Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér er lagt fyrir, hefur átt hér alllangan aðdraganda. Það var 9. jan. 1958, sem menntmrn. skipaði nefnd til að endurskoða gildandi lagafyrirmæli um Íþróttakennaraskóla Íslands. Frv. barst frá nefndinni með bréfi 7. nóv. 1964. Enn leið og beið, og frv. var ekki lagt fyrir Alþ. fyrr en á síðasta ári. Þá varð það ekki útrætt. Síðan hafa þeir tveir menn, sem mestan þátt áttu í samningu frv., skólastjóri Íþróttakennaraskólans og íþróttafulltrúi ríkisins, farið yfir frv. enn einu sinni og gert á því nokkrar minni háttar breytingar, og síðan er það hér lagt fyrir í annað skipti í þeirri von, að það hljóti nú afgreiðslu háttv. Alþ. Meginmarkmið þessa lagafrv. er að gera þær breytingar á starfsháttum Íþróttakennaraskólans, að hann verði færari um það en nú er að útskrifa íþróttakennara, sem fullnægja þeim kröfum, sem til slíkra kennslukrafta þarf að gera í nútímaskólakerfi. Það verður æ ljósara, hversu brýn þörf er á því, að íþróttakennslunni sé vel hagað og vel fyrir komið. Enginn mun mæla á móti því lengur, að flestum mönnum í nútímaþjóðfélagi er þörf á að stunda líkamsrækt, eftir því sem hugur beinist til, og grundvöllinn að þeirri líkamsrækt þarf að leggja á skólaárunum. Það er því töluvert heilsufarsatriði, töluvert atriði fyrir þjóðarheilsuna, hvernig til tekst um íþróttakennsluna í skólakerfinu. Meginatriðið, sem frv. gerir ráð fyrir við eflingu íþróttakennaranámsins, er það, að skólinn skal gerður að tveggja ára skóla, honum skal breytt úr eins árs skóla með 9 mánaða námstíma í tveggja ára skóla með 81/2 mánaðar námstíma hvort ár. Þar að auki er ætlazt til, að nemendur starfi við íþróttakennslu sumarið á milli námsvetranna í 70 klst. hið minnsta. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að verulega sé fjölgað kennslugreinum í Íþróttakennaraskólanum, hann útskrifi fjölhæfari kennara en hingað til - ekki aðeins í íþróttagreinunum sjálfum, heldur einnig kennara, sem færir séu um að taka að sér kennslu í líkams- og heilsufræði á barna- og gagnfræðaskólastigi, kennslu í skyndihjálp, eftir því sem nauðsyn kann að krefjast, og aðstoð og kennslu í félagsstörfum hjá ungmennafélögum, íþróttafélögum og einnig auðvitað innan skólanna .sjálfra, eftir því sem ástæða þykir til að gera félagsstörf að þætti í náminu. Að sjálfsögðu býr sú hugsun hér að baki, að með þessari skipan verði unnt að tryggja einnig hinum smærri skólum íþróttakennara með fullt nám og þá hæfni, sem bezt fæst í Íþróttakennaraskólanum, því að eins og skólakerfi okkar er úr garði gert, er ekki við því að búast, að í öllum hinum smærri skólum sé fullt verkefni við íþróttakennsluna eina fyrir íþróttakennara. Með því að víkka námssvið íþróttakennaranna er reynt að búa svo um hnútana, að fullur starfsvettvangur sé fenginn manni með íþróttakennaramenntun einnig við hina smærri skóla. Þá er ætlazt til samkv. frv. þessu, að inntökuskilyrði í Íþróttakennaraskólann séu þyngd nokkuð. Þar er gert ráð fyrir prófi frá framhaldsdeildum gagnfræðaskóla með ákveðinni lágmarkseinkunn, prófi frá undirbúningsdeild sérnáms við Kennaraháskóla Íslands, stúdentsprófi eða almennu kennaraprófi. Þetta eru hin almennu inntökuskilyrði, sem frv. gerir ráð fyrir, en hingað til hefur nægt miðskólapróf. En til þess að útiloka ekki þá, sem þegar hafa lokið einhverri þjálfun í íþróttakennslu, frá því að ganga í Íþróttakennaraskóla Íslands með hinum fullkomnari kennsluháttum er tekið inn ákvæði um, að skólinn hafi heimild til þess að veita öðrum skólavist, sem ekki uppfylla hin almennu skilyrði, ef skólastjórn telur, að ástæða sé til. Einnig eru nýmæli í frv. um stjórn skólans. Gert er ráð fyrir skólaráði, sem í eiga sæti skólastjóri, fastir kennarar við skólann og fulltrúar úr hópi nemenda. Að auki er gert ráð fyrir skólanefnd, sem skipuð sé fulltrúum Íþróttasambands Íslands, Ungmennafélags Íslands, íþróttafulltrúa ríkisins, fulltrúa Íþróttakennarafélagsins og form. tilnefndum af rn. Ljóst er, að þessi efling Íþróttakennaraskólans krefst þess, að við hann sé bætt starfskröftum í kennaraliði. Vegna þess, hvernig til hagar á Laugarvatni, þar sem aðrir skólar starfa, sem hafa að sjálfsögðu fulla þörf fyrir íþróttakennara, er gert ráð fyrir, að Íþróttakennaraskólinn skuli leggja þeim til íþróttakennara af sinni hálfu. Með því móti á að vera unnt að tryggja, að við Íþróttakennaraskólann starfi menn með fjölþættari undirbúningsmenntun en ella væri, þannig að þeir vinni hluta af starfi sínu við Íþróttakennaraskólann, en hinn hlutann við almenna íþróttakennslu við aðra skóla á skólasetrinu. Að lokum vil ég taka það fram, að eins og fskj. bera með sér, eru ekki allir á einu máli um, að rétt sé, að Íþróttakennaraskóli Íslands sé á Laugarvatni. Uppi eru raddir um, að flytja beri hann þaðan og þá helzt hingað til Reykjavíkur. Ég vil taka fram fyrir mitt leyti, að ég teldi það mjög misráðið að gera breytingu hér á, rífa skólann upp frá Laugarvatni, að svo komnu máli. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að hæstv. menntmrh. hefur lagt hér fram þetta frv. um Íþróttakennaraskóla Íslands, en eins og hann tók fram, var þetta frv. lagt fram á síðasta þingi af fyrrv. menntmrh., en varð þá ekki útrætt. Ég verð að segja það, að mér finnst, að það hafi verið alllangur dráttur á því frá því, að nefnd var skipuð til þess að semja frv. um Íþróttakennaraskóla Íslands og þar til frv. var lagt fram á s. l. ári. Ég vænti þess því, að hæstv. menntmrh. og hv. menntmn. þessarar d. leggi á það áherzlu, að þetta frv. fari nú í gegn á þessu þingi. Uppbyggingu Íþróttakennaraskólans á Laugarvatni hefur miðað fremur seint áfram þangað til nú á síðustu árum, að veitt hefur verið talsvert fé til að byggja þar mjög myndarlegt heimavistarhús, og fjárframlög síðustu fjögur árin hafa verið mjög myndarleg, og þau mál hafa verið leyst m. a. með góðri samvinnu við Íþróttasamband Íslands. En hins vegar skaut nokkuð skökku við í sambandi við afgreiðslu síðustu fjárl., að þá er ekki farið eftir till. skólastjóra Íþróttakennaraskólans um áframhaldandi fjárveitingar til skólans og þær eru skornar niður það mikið, að þær nægja vart til þess að ljúka endanlega við frágang á heimavistarhúsnæði. Þó að vitað sé, að frá því að þessi skóli var gerður að ríkisskóla, eru liðin, að mig minnir, tæp 30 ár, þá er enn þá kennt í bráðabirgðahúsnæði í þessum skóla, og þegar breytt er nú um stefnu og námstími tvöfaldaður í þessum skóla, þá er ekki jafnframt hægt að draga úr eða jafnvel fella niður framkvæmdir til uppbyggingar á þessum skóla. Ég vil mjög ákveðið vænta þess, að hæstv. menntmrh. taki það upp í till. síns rn. við gerð fjárl. fyrir árið 1973, að myndarlegt stofnframlag verði til þessa eina íþróttakennaraskóla á landinu. Hæstv. menntmrh. gat þess, að ekki væru allir sammála um, að Íþróttakennaraskóli Íslands ætti að vera á Laugarvatni. Þetta kemur fram í bréfi, sem er prentað hér sem fskj. með þessu frv., en það er bréf frá Íþróttakennarafélagi Íslands varðandi staðsetningu skólans, en þar segir svo um staðsetningu skólans að Laugarvatni: „Í þessu sambandi vill stjórnin . . .“ þ. e. stjórn þessa félags, Íþróttakennarafélags Íslands, „. . . taka fram, að hún telur, að staðsetning skólans að Laugarvatni hafi ýmsa ókosti í för með sér og geri til að mynda skólanum illmögulegt að fá sérmenntaða kennara til starfa.“ Mér finnst rétt og mér fannst vænt um það, að það kom órækt fram hjá hæstv. ráðh„ að hann telur óráð að hverfa frá því, að Íþróttakennaraskólinn verði á Laugarvatni, þar sem honum var á sínum tíma ætlaður staður og þar sem búið er að byggja mikið fyrir hann. Þess vegna kemur manni þessi hugmynd mjög á óvart í umsögn félags eins og félags íþróttakennara, og í raun og veru má segja það sama um það álit svo margra, að það sé eiginlega ekki hægt að staðsetja neina stofnun nema í Reykjavík. Ég skil ekki í því, að við getum haldið áfram að byggja allt landið, ef þessi sjónarmið eiga að vera lengur ráðandi. Og þá spyr maður: Var þessi skóli settur niður á einhverjum stað, þar sem erfitt var um samgöngur og þar sem lítil byggð var? Ég held, að flestir verði að viðurkenna það, að Laugarvatn er stór og vaxandi staður. Þar eru fimm menntastofnanir staðsettar: 1) Barnaskóli Laugardalshrepps, 2) Húsmæðraskóli Suðurlands, 3) Héraðsskólinn á Laugarvatni, 4) Menntaskólinn á Laugarvatni og 5) Íþróttakennaraskóli Íslands. Ég held, að hver sæmilega dómbær maður sé mér sammála um það, að slík staðsetning ætti að tryggja það, að það væri hægt að fá kennslukrafta að þessum skóla eins og öðrum skólum á þeim stað. Ég held, að þetta sjónarmið sé orðið svo ríkt hjá mörgum, að a. m. k. Alþ. verði að fara að taka harðar á þessu en hefur verið gert oft áður. Mér fannst eiginlega ekki hægt að láta þessa umr. fara fram, án þess að þessu sjónarmiði væri mótmælt, því að ég tel, að fyrst skólanum var ákveðinn staður á Laugarvatni í upphafi og fyrst búið er að vinna þar að framkvæmdum upp á tugi millj. kr., þá sé nú eiginlega varla hægt að hlusta á þá aths., að nú þurfi endilega að hlaupa frá því og færa þennan skóla til Reykjavíkur. Það er líka búið að koma upp aðstöðu til íþróttaiðkana og íþróttakeppni á Laugarvatni á undanförnum árum, og enginn ætti að gera lítið úr því, sem þegar hefur verið gert, þó að margt sