Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég get verið mjög stuttorður. Mér þótti hv. 5. landsk. (BG) vera ærið viðkvæmur fyrir Menntamálaráði. Honum þótti hart, að talað skyldi um, að brotin hefðu verið lög á listamönnum með því að fella þá niður af 18. gr. fjárl. árið 1939. Það hefði vissulega verið réttara að orða það þannig„ að það hefðu verið rofin við þá fyrirheit, og það hefur einmitt „agiterað“ á móti þessu máli á þeim grundvelli, að Alþ. hefði þarna rofið gefin fyrirheit. Hann varð einnig ókvæða við yfir því, að minnzt skyldi á, að Alþ. hefði afsalað sér réttindum með því að fá Menntamálaráði úthlutun styrkjanna í hendur. Þá bar hann og blak af framkomu Menntamálaráðs í styrkveitingum þess. Það mál hefur nú verið svo mikið rætt, að ég gæti alveg sleppt því hér. Hann taldi og mjög fróðlegt að bera saman brtt. okkar hv. þm. Snæf. (GTh) og hv. þm. N.-Ísf. (SB) um styrkveitingar til listamanna af hálfu Menntamálaráðs, og sagði, að þar væri mjótt á mununum. Það er heldur engin furða, þótt svo sé, þar sem við höfðum til samanburðar skrá yfir þá listamenn, sem voru á 18. gr. fjárl. áður en sá liður var felldur niður af henni, og einnig núverandi styrkveitingar Menntamálaráðs. Ég skal lýsa því yfir viðvíkjandi brtt. hv. 5. landsk. á þskj. 320, að mér þykir vænt um, að hún skyldi koma fram, og ég mun fylgja henni. Ég er honum sammála um, að það sé leiðinlegt og oft erfitt að gera mun á mönnum. Það yrði þá ef til vill heppilegast að láta jafnt ganga yfir þá alla, sem Alþ. tekur upp á 18. gr. fjárl. Þá ætla ég að segja nokkur orð viðvíkjandi því, hvort rétt sé að taka aftur réttinn til styrkveitinga frá Menntamálaráði og fá hann Alþ. í hendur. Ég held eindregið, að það verði að gera. Ég skal nú aðeins endurtaka lítið eitt af því, sem hefur verið sagt áður um þetta mál. Þeir, sem komnir voru inn á 18. gr. fjárl., telja með rökum, að þeim hafi þar með verið gefin fyrirheit um að vera styrks aðnjótandi í framtíðinni, en að þau fyrirheit hafi svo verið rofin með því að leggja þennan lið undir Menntamálaráð. Ég held, að það komist ekki sættir á aftur fyrr en þessi liður er kominn inn á 18. gr. fjárl. aftur. Það er hins vegar mjög æskilegt, að friður komist sem fyrst á um þessi mál. Ég fagna því að þurfa ekki að ræða þetta svo mjög, þar sem ég get vísað til samþykktar Listamannaþingsins, en það var einróma áskorun þess, að styrkveitingar til listamanna skyldu teknar upp á 18. gr. fjárl. að nýju. Það er líka annað veigameira atriði í þessu sambandi. Það er mun meiri vegsauki fyrir listamenn, að Alþ. sjálft veiti þeim styrk, og það er betri auglýsing fyrir þá erlendis. Ég tek til dæmis Halldór Kiljan Laxness. Það þótti erlendis til hins mesta sóma fyrir íslenzka ríkið, að Alþ. skyldi hafa veitt honum styrk svo ungum sem hann var. Sama má segja um Gunnar Gunnarsson. Annars vænti ég, að ég þurfi ekki að ræða þetta frekar. Það er vonandi, að hv. þm. sjái, að það sé réttlátt að draga ekki lengur að gera þessa leiðréttingu, og vænti ég, að þessi deilumál verði leiðrétt nú á þessu þingi.

Sigfús Sigurhjartarson Herra forseti. - Það hefur verið mikið um það rætt af þm. undanfarið, að allhart og óþyrmilega hafi verið ráðizt að virðingu þingsins nú upp á síðkastið. Það hefur jafnvel verið rætt um það, þótt ekki væri í fullri alvöru, hvort þm. ættu ekki að mynda með sér stéttarfélag og ganga inn í Alþýðusamband Íslands eða eitthvað þess háttar. Hv. 1. þm. Rang. sagði hér í gær, að framkoma okkar sósíalista hér væri aðeins til þess að vekja sundrung og eyðileggja virðingu Alþ. Í því sambandi minntist hann á afgreiðslu þál. um verðuppbætur á landbúnaðarafurðir á síðasta þingi og sagði, að framkoma okkar í því máli væri nokkuð, sem væri geymt, en ekki gleymt. Ég vil því rifja ofurlítið upp afstöðu okkar til þess máls. Þegar þessi þáltill. kom fram, lá engin grg. fyrir um það, hve mikil útgjöld það mundi baka ríkinu, ef hún yrði samþ. Þegar hún var svo tekin fyrir, var rætt um að vísa henni til fjvn., en þá reis hv. þm. Borgf. upp, - en hann á sæti í fjvn., - og taldi þess enga þörf að láta þáltill. ganga til n. Það varð svo endirinn á, að það var samþ. að vísa þessari þáltill. ekki til neinnar n., og það leit jafnvel út fyrir, að hún gengi í gegn án umr. En þá kvaddi sér hljóðs hv. 5. þm. Reykv. (BrB) og lagði til að verðbæta heldur vörur, sem seldar væru á innlendum markaði, og munu margir viðurkenna, að hér hafi verið farið inn á rétta braut. En þó að ýmsir hafi viðurkennt þetta, var þó þessi till. felld með 24:6 atkv. Við atkvgr. um þáltill. greiddum við sósíalistar svo ýmist atkv. gegn málinu eða sátum hjá. Ég hygg, að nú muni engum blandast hugur um, að betra hefði verið að athuga þessa þáltill. nánar í stað þess að hrapa þannig að afgreiðslu hennar við eina umr. og án þess að athuga hana nokkuð í n., en hún mun nú hafa bakað ríkissjóði um 20-30 millj. kr. útgjöld. Þjóðin mun nú sjálf geta lagt dóm sinn á það, hvort hún telji, að virðing Alþ. hafi aukizt við það að afgreiða þessa þál. við eina umr. og án athugunar í nefnd. Það mál, sem nú liggur fyrir, er saga, sem endurtekur sig. Það er nú helzt að sjá, að afgreiðsla þessarar þál. eigi að endurtaka sig í afgreiðslu fjárl. Það eru sömu mennirnir, sem afgreiddu þessa þál. svo flausturslega, sem nú standa að því að láta ráðstöfun á 20–30 millj. kr. aðeins ganga í gegnum eina umr. Hv. 1. þm. Rang. getur haldið því fram, að við þm. sósíalista séum að stofna hér til aukins glundroða og rýra virðingu þingsins með því að mótmæla þessum vinnubrögðum, en það mætti vera öllum ljóst, að einmitt þessi aðferð, sem hann og fylgismenn hans vilja hafa við afgreiðslu fjárl., mun verða til þess að rýra mjög virðingu þ. og valda þar auknum glundroða. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál mikið. Það er svo skýrt, að þess gerist ekki þörf. En væntanlega hverfur Alþ. frá þessari óverjandi afgreiðslu fjárlagafrv., því að hún mundi verða Alþ. til skammar. Á þskj. 312 er brtt. XXIX, um að fella niður XIX. lið fjárlagafrv., en hann er um heimild handa ríkisstj. til að lækka útgjöld ríkisins, sem ekki eru bundin í öðrum l. en fjárlögum, um allt að 35%, ef hún telur sýnilegt, að tekjur ríkissjóðs lækki verulega vegna styrjaldarástandsins. Hér er um það að ræða, hvort þingið eigi að halda virðingu sinni og heiðri. Hér er Alþ. að afhenda ríkisstj. vald, sem því ber með réttu. Nú er eftir að vita, hvort Alþ. vill standa við þessi 65%. Það má vera, að margur segi, að þeir atburðir geti gerzt, sem geri óumflýjanlegar þær breytingar á fjárl., sem hér er farið fram á, og ef þær breytingar eru gerðar, ber Alþ. að samþykkja þær. Því að ef slíkir átburðir gerast, mun Alþ. verða kvatt saman til skrafs og ráðagerða, og ætti það að taka ákvörðun um, hvort víkja ætti frá fjárl. að verulegu leyti. Það virðist vera ætlun Alþ. að hespa af þær fjárveitingatill., sem fram hafa verið bornar af okkur sósíalistum. Hv. forseti var þegar með hamarinn á lofti og byrjaður að hafa yfir: „Þar sem enginn,“ o.s.frv., þegar við sósíalistar kvöddum okkur hljóðs. Við komum fram með margar brtt. í þeim tilgangi að fá 2. umræðu haldið áfram, til þess að hægt væri að ræða þetta mál nánar. Við höfum náð tilgangi okkar, því að umræðu var frestað. Enn á ný vil ég leggja til, að hv. forseti leyfi, að umr. verði frestað, svo að n. geti athugað brtt. og komið fram með nál., áður en atkvgr. fer fram.

Forseti (GSv): Ég skal til varúðar geta þess, að umr. halda áfram. En ég vil benda á, að svo hefur hagað til, að meiri tími hefur orðið til athugunar á málunum en oft áður. Þetta er 2. umr., og eftir útvarpsumræðurnar fer málið til 3. umr.



Herra forseti. - Ég hef ekki séð ástæðu til að taka þátt í þessum umræðum. Eins og vanalega hefur fjvn. haft frv. til athugunar og gert sínar athugasemdir. Umræður kommúnista hafa aftur á móti verið eins konar „grínrevu“ þeirra á sjálfum sér. Ég hef haft annað að gera og því ekki getað verið hér stöðugt á fundum. Úr því að umr. hafa dregizt svona lengi, vil ég taka fram, að það er ekkert nýtt fyrir mig að heyra, hvernig kommúnistar hafa hagað málsmeðferð sinni hér. En sá varanlegi ávinningur, sem af þessu fæst, er sá, að kommúnistar hafa sýnt þeim, sem ekki þekktu áður, sitt sanna eðli. Þeir hafa komið þannig fram, að það er óumdeilanlegt, að þeir skoða sig sem eins konar utangarðsmenn í þjóðfélaginu. Þeir, sem hafa villzt til þess að greiða þessum mönnum atkv., eru margir mestu sómamenn. En þeir bera ábyrgð á því, að þingið hefur innan sinna vébanda svona menn. Hver dagur, sem líður, sýnir, að ekki er hægt að trúa þessum mönnum til nokkurs hlutar, enda er það mála sannast, að ekki þýðir að kjósa þá menn á þing, sem ekki gera annað en þvælast fyrir, rifa niður og tala vitleysu. En ég er þakklátur forsjóninni fyrir það, að þeir hafa afhjúpað sig. Það er verulegur ávinningur fyrir okkur Íslendinga, að þessir menn hafa afhjúpað sig á þennan hátt. Það hefur aldrei komið fyrir, að máli, sem er í n., hafi verið vísað til n., eins og þessir menn fara fram á. Þessum fáráðlingum er það ekki sjálfum ljóst, að þeir eru að gera sig að athlægi. Þó að búið sé að drepa allar þessar till. þeirra, sem alveg var óhugsanlegt að framkvæma, þá koma þeir bara með till. aftur og aftur. Kommúnistar hafa hagað sér öðruvísi en áður hefur þekkzt. Þeir úr hópi kommúnista, sem eru í fjvn., hafa tekið upp úr bókum og skjölum n. ýmislegt og komið fram með það hér sem sínar till. En svo vill enginn lita við þessu, eins og líka er eðlilegt. Svona vinnubrögð eru óhæf, auk þess sem sumt af því, sem þeir hlaupa með, er ósannur þvættingur. Það má segja það sama um kommúnista og hinn mikli gáfu- og lærdómsmaður, Brynjólfur biskup, sagði um Bauka-Jón. Bauka-Jón hafði fengið dóm fyrir meintan glæp, en kom ár sinni svo fyrir borð hjá stjórninni, að hann fékk loforð fyrir vígslu, þegar hann kæmi út, og var Brynjólfi biskupi skipað að vígja dónann, er hann kæmi heim. Alþ. verður að þola, að þessir þingóhæfu menn sitji hér. Hinn merki biskup varð að vígja Bauka-Jón. En af lærdómi sínum og þekkingu fann biskupinn úrlausn. Hann valdi sér að texta: „Sá, sem fer inn í fjárhús öðruvísi en um dyrnar, er bæði þjófur og morðingi“. Þó að ég heimfæri þetta upp á kommúnista, þá er það aðeins í andlegri merkingu. Það er öllum ljóst, hvað Brynjólfur biskup á við. Hver, sem fer öðruvísi inn í hús en um dyrnar, hlýtur að brjóta vegginn, og það gerir enginn nema í óleyfilegum tilgangi. Bauka-Jón brýtur vegginn, enda var tilgangur hans óleyfilegur. Öll aðferð þessa flokks bendir til þess, að líkingin sé vel valin, því að kommúnistar brjóta allar reglur. Í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna vilja þeir brjóta sér leið á sama hátt. Ég spái því, að örlög þeirra verði hin sömu og Bauka-Jóns. Það er talsverður vandi að fást við þessa menn, sem standa á allt öðrum grundvelli. Það þarf sérstakar aðgerðir, sérstaka tækni til að fara rétt með þá, sem hafa farið öðruvísi inn í þingið en gegnum dyrnar. Ég vil benda á ummæli eftir hinn merka, brezka stjórnvitring, Balfour, í sambandi við það, hvernig fara þarf með þá, sem komast þannig inn í þingið: „Það er ekki hægt að láta þingræði og þingstjórn lifa lengur en á meðan þm. standa á lýðræðisgrundvelli“. Þegar kommúnistar og nazistar komust inn á þing hinnar stóru og merku þjóðar, Þjóðverja, varð það að skrípamynd. Öllum var ljóst, að Þýzkaland gat ekki blómgast undir stjórn slíkra manna. Margir álasa íslenzka þinginu fyrir, að það gat ekki myndað stjórn. En ég vil spyrja: Hvernig mundi ganga í knattspyrnu, ef knettinum væri sparkað öfugt við það, sem rétt væri? Fimmti partur þingsins hlýðir ekki reglum þess, heldur haga þeir menn sér eins og ólátabelgir. Lífstefna kommúnista sýnir, að þeir vilja, að farið sé að eins og í knattspyrnu, þar sem alltaf er sparkað öfugt. Þessar umræður og meðferð kommúnista á fjárlagafrv. sannar þetta. Hv. þm. verða að skilja, að hér eru öfl, sem stefna að því að spilla og gera þ. óstarfhæft. Hver, sem hjálpar kommúnistum til að komast annars staðar inn en gegnum dyrnar, er því samsekur þeim. Ég sé varla ástæðu til að ræða um hnútur þær, sem kastað hefur verið að nefnd, sem ég er í, og á ég þar við Menntamálaráð. Það er kunnugt, að kommúnistar hafa lagt. fram lista með nöfnum ýmissa manna, sem þeir vilja, að komist á föst laun hjá ríkinu. En það mun koma í ljós, þegar gengið verður til atkvæða um þetta, að ekki er hægt að taka það til atkvgr. Nú hafa þau undur gerzt, að tveir þm. úr Sjálfstfl. hafa gerzt flutningsmenn till. um að bæta nýjum staflið við 18. gr. fjárl., sem ég hef áður minnzt á. Er það skiljanlegt að nokkru leyti. Hér er um reynslulitla menn að ræða bæði um störf hér í þinginu og annars staðar. En ég vona, að með tíð og tíma sjái bæði þeir og aðrir, að betra er að fara inn í húsið um dyrnar en öðruvísi. Hér koma því óþroskuðustu menn þingsins með lista með 32 nöfnum. Þar er Davíð skáld Stefánsson settur lægra en rithöfundar; sem ekkert er keypt eftir. Það er hægt að fara um heilar sýslur án þess að sjá bók eftir þá menn, sem þessir fáráðlingar ætla að stilla hátt. Og það er athyglisvert, að bæði Davíð Stefánsson og Guðmundur á Sandi eru gerðir hálfdrættingar við menn, sem standa þeim langt að baki. Kommúnistar hafa hlunnfært báða þessa reynslulitlu þm., en sett ritfé sitt í hæstu röð. Þessir þm. hafa ekki gætt flokkshagsmuna, eins og eðlilegt hefði verið, heldur látið véla sig af einum allra grunnfærasta viðvaningi þingsins. Þegar búið er að setja Þórberg og Kristmann Guðmundsson svona hátt, álitum við hinir, að setja beri marga aðra menn eins hátt. En stríðsgróðavitleysan á að fá að njóta sín á þessu sviði og standa í eitt ár. Ég efa það stórlega, að þessir tveir ungu sjálfstæðismenn fái nokkra þökk fyrir þessi störf sín hjá kjósendum sínum, þegar farið verður að þukla um það, sem þeir eru að búa til hér. Það versta við þetta mál er það, ef menn verða settir í tugatali inn í þingið, ekki einungis án allrar ráðdeildar, heldur og á strákslegan og viðvaningslegan hátt. En þetta er í samræmi við stefnu kommúnista. Okkur, sem viljum þinginu vel, mundi taka sárt til þess, ef 60–10 menn færu inn í þingið á þennan hátt til þess að vanvirða það. En það væri viss ávinningur. Vanmáttur og eymd þessara manna (kommúnista) yrði þá augljós. Skrílveldi þeirra mundi standa skamma stund og þjóðin fá óbeit á framferði þeirra og heimta, að þeir yrðu vandir af því, jafnvel í gríni, að spila nokkra herra hér á Alþ. Þá ætla ég að víkja að einum þessara manna, sem mest er barizt um, en það er Halldór Kiljan Laxness. Það þarf ekki að fjölyrða um það, að þessi maður er góðum gáfum gæddur og hæfileikamaður. Hann hefur búið sig vel undir starf sitt, farið víða og hefur gott vald á móðurmálinu. Það virtist um stund, að hann mundi geta orðið góður rithöfundur hjá þjóð sinni, eða þar til hann hafði lokið Sölku Völku og fyrra bindinu af Sjálfstæðu fólki. Þó tekur þar að gæta byrjunar á öfgum. Hann verður viðskila við fólkið, en ekki árásarmaður. Þessar bækur sýndu, að Halldór er talsvert skáld, eða a.m.k. lézt leitast við að vera það. Í síðara bindinu af Sjálfstæðu fólki er hann orðinn forhertur flokksmaður og fer þar að koma fram áróður. Þau laun, sem farið er fram á, að Halldór fái, ber því að skoða sem flokkslaun. Allir flokkar hafa menn, sem berjast fyrir málstað þeirra og borga þeim auðvitað fyrir það. Kommúnistar vilja, að ríkið greiði Halldóri laun fyrir áróður hans. Aðrir flokkar mundu fara hins sama á leit, ef þeir hefðu nógu mikla ósvífni til þess. En þetta eru þau sérhlunnindi, sem kommúnistar ætla að veita sínum mönnum. Það er alltaf eitthvað sorglegt við það, þegar skáld fer að blanda agitation saman við skáldskap. Það var dálítið hliðstætt með Einar H. Kvaran. Hann lamaði sig sem skáld, þegar hann hætti að hugsa um listina, en tók að gefa sig að áróðri. Svipað fer fyrir öllum rithöfundum, sem taka að vinna fyrir kommúnista. Þeir lamast sem skáld, þegar þeir gerast áróðursmenn fyrir stefnu þeirra, því að hún er fúin. Einar H. Kvaran var mikill rithöfundur og var mikils metinn, en skáldskapur hans var lamaður af þessu eina, spíritismanum. Þar var ekki lengur hugsað um listina fyrst og fremst, heldur var þar um áróður að ræða. Hið sama má segja um Kiljan; skáldskapur hans er áróður; hann er baráttumaður gegn öllu, sem ekki veitir bolsevismanum lið. Kiljan er færari í sinni grein heldur en margir hinna, og er honum því meiri eftirtekt veitt. Það hefur farið fyrir Kiljan eins og öllum hinum, sem hafa farið inn á það stig að nota sérstök trúarbrögð í skáldskap sínum. Fólkið vill ekki sjá nýjustu bækur hans, af því að það segir: „Við erum engir kommúnistar og kærum okkur ekkert um að lesa þessar bækur.“ Það vill ekki kaupa bækur um það, að Íslendingar séu svívirðileg þjóð. Kona ein á Akureyri sagði, að þegar hún læsi bækur Kiljans, þá gerði hún það eins og þegar hún færi milli húsa í stórhríð. Það væri eins og mann sviði af kuldanum, og væri því bezt að ljúka því af á sem skemmstum tíma. Komi það fyrir, að menn, sem skrifa bækur, leggi lag sitt við kommúnista, þá er eins og það sé dauðadómur fyrir þá, jafnvel þó að bækurnar séu eftir merka menn. Það er varla hægt að segja, að það fáist ritdómar um þessar bækur; þær eru settar fyrir neðan annað í þjóðfélaginu. Af hverju fá þá kommúnistar liðstyrk? Í sumum öðrum löndum borga Rússar þessum smáskáldum fastan lífeyri til þess að vinna fyrir sig. Hvort svo hefur verið hér, veit ég ekki, en það er eðlilegt, að Rússar vilji leggja slíkt fé fram, það er þeirra „business“. En þetta kemur ríkissjóði okkar ekki við. Af því að ég vil ekki tefja fyrir því, að málið gangi áfram með hraða, skal ég ekki fara um þetta miklu fleiri orðum. En til viðbótar langar mig til að segja örlítið frá því, hvað mesti höfundur kommúnista hefur að segja um íslenzkan landbúnað. Í bókum þeim, sem komið hafa út eftir Kiljan, eftir að hann skrifaði fyrra bindið af Sjálfstæðu fólki, hefur hann gefið þá lýsingu af Íslandi, að hann hefur tekið allar stéttir nema kommúnistana og svívirt þær, eftir því sem hann hefur bezt getað. Hann lýsir hreppstjórum og oddvitum þannig, að þeir séu mannleysur og níðist á fólki, eftir því sem þeir frekast geti. Læknum lýsir hann sem þeir séu fyrst og fremst með sjúklingana hjá sér til þess að hræða út úr þeim peninga. Það vita allir, hvað hann hefur að segja um prestana og hvernig heimvon þeir eiga í öðrum heimi. Það er ánægjulegt fyrir hv. Þm. N.-Ísf. og hv. þm. Snæf. að fylgja þeirri till. að veita þessu skáldi kommúnista 26 þús. kr. í laun af fé landsmanna. Ef við tökum lýsingu, sem Kiljan gefur af íslenzkum nútímamönnum, þá er þar sagt, að þeir séu bæði heimskir og illgjarnir. Það er sagt, að skipin séu götótt, til þess að þau geti sokkið með sjómennina, og er gert ráð fyrir því í pólitískum tilgangi. Þannig er lýsingin af íslenzku útgerðarmönnunum. Mér hefur aldrei dottið í hug, að til væru svo lítilmótlegir menn í Sjálfstfl., að þeir færu að styðja slíkan skáldskap. Ég ætla nú með leyfi hæstv. forseta að lesa dálitinn kafla úr allra nýjustu grein Kiljans um bændastéttina, sem hann vill óvirða hvað mest. Þessi kafli hljóðar Svo . „Landbúnaðarafurðir eru hér fátæklegri en í flestum öðrum löndum, þótt Ísland sé að mörgu leyti tilvalið landbúnaðarland. Kjöt er hér fábreyttara og lítilfjörlegra en annars staðar. Aðallega er á markaðnum kindakjöt og fæst þó ekki ferskt nema stuttan tíma á ári, en er illætur matur mikinn hluta árs, bragðlaust eða bragðvont af langri frystingu, næringarrýrt og bætiefnasnautt. Auk þess hefur kjöt þetta verið svo dýr vara, að almenningur hefur ekki haft efni á að neyta þess að jafnaði. Mjólk sú, sem hér er á boðstólum í Reykjavik, er illnotandi fyrir menn, sem gera nokkra kröfu til þessarar vöru. Hún er iðulega gamall upphristingur og fjörefnarýr, þolir ekki daglanga geymslu nema í aftakakuldum, oft með alls konar óbragði eftir að hafa gengið í gegnum ónýtar vélar, og því hefur verið haldið fram með rökum af heilsufræðingum, að hún sé beinlinis skaðleg neyzluvara.“ Svo bætir hann við, að smjörið sé að vísu ætt, en allt of lítið handa honum, og að það sé hart, að bændur skuli ekki hafa það, sem hann þá í með. Hann segir um mjólkina, að hún þoli ekki daglanga geymslu nema í aftakakuldum. Hann heldur, að mjólkin batni við það að frjósa. Í þessari grein heldur hann því fram, að Ísland sé vont land til landbúnaðar, og hann gerir stöðugt gys að bændastéttinni, og segir það, sem aðeins heimskustu menn í þjóðfélaginu hafa leyft sér að segja um bændastéttina. Það eina, sem hann viðurkennir að sé ætt, er smjörið frá rjómabúunum, en hann segir að það sé ekki til nóg af því. Það liggur næst að halda, að með þessu sé verið að brigzla sveitafólkinu um iðjuleysi og leti. Halda menn, að þetta fólk sé stöðugt í fríum og vinni ekki fyrir kaupi sínu? Nei, það litla, sem þessi maður veit um sveitafólkið, því stingur hann áreiðanlega niður hjá sér. Svo kemur áframhaldið. Hann vill, að hætt sé að hugsa um að framleiða landbúnaðarvörur til útflutnings; það á bara að framleiða handa bæjarfólkinu það, sem því þóknast að kaupa. Það eina, sem honum finnst vera ætt af sveitaframleiðslunni, er smjörið. Honum finnst líka sjálfsagt, að sveitafólkið framleiði þessa vöru handa honum og hans liði. - Svo tekur Halldór það fram, að það sé mesta vitleysa að halda það, að nokkur bóndi sé öðruvísi en aumingi, andlega og líkamlega, og að okkar andlegu mikilmenni hafi verið frá stórum heimilum og þeir hafi verið efnaðir menn. Ég ætla nú að fara fáeinum orðum um það, hvort saga okkar sannar þetta. Hverjir skrifuðu Íslendingasögurnar? Um það eru aðeins tilgátur, en það má telja víst, að það hafi verið alþýðumenn fyrst og fremst, þó að þar standi tilgáta á móti tilgátu. Tökum mann eins og t.d. Hallgrím Pétursson. Aðstaða hans í lífinu var eins og flestra okkar beztu manna hefur verið. Allir vita, hvernig efnahagur hans var. Ef við tökum til dæmis búandi mann eins og Þorgils gjallanda, þá er vert að athuga það, að hann var svo greinilegur einyrki, að hann hafði ekki einu sinni heimili algerlega út af fyrir sig, heldur varð hann að búa í öðrum enda baðstofu, þar sem fólk frá tveim búum hafðist við, og vinna þar að ritverkum sínum. Þá má nefna Guðmund á Sandi, sem jafnhliða ritstörfum sínum hefur komið upp stórum barnahóp. Ef við tökum Stephan G. Stephansson og athugum heimili hans, þá sjáum við, að hann var einyrki, eftir að hann kom til Ameríku, og ég hygg, að það mundi ganga illa fyrir kommúnista að sanna, að hann hafi ekki verið skáld. Ég hygg því, að það megi fullyrða það, að ekkert af skáldum okkar eða andans mikilmennum hafi verið efnaðir menn eða ríkir, ekki einu sinni Einar Benediktsson. Það mætti miklu frekar segja, að allt það bezta, sem gert hefur verið fyrir þjóð okkar í .þessum efnum, hafi verið gert af fátækum mönnum, sem ekki hafa leigt sig, hvorki utan lands né innan. Ég vildi ekki móðga hv. d. með því að lesa meira upp úr landbúnaðarriti Kiljans. Þetta, sem ég las, getur þó verið sýnishorn af því, hvernig hann lýsir þjóð okkar, ekki sízt sveitafólkinu. Atkvgr. fer fram í dag eða á morgun um það, hvort Alþ. ætlar að veita Halldóri Kiljan fjárstyrk út á það að svívirða sveitirnar og sveitafólkið. Þá kemur það í ljós, hverjir vilja bera ábyrgð á slíkum fjárveitingum. Það er áreiðanlegt, að sveitirnar eru ekki eins aumar eins og Halldór heldur, og ég gæti vel hugsað mér, að sveitirnar eigi eftir að hrista af sér þær svívirðingar, sem hann hefur leyft sér að bera fram um þær, jafnvel þó að síðar verði.



Herra forseti. - Á þskj. 320 ber ég fram brtt., þar sem ég fer fram á að 50000 kr. verði lagðar til þess að byggja nýja símalínu um Suðurfirði og aðrar 50000 kr. til þess að leggja aðra linu frá Vattarnesi um Múlahrepp. Ég vil leyfa mér að benda á, að árið 1935 voru báðar þessar línur teknar upp á símalög ásamt öðrum 5 línum, sem þá voru teknar upp, og þetta eru svo að segja einu línurnar, sem þá voru samþykktar og eftir er að framkvæma, og enn þá er ekki hafizt handa um framkvæmdir á í landinu. Ég vil mælast til þess, að hv. þm. unni þessu kjördæmi þess sjálfsagða réttar að fá framkvæmd þau verk, sem voru lögboðin 1935, eins og öðrum héruðum. Á þessu sama þskj. er einnig brtt. frá mér um að hækka læknisvitjanastyrk í Reykhólahéraði, Gufudalssveit og Flatey, og kemur þetta af því, að Reykhólasveit er læknislaus síðan á nýári og íbúarnir, sem áttu að sækja lækni þangað, verða nú að sækja lækni annaðhvort í Stykkishólm eða í Dalasýslu, og gerir það kostnaðinn miklu meiri. Flatey er læknislaus frá 1. janúar, og verður að sækja lækni í Stykkishólm, og Múlahreppur, sem er læknislaus, verður að sækja lækni í Stykkishólm. Ég vænti þess, að þm. líti með velvilja á þessar sanngjörnu kröfur. Ég vil þá minnast ofurlítið á það mál, sem hér er á ferðinni, sem er 18. gr. fjárl., - um að setja skáld og listamenn inn á 18. gr. Ég lít svo á, að þegar íslenzka ríkið er að greiða alveg sérstaklega fyrir skáld- og listaverk, sé þar verið að greiða fyrir verk, sem hafi verið gerð, það sé verið að veita verðlaun, nokkurs konar bókmennta- eða skáldalaun, líkt eins og Nobelsverðlaun, og mér finnst, að þessi stefna að fara með þessa menn inn á 18. gr. fjárl. fari í bága við þá stefnu, sem liggur á bak við. Mér finnst langtum eðlilegri sú skoðun, sem réði því, að Menntamálaráð var stofnað, að til sé stofnun í landinu, sem meti það, sem gert er, og veitti þessa styrki sem laun fyrir afköstin. Þegar búið er að setja stóran hóp manna inn í fjárl., er búið að tryggja þeim lífstíðarviðurværi, og eftir það telja þeir sig engar skyldur hafa gagnvart þjóðinni, nema eftir því sem þeim lízt sjálfum. Hins vegar er sú hætt;a, alveg eins og með Halldór Kiljan Laxness, að verða ekki jafnvel metnir fyrir léleg verk eins o; góð verk, og það er ekki nema skynsamlegt. Hitt má deila um, hvort menntamálaráð er rétt valið. Úr því á þá að bæta. Ég mundi ekki geta fallizt á, að þessir styrkir yrðu veittir í 18. gr. Hv. 7. landsk. minntist á það í ræðu sinni, að þegar þessir menn, listamennirnir, væru komnir inn í þessa gr., ættu þeir að vera þar framvegis. Ég get ekki fallizt á það. Hann lét og falla orð um það, sem er athyglisvert, að það yrði engin3.i friður um þessi mál, fyrr en uppfyllt væru loforðin við listamennina. Leyfist mér að spyrja: Er hér um hótun að ræða frá þeim mönnum, sem standa á bak við? Á að skilja það svo, að ef ekki verði uppfylltar þessar kröfur, verði verkfall í þessari grein. Ég skal a.m.k. ekki verða með í að uppfylla þær verkfallskröfur. Í sambandi við Halldór Kiljan Laxness vildi ég upplýsa það, að ég hef um undanfarin ár ferðast víða um heim og mér til skapraunar hitt menn, sem hafa lesið verk Kiljans, og þeir menn, sem ekki hafa þekkt neitt annað af Íslandi heldur en það, sem þeir hafa kynnzt í gegnum þau verk, hafa ekki haft mikið álit á þjóðinni. Þeir hafa aldrei trúað því, að hér byggi annað en skrælingjar, og ekki skilið í því, þegar þeir hafa mætt mönnum, sem ekki voru skrælingjar, að þeir væru aldir upp í landinu. Ég vil benda á það, að fyrir stríð var ég staddur í Amsterdam. Þar var verið að halda sýningu, sem átti að vera frá Íslandi, og það gekk svo langt, að við urðum í gegnum konsúlatið að stöðva þessa sýningu. Við fengum enga skýringu á þessu aðra en þá, að þessi „sena“ væri búin til eftir bókum Halldórs Kiljans Laxness. Það getur vel verið, að þm. vilji launa slíkt, en einkennilegt finnst mér það. Hvað snertir ritgerðir hans um landbúnaðarmál og sveitalíf, vil ég ekki halda fram, að þær séu brunahæfar, en mér finnst, að bændur landsins ættu að svara þeim, eins og þegar þeir neyðast til að svara Þórarni, ritstjóra Tímans, og stinga upp í hann í sambandi við greinar hans um pólitíska andstæðinga. Það er eins svarið, sem Alþ. og þjóðin ætti að gefa slíkum greinum. Þá ætla ég að minnast á till. sósíalista á þskj. 312. Ef farið er í gegnum þessa liði, eru þeir margar milljónir, 5 millj. kr. liður við 20. gr., svo er 250000 kr. liður við 13. gr. og 500000 kr. liður við 13. gr., um Krýsuvíkurveg, og síðan við 16. gr. 11/2 milljón. Og að bera þetta svo saman við þær ræður, sem hver þm. sósíalista af öðrum heldur. Það er ekki hægt að fá nema eitt út úr þessu, og það er, að stefna þessara manna er að knýja það fram, að ríkissjóður láti framkvæma svo mikið á þessu yfirstandandi ári, að þeim sé alveg óhætt andmælalaust að halda uppi áróðri og kröfum á útgerðarmenn og atvinnurekendur á Suðurnesjum. Þetta er ekki gert til annars en hægt sé að segja við verkamenn og sjómenn í Keflavík og Sandgerði: „Við knýjum stj. til þess að láta ykkur hafa vinnu í Krýsuvíkurveginum.“ Hann var aldrei lagður til annars en halda uppi vinnu, - það var undir stj. Jónasar -, og það hefur aldrei verið nein ástæða önnur fyrir því að halda honum áfram en að verðlauna með því menn, sem ekki vilja vinna. Þeir gleyma því bara þessir menn, að þegar búið er að leggja atvinnuvegina í rúst og frystihúsin eru stöðvuð og búið að stöðva allan útflutning landsmanna, að þá er ekkert eftir til að standa undir þeim gjöldum, sem þarf til þess að halda uppi vinnu hjá því opinbera í landinu. Þetta kom skýrt fram hjá hv. 2. þm. Reykv., því að hann gerði fyrirspurn til stj. um, hvort tilætlunin væri að lækka laun verkamanna. Hann vildi fá tryggingu fyrir því fyrst og fremst, að launin frá því opnbera væru ekki lækkuð, er í að ef það vær í ekki tryggt, væri ekki hægt að leika þennan leik. Ég held, að þm. ættu að gera sér það ljóst, þegar þeir greiða atkv. um þennan lið, hver er tilgangurinn með till., og það er þess vegna, sem ég vildi minnast á þetta mál hér. Þá vil ég ekki láta hjá líða að minnast hér á eitt mál, sem mér finnst hafa verið of lítið rætt, en það er um 25 millj. kr. uppbótina frá síðastliðnu sumri, sem hver eftir annan hefur verið að taka upp. Því er núið okkur um nasir, að við skömmumst okkar fyrir að hafa fylgt því. Mér finnst skylt að mótmæla þessari ásökun. Ég mæli þetta ekki frekar vegna þess, að ég sé þm. sveitamanna en verkamanna, því að það eru fleiri verkamenn en bændur í Barðastrandarsýslu. Ég mæli út frá þeim rökum, sem ég hef kynnt mér í málinu, og vil benda hv. þm. á að líta meira en til annarrar hliðarinnar. Ef við lítum á það, að uppbætur á landbúnaðarafurðir eru fyrst og fremst fram komnar af því, að þær kringumstæður hafa skapazt í landinu, sem gera það ókleift að selja vörur á frjálsum markaði, er þá nokkurt vit í því að láta það ganga yfir fátækustu mennina, að óviðráðanleg öfl hafa skapað það öngþveiti, að þeir geta ekki komið vörum sínum á markað? Þetta er viðurkennt af brezku stj. Hún sá réttlætið í þessu, en Bretar hættu að verðbæta þessar vörur vegna þess að Íslendingar græddu svo stórkostlega. Þess vegna var sjálfsagt að taka þennan gróða og bæta hinum, sem töpuðu. Viðvíkjandi kjötinu vil ég benda á, að árit) 1940 er kjötverðið ekki frjálst, heldur bundið, þannig að bændur fá ekki nema kr. 1.80 upp í kr. 2.00 fyrir kg, en allt árið hefði verið hægt að selja það dýrara, ef salan hefði verið frjáls. 1941 fá þeir kr. 2.80 til kr. 3.00, en allt árið hefði verið hægt að selja það fyrir kr. 5.00. Hvernig getur þing og stj. neytt bændur til þess að selja fyrir svona lágt verð án þess að bæta þeim það upp, og hvað hefur ríkissjóður grætt á því margar milljónir að halda dýrtíðinni niðri? Vilja ekki þeir, sem eru dag og nótt að níða þessa stétt, - vilja þeir ekki reikna þetta út? Eini liðurinn, sem ég mundi breyta til um, ef ég ætti að greiða atkv. aftur, er síldarmjölið. Ég viðurkenni, að það var röng stefna, en því er þá til að svara, að þetta er fordæmi, sem búið er að gera hér í þinginu á undanförnum árum, svo að það er ekkert nýtt, sem hér er verið að framkvæma. Ég vil bara leyfa mér að spyrja, hvað það kostaði margar milljónir, þegar sósíalistar og Alþfl. knúðu fram afnám gerðardómsl. og þær launahækkanir, sem þá urðu. Ég gæti lagt fram sannanir fyrir því, að verkamaður hafi haft kr. 250.00 á dag, en það samsvarar 75000 kr. tekjum hjá bónda, sem vinnur 300 daga á árinu. Ég skil ekki í því, að nokkur maður, sem athugar þetta mál með sanngirni, geti fengið sig til að greiða atkv. gegn því, að þessi eina stétt geti fengið kjarabætur og fremja með því hina mestu rangsleitni gegn henni. Og ég held, að það sé ekki til gagns, hvorki fyrir þingið né þjóðina, að halda uppi ófriði milli verkamanna og bænda, sem vilja vinna saman og þurfa að vinna saman, ef vel á að vera. Það er ekki heldur verið að bæta bændum upp smjörið núna, þótt verið sé að greiða mismuninn milli þess, sem er útsöluverð, og þess, sem þeir fá. Þetta er dýrtíðarráðstöfun, sem ekki er hægt að skrifa á þeirra reikning. Ég vænti þess því, að þm. láti alveg niður falla að gera þessar ómaklegu árásir á bændastéttina hér á þingi. Þessir menn tala líka öðruvísi til hennar, þegar þeir eru að fala hjá henni atkvæðin, a.m.k. talaði hann öðruvísi, kommúnistinn, sem var á 13 fundum í Barðastrandarsýslu. Þá var ekki verið að svívirða bændur fyrir uppbætur eða annað í sambandi við það mál.



Herra forseti. - Ég á hér aðeins eina litla brtt. á þskj. 312, um, að læknisvitjunarstyrkir í Vestur-Skaftafellssýslu verði hækkaðir litið eitt. Eins og nú er, er styrkurinn 300 kr. og 250 kr. Eins og allt hefur hækkað, ekki sízt ferðalög, verður ekki annað séð en að í hlutfalli við annað sé sjálfsagður hlutur að leiðrétta þetta. Þessar upphæðir eru smávægilegar fyrir ríkissjóðinn, en skipta mjög miklu fyrir einstaklinga, sem verða fyrir áföllum. Það er alveg vitað, að 300 kr. er ekki mikið, eins og nú er komið, - í hæsta lagi fyrir 1–2 ferðum, og eftir því sem allt hefur hækkað, er ekki ósanngjarnt, að þessi liður hækki líka. Ég ætla svo ekki að fara fleir í orðum um þetta, og býst við, að þess þurfi ekki, en þm. skilji nauðsyn þess. Inn í þær umr., sem almennt hafa farið hér fram um afgreiðslu fjárl., ætla ég ekki að blanda mér. Menn telja furðulegt, að afgreiðsla fjárl. sé öðruvísi en venjulega, eftir það að útgjöld ríkisins hafa tvöfaldazt á örfáum mánuðum. Ég tel það ekki furðulegt. Mér finnst eðlilegt, að við verðum að einhverju leyti varir við þá fjárhagslegu röskun, sem orðið hefur í þjóðfélaginu, og fáir eru búnir að átta sig á til fulls, en ég verð að telja það furðulegt, að þeir menn, sem settu á stað þessa fjárhagslegu röskun í þjóðfélaginu, sem hefur tvöfaldað útgjöld ríkisins á fáum mánuðum, skuli vera að fjargviðrast yfir því, að allt hefur ekki sinn venjulega gang um afgreiðslu fjárl. Það er furðulegt, að mennirnir, sem stofnuðu til þess í vor að láta allar hömlur niður falla með þeim afleiðingum, að allt verðlag tvöfaldaðist, skuli hafa brjóstheilindi til að minnast á þetta. Það er eins og þessir menn séu þess eigi vitandi, hvað er að gerast í þjóðfélaginu. Ég hygg, að það sé kominn tími til þess, að fjárl. verði afgr. og að þau verkefni sem blasa við, ættu að opna augu manna fyrir því, sem gerzt hefur undanfarna mánuði í íslenzkum stjórnmálum. Ég hygg, að þessir menn ættu ekki að áfellast þá, sem standa að afgreiðslu fjárl. Þeir ættu heldur að reyna að rannsaka árangur verka sinna og reyna að koma fremur fram með auðmýkt en með þeim ofstopa, sem hefur einkennt þá við þessa nokkuð óvenjulegu afgreiðslu fjárl., sem hér hefur farið fram. Um þá brtt., sem hér hefur mest verið rædd, styrkinn til skálda og listamanna, ætla ég að segja það, að ég álít það bjarnargreiða, sem verið er að gera listamönnunum með því að koma með þessa till. inn í þ., og finnst mér, að umr. þær, sem hér hafa farið fram, þar sem teknir eru einstakir menn og rætt um kosti þeirra og galla, séu engum til skemmtunar eða gagns, og sízt listamönnunum sjálfum, og er afgreiðslu málsins þannig farið, að hún hlýtur að vera öllum, a.m.k. þeim, sem hlut eiga að máli, afar hvimleið. Þetta var svo áður fyrr, og nú er stofnað til þess enn á ný að draga þessa menn inn í umr. og láta meta skáldin með þeirri persónulegu afgreiðslu, sem verður, þegar meta á menn og verk þeirra, og hygg ég, að með þessu sé þeim lítill greiði gerður. Hitt álít ég miklu skynsamlegra að láta afgreiða þetta til einnar n. utan þ. og veita til þess ákveðna upphæð. Það er vitað, að ýmsir telja sig óánægða með þessa n., en ég vil benda á það, að það var óánægja með þessi mál, meðan þ. afgreiddi þau, og það verður alltaf einhver óánægja. En á meðan þetta er afgreitt af n., sparast a.m.k. slíkar umr. sem hér hafa farið fram, og hygg ég réttara, að þær fari fram í n. en í þinginu, þar sem eiga sæti 52 menn og allir eða flestir mundu þurfa að láta ljós sitt skína um það, hvernig álit þeir hefðu á þessum mönnum og hvernig þeir væru að innræti og gáfum. Þess vegna vildi ég mælast til þess fyrir listamennina sjálfa, að þessi till. yrði tekin aftar og farin verði önnur leið til þess að úthluta þessu fé en sú, sem þjóðin öll er búin að fá skömm á.

Forseti (GSv): Útbýtt hefur verið á fundinum brtt. á þskj. 324 við fjárlagafrv. Þarf afbrigði til þess að hún megi komast hér að.



Herra forseti. - Mér datt í hug út af ræðu hv. þm. S.-Þ., að það mundi ekki vera nema réttmætt, að Sþ. og þar með við, sem eigum sæti í Nd., fengjum að njóta þeirrar skemmtunar, sem Ed. er aðnjótandi á degi hverjum, og er því ekki nema eðlilegt, að hann léti nú fyrir okkur þennan grínleik eins og Ed. En það er svo, að öllu gamni fylgir nokkur alvara, og það, sem var alvara í sambandi við þennan grínleik, var vitleysan, heimskan og afturhaldið, sem óð uppi í ræðunni, sem hefur á ákveðnu tímabili megnað að setja sitt mark á Alþ. Það er það hörmulega, sem hefur gerzt, og það, sem nú liggur fyrir, er, hvort takast megi að þurrka þennan blett, sem settur hefur verið á þ. Það er það, sem barizt er hér um. Hv. þm. lýsti því í ræðu sinni, að utangarðsstefnan ætti að vera í fullu gildi. Það tókst fyrir haktjaldamakk að skapa meiri hl. á Alþ. fyrir þessa utangarðsmenn. Nú liggur fyrir að taka upp aftur nokkur af fremstu skáldum og listamönnum, sem hv. þm. S.-Þ. tókst að koma út af 18. gr. með baktjaldamakki, hótunum og hrossakaupum á bak við tjöldin. Þessi barátta hér á þ. var svo hörð, að frægt er orðið. Hún varð til þess, að hv. þm. S.-Þ. tókst að sölsa undir sig það vald, sem hann hefur síðan beitt þannig, að með endemum er og til smánar fyrir alla þjóðina, því að eitt af því allra helzta, sem hefur orðið til að rífa niður virðinguna fyrir Alþ., er það, hvernig farið hefur verið með menningarmál okkar. Þessi hv. þm. lýsti því mjög skarplega með öllu því ofstæki, sem honum er lagið, að gera eigi menn eins og Halldór Kiljan Laxness svo að segja útlæga, það eigi að gera ráðstafanir af hálfu ríkisins til að binda enda á starfsemi slíkra manna og a.m.k. ná sér niðri á þeim eins og hægt er. Hann minntist um leið á tvö af helztu skáldum okkar, sem nú eru látin, eins og hann væri að reyna að nudda sér utan í þessi skáld til þess að dylja fjandskap sinn gegn menningarmálum okkar. Hann tilnefndi þá Stephan G. Stephansson og Þorstein Erlingsson. En á sínum tíma var alveg sams konar barátta um þessi skáld, þó ekki eins hörð og verið hefur um Halldór Kiljan Laxness. Það var ráðizt á Þorstein Erlingsson fyrir það, að hann var sósíalisti, vegna þess að hann var bolsévíki, eins og nú mundi vera sagt. Það var ráðizt á hann fyrir að hafa gert árásir á einstakar stéttir þjóðfélagsins, fyrir að hæða guðstrúna o.þ.h. Síðan minntist hann á Stephan G. Stephansson. Hann hefði átt að sleppa því. Þessi maður var að tala um, að það væru erindrekar Rússa, sem helzt þyrfti að gera útlæga úr þjóðfélaginu. Stephan G. var ofsóttur þannig fyrir baráttu sína í síðustu styrjöld, að ýmsir þokkapiltar, útbelgdir af föðurlandsást, ætluðu að fá Stephan G. settan í tugthús í Kanada fyrir að halda fram sósíalistískum skoðunum. Það voru menn af sama tagi og þessi hv. þm., sem hélt hér áðan eina af sínum endemisræðum á móti Halldóri Laxness. Af hverju fara þessir þokkapiltar svona að? Það er af því, að þeir vilja gera óvirka menn, sem hafa þjóðmálaskoðanir eins og Stephan G. og Halldór Laxness, menn, sem hafa sósíalistiskar skoðanir. En þegar Stephan G. er dáinn, kveður við annan tón. Þá er ekki aðeins svo, að hann sé kannske mestur maður af okkar skáldum. Sjálfur segir hv. þm. S.-Þ., að hann sé mesta skáld Kanada, og sumir hafa sagt, að hann væri mesta skáld brezka heimsveldisins. Nú er reynt að nudda sér utan í þessa menn, en meðan þeir lifa, vil ja piltar eins og hv. þm. S.-Þ. fá þá setta í tugthús, vilja e.t.v. fara að eins og sá maður, sem hv. þm. S.-Þ. fyrir þrem árum vitnaði til og vildi taka sér til fyrirmyndar, sem sé Hitler, vilja gera þá útlæga úr landinu, brenna bækur þeirra o.þ.h. Það er ekki liðið mönnum úr minni, að á vetrarþinginu 1939, á sama tíma og hv. þm. S.-Þ. hóf árás sína á skáld og listamenn og byrjaði baráttu sína fyrir að ná þeim út af 18. gr., á sama þinginu og hann flutti hið fræga höggormsfrv., hið mesta svívirðingarmál, sem hér hefur sézt, þá sagði hann, að gera þyrfti í litlum stíl á Íslandi, það sem Hitler gerði í stórum stíl í Þýzkalandi. Þá var ekki verið að leyna því, hver fyrirmyndin væri, það er frekar verið að draga fjöður yfir það nú, en það er hins vegar jafngott, að allur þingheimur átti sig á því, um hvað er verið að berjast í sambandi við 18. gr. Það fer ekki nema vel á .því, að þessi hv. þm. S: Þ. fari stundum að vitna til þessara dánu ágætu skálda, reyni að flíka þeirra nöfnum og reyni að dylja menn því afturnaldi, sem hann er að boða. Það er ekki nema eðlilegt, að reynt sé að dylja svo slæma skoðun og ljóta hugsun með slíku. En út af tali hans um, hvernig sum skáld lýsi þjóð okkar, datt mér í hug, hvort við mundum hafa reynt að svelta Bólu-Hjálmar vegna lýsingar hans á Akrahreppi eða lýsingar hans á íslenzku þjóðinni í þjóðhátíðarkvæði hans. Ég get vel trúað þessum hv. þm. til þess, en ég trúi ekki meiri hl. Alþ. til þess. Hann talaði um, við hvaða fátækt Stephan G. hefði átt að búa. Já, hann bjó ekki í 9 herbergja villu né lét afturhaldið í landinu halda sér uppi. En hann var ávallt reiðubúinn að berjast fyrir sósíalismanum. Hann barðist ávallt eins og hver annar fátækur maður fyrir hugsjónum sínum og hagsmunum annarra. En eftir að hann er dáinn, metur íslenzka þjóðin hann meira en nokkurn annan af skáldum sínum. Það mega vera blindir menn, sem á sinni eigin ævi hafa upplifað aðrar eins byltingar á áliti þeirra manna, sem héðan eru gengnir og eru samt eins starblindir og fullir af hatri og heift eins og hv. þm. S.-Þ. er út í þá, sem enn lifa og halda áfram því verki, sem Þorsteinn Erlingsson og Stephan G. Stephansson hafa unnið. Hitt finnst mér ekki nema eðlilegt, að þeir menn, sem trúa því, að hægt sé að kaupa sannfæringu manna og beygja menn til þess að láta af sannfæringu sinni með því að kúga menn, haldi fast við þá stefnu, sem tekin var upp, þegar 18. gr. var tekin af fjárl. Þessi stefna var flutt fram á þingi í trausti þess, að hægt væri að brjóta niður framfarir í vissum efnum hjá þjóðinni. En reynslan hefur orðið þveröfug. Hv. þm. S.-Þ. var að státa sig af því, að hann hefði barizt á móti sósíalismanum á Íslandi með gáfum sínum og slíku, hann væri maður, sem væri að gera sósíalismanum ókleift að vera til hér á landi. Hver er svo árangurinn af starfi þessa manns'? Sósíalisminn hefur aldrei verið eins sterkur hér á landi eins og einmitt nú. Þjóðin hefur aldrei aðhyllzt hann í eins ríkum mæli, aldrei gerzt fylgjandi honum eins ört eins og nú. Það mega vera meira en blindir menn, sem sjá ekki sjálfir, hvernig allt skraf og öll barátta gegn sósíaIismanum hefur haft neikvæðar afleiðingar við það, sem ætlað var og þeir sömu menn hugsuðu, að mundi verða, sem mest hafa barizt á móti honum. Og ég held, að, það sé rétt að segja það, að það hefur fátt orðið til þess að vekja aðra eins samúð með sósíalismanum hér á landi eins og það, að sá maður, sem hatramast hefur barizt á móti honum, hefur beitt sér svo mikið á móti menningarfrömuðum þjóðar okkar, sem haldið hafa uppi hróðri okkar inn á við og út á við í listum og bókmenntum. Atkvgr., sem fer fram nú um 18. gr., verður prófsteinn á þingið um þessa stefnu. Það er áreiðanlega tími til kominn að þvo af Alþ. Íslendinga þann blett, sem hv. þm. S.-Þ. tókst að setja á það með því að fá skáld og listamenn tekna af 18. gr. fjárl. Atkvgr., sem fer fram um þá gr., kemur til með að vissu leyti að sýna, hvaða stefna sé nú uppi um þetta hér í þinginu. Og ég fyrir mitt leyti er svo bjartsýnn, að ég trúi því, að þau öfl, sem vilja styðja að menningu og frelsi Íslendinga í þessu efni, verði yfirsterkari, en öflin, sem vilja framkvæma það í smáum stíl, sem Jónas Hallgrímsson og aðrir slíkir hafa gert í stórum stíl, verði í minni hluta.



Herra forseti. -Þessar umr., sem hér hafa farið fram, sýna glögglega, að það var ekki ástæðulaus ótti, sem við bárum í brjósti, sósíalistar, fyrir því, að fjárlagafrv. yrði afgr. með þeirri óvenjulegu aðferð, sem hér hefur með offorsi verið barið í gegn, að höfð yrði. Það hefur greinilega sýnt sig, að þótt að sjálfsögðu margir hv. þm. séu á móti því að viðhafa þessa aðferð og vildu gjarnan, að fjárlagafrv. hefði verið afgreitt á venjulegan hátt, þá eru nokkrir hv. þm., hreinræktaðir fulltrúar afturhaldsins og atvinnurekendavaldsins, sem hafa unnið að því. Þeir skilja, að atvinnuleysi er vatn á millu atvinnurekendastéttarinnar í landinu, og leggja þess vegna lið sitt til þess að vera á móti verklegum framkvæmdum í landinu. Í ræðu hv. þm. Barð, kom fram sjónarmið atvinnurekandans og peningamannsins. Það hefur komið fram í blöðum hér á landi, að það æskilegasta ástand, sem gæti skapazt, væri það, að framboð vinnuafls yrði meira en eftirspurnin, en að það hefði verið vöntun á vinnuaflinu, sem hefði skapað ósvífnar kröfur af launþeganna hálfu. Og það er greinilegt, að það mundi verða til hagsbóta atvinnurekendastéttinni, ef skapazt gæti atvinnuleysi. Þá yrði betra að beygja verkamenn og kúga til þess að láta af kröfum sínum og fá þá, sem ósjálfstæðir og litilsigldir eru, til þess að vinna fyrir minna en taxtakaup, eins og atvinnurekendur hafa svo oft leikið sér að. Þann tíma þrá atvinnurekendur, og það kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Barð. þetta hreinræktaða sjónarmið afturhaldsins og hins freka atvinnurekanda, sem fyrst og fremst blínir á sína hagsmuni, en vill ekkert tillit taka til hagsmuna launþeganna, sem litur á launþegana eins og hráefni, vélar og verkfæri og annað það, sem hann þarf til þess að reka atvinnurekstur sinn. Hann, atvinnurekandinn, setur þá á sama borð eins og hluti, sem hann þarf til atvinnurekstrar sins. Og það er ekki efi á því, að Alþ. getur mikið hjálpað atvinnurekendum til þess að skapa atvinnuleysistíma, og að því vilja þeir harðsvíruðustu fulltrúar afturhaldsins vinna. Það er þeirra hagur, að slíkir tímar skapist. En það er líka skylda fulltrúa launþega og frjálslyndra manna að fallast ekki á þetta þrönga sjónarmið afturhaldsins og atvinnurekendavaldsins. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að ræða þetta. Það er þegar búið að útskýra það hér á hæstv. Alþ., hvort æskilegt sé að kasta höndum að því að afgreiða fjárl. og hvað hætt er við, að fulltrúum afturhaldsins og atvinnurekendavaldsins takist að koma ár sinni svo fyrir borð, að mjög litlu verði varið til verklegra framkvæmda og það geti þannig komið það ástand, sem þeir óska eftir. Það hefur verið bent á það hér, hvað Alþ. gerði mikla skissu, þegar þáltill. frá sumarþ. fór í gegn, án þess að hv. þm. gæfist kostur á að athuga hana til hlítar, og margir þm. greiddu henni atkv. án þess að gera sér grein fyrir, hvað hún þýddi. Aftur á móti eru ýmsir menn, sem ekki verða sakaðir um allt of mikla ábyrgðartilfinningu, sem hafa sjálfsagt vitað, hvað þeir voru þá að gera. Og þeir voru áhugasamir um það, að sem minnstar umr. yrðu um þáltill., en að hún yrði knúin í gegn með offorsi og frekju. Þeir treystu því, að hægara væri að koma áformum sínum þannig fram, og það hefur verið rétt hjá þeim, En þeir hv. þm., sem eftir á hafa séð, að þeir gerðu þarna skissu, hefðu átt að læra af þessu og ekki brenna sig aftur á sama soðinu. Og margir hv. þm. vildu afgreiða fjárlagafrv. nú á venjulegan hátt, en þeir voru hlunnfærðir og þessi afgreiðsla barin fram a,f gæðingum Sjálfstfl. og Framsfl. Hv. þm. Ísaf. (FJ) sagði í ræðu sinni: Hvaðan kemur honum (þ.e. mér) réttur til að saka menn um það, að menn hafi greitt atkv. gegn betri vitund? Ég veit vel um þetta, því að ýmsir hv. þm. hafa játað það við mig, að það væri þeirra skoðun, að eðlilegt væri og sjálfsagt og réttlátt að afgreiða fjárl. á venjulegan hátt, en sagt, að þeir hafi verið bundnir í flokkunum. Sumir hv. þm. viðurkenna þetta þannig sjálfir. Svo það er óþarft fyrir hv. þm. Ísaf. að spyrja svona. Þá var hv. þm. ergilegur yfir því, að sósíalistar væru að draga sig í dilk með Jónasi Jónssyni, hv. þm. S.-Þ., og reyndi hv. þm. Ísaf. að sverja sig úr skyldleika við hv. þm. S.-Þ. og verk hans. En hv. þm. Ísaf. hefur hjálpað hv. þm. S.-Þ. og öðrum afturhaldsseggjum með atkv. sínu um, að fjárl. skuli verða afgr. á þennan óvenjulega hátt, að þeim yrði ekki vísað til n., svo að n. gæti lokið starfi og frv. komið á venjulegan hátt fyrir þingið. Hann hefur greitt atkv. um þetta. Og þó að hann afneiti hv. þm. S.-Þ., hefur hann leikið þetta þjónshlutverk við hv. þm. S.-Þ. eins vel og hann gat. Þessi sami hv. þm. var að tala um, að það væri vafasamt, að hægt væri að tala um nokkurn minni hl. í fjvn. Hann er nú að staglast á þessu sama, að í raun og veru hafi enginn skoðanamunur verið í n., þar hafi allir verið á einu máli, og þeir hafi sameinazt um eitt nál. Ég hef útskýrt það áður, og beinlínis lesið upp ágreining okkar hv. 6. landsk. þm. (LJós), þar sem við lýsum okkar afstöðu. Og eins og við gerðum grein fyrst fyrir þessu, var þetta betur orðað, en hv. þm. Ísaf. bað okkur að breyta orðalaginu og hafa það eins og gert var. Og við gerðum það eftir beiðni hans að hafa það orðalag á þessu, sem fram er komið. En það er hægara að snúa út úr yfirlýsingunni um ágreining okkar, þegar hann er með því orðalagi, sem hann er heldur en ef það orðalag hefði verið látið standa, sem við hv. 6. landsk. þm. höfðum á þessu fyrst. Mér datt ekki í hug, að þessi hv. þm. Ísaf. hefði komið fram af undirhyggju eða fláttskap. En þegar hv. þm. Ísaf. segir hér í ræðu eftir ræðu, að bezta samkomulag hafi verið í n., fer mig að ;runa, að svo hafi verið, því miður. Ég tók upp nokkrar brtt., sem ég mundi eftir, að ágreiningur hafði verið um í fjvn. Svo koma hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) og hv. þm. Ísaf. og segja, að ég hafi ekki farið rétt með, og röksemdin um það var hjá hv. þm. Ísaf. sú, að það væri alls ekki búið að taka afstöðu til þess, hvort fjvn. vildi næla með nokkrum tugum þús. kr. til þess að gera við Menntaskólann á Akureyri. Ég veit, að ég sagði aldrei, að það væli búið að afgreiða þetta mál í n. En við hv. 6. landsk. þm. vildum fá þetta inn í nál., en fundum það svo ekki í nál. Við vildum láta standa þar till. um 50 þús. kr. fjárveitingu til aðgerða á leikfimihúsi þessa skóla, en við fengum því ekki ráðið. Ég get ekki um það fullyrt, að n. muni ekki samþ. þetta. En um það verður ekki deilt, að fjvn. í heild vildi ekki hafa þetta í nál. strax, en við hv. 6. landsk. þm. vildum hafa þetta þar með, og um þetta var ágreiningur. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það hefði verið skylda okkar í þessum svo kallaða minni hl. í n., að ef við hefðum ætlað að gera þetta uppsteyt, þá hefðum við átt að skila sérstöku nál. Þá brosti margur, þegar hann sagði þetta. Slíkur leikaraskapur getur kannske blekkt einhver n, en margir munu hlægja að þessu og öðru í starfi hans í n. Það var gott samstarf, meðan verið var að kjósa hann fyrir formann fjvn. Hann vildi ekki vera „illoyal“ við okkur á meðan, sem studdum hann til formanns í n., en síðan hafa sem mest san1starf við hv. þn1. Borgf. og hv. þm. S.-Þ. Og viðleitni hv. formanns fjvn. hefur verið að hafa sem mest samstarf við þessa menn. En það er nú svo, að það getur gengið tíma og tíma fyrir ýmsa menn að leika sér að því við kosningar og sýna, að þeir hafi gott samstarf við vissa menn, meðan verið er að kjósa þá, en hlaupa svo frá öllu saman eftir kosninguna, eins og þessi hv. þm. (FJ) er vanur að gera. Hann gekk til kosninga sem fulltrúi verkalýðsins, en gekk svo til samstarfs og stuðnings við ríkisstjórnina til þess að framkvæma gengislækkunina 1939. En það er ekki hægt að leika það við alla kjósendur að fara slíku fram og þykjast svo hafa verið að gera sitt bezta. Þá var það enn eitt, sem þessi hv. þm. var að minnast á. Hann sagði, að það hefði gætt dálítillar ónákvæmni hjá mér, og brosti háðskur yfir því, þegar ég hefði sagt, að til þess að ljúka Öxnadalsheiðarveginum þyrfti ekki nema 360 þús. kr. Og hann tók réttilega fram, hvað vegamálastjóri hefði látið í ljós, að þyrfti til ýmissa vega. Mér var þetta vel kunnugt, og datt mér ekki í hug að segja, að ekki þyrfti nema 360 þús. kr. til þess að ljúka þessum vegi. Þar gætir dálítillar ónákvæmni hjá hv. þm. Ísaf., svo að ég noti hans orðalag, þar sem hann segir, að ég hafi sagt þetta. En ég talaði um, að 360 þús. kr. þyrfti til þess að gera veginn sæmilegan, og það er annað en að byggja hann fullkomlega á þann hátt, sem ráðgert er, sem kostar milljónir. Þessi hv. þm. ætti að gæta dálitið meiri nákvæmni í sínum ræðum, Þá ráðlagði þessi sami hv. þm. mönnum að vera ekki að gera grín að útliti manna. Hann sagði, að ef menn kæmu t.d. órakaðir á fund, þá væri óviðeigandi að geta um slíkt. Það er rétt, og mér mundi heldur ekki koma til hugar annað eins alvöruleysi eins og það að fara að tala t.d. um það, hvað hv. þm. gerir sig stundum teprulegan í málrómnum. Og ég hef heldur alls ekki gert grín að því, að hv. 1. þm. Rang. hefði verið órakaður né að útliti hans á neinn hátt. Ég talaði um, að hann hefði verið á fundi, þegar greidd voru atkv. um mjög alvarlegt mál. Hann sat hjá, þegar greidd voru atkv. um það, hvort ætti að kasta fjárl. hálfköruðum inn í þingið. Svo stendur hann hér upp blóðrauður út að eyrum og stamandi og reynir að bera fram afsakanir fyrir því að hafa orðið að beygja sig á því augnabliki við atkvgr. í n. Þetta er pólitísla mál. Annars hefði ég ekki gert það að umtalsefni. Það er meira en lítið alvörumál, að það skuli geta komið fyrir, að þm., sem eru á réttri skoðun um eitthvert mál, skuli láta kúga sig til þess að breyta á móti sannfæringu sinni. Það er ekkert grínmál. Þetta vil ég leyfa mér að útskýra fyrir hv. þm. Ísaf., sem stundum blandar mjög saman gríni og alvöru. En ummælum hv. 1. þm. Rang. um mig ætla ég ekki að svara orði til orðs. Honum þóknaðist að lýsa yfir, að það væri vanvirða fyrir Alþ., að slíkur maður eins og ég skyldi hafa komizt hér inn. Ég veit ekki, hvort þessi hv. þm. hefur haft í huga eitthvert stórkostlegt afrek eða stórvirki, sem eftir hann liggi í hans þingsögu, og það hafi komið honum til að tala svo digurbarkalega sem hann gerði. Hann vorkenndi fl. mínum, að ég skyldi sitja hér fyrir hann á Alþ. En það er ekki langt síðan, að margir hv. þm. samþ. það hér á Alþ., að það væri vanvirða fyrir Alþ., að sósíalistar sætu á þingi. Og mínir flokksmenn, sem sátu þá á Alþ., tóku því þá eins og vera bar, eins og þeim ágætu mönnum var líkt, eins og smá skítkasti, sem ýmsum hávaðamönnum og pólitískum misindismönnum tókst að koma fram. Mínir flokksmenn tóku þessu með stillingu og gætni og vorkenndu mönnum, sem gerðu sig seka í því að láta móðursýkistilfinningar ná slíkum tökum á sér. Ég ætla að taka þessum persónulegu árásum með sama jafnaðar geði. Ég tek þetta svo sem hv. 1. þm. Rang. hafi fengið svolítið móðursýkiskast, og þegar það rennur af honum aftur, þá muni hann sjá, að hann hafi ekki orðið neitt meiri maður af þessum ummælum, sem hann hefur haft hér og ég gat um. Og það sýndi bezt, hvað hann átti bágt með að athaga, hvað hann sagði, að hann sagði, að þau mál, sem í nál. eru tekin, hefðu ekki verið rædd eða samþ. í nefndinni. Þetta sýnir, að maðurinn hefur alls ekki haft vald á því, hvað hann var að segja, því að hann var í svo æstu skapi. Þá var annað mál, sem hann minntist á, hvort ætti að veita 15 þús. kr. þ.e. kirkjubyggingar á stað, sem er svo stutt frá næsta kirkjustað, þar sem er reisuleg kirkja, að ekki er nema örskot á milli. Um þetta var ekki greitt atkv. í n., segir þessi hv. þm. Það voru samt greidd atkv. um þetta í n.; að vísu er ekki búið að afgreiða þetta sem endanlega till. fjvn. En það fór fram atkvgr. um það í n., hverjir væru með því að taka þetta á lista til athugunar. Ég og fleiri í n. vildum fella þetta niður að byggja kirkju þar, sem hagar svo til, að kirkja er á næsta bæ svo sem örskot í burtu. En sumum fjvnm. fannst sjálfsagt mál að samþ. þessa fjárveitingu, og hygg ég, að þeir muni greiða atkv. með því, þó að mér virðist það fullkomlega ábyrgðarlaust að gera slíkt. Ég vil taka fram, að ég þykktist ekki vitund af þessum orðum hv. 1. þm. Rang. Og ég vil í fullu bróðerni óska honum þess, að hann verði svo sjálfstæður maður í öllum sínum sökum, að hann falli aldrei frá skoðunum sínum og sannfæringu og enginn yrði megnugur að kúga hann, og sérstaklega, að það komi aldrei fyrir, að honum verri menn geti beygt hann eða teygt frá málstað sínum. Þess óska ég honum af heilum hug. Hv. þm. S.Þ. (JJ) hélt hér langa grínræðu í dag. Menn flykktust þá hér saman og hlógu, og fáir hafa líklega tekið þessa ræðu hans alvarlega. Var þá um margt talað utan við dagskrármálið. Og meiri hluti manna, hygg ég, að hafi tekið í gríni meiri hluta ræðu hans þá. Samt sem áður fólst í þeirri grínræðu djúp alvara að ýmsu leyti, og nokkur atriði í ræðu hans er ekki hægt annað en að minnast nokkuð á. Það er ekki hægt fyrir okkur sósíalista annað en að bera fram eina alvarlega spurningu: Hvert er Framsfl. að fara? Formaður þess fl. stendur hér upp og heldur því fram, að enginn heiðarlegur þm. ætti að leggja sig í það að vinna með kommúnistum, eins og hann kallaði það. Á sama tíma, sem hv. þm. S.-Þ. lýsir sósíalistum sem pólitískum bandittum og þjófum og með alla vega sterkum orðum, þá hefur fl. hans starfandi samninganefnd, sem læzt vera að vinna að því, að milli Sósfl., Framsfl. og Alþfl. takist samningar um vinstri stjórn. Það hlítur að koma fram sú spurning hjá okkur sósíalistum. Hvort er það nefndin, sem kemur fram í nafni Framsfl., eða formaður Framsfl., sem stendur hér upp og lýsti stefnu Framsfl. hér í dag? Við viljum fá skýr svör. hékk hv. þm. S.-Þ. móðursýkiskast, og fyrirlítur flokkur hans þessa ræðu hans, eða er þessi n., sem læzt vera að ræða við sósíalista um myndun ríkisstj., aðeins að falsa og blekkja? Það er eðlilegt, að þessu sé svarað hér á hæstv. Alþ., en verði það ekki gert, hljótum við sósíalistar að heimta skýr svör af fulltrúum Framsfl. í samninganefndinni. Hv. þm. sagði, að örlög kommúnista hér á þingi mundu verða þau, sem þeir ættu skilið; allir mundu snúa við þeim baki; enginn heiðarlegur þm. gæti haft við þá samstarf, því að þeir hlíttu ekki settum leikreglum, en stefndu að því að brjóta niður þingræðið og lýðræðið í landinu. Ef þetta væri rétt um fimmta hluta þm., ætti að vera sjálfsagt, að hv. þm. og flokksmenn hans hættu þegar í stað öllum viðræðum við okkur um sumeiginlega ríkisstj. Enn fremur lét hv. þm. sér sæma að líkja flokki okkar við flokk nazista í Þýzkalandi, sagði, að kommúnistafl. og nazistafl. væru sams konar ofbeldisflokkar. Það er furðulegt, að nokkur maður, sem þykist vera andstæður nazismanum, skuli geta látið sér slík orð um munn fara á þessum tímum og ímyndað sér, að hann geti barizt á móti nazismanum jafnframt því að fjandskapast við kommúnismann. Hverjir eru það, sem jafnan hafa verið á oddinum í baráttunni við nazismann? Hverjir aðrir en kommúnistar? Hvernig er um eina ríkið í veröldinni, þar sem stefna kommúnista er ráðandi, Rússland? Berst það ekki hetjulegri baráttu gegn nazismanum? Og hvernig mundi hafa farið fyrir okkur á Íslandi, ef sú barátta hefði ekki verið háð? Mundi ekki vera hér ríkjandi rammasta afturhald? Á meðan nazisminn er eins sterkur og verið hefur nú um tíma, virðist alveg augljóst mál, að nauðsyn sé á því að sameina öll andstöðuöfl nazismans og þar megi enginn skoðanamunur um önnur málefni koma til greina. Þeir menn, sem vinna að því að kljúfa andstæðinga nazismans í fjandsamlegar fylkingar með því að vekja tortryggni gagnvart þeim flokki, er hetjulegast hefur barizt móti nazismanum, þeir eru vitandi eða óvitandi í þjónustu nazismans. Nú á tímum er beinlínis hægt að þekkja heiðarlega lýðræðissinna og andfasista á því, hvort þeir eru með þessari sameiningu allra afla, sem nazismanum eru andstæð, eða ekki. Í raun og veru var þessi hjákátlega ræða hv. þm. S.-Þ. að miklu leyti í nazistaanda, svo sem þær kenningar hans, að ofsækja bæri og straffa skáld og listamenn, sem væru kommúnistar, neita þeim um styrki og forðast að lesa bækur þeirra. Sama máli gegnir um þá kenningu hans, að sá geti ekki verið skáld, sem gerist áróðursmaður fyrir sérstakan stjórnmálaflokk. Það er óþarfi að sýna fram á, hvílík vitleysa þetta er. Mörg af mestu skáldum heims hafa haft ákveðnar stjórnmálaskoðanir og barizt fyrir þeim. Skáldið Halldór Kiljan Laxness vill hann láta ofsækja og gleðst yfir því, að til eru sveitir á Íslandi, þar sem tekizt hefur að skapa þvílíkt ofstæki manna á meðal, að bækur hans eru ekki lesnar. Þetta minnir óneitanlega á það, er uppæstar nazistastelpur í Danmörku safna saman bókum skáldsins Andersens Nexös og brenna þær á báli. En allir vita, að Halldór Kiljan er jafnframt því að vera ákveðinn sósíalisti eitthvert mesta skáld Íslands. Og ég veit, að mikill fjöldi Íslendinga metur hann að verðleikum og skammast sín fyrir þau orð, sem hv. þm. S.-Þ. hefur um hann haft. En svo er skoplega hliðin á þessu öllu. Hefur hv. þm. sjálfur lifað eftir kenningum sínum? Hann vill ofsækja skáld, sem vitað er um, að eru Sósíalistar eða kommúnistar. Nú vill svo til um þennan hv. þm., að hann ræður að mestu yfir geysimiklu útgáfufyrirtæki, sem ríkið kostar til að vísu. Og hann finnur af hyggjuviti sínu, að vel muni við eiga að gefa út rit skáldsins Stephans G. Stephanssonar, og sjálfur hefur hann farið virðingarorðum um þetta skáld. Nú er það vitað, að St. G. St. hefur ekki aðeins talið sig sósíalista, heldur beinlínis bolsévíka, eins og glögglega kemur fram í bréfum hans. Ég veit, að hæstv. forseti, sem ég hef ekki reynt að hlutdrægni, leyfir mér að lesa hér upp nokkrar línur úr bréfum St. G. St. Hann segir meðal annars: „Og nú eru þau (flokksblöðin) að byrja að ljúga sig með lagi út úr sinni eigin lygi um ,,bolsévismann“ á Rússlandi þegar engin brögð ætla að duga lengur til að skera hann niður, því hann sigrar heim allan á endanum, af því að hann er sanngjarnastur og eina hjálpin út úr þeim hreinsunareldi, sem mannheimur er staddur í, hann - eða mennirnir í dýpra víti að eilífu, það er ég viss um.“ Ég geri ráð fyrir því, ef Halldór Kiljan Laxness hefði skrifað þetta, að komið hefði löng grein í Tímanum um þennan landráðamann, sem allir góðir Íslendingar ættu að snúa baki við. En Jónas Jónsson hefur þó beitt sér fyrir því, að gefin væru út rit þess manns, sem skrifaði fyrrnefnd orð. St. G. St. segir enn fremur: „Taflið er aðeins um - fast þetta með lögum eða aðeins með bardaga? Rússastjórn æskir einskis nema friðar til að fullkomna hjá sér þetta fyrirkomulag, sem hún trúir á, en fær ekki frið. Öll „hervöld helvítanna“, auður og stjórnarvöld allra ríkja, sem nú eru uppi, siga á hana öllum hennar nágrönnum með mútum, undirróðri, liðstyrk, herbúnaði og hótunum. Þetta síðasta veit ég, því að það gerist nú samtíða mér. Hvernig nýja fyrirkomulagið reynist, er ímyndun mín enn, því það er ekki svo þrautreynt enn, né verður í minni tíð, en eftir bezta viti sé ég ekki annað úrræði almenningi lífvænlegt.“ Ég held, að þessar línur sanni, að St. G. St. skoðaði sig kommúnista, enda kallaði hann sig beinlinis bolsévíka. Ef hv. þm. S.-þ. væri sjálfum sér samkvæmur, hefði hann sízt átt að beita sér fyrir því, að rit þessa manns væru gefin út í geysimikæu upplagi. Í sveitum þeim, þar sem menn vilja ekki líta við ritum H.K. L., að því er hann segir, ætti hann, finnst mér, að benda sínum andlegu sonum og dætrum á það, að háskalegt geti verið að lesa rit St. G. St. Hv. þm. S.-Þ. deildi á sjálfstæðismenn á þingi fyrir að hafa gerzt aðstoðarmenn kommúnistans Kristins Andréssonar. Hann sagði, að þeir skildu ekki einu sinni, hverjar væru lágmarkskröfur um flokkssiðgæði. Flokkssiðgæði er þá að hans dómi fólgið í því að geta ekki fallizt á að styrkja skáld, ef þau eru pólitískir andstæðingar. Ég veit, að fjöldi hv. þm. hefur hlustað á þetta með viðbjóði. Ég er viss um, að þeir vilja yfirleitt ekki viðurkenna slíkt flokkssiðgæði. Þó að menn séu hér bundnir flokksböndum, treysti ég því, að þetta flokkssiðgæði verði ekki ofan á, heldur reyni hv. þm. að lagfæra þau axarsköft, sem gerð voru með því að taka styrkveitingar til skálda og listamanna úr höndum Alþ. Hér hefur komið fram brtt. á 324. þskj. við brtt. þá, sem áður var fram komin um það að taka styrki til skálda og listamanna aftur upp í 18. gr. Ég skal ekki ræða þessa till. ýtarlega, en aðeins minna á það, að þeir Davíð Stefánsson, Guðm. G. Hagalín og Magnús Ásgeirsson hafa hér nokkra sérstöðu að því leyti, að þeim voru veittar stöður við bókasöfn úti á landi í viðurkenningarskyni og sem nokkurs konar skáldastyrkur. Það má raunar segja, að það sé ekki styrkur að leyfa þeim að vinna fyrir sér á þennan hátt. En samt var þetta hugsað þannig, og þess ber að gæta, að þessar stöður eru hagstæðar og hafa orðið þeim til mikillar hjálpar. Ég minnist aðeins á þetta, en mun ekki gera það að neinu kappsmáli, hvorki til eða frá. Annars býst ég við, að orðið geti nokkrar deilur, þegar á að fara að vega og meta það, hverjir eigi að fá 5000 kr., hverjir 4000 kr. o.s.frv., en augljóst virðist þó, að minni hætta er á mistökum, ef þinginu er fengið þetta í hendur en menntmn. Ég mæli því eindregið með því, að frá þessu verði gengið hér í þinginu.



Ég get að mestu leitt hjá mér það, sem hv. þm. S.-Þ. sagði í sambandi við XXVII. brtt. á þskj. 312 og þátt minn og hv. þm. Snæf. í henni, sérstaklega þar sem það snertir lítt kjarna málsins. Þó verð ég að benda á þá kaldhæðni örlaganna, sem kemur fram í því, er hv. þm. S.-Þ. stendur hér upp og eys auri yfir kommúnista, um leið og lýst er yfir því í blaði hans, að haldið sé áfram samningum við þessa landráðamenn, sem hann líkir við þjófa og morðingja. Það situr þess vegna illa á honum að saka okkur hv. þm. Snæf. um að hlúa að kommúnismanum. Að öðru leyti get ég leitt hjá mér þessa ræðu, sem var lítið annað en uppsuða úr gömlum Tímadálkum. Annars er það furðulegt, þegar verið er að reyna að læða því inn hjá þjóðinni, að verið sé að hlynna að kommúnismanum með því að taka upp þá stefnu, sem listamenn hafa sjálfir óskað eftir. Má benda á það, að meðal þeirra manna, sem óskað er eftir, að veittur verði styrkur í 18. gr., eru mjög fáir, sem verið lafa í tengslum við ákveðna stjórnmálaflokka. Ég er á sama máli og margir aðrir um það, að óheppilegt sé, að áróðri sé blandað saman við listastarfsemi. Mun það og fremur fátítt hér á landi. Ég ætla svo að víkja að aðalefni till. okkar, að horfið verði að sama ráði og áður var með því að taka viðurkennda listamenn inn á 18. gr. Það er algerlega óviðunandi, að á þeim fari fram árlegt mat og þeir séu vegnir á vog hálfsefsjúkra gamalmenna eins og hv. þm. S.-Þ., sem hefur haft forustu þeirrar stofnunar, sem úthlutað hefur listamannastyrkjum. Enda hefur þetta fyrirkomulag reynzt hörmulega, svo að skapazt hefur fjandskapur og óvild milli listamanna og þeirra, er úthlutað hafa listamannastyrkjunum. Þetta er því alveg fordæmt skipulag á þessum málum. Þegar formaður menntamálaráðs stendur árum saman í svæsnum og rætnum svívirðingum við þá, sem hann á að styrkja og styðja, þá er auðsætt, að það hlýtur að leiða út í hreina vitleysu. En svona hefur þetta verið. Af þessum ástæðum flytjum við till. okkar á þskj. 312, en ekki til þess að hlúa að kommúnistum. En það er eitt af herbrögðum hv. þm. S.-Þ. að reyna að kenna alla listamenn við kommúnisma, og ég er viss um, að það herbragð hans hefur aukið fylgi kommúnista meira en flest annað. En ég er mest hissa á því, að flokkur þessa hv. þm. skuli geta staðið í samningum um stjórnarmyndun við þessa menn, sem hann hefur nefnt bæði þjófa og morðingja. Ég vil í sambandi við þá stefnubreytingu, sem felst í þessari till., minna á, að listamannaþingið í haust samþ. einróma að taka upp þá stefnu, sem í till. felst, og hygg ég, að hv. þm. geti hlustað á rödd þeirra manna án þess að skemma álit þingsins. Ég þarf svo ekki að fjölyrða miklu meira um þetta. Ég vil aðeins benda á það, að þótt ég standi að þessari brtt., þá er mér ljóst, að ýmsir gallar geta verið og eru á úthlutuninni samkv. henni. En það raskar ekki þeirri staðreynd, að hver breyt. í þessum málum hlýtur að verða til batnaðar frá því, sem nú er. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um nöfn þeirra listamanna, sem við höfum tekið upp í till. okkar. Til samanburðar höfðum við síðustu úthlutun Alþ. á 18. gr. Um það má vitanlega ýmislegt segja, það má vel vera, að því þingi hafi yfirsézt um eitt eða annað, en við álitum ekki rétt að byrja með því að taka neinn út af þeim mönnum, heldur höfum við bætt ýmsum nýjum við. Alþ. þarf að átta sig á því, hvernig ástandið raunverulega er orðið í þessum málum; það er alveg óþolandi. Takist aftur á móti samvinna með listamönnum og þeim, sem að þeim eiga að hlynna, og verði þessi till. samþ. og stefnubreyt. mörkuð, þá mætti nokkuð betur una við en áður. Ég lýk máli mínu með því að óska þess, að Alþ. beri gæfu til að ráða vel og viturlega fram úr þessum málum, svo að ekki endurtakist hinn ljóti leikur undanfarinna ára.



Ég mun reyna að stytta mál mitt eins og mér er unnt. Út af ummælum hv. 2. landsk. viðvíkjandi þeim bókavörðunum Magnúsi Ásgeirssyni, Davíð Stefánssyni og Guðmundi Hagalín, um að þeir nytu sérstöðu, þá vil ég benda á, að það er ekki rétt. Þótt þeir standi hér á fjárl., þá hafa bókasöfn þeirra ekki hærri styrk en önnur, eða aðeins kr. 2500 hvert. Það er því rangt, að stofnanir þær, sem þeir vinna við, njóti sérstakra hlunninda. Eini munurinn er sá, að framlagið til þessara bókasafna er bundið því skilyrði, að nefndir menn séu ráðnir við þau sem bókaverðir. Þegar hv. 2. landsk. er því að tala um sérstöðu þessara manna, er grunur minn sá, að honum hafi ekki þótt þeir nógu þægir ljáir í þúfu kommúnista. Ég lýsi yfir því, að afstaða mín fer eftir því, hvort misréttið í þessari till. er leiðrétt. Þá skal ég víkja máli mínu að hv. 2. landsk. Hann hefur nú endurtekið þau ummæli sin, að þm. muni hafa greitt atkv. móti betri vitund. Hæstv. forseti hefur ekki vítt þessi ummæli, og hygg ég það stafi af því, að honum hafi ekki þótt ásakanirnar svo þungvægar frá þessum hv. þm. Ég er ekkert undrandi, þótt ég fengi sitt af hverju frá honum. En þó hefur tal hans að þessa sinni farið svo langt út fyrir það, sem venjulegt og frambærilegt er, að það hefur alveg gengið fram af mér. Hann gerði að umtalsefni formannskosningu mína í fjvn. Sagði, að ég hefði verið nógu blíður, meðan ég hefði verið að fá mig kosinn. Sannleikurinn er sá, að ég færðist undan því að vera kosinn og stakk upp á hv. 2. þm. S.-M. (EystJ). Ég átti tal um þetta við hann, og leyfði hann mér að stinga upp á sér. Eins talaði ég um þetta við hv. 6. landsk. (LJós) og vitna um það til hans. En bæði hv. 2. landsk. (ÞG) og hv. 6. landsk. neituðu að kjósa hv. 2. þm. S.-M. og kváðust ætla að kjósa mig, þótt ég bæðist undan því. Geti hv. 2. landsk. fengið hv. 6. landsk. til að bera annað í þessu máli en ég hef hér sagt, þá skal hann reyna. En geti hann það ekki, þá stendur hann afhjúpaður sem vera ber. Ég treysti á drengskap hv. 6. landsk., þótt ég treysti ekki á drengskap hv. 2. landsk. Ég hafði ekki búizt við að þurfa að ræða þetta mál hér opinberlega, en verð að gera það að gefnu tilefni. Hv. 2. landsk. gerði sig hlægilegan að því leyti, er hann lýsti því, hvernig ég hefði átt að ginna hann, þennan skelegga baráttumann, til þess að gefa út allt annan fyrirvara en hann raunverulega ætlaði að gefa út. Ég aðstoðaði þá félaga við að koma fyrirvara sínum í form, það voru öll mín afskipti af þessu máli. Mér fannst það vera skylda mín sem formanns n. að leiðbeina þeim um þinglegan fyrirvara. Ég bjóst aldrei við neinu sérstöku þakklæti fyrir þetta, en að hv. 2. landsk. gerði sig eins að athlægi viðvíkjandi þessu og hann hefur gert, það datt mér ekki í hug. Ég læt þetta nægja um þennan hv. þm. En Ég veit með vissu, að þótt deildar meiningar kunni að vera um ýmislegt í fjvn., þá mun n. öll vera á einu máli um framkomu hans nú. Eins og ég áður hef lýst yfir, þá vann þessi hv. þm. í fjvn. með drenglyndi, að ég hélt, þótt framkoma hans sé nú orðin öll önnur. Ég veit ekkert, hvað veldur þessu, en ég vil að síðustu óska Sósfl. þess, að hann megi vaxa í réttu hlutfalli við sanngirni og drengskap þessa hv. þm. (ÞG).



Herra forseti. - Ég skal vera fáorður. Þó vil ég geta þess að gefnu tilefni, að mér virðist form. fjvn. hafa sýnt staka lipurð í starfi sínu. En ástæðan til þess, að ég stóð upp, var sú, að n. hefur enn ekki getað haft fund um fram komnar brtt., en sumar þeirra eru þannig, að ég mundi óska eftir að geta athugað þær betur, áður en gengið væri til atkvgr. Ég mæli hér aðeins fyrir mig, en ekki fyrir hönd n., en þó munu ýmsir hugsa líkt og ég um þetta. Það er t.d. brtt. við læknisvitjanastyrkinn. Ég vildi taka það mál upp á öðrum grundvelli og vildi óska, að þetta kæmi ekki til atkvgr. strax. Þá er brtt. um, að tillag til náttúrufræðifélagsins sé hækkað. Ég er heldur ekki búinn að athuga þá brtt., og er sama um hana að segja, að ég vildi geta athugað hana nánar. Hinu sama gegnir um 21. lið á sama þskj. (þskj. 312), um framlag til Bandalags íslenzkra listamanna. Eins er um skólasjóð og 26. lið á þessu sama þskj. Ég óska eftir, að þessar brtt. séu teknar aftur til 3. umr., og hinu sama gegnir með suma liðina á þskj. 303. Í fáum orðum sagt stóð ég aðeins upp til þess að fá þessar brtt. teknar aftur til 3. umr. Ég blanda ekki öðru inn í þetta mál mitt, en ég undrast aðeins þær umræður, sem hér hafa farið fram, sem ekkert tilefni virðist hafa gefizt til í n. Þetta er eitthvert móðursýkiskast út af hræðslu við niðurskurð.



Það eru aðeins nokkur orð viðvíkjandi því, sem hv. þm. Ísaf. sagði um brtt. Þetta er mesti misskilningur hjá hv. þm. Styrkhæstir menn höfðu 5000 kr. árið 1938. Þessir allir voru með 2500 kr. Við gátum ekki hækkað þá alla. Við gátum ekki skilið ráðstafanir Alþ. öðruvísi en styrkur sá, sem þeir hafa á 15. gr., til bókasafna, væri bókasafnsstyrkur. En eins og ég tók fram fyrr í dag, greiði ég með ánægju atkv. með þeirri till., sem fram er komin. Ég greiði með ánægju atkv. með því, að ekki sé verið að metast um menn eftir pólitískum skoðunum eða eftir því, hvort einhver litur á þennan sem meira skáld en annan. Ég get tekið undir það, að þessir styrkir komi aftur undir 18. gr. fjárl. Hins vegar tekur mig sárt, að þessar harðvítugu deilur skuli hafa þurft að vera hér út af listamönnum. Og mér finnst, að Alþ. ætti nú að binda enda á þetta mál með því að láta listamenn fá vilja sínum framgengt í þessu efni og setja þá aftur inn í 18. gr. Það er sorglegt, að þessar illvígu deilur skuli þurfa að endurtaka sig hvað eftir annað, utan þings og innan, um þessi mál. Og ég harma mjög mikið, ef ég þarf framvegis að verða þátttakandi í s v ona deilum.