Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg hefi flutt þetta frv. áður hjer í þessari hv. deild, svo að það er ekki með öllu ókunnugt hv.þdm. En þó skal jeg fylgja því úr garði með nokkrum orðum. Það hittist varla sá maður, sem nokkuð þekkir til á annað borð, að hann játi ekki, að það sjeu meiri og minni mistök með saltfiskverslunina, til stórtjóns fyrir landið. Það hefir kveðið svo ramt að þessu, að útvegsmenn og fisksalar sjálfir hafa talað um, að úr þessu þyrfti að bæta, og það á þann eina hátt, að ríkið tæki að sjer að sjá um söluna erlendis. Sendimaður ríkisins á Spáni, hr. Gunnar Egilson, hefir líka lýst göllunum á núverandi sölufyrirkomulagi, og af skýrslu hans til þingsins í fyrra má sjá, að hann telur rjett, að þingið og ríkið hafi hönd í bagga með sölunni, eða hún verði a. m. k. sett á eina hönd, svo að komið verði í veg fyrir það ólag, sem áður hefir brunnið við, að kaupmenn byðu verðið niður hver fyrir öðrum, til stórtjóns fyrir alla. Hvernig sem menn velta fyrir sjer þessu máli, þá er ómögulegt að sjá annað, ef ríkið tekur að sjer saltfiskssöluna, en að við losnum við þann ókost, að einstakir menn spilli sölunni, þegar salan er komin á eina hönd, en höldum öllum kostum hinnar frjálsu sölu. Ríkið getur valið úr þá menn, sem hafa besta þekkingu og reynslu til þess að hafa söluna með höndum. Jeg sje heldur ekki, að nokkur maður þurfi að sjá í þessu neina áhættu fyrir ríkið. Það mætti koma þessu svo fyrir, að ríkið hætti engu, hefði aðeins umboðssölu, og afhenti eigendum verðið jafnóðum og það kæmi inn, eftir meðalverði, því að ósanngjarnt virðist, þegar fiskverð hækkar skyndilega, að það verði gróði eins til tveggja manna, en tap allra hinna. En svo er það nú og verður, þangað til ríkið hefir náð versluninni í sínar hendur. Vera má, að sumum finnist, að útgerðarmenn gætu sjálfir myndað einskonar lögverndaðan söluhring. Það yrði á engan hátt betra, en sýnilegt er, að þá yrði ekki eins vel sjeð fyrir hagsmunum hinna smáu fiskframleiðenda. Ef slíkur hringur kæmi upp, þá yrði hann einkum fyrir hina fáu, stóru. Eina traust smáútgerðarmanna er ríkið. Það sýndi sig á. stríðsárunum. Þá nutu þeir ágóðans hlutfallslega til jafns við hina stóru; þannig á það altaf að vera, en svo er þó ekki nú. Að svo mæltu vil jeg óska þess, að hv. deild láti athuga frv. í nefnd, sem þá yrði að sjálfsögðu sjútvn. Jeg vil ekki fullyrða, að orðalag frv. megi ekki bæta, og er jeg fús að ganga inn á slíkar breytingar, aðeins að þær eyðileggi ekki það, sem er tilætlun með frv.: að saltfisksalan verði í höndum ríkisins og einstakir menn nái ekki að spilla henni með óheppilegum framboðum, eins og þráfaldlega hefir átt sjer stað áður, öllum til stórtjóns.

Atvinnumálaráðherra (MG): Ef jeg man rjett, þá fhitti hv. 2. þm. Reykv. (JBald) frv. þetta hjer í deildinni í fyrra, og var það þá felt frá 2. umr. Nú kemur það mjer undarlega fyrir, ef hann býst við því, að frv. gangi fram, úr því að deildin er skipuð alveg sömu mönnum. Mjer skilst, að fullreynt sje um framgang þessa máls, meðan ekki verða breytingar í þinginu, og því erfitt að taka flutning svona frv. alvarlega. Það er alveg vist, að hv.flm. getur ekki búist við því, að það gangi fram. Hv. flm. talaði um mikið ólag, sem á fisksölunni væri, en jeg efast um, að hann geti sannað, að svo sje, a. m. k. verður það ósannað mál, að hún komist í betra lag, þó að frv. gengi fram og það fyrirkomulag tekið upp, sem þar er gert ráð fyrir. Mjer skildist á ræðu hv.flm., að allir fiskframleiðendur væru frv. samþykkir, en jeg held þvert á móti, að þeir sjeu því fullkomlega andvígir og teldu sig að engu bættari, þótt frv. gengi fram. Hv. flm. taldi, að engin áhætta fylgdi þessu fyrir ríkið. Um það býst jeg við að sjeu deildar meiningar. Hann er sjálfur fylgjandi ríkisrekstri yfirleitt, og sjer þar enga hættu, sem aðrir sjá fullkomna ófæru. Annars vil jeg benda hv.flm. á það, að þó að sá flokkur, sem hann telst til, hafi komist til valda ekki óvíða, þá veit jeg ekki til, að hann flytji nokkursstaðar slík frv. sem þetta. Jeg geri það ekki að neinu kappsmáli, hvort frv. er vísað til nefndar eða ekki. En jeg get ekki trúað, að hv.flm. hafi borið það fram í þeim vændum, að það næði samþykki, og jeg álít, að það sje misbrúkun á tíma þingsins að bera frv. fram.

Flm. (Jón Baldvinsson) Hæstv. atvrh. (MG) þarf alls ekki að undra, þó að jeg flytji þetta frv. hjer af nýju, enda þótt sömu menn sitji í deildinni og síðast, er jeg flutti frv. hjer. Mjer finst það þvert á móti eðlilegt, ef rjett er að ganga út frá því, að mönnum vaxi vit með aldri. Menn ættu eftir því að vera ögn vitrari nú en í fyrra. En hæstv. atvrh. (MG) virðist ekki trúaður á þetta, að menn vitkist með aldrinum. Honum finst líklega dæmi hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) afsanna það. En sá hv.þm. (ÁF) hefir lengi fengist við útgerð og verslun, og játaði það afdráttarlaust í fyrra, að fyrirkomulagið væri óþolandi eins og það er. En að vera útgerðarmaður, þekkja þetta og játa, en af einhverjum óskiljanlegum ástæðum ekki fást til að ganga inn á umbætur, það er ekki viturlegt. Hæstv. atvrh. virðist ekki bera mikið traust til ríkisstjórnarinnar, og heldur, að henni mundi ekki fara vel úr hendi fisksalan. Hann talar náttúrlega fyrir sig. Og ef það er oftraust, að fela honum þetta, þá er gott að vita það strax, meðan tími er til. Vil jeg ráðleggja honum að taka sjer þá nokkra hvíld frá öllum stjórnarvandanum. Hæstv. atvrh. sagði, að fiskframleiðendur væru ekki fylgjandi þessu frv. Hann veit þó, að ríkisstjórnin hafði með höndum í hitteðfyrra till. frá útgerðarmönnum um að „centralisera“ fiskverslunina á einhvern hátt.

Mjer er ekkert kunnugt um þetta.

Það þykir mjer undarlegt. Hjer var þó að ræða um einskonar lögverndaða „centralisation“. Hæstv. atvrh. sagði, að flokkur minn hefði ekki flutt slík frv. sem þetta í þeim löndum, þar sem hann færi með völd. Jeg get trúað því, að hann flytji ekki frv. um saltfisksölu, þar sem enginn saltfiskur er framleiddur. Annars veit hæstv. atvrh., ef hann fylgist nokkuð með erlendis, að þó að jafnaðarmannaflokkarnir fari þar sumstaðar með völd, þá hafa þeir þó ekki skilyrðislausan meirihluta að baki, svo að þeir geti komið fram í þingunum hverju sem þeir vilja. Svo er það í Danmörku og Svíþjóð, og eins var á Englandi.

En þeir eru þá víst í meirihluta hjer!

Hjer er hv.þm. Dala. (BJ) í meirihluta. Hann er nú bráðum kominn aftur fyrir Íhaldsflokkinn í sínum skoðunum.

Hvað segir flokksvikarinn?

Jeg held, að ástæður hæstv. atvrh. felli ekki frv. frá 2. umr., svo máttlitlar voru þær og vanmegna.

Björn Líndal Jeg gerði varla ráð fyrir að taka til máls um frv. þetta, enda hefði það verið allra hluta rjettast að láta það fara sama veginn og í fyrra, og drepa það hljóðalaust. Þó vil jeg, úr því sem komið er, leyfa mjer að benda á örfá atriði í ræðu hv.flm. Hv. flm. talaði mjög um, hversu miklir gallar væru á fisksölunni, og skal jeg ekki deila við hann um það. En þó að jeg telji mig ekki hafa mikla þekkingu á þessu sviði, þá er mjer samt kunnugt um það, að íslenskur fiskur gengur hæsta verði á heimsmarkaðinum, svo að gallarnir eru þó að minsta kosti einhversstaðar meiri en hjer. Hv. flm. gerði mikið úr því, að hæstv. atvrh. teldi sig ekki geta tekið að sjer fisksöluna. En nú vil jeg benda hv.þm. á, að það er nokkuð ólíku saman að jafna, að hafa stjórn ríkisins á hendi eða sölu á fiski. En það er skiljanlegt, þó að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) kunni ekki að gera greinarmun á þessu tvennu, því að það er alkunna um jafnaðarmenn, að ef þeir hafa lítilsháttar vit á einhverju máli, þá halda þeir sig hafa vit á öllum hlutum. Annars væri óskandi, að ekki yrði löngum tíma eytt til þessa máls. Það er hvort sem er vonlaust, að það fái nokkurt fylgi.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil benda hv.flm. (JBald) á, að samkvæmt frv. á stjórnin ekki sjálf að annast fisksöluna, heldur velja til þess menn. Það kemur því ekki þessu máli við, þótt jeg sje ekki vanur fiskkaupum eða fisksölu. Út af orðum hv.flm. er mjer ljúft að taka það fram, að jeg er alveg reiðubúinn til að taka mjer hvíld frá stjórnarstörfum, hvenær sem meirihluti hv.þm. óskar þess. En meðan hv.þm. (JBald) er einn í flokki, þá vildi jeg ráða honum til að tala ekki svona digurbarkalega. Hann kveður, að flokksbræður sínir, í löndum, þar sem þeir fara með stjórn, þori ekki að bera fram á þingi stefnumál sín, vegna þess, að þau verði feld. En hann á hinn bóginn leyfir sjer að bera fram frumvarp, sem felt var í einu hljóði fyrir einu ári, á þingi, sem var skipað sömu mönnum og þetta er nú. Það má vel vera, að jeg hafi áðan talað svo hógværlega, að orð mín hafi ekki haft tilætluð áhrif. En hinsvegar má mikið vera, ef hv.flm. hefir ekki sjálfur með ræðum sínum stuðlað að því, að málið verði drepið skilyrðislaust frá 2. umr.

Flm. (Jón Baldvinsson) Hv. þm. Ak. (BL) taldi það sönnun þess, að ekki væri mikið ólag á fisksölunni, að íslenskur fiskur væri hæstur á markaðinurn. En þetta sannar nauðalítið. Það er veðráttan íslenska og fleira, sem gerir það að verkum, að okkar saltfiskur er betri vara en samskonar vara hjá öðrum þjóðum. - Annars er það alkunna, og enda játað af öllum, að ýmsir gallar og þeir ekki allir jafnsmávægilegir, hafa verið á fiskversluninni hingað til. Þetta er beinlínis viðurkent í skýrslu sendimanns íslenska ríkisins á Spáni í fyrra, þess manns, sem mjer skilst, að nú eigi að senda aftur til Spánar, svo að eigi verður annað sjeð en menn beri það traust til hans, að mark sje takandi á því, sem hann segir. Og það, sem að minsta kosti hefir nú þegar á unnist í þessu máli, er það, að hæstv. atvrh. hefir fengist til að lesa frv. En áður var hann fyrirfram sannfærður um, að hann væri því andvígur. Hann hefir þá líka sjeð, að ekki var til þess ætlast, að allur vandinn af frv. þessu yrði lagður á hans breiðu herðar, en í ræðu minni áðan hafði jeg gengið út frá því, að hann hefði lesið frv., en ekki treyst sjer til að velja mennina, sem fara ættu með þetta. Hæstv. atvrh. telur mig bera á flokksbræður mína erlendis, þar sem þeir eru í stjórn, að þá bresti hugrekki til að bera fram sín stefnumál. Þetta er herfilegur misskilningur. Og ef hæstv. atvrh. væri ofurlítið betur að sjer í pólitík annara þjóða, þá myndi hann t. d. vita, að í Englandi hafa ensku jafnaðarmennirnir borið fram frv. um þjóðnýting náma, og slík dæmi mætti mörg nefna annarsstaðar frá. Það er því algerlega óþarft af hæstv. atvrh. að lofa mig fyrir hugrekkið, sem jeg hafi fram yfir flokksbræður mína erlendis.

Ágúst Flygenring Það var út af þeim orðum hv.flm., að útgerðarmenn hafi sjálfir viðurkent ólag á fisksölunni, með því að leita fyrir sjer um aðstoð hjá stjórninni um betra skipulag á henni, að jeg vildi tala nokkur orð um þetta mál. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að útgerðarmenn kusu nefnd til að athuga, hvort ekki væri hægt að koma í veg fyrir verðhrun á fiski, með því að stemma stigu fyrir því, að stór útboð á honum ættu sjer stað, án þess að einhver nefnd hefði hönd í bagga með því. Þessi nefnd leitaði álits hinna stærri atvinnurekenda og fiskframleiðenda um land alt og spurðist fyrir um það, hvort þeir æsktu slíkrar aðstoðar. En svörin voru öll á einn veg, sem sje neitandi. Áður hafði nefndin leitað til hæstv. stjórnar með fyrirspurn um, hvort hún myndi vilja styðja nefndina að málum, ef til kæmi, og gat stjórnin þá ekki gefið endanlegt svar. En þegar svo var komið, að ekkert samkomulag náðist og nefndin fjekk nei við öllu, þá var auðvitað ekki um annað að gera en hætta. En þetta er aðeins ein sönnun ennþá um það, hversu landsmönnum er meinilla við alt verslunarófrelsi. Það er auðvitað, að aldrei verður hjá því komist, að hinar og aðrar misfellur á fisksölunni geti átt sjer stað. Er það ekkert sjerstakt fyrir þá atvinnugrein. En því má hv.flm. ekki gleyma, að það hefir aldrei komið til tals meðal útgerðarmanna, að óska þess, að ríkisstjórnin tæki fisksöluna að sjer fyrir þeirra hönd. Þeir vita, að þeir þekkja sjálfir best til þeirra hluta, og vilja hafa óbundnar hendur hjer eftir sem hingað til. Salan hefir líka farið mjög batnandi, og er það dugnaði þeirra og kunnugleika að þakka. Og þó að tap geti orðið einstök ár, fyrir óhöpp eða of mikla framleiðslu, þá mun nú lítil ástæða til að óttast mikið tjón, sem beinlínis megi kenna klaufaskap þeirra um. Og hvað sein ólaginu á versluninni liður, þá er eitt víst, að ekki verður úr því bætt með ríkisverslun. Nei, umbæturnar verða að koma frá atvinnurekendum sjálfum. Og með aukinni þekkingu og reynslu er ástæða til að ætla, að fisksalan fari batnandi. Og í því sambandi er mikið unnið með því að hafa íslenskan fulltrúa á Spáni, sem jafnan getur gefið upplýsingar og leiðbeiningar og sendir heim skýrslur sínar, svo oft sem þurfa þykir. Jeg fer þá ekki fleiri orðum um þetta, enda óþarfi að eyða löngum tíma til að rökræða mál, sem er fyrirfram dæmt til dauða.

Klemens Jónsson Það var út af þessum fundi, sem stjórnin átti fyrir tveim árum með nokkrum útgerðarmönnum, að jeg vildi tala nokkur orð. Ætlunin var þá að reyna að koma á föstum samtökum um sölu á fiski, svo að markaðurinn yrði engu sinni ofhlaðinn, og koma í veg fyrir, að fiski yrði dembt niður á Spán og Ítalíu í „consignaton“. Þetta ræddu útgerðarmenn og kaupmenn við stjórnina og fóru fram á það, að hún veitti þeim aðstoð sina í þessu máli. Stjórnin kvaðst myndi verða fús til þess, eftir því sem hún megnaði. Kaupmenn völdu þá nefnd úr sínum hóp til að íhuga málið, en ekki man jeg eftir því, að neitt nefndarálit hafi þó komið fram, svo að stjórnin gat ekki tekið neina endanlega afstöðu til málsins. En það eitt veit jeg, að það var sameiginlegur vilji stjórnar og útgerðarmanna, að ekkert yrði ógert látið til að koma sem bestu lagi á fisksöluna. Nú hefir fisksalan tvö undanfarin ár gengið betur en nokkru sinni áður, og svo vel, að erfitt mun að bæta hana til muna, svo að nú er afstaðan að þessu leyti alveg breytt. Þess minnist jeg ekki, að þá kæmi neitt til tals, að stjórnin tæki söluna á saltfiski í sínar hendur, og hún mun því ekki heldur hafa látið uppi neitt álit um það. En fyrir mitt leyti get jeg lýst yfir því, að jeg er algerlega mótfallinn því, að stjórnin taki í sínar hendur sölu sjávarafurðanna, álít hana best komna í höndum framleiðenda. Reyndar mun hv.flm. sjálfur varla geta gert sjer vonir um, að þetta frv. nái fram að ganga, og væri því rjettast, að hann tæki það strax aftur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer hefir láðst að geta um þennan fund, sem útgerðarmenn áttu með stjórninni fyrir tveim árum. En bæði er það, að jeg var ekkert við það mál riðinn þá, og svo hefir hv. 2. þm. Rang. (KIJ) gefið upplýsingar um það, sem þá gerðist, svo jeg get slept því að fara frekar út í það efni. Út af því, sem hv.flm. sagði um þjóðnýtinguna yfirleitt, vil jeg taka fram eitt atriði. Hann hjelt því fram, að socialistar bæri líka fram sín stefnumál, þar sem þeir hefðu stjórnina á hendi, og tók þar til dæmis, að í Englandi hefðu socialistar borið fram frv. um þjóðnýtingu náma. En það gera þeir aðeins, þegar þeir eru í minnihl., það sýnir reynslan alstaðar. Og þegar jafnaðarmannastjórnin enska tók við, þá var það eitt hennar fyrsta verk að lýsa yfir því, að hún myndi ekki framfylgja ríkisrekstri. Og hvað þjóðnýtingu námanna í Englandi viðvikur, þá báru jafnaðarmenn fram frv. um hana, þegar þeir fóru ekki með stjórnina. Þegar hv.þm. (JBald) veit ekki annað eins og þetta, þá held jeg ekki, að hann ætti að viðhafa stór orð um þekkingarleysi annara í því, sem erlendis skeður.

Flm. (Jón Baldvinsson) Tveir hv.þm. hafa lýst því yfir, að fisksalan hafi farið batnandi síðustu árin, og er það satt, að misbrestirnir á henni hafa ekki verið eins miklir og stundum áður. En þó veit jeg, að ennþá er kvartað um ólag á sölunni hjá einstökum kaupmönnum, sem talið er, að hafi spilt fyrir sölunni yfirleitt og felli fiskinn í verði. Og þó vel hafi gengið undanfarið ár, þá sannar það ekkert. Eftirspurnin hefir aðeins verið meiri en áður og meira verð á fiskinum, og aldrei er að vita, hvenær ólagið kemur aftur fyrir, svo gætilegast er að vera á verði. því er þessara hlutar vegna engin ástæða til að taka frv. aftur. Hæstv. atvrh. vildi láta líta svo út, að þegar jafnaðarmenn kæmust til valda, þá hefðu þeir hægt um sig. En að þeir fara varlega í að bera fram sín sjerstöku stefnumál, liggur í því einu, að þeir hafa hvergi nægilegan þingmeirihl. til að koma þeim fram. Þar situr stjórnin í samkomulagi við aðra flokka, sem þó ekki fylgja henni að slíkum málum, og jafnvel hafa gert það skilyrði fyrir stuðningi sínum, að jafnaðarmenn hreyfðu þeim ekki. Ef hæstv. atvrh. getur bent á socialistastjórn, sem hefir haft óskiftan meirihluta í þingi, og samt ekki borið fram sín stefnumál þar, þá væri eitthvað vit í þessari ásökun hans, en fyr ekki. - Það er alt annað, að fara með stjórn eða fara með völdin, að minsta kosti hafa Englendingar kunnað að gera mun á því tvennu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vona nú, að umræðurnar um þetta frv. fari að styttast. Og jeg vil þá benda hv.flm. á það, sem jeg hefi ekki áður viljað ásaka hann fyrir, að hann er með flutningi þessa frv. að misbrúka stöðu sína sein þingmaður. Hann er að eyða fje og tíma þingsins í deilur um mál, sem vitanlegt er, að verður drepið og drepið hefir verið á þingi, sem var skipað öllum sömu mönnum sem nú. Hv. þm. (JBald) þakkar það íslenska loftslaginu, hvað fiskur okkar er í háu verði. En hvernig er um þann fisk, sem er þurkaður í húsum inni Hafa ekki útlendingar sömu aðstöðu til þess eins og við. Að okkar fiskur er betri, kemur til af því, að vjer meðhöndlum hann á sjerstakan hátt, sem útlendingum hefir ekki lærst til fullnustu. Þá er ófagur vitnisburður hv.þm. (JBald) um jafnaðarmannastjórnirnar. Hann kveður þær stjórna eftir alt öðrum „principum“ en síns eigin flokks, líklega þá „íhaldsprincipum“. Þeir leggja með öðrum orðum áhugamál sín á hilluna til þess að fá að vera í stjórn. Jeg gef þeim bæði sanngjarnari og rjettlátari vitnisburð og segi, að þeir framfylgi ekki sínum stefnumálum vegna þess, að það reynist ókleift og „ópraktiskt“, þegar til kastanna kemur.

Flm. (Jón Baldvinsson) Í fyrra komst frv. þetta til nefndar, og var rætt við 2. umr., en þá tekið af dagskrá, vegna þess, hve áliðið var þingtímans. Jeg hefi borið frv. fram óhreytt, en vil þó geta þess, að ef jeg sæi líkur til þess, að það mundi fremur ná fram að ganga með einhverjum breytingum, þá er jeg fús til samkomulags um það atriði. Hæstv. atvrh. var svo góður í fyrra, að semja brtt. við frv. Jeg tók þær ekki upp í þetta frv., en hafði þær þó til hliðsjónar. Mjer skildist þá, að hann væri mjer sammála, þótt hann drægi sig siðar í hlje. Aðalatriðið í þessu máli er það, að menn skuli ekki sviftir atkvæðisrjetti, þótt þeir þiggi sveitarstyrk vegna ómegðar. Í frv. eru talin upp 4 atriði um það, að menn skuli ekki missa atkvæðisrjett, þótt þeir fái sveitarstyrk. Um sum þeirra er enginn ágreiningur. Jeg hefi ekki heyrt neinn hafa á móti því, að t. d. maður, sem kominn er yfir sextugt, skuli halda rjettindum sínum, þótt hann fái styrk. Að vísu er til ellistyrktarsjóður, en sá styrkur, sem hann veitir, er svo lítill, að enginn getur lifað á honum. Gamlir og lúnir menn verða því að fá sveitarstyrk sjer til framfærslu, en það er engin ástæða til þess að svifta þá mannrjettindum af þeirri ástæðu. Best væri auðvitað, að ellistyrktarsjóðurinn væri svo stór, að framlög úr honum nægði, en þar sem því er ekki til að dreifa, hljóta sveitarstjórnir að hlaupa undir bagga. Þá er það b-liðurinn, sem fjallar um það, að menn verði ekki sviftir atkvæðisrjetti vegna slysa. Þetta atriði má að vísu setja í samband við frv. það, sem komið er fram um almennar slysatryggingar. En þá verð jeg að lýsa yfir því, að það yrði lítið, sem þetta frv. tæki frá sveitarsjóði vegna þessa, nema þá í augum þeirra, sem meta mannrjettindin einskis. Þá er að víkja að c-lið, að menn skuli ekki sviftir atkvæðisrjetti, þótt þeir leiti styrks vegna atvinnuleysis. Jeg hefi haldið því fram áður, og margir litið svo á, að bæjarstjórnum beri skylda til þess að sjá fyrir þeim mönnum, er ekki geta sjeð fyrir sjer sjálfir af þessari ástæðu. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir og gefið skoðun þessari meðhald. Og þetta er rjett stefna, því að þegar atvinnufyrirtækin eru komin á fáar hendur, hafa menn minni möguleika til þess en áður að afla sjer atvinnu. Þá er að minnast á það atriði frv., að fátækraskuldir, sem stofnaðar eru fyrir 1. jan. 1922, skuli falla niður 1. jan. 1926. Um það atriði mun ekki vera mikill ágreiningur. Þessar skuldir eru ekki mikils virði fyrir bæja- og sveitastjórnir, en þær eru mikils virði fyrir þá, sem þær hvíla á. Jeg skal svo ekki orðlengja meira um þetta, en vil leyfa mjer að óska þess, að málinu verði vísað til allshn., að þessari umr. lokinni. Trúi jeg því varla, að öll íhöld þingsins taki nú höndum saman um það, að drepa þetta frv., enda þótt jeg hafi borið það fram.

Bjarni Jónsson Jeg hefi haft mörg tækifæri til að vera hv. 2. þm. Beykv. (JBald) ósammála, en mjer er ánægja að lýsa yfir því, að nú er jeg honum sammála. Sje þetta fær leið, sem hann bendir á, er sjálfsagt að draga úr því hróplega ranglæti, að sumir menn skuli settir skör lægra en aðrir. Hvort sem menn gera meira eða minna úr þeim rjettindum, sem hjer er um að ræða, þá eru það þó langdýrustu mannrjettindin, því að á þeim hvílir það, að þjóðin geti ráðið sjer sjálf. Og óheyrt ranglæti er það, að svifta menn þessum rjettindum fyrir það, að ala upp 8–10 nýja borgara handa þessu þjóðfjelagi, til þess að styðja þess hag. Slíkt er ekki rjettlæti, að launa þeim mönnum með því, að svifta þá atkvæðisrjetti um landsmál, þótt þeir hafi lagt meira á sig en aðrir fyrir landið og þessvegna orðið að leita styrks. Jeg hefi reynt, við allar stjórnarskrárbreytingar, að afnema þetta vansæmi. Og jeg er því þakklátur hv. 2. þm. Reykv. fyrir það, að bera þetta mál fram. Vona jeg, að frv. verði ekki felt frá 2. umr., og að nefndin geti gert það svo úr garði, að það fái alment fylgi. Að vísu getur 3. liður orðið þrætuepli, en um hina liðina ætti enginn ágreiningur að vera. Jeg spái engu um afdrif frv., en tel sjálfsagt, að nefndin leiti fyrir sjer um það, hverjar umbætur þarf á því að gera, til þess að það nái samþykki þingsins. En þar sem hv.flm., í lok ræðu sinnar, mintist á öll íhöld þingsins, þá má honum vera kunnugt um eitt þeirra, vegna þess, að því hefir hann þjónað dyggilega.

Hákon Kristófersson Jeg stend ekki upp til þess að mótmæla því, að frv. gangi til nefndar. En mig undrar það, að hv.þm. Dala. skuli segja, að það sje svo vel úr garði gert, að ekkert megi að því finna. Jeg álít frv. meingallað, og skýt því til nefndar þeirrar, sem málinu verður væntanlega vísað til, að athuga það mjög vel. Jeg sje ekki, að það feli í sjer neinar breytingar, er fram ætti að ganga, nema ef til vill b-lið og d-lið. Annars er frv. þess eðlis, að mjög væri varhugavert að samþ. það. Án þess að jeg vilji fara út í einstakar gr. frv., vil jeg þó benda á, að þar segir, að engan megi flytja fátækraflutningi, neina skriflegt samþykki hans sjálfs komi til. Hjer er alls ekki á það minst, að verið getur, að framfærslusveit verði mörgum sinnum dýrara en ella að hafa styrkþega sína í öðrum sveitum. Og svo er með fyrning styrkskulda. Hvernig á að skilja það atriði? Hvort á heldur að skilja það svo, að skuldin fyrnist, hafi ekki verið kallað eftir henni, eða þá af því, að hún hafi ekki náðst? Væntanlega athugar nefndin þetta. Og hvernig í ósköpunum ætti að framfylgja fyrirmælum frv. í c-lið uppi í sveit? Hvernig eiga sveitastjórnir að vísa mönnum á atvinnu? Máske með því að segja: Jeg vil benda þjer á það, að fara til Reykjavíkur eða Hafnarfjarðar. Það er fjöldi togara þar og nóg atvinna. - Hafi sveitarstjórnir gert skyldu sína með þessu, þá er nóg, eða svo virðist mjer, að skilja megi ákvæði frv. hvað þetta snertir. Jeg álít, að ef frv. þetta nær fram að ganga, þá sje stefnt að því, að gera umráðarjett sveitastjórna að engu. Og það mun þeim best kunnugt um, sem haft hafa með sveitarstjórnarmálefni að gera, að það eru ekki altaf þeir, sem bágast eiga, er biðja um styrk. Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að tala frekar um frv. á þessu stigi málsins. Jeg vildi aðeins, að það kæmi fram hjer í deildinni, að til væri þeir menn, sem liti öðruvísi á frv. en hv.þm. Dala. gerir.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) mun bera frv. þetta fram alveg samhljóða frv. því, er hann bar hjer fram í fyrra. Jeg benti honum þá á það, að svo miklir gallar væru á frv., að það gæti ekki gengið fram. Ljet jeg hann þá fá brtt. við það, svo að það væri þó frambærilegt að forminu til. Nú hefir hann ekki tekið þær brtt. upp í frv., svo að hann vill augsýnilega ekki, að jeg fylgi því. Annars sagði jeg honum í fyrra, og segi enn, að þótt jeg vilji leiðrjetta löggjafarstíla hans, þá er ekki þar með sagt, að jeg sje frv. hans fylgjandi. Í fyrra komst það aldrei svo langt, vegna þess, að frv. kom ekki undir atkvæði. En því vil jeg bæta við nú, að jeg álít, að hv.þm. hefði ekki átt að þurfa heilan mánuð af þingtímanum til þess að afrita orðrjett frv. sitt frá í fyrra, og bendir það, hversu seint frv. kemur fram, á það, að honum sje það ekki áhugamál, að málið gangi fram, því að vel veit hann, að mál, sem ekki koma fram fyr en á mesta annatíma þingsins, eiga venjulegast erfitt uppdráttar.

Bjarni Jónsson Undrast jeg það, að hv.þm. Barð. (HK) skuli undrast yfir mjer. Man jeg ekki betur en að jeg hafi verið frv. þessu fylgjandi altaf, ekki að formi, heldur hefi jeg fylgt þeirri hugsun, sem kemur fram í liðunum a, b og d. Undrast jeg það, að sá mæti maður skyldi ekki taka eftir því, að jeg taldi c-lið vafasaman.

Jeg tók eftir því.

Annars er niðurfelling skulda svo lítilsverð, að jeg mintist ekkert á það atriði. Jeg talaði aðeins um það, að málið færi til nefndar, því að jeg treysti henni til þess að finna það form, er allir gæti orðið sammála um. Væri ef til vill besta formið að bera frv. þannig undir atkvæði, hvort þjóðfjelagið ætli að skerða mannrjettindi manna og hegna þeim fyrir það, að þeir hafa orðið að þiggja styrk vegna ómegðar, slysa eður elli. Það er undarlegt, að finnast skyldi nokkur sá þm., sem væri á móti aðalatriðum frv. Ekki trúi jeg hv.þm. Barð. (HK) til þess. Hann vill ekki hegna mönnum fyrir það, að þeir eiga mörg börn, eða láta ríkið svifta sjálfsögðum mannrjettindum þá, sem verða fyrir því slysi að missa hönd eða fót. Veit hann vel, að ekki skerðist mannvit þeirra við það. Hitt veit hann og, enda öllum ljóst, að 10 barna faðir, sem þarf styrks, missir eigi heldur neitt af mannviti sínu af þeirri ástæðu, heldur eykst það, því lengur sem hann berst fyrir börn sín og þjóðfjelagið. Það gæti ef til vill verið rjett að taka atkvæðisrjett af mönnum vegna elli, og þá við eitthvert vist æfiskeið. En ekki er jeg með því, að sextugir menn sje sviftir mannrjettindum, vegna þess eins, að þeir hafa barist lengur en aðrir fyrir þetta þjóðfjelag. Sje því hægt að fá aðalhugsun frv. fram, skal jeg hvorki blikna nje blána undan ákærum neins manns fyrir það, að greiða því atkvæði. Jeg efast svo ekki um, að frv. fari til 2. umr. og nefndar.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg vil ekki kannast við það, að frv. sje eins gallað og hv.þm. Barð. (HK) vill vera láta. Og ekki þarf það að vera gallað, þótt sá hv.þm. haldi því fram, að svo sje. Hann hneykslaðist mest á því, að samþykki manna skyldi þurfa að koma til um það, að þeir væri fluttir hreppaflutningi. Honum fanst það óþarft og hlæglegt, að slíkir menn skyldi hafa rjettindi. Jeg lit nú ekki svo á, að menn verði rjettlausir fyrir það, þótt þá hendi ólán. Þetta undrast hv.þm. Barð. (HK) mest. Það er máske af því, að hann leggur ekki mikla virðingu á þá menn, sem fluttir eru sveitarflutningi. Þetta er rótgróinn vani meðal manna og almennur hugsunarháttur, að þurfalinga megi reka eins og fje. Jeg hefi ekki haldið því fram, að farið sje beinlínis illa með þá, en þess eru dæmin, að menn hafa verið rifnir frá öllu sínu með valdi og sendir á sína sveit. Vil jeg því, að slíkir menn hafi þann rjett, að mega segja til, hvort þeir vilja það eður eigi. Þá var hv.þm. (HK) óánægður út af c-liðnum, þar sem talað er um, að sveitastjórnir skuli vísa styrkþurfa mönnum á atvinnu. Hann spurði, hvaða atvinnu sveitastjórnir gætu haft handa þessum mönnum, en það er einmitt það, sem þær eiga að sjá um. Jeg skal benda hv.þm. (HK) á, að á síðastliðnum árum hefir hjer í Reykjavík verið unnið að jarðabótum að vetri til, skurðagrefti o. fl., og það merkilega er, að þessi vinna hefir sýnt sig að verða ekki mikið dýrari en ýmsar slíkar framkvæmdir, sem gerðar eru að sumri til. Jeg hygg, að slík vinnuþörf sje nægileg í sveitunum, en það getur verið, að það þurfi að benda mönnum á, að þarna sje atvinna fyrir hendi. Jeg segi ekki, að það sje í öllum árum hægt að vinna svona lagaða vinnu, en það verður ekki sagt, að það sje ekki hægt fyrir sveitastjórnir að skapa slíka atvinnu, enda vart nokkur hreppur til á landinu, þar sem ekki væri hægt að skapa hana. Ef þetta er skoðað niður í kjölinn, og menn bíta sig ekki alt of fast í rótgrónar venjur um meðferð á þessum styrkþurfum, eða sveitarlimum, sem þeir eru nefndir í fyrirlitlegri merkingu, ættu þeir að geta fallist á, að það þyrfti að breyta til frá því, sem verið hefir. Og frv. mitt miðar einmitt í þá átt, að bæta aðstöðu þeirra manna, sem eru svona illa settir í þjóðfjelaginu. Hæstv. atvrh. (MG) var að telja eftir, það sem hann lagði til málanna í fyrra, að hann hefði samið brtt. um þetta. Það getur vel verið, að honum finnist mikið til um sitt lagavit, en sannast að segja fanst mjer ekki mikið til um þá brtt. hans. En ef það skyldi verða til þess, að hann greiddi atkv. með frv., að hann fengi að leggja eitt og eitt orð inn í það, þá skal jeg gefa honum tækifæri til þess, ef hann ekki greiðir atkv. með öðru en því, sem hann að einhverju leyti hefir sjálfur samið. En það kemur fyrir um lög, sem hann hefir borið fram, að bæði þingmenn og ráðherrar hafa þurft að leiðrjetta þau, og veit jeg ekki nema hann hafi sjálfur þurft að leiðrjetta eftir sig lög, sem hafa staðið í gildi svo sem eitt ár. Þá fann hæstv. ráðh. (MG) að því, að jeg hefði ekki komið fram með þetta frv. í byrjun þings. En jeg hygg, að ennþá sje nægur tími eftir, því að jeg hygg, að hálfur annar til tveir mánuðir muni enn eftir af þingi, og ætla jeg ekki hv. þingmönnum, að þeir þurfi lengri tíma til að átta sig á þessu máli.

