Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. hafa tekið eftir, hefur verið borið fram í d. og liggur fyrir þessari d. í dag sem 4. mál á dagskrá frv. um innflutning búfjár, sem sent hefur verið Alþingi frá búnaðarþingi, þar sem það var samþ., að ég held, með atkv. allra þeirra manna, sem búnaðarþing sitja, og í því frv. eru þau ákvæði, sem upprunalega voru í þessu frv., hvað snertir innflutning búfjár, og öllu fyllri, en þar var. Afleiðingin af því er sú, og enn fleiri stoðir renna undir það, að það verður að nema burt úr þessu frv. þau ákvæði. sem nú eru eftir í því, sem hér að lúta, en það hefur verið rætt áður í d. svo oft, að ég þarf ekki mörgum orðum um það að fara. Liggja fyrir um þetta nokkrar brtt., og skal ég fara um þær nokkrum orðum. Fyrst er brtt. við 2. gr. á þskj. 446. Í 2. gr. er talað um, að það eigi að útrýma fjársóttum með kynbótum og tæknifrjóvgun frá erlendum sauðfjárkynjum. Það er engin ástæða til að hafa þetta í þessu frv., ef hitt frv. verður samþ. Það liggur ekkert fyrir um það enn, hvort það verður samþ. eða ekki, en þeir, sem telja, að um þetta þurfi að vera l., geta sætt sig við, að þessi ákvæði verði tekin úr þessu frv., fyrst hitt frv. liggur fyrir. Þess vegna vænti ég, að þessi 1. brtt. verði samþ. Ég get lýst yfir, að eftir að frv. var hér siðast til umr., hefur landbn. komið saman. og ég held, að ég segi það rétt, það verður þá leiðrétt, ef það er ekki, að hún sé sammála um, að öll þau ákvæði, sem eru í frv. um innflutning búfjár, blöndun á því o.s.frv., falli úr því og verði tekin upp í hitt frv., og mæli þess vegna öll með því, að þessar brtt. verði samþ. 2. brtt. á sama þskj. er um það, að 7. kafli, 42.–43. gr., falli niður og greinatala og kaflaskipting breytist samkvæmt því. Þessi breyt. er beint áframhald af hinni. Þessi kafli fjallar um, hvernig eigi að koma upp sóttvarnarstöð og einangrun á hinu útlenda búfé, sem talað er um í hinu frv. ýtarlega. Þá er brtt. á þskj. 476 við 45. gr. Hún er um það að veita sauðfjársjúkdóman. heimild til þess með leyfi ráðh. að gera hverja þá ráðstöfun. sem ráðh. álitur nauðsynlega til að hindra útbreiðslu fjársóttanna, reyna að finna læknisráð við þeim og útrýma þeim, einnig að láta útbreiða minna næma fjárstofna, innlenda og erlenda, með sæðingu á þeim svæðum, sem fjárskipti eiga ekki að fara fram á næstu tvö árin. Landbn. stóð saman um að mæla með þessari brtt., og þá falla varatill. allar burt af sjálfu sér, enda koma þær ekki til greina, ef þetta verður samþ. Nú skal ég geta þess, að það gæti vel verið, að réttara væri að gera enn eina brtt. við 45. gr., bæta aftan við hana heimild til að sæða með sæði úr erlendum hrútum ær á heilbrigðu svæði. þ.e. svæði, þar sem pestir eru engar í fénu. Það voru uppi óskir um það á búnaðarþingi, og sömu óskir hefur orðið vart við í d. hjá fyrrv. hæstv. landbrh., að það yrði með sæðingu sótt bak við varnarlínur á stöðum, sem enn eru heilbrigðir, bæði með erlendum og innlendum stofnum, sem minna eru næmir fyrir veikinni, til þess ef veiki bærist inn á þau svæði, þá væri þar fyrir stofn, sem þyldi betur sóttirnar og yrði því fyrir minna skakkafalli, en annars mundi verða. Ég er ekki viss um, að þörf sé á að bæta þessu þarna við. Eftir frv. um innflutning sauðfjár er ekkert því til fyrirstöðu, að þetta verði gert með erlendu sauðfé, síður en svo, og ekki þessum l. heldur. Hins vegar mundi sauðfjársjúkdóman. tæplega geta tekið upp að sæða fé. t.d. í Austur-Skaftafellssýslu, frá stofni, sem reynzt hefur þolnari gegn fjársóttum, en almennt gerist. Ég held, að hún mundi varla geta tekið það upp eftir þessu frv. Ef maður leggur áherzlu á, að slíkt yrði gert, þá þyrfti helzt að vera einhver stafur um það, og þó skal ég ekki segja um það, því að í gr. er tekið fram, að ráðh. geti gert hvers konar ráðstafanir, sem hann telur þörf á, og það er anzi rúm heimild. Getur verið, að þó mætti skjóta þessu þar inn líka. Ég er hins vegar ekki tilbúinn með brtt. um það. Ég er ekki heldur viss um, að það sé nauðsyn, en ég hreyfði henni, af því að á búnaðarþingi varð vart við, að menn teldu gott. að hægt væri að gera slíkar ráðstafanir, og ég held, að það sé hægt að gera þær, þó að frv. verði samþ. eins og það liggur nú fyrir, og ekki bætt neinu aftan við þessa gr. Annars er hægt með tiltölulega lítilli breyt. að bæta þessu við. Þessu mætti ná með því að segja sem svo: „svo og á svæðum, sem fjárskipti hafa ekki farið fram á“. Ef slík breyt. kæmi. þá næðist það alveg. Loks er brtt. við 48. gr., sem nemur úr gildi þau tvenn l., sem nú gilda um fjársóttir, l. nr. 75 27. júní 1941 og l. nr. 88 9. júlí 1941 svo og önnur ákvæði, er fara í bága við þessi l. Önnur l., sem nema á úr gildi í 48. gr. frv., snerta ekki það, sem um er að ræða í þessum l., heldur það mál. sem er nr. 4 á dagskrá d. í dag, um innflutning búfjár. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál. Það liggur svo ljóst fyrir, að ég tel, að ekki þurfi frekar um það að ræða. Brtt. á þskj. 472 er tekin aftur.



Herra forseti. Þetta frv. er nú endursent frá Nd., og þar hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar. Sjútvn. hefur athugað þessar breyt. í morgun, og vil ég leyfa mér að gera nokkra grein fyrir afstöðu hennar til þeirra. Brtt. við 8. gr. eru allar smávægilegar, og getur n, fallizt á þær. Sömuleiðis er með brtt. á 10. gr., hún er aðeins til samræmingar hinum breyt. og því ekkert við hana að athuga. En svo kemur breyt. á 14. gr., sem n. getur alls ekki sætt sig við. Þessi breyt. er, að félagið sé undanþegið öllum sköttum fyrstu þrjú árin. Það var fyrst talað um tvö ár, en síðan breytt í þrjú og samþ. með eins atkv. meiri hluta, en 9 þm. munu hafa verið fjarverandi. Nefndin vill, að þetta verði haft eins og það var upphaflega í frv., eða að orðin „þrjú ár“ falli burt. Þetta félag var stofnað af útgerðarmönnum með 10% framlagi þeirra sjálfra, 10% framlagi frá Sjóvátryggingarfélagi Íslands, 10% frá Tryggingastofnun ríkisins og 10% frá Brunabótafélagi Íslands. Nú greiddu þessir síðar nefndu aðilar ekkert fé, en lögðu fram ábyrgð. Félagið stóð sig ávallt vel, og fyrirtækið safnaði fé. Árið 1940 var ákveðið með reglugerð, að af fyrstu 105 þúsundunum áttu tryggingartakar ekkert að fá, þegar félagið yrði leyst upp, en að öðru leyti átti varasjóðurinn að skiptast eftir hlutföllum. Þetta sjónarmið var einnig ríkjandi 1941, því að þá var þetta endurnýjað, en síðar breyttist þetta eftir því, sem féð jókst, og þegar frv. er lagt fyrir 1943, er gert ráð fyrir, að 300 þús. kr. gangi til fyrirtækisins vegna fjárhættunnar, en með því var hlutföllunum raskað. Nú vildi sjútvn. ekki fallast á þetta, því að með þessu þótti réttur þeirra manna, sem greitt höfðu þetta fé, fyrir borð borinn. Frv. var því breytt þannig, að fé þetta yrði lagt í sérstakan sjóð, hvers verkefni var ákveðið í l. Þar var tekið fram, að öll gjöld í þessu sambandi skyldu vera skattfrjáls, enda hefði ekki náðst samkomulag um þetta á öðrum grundvelli. Þessu félagi er ætlað að hafa það verkefni að endurtryggja fyrir flotann og vera um leið ráðandi um endurtryggingargjöld fyrir öll okkar skip og lækka með því verulega iðgjöld vor erlendis. En verði þetta félag skattskylt, eins og nú er gert ráð fyrir í frv., eins og það kemur frá Nd., þá leiðir það af sér, að iðgjöldin verða að hækka, en um leið hækka þau líka á þeim hluta, sem tryggður er erlendis, og getur því falizt í þessu bein gjaldeyriseyðsla. Ég tel þetta innskot Nd. í frv. því algjörlega óviðunandi og mundi heldur kjósa, að frv. félli alveg en að það yrði samþykkt með þeirri breyt. Ég fjölyrði svo ekki um þetta meir, að þessu sinni.

Forseti (ÞÞ) : Brtt. hefur borizt frá sjútvn. við 14. gr., um, að félagið sé undanþegið o. s. frv. - Hér þarf tvöföld afbrigði, sem ég mun nú leita.

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til 1. umr., gerði ég grein fyrir því, í hverju þær aðalbreyt. væru fólgnar, sem samkv. því voru gerðar á þeim l. sem þar á að breyta, og gat þess, að landbn., sem flytur frv., mundi á milli umr. senda málið til umsagnar búnaðarþings, sem þá átti að koma saman. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég sagði þá um efni frv., en vil aðeins geta þess, að nú hafa n. borizt upplýsingar um það, að búnaðarþing mun mæla með því, að frv. verði samþ. Þess vegna væntir n. þess, að hv. þdm. sjái sér fært að mæla með því áfram til 3. umr.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Að gefnu tilefni var haldinn fundur í heilbr.- og félmn. um það, hvort ekki væri rétt að láta hluta af sveitarfélögum hafa í þessu efni sama rétt og heil sveitarfélög, ef þau fullnægðu vissum skilyrðum og rík þörf væri fyrir vatnsveitur. N. sá ekki ástæðu til þess að flytja brtt. um þetta, en álítur hins vegar sjálfsagt, að hluti af sveitarfélagi hafi sama rétt til að koma upp vatnsveitu. Ég tel ekki ástæðu að ræða þetta frekar.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég vil aðeins minnast á eitt atriði, sem þm. Barð. kom inn á. Samkv. þessu frv. er aðstoð við vatnsveitur bundin við sveitarfélög, en ég held, að það geti komið þau tilfelli, að ástæða sé að veita styrk til vatnsveitu, þó að ekki standi að henni heilt sveitarfélag. Ég veit um eitt dæmi um þetta, það er Glerárþorp. Það þurfti að koma upp vatnsveitu, en hafði hins vegar ekki það sterka aðstöðu í sveitarstjórninni, að hún tæki málið að sér. Þess vegna var stofnað félag í þorpinu til þess að koma þessu í framkvæmd. Verkið var hafið nú á stríðsárunum, og vegna dýrtíðar og óhappa varð verkið óeðlilega dýrt, t. d. voru skurðir grafnir að hausti í von um, að vatnsrörin kæmu þá þegar, en sú von brást með þeim afleiðingum, að skurðirnir féllu saman um veturinn, og varð að grafa þá að nýju um vorið. Þessa vatnsveitu er því rík þörf að styrkja. Eftir frv. virðist mér, að sveitarstjórnin verði að hafa forgöngu um að fá slíkan styrk, en ef til vill gerir hún það alls ekki. Ég tel því nauðsynlegt, að skýr ákvæði séu um, að þessi l. nái líka til vatnsveitufélaga. Það má vera, að eftir að búið er að setja í l., hvaða skilyrði viðkomandi einstaklingar og héruð þurfi að uppfylla til að geta notið þessa stuðnings, þá sé hægt að koma því þannig fyrir, að hluti úr sveitarfélagi yrði þess aðnjótandi, án þess að slík breyt. sé sett í l., en a. m. k. varðandi framkvæmdir, sem gerðar hafa verið og eðlilegt er, að séu styrktar samkv. tilgangi frv., þá held ég, að sé eðlilegt að gera þá breyt., sem ég hef talað um. Ég ætla samt ekki að flytja brtt. við 2. umr., vegna þess að það þyrfti kannske að orða hana inn í fleiri gr. og mundi verða ýmist við frv., eins og það er flutt, eða brtt. n., og mun ég því geyma til 3. umr. að flytja brtt., en vil þó minnast á það þegar við þessa umr. Ég veit ekki, hvort n. sér ástæðu til þess, en þó mundi mér þykja það til bóta, ef hún vildi athuga þetta nánar en hún hefur gert, áður en málið kemur aftur til meðferðar við 3. umr.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég vil benda hv. 6. landsk. á, að ég hygg, að þetta komi undir 6. brtt. á þskj. 546, þar sem stendur: „Nú óskar sveitarfélag að kaupa vatnsveitu einstaklinga eða félaga, sem fyrir kann að vera á veitusvæði þess o. s. frv.“ Ef þetta er hluti af hreppi, kemur það undir 6. gr. Annars hlýtur sá skilningur að vera hjá hverju sveitarfélagi, að það mundi uppfylla það form, sem þarf til þess, að hluti sveitarfélagsins gæti notið þessa styrks. Mér er ómögulegt að skilja, að sá einstrengingsháttur sé fyrir hendi hjá nokkru sveitarfélagi, að það mundi neita um slíkt. Það stendur líkt á um lendingarbætur. Það eru stundum hafnarbætur á fleiri en einum stað í sama hrepp. Ég þekki til, að það séu lendingarbætur á þremur stöðum í sama hrepp, en þeir verða allir að hafa framkvæmdirnar undir forustu hreppsn., og það hefur verið höfuðsjónarmið hjá þeim að útiloka frá öllum styrk einstaklinga, hvort sem það hafa verið einstakir menn eða félög einstakra manna, ef það hefur ekki verið fullkomlega undir stjórn hreppsfélagsins. Ég er þess vegna fús til að taka til athugunar hverja þá brtt., sem kemur fram, sem gæti gert þetta mál ljósara, svo að það geti betur náð þeim tilgangi, sem til er ætlazt í frv. N. mun athuga það milli umr., og getur hv. 6. landsk. rætt um þetta sérstaklega. Mér hefur aldrei dottið annað í hug en að Glerárþorp ætti að njóta þessa stuðnings. Það stendur svipað á um fleiri staði, t. d. Vík í Mýrdal. Mér er ekki kunnugt um, hvort það kauptún er sérstakur hreppur, en ég hygg, að svo sé ekki. Búðardalur hefur enga vatnsveitu enn. Mér dettur ekki í hug annað en að hann eigi að fá styrk samkv. þessum l. Bíldudalur er partur úr hreppi. Þar er einkaveita. Þetta ákvæði er sett m. a. til þess, að hreppur geti keypt slíka vatnsveitu, til þess að ekki sé hægt að stöðva framkvæmd vatnsveitu, því að það getur verið vatnsveita um meginhluta þorps og svo kæri viðkomandi aðilar sig ekki um að halda áfram. Þá er gert ráð fyrir, að hægt sé að taka slíka vatnsveitu eignarnámi og hún njóti þá sömu hlunninda og aðrar veitur. Sem sagt, ef brtt. kemur um þetta milli 2. og 3. umr., þá skal hún verða tekin til athugunar í n. og reynt að ganga svo frá því, að enginn vafi sé á, að þetta þorp eigi rétt á þessu, en það verður þá að uppfylla öll eðlileg skilyrði og m. a. það, að bak við liggi samþykki hreppsins, því að það er hann, sem á að ábyrgjast. Ríkissjóður á að ábyrgjast allt að 85% og á kröfu fyrst og fremst á hreppinn. Það er ekki hægt að ábyrgjast svona framkvæmdir fyrir einstaklinga, þar sem hægt er að skipta um eigendur ár frá ári.



Herra forseti. Ég vil taka strax fram, að ég er dálítið hræddur við till., ef fram kæmi, líka þeirri, er hv. 6. landsk. hefur boðað. Það eru mýmörg dæmi um einstaklingaveitur, sem í sumum tilfellum eru gamlar og ófullnægjandi og ná til hluta af kauptúni, sem er hluti af hreppsfélagi. Ef slíkar gamlar veitur eiga að fá sama rétt og heildarveitur sveitarfélaga, þá geta þær um ófyrirsjáanlega framtíð staðið í vegi fyrir, að hægt sé að koma á heildarveitu fyrir sveitarfélag eða þorp. Það er vel hugsanlegt, ef þarna er sett inn í frv., að vatnsveitufélög skuli hafa sama rétt og sveitarfélög, þá taki 10–15 menn sig saman um að mynda slíkt félag, leggi vatnsveitu um hluta þorps, en vilji ekki taka á sig kostnað af að leggja um allt kauptúnið og standi þess vegna í vegi, að hægt sé að koma á fullkominni veitu. Það væri einkennilegt, ef ætti að gefa gömlum, úreltum og ófullkomnum vatnsveitum, sem ekki uppfylltu heilbrigðiskröfur, fullkomin réttindi og láta þær standa í vegi fyrir nauðsynlegum framkvæmdum þessara mála. Viðvíkjandi dæminu um Glerárþorp vil ég segja, að eftir að slíkt frv. sem þetta er orðið að l., gæti ég ekki skilið mótiveringu hreppsn. fyrir að standa í vegi fyrir, að hluti hreppsins gæti orðið þeirra hlunninda aðnjótandi, sem hér er um að ræða, því að þá gæti ekki verið um að ræða nema skilningsleysi eða fullan fjandskap.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera mjög fjölorður um þetta. Þetta frv. er komið hingað til Alþ. frá búnaðarþingi, sem hefur haft það til meðferðar, og fylgir því grg., eins og hún var þar samin og samþ. Í stuttu máli er þetta frv. um það að heimila innflutning búfjár og setja reglur um það, hvernig það skuli einangrað, þegar til landsins kemur. Mörg af þeim ákvæðum, sem eru í þessu frv., voru í því frv. til l. um varnir gegn útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma, sem við nú vorum að samþykkja og afgreiða til Nd., en Nd. lagði strax þar línuna, að um þetta yrði sérstakt frv., sem líka í alla staði er eðlilegra og réttara, eftir því sem mér finnst og flestum, sem um þetta hugsa. Nú liggur þetta frv. fyrir til 1. umr., og þótt landbn. hafi tekið það til flutnings, hafa landbnm. ekki farið yfir frv. og athugað það, en munu að sjálfsögðu gera það og gera við það þær aths., sem þeim þykir ástæða til. Tel ég því ekki neina ástæðu til þess að vísa frv. til n., því að hún mun taka það fyrir, hvort sem það verður gert eða ekki, og sé ég því ekki neina þörf á því, þar sem n. hefur tekið það til flutnings.