Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forráðamenn vöruhappdrættis Sambands íslenzkra berklasjúklinga hafa farið þess á leit að fá að hækka miðatöluna í happdrættinu, og þeir auka þá vitanlega vinningana að sama skapi, það leiðir af ákvæðum laganna. Ég leyfi mér að mæla með þessu frv. - það fjallar um að hækka vinningatöluna - og legg til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.



Þetta frv. gerir ráð fyrir að framlengja óbreytta þá gjaldaviðauka, sem greinir frá í 1. gr. frv. Ég leyfi mér að vísa til athugasemdanna við lagafrv. og leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. d. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur á fundi sínum í dag afgr. þetta mál frá sér, en tími hefur ekki gefizt til þess að skila eða láta prenta þetta álit, þannig að því hefur ekki verið útbýtt enn. En með því að málið hefur þrátt fyrir þetta verið sett á dagskrá, vil ég engu að síður lýsa hér munnlegu áliti n., sem væntanlega kemur fram mjög fljótlega á þskj. Heilbr.- og félmn. er óklofin um málið og mælir með því, að frv. verði samþykkt óbreytt. Þó hafa tveir nm., hv. þm. Ísaf. og hv. 8. þm. Reykv., áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. eða styðja tillögur, sem fram kunna að koma. N. hefur sent þetta mál til umsagnar tveggja aðila, annars vegar Landssambands íslenzkra útvegsmanna og hins vegar Sjómannafélags Reykjavíkur. Landssamband ísl. útvegsmanna hefur svarað og sent umsögn. Í stuttu máli sagt mælir Landssambandið eindregið gegn því, að þetta frv. verði samþykkt. Ég ætla ekki að lesa það álit allt saman, get að sjálfsögðu gert það, ef einhver æskir þess, en Landssambandið ber fyrst og fremst fyrir sig kostnaðarhlið málsins og bendir á, að það muni hafa í för með sér allmikinn aukinn rekstrarkostnað fyrir útgerðina. Sjómannafélag Reykjavíkur hefur ekki svarað þessu máli skriflega, en ég hef leitað eftir því munnlega, hver afstaða þess sé, og fengið þau svör, að vegna anna í sambandi við kosningar, sem standa yfir í félaginu, hafi ekki unnizt tími til að taka það fyrir í stjórn þar, en stjórnarmeðlimir muni vera einhuga fylgjandi því, að þetta frv. nái fram að ganga. Ég get því tekið mér það bessaleyfi að lýsa því hér sem áliti þess félags, að það telji, að frv. eigi fram að ganga. Þetta frv. mun hafa komið fram á tveim þingum áður, að því er mér er tjáð, og felur í sér stórkostlega mikilvæga kjarabót fyrir alla launþega í þessu landi. Kjarabótin, sem í þessu felst, er í raun og veru tvíþætt. Fyrst er sú beina aukning á orlofi, sem fram kemur í 2. gr. í þessu breytingarfrv. og 3. gr. þessa frv., sem sé hækkunin úr 4% í 6% á orlofsfé og samsvarandi lenging á orlofinu sjálfu. Í sambandi við þetta er í raun og veru aðeins um það að ræða, að Alþingi staðfesti með lögum það, sem þegar er orðið og hefur náð fram að ganga með vinnudeilum. Eins og öllum er kunnugt, hefur breyting á orlofi verið mjög mikilvægur þáttur í lausn á tveimur mjög stórum og alvarlegum verkföllum, sem hér hafa verið háð undanfarin ár. Að því leyti er þessi breyting þegar orðin. Engu að síður er sjálfsagt, að Alþingi viðurkenni þessa breytingu og geri það með því að lögfesta nú orlofið, eins og það þegar er orðið í samningum, og orlofsféð sömuleiðis. Lögfestingin er viðurkenning löggjafans á þessu máli og mundi því verða mikill sigur fyrir vinnandi fólk i landinu í kjarabaráttu þess. Seinna atriðið, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, er ekki gengið í gildi og er því ný, mjög merk og mikilsverð kjarabót, ekki fyrir alla launþega, heldur einn flokk þeirra. Þetta er breytingin, sem gerð er á orlofi hlutarsjómanna. Það hefur verið regla um orlof hlutarsjómanna í orlofslögunum, sem hér er lagt til að verði breytt, að litið er á hlutarsjómenn sem framleiðendur að nokkru leyti. Þeir fá því aðeins hálft orlof frá eigendum þeirra skipa, sem þeir vinna við, en eiga að leggja hinn helminginn til sjálfir. Má að sjálfsögðu deila um það, hvort líta ber þannig á þessi mál, að hlutarsjómaður sé að einhverju leyti framleiðandi, eða hvort líta ber á hlut hans hreinlega sem laun og hlutarsjómanninn að öllu leyti sem launþega. Ég hygg, að í ýmsum öðrum lögum, t.d. almannatryggingalögunum, sé litið svo á, að hlutur sé laun, og þannig með hann farið. Þetta ákvæði hefur reynzt erfitt í framkvæmd. Hafa hlotizt af þessu ýmiss konar vandkvæði, jafnvel málaferli. Það er því bæði til að forðast slíkt í framtíðinni og veita hlutarsjómönnum þá réttarbót að líta á þá sem launþega, ef þeim er veitt fullt orlof. Þetta er nýtt og mjög mikilvægt kjaraatriði fyrir þá, sem það nær til, og ber að fagna því, að það skuli nú koma hér fram í stjórnarfrv. Ég vænti þess, að það muni, eins og frv. í heild, ná fram að ganga.



Herra forseti. Eins og fram kom í áliti n., er n. sammála um að afgreiða málið. Það, sem gerði fyrirvara minn og hv. 8. þm. Reykv., var það, að þessu máli var flýtt svo mikið, að það gafst ekki fullt tóm til þess að athuga einstök atriði, sem við hefðum viljað spyrja um, og það er leitt, að það skuli enginn úr hæstv. ríkisstj. vera hér við. Mér er kunnugt um, að þrátt fyrir það þó að 1. gr. þessara laga eins og hinna fyrri hljóði þannig, að lögin skuli gilda um allt fólk, sem starfar í þjónustu annarra, hvort heldur einstaklinga eða hins opinbera, þá er mér kunnugt um, að ein stétt, sem að vísu er ekki fjölmenn, hefur ekki fengið orlof greitt og ekki heldur fengið frí. Þetta eru héraðslæknar, sem hafa hingað til, ef þeir hafa farið í orlof, þurft að sjá sér fyrir staðgengli á eigin kostnað. Það hefur að vísu komið fyrir, að þeir hafa fengið leyfi til þess að fara burt úr héruðum sínum án þess að hafa eða geta bent á annan staðgengil en nágrannalækna, en annaðhvort hefur það þá verið samkomulagsatriði milli þessara lækna, að þeir gegndu hvor fyrir annan á víxl, en það hefur verið án allrar greiðslu af hálfu laungreiðanda, sem í þessu tilfelli er hið opinbera. Ég hefði gjarnan viljað hafa tækifæri til þess að spyrja hæstv. ráðherra um það, hvort meiningin væri nú, þegar þetta á fortakslaust að taka til allra, sem laun þiggja, hvort heldur af hinn opinbera eða eru í þjónustu einstaklinga, hvort það væri meiningin að bæta úr þessu misrétti, sem héraðslæknar hafa til þessa verið beittir, án þess að til málshöfðunar þurfi að koma á hendur ríkinu af þeirra hálfu. Væntanlega mundu þeir vinna slíkt mál, en það er nú alltaf hálfleiðinlegt fyrir opinbera starfsmenn að þurfa að vera í málastappi við ríkið. Um bréf Landssambands íslenzkra útvegsmanna vil ég aðeins segja það, að ég get fallizt á eða hef fallizt á, að þessi krafa um lágmarksorlof nái fram að ganga. En vitanlega verður hæstv. ríkisstj., þegar hún leysir vanda útvegsins, að taka tillit til þessa aukna kostnaðar, sem þarna lendir á útgerðarmönnum, sem er, að mér skilst, 3% hækkun á kaupi sjómanna.