Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls á síðasta fundi hv. deildar reis hér upp hv. þm. V-Húnv. (SkG) og flutti fram ásakanir í garð okkar yfirskoðunarmanna um, að við hefðum sýnt einhverja hlutdrægni, að því er virtist, varðandi eina athugasemd við þennan reikning. Þessu var að sjálfsögðu beint til mín og hæstv. forseta sameinaðs þings, sem erum yfirskoðunarmenn, en það mun hafa vakað fyrir okkur báðum jafnt að svara ekki strax til þess að athuga þetta mál nokkru nánar, því að umr. um reikninginn er að sjálfsögðu ekki lokið fyrr en 3. umr. hefur farið fram. Nú er það svo, að það mál, sem hér er um að ræða, óinnheimtar tekjur ríkisins, er þó nokkuð alvarlegt mál og miklu viðtækara en það, sem athugasemd hv. þm. V-Húnv. gaf tilefni til. Ég skal nú leyfa mér mönnum til glöggvunar að lesa upp athugasemdina og svar ráðherrans. Athugasemdin er á þessa leið: „Eftirstöðvar hjá innheimtumönnum voru í árslok kr. 20560854.17. Er það nokkru lægra en í árslok 1952. Þá voru eftirstöðvar kr. 22424842.18. En á árinu hefur verið fellt úr eftirstöðvum kr. 1812049.59. Á nokkrum stöðum eru eftirstöðvar allmiklar.“ Svo teljum við upp nokkur lögsagnarumdæmi, þar sem eftirstöðvar eru töluvert miklar, og segjum svo: „Hefur verið gerð sérstök gangskör að því að innheimta þetta fé?“ Það datt okkur náttúrlega ekki í hug, að sú upptalning, sem við höfum hér, sé tæmandi að neinu leyti, en bendum á sem dæmi lögsagnarumdæmi, sem eftirstöðvar eru sérstaklega miklar í. Svar ráðherrans við þessari athugasemd er á þessa leið: „Eftirstöðvar eru óeðlilega háar í Neskaupstað, Keflavík, Akranesi og Hafnarfirði, og hefur alvarlega verið brýnt fyrir innheimtumönnum að herða á innheimtunni. Þótt eftirstöðvar séu háar í hinum umdæmunum, sem nefnd eru í athugasemdinni, eru þær miklu lægri í hlutfalli við tilfallnar tekjur. Einnig við innheimtumennina úr þessum umdæmum hefur ráðuneytið rætt sérstaklega um eftirstöðvar þessar og lagt fyrir þá að herða á innheimtunni.“ Þetta létum við yfirskoðunarmenn í bili okkur nægja, þannig að við vísuðum ekki athugasemdinni til aðgerða Alþingis. En ég verð að segja það, að hér er um talsvert alvarlegt mál að ræða, sem er ekki nýtt, því að það er áframhaldandi frá fyrri árum líka. Árið 1953 var eitthvert bezta ár, sem hér hefur komið, tekjur almennt miklar og afkoma almennings góð, og ég held, að því trúi enginn, að það hafi verið alveg nauðsynlegt, að það væru útistandandi af tekjum ríkisins hjá innheimtumönnum yfir 20 millj. í lok þessa árs, einkum þegar þess er gætt, að reikningum ríkisins er venjulega ekki lokað fyrr en talsvert er komið fram á næsta ár, oftast undanfarin ár ekki fyrr en í apríl eða maí. Þess vegna er talsvert færi á því fyrir innheimtumenn að laga innheimtuna á því tímabili, sem liðið er, á næsta ári. Það atriði, sem ég var sérstaklega að hugsa um í gær, var, hvernig stæði á, að við hefðum ekki tekið með tollstjórann í Reykjavík, þar sem eru hæstar eftirstöðvar að sjálfsögðu, þær eru þar í árslokin 9½ milljón. En þegar ég fór að athuga þetta, sá ég, að við höfðum ekki tekið það sérstaklega með vegna þess, að á árinu höfðu lækkað eftirstöðvar á þessum stað um hátt á þriðju milljón frá því árið áður, og auk þess eru þær hlutfallslega töluvert lægri en í þeim umdæmum, sem við tilnefndum. Nú er það svo um þessar skýrslur, sem hv. þm. geta kynnt sér í ríkisreikningnum, sem þeir hafa allir að sjálfsögðu fyrir augunum, að það er auðsætt, að það er hægt að hafa innheimtuna í betra lagi en er í mörgum umdæmunum, því að það er sums staðar, sem eru sáralitlar eftirstöðvar og gengið þar betur að innheimtunni en gerist annars staðar. Nú færði hv. þm. V-Húnv. engin rök fyrir sinni athugasemd hér í gær, aðeins sló því fram, að það sýndi sig, að það væri einhver hlutdrægni frá hálfu okkar yfirskoðunarmanna varðandi þetta mál. Fyrir því færði hann engin rök, og skal ég þess vegna ekki fara nánar út í það. En mér skildist á honum, að þegar miðað væri við prósentuútreikning á eftirstöðvunum, væru þær sums staðar hlutfallslega hærri en í þeim fjórum umdæmum, sem hann vildi telja að við hefðum ekki haft ástæðu til að nefna í þessu sambandi. Nú er það svo, að það koma fleiri atriði þarna til greina, og skal ég ekki mikið fara út í það. En ég held, að mér sé óhætt að segja, að fyrir engum okkar yfirskoðunarmanna hefur vakað að sýna nokkrum manni, hvorki innheimtumanni né öðrum, neina hlutdrægni á þessu sviði og sízt að okkur dytti heldur í hug, að sú upptalning, sem við nefnum hér, sé tæmandi um það, sem í rauninni er athugavert. Aðalatriði athugasemdarinnar er það, að okkur þykir ár eftir ár og höfum fundið að því á hverju ári mjög lengi, að að innheimtunni væri ekki gengið svo rækilega sem æskilegt væri. Og það má geta nærri, hvernig fer, þegar þrengir að, þegar ekki tekst betur á ári eins og árinu 1953 að hafa hreinni uppgerð í þessu efni en þessi reikningur sýnir.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. A-Húnv. segir, að ég hafi við 2. umr. málsins haldið því fram, að í fyrstu athugasemd þeirra yfirskoðunarmanna við þann ríkisreikning, sem hér liggur fyrir, hefðu þeir sýnt hlutdrægni. Ég mun nú ekki hafa haft þetta orð yfir það, en ég býst við, að þetta sé meir fyrir óvandvirkni hjá þeim eða hroðvirkni. Ég get vel fallizt á, að það muni frekar vera þannig. Hv. þm. segir, að þeir hafi viljað benda þarna á nokkur umdæmi, þar sem eftirstöðvar væru sérstaklega miklar. En ég sýndi fram á það við 2. umr. málsins, að að því er varðar fjögur af þessum umdæmum er það þannig, að þar hefur verið innheimt meira tiltölulega af því fé, sem sýslumaður og bæjarfógetar á þeim stöðum áttu að innheimta, heldur en hjá allmörgum öðrum embættismönnum, sem þó eru ekki nefndir í athugasemdinni, og það var þetta, sem ég var að vekja athygli á og finna að, vegna þess að ef menn lesa á annað borð þessar athugasemdir yfirskoðunarmannanna, hljóta þeir við athugun á fyrstu athugasemdinni að skilja þetta svo, að í þessum 8 umdæmum, sem nefnd eru, sé ástandið lakast að þessu leyti. En svo er ekki, eins og ég sýndi fram á áður. Hv. þm. segir, að ég hafi ekki fært nein rök fyrir þessu. Ég held því fram enn, sem ég benti á við 2. umr., að það séu allmörg lögsagnarumdæmi önnur en þessi fjögur, sem ég nafngreindi og þarna eru talin, þar sem eftirstöðvarnar eru tiltölulega meiri. Þetta er þannig, og þetta getur hv. þm. sannfært sig um, ef hann fer yfir þá skýrslu, sem birt er í ríkisreikningnum. Ég sé ekki ástæðu til, nema frekara tilefni gefist, að fara að nefna þessi umdæmi, en þetta er svona, og það geta allir þm. sannfært sig um með athugun á ríkisreikningnum. Þar er að finna næg rök fyrir þessari athugasemd, sem ég bar fram. Hv. þm. segir, að þeir hafi ekki nefnt þarna Reykjavík, þó að upphæðin væri þar hæst, sem væri óinnheimt, og hann benti á það, að eftirstöðvarnar væru þar hlutfallslega lægri en viða annars staðar. Þetta er alveg rétt. En ef sú regla á að gilda um Reykjavík að miða við það, hvað mikið er innheimt hlutfallslega af því, sem þar á að innheimta, þá á hún auðvitað að gilda jafnt um önnur lögsagnarumdæmi, og það er, álít ég, sú eina regla, sem hægt er að miða við í þessu efni, vegna þess, hvað það eru ákaflega mismunandi miklar fjárhæðir, sem þessir innheimtumenn eiga að krefja um og standa skil á. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar út af þessari athugasemd hv. þm. A-Húnv.



Herra forseti. Það fór nú á sömu leið og í fyrra skiptið hjá hv. þm. V- Húnv., að hann færði ekki nein rök fyrir sinni athugasemd á þá leið, að það væri um tiltölulega miklu meiri eftirstöðvar að ræða í öðrum lögsagnarumdæmum en þeim, sem hér eru nefnd. Hins vegar hef ég rekið mig á það eða athugað það, að það eru tvö umdæmi sérstaklega, sem við nefnum ekki þarna, sem hafa hlutfallslega hærri eftirstöðvar en sum hinna. Þessi umdæmi eru Siglufjarðarkaupstaður og Strandasýsla. En þannig stendur á í báðum þessum umdæmum, að þar hefur verið á undanförnum árum að vissu leyti hálfgert neyðarástand og ekki sambærilegt við beztu héruð landsins. Þar að auki er það svo, að í báðum þessum umdæmum höfðu eftirstöðvarnar lækkað til stórra muna frá árinu áður, og það er atriði, sem við yfirskoðunarmenn tökum mjög mikið tillit til, hvort eftirstöðvarnar hafa lækkað eða hækkað frá næsta ári áður. Það er t. d. að segja um Strandasýslu, að þar voru eftirstöðvar 248 þús. árið 1952, en fara ofan í 116 þús. árið 1953. Þær eru að vísu hlutfallslega hærri en t. d. í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, en þar höfðu eftirstöðvarnar hækkað úr 159 þús. í 296 þús., og ég verð að segja það, að ég held, að það trúi því enginn maður, sem um það hugsar, að í slíku héraði sem Mýra- og Borgarfjarðarsýslu þurfi að vera eftirstöðvar eftir árið 1953 upp undir 300 þús. kr. af tekjum ríkisins, en mér skildist á hv. þm. V-Húnv. í gær, að það væri sérstaklega sú sýsla, sem hann gerði sína aths. út af. Varðandi Siglufjarðarkaupstað fóru eftirstöðvar þar úr 760 þús. árið 1952 ofan í 561 þús., og það er sannleikur, að á þeim stað hefur verið slíkt ástand, að það er meiri vorkunn þar en viðast annars staðar á landinu, þó að illa gangi innheimta. Nú er það svo, að aðalatriðið í okkar aðfinnslu er eftirstöðvarnar í heild sinni, að okkur þykir þær óeðlilega miklar, og við fáum loforð frá ráðherra um, að nú skuli gengið fastar að þessu. Það loforð hefur sjálfsagt verið efnt með því að senda bréf til innheimtumannanna eða tala við þá um að herða betur á innheimtunni, en mér er ekki kunnugt um, að sú aðferð hafi verið höfð í því efni, eins og oft var hér áður, að senda menn til að athuga hjá þeim mönnum, sem innheimtan er óeðlilega slöpp hjá. Nú höfum við fengið hér í hendur prentaðan ríkisreikninginn 1954, þó að við yfirskoðunarmenn séum ekki búnir að ljúka við yfirskoðun hans, og þar kemur í ljós, að eftirstöðvar hafa aukizt um meira en sjö milljónir frá árinu 1953, og þar að auki hefur verið fellt úr eftirstöðvum á því 1812000 kr. Útistandandi óinnheimtar tekjur hafa því aukizt á því ári um hátt á níundu milljón. Ég held þess vegna, að það sé síður en svo nokkur ástæða fyrir einn eða neinn að vera með athugasemdir út af því, þó að við, sem til þess erum settir af hálfu Alþingis að athuga fjárreiður ríkisins, finnum að því, að óinnheimtar eftirstöðvar af ríkistekjum séu meiri en við teljum að góðu hófi gegni.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. A-Húnv., sem er endurskoðandi ríkisreikninganna, hefur farið að glugga í plöggin upp á nýtt og þó komizt það áleiðis, að hann hefur fundið tvö lögsagnarumdæmi, þar sem tiltölulega er meira óinnheimt en í þeim fjórum, sem ég nefndi og þeir gera aths. um. En ég skal segja honum, að hann má leita betur, því að þau eru miklu fleiri, þessi umdæmi, þar sem eftirstöðvarnar eru hlutfallslega meiri. Ekki var það rétt hjá hv. þm., að ég hafi sérstaklega verið að tala um Mýrasýslu í gær. Ég nefndi fjögur lögsagnarumdæmi samtímis, sem yfirskoðunarmenn gera aths. um að því er þetta snertir. Það voru Mýrasýsla, Ísafjarðarsýsla og Ísafjarðarkaupstaður, Eyjafjarðarsýsla og Akureyri og Vestmannaeyjar. Og það stendur óhrakið, að það eru allmörg umdæmi, þar sem tiltölulega meira er óinnheimt en á þessum stöðum. Það er síður en svo, að ég sé að finna að því, þó að yfirskoðunarmenn bendi á, að það sé óinnheimt töluvert af ríkistekjum víða um land, og leggi á það mikla áherzlu, að þessu sé kippt í lag. Ég er þeim alveg sammála um það. En ég finn að því, þegar þannig er frá aths. gengið, að það er tilviljun ein, sem ræður, hverju þeir sletta á blað, eða virðist vera aðeins tilviljun, en þeir gera sér ekki far um það, úr því að þeir nefna einstök lögsagnarumdæmi, að nefna þá þau umdæmin, þar sem lakast er ástatt að þessu leyti. En allur almenningur hlýtur að skilja aths. þannig, ef menn kynna sér þetta, að þar sé verið að benda á þá, sem hafi staðið sig lakast við innheimtu á ríkistekjum. - Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða meira um þetta.



Herra forseti. Ég vil byrja á að mótmæla því, að ég hafi ekki nema athugasemdatíma. 

Utanrrh. (Kristinn Guðmundsson) Herra forseti. Útbýtt hefur verið hér í d. frv. til l. um breyt. á l. nr. 41 25. maí 1949, um gildistöku alþjóðasamnings um samræmingu nokkurra reglna varðandi loftflutninga milli landa. Ríkisstj. hefur ákveðið að leggja lagafrv. þetta fyrir Alþingi til samþykktar, þannig að ákvæði Varsjársamningsins frá 1929 um loftflutninga með breytingum gerðum í Haag 19:55 fái lagagildi hér á landi. Aðalbreytingin, sem gerð var á Varsjársamningnum í Haag í september 1955, er sú, að hámark bótaábyrgða flugfélaga fyrir hvern farþega hækkar úr 125 þús. gullfrönkum upp í 250 þús. gullfranka. Flugfélag Íslands h/f og Loftleiðir h/f hafa staðfest, að þau séu samþykk hækkun á bótaábyrgðinni. Þess er vænzt, að öll ríki, sem eru aðilar að Varsjársamningnum frá 1929, muni samþykkja breytingar þær á samningnum, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil ekki fjölyrða frekar um frv. þetta að sinni, en leyfi mér að. vísa til athugasemdanna og leggja til, að málinu verði vísað til allshn. og 2. umr.