Hákon Kristófersson Jeg skal taka það fram, viðvíkjandi því, sem hv.þm. Dala. (BJ) sagði, að ef það er rjettargrundvöllur þessa frv., að maður, sem hefir orðið fyrir því óláni, að þurfa að þiggja af sveit, missi ekki þessvegna kosningarrjett, þá erum við alveg sammála. Jeg álít, að í flestum tilfellum ætti það ekki að vera svo, að lítilfjörlegur sveitarstyrkur væri látinn varða rjettindamissi. En það er ekki aðalatriði þessa frv., eða því er þá verið að breyta öðrum atriðum? Og því er svo langt frv. búið til, ef það er aðalatriðið, að ná kosningarrjetti handa þessum mönnum? En hvort þetta frv. verður samrýmt við það, sem í stjórnarskránni stendur um þessa menn, skal jeg ekkert fullyrða um, því að jeg hefi ekki borið það saman við hana. Annars sagði hv.þm. Dala. (BJ) ekki neitt, sem jeg finn ástæðu til að vera að yrðast við hann um; við erum báðir á sama máli um það, að setja málið í nefnd, og þá verður það náttúrlega athugað og lagfært þar. Þá beindi hv. 2. þm. Reykv. (JBald) til mín nokkrum orðum, eftir sinni alkunnu þingmannsvenju, að nota mest útúrsnúninga. Er þessi hv.þm. svo mikill, að hann hafi nokkurn rjett til að leggja illa meiningu í orð manna, sem aldrei hefir átt í þeim að vera? En tilhneiging sumra manna er svo rík til þess, að leggja orð og athafnir annara manna út á versta veg, að þeir geta ekki á sjer setið að nota í því skyni hvert tækifæri. Jeg get komið með ýms dæmi þess, hve það er hættulegt fyrir sveitastjórnir út um land að eiga hjer þurfalinga, en það er einmitt þetta, sem hann (JBald) vill vinna að, að þær hafi ekki rjett til að ala önn fyrir þeim í þeirra eigin sveit, heldur vill hann, að þeir hafi rjett til að vera þar, sem framfærslan verður sveitarfjelögunum miklu dýrari. Þá sagði hv.þm. (JBald), að það væri ætlast til, að sveitarstjórnir sæju mönnum fyrir atvinnu, og benti á, að hjer í Reykjavík hefði verið unnið að jarðabótum undanfarna vetur, skurðagrefti og því um líku. Þetta er alveg rjett, en jeg hjelt, að hv.þm. (JBald) vissi, að það hagar töluvert öðruvísi til á útjöðrum þessa lands en hjer í Reykjavík; það myndi í fæstum sveitum vera hægt að gera skurði að vetrarlagi, með þeim áhöldum, sem sveitirnar hafa á reiðum höndum. En svo er annað, sem hv.þm. hefir sennilega ekki munað eftir, að í sveitum er löngum svo mikil mannfæð, að þar eru varla menn til allra nauðsynlegustu starfa, og hvernig getur þá hv.þm. hugsað sjer, að sveitirnar fari að setja menn í að grafa skurði? Jeg vænti þess, að hv.þm. verði mjer sammála um, að það er alt annað, þar sem mild veðrátta er og nógur mannfjöldi saman kominn, annað hjer á Suðurlandi en í útsveitum, vestur eða norður í landi. Þessi samanburður háttv. þingmanns er því alls ekki frambærilegur. Þá sagði hv.þm. (JBald), að almenningur vildi láta breyta þessum lögum. Mjer er nú ekki kunnugt um, að svo sje, þó að jeg að ýmsu sje sammála hv.þm., t. d. álít jeg, að vegna slysa sje alls ekki rjett að menn verði sveitarlimir, ef þeir þurfa að missa rjettindi sín fyrir styrk, sem þeir fá. En hvað það snertir, að það þurfi að vera rótgrónir íhaldsmenn, sem standi á móti þessu frv., þá finst mjer, að hægt væri að leggja illa meiningu í þau orð hans, en nú vil jeg leggja þetta út á besta veg fyrir hv.þm., og með þá einu hugsun fyrir augum, að hv.þm. telji þá íhaldsmenn, sem ekki fylgja honum að málum. En þá er eftir að vita, hvort þeir eru betri, sem segja eitthvað til að kitla eyrun, eða þeir, sem halda fram sinni skoðun. Þetta nær náttúrlega ekki til hv.þm. (JBald) sjálfs, allra síst í þessu máli, en jeg ímynda mjer þó, að sum ákvæðin, sem felast í þessu frv. hans, sjeu þannig, að hann álíti, að þau eigi fram að ganga. En jeg þarf ekki að eiga framkomu mína undir dómi þessa hv.þm., heldur minni eigin samvisku, því að jeg mun aldrei vilja fara illa með nokkurn mann, sem kann að þurfa hjálpar af sveitarfje. Vil jeg vísa þeim orðum heim til föðurhúsa, að sá, sem betur getur, vilji níðast á lítilmagnanum. En jeg vil ekki vinna að því með framkomu minni, að rjettur sveitarfjelaganna verði minna metinn en rjettur einhvers einstaklings, sem jeg veit, að hann myndi oft vilja beita sveitarfjelaginu til skaða. Jeg býst annars við, að þetta frv. fari til nefndar og verði þar lagað, svo að okkur megi báðum vel líka.

Atvinnumálaraðherra (MG): Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hjelt, að það væri hjegómagirni, sem mjer gengi til, að vera á móti þessu frv. Jeg ætla þess vegna að sýna með fáeinum dæmum, hvernig þetta ágæta afkvæmi hans er. Ef maður hefir 3 heimilisföst börn og þarf opinbers styrks, er það ekki sveitarstyrkur, en ef maður á 10 börn, og hefir leyst upp heimili sitt og ráðist burtu til að leita þeim bjargar, og það mishepnast, svo að hann kemst í þrot, þá telst það sveitarstyrkur. Ef maður verður ófær til vinnu „lengri eða skemri tíma“, sökum meiðsla, þá má ekki, eftir frv., telja hjálp til hans sveitarstyrk. Jeg sje því ekki betur en að ef maður fellur í rot, og liggur í óviti 5 mínútur, og liggur t. d. 2 daga á eftir, þá geti hann krafist styrks, sem ekki má telja fátækrastyrk. Gildir þetta jafnt um ríkan og fátækan. Svo er talað um, að hreppsnefnd eigi að vísa manninum á atvinnu, en ekkert tiltekið með hvernig kjörum. Af þessu öllu verður manni helst að hugsa, að þetta frv. sje borið fram til leiks. Hv. flm. (JBald) heldur líklega, að þetta frv. hans verði strax felt, án þess að nokkur taki eftir göllunum á því, eða þá, að hv.þm. samþykki það í hugsunarleysi. Ennfremur var hv.þm. (JBald) eitthvað að gera getsakir um það, að það myndi þurfa að breyta lögum, sem jeg hefði borið fram. Það getur vel verið, en sá er munurinn, að mín frv. verða að lögum, en hans frv. er venjulega slátrað við 1. umr. Hitt er ekki undarlegt, þótt lögum, sem jeg hefi samið, sje breytt síðar, því að nýjar ástæður skapa ný lög. Annars á jeg miklu fleiri minnisvarða í löggjöfinni en hv.þm. (JBald).

Flm. (Jón Baldvinsson) Það hefir verið látinn í ljós vafi um það, hvort hægt væri að gera þessa breytingu á fátækralögunum, vegna stjórnarskrárinnar, af því að það er tiltekið þar, að menn, sem hafi þegið af sveit, skuli ekki hafa kosningarrjett. En í sjálfum fátækralögunum er einmitt talað um styrk, sem ekki skuli talinn sveitarstyrkur, og í 27. og 28. gr. fátækralaganna er talað um styrk, sem ekki skuli talinn fátækrastyrkur. Í lögunum um berklavarnir er líka talað um styrk, sem ekki skuli talinn fátækrastyrkur. Jeg held þessvegna, að það sje misskilningur, ef nokkur heldur, að þetta frv. geti ekki staðist vegna stjórnarskrárinnar. Hv. þm. Barð. (HK) tók það óstint upp fyrir mjer, sem jeg sagði, að það hefði falist í orðum hans, að hann liti svo á, að þurfalingar væri rjettlausir, en hv.þm. má sjálfum sjer um kenna, því að þetta fólst í raun og veru í orðum hans, og það kom berlega fram í seinni ræðu hans, því að hann vildi alls ekki hafa ákvæðið um það, að menn hefði neitt að segja um það, hvort þeir væru fluttir sveitarflutningi eða ekki. Hv. þm. sagði, að jeg vildi halda þeim hjer í Reykjavík, þótt það væri sveitarstjórninni nauðsynlegt að fá þurfalinga sína heim til sín. En þetta ber alt að sama brunni, því að þær geta ekki fengið þá til sín, nema með þeirra samþykki. Og ef þeir fá þennan rjett, þá hafa sveitastjórnirnar ekki lengur þetta skilyrðislausa vald yfir mönnunum, en það vill hv.þm. (HK) að þær hafi. Þetta er rjett hjá mjer, og getur hv.þm. því ekki ráðist að mjer fyrir það. Þá kom það upp hjá hv.þm. (HK), og það get jeg vel fallist á, að honum sje kunnara um það, hvort hægt sje að starfa að jarðabótum vestanlands að vetri til. En jeg benti aðeins á, hvað var tekið upp hjer í Reykjavík fyrir nokkrum árum. Það hefir gengið vel, þrátt fyrir það, þótt mikill klaki væri í jörðu, og jeg benti á, hvort ekki mundi hægt að vinna í fleiri sveitum, því að jeg hugði, að flestar sveitir landsins myndu eiga svo mikið ógert af slíku, að hægt myndi að koma fyrir mörgum dagsverkum. Svo var það hæstv. atvrh. (MG). Það sem hann fann frv. til foráttu, var sjerstaklega a-liðurinn. Ef maður ætti 10 börn og hefði ekkert þeirra hjá sjer, og fengi styrk, þá skyldi það talinn sveitarstyrkur. Eftir mínu áliti er þetta mjög sjaldgæft og óheppilegt dæmi, sem hæstv. ráðh. (MG) tók. En ef hæstv. ráðh. (MG) er að finna að því, að frv. gangi ekki nógu langt, skal jeg með ánægju verða honum samferða í því að gera breytingar í þá átt.  (Atvrh. MG: Já, að sumu leyti of langt, en í sumu ekki nógu langt)  . Þetta er fyrirsláttur. Þegar jeg hugsa til framkomu þessa hv.þm. (MG) í þessu máli á fyrri þingum, þykist jeg viss um, að hann muni ekki vilja miklar rjettarbætur. Þá var hæstv. ráðh. (MG) að fetta fingur út í atriðið um vinnuna, og bjóst við, að það mundi vera hægt að segja mönnum að vinna „gratís“, það mundi víst ekki standa á atvinnunni. Jeg veit nú ekki, hvort menn, sem hafa verið sýslumenn og málaflutningsmenn árum saman, eru vanir því, að vinna fyrir ekki neitt, enda hygg jeg, að þetta sje ekki annað en útúrsnúningur hjá hæstv. ráðh., því að það er auðvitað engin atvinna, ef menn eiga að vinna „gratís“.

Björn Líndal Það eru aðeins örfá orð viðvíkjandi mannúðartali hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Það hljómar vel, en menn verða jafnframt að gæta þess, að níðast ekki á einum til þess að hjálpa öðrum. Jeg vil benda á örlítið dæmi í þessu máli. Það er, eins og kunnugt er, svo sterkur straumur af fólki úr sveitunum til bæjanna, að við sjálf liggur, að þær leggist í auðn. Ungur og duglegur maður, sem býr norður í landi, á erfitt með að sjá fyrir fjölskyldu sinni, þótt duglegur sje og sparsamur. Jafnaldri hans og sveitungi hefir flutt hingað suður til Reykjavíkur, og þar hefir hann, því miður, komist út á hálar brautir. Er þetta ekki sagt til þess að níða Reykjavík, heldur af því, að það er satt, að margar freistingar verða á vegi manna í bæjunum, sem ekki verða mönnum að fótakefli í sveitunum. Svo einn góðan veðurdag kemur styrkbeiðni úr Reykjavík handa þessum manni; hann er þá kominn þar í allstóra sveitarskuld. Svo á kotbóndinn, sem situr norður þar, og berst fyrir 7–8 börnum, að borga reglulega blóðpeninga fyrir Reykvíkinginn; og ef ekki er skrifleg yfirlýsing hans fyrir hendi um það, að það megi fara með sig heim í sína sveit, þá verður að ala hann á kostnað hins fátæka iðjumanns hjer í Reykjavík, þótt það sje margfalt dýrara en heima í sveitinni. Hjer er verið að stofna til hins mesta ranglætis og mannúðarleysis, ef rjett er skoðað.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það kemur mjer undarlega fyrir, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) skuli nú vera á móti því, að breyta þeim ákvæðum, sem jeg nefndi, af því að hann var fáanlegur til þess í fyrra.

Sagði jeg það?

Já, óbeinlínis, með því að flytja frv. aftur, með sömu stórgöllunum og í fyrra. Það hlýtur að vera af því, að hann álítur það best þannig. Og um atvinnuna, sem hreppsnefndir og bæjarstjórnir eru skyldar að útvega, held jeg fast við, að það vantar í frv. ákvæði um, með hvaða kjörum vinnan á að vera og hvar. Það mundi ekki nægja, að vísa á atvinnu, t. d. í Ameríku eða fyrir sama sem ekkert kaup. Annars fór hv.þm. eins og köttur í kringum heitt soð hjá því, að bera í bætifláka fyrir frv. eða svara nokkru því, sem jeg sagði, öðru en því, að hann sagði, að jeg vildi fara lengra en hann. Það er rjett, að því leyti, að ef lög eru sett um þetta, þá verður að vera einhver sanngirni í þeim, en í a-liðnum er engin sanngirni, og eins er það með b- liðinn, enda vill hv.flm. ekki ræða hann. Hann gekk líka inn á það í fyrra, að frv. væri hreinasta ómynd, eins og það var þá.

Flm. (Jón Baldvinsson) Hæstv. atvrh. (MG) var miklu sanngjarnari nú en í fyrri ræðu sinni, enda fjekk jeg hann nú til að lesa frv. og skilja það. En maður, sem á að hafa atvinnu sjer og sínum til lífsviðurværis, getur ekki unnið „gratís“, og er þessvegna athugasemd hæstv. ráðh. (MG) út í loftið. Nú kom hann aftur með það, sem hann sagði í fyrra, að vísa mönnum til Ameríku. Jeg get svarað því nú eins og þá, að það sje kanske hans vilji, að láta sem flesta fara til Ameríku. Ef svo er, að honum þyki það vanta í frv., þá getur hann komið með brtt. um það.  (Atvrh. MG: Þetta er útúrsnúningur, sem ekki er sæmandi hv.þm.!)  Jeg tók það fram, að jeg væri fús til að gera ýmsar breytingar á frv., en hinsvegar hefi jeg ekki getað fallist á ýmsar athugasemdir, sem hæstv. ráðh. (MG) og fleiri hv.þm. hafa verið að gera um þetta frv., meira og minna út í bláinn.

Flm. (Magnús Jónsson) Þetta litla frv., sem jeg flyt hjer á þskj. 144, er ekkert annað en viðauki, eða rjettara sagt skýring á 1. gr. dýraverndunarlaganna frá 1915, sem lögfræðingar hafa ekki komið sjer saman um, hvernig skilja beri, og dómar þeirra því ekki fallið á eina lund. Í 1. gr. þessara laga frá 1915 er svo fyrir mælt, að sá, sem misbjóði skepnu eða fari illa með hana á einn eða annan hátt, skuli sæta sektum fyrir meðferðina. Í framkvæmdinni hefir þessum tilgangi laganna verið náð, t. d. í Reykjavík, á þann hátt, að kært hefir verið til lögreglustjóra yfir illri meðferð á skepnum og hann þá látið taka meiddan hest eða haltan eða horaðan af eigandanum, sent skepnuna að Tungu og látið hjúkra henni þar á kostnað eiganda, á meðan hún þurfti með. Þetta er náttúrlega gott og blessað og eflaust samkvæmt tilgangi laganna, og skepnunni fyrir bestu. En sá er galli á, að þetta verður aðeins framkvæmanlegt samhliða því, að eigandinn er dæmdur til sekta, að hann samþykki dóminn góðfúslega. Þvertverskallist eigandinn aftur á móti og neiti að sleppa skepnunni, þangað til dómur hefir fallið um sekt hans, greinir lögfræðinga á, hvað hægt sje að gera. Sumir líta svo á, að samkvæmt greininni sje aðeins hægt að dæma eigandann í sekt, en umráðarjett hafi hann yfir skepnunni eftir sem áður. það virðist því skynsamlegra og óneitanlega í meira samræmi við anda dýraverndunarlaganna, að geta umsvifalaust svift eigandann umráðarjetti yfir þeirri skepnu, er hann hefir misboðið, því að henni er að engu leyti borgið, þó að eigandinn greiði einhverja sekt, en heldur svo ef til vill áfram að þrælka hana. Og þó að sá dómur falli síðar, að eigandinn missi umráðarjettinn, er ekki hægt að framfylgja þeim dómi, því að ef dæmdur áfrýjar dómnum, er rjettarverkun hans horfin, þar til fullnaðarúrslit eru fengin, en það tekur vanalega langan tíma, og skepna sú, er misboðið var, er að litlu hólpnari. Þessu litla frv. er ætlað, eins og í greinargerðinni segir, að taka af öll tvímæli í þessu efni, og það er borið fram samkvæmt ósk formanns Dýraverndunarfjelagsins. Þessvegna vona jeg, að hv. deild geti fallist á það og lofi því að ganga til 2. umr. og til allsherjarnefndar.

Klemens Jónsson Það eru tvö atriði í frv. þessu, sem fara í bág við gildandi lög. Hið fyrra er, að lögreglustjórar geti án dóms hindrað illa meðferð á skepnum, aðeins ef þeir telja, að misþyrming hafi átt sjer stað. Þetta þykir mjer of víðtækt, enda ástæðulaust að gefa lögreglustjórum slíkt vald. Þessi mál eru venjulega ofboð einföld, almenn lögreglumál, og getur því lögreglustjóri kveðið upp dóm svo að segja samstundis. Hitt tel jeg of viðurhlutamikið, að gefa lögreglustjóra það vald, að hann geti án undangengins dóms tekið skepnuna og svift eigandann umráðarjetti hennar. Þessvegna hefði frv. átt að byrja á orðunum „sje maður dæmdur“ o. s. frv., en sleppa orðunum þar á undan. Þá kem jeg að hinu atriðinu. Það gildir alment um alla dóma, sem áfrýjað er, að á meðan frestast öll framkvæmd dómsins, þangað til æðri dómur er fallinn, með öðrum orðum, fyrri dómurinn og kraftur hans fellur alveg niður, meðan áfrýjun stendur. Þessvegna hefir dómarinn ekki, samkvæmt þessum almennu og gildandi reglum, vald til þess að svifta eigandann umráðarjetti yfir skepnunni á meðan æðri dómur er ekki fallinn. En hinsvegar virðist mjer þó óeðlilegt, að maður, sem dæmdur hefir verið fyrir illa meðferð á skepnu, geti haldið áfram að hafa hana undir höndum og ef til vill haldið áfram að misbjóða henni svívirðilega, á meðan endanlegur dómur fellur ekki. Jeg verð þessvegna, þrátt fyrir þessa almennu og eðlilegu lagareglu, að hverfa frá henni í þessu máli, sem hjer er um að ræða, og get því verið sammála hv.flm. (MJ) um það, að ástæða sje til að lagfæra þetta, og beini jeg þessum athugasemdum til hv. nefndar, að hún reyni að breyta frv. í það horf, er jeg hefi bent á.

