Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan þessu frv. var vísað til fjhn. d. eru ekki liðnir nema rúmlega 2 klukkutímar. Samt liggur nú fyrir nál. frá bæði meiri hl. n. og minni hl. einnig. Mundi þetta að sjálfsögðu vera óhæfileg afgreiðsla á svo stóru og flóknu máli, ef n. hefði ekki athugað það nema á þessum eina fundi, sem hún hélt um málið í dag. En það er öðru nær en að n. hafi látið þá athugun nægja, sem fór fram á þessum fundi í dag. Eins og kunnugt er, vann hún frá upphafi með fjhn. Nd. að athugun málsins. Hygg ég, að sameiginlegir fundir nefndanna um frv. hafi verið einir 16 og sumir langir, enda lá mikið fyrir, því að fjöldi erinda barst n., þau voru víst eitthvað um 100, og auk þess ræddu þær oftar en einu sinni við þá milliþn., sem undirbjó frv. Mikið var sótt á það af fulltrúum einstakra starfshópa og einstöku mönnum að fá að ræða við n., en ekki var hægt að sinna þeim beiðnum verulega, en þó var vitanlega rætt við einstaka nm. af aðilum, sem þetta mál varðar, og þá ekki hvað sízt form. hv. fjhn. Nd. Nú er það vitanlega svo, að þó að fjhn. þessarar d. ynni með hinni n. að undirbúningi málsins og athugun, þá getur ekki hjá því farið, þar sem 10 menn áttu um að fjalla, að ýmislegt sé í frv. eins og það liggur nú fyrir, sem sumir nm. hefðu kosið öðruvísi. Ég segi fyrir mig, að það eru atriði í þessu frv., sem ég er ekki ánægður með. Það liggur í hlutarins eðli, að þær till., sem bornar voru fram af n., þ. e. a. s. fjhn. Nd., voru þær einar, sem náðist meiri hl. fyrir á þessum sameiginlegu fundum. En sumir nm. og þar á meðal ég báru þar fram till., sem voru felldar. En svo hlaut að vera með jafnvíðtækt og flókið mál og þetta er. Þegar nú hv. Ed. á að taka afstöðu til þessa máls og hefur til þess, að mér skilst, aðeins daginn í dag, því að það mun vera fullráðið, að þinginu verði frestað á morgun, þá eru ekki nema tvær leiðir til, ef frv. á að fá afgreiðslu fyrir áramót eða um áramótin, svo sem nauðsynlegt er. Og þessir tveir vegir eru einmitt þeir, sem fyrir liggja í nál. meiri hlutans og minni hlutans. Annar kosturinn er að samþykkja frv. eins og það er nú, eins og meiri hl. leggur til, hinn kosturinn er að vísa frv. frá eða fella það, eins og hv. minni hl. n. leggur til að gert verði. Að fara að gera brtt. nú við frv. mundi óhjákvæmilega tefja málið svo, að það næði ekki fram að ganga fyrir þingfrestunina. En ef afgreiðslan drægist fram yfir áramót og fjhn. þessarar d. færi á ný að endurskoða allt frv., þá mundi að sjálfsögðu byrja aftur nákvæmlega sams konar íhlutun frá ótal aðilum eins og verið hefur, og er ekki að vita, hvað frv. tefðist þá. N. klofnaði, eins og nál. bera með sér. Hv. þm. Barð. (GíslJ) leggur til, að málið sé afgreitt með rökstuddri dagskrá, sem prentuð er á þskj. 221, en við hinir 4 nm., sem meiri hlutann skipum, leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt. Launalögin eru 10 ára gömul. Á venjulegum tíma sýnist það ekki hár aldur. En þess ber að gæta, að á þessum 10 ára tíma hafa orðið miklar breytingar á almennu kaupgjaldi og líka á því, hvað framfæri manna í landinu kostar. Meiri hl. n. lítur því svo á, að það sé nauðsynlegt að setja ný launalög og það nú og ekki sízt sökum þess, að á þessu ári urðu almennar kauphækkanir, eins og menn vita, sem ekki hefur verið tekið tillit til í launum opinberra starfsmanna, og þó að uppbót væri greidd áður á laun starfsmanna, þá svarar hún ekki til þeirra kauphækkana, sem urðu frá því að launalögin voru sett, og til kauphækkananna á þessu ári. Það er því enginn vafi á því, að miðað við eldri tíma hafa opinberir starfsmenn hlutfallslega búið við verri kjör en áður. Og meiri hlutinn lítur svo á, að það sé ekki eftir betra að bíða, jafnvel frá sjónarmiði ríkissjóðs, að setja ný launalög. Í grg. þeirri, sem frv. fylgdi í fyrstu, er gerð áætlun um, hvaða kostnað frv., ef að l. verður, muni hafa í för með sér, og er hann að vísu nokkur, og þær breytingar, sem síðan hafa verið gerðar á frv., valda einnig nokkrum auknum kostnaði. En þó að þetta sé svo, þá geri ég ekki ráð fyrir, að þann kostnað, sem talinn er í grg., sé hægt að skrifa eingöngu á reikning launalaganna, því að ég tel alveg víst, að ef launalög væru ekki sett nú, þá mundi reynast óhjákvæmilegt að hækka þá uppbót, sem opinberum starfsmönnum hefur verið greidd. Er því ekki að ræða um aukin útgjöld ríkissjóðs, nema að því leyti er snertir mismuninn á því, hvað launalögin kosta og hvað slík uppbót hefði orðið. Sé ég ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir afstöðu meiri hluta nefndarinnar. Hvað snertir dagskrártill. hv. minni hl. og nál. hans, sem ég hef ekki haft tíma til að lesa enn, því var útbýtt nú rétt áðan, þá mun ég sleppa að ræða um það, þar til hv. minni hl. hefur gert nánari grein fyrir sinni afstöðu. Við 1. umr. málsins nefndi hv. 1. þm. N-M. (PZ) ýmis atriði, sem hann taldi að þörf væri að breyta í launalögunum. Sérstaklega ræddi hann um það, að lögin þyrftu að vera miklu víðtækari en frv. gerir ráð fyrir, þannig að ýmsir starfsmenn, sem taka laun hjá öðrum en ríkissjóði, ættu að vera með í launalögum. Hann nefndi í því sambandi bankana, Búnaðarfélagið, Fiskifélagið og ýmislegt fleira. Það er alltaf vafamál, hve mikið á að vera í launalögum, en meginreglan er að láta þau aðeins taka til þeirra, sem taka laun beinlínis úr ríkissjóði. Ef vikið er frá þeirri reglu, þá yrði auðvitað alltaf mikið vafamál, hverja ætti að taka inn í launalögin og hverjum að sleppa. Þetta atriði kom til umræðu í fjhn., en sú ábending, sem kom fram um þetta atriði, fékk ekki byr í nefndunum. - Þá nefndi hann einnig það atriði, að sumum embættum fylgdu ýmis hlunnindi og öðrum ekki, og tók þar til dæmis, að sumum embættum fylgdu bílar eða afnot af bílum, sem væru ríkiseign, öðrum embættum fylgdi þetta ekki. Það er ekkert um þetta í lögum, heldur er það öðruvísi ákveðið af stjórnarvöldunum, þegar þess konar hlunnindi fylgja embætti, og fer það náttúrlega mjög mikið eftir því, hvort viðkomandi embættismenn þurfa að ferðast í þágu embættisins eða ekki. Ég held, að það yrði töluvert mikið rannsóknarefni, ef ætti nú að fara að setja reglur um þetta inn í launalög. Býst ég ekki við, að n. muni sjá sér fært að taka þetta til nánari athugunar. Ég skal aðeins geta þess, að um þetta atriði var einnig dálítið rætt á sameiginlegum fundi nefndanna. - Hvað snertir dýralækninn á Keldum, sem hv. þm. minntist einnig á, þá má vel vera, að það gangi illa að fá þar dýralækni, ef núverandi læknir fer í annað starf, en þeir örðugleikar hygg ég að muni ekki stafa eingöngu af því, hvernig launin eru.



Herra Forseti. Ég skal nú í upphafi ræðu minnar heita því að beita ekki hér neinu málþófi í þessu máli, þótt ég sé ósamþykkur framgangi þess. Þykir mér vænt um, að hæstv. fjmrh. hefur haft tækifæri til þess að vera hér við, því að sjálfsagt þarf ég að koma nokkuð inn á atriði, sem snerta meðferð málsins undir hans stjórn. Ég hef ekki getað orðið meiri hl. n. sammála um að leggja til, að frv. það, sem hér er til umræðu, verði afgreitt sem lög á þessu þingi, og hef því gefið út sérstakt álit, eins og þskj. 221 ber með sér, og gert grein fyrir afstöðu minni til málsins þar. Vísa ég í öllum meginatriðum til þess, sem þar er tekið fram um málið, en skal þó gera hér nokkru fyllri grein fyrir afstöðu minni. Það er vitað, að síðan núgildandi launalög voru sett, hafa orðið miklar breytingar á verðlagi í landinu og mikil röskun á launum manna yfirleitt, og er það meginástæðan fyrir kröfu starfsmanna ríkisins um setningu nýrra launalaga, er tryggi þeim eigi lakari kjör en öðrum þjóðfélagsþegnum í samanburði við störf þeirra og ábyrgð þá, sem þeim fylgir, svo og þann undirbúning, sem þeir þurfa til þess að geta verið færir um að gegna þeim störfum. Sú krafa af hálfu starfsmanna ríkisins, að þeir séu eigi verr settir að þessu leyti en aðrar stéttir þjóðfélagsins, er ekki einasta réttmæt, heldur mundi það koma sjálfu þjóðfélaginu í koll, ef henni yrði ekki mætt með fullri sanngirni. En reynsla undanfarinna ára sýnir berlega, svo að ekki verður á móti mælt, að þetta hefur jafnan verið gert, hvað svo sem beinum fyrirmælum launalaganna líður. Er þetta og fullkomlega viðurkennt af launalaganefndinni, þar sem hún á fjölmörgum stöðum í frv. leggur til, að lögfest verði þau frávik, sem gerð hafa verið á gildandi launalögum. Nú þarf það ekki að vera, að slík frávik hafi ávallt verið nauðsynleg. Þar hefur komið til persónuleg samúð með viðtakanda, vinátta eða hann hafi sýnt sérstaka hæfileika í starfi sínu, sem ekki eru e. t. v. ávallt til staðar hjá næsta manni, sem kynni að verða falinn starfinu, en á þó kröfu á launaupphæð þeirri, sem lögfest hefur verið, þó að til þeirrar hækkunar hafi legið allt aðrar ástæður, eins og að framan er greint. Frv. það, sem hér um ræðir, fyrirbyggir því ekki, þótt að lögum verði, að haldið verði áfram að víkja frá ákvæðum laganna í mörgum tilfellum, og skapast þá innan stundar nákvæmlega sama ástand hér að lútandi og nú er búið við. Fyrir þessar ástæður einar er því ekki réttlætanlegt að samþykkja frv. Allt þetta hefur þó orðið þess valdandi, að ríkisstj. hefur látið undan þessum kröfum starfsmanna ríkisins og hæstv. fjmrh. hefur skipað 5 manna n. til þess að endurskoða launalögin og undirbúa frv. til nýrra launalaga, sem tryggði starfsmönnum ríkisins réttlát laun og kjör, samanborið við aðrar launastéttir í landinu, og jafnframt skipaði hinum ýmsu starfsmannahópum í réttra launaflokka miðað við störf þeirra, undirbúning þeirra undir störfin og þá ábyrgð, sem þeim jafnan fylgir. Til þessa vandasama verks velur hæstv. fjmrh. eingöngu menn úr hópi starfsmanna ríkisins, gefur þeim einum þar með beinlínis sjálfdæmi um eigin kröfur, án þess að nokkrir aðrir komi þar vörnum við í sambandi við undirbúninginn. Almenningur hefur á undanförnum árum fengið augun opin fyrir því, hversu óheppilegt það er og skaðlegt fyrir þjóðfélagið í heild, að ýmsir starfshópar á hinum frjálsa vinnumarkaði geta án verulegrar íhlutunar annarra skammtað sér sjálfir hlutann af arði framleiðslunnar og knúið síðan fram þær ákvarðanir með lengri eða skemmri verkföllum. En jafnvel í þeirri ófullkomnu vinnulöggjöf, sem við búum við í dag og flestir viðurkenna að nauðsynlegt sé að endurskoða og breyta til þess að tryggja þjóðinni öruggari rekstur á þeim þætti atvinnulífsins, sem veldur ómetanlegu tjóni fyrir alla, ef hann stöðvast, eru þó nokkrar hömlur á því, að starfsflokkarnir geti tekið sér fyrirhafnarlaust sjálfdæmi í launum sínum og kjörum. Áður en kröfunum er að fullu náð, og það alveg eins þó að full sanngirni mæli með þeim, þurfa þær stéttir að yfirstíga marga örðugleika og oftast að færa þá fórn, sem er eiuna þyngst, að stöðva vinnu og vera launalausar um lengri eða skemmri tíma. Það þarf því ekki að spá neinu um það, hvaða áhrif það kemur til að hafa í framtíðinni, að Alþ. skapi það fordæmi að lögfesta dóma um laun og kjör starfshópa, sem þeir sjálfir hafa kveðið upp að réttlátir væru í allan máta, og leggja jafnframt byrðarnar af dómsniðurstöðunni á herðar þeirra aðila, sem enga aðstöðu fengu til að koma við vörnum við undirbúning málsins. Og því er það, að þótt ekkert annað kæmi til en það, hvernig málið er undirbúið, ætti ekki að samþykkja á þessu þingi það frv., sem hér er til umr. Alþ. á engan málsvara í launalaganefndinni, hinn almenni skattgreiðandi engan, framleiðendur á sviði útgerðar, landbúnaðar og iðnaðar engan, launastéttirnar á hinum frjálsa vinnumarkaði engan, og þó eru kröfur starfsmanna ríkisins byggðar á því, að menn í öllum þessum stéttum hafi fengið kjör sín bætt meira en starfsmenn ríkisins og að af þeim ástæðum beri að hækka laun þeirra, svo sem lagt er til í frv. Hefur hv. frsm. meiri hl. tekið undir þessar fullyrðingar og byggt afstöðu sína og meiri hl. á þeim niðurstöðum. Svo virðist sem launalaganefndin hafi talið verkefninu gerð full skil með því að taka aðeins til meðferðar tvo þætti þessa mikla vandamáls, þ. e. í fyrsta lagi að meta grunnlaunaupphæðir starfsmanna ríkisins með hliðsjón af launum annarra launþega á frjálsum vinnumarkaði samfara þeirri röskun, sem orðið hefur á öllu verðlagi í landinu, og í öðru lagi að flokka starfsmennina í ákveðna launaflokka eftir því mati, sem hún leggur á hin ýmsu störf í þágu ríkisins, og þó er hvorugu þessara verkefna gerð full skil, eins og ég skal koma að síðar. Hitt sýnist launanefndin hafa talið sér alveg óviðkomandi, sem er þó kjarni þessa máls, hvaða áhrif till. hennar, ef að lögum verða, kæmu til að hafa á fjárhagskerfi þjóðarinnar og hvort þær raunverulega, er fram líða stundir, bættu nokkuð kjör starfsmannanna. Verður ekki séð, að þetta höfuðatriði hafi verið rætt í launanefndinni eða brotið þar til mergjar, nema hvað skýrt er frá því, að frv., ef að lögum verður, muni koma til að auka rekstrargjöld ríkissjóðs um rúmlega 20 millj. kr. frá því, sem nú er greitt samkvæmt gildandi launalögum og venjum, sem skapazt hafa um frávik frá þeim. Þó á sæti í n. hagfræðingur, sem ríkisstj. leitar mjög til, hvenær sem leysa þarf aðsteðjandi vanda í sambandi við efnahagsmál landsins. Hitt þarf svo engan hagfræðing til að skilja, að nýir tugir milljóna, sem veit er inn í viðskiptalífið á þann hátt, sem hér er gert, og það aðeins frá einni stétt þjóðfélagsins, hljóta að marka varanleg spor í áttina til meiri erfiðleika í efnahagsmálum þjóðarinnar, og þýðir ekkert að bera það eitt fyrir sig, að það sé gert af illri nauðsyn, vegna þess að aðrar stéttir hafi þar gengið á undan með illu fordæmi. Svo einfaldlega leysir engin þjóð efnahagsvandamál sín, og svo gáleysislega mega ekki þeir menn hugsa og starfa, sem vegna menntunar sinnar og hæfileika gera kröfu um, að meira tillit sé tekið til sín en annarra, eins og hér hefur verið gert. Komi stefnubreytingin í efnahagsmálum þjóðarinnar ekki ofan frá, þá kemur hún ekki nema jafnframt að bera í sér þær fórnir, sem allur almenningur kiknar undir, en þau viti ber einmitt að varast. Meiri hl. fjhn. deildanna, sem hafa unnið saman að breytingum á þessu frv., hefur ekki heldur fengizt til þess að athuga þessa hlið málsins. Á fyrsta fundi nefndanna var þessu máli hreyft af mér og hv. þm. A-Húnv., en við lýstum báðir afstöðu okkar til málsins þegar á fyrsta stigi þess hér í Alþ. En aðvaranir okkar fengu þar engan hljómgrunn, og nú hefur hv. Nd. fellt þær till. hv. þm. A-Húnv., sem hann bar þar fram og byggðar voru á þessari skoðun okkar, að óheppilegt væri að knýja fram með nýrri lagasetningu þá launahækkun, sem hér er ráð fyrir gert. Og rétt áður en allur þorri deildarmanna greiðir atkv. með frv., sendir meiri hl. hv. fjvn. frá sér nákvæmlega sömu aðvörun og við, sem höfum lýst afstöðu okkar gegn frv., en þar stendur orðrétt í nál., sem dagsett er 9. þ. m., með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlagafrv. fyrir árið 1956 er útgjaldamegin 62.3 millj. kr. hærra en fjárl. þessa árs. Horfur eru á því, að í meðferð þingsins hækki útgjaldahlið frv. um 70–80 millj. kr. Er hér um geysimikla hækkun útgjalda að ræða, því að í núgildandi fjárl. nam hækkun útgjalda frá fjárl. ársins 1954 69 millj. kr. Orsaka þessarar óheillaþróunar er fyrst og fremst að leita í þeirri verðbólguöldu, er fylgir í kjölfar kauphækkananna, sem urðu á þessu ári. Kauphækkanirnar og verðhækkanirnar, sem orðið hafa undanfarna mánuði og munu þó koma fram með enn meiri þunga á næsta ári, valda annars vegar því, að útgjöld ríkisins til flestra eða allra þátta starfsemi þess vaxa stórlega, hins vegar minnkar mjög hlutur verklegra framkvæmda, nema hækkanir verði gerðar á þeim fjárveitingum til þess að mæta hækkun kostnaðar víð framkvæmdirnar. Er augljóst, að hefði verið hægt að halda kaupgjaldi og verðlagi í skefjum, svo sem verið hefur síðustu árin, hefði horft mun betur um hag ríkissjóðs á næsta ári.“ Þetta eru aðvörunarorð hv. fjvn. til Alþ. og rök hennar fyrir því, að hækka verði ríkisútgjöldin á næsta árs fjárlögum vegna þess, hversu kaupgjaldið hefur hækkað í landinu. Og sjálfur hv. frsm. meiri hl. í fjvn. birtir ræðu sína í einu stærsta blaði landsins, þar sem fyrirsögnin er letruð með mjög stóru, breyttu letri: „Afleiðingar verkfallanna í vor gera umflýjanlegar nýjar skattaálögur.“ Og hann segir í sinni framsöguræðu, með leyfi hæstv. forseta: „Afleiðingar verkfallanna óheillavænlegar: Undanfarin tvö ár, eða fram á öndvert yfirstandandi ár, hafa tiltölulega litlar breytingar orðið á kaupgjaldi og verðlagi í landinu, og vísitalan hafði að mestu staðið í stað. Stefndi þessi þróun tvímælalaust í þá átt að skapa meira jafnvægi og festu í efnahagsmálum þjóðarinnar, er m. a. kom glöggt fram í aukinni trú manna á gildi peninganna. Þótt ekki hefði að vísu tekizt að koma útflutningsframleiðslunni á rekstrarhæfan grundvöll, var þó vaxandi trú manna á það, að takast mætti að stöðva verðbólguflóðið. Afleiðingar verkfallanna í byrjun þessa árs hafa orðið þær, að verðbólguhjólið snýst nú aftur af fullum krafti, og er ósýnt, hvernig auðið verður að stöðva það að nýju. Í kjölfar verkfallsins fylgdu miklar kaup- og verðhækkanir, og gætir þessara óheillavænlegu afleiðinga í æ ríkari mæli og ekki hvað sízt í sambandi við afgreiðslu fjárl. nú fyrir næsta ár.“ Þetta eru orð þessarar áhrifamestu nefndar í Alþ. Um afgreiðslu sjálfra fjárl. gildir almennt sú regla, að meiri hl. Alþ. fylgir till. meiri hl. fjvn., sem kemur til af því, að fyrir n. hafa legið öll gögn í hverju máli, sem hún hefur þrautrætt, en aðrir hv. þm. hafa ekki haft ástæður til þess að kynna sér á sama hátt. Fjvn. er hér því leiðtogi og forsvarsaðili þingsins samfara hæstv. fjmrh. um afgreiðslu fjárlaganna. Það hefði því mátt vænta þess, að slík aðvörun frá hendi n., sem ég las hér áðan, hefði haft einhver áhrif á afgreiðslu þessa máls. En það er síður en svo, að þess hafi gætt. Jafnvel nefndarmennirnir sjálfir, sem gefið hafa út og undirritað aðvörunina, greiða atkvæði með þeirri gífurlegu launahækkun, sem frv. hefur í för með sér, ef að lögum verður. Og einn nefndarmannanna, sem sæti á hér í þessari hv. d. og jafnframt í fjhn. deildarinnar, hv. þm. S-Þ., hefur skipað sér á bekk með meiri hl. n. og lagt til, að frv. yrði samþ. Á hitt er ekki reynt enn, hvort hv. þm. V-Sk., sem einnig á sæti í fjvn., fylgir frv. eða ekki. Þegar borin eru saman orð og athafnir þessara hv. þm., getur maður ekki annað en undrazt stórum það ósamræmi, sem þar ríkir, Og almenningur, sem fylgist með þessum málum af áhuga, hlýtur að spyrja: Hverju á maður að trúa? Meiri hl. þeirrar þingn., sem þjóðin setur allt sitt traust á í sambandi við afgreiðslu fjármála, fullyrðir í opinberu þskj., að orsakanna til þeirrar óheillaþróunar í fjárhagsmálum þjóðarinnar, sem skapazt hafi á yfirstandandi ári, sé fyrst og fremst að leita í þeirri verðbólgu, er fylgir í kjölfar kauphækkananna, sem urðu snemma á þessu ári, og enn fremur, að augljóst sé að hefði verið hægt að halda kaupgjaldinu og verðlaginu í skefjum, svo sem verið hefur síðustu árin, hefði horft betur um hag ríkissjóðs á næsta ári. Og samt sem áður greiða þessir menn atkv. á sama tíma með því, að frv., sem hefur í för með sér stórkostlega kauphækkun, stórkostleg útgjöld úr ríkissjóði og valda mun stórkostlegri verðbólgu í landinu, verði gert að lögum á þessu þingi. Hinu þýðir ekki að treysta, að almenningur fái skilið þau rök, að launahækkun, sem knúin er fram með verkföllum á þessu ári til launþeganna á hinum frjálsa vinnumarkaði, sé einhvers annars eðlis og hafi einhver allt önnur áhrif á efnahagsmálin en tugmilljóna launahækkanir til starfsmanna ríkisins, þótt þær launahækkanir séu fengnar fyrirhafnarlaust með því að gefa stéttinni sjálfdæmi, eins og ég hef bent á. Áhrifin á efnahagsmálin og verðlagið í landinu verða nákvæmlega þau sömu, hvernig svo sem launahækkanirnar eru til komnar. Af umr. þeim, sem farið hafa fram hér á Alþ. um þessi mál, svo og ummælum blaðanna verður ekki annað séð en að samþykkt þessa frv. sé svar hæstv. ríkisstj. og hv. Alþ. til þeirra launastétta, sem knúðu fram launahækkanir á þessu ári með langvarandi verkfalli með þeim afleiðingum, að nýrri verðbólgu var steypt yfir þjóðina. Hér drýpur úr hverjum penna, hér hljómar úr hverjum barka: Þetta var ykkur sagt fyrir fram, nú eruð þið að uppskera eins og þið hafið sáð. Sú byrði, sem hér er á ykkur lögð, er aðeins eðlileg afleiðing af ykkar eigin verkum, sem væntanlega kennir ykkur meiri varfærni framvegis. - En þannig á ekki að mæta vanda, vegna þess að þannig verður hann ekki leystur, og án þess að ræða nánar þau atriði, sem óneitanlega eru upphafið að þessu kapphlaupi, vil ég benda á, að með þessu frv. er þó stefnt miklu lengra inn á launahækkunarbrautina en launahækkunin síðasta gefur tilefni til, þótt launalaganefndin vilji halda fram hinu gagnstæða, og skulu hér færð fyrir því óyggjandi rök. Og einmitt þess vegna mun frv. þetta, ef að lögum verður, beinlínis kalla á nýjar launahækkanir frá öllum almenningi, sem tekur laun sín á hinum frjálsa vinnumarkaði, til þess að vega upp á móti því misræmi, sem þetta frv., ef að lögum verður, skapar í launagreiðslum almennt. Og það er engan veginn öruggt, að þær kröfur verði nokkuð mildari en þær, sem starfsmenn ríkisins eru að tryggja sér hér. En sé slíkum hefndarráðstöfunum beitt í kaupgjaldsmálum yfirleitt, þá er eitt alveg óhjákvæmilegt, og það er það, að allir tapa. Launalaganefndin byggir 9.5% grunnlaunahækkun í öllum launaflokkum á eftirfarandi útreikningi, sbr. fskj. III með frv.: XIII. launaflokkur verði ákveðinn með hliðsjón af núgildandi töxtum í almennri verkamannavinnu, en laun í X. flokki með hliðsjón af kaupi faglærðra iðnaðarmanna á almennum vinnumarkaði. Samkv. XIII. flokki gildandi launal. að viðbættum 20% eru mánaðarlaunin 1800 kr. á mánuði, en sambærilegir Dagsbrúnarverkamenn, að áliti n., og það álit hefur hún frá Hagstofu Íslands, hafa 2015 kr. á mánuði, ef þeir eru fastráðnir fyrir mánaðarlaun, og þurfa þá laun starfsmanna ríkisins í þessum flokki að hækka um 11.9% til þess að vera sambærileg við laun Dagsbrúnarverkamannsins með föstu mánaðarkaupi. Sé hins vegar miðað við tímakaupsmenn, sem hafa stöðuga atvinnu, er mánaðarkaup þeirra 2091 kr., og þyrftu þá launin í þessum flokki að hækka um 16.2%, eftir því sem launalaganefndin sjálf upplýsir með aðstoð hagstofunnar. Með tilliti til þessa þykir launalagan. rétt að ákveða laun þessa flokks 9.5% hærri en þau eru, eða 23700 kr., sem svarar til 2.4% lægra en laun Dagsbrúnarverkamanns, sem ráðinn er fyrir mánaðarlaun, og 6.7% lægra en laun sömu manna samkv. tímavinnusamningi. Mér sýnist, að það þurfi enga hagfræðikunnáttu til þess að sjá, hversu fráleitur þessi samanburður er og hversu gersamlega það er óverjandi að nota þær niðurstöður, sem þannig eru fundnar, sem grundvöll fyrir almennri hækkun launa til starfsmanna ríkisins. Í XIII. flokki launal. eru aðstoðardyraverðir, ritarar og símastúlkur, afgreiðslumenn, aðstoðarmenn við rannsóknir, umsjónarmenn, innheimtumenn og svo talsímakonur fyrstu starfsárin. Langsamlega stærsti fjöldi þeirra, sem þannig er settur í þennan launaflokk, vinnur 36–42 stundir á viku í stað 48 stunda vinnu, er Dagsbrúnarverkamaðurinn verður að inna af hendi fyrir sínu kaupi og oft lengur, ef um er að ræða mann með föstum mánaðarlaunum. Munar þá hér 18.7% á raunverulegum launum fyrir sama vinnutímafjölda, sem verkamönnum er greitt minna en starfsmönnum í XIII. flokki þeirra laga, sem hér er verið að ræða. En þar við bætast 6%, sem ríkissjóður greiðir fyrir starfsmenn ríkisins í lífeyrissjóð auk ýmissa annarra hlunninda, er ég mun síðar ræða. Og mér er spurn: Hvaða almennur verkamaður, hvar sem er á landinu, mundi ekki grípa það tækifæri fegins hendi að fá örugglega greidd laun samkv. XIII. flokki með fullri tryggingu í því að halda þeim til 70 ára aldurs og eiga síðan rétt á eftirlaunum? Mikið fádæma ófróðir mega nm. vera um hagi hins almenna verkamanns, baráttu hans fyrir brauði sínu og sinna og sífelldum áhyggjum út af því að hafa enga vinnu næsta dag eða næstu vikur eða jafnvel næstu mánuði, ef þeir láta sér koma til hugar, að þeir þættust ekki hólpnir og himininn höndum tekið hafa, ef þeir ættu kost á því að tryggja, þótt ekki væri nema með þeim kjörum, framtíð sína. Halda virkilega þessir menn, að hinn almenni verkamaður, hvaðanæva af landinu sem er, væri að yfirgefa heimili sitt, börn og konu og það oft undir hinum erfiðustu kringumstæðum til þess í fullkominni óvissu að snapa eftir vinnu á fjarlægum vinnumarkaði, sem greidd er samkv. Dagsbrúnarsamningum, ef bann ætti þess kost að hafa trygga atvinnu með þeim kjörum, sem fastsett eru samkv. XIII. flokki launalaga? Kannast þessir menn ekkert við atvinnuástandið á hinum frjálsa vinnumarkaði, eins og það var hér fram að árinu 1939 og eins og það er enn í dag í fjöldamörgum þorpum og kaupstöðum landsins? Hafa ópin, sem þaðan berast daglega til Alþingis og einnig í ráðuneytin, alveg farið fram hjá þeim, eða halda þeir, að þau séu send að nauðsynjalausu? Og þó verða þessir menn einnig að bera hluta af þeirri byrði, sem þessi lög leggja á herðar allra þegna í landinu, ef þau verða samþ. hér á þessu þingi. Með ákvörðun launaupphæðar í X. flokki hefur launalaganefndin til hliðsjónar laun faglærðra iðnaðarmanna á hinum almenna vinnumarkaði. Meðalárskaup þessara manna er talið af hagstofunni, eftir því sem sjálft frv. upplýsir, 31536 kr. á móti 28080 kr. hjá starfsmönnum ríkisins. Þetta hvort tveggja er miðað við grunnlaun. Hér telur n. því, að hækka beri starfsmannalaunin um 12.4%. Er nú rétt að athuga, hvaða starfsmenn ríkisins það eru, sem n. skipar í X. flokk og metur á borð við faglærða iðnaðarmenn, en þeir eru sem hér segir: bókarar, skiptimyntarféhirðir, dóm- og skjalavörður eða réttara sagt húsvörður hæstaréttar, firmaskrásetjari, lögreglueftirlitsmenn, sýsluskrifarar og bókarar, ríkislögregluþjónar og fangaverðir, brytar, skoðunarmenn í ríkiseftirliti, þjóðgarðsvörður, toll- og skattritarar fyrsta stigs, tollverðir, héraðslæknar í tekjumestu héruðunum, aðstoðar- og rannsóknarhjúkrunarkonur, matráðskonur, teiknarar, verkstjórar, kennarar við matsveina- og veitingaþjónaskóla, aðstoðarmenn fyrsta stigs í atvinnudeild háskólans, ráðsmaður á Keldum, háloftaathugunarmenn og loftskeytamenn, aðstoðarmaður veiðimálastjóra, dýralæknar í þremur tekjuhæstu héruðum utan Reykjavíkur, rafvirkjar, póstafgreiðslumenn, yfirvarðstjórar við símann, iðnaðarmenn fyrsta stigs, efnisverðir, aðstoðarféhirðar, umsjónarmenn bifreiða, magnaraverðir, stöðvarverðir og vélstjórar, útvarpsvirkjar og sölumenn. Þessum mönnum er öllum skipað í X. flokk samkv. frv., og hafa þó líklega nokkrir þeirra verið fluttir einum flokki hærra við 3. umr. frv. í hv. Nd. Eins og sjá má af þessari upptalningu, vinnur þorri þessara manna miklu skemmri tíma en 48 stundir á viku eða þann tíma, sem iðnaðarmenn verða að vinna til að ná þeirri tekjuupphæð, sem miðað er við. Það gildir því hér að því leyti sama ósamræmið í samanburði og bent var á að væri í XIII. flokki, auk þess sem námsferill og undirbúningur iðnaðarmannanna undir sitt lífsstarf er miklu meiri og lengri en flestra þeirra, sem flokkaðir eru í þennan flokk, að undanskildum hinum langskólagengnu mönnum, en laun þeirra eru þá og miðuð við mjög miklar aukatekjur, sem störfunum fylgja. Um atvinnuöryggið í þessum störfum svo og lífeyrisgreiðslur gilda sömu rök sem ég færði fram í sambandi við samanburð á XIII. flokki og verkamannalaunum. Aðra launaflokka en þessa tvo, sem ég hef nefnt, treystir n. sér ekki að taka til samanburðar við nein laun á hinum frjálsa vinnumarkaði, en fullyrðir þó alveg út í bláinn, að launamismunur milli ríkisstarfsmanna og sambærilegra starfsstétta á almennum vinnumarkaði sé meiri en að ofan greinir, og undir það tók hv. frsm. meiri hlutans, og skal einnig komið nokkuð að því hér síðar. Og þó kastar nú fyrst tólfunum, er n. metur að jöfnu öll réttindi ríkisstarfsmannanna samkv. lögum, m. a. þau, að ógerlegt er að víkja manni úr stöðu, hversu mikill vesalingur sem hann kynni að verða í starfi, fyrr en hann fellur fyrir aldurstakmarki, og bæta verður honum að fullu það tjón, sem hann verður fyrir, er staða hans er orðin óþörf og verður því að leggjast niður, við þau réttindi, sem launþegi á frjálsum vinnumarkaði á von í samkvæmt loforði um setningu laga um atvinnuleysistryggingar, sem enginn velt, hvenær koma kunna, og því síður, hvaða fríðindi koma til að færa þessum mönnum almennt, en þó má fullyrða, að aldrei verði nema brot af þeim fríðindum, sem fólgin eru í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, en þessi fríðindi metur launalaganefndin að jöfnu. Vegna þeirra fullyrðinga, að einkafyrirtæki greiði miklu hærri laun til sinna starfsmanna fyrir sambærileg störf, þykir rétt að gera hér nokkurn samanburð á launum þessara starfsmanna, og öruggasta heimildin til samanburðar er samningur um launakjör verzlunarfólks, sem gerður er 27. maí s. l. Samkvæmt þeim samningi er hæsti launaflokkurinn fyrir skrifstofustjóra og I. flokks fulltrúa, en hámarkslaun þeirra eru eftir 4 ár 37250 kr. Samkv. frv. eru skrifstofustjórar flokkaðir fyrst í III. flokk með 51300 kr., í V. flokk með 43800, í VI. flokk með 40200 og í VII. flokk með 37800, allt eftir því, við hvaða stofnanir þeir vinna, og eru þá allir fyrir ofan laun sambærilegra skrifstofustjóra á almennum vinnumarkaði og flestir langt fyrir ofan. Ég vil taka það fram, að allar þessar tölur eru byggðar á grunnlaunum, bæði starfsmanna ríkisins og á frjálsum vinnumarkaði. Fyrsta stigs fulltrúar eru samkvæmt frv. settir í VI. flokk með 40200 kr. og eru þá einnig langt fyrir ofan verzlunarmannalaunin. Aðalbókarar, aðalgjaldkerar og annars flokks fulltrúar hafa laun samkvæmt verzlunarmannasamningnum 33780 kr., en samsvarandi starfsmenn ríkisins samkvæmt frv. 47400, 37800 og 35400 kr., eftir því í hvaða stofnun þeir starfa, og eru, eins og samanburðurinn ber með sér, allir hærri í launum en sams konar starfsmenn hjá einkafyrirtækjum samkvæmt samningi. Bókarar annars flokks, sölumenn og gjaldkerar annars flokks hafa laun samkvæmt samningi 28956 kr., en sambærilegir ríkisstarfsmenn samkvæmt frv. 35400 og 30900 kr. Deildarstjórar hafa samkvæmt samningnum 30120, en samkvæmt frv. 43800 og 40200 eftir því, hvar þeir eru staðsettir. Þannig er samanburðurinn á launakjörum ríkisstarfsmanna samkv. frv. og launum sambærilegra manna á viðskiptasviðinu, og hafa hinir síðari þó engin sömu fríðindi og ríkisstarfsmennirnir, svo að fullyrðingar launalaganefndarinnar, hæstv. ráðh. og hv. frsm. um þetta efni, að hér séu greidd mun hærri laun á hinum frjálsa vinnumarkaði, hafa ekki við nein rök að styðjast. Ég hef hér sýnt fram á og það með alveg óhrekjandi rökum, að samanburður sá, sem launalaganefndin gerir á launum starfsmanna ríkisins og annarra launamanna og byggir síðan hækkunartill. sínar á, er algerlega rangur. Og til þess að sýna enn ljósar, hversu lítil ástæða var fyrir ríkisstarfsmennina að knýja fram launahækkun þá, sem felst í frv., skal ég leyfa mér að benda hér á nokkur af þeim fríðindum, sem þeir hafa auk launa sinna, og meta þau jafnframt, eftir því sem við verður komið. Þessi fríðindi eru að sjálfsögðu mjög misjöfn eftir því, hver á í hlut, en svo er um allar launatekjur annarra stétta, og þar bera ekki allir það sama úr býtum, hvorki Dagsbrúnarverkamenn né aðrir starfsmenn á frjálsum markaði. Er því ekki meiri fjarstæða að reikna hér með ákveðnu meðaltali en að reikna ákveðnar meðalárstekjur verkamanna eða annarra, sem sækja á hinn frjálsa vinnumarkað. En fríðindi þau, sem fylgja ríkisstarfsmannalaununum auk hinna föstu tekna, eru sem hér segir: 1) Lífeyrissjóðsgjald, greitt af ríkissjóði, 6% af laununum. 2) Framlag samkvæmt 18. gr. fjárl. 15.9 millj. kr., sem samsvarar 10% launahækkun. Þó að þetta sé ekki greitt til starfsmannanna fyrr en eftir að þeir láta af störfum, þá er þetta greitt sem bein laun til þeirra. 3) Réttindi samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, mjög lágt metin á 10%. 4) Frítt eða lágt reiknað húsnæði, ljós, hiti, sem víða fylgir embættunum, eða lán til húsbygginga úr lífeyrissjóðunum, samfara ábyrgð ríkissjóðs fyrir lánum til húsbygginga, allt að 75% af byggingarkostnaði hæfilegra íbúða. Þykir ekki óeðlilegt að áætla þennan lið verða að meðaltali 5% af laununum. 5) Aðstöðumunur til tekjuöflunar samhliða störfunum. Þessi aðstöðumunur gefur mörgum starfsmönnum meiri tekjur en sjálf launin, fjölda hálfar tekjur og langflestum verulegar uppbætur. Þó skal ég ekki meta þessi fríðindi að meðaltali á meira en 15%, og er það auðvitað allt of lágt metið. 6) Ýmiss konar önnur fríðindi, risna, sem ekkert er látið í té fyrir, ferðakostnaður, sem aldrei er farið, bifreiðakostnaður, sími o. fl., er ég tel lágt metið á 5%. Fríðindin eru þannig alls metin á 51% af laununum. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að ýmsir starfsmenn í lægri flokkunum hafa ekki svo stóra hlutdeild í þessum fríðindum, þótt ég hins vegar telji, að engir þeirra hafi undir 25% álagi þannig á laun sín, en hitt er þó og jafnvíst, að fjöldamargir í hærri flokkunum hafa langt fram yfir það meðaltal, sem hér er reiknað með. Eins og 1. gr. frv. ber með sér, er gert ráð fyrir, að öll laun hækki um 9.5%, en auk þess hækkar tilfærsla á milli flokkanna launin að meðaltali um rúmlega 4%, svo að samanlögð launahækkun verður að meðaltali um 14%, og nær þessi hækkun, eins og ég hef þegar bent á, engri átt, og verður á engan hátt verjandi, að Alþ. samþ. hana, eins og efnahagsmálunum er nú varið hjá þjóðinni. Ég hef hér fært full rök fyrir því, að launalaganefndin hefur ekki gert full skil þeim þætti málsins að leggja til réttilega launaupphæðir stéttarinnar almennt. En hvernig hefur henni þá tekizt með hinn þáttinn, að ákveða flokkun launanna og að staðsetja hina ákveðnu starfsmannahópa í rétta og eðlilega flokka eftir því, hver verk þeir eigi að vinna? Þegar till. launalaganefndarinnar voru gerðar heyrinkunnar, hófst hinn megnasti áróður frá öllum starfsmannahópum innan stéttarinnar um að fá sig færða upp í hærri flokka. Út af fyrir sig er þetta aðeins mannlegt. En það, sem vakti meiri undrun, er, að rökin fyrir því að verða fluttur þannig til, voru ekki þau, að þeim væru greidd of lág laun í þeim flokki, sem þeir höfðu verið skipaðir í, heldur hitt fyrst og fremst, að þeim væri misboðið með því að vera settir í þann flokk, samanborið við aðra, sem ofar voru settir. Þetta voru meginrökin hjá hverri stétt um að fá sig flutta til, eins og þeir menn vita, sem fóru með þessi mál sameiginlega í fjhn. Voru fjhn. send um hundrað erindi um þessi atriði. Í fjöldamörgum tilfellum fellst launalaganefndin á þessi rök og leggur til, að umkvartanirnar séu teknar til greina og viðkomandi aðilar hækkaðir samkvæmt óskum þeirra, en það kostaði ríkissjóðinn á þriðju millj. kr. að leiðrétta þær misfellur, og það, sem verra er, að það skapaði aðrar misfellur og aðrar háværari kröfur um tilflutninga, því að nú hafði þessi fengið leiðréttingu mála sinna, en hinn ekki, svo að hin síðari villan var verri en hin fyrri. En allt þetta sýnir, að þótt málið hafi verið falið fulltrúum ríkisstarfsmannanna til afgreiðslu og úrskurðar og engir aðrir hafi haft þar afskipti af, er langt frá því, að þessum þætti hafi verið gerð þau skil, sem nauðsynlegt var, enda var það tæplega hægt nema sýna fyrst till., eins og þær voru fram settar í frv., og láta síðan líða heilt ár, þar til þær yrðu aftur teknar til umr. á Alþ., og nota þann tíma til þess að sætta alla aðila, flytja til, þar sem sanngjarnt var, og fá síðan stéttina alla til þess að standa að málinu. Verði frv. hins vegar afgr. eins og það liggur fyrir nú, er fullur fjandskapur innbyrðis um málið á milli starfsmannahópanna og enginn friður um það, en það hlýtur aftur óhjákvæmilega að leiða til þess, að misræmið verður að laga, annaðhvort með lagabreyt. á næsta þingi eða - sem líklega verður heldur gert - með alls konar greiðslum til manna utan lagaheimilda til þess að mæta að einhverju leyti réttlætinu, og þá er allt komið í sama horf og áður var, nema hvað þetta kostar allt ríkissjóðinn margar milljónir. Svo stórt og alvarlegt mál sem hér um ræðir á því ekki að afgreiða á einu og sama þingi og þá sízt nema það hafi fengið frámunalega góðan undirbúning, en það hefur það ekki fengið, hvorki utan þings né innan. Þegar litið er á, hvað þetta frv., ef að lögum verður, kemur til þess að kosta ríkissjóðinn í nýjum útgjöldum, þá er sú upphæð, sem nefnd er í frv., engan veginn tæmandi. Það er gert ráð fyrir, að 9.5% grunnlaunahækkunin kosti 15.6 millj. Eftir að fjvn. yfirfór þessa útreikninga, komst hún að þeirri niðurstöðu, að þessi upphæð þyrfti að hækka um 2 millj. kr. eða rúmlega það. Eru þá þessi hækkunarlög sem næst orðin 18 millj. kr. Samkvæmt frv., eins og það var upphaflega lagt fram, er áætlað, að aðrar breyt. á lögunum, svo sem tilfærslur á milli flokkanna og aukin fríðindi önnur, kosti um 4.8 millj. Þegar búið var að samþ. brtt. n. við 2. umr. í Nd., hafði þessi áætlun hækkað um rúmlega 2 millj. kr., og þó að eigi sé fullkomlega vitað um áætlaða hækkun vegna breyt. á frv. við 3. umr., þykir ekki ólíklegt, að reikna megi með 1 millj., svo að allar tilfærslur á milli flokka munu verða sem næst 8 millj. og hin beina launahækkun því sem næst 26 millj. kr. En auk þess eru fjöldamargir gjaldaliðir á fjárlfrv., sem óhjákvæmilega hljóta að hækka um sama hundraðshluta og laun starfsmanna ríkisins, svo sem öll útgjöld 18. gr., því að útgjöld á 18. gr. hafa jafnan fylgt launahækkunum í landinu. Framlög til Búnaðarfélagsins, Fiskifélagsins og annarra stofnana, sem fá fé úr ríkissjóði til greiðslu á launum sinna starfsmanna, verða að sjálfsögðu að hækka á sama hátt og laun ríkisstarfsmannanna, og margir aðrir liðir, er ekki skulu hér sundurliðaðir frekar. Hefur mér reiknazt til, að þessir liðir allir nemi um 40 millj. kr., og hækkun vegna þeirra mun þá nema rúmum 7 millj. Auk þess er upplýst, að útgjöld til Tryggingastofnunarinnar hækka um 7 millj. kr. miðað við frv. eins og það var lagt fram fyrst, og má sennilega hækka þá upphæð um 500 þús. eftir þær breyt., sem á hafa orðið. Og þó að aðeins 1/3 þessarar upphæðar sé beint til útgjalda úr ríkissjóði, er öll upphæðin útgjaldabyrði á þjóðinni. Samþykkt þessa frv. mun því kosta nýjar álögur, sem samsvara 40 millj. kr., og er þá ekki reiknaður með sá útgjaldakostnaður, sem varð af frv. um að afnema skerðinguna á vísitöluuppbótinni, því að það kemur ekkert þessu máli við. Geta menn síðan gert sér í hugarlund, hvílík geysiáhrif það kemur til að hafa á allt fjárhagskerfið í landinu. Þótt fjhn. beggja d. hafi haft samvinnu um athugun á frv. þann tíma, sem það hefur verið í Nd., þá er það raunverulega gersamlega óverjandi að ætla seinni deild engan tíma til að athuga og umbæta svo þýðingarmikið mál, því að um það eru allir hv. þm. sammála, að ógerningur er að ganga svo frá máli sem þessu í fyrri d., að ekki þurfi að laga á síðara stigi ýmsar misfellur, sem ómögulegt er að fyrirbyggja, og hefur það skýrt komið fram hér fyrr í umr. Og ég fullyrði, að svo mikil óánægja sem ríkti um frv., er það fyrst kom fram, þá hefur hún vaxið um allan helming undir meðferð málsins, einmitt vegna þeirra breyt., sem gerðar hafa verið á því og kostað hafa ríkissjóðinn milljónir. Þingnefndir og þm. hafa bókstaflega engan frið haft fyrir sífelldum áróðri þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. Og eins og venjulega hafa þeir komizt lengst, sem beitt hafa mestri ásælni, en tilfærsla þeirra á milli flokka hefur sem oftar skapað algert ranglæti gagnvart hinum, sem fengu ekki sínum málum fram komið. Er þetta ein veigamikil ástæða til þess að vísa málinu frá á þessu þingi, og væri þá rétt að skipa nýja launalaganefnd, sem almenningur vissi ekki einu sinni, hverjir ættu sæti í, og sízt af öllu, hvar hún starfaði, til þess að útiloka allan persónulegan áróður. Hún fengi þá öll gögn, sem fram eru komin í málinu, og allar frekari upplýsingar kæmu til hennar um hendur ráðuneytanna. Hún skilaði til ríkisstj. fullbúnum, öruggum till. um ný launalög, er hún hefði bæði þrek og manndóm til að standa við, en léti ekki hrekja sig í fyrstu atrennu frá till. sínum, eins og nú hefur átt sér stað, til þess síðar að missa gersamlega tökin á málinu. Á sama tíma lýsti svo hæstv. ríkisstj. yfir, að þar til ný launalög yrðu sett, skyldi starfsmönnum ríkisins bætt eðlilega launin, eftir því sem réttlátt væri, miðað við þær breyt., sem orðið hafa á launum almennt í landinu. Öll önnur afgreiðsla á þessu máli á þessu þingi er Alþ. og hæstv. ríkisstj. til vansa. Mér er fullkunnugt um, að mikill þorri hv. þm. er í raun og veru á þessari skoðun, sem kemur bezt í ljós í því, að það munu 10 hv. þm. hafa setið hjá í atkvgr. við afgreiðslu málsins í hv. Nd. Og ekki einungis þeir, heldur er og þorri starfsmanna ríkisins sáróánægður með endalok þessa máls, eins og þau virðast vera ráðin. En eina mótbáran er: Það mun valda enn meiri erfiðleikum að koma málinu í höfn síðar. Það mun kosta ríkissjóðinn enn meira fé þá en nú, og því verður að ljúka málinu á þessu þingi og það áður en því er frestað. - Þessi mótbára hefur ekki við nein rök að styðjast: Í fyrsta lagi vegna þess, að Alþ. á aldrei og má aldrei láta neina starfsmannahópa skipa sér fyrir verkum, þá er valdi þess og virðingu gersamlega glatað og þar með sjálfstæði og frelsi þjóðarinnar. Hinn 30. marz mun verða lifandi tákn þess í sögu Alþ., að frjálsbornir fulltrúar létu ekki kúga sig, en komu fram á þingi réttlátum málum, þótt úti fyrir væru hópar með hótanir um limlestingar og ofbeldi. Á þeirri stundu hélt Alþ. fullri virðingu og fullu valdi, og það á það jafnan að gera, á hverju sem veitur utan þessara múra. Í öðru lagi vegna þess, að fram undan er lausn efnahagsmálanna. Lausn þeirra kemur áreiðanlega til að hafa mikil áhrif á kjör almennings í landinu, annaðhvort til góðs eða ills, eftir því, hvernig tekst um lausn þeirra mála, og því er ekki rétt að ljúka þessu máli, fyrr en séð er, hvaða lausn verður á efnahags- og atvinnumálunum almennt. Gefi sú lausn tilefni til hækkunar launa ríkisstarfsmanna frekar en annarra launþega í landinu, þá verður ekki staðið á móti þeirri kröfu, sem þannig yrði flutt af sanngirni, þó að búið sé að ganga frá þessu máli. Ég legg því til, að sá háttur verði hafður á, sem ég hef bent á, og að dagskrártill. mín á þskj. 221 verði samþ., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að augljóst er, að frv. veldur, ef að lögum verður, vaxandi verðbólgu í landinu og framkallar jafnframt kröfur um hækkandi laun annarra launþega, sem ekki verður unnt að mæta nema með stórauknum nýjum framlögum úr ríkissjóði, svo og að frv. hefur ekki fengið þann undirbúning og þá meðferð, sem nauðsynlegt verður að telja, þegar um svo viðkvæmt og vandasamt mál er að ræða, þykir ekki rétt að samþ. málið á þessu þingi, og tekur d. því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Mér þykir rétt, að ég segi fáein orð út af því, sem hv. frsm. minni hl. tók fram og nál. minni hl., vegna þess að hann víkur í nál. sínu og vék einnig í máli sínu allmjög að meðferð þessa máls eins og hún hefur verið af hendi ríkisstj. Það er þá fyrst, að hv. þm. eða hv. minni hl. finnur mjög að undirbúningi málsins og nefndarskipun þeirri, sem átti sér stað í því sambandi. Ég vil taka það fram, að ríkisstj. var sammála um að hafa n. einmitt á þá lund, sem hún varð, og að velja tvo skrifstofustjóra úr stjórnarráðinu í n., skrifstofustjóra fjmrn. og skrifstofustjóra atvmrn., en gefa Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja aðstöðu til þess að hafa áhrif á val hinna nm. Það er álit mitt og vafalaust álit ríkisstj. einnig, að þessir tveir menn, sem skipaðir voru úr starfsliði stjórnarráðsins í nefndina, muni vera hæfari en flestir aðrir landsmenn til þess að taka að sér þetta starf. Það mun leitun á nokkrum mönnum, sem eru jafnkunnugir fjárhags- og atvinnulífinu og þeim þáttum þjóðfélagsbyggingarinnar, sem þekkja þarf til þess að gera skynsamlegar till. um launalög, og einmitt þessir tveir menn. Þeir hafa því allra manna bezt skilyrði til þess að vinna gott starf í n. og að líta á málin einmitt frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar, en ekki frá sjónarmiði opinberra starfsmanna sérstaklega, enda hygg ég, að engum þeim manni, sem kunnugur er störfum þessara manna og kunnugur þeim, mundi detta í hug, að það hafi haft nokkur minnstu áhrif á störf þeirra að þessu vandamáli, að þeir voru launþegar á vegum ríkisins. Þessir tveir menn eru svo þaulvanir því að starfa að ábyrgðarstörfum einmitt frá almennu sjónarmiði, að fáir aðrir hafa í því jafnmikla æfingu, og það er ekki fátítt, að einmitt þessir menn eigi þátt í hliðstæðum störfum og þeim, sem hér áttu sér stað, t. d. hafa þeir verið undanfarin ár mjög framarlega í rannsóknum á þeim vandamálum öðrum, sem borið hefur að garði ríkisstj. Ég mótmæli því alveg þeirri skoðun, og ég veit, að ég geri það í nafni ríkisstj., að stjórnin hafi með þessari skipan n. gert nokkuð í þá átt að afhenda opinberum starfsmönnum sjálfdæmi í sínum málum eða hafi sett þannig upp n., að það sé ástæða til þess að kvarta yfir því, að aðrir hafi ekki getað komið neinum vörnum við, eins og það er orðað í nál. hv. minni hl. Gagnvart þessum tveimur fulltrúum, sem ég hef hér getið um, þarf engum sérstökum vörnum við að koma, því að þeir eru einmitt allra manna færastir til þess að líta á þessi mál frá því sjónarmiði, sem ég hef lýst, og frá því sjónarmiði, sem þarf að skoða þau. Þá vil ég einnig geta þess, að frv. hefur verið rúmar 5 vikur í n., þar sem unnið hafa saman að málinu fjhn.-menn úr báðum deildum Alþ., og hefur því þar fullkomlega verið aðstaða til þess fyrir menn að gera aths. við málið, eins og raunar kom fram af því, sem hv. frsm. minni hl. sagði. Þótt sumt af því, sem hann tók fram, bæri ekki vott um réttan skilning á málinu frá mínu sjónarmiði, þá var þó augljóst af því, sem hann hafði hér fram að færa, að hann hefur haft mikinn tíma til þess að fjalla um málið og að sumu leyti notað hann allvel. Það sýndi hið langa og að sumu leyti ýtarlega mál, sem hann flutti um það frá sínu sjónarmiði. Þá kem ég næst að því atriði hjá hv. minni hl., að launamálanefndin hafi ekki íhugað neitt, hvaða áhrif nýja launalagafrv. mundi hafa á fjárhagskerfi þjóðarinnar, ef það yrði lögfest. Launamálanefndinni var fengið það verkefni að semja frv. til nýrra launalaga fyrir ríkið með það fyrir augum að koma samræmi á launagreiðslur til opinberra starfsmanna, samanborið við launagreiðslur eða kaupgjaldsgreiðslur almennt í landinu. Þetta var það verkefni, sem nefndinni var fengið, og það hefur hún leyst af hendi. Að sjálfsögðu var það íhugað af þeim, sem n. settu, hvaða áhrif ný launalög mundu hafa á efnahagskerfið, og það var fyrst og fremst frá því sjónarmiði, að það verður aldrei haldið jafnvægi í efnahagskerfinu með því að halda launum opinberra starfsmanna í ósamræmi við aðrar launagreiðslur eða aðrar kaupgreiðslur. Fjárlagskerfi Íslands verður aldrei bjargað á því að taka út úr einhverja eina stétt og sýna henni rangindi með því að halda niðri tekjum hennar í samanburði við aðrar stéttir. Þær ráðstafanir, sem gera verður í efnahagsmálunum, verða að vera þannig, að það sé sem fyllst samræmi í, hvernig þær snerta stéttir þjóðfélagsins, og það er ekki hægt að setja það fyrir sig, þó að launagreiðslur hjá opinberum starfsmönnum hækki, ef þær hækka vegna þess, að kaupgjald annarra hefur hækkað. Málið mundi horfa allt öðruvísi við, og hv. þm. mundi hafa í mörgum atriðum rétt fyrir sér, ef hér væri verið að reisa nýja kauphækkunaröldu með þessu frv., ef stjórnin væri að taka sig fram um að hækka laun opinberra starfsmanna, án þess að almennar hækkanir hefðu átt sér stað í landinu áður. En einmitt af því, að stjórnin er ekkert annað að gera en að beita sér fyrir því, að laun opinberra starfsmanna verði færð til samræmis við þær kauphækkanir, sem áður hafa átt sér stað hjá öðrum, er málflutningur minni hl. allur saman byggður á röngum forsendum og fellur þess vegna í raun og veru um sjálfan sig niður. Þetta er vitaskuld höfuðatriði málsins. Og til að sýna, að ég hafi rétt fyrir mér í þessu, er einfaldast að benda á launalögin frá 1945 annars vegar og launalagafrv. það, sem hér liggur fyrir, hins vegar og svo á einu leitinu þær kaupgjaldsbreytingar, sem orðið hafa í landinu síðan 1945. Þá kemur í ljós, að þótt þetta launalagafrv. verði samþ., er síður en svo því til að dreifa, að opinberir starfsmenn séu betur settir tiltölulega en þeir voru 1945, miðað við aðra. Þess vegna er líka alveg rangt af hv. minni hl. að vera að reyna að gefa skakka mynd af málinu, ásamt þeim mönnum, sem vitandi vits eru sífellt að grafa undan heilbrigðri þróun, með því að gefa í skyn, að þetta frv., ef að lögum yrði, gæfi tilefni til þess, að menn færu enn á stúfana almennt með nýjar kauphækkanir. Þetta mundi styðjast við rök, ef hér væri verið að ganga fram fyrir skjöldu í fararbroddi, en það er ekki verið að reyna að gera það, heldur aðeins taka afleiðingunum af því, sem gerzt hefur. Það er svo annað mál, að hv. minni hl. lagði nokkra áherzlu á, að hann væri á móti frv. vegna þess, að laun opinberra starfsmanna nú væru of há og hefðu verið of há undanfarið og þess vegna gætu þeir tekið á sig þá lækkun, sem þeir í raun og veru tækju á sig, ef laun þeirra hækkuðu ekki, en þessu hélt hv. þm. fram öðrum þræði. Það er sem sé hans skoðun öðrum þræði, að laun opinberra starfsmanna séu of há, samanborið við laun annarra, tekjur annarra, og hafi verið það og þess vegna gætu þeir tekið á sig þá lækkun, sem af því stafaði, að laun þeirra væru ekki hreyfð upp á við, þótt önnur laun hefðu hækkað. En ég er ekki sammála hv. þm. um þetta. Þó að ég hafi ekki hér á borðinu hjá mér gögn til að hrekja þetta í einstökum atriðum, þá vil ég þó minna á nokkur atriði í þessu sambandi. Það er vitað, þó að hv. þm. vildi bera á móti því, að laun í stofnunum hér, t. d. í höfuðstaðnum, eru yfirleitt hærri en þau laun, sem ríkið greiðir sínum starfsmönnum. Þetta á áreiðanlega við um bankana og margar aðrar stærstu stofnanir í landinu. Og þó að hv. þm. læsi hér upp samanburð um einstök atriði, sem hann byggði á launasamningi við Verzlunarmannafélag Reykjavíkur, þá legg ég ekki ákaflega mikið upp úr því, þar eð ég get ekki áttað mig á því án þess að skoða það mál betur, hvort sá samanburður átti nokkurn rétt á sér, hvort það eru hliðstæð störf, sem hann þar ber saman. Auk þess er vitað mál, að eftir þeim samningi er áreiðanlega ekki farið nema að mjög takmörkuðu leyti við ákvörðun launagreiðslna í viðskiptafyrirtækjum hér á landi, það fullyrði ég með öllu hiklaust. Ég held, að það sé í þessu tilliti mjög glöggur mælikvarði, að nú um sinn hefur ekki verið sótzt sérstaklega eftir því að komast í þjónustu ríkisins. Það var nokkuð öðruvísi fyrir nokkru, en nú um sinn hefur það ekki verið. Menn hafa ekki sótzt eftir því að komast í þjónustu ríkisins. Það mun vera vegna þess, að það hefur almennt verið betur boðið annars staðar. Eitt dæmi, sem alþjóð þekkir og gefur nokkuð auga leið um þetta, er launadeilan við verkfræðingana, sem hafa verið í þjónustu ríkisins. Hún fór fram þannig, að verkfræðingar í þjónustu ríkisins sögðust vera of lágt launaðir og þeir yrðu að fara úr þjónustu ríkisins, ef þeir fengju ekki stórfelldar breytingar á laununum og miklu hærri laun en nokkrum manni voru ætluð í launalögum, verkfræðingi eða öðrum. Ríkisstj. vildi alls ekki á þetta fallast, en niðurstaðan varð sú, að verkfræðingarnir streymdu úr þjónustu ríkisins og gátu allir fengið störf annars staðar í landinu með þeim launum, sem þeir höfðu krafizt og stjórnin vildi ekki borga. Stjórnin stóð svo frammi fyrir því, að annaðhvort féllu niður opinberar framkvæmdir um óákveðinn tíma eða hún gerði samning við verkfræðingana, ekki um hærri laun en atvinnurekendur og Reykjavíkurbær höfðu gert samninga um, heldur um að ganga inn í þá samninga, sem atvinnurekendur og Reykjavíkurbær höfðu þegar gert við þá. Þetta er ofur lítið sýnishorn af því, hvernig gengið hefur til varðandi verkfræðingana, og þó að það sé ekki alveg eins æpandi ósamræmi í þessum málum í öðrum greinum, þá er það þó sönnu næst, að nú um skeið hefur verið mun betur boðið hjá öðrum en ríkinu, þannig að stórhætta hefur verið á því nú á tímabili, að ríkið missti fjölda góðra manna úr sinni þjónustu og ætti kost á litlu einvalaliði til nýrra starfa. Það er alveg vitað mál, að lögfræðingar t. d. hafa undanfarið yfirleitt alls staðar getað fengið betur borgað fyrir sína vinnu en í þjónustu ríkisins. Þess vegna er, eins og nú standa sakir og hafa staðið um skeið, þessi skoðun hv. þm. alveg röng, sem sé að það ætti alls ekki að breyta laununum neitt, opinberir starfsmenn væru betur launaðir en almennt gerðist og gætu tekið á sig þann skakka, sem af því leiddi, ef þeirra laun stæðu í stað. Þessi skoðun byggist ekki á réttum skilningi á málinu að dómi þeirra, sem að þessu launalagafrv. standa. Þá sagði hv. minni hl., að launamálanefnd mundi ekki hafa unnið vel, það sæist á því, að það hefðu svo mörg erindi borizt til hv. fjhn. um, að frv. skyldi breytt, erindi um, að einstakir starfsmenn væru færðir á milli flokka. Þessi erindi eru enginn vitnisburður um, að launamálanefndinni hafi mistekizt. Ég hygg, að það hefði verið nokkuð sama, hversu henni hefði tekizt, það hefði alltaf komið sægur af slíkum erindum. Menn vilja yfirleitt líta þannig á þau störf, sem þeir gegna sjálfir, að þau eigi að vera virt sem hæst til móts við önnur störf, og ekki nema mannlegt, að menn reyni að ýta sínum launum upp í sambandi við setningu launalaga eins og við samninga. Þess vegna er það alveg úr lausu lofti gripið, að hægt sé að fella áfellisdóm á milliþn., byggðan á því, að svo margar kröfur hafi komið fram til Alþingis. Það er heldur enginn áfellisdómur á mþn., þótt hún hafi lagt til, að tekið yrði til greina svo og svo mikið af þessum erindum, af þeirri einföldu ástæðu, að þar kemur fram sama þróun og verður ætíð, þegar verið er að reyna að leysa launa- og kaupgjaldsmál. Að lokum taka menn til greina ýmis atriði, sem eru ekki tekin til greina á fyrsta stigi málsins. Þetta veit ég að jafnlífsreyndur maður og hv. frsm. minni hl. skilur. Hann vill bara ekki vera sanngjarn í þessu, af því að hann er á móti málinu. En mér finnst, að hann hefði vel getað verið sanngjarn í garð n., þó að hann væri á móti málinu. Enn fremur sagði hv. þm., að það væri glöggur vottur um, að hér hefði ekki vel tekizt, að hann hefði orðið var við, að ýmsir væru óánægðir með það, hvernig þeim væri skipað í launaflokk. Ég er alveg handviss um, að þótt haldið væri áfram allt næsta ár og þar næsta ár og jafnvel lengur að vinna að málinu, þá yrði aldrei komizt fram hjá því, að það yrðu alltaf mjög margir óánægðir með það, hvernig þeim væri skipað í launaflokk, máske því fleiri, eftir því sem lengur yrði haldið áfram. Mér er alveg ljóst, að hversu lengi sem áfram væri haldið, þá væri alveg ómögulegt að fá alla til að fallast á, að þeir væru rétt settir í launaflokk. Þetta eru því engin rök fyrir því, að það eigi að falla frá því að afgreiða málið, og það er mín skoðun, og ég vil taka undir það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði um það, að jafnframt því sem þetta er sanngirnismál, þá er ekki betra að bíða með að setja ný launalög frá sjónarmiði ríkisvaldsins.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara mikið út í það, sem ég talaði um í dag. Frsm. n. sagði, að það væru nú teknir inn á launalög þeir menn, sem hefðu laun beint úr ríkissjóði, eftir að ég lét í ljós þá skoðun mína, að ég hefði óskað eftir, að það hefði verið víðtækara og teknar inn í launalögin hálfopinberar stofnanir, sem beint eru kostaðar úr ríkissjóði. Ég vissi ekki, hvort hann var með því eða ekki, en þessi skilgreining hans nægir náttúrlega ekki. Það er ekki borgað beint úr ríkissjóði símafólkinu, því er borgað af tekjum símans, og það er sérstök stofnun innan ríkisins, alveg eins og ýmsar aðrar stofnanir. Ég fell ekki frá því, að það hefði verið miklu æskilegra, að það hefði verið tekið meira inn og gætt meira samræmis en nú er, þegar utan við launalögin standa stofnanir, sem borga hærra fyrir sambærileg störf en gert er í launalögunum. Ég fékk ekkert svar viðvíkjandi því, hvort ætlazt væri til þess, að þau fríðindi, sem sumir hafa og sumir ekki, ættu að haldast eða ekki. Ég fékk ekkert svar við því, hvort t. d. annar menntaskólarektorinn, sem hefur ókeypis íbúð, húsnæði og fæði, en er með sömu laun og hinn, á að halda því áfram og vera þar með hærri en hinn. Annar menntaskólarektorinn er nú víst kallaður skólameistari, en hinn rektor, en báðir eru forstöðumenn menntaskóla.  Svo var ég að tala um Keldur, og ég skal geyma það þangað til seinna, en áður ætla ég að benda á eitt atriði, sem ég held að hafi af vangá fallið niður eða a. m. k. eigi þá eftir að ákveða, hvernig það eigi að verða í framtíðinni. 34. gr. gömlu launalaganna hljóðar svo: „Þegar einhver hluti launa er greiddur í fríðu, svo sem jarðarafnotum, húsnæði, ljósi, hita, fæði og öðru, skulu þessi hlunnindi metin árlega af yfirskattanefnd í því umdæmi, sem launþegi er búsettur í, og matsverðið dregið frá heildarlaununum. Ákvörðun yfirskattanefndar má skjóta til ríkisskattanefndar, sem fellir fullnaðarúrskurð um málið.“ Þessi grein er núna felld niður. Síðan launalögin voru samþykkt, hef ég átt sæti í ríkisskattanefnd og þurft að fjalla um þessa samræmingu á hverju ári. Og ég get sagt það hérna, að það er algengt, að sams konar húsnæði í þorpum úti á landi eða hjá barnakennurum úti á landi í sveitum hefur komið til okkar frá yfirskattanefndunum með miklu meira en helmingsmun á mati. Nú er þessi grein felld niður, og þá er fyrsta spurningin: Á að hætta að meta þetta? Á að hætta að meta það til tekna? Á að hætta að draga það frá laununum við útborgun? Eiga þeir að hafa þetta sem aukafríðindi? Það er ekki stafur um það í launalögunum, eins og þau liggja núna fyrir. Það er búið að fella það niður. Mér þykir ákaflega skemmtilegt fyrir sjálfan mig að vera laus við það. Það hefur verið leiðinlegt og óþakklátt verk, sem maður hefur alltaf fengið skammir fyrir, að vera of lágur hjá öðrum og of hár hjá hinum, svo að ég er þakklátur fyrir mitt leyti, að það sé fallið burt úr lögunum. En hvernig á þá að koma þessu fyrir? Hver á þá að meta það? Eða á ekki að draga það frá laununum framvegis? Þarf ekki að taka greinina upp aftur í einhverri mynd? Ef það verður ekki gert, þá sé ég ekki annað en það verði á þinginu eftir áramótin að setja ný lög um það, hvernig eigi að meta hlunnindi, sem embættismenn hafa. Eða á bara ráðh. að meta það hjá einhverjum einstökum manni og gefa fyrirskipun um það frá sér? Þetta vildi ég benda á. Mér er ekki ljóst, hvernig ætlað er að fara með það. Ég hef ekki heyrt neinar nýjar ráðstafanir um, að það eigi að framkvæma það á annan veg, en úr lögunum er það dottið ef frv. verður samþykkt eins og það er núna. Ég skal viðurkenna, að ég hefði verið búinn að benda á þetta fyrir löngu, hefði ég tekið eftir því fyrr, en þegar hv. þm. Barð var að tala, þá hlustaði ég á með öðru eyranu eða kannske báðum, en las frv. með augunum, og það er í fyrsta skipti, sem ég hef lesið það allt saman yfir, síðan það kom, því að ég hef haft svo mikið að gera, að ég hef ekki gert það fyrr. Og þá tók ég eftir þessu. Hvort það er eitthvað fleira, sem þarf að laga, skal ég ekki segja um, en ég tók eftir þessu þá, og mér finnst, að þetta geti ekki gengið eins og það er, nema þá því aðeins að ríkisstj. ætli sér að taka upp nýtt fyrirkomulag á því, og því hef ég sannarlega ekkert á móti, síður en svo, eða setja um það sérstök lög eftir áramótin. Það er vel hugsanlegt, að hún hafi hugsað sér það, og við því hef ég ekkert að segja. Það má sjálfsagt koma því fyrir á margan veg heppilegri en þennan, sem nú er, en það þarf einhvern veginn að koma því fyrir, nema það sé meiningin, að það verði ekki reiknað þeim til frádráttar frá tekjum, heldur bara af undirskattanefndum í hverjum hreppi metið þeim sem fríðindi, sem þeir eigi að borga skatt af sem viðbót við sín laun. Það er líka hægt að fara inn á þá stefnu. Það verða undirskattanefndirnar auðvitað að gera, ef það verður ekki dregið frá laununum. Svo skal ég að síðustu snúa mér að Keldum, sem ég minntist á áður, og ekki segja annað um það en ég var búinn að segja áður, og það er það, að ég vil reyna að tryggja, að þau laun, sem eru borguð þar, séu það há, að þau séu hvoru tveggja, sambærileg við laun svipaðra manna og jafnframt reynt að tryggja það, að menn fáist að stofnuninni. Ég legg þess vegna fram skriflega brtt. um, að dýralæknirinn hækki úr V. fl. í IV. og efnafræðingurinn sömuleiðis. Ég skal ekki fara neitt mikið út í að rökræða þetta. Ég skal bara benda á það, að maðurinn, sem ætlað er að ganga úr skugga um, hvort það sé mæðiveiki eða ekki mæðiveiki eða garnaveiki eða ekki garnaveiki, sem kindur drepast úr hér og þar, er hafður í miklu hærri flokki en dýralæknirinn, sem ætlað er að ganga úr skugga um sjúkdóma í öllum öðrum skepnum, sem skrokkar eða sýnishorn af eru send að Keldum til úrskurðar og ákvörðunar, um hvaða sjúkdóm sé að ræða og hvað við á að gera, og hefur verið tveimur árum lengur að búa sig undir sitt starf, sá sem núna er í því, heldur en hinn, sem er við hinar rannsóknirnar og þó er ætlað sem sagt að vera tveimur flokkum hærri. Ég skal svo ekki fara meira út í það. Ég leyfi mér að leggja þessa till. fyrir forseta. Ég tel ákaflega mikils virði, að hún sé samþykkt. Ég sé ekki annað en það þurfi að breyta lögunum í þessari deild, og ég sé ekki, að Nd. geti ekki komið saman á morgun til að athuga þær breytingar. Ég sé ekki nein vandkvæði á því. Annars er það ósiður náttúrlega að láta frv. koma í seinni deildina svona seint og helzt ekki vilja láta menn ræða þau eða neitt um þau tala, af því að það sé ekki tími til að breyta þeim, það sé ekki tími til að koma þeim til hinnar deildarinnar. Þetta er atriði, sem frsm. n., sem var með þetta núna, hefur oft vítt hér í deildinni áður, þegar mál hefur þannig borið að, og ég er honum sammála í því, að seinni deildin á ekki að láta það aftra sér frá að gera nauðsynlegar breytingar.



Herra forseti. Ég er samþykkur meginstefnu þessa frv. og hef því mælt með því ásamt öðrum meirihlutamönnum í fjhn., að það verði samþ. í aðalatriðum eins og það liggur fyrir. Ég tel það meginstefnu frv. að færa laun opinberra starfsmanna í áttina til þess, sem launakjör almennt eru nú í landinu, og ég tel, að það sé gert í þessu frv., þó ekki þannig, að fullu samræmi sé náð, sem ég tel eðlilegt, þegar tillit er tekið til þess, að atvinnuöryggi opinberra starfsmanna er mun meira en annars launafólks og að nokkur fríðindi eru þeim tryggð sérstaklega, eins og lífeyrisréttur, sem launamönnum almennt er ekki tryggður. Þó tel ég, að ummæli hv. minni hl. um það, hversu mikils virði þessi fríðindi séu, geti ekki verið rökum studd, þær tölur, sem hann nefndi í því sambandi, eru að minni hyggju allt of háar. Fjölmennustu launahóparnir hjá opinberum starfsmönnum munu vera í X., XI., XII., XIII. og XIV. launafl., og byrjunarlaunin hjá þessum flokkum eru frá 23700 kr. og niður í 12900 kr. á ári, en tilsvarandi hámarkslaun, eftir að þeim er náð, eru frá 30 þús. og niður í 19 þús. kr. Ég verð að segja það, að þegar þessar upphæðir eru bornar saman við launakjör almennings í landinu, þá er augljóst, að þetta er undir þeim almennu launakjörum, en ekki yfir þeim, og talsvert mikið undir. Ástæðan til þess er sú, eins og ég áðan greindi, að atvinnuöryggið er meira í þessum störfum og nokkur fríðindi fylgja. Ég hef hér í höndum Hagtíðindin, sem birta skýrslur um meðaltekjur í ýmsum byggðarlögum landsins, ekki nýrri en árið 1953, þegar vísitalan var ætluð 157 eða 158 og ekki komin sú almenna launahækkun, 10–11%, sem fékkst á s. l. vori. Samkvæmt því yfirliti eru tekjurnar á einstakling nokkuð breytilegar, hér í Reykjavík tæplega 16 þús. kr., sem mundi svara til meðalheimilis með 3–3½ manni milli 50 og 60 þús. kr., í Keflavík, sem er langhæst, eru meðaltekjurnar á íbúa 77 þús., sem með sama reikningi gæfi rösklega 50 þús. kr. Þetta var árið 1953 með miklu lægri vísitölu en nú er um að ræða og með a. m. k. 10–11% lægri grunnlaunum en nú eru almennt. Ég hygg, að ekki þurfi að benda á fleira til þess að sýna fram á, að það er fullkomlega ofmælt hjá hv. minni hl., þegar hann heldur því fram, að þessi lög mundu orka til hækkunar á launum almennt í landinu, því að þau hafa ekki enn þá samkv. þessu frv. náð sama marki og launakjör almennt munu vera í landinu. Ég veit ekki betur en að á einstökum búum hér í grennd við Reykjavík - og mun einnig vera nokkuð fjarri - sé ekki óþekkt, að ársmanni séu borgaðar 2000 kr. á mánuði eða jafnvel upp í 25 þús. kr. á ári í laun, auk húsnæðis með ljósi og hita, fæðis og annarrar umönnunar. Ég hygg, að í algengustu launaflokkunum hafi menn, sem eru búnir að vinna 3–4 ár, gjarnan lokið stúdentsprófi eða öðrum slíkum undirbúningi undir sín störf, hingað til verið á launum á milli 600 og 650 kr. á mánuði í grunnlaun, við það má nú bæta 30% og svo þrefalda upphæðina, og koma þá út úr því rösklega 40 þús. kr. Sé það borið saman við t. d. þau launakjör, sem ég nefndi áðan, þá er augljóst, að þau eru stórum rýrari en þær kaupgreiðslur, sem hér er um að ræða. Fleiri dæmi mætti tína upp og taka til, sem allir menn þekkja og sýna, að því fer fjarri, að þessi laun, sem hér eru ákveðin almennt, geti orkað til hækkunar á almenn laun í landinu. Annað, sem einnig er stefnt að í þessu frv., er að fá betra samræmi innbyrðis á milli hinna einstöku launaflokka. Ég tel, að yfirleitt hafi heldur færzt í rétta átt frá því, sem er í gildandi launal., með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hitt skal þó játað, að það vantar að minni hyggju nokkuð á, að samræmi sé náð í þessu, enda skal það viðurkennt, að slíkt er ákaflega erfitt og jafnvel mjög mikið álitamál. Ýmis einstök atriði þessa frv. hefði ég kosið á annan veg en þau eru, en allt um það tel ég, að meginstefna frv. sé rétt, og fylgi því frv., en legg hér fram nokkrar brtt. á þskj. 223, sem að minni hyggju eiga að bæta nokkuð úr því misræmi sem ég tel að enn þá sé á hlutfallinu milli einstakra launaflokka frv. Skal ég þá víkja að þessum brtt. 1. brtt. mín er þess efnis, að í 18. gr., kaflann um póststofuna í Reykjavík, komi nýr liður, sem heiti deildarstjórar, og séu þeir settir í VII. flokk. Ástæðan til, að ég flyt þessa till., er sú, að við 3. umr. um málið í Nd. voru settir inn í 5. lið sömu gr. um landssímann sérstakir fulltrúar, sem einnig voru settir í VH. launaflokk. Nú er það svo, að póstur og sími eru í raun og veru ein og sama stofnunin í tveimur deildum og mjög hliðstæð störf hjá starfsmönnum í báðum deildum stofnunarinnar. Ég verð því að telja fullkomlega eðlilegt og auðvelt að koma á fullu samræmi innan þessarar stofnunar hjá þessum tveimur deildum hennar. Það er alveg sérstök ástæða til þess, að ég hygg, á póststofunni hér í Reykjavík að hafa sérstaka deildarstjóra, a. m. k. jafnrík og að hafa þá hjá landssímanum. Póststofan hefur þegar 4 deildir, almenna bréfadeild, tollpóstdeild, böggladeild og ávísanadeild. Í hverri þessari deild út af fyrir sig eru nokkrir starfsmenn og sérstakur maður, sem er verkstjóri þar, svo að ég tel, að það sé alveg eðlilegt, að það sé deildarstjóri, sem sé verkstjóri þar og njóti sérstakra launakjara sem slíkur. Úr því að þetta var tekið upp og þótti rétt hjá ritsímanum, fæ ég ekki séð, að neitt geti mælt því í gegn, heldur allt með því, að slíkt hið sama sé gert í póststofunni í Reykjavík, þar sé a. m. k. jafnríkt tilefni til slíkrar breytingar og hjá ritsímanum. Aðrar till. mínar um breytingar á 18. gr. eru einnig til samræmis við það, sem upp hefur verið tekið hjá ritsímanum. Hjá ritsímanum eða landssímanum er svo ákveðið, að símritarar skuli hækka eftir vissan starfstíma, 10 ár, úr X. fl. upp í IX. fl. Ég legg til, að slíkt hið sama verði látið gilda um póstafgreiðsluna, póststofurnar í Reykjavík og á Akureyri, og fæ ekki séð annað en að það sé bein afleiðing af því, sem hv. Nd. ákvað að setja inn í frv. varðandi símritara landssímans. Störfin eru alveg hliðstæð. Ef símritararnir eiga að hækka eftir visst árabil um einn flokk, þá virðist fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt, að slíkt hið sama gildi einnig um póstafgreiðslumenn. Að því er símann varðar hefur verið ákveðið, að sendimenn símans skuli vera í tveimur flokkum, almennir sendimenn og yfirsendimenn, eins og það er kallað, og þeir flokkar eru XI. og XII. fl. Til samræmis við þetta legg ég til, að slíkt hið sama verði látið gilda um sendimenn póststofunnar, sem eru bréfberarnir, að einnig þeir eigi þess kost að hækka eftir vissan starfstíma og með vaxandi ábyrgð við störfin úr X. fl. upp í IX. fl. Þetta er efni 1. till. á þskj. 223 og eingöngu fram borið í þeim tilgangi að fá samræmi á launakjörum þessara alveg hliðstæðu starfsmannahópa hjá póststofunni við það, sem þegar hefur verið ákveðið að því er varðar starfsmenn landssímans. Þá er 2. brtt. mín á sama þskj. þess efnis, að árslaun gagnfræðaskólakennara skuli ekki skert, nema skólarnir starfi skemur en 8 mánuði, en þá skuli þau lækka um 1/12 fyrir hvern mánuð, sem starfstími skólans sé skemmri. Ég hygg, að það sé fullkomlega rétt mælt, sem sagt var í Nd. um þetta atriði, að yfirleitt eru laun kennara ekki miðuð við það, að raunverulegur kennslutími sé lengri en 8 mánuðir á ári, og þó að hægt sé að koma við að meta kennslutímann þannig hjá gagnfræðaskólunum á stundum sumum hverjum, þá sé það í raun og veru meira í orði en á borði, þannig að réttmætt sé að láta ekki ákvæðið um skerðingu koma til greina fyrr en kennslutíminn sé kominn a. m. k. niður í 8 mánuði, en allt hvað er milli 8 og 9 mánaða, þó að talið sé undir 9 mánuðum, þá sé ekki látið koma til skerðingar. Þetta eru þær till., sem ég ber hér fram. Þær eru sem sagt til þess að bæta úr nokkrum af þeim ágöllum, sem eru á frv. að minni hyggju, að því er varðar hið innra samræmi í launakjörum starfsmanna svo nátengdra deilda sem hér er um að ræða, hvort sem það eru starfsmenn póstsins annars vegar eða símans hins vegar, og að því er snertir gagnfræðaskólakennarana í þeim tilfellum, að kennslutími sé ekki talinn nema 8 mánuðir á ári.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera aðeins grein fyrir afstöðu minni til frv. Það er alveg óhjákvæmileg nauðsyn að endurskoða launalögin á þessu þingi, og ég hlýt því að greiða atkv. með frv., hversu óánægður sem ég annars er með það. Enda þótt ég sé yfirleitt samþykkur þeim skoðunum, sem fram koma í rökstuddri dagskrá á þskj. 221, þá get ég ekki heldur greitt atkv. með henni, vegna þess að þá mundi endurskoðunin ekki koma til greina fyrr en á næsta þingi, og slíkt er alveg óviðhlítandi. Hins vegar er ég að mörgu leyti óánægður með frv. og tel ýmislegt í því nálgast hneyksli. Ég held, að þegar athugaðar eru allar hækkanir á þessu ári, komi í ljós, að hækkun lægstu flokkanna er svipuð kauphækkununum, sem urðu hjá verkamönnum í vor, og þó lítið eitt hærri, en kauphækkun hæstu flokkanna að hundraðshluta til allt að því fjórföld, talin í hundraðshlutum, og tíföld eða meira, ef talið er í krónutali. Ég skal finna þessu stað með örfáum dæmum. Skrifstofustjórar í ýmsum ríkisstofnunum fá samkvæmt frv. 36.6% launahækkun, þegar allt er talið með, allar þær hækkanir, sem orðið hafa á árinu, þ. e. a. s. þrjár almennar hækkanir, sem orðið hafa, hækkunin á launauppbótinni, afnám vísitöluskerðingar og svo sú 9–10% hækkun, sem felst í frv. Þetta verður sem sagt hjá skrifstofustjórum í ýmsum ríkisstofnunum 36.6% hækkun. Prófessorar hækka samkvæmt þessu um 35.5%, skrifstofustjórar í ráðuneytum um 38.5%, og þar að auki kemur 9 þús. kr. bílastyrkur, sem ekki er talinn hér með. Samkvæmt því frv., sem lagt var hér fram um ráðherralaun, áttu laun þeirra að hækka um 47.3%, en hækka nú nokkuð minna samkvæmt frv. Aftur á móti í XIII. flokki eru einmitt menn, sem alveg samsvara almennum verkamönnum. Þar er hækkunin 12.5%. - Enn þá meira áberandi verður þetta, ef maður ber ekki saman prósenturnar, heldur hækkunina í krónutali. Þá er það þannig, að skrifstofustjórar í ráðuneytunum fá um 32 þús. kr. hækkun. Aftur á móti hækkuðu árslaun verkamanna samkvæmt þeim samningum, sem gerðir voru í vor, um 3–4 þús. kr. Við þetta bætast svo hlunnindi lífeyrissjóðsins og atvinnuöryggið, sem fastir starfsmenn hafa og er kannske enn þá og miklu meira virði en sjálf launahæðin. Því hefur verið haldið fram, að allt þetta sé til samræmingar, að yfirleitt séu þessar kauphækkanir, sem í þessu frv. felast, allar til samræmingar við þær almennu kauphækkanir, sem urðu í samningunum við verkalýðsfélögin á s. l. vori. Þetta er alger fjarstæða. Má ég spyrja: Er það samræming að hækka kaup eins manns um 32 þús., vegna þess að kaup annars manns hækkar um 3–4 þús., eða rúmlega 3 þús. kr.? Þetta er ekki hægt að kalla samræmi. Þá hefur því verið haldið fram, að afnám skerðingar á vísitöluuppbótinni væri sjálfsagður hlutur vegna samninganna í vor. Þetta er líka algerlega rangt. Það var í vor margboðið af hálfu verkalýðsfélaganna að halda vísitöluskerðingunni. Það var engin krafa uppi um það, að skerðingin yrði með öllu afnumin. Það var margboðið að halda skerðingunni gegn því, að hún byrjaði ekki fyrr en við 12 kr. grunnkaup um tímann, sem er almennt lágmarkskaup iðnaðarmanna. En atvinnurekendur tóku ekkert undir þetta, og ríkisstj. virtist ekki hafa áhuga á því. Það er algerlega rangt, að um það hafi verið samið í vor samkvæmt kröfu verkalýðsfélaganna að afnema alla skerðingu á vísitöluuppbótinni, hversu há sem launin eru. Þessi skírskotun til samninganna í vor að þessu leyti er þess vegna haldlaus afsökun. Mér sýnist, að sú ríkisstj., sem ber slíkt frv. fram sem þetta, hafi ekki mikinn áhuga á niðurfærslu verðlags né launa, frv. beri ekki vitni um það. Hún hefur ekki mikinn áhuga á niðurfærslu launa, þegar hálaunamenn eiga í hlut, og virðist því telja sig hafa yfir alveg nægilegu fjármagni að ráða, og þessi afstaða hæstv. ríkisstj. verður áreiðanlega munuð. Það hafa verið gerðar tilraunir til lítils háttar leiðréttingar á frv. í hv. Nd. Allar þær till. hafa verið felldar. Það er því sýnilegt, að það er tilgangslaust að koma hér með nokkrar brtt. Og þegar nú Nd. hefur hætt fundum, þá liggur það alveg í augum uppi, enda auðheyrt á fyrirætlunum manna hér í þessari hv. d., að það er alveg tilgangslaust að koma með brtt. Sú leið er ekki fær, og það er þess vegna ekki annars kostur en að taka afstöðu til frv. eins og það er, og þar sem endurskoðun launalaganna nú er að mínum dómi óhjákvæmileg nauðsyn, þá verð ég að greiða atkv. með frv. eins og það er, þrátt fyrir allt. Brtt. hv. 4. þm. Reykv. á þskj. 223 eru í samræmi við till., sem fluttar hafa verið í Nd. Ég tel þær sanngjarnar og nauðsynlega leiðréttingu og mun þess vegna greiða atkv. með þeim.



Herra forseti. Varðandi ummæli síðasta hv. ræðumanns, þá skýtur það mjög skökku við þær meginkenningar, sem hann annars yfirleitt fylgir. Það tjáir t. d. ekki fyrir hann að bera á móti því, að vísitöluskerðingin var afnumin á s. l. vori eftir beinni kröfu verkalýðsfélaganna. Það má vel vera, að þau hafi á einhverju stigi gegn einhverjum öðrum fríðindum verið reiðubúin til þess að slaka eitthvað til á þeirri kröfu, - það er mér með öllu ókunnugt, ég efa ekki, að hv. þm. fari út af fyrir sig rétt með það, - en krafan var fram borin af þeim og samningarnir gerðir við verkalýðsfélögin um það, að þessi skerðing skyldi niður falla. Það er þess vegna bein afleiðin, af þeirri samningsgerð og því ástandi, sem þá skapaðist í launamálunum, að ómögulegt var með öllu að halda slíkri skerðingu á launum embættismanna. Slíkt hefði verið fullkomið ranglæti og ekki fengið staðizt á nokkurn veg. Þá er það einnig mjög eftirtektarvert, að þessi hv. þm. býsnast mjög yfir því, að hin hærri laun hafi verið hækkuð hlutfallslega mikið í því frv., sem nú liggur fyrir, og öðrum kauphækkunum frá þessu ári. Þessu er fyrst til að svara því, að meginhækkunin liggur í afnámi vísitöluskerðingarinnar og er þess vegna bein afleiðing af samningunum, sem í vor voru gerðir, eins og ég áðan rakti. Til viðbótar kemur það, að það er fyrir löngu kunnugt, að í kommúnístísku þjóðfélagi, - sem hv. þm. vill koma á hér á landi og við vitum allir að hann trúir á af heilum hug, að sé hið bezta, sem mannlegur andi hafi fundið, og meira en það, það sé nánast náttúrunauðsyn, að slíkt skipulag verði, - að í þeim kommúnistísku þjóðfélögum, sem nú eru, er launamismunur miklu meiri en tíðkast í okkar þjóðfélagi, og sérstaklega eru kjör embættismanna og þá ekki sízt kjör æðri embættismanna miklu betri en eru á Íslandi, ekki aðeins varðandi sjálf launin, heldur einnig varðandi skatta og önnur hlunnindi, sem embættismennirnir njóta. Það er ákaflega einkennilegt, að hv. þm. skuli vilja láta okkur búa í þessu að öllu leyti við aðrar reglur en gilda í því þjóðfélagi, þar sem því skipulagi hefur verið komið á, sem hann trúir að sé hið eina rétta. En látum það vera, og ég skal ekki þræta meira við hv. þm. Ég vík einungis að þessu vegna þess, að hann var að ljúka máli sínu. Ég hefði ekki staðið upp til að svara honum einum, heldur er erindi mitt hingað almennt það að lýsa fylgi mínu við frv. og tjá mig ósammála flokksbróður mínum, hv. þm. Barð., um þetta málefni. Það er kunnugt, að hv. þm. hefur sínar sérskoðanir á launamálum embættismanna og hefur lengi haft. Það er með þær skoðanir eins og hinar almennu stjórnmálaskoðanir hv. 2. landsk. þm., að þó að okkur finnist þær harla einkennilegar, þá efumst við ekki um, að þær séu af góðum hug og að þar fylgi hugur máli og þeir mæli báðir af heilindum fyrir sínum sérkreddum, sem eru nú almennt miklar hjá hv. 2. landsk., en tiltölulega takmarkaðar hjá hv. þm. Barð., þó að þær séu því miður í þessu máli. Hv. þm. Barð. gerði ýtarlega grein fyrir sínu máli, og skal ég ekki fara að rekja það, heldur lýsa mig honum að flestu leyti ósammála, bæði varðandi rökstuðning og niðurstöðu. Ég tel, að því fari fjarri, að þetta frv. muni hleypa nokkurri nýrri verðbólguöldu af stað. Ég tel þvert á móti, að frv. sé óhjákvæmileg afleiðing þess, sem þegar er orðið, það sé fullkomin réttlætiskrafa af hálfu starfsmanna ríkisins að fá þær réttarbætur og kauphækkanir, sem í frv. greinir, en það sé ekki aðeins réttlætiskrafa, heldur sé ríkinu sjálfu fullkomið hagsmunamál, að þær kauphækkanir verði, sem í frv. greinir, að meginstefnu til, vegna þess að nú þegar er komið á daginn, að ef ekki fæst leiðrétting í þessum efnum, er mikil og raunveruleg hætta á því, að ríkið missi marga starfsmenn og ekki sízt marga af sínum beztu starfsmönnum til annarra verka, og með því væri ríkinu búið varanlegt tjón og öll starfræksla í þágu borgaranna sett í mikla hættu. Það er t. d. kunnugt, að skortur er á kennurum, og er það að vísu engin nýlunda. Ég hef raunar lesið í hinu ágæta málgagni hv. 2. landsk. þm., að þetta væri ekki fyrst og fremst launakjörunum að kenna, þó að þau ættu nokkurn þátt í, heldur hinum illa menntmrh. ekki síður og hans rangindum, að æskulýðurinn forðaðist að leggja stund á kennaramennt. Sannleikurinn er sá, að ég hygg, að í þessu sé mjög svipað ástand nú og var áður en launalögin 1945 voru sett, en þá var einmitt hv. 2. landsk. þm. menntmrh. eins og ég er nú, og heyrðist þá ekki, að þetta málgagn hans kenndi honum um þá tregðu, sem virtist vera á því, að menn legðu stund á þessa fræðigrein og sæktust eftir kennarastöðum. En hverjar sem orsakirnar eru, þá er enginn vafi á því, að sérstaklega er skortur á barnakennurum víðs vegar úti um land og ekki sízt í sveitunum, þar sem strjálbýli er mest, og öruggasta ráðið til þess að bæta úr því er samkvæmt allri mannlegri reynslu að láta kennarana fá skapleg launakjör. Eins er það mjög eftirtektarvert, að eftirsókn í ýmsar hinar vandasamari stöður, eins og t. d. skólastjórastöður, fer mjög minnkandi, og er jafnvel á köflum mjög erfitt að fá hæfa menn til þess að gegna slíkum störfum. Ástæðan til þess er sú, að launamismunurinn á þeim, sem veruleg ábyrgð er lögð á herðar og umfram það, sem almennt gerist, og hinum, sem ekki hafa slíka sérstaka ábyrgð og óþægindi henni samfara, hefur verið svo lítill, að menn telja það ekki ómaksins vert að taka á sig aukna fyrirhöfn og ábyrgð, vilja heldur vera þar, sem minna næðir um þá.og þeir hafa allt að því eins góð launakjör og þegar allt kemur til alls í framkvæmd oft betri, vegna þess að þeim gefst meira færi til aukavinnu og að vinna sér inn fé fyrir utan aðalstarf sitt. Þá er mér einnig kunnugt, að mikill órói er í hópi sérstaklega yngri lögfræðinga og fulltrúa við dómaraembættin hér í bænum. Þeir telja kjör sín, miðað við aðra sambærilega menn, svo léleg, að þeir geti trauðlega til lengdar við unað. Þeim var veitt nokkur bót ekki alls fyrir löngu, og hún er staðfest með þessum lögum, auk þess sem þeir njóta hinnar almennu hækkunar. Ég veit að vísu, að þessir menn telja, að hlutfallslega hafi þeir orðið verr úti við þessa frumvarpssmíð en áður var, en þó að ég játi sumt í rökfærslum þeirra og nauðsyn starfs þeirra og mikilvægi þess að halda þeim ungu, ágætu mönnum, sem í starfinu eru, sæmilega ánægðum, þá treysti ég mér ekki til þess að flytja eða verða með sérstakri till., þótt hún kæmi fram, um að hækka þá í flokki, eins og nú er komið, vegna þess að ég tel, að skipun manna í flokka samkvæmt þessu frv. hljóti að langmestu leyti að verða á ábyrgð mþn., þar sem voru bæði fulltrúar ríkisvaldsins og starfsmannanna, og síðan þingnefndanna, sem búnar eru að starfa að þessu vikum saman og samkvæmt því, sem upplýst var hér í dag, halda a. m. k. 16 sameiginlega fundi. Ég tel það ekki á færi okkar einstakra þingmanna, jafnvel þótt í ríkisstj. séum, að ætla að bæta um verk þessara manna, vegna þess að allt frv. hlýtur að byggjast á svo nánum samanburði og mörgum óvissum matsatriðum, að fyrir menn, sem ekki eru nákunnugir því, hvernig þetta er byggt upp, hlýtur að skapast sú mikla hætta, að þeir með breytingum sínum kollvarpi meira og komi af stað frekara ósamræmi en þeir upphaflega höfðu ætlað sér og þess vegna verði oft úr þeirri umbót, sem gera átti, tjón og glundroði. Slíkt verk hlýtur eðli málsins samkv. langsamlega mest að vera trúnaðarverk unnið af tiltölulega fáum mönnum, sem setja sig sérstaklega inn í það, og þar sem ég hef ágætt traust bæði á mþn. og eins meiri hluta fjhn., þá held ég, að hvorki ég né aðrir bætum okkur á því að byrja að breyta þar til. Ég verð þó að játa, að ýmiss konar ósamræmi á sér þarna stað. Ég tel t. d., að biskup landsins hefði átt að vera í hærri launaflokki en hann er. Helzt hefði ég kosið, að hann væri í fyrsta launaflokki ásamt ráðherrum og hæstaréttardómurum. Hann skipar elzta og eitt virðulegasta og mikilvægasta embætti landsins, og hefði því farið mjög vel á að hafa hann í hinum efsta flokki. Eins tel ég mjög hæpið að hafa t. d. rektora menntaskólanna fyrir neðan suma þá embættismenn, sem nú hafa verið færðir ofar í flokki. Á sama veg er það skoðun mín, að það sé beint hættulegt að hafa forstjóra stórra verzlunarfyrirtækja ríkisins svo neðarlega í flokki sem þeir eru. Það er vitanlegt, að með þeirri skipun í flokk eru þeir miklu lægri en sambærilegir starfsmenn mundu vera, ef þeir væru ekki hjá ríkinu, og þó að ég efist ekki um heiðarleik þeirra ágætu starfsmanna ríkisins, sem hér eiga hlut að máli, þá er ætíð hættulegt að ætla að gera svo mjög upp á milli manna og viðbúið, að það hefni sín í einni eða annarri mynd. Þannig mætti lengi telja, að sitt sýnist hverjum um það, hvernig eigi að skipa mönnum í flokka. En þar sem ég veit, að úr því að þeir sérfræðingar, sem unnið hafa að þessu máli, - því að þá verður að kalla sérfræðinga, sem setið hafa yfir því, fyrst marga mánuði og síðan margar vikur og sökkt sér ofan í hagkvæmustu lausn málsins, - hafa talið, að ekki væri hægt samræmisins vegna að gera þær breytingar, sem ég nú hef talið, og nokkrar fleiri, þá held ég, að of hættusamt væri að fara nú að gera einstakar breytingar á frv. hér, og mun því greiða atkv. á móti þeim öllum og verða fylgjandi frv. óbreyttu, um leið og ég viðurkenni, að það að sjálfsögðu eins og öll önnur mannanna verk og kannske frekar en mörg önnur stendur til bóta og mjög eðlilegt, að þeir, sem hafa sérstaka þekkingu og bera hag sérstakra stofnana fyrir brjósti, telji frekar á þær hallað og vilji ota þeirra tota. Það væri beint óeðlilegt, ef svo væri ekki. Hv. þm. Barð. fann að því, að af hálfu ríkisvaldsins hefðu verið tveir skrifstofustjórar í milliþn., og taldi, að þar hefði mátt betur velja. Ég tek undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði um ágæti þessara tveggja nefndarmanna. Það má auðvitað segja, að af 160 þús. Íslendingum hefðu margir fleiri en þessir tveir góðu menn komið þarna til álita. En sannleikurinn var sá, að til þess takmarkaða verkefnis, sem þessum mönnum var fengið, held ég, að þeir hafi verið sérstaklega vel valdir. Þeim var ætlað að vinna að því að koma embættislaununum í samræmi við önnur laun í landinu, þannig að tekið væri tillit til kauphækkana frá því að síðustu launalög voru sett. Það var sameiginleg skoðun ríkisstj., að að þessu ætti að vinna, og það má segja, að þótt það hafi ekki verið berum orðum fram tekið skriflega, þá var þetta það veganesti, sem þessir umboðsmenn ríkisstj. fengu. Þeir höfðu þessa leiðbeiningu, og þeir hafa algerlega fylgt henni og unnið innan þeirra marka, sem ríkisstj. hafði fyrir fram sett. Auk þess áttu þeir að vinna að hæfilegri umflokkun og niðurskipan embættanna, og ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að ég veit enga tvo menn betur færa vegna kunnugleika á embættaskipuninni og almennt þjóðháttum hér á landi til þess að vinna það verk en þessa tvo heiðursmenn. Ég get þess vegna ekki verið sammála hv. þm. Barð. Ég tel annars ástæðulaust að fara að eltast frekar við einstakar röksemdir hans, við þekkjum skoðanir hvor annars í þessum efnum og vitum, að við erum ósammála um bæði rökin og lausn málsins. En ég taldi rétt, að skoðun mín og þeirra flokksmanna okkar, sem eru sömu skoðunar og ég, kæmi hér alveg berum orðum fram, þannig að hann mæltist ekki einn við af okkar hálfu, ef svo mætti segja. Varðandi aths. hv. 1. þm. N-M. út af tilraunastöðinni á Keldum er rétt að taka fram, að sú stofnun heyrir undir mig, og ég vil hér lýsa yfir því, sem hv. þm. raunar er kunnugt af fyrri samtölum okkar og annars staðar frá, að ég tel það engan veginn hættulaust, ef dýralæknir sá, sem hann talaði um og honum er nokkuð nákominn, hverfur frá störfum á Keldum og tekur við öðru umfangsmiklu embætti. Ég hef því talið nauðsynlegt að reyna að finna lausn á hans máli með öðrum hætti og er reiðubúinn af minni hálfa til þess að vinna að því, þannig að hann geti haldizt við stofnunina, þangað til búið er að útvega annan hæfan mann til að taka við stofnuninni af honum. En hv. 1. þm. N-M., sem þessu máli er allra manna kunnugastur, hefur talið, að slíkt mundi taka eitthvað í kringum þrjú ár. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram hér, úr því að þessu máli var hreyft á annað borð. En vitanlega kemst ríkið aldrei hjá því, ef sérstakir embættismenn hafa aflað sér sérstakrar fræðslu og eru orðnir ómissandi í sínu starfi, að þá verður a. m. k. um stundarsakir öðru hverju að gera við þá sérsamninga, til þess að ekki lendi í fullkomnum vandræðum. Slíkt hefur ætíð verið gert, og samkv. þeirri reynslu, sem ég hef fengið af stjórnarstörfum, kemst engin ríkisstj. hjá því að gera slíkt öðru hverju, þó að ég sé allra manna fúsastur til að viðurkenna þau miklu vandkvæði, sem slíkum samningum eru ætíð samfara.



Herra forseti. Ég þarf ekki miklu að svara hv. þm. Barð., þó að hann héldi hér langa ræðu. Þeirri ræðu hans hefur þegar verið svarað af hæstv. fjmrh., hv. 4. þm. Reykv. og nú síðast af hæstv. dómsmrh. Það eru því aðeins örfá atriði úr ræðu hans, sem ég skal minnast á. Hann fann að því, að n. sú, sem undirbjó þetta frv., hefði verið valin úr hópi launamanna. Það kann að vera, að það hefði verið réttara að hafa auk þess fulltrúa atvinnuveganna í nefndinni, ég skal ekki segja um það. En það virðist sem það hefði ef til vill ekki orðið til þess að ná því marki, sem hv. þm. vill, að lækka launin, því að við vitum það, að í fjhn. d. eru yfirleitt ekki launamenn, a. m. k. ekki starfsmenn ríkisins í meiri hl., ekki heldur í hv. Nd. Samkv. till. fjhn., sem hv. þm. Barð. á sæti í, eru færðir til menn og starfsgreinar í launaflokkum, svo að áætlað er, að það baki ríkissjóði rúmlega 2 millj. kr. aukin útgjöld, og ég get upplýst það, að hv. þm. Barð. tók alveg fullan þátt í afgreiðslu málsins eins og við hinir nefndarmenn. Þó að hann lýsti að vísu yfir því fljótt, að hann mundi endanlega verða á móti öllu málinu, þá hafði hann sín áhrif á það, hvernig afgreiðslu málið fékk, m. a. hækkunin í launaflokkum. Ég hygg því, að þessi reynsla bendi ekki á, að það hafi verið til stórskaða, þó að nefndarmennirnir í milliþn. væru valdir eins og gert var. Margt af því, sem hv. þm. Barð. sagði um efnahagskerfi þjóðarinnar, var réttilega fram tekið og einnig mikilvægi þeirrar aðvörunar, sem hv. fjvn. hefði gefið þingi og þjóð. En efnahagskerfi þjóðarinnar grundvallast ekki fyrst og fremst á launum embættismanna. Eins og hefur verið margtekið fram af öðrum, er launalagafrv., sem nú liggur fyrir, afleiðing kauphækkana, sem orðið hafa nú undanfarið á frjálsum vinnumarkaði, og hefur því ekki og mun ekki valda neinni sérstakri þenslu. Hv. þm. Barð. gagnrýndi þann samanburð, sem gerður hefur verið á launum opinberra starfsmanna samkv. frv. og launum manna á frjálsum vinnumarkaði, og taldi hann fráleitan. Þessu hefur verið svarað. Hæstv. fjmrh. svaraði þessu allvel í ræðu sinni og nefndi þá sérstaklega ýmis hærri laun og bar þau saman við laun á frjálsum vinnumarkaði. Hv. 4. þm. Reykv. svaraði þessu einnig og sýndi fram á það með óyggjandi rökum, að launamenn í lægstu flokkum launalaganna eru sízt betur launaðir en verkamenn og ýmsir starfsmenn á hinum frjálsa markaði. Svona rétt til dæmis mætti spyrja hv. þm. Barð. að, hvort t. d. forstjóri Eimskipafélagsins hefði lægri laun en ráðh., hvort skipstjórar hefðu lægri laun en ráðh. eða hvort fulltrúar og ýmsir starfsmenn, sem þurfa að hafa lögfræðilega menntun, hefðu hærri tekjur en ýmsir málflutningsmenn hér í bænum og annars staðar o. s. frv. Hv. þm. sagði í sambandi við þetta: Hvað segir almenningur um þetta? - Ja, hvað segir almenningur? Það kann vel að vera, að almenningur segi a. m. k. fyrst í stað, að það hafi verið óþarfi að bæta laun opinberra starfsmanna. En hvað gerir almenningur sjálfur? Hverjir eru það nú orðið, sem ekki krefjast þess, sem þeir álíta að mögulegt sé að fá? Standa bændur landsins vel að vígi að gagnrýna þetta mikið? Ég veit ekki betur en að verð á afurðum þeirra fari eftir því, hvað almennt kaupgjald er hjá vinnandi fólki, og það hækki alltaf þegar kaupgjald hækkar. Standa útgerðarmenn vel að vígi að gagnrýna þetta? Ég veit ekki betur en að þegar þeim finnst útgerðin ganga illa, þá geri þeir alltaf meiri og meiri kröfur til ríkissjóðs um eins konar laun fyrir að stunda útgerðina. Og standa þeir, sem eru í verkalýðsfélögum, vel að vígi að gagnrýna launalagafrv.? Ég held síður, því að það er ekki langt síðan almennar kauphækkanir urðu upp úr verkfalli, sem þeir gerðu. Hv. þm. Barð. hefur víst misheyrt það, sem ég sagði á einum stað í minni framsöguræðu. Hann hafði eftir mér, að embættismenn hefðu lægri laun en aðrir. Það sagði ég aldrei, að svo væri almennt. Ég sagði, að samkv. frv. yrði minni hlutfallsleg hækkun hjá þeim en hefði orðið upp úr verkfallinu í vor, og við það stend ég. Þær tölur, sem hv. þm. nefndi í sambandi við þetta, eru settar fram á þann hátt, að þar kemur ekki réttur samanburður fram hjá henum. Hann hélt því fram, að samþykkt launalagafrv. mundi kosta ríkissjóð 40 millj. kr. árlega. Þeir menn, sem áætlað hafa þetta, ættu að vera um það færir og hafa miklu betri aðstöðu til þess en hv. þm. Barð. Þeirra áætlun var sú, að frv., eins og það var lagt fyrir, mundi hafa í för með sér rúml. 20 millj. kr. útgjöld, að þær brtt., sem samþ. voru við 2. umr. málsins í Nd., mundu hafa rúml. 2 millj. kr. útgjöld í för með sér og þær brtt., sem samþ. voru við 3. umr. í Nd., mundu hafa í för með sér tæplega ½ millj. kr. útgjöld. Þetta eru engar 40 millj. kr. Hitt er rétt, að útgjöld ríkissjóðs vaxa við þetta að öllum líkindum, þó að ég sé alveg sannfærður um, að það hefði verið samþ. á þessu þingi aukin uppbót á laun embættismanna, þó að ný launalög hefðu ekki verið sett, þannig að aukning útgjaldanna er ekki eins mikil og virðast kann í fljótu bragði. Ég get alveg tekið undir það, að í einstökum atriðum hafi verið framið ranglæti, þegar flutt var á milli flokka. Hæstv. dómsmrh. nefndi eitt atriði í þessu sambandi. Honum þótti óviðkunnanlegt, að rektor menntaskólans væri í lægri flokki en prófessorar við háskólann. Mér þykir líka óviðkunnanlegt, að forstöðumenn helztu vísindastofnana þjóðarinnar séu í lægri launaflokki en prófessorar háskólans. Ég bar fram till. um að samræma þetta. Hún var felld, og hv. þm. Barð. greiddi atkv. á móti henni. Ég tek alveg undir það, sem hann sagði um það, að Alþingi megi ekki láta kúga sig. En ég sé ekki, að það sé verið að kúga Alþingi í þessu máli, ég hef ekki orðið var við nokkra kúgun í því efni. Ég hygg, að þm. almennt séu um það sammála, að það þurfi að setja ný launalög og með svipuðum hætti og hér stendur til, þó að menn hafi auðvitað misjafnar skoðanir á einstökum atriðum. Og það sýnir sig, að ekki hefur Sjálfstfl. lagt nein bönd á hv. þm. Barð., ég fullyrði, að það hafa ekki nein bönd verið lögð á nokkurn mann í Framsfl. o. s. frv. Ég mótmæli því alveg, að hér sé verið með nokkra kúgun. Hv. þm. Barð. leggur til, að þessu máli sé vísað frá með því, sem hann kallar rökstudda dagskrá, en það er töluverður galli á þeirri rökstuddu dagskrá, að þar eru fullyrðingar, sem hafa verið hraktar, í staðinn fyrir rök. Þessi till. hans byrjar þannig: „Með því að augljóst er, að frv. veldur, ef að lögum verður, vaxandi verðbólgu í landinu og framkallar jafnframt kröfur um hækkandi laun annarra launþega.“ Þetta eru fullyrðingar, en ekki rök. Að vísu má segja, að kaupgeta þessara manna, sem hér fá launahækkun, vaxi og þar af leiðandi geti þeir varið meiru til vörukaupa, en þetta eru ekki svo margir menn, að ég hugsa, að það hafi ekki mikil áhrif um verðbólgu í landinu. Hitt er aftur alrangt, að þetta geti á sanngjarnan hátt framkallað kröfur um hækkandi laun annarra launþega, þar sem frv. er beinlínis afleiðing af þeim kauphækkunum, sem aðrir launþegar hafa þegar fengið. Hv. 1. þm. N-M. spurðist fyrir um það, hvort meiningin væri að fella niður ákvæði gildandi launalaga viðvíkjandi húsnæði, jarðarafnotum og öðrum hlunnindum, sem sumir opinberir starfsmenn hefðu, en aðrir ekki. Þetta fellur að vísu niður úr launalögunum, ef frv. verður samþ,, enda er það óþarft, því að þau hin sömu ákvæði, sem um þetta eru í gildandi launalögum, eru komin í önnur lög, sem eru lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar stendur í 22. gr. þeirra laga: „Þegar einhver hluti launa er greiddur í fríðu, svo sem jarðarafnotum, húsnæði, ljósi, hita, fæði og öðru, skulu þessi hlunnindi metin árlega af yfirskattanefnd í því umdæmi, sem starfsmaður er búsettur í, og matsverðið dregið frá heildarlaununum.“ Og svo eru nánari ákvæði um það, að skjóta megi matinu til æðra stigs. Ég get tekið undir það, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um, að það væri óviðkunnanlegt, þegar um mikilsverð mál væri að ræða, að sú deild, sem hefur málið síðar til meðferðar, sé svo að segja sett upp við vegg og eigi ekki annars kost vegna tímaleysis en annaðhvort að samþykkja málið óbreytt eða fella það, eins og hér á sér stað. Það er rétt, sem hann sagði, að ég hef oft vítt þetta, því að þetta hefur oft komið fyrir áður. En það gegnir töluvert öðru máli nú en um ýmis frumvörp, sem svo hefur staðið á um áður, sökum þess að sú nefnd deildarinnar, sem um þetta mál átti að fjalla, vann að athugun málsins með n. í fyrri deildinni algerlega, og þess vegna hefur málið fengið eins mikla athugun í n. hér í d. og það hefði annars fengið að öllum líkindum. Og hvað einstaka hv. þingmenn snertir, þá hafa þeir auðvitað haft nægan tíma til þess að kynna sér málið og ákvarða sig um það, hvort þeir væru með því eða móti, og eins um einstök atriði, því að nokkuð er langt síðan frv. lá hér fyrir með ýtarlegri grg. Ég get játað það, að ég hefði nokkra tilhneigingu til þess að taka undir sumar af till. hv. 4. þm. Reykv., en af þeim ástæðum, sem ég hef þegar greint í framsöguræðu minni, tel ég þó ekki ráðlegt að vera að breyta frv. En þess vil ég geta í sambandi við þetta, að það er talinn vera nokkur munur á pósti og síma. Símamenn þurfa sérstakt nám til þess að geta innt sitt starf af hendi, en póstmenn þurfa ekki, svo að ég viti til, annað en sæmilega góða almenna menntun, sem símamennirnir þurfa líka að hafa, áður en þeir leggja út í sérnámið, og annað það, að starfið við póstinn er meira almenns eðlis, þannig að menn, sem vinna við póstinn, geta miklu frekar komizt í önnur störf, ef þau bjóðast og þeir hafa löngun til eða álíta kjör sín betri með því móti, en símritarar og símamenn hafa það miklu síður. Þetta voru þau rök, sem fram voru færð í n. fyrir að gera þarna mun á. En þó finnst mér, hvað sem um þetta má segja að því er snertir símritara og aðra fagmenn í símanum og svo aftur póstmenn, að þá geti þessi rök ekki gilt að því er snertir sendisveina, hvort heldur sendisveina símans eða bréfberana. Þar finnst mér vera um ákaflega lík störf að ræða. En eins og hér hefur verið tekið fram af öðrum, þá verða aldrei sett svo launalög, að einhver smíðagalli sé ekki á. Hv. 2. landsk. þm. þarf ég ekki að svara, það gerði hæstv. dómsmrh. nægilega og benti á þær veilur, sem í hans röksemdafærslu voru. Benda má á það í þessu sambandi, þar sem honum finnst, að þeir lægst launuðu hafi ekki fengið mikla réttingu sinna mála, að allmargir þeirra eru færðir í hærri launaflokk, og lægsti launaflokkurinn, sem er í núgildandi lögum, er nú með öllu afnuminn, enda talið, að það hafi engir í seinni tíð tekið laun samkv. honum.



Herra forseti. Það er nú sýnilegt, að úrslit þessa máls eru ráðin, eins og ég raunverulega kom nokkuð að í minni framsöguræðu, og að þau ummæli, sem ég hef haft um þetta mál eða kem til með að hafa um það, muni ekki raska í neinu þeirri niðurstöðu, sem hv. meiri hl. hefur komizt að í sambandi við afgreiðslu þess. En ég get þó ekki látið vera að nota hér nokkurn tíma til þess enn að ræða málið og skal þó reyna að stytta mitt mál eins mikið og unnt er. Ég verð þó að svara nokkru þeim rökum, ef rök skyldi kalla, sem fram hafa komið gegn minni framsöguræðu í málinu og þá fyrst og fremst frá hæstv. fjmrh. Mér virtist hæstv. fjmrh. leggja megináherzlu á það í sinni ræðu að mótmæla, eins og hann sagði, þeirri skoðun minni, að illa hefði verið skipað í n. með því að skipa í hana þá tvo ágætu skrifstofustjóra, sem skipaðir voru til þess af hæstv. ríkisstj., og það sama kom fram hjá hæstv. dómsmrh., en hann lagði megináherzlu á að telja hv. d. trú um, að ég hefði verið í nál. og í ræðu minni að sneiða eitthvað að þessum tveim ágætu mönnum og að það hefði engan veginn verið sanngjarnt, enda ekki hægt að finna betri menn en þessa tvo menn til þess að taka sæti í nefndinni. Ég hef aldrei haft nein orð um þessa menn, sem gáfu nokkurt tilefni til mótmæla, hvorki frá hæstv. fjmrh. né hæstv. dómsmrh., hvorki í ræðu minni né í nál. Hvað nál. snertir þykir mér rétt að benda á, að ég tek þar fram eftirfarandi: „Má öllum vera ljóst, hversu óhöndulega hefur tekizt til með skipun n., hversu prýðilegir menn sem annars hafa verið í hana valdir.“ Þykir rétt að láta þetta koma fram, vegna þess að ég álít sjálfur persónulega, að þessir tveir menn, sem eru valdir úr skrifstofum ráðuneytanna, hafi verið mjög prýðilegir menn. Hitt getur svo hæstv. fjmrh. alveg eins gert, að mótmæla mannlegu eðli, eins og að mótmæla því, að hann hafi óheppilega valið, þegar hann valdi alla mennina úr flokki þeirra manna, sem hér áttu hlut að máli. Það var engin ástæða fyrir rn. að velja alla mennina fimm úr flokki ríkisstarfsmannanna, þó að það veldi tvo menn úr rn. með sérþekkingu á málinu til þess í senn að gæta hagsmuna ríkisins og starfsmannanna. En hitt stendur alveg óhaggað, sem ég hef haldið fram, að n. er skipuð eingöngu fulltrúum úr starfsmannastétt ríkisins og stéttinni þar með gefið sjálfdæmi, en það setur leiðinlegan blæ á málið og gefur fordæmi um, að aðrar stéttir krefjist þess sama um sín laun. Það er höfuðatriðið í málinu, og það verður ekkert mildað með því að ætla sér að reyna að vekja hér upp einhverja andúð, sem ég hef aldrei látið í ljós um þessa tvo ágætu menn. Hæstv. ráðh. sagði, að málið hefði verið vikur í n. og að þar hefði verið unnt að koma fram öllum vörnum. Þetta er ákaflega mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh., að það hefði raunverulega verið hægt að koma þar fram nokkrum vörnum. Það er rétt, að málið var 5 vikur í nefnd. Var allur bunkinn, sem kom fram af erindum frá hinum ýmsu starfsmönnum, að sjálfsögðu sendur mþn., því að hún átti fyrst og fremst að bera ábyrgð á tillögunum, enda sýndi það sig, að erfitt var að taka út úr nokkra menn, því að það hlaut að raska þeirri byggingu, sem launalaganefndin hafði byggt upp í sambandi við frv. En hvað skeður, þegar þessir sömu menn taka að sér að athuga þessi gögn, sem fram voru komin? Þá skeður það, að á mjög skömmum tíma leggja þeir sjálfir til, að allri byggingunni sé raskað. Þeir treysta sér ekki til þess undir neinum kringumstæðum að standa fast á sínum till., sem ég fullyrði að sköpuðu þó miklu minni óánægju hjá starfsmönnum ríkisins en frv. gerir nú, eftir að búið er að taka til greina þessar till. En þeir treystu sér ekki til þess að standa á móti því, vegna þess að þeim hefur annaðhvort ekki gefizt tími til að vinna verkið nógu vel eða það hefur ekki verið lagt í verkið það starf, sem þurfti að gera í launalaganefndinni. Hér eru mennirnir sjálfir að dæma sitt verk, en ekki ég, því að ef þeir hefðu þótzt vera búnir að ganga svo frá þessu máli, að það væri rangt að raska þar nokkru, þá hefðu þeir vitanlega sagt við fjhn. sameiginlega: Ef þið ætlið að raska hér nokkru, þá skuluð þið bera ábyrgð á því, en ekki við. - En þegar þeir sjálfir eru búnir að raska svo miklu, að það kostar ríkissjóðinn á þriðju milljón, þá var óvandur eftirleikurinn hjá okkur hinum, sem reyndum að koma fram einhverju réttlæti í einstökum atriðum. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að n. hefði aðeins verið falið að sameina launin, en ekki verið falið að athuga neitt um hið þriðja atriði, hvaða áhrif þetta kynni að hafa á efnahagsmál þjóðarinnar. Ég skal viðurkenna, að með þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. tekur hann allmikinn vanda af n., því að hér lýsir hann yfir, að þeim beinlínis bar ekki að athuga neitt. hvaða áhrif þetta kynni að hafa á fjárhagsmál eða efnahagsmál þjóðarinnar. En þeim bar þó annað sem starfsmönnum ríkisins, hvað sem líður fyrirmælum hæstv. ráðh. Það var að athuga, hvort þetta hefði þau áhrif, að það bætti nokkuð hag stéttarinnar í heild. Þó að þeim bæri ekki að gera það sem skrifstofustjórum eða umboðsmönnum hæstv. ríkisstj., þá bar þeim a. m. k. að athuga það sem starfsmönnum ríkisins, hvort þessi launahækkun mundi raunverulega færa embættismannastéttinni nokkrar kjarabætur. Og ég hygg, að það séu ekki aðrir, sem hafa flutt fleiri ræður hér á Alþ. og skrifað meira um það í blöð en hæstv. fjmrh., að launahækkanirnar, sem voru knúðar fram mjög óheppilega á þessu ári af verkalýðsfélögunum, hafi sannfært bæði hann og fjöldamarga aðra menn um það, að það hafi engar kjarabætur haft í för með sér fyrir þá stétt. Og ef sú staðreynd lá fyrir, þá er alveg sýnilegt, að þessi launahækkun, sem nú er sett af stað, getur ekki heldur fært neinar kjarabætur að lokum til embættismannanna, og það bar að sjálfsögðu skrifstofustjórunum og öðrum meðnm. þeirra að athuga sem fulltrúum sinnar eigin stéttar, hvað sem öðru líður. Og það er eins og ég hef tekið fram hér áður, að ef þetta kapphlaup á að verða í þessum málun, og það er ekki sýnilegt annað en að það verði, þá tapa allir í þjóðfélaginu. Það er ekki til neitt annað í því máli. Þá sagði hæstv. ráðh., að aldrei yrði bjargað efnahagsmálunum með því að ganga á rétt einnar stéttar. Það er alveg rétt. Það verður ekki gert með því að ganga á rétt einnar stéttar. En ég hef sannað hér, að það var ekki verið að ganga á rétt embættismannastéttarinnar, þó að frv. væri vísað frá. Ég lagði m. a. til í minni ræðu, að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að þar til búið væri að semja launal., sem ekki einungis efnahagskerfi þjóðarinnar þyldi, heldur og embættismennirnir sjálfir væru ánægðir með og hægt væri að koma samkomulagi á um innbyrðis, yrði þessari stétt greitt sanngjarnlega eftir verðlagi í landinu, svo að ég er síður en svo að gera kröfu um, að það sé verið að beita þessa stétt nokkrum rangindum í launagreiðslum. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að allur málaflutningur minn félli um sjálfan sig, vegna þess að hann væri byggður upp á röngum forsendum, og að laun starfsmanna ríkisins væru ekki meiri nú, eftir að þetta frv. væri samþ., en þau hefðu verið 1345. En þessar fullyrðingar hæstv. ráðh. eru algerlega rangar, og hann gerði ekki minnstu tilraun til að hrekja gögnin, sem ég tók beint út úr sjálfu frv. launalaganefndar og sýndi fram á, að grundvöllur undir launahækkunum er gersamlega rangur. Hann gerði ekki minnstu tilraun til þess að reyna að hrekja það. Hann fullyrðir bara, að þetta sé rangt, þvert ofan í staðreyndir. Nú get ég sagt hæstv. ráðh., sem hann raunverulega veit ákaflega vel, að öll sú röskun, sem hefur verið gerð á flokkunum síðan 1945, hefur bætt kjör þeirra starfsmanna ríkisins, sem launabætur hafa fengið. Þar að auki hefur hún raskað grundvellinum frá þeim tíma, og þessa röskun á einmitt að lögfesta með þessu frv. Það er því alveg sýnilegt, að það er algerlega röng skoðun hjá hæstv. ráðh., að hlutföllunum frá 1945 sé ekki raskað. Svo sagði hæstv. ráðh. og hálfvítti mig fyrir það, að ég væri að skipa mér hér í flokk með þeim mönnum, sem væru að grafa undan þjóðfélaginu, með því að kalla með minni ræðu á nýjar launakröfur. Ég veit, að hæstv. ráðh. er svo glöggur fjármálamaður, að honum er fullkomlega ljóst, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, getur ekki gert neitt annað en að kalla á nýjar launakröfur, svo að í hvaða flokk sem ég kynni að skipa mér, kemur það ekki til að hafa áhrif á það mál. En út af þessu vildi ég mega segja hæstv. ráðh.: Er ekki hans ágæti form. að skipa sér nú í flokk með þessum sömu mönnum til þess að reyna að mynda nýja ríkisstjórn? Situr hann ekki hér öllum dögum úti í horni og í herbergjum til þess að reyna að komast að samkomulagi við þessa menn, sem hæstv. fjmrh. er nú að gefa þetta nafn eða gefur hér lýsingu af, hvernig vinni, þ. e., að þeir séu að grafa undan þjóðfélaginu? Mér hefur skilizt af öllu, sem hér hefur farið fram, að það sé einmitt Framsfl. undir stjórn hans ágæta formanns, sem sé að reyna að komast í mjög mikið náið bæði andlegt og veraldlegt samband við þessa ágætu menn. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að það væri allt annað atriði í málinu, hvort mér þættu laun opinberra starfsmanna of há eða ekki, heldur en hitt, hvort launin hefðu raskazt frá 1945. Ég hef sýnt fram á, að launin hafa stórkostlega raskazt frá 1945, og þau hafa ekki eingöngu raskazt af þeim ástæðum, sem ég hef hér tekið fram, heldur miklu frekar af öðrum ástæðum, sem eru miklu þyngri á vogarskálunum, og það er, hvernig þau hlunnindi og fríðindi, sem veitt eru þessum sömu mönnum, hafa stórkostlega aukizt frá því 1945, það gerir svo mikinn mun, að þeir þyldu meira að segja, að vísitölunni væri haldið áfram skertri, eins og var, án þess að missa nokkurn hlut í launatekjum miðað við árið 1945, og skal ég nokkuð koma að því síðar. Hæstv. ráðh. sagði, að vitað væri, að í öðrum stofnunum væru hærri laun almennt en greidd væru til ríkisstarfsmanna, - og hæstv. dómsmrh. kom nokkuð að þessu sama, - en viðurkenndi þó, að hann gæti ekki borið saman hér samninginn við verzlunarmennina, því að hann væri ekki kunnugur honum. En hæstv. ráðh. hefði einmitt átt að kynna sér hann, því að það er eini öruggi samanburðurinn, sem hægt er að gera. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvert allur þessi fjöldi hefði farið, sem bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. dómsrh. voru að tala um að mundi fara í hópum, eins og Framsfl. ætlar að láta Alþýðuflokksmennina fljúga til sín við næstu kosningar. Á hvaða vinnumarkað ætla þeir að fara? Ætla þeir að fara til útgerðarmannanna, sem verða að koma til hæstv. fjmrh. til þess að biðja um enn meiri styrk til þess að geta keypt undan honum alla starfsmennina? Ég hygg, að það verði lokaður kassi hjá hæstv. fjmrh., áður en hann lætur mikið af peningum til útgerðarmanna til þess að kaupa frá sér fólkið. Hann væri þá ekki jafnslyngur fjmrh. og ég veit að hann er, ef hann lokar ekki kassanum áður en það kæmist í gang. Ætla þeir að fara til bændanna? Heldur virkilega hæstv. ráðh., að allur hópurinn úr embættismannastéttinni, sem nú þarf að greiða um 200 millj. kr. í laun, hlaupi til bændanna til þess að slá túnin þar eða raka þar? Ég er hræddur um, að það yrði ákaflega erfitt fyrir þá á þeim vinnumarkaði. Ekki færu þeir að líkindum á mótorbátana 3 Keflavík, þeir yrðu varla gjaldgengir þar sem hásetar, auk þess sem ég hygg, að hæstv. ráðh. mundi kippa að sér hendinni við að styðja áfram bátaútveginn, ef allur hópurinn færi þangað. Ja, hvert eiga þeir þá að fara? Sannleikurinn er, að það er engin hætta á, að neinn þeirra fari, af þeim ástæðum fyrst og fremst, að það er enginn markaður fyrir þessa menn alla og að þeir hafa hvergi eins góð laun og einmitt hjá ríkinu. Í sambandi við þetta minntist hæstv. ráðh. á verkfræðingana. Nú veit hæstv. ráðh., hvernig það mál allt saman er til komið. Þeir höfðu einn stað að hlaupa í fyrir aðgerðir Framsfl. Framsfl. hafði komið upp á Keflavíkurflugvelli starfi, sem gat tekið á móti svo og svo stórum hóp af verkfræðingum, og þangað gátu þeir flúið, og þangað ætluðu þeir sér að fara. En það var auðvitað alveg á valdi hæstv. utanrrh. að stöðva það, ef hann hefði viljað, en það vildi hann bara ekki gera. Þeir höfðu engan annan vinnumarkað að fara á. Nú vildi ég gjarnan spyrja hæstv. ráðh., hvernig stóð á því, að núverandi forstjóri tóbakseinkasölunnar fór til ríkisins aftur. Var þetta eini maðurinn, sem vildi þiggja þá stöðu? Hann var búinn að fara út í viðskiptalífið, til olíufélaganna, einhvers mesta stórgróðahrings, sem til er í þessu landi og hefði átt að vera fær um að borga honum sæmileg laun. En hvernig stóð á því, að hann hljóp undir væng hæstv. fjmrh. og vildi nú komast í hreiðrið hjá ríkissjóði fyrir þessi smánarlegu laun? Var það af því, að hann hafði miklu lakari kjör hjá ríkinu en hann gat haft á hinum frjálsa markaði? Miklu fórnar sá maður fyrir Framsfl., ef hann hefur gert það bara til þess að geta unnið í þágu ríkisins. Nei, það er alveg áreiðanlegt, að forstjóri fyrir tóbakseinkasölunni fór ekki nauðugur í þetta starf, nema síður sé. Og svo mun vera um flesta aðra. Ég hygg því, að þær fullyrðingar, sem hæstv. ráðh. hefur um það, hafi ekki við rök að styðjast og falli alveg um sjálfar sig. Það var innan handar fyrir hæstv. ráðh. að sameina þessi tvö embætti, tóbakseinkasöluna og víneinkasöluna, og þá að geta hækkað laun þess manns, svo að hann hefði þá getað fengið enn betri menn frá hinum almenna vinnumarkaði, en það var ekki reynt að gera það, sjálfsagt vegna þess, að það hafa ekki verið nein vandkvæði á að fá menn í þessar stöður fyrir hin lögákveðnu laun. Hæstv. ráðh. sagði, að erindin rúmlega 100, sem komu til fjhn., væru enginn vitnisburður um það, hvernig launalagan. hefði tekizt um verk sitt. Ég held, að það sé ekki hægt að finna öruggara dæmi um það, að nefndin var ekki búin að leysa málið, þegar það kom til þingsins, heldur en það, að úr hópi sjálfra launamannanna koma hvorki meira né minna en á annað hundrað erindi. Það sýnir, að nefndin hefur annaðhvort ekki getað haft fullkomna samvinnu við embættismannastéttina, og þá er málið ekki heldur leyst, eða ekki viljað hafa hana. En það er engin önnur betri sönnun fyrir því, að málið var ekki undirbúið og var ekki leyst, heldur en það, að yfir 100 erindi koma til fjhn. og að hér hafa staðið daglega hópar manna til þess að fá leiðréttingu mála sinna. Ég hef nú svarað hér flestu, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta atriði, en ég vildi þó að síðustu mega spyrja hæstv. ráðh. í fullri vinsemd, hvort hann teldi ekki rétt, ef hann situr í þessu starfi til næsta þings, og jafnvel þó að hann geri það ekki, að láta útbúa fullkominn lista yfir laun allra þeirra manna, sem eru á launalögum og starfa hjá ríkinu, svo og lista yfir öll aukalaunin þeirra og láta birta samhliða launalistunum með fjárlagafrv. Á meðan ég var í fjvn., var margbeðið um þessar upplýsingar, en þær fengust aldrei. Það var aldrei hægt að fá frá neinum hæstv. fjmrh., hvorki núverandi né fyrrverandi, upplýsingar um þetta atriði. Fjvn. varð að tína þessar upplýsingar saman úr ýmsum plöggum, af því að þessir menn tóku ekki laun á einum stað, heldur á mörgum stöðum, og það er þaðan, sem ég hef þessar upplýsingar. Þaðan veit ég að þessi fríðindi eru sums staðar frá 25% og upp í 150% eða jafnvel 200% virði á móts við launin. Nú skora ég á hæstv. ráðherra að nota vel jólafríið og láta gera lista yfir þessi aukalaun og birta hér á Alþingi, og þá skulum við sjá, hvor okkar hefur á réttara að standa um matið á þeim lið fríðinda. Ég skal koma nokkru nánar inn á þetta, áður en ég lýk máli mínu, í sambandi við aðrar athugasemdir. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það væri fullkomlega ofmælt, að starfsmenn ríkisins hefðu betri laun en menn hefðu almennt á frjálsum vinnumarkaði, en gat þó ekki undir neinum kringumstæðum komið með nokkurn annan samanburð en á langlægst launuðu mönnunum og fór niður fyrir samanburðinn, sem sjálf launalaganefndin hafði gert. Honum datt ekki í hug að reyna að hrekja nokkuð af þeim tölum, sem ég setti fram í minni ræðu til samanburðar, og án þess að fara mjög langt út í það mál, skal ég samt sem áður benda hér á, að það getur ekki verið um neitt annað að villast í þessum samanburði en það, hvort ég hafi ofmetið fríðindin. Það er það eina, sem við getum deilt um, því að allt hitt er skjalfest og ekki hægt að hrekja það. Það eru engin vandræði að láta reikna út, hvað mikið laun embættismanna hafa hækkað, samanborið við laun annarra manna. Það verður að sjálfsögðu að taka þar með þær 12 millj., sem greiddar voru í laun til embættismannanna um þetta leyti í fyrra, svo og þær 29 millj., sem hæstv. ráðh. minntist á í fjárlagaræðu sinni að þyrfti vegna afnáms skerðingarinnar, o. s. frv., sem ég hef þó ekkert blandað inn í þetta mál. En hvorki hv. 4. þm. Reykv. né neinn annar getur mótmælt því, að 6% greiðslan í lífeyrissjóð sé hluti launa. Það eru fríðindi, sem ekki verður deilt um, hvernig meta skuli, þessi 6% á laun fá ekki neinir á hinum frjálsa vinnumarkaði. Slíkt er að vísu greitt hjá bönkum, en bankarnir eru, eins og vitað er, ríkisfyrirtæki, og starfsmenn þeirra er ekki hægt að telja á hinum frjálsa vinnumarkaði. Réttindin, sem við erum að tala um, þ. e. atvinnuöryggið, sem ég sagði að væri 10% virði, hefur enginn reynt að hrekja. Í því sambandi vil ég leyfa mér að spyrja: Hversu mikils virði hafa þessi réttindi verið t. d. Ingólfi Gíslasyni lækni, sem búinn er að vera núna sjúklingur í öll þau ár, sem ég hef verið á þingi, og alltaf eðlilega og sanngjarnlega fengið sín laun úr ríkissjóði? Hversu mikils virði er þetta? Ja, það er áreiðanlega þessum manni miklu meira en 10% virði. Svona er um fjöldamarga aðra starfsmenn ríkisins. Þá er um að ræða framlagið á 18. gr. Þar eru tölur, sem tala sínu máli. Það eru nærri 16 millj. kr., sem greiddar eru þar embættismönnum, og ef það er rétt reiknað, að 16 millj. kr. aukin gjöld í frv. stafi af 9.5–10% launahækkun, þá hljóta þessar 16 millj. kr., sem greiddar eru til sömu manna, einnig að vera 10% launahækkun. Þetta er ekki hægt að hrekja, enda hefur ekki verið reynt að hrekja það. Þá skulum við athuga liðinn frítt eða of lágt reiknað húsnæði. Nú sagði hv. frsm. m. a., að þetta bæri að meta samkvæmt lögum. Það er alveg rétt. En hvernig er það metið? Telur t. d. hv. frsm. eða hæstv. ráðh., að það sé eðlilegt mat og það sé það sama og hver verkamaður hér getur komizt af með að meta ágætt prestsseturshús með einum 6–7 herbergjum, bílskúr og öðru, sem því fylgir, nýbyggt, með hita, á einar 150 kr. á mánuði, en ég veit, að þetta er gert? Ég hygg, að hver og einn einasti verkamaður hér í þessum bæ mundi gleypa við því, ef ríkisstj. vildi taka að sér að greiða fyrir hann húsaleigu fyrir 6–7 herbergja íbúð í nýju sérstöku húsi auk hita og leigu á bílskúr, allt án launaskerðingar umfram 150 kr. á mánuði, en þetta veit ég að er gert fyrir ákveðna starfsmenn ríkisins. Þetta er bara eitt dæmi, og ég tel, að þessi liður minn sé ákaflega lágt metinn á 5%. Víða mætti reikna þetta a. m. k. 25% álag ofan á launin, og væri þó ekki ofmetið. Þá skulum við athuga það, sem er erfiðast að meta í þessu máli, en það er aðstöðumunurinn til tekjuöflunar. Eins og ég lýsti hér fyrr, hef ég aðeins metið þetta á 15%. Get ég ekki látið hjá líða að benda hér á eitt skýrt dæmi, sumpart vegna ræðu hæstv. menntmrh. og sumpart vegna þess ágreinings, sem hefur orðið um þetta í fjhn. Eins og kunnugt er, var sótt mjög fast af mörgum aðilum að færa upp um einn flokk alla menntaskólakennarana, þ. e. úr VII. flokki og upp í VI. flokk. Nú hafa menn í VII. flokki 37800 kr. í grunnlaun. Út af þessu ræddu tveir kennarar menntaskólans við mig, og þegar við vorum búnir að ræða málið, viðurkenndu þeir þau rök, sem ég færði fyrir því, að það ætti ekki að hækka þetta, og þau voru þessi m. a., að þegar reiknað var út, hvað þessir menn yrðu að vinna fyrir þessi laun, kom í ljós, að það var aðeins 121 dagur á ári, miðað við 8 stunda vinnu, allt samkvæmt reglugerð hér að lútandi, og það er hámarksvinna þeirra, 121 dagur. Fyrir það fá þeir 37800 kr. í grunnlaun, eða fyrir að vinna þriðja partinn af árinu. En þar með er ekki öll sagan sögð. Þessir menn hafa nú um 50% viðbót fyrir kennslu í sama skóla. Öll laun við menntaskólann í Reykjavík eru nú um 1300 þús. kr. með uppbót. Fyrir stundakennslu eru greiddar í menntaskólanum 653 þús., og svo að segja hver einasta króna af þessari stundakennslu fer til þessara sömu manna, af því að kennslustundir þeirra eru samkv. reglugerð ákveðnar sem að framan greinir. Þeir bæta þessu á sig. Aðstöðumunurinn er þessi, að þeir geta fengið 50% álag í þessum eina skóla að meðaltali á sín laun og þurfa þó ekki að vinna nema í hæsta lagi 200 daga á ári að meðtalinni aukakennslu. Hér hef ég a. m. k. ekki metið fríðindin of hátt. Nú er það vitað, að sumir af þessum kennurum kenna einnig í öðrum skólum og hafa þá líka tíma til þess. Nákvæmlega sama er með aðra menntaskóla í landinu og marga aðra skóla í landinu, að allri stundakennslunni er dreift á kennarana, þegar búið er að ganga frá reglugerðinni þannig, að kennararnir skuli hafa svo stuttan vinnutíma, að það sé raunverulega ekki nema 1/3 á móti almennum vinnutíma í landinu. Ég skora nú á hæstv. fjmrh. að hrekja þessi rök. Ég held því, að það sé síður en svo ofmetið að reikna þessi fríðindi 15%. Ýmiss konar önnur fríðindi met ég svo á 5%, og skal ég ekki vera að eyða tíma í það, en ég held því fast fram, að þessi fríðindi hafi verið aukin svo gífurlega, frá því að launalögin voru sett 1945, að þó að þeir hefðu ekki fengið neinar aðrar uppbætur en að halda þessum fríðindum, þá voru þeir mjög vel settir, samanborið við aðra launþega í landinu, en þessu gekk hv. 4. þm. Reykv. alveg fram hjá. Hæstv. dómsmrh. er nú ekki viðstaddur. Ég hef heldur enga ástæðu til þess að haga mínum orðum út af hans ræðu þannig, að þörf væri fyrir hann að taka til máls aftur, skal ekki heldur gera það. En ég vil aðeins taka það fram, að ég ásaka síður en svo hæstv. ráðh. né aðra, þó að þeir séu á annarri skoðun í þessu máli en ég, síður en svo. Ég hef fært rök að því, að þetta frv. muni hleypa af stað nýrri verðbólgu. Hann segir aftur á móti: Það hleypir engri verðbólgu af stað. - Það er hans skoðun, og ég er ekkert að fárast um það, hann hefur sína skoðun, reynslan mun verða dómarinn í þessu máli. Hann segir, að að sínu áliti telji hann hér aðeins um fullkomið réttlætismál að ræða. En réttlætismál getur sannarlega hleypt af stað nýrri verðbólgu. Það verður víst ákaflega erfitt að fá nokkurn tíma nokkurn verkamann, sem stóð í verkfallinu á þessu ári, til að viðurkenna, að þar hafi ekki verið um réttlætismál að ræða, það er bara allt önnur hlið á málinu. Þetta mál getur sannarlega hleypt af stað mikilli verðbólgu í landinu, þó að það sé fullkomið réttlætismál. Hitt er svo allt annað atriði, að ég er ekki sammála mínum ágæta vini og hæstv. ráðh. um það, að hér sé um réttlætismál að ræða. Ég er alls ekki sammála honum um það. En það minnir mig á mjög skemmtilegan bréfkafla, sem ég fékk frá ágætum vini mínum, bónda utan af landi, nýlega, því að sannleikurinn er, að þegar á að fara að fara að leita að kjarnanum í þessum málum, þá sækir maður það stundum beint til alþýðunnar. Hann skrifar: „Ég var að horfa á sex ára gamlan son minn við að byggja turn úr kubbum, og þegar turninn fór að verða of hár, þá fór allt að hallast og af sínu barnahyggjuviti datt honum þó í hug að taka ofan af turninum, og þá var allt lagað.“ Ég er sömu skoðunar, eins og ég gat um í minni framsöguræðu. Þessi mál verða aldrei löguð með því að taka neðan frá. Það verður að taka á málinu ofan frá, hvort sem mönnum finnst það réttlætismál eða ekki, og sé það ekki gert, þá hlýtur byggingin að falla, þegar það hefur verið tildrað of miklu ofan á hana. Það er hart, að hér skuli vera margir prýðilegir menn í þessari stofnun, sem skilja ekki þetta, sem 6 ára barn getur skilið. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að ef þetta frv. yrði ekki samþykkt, væru borgararnir settir í mikla hættu, vegna þess að hópur embættismanna mundi þá fara úr störfum ríkisins til einkafyrirtækjanna. Ég hef minnzt á það áður, hvert þeir eiga að fara. Hér er ekkert annað en um hreinar hugargrillur að ræða, og þar að auki hef ég bent á, að það sé alveg sjálfsagður hlutur að reyna að taka upp fullt samstarf við þessa menn og reyna allar sanngjarnar leiðir, áður en frv. er gert að lögum, sem hlýtur að framkalla það, sem ég hef hér bent á, þ. e. nýja verðbólguöldu. Ja, ég veit nú ekki, hvert allir þessir kennarar ættu að fara, sem hann segir að mundu hópast frá ríkinu. Máske færu þeir allir út í atvinnulífið, færu allir að framleiða, svo að við fengjum meiri gjaldeyri. Þá skil ég ekki annað en að það væri þá kannske hægt af þeim ágóða að launa eitthvað betur þá, sem eftir yrðu. En er nú ekki ástæðan fyrir því, að kennaraþurrð er í landinu, allt önnur en launakjörin? Er það ekki afleiðingin af fræðslulöggjöfinni, sem sett var hér 1945 og ég var þá algerlega andvígur? Er það ekki meginástæðan fyrir því, að svo og svo marga kennara vantar í landinu? Það er ekkert lítið alvörumál, þegar komið er svo, að 1/3 hluti af þjóðinni er 9 mánuði á skólabekk. Þetta er ekki svo lítið atriði, en svo margir eru í dag ýmist kennarar eða nemendur eða eitthvað í kringum fræðslumálin, og þessi fræðslumál kosta hvorki meira né minna en upp undir 80 millj. kr. og munu stórhækka við þetta frv. Sama er að segja um lögfræðingana. Ég skil ekki í því, að þjóðin hafi neitt voðalegt tjón af því, þó að einhver órói væri hjá lögfræðingunum. Ef þeir sjá sér fært að vera í einhverju öðru starfi betra, þá er það þeirra mál. Og ég er alveg viss um, að efnahagsmálin í landinu fengju minna áfall við það, að við misstum helminginn af lögfræðingunum út úr dómarasætunum, heldur en við samþykkt þess frv., sem hér er á ferðinni. Það verður miklu erfiðara og stærra áfall að samþykkja þetta frv. en þó að við ættum að missa helminginn af lögfræðingunum í landinu, auk þess sem ég er viss um, að við mundum aldrei missa neitt svipað því af lögfræðingum úr embættum. Við misstum kannske einn eða tvo menn, það er allt og sumt. Hæstv. ráðh. sagði, að hann játaði mikið ósamræmi í frv., og minntist m. a. á laun biskups. Það er alveg rétt, að ég, sem annars er á móti þessari almennu launahækkun, tel, að biskupsembættinu sé ranglega skipað í flokk í frv. Þetta er eitt af allra virðulegustu embættum, og sá maður, sem það skipar, á að bera ábyrgð á allri prestastéttinni og öllum kirkjumálum í landinu, og ég er sannarlega ekki svo þröngsýnn, að ég vilji ekki launa slíkan mann, svo að hann geti innt það starf af höndum, svo að vel fari. Ég teldi það ákaflega mikils virði, ef hægt yrði að byggja hér upp raunhæft starf hinnar íslenzku kirkju með öllum þeim rúmlega hundrað prestum, sem hún hefur yfir að ráða og hafa allt of lítið að gera flestir hverjir, það sé ákaflega mikils virði að byggja upp skipulega það starf, svo að það geti gert miklu meira gagn í þjóðfélaginu en nú, og til þess þurfum við ekki einungis góðan biskup, heldur og að hann geti fórnað öllum sínum kröftum fyrir það mál og þurfi ekki jafnframt að hafa fjárhagsáhyggjur. Það var þess vegna, að ég bar það fram og fylgdi því að setja biskup í hæsta flokk. Þetta þurfti ekki að hafa neinar afleiðingar í för með sér. Ég var alveg eins sammála um það, að það væri rétt að selja prófessorana við háskólann upp í hæsta flokk. Hefur það ekkert að gera með skoðun mína á málinu almennt. Hér er um það sama að ræða, að þeir eru yfirmenn yfir allri menntastéttinni í landinu. Þessir menn eiga að bera ábyrgð á því, að við fáum góða embættismenn út úr háskólanum. Þess vegna er ég samþykkur því, að menn, sem taka að sér slíka ábyrgð, séu vel launaðir. Ég þekki mjög vel, hvers virði það er að hafa góða kennara. Kennari er einskis virði og kannske verra en einskis virði, ræki hann ekki vel starf sitt, annar er svo mikils virði, að það er ekki hægt að greiða fyrir hans starf svo sem það er vert. En engin stétt í landinu á eins hægt með að svíkja sín störf og kennarar, því að það verður aldrei hægt að meta, hvort það verður viðtakandinn, sem brást, eða hinn, sem átti að láta inn í kollinn á honum, sem brást að gera sína skyldu. Ég er alveg sammála hæstv. dómsmrh., að það sé full nauðsyn og hefði raunverulega átt að vera ákvæði um það í frv. að hafa heimild til þess að gera sérsamning undir sérstökum kringumstæðum, og það mun reynast svo í framtíðinni, að þegar búið er að samþykkja þetta frv., mun verða tekið upp í mjög stórum stíl að gera sérsamninga við einstaka menn, vegna þess, að einstakir menn eru alltaf til, sem gera verkin miklu betur en almenningur. En það ákvæði er nú ekki í frv. Hins vegar hefur verið farið alveg öfugt að hér. Það hefur verið farið þannig að að semja við þessa sérstöku menn og svo lögfesta þessa launaviðbót einnig hvað snertir meðalmennina og skussana, og það er rangt frá mínu sjónarmiði. Aðeins nokkur orð til hv. frsm. meiri hl. n. Hann hélt því fram, að það hefði kannske verið rétt að hafa fulltrúa atvinnuveganna í n. Ég met nú, að sú viðurkenning komi hér fram. Það var alveg jafnsjálfsagt að hafa einhvern mann frá atvinnuvegunum í n. eins og það var sjálfsagt að hafa einhvern embættismann. En mælikvarðinn, sem hann leggur á afgreiðslu málsins í fjhn., er algerlega rangur. Hann segir, að fjhn.-menn hafi ekki verið embættismenn, m. a. sé hv. þm. Barð. enginn embættismaður. Það er alveg rétt. En hv. frsm. er fullkunnugt um það, að það var búið að binda þessi mál þannig, að það var útilokað fyrir nokkra þingnefnd að raska í höfuðatriðum frv., frá því að það kom frá launalagan., nema til þess að gera það verra, eins og raun ber vitni um. Það er stórum skaðlegra, stórum ranglátara og stórum verra nú, þegar það er komið hingað til Ed., en það var, þegar það var lagt fram. Þess vegna beitti ég mér sjálfsagt ekki neitt, eins og hv. frsm. er kunnugt um, fyrir raunverulegum breytingum í n., öðrum en þeim, sem ég hef þegar lýst. Hann sagði, að ég hefði getað haft áhrif á lækkunartill. í n. Það var útilokað að hafa nein áhrif á lækkunartill. í nefndinni. Hv. þm. veit, að það var búið að semja um þetta frv., áður en það kom inn í þingið. Það var búið að lofa því, að það skyldi verða samþykkt á þessu þingi, og það hefur ekki verið tekið tillit til tillagna, hvorki eitt né annað, nema þar sem einstökum stéttarhópum tókst að ota sínum tota og þá helzt með fulltingi launalaganefndar. Ég þarf ekki að eyða neinum tíma í að svara því, hvað forstjóri Eimskipafélagsins hefur í laun eða skipstjórar eða lögfræðingar. Það er enginn mælikvarði á hinum almenna vinnumarkaði. Þessum mönnum eru ekki borgaðar neinar upphæðir úr ríkissjóði. Þeirra laun verða aldrei neinn mælikvarði á það, hvað greiða skuli starfsmönnum ríkisins, auk þess sem mér er alveg ókunnugt um, hvað þessir menn hafa. Og laun skipstjóra er náttúrlega aldrei hægt að bera saman við laun manna í landi. Meðal annars er það með skipstjóra, að þeir eru undir þá sökina seldir að koma kannske ekki að landi, eins og aðrir sjómenn. Og nokkuð er það víst, að mjög erfitt sýnist orðið nú að halda nokkrum sjómönnum í skiprúmum. Er það ekki af því, að raskazt hafi launahlutföllin á milli skipstjóra og annarra sjómanna annars vegar og manna við landstörfin hins vegar, að erfitt mun nú að fá nokkra sjómenn til að vera á flotanum? Ef hlutföllin eru þannig, áður en þetta frv. er samþykkt, hvernig verða þau þá, eftir að það hefur verið gert að lögum. Svo sagði hv. frsm., að ég hefði spurt: Hvað segir almenningur um þetta? Þar hefur hv. frsm. misskilið mig, því að ég spurði aldrei, hvað almenningur segði um frv. í heild. Ég sagði: Hvað segir almenningur um afstöðu hv. nm. í fjvn., sem hafa undirskrifað nefndarálitið frá n., þar sem þeir vara við því á nákvæmlega sama hátt og ég að mynda verðbólgu í landinu með hækkun launa, en greiða svo atkv. annaðhvort gagnstætt þessari yfirlýsingu, sem þeir hafa sent út til þjóðarinnar, sitja hjá eða fara út? Það var þetta, sem ég spurði um.  Að síðustu var ég alveg undrandi, þegar hv. frsm. leyfði sér að halda hér fram tölum, sem hann veit að eru bókstaflega rangar í sambandi við kostnaðinn. Hann veit, að 20 millj. krónurnar, sem reiknað var fyrst með að frv. mundi kosta ríkissjóð, voru hækkaðar um 2 millj. kr. af fjhn., og ef hann ekki veit það, þá hefði hann átt að spara sér að fullyrða þetta, fyrr en hann var búinn að fá þessa vitneskju, úr því að hann var búinn að heyra það hjá mér, og fullvissa sig þá um, hvort það væri rétt eða rangt. Hann fer alveg rétt með 2½ millj. gjaldaaukningu, sem verður við breytingarnar síðar, sem er nokkurn veginn sama upphæð og ég gat um, en hann gengur alveg fram hjá hinum upplýsingunum, sem ómögulegt er að hrekja, að það eru á öðrum liðum fjárlaganna bein launaútgjöld, sem er ekki hægt að komast hjá að hækka líka. Hvernig hugsar hv. frsm. sér í alvöru talað t. d., að þær 1400 þús., sem eru greiddar beinlínis í laun til Búnaðarfélagsins, þurfi ekki að hækka hlutfallslega, eftir að búið er að gera þessa breyt. á launalögunum? Það verður vitanlega að hækka laun allra þeirra manna á sama hátt og hefur verið gert, nákvæmlega sama með Fiskifélagið, nákvæmlega sama með Iðnaðarmálastofnun og fleiri stofnanir í landinu, sem þannig er ástatt um. Og hvað heldur hann um stundakennsluna? Heldur hv. frsm. raunverulega um þessar nærri 600 þús. kr., sem í dag eru greiddar fyrir stundakennslu í menntaskólunum, að sú upphæð verði ekki hækkuð um sömu prósentur og launin sjálf? Við vitum þetta af reynslunni, og ég veit, að hv. þm. S-Þ., sem þekkir þessi mál frá fjvn., veit eins og við allir, að það er engin önnur leið. Þar að auki vissi hv. 4. þm. Reykv., að það var rétt, sem ég fór með, að tryggingarnar þurfa rúmlega 7 millj. kr. viðbót vegna launahækkana samkv. frv. Þær upphæðir, sem ég reikna með, eru teknar beint upp úr fjárlagafrv., og það eru 40 millj. kr., sem verða að hækka með sömu prósentu og sama álagi og launin sjálf. Þar hef ég ekki tekið einn einasta lið, sem heyrir undir þessar 20 millj., sem fyrst var reiknað með, eða 2½ millj., sem síðar var reiknað með, svo að þetta er fullkomlega rétt hjá mér, að kostnaðurinn verði sá, sem ég hef haldið fram. Hv. þm. sagði síðast hér, að hann hefði ekki orðið var við neina kúgun og að ekki hefði þá Sjálfstfl. tekizt að kúga mig. Nei, það er nú ekki í fyrsta skipti, sem Sjálfstfl. hefur ekki tekizt að kúga mig, vegna þess að hann hefur aldrei reynt það, aldrei gert neina tilraun til þess. Og ég get sagt hv. þm. það, að það mundi ekki heldur þýða neitt. Það var nefnilega sá mismunur á milli mín og frambjóðanda Framsfl. 1942, hins ágæta manns Steingríms Steinþórssonar, núverandi hæstv. landbrh., að hann lýsti því yfir á öllum fundunum, að hann byði sig fyrst og fremst fram sem fulltrúi Framsfl. og þar næst sem fulltrúi sýslunnar. Ég lýsti því þá yfir og ávallt síðan, að ég byði mig fyrst og fremst fram sem fulltrúi Barðstrendinga og þjóðarinnar. Og ef afstaða mín er slík á þingi, að ég á að velja á milli flokkshagsmuna annars vegar og þjóðarhagsmuna hins vegar, þá fylgi ég þeirri stefnu að gæta hagsmuna kjósendanna og þjóðarinnar. En því er kannske hv. frsm. ákaflega óvanur í sínum flokki. Að rökstudda dagskráin sé firra, mótmæli ég harðlega. Hv. þm. veit eins vel og ég, að það er óhjákvæmilegt, að þessar 40 millj., sem kastað er út í viðskiptalífið beint úr ríkissjóði, eftir að frv. þetta er samþykkt, hljóta að skapa nýja verðbólgu. Það er engin getgáta. Það eru beinharðar staðreyndir. Og hann segir, að mín rök hafi verið hrakin hér. Það hefur ekki verið reynt að hrekja þau. Það hafa verið notaðar fullyrðingar án þess að reyna að hrekja nokkurn hlut af því, sem ég hef tekið beint upp úr gögnunum, sem fyrir lágu. Og svo segir hv. þm., að það sé rangt, að þetta frv. kalli sanngjarnlega á aðrar launahækkanir. Ég hef ekkert um það sagt, hvort það kallar á þær sanngjarnlega, við skulum láta það liggja á milli hluta, en það kallar áreiðanlega á aðrar launahækkanir. Og þó að hv. frsm. og allir þeir, sem standa að þessu frv., álíti, að hér sé bara um leiðréttingu að ræða, þá breytir það ekki nokkrum sköpuðum hlut. Þetta frv. getur ekki annað en kallað á nýja verðbólgu og nýjar launahækkanir á öllum sviðum. Ég vil svo biðja hæstv. forseta að afsaka, að ég hef orðið að tala þetta langan tíma, en mun ekki taka aftur til máls, nema beint verði til mín einhverju, sem ekki verður komizt hjá að svara.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af orðum hæstv. menntmrh. - Hæstv. menntmrh. sagðist ekki bera á móti því, sem ég sagði í minni ræðu, að á einhverju stigi málsins í samningunum við verkalýðsfélögin í vor hefði verið léð máls á því af hálfu verkalýðsfélaganna að afnema ekki vísitöluskerðinguna með öllu gegn einhverjum öðrum fríðindum. Þetta er ekki rétt, og vegna þess að þetta mál hefur verið mikið notað í áróðri, þá tel ég nauðsynlegt, að þetta komi skýrt fram. Það var allan tímann lýst yfir af hálfu verkalýðsfélaganna, að það væri ekki þeirra krafa, að vísitöluskerðingin yrði afnumin með öllu, hversu há sem launin væru, og það var ekki krafizt neinna fríðinda á móti. Því var blátt áfram lýst yfir, að verkalýðsfélögin hefðu ekki áhuga á því, að vísitöluskerðingin á hæstu laununum yrði afnumin. Ég man, að það var sagt margsinnis, að verkamenn stæðu ekki í 5–6 vikna verkfalli fyrir hálaunamenn ríkisins og að verkamenn þvægju hendur sínar af allri ábyrgð á því, að sú ráðstöfun yrði gerð, sem verið er að gera nú. En þá brá bara svo undarlega við, að atvinnurekendur vildu ekki láta afnema vísitöluskerðinguna með öllu, og það bar ekki á öðru en að ríkisstj. væri á sama máli. Það er því hrein firra, að afnám vísitöluskerðingarinnar á hálaunum sé afleiðing af verkföllunum í vor. Ríkisstj. var í lófa lagið að koma því inn í samningana, að vísitöluskerðingin skyldi haldast á háu laununum, en hún vildi það ekki, og ég held, að hún hafi ekki viljað það vegna þess, að þá þegar var ákveðið að nota samninginn, sem gerður var, sem tilefni til stórhækkunar á launum mestu hálaunamannanna. Þá fór hæstv. ráðh. að tala um launakjör í Sovétríkjunum og af lítilli þekkingu eins og fyrri daginn, en nú bregður bara svo við, að hann telur hina vondu bolsévika til fyrirmyndar. Nú er fjarri því, að ég vilji afnema allan launamismun, slíkt er ekki hægt í auðvaldsþjóðfélagi og ekki heldur í sósíalistísku þjóðfélagi og allra sízt á hinu fyrsta skeiði þess, og það var ekki heldur það, sem um var að ræða. Hins vegar held ég, að það sé mjög fjarri því, að launamismunurinn hér á landi sé í nokkru samræmi við það, sem menn leggja af mörkum. Nú er það svo, að kaup almennra verkamanna fyrir átta stunda vinnudag hrekkur hvergi nærri fyrir brýnustu nauðsynjum manna, sem hafa nokkuð stóra fjölskyldu. Ef það er nú rétt, að þjóðfélagið hafi ekki ráð á því að greiða verkamönnum laun, sem eru nauðsynleg til framfærslu 5 manna fjölskyldu, hvernig hefur þá hið sama þjóðfélag ráð á því að greiða öðrum margföld verkamannalaun, sumum allt að 100 þús. kr. á ári og oft miklu meira, þegar öll fríðindi og aukagetur eru reiknaðar með? Ef þjóðfélagið átti að farast vegna þess, að hinir lægst launuðu fengu 10% hækkun í vor, hvernig getur þá hið sama þjóðfélag haft ráð á því að hækka laun hinna hæst launuðu um allt að 40% og raunar í sumum tilfellum um yfir 50%, þegar öll kurl koma til grafar? Hvernig hefur þjóðfélag, sem ekki hefur ráð á að hækka laun hinna lægst launuðu um 3000 kr. á ári eða rösklega það, ráð á því að hækka laun hinna hæst launuðu um yfir 30 þús. kr. á ári?



Herra forseti. Ég er að byrja að verða syfjaður og líka farið að langa í kaffi, sem hæstv. forseti hefur heitið deildarmönnum, og mun ég því mjög stytta mál mitt. Hv. þm. Barð. minntist í ræðu sinni á matið á húsnæði og öðrum hlunnindum, sem sumir starfsmenn ríkisins hefðu, en aðrir ekki, og spurði í því sambandi, hvort ég teldi sanngjarnt, að gott húsnæði með ljósi og hita væri metið á 150 kr. á mánuði. Ég tel það hreina fjarstæðu, ef svo er gert. Ég skal alveg viðurkenna það. Í lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, sem ég áðan vitnaði í, stendur, að þess konar fríðindi eigi að meta af yfirskattanefndum hvers héraðs. Og ef yfirskattanefndir í raun og veru meta húsnæði svo, þá gera þær ekki sína skyldu. Ég sé ekki, að það eigi að taka tillit til þess í þessum lögum, þótt svo kunni að vera, að einstaka yfirskattanefndir hlífi mönnum meira en rétt er. Það á þess í stað að áminna skattanefndirnar um að meta þetta rétt og í samræmi við það, hver húsaleiga er almennt á þeim stað, þar sem um slíkt er að ræða. Hv. þm. Barð. tók það réttilega fram, að starfsmenn margir eru ákaflega óánægðir út af þessu frv. En hvernig getur staðið á þeirri óánægju? Enginn er lækkaður. Allir fá hækkun. Jafnvel þeir, sem eru í sama launaflokki og þeir áður voru, fá milli 9 og 10% hækkun. Það er enginn óánægður yfir því, að kjör hans hafi verið skert. Óánægjan er eingöngu út af því, ef einhver annar hefur fengið meira. Það sem sagt virðist vera sú gamla fylgikona mannanna, öfundin, sem hér kemur til greina. Hv. þm. minntist líka á kennarana. Hann minnist nú stundum á þá og virðist ekki meta hátt þeirra vinnu, segir, að kennarar við menntaskóla vinni sem svari 121 degi á ári með 8 stunda vinnu. Ég veit það af fyrri viðræðum við þennan hv. þm., að starf kennara metur hann í kennslustundafjölda, en þegar um kennara er að ræða, er það algerlega rangt. Hver kennari, sem gerir skyldu sína og kennir vel, hlýtur að verja miklum tíma utan kennslustundanna til þess að búa sig undir kennslustundirnar. Og kennsla er í mörgum tilfellum erfitt verk, þó að hver maður sé ódrepinn af því að vinna t. d. útivinnu í 8 stundir. Ég vandist því frá unglingsárum og hátt á fimmtugsaldur að vinna á sumrin í 12 stundir við heyskap, og mér fannst það ekkert gera mér til, en ég var líka kennari um tíma, og ég var oft orðinn þreyttur eftir 6 stunda kennslu, engu síður þreyttur en eftir 12 tíma vinnu við heyskap. Að meta ýmiss konar aukafríðindi, sem starfsmenn hafi, á 15% almennt af launum starfsmanna ríkisins, hugsa ég að sé alger fjarstæða, því að vitanlega er fjöldi starfsmanna hjá ríkinu, sem engin slík fríðindi hefur. Ég kannaðist við það, að kannske hefði verið heppilegra, að í launanefndinni, sem undirbjó málið, hefðu verið fulltrúar einnig frá atvinnuvegunum, en benti á það hins vegar, að ekki hefðu launin lækkað við það, að fulltrúar atvinnuveganna, alþingismenn, við, sem vorum í fjhn., og hv. þm. neðri deildar, hefðu fjallað um málið. Í meðförum þingsins hækkuðu launin, eins og menn vita. Það hafa orðið miklar tilfærslur á milli flokka, þó að flokkarnir væru ekki hækkaðir. Hv. þm. sagði í sambandi við þetta, að ekkert hefði verið hægt að gera í n., því að allt hefði verið bundið fyrir fram. Ég kannast ekki við þetta. A. m. k. leyfði hv. þm. A-Húnv. (JPálm) sér að bera fram brtt. í Nd. um að lækka allan launastigann. Það hefði hver okkar getað gert.  Hv. þm. sagði, að ég hefði haldið fram röngum tölum. Þetta er ekki rétt. Ég hélt engum tölum fram. Ég einfaldlega sagði, að mþn. í launamálum hefði áætlað kostnaðinn af þessari lagabreytingu, sagði rétt frá því, og ég bætti því við, að ég tryði þessum mönnum betur en hv. þm. Barð. í þessu efni, ekki sökum þess, að ég sé að væna hv. þm. Barð. um vísvitandi ósannsögli, heldur vegna þess, að t. d. skrifstofustjórinn í fjmrn. og hinn skrifstofustjórinn einnig höfðu miklu betri aðstöðu til þess að gera áætlanir um þetta heldur en hann. Það kann að vera, að þeir hafi eitthvað áætlað þetta of lágt, en ég veit, að þeirra áætlun er nær sanni en áætlun hv. þm. Barð. Að vísu er það rétt, sem hann sagði, að ýmis önnur gjöld hækka auðvitað eitthvað, og má búast við því, að í sumum stofnunum, sem styrktar eru af ríkinu, hækki laun, þar sem þau verða lægri en sambærileg laun ríkisstarfsmanna. En það getur ekki oltið á öllum þeim milljónum, sem hv. þm. gerir ráð fyrir. Hvað snertir kúgunina, sem hv. þm. talaði um og sagði, að Sjálfstfl. hefði ekki reynt að kúga sig í þessu máli, þá bar ég það aldrei á Sjálfstfl., að hann hefði reynt að kúga hann. Ég sagði bara, að ekki hefði Sjálfstfl. kúgað hann. Hann hefur sjálfsagt ekki reynt það, og ég veit, að það hefur komið fyrir, að hv. þm. Barð. hefur gengið á móti sínum flokki í ýmsum málum. Ég hef líka gengið á móti mínum flokki í sumum málum, og það hefur ekki verið reynt að beita mig nokkurri kúgun. Ég hygg, að það megi segja þetta um flesta þm., að það komi fyrir, að þeir geti orðið ósammála sínum flokki. Hv. þm. segir, að sín rök hafi ekki á nokkurn hátt verið hrakin með öðru en fullyrðingum frá þeim, sem gagnrýnt hafa ræður hans. Ja, með hverju hefur hv. þm. hrakið rök okkar hinna? Ég hygg, að það sé ekki með öðru en fullyrðingum.