæmniskannana, rannsókna á flutningaþörf, flutningagetu og flutningamöguleikum að velja vísvitandi úr þeim flutningaleiðum sem bjóðast og ákveða t.d. á hvaða leiðir skuli leggja sérstaka áherslu fyrir hverja gerð flutninga. En nú virðist vera að sú stefna hafi verið mótuð. Það hefur verið gert í fyrsta lagi með forsendum sem áætlanadeild - nú byggðadeild - Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur sett sér varðandi störf að gerð byggðaáætlunar fyrir Vestfirði, í öðru lagi í forsendum og niðurstöðum álitsgerðar Vegagerðar ríkisins um tengingu Inn-Djúps og í þriðja lagi í samþykkt fjórðungsþings vestfirðinga, sem gerð var í sept. í haust. Stefnan, sem mótuð hefur verið í þessum málum, er í öllum meginatriðum hin sama hjá þessum þremur aðilum. Að því er ég veit a.m.k. er það í fyrsta skipti sem einhver ákveðin stefna í slíkum málum hefur verið mótuð, eitthvert ákveðið val milli ákveðinna kosta hefur farið fram. Í fyrsta lagi er þarna staðfest sú niðurstaða, sem reynslan hefur raunar sannreynt að sé vilji íbúa Vestfirðinga sjálfra og ég ræddi hér um áðan, að flutningar á fólki til og frá Vestfjörðum, jafnvel innan samgöngusvæða þar, fari fram í lofti. M.ö.o. má vænta þess að í framtíðinni verði samgöngubætur hvað farþegaflutninga varðar fyrst og fremst unnar á sviði loftferða - með framkvæmdum við flugvallagerð, öryggis- og flugleiðsögubúnað á flugvöllum og í bættri aðstöðu fyrir farþega. Er vissulega mikið verk óunnið þar, eins og ég drap aðeins á áður. Í annan stað sýna kannanir á hinum ýmsu flutningamátum vöru að flutningar á sjó til og frá Vestfjörðum eru ódýrasti og öruggasti flutningamátinn, eins og ég drap á áðan í þeim samanburðarkostnaðartölum sem ég hafði úr skýrslu Vegagerðar ríkisins. Í beinu framhaldi af þessu er niðurstaðan hjá þeim þremur aðilum sem ég hef drepið á, hvað röðun framkvæmda í vegamálum á Vestfjörðum varðar, að fyrst skuli leggja áherslu á tengingu byggðarlaganna innbyrðis innan hvers hinna fjögurra samgöngusvæða á Vestfjörðum, þ.e. Ísafjarðarsvæðis, Patreksfjarðarsvæðis, Strandasvæðis og Reykhólasvæðis, fyrsta verkíð verði að vinna að varanlegri vegagerð innan þessara svæða, þannig að hægt verði að tengja byggðarlögin innan samgöngusvæðanna við sameiginlega þjónustumiðstöð allt árið um kring. Sem viðfangsefni nr. 2 verði svo að tengja þessi samgöngusvæði við aðalvegakerfi landsmanna með varanlegum hætti. Þriðja í röðinni af viðfangsefnum þessum verði svo að tengja þessi samgöngusvæði innbyrðis, að svo miklu leyti sem það hefur ekki verið gert þegar samgöngusvæðin hafa verið tengd aðalvegakerfinu, eins og gert er ráð fyrir að verði viðfangsefni 2. M.ö.o. geta vestfirðingar ekki vænst þess í náinni framtíð að eiga völ á vöruflutningum á landi allt árið um kring frá Reykjavík, af þeirri ástæðu einfaldlega að sá kostur er svo dýr, bæði fyrir vestfirska neytendur og þjóðfélagið í heild, að hagkvæmara og öruggara er að flytja vöruna sjóleiðis vestur og svo þaðan landleiðis eða sjóleiðis um samgöngusvæðin, og í samræmi við það í að vinna að varanlegri vegagerð og þá væntanlega gerð vöruflutningahafnar og ferjubryggna í fjórðungnum. Þarna er sem sé verið að marka þá stefnu til framtíðar í raun og veru, Þó að það sé ekki berum orðum sagt, þá er verið að marka þá stefnu til framtíðar að vöruflutningar til Vestfjarða fari fram sjóleiðis til ákveðinna uppskipunarhafna eftir aðstæðum, þær hafnir yrðu að sjálfsögðu við núverandi aðstæður að vera fleiri á vetrum en sumrum, og svo frá þessum uppskipunarhöfnum landleiðis eða með flóabát um samgöngusvæðin. Þetta er í fullu samræmi við þá forsendu bæði áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins og Vegagerðarinnar að vöruflutningar á sjó um langan veg séu bæði ódýrastir og hagkvæmastir, en hins vegar ódýrara og hagkvæmara að flytja vörur landleiðis ef um skamman veg er að fara. Þessi meginstefnumörkun þýðir þó að sjálfsögðu ekki að verið sé að gefa einhver fyrirmæli um að flutningar á vörum með bifreiðum eða flugvélum eigi að leggjast niður. Ýmsar vörur sérstaks eðlis verða sjálfsagt áfram fluttar flugleiðis, um það bil 1.5–2% af heildarvöruflutningunum nú, og flutningar á landi yfir sumarmánuðina milli Reykjavíkur og Vestfjarða gætu allt eins orðið hér eftir sem hingað til ef sá flutningamáti gæti reynst samkeppnisfær í verði og þjónustu, en meginstefnan er þó sú, að vörur til og frá Vestfjörðum hljóti að vera fluttar á sjó. Þannig nýtist fjármagnið best og þannig verður varan ódýrust fyrir vestfirska neytendur. Ég álít sjálfur að þessi stefnumótun sé mjög skynsamleg. Ég held að það megi varla búast við því, og þeir geti sagt sér það sjálfir sem hafa farið um vestfirska vegi, - að það megi vart vænta þess að þjóðfélagið hafi fjárhagslegt bolmagn ekki aðeins til þess að byggja vegi sem yrðu færir allan ársins hring vestur á Vestfirði, heldur einnig að þjóðfélagið hefði fjárhagslegt bolmagn til þess að ryðja snjó af þessum vegum jafnoft og gera þyrfti ef ætti að halda vegunum opnum allt árið um kring. Margir vestfirðingar hafa sjálfsagt vonast eftir því að þetta kynni að vera hægt, en mig uggir að það sé ekki fjárhagslega hagkvæmt og það sé raunar að fara illa með fé og nýta illa þá möguleika, sem vestfirðingum gætu staðið til boða í samgöngumálum, að verja miklu fjármagni til slíkra hluta á sama tíma og það ófremdarástand, sem a.m.k. allir þm. Vestf. þekkja, ríkir í hafnarmálum og í vegamálum innan samgöngusvæðanna. Það hefur einnig komið fram í athugunum Vegagerðar ríkisins að jafnvel þó að búíð væri að leggja varanlega vetrarvegi frá Reykjavík til Vestfjarða, þá yrði ákaflega dýrt þjóðfélagslega að halda þessum vegum opnum, t.d. fyrir vöruflutninga: Vegagerð ríkisins áætlar þannig að kostnaðurinn á kg af vöru sem flutt yrði til Ísafjarðar að vetri, kostnaðurinn við að moka snjó af þeim parti þess vegar sem ekki yrði mokaður til annarra þarfa, mundi nema um 10 kr. á hvert einasta kg af vöru sem flutt yrði til Vestfjarða. Auðvitað væri ekki hægt að leysa þetta mál nema á tvo vegu: annaðhvort með því að láta vestfirska neytendur greiða þetta í formi hækkaðs vöruverðs eða með einhvers konar niðurgreiðslum úr ríkissjóði, sem raunar þýðir eitt og það sama, eða þá í þriðja lagi að fé, sem ella gæti runnið til viðhalds vega á Vestfjörðum, þeirra vega sem fólkið skiptir mestu máli að séu opnir á vetrum, það mundi að mestu fara til þessara hluta. Þá hefur það einnig verið nokkuð rætt og menn vonast til þess að með gerð varanlegra vega frá Reykjavík til - við skulum segja Ísafjarðar eða einhverra af þessum fjórum samgöngusvæðum sem ég rakti hér áðan, þá mundi skapast sá möguleiki að fólk af Vestfjörðum gæti átt greiða leið til Reykjavíkur á eigin bilum allt árið um kring. En ég verð nú að segja a.m.k. fyrir mig - það verður hver að dæma það fyrir sjálfan sig - að ég mundi hugsa mig tvisvar og jafnvel þrisvar um, ef ég væri staddur t.d. norður á Ísafirði í desembermánuði með fjölskyldu mína og bifreið og vissi af því að vegurinn suður til Reykjavíkur hefði verið mokaður þá um morguninn, - ég mundi hugsa mig tvisvar og þrisvar um áður en ég legði í það stórvirki að mínu mati að fara á eigin bíl alla þessa leið með fjölskyldu mína, einhverja erfiðustu vegaleið sem hægt er að fara, og ekki aðeins það, heldur um mjög langan veg þar sem engin aðstaða er til þess að leita hjálpar til aðstoðar af neinu tagi ef eitthvað brygði út af. A.m.k. hvað næstu framtíð varðar, þá held ég að það sé því algjörlega útilokað að hægt sé að ráðast í það stórvirki að halda vegum til Vestfjarðakjördæmis opnum árið um kring, og fyrst svo er, þá er ekki um annað að ræða heldur en að leysa vöruflutningaþörfina til Vestfjarða vetur og sumar með öðru móti. Til þess að þetta geti orðið þarf hins vegar að endurskipuleggja frá grunni alla sjóflutninga til og frá Vestfjörðum. Komur skipa Skipaútgerðar ríkisins hálfsmánaðarlega og jafnvel sjaldnar til vestfirskra hafna eru allsendis ófullnægjandi og þá ekki síst á vetrum þegar þetta er eina vöruflutningaleiðin sem vestfirðingar hafa á að kjósa. Þjónusta Skipaútgerðarinnar við þá, sem vörur flytja með skipum félagsins, þarf einnig að batna mjög verulega frá því sem nú er. Þjónusta vöruflutningabifreiða umfram þá sem Skipaútgerð ríkisins veitir er einna helst sú, að með vöruflutningabifreiðum fær flytjandinn vöruna heim í hlað, en verður hins vegar að sækja hana sjálfur á afgreiðslu Skipaútgerðarinnar. Og í annan stað er almennt álitið að meðferðin á vörunni sé mun betri hjá landflutningafyrirtækjum en útgerðinni. Hvort þetta er auðvitað hægt að bæta hjá Skipaútgerð ríkisins og þarf að bæta ef sú stefna í vöruflutningamálum, sem að framan var rakin, á að bera árangur. Í fyrsta lagi þarf til að koma sérstakt skip, Vestfjarðaskip, sem annast vöruflutninga á sjó milli Reykjavíkur og Vestfjarða og a.m.k. á vetrum flutninga milli samgöngusvæða vestra. Þetta skip þarf að koma á a.m.k. helstu lykilhafnir á Vestfjörðum ekki sjaldnar en tvisvar í viku og vera sérstaklega byggt t,il gámaflutninga til hraðrar lestunar og losunar og til þess að vel geti farið um flutninginn. Í annan stað er svo að sjálfsögðu nauðsynlegt í samræmi við þá stefnu í samgöngumálum Vestfjarða, sem ég var að enda við að lýsa, að útgerðin hafi fasta samninga við flutningafyrirtæki þau, eigendur vöruflutningabifreiða og flóabáta, sem eiga að flytja vöruna áfram til neytenda eða fyrirtækja innan hvers samgöngusvæðis, svo að flutningar að og frá uppskipunarhöfnum gangi fljótt og örugglega. Einmitt þess vegna er beinlínis ráð fyrir því gert í þáltill. að við undirbúning útgerðar sérstaks Vestfjarðaskips verði haft samráð við aðila, er annast flutninga á sjó og landi á Vestfjörðum, og jafnvel enn aðra, svo sem eins og stærstu verslunar- og þjónustufyrirtæki vestfirðinga, auk sveitarstjórna. Till. sú, sem hér er flutt, er ekki nýtt mál á Alþ. Slíkar till. eða henni líkar hafa áður verið fluttar, en ekki náð til framkvæmda. Nú hefur það hins vegar gerst, eins og ég rakti áðan, að mörkuð hefur verið ákveðin stefna í samgöngumálum vestfirðinga, þ.e.a.s. um forgangsröð vegaframkvæmda sem ætlunin er að vinna eftir á næstu árum, og algjör forsenda fyrir því, að sú stefna geti skilað árangri, er að sjósamgöngur við Vestfirði verði leystar með sérstöku Vestfjarðaskipi. Verði það ekki gert verður framkvæmd þeirrar samgöngustefnu, sem mörkuð hefur verið fyrir Vestfirði, hvorki heil né hálf, því það er lítil bót í því að efla vegagerð og tryggja varanlegt heils árs samband innan ákveðinna samgöngusvæða með vöruflutninga fyrir augum ef ekki berast vörur, sem flytja á, reglulega til þeirra hafna sem eiga að vera uppskipunarhafnir fyrir þessi samgöngusvæði. Ég geri mér að sjálfsögðu fulla grein fyrir því, að það getur tekið talsverðan tíma að fá til landsins skip sem sérstaklega hentar til þeirra verkefna sem að framan hefur verið lýst. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að reynt verði hið fyrsta að ráða bót á vöruflutningavandkvæðum vestfirðinga þó til bráðabirgða sé. Því er þeirri hugmynd varpað fram í till. að athugað verði hvort ekki sé hægt að fá skip, þó ekki sé það sérstaklega byggt til þessara flutninga, sem gæti komið mjög fljótlega í gagnið. Er í því sambandi bent á möguleika á að fá leiguskip eða nota skip, Herjólf gamla, sem nú er ónotað og á söluskrá, en í eigu Skipaútgerðar ríkisins. Þótt það skip sé lítið og á ýmsan hátt ekki hentugt til þeirra verkefna sem hér um ræðir, er það þó tiltölulega nýlegt skip sem reynst hefur vel á erfiðri siglingaleið, og e.t.v. mætti án mjög verulegs kostnaðar breyta því þannig að það gæti hentað til bráðabirgða sem Vestfjarðaskip. A.m.k. yrði það stór framför frá því sem verið hefur ef gamli Herjólfur yrði tekinn til bráðabirgða í fastar áætlunarferðir milli Reykjavíkur og Vestfjarða í stað þess að liggja bundinn við bryggju í Reykjavík engum til gagns. Ég ræddi þetta mál á s.l. vetri við þáv. forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Sú viðræða bar ekki árangur, enda hafði hann þá meiri hug á því, eins og ég sagði áðan, að láta byggja á vegum útgerðarinnar eitt eða helst tvö farþegaflutningaskip til þess að flytja farþega hringinn í kringum landið, fremur en leggja áherslu á úrbætur í vöruflutningamálum, eins og hér er gert. Það skiptir kannske ekki meginmáli hvaða skip valið er. Meginatriðið er það, að stofnanir ríkisvaldsins og ríkisvaldið sjálft samhæfi aðgerðir sínar eftir að ákveðin stefna hefur verið mörkuð, að hægri höndin viti hvað sú vinstri er að gera. Það er til lítilla bóta að áætlanir séu gerðar um röðun framkvæmda í samgöngumálum vestfirðina. Vegagerð ríkisins vinni með fullum stuðningi heimamanna og væntanlega Alþ. að því að bæta samgöngur innan samgöngusvæða á Vestfjörðum beinlínis í því skyni að auðvelda dreifingu vöru innsvæðis til og frá útskipunarhöfn, ef svo gleymist eða er vanrækt að gera ráð fyrir örum og traustum sjóflutningum að og frá þessum höfnum. Útgerð sérstaks Vestfjarðaskips er algjör forsenda þess að það markmið náist sem opinberar stofnanir og vestfirðingar sjálfir hafa sammælst um, og nauðsynlegt er að undirbúningur slíkrar útgerðar verði nú þegar hafinn, eins og þáltill. þessi gerir ráð fyrir. Við þetta má svo að lokum bæta því, að það, sem gerir það raunar enn mikilvægara að þetta ráð sé tekið nú, er það, að eins og ég sagði hér áðan er þetta í fyrsta skipti, a.m.k. sem ég veit til, sem ákveðin stefna hefur verið mörkuð í sambandi við flutninga á vörum innan Vestfirðingafjórðungs, og sú stefna er þess eðlis að ef ekki verða gerðar þær úrbætur í vöruflutningum á sjó til Vestfjarða sem hér um ræðir, þá nær hún ekki tilgangi sínum. Herra forseti. Ég geri það svo að till. minni að umr. sé frestað og þáltill. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Einn af kostum lífsins er sá, að hver kynslóð skilur alltaf eftir verkefni handa þeirri næstu. Og svo er einnig þegar ráðherraskipti verða, þá verða verkefni eftir handa þeim sem á eftir koma. Eitt sinn mun Alþfl. hafa átt ráðherra samgöngumála, og þá lá þetta eftir svo að nú er hægt að þessu að vinna. Út í þetta ætla ég nú ekki að fara, því mitt mat er það, að þrátt fyrir það, þó að mikið sé ógert í samgöngumálum hér á landi, hafi mikið verið gert og merkilega mikið verið gert af svo fámennri þjóð í svo strjálbýlu landi eins og okkar er. Á s.l. hausti sýndu vestfirðingar mér þann sóma að þeir buðu mér á sitt fjórðungsþing, þar sem þeir ræddu samgöngumál sín sem aðalmálið. Þar gerði ég grein fyrir því sem ég best vissi á þeim stöðum þar sem ég þekkti til og heyrði álit þeirra og hafði mikið gagn af því að vera á þessu þingi því umr. voru þar fróðlegar og gagnlegar og fóru fram með skikkanlegum hætti. Eitt af því, sem ég skýrði þá frá, var að í vændum væru nú skipti á forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Verða þau skipti nú um næstu mánaðamót. Nú er það ekki þannig að ég sé að halda því fram að sá forstjóri, sem þá hættir störfum, hafi sinnt illa sínu verki, nema síður sé, því hann hefur margt gott unnið eins og kunnugt er. En eins og fyrr verða verkefni handa þeim sem við tekur, og sá, sem það gerir, Guðmundur Einarsson, hefur unnið að því um langt áraskeið að kynna sér og vinna að áætlunum um samgöngumálin, bæði hjá Efnahagsstofnuninni og eins hjá Framkvæmdastofnuninni, og er því mjög kunnugur og er búinn að setja sig vel inn í þessi mál. Hann hefur svo notað síðustu vikur, sem hann hefur haft nokkuð frjálsar, til þess að vinna betur að þessu, til þess að vera undir þetta betur búinn þegar hann kemur til starfa í stofnuninni. Það hefur komið fram í okkar samtali, að það, sem beri að leggja höfuðáhersluna á í sambandi við Skipaútgerð ríkisins, séu samgöngurnar við Vestfirði og Austfirði, það þurfi að endurskoða hvort hringferðirnar eigi rétt á sér, og meðan ekki séu fleiri skip í eigu Skipaútgerðar ríkisins heldur en nú sé, þá þurfi að leggja áherslu á hitt. Það er okkar skoðun sameiginlega að vikulegar ferðir til þessara staða á veturna a.m.k. þurfi nauðsynlega að koma til. Ég er hv. flm. þáltill. á þskj. 5 sammála um það, að vöruflutningar til Vestfjarða muni fyrst um sinn fara fram á sjó, það sé langhyggilegast og á veturna sé þetta alveg bráðnauðsynlegt, því að það sé svo seinvirkt að bíða landflutninga og dýrt að taka flugflutningana, þess vegna þurfi að vinna algjörlega að þessu. Til þess að gera þetta framkvæmanlegt með góðu móti þarf að athuga með fleiri skip og ákvörðun um sölu Herjólfs er nú mjög til athugunar, hvort af því verður og hvernig hægt væri að hagnýta hann í þessu sambandi. Hann er að vísu ekki undir það búinn því hann er of mikið ætlaður fyrir farþegaflutninga, en ég hef ekki trú á farþegaflutningum á sjóleiðinni yfirleitt nú orðið, enda er okkar vegakerfi og flugfloti byggt upp til þess að taka þann þátt að sér. Hins vegar eigum við meira að fara inn á vöruflutningana á sjóleiðum heldur en við höfum gert. Nú er verið að vinna að því hér í Reykjavíkurhöfn að bæta aðstöðu fyrir Skipaútgerð ríkisins, en hún hefur verið afskaplega erfið, eins og kunnugt er, og raunverulega ekki hægt að taka þar á móti vörum nema beint í skip. Til þess að þetta geti verið í lagi þarf að breyta því þannig að það sé hægt að flytja vörur á öðrum tíma en þegar skipin eru reiðubúin til að taka við þeim, og þetta er eitt af því sem er í áætlun í sambandi við þær hugsanlegu breytingar sem á rekstri Skipaútgerðarinnar yrðu gerðar. Ég ætla ekki að þreyta menn með langri orðræðu hér að þessu sinni. Ég sé ekki ástæðu til þess. Ég gerði grein fyrir stefnu ríkisstj. á fjórðungsþinginu í haust fyrir vestan og vil endurtaka það, að ég tel að brýna nauðsyn beri til að koma þessum málum þannig fyrir að vikulegar ferðir geti verið til Vestfjarða frá Reykjavík á sjó á veturna a.m.k., og það þurfi að bæta aðstöðu hér og úti á landi til þess að gera samgöngurnar sjóleiðina betri og hentugri heldur en þær eru nú. Jafnframt yrði leitað eftir því með breyttu skipulagi að gera þær einnig hagkvæmari en þær eru og hafa verið nú síðustu árin. Þetta tel ég að verði höfuðverkefni Skipaútgerðar ríkisins nú á næstu mánuðum eða þeim tíma sem þarf til þess að breyta þessu í gott horf, en fyrst og fremst verði stefnumörkunin í þessa átt. Það tel ég að sé nokkurn veginn ráðið og að því verði unnið. Þetta vildi ég segja í tilefni af þáltill.



Herra forseti. Það er ekki einungis á Vestfjörðum sem menn eru sammála um að það sé brýnt verkefni að bæta úr ástandi samgöngumála þar á sjó. Menn eru líka sammála hér í þessu efni, og hæstv. samgrh. lagði einmitt áherslu á að það væri þörf á að bæta hér úr. Hv. flm. þessarar þáltill. ræddi mikið um ástand þessara mála á Vestfjörðum, og ég er sammála því, sem hann sagði um ástandið, og yfirleitt skilgreiningu hans á því vandamáli sem hér er við að glíma. En það er eins í þessu vandamáli og öðrum, að þó að við séum sammála um að það þurfi að leysa það, þá er alltaf nokkur spurning hvernig á að leysa það, a.m.k. hvernig það verður best gert. Mér sýnist kjarni þeirrar till., sem hér liggur fyrir, vera sá, að það sé verkefni sérstaks Vestfjarðaskips, eins og það er orðað, að annast flutninga á sjó til Vestfjarða. Ég vil aðeins víkja að þessu orðalagi. Menn geta e.t.v. meint mismunandi með þessu, hvað er sérstakt Vestfjarðaskip. Samkv. till. þessari er átt við, skilst mér, að eitt af skipum Skipaútgerðar ríkisins verði eingöngu til þjónustu fyrir Vestfirði, en skipið sé í eigu og rekið af Skipaútgerð ríkisins. Ég hygg að þetta væri í sjálfu sér gott, ef þetta gæti verið svona, og þar með væri séð fyrir þörfum vestfirðinga og fundin lausn á þessu máli. En ég er ekki alveg viss um nema það geti verið vissir meinbugir á þessu. Ég læt mér detta í hug að það gæti alltaf verið hætta á því að eignaraðilinn, í þessu sambandi Skipaútgerð ríkisins, léti sér detta í hug að grípa til þessa skips e.t.v. fyrst í smáum stíl, en svo síðar e.t.v. meira, til annarra þarfa heldur en á Vestfjörðum vegna þess að þær væru svo aðkallandi í svipinn. M.ö.o. er spurningin hvort þetta er nægilega trygg og hentug aðferð fyrir vestfirðinga. Nú vil ég ekki fullyrða að svo sé ekki. Ég er ekki að útiloka þessa aðferð, en ég aðeins bendi á þetta. En þetta dregur athyglina að því, hvort það geti ekki verið leið að vestfirðingar taki þessi mál í eigin hendur, þ.e.a.s. að þeir eigi sjálfir og stjórni sjálfir því skipi sem þarf að koma til þess að leysa þarfir þeirra. Það má segja að sjálfs er höndin hollust, og ef þetta er framkvæmanlegt, þá hygg ég að það sé fengin viðunandi lausn á þessu. Ég segi: ef þetta er framkvæmanlegt. Það þarf ýmislegt að ske áður en skip sem þetta kæmist í framkvæmd. Það kann líka að vera að það sé auðveldara og hagkvæmara fyrir vestfirðinga - ég vil ekki útiloka það - að fara hina leiðina, að láta Ríkisskip annast þetta. En ég tel að það sé hins vegar ekkert útilokað í þessu efni að vestfirðingar taki þessi mál í eigin hendur, og þeir eru ekki að fara nýjar brautir í þeim efnum ef að því ráði verður horfið. Þeir eru einmitt að fara þá leið sem farin hefur verið annars staðar, þar sem hefur þótt ástæða og þörf fyrir sérstakt skip. Í þessu efni nægir að benda á Vestmannaeyjaskipið. Vestmanneyingar eiga það skip og reka það sjálfir. Í þessu sambandi má benda á flóabátana, þó að það sé ekki algjörlega hliðstætt. Og það fer ekkert illa á því í þessu sambandi að minna á það, að um nokkurt árabil var haldið uppi þjónustu á þessu sviði fyrir vestfirðinga með útgerð á einu skipi frá Vestfjörðum í eigu Einars Guðfinnssonar í Bolungarvík, og það þótti mikil afturför þegar sú útgerð hætti. En aðalatriðið í þessu efni og ég undirstrika það - er að það fáist lausn á þessu máli. Það er höfuðatriðið, en ekki hvaða leið verður farin. Ég tel gott að þessi till. er hér fram komin, ef hún getur orðið til þess að flýta athugun á þessum málum. Ég tel nauðsynlegt að hún fái sem skjótasta þinglega afgreiðslu. Og ég vænti þess að málin geti skýrst í meðferð þingsins nokkru betur en þau liggja nú fyrir. Ég held að það, sem ég hef hér sagt og viljað vekja athygli á, þau sjónarmið sem ég hef hér komið með, séu mjög í samræmi við sjónarmið vestfirðinga almennt í þessum málum. Í því sambandi vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp samþykkt sem gerð var á fjórðungsþingi vestfirðinga 11. og 12. sept. s.l. einmitt um þetta mál. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þingið telur, að nauðsynlegt sé að komið verði á vikulegum vöruflutningum milli Reykjavíkur og Vestfjarðahafna þar sem lagt sé kapp á ítrustu hagkvæmni í vinnubrögðum og rekstri. Verði tregða á, að Skipaútgerð ríkisins láti í té þessa þjónustu, telur þingið rétt að stjórn Fjórðungssambandsins leiti samstarfs við þá aðila, sem hagsmuna hafa að gæta, um að kanna alla möguleika á því að vestfirðingar taki þessa þjónustu í eigin hendur:“ Ég sé ekki ástæðu til þess að gerast á þessu stigi málsins langorður um þessa till. Ég fagna því að hún er fram komin, og ég vænti þess að hún hreyfi þannig við þessum málum að það finnist skjótar lausn sem vestfirðingar geta við unað.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr, mikið. Ég kem hér aðallega í ræðustól til þess að rifja upp það sem gerst hefur í sambandi við þetta mál. Efnisatriði þessarar þáltill., sem hér eru nú til umr., er ekki nýtt hér á hv. Alþ. því a.m.k. fimm sinnum áður hefur þetta mál borið hér á góma, að vísu í öll þau fimm skiptin hefur verið flutt um það frv. til l., en nú er málið flutt í þáltill.-formi. Það var, eftir því sem ég hest veit, fyrst árið 1962 sem flutt var frv. um sérstakt Vestfjarðaskip. Flm. þess voru þá þm. Hannibal Valdimarsson og Jón Skaftason. Þetta frv., sem þá var flutt, fór til n., en var ekki afgr. þá úr n. Aftur er málið flutt árið 1963 og þá í frv.-formi. Þá eru flm. þm. Sigurvin Einarsson og Hannibal Valdimarsson, og enn fer málið til n., en kemur ekki úr n. Árið 1964 er málið enn flutt í frv: formi og þá eru flm. hinir sömu. Sigurvin Einarsson og Hannibal Valdimarsson. Þá er málið afgr. í n. og samþ. af þáv. meiri hl. á Alþ. að málinu skuli vísað til ríkisstj. á grundvelli þess að rekstur Skipaútgerðar ríkisins sé þá í sérstakri athugun og eðlilegt sé að málið sé skoðað frekar í tengslum við þá athugun. Ekkert frekara gerist. Árið 1966 er enn flutt frv. um sérstakt Vestfjarðaskip, og þá er það þm. Steingrímur Pálsson sem flytur það frv. Enn fer málið í n., en sofnar þar. Síðan er það árið 1970 að sami þm., Steingrímur Pálsson, flytur frv. um sérstakt Vestfjarðaskip. Þá fær frv-. meðferð í n. og enn á sama hátt og áður, að því skuli vísa til ríkisstj., og ekkert gerist frekar. Hér er fimm sinnum búið að flytja frv. á hv. Alþ. um nákvæmlega sama hlutinn og hér er verið að tala um, um sérstakt Vestfjarðaskip til þess að þjóna Vestfirðingafjórðungi vegna þess að hann er þannig settur í sambandi við samgöngur, var og er, að illmögulegt er að halda uppi eðlilegum samgöngum við fjórðunginn nema því aðeins að það sé gert að því er vöruflutninga varðar a.m.k. með skipum. Ég taldi rétt að við umr. um þessa þáltill. væri þess getið að málið hefur oft borið á góma hér á Alþ. þó að það hafi verið í öðru formi en málið er nú flutt. Ég skal segja það strax fyrir mitt leyti, að ég fagna því að málið er nú tekið upp hér og ég vænti þess að það fái jákvæðari meðferð heldur en hin fimm undanfarandi skiptin, þannig að það fái gaumgæfilega skoðun og afgreiðslu. Ég skal þó taka það fram, að fyrir mér er ekkert aðalatriði að þetta verði nefnt Vestfjarðaskip. Það er ekkert aðalatriði. Aðalatriðið er að koma samgöngum á vegum Ríkisskips í það horf sem vestfirðingar geta við unað. Það er mjög oft, að því er mér er tjáð, sem það hefur komið fyrir á undanförnum árum að skip Skipaútgerðarinnar koma ekki á hafnir á Vestfjörðum allt upp í hálfan mánuð. Gefur auga leið að slík þjónusta er fyrir neðan allar hellur, ekki síst þegar haft er í huga að Vestfirðir eru þannig settir samgöngulega séð 7–8 mánuði úr árinu að ekki er um að ræða neina flutninga öðruvísi en þá með flugvélum eða skipum. Fjórðungurinn er lokaður samgöngulega séð frá öðrum landshlutum 7–8 mánuði á ári, nema því aðeins að hægt sé að hafa þetta með þeim hætti að flytja með flugvélum eða skipum. Ég skal taka það fram, að ég er þeirrar skoðunar að fyrir þjóðfélagið sem heild og þá jafnframt fyrir vestfirðinga - og ekki síður þá - hlýtur hagstæðasta flutningaleiðin í sambandi við vöruflutninga að verða sjóleiðin. Það er öllum ljóst hversu gífurlegur kostnaður liggur í því að byggja upp og viðhalda vegakerfi sem á að þjóna þessu verkefni, að halda uppi vöruflutningum, fyrir utan hitt, að Vestfirðir eru þannig í sveit settir að það er a.m.k. vafamál hversu langan tíma er hægt að halda uppi flutningum á landi til Vestfjarða héðan frá aðalinnflutningssvæðinu. Ég held því að það ætti að vera augljóst öllum að þjóðhagslega séð er langæskilegast og hagkvæmast að búa þannig að þessum málum að þessi þjónusta geti orðið með sjóflutningum. Nú skilst mér að enn sé í athugun rekstur Skipaútgerðar ríkisins, og ekki kæmi mér á óvart, þó að ég vilji ekki vera með neinar hrakspár um þetta mál, að annaðhvort yrði málið látið sofna í n. eða vísað yrði til hins sama og áður hefur gerst, að verið væri að endurskoða rekstur Skipaútgerðar ríkisins og væri því nauðsynlegt að þetta mál væri skoðað í tengslum við það. Það kæmi mér ekkert á óvart. Ég vænti þess hins vegar að það gerist ekki. Ég vona að þetta mál, sem svo oft og mörgum sinnum hefur verið hér til meðferðar á Alþ., fái nú, í sjötta skiptið sem það er hér flutt og tekið upp, sæmilega rausnarlegar viðtökur og því verði tekið á þann eina hátt sem það á skilið, að það verði einhver framgangur á því sem hér er verið að tala um. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en ég taldi nauðsynlegt að það væri rakin hér saga þessa máls hér á hv. Alþ., ekki síst kannske fyrir þá hv. þm. sem komið hafa á Alþ. eftir að þessir hlutir gerðust. Vel má vera að það sé hægt að finna æðimörg mál sem svipað er ástatt um og þetta, hafa verið flutt þing eftir þing og aldrei fengið neina endanlega afgreiðslu. En ég hygg að þetta mál sé þess eðlis og það mikilvægt að vart verði lengur hjá því komist að taka á því þannig að viðunandi sé. Og ég vænti þess, og skal ljúka máli mínu með því, ég vænti þess að þessi þáltill. fái jákvæðar undirtektir hér og að hún verði afgr. á þann veg að málið komist a.m.k. á þá hreyfingu sem það þarf til þess að úrbætur fáist. Það ætti að vera öllum ljóst sem vilja kynna sér aðstæður vestfirðinga að því er varðar þjónustu héðan frá höfuðborgarsvæðinu, ekki bara að fá þjónustuna, heldur hversu dýru verði þeir þurfa að kaupa hana, að það er nauðsynlegt að hér verði bót á ráðin.



Herra forseti. Það er rétt að halda í heiðri þann sið að Vestfjarðaþm. tali helst allir ef einn talar. En það er ekki oft að þeir tali sem einn maður, en það hefur e.t.v..nálgast það í þessum umr. A.m.k. vil ég eins og aðrir taka undir og fagna þeirri till. sem hér hefur verið flutt. Það er þarft að hreyfa þessu máli, og ég get tekið undir það sem aðrir hafa hér sagt um samgönguerfiðleika á Vestfjörðum. Vestfirðir eru sem eyja meira en helming ársins og verður raunar að hugsa um samgöngur þangað í því ljósi. Ég stend upp til að vekja athygli á þeirri skýrslu sem legið hefur á borðum þm., skýrslu milliþn. um verðjöfnun vöruflutninga. Þar koma fram margar athyglisverðar upplýsingar og till. sem koma þessu máli mjög við. Þar segir svo m.a. á bls. 29, með leyfi forseta, um flutninga frá Reykjavík 1972: „Skipting þeirra á hina ýmsu landshluta frá Skipaútgerð ríkisins varð eins og hér segir: Til Vesturlandsins 2%, Vestfjarða 23%, Norðurlands 6%, Norðausturlands 5%, Austurlands 39%, Vestmannaeyja 25%.“ Einnig kemur fram í þessari skýrslu að breyting hefur orðið, eins og við öll vitum, með Vestmannaeyjar. Þar er komið sérstakt skip og því þessi flutningaþörf eða flutningahlutfall hjá Skipaútgerðinni mjög fallið. Það er jafnframt orðin breyting með austfirðinga með tengingu Austfjarða við Suðurlandið með vegi yfir sandana, þannig að það má ætla að sá hlutur sé eitthvað minni orðinn. Það eru leidd rök að því í þessari skýrslu að flutningaþörf Vestfjarða og Austurlands með skipum sé langsamlega mest af öllum landshlutum. Það er einnig að finna í þessari skýrslu athyglisverðar till. um úrbætur á þessu, þar sem m.a. er lögð á það áhersla að flutningar Skipaútgerðar ríkisins verði endurskoðaðir og tryggðir flutningar til þessara landshluta, Vestfjarða og Austurlands, ekki sjaldnar en einu sinni í viku. Þetta finnst mér raunar vera kjarni málsins. Þessir landshlutar og kannske alveg sérstaklega Vestfirðir eru það einangraðir, eins og hér hefur verið rakið, og langsamlega stærstu viðskiptaaðilar Skipaútgerðar ríkisins, að það virðist eðlilegt að þeim sé tryggð sérstök þjónusta af þessum ástæðum. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég legg alls ekki höfuðáherslu á það, eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni einnig, að þetta heiti Vestfjarðaskip. Ég legg höfuðáherslu á að þarna fáist tíðari flutningar, og ég vil að það verði reynt á vegum Skipaútgerðar ríkisins áður en við förum að gæla við nokkrar aðrar hugmyndir. Ég held satt að segja að þessi till. ætti líklegri framgang ef henni yrði breytt í það horf að hér væri um að ræða áskorun sem Alþ. samþ. til ríkisvaldsins, þess efnis að tryggðir verði flutningar til Vestfjarða og gjarnan til Austfjarða eigi sjaldnar en einu sinni í viku. Ég sagði áðan, að ég vildi ekki á þessu stigi vera að gæla við þá hugmynd að vestfirðingar sjálfir færu að sinna þessum flutningum. Ég get tekið undir það, í samræmi við þá samþykkt sem gerð var á fjórðungsþinginu og lesin var áðan af hv. 3. þm. Vestf., að ef þetta bregst með Skipaútgerðina verður að skoða þann möguleika, en ég vil alls ekki gera því skóna nú. Ég satt að segja held að í okkar litla landi sé ákaflega þarft að við rekum slíka þjónustu sameiginlega. Ég held það hljóti að vera hagkvæmara. Og ég er ekki eins og sumir aðrir áfjáður í að skipta slíkum þjónustuhlutverkum í nánast því smæstu einingar á einstaka landshluta. Ég vil því varpa fram þeirri hugmynd til flm. hvort ekki kæmi til greina að hans mati að leggja höfuðáherslu á að það fáist tíðari flutningar, t.d. ekki sjaldnar en einu sinni í viku, í samræmi við samþykkt fjórðungsþingsins, en láta þá heldur liggja á milli hluta hvort það heitir Vestfjarðaskip eða er eitt af skipum Skipaútgerðar ríkisins.



Herra forseti. Ég heyri að það er spurt út í sal: Hvað eru margir eftir. Það eru tveir fyrir utan mig. Það er nú búið að segja svo margt af viti um þessa till., sem hér er fram komin, að ég hef þar ekki ýkjamörgu við að bæta. Ég vil í upphafi taka undir það sjónarmið sem kom fram síðast í máli hv. 2. þm. Vestf., að ég held að okkur skipti það engu meginmáli hvort við fáum sérstakt skip sem heitir Vestfjarðaskip, heldur hitt, hvort við fáum vikulegar ferðir, eins og talið hefur verið nauðsynlegt og margoft hefur verið bent á og skorað á yfirvöld að sjá fyrir. Þar fyrir vil ég segja það um seinni hluti till. hv. 8. landsk., um bráðabirgðaráðstöfun, um að athuga að taka gamla Vestmannaeyja-Herjólf í því millibilsástandi sem þarna kynni að verða, - og ég verð að taka undir það sem hér hefur komið fram, að enda þótt endurskoðun á rekstri Skipaútgerðarinnar standi fyrir dyrum og sé jafnvel hafin, þá er ég vonlítil um að aðgerðir verði alveg á næsta leyti, þannig að fyllilega gæti átt rétt á sér að reyna að fá þetta skip, sem nú liggur hér bundið við bryggju, til þess að sinna þessu hlutverki fyrir vestfirðinga þangað til Skipaútgerðin er reiðubúin. Það var vitnað þér í grg. á borðum þm., þar sem eru niðurstöður milliþn. sem skipuð var 1973 út af þáltill. um stofnun sérstaks vöruflutningasjóðs. Það er oft búið að tala um störf þessarar n. og niðurstaðna hennar hefur verið beðið með nokkurri eftirvæntingu. Þm. hafa það fyrir augunum nú hvaða leiðir þessi 5 manna n. telur réttastar í þessu efni. En ég held að það væri þess vert að benda á að sú fyrsta af till. þessarar n. er að fallið skuli frá hugmynd um verðjöfnun allra vöruflutninga með stofnun sérstaks vörujöfnunarsjóðs, hins vegar verði þörfum landsbyggðarinnar mætt hér með öðrum ráðstöfunum, m.a. breytingu á skattakerfinu, aðgerðum og áætlanagerð Framkvæmdastofnunar ríkisins og siðast en ekki síst að þjónusta Skipaútgerðar ríkisins verði stórbætt. Það er einmitt við þennan lið, þennan síðasta lið í till. þessarar milliþn., sem ég vil aðeins staldra hér. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp þessar till. um bætta þjónustu Skipaútgerðar ríkisins, en þær eru í 6 liðum og hljóða þannig, með leyfi forseta: „a. Komið verði upp aðstöðu í Reykjavík fyrir vöruafgreiðslu og vörugeymslu þannig að unnt verði að taka á móti vörum til flutnings hvenær sem er (viðskiptavinum verði ekki stefnt að skipshlið). b. Séð verði fyrir samsvarandi aðstöðu á helstu viðkomuhöfnum utan Reykjavíkur. c. Ferðaáætlun verði við það miðuð að tryggja sem mesta tíðni ferða. Stefnt verði að því að hámarkstími milli ferða verði u.b.b. ein vika. Komið verði á sem næst fastri áætlun eftir því sem aðstæður leyfa. d. Gerð verði áætlun um endurnýjun skipakosts Skipaútgerðarinnar sem kæmi til framkvæmda jafnskjótt og reynsla fæst af þeim aðgerðum, sem nefndar eru í liðum a-b þér að ofan. e. (og hér hef ég strikað sérstaklega við) Komið verði upp dreifingarkerfi út frá aðalviðkomuhöfnum þannig að flutningaþjónusta Skipaútgerðarinnar nái til fleiri staða en nú og fækka megi viðkomu. f. Flutningar frá Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi verði styrktir þannig að farmgjöld Skipaútgerðar ríkisins verði t.d. helmingi lægri þá leiðina en frá Reykjavík.“ Þessar till., ef þær næðu fram að ganga, mundu bæta mikið úr stórum vanda. En eins og ég gat um áðan er það stafliður e, næstsíðasti liðurinn, sem mig langar til að staldra aðeins við. Þar er sérstaklega stefnt að bættri þjónustu fólksins sem tekur við vörunni í ákveðinni höfn, hvort sem það eru Vestfirðir, Austfirðir, Norðurland eða hvar sem er. Það hefur verið einn af meginagnúum á flutningum Skipaútgerðarinnar, að það hefur þótt óhagræði að fólkið hefur þurft að sækja og sitja um vöruna þegar hún kemur til hafnar, vörugeymslur mjög ófullkomnar, þannig að stundum hefur beinlínis þurft að sitja um skipið sjálft og taka vörurnar beint frá skipshlið, þar sem hins vegar vöruflutningabílar hafa ekið vörunni heim í hlað hjá viðtakanda, og þetta er mjög þungt á metunum. En ef við förum nánar út í þetta dreifingarkerfi, þá er það vitað mál að það reynir aftur á landsamgöngur. Það reynir á landsamgöngur að við þurfum vafalaust að flytja vörur frá aðalmóttökuhöfn út um byggðirnar. Og þá komum við að þeim stóra vanda í okkar samgöngumálum sem ég tel að þurfi að gefa meiri gaum en gert hefur verið nú til skamms tíma, og það er þetta í stuttu máli: að stefna að því að lyfta byggðavegunum upp úr snjó. Þegar ég tala um byggðavegi, þá á ég við vegina innan byggða og á milli byggðarlaga. Nú veit ég að þetta er stórt verkefni. Þetta er stórt verkefni. Það sem ég á við er fyrst og fremst að það verði gerð úttekt á því hvar stærstu tálmarnir eru. Þar á ég ekki við fjallvegina því þar eru milljarðafyrirtæki annars vegar. Ég á við byggðavegina þar sem ófullkomin ræsi eða það að vegurinn liggur flatur niður við jörð verður þess valdandi að bann teppist hvað eftir annað á vetri hverjum og einangrar heilar byggðir eða byggðarlög. Hvað hefur verið gert til að aftra þessu hingað til? Jú, við höfum gripið til snjómokstursaðgerða, á síðasta ári munu það vera upp undir 400 millj. sem við eyðum í snjómokstur um allt landið. Það voru settar fyrir tveimur árum nýjar snjómokstursreglur sem áttu að gera þessa þjónustu fullkomnari. Þær hafa alls ekki komið til framkvæmda af því að það þykir sýnt að þær muni bæta við 100–200 millj. til viðbótar við þær 400 sem fyrir voru. Ég get ekki ímyndað mér óarðbærari fjárfestingu heldur en þessar snjómokstursframkvæmdir sem enn í dag eru þó bráðnauðsynlegar. Þess vegna hefði ég talið að það væri hagkvæmt, skynsamlegt og jákvætt að reyna að gera vegina þannig úr garði að draga mætti úr öllum þessum snjómokstri. Það eru í hverju byggðarlagi vissir kaflar sem alltaf verða til þess að valda umferðarstíflum og vandræðum. Það er ekki þar með sagt að það væri ýkjamikill kostnaður við að lagfæra þetta þannig að ekki leiddi til einangrunar. Þess vegna held ég, - af því að við megum hafa aðgát á í fjármálum, við verðum að mínu mati að bætta að stofna okkur í meiri erlendar skuldir, þær eru komnar meira en nógar fyrir löngu, - að við ættum að hverfa frá í bili þessum stórkostlegu áformum um varanlegt slitlag á allan hringveginn, hringveginn í kringum landið og aðalvegi út frá honum. Það er ekki þar fyrir, að ekkert vildi ég frekar okkur öllum til handa heldur en að hafa góða, varanlega vegi í kringum landið. En þegar talað er um slíka framkvæmd með stórfelldum lántökum innanlands og utan, þá vil ég staldra við og athuga minn gang og spyrja að því, hvort það væri ekki byggilegra að snúa okkur að verkefnum sem kosta okkur minni fjármuni, en eru þó engu að síður bráðnauðsynleg til samgöngubóta. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar þér. En ég vil leggja áherslu á þetta sem mitt sjónarmið og mína stefnu í vegamálum núna í dag: Hættum að fleygja milljörðum í hraðbrautarspotta hér og þar, hversu góðir sem þeir eru, en reynum að einbeita okkur að því að taka burt vandræðaspottana í vegakerfinu úti um allt land sem baka fólki, sem við þær samgöngur býr, stór vandræði og vafalaust miklu meiri vandræði en þeir; sem ekki þekkja til, gera sér nokkra grein fyrir. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. En ég vil fagna því, eins og þeir sem þér hafa talað, að þessi till. er hér fram komin. Ég vænti þess að hún komi skrið á þetta mál og að vestfirðingum megi verða hagur og bót að þeim aðgerðum sem hún vonandi leiðir til. Og ég læt í ljós þá von að við hröðum afgreiðslu þessa máls. Ég endurtek aftur: Vestfjarðaskip er ekkert töfraorð, heldur fullkomnar eða a.m.k. viðunandi samgöngur til Vestfjarðahafna og til þess fólks sem á Vestfjörðum býr.



Herra forseti. Það er siður að allir Vestfjþm. tali ef einn byrjar, þar sem tvo skortir, þá er ekki um annað að ræða en að bæta úr með að tala tvisvar. Ég fagna því sérstaklega sem fram kom hjá hæstv. samgrh. hér áðan. Ræða hans lýsti fullum vilja og ríkulegum skilningi á vöruflutningavandkvæðum vestfirðinga. Og ég fagna því sérstaklega að hann skuli hafa beitt sér fyrir því að taka upp viðræður við Skipaútgerð ríkisins um úrlausnir í þessum málum, og þá ekki hvað síst að það skuli.fyrir hans tilverknað vera hafnar umr. um það að breyta ákvörðuninni um sölu Herjólfs gamla., væntanlega í því skyni að leysa til bráðabirgða það vandamál sem rætt er um í þessari þáltill. sem hér um ræðir og á sama veg eins og þar er um rætt. Það er í sjálfu sér mikil framför ef tekst að tryggja vikulegar samgöngur á sjó við Vestfirði. En ég vil sérstaklega benda á það einnig í sambandi við það sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, að till. þessi lýtur ekki aðeins að því að tryggja reglulegar samgöngur á sjó við Vestfirði, heldur einnig að því að skipuleggja flutningana innan svæðisins, þannig að jafnhliða undirbúningi Vestfjarðarskips eða öflugri flutninga til Vestfjarða er nú eiga sér stað verði leitað samninga við þá aðila, sem annast flutninga innan svæðisins, ýmist á landi eða á sjó, um samstarf í þessum flutningamálum, þannig að neytendur á Vestfjörðum, almenningur og atvinnufyrirtæki, geti fengið vörur sínar fljótt, örugglega og án mikils tilkostnaðar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þetta atriði, að till. er raunar tvíþætt og því nægir ekki að Alþ. samþykki einungis viljayfirlýsingu um tíðari sjóferðir til Vestfjarða, heldur þarf að mínu mati einnig að ráðast að því verki, sem rætt er um í seinni lið till., þ.e.a.s. að skipuleggja flutningana innanhéraðs í samvinnu við þá sem eiga að annast flutningana frá aðalþjónustumiðstöð landsins til Vestfjarða. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við t.d. þá landflutninga, sem þar um ræðir, frá uppskipunarhöfn og út til neytenda, að þá sýna kannanir að slíkir flutningar um skamman veg sýna besta rekstrarafkomu fyrir viðkomandi flutningatæki. Þau skila miklu betri rekstrarafkomu, vörubifreiðar t.d., í stuttum flutningum heldur en löngum flutningum, og segir það sig raunar sjálft hvers vegna. Ef slíkt samstarf tækist milli t.d. Skipaútgerðarinnar, sem ræki þetta Vestfjarðarskip, og þeirra aðila, sem annast flutninga innan svæðisins, þá er búið að tryggja þessum aðilum verkefni yfir vetrartímann sem þeir hafa ekki nú, - verkefni sem ástæða er til þess að ætla að mundu geta auðveldað eigendum þessara landflutningabifreiða og flóabáta að annast sín verkefni og láta fyrirtæki sín standa undir sér og renta sig. Ég veit ekki hvort menn almennt gera sér grein fyrir því hvað það kostar aukalega fyrir fólk, sem býr utan Reykjavíkur, að fá til sín vörur. Bara sem eitt litið dæmi, að heildsölufyrirtæki í Reykjavík, sem sendir smásala sína vöru, við skulum segja sem svo að heildsölufyrirtæki þurfi að senda smásala uppi í Breiðholti einhverja vörusendingu, þá sendir heildsölufyrirtækið smásalanum þá vörusendingu honum að kostnaðarlausu. En ef þetta sama heildsölufyrirtæki þarf að senda smásala úti á landi vörusendingu og þarf að flytja vöruna t.d. á milli húsa frá sínum lager og yfir í afgreiðslu Skipaútgerðar ríkisins, þá tekur viðkomandi heildverslun sendingarkostnað af þessari vörusendingu sem neytandinn úti á landi þarf að borga. Þó að viðkomandi heildsölufyrirtæki þurfi að flytja vöruna miklu lengri leið innanbæjar, þá gerir heildsölufyrirtækið þetta neytendum og smásala að kostnaðarlausu. En jafnvel þó að fyrirtækið þurfi aðeins að flytja sömu vörusendingu á milli húsa, ef hún á að fara til einhvers neytanda eða smásala utan Reykjavíkursvæðisins, þá tekur viðkomandi heildsölufyrirtæki fulla þóknun fyrir. Hv. 3. þm. Vestf., hv. þm. Þorv. Garðar, ræddi talsvert um það, hvers vegna væri nauðsyn á sérstöku Vestfjarðaskipi, og komu raunar fleiri að því. Því er fljótt til að svara að í þessari þáltill. er reiknað með því að flutningar a.m.k. til stærstu uppskipunarhafna þurfi, svo að vel sé, að vera helst tvisvar í viku. Það væri mikil framför ef hægt yrði að tryggja vikulega flutninga, en ég tel að það muni ekki líða langur tími áður en það kemur í ljós að það þurfi í raun og veru að annast þessa flutninga tvisvar í viku, þannig að skipið hafi viðkomu a.m.k. í stærstu útflutningshöfnum tvisvar í viku. Það gefur auga leið að svo tíðir flutningar útheimta sérstakt skip, hvort sem það heitir Vestfjarðaskip eða er notað fyrst og fremst til flutninga á Vestfjörðum. Í annan stað vil ég minna á það, að nú um nokkuð langt skeið hefur verið talið nauðsynlegt og er talið nauðsynlegt enn að hafa sérstakt skip í flutningum á milli lands og Eyja. Engu að síður eru nú í Vestmannaeyjum búsettir um það bil helmingi færri íbúar heldur en á Vestfjarðasvæðinu öllu. Vestmannaeyjar annars vegar og Vestfirðir hins vegar eru sambærilegir landshlutar, a.m.k. hvað varðar 7–8 mánuði ársins, því að þá eru Vestfirðir nánast eins og eyja sem aðskilin er frá meginlandinu, því að um engar samgöngur á landi er að ræða milli helstu þjónustumiðstöðvarinnar hér í Reykjavík og Vestfjarðasvæðisins. Ef talið er eðlilegt, eins og hv. Alþ. hefur raunar fallist á, að þjónusta Vestmanneyinga með sérstöku skipi, þá hlýtur enn ríkari ástæða að vera til þess að vöruflutningamál vestfirðinga, sem eru helmingi fleiri, séu leyst með svipuðum hætti. Hvort skipið heitir Vestfjarðaskip eða er Vestfjarðaskip skiptir ekki máli í þessu sambandi. Þá ræddi hv. þm. Þorvaldur Garðar einnig um það, að það væri e.t.v. ekki eðlilegt að Skipaútgerð ríkisins ætti þetta skip. Ég er sammála hv. þm. Steingrími Hermannssyni og raunar fleirum, sem hér hafa talað, að það er eðlilegast að Skipaútgerð ríkisins eigi þetta skip og reki, m.a. til þess að sú aðstaða, sem Skipaútgerðin hefur komið sér upp og mun koma sér upp í Reykjavík, verði tiltæk. Það er að vísu rétt hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari, að í samþykkt fjórðungsþings vestfirðinga nú í haust var um það rætt, að ef sú leið bæri ekki árangur, þá væri ekki um annað að ræða fyrir vestfirðinga en athuga sjálfir útgerð á skipi. En ég lít á þá lausn sem þrautaráð sem eigi ekki að grípa til nema þessi leið, sem hér er um rætt, beri ekki árangur. Einnig vil ég sérstaklega taka fram, að í till. er rætt um útgerð sérstaks Vestfjarðaskips á vegum Skipaútgerðar ríkisins, og í tillgr. sjálfri er einnig rætt um það, að við undirbúninginn að útgerð þessa skips verði haft samráð við heimamenn, ekki aðeins þá sem flytja á landi og sjó vörur innan fjórðungsins, heldur einnig sveitarstjórnir og stærstu verslunar- og þjónustufyrirtæki. Það getur vel verið að niðurstaðan af þeirri athugun yrði sú, að mönnum þætti rétt að heimamenn ættu einhvern hlut að rekstri þessa skips eða gerðu einhverja samninga við Skipaútgerð ríkisins um hvernig þeim rekstri skyldi hagað, þannig að í þessari till. er einmitt ekki verið að loka þeirri leið sem hv. þm. Þorvaldur Garðar minntist á, og að því leyti er þessi till. ólík þeim frv. sem hv. þm. Karvel Pálmason ræddi um að flutt hefðu verið sama efnis á þingum hér áður. Þá var alveg ákveðið hvernig rekstri þessa skips ætti að vera háttað, og þar var ekkert um það fjallað að reyna að skipuleggja vöruflutningana til Vestfjarðakjördæmis og innan kjördæmisins í nokkru samhengi. Þetta er nýtt við þessa þáltill., sem ekki var áður að finna í þeim frv. sem flutt hafa verið, og ég tel að þetta nýja atriði skipti verulega miklu máli fyrir vestfirðinga, bæði atvinnufyrirtæki á Vestfjörðum og neytendur á Vestfjörðum, hvað varðar öruggan og tíðan flutning á vörum og hvað varðar verð sem neytendur og atvinnufyrirtæki þurfa að greiða fyrir þá flutninga. Af því, sem ég hef hér sagt, ætti það að vera ljóst, að ég tel ekki nægilegt, ef Alþ. vill verða við þessum eindregnu beiðnum vestfirðinga sjálfra, sem lýsa sér í þessari þáltill., og verða við óskum okkar Vestfjarðaþm., sem við höfum allir, sem til máls höfum tekið, tekið undir, að þetta verði leyst með sem næst þessum hætti sem gerð er till. um, - ég tel því ekki nægilegt að till. yrði afgreidd á þá lund að henni yrði t.d. breytt þannig að skora á ríkisstj. að tryggja vikulegar ferðir til Vestfjarða á sjó með vörur, þar sem þá mundi missast úr till. annað mikilvægasta atriði hennar, sem er samræmingin á flutningum til Vestfjarða og vöruflutningum innan Vestfirðingafjórðungs. Ef hægt er að halda báðum þessum atriðum áfram í þáltill., þá er mér það meinalaust þó að henni sé eitthvað breytt eða orðalagi hliðrað til. Og í sjálfu sér skiptir það ekki máli að mínu viti hvort skipið, sem um er að ræða, heitir Vestfjarðaskip eða er Vestfjarðaskip. Takmarkinu er hægt að ná hvort heldur sem er.



Herra forseti. Ég held að ég sjái mér ekki annað fært í upphafi máls míns en að mótmæla þeim ummælum sem hafa komið þér fram hjá ýmsum þm., að allir Vestfjarðaþm. standi upp þegar einn stendur upp. Ég held að þeir hafi oft staðið upp þrír og fjórir án þess að ég hafi staðið upp, þó að ég taki það ekkert nærri mér þó að ég komi hér upp nú og fylli hóp þm. af Vestfjörðum, þannig að það sé nú orðið um sextett að ræða á þessum fundi. Ég mun þó ekki tala langt mál. Það voru aðeins örfá atriði sem ég vildi koma inn á. Ég vildi rifja það upp, að í eina tíð var haldið uppi harðri baráttu, vil ég segja, gegn því að ríkið verði fjármunum sínum til að styrkja einstök ríkisfyrirtæki. Í hópi þeirra ríkisfyrirtækja var Skipaútgerð ríkisins. Og ég man ekki betur en þá væri jafnvel settur nýr forstjóri sem átti að betrumbæta svo rekstur Skipaútgerðarinnar að hún yrði rekin hallalaust. Ég held að í umr. um rekstur Skipaútgerðar ríkisins hafi of lítið verið um það talað að styrkur til útgerðarinnar til bættra samgangna, hinn beini styrkur, er sáralítill miðað við það fjármagn sem fer til þess að halda við vegum, að gera við vegaskemmdir, einkum snemma vors þegar ótímabært er að þungaflutningar fari fram um vegina. En ég bygg að það sé þessi andi, gagnrýni á fjárframlög til Skipaútgerðarinnar, sem veldur því að enn hefur Skipaútgerðin ekki viðunandi aðstöðu í Reykjavíkurhöfn. Og ég vildi sérstaklega benda á það, að aðstaðan hér við Reykjavíkurhöfn, bætt aðstaða, ný aðstaða, er ein af meginforsendunum fyrir því að það sé hægt að reka Vestfjarðaskip í þeim anda sem þér hefur verið talað um. Breytingin á flutningum til Vestfjarða, hlutfallið á milli landflutninganna og þeirrar vöru, sem fer með Skipaútgerð ríkisins, breytingin á liðnum árum hefur verið á þann veg að landflutningarnir eru nú komnir langleiðina að jafnast á við það vörumagn sem fer með Skipaútgerðinni. Ef við fáum aukna tíðni ferða, þá verður það eitt af þeim atriðum sem stuðla að því að vörumagnið leiti aftur á þær slóðir sem það fór um áður. En mér er tjáð að heildsölufyrirtæki í Reykjavík veigri sér við því að fara með vörur til Skipaútgerðarinnar við þá aðstöðu sem þar er nú, bæði vegna búsakostsins og vegna þess hve tekur langan tíma að fá vöruna tekna úr viðkomandi bifreið og flutta inn í skemmur Skipaútgerðarinnar. Ég vildi aðeins minnast á það í leiðinni, að breytingar á þeirri mynd, sem við höfum af flutningum á sjó í kringum landið, hafa orðið býsna miklar á liðnum áratugum. Einu sinni sinnti Eimskipafélag Íslands þessum flutningum töluvert. Það er horfið úr sögunni, sérstaklega eftir að Eimskipafélag Íslands fækkaði þeim innflutningshöfnum sem áður voru og skip þess áður fluttu til beint frá útlöndum. Skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga hefur ekki heldur sinnt þessum þætti. Það hefur verið minnst á það, að síðan hafi komið Vestmannaeyjaferjan. Það er ferja, og einnig hefur um langan tíma verið ferja hér á milli Reykjavíkur og Akraness. Samgöngur við Austurland á vetrum hafa mjög breyst við opnun hringvegarins, þannig að allar líkur benda til þess að meginflutningar Skipaútgerðarinnar verði til Vestfjarða á næstu árum, miðað við þá töflu sem vitnað var í áðan af hv. 2. þm. Vestf. Fjórðungssambönd vestfirðinga, norðlendinga og austfirðinga fjölluðu um hugmyndir um nýskipan fyrir nokkrum árum. Ég efast um að þær hugmyndir hafi nokkurn tíma verið alvarlega ræddar eða brotnar til mergjar af hálfu Skipaútgerðar ríkisins. Ég vil aðeins skýra frá því, að þær hugmyndir, sem þá voru uppi, voru þær, að það yrði sérstakt skip fyrir Austfirði, sérstakt skip fyrir Vestfirði, en staðsett á Akureyri skip sem yrði eins konar tengiskip þessara tveggja og það yrðu ákveðnar umskipunarhafnir sem tækju þá við þeirri vöru sem ætti að fara t.d. frá Akureyri á Austfirðina. Ísafjörður yrði þá tengihöfn, miðað við gámaflutning, sem gæti tekið þær vörur sem færu frá Akureyri og ættu að fara á suðurfirðina á Vestfjörðum. Ég minnist á þetta vegna þess að við verðum aðeins að huga að meiru en bara flutningnum frá Reykjavík til Ísafjarðar. Akureyri er stækkandi bær á Norðurlandi. Þar er mikill iðnaður. Þaðan fara fram þó nokkrir vöruflutningar til Vestfjarða og Austfjarða, enda þótt ég hafi ekki handbærar tölur um það hve mikill hluti af flutningum Skipaútgerðarinnar kemur þá leið. Og ég vildi aðeins minnast á það, að enda þótt meginhluti flutninga til Húnaflóasvæðisins fari fram landleiðina, þá er þó eitt byggðarlag í Strandasýslu sem fær sína flutninga að meginhluta til sjóleiðina, þ.e.a.s. Árneshreppur uppskipunarhöfn þar Norðurfjörður. Þess vegna tel ég að það sé rétt að lítið sé á þetta mál í heild, athuguð líka leiðin norður, og það sé rétt að þessi athugun, á fyrsta stigi a.m.k., fari fram innan Skipaútgerðar ríkisins. Ég verð að segja það, að ég fagna því að þessi till. er komin fram. Hún hlaut að koma fram, svo ákveðin var stefnumörkun Fjórðungssambands vestfirðinga á þessu sumri og raunar hvar sem samkoma var haldin og ályktað í þessa veru, að þar virtust menn sammála um þau stefnumið sem setja skyldi fram. Og ég finn það nú einhvern veginn á mér, bæði nú eftir þessar umr. sem og strax í haust, eftir að samgrh. var á fjórðungsþingi hjá okkur, að þetta mál muni ná fram að ganga áður en mjög langur tími líður.



Herra forseti. Ég ætla ekki að afsaka það að ég er kominn hér í ræðustólinn aftur. Það var aðeins út af orðum hv. flm. till., hv. 8. landsk. þm. Hann talaði svo sem ég hefði sagt í máli mínu áður að ég útilokaði þá lausn sem væri fundin í þessu efni á vegum Skipaútgerðar ríkisins. Þetta er ekki rétt, ég útilokaði hana ekki. Þvert á móti, ég fagnaði því, að till. var komin, og mæltist til þess að málið yrði gaumgæfilega rannsakað á þessum grundvelli. Það, sem ég gerði, var að benda á að ef þessi leið bregst eða er ekki fær, þá eiga vestfirðingar ekki annars úrkosti en taka málið í eigin hendur, en þá eiga þeir líka rétt á því, eins og Vestmanneyingar og önnur byggðarlög sem hafa gert slíkt hið sama, að Alþ. styðji þá við þá lausn.

Flm. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Ég flyt hér ásamt þremur þm. öðrum till. um að Alþingi álykti að beita sér fyrir því í samráði við ríkisstj. að á fjárlög næsta árs verði tekið framlag til sundlaugargerðar við endurhæfingardeild Borgarspítalans við Grensásveg. Við, þessir 4 flm., eigum það allir sammerkt að við höfum dvalist á þessari stofnun Borgarspítalans og erum býsna kunnugir aðstæðum þar, og við teljum að gerð slíkrar sundlaugar sé ákaflega brýn til þess að endurhæfingardeildin geti unnið að verkefnum sínum eins og til er ætlast og grein er gerð fyrir í grg. frv. af yfirlækni deildarinnar, Ásgeiri Ellertssyni doktor. Það er nú svo, að æðimargir íslendingar þurfa á endurhæfingu að halda. Ég veit ekki hvort tiltækar eru tölulegar rannsóknir um það hér á landi. En ég veitti því einu sinni athygli, að í Danmörku var talið að þeir, sem þyrftu á endurhæfingu að halda, væru hvorki meira né minna en tíundi hluti þjóðarinnar. Þarna er um að ræða atriði sem geta verið meðfædd, afleiðingar af slysum eða sjúkdómum, og þarna er að sjálfsögðu um margar tegundir að ræða. En þessar afleiðingar, ef þær eru teknar sem ein heild, þá er þarna áreiðanlega um að ræða þann sjúkdóm sem algengastur er í öllum þjóðfélögum. Það hefur býsna lengi verið unnið að þessum málum í heiminum. Mig minnir að ég hafi rekist á það einhvers staðar, að fyrsta félagið, sem stofnað var til aðstoðar blindra, hafi verið stofnað í París á 14. öld. Hér á Íslandi eru starfandi ákaflega mörg félög sem vinna að slíkum verkefnum. En það urðu gjörbreytingar á afstöðunni til endurhæfingar í seinustu heimsstyrjöld. Heimsstyrjaldir hafa venjulega haft býsna viðtæk áhrif á mörgum sviðum, og það, sem kemur upp í sambandi við styrjaldir, er auðvitað nauðsyn þess að geta liðsinnt þeim sem verða þar fyrir líkamlegum hörmungum. Þetta mál komst mjög á dagskrá í styrjöldinni og eftir hana, og hefur verið unnið mjög skipulega að því að byggja upp endurhæfingarstarfsemi víða um lönd, t.a.m. í Svíþjóð. Þar er búið að fella alla endurhæfingarstarfsemi að heilbrigðiskerfinu, öll deildaskipt sjúkrahús hafa endurhæfingu meðal verkefna sinna, og ég held að sú starfsemi sé þar komin á mjög hátt stig. Einnig í Bandaríkjunum hefur verið unnið mjög mikið að þessum málum og náðst ákaflega mikill árangur. Það kemur í ljós, þegar unnið er markvisst að þessum málum, að það eru ákaflega margir sem þurfa á endurhæfingu að halda sem ná verulegum bata með skipulegum vinnubrögðum og þeirri þolinmæði sem nauðsynleg er í sambandi við það. Ég er þeirrar skoðunar, og tala þá bara um sjálfan mig, en ekki fyrir hönd annarra flm., að þér á Íslandi sé tímabært að gera þá breytingu að flytja endurhæfingarstarfsemina frá félmrn., þar sem hún er nú, og til heilbrrn. og tengja hana við sjúkrahúskerfið í landinu, þannig að öll deildaskipt sjúkrahús á Íslandi liti á endurhæfingu sem mikilvægan þátt í verkefni sínu og að þar verði komið upp einnig opnum göngudeildum fyrir þá sem dveljast heima hjá sér, en þurfa skipulega aðstoð í sambandi við sjúkrahús. Þarna er um að ræða, eins og ég sagði áðan, ákaflega stóran hóp af fólki. Ef þessi danska tala, sem ég var að minnast á, á einnig við á Íslandi, þá er um að ræða yfir 20 þús. manns. Og ef hægt er að koma verulegum hluta þessa hóps til hjálpar á þennan hátt að hann geti tekið þátt í eðlilegum störfum í þjóðfélaginu, þá er það ákaflega mikið verkefni og skiptir miklu máli að sá árangur náist, því að þeir, sem verða varanlega fatlaðir, eru verst settir allra þegna í þjóðfélaginu, þeir verða einangraðir, og ef þeir eru háðir almannatryggingum með tekjur sinar, þá eru þær fjarskalega lágar og vafalaust þungbærara fyrir þá sem ungir eru heldur en fyrir þá sem fá ellilaun. En hér tala ég dálítið almennt um málið og framtíðarþróun þess. Ég held að endurhæfingardeildin á Borgarspítalanum sé stærsta endurhæfingardeild sem starfandi er við sjúkrabús á Íslandi. Og við, sem þarna höfum dvalist, erum allir sammála um að þarna sé mjög myndarlega unnið og gott andrúmsloft. En ég held að það skipti ákaflega miklu máli að reynsla þessarar deildar, sem er sú stærsta, verði hagnýtt til þess að móta framtíðarstefnu okkar á þessu sviði og hvernig við eigum að takast á við þennan sjúkdóm sem getur átt margan uppruna, en birtist í ýmiss konar fötlun. Ég tók þátt í því ásamt nokkrum öðrum, sem dvöldust á Grensásdeildinni, að fara í sundlaug á öðrum stað. En það er dálítið erfitt. það eru ekki allir sem komast það með langferðabíl. Og auk þess er sú sundlaug ekki bönnuð fyrir þarfir nándar nærri allra sem þurfa á meðferð í vatni að halda. Þess vegna höfum við, sem höfum persónulega kynnst þessari endurhæfingardeild Borgarspítalans, lagt fram þessa till., svo að reynt verði á það hvað sundlaug getur stuðlað að miklum framförum hjá þeim sem þurfa á vist að halda á endurhæfingardeildinni. Við viljum gjarnan hafa um þetta sem besta samvinnu við hæstv. ríkisstj., og það er ósk okkar að sú n., sem fær málið til meðferðar, flýti svo störfum sínum að það geti komið í ljós, hver er vilji Alþingis til þessa máls, svo snemma að hægt sé að breyta fjárlagafrv. í samræmi við það. Hæstv. heilbrrh. þyrfti þá að sjálfsögðu að fá þau gögn sem tiltæk eru um það hver kostnaður yrði þessu samfara, og mér skilst að það sé unnið að þeim málum af hálfu Reykjavíkurborgar núna, þannig að þau gögn ættu að geta legið fyrir. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að þegar umr. verður frestað verði málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég stend nú hér upp fyrst og fremst til þess að lýsa eindregnu fylgi við þessa till., enda er það nú kannske ekki nema eðlilegt að ég fylgi þeirri till. sem ég er meðflm, að. Þess vegna mætti segja að það væri óþarfi fyrir mig eftir þá ágætu framsöguræðu, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur nú þegar flutt fyrir þessu máli. En ég ætla að leyfa mér að segja það, að ég fagna alveg sérstaklega þessari till. og því frumkvæði sem hv. 3. þm. Reykv. sýnir með því að gangast fyrir flutningi hennar, og mín uppáskrift á fyrst og fremst að vera vitnisburður um það, að þessi deild, sem hér um teflir, er mjög vel rekin og hagkvæm og nauðsynleg stofnun í okkar þjóðfélagi. Við, sem flytjum þessa till. höfum allir dvalist þarna, mislengi og af misjöfnum ástæðum, misjafnlega mikið veikir og allt eftir því. En allir þekkjum við þær aðstæður sem þarna eru, allir þekkjum við þann anda sem þarna ríkir og allir vitum við hversu mikla andlega upplyftingu getur verið að finna á þessum stað, þótt ótrúlegt megi kannske virðast við fyrstu sýn og fyrir þá sem ekki þekkja til. En þjónustan þarna er góð og hjálpin mikil, og þess vegna er hér um gott mál að ræða að mínu mati sem ég vona að hv. alþm. taki til greina og ljái atkvæði sitt. Það er vissulega alveg rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. nefndi í sínu máli, að það hefur verið reynt að bæta úr þessum skorti á sundlaug með því að flytja sjúklinga niður á Háaleitisbraut 17. Það er betra en ekkert, má segja, að sú laug skuli vera til. En þessir flutningar eru erfiðir í mörgum tilvikum bæði fyrir sjúklinga og starfsfólk, þeir eru dýrir og óhagkvæmir, og auk þess það sem verst er, að það eru ekki nándar nærri allir sem geta farið, þó ekki sé nema þessa leið, í áætlunarbil eða hvaða bifreið sem vera skal vegna þess einfaldlega að þeir þola ekki flutninginn. Það er líka alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að sundlaugin að Háaleitisbraut 17, sem ég þekki líka af eigin raun, hentar ekki alls kostar til þess að leysa það verkefni sem þér er um fjallað. Og ég trúi því ekki að okkar þjóðfélag sé svo fátækt, þó að illa megi kannske bera því vitnisburðinn að ýmsu leyti, að við höfum ekki efni á því að búa betur að þessari deild sem svo mjög margt gott lætur af sér leiða. Ég vildi aðeins, herra forseti, með þessum fáu orðum leyfa mér að lýsa stuðningi mínum við þá till., sem hér er til umr.



Herra forseti. Eins og mönnum er kunnugt, þá reisti Reykjavíkurborg á sínum tíma Grensásdeildina, sem er endurhæfingardeild Borgarspítalans og samanstendur af tveimur legudeildum, Grensásdeild og Heilsuverndarstöðinni við Barónsstig. Ég tek alveg undir þau rök, sem fram koma í grg. með þessari þáltill. og eru frá yfirlækni Grensásdeildar, að það er brýn nauðsyn á því að sundlaug verði byggð við Grensásdeildina. Og út af fyrir sig má segja að það er merkilegt, að þetta mál skuli ekki hafa verið fyrr flutt. En þó gerðist það, að í byrjun þessa mánaðar var flutt í borgarráði till. um að fela borgarverkfræðingi í samráði við borgarlækni að kanna hvort hægt væri að koma fyrir sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans og leggja fyrir borgarráð umsögn ásamt kostnaðaráætlun að þessari könnun lokinni. Það skiptir auðvitað öllu máli í þessu sambandi að tæknilega sé hagkvæmt og rétt að byggja sundlaug við Grensásdeildina og það sé hægt að koma henni fyrir með góðu móti, og því er auðvitað brýn nauðsyn á því að umsögn borgarlæknis liggi fyrir. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að ríkið leggi fram framlög til byggingar slíkrar sundlaugar ef það verður ofan á og talið rétt af eiganda deildarinnar, sem er Reykjavíkurborg, að byggja sundlaug við hana, og ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að ég er samþykkur þessari þáltill. og ég vil vinna að því fyrir mitt leyti, þegar þessar upplýsingar liggja fyrir, að fyrsta framlag verði tekið inn á fjárlög næsta árs. Eins og allir vita, þá er auðvitað fyrir alllöngu búið að ganga frá fjárlagatill. fyrir fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir Alþ., og því er auðvitað ekki hægt að taka þetta frá rn. nema til viðbótar með sérstöku bréfi. Ef Alþ. afgreiðir þessa sjálfsögðu till. á sem allra skemmstum tíma og upplýsingar borgarverkfræðings liggja fyrir borgarráði og vilji borgarráðs og borgarstjórnar, þá tel ég mér bæði vera sjálfsagt og skylt að mæla sterklega með því að framlag til þessara framkvæmda verði tekið á fjárlög næsta árs.



Herra forseti. Ég vil á sama hátt og hæstv. utanrrh. taka undir þann áhuga og velvilja sem kemur fram hjá flm. þessarar þáltill. um sundlaug við endurhæfingarstöð Borgarsjúkrahússins. Ég vil fagna þeim ummælum, sem flm. láta koma hér fram í grg., og taka undir þau. Ég sem borgarfulltrúi Reykjavíkur hef orðið var við það að starfsfólk þessarar endurhæfingardeildar Borgarspítalans vinnur sitt starf mjög vel og nýtur virðingar. Ég veit líka að trú þess fólks á getu sína við að aðstoða þá, sem þar þurfa aðstoðar við, ber árangur og það vinnur af hugsjón að sínum störfum. Og ég veit að það flytur kjark í sjúklinga sem þangað þurfa að leita og þar af leiðandi eykur möguleika á árangri í starfi. Allt þetta er mér ljóst sem borgarfulltrúa, bæði af viðtölum við þá, sem hafa verið á endurhæfingardeildinni, og eins vegna þess hóps sem til mín hefur leitað og annarra borgarfulltrúa um aðstoð við að komast þar inn, sem sýnir að þessi endurhæfingardeild er þegar löngu orðin allt of lítil, og ég vil taka undir það með flm. að það þarf að fjölga slíkum deildum. Ég veit ekki hvort þær eiga að vera miklu stærri en þessi deild er, en aftur á móti tek ég heils hugar undir að það þarf að fjölga þeim og vona að það verði ekki flækja milli félmrn og heilbrrn. um hvort það verði gert eða ekki, þeim verði þá komið fyrir eða fundinn staður við sjúkrahússtofnanir almennt í landinu. Ég vil aðeins koma að því, að það er margt sem rætt hefur verið í borgarstjórn og borgarráði um áframhaldandi framkvæmdir í sambandi við Grensásdeildina sem var hugsuð í upphafi fyrir aldraða, en tilganginum var breytt og hún gerð að þeirri endurhæfingarstofnun sem hún er í dag. Ég verð því miður að segja að við höfum orðið fyrir nokkrum vonbrigðum í borgarstjórn, því að þrátt fyrir gerða samninga hefur okkur ekki tekist að fá uppgjör við ríkissjóð um það, sem þaðan á að koma til stofnunarinnar, þannig að það hefur kannske seinkað ýmsu því sem við höfum annars viljað gera. En það er óháð þessu máli, og ég get fullvissað alla hv. þdm. að borgarstjórn er einhuga um að gera það sem í hennar valdi er til að koma fyrir sundlaug við Grensásdeildina. En það hefur verið erfiðleikum bundið vegna þess einmitt að þetta hús, þetta mannvirki er ekki upphaflega hannað sem endurhæfingarstöð. Þar af leiðandi er takmarkað svæði í kringum húsið, og það er eflaust mjög kostnaðarsamt að koma fyrir sundlaug inni í sjálfu húsinu. En ég hef þá trú að þetta mál verði leyst. Ég hef heimsótt ýmsar innisundlaugar, og þær sem mér eru efst í huga núna, þ.e.a.s. erlendis, eru bæði fyrir fullfríska og þá sem eru að einhverju leyti ekki fullfrískir, og ég er með í huga nú sundlaug sem ég reikna með að einhverjir hv. þm. hafi heimsótt, því að hún er við það hótel sem Loftleiðir hafa hvað mest notað í Lúxemborg og er mjög athyglisverð, og ég vil a.m.k. benda mönnum á að skoða hana. Þar eru gufuböð og þar eru háfjallasólir af fullkomnustu gerð og mismunandi ljós eftir því hvaða markmiði á að ná í lækningum, mismunandi heit ker, og þar fyrir utan, sem þyrfti að vera á endurhæfingarstöðum, það sem var reyndar hér í Sundhöllinni fyrir stríð, að sú sundlaug og sundhöll var skreytt með mismunandi lítum og ljósum. Síðan má bæta við því, sem þarf að koma líka fyrir endurhæfingarsjúklinga ef þeir vilja á kvöldin fara niður í þessa sundlaug og slappa af, að þeir geti þá fengið þangað sendar þær smáveitingar sem þeir kynnu að óska eftir. Menn gætu eytt kannske meiri tíma í þessa afslöppun á endurhæfingarstöð. Hún er þá ekki bara sem lækningatæki, heldur líka til afslöppunar fyrir þá sem þurfa að dvelja einhvern tíma á þessum stöðvum. Ég get glatt hv. þm. með því, að ég veit að það er sérstakur áhugi hjá borgarstjóra að flýta þeirri áætlun sem borgarverkfræðingi og borgarlækni hefur verið falið að gera, þ.e.a.s. kostnaðaráætlun og könnun um það, hvort hægt er eða það er óhætt að segja hvernig hægt er að staðsetja þetta mikilvæga mannvirki við endurhæfingarstöð Borgarsjúkrahússins. Ég vil líka nota tækifærið til þess að benda á að kona, sem ég geri ráð fyrir að við þekkjum öll, Jóhanna Tryggvadóttir, hefur verið með endurhæfingarmál á sínu prógrammi í nokkuð mörg ár og átt við mikla erfiðleika að stríða ég verð að segja það - um skilningsleysi hjá þm. sem hún hefur leitað til og borgarfulltrúum líka og þar á meðal mér, þangað til mér varð ljóst hve þýðingarmikið starf hún vann og er að vinna. Hún hefur að vísu nú nýverið fyrir mjög mikinn velvilja hæstv. heilbrrh. fengið nokkra aðstoð, þannig að hún hefur komið málum sínum þó nokkuð áleiðis. En það er endurhæfingarstöð sem er að vísu rekin af félagsskap sem hún hefur stofnað til. Þetta er sjálfseignarfélag og vinnur mjög gott starf og hefur lagt sérstaka áherslu á endurhæfingu og viðhald aldraðra undanfarið. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að hennar heilsurækt, sem er endurhæfingarstöð um leið, á eftir að verða öldruðum í borginni til góðs. Og ég vil mæla með því að áframhaldandi stuðningur við hana verði veittur. Ég vil náttúrlega sem borgarfulltrúi fagna þeim orðum sem hér hafa fallið til endurhæfingardeildar Borgarspítalans, að framtíðarstefna við mótun í þessum endurhæfingarmálum verði byggð á þeirri góðu reynslu sem endurhæfingardeild Borgarspítalans hefur sýnt, og ég tek undir það. En á sama tíma og um leið og ég lýk máli mínu, þá vil ég leggja til að þessu máli verði hraðað það mikið að það geti ekki verið neinn vafi á því að Alþ. geti komið málinu á fjárlög núna, ef við ætlum að gera það. Þess vegna segi ég, að það er bara spurningin um það, hvort menn vilji hugsa með kerfinu, á sama hátt og kerfið, eða hvort menn vilja hugsa með hjartanu. Fólkið bíður. Það er nóg af fólki sem þarf á þessu að halda, og ég vona að við séum ekki það fastir í einhverju sérstöku kerfi, einhverjum farvegi við gerð fjárlaga, að það sé ekki pláss fyrir það sem ég kalla að hugsa með hjartanu. Með þessum orðum vil ég láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Þar eð hæstv. heilbrrh. hefur lýst yfir fylgi sínu við þessa till., sem ég tel sérstaka ástæðu til þess að þakka, og þar eð þm. úr þrem flokkum þingsins hafa látið í ljós stuðning við till., þá vil ég ekki láta hjá líða að taka fram að við þm. Alþfl. munum að sjálfsögðu styðja þessa till. sem fjallar um mikið nauðsynjamál sem nauðsynlegt er að nái sem fyrst fram að ganga. Í því sambandi vil ég sérstaklega taka undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, að nauðsynlegt er og sómi þingsins liggur við að málið fái sem hraðasta og skjótasta afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi.