Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég skýrði frá við 2. umr. þessa máls, þá voru til athugunar nokkrar brtt. til viðbótar hjá meiri hl. sjútvn., og liggja þær nú fyrir á þskj. 157. Mun ég nú leyfa mér að útskýra þær hverja fyrir sig með örfáum orðum. Fyrst er brtt. við 2. gr.; nokkru neðan við miðja grein byrjar ein línan á orðunum: „Greiðsla stofnfjárgjalds kemur til framkvæmda við gildistöku nýs fiskverðs samkv. 1. gr.“ - Hér þarf fyrst að leiðrétta orðið „stofnfjárgjalds,“ það mun eiga að vera „stofnfjársjóðsgjalds“, þótt það sé ekki fallegt orð; þessa þarf víst við vegna samræmis við það, sem segir annars staðar í frv. En svo er ofurlítil breyting til viðbótar. Til þess að það komi skýrt fram, að þessi fyrirmæli í 2. gr. eigi ekki jafnframt við 4. gr., óskum við að bæta inn orðunum: „(stofnfjársjóðsgjald) samkv. þessari gr.“ en 4. gr. á við það, þegar fiskiskip selur afla í erlendri höfn, og þar er ekki hugsunin, að gjaldið komi til framkvæmda fyrr en lögin ganga í gildi, - og er brtt. fyrst og fremst fram komin til þess, að þetta liggi ljósara fyrir en sumum þótti það gera áður. Þá kemur brtt. við 10. gr., sem var 9. gr. í frv. áður. Í 10. gr., 1. lið, á að koma á eftir orðunum: „hertum þorskhausum“ orðið „skelfiski“. Ég held, að það verði enginn ágreiningur um það, að takist að flytja út skelfiskinn, eigi hann heima þarna. Næst komum við að 15. gr. sem var 14. gr. áður. Á eftir b-lið bætist við nýr liður: „Allt að 6 millj. kr. til síldarútvegsnefndar vegna síldarflutninga af fjarlægum miðum 1968“. Svo var ráð fyrir gert, að kostnaðurinn af þessum flutningum af fjarlægum miðum yrði kringum 15 millj. kr. og skiptist að jöfnu á síldarsaltendur og eigendur skipanna, og átti síldarútvegsnefnd að jafna þessu niður á tunnu eftir réttum hlutföllum þeirra á milli. En nú fór svo, að síldaraflinn varð mun minni heldur en gert var ráð fyrir, en kostnaðurinn hins vegar nokkurn veginn sá, sem áætlaður hafði verið. Því skortir þessa fjárhæð, eða milli 6 og 7 millj. króna, á að síldarútvegsnefnd geti staðið í skilum með kostnaðinn vegna flutninganna og þykir eftir atvikum rétt, að það sé tekið af óskiptu ásamt öðrum þeim hlutum, sem nefndir eru í þessari grein. En að sjálfsögðu verður það til þess að lækka það fé, sem er til ráðstöfunar í gengishagnaðarsjóði og skipt er samkv. 17. gr., en þó ekki nema um rúmlega 1%. Því þótti ekki taka því að fara að hrófla við hlutfallinu eftir greinarliðunum þar. Þá komum við að 17. gr., sem áður var 16. gr., fyrst málsliður a. Þar er gert ráð fyrir, að viss hundraðshluti gangi til greiðslu hluta gengistaps á lánum vegna fiskiskipa, sem byggð hafa verið erlendis og síldarflutningaskipa. Nefndinni hefur borizt erindi frá Félagi dráttarbrauta og skipasmiðja um þetta efni, þar sem farið er fram á, að skip, sem byggð eru innanlands, sæti ekki lakari kjörum heldur en skip, sem smíðuð eru erlendis, og hefur þótt rétt að verða við þeirri beiðni. Þess vegna er orðalaginu breytt þannig, að þarna kemur: „Allt að 34.5% gangi til greiðslu hluta gengistaps vegna fiskiskipa og síldarflutningaskipa.“ - Þetta breytir náttúrlega engu um það, sem segir í aths. við 16. gr. um það, hvernig fénu verði varið, en þar er gert ráð fyrir því, að unnt verði að greiða allt að helmingi gengistapsins, og er þá við það miðað, að hlutfallslega mest sé greitt vegna hinna stóru og dýru skipa, sem keypt hafa verið síðustu árin, en minnkandi eftir því, sem skip eru eldri og minna er ógreitt af lánum. Þessi aths. á að sjálfsögðu einnig við um þau skip, sem smíðuð eru innanlands. Þá kemur næsti stafliður, b. Þar er gert ráð fyrir, að sá liður gildi aðeins fyrir þau skip, sem stunduðu veiðar á norðausturmiðum sumarið og haustið 1968, en þetta er ekki í fullu samræmi við það fyrirheit, sem síldveiðiflotanum hafði verið gefið, og þess vegna hefur orðið samkomulag um að breyta þessum staflið þannig, að þarna komi: „Allt að 16.4% gangi til að auðvelda bátum, sem síldveiðar stunduðu sumarið og haustið 1968,“ - sleppa því að nefna norðausturmið. En svo aftur síðar í mgr., þar sem segir: „Sjútvmrn. setur reglur um greiðslur þessar,“ - þar sé bætt við: „í. samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. við verðlagningu norður- og austurlandssíldar sumarið 1968“, - og síðan eins og í frvgr. segir: „og að fenginni umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna“. Þetta eru þær greinar, sem við óskuðum að bera fram brtt. um til viðbótar. Ég vonast til, að deildin fallist á, að þær séu allar frekar til bóta og að frv. megi hljóta afgreiðslu úr deildinni, svo breytt.



Herra forseti. Það er nú sjálfsagt unnið fyrir gýg að fara mörgum orðum um þetta frv. úr því, sem komið er. Meiri hl. hefur tekið afstöðu í því og er ákveðinn í að knýja frv. fram, hvað sem okkar rökum líður, og ég skal þess vegna ekki tala langt mál um þetta að þessu sinni. En hitt er þó ljóst, að hér er um stórmál að ræða og allar þær mörgu brtt., sem meiri hl. hefur nú flutt við frv., bera því vitni, að það hafi ekki verið vanþörf á því að skoða þetta mál öllu betur, áður en frv. þessu var skellt fram hér á Alþ. En eins og fram kom í framsöguræðu hjá hv. 3. þm. Vestf., töldum við í minni hl., að það væri einmitt ástæða til þess að athuga frv. þetta enn betur og leita þar umsagnar þeirra aðila, sem mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við þetta frv., og þá ekki sízt sjómannasamtakanna. En þess var ekki kostur að dómi meiri hl., og ekki var heldur talin ástæða til að kveðja fyrirsvarsmenn þessara samtaka á fund nefndarinnar. Efa ég þó ekki, að nefndarmenn, og þá ekki síður nefndarmenn í meiri hl., mundu hafa hafi gott af því að hlýða á þeirra raddir. Hv. frsm. meiri hl., hv. 4. þm. Reykn., var að gefa hér einkunnir áðan fyrir frammistöðu við framsöguræðuflutning. Mér finnst sanngjarnt, að hann fari ekki héðan án vitnisburðar. Ég vil segja það út af hans framsöguræðu, að mér virðist hann á tiltölulega skömmum tíma hafa náð umtalsverðum framförum og leikni í þeim línudansi, sem hv. stjórnarstuðningsmenn verða nú nauðugir viljugir að dansa hér hvað eftir annað. Honum tókst að komast hjá því í sinni framsöguræðu að hreyfa við kjarna þessa máls. Hann vék ekki að þeim höfuðröksemdum, sem við höfum hafi uppi gegn samþykkt þessa frv. En höfuðröksemdin, sem við höfum haft uppi gegn samþykkt þessa frv., er sú, að með því sé brotið í bág við gildandi kjarasamninga á milli sjómanna og útgerðarmanna og lögþvingun beitt um sjómannakjör. Það er að vísu ekki nýtt, að það séu sett gerðardómsákvæði um kaup og kjör, en ég hygg, að það hafi sjaldan eða aldrei verið gert án þess, að það hafi staðið yfir kaup- eða kjaradeila og að það hafi verið gert til lausnar á ákveðinni kjaradeilu. Ég hygg, að hitt sé fátítt, ef ekki einsdæmi, að það séu sett lög, sem fella úr gildi kjarasamninga, sem fyrir eru, án þess að það sé fyrir hendi nokkur deila um þá samninga, um kaup eða kjör. Það væri fróðlegt að heyra þau fordæmi, sem stuðzt er við í því efni. Ég hygg, að þau séu fá eða nær engin fyrir hendi. Og ég verð að segja það, að ég álít, að með þessu sé skapað ákaflega varhugavert og hættulegt fordæmi. Hvar er okkar réttarskipan, ef það á að vera hægt með löggjöf að koma og fella úr gildi samninga, sem gerðir hafa verið? Það er enginn kominn til með að segja, hver verður næstur, ef farið verður inn á þessa braut á annað borð. Ég held þess vegna, að hv. stjórnarstuðningsmenn ættu enn að hugsa sig um, áður en þeir knýja þetta frv. í gegn. Því það er áreiðanlegt, að með samþykkt þess eru þeir að skapa fordæmi, sem kann að eiga eftir að draga dilk á eftir sér. Hv. frsm. nefndarmeirihl. var ákaflega hneykslaður yfir því, sem hann taldi vera okkar viðhorf - stjórnarandstæðinga - að við ætluðumst til þess, að ein stétt kæmist alveg hjá því að taka þátt í þeirri kjaraskerðingu, sem þjóðin yrði nú almennt á sig að taka, og átti þá við sjómannastéttina. Ég gat ekki skilið hans orð á aðra lund en þá, að hann teldi, að ef ekki væri tekið eitthvað af sjómannshlutnum með þessum eða öðrum hætti, þá bæru sjómenn ekki neitt viðlíka kjaraskerðingu eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins. Ég held, að áður en þessu er slegið föstu, væri nú vissara að skoða málið niður í kjölinn og íhuga það t.d., hvers vegna þessar ráðstafanir, sem hér er um að ræða, hafa verið gerðarhvers vegna var gengislækkun framkvæmd, og hvers vegna er verið að samþykkja þessar ráðstafanir um stuðning handa útgerðinni? Er það ekki af því, að því er talsmenn stjórnarinnar segja, að þessi atvinnurekstur hefur orðið fyrir stórkostlegum áföllum á tveim s.l. árum, og það er sagt, að verðfall og aflabrestur valdi því, að afurðaverðmætið í heild sinni hafi lækkað um allt að því 45%? En ég held bara, að þessi lækkun hafi komið alveg hlutfallslega við sjómenn. Þeir hafa einmitt tekið á sig þá kjaraskerðingu, sem í þessu felst. Það liggur einmitt í eðli hlutaskiptanna, að þeir hafa tekið á sig verðfallið og aflabrestinn að sínu leyti. Þetta held ég, að liggi í augum uppi. Enda býst ég við því, að þeir verði fáir, sem halda því fram, að sjómenn hafi borið meir úr býtum á undanförnum tveimur árum, eða á þessu ári og hinu síðasta, heldur en sanngjarnt og eðlilegt má teljast. Og það er vissulega rétt, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, að það er nauðsynlegt að sigla. Okkur Íslendingum er nauðsynlegt, að það sé gert út. En ég held, að eitt frumskilyrði fyrir því, að útgerð verði hér rekin, sé það, að sjómenn - að duglegir og góðir sjómenn fáist á skipin. Ég held, að það sé fyllilega sanngjarnt, og ég held, að það verði að vera regla hér, ef að lag á að vera a þessum málum, og það verði að vera viðurkennd regla, að sjómenn hafi mun hærri tekjur heldur en þeir, sem í landi vinna. Og það er af þeirri einföldu ástæðu, að annars fást menn ekki til þess að stunda þetta starf, áhættusamt og erfitt. Ég gæti búizt við því, að það væri ekki óeðlilegt, að sjómenn þyrftu að hafa sem svaraði - ja, kannske 40%, til þess að segja eitthvað, meiri tekjur heldur en þeir, sem í landi vinna. Þetta verða menn að gera sér ljóst, og þetta verða menn að viðurkenna. Og þetta á auðvitað ekki sízt við nú, þegar útgerðin hefur færzt í það horf, að það verður að sækja miklu lengra og á fjarlægari mið en áður. Ég held þess vegna, að það sé staðreyndin, að sjómenn hafi að verulegu leyti - tekið á sig kjaraskerðingu. Ég held þess vegna, að það sé alveg óeðlilegt að tala eins og hv. frsm. meiri hl. gerði, að þeir yrðu ekki fyrir neinni kjaraskerðingu, ef það væri ekki tekið af þeim eitthvað, tekið af óskiptu eitthvað, og þeir fengju í sinn hlut það, sem þeir eiga að fá. En ég vil aðeins undirstrika það, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls, að ég vil ekki leggja neinn dóm á hlutaskiptin út af fyrir sig, hvort þau eru eðlileg eða sanngjörn. Það getur vel skeð, að aðstæður hafi breytzt frá því að síðasti hlutaskiptasamningur var gerður, sem hafi það í för með sér, að það sé eðlilegt að breyta þessum hlutaskiptum og að útgerðin þurfi að fá meira í sinn hlut. En fram hjá hinu verður ekki gengið, að þessa samninga hafa útgerðarmenn gert við sjómenn. Þetta eru frjálsir samningar, sem gerðir hafa verið, og þeir hafa gengizt undir þessi kjör, sem þessir hlutaskiptasamningar fela í sér. Og meira að segja veit ég ekki betur heldur en samkv. eldri hlutaskiptasamningum, þá hafi það einmitt verið svo, að sjómenn hafi tekið vissan þátt í rekstrarkostnaði, en það hafi verið fallið frá því og fellt niður það ákvæði í síðustu eða seinni hlutaskiptasamningum. Þess vegna er það, að ef þessum kjarasamningum á að breyta, þá á auðvitað að fara samningaleiðina í því efni, og þessir aðilar, sem hafa samið um þessi kjör, sem nú gilda, eiga að semja um breytingar á þeim. Nú hefur hv. meiri hl. n. flutt brtt. við 8. gr. frv. Hún er á þá lund, að kjarasamningum milli útvegsmanna og sjómanna, sem samkv. ákvæðum þeirra var ætlað að gilda til ársloka 1969, er heimilt að segja upp án fyrirvara eftir gildistöku þessara laga. Verði þetta frv. samþykkt, þá þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, miðað við þær yfirlýsingar, sem sjómannasamtökin hafa gefið, að samningum þessum verður sagt upp án fyrirvara. Þá verður að semja um hlutaskiptakjörin miðað við þær aðstæður, sem orðnar eru eftir samþykkt þessa frv. Og nú segja menn og hafa haldið því fram, að hlutaskiptakjörin hafi verið og séu óeðlileg eins og þau eru nú, prósenta sjómanna sé of há. Hvernig halda menn, að sjómenn muni semja um þessi mál í næstu kjarasamningum, eftir að þetta frv., sem hér hefur verið samþykkt, hefur verið afgreitt? Ætli þeir fari ekki fram á eitthvað hærri prósentur? Ég held, að samþykkt þessa frv. sé vísasti vegurinn til þess að leggja grundvöll að enn óeðlilegri hlutaskiptakjörum, ef menn vilja orða það svo, en nú gilda. Það held ég sé alveg augljóst. Ég skal ekki fara frekar út í það að ræða þetta frv. eða einstök ákvæði þess, ég vil aðeins leggja áherzlu á það, að það er augljóst og viðurkennt og var viðurkennt af hæstv. sjútvmrh. í ræðu hans, þegar hann mælti fyrir málinu, að hér væri í raun og veru um það að ræða, að gildandi kjarasamningum væri breytt og nokkuð af þeirri verðhækkun, sem leiddi af gengisbreytingunni og sem ætti að koma í hlut sjómanna, væri fært yfir til útgerðarinnar. Þetta stendur alveg óhaggað og enn fremur hitt, að í þessu frv. felst viss kaupgjaldsstefna. Þessari stefnu, sem þannig felst í þessu frv., hefur verið harðlega mótmælt af stéttasamtökunum, af Alþýðusambandsþinginu, af miðstjórn Alþýðusambandsins, af sjómannasamtökunum, eins og rakið hefur verið hér í nál. minni hl. Og í þessum ályktunum, sem þessir aðilar hafa látið frá sér fara, eru mjög alvarlegar aðvaranir, en það virðist svo sem að hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn ætli að láta þær aðvaranir sem vind um eyru þjóta. Þó eru þeir um leið að stofna til samninga við þessa aðila. Þetta verð ég að segja, að eru óeðlileg vinnubrögð, og ég álít það, að þau vinnubrögð eigi eftir að hefna sín. Ég ætla ekki hér að fara að ræða um þær víðtæku heimildir, sem í þessu frv. felast til handa hæstv. sjútvmrh. og sem eru auðvitað á allan hátt mjög óeðlilegar og mjög óeðlilega víðtækar. Að því vék ég við 1. umr. þessa máls og að því var vikið af hv. frsm. minni hl. Frsm. minni hl. gerði líka grein fyrir því, hvernig við höfum viljað snúast við því vandamáli, sem hér er verið að fjalla um og sem við höfum aldrei gert lítið úr og sem ég hef enga tilhneigingu til að gera lítið úr. En það má segja, að í stuttu máli hafi okkar viðbrögð verið þau, að við höfum viljað taka til athugunar og ráðast gegn kostnaðarhliðinni og reyna að færa þar eitthvað niður, en það er eins og að það megi aldrei nefna, hvorki hjá atvinnuvegunum né heldur hjá ríkinu. Það er bara alltaf farið í það að leita að því, hvar er hægt að ná í fé til