Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er aðeins út af því atriði, sem hefur verið bætt inn í frv. í hv. Ed., sem mig langaði til að segja örfá orð. Till. þessa efnis að nokkru leyti hafði komið fram í þessari hv. d., en ekki hlotið samþykki, en svo hafði till. aftur komið sama efnis í Ed. og verið þar samþ. Þar sem svo stendur á, eins og hv. þm. er kunnugt, að gert er ráð fyrir stuttum tíma til afgreiðslu á málinu, þá eru sjálfsagt ekki miklir möguleikar á því að breyta þessu mikið, úr því sem komið er. En það verð ég að segja, að mér lízt heldur ógiftusamlega á að vinna eftir þessu, eins og það er nú orðið. Út af fyrir sig með það atriði að lækka gjaldið á bílum til atvinnubifreiðastjóra, þá er það auðvitað framkvæmanlegt og ekkert við því að segja í sjálfu sér. En um hitt atriðið, að tiltaka vissan fjölda af innflutnings- og gjaldeyrisleyfum, í fyrsta lagi til þeirra, sem hafa gjaldeyristekjur, að það skuli vera 100 af þeim, sem eiga að fá lægri skatt, en allir hinir, þá er ég hræddur um, að það kunni að vefjast fyrir okkur í innflutningsskrifstofunni að ákveða og sé ég ekki í raun og veru, hvernig hugsað er eða eftir hvaða reglum hugsað er að fara með það. Mér sýnist það vera mjög erfitt mál. Svo er gert ráð fyrir, sem hefur verið bætt inn í, í hv. Ed., að það skuli veitt 100 innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til báta- og togarasjómanna með fullu gjaldi. Báta- og togarasjómenn hafa vitanlega fengið leyfi með fullu gjaldi, alveg eins og aðrir, og ég sé ekki, hver tilgangurinn með þessu eiginlega er, nema þá sá einn að tryggja töluna. Mér sýnist þetta allt saman vera þannig vaxið, að ég er hræddur um, að það verði býsna erfitt í framkvæmdinni að uppfylla þessi töluákvæði, sem þarna eru. Það koma dagar, það koma ráð. Það getur vel verið, að það sé kannske einhvern veginn hægt að leysa þetta og með því, hvað málið er að öðru leyti stórt, þá ætla ég ekki að gera á þessu stigi brtt. En ég vil benda á það, að mér sýnist þetta ákaflega hæpið, að hengja svona hluti þarna aftan í, og ég veit ekki, hvort þeir, sem fluttu þetta hér upphaflega í þessari hv. d., gætu gefið einhverjar ábendingar um það, hvernig þeir hugsa að unnið sé eftir þessu. En hvað sem því líður, þá vefst það mjög fyrir mér, hvernig þetta á að framkvæmast, en sé hins vegar ekki möguleika á því að breyta þessu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það gleður mig, að það kom fram í orðum hv. 10. landsk., að stjórnarliðar mundu nú sjá að sér og að þetta mál mundi ná fram að ganga hér. En í sambandi við það, sem hann sagði, vil ég segja það, að talan var miðuð við þær upplýsingar, sem við höfðum fengið um, að þetta væri eðlilegt, að miða við að leyfa atvinnubifreiðastjórum að flytja inn bíl á fimm ára fresti. Ég vil að endingu segja það, að ég benti hv. 10. landsk. þm. á það, þegar þetta mál kom hér fram í d., að þeir skyldu athuga það strax, að full alvara væri hér á ferð og ef hann hefði þá komið með leiðbeiningar, sem betur hefðu mátt fara, þá vorum við til viðtals um það. Hins vegar var það ekki talið ómaksins vert þá, og verða þeir menn, sem seint sjá að sér, að búa við sitt seinlæti sjálfir.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 204, er komið frá hv. Ed, og hefur hlotið þar samþykki. Við þetta frv. var á milli umr. borin fram brtt. á þskj. 334, varðandi hækkun á þeim hluta stofnkostnaðar, sem helmingur ríkisframlags er greiddur út á. Þá er þess að geta, að í deildinni hefur komið fram frv. á þskj. 323, sem er eins og frv. á þskj. 204 um breyt. á lögum um hafnargerðir og lendingarbætur, en fjallar um önnur atriðl. Og legið hefur fyrir brtt. við það frv., sem ég ætla að hafi verið á þskj. 440. Sjútvn. hefur sent bæði þessi frv. til umsagnar vitamálastjóra og enn fremur þær brtt., sem fram hafa komið við þau. Vitamálastjóri hafði að vísu látið sjútvn. Ed. í té umsögn um frv. á þskj. 204, og hefur sjútvn. þessarar hv. d. fengið afrit af þeirri umsögn. Umsagnir vitamálastjóra eru prentaðar í nál. á þskj. 524, en niðurstaða þeirra er sú, að vitamálastjóri mælir með samþykkt frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 204, og samþykkt brtt., sem fyrir hefur legið á þskj. 334. Hins vegar hefur vitamálastjóri mælt gegn þeim breyt., sem felast í frv. á þskj. 323, og sömuleiðis lýst sig mótfallinn brtt. á þskj. 440. N. hefur rætt þetta mál á nokkrum fundum. Þar hefur það verið upplýst, m.a. frá vitamálastjóra, að lögin um hafnargerðir og lendingarbætur eru í endurskoðun milli þinga, samkvæmt ráðstöfun síðasta Alþingis og þeirri endurskoðun er ekki lokið, en gera má ráð fyrir, að henni verði lokið, áður en langt líður. Þetta er m.a. ástæðan til þess, að vitamálastjóri hefur mælt gegn sumum þeim till., sem hér liggja fyrir. Það gildir a.m.k. um hina till., að hann vill láta þetta bíða eftir því, að endurskoðuninni ljúki. Hins vegar hefur hann, eins og ég sagði, mælt með frv., sem kom frá Ed., með einni brtt. Þessa brtt. telur hann vera aðeins leiðréttingu í sambandi við breyt. á verðlagi á síðustu þrettán árum og eftir atvikum eðlilegt að mæla með frv. frá Ed., en það frv. er um það, að kostnaður við hafnsögubáta skuli teljast til stofnkostnaðar. Þegar sjútvn. kom saman til fundar til þess að afgreiða þetta mál, voru ekki nema þrír nm. mættir. Þessir þrír nm. ákváðu þó eigi að síður að afgreiða málið, enda þótt e.t.v. megi telja vafasamt, að það geti gengið fram svo siðla þings. Þessir þrír nm. ákváðu að afgreiða málið, og er till. um afgreiðslu þess í nál. á þskj. 524. Það er till. meiri hl. n., að samþykkt verði frv. á þskj. 204, að viðbættri brtt. þeirri, sem ég nefndi áðan á þskj. 334, og hefur n. tekið þá brtt. inn í till. sína á þskj. 524. Það er þessi afgreiðsla, sem vitamálastjóri hefur mælt með. Hins vegar er nefndin, eða a.m.k. meiri hluti hennar, sem þátt tók í afgreiðslu, á móti því, að aðrar breytingar verði gerðar á frv. en þessar, sem vitamálastjóri mælir með, og það er með sérstöku tilliti til þeirrar endurskoðunar á hafnarlögunum, sem stendur yfir. Ef fleiri breytingar verða samþykktar, mun nefndin eða meiri hl. hennar ekki telja sér fært að mæla með frv., því að hún telur óeðlilegt, að gerðar séu miklar breytingar á hafnarlögunum, þegar svo stendur á, að endurskoðun stendur yfir og skammt undan að henni ljúki. Meðmæli nefndarinnar eru sem sagt með þeim fyrirvara, að ekki verði aðrar brtt. samþykktar en þessar, sem vitamálastjóri hefur mælt með og fram koma í frv. sjálfu og í nál. Þó lét einn nm. þess getið, að hann staði ekki að þessum fyrirvara á meðmælunum og mundi bera fram brtt. Það hefur hann gert. Hann hefur borið þær fram á þskj. 523, og þessar brtt. eru að efni til samhljóða frv. á þskj. 323 og brtt. á þskj. 440. Niðurstaðan er þá þessi hjá nefndinni eða meiri hl., sem þátt tók í afgreiðslu, að með tilliti til þess, að endurskoðun hafnarlaganna stendur yfir, sé rétt að gera sem minnstar breytingar á lögunum, meðan sú endurskoðun stendur yfir. Nm. geta þó eftir atvikum mælt með því, byggt á meðmælum vitamálastjórans, að frv. sé samþykkt með þessari brtt., sem vitamálastjórinn hefur mælt með.



Herra forseti. Svo sem fram hefur komið í ræðu hv. frsm. sjútvn., þm. N-Þ., voru allir þeir nm., sem viðstaddir voru á þeim fundi sjútvn., þar sem afgreiðsla þessa máls fór fram, meðmæltir því, að frv. yrði samþykkt og einnig yrði þar við bætt einni brtt., sem fram hafði komið við það frv. Hún er um það, að ríkið greiði framvegis helming af kostnaði við þær hafnarframkvæmdir, sem áaalað er að nema muni allt að 1 millj. og 600 þús. kr., í staðinn fyrir að sú regla gilti einungis að því hámarki, að ríkið greiðir, svo sem nú standa lög til, helming þeirra hafnarmannvirkja, sem áætlaður kostnaður við er ekki yfir 800 þús. kr. Nefndin er öll sammála um það, með tilliti til þess, að þetta hámarksákvæði er frá árinu 1946 og vitamálastjóri hefur bent á og ekki verið vefengt, að slíkar framkvæmdir, sem þá var um að ræða og áætlaðar mundu þá hafa verið á 800 þús. kr., muni vart verða framkvæmdar nú fyrir minna, en tvöfalt það verð. Tveir þeirra nm., sem að afgreiðslunni stóðu, töldu, að ekki bæri að taka aðrar breytingar inn í þetta frv. en hér um ræðir. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, eins og fram kemur í sérstakri bókun frá mér í nál., að vert sé einnig að gera á frv. þær breytingar, sem felast í frv. til laga um sama efni á þskj. 323 og á brtt. við það á þskj. 440. Þessar breytingar eru í fyrsta lagi, að þar sem segir í lögunum, að framlagsskyldar af ríkisins hálfu sem hafnarmannvirki skuli vera verbúðir í viðleguhöfnum, þá er nú lagt til, að hér verði um að ræða allar verbúðir, sem reistar kunna að verða með samþykki hafnarmálastjórnarinnar á vegum viðkomandi hafna. Mér er kunnugt um, að það er ekki vandalaust fyrir yfirvöld hafnarmálanna að greina þar á milli, hvar á að telja viðleguhafnir og hvar ekki, enda getur hver maður séð, að það fer engin hafnarstjórn að leggja út í það að byggja verbúðir bara fyrir heimafólk. Það væri óskynsamlegt frá fjárhagssjónarmiði viðkomandi sveitarstjórnar, bæjarstjórnar eða hreppsnefndar, og þar af leiðandi tel ég, að sjálfsagt sé að gera þetta ákvæði almennt. Enn fremur er í því frv. lagt til, að viðkomandi hafnarnefndum eða hafnarstjórnum sé leyft að leggja vörugjald á þær vörur, sem um hafnir fara, einnig í þeim tilfellum, að viðkomandi hreppsfélag hefur ekki sjálft lokið bryggjugerð, en svo er því háttað, að það er ekki heimilt samkvæmt lögum nú. Hins vegar virðist það engu breyta um verðlag á vörum, því að vörurnar eru yfirleitt seldar á sama verði á þeim stöðum, þar sem slíkt hafnargjald er ekki tekið, og rennur þess vegna til annarra aðila. Nú stendur einmitt svo á, máske á fleiri stöðum en einum, að viðkomandi hreppsnefnd ráðgerir að hefja bryggjusmíði og þarf mjög á tekjum til þess að halda, og verður að teljast, að breyting, sem færi í þessa átt, væri viðkomandi byggðarlagi farsælli, en að halda óbreyttum háttum þeim, sem nú eru. Enn fremur tel ég eðlilegt, að tekið sé inn í frv. og gert að lögum það