Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár skal tekið fram að í byrjun síðari fundar í dag verður umræða utan dagskrár um stjórnmálaástandið að loknu þinghléi. Sá fundur er skammt fram undan.



Herra forseti. Við hv. 2. þm. Austurl. stöndum saman að þessari fsp. svo og annarri fsp. um sambærilegt mál sem við lögðum fram og báðum um skriflegt svar við og hefur þegar verið svarað. Hér er um það að ræða, eins og þm. vita, að stöðugt hefur verið að aukast útflutningur á ferskum fiski, nú síðast útflutningur á gámafiski, á sama tíma og atvinnuerfiðleikar hafa steðjað að fiskverkunarfólki og öryggisleysi í fiskverkun hefur verið mjög mikið. Samkvæmt upplýsingum sem þegar liggja fyrir Alþingi í svörum við fyrri fsp. frá okkur hv. 2. þm. Austurl. liggur nú fyrir að horfur eru á að um eða yfir 60 þús. tonn af ferskum fiski verði flutt út á þessu ári, og þá ekki aðeins til erlendra neytenda beint heldur er talið líklegt, eins og kemur fram í svari hæstv. ráðh., að a.m.k. hluti af þessum afla sé seldur til verkunar í fiskverkunarstöðvum erlendis. Svo virðist vera samkvæmt svörum hæstv. ráðh. að hvorki meira né minna en 40% af þessum mikla afla séu þorskur. Þá kemur einnig fram í svörum hæstv. ráðh., þó að það séu mjög takmarkaðar upplýsingar sem þar koma fram, að það eru stórvirk fiskiskip á Íslandi sem árum saman selja svo til allan sinn aflakvóta beint á erlenda markaði án þess að sá afli verði til þess að útvega nokkrum atvinnu í landi. Ástæðan fyrir því er að sjálfsögðu sú, eins og einnig kemur fram í svörum hæstv. ráðh., að aðilar í útlöndum telja sig geta borgað 8-100% hærra fiskverð en aðilar á Íslandi treysta sér til að borga. Það er að sjálfsögðu ástæðan fyrir þessum mikla flótta óunnins hráefnis úr landi. Þetta horfir hins vegar við gagnvart okkur Íslendingum eins og hafnar séu á ný veiðar vestur-þýskra og breskra fiskiskipa í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Að vísu má segja að menn fái meira fyrir þann fisk sem þannig er seldur úr landi til vestur-þýskra og breskra neytenda en menn fengu á meðan þeirra eigin fiskiskip veiddu hér, en munurinn er aðeins í fjármunum en enginn eðlismunur. Þetta er það sama eins og Íslendingar hefðu samþykkt að selja eða leigja þessum þjóðum ákveðin veiðiréttindi á Íslandsmiðum og ákveðin nýtingarréttindi á fiskistofnum við Ísland. Og það er umhugsunarvert þegar stór og öflug fiskiskip í kvótakerfi komast upp með það ár eftir ár að selja svo til allan kvóta sinn til erlendra kaupenda. Alvarlegast er þetta þó að sjálfsögðu ef svo háttar að á sama tíma og þetta gerist sé alvarlegur atvinnubrestur hjá fiskverkafólki, atvinnuóöryggi eða erfiðleikar vegna þess að það vanti hráefni. Því höfum við hv. þm. Helgi Seljan leyft okkur að beina svofelldri fsp. til hæstv. viðskrh. á þskj. 86: "Eru veittar heimildir til sölu á ferskum fiski erlendis þótt svo hátti til í heimahöfn veiðiskips að vinnsla fari ekki fram eða sé stopul í vinnslustöðvum vegna hráefnisskorts?"



Herra forseti. Viðskrn. fer með útgáfu útflutningsleyfa vegna sölu á ferskum fiski erlendis. Ráðuneytið hefur ekki aðstöðu til að kanna í hvert sinn sem slík umsókn berst hvernig atvinnuástandi er háttað í vinnslustöðvum víðs vegar um landið. Ráðuneytið hefur jafnan lagt það í mat útgerðaraðila á hverjum stað hvort eðlilegt þætti að selja ferskan fisk úr landi. Raunar hefur ráðuneytið haft nána samvinnu við Landssamband ísl. útvegsmanna um siglingar fiskveiðiskipa til þess að þess verði jafnan gætt að ekki sé of mikið framboð á ferskum fiski í einu á helstu mörkuðum okkar erlendis. Með hinni miklu aukningu sem orðið hefur á útflutningi á ferskum fiski í gámum hefur ráðuneytið beitt sér fyrir því í samráði við Landssamband ísl. útvegsmanna, Fiskifélag Íslands svo og gjaldeyriseftirlit Seðlabankans að settar voru reglur sem eiga að tryggja sem best full gjaldeyrisskil svo og aðrar þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að framfylgja fiskveiðistefnu landsmanna. Þannig er útflytjendum á ferskum fiski í fiskigámum gert skylt að skýra frá aflasamsetningu í hverjum gámi og sömuleiðis hvaðan fiskurinn er keyptur, hvort útflytjandi er fiskvinnslustöð eða hvort fiskurinn er seldur beint úr veiðiskipum. Ráðuneytið hefur stöðugt samráð við Fiskifélag Íslands um framkvæmd þessa máls og fyrirhugaðar eru á næstunni viðræður milli þessara aðila þar sem reynt verður að tryggja sem best góðan framgang útflutnings á ferskum fiski. Það er rétt að árétta að ráðuneytið hefur ekki aðstöðu til að meta hvort atvinnuástandi sé svo háttað á hinum ýmsu stöðum að ekki megi flytja fisk úr landi. Bæði kemur þar til skortur á starfsfólki svo og að útflutningur á ferskum fiski er löngum skipulagður með allmiklum fyrirvara og þess vegna er afar erfitt fyrir stjórnvöld að fylgjast náið með atvinnuástandi á þeirri stundu sem fiskurinn er fluttur út frá hinum ýmsu útgerðarstöðum. Ég vil einnig árétta að í mörg ár hefur fiskur verið fluttur út óunninn, einkum af ákveðnum veiðiskipum, og á því hefur ekki orðið nein teljandi breyting. Breytingin sem hefur orðið á síðustu tveimur árum er hinn svokallaði gámafiskur. Heildarútflutningur á ísuðum fiski mun vera nálægt því að vera um 10% af öllum bolfiskafla landsmanna. Þessi aukning stafar af ýmsum ástæðum, m.a. þeirri að hinir smærri bátar og útgerðarmenn fá nú betra verð fyrir sinn fisk og sjómenn almennt nýta sér þetta í hærri tekjum. Sömuleiðis hefur fallið niður að öllu leyti vinnsla á fiski í skreið. Þessi fiskur er að miklu leyti fluttur úr landi nú og hefur verið til mikilla hagsbóta fyrir smærri útgerðir. Kosturinn við þennan útflutning er sá að greiðsla kemur strax fyrir fiskinn, útflutningsgjöld eru greidd á stundinni, en hins vegar er líka mikið samband á milli ýmissa fiskvinnslustöðva og framleiðenda þar sem í mörgum tilfellum er um svipaða eignaraðild að ræða, en erfitt fyrir þá oft og tíðum að ganga á hagsmuni sjómanna í þessum efnum. Hér er um vandamál að ræða sem ég hygg að erfitt sé að leysa með algeru banni þó að einhver aukning hafi átt sér stað á liðnum árum. Við verðum líka að taka tillit til hinna breyttu viðhorfa sem orðin eru, eins og hvað snertir verkun í skreið og sölu skreiðar úr landi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Það er ekki rétt að bera saman annars vegar þennan útflutning, a.m.k. gámaútflutninginn, og hins vegar skreiðarverkunina. Munurinn er að sjálfsögðu sá að sá afli sem settur var til skreiðarverkunar var yfirleitt lélegasti aflinn af hverju fiskiskipi. Sá afli sem settur er í gáma og sendur út er venjulega sá fiskur sem hefur verið síðast veiddur, nýjasta og besta hráefnið. Þá hefur því einnig verið haldið fram að þarna væri verið að finna markaði fyrir fisk sem ekki væri hægt að taka til verðmætrar vinnslu hér heima. Það hefur komið fram í svörum ráðherra að magnið af þorski í þessum ferskútflutta fiski er tvöfalt á við magn nokkurrar annarrar fiskitegundar sem svona er flutt út og hvorki meira né minna en 2/5 hlutar af heildarmagninu. Ástæðan fyrir þessu er að sjálfsögðu sú að fiskverð á Íslandi er orðið óeðlilega lágt miðað við það sem fæst fyrir ferskan fisk í nálægum löndum og það sér hver sjálfan sig í því, eins og þetta horfir við gagnvart sjómönnunum, að þeir geta tvöfaldað sínar tekjur með því að selja fisk óunninn, t.d. til breskra eða vestur-þýskra frystihúsa, miðað við það að selja fiskinn hér á landi til þess að útvega vinnu fyrir íslenskar hendur. Herra forseti. Það væri ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann mundi ekki vilja taka það til athugunar með hæstv. sjútvrh. að stöðva það framferði að fiskiskip sem fær úthlutað kvóta haldi þannig á sínum málum að ár eftir ár selji þetta fiskiskip svo til allan sinn kvóta á erlenda markaði án þess að sjá fyrir atvinnu fyrir íslenskar hendur, hvort ekki sé ástæða til þess að setja einhverjar hömlur við því hversu mikið af afla sem úthlutað er á hvert fiskiskip megi selja með þessum hætti til útlanda vegna þess að áhrifin af þessu eru nákvæmlega þau hin sömu og ef Vestur-Þjóðverjar eða Bretar væru farnir að gera út á Íslandsmið ekki undir vestur-þýsku eða bresku flaggi, heldur undir íslensku flaggi. Áhrifin af því eru nákvæmlega þau hin sömu. Þetta er eins og þeir leigi eða kaupi sér aðgang að íslenskum auðlindum, að vísu fyrir meira fé en áður, en gjörðin er sú hin sama. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra og ítreka þá fsp. til hans hvort hann muni ekki vilja láta skoða það í samvinnu við sjútvrh. að setja einhverjar hömlur við því að fiskiskip geti ár eftir ár selt svo til allan sinn aflakvóta óunninn til útlanda.



Herra forseti. Það er eðlilega alfarið í hendi sjútvrh. hvort slíkt ákvæði sé sett eins og þetta sem hv. fyrirspyrjandi ræddi um. Hins vegar hefði ég viljað setja ákvæði til að hindra það, þó að ég ráði ekki við það sem viðskrh., að einstaklingar, sem ekki gera skip út, geti selt fiskinn óveiddan í sjónum, og kannske er sá fiskur einnig seldur til útlanda. En það er mál sem ég ætla ekki að fara inn á hér og er lítt hrifinn af þótt meiri hluti þm. hafi verið það og sé það. Hv. fyrirspyrjandi sagði að fiskverð væri orðið hér óeðlilega lágt miðað við það sem er í okkar nágrannalöndum. Hvenær hefur fiskverðið ekki verið talið óeðlilega lágt hér, ekki á seinni árum heldur á mörgum áratugum? Það fæst meira fyrir fiskinn, einkum þegar hann er góður, á erlendum markaði á uppboðsverði. Hins vegar fara menn auðvitað misjafnlega út úr því. Ef eitthvað er að fiskinum hrynur verðið þannig að það verður enn lægra en hér heima. Í sambandi við þann fisk, sem ella hefði farið í skreið, þá var það oft og tíðum sumarfiskurinn, nýr fiskur sem var verið að hengja upp við erfið skilyrði, sem fór í skreið. Því er núna bjargað með þessum hætti. Það eru erfiðleikar líka að segja við sjómenn og útgerðarmenn: Við ætlum að taka þetta af ykkur. Það er heldur engin trygging fyrir því að skip, sem á heima á einhverjum ákveðnum stað þar sem vantar hráefni til vinnslu, landi endilega á þeim stað. Það geta legið til þess ýmsar aðrar ástæður að útgerð og sjómenn á því skipi vilji leita annað. En hins vegar tek ég undir það með fyrirspyrjanda að ég tel að það verði að stemma stigu við þessu. Ég tel þá hugmynd hans sem fram kom í þessum efnum síður en svo óeðlilega, en hún heyrir alfarið undir sjútvrn.



Herra forseti. Sú fsp. sem er til umræðu er á þann veg hvort veittar séu heimildir til sölu á ferskum fiski án þess að tillit sé tekið til þess hvort um hráefnisskort sé að ræða í heimahöfn veiðiskips. Ég tel - og vil vekja athygli á því - að undir þeirri fiskveiðistjórnun sem við búum við núna sé ekki um það að ræða að grípa inn í málin á þann veg. Sú fiskveiðistjórnun sem við búum við er beinlínis þannig upp byggð að það er ætlast til þess að það sé næstum ótakmarkað frelsi fyrir þann sem hefur leyfi til að sækja fiskinn í sjóinn að fara með hann á hvaða veg sem hann óskar. Það er ekki verið að hugsa um verkafólk í landi eða viðkomandi sjávarþorp þegar verið er að sækja fisk í sjó eða þegar verið er að ákveða hvert skuli fara með hann. Ég taldi nauðsynlegt að benda einmitt á þennan þátt, að við búum við þannig fiskveiðistjórn, sem hv. alþm. hafa samþykkt og samþykktu til tveggja ára, að þróun eins og sú sem hér hefur verið lýst hlýtur að eiga sér stað. Það er alveg eins heppilegt að gera vissan hluta fiskveiðiflotans út frá Bremerhaven eða Hull eins og frá Ísafirði eða Hellissandi vegna þess að þeim er skammtað ákveðið magn í hendurnar. Það er ósköp eðlilegt að þeir leiti þeirra leiða sem hefur verið leitað og fram kemur í svari ráðherra og fram kemur í því svari sem hér var dreift frá ráðherra í gær við fsp. um hvernig sú þróun hefði verið á undanförnum tveim árum eða á síðasta ári að nú eru flutt út ekki 10%, eins og hæstv. ráðh. sagði, heldur 20%. Ég vil vekja athygli á því að það er fimmtungur af þeim afla sem má veiða samkvæmt kvóta sem er fluttur út ferskur til vinnslu í erlendum fiskvinnslustöðvum og til beinnar sölu þar.



Herra forseti. Hér var dreift á hv. Alþingi í gær svari við fsp. hv. þm. Helga Seljans og Sighvats Björgvinssonar um útflutning á ferskum fiski. Þar eru upplýsingar um hve mikið hefur verið flutt út á síðasta ári, og ég var að vekja athygli á því að það væru ekki 10%, eins og ráðherra nefndi hér áðan, heldur um 20% af þeim afla sem leyfður er skv. kvóta. 26,6 þús. tonn í gámum og 26,5 þús. tonn í veiðiskipum.  En það sem ég vildi vekja sérstaka athygli á er að í svarinu er fram tekið að að jafnaði megi gera ráð fyrir að munur á verði sé 80%, og eins og sölunni hefur verið háttað að undanförnu gæti verið um tvöföldun verðs að ræða. Ég vil vefengja þessar tölur, ekki að því leyti til að ég tel að það sé rétt að miðað við frádreginn beinan kostnað séu hlutirnir þannig að hér sé jafnvel um tvöföldun verðs að ræða, þ.e. þegar búið er að draga frá flutningskostnað og sölutoll, sölukostnað erlendis. En það gleymist ansi stór hlutur, og ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því og ég óska eftir að þar um komi frekari svör. Það er rýrnunin á þessum afla. Það er rýrnunin á þeim afla frá því að hann er sendur úr íslenskri höfn eða úr íslensku veiðiskipi þar til hann er seldur erlendis. Mér er kunnugt um að flestir telja að rýrnunin sé að lágmarki 10%. Í öðrum tilfellum getur þessi rýrnun verið allt upp í 25%. Hver verður þá verðmismunurinn? Mér er kunnugt um að það gerist æ oftar að fiski er landað beint úr veiðiskipum í gáma án þess að vigtað sé þegar komið er í viðkomandi fiskihöfn. Það veit enginn hver rýrnunin er en mér er einnig kunnugt um að annar háttur var hafður á við þessar aðstæður á s.l. vori vestur á Snæfellsnesi. Þeir sem voru að landa í gáma vigtuðu fiskinn upp úr bátum. Síðan kom fram hvað mikið var selt erlendis. Reynslan varð sú að rýrnunin var 24%. Það er hægt að slá upp svona tölum sýknt og heilagt í fjölmiðlum og jafnvel gefa um það svar hér á hv. Alþingi að verðmismunur hér að lútandi sé 80-100%, en þessar tölur eru ekki réttar nema sá þáttur sem ég hef hér nefnt sé einnig tekinn til greina. Ég óska eftir því við hæstv. ráðherra að við fáum frekari svör um þennan þátt í sambandi við verðviðmiðun á afla lönduðum hér heima og erlendis.