Flm. (Magnús Jónsson) Jeg er þakklátur hv. 2. þm. Rang. (KIJ) fyrir undirtektir hans. Þótt honum finnist upphaf frv. of rúmlega orðað, þá er það ekki annað en sem athugast verður í nefnd, jafnhliða því þá, hvort forsvaranlegt sje að bíða eftir dómsúrslitum að taka skepnu af manni, sem misboðið hefir henni. Mjer er kunnugt um, að þetta hefir verið framkvæmt hjer í bænum án dóms og ekki verið misnotað, enda ætti það ekki að orka tvímælis, að banna mönnum t. d. að nota meiddan hest eða haltan, sem kært hefir verið fyrir ómannúðlega meðferð á. Að vísu mun jeg láta mjer lynda, þó að hv. nefnd breyti frv. í það horf, sem hv. 2. þm. Rang. (KIJ) benti á. En vænna þætti mjer þó um, að það fengi fram að ganga óbreytt.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Eins og tekið er fram í greinargerð þessa litla frv., þá er það borið fram vegna þess, að jeg er ekki viss um, að frv. það hið mikla á þskj. 100 nái fram að ganga á þessu þingi. Það er, eins og allir vita, mikill lagabálkur og um mörg nýmæli þar að ræða, sem heimta nákvæma athugun og yfirvegun, en hinsvegar sjá allir nauðsynina á því, að breyta ýmsum ákvæðum í lögunum um slysatryggingar sjómanna og telja, að það megi ekki dragast lengur. Einkum hefir mönnum orðið það ljósara og ljósara nú í vetur, er svo margir hverfa úr hópi sjómanna og farast, en einkum þó eftir mannskaðveðrið mikla. Menn finna betur og betur, að slysatryggingarlögin eru ónóg og koma ekki að því haldi eða gagni, sem ætlast var þó til. Einkum á þetta sjer stað, þar sem sjerstaklega stendur á, t. d. þar sem ekkja á í hlut með mörg börn í ómegð, enda munu allir sammála um það, að bæturnar þyrftu að vera meiri og ríflegri. Jeg skal að vísu játa, að jeg hefði kosið að hafa bæturnar hærri en hjer er farið fram á, t. d. 1000 kr. handa hverju barni, en jeg sá mjer það ekki fært að svo stöddu, því að þá hefðu iðgjöldin orðið of há. En auk þess sem hjer eru hækkaðar öryrkjabætur, er og ætlast til, að dánarbætur nái einnig til fósturforeldra, hafi þau verið á framfæri hins látna. Það hefir sýnt sig nú hin síðari ár, að fósturforeldrar, sem kostað hafa að öllu leyti uppeldi hins látna, hafa engar bætur fengið, en foreldrarnir, sein aldrei skiftu sjer hið minsta af barninu eða uppeldi þess, þau hafa notið allra dánarbótanna. Þetta er ranglæti, sem sjálfsagt er að leiðrjetta. Jeg þekki tvö sorgleg dæmi, sem nýlega hafa komið fyrir. Bláfátæk kona, sem ól algerlega upp mann, sem nýlega er látinn, og hafði lagt henni fje til framfæris um nokkur ár, svo að hún lenti ekki á sveitinni, stendur nú uppi allslaus og getur ekkert unnið fyrir sjer, en faðirinn, sem aldrei hirti hið minsta um soninn, hann fær allar dánarbæturnar. Gömlu konunnar, sem komin er að fótum fram, bíður ekki annað en hreppurinn, og jeg þekki annað dæmi þessu líkt að vestan, og fleiri munu þau vera. Jeg hefi athugað, hvort sjóðurinn mundi fær um að bera þessa hækkun útgjaldanna með því fyrirkomulagi, sem frv. fer fram á, og jeg hefi komist að raun um, að hann muni geta fremur borið þessa hækkun, eða 750 kr. dánarbætur til barna, verði frv. samþ., heldur en þær 200 krónur, sem ákveðnar eru með því fyrirkomulagi, sem nú er, og komast þó eins vel af. Og t. d. 1924 vantar mikið á, að iðgjöldin nemi þeirri upphæð, sem greidd hefir verið úr sjóðnum, eða dánarbæturnar verið talsvert hærri iðgjöldunum. Og hvað mundi þá verða í ár, eins og mannskaðarnir eru þegar orðnir á þessum 2 mánuðum, sem liðnir eru af þessu ári. Þá er sjerstakt nýmæli í frv. þessu, að stærri útgerðin beri þyngri byrðarnar. Þetta mætir nú ef til vill andstöðu, en ætli þó ekki að vera, því að þessir menn standa að mörgu leyti betur að vígi. Minni útgerðin (eða 12 tonna bátar) eru ekki færir um að bera hærri iðgjöld en nú. það má að vísu segja, og jeg geri enda ráð fyrir, að mjer verði núið því um nasir, að það sje misrjetti í þessari tillögu, að láta þá, sem stunda sjó á gufuskipum, þar sem minst hætta er á slysum, bera hærri gjöld en þá, sem eru á móforbátum, því óneitanlega er hættan meiri þar. En það er aðgætandi, að hjer er um einskonar samábyrgð eða samtrygging allra sjómanna að ræða, enda býst jeg við, að enginn sjómaður eða stærri útgerðarmaður beri á móti því, að sanngjarnt sje, að þeir borgi dálítið meira, þó að minni hættur sjeu. Annars finst mjer rjett að geta þess í þessu sambandi, að sjóður slysatryggingar sjómanna var í árslok 1924 283 þús. kr., en þar frá má svo draga 44 þús. kr., sem eru ógoldnar bætur frá árinu 1924, bætur, sem fyrst voru úrskurðaðar eftir áramót. Auk þess má nefna það, að eftir því sem næst verður komist, munu slysin í febrúar kosta sjóðinn um 60 þús. kr. Og er þá auðsætt, að saxast fer á sjóðinn, og ekki að gera ráð fyrir, að hann þoli mikla skelli úr þessu, verði starfsemi hans ekki breytt. Mjer hefir komið til hugar að skjóta því til hv.allshn., sem fær þetta frv., ásamt hinu á þskj. 100, hvort hún muni ekki sjá sjer fært að slysatrygging sjómanna verði eftirleiðis sjerstök deild innan slysatryggingar ríkisins. Sje sjóðnum vel stjórnað og skynsamlega, þá ætti sú deild slysatryggingar ríkisins að vera sjerstaklega vel trygð og fær um að mæta þeirri brýnu þörf, sem á því er, að tryggja sjómannastjettina öðrum stjettum fremur og betur, enda er þar að ræða um þá stjett, sem mest hvílir á hið fjárhagslega sjálfstæði þjóðfjelagsins. Jeg skal taka það fram ennþá einu sinni, að jeg vil alls ekki á nokkurn hátt með frv. þessu verða þess valdandi, að frv. á þskj. 100 dagi uppi að þessu sinni. En sjái hv. deild vandkvæði á, að það komist fram á þessu þingi, vona jeg, að þessu mínu frv. verði lofað að ganga áfram, því að það er áreiðanlega til mikilla bóta. Að svo mæltu þykist jeg ekki þurfa að sega fleira, en vona, að frv. fái að ganga til 2. umr. og til allshn.

Jón Baldvinsson Jeg skal strax taka það fram, að jeg er sammála hv.flm. (JAJ) um að hækka dánarbætur þeirra manna, sem farast af slysum, en um hitt, sem frv. hans fer fram á að breyta, er jeg ekki jafnviss um að sje rjett. Að minsta kosti eru tillögur hans um breytingu á iðgjöldum alveg öfugar við það, sem stjórn slysatryggingarinnar hefir látið uppi. par segir, að hættan sje minst á gufuskipum, og þó ætlast frv. til, að iðgjöldin sjeu hærri af þeim. Þá var hv.flm. (JAJ) að tala um, að hann vildi halda slysatryggingu sjómanna sem sjerstakri deild innan hinna almennu trygginga. Þessu er jeg á móti, enda er jeg sannfærður um, að slysatryggingu sjómanna yrði styrkur að því, að renna saman við hinn almenna sjóð, og því engum til bóta, að sjómenn hafi sjóð út af fyrir sig. Annars er jeg hv.flm. (JAJ) sammála um það, að hækka þurfi dánarbæturnar, en hinsvegar lít jeg svo á, að frv. mitt á þskj. 100 eigi að ganga fram á þessu þingi, ekki kanske eins og það er nú, heldur með breytingum, er til bóta væru, og er það sjálfsagt að taka tillit til þess, er hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) hefir fram að færa.

Ágúst Flygenring Jeg ætla ekki að flytja langt mál, þó full ástæða væri til að gera margar athugasemdir við frv. þetta. En jeg vildi benda á það, að mjer skilst ekki, á hvaða viti þessi flokkun iðgjaldanna er bygð. Eftir því sem jeg veit best, verða iðgjaldagreiðslurnar jafnan að standa í hlutfalli við ákveðið hundraðsgjald hinna ýmsu flokka, og í sambandi við áhættu þeirra. Það, sem vanalega er nefnt „forlisprocent“, er 8% af mótorbátum, en 4% af togurunum. En eftir frv. verður þetta alveg öfugt. Eftir því sem áhættan er minni, því hærri eiga iðgjöldin að vera, og hefir flm. engin rök fært fyrir því máli sínu. Það þýðir ekki að fara í kringum það, að þegar stofna á til jafnvíðtækra trygginga og hjer er, þá verða iðgjöldin að miðast við áhættu, og flokkunin að gerast eftir því, en ekki að miðast við velmegun einstakra flokka. Þar sem áhættan er meiri, á iðgjaldið að vera hærra, og lægra eftir því sem hún er minni. Það voru þessar athugasemdir, sem jeg vildi leyfa mjer að skjóta til nefndar þeirrar, er málið fær til meðferðar, og get með þeim orðum látið máli mínu lokið að þessu sinni.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Þeir hv.þdm., sem hafa tekið til máls, vilja miða iðgjöldin við áhættuna. Jeg skýrði áðan frá þeirri skoðun minni, að þetta ætti að verða einskonar samtrygging sjómanna, þannig, að þeir, sem betri atvinnu hefðu, skyldu, enda þótt þeir væru í minni hættu á sjónum, rjetta hinum hjálparhönd, með því að greiða tiltölulega hærri iðgjöld til sameiginlegs tryggingarsjóðs. Jeg skal ekki neita því, að sú er venjan í daglega lífinu, þar sem frjáls samkepni ræður, að þeir greiði hærri iðgjöld, sem meiri hætta er að tryggja. Jeg lít svo á, að ekki sje ósanngjarnt, að þeir menn, sem vinna á togurum t. d. og bera oft alt að þrisvar sinnum meira úr býtum en aðrir sjómenn, sem eru á vjelbátum eða opnum bátum, greiði iðgjöld í sameiginlegan slysatryggingasjóð í hlutfalli við getu sína og hlaupi þannig undir bagga með hinum, sem vegna aðstöðu sinnar og ýmissa orsaka, sem enginn fær við ráðið, verða að sæta lakari skipakosti. En ef iðgjöldin verða eingöngu miðuð við áhættuna, eins og hv. 2. þm. Reykv. (JBald) vildi vera láta, þá er hvorugum styrkur að öðrum. En fyrir mjer vakir einkum, að þeim sjómönnum vorum, sem eiga við lakari kjör að búa og eru neyddir til að stunda atvinnu sína á hinum smærri skipum, megi verða styrkur að því, að eiga sameiginlegan slysatryggingasjóð með hinum, sem meira bera úr býtum.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg hygg, að óþarfi hafi verið, að leita afbrigða um, hvort frv. þetta megi takast fyrir, því jeg afhenti það á skrifstofunni daginn áður en frestinn þraut, sem þm. er settur til að bera fram frv. sín. En mjer á sama stendur, úr því að leyfið var veitt. Mönnum eru enn í fersku minni hinar löngu og ströngu umr., sem urðu hjer á dögunum milli mín og hæstv. atvrh. (MG) út af fyrirspurn minni um selaskot á Breiðafirði. Jeg hefi beðið eftir því, að fá að vita opinberlega, hverju sýslunefndirnar hefðu svarað viðvíkjandi frv. því, sem borið var fram í hv.Ed. í fyrra, um þetta efni. þegar jeg heyrði, að sýslunefndir Dala-, Snæfellsness- og Hnappadalssýslna væru á einu máli um það, að rjett væri að færa línuna út eins og farið var fram á í frv., þá taldi jeg mjer skylt að bera málið fram á þessu þingi. Jeg vil þá geta þess, að þar sem jeg treysti því í upphafi, að sýslunefnd Dalasýslu hefði gengið svo vel frá frv. sem unt væri, þá áleit jeg þess ekki þurfa með, að athuga nánar hversu frv. væri samið. En síðan frv. var fram borið, hefi jeg sannfærst um, að takmarkalínan á Hvammsfirði er ekki rjett hugsuð í frv. par stendur síðast í 1. gr.: „Ennfremur á Hvammsfirði utan línu, sem hugsast dregin þvert yfir fjörðinn, eina mílu innan Lambeyjar.“ Jeg er ekki að finna að því frá „geometrisku“ sjónarmiði, hvernig grein þessi er orðuð. Eins og menn sjá, er ekki ákveðinn nema einn punktur, sem er miðaður við Lambey, en gegnum þann punkt er vitanlega hægt að draga margar línur. En það er annað, sem er athugavert. Þegar jeg fór að athuga mál þetta nánar, og átti tal um það við gagnkunnugan mann þar vestra, Magnús á Staðarfelli, þá mintist jeg þess, að á ýmsum bæjum, t. d. Ljárskógum, Glerárskógum, Skarfsstaðanesi og Ketilsstöðum, sem allir eru innan línunnar, sem hugsast dregin samkv. frv.-gr., eru selalagnir. En það eitt vakir fyrir mönnum með þessu ákvæði, að þeir vilja fá selinn ófriðaðan í nánd við laxveiðiárnar, sem renna í Hvammsfjörð, til þess að því megi verjast, að hann eyðileggi laxveiði í ám þessum. Og með línunum, sem ákveðnar eru í brtt. minni á þskj. 154, er þessu fullkomlega sint, því að Ljárósar eru skamt frá Búðardal, en aðallaxveiðiárnar, svo sem Laxá og Haukadalsá falla til sjávar á ófriðaða svæðinu sunnan línunnar frá Ljárósum í Teigshyrnu. Þaðan kemur svo lina í Hólmlátursborgir, langt fyrir utan veiðiárnar. Á þennan hátt verður ófriðað alt svæðið fyrir framan veiðiámar, en hinsvegar friðaðar allar selalagnir. Mjer þykir sennilegt, að hjeraðsbúar sjálfir fái að ráða því, hvar takmörkin eru sett, og býst jeg varla við, að hv.þm. leggist á móti því, að þau verði sett þar, sem öllum málsaðilum er hagkvæmast. Eins og kunnugt er, eru 2 frv. um svipað efni á ferðinni hjer í hv. deild. Þykist jeg vita, að frv. þetta verði fengið sömu hv. nefnd til meðferðar, sem þau frv. eru hjá. Skilst mjer rjettast, að hv. nefnd semji eitt frv. upp úr þessum öllum, þar sem þetta verður hvorttveggja sameinað, að breyta takmarkalínunum og hækka sektir fyrir ólögleg selaskot. Annars er ekki svo að skilja, að jeg vilji segja þessari hv. nefnd fyrir verkum, hver sem hún er.  (Forseti, ÞorlJ: Það er landbúnaðarnefnd.)  Já, er það landbúnaðarnefnd! Þessu get jeg trúað: Fiskurinn hefir fögur hljóð, finst hann oft á heiðum. Ærnar renna eina slóð eftir sjónum breiðum.

Flm. (Jón Sigurðsson) Jeg skal ekki þreyta menn með langri framsögu um þetta mál. Aðeins vil jeg geta þess, að frv. er flutt samkv. ósk Theódórs Arnbjarnarsonar, ráðunauts Búnaðarfjelagsins. Hann er sá maður, sem sjerstaklega hefir um mál þessi hugsað og mun betur að sjer í þessum efnum en flestir eða allir aðrir hjerlendir menn, og má þessvegna óhætt treysta. því, sem hann leggur til þessara mála. Um kynbætur hrossa eru í núgildandi lögum tvennskonar ákvæði. Fyrst og fremst mæla lög svo fyrir, að graðhestar, 11/2 árs eða eldri, megi ekki ganga á afrjettum. Í öðru lagi eru til gömul lög, frá árinu 1891, sem heimila sýslunefndum að gera samþyktir um kynbætur hesta. En það er nú svo með þau lög, að enda þótt þau sjeu nú 34 ára gömul, þá hafa þau enn ekki komið svo að notum sem skyldi. Bæði er það, að margar sýslunefndir hafa ekki notað þar gefna heimild til að setja samþyktir um þessi efni, og í annan stað hafa þær samþyktir, sem gerðar hafa verið, oft verið mjög mismunandi að efni til. Stafar það af því, að ekkert sjerstakt form hefir verið gefið fyrir samþyktir þessar, svo að hver sýslunefnd hefir getað sniðið þær eftir sínu höfði, án þess að gæta samræmis við önnur sýslufjelög. Ennfremur hefir þótt brenna við, að samþyktunum væri slælega framfylgt, og ef til vill enn ver hlýtt. Það er skoðun mín og margra annara, að kynbætur hrossanna okkar sjeu eitt af mikilsverðustu umbótamálum okkar bændanna. Það verður því að hefjast handa, frekar en gert hefir verið hingað til, ef við eigum ekki að standa nálega í stað, en það er sama og að dragast aftur úr öðrum þjóðum. Í frv. þessu eru mörkuð nokkur helstu undirstöðuatriðin, sem hrossakynbætur hjer á landi verða að byggjast á. Því er oft haldið fram, að aukin ræktun landsins sje grundvöllur allrar hagsældar í sveitunum. En til þess að ræktun landsins geti gengið greiðlega, þurfum við að eignast þroskameiri og betur bygða hesta en við höfum yfirleitt átt hingað til. Og að hægt sje að bæta hestakynið að stórum mun, þarf enginn að efa. Það hefir greinilega verið sannað, svo að ekki verður um vilst. Þarf ekki annað en benda á hið landfræga Melstaðarkyn, sem skarar langt fram úr flestum öðrum, einungis vegna þess, að nokkrir einstaklingar hafa haft skilning og e. t. v. að sumu leyti betri aðstöðu en alment gerist til að beita sjer fyrir máli þessu. Þessvegna hefir þar tekist að skapa hestakyn, sem ber langt af flestum öðrum kynjum. Það má því ganga út frá því sem gefnu, að ef almenningur fæst til að taka höndum saman í þessu efni, þá verður hægt að bæta hestakyn hjer á landi mjög mikið og á marga vegu. En hitt er líka áreiðanlegt, að almennar umbætur á þessu sviði verða aldrei að verulegu liði, fyr en settar verða skýrar og ákveðnar skorður fyrir það, að einstakir menn geti með kæruleysi ónýtt það starf, sem aðrir hafa unnið. Hjer er farið fram á að lögfesta nokkur ákvæði, sem eru alveg nauðsynleg og sjálfsögð, ef einhver verulegur árangur á að fást af kynbótastarfinu. Jeg vona, að mál þetta verði svo mikilsvert í augum hv. landbn., sem væntanlega fær frv. til meðferðar, að hún hraði afgreiðslu þess eftir föngum, svo að það nái fram að ganga á þessu þingi, enda þótt það sje svona seint fram komið. Að endingu skal jeg aðeins geta þess, að í 1. gr. frv. væri líklega rjettara að nota orðið „hrossakynbótanefnd“ en „kynbótanefnd“, svo að síður geti orkað tvímælis, hvert verksvið nefndinni er ætlað. Reyndar ber fyrirsögn frv. og efni þess að öðru leyti með sjer, að hjer er aðeins um hrossakynbætur að ræða, og að nefnd þessi á því engin afskifti að hafa af kynbótum annars búpenings en hrossa, enda er það óskylt mál.