ákvæði, sem felst í brtt. á þskj. 440. Hún er um það, að auk annarra hafnarmannvirkja, sem þá hafa verið talin, verði sjómannastofur einnig framlagsskyldar af ríkisins hálfu sem hafnarmannvirki. Um þær gegnir í rauninni alveg sama máli og um verbúðir, að það er engin hætta á því, að hafnarnefndir eða hafnarstjórnir héraðanna fari að koma upp slíkum byggingum, nema því aðeins að brýn þörf sé fyrir þær. Með því að viðurkenna sem framlagsskylt eins og önnur mannvirki tilheyrandi hafnargerðum t.d. dráttarbrautir og krana er í rauninni viðurkennt, að teljast eigi til hafnargerða flestir þeir hlutir eða allir, sem til þess mega verða að hlynna að og þjóna skipaflotanum, þannig að hann geti fengið sínar viðgerðir, hann geti fengið sínar afgreiðslur, eins og eðlilegt má teljast. Á sama hátt hefur þetta ákvæði verið látið ná til fólksins, sem við hafnir vinnur, með því að viðurkenna verbúðir sem framlagsskyldar á sama hátt og hafnargerðirnar sjálfar. Hluti af því hlutverki er að sjálfsögðu það, að sjómannastofur geti undir þetta fallið, því að eðlilegur samkomusalur með þar til heyrandi lesstofum og möguleikum til veitinga, eðlilegrar veitingastarfsemi, er auðvitað alveg sama eðlis og verbúðirnar sjálfar. Hvort tveggja þjónar því hlutverki að hlynna að því fólki, sem við hafnirnar vinnur og ekki á heimili á þeim stað, sem um er að reeða. Ég tel þess vegna sjálfsagt, að öll þessi atriði séu tekin inn í hafnarlög, og hef ég ekki getað á það fallizt, sem aðrir nefndarmenn, þeir sem í afgreiðslunni tóku þátt, hafa þó viljað halda fram, að endurskoðun hafnarlaganna eigi endilega að koma í veg fyrir slík ákvæði og þar eigi að leggja til hliðar það mat, hvort um sé að ræða eðlilegar, sanngjarnar og réttlátar breytingar, eða hitt, hvort það elgi bara að bíða. Ég sé ekki, að þetta séu neitt stórkostlegri breytingar á hafnarlögunum, sem hér hafa verið lagðar til, heldur en hinar, sem nefndin í heild eða sá hluti hennar, sem var viðstaddur afgreiðsluna, mælir með, og ég get ekki heldur fallizt á það þrátt fyrir það, sem rétt er og fram kom í ræðu hv. frsm., að vitamálastjóri hefur mælt með þeim einum breytingum á hafnarlögunum, sem nefndin í heild leggur til að samþykktar verði, en gegn hinum. Ég get ekki fallizt á, að það eigi að vera hlutverk eins ákveðins embættismanns, en ekki Alþingis sjálfs, að úrskurða um það, hvað eðlilegt og sanngjarnt er í þessum efnum. Það brýtur í rauninni alveg í bága við eðli slíks embættis, að svo sé farið að, því að það er Alþingi, sem á að ákveða, hvað gera skal í þessum efnum, en viðkomandi embættismaður á að sjá um framkvæmd á því. Ég læt svo útrætt um þetta. Með tilliti til þess, að hér er mjög liðið á tíma og Alþingi hefur mjög nauman tíma til að afgreiða málið, þá mun ég ekki orðlengja frekar um þetta, en tel, að það eigi að samþykkja allar þær breytingar á hafnarlögum, sem hér hafa verið fluttar tillögur um, því að þær eru eðlilegar og sanngjarnar.



Herra forsetl. Ég skal aðeins bæta fáum orðum við það, sem ég sagði áðan um þetta mál. Það er sjónarmið nefndarinnar eða meiri hluta hennar, að ekki sé ástæða til þess að fara langt í því að gera breytingar á hafnarlögunum, á meðan þau eru í endurskoðun, sérstaklega með tilliti til þess, að þess er skammt að bíða, að þeirri endurskoðun ljúki. Nú er það svo, að ef allar þær breytingar væru samþykktar, sem stungið hefur verið upp á, þá eru þær töluverðar og miða yfirleitt í þá átt að auka útgjöld ríkisins til hafnargerða. Nú er ekki nema gott um það að segja, ef ríkið treystist til þess að leggja ríflega fram fé til hafnargerða, og sízt mundi ég vera þess letjandi, að þau framlög væru aukin, en á meðan svo er ekki, þá þýða breytingar af því tagi, sem hér er um að ræða, annaðhvort það, að þær verða bókstafur einn, eða þá, að fé dregst frá öðrum framkvæmdum, hafnargörðum, bryggjum, dýpkunum og öðrum þeim framkvæmdum, sem taldar hafa verið nauðsynlegastar. Ef á annað borð er bætt við einhverjum framkvæmdum og þær gerðar framlagshæfar, getur auðvitað verið um ýmislegt að ræða, og það er ákaflega eðlilegt, að þeir, sem hafa með höndum endurskoðun þessa máls, geri sér þá grein fyrir því, hvað þar eigi helzt upp að taka. Nú var það þess vegna niðurstaðan að gera sem minnstar breytingar, að tillögurnar væru miðaðar við það, að sem minnstar breytingar væru gerðar. Nefndin vildi ekki með öllu fyrir það synja að samþykkja einhverjar breytingar og þá með sérstöku tilliti til þess, að frv., sem hér liggur fyrir, hafði hlotið samþykki í annarri deild þingsins, og sýndist þá eðlilegt að láta það ráða, hverju vitamálastjóri mælti með: að mæla með þeim till. við þingið, sem vitamálastjóri mælti með við nefndina. Þessar breytingar allar hafa verið undir hann bornar, eins og venja er að bera breytingar á lögum undir forstöðumenn stofnana, sem lögin snerta, og að sjálfsögðu er þessarar umsagnar leitað vegna þess, að talið er, að stofnanirnar hafi sérþekkingu á málunum, þó að umsagnir þeirra geti hins vegar ekki bundið Alþingi. En jafnhyggilegt getur það verið fyrir alþm. sem eru ekki sérfróðir, að fara eftir ráðum þeirra. Þessar tvær breytingar, sem hér er um að ræða og í frv. felast og í brtt. n., eru þær breytingar, sem vitamálastjóri virtist telja svo aðkallandi, að ekki væri ástæða til þess að láta þær bíða, og þar sem vitamálastjóri er mikið við endurskoðun laganna riðinn, þá er ekki heldur ólíklegt, að niðurstaðan verði sú, að þær verði till. þeirra, sem við endurskoðunina fást, þó að um það sé auðvitað engu hægt að spá með vissu. Um hinar breytingarnar, brtt. á þskj. 523, ætla ég ekki að ræða efnislega, vegna þess að meiri hl. nm. mælir gegn þeim af þeim ástæðum, sem ég nefndi áðan. Vel má vera, að einhverjar af þeim þyki þess eðlis við endurskoðunina, að ástæða sé til þess að taka þær upp í lög, og það, að nefndin leggur á móti þeim till., þýðir því ekki endilega það, að hún sé og verði mótfallin efni þeirra allra. Að mínum dómi má gera nokkuð upp á milli til. Eins og hv. flm. tók fram, er fyrri till. þess efnis að taka upp í upptalningu laganna sjómannastofur. Ætlazt er til þess, að ríkið greiði styrk til þess að koma upp sjómannastofum. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að framlag sé yfirleitt greitt til verbúða, hvar sem er á landinu, í stað þess að nú er eingöngu heimild til að greiða til verbúða í viðleguhöfnum. Þetta eru hvort tveggja till., sem kalla á ný útgjöld úr ríkissjóði, ef eftir þeim lagaákvæðum væri farið, ef til kæmi. Ég ætla ekki að leggja dóm á efni þeirra út af fyrir sig að þessu sinni, enda ekki ástæða til þess. Enn fremur er till. þess efnis, að hafnarsjóður geti innheimt hafnargjöld, þó að ekki hafi verið ráðizt í neinar framkvæmdir á staðnum. Þetta atriði telur vitamálastjóri út af fyrir sig mjög vafasamt, en ég tel, að það sé um það eins og hin atriðin, sem nefndin treysti sér ekki til að mæla með nú, að það eigi að koma til athugunar við endurskoðunina, og þó að Alþingi felli þessa brtt. nú, þá eigi það ekki að hafa nein áhrif á endurskoðunina, hún eigi að taka það til vinsamlegrar og gagngerðrar athugunar eigi að síður, eins og annað, sem til mála kemur að breyta í hafnarlögunum.