Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Nú þegar aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um eingreiðslu í desember vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra, þeir eru nefnilega tveir sterku mennirnir í stjórninni, tveggja spurninga: Í fyrsta lagi hvort ríkisstjórnin muni tryggja að sambærilegar greiðslur komi til lífeyrisþega, öryrkja og aldraðra sem og þeirra er þiggja atvinnuleysisbætur og í öðru lagi hver sú upphæð verði. Við treystum því að ríkisstjórnin komi fram við þessa hópa eins og aðra launþega þessa lands. Lífeyrisþegar og atvinnulausir munu vilja halda jól eins og aðrir og ekki veitir af stuðningi sem ég tel víst að ríkisstjórn Íslands muni veita af heilu og fullu hjarta.

Frú forseti. Það samkomulag sem hefur orðið á vinnumarkaði snertir þá sem eru á vinnumarkaði, það snertir ekki þá sem eru á bótum. Það er hins vegar þannig að ríkisstjórnin átti fund með Samtökum aldraðra í lok september og þar var ákveðið að flýta því að ganga frá skýrslu samráðsnefndar þriggja ráðuneyta um málefni eldri borgara. Sú skýrsla liggur nú fyrir. Næst á dagskrá er að halda fund með þeim til þess að fjalla um framhaldið, m.a. að því er varðar bætur. Þessi mál eru því í farvegi og verður fjallað um þau á þeim vettvangi og á sama hátt og gert hefur verið við sambærilegar aðstæður. Það hafa engar ákvarðanir verið teknar í þessum málum en um það verður fjallað á þeim vettvangi sem ég hef nú sagt frá.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Magnússyni fyrir að taka þetta mál upp. Það er greinilega og sannarlega ástæða til. Svör hæstv. forsætisráðherra koma hins vegar á óvart og vekja upp miklar spurningar. Því verður vart trúað að ríkisstjórnin hafi ekki leitt hugann að því að að sjálfsögðu hlyti að koma upp sú eðlilega krafa að sambærilegar kjarabætur skiluðu sér til þeirra sem fá framfærslu sína í gegnum greiðslur úr tryggingakerfinu eða frá Atvinnuleysistryggingasjóði, enda er gert ráð fyrir því í lögum að kjör þessara hópa taki mið af þróun á launamarkaði. Eða muna hæstv. ráðherrar það ekki? Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að líta til þess þegar greidd er sérstök launauppbót, eingreiðsla af því tagi sem nú á að verða hluti af kjörum jafnt almenna vinnumarkaðarins sem opinberra starfsmanna ef ég veit rétt. Ef ég hef tekið rétt eftir í gær kom það þar fram að sambærilegar greiðslur mundu ganga yfir þann hluta vinnumarkaðarins. Hér er um að ræða 26 þús. kr. í eingreiðslu nú í desember og það munar um minna fyrir hópa sem eru að reyna að draga fram lífið af mánaðartekjum langt undir 100 þús. kr. eins og þeir gera sem ekkert hafa sér til framfærslu annað en greiðslur úr almannatryggingakerfinu eða frá Atvinnuleysistryggingasjóði og þurfa þó að borga nokkra skatta af. Ég skora því á hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, formenn stjórnarflokkanna, að gera nú betur. Þetta er einfalt mál, ákaflega einfalt mál, snýst bara um það réttlætismál að þessir hópar fái sambærilegar kjarabætur og aðrir núna fyrir jólin.

Virðulegur forseti. Svör Halldórs Ásgrímssonar hæstv. forsætisráðherra koma því miður ekki á óvart. Það var ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem árið 1995 lagðist svo lágt að afnema jólauppbót til atvinnulausra, þannig að ekki einasta hafa þeir ekki haft vilja til að veita slíkar jólauppbætur heldur hafa þeir beinlínis gengið svo langt að afnema slíka uppbót til þeirra sem lakast voru settir. Þessi sama ríkisstjórn sveik samkomulag sitt við öryrkja um kjarabætur fyrir síðustu kosningar um 500 millj. kr. en á fé í hvers kyns gæluverkefni og óráðsíu eins og við höfum séð í nýlegu fjáraukalagafrumvarpi. Kjör öryrkja, atvinnulausra og ellilífeyrisþega eru í fjárlögum hækkuð samkvæmt breytingum á almennum vinnumarkaði. Til þess er vísað að þau eigi að taka þeim breytingum. Nú hafa þau tekið breytingum vegna verðlagsþróunar, ekki aðeins um þessar 26 þús. kr. greiðslu heldur liggur líka fyrir í yfirlýsingum 0,65% hækkun á töxtum, sem hlýtur líka að eiga að ná til þessara hópa nema auðvitað það sé sérstök stefna ríkisstjórnarinnar að skilja þessa hópa algjörlega eftir í því góðæri sem nú ríkir í íslensku samfélagi.

Frú forseti. Ég hef aðeins sagt að það verði fjallað um þessi mál á þeim vettvangi sem hefur verið ákveðinn til þess. Það hefur ekki verið fjallað um þetta mál í tengslum við þessa kjarasamninga. Þar með er ekki sagt að þessar bætur taki ekki einhverjum breytingum. Ég held að þingmenn hljóti að geta fallist á að það verði svigrúm til þess að fara yfir þau mál. Svo vildi ég nú aðeins segja við hv. þm. Helga Hjörvar: Það hefur aldrei neitt samkomulag verið svikið. Hann ætti að fara að venja sig á að tala með öðrum hætti um slíka hluti. Það var ákveðið á sínum tíma að hækka kjör öryrkja sérstaklega um einn milljarð. Það var staðið við það og gott betur. En þar með er ekki sagt að það megi ekki gera betur gagnvart öryrkjum. Að sjálfsögðu má gera mun betur og jafnframt má gera betur gagnvart öldruðum. Það hefur verið í gangi ákveðin vinna og mörg skref verið stigin í því sambandi og það verður haldið áfram að stíga skref bæði í sambandi við öryrkja og aldraða. En að fjalla um þessi mál með þeim hætti sem hv. þm. Helgi Hjörvar temur sér hér á Alþingi er náttúrlega fyrir neðan virðingu Alþingis.

Frú forseti. Ég ætla bara ekki að trúa því að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki hugleitt það, þegar samkomulag Samtaka atvinnulífsins og ASÍ var undirritað fyrir örfáum dögum, eða gert ráð fyrir því að Öryrkjabandalagið kæmi á eftir og óskaði eftir þeirri eingreiðslu sem eðlilegt má telja að öryrkjar fái. Það kemur mér mjög á óvart að hæstv. forsætisráðherra skuli svara á þeim nótum sem hann svarar nú, vísar í einhverja skýrslu sem liggur fyrir sem unnin hefur í samvinnu við Samtök aldraðra um bótamál. Mér fyndist svo eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra kæmi hér, bæri höfuðið hátt og segði að að sjálfsögðu fengju öryrkjar sömu eingreiðslur og samið var um til aðila vinnumarkaðarins fyrir örfáum dögum. Við höfum lagaskyldu til að gæta þess að bætur Tryggingastofnunar eða kjör öryrkja þróist á svipuðum nótum og gerist á almennum vinnumarkaði, þannig að ég spyr: Á hverju stendur? Af hverju svarar hæstv. forsætisráðherra á þeim nótum sem hann gerir? Öryrkjabandalag Íslands minnti á sig í gær með ályktun og fagnaði að sjálfsögðu þeirri tekjutengingu atvinnuleysisbóta sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að verði framvegis viðhöfð en minnir jafnframt á að bætur almannatrygginga séu tengdar tekjum með öfugum formerkjum sem valdi því að öryrkjar lendi ævinlega í fátæktargildru. Er það markmið hæstv. ríkisstjórnar að halda öryrkjum fyrir utan þær bætur sem var verið að semja um fyrir örfáum dögum? Ég trúi því ekki að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki betri svör til Öryrkjabandalagsins og til okkar allra sem viljum standa vörð um þær bætur sem almannatryggingar láta í té og viðurkennum að eru allt of lágar. Við hljótum að láta þessa eingreiðslu koma til öryrkja og þeirra sem eru á bótum almannatrygginga á sömu nótum og samið hefur verið um til annarra fyrir örfáum dögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin þótt rýr hafi verið en vona að ríkisstjórnin taki þetta mál til alvarlegrar íhugunar nú þegar.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur í þessum ræðustól staðfest að 500 millj. kr. vanti upp á að það samkomulag sem hann gerði fyrir síðustu kosningar sé efnt. Það er af virðingu við Alþingi sem ég hef ítrekað minnt hæstv. forsætisráðherra á þá staðreynd. Þar sem Alþingi er sýnt virðingarleysi er að svíkja það samkomulag jafn blákalt og hæstv. forsætisráðherra hefur beitt sér fyrir. Það sem er fyrir neðan virðingu Alþingis er að það skuli aftur og aftur af bandalagi þeirra sem höllustum fæti standa í samfélaginu vera dregið fyrir Hæstarétt og dæmt fyrir mannréttindabrot fyrir þau kjör sem það hefur búið öryrkjum. Hér eru, virðulegur forseti, til afgreiðslu á Alþingi fjáraukalög í næstu viku. Ef 26 þús. kr. greiðsla á að koma til lífeyrisþega og atvinnulausra nú í desember er eðlilegt að sú fjárveiting sé á fjáraukalögum enda væri önnur ráðstöfun óheimil. Það væri óheimilt að ráðstafa fjármunum til þess ef ekki væru til þess heimildir á fjáraukalögum og það er þess vegna tækifæri til þess núna fyrir hæstv. ríkisstjórn að afgreiða fjárveitingu á fjáraukalögum, nú við 3. umr. í næstu viku, til þess að tryggja það að þeir sem búa við lökustu kjör í landinu, lífeyrisþegar og atvinnulausir, fái sömu kjarabót á aðventunni og þeir sem eru á vinnumarkaði enda eiga kjör þeirra að fylgja kjörum á hinum almenna vinnumarkaði.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert að ríkisstjórnin fundi með Samtökum aldraðra og öryrkja og rækti gott samráð við þau samtök og á ekki að þurfa að þakka það sérstaklega. Það samráð hefur að vísu verið svolítið gloppótt og menn hafa verið fundaglaðir og undirskriftaglaðir rétt fyrir kosningar og þá gjarnan gripið til þess að nota Þjóðmenningarhúsið og kallað í fjölmiðla eins og gert var óspart á útmánuðum 2003. Síðan hafa efndir sumra þeirra gjörninga verið svona og svona. Það er ekki um það deilt af neinum nema ríkisstjórninni að það eru enn vanefnd að 1/3 hluta til fyrirheitin sem gefin voru með undirskrift samninga við öryrkja vorið 2003 og ég vísa í því sambandi til yfirlýsinga frá Öryrkjabandalaginu í gær. En það mál sem hér um ræðir er tiltölulega einfalt. Það er hægt að nálgast það með tvennum hætti, annars vegar sýnist mér augljóst mál að vegna ákvæða laga um viðmiðun almannatryggingabóta við launaþróun eða ef ég man rétt það sem hagstæðara er, verðlagsþróun eða launaþróun, þá er náttúrlega sjálfgefið að líta svo á að taka breytingar á almenna vinnumarkaðnum eins og menn ætla að gera gagnvart opinberum starfsmönnum og hækka viðmiðun greiðslubótanna sem því nemur. En þó svo væri ekki að svona beri að líta á einfaldlega vegna ákvæða laga, þá eru svo augljós sanngirnisrök fyrir því að þessir hópar - sem almennt er viðurkennt að eru lakast settir allra í samfélaginu, það eru þeir sem ekkert hafa sér til framfærslu annað en greiðslur úr almannatryggingakerfinu - verði ekki af þessari launauppbót eða leiðréttingu, sem kannski er nær að kalla það. Við skulum muna að þetta er til þess að mæta rýrnun kaupmáttar sem hefur orðið vegna 

Hæstv. forseti. Svör hæstv. forsætisráðherra benda til að ekki hafi verið hugað sérstaklega að sjálfsögðum rétti öryrkja og aldraðra þegar samkomulag var gert við verkalýðshreyfinguna. Því verður varla trúað að hæstv. ráðherrar í ríkistjórninni muni ekki beita sér fyrir því að lagfæra þá stöðu sem snýr að öryrkjum og öldruðum. Ég vil beina þeirri eindregnu áskorun til hæstv. forsætisráðherra að það liggi fyrir fyrr en seinna hvernig ríkisstjórnin ætlar að bregðast við þessu máli. Mér finnst að hér sé um sjálfsögð réttindi þessara hópa að ræða sem ríkisstjórnin verður að gjöra svo vel að láta fylgja öðrum ákvörðunum.

Virðulegi forseti. Fyrr á þessu ári var þess minnst að sextíu ár voru liðin frá stofnun Sameinuðu þjóðanna og var af því tilefni haldinn leiðtogafundur þjóða heims í New York. Þar var fjallað um framtíðarhlutverk og starfshætti samtakanna og brýnustu vandamálin á alþjóðavettvangi. Mikil umfjöllun var um fundinn, aðdraganda hans og efni, og endurspeglar það að þrátt fyrir ýmis skakkaföll á undanförnum árum njóta Sameinuðu þjóðirnar virðingar víðast um heim og hafa þýðingu fyrir heimsmálin í hugum flestra. Þær eru vissulega ófullkomnar og þarfnast umbóta en fáir vilja þó án þeirra vera. Þær eru eini sameiginlegi vettvangur næstum allra ríkja heims. Allt frá upphafi hafa íslensk stjórnvöld lagt mikla áherslu á þátttöku Íslands í Sameinuðu þjóðunum í þeirri trú að þær geti stuðlað að friði, stöðugleika og efnahagslegri framþróun. Þá hefur aðildin að samtökunum þjónað margvíslegum öðrum íslenskum hagsmunum, þar á meðal í mikilvægum málaflokkum eins og hafréttarmálum. Samstaða hefur ríkt um að Ísland sé virkur þátttakandi í starfi Sameinuðu þjóðanna. Framboð Íslands til setu í öryggisráðinu á tímabilinu 2009–2010, sem er samstarfsverkefni Norðurlandanna fimm, er þáttur í því. Í aðdraganda leiðtogafundar Sameinuðu þjóðanna fór fram viðamikill efnislegur undirbúningur þar sem Kofi Annan, framkvæmdastjóri, lét mjög að sér kveða með tillögum um umbætur á samtökunum sem meðal annars nutu stuðnings Norðurlandanna. Vonir stóðu til að sextugsafmælið hvetti menn til dáða og samstöðu um aðgerðir til að efla öryggi í heiminum og herða á baráttu gegn fátækt. Þótt vel miðaði í sumum efnum ollu niðurstöður fundarins vonbrigðum og ljóst að mörgum aðkallandi verkefnum er enn ólokið. Það tókst að koma á svonefndri friðaruppbyggingarnefnd, sem er ætlað að samræma og bæta endurreisnarstarf í stríðshrjáðum ríkjum. Einnig tókst að ná fram þeim almenna skilningi að alþjóðasamfélagið hafi bæði rétt og skyldu til að grípa inn í þar sem stjórnvöld gerast sek um stórfelld mannréttindabrot gegn eigin borgurum. Á hinn bóginn er þessi réttur og þessi skylda ekki jafnafdráttarlaus í niðurstöðum fundarins og mörg lýðræðisríki, þar á meðal Ísland, hefðu viljað. Þá er einnig mikið áhyggjuefni að sum aðildarríki virðast af ýmsum ástæðum treg til að gera Sameinuðu þjóðunum betur kleift að rækja hlutverk sitt. Fyrst ber að nefna að ekki tókst að gera nauðsynlegar umbætur á öryggisráðinu. Þá er mjög miður að ekki náðist samkomulag um nýjar ráðstafanir gegn útbreiðslu gereyðingarvopna eða um skýra sameiginlega skilgreiningu á hryðjuverkastarfsemi. Þetta eru nátengd fyrirbæri því mesta ógn við öryggi í heiminum stafar af þeirri hættu og þeim möguleika að hryðjuverkamenn komi höndum yfir gereyðingarvopn. Loks er dapurlegt að enn er ófrágengið með hvaða hætti nýtt mannréttindaráð á að koma í stað mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem er óstarfhæf. Ísland hefur lengi verið í hópi þeirra ríkja sem leggja áherslu á að mannréttindi séu algild eins og skýrt er kveðið á um í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Jafnljóst er að þau eru fótumtroðin víða í heiminum. Því telja íslensk stjórnvöld máli skipta að stofnað verði öflugt mannréttindaráð, sem fylgist með mannréttindum og gagnrýni einarðlega ríkisstjórnir sem ekki virða þau. Það væri óþolandi að ríki sem gerst hafa sek um alvarleg mannréttindabrot ættu fulltrúa í ráðinu. Trúverðugleiki Sameinuðu þjóðanna veltur á því að stofnanir samtakanna geti tekið á brýnum vandamálum. Mannréttindabrot eru þar á meðal og grafa undan friði og öryggi. Því mega ríki ekki komast upp með að drepa málum á dreif. Þau aðildarríki sem vilja að Sameinuðu þjóðirnar gegni lykilhlutverki þurfa að taka frumkvæði og forustu við að efla samtökin. Frú forseti. Ef skyggnst er um öxl til liðinnar aldar má segja að ástand heimsmála um þessar mundir sé að mörgu leyti betra en oft áður. Alþjóðlegt samstarf og viðskipti hafa aldrei verið fjölþættari og umfangsmeiri og líkurnar á stórveldaátökum sjaldan minni. Fleira fólk býr við lýðræðislega stjórnarhætti en nokkru sinni. Bylting í fjarskiptum og upplýsingatækni hefur gjörbreytt alþjóðlegum samskiptum. Og þótt fátækt sé enn víða skelfileg hefur þeim þrátt fyrir allt heldur fækkað sem búa við algera örbirgð, ekki síst vegna efnahagsþróunar á Indlandi og í Kína. Með vaxandi alþjóðavæðingu telja sífellt fleiri að þeir hafi hagsmuni af friðsamlegum samskiptum. Alþjóðleg hryðjuverkastarfsemi gengur þvert á þessa þróun. Það er erfitt að sigrast á andstæðingum sem vega úr launsátri og svífast einskis en það er hægt með nánu samstarfi á alþjóðavettvangi og með því að fallast í engu á markmið hryðjuverkamanna. Íslensk stjórnvöld styðja eindregið núverandi vinnu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að gerð víðtæks alþjóðasamnings um ráðstafanir gegn hryðjuverkum. Ísland hefur ætíð lagt áherslu á að baráttan gegn þeim megi ekki vera á kostnað mannréttinda eða mannúðarlaga. Það er ljóst að frekari útbreiðsla gereyðingarvopna eykur líkurnar á því að hryðjuverkamenn komist yfir slík vopn. Í hvert sinn sem nýtt ríki bætist í hóp kjarnavopnaríkja verður til hvati fyrir önnur ríki í sama heimshluta til að fylgja í kjölfarið. Afleiðingarnar eru aukin spenna og ófriðarhætta. Þrátt fyrir það virðist erfitt að stemma stigu við útbreiðslu gereyðingarvopna. Uppsögn Norður-Kóreu á samningnum um takmörkun á útbreiðslu kjarnavopna og það hvernig stjórnvöld í Íran hafa um langa hríð brotið gegn skuldbindingum í samningnum er óásættanlegt. Þá er svartamarkaðsbrask með þekkingu og tækni til að smíða kjarnavopn verulegt áhyggjuefni. Það var til að minna á þessa alvarlegu hættu að Nóbelsverðlaunanefndin ákvað á dögunum að Alþjóðakjarnorkumálastofnunin og forstjóri hennar skyldu hljóta hin árlegu friðarverðlaun. Lýðræðisríki beggja vegna Atlantshafs hafa áfram sameiginlega grundvallarhagsmuni og því mikilvægt að þau nái að starfa saman gegn helstu ógnum samtímans. Því gegnir Atlantshafsbandalagið áfram lykilhlutverki. Sameiginlegar varnarskuldbindingar eru grundvöllur bandalagsins en breytt skipulag, fjölgun aðildarríkja og ný verkefni þess valda því að það hefur einstaka stöðu hvað varðar öryggismálasamstarf í heiminum. Það varðar því miklu að Ísland sé virkur þátttakandi í bandalaginu við hlið bandamanna og vinaþjóða. Stjórnvöld munu eftir sem áður styðja áframhaldandi aðlögun bandalagsins að breyttum aðstæðum og kemur frekari stækkun bandalagsins m.a. til greina. Úkraína er á meðal þeirra ríkja sem sækjast eftir aðild og skiptir miklu að hvort tveggja Atlantshafsbandalagið og úkraínsk stjórnvöld vinni ötullega að því að svo geti orðið. Frú forseti. Varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna byggir á aðild ríkjanna að Atlantshafsbandalaginu og snertir viðbúnað og stöðu þess á Norður-Atlantshafi. Viðræður íslenskra og bandarískra stjórnvalda um framkvæmd varnarsamningsins hófust í júlí síðastliðnum. Eins og fram hefur komið hafa þær gengið seinlega. Íslensk stjórnvöld eru reiðubúin til að greiða verulegan hluta þess kostnaðar sem hlýst af rekstri og viðhaldi Keflavíkurflugvallar, enda hefur borgaraleg flugumferð um völlinn aukist mikið. Þá hafa stjórnvöld lýst vilja til þess að kanna möguleika á samstarfi á sviði þyrlubjörgunar þannig að Ísland taki að sér aukið hlutverk í þeim efnum hér á landi. Hvort tveggja mundi leiða til aukinna útgjalda og sýnir því eindreginn vilja af okkar hálfu til að finna framtíðarlausn. Meginmarkmiðið er að sjálfsögðu að tryggja lágmarksvarnarviðbúnað á Íslandi sem þjónar hagsmunum beggja ríkja og Atlantshafsbandalagsins í heild á grundvelli varnarsamningsins frá 1951 og í samræmi við ákvæði hans um verkaskiptingu aðila. Þátttaka Íslands í friðargæslu hefur vaxið jafnt og þétt á rúmum áratug og er nú orðin mikilvægur þáttur í framkvæmd íslenskrar utanríkisstefnu. Þetta hefur gerst um leið og alþjóðleg samtök og stofnanir eins og Atlantshafsbandalagið, Sameinuðu þjóðirnar og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, gera ríkari kröfur en áður til þess að öll aðildarríki leggi sitt af mörkum til sameiginlegra aðgerða. Íslenska friðargæslan hefur einnig annast framlag Íslands til loftflutninga fyrir Atlantshafsbandalagið. Þá má og nefna þátttöku í kosningaeftirliti á vegum ÖSE, þar sem íslenskir fulltrúar hafa unnið gott starf, oft við erfiðar aðstæður. Loks hefur fólk verið sent til starfa hjá Þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna í þágu kvenna, UNIFEM, í Kosovo. Í mörgum tilvikum er ekki einungis ætlast til þess að fjárhagslegum byrðum sé dreift heldur að öll aðildarríkin séu á vettvangi. Þrátt fyrir að búa ekki yfir eigin her hefur Íslandi tekist að vinna vandasöm verkefni í þágu friðargæslu á vegum Atlantshafsbandalagsins. Þar er skemmst að minnast reksturs stórra flugvalla í Kosovo og í Afganistan og þátttöku í störfum endurreisnarteyma í norður- og vesturhluta Afganistan. Þetta hefur verið gert með ráðningu borgaralegra sérfræðinga sem starfa við þessar aðstæður samkvæmt stjórnskipulagi og starfsháttum herafla Atlantshafsbandalagsins, og notast því við einkennisbúninga og titla og bera vopn til sjálfsvarnar. Starfsmenn íslensku friðargæslunnar eru ekki hermenn og ekki ætlað að fást við hernaðarleg verkefni, heldur starfa þeir tímabundið við hlið hermanna bandalagsríkja að viðfangsefnum sem teldust borgaraleg við eðlilegar kringumstæður. Frá upphafi hefur verið gert ráð fyrir að til þess gæti komið að gera þyrfti breytingar á starfsemi íslensku friðargæslunnar í Afganistan til að tryggja sem best öryggi þeirra sem þar starfa á hennar vegum. Í utanríkisráðuneytinu hafa í þessu skyni verið hafðar sérstakar gætur á þróun mála með því að fá vikulega í hendur mat yfirstjórnar friðargæsluliðsins og Atlantshafsbandalagsins á öryggisástandinu í landinu og á einstökum svæðum. Á undanförnum vikum hefur spenna aukist verulega milli afganskra stríðsherra í norðurhluta landsins og hafa árásir verið gerðar á fulltrúa óháðra hjálparsamtaka og á friðargæsluliða. Upphaflegar forsendur fyrir veru hinna borgaralegu íslensku friðargæsluliða á þessu svæði hafa því nokkuð breyst. Því hefur verið ákveðið að hætta þátttöku í endurreisnarsveit í norðurhlutanum en halda áfram í vesturhluta Afganistan að öllu óbreyttu. Jafnframt verða kannaðir möguleikar á öðru íslensku framlagi til friðargæslu Atlantshafsbandalagsins í Afganistan sem komi í staðinn og samræmist kröfum um öryggi borgaralegra friðargæsluliða. Miklu skiptir að Íslendingar verði áfram þátttakendur í friðargæslu á vegum Atlantshafsbandalagsins og í eftirliti ÖSE. Á næstu árum verður samkvæmt áætlun fjölgað í íslensku friðargæslunni og þá verður þátttöku í friðargæslu á vegum Sameinuðu þjóðanna gefinn aukinn gaumur. Þótt Norðurlönd tengist alþjóðlegum samtökum og stofnunum með misjöfnum hætti og hafi oft ólíka afstöðu til alþjóðamála, hafa þau iðulega haft sameiginleg afskipti af svæðisbundnum deilumálum í þágu samninga og friðar. Eftirlitssveitirnar á Sri Lanka, þar sem Íslendingar eru við störf undir forustu Norðmanna, eru gott dæmi um það. Íslensk stjórnvöld eru reiðubúin til að halda áfram stuðningi við eftirlitssveitirnar á meðan deiluaðilar á Sri Lanka óska þess og framlag annarra Norðurlanda verður óbreytt, enda til mikils að vinna. Af svæðisbundnum deilumálum eru það jafnan Miðausturlönd og þá einkum átök Ísraelsmanna og Palestínumanna sem eru efst á baugi. Einhliða brottflutningur Ísraelsmanna frá Gaza-svæðinu gaf tilefni til nokkurrar bjartsýni um frekari framkvæmd svonefnds Vegvísis til friðar. Það er ljóst að ríkisstjórn Ísraels tók erfiða og áhættusama ákvörðun og því er miður að Palestínumönnum skuli ekki hafa auðnast að nota tækifærið betur en raun ber vitni til að byggja upp það gagnkvæma traust sem er forsenda samninga og varanlegs friðar. Í víðara samhengi sýnir yfirlýsing forseta Írans um að Ísraelsríki skuli afmáð af landakortinu að Ísraelsmenn hafa fulla ástæðu til að óttast um öryggi sitt. Slík yfirlýsing er einsdæmi í seinni tíð, en hún er hluti af hugmyndafræði sem skýrir langvarandi einangrun Írans í samfélagi þjóðanna. Orð forsetans féllu í sama mund og írönsk stjórnvöld eru grunuð um smíði kjarnavopna. Þrátt fyrir áframhaldandi ódæðisverk hryðjuverkamanna í Írak, þar sem langflest fórnarlamba eru óbreyttir borgarar, hefur mikill meiri hluti þjóðarinnar sýnt í verki stuðning við lýðræðisþróunina. Niðurstaða nýlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá var skýr og þingkosningar í desember verða næsta skref. Því miður er full ástæða til að óttast að hryðjuverkamenn haldi áfram að vega að lýðræðinu í landinu með árásum á saklausa borgara. Fyrsta ríkisstjórn í sögu Íraks sem hefur lýðræðislegt umboð þjóðarinnar verðskuldar siðferðilegan og pólitískan stuðning annarra lýðræðisríkja í heiminum. Á undanförnum áratugum hefur tekist að auka verulega frelsi í alþjóðaviðskiptum. Sjötti ráðherrafundur Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar verður haldinn í Hong Kong í næsta mánuði. Á síðustu vikum hafa aðildarríki hennar lagt kapp á að ljúka samningaviðræðum í svokallaðri Doha-lotu. Mestur ágreiningur hefur verið um viðskipti með búvörur. Málamiðlun um landbúnaðarmál er forsenda þess að samningar takist að öðru leyti, m.a. um verulega lækkun tolla á sjávarafurðir. Hagsmunir Íslendinga eru því margþættir á þessu sviði eins og annarra þjóða, en almennt er óhætt að fullyrða að lækkun tolla og afnám viðskiptahindrana er eitt mesta hagsmunamál landa heims, ekki síst þróunarlandanna. Því skiptir miklu máli að árangur náist á ráðherrafundinum í Hong Kong en um það ríkir því miður ekki sérstök bjartsýni á þessu stigi. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum lagt ríka áherslu á að fjölga viðskiptasamningum Íslands við önnur ríki í því skyni að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Fríverslunarsamningar, tvísköttunarsamningar og samningar um verndun fjárfestinga eru mikilvægustu þættirnir í þeirri viðleitni. Samningur um að koma á fót sameiginlegu efnahagssvæði Íslands og Færeyja var undirritaður í ágúst síðastliðnum. Hann er sá víðtækasti sem Ísland hefur gert á viðskiptasviðinu og markar því tímamót. Þá er stefnt að undirritun fríverslunarsamninga EFTA-ríkjanna við Suður-Kóreu og tollabandalag Suður-Afríkulanda innan skamms og viðræður standa yfir við Tæland um gerð slíks samnings. Ísland hefur jafnframt undirritað samkomulag við Kína um að skoða hagkvæmni þess að gera fríverslunarsamning milli ríkjanna, sem gæti einnig markað þáttaskil. Á síðustu árum hafa viðskipti milli Íslands og fjarlægari ríkja aukist verulega. Ísland hefur lagt á það ríka áherslu í fríverslunarviðræðum við önnur ríki að tryggja sem bestan markaðsaðgang fyrir sjávarafurðir. Þetta hefur leitt til víðtækasta fríverslunarnets sem til er í viðskiptum með sjávarafurðir og nær jafnt til Evrópska efnahagssvæðisins sem annarra heimsálfa. Mikilvægasti markaður Íslands er í Evrópu. Viðskiptin þar byggjast á traustum grunni EES-samningsins og engra breytinga að vænta þar á. Samningaviðræðum um aðild Rúmeníu og Búlgaríu að Evrópusambandinu er lokið og munu þessi ríki væntanlega fá aðild að ESB í síðasta lagi árið 2008. Gera má ráð fyrir að viðræður um aðild þessara ríkja að EES-samningnum hefjist fljótlega. Í ár hófust viðræður milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins um viðskipti með búvörur á grundvelli EES-samningsins. Íslensk stjórnvöld hafa farið þess á leit við Evrópusambandið að markaðsaðgangur fyrir lambakjöt verði bættur og að auðveldaður verði útflutningur á hestum til aðildarríkja ESB. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið að hefja samningaviðræður við Evrópusambandið um að taka upp löggjöf Evrópusambandsins um dýraheilbrigði í ríkari mæli en núverandi ákvæði EES-samningsins gera ráð fyrir. Þetta er gert til að liðka fyrir frekari viðskiptum á milli Íslands og Evrópusambandsins með matvæli. Frú forseti. Vaxandi meðvitund alþjóðasamfélagsins um mikilvægi sjálfbærrar þróunar hefur dregið athygli að sérstöðu Íslands, ekki síst hvað varðar sjávarnytjar og endurnýjanlega orku. Málefnum hafsins er gefinn vaxandi gaumur á alþjóðavettvangi. Það stafar af mengun, ofveiði og minnkandi framleiðni fiskstofna víða um heim. Mikilvægt er að Ísland taki virkan þátt í samstarfi með öðrum ríkjum um leiðir til að vernda vistkerfi hafsins. Á hinn bóginn er lykilatriði að ríki sem byggja afkomu sína á lifandi sjávarauðlindum beri áfram ábyrgð á nýtingu þeirra. Ísland hafnar því tilburðum á alþjóðavettvangi til að koma á hnattrænni fiskveiðistjórnun. Fyrir ári tókst að koma í veg fyrir að tillaga um hnattrænt bann við botnvörpuveiðum á úthafinu næði fram að ganga og beina málinu í réttan farveg, þ.e. að hvetja ríki og svæðisbundnar fiskveiðistjórnunarstofnanir, eftir því sem við á, til þess að bæta stjórn á botnfiskveiðum með sérstöku tilliti til verndunar viðkvæmra vistkerfa hafsins. Tillaga af sama meiði kom fram á allsherjarþinginu nýlega en hlaut sömu örlög. Ísland hefur beitt sér fyrir samstöðu helstu fiskveiðiríkja heims í þessu máli og hefur hún farið vaxandi. Haustið 2006 verður gerð úttekt á aðgerðum ríkja og svæðisstofnana til að bæta stjórn á botnvörpuveiðum og er mikilvægt að þessir aðilar sýni að þeir séu traustsins verðir. Mikilvægi orkumála í alþjóðasamskiptum hefur aukist hröðum skrefum. Ýmsar blikur eru á lofti í orkubúskap veraldar, sem endurspeglast meðal annars í háu olíuverði og reglum sem takmarka losun gróðurhúsalofttegunda vegna ótta við hugsanlegar loftslagsbreytingar af mannavöldum. Orkumál hafa auk þess sérstaka þýðingu fyrir þróunarríkin, en talið er að um tveir milljarðar manna hafi ekki aðgang að rafmagni. Við þessar aðstæður hefur Ísland lagt sérstaka áherslu á þátt endurnýjanlegra orkugjafa, ekki síst jarðhita, í alþjóðasamstarfi um orkumál. Sérstaða íslensks orkubúskapar, þar sem yfir 70% af allri orkunotkun landsmanna koma frá endurnýjanlegum orkugjöfum, gerir Íslandi kleift að skipa sér í fremstu röð ríkja sem leggja áherslu á sjálfbæra orkuþróun í heiminum. Viðleitni íslenskra stjórnvalda til að auka enn frekar hlut endurnýjanlegrar orku með vetnistækni hefur vakið athygli erlendis og opnað dyr fyrir samstarfi við aðila víða um heim. Sjálfbær orka og loftslagsmál verða ofarlega á baugi hjá Sameinuðu þjóðunum næstu tvö ár, þar sem nefnd samtakanna um sjálfbæra þróun hefur ákveðið að gera þessum viðfangsefnum sérstök skil. Af hálfu íslenskra stjórnvalda verður lögð áhersla á að nýta þetta færi til að kynna íslenskar áherslur. Að auki hefur utanríkisráðuneytið kynnt á erlendum vettvangi starf íslenskra vísindamanna og árangur á sviði jarðvegsverndar og sett á laggirnar landsnefnd til að sinna þessum mikilvæga þætti auðlindamálanna frekar. Formennska Íslands í Norðurskautsráðinu 2002–2004 beindi athygli að mikilvægi norðurskautssvæðisins fyrir framtíðarhagsmuni okkar. Lega landsins í Norður-Atlantshafi við jaðar norðurskautssvæðisins hvetur eðlilega til aukins samstarfs við íbúa þess svæðis þar sem miklar breytingar eiga sér nú stað með aukinni sókn í náttúruauðlindir norðursins og hugsanlegri opnun nýrra siglingaleiða. Það er fagnaðarefni að samningar hafa nýverið náðst í meginatriðum um veiðar á kolmunna. Ísland leggur mikla áherslu á ábyrga stjórn á veiðum úr hinum mikilvæga norsk-íslenska síldarstofni, en henni verður ekki náð nema með samkomulagi allra viðkomandi aðila, Íslands, Noregs, Færeyja, Rússlands og ESB. Það eru íslenskum stjórnvöldum því mikil vonbrigði að Noregur skuli ítrekað koma í veg fyrir samkomulag um stjórn síldveiðanna með kröfu um stóraukna aflahlutdeild. Undirbúningur málssóknar Íslands gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag vegna Svalbarðamálsins er í fullum gangi, enda virðist það eina leiðin til að vernda lögmæta íslenska hagsmuni á Svalbarðasvæðinu. Frú forseti. Á nýafstöðnum leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna í New York var ítrekað mikilvægi þess að öll ríki legðu af mörkum til baráttu gegn fátækt. Íslensk stjórnvöld gera sér grein fyrir mikilvægi þessa og því hefur þróunarsamvinna hlotið aukið vægi í utanríkisstefnunni. Áætlað er að framlög til hennar nemi 0,35% af þjóðarframleiðslu árið 2009 og hafi þá stóraukist á einum áratug. Jafnframt hefur verið mótuð heildarstefna í þessum málaflokki fyrir tímabilið 2005–2009 og var hún kynnt á Alþingi síðastliðið vor. Starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar verður efld, m.a. með fjölgun samstarfslanda, en í sumar var skrifað undir samstarfssamning við Sri Lanka og verið er að leggja grunninn að sams konar samningi við Níkaragva. Stjórnvöld munu enn fremur auka þátttöku í fjölþjóðlegu þróunarsamstarfi, en á vettvangi alþjóðastofnana er víða unnið gagnlegt starf á þessu sviði. Áhersla er lögð á stuðning við vel skilgreind verkefni sem falla að meginatriðum við stefnu Íslands. Sem dæmi má nefna samstarf við sjávarútvegsdeild Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, en þar styðjum við nú gerð námsefnis á sviði sjávarútvegs, sérsniðið að þörfum einstakra þróunarríkja. Þetta verkefni verður unnið í náinni samvinnu við Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Í öðru lagi er Ísland í farabroddi ríkja sem styðja nýtt verkefni, PROFISH, sem er styrktarsjóður og samstarfsvettvangur í umsjá Alþjóðabankans á sviði sjálfbærra fiskveiða í þróunarríkjunum. Með virkri þátttöku í PROFISH-verkefninu mun Ísland hafa bein áhrif á þróunaraðstoð Alþjóðabankans á sviði sjávarútvegs. Íslensk stjórnvöld hafa jafnframt lagt áherslu á möguleika endurnýjanlegra orkugjafa í þróunarlöndunum og er nú unnið að því að kanna sóknarfæri á því sviði í samstarfi við Alþjóðabankann. Stuðningur við konur og börn er mikilvægur þáttur í þróunarsamvinnu Íslands sem hefur farið vaxandi á síðustu árum. Þar ber að nefna aukna aðstoð íslenskra stjórnvalda við starfsemi UNIFEM og við Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna. Frjáls félagasamtök vinna ómetanlegt starf í þróunarlöndunum. Í samræmi við markmið um að efla samstarf við íslensk félagasamtök er nú unnið að þróun verklagsreglna er lagðar verða til grundvallar auknu samstarfi. Frú forseti. Sem fyrr endurspeglar skýrslugjöf utanríkisráðherra til Alþingis að utanríkisþjónusta Íslands fæst við víðfeðmt starfssvið og fjölbreytileg verkefni, oft við erfiðar aðstæður. Almenn þróun alþjóðamála og vaxandi íslenskir viðskiptahagsmunir víða um heim munu óhjákvæmilega hafa í för með sér að á næstu árum mun reyna enn meira á utanríkisþjónustuna. Því skiptir miklu að forgangsraða verkefnum og stefna ávallt að hámarksskilvirkni. Það er í þessum anda sem aukin áhersla verður lögð á gæslu og eflingu íslenskra hagsmuna í Asíu á komandi árum en alþjóðlegt pólitískt vægi stærri Asíuríkja og gríðarlegur hagvöxtur valda því að Ísland hefur þangað margt að sækja og margt upp á að bjóða. Meðal annars þess vegna verður opnað sendiráð Íslands á Indlandi í mars næstkomandi og vonir standa til að sendiráð Indlands hér á landi opni á næsta ári. Sem endranær verður leitast við að halda kostnaði við þessar breytingar í lágmarki, m.a. með tilflutningi verkefna. Mun hið nýja sendiráð í Nýju-Delhí sinna fyrirsvari fyrir Ísland víðar í þessum heimshluta. Um utanríkis- og alþjóðamál mætti að sjálfsögðu hafa mun lengra mál en þingsköp gera ráð fyrir varðandi skýrslu sem þessa. Utanríkisstefna Íslands byggist sem fyrr á gæslu hagsmuna lands og þjóðar og öflugu fyrirsvari gagnvart öðrum ríkjum. Hins vegar hefur sú þróun jafnframt orðið áberandi hin síðari ár að auk beinnar hagsmunagæslu taki Íslendingar í ríkari mæli þátt í alþjóðlegum verkefnum sem ekki tengjast íslenskum hagsmunum með beinum hætti. Það er skylda okkar og á að vera Íslendingum metnaðarmál að taka virkan þátt í alþjóðasamstarfi til framdráttar frelsi og lýðræði í heiminum.

Frú forseti. Mannréttindi eru algild, sagði hæstv. utanríkisráðherra og ég tek undir það með honum. Þau eru algild og þau eiga að ná yfir alla, líka meinta hermdarverkamenn sem eru í haldi hjá leyniþjónustum erlendra stórvelda. Því segi ég þetta, frú forseti, vegna þess að núna eru erlendis miklar umræður um fangelsi, leynifangelsi í skuggaríkjum, þangað sem fluttir eru meintir hermdarverkamenn til yfirheyrslna og þar er beitt aðferðum sem ekki eru hefðbundnar. Það hafa verið lagðar líkur að því að þar sé jafnvel beitt pyndingum. Nú vill svo til að þetta hefur komið fram í umræðu hér á Íslandi síðustu daga, frú forseti. Þetta hefur mikið verið í umræðum í erlendum blöðum og talið er að Ísland sé jafnvel miðstöð slíkra flutninga. Þýskt stórblað kallaði Ísland miðstöð slíkra fangaflutninga til landa þar sem vitað er að beitt er pyndingum við yfirheyrslur. Við höfum rætt þetta við hæstv. utanríkisráðherra síðast í gær og ég var ekki ánægður með svörin. Skömmu eftir að hæstv. ráðherra gaf hér heldur loðmulluleg svör bárust fregnir af því að á Reykjavíkurflugvelli er flugvél frá Devon Holding & Leasing sem New York Times segir að sé leppfyrirtæki CIA. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvað ætlar hann að gera í því? Ætlar hann ekki að gefa út formlega yfirlýsingu um það til Bandaríkjastjórnar að þessum vélum og þessum flutningum sé ekki heimilt að fara um Ísland? Ætlar hæstv. utanríkisráðherra ekki heldur að gefa út formlega yfirlýsingu um að þeim flugvélum sem vitað er að eru notaðar í þessum tilgangi sé bannað að koma um íslenska lögsögu?

Virðulegi forseti. Við ræddum þetta mál nokkuð ítarlega hér í þingsalnum í gær og ég gerði þar alveg skýra grein fyrir þeim sjónarmiðum sem ég hef í þessu máli. Þau byggjast ekki á fyrir fram gefnum forsendum eins og hv. þingmaður gaf sér þegar hann kom hér í gær með fyrir fram skrifaða ræðu og hafði ekki einu sinni hlustað á það sem sagt var í umræðunni og tók þar af leiðandi ekkert mark á því. Mér heyrist hann ekki gera það í dag heldur. Það lenti flugvél á Reykjavíkurflugvelli í gær og af henni birtust myndir í sjónvarpi og blöðum. Sú flugvél fékk tollskoðun eins og allar slíkar vélar sem hingað koma. Ég hef innt sérstaklega eftir því og er að kanna hvort nokkuð grunsamlegt hafi komið út úr þeirri skoðun á vélinni. Það má vera að hv. þingmaður hafi rannsakað það og kynnt sér að þar hafi verið fangar um borð. Ég tel fullvíst að þar hafi ekki verið neinir laumufarþegar eða fangar,  Við þurfum að fá að vita hvort Bandaríkin eða önnur ríki hafi flutt fanga um Ísland til landa þar sem þeir eru beittir óeðlilegum yfirheyrslum eða óeðlilegum aðgerðum. Slíkt sættum við okkur ekki við, höfum mótmælt og munum áfram mótmæla. En í þetta mál vantar þá fullvissu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson virðist hafa í þessu máli eins og svo mörgum öðrum án þess að hafa kynnt sér þau til hlítar.

Frú forseti. Það þarf ekki fullvissu, það er nóg að áleitinn grunur leiki á því að Ísland sé misnotað. Af hverju, frú forseti? Vegna þess að það má enginn vafi leika á því að Ísland sé saurgað með því að flytja um það fólk sem er hugsanlega pyndað í einhverjum skuggaríkjum heimsins. Ég sætti mig ekki við þessi linkulegu viðbrögð hæstv. utanríkisráðherra. Dettur honum virkilega í hug að það sé hægt að spyrja bandarísk stjórnvöld um hvað CIA sé að gera? Dettur hæstv. ráðherra virkilega í hug að það sé hægt að spyrja hvort verið sé að nota leppfyrirtæki í þessum tilgangi? Hæstv. ráðherra þarf ekki annað en að lesa amerísk stórblöð þar sem frá þessu er greint og hann á að reka af sér slyðruorðið og hann á að lýsa því yfir að þær flugvélar sem grunur leikur á samkvæmt upplýsingum danskra stjórnvalda að séu misnotaðar í þessum tilgangi hér á Íslandi fái ekki að lenda hér. 

Virðulegi forseti. Afstaða ríkisstjórnarinnar og afstaða mín í þessu máli liggja fyrir. Ég hef komið því skriflega á framfæri við utanríkisráðuneytið í Washington. En það er með þetta eins og ýmislegt annað að það gengur ekki greiðlega að fá skýr svör. Samt er það þannig að Össur Skarphéðinsson virðist vera með öll svörin en þetta er ekki fyrsta málið þar sem hann talar og talar án þess að hafa fullnægjandi gögn eða upplýsingar í höndunum.

Lestu Moggann?

Við höfum látið það koma skýrt fram að við sættum okkur ekki við flug af þessu tagi en hingað koma milli 1.500 og 2.000 flugvélar um Keflavíkurflugvöll á hverju einasta ári auk þeirra sem lenda í Reykjavík. Vélin sem lenti hér í gær fékk eðlilega tollskoðun, það var ekkert athugavert við það sem í henni var að finna. 
             Hv. þingmaður getur fullyrt hér út í loftið eins og hann vill en stjórnvöldum ber að taka ábyrga afstöðu. En auðvitað fordæmum við ef slíkt flug með fanga á sér stað, hvort sem það er hér að finna eða annars staðar.

Frú forseti. Ég tek undir að það var hálfneyðarlegt fyrir hæstv. utanríkisráðherra að þurfa að svara fyrir um hið ólöglega fangaflug í sama mund og ein slík vél lenti hér á Reykjavíkurflugvelli. Það er að sjálfsögðu ekki svo að eingöngu þegar fangar séu um borð sé um brot að ræða. Ef í hlut eiga aðilar sem villa á sér heimildir eða aðilar sem hafa tekið þátt í grófum mannréttindabrotum og lögbrotum þá eiga þeir að sjálfsögðu ekkert erindi inn í lofthelgi okkar og á íslenska flugvelli þó svo að þeir séu ekki með fanga um borð í viðkomandi ferð. En ég ætlaði að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að því hverju sæti hin mjög svo fátæklega umfjöllun hans um þann atburð á alþjóðavettvangi sem hefur verið langfyrirferðarmestur í umræðu síðastliðin þrjú ár og það er Íraksstríðið. Um það mál eru sjö og hálf lína í 16 blaðsíðna langri ræðu. Hverju sætir að hæstv. utanríkisráðherra minnist t.d. ekki á nýjustu atburði, þá staðreynd að Bandaríkjaher hefur nú játað á sig notkun efnavopna í Írak, hefur játað á sig notkun fosfórsprengna og að hafa notað slíkar sprengjur, ekki til að búa til reyk eða lýsa upp heldur beint þeim gegn fólki? Að vísu segja þeir gegn vígamönnum en það er nú kannski erfitt að draga það í sundur þegar ráðist er á stórborg og hún lögð í rúst, jöfnuð við jörðu eins og gert var í Falluja. Það liggur fyrir að Bandaríkjamenn hafa pyntað fanga. Það liggur fyrir að þeir stunda ólögmætar fangelsanir því að þeir halda mönnum í fangelsum mánuðum og árum saman án ákæru og nú liggur fyrir að þeir hafa notað efnavopn. Þetta eru þrjú af fjórum ákæruatriðum gegn Saddam Hussein. Saddam Hussein er ákærður fyrir fjöldamorð, fyrir pyntingar, fyrir ólögmætar fangelsanir og fyrir notkun efnavopna. Hann er örugglega sekur um þetta allt saman. 

Frú forseti. Í ræðu minni er fjallað um uppbygginguna sem á sér stað í Írak og henni fagnað. Allir lýðræðislega sinnaðir menn hljóti að sjálfsögðu að fagna því að þrátt fyrir erfiðleikana og átökin í Írak skuli nú vera að takast að byggja þar upp lýðræðislegt stjórnkerfi þar sem almenningur í landinu fær að velja sér forustumenn ólíkt því sem áður var þar í landi og því miður víðar í þeim heimshluta. Mér dettur ekki í hug að bera blak af brotum á mannúðarlögum eða alþjóðlegum samningum um meðferð fanga. Ég segi eins og áðan: Ég hef ekki staðfest dæmi í höndum um að slíkt hafi átt sér stað. Það liggja fyrir alls kyns fullyrðingar um það og Bandaríkjamenn verða sjálfir að hrekja það slyðruorð af sér og bera af sér þær sakir. En ef þeir eru sekir um slíkt er það vissulega þeim til mikillar minnkunar. Það sem skiptir hins vegar mestu máli varðandi Írak er, eins og ég sagði áðan, að þar takist að byggja upp lýðræðislegt stjórnkerfi, samþykkja nýja stjórnarskrá, hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um hana og efna síðan til þingkosninga síðar á þessu ári. Þetta er atburðarás sem fáir hefðu trúað að gæti orðið raunin á svona stuttum tíma. Það er verkefni allra lýðræðislega sinnaðra manna að reyna að hjálpa til við slíka þróun í heiminum en ekki að grafa undan henni.

Það er nú efni í aðra og langa umræðu, frú forseti, ef farið yrði út í hvernig hlutirnir hafa gengið til í Írak og það fúafen sem menn eru þar fastir í. Það hefur því miður margt gengið eftir og ræst af því sem menn sem höfðu þekkingu á málefnum þess svæðis vöruðu við áður en ráðist var þar inn. Ég vitna t.d. til þess sem helsti sérfræðingur Íslendinga á þessu sviði, Magnús Bernharðsson, hefur sagt. En það er nú þannig að í Morgunblaðinu í dag kemur fram að Bandaríkjaher viðurkenni notkun hvítra fosfórsprengna í Falluja. Og þótt svo að Bandaríkjamenn hafi kosið að grafa undan CVC-samningum að hluta til, efnavopnasamningnum, með því að vera ekki aðilar að honum að öllu leyti þá er það auðvitað geysilega alvarlegur atburður, burt séð frá öllu öðru, að þessi efnavopn skuli vera notuð í nútímahernaði. Auðvitað á Ísland sem aðili að samningnum að fordæma slíkt og mér finnst að hæstv. utanríkisráðherra geti tekið sterkar til orða en hann gerði hér gagnvart mögulegri misnotkun eða mögulegri notkun þessara efna.

Virðulegi forseti. Það olli mér nokkrum vonbrigðum að hæstv. utanríkisráðherra skyldi ekki í ræðu sinni tala meira um hlutverk og stöðu Íslands í varnarsamstarfi við aðrar þjóðir, um stöðu okkar í Norður-Atlantshafi og tengsl við nágrannaþjóðir. Ég kem hér upp til að spyrjast fyrir um einstök atriði í þessari ræðu. Fyrir það fyrsta, þá talar hæstv. utanríkisráðherra um að íslensk stjórnvöld hafi lýst yfir vilja til að kanna möguleika á samstarfi á sviði þyrlubjörgunar. Mig fýsir að vita hvort hér sé að einhverju leyti verið að ræða um að Landhelgisgæslan fái aukið og stærra hlutverk hér á landi, þá hugsanlega í samstarfi við NATO eða við Bandaríkjamenn, bæði á sviði þyrlubjörgunar en hugsanlega líka á sviði einhvers konar eftirlits á hafinu. Hitt sem mig langar til að koma aðeins að er að hæstv. utanríkisráðherra minntist á að nú standi yfir undirbúningur að málsókn Íslands gegn Noregi fyrir alþjóðadómstólnum í Haag vegna Svalbarðamálsins. Nú er það svo að þeir utanríkisráðherrar sem hafa rætt þetta áður, ég held a.m.k. síðustu tvö ár, hafa sagt mjög svipaða hluti og ég verð að lýsa því yfir að ég er farinn að hafa áhyggjur af þessu máli, af þessum mikla seinagangi við undirbúninginn sem hefur tekið ansi mörg missiri. Mig langar því til að varpa því fram hvort ekki sé kominn tími til að þessu starfi fari að ljúka því ég hygg að andstæðingar okkar, þ.e. Norðmenn muni hætta að taka okkur trúanlega í þessum efnum og halda að hér sé eingöngu um að ræða innantómar hótanir, að Ísland sé í raun og veru ekkert annað en pappírstígrisdýr í þessu máli og að við meinum ekkert með þessum hótunum.

Frú forseti. Ég skal með ánægju útskýra nánar þau tvö atriði sem þingmaðurinn nefndi. Varðandi hugsanlega meiri aðild Íslendinga í störfum þyrlubjörgunarsveitar á Keflavíkurflugvelli þá er það hugmynd sem hefur verið í gangi og við viljum gjarnan ræða frekar við Bandaríkjamenn hvort hægt sé að útfæra nánar með viðeigandi hætti fyrir báða aðila. Það mál er ekki lengra komið en þar er um að ræða svið þar sem Íslendingar hafa bæði þekkingu og reynslu til að taka að sér aukin verkefni, þó að þau séu vissulega kostnaðarsöm. Það er ekkert vafamál að þar mundi Landhelgisgæslan hafa hlutverki að gegna þó að ekki sé búið að útfæra það enn þá. Varðandi Svalbarðamálið þá hefur það legið fyrir í nokkur missiri að íslenska ríkið hefur verið að undirbúa málssókn til að fylgja eftir réttindum sínum á því svæði, málsókn fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag. Þetta er mál sem krefst mjög vandaðs undirbúnings og lögfræðilegrar vinnu sem hefur verið í gangi þennan tíma. Við höldum því áfram að undirbúa þessa málssókn, það er ekki að heyra á Norðmönnum að þeir vilji gefa neitt eftir í þessum efnum við samningaborð þannig að við munum halda þessu máli til streitu eins og áður hefur verið tilkynnt. En það er nú gjarnan þannig með málaferli fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag að þau taka mjög langan tíma bæði í undirbúningi og flutningi og síðan þar til dómur fellur. Þannig er nú staðan í því máli, virðulegi þingmaður.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra kom einmitt að kjarna málsins. Það tekur langan tíma að reka mál fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag. Ég met stöðuna sem svo að Norðmenn séu í raun og veru að reyna að láta tímann vinna með sér í þessu máli, því með því að eins konar hefðarréttur skapist á þessu umdeilda hafsvæði þá verði allar tafir, hvort sem þær eru af hendi okkar Íslendinga, Norðmanna eða annarra í málinu, þeim í hag en okkur í óhag. Þetta er ferli sem mun taka nokkur ár og þess vegna tel ég að það sé mjög mikilvægt að við hröðum undirbúningi að málinu og ljúkum honum og látum síðan virkilega á það reyna fyrir dómstólnum hver réttur okkar á svæðinu sé. Það er öllum ljóst sem fylgst hafa með þessu að Norðmenn hyggjast ekki gefa eftir eina tommu í málinu og við munum aldrei fá neina niðurstöðu nema fyrir þessum dómstóli.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka utanríkisráðherra fyrir ræðu hans um utanríkismál. Þar var komið inn á ýmis efni sem tengjast störfum utanríkisráðuneytisins. Eins og fram kom í máli hans eru þau ansi víðfeðm og þar er, eftir því sem mér sýnist, vel á málum haldið svona almennt og yfirleitt. Ráðherra gat þó auðvitað ekki nema rétt tæpt á flestum þessara mála enda tíminn hér takmarkaður til þess að fara yfir þau öll. Undir lok ræðu hæstv. utanríkisráðherra kom fram ákveðin stefnumörkun í utanríkismálum og þar sagði, með leyfi forseta: „Utanríkisstefna Íslands byggist sem fyrr á gæslu hagsmuna lands og þjóðar og öflugu fyrirsvari gagnvart öðrum ríkjum.“ Síðan var bætt við að hún byggðist líka á þátttöku í alþjóðlegum verkefnum. Utanríkisstefnan byggist á því að gæta hagsmuna lands og þjóðar. Jú, það liggur nú eiginlega í augum uppi að það hlýtur að vera verkefni utanríkisþjónustunnar og það hlýtur að vera stefna okkar. En hvert er erindi okkar á alþjóðavettvangi? Hvert er það erindi? Hvar og hvernig ætlum við að leggja okkar af mörkum í þessu alþjóðasamstarfi á alþjóðavettvangi sem við eigum að taka þátt í? Hvernig ætlum við að rækja skyldur okkar við hinar fátækari þjóðir heims? Við erum enn langt undir þúsaldarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna þó að vissulega hafi þokast í rétta átt í þeim efnum, þúsaldarmarkmiðunum með framlög til þróunaraðstoðar. Hver er stefna okkar gagnvart hinu alþjóðlega stofnanakerfi? Hver er stefna okkar gagnvart Alþjóðabankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða Heimsviðskiptastofnuninni? Allar þessar stofnanir sæta nú aukinni gagnrýni um allan heim. Ég verð að játa, virðulegur forseti, að ég beið nokkuð spennt eftir ræðu hæstv. utanríkisráðherra sem er nýkominn til starfa og ég verð líka að játa, virðulegur forseti, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með þessa ræðu. Mér fannst hún metnaðarlaus og mér fannst skorta upp á sýn til framtíðar hjá nýjum ráðherra sem er að marka sér völlinn í fyrsta sinn í sal Alþingis. Að þessu sögðu vil ég geta þess að mér fannst þessi ræða kannski ekki síst athyglisverð fyrir það sem ekki var í henni, t.d. hversu létt var skautað yfir Íraksmálið, eins og kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni var sjö og hálf lína um það mál í ræðunni, en ekki síður vegna hins hversu létt var skautað yfir viðræðurnar um varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna sem afgreitt var á tólf línum í ræðunni. Mér finnst ráðamenn þjóðarinnar sem hafa verið í samfelldu samningaferli í 11 ár skulda þjóðinni betri upplýsingar um málið en hingað til hafa komið fram. Mér finnst þeir skulda þjóðinni betri rökstuðning fyrir áherslum sínum og samningsmarkmiðum í þessu máli. Ég er viss um að ef þeir gerðu betur grein fyrir því og væru ekki stöðugt með þennan leyndarhjúp yfir þessum viðræðum gætu þeir fengið breiðari stuðning í viðræðunum og styrkt þannig samningsstöðu sína frá því sem nú er. Ég geri ráð fyrir að ráðamenn hljóti að treysta sér í slíkar útskýringar, að þeir hljóti að hafa það fast land undir fótum að þeir geti sett fram skiljanlegar kröfur og útskýrt þær fyrir öllu venjulegu fólki. Í ræðunni sagði hæstv. utanríkisráðherra að meginmarkmiðið í viðræðunum væri að tryggja lágmarksviðbúnað, eins og segir í ræðunni, og þetta væri gert á grundvelli varnarsamningsins frá 1951. Á þetta getum við í Samfylkingunni fallist sem markmið. Það þarf auðvitað að tryggja varnir og öryggi landsins rétt eins og við þurfum löggæslu og almannavarnir, ekki viljum við vera án þess. Við erum með tvo samninga um öryggis- og varnarmál okkar, annars vegar samninginn um aðildina að Atlantshafsbandalaginu frá 1949 og hins vegar hinn tvíhliða samning við Bandaríkin frá 1951 sem felur í sér ótvíræða skyldu Bandaríkjamanna til að gera ráðstafanir til varnar Íslandi. Eftir stendur spurningin hver á að vera lágmarksviðbúnaðurinn sem við þurfum til að tryggja varnir og öryggi landsins. Eru það fjórar orrustuþotur? Kannski. Ég get ekki svarað því og til að hægt sé að svara þeirri spurningu verður að vinna raunhæft hættumat og meta þá vá sem að okkur getur helst steðjað og hvaða varnarviðbúnað þurfi til að takast á við hana. Þetta mat viljum við í Samfylkingunni að verði unnið, og höfum flutt um það tillögur í þinginu, en ríkisstjórnin ekki. Fyrir því er líklega bara ein ástæða. Út úr því mati kæmi hugsanlega að hér væri ekki þörf á miklum viðbúnaði. Það gæti rennt stoðum undir óskir Bandaríkjamanna allt frá árinu 1993 að fara af landi brott með F15 flugsveitina sem hér er og allt sem henni fylgir og það er býsna mikið sem henni fylgir. Líklega má halda því fram að það sé mestallur viðbúnaðurinn í Keflavík sem fylgir þessum fjórum þotum. Ég geri ráð fyrir að það sé þess vegna sem ofuráherslan er lögð á orrustuþoturnar fjórar sem samningsmarkmið Íslendinga í þessum viðræðum. Fyrrverandi forsætisráðherra og sá núverandi hafa báðir látið á sér skiljast að náist þetta markmið ekki fram hafi herinn einfaldlega ekkert hér að gera, þá geti hann farið. Með öðrum orðum þá verði varnarsamningnum einfaldlega sagt upp. Þetta hljómar einkennilega í eyrum margra því að mörgum finnst lítil hótun fólgin í því að segja hernum að fara af landi brott með öll sín tæki og tól, sem er einmitt það sem hann vill. En hótunin er auðvitað ekki tæknilegs eðlis heldur er þetta pólitísk hótun. Þetta er hótun um uppsögn á varnarsamningi sem væri pólitískt áfall fyrir Bandaríkjastjórn og þetta er í raun hótun um breytta stefnu í utanríkismálum. Hótun um að færa sig af hinu bandaríska áhrifasvæði í utanríkismálum og yfir á hið evrópska. Forsætisráðherra sagði þetta nánast berum orðum í ræðu sinni á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins um leið og hann snupraði sjálfstæðismenn fyrir seinagang og árangursleysi í þessum viðræðum, því auðvitað var forsætisráðherra að gera það. Það merkilega við þetta mál er auðvitað að það hefur fylgt Sjálfstæðisflokknum alla tíð í ríkisstjórn. Það var í höndum fyrrverandi forsætisráðherra meðan hann var í forsætisráðuneytinu og síðan fór það með honum yfir í utanríkisráðuneytið þegar hann flutti sig þangað og situr eftir þar núna meðan núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins er þar. Það eru því sjálfstæðismenn sem hafa farið með þetta mál allan tímann sem er út af fyrir sig merkilegt en skýrir kannski að þeir eru nú snupraðir af núverandi forsætisráðherra og formanni Framsóknarflokksins. Það er alveg rétt hjá forsætisráðherranum að það er mikilvægt að fylgjast með þróuninni í Evrópu og horfa meira til þeirrar áttar því að við kunnum að eiga þar öryggissamfélag í framtíðinni. Hins vegar er ekki á vísan að róa þar því að hin sameiginlega utanríkis- og varnarstefna Evrópusambandsins er auðvitað ekki fullburða. En það er óviðunandi að samningaviðræðurnar við Bandaríkjamenn séu ekki leiddar til lykta. Það er óviðunandi að stjórnvöld geti ekki útskýrt hvernig á þeim vandræðagangi standi, þessari streitu sem hefur skapast á milli samningsaðila, hvað ber á milli og hvers vegna. Valur Ingimundarson sagnfræðingur sagði í fyrirlestri í september 2004 að sambandið milli Bandaríkjanna og Íslands væri brothætt og staðnað. Svokallað öryggissamfélag ríkjanna væri á því stigi að það væri að leysast upp og það þyrfti víðtækari pólitíska og efnahagslega skuldbindingu af beggja hálfu en bara fjórar orrustuþotur. Ef það er raunin, ef þetta 50 ára öryggissamfélag þessara ríkja er að leysast upp verða menn að velta fyrir sér í fullri alvöru hvað eigi að koma í staðinn. Sú heimavinna hefur ekki farið fram, ekkert frekar en matið á varnarþörfinni. Það sem er kannski verst í þessu máli öllu saman er að það virðist vera uppi alger pattstaða sem menn komast ekki út úr. Ég ætla aðeins að víkja að leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna í september, virðulegur forseti. Mér er líklega svipað farið og utanríkisráðherra að hafa orðið fyrir vonbrigðum með niðurstöðu þess fundar. Kannski voru væntingarnar bara of miklar. En sé raunsæið haft að leiðarljósi má eflaust segja að ekki hafi verið við því að búast að leiðtogar heimsins kæmust lengra að þessu sinni. Lokaskjalið var vissulega nokkuð útþynnt en þó náðist samstaða milli ríkja heims í allnokkrum mikilvægum málaflokkum. Það er eitt tiltekið efni sem mér finnst skipta hvað mestu máli í því sambandi. Þar er um að ræða að öll aðildarríki Sameinuðu þjóðanna hafa samþykkt að það sé sameiginleg skylda þeirra að vernda óbreytta borgara gegn þjóðarmorði, stríðsglæpum, þjóðernishreinsunum og glæpum gegn mannkyninu. Þá skuldbinda þau sig til að gera slíkt á vettvangi öryggisráðsins hvenær sem stjórnvöld á hverjum stað hafa vanrækt þá skyldu. Þessi samþykkt tengist nýrri skilgreiningu á öryggi sem hefur verið að ryðja sér til rúms í hinu alþjóðlega samfélagi á undanförnum árum. Sú skilgreining byggir á því að mannhelgi, mannréttindi og mannöryggi er sett ofar en fullveldið og þjóðaröryggi. Ekki svo að skilja að þetta geti ekki farið saman, síður en svo, þetta er auðvitað órjúfa tengt í lýðræðisríkjum sem ástunda opna, ábyrga og skilvirka stjórnarhætti. Þessi nýja skilgreining á rót sína að rekja til þeirra breytinga sem orðið hafa í heiminum frá lokum kalda stríðsins og nýju mati á þeirri vá sem steðjar öðru fremur að íbúum heimsins og með þeim hætti tengist þetta vissulega okkar íslensku varnarhagsmunum og viðbúnaði. Ógnin felst nefnilega ekki lengur öðru fremur í hættunni á innrás óvinveittra ríkja heldur stafar mest ógn af örbirgð, sjúkdómum, þjóðernishreinsunum, ofbeldi og mansali sem á sér stað vegna ógnarstjórnar heima fyrir eða vegna þess að ríkisstjórnir hinna fullvalda ríkja eru ekki færar um að vernda þegna sína. Og þegar ríkisstjórnin bregst verður alþjóðasamfélagið að grípa inn í. Hugmyndin um mannöryggið kallar á nýtt skipulag og ný vinnubrögð, bæði af hálfu hinna fullvalda ríkja sem og alþjóðasamfélagsins. Mannöryggið leggur alþjóðasamfélaginu á herðar skylduna til að vernda. Þeirri skyldu fylgir mikill vandi vegna þess að henni fylgir hættan á misnotkun. Með öðrum orðum, voldug ríki sem telja þjóðarhagsmunum sínum stefnt í voða freistast til að ráðast einhliða til atlögu við önnur ríki undir formerkjum verndarskyldunnar. Þetta gerðist auðvitað með innrásinni í Írak og það var mikill álitshnekkir fyrir íslensk stjórnvöld að þau skyldu glepjast til að styðja einhliða ákvörðun ríkisstjórna Bandaríkjanna og Bretlands að ráðast inn í Írak áður en alþjóðlegir vopnaeftirlitsmenn höfðu lokið sínum störfum og Sameinuðu þjóðirnar tekið ákvörðun í málinu. Vissulega voru vond stjórnvöld í Írak en það voru hvorki gereyðingarvopn í landinu né þjóðarmorð yfirvofandi eins og var raunin t.d. í Rúanda og Darfúr þar sem alþjóðasamfélagið horfði á aðgerðalaust. Á undanförnum árum hefur talsverð vinna verið lögð í að skilgreina þær forsendur sem þurfa að liggja að baki ákvörðun um að fullveldi ríkja víki fyrir verndarskyldu alþjóðasamfélagsins. Kanadastjórn hefur unnið talsvert mikið í málinu og finnsk stjórnvöld hafa gert það líka. Þau hafa lagt fram tillögur um hvaða grundvallarreglum þurfi að hlíta til að hernaðaríhlutun geti talist réttlætanleg. Fulltrúar norrænu jafnaðarmannaflokkanna hafa tekið þessar hugmyndir upp á sína arma og sett fram þá afstöðu að fyrir hernaðaríhlutun af mannúðarástæðum þurfi samþykki öryggisráðsins og þá er það öryggisráð án neitunarvalds og aðeins aðalritari Sameinuðu þjóðanna eigi að hafa rétt til að leggja fram tillögu um hernaðaríhlutun á grundvelli mannöryggis. Á vettvangi norrænu jafnaðarmannaflokkanna og jafnaðarmannaflokka Evrópu er almenn mikil vinna í gangi sem miðar að því að bæta hið alþjóðlega stofnanakerfi með það að markmiði að auka jöfnuð og réttlæti milli ríkja og innan ríkja. Markmiðið er að draga úr völdum stórvelda og stórfyrirtækja og tryggja hlutdeild þeirra fátæku í hinni miklu auðlegð jarðarinnar. Á síðastliðnum 50 árum höfum við notað meira af auðlindum en í samanlagðri sögu mannkyns fram til þess tíma. Samt hefur misskipting aukist og þeim hefur ekki fækkað sem lifa við örbirgð. 45% jarðarbúa lifa af 2 dollurum eða minna á dag. Þeim hefur að vísu fækkað á þéttbýlum svæðum Kína og Indlands en þeim hefur fjölgað annars staðar svo sem í Afríku. Má kannski segja að þetta séu stærstu efnahagsmistök tuttugustu aldarinnar að svona skuli fyrir okkur komið þrátt fyrir alla þessa auðlegð. Það er að hluta til vegna þess að stofnanir eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþjóðabankinn og Heimsviðskiptastofnunin hafa brugðist. Þær eru byggðar upp samkvæmt uppskrift eftirstríðsáranna og á forsendum hinna sterku og það er mikilvægt. Þær stofnanir hafa sannarlega hlutverki að gegna og heimurinn væri verr settur án þeirra, en þessum stofnunum þarf að breyta. Þær eru þannig uppbyggðar núna, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, að iðnríkin fara með 60% af atkvæðamagni innan stofnunarinnar og innan Alþjóðabankans meðan það er 17% innan stofnana Sameinuðu þjóðanna. Þessu þarf auðvitað að breyta, virðulegur forseti, og ég hefði kosið að sjá einhver merki þess að íslensk stjórnvöld vildu beita sér fyrir slíkum breytingum og standa þannig að málum að við gætum komið á alþjóðavísu öflugu jöfnunarkerfi rétt eins og mönnum tókst að koma upp öflugu jöfnunarkerfi innan þjóðríkjanna um miðbik síðustu aldar.

Virðulegi forseti. Þetta var um margt athyglisverð ræða. Mér fannst gaman að því þegar hv. þingmaður Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fjallaði um ræðu hæstv. utanríkisráðherra og sagði hana valda nokkrum vonbrigðum og vanta sýn til framtíðar. Ég held að þetta séu nákvæmlega orðin sem notuð hafa verið um hv. þingmann eftir að viðkomandi tók við formannsembætti hjá Samfylkingunni. Svo sannarlega hafði ræða hennar allar forsendur til að valda vonbrigðum og ef menn eru að tala um sýn til framtíðar þá var ekki mikið um slíkt í ræðunni. Hins vegar liggur hreint og klárt fyrir, og kom blygðunarlaust fram, að núverandi formaður Samfylkingarinnar vill ekki varnarlið hér á landi. Skýrar gat það ekki verið. Ég vil a.m.k. þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnina hvað það varðar. Þetta kemur mér þó ekki á óvart, sérstaklega í ljósi fyrri ummæla og skoðana þingmannsins. Ég þakka þingmanninum fyrir að upplýsa þá skoðun sína að varnarliðið eigi að fara. En ég vil spyrja út í annað. Hv. þingmaður sagði að Alþjóðaviðskiptastofnunin, ásamt fleiri stofnunum, hefðu brugðist. Hún sagði að Alþjóðaviðskiptastofnunin væri byggð upp frá módeli frá seinni heimsstyrjöldinni sem ekki taki neitt tillit til breytinga. Þetta eru nokkuð miklar fréttir. Menn hafa hingað til talið að GATT-samkomulagið hafi verið byggt á því módeli en Alþjóðaviðskiptastofnunin hafi tekið mið af breyttum aðstæðum í heiminum. Ég vil biðja hv. þingmann að útskýra orð sín nánar og segja okkur hvernig Alþjóðaviðskiptastofnunin hafi brugðist, sérstaklega hinum fátækari þjóðum.

Virðulegi forseti. Mér heyrist á því sem hv. þingmaður Guðlaugur Þór Þórðarson sagði áðan, að hann hafi komið með þetta að heiman sem hann sagði í ræðustólnum. Ég tel að í ræðu minni hafi ég bæði verið með talsvert öfluga sýn til framtíðar um mannöryggið og áherslurnar á það á bæði innlendum og erlendum vettvangi, á alþjóðastofnanir og hvernig þurfi að takast á við þær. Ég talaði um Sameinuðu þjóðirnar og markmiðið í þeim efnum, um skilgreiningu á vá og vörnum á Íslandi og þannig gæti ég áfram talið. Mér heyrist að ræðumaðurinn hafi komið með þetta skrifað að heiman, kannski fengið einhverja forskrift um hvert hlutverk hans ætti að vera í þingsal í dag. Ræðumaður sagði að það hefði blygðunarlaust komið fram að ég vildi ekki varnarlið á Íslandi og ég vildi að varnarliðið færi. Ég sagði áðan að ég vildi öryggi og varnir og teldi mikilvægt að við hefðum tvíhliða samning við Bandaríkjamenn og við værum aðilar að NATO. Síðan vildi ég að varnarhagsmunir okkar væru skilgreindir, hver váin væri og síðan hefðum við varnarviðbúnað í samræmi við það. Þetta sagði ég í ræðu minni áðan, sem bendir jafnframt til þess að hv. ræðumaður hafi greinilega komið með eitthvað skrifað að heiman. Varðandi Alþjóðaviðskiptastofnunina tel ég að þar þurfi margt að breytast, að hún þurfi m.a. að taka meira mið af félagslegum og menningarlegum hagsmunum þeirra þróunarríkja sem aðild eiga að henni. Ég tel að félagslegan þátt þurfi inn í þá samninga til að tryggja að þessi ríki geti að einhverju leyti varið sína markaði á meðan þau byggja upp alþjóðaviðskipti sín.

Virðulegi forseti. Ég verð að biðja hv. þingmann afsökunar. Framtíðarsýnin var mannréttindi. Virðulegi forseti, ég áttaði mig ekki á að þetta væri eitthvað sem Samfylkingin hefði verið að uppgötva. Ég bara óska Samfylkingunni til hamingju með þetta. Það er ánægjulegt að þetta sé komið inn  Ég heyri að nokkrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru algjörlega að fara á taugum núna 

Ég bið þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Hér segir hv. þingmaður: Ég kom upp og skilgreindi vá og varnir landsins. Bíddu, fyrirgefðu, þingmaður kom og sagði að hann hefði ekki hugmynd um hvernig ætti að skilgreina varnarhagsmunina og vildi endilega fara og skoða þá, eftir allan þennan tíma. Þingmaðurinn sagði að við værum að fara af áhrifasvæði Bandaríkjanna yfir til Evrópu. Ég vek athygli á að þessi hv. þingmaður kom með eina vitlausustu hugmynd sem hefur nokkurn tíma komið fram, taldi að við gætum náð varnarsamningi við Frakkland.  Virðulegi forseti. Þetta kom fram í umræðu fyrir nokkru síðan. Ég get ekki annað séð en að hv. þingmaður sé enn á þeirri braut þegar hún talar um að við kunnum að eiga öryggissamstarf í framtíðinni í Evrópu og segir að við séum að fara af áhrifasvæði Bandaríkjanna yfir á áhrifasvæði Evrópu. Þetta er það sem hv. þingmaður sagði. En aðeins út af Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ég vek athygli á því að þróunarríkin hafa barist harkalega fyrir því að fá aðgang að mörkuðum okkar. Þau hafa sérstaklega gert það inn á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ef menn halda því fram að það módel sem Alþjóðaviðskiptastofnunin hefur sett upp, sem m.a. hefur gert að verkum að þessar þjóðir geta sótt rétt sinn 

Virðulegi forseti. Maður verður að gera þá lágmarkskröfu til þeirra þingmanna sem taka þátt í umræðunni að þeir geti að minnsta kosti vísað rétt í ræður þeirra þingmanna sem tala á undan þeim. Í fyrsta lagi talaði ég ekki um mannréttindi. Ég talaði um mannöryggi, það er nýtt hugtak í öryggismálum sem heitir mannöryggi, „human security“, sem menn eru farnir að vinna með um allan heim og skilgreina. Það er notað sem hugtak í varnarmálum en síðan skipuleggja menn viðbrögð og viðbúnað í samræmi við það. Ég talaði líka um að við kynnum að eiga öryggissamfélag með Evrópu í framtíðinni. Ég held að það sé bara mjög raunsætt mat. Ég er ekki ein um að segja það. Ég veit ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra hafi haft það mjög á orði í ræðu sinni á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins. Ég tel ekkert rangt að menn horfi til þeirrar áttar. Bíddu við, eiga menn bara að vera með einhverjar blinkur fyrir augunum þannig að þeir geti ekki séð til allra átta? Auðvitað þurfum við að búa okkur undir framtíðina og líta til allra átta. Varðandi varnarsamning við Frakkland þá er þingmaðurinn einhvers staðar úti í móa, verð ég að segja. Ég hef þá verið með ósjálfrátt tal ef það hefur komið hér fram í mínu máli.

Virðulegi forseti. Utanríkismálaumræðan er ein af þeim skemmtilegri hér í þinginu. Enda er mjög fróðlegt að líta til baka og sjá hvað þingmenn hafa sagt í fyrri ræðum, sé horft til baka um nokkur ár. Heimsmyndin hefur breyst svo geysilega og allt breytist mjög hratt. Ef maður lítur til baka sjáum við mjög miklar breytingar eins og fall kommúnismans 1991 þegar Sovétríkin féllu. Ég vil líka nefna tilkomu alvarlegra hryðjuverka, bæði í Bandaríkjunum, í London og við sjáum að fleiri ríki, t.d. Danmörk sem eru að styrkja innviði sína. Evrópusambandið hefur einnig breyst geysilega mikið og hratt. Múrinn féll á sínum tíma. Fleiri ríki eru að koma inn, önnur ríki bíða og flýta sér að bæta innviði sína þannig að þau komist inn sem fyrst. Þau njóta ríkulegrar aðstoðar við það að hálfu ESB. NATO hefur breyst í grundvallaratriðum. Fleiri ríki hafa komið þar inn og verkefnin hafa breyst í takt við nýja skipan heimsmála. Ég vil líka koma inn á það sem hæstv. utanríkisráðherra minntist á, þ.e. byltinguna í fjarskiptum og upplýsingatækni. Hún hefur gerbreytt alþjóðasamskiptum og ég vil minna á að einungis eru 16 ár síðan internetið kom til Íslands og einungis 11 ár síðan við fengum GSM-síma. Það er ótrúlega stutt síðan og þessi tækni hefur breytt samfélaginu á undraskömmum tíma. Við lifum í allt öðru samfélagi nú en fyrir 20 árum. Hnattvæðingin hefur hafið innreið sína og breytir að sjálfsögðu utanríkismálum og stöðu okkar í heiminum eins og gefur að skilja. Talsvert hefur verið rætt um Evrópusambandið, sem er eðlilegt enda höfum við þar gífurlegra hagsmuna að gæta. Framsóknarflokkurinn markaði stefnu sína núna á flokksþingi í febrúar 2005. Þar stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Á vettvangi Framsóknarflokksins skal halda áfram upplýsingaöflun og vinnu við mótun samningsmarkmiða og hugsanlegs undirbúnings aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Niðurstöðu þeirrar vinnu skal bera undir næsta flokksþing til kynningar. Komi til aðildarviðræðna við ESB skulu niðurstöður slíkra viðræðna bornar undir þjóðaratkvæði.“ Eins og margir muna þá skók EES-samningurinn Framsóknarflokkinn. Þar var tekist á. Ég var í þeim hópi sem studdi mjög EES-samninginn. Ég held að framsóknarmenn telji almennt, þegar þeir líta til baka, að EES-samningurinn hafi verið geysilega jákvætt skref. Ég vil líka segja að á flokksþingi okkar í febrúar 2005 má segja að nokkur breyting hafi orðið í orðræðunni gagnvart Evrópusambandinu innan Framsóknarflokksins. Kannski er hægt að kalla það kynslóðaskipti, ég skal ekkert um það segja. A.m.k. var unga fólkið almennt, þótt það sé ekki svart/hvít umræða, mun jákvæðara gagnvart aðild að Evrópusambandinu en við höfum áður heyrt á vettvangi Framsóknarflokksins. Og hvað var unga fólkið að segja? Jú, það vildi fá tækifæri. Það sagðist sjá að Evrópusambandið væri einsleitt og við værum hluti af því. Við erum með EES-samninginn og að sjálfsögðu höfum við þróast eins og Evrópusambandið vegna þess. Það hefur fært okkur margt mjög hagstætt. Unga fólkið menntar sig og nýtir tæknina. Það hugleiðir að stofna fyrirtæki og sumir hafa gert það. Þau vilja fara í útrás. Þau fylgjast með sveiflu krónunnar og fylgjast með evrunni. Þau fylgjast með því hvernig önnur ríki hafa gengið í Evrópusambandið og notið undanþágna, t.d. Malta. Menn hafa rætt um að á vettvangi sjávarútvegsins gætum við fengið slíkar undanþágu. Menn hafa trú á því, af því það er ekki Evrópusambandinu í hag að veita okkur ekki ákveðið svigrúm áfram gagnvart stýringu á sjávarauðlindum okkar. Þannig var mun jákvæðari tónn gagnvart Evrópusambandsaðild en ég hef upplifað áður í Framsóknarflokknum. Ég vildi draga þetta sérstaklega fram af því ég tel að það sé að verða breyting í Framsóknarflokknum að þessu leyti. Nú er unnið að því í Evrópunefnd að móta samningsmarkmið og verður spennandi að sjá hvernig því reiðir af. Við fylgdumst með landsfundi Sjálfstæðisflokksins að þessu leyti, þ.e. Evrópuumræðunni sem þar fór fram. Maður þykist hafa skynjað á síðustu árum að vaxandi hópur innan Sjálfstæðisflokksins, sérstaklega í viðskiptalífinu, vildi skoða frekari tengsl við Evrópu og hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. En svo var ekki að sjá, miðað við niðurstöðu landsfundarins. Þar er ákveðin stefna mörkuð og sagt að ekki eigi að skoða nein slík mál á næstunni. Í yfirlýsingu forustumanna flokksins var ekki að finna neinar viðhorfsbreytingar gagnvart ESB. Það hefur a.m.k. ekki skilað sér í orðræðuna hjá forustunni. En ég fullyrði að talsverð viðhorfsbreyting sé að verða innan Framsóknarflokksins og sérstaklega hjá unga fólkinu. Varðandi önnur mikilvæg mál í utanríkisumræðunni vil ég nefna þróunaraðstoðina. Framsóknarflokkurinn ályktaði á eftirfarandi hátt á flokksþinginu 2005, með leyfi virðulegs forseta: „Þróunarsamvinna Íslands verði tryggð í takt við alþjóðlegar skuldbindingar. Skal hún markast af langtímaáætlunum um uppbyggingu menntunar og fræðslu innan þeirra samfélaga sem Íslendingar starfa með hverju sinni.“ Við styðjum þessa stefnu sem við höfum fylgt, ríkisstjórnarflokkarnir, á Íslandi, þ.e. að stórauka þróunaraðstoð og uppbyggingu friðargæslunnar. Þátttaka okkar í friðargæslustarfi beinist að því að byggja upp inniviði stríðshrjáðra þjóðfélaga og þar höfum við staðið okkur vel. Ég vil nefna sérstaklega Írak, Afganistan, Kosovo, Bosníu og Sri Lanka. Ég vil taka undir með hæstv. utanríkisráðherra varðandi það sem hann sagði hér um Írak, að þó að ýmislegt gangi nú brösuglega þar þá er mjög ánægjulegt að fylgjast með skrefum þeirra í átt til lýðræðis. Þar var þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána nýlega og þingkosningar í desember þannig að þar er ánægjuleg þróun á ferðinni gagnvart lýðræðinu og vonandi gengur það vel í framhaldinu. Ég vil líka minnast á verkefni UNIFEM í Kosovo. Við í utanríkismálanefnd erum nýlega búin að fá kynningu á vilja UNIFEM til að fara í frekari verkefni. Þar var um mjög spennandi verkefni að ræða. Hér hefur verið minnst á ógnina sem steðjar að mannkyninu. Það var rætt hér áðan um að fjöldi manns þyrfti að lifa af innan við tveim dollurum á dag. Ljóst er að þar er um stórt verkefni að ræða sem við Íslendingar eigum að taka þátt í og það ætlum við okkur. Nú stafar einum þriðja hluta mannkyns ógn af skorti á hreinu vatni og hreinlætisaðstöðu. Á tíu sekúndna fresti deyr manneskja vegna þessa og 90% þeirra eru börn undir fimm ára aldri. Þessi vandi er langmestur í þróunarríkjunum. Nefna má að konur í Afríku ganga að meðaltali sex kílómetra á dag eftir hreinu vatni og ungar stúlkur hætta í skóla margar vegna þessa. Íslendingar settu sér markmið ásamt alþjóðasamfélaginu í Jóhannesarborg 2002 um að helminga fyrir árið 2015 þann hluta mannkyns sem býr ekki við aðgang að hreinu vatni og hreinlætisaðstöðu. Við verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að standa við þau. Áætlað er að þetta muni kosta alþjóðasamfélagið um 11 milljarða dollara. En hver er ágóðinn? Jú, hann er 63 milljarðar dollara. Ágóðinn er því sexfaldur miðað við útgjöldin þannig að þetta er verkefni sem við eigum að sinna með alþjóðasamfélaginu. Ég vil líka minnast á í sambandi við þróunaraðstoð að jarðhitaskóli Sameinuðu þjóðanna er mjög mikilvægt framlag okkar til þróunarsamvinnu. Þar hafa verið nemendur frá 40 löndum. Þeir eru langflestir frá þróunarríkjum, eiginlega allir frá þróunarríkjum og þar kennum við þeim að nýta jarðvarma, en hann er mjög víða að finna í þróunarríkjunum. Við sláum margar keilur í einu með því. Við hjálpum þessum ríkjum til sjálfshjálpar, aukum þar velmegun og að sjálfsögðu minnkar mengun í þessum ríkjum af því að þau þurfa þá ekki að nýta sér kol og olíu á meðan þau nýta jarðvarma. Virðulegur forseti. Norrænt samstarf er einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu. Framsóknarflokkurinn hefur stutt norrænt samstarf heilshugar í gegnum árin og það samstarf fer fram á vettvangi Norðurlandaráðs, norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurskautsráðsins, en að sjálfsögðu hefur það samstarf breyst mjög mikið hin seinni ár, sérstaklega vegna Evrópusambandsins. Segja má að hið gamla góða norræna samstarf haldi gildi sínu en það hefur að vissu leyti líka lifnað svolítið við vegna þess að menn þurfa að standa saman á vettvangi ESB til þess að koma hagsmunamálum sínum á framfæri, en Norðurlöndin eiga yfirleitt og nánast alltaf sameiginlegra hagsmuna að gæta. Ég vil líka minnast í þessu sambandi á Norræna félagið en það sinnir að mínu mati mjög mikilvægu verkefni, t.d. Nordjob, við að efla ungmennasamskipti milli landa. Það er mjög mikilvægt að ungmenni okkar kynnist Norðurlöndunum af eigin raun þannig að þau skynji vel rætur sínar. Virðulegur forseti. Hér hefur verið minnst á öryggisráðið. Framsóknarflokkurinn styður framboð Íslands til öryggisráðsins eins og fram hefur komið margoft. Við teljum að við höfum þar hlutverki að gegna. Við höfum aldrei setið í öryggisráðinu. Norðurlöndin styðja framboð okkar. Þegar við tókum ákvörðun um að fara í framboðið leit að vísu ekki endilega út fyrir að kosningabarátta um sætið yrði mikil. En nú hafa bæði Austurríki og Tyrkland gefið kost á sér og þau eru sterkir keppinautar. Því er mjög mikilvægt að við stöndum okkur vel í þessu framboði. Ég styð heils hugar þá stefnu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur komið á framfæri, þ.e. að við eigum að gæta hófs í þessu framboði. Við eigum að nýta fjármagnið vel og það er ljóst að við getum ekki keypt þetta sæti. Við eigum því ekki að nota óþarflega mikið fjármagn í þessa kosningabaráttu. En við eigum að vanda okkur við hana á allan hátt. Varðandi varnarsamninginn er ljóst að Framsóknarflokkurinn ályktaði um hann á flokksþingi sínu. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Staðið verði við tvíhliða varnarsamning Íslands og Bandaríkjanna.“ Við teljum að varnarsamningurinn sé mikilvægur. Hann byggir á NATO-samningnum sem við höfum verið aðilar að síðan 1949, en eins og allir vita gegnir Atlantshafsbandalagið lykilhlutverki í alþjóðasamstarfi okkar og varnarsamstarfi þannig að við viljum byggja áfram á þessum samningi. Við vitum að heimsmyndin er breytt og Bandaríkjamenn taka mið af því. Þeir eru að draga mjög úr hernaðarviðbúnaði sínum í Evrópu. Í sumar tilkynnti bandaríska varnarmálaráðuneytið að 50 þúsund þeirra 112 þúsund bandarískra hermanna sem eru í Evrópu yrðu fluttir heim fyrir árið 2010 og ellefu herstöðvum lokað. Að sjálfsögðu taka því Bandaríkjamenn mið af breyttri heimsmynd. Við höfum í okkar samningaviðræðum rætt um að við séum tilbúin til að koma frekar að rekstri flugvallarins í Keflavík enda er borgaraflug að verða þar miklu umfangsmeira en áður hefur verið. Það er líka hluti af hnattvæðingunni sem ég kom inn á hér áðan. Ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á ræðu fulltrúa Samfylkingarinnar hér, hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Það er eins og Samfylkingin geti ekki alveg komið á framfæri hreinni línu í varnarmálunum. Það er talað um að gera einhvers konar öryggismat, eins og það hafi ekki verið gert. Auðvitað ganga samningaviðræðurnar út á það hvað menn telja að þurfi hér af vörnum. En það er svolítið merkilegt varðandi Samfylkinguna að það er mjög erfitt að henda reiður á stefnu hennar gagnvart varnarliðinu. Virðulegur forseti. Að endingu vil ég gera að umtalsefni loftslagsbreytingar sem hæstv. utanríkisráðherra kom inn á áðan. Það er alveg ljóst að Kyoto-bókunin er eina verkfærið sem við höfum til þess að takast á við loftslagsbreytingar. Það er auðvitað afar neikvætt að Bandaríkjamenn hafi ekki talið sér fært að sitja við það borð, þ.e. að gerast aðilar að Kyoto-bókuninni. Þeir eru stærsti einstaki losarinn meðal iðnríkja. Þeir losa 36% af losun iðnríkjanna. Alþjóðlega orkumálastofnunin spáir því að á næstu 30 árum aukist orkuþörfin um 50% í heiminum og allt útlit er fyrir það að þessari orkuþörf verði mætt með olíu og kolum að nánast öllu leyti, ekki alveg öllu leyti en að langmestu leyti. Við á norðurslóðum sjáum, miðað við vísindarannsóknir sem komu fram í ACIA-skýrslunni svokölluðu, að hér mun hiti hækka um fjórar til sjö gráður á næstu 100 árum. Það er tvöföld hækkun á hnattræna vísu. Það eru því geysilegir hagsmunir okkar að pressa á Bandaríkjamenn gagnvart Kyoto-bókuninni og ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að beita sér fyrir því eins og honum er unnt.

Frú forseti. Ég óska Framsóknarflokknum til hamingju í dag. Talsmaður hans, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, lýsti því yfir að flokksþing Framsóknarflokksins hefði tekið upp nákvæmlega sömu stefnu varðandi Evrópusambandið og Samfylkingin tók árið 2001. Þetta er alla vega framför, frú forseti, og sýnir að batnandi mönnum er best að lifa. Verst er þó að Framsóknarflokkurinn hefur tveimur sinnum áður stigið skref í átt að Evrópu en jafnan hörfað. Mig langar því að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hvort hún tilheyri minni hluta innan Framsóknarflokksins varðandi þessa skeleggu afstöðu sína um það að nálgast Evrópusambandið. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur nánar út í afstöðu hennar til varnarmála. Er hún sammála því sem virðist vera meginsamningsmarkmið núverandi hæstv. utanríkisráðherra, að samningaviðræðurnar gangi út á það að halda þeim fjórum þotum sem nú eru hér? Í þriðja lagi langar mig til þess að inna hana eftir afstöðu hennar til fangaflutninganna. Þýska stórblaðið Tages Zeitung hefur upplýst að miklu fleiri meintar fangaflutningavélar hafa notað Ísland en áður var talið eða 67. Þetta gefur í dag stórblöðum í Evrópu tilefni til þess að halda því fram að Ísland sé í raun miðstöð slíkra fangaflutninga til landa þar sem hugsanlega er beitt pyndingum. Mig langar að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hvort hún sé mér sammála eða ósammála um að það ætti að gefa út fortakslaust bann um að vélar sem vitað er að hafi verið notaðar í þessum tilgangi fljúgi um lofthelgi Íslands og/eða millilendi á Íslandi.

Virðulegur forseti. Þetta eru þrjár stórar spurningar sem ég fæ tækifæri til að svara á tveimur mínútum. Varðandi Evrópusambandið þá er ekki hægt að tala um einhvern minni hluta og meiri hluta varðandi þá gerjun sem á sér stað í Framsóknarflokknum. Það er engin mæling á því. Menn ræða auðvitað málin. Það sem ég sagði í ræðu minni er að maður finnur fyrir ákveðinni kynslóðabreytingu. Unga fólkið ræðir mun jákvæðar um Evrópusambandið en þeir sem eldri eru í flokknum. Ég fullyrði það. Ég studdi EES-samninginn á sínum tíma og ég hef verið talsmaður þess að við eigum skoða nánari tengsl við Evrópusambandið. Ég er einmitt í þessari Evrópunefnd sem er núna að skoða samningsmarkmið okkar. Flokkurinn hefur ályktað um að við eigum að halda áfram upplýsingaöfluninni og að móta samningsmarkmiðin fyrir hugsanlega aðild. Það er ekkert búið að ákveða að sækja um, alls ekki. En við erum að undirbúa okkur fyrir þessa umræðu og þessi skref ef við þurfum að taka þau. Unga fólkið í flokknum hefur mikinn áhuga á þessu eins og reyndar ályktanir hafa sýnt á þeirra vettvangi. Varðandi samningaviðræðurnar við varnarliðið þá hefur Framsóknarflokkurinn verið sammála Sjálfstæðisflokknum um hvernig á þeim málum er haldið. Við höfum stutt þá stefnu sem er uppi í varnarviðræðunum. En eins og fram hefur komið margoft er þetta mjög óljóst eins og sakir standa núna og hv. þingmaður veit manna best. Varðandi fangaflutningana er það alveg ljóst að ég styð alls ekki fangaflutninga. Það er alveg fráleitt. Ég tel að ef um fangaflutninga er að ræða þá eigum við að mótmæla þeim hástöfum. En málið er að við vitum bara ekki hvort um nokkra fangaflutninga hafi verið að ræða. Það eru allt getgátur þannig að ekki er hægt að koma með neinar yfirlýsingar.

Frú forseti. Það gleður mig að unga kynslóðin í Framsóknarflokknum sé í vaxandi mæli að horfa til Evrópu. Mér sýnist á máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að það gæti skapast ákveðin samstaða millum Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins um þetta grundvallaratriði í íslenskum utanríkismálum. Það er gleðilegt. Mér þótti líka vænt um að heyra að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur njósn af því innan Sjálfstæðisflokksins að þar sé vaxandi fylgi við Evrópusambandið líka. Þá er hugsanlegt að það verði bara eftir einn flokkur, öflugur að vísu í andstöðu sinni við ESB á vinstri vængnum, og síðan forusta Sjálfstæðisflokksins. Ég varð undrandi á því að hv. þingmaður skyldi lýsa því yfir að hún styddi stefnu Sjálfstæðisflokksins varðandi samningaviðræður við Bandaríkjamenn. Það vill svo til að hæstv. forsætisráðherra hélt ræðu á flokksþingi Framsóknarflokksins þar sem hann nánast henti köpuryrðum til hæstv. utanríkisráðherra og forvera hans í starfi fyrir það hversu illa Sjálfstæðisflokkurinn hefði haldið á samningaviðræðunum við Bandaríkin. Staðreyndin er auðvitað sú að það er að verða sögulegt hlutskipti Sjálfstæðisflokksins að klúðra samningum um varnir Íslands við Bandaríkin. Það er ákaflega merkilegt. Ég er viss um að það skýrist hér í dag. En mér finnst það auðvitað skrýtið með hvað einmuna fáránlegum hætti þær samningaviðræður hafa verið keyrðar eða látnar liggja í láginni af hálfu forustu ríkisstjórnarinnar. Ég lýsi svo depurð minni yfir því að jafnöflugur stjórnmálamaður og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir skuli ekki taka undir kröfuna um bann við fangaflutningum og skuli í reynd taka undir linku hæstv. utanríkisráðherra varðandi þá svívirðu sem notkun Íslands fyrir fangaflutninga er.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki á hvernig hv. þingmaður getur sagt svona. Hann talar eins og hér sé um fangaflutninga að ræða. Ég átta mig alls ekki á því. Það er eins og hann hlusti ekki á neitt sem fram hefur farið í samfélaginu síðustu daga. Þetta er alveg með ólíkindum. Varðandi varnarsamninginn og viðræðurnar við Bandaríkjamenn um hann er ljóst að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa farið með það mál eins og önnur mál saman í ríkisstjórn og þeir flokkar hafa stutt hvor annan í því. Það þýðir því lítið fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson að koma hingað upp og reyna að búa til einhverjar tvær stefnur í því máli eða eitthvað slíkt, reyna að koma einhverju illu til leiðar á milli þessara flokka. Það er alveg fráleitt. Hér var hv. þingmaður að túlka ræðu hæstv. forsætisráðherra á fundi miðstjórnar Framsóknarflokksins núna fyrir stuttu. Þar var hæstv. forsætisráðherra ekkert að vega að Sjálfstæðisflokknum, alls ekki. Hann var einungis að draga fram viðræðurnar, hvernig staðan væri í þeim málum. Ég get ekki tekið undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar um, að verið sé að klúðra málum. Alls ekki. Hvernig getur hv. þingmaður haldið því fram? Hann hefur fengið allar upplýsingar um þetta mál.

Halldór sagði …

Og miklu meiri upplýsingar en aðrir þingmenn. Ég spyr: Hvernig halda þingmenn að staðan væri núna ef Samfylkingin færi með þessi mál? Við getum ekki einu sinni skilið stefnuna sem Samfylkingin hefur. 

Virðulegi forseti. Ég get ekki varist glotti þegar ég hlusta á þingmenn Framsóknarflokksins skamma Samfylkinguna fyrir stefnuleysi í varnarmálum án þess ég ætli svo sem neitt að skipta mér af þeim deilum vegna þess að mér finnst svolítið skorta á stefnu Framsóknarflokksins varðandi hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Ég hlustaði áðan með athygli á ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Mér heyrðist sem hún kæmi með þau skilaboð innan úr herbúðum ungra framsóknarmanna að Framsóknarflokkurinn mundi hafa það á stefnuskrá sinni innan skamms að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Mér heyrðist hún einnig tala á þann veg að hún væri sjálf fylgjandi því að við yrðum aðili að sambandinu. Ég kem því hér upp til að spyrja hana hvort það sé einmitt í farvatninu hjá stjórnmálaflokki hennar og hver sé skoðun hennar í því máli. Er hún fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu? Mig langar einnig til að forvitnast nánar um annað. Hún virðist búa yfir upplýsingum sem við hin höfum ekki. Upplýsingum varðandi það að Evrópusambandið sé reiðubúið til að gangast inn á eins konar samkomulag við Íslendinga varðandi fiskveiðimálin. Það er öllum ljóst sem fylgst hafa með að þar stendur hnífurinn heldur betur í kúnni. Ég hef ekki getað heyrt það frá talsmönnum Evrópusambandsins til þessa að þeir væru reiðubúnir til að fallast að neinu leyti á að Íslendingar fengju einhverjar undanþágur frá hinni svokölluðu sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins sem allir vita sem kynnt hafa sér hana að hefur leitt af sér, ég vil segja skelfilegar hörmungar fyrir fiskveiðisamfélög sem eru svo óheppin að heyra undir þetta samband.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað algjörlega útilokað að svara því á þessari stundu hvað verður á stefnuskrá Framsóknarflokksins á næstunni. Stefnan er öll alveg skýr núna. Við viljum skoða Evrópusambandið, en við segjum ekki að ganga eigi inn í það. Við viljum afla okkur upplýsinga og móta samningsmarkmið gagnvart hugsanlegum aðildarviðræðum. Það er stefna okkar. En eins og ég sagði áðan í ræðu minni og reyndar líka í andsvari skynjar maður ákveðna viðhorfsbreytingu, sérstaklega hjá unga fólkinu í flokknum. Segja má að innan Framsóknarflokksins séu að verða sterkari öfl, nýja fólkið, unga fólkið sem mun vaxa upp innan flokksins væntanlega er miklu jákvæðara gagnvart Evrópusambandinu en hin eldri kynslóð. Þetta er samt ekki svart/hvítt. Ekki er hægt að fullyrða þetta fyrir alla. Það er auðvitað líka ungt fólk innan okkar raða sem er algjörlega á móti Evrópusambandinu og eldra fólk sem vill skoða nánari samskipti við Evrópu. Ég er að reyna að gefa mynd af tilfinningu sem maður hefur gagnvart þessu máli í flokknum og líka þeim ályktunum sem hafa komið t.d. frá unga fólkinu í flokknum. Það er ákveðin breyting sem á sér stað í Framsóknarflokknum og ég tel að það sé mjög eðlilegt. Varðandi það hvort við fáum einhverja sérstaka skoðun á sjávarútveginum ef við gerumst aðilar að ESB eða förum í samningaviðræður, þá tel ég talsvert miklar líkur á því vegna þess að ESB hefur engra sérstakra hagsmuna að gæta með því að fara inn í lögsögu okkar og ráða yfir henni. Stefnan er sú að menn eigi að ráða málum heima fyrir, það hefur verið þróunin innan Evrópusambandsins. En að sjálfsögðu fara menn ekki að svara því fyrir fram. 

Virðulegi forseti. Ég er engu nær eftir þetta svar. Nema mér sýnist sem svo að hver höndin sé upp á móti annarri innan Framsóknarflokksins um hvort flokkurinn eigi að sækjast eftir því að Ísland fari í Evrópusambandið eða ekki. Það kemur svo sem ekkert á óvart að illdeilur séu uppi innan Framsóknarflokksins. En það er þeirra vandamál. Hins vegar svaraði hv. þingmaður ekki spurningu minni hvort hún væri persónulega þeirrar skoðunar að Íslendingar ættu að ganga í Evrópusambandið. Hv. þingmaður talaði um að hún teldi næsta víst að við gætum náð einhverjum sérstökum samningi við Evrópusambandið í fiskveiðimálum og þjóðir innan Evrópusambandsins hefðu enga hagsmuni af því að sækjast eftir neinum ítökum í lögsögunni hér við land. Þetta er algjör fásinna. Þetta er alveg út í hött. Veit þingmaðurinn ekki að Spánverjar og Portúgalar fara um Norður-Atlantshaf logandi ljósi? Leitandi logandi ljósi að fiskveiðiréttindum. Þeir hafa ítrekað reynt að brjótast inn í Norðursjó og hirða þar fiskveiðiréttindi af Bretum og Skotum og hefur gengið þokkalega í þeim ásetningi sínum. Spænsk útgerð ætlar í málaferli núna við Norðmenn út af fiskveiðiréttindum á Svalbarðasvæðinu. Þetta eru hlutir sem eru að gerast núna. Að sjálfsögðu munu Spánverjar, Portúgalar, Bretar, Skotar, allar þessar þjóðar vantar fisk í dag, vantar fiskveiðiréttindi vegna þess að fiskveiðistefna Evrópusambandsins hefur leitt af sér hrun fiskstofna, ekki síst í Norðursjó en líka víðar, þar sem Evrópusambandið hefur haft fiskveiðiréttindi. Slík fiskveiðistefna verður innleidd hér á landi líka, þessi svokallaða sameiginlega fiskveiðistefna sem engu hefur skilað nema hörmungum. Ég er alveg sannfærður um að Spánverjar, Portúgalar, Bretar, Skotar, Þjóðverjar, jafnvel Frakkar, munu að sjálfsögðu reyna að brjótast inn í þá gullkistu sem við Íslendingar eigum þó sjálfir þó við deilum um hana hér innbyrðis. En við skulum ekki gleyma því að það erum við sem höfum umráðaréttinn yfir henni í dag og svo skal vera áfram.

Virðulegi forseti. Mér heyrist hv. þingmaður vera kominn í hörkusamningaviðræður um ESB. Þróunin innan ESB hefur verið sú að menn eru frekar að ráða málum sínum í nærumhverfinu heldur en áður. Ég spyr: Af hverju er þá olían ekki tekin af Bretum og skógarnir í Finnlandi? Það eru mikilvægar auðlindir fyrir þær þjóðir. Ég vil líka minna hv. þingmann á ágætisræðu sem hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, flutti á sínum tíma í Berlín um að mikilvægt væri að skoða þann möguleika, ef til aðildarviðræðna kæmi, að taka Norður-Atlantshafið út fyrir sviga, þ.e. þar mundi ekki gilda hin sameiginlega sjávarútvegsstefna ESB sem ég er sammála um að er okkur ekki hagstæð. Menn skulu því ekki semja fyrir fram við sjálfa sig um að þetta sé algjörlega útilokað nema að menn almennt vilji ekki skoða neitt Evrópusamband í framtíðinni. Þá þarf auðvitað ekkert að ræða það neitt meira. En Framsóknarflokkurinn telur ástæðu til að ræða þessi mál og á okkar vettvangi er komin í gang vinna til að skilgreina samningsmarkmið, þannig að við séum tilbúin með þau ef til aðildarviðræðna kemur. En það er ekki búið að ákveða að hefja aðildarviðræður þótt skiptar skoðanir séu innan flokksins. Auðvitað er það svo að skiptar skoðanir eru innan flestra flokka, fullyrði ég, enda er þetta stórmál. Skoðun mín er sú að við eigum að halda þessari vinnu áfram. Ég get alveg sagt það hér að ég hef verið í þeim hópi sem er hvað jákvæðastur innan Framsóknarflokksins gagnvart því að skoða meiri tengsl við Evrópusambandið. Ég vil ekki segja á þessari stundu að við eigum að sækja um aðild. Það vil ég ekki gera. En ég vil skoða samningsmarkmiðin til að sjá hvernig þau líta út áður en til samningaviðræðna kemur, ef til þeirra kemur. Ég get fullyrt að ég er í þeim hópi sem er tiltölulega jákvæður 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu hans. Það er gagnlegt samkvæmt venju að eiga þess kost að skiptast á skoðunum um utanríkismál. Ég mundi kannski gefa ræðu ráðherra þá einkunn að hún hafi verið svona frekar bragðdauf, svolítið þurr, alla vega ef ræðan væri rauðvín mætti væntanlega nota þá samlíkingu.  En áður en ég vík frekar að því hafði ég hugsað mér að gera aðeins að umtalsefni ummæli sem hér hafa fallið og þau sjónarmið sem aðrir ræðumenn hafa komið með, þar á meðal hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem er að vísu ekki í salnum, ég verð þá kannski að geyma mér það til betri tíma. En ég vil þó segja að ég get verið sammála hv. þingmanni um margt það sem snýr að framtíðarhugmyndum eða framtíðarhugleiðingum þingmannsins um fyrirkomulag heimsmála og öryggismála í heiminum, en annað ekki. Ég mundi leggja höfuðáherslu fyrir mitt leyti á mikilvægi þess að efla það sem kallaðir eru borgaralegar og fyrirbyggjandi aðgerðir í öryggisgæslu í heiminum. Þar sem upp á sænsku er kallað „civil och förebyggende“ aðgerðir og unnið hefur verið talsvert með m.a. á vettvangi Norðurlandaráðs. Það á að fyrirbyggja stríð en ekki að fara í fyrirbyggjandi stríð. Versta hugmyndafræði sem komið hefur fram í þessum efnum á seinni öldum liggur mér við að segja er Bush-hugmyndafræðin um fyrirbyggjandi styrjaldaraðgerðir. Það eitt og sér er slík hrópandi mótsögn, að fara í stríð með það að leiðarljósi að það komi kannski í veg fyrir stríð seinna. Það talar fyrir sig sjálft. Þessi hugmyndafræði - af því að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir nefndi NATO og NATO-aðild Íslendinga - er nátengd þeirri þróun sem m. a. hefur orðið innan NATO. Þess vegna er ég ósammála þeirri gagnrýnislausu umfjöllun sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafði hér í frammi varðandi NATO. NATO þróaðist upp úr 1990 í þá átt, aðallega að forgöngu Bandaríkjamanna, að endurskilgreina stöðu sína í staðinn fyrir að leggja sig niður sem hefði verið gáfulegast og tók sér það fyrir hendur að gera sig í rauninni að, ekki svæðisbundnu varnarbandalagi, heldur klúbbi mestu hervelda heimsins undir forustu Bandaríkjanna sem gætu látið til sín taka hvar í heiminum sem væri. Utansvæðastefna NATO er náskyld Bush-hugmyndafræðinni, skylt skeggið hökunni, enda sömu aðilar á ferð, þ.e. haukarnir í bandaríska stjórnkerfinu sem auðvitað voru ráðandi í þeirri endurskipulagningu NATO sem fór fram kjölfar breytinganna upp úr 1990 og átti sér stað á fundinum í Róm, á fundinum í Washington og á fundinum í Prag var smiðshöggið rekið á. Nú kann að vera að það hafi einhver áhrif á málflutning formanns Samfylkingarinnar að hv. þm. Össur Skarphéðinsson mun vera formaður sendinefndar Íslands hjá NATO og þar af leiðandi kannski ekki „inn“ á þeim bæ að gagnrýna NATO mikið. En hvað sem því líður skrifa ég að minnsta kosti ekki upp á að ekki sé ástæða til að taka til í þessum efnum ef ástand öryggismála í heiminum er skoðað. Athyglisverð orðaskipti voru á milli framsóknarmanna og samfylkingarmanna bæði í ræðum og andsvörum. Eitthvað var verið að stíga í vænginn í þessum Evrópumálum. Það er ekki galin samlíking hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að snúa megi gagnrýni framsóknarmanna á óljósa stefnu Samfylkingarinnar í varnarmálum upp á þá sjálfa þegar kemur að Evrópumálunum. Mér fannst ræða hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur nokkuð kúnstug. Hv. þingmaður bollalagði svona um það innan úr iðrum Framsóknarflokksins að þess væri kannski að vænta þegar kynslóðaskipti yrðu þar á bæ að menn yrðu jákvæðari gagnvart einhverju sem hún kallaði „meiri tengslum“ við Evrópusambandið, einhverjum sterkari böndum þarna á milli eða hvað? því að ekki mátti þó nefna aðild berum orðum. Mér finnst þetta skrýtin nálgun og það væri fróðlegt að heyra frekari rök fyrir því að ungt fólk þurfi endilega að komast frekar að þeirri niðurstöðu að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið en eldra fólk. Hvers vegna ætti það að vera? Er eitthvað sem bendir til þess að ungt fólk geti ekki verið nákvæmlega jafngagnrýnið á þá þætti innan Evrópusamrunans sem valda hörðustu andstöðunni við þróunina þar meðal ungs fólks, ekki síst í Evrópu og innan Evrópusambandsríkjanna? Hefur hv. þingmaður kannski aðeins litið á þessi mál í Noregi? Veit hún hverjir bera uppi starf nei-hreyfingarinnar gegn aðild að Evrópusambandinu í Noregi? Það er kornungt fólk. Af hverju skyldi það nú vera? Það kann að vera að það nálgist þetta af eitthvað öðrum ástæðum en þeir sem eldri eru og hafa jafnvel lagt meiri áherslu á fullveldisrökin og þá hluti. Það er a.m.k. þannig hjá ungum vinstri grænum að þar eru menn mjög gagnrýnir á margt sem er á ferðinni innan Evrópusambandsins og í Evrópusamrunanum, e.t.v. að einhverju leyti á öðrum forsendum en sumir þeir sem eldri eru en það er jafngilt fyrir því. Þar gagnrýna menn það hversu Evrópusamruninn er algjörlega á forsendum fjármagnsins og stórfyrirtækjanna. Menn gagnrýna hina kapítalísku þróun í Evrópusambandinu og hvernig hún er drifin áfram. Menn gagnrýna skort á lýðræði, lýðræðishalla, menn gagnrýna skrifræði og miðstýringu ekkert síður en kannski þá fullveldisskerðingu sem samfara væri aðild. Ég get alveg eins séð það fyrir mér að andstaða við það og gagnrýni á að Ísland gangi í Evrópusambandið á komandi áratugum verði ekki síður borin uppi af ungu hugsjónafólki en mörgum þeim sem eldri eru. Kannski er þessu öðruvísi farið innan Framsóknarflokksins og þá sérstaklega hjá ungu framsóknarfólki. Mér er ekki kunnugt um hvað það er margt, ég hef haft þá tilfinningu stundum að það sé furðu fljótt að verða gamalt en það er önnur saga. Hæstv. utanríkisráðherra segir í ræðu sinni að segja megi að ástand heimsmála fari að mörgu leyti batnandi eða sé betra en oft áður. Já, auðvitað er ýmislegt betra en áður en annað er verra. Og það er fullgagnrýnislaus og svolítið sjálfbirgingsleg nálgun í anda Vesturlanda að horfa fyrst og fremst á björtu hliðarnar og horfast ekki í augu við þá neyð og þá vá sem steðjar að víða í heiminum. Átta hundruð milljónir manna eru vannærð, svelta. Tugir þúsunda deyja úr næringarskorti á hverjum degi, ein og hálf til tvær milljónir manna búa nánast við örbirgð, upp undir helmingur mannkyns lifir undir fátæktarmörkum. Eyðnibylgjan í Afríku, loftslagsbreytingarnar, skortur á drykkjarvatni. Ein milljón manna eyðir tveimur til fjórum klukkustundum á dag í það eitt að afla sér og fjölskyldu sinni drykkjarvatns. Konur í Afríku ganga með ker klukkustundum saman til brunna þar sem vatni er handdælt upp og vatnsborðið í brunnum heimsins lækkar um einn til tvo metra að meðaltali á ári hverju. Menn eru að draga upp vatnsforða sem safnast hefur saman í jörðinni árþúsundum saman og ástandið þar fer hríðversnandi. Það eru líka dökkar hliðar á því. Endurskipulagning Sameinuðu þjóðanna hefur ekki gengið sem skyldi. Þar tek ég undir með hæstv. utanríkisráðherra og tel þó að langalvarlegast sé að ekkert hefur í raun og veru miðað við að endurskipuleggja öryggisráðið sjálft, sjálft valda- og framkvæmdatæki Sameinuðu þjóðanna. Það er góðra gjalda vert að koma á fót mannréttindaráði ef það tekst og gott að fá friðaruppbyggingarmenn. Mestu máli skipti þó ef Sameinuðu þjóðirnar næðu betur með endurskipulögðu og öflugu öryggisráði að sinna skyldum sínum og verkefnum í heiminum og þyrftu ekki að lúta jafnoft í gras fyrir ofríki stórvelda og þá fyrst og fremst Bandaríkjanna. Um fúafen Íraksstríðsins er hæstv. utanríkisráðherra fáorður eins og ég hef áður nefnt og sama má að mörgu leyti segja um Afganistan. Bandaríkjamenn eru að fara frá Afganistan, Norðmenn eru að fara frá Afganistan og nú er leitað logandi ljósi að einhverjum sem vilja taka við, taka við því ófremdarástandi sem skilið er eftir í því landi og er ekki par fallegt. Ég er ánægður með að draga eigi íslenska friðargæsluliðið svokallaða, litla herinn, frá öðru svæðinu í Afganistan. Kannski er það vegna þess að hluti íslensku friðargæslunnar svokölluðu hefur unnið á svæðum sem Norðmenn hafa farið með stjórn á og verið inni í sveitum Norðmanna. En ástandið er þannig í öryggismálum þar að borgaralegir íslenskir starfsmenn eiga auðvitað ekkert erindi þangað, augljóslega ekki. Og ekki bætir úr skák að menn hafa anað út í þá vitleysu að senda þá inn í NATO-sveitir, láta þá bera hernaðartitla og láta þá taka þátt í hernaðarlegum verkefnum. Því það liggur fyrir, hæstv. utanríkisráðherra, að hér er búið að grauta saman borgaralegum og hernaðarlegum verkefnum þannig að það er alger óhæfa að mínu mati. Hinn langi og vandræðalegi varnarkafli í ræðunni um að þeir séu víst borgaralegir starfsmenn en ekki hermenn verður svolítið aumingjalegur þegar það er skoðað að inni í þessum sveitum sem Íslendingarnir starfa eru verkefni sem tengjast upplýsingaöflun í þágu hersveitanna í Afganistan. Það er sannanlegt, það liggur á borðinu. Ég vísa t.d. í úttekt blaðamanns Morgunblaðsins á því máli. Ég hef lagt fram fyrirspurn um þetta mál á þinginu sem kom fram strax 6. október sl. Ég hefði kosið að hæstv. utanríkisráðherra hefði verið búinn að svara henni en það verður þá vonandi gert fljótlega og við getum rætt þetta mál betur þá. En hvað varðar þessa litlu heri sem hérna eru þá er það auðvitað mál sem er alveg með endemum hvernig hefur þróast. Það er ekki bara ein lítil sveit af þessu tagi, ein sérsveit í landinu, þær eru orðnar tvær. Hæstv. utanríkisráðherra er yfirmaður fyrir lítilli herdeild á eigin vegum, þ.e. sérsveit sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli. Ég er ekki viss um að allir hafi áttað sig á að sérsveitin er ekki bara ein, þær eru tvær. Sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli er kominn með sína eigin sérsveit og yfirmaður hennar er hæstv. utanríkisráðherra. Ætli það sé ekki hún sem aðallega mannar sendinefndirnar til Afganistan? Um fangaflugið sem hér var rætt í gær mætti margt segja og auðvitað er það með endemum hvernig það mál allt saman hefur gengið fyrir sig. Um alla Evrópu fer nú fram mikil umræða um þetta mál. Hafin er opinber rannsókn á þessu máli í fleiri en einu Evrópulandi, reyndar á vegum Evrópusambandsins sjálfs, en það er t.d. hafin lögreglurannsókn á Spáni. Hvar eru íslensk lögregluyfirvöld? Hvar er núna lögreglustjórinn og ríkislögreglustjórinn með allt sitt batterí? Ég skora á íslensk lögregluyfirvöld að hefja rannsókn á þessu máli, opinbera sakarannsókn, því að við blasir að þarna hafa verið framin margföld lögbrot, brot á mannréttindum, brot á íslenskum lögum og brot á alþjóðasamningum sem Ísland hefur löggilt. Auðvitað á lögreglan á Íslandi að gera það sama og lögreglan á Spáni, að hefja sjálfstætt og á eigin vegum rannsókn á þessu máli því það er ólíklegt að til mikils sé að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Að lokum varðandi viðræður um veru hersins hér á landi þá finnst mér svolítið skrýtið ef menn snúa því máli aðallega, eins og hér hafa verið gerðar ákveðnar tilraunir til af ónefndum aðilum, upp í pex um málsmeðferð og aðferðafræði, hvort menn hafi farið vitlaust eða rétt að í þessum viðræðum. Eigum við ekki fyrst að ræða efnisatriðið sjálft? Er eitthvað með þennan her að gera hér? Er það ekki fagnaðarefni að hann fari? Eigum við ekki að gleðjast yfir því, Íslendingar, ef við getum loks orðið sammála um það eftir rúmlega hálfrar aldar deilur að það sé ekkert með erlendan her að gera á íslenskri grund og hafi auðvitað aldrei verið? Hvar eru núna formenn þeirra stjórnmálaafla hverra forustumenn fyrir hálfri öld sóru og sárt við lögðu, m.a. hér úr þessum ræðustóli, að aldrei skyldi vera erlendur her á íslenskri grund á friðartímum? Hafa þeir engar tilfinningar til þess sem þá var lofað, sem þá var lýst yfir, sem þá voru gefnir hátíðlegir svardagar um af formönnum þeirra stjórnmálaafla sem báru ábyrgðina á því að taka herinn inn í landið, að það skyldi þó aðeins vera meðan viðsjárverðir ófriðartímar væru uppi en hér ætti ekki að vera erlendur her á friðartímum? Gera menn ekkert með það, með fyrirvarana sem lýst var yfir þegar Ísland gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum og þegar Íslendingar fóru í NATO og með þá svardaga um þessi atriði sem síðan var viðhaldið áratugum saman en hefur svo smáhljóðnað yfir að vísu? Hvenær varð sú stefnubreyting í Sjálfstæðisflokknum og í Framsóknarflokknum að það skyldi vera erlendur her á Íslandi um aldur og ævi? Geta þeir svarað því hæstv. ráðherra Geir H. Haarde og hv. þm. Halldór Blöndal? Er það formleg stefna Sjálfstæðisflokksins að það skuli algerlega óháð aðstæðum og þó að það séu sannanlega friðartímar ríkjandi vera hér erlendur her? Er það orðið að markmiði og keppikefli þessara stjórnmálaafla að hafa landið hersetið? Er það þannig? Hvað með Framsókn og hvað með Samfylkinguna? Er það kannski líka þannig að Samfylkingin sé á þeirri skoðun að hér eigi að vera erlendur her, kannski aðeins minni þegar búið er að meta varnarþörfina, sem mér skilst að sé aðalvandamálið? Nei, ég gef ekki mikið fyrir slíkt hjal. Nálgumst þetta mál á grundvallarforsendum. Viljum við það, ef við eigum annarra kosta völ, að land okkar sé hersetið? Flestar þjóðir heimsins aðrar vilja það ekki. Norðmenn hafa varist því þrátt fyrir mikinn þrýsting eins og nýleg gögn sýna að þangað kæmi erlendur her. Ég hefði haldið 

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður endaði ræðu sína á því að tala um varnarmál og það var einmitt það sem ég hugðist tala um í ræðu minni. Það er því best að halda áfram og taka upp þráðinn þar sem frá var horfið áðan hjá hv. ræðumanni Steingrími J. Sigfússyni þó að skoðanir okkar séu að vísu nokkuð ólíkar og áherslumál einnig í þeim efnum. Hæstv. utanríkisráðherra Geir Haarde sagði orðrétt í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna byggir á aðild ríkjanna að Atlantshafsbandalaginu og snertir viðbúnað og stöðu þess á Norður-Atlantshafi.“ Já, „byggir á aðild ríkjanna að Atlantshafsbandalaginu“. Hér tel ég að umræðan hafi einmitt kannski verið svolítið villuráfandi undanfarin missiri því að mér finnst oft eins og fólk gleymi því gjarnan þegar talað er um stöðu Íslands og varnir Íslands að við erum fullgildir meðlimir, fullgilt aðildarríki að NATO og menn horfi allt of mikið og eingöngu til Bandaríkjamanna. Ég hef reynt að viðra skoðanir þess efnis að sé svo að Bandaríkjamenn vilji fara héðan þá sé í raun og veru ekkert við því að gera. Ef þeir óska eftir að segja upp varnarsamningnum eins og manni sýnist oft stefna í þá sé ekkert við því að gera, en þá hljóti samt sem áður að standa eftir sú staðreynd að við erum aðildarríki að NATO. Því hef ég viðrað hugmyndir þess efnis að við ættum, fyrst Bandaríkjamenn virðast ekki lengur hafa áhuga á að vera hér, að reyna að leita eftir samstarfi við aðrar NATO-þjóðir sem fullgilt ríki. Við þurfum ekki að skammast okkar neitt í þeim hópi. Við erum fullvalda þjóð í miðju Atlantshafi og mér finnst að við ættum kinnroðalaust að geta leitað eftir samstarfi við aðrar þjóðir í þessu varnarbandalagi. Það er skýr stefna okkar í Frjálslynda flokknum að við styðjum aðild Íslands að NATO og höfum alltaf gert. Við teljum einfaldlega að innganga okkar í NATO á sínum tíma hafi verið mikið gæfuspor fyrir okkur Íslendinga. Heimurinn er hættulegur og hann var hættulegur. Það hefur í raun og veru ekkert breyst þó að kalda stríðinu sé lokið og við þurfum að finna okkur öryggi einhvers staðar. Ég tel að enda þótt menn tali oft hæðnislega um þær fjórar orrustuþotur sem hér hafa verið að undanförnu vilji þeir líka oft gleyma að þrátt fyrir allt er hér ákveðinn viðbúnaður. Hér eru flugvellir, hér eru hafnir og ætti að vera hægur leikur að kalla hingað lið með tiltölulega skömmum fyrirvara frá nágrannalöndunum ef í harðbakkann slægi, til að mynda frá Evrópu, frá Skotlandi, Bretlandi, Þýskalandi og hugsanlega Noregi, nú eða Bandaríkjunum. Þess vegna hef ég reynt að viðra hugmyndir um hvort ekki væri hægt að ná fram einhvers konar samningum við nágranna okkar austur af okkur í Evrópu. Ísland er eyja í miðju Norður-Atlantshafi og yfirráð yfir henni eða ítök á hættutímum hljóta að skipta miklu máli fyrir þessar þjóðir. Það hefur ekki breyst frá því í seinni heimsstyrjöld að siglingaleiðin yfir Norður-Atlantshaf, milli Norður-Ameríku og Evrópu, liggur fram hjá Íslandi. Ég get ekki ímyndað mér annað en að á hættutímum skipti lega Íslands mjög miklu máli, þessi stóra eyja í miðju Norður-Atlantshafi. Hún hlýtur að skipta mjög miklu máli fyrir Evrópuþjóðir í varnarlegu tilliti. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að vina- og bandalagsþjóðir okkar í NATO hafi ekki áhuga á að halda uppi varnarsamstarfi við Ísland í framtíðinni. Ég neita hreinlega að trúa öðru. Því hygg ég að hér sé færi fyrir okkur og það þarf ekki að felast í því nein móðgun við Bandaríkjamenn þótt við leituðum eftir varnarsamstarfi við aðrar Evrópuþjóðir. Langt í frá. Því þessar þjóðir eru líka fullgildir meðlimir í NATO alveg eins og Bandaríkjamenn og Íslendingar. Hins vegar má vel vera að áherslupunktar hafi breyst með breyttri heimsmynd. Ég nefndi áðan að Ísland er eyja í miðju Norður-Atlantshafi og ég nefndi siglingar. En við getum líka nefnt flugumferð. Það er gríðarlega mikil flugumferð um íslenska lofthelgi. Farþegaflug milli Evrópu og Ameríku fer gegnum íslenska lofthelgi, að verulegum hluta að minnsta kosti. Í þessu tilliti hlýtur lega landsins líka að skipta verulegu máli. Nú er ég ekki endilega að mæla fyrir því að við höfum hér alltaf erlent herlið. Það er ekki víst að nauðsynlegt sé að hafa hér erlendan her. En hér gæti hins vegar verið fyrir hendi ákveðinn viðbúnaður, hafnaraðstaða, flugvellir, geymslur með birgðum, jafnvel með vopnum sem erlent herlið gæti síðan gripið til og notað ef þess þyrfti. Íslendingar gætu síðan séð um rekstur og viðhald á mannvirkjum og að vakta hugsanlegar birgðastöðvar. Hingað gæti síðan sameiginlegt herlið frá NATO komið t.d. til æfinga. Ég sé ekkert athugavert við það. Að vera í varnarbandalagi hlýtur að kalla á ákveðnar skyldur og þátttöku. Ég sé í raun og veru ekkert athugavert við það, mér finnst það afskaplega mikil einföldun að ímynda sér að Ísland geti alltaf staðið fyrir utan öll hernaðarbandalög. Það er að vísu falleg hugsjón, en ef maður horfir raunsætt á hlutina og leggur á þá raunsætt mat þá tel ég að þetta sé bara því miður ekki raunhæft. Væri ekki athugandi að skoða hvort Bretar, Norðmenn, Danir, Þjóðverjar eða Frakkar hafi ekki áhuga á einhverju slíku samstarfi við okkur? Þetta væri hugsanlega leið til að efla Landhelgisgæsluna. Hæstv. utanríkisráðherra kom reyndar að því í ræðu sinni áðan að hugsanlega gæti Landhelgisgæslan tekið meiri þátt í að halda hér úti viðbúnaði í sambandi við björgun. Hér var þyrlubjörgunarsveit nefnd áðan. Gæti Landhelgisgæslan t.d. séð um sjóvarnir á vegum NATO á hafsvæðum í kringum Ísland og hugsanlega átt samvinnu við Dani hvað það varðar? Danir koma til Íslands á hverju ári með stór herskip til að ná í vistir og skipta um mannskap. Þetta eru herskip sem stunda gæslustörf við Grænland. Gæti íslenska Landhelgisgæslan hugsanlega fundið einhverja fleti með Dönum í þessu efni? Og ef við náum lendingu í erfiðum deilumálum við Norðmenn á Svalbarðasvæðinu mætti þá t.d. hugsa sér einhvers konar samvinnu við Norðmenn í framtíðinni varðandi eftirlit á hafsvæðunum norður af Íslandi, t.d. umhverfis Jan Mayen eða á Jan Mayen eða Svalbarðasvæðinu? Hver veit. Það má vel vera að mönnum þyki þetta fáránlegar hugsanir í dag en þetta gæti breyst mjög fljótt. Mér finnst alls ekkert óraunhæft að hugsa einhvern veginn á þessum nótum, að varpa fram hugmyndum um hvort ekki sé hægt að finna einhverja svona fleti með nágrannaþjóðum og vinaþjóðum okkar sem um leið mundi efla okkur hér á Íslandi, efla Landhelgisgæsluna og e.t.v. skapa einhver störf hér á landi. Hugsanlega gæti þetta hjálpað okkur við að koma á fót einhvers konar viðbúnaði. Við erum nú þegar að reyna af veikum mætti að koma upp alls konar viðbúnaði t.d. varðandi hryðjuverkaógn, á Keflavíkurflugvelli svo dæmi sé nefnt, sem er mjög kostnaðarsamt. Gætu íslenskar sérsveitir fengið þjálfun innan NATO og hugsanlega fengið búnað sem að einhverju leyti yrði þá greiddur af bandalagsþjóðum okkar í NATO? Spyr sá sem ekki veit. En mér finnst, virðulegi forseti, að íslensk stjórnvöld hafi alls ekki verið nægjanlega vakandi fyrir þessum möguleika. Það má reyndar vel vera að menn hafi hugleitt eitthvað svipað. Kannski hefur verið reynt að kanna eitthvað bak við tjöldin, ég veit það ekki. En við hin sem fyrir utan stöndum og horfum á þetta frá sjónarhóli venjulegra borgara höfum ekki orðið vör við að svona þreifingar væru í gangi. Stjórnvöld virðast einblína á Bandaríkjamenn og á meðan stjórnvöld eyða öllum sínum tíma og orku í það þá gerist í raun og veru ekkert nema það að Bandaríkjamenn eru smám saman að fara héðan. Það hljóta allir að vera sammála um það. Það sem eftir er á Keflavíkurflugvelli er orðið ansi dapurlegt. Það þarf svo sem ekki að koma á óvart að Bandaríkjamenn séu að draga saman seglin. Þetta vafasama styrjaldarævintýri þeirra í Írak hlýtur að hafa kostað skildinginn og á örugglega eftir að gera það áfram, þannig að það er í raun og veru ekkert óeðlilegt að þeir séu að pakka saman, bæði hér og annars staðar, t.d. í Þýskalandi þar sem þeir hafa verið að loka mjög stórum herstöðvum sem hafa verið í rekstri allt frá lokum seinni heimsstyrjaldar. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra að þessu sinni. Það eru fleiri þættir sem ég hefði viljað koma inn á en mér skilst, virðulegi forseti, að ég eigi möguleika á annarri ræðu síðar í dag, þannig að í staðinn fyrir að fara út í stílbrot og fara að tala um allt aðra hluti sem mig langar líka að koma að, t.d. hafréttarmál, þá hygg ég að betur fari á því að ég taki það fyrir í seinni ræðu minni.

Frú forseti. Umræðan um ræðu hæstv. utanríkisráðherra, Geirs H. Haardes, um utanríkismál hefur að mestu leyti verið á rólegum nótum. Ræða ráðherra er yfirgripsmikil og þar er gripið inn á flesta þætti utanríkismála og þeim gerð eins og góð skil og hægt er að gera í stuttri ræðu og áhersla lögð á stöðu okkar sem lítillar þjóðar og þá miklu og ríku áherslu sem við Íslendingar höfum ávallt lagt á frelsi og mannréttindi öllum til handa í víðustum skilningi þess orðs. Ég átti því láni að fagna, vil ég segja, nú í byrjun septembermánaðar að sitja fund í húsakynnum Sameinuðu þjóðanna þar sem saman voru komnir þingforsetar flestra ríkja í veröldinni. Þeir fluttu þar sinn boðskap og var eftirtektarvert hversu líka skoðun þingforsetar frá ólíkum þjóðum höfðu á málunum. Það var lögð áhersla á frelsi öllum til handa, sjálfbæra þróun, öryggi, almenn mannréttindi, baráttu gegn fátækt og hryðjuverkum og jafnframt var lögð rík áhersla á þá miklu þýðingu sem þjóðþing hefur í öllum löndum. Þjóðþing er ekki einn maður, það samanstendur af ólíkum hópi, mönnum og konum sem eru þjóðkjörin, hafa ólík viðhorf og gæta margvíslegra hagsmuna. Ég hygg að það hafi verið samdóma álit okkar allra að það sé í rauninni nauðsynlegt að þjóðþingin eigi nánari samvinnu á sviði öryggismála en verið hefur þar sem við getum rætt öll þau mikilvægu mál sem mannkyninu ríður nú mest á að vel sé sinnt, ekki aðeins af stjórnvöldum hvers lands, ekki aðeins af þjóðhöfðingjum hvers lands heldur af fulltrúum fólksins á hverjum stað. Þegar við íhugum stöðu íslenska þingsins eigum við að hafa það í huga hvar við stöndum sem sitjum hér á Alþingi, hversu ólíkir við erum innbyrðis og hversu ófúsir við erum til þess að varpa valdi okkar til einhvers eins manns utan þessara sala. Slíkt kemur að sjálfsögðu ekki til greina. Það vakti athygli mína þegar ég gegndi störfum forseta Alþingis hversu ríka áherslu Eystrasaltsþjóðirnar lögðu á samstöðu með okkur Norðurlandaþjóðum, líka í öryggismálum, sem kom m.a. fram í því að forsetar allra þjóðþinganna heimsóttu Kiev í Úkraínu þann 30. september sl., til þess að reyna með táknrænum hætti að leggja því lið að þingræði og lýðræði mætti festast í sessi á þeim slóðum. Ég gat ekki stillt mig um að spyrja hv. þm. Þuríði Backman, þegar hún kom til baka, hvort hún hefði verið svo lánsöm að sjá múmíuna af Þorvaldi víðförla, sem mun vera í Kænugarði, en henni hafði ekki hlotnast sá heiður að fá að sjá landa sinn þar, þúsund ára gamlan. Það vakti athygli mína á hverju formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hóf ræðu sína hér í dag. Hún ræddi sérstaklega varnarmálin og kom mér raunar ekki á óvart að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skyldi taka hana á orðinu. Hins vegar kom mér skemmtilega á óvart að hv. þingmaður skyldi spyrja hvers vegna varnarlið hefði verið hér á sínum tíma, sem sýnir að hann hefur ekki dregið miklar ályktanir af sögunni. Þegar samningar voru gerðir um veru varnarliðsins á Íslandi og við gengum í NATO voru válegir tímir, viðsjárverðir tímar. Við þurfum ekki að rifja upp hér í einstökum atriðum yfirgang Sovétríkjanna á þeim tíma, hvernig þeir lögðu Tékkóslóvakíu undir sig - það hafði mikil áhrif á mig, ungan mann - innrásina í Ungverjaland 1956 og fleira þvílíkt sem auðvitað sýndi að það voru ekki friðartímar í Evrópu. Nú er komið í ljós að Stalín varpaði 52 milljónum manna í pólitískar fangabúðir eða stytti þeim aldur. Auðvitað segir þetta meira og betur en orð fá lýst hvernig ástandið var á þessum tíma. Við getum síðan rifjað upp hver afstaða einstakra stjórnmálamanna hefur verið til varnarmála frá stríðslokum og allt fram á þennan dag. Ég hygg að í síðustu umræðum sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tók þátt í um utanríkismál hafi Jón Baldvin Hannibalsson, formaður Alþýðuflokksins, verið utanríkisráðherra. Ég hygg að það sé rétt munað hjá mér að þá hafi hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir verið á svipuðum nótum og formaður Alþýðubandalagsins á þeim tíma, Ólafur Ragnar Grímsson. Og ég hygg að ef flett yrði upp í þessum ræðum megi líka finna því stað að báðir þessir þingmenn hafi talið eðlilegt að Atlantshafsbandalagið yrði lagt niður eftir að Sovétríkin hrundu, sem var sú ályktun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon dró hér áðan. Vegna þess að ég sé að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er hér í skotlínunni, hann var kominn í Alþýðuflokkinn á þeim tíma og má vera að hann hafi þá haft hlýrri taugar til NATO en löngum áður, má vera. Það gefur hins vegar tilefni til að rifja þetta upp að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór að tala um afstöðu okkar Íslendinga til varnarliðs hér að stríðslokum. Þeir voru raunar sammála um það eftir stríðið, Einar Olgeirsson og Bjarni Benediktsson, svo tveir menn séu nefndir, að Ísland væri á þeim tíma hernaðarlega mikilvægt svæði. Um það var ekki ágreiningur milli þeirra. Það lá raunar líka fyrir að hlutleysisstefnan gengi ekki lengur upp og í merkilegri grein sem Bjarni Benediktsson skrifaði, Einangrunin, okkar gamla vernd væri úr sögunni og færði hann rök fyrir því. Nú er eðlilegt að afstaða okkar til varnarsamningsins og Atlantshafsbandalagsins sé til umræðu enn einu sinni. Ég las aftur yfir þá tillögu til þingsályktunar sem fjórir samfylkingarmenn og -konur hafa flutt um opinbera nefnd um öryggi og varnir Íslands. Þar er því öðrum þræði slegið föstu að nauðsynlegt sé fyrir okkur að hafa varnarviðbúnað en það er síðan óðara tekið aftur í næstu setningu þannig að tillagan, og greinargerðin með henni, er að þessu leyti ruglingsleg. En auðvitað er það svo að við Íslendingar þurfum sem aðrar þjóðir á öryggis- og varnarbúnaði að halda og af þeim sökum er eðlilegt að við leggjum okkur fram um og leggjum áherslu á að ljúka þeim viðræðum sem eru nú við Bandaríkjamenn um framhald varnarsamningsins. Ég hygg að við séum eins og flestir lýðræðissinnar sammála um að nauðsynlegt sé að halda því máli vel til streitu. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að koma frekar inn á þessi mál. Það hefur komið í ljós að ýmsar þær þjóðir sem voru í Varsjárbandalaginu telja sér mikinn styrk í því að bindast varnarsamtökum við hin gömlu lýðræðisríki. Það segir auðvitað sína sögu og það staðfestir í rauninni að sá grundvöllur sem stofnskrá Atlantshafsbandalagsins hvílir á er réttur. Þetta finnum við þegar við ræðum við stjórnmálamenn frá fyrrum löndum Varsjárbandalagsins. Ég hlýt, frú forseti, í þessari ræðu minni að leggja áherslu á gott samstarf okkar Íslendinga við önnur Norðurlönd, sérstaklega Færeyinga og Grænlendinga. Ég lagði áherslu á það í stuttri ræðu, sem ég flutti á fundi þingforseta í New York nú í septembermánuði, að við Íslendingar hlytum að leggja mikið upp úr því að rannsakað yrði hvaða áhrif mengun og hlýnun á norðurskautssvæðinu getur haft. Við hljótum að skipa okkur í sveit með þeim þjóðum sem mesta áherslu leggja á hvers konar umhverfisvernd í þeim skilningi að við viljum nýta orkulindir jarðar og að við viljum leggja áherslu á sjálfbæra þróun. Ég hygg að við Íslendingar höfum gert það. Eins og sést hér í ræðu hæstv. utanríkisráðherra höfum við Íslendingar lagt mikla áherslu á það á síðustu árum að fjölga viðskiptasamningum við önnur ríki í því skyni að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Fríverslunarsamningar, tvísköttunarsamningar og samningar um verndun fjárfestinga eru mikilvægustu þættir í þeirri viðleitni og við Íslendingar hljótum einnig að leggja mikla áherslu á frelsi í alþjóðaviðskiptum. Þar hefur auðvitað, eins og endranær, verið mikill ágreiningur um viðskipti með búvörur en við hljótum um leið að leggja áherslu á lækkun tolla á sjávarafurðir. Það hefur verið hlutskipti Sjálfstæðisflokksins að klúðra samningaviðræðum um varnir Íslands, sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Klúðra samningaviðræðum um varnir Íslands út frá sjónarmiði hvers? Okkur hefur tekist allan þennan tíma að klúðra samningaviðræðum um varnir Íslands út frá sjónarmiðum vinstri manna, út frá sjónarmiðum Alþýðubandalagsins á sínum tíma, út frá sjónarmiðum Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins og út frá sjónarmiðum þess arms Kvennalistans sem ekki mátti heyra minnst á vestræna samvinnu. Á hinn bóginn höfum við haldið vörð um það, sjálfstæðismenn, að hafa í gildi vestræna samvinnu og manngildið og búa þannig um hnútana að við Íslendingar höfum getað verið í frjálsu samfélagi þjóða þar sem öryggis þegnanna hefur verið gætt.

Frú forseti. Það er alltaf merkilegt þegar frægir Íslendingar hittast í útlöndum. Ég hefði viljað vera þar viðstaddur sem Halldór Blöndal, þáverandi hæstv. forseti, hitti múmíuna af Þorvaldi víðförla. Mér finnst að hann ætti að segja okkur af þeim fundi og hvað þeim fór á milli. En þótt hv. þingmaður hafi í ræðu sinni verið staddur nokkuð í fortíðinni þá hugsa ég að hann sé búinn að gleyma því þegar fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, fór til fundar í Washington 1949, ásamt Emil Jónssyni og Eysteini Jónssyni, um varnarmál Íslendinga. Þegar Bjarni Benediktsson kom til baka sagði hann að hann teldi að á friðartímum ætti her ekki að vera á Íslandi. Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort hann sé sammála því viðhorfi síns góða frænda og flokksbróður og sömuleiðis hvort hann sé þeirrar skoðunar að nú ríki friðartímar. Í öðru lagi skil ég vel að hv. þingmanni renni til rifja að standa undir ásökunum um að tilheyra þeim flokki sem klúðrað hefur samningum um varnarmál Íslendinga og Bandaríkjanna, út frá sjónarmiði eigin flokks. Það verður að segjast að skörin er heldur betur farin að færast upp í bekkinn þegar formaður Framsóknarflokksins þarf að nota ræðu á flokksþingi Framsóknarflokksins til að senda köpuryrði að Sjálfstæðisflokknum fyrir slælega frammistöðu í þessu máli. Það verður að segjast eins og er, að það gengur hvorki né rekur í þessum viðræðum. Það er Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur haft allan veg og vanda af því og hrifsaði það á sínum tíma úr höndum þáverandi utanríkisráðherra. Ég spyr hv. þm. Halldór Blöndal: Er hann stoltur af framgöngu flokks síns í þessu máli?

Frú forseti. Ég tel að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haldið vel á samningamálum við Bandaríkjamenn. Við höfum lagt áherslu að leita eftir varnarsamstarfi við Bandaríkin vegna þess að báðar þjóðir telji nauðsynlegt að hér sé varnarviðbúnaður. Það er með þeim rökum og á þeim forsendum sem við leitum eftir samningi við Bandaríkin. Ég trúi því að þeir líti svo á eins og við, að þeim sé nauðsynlegt að hér sé varnarviðbúnaður. Í annan stað getum við, eins og nú standa sakir, ekki talað um að friðvænlegt sé í heiminum, í þeim skilningi að menn telji að þeir þurfi ekki að leggja mikið á sig til að gæta öryggis landa sinna og þegna. Það hygg ég að hv. þingmaður viti jafn vel og ég.

Frú forseti. Ég tel, og held að hv. þingmaður hljóti að vera mér sammála um það, að við búum í friðsælasta hluta heimsins. Orðið hefur gjörbreyting á öryggisstöðu þess hluta heimsins sem við búum í. Þær vár sem við stóðum áður andspænis eru horfnar. Það er ekki mitt mat í sjálfu sér, heldur Bandaríkjamanna, Donalds Rumsfelds og Dicks Cheneys varaforseta. Ég er þeirrar skoðunar að varnarstefna Íslendinga eigi að byggjast á aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu, á tvíhliða varnarsamningnum frá 1951 og að við þurfum á loftvörnum að halda. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að fara ýmsar leiðir til að tryggja loftvarnir, sem við gætum hugsanlega fallist á að væru fullnægjandi. Bandaríkjamenn segja t.d. að það væri hægt með því að hafa þá flugsveit sem nú er í Englandi. Því er meira að segja haldið fram að hún sé það vel búin tæknilega að hún væri skemmri tíma að taka sig á loft, koma hingað og lenda, en núverandi flugsveit sem er á Keflavíkurflugvelli að hafa sig á loft. Samningsmarkmið íslensku ríkisstjórnarinnar snúast einungis um þær fjórar þotur sem innan skamms munu ryðga á öskuhaugum til lítilla hagsbóta fyrir varnir Íslendinga. Ég er þeirrar skoðunar að samningsmarkmið íslensku ríkisstjórnarinnar séu röng. Ég er þeirrar skoðunar að hún taki ekki á mjög mikilvægum þáttum í öryggismálum þjóðarinnar, t.d. öryggi á hafinu. Ég er þeirrar skoðunar að Sjálfstæðisflokkurinn hafi með einmuna klaufaskap klúðrað þessum samningaviðræðum, a.m.k. síðustu tólf mánuðina. Það er ekki hægt að draga nokkurn annan en Sjálfstæðisflokkinn til ábyrgðar í þessu máli. Ég vænti þess að það sé þess vegna að hv. þingmaðurinn er svona hnípinn í sæti sínu, vegna þess að hann er ekki stoltur 

Frú forseti. Ég á að vísu svolítið erfitt með að sjá fyrir mér að flugvélar úr alúminíum ryðgi á ruslahaugum en það er kannski ekki kjarni málsins. Kjarni málsins er sá að vel hefur verið haldið á þessum málum. Þess er beðið að menn setjist að samningaborði að nýju. Við Íslendingar leggjum áherslu á að hér verði lágmarksvarnarviðbúnaður og erum reiðubúnir til að taka þátt í vörnum landsins vegna þess að við teljum okkur fær um það. Við getum vel gert það fjárhagslega, einnig vegna þess að flugumferð um Keflavíkurflugvöll hefur aukist. Að þessu leyti eru aðrar forsendur en áður. Ég er hins vegar ánægður yfir því hve sammála við erum, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, um nauðsyn varnarviðbúnaðar hér á landi og að hann skuli kominn inn á grundvallarsjónarmið Sjálfstæðisflokksins í þessu máli.

Frú forseti. Það er nokkur misskilningur að ég hafi sérstaklega óskað eftir eða lýst áhuga á því að menn færu að rifja upp deilumálin sem slík, sem lágu til grundvallar átökunum um aðild Íslands að NATO 1949 og komu Bandaríkjahers hingað á nýjan leik 1951. Ég var hins vegar að rifja upp fyrirvara og svardaga sem gefnir voru þá og viðhaldið var lengi síðan af forustumönnum stjórnmálaflokkanna sem báru ábyrgð á komu hersins, sem báru ábyrgð á aðildinni að NATO, um að hér skyldi aldrei vera her á friðartímum. Það væri af illri nauðsyn og vegna ófriðarástands í heimsmálum sem menn yrðu að sætta sig við veru erlends hers í landinu tímabundið. Ég spurði og hv. þm. Össur Skarphéðinsson endurtók í raun þá spurningu hér áðan: Hvenær varð það að markmiði í sjálfu sér að hafa erlendan her í landinu, óháð aðstæðum, að því er virðist um aldur og ævi? Er það orðin stefna Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og jafnvel Samfylkingarinnar, að hér þurfi helst að vera erlendur her í landinu um alla eilífð, bara ad infinitum, á meðan tímar renna?  Þá held ég því fram að Ísland sé eitt af örfáum löndum heimsins þar sem svo er komið að metnaðarleysi innlendra stjórnmálamanna, margra hverra en sem betur fer ekki allra, er þvílíkt að það er orðið að sjálfstæðu markmiði að hafa landið hersetið. Síðan er endalaust hægt að fara að klæða það í þann búning að þótt ekki sé hægt að benda á neina sýnilega ógn og engan sérstakan óvin, þúsundir og aftur þúsundir kílómetra frá landinu, séu samt viðsjárverðir tímar. Þetta var mín spurning. Ég hef ekkert svar fengið við henni. Það kemur kannski síðar og ég vænti þess nefnilega 

Frú forseti. Þetta er ekki ný deila við gamlan þingmann Alþýðubandalagsins, áður Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokks, hvort nauðsynlegt sé að hafa varnarviðbúnað á Íslandi. Hv. þingmaður kallaði eftir svörum hér áðan. Ég rifjaði þá upp að þessi mál voru rædd þegar fyrsta ríkisstjórn Davíðs Oddssonar var mynduð. Þá voru þessi mál ítarlega rædd á Alþingi og menn lýstu skoðunum sínum. Ýmsir vildu leggja NATO niður á þeim tíma eins og ég rifjaði upp. Nú liggur fyrir að Samfylkingin virðist a.m.k. öðrum þræði þeirrar skoðunar, a.m.k. fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, að nauðsynlegt sé að hafa hér varnarviðbúnað og gæta öryggis þegnanna. Það er út á það sem málið gengur. Við í Sjálfstæðisflokknum teljum nauðsynlegt fyrir okkur að hafa hér varnarviðbúnað og við teljum að því sé best fyrir komið með því að leita eftir samningi við Bandaríkjamenn eins og verið hefur. Það er kjarni málsins. Það er ekki friðvænlegt í heiminum í þeim skilningi að engin ógn vofi yfir vestrænni menningu eða vestrænum þjóðum eða þjóðum Afríku eða Asíu. Við þurfum ekki að halda okkur einungis við Evrópu, þótt Evrópa sé okkur næst. Ég hygg að allar þjóðir ræði um hvernig þær geti styrkt öryggi þegna sinna, ekki bara Íslendingar heldur allar þjóðir.

Að sjálfsögðu ræða menn hvernig best sé tryggt öryggi, friður og farsæld í hverju landi. Sú umræða þarf ekki endilega að vera rekin á þeim einhæfu forsendum að það sé bara annaðhvort eða, að hafa erlendan her í landinu eða að menn séu varnarlausir og algerlega ofurseldir því sem upp kann að koma. Þjóðir fara mismunandi leiðir í þessum efnum. Það er dálítið merkilegt hversu erfitt það er að fá yfir höfuð upp umræðu um utanríkis-, öryggis- og friðarmál á Íslandi án þess að menn hrökkvi umsvifalaust í þessi eldgömlu hjólför, eins og við heyrum m.a. á ræðuhöldum hv. þm. Halldórs Blöndals. Umræðan er alltaf komin aftur í kalda stríðið og inngönguna í NATO um leið. Sem betur fer er umræðan víða annars staðar á allt öðrum nótum, þar sem menn nálgast þessa hluti út frá þróun mála á síðustu tíu til fimmtán árum, þeim miklu breytingum sem orðið hafa í stjórnmálum heimsins, í efnahagsmálum og öllu umhverfi. Ég sagði jú að ég teldi að það hefðu verið mikil mistök að leggja ekki NATO niður í framhaldi af því að Varsjárbandalagið liðaðist í sundur. Þá var lag til að breyta um fyrirkomulag í öryggisgæslu í heiminum, sérstaklega í Evrópu. Þá var mögulegt, ef pólitískur vilji hefði verið til þess af ráðandi öflum, að stórefla lýðræðislega uppbyggðar öryggisgæslustofnanir eins og ÖSE og Sameinuðu þjóðirnar og hverfa frá hinu meingallaða fyrirkomulagi ógnarjafnvægis, vígbúnaðarkapphlaups og hernaðarbandalaga sem heimurinn er því miður fastur í enn þá með tilheyrandi sóun og ófriðlegum aðstæðum, sem hv. þm. Halldór Blöndal sjálfur viðurkennir þegar hann fer að reyna að rökstyðja að það sé víst nauðsynlegt að hafa hér erlendan her af því að það séu viðsjárverðir tímar. Nú bíddu, kerfið virkar þá ekki betur en þetta? 

Frú forseti. Þessi síðustu rök hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni voru undarleg, að menn þurfi ekki öryggisviðbúnað vegna þess að það séu hryðjuverk í heiminum, þá dugi ekki öryggisviðbúnaðurinn. Að maður þurfi ekki lögreglu af því að glæpir eru framdir. Þetta er skrýtin röksemdafærsla. Ég hafði á hinn bóginn svolítið gaman af því að hv. þingmaður skyldi tala um að hrökkva upp úr gömlu hjólfari. Þetta er gamalt orðalag Alþýðubandalagsins fyrir tíu, fimmtán árum og það má mikið vera að Kvennalistinn hafi ekki notað þetta orðalag einhvern tíma líka, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Auðvitað vorum við sjálfstæðismenn í þessum gömlu öryggishjólförum. En ég vil leiðrétta það hjá hv. þingmanni að ég hafi hafið þá umræðu, að við skyldum hverfa aftur til stofnunar NATO hér í þingsalnum við þessar umræður. Það var hv. þingmaður sem hóf þá umræðu, hóf söguskoðunina, sem mér fannst út af fyrir sig ágætt vegna þess að sú upprifjun er holl og vegna þess að jafnvel þó að menn skipti um flokka og að því leyti höfuðbúnað, þá sjáum við að grunntónninn í orðræðunum þegar talað er um öryggismálin er yfirleitt sá sami. Auðvitað er þetta aðeins einn partur í utanríkismálum okkar Íslendinga, öryggis- og utanríkismál eru einatt rædd saman. En það er gott að rifja það upp að öryggisbúnaður á Keflavíkurflugvelli er okkar vegna og við gerðum samning við Bandaríkjamenn á þeim forsendum að þeir teldu sér líka nauðsynlegt að hafa hér varnarviðbúnað og það er vegna þess að þetta var sameiginleg nauðsyn að sá samningur varð til. Og það er vegna þess að við sjálfstæðismenn 

Frú forseti. Um leið og ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu sína og umræðuna um hana í þessum sal á hinu háa Alþingi get ég ekki látið hjá líða að deila með ykkur þeim hugsunum mínum að kannski sé kominn tími til, frú forseti, að þeir hv. þingmenn sem fæddir eru fyrir árið 1960 taki sér hálfan dag saman, haldi svolítið semínar og fari yfir fortíðina í eitt skipti fyrir öll. Við höfum hreinlega ekki, frú forseti, tíma til að standa í því hér á hinu háa Alþingi í hvert einasta skipti og í þau fáu skipti sem hér fer fram umræða um alþjóðamál og utanríkisstefnu Íslands, að hún snúist svo að segja einvörðungu um fortíðina. Verkefnin eru bæði áhugaverðari og brýnni en svo að þessi dans skuli vera stiginn í hvert einasta skipti sem rætt er um utanríkismál. Ég held reyndar að ég viti, frú forseti, hvers vegna það er. Það er vegna þess að þeir sem helst standa fyrir þessari umræðu hafa ekkert nýtt fram að færa. Mér er nær að halda að þeir hafi ekki lesið nýja bók um stöðu alþjóðamála í 50 ár eða svo. Tímarnir hafa breyst, viðfangsefnin hafa breyst og viðbrögð okkar við þeim staðreyndum hljóta líka að breytast. Um það hljótum við öll að vera sammála. En það sem mér þótti einna áhugaverðast í umræðunni fyrr í dag er að heyra, eða kannski má orða það þannig að það rann upp fyrir mér að í umræðum um stöðu varnarsamstarfsins við Bandaríkin og stöðu varnarsamningsins og útfærslu á honum virðist mér að við séum búin að finna tvo aðila sem séu sammála um málið. Það er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og varnarmálaráðherra Bandaríkjanna, Donald Rumsfeld, þeir séu sammála um hvað þurfi að gera á Íslandi. Aðrir eru það ekki. Við vitum, frú forseti, að það hefur lengi verið ætlan Bandaríkjastjórnar að minnka hér viðbúnað. Það þarf ekki að fara yfir bréfaskiptin og það sem gerðist fyrir tveimur árum, það þekkja allir sem hér sitja, við vitum það. Einn flokkur á Alþingi fagnar því, það er stjórnmálahreyfingin Vinstri hreyfingin – grænt framboð, og við vitum líka að í Washington eru það haukarnir sem ráða ferðinni í Pentagon, í varnarmálaráðuneytinu sem telja enga þörf á að hafa hér fjórar herþotur. Þetta liggur þó fyrir eftir umræðu morgunsins. Mig langar á þeim stutta tíma sem ég hef, frú forseti, að tæpa á nokkrum atriðum. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðu á öðrum vettvangi, með leyfi forseta: „Baráttan gegn hryðjuverkum má ekki vera háð á kostnað mannréttinda eða mannréttindalaga.“ Ég nefni þetta vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram, m.a. um meinta fangaflutninga og vegna þeirrar umræðu sem við höfum átt í dag og í gær um það atriði af því að hér hafa menn komið upp og sagt: Við vitum ekki í raun hvað er í gangi. Gott og vel. Við skulum samt gera okkur grein fyrir að það er nóg að einhver minnsti vafi leiki á því að þarna sé ekki rétt á málum haldið, það ætti að vera nóg til þess að íslensk stjórnvöld tækju við sér vegna þess að við getum ekki leyft okkur að láta það gerast fyrir einhverja slysni eða athugunarleysi að hér sé verið að millilenda með fanga í því skyni að færa þá til annarra landa þar sem beita má áhrifaríkari aðferðum, eins og einhver mundi orða það, pyndingum, mundu aðrir segja, til þess að ná fram upplýsingum. Því nefni ég þetta að í stórblaðinu New York Times birtist grein 14. nóvember síðastliðinn eftir tvo málsmetandi menn, annar er prófessor við Georgetown-háskóla, þar sem farið er vandlega yfir það með hvaða hætti bandarísk yfirvöld hafa neytt allra mögulegra bragða til þess að pynda fangana í Guantanamo-fangabúðunum og hvernig það liggur hreinlega fyrir og er skjalfest hjá bandarískum yfirvöldum hvernig það hefur verið gert og samþykkt af varnarmálaráðherra Bandaríkjanna. Þar hefur verið notuð aðferð sem notuð var í ríkjum kommúnismans í Ráðstjórnarríkjunum, í Sovétríkjunum sálugu, og í þeim ríkjum sem bjuggu við kommúnisma árum og áratugum saman. Aðferð sem snerist í raun ekki um að ná réttum upplýsingum út úr föngum, út úr grunuðum mönnum, heldur að ná þeim tökum á þeim að þeir brotnuðu niður á sál og líkama og létu að vilja þeirra sem hefðu þá í haldi. Þessi aðferð var notuð í gúlaginu í Moskvu og fyrir austan járntjald áratugum saman. Þessa sömu aðferð hafa bandarísk stjórnvöld nú tekið upp á sína arma í svokölluðu stríði gegn hryðjuverkum. Ég nefni þetta, frú forseti, af því að ekki er allt sem sýnist í þessum efnum og að ganga verður úr skugga um með ráðum sem duga að ekkert misjafnt sé á ferli í þeim flutningum sem rætt hefur verið um og það sé alveg öruggt að íslenska ríkið stuðli ekki að eða beri ekki á nokkurn hátt ábyrgð á því að um íslenskt land sé hægt að flytja fólk til annarra landa svo hægt sé að pynda það við yfirheyrslur. Það veldur mér einnig vonbrigðum, frú forseti, að í umræðum um hina íslensku friðargæslu, sem fær væna fjárveitingu á næsta ári samkvæmt frumvarpi til fjárlaga sem er til umfjöllunar í þinginu, um það bil 570 millj. kr. hygg ég, að þar sé í ljósi þeirra umræðna sem orðið hafa, m.a. á hinu háa Alþingi í vor, ekki gerð minnsta tilraun til þess að endurskoða verkefnavalið og ekki gefið til kynna með neinum hætti að í ráðuneyti utanríkismála eigi að skoða það nánar og betur hvernig verkefni friðargæslunnar eru valin. Við höfum m.a. í höndum skýrslu sem hefur verið rædd um íslensku friðargæsluna og jafnréttis- og kynjasjónarmið í henni frá 1994–2004, skýrslu sem við ræddum af sérstöku tilefni á hinu háa Alþingi í vor að undirlagi hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Þar er með góðum rökum bent á að margt fleira væri hægt að gera og verja peningum til við uppbyggingu, friðargæslu og við aðstoð á stríðshrjáðum svæðum en að senda af stað vel útbúna jeppabíla til utanvegaaksturs í Afganistan. Það voru í raun einu nýju tíðindin í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að nú hefði verið hætt við annað af tveimur slíkum verkefnum í Afganistan vegna öryggisástandsins þar. En hæstv. ráðherra sagði líka í ræðu sinni um annað málefni að Íslendingar ættu að einbeita sér að verkefnum á þeim sviðum þar sem við höfum þekkingu og reynslu. Þessu er ég fyllilega sammála af því að með því erum við bæði að nýta þann mannauð og þá peninga sem við verjum til þessara verkefna sem best. Því finnst mér blasa við, frú forseti, að hæstv. utanríkisráðherra taki tveimur höndum beiðni sem komið hefur frá landsfélagi UNIFEM á Íslandi um að styrkja verkefni þess næstu þrjú árin í Kosovo og á Balkanskaganum til að stuðla að réttindum kvenna og aukinni meðvitund um jafnrétti kynjanna þar. Það verkefni er engu síðra til að stuðla að friði og uppbyggingu á landi þar sem verið hafa átök árum saman en þau verkefni sem friðargæslan hefur valið sér hingað til, engu síðra og í hugum sumra okkar miklu betra. Um þetta hefur ráðuneytinu borist erindi. Um þetta höfum við fengið vandlega kynningu í hv. utanríkismálanefnd. Þetta er verkefni sem kostar brotabrot af því sem verið er að leggja til friðargæslunnar og má í mínum huga alveg eins lækka þá upphæð aðeins í fjárlagafrumvarpi næsta árs og veita fjármuni til þess verkefnis þannig að það geti farið af stað og hægt sé að sinna því með sóma. Það skiptir nefnilega máli, frú forseti, að við beitum okkur á alþjóðlegum vettvangi á þeim sviðum þar sem við höfum þekkingu og reynslu og eins innan friðargæsluverkefnanna þar sem ekki er krafist vopnaburðar. Það er ekki okkar deild, ef þannig má að orði komast. Það er ekki að ástæðulausu að við höfum haft hér erlendan her og varnarsamning við erlent ríki frá því árið 1951 að það hefur hreinlega ekki verið hlutverk Íslendinga eða verkefni okkar að sinna slíkum verkum. Það eru önnur verk sem falla okkur betur og eiga betur við og eru í raun þannig að við getum sinnt þeim miklu betur en hinum. Það eru verkefni á sviði jafnréttismála, á sviði heilsugæslu, öll þessi brýnu verkefni til uppbyggingar eftir stríð sem eru engu minna merkileg en önnur verkefni sem krefjast vopnaburðar eða einhvers slíks, engu minna merkileg og í huga þeirrar sem hér stendur mun merkilegri í raun. Mig langar einnig, frú forseti, vegna þeirrar umræðu sem varð um mannhelgina, um nýtt hugtak, um skylduna til að vernda, sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir gerði að umræðuefni, að binda það saman við annað sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi í ræðu sinni, um borgaralegar fyrirbyggjandi aðgerðir. Þetta tvennt á algjörlega saman. Þessi nýja hugsun um öryggi, um öryggi mannsins þegar ríkið bregst, þegar yfirvöld bregðast og þegar alþjóðasamfélagið á að taka í taumana, á jafnt við í umræðunni um skylduna til að vernda líf. Hin hliðin á því eru borgaraleg verkefni, fyrirbyggjandi aðgerðir, aðgerðir sem koma í veg fyrir að við þurfum að lenda í hernaðaríhlutun eða öðru slíku. Það væri hægt að hafa langt mál um það en ekki gefst tími til þess. Ég vona samt að það sem hér hefur verið lagt inn í umræðuna, og alveg sérstaklega hugtakið um „human security“ kallast það á ensku, um mannhelgi eða mannvernd, að það hugtak fái aukið vægi í umræðum um alþjóðamál og um íslenska utanríkisstefnu og að það verði í raun fókusinn, að það verði brennidepill þess sem við höfum fram að færa á alþjóðlegum vettvangi á komandi árum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóða skýrslu. Í skýrslu utanríkisráðherra dró hann upp mynd af stöðu alþjóðastjórnmála nú um stundir og jafnframt góða mynd af þeim margvíslegu verkefnum sem íslenska utanríkisþjónustan sinnir. Í kjölfar ræðu hæstv. utanríkisráðherra hefur síðan fylgt umræða, m.a. um öryggismál í víðum skilningi, varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna, friðargæsluna og fangaflutninga svo fátt eitt sé nefnt. Mig langar hins vegar, frú forseti, að beina sjónum í þessari umræðu að norrænu samstarfi og sess þess í utanríkismálum okkar eftir sérlega vel heppnað Norðurlandaráðsþing í Reykjavík í lok október. Í kjölfar Norðurlandaráðsþingsins skapaðist nokkur umræða í fjölmiðlum um gildi norræns samstarfs og var það upp og ofan hvort norrænu samstarfi var hampað sem einum hornsteini alþjóðasamskipta okkar eða útmálað sem þarflaus arfleifð aftan úr forneskju sem fyrir löngu hefði skilað hlutverki sínu. Sú sem hér stendur hefur gegnt formennslu í Íslandsdeild Norðurlandaráðsins undanfarin ár og hef ég eins og aðrir tekið eftir því að í almennri umræðu hefur norræna samstarfið oft verið sagt gamaldags og úrelt á tímum samrunaþróunar í Evrópu og hraðrar alþjóðavæðingar. Talað hefur verið um það sem samstarf sem orðið sé óþarft nú þegar heimurinn hefur opnast Íslendingum með öllum þeim tækifærum sem því fylgir á sviði viðskipta, menntunar, rannsókna og menningarsamskipta svo eitthvað sé nefnt. Ekki verður um það deilt að alþjóðlegt samstarf og viðskipti hafa aldrei verið fjölþættari og umfangsmeiri og að vaxandi alþjóðavæðing hefur fært okkur Íslendingum mikla hagsæld. En það er þó rangt að horfa á norrænt samstarf og annað alþjóðlegt samstarf okkar sem andstæður því það er miklu nær að líta svo á að tengsl okkar við Norðurlöndin styrki okkur í öllu því aukna alþjóðastarfi sem við Íslendingar tökum þátt í. Norrænt samstarf er ekki einangrað frá umheiminum heldur er það þvert á móti hluti og nokkuð veigamikill hluti af aukinni alþjóðavæðingu. Norræna samstarfið er í raun grunnurinn fyrir flest annað alþjóðasamstarf okkar hvort sem um er að ræða pólitískt, viðskiptalegt, menningar- eða menntunarlegt samstarf. Norðurlöndin eru í pólitísku tilliti bakland okkar sem við leitum til um stuðning þegar við þurfum að verja eða koma hagsmunum okkar á framfæri á alþjóðavettvangi. Við höfum í gegnum tíðina sótt, og gerum enn, styrk til þessara vinaþjóða okkar enda hefur það sýnt sig að við erum sterkari saman en hvert okkar fyrir sig. Skýrt dæmi um þetta er auðvitað framboð okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þar sem við eigum stuðning nágrannaþjóða okkar vísan en Norðurlandaþjóðirnar hafa löngum verið einhuga um að styðja hver aðra á þeim vettvangi og Norðurlandaþjóðirnar hafa talið það æskilegt að eiga norræna rödd inni í öryggisráðinu. En eins og hæstv. utanríkisráðherra komst að orði er framboðið samstarfsverkefni Norðurlandanna og þannig dæmi um hvernig við Íslendingar öxlum aukna ábyrgð í alþjóðlegu samstarfi í samvinnu við þessar nánustu frændþjóðir okkar. Evrópusamruninn og tengsl okkar við Evrópusambandið er annað dæmi þar sem norrænt samstarf veitir okkur grunn og það er ljóst að Ísland og Noregur njóta góðs af norrænu samstarfi í Evrópumálum, enda er þar vettvangur til viðræðna við þau þrjú ríki ESB sem tengjast okkur nánustu böndum. Það er á þeim vettvangi sem við mætum velvilja og getum mælt fyrir áherslumálum okkar í Evrópusamstarfinu með fullum skilningi á íslenskum aðstæðum og íslenskri sérstöðu. Norðurlandasamstarfið mun eftir sem áður verða okkar mikilvægi pólitíski samráðsvettvangur í Evrópumálum og brú okkar til álfunnar hvernig sem við kjósum að haga tengslum okkur við hana. Á viðskiptasviðinu, frú forseti, er það svo aukið frelsi í alþjóðaviðskiptum sem hefur opnað íslensku atvinnulífi ný og spennandi tækifæri sem íslensk fyrirtæki hafa svarað með því að hefja kraftmikla sókn. Útrás íslenskra fyrirtækja hefur verið mikil á undanförnum árum og eykst vonandi enn. Í því samhengi er stækkun EES-svæðisins að sjálfsögðu mikilvæg en aðgerðir til þess að gera Norðurlönd að einu markaðssvæði skipta líka miklu máli. Þar sem Norðurlandaþjóðirnar eru smáar hefur verið reynt að tryggja atvinnulífi þeirra sem best skilyrði en stærri heimamarkaður, og þá er ég að tala um norrænan heimamarkað, styrkir vitaskuld samkeppnisstöðu þessara þjóða verulega bæði innan Evrópu og utan Evrópu. Mig langar, frú forseti, í því sambandi að minna á að stór hluti viðskipta okkar er við Norðurlöndin og að mjög stór hluti hinnar miklu íslensku útrásar íslenskra fyrirtækja hefur einmitt verið til Norðurlandanna. Á menningar- og menntasviðinu vil ég sérstaklega nefna hve ásókn íslenskra námsmanna er mikil til Norðurlandanna. Ég taldi sjálf til skamms tíma að verulega hefði dregið úr því vegna þess að íslenskir námsmenn sæktu núna meira til annarra landa utan Norðurlanda. En það er ríkuleg hefð fyrir því að við Íslendingar sækjum menntun okkar til Norðurlandanna, ekki síst til Danmerkur, og sú ásókn hefur ekki minnkað nema síður sé. Ég held að ég fari örugglega rétt með tölur að það séu um 1.600 íslenskir námsmenn sem nema hjá Dönum og það er ótrúlegur fjöldi í ljósi þess að íslenskir námsmenn erlendis telja um 2.200 alls. Maður hlýtur að spyrja sig, frú forseti, af hverju þetta skuli enn þá vera svona eftir að heimurinn hefur opnast Íslendingum hvort sem um er að ræða nám eða störf. Maður veltir því fyrir sér og varpar því fram hvort það kunni kannski að vera vegna þeirra gagnkvæmu félagslegu réttinda sem við njótum á Norðurlöndunum og þeirrar tilfinningar að þar séum við nánast eins og heima hjá okkur. Norðurlöndin hafa lengi leikið stórt hlutverk í alþjóðastjórnmálum og hafa mun meiri pólitísk áhrif en hernaðar- og efnahagsmáttur þeirra segir til um. Ástæða þess er sú að löndin hafa um árabil notið ákveðinnar virðingar víða um heim. Litið hefur verið til Norðurlandanna sem fyrirmyndarsamfélaga þar sem jöfnuður og velferð ríkir og ekki síst vegna þess að þau njóta trúverðugleika sem hlutlausir og sanngjarnir aðilar sem ekki ganga erinda stórvelda á alþjóðavettvangi. Það er vegna þess sem norræn friðargæsla hefur verið eftirsótt og oft hafa Norðurlönd haft samstarf um slíka gæslu en eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra tekur íslenska friðargæslan þátt í norrænu verkefni á Sri Lanka. Norðurlöndin hafa haft eina sérstöðu í friðargæslumálum sem ég hef áður nefnt í þessum sal og ég held að full ástæða sé til að árétta aftur hver sú sérstaða er. Það er getan til að setja málefni kvenna í forgang á átakasvæðum vegna þess að jafnréttishefðin hefur þrátt fyrir allt sterkastar rætur á Norðurlöndunum. Mig langar að minna á þá kaldhæðnislegu staðreynd að konur eru mun líklegri til að halda kyrru fyrir en karlmenn þegar átök brjótast út og að konur lenda því oftar en ekki og frekar en karlar í miðjum vítahring átaka. Að átökum loknum halda konur fjölskyldunum saman, þegar stríðsátökum linnir eru það konur og mæður sem leita týndra ástvina og það eru konur og mæður sem brauðfæða börn sín. Það eru líka konur sem þurfa að bera skömmina eftir skipulegar kynferðislegar ofbeldisaðgerðir og eru jafnvel útskúfaðar úr eigin samfélagi. Norðurlöndunum ber í sameiningu að taka frumkvæði í því að taka mun ríkara tillit til aðstæðna kvenna á átakasvæðum og vinna að því að framfylgja þeirri alþjóðlegu vernd sem konum og börnum ber og það er vernd sem konum og börnum ber sérstaklega samkvæmt alþjóðasáttmálum. Allt eru þetta málefni sem við Íslendingar getum og eigum að láta okkur varða í samvinnu við frændþjóðir okkar því að ég tel það vera sérstaklega á þessu sviði sem við getum gert gagn í alþjóðasamfélaginu. Ég tel að fjölgun kvenna í friðargæslu- og uppbyggingarstarfi sé lykilatriði hvað þetta varðar og lít svo á að markmið okkar hljóti að vera að tryggja sem jafnastan hlut kvenna og karla í friðargæslustörfum okkar og í alþjóðastarfi á þessu sviði. Ég ætla að árétta það, frú forseti, að þegar ég segi þetta er það ekki til að tryggja sem jafnasta stöðu og rétt kvenna samanborið við stöðu og rétt karla, heldur vegna þess að konur á átakasvæðum, konur í löndum þar sem við veitum þróunaraðstoð halda ásamt okkur hinum uppi helmingi himinhvolfsins. Og það eru sérstök viðhorf kvenna til viðfangsefna á þessum svæðum, sérstakt auga kvenna fyrir lausnum og hvers konar aðgerðir skila samfélaginu mestu, þar sem við erum komin til að veita aðstoð, sem við þurfum svo vissulega á að halda inn í þetta starf í utanríkismálastefnu okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir góðar móttökur hér á þinginu. Á það bæði við starfsmenn þingsins sem og þingmenn sjálfa hvar í flokki sem þeir standa. En ég verð samt að vekja athygli á þeirri stöðu sem fatlaðir eru settir í við kjör til Alþingis. Í dag er hefð fyrir því á Alþingi að tala úr ræðustól, að fara úr sæti sínu í salnum og í ræðustól er ákveðin athöfn sem undirstrikar mikilvægi máls. Þeim sem notast við hjólastól er meinað um þessa áherslu. Nú þegar Alþingi hefur verið gert aðgengilegt öllum sem vilja fylgjast með af þingpöllum er það ekki forsvaranlegt að ekki sé gert ráð fyrir öllum alþingismönnum hvernig sem þeirra líkamlega ástand er. Hér er um mannréttindi að ræða og ljóst að á næstu árum mun koma á þing eðlilegur hluti samfélagsins, fólk í öllum regnbogans litum, hver með sínu lagi. Alþingi hefur nú þegar fengið smjörþefinn af þessu; blindu, heyrnarleysi og nú hreyfihömlun. Við teljum okkur heilbrigð en höfum við einhverja skerðingu að stríða og erum því óhress með að samfélagið bregði fyrir okkur fæti að óþörfu. Ég treysti því að því mikla og góða starfi sem þegar hefur verið unnið í endurbótum á þessu fagra húsi sem við öll erum svo stolt af verði haldið áfram svo það megi sem lengst halda sínu hlutverki þrátt fyrir breytt viðhorf. Frú forseti. Skýrsla utanríkisráðherra er allrar athygli verð. Má þar nefna að í sambandi við sextugsafmæli Sameinuðu þjóðanna hafi verið komið á fót friðaruppbyggingarnefnd til að bæta endurreisnarstarf í stríðshrjáðum ríkjum. Einnig að íslensk stjórnvöld telja að miklu skipti að stofnað verði öflugt mannréttindaráð sem eins og ráðherra orðaði það, með leyfi forseta: „fylgist með mannréttindum og gagnrýni einarðlega ríkisstjórnir sem ekki virða þau“. Á að skilja það svo að nú muni hæstv. utanríkisráðherra taka á sig rögg og mótmæla af krafti hvernig stjórnvöld í Bandaríkjunum fara með þá fanga sem þau kalla meinta hryðjuverkamenn og svo mjög hafa verið í fréttum? Ég fagna þeirri áherslu sem ríkisstjórn Íslands leggur á þátttöku í kosningaeftirliti á vegum ÖSE og starfi í þágu kvenna á vegum UNIFEM í Kosovo. Ég tel að slíkt starf eigi að efla og leggja mun meiri áherslu á en að reyna að troða sem flestum í einkennisbúninga og hengja á þá titla með vopnaburði sem ekki sæmir mönnum frá friðelskandi og herlausu landi. Frú forseti. Sagt er að þegar menn komist í miklar álnir verði þeir nískir í öfugu hlutfalli við ríkidæmið. Getur verið að það eigi líka við um ríki eða ríkisstjórnir? Íslenska þjóðin er rík. Því er okkur ekki sæmandi að standa ekki við það markmið Sameinuðu þjóðanna að veita a.m.k. 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarmála. Við ættum að taka frændur okkar á öðrum Norðurlöndum okkur til fyrirmyndar en þau hafa veitt jafnvel heilt prósent til þessara mála. Ljóst er að eitthvað fleiri molar falla nú af gnægtaborði ríkisstjórnarinnar til þróunarmála en fyrr samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2006 en betur má ef duga skal. Ég er viss um að við getum lagt mikið af mörkum til alþjóðasamfélagsins, ekki bara með þekkingu okkar á fiskveiðum og hitaveitu heldur ekki síður á sviði félagslegrar uppbyggingar í löndum sem átt hafa við stríðshörmungar eða aðra óáran að stríða, þar sem innviðir samfélagsins eru hrundir eða í alvarlegu lamasessi eins og við fáum fréttir af á hverjum degi, til að mynda frá Afganistan og Írak. Ég legg til að við fylgjum fordæmi annarra Norðurlanda og fáum samtök fatlaðra í lið með stjórnvöldum að aðstoða fatlaða í þessum löndum við að byggja upp samtök sín og styðja þau við að ná rétti sínum á grundvelli mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna með stuðningi af grunnreglum Sameinuðu þjóðanna um jafna þátttöku fatlaðra í samfélaginu. Með því að leggja okkar lóð á vogarskálar Sameinuðu þjóðanna og stofnana innan þeirra styrkjum við þau samtök sem best eru fallin til að vinna að varanlegum friði í heiminum því að það verður ekki gert í hernaðarbandalagi sem hættir til að vilja leysa öll deilumál með hervaldi, sem er skiljanlegt þar sem það er þeirra helsta verkfæri og til þess eru menn þar þjálfaðir. Undir lok ræðu sinnar sagði ráðherra, með leyfi forseta: „Áhersla er lögð á stuðning við vel skilgreind verkefni sem falla að meginatriðum í stefnu Íslands.“ Og síðar, með leyfi forseta: „Frjáls félagasamtök vinna ómetanlegt starf í þróunarlöndum. Í samræmi við markmið um að efla samstarf við íslensk félagasamtök er nú unnið að þróun verklagsreglna er lagðar verða til grundvallar auknu samstarfi.“ Frú forseti. Öryrkjabandalag Íslands vann á sínum tíma nokkur verkefni í Afríku á þeim nótum sem ég ræddi hér um á undan. Því miður hefur bandalagið ekki þá fjárhagslegu burði að geta staðið í slíkum verkefnum eitt og óstutt en væri kjörinn vettvangur til slíkra verkefna með fjárhagslegum stuðningi ríkisins. Ekki er aðeins þörf fyrir slíkt starf í Afríku heldur ekki síður í Suður-Ameríku og Austur-Evrópu. Árið 1999 kom ég til Albaníu og átti þar fund með stjórn félags mænuskaðaðra sem er ótrúlega lifandi félag. Eftir 1990 var slíkt upplausnarástand í Albaníu að ekki stóð steinn yfir steini og þeir sem áður höfðu haft vinnu þrátt fyrir litla orku voru nú atvinnulausir eins og svo stór hópur þjóðarinnar. Félagið hafði fengið stuðning til að setja á fót hjólastólaframleiðslu þar sem unnu fimm eða sex félagar og settu saman stóla eftir pöntunum og höfðu vart undan. Það sem skorti helst var eigið húsnæði og aðstoð við frekari félagslega uppbyggingu. Allt um kring í höfuðborginni Tirana stóð ónotað húsnæði sem vel hefði mátt laga til og nýta með dyggri aðstoð. Ég nefni þetta, frú forseti, sem dæmi um það að ekki þurfi alltaf mikið fé heldur vilja og mannlega samkennd. Ég tel einsýnt að besta framlag okkar til þessara mála ætti að vera friðsamlegt félagslegt starf sem miðaði að því að styrkja mannréttindi og félagslegan jöfnuð í þeim löndum sem við tökum að okkur. Mannréttindi og hvers konar friðarmál eru þau mál þar sem við eigum og getum mest lagt af mörkum.

Frú forseti. Ég kem upp til að þakka hv. þm. Guðmundi Magnússyni fyrir ræðu hans og sérstaklega það sem hann segir um samstarf við félagasamtök eins og Öryrkjabandalagið í þágu fatlaðra í fátækari ríkjum. Mig langar til að minna á að fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga þar sem flutningsmenn eru þingmenn úr öllum flokkum en sú sem hér stendur er 1. flutningsmaður hennar. Þar er lagt til að þróunaraðstoð verði aukin í 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu eigi síðar en 2015, sem fellur þá saman við þúsaldarmarkmiðin, og einnig er lögð rík áhersla á að auka samstarf ríkisvaldsins og félagasamtaka. Það má gera á mörgum sviðum. Oftast hugsar maður fyrst um Hjálparstarf kirkjunnar, Rauða krossinn, Barnaheill og önnur slík, en það eru einmitt líka hin, sem ég vil orða svo, sérhæfðu en mjög öflugu hagsmunasamtök eins og Öryrkjabandalgið sem hafa svo margt til málanna að leggja í slíku samstarfi og geta í raun gert miklu meira gagn en hin, eins og þau eru góðra gjalda verð, á ákveðnum sviðum í samstarfi okkar við fátækari ríki. Ég vil sérstaklega í því ljósi fagna orðum hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég vil bara þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir stuðning hennar. Ég mun að sjálfsögðu, ef það kemur til minna kasta, styðja þessa þingsályktunartillögu. Ég vil líka benda á hvað öryrkjar eru mikilvægur liður í aðstoð sérstaklega við stríðhrjáðu ríkin þar sem menn ef þeir eru ekki líkamlega fatlaðir eftir stríðið eru þá verulega andlega skertir eða illa á sig komnir. Þessi félög eru einmitt innan okkar vébanda.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir fyrstu skýrslu sína til hv. Alþingis um utanríkismál. Ég verð hins vegar að segja að við fyrsta lestur hennar fannst mér hún ansi mjúk og skautað fram hjá flestu sem mikill ágreiningur hefur verið um hér á landi og víðar, eins og t.d. árásina á Írak. Ég verð að spyrja, hæstv. forseti: Hvers vegna erum við enn þá stuðningsmenn hernaðarátaka og innrásar í Írak? Hafa engar efasemdir vaknað enn þá hjá nýjum formanni Sjálfstæðisflokksins, sem nú er nýr utanríkisráðherra, um að innrásin í Írak hafi verið á röngum og upplognum forsendum? Við í Frjálslynda flokknum erum ekki á nokkurn hátt sátt við að land okkar skuli hafa verið dregið inn í hóp hinna staðföstu þjóða með Bandaríkjamenn og Breta í fararbroddi þegar innrásin á Írak var ákveðin af tveimur ráðherrum í ríkisstjórninni. Hvað hefur gerst síðan þá? Nokkuð er tæpt á því í skýrslunni núna, m.a. er að finna orð um nýja ríkisstjórn í Írak. Enn eru Bandaríkjamenn í Írak eða öllu heldur fjölþjóðaherinn margumræddi. Látið er líta út eins og allt sé í sómanum í lýðræðisþróun. Já, kannski er þetta lýðræðisþróun en miklar mannfórnir eru enn þá í Írak, því miður. En miðað við orðalag í skýrslunni í samanburði við fréttir fjölmiðla á ég erfitt með að átta mig á hvað hefur sérstaklega áunnist hingað til með endurreisnarstarfið í Írak. Hingað til hefur morðum og manndrápum ekki fækkað svo séð verði, hæstv. forseti. Stjórnarskrá var samþykkt þar nýlega og þingkosningar eru fram undan. Óbreyttir borgarar í Írak verða nánast á degi hverjum fyrir morðárásum og sífellt upplýsist um vopnaburð, víg og hegðun Bandaríkjamanna utan við lög og rétt alþjóðasamþykkta. Er hin staðfasta trú enn þá til staðar í huga hæstv. utanríkisráðherra? Minni ég í leiðinni á nýlega afstöðu Colins Powells. Varnir Íslands, þ.e. varnarsamningur okkar og Bandaríkjanna er í uppnámi. Staða okkar innan Atlantshafsbandalagsins er þó áfram sú að við viljum tengsl við varnir annarra þjóða sem liggja að Atlantshafi norðanverðu, bæði austan hafs og vestan. Það samstarf kallar ekki sjálfkrafa á veru erlends hers í landinu á friðartímum eins og reyndar var afstaða stjórnvalda lengi vel en er e.t.v. nú orðin breytt í stjórnarflokkunum. Heimurinn tekur sífellt breytingum, bæði vegna breytinga á valdajafnvægi í veröldinni og einnig vegna aukins samstarfs t.d. ríkja í ESB og á öðrum svæðum veraldarinnar. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson reifaði þessi mál nánar í ræðu sinni fyrir hádegi og læt ég það að mestu nægja en tek undir efni orða hans að í þeim breytingum sem sýnilegar eru að verða á varnarsamningi okkar og Bandaríkjanna felast einnig tækifæri fyrir okkur að skipa málum á nýjan leik með okkar eigin áhuga og störfum að viðhaldi, viðbúnaði og vörnum eins og okkur sýnist að þeim best verða fyrir komið til framtíðar. Það eru fleiri breytingar á Norður-Altantshafi en samstarf og samvinna ríkja að vörnum landanna. Miklar líkur eru nú á að með hlýrri sjó og hærri lofthita verði verulegar breytingar í Norðurhöfum og að innan fárra ára verði hafís ekki lengur til að teppa siglingar um norðlægar hafleiðir. Við þurfum sérstaklega að huga að þessum breytingum á norðurskautssvæðunum. Flutningar munu aukast, olíuvinnslan í Norðurhöfum mun einnig aukast. Hverjar eru fyrirætlanir Norðmanna, Rússa eða Grænlendinga um nýtingu á hafsvæðum sínum og landgrunni sínu? Hvernig verður nýtingu norðurslóðanna háttað? Það er stór spurning sem við þurfum að velta fyrir okkur. Og hver verða viðbrögð okkar? Við Íslendingar eigum sameiginlega lögsögu að lögsögu Grænlands, Færeyja og einnig Jan Mayen þar sem Norðmenn hafa yfirráð. Þessar þjóðir, Færeyingar, Íslendingar og Grænlendingar, byggja afkomu sína mikið á nýtingu hafsins, m.a. nýtingu fiskveiða. Hæstv. forseti. Það skiptir okkur verulegu máli hvernig breytingar verða í Norðurhöfunum og hvaða nýtingu þjóðir hyggjast taka upp á botnsvæðum Norðurhafa ef hafísinn hopar. Það getur þýtt mengun og hættu fyrir okkur. Það getur líka þýtt ákveðna möguleika. Í öllum athöfnum mannsins felast möguleikar og líkur eru til þess að auknir flutningar úr Norðurhöfum - ég tala nú ekki um ef siglingarleiðin norðaustur opnast - muni fara um okkar hafsvæði, annað hvort sunnan eða norðan við landið. Að þessum málum þurfum við verulega að hyggja, hæstv. forseti, og það þarf að gera í tíma. Of seint er að bregðast við þegar miklar siglingar eru hafnar á þessum leiðum eða mikil nýting á hafsbotnssvæðunum er þegar komin á verulegan skrið. Auðvitað mun fylgja því ákveðin mengunarhætta þegar farið verður að nýta norðurslóðir t.d. til olíuvinnslu og gasvinnslu. Við getum ekki sagt fyrir um hvert mengun muni berast ef slys verða á vinnslustöðum eða flutningaleiðum. Það er alveg ljóst að við erum í leið skipa og við erum einnig í straumaleiðum norðan úr höfum með hinum kalda Grænlandsstraum og Austur-Íslandsstraum hér norðan við landið. Veðurfar hefur mikil áhrif á það hvernig straumar eru hér við land, en til alls þessa þurfum við að huga alveg sérstaklega í framtíðinni. Ég vil þess vegna beina þeirri spurningu til hæstv. utanríkisráðherra hvernig menn hyggjast standa að því að kortleggja annars vegar þá áhættu sem í þessu felst og hins vegar möguleikana sem í þessu felast, því að í þessum athöfnum mannanna eru líka faldir möguleikar. Það má t.d. spyrja hver viðbrögð okkar eiga að vera ef stór olíuskip, mörg hundruð þúsund tonna olíuskip, sigla fram hjá landinu úr lögsögu Rússa eða Norðmanna í Barentshafi. Ætlum við að sýna einhver viðbrögð eða ætlum við ekkert að bregðast við? Ætlum við að undirbúa okkur undir það að takast á við það ef slíkt ofurolíuskip verður vélarvana t.d. norður af landinu? Hvernig ætlum við að gera það? Hvaða tæki höfum við til þess hér á landi? Væntanlega mun nýtt varðskip verða það öflugt að það hafi eitthvað að segja við að hreyfa slíkt skip úr stað. En það er nú samt svoleiðis, hæstv. forseti, að þar sem siglingaleiðir slíkra skipa eru nærri landi, ég tala nú ekki um þar sem þau hyggjast leita landvars eða taka höfn, þarf mikinn viðbúnað sem við þekkjum eiginlega ekki hérlendis. Við getum samt aflað okkur reynslu á því sviði, m.a. hjá Norðmönnum. Ég hygg að við þurfum að gera ráðstafanir til þess fyrir framtíðina, í samstarfi væntanlega við þær þjóðir sem ætla að nýta norðurhöfin eða hafa möguleika til þess að þessu leyti, að hafa hér viðbúnað til þess að geta komið í veg fyrir slys. Vel kann að vera að slíkir flutningar geti gengið mjög skaðlaust í einhver ár. Slysin geta hins vegar, því miður, alveg eins orðið á fyrsta ári eins og á tíunda árinu eða því tuttugasta. Þess vegna hvet ég hæstv. utanríkisráðherra til að taka þessi mál alvarlega. Það þarf að velta því virkilega upp hvers konar búnaður þarf að vera til hér á landi til að geta forðað okkar eigin landi frá verulegum mengunarslysum. Það væri ekkert smáslys ef stórt olíuskip ræki á okkar strendur, t.d. þar sem illgerlegt er að komast að, undir björgum eða á öðrum slíkum stöðum, eða á úthafssker eins og t.d. Kolbeinsey, þó að ólíklegt sé nú að skip hitti akkúrat á þann litla punkt sem eftir er af henni. Ég er að vekja athygli á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að ég held að þetta sé raunveruleg hætta. En í þessari hættu geta líka falist ákveðin tækifæri., þ.e. með því að semja um það við þjóðirnar sem ætla að standa fyrir þessari nýtingu og standa fyrir þessum flutningum að hér á landi verði komið upp ákveðnum viðbúnaði til þess að takast á við slys, aðstoða skip eða veita þeim landvar til þess að geta dælt yfir í önnur og minni flutningaskip. Það kann líka að vera kostur í þeirri stöðu sem upp kann að koma því ekki er sjálfgefið að hagkvæmt teljist að láta hin stærstu skip sigla t.d. til Bandaríkjanna eða inn á hafnir í Evrópu og einhvers staðar þarf að skipa farmi á milli skipa. Þetta vildi ég nefna, hæstv. forseti. Hin hættan snýr að náttúrunýtingu okkar, náttúrunýtingu Færeyinga og Grænlendinga á fiskislóðinni og lífríkinu. Ég held að það skipti ákaflega miklu máli að að þessum málum sé hugað í tíma því illa verður við brugðist þegar slysin hafa orðið. Hæstv. forseti. Ég vil í örstuttu máli nú í lok ræðu minnar spyrja hæstv. utanríkisráðherra um nokkuð sem örlítið er vikið að í skýrslunni varðandi norsk-íslensku síldina og nýtingu á henni, þ.e. hvort þar séu að fara fram einhverjar viðræður sem e.t.v. gætu leitt til samkomulags og þá einnig hvort utanríkisráðuneytið hafi skoðað þann möguleika að tengja saman nýtingu Norðmanna annars vegar á loðnustofninum hér við land og hins vegar síldinni. Það þarf þó ekki að vera að þessir samningar eigi saman, þ.e. loðnan og síldin Það eru miklir breytileikar í hafinu núna norðan við land. Við vitum ekki hvar loðnan heldur sig nú um stundir þó að líklegast sé vegna hærri sjávarhita að hún sé miklu meira í grænlensku lögsögunni en verið hefur á undanförnum árum, en ekki endilega í Jan Mayen lögsögunni sem Norðmenn ráða. Þær breytingar sem eru að verða í Norðurhöfunum með hlýnandi sjó hafa veruleg áhrif á hegðun fiskstofna, ekki bara síldar, loðnu og kolmunna heldur líka m.a. rækju. Ef verulega hlýnar hér við land mun hún örugglega leita norður á bóginn. Sama má segja um grálúðu sem er frekar djúpsjávar- en kaldsjávarfiskur. Þetta þurfa menn allt að hafa í huga í samhengi þeirra breytinga sem við lifum við. Þó að við getum ekki nákvæmlega kortlagt breytingarnar þá skiptir afar miklu máli að við stöndum vel að því að fylgja eftir rannsóknum á þeim miklu breytingum sem hafa orðið á hafsvæðinu hér við land á undanförnum árum og skoða hvernig þær tengjast sameiginlegum hagsmunum okkar og annarra ríkja og því um hvað við ætlum að semja og hvernig við ætlum að semja.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrsluna sem gefur góða yfirlitsmynd af þeim verkefnum og breidd sem er í íslenskri utanríkisþjónustu og þeirri uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað. Á tímum hraðrar hnattvæðingar þar sem alþjóðlegt samstarf og viðskipti verða æ fjölbreyttari og umfangsmeiri er nauðsynlegt að halda úti öflugri utanríkisþjónustu til þess að gæta að og halda hagsmunum okkar Íslendinga á lofti. Alþjóðlegt umhverfi okkar hefur breyst hratt á undanförnum árum. Þótt friðsamlegra sé um að litast í okkar heimshluta en oft áður og litlar líkur séu á stríðsátökum og hefðbundnum hernaði þjóða á milli hafa nýjar ógnir komið fram svo sem hryðjuverkavá. Þessar nýju ógnir knýja á um að hvert fullvalda ríki viðhaldi lágmarksvarnarviðbúnaði og eiga íslensk stjórnvöld nú í viðræðum við Bandaríkin um framkvæmd varnarsamningsins frá 1951. Eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra hafa íslensk stjórnvöld boðist til að axla aukna ábyrgð á vörnum landsins með auknum framlögum til reksturs Keflavíkurflugvallar og samstarfi á sviði þyrlubjörgunar. Er það vel. Hæstv. utanríkisráðherra kom í ræðu sinni m.a. inn á hlutverk Sameinuðu þjóðanna og nauðsynlegar umbætur á þeim. Í því sambandi vil ég nefna samstarf sem við eigum með frændþjóðum okkar á Norðurlöndunum í alþjóðamálum, ekki síst innan Sameinuðu þjóðanna. Norðurlöndin hafa oftar en ekki sameiginlega hagsmuni í alþjóðamálum og standa saman á þeim vettvangi. Samstaða okkar byggir á sameiginlegri sögu og menningu og svipaðri samfélagsgerð sem endurspeglar sameiginleg gildi eins og lýðræðishyggju, frjálslyndi, jafnrétti kynjanna, jöfnuð og áherslu á réttarríkið og mannréttindi. Því höfum við átt ríka samleið með frændþjóðum okkar í starfi innan Sameinuðu þjóðanna og er framboð Íslands til öryggisráðsins einungis eitt dæmi af fjölmörgum. Þegar Norðurlöndin og norrænt samstarf er nefnt er ekki hægt að láta hjá líða að minnast á nýafstaðið þing Norðurlandaráðs í Reykjavík sem var afskaplega vel heppnað og Íslendingum til sóma. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka starfsmönnum Alþingis fyrir einstaklega góðan undirbúning fyrir það þing og öll störfin á þinginu sjálfu. Virðulegur forseti. Norðurlandaráðsþingið heppnaðist afskaplega vel. Gestirnir okkar erlendu voru ánægðir með aðstöðuna og þingið eins og það gekk fyrir sig. Líklega sóttu í kringum 700 manns þetta þing og hátt í 100 blaðamenn sem gerðu Norðurlandaráðsþinginu góð skil. Í forustu Norðurlandaráðs þetta árið sem forseti Norðurlandaráðs hefur verið hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Hún hefur staðið sig með miklum sóma. Við höfum getað verið afskaplega stolt af henni í því starfi eins og öðrum Íslendingum sem hafa verið í forustu og gegnt stöðu forseta Norðurlandaráðs hingað til. Við Íslendingar höfum verið með forustu í Norðurlandaráði og lagt sérstaka áherslu á Vestur-Norðurlönd, Ísland, Grænland og Færeyjar. Það er mjög mikilvægt fyrir þessar grannþjóðir okkar og við eigum afskaplega gott samstarf við þær. Þátttaka okkar Íslendinga í samstarfi Norðurlanda er okkur mjög mikilvæg, ekki síst hvað menningarmál varðar. Virðulegi forseti. Aukið frelsi í alþjóðaviðskiptum hefur reynst einkar happadrjúgt fyrir okkur Íslendinga og stjórnvöld hafa gert vel í því að treysta viðskiptatengsl okkar við aðrar þjóðir með margháttuðum viðskiptasamningum. Þessir samningar hafa styrkt samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Útrás íslenskra fyrirtækja hefur verið mikil að undanförnu og eykst vonandi enn á komandi árum. Stærsti markaður okkar er Evrópa og mikilvægasti viðskiptasamningur okkar er EES-samningurinn. Jafnframt er horft til framtíðartækifæra í fjarlægari löndum eins og Indlandi og Kína þar sem hagvöxtur er með kröftugasta móti. Í því sambandi ber að fagna fyrirhuguðu sendiráði á Indlandi sem gæti orðið mikilvægt í að opna íslenskum fyrirtækjum aðgang að viðskiptalífinu þar í landi. Virðulegi forseti. Ég vil koma aftur inn á norrænt samstarf og nefna að vinna hefur farið fram á vettvangi Norðurlandaráðs við að kortleggja þá möguleika sem Norðurlönd hafa til þess að útvista þjónustu og framleiðslu í Kína og Indlandi auk Eystrasaltsríkjanna. Þessa möguleika nýta norræn fyrirtæki sér nú og munu gera í auknum mæli í framtíðinni. En framtíðartækifærin eru ekki einungis í fjarlægum heimshlutum. Við getum einnig litið okkur nær. Þrátt fyrir allt hefur íslenska útrásin af mestum þunga komið niður á elstu samstarfsríkjum okkar á Norðurlöndum ásamt Bretlandi. Í þessu sambandi vil ég nefna að sérstök úttekt var gerð á landamærahindrunum í atvinnulífinu á milli Norðurlandanna á þessu ári. Þrátt fyrir að viðskipti og umsvif fyrirtækja séu auðveldari innan Norðurlanda en innan EES-svæðisins sem heildar þá er það markmið norrænna stjórnmálamanna að gera Norðurlönd að einu markaðssvæði í reynd. Virðulegur forseti. Í ræðu sinni fjallaði hæstv. utanríkisráðherra ekki sérstaklega um Eystrasaltssamstarfið en ég vil koma aðeins inn á það. Eystrasaltsráðstefnan er haldin árlega. Þar sitja fulltrúar þjóð- og hérðsþinga landa við Eystrasalt. Fimmtánda Eystrasaltsráðstefnan verður haldin á Íslandi í boði Alþingis haustið 2006. Hlutverk ráðstefnunnar er að styrkja samstarf þingmanna á Eystrasaltssvæðinu og tekur hún til umfjöllunar margvísleg málefni sem þingmenn frá þessu svæði telja mikilvæg. Umhverfismál verða að sjálfsögðu fyrirferðarmikil á þessari ráðstefnu og Alþingi hefur lagt til að 15. ráðstefnan leggi áherslu á málefni hafsins í víðu samhengi. Stjórnarnefnd hefur hafið undirbúning ráðstefnunnar og sit ég í stjórnarnefndinni fyrir hönd Alþingis. Ísland gegnir formennsku í Eystrasaltsráðinu þangað til um mitt ár 2006 og er hæstv. utanríkisráðherra þar formaður. Við þingmennirnir höfum átt ágætt samstarf við ráðið og metum það mikils. En við leggjum samt áherslu á að auka það samstarf til að tryggja að við komum okkar sjónarmiðum á framfæri í öllum þeim málaflokkum sem ráðherrasamstarfið nær til. Stjórnarnefnd Eystrasaltsráðstefnunnar mun halda undirbúningsfund á Íslandi í byrjun 2006 og vona ég að hæstv. utanríkisráðherra hafi tækifæri til að ávarpa þann fund og ræða við þingmenn um áherslur í starfi Eystrasaltsráðsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir fór víða í umfjöllun sinni um norræna samvinnu og ekki nema gott eitt um það að segja. Ég held að ég geti fullyrt að hér talaði einn af talsmönnum Sjálfstæðisflokksins á Alþingi í utanríkismálum, hv. þm. Drífa Hjartardóttir er jú varaformaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, ef ég fer rétt með, og hún á líka sæti í utanríkismálanefnd Alþingis fyrir hönd síns flokks. Ég hef sjálfur starfað aðeins innan Vestnorræna ráðsins og hv. þingmaður kom aðeins inn á samstarfið í því ráði þar sem Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar eiga aðild. Norðmenn hafa sýnt þessu samstarfi aukinn áhuga á undanförnum árum og hafa sent háttsetta fulltrúa frá norska Stórþinginu á ársfundi Vestnorræna ráðsins, þ.e. fulltrúa sem eiga sæti í forsætisnefnd þingsins, síðast í hittiðfyrra sjálfan þáverandi forseta norska Stórþingsins, Jörgen Kosmo. Með þessu sýna þeir Vestnorræna ráðinu ákveðinn virðingarvott. Í samtölum við þá hef ég líka orðið þess áskynja að þeir hafa áhuga á að fá aðild að Vestnorræna ráðinu og ég hygg að það sé mjög spennandi kostur. Norðmenn eru fyrir utan Evrópusambandið, við erum það einnig, Færeyingar og Grænlendingar eru það líka að vissu leyti á meðan aðrar Norðurlandaþjóðir eru í sambandinu. Mér finnst hafa orðið svolítil vík milli vina eftir að Svíar og Finnar gengu í sambandið og held að margir telji að svo sé. Væri ekki vænlegur kostur fyrir Íslendinga og okkur á Alþingi að beita okkur fyrir því að Norðmönnum verði formlega boðin full aðild að Vestnorræna ráðinu? Mér leikur hugur á að vita skoðun hv. þm. Drífu Hjartardóttur á því.

Virðulegur forseti. Þetta var afskaplega athyglisverð tillaga sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni. Ég tel að þetta megi vel skoða því að Norðmenn eiga einmitt mjög mikið sameiginlegt með okkur á Vestur-Norðurlöndum. Mig langar að geta þess að nefndin mín, sem er efnahags- og viðskiptanefnd Norðurlandaráðs, tók sérstaklega út samgöngur á Vestur-Norðurlöndum. Í fyrra hófum við ferð okkar með því að funda í Færeyjum og sigla til Íslands, til Seyðisfjarðar, við fórum um Norðurland og funduðum þar. Síðastliðið sumar byrjuðum við á að funda á Íslandi með flugmálayfirvöldum og fórum héðan til Grænlands og funduðum þar með þarlendum yfirvöldum sem var okkur mjög gagnlegt. Í þeirri ferð voru með okkur Norðmenn sem starfa í nefndinni. Ég held að þetta sé bara mjög vel til fundið. Ég veit að Norðmenn hafa mjög mikinn áhuga á þessum málum, sérstaklega þeir sem búa norðan til landinu. Ég minnist þess sérstaklega að ágætur sjávarútvegsráðherra Norðmanna hefur sýnt mikinn áhuga á þessu samstarfi.

Virðulegi forseti. Já, ég tel að þetta sé hugmynd sem við Íslendingar ættum að athuga í fullri alvöru. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. utanríkisráðherra að þessi möguleiki verði skoðaður því þegar maður veltir þessu fyrir sér sér maður ótal fleti. Menn hafa í dag reynt að velta upp nýjum hugmyndum varðandi varnarmál og hér hefur verið rætt töluvert um varnarmál. Norðmenn eru í NATO eins og við Íslendingar og ef við skoðum þetta frá varnarlegu sjónarmiði er náttúrlega ljóst að þessar fjórar þjóðir, Grænlendingar, Færeyingar, Íslendingar og Norðmenn, ráða t.d. yfir gríðarlegum hafsvæðum í norðanverðu Atlantshafi. Við höfum norðanvert Atlantshaf í hendi okkar ef svo má segja landfræðilega séð. Þessar þjóðir hafa líka yfirráð yfir gríðarlega miklum náttúruauðlindum, ekki má gleyma því, ekki bara fiski heldur líka olíu og gasi, og ekki aðeins í Noregi heldur líka hugsanlega við Svalbarða, hugsanlega í færeyskri lögsögu, og þá er ég að tala um gas og olíu, og jafnvel við Grænland. Og svo það sem ég nefndi áðan að þessar þjóðir eru allar utan Evrópusambandsins. Ég hygg að ef haldið væri rétt á spilunum væri hægt að búa til mjög skemmtilegt samstarf með því að bjóða Norðmönnum fulla aðild. Eins og ég sagði áðan hafa þeir mikinn áhuga á þessu máli. Þeir eiga mjög margt sameiginlegt með okkur fyrir utan þá þætti sem ég nefndi áðan, til að mynda eru þeir strandþjóð og fiskveiðiþjóð, þjóð sem lifir á gæðum náttúrunnar eins og reyndar Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar. Menningarlega, landfræðilega, efnahagslega og pólitískt séð eiga þessar þjóðir mikla samleið. Ég hygg þess vegna að það væri vel þess virði að gera þá tillögu að Alþingi hefji baráttu fyrir því að Norðmönnum verði boðin full aðild að Vestnorræna ráðinu.

Virðulegur forseti. Þetta er nú varla andsvar því að ég er svo sammála hv. þingmanni. Það sem við höfum einmitt verið að ræða eru náttúruauðlindirnar þar sem við eigum svo sannarlega mikið sameiginlegt. En ég kom upp af því að hv. þingmaður ræddi um náttúruauðlindirnar, og þær eru miklar. Það var einmitt mjög skemmtilegt að koma á fiskmarkað á Grænlandi þar sem þeir voru með lax, sem við teljum að sjálfsögðu að sé íslenskur. Eins vildi ég gjarnan geta þess að Íslendingar eru að hjálpa Grænlendingum - af því að ég sé hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur ganga í salinn - að virkja vatnsföll til þess að afla sér orku. 

Frú forseti. Ég vil byrja eins og aðrir á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hann flutti okkur í morgun. Það er afskaplega mikilvægt fyrir okkur sem störfum á Alþingi að fá slíka skýrslu á hverju ári. Samskipti milli ríkja og ekki síður milli fólks og fyrirtækja frá einu ríki til annars eru alltaf að aukast. Það skiptir verulegu máli fyrir okkur sem hér búum og hefur mikil áhrif á daglegt líf okkar hvernig til tekst í erlendum samskiptum okkar. Skýrslan er í raun eins og hún er fram sett bæði samantekt á liðnum atburðum á alþjóðavettvangi en ekki síður að mér finnst yfirferð á stefnu og afstöðu ríkisstjórnarinnar til margra þeirra álitamála sem uppi eru á þeim vettvangi. Misskipting auðs milli þjóða heims og einnig innan einstakra ríkja hlýtur að vera áhyggjuefni allra sem skoða það málefni af einhverri alvöru. Ef ekki verður gripið til aðgerða til jöfnunar eða a.m.k. aðgerða sem gera hinum fátækari kleift að vinna sig út úr núverandi stöðu, mun hættan á ágreiningi og átökum milli ríkja og einnig milli hópa innan sama ríkis einnig aukast. Við höfum séð á uppþotunum í Frakklandi undanfarnar vikur hvernig gremja með kjör og vonleysi um framtíð getur brotist út í fjöldamótmælum og oft tilgangslitlu ofbeldi ef ekki er hugað nægjanlega vel að þessum þáttum. Máltækið um að betra sé að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í hann á vel við í þessu efni og Sameinuðu þjóðunum tekst ekki nægjanlega vel og fljótt að byrgja þann brunn sem við blasir. Tækifæri til að gera eitthvað áþreifanlegt á 60 ára afmæli Sameinuðu þjóðanna gekk mönnum úr greipum að mínu viti. Frú forseti. Ég verð að taka undir vonbrigði utanríkisráðherra sem fram koma í skýrslunni með niðurstöður síðasta leiðtogafundar Sameinuðu þjóðanna þar sem ekki tókst að þoka baráttunni við fátækt í heiminum áfram í samræmi við væntingar sem til fundarins höfðu verið gerðar, en í skýrslu sinni sagði hæstv. utanríkisráðherra að þótt vel hafi miðað í sumum efnum hefðu niðurstöður leiðtogafundarins valdið vonbrigðum og ljóst væri að mörgum aðkallandi verkefnum væri ólokið. Mér sýndist reyndar á upptalningu hæstv. ráðherra á því hvað vel hefði tekist til og einnig hinu hvar ekki hefði tekist að ná ásættanlegri niðurstöðu þá væri í raun af litlu að gorta á jákvæðu hliðinni en fjölmörg atriði tínd til til vitnis um hvar ekki hefði náðst ásættanlegur árangur. Hæstv. utanríkisráðherra fer mörgum orðum um hversu dapurlegt það væri að ekki hefði tekist að ganga frá því hvernig nýtt mannréttindaráð kæmi í stað mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna en sú nefnd er að mestu óstarfhæf í dag. Ég get tekið undir þá skoðun sem fram kemur í skýrslunni að miklu skipti að til sé öflugt mannréttindaráð sem fylgist með mannréttindum og gagnrýni einarðlega ríkisstjórnir sem ekki virða þau. En ekki fer þó hjá því að hugurinn reiki aðeins aftur til síðustu fjárlagagerðar á Íslandi þar sem við í stjórnarandstöðunni glímdum við stjórnvöld hér á landi vegna meðferðar þeirra á Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég held að færi betur á því að hæstv. ráðherrar praktíseruðu það heima fyrir sem þeir predika í útlöndum. Vonandi er kaflinn í ræðu hæstv. utanríkisráðherra um mannréttindi merki þess að betur verði búið að slíkum samtökum hér innan lands í framtíðinni en nú er gert. Ég er ekki með þessu að reyna að bera saman stöðu mannréttindamála á Íslandi og þar sem verst gerist í heiminum. Það sem ég er að gera með þessu er að bera saman viðbrögð ráðandi aðila við gagnrýni mannréttindasamtaka. Frú forseti. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld styðja eindregið núverandi vinnu á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að gerð víðtæks alþjóðasamnings um ráðstafanir gegn hryðjuverkum. Ísland hefur ætíð lagt áherslu á að baráttan gegn þeim megi ekki vera á kostnað mannréttinda eða mannúðarlaga.“ Frú forseti. Ég á ekki gott með að sjá hvernig þessi texti í skýrslunni samræmist þeim stuðningi sem íslensk stjórnvöld lýstu yfir með innrás Bandaríkjanna í Írak en vonandi er þetta þó merki um að íslensk stjórnvöld hafi lært eitthvað af þeim ósköpum og að í framtíðinni munum við aldrei standa frammi fyrir eins gerræðislegri ákvörðun og þá var tekin um stuðning við stríðið. Aðeins að kaflanum um varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna. Þegar ég las skýrsluna og fór í gengum hvernig hún er uppbyggð varð ég fyrir ansi miklum vonbrigðum með þennan litla kafla eins og hann kemur þar fyrir. En það sem ég gerði var að rýna í textann og reyna að skilja eða átta mig á hvað var í raun verið að segja í textanum. Í fyrsta lagi er tekið fram að varnarsamstarf Íslands og Bandaríkjanna byggi á aðild ríkjanna að Atlantshafsbandalaginu og snerti viðbúnað og stöðu þess á Norður-Atlantshafi. Þetta er enginn nýr sannleikur og við vitum öll sem höfum fylgst með þessum málum að þetta er einmitt þannig. Í öðru lagi er sagt að viðræður íslenskra og bandarískra stjórnvalda um framkvæmd varnarsamningsins hafi hafist í júlí sl. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að það kemur mér mjög á óvart að sjá það í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að viðræður íslenskra og bandarískra stjórnvalda um framkvæmd varnarsamningsins hafi hafist í júlí á þessu ári. Ég hélt satt að segja að bókunin með varnarsamningnum hefði runnið út á árinu 2001, bókunin sem gerð var árið 1996, og að menn hefðu að sjálfsögðu strax þá hafið viðræður við Bandaríkin um með hvaða hætti framkvæma ætti samninginn. Það hefur reyndar ekki farið hjá því að ósköp lítið hefur verið um svör þegar spurt hefur verið hvernig gangi í þessum viðræðum, þreifingum, samningaviðræðum eða hvað það hefur verið kallað. Ég trúin því bara ekki að hæstv. utanríkisráðherra haldi að hægt sé að segja okkur það hér á Alþingi að viðræður um framkvæmd varnarsamningsins hafi hafist fyrir fjórum mánuðum síðan. Í skýrslunni segir að eins og fram hafi komið hafi þær gengið seinlega, þessar viðræður við Bandaríkjamenn. Þær hafa gengið seinlega. Maður hefur sjaldan lesið fullyrðingu um eitthvað sem gengur jafnafskaplega illa og viðræður okkar við Bandaríkjamenn og það kemur fram í skýrslu hæstv. ráðherra þegar hann leggur þetta fram á Alþingi að þessar viðræður gangi seinlega. Í þriðja lagi kemur fram að íslensk stjórnvöld eru reiðubúin til að greiða verulegan hluta þess kostnaðar sem hlýst af rekstri og viðhaldi Keflavíkurflugvallar enda hafi borgaraleg flugumferð um völlinn aukist mikið. Þetta er atriði sem margoft hefur komið fram í umræðum hér á þingi og í viðræðum við Bandaríkjamenn og er í sjálfu sér engin ný tíðindi í þessa skýrslu. Vilja stjórnvalda til að kanna möguleika á samstarfi á sviði þyrlubjörgunar, sem minnst er á í skýrslunni, ber að fagna og vonandi tekst að ná þessu inn í þeim viðræðum sem í gangi eru, þ.e. þegar þær kannski halda áfram eða fara í gang aftur. Í fimmta lagi er sagt að bæði það að reka flugvöllinn og eins að taka þátt í rekstri á þyrlum mundi hafa aukin útgjöld í för með sér og sýni því eindreginn vilja af hálfu okkar til að finna framtíðarlausn á því hvernig varnarsamningurinn er framkvæmdur. Hvað vantar þá í raun? Ef viljinn er svona mikill hjá okkur, getum við þá dregið þá gagnályktun að það sé enginn vilji hjá Bandaríkjamönnum og það sé sú staða sem við horfum framan í í dag? Kaflinn endar síðan á því að meginmarkmiðið sé að tryggja lágmarksvarnarviðbúnað, eins og það er kallað, á Íslandi sem þjóni hagsmunum beggja ríkja og sé í samræmi við ákvæði varnarsamningsins um verkaskiptingu milli aðila. Þegar maður les í gegnum þennan kafla, eins og hann stendur þarna, miðað við hvernig gengið hefur undanfarið að ræða við Bandaríkjamenn og þá stöðu sem uppi er í þeim samningaviðræðum þá veltir maður að sjálfsögðu fyrir sér hvernig hægt sé að komast eitthvað áfram í þessu mikilvæga máli og hver sé staða okkar Íslendinga þegar við veltum fyrir okkur hvaða varnir t.d. við höfum í dag. Ef við veltum nú upp vörnum Íslands gagnvart hugsanlegu ofbeldi af hálfu erlendra ríkja þá gætum við skipt þeim vörnum í fjóra hluta. Í fyrsta lagi er það sú vörn sem felst í viðurkenndri þátttöku í samfélagi þjóðanna, þar með talinni aðild okkar að Sameinuðu þjóðunum, samstarfi Evrópuríkja, Evrópuráðinu, ÖSE, EES og norrænu samstarfi. Þetta samstarf okkar við önnur ríki felur í sér ákveðna vörn ef til hættutíma kemur. Í öðru lagi er það aðildin að NATO eða Atlantshafsbandalaginu. Í þriðja lagi er það varnarsamningurinn við Bandaríkin og þá kannski í fjórða og síðasta lagi hvaða viðbúnað varnarliðið er með á Íslandi til að mæta þeirri vá sem uppi gæti verið. Ég held að í sjálfu sér hafi ekki verið neinn ágreiningur um það af hálfu okkar þingmanna Samfylkingarinnar að við teljum að semja þurfi um stöðu Íslands í varnar- og öryggiskerfi Atlantshafsbandalagsins og Evrópu án þess að stefna að því að segja upp varnarsamningnum. Þegar hv. þingmenn stjórnarliðsins koma hér upp og kalla eftir afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli þá vil ég bara hvetja þá þingmenn sem eru læsir til að lesa þann texta sem komið hefur frá Samfylkingunni um þetta því að þar stendur alveg skýrum stöfum að Samfylkingin hefur ekki þá stefnu að segja upp varnarsamningnum við Bandaríkin. Við teljum að það þurfi að ná samningum um hvað sé ásættanlegur lágmarksvarnarviðbúnaður. En við höfum ekki í raun getað séð enn þá hvernig stjórnvöld komast að þeirri niðurstöðu sinni að sá lágmarks varnarviðbúnaður felist í þeim fjórum þotum sem hér eru. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa flutt á þingi mál þar sem við viljum að skipuð verði nefnd sem hefði það hlutverk að skilgreina hver staða okkar sé í hinum flókna heimi í dag, hvaða vá sé fyrir dyrum sem við sjáum og hvaða varnir við þurfum að hafa gegn þeirri vá. Vonandi verður gengið til þess verks að komast í gegnum það að skilgreina saman þessa stöðu og nauðsynleg lágmarksviðbrögð eða varnarviðbúnað sem við þurfum að hafa hér. Það hjálpar ekkert að þingmenn séu að hlaupa hér upp hver á fætur öðrum í andsvörum eins og kom hér fyrir í morgun þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom upp og sneri út úr ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Hann leyfði sér í raun að viðhafa rangfærslur og leggja hv. þingmanninum orð í munn sem ekki höfðu heyrst í ræðu hennar. Slíkar æfingar munu ekki í þetta skipti frekar en í önnur skila nokkru í þessu máli. Fimmtán mínútur eru ákaflega stuttur tími til þess að fjalla um jafnviðamikla skýrslu og hér er verið að fara í gegnum. Íslenska friðargæslan fær nokkuð part í skýrslunni. Það er eðlilegt miðað við aukin umsvif í friðargæslu. Ég var ánægður með að sjá að í skýrslunni kemur fram í texta að starfsmenn íslensku friðargæslunnar sé ekki hermenn og þeim ekki ætlað að fást við hernaðarleg verkefni. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að einmitt þannig sé það og ekki bara í orði heldur líka á borði. Við eigum að leggja áherslu á þetta, þ.e. að við erum ekki með her, að íslenskir friðargæsluliðar geta aldrei verið hermenn og að þetta séu borgaralegir starfsmenn sem sinna borgaralegum verkefnum. Það er ánægjulegt að sjá að þetta er staðfest síðar með því að þegar öryggi þessara starfsmanna okkar er í hættu í norðurhluta Afganistan þá hefur verið tekin sú ákvörðun að draga þá til baka frá því svæði þannig að þeir lendi þar ekki í verulegri hættu. Það kemur reyndar á óvart að lesa í skýrslunni að hluti af verkefnum íslensku friðargæslunnar sé að flytja vopn og hergögn á vegum Atlantshafsbandalagsins. Ég hef aldrei komið því heim og saman í mínum huga að friðargæsla og vopnaflutningar geti verið tvær hliðar á sama teningnum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson býr á Suðurnesjunum og að sjálfsögðu talar hann mjög jákvætt um varnarsamninginn. En ég heyri ekki annað en að stefna Samfylkingarinnar sé afskaplega óskýr og þar tali menn út og suður. Ég heyri að hv. þm. Jón Gunnarsson hefur afskaplega skýra skoðun í þessu enda veit hann að á Suðurnesjum búa margir sem vinna hjá varnarliðinu. Ætli það séu ekki hátt í 700 manns. Þar af eru 70% sem búa suður frá. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Hvar stendur það í stefnu Samfylkingarinnar að byggja eigi á varnarsamningnum áfram? Ég heyri ekki annað en að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Össur Skarphéðinsson geri afskaplega lítið úr viðræðum Íslendinga við Bandaríkjamenn. Þau veikja stöðu Íslands í hvert skipti sem þau opna munninn um þessi mál. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er hann á sömu skoðun og hv. formaður Samfylkingarinnar og hv. fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar?

Frú forseti. Já, ég er á sömu skoðun. Stefna mín hvað varðar varnarsamninginn við Bandaríkin er sú sama og stefna Samfylkingarinnar sem samþykkt var á landsfundi Samfylkingarinnar og hún hefur einnig verið sett fram af framtíðarhópum sem starfað hafa við þetta efni og eru að byggja upp skemmtilegan málefnagrunn sem við erum að vinna með þessa dagana. Það fer svolítið í taugarnar á mér að hlusta á það í hverju málinu á fætur öðru að Samfylkingin hafi enga stefnu. Ég held að fáir flokkar á Íslandi hafi í raun eins mótaða stefnu og Samfylkingin í velflestum málum. Sú lína virðist hafa verið gefin frá Valhöll að í hvert skipti sem rædd eru óþægileg mál fyrir ríkisstjórnina þá skuli það heita svo að Samfylkingin hafi enga stefnu í málinu, hún hafi óljósa stefnu eða stefnu sem ekki sé hægt að skilja. Því vil ég hvetja þá hv. þingmenn sem fara með þessa línu úr Valhöll í hvert skipti sem þeir koma hér upp að lesa nú heimasíðu Samfylkingarinnar. Lesið þið þau plögg sem samþykkt hafa verið af Samfylkingunni. Ég trúi því og treysti að hv. þingmenn séu vel læsir og að ekki þurfi að lesa þetta upp fyrir þá, eyða stuttum tíma sem maður hefur í ræðustóli Alþingis til þess. Ég hvet hv. þingmenn til þess að lesa sig í gegnum þetta. Þetta er afskaplega skýrt. Ef það er eitthvað sem þeir skilja ekki eftir að hafa lesið í gegnum þetta - ég geri þá kröfu til þingmanna að þeir séu upplýstir og viti hvað þeir eru að tala um þegar þeir koma hér upp - þegar þeir hafa lesið í gegnum þetta og ef það er eitthvað þá sem þeir ekki skilja í stefnunni okkar í þessu efni þá skal ég glaður taka þátt í að útskýra það fyrir þeim.

Virðulegur forseti. Ég legg það til að hv. þm. Jón Gunnarsson ræði þessi mál í sínum þingflokki og upplýsi bæði formann Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, og hv. fyrrverandi formann Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, um stefnu Samfylkingarinnar því að þegar við heyrum þau tala hér þá talar fólk út og suður. Hann segir að við séum að fá línu frá Valhöll. Ég segi bara: Er þetta það sem Samfylkingin gerir? Sendir hún út línur um hvað fólk eigi að tala? Þannig vinnum við ekki hjá Sjálfstæðisflokknum. Við höfum einfaldlega mjög skýra stefnu í utanríkismálum. Við viljum byggja á þeim varnarsamningi sem er. Við viljum vera áfram í NATO. En ég heyri ekki annað t.d. þegar hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir talar að þá vilji hún byggja á vörnum með Evrópu en ekki Bandaríkjamönnum eða þannig heyri ég hana tala alla vega. Vel getur verið að það fari í taugarnar á hv. þm. Jóni Gunnarssyni að vera minntur á að Samfylkingin talar út og suður í utanríkismálum.

Frú forseti. Talar út og suður, já. Hvað er skýrara en að segja hér: Já, ég er á sömu skoðun og hv. formaður Samfylkingarinnar, já, ég er á sömu skoðun og hv. fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar hvað varðar  Á sama tíma og ég hvet hv. þingmann til að lesa stefnu Samfylkingarinnar hvet ég hana líka til þess að hlusta á þær ræður sem fluttar eru hér úr ræðustóli því að þau orð sem hv. þingmaður eignaði formanni Samfylkingarinnar úr ræðustóli í ræðunni í morgun voru ekki sönn.  Hv. þingmaður sagði í fyrra andsvari sínu að ákveðnir þingmenn Samfylkingarinnar væru að veikja samningsstöðu Íslands i hvert skipti sem þeir töluðu um varnarmál. Ég held að það sem veiki samningsstöðu Íslands í viðræðum við Bandaríkjamenn sé það að settar eru fram ákveðnar kröfur í samningunum og menn virðast ekki vera tilbúnir til þess að ræða þær á nokkurn hátt. Þess vegna er ekkert er að gerast. Þess vegna hefur ekkert verið að gerast í þessum samningaviðræðum alveg frá því að bókunin rann út árið 2001, því að það trúir því enginn heilvita maður að fyrstu viðræður hafi hafist eins og segir í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra fyrir fjórum mánuðum síðan, í júlí á þessu ári. Ég þarf ekkert að ræða þessi mál í þingflokki Samfylkingarinnar. Það er samstaða um þessi mál þar. Að vísu ræðum við mörg mál í þingflokknum sem betur fer. Ég veit ekki hver venjan er í þingflokki sjálfstæðismanna. En ég get fullyrt og fullvissað hv. þm. Drífu Hjartardóttur um að í þingflokki Samfylkingarinnar eru einstaklingar sem hafa sínar skoðanir og sterkar skoðanir. En við komumst að einni niðurstöðu þegar á þarf að halda.

Frú forseti. Ræða hæstv. utanríkisráðherra Geirs H. Haardes, sú fyrsta af þessu tagi sem hæstv. ráðherra flytur sem utanríkisráðherra, hefði að mínu mati mátt vera bragðmeiri. Ég hefði gjarnan viljað finna meira fyrir því hvað hæstv. ráðherra sjálfum finnst um ýmsa þá þætti sem hann vék að í ræðu sinni. Ég verð að segja að hún virkaði svona nokkuð embættismannaleg á mig. Ég hefði viljað hafa meiri pólitík í henni og meira af hugsjónum hæstv. ráðherra, ef þær eru þá til staðar sem ég vona auðvitað. Ég vona sannarlega að þegar hæstv. ráðherra kemur hér í síðari ræðu sína svari hann einhverjum af þeim spurningum sem beint hefur verið til hans í þessari umræðu. Marga aðra þætti en varnarmálin er þess virði svo sem að skoða hér nánar - þau hafa auðvitað fengið mesta umfjöllun hér - og fangaflugið sem ríkisstjórninni ber auðvitað að fordæma formlega og senda Bandaríkjastjórn viðeigandi skilaboð í þeim efnum. Hæstv. utanríkisráðherra fordæmdi fangaflugið nú samt sem áður, svona í orði kveðnu, ef það væri til staðar. En eins og ég hef sagt úr þessum ræðustóli áður finnst mér að íslensk stjórnvöld eigi að vera mun meira afgerandi í þessum efnum. Það sem brennur á mér kannski um fram annað af því sem ber á góma í ræðu hæstv. ráðherra eru mannréttindamálin. Nú er það svo að við sem erum í þessum sal, hv. þingmenn, höfum átt í baráttu við hæstv. ríkisstjórn út af því að skorin hafa verið niður framlög til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Engin merki eru um að það eigi að leiðrétta þær misgjörðir í fjárlagafrumvarpi því sem fyrir liggur núna. Ég krefst þess að hæstv. fjármálaráðherra - frú forseti, hæstv. utanríkisráðherra er búinn að vera svo lengi fjármálaráðherra að manni vefst tunga um tönn - en það er hæstv. utanríkisráðherra sem þarf að svara fyrir það hvers vegna Mannréttindaskrifstofa Íslands er sett út af sakramentinu á þeim nótum sem hér hefur verið deilt um í þessum sal oftar en einu sinni. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Er ekki hægt að leiðrétta þessi mistök sem gerð voru á síðustu fjárlögum og er ekki hæstv. utanríkisráðherra tilbúinn til að koma aftur af stað sambandi milli Mannréttindaskrifstofu Íslands og íslenskra stjórnvalda? Þegar við horfum upp á þær hörmungar sem fólk þarf að þola í veröldinni vegna mannréttindabrota finnst mér við ekki geta haldið svo linkulega á málum og við gerum. Mér finnst við ekki geta annað en staðið virkilega vel við bakið á Mannréttindaskrifstofu Íslands sem hefur opið samband við mannréttindasamtök vítt og breitt um veröldina, er í samstarfi við sambærilegar stofnanir úti í heimi, en hefur nú verið gert ókleift að sinna því starfi. Ef við bara stiklum hér á stóru varðandi þá punkta sem mannréttindasamtökin Amnesty International á Íslandi gáfu út í sumar - þetta er starfsskýrsla þeirra fyrir 2004 - þá sjáum við að í 59 löndum var fólk dæmt til dauða árið 2004. Höft voru lögð á tjáningar- og fundafrelsi í a.m.k. 79 löndum. Í Evrópu hefur mannréttindum verið fórnað í nafni stríðsins gegn hryðjuverkum. Ríkisstjórnir í Evrópu hafa frekar lagt höft og hindranir á flóttafólk en að vernda það. Í Afganistan voru margar konur fangelsaðar fyrir að strjúka að heiman eða stunda kynlíf utan hjónabands. Níu Finnar voru fangelsaðir fyrir að neita að ganga í herþjónustu. Ísraelsher drap meira en 700 Palestínumenn, þar af 150 börn og vopnaðir hópar Palestínumanna drápu 109 Ísraela, þar af átta börn. Í Mjanmar voru meira en 1.300 samviskufangar og sífellt er verið að fangelsa fleiri vegna netnotkunar t.d. í Kína og Víetnam. Í löndum Afríku er eyðnismituðu fólki oft neitað um læknisaðstoð og 159 manns voru tekin af lífi í Íran og a.m.k. tíu voru undir 18 ára aldri. Frú forseti. Hér er einungis stiklað á stóru og nefndir örfáir punktar úr ársskýrslu mannréttindasamtakanna Amnesty International á Íslandi sem eins og ég segi var gefin út og kynnt í sumar. En þetta sýnir okkur auðvitað svo ekki verður um villst að mannréttindabrot eru framin vítt og breitt um veröldina. Eftir því sem Amnesty segir eru þau með upplýsingar frá um 180 löndum. Ég held því að engin ástæða sé til annars en að íslensk stjórnvöld haldi uppi rækilegum stuðningi við stofnun á borð við Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra Geir Haarde, sem er nýlega tekinn við því embætti, hljóti að verða að segja þingheimi hér hver hans sjónarmið eru í þessum efnum. Af því að ég nefndi Afríku þá langar mig til þess að segja að það er ákveðið fagnaðarefni að Ellen Johnson-Sirleaf skuli nú vera orðinn forseti í heimalandi sínu. Ellen Johnson-Sirleaf var önnur af tveimur konum sem gerðu skýrslu UNIFEM um konur og stríð. Þetta segir okkur að við eigum kannski von í því að stjórnarfar og stjórnarhættir í Afríku geti breyst úr því að sýnt hefur verið fram á það í kosningum á borð við þær sem fóru fram í Líberíu að fólk skuli kjósa hana, róttæka konu, róttækan femínista, sem forseta. Þetta sýnir okkur að kannski er von á einhverjum breytingum í Afríkulöndunum, áherslubreytingum í þeim efnum að betri nýting fjármuna verða sett á dagskrá, að hægt verði að koma í veg fyrir spillingu, alla vega að einhverju leyti. Einnig geri ég ráð fyrir að málefni kvenna og barna verði sett ofar á dagskrána ef það næst að fá fleiri konur sem lýðræðislega kjörna forseta í Afríkulöndum. Eitt af þeim atriðum sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi í ræðu sinni og fleiri þingmenn hafa minnst hér á eru friðargæslumálin. Ég átti í febrúar orðastað hér við hæstv. fyrrum utanríkisráðherra Davíð Oddsson út af áherslu Íslendinga í friðargæslumálum. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum verið að hervæða friðargæsluna okkar að algerlega af tilefnislausu og að við séum að svíkja sjálf okkur og öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, þ.e. ályktun nr. 1325, með þessari áherslu og áherslubreytingu sem orðið hefur því það er alveg ljóst að konum hefur verið að fækka, sem sagt hlutur kvenna í verkefnum friðargæslunnar hefur minnkað á undanförnum árum. Hann fór niður í 24% árið 2003 og er kominn niður í 14% árið 2004. Hæstv. fyrrum utanríkisráðherra Davíð Oddsson gaf mér tilefni til þess að ætla að hann mundi gera eitthvað í þessu máli og hann mundi ætla að skoða þessar áherslubreytingar því að hann sagði í þingræðu að ályktun öryggisráðsins nr. 1325 sem fjallar um þessi mál sé athyglisverð og hann var í raun og veru sammála mér um mikilvægi þess að íslensk stjórnvöld fylgdu ályktuninni eftir. Hann virtist líka sammála mér í því að við þyrftum að skoða hlut kvenna í íslensku friðargæslunni þannig að hann lýsti sig í sjálfu sér sammála sjónarmiðum framkvæmdastýru UNIFEM á Íslandi sem hefur gefið út rannsóknarskýrslu um þessi mál. Ég vil fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra Geir Haarde hvort þessi sjónarmið eigi upp á pallborðið hjá honum, hvort hann komi til með að skoða þessa áherslu í friðargæslunni með tilliti til þess á hvern hátt við höfum fækkað konum í friðargæslunni og breytt áherslunum þannig að nú er starf friðargæslunnar ekki lengur fýsilegt fyrir konur. Færri hjúkrunarfræðingar, færri læknar og færri sem starfa beinlínis að mannúðarmálum koma að starfi friðargæslunnar með þeim áherslum sem hafa verið reknar. Ég tel verulega þörf á breytingum hér og treysti því að hæstv. utanríkisráðherra sýni okkur á sín spil í þeim efnum. Eitt þeirra atriða sem hæstv. ráðherra nefnir í ræðu sinni varðar fiskveiðar og stjórn fiskveiða á úthafinu. Hann segir í ræðu sinni að fyrir ári hafi tekist að koma í veg fyrir að tillaga um hnattrænt bann við botnvörpuveiðum á úthafinu næði fram að ganga og að hægt hafi verið að beina málinu í réttan farveg, þ.e. að hvetja ríki og svæðisbundnar fiskveiðistofnanir eftir því sem við ætti til þess að bæta stjórn botnfiskveiða með sérstöku tilliti til verndunar viðkvæmra vistkerfa hafsins. Hæstv. forseti. Ég tel fullt tilefni til efni til að Íslendingar fylgi þessum málum afar vel eftir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Mig langar til að vitna í bréf sem Náttúruverndarsamtök Íslands skrifuðu íslenskum stjórnvöldum fyrr á þessu ári þar sem þau skoruðu á íslensk stjórnvöld að greiða atkvæði með tímabundnu alþjóðlegu banni við botnvörpuveiðum svo takast mætti að forða einstöku lífríki djúphafssvæða frá óafturkræfri eyðileggingu því á meðan bannið væri í gildi gætu farið fram vísindalegar rannsóknir á þessum svæðum. Nú er það svo, virðulegi forseti, að vistkerfi úthafanna er afskaplega lítið rannsakað. Við vitum af kóralrifjum í kaldsjó og neðansjávarfjöllum sem rísa jafnvel allt upp í þúsund metra frá sjávarbotninum. Við vitum að þetta landslag myndar afskaplega mikilvægt vistkerfi með gríðarlegri tegundaauðgi og er uppeldisstöðvar fyrir nytjategundir. Þessi svæði hafa jafnvel verið nefnd regnskógar hafsins. Það er vitað að þau eru svo viðkvæm vegna þess hve vöxtur þeirra er hægur og endurnýjun þeirra hæg. Ég tel að íslensk stjórnvöld þurfi að beita sér í þessum málum. Þau eiga að ganga fram fyrir skjöldu sem verndarsinnar í ljósi þess hvernig við höfum reynt, í öllu falli í orði kveðnu, að stjórna fiskveiðum okkar á þeim nótum að við séum um leið að vernda lífríkið. Ég tel því fulla ástæðu til þess hér að hæstv. ráðherra setji einhvern veginn annan tón í ræðu sína þegar hann fjallar um þetta því mér sýnist á ræðunni, að í orði kveðnu sé hann bara á móti því að samþykkt sé tillaga hjá Sameinuðu þjóðunum um hnattrænt bann við botnvörpuveiðum á úthafinu. Ég þykist þó vita að Íslendingar séu að taka einhvern þátt í þeim umræðum sem eiga sér stað á þessum vettvangi, að einhverjar ályktunartillögur muni vera í farvatninu. Ég vona sannarlega að Íslendingar geti staðið með varúðarreglunni í Ríó-yfirlýsingunni og styðji það að sett verði tímabundið bann eða einhverjar aðgerðir í gang sem tryggja að stjórnlausar veiðar á úthafinu verði stöðvaðar. Það hlýtur að leiða af sjálfu sér að strandríki sem vernda lögsögu sína hljóta líka að verða á endanum að beita sér fyrir vernd lífríkis sem er fyrir utan lögsögu þeirra. Núna virðist hættan vera mest á úthafinu, virðulegur forseti, eftir því sem erfiðara hefur reynst að halda við nytjastofnum innan lögsögu strandríkjanna. Hæstv. ráðherra ræðir örlítið um orkumálin. Hann fellur að sjálfsögðu á prófinu þegar hann talar um sjálfbæra orku því að auðvitað er engin orka sjálfbær. Hins vegar getur orkunýting verið sjálfbær. Þetta minnir á ummæli hæstv. forsætisráðherra þegar hann sagði að við Íslendingar værum afskaplega gæfusöm þjóð því við ættum svo mikið af sjálfbærum auðlindum. Nú held ég að þessir hæstv. ráðherrar verði að fara að læra hvað hugtakið sjálfbær þróun þýðir og hvað það þýðir að vera sjálfbær. Það er nýtingin sem þarf að vera sjálfbær. Auðvitað fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli hafa áhyggjur af því að orkuforði veraldarinnar fari þverrandi. Hann hefði svo sem að mínu mati mátt kveða mun fastar að orði. Svo er hann á villigötum þegar hann heldur því fram í ræðu sinni að íslensk stjórnvöld sýni einhverja viðleitni með því að auka hér enn frekar hlut endurnýjanlegrar orku. Hann er náttúrlega að fjalla öðrum þræði um Kárahnjúkavirkjun sem við vitum að er ekki að framleiða endurnýjanlega orku. Því máli mínu til staðfestingar vil ég benda hæstv. ráðherra á að kynna sér niðurstöður náttúruverndarsamtakanna World Wide Fund for Nature sem fyrir örfáum dögum kynntu, má segja, svartan lista yfir þær stórvirkjanir sem verið er að reisa í veröldinni núna um þessar mundir þar sem ekki er farið að sjálfsögðum umhverfiskröfum. Ein af þeim virkjunum er Kárahnjúkavirkjun. Ég held því að hæstv. ráðherra þurfi að læra svolítið um mælikvarðana og viðurkenna að þó að Íslendingar vilji í orði kveðnu standa sig vel í sjálfbærri þróun þá þurfa þeir að taka örlítið betur til skoðunar sinn eigin bakgarð. Ég sé að tími minn er útrunninn, hæstv. forseti, þannig að ég verð að flytja aðra ræðu til þess að halda áfram vangaveltum mínum um þessi orð hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hans prýðilegu ræðu þar sem farið var vítt yfir sviðið og komið við í hinum ýmsu málum sem tengjast utanríkismálum. Málaflokkurinn er þess eðlis að hægt er að ræða hann út í hið óendanlega og hægt að koma við á ansi mörgum sviðum, enda er það þannig að í hvert einasta skipti sem utanríkisráðherra heldur ræðu, a.m.k. frá því að ég kom á þing þótt það sé ekki langur tími og ég býst við að svo hafi verið áður, koma stjórnarandstæðingar í röðum og tala alltaf um að utanríkisráðherra hafi ekki talað um það sem þeir vildu og færa rök fyrir því að ræða hefði mátt eitthvað allt annað. Eðli málsins samkvæmt er þetta þannig málaflokkur að hægt er að ræða mjög margt í tengslum við hann og ánægjulegt að taka þá umræðu hér. Auðvitað kemur margt til greina sem snertir okkur Íslendinga og hefur eðlilega mikið verið rætt um varnarsamningurinn við Bandaríkin og ástandið í þeim málum. Eins og við vitum eru breytingar á sviði öryggis- og varnarmála bæði hjá Íslendingum og annars staðar í heiminum. Við sjáum mjög breytta heimsmynd frá því sem var fyrir aðeins nokkrum árum. Þrátt fyrir að það sé mikið fagnaðarefni að Sovétríkin og a.m.k. stór hluti af þeirri hugmyndafræði, kommúnismanum, sé liðinn undir lok þó að hann þrífist enn því miður, með þeirri ógeðfelldu stjórn sem honum fylgdi og þeirri hættu sem okkur stafaði af slíku, enda þótt sú ógn sé horfin er ekki eins og engar ógnir séu eftir. Við stöndum nú frammi fyrir ógnum sem tengjast hryðjuverkum, eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, sem eru mjög hættulegar svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Það liggur fyrir að alþjóðasamfélagið þarf að vera mjög vel vakandi á öllum sviðum, og þar erum við Íslendingar ekki undanskildir, til að berjast gegn slíkri ógn sem hryðjuverk eru og alveg hárrétt sem fram kemur í ræðu hæstv. ráðherra að þar er útbreiðsla kjarnorkuvopna mikið áhyggjuefni. Það sem snýr að okkur Íslendingum er hins vegar aðstaðan á Keflavíkurflugvelli og varnir landsins en með breyttum aðstæðum munum við þurfa að horfa á breytingar þar. Ég fagna þeim yfirlýsingum að við bjóðumst til að skoða möguleika á samstarfi á sviði þyrlubjörgunar og taka aukinn þátt í kostnaði við rekstur Keflavíkurflugvallar. Ég verð að viðurkenna að ég hélt að góð sátt ríkti um þessi mál á þinginu þó svo að maður hafi vitað um sérstöðu vinstri grænna sem hafa blygðunarlaust tekið upp stefnu gamla Alþýðubandalagsins í öryggis- og varnarmálum. Hins vegar liggur hreint og klárt fyrir að fleiri flokkar eru að feta þá braut og ég held að ræða formanns Samfylkingarinnar hafi verið mjög skýr vitnisburður um það. Það var mjög athyglisvert að hlusta þá ræðu áðan þegar hv. þingmaður, sem því miður er ekki hér en fulltrúar hennar eru á svæðinu, talaði um að hún vissi ekki hver lágmarksviðbúnaðurinn væri og taldi að ekki væri þörf á miklum viðbúnaði en menn mundu skoða það. Einnig voru þær áherslur að við ættum ekki lengur heima á öryggissvæði Bandaríkjanna heldur værum að færast yfir á öryggissvæði Evrópu. Við vitum að hv. þingmaður eins og aðrir forustumenn Samfylkingarinnar eru gamlir alþýðubandalagsmenn og ekki er annað að sjá en að hér séu gömlu herstöðvaandstæðingarnir komnir með nýtt útlit á sína stefnu. Það vita allir sem vilja vita að það er ekkert að gerast í öryggis- og varnarmálum Evrópusambandsins, ekki nokkur skapaður hlutur. Og þrátt fyrir að menn hafi reynt í áratugi að hnoða einhverju saman þar, virðulegi forseti, hefur það vægast sagt gengið mjög illa. Enginn stjórnmálaskýrandi heldur því fram að eitthvað sé að fæðast á þeim vettvangi, ekki nokkur einasti. Því er svolítið sérstakt að heyra þessar ræður hér á vettvangi þingsins. Ég get þess vegna ekki dregið aðra ályktun en þá að menn hafi ekki áhuga á því í Samfylkingunni að hafa varnarlið hér á landi. Þeir gera lítið úr þeirri þörf okkar að hafa varnir og tala um að við séum á áhrifasvæði Evrópu. En allir sem eitthvað þekkja það mál og skoða það burt séð frá öllum aðstæðum spyrja: Hvar færu öryggishagsmunir okkar hugsanlega saman með Evrópulöndum? Það er eitt land sem við höfum átt öryggishagsmuni með í Evrópu og það er Bretland. Bretar hafa ekki, alveg sama í hvaða pólitíska litrófi menn þar eru, verið fylgismenn þess að þétta öryggisnet eða ná einhverju varnarbandalagi innan Evrópusambandsins, þvert á móti. Það er alveg sama í hvaða flokki ríkisstjórnir hafa verið á undanförnum áratugum í Evrópu. Þeir hafa verið að styrkja tengslin við Bandaríkin. Það virðist vera sama hvernig ríkisstjórnirnar eru samsettar, annars vegar í Bretlandi og hins vegar í Bandaríkjunum, það hefur verið rauður þráður í öryggis- og varnarmálum þessara þjóða að þær hafa starfað saman. Stundum hefur það verið gagnrýnt eins og við þekkjum en ég held að menn séu sammála um að það hafi verið afskaplega gott fyrir heiminn að þessar þjóðir hafi náð saman eins og raun ber vitni og hægt að nefna fjölmörg dæmi því til staðfestingar. Annað sem ég hef tekið eftir í umræðunni, virðulegi forseti, er að menn að tala enn og aftur um og koma inn á það að mjög æskilegt væri að við gengjum í Evrópusambandið. Notuð eru ýmis orð og menn tala um það undir hinum og þessum formerkjum en menn ræða þetta hér í fullri alvöru. Ég er formaður í þingmannanefnd EFTA og hef sett EFTA-fundina á þessu kjörtímabili. Þar höfum við fengið fulltrúa frá framkvæmdastjórninni, fulltrúa frá Evrópusambandinu sem farið hafa yfir stöðuna í Evrópu hjá Evrópusambandinu. Ég ætla, með leyfi forseta, að þýða lauslega það sem við fengum síðast þar sem ég ætla ekki að lesa hér upp úr enskum texta. Þetta er ekki texti frá þeim sem hér stendur, ég skrifaði ekki þennan texta. Þetta er ekki texti frá aðilum sem hafa verið gagnrýnir á Evrópusambandið, þetta eru þvert á móti, virðulegi forseti, aðilar sem eru í kjarna Evrópusambandsins og eru miklir fylgjendur Evrópusamstarfsins og ekki bara eins og það er núna heldur vilja þétta það, dýpka það. Hvað segja þessir aðilar, virðulegi forseti? Þeir segja að ekki sé auðvelt að vera núna eins og þeir kalla „policy makers“ eða stefnumótendur í Evrópu í dag. Og án þess að vilja fara út í að vorkenna sér of mikið þá sé einfalt að segja að það hafi aldrei verið erfiðara, vegna þess að þeir horfa fram á stöðu sem er svo gríðarlega erfið.  Hann fer yfir þau vandamál sem eru til staðar í mörgum þessara landa, þetta eru kjarnalöndin, og þar er atvinnuleysi yfir 10%. Ég tek fram að þetta er áður en hinir skelfilegu atburðir urðu í Frakklandi. Þetta var fyrr í haust. Síðan horfa menn fram á tvenns konar vandamál, annars vegar sem tengist aldurssamsetningunni í álfunni, að hið vinnandi afl er að eldast og þar er mjög margt fólk sem er fara á lífeyri og ekki eru innstæður í lífeyrissjóðunum fyrir þetta fólk. Það er ólíkt því sem við horfum fram á á Íslandi í dag. Hér segir að ekki sé einungis um að ræða eitthvert akademískt mál, menn horfi bara fram á að vera ekki með nægan hagvöxt til að halda uppi þeim lífsstandard sem þeir vilji sjá. Frá því að ég kom þarna inn hafa á hverjum einasta fundi komið menn sem ræða þessi mál á þessum forsendum. Allir sem vilja skoða Evrópumálin með einhverri sanngirni ættu að kynna sér þetta aðeins, bara líta í eitt, tvö erlend tímarit kannski, kynna sér stöðuna í Evrópu hjá Evrópusambandinu og fara að átta sig á hvað er í gangi þar. Ég er alveg sannfærður um að ef menn færu með einhverri sanngirni yfir það mál mundu þeir ekki koma hér í löngum röðum og tala um það í fullri alvöru að við þyrftum nú að fara að huga að því að sækja um. Ég tók þátt í stjórnmálum á þessum vettvangi löngu áður en ég settist á þing og á þeim tíma þegar við gerðumst aðilar að EES var mikið af kollegum manns í Evrópu sem sögðu að við værum að missa af lestinni, missa af Evrópuhraðlestinni. Það kæmi illa niður á okkur Íslendingum ef við værum ekki þar inni og við mundum ekki njóta góðs af því samstarfi sem þar er. Það hefur enginn, virðulegi forseti, ekki nokkur einasti maður sagt þetta við mann á undanförnum árum, það hefur ekki hvarflað að nokkrum einasta manni enda engin ástæða til. Það liggur fyrir að við tókum hárrétta ákvörðun að halda okkur við EES-samstarfið en sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu þegar sumar vinaþjóðir okkar gerðu það. Ég held að tími sé kominn til að afrugla aðeins þá umræðu. Ég vil nú gera eitt sem ég geri ekki oft og það er að hrósa hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir að fara hér aðeins yfir sjávarútvegsþátt málsins, sem er samt bara lítill þáttur. Það liggur alveg fyrir, og gerð hefur verið úttekt eftir úttekt, að við þyrftum að undirgangast þá stefnu sem þar er, stefnu Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Og það liggur hreint og klárt fyrir að þeir hafa ekki náð neinum þeim markmiðum, virðulegi forseti, sem þeir hafa ætlað sér á þeim vettvangi. Það er svo magnað, virðulegi forseti, að stofnunin EFTA og módelið EES-samningurinn, sem margir hafa spáð dauða, væri að verða úreltur o.s.frv., menn líta nú til þess að þetta sé gott módel, sérstaklega þegar menn eru að huga að stækkun og að frekara samstarfi innan Evrópusambandsins. Og ég sé þar fyrir mér, virðulegi forseti, ýmis sóknarfæri, margvísleg sóknarfæri fyrir Íslendinga á þessu sviði. Ég tel að við þurfum að gera enn meira af því en við höfum gert nú þegar að gera fríverslunarsamninga og tvíhliða skattasamninga - að vísu eru skattasamningar eðli máls samkvæmt ekki á þeim vettvangi - en fríverslunarsamninga á þeim vettvangi og setja aukinn kraft í slíkt. Ég held að við ættum líka að vera þeir aðilar innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem ættu ýta undir það að við náum góðum samingum á þeim vettvangi. Það yrði auðvitað albest. Það liggur hins vegar fyrir að ef við ekki náum samningi á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar fyrr en seinna mun heimurinn fara meira út í hefðbundin fríverslunarsvæði eins og við þekkjum á vettvangi Evrópu og þekkist víða annars staðar. Ég held að tími sé kominn til að við skilgreinum okkur betur varðandi landbúnaðinn, þ.e. hinn hefðbundna landbúnað, sem er kannski eina sviðið þar sem við Íslendingar höfum verið á bremsunni hvað varðar alþjóðlega fríverslunarsamninga, annars staðar höfum við verið framarlega í flokki með þjóðum sem vilja fá frelsi í viðskiptum. Að við skilgreinum betur hvað við viljum ná fram þar og hvað við viljum vernda með það að markmiði að opna frekar markaði okkar fyrir það sem skilgreint er almennt sem landbúnaðarafurðir. Það er skoðun mín, virðulegi forseti, og ég hef viðrað hana áður á þessum vettvangi. Ef við ætlum að hjálpa okkar minnstu bræðrum annars staðar meðal hinna fátækari þjóða þá er hugsanlega besta leiðin til þess að opna markaði okkar. En það þarf meira til. Við sjáum að þau lönd þar sem ekki er frelsi og lýðræði og sem búa við ógnarstjórn hafa ekki getað notfært sér slík tækifæri. Við þekkjum meira að segja heilu álfurnar, því miður, og þó aðallega eina álfu sem hefur ekki náð njóta þess sem lífið hefur upp á bjóða, ef þannig má að orði komast. Sumpart er það og kannski að stórum hluta því að kenna að þar hafa ríkt ógnarstjórnir þar sem mannréttindi hafa ekki verið virt og markaðsbúskapur ekki fengið að blómstra. Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka í þessum efnum en ég hef ekki lengri tíma núna þannig að ég læt nú lokið máli mínu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að bregða hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um oflæti þegar hann benti fólki sem hér hefur tekið þátt í umræðunni á að það ætti ef til vill að kynna sér málin betur. Ég ætla ekki að bregða hv. þingmanni heldur um vanþekkingu á þeim málum sem hann talaði um. Ég var ósammála flestu sem þessi ágæti fulltrúi Sjálfstæðisflokksins setti fram í máli sínu áðan. Um eitt var ég þó honum algerlega sammála. Ég var honum algerlega sammála um að grundvöllurinn að því að jafna kjör heimsins og bæta kjör þeirra þjóða sem eiga ekki í jafngóðum efnum og við er fríverslun. Ég og reyndar jafnaðarmenn á alþjóðavísu erum þeirrar skoðunar að aukinn þróttur í fríverslun sé besta ráðið til að bæta velferðarstig í þróunarlöndunum. Þetta er eitt af því sem forustumenn t.d. breska Verkamannaflokksins, bæði Tony Blair og Gordon Brown, hafa árum saman lagt þunga áherslu á og þó sérstaklega nú hin síðari missiri. Ég er honum líka alveg sammála um þær áherslur sem hann lagði varðandi innanlandsframleiðslu, t.d. á sviði landbúnaðar, en ég tel að sú áhersla kunni að vera heldur óvinsæl innan hans ágæta flokks. Fyrst við erum að tala um fríverslun, frú forseti, vildi ég gjarnan fá að heyra það annaðhvort frá hæstv. utanríkisráðherra eða hv. þingmanni, sem er formaður þingmannanefndar EFTA, hvað líður mikilvægum fríverslunarsamningi sem við höfum margoft rætt um á hinu háa Alþingi og tengist fríverslun við Kanada. Ég er þeirrar skoðunar að það gæti orðið eitt það farsælasta skref sem við gætum stigið í þeim efnum. Eftir því sem ég best veit hefur Evrópusambandið ekki gert slíkan fríverslunarsamning við Kanada og því tel ég að við værum þar á vissan hátt komin framar ESB ef okkur tækist að ná slíkum samningi. Á sínum tíma komu hingað kanadískir frændur okkar og óskuðu beinlínis eftir þessu. Allar götur síðan hefur verið eftir því gengið af mér og ýmsum öðrum hvað valdi því að ekki er enn búið að gera þennan samning við frændur og frænkur okkar í vestri. Ég tel að okkur beri skylda til þess, bæði frá sjónarhóli okkar eigin viðskiptahagsmuna en ekki síður í því ljósi að við eigum til mikils skyldleika við þá þjóð að rekja og okkur ber skylda til að gera allt það sem við getum til að taka þetta upp. Ég spyr: Hvað dvelur orminn langa? Hvernig stendur á því að utanríkisþjónustan er ekki búin að ganga frá þessu? Ef það er svo, eins og hér hefur stundum verið sagt, að það sé þverstæða og þvergirðingsháttur annarra frænda okkar, Norðmanna, þá langar mig til að spyrja þessa tvo hv. þingmenn sem ég nefndi í ræðu minni: Er þá ekki kominn tími til að Íslendingar ráðist í gerð eigin tvíhliða fríverslunarsamnings við Kanada? Utanríkisstefna ríkis eins og Íslands hefur tvíþættan tilgang: Í fyrsta lagi að leggja breiðan ramma að samskiptum okkar við aðrar þjóðir til framtíðar sem þjónar hagsmunum okkar. Í öðru lagi hefur hún annað skammtímamarkmið sem er að bregðast við ýmiss konar málum og vanda sem kemur upp. Varnarstefnan varðar t.d. farsæld okkar til lengri framtíðar að mestu leyti. Sama gildir um viðhorf til Evrópusambandsins. Mig langar aðeins, frú forseti, að fagna því að talsmaður Framsóknarflokksins í dag, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, lýsti því yfir að Framsóknarflokkurinn hefði á nýlegum miðstjórnarfundum sínum tekið upp nákvæmlega sömu stefnu og Samfylkingin hefur varðandi Evrópusambandið, þ.e. að skilgreina samningsmarkmið, og í krafti þeirra að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja síðan úrslit þeirra samningaviðræðna í dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Reyndar var fróðlegt að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gat þess að innan Sjálfstæðisflokksins fyndi hún núna vaxandi stuðning við þá stefnu. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að sjávarútvegsmál væru að vísu giska lítill þáttur í því sem ber í milli okkar og Evrópusambandsins. Ég hef nú skilið hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þann hátt að sjávarútvegsmálin væru nánast sá þröskuldur sem erfiðastur væri. Ég er algerlega ósammála þeim, t.d. hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem ná saman í þessu máli, að sjávarútvegsmálin séu einhver sérstakur þrándur í götu aðildar. Ég er að vísu sammála hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að fiskverndarmál hafa ekki verið í góðu lagi innan Evrópusambandsins, þau hafa þó farið batnandi. En ef Íslendingar telja að þeir hafi betri stefnu í því og jafnvel þá bestu í heiminum, eins og kemur þráfaldlega fram af hálfu bæði ráðherra og forseta landsins, þá ættum við að geta togað þá fram á við í þessum efnum. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að ef Íslendingar yrðu aðilar að Evrópusambandinu mundi það fljótt taka upp þau verndarviðhorf sem við höfum í ríkari mæli. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að engin hætta sé fyrir íslenskan sjávarútveg að ganga í Evrópusambandið. Ef ég skoða í hverju hin sameiginlega fiskveiðistefna Evrópusambandsins felst þá felst hún í því að nýta sameiginlega stofna inna sameiginlegrar efnahagslögsögu. Þetta byggist á einhvers konar veiðireynslu í fortíðinni. En nú er það svo að það er engin sameiginleg efnahagslögsaga. Að því leytinu til erum við öðruvísi í stakk búnir en t.d. Norðmenn. Það er engin veiðireynsla sem á er að byggja fyrir aðrar þjóðir til að krefjast einhvers konar aflaheimilda innan lögsögu okkar. Ég vísa til þess að þegar t.d. Spánverjar sóttu um aðild að Evrópusambandinu á sínum tíma vildu þeir kalla til veiðiheimilda innan 200 mílna efnahagslögsögunnar sem átti að byggjast á fornri veiðireynslu þeirra á milli 12 og 200 mílnanna. Því var einfaldlega hafnað. Hvers vegna skyldi annað gilda um okkur? Af því að þingmenn hafa vísað til ræðna yfirmanna og forustumanna í Evrópusambandinu langar mig til að upplýsa að Evrópunefndin átti fund með einum af helstu samningamönnum Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála fyrr á þessu ári. Í máli hans kom fram að hann taldi að Íslendingar mundu einskis missa hvað aflaheimildir varðar. Hann sagði að ef við værum harðir og klókir samningamenn væri mögulegt að við gætum fengið meira en við höfum í dag. Það er ekki mitt mat heldur mat þessa aðalsamningamanns Evrópusambandsins. Við spurðum hann sérstaklega út í þá hugmynd sem formaður Framsóknarflokksins varpaði fram á sínum tíma, hvort mögulegt væri að búið yrði til sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði í Norður-Atlantshafi þannig að Íslendingar gætu sjálfir stjórnað fiskveiðum sínum. Svar hans var þetta: Ekkert er ómögulegt. Möguleikinn sem í þessu felst er undirstrikaður af því að Göran Persson, forsætisráðherra Svía, var hér á ferð árinu fyrr og hann var aðili að yfirlýsingu sem norrænu jafnaðarmannaflokkarnir sendu frá sér þar sem tekið var undir þessa hugmynd. Hann gerði það ekki fyrr en eftir að hann var búinn að ráðfæra sig við þá sem með þessi mál fara í Evrópusambandinu. Ég tel því alveg ljóst að þetta er ekki þrándur í götu. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að Evrópska efnahagssvæðið hafi reynst ákaflega vel og betur en margir töldu. Ég dáist líka að þeim sem fara með stjórnsýslu okkar varðandi Evrópusambandið þar sem þeir hafa sýnt þetta séríslenska framtak og úrræðasemi sem birtist í því að þeir hafa náð að þróa ákveðnar skemmri leiðir til þess að koma af stað ákvarðanatöku og hafa áhrif á aðgerðir í ríkari mæli en ég taldi að unnt væri. Ég er líka þeirrar skoðunar, frú forseti, að atburðir hafi gerst í Evrópu sem í senn draga úr mikilvægi og nauðsyn þess að við göngum í Evrópusambandið en geri það líka auðveldara. Ég er þeirrar skoðunar að sá styr sem stóð í kringum fall stjórnarskrárinnar hafi gert það að verkum að skapast hafi ákveðin ringulreið í Evrópusambandinu og það er kannski ekki eins ákjósanlegt að ganga í það einmitt núna og áður. Á móti kemur að sú staðreynd að þegar stjórnarskráin féll þá kippti hún úr vegi ákveðnum örðugleikum fyrir okkur einmitt á sviði sjávarútvegs vegna þess að hefði hún verið samþykkt hefði verið erfiðara fyrir okkur að ganga inn í bandalagið. Frú forseti. Ég hef í ræðum síðustu daga gagnrýnt hæstv. utanríkisráðherra harðlega fyrir linku sína gagnvart meintu fangaflugi um og yfir Ísland. Ég er þeirrar skoðunar, vegna þess að ég er sammála honum um að mannréttindi séu algild, að okkur beri að gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir þessa ósvinnu. Ég tel að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki gengið nógu langt. Það er ekki nógu langt gengið að koma hingað og lýsa því yfir að hann sé á móti því. Hann þarf að gera skýra grein fyrir því með formlegum hætti gagnvart bandarískum stjórnvöldum að svona vilja Íslendingar ekki. Og það var hlálegt þegar hæstv. utanríkisráðherra fór með tölu sína í fyrirspurnatíma í gær að á sama tíma lenti á Reykjavíkurflugvelli flugvél sem vitað er að hefur tengst fangaflutningum af þessu tagi. Svo kemur hæstv. ráðherra og lýsir því yfir að hún hafi verið tollskoðuð og ekki hafi fundist nein merki um fanga. Ég hygg að hægt væri að spyrja á móti: Var gengið úr skugga um að engin merki væru um að hún hefði verið notuð til einhvers konar fangaflutninga? Var gengið úr skugga um það áður en vélin lenti að yfirlýsingar væru um það sem hægt væri að sannreyna að hún hefði ekki verið notuð til slíkra hluta? Ég bendi á það, frú forseti, að árið 1996 samþykktum við lög, breytingar á hegningarlögum, sem gera það að verkum að refsilögsaga í málum sem þessum nær út fyrir Ísland. Við höfum því skyldur til að reyna að upplýsa hvort menn hafi gerst brotlegir við lög á Íslandi með því að taka hugsanlega þátt í flutningum á föngum til landa þar sem líkur eru á að pyndingum sé beitt við yfirheyrslur. Stjórnarliðar koma hér hver um annan þveran og halda því fram að ekkert sé um þetta vitað og hæstv. utanríkisráðherra segir að þetta sé sögusveimur. Þó er upplýst í Svíþjóð að um íslenska lögsögu flaug vél með tvo menn sem rænt var um hábjartan dag á götum úti af því að talið var að þeir væru meintir hermdarverkamenn. Það kom síðan í ljós að svo var alls ekki og þurfti íhlutun sjálfs utanríkisráðherra Bandaríkjanna til þess að þeim yrði sleppt úr haldi. Það þýðir a.m.k. að þeir sem flugu þeirri vél hafa gerst sekir um mannrán, þeir hafa gerst brotlegir við lög sem gilda á Íslandi. Er þá ekki skylda okkar að fá þá menn framselda og draga þá fyrir lög og dóm ef mannréttindi eru algild eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan? Ég tel hins vegar nauðsynlegt, frú forseti, að hæstv. utanríkisráðherra gefi yfirlýsingu um hvort enn sé í gildi sú yfirlýsing sem þáverandi forsætisráðherra gaf fyrir Íslands hönd 18. mars 2003 í tilefni af innrásinni í Írak. Sú yfirlýsing var aldrei blessuð eða samþykkt af ríkisstjórninni en í henni kemur fram allrúm heimild til þess að leyfa flug yfir Ísland, millilendingar á Keflavíkurflugvelli ef það tengdist baráttunni gegn hermdarverkum í heiminum og þessi heimild var ekki sérstaklega tengd stríðinu í Írak þó að tilefni útgáfu hennar hafi verið sú styrjöld. Ég spyr því hæstv. utanríkisráðherra: Er sú yfirlýsing sem Davíð Oddsson gaf út 18. mars 2003, og birtist á vef Hvíta hússins 23. mars sama ár, enn í gildi? Það er ekki síst vegna orðalags hennar og þeirrar rúmu heimildar sem þar kemur fram sem ég tel að Bandaríkjamenn hefðu vel getað túlkað hana þannig að þeir hefðu heimild íslensku ríkisstjórnarinnar til að fara um. Þess vegna er það svo yfirtak nauðsynlegt að hæstv. utanríkisráðherra taki á sig rögg, hristi af sér linkuskapinn og læpuskapinn og lýsi því yfir að það sé fortakslaust bannað að fangaflugvélar sem eru að flytja meinta hermdarverkamenn til landa þar sem pyndingum er hugsanlega beitt fái að lenda á Íslandi. Það þarf að liggja alveg skýrt fyrir út af þeirri tvíræðu yfirlýsingu sem ríkisstjórnin, afsakið, frú forseti, sem forsætisráðherra þáverandi í heimildarleysi vegna þess að hann hafði samþykki ríkisstjórnarinnar, gaf út. Mér finnst þetta skipta mjög miklu máli. Það er annað sem mig langar líka til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra og tengist Írak. Ég gæti í sjálfu sér flutt aðra ræðu síðar í dag um það. 7. október sl. sagði hæstv. forsætisráðherra að stuðningur Íslands við innrásina í Írak hefði byggst á röngum upplýsingum og að það hefðu því verið mistök af Íslands hálfu að styðja innrásina í Írak. Mig langar, frú forseti að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir tvennu: Hefur þessi yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra sem birtist í Blaðinu verið rædd í ríkisstjórninni? Í öðru lagi: Er hæstv. utanríkisráðherra sammála hæstv. forsætisráðherra um að stuðningur við innrásina í Írak hafi byggst á röngum upplýsingum og hafi verið mistök?

Virðulegi forseti. Þá höfum við það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson segir að sjávarútvegsmálin séu ekki sérstakur þrándur í götu að aðild að Evrópusambandinu, hvorki meira né minna. Þar sem það er augljóst að það fer í taugarnar á hv. þingmanni að talað sé um að viðkomandi aðili, eins og aðrir, hafi einhverja vanþekkingu á málum vildi ég bara spyrja, af því að hér var gefin út skýrsla, Fiskveiðiauðlindin, Ísland og Evrópusambandið, í september 2004 hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér efni hennar og innihald. Ég spyr hvort þetta sé þá bara einhver þvættingur eða hvort það sé raunverulega þannig að hv. þingmaður hafi kynnt sér niðurstöðu þessarar skýrslu og sé þeirrar skoðunar að það sé í góðu lagi fyrir Íslendinga að gangast undir sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Þingmaðurinn lét í það skína að ekki væri við hæfi að tala hér um vanþekkingu hjá þeim sem ráða hvað mestu um Evrópusambandið innan Samfylkingarinnar. Gott og vel. Segjum bara að þeir séu afskaplega vel upplýstir. Ég vek þá athygli á því að þessir þingmenn og forustumenn hafa aldrei mér vitandi talað um það stórkostlega atvinnuleysi sem er í Evrópusambandinu, aldrei talað um þann vanda sem menn horfa framan í og vita ekki hvernig á að taka á lífeyrismálunum. Það er ekki lítið vandamál, það er gígantískt vandamál. Og þeir hafa aldrei talað um þann vanda í Evrópusambandinu sem stærstu og öflugustu löndin eru að taka á, vanda sem snýr að þessum ósveigjanlega vinnumarkaði sem hefur gert það verkum að Evrópusambandið hefur ekki náð neinum þeim markmiðum sem það ætlaði sér, eins og t.d. með Lissabon-áætlun, ekki neinum þeim markmiðum. Ég bið bara hv. þingmann um að ræða kannski örlítið um þessa þætti næst þegar menn ræða um Evrópusambandið.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að Lissabon-ferlið sem átti að auðga Evrópu hefur misheppnast. Það er líka alveg hárrétt hjá honum að í Evrópu ríkir mikið atvinnuleysi en það er hins vegar alveg ljóst að þó að Ísland gengi í Evrópusambandið hefði það engin áhrif á atvinnustig hér, nema hugsanlega til að bæta það. Það er líka hægt að benda á lönd innan Evrópusambandsins þar sem atvinnustig hefur hækkað, að því er virðist beinlínis vegna inngöngu í Evrópusambandið. Lífeyrissjóðir skipta engu máli í þessu sambandi. Það var fyrir að þakka framsýni þáverandi ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingarinnar að hér var byggð upp sérstök tegund lífeyrissjóða. Það er líklega ein farsælasta ákvörðun sem hefur verið tekin hér á landi varðandi velferð þessarar þjóðar og inngangan í Evrópusambandið mun engin áhrif hafa á það. Hins vegar er líklegt að við gætum haft áhrif á Evrópusambandið, og höfum raunar þegar gert það, varðandi þess eigin lífeyriskerfi vegna þess að í vaxandi mæli horfa menn til þess íslenska. Þetta gæti orðið ákveðin útflutningsvara. Ég vona að hv. þingmaður hafi lesið viðtal sem birtist við mig um þetta í sérstöku riti um lífeyrissjóði í Englandi. Síðan spyr hv. þingmaður mig um ritgerðina og skýrsluna Fiskveiðiauðlindin, spyr hvort ég hafi lesið hana. Já. En hvað var það sérstaklega í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður vildi inna mig eftir? Ég dreg í efa að hann hafi lesið hana sjálfur vegna þess að hann kom ekki með nein efnisatriði. Ég get hins vegar sagt honum að ég hef rætt við skýrsluhöfundana, ég hef átt fundi með þeim fleiri en einum og þeir hafa ekki treyst sér til að hrekja það að Íslendingar gætu í samningum við Evrópusambandið fengið því framgengt að hér yrði sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði þar sem Íslendingar réðu fiskveiðum sínum. Bara til að slá á þennan punkt enn frekar er ég þeirrar skoðunar að engar undanþágur þurfi fyrir okkur á sjávarútvegssviði til þess að við getum orðið aðilar að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg kostulegt að hlusta á þetta. Bara svo að ég lesi aðeins úr skýrslunni, með leyfi forseta. Hér segir: „Forráðamenn Evrópusambandsins hafa aldrei gefið neinar vísbendingar um að samkomulag gæti orðið um slíka skilmála“ - þ.e. skilmála um að við mundum ekki undirgangast sameiginlega sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Ef hv. þingmaður segir að við getum undirgengist hana eru það auðvitað miklar fréttir. Ég get ekki túlkað þetta öðruvísi en að hv. þingmaður hafi haldið því fram. Það eru hin pólitísku tíðindi. Varðandi atvinnustigið, vinnumarkaðinn og aldurssamsetninguna er það þetta sem menn takast á um í Evrópusambandinu alla daga. Um það gengur umræðan um stjórnarskrána, um samrunaferlið, hvort eigi að dýpka þetta o.s.frv. Að halda því hér fram að þetta hafi ekki áhrif á þjóðir Evrópusambandsins er alveg gersamlega fráleitt. Ég vona að hv. þingmaður hafi eitthvað mistalað sig þegar hann hélt slíku fram því það liggur alveg fyrir að þetta er orðinn vandi allra sem í Evrópusambandinu eru.

Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar ætla ég alls ekki að bregða þessum hv. þingmanni um vanþekkingu. Honum finnst það miklar fréttir að ég telji að við þyrftum ekki undanþágu varðandi sjávarútveg ef við gengjum í Evrópusambandið eða að ég telji að sameiginleg sjávarútvegsstefna væri einhver þrándur í götu. Má ég upplýsa hv. þingmann um að Samfylkingin hefur gefið út heila bók um þetta? Má ég upplýsa hann um að ég hef skrifað svona 10 greinar um þetta, haldið um þetta ræður í þinginu og á erlendum vettvangi? Ég hef meira að segja verið fenginn til að flytja sérstaklega erindi um þetta í þeirri nefnd sem hv. þingmaður situr í, og ég sat í þremur sinnum lengur en hann. Þegar hv. þingmaður vísar í þessa skýrslu og telur að ekki sé hægt að fá undanþágur - ég skildi hv. þingmann þannig - er það þannig að ég tel að ekki þurfi undanþágur. Aðalsamningamaður Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála sagði við mig og hæstv. dómsmálaráðherra, formann Evrópustefnunefndar, að við þyrftum enga undanþágu.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að lýsa því yfir að ég á mjög erfitt með að taka orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar trúanleg í þessum efnum. Fram til þessa dags hefur engum tekist að sannfæra mig um það að við Íslendingar munum fá einhverja sérstaka undanþágu frá sameiginlegri fiskveiðistefnu Evrópusambandsins, engum, ekki einu sinni Franz Fischler, fyrrverandi sjávarútvegskommissar Evrópusambandsins, þegar ég spurði hann að þessu fyrir nokkrum árum. Ég tek þessi orð hreinlega ekki trúanleg. Ég trúi því heldur ekki þó að hv. þm. Össur Skarphéðinsson segist hafa talað við einhverja sérfræðinga og þeir sagt honum eitthvað á þá leið að þeir geti ekki svarað spurningum um þetta efni, þ.e. hvort þeir telji að við þurfum undanþágu. Ég tel einfaldlega að þessir menn hafi ekki umboð til að vera með yfirlýsingar um eitt eða neitt hvað þetta varðar því að umboðið til að taka svona ákvarðanir, umboðið til að fara út í svona samningaviðræður, hlýtur að koma frá hinum ýmsu löndum innan Evrópusambandsins og þar eru ýmsir hagsmunahópar sem þrýsta mjög hart á það, munu a.m.k. eflaust þrýsta mjög hart á það að fá fiskveiðiréttindi við strendur Íslands. Hér var talað um sögulega reynslu. Margar Evrópuþjóðir hafa sögulega reynslu af fiskveiðum við Ísland og ég hygg að þessar þjóðir hafi engu gleymt. Það eru margar þjóðir sem eiga mjög um sárt að binda í Evrópu vegna fiskveiðistefnu Evrópusambandsins sem hefur verið gersamlega mislukkuð, nágrannaþjóðir sem búa bara skammt undan, til að mynda Englendingar og Skotar. Breskir togarar eru að veiða við Ísland núna. Þeir eru að landa fiski núna fyrir austan og flytja hann út á markaði á Bretlandseyjum þar sem þessi fiskur keppir við fisk sem íslenskir sjómenn eru líka að reyna að selja. Fiskurinn sem bresku togararnir eru að veiða hér samkvæmt samningi við Íslendinga veldur verðfalli hjá okkar mönnum, og okkar menn eru mjög pirraðir yfir þessu. Ég er alveg sannfærður um að í Evrópu þar sem ríkir viðvarandi skortur á hvítfiski mundi strax myndast mikil pressa á það að komast inn í gullkistuna hér við land og fá að veiða fisk.

Frú forseti. Það er algerlega hárrétt hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að það yrði mikill þrýstingur á það að komast inn fyrir efnahagslögsöguna og fá að veiða hér. Ég er algerlega sammála honum um það. En ég tel engin efnisleg rök fyrir þær þjóðir sem slíkum þrýstingi beita til að fá slíkt. Hv. þingmaður talar um veiðireynslu. Hversu langt aftur fara menn þegar þeir meta slíka veiðireynslu? Það eru fordæmi fyrir því. Hv. þingmaður getur skoðað þau, t.d. fordæmin þegar Spánverjar sóttu um aðild að Evrópusambandinu. Ég man ekki lengur hvaða ár það var. Þar fyrir utan verða menn að vera klárir á því út á hvað hin sameiginlega fiskveiðistefna Evrópusambandsins gengur. Grófu drættirnir eru þessir: Sameiginleg nýting sameiginlegra auðlinda innan sameiginlegrar efnahagslögsögu. Það er engin sameiginleg efnahagslögsaga. Grunnurinn er fallinn. En það eru hins vegar mikilvægir flökkustofnar sem skipta okkur miklu máli sem eru utan efnahagslögsögunnar eða ganga út fyrir hana og inn í efnahagslögsögu annarra ríkja. Um nánast alla þessa stofna núna er búið að semja með aðild Evrópusambandsins, ekki alla en þó þannig að þeir hagsmunir eru varðir. Ég var að vísu ekki sammála því hvernig hæstv. núverandi forsætisráðherra samdi á sínum tíma af sér fyrir Íslands hönd varðandi það mikilvægasta að mínum dómi, norsk-íslensku síldina, en ég segi einfaldlega að það eru engin efnisleg rök til að fullyrða þetta fyrir fram. Ég er breyskur eins og aðrir menn og það er hugsanlegt að ég komist ekki alltaf að réttri niðurstöðu. En hvað er í hættu? Þetta mundi koma fram í samningaviðræðum milli Íslands og Evrópusambandsins og ég ætla að lýsa því yfir til að róa hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson að ég mundi aldrei mæla með samþykkt slíkra samninga ef samningamenn kæmu heim og væru búnir að veita slíkar veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar. 

Virðulegi forseti. Þegar ég tala um veiðireynslu á ég við það að menn hafa veitt hér við land og hafa engu gleymt. Þeir þekkja fiskinn sem kemur héðan og þeir vita hversu mikil verðmæti felast í því að fá að veiða hér. Hvort sem þeir mundu reyna að nota einhvern lagalegan rétt til að fá þessa veiðireynslu eða ekki hygg ég að þeir mundu með einum eða öðrum hætti reyna að komast inn í lögsöguna, kannski með því að kaupa sig inn í íslensk sjávarútvegsfyrirtæki, kaupa þau algerlega upp, nota svipaðar aðferðir og Spánverjar hafa verið að beita fyrir sig til að komast einmitt inn í þá gullkistu sem Norðursjórinn var, og vonandi verður aftur seinna meir. Hitt er svo annað sem hv. þingmaður nefndi, þessir flökkustofnar. Þar eigum við Íslendingar hlutdeild í dag og þar á Evrópusambandið líka hlutdeild. Hefur þingmaðurinn hugleitt hvernig færi til að mynda með veiðar okkar á kolmunna eða á norsk-íslensku síldinni sem Evrópusambandið á líka hluta af? Hvernig færi til að mynda með veiðar okkar í Barentshafinu? Evrópusambandið er með fiskveiðisamning við Norðmenn og Rússa í Barentshafi. Hvað yrði um allar þessar heimildir?

Ég tel, frú forseti, að við mundum í engu missa nokkurs við varðandi þessar heimildir. Ég tel líka að útrásarþrótturinn í íslensku atvinnulífi mundi gera það að verkum að við gætum notfært okkur töluvert vel þá möguleika sem felast í 20 fiskveiðisamningum Evrópusambandsins við aðrar þjóðir þannig að ég ber engan kvíðboga varðandi þetta. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það mun verða þrýstingur af hálfu þessara þjóða til að komast inn þegar við semjum um aðild. En ég tel að það séu engin rök til að láta undan honum, hvorki fyrir okkur né Evrópusambandið. Ég er ekki hræddur við það en það kæmi í ljós í samningum. Hitt er svo annað mál og ég skal fúslega gangast við því líka að ég tel að ekki yrði undan því vikist, og ég er heldur ekki á móti því, ef við gengjum í Evrópusambandið að erlend fyrirtæki og erlendir aðilar fengju að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. En það er skoðun sem af minni hálfu hefur legið fyrir árum saman.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að vera svo einlægur í afstöðu sinni til Evrópusambandsins. Það verður ekki af honum tekið að hann vill að Ísland gangi í Evrópusambandið og afsali sér hluta af því sjálfstæði sem menn börðust fyrir fyrr á árum og því fullveldi sem mikið hefur verið haft fyrir. Ég heyri ekki betur en að hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson sé tilbúinn til að gera lítið úr baráttu þeirra sem börðust fyrir sjálfstæði þessarar þjóðar með málflutningi sínum. En hann sagði annað sem var mjög athyglisvert, þ.e. að inngöngu Íslands í ESB fylgdi engin hætta fyrir íslenskan sjávarútveg. Þetta er tímamótayfirlýsing og mjög merkileg. Hann vísaði til veiðireynslu. Hvort sem Íslendingar fengju tímabundnar undanþágur frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins eða þyrftu að taka upp sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins þá mundi það þýða mikið afhroð fyrir íslenskan sjávarútveg. Í mínum huga er enginn vafi á að Íslendingar þyrftu að taka upp sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Við hvað styð ég þessar fullyrðingar mínar? Ég styð þær við sjónarmið sem m.a. koma fram í ritgerð sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vísaði hér til, við fræðirit Stefáns Más Stefánssonar, prófessors í lögum og Evrópurétti, og Óttars Pálssonar hæstaréttarlögmanns og við skoðanir Franz Fischlers sem lýsti því yfir á fundi sem ég átti með honum í Montreux í Sviss, ekki alls fyrir löngu, að það væri ljóst að Íslendingar þyrftu að taka upp sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins gengju þeir þar inn. Ég verð nú að segja að ég hef tilhneigingu til að trúa þessum mönnum frekar en hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég vona að hann virði það við mig. En það er morgunljóst, í mínum huga, 

Frú forseti. Ég bið ekki hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins um að trúa mér. Ég bið engan mann um það. Ég segi bara: Þetta er mín skoðun sem byggist á minni eigin rannsókn, löngum lestri og mörgum samtölum. Ég segi einfaldlega að ef gengið yrði til samninga við Evrópusambandið um aðild þá kæmi þetta í ljós. Þá mundu þessir ágætu herramenn sjá þetta sjálfir. Þá mundu þeir að lokum fallast á mína skoðun. Þeir þurfa ekki að taka þetta sem einhvern óbifanlegan sannleik úr mínum munni. Ég veit, vegna þess að ég hef skoðað þetta það vel, að þetta mun koma fram. Ég get að vísu ekki gumað af því að hafa átt einkafund með Franz Fischler í Sviss. Ég hef hins vegar hitt þann mann mörgum sinnum. Ég hef rætt þessi mál við hann og vísa í það sem hann hefur sagt opinberlega, t.d. eftir fund í Háskólanum í Reykjavík. Það var með þeim hætti að ekki er hægt að túlka það eins og Sigurður Kári Kristjánsson gerir. Ég vísa líka til þess að sænski forsætisráðherrann er þeirrar skoðunar að tillaga hæstv. núverandi forsætisráðherra, sem kennd er við Berlínarræðuna, sé bæði athyglisverð og líkleg til að ganga upp. Það hlýtur að skipta máli. Í öllu falli tel ég að efnisrök í málinu séu öll á þann veg að ég get verið sannfærður um að Íslendingar mundu efla sjávarútveg sinn við inngöngu. Þeir fengju meiri veiðiheimildir en þeir hafa núna vegna þess að þeir gætu nýtt sér margvíslegar ónýttar veiðiheimildir í krafti þeirra 27 fiskveiðisamninga sem eru við önnur ríki. Síðan ætla ég að rifja upp að það var Sjálfstæðisflokkurinn, sjávarútvegsráðherra Sjálfstæðisflokksins, sem fyrstur hleypti Evrópusambandinu inn fyrir efnahagslögsöguna með formlegum samningum. Það var Þorsteinn Pálsson.

Frú forseti. Ég ætla aftur að hrósa hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að vera einlægur í skoðunum sínum á Evrópumálum. En hans skoðun er einfaldlega sú að grafa eigi undan íslenskum sjávarútvegi. Hún er sú að færa eigi yfirstjórn sjávarútvegsmála frá Íslandi og suður til Brussel. Það eru allir sammála um að þannig verði það. Franz Fischler lýsti því ekki yfir á einkafundi við mig. Hann gerði það á fundi sem ég sótti fyrir hönd þingmannanefndar EFTA. Á þeim fundi voru líka hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og Birkir Jón Jónsson. Þeir geta lýst því sem þar fór fram. Ég er ósammála því sem fram kemur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að innganga okkar Íslendinga í Evrópusambandið mundi efla íslenskan sjávarútveg. Ég spyr: Hvað hefur hv. þingmaður fyrir sér í því? Er árangur Evrópusambandsins í fiskveiðum svo glæsilegur 

Frú forseti. Nú er ég sannfærður um að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Sigurður Kári Kristjánsson munu nota möguleika sína til frekari ræðuhalda í dag til að færa rök fyrir því að það yrði slæmt fyrir okkur, hvað sjávarútveginn snertir, að ganga í Evrópusambandið. Ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar gætu haldið stjórn á fiskveiðum sínum í krafti þeirrar tillögu sem ég vísaði til áðan og Halldór Ásgrímsson setti fyrstur fram. Hins vegar vil ég segja það alveg klárt og kvitt að ég er líka reiðubúinn til að ganga í Evrópusambandið jafnvel þó að yfirstjórnin yrði í Brussel. Hvaða yfirstjórn yrði í Brussel? Þar yrði bara ein ákvörðun tekin um heildarkvótann. En samkvæmt reglum Evrópusambandsins mundi íslenska ríkisstjórnin síðan deila honum út til innlendra aðila. Ég er þeirrar skoðunar að í krafti vísindalegra rannsókna, sem í dag eru kannski ekki upp á marga fiska hvað okkur varðar, yrði heildaraflinn ákveðinn. Þannig að ég tel að það sé engin  
            

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hann flutti hæstv. Alþingi hér í dag. Ég vil líka þakka fyrir það að föst hefð sé fyrir því að hafa sérstakan dag tileinkaðan umræðum um utanríkismál. Að sjálfsögðu er erfitt að fara vel yfir sviðið án þess að tipla á nokkrum málum þar sem utanríkismál eru víðfeðmur málaflokkur og snerta alla okkar tilveru ef þannig er litið á það. En eftir sem áður vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrslu hans og ég vil taka undir orð þeirra sem látið hafa þá skoðun í ljós að skýrslan er frekar yfirlit yfir það sem hefur gerst á árinu en ekki bein stefnumótun fyrir framtíðina, hvernig ríkisstjórnin hæstv. mun fylgja eftir utanríkisstefnu sinni, ef við göngum út frá lengd kaflanna eða þeim tíma sem gefinn er í málefnið. Frú forseti. Utanríkismál snerust áður fyrr að mestu um varnarmál og markaði fyrir íslenskar útflutningsvörur og svo það sé alveg skýrt, vegna þess að hér hefur verið rætt töluvert um afstöðu hinna ýmsu flokka til NATO og til hersins á Miðnesheiði, þá held ég að það sé öllum ljóst að stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er alveg skýr. Við viljum úr NATO. Við viljum úr hernaðarbandalagi, við viljum hafa landið herlaust. Þessi stefna okkar byggist ekki á einhverri gamalli alþýðubandalagssýn, eins og hér hefur verið nefnt. Hún byggist á friðarstefnu, mannúðarstefnu og á þeirri stefnu sem ég held að sé að ryðja sér til rúms, og þá sérstaklega hjá ungu fólki um heim allan, að draga úr hernaðarbrölti og vinna að friði í heiminum með öðrum ráðum en vígbúnaðarvélum. Það er ljóst að við erum þátttakendur í alþjóðavæðingunni svonefndu og málefni hinna fjarlægu landa og þjóða koma því inn á okkar borð. Það eru mál eins og mannréttindi, fátækt, félagsleg staða og umhverfismál. Þessi mál skipa mikilvægari sess nú en áður þegar rætt er um utanríkismál. Við erum aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og við berum því að nokkru leyti ábyrgð á þeirri stefnu sem þau miklu samtök berjast fyrir. Ég tel að til þess að Alþjóðaviðskiptastofnunin þjóni sínum tilgangi verði áherslur að breytast og færast frá hinum viðskiptalegu og kapitalísku sjónarmiðum yfir í félagsleg sjónarmið og að Alþjóðaviðskiptastofnunin verði nýtt til að auka jöfnuð og bæta stöðu fátækra þjóða og heimsálfa umfram það sem gert hefur verið. Hagsmunir iðnríkjanna og hinna efnuðu ríkja hafa ráðið för. Viðskiptastofnunin hefur miklu frekar staðið vörð um stöðu hinna ríkari þjóða á kostnað hinna fátæku. En þetta verður að breytast ef við viljum efla von til friðsamlegra lífs á jörðinni. Hin mikla gjá, sem hefur breikkað, milli fátækra og ríkra þjóða, ekki bara af efnahagslegum heldur ekki síður af félagslegum toga, mun leiða til mikilla hörmunga í náinni framtíð, ef samtök eins og Alþjóðaviðskiptastofnun breyta ekki um kúrs og nýta krafta sína til að jafna stöðu þessara heimsálfa. Það er alveg ljóst að misskipting innan landa, eins og hér í Evrópu, er að brjótast fram. Atburðirnir í Frakklandi, sem blossuðu upp af litlum neista, eru orðnir að stóru báli sem breiðist nú um Evrópu. Kúgaður minni hluti innflytjenda rís gegn langvarandi niðurlægingu, atvinnuleysi og fátækt - ungmenni sem ekki sjá fram á að komast nokkurn tíma til mennta eða hafa viðurværi af atvinnu. Við hefðum getað sagt okkur það sjálf að slík þróun myndi leiða til uppreisnar og vandamála og við eigum að líta okkur nær og ígrunda alvarlega þá stöðu sem innflytjendur eru í hér á landi. Við eigum að hafa atburðina í Frakklandi sem víti til varnaðar og einhenda okkur í að styrkja stöðu þeirra fjölmörgu innflytjenda sem eru orðnir íslenskir ríkisborgarar eða vinna hér á landi. Alþjóðavæðingin hefur tvær hliðar og það getur því skipt sköpum fyrir jákvæða þróun og friðvænlegri heim hvort jafnvægi næst á milli efnahagslegra og félagslegra þátta í alþjóðasamningum. En eins og ég sagði áðan hefur hin kapítalíska efnahagslega hlið verið mun sterkari fram til þessa. Hæstv. forseti. Í ræðu og skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, nefndi hann ástandið í Írak. En ég saknaði þess að því miður kom hæstv. utanríkisráðherra lítið inn á ástæður innrásarinnar og þar af leiðandi þótti hæstv. ráðherra ekki ástæða til að biðjast afsökunar fyrir hönd íslensku þjóðarinnar á því að hafa látið blekkjast af falsrökum og fölsuðum skýrslum og upplognum upplýsingum um stöðu mála í Írak, falsskýrslu sem gaf bæði hagsmunaaðilum og Bandaríkjastjórn ástæðu til innrásar undir fölsku flaggi, þ.e. til ólögmætrar innrásar. Það er að mínu mati óásættanlegt að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki fara að dæmi hæstv. forsætisráðherra Breta og fleiri sem hafa beðist afsökunar á að láta blekkjast, þó svo að Bretar standi enn þá að því að hafa her í Írak. En eins og allir vita eru uppi háværar kröfur um að þeir biðjist ekki eingöngu afsökunar á að hafa stuðlað að árás inn í Írak, heldur vill breska þjóðin að breski herinn verði dreginn þar út. Það er ekkert til sem heitir fyrirbyggjandi stríð. Það eru til fyrirbyggjandi aðgerðir, það er hægt að styrkja þær og stuðla að því með því að efla mannréttindi og félagslega stöðu fólks sem býr við misrétti og í þjóðum þar sem harðstjórn ríkir og lýðræði er ekki virt. Þannig eigum við að forða því að verði átök. En það er ekkert til sem heitir fyrirbyggjandi stríð. Stríð leiðir af sér stríð og hörmungar eins og við erum að upplifa aftur og aftur. Það er alveg ljóst að Bandaríkjastjórn hefur verið þar í fararbroddi og ríkisstjórn Íslands hefur verið allt of auðsveip til stuðnings Bandaríkjastjórn í þessu máli. Það er farið að reyna að skilgreina hugtakið hryðjuverkamaður. Það er eðlilegt að það reynist erfitt, bæði Sameinuðu þjóðunum og öðrum að finna skilgreiningu á því, vegna þess að hvenær er uppreisn? Hvenær eru óeirðir? Hvenær verða þær að hryðjuverkum? Hver er skilgreining á því? Ég trúi því að við fordæmum öll hryðjuverk sem slík. En það er líka hægt að hafa hugtakið og skilgreininguna svo víða að saklausir einstaklingar fái að líða fyrir það og það sé hægt að handtaka saklaust fólk í nafni þess að verið sé að draga úr hættu á hryðjuverkum. Það hefur sannast að Bandaríkjastjórn stendur fyrir slíkum handtökum og það bendir allt til þess að íslensk flughelgi og flugvellir á Íslandi hafi verið notaðir til slíkra flutninga og það ber að fordæma. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hér hafa skorað á hæstv. utanríkisráðherra að fordæma slíkt, hafi það átt sér stað, og gefa tafarlaust út þá yfirlýsingu að það verði ekki liðið. Hæstv. forseti. Í þeim stutta tíma sem ég á eftir vil ég nefna tvö þingmál sem mér finnst skipta miklu máli og eru í þeim anda sem ég nefndi að stuðla að friði og uppbyggingu í stríðshrjáðum löndum. Það er þingsályktunartillaga um kaup og rekstur á færanlegri sjúkrastöð í Palestínu þar sem fyrsti flutningsmaður er Jónína Bjartmarz. Og eins þingsályktunartillaga um að mótmæla byggingu aðskilnaðarmúrsins í Palestínu. Aðskilnaðarmúrinn í Palestínu er ólöglegur, hann á að fordæma. Það höfum við ekki gert með nógu áberandi hætti né hvatt til þess að þjóðir heims geri það. Ísraelsmenn halda áfram byggingu þessa mikla múrs í skjóli Bandaríkjastjórnar og það er alveg ljóst að það er búið að mynda risastórt gettó á Gaza-svæðinu sem áður var allt hertekið land af Ísraelsmönnum. En sem betur fer hafa friðarumleitanir og friðarviðræður leitt til að Ísraelsmenn hafa farið út af svæðinu með hermenn og ísraelska íbúa á þessu svæði. En eftir stendur að svæðið er eins og stórt gettó, þar sem Palestínumenn geta ekki farið frjálsir út af svæðinu, hvorki á landi né láði eða notað þann flugvöll sem er inni á svæðinu. Það er ljóst að aðskilnaðarmúrinn á að einangra Palestínumenn uppi í Gólanhæðum og þar eru Ísraelsmenn að ásælast vatnsbirgðir Palestínumanna og það er ástæðan og orsökin fyrir því að þeir 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýrslu hans. Þar er farið víða og kannski eðlilegt að ekki sé ítarleg umfjöllun um eitt einstakt mál eins og oft hefur verið, þar sem hæstv. utanríkisráðherra hefur skamma hríð verið í embætti. En fyrirrennarar hans hafa oft á tíðum helgað þessa umræðu að mestu einu málefni og ég held að það hafi verið ágætur siður og vænti þess að honum verði viðhaldið þannig að umræðan megi vera sem markvissust. Það er mikilvægt fyrir okkur að fá málþing um utanríkismálin í þinginu með þeim hætti sem hér hefur verið. Mikilvægt vegna þess að til lengri tíma litið í alþjóðamálum er auðvitað ýmislegt sem gefur okkur sérstaka ástæðu til að leggja ríka áherslu á þau. Breytingar í umhverfi okkar og í heiminum yfir höfuð gefa okkur tilefni til þess. Við erum þannig ekki lengur miðpunktur í varnar- og öryggismálum eins og áður var. Bandaríkin hafa skilgreint okkur út af heimavarnarsvæði sínu og þær átakalínur hafa sem betur fer, vil ég leyfa mér að segja, færst til annarra heimshluta. Í hinu norræna samstarfi dregur auðvitað nokkuð úr því þar sem aukin áhersla þeirra er á samstarf til austurs, við Eystrasaltslöndin og inn í Evrópu. Þess utan höfum við á hinum evrópska vettvangi tekið ákvörðun um að vera ekki hluti af hinu pólitíska samstarfi Evrópuþjóðanna. Þegar nú bætist við að þungamiðjan í alþjóðaviðskiptunum er líka að færast, með því að Kína er að rísa sem mikið efnahagsveldi, og viðskiptaþungamiðja veraldarinnar því að færast nokkuð frá því sem áður var, þá gefur allt þetta okkur tilefni til lengri tíma að leggja enn ríkari áherslu en áður á þátttöku okkar í alþjóðamálum og alþjóðlegt samstarf. Þetta hlýtur líka að vekja okkur til umhugsunar um það hvort sá tími sé ekki skammt undan að við þurfum að taka ákvarðanir um virkari þátttöku í alþjóðlegu samstarfi og þá auðvitað ekki síst á vettvangi Evrópuríkjanna í Evrópusambandinu. Í gær var rætt við hæstv. utanríkisráðherra um meinta fangaflutninga um íslenska lögsögu. Það virðist enginn áhugi vera hjá ráðherranum eða ríkisstjórninni að rannsaka það mál og ég held að ekki sé ástæða til að orðlengja þá umræðu, það hafi allt komið fram í henni sem mun koma fram. Ég get hér einvörðungu tekið undir hvert orð í ræðu 1. þm. þingmanns Reykjavíkurkjördæmis norður, Össurar Skarphéðinssonar, um það efni. En það voru kannski einkum þrjú atriði sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um. Í fyrsta lagi kemur fram í skýrslu hans ákaflega lofsamleg umfjöllun um ríkisstjórn þá sem nú situr í Írak. Nú vil ég trúa því að einhverjir dagar hljóti að vera síðan sá texti var skrifaður því nú er það komið fram að á vegum þessarar ríkisstjórnar og innanríkisráðuneytisins, virðist hafa verið rekið ógeðslegt fangelsi í Bagdad, en það var afhjúpað nú í vikunni. Ég hlýt að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort það veki ekki hjá honum efasemdir um þau stjórnvöld sem nú ríkja í Írak og hvort hann fordæmi ekki slíka meðferð á fólki þótt hann sé áhugalítill um að rannsaka meinta fangaflutninga um lögsögu okkar. En rekstur þessa fangelsis liggur þó fyrir sem staðreynd sem ráðherrann getur ekki neitað og hlýtur að vera á okkar ábyrgð því innrásin í Írak var gerð í okkar nafni. Við lýstum sérstökum stuðningi við þær aðgerðir og áætlun alla og sá stuðningur var skilyrðislaus. Hann felur þess vegna í sér ábyrgð á öllu því sem slíkri innrás fylgir. Í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra um það sem fram kemur í viðræðum við Evrópusambandið um búvörur. Um áherslur Íslendinga í þeirri umræðu að fá aukið aðgengi fyrir íslenskt lambakjöt á mörkuðum Evrópusambandsins og spyrja hæstv. ráðherra hvort af hálfu Evrópusambandsins séu svipaðar áherslur uppi um að fá greiðari aðgang að íslenskum mörkuðum fyrir einhverjar af sínum búvörum. Hverjar þær eru, ef svo er, og hverjar undirtektir hans hafi verið í því efni. Í þriðja lagi vildi ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra um málefni Tævans. Eins og við þekkjum er nú uppi í heiminum sú vá sem er fuglaflensan og áhyggjur manna af því að hún geti þróast með alvarlegum hætti. Stjórnvöld á Tævan hafa vakið athygli á því að sú einangrunarstefna sem Kína hefur rekið gagnvart þeim hafi m.a. leitt til þess að þeir eigi ekki aðild að Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni. Þar af leiðandi sé Tævan ekki hluti af hinu alþjóðlega viðbragðskerfi í heilbrigðismálum ef heimsfaraldur rís. Og þó séu hafnir þeirra meðal þeirra fjölförnustu í heiminum og svo nálægt þeim svæðum sem fuglaflensan hefur geisað að það hlýtur að teljast ákaflega mikilvægt að þeir séu hluti af hinu alþjóðlega viðbragðskerfi. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort við höfum með formlegum hætti tjáð okkur um þessa stöðu og útilokun Tævans frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni. Og sömuleiðis hvort það hafi komið til umræðu að Ísland hefði skrifstofuskipti við þetta litla ríki í austri, eins og títt er um ýmis lönd í Evrópu. Ég hygg að flest NATO-ríkja hafi einhver slík samskipti við Tævan, menningarskrifstofur á báða bóga, og langar til að vita hvort slíkt hafi komið upp í viðræðum íslenskra stjórnvalda við Tævan. Ég vil heyra hver afstaða hæstv. utanríkisráðherra sé. Við hljótum auðvitað að hlusta nokkuð vel á umkvartanir ríkis sem er að berjast fyrir sjálfstæði sínu við stórt ríki sem neitar að viðurkenna það, þó ekki væri nema vegna sögu okkar sjálfra. Ég vildi sem sagt fá að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir afstöðu hans til eftirtalinna þriggja atriða við þessa umræðu: Afstöðu til hins ógeðfellda fangelsis sem nú er fundið á vegum innanríkisráðuneytisins í Írak þar í landi og þeirrar starfsemi sem þar hefur farið fram. Í öðru lagi um búvöruviðræður við Evrópusambandið og í þriðja lagi um afstöðuna til Tævans, bæði hvað varðar samskipti Íslands við það ríki og aðild þess ríkis að Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál. Ég vil fyrst í ræðu minni víkja að nokkrum spurningum sem ég vil leggja fyrir ráðherrann varðandi ákveðin atriði. Það er í fyrsta lagi varðandi landbúnaðarmálin. Hv. þm. Helgi Hjörvar kom aðeins inn á þau orð í skýrslunni sem lúta að því að verið sé að taka upp viðræðurnar við Evrópusambandið um viðskipti með búvöru á grundvelli EES-samningsins. Þegar sá samningur var gerður á sínum tíma voru ákveðnir kaflar undanþegnir. Við gerðumst ekki aðilar t.d. að kaflanum sem laut að sameiginlegu dýraheilbrigði og verslun með hrátt kjöt og reyndar lifandi dýr. Það var m.a. á þeim forsendum að við töldum mikla hagsmuni í húfi að reyna að halda íslenskum búfjártegundum, sauðfé, nautgripum og hrossum, svo dæmi séu tekin, sjúkdómsfríum og forðast innflutning á hættulegum sjúkdómum sem viðgangast í stofnum erlendis en mundu valda miklum usla ef þeir kæmu hingað. Auk þess líka eru miklir útflutningshagsmunir í húfi því að við vitum að útflutningur á kjöti t.d. til Bandaríkjanna er háður því að við getum sýnt fram á að hér sé fullkomlega heilbrigt kjöt, ekki sé hætta á að hérna hafi á neinn hátt borist t.d. riðusmit eða Creutzfeldt-Jacobs sjúkdómur eða neitt slíkt í íslenskar matvörur. Bandaríkin eru mjög ströng á þessu og innflutningur frá mörgum Evrópusambandsríkjum er ekki heimill til Bandaríkjanna ef grunur leikur á um að þessir sjúkdómar séu þar. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að við erum ekki aðilar að þeim þætti í samningnum við Evrópusambandið. Ég vil því spyrja ráðherrann: Er ætlunin að fara að taka þessa þætti upp, þ.e. að rýmka á innflutningi á hráu kjöti, á lifandi dýrum sem gætu m.a. aukið þá smithættu sem ég nefndi og ógna þeirri hreinleikamynd íslenskra landbúnaðarafurða sem skiptir okkur miklu máli? Ég þykist minnast þess að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi lýst því yfir í ræðu á síðasta vetri að ekki stæði til af hálfu landbúnaðarráðherra að slaka neitt þar á. Ég vil heyra þetta alveg skýrt hjá hæstv. utanríkisráðherra hvort meiningin sé að fara að slaka á varðandi þann kafla sem lýtur að verslun með dýr og landbúnaðarafurðir og eftirlit með dýraheilsu sem við hingað til höfum verið undanþegin. Ég mundi telja það mjög alvarlegt ef svo væri. Þá vil ég líka inna hæstv. utanríkisráðherra enn frekar eftir því hvernig staðan er í viðræðum við WTO í sambandi við landbúnaðinn. Eins og fram hefur komið mjög rækilega þegar verið er að kynna þær kröfur sem þar eru uppi er verið að krefjast þess að felldir verði niður að stórum hluta framleiðslutengdir styrkir eða stuðningur til landbúnaðarframleiðslu, magntengdur stuðningur sem við höfum jöfnum höndum flokkað sem stuðning við búvöruframleiðsluna og einnig sem stuðning við neytendur. En það er einmitt þessi magntengdi stuðningur sem við höfum eða íslensk stjórnvöld hafa gjarnan stuðlað að og staðið fyrir gagnvart íslenskum landbúnaði sem á samkvæmt þeim hugmyndum sem liggja fyrir í viðræðum við WTO að skera niður. Gerist það mun það hafa verulegar afleiðingar fyrir þá pólitík sem rekin hefur verið gagnvart íslenskum landbúnaði. Því er mjög mikilvægt að þarna sé ekki verið að hugsa í sitt hvora áttina hvað varðar stuðning við landbúnaðinn. Lögð er áhersla á frjáls viðskipti með landbúnað og þegar menn ræða um frelsi í viðskiptum með landbúnað getur það verið býsna flókin umræða. Ég leyfi mér að vitna í grein sem Erna Bjarnadóttir, hagfræðingur Bændasamtakanna, skrifar í Bændablaðið um miðjan október, með leyfi forseta, þar sem verið er að ræða þessi mál: „Viðræður um viðskipti með landbúnað eru einn þáttur af mörgum í þeim samningum en um leið afar mikilvægur. Hagsmunir eru mjög flóknir og alhæfingar því varasamar.“ Þarna er verið að vitna til þess að mjög mikilvægt sé að opna á allan flutning á landbúnaðarvörum á milli landa. Áfram segir í greininni: „Þannig njóta mörg af allra fátækustu ríkjum heims sérkjara í viðskiptum við ríkar þjóðir eins og ESB sem m.a. felast í tollfrelsi á búvörum. Þessum þjóðum stendur viss ógn af því að bæta á markaðsaðgang annarra ríkja að þessum mörkuðum svo dæmi séu tekin. Þá er það næsta víst að það eru alþjóðleg fyrirtæki“ - og ég vek athygli forseta á því - „sem eru fyrst og fremst að hagnast á þessu aukna frelsi. Bændur víða um heim gerast í vaxandi mæli ráðsmenn eða leiguliðar stórfyrirtækja og þeim eru skömmtuð kjör úr hnefa þeirra. Aukið frelsi í viðskiptum með búvörur mun styrkja frekar þá þróun.“ Ég vek sérstaklega athygli á því, frú forseti, að þetta er nú ekki svo einhlítt eða þegar verið er að lofa fullkomnu frelsi, frelsi sem nýtist fyrst og fremst hinum sterku, hinum ríku, þeim sem eru að leggja undir sig störf og verkefni annarra og erum við kannski að fá að hluta til þessa þróun hingað upp á Ísland þar sem ríkir lögaðilar safna undir sig jörðum undir því yfirskini að þykjast ætla að framleiða búvöru sem stórrekstur á þann hátt.

… menningarmiðstöð fyrir austan.

Ég er meira að segja viss um, frú forseti, að hv. þm. Halldór Blöndal, sem grípur hér fram í, mundi ekki vilja sjá íslenskan landbúnað verða að hreinum verksmiðjubúskap í höndum örfárra aðila og bændur úti um allt land mundu verða lagðir niður sem slíkir og verða orðnir leiguliðar á jörðum sínum, sem gæti orðið hér á landi ef sú stefna yrði tekin sem verið er að innleiða að hluta til í umræðunni í WTO. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvernig standa þær viðræður hvað þetta varðar og hvernig er þá tekið mið af því í íslenskri landbúnaðarpólitík? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um eitt atriði enn, þ.e. varðandi þjónustu sendiráða erlendis. Því miður gerðumst við aðilar að svokölluðu Schengen-samkomulagi sem þýddi að við framseldum ákveðinn hluta af utanríkisþjónustu okkar til þeirra ríkja sem eru aðilar að því. Það fólst m.a. í því að íslensk sendiráð önnuðust ekki lengur að gefa út vegabréfsáritanir í heimsókn til Íslands heldur fólu það að mig minnir dönskum sendiráðum. Þetta var tekið úr íslensku sendiráðunum. Ég get rakið mýmörg dæmi um það hversu torvelt og hversu mikil skriffinnska það hefur reynst fyrir fólk sem vill sækja Ísland heim og þarf að fá áritun að þurfa að fara í gegnum önnur sendiráð en íslensk til þess að fá þá áritun. Tökum London, ég þekki dæmi þar að það er margra vikna bið að fá áheyrn hjá danska sendiráðinu til þess að mega sækja um áritun til Íslands. Ég þekki dæmi frá Moskvu þar sem sama er uppi og ég get nefnt fleiri dæmi víða um heim sem ég þekki til og mér hefur verið tjáð hversu torvelt og mikil skriffinnska það er og seinvirkt að fá áritun til Íslands vegna þess að áritunin fer í gegnum í flestum tilvikum dönsk sendiráð. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki séu áætlanir um að taka þessa þjónustu alfarið aftur til íslenskra sendiráða, a.m.k. í þeim löndum þar sem við höfum íslensk sendiráð, þau annist útgáfu vegabréfsáritana til landsins. Mér finnst það ótækt að fela slíka mikilsverða þjónustu, hluta af fullveldi landsins erlendum sendiráðum. Við vorum að auka fjármagn til sendiráðanna á fjáraukalögum um nærri 300 millj. kr. og ég vona að það sé fjármagn til þess að sendiráðin geti innt þetta af hendi. Engu að síður er þetta mikilvægt og ég spyr hæstv. ráðherra um þetta mál. Það var mjög athyglisvert að heyra ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um stefnu Framsóknarflokksins í Evrópumálum. Ég á því láni að fagna að þekkja marga góða framsóknarmenn, a.m.k. sem voru eitt sinn framsóknarmenn, ég býst við að margir þeirra séu hættir að vera framsóknarmenn núna. Þeim hefur síður en svo hugnast sú stefnubreyting sem er að verða í Framsóknarflokknum, m.a. það hversu dælt hann er að gera sér við hugsanlega inngöngu í Evrópusambandið. Ég heyri ekki betur en að hv. þingmaður væri einmitt að leggja áherslu á að aukinn þrýstingur væri, aukinn áhugi, nálgunaráhugi innan Framsóknarflokksins við Evrópusambandið, sem þýddi í rauninni bara aðildaráhugi. Ég velti því fyrir mér hvað fer að verða eftir af hinum gömlu gildum Framsóknarflokksins. Formaður Framsóknarflokksins var annar aðilinn sem tók ákvörðun um innrásina í Írak. Það hefur verið aðalsmerki íslensku þjóðarinnar eftir að hún hlaut sjálfstæði að vera ekki aðili að hernaðarátökum og allra síst þeir framsóknarmenn sem ég þekki og voru eitt sinn framsóknarmenn mundu hafa stutt innrásina í Írak. Og nú þegar til viðbótar koma inngönguvæntingar í Evrópusambandið er mér spurn: Er kapphlaupið um miðjuna eða að vera hægra megin við miðjuna svona mikið hjá Framsókn að þetta er líka að falla? Að Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin muni hafa kapphlaup um aðildarumsóknir að Evrópusambandinu á næstunni. Ég hef minnst á innrásina í Írak og það hefur komið fram í umræðum að stjórnmálamenn og leiðtogar víða um heim sem voru meira að segja hallir undir og studdu innrásina í Írak á sínum tíma hafa jafnvel beðist afsökunar og harmað aðild að henni. Það hafi verið gert af misskilningi og á röngum forsendum. Við heyrum að Bush Bandaríkjaforseti á verulega undir högg að sækja og hefur aldrei verið óvinsælli en nú einmitt vegna innrásarinnar í Írak. Þá hlýtur maður að bíða eftir því að íslenskir forustumenn í stjórnmálum, hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, sem stóð að því að styðja viljayfirlýsingu um innrásina í Írak og hæstv. utanríkisráðherra og núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem hlýtur að axla ábyrgð fyrirrennara síns á innrásinni í Írak. Hvenær er að vænta að þeir biðji þjóðina afsökunar á þeim hryllilega gjörningi að styðja innrásina í Írak?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vék sérstaklega að ræðu minni frá því í morgun varðandi Evrópusambandið. Það er nú ekki þannig að eitthvert kapphlaup sé í gangi um að ganga í Evrópusambandið, það er alls ekki þannig. En í ræðu minni dró ég fram þá staðreynd að unga fólkið í flokknum hefur jákvæðari stefnu gagnvart Evrópusambandinu en við höfum áður séð. Ég get í stuttu andsvari sagt við hv. þm. Jón Bjarnason að Samband ungra framsóknarmanna ályktaði á sínu síðasta sambandsþingi. Ég ætla ekki að lesa alla þá ályktun en í henni stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Það liggur hér fyrir að Íslendingar afsala sé meiru af sjálfsákvörðunarrétti utan ESB en innan. Því telur þing SUF að það þjóni hagsmunum Íslands að hefja nú þegar vinnu við samningsmarkmið með aðild að ESB í huga og skal sú vinna hefjast að frumkvæði forsætisráðuneytisins.“ Ungliðarnir hafa sem sagt mótað þessa stefnu á sambandsþingi sínu. Í þessari ályktun segir líka að án viðunandi niðurstöðu úr samningsviðræðum leggist SUF alfarið gegn inngöngu í ESB. En unga fólkið vill skoða þessi samningsmarkmið með aðild í huga. Það kemur líka fram í ályktun frá Félagi ungra framsóknarmanna í Reykjavík suður eftir flokksþingið. Ég ætla ekki heldur að lesa þá ályktun alla en í lok hennar segir: „Í umræðum á nýloknu flokksþingi Framsóknarflokksins var áberandi hve stór hluti ungs fólks var jákvæður gagnvart hugmyndum um inngöngu í ESB. Gefur það vísbendingu um að krafa nýrrar kynslóðar framsóknarmanna sé að Ísland skuli ganga til liðs við aðrar þjóðir Evrópu á vettvangi ESB.“ Það er því alveg ljóst að unga fólkið í flokknum hugsar um þessi mál. En það er alls ekki þannig að framsóknarmenn hafi ákveðið að ganga í ESB og ekkert kapphlaup er í gangi hvað það snertir. Við erum hins vegar að skoða samningsmarkmið eins og flokksþingið ákvað.

Frú forseti. Ég er ekkert að finna að því að fulltrúar Framsóknarflokksins séu farnir að tala skýrar um væntingar sínar um aðild að Evrópusambandinu. Það er heiðarlegt að koma fram með þá skoðun og mér finnst hv. þm. Siv Friðleifsdóttir heiðarleg í því efni. Þessi umræða er í gangi innan flokksins og við höfum líka heyrt það frá formanninum. Við höfum líka heyrt þetta orð, orðið samningsmarkmið, frá öðrum flokki og er það hluti af viðræðustjórnmálum þess flokks. Í þessu er fullur samhljómur á milli Framsóknarflokks og Samfylkingar. Ég er ekkert að draga í efa að hv. þingmaður sé að vitna til ályktana ungra framsóknarmanna. Ég vil þó minna á að það er til fleira ungt fólk en það sem skipar raðir Félags ungra framsóknarmanna, fólk sem er þá annarrar skoðunar. Ég minnist þess að hafa heyrt í fréttum um skoðanakönnun úr Reykjavík um fylgi hinna ýmsu flokka. Þar var látið að því liggja að enginn ungur kjósandi hefði gefið sig fram sem ætlaði sér að styðja Framsóknarflokkinn. Hvort það er vegna stefnunnar í Evrópumálunum veit ég ekki, enda er kannski ekki svo mikið mark takandi á skoðanakönnunum en þetta var þó engu að síður nefnt, frú forseti.

Það er ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður gleðst yfir því að ég er að reyna að upplýsa hver stefna okkar er og hvað hefur verið til umræðu á vettvangi flokksþingsins og í flokknum. Í aðdraganda flokksþingsins komu fram drög að ályktun sem var miklu jákvæðari gagnvart Evrópusambandinu en niðurstaðan varð. Hópurinn sem undirbjó flokksþingið setti fram nokkuð brattan texta sem féll ekki í góðan jarðveg á flokksþinginu. Þeim texta var því breytt og niðurstaðan varð ekki eins jákvæð og ályktunardrögin sem komu inn. Það er því alveg ljóst að í Framsóknarflokknum er talsverð andstaða við Evrópusambandið, það held ég að hv. þm. Jón Bjarnason viti og flestir aðrir þingmenn. Flokkurinn er ekki upp til hópa jákvæður gagnvart Evrópusambandinu. Ég dró það fram að unga fólkið virðist vera mun uppteknara af þessu máli, það fólk sem er virkt í flokksstarfinu. Það endurspegla þær ályktanir sem ég hef rætt hér og þá er kannski mest mark takandi á ályktun frá Sambandi ungra framsóknarmanna, sem eru heildarsamtökin. Það er kannski vafasamara að vísa í einstakar samþykktir frá einstökum félögum. En sambandsþing ungra framsóknarmanna telur að það eigi að vinna við samningsmarkmiðin með aðild að ESB í huga. Þau hafa þá stefnu en það er ekki stefna Framsóknarflokksins. Þar er ekki notað orðalagið „með aðild í huga“ heldur „með hugsanlega aðild í huga“. Við erum ekki búin að ákveða að fara í aðildarviðræður en við viljum skilgreina samningsmarkmiðin og við viljum gjarnan ræða þessi mál.

Frú forseti. Það er mjög gott að forusta Framsóknarflokksins er farin að tala skýrar um væntingar sínar um aðild að Evrópusambandinu. Þá vita hugsanlegir kjósendur og hugsanlegir fyrrverandi kjósendur þeirra hvað á borðum er. Ég er reyndar algjörlega andvígur því að menn velti fyrir sér aðild að Evrópusambandinu, það er mín skoðun og míns flokks. En forusta Framsóknarflokksins telur að það eigi að fara út í þann dans. Samningsmarkmið verða ekki skilgreind á annan hátt en þann að sótt verði um aðild og séð hvað gerist. Það tekur enginn upp viðræður við annan aðila undir öðrum formerkjum og það hafa fulltrúar Evrópusambandsins sagt. Það að Félag ungra framsóknarmanna skuli álykta á þennan veg dregur skýrar fram áhuga flokksins á að ganga í Evrópusambandið. Það tel ég nauðsynlegt. Þá vita væntanlegir kjósendur og fyrrverandi kjósendur Framsóknarflokksins hvert stefna flokksins er að þróast, eins og hv. þingmaður hefur lýst hér, og gera það þá upp við sig í kosningum hvort þeir styðja þá stefnu flokksins að vinna að aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ef hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kemur aftur í ræðustól, frú forseti, væri líka fróðlegt að vita hvort Félag ungra framsóknarmanna hefur hvatt formann Framsóknarflokksins til þess að biðjast afsökunar á Íraksstríðinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu sína og innlegg í þessa umræðu um utanríkismál. Þar bar margt á góma sem ástæða er til að taka til umfjöllunar hér á hinu háa Alþingi og ég vil víkja að fáeinum atriðum sem komu fram í ræðu hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi vil ég fagna því sem fram kemur í upphafi ræðunnar að samstaða hafi ríkt hér á landi um framboð Íslands til setu í öryggisráðinu og vænti þess að deilur sem stóðu um það mál fyrr á þessu ári hafi verið leiddar til lykta. Ég fagna því að menn geti undið bráðan bug að því að vinna að stuðningi við framboð Íslands til setu í öryggisráðinu og ekki verði um að ræða misstemmingar í því máli eins og heyra mátti um tíma. Í öðru lagi tek ég undir það sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra að trúverðugleiki Sameinuðu þjóðanna veltur á því að stofnanir samtakanna geti tekið á brýnum vandamálum. Þess vegna er t.d. nauðsynlegt að gera breytingar á öryggisráðinu og skipan þess. En trúverðugleiki Sameinuðu þjóðanna veltur líka á því að aðildarþjóðirnar virði stofnsáttmála samtakanna og fari eftir þeim leikreglum sem þær hafa komið sér saman um en taki ekki reglurnar í eigin hendur eins og gerðist í Íraksstríðinu með slæmum afleiðingum fyrir Sameinuðu þjóðirnar og fyrir þau ríki sem að því stóðu. Það er óþarft að fara nánar yfir Íraksmálið, aðdraganda þess og rökstuðning fyrir því að ákveðin ríki ákváðu upp á sitt eindæmi, án stuðnings samtakanna, að hefja innrás í Írak, en ég hygg að mönnum eigi að vera það ljóst að þar var ekki stigið gæfuspor, hvorki fyrir Sameinuðu þjóðirnar né fyrir þau ríki sem að því stóðu. Það er mikilvægt að menn nái samkomulagi á grundvelli þess ramma og leikreglna sem menn hafa komið sér saman um. Ef leikreglurnar eru að einhverju leyti ófullnægjandi eiga menn að vinna að því að breyta þeim. Ég get svo sem tekið undir það, eins og fram kom í máli mínu um öryggisráðið, að vissulega er ástæða til að endurskoða ýmsa þætti í starfsemi Sameinuðu þjóðanna. Í þriðja lagi vil ég geta þess að mér finnst mjög nauðsynlegt að Alþingi ræði stöðu hersins hér á landi og samninginn við Bandaríkjamenn um varnir landsins. Málið hefur þróast með þeim hætti að það er nokkuð ljóst að sú skoðun er mjög víðtæk í Bandaríkjunum eða hjá bandarískum stjórnvöldum að ekki sé þörf á þeim her hér á landi, a.m.k. ekki í þeim mæli sem verið hefur og hugsanlega yfir höfuð engin þörf á her af þeirra hálfu. Þetta mat þeirra liggur nokkuð ljóst fyrir og við þurfum að ræða málin af okkar hálfu og skýra það hvert okkar mat er við þær aðstæður sem menn telja að ríki í heiminum. Það er a.m.k. eitt sem er ástæða til að fagna í þessum efnum, því mati Bandaríkjamanna og eflaust fleiri sem byggir á því að menn álíta að friðvænlegt sé í þessum heimshluta og að Íslendingum stafi ekki ógn af öðrum þjóðum. Það er vissulega ástæða til að draga það fram og fagna því mati. Að mínu mati hljótum við að móta stefnu okkar dálítið, að verulegu leyti reyndar, út frá slíku mati. Það var upphaflega aldrei meiningin að hafa her hér á landi ef ekki væri talin nein hætta sem steðjaði að landinu. Ég minni á yfirlýsingar allra stjórnmálaflokka um það efni á sínum tíma og heitstrengingar um það að her væri hér á landi aðeins öryggisins vegna og aðeins svo lengi sem þurfa þætti. Ég vil svo, virðulegur forseti, víkja að Evrópusambandinu og umræðum um aðild Íslendinga að því. Þegar menn taka slíkt mál til umræðu - sem eðlilegt er að gera því að málið er stórt og eðlilegt að Íslendingar, eins og aðrar Evrópuþjóðir, velti því fyrir sér hvort þeir eigi erindi inn í Evrópusambandið og hvaða ávinning þeir kunni að hafa af aðild og hvaða ókostir kunni að fylgja - þurfa þeir auðvitað fyrst að gera sér grein fyrir því hvaða Evrópusamband um er að ræða. Hvers konar Evrópusamband er það sem menn tala um að ætla að ganga inn í? Inn í hvaða Evrópusamband á Ísland að ganga? Er það það Evrópusamband sem er í dag eða er það það Evrópusamband sem mikill vilji er til meðal ýmissa stjórnmálamanna og embættismanna, Evrópusambandið sem borið var undir kjósendur í nokkrum löndum Evrópu fyrr á þessu ári þegar þeir voru beðnir um að samþykkja hina svokölluðu stjórnarskrá Evrópusambandsins? Er það það Evrópusamband sem menn eru að tala um að við eigum hugsanlega að ganga inn í? Svarið hlýtur auðvitað að vera: Ef við erum að hugsa um að ganga inn í eitthvert samband er það eins og við teljum að það verði á komandi árum en ekki eins og það er nú. Og hvað er það sem menn stefna að, virðulegi forseti, í þessum efnum? Jú, menn stefna að einhverju sambandi sem hefur stjórnarskrá. Hvað er það sem hefur stjórnarskrá? Það eru ríki, þau hafa stjórnarskrá. Það er ein stjórnarskrá fyrir Ísland og ein fyrir hverja aðra Evrópuþjóð, og þegar menn setja sér stjórnarskrá fyrir Evrópusambandið eru menn að segja: Við erum að stefna að einu ríki. Þegar menn stefna að einu ríki stefna menn að mikilli miðstýringu, mikilli samþjöppun valds og það Evrópusamband skulum við þá ræða hvort mönnum finnist álitlegt að Ísland gangi inn í. Ég segi nú, virðulegur forseti, að það er mikil trú sem menn hafa á stöðu Íslands og afli ef þeir halda að Ísland hafi mikil áhrif, ef nokkur, inni í slíku Evrópusambandi sem telur eitthvað á fimmta hundrað milljónir manna. Það er eins og, mér liggur við að segja, virðulegur forseti, krækiber í ónefndum stað. Það er ekki líklegt að menn fái miklu þokað um mál fyrir hagsmuni sína og sinnar þjóðar þegar þeir eru komnir inn í slíkt bandalag eða sambandsríki. Ég held að menn þurfi ekki að hugleiða málið mikið til að gera sér grein fyrir því að í stjórnríkjasambandi með sameiginlega stjórnarskrá og ýmsan sameiginlegan rétt og skyldur eru auðvitað stór hagsmunamál eins og auðlindir á sameiginlegu borði. Viðfangsefnið er að dreifa ávinningnum af auðlindunum, arðinum af þeim til allra íbúa sambandsins, ekki bara til þess ríkis sem auðlindin er í. Það er bara blekking að halda því fram að menn gætu innan Evrópusambands framtíðarinnar, ef það verður til, haldið öllum arði af sjávarútveginum íslenska innan íslenska efnahagskerfisins. Það er bara blekking. Menn eiga ekki að reyna að halda því fram vegna þess að það mun ekki verða svo. Ef við horfum á kennitölur um stöðu íslenska þjóðfélagsins, efnahag íslensku þjóðarinnar, styrk íslenska hagkerfisins og berum saman við Evrópusambandslöndin spyr ég: Eftir hverju erum við að sækjast? Hvað er það sem á að bæta okkur í þessum efnum þar sem atvinnuleysið er fjórfalt til fimmfalt meira en hér á landi? Ég held, virðulegur forseti, að það verði erfitt fyrir þá sem vilja tala fyrir því að ganga inn í sambandsríki framtíðarinnar og sannfæra íslensku þjóðina um að það séu einhverjir hagsmunir í því máli sem færi lífskjör þjóðarinnar fram á veginn. Það gengur meira að segja ekki vel að sannfæra íbúa einstakra Evrópusambandslanda um fyrirheitna landið. Frakkar felldu stjórnarskrá Evrópusambandsins með 10 prósentustiga mun í maílok á þessu ári. Hollendingar felldu þessa stjórnarskrá líka með yfirgnæfandi mun, þ.e. 24 prósentustiga mun, nokkrum dögum seinna. Málið er út af borðinu í bili. Menn eru að hugsa sitt ráð í þessu bandalagi og velta fyrir sér hvernig þeir eigi að geta komist áfram með það þrátt fyrir þessa andstöðu. Þannig er umræðan hjá ráðamönnum í Evrópusambandinu um þessar mundir. Ég vil svo víkja að Evrópustefnu Framsóknarflokksins sem hér hefur nokkuð borið á góma.  Það er fljótgert að rekja Evrópustefnu Framsóknarflokksins, hún er ákaflega skýr. Framsóknarflokkurinn er andvígur aðild að Evrópusambandinu.  Hins vegar hafa menn unnið á grundvelli Evrópuskýrslu sem ákveðinn starfshópur tók saman fyrir nokkrum árum og þar hefur verið lagt til að menn vinni að því að skilgreina samningsmarkmið. Það kom t.d. fram á flokksþinginu 2003 og aftur á flokksþinginu 2005. Það er ekki nema eðlilegt að menn á hverjum tíma fylgist með því hvaða markmið menn ættu að hafa í samskiptum sínum við Evrópusambandið, eftir hverju menn ættu að sækjast og hvað það er sem þeir ættu að varast, hvaða ávinning menn gætu haft og hvern ekki. Það er eðlilegt að fylgjast með því á hverjum tíma hvernig sú staða er og það er það sem ályktað hefur verið um í þessum efnum, virðulegi forseti. En það að vinna að mótun samningsmarkmiða er ekki ákvörðun um að undirbúa aðildarviðræður, ekki ákvörðun um að fara í aðildarviðræður og ekki ákvörðun um að ganga inn í Evrópusambandið.  
             Ef menn skoða samþykkt síðasta flokksþings Framsóknarflokksins liggur það fyrir 

Frú forseti. Þó að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sé nú sennilega talinn vera í Framsóknarflokknum eru áhöld bæði af flokksins hálfu og annarra hvort hann sé alltaf að tala í nafni flokksins. Mér finnst hann ekki vera að tala í nafni hans nú, ekki þegar við berum saman við ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, ritara Framsóknarflokksins sem hefur verið talsmaður hans í þessari umræðu, sem hefur sagt alveg skýrt að flokkurinn sé að hneigjast til aðildarumsóknar að Evrópusambandinu og bent á að menn sætu uppi með einhverja gamlingja sem væru enn þá þeirrar skoðunar að ekki ætti að gera það en unga fólkið sem væri að taka við væri þeirrar skoðunar að það ætti að ganga lengra í aðildarumsókn. Ég veit ekki hvort hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flokkast þá í þann hóp sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir talaði um að þyrfti að bíða eftir að færi, ef ég nota mín orð fyrir hennar. Ég velti fyrir mér, frú forseti, hvort hinn almenni framsóknarmaður verði nokkuð spurður. Ákvarðanir innan Framsóknarflokksins í meiri háttar málum hafa yfirleitt verið teknar af tiltölulega fámennum hópi. Var hinn almenni framsóknarmaður spurður þegar innrásin í Írak var studd? Var þingflokkurinn nokkuð spurður um það hvort styðja ætti innrásina í Írak? Var einhver lýðræðisleg ákvörðun tekin í svoleiðis stórpólitísku máli? Mig minnir að þvert á móti hafi einmitt verið sagt að þetta hafi verið einhliða ákvörðun örfárra manna og að þingflokkurinn og aðrir aðilar innan Framsóknarflokksins hafi ekkert komið þar að. Verður ekki sami háttur hafður á varðandi hugsanlega aðild að Evrópusambandinu, frú forseti?

Virðulegi forseti. Ég held að menn verði að halda sig dálítið við málefnið sem hér er til umræðu í stað þess að rjúka í svona skætingsummæli eins og komu fram hjá hv. þingmanni í síðustu ræðu hans. Ég held að menn vinni ekkert með pólitískri umræðu um málefni sem fer inn á þær brautir. Ég hef leyft mér hér, virðulegi forseti, að rekja stefnu Framsóknarflokksins svo að menn velkist ekki í neinum vafa um það hver hún er. Það er alveg ljóst og menn geta flett því upp í skjölum og samþykktum flokksins að grundvöllurinn að stefnu hans gagnvart Evrópu er að vinna á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það verður ekki fyrr en að menn meta þann samning ekki lengur fullnægjandi sem menn verða sammála um að taka til umræðu aðra kosti. Enginn hefur lagt fram það mat að slíkt sé uppi og meðan höfum við þá stefnu að vinna á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og þeirra samþykkta sem við höfum gert sem eru þær, eins og ég kom að áðan, að skilgreina samningsmarkmið þannig að menn viti á hverjum tíma hverjir kostirnir og gallarnir eru og hvað það er sem við viljum sækjast eftir í samskiptum okkar við Evrópulönd. Þannig getum við alltaf borið það saman við þá stöðu sem við erum í. En það liggur alveg ljóst fyrir að áður en menn fara að undirbúa aðildarviðræður þarf að fá sérstaka samþykkt í flokknum fyrir því og áður en menn taka síðan ákvörðun um að fara í aðildarviðræður þarf að kalla saman flokksþing. Þetta liggur fyrir í samþykktum flokksins. Ég held að menn eigi ekkert að deila um þetta. Það liggur bara svona, virðulegur forseti, að staðan er ákaflega skýr í þessum efnum. Mér finnst eins og hv. þm. Jóni Bjarnasyni séu það nokkur vonbrigði en það verður hann auðvitað að eiga við sig.

Frú forseti. Ég tek það ekkert nærri mér þó að Framsóknarflokkurinn hafi þessi stjórnsýslulegu vinnubrögð. Ég spurði áðan hv. þingmann hvernig það hefði verið með ákvörðunartökuna um innrásina í Írak, stuðning við innrásina í Írak: Lá þar lýðræðisleg ákvörðun að baki? Hefur hv. þingmaður óskað eftir því innan flokksins að sá stuðningur verið dreginn til baka og þjóðin beðin afsökunar? Hvað flokkssamþykktir varðar þá dreg ég ekki í efa mismikla söguþekkingu þingmannsins á þeim. Ég var einmitt að hlusta á upprifjun frá þingmanninum um ályktanir flokksins um hlutafélagavæðingu og einkavæðingu Ríkisútvarpsins og Rariks. Þar bar mönnum alls ekki saman. Formaður Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra, og hæstv. iðnaðarráðherra voru með allt aðra söguskýringu en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson um samþykktir flokksins um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Hvað varðar samþykktir flokksins frá fyrri árum þá sagði jú hæstv. iðnaðarráðherra eitthvað á þessa leið: Ja, það hafa nú komið nokkrar samþykktir síðan. Söguþekking hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar á samþykktum Framsóknarflokksins er vafalaust mikils virði en kannski verður lítið farið eftir þeim.

Virðulegur forseti. Það er ekki alveg nógu gott að flýja yfir í annað mál þegar menn eru að ræða hér skýrslu um utanríkismál. Við skulum ræða þau mál þegar að þeim kemur en halda okkur við það efni sem er á dagskrá sem eru utanríkismálin. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst eins og viðbrögð hv. þingmanns einkennist af vonbrigðum  Það leiðir til þeirrar niðurstöðu, virðulegur forseti, að skoðanir hans ná ekki fram að ganga og ég held að það hljóti að vera hv. þingmanni umhugsunarefni að stefna málinu frekar í þann farveg en að ná ávinningi. Ég dreg það fram að í þessum málum eigum við verulega samleið, a.m.k. hvað varðar þá niðurstöðu að vera ekki hlynntir því að ganga í Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Ég verð að meðganga það að ég er svolítið ruglaður í stefnu Framsóknarflokksins í þessu máli, þ.e. hugsanlegri aðild að Evrópusambandinu. Það er vegna þess að á síðasta kjörtímabili, því sem var á undan því sem nú er að líða, og reyndar eftir það líka, tók formaður Framsóknarflokksins margoft upp umræðu um Evrópumál, stóð reyndar fyrir þeirri umræðu hvað eftir annað. Ég held að öll þjóðin hafi skilið það á þann veg að hann teldi fulla ástæðu til þess að velta þessum málum mjög alvarlega fyrir sér. Annað á ég erfitt með að skilja. Hv. þingmaður hélt því fram að stefna Framsóknarflokksins væri skýr, það á ekki að huga í alvöru að Evrópusambandsaðild. En hvers vegna í ósköpunum ákveður slíkur flokkur þá að fara út í það að undirbúa samningsmarkmið? Það finnst mér ekki eðlileg niðurstaða ef menn líta ekki þannig á að reynt geti á það að nýta sér þau markmið í samningaviðræðum um aðild. Þess vegna verð ég að viðurkenna að ég er eiginlega fjær því að skilja almennilega stöðu Framsóknarflokksins í þessum málum eftir ræðu hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Það er ákaflega skynsamlegt að menn reyni að gera sér grein fyrir því á hverjum tíma hvaða kostir eru í stöðunni og á hvern hátt staðan gæti breyst. Framtíðin er nú einu sinni óráðin, menn vita ekki hvort aðstæður breytast og menn fari að meta mál á annan hátt en nú er. Það er því eðlilegt að menn meti hugsanleg samningsmarkmið í samskiptum sínum við önnur ríki, í þessu tilviki við Evrópusambandið. Það er til að fá upplýsingar um þá kosti sem eru í boði og bera þá saman við það sem er. Í því felst ekki að menn vilji breyta því sem er, það er önnur ákvörðun. Ég held því að hlutirnir séu ákaflega skýrir, virðulegi forseti. Hins vegar finnst mér að hv. þingmaður megi gjarnan útskýra fyrir okkur hvers vegna flokkur hans vill ganga í Evrópusambandið. Mér finnst að hann eigi að reyna að segja okkur það í örfáum orðum hver ávinningur Íslendinga að slíkri aðild á að vera. Mér finnst það miklu meira mál sem þarf útskýringar við. Ef menn ætla að breyta því sem er þurfa menn að hafa rök fyrir því. Þeir þurfa að geta dregið þau rök fram og sýnt fólki fram á að í breytingunni felist einhver ávinningur. Það finnst mér algerlega hafa vantað í málflutning flokks hv. þingmanns í þessum efnum. Þeir eiga heilmikið verk óunnið í því að leggja á borðið röksemdir fyrir þeirri stefnu sem þeir aðhyllast í þessu máli.

Hæstv. forseti. Mér finnst munurinn á stefnu Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar í þessum málum vera sá að báðir flokkarnir hafa ákveðið að skilgreina samningsmarkmið - annar flokkurinn í einhverjum vísindalegum tilgangi, hinn í þeim yfirlýsta tilgangi að nýta sér þann möguleika að sækja um aðild að Evrópusambandinu, eftir það þurfi að leggja niðurstöðuna fyrir flokkinn og síðan fyrir þjóðina. Í slíku ferli kemur auðvitað fram hvort ávinningur er að aðild eða ekki. Það vita allir að við erum nánast aukaaðilar að Evrópusambandinu. Við göngumst undir stóran hluta af reglum sambandsins en erum utan við það og höfum ekki áhrif með þeim hætti sem þeir sem eru innan þess hafa. Það er því full ástæða til að menn skoði hlutina í alvöru en ekki eingöngu í einhverjum vísindalegum tilgangi eins og hv. þingmaður er að lýsa. Ég er reyndar sannfærður um að það er eins með Framsóknarflokkinn í þessu máli og verið hefur í svo mörgum öðrum málum að hann er í tvennu lagi hvað viljann varðar. En flokksforustan verður ævinlega ofan á að lokum og það eigum við eftir að sjá í þessu máli eins og öllum öðrum. Við vitum það t.d. að á sínum tíma studdi flokksforustan aðild að NATO og það að herinn væri hér en meiri hluti flokksmanna, eða svo til, var í Samtökum hernámsandstæðinga og studdi það að herinn færi úr landi. Þannig hefur þetta verið. Helmingurinn af flokknum var með því að samþykkja EES-samninginn en helmingurinn var á móti því, þá er ég að tala um þingflokkinn. Það hvarflar að mér að flokkurinn sé álíka staddur í þessu máli og þeim málum sem ég nefndi.

Virðulegi forseti. Það er verulegur munur á stefnu Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins í þessu stóra máli. Samfylkingin hefur ákveðið að hún ætlar að berja að dyrum til þess að komast inn. Þeir sem fara í viðræður með því hugarfari ætla sér að komast alla leið, þeir ætla sér ekki að komast að því á leiðinni hvort þeir vilja fara inn. Það er ekki þannig, virðulegi forseti. Stefna Samfylkingarinnar er skýr, þeir segja: Við ætlum að berja að dyrum og við ætlum inn. Framsóknarmenn segja hins vegar: Við ætlum að vera þar sem við erum og við höfum ekki tekið neina ákvörðun um að berja að dyrum.

Frú forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram hefur fyrir ýmissa hluta sakir verið athyglisverð, hún hefur þróast út í almenn skoðanaskipti og ekki síst samanburð á stefnu flokka í hinum ýmsu málum. Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin hafa sérstaklega verið að mæla sig hér saman, a.m.k. í tveimur viðamiklum málum, annars vegar hvað varðar viðhorf til veru Bandaríkjahers hér í landinu og hins vegar hvað varðar Evrópumál. Um þessa Evrópuumræðu ætla ég svo sem ekki að fjölyrða. Ég hef satt best að segja ekki tilfinningu fyrir því að þau mál eigi eftir að verða mjög ofarlega á baugi í þjóðmálaumræðunni á Íslandi allra næstu missiri. Í Noregi ríkir kyrrstaða í þessum málum eða öllu heldur stöðugt ástand, ný ríkisstjórn er tekin við völdum og hefur það ekki á stefnuskrá sinni að hreyfa við Evrópusambandsmálinu eða aðildarmálinu og skoðanakannanir sýna vaxandi andstöðu Norðmanna við aðild að Evrópusambandinu ef eitthvað er. Í Bretlandi er búið að fresta öllum hugmyndum um að kjósa um evruna og skoðanakannanir sýna sterkan meiri hluta fyrir því að Bretar gangi úr Evrópusambandinu, sem er ákaflega athyglisvert satt best að segja. Í Svíþjóð og Danmörku eru kosningar eða hugmyndir um endurtekningu á kosningum um aðild að evrunni ekki á dagskrá og ekki ljóst hvaða stefnu þessi mál taka í Danmörku í ljósi þess að fyrirhugaðar kosningar um stjórnarskrá Evrópusambandsins eru úti af borðinu eftir að Frakkar og Hollendingar kolfelldu stjórnarskrárdrögin. Það er því fátt sem bendir til þess, og ekki síður ef hugað er að stöðu Íslands, að þessi mál muni brenna mjög á mönnum hér á næstu missirum. Það er að vísu þannig að það gætir ákveðinnar þráhyggju eða nauðhyggju hjá vissum stjórnmálaöflum að reyna að nudda áfram með þetta mál en á afar óljósum forsendum þó. Ég verð að segja eins og er að ég hef engan botn fengið í þetta tal um að skilgreina samningsmarkmið, að það sé eitthvað rosalega brýnt og mikið og stórt verkefni áður en menn taka ákvörðun um það hvort þeir ætla að ganga í Evrópusambandið eða ekki. Bíddu, er það svona rosalega flókið og mikið? Er þetta nú ekki hálfvandræðalegt? Auðvitað snýst þetta ósköp einfaldlega um það hvort pólitískur áhugi er á því og vilji til þess að ganga í Evrópusambandið eins og það er eða ekki. Evrópusambandið er eins og það er. Halda menn að það verði endurskipulagt ofan í grunninn, ofan í kjölinn til þess eins að passa fyrir Ísland? Nei. Það liggur nú fyrir að ný aðildarríki eiga ekki kost á neinum varanlegum undanþágum frá reglum Rómarsáttmálans og regluverki Evrópusambandsins, því að ef það er eitthvað sem kontóristarnir í Brussel hata þá eru það undanþágur. Enda er ekki hægt að stjórna sambandi ríkja, 25 stykkjum, ef hvert og eitt hefur alls konar klæðskerasaumaðar undanþágur, það gefur augaleið. Þess vegna hatast Evrópusambandið við þær undanþágur sem hafa af sögulegum ástæðum dagað þar uppi, sérstaklega hjá Dönum. Það þarf enginn að hafa af því neinar minnstu áhyggjur eða gera sér neinar minnstu vonir um það að Ísland hrófli nokkuð við þessu regluverki og fái einhverjar varanlegar undanþágur. Menn tala hér um hina frægu Berlínarræðu Halldórs Ásgrímssonar. Hvað stendur nú eftir af þeim vangaveltum, m.a. eftir heimsókn yfirmanns sjávarútvegsmála Evrópusambandsins til Íslands á dögunum? Hvað stendur eftir af hugmyndum um það að hægt sé að smeygja sér einhvern veginn framhjá sameiginlegu fiskveiðistefnunni með einhverri sértækri framkvæmd hennar í vestanverðu Atlantshafinu? Ég hef satt best að segja ekki fengið neinn botn í það heldur. Engum hefur tekist að færa nein rök fyrir því að slíkt yrði mögulegt þannig að ekki er mikið eftir í því. Staðan er sú að þau ríki Evrópu sem eru utan Evrópusambandsins, þau þrjú stóru í Vestur- eða Mið-Evrópu sem það gildir um auk þá Liechtenstein, þ.e. Noregur, Ísland og Sviss, eru þrjú af fjórum best stæðu Evrópuríkjunum. Það er aðeins Lúxemborg innan Evrópusambandsins sem getur státað af sambærilegum tölum hvað varðar verðmætasköpun o.s.frv. Það bendir ekki til þess að það sé alveg að drepa menn að vera ekki í Evrópusambandinu, er það? Nei, mér sýnist það ekki. Ég veit bara ekki annað en menn uni ágætlega sínum hag í Noregi, á Íslandi og í Sviss almennt og gangi þokkalega. Ég sé því ekki alveg rökin fyrir þessu. Hefur eitthvað breyst sem varðar hagsmuni Íslands? Er Evrópusambandið að einhverju leyti að breytast í þá átt að fýsilegra sé að ganga í það? Einhverjir sem eru á móti samrunaþróuninni og sambandsríkismynduninni mundu kannski segja að það hafi þá verið jákvætt í sjálfu sér að stjórnarskráin var felld og er komin út af borðinu. En þeir ætla ekkert að taka mikið mark á því af því að nú eru þeir að leita leiða til að láta í framkvæmdinni eins og stjórnarskráin hefði verið samþykkt því það er ekki venjan í Evrópusambandinu að taka mikið mark á almenningi ef hann kemst að vitlausri niðurstöðu í kosningu. Írar fengu að læra það. Og nú er verið að hamast við að reyna að koma fótum undir Javier Solana t.d. Af hverju? Af því að búið er að gera hann að sérstökum eiginlega utanríkisráðherra Evrópusambandsins þó það vanti að vísu lagastoðina, þ.e. stjórnarskrána. En það á ekki að segja honum upp, nei, nei, þó að stjórnarskráin sé út af borðinu. Það er bara fundin svona einhver ný leið til að smeygja honum fram hjá og hafa hann í hlutverki. Ég sé ekki að það sé neitt að breytast sem varðar hagsmuni og stöðu Íslands sem gefi tilefni til að skoða það að við sækjum þarna um aðild. Upp hefur komið sú kostulega umræða að það gæti verið sniðugt að taka upp evru vegna vandans í hagstjórn á Íslandi í augnablikinu. Það er ein allra kostulegasta umræða sem ég hef lengi heyrt því að forsenda þess að taka upp evruna er að ganga í Evrópusambandið. Dettur einhverjum manni í hug að það verði gert bara einn, tveir, þrír, að hægt verði að kippa efnahagsvandanum eða óstjórninni í lag með því að vera kominn inn í Evrópusambandið og kominn með evru í apríl eða helst bara núna fyrir áramótin? Nei, ætli það tæki ekki nokkur ár. Það þarf að skilgreina samningsmarkmiðin. Það er alveg rosaleg vinna. Við höfum heyrt um það. Síðan þarf fara í viðræðurnar og landa þeim. Síðan er fullgildingarferlið á Íslandi og í öllu Evrópusambandinu sem tæki nú einhver missiri. Svo kemur aðlögunartímabil. Í kjölfar þess að Ísland væri komið inn í Evrópusambandið þarf að máta krónuna við skilyrðin fyrir upptöku evrunnar. Það er talið að það taki a.m.k. tvö ár í viðbót eftir allt samningsferlið, allan fullgildingarprósessinn sem tekur einhver ár. Því er tómt mál að tala um upptöku evru á Íslandi sem lögeyris fyrr en eftir fimm til sjö ár og allt yrði sett á fulla ferð í dag. Það bara blasir við. Ég hef orðað það þannig að það að ætla að lagfæra óstjórn ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, sem auðvitað er mikið vandamál - ég geri ekki lítið úr því - með því að taka upp evru er svona svipað eins og að ætla að gera við þakleka, ef þakið hjá manni lekur, með því að trúa á að það hætti að rigna eftir fimm til sjö ár. Þetta er svona svipuð hugmynd vegna þess að það er líka alveg furðuleg hugsun að það væri jákvætt fyrir okkur að taka upp evru við þessar aðstæður. Nóg um það. Vegna þess sem ákveðnir ræðumenn hafa nefnt um vestnorrænt og norrænt samstarf vil ég taka undir þau orð. En af því að það er sérstakur dagskrárliður á þinginu síðar í vetur að ræða sérstaklega um það samstarf og skýrslur um það þá geymi ég mér að fjalla um það frekar tímans vegna. Ég ætla aðeins að víkja betur að, og nánar en ég gat í mínu máli, í fyrsta lagi málefnum íslensku friðargæslunnar sem svo er kölluð í Afganistan og í raun endurtaka að ég fagna því að það á að draga heim eða hætta þátttöku á þeim svæðum í Afganistan sem órólegust eru núna. Ástandið í Afganistan er satt best að segja skelfilegt. Þar eru fá svæði þar sem menn geta verið nokkurn veginn óhultir nema þá helst höfuðborgin Kabúl og varla þó eins og Íslendingar þekkja af eigin raun. Norðmenn hafa ákveðið að draga hermenn sína heim frá Afganistan. Nýja norska ríkisstjórnin er með það á stefnuskrá sinni þannig að ekki verða Íslendingar lengi í sveitum Norðmanna á þessu svæði. Þau tíðindi eru líka að gerast að Bandaríkjamenn eru að gefast upp í Afganistan. Eins og stundum áður ætla þeir öðrum að taka til eftir sig þegar þeir eru búnir að fara um í sínum styrjöldum og kveikja elda. Ástandið í Afganistan er hroðalegt. Þar vaða stríðsherrar og héraðshöfðingjar uppi og ráða lögum og lofum á ákveðnum svæðum. Algert stjórnleysi ríkir á mörgum svæðum í norðanverðu landinu sérstaklega og reyndar sunnanverðu líka. Því er vandséð að íslenskir borgarar þvældir inn í hernaðarleg verkefni vopnaðir og með hernaðartitla eigi mikið erindi á þessum svæðum. Slíkir menn eru verr settir en hvort sem heldur er hermenn sem hafa stöðu sem slíkir eða starfsmenn hjálparsamtaka sem ganga fram undir merkjum Rauða krossins, kirkjusamtaka eða annarra slíkra aðila. Þessi samblöndun er mjög varhugaverð og setur þessa menn í ákaflega vonda stöðu og þarna hafa menn lent inn í mikla ófærð. Ég vil endurtaka það og koma aðeins inn á það sem hér hefur líka verið rætt í dag um ólöglegt fangaflug. Ég hef lagt fram eða endurnýjað fyrirspurn með beiðni um skriflegt svar sem hæstv. utanríkisráðherra svarar vonandi innan tíðar um leið og hann hefur fengið til þess frekari gögn frá Bandaríkjunum. En ég vil reyndar skjóta því að hæstv. utanríkisráðherra að mér finnst ekki frambærilegt að hengja allt sitt traust á að Bandaríkjamenn, sökudólgurinn sjálfur, skaffi upplýsingar um sjálfan sig. Af hverju leggjast ekki íslensk stjórnvöld í sjálfstæða rannsókn á þessu máli? Það er mikið af gögnum að fá, í fyrsta lagi auðvitað frá íslenskum flugmálayfirvöldum. Í öðru lagi liggja fyrir áreiðanleg gögn úr umfjöllun annarra þjóðþinga og í umfjöllun virtra fjölmiðla sem íslensk stjórnvöld geta að sjálfsögðu skoðað og þurfa ekki hjálp Bandaríkjamanna til. Við erum alveg læs, getum farið yfir þessi gögn sjálf á eigin forsendum. Ég tel að í þessu máli eigi íslensk stjórnvöld að sinna rannsóknarskyldu sinni og ég tel að íslensk lögregluyfirvöld geti ekki látið svona rökstuddar grunsemdir um lögbrot, mannréttindabrot og brot á alþjóðlegum samningum eins og vind um eyru þjóta. Hefur lögreglan ekki þá skyldu að fara ofan í saumana á málum ef rökstuddur grunur leikur á lögbrotum? Þó ekkert væri annað en það að rökstuddur grunur sé um að flugvélar hafi komið hér undir fölsku flaggi, burt séð frá farminum, ef í reynd opinbert flug stjórnvalda er dulbúið og fær ranglega heimildir til yfirflugs sem borgaralegt flug þá er það brot og það á að rannsaka. Ég vona að lögreglustjórinn í Reykjavík eða sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli og þeir herrar allir og ríkislögreglustjórinn séu að hlusta. Ég skora á þá að svara fyrir um það með hvaða rökum þeir aðhafast ekki í málinu. Síðan finnst mér lágmark að í kjölfar þessarar annars vegar rannsóknar og úttektar stjórnvalda á málinu og síðan þess að lögregluyfirvöld fari yfir málið verði send formleg opinber orðsending til bandarískra stjórnvalda bara þannig að það sé hafið yfir vafa og liggi fyrir - í því felst engin fyrir fram ásökun eða sakfelling - að það sé bara algerlega skýrt að svona lagað vilja Íslendingar ekki hafa, með svipuðum hætti og danskir ráðamenn sáu ástæðu til að gera. Ég var að fara yfir það aftur í pappírum frá danska þinginu og umræðunum á danska þinginu. Þar kemur alveg skýrt í svari ráðherrans við fyrirspurn Franks Aaens að um formlega orðsendingu danskra stjórnvalda til bandarískra var að ræða. Að síðustu væri fróðlegt að hafa tíma til að ræða þau öryggismál sem talsvert hefur borið á góma undir ýmsum formerkjum. En til þess er takmarkaður tími. Ég vil þó segja að fróðlegt væri að velta því fyrir sér og ræða það, ef hægt væri að fá um það málefnalega umræðu: Hvort halda menn að Íslendingar og Ísland hefði verið öruggara núna í dag eða síðastliðin þrjú ár með eða án bandarísks hers í landinu og með eða án stuðnings við Íraksstríðið?. Er nokkur hérna sem vill koma í þennan ræðustól og færa rök sem halda vatni fyrir því að öryggi Íslands og íslenskra borgara hafi verið meira í heiminum eins og hann er nú um stundir vegna þess að við höfðum í landinu bandarískan her og vegna þess að Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson misnotuðu nafn landsins og lögðu það við ólögmæta innrás í Írak? Nei, ég alveg fullyrði að Álandseyjar eru öruggari með sína griðasamninga við nágrannaþjóðir sínar um að þeir séu vopnlaust svæði, að þeir ógni engum og enginn þurfi að hafa áhyggjur af því að þeir réðust á nokkurn mann og minni hætta er á því t.d. að þeir verði fórnarlamb hryðjuverka eða sviptinga í alþjóðastjórnmálum vegna stöðu sinnar. Það er dapurlegt að ekki skuli vera hægt að fá stundum málefnalegar umræður um það á breiðum grundvelli hvaða mismunandi leiðir séu færar til að reyna að þróa öryggis- og friðargæslukerfi í heiminum og í einstökum ríkjum eins og Íslandi á einhvern annan hátt með hinum gömlu aðferðum vígbúnaðarins og hervæðingarinnar. Hefur það gefist mjög vel? Er ekki reynslan sú að hafa vopn hafa tilhneigingu til að vera notuð og það væri betra að þau væru alls ekki til? Það er miklu hættuminna að menn leysi úr deilumálum og almennt umgangist hver annan með öðrum aðferðum en þeim að brúka vopn.

Frú forseti. Það er oftast gaman að sitja úti í sal og hlusta á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon tala af innlifun og sannfæringu fyrir skoðun sinni. Hér kom hv. þingmaður og gerði mikið grín að okkur sem viljum skilgreina samningsmarkmið í þeim tilgangi að fara í viðræður við Evrópusambandið um hugsanlega aðild Íslands að því góða sambandi. Helst skildi ég það á hv. þingmanni að það væri hlægilegt að vilja vita hvert maður ætlar að fara áður en maður leggur af stað. En ég hélt að það væri einmitt hygginna manna siður að vilja vita hvert maður ætlar áður en maður leggur af stað í ferðalag. Ég var ekki á þingi þegar umræðan stóð sem hæst um EES-samninginn og hvernig sá samningur liti út fyrir okkur Íslendinga. Ég man þó til þess, verandi bara tittur úti í bæ, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði ákaflega hart á móti þeim samningi og fann honum allt til foráttu með svipuðum rökum og mér finnst hann vera að gera núna varðandi Evrópusambandið. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann álíti enn þá að sú skoðun sem hann var á á þeim tíma varðandi EES-samninginn hafi verið rétt, hvort hann telji enn þá að EES-samningurinn sé okkur til bölvunar og vandræða eða hvort hv. þingmaður er kominn á sömu skoðun og ég held flestallir landsmenn að það hafi verið gæfuspor að ganga þá leið að verða aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og það hafi verið mikil sprauta inn í íslenskt efnahagslíf að gera svo. Kannski getur hv. þingmaður lýst fyrir okkur hvernig hann héldi að ástandið væri hér ef samþykkt hefði verið að gera hlutina eins og hann vildi á þeim tíma.

Frú forseti. Fyrst þarf hv. þingmaður að vita hvernig ég vildi gera hlutina og ekki leggja mér orð í mun eða gera mér upp skoðanir. Ég talaði aldrei um og hef aldrei talað um að EES-samningurinn yrði okkur til bölvunar og vandræða. Ég var þeirrar skoðunar að heppilegra hefði verið fyrir Ísland að ganga frá samskiptum sínum við Evrópusambandið með öðrum hætti, þ.e. að reyna að fá fram einfaldari samning um viðskipti og samvinnu sem hefði í öllum aðalatriðum getað byggt á viðskiptaþáttum EES-samningsins en hefði ekki falið í sér það mikla framsal á ákvörðunarvaldi og ekki þá miklu sjálfvirku yfirtöku ákvarðana, tilskipana og reglna frá Evrópusambandinu sem EES-samningurinn, því miður, hefur fólgna í sér. Ég var þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar enn að það sé mjög hæpið að EES-samningurinn hafi staðist eða standist íslensku stjórnarskrána. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að flestir fræðimenn eru að verða í vaxandi mæli þeirrar skoðunar að sennilega hafi hann ekki gert það eða geri það a.m.k. ekki í dag. Ég held sem sagt að ástandið hér gæti verið alveg prýðilegt ef farin hefði verið sú leið að reyna að leita eftir því við Evrópusambandið að ná fram einfaldari samningum um viðskipti og samvinnu sem hefðu hentað betur okkar aðstæðum. Ég sé enga ástæðu til að óttast annað en að það hefði getað gefist ágætlega. Ég kannast ekki við að Sviss hafi farið á hausinn þó að þeir hafi ekki gengið í Evrópusambandið og þó að þjóðin hafi fellt EES-samninginn. Þeir hafa þar af leiðandi þróað sín samskipti á öðru spori. Þeir hafa gert tvíhliða samninga um einstök mál við Evrópusambandið og það hefur gengið alveg þokkalega. Þeir hafa reynst hafa mjög sterka samningsstöðu reyndar í því máli. Það var ekki ætlun mín að tala óvirðulega um samningsmarkmiðin sem slík. Ég er einfaldlega að segja að ég hef ekki skilið þetta mikla tal og þessa miklu áherslu sem menn leggja á vinnu við að skilgreina samningsmarkmið Íslands af þeirri ástæðu að samningssvigrúmið er svo lítið. Það er um svo lítið að semja. Þetta gengur í aðalatriðum út á það að ganga í Evrópusambandið eða gera það ekki. Þeir sem hafa verið að gera skýrslur undanfarin ár og meta áhrifin af inngöngu Íslands í Evrópusambandið hafa talið sig geta gert það. Þeir eru í raun að segja með niðurstöðum sínum: Það er svo lítið sem breytist í gegnum einhverjar samningaviðræður af því að samningssvigrúmið er svo lítið að við getum í öllum aðalatriðum lagt mat á það hvað 

Frú forseti. Hv. þingmaður sem stóð hér á undan mér fékk nokkuð gott svigrúm til að svara andsvari mínu og geri ég engar athugasemdir við það. Mér heyrist helst á hv. þingmanni að við hefðum, að hans mati á þeim tíma þegar við vorum að velta fyrir okkur aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, átt að reyna að fara fram á sérmeðferð eða öðruvísi leið en ákveðið var að fara. Ég var ekki í þingsölum á þeim tíma. En ef ég man rétt töldu flestir að það að reyna að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið á þeim tíma við þær aðstæður sem þar voru uppi hefði ekki reynst fær leið fyrir okkur á Íslandi. Ekki ætla ég að leggja mat á það. Ég vil bara segja í sambandi við Evrópusambandsumræðuna og hugsanlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið að ég tel það ábyrgðarhluta af okkar hálfu ef við förum ekki að slá í klárinn í þeim efnum og skilgreina nákvæmlega hvað við viljum ná út úr slíkum viðræðum og til hvers við færum í þær viðræður en ekki eins og lýst hefur verið að Framsóknarflokkurinn sé að gera, þ.e. eingöngu að skilgreina einhver samningsmarkmið bara til að skilgreina samningsmarkmið en helst ekki sækja um aðild. Við viljum sækja um aðild að Evrópusambandinu eftir að samningsmarkmiðin hafa verið skilgreind að því gefnu að niðurstaða samningamanna fyrir okkar hönd sé ásættanleg fyrir íslenska þjóðarbúið og íslenska þegna. Hverjum dettur í hug að einhverjir hér á þingi vilji semja við Evrópusambandið og koma heim með samningsniðurstöðu og leggja hana fyrir þjóðina til atkvæðagreiðslu vitandi að slík samningsniðurstaða yrði kannski felld vegna þess hvernig hún lítur út? Að sjálfsögðu reyna menn að skilgreina samningsmarkmiðin fyrst, koma svo heim og leggja þau fyrir þjóðina.

Frú forseti. Varðandi aðstæður þegar EES-samningurinn var í undirbúningi þá verða menn að hafa í huga að það var síður en svo sjálfgefið eins og málin þróuðust að Ísland veldi þann kost að ganga alla leið og byggja á EES-samningnum, m.a. vegna þess að þegar lagt er af stað eru þetta samningar milli hóps EFTA-ríkja, svokölluð tveggja stoða leið. Síðan raskast það jafnvægi allt saman með því að ljóst verður að Austurríki, Svíþjóð og Finnland stefna inn í Evrópusambandið. Reyndar gátu menn jafnvel búist við að Noregur gerði það líka. Þá fannst mér merkilegt að ekki skyldi athugað betur hvort Ísland ætti þá ekki strax a.m.k. að hafa svona plan B og það hefði að mínu mati átt að vera að leita eftir einfaldari samningum um viðskipti og samvinnu. Reyndar var það lengi stefna Sjálfstæðisflokksins, vel að merkja, að það skyldi gert eða þangað til hann sneri við blaðinu eftir að hann komst í ríkisstjórn 1991, keypti kannski Viðeyjarstjórnina því verði að kúvenda í þeim efnum. Varðandi samningsmarkmið og slíka hluti þá vil ég leggja áherslu á tvennt í því efni. Það fyrra er að samningssvigrúmið er svo lítið. Ég tel að það sé svolítið villandi að gera svona mikið úr því - eins og framsóknarmenn og samfylkingarmenn gera að mínu mati aðallega út úr vandræðum sínum því þeir verða eitthvað að gera mennirnir í þessu Evrópumáli. Það er bara eitthvað á sálinni - að það sé svo gríðarleg vinna að skilgreina samningsmarkmiðin af því að samningssvigrúmið er svo lítið. Þetta snýst um að ganga eða ganga ekki inn. Hið síðara er að það er mikill misskilningur að menn geti farið í aðildarviðræður og samningaviðræður við Evrópusambandið bara í einhverju gríni án þess að hugur fylgi máli. Halda menn að Evrópusambandið taki vel á móti mönnum sem koma og segja í Brussel: „Við ætlum að fá ykkur til að semja við okkur um mögulega aðild okkar. Svo ætlum við að sjá hvað það er, hvort það er nógu gott.“ 

Frú forseti. Þessi umræða hefur staðið eðlilega í allan dag enda er þetta eitt af stærstu málum þingsins, þ.e. utanríkismálin og skýrsla utanríkisráðherra. Nú eru líka tímamót. Þetta er fyrsta skýrsla núverandi utanríkisráðherra um utanríkismál. Umræður hafa verið hér miklar og góðar og margt má ræða enn, enda eru enn, að ég vissi síðast, sex á mælendaskrá. Ekki var gert ráð fyrir kvöldfundi enda er kannski engin sérstök ástæða til þess. En þeir sex a.m.k. sem nú eru á mælendaskrá munu þurfa sinn tíma. Það er náttúrlega eðlilegt að umræðum um utanríkismál ljúki í kvöld sé þess nokkur kostur nema upp komi einhverjar viðbótarástæður. Alla vega tel ég það. Eftir er á dagskránni annað mál sem er líka stórmál. Mér finnst reyndar óeðlilegt, frú forseti, að hengja það aftan í jafnmikilsvert mál og skýrslu utanríkisráðherra. Mér finnst að sýna eigi utanríkismálunum þann heiður að þau séu eitt mála á dagskrá þegar þau eru rædd. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. forseta hvernig fyrirhugað sé að haga þinghaldinu næstu mínútur og klukkutíma, hvort það sé ætlun forseta að ljúka þeirri umræðu sem nú stendur yfir og hvað forseti hyggist frekar með dagskrána að öðru leyti. Ég bendi á að styttast fer í að það megi skilgreina að komið sé kvöld. En það hefur ekki verið boðaður kvöldfundur. Mér finnst rétt að skýrsla utanríkisráðherra fái fullkominn sess og njóti þeirrar virðingar sem slík skýrsla á að hafa og umræður um hana í þingsal og tel ástæðulaust að setja fleiri mál á dagskrá. Ég spyr forseta hvort hún muni ekki sjá til þess að málið sem er síðar á dagskránni verði tekið út og þessari umræðu um utanríkismál lokið með virðulegum hætti.

Samkvæmt dagskrá þessa þingfundar, sem legið hefur fyrir síðan þingfundur hófst í morgun, er gert ráð fyrir að að lokinni þessari umræðu verði tekið fyrir 2. dagskrármál. Forseti gerir þá grein fyrir því núna að áfram verður haldið enn um sinn með umræðu um utanríkismál sem hófst kl. 10.30 í morgun og eru ekki fyrirhugaðar breytingar á því.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa ágætu skýrslu. Það er farið út um víðan völl og tæpt á mörgum málum. Þó ekki sé kannski kafað djúpt í málefnin þá er tæpt á mörgum málum og svo sem ekkert við það að athuga. Mér finnst þó að hæstv. utanríkisráðherra hefði mátt fjalla ítarlegar í skýrslunni einkum um þrjú málefni, þ.e. um það sem fólkið í landinu er að velta fyrir sér. Mér finnst það vanta. Það er í fyrsta lagi um tildrög þess að Ísland studdi innrásina í Írak, í öðru lagi um viðræður um varnarhagsmuni þjóðarinnar við Bandaríkjamenn og í þriðja lagi finnst mér ég hafa orðið var við það í umræðunni að fólkið í landinu vill einnig fá nánari upplýsingar um starfsemi utanríkisþjónustunnar. Ég tel vel við hæfi að fara inn á þessi málefni hér. Síauknir fjármunir hafa verið veittir til utanríkisþjónustunnar og æ fleiri sendiherrar eru komnir á spena ríkisins. Ég tel vel við hæfi að upplýsa hvað kalli á þessa þörf. Ef maður skoðar þessi mál þá er það ljóst í mínum huga að núverandi hæstv. forsætisráðherra og fyrrum hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson,  En það er annað sem hefði verið við hæfi. Það er að hæstv. forsætisráðherra ætti fyrir löngu að vera búinn að gera grein fyrir atburðarásinni og orsökum þess hvers vegna við Íslendingar erum á þessum lista. Ég sé það á skýrslunni að þetta er ákveðið feimnismál hjá stjórnvöldum. Það eru örfáar línur um Íraksmálið sem er ofarlega í hugum fólksins í landinu. En það er greinilega ekki mikið rúm fyrir það í þessari skýrslu. Ég tel því að fyrir löngu hafi verið tímabært að gera grein fyrir þessu. Hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson varð margsaga. Í fyrsta lagi hefur hann haldið því fram að stuðningurinn tengdist varnarviðræðunum. Síðan dró hann í land. Ég veit eiginlega ekki hverju hann heldur fram núna. Það er fyrir löngu orðið tímabært að hann geri hreinskilnislega grein fyrir því hvort þessi mál tengist. Það væri ágætt ef hæstv. utanríkisráðherra segði okkur frá því hér. Í öðru lagi hefur hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson haldið því fram að breytt afstaða Frakka í málinu hafi valdið stefnubreytingunni örlagaríku. Það hefur komið á daginn að það getur ekki staðist. Það er eftiráskýring sem er ósönn. Það hefur sýnt sig að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki haft döngun í sér að gera hreint fyrir sínum dyrum. Nú er því kjörið tækifæri fyrir nýjan hæstv. utanríkisráðherra að koma hreint fram og segja fólkinu hvernig þetta var því að hann átti í rauninni ekki hlut að máli. En það hefur komið á daginn að hæstv. forsætisráðherra og fyrrum forsætisráðherra voru höfuðpaurarnir í þessu máli. Í þriðja lagi hefur hæstv. forsætisráðherra gefið í skyn að sú ákvörðun sem við sitjum uppi með hafi verið margrædd í þingflokki Framsóknarflokksins og jafnvel í utanríkismálanefnd. En síðan hefur komið á daginn að svo var ekki. Í fjórða lagi hefur verið gefið í skyn að um einhverja tvo lista hafi verið að ræða og Ísland hafi bara sýnt móralskan stuðning. En við gerðum nú meira en það, við tókum beinan þátt með því að senda Landhelgisgæsluna til Íraks að leita að sprengjum. Það er kominn tími til að gera hreint fyrir okkar dyrum í þessu máli. Á daginn hefur komið að umrædd árás var byggð á fölsuðum gögnum. Einnig er staðreynd að stuðningur við Bandaríkjamenn er að minnka og menn eru að átta sig á því að hér hafa orðið mistök. Ég segi: Hvers vegna geta íslensk stjórnvöld ekki líka viðurkennt það og sagt að okkur hafi orðið á mistök og beðist afsökunar? Ég er á því að þjóðin væri mjög líklega tilbúin að fyrirgefa þessum mönnum vegna þess að þeir vissu kannski ekki betur og þeim gekk ef til vill gott eitt til. En meðan þeir halda til streitu þeim leik að koma ekki hreint fram, þá er það óásættanlegt. Ég er á því að menn verði einfaldlega menn að meiri ef þeir koma hreint fram í þessu máli. Annað sem er mjög vert að minnast á er hin mikla þensla í utanríkisþjónustunni. Það kemur fram í máli manna að þetta sé mjög mikilvæg þjónusta og það má vel vera. En það er einnig deginum ljósara að stjórnvöld verða að skýra út fyrir þjóðinni og hafa einhverja kynningu á því hvað er að gerast í utanríkisþjónustunni. Hvers vegna er hún að þenjast svona út um marga milljarða á föstu verðlagi? Það verður að vera kynning á því. Ég er þingmaður hér á þjóðþinginu og ég sé ekki þessa miklu þörf fyrir slíka útþenslu á utanríkisþjónustunni. Ef á að verða sátt um störf utanríkisþjónustunnar verður að vera einhver kynning á mikilvægi hennar. Það er engin sátt að menn séu að ráða eintóma innanbúðarmenn í stjórnarflokkunum og síðan einn og einn utan flokkanna til að friða, svo sem hv. fyrrum þingmann í Samfylkingunni, Guðmund Árna Stefánsson. 

Hvaða þingmann Frjálslynda flokksins?

Sverri Hermannsson.

Hér hefur ýmislegt fleira borið á góma, m.a. fiskveiðar sem okkur í Frjálslynda flokknum eru hugleiknar. Deilur hafa verið um það milli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og annarra þingmanna hvort stefna Evrópusambandsins sé góð eða vond. Það mátti skilja orð hans á þann veg að stefna Íslendinga væri sérstaklega góð. Ein meginástæða fyrir því að ég tel ótækt að ganga í Evrópusambandið er sú að stefna Íslendinga í fiskveiðimálum er alvond. Menn geta keypt veiðiheimildir, jafnvel til langframa eða a.m.k. þangað til þessir flokkar fara frá völdum sem verður vonandi sem allra fyrst, og það er orðið þannig að hér er komin ný stétt útgerðarmanna sem eru leiguliðar og leigja aflaheimildir. Þeir greiða hátt í 9 milljarða fyrir að fá að sækja sjóinn til einhverra sem eru handhafar þeirra veiðiheimilda, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn og hinn kvótaflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, og þangað rennur helmingurinn af tekjum þeirra. Sumir þessara manna eru ekki búsettir á Íslandi, jafnvel búsettir í Bandaríkjunum. Með inngöngu í Evrópusambandið skiptir máli fyrir leiguliða sem leigir til sín aflaheimildir dýru verði hvort viðkomandi er með íslenska kennitölu eða spænska kennitölu. Við í Frjálslynda flokknum sjáum þá hættu að með því að fara inn í Evrópusambandið með núverandi fiskveiðistefnu mundi það einfaldlega leiða til þess að varanlegar aflaheimildir gætu þess vegna lent í höndunum á útlendingum og Íslendingar sem stunduðu útgerð þyrftu að greiða háar leiguupphæðir til manna sem væru búsettir í öðrum löndum. Það væri algerlega ótækt. Ég vona að þingmenn taki eftir því, og sérstaklega sjálfstæðismenn sem hafa varið þetta vitlausa kerfi, að þetta gengur ekki alls ekki og því verður að breyta þessu. Fleira vakti athygli mína í skýrslunni. Það vantar t.d. mál sem mér finnst að utanríkisþjónustan mætti nú sinna fremur en mörgum öðrum sem virðast vera ofar á forgangslista hennar en það eru umhverfismálin. Ég hef lagt mikla áherslu á einn þátt í umhverfismálunum hér í þinginu og það er hve geislavirkur úrgangur berst hingað til stranda landsins frá Bretlandi og Sellafield, en þar var slys. Mér finnst þetta eitt af verkefnunum sem utanríkisþjónustan ætti að sinna í mun meira mæli en gert hefur verið, a.m.k. hef ég ekki fengið skýr svör hjá hæstv. umhverfisráðherra um hvort eða þá hvernig utanríkisþjónustan hefur beitt sér í því máli. Mér finnst eitt mjög sérstakt sem kemur fram á bls. 12, og er vert að vekja athygli hæstv. utanríkisráðherra á. Þar kemur fram að framleiðni fiskstofna hafi minnkað. Mér finnst þetta vera að gerast víða um heim. Mér finnst þetta vera svolítið sérstakt og gaman að vita hvort hægt væri að fá einhverja skýringu á þessu. Nú fer framleiðni fiskstofna væntanlega eftir því hvað fiskar vaxa mikið og hver vaxtarhraði þeirra er og hvað margir fiskar eru að vaxa. Þetta er svolítið sérstakt. Nú er þetta greinilega komið með ráðum inn í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að framleiðnin sé að minnka og maður veltir fyrir sér hvað valdi því og hvort hæstv. utanríkisráðherra hafi áttað sig á því. Menn velta því náttúrlega fyrir sér hvort þetta sé vegna aukinnar samkeppni um æti eða hvað valdi. Fróðlegt væri að fá upplýsingar um það hjá hæstv. utanríkisráðherra. Það sem ég vil leggja áherslu á í lokin er að hæstv. ríkisstjórn horfist í augu við verk sín og axli ábyrgð og biðji þjóðina afsökunar á því að vera á umræddum lista og geri betur grein fyrir stöðu varnarviðræðna við Bandaríkjamenn. Þetta er mjög skrýtin staða. Við erum að ræða um utanríkismál og það er einhvern veginn sneitt hjá þeim málum sem þjóðin spyr sig hvað mest um, þ.e. hver staðan sé.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir framlag þeirra til hennar í dag þó að einhverjir eigi kannski enn eftir að taka til máls. Ég held að það megi segja um umræðuna og þetta umræðuform að ef til vill mætti það sæta tiltekinni endurskoðun. Hér er talað um mjög mörg mál í einu og það má vel vera að við ættum að reyna að finna okkur form í þinginu þar sem við gætum tekið fyrir með skýrari og afmarkaðri hætti tiltekna þætti og þá í styttra máli en við umræðu sem þessa. Ég lagði áherslu á það í ræðu minni að utanríkisstefnan markast af tvennu. Hún markast í fyrsta lagi af því að gæta íslenskra hagsmuna í hvívetna í samskiptum við önnur ríki og í samskiptum við alþjóðlegar stofnanir. Við gætum hagsmuna okkar með samningum við önnur lönd og með annars konar fyrirsvari þar sem í hlut eiga hagsmunir íslenska ríkisins eða íslenskra aðila, fyrirtækja og einstaklinga. Eitt slíkt dæmi hefur borið á góma í umræðunum í dag, það eru samningar um síldina sem því miður hafa ekki náðst en er dæmigert verkefni utanríkisþjónustunnar og í þessu tilfelli sjávarútvegsráðuneytisins að vinna að. Hitt stóra málið á vettvangi utanríkisstefnunnar er þátttaka Íslands í alþjóðamálum almennt, sem ekki þurfa endilega að vera tengd með beinum hætti við íslenska hagsmuni en eru hluti af því að vera ábyrgur borgari í samfélagi þjóðanna, ábyrgt ríki í samfélagi þjóðanna. Þar koma við sögu verkefni eins og friðargæsla, þróunaraðstoð og margs konar slík málefni og framboð Íslands til öryggisráðsins er auðvitað af þeim toga. Við sjáum ekki fyrir okkur að við munum taka þar sæti eingöngu til að gæta okkar eigin prívathagsmuna. Hvað varðar hagsmunagæsluna og fyrri þáttinn sem ég hef nefnt í utanríkisstefnunni hefur að sjálfsögðu margt í því efni borið á góma í þessari umræðu í framhaldi af ræðu minni. Síldin er þar aðeins eitt atriði. Margs konar viðskiptahagsmunir aðrir hafa auðvitað verið hér til umræðu og eru eðlilegt viðfangsefni utanríkismálanna. Ég gat um þá viðskiptasamninga sem við höfum verið að undirbúa og sem í gangi hafa verið. Spurt var um fríverslunarsamning EFTA og Kanada sem því miður hefur ekki náðst vegna þess að Kanadamenn hafa skyndilega að því er virðist misst áhugann á því máli. Það er síðan athyglisverð spurning hvort til greina kæmi að gera samning milli Íslands og Kanada. Ef Kanadamenn hafa áhuga á því held ég að það gæti verið athugandi, en ég leyfi mér að efast um að þeir hafi það frekar en Bandaríkjamenn hafa haft á undanförnum árum. En viðskiptaviðræður af ýmsu tagi eru mikilvægt viðfangsefni fyrir okkur í gæslu hagsmuna okkar. Þessu nátengt er Evrópuumræðan þar sem um er að tefla með hvaða hætti við gætum best okkar eigin hagsmuna gagnvart Evrópusambandinu. Ég verð að segja að mér þótti málflutningur hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um það atriði mjög sannfærandi í dag hvað varðar Evrópusambandið sjálft. Ég er honum sammála um að það þýðir ekkert að ætla að banka þar á dyr og segja: Við ætlum að sjá hvað við getum fengið hjá ykkur og samið ef okkur líkar það. Þetta er spurning um að ganga annaðhvort inn eða vera fyrir utan. Hins vegar tel ég - og þar er ég honum ósammála - að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi nýst okkur afar vel og hafi þróast með miklum ágætum. Einn liður í þeirri þróun er að við Íslendingar erum núna, á grundvelli ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið, að hefja viðræður við Evrópusambandið um að taka upp löggjöf Evrópusambandsins um dýraheilbrigði í ríkari mæli en núverandi ákvæði EES-samningsins gerðu ráð fyrir. Á þetta hafa nokkrir menn drepið hér. Þetta mun liðka fyrir viðskiptum með sjávarafurðir okkar á Evrópumarkaði en á móti verðum við að fallast á löggjöf þeirra um þetta atriði, en munum þó ekki fallast á innflutning á lifandi dýrum. Hér er um að ræða ákveðið hagsmunamat þar sem hagsmunir okkar í sjávarútvegi eru meiri en hagsmunirnir af því að taka ekki upp þessa tilteknu löggjöf um dýraheilbrigði sem ég er fullviss um að okkur er fyllilega óhætt að gera þó að við verðum að sjálfsögðu að standa vaktina og í vörninni gagnvart öllum þeim dýrasjúkdómum sem eru til annars staðar en ekki hérlendis. Þetta er sem sé annað dæmi um mál þar sem hagsmunagæsla og málafylgja af okkar hálfu er í fullum gangi. Enn annað dæmi sem hefur að sjálfsögðu líka verið rætt um eru varnarmálin. Þar erum við að gæta okkar hagsmuna með tilliti til varna landsins og öryggismála hér á landi. Þau mál eru í ákveðnum farvegi en það vill þannig til að fleiri lönd eiga hagsmuni af því að farsæl niðurstaða náist heldur en eingöngu Ísland og Bandaríkin vegna þess að varnarsamningurinn við Bandaríkin er gerður innan vébanda Norður-Atlantshafssamningsins, ef svo mætti segja. Hann er gerður á grundvelli samningsins um Atlantshafsbandalagið og það hefur alltaf verið litið þannig á að hann væri líka í þágu þeirra ríkja sem þar eiga aðild, annarra en Íslands og Bandaríkjanna. Ég átti viðræður nýlega við utanríkisráðherra Noregs og við ræddum þessi mál. Hann hefur að sjálfsögðu mikinn áhuga á því og vill fylgjast með því alveg eins og varnarmálaráðherra Noregs, sem ég hef líka rætt um þetta við. Það liggur alveg ljóst fyrir að allir sem eiga hagsmuna að gæta á Norður-Atlantshafi hafa mikinn áhuga á því að fylgjast með og áhyggjur af því ef Ísland og svæðið í kringum það verður skilið eftir varnarlaust, sem auðvitað er ekki meiningin. Ég leyfi mér að fullyrða, til þess að ljúka þessum þætti, að allir aðilar í bandaríska stjórnkerfinu - sem stundum hafa þó ólíkar meiningar, eins og við vitum, og erfitt getur verið að henda reiður á vegna þess að þar togast líka á innbyrðis hagsmunir í stjórnkerfinu - hafa fullan hug á því að standa við samninginn og ætla sér ekki annað en að virða varnarsamninginn við Ísland þó að ef til vill kunni að vera mismunandi skoðanir á því hvernig það sé best gert. Varðandi framlag Íslands til alþjóðamála og stöðu slíkra mála almennt vildi ég drepa hér örlítið á friðargæsluna í lokaorðum mínum. Ég hef reyndar gert grein fyrir þeim málum í framsögunni en vil aðeins bæta því við, vegna þess sem fram kom af hálfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að það er ekki nákvæmt að halda því fram að Norðmenn séu að draga sig að öllu leyti til baka úr friðargæslu í Afganistan. Þeir eru að draga sig út úr tilteknum þætti í suðurhluta landsins, draga sig út úr þeim þætti sem kallaður er „Enduring Freedom“ á ensku undir forustu Bandaríkjamanna en þeir eru þvert á móti að efla sitt lið annars staðar í landinu, t.d. í Norður-Afganistan, og eru að senda þangað fjórar orrustuþotur, F16, til þess að efla varnir sinna manna sem þar eru. Ég ræddi þetta í gær við norska varnarmálaráðherrann í síma og greindi henni frá því hver okkar niðurstaða væri hvað varðar okkar liðsafla, það teymi sem þar er, og hún hefur fullan skilning á því, og lýsti því að norsk stjórnvöld hefðu fullan skilning á því, að við tækjum þá ákvörðun vegna öryggis okkar eigin manna að draga þá út af þessu svæði. Því er auðvitað ekki saman að jafna að vera með herafla á staðnum og vera með borgaralegt teymi, eins og við erum með, sem hefur ekki þá hernaðarþjálfun sem þarf að vera þegar stríðsherrar eru annars vegar og hættumatið hefur breyst eins og þarna er um að tefla. Hættumatið hefur breyst, það er þess vegna sem við ákveðum að draga okkar menn heim úr þessu verkefni. En við munum að sjálfsögðu finna önnur verkefni til þess að liðsinna í þessu stríðshrjáða landi. Í vesturhlutanum aftur á móti er meiningin að halda áfram með þeim hætti sem áður var ráðgert á meðan ástandið er óbreytt hvað hættumatið varðar á þeim slóðum. Það var drepið á það að hlutur kvenna í friðargæslunni væri ekki nægilega mikill. Það má út af fyrir sig segja að hann gæti og ætti að vera meiri og það verður unnið að því. Hins vegar tel ég ekki að við getum valið okkur verkefni innan friðargæslunnar eingöngu út frá því sjónarmiði að þar sé stór hlutur kvenna. Við tökum þátt í UNIFEM-verkefni í Kosovo, eins og ég gat um, og það er sjálfsagt að reyna að gera meira á því sviði, sérstaklega þar sem hægt er að bæta stöðu kvenna og barna. Um það eru áreiðanlega allir sammála. Það hefur verið drepið hér á fjöldamörg önnur atriði eins og gengur. Það er erfitt að henda reiður á þeim öllum saman. Ég tel að við getum sem ríki og sem þjóðþing hér í þessum sal verið býsna ánægð með okkar utanríkisþjónustu þó að þær raddir heyrist alltaf að í hana fari of miklir peningar og nýta megi þá betur. Það er sjálfsagt að nýta það fjármagn eins vel og hægt er sem í utanríkisþjónustuna rennur. En við komumst hins vegar ekki hjá því að halda uppi öflugri hagsmunagæslu, það er eitt af verkefnum sjálfstæðs ríkis að gera það og hvað mundu menn segja ef við værum ekki með öflugt fyrirsvar þar sem hagsmunir okkar eru í húfi, hvað mundu menn segja við því? Á hinn bóginn er það líka metnaðarmál nú á tímum fyrir sjálfstæða þjóð að geta lagt fram til lausnar alþjóðlegra vandamála og verið með ábyrgt framlag í þeim efnum. Stundum fer þetta saman, eins og oft á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þar sem verið er að koma reglu á alþjóðleg málefni en þar sem menn eru jafnframt að gæta sinna eigin hagsmuna. Þannig var það auðvitað í hafréttarmálunum að okkar eigin hagsmunir, af því að ná fram okkar kröfum og ásetningi, fóru saman við þá hagsmuni alþjóðasamfélagsins að koma skikki, ef svo mætti segja, á þessi mál. Það sama á við um botnvörpuveiðarnar sem ég setti hér inn í þessa ræðu nokkrar setningar um og ég tók eftir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir tók eftir því. Ég hygg að við séum ekki ósammála í því máli. Auðvitað þarf að gæta umhverfissjónarmiða hvað hafsbotninn varðar o.s.frv. en það hefur ekki gefið góða raun og er ekki vísir á ábyrga stjórnun eða meðferð mála að ætla að reyna að stýra nýtingu á þessum auðlindum með einhvers konar hnattrænum hætti. Staðbundin stjórnun, eins og við erum með í okkar lögsögu, hefur gefið mjög góða raun. Svæðisbundin stjórnun, þar sem um er að ræða fleiri lönd en eitt sem hagsmunaaðila, hefur líka gefið góða raun. En ég kannast ekki við að hnattræn stjórnun, ef svo mætti kalla það, þó að það sé nú heldur leiðinlegt og óþjált orð, gefi góða raun. Tökum sem dæmi alþjóðastofnunina um nýtingu á auðlindum í hafsbotninum, sem er sett á laggirnar á grundvelli hafréttarsáttmálans og hefur aðsetur í Jamaíka, ef ég man rétt, vegna þess að hafréttarsáttmálinn var undirritaður þar 1982. Hún skilar ekki miklum árangri, því miður, þó að svo eigi að heita að verðmætin í hafsbotninum eigi að vera eign heimsbyggðarinnar allrar. Ég held að það sé dæmi sem hægt er að taka um það þegar góður ásetningur skilar sér ekki í raun. Það er þetta sem við Íslendingar erum að vara við á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hvað varðar bann við botnvörpuveiðum. Mönnum gengur auðvitað bara gott eitt til, það vantar ekki. En í góðum ásetningi verða mönnum stundum á alls kyns mistök og afglöp og það er það sem við þurfum að passa og gæta að því að við bindum ekki hendur okkar með þeim hætti að við getum ekki stundað hefðbundnar veiðar á okkar miðum vegna þess að velmeinandi menn úti í heimi hafi bannað tiltekin veiðarfæri eða komið hlutum þannig fyrir að þau séu talin óæskileg. Ég vil svo endurtaka þakkir mínar fyrir þessa umræðu. Mér þykir leitt ef ég hef ekki getað svarað hér öllum spurningum. Það verður þá tækifæri til þess síðar meir, annaðhvort munnlega eða skriflega.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör að mörgu leyti og hef fullan skilning á því að hann þarf að fara annað til þess að ræða þessi mál við fjölmiðla. Ég vil í upphafi taka algjörlega undir þá ágætu hugmynd hæstv. ráðherra að ef til vill ættum við að taka upp annað form á þessari umræðu. Það er alveg rétt sem hann segir að hér eru menn að ræða margvísleg mál í einu, margt er undir og það er hugsanlega erfitt að ná fram kjarna sumra málanna. Ég varpaði nokkrum spurningum fram til hæstv. ráðherra í dag og hann svaraði þeim flestum. Það er ein spurning sem ég vil ítreka við hæstv. ráðherra. Ég innti hann eftir því í dag hvort enn væri í gildi yfirlýsing sem þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, gaf út 18. mars 2003 og var birt á vef Hvíta hússins 26. mars sama ár í tengslum við innrásina í Írak. Í þeirri yfirlýsingu er Bandaríkjamönnum gefin heimild til þess að fljúga yfir og um íslenska flugstjórnarsvæðið og jafnframt til þess að nota Keflavíkurflugvöll ef þörf krefur. Þessi heimild er sett fram en fyrr í yfirlýsingunni er vísað til þess að Bandaríkjamenn telji öryggi sínu alvarlega ógnað vegna aðgerða og árása hermdarverkamanna, af einræðisherrum og kúgurum og þess getið að þeir telji að stuðningur frá Íslandi skipti máli. Þessi heimild er þannig orðuð að ég tel að Bandaríkjamenn gætu alveg litið svo á að þeir hefðu heimild til þess umdeilda flugs sem við höfum rætt hér nokkuð og ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðherra um það í dag. Mig langar einungis að spyrja hann: Er þessi yfirlýsing enn þá í fullu gildi? Eða líta menn svo á að hún hafi hafi fallið niður þegar lýst var yfir formlegum endalokum innrásarinnar 

Virðulegi forseti. Sú yfirlýsing var auðvitað bundin við þá atburði sem þá áttu sér stað, átökin í Írak, en þeim er lokið. En hvað sem því líður er ég algjörlega ósammála túlkun hv. þingmanns um að á grundvelli þeirrar yfirlýsingar megi ástunda ólögmætt athæfi í þessum efnum og það er ekki hægt að réttlæta ólögmætt fangaflug, ef það hefur átt sér stað, með þeirri yfirlýsingu. Ég held að það sé rangt hjá þingmanninum að það megi túlka hana svo. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða þessi fangamál frekar. Það er ekki ólöglegt að flytja fanga milli landa en það er ólöglegt að gera það með þeim hætti að fari í bága við alþjóðasamþykktir um meðferð fanga og það getum við ekki sætt okkur við.

Samkvæmt hegningarlagabreytingu frá árinu 1996 er ólöglegt að flytja fanga um Ísland til landa þar sem beitt er aðferðum sem brjóta í bága við þrjá alþjóðlega sáttmála sem Íslendingar eru aðilar að um bann við pyndingum. En ég ætla ekkert að deila frekar um það við hæstv. ráðherra í dag og ekki heldur um túlkanir hans á orðum mínum um þetta. Ég gat ekki alveg skilið hvað hæstv. ráðherra var að segja. Er sú yfirlýsing sem Davíð Oddsson gaf fallin úr gildi? Má líta svo á að þegar þeir aðilar sem stóðu að innrásinni í Írak lýstu því yfir að henni væri formlega lokið hafi sú yfirlýsing fallið úr gildi? Í því sambandi, frú forseti, vil ég rifja það upp að hæstv. forsætisráðherra hefur lýst skoðun sinni á því máli.

Frú forseti. Í fyrsta lagi um form þessarar umræðu þá get ég að mörgu leyti tekið undir að ástæða væri til að taka það upp og ræða hvort henni mætti jafnvel að einhverju leyti breyta. Fljótt á litið fyndist mér koma til greina að tvískipta umræðu um þessi mál. Annars vegar færi þá fram umræða um utanríkismál almennt, þróunaraðstoð og slíka hluti, stefnumarkandi og pólitískar áherslur á því sviði, og hins vegar afmörkuð umræða um öryggismál og þar með talið það sem menn kalla hér varnarmál. Hvað stöðuna í Afganistan varðar og það að Norðmenn séu aðeins að draga sig út úr suðurhluta landsins en ekki norðurhlutanum og ætli jafnvel að auka viðbúnað sinn þar þá hef ég nú ekki verið mikið í símanum að ræða við norska varnarmálaráðherrann en ég hef rætt við eina tvo ráðherra í nýju norsku ríkisstjórninni og ég hef lesið stjórnarsáttmála hennar. Ég man ekki betur en þar sé því slegið upp að Norðmenn hyggi á heimkvaðningu hermanna sinna frá Afganistan. Hvenær það nákvæmlega verður í tíma skal ég ekki segja um en svona hélt ég nú að þetta lægi. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra er raunsær á mat á aðstæðum í Afganistan og viðurkennir hér að áhættumatið, eins og hæstv. ráðherra orðar það, hafi breyst, með öðrum orðum, á mannamáli sagt: Ástandið er nú ótryggara en áður var talið á þeim svæðum sem til stóð að senda eða búið er að senda íslenska borgara á til starfa, teymin margnefndu á stóru jeppunum. Þá er að sjálfsögðu rétt að kalla þá af þeim svæðum og þangað hefðu þeir auðvitað aldrei átt að fara. Mér finnst það sýna í hnotskurn fáránleika þess að Íslendingar séu að senda borgara til starfa á ótryggum svæðum, blanda þeim innan um heri erlendra ríkja og hafandi mjög takmarkaða aðstöðu eða þekkingu til þess að meta aðstæður og í hvaða hættu er verið að stofna lífi og limum þeirra ríkisborgara. Er þetta nú ekki eitthvað til þess að læra af, frú forseti?

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram höfum við komið víða við í umræðunum í dag og eflaust er rétt að alveg mætti skoða hugmyndir um að breyta aðeins formi þessarar umræðu og reyna kannski að hólfa hana eitthvað niður ef svo má segja. Mér sýnist af þeim umræðum sem hafa farið fram að tímabært sé að umræða um Evrópumál fari fram í þinginu, þótt ekki væri nema til að tappa aðeins af kútnum í því máli. Það er greinilegt að háttvirtum þingmönnum liggur margt á hjarta. Þar komu fram athyglisverðar upplýsingar um afstöðu flokkanna sem hafa jafnvel ekki heyrst um nokkurt skeið í þingsal. Þetta hefur því að mörgu leyti verið býsna athyglisverður, áhugaverður og jafnvel skemmtilegur dagur, en umræðan hefur að sjálfsögðu farið dálítið út um víðan völl eins og verða vill. Það er náttúrlega undir hverjum og einum komið hvort honum þykir slíkt leiðinlegt eða einfaldlega krydd í umræðuna. Virðulegi forseti. Segja má að hæstv. utanríkisráðherra hafi sjálfur slegið tóninn í upphafi máls þegar hann flutti ræðu sína. Þar var að sjálfsögðu komið víða við en oft var umræðan frekar grunn. Sumt olli manni vonbrigðum. Skautað var ansi létt yfir atriði sem eru mikilvæg, t.d. þetta hræðilega stríð í Írak sem aldrei hefði átt að verða og alls ekki með þátttöku okkar Íslendinga. Ég vildi gera að tillögu minni að ríkisstjórnin bæði þjóðina afsökunar á að hafa léð máls á stuðningi við þá ömurlegu styrjöld. Öllum hlýtur að vera ljóst að allar forsendur fyrir því viðbjóðslega stríði voru á sandi byggðar. Ráðamenn okkar voru sennilega blekktir illilega í því máli. Enginn veit betur en þeir sjálfir hvernig sá blekkingarleikur fór fram. Þess vegna væri heiðarlegast að stíga fram og viðurkenna að þetta voru alvarleg mistök. Öllum getur orðið á og ég gæti a.m.k. fyrir mitt leyti tekið það til greina ef menn vilja losna við þennan svarta blett í sögu þjóðarinnar. Það yrði að hafa það þótt það kostaði eitthvað stirðari samskipti við Bandaríkjamenn í kjölfarið. Við því er ekkert að gera. Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að nota seinni ræðu mína til að tæpa á nokkrum málum. Hæstv. utanríkisráðherra minntist á fríverslunarsamning við vini okkar og frændfólk í Færeyjum. Nú er hæstv. utanríkisráðherra því miður farinn af vettvangi. Hann þurfti að fara í sjónvarpsviðtöl og verður svo að vera. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hann að því hvort þessi fríverslunarsamningur við Færeyinga verði ekki tekinn til umræðu í þinginu. Á þingi Norðurlandaráðs sem haldið var í Reykjavík í lok október síðastliðnum kom greinilega í ljós að Færeyingar hafa ýmislegt við þann samning að athuga. Ég veit að samningurinn hefur verið til umræðu í Færeyjum og hefur jafnvel valdið þar nokkrum deilum. Þar munu m.a. vera hlutir varðandi viðskipti með fisk sem Færeyingar hafa verið óhressir með. Það hefði verið ágætt að fá á hreint á hinu háa Alþingi hver staða þess samnings er, hvernig málum er háttað og hvort búið sé að leysa þessi mál við Færeyinga. Eða er þar eitthvað sem enn er óleyst og hvað felst í þessum samningi fyrir okkur Íslendinga? Það væri gott ef þingheimur yrði upplýstur um það. Það er ljóst að Færeyjar, þótt þar sé ekki fjölmenn þjóð, eru mikilvægt svæði fyrir okkur og mikilvægt að halda góðum tengslum við Færeyinga, bæði menningarlegum og viðskiptalegum. Þetta er náttúrlega markaður. Hér var líka komið inn á hluti varðandi fiskveiðistjórn og hnattrænt bann við botnvörpuveiðum sem hefur verið til umræðu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í nokkur missiri. Ég var nú sjálfur staddur á því þingi á dögunum og fylgdist með umræðum um þetta mál. Ég vil nota tækifærið hér til að lýsa mig sammála afstöðu íslenskra stjórnvalda í málinu. Ég tel að sú afstaða, að taka ekki undir þetta bann, sé rétt. Það er fyllilega réttmæt afstaða. Ég tel að þessum málum sé miklu betur komið hjá einstökum þjóðum, að þær stjórni þessu sjálfar og geri það af fullri ábyrgð og einurð og þá séu notuð svæðisbundin samtök eins og Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin, þar sem við Íslendingar höfum starfað um árabil og hefur gengið nokkuð vel, til að ná tökum á botnvörpuveiðum á úthafinu þar sem þess gerist þörf. Við Íslendingar eigum að vera fyrirmynd annarra þjóða í þessum efnum og frekar málsvari þess að svæðisbundin stjórn verði á þessum hlutum en ekki alþjóðlegt hnattrænt bann. Annað í ræðu ráðherra sem mig langaði að koma inn á, sem ég gerði reyndar fyrr í dag í andsvörum við hæstv. utanríkisráðherra, er staða deilunnar við Norðmenn um hið svokallaða Svalbarðasvæði. Þeir sem fylgjast með fréttaflutningi af þeim málum hljóta að sjá að þar á sér stað ákveðin þróun. Svo virðist sem spenna á milli Norðmanna og Rússa sé að aukast í því máli. Við höfum nýlegt dæmi um togara sem sigldi til Rússlands með tvo norska veiðieftirlitsmenn. Það mál vakti mjög mikla athygli, ekki síst í fjölmiðlum, og undirstrikar það að undir niðri, þótt á yfirborðinu virðist vera gott samkomulag á milli Norðmanna og Rússa á Svalbarðasvæðinu, þá kraumar mjög alvarlega. Við Íslendingar höfum veifað því flaggi að við hyggjumst fara í málssókn. Það kom fram í máli mínu hér fyrr í dag að ég er frekar óhress með hversu hægt gengur hjá íslenskum stjórnvöldum að undirbúa þá málssókn. Ég hefði haldið að ekki ætti að taka svo langan tíma að undirbúa málssókn í máli sem í raun hefur verið reifað og rætt um margra ára skeið, fjölmargir lögspekingar hafa komið að málinu, gefið álit sitt o.s.frv. Við vitum hver staðan er og ég hefði haldið að það þyrfti ekki að taka mörg ár í að ganga frá lögfræðiálitum og undirbúa málssókn Íslands gegn Noregi fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag. Ég tel hreinlega, virðulegi forseti, að dragist þetta mikið lengur þá verði trúverðugleiki okkar Íslendinga í þessu máli í stórhættu, að Norðmenn og aðrar þjóðir hætti hreinlega að taka mark á hótunum okkar - við getum kallað það hótanir. Þeir skynja að við beitum því sem svipu á Norðmenn í samningaviðræðum um síldina þar sem hvorki gengur né rekur en að við meinum ekkert með þessu og ætlum ekki að fara í mál við Norðmenn, að þetta sé bara innantóm hótun, að Ísland sé, eins og ég sagði hér fyrr í dag, pappírstígrisdýr í þessu máli. En það er alveg ljóst, virðulegi forseti, öllum sem vilja kynna sér þessi mál og fylgjast eitthvað með þeim að Norðmenn eru virkilega að hreiðra um sig í Norðurhöfum og eru að ná þar upp öflugri vígstöðu, já, vígstöðu segi ég og ég stend við það. Á þingi Norðurlandaráðs í Reykjavík nú í lok október hlustaði ég einmitt á ræðu norska varnarmálaráðherrans, Anne-Grete Ström-Eriksen, þar sem hún lýsti í stuttri ræðu stefnu hinnar nýju norsku ríkisstjórnar í varnarmálum. Í lauslegri þýðingu sagði hún að norðursvæðin, þ.e. hafsvæðin, Íshafið, muni verða mikilvægasta strategíska svæði fyrir norsku ríkisstjórnina á komandi árum og að hin nýja ríkisstjórn muni styrkja vinnu sína í því að tryggja sjálfbæra nýtingu á auðlindum, ekki síst fiskveiðiauðlindum en líka orkuauðlindum og það sé markmið Norðmanna að varðveita umhverfi, búsetu og atvinnuþróun á þessum svæðum og að ná betra sambandi við Rússa. Hún talaði einnig um að norska ríkisstjórnin hyggist beita norska hernum í meira mæli en hingað til til þess að halda á lofti kröfum Norðmanna um yfirráð, tryggja stöðugleika á þessum hafsvæðum og þá sérstaklega í norðri. Mér sýnist vera hægt að lesa á milli línanna í þessu máli að í raun og veru sé komin mjög ákveðin yfirlýsing um að Norðmenn hyggist tryggja og festa mjög í sessi ítök sín á þessum svæðum og nota til þess norska sjóherinn. Norska strandgæslan hefur yfir að ráða 15 skipum í dag. Hún er reyndar sérdeild innan sjóhersins og fjárlagaramminn á henni er, ef ég man rétt, eitthvað í kringum sjö milljarðar ísl. kr. árlega þannig að miðað við okkur Íslendinga er hér við mikið ofurefli að etja. En hvað um það, virðulegi forseti, þegar þetta allt saman er skoðað er alveg augljóst að Norðmenn eru virkilega að koma sér vel fyrir þarna. Þeir hafa líka látið vinna umfangsmiklar skýrslur sem ég hef verið að dunda mér við að lesa, tvær skýrslur sem ég held hér á. Nú veit ég að hæstv. utanríkisráðherra er góður norskumaður og ég vona að hann kynni sér innihald þessara skýrslna, annars vegar er opinber skýrsla nr. 32/2003 og hins vegar er skýrsla sem norska ríkisstjórnin lét gera í fyrra, nr. 30. Báðar skýrslurnar fjalla um möguleika og ögranir sem Norðmenn standa frammi fyrir á norðursvæðinu sem þeir kalla, sem er hafsvæðið norður af Noregi, Barentshafið, jafnvel hafsvæðið vestur af Íslandi, hafsvæðið umhverfis Svalbarða og allt vestur að Jan Mayen. Þetta eru mjög vandaðar skýrslur að mörgu leyti sem hafa verið unnar af sérfræðingum, sérfræðinefndum sem Norðmenn hafa komið á fót og þar sem fjallað er um hlutina í mjög víðu samhengi. Það er verið að fjalla um náttúruauðlindir, sjálfbæra nýtingu, kröfu Norðmanna, tilkall til hafsvæða og landsvæða. Í rauninni er verið að fjalla um samband Norðmanna við aðrar þjóðir. Það er verið að tala um þetta í menningarlegu tilliti og er jafnvel talað um hluti eins og menntun og annað þess háttar. Það er allur pakkinn tekinn fyrir og reynt að líta á þetta heildstætt og Norðmenn eru þá að velta því fyrir sér: Hvaða stefnu ætlum við að hafa á þessum svæðum í framtíðinni? Hvernig ætlum við að undirbúa okkur undir það sem mun koma á þessum svæðum? Ég tel slík vinnubrögð að mörgu leyti mjög til fyrirmyndar og vil nota tækifærið til að hvetja íslensk stjórnvöld til að láta fara fram svipaða vinnu af hálfu okkar Íslendinga. Það er fyllilega tímabært að við Íslendingar mörkum okkur heildstæða stefnu til lengri tíma. Að þeirri stefnumótun ættu að koma aðilar frá öllum stjórnmálaflokkum og það ætti að kalla til sérfræðinga í hafréttarmálum, auðlindamálum og öðru þess háttar og marka heildstæða stefnu um hvernig við ætlum að haga stefnumótun okkar með tilliti til hafsvæðanna bæði norður og austur af Íslandi. Þarna eru gríðarleg hafsvæði, sennilega mjög miklar auðlindir, ekki minnst við Svalbarða. Við getum verið að tala um gas og olíu og Norðmenn gera það í sínum skýrslum. Ég hef grun um að þeir viti meira en aðrir til að mynda um hugsanlegar gaslindir og olíulindir við Svalbarða og að þar sé að finna gas og olíu, við vitum að þar eru kol í dag. Norðmenn vita eitthvað sem aðrir vita ekki og þeir eru m.a. að tryggja ítök sín á þessum svæðum vegna þess að þeir sjá fyrir sér að í framtíðinni mun þarna fara fram nýting á verðmætum auðlindum sem verða bara dýrmætari og dýrmætari eftir því sem tíminn líður. Þarna finnst mér okkur Íslendinga algjörlega skorta heildstæða stefnu. Það mundi eflaust líka hjálpa okkur mjög mikið, t.d. í þeirri varnarumræðu sem hefur farið fram í dag, ef við hefðum einhverja heildstæða stefnu með tilliti til þessara svæða. Þau skipta líka máli til að mynda í tengslum við siglingar. Með hlýnandi loftslagi sem við höfum aðeins rætt hér í dag eru mjög miklar líkur á því að siglingaleiðin t.d. norðausturleiðin svokallaða, muni opnast og þá gæti vel farið svo að skipaumferð hér við Ísland mundi aukast stórlega, skipaumferð norður í höf, gamla siglingaleiðin sem Íshafskipalestirnar fylgdu þegar þær sigldu með vopn og vistir frá Íslandi til vígstöðvanna í Rússlandi á árum seinni heimsstyrjaldarinnar. Þessar siglingaleiðir yrðu hugsanlega farnar á ný og síðan siglingaleiðin austur með Síberíu og inn í Kyrrahaf. Þarna er því að mörgu að hyggja, virðulegi forseti, og ég vil því nota lokaorð mín til að brýna íslensk stjórnvöld til að fara nú að huga meira að Norðurhöfum, að möguleikum þar, og að efla rannsóknir og fara síðan í þá vinnu að marka þjóðinni stefnu til langframa í þessum efnum því að þetta er kannski okkar stærsta utanríkismál.