Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með tilvísun til fyrri grg. minnar segi ég nei.



Ég greiddi atkv. á móti því, að málinu væri vísað til fjvn., sökum þess, að ákærandi í málinu er form. þeirrar n. Nú stendur svo á, að form. allshn. er einmitt sá maðurinn, sem að nokkru leyti er fyrir sökum hafður, og því segi ég líka nei við þessari till.

Flm. (Jónas Jónsson) : Síðan þessi till. var samin og útbýtt, hefur orðið sú breyting á, að ríkisstj. hefur gripið til ráðstafana á því sviði, sem hér um ræðir, sem ekki eru í samræmi við þessa till. mína, heldur þvert á móti. En á það verður að líta sem neyðarráðstöfun, og mæli ég því fyrir mínu máli hér miðað við venjulegar kringumstæður. Þessi till. mín er í rauninni bundin við þá næstu á dagskránni, um aukna notkun rafmagns í sveitum í sambandi við Marshall-málið. Ég þarf ekki að ganga langt í því að útskýra þessa till., hún er í samræmi við þá þróun, sem einkum hefur orðið hér á landi á þessari öld, að taka vélaaflið í þjónustu þjóðarinnar og láta vélarnar vinna sem mest. Vélunum hefur verið beitt við alls konar framleiðslu, og nú er orðið jafnnauðsynlegt að beita þeim við heimilisstörfin. Það þóttu mikil tíðindi, þegar mótor bátarnir og togararnir komu til sögunnar í staðinn fyrir skúturnar og árabátana. Nokkru síðar kom svipuð vélaalda yfir landbúnaðinn, þá yfir vegagerð og flestöll önnur störf, þannig að sá þótti ekki lengur maður með mönnum, sem ekki hafði hraðvirk vélknúin tæki í sinni þjónustu. En því er ekki hægt að neita, að Alþ. hefur ekki verið nógu vel á verði um það, að þessi tækni kæmist inn á heimilin, og er þess þó mikil þörf vegna fólksleysisins þar. Það þarf ekki að lýsa því, sem allir vita, að húsfreyjur eru flestar einyrkjar eða einar kvenna á heimilunum, bæði í sveit og við sjó. Og þó að þær séu jafnvel efnaðar og hafi ráð á að hafa vinnukonur, þá fæst þetta vinnuafl ekki á heimilin. Öllum húsfreyjum er því yfirleitt nauðugur einn kostur að reyna að bæta sér fólksleysið upp með vélknúnum tækjum til heimilisnota. Þessi till. gengur í stuttu máli út á það að hugsa til þess að láta vélaöldina ná til heimilanna, húsfreyjur þurfa ekki síður á vélunum að halda en aðrir, sem starfa í landinu. Ég býst nú ekki við, að till. verði samþykkt óbreytt, enda er hún í raun og veru óskatillaga, bending til ríkisstj. og þeirra nefnda, sem hafa með innflutning að gera, og eins og til að vekja athygli á og árétta, að vélaöldin þarf nauðsynlega að ná inn á heimilin. Ég hygg, að réttast sé að vísa þessu máli til fjvn. að lokinni umr.



Eins og ég gat um í sambandi við þá till., sem hér var til umræðu næst á undan, um innflutning raftækja, þá eru þessar till. nátengdar, og röðin er sú, að þessi kemur eiginlega á undan. Ég vil þá með nokkrum orðum víkja að upphafi þessa máls. Á sumarþinginu 1942 komst sá skriður á rafmagnsmálin, að flokkarnir kepptust allir um, að slá því föstu, að rafmagninu yrði komið um allt landið og það kæmi að almannagagni líkt og vegirnir. Nú hefur talsvert áunnizt síðan. Gerðar hafa verið nokkrar virkjanir, og aðrar hafa verið stækkaðar, og nú síðast hefur verið komið upp stórvirkjun í Borgarfirði, og meira stendur til: stækkun Sogs- og Laxárvirkjananna. Línur hafa verið lagðar út frá Soginu um Reykjanes og Suðurland, og bendir þetta allt í þá átt, sem stefnt var 1942, þó að meira þurfi að gera. Að vísu hefur sú breyting á orðið, að það jafnrétti hefur ekki náðst, sem sveif fyrir augum manna 1942 og mikið var talað um, jafnrétti sveita og kaupstaða í þessu efni, og átti að leggja verðið á Sogsrafmagninu í Reykjavík til grundvallar við alla raforkusölu í landinu. Rafmagnið er nú um þriðjungi dýrara í sveitunum, en í Reykjavík, og þessi verðmunur gerir það að verkum, að ekki er beint hægt að sjá fyrir, að sveitafólkið geti hagnýtt sér þetta nauðsynlega afl með slíkum kjörum eða taxta. En það er ekki aðeins þessi verðmunur, sem kemur til greina sveitunum í óhag, heldur og tæknilegir og fjárhagslegir örðugleikar á því að koma vatnsrafmagninu um allar byggðir landsins í náinni framtíð, en hins vegar verður að fullnægja rafmagnsþörfinni með einhverjum ráðum þegar í stað, lausn þeirra mála þolir enga bið. Og nú hefur það komið æ skýrar í ljós, að hlynna þyrfti að því að koma upp dieselvélum í sveitunum, og þá í fyrsta lagi þar, sem engar líkur eru til þess, að hægt sé að koma upp smávatnsaflsstöðvum né heldur fá rafmagn frá stórvirkjunum í framtíðinni. Þessi till. mín, frv. hv. þm Dal. í Ed., og till., sem afgr. hefur verið frá búnaðarþingi því, er nú situr, benda allar í sömu átt. Formælendur sveitanna benda á að leysa fyrst um sinn rafmagnsþörfina að nokkru leyti með dieselvélum, og allar líkur benda til þess, að með þeim hætti fengist ódýrara rafmagn á mörgum bæjum, en frá stórum rafmagnsstöðvum. Samt munu menn yfirleitt kjósa fremur vatnsrafmagn, og þá fyrst og fremst vegna þess, að það er íslenzk framleiðsla. Nú mun ríkisstj. hafa leitað eftir því við fjárhagsráð í vetur, að það beitti sér fyrir innflutningi slíkra véla sem ég hef nefnt. En skortur er á gjaldeyri, ekkert mun hafa áunnizt í þessu efni, og bændur hafa enga von sem stendur. En með till. minni hef ég viljað benda á leið til úrbóta. Það er alveg óhætt að slá því föstu, að annaðhvort verða fjöldamörg heimili úti um byggðir landsins að fá rafmagn eftir þeirri leið, sem hér er bent á, eða þau fá ekkert rafmagn um ófyrirsjáanlega framtíð, og það rafmagn, sem framleitt er með litlum dieselrafstöðvum, yrði jafnvel ódýrara en vatnsrafmagn. En það skortir gjaldeyri. Og þar sem Bandaríki Norður-Ameríku hafa nú boðið ýmsum þjóðum lán og fjárhagslega aðstoð til skynsamlegra framkvæmda, þá sýnist mér koma til greina að tengja lausn rafmagnsmálanna Marshallaðstoðinni að þessu leyti. Íslendingar mundu ráða því að nokkru leyti sjálfir, hvort þeir vildu nota eitthvað af sínu framlagi í þessu skyni. Ég þarf ekki að fara mjög langt út í það, að það, sem notað hefur verið fram að þessu af Marshalllánum, hefur eingöngu farið til sjávarútvegsins og atvinnulífs í bæjunum, sbr. Örfiriseyjarverksmiðjuna og síldarbræðsluskipið Hæring. Hvoruga þessa framkvæmd hefði verið hægt að ráðast í án Marshallaðstoðarinnar. Ég skal heldur ekki fara út í það, hversu heppilegar þessar framkvæmdir hafa reynzt, þó að til þeirra væri stofnað með gagn fyrir augum. En hitt vil ég segja, að ef hugsað er um nokkurt jafnrétti milli sveita og kaupstaða í sambandi við hagnýtingu Marshalllánsins, þá er sjávarsíðan búin að fá sinn skerf í bili. Nú stendur enn fremur til að stækka Sogsvirkjunina fyrir Reykjavík og nokkurn hluta Suðurlands og stækka Laxárvirkjunina, og mér skilst, að ekki verði í það ráðizt, nema heppileg lán fáist erlendis, og er þá lítill vafi á því, að hugsað er til Marshalllánsins í því sambandi. En ég vil benda á, að þótt Reykvíkingar hafi þörf fyrir meira rafmagn, þá höfum við þegar nokkurt rafmagn, og ef velja þarf um að auka Sogsrafmagnið og bæta við hjá þeim, sem þegar hafa rafmagn, eða láta þau sveitaheimili fá rafmagn, sem ekkert rafmagn hafa og ekkert fossrafmagn geta fengið, þá virðist auðvelt að dæma um, hvorn kostinn sé sanngjarnara og sjálfsagðara að taka. Till. mín gengur líka út á að vega salt af sveitanna hálfu á móti því, sem búið er að ráðstafa af Marshallaðstoðinni til sjávarútvegs og sjávarsíðu hér á landi. Ég býst ekki við miklum umræðum um till. mína hér á þessu fámenna þingi og læt ráðast um það, hvort henni verður vísað til allshn. eða fjvn.

Forseti (JPálm): Umr. um þetta mál hafa nú lengzt úr hófi fram, og vil ég þess vegna leyfa mér að ákveða, að hér eftir eigi sér ekki stað um málið við þessa umr. lengri en 10 mínútna ræður.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að neinu leyti. En ég hafði hugsað mér að bera hér fram tvær fyrirspurnir til hæstv. atvmrh. til þess að spara mér það að fara með þær í fyrirspurnatíma, ef hæstv. ráðh. vildi vera svo góður að svara þeim nú. Það er nú eiginlega heilbrmrh., sem þessar fyrirspurnir ættu að beinast til. En kannske hæstv. atvmrh. geti svarað þessu. En ef ég fæ þessum fyrirspurnum ekki svarað nú, mundi ég bera þær fram formlega í fyrirspurnatíma. Fyrri fyrirspurnin er á þessa leið: Hefur niðurlagning vistmannahælisins í Kaldaðarnesi verið borin upp við alla ríkisstj., og ef svo er, hver var afstaða ráðherranna til málsins? Það væri kannske eðlilegt að bera þessa fyrirspurn fram við hæstv. heilbrmrh. En verið getur, að hæstv. atvmrh. geti svarað henni. - Svo er hin fyrirspurnin: Hefur sala Kaldaðarness verið borin upp við alla ríkisstj., og ef svo er, hver var afstaða ráðherranna til málsins? - Ég vildi vita, hvort þessi mál hafa verið borin upp á fundi í ríkisstj. eða hvort þeim hefur verið ráðið til lykta af einstökum ráðherra án þess.



Herra forseti. Ég skal svara þessum fyrirspurnum hv. þm., sem ég hélt þó, að hefði komið nokkuð ljóst fram í umr., að þessar ákvarðanir, sem gerðar voru í sambandi við Kaldaðarnes- og Skálholtsmálið, voru ræddar milli mín og hæstv. dómsmrh., svo og hæstv. menntmrh., en allir komu þessir ráðh. að meira eða minna leyti við þetta mál og voru við það riðnir að leysa vandamál Skálholtsskólans. En það var ekki borið upp á ríkisstjórnarfundi, ég skal viðurkenna það, og það af þeim einföldu ástæðum, að ég og við, sem um þetta fjölluðum, töldum, að hér væri um að ræða framkvæmdaratriði ráðherranna, sem væri á borð við önnur þau vandamál, sem ráðuneytin verða að ráða fram úr hvert á sínu sviði, án þess að það sé borið undir alla ríkisstjórnina. Að öðru leyti vil ég svara nokkru því, sem hv. þm. Barð. sagði á síðasta fundi, og skal ég fara fljótt yfir sögu, enda er ræðutími minn takmarkaður eins og annarra. Skal ég minnast á fátt eitt. M. a. hélt hv. þm. því fram einu sinni enn, að samkv. l. um sölu þjóð- og kirkjujarða hefði ekki verið heimilt að selja þessa jörð, og má hann líta á það hvernig sem vera skal. En eins og áður hefur verið tekið fram, er til heimild í lögum um sölu á jarðeignum einstakra opinberra sjóða og þar með ríkissjóðs. Hún er í lögum, sem til eru um ættaróðul og erfðaábúð. Og samkv. þeim l. hafa margar jarðir verið seldar, sem eru ekki þjóð- og kirkjujarðir, og því er ekki ákveðið með l., að verð þeirra skuli renna í ræktunarsjóð. Þá var það annað atriðið efnislega í þessu máli, sem hv. þm. Barð. var hér með og flutti fram, að mér hefði borið að bera þessa ráðstöfun undir Alþ., áður en hún hefði verið framkvæmd. Ég hef áður lýst skoðun minni á því, að ég hef álitið þetta stjórnarframkvæmd, sem lægi undir mitt ráðuneyti og ég hefði fulla heimild til. En þrátt fyrir það skal ég geta þess, að ég tel, að mér hafi borizt úr óvæntri átt viðurkenning frá Alþ. í þessu verki. Menn vita það allir, að þegar frsm. fjvn. flytur mál fram á þinginu fyrir hönd þeirrar n. í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna, þá er það, sem hann segir þar, talið svo þýðingarmikið og mikilsvert, að ef því er ekki mótmælt, annaðhvort af meðnm. hans eða þinginu, þá er það, sem hann lýsir yfir fyrir hönd n., talið hafa sama gildi og lög. Og sama gildir, þegar eitthvað er óljóst í fjárl. og vitnað er í, hvað frsm. fjvn. hafi sagt um eitt og annað. Þegar rædd voru fjárl. fyrir 1948, þá hélt hv. frsm. fjvn. þar langa ræðu um ýmis fjárhagsmál þjóðarinnar, þegar hann hélt sína fjárlagaræðu. Og í sambandi við Kaldaðarnes sagði hann þá þessi orð: „Í sambandi við 12. gr. má benda á, að fyrirhugað er að leggja niður heilsuhælið í Kaldaðarnesi og að jörðin verði seld. Ætlað er, að fé það, sem fyrir jörðina fæst, sé látið ganga til stofnunar nýs hælis fyrir ofdrykkjumenn.“ - Ég vil nú segja það, að meðan Alþ. var svo hamingjusamt að hafa mann fyrir frsm. og form. fjvn., sem naut þeirrar virðingar sjálfur, sem það mikilsverða starf á skilið, þá hefðu svona ummæli af hans munni, þegar hann talaði fyrir hönd fjvn., verið talin sem samþ. Alþ. á þessum gerningi, þegar þeim var ekki mótmælt, hvorki af einstökum hv. þm. né samnm. hans, þannig að ég taldi þetta viðurkenningu fyrir þessum gerningi. Svo ári síðar rís þessi sami hv. þm. upp og telur, að hér hafi gerzt svo mikið hneyksli, að menn þurfi að sitja á Alþ. dögum saman til þess að koma í veg fyrir það. Þetta bendir m. a. til þess, að þessum hv. þm. sé ekki með öllu sjálfrátt. Þá sagði þessi hv. þm., að ég hefði lagt mig í framkróka undanfarna daga til þess að leita að ýmsum ágöllum á hans starfi, sem ég gæti borið hér fram í þinginu. Ég skal segja þessum hv. þm. það, að þetta er fjarri öllum sanni. Ég skal hvorki telja mér það til lofs né lasts, en ég er ekki þannig skapi farinn, að ég vilji eyða tíma mínum í að leita að syndum annarra og koma þeim í dagsljósið. Það getur verið, að það sé einhver vöntun í mig, að ég vil nota þann tíma, sem ég hef afgangs nauðsynlegum störfum, til annarra hluta. Og ég hef alls ekki leitað að neinum slíkum höggstað á þessum hv. þm. sem hann vildi vera láta. Og ég skal segja honum það, að þó að hann haldi, að hann sé lýtalaus og hvítur í öllum sínum aðgerðum, þá hef ég heyrt svo mikilli gagnrýni haldið fram á hann í sambandi við hans ágæta starf í sambandi við togarakaupin, sem hann hafði á hendi fyrir okkar hönd, Íslendinga, að ef ég hefði haldið því til haga og lagt utan á það þær voðir, sem hann hefur lagt utan um það mál, sem hann hefur gert hér að deiluatriði, þá hefði ég getað flutt ekki skemmri gagnrýnisfyrirlestur yfir honum, en hann hefur flutt yfir mér. En að ég dró fram hans óheyrilegu háu reikninga fyrir starf hans fyrir ríkisstj., var eingöngu af því, að hann særði þetta fram með þeim ásökunum, sem hann hefur borið á mig og mína flokksmenn í sambandi við óráðvandlega meðferð ríkisfjár, - um leið og hann færði sjálfan sig í þennan engilhreina helgiskrúða heiðarleika og grandvarleika í meðferð á opinberu fé, þannig að mér fannst sjálfsagt að draga fram þessa vitneskju, sem ég hafði í höndum og þurfti ekkert að leita að, því að ég tel, að þessi greiðsla, sem hv. þm. Barð. hefur fengið hér í sambandi við þessi störf, sé svo há, að það séu einsdæmi í þingsögunni, þó að íslenzka ríkið hafi oft verið greiðasamt við þá menn, sem fyrir það hafa starfað. Ég tel, að samt hafi þessi greiðsla til eins manns - þó að oft hafi hátt verið greitt fyrir störf fyrir ríkið - verið svo há, að hún mun lengi standa sem gnæfandi tindur upp úr þeim fjallgarði. - Máli mínu er lokið nú, en ég þarf að segja tvö eða þrjú orð síðar.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið nokkuð lengi á leiðinni hér í þinginu, og má kalla það nokkuð eðlilegt, að það séu um það nokkrar umr., enda má vænta þess, að það verði síðar til umr. einnig, þegar það hefur verið athugað í n. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. ráðh. nú, sem er alveg rétt sjálfslýsing hjá honum, að hann er óáreitinn við menn og leitar ekki uppi að fyrra bragði syndir annarra manna. Aftur á móti má kannske segja, að verkaskipting eigi sér stað í þessum efnum, þannig að sumir leiti uppi syndirnar, en aðrir geri þær. Þessi hæstv. ráðh. hefur búið til nokkuð af syndum og neytt aðra til þess að leita að þeim. Ég minntist á það, þegar mál þetta kom til umr., að þetta mál, Kaldaðarnesmálið, og annað mál, sem nefnt hefur verið Silfurtún, væru tvíburar, sem ævinlega ættu að vera saman. Ég óska atvmrh. - eins og hann vill láta kalla sig - til hamingju með það, hvað hann sýndi mikla stjórnkænsku með því að losna við part af umr. um þetta mál, því að hann mun hafa séð til þess, að Silfurtúnsmálið var til umr. kringum kl. 12 að nóttu til. Og þá sagði ég um það fáein orð og kvaðst mundu athuga það meira, þegar hann, hæstv. ráðh., hefði gefið skýringu á málinu. Þá gengur hæstv. ráðh. til forseta og mælir eitthvað í hljóði við hann. Og það kom fram, að hann, hæstv. ráðh., ætlaði ekki að tala meira við þá umr., til þess að umr. yrði slitið þá. Þetta sýnir, að hann óskaði ekki eftir að gefa skýringar í Silfurtúnsmálinu. Og þegar málið kemur svo í nefnd, kemur nokkuð skrýtið fram, sem sé það, að það hefur verið kastað burt einni millj. kr. til verra en einskis fyrir landsins hönd. Þessi eign getur aldrei orðið til hagsældar fyrir landið, heldur aðeins til byrði. En það er búið að setja millj. kr. í þetta, sem fór til eins af helztu mönnum eins stuðningsfl. ríkisstj., Sjálfstfl. Þetta gerist um sama leyti og verzlunin með Skálholt og Kaldaðarnes. Það dettur engum manni hug annað en að hér sé um að ræða tvo mjög duglega menn úr stjórnarflokkunum, annan úr Framsfl. og hinn úr Sjálfstfl., og báðir hafa sótt á með að koma þessum kaupum á. Og það var sótt svo fast á um verzlunina með Kaldaðarnes, að hæstv. atvmrh. varð að gera þetta sjálfur, en enginn af hans hjálparmönnum vildi hjálpa honum þarna til. Og engum, sem athugar Silfurtúnsmálið, dettur í hug, að þetta hafi verið gert nema með vínmælum. Og það, sem gerzt hefur í sambandi við Silfurtún, er, að ráðh. kaupir verkstæði þarna á ómögulegum stað, þannig að verkamönnum er borgað kaup fyrir að fara þangað í bilum og í bílum þaðan aftur. Svo er tapið tugþúsundir á rekstrinum.

Þetta Silfurtúnsmál er ekki hér til umr.

Nei, en það er ekki hægt að skýra hitt málið, nema þetta komi líka til umr. nokkuð. Og eins og kastað var burt einni millj. kr. í Silfurtúnsmálinu, eins er það með þetta mál, sem hér liggur fyrir, að það er ómögulegt að komast fram hjá því, að það er eins og það hafi verið bandvitlausir menn allir þeir menn, sem yfirleitt komu nærri því máli, því að eftir að búið er að ákveða að hafa hælið þarna, rekur ríkisstj. góðtemplara frá hælinu, því næst spítalastjórnina, þar næst landlækni, og næst er Alfreð Gíslason spilaður frá því. Síðan er Helgi Tómasson skipaður yfir þetta, og hann skipar svo fyrir, að það eigi að leggja þetta hæli niður. Hann leggur raunverulega hér fyrir ríkisstj., hvað eigi að gera. Hæstv. ráðh. hlýtur að sjá, að þegar Finnur Jónsson og Pétur Magnússon eru búnir að stofna þetta hæli með fullri heimild Alþ. og leggja þá peninga í þetta, sem til þurfti, þá er það fjarri því, sem hefði átt að vera, að ríkisstj. leyfi sér að kasta þessu frá sér fyrir það, að óviðkomandi læknir vill hafa þetta öðruvísi. Og það er ekkert smátt, sem hann vill, þessi læknir, líklega 10 hæli hér í grennd við Reykjavík með líklega átta drykkjusjúkum mönnum á hverju þeirra. Og ríkisstj. leggur í þetta 9 millj. kr. - Ég vil ekki gera ráð fyrir, að læknirinn á Kleppi - af því að hann er yfirmaður þar - sé svona illa að sér, heldur er langlíkast því, að það hafi verið leitað ráða til vitleysingjanna á Kleppi og ríkisstj. hafi fylgt ráðum þeirra. Sökin er fyrst og fremst sú, hér í þessu máli, að hafa lagt niður þetta hæli, sem var í Kaldaðarnesi. Hér eru líklega um hundrað manns, sem liggja undir bátum og skúrum á nóttunni, og það er höfuðskömm fyrir alla, bæjarstjórn og ríkisstjórn, að láta þetta fólk vera svona, sérstaklega þegar samhliða þessu er af valdhöfunum kastað milljónum króna í mjög hæpnar framkvæmdir og í raun og veru gjafir til vina sinna í sambandi við þetta Kaldaðarnesmál og Silfurtúnsmál. Kaldaðarnes var upplagður staður til þess að geyma þessa vesalinga, og það, að ríkisstj. gerði þetta, að leggja niður hælið, - hvort sem það nú voru vitleysingarnir á Kleppi eða læknar, sem voru þar hafðir til ráðuneytis, - hefur skapað það ófremdarástand, sem er áfellisdómur fyrir hæstv. ráðh. og aðra, sem að þessu hafa staðið. Hver vesalingur, sem liggur á götunum hér fyrir hunda og manna fótum, er þar á ábyrgð þeirra manna og þess ráðh., sem ekki tóku rétt á þessu máli. Eins og Finnur Jónsson og Pétur Magnússon skildu við það, var það einfaldast að setja góðan og duglegan mann yfir þetta með fullt vald, svo að hann hefði ekki síður en fangavörður vald yfir þessum mönnum. En hafi það ekki átt að vera svo, þá var hægt að hafa þar lækni. Það voru líkur til þess, að Alfreð Gíslason hefði fengizt til að annast þetta. En gæfa hæstv. ráðh. var minni en það í málinu, að svo yrði þetta haft.



