Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um breytingu á lögunum frá 1955 um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga o.fl. Það felur í sér fjölgun á meðlimum húsnæðismálastjórnar úr 5 upp í 7. Umr. hafa átt sér stað á fyrra stigi um það atriði, sem ég skal ekki gera hér að umtalsefni. En þar sem hér er á ferðinni breyting á lögunum um húsnæðismálastjórn o.fl., þykir mér rétt að hreyfa hér atriði, sem ég tel brýna nauðsyn að breyta í þessum lögum og miklu brýnni nauðsyn en að fjölga í stjórninni. Ég flyt því brtt. á þskj. 213, sem nú mun hafa verið útbýtt. Í lögunum um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða, sem samþ. voru og staðfest á árinu 1955, fjallar II. kaflinn um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Þar segir m.a., að húsnæðismálastjórn skuli af hálfu ríkisvaldsins vera aðili að ráðstöfunum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, þar með taldir herskálar, og hafa um það samvinnu við bæjar- og hreppsfélög, er beita sér fyrir slíkum framkvæmdum. Þá er rætt um, að bæjar- og hreppsfélög, sem hafa ákveðið að gera ráðstafanir til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, skuli senda húsnæðismálastjórn áætlanir sínar og rökstuddar greinargerðir. Síðan kemur 13. gr. þessara laga, þar sem segir svo: „Nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi íbúðum, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, og skal ríkissjóður þá leggja fram jafnháa fjárhæð á móti, allt að 3 millj. kr. á ári næstu fimm árin, að því tilskildu, að sveitarfélagið sjái um, að hið ónothæfa húsnæði verði tekið úr notkun, enda greiði ríkissjóður ekki framlag sitt fyrr en því ákvæði er fullnægt.“ Samkvæmt ákvæðum þessa II. kafla laganna munu nokkur sveitarfélög hafa hafizt handa í stærri stíl en áður til útrýmingar lélegum íbúðum. Stærsti aðilinn í þessu efni var að sjálfsögðu höfuðborgin, og bæjarstjórn Rvíkur ákvað að gera áætlun um útrýmingu allra herskálaíbúða í bænum, auk annarra heilsuspillandi íbúða. Þessi áætlun var gerð fyrst í apríl 1954, áður en lögin voru samþykkt, ári áður, og var síðan endurskoðuð seint á árinu 1955, þegar þessi lög voru komin til framkvæmda. Þessi áætlun var í stuttu máli á þá leið, að Reykjavíkurbær skyldi byggja 600 íbúðir á næstu 4 árum til að útrýma herskálaíbúðum, sem taldar voru um 450 að tölu, en auk þess skyldu 150 íbúðir vera til ráðstöfunar fyrir aðra í heilsuspillandi húsnæði en þá, sem í herskálum búa. Þessari áætlun hefur svo verið framfylgt þannig, að nokkur hluti þessara íbúða er þegar fokheldur, en svo var ráð fyrir gert, að nokkur hluti skyldi látinn af hendi fokheldur, en annar hluti ýmist fullgerður eða fullbúinn undir málningu. Nú er nokkur hluti þessara íbúða þegar fokheldur og hefur verið úthlutað til herskálabúa aðallega, en á þessu ári er gert ráð fyrir, að hér í Rvík verði um 300 þessara íbúða tilbúnar. Nú hefur húsnæðismálastjórn ákveðið að veita samkv. II. kafla laganna 70 þús. kr. á hverja íbúð, gegn jafnháu framlagi frá Reykjavíkurbæ. Reykjavíkurbær hefur fyrir sitt leyti samþykkt það. En þetta þýðir, að af hálfu ríkisins þurfa að koma allstórar fjárhæðir á þessu ári, þannig að það má gera ráð fyrir, að það verði í kringum 20 millj. kr. Það er því ljóst, bæði vegna þess, að framkvæmdir hafa orðið meiri í þessum efnum og hraðari en gert hafði verið ráð fyrir, þegar lögin voru sett, og enn fremur, að lánsupphæð hefur verið ákveðin 70 þús. eða nokkru hærri en upphaflega mun hafa verið gert ráð fyrir, að þessi takmörkun í lögunum um 3 millj. framlag á hverju ári í fimm ár stenzt ekki. Það verður frá ríkisins hálfu, sem hefur gefið fyrirheit um að standa undir þessu til jafns við sveitarfélögin, að leggja fram miklu meira fé en þarna er ráð fyrir gert. Til þessara hluta samkv. II. kafla laganna var veitt fyrst í fjárlögum fyrir árið 1955 3 millj. kr., í fjárlögum fyrir 1956 aftur 3 millj., eða samtals 6 millj. kr. Auk þess mun af greiðsluafgangi ársins 1955 hafa verið varið 1.7 millj. í þessu skyni, þannig að húsnæðismálastjórn hefur til ráðstöfunar 7.7 millj. kr. nú. Af því mun hún hafa ráðstafað rúmum 4 millj. til þeirra sveitarfélaga, sem hafa hafizt handa, og er þá óeytt 31/2 millj. Þó að við bætist í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár 3 millj., samtals 6 1/2 millj., þá er sýnt, hversu mjög skortir á, að ríkissjóður eða húsnæðismálastjórn geti staðið að óbreyttum lögum og framlögum undir þeim fyrirheitum, sem ríkið hefur tekið á sig í þessu skyni. Vegna þessara raka, sem ég hér hef talið, tel ég sjálfsagt að afnema þetta hámarksákvæði, sem í lögin var sett, að leggja skuli fram allt að 3 millj. á ári næstu fimm ár. Þá yrði, ef þessi till. yrði samþykkt, skipan mála sú. að húsnæðismálastjórn f.h. ríkisvaldsins yrði að sjá um, að lagt yrði af ríkisins hálfu jafnan fram jafnhátt framlag og sveitarfélögin leggja til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, og tel ég, að það sé engin ofrausn fyrir ríkið. Í því sambandi má geta þess, að árið 1946 voru samþykkt lög um opinbera aðstoð við íbúðabyggingar í kaupstöðum og kauptúnum. Í þeim lögum var svo ákveðið, að ríkissjóður skyldi lána í þessu skyni, þ.e.a.s. til bæjar- og sveitarfélaga, sem vildu útrýma heilsuspillandi íbúðum, allt að 85% af byggingarkostnaði til langs tíma með mjög vægum kjörum, þannig að 75% af láninu áttu að vera til 50 ára með 3% vöxtum, en 10% að auki, einnig til 50 ára, þó afborgunarlaust fyrstu 15 árin, en vaxtalaus lán. Tvö bæjarfélög hér á landi hófust handa samkvæmt þeim ákvæðum og byggðu allmargar íbúðir, það voru Ísafjarðarkaupstaður og Rvík. En að nokkrum tíma liðnum var ákveðið af Alþingi að fresta framkvæmd þessara laga. Nú var sú stefna tekin upp aftur með lögunum frá 1955, að ríkisvaldið ætti að veita sinn atbeina til útrýmingar lélegum íbúðum og leggja fram fé til jafns við sveitarfélögin, þ.e.a.s. 50% á móti 75–85% samkv. l. frá 1946. Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál að sinni, en vænti þess, að þessar athugasemdir og upplýsingar, sem að vísu hafa eingöngu snert Rvík, vegna þess að ég hef ekki tölur við höndina frá öðrum sveitarfélögum, sem vinna að útrýmingu heilsuspillandi íbúða, geti sýnt hv. þdm. fram á, að það sé réttmætt að afnema þetta hámark og að ríkisvaldið geri gangskör að því að útvega og lána það fé á móti sveitarfélögunum, sem lögin gera ráð fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á skipun húsnæðismálastjórnar er frv. til staðfestingar á brbl. um það atriði eitt. Út af till. hv. 6. þm. Reykv. vil ég aðeins segja það, að það mun í fyrsta lagi vera mjög óvenjulegt, að brtt. séu bornar fram við brbl. eða á það fallizt, að breytingar séu á þeim gerðar. Eðlilegast er, að Alþingi taki afstöðu til brbl. eins og þau liggja fyrir, annaðhvort með því að samþ. þau óbreytt eða fella þau. Hér er nú borin fram efnisleg till. við lögin um húsnæðismálastjórn og er algerlega fjarskyld því, sem felst í brbl. Ég mundi af þessari ástæðu vilja fara fram á það við hv. þm., að hann taki brtt. sína aftur. Þetta ætti ekki að vera honum á nokkurn hátt til baga, sökum þess að sú löggjöf, sem gilt hefur s.l. tvö ár um húsnæðismálastjórn, veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, er tímabundin löggjöf, sem nú er að falla úr gildi, og er vitað, - ég get a.m.k. upplýst það nú, - að sett verður á þessu þingi löggjöf um þessi efni öll í stað þeirrar löggjafar, sem nú er úr gildi að falla. Þar með koma auðvitað í hinni nýju löggjöf ákvæði um, hversu miklu fé skuli varið til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, og þá finnst mér, að till. um það efni eigi heima í sambandi við þá löggjöf, en sé heldur framandi böggull með þessu frv. um staðfestingu á brbl. Þá er þess enn fremur að geta, eins og hv. 6. þm. Reykv. reyndar gerði alveg réttilega grein fyrir, að sá eini liður í núv. húsnæðismálalöggjöf, liðurinn um fjárveitingu til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, er sá einasti liður, sem hefur staðizt og fé verið fyrir hendi fyllilega til þess að svara nauðsyninni og eftirspurninni. Það var, eins og hann upplýsti, ákveðið, að á fjárlögum væru 3 millj. kr. á ári hverju, 1955 og 1956, og svo hefur það verið, og þarna er um afgang að ræða. Þetta fé, eins og það var ákveðið í lögunum, hefur nægt, og er afgangur af því, sem nemur nú sem stendur, eins og hv. þm. upplýsti, um 3.7 millj. kr. Á árinu 1957 ættu að óbreyttum lagaákvæðum um þetta að falla til a.m.k. 6 millj. og þá að vera 9–10 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni að óbreyttri löggjöf. En það er enginn kominn til með að segja, að svo verði, þar sem þessi löggjöf, eins og ég áður tók fram, er tímabundin, og stendur fyrir dyrum, að Alþingi taki til afgreiðslu nýja löggjöf um öll húsnæðismál. Og þá er það, sem ég tel, að till. um þetta atriði sé á sínum stað að koma fram, eftir þeim rökstuðningi, sem þá er hægt að færa fram fyrir nauðsyn meira fjár en í því frv. kynni að vera lagt til. Ég sem sé vil af þessum tveimur ástæðum láta í ljós þá skoðun mína, að það sé eðlilegt, að till., sem hér liggur fyrir frá hv. 6. þm. Reykv., verði tekin aftur í sambandi við þetta frv. og að hún verði aftur borin fram, ef þá finnst ástæða til, í sambandi við þá húsnæðislöggjöf, sem lögð verður fyrir þetta þing innan skamms.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. færir þau rök fyrir áskorun sinni til mín um að taka till. aftur, að það sé óvenjulegt, að brbl. sé breytt í meðförum þingsins. Þetta er misskilningur hjá hæstv. ráðh. Það hefur iðulega verið gert. En þó að þessi brtt. verði samþ., er það engin breyting efnislega á brbl., því að ákvæði brbl. stendur alveg óbreytt þrátt fyrir mína till. Hann segir, að sett verði á þessu þingi ný lög um húsnæðismálin og sé það því önnur ástæða til þess, að ég ætti að taka till. aftur. En ég vil spyrja hæstv. ráðh., fyrst hann hefur haft í undirbúningi nýja löggjöf um þessi efni: Hvers vegna lét hann þá ekki efni sjálfra brbl., fjölgunina í húsnæðismálastjórn, heldur bíða þeirrar heildarlöggjafar? Var sem sagt í húsnæðismálunum eina atriðið, sem alveg var bráðaðkallandi, að fjölga um tvo menn í húsnæðismálastjórn? Það virðist eftir upplýsingum hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. telur vafalaust, að efni þessara brbl. sé mjög þýðingarmikið, en hann talar heldur óvirðulega um þessa brtt. mína um að gera sveitarfélögunum kleift að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Hann talar heldur óvirðulega um hana sem framandi böggul. Ég veit nú ekki betur en efnislega sé þó brtt. mín stórum þýðingarmeiri um lausn húsnæðisvandræðanna heldur en bráðabirgðalög hæstv. ráðh. um að fjölga um tvo í húsnæðismálastjórn. Ég hef því ekki getað sannfærzt af þeim rökum, ef rök skyldi kalla, frá hæstv. ráðh. að taka till. aftur og mun því ekki gera svo. Hins vegar náttúrlega getur ráðh. kannske losnað við till. með því að taka frv. aftur, því að þá náttúrlega fellur brtt. við það af sjálfu sér niður, a.m.k. við þetta mál. Ég vil í sambandi við þetta upplýsa, að á fundi bæjarstjórnar Rvíkur 17. jan. s.l. var samþykkt með atkvæðum allra bæjarfulltrúanna, þ. á m. fulltrúa flokksbræðra hæstv. félmrh., að bæjarstjórnin telji sérstaklega óhjákvæmilegt að auka stórlega framlög ríkissjóðs til útrýmingar heilsuspillandi íbúða samkv. II. kafla laga nr. 55 frá 1955, þannig að þessi brtt. er að sjálfsögðu flutt í sambandi við og í framhaldi af ályktun, sem einnig hans samherjar hafa samþykkt í bæjarstjórninni. Nú er það að vísu svo, að hæstv. ráðh. boðar hér frv. um lausn húsnæðismálanna eða byggingarmálanna. En ekki taldi hann þó ástæðu til að gera að neinu leyti grein fyrir efni þess frv. eða þeim úrræðum, sem hann byggst benda á og ætlar að fá lögfest, því að hann lýsir því hér yfir, að þessi lög muni verða samþykkt á þessu þingi. Það er náttúrlega ákaflega gott að vera voldugur ráðherra,en ég hefði þó haldið, að Alþingi sjálft réði þar mestu um, og finnst harla mikill einræðisbragur á því, að alþm. fái tilkynningu um það, áður en þeir hafa séð einu sinni framan í frv.: Þetta skal verða lögfest. Alþingi á að lögfesta þetta frv., sem ég ætla einhvern tíma seinna að leggja fyrir þingið. Það getur verið, að þessi háttur sé að verða ríkjandi í hv. stjórnarflokkum, en þeir um það. En í sambandi við þetta góða frv. er vissulega ástæða til að staldra við og hugleiða, hvað mundi vera efni þess og hver er stefna hæstv. núv. ríkisstj. í þessum málum. Það er svo, að við sjálfstæðismenn teljum, að íbúðabyggingar séu sízt of miklar í landinu, heldur þurfi fremur að auka þær. En það er yfirlýst stefna eins af stjórnarflokkunum og þess flokksins, sem hefur bæði forsæti og fjármál, að draga eigi úr verklegum framkvæmdum og fjárfestingu. Ég hef hér t.d. fyrir framan mig, svo að maður taki nú ekki neitt úr Tímanum, sem farið er að slá í, heldur hef ég fyrir framan mig Tímann frá því í dag, og þar ræðir um þá breytingu, sem gerð var á fjárfestingunni með nýju lögunum frá 1953, þar sem nokkuð var rýmkað um byggingu íbúða. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarmenn gengu nauðugir til þess leiks að afnema fjárfestingarhömlurnar í jafnstórum stíl og gert var.“ Og síðar segir: „Nú blasa við afleiðingar þess, að fjárfestingunni var sleppt lausri 1953.“ Á hvern hátt var nú fjárfestingunni sleppt lausri? Sú lagabreyting, sem þá var gerð, var efnislega varðandi byggingarnar eingöngu sú, að gefið var frjálst að byggja íbúðir, sem væru allt að 520 rúmmetrum að stærð. Nú má vera, að hæstv. ráðh. telji, að íbúðir allt að 520 rúmmetrum séu skrauthýsi og lúxusíbúðir. En ég vil benda á í því sambandi, að samvinnubyggingarfélögin hafa hámarksákvæði svo að segja alveg það sama, eða um 500 rúmmetra, og býst ég ekki við, að hv. stjórnarflokkar telji, að íbúðir samvinnubyggingarfélaganna séu lúxusíbúðir. Auk þess, að þessar íbúðir voru gerðar frjálsar 1953, var ákveðið, að menn mættu einnig byggja peningshús og verbúðir án leyfis. Nú er mér spurn: Fyrst þessar breytingar hafa valdið þeim ósköpum og mér skilst steypt fjárhagskerfi þjóðarinnar í voða, er það þá ætlun núverandi ríkisstj. og er það kannske eitt af efnisatriðum frumvarps hæstv. félmrh. að draga úr þessu, að draga úr því frelsi, sem menn nú njóta til þess að byggja íbúðir við hæfi, eða því frelsi, sem menn hafa til þess að byggja peningshús eða verbúðir? Eftir upplýsingum Tímans er það einmitt þetta frelsi, sem ég nú hef lýst, sem er aðalorsök vandræðanna, og blasa nú við afleiðingar þess. Mér er þess vegna spurn: Er það stefna hæstv. núverandi ríkisstj., sem fram kemur í blaði forsætis- og fjármálaráðherrans í dag? Þetta er vissulega ekki að ófyrirsynju spurt, vegna þess að allar þær þúsundir landsmanna, sem bíða eftir því að eignast heilsusamlegar og góðar íbúðir, spyrja vitanlega um það og mæna til þess með nokkurri eftirvæntingu, hvort þær eiga að hafa það byggingarfrelsi, sem þær hafa haft nú um undanfarin þrjú ár, eða hvort það eigi nú að vera stefna núverandi ríkisstj. og stjórnarflokka að draga úr þessum möguleikum. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni. En mér virðist, að þau formsatriði, sem hæstv. ráðh. talaði hér um, séu að sjálfsögðu ekki því til fyrirstöðu að samþykkja þessa brtt. mína, því að hin mikla hugsjón hæstv. félmrh., sem fram kom í brbl. um að fjölga í húsnæðismálastjórninni úr fimm upp í sjö, nær fram að ganga og verður að veruleika, þó að mín brtt. yrði samþykkt.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. taldi, að það væri ástæðulaust að óska þess, að þessi brtt. yrði tekin aftur, því að það væri rangt hjá mér, að það væri óvenjulegt, að brbl., sem lögð væru fyrir þingið til staðfestingar, tækju þar breytingum. Ég verð að endurtaka það, að þetta er rangt hjá hv. þm. Það er ákaflega sjaldgæft, að brbl. sé breytt efnislega í meðferð þingsins, ef það hefur nokkurn tíma komið fyrir. Gæti hann kannske nefnt mér dæmi þess, ef þau eru mörg? - En látum útrætt um það atriði. Það skiptir ekki miklu máli. Hann synjaði því sem sé að taka þessa brtt. aftur í sambandi við frv. um staðfestingu brbl., og er ekkert við því að segja. Það er hans afstaða. Hér er þó um það að ræða, að hann tekur eitt efnisatriði úr löggjöfinni um húsnæðismálastjórn og vill fá því hnýtt hér saman við bráðabirgðalagafrumvarpið. Ég fullyrði, að það er ekki meiri þörf á að taka þetta efnisatriði út úr hinni almennu húsnæðismálalöggjöf og fá það tengt saman við þetta bráðabirgðalagafrumvarp heldur en mýmörg önnur meiri háttar efnisatriði úr löggjöfinni, þ. á m. alla fjáröflunina til annarra hluta en útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það er einmitt sú almenna fjáröflun í gildandi löggjöf, sem hefur reynzt ófullnægjandi með öllu. En þetta er einasti liðurinn í löggjöfinni, þar sem hefur orðið afgangur af fé, fjárveitingin, sem fyrir hendi var, gert meira en að svara eftirspurninni. Hvorki Reykjavík né aðrir kaupstaðir hafa torgað. Þau voru ekki myndarlegri í framkvæmdunum við að útrýma heilsuspillandi húsnæði á liðnum tveimur árum heldur en það, að þau torguðu ekki þessu. En af 100 milljónunum, sem voru áætlaðar á pappírnum til húsbygginga almennt, skilaði sér ekki nema brothluti, og það er ástæða til þess að koma með brtt. um það, um fjáröflunina almennt til húsnæðismálanna, ef við ætlum að fara yfirleitt að hrófla við efni þeirra laga almennt. Þessi till. er því furðulega tilefnislítil, af því að hún tekur einmitt á því efnisatriði gildandi löggjafar, sem bezt var séð fyrir, og þetta er hv. þm. alveg áreiðanlega ljóst. Hann kvartaði undan því, að ég hefði talað óvirðulega um þetta merkilega tillögufóstur hans. Ég mótmæli því alveg. Ég fór engum óvirðingarorðum um hana. En mér finnst till. vera í litlu efnislegu samhengi við þetta frv., sem hér liggur fyrir hv. deild, og benti á, að það mundi eiga fremur heima i væntanlegri húsnæðismálalöggjöf, sem lögð verður fyrir þetta þing. Hann fullyrti nú, að ég hefði sagt, að sú löggjöf yrði samþykkt hér á Alþingi. Ég held, að það hafi verið hártogun hjá þessum virðulega þingmanni. En svo mikið er víst, að ég hygg, að allir séu sammála um það, að þar sem um tímabundna löggjöf er að ræða um húsnæðismálin nú, verði ekki hjá því komizt, að nýja löggjöf verður að setja um hana. Húsnæðismálaástandið, eins og fráfarandi stjórn skilaði því af sér, er slíkt, að það dugir ekki framlenging á þeirri löggjöf óbreyttri, og verður að bæta þar um, og verður áreiðanlega ekki hjá því komizt að setja nýja löggjöf um það. Frv., sem ég kynni að leggja fram um það, gæti vissulega tekið breytingum, en ég þykist hins vegar sannfærður um, að löggjöf um það efni verður samþykkt hér frá þinginu, - með breytingum hv. þingmanns og annarra þingmanna ef til vill og vafalaust. Það er því enginn einræðisbragur á því að fullyrða, að slík löggjöf muni verða afgreidd frá Alþingi. Það vita allir um þá nauðsyn, sem til þess liggur, og þeirri nauðsyn yrði að svara með nýrri löggjöf, ef öngþveiti það, sem hefur skapazt í þessum málum á liðnum tveimur árum, á ekki að halda áfram óbreytt eða versna. Það má vel vera, að það standi nú fyrir dyrum hjá Reykjavíkurbæ að gera átak í að útrýma heilsuspillandi húsnæði. En það er þá alveg nýtt, það er þá einhver endurfæðing lífsins hjá bæjarstjórn Reykjavíkur, því að allar skýrslur sýna, að heilsuspillandi húsnæði hefur aukizt í Reykjavíkurborg á undanförnum árum og áratugum og aldrei verið fleiri börn í bröggum í Reykjavík en nú. Væri mjög ánægjulegt, ef þeir væru að endurfæðast í þessum efnum. En það er svo sem ekki á eina bókina lært hjá Reykjavikurbæ. Hvernig hefur verið með framkvæmd Reykjavíkurbæjar á meira en 20 ára gamalli löggjöf um íbúðir í kjöllurum? Í þeirri löggjöf átti að banna íbúðarhúsnæði í kjöllurum, sem ekki svöruðu alveg sérstökum heilbrigðiskröfum. Þetta átti bæjarstjórnin að sjá um, hún mátti taka upp á skýrslu 1/20 af ólöglegum íbúðum í kjöllurum á ári hverju og veita bráðabirgðaheimild til þess að búa í þeim. En 1/20 hlutann átti síðan að taka á ári hverju á skrá. Þessa skrá átti að gera í janúarmánuði ár hvert og skila þeirri skrá í ársbyrjun, og síðan átti að útrýma þeim. Þessum íbúðum átti að útrýma á 20 árum. Nú vil ég spyrja: Hvað er Reykjavíkurborg komin langt nú með að útrýma ólöglegum íbúðum í kjöllurum? Hafa skrárnar verið gerðar frá ári til árs í janúarmánuði ár hvert? Er hægt að fá þær í félmrn.? Eða er þetta allt saman svikið? Hefur þessi löggjöf legið dauð og ómerk hjá garði undir þessari áhugasömu bæjarstjórn Reykjavíkur í húsnæðismálum? Ég vona, að hv. 6. þm. Reykv., sem er hér að þenja sig um ágæti Reykjavíkurbæjarstjórnarinnar i húsnæðismálum, svari þessu um framkvæmdina á liðnum 20 árum um útrýmingu íbúða í kjöllurum og gefi skýrslu um það. Ég hef áður óskað eftir því að fá skýrslu um þetta. Það hefur farið fram viðræða um þetta mál við fulltrúa frá bæjarstjórn Reykjavíkur, og upplýsingarnar, sem við höfum fengið um það, eru þær, að lögin hafi ekki verið framkvæmd að neinu, engin skýrsla sé til um þessar íbúðir, engin tilraun gerð til þess að útrýma 1/20 þeirra á hverju ári, og þær eru í notkun eftir sem áður. En að fenginni þessari reynslu af bæjarstjórn Reykjavíkur í því viðfangsefni að útrýma heilsuspillandi húsnæði væri mér næst skapi að setja löggjöf um það, að bæjarstjórn Reykjavikur skyldi ekkert með þau mál hafa að gera, af því að hún hafi brugðizt þeim gersamlega og ekki hlýtt gildandi lögum um þessi verkefni, og að það væri betur komið í höndum annarra aðila en bæjarstjórnar Reykjavíkur að fást við það. Ég held, að það sé þess vegna alveg réttmætt af mér að óska eftir því, að hv. 6. þm. Reykv. taki þessa till. sína, ef hann er eins áhugasamur um þessi mál og hann læzt nú vera, og láti þessa till. sína koma fram í sambandi við væntanlegt frv. um húsnæðismálin í heild, þar sem verða sérstaklega auðvitað tillögur um fjáröflunina til húsnæðismálanna og þ. á m. auðvitað ákvæði um, hversu mikið fé skuli ætla til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis í kaupstöðum. En framkvæmdina á gildandi lögum um íbúðir í kjöllurum bið ég hv. 6. þm. Reykv. að taka nú til athugunar, til þess að ekki verði áframhaldandi vanefndir á framkvæmd þeirra laga. Hann spurði um frelsið til að byggja, hvort það eigi nú að fara að afnema það kannske, og tekur upp Tímann til þess að styðja þá fsp. sína við. Ég spyr: Hversu notadrjúgt hefur frelsið í byggingarmálum verið á undanförnum tveimur árum, þegar fólki voru gefnar vonir um það, að hver maður, sem færi af stað með að byggja íbúð yfir sjálfan sig, skyldi fá 100 þús. kr. lán? Upp á þá von og lagasetningu, sem byggð var á loforðum um þetta, fóru menn á stað, ekki hundruðum, heldur þúsundum saman, og byggðu, stofnuðu sér í fjárhagslegar ógöngur, sem þeir sitja nú og brjótast um í. Er það ekki dásamlegt frelsi? Ég hefði haldið það. Þeir eru eins fjötraðir núna og þeir geta verið, þessir menn, sem voru gabbaðir út í byggingar, þegar fjármagnið var svo ekki fyrir hendi til þess að svara þörf þeirra, eftir að þeir voru komnir á stað með byggingarnar. Þetta er frelsið, sem fráfarandi stjórn veitti þessu fólki. Slíkt frelsi er lítils virði, það verð ég að segja. Það eina, sem getur gert menn frjálsa í húsnæðismálunum, sérstaklega það fólk, sem er að brjótast í að byggja, er, ef sæmilega vel er um hnútana búið um það, að menn geti fengið að eðlilegum leiðum í gegnum lánastarfsemina eðlilega aðstoð í byggingarstarfseminni og að hægt verði að standa við það, sem lögfest er hverju sinni í þeim efnum. Þá væri betra meira að segja að draga eitthvað úr því, að menn gætu farið á stað með byggingar, ef svo væri hægt að tryggja þeim með löggjöfinni, að við það, sem hefði verið lofað, væri hægt að standa. Ég er alveg reiðubúinn til þess að ræða húsnæðismálin almennt við fulltrúa Reykjavíkurborgar, hv. 6. þm. Reykv., því að þeir hafa á engan hátt tekið svo myndarlega á lausn þeirra mála, að það sé þar af neinu að státa. Og það mætti fyllilega draga upp þá mynd af því, að hv. þm. hefði enga ástæðu til að vera ánægður með sjálfan sig eða höfuðborg landsins fyrir frammistöðuna. En ég vík aftur að því, að ég legg algerlega á móti því, að þessi brtt. hv. þm. sé tekin inn í þetta frv., mun hins vegar taka með sanngirni á henni, ef hún kemur fram í sambandi við væntanlega heildarlöggjöf um lausn húsnæðismálanna, sem þetta þing hlýtur að fjalla um. Og ég er sannfærður um, að bæði hv. 6. þm. Reykv. og ég erum sammála um það, að slíka löggjöf verði að setja, eins og ástandið í húsnæðismálunum er nú, eftir að búið er að framkvæma húsnæðismálalöggjöfina, eins og hún var sett fyrir tveimur árum, fram til síðustu áramóta, því að hún komst alveg í þrot, eins og ég gerði grein fyrir að nokkru hér fyrir skömmu í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég finn mig dálítið vanmáttugan til að geta greitt atkvæði um þessa till., af því að mér er málið ekki það kunnugt sem skyldi til þess að geta tekið að öllu leyti afstöðu til þess. Till. fer fram á, að það hámark, sem sett er á framlag ríkissjóðs til þess að mæta framlagi frá bæjar- og sveitarfélögum til að útrýma heilsuspillandi íbúðarhúsnæði, sem í lögunum er 3 millj. á ári, falli niður, og ætti þá að verða til þess, að ríkissjóður væri skyldur til að leggja fram helminginn á móti þeirri upphæð, sem sveitarfélögin legðu fram. Nú er mér spurn: Hvernig hefur þetta verið? Hefur vantað mikið á, að þessar 3 millj., sem í fjárlögum eru til þessa veittar, hafi nægt til þess að borga framlagið á móti ríkissjóði? Hafa þær ekki verið nægilega háar til þessa? Hefur ekki verið afgangur af þeim bæði þau ár, sem liðin eru síðan lögin voru samþykkt? Mér er þetta ekki fullkunnugt, og þess vegna vildi ég óska þess, að hæstv. forseti frestaði þessum umr. og n. rannsakaði þetta. Hér er komið fram nýtt viðhorf. Það er komið það viðhorf, að borgarstjórinn í Reykjavík, sem á sæti hér á Alþ., vill fá þetta hámark burt, til þess, að mér skilst, að ríkissjóður leggi fram hærri upphæð, gerir ráð fyrir því, að bærinn muni líka leggja fram hærri upphæð. Ef reynslan hins vegar sýnir það, sem ég ekki veit, að bærinn hafi aldrei lagt fram það háa upphæð, að þetta hafi ekki verið nóg á móti, hvað þá? Hvaða þörf er þá að vera að ýfa þetta upp, bara til þess að gera um það deilur hér á Alþingi milli hæstv. ráðh. og borgarstjóra? Þetta langaði mig til þess að vita. Og þó að einhverju væri slegið fram í hita umr. hér á Alþ., þá er ég ekkert viss um, hvort þær tölur væru það nákvæmar, að ég muni taka nokkurt tillit til þeirra og mynda mér skoðun eftir þeim. Ég vil fá að sjá og heyra frá n., eftir að hún hefur fengið þessa reikninga til meðferðar og séð þá, hvernig málin standa og hvort það er þörf á þessu eða ekki. Þess vegna vil ég biðja forseta að athuga það og spyrja n., hvort hún vilji ekki, að umr. um málið sé frestað núna. Það líður enga nauð. Það kemur dagur eftir þennan dag. Nefndin taki málið til athugunar og gái að í því sambandi, hver þörf er á þessari till. eftir reynslunni, sem verið hefur.



Hér hefur af hálfu þess hæstv. ráðh., sem fer með húsnæðismálalöggjöfina, verið haldið fram, að það hafi ekki verið nægilegt fé fyrir hendi samkv. þeirri löggjöf, er nú gildir um útvegun á fé til lána til bygginga frá 1955. Nú er það vitað, að samkv. þeim lögum kom feikimikill skriður á það, bæði í höfuðstað landsins og annars staðar á landi hér, að byggja, koma upp húsum yfir fólk, og þá mest, að menn hafa verið að byggja fyrir sjálfa sig. Og í viðræðum við menn, sem ég átti núna fyrir nokkrum dögum í mínu kjördæmi, var því haldið fram við mig, að samkv. þessum lögum og raunar byrjað áður á því tímabili, síðan frelsi manna til að byggja yfir sig var fengið, mundi hafa verið byggt tiltölulega miklu meira í Vestmannaeyjum en jafnvel í Rvík. Þessu var haldið fram við mig. Ég segi það ekki sem mína skoðun, en því var haldið fram þar. Svo mjög hefur þörfin á því að koma yfir sig þaki sagt til sín, bæði í Rvík og ekki síður úti um land, og ég vitna sérstaklega til míns kjördæmis í því efni, vegna þess að mér er það kunnast. Og þó að ég hafi nú ekki fyrir hendi fullkomna rannsókn á því, hvort þessi staðhæfing manna þar er rétt, að byggingar í Vestmannaeyjum hafi jafnvel farið hlutfallslega fram úr byggingum höfuðstaðarins, þá er eitt víst, og það sér hver maður, sem þar kemur og hefur komið þar nokkur ár á undan, að í þeim efnum hefur orðið stórkostleg breyting í sambandi við það frelsi í byggingarframkvæmdum, sem fengið var. Á síðustu árum fjárhagsráðsins held ég mér sé óhætt að fullyrða að ég hafi hafið fyrstur upp mína rödd hér á Alþingi og kvatt hljóðs fyrir þeirri skoðun, að menn fengju frelsi til þess að byggja yfir sjálfa sig. Þetta ófrelsi í þeim málum var orðið svo grómtekið, að jafnvel fyrir að byggja tröppur við hús sín máttu menn eiga von á lögsókn og þvílíku, svo að það eitt er víst, að frjálsræði manna í þessum efnum hefur hrundið af stað stórmiklum framkvæmdum og stórmiklum úrbótum á húsnæðismálaástandinu yfirleitt. Þetta ætla ég raunar ekki að fara að gera að umtalsefni. En ég hjó eftir því, að hæstv. ráðh. sagðist hafa útvegað 7 millj. kr., skildist mér, síðan hann tók við embætti, og ég skildi það þannig, að þessar 7 millj. kr. hefðu verið til útlána. En ég skildi hann á hinn bóginn þannig, að hann hefði ekki útvegað þær á grundvelli þessarar löggjafar, sem er frá 1955, eða innan þess ramma. Ég vildi þá gjarnan fá upplýst í þessu máli, á hvaða vegum, ef hann hefur ekki getað notazt við þann grundvöll, sem sú löggjöf lagði, hafi þá verið útvegaðar þessar 7 millj. kr. og eftir reglum hvaða laga þær hafa verið lánaðar út, ef ekki samkv. þeim reglum, er skapazt hafa, síðan þessi áminnzta löggjöf var sett. Það er fyrir mig og aðra, sem ekki eru kunnugir þessum málum, fróðlegt að vita um þetta og vita sem gleggst, þó að maður í raun og veru hafi ekki bein afskipti öðruvísi en ef til vill með atkvæði sínu hér á hinu háa Alþingi, af þeirri ástæðu einkum, að maður gengur varla svo fótmál innan um það fólk, sem á að eiga greiðan aðgang að hjálp síns þm. í þessum efnum, að fyrir mann sé ekki lögð sú spurning, hvort ekki sé unnt að fá fyrirgreiðslu á lánbeiðni, sem liggi hjá húsnæðismálastjórninni og hafi legið svo og svo, eins og gerist og gengur. Ég veit, að hv. þm. hljóta að kannast við þetta. Þess vegna, ef hæstv. ráðh. hefur þarna fundið nýja leið og nýja aðferð til þess að útvega, þó að ekki hafi verið nema í bili, 7 millj. kr., þá leikur mér forvitni á að vita það, af því að ég hef fyrir mitt leyti sem þingmaður áhuga á að greiða fyrir lánbeiðnum þeirra manna, sem eiga skylt, að ég bregðist ekki þeirra trausti í þessum efnum. Ég skal að öðru leyti láta þessar deilur mér óviðkomandi, að öðru leyti en því, að ég er sannfærður um, að frelsið í byggingarmálunum, sem ef til vill þykir einhverjum óþarflega mikið verið hafa, hefur reynzt sú máttug vogarstöng, sem hefur lyft stórkostlegu Grettistaki í byggingarmálunum á undanförnum árum, ekki einasta í Reykjavík, heldur víðs vegar á landi hér. Og ég teldi fyrir mitt leyti mjög illa farið, ef svo færi í þeim efnum, að þessi driffjöður á framtak hvers einstaks manns í landi hér, sem þarf að koma þaki yfir síg og sitt fólk, yrði á einhvern hátt veikt eða tekin úr starfi.

Er frv. um það?

Frv. er ekki um það, en það hefur komið fullt tilefni í þessum umr. til þess að minnast á þetta og ekki sízt sú upplýsing, sem ég hef ekki heyrt vefengda, að flokksblað hv. 1. þm. N-M. er farið að harma það og telja það hafa verið óhappastig, að þetta frelsi var veitt í löggjöf landsfólkinu. Og það er mjög trúlegt, að einmitt innan vébanda Framsfl. sé sú skoðun ríkjandi, að frelsi í byggingarmálum handa almenningi sé til óheilla, því að þar hefur aldrei annars gætt í þessum efnum en hneigðar til ófrelsis, heftingar og rangsleitni. Ég vonast svo til, að hæstv. ráðh. upplýsi mig í þessu efni, og ég spyr bara út af því, að ég vildi gjarnan hafa fræðslu í þessum efnum.



Herra forseti. Það er af því, að forsetinn er ungur sem forseti, að hann líður það, að menn standi hér í ræðustól, þegar verið er að tala um ákveðið frv. á Alþingi, og spjalli um daginn og veginn, um sitthvað, sem hafi staðið í blöðunum um allt annað efni, o.s.frv., og þetta gamlir þm. Og svo eru þeir miður sín, hv. sjálfstæðismenn, að jafnvel fyrrverandi forsetinn, Sigurður Bjarnason, gerði þetta í Sþ. í gær. Þeir vita ekkert, hvað þeir gera, þeir gleyma þingsköpum, gleyma sjálfum sér og tala eins og þeir haldi, að þeir séu staddir á kjósendafundi. Þetta á ekki að eiga sér stað á Alþingi.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. bar hér fram fsp. til mín um það, hvar þessar 7 millj. kr. hefðu verið útvegaðar. Því er fljótsvarað. Meginhluti þeirra var útvegaður með viðbótarláni, sérstaklega hjá Landsbankanum, eftir ítrekaðar tilraunir til þess. Fyrst hafði maður fengið neitun; menn þurfa ekki að kippa sér upp við það.

Það var eftir ramma laganna.

Nei, utan við ramma laganna. Það var allt þrotið. Bankinn taldi sig vera búinn að gera það, sem honum var skylt samkv. lögunum, og ég hygg, að það hefði ekki verið hægt að sækja neitt meira fé í hendur honum samkv. þeim. En þetta fékkst þó, þegar hægt var að leggja það fram, að víss aðili mundi taka þetta fé út í Landsbankanum og lána það húsnæðisveðlánakerfinu, ef það ekki fengizt afgreitt heldur sem lán í Landsbankanum, og þá gerði hann það. Þessari upphæð var siðan úthlutað á siðasta ársfjórðungi, í desembermánuði, og ég hygg, að nokkurt lán hafi farið til Vestmannaeyja einmitt af því fé. Það er búið að ráðstafa því, og var einmitt gert til þess, að hægt væri að ráðstafa lánveitingum út um land og hér í Reykjavík sérstaklega í desembermánuði, á síðasta ársfjórðungi. Fjáröflun sjóðsins barst eiginlega mjög að því, að það voru viss hlutföll í löggjöfinni milli vísitölutryggðra bréfa og beinna peningaframlaga, sem skyldu koma frá bönkum landsins, frá almannatryggingunum, frá lífeyrissjóðunum og frá sparisjóðum. En þetta hlutfall var það lágt af vísitölutryggðu bréfunum, að menn héldu, að sá markaður mundi hafa þolað meira og að það hefði verið hægt að tryggja sölu á meira af vísitölutryggðum bréfum. Landsbankinn var eiginlega þeirrar skoðunar, að það mundi kannske hafa tekizt, en hann var ófáanlegur til að breyta löggjöfinni að því er þetta efnisatriði snerti, þegar svo langt væri liðið á það tímabil, sem lögin ættu að gilda fyrir. Hins vegar er það, eins og ég hef áður skýrt hér frá, ekki óhugsandi, að sala vísitölutryggðra bréfa geti í nýrri löggjöf tryggt meiri möguleika til fjáröflunar, og á það verður gengið og um það hefur verið rætt við Landsbankann og hann tekið vel í það. En fyrir áramót vildi hann ekki gera breytingu á því. Ég held, að með þessu sé svarað fsp. hv. þm. Vestm., og er mér ljúft að gera það, sem sé að upplýsa allt um framkvæmd þessara mála. En satt er það hjá hv. 1. þm. N-M., að allar þessar umr. eru langt utan við frv., m.a. vegna þess, að till., sem hér var lögð fram í sambandi við þetta frv., var nokkuð fjarskyld því í sjálfu sér og efni þess.



Herra forseti. Ég kann ekki við það, að ekki heyrist rödd frá þm., sem mótmælir þeirri aðfinnslu, sem hv. 1. þm. N-M. kom með í garð forseta. Ég tel, að forseti hafi í engu brotið þingsköp, þó að hann leyfi þessar umr., sem allar snerta í raun og veru málið í heild, þó að þær snerti ekki beinlínis þetta frv. að öllu leyti. Ég tel, að hæstv. ráðh. hafi gefið fullkomið tilefni til þess í sínum ræðum, að það væri farið það út fyrir, sem gert var, og ég mótmæli því, að forseti sé víttur fyrir þetta. Þótt ungur sé, þá má hann njóta sannmælis.



Með þeim fyrirvara, sem ég gat um áðan, segi ég nei.



Það hefur verið upplýst í umræðunum, að það fé, sem ætlað er eftir lögunum, sem hér er lagt til að breyta með þessari till., 3 millj. kr. á ári, virðist nóg, og af því hefur verið afgangur undanfarandi ár. Hins vegar upplýsir borgarstjórinn, að nú ætli bæjarstjórn Reykjavíkur meira fé til þess arna en undanfarin ár. Það er reynsla fyrir því, að sú áætlun, sem bæjarstjórn Reykjavíkur gerir venjulega, er gerð út í loftið, og stenzt fæst, sem í henni er. Þess vegna legg ég ekkert upp úr því, sem borgarstjórinn segir hér um, en segi að undanfarinni reynslu nei við tillögunni.



Herra forseti. Samkv. l. nr. 30 1928 fer þinglýsing skjala fram með þeim hætti, að lesin er upp á manntalsþingi, í Reykjavík bæjarþingi, skrá yfir þau skjöl, sem borizt hafa frá síðasta manntalsþingi eða síðasta bæjarþingi. Manntalsþing eru háð einu sinni á ári, en bæjarþing einu sinni í viku eða oftar. Þegar þessi lög voru sett, voru hvergi háð bæjarþing hér á landi nema í Rvík. Á þessu var gerð breyting 1936, þegar lögin um meðferð einkamála í héraði voru sett. Þá var svo ákveðið, að bæjarþing skyldu háð einu sinni í viku eða oftar í öllum kaupstöðum landsins. Þrátt fyr:r þessa breytingu hefur ákvæðið um þinglýsingu skjala í lögum frá 1928 staðið óbreytt. Í framkvæmdinni hefur þessu þó verið hagað þannig, að þinglýsingar hafa farið fram á bæjarþingum í kaupstöðum utan Rvíkur. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að þetta fyrirkomulag verði lögfest, svo að ekki geti neinn vafl leikið á. Í Rvík gildir nú hins vegar sérregla um þinglýsingu. Þar annast borgarfógeti þessi mál, en ekki borgardómari, sem stýrir bæjarþingi. Aðferðin í Rvík er sú, að gerð er vikulega skrá yfir þau skjöl, sem þinglýsa á, og liggur skráin frammi almenningi til sýnis. N. vill ekki gera breytingu hér á. Þess vegna flytur hún brtt. á þskj. 200 um, að þessi tilhögun, sem nefndin leggur til, nái ekki til Rvíkur. N. leggur einum rómi til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, er ég hef nú getið.



Herra forseti. Allshn. hv. d. hefur haft frv. þetta til meðferðar og leggur einróma til, að það verði samþykkt. Eins og lýst var í framsögu um frv. við 1. umr., felast í því tvær breytingar á 7. gr. veðlaganna. Önnur þeirra er um það, að þinglýsa skuli veðskjölum þeim, sem greinin ræðir um, á bæjarþingi í kaupstöðum. Er þetta gert með það fyrir augum að samræma þessi lagaákvæði við frv. til laga um breytingar á lögum um þinglýsing skjala og aflýsing, sem hér var til 2. umr. áðan. Verði það frv. að lögum, er þessi breyting á veðlögunum nauðsynleg til samræmis. Hin breytingin, sem frv. fjallar um, er um annað atriði í sambandi við þinglýsingu á lausafjárveði. í 7. gr. veðlaganna er kveðið svo á, að þinglýsing á lausafjárveði skuli fara fram í Rvík á fyrsta eða öðru bæjarþingi eftir útgáfudag veðskjalsins og annars staðar á næsta manntalsþingi. Að öðrum kosti er veðið ógilt. Þetta gildir aðeins um þessa sérstöku tegund veðskjala, lausafjárveð, en annars ekki um önnur skjöl, sem þinglesin eru. Í frv. er ekki ætlazt til þess, að nein breyting verði á þessu í sveitum, en hins vegar verði sú breyting í kaupstöðum, að lausafjárveði skuli þinglýsa á 1., 2. eða 3. bæjarþingi frá útgáfudegi skjalsins, í stað þess að nú er það á 1. eða 2. Þarna er fresturinn lengdur um eina viku, miðað við það, að bæjarþing séu háð vikulega, svo sem lögákveðið er í kaupstöðum landsins í lögunum um meðferð einkamála í héraði. Þessi frestur hefur f einstökum tilfellum reynzt of stuttur, og þykir eftir atvíkum ekki varhugavert að lengja hann um eina viku, en hins vegar er ekki talið rétt að lengja hann meir, því að nauðsynlegt er vegna almenns viðskiptaöryggis, að nokkurt aðhald sé í þessu efni. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að málinu verði vísað til 3. umr. og eins og ég lét getið í upphafi, er hv. allshn. sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt óbreytt.