Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér hefur legið fyrir d. frv. til breyt. á l. um fjárhagsráð á þskj. 170. Það er nú liðið talsvert mikið á annan mánuð síðan þetta frv. var afgr. í n., og n. var sammála um að mæla með samþykkt þess, enda þótt einstakir nefndarmenn hafi áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. og gert það. Þetta mál hefur verið margsinnis á dagskrá og aldrei komizt að, en nú er það ekki á dagskrá í dag. Ég er þess vegna farinn að óttast mjög um það, þar sem nú liður að þingslitum, að það sé meiningin að hefta framgang þessa máls og beinlínis sjá um, að þetta mál komi ekki til afgreiðslu á þessu þingi. Ég vil reyna að koma í veg fyrir þetta, því að frv. snertir mjög efni þess frv., sem hér liggur fyrir nú, og ekki sízt þá brtt., sem ég var með við 2. gr. og er náskyld því efni, sem hér er til umr. Þar sem þetta frv. er um breyt. á tvennum lögum og auk þess til viðbótar ný lagafyrirmæli, þá sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu, að till. um breyt. á þriðju lögunum verði skeytt hér við, alveg sérstaklega þegar hún er um það, sem er miklu skyldara aðalefni frv. en ýmislegt, sem í því er. - Ef hæstv. forseti vill lofa því ótvírætt, að þetta frv., sem ég gat um, um breyt. á l. um fjárhagsráð, verði afgr. úr d., og vill tryggja það, sem ég trúi ekki öðru en hann geri, þá mun ég bíða átekta, en ef hæstv. forseti lofar því ekki, þá mun ég við þessa umr. ber a fram brtt. um að fella það frv. inn í þetta frv., sem hér er til umr. Ég sé nú ekki neina sérstaka ástæðu til þess að gera frekari athugasemdir við það, sem fram hefur komið í umr. um þetta mál. Hv. þm. Barð. sagði hér við 2. umr., að reynslan hefði sýnt, að verðlagið lækkaði, þegar verðlagseftirlitið er fellt niður. Það má nú vera makalaust verðlagseftirlit! Hvers vegna hefur þá ekki hv. þm. barizt skeleggar á móti verðlagseftirlitinu og móti því, að það yrði nokkurn tíma leitt í lög, úr því að hann er svona sannfærður um, að það hafi orðið til þess að hækka verðlagið í landinu? Það er mikill skaði, að hv. þm. hefur ekki getað komið þeim meiri hl., sem hann tilheyrir, í skilning um það að vera ekki að burðast með svona geysilega skaðlega löggjöf. Annars var það aðalverkefni hæstv. ríkisstj. að lækka verðlagið, að því er hún sjálf taldi, þó að henni hafi ekki tekizt það betur en raun er á, en auðvitað ruglar hv. þm. hér saman. Verðlagið getur ekki lækkað vegna þess, að verðlagseftirlit sé fellt niður, hversu lélegt sem það er, heldur aðeins vegna aukins framboðs. Það er t.d. ekki verðlagseftirliti að kenna, hvað það er hátt verð á svartamarkaðsvörum og smyglvörum, og nógu eru þær dýrar samt. Þá sagði hv. þm., að fólkið hefði ekki áhuga á því, að varan lækkaði, þegar kaupið hækkaði með vaxandi dýrtíð. Nú hefur vísitalan verið bundin undanfarin ár, og raunin er sú, að aldrei hafa verið gífurlegri verðhækkanir en einmitt nú síðan vísitalan var bundin. Undanfarið hefur raunverulegt kaupgjald sífellt farið stórlega lækkandi. Aftur á móti hefur verðlagið hækkað, og þess vegna hefur aðalkrafa verkalýðssamtakanna verið, að verðlagið yrði lækkað. Og alltaf hefur krafan um hækkað kaupgjald verið gagnráðstöfun gegn taumlausri hækkun á verðlaginu, og það er svo enn. - Hv. þm. minntist á verðlagið í Sovétríkjunum, en þar hafi einmitt launin verið hækkuð samfara verðlagslækkunum. - Hv. þm. segir, að ráðið til þess að lækka verðlagið sé að auka framleiðsluna og lækka tilkostnaðinn, eins og átt hafi sér stað í Sovétríkjunum. Þetta er mikið rétt. Og einmitt þetta var stefna hæstv. ríkisstj., bætti þm. við. Er hv. þm. að gera grín að hæstv. ríkisstj.? Hann hefur stundum gert það áður. Ég held, að hv. þm. hafi meint þetta, því að það er alveg eftir honum. Hv. þm. er stundum anzi ótuktarlegur við hæstv. ríkisstj. Frá því árið 1948 hefur útflutningsverðmæti lækkað um þriðjung og s.l. ár minnkaði útflutningur á freðfiski um helming og ísfiski um 3/4, og svo kemur útgerðarmannagjaldeyririnn, þar sem gert er ráð fyrir 50–60% aukaálagningu. Þá spurði þm., hvort það væri skaði að taka lán til kaupa á olíu og veiðarfærum. Ef ekki er til gjaldeyrir fyrir almennum rekstrarvörum, þá er það skammgóður vermir að taka lán, því að gjaldeyrisafstaðan yrði enn þá verri, er lánið þrýtur. En ef ástandið er svo illt, að ekki er hægt að kaupa veiðarfæri og olíu, þá eru það upplýsingar, sem stangast allharkalega á við digurmæli ríkisstj. þess efnis, að gjaldeyrisástandið hafi farið stórum batnandi undanfarið og sé nú orðið tiltölulega gott. En ef svo væri, að við gætum ekki keypt hinar nauðsynlegustu rekstrarvörur, þá hlyti það að verða fyrsta viðbragð ábyrgrar ríkisstj. að koma á allsherjarvöruskömmtun, því að flest annað yrðum við fyrr að spara við okkur en hinar nauðsynlegustu rekstrarvörur, sem allt okkar líf byggist raunverulega á. En ég vil fyrst og fremst fá svar hæstv. forseta viðvíkjandi fyrirspurn minni, því að á hans svari veltur það, hvort ég ber fram mína brtt. eða ekki.

