Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 54 er að finna till. til þál. um umferðarmiðstöð í Borgarnesi. Hv. flm. þessarar till. eru auk mín aðrir hv. þm. Vesturl., Alexander Stefánsson, Eiður Guðnason, Skúli Alexandersson, Jósef H. Þorgeirsson og Friðjón Þórðarson. Tillgr. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um athugun á breyttu skipulagi fólksflutninga með tilliti til þess að komið verði á fót umferðarmiðstöð í Borgarnesi.“ Ég vil fyrst segja það, að auðvitað hefur ýmislegt verið ritað og rætt og sem betur fer hefur ýmislegt verið gert, þótt meira hefði það mátt vera, að því er varðar málefni skyld því sem hér er til umfjöllunar. Ég vildi leyfa mér í upphafi míns máls að vitna til inngangsorða rits, sem kom út á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins fyrir nokkrum árum og fjallar um samgönguþjónustuna á Íslandi, hugleiðingar og úrbætur í þeim efnum. Þetta rit er ekki mikið að vöxtum, en í ýmsu tilliti er vikið að því sem gæti heitið rökstuðningur - a. m. k. að hluta til - fyrir því máli sem hér er á dagskrá. Umræddu riti er fylgt úr hlaði með þessum inngangsorðum, með leyfi forseta: „Í riti því, sem hér fer á eftir og fjallar um endurskipulagningu samgönguþjónustunnar á Íslandi, er ekki reynt að komast að neinum endanlegum niðurstöðum í ákveðnum tillögum um endurbætur á þeirri samgönguþjónustu, sem er í dag veitt hér á landi. Tilgangur þessa verks er að benda á þann vanda sem við er að etja og varpa fram nokkrum hugmyndum um lausn hans.“ Síðan segir: „Brýnt er að gerð verði heildarúttekt á samgönguþjónustunni og tekin verði ákvörðun um stefnumörkun og markmið.“ Ég vil ennfremur leyfa mér að vitna til þess hluta ritsins sem fjallar um flutningamiðstöðvar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Til eru lög frá árinu 1947, sem fjalla að takmörkuðu leyti um það málefni sem hér er til umr., þ. e. flutningamiðstöðvar. Lög þessi nefnast „lög um afgreiðslustöðvar fyrir áætlanabifreiðar“ og fjalla því ekki um alhliða flutningamiðstöðvar. Lög þessi gera ráð fyrir að ríkisstj. veiti sérleyfishöfum kost á að reisa og reka slíkar afgreiðslustöðvar með styrk úr ríkissjóði, er ákveðinn sé af fjárl. Í 4. gr. þessara laga er heimildarákvæði fyrir ríkisstj. að hafa frumkvæði í þessum málum og reisa og reka þessa gerð afgreiðslustöðva. Verði af því skal árlega verja helmingi sérleyfisgjalds til niðurgreiðslu byggingarkostnaðar. Eins og áður hafði verið getið, segir ennfremur, „er nú þegar orðin viss samhæfing í fólksflutningum milli bifreiða og flugvéla og má þar til nefna Egilsstaði þar sem almenningsbifreiðar aka frá flugvellinum niður á firðina í næsta nágrenni Egilsstaða. Þannig má hugsa sér að í vissum byggðarlögum sé flugstöðvarbygging jafnframt aðalflutningamiðstöð héraðsins. Þar hefðu almenningsbifreiðar fasta viðkomu og þangað mætti skila og sækja varning sem vöruflutningabifreiðar flyttu. En þetta á þó aðeins við í undantekningartilfellum, þar sem flugvellir eru nær ætíð staðsettir utan þéttbýlis, og er það af ýmsum ástæðum.“ Ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma. Hins vegar langar mig að síðustu, af því að ég er tekinn til við að vitna í þetta umrædda rit, að lesa örlítið lengra o ekki síst að því er varðar innanhéraðssamgöngur. Í þessu riti er nokkuð fjallað um margvíslega samhæfingu að því er varðar hina ýmsu þjónustuþætti samgangna, en einn er sá þáttur samgangna sem ekkert hefur verið minnst á í þessu umrædda riti fyrr en hér, og þar stendur: „Áður en svokölluð tankvæðing mjólkur fór að tíðkast hér á landi sáu mjólkurbílar - ekki síst þeir - um innanhéraðssamgöngur. Oftast voru þessar bifreiðar svokallaðar „hálfkassabifreiðar“, sem byggðar voru til þess að flytja farþega jafnt sem mjólk, póst og annan varning. Bifreiðastjórar þessara bifreiða sinntu erindum fólks í kaupstað og veittu margháttaða þjónustu til mikils hagræðis þeim er í dreifbýlinu bjuggu. Eins og kunnugt er er þessi skipan aflögð og þarf ekki að rekja það nánar. Að sjálfsögðu hafa komið til á seinni tíð margs konar samgöngutæki, sem nýta mætti og í ríkari mæli heldur en gert er. Í því sambandi er ekki síst vert að minnast á skólabíla, sem væri vissulega hægt að nýta í ríkari mæli til flutninga heldur en gert er.“. Ég ætla ekki að vitna frekar í þessa skýrslu. Það er auðvitað ljóst, að hún fjallar um málið á breiðari vettvangi en sú till. sem hér er til umfjöllunar, þ. e. um umferðarmiðstöð í Borgarnesi. Þó skarast þetta mál að meira eða minna leyti. Það er mála sannast, að umfjöllun á meðal fólks að því er varðar umferðarmiðstöð í Borgarnesi hefur orðið æ háværari eftir því sem tímar hafa liðið. Þetta er á margan hátt mjög skiljanlegt. Eins og menn vita er á grundvelli allmargra sérleyfa ekið um Borgarnes. Þar skilja leiðir, eins og kunnugt er, og gefur það þeirri hugsun að sjálfsögðu undir fótinn að það kynni nú að vera æskilegt að reisa umferðarmiðstöð í Borgarnesi. Ég vil taka það fram að gefnu tilefni, að þeir sérleyfishafar, sem hafa sinnt þeim leiðum sem hér er vikið að, þ. e. sérleyfishafarnir sem aka í Borgarnes og Akranes reyndar jafnframt, á Snæfellsnes, á Vestfirði, á Strandir og Norðurleið, hafa staðið sig með ágætum hver á sinn hátt og ég hef í sjálfu sér ekkert út á þeirra störf að setja. En till. sem þessi felur það ekki síst í sér að gerð verði athugun á því og það verði reynt að draga fram í dagsljósið hvaða möguleikar búa í viðkomandi starfsumhverfi vegna þeirra sem eiga að sinna þessari þjónustu og ekki síður vegna þeirra sem þurfa og eiga að njóta þessarar þjónustu. Nú geri ég mér grein fyrir því, að á grundvelli reynslunnar hafa orðið breytingar á undanförnum árum á ýmsum þjónustuþáttum sérleyfishafa. Hins vegar er það deginum ljósara, að á grundvelli reynslunnar hafa þeir ekki gengið til þess verks að stofna til umferðarmiðstöðvar í Borgarnesi, a. m. k. hefur ekki heyrst mikið frá ágætum sérleyfishöfum í því efni. Ég tel því mjög æskilegt að sú könnun, sem till. gerir ráð fyrir, verði gerð. Ég er viss um að könnunin muni leiða í ljós að sérleyfishafarnir muni sjá sér hag í því að stofna til samvinnu í þessum efnum. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hér, með hvaða hætti slík umferðarmiðstöð risi eða hver mundi kosta hana eða hvernig hún yrði rekin að öllu leyti. Mér fyndist þó eðlilegt að lokinni þessari könnun, sem ég er, eins og ég sagði áðan, viss um að leiðir í ljós að umferðarmiðstöð mun þykja góður kostur í þessu tilfelli, að sérleyfishafarnir yrðu langsamlega atkvæðamestir í að kosta slíkt fyrirbæri. Ég ætla ekkert að fjölyrða um þetta frekar. Eins og kunnugt er hafa samgöngur aukist allverulega. Ég held að það megi fullyrða að skilyrði til bættrar þjónustu hafi batnað. Það er auðvitað deginum ljósara að hagræðingar er þörf á mörgum sviðum samgöngumála, ekki aðeins að því er varðar fjárfestingar í samgöngumannvirkjum, heldur - og ekki síður - að því er varðar nýtingu þeirra til hagsbóta fyrir samfélagið. Herra forseti. Undanfarin ár hafa farið allt að 50 þús. manns með sérleyfisferðum um Vesturland á ári hverju. Með tilkomu brúar yfir Borgarfjörð fara allflestir farþeganna um Borgarnes. Meðalnýting hjá sérleyfum hefur verið misjöfn eða frá um það bil 20–80% eftir árum og árstímum. Eins og ég sagði áður eru fimm sérleyfishafar sem aka frá Reykjavík og um Borgarnes. Þau sérleyfi, sem þessi till. varðar, mynda nokkuð samfellt umferðarnet og hljóta því að leiða hugann að aukinni hagkvæmni með tilliti til þeirrar till. sem hér er flutt. Herra forseti. Að loknum þessum hluta umr. legg ég til að till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Sú till., sem hér er til umr., er flutt af öllum þm. Vesturl., en hún er dálítið öðruvísi en aðrar tillögur sem við flytjum. Hin ákveðna fasta uppsetning er, að 1. þm. okkar sé málsvari okkar og sé 1. flm. till., og er það frekar í þeim dúr að við séum að flytja beiðni einhverra aðila úr kjördæminu. Þessi till. er unnin og flutt að forgöngu 1. flm., Davíðs Aðalsteinssonar. Ég fagnaði því mjög þegar Davíð kom til mín og bauð mér að vera meðflm. á þessari till. vegna þess að ég taldi að með því væri verið að hreyfa máli sem ég hef haft mikinn áhuga á og var mitt fyrsta mál hér í þinginu. Þegar ég kom hingað inn 1971 flutti ég till. mjög í þessum anda og fékk þá till. samþykkta. Hún var um könnun á þjónustu sérleyfisbifreiða, þ. e. fyrst og fremst út frá Borgarnesi. En þótt till. hafi verið samþykkt var ekki eitt eða neitt gert í sambandi við tillgr. frá hendi ríkisstjórnarinnar sem henni var vísað til. Ég fagna því að hæstv. samgrh. er hér kominn og tel það mjög miður að hann skyldi ekki sitja hér undir ræðu hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar. Ég gerði einmitt ráð fyrir að þm. hefði haft að vissu leyti stuðning samgrh. að flutningi þessa máls til þess að tryggja að það fengi einhvern framgang. Tillgr. er svona: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að hlutast til um athugun á breyttu skipulagi fólksflutninga með tilliti til þess að komið verði á fót umferðarmiðstöð í Borgarnesi.“ Ég sé ekki ástæðu til að bæta mörgum orðum við það sem hv. þm. Davíð Aðalsteinsson sagði um þetta, en þó tel ég ástæðu til að nefna það, að á Íslandi er raunverulega hvergi aðstaða til þjónustu sérleyfisbifreiða. Ég get varla kallað þá umferðarmiðstöð sem byggð hefur verið í Reykjavík aðstöðu, a. m. k. ekki fyrir þá sem vinna á sérleyfisbifreiðunum né heldur fyrir farþega svo að nokkru nemi. Það má þó segja að komið hafi verið upp vissum anga af bissnessaðstöðu. Bílstjórarnir þurfa að sinna afgreiðslu sinna bifreiða án þess að það sé nokkur aðstaða fyrir hendi til þess að létta þeirra störf. Í hvaða veðri sem er þarf að taka út flutning og farþega án þess að þar sé nokkur vörn fyrir veðrum. Eini staðurinn á Íslandi þar sem slíku hefur verið komið upp er á Keflavíkurflugvelli. Það er líka eini staðurinn sem talað er um að þurfi að endurbyggja með nýja aðstöðu. Ég tel að þegar rætt er um að koma upp umferðarmiðstöð sé þessi þáttur, að farþegum og þeim sem fyrir þá vinna, þ. e. bílstjórum, verði sköpuð sæmileg aðstaða við afgreiðslu og þjónustu á afgreiðslustöðvum, of lítið ræddur. Ég er þess vegna dálítið undrandi, þegar verið er að skipuleggja aðstöðu fyrir umferðarþjónustu við brúarsporðinn í Borgarnesi, að þar sé ekki hugsað fyrir uppbyggingu sem þessari. Ég hanna mjög að það skuti ekki hafa verið gert og tel að einmitt í Borgarnesi þurfi að byggja upp mjög góða þjónustuaðstöðu til að afgreiða rúturnar og aðstöðu fyrir farþega svo að þeir geti beðið þar eftir skiptirútum, en þurfi ekki að hanga í göngum hótels eða bíða utan dyra. Það má kannske um leið og rætt er um þetta benda á að þjónusta á vegum á þessu svæði er hvergi til staðar þar sem sérleyfisbifreiðar stansa. Við sem förum alloft fram hjá vegamótunum að Akranesi undrum okkur á því að þar skuli ekki hafa verið komið upp aðstöðu til þjónustu við farþega og sérleyfisbifreiðar fyrir löngu. Mjög æskilegt væri að slíkri aðstöðu væri komið upp.

Hvaða aðstöðu ert þú alltaf að tala um?

Þá aðstöðu sem ég tel að þurfi að vera tengd sérleyfisbifreiðum, tengd þeim stað þar sem sérleyfisbíll stoppar, sæmilega biðaðstöðu fyrir farþega, ekki neitt líka þeirri aðstöðu sem er hér uppi í umferðarmiðstöð. Þar er einn lítill bekkur í kringum peningakassa, sem hægt er að setjast á, ellegar þá að fólk fari inn í veitingahúsið. Ég tel að farþegi eigi að geta átt kost á því að bíða eftir rútu án þess að setjast inn í veitingahús eða án þess að hann sé í miðjum gangveginum eins og er á umferðarmiðstöðinni hér. Ég tel að bæði farþegi og bílstjóri eigi heimtingu á því að fyrir hendi sé yfirbyggt hús þar sem afgreiðsla bílanna fari fram. Það liggur svo í augum uppi. Ég held að það geti varla tilheyrt þessum tíma að bjóða upp á þjónustu sem þessa úti undir beru lofti. Umferðarmiðstöðin, blessuð, hér í Reykjavík er léleg að þessu leyti til, jafnframt því að staðsetningin er furðuleg. Það er eins og hún hafi dottið þarna óvart niður, henni hafi ekki verið komið fyrir út frá því hvað væri heppilegt fyrir farþega sem þyrftu að nota hana. Fyrst ég nefni umferðarmiðstöð hér í Reykjavík úf frá þessu sjónarmiði tel ég að umferðarmiðstöð í Reykjavík eigi að vera staðsett einhvers staðar við Elliðaárnar, t. d. þar sem Fáksaðstaðan var áður eða einhvers staðar ekki mjög langt frá því svæði, einmitt í beinum tengslum við aðalumferðaræðar Reykjavíkurborgar og umferðaræðar út úr og að borginni. En að henni sé troðið niður á úthjara umferðar til vesturbæjarins, það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur og gerir ekki annað að verkum en lengja leið frá Reykjavík og að Reykjavík um 10–15 mínútur, og lengja leið flestra þeirra farþega sem þurfa að nota þessa umferðarmiðstöð, þ. e. flestra eða allra þeirra farþega sem í austurbænum eiga heima, og auka þeirra kostnað verulega. Mér er kunnugt um að vissir sérleyfishafar á Reykjavíkursvæðinu voru mjög mótfallnir þeirri staðsetningu sem ákveðin var á umferðarmiðstöðinni, en á það var ekki hlustað af borgaryfirvöldum. Ég vil endurtaka það, að ég fagna þeirri till. sem hér er til umr. og vona að eftir samþykkt hennar verði tekið til höndum og farið að vinna að þessu máli. Það verði reynt að skipuleggja betur sérleyfisferðirnar en gert hefur verið hingað til og það verði ekki látið eiga sér stað að hver rútan á eftir annarri fari um Hvalfjörð hálfnýtt. Ég tel að það sé eðlilegt að í Borgarnesi verði aðalumferðarmiðstöð, þ. e. það verði ákveðnar rútuferðir frá Reykjavík, eitt sérleyfi frá Reykjavík í Borgarnes. Það er hægt að hugsa sér að á dag verði þá þrjár til fjórar ferðir í staðinn fyrir að þessa leið fari nú fimm rútur á einum og sama klukkutímanum. Með því að ferðunum verði dreift yrði þjónustan aukin. Út frá Borgarnesi aki síðan rútur vestur á Snæfellsnes, vestur í Dali og norður í land. Endastöð aðalumferðarleiðanna verði í Borgarnesi og síðan eitt sérstakt sérleyfi frá Borgarnesi til Reykjavíkur. Það gefur auga leið að með slíkri skipulagningu er hægt að hafa þjónustuna á þessu svæði mun betri, margfalt betri en nú er. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en eins og ég sagði áðan vænti ég þess, að það verði tekið betur á og unnið ákveðnar að þessum málum eftir samþykkt þessarar till. og hún fái aðra afgreiðslu en sú till. sem samþ. var frá mér hér árið 1972 og ég hef ekki orðið var við að hafi fengið nema afgreiðslu þó að vísað hafi verið til hæstv. ríkisstj. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Fyrst örfá orð um þáltill. almennt. Um þær mætti ræða allítarlega, en ég vil taka fram í upphafi, til að valda ekki misskilningi, að þó að þessari sé vísað til samgrh. gildir það ekkert frekar um það rn. eða þann hæstv. ráðh. sem því gegnir nú, heldur er ég bara að tala um meðferð þáltill. yfirleitt. Einhver mundi segja að það væri nokkuð misjafnt hvernig meðferð þær fengju hjá stjórnvöldum, sjálfsagt er það eitthvað, en meiri hluti þáltill., þá er þetta plagg gott eða sæmilegt eða lélegt, ef það fær afgreiðslu hér á þingi, fer í skúffu einhvers rn., ég geri ekki upp á milli þeirra, og meginreglan er sú, að það er að engu haft. En oft og tíðum geta einstakir þm., og ég er ekki að gera lítið úr hv. flm. þessa máls, sagt frá því heima í héraði að þeir hafi fengið samþykkta þáltill. um eitt og annað. Benedikt Gröndal fyrrv. þm. flutti um þetta fróðlegt erindi í útvarp, sem birtist síðar á prenti og var mjög athyglisvert, þ. e. um þáltill. yfirleitt og hvaða tilgangi þær þjóna og hvað gildi þeirra virðist sífellt minnka, því miður. Ég vildi bara - ég hef gert það hér áður - benda á að slag í slag eru hérna ágætar þáltill. samþykktar. Þær sökkva í skúffurnar í rn. og sjá svo ekki dagsins ljós fyrr en þær eru teknar hér aftur upp á þingi. Það væri hægt að nefna þáltill. sem samþ. hafa verið hérna þrisvar, fjórum sinnum og að engu hafðar og það oft í brýnum málum. Hins vegar sýnist mér þetta um þessa ágætu till., sem ég ætla ekkert að fara að beita mér á móti: Mér virðist þessir ágætu flm. vera að leita að rökunum fyrir henni. Þá leitar á mann: Hefur þessi ósk komið frá viðkomandi sveitarfélagi? Ég er ekkert að leggjast á móti þessari umferðarmiðstöð. Hefur komið ósk frá sérleyfishöfum, frá sveitarfélagi eða sveitarfélögum? Það kom ekki fram. Það var bent á að bifreiðastjórar hefðu slæma aðstöðu og þeir sem biðu eftir áætlunarbílum o. s. frv. hefðu slæma aðstöðu. Það má vel vera að þetta megi eitthvað endurskipuleggja. Ég er ekkert viss á því. Sjálfsagt má skoða málið. Ég er nokkurn veginn viss um að það verður ekkert skoðað af hv. samgrn. - og er ég ekkert að beina frekar skeytum mínum að því en öðrum rn. E. t. v. er heppilegt að umferðarmiðstöðvar séu eins og skiptistöðvar Strætisvagna Reykjavíkur. T. d. sé hægt að taka áætlunarbifreið vestur á Snæfellsnesi, fá skiptimiða í Borgarnesi og bíða þar eftir öðrum bíl. Ég veit að þeim virðulegu þm., sem flytja þessa þáltill. gengur ekkert nema gott eitt til, en ansi gengur þeim illa að tína einhver sæmileg rök fram um að þetta sé brennandi nauðsyn. Þeir gefa meira í skyn að þetta gæti orðið til bóta. Og 4. þm. Vesturl. kemur hreinlega með þá till. að þarna sé skiptistöð fyrir alla áætlunarbíla sem fara lengra vestur o. s. frv. Ég dreg mjög í efa að það sé nokkur vilji fyrir þessu eða nokkur hagkvæmni í þessu. Það má vel vera að það sé. Ég efa ekki að þeim gengur gott eitt til og þeir vilja láta sína kjósendur í Borgarnesi vita af því, úr öllum flokkum, að þeir séu vakandi og þeir séu framúrstefnumenn. Þeir eru hér með alls konar mál sem aldrei hafa komið upp í héraði einu sinni. Þetta eru framúrstefnumenn, benda á hvað betur megi fara o. s. frv. En ég vil bara benda á að svona skipulagsbreytingu, eins og 4. þm. Vesturl. er að leggja til, hefði þá átt að reifa í grg. sem allsherjarskipulagsbreytingu á fólksflutningum til Vesturlands og víðar. Það fara góðar þáltill. í skúffur rn. og rykfalla þar. Mér er sagt að öll rn. séu full af skýrslum frá sérfræðingum og samþykktum þáltill. En mér virðist vanta einhvern veginn neistann í þessa þáltill. Fyrst góðar þáltill. rykfalla í skúffum rn. held ég, jafnvel þó að þessi verði samþykkt, að hún eigi eftir að liggja ansi lengi í skrifborðsskúffum rn. Og ef það á að fara að breyta algerlega skipulagi fólksflutninga á að taka það fram í grg. en ekki að flagga því eins og einhverri meinleysis örlítilli hagræðingu.

Fm. (Davíð Aðalsteinsson: ) Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni hafi gengið gott eitt til með þessari tölu. Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í að fjalla um þessa till. frekar. Það mátti skilja á hv. þm. að hann reyndi á tímabili að gera lítið úr till. Ég vil ekki túlka hans málflutning á þann veg. Auðvitað eru mál mismunandi stórvægileg, það gefur auga leið. Ég hef stundum sagt að flutningur þáltill. hér væri e. t. v. af því tagi að einstaka þm. væru að komast hjá því að vera kviksettir inni í þessari stofnun. Ég veit ekki hvort hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson er sammála mér um það. Hann spurði hvort till., sem hér er á ferðinni, eða sú ráðagerð, sem þar er tíunduð, hafi verið sett fram og efni hennar að beiðni einhvers eða einhverra sveitarfélaga, einstaklinga eða hópa. Ekki er hægt að segja það. En ég vil í þessu sambandi minna hv. þm. á að orð eru til alls fyrst og þm. leyfist að hafa frumkvæði. Varðandi þáltill. almennt ætla ég ekki að fara að fjölyrða, flutning þeirra eða meðferð. Ég er að ýmsu leyti sammála hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni um meðferð þeirra. Hins vegar vil ég taka það fram, að þessi leið er að ýmsu leyti mjög eðlileg þegar hv. alþm. vilja vekja máls á einhverju því sem þeir hafa áhuga á hvort sem það víkur sérstaklega að þeirra heimabyggð eða það eru till. sem telja má á landsvísu. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta. Ég vænti þess að þessi till., sem hér er til umr., fái eðlilega meðferð.



Herra forseti. Það voru að vísu ákveðin ummæli hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni sem fyrst og fremst ullu því að ég finn mig tilknúinn að taka til máls um þessa þáltill., sem ég tel fyrir ýmissa hluta sakir gagnmerka. Ég verð nú að segja, þveröfugt við það sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði, að ég er því í aðra röndina feginn að verulegur hluti af þeim þáltill. sem samþykktar hafa verið í hv. Sþ. skuli fá að rykfalla í skúffum í ráðuneyti. Ég hirði ekki um að skýra það miklu nánar. Ég fæ ekki heldur séð að það gefi þáltill. gildi að efni hennar hafi kviknað í höfði sveitarstjórnarmanna. Þá sjaldan hv. þm. dettur eitthvað nytsamlegt, jafnvel skemmtilegt og skrýtið, í hug finnst mér sjálfsagt að þeir flytji um það þáltill. - ennþá fremur þó þegar um er að fjalla mál sem ég tel að hafi meginþýðingu fyrir landsbyggðina. Ég vildi bara óska þess, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson gerði sér grein fyrir því hvílík verðmæti fara forgörðum í þeim milljónafyrirtækjum sem langferðabifreiðarnar okkar, rúturnar, eru orðnar, fyrst og fremst vegna þess að það er ekki til aðstaða að geyma þær að næturþeli, verja þær fyrir veðrum, fyrir skemmdum af völdum m. a. særoks. Ég hygg að það kunni að stafa af því, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson á sjaldnar en við ýmsir hverjir leið með langferðabílunum okkar að hann hefur ekki veitt því athygli í hvers konar ástandi bílstjórarnir mega taka við þessum bílum fyrir allar aldir að morgni dags áður en lagt er upp í erfiða ökuferð, og kem ég nánar dálítið að því síðar. Ég hef grun um að meginástæðan fyrir því að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson tekur sig til og fer að ýfast við þessari till., ekki hallmæla eða gera lítið úr þessari þáltill., því það gat hann ekki, heldur fer að ýfast við henni, sé sú, að hér er um Borgarnes að ræða. Við höfum, og ég verð að játa að ég tók þátt í því á sínum tíma, amast dálítið við stórum fjárveitingum í brúna yfir Borgarfjörð - brúna sem vísar veginn og leiðir veginn inn í Borgarnes - þar sem ég taldi að of miklu fé væri varið til þeirra framkvæmda samanborið við það fé sem veitt var m. a. til samgöngubóta í mínu kjördæmi. Svo heyrir maður þessa sömu menn og ég hef ekki tekið þátt í því, - þessa sömu menn sem mest öbbuðust upp á þessa merkilegu, ég viðurkenni það núna, samgöngubót, sem brúin var, vera að skopast að því þótt víðs vegar um landið standi skilti, sem á stendur kannske: 150 km til Borgarness, 14 km til Borgarness, 600 km til Borgarness eða, eins og hérna upp á Ártúnsbrekkunni, 147 km til Borgarness, og eru að kvarta undan því að í Borgarnesi skuli hvergi vera skilti sem stendur á: 147 km til Reykjavíkur, heldur aðeins: Velkomin til Borgarness. Ég tel þá ekki aðeins þörf fyrir umferðarmiðstöð í Borgarnesi, heldur m. a. aðstöðu til að þrífa þau dýrmætu tæki sem bílarnir eru. Mér skilst að verð einnar nýtísku rútu sé nú komið upp í 1.8 millj. nýkróna. Það er engin smáræðis upphæð. Við vitum að í fyrsta lagi er höfuðnauðsyn, til þess að halda þessum bílum í lagi, að geta hýst þá og þvegið þá, og má út af fyrir sig segja að það sé eitt af hinum minni vandamálum hvernig sjávarseltan sest á rúður þessara bíla þar sem þeir standa og bíða brottferðar. Það sem veldur fyrst og fremst stórtjóni á þessum bílum er ryðið.

Á rútubílunum?

Alveg gasalega, Guðmundur, sérstaklega hér á Suðvesturlandi þegar vindur stendur af hafi. Það hef ég fyrir satt og ber fyrir mig sérfræðinga í þeirri grein, - þá menn sem stúdera það og hafa kynnt sér málmtæringu hér á Suðvesturlandi. Þar bætir álið ekkert um, þó ekki setjist ryð í það, það tærist einnig af völdum sjávarseltu. Við getum reiknað með því að endingartími þessara bíla sé um það bil 1/3 hluti af því sem verið hefði ef hægt hefði verið að verja þessa bíla milli notkunar í rokheldum húsum og seltuheldum húsum. Þetta snertir náttúrlega ekki síður bílana hérna á Reykjanessvæðinu, hérna megin við Faxaflóann. Hér er um að ræða trassaskap sem veldur okkur peningalegu stórtjóni og meðferð á farþegum er fyrir neðan allar hellur. Ég skil vel að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson megi ekki til þess hugsa að þurfa að skipta um bíl í Borgarnesi ef hann er að flýta sér til Stykkishólms, það mundi náttúrlega tefja hann, en ég fullyrði að það er meira en tímabært að taka þessi mál, þ. e. fólksflutninga á landi, til mjög alvarlegrar athugunar og búa betur bæði að fólki og tækjum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt nokkrum þm. úr Alþfl., Sjálfstfl. og Alþb. að flytja till. til þál. á þskj. 50 um úttekt á framkvæmd skrefatalningarinnar. Það er nú vel á annað ár liðið frá því að skrefatalningunni var komið á og því ætti að vera hægt að draga nokkrar ályktanir af framkvæmdinni. Nokkrar umræður urðu um skrefatalninguna á síðasta þingi í tilefni þáltill. þess efnis að áður en skrefatalningin kæmi til framkvæmda yrði könnuð afstaða símnotenda til þess hvor leiðin yrði farin til að jafna símakostnað landsmanna, skrefatalning innanbæjarsímtala eða hækkun á gjaldskrártaxta umframskrefa. Till. þessi náði ekki fram að ganga og mætti mikilli andstöðu margra þm. Kjarninn í gagnrýninni sem fram kom vegna þeirrar till. var að flm. till. voru ásakaðir um að bregða fæti fyrir jöfnun símkostnaðar í landinu, þeir vildu ekki jöfnun. Auðvitað var það fjarstæða að halda slíku fram því hér var einungis um að ræða afstöðu til mismunandi valkosta við að jafna símkostnað. Að mati okkar flm. var það raunhæfari leið til að jafna símkostnaðinn að hækka gjaldskrártaxta umframskrefa en að koma á skrefatalningu. Við bentum á að hækkun gjaldskrártaxta umframskrefa gæfi miklu öruggari tekjur til að standa undir jöfnun símkostnaðar. Hefur nú komið í ljós að ábendingar okkar höfðu við rök að styðjast. Í grg. Pósts og síma fyrir beiðni um hækkun gjaldskrár fyrir símaþjónustu frá 1. ágúst s. l. er gert ráð fyrir að greiðsluhalli ársins verði með óbreyttri gjaldskrá 41.7 millj. kr. Bendir Póstur og sími í þeirri grg. á tvær ástæður fyrir þessum greiðsluhalla. Í fyrsta lagi hafi orðið verulegt tekjutap í kjölfar skrefatalningarinnar 1. nóv. 1981, þ. e. þegar skrefatalningunni var komið á í þéttbýli og langlínutaxtar lækkaðir frá sama tíma um allt að 30% að meðaltali. Í öðru lagi bendir Póstur og sími á að ýmsir kostnaðarliðir hafi hækkað nokkuð frá fyrri áætlunum og útgjaldaforsendur því raskast. Einnig var upplýst í sömu grg. að Póstur og sími hefði áætlað að skrefatalningin mundi þýða óbreyttar tekjur hjá stofnuninni en annað hefði komið á daginn. Kom fram í grg. að nú liggur fyrir rúmlega 13% fækkun umframskrefa sem samsvarar 22.8 millj. kr. tekjutapi á ársgrundvelli. Til þess að mæta þessu tekjutapi hefur Póstur og sími nú orðið að hækka gjaldskrár sínar, sem ekki er sýnilegt annað en komi niður á öllum símnotendum, einnig langlínunotendum. Ef miðað er við áðurnefndar tillögur Pósts og síma má ætla að 4% heildarhækkun póst- og símgjalda gefi sama og 13% hækkun skrefagjalds, sem mundi taka til baka 1/3 hluta þeirrar 30% meðallækkunar sem gerð var á langlínutöxtum frá 1. nóv. 1981. Auk þess er ljóst að þeir sem ekki nota umframskref verða einnig að standa undir tekjutapinu vegna skrefatalningarinnar þar sem almenn hækkun, bæði á fastagjaldi og umframskrefum, varð á gjaldskrá Pósts og síma 1. ágúst s. l. um 18% til að standa undir hluta hallans. Markmiðið með skrefatalningunni hefur því ekki náðst því jöfnunin varð ekki sú sem að var stefnt. Í grg. með þessari þáltill. um úttekt og framkvæmd skrefatalningarinnar eru dregin fram rök sem eru fyllilega þess eðlis að endurskoða ber framkvæmd skrefatalningarinnar og athuga hvort ekki séu aðrar sanngjarnari og réttlátari leiðir til að ná fram jöfnun símkostnaðar. Í fyrsta lagi er bent á að hún skili ekki Pósti og síma nauðsynlegri tekjuaukningu til að standa undir lækkun langlínugjalda vegna þess að símanotendur hafa hafnað henni á þann hátt að minnka mikið notkun símans meðan skrefatalningin er í gangi. Í öðru lagi verður að ætla að Póstur og sími verði að standa undir lækkun langlínugjalda með almennri gjaldskrárhækkun eins og fram hefur komið í grg. Pósts og síma til gjaldskrárnefndar. Hún er ekki réttlætanleg ef á það er litið að undir henni standa bæði langlínunotendur, sem leikurinn snýst þó um að lækka símkostnaðinn hjá, og einnig þeir sem lítið nota síma, þ. e. þeir sem nota aðeins innifalin skref í ársfjórðungsgjaldi. Benda má á að miðað við upplýsingar Pósts og síma á s. l. ári eru u. þ. b. 21% notenda á höfuðborgarsvæðinu og 22% notenda dreifbýlisins sem nota aðeins innifalin skref. Þeir notendur slyppu við slíka atmenna gjaldskrárhækkun ef hækkunin kæmi aðeins fram í hækkun gjaldskrártaxta umframskrefa. Í þriðja lagi kemur skrefatalningin illa niður á gömlu fólki og sjúku og þeim sem ekki eiga heimangengt og helst þurfa að nota símann á þeim tíma sem skrefatalningin er í gangi en veigra sér við því vegna hættu á umframkostnaði. Í fjórða lagi má benda á að það er í hæsta máta óeðlilegt að stjórnvaldsákvörðunum sé beitt til þess í raun að þvinga fólk til að nota símann á vissum tímum sem oft henta ekki þörfum þess. Hjá því er hægt að komast með annarri leið, sem bent hefur verið á, sem bæði nær því markmiði sem er að stefnt, að jafna símkostnað landsmanna, og er einnig sanngjarnari og réttlátari. Í fimmta lagi er það nú staðfest, sem andstæðingar skrefatalningarinnar hafa margoft haldið fram, að skrefatalningin gefur miklu óvissari tekjur en gjaldskrárhækkun umframskrefa til að mæta lækkun langlínugjalda, en gjaldskrárhækkun varð 1. ágúst s. l. til að standa undir hluta hallans og 19% 1. nóv. s. l. Í þessari þáltill. er ekki lagt til að fella niður skrefatalninguna á þessu stigi heldur að fram fari úttekt á framkvæmd hennar og samgrh. skipi nefnd til þess. Það er ljóst að mjög skiptar skoðanir eru á meðal þm. um réttmæti skrefatalningarinnar og ekki síst að hún nái því markmiði sem að var stefnt. Til þess verði skipuð fimm manna nefnd, sem í eigi sæti einn fulltrúi skipaður af samgrn., og verði hann formaður, einn tilnefndur af Neytendasamtökunum, einn tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga, einn tilnefndur af borgarstjórn Reykjavíkur og einn af Pósti og síma. Eins og fram kemur í þáltill. á verkefni nefndarinnar að vera: 1. Að leita orsaka fyrir verulegum halla Pósts og síma í kjölfar skrefatalningarinnar. 2. Að kanna að hve miklu leyti hallinn kemur til með að minnka þá jöfnun símkostnaðar sem fyrirhuguð var. 3. Að kanna með hvaða hætti Póstur og sími hefði fengið bættan tekjumissinn vegna skrefatalningarinnar. 4. Að kanna hvaða aðrar leiðir en skrefatalning innanbæjarsímtala komi til greina til að ná sömu jöfnun símkostnaðar og fyrirhuguð var með skrefatalningunni. Að lokinni slíkri úttekt mundi Alþingi fá málið á ný til umfjöllunar og þá yrði metið hvort ástæða sé til að fella niður skrefatalninguna og setja fram nýjan valkost sem nær því markmiði að jafna símkostnað landsmanna án þess að breyta heildartekjum Pósts og síma. Herra forseti. Það er von mín að við umfjöllun um þessa till. á hv. Alþingi verði því ekki enn einu sinni haldið fram að þeir þm. sem að till. standa séu að bregða fæti fyrir jöfnun símkostnaðar landsmanna. Því það er alrangt. Þvert á móti er hér bent á að skrefatalningin hafi ekki skilað tilættuðum árangri, jafni ekki símkostnað landsmanna eins og að var stefnt, og því sé nauðsynlegt að taka málið að nýju upp á Alþingi. Ég er sannfærð um að enginn flm. þessarar þáltill. er á móti jöfnun símkostnaðar. Þvert á móti viljum við leita réttlátra og sanngjarnra leiða til að ná fram jöfnun sem nær því markmiði sem að var stefnt með skrefatalningunni. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Um þetta mál mætti vitanlega hafa mörg orð, svo mikið sem hefur verið um skrefatalninguna rætt. Því miður verð ég að segja að mér finnst þar margt á verulegum misskilningi byggt. Ég vil segja það strax í upphafi míns máls að ég tel að skrefatalningin hafi náð tilgangi sínum jafnvel betur en ráð var fyrir gert. Það er rétt hjá hv. frsm. að tekjuskipting á milli ýmissa tekjukosta símans varð ekki nákvæmlega eins og gert var ráð fyrir. En með skrefatalningunni hefur verið náð verulegum jöfnuði á milli höfuðborgarsvæðis og dreifbýlisins og jafnvel hefur komið í ljós að íbúar höfuðborgarsvæðisins eða íbúar þeirra svæða þar sem skrefatalningin var tekin upp hafa mjög lagað sig að þessum aðstæðum. Ég get jafnvel getið þess að um kvartanir og athugasemdir, sem nokkuð margar bárust samgrn. og ennfremur Pósti og síma þegar um skrefatalninguna var rætt, hafa nánast algerlega horfið. Mjög lítið hefur borið á slíku. Ég bað Póst og síma að veita mér upplýsingar á grundvelli þessarar till. Í því sem ég segi hér mun ég styðjast við þær. Í bréfi Pósts og síma er m. a. fjallað um það að samkv. úrtaksmætingum á 91 - svæðinu hefur skrefafjöldi innanbæjar aukist um 35.4% frá því sem áður var. Hins vegar er vakin athygli á því að þessi aukning á höfuðborgarsvæðinu vegur upp á móti lækkun langlínugjalda hjá símnotendum á þessu svæði. Menn mega ekki gleyma því að íbúar t. d. höfuðborgarsvæðisins nota langlínuna líka, og langlínugjöldin voru lækkuð, þannig að það vegur þar upp á móti. Það er athyglisvert að umframskrefafjöldi á 91 - svæðinu er 11 millj. skref á mánuði og hefur verið nánast óbreyttur í fjögur ár, þrátt fyrir að tekin er upp tímamæling, því áður var símtalið eitt skref. Hvað sýnir þetta? Það sýnir okkur að íbúar þessa svæðis hafa lagað sig vel að þessari breytingu og nýta þá skref vel en færa lengri símtölin á þann tíma sem tímalengd er ekki mæld. Ég hef einnig hér í höndunum fróðleg línurit og athuganir á lengd símtala og hvað mikill fjöldi þeirra er innan við skrefið. Kemur í ljós að um 85% símtala eru innan við skrefið t. d. í Kópavogi og nálægt 90% í Hafnarfirði. Það sýnir það sama og ég hef áður sagt. Menn hafa aðlagað sig þessum breytingum. Kannske hafa símtölin verið óþarflega löng hér áður fyrr. Einnig hefur komið í ljós í þessu sambandi að álag á mesta annatímanum þegar t. d. skrifstofur, verslanir o. fl. verða að nota símann hefur minnkað. Það er tvímælalaust til bóta og sparar mjög fjárfestingu. Ég sagði áðan að náðst hefði allmikill - og reyndar mjög mikill vil ég segja - jöfnuður á milli dreifbýlis og þéttbýlis, sé það mælt í skrefafjölda. Umframskrefafjöldi 1982 á höfuðborgarsvæðinu var 136 millj. skref en á dreifbýlissvæðinu 141 millj. skref, nákvæmlega 136 millj. 397 þús. á höfuðborgarsvæðinu, 141 millj. 673 á dreifbýlissvæðinu. Áður var alltaf um 30% munur, t. d. 1982 133 millj. 726 þús. skref á höfuðborgarsvæðinu en 170 millj. 95 þús. í dreifbýlinu. Þarna var mjög mikill munur, þ. e. 37 millj. skrefa, en hann er nánast enginn orðinn nú. Hefur því náðst mjög umtalsverður jöfnuður. Ég er alls ekki að halda því fram að þeir sem hafa andmælt skrefatalningunni séu út af fyrir sig á móti jöfnuði milli höfuðborgarsvæðis og dreifbýlis, enda undirstrikaði hv. frsm. að svo væri ekki, en þeir vefengja þessa leið. Ég tel hins vegar að árangur hafi orðið mjög góður. Jafnframt kemur í ljós af þeim tölum sem ég las áðan að skrefafjöldi dreifbýlis hefur lækkað um 16.7% 1981–1982, enda skrefin þar lengd. Ég vil geta þess í sambandi við þær tölur sem ég las að það er villa í grg. Ætla má að skrefafjöldinn sem þar er getið um sé í þúsundum skrefa en þetta eru millj. skrefa, einingarinnar er ekki getið. T. d.: 1979 117 672, það munu eiga að vera 117 millj., því að í bréfi því sem hv. frsm. fékk frá Pósti og síma mun þetta hafa verið talið í þúsundum skrefa. En þetta er aðeins sagt til leiðréttingar. Í 2. lið segir.: „Að kanna að hve miklu leyti hallinn kemur til með að minnka þá jöfnun símkostnaðar sem fyrirhuguð var.“ Þær tölur sem ég las áðan sýna að aukinn jöfnuður hefur náðst með því að allur hallinn fer til lækkunar á seldum umframskrefum dreifbýlisins. Öll viðleitni í þessa átt s. l. 12 ár hefur verið gerð á þennan hátt aðfinnslulaust, þ. e. með lengingu skrefa á langlínuleiðum, svo og breytingu skrefa í ársfjórðungsgjaldið. Jafnframt segir Póstur og sími um þennan halla: Margnefndur tekjumissir vegna skrefatalningarinnar er á misskilningi byggður, eins og sést af framansögðu. Staðfest er að skrefatalning bæjarsímtala að degi til virka daga hefur vissulega gefið auknar tekjur, er vegið hafa upp á móti lækkun langlínugjalda, sem ég gat um áðan. Ef litið er til ársins 1981 sést að dreifbýlið hefur 36 millj. 593 þús. skref, sem stafa frá innanlandssímaumferð, umfram höfuðborgarsvæðið. Jafngildir þetta samkv. núgildandi gjaldskrá rúmlega 36 millj. kr. á ári. Ef jafna ætti þennan mismun að fullu mundi það þýða 18 millj. kr. aukaálag á símnotendur höfuðborgarsvæðisins á ári hverju. Á síðasta ári voru í viðbót við það sem hér að framan segir seld tæplega 60 millj. skref vegna símtala til útlanda og á þessu ári til septemberloka hefur hliðstæð skrefatalning þegar náð 65.4 millj. skrefum, sem framreiknuð til heils árs gera 87.2 millj. skref eða um 30% aukna sölu skrefa. Þarna hafa fengist verulega auknar tekjur sem vega upp á móti þeim tekjumissi sem orðið hefur af færri skrefum í dreifbýlinu. Og staðreyndin er sú, að afkoma Pósts og síma var í mjög viðunandi jafnvægi á síðasta ári. Ég held því að það sé alveg ástæðulaust að hafa miklar áhyggjur af tekjumissi Pósts og síma. Þetta hefur jafnað sig út eins og ég hef gert grein fyrir. Þá segir í fjórða lagi hjá Pósti og síma: „Í sjálfvirkum símstöðvum er kostnaður þess búnaðar, sem notaður er við að koma á sambandi, tiltölulega lítill í hlutfalli við kostnað þess búnaðar sem notaður er meðan á samtali stendur. Kostnaður við símtöl er því nánast í beinu hlutfalli við tímalengd þeirra. Með hliðsjón af þessu er gjaldtaka eftir símtalafjölda óréttlátari en þegar gjaldtaka er byggð á notkunartíma. Skrefatalningin nær á hagkvæmari hátt til gagnasendingar innanbæjar, sem nú fer ört vaxandi og skapar auknar símaumferðartekjur, sem ætti að létta gjaldbyrði hins almenna símnotanda. Skrefatalningin veldur jafnari dreifingu símaumferðar, aðallega á þann hátt að létta á símaumferð að degi til, þegar atvinnu- og verslunarfyrirtæki þurfa mest á símum að halda, og stofnunin sparar fjárfestingu í vélabúnaði, sem notaður er stuttan tíma, þ. e. á mesta annatíma.“ Þetta er um það bil það sama og ég sagði áðan, að af skrefatalningunni hefur ýmislegt gott leitt, jafnara álag og því minni fjárfesting. Satt að segja sé ég litla ástæðu til að skipa nefnd til að skoða þetta mál, en vitanlega hafa hv. alþm. fullan aðgang að öllum svona atriðum. Ég get getið þess, að ég hef nýlega skipað svonefnt póst- og símamálaráð. Í því eiga sæti tveir alþm., Eiður Guðnason og Guðmundur Bjarnason. Í því á sæti fulltrúi hagsýslunnar, Jón Böðvarsson. Í því er fulltrúi, sem ég get sagt að sé fulltrúi neytenda sem hefur mikið fjallað um þessi mál, Guðmundur Ólafsson og formaður er ráðuneytisstjóri Brynjólfur Ingólfsson. Þetta ráð hefur byrjað starfsemi sína. Því er falið með skipunarbréfi frá mér sem atriði nr. 1 að kanna, skulum við segja allar kvartanir um samskipti Pósts og síma við almenning og stuðla að sem bestum samskiptum stofnunarinnar við almenning. Ýmis mál liggja fyrir sem er ekki ástæða til að rekja hér. Það tæki of langan tíma. Póstur og sími er, má segja inni á gafli hjá hverjum manni og jafnvel breytingar í sjálfvirkar stöðvar hafa valdið kvörtunum, þótt á hinn bóginn sé lögð á það rík áhersla að fá sjálfvirkan síma. Uppsagnir hafa valdið kvörtunum. Menn hafa talið að þegar slíkar stöðvar eru ekki mannaðar, þá sé öryggisgæslu ekki fullnægt o. s. frv. o. s. frv. Sjálfsagt er að þetta póst- og símamálaráð taki svona mál til meðferðar og skoði þau vandlega. Ég gæti rætt fjölmargt fleira, eins og ég sagði í upphafi míns máls, um Póst og síma. Ég vil aðeins geta þess til fróðleiks, að ég hef fengið samanburð á símkostnaði hér og erlendis, sem gerður er af óháðri stofnun sem Siemens heitir. Í ljós kemur þegar borið er saman við önnur lönd að símakostnaður hér á landi hefur lækkað verulega frá 1979–1982, hlutfallslega. Þessi samanburður er gerður á ársgrundvelli og inn í þetta er tekið stofngjald og það afskrifað á 10 árum. Þá er tekið fastagjald í hverju landi og gert ráð fyrir að það innihaldi 700 staðarsímtöl og er samræmt á þann máta. Síðan er tekinn kostnaður við 700 staðbundin símtöl og svo 200 langlínusímtöl upp í 3 mínútur. Árið 1979 var talið að kostnaður hér væri 497 þýsk mörk við staðlaða símanotkun, nákvæmlega sú sama og í Bandaríkjunum, en t. d. á Bretlandseyjum 415 þýsk mörk. Hins vegar 1. janúar 1982 er símkostnaður hér talinn vera 474 þýsk mörk, og hefur því lækkað aðeins í þýskum mörkum. Hins vegar er hann í Bandaríkjunum kominn upp í 928 þýsk mörk og í Bretlandi upp í 1091 þýskt mark. Það hefur því orðið gífurleg hækkun erlendis, en ég vek athygli á að í erlendum gjaldeyri hefur símakostnaður hér nokkurn veginn staðið í stað og reyndar heldur lækkað. Það mætti, eins og ég segi, mjög margt fleira um starfsemi símans ræða, m. a. um skrefatalninguna. Ég ætla samt ekki að lengja þessar umr. þó að ég hafi satt að segja eins og hv. frsm. ætlað að fjalla ítarlegar um þetta á skikkanlegri tíma. Ég læt þetta nægja nema sérstaklega sé óskað eftir því að fleira verði dregið inn í umr.



Herra forseti. Það var á orðum hæstv. samgrh. að heyra að hann væri tiltölulega ánægður með framkvæmd skrefatalningarinnar. Það var ekki að heyra, a. m. k. gat ég ekki heyrt það á hans orðum, að fram hafi komið að Póstur og sími hafi orðið fyrir tekjutapi vegna skrefatalningarinnar eða um fækkun skrefa hafi verið að ræða. Sú till. sem hér er flutt er mikið byggð á hvernig framkvæmdin hafi tekist fram til 1. nóv. s. l. og ekki síst þeim upplýsingum sem flm. fengu, þ. e. þeirri grg. sem Póstur og sími lagði fram til samgrn. og gjaldskrárnefndar sem rökstuðning fyrir hækkun á gjaldskrá Pósts og síma 1. ágúst s. l. Ég tel rétt að vitna orðrétt í þá grg., með leyfi forseta, en þar kemur eftirfarandi fram hjá Pósti og síma í bréfi til samgrn.: „Nú hefur verið gerð ný greiðsluáætlun fyrir árið 1982, dags. 7. júlí 1982, þar sem fram kemur m. a. að greiðsluhalli ársins 1982 verður með óbreyttri gjaldskrá um 41.7 millj. kr., en samkv. útreikningi gefur hvert prósentustig í gjaldskrárhækkun 1. ágúst n. k. fyrir símaþjónustu og 1. sept. fyrir póstþjónustu um 1.4 millj. kr. á ári. Þarf því 30% gjaldskrárhækkun til þess að mæta þessum greiðsluhalla.“ Síðan segir orðrétt: „Þegar skrefatalning var sett á í þéttbýli 1. nóv. s. l. voru langlínutaxtar frá sama tíma lækkaðir verulega eða um 30% að meðaltali. Var talið að þessi breyting mundi þýða sem næst óbreyttar tekjur hjá stofnuninni, en mjög erfitt er að gera nákvæma útreikninga varðandi hluti sem þessa. Nú liggur fyrir veruleg fækkun umframskrefa innanlands,“ segir Póstur og sími. Hér er það viðurkennt að fyrir liggi veruleg fækkun umframskrefa innanlands eða rúmlega 13%, sem hefur orðið við þessa breytingu, eða um 40 millj. skrefa á ári sem samsvarar 22.8 millj. kr. á ársgrundvelli. „Nauðsynlegt er að bæta stofnuninni þennan tekjumissi án þess að það sé talin gjaldskrárhækkun heldur leiðrétting gjaldskrár.“ Og í bréfi til gjaldskrárnefndar, sem undirskrifað er af Steingrími Hermannssyni, kemur fram eftirfarandi með leyfi forseta: „Í erindi sínu bendir Póst- og símamálastofnun á a. m. k. tvær ástæður fyrir þessum yfirvofandi greiðsluhalla stofnunarinnar. Í fyrsta lagi hefur orðið verulegt tekjutap í kjölfar þeirrar breytingar á símagjaldskrá stofnunarinnar er gerð var í nóvember s. l. þegar skrefatalningu var komið á í þéttbýli og langlínutaxtar lækkaðir frá sama tíma um allt að 30%.“ Hér lýsir hæstv. samgrh. sig tiltölulega ánægðan með framkvæmd skrefatalningarinnar, en í þessu bréfi, sem undirskrifað er af honum er viðurkennt tekjutap vegna skrefatalningarinnar. Ég tel að skrefatalningin hafi hiklaust misheppnast þegar fram kemur að það er verulegt tekjutap hjá Pósti og síma í kjölfar skrefatalningarinnar og Póstur og sími telur sig þurfa að fá tekjutapið bætt með gjaldskrárhækkun. Ég tel líka að skrefatalningin hafi misheppnast, þar sem hún átti að verða til þess að bæta fólki úti á landsbyggðinni kostnað vegna símþjónustu, þegar það þarf líka að bera þennan halla uppi með gjaldskrárhækkun. Hæstv. ráðh. telur ekki ástæðu til að skipa þessa nefnd. Ég tel ástæðu til að skipa nefndina og að úttekt verði gerð á framkvæmd skrefatalningarinnar. Það má vel vera að þær upplýsingar sem hæstv. samgrh. hefur nú frá Pósti og síma sýni fram á að frá því að gjaldskrárbeiðnin var lögð fram í ágúst hafi þetta breyst á einhvern hátt þannig að tapið sé ekki eins mikið og það var þá. Um þetta hef ég ekki upplýsingar, svo að ég tel nauðsynlegt að þm. fái greinargerðir og rökstuðning Póst- og símamálastofnunar fyrir gjaldskrárhækkunum, sem urðu 1. nóv. s. l., að mig minnir um 18 eða 19%, og síðan núna 1. febr., svo að fram komi hve mikinn hluta þeirra hækkunar, sem varð 1. nóv. og 1. febr., má rekja beint til skrefatalningarinnar. Ég mun óska eftir því að sú nefnd sem fær þetta til meðferðar, sem ég á sæti í, fái þær upplýsingar sem ég hér nefni, þ. e. greinargerð og rökstuðning Póst- og símamálastofnunar fyrir hækkun sem varð á símakostnaði 1. nóv. og 1. febr. En ég vil segja það, að ég varð fyrir vonbrigðum með þau svör ráðh. að hann telji ekki ástæðu til að skipa þessa nefnd, sérstaklega þegar fyrir liggur í gögnum að það hefur orðið verulegt tekjutap í kjölfar skrefatalningarinnar.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að segja örfá orð í sambandi við þetta mál. Þannig vildi til að þetta mál var til umræðu á fundum fjvn. s. l. haust þegar verið var að ræða um fjármál Pósts og síma. Kom þá í ljós í sambandi við þá þáltill. sem hér er til umr., að sú grg. sem fylgir þáltill. er í mótsögn við sjálfa túlkun till. Það kom einnig í ljós í þessum umræðum að einn meðflm. till. hafði alls ekki lesið grg. þáttill. Þær upplýsingar sem póst- og símamálastjóri gaf sönnuðu hið gagnstæða við það sem sagt er hér í grg. og raunar kom fram að hluta til í ræðu hv. frsm. Þær upplýsingar sem gefnar voru í sambandi við áhrif skrefatalningarinnar sem slíkrar virka jákvætt fyrir Póst og síma en ekki öfugt. Jafnframt þessu er það ekkert vafamál að þessi breyting, skrefatalningin, varð til þess að verulegur árangur náðist þá þegar í áttina að jöfnun símkostnaðar, sem er náttúrlega aðalatriðið. Það finnst mér vera meginmálið í þessu öllu saman, að þessi aðferð, sem upp var tekin, hefur verkað þannig og gerði það strax, að hún varð til þess að ná þeim umtalsverða árangri sem sannanir liggja fyrir um í tölum, sem ekki verða hraktar. Þetta finnst mér ákaflega mikilvægt mál, ekki síst þegar maður hefur þá grundvallarskoðun, sem raunar hefur komið fram áður hér í umr. á hv. Alþingi, að algjör jöfnun símgjalda um landið sé það sem stefnt skal að. Það er það réttlætismál sem allir íbúar landsins eiga rétt á. Og þessi aðferð sem er byggð á alþjóðlegri reynstu, sannast hér að vera það vopn í þessu sem náði strax árangri miðað við allt annað sem reynt hefur verið í þessum málum. Auðvitað þarf að halda áfram að vinna að þessu og lenging skrefa í langlínusamtölum er vissulega rétt spor í þessum málum. Ég vildi ekki láta hjá líða, af því að ég tók til máls í þessu máli, að minna á eitt stærsta framfaraskrefið sem ég tel að hafi verið stigið á myndarlegan hátt með samþykkt Alþingis, þ. e. lagningu sjálfvirks síma um landið allt eftir 5 ára áætlun. Þetta er gífurlega stórt framfaramál, sem þegar er farið að gæta í auknu öryggi fyrir íbúa þessa lands og aukinni þjónustu, þó að langt sé í land að það sé komið til allra, en innan tveggja til þriggja ára verður þetta orðið að veruleika. Í sambandi við þetta mál tel ég ástæðu til að minna á það enn, sem raunar hefur verið minnt á hér áður í umr. um þessi mál, að framkvæmd þessa atriðis hefur valdið talsverðum truflunum, aðferðin við að koma þessu á. Þar á ég við hinar svokölluðu hnútstöðvar, sem auka á vissan ójöfnuð í þeim héruðum þar sem Póstur og sími notar þetta millistig. Um þetta hefur verið rætt og þetta þarf að jafna út um leið og gengið er að því að ná algerri jöfnun símgjalda. Það þarf að ná því í áföngum með því að ákveða að sama gjald og sama skrefalengd verði innan hvers svæðis. Ég vil í leiðinni minna á að það er ýmisleg gagnrýni uppi höfð á þessa ágætu stofnun Póst og síma. Sumt er á misskilningi byggt, en sumt á rétt á sér. Við erum væntanlega allir hv. þm. sammála um það, að auka þarf þjónustu í sambandi við þennan mikilvæga þátt í okkar þjóðfélagskerfi. Við þurfum að fá aukna þjónustu. Það hefur komið fram ýmis réttmæt gagnrýni á þessa framkvæmd. Ég tel að það þurfi að vinna skipulega að því að bæta þessa þjónustu og samræma hana nútíma kröfum á flestum sviðum. En aðalatriðið er að þetta mál, skrefatalningin, hefur orðið til þess að ná á skömmum tíma verulegum árangri í því sem mestu máli skiptir: að jafna símakostnaðinn í landinu hvort sem við búum í þéttbýli eða dreifbýli. Það er mál málanna.



Herra forseti. Ég sagðist áðan ekki ætla að hafa allt of mörg orð um þessa till. og sleppti ýmsu, sem ég hef fengið í hendurnar í sambandi við till., taldi það réttara. En ég heyri að hv. flm. kann því illa. M. a. segir í bréfi frá Pósti og síma um till.: „Greinargerðin er að mörgu leyti hroðvirknislega unnin. M. a. er gefið í skyn að tölurnar í töflunni fyrir árin 1979–1982 séu heildarskref, enda þótt skýrt sé tekið fram í upplýsingum í bréfi sem sent var til frú Jóhönnu Sigurðardóttur alþm. að um innanlandsskrefasölu væri að ræða. Ennfremur sendist afrit af bréfi Guðmundar Björnssonar forstjóra fjármáladeildar til frú Jóhönnu, þar sem hann leiðréttir missagnir og fleira í sambandi við umsagnir sem taldar eru eftir honum hafðar.“ Ég er líka með það bréf. Þar segir með leyfi forseta: „Í nýframkominni þáltill. um úttekt á framkvæmd skrefatalningarinnar, sem þér eruð 1. flm. fyrir, segir orðrétt í meðfylgjandi greinargerð: „Samkv. upplýsingum, sem fjármálastjóri Pósts og síma gefur í Morgunblaðinu 20. júní s. l., er áætlað að tekjutap Pósts og síma vegna skrefatalningarinnar sé um 20 millj. kr. á ársgrundvelli eða um 13%.“ Þar sem ummæli mín eru í veigamiklum atriðum bæði rangtúlkuð og slitin úr samhengi og hafa því valdið misskilningi sendi ég meðfylgjandi ljósrit af fyrrnefndri blaðagrein og ósk um leiðréttingu við fyrsta tækifæri. Í ummælum mínum í Morgunblaðinu kemur fram að það er hin mikla lækkun langlínutaxta, eða um 30% að meðaltali hinn 1. nóv. 1981, sem er ástæða tekjurýrnunar stofnunarinnar eftir að langlínutaxtar voru lækkaðir og skrefatalning sett á, en ekki skrefatalningin sem slík eins og gefið er til kynna í grg. þegar vísað er til ummæta minna. Eins og sagt er í bréfi til samgrn. 7. júlí 1982 - en til þess bréfs er vísað síðar í grg. - var talið að þessi breyting mundi þýða um það bil óbreyttar tekjur hjá stofnuninni, en mjög erfitt væri að gera nákvæma útreikninga varðandi hluti sem þessa“ o. s. frv. Það er alveg rétt að ég lækkaði langlínutaxtana í samráði við Póst og síma nokkru meira en þeir gerðu till. um. Og ég gerði líka fleira. Ég felldi niður skrefatalningu frá kl. 7 á föstudögum og lengdi þannig þennan ómælda tíma töluvert mikið. Þannig gerði ég vissar breytingar, sem ég taldi að væru m. a. þéttbýlisbúum til hagsbóta, og það er kannske frekar það sem skerti tekjur stofnunarinnar. Ég fór ekkert leynt með það að skrefafjöldi í dreifbýlinu lækkaði frá árinu 1981 um 16.7% og vitanlega þýðir það tekjumissi, en ég gat þess að á móti komu verulega meiri tekjur en áætlað hafði verið af utanlandssímtölum.  Ég er líka með upp á einar þrjár síður ítarlega leiðréttingu á alls konar misskilningi eða rangfærslum sem fram koma í grg. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur fengið bréfið, en mér sýnist ekki ástæða til að fara að lesa það allt hér, vil þá heldur afhenda hv. þm. það, það er ekki skemmtilegur lestur út af fyrir sig, en hér segir í lokin að rök með skrefatalningu umfram aðrar leiðir séu með leyfi forseta: „1. Aðeins 14–16% símnotenda geta samtímis notað sjálfvirku símstöðvarnar. Kostnaður við sjálfvirk símtöl er nánast í beinu hlutfatli við tímalengd þeirra. Gjaldtaka eftir notkunartíma er því réttlátari en gjaldtaka eftir fjölda símtala. 2. Skrefatalningin nær á hagkvæmari hátt til gagna- og myndasendingar innanbæjar sem nú fer ört vaxandi. Þessi nýja notkun talsímakerfisins skapar auknar umferðartekjur sem koma til með að létta gjaldbyrði hins almenna símnotanda. 3. Skrefatalning innanbæjar veldur jafnari dreifingu símaumferðar aðallega með því að létta á símaumferð að degi til, þegar atvinnu- og verslunarfyrirtæki þurfa mest á síma að halda, og á þann hátt sparar stofnunin fjárfestingu í vélabúnaði, sem nýtist einungis á stuttum tíma á mesta annatíma.“ Loks það sem er e. t. v. allra mikilvægast: með skrefatalningunni hefur náðst sá árangur eins og kemur fram í tölum um umframskref, sem ég las áðan, að þau eru orðin jöfn. Þau er loksins orðin jöfn, en voru 36 millj. skrefum fleiri á árinu 1981 í dreifbýlinu en í þéttbýlinu. Það sýnir að skrefatalningin hefur náð sínum tilgangi. Og það er það sem til var ætlast. Ég endurtek því að ég er mjög ánægður með framkvæmd skrefatalningarinnar. Íbúar þéttbýlisins hafa svo sannarlega aðlagað símtöl sín skrefatalningunni, sem kemur fram í því, að umframskref í þéttbýlinu eru nákvæmlega þau sömu og þau voru áður, þ. e. 11 millj. á mánuði, sem sýnir að menn eru þá farnir, eins og ég sagði áðan, að stytta sín símtöl og nota fremur þann tíma þegar verslanir og fyrirtæki alls konar eru ekki með eins mikla símanotkun, og því lengri símtöl einkaaðila hentugri á þeim tíma. Ég hef heldur aldrei heyrt nokkurn mann minnast á það, sem var svo títtnefnt hér áður, að stórlega væri skert öryggi símnotenda, því menn gætu ekki notað símann í öryggisskyni o. s. frv., eins og áður var, t. d. gamalt fólk hefði ekki sama aðgang að síma. Ég hef heyrt sjálfur persónulega frá ýmsu eldra fólki að þegar upp er staðið þá finnur það nánast ekkert fyrir þessu. Sumir hafa litið á klukkuna og lagt á áður en tíminn var orðinn of langur. Það hefur vakið athygli mína að margt eldra fólk sem ég þekki, sem var mjög hrætt við þetta áður fyrr, hefur sagt mér persónulega að þetta hafi reynst allt öðruvísi og miklu skárra í framkvæmd en því hafði verið talin trú um. Ég held því að þyrlað hafi verið upp um skrefatalninguna allt of miklu moldryki. Ég tel að hún hafi náð tilgangi sínum. Ég tel að þetta um tekjutapið sé á töluverðum misskilningi byggt. Það hefur bæst upp eftir öðrum leiðum að verulegum hluta. Ég tel því enga ástæðu til að skipa nefnd til að fara að grafa í þessi mál, en að sjálfsögðu er bæði hv. frsm. og öðrum þm. frjálst að afla sér allra upplýsinga frá Pósti og síma. Þær verða látnar í té. Og ef menn óska að þetta póst- og símamálaráð sem ég nefndi áðan skoði þetta mál þá getur það vitanlega tekið það til meðferðar.



Herra forseti. Ég skal nú ekkert lengja þessa umr. Það er erfitt að rökræða hér við samgrh. um einhverjar tilvitnanir sem hann grípur til úr grg. Pósts og síma án þess að hafa séð hana. Póst- og símamálastjóri, sem talar um rangfærslur í minni grg., hefur ekki haft svo mikið við að senda mér sína grg., en ég óska náttúrlega eftir því að hv. allshn. fái þessa grg. ásamt því sem ég hef beðið um, þ. e. rökstuðning Pósts og síma fyrir gjaldskrárhækkununum í nóv. s. l. og núna 1. febr. Við nokkrir alþm. bárum fram till. um að könnuð yrði afstaða símnotenda til tveggja valkosta, þ. e. hvort mæta ætti jöfnuninni með hækkun gjaldskrártaxta umframskrefa eða með skrefatalningunni, en reyndin er hins vegar sú, að við sitjum uppi með hvort tveggja, bæði hækkun gjaldskrártaxta til að mæta þessu og eins skrefatalninguna, vegna þess að annað verður ekki séð á bréfi Pósts og síma, þegar þarf að bæta tekjutap Pósts og síma vegna skrefatalningarinnar, sem hér kemur fram í grg., með hækkun á gjaldskrá.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og Ingólfi Guðnasyni leyft mér að flytja till. til þál. á þskj. 81 um jarðsig á Siglufjarðarvegi. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta þegar á næsta sumri fara fram ítarlegar jarðfræðilegar og verkfræðilegar rannsóknir um úrbætur vegna jarðsigs á Siglufjarðarvegi á Almenningum. Einnig að gerð verði nákvæm kostnaðaráætlun um flutning vegarins á öruggan stað.“ Þannig var, að fyrir nokkrum árum var lagður vegur til Siglufjarðar og sprengd göng í gegnum fjallið Stráka. Þessi vegur var lagður norður vestan í Tröllaskaga og um Mánárfjall og Mánárskriður og síðan um Úlfsdali og Sauðanes í gegnum Stráka til Siglufjarðar. Þá lagðist af hinn mikli farartálmi, vegurinn um Siglufjarðarskarð. Fljótlega kom í ljós - strax á fyrsta vetri reyndar, sem menn vissu áður og sáu fyrir, að vegurinn um Mánárskriður yrði mjög mikill farartálmi að vetrinum vegna þess að þar er snjóþungt. Vegurinn um Mánárskriður hefur nú verið færður og er kominn á miklu betri stað og þar hafa orðið mjög verulegar samgöngubætur. Að vísu er eftir frágangur, en þarna er um verulegar vegabætur að ræða og talsvert dýrar. Það kom nú fleira í ljós á þessum nýja Siglufjarðarvegi. Það kom í ljós að þarna var jarðsig, sem menn að vísu vissu um, en höfðu held ég ekki mælingar á hvað væri mikið. Þetta var ekki mjög ört í fyrstu, en virðist aukast skriðhraðinn eftir því sem tímar líða. Eftir því sem meira er bætt í veginn, eftir því virðist manni vegurinn síga meira. Vegurinn sígur þarna um svo metrum skiptir á ári og hefur jafnvel á sólarhring sigið um kannske 50–60 cm. Þegar menn koma þarna akandi er að sjálfsögðu af þessu stórkostleg slysahætta. Satt að segja getur maður búist við því að þarna verði stórslys hvenær sem er. Merki um þetta jarðsig sjást á stóru svæði í fjallshlíðinni og þó er það langmest á einum stað. Vegagerð ríkisins hefur látið taka saman greinargerð um þetta jarðsig og jarðfræðilegar aðstöður, svona forrannsóknir. Þessi jarðfræðikönnun var unnin s. l. sumar af Hafliða Hafliðasyni jarðfræðingi. Mig langar til, með leyfi forseta, að drepa á örfá atriði úr þeirri skýrslu, sem þar var gerð, því hún lýsir ástandi þarna. Ég vil reyndar taka fram að þetta er ekki endanleg rannsókn, en þó góður grunnur til að byggja á. Um jarðfræði svæðisins segir í skýrslu Hafliða Hafliðasonar, með leyfi forseta: „Berggrunnurinn hefur hlaðist upp af reglulegum blágrýtislögum, að meðaltali 30–50 cm þykkum setlögum milli einstakra hraunlaga. Halli laganna er óvenjumikill eða 7–10° uppi í fjöllunum og 20–22° á Almenningum. Hallinn er alls staðar í átt til sjávar, þ. e. í vesturátt. Rof og mótun berggrunnsins í dali og fjöll átti sér aðallega stað á ísöld, sem hófst fyrir 2–3 millj. ára. Er henni lauk fyrir 10 000 árum og jöklar hurfu af svæðinu skildu þeir eftir sig leirkenndan þéttan jökulruðning í dalbotninum, 3–5 m, og utan í fjallshlíðinni. Þegar aðhalds jökla gætti ekki lengur hlupu fram bergskriður og berghlaup undan jarðlagahallanum í átt til sjávar. Stærsta berghlaup á Íslandi mun einmitt vera á þessu svæði og hefur fjallshlíðin hrunið fram nær óslitið á 25 km kafla frá Almenningsnöf og inn í Stíflu. Mestur hluti berghlaupsins á Almenningum, sem skipta má í fjögur aðskilin hlaup, hefur legið óhreyfður síðan í ísaldarlok, en einstaka afmörkuð svæði hafa hreyfst síðan. Það er einkum nyrsta hlaupið, sem nær frá Almenningsnöf og um 2 km til suðurs, sem ekki hefur verið stöðugt og þar hefur í nokkrum stöðum verið töluvert sig á vegstæðinu. Bergklöppin nær þar alls staðar fram í sjó og myndar 40–50 m háa sjávarbakka úr tiltölulega lausu efni.“ Jarðsigið er í framangreindri skýrslu talið verða fyrir áhrif a. landslags undir berghlaupinu, b. grunnvatnsstreymis, c. mikils halta berggrunnsins, d. fínefnaryks skriðusets, auk þess má svo nefna einn mikilvægan þátt til viðbótar, þ. e. sjávarrof við ströndina. Vatn sem hripar niður úr tiltölulega gljúpu skriðuefninu rennur líklega aðallega fram á þéttum jökulruðningnum undir skriðunni. Það bleytir upp leirkennt efni hans og getur þannig myndað ákjósanlegan skriðflöt. Ég vil skjóta því hér inn í um þessa skýrslu, að við vissar aðstæður er, og þegar örast hleypur sjórinn litaður af jarðvegi langt út frá ströndinni. - Ég vitna aftur til skýrslunnar: „Jarðsig sem valdið hefur vegarskemmdum er á fjórum köflum, alls u. þ. b. 800 m, á þessu tveggja km berghlaupi. Það er þó aðeins 100 m langur vel afmarkaður kafli utan í svo nefndu Kóngsnefi sem hefur sigið eitthvað að ráði og sem venjulega er átt við þegar rætt er um jarðsig á Siglufjarðarvegi. Grunnvatnsstraumar sveigja inn að því sigsvæði og töluverðar vatnslindir koma fram á sjávarbakkanum við sigsprunguna sitt hvoru megin sigsins. Þetta var hafið áður en vegur var lagður um Almenninga. Allra síðustu ár hefur það numið 2 m á ári, en var mun minna áður. Skriðflöturinn er brattur og að öllum líkindum ekki á jökulruðningi eða bergi, heldur innan skriðumassans. Í jarðfræðiskýrslu eru gerðar tillögur um eftirfarandi úrbætur: 1. á um það bil 200 m löngum kafla sunnan við Almenningsnöf verði vegurinn færður 15–20 m inn í landið. 2. Á slæma kaflanum við Kóngsnef verði vegurinn fluttur 50–60 m. 3. Breyta afrennsli úr tjörnum uppi í dalnum ca. 1–11/2 km frá vegi.“ Læt ég lokið lestri úr skýrslu Vegagerðarinnar. Það er þörf ítarlegra framhaldsrannsókna á þessum stað. Það er líka þörf á að gera þarna nákvæmar kostnaðaráætlanir, því það er mjög mikið í húfi, og það er nauðsynlegt að spara ekki til undirbúningsins, þannig að þetta verkefni megi vinna með þeim hætti að að gagni megi koma. Sú viðgerð, sem unnin hefur verið til þess, er einungis bráðabirgðaviðgerð. Það er keyrt og keyrt, að vísu með miklum kostnaði, efni ofan í veginn eftir því sem hann sígur, og nú er vegarstæðið orðið allt annað en það var fyrir 4–5 árum. Þessi till. er flutt til að vekja athygli á þessu verkefni og til að reyna að vinna að því að ekkert verði til sparað að úrbætur lánist sem best og menn viti að hverju þeir ganga þegar hafist verður handa. Ég endurtek að þarna er um hættukafla mikinn að ræða og þarna getur orðið slys. Við flm. viljum ekki bíða eftir að þarna verði slys, heldur viljum við reyna að bæta úr því og fyrirbyggja það. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um þessa till. verði frestað og hún verði fengin hv. fjvn. til athugunar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um skipulag fólks- og vöruflutninga. Flm. þessarar till. eru auk mín hv. þm. Páll Pétursson, Sigurgeir Bóasson og Alexander Stefánsson, en tillgr. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera áætlun um skipulag fólks- og vöruflutninga innanlands í þeim tilgangi að auka hagkvæmni í rekstri og bæta þjónustu. Áætlun þessi nái til landsins alls, en fjalli um flutningakerfi hvers landshluta sérstaklega.“ Ég vil fyrst geta þess, að að sjálfsögðu hefur verið margvísleg vinna í þessa átt í gangi og sumu er reyndar lokið. Þessari till., sem hér er flutt, er ekki síst ætlað að ýta á eftir margvíslegri vinnu, sem er í gangi, og þegar lengra er litið að hefja vinnu og ljúka henni að því er varðar alla landshluta. Eins og hv. alþm. eru sammála um hefur öryggi og hagkvæmni í flutningum ómetanlega þýðingu í efnahagslegum og félagslegum skilningi. Það eru gerðar auknar kröfur um þjónustu, en jafnframt hagkvæmni í rekstri, en hvort tveggja hlýtur að kalla á skipulag. Það er augljóst að mjög mikið fjármagn er bundið í samgöngumannvirkjum og samgöngutækjum. Aukin nýting þessara fjármuna hefur því mjög mikið fjárhagslegt gildi. Að sjálfsögðu hafa ýmsar hugmyndir komið fram um skipulagsbreytingar, sem stuðlað gætu að aukinni hagkvæmni flutningakerfisins og bættri þjónustu. Það hefur m. a. verið bent á uppbyggingu umferðarmiðstöðva fyrir farþega og vörur og endurskipulagningu sérleyfisleiða og vöruflutninga með tilliti til þeirra. Jafnframt hefur iðulega verið rætt um möguleika þess að sameina hina ýmsu flutninga innan héraðanna. Einnig hefur verið vikið að því, að nauðsynlegt væri að samræma flutninga á landi, sjó og lofti í ríkara mæli en gert hefur verið og freista þess að ná því að yfirburðir hverrar greinar nýtist sem best þar sem við á. Við flm. teljum ekki nema eðlilegt að opinberir aðilar hafi frumkvæði að þeirri skipulagsvinnu sem þessi till. gerir ráð fyrir. Eins og ég hef vikið að áður hefur nokkuð verið að gert. T. d. var nýlega lokið, þ. e. á liðnu ári, skýrslu um skipulag samgangna á Norðurlandi og á síðastliðnu sumri var lögð fram áfangaskýrsla nefndar um samgöngur á Vestfjörðum. Skv. þessari till., sem hér er flutt, er eðlilegt, og flm. gera ráð fyrir því, að tekið verði mið af þörfum einstakra byggðarlaga, en þó með tilliti til hagsmuna heildarinnar, þannig að samræming verði sem best tryggð í öllum atriðum. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa neinar málalengingar né málskrúð um þessa till. Hún skýrir sig, a. m. k. að mínum dómi, að mestu leyti sjálf. Ég tel ekki ástæðu til að fara hér og nú að leitast við að rekja í smáatriðum með hvaða hætti eða hvernig slík vinna skuli innt af hendi, sem till. gerir ráð fyrir, enda verður um það fjallað þegar kemur til þeirrar vinnu sem till. sjálf gerir ráð fyrir. Ég geri mér grein fyrir að sú till. sem ég mælti fyrir fyrr í dag skarast að einhverju leyti við þessa, sem hér er flutt, en að mínum dómi gerir það ekkert til. Auðvitað er það þannig, að sú hin fyrri er a. m. k. þeim sem hér stendur eilítið hjartfólgnari. En hitt er rétt, að till. eru af sama toga. Að endingu, herra forseti, vænti ég þess, að sú till. sem ég hef nú mælt fyrir fái eðlilega þinglega meðferð og verði tekin til umfjöllunar í atvmn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þessa till. Ég get verið sammála hv. 1. flm. um að það er full ástæða til að ýta á eftir ýmiss konar vinnu í sambandi við þessi mál. Ég orðaði það víst svo um aðra till. hér, þegar þessi mál bar á góma, að ég sæi að hv. 1. flm. væri býsna ötull að rumska við ráðh. sínum hæstv. í sambandi við samgöngumál, og er ekki nema gott um það að segja, því sannast sagna hefur mér þótt yfir honum allmikil deyfð í þessum efnum. Vitnaði ég þá um leið til þess, að á sínum tíma var starfandi nefnd sem vann talsvert verk að því að reyna að samhæfa allar samgöngur á landi, lofti og sjó og m. a. fjallaði sérstaklega um umferðarmiðstöðvarnar sem voru á dagskrá áðan. Þessi nefnd var einmitt leyst upp af hæstv. núverandi samgrh. Ég efast ekki um að sú vinna sem sú nefnd vann sé þarna upp í ráðuneyti og eitthvað af henni muni verða notað, því þar voru komnar fram ýmsar gagnlegar upplýsingar og ýmsar hugmyndir, enda mjög margir aðilar sem áttu hlut að því starfi sem þar var unnið, m. a. allir þeir sem áttu sérstakra hagsmuna að gæta. Ég hef hér fyrir framan mig nál. sem ég veit að hv. 1. flm. hefur einnig, varðandi skipulag á fólksflutningum með bifreiðum, þ. e. endurskoðun á þeim lögum, sem nú gilda, frá 1966, um þetta efni - nál. til hæstv. samgrh. þar sem auðvitað er farið býsna mikið inn á það svið sem þessi till. gerir ráð fyrir, en þó allt of þröngt, að mínu viti, þannig að það er í raun og veru eingöngu um endurskoðun á gömlu lögunum að ræða. Ég get þess vegna verið sammála hv. 1. flm. um að það er mikilvægara að ná heildartökum á öllu málinu og reyna að vinna það sem heildstæðast í staðinn fyrir að taka þetta út úr - sérstaklega þegar maður les að allar meiri háttar aðgerðir skuli, eins og við erum farnir að gera allt of mikið, fetast í reglugerð, sem við sjáum svo ekki hér niður í þingi neitt frekar. Ég sé það hins vegar, að sumt af því sem er í þessum till. n., sem Ólafur Steinar Valdimarsson hefur haft forystu fyrir, er til bóta frá því sem nú er, en tekur hreinlega ekki á þeim meginmálum sem t. d. koma fram í þeirri till. sem hv. 1. flm. var að mæta fyrir áðan. Nú er hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson genginn úr salnum. Ég ætlaði ekkert að ræða við hann sérstaklega um þetta, því við hann var rætt svo duglega áðan af hv. 4. þm. Norðurl. e. og hann hefur ekki tekið heldur til máls í þessari umr., svo það er ástæðulaust að gera það, en rétt aðeins, vegna þess að mér fannst hann víkja máli sínu mjög til hv. 4. þm. Vesturl., Skúla Alexanderssonar, hér áðan í sinni ræðu, langar mig að geta um að ég man það glöggt að fyrsta þingmál sem hv. þm. Skúli Alexandersson flutti hér inn sem varaþm. var einmitt varðandi skipulag fólks- og vöruflutninga, í mjög svipuðum dúr og hér er verið að tala um. Mér heyrðist einmitt hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson vera að kvarta undan því að þarna væri um of einangrað mál að ræða og menn ættu að horfa á málið allt saman í heild. Það hafði hv. þm. Skúli Alexandersson sannarlega gert og það gera þeir flm. einnig í þessu efni. Ég tek sem sagt undir till. og það meginmarkmið sem hún hefur að geyma. Ég held að við eigum að horfa til þess fyrst og fremst að samhæfa samgöngur sem allra mest. Ég viðurkenni að vísu, að aðstæður eru misjafnar varðandi hina ýmsu landshluta. Það er auðvitað alveg glöggt að við getum ekki verið með flug, áætlunarbifreiðar og svo aftur samgöngur á sjó, þó þær séu náttúrlega veigaminni, allt hvað út af fyrir sig án nokkurra tengsla hvað við annað. Þess vegna held ég að, eins og ég skil till., nauðsynlegt sé að skoða þessi mál öll í réttu samhengi. Þessa álits, sem ég hef hér fyrir framan mig, vitnaði ég sérstaklega til af því að ég vildi geta þess, sakir þess að ég hafði í ræðu hér fyrir áramótin talað um það, að þessi vinna mundi kannske alveg hafa lagst af. Það hefur ekki gerst í ráðuneytinu. Mér finnst vinnan allt of þröng. Hún er aðeins um mjög afmarkaðan þátt þessa, mikilvægan að vísu, en tekur ekki á aðalvandamálum, heldur vísar þeim yfir í reglugerð, eins og sífellt er verið að gagnrýna okkur þm. fyrir að gera allt um of.