þess að brúa bilið. Aldrei má spara eða hagræða eða taka þann þáttinn til meðferðar. Ég held þó, að það sé tími til þess kominn, og við höfum bent á ýmsa þætti, t.d. í útgerðarkostnaðinum, sem mætti lækka. Við höfum bent á vextina, það er auðvitað ekki neitt vit í því að láta greiða þá vexti, sem greiddir eru. Það getur enginn atvinnuvegur staðið undir því að greiða þá vexti. Það er ekki sanngjarnt heldur að skipta þannig á milli fjármagns og vinnu, eins og gert er með þeim vaxtaákvörðunum, sem hér eru í gildi. Og við höfum bent á vátryggingar fiskiskipanna. Þar mætti spara, þar mætti lækka. En um það sagði hv. frsm. meiri hl. aðeins, að þar væri við draug að glíma frá tíð vinstri stjórnarinnar. Ég verð að segja það, að ef að svo er, sem ég skal nú ekki fullyrða um, þá hefur sá draugur setið á fjósbitanum hjá hæstv. ríkisstj. og þrifizt vel, því að svo að segja með hverju einasta ári, sem hefur liðið, hafa milljónir milljóna tugir bætzt við þá upphæð, sem varið er til vátryggingar fiskiskipa. Auðvitað veit hvert mannsbarn, að það verða stórtjón á fiskiskipum hér, það er óhjákvæmilegt, aðstæðurnar eru þannig. En það fær enginn mig til að trúa, að þessi mál séu í lagi. Það er þörf á að lagfæra þetta. Það hefur verið viðurkennt, því var lofað á síðasta þingi, þegar mál þessi voru til umræðu, að hér skyldi verða hafizt handa og gert mikið átak í því efni. En því miður hefur það hingað til, að mestu a.m.k., setið við orðin tóm, en minna orðið úr framkvæmdum. Það er gott að gefa enn fyrirheit um, að gegn þessum kostnaðarlið eigi að ráðast, en efndirnar eru það, sem máli skiptir. Auðvitað eru það svo mýmargir aðrir hlutir, sem hv. frsm. minni hl. minntist líka á, sem mætti taka til skoðunar, þyrfti að taka til athugunar, og ætti að vera hægt að lækka. Og eins og ég hef áður sagt, þá skal ég engan dóm leggja á þessi hlutaskipti í sjálfu sér. Ég býst við því, að það geti vel komið til greina að breyta þeim á ýmsa lund. Ég býst m.a. við því, að það væri ekki fjarri lagi að hverfa aftur að fyrri reglunni, að láta sjómennina sjálfa taka að nokkru þátt í rekstrarkostnaðinum. Ég hygg, að með þeirri aðferð gæti ef til vill skapazt meira aðhald en nú á sér stað, um að halda öllum kostnaðarliðum niðri svo sem hægt er. Ég held, að það væri ágætt, að þeir hefðu beinna hagsmuna að gæta einmitt í sambandi við ýmsa þessa kostnaðarliði, eins og t.d. vátryggingar, olíukaup o.fl. En um þetta á auðvitað að semja við sjómennina, og þetta á að ákveða með samningum á milli útgerðarmanna og sjómanna, og ég held, að það sé óeðlileg svartsýni að ganga út frá því sem gefnu fyrir fram, að það muni ekki vera hægt að komast að skynsamlegum samningum um þessi efni, því að auðvitað er sannleikurinn sá, að hagsmunir þessara aðila, sjómanna og útgerðar eru algerlega samtvinnaðir. Og því er það á engan hátt ólíklegt, að hægt sé að ná skynsamlegum samningum um þessi efni. En þá leið á vitaskuld að fara í stað þess að vera með eins konar ögranir í garð sjómannastéttarinnar, eins og óneitanlega er verið að gera með því að samþykkja þetta frv. Og það telur sjómannastéttin. Hún hefur lýst því yfir, hvernig hún mundi líta á samþykkt þessa frv. Og ég býst við því, að ef alþm. væru í svipaðri aðstöðu og sjómenn og það væri verið að setja lög, sem væri ætlað að sneiða af þeirra köku með svipuðum hætti eins og hér er gert ráð fyrir, að því er sjómenn varðar, þá mundu hv. alþm. snúast nokkuð til varnar. Ég held, að það væri hyggilegt fyrir hvern og einn að líta í eigin barm.