Forseti (BSt): Út af ummælum hv. 1. landsk. um annað frv., sem liggur fyrir deildinni, vil ég taka þetta fram: Hv. þm. spurði, hvort ég vildi lofa því, að þetta frv. yrði afgr. út úr deildinni. Þessu get ég að sjálfsögðu ekki lofað, því að það er ekki undir mér komið, heldur deildarmönnum, hvort þeir t.d. fella frv. eða ekki. Hinu skal ég lofa, að taka málið á dagskrá á mánudag, og er ég reiðubúinn til þess að halda fundi það lengi áfram, að málið fái einhver úrslit. Um forsögu þessa máls er það að segja, að það hefur æði oft verið hér á dagskrá, en tekið aftur af henni þrisvar sinnum samkv. beiðni hæstv. ríkisstj., en nú í seinni tíð hafa önnur mál verið rædd það mikið á fundum deildarinnar, að ekki hefur unnizt tími til að ræða þetta mál, en þó hefur það tvívegis verið tekið fyrir. Síðast í gær var ég reiðubúinn til að taka þetta mál fyrir, ef tími ynnist til, á báðum fundunum, en ég sá ekki annað fært en að slita síðari fundinum, vegna þess að augsýnilegt var, að óþolinmæði hafði gripið um sig meðal hv. þdm. við að sitja hér fund; þannig að ég get ómögulega viðurkennt, að það sé að öllu leyti mín sök, að frv. hefur ekki fengið afgreiðslu. Ég get t.d. ekki séð fyrir, að tiltölulega lítið mál taki svo til allan fundartímann við 1. umr., en það gerðist einmitt, er þetta mál var á dagskrá. En málið skal verða tekið á dagskrá á mánudaginn, og er það þá auðvitað komið undir deildinni, hvaða afgreiðslu það fær. En ég skal ekki ganga fram hjá þessu máli þá. Það getur verið, að haldinn verði smáfundur hér í deildinni á morgun, en ég vil ekki taka þetta mál fyrir þá, því að hann yrði þá væntanlega aðeins haldinn til þess að koma málum til nefndar.



Herra forseti. Mínar till. á þskj. 764 hafa nú verið felldar. Eins og ég hélt fram bæði í nál. mínu og framsöguræðu minni, þá bar ég þessar brtt. mínar fram aðeins vegna formsatriða, en ekki af efnislegum ástæðum. Málið hefur nú verið fært í nokkru skárra form fyrir tilstilli meiri hl. fjhn., og hefur hæstv. ráðh. lýst því yfir, að hann sætti sig við þá breytingu. Mun ég því ekki gera þetta að neinu deiluefni, heldur fylgja frv. eins og það nú er orðað. Ég ætla nú að leyfa mér að svara hv. 1. landsk. út af hans ummælum. Hann sýndi mér þann heiður að skjóta geiri sínum til mín, en ekki hæstv. ríkisstj., og gerðist þar með hálfgerður stuðningsmaður stjórnarinnar! - en m.a. sagði hann, að ég væri oft og tíðum „hálfóþekkur ríkisstjórninni“. - Hv. þm. sagði m.a., að það mætti vera aumt verðlagseftirlit, sem ekki væri betra en ekki neitt. En ég veit ekki betur en hans ágæta blað hafi nú undanfarið deilt ákaft á verðlagseftirlitið í sambandi við verð á olíu, og það alveg réttilega. Það hefur verið upplýst, að hún hefur verið seld hærra verði en hámarksverðíð er hjá verðlagsstjóra, og hefur hann ekki fengizt til þess að taka málið þeim tökum, sem honum ber, til þess að fá olíuna lækkaða, og er þetta bezta dæmið um það, hve mjög verðlagseftirlitið er til einskis. Ég held því, að hv. þm. ætti að lesa betur sína eigin biblíu til þess að sannfærast um, að við séum á sama máli hvað þetta snertir. Og þess vegna var ég með í því að fella till. 4. þm. Reykv., vegna þess að verðlagseftirlitið er hreint „humbug“, og það undir stjórn flokksbróður 4. þm. Reykv.! Hv. 4. þm. Reykv. taldi, að þessi löggjöf bryti í bága við lögin um fjárhagsráð - 2. tölulið 2. gr. þeirra laga - og sagði, að það væri víst, að sjómenn fengju ekki réttlát laun, ef þetta frv. yrði samþykkt. Ég hélt, að þessi löggjöf væri nú fyrst og fremst til þess að tryggja, að menn, sem veiða fisk, fái hærra verð fyrir hann, og auðvitað fá þeir menn, sem afla fisksins, hlutdeild í hinu hærra verðlagi og bera þar af leiðandi meira úr býtum. Ég skal svo ekki ræða þetta mál nánar, en mun greiða frv. atkvæði mitt út úr deildinni þrátt fyrir þá formgalla, sem ég álít, að á því séu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta svar hans. En mér skilst á orðum hans, að mánudagurinn sé síðasti dagurinn.

Nei, það sagði ég ekki.

En mér sýnist þó, að þótt hæstv. forseti hafi lofað að taka þetta mál, sem um ræðir, á dagskrá, þá sé svo tvísýnt um, að það nái fram að ganga, að rétt sé að bera þessa till. fram. Ég sé ekki, að það sé verra að samþ. þessa till. í sambandi við þetta frv., og leyfi mér því að bera fram þessa till. mína. Út af ummælum þm. Barð., þá er ég sammála honum um það, að verðlagseftirlitið með olíu hafi algerlega verið gagnslaust, en það haggar ekki því, sem ég sagði, að það sé ekki ráð til þess, að varan lækki, að afnema allt verðlagseftirlit. Verð á olíu mundi t.d. ekki lækka, þótt verðlagseftirlitið væri afnumið.

Forseti (BSt): Ég vil taka það fram út af þessari brtt., að hvort heldur sem þessi brtt. verður samþ. eða felld, þá er ekki hægt að taka frv., sem 1. landsk. var að tala um, á dagskrá, - að minnsta kosti ekki, ef till. er felld, því að þá fer fram atkvgr. um efni þessa frv. En það má ekki bera fram frv. eða till. sama efnis og það, sem búið er að fella, og þýðingarlaust að bera fram það, sem búið er að samþykkja. Ég lít svo á, að þetta sé þýðingarlaust og þetta sé atkvgr. um efni frv.



Herra forseti. Ég tel þetta hæpið, vegna þess að menn geta verið með máli, ef það er flutt með eðlilegum hætti, þótt þeir geti verið á móti óeðlilega fram kominni till. og vilji ekki blanda þessum tveim málum saman. Það getur verið; að menn séu á móti málinu sem brtt. við þetta frv., þótt þeir kunni að vera með því sem sérstöku frv. Það mundi spilla þessu frv. að blanda deilum um það, sem brtt. fjallar um, inn í þetta mál, og því mun ég verða á móti þessari brtt., vegna þess að ég vil ekki láta blanda þessu umrædda máli saman við það frv., sem hér liggur fyrir, án þess að ég taki afstöðu til þess efnislega.

Forseti (BSt): Það er rétt, sem hæstv. dómsmrh. segir, að sumir mundu e.t.v. vilja fella þessa brtt. vegna þess, að hún er við þetta frv. En samt sem áður stendur í þingsköpum, að það megi ekki bera upp aftur till., sem búið er að fella.



Herra forseti. Ég heyri, að það eru nokkrir ákveðnir þm. - og þó sérstaklega einn -, sem ætla að greiða atkv. á móti þessari till. vegna forms, en ekki efnisatriða, og ef hæstv. forseti úrskurðar, að frv. geti ekki komið til atkvgr. í deildinni, þegar búið er að afgreiða þessa brtt., þá virðist mér vera úr vöndu að ráða, því að hugsazt gæti, að þessi brtt. yrði felld, þótt meiri hluti sé fyrir málinu hér í deildinni. En það yrði þá til þess, - að mér skilst, - að ekki væri hægt að taka málið fyrir. Ef hæstv. forseti heldur fast við úrskurð sinn, neyðist ég til þess að taka till. aftur, í trausti þess, að forseti sjái svo um og geri allt, sem í hans valdi stendur, til þess að málið fái afgreiðslu.

Forseti (BSt): Ég hef ekki kveðið upp neinn úrskurð. En ég sagði áðan, að ég sæi ekki ástæðu til að taka málið á dagskrá, ef þessi brtt. fær afgreiðslu hér.



Herra forseti. Mig langar til að fá upplýsingar um tvö atriði. - Fyrra atriðið er það, að með 3. gr. þessa frv. er afnuminn tekjustofn fyrir ríkið, sem nemur á aðra millj. kr. Nú hefði ég haldið, að ríkinu veitti ekki af sínum tekjum, og vildi ég gjarnan fá að heyra, á hverju það er byggt, að ríkið geti fleygt frá sér einum af hinum réttlátari tekjustofnum sínum. - Hitt atriðið er það, að við höfum áður hér í deildinni fellt till. þess efnis að afnema þessa tolla. Nú upplýsir hæstv. forseti, að ef brtt. hv. 1. landsk. verði felld eða samþ., þá geti hann ekki tekið aftur fyrir hér á fundi frv. um sama efni. En hér hefur veríð greitt atkv. um 3. gr. þessa frv. og þingið fellt að afnema þessa skatta.

Hvar fór sú atkvgr. fram?

Hér á Alþingi. 
            

Forseti (BSt): Ég skal játa, að þetta er liðið mér úr minni, enda virðist mér það hafa verið í allt öðru sambandi. Þótt ég vitnaði í þingsköp, þá var ég ekki að kveða upp neinn úrskurð í þessu máli, heldur sagði ég aðeins, að ég sæi ekki ástæðu til að taka hið umrædda frv. fyrir, ef brtt. 1. landsk. fengi hér afgreiðslu nú í sambandi við þetta frv.

Ég sé mér ekki fært annað en taka brtt. mína aftur. - Dómsmrh.: Brtt. gæti fallið í Nd., þótt hún yrði samþ. hér.

Hin skrifl. brtt. frá hv. 1. landsk. er tekin aftur.