Herra forseti. Ryskingar hafa verið harðar um þetta mál nú í fimm daga, og hefur leikurinn borizt út um víðan völl. M. a. hefur komið fram, að hv. flm. þessa máls hafi haft viðskipti við ríkissjóð, þar sem ekki hefur kennt lítillar rausnar í peningagreiðslum til hans. Og það var hæstv. atvmrh., sem upplýsti það í sambandi við umr., að þessum hv. þm. hefðu verið greiddar 300 þús. kr. fyrir að hafa eftirlit með smíði hinna nýju íslenzku togara. Nú hefur að vísu það komið fram frá hæstv. dómsmrh., að þessi greiðsla sé mjög hófleg. Sýnir þetta það eitt, að það mega velta á tugum og hundruðum þús. kr. greiðslurnar í viðskiptum annarra hv. þm. við ríkið, án þess það þyki óhæfilega háar tölur. Ég vil þó minna á, að þessar 300 þús. kr. eru samsvarandi 10 ára launum. Og það er nokkuð nærri því, að þetta verði tuttugfalt þingmannskaup þessa hv. þm. En úr því að það liggja fyrir ummæli eins hæstv. ráðh. um það, að þetta sé ekki neitt óhæfileg greiðsla til eins hv. þm., þá held ég, að það verði erfiðara fyrir þennan sama hv. þm. að gera það að stórkostlegu fjármálahneykslismáli, sem hér er um að ræða í sambandi við sölu Kaldaðarness. - Þegar ég tók til máls hér um daginn í þessu máli út af sölu Kaldaðarness, þá höfðu umr. farið fram dag eftir dag, og hv. frsm. málsins, hv. þm. Barð., hafði flutt mál sitt þannig, að ég, sem í raun og veru hafði haldið, að hér væri um fjármálahneykslismál að ræða, sem hv. 1. þm. Árn. væri við riðinn, ég sannfærðist um það, vegna fyrirlesturs hv. þm. Barð., að hér væri ekki um fjármálahneykslismál að ræða, heldur miklu fremur rógsmál á hendur tveimur hv. alþm. okkar. Og þá þóttist ég ekki geta setið hjá og þagað og því síður tekið undir þann són, sem hér var um málið sunginn dag eftir dag á þann veg, að hér væri um mál að ræða, sem bæri vott um fjármálaspillingu. Þess vegna talaði ég og lét í ljós, að ég teldi hér ekki um annað en pólitískt árásarmál að ræða af hendi hv. flm. Ég hef enn betur sannfærzt um, að málið er þessa eðlis, við umr. áðan. Ég er sannfærður um, að málið ber því að metast á þennan mælikvarða. Mér skilst, að það hafi ekki verið dregið í efa, að hæstv. ráðh. hafi gert það eitt, sem honum bar sem ráðh. og embættismanni að gera, þegar þessi eignaskipti áttu að fara fram, að snúa sér til yfirvaldsins í Árnessýslu og biðja hann að dómkveðja menn til þess að framkvæma matið. Yfirvaldið dómkvaddi síðan mennina, sem svo framkvæmdu matið á eignunum í Skálholti og í Kaldaðarnesi. Og sá, sem átti að búa við matið, hv. 1. þm. Árn., undi við matið á eignum sínum í Skálholti og gerði heldur ekki athugasemdir við matið á eignunum í Kaldaðarnesi. Þegar svona er komið, er ekki hægt að halda fram þessu máli sem hneykslismáli eða áróðursmáli nema með því að ráðast á sýslumann Árnessýslu eða hina eiðsvörnu matsmenn. Ég hygg, að ef hv. þm. Barð. hefði staðið í sporum hv. 1. þm. Árn., þá hefði hann ekki gert annað í málinu en annaðhvort að gera athugasemdir gagnvart matinu sem óhagkvæmu eða una því eins og hv. 1. þm. Árn. gerði. - Mér finnst því, þar sem matinu hefur ekki verið hnekkt og ekki hafa verið færðar sakir á hendur þeim matsmönnum, sem hér koma við, að hér liggi ekki annað fyrir en að þingið telji þetta mál sér óviðkomandi, þar sem það sé ekki fjármálalegt hneykslismál, og þingið vísi því þess vegna bókstaflega frá sem tilefnislausu, eða að öðrum kosti vísi því til ríkisstj., og ég tel það síðar talda í raun og veru réttast. Að einu atriði, sem hv. þm. Barð. vék að, vildi ég koma, því, er hann sagðist ekki skilja, hvernig ég hefði talað eins og ég gerði í garð þeirra vesalinga, sem dæmdir höfðu verið til hrakhólanna, er hælið var lagt niður í Kaldaðarnesi. Það er ósatt mál, að ég hafi talað nokkur ósæmileg orð um þá menn, sem falla fyrir áfengisnautninni; ég tók það einmitt fram, að ég vildi ekki blanda heilsuhælismálunum inn í þessar umræður, enda mun ég væntanlega síðar í sambandi við slíkt frv. hér á Alþ. fá tækifæri til að sýna hug minn til þeirra mála. Ég vil taka þetta fram til að sýna, að það er gersamlega úr lausu lofti gripið. er hv. þm. telur, að ég hafi viðhaft óviðurkvæmileg ummæli um þessa menn, og ég get bætt því við, að eini vesalingurinn, sem hér á í rauninni hlut að máli, er hv. þm. Barð. sjálfur, sem með tilræði sínu við einstaka menn í þessu máli hefur stofnað eigin æru mjög í hættu, svo að hann er orðinn aumkunarverðari en nokkur sá vesalingur, sem gistir hér nótt og nótt í kjallaranum. Að síðustu vil ég segja, að ég tel það stjórnarinnar mál að gera það upp, sem er kjarni þessa máls, hvort rétt hafi verið að selja umrædda jörð eða ekki, og beri því að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj. Ég vil því hér með leggja fram till. um það efni. Þegar hafa verið teknir 6 dagar af tíma Alþ. til umræðu um þetta mál, og mætti þeim gjarna vera lokið.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umræðum, en mér var sagt, að hæstv. atvmrh. hefði dregið mig hér inn í umr. í sambandi við þóknun til hv. þm. Barð. vegna umsjónar með smíði nýsköpunartogaranna. Ég tel rétt að upplýsa það, að við í fyrrv. ríkisstj. samþ. með öllum atkvæðum og að öllum viðstöddum á ráðherrafundi að ráða hv. þm. Barð. til þessa starfs, og var þóknun til hans einnig ákveðin. Og þar komu meira að segja fram raddir um, að sú þóknun væri ótrúlega lág. Það kemur því úr hörðustu átt, ef þessi hæstv. ráðh. ætlar að telja, að þetta sé mér að kenna. Það gæti verið, ef í það færi, að ég gæti rakið ýmislegt, sem ekki gætu talizt hyggilegar ráðstafanir á opinberu fé hjá honum. Vitaskuld var þetta gert á mína ábyrgð, en líka allra ráðherranna í ríkisstj., og ég er reiðubúinn til að verja það, að hér var mjög hóflega farið í fjárgreiðslur fyrir kostnaðarsamt og vandasamt starf. - Ég sé svo ekki ástæðu til að lengja mál mitt, þótt mörg orð hafi fallið hér við umr., sem skemmtilegt væri að gera athugasemdir við; og mun ég ekki blanda mér inn í þessar umræður, nema frekara tilefni gefist.



Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst nota tíma minn til að leiðrétta leiðinlegan misskilning, sem reis hér í umr. á Alþ. í fyrradag um þá kröfu, sem ríkið átti til endurgreiðslu á fé vegna togarakaupanna á hendur verksölum. Ég vil taka það fram, að það var síður en svo, að ummæli mín um þetta bæri að skilja svo, að hæstv. ráðh. hefði latt mig til þess verks, að freista að innheimta þetta fé. Og ég vil leiðrétta það, ef það hefur virzt af ummælum mínum, að svo hafi verið. Bréf um þetta mál, sem ég hef með höndum, vottar hið gagnstæða, enda hef ég ekki með orðum mínum á neinn hátt viljað draga úr lögspeki ráðherranna eða væna þá um, að þeir hafi ekki haft fullan vilja á að sækja þetta mál á hendur umræddra aðila. Ummæli um þetta mál í blöðum eru því algerlega röng. Þá vil ég aðeins minnast nokkrum orðum á það mál, sem hér er til umræðu. Kjarni þess er sá, að sala Kaldaðarness er lögbrot og meira en það: Hún er einnig stjórnarskrárbrot. Hæstv. atvmrh. vildi sanna heimild til sölunnar með því,. að ég sem form. fjvn. hefði við fjárlagaumræður upplýst. að það stæði til að selja Kaldaðarnes og flytja hælið þaðan. Þetta er nú ekki skammt seilzt til rakanna! Hef ég nokkurn tíma upplýst, að það stæði til að selja Kaldaðarnes án heimildar til þess frá Alþingi? Ekki vissi ég þá, að hæstv. ráðh. væri þá búinn að undirbúa málið á þann hátt, sem nú er komið í ljós. Fyrir þann þátt, sem hæstv. dómsmrh. á í þessu máli, hef ég ekki ásakað hann, enda er það hans eina yfirsjón að halda, að hann ætti þarna við heiðvirða menn að skipta. Það hefur verið talað um það, hve laun mín fyrir þetta starf hafi verið há. Þeir góðu menn gleyma því, að langsamlega mestur hluti þeirra gekk til annarra manna en mín, og sú upphæð, sem þeir nefna, er því í raun og veru alls ekki laun, sem ég hef fengið, heldur fé, sem ég hef ráðstafað í sambandi við kaupin á hinum nýju skipum.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. vil ég aðeins segja það, að ég neita að hafa á hann ráðizt í þessum umræðum. Ég sagði aðeins frá staðreyndum að gefnu tilefni, og það getur ekki kallazt árás á hv. þm. Hv. þm. S-Þ. ræddi hér mál, sem alls ekki liggur fyrir. Mér þótti engin ástæða til að svara honum um kvöldið. En ég get tekið það fram nú, að kaupin á Silfurtúni voru gerð að samráði allrar ríkisstj. Hún taldi heppilegt að eignast verkstæði til þess að láta smíða þar ýmsa hluti til opinberra bygginga, svo sem skólahúsa, embættismannabústaða o.s.frv. - hluti eins og t. d. glugga, hurðir, fimleikaáhöld og þess háttar, sem ríkið hefur orðið að verja milljónum króna fyrir. Það hafði verið svo undanfarið, að það þurfti að leita eftir að fá þetta gert í ýmsum áttum, og oft varð óhæfilegur dráttur á, að hlutirnir fengjust, en það olli aftur miklum aukakostnaði. Það stóðu því og standa vonir til, að fyrirtæki þetta verði hið arðsamlegasta. Það mun því í þessu efni hafa vakað svipað fyrir ríkisstj. og hv. þm. S-Þ., er hann barðist fyrir því, að Landssmiðjan kæmist á fót. Mér var núið hér um nasir kaupunum á Norðtunguskógi. Það er rétt, að ég heimilaði skógræktarstjóra að kaupa þennan skóg, sem er einn hinn fegursti, og hann fékk í því skyni lán til nokkurra ára úr landgræðslusjóði. Og það er þá flest, sem orðið er sakarefni á hendur mér, ef hv. þm. Barð. telur þetta reginsök. Þá sagði hv. þm., að hann skyldi þora að bera ferðareikninga sína saman við ferðareikninga sonar míns. Það var sem sagt auðheyrt, að rógkvörnin mundi vera gangandi og ég hefði átt að kasta þúsundum í son minn fyrir för, sem hann fór á vegum ríkisstj. Ég skal nú af þessu tilefni geta þess, að ég hef fengið hann - en hann er vélaverkfræðingur að menntun - til þess að starfa að undirbúningi sements- og áburðarverksmiðju, og hann ferðaðist til Ameríku og Evrópu til þess að bera fram skýringar okkar og óskir í þessu efni og ná sambandi við þá aðila í Marshalllöndunum, sem færir eru um að gera tilboð í svona verk, svo sem vélar og þess háttar. Ég þekki þennan mann og treysti honum og hef ekki orðið fyrir vonbrigðum í sambandi við störf hans, né heldur aðrir, sem lesið hafa skýrslu hans. Ferðareikningar hans sýna, að hann fékk fargjöldin greidd og 150 kr. í dagpeninga til uppihalds sér, og laun hans voru þau sömu og hann hafði hér heima fyrir þau störf, sem hann varð að greiða öðrum fyrir að vinna, á meðan á ferðum hans stóð. Hann ferðaðist til Ameríku og þaðan til Svíþjóðar, Frakklands, Ítalíu, Sviss, Vestur-Þýzkalands og Englands og talaði við alla aðila á þessum stöðum og leitaði tilboða, og kostnaðurinn af þessari för var 16.900,00 kr. En mér hefur nú verið talið, að sögurnar segðu, að hann hefði verið 180 þús. kr. - og má nú segja, að tífalt sé logið eða vel það. En hér liggja reikningarnir svo til sýnis og taka af tvímæli um þetta.

Jónas Jónsson Hæstv. landbrh. hefur ekki, sem von var, gefið skýringuna á aðalatriðinu í þessu máli. Þeir menn, sem hv. varaþm. N-Ísf. kallar aumingja og sviptir voru því hæli, sem þeir áttu í Kaldaðarnesi, eru á ábyrgð þessara manna og alveg sérstaklega þessa hræsnara frá Ísafirði. Er hann að þakka fyrir atkvæðin frá framsóknarmönnum um árið með þessum málflutningi sínum nú?



Herra forseti. Það kom hljóð úr horni hv. þm. S-Þ. Og það fór vel á því, að þetta mál, sem byrjaði sem hvísl fyrir ári síðan, endaði í horninu, þar sem það hófst. Hv. þm. kallaði mig aðstoðarþm. N-Ísf. Ég held nú, að hann ætti að líta sér dálítið nær. Og öllu skuldugri mun þessi hv. afsláttarþm. íhaldsins í landinu vera því fyrir þingsetu sína, en ég er Framsfl.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. atvmrh. þess efnis, að hann hefði ekki veitzt að mér, vil ég spyrja, hvort hann hafi þá ekki deilt á hv. þm. Barð. fyrir óhóflegar greiðslur, sem hann hefði þegið, og hvort það hafi þá ekki fyrst og fremst verið ádeila á mig fyrir óhæfilega meðferð á ríkisfé, ef ég hef veitt hv. þm. Barð. aðstöðu til þess að féfletta ríkissjóð. Ég vænti hann skilji, að ég er ekki flekklaus af því, ef um það hefur verið að ræða að borga um of af fé ríkisins, þó að mér væri í sjálfsvald sett að borga af eigin fé eins mikið og mér sýnist. Ég þóttist nú annars vera því nokkuð kunnugur, hvað venja væri að greiða fyrir svona verk. Og ég segi það alveg satt, að ég varð hissa, er ég heyrði, að hv. þm. Barð. bauðst til að taka að sér alla umsjón með smíði þessara skipa fyrir þessa greiðslu, og það voru fleiri en ég, sem undruðust það. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að hann varð að greiða öðrum þetta fé að miklu leyti og hann hafði afar mikla fyrirhöfn og kostnað við þetta. Ég veit, að andstæðingar hans deila á hann fyrir margt, en jafnvel af þeim er þó viðurkennt, að það er langtum meira gott um hann að segja og hann er t. d. einn hinn mesti afkasta- og dugnaðarmaður. En fyrir ekkert af því marga, sem hann hefur unnið til þjóðnytja, mun framtíðin hæla honum eins og fyrir þann þátt, sem hann átti í togarakaupunum, því að honum er það manna mest að þakka, að Íslendingar eiga nú bezta togaraflota í heimi. Ég tel því illa til fallið, ef það á að fara að álasa honum fyrir að hafa tekið við ósanngjarnri borgun fyrir þetta mikla þjóðnytjastarf. Og fyrir mig persónulega hefði það verið skömm, ef ég hefði viljað lána mig til verks sem þess að ívilna mínum flokksbróður. Það hef ég heldur ekki gert. Mér er kunnugt um, hvaða fyrirhöfn hv. þm. Barð. hefur tekið á sig í þessu efni. Og allir þekkja dugnað hans. Hann er e. t. v. stundum óbilgjarn í árásum sínum, en hvað sem því líður, þá munu þeir ekki vera margir, sem geta mælt sig við hann, þegar um dugnað er að ræða. Seinasta afrek hans er kunnugt, er hann með frjálsu samkomulagi fékk þá, sem byggðu hin nýju skip, til þess að ganga inn á þann afslátt, sem við töldum okkur eiga kröfu á. Það var auðvitað aldrei meiningin að slá af þessari kröfu lagalega. En það gefur auga leið, að betra var að sækja þennan rétt með góðu heldur en illu.



Herra forseti. Ég vildi mega benda hv. þm. S-Þ. á það, að þeir, sem orðið hafa ofdrykkjufýsninni að bráð, sváfu líka undir bátum hér, á meðan hælið var rekið í Kaldaðarnesi. Annars er tilgangslaust að deila við hann um þetta. - Ég vil aðeins taka það fram viðvíkjandi ummælum hv. þm. G-K., að ég skýrði aðeins frá staðreyndum, vegna þess að hv. þm. Barð. hafði ráðizt hatramlega á mig. Ég hef hins vegar aldrei borið brigður á, að hann hafi gert gagn varðandi smíði nýju togaranna, en greiðsluna til hans get ég ekki annað en talið mjög háa, og held ég, að hún hljóti alltaf að verða talin það, enda þótt íslenzka ríkið af fátækt sinni sé oft rausnarlegt í greiðslum til einstakra manna. Það fær enginn mig til að sannfærast um það, að þetta verk hafi ekki verið betur borgað en flest eða öll önnur verk, sem Alþ. og ríkisstj. sjá um, og að það hafi ekki þess vegna setið illa á hv. þm. Barð. að ráðast á mig og aðra út af smærri hlutum, en þessum jafndólgslega og hann gerði, því að þessi hv. þm. fær fyrir þetta 300 þús. kr. og auk þess greiddan allan ferðakostnað og uppihald í Englandi fyrir sig og alla sína aðstoðarmenn, sem að verkinu vinna, og skeytakostnað og önnur útgjöld í sambandi við verkið. Og ég hef ekkert hnýtst í það, hvaða upphæðir eru hér á ferð. En ég er dálítið undrandi yfir, að þær sísannleiksleitandi sálir hér á Alþ. skuli aldrei hafa gert fyrirspurn um þennan kostnað.



Það fór eins og mig grunaði, að hv. varaþm. N-Ísf. kunni því illa, þegar honum var bent á, að hann er að reyna, að vísu af veikri getu, að afsaka það brot, sem hér hefur gerzt, að það er búið að eyðileggja með ráðstöfunum tveggja ráðh. möguleika, sem væru til þess, að vesalingarnir í þjóðfélaginu gætu reist myndarlegan bæ, og þegar honum var bent á, að hann er að reyna að afsaka þetta til þess að borga fyrir sig, því að það, að hv. 3. landsk. þm. ótilkvaddur gengur hér fram til svara í þinginu í þessu máli, útskýrist þann veg, að hann er að borga skuld. Það eru mjög ólíkar okkar ástæður. Við síðustu kosningar barðist ég við alla þrjá stjórnmálaflokkana, sem um var að ræða í Þingeyjarsýslu, og sigraði á mínum framkvæmdum og minni stefnu. Allir þessir flokkar buðu þar fram, en Framsfl. bauð ekki fram við síðustu kosningar á móti hv. 3. landsk. þm. Þess vegna hef ég ekkert fyrir að þakka á borð við hv. 3. landsk. þm. Hins vegar voru það ýmsir sjálfstæðismenn og kratar, sem studdu mig í kosningunum í Þingeyjarsýslu, af því að þeir álitu mig bezta þingmannsefnið.



Herra forseti. Þetta skal ekki verða ræða af minni hálfu. Það var byrjað á því í þessu máli að hvísla úti í hornum. Og mér finnst fara vel á því, að það endi umr. um það hér á þingi með ræðu úr horni hv. þm. S-Þ. Og eins og ég hef áður sagt, þá á hvíslingameistarinn hér á þingi, hv. afsláttarþingmaður S-Þ., fullan rétt á því, að hann verði seinasti ræðumaðurinn í þessu máli.



Ég vil aðeins segja hæstv. atvmrh. það, að ég tel það ekki til lofs honum, þegar hann deilir á hv. þm. Barð. fyrir óhæfilega þóknun, sem hann hafi þegið, en bætir því við, að hann hafi ekki hnýstst neitt í það, hvað hann hafi greitt öðrum af því. 



Það hefur legið hér fyrir þessu þingi önnur till., sem hefur, svona í daglegu tali, fengið nafnið Silfurtún. Þessari till. hefur verið vísað til n. Nú skilst mér, að það mætti telja þessar till. nokkurs konar systurskip hér á Alþ., og teldi ég því ekki illa til fallið að láta þær í meðferð þingsins stinga stafni við báðar í sömu höfninni hér, hvað lengi sem þær kynnu að dveljast þar og hvar sem þeim svo yrði ráðið til hlunns að lokum. Segi ég á þessu stigi málsins nei við þessari till. Till. um að vísa till. til fjvn. felld með 18:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HB, IngJ, PO, SigfS, SG, SEH, StSt, StgrA, ÞÞ, ÁkJ, ÁS, GJ, JPálm. nei: GÞG, HÁ, HV, HelgJ, HermJ, JJós, JG, JJ, LJós, ÓTh, PÞ, SÁÓ, StJSt, StgrSt, BSt, BK, BÓ, EE. JS, JörB, PZ, SB, SkG, ÁÁ, BG, BÁ, EystJ, FJ greiddu ekki atkv. 11 þm. (GÍG, GTh, HermG, JóhH, KTh, LJós, SK, BBen, BrB, EOl, EmJ) fjarstaddir. 5 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Ég hef áður lagt til, að þessu máli væri vísað til stj., en sú till. er fallin með jöfnum atkv. Ég verð, vegna þess að fyrir liggur till. um að vísa till. til fjvn., þar sem saksóknari málsins er form. n., að telja það óviðeigandi, að málið fái afgreiðslu undir forustu ákærandans í málinu, og segi því nei.



Ég tel það mjög óviðandi, að sá maður, sem hefur hafið áróður hér á þingi í þessu máli, eigi svo að gerast óbeinlínis dómari um endalok þess í nefnd, og segi því nei.



Ég er því fylgjandi, að málið fari í nefnd. En þar sem hér er komin önnur till. um nefnd, sem ég sætti mig við, þá segi ég nei við þessari till. um nefnd.



Ég greiddi atkv. með því, að málinu væri vísað til ríkisstj. Nú er atkvgr. um það, hvort málið eigi að fara til fjvn., og ef það yrði fellt, þá skuli málið fara til allshn., skilst mér. En þar sem svo vill til, að formenn á þessum skútum eru forustumenn einnig í sókn og vörn um þetta mál, annar form. allshn. og hinn form. fjvn., þá mun ég við hvorri tveggja till. segja nei.



Út af grg. frá hv. 3. landsk. þm. og hv. 1. landsk, þm, vil ég mótmæla því, að hv. fjvn. beygi sig svo undir stjórn formannsins, að hann ráði þar einn öllu, gegn átta mönnum. Auk þess á þessi till. eftir eðli sínu að fara til fjvn., af því að hér er um fjárútlát að ræða, og segi ég því já. Till. vísað til allshn. með 19:18 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: FJ, GJ, HB, IngJ, JJ, LJóh, ÓTh, PO, SB, SG, SEH, SÁÓ, StJSt, StSt, ÞÞ, ÁÁ, BG, BÓ, JPálm. nei: GÞG, HÁ, HV, HelgJ, HermJ, JG, JS, PZ, PÞ, SigfS, SkG, StgrA, StgrSt, ÁkJ, ÁS, BSt, BK, EE. JörB, BÁ, EystJ greiddu ekki atkv. 12 þm. (GÍG, GTh, HermG, JóhH, JJós, KTh, LJós, SK, BBen, BrB, EOl, EmJ) fjarstaddir. 4 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Með því að till. um að senda málið til fjvn. hefur verið felld og með því að ég treysti fullkomlega hv. form. allshn. til þess að fara réttilega með þetta mál og vænti þess, að hann skili málinu eins fljótt frá n. og auðið er, segi ég já.



Ég tel, að málið verði að fá einhverja þinglega meðferð. Og úr því að það var fellt, að það færi til fjvn., þá segi ég já við því að vísa því til allshn.