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er nú til síðustu umr. í þessari hv. deild, ber þá fyrirsögn, að það sé frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu. Það er staðreynd, að gengi íslenzkrar krónu hefur verið skráð að nýju. Það vald, sem hæstv. ríkisstj. á sínum tíma tók í sínar hendur með brbl., vald, sem Alþ. hafði áður haft, hefur verið notað á þann veg sem kunnugt er orðið. Menn segja, bæði hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar, að þetta hafi verið nauðsynleg ráðstöfun og sumir taka svo til orða, að nú sé gengið rétt skráð. En það er nú ekki lengra síðan en eitt ár, að okkur var sagt hér á hv. Alþ., að þá væri gengið rétt skráð, þá væri búið að lagfæra það eins og réttmætt væri. Ég held, að það sé ástæða til þess fyrir þm. yfirleitt, en þó ekki sízt fyrir þá, sem skipa meiri hl. og bera ábyrgð á þeirri lagasetningu, sem hér er stefnt að, að íhuga það, hve lengi það gengi, sem nú er talið rétt, muni reynast það, ef fram er haldið sömu stjórnarstefnu og fylgt hefur verið að undanförnu. Þetta frv. er afleiðing að vissu leyti af þeirri staðreynd, að gengisskráningunni hefur verið breytt. Og við höfum við 2. umr. þessa máls komizt að raun um, að sú rökstudda dagskrá, sem minni hl. hv. sjútvn. bar fram og felur í sér nokkra viðvörun um það, að þessi löggjöf, sem á að setja samkv. þessu frv., kunni að leiða af sér ófrið á vinnumarkaði - að þessi dagskrá hefur verið felld. Þetta sýnir, að þau viðvörunarorð, sem sjómannasamtökin hafa látið koma fram og hér hefur verið bent á í umræðum um þetta mál, eru ekki tekin til greina af hv. meiri hl. í þessari deild. Menn segja: Sjávarútvegurinn verður að starfa, flotinn verður að sigla. Ég get tekið undir þetta. En löggjöf, sem stríðir gegn því, sem er almennt álit í sjómannasamtökunum, leiðir ekki til heilla, það höfum við dæmi um. Ég vil í því efni minna á atvik, sem gerðist fyrir nokkrum árum á stjórnartíma núverandi hæstv. ríkisstj., að sett voru brbl., sem áttu að dómi þeirra, sem þá löggjöf settu, að vera réttmæt og nauðsynleg eins og þá stóð á í sjávarútvegi, en þau lagaákvæði leiddu til þess - jú, að flotinn sigldi, en hann sigldi bara í aðra att heldur en löggjafarnir höfðu hugsað sér, því að síldarflotinn kom hingað inn á Reykjavíkurhöfn. Og lagaákvæði eins og þau leiða áreiðanlega ekki til heilla. Nú virðist mér eins og haldið er á þessu máli, að það muni ekki bera árangur að bera fram brtt. við þetta frv. Og ég mun því ekki gera það. En ég vildi ekki láta málið fara svo úr þessari hv. deild, að ég léti ekki í ljós þá skoðun, að það sé varhugavert að ganga mjög langt í því, þegar slík tilfærsla fjármuna er gerð, sem ákvæði þessa frv. miða að, að mismuna hinum einstöku þáttum sjávarútvegsins mjög mikið. Við, sem höfum setið hér a þingi alllangan tíma, höfum vitanlega á okkar þingmannsferli fjallað um löggjöf um margháttaðar ráðstafanir til stuðnings atvinnuvegunum og þá ekki sízt sjávarútvegi. Stundum hefur hér verið fjallað um löggjöf, sem hefur kveðið á um uppbætur úr ríkissjóði eða uppbætur af almannafé til framleiðsluatvinnuveganna, og þegar staðið er að málum á þann hátt, að þm. setja reglur um greiðslur af almannafé, þá finnst mér ekki óeðlilegt, að því sé miðlað mismunandi eftir þörfum og aðstöðu hinna einstöku greina innan sjávarútvegsins. En hér er í raun og veru um tilfærslu fjármuna að ræða samkv. þessu frv. á miklu þrengra sviði. Hér er fyrst og fremst verið að ráðstafa fjármunum milli hinna ýmsu þátta sjávarútvegsins. Og þeir, sem segja, að nú sé gengið rétt, þeir munu sennilega telja, að þá sé lagður grundvöllur til þess, að hinir einstöku þættir sjávarútvegsins eigi að keppa sín á milli og haga rekstrinum á þann hátt, að þeir geti skilað sæmilegri afkomu á þeim grundvelli, sem lagður er með gengisskráningunni. En með þeirri tilfærslu fjármuna, sem hér er stefnt að, þá er gert ráð fyrir því að mismuna hinum einstöku greinum allmikið í þessu efni. Ég minni í þessu sambandi á ákvæði, er snerta síldveiðar. Ég minni fyrst á ákvæði í 2. gr. frv., þar sem segir, að þegar fiskiskip selur afla í innlendri höfn eða afhendir afla sinn til vinnslu án þess að sala hafi farið fram, skal fiskkaupandi eða fiskmóttakandi greiða gjald til Stofnfjársjóðs fiskiskipa, er nemi 10% fiskverðs, eins og það er ákveðið af Verðlagsráði sjávarútvegsins. Síðan segir: þó skal greiða 20% af verði síldar og humars. Hér er greinilega mikill mismunur á milli hinna einstöku greina sjávarútvegsins. Og þar sem kveðið er á um útflutningsgjöld af sjávarafurðum, þá verður hið sama uppi á teningnum. Það eru ýmsar stórar greinar sjávarútvegsins, sem ekki bera hærra útflutningsgjald en 3% eða 5%, en síldarafurðirnar eru sumar í 6% flokki og mjög mikið af síldarafurðunum í 8% flokki. Hér er mjög mikill munur á. Nú eru samsvarandi ákvæði og þetta að sönnu ekki ný, og ég hygg, að þau hafi nú á sínum tíma komið inn í löggjöfina, þegar síldveiðarnar þóttu sérstaklega arðvænlegar. En við getum ekki lokað augum fyrir því, að einmitt á síldveiðunum og þeim afrakstri, sem þær hafa skilað, hefur orðið mjög mikil breyting til hins lakara nú á allra síðustu tímum, og ég vil láta þá skoðun koma fram hér, áður en að málið verður afgreitt úr deildinni, að ég fyrir mitt leyti tel, að hér sé of langt gengið, þó ég flytji ekki um það brtt. Það er viðurkennt, að sjómannastéttin er sú stétt, sem styður þjóðarbúið jafnvel umfram aðrar stéttir með gjaldeyrisöflun, og sjómönnum ber að hafa háar tekjur miðað við það, sem gerist meðal fólks, sem stundar aðra vinnu. Og það er einnig viðurkennt, að sjómenn leggja mikið á sig til þess að afla þess gjaldeyris, sem þjóðarbúið nýtur góðs af. En ég hygg þó, að aðrir sjómenn leggi ekki meira í sölumar heldur en þeir, sem hafa sótt á síldarmiðin langt norður í Íshaf að undanförnu. Þá vil ég, áður en ég lýk máli mínu, víkja okkrum orðum að því, hvernig þetta frv. er úr garði gert í ýmsum greinum, og vil með því taka undir og leggja áherzlu á það, sem fram hefur komið í því efni hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. Það er mjög eftirtektarvert, þegar þetta frv. er lesið grein fyrir grein, hvað víða eru ákvæði á þá leið, að framkvæmd þessarar lagasetningar fari eftir reglum, sem sjútvmrn. setur, og sums staðar er tekið svo til orða, að framkvæmdin fari eftir nánari ákvörðun sjútvmrn. Þetta frv. eða sú löggjöf, sem kann að verða sett samkv. því, ef um breytingar verður ekki að ræða, þá er það ákaflega opið fyrir ríkisstj. að haga seglum eftir vindi, vil ég segja, með framkvæmdina. Ég skal þessum orðum til stuðnings minna á, að greiðsla vátryggingargjalda fiskiskipa á að fara samkv. reglum, sem sjútvmrn. setur. Greiðsla til samtaka sjómanna á að fara samkv. reglum, sem sjútvmrn. setur. Gengishagnaði