Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Lárus Helgason) Eins og hv.þdm. hafa eflaust tekið eftir, þá eru ekki nema 4 nefndarmenn skrifaðir undir þetta nál. En það kemur af því, að einn nefndarmaður, hv. 1. þm. Árn. (JörB), var fjarverandi. Hefir hann því vitanlega óbundnar hendur í þessu máli. Eins og sjest á nál., hafa þessir 4 nefndarmenn lagt til, að frv. sje samþ. óbreytt. Er því varla ástæða til að halda langa framsöguræðu um málið. Þó vil jeg minnast lítið eitt á 2. gr. frv., vegna þess, að helst mætti ætla, að hún gæti valdið misskilningi. Það er ekki útlit fyrir, að hún geti átt víða við. skógræktarstjórinn álítur, að ekki sje nema um 2–3 slíka staði að ræða hjer á landi. Einkum mun hann hafa átt við Þórsmörk, er þessi gr. var samin. Annars sker atvmrh. úr ágreiningi, er verða kann um þessa gr. En um fje, sem sjálfkrafa rennur á slík ógirt lönd, er það að segja, að til þess nær þessi gr. auðvitað ekki, því slíkt er ekki hægt að banna. Jeg geri ráð fyrir, að jeg þekki einn staðinn af þessum 3, sem skógræktarstjóri talaði um. Það er Núpsstaðaskógur. Væri heimild þessi notuð, þá kæmi það í bága við notkun bóndans á Núpsstað á greindu landi, sem hann má alls ekki missa af að nota og sem engin ástæða væri að koma í veg fyrir á nokkurn hátt. Að vísu hefir hann þar ekki fje yfir veturinn, aðeins á sumrin. En svo hagar til, að hann verður að reka þær kindur, er hann hefir þar, í apríl, vegna jökulvatna, sem eru á leiðinni og ófær eru, þegar kemur fram á vor. Nefndinni þótti rjett, að á þetta væri minst í framsögu, þar sem um svo fáa staði er að ræða hjer á landi, sem frvgr. getur átt við. - Þá hefir skógræktarstjóri minst á það við nefndina, að hann sje ekki ánægður með eitt orð í 7. gr. frv., þar sem skógarvörðum er heimilað að leyfa eigendum eða notendum að hafa fje innan hins girta svæðis til 1. nóv., ef hið girta svæði er stórt og í því skóglaus mýrarsund o. s. frv. Hann telur, að þar hafi orðið þau mistök, að í stað „skógarvörður“ hafi átt að standa: atvinnumálaráðherra eða skógræktarstjóri. En nefndin var ekki á sama máli og hann um þetta og vill láta gr. standa óbreytta. Hún telur, að skógarvörður, stöðu sinnar vegna, muni hafa betra vit á og vera kunnugri en atvmrh. um, hvað óhætt sje í þessu efni. Jeg tel svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Jeg vona, að það nái fram að ganga og að það geti orðið skógræktinni að liði, svo að hún gangi betur hjer eftir en hingað til á þessu landi.

Frsm. (Einar Árnason) Þetta frv., sem er stjórnarfrumvarp, er í öllum aðalatriðum sniðið eftir lögum um kynbætur hesta, sem samþ. voru á Alþingi 1926. Landbn. hefir athugað frv. og lítur svo á, að ekki sje minni þörf á að kynbæta nautgripi en hross, og því fremur beri að snúa sjer að því, sem líkindi eru til þess, að fljótari og betri árangur náist af kynbótum nautgripa en hrossa, þar sem þessir gripir eru undir daglegu eftirliti og umsjá manna. Löggjafarvaldið hefir áður sýnt, að það telur vel forsvaranlegt að setja ákvæði og fyrirskipanir um þessi mál. Og með því að landbn. felst á þetta frv. í öllum aðalatriðum, leggur hún til, að það sje samþykt. En hún leyfir sjer jafnframt að koma fram með 3 brtt., sem hún telur rjett, að verði samþ.; þær gera á frv. nokkrar, en þó ekki stórvægilegar breytingar. 1. brtt. er við 2. gr. frv. og er aðeins málsrjetting. 2. brtt. er við 3. gr. frv., en þar eru fyrirmæli um það, hvernig kynbótanefnd eigi að koma fyrir kynbótum innan síns hrepps. Er svo að orði komist, að hún skuli kaupa eða taka á leigu undaneldisgripi, eftir því sem hún hefir heimild til og telur rjett, og verður að skilja svo, að ekki sje hægt að fara fleiri leiðir. En nefndinni virtist 3. möguleikinn vera fyrir hendi og vill nú opna þá leið með þessari brtt. Er þá gert ráð fyrir, að kynbótanefnd geti samið við einstaka menn um, að þeir haldi undaneldisnaut fyrir víst gjald á hverja kú, er þeir sjálfir innheimti eða kynbótanefnd fyrir þeirra hönd. Þetta ætti að verða allmikil fyrirgreiðsla fyrir kynbótanefnd, að komast hjá að taka naut í sínar vörslur og sjá um fóður og hirðing á þeim. Í þessari sömu brtt. er ný málsgrein, sem nefndin telur nauðsynlegt að setja inn. Hún ræðir um þá hreppsbúa, er búa einangraðir og geta þar af leiðandi ekki notað sama naut handa kúm sínum og aðrir sveitarbændur. Það er alkunna, að sumar jarðir eru svo afskektar, að bændur, sem þar búa, verða að hafa undaneldisgripi fyrir sig. En þar sem frv. kveður svo á, að þann kostnað við kynbótastarfsemina, er fram úr fer 8 kr. á kú, skuli greiða úr sjóði viðkomandi hrepps, þykir landbn. varhugavert að láta þetta ákvæði ná til bænda, er svo er um háttað sem fyr segir. Það gæti orðið ekki alllítil fúlga, er hreppssjóður yrði þannig að borga, ef honum væri skylt að greiða kostnað við fóðrun nauts, er notað væri aðeins til fárra kúa. Þykir því rjett, að kynbótanefnd hafi leyfi til að undanskilja þá bændur, er ekki geta notað naut í samlögum við aðra. 3. brtt., sem landbn. flytur og er við 7. gr. frv., er í raun og veru aðeins afleiðing af 2. brtt. Ef kynbótanefnd semur við einstaka menn um nautahald, svo sem brtt. við 3. gr. fer fram á að heimilað sje, þá má gera ráð fyrir, að nautaeigendur hafi sjálfir innheimtu á hendi. Jeg hefi þá skýrt þær breytingar, er landbn. vill gera á þessu frv., og þarf ekki að segja fleira um málið að sinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins þakka nefndinni fyrir góða afgreiðslu frv. og skal taka það fram, að jeg hefi ekkert að athuga við brtt. nefndarinnar, en vil þó hinsvegar benda á það, að jeg get búist við, að 2. brtt., við 3. gr., geti orðið til ágreinings, sem sagt, það geti orðið ágreiningur um það, hverjir geti talist svo afskektir, að undanþiggja beri, o. s. frv.

Það er nægilega skýrt, að kynbótanefnd á að úrskurða það

. Það má vera, að svo verði litið á, og það er gott, að þetta atriði skýrist við umr.

Frsm. (Einar Árnason) Jeg vil fyrir hönd nefndarinnar taka það fram, að fyrir henni vakti, að kynbótanefnd ætti að skera úr öllum vafaatriðum, og þá að sjálfsögðu einnig úr þessu.

Páll Hermannsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 126. Mjer kom fyrst til hugar að bera brtt. fram á þeim grundvelli, að 5. gr. frv. fjelli burt. En við nánari athugun komst jeg þó að þeirri niðurstöðu, að enda þótt sauðfje yrði ekki trygt í náinni framtíð, þá gæti það þó átt sjer stað um hross. Brúkunarhross eru svo gagnlegir og verðmætir gripir, að líkur eru til, að þau mundu fljótlega verða tekin með. Að öðru leyti er rjett, að sjerákvæði 5. gr. haldi sjer, sjerstaklega vegna útigangshrossanna. Verður allri varfærni að beita hvað þau snertir. Til þessarar brtt. liggja tvær ástæður. Önnur sú, að jeg álít, að ekki sje framkvæmanlegt að tryggja sauðfje alment, af því heilsufar og höld fjárins miðast mikið við eigendurna sjálfa. Vanhöld á fje fara eins mikið eftir mönnunum, er um það hirða, eins og þau ákveðast af almennum ástæðum. Sjúkdómar stafa æðioft og engu síður af meðferð fjárins en af óviðráðanlegum orsökum. Sama er að segja um hættur fyrir fje bæði af vötnum og veðrum. Það fer eftir umhyggju fjármanna, hvort hættur af slíkum orsökum koma að sök eða ekki. Þannig er þá sýnt, að almenn trygging sauðfjár gæti um of orðið á kostnað hirðumannanna. Hin ástæðan er sú, að jeg lít svo á, að ótti eða uggur við þetta atriði kynni að verða til þess, að menn færðu sjer síður í nyt þau hlunnindi og það gagn, er af þessu frv. gæti stafað, ef það yrði að lögum. Jeg hygg, að hjer muni fara á sama hátt og um vátrygging sveitabæja, að meira beri á of mikilli tregðu í byrjun heldur en ógætilegri notkun heimildarinnar. Jeg býst við, að þessi breyting sje í raun og veru meira á orðum en anda. Þótt greinin hefði staðið óbreytt í frv., geri jeg ekki ráð fyrir, að það kæmi að beinni sök, því áður en farið væri að nota ákvæði 5. gr. myndi að öllum líkindum vera farin fram fyrsta endurskoðun og máske endurbót á þessum lögum. En jeg hygg, að brtt. sje til bóta og að hv. deild ætti að samþ. hana.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það ræður að líkindum, að jeg mun ekki gera brtt.hv. 2. þm.N.-M. (PH) að ágreiningsatriði. Háttv. frsm. meiri hl. landbn. (EÁ) tók það vel fram í ræðu sinni við 2. umr., að alla varfærni bæri að hafa um þetta atriði, og tók jeg vel undir það. En þessi heimild yrði ef til vill ekki notuð á þeim tíma, sem liði þar til endurskoðun færi fram. Þótt jeg nú geri þetta ekki að neinu ágreiningsatriði, þá held jeg samt fast við þá skoðun mína, sem jeg ljet í ljós við 2. umr. þessa máls, að engin hætta geti stafað af þessari heimild. Í reyndinni yrði útkoman sama. En það er auðheyrt, að hv.flm.till. gengur einlægni til, og því er ekki rjett að leggjast á móti, með því að brtt. er meinlaus og getur aldrei skaðað.

Frsm. meiri hl. (Einar Árnason) Jeg hefi ekkert um þessa brtt. að segja fyrir hönd meiri hl. landbn. Nefndin hefir ekki tekið neina afstöðu til hennar og hefir óbundin atkvæði um hana.

Magnús Jónsson Það er orðið svo langt síðan jeg kvaddi mjer hljóðs, að talsvert af því, sem jeg ætlaði þá að segja, er rokið burt. Það var aðallega vegna ræðu hv.þm. Ísaf., sem jeg bað um orðið, en ýmsu af þeirri ræðu hefir verið svarað síðan af öðrum, svo jeg get slept þeim atriðum hjer. Hv. jafnaðarmenn hjer í þingdeildinni eru miklir fyrir sjer, þegar þeir tala um þetta mál. Maður getur ekki varist því að minnast gamalla frásagna um það, þegar konungar voru að taka skatt af löndum sínum. Aðferð þeirra minnir á þetta, enda mega þeir vera státnir af því valdi, sem þeir hafa nú, og eru það líka. Þegar virðuleg stjórn var sett á stofn, að afstöðnum síðustu kosningum, með stuðningi jafnaðarmanna, þá þóttust margir vita, hvað á eftir kæmi og hvað þessi stuðningur myndi kosta. Eitt af því sjálfsagðasta var þá þm. fyrir Hafnarfjörð. Menn vissu, að þeir myndu heimta að fá því máli framgengt, án tillits til allrar sanngirni eða sannsýni. Þetta er nokkurskonar pólitískt tafl, þar sem jafnaðarmenn hafa góða aðstöðu. Annað mál er það, hversu stoltir veslings framsóknarmennirnir eru af því að vera þannig krafðir um þennan skatt. Jeg ætla ekki að fara mikið út í ræðu hv.þm. Mýr. Hann sýndi aðeins góðan hug sinn til jafnaðarmanna í gær og sagði, að þeir væru ekkert hættulegir, vegna þess að þetta væru alt ágætismenn. Þetta er nú ekki að lasta. En hitt var óþarfi af honum, að vera að sletta í sjer eldri og reyndari þingbónda, sem hefir margfalda lífsreynslu á við hann. Það er óþarfi fyrir þennan hv.þm. að miklast af sjálfum sjer eða sinni stöðu hjer, meðan ekki er nú um meira að ræða fyrir hann en að greiða þennan skatt eða húsaleigu til jafnaðarmanna. Því eiginlega er þessi skattur, sem framsóknarmenn verða að greiða jafnaðarmönnum, ekkert annað en leiga eftir stjórnarráðshúsið. Mjer finst því varla vert fyrir háttv.þm. að setja sig á mjög háan hest, meðan hann er að greiða þessa húsaleigu. Þá var það ekki rjett af sama hv.þm. að ráðast að hv. 1. þm. G.-K. (BK), sem ekki á einu sinni sæti hjer í þessari hv. deild, nje telja hann fjandmann samvinnustefnunnar, þó hann hafi skrifað um þau mál. Það hefir hann gert af áhuga fyrir málinu. Og þó hann hafi viljað fara aðra leið en farin hefir verið, þá er hann ekki ásökunarverður fyrir það. En það er gamla sagan, að sá, sem þorir að segja til vamms, er oft nefndur fjandmannsnafninu. Jeg vildi, að hv.þm. Mýr. og aðrir þeir, er þessu halda fram, vildu benda á eitthvað það í skrifum hv. 1. þm. G.-K., sem sannaði, að hann væri fjandmaður þessarar samvinnuhreyfingar. Jeg hygg, að jeg hafi lesið öll rit þessa hv.þm., og í þeim bendir hann aðeins á, hve óheppilegar leiðir samvinnan hefir komist út á hjer á landi, að hans skoðun. Og það er þó aldrei fjandskapur við neinn, að vara hann við hættum. Hv. þm. hefir kannske lesið Ibsen, og sjeð þar, hvað sá maður þurfti til að vinna, sem kallaður var fjandmaður þjóðfjelagsins. Hann stakk á hættulegu kýli og vildi bjarga mörgum, en var kallaður „samfundets fjende“. Vildi jeg ekki láta með öllu ómótmælt þessum tveim hnútum, er hv.þm. Mýr. varpaði að þessum hv.þm. um leið og hann færði jafnaðarmönnum þessi fögru lofsyrði í ræðu sinni. Það er annars einkennilegt - og sýnir, hve mikill loddarabragur er á þessu öllu saman -, hvað hljóðið breyttist í strokknum, þegar háttv. 2. þm. G.-K. lýsti undirskriftum nokkur hundruð kjósenda í Hafnarfirði, þar sem þeir andmæla skiftingu kjördæmisins. Áður var því haldið mjög á lofti, að aldrei hefði hreyft sjer nokkur rödd á móti skiftingunni. Nú, þegar nokkur hundruð kjósenda í Hafnarfirði senda mótmæli gegn því, að kjördæminu verði skift, þá er sagt: Hve margir smalar hafa safnað þessum undirskriftum? Hvers vegna voru jafnaðarmenn að safna undirskriftum á móti - og hve margir ætli hafi smalað þar? Það sýnir ljósast, hve mjög þeir hafa orðið að leita að rökum í máli þessu, þegar þeir halda því fram, að hjer sje ekki um mótmæli kjósenda að ræða, einungis vegna þess, að í skjalinu stendur ekki: vjer mótmælum, heldur notuð önnur orð. En það, sem aðallega gerði það að verkum, að jeg kvaddi mjer hljóðs að þessu sinni, var það, sem hv.þm. Ísaf. sagði í hinni fyrri ræðu sinni. Hann sagði, að með frv. væri bætt úr þeim órjetti, sem jafnaðarmenn ættu við að búa, sem sje, að þeir hefðu of fá þingsæti. Þetta eitt út af fyrir sig væri næg ástæða til þess að samþykkja frv. Nú, þetta er gott og blessað. En hv.þm. Mýr. benti á það í sinni ræðu, hve sjálfsagt væri að ræða skiftingu kjördæma án þess að taka tillit til þess hagnaðar, er einstakir flokkar kynnu að hafa af skiftingunni. Hugsum okkur nú, út í hvaða óskapnað það myndi leiða, ef hver sá flokkur, sem í það skifti er í meiri hluta í þinginu, færi að hringla með kjördæmin rjett eins og honum byði við að horfa, vegna þess, að hann hefði hagnað af því í svip! Nei, skifting kjördæma byggist á alt öðrum grundvelli en þeim, hvaða flokkur ræður mestu og hefir mestan hagnaðinn. Jeg held, að frjálslyndi flokkurinn ætti þá að fara á stúfana, því að ef nokkur flokkur er afskiftur með þingmannasæti eftir kjósendafjöldanum, þá er það hann. Mjer er ekki kunnugt um, hvar sá flokkur hefir helst fylgi, en við skulum segja, að það væri á Langanesi eða í einhverri smásveit á Vestfjörðum. Frjálslyndi flokkurinn ætti þá að skifta nokkrum bæjum út úr sveitum til þess að fá nægan atkvæðafjölda á þessum og þessum stað. Þetta eru nákvæmlega sömu rök og hjá hv.þm. Ísaf., þegar hann heldur því fram, að þetta sje næg ástæða til skiftingar. Hitt skal jeg kannast við, nú eins og fyr, að jafnaðarmenn eru afskiftir um þingmannafjölda eftir kjósendatölu þeirra. En það eru íhaldsmenn líka, og Frjálslyndi flokkurinn þó mest. Framsóknarflokkurinn einn fleytir rjómann. En þegar hv.þm. Ísaf. fer að tala um það sem rök í máli þessu, að þm. þessa kjördæmis sitji í fullri óþökk jafnaðarmanna í Hafnarfirði, þá er mjer sannarlega nóg boðið. Veit þá ekki þessi hv.þm., að þessir 3 jafnaðarmenn, sem hjer eiga sæti, sitja í fullri óþökk allra landsmanna, annara en jafnaðarmanna? Heldur hann virkilega, að hægt sje að koma slíkri skiftingu kjördæma á, að þm. sitji ekki altaf í óþökk minni hlutans? Þannig mundi að sjálfsögðu fara, þótt jafnaðarmenn fengju sinn þm. í Hafnarfirði; hann mundi sitja í óþökk allra íhaldsmanna í Hafnarfirði. Nú ætla jeg að ganga inn á það, eins og jeg sagði áðan, að jafnaðarmenn hafi of fáa þm. hjer á þingi, samanborið við kjósendafjölda. Jeg ætla líka að ganga inn á þá röksemdaleiðslu, er jeg álít rjetta, að eini grundvöllurinn fyrir skiftingu kjördæma sje höfðafjöldinn, því að hver kjósandi á að hafa jöfn mannrjettindi. Það er því alls ekki rjett að byggja kjördæmaskiftingu eftir kunnugleika manna í hjeruðunum. Bæði er það, að sum kjördæmin eru það stór, að erfitt er að þekkja þau til hlítar, og svo það, að það er alls engin skylda, að þm. sje úr kjördæminu. Ef þetta væri grundvöllurinn, væri það auðvitað brot að hafa menn hjeðan úr Reykjavík sem þm. fyrir ýms hjeruð úti um land, eins og nú á sjer stað. Eini rjetti grundvöllurinn er að fara eftir höfðafjölda kjósenda í hverju kjördæmi. Jeg hefi mjer til gamans reiknað hjerna svolítið dæmi, sem að vísu hefir verið tekið áður, en dálítið á annan veg. Jeg tek öll atkv. við síðustu kosningar og jafna þeim á hvern þm. Jeg tek landsk.þm. líka með, og ætti þannig að vera hægt að vita, hvaða flokkar hafa of marga þm. á Alþingi og hverjir of fáa. Mjer reiknast þá, að um 800 kjósendur sjeu að meðaltali um hvern þm. Jafnaðarmenn hafa um 1200 kjósendur um hvern sinna þm. Það er því ljóst, að þeir eru mjög afskiftir. En hvaðan eiga þeir að fá þau þingsæti, er þá vantar? Ekki frá frjálslynda flokknum, því að sá flokkur hefir ca. 2000 kjósendur um þann eina þingmann, sem hann á hjer á Alþingi, og er því afskiftastur allra flokka þingsins. Við skulum nú athuga, hvort þeir eiga kröfu til þingsæta frá Íhaldsflokknum, því fram á það er nú farið. Sjest þá, að Íhaldsflokkurinn hefir liðlega 900 atkv. um hvern sinn þm. Það er því fjarri sanni, að jafnaðarmenn geti vænst þess að fá þingsæti þaðan, þar sem Íhaldsflokkurinn hefir ekki einu sinni það, sem honum ber. Það er þá upplýst, að allir þessir 3 flokkar eru meira og minna afskiftir. En hver situr þá að þessari krás? Það er Framsóknarflokkurinn. Sá flokkur hefir 19 þm., en ekki nema ca. 10 þús. atkv. alls, eða aðeins 524 atkv. um hvern þingmann, í stað 800 atkv. Það eru þannig þeir, sem sitja að þingsætunum. Ef jafnaðarmenn vilja breyta kjördæmunum til þess að fá bætt úr þessu misrjetti, er þeir hafa fyrir orðið, ættu þeir að leita þar að fjenu, sem það er niður komið. Annars verð jeg að segja, að mjer finst það koma úr hörðustu átt, þegar jafnaðarmenn fara að kvarta yfir þessu misrjetti einmitt nú, þegar þeir hafa svo mikil völd í þinginu, að það er langt fram yfir tölu þm. Þeir ráða því, að þessi stjórn situr, og með hinni fínu aðstöðu, er þeir nú hafa, geta þeir gert mikið meira en þótt þm. þeirra væru fleiri, en aðstaðan lakari. Þeir ættu því síst að vera að kveina og kvarta nú á þessu þingi. Dæmi þetta, er jeg tók, hefir verið dregið fram áður af hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. G.-K., en dálítið á annan veg. Jeg veit, að það hefði verið öllu betra fyrir Íhaldsflokkinn, ef jeg hefði ekki tekið landsk.þm. með í þessu dæmi, en jeg áleit, að þetta væri bæði rjettara og sanngjarnara. Það var annars gaman að þessari yfirlýsingu hv.þm. Ísaf., að það eitt væri næg ástæða fyrir skifting kjördæmisins, að jafnaðarmenn fái þar eitt sæti á Alþingi. Þessi yfirlýsing sýnir svo ljóslega, að alt skraf um það, hve þetta væri rjettlátt vegna Hafnarfjarðar, er ekkert annað en ósannindi og yfirdrepskapur. Nei, ástæðan er aðeins að auka jafnaðarmönnum fylgi í þinginu, en þeir eru ekkert að hugsa um að miskunna Hafnfirðingum. Mjer þótti hv.þm. Mýr. taka nokkuð af því í öðru orðinu, er hann gaf í hinu. Hann sagði nefnilega, að sjálfsagt væri að ræða um skiftingu kjördæmisins án þess að taka tillit til þess, hvaða flokkur hefði gagn af því í svipinn, en í sömu andránni segir hann, að sjálfsagt sje að sýna jafnaðarmönnum það rjettlæti að láta þá fá fleiri þm. í þinginu. Jafnaðarmenn sjeu slíkir ágætismenn og svo sanngjarnir og góðir, að þeir eigi þetta fyllilega skilið. Jeg vona, að hv.þm. Mýr. og aðrir þm. Framsóknarflokksins haldi lengi áfram að vera sammála um þetta, en jeg gæti trúað því, að ekki liði á löngu, þar til kæmi annað hljóð í strokkinn. Tölurnar, sem jeg dró fram í dæmi mínu, sýna, að Framsóknarflokkurinn býr í glerhúsi, svo að þeir ættu að hafa sem hægast um sig. Margir þm. þessa flokks sitja í trássi við þær grundvallarreglur, sem hljóta að gilda, þegar rætt er um það, hve marga þm. hver flokkur sendir á þing. Ef svo hefði hitst á, að Framsókn hefði fengið ofurlítið fleiri atkv. í nokkrum kjördæmum, þá hefði stjórnin getað setið í fullkomnum meiri hluta, án tilstyrks jafnaðarmanna, og haft þó á móti sjer afarmikinn meiri hluta allra kjósenda í landinu. Þessu ræður hin ófullkomna kjördæmaskifting, og Framsókn ætti því að fara varlega, þegar hún býr í slíku glerhúsi. Því að þótt Framsókn láti nú fagurt að jafnaðarmönnum, þá munu þeir að sjálfsögðu nota fyrsta tækifæri til þess að fá órjett sinn bættan. Og þegar sú skuld verður innheimt, þá er ekki vafi á því, hverjir verða að borga. Þótt jafnaðarmenn og framsóknarmenn geti ef til vill beitt íhaldsmenn ranglæti nú, þá mun svo fara fyr eða síðar, að sá flokkurinn, sem nú hefir of marga þm., verður að lokum að láta þau sæti af hendi til jafnaðarmanna og annara þeirra, er eiga rjett á þeim. Frá þessari miklu vináttu framsóknarmanna og jafnaðarmanna liggur því bein lína yfir í fullan fjandskap. Það mun svo fara, ef jafnaðarmönnum eykst fylgi á þingi, að sá styrkur verður til þess að kljúfa algerlega þessa tvo flokka hvorn frá öðrum, og mun þá sannast hið fornkveðna, að sjaldan launar kálfur ofeldið.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg vil leyfa mjer að benda hv. deild á það, að nú er fram komin áskorun frá 650 kjósendum í Hafnarfirði um að fá Hafnarfjörð gerðan að sjerstöku kjördæmi, svo að nú er ekki hægt að vera í vafa um það lengur, hvar meiri hluti kjósenda er í máli þessu. Þessir 650 kjósendur eru ekki neitt að tala um það, að þeir „vilji heldur“, að Hafnarfjörður verði sjerstakt kjördæmi; þeir skora á þingið að verða við þessari kröfu. Aftur á móti eru þessi „nokkur hundruð“ kjósenda, sem reyndar eru aðeins 325, alls ekki að mótmæla því, að Gullbringuog Kjósarsýsla verði að tveim kjördæmum; þeir segja aðeins, að þeir „kjósi heldur“, að hún verði eitt kjördæmi. Það sýnir líka, hve íhaldsmenn í Hafnarfirði eru linir í því að halda kjördæminu saman, að þegar samþ. var áskorun sama efnis frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar með 6:1 atkv., höfðu tveir íhaldsmennirnir ekki borað að koma á fundinn.

Þeir voru veikir

. Menn verða svo oft veikir. þegar þeir vilja komast hjá því að greiða atkvæði. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um skiftinguna sem laun jafnaðarmanna fyrir að styðja stjórnina. Þetta er algerlega rangt, og þm. veit það sjálfur. Í fyrsta lagi vegna þess, að hjer er um hlutleysi en ekki stuðning að ræða. Í öðru lagi hefir Framsóknarflokkurinn allur verið því fylgjandi á síðustu þingum, að Hafnarfjörður yrði sjerstakt kjördæmi. Það væri því harla undarlegt að krefjast þess sem launa, er verið hefir stefna alls Framsóknarflokksins áður. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um, að ekki beri að miða kjördæmaskiftinguna við það, hvaða flokkur verði ofan á í það og það skiftið, heldur við það, að allir hafi jöfn mannrjettindi. Jeg er honum alveg sammála um þetta, en hv.þm. hefir ekki hingað til sýnt það með atkv. sínu, að hann væri hlyntur hlutfallskosningu um land alt, - en það eitt gefur öllum ísl. kjósendum jafnmikinn kosningarrjett -, heldur þvert á móti, eins og sjá mátti, hvernig hann tók stjórnarskrárfrv. í fyrra.

Þar var fleira með

. En þó mátti vel samþykkja breytinguna á kjördæmaskipuninni eina. Ef farin verður önnur leið en með hlutfallskosningu, þá verður minni hlutinn altaf undir. Það gæti jafnvel svo farið, að einn flokkur yrði í minni hluta í öllum kjördæmum, þótt ekki munaði nema einu atkv. í hverju kjördæmi. Jeg ætla ekki að fara lengra inn á niðurstöðu hv. 1. þm. Reykv., að jafnaðarmenn, frjálslyndir og íhaldsmenn ættu allir að hafa fleiri þingsæti. Allur flokkur þessa hv.þm. hefir verið á móti að breyta kjördæmaskipuninni, og sömuleiðis hafa báðir fyrverandi ráðherrar verið því andvígir, en með því að breyta kjördæmaskipuninni væri þó hægt að komast nær þjóðarviljanum en nú er. Hv. 1. þm. Reykv. virtist jafnaðarmenn ekki taka mikið tillit til Hafnarfjarðar í þessu máli, heldur aðeins til hinna hafnfirsku jafnaðarmanna. Jeg fæ ekki sjeð, að Hafnarfjörður sje annað en íbúar þessa kaupstaðar, skoðað frá pólitísku sjónarmiði, og þar sem meiri hluti þessara íbúa er jafnaðarmenn, þá er ekki nema eðlilegt, að tekið sje tillit til þess, er þeir óska. Hv. sessunautur minn, þm. Dal., virtist hafa verið frv. þessu fylgjandi þangað til í gær. Við 1. umr. greiddi hann því atkv. með bros á vörum, svo að það lítur út fyrir, að hann hafi orðið fyrir nokkuð snöggum skoðanaskiftum, eins og oft vill verða um þá, sem eru í Hjálpræðishernum eða Frelsishernum. Það er nú öllum kunnugt, og víst engum betur en hv.þm. Dal., að jafnaðarmenn um allan heim veita hverjir öðrum brautargengi og allan þann styrk, sem þeir mega, og er það rökrjett afleiðing af bræðralagshugsjón þeirra. Þetta vissi hv.þm. manna best, þegar hann flúði á náðir jafnaðarmanna, til þess að biðja þá að gera sig að borgarstjóra hjer í Reykjavík. Því miður þektum við hann þá svo lítið, að við ljetum að orðum hans um liðveislu, en síðan hafa ýms þau atvik komið fyrir, að við höfum ekki getað stutt hann, og hefir þó sá hv.þm. þrásinnis reynt að fá okkur til að koma sjer inn á þing. Fyrst talaði þessi hv.þm. um að fá okkur til þess að koma sjer inn á þing í Gullbringu- og Kjósarsýslu 1926, og vildi þá keppa við hv. 2. þm. G.-K. Þá höfðu forráðamenn Alþýðuflokksins jafnvel ekki næturfrið fyrir honum. Síðastl. vor hjelt þetta sama áfram, því að þá hjelt hv.þm. sjer hvergi hægt að komast inn á þing nema í Gullbringuog Kjósarsýslu, í sambandi við jafnaðarmenn. Talaði hv.þm. þá oft og af miklum fjálgleik um, hve vel hann skyldi berjast fyrir þeirra áhugamálum, og tók þá sjerstaklega fram, að hann skyldi berja í gegn skiftingu Gullbringu- og Kjósarsýslu í tvö kjördæmi. Það mundi muna um sig á þinginu í þeirri baráttu fyrir rjettlætinu. Eru að þessu mörg vitni. En ýmislegt var þá fram komið honum viðvíkiandi, sem gerði það að verkum, að við álitum, að við á engan hátt gætum fylgt honum, og þótt við værum algerlega andstæðir hv. 2. þm. G.-K., þá þótti okkur betra að eiga á hættu, að kosinn yrði tiltölulega heiðarlegur andstæðingur heldur en hv.þm. Dal. Það, sem þá hafði komið fyrir, var það, að þegar hv.þm. var í æðsta valdastóli hjer, þá notaði hann vald sitt til þess að veita sjálfum sjer hálaunað embætti í Íslandsbanka, og ástæðan til þess, að hann gekk svo langt, var, að hann óskaði að verða þjónn Dana þar. Þá varð hv.þm. algerlega fastur starfsmaður í þjónustu danskra auðmanna, svo að tekjur hv.þm. munu allar, að undanteknum þingmannslaununum, vera frá Dönum runnar. Líka má geta þess, að þessi sami maður hafði nokkru áður, þegar hann var í bankaráði Íslandsbanka, notað vald sitt þar til þess að greiða atkv. á móti því, að laun bankastjóranna yrðu lægri en 24 þús. kr. Það sæti því betur á einhverjum öðrum en honum að koma hjer fram til þess að prjedika siðgæði og það, hve skammarlegt sje að þiggja erlent fje, - honum, hv.þm. Dal., sem hefir sett á sig óafmáanlegan blett, og íslensk stjórnmál yfirleitt, með misbeitingu æðsta valds þjóðarinnar í sjerhagsmunaskyni og til þess að geta þjónað Dönum.

Sigurður Eggerz Jeg verð að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, þó að jeg verði að víkja að nokkrum atriðum, sem í raun og veru koma ekki beinlínis við þessu máli, þar sem jeg verð að svara hv. sessunaut mínum (HjV). Sá hv.þm. fór að tala um framboð mitt í Gullbringu- og Kjósarsýslu, en jeg vil aðeins upplýsa það, að það var ekki jeg, sem sóttist eftir stuðningi jafnaðarmanna þar. Það voru foringjarnir í Hafnarfirði, sem buðu mjer hlutleysi, ef jeg byði mig fram. Sama er að segja um borgarstjórakosninguna hjer; jeg var mjög beðinn um að bjóða mig fram við borgarstjórakosninguna, og jeg hafði tvisvar sinnum sagt nei við því, áður en jeg ljet til leiðast að gera það. En þetta er aðeins lítið sýnishorn af því, hvernig hv. sessunautur minn fer með sannleikann. Það er eins og sannleikurinn hafi ekkert gildi fyrir hv.þm., ef hann þarf að ná sjer niðri á einhverjum. Þá kom hv.þm. að bankastjórastöðunni. Það er nokkuð, sem jafnan er gripið til, ef einhver ástæða þykir til að reyna að komast nálægt mjer. En nú er eitt í þessu sambandi, sem vert er að taka eftir. Árið 1924 átti þessi bankastjóraskipun sjer stað. Jeg sat þrjú ár á þingi eftir það án þess að nokkur fyndi að þessu, og jeg minnist þess ekki, að blað þessa hv.þm., Alþýðublaðið, fyndi þá nokkuð að þessu. Það er fyrst nú, sem þarf að fara að taka það fram, og það gleður mig, að eftir að jeg er búinn að taka svo mikinn þátt í stjórnmálum sem jeg hefi gert, að það er ekkert annað, sem hv. andstæðingar hafa á takteinum. Það er altaf þetta sama hjá jafnaðarmönnum, upp aftur og aftur. Þeir ættu að fá sjer „grafófón“ til þess að láta syngja þessa klausu inn í hann, svo að þeir á eftir gætu trekt hann upp í það óendanlega og látið hann syngja sömu klausuna aftur og aftur fyrir sig. Nú er það svo, að jeg hef einu sinni gert grein fyrir þessari bankastjóraskipun, í blaðinu Vísi. Það var vegna árásar á mig, sem birtist í Nýja sáttmála Sigurðar Þórðarsonar, og vil jeg ekki fara að taka fram aftur öll þau rök, sem jeg bar þá fram. En það, sem þá var mest ráðist á mig fyrir, var það, að jeg veitti mjer þessa stöðu sjálfur, en frá því hefi jeg skýrt, að ef jeg hefði sent umsókn um stöðuna, þá átti jeg víst að fá veitingu fyrir henni. Hitt er líka rjett, að margir þeir menn, sem taldir eru með bestu mönnum þessarar þjóðar, þeir vildu styðja mjög fast að því, að þessi skipun yrði gerð. Það er enn rjett að taka það fram, að það er fordæmi fyrir þessu, því að þegar Hannes heitinn Hafstein var formaður bankaráðsins, þá veitti hann sjer, með aðstoð bankaráðsins, þessa stöðu. Auk þess er þess að gæta, að ráðuneytið tók þátt í veitingunni, en ekki jeg einn. En fyrir það, að jeg fór í þessa stöðu, er jeg búinn að spara ríkissjóði sem svarar 20 þús. kr. í eftirlaun, og ef jeg verð þar lengi, mun það ekki spara ríkissjóði lítið fje, og ef jeg hefði farið þá leiðina, að taka eftirlaun, en ekki tekið bankastjórastöðuna, þá hefði jeg áreiðanlega verið víttur fyrir það líka, og ef jeg hefði sótt um stöðuna, þá hefði það sjálfsagt verið talið pólitísk hrossakaup. En þegar jeg sit hjer hjá hinum hv. sessunaut mínum, sem dáist að hinum rússnesku valdhöfum  Þá er það ennþá eitt, sem jeg vil leyfa mjer að taka fram, að það hefir stundum verið órótt kringum stöður eins og þessa, en sessunautur minn má vita það, að jeg hefi ekki skirst við að ganga fram og berjast fyrir öllu því, sem jeg hefi álitið rjett og sanngjarnt, og það jafnvel þó að jeg mætti búast við, að reynt yrði að koma mjer burt frá þessari stöðu. En það er náttúrlegt um þann hv.þm., að hann er svo ósjerplæginn og svo óeigingjarn, að hann dæmir slíka hluti sem þetta miklu harðara en aðrir. Slíkur maður, sem fórnar sjer fyrir alþýðuheill, verður andvaka um nætur af áhyggjum og er orðinn þvengmjór af stöðugri umhugsun og áhyggju fyrir fátæklingunum; maður, sem þýtur úr einu gróðafjelaginu í annað, en sýnir „kapitalinu“ altaf sama kuldann. En þegar hv.þm. dæmdi um þessa bankastjóraskipun, þá greip hann hana algerlega út úr öllu samhengi og athugaði ekki, hverjar ástæður þar lágu til grundvallar. Þá sagði sami hv.þm., að það væri undarlegt, að jeg væri að minnast á þessa dönsku peninga, jeg, sem væri þjónn dansks auðvalds. Er hv.þm. svo illa að sjer í okkar pólitísku sögu, að hann viti ekki það, að hinir stjórnskipuðu bankastjórar eru einmitt settir þar til þess að gæta hagsmuna landsins í Íslandsbanka, til að gæta íslenskra hagsmuna gagnvart dönskum? En svona snýr þessi hv.þm. öllu við; hann kallar þá menn þjóna hins danska valds, sem Alþingi Íslendinga og stjórn hefir skipað til þess að vera á verði um málefni þjóðarinnar. Ef íslensk alþýða athugaði dálítið, hverju leiðtogar hennar halda stundum fram, mætti undarlegt heita, þegar hún ræki sig á ósannindi þeirra og rangfærslur, ef henni yrði ekki að hugsa sem svo: Hvar er sómatilfinning þeirra manna, sem leyfa sjer að bera slík ósannindi fram á Alþingi, sem hægt er að mótmæla með því einu að vísa í lög landsins? Nei, sannleikurinn er sá, þegar alt er athugað, að hv.þm. er ekki svo reiður yfir þessari bankastjóraskipun, en samviska hans er dálítið mórauð. Það eru sumir menn, sem ganga með kýli, og þegar komið er við þessi kýli, þá hrökkva þeir við, og það er það, sem valdið hefir þessari reiði hv.þm. Þegar jeg gerði grein fyrir atkvæði mínu með mjög hógværum orðum, þá mintist jeg á mál, sem sló samvisku hv.þm. Það var fjeð, sem danskir stjórnmálamenn hafa veitt einum flokki þessa lands. Hv. þm. Ísaf. fór að spyrja mig, hvaða sannanir jeg myndi geta fært fyrir þessu. Jeg veit ekki betur en að sannanirnar sjeu komnar fram fyrir löngu; jeg þarf ekkert annað en að líta í Morgunblaðið frá 9. sept. 1927.  „Protokol for den 20. socialdem. Partikongres í Vejle den 12.–15. Juni 1927, samt . . . Regnskabsoversigt 1923–'27“. Á bls. 18–19 í kaflanum um Regnskab . . . 1923–1927 birtist reikningur yfir „Valgfondets Regnskab for Aarene 1923–1926“. Þar stendur skráð tekjumegin m. a. þetta: „Indkomne Bidrag til Valget paa Island (1923) fra Fagforbundet kr. 2370,00“. En gjaldamegin stendur þetta skráð: „Valget paa Island 1923, Folketingsvalget og Landstingsvalget 1924 Samt Folketingsvalget 1926 ... Kr. 320296,00 - þrjú hundruð og tuttugu þúsund, tvö hundruð níutíu og sex krónur“. Þarna er beinlínis talað um „Valget paa Island“, þarna er beinlínis í þessum „Portokol“ fært til útgjalda fje, sem veitt er til útgjalda á Íslandi. Þarna liggur sönnunin, og jeg veit ekki betur en að jafnaðarmenn hafi ekki mótmælt þessu. En annað atriði er óupplýst í þessu máli; það er, hve mikið fje hefir verið sent hingað. Það er nú fullkomlega upplýst, að hingað hefir verið sent danskt fje til kosningabaráttu, - eins þungt og það er að þurfa að tala um slíkt hjer á Alþingi Íslendinga. Það er dregið undir eitt, kostnaður þar og hjer við þingkosningar. Þegar erlendir menn fara að íhuga það, hvað þessir íslensku menn hugsi um sjálfstæði lands síns, - hvílík auðmýking er þetta þá ekki? Eða er hægt að auðmýkja hina íslensku þjóð meira með öðru en þessu? Jeg verð að segja það, að þegar mjer barst þessi fregn, þá setti mig hljóðan; mjer var sorg í huga og jeg var algerlega sannfærður um það, að þegar þjóðinni væri orðið þetta nægilega ljóst, þá myndi hún verða slegin þungum harmi. Og það er mín trú á jafnaðarmönnunum íslensku, að foringjar þeirra muni á sínum tíma ekki fá litla óþökk frá þeim, þegar þeir fyrst hafa gert sjer það ljóst, hvað foringjar þeirra hafa gert. Ennþá hafa þeir ekki risið í gegn foringjum sínum, en eftir því, sem jeg þekki íslenska alþýðu, þá er jeg viss um, að það er ómögulegt að gylla þetta svo fyrir henni, að hún sjái ekki, að það er verið að draga hana út í það mesta foræði, sem hægt er að hugsa sjer. Nú hefir ekki verið upplýst um það, hve mikið þetta fje er, og jeg get því miður ekki upplýst það heldur, en það væri hægra við að fást, ef þeir foringjar Alþýðuflokksins, sem hjer eiga sæti, vildu gefa dálitlar upplýsingar um það, hversu mikið þetta fje er, úr því að þeir álíta ekkert athugavert við að taka á móti því. Og fyrst þeir hafa tekið við dönsku fje til stjórnmálastarfsemi hjer á landi, hví segja þeir þá ekki frá því, hve mikið það er? Ætli menn renni ekki grun í ástæðuna til þess, að ekki er skýrt frá neinu um það, - að fjeð er líklega miklu meira en menn grunar, því að annars myndu þeir skýra frá þessu. Jeg þarf væntanlega ekki hjer að draga upp mynd af því, hverja þýðingu það hefði fyrir þessa þjóð, ef einu af stjórnmálaflokkum þessa lands ætti vöxt sinn að þakka fje sambandsþjóðar vorrar. Jeg geri ráð fyrir, að mönnum sje svo kunnugt það samband, sem er á milli Íslands og Danmerkur, að þeir viti, hvað það þýðir. Þegar 15 ár eru liðin frá þessum tíma, þ. e. árið 1943, þá getum við sagt upp sambandslagasamningnum, og þá getum við losað okkur við þá miklu ágalla, sem á þessum samningi eru. En eins og kunnugt er, þá hafa Danir, eins og kallað er, ábúðarrjett á landinu. Hvernig Alþingi hefir litið á þetta mál, má sjá af því, þegar enskur maður vildi fá undanþágu frá fiskiveiðalöggjöfinni á síðasta ári. Hann vildi fá undanþágu fyrir 10 botnvörpunga og bauð ýms fríðindi á móti. Alþingi vildi ekki líta við þessu. En þann sama rjett, sem enska manninum var neitað um, höfum við gefið þjóð, sem er á fjórðu miljón manna. Þegar að úrslitastundinni líður, þá hefir það sína miklu þýðingu, að Íslendingar þekki sinn vitjunartíma. Þeir verða þá að vera reiðubúnir til að greiða svo atkvæði, að þeir geti losað sig við þennan ábúðarrjett. En ef Danir koma hjer upp flokki í landinu og magna hann með meiri og meiri fjárstyrk, - hver getur þá niðurstaðan orðið við atkvæðagreiðsluna 1943? Þess vegna er það, að hv. sessunautur minn ætti síst að brosa svo mjög, þegar verið er að tala um þetta mál, og síst að vera að hreykja sjer svo að koma hjer fram sem siðameistari, maður, sem lýtur svo lágt að vera samsekur öðrum um það að taka á móti fje frá sambandsþjóð vorri, sem vjer höfum undanfarin ár háð hart stríð við, til þess að geta náð rjetti vorum. Þessi maður beygir sig svo lágt fyrir danska gullstraumnum, að hann gleymir allri sögu þjóðarinnar í fortíð og framtíð; en hvort það er til þess að geta væntanlega stungið meiru dönsku gulli í vasa flokksins, ætla jeg ekki að segja. Jeg hjelt ekki nema stutta ræðu í gær til þess að gera grein fyrir atkvæði mínu, því að mjer virðist það svo ljóst, að þeir menn, sem heita mega óspiltir Íslendingar, hljóti að skilja, hvað hjer er á ferðum, og mjer finst, að öllum hljóti að vera það ljóst, að jeg get ekki á nokkurn hátt greitt atkvæði með þessu frv., sem, eftir því sem á undan er gengið, mun gefa foringjum þessa flokks enn á ný eitt sæti á Alþingi í sínar hendur. Jeg held því fram, að „princip“ í svona málum eins og þessu verði að víkja; hagsmunir þjóðarinnar heimta þá, að við stöndum allir sem einn maður. Þegar sambandsþjóðin er að auka vöxt þessa flokks, sem hugsar eins og hún um 6. gr. sambandslaganna, þá verðum við að setja hart á móti hörðu og hugsa lengra en til dagsins í dag. Við verðum að minnast þess, að við, fulltrúar þjóðarinnar, höldum höndum yfir framtíð hennar, og ef allir góðir Íslendingar standa fast saman gegn hinu erlenda valdi, þá fer alt vel. En ef erlenda valdið getur teygt sig lengra og lengra inn á milli okkar og gert gullþræði sína sterkari og sterkari, þá veit enginn, hvernig fer. Aldrei hefi jeg greitt atkv. hjer á Alþingi með betri samvisku en jeg mun nú gera, þegar jeg greiði atkv. á móti því, að mennirnir með dönsku gullþræðina fái hjer eitt nýtt sæti í sínar hendur, því að þeirra völd eru orðin of mikil hjer.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg býst ekki við að verða eins hávær og sá hv.þm., sem nú var að setjast niður. Það mun nú líða að lokaþætti þessarar umr. og um leið varnar íhaldsmanna hjer í deildinni gegn skiftingu þess kjördæmis, sem hjer er um að ræða. Og engan skyldi undra, þótt dauðastríðið yrði nokkuð hart, því að svo uggir mig, að aldrei framar skipi íhaldsmaður sæti hjer á Alþingi fyrir Gullbringu- og Kjósarsýslu, þegar því umboði núverandi fulltrúa er lokið, er þeir nú hafa. Það hafa þegar verið færð rök að því af hv.þm., sem með málinu hafa talað, að Hafnarfjörður, sem mun vera þriðji kaupstaður landsins að mannfjölda, á fylsta rjett til þess að vera kjördæmi út af fyrir sig. Til þess liggja margar ástæður, og ætla jeg að draga hjer saman fimm þeirra: 1. Að á bak við þingmann kaupstaðarins eins og nú er eru 1300 kjósendur. 2. Tveir þriðju hlutar þessara kjósenda óska skiftingarinnar, og þar með talin stjórn kaupstaðarins, að einum undanskildum. 3. Kaupstaðinn byggir fólk, sem á afkomu sína undir rekstri stórútgerðar, algerlega gagnstætt atvinnuháttum annara sýslubúa. 4. Málefnum kaupstaðarins stýra verkamenn, og því meiri trygging fyrir því, að þeirra kröfum yrði betur framfylgt á Alþingi, ef maður með sömu skoðanir færi með umboð þeirra. 5. Engin áberandi andúð gegn skiftingunni hefir komið frá kjósendum kjördæmisins utan Hafnarfjarðar. Jafnvel eru meiri líkur til, að allmikill hluti landbúnaðarbænda kjördæmisins sje skiftingunni fylgjandi. Eftir því, sem marka má af umræðunum, er þetta aðalþungamiðjan í þeim rökum, sem fram hafa verið færð fyrir frv., og er málið þrautrætt að því leyti. En jeg er tilneyddur að víkja örfáum orðum að háttv. 2. þm. G.-K. Hann talar hjer um þetta mál með því yfirlæti og stórmenskubrag, sem oft einkennir þá menn, sem heimurinn hefir látið vera sólskinsmegin í lífinu, og hefir gert þá fulla af ofmetnaði, stórmensku og hroka. Umráð þeirra yfir peningum og ímyndun þeirra um, að þeir sjeu voldugir og stórir, er orsök þessa. Alt á að brjóta undir járnhæl auðs og drotnunar. Oftast vantar þessa menn andlegt göfgi og víðsýni til að sýna hinn sanna manndóm. Hvort hv. 2. þm. G.-K. finnur hjá sjer eitthvað af þessum skapgerðarbrestum, ætla jeg honum sjálfum að rannsaka. Í ræðu háttv.þm. um þetta mál virtist helst koma fram, að hann ætti alt dautt og lifandi í kjördæminu, að undanteknum þeim kjósendum, sem þegar hafa risið á móti honum. Hann talar um bændavaldið, sem alt sje með honum. Því hefir þegar verið svarað af hv.þm. Mýr. og sýnt, á hve miklum rökum sú staðhæfing er bygð. Hann vitnar í atkvæðamagn síðustu kosninga. Já, mjer er nú nokkuð kunnugt um, hvernig hægt er fyrir jafnpeningasterkan mann og hv.þm. að ná upp atkvæðamagni við kosningar í kjördæmi, sem vill ekki ennþá fallast á skoðanir okkar jafnaðarmanna og telur vonlaust til sigurs að greiða bændafulltrúum atkv., þótt fram sjeu boðnir. En jeg skal ekki fara lengra út í það mál nú. Sami hv.þm. vitnar í lægri atkv.tölu jafnaðarmanna í Hafnarfirði síðastl. sumar en 1926, við aukakosninguna, er þá fór fram. En hann getur ekki þess, að allmikill hluti kjósenda, og þá sjerstaklega sjómenn, verkamenn og verkakonur, var kominn út um alt land til atvinnu, þegar kosningar fóru fram, 9. júlí, og mestur hluti þess hafði ekki notað kosningarrjett sinn, þegar það fór. Þetta fólk er undantekningarlítið Alþýðuflokksfólk. Sama er að segja um verkamenn, sjómenn og verkakonur í Garði, Miðnesi, Höfnum og Grindavík, að það fer einnig upp í sveitir og norður og austur á land í atvinnuleit, og notaði því ekki kosningarrjett sinn. En einmitt þetta fólk er þegar búið að fá opin augun fyrir því, að hv. 2. þm. G.-K., og jafnvel hv. 1. þm. G.-K., eru ekki þess fulltrúar. Á kosningadaginn 9. júlí í sumar var gott veður og því ekkert til sparað af hálfu Íhaldsflokksins að koma öllu gömlu fólki á kjörstað, til að fylla atkvæðatölu sína. Aftur á móti dró vonleysi minni hlutans um sigur úr þátttökunni þeim megin á kjördegi. En þetta breytist á annan veg, þegar kjósendur sjá, að til sigurs er að vinna. Jeg ætla ekki langt út í umræður um atkvæðasmalanir eða undirskriftir við hv.þm. Eftir mikið og örðugt strit hafa íhaldsmenn náð undir skjöl sín einum þriðja hluta þeirra, er látið hafa uppi skoðun sína um málið. Því að Alþýðuflokkurinn hefir nú skilað helmingi fleiri undirskriftum úr Hafnarfirði, þar sem þess er krafist, að skifting kjördæmisins fari fram. Og meginhluti bæjarstjórnarinnar hefir krafist hins sama. - Jeg ætla ekki að þrátta um það, hvort undirskriftasmalar íhaldsmanna hafa verið launaðir eða ekki, og ekki heldur um það, hve mikið af þeim launum kynni að hafa verið úr rassvasa hv.þm. sjálfs. En hitt get jeg sagt honum, að til þessa hefir það ekki verið regla hjá Alþýðuflokknum að launa slíkar undirskriftasafnanir. Það eru áhugamenn flokksins, sem vinna það verk án þess að krefjast launa fyrir. Svo var það um undirskriftalistana út af togaravökulögunum. Fyrir þá greiddi Sjómannafjelagið ekki einn einasta eyri fram yfir það, sem pappírinn í áskriftarskjölin kostaði. En eitt langar mig til að spyrja hv.þm. um. Hvaða stóra mál er það, sem hann og háttv. samþingismaður hans hafa unnið fyrir Hafnarfjörð? Mjer er ekki kunnugt um nokkurt mál, þar sem þeir hafi lagt sig í líma fyrir kaupstaðinn. Öllum mannúðarmálum jafnaðarmanna hafa þeir verið öndverðir á móti, eins og þeirra eigin flokkshagsmunir kröfðust, og þar með hafa þeir verið á móti meiri hl. hafnfirskra kjósenda. Hv. þm. mun sennilega vitna í mál í sambandi við útgerð Hellyers í Hafnarfirði. Hv. þm. Dal. var nú að breiða sig út yfir það mál. Ef jeg man rjett, var hv.þm. sjálfur í stjórn, þegar það mál var leitt til farsælla lykta. 

Laukrjett

. Ástæðan var ekki sú, að hann óttaðist, að of mikill fiskur verkaður á Íslandi kæmi á markaðinn. Nei, það var hræðslan við of mikla eftirspurn eftir vinnukraftinum, sem þá rjeði gerðum hv.þm. En það er annað hljóð komið í strokkinn nú. Nú er þessi hv.þm. orðinn aðalumboðsmaður Stórútgerðarinnar í Hafnarfirði. Fyrst hafði Hellyer lögfræðinga til að gæta hagsmuna sinna, en nú er það helsti útgerðarmaður landsins, sem tekið hefir það starf að sjer. Og mjer er sagt, að fyrir þetta muni hann fá allgóðan lífeyri.

„Ólyginn sagði mjer“

. Í þessu hefir ekki komið fram nein umhyggja fyrir hafnfirskum kjósendum, því að hv.þm. hefir ekki verið annað en umboðsmaður erlends útgerðarmanns í samningum milli hans og Hafnarfjarðarbæjar um útsvar o. fl. Nei, Hafnfirðingar vita, að úr þessari átt eiga þeir ekki fylgis að vænta við sín áhugamál. Aðstöðu sinnar vegna hefir hv.þm. jafnan gengið á móti málefnum þeirra. Skal jeg ekki lasta hann fyrir það. Hann hefir þar verið trúr sínum flokki. Þá verð jeg að segja nokkur orð við hv.þm. Dal. sem gamall sjálfstæðismaður roðnaði jeg undir ræðu hans í gær.  Jeg skal nú rifja upp nokkur atvik í sambandi við þennan óttalega styrk danskra verkamanna til stjettarbræðra sinna hjer á landi: Samskonar styrktarstarfsemi á sjer stað meðal jafnaðarmanna í öllum löndum, og hefir víst hvergi bólað á ótta eða æsingu út af henni, nema hjer. Þjóðverjar styrktu á sínum tíma aðalblöð franskra jafnaðarmanna. Það voru aldrei álitin nein föðurlandssvik, enda þótt sambúðin væri þá ekki sem best milli þeirra þjóða. Og þessi ógurlega þjóð, Danir, tóku á móti stórkostlegum styrk frá Þjóðverjum á meðan jafnaðarstefnan var að ryðja sjer til rúms í Danmörku. Jeg hefi aldrei heyrt dönskum jafnaðarmönnum borna á brýna neina óeinlægni út af því. Svona gæti jeg talið endalaust. Enda er þetta eðlilegt, að fátækustu menn þjóðanna styrki hverjir aðra í baráttunni, alveg eins og Oddfellowar gera og frímúrarar, sem hv.þm. sjálfur tilheyrir.  Jeg ætla ekki að fara að minnast á aðstöðu hv.þm. við Íslandsbanka. Hann hefir fengið harða ádeilu út af því máli, og sennilega harðasta frá núverandi samherjum sínum, þessum flokki, sem hann er að tengja sig órjúfandi böndum við. En meðan hann var frjálslyndur, kom fyrir atvik, sem íhaldsmenn deildu mjög á jafnaðarmenn fyrir. Það var þegar þeir sendu einn af flokksbræðrum sínum til að leita styrktar hjá verkamönnum í Englandi. Þá belgdu íhaldsmenn sig ógurlega út af þessu og töldu það föðurlandssvik og landráð. En hv.þm. Dal., sem þá var forsrh., var svo frjálslyndur, að hann sagði, að ekkert væri út á þetta að setja. 

Bjarni Ásgeirsson Jeg skal reyna að lengja ekki mikið þessar umr., sem þegar eru orðnar alt of langar. En jeg kemst þó ekki hjá að svara nokkrum hv.þdm., sem hafa beint orðum til mín. Fyrst skal jeg snúa mjer að hv. 2. þm. G.-K. Jeg segi honum það enn, að jeg mun ekki ræða þetta mál á þeim grundvelli, er hann og ýmsir fleiri hafa lagt í umr., sem sje hvaða flokkur hefði mestan hag af skiftingu kjördæmisins. Jeg álít það ekki aðeins rangan grundvöll undir lausn málsins, heldur beinlínis hættulegan. Jeg vil dæma um málið eingöngu eftir þeim venjum, sem á Alþingi hafa tíðkast áður, og eftir því, í hverju mjer virðist mest sanngirni. Er það sanngjarnt, að sá kaupstaður, sem stærstur er utan Reykjavíkur, fái ekki sjerstakan þingmann, þrátt fyrir langvarandi kröfur, og þrátt fyrir það, að aðrar minni kaupstaðir hafa fengið þingmann fyrir löngu? Þetta virðist mjer vera sú spurning, er mestu máli skiftir. Og þegar hjer stendur svo á, að hægt er að veita kaupstaðnum þessi rjettindi án þess að gera nokkrum öðrum rangt til, þá virðist mjer sjálfsagt að gera það. Með skiftingunni er ekki framið neitt ranglæti gagnvart hinum hluta kjördæmisins, með því að nú eru til einmenningskjördæmi, sem eru fjölmennari en þetta kemur til með að verða. Þótt kaupstaðurinn sje nú fámennari en sýslan, þá er hann í hröðum vexti, en það er sýslan ekki. Annars vil jeg benda hv. 2. þm. G.-K. á útreikninga sjálfs hans um það, hvaða flokkur mundi vinna á við skiftinguna. Hann sagði, að eftir nýjustu upplýsingum hefðu jafnaðarmenn 680 atkv. í Gullbringu- og Kjósarsýslu og Hafnarfirði. Jeg get fullyrt, að mörg þessara atkv. hafa verið greidd utan kaupstaðarins. Það er áreiðanlega lágt í lagt að áætla það 80 atkv. Eftir því ættu að vera 600 jafnaðarmenn í Hafnarfirði, en þar eru 1300 kjósendur, svo að íhaldsmenn ættu þá að vera þar í meiri hluta.

Jeg talaði um greidd atkv.!

. Eftir þennan útreikning vonast jeg til, að hv. 2. þm. G.-K. geti fallist á að skifta kjördæminu. Þá taldi hv.þm. mig hafa farið með ásakanir í sinn garð í nafni bændanna. En jeg var eingöngu að benda á, hvílík fjarstæða það er að bera það fram gegn þessu frv., að það sje árás á bændavaldið í landinu. Jeg benti á það, að kröfur bænda í hjeraðinu um að íhaldsmenn hefðu a. m. k. einn bónda í kjöri hefðu allar verið fyrir borð bornar. En hitt dettur mjer ekki í hug að segja, að hv.þm. vilji bændum illa. Þar fyrir er það engin niðrun í hans garð, þótt sú skoðun sje í ljós látin, að málefnum bænda væri betur borgið í höndum t. d. Magnúsar Þorlákssonar á Blikastöðum. Auðvitað gerir hv.þm. það, sem hann getur, fyrir bændur, en þess er ekki að vænta, að hann skilji eins vel kröfur þeirra og þarfir og þeir, sem sjálfir eru hold af þeirra holdi og blóð af þeirra blóði. - Hv. þm. nefndi það sem dæmi, hvað jeg hefði gert, ef jeg hefði verið kosinn í sjútvn. Jeg hefði vitanlega orðið þar álíka og hann er sem bændafulltrúi. Jeg hefði reynt að kynna mjer málin eftir föngum og unnið að þeim með samviskusemi af veikum kröftum, en vitanlega hefði jeg aldrei komist þar í hálfkvisti við t. d. hv. 2. þm. G.K. - En á þetta benti jeg aðeins til að sýna, hve fjarri það er öllu lagi að tala um þetta kjördæmi sem höfuðvígi bændavaldsins í landinu. Háttv. þm. kvaðst vera kosinn með atkv. flestra bænda í kjördæminu. Það er alveg rjett, og jeg geri ráð fyrir, að hann mundi hljóta kosningu þar aftur, þótt kjördæminu verði skift. Og jeg vænti, að eftir skiftinguna verði hann ekki minni bændavaldsmaður en hann er nú. Eins hygg jeg, að sá þm., sem Hafnarfjörður kysi, yrði bændavaldinu ekki lakari en hv. 1. þm. G.-K. (BK) er nú. Það er ekki af því, að mig langi nokkuð til að ráðast á þennan gamla og að mörgu leyti góða mann. Jeg skal geta þess um leið, að fyrstu tíu árin, sem jeg reyndi að gera mjer grein fyrir stjórnmálum þessa lands, þá fylgdi jeg eindregið að málum þessum manni. En jeg get ekki gengið framhjá því, þar sem þetta er til umræðu hjer og hv. 1. þm. Reykv. hefir álasað mjer fyrir þau orð, sem jeg ljet falla í garð þessa hv.þm. (BK), - að minna á það, að hans skrif um samvinnufjelögin í landinu, sem eru mesta. og merkilegasta verk íslensks bændavalds, hafa verið þannig, að fjelögin sáu sig tilneydd að höfða meiðyrðamál móti þessum mæta manni. Var fjöldi ummæla hans dæmdur dauður og ómerkur. Þannig skrifar ekki sá, sem ber hlýjan hug til manna og málefna. Og jeg held, að þetta sýni, að þarna á ekki íslenskt bændavald fulltrúa, sem það geti treyst. Þá verð jeg að svara háttv. 1. þm. Reykv. nokkrum orðum. Hann var að tala um það, hv.þm., að mjer hefðu fallið þannig orð, að jafnaðarmenn væru þeir ágætismenn, að enginn skaði væri, þótt þeir kæmu inn í salinn. Þetta er ekki rjett. Jeg er heldur ekki svo guðfróður maður, að jeg treysti mjer til að dæma um drengskap manna eftir afstöðu þeirra til stjórnarinnar. Það hefir enginn hv.þm. leyft sjer annar en þessi hjartnanna og nýrnanna rannsakari, háttv. 1. þm. Reykv. Það var hann, sem skar okkur alla andstæðinga sína, fylgismenn stj., hjerna um daginn við sama trogið með sama hnífsbragðinu, þegar hann sagði, að við værum allir ódrengir fyrir fylgi okkar við núverandi stjórn. Jeg ætla að lofa hv.þm. að vera einum um þann sóma að dæma andstæðinga sína þannig. En jeg álít um jafnaðarmenn, að þeir sjeu hvorki verri eða betri en aðrir menn, - Svona yfirleitt eins og fólk gerist, og þoli að minsta kosti fyllilega samanburð við hv. 1. þm. Reykv. Þá endurtók hv.þm. sömu árás og áður á þinginu í garð Framsóknarflokksins, að hjer væri um ekkert annað að ræða en verslunarbrask milli okkar og jafnaðarmanna, að þar sem við viljum í einstökum atriðum ljá málum jafnaðarmanna liðsinni, þá þýði það ekkert annað en það, að við höfum selt okkur með húð og hári. Mjer dettur í sambandi við þetta í hug atvik, sem einu sinni kom fyrir mig. Jeg var á ferð úti í Danmörku með dönskum „agent“. Við komum víða og litum í kringum okkur. Mig undraði, hvernig hann talaði um það, sem fyrir augu bar. Hann sagði, að kornið stæði sig 50% betur hjer en þarna, svínin væru 50% feitari og kýrnar 30–40% fallegri en annarsstaðar. Jeg hafði aldrei heyrt svona til orða tekið, en varð þetta skiljanlegt, er jeg hugleiddi, við hvað þessi maður hafði eytt sinni löngu æfi. Hann var orðinn svo leikinn í að nota prósentur, að hann gat ekki hugsað eða talað nema í prósentum. - Þessi hv.þm. (MJ) getur nú aldrei minst á viðskifti jafnaðarmanna og framsóknarmanna öðruvísi en nefna verslun. Þá vil jeg benda á, að af góðri samvisku geta ekki aðrir talað þannig en þeir, sem hafa árum saman haft sál og samvisku í lausakaupum. Þá var hv.þm. að taka upp hanskann fyrir hv.þm. Barð. út af orðum, sem fjellu hjá mjer í hans garð. Áleit hann óviðurkvæmilegt af mjer, ungum og óreyndum manni, að ráðast á roskna og reynda þingmenn, er stæðu mjer framar. Jeg vil segja þessum hv.þm. það í eitt skifti fyrir öll, að jeg mun fylgja þeirri venju innan þings eins og utan, að ráðast ekki að fyrra bragði á menn; en jeg lofa engu, ef á mig er ráðist með óbilgirni og hrottaskap, eins og þessi hv.þm. gerði við mig og aðra. Jeg mun því svara á þann hátt, sem mjer þykir sæma, hvort sem í hlut á hv.þm. Barð. eða einhver, sem er svo mentaður, að hann hefir lesið Ibsen.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Hv. þm. Dal. svaraði því, sem jeg sagði út af ræðu hans, og aðalinnihaldið var, að því leyti, sem það vissi að honum sjálfum, innihald gömlu setningarinnar: dæmið ekki, svo að þjer verðið ekki dæmdir. Hann vildi afsaka sitt framferði með því, að það gæti verið, að aðrir væru breyskir líka, og þeir ættu ekki að kasta fyrsta steininum á sig. En jeg verð að segja, að hjer í þingsalnum kemst maður naumast hjá því að skýra dálítið frá opinberu lífi manna, sem hafa verið eins hátt uppi eins og hv.þm. Dal. Hann gat þess í fyrsta lagi, að hann hefði aldrei talað við mig um framboð sitt í Gullbringusýslu. Veit jeg vel, að hann gerði það ekki; en aftur á móti talaði hann við aðra, sem urðu milligöngumenn. Hv. þm. er ljóst eins og mjer, að miðstjórn Alþýðuflokksins hjelt fund um miðja nótt vegna atgangs hans um að óska kjörfylgis okkar, og að það var sendur maður á hans fund til þess að segja honum, að Alþýðuflokkurinn mundi undir engum kringumstæðum geta stutt mann eins og hv.þm. Dal. Ennfremur er skjalfest af fulltrúaráðsfundi verklýðsfjelaganna í Hafnarfirði, að Sigurður Eggerz kom alls ekki til greina sem þingmannsefni. En hann sóttist ekki lítið eftir fylgi jafnaðarmanna á þeim tíma, þó að hann vissi vel, að jafnaðarmannaflokkar alstaðar úti um heim styðja hverjir aðra, bæði með fje og hverskonar annari liðveislu. Hv. þm. sagði það vera einkennilegt, að ekki hefði verið talað um þessa embættisveitingu í Íslandsbanka við sig árin 1924–1927. Jeg veit a. m. k., að jeg hefi á opinberum fundum minst á þetta mál hjer í Reykjavík; og jeg veit, að „Alþýðublaðið“ skrifaði um þetta, og mun hv.þm. geta flett því upp. Annars er slíkt mál aldrei dautt, meðan maðurinn á að heita tórandi í „pólitísku“ lífi. Hann sagðist mundu hafa getað fengið stöðuna, þótt hann ekki veitti sjer hana sjálfur. Og í öðru lagi, að hann sparaði eftirlaun með því að taka stöðuna sjálfur. Við því fyrra verð jeg að segja, að jeg skil varla, að jafnvel íhaldsstjórnin myndi hafa gengið svo langt að veita háttv.þm. Dal. þessa stöðu, og a. m. k. er ekkert sannað í því efni, að nokkur önnur stj. en stj. hv.þm. Dal. myndi hafa veitt honum bankastjórastöðu við nokkurn banka. Hitt atriðið, um sparnað á eftirlaunum, kann að vera rjett; en jeg skil ekki yfirleitt, hvað maður á hans reki hefir að gera við eftirlaun, þótt hann hætti að vera ráðherra. Mjer finst hann geti unnið fyrir sjer á einhvern heiðarlegan hátt, án þess að lifa á besta aldri á samskotafje alþjóðar án þess að leggja nokkra vinnu af mörkum, og lítil afsökun er því fyrir veitingunni á þessum bankabita handa honum sjálfum, bita, sem raunar er að ríða honum að fullu í almenningsálitinu. Þá kom hv.þm. (SE) að því enn, að jeg færi úr einu gróðafyrirtækinu í annað. Jeg sje ekki, hvað það kemur þessu máli við, nema svo sje, að þau fjelög, sem jeg stofna og stend fyrir, verði gróðafjelög, en fjelög hv.þm. Dal. tapi stöðugt. En það veit hv.þm. Dal. vel, að jeg myndi í dag, eða hvenær sem er greiða atkv. með því, að þau fyrirtæki, sem jeg er við riðinn, væru lögð undir ríkið. Þá var hv.þm. drjúgur yfir því, að hann væri fulltrúi Íslands í Íslandsbanka. Jeg spyr: Hvaðan koma launin? Eru það Íslendingar, sem borga honum 24 þús. kr. laun? Er þetta ekki danskur hluthafabanki, sem borgar honum? Í þriðja lagi: Hvenær hefir hv.þm. Dal. sem bankastjóri Íslandsbanka beitt sjer fyrir íslenskum hagsmunum á móti erlendum? Það var ekki vegna íslenskra hagsmuna, að hann veitti sjálfum sjer þennan feita bita, - íslenskra hagsmuna hefðu aðrir getað gætt, ef hægt er að gæta þeirra í þjónustu Dana -, heldur var það löngunin í launin og stöðuna. Enda var alt nógu vel undirbúið fyrirfram. Í fyrsta lagi kom hann því til leiðar, að slík embættisveiting var lögð undir forsrh., en tekin af fjmrh., svo að hv.þm. Dal. gæti sjálfur haft ráðin. Í öðru lagi kom hann því til leiðar, að launin yrðu svona há, 24 þús., og þar sjest einmitt, hversu vel hann gætti hagsmuna Íslands, sem hann segist hafa átt að gæta í bankaráðinu, að hann fær þessi háu laun samþykt með tilstyrk dönsku atkvæðanna í bankaráðinu, sem hann fór með sem trúnaðarmaður Dana þar, og með sínu eigin oddaatkvæði, móti íslensku atkvæðunum. Og loks kórónar hann þennan langa undirbúning með því að veita sjálfum sjer embættið. Jeg verð að segja, að jeg álít, að eftir slíka frammistöðu færi betur á, að þessi háttvirti herra lægi eins og Fáfnir á danska gullinu í Íslandsbanka, en sæti ekki á Alþingi Íslendinga. Síðasti kaflinn í ræðu hv.þm. Dal. virtist benda á, að hann væri að reyna að hafa nokkurskonar vakningarsamkomu hjer í hv. deild. Lagði hann ákafa áherslu á, að það, sem hann og aðrir þingmenn þyrftu að gera, væri að standa sameinaðir gegn jafnaðarmönnum í landinu. Svo langt vildi hann ganga, að jafnvel þótt hann hafi oft skýrt frá því áður, að hann teldi rjettlátt að gera Hafnarfjörð að sjerstöku kjördæmi, þá væri hann því mótfallinn nú, því að þessi aðalandstöðuflokkur hans, sem hann telur nú, mætti alls ekki ná meiri hluta í kjördæminu og koma fleiri mönnum inn á þing. Jeg veit ekki, hvort nokkur þm. hefir nokkurn tíma fallið svo ótrúlega djúpt, í samanburði við fyrri breytni sína, eins og hv.þm. Dal. Viðvíkjandi þessum margumtöluðu dönsku peningum, sem hv.þm. var að tala um, þá eru það ekki Danir einir, sem hafa styrkt Alþýðuflokkinn eitthvað, heldur bæði Svíar og Englendingar, og myndi væntanlega alþýða ýmissa annara landa gera það, ef honum lægi á. Eins hefir Alþýðuflokkurinn hjer sent peninga til útlanda í þessu sama skyni. Þetta er ekki nema alviðurkend regla, sem allir jafnaðarmenn, hvar sem er í heiminum, skilja og fylgja algerlega. Þeir skilja, að þeir, sem fótum troðnir eru og erfiða eiga aðstöðuna, eiga að hjálpa hverjir öðrum. Þeir skilja, að samtökin eru mátturinn, sem sigrar að lokum og ryður braut frelsi, jafnrjetti og bræðalagi, þjóðfjelagi jafnaðarmanna. Þeir skilja stjettabaráttuna og að samtökin ganga út á það, að ryðja slíkum flokkum eins og Íhaldsflokknum af stóli, og mönnum eins og hv.þm. Dal., sem í sjerhagsmunaskyni hafa verið að lyfta sjálfum sjer upp í „pólitíska“ valdastóla. Hv. þm. Dal. var hvað eftir annað að spyrja, hvað fjeð væri mikið. Honum kemur það ekki vitundar ögn við. Ef hann gerist meðlimur í einhverju fjelagi Alþýðuflokksins, getur hann fengið að vita það. Reikningarnir eru lesnir og bornir upp í fjelögunum, og það eru hundruð manna, sem vita þetta í landinu. Að endingu verð jeg að segja það, að við íslenskir jafnaðarmenn skoðum ekki huga okkar tvisvar, ef um er að ræða baráttu milli erlendra verkamanna og hv.þm. Dal., sem er fulltrúi auðvaldsins danska hjer á landi, eða annara samherja hans hjer á landi og annarsstaðar.

Sigurður Eggerz Síðan jeg kom á þing man jeg aldrei eftir að hafa heyrt eins miklu af ósannindum hrúgað saman í tveimur ræðum eins og í ræðum hv. sessunautar míns og hv. 4 þm. Reykv. Það var það fyrsta, að jeg væri að ganga á mála hjá íhaldinu. Mjer þætti gaman að sjá, hvaða mál það væru, þar sem jeg mundi ekki halda sömu skoðun fram eins og jeg hefi áður gert, að því undanteknu, sem jeg hefi nú skýrt frá. Og jeg sýndi fram á, að í sjálfu sjer er hugsun mín ekki breytt; en það eru nýir atburðir, svo örlagaþrungnir, sem gera það að verkum, að jeg hlýt með atkvæði mínu að sýna megnustu andstygð á þeim dönsku peningum, sem hafa runnið til stjórnmálastarfsemi í landinu. Það er nefnilega munur á því, hvort peningarnir fara til þess að hjálpa mönnum í verkfalli eða einhverju þess háttar; jeg veit, að það er siður. En þegar peningarnir ganga til stjórnmálastarfsemi, þá er það tvöföld hætta í því landi, sem stendur í því sambandi við annað land eins og Ísland við Danmörku. Það sjá allir, hvaða þýðingu það mundi hafa, ef Alþýðuflokkurinn með fjárstyrk Dana stækkaði miklu meira en svaraði eðlilegri framþróun. Og á slíkri óeðlilegri framþróun Jafnaðarmannaflokksins á Íslandi, sem skapast fyrir danskt fje, hljóta menn að hafa andstygð. Það er stórfurða, að jafnmerkur maður og Stauning, foringi danska stjórnmálaflokksins, skuli vilja veita fje til stjórnmálastarfsemi hjer. Það er í raun og veru á móti anda sambandslaganna. Það er með því verið að hafa áhrif á, hvernig atkvæðagreiðsla á sínum tíma fari fram um það, hvort við eigum sjálfir að eiga. okkar land, eða hvort við eigum að eiga það með Dönum. Jeg hefi svo mikla tilfinningu fyrir þjóðinni og landinu, að það hefir sannarlega ekki nein áhrif á mig, þótt jeg heyri þær ræður, sem hv. sessunautur minn og hv. 4. þm. Reykv. flytja um mig persónulega. Því að hvað sem þeir vilja reyna að draga mig persónulega djúpt niður, þá verða þær skoðanir, sem jeg held fram í sjálfstæðismáli Íslendinga, svo sterkar, að þessir hv.þm. verða í fyllingu tímans að krjúpa á knje fyrir þeim skoðunum. Jeg sagðist ekki muna að hafa heyrt jafnmiklu af ósannindum hrúgað saman í tveimur ræðum eins og í þessum; og það sýnir best, hvað málstaðurinn er veikur, þegar fyrst og fremst er verið að ráðast persónulega á menn og auk þess ekki hlífst við að fylkja ósannindunum fram á sjálfu fulltrúaþingi Íslendinga. Eitt var það, sem hv.þm. sagði, og jeg hefi auk þess heyrt, að stæði í blaði jafnaðarmanna á Akureyri, að jeg ætti að vera stór hluthafi í „Morgunblaðinu“. Er það nú ekki hart að þurfa að beita slíkum ósannindum? Að öðru leyti verð jeg að segja, að þetta sýnir í raun og veru, hve mjög menn eru hræddir við mig, þó að jeg standi einn, fyrst þeir þurfa að grípa til þessara vopna til að vinna á mjer. Þeir þurfa m. ö. o. að viðhafa allar mögulegar árásir á mig, en þora ekki að standa hjer í nafni sannleikans. Svo langt gengur þessi ósannindavaðall, að hv. 4. þm. Reykv. segir, að jeg sje frímúrari! Jeg veit ekki til þess, að jeg hafi nokkurntíma verið frímúrari. Jeg spyr, hvort þetta sje prýði á þingmönnum, að umgangast sannleikann svona óvarlega hjer á þessari göfugustu samkomu þjóðarinnar. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það mætti á öllu sjá, að jeg væri orðinn gamall. Já, ekki skal deilt um það, og ellin leggur okkur alla að lokum, en svo lengi er maður ekki gamall - a. m. k. ekki í stjórnmálum - meðan maður stendur við sína skoðun, hvort sem fylgja henni fleiri eða færri. Það má hv. 4. þm. Reykv. vita, að auðvitað væri mjer það þægilegra hjer í þingsal - þótt aldurinn sje ekki nema rúm 50 ár, - að lifa í friði við alla, en að þurfa að standa hjer upp og berjast í þeim málum, sem koma hart við ýmsa menn, en sem jeg álít sem höfuðmál þjóðarinnar. Jeg álít, að maður eigi ekki lengur að vera fulltrúi sinnar þjóðar en meðan einurðin er næg til þess að halda fram því, sem rjett er. Ekki myndi hv. 4. þm. Reykv. tala um aldur minn, ef jeg væri í Jafnaðarmannaflokknum. En jeg ber ekki neinn kinnroða gagnvart alþýðu þessa bæjar og þessa lands, því að jeg hefi vissulega oft sýnt það, þegar hún hefir verið með sín örðugu mál, að jeg hefi haldið á hennar málstað. Og ekki hefi jeg altaf hlotið vinsældir fyrir það. Það var ekki rjett skýrt frá hjá sessunaut mínum, sem hann sagði um framboð mitt. Jafnaðarmenn gerðu mjer orð og lýstu yfir því, að ef jeg byði mig fram, skyldu þeir láta mig hlutlausan. Jeg bað aldrei um fylgi hv. sessunautar míns eða neins úr miðstjórn jafnaðarmanna. En hitt vissi jeg, að þegar það frjettist í herbúðir foringjanna, að alþýðumenn í Hafnarfirði vildu láta mig hlutlausan, þá urðu þeir hræddir við það, að jeg mundi komast að, og þá fóru þeir strax að hamast. Á sama augnabliki og alþýða. þessa lands sæi, hvernig foringjar hennar eru, þá myndi hún kasta þeim frá sjer og fá sjer aðra betri. Og það verð jeg að halda, að alþýðan eigi ekki mikla framtíð fyrir höndum, nema hún skilji sinn vitjunartíma, - skilji, að hún á að kasta þessum blöðrurum, sem ekki geta einu sinni horft framan í sannleikann hjer á þingi. Hún á að kasta þessum blöðrurum frá sjer og taka sína góðu menn, sem hún getur treyst, fyrir foringja, - ekki þá, sem leiða hana út í aðrar eins ófærur og foringjar hennar eru nú að leiða hana. Því að dómur sögunnar mun áreiðanlega verða sá, að þau verk, sem alþýðuforingjarnir eru nú að vinna, þau munu ekki verða hátt skrifuð á sínum tíma í sögu þjóðarinnar. Hv. sessunautur minn fór enn á ný að gera Íslandsbanka að umræðuefni og fór að tala um launin, 15 þús. með dýrtíðaruppbót. Það voru sömu laun sem Alþingi ákvað í Landsbankanum. Og þegar launin voru ákveðin í Íslandsbanka, þá voru aðrir menn settir inn í bankann en jeg. Annars man jeg ekki, hvernig atkvæðagreiðslan fjell í bankaráðinu, og má heldur ekki skýra frá henni, því jeg er bundinn þagnarskyldu. En hvernig ætti háttv. sessunautur minn að vita, hvað stæði í bankaprótokollunum ? Jeg færði hinsvegar launin úr 40 þús. kr. niður í 24 þús., en sú upphæð minkar, ef dýrtíðin breytist. Er jeg viss um, að ef hv. sessunautur minn hefði gert slíkt, hefði hann haldið langa lofræðu um sig á þingi. Mundi hafa þótt muna um minni lækkun en 16 þúsundir. Hv. sessunautur minn vildi enn halda fram, að þeir menn, sem skipaðir væru af ríkisstjórninni, sætu af danskri náð. Hverjum mundi detta í hug, að hæstv.forsrh., sem er formaður bankaráðs, sæti af danskri náð? Nei, sannleikurinn er sá, að þau áhrif sem jeg hefi haft á Íslandsbanka, koma m. a. fram í því, að nú eru allir bankastjórarnir orðnir íslenskir; hinna áhrifanna gætir ekki neitt. Hv. þm. er hvað eftir annað að ráðast á Íslandsbanka, en athugar ekki, að þessi banki er mikilsverður liður í viðskiftalífi þjóðarinnar, og ætti hann þó, sem er hagfræðingur, að geta skilið þetta. Það er skilningur á stórmálum þjóðarinnar, sem hjer vantar. Jeg fæ ekki tækifæri til að tala oftar við þessa umræðu. En jeg vona, að fulltrúar þjóðarinnar, sem hjer eiga sæti, geri sjer ljóst, hvílík alvara er á ferðum, ef danskt fjármagn nær að hafa áhrif á ísl. þjóðmál og ef sjerstakur danskur flokkur nær að rísa upp í landinu.

Magnús Jónsson Jeg þarf ekki mörgu að svara hjer, en mun þó víkja að nokkrum atriðum. Hv. samþm. minn, 2. þm. Reykv., var að tala um, að jeg hefði sýnt, að jeg væri á móti því, að kosið yrði til Alþingis með hlutfallskosningum um land alt. Hann á hjer líklega við brtt. við stjórnarskrána, sem hann bar fram á síðasta þingi. En í þeim till. var ýmislegt annað, sem jeg get ekki fallist á, svo það er engin sönnun í þessu efni, þótt jeg hafi verið andvígur þeim. Líka er það sitthvað, að fylgja hlutfallskosningum um land alt eða telja það kjördæmaskipulag, sem nú er, ilt og úrelt. Annars býst jeg við, að flestir flokksmenn mínir sjeu á annari skoðun en jeg í þessu máli. Þótt þessum hv.þm. kunni að þykja undarlegt, að menn innan sama flokks megi hafa misjafnar skoðanir um einstök atriði, þá get jeg frætt hann á því, að þetta viðgengst í mínum flokki. Jeg hefi áður verið því fylgjandi, að Hafnarfjörður fengi sjerstakan þm. En jeg hefi viljað láta það vera bundið því skilyrði, að sýslan hefði tvo þm. eftir sem áður, eins og hv. 2. þm. Eyf., þótt nú sje ekki annað sýnna en að hann ætli að hverfa frá þessari skoðun sinni. Þá er það háttv. 4. þm. Reykv. Jeg þarf að vísu fáu að svara honum, því að það er einmitt eitt af einkennum þessa hv.þm., að ekki er þörf á að svara honum mörgu. Hann var að bregða hv.þm. Dal. um það, að hann væri frímúrari eða Oddfellow, og átti það víst að vera honum til óbætanlegrar skammar. Jeg er frímúrari sjálfur og get frætt hann á því, að þótt lög og reglur þess fjelagsskapar sjeu eigi á annara vitorði en fjelagsmanna, þá er þó óhætt að segja frá svo miklu um frímúrarafjelagið, að það hefir ekki tekið við neinum fjárstyrk af Dönum til áhugamála sinna, og hefir ekki annað fje með höndum en það, sem meðlimir hjer á landi láta af mörkum. Þetta vindhögg hv.þm. verður því ekki að neinu liði. Þá vildi jeg snúa mjer lítið eitt að hv.þm. Mýr. Hann bar fram þá sönnun fyrir því, hve mikill skaðræðismaður hv. 1. þm. G.-K. (BK) væri samvinnufjelögunum, að þau hefðu höfðað mál á hann.

Og fengið hann dæmdan

. Já, og fengið hann dæmdan. En hvað sannar það í þessu máli? Menn hafa á öllum öldum verið ofsóttir og jafnvel líflátnir fyrir að hafa þær skoðanir, sem síðar reyndust sannar og góðar og fjölda manns til hagsbóta og blessunar. Það er engin sönnun fyrir illvilja þessa hv.þm. í garð samvinnufjelaganna, þótt lagabókstafurinn kunni að hafa náð til hans. Að skoðun hans kemur í bága við stefnu helstu samvinnuforkólfanna hjer, stafar af því einu, að hann álítur, að fjelögin þurfi að komast á heilbrigðari grundvöll en þau eru á nú. Þá talaði hv.þm. um það, að jeg væri guðfræðingur, og átti það víst að vera eitthvað niðrandi.

Guðfróður

. Jeg vildi benda þessum hv.þm. á, að það er góð regla, að kasta ekki hnútum í aðra en þá, sem hann ætlar að hæfa! Jeg get bent honum á menn í hans eigin flokki, t. d. hæstv.forsrh. og hv.þm. V.-Ísf., sem báðir eru menn vel „guðfróðir“. Þá kallaði hann mig hjartnanna og nýrnanna rannsakara. Jeg fyrir mitt leyti hefi ávalt heyrt átt við alt annan með þeim orðum. Hv. þm. sagði, að jeg hefði sagt í þingræðu, að Framsóknarflokkurinn væri skipaður tómum ódrengjum. Annar maður hefir sagt mjer hið sama utanþings, og er mjer kærkomið að fá tækifæri til að leiðrjetta þetta, því að þetta hefi jeg aldrei sagt. Hitt sagði jeg, að jeg treysti því, að of margir góðir drengir væru í flokknum, til að þeir fylgdu stjórninni að því máli, sem þá var til umræðu, og að ömurlegt væri, að stjórnin skyldi þurfa að óska, að drengskapurinn væri sem minstur. Jeg vil því benda þessum hv.þm. á, að það er líka góð regla að rangfæra ekki orð manna, því að venjulega hafa menn nóg að hengja hattinn sinn á, þótt þeir færi ekki ummæli andstæðinganna til verri vegar. Þá talaði hv.þm. um danskan verslunarfróðan mann, er altaf talaði í prósentum. Átti víst að heimfæra dæmið upp á mig, vegna þess að hann sagði, að jeg væri altaf að tala um verslun á milli Framsóknar og jafnaðarmanna. Hvað sem um það er, þá er víst og alkunnugt, að framsóknarmenn og jafnaðarmenn eru í samvinnu, og að jafnaðarmenn eru farnir að ganga nokkuð langt í kröfum sínum, svo langt, að undarlegt má heita, ef bændaflokkur getur unað við slíkt lengur. Í því máli, er hjer liggur fyrir, hefir einn framsóknarmaður, hv. 2. þm. Eyf., horfið frá fyrri skoðun sinni til að hlýðnast þessum kröfum, og þá fer að verða ástæða til að ætla, að nokkuð fast sje á eftir þjappað, er framsóknarmenn fá ekki að fylgja fram yfirlýstri sannfæringu sinni. Þá sagði hv.þm., að jeg hefði verið að ávíta sig fyrir að deila á hv.þm. Barð. og að hann myndi fara sínu fram um slíkt eftirleiðis. Hann myndi ekki ráðast á menn að fyrra bragði, en taka á móti, ef á sig væri leitað. Það var nú einmitt þessi regla, sem allar stórþjóðirnar sögðust fylgja í ófriðnum mikla. Frakkar, Rússar, Þjóðverjar, allir sögðu það sama: Við rjeðumst ekki á neinn að fyrra bragði, en tókum á móti, þegar á okkur var leitað. Þetta er regla, sem allir ýfingamenn þykjast fylgja. Jeg talaði aldrei um, að hv.þm. væri ekki leyfilegt að finna að við hv.þm. Barð. Jeg taldi það aðeins illa við eiga að ráðast á menn með persónulegum aðdróttunum um gáfnaskort og þessháttar. Hv. þm. fylgir ekki reglu sinni betur en svo, að hann ræðst gersamlega tilefnislaust á hv.þm. Barð. í næstum fyrsta skifti, sem hann stendur upp hjer í deildinni.

Haraldur Guðmundsson Mjer er skamtaður stuttur tími að þessu sinni og veit satt að segja varla, hvernig jeg á að skifta honum niður. Jeg vildi segja hv. 1. þm. Reykv. það, að undarlega fer honum, er hann bregður okkur andstæðingum sínum um loddaraskap og hræsni í málflutningi okkar, því að hjer á þingi er enginn maður þektari að því en hann að vera óvandaður í málflutningi. Hann hefir bæði nú og endranær legið á því lúalagi að gera þeim þingmönnum, sem búnir eru að tala út, orðin upp og hrekja síðan það, sem hann sjálfur hefir lagt þeim í munn. Nú gerist hann svo brjóstheill, að hann ávítar hv.þm. Mýr. að ástæðulausu fyrir þetta sama. Hann sagði, að jeg hefði sagt, að aðeins væri ein ástæða til skiftingarinnar. Vitanlega sagði jeg það aldrei, heldur, að sú ástæða, er jeg þá nefndi, væri nægileg ástæða. Ennfremur sagði hann, að jeg hefði sagt, að á þennan hátt væri bætt úr misrjetti milli flokkanna. Jeg sagði, að þetta væri eitt spor í rjetta átt. Þá sagði hann, að jeg hefði sagt, að þm. G.-K. sætu í óþökk kjósenda sinna. Jeg sagði, að þeir sætu í óþökk mikils meiri hluta kjósenda í stærsta kaupstaðnum í kjördæminu. Annars býst jeg við, að við sitjum báðir í óþökk einhverra kjósenda. Hv. 1. þm. Reykv. situr t. d. í óþökk fleiri kjósenda en nokkur þjóðkjörinn þm. annar. En reykvískum kjósendum má vera það til huggunar, að þeir hafa fleiri fulltrúum á að skipa en honum einum. En báðir þm. G.-K. Sitja í fullri óþökk Hafnfirðinga, og því er þar brýnust þörf umbóta. Hv. þm. spurði mig, hvort jeg treysti mjer til að koma á þannig lagaðri kjördæmaskipun, að þingmenn sætu ekki í óþökk neinna kjósenda. Hvorki jeg nje aðrir hafa búist við eða ætlast til, að svo yrði, en hins krefjast allir rjettsýnir menn, að þingmenn sitji í hlutfallslega jafnmikilli óþökk kjósenda. Til þess hefir verið bent á tvær leiðir, hlutbundnar kosningar og skiftingu landsins í einmenningskjördæmi, ásamt uppbótarþingsætum. Þá verð jeg að minnast lítið eitt á síðasta neyðaróp hv.þm. Dal. um að verja föðurlandið fyrir jafnaðarmönnum. Þetta síðasta harmakvein deyjandi stjórnmálamanns minti mig á „svanasönginn“. Þótt hann setti hljóðan, er hann heyrði talað um „danska gullið“, þá bar ræða hans þess ljósan vott, að hann hefir nú fengið málið aftur. Annars mega það heita brjóstheilindi í mesta lagi, að þessi hv.þm., sem lifir, andar og hrærist í dönsku gulli, skuli leyfa sjer að telja þjóðerninu og sjálfstæði þjóðarinnar stefnt í voða, er íslenskir jafnaðarmenn fá styrk frá flokksbræðrum sínum erlendis. Reyndi hann að sýna fram á það með miklum fjálgleik, hve ógurleg hætta væri á ferðum, og taldi, að Danir væru að koma sjer upp stjórnmálaflokki fyrir 1943. Þetta var meiningin hjá honum, ef nokkur meining var í hinni skáldlegu ræðu hans. Jeg skal engu spá um úrslit málanna 1943. En ekki þætti mjer ólíklegt, að þessi langt leiddi stjórnmálamaður fengi að sjá, að aðrir gengju þá eins langt í rjettarkröfum vorum eins og hann, ef hann verður þá uppi. Hv. þm. fór að tala um holdafar hv. 2. þm. Reykv. Það hefir nú áður verið talað um holdafar hans sjálfs, en hvort það var andlegt eða líkamlegt holdafar, veit jeg ekki. En annars á hún hjer við sagan um feitu og mögru kýrnar hans Faraós. A. m. k. verður ekki annað sjeð en að hv.þm. Dal. rúmist prýðilega innan í hv. 2. þm. G.-K. án þess þó, að sá hv.þm. verði þar fyrir nokkru bústnari en hann áður var.

Sigurður Eggerz Jeg vildi aðeins slá því föstu, að enginn af hv.þm. jafnaðarmanna hefir haft þrek til að segja, hve mikið þeim hafi fallið í skaut af danska gullinu. En ef þær sögur eru sannar, sem af því ganga, þá er ástæða til, að þjóðinni blöskri. Hv. þm. Ísaf. var að tala um, að jeg lifði, andaði og hrærðist í dönsku gulli. En hann gleymir að geta þess, að hann, æskumaðurinn með allar hugsjónirnar, hóf einmitt starfsferil sinn í deild þess sama banka, sem jeg veiti forstöðu, og var víst ósköp ánægður með að vera þar. Jeg þarf ekki að virða þau ummæli svars, að jeg sje genginn inn í Íhaldsflokkinn. Allir vita, að jeg hefi frá upphafi verið stefnumálum mínum trúr og að Sjálfstæðismálið er mitt fyrsta og mesta stefnumál. En þegar ungir og efnilegir menn komast á slíkan klafa sem hv.þm. Ísaf., þá er von, að honum verði þungt um andardráttinn.

Haraldur Guðmundsson Jeg vil upplýsa í tilefni af ummælum hv.þm. Dal., að jeg var starfsmaður Íslandsbanka á Ísafirði um 3–4 ára skeið. En er jeg bauð mig fram við kosningarnar 1923, hafði bankinn ekki lengur þörf fyrir starfskrafta mína, að því er útibússtjórinn tjáði mjer.

Ólafur Thors Margir þeirra, sem jeg hefði þurft af andmæla hjer, eru nú dauðir. Mun jeg því reyna að tala áreitnislaust í garð allra, en víkja að málinu, sem fyrir liggur. Jeg vil benda á það, að hv.þm. jafnaðarmanna hafa lagt mikið upp úr því, að þeir kjósendur úr Hafnarfirði, sem sent hafa mótmæli gegn skiftingu kjördæmisins, hafi ekki notað orðið „mótmæli“, heldur aðeins sagt, að þeir kysu núverandi skipulag. Jeg get nú ekki sjeð neitt á móti því, að full kurteisi sje viðhöfð í erindum til Alþingis, þótt þeir menn, sem skrifað hafa orðið „hnefarjettur“ á spássíu stefnuskrár sinnar, sjeu á annari skoðun. Hv. 2. þm. Reykv. skýrði frá, að 650 kjósendur í Hafnarfirði hefðu skorað á stjórnina að samþykkja þetta frv. Hv. þm. Ísaf. skýrði frá því, að 325 kjósendur hefðu sent Alþingi erindi um það, að þeir kysu fremur núverandi skipulag. Af því ályktar hann, að allir aðrir kjósendur sjeu með skiftingunni. Nú er 1301 kjósandi í Hafnarfirði, og mætti þá með sama rjetti álykta, að 650 væru með frumv., en 651 á móti.

Hvers vegna var ekki náð í þá, sem á vantar?

. Annars vil jeg geta þess, að þessir 650, sem skrifað hafa undir hjá jafnaðarmönnum, eru ekki nærri allir kjósendur, heldur allskonar lýður, sem þeir hafa smalað saman. Þetta er jeg reiðubúinn að sanna, hvenær sem er. Þá vildu háttv. jafnaðarmenn gera mikið úr áskorun bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði, þar sem 6 bæjarfulltrúar væru með henni, en aðeins einn á móti. Hvernig á því stóð, að ekki voru fleiri á móti, hefi jeg þegar upplýst. Tveir fulltrúar íhaldsmanna í bæjarstjórninni voru veikir, þegar áskorun þessi var til umræðu, og gátu því ekki greitt atkvæði. Út af veikindum þessara manna fann háttv. 2. þm. Reykv. ástæðu til að segja, að svo væri venjulega, þegar menn þyrðu ekki að greiða atkvæði. Jeg þekki nú alls ekki dæmi þess, að menn verði veikir af ótta, nema ef vera kynni eitt. Á pólitískum fundi, sem haldinn var hjer í bænum ekki alls fyrir löngu, var staddur meðal annara núverandi háttv. 2. þm. Reykv. og ljet mikið á sjer bera. Deildi hann fast á Íhaldsflokkinn fyrir fjármálastjórnina. Í miðri ræðu varð honum litið um öxl og sá þá kominn fyrv. forsrh. (JÞ), en hans var ekki von á fundinn. Brá hv.þm. svo við sjón þessa, að hann misti málið, kvaðst veikur og hætti. Þá hefir því verið haldið fram af háttv.þm. Ísaf., að jeg sæti hjer á Alþingi í vanþökk minna kjósenda. En svo jeg noti hans eigin rök, þá vil jeg upplýsa hann um það, að miðhlutinn úr Ísafirði er engu síður á móti honum en Hafnarfjörður kann að vera á móti mjer.

Jeg fylgist ekki með þessari röksemdafærslu hv.þm.

. Jeg get ekki gert að því, þó að háttv.þm. Ísaf. sje skilningslaus eða skilningssljór. Hv. 4. þm. Reykv. má jeg ekki vera að svara eins og skyldi. Hann las feiknin öll upp úr Vídalínspostillu, en því miður skildi víst enginn, hvað sá lestur átti að þýða. En jeg vil spyrja hann, hvort hann hafi talað fyrir hönd flokks síns, þegar hann sagði, að jeg hefði þjónað mínum eigin hagsmunum í Hellyersmálinu. Hafi hann gert það, þá tel jeg flokksmenn hans ódrengi. Því eins og kunnugt er, var jeg sáttasemjari í því máli og bar gæfu til að leiða það til farsællegra. lykta. Jeg hefði haft ástæðu til þess að svara háttv.þm. Mýr. töluverðu, en því miður get jeg það ekki, þar eð mjer er markaður tími. Þó vil jeg skjóta því til hans, að mjer fanst undarlegt, að hann skyldi leyfa sjer að tala með vanþóknun til þeirra, sem hann taldi tala frá sjónarmiði einstakra flokka, þar sem öll ræða hans í gær snerist um það eitt, að nauðsyn bæri til að bæta jafnaðarmönnum upp eitthvert ranglæti, sem hann taldi, að þeir yrðu að líða, og fyrir þá sök aðhyltist hann frv. þetta. Ef þetta er ekki að tala fyrir hagsmunum einstakra flokka, þá veit jeg ekki, hvað það er. Þá sagði þessi háttv.þm., að það hefði verið mikið áhugamál bænda í Gullbringu- og Kjósarsýslu að fá hinn mæta bónda Magnús Þorláksson á Blikastöðum til þingsetu á síðastliðnu vori. Um þær óskir er mjer alls ekki kunnugt; jeg hefi ekki heyrt þær fyrri. En gaman þætti mjer að vita, hvort hv.þm. Mýr. mundi þá hafa stutt kosningu Magnúsar. Annars held jeg, að okkur þingmönnum G.-K. sje ekki frekar en öðrum ofvaxið að kynna okkur þarfir beggja aðalatvinnuvega landsmanna. Jeg skal fúslega játa, að jeg hefi ekki gert það enn sem skyldi. En aftur á móti er hv. samþm. minn kunnugri þörfum landbúnaðarins en margur bóndinn, og það meira að segja kunnugri en hv.þm. Mýr., sem þó sjálfur er bóndi, og ekki í röð hinna lakari. Það er alveg rjett, að samþingismaður minn, Björn Kristjánsson, skrifaði einu sinni ádeilurit á samábyrgðina. En jeg vil spyrja: Hvað á sá maður að gera, sem er sannfærður um það, að bændastjettinni standi voði af samábyrgðinni, þegar hann hefir ekki aðstöðu til þess að fyrirbyggja voðann á löggjafarþinginu? Eina leiðin er sú, sem þessi maður greip til, að skýra alþjóð manna frá þessari skoðun sinni. En hvers vegna reiddust sambandsmenn þessu riti svo greipilega sem raun varð á? Vitanlega ekki af öðru en að það var svo mætur maður, sem ritið skrifaði. Þeir vissu, að orð hans myndu verða tekin fullkomlega til greina. Þess vegna drógu þeir hann líka fyrir lög og dóm og heimtuðu hvorki meira eða minna en ½ milj. kr. í skaðabætur. En hvernig fór? Þeir fengu engar skaðabætur, heldur aðeins nokkur orð í ritinu dæmd dauð og ómerk, og þegar þess er gætt, hversu mjög það er erfitt að skrifa ádeilurit svo, að þar sje ekkert orð ofsagt frá sjónarmiði dómstólanna, þá verður ekki sagt, að hjer hafi verið um árás að ræða. Jeg sje svo ekki ástæðu til að deila lengur um þetta mál. Það er augljóst orðið, að Framsóknarflokkurinn hefir gert það að flokksmáli. Mun það því vera rjett, sem hv. 1. þm. Reykv. gat upp á í dag, að um það hefðu verið gerðir samningar fyrirfram milli beggja stjórnarflokkanna. Koma nú fram fríðindin, sem framsóknarmenn verða að gjalda jafnaðarmönnum fyrir ráðherrasætin. Áður en jeg lýk máli mínu, vil jeg gefa stutta yfirlýsingu, án þess þó að hafa spurt hv.þm. Dal., hvernig hann myndi taka henni. Jeg er nefnilega orðinn sárþreyttur á hinum stöðugu árásum á hv.þm. Dal., bæði í blöðum og hjer á Alþingi, fyrir það að hafa veitt sjálfum sjer bankastjóraembættið. Mjer er kunnugt um, að þegar hann ákvað að veita sjálfum sjer embættið, stóð hann í þeirri meiningu, að embættið stæði sjer til boða á annan hátt, og hann hafði fulla ástæðu til þess. Mjer hefir því altaf virst, og virðist enn, að hann verða fyrir ósæmilegu aðkasti af þessu máli.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Af því að jeg dró það í efa, að íhaldsmennirnir í bæjarstjórn Hafnarfjarðar hefðu verið veikir, þegar atkvgr. um áskorun þá, sem bæjarstjórnin hefir sent hingað viðvíkjandi þessu máli, fór fram, fann hv. 2. þm. G.-K. ástæðu til að minnast á það hjer, að jeg hefði orðið veikur á kjósendafundi hjer síðastliðið vor, og taldi þm., að jeg hefði veikst af því að sjá ofurmennið, þáverandi forsætisráðherra, en núverandi hv. 3. landsk., Jón Þorláksson. Jeg verð nú að segja, að mjer finst lítið drengilegt af háttv.þm. að fara að koma með þetta hjer, þar sem hann vissi, að jeg var þá veikur og undir læknishendi, og að veikindi mín voru því ekkert í sambandi við komu þessa manns á fundinn. Hefi jeg svo oft mætt þeim manni á fundum, að mjer finst heldur grátt gaman að bregða mjer um, að jeg þori ekki að tala að honum áheyrandi, þegar mörg hundruð manna vissu, að jeg var veikur, enda hygg jeg, að ræða mín hafi ekki náð í hans garð. En hvað um það. Þetta er þó ekki samanberandi, þar sem jeg hjelt ræðu mína til enda, þrátt fyrir veikindin og þótt jeg yrði að hvíla mig í tæpar 5 mínútur, og er það meira en hafnfirsku íhaldsmennirnir hefðu gert, sem ljetu sig vanta við einfalda atkvgr. Að endingu vil jeg segja það, að ef Íhaldsflokkurinn hefði að undanförnu barist eins ötullega fyrir rjettlátum málstað eins og hann berst nú fyrir ranglátum, þá myndi hann vera fjölmennari hjer á þinginu.

Frsm. minni hl. (Hákon Kristófersson) Jeg viðurkenni, að umræðurnar um þetta mál eru þegar orðnar langar, og skal því ekki tefja þær lengi. Jeg vil þá fyrst snúa mjer að hv.þm. Ísaf. og taka það fram, að hafi jeg viðhaft óþingleg orð í hans garð, þá var það ekki ætlun mín. Hafi jeg t. d. talað um strákskap, þá var það í alt öðru sambandi en hann hjelt, og því alls ekki meint til hans, öðruvísi en á þann hátt, að framkoma hans með orðum þeim, er hann víkur til mín og annara andstæðinga sinna, bendi óþægilega mikið á, að ummæli mín sjeu fullkomlega rjettmæt. Annars er það galli, en ekki löstur, þó að menn komi klaufalega fyrir sig orði. Jeg vænti því, að hann taki það ekki illa upp fyrir mjer, þó að jeg segi honum það, að það er betra að vera grunnhygginn heldur en að vera vitur, eins og hv.þm. heldur sig vera, og nota hyggindi sín til þess, er miður má fara. En því miður held jeg, að það hendi þennan hv.þm. oftar en ætti að vera. Þá var þessi hv.þm. að tala um fótaferð og leti. Jeg skildi hreint og beint ekkert, hvað hann meinti með því; a. m. k. mintist jeg ekki á neitt í þá átt, sem ekki var heldur von, því að um slíka hluti varðar mig ekki neitt, enda þótt jeg hafi heyrt svo sagt frá vinnubrögðum hinnar sælu sparnaðarnefndar, að þegar Haraldur Guðmundsson kæmi á fætur, væri heiðursmaðurinn Björn í Grafarholti sofnaður. Jeg þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir það, að hann vildi bera hönd fyrir höfuð mjer, sem jeg þó álít, að ekki þyrfti, gagnvart hv.þm. Mýr. Hv. þm. Mýr. var að tala um ósjálfstæði annara. Út af þeim ummælum vildi jeg benda honum á sína eigin nekt hvað sjálfstæðið snertir. Hann sagði meðal annars, að Framsóknarflokkurinn vildi ganga að hverju máli með sanngirni og kurteisi. Út af þessum fögru orðum vil jeg spyrja háttv.þm.: Var framkoma þessa flokks samkvæmt þessu, þegar kosningin í Norður-Ísafjarðarsýslu var til umræðu? Þá vorum við íhaldsmenn bornir þeim brigslum, að við vildum vinna hvert mál með svikum og undirferli, ef við gætum það ekki á annan hátt. Jeg vildi, að hv.þm. Mýr. vildi svara þessu, og þá sjerstaklega þar sem hann var að hrósa sjer af því áðan, að hann væri svo grandvar, að hann rjeðist ekki á menn að fyrrabragði. Hvað sjálfstæðið snertir, þá verð jeg að segja það, að ekki er útlit fyrir, að hann hafi of mikið af því, þar sem hann hafði ekki þrek til þess að greiða atkv. um það, hvort taka skyldi gilda kosningu eins þm. eða ekki. Jeg býst við, að honum hefði þótt slíkt vöntun á sjálfstæði, ef jeg eða einhver samflokksmaður minn hefði átt í hlut. Það er nú svo, að margt getur komið fyrir á langri lífsleið, og einnig það, að jeg lendi í tjóðurbandi einhvers manns eða flokks, eins og hv.þm. var að giska á; en þá vænti jeg þess, að það verði ekki sökum þess, að jeg mæni svo mjög til einhverrar sneiðar, sem kynni að vera á borðum tjóðraranna. Annars þótti mjer leiðinlegt, að þessi myndarlegi og mjer sagt góði maður skyldi viðhafa þau orð, að jeg færi hjer með hrottaskap, því að slíkt var alls ekki. En jeg vona, að hv.þm. reiðist mjer ekki, þó að jeg segi, að hann hafi þá ekki farið með hógværð. Því, sem hv.þm. Mýr. beindi til hv. 1. þm. G.-K., sem ekki á sæti hjer í deildinni, hefir þegar verið svarað af öðrum, og þarf jeg því ekki um það að fjölyrða. En jeg vænti, að við hv.þm. Mýr. getum verið sammála um, að það kemur oft fyrir, að orð manna eru dæmd dauð og ómerk, og að sá, sem skrifað hefir, er ekkert í minna áliti eftir en áður. Að sjálfsögðu óska jeg hv.þm. Mýr. allrar sæmdar. En jeg er ekki viss um, að dómur sögunnar verði sá, þegar samanburður verður gerður á honum og hv. 1. þm. G.-K., að hann verði talinn mikilmenni, en hinn lítilmenni. Jeg er alls ekki að ásaka þennan hv.þm. fyrir það, þó að hann rjetti jafnaðarmönnum höndina. Hví skyldi hann ekki gera það, ef hann telur það rjett? En það finst mjer óviðkunnanlegt af honum, að vera að brigsla andstæðingunum, sem hafa aðra skoðun en hann, um ofríki og yfirgang. Slíkar ákúrur finnast mjer óviðeigandi og ósæmilegar, og það því fremur, þegar þær koma frá myndarlegum og greindum manni. Jeg vænti nú, að jeg hafi ekki beitt þeim hrottaskap, að hv.þm. finni ástæðu til þess að finna að framkomu minni gagnvart sjer.

Bjarni Ásgeirsson Jeg ætlaði mjer ekki að taka frekar til máls að þessu sinni, en svo má lengi brýna deigt járn, að bíti um síðir. Jeg vil þá fyrst snúa mjer að hv. 1. þm. Reykv. Hann sagði, að jeg hefði verið með árás á guðfræðinga. Ja, margt heyrir maður undarlegt frá þessum hv.þm. fleira en það, að líf stjórnarinnar væri undir því komið, að innan flokksins væri sem fæst af góðum drengjum. Hið eina, sem jeg mintist á guðfræði, var í sambandi við það, að þessi hv.þm. væri sjálfur guðfræðingur, en jeg á bágt með að trúa því, að hann telji það árás á guðfræðingana. Þá tel jeg enn ástæðu til að segja hv.þm. það, og vil helst ekki þurfa þess oftar, að þó að við framsóknarmenn sjeum andstæðir jafnaðarmönnum um ýms stefnumál, þá getum við unnið með þeim að vissum málum, enda væri það hin mesta þröngsýni að hafna góðu og sanngjörnu máli fyrir það eitt, að það er komið frá jafnaðarmönnum. Finst mjer, að hv.þm. ætti að geta fallist á það. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., að jeg hefði í fyrri ræðu minni verið með slettur um gáfnafar háttv.þm. Barð. Þessu vil jeg mótmæla. Jeg sagði í sambandi við orð hans um það, sem hann leyfði sjer að kalla undirlægjuhátt okkar framsóknarmanna, að það væri ekki nema „eðlilegt, þó að þessari andlegu sjálfstæðishetju rynni til rifja okkar vesaldómur“, og geta allir háttv.þm. um það dæmt, hverjar árásir eru í þessu fólgnar á gáfnafar þingmannsins. Þá var það háttv. 2. þm. G.-K., sem hjelt því fram, að höfuðrök mín fyrir skiftingu kjördæmisins hefðu verið þau, að jafnaðarmenn ættu rjett á því að fá hjer þingsæti. En þm. hefir þá misskilið mig hraparlega. Það var hitt, sem jeg hjelt fram, að höfuðrökin á móti skiftingunni mættu enganveginn vera þau, að við það ynnu jafnaðarmenn þingsæti. En á þessu er ærinn munur. Og í sambandi við þetta tók jeg það fram, að innan Jafnaðarmannaflokksins væru tvær stefnur uppi: þingræðisstefnan og byltingastefnan. Og jeg benti á, að með því að reka jafnaðarmenn út úr þinginu þá værum við að bjóða „kommunismanum“ heim, því að jafnaðarmenn gæfust ekki upp og legðu ekki árar í skut, þó að við ramman reip væri að draga. Þá var hv.þm. Barð. að álasa mjer fyrir það, að jeg hefði ekki greitt atkv. um, hvort taka skyldi kosningu hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) gilda eða ekki. Jeg hjelt hann væri nú orðinn svo þingvanur, að hann vissi, að þm. greiða iðulega ekki atkv., og það heill flokkur manna, af ásettu og yfirlögðu ráði; enda geta menn oft á þann hátt látið skoðun sína í ljós engu óskýrar en þó um atkvgr. væri að ræða. Þetta fyrirbrigði er heldur ekki óþekt innan Íhaldsflokksins. Og þessu til sönnunar vil jeg minna þm. á, að á þingi 1924, þegar gengið var til atkv. um, hvort taka skyldi kosningu Sigurjóns Jónssonar gilda eða ekki, þá sat hv.þm. Barð. hjá og greiddi ekki atkv.

Jeg leyfi mjer að mótmæla þessu

. Jeg hefi hjer fyrir framan mig Alþt. frá 1924, og þar stendur þetta skýrum stöfum. Þess vegna finst mjer það koma úr hörðustu átt, að þessi hv.þm. sje að álasa öðrum fyrir að greiða ekki atkvæði.

Frsm. minni hl. (Hákon Kristófersson) Jeg vil leyfa mjer að lýsa þetta ósannindi. Þegar þessi atkvgr. fór fram, var jeg veikur og hafði því engin afskifti af málinu, hvorki í umr. nje atkvgr. Háttv. þm. Mýr. hefir því gripið í öfugan enda á sönnunargögnunum.

Bernharð Stefánsson Það er ekki satt, að hv.þm. Barð. væri fjarstaddur, er atkvgr. fór fram um kosningu Sigurjóns Jónssonar. Hann var staddur hjer í þingsalnum, en neitaði að greiða atkv.; bæði man jeg eftir atvikinu og svo stendur þetta í Alþt.