á að ráðstafa, m.a. til Fiskveiðasjóðs vegna gengistaps skipa, samkv. reglum, sem sjútvmrn. setur. Og um greiðslur til síldveiðibáta, sem stunduðu veiðar sumarið og haustið 1968 og þurfa að fá aðstoð til að standa í skilum með vexti og afborganir, þá á sjútvmrn. að setja reglur um þessar greiðslur. Þegar talað er um greiðslur til þess að auðvelda síldarverksmiðjum, sem starfræktar voru til móttöku síldar af norðausturmiðum sumar- og haustvertíð 1968, að standa í skilum með greiðslu vaxta og afborgana af stofnlánum, þá á það að fara eftir nánari ákvörðun sjútvmrn. Og þegar kemur að Síldarverksmiðjum ríkisins, vegna reksturs leiguskipa, þá eiga þær greiðslur að fara eftir ákvörðun sjútvmrn. Og þegar kemur að síldarverksmiðjum ríkisins, vegna reksturs leiguskipa, þá eiga þær greiðslur að fara eftir ákvörðun sjútvmrn. Og svo afgangurinn af gengishagnaði – þegar hinir föstu liðir eru teknir til greina, á afgangurinn að renna í til veitingar stofnlána, til bolfiskvinnslu, eftir reglum, sem sjútvmrn. setur. Nú höfum við sérstaka löggjöf um Fiskveiðasjóð, og hann veitir lán samkv. þeirri löggjöf. Út af þessu leyfi ég mér að spyrja: Á Fiskveiðasjóður að lána þetta fé, sem hann fær til ráðstöfunar samkv. e-lið 17. gr., eftir nýjum og öðrum reglum heldur en löggjöf sjóðsins segir til um? Á að halda þessum lánveitingum aðgreindum frá öðru fé sjóðsins og lána það eftir sérstökum nýjum reglum? Ég vil ljúka þessum orðum með því að beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvmrh., hvernig þær reglur muni verða í stórum dráttum a.m.k., sem framkvæmd þessarar löggjafar eða þessa frv., ef að lögum verður, á að fara eftir í mjög veigamiklum atriðum. Ég vænti þess, að hæstv. sjútvmrh. geri þd. grein fyrir þessu, áður en málið fer hér út úr d. Og af því að í þessum umræðum hefur verið minnzt á fimleika, þá vil ég segja, að ég held, að hæstv. núverandi ráðh. séu alveg sérstakir fimleikamenn í því að fella gengið og þá að ráðstafa gengishagnaði, og þar af leiðandi mun það vera auðveldara en ella fyrir hæstv. sjútvmrh. að gefa nokkur svör við þessum spurningum.



Herra forseti. Það er aðeins ein fyrirspurn, sem tilefni gefur til þess, að ég stend hér upp nú. Það var hv. síðasti ræðumaður, 2. þm. Austf., sem beindi þeirri fsp. til mín, hvernig þær reglur mundu verða, sem gert er ráð fyrir, að rn. setji samkv. frv. því, sem hér er nú til umræðu. Ég hélt nú sannast sagna, að þessi hv. og hófsami þm., sem er búinn að vera hér mun lengur á þingi en ég, hann hafi þekkt þá reglu betur en ég, hvernig reglugerðir eru samdar. Venjulega eru þær ekki samdar fyrr en frv. er afgreitt. Þetta veit hv. þm. Hins vegar skal ég honum til frekari stuðnings, eða fsp. hans til fullnægingar, benda á það, að hér á síðasta Alþ. voru mjög hliðstæðar heimildir eða réttara sagt kvaðir settar á sjútvmrn. um útdeilingu gengisfjár, og það hefur gengið alveg snurðulaust að koma því fyrir í samræmi við þær heimildir, sem þau lög veittu. Aðferðin til þess að móta þessar reglur hefur verið sú, að haft hefur verið samband við hlutaðeigandi aðila um þann gengiságóða og þá útdeilingu fjármuna, sem lögin gera ráð fyrir, og ég hygg, að frá þeirri reglu verði ekki vikið nú. Það muni gert nú eins og á undanförnum árum, og ferskasta dæmið er frá síðasta Alþ. Það er að minnsta kosti ákveðin skoðun mín að breyta ekki frá, enda gáfust þær leiðir vel og hefur ekki verið nein snurða á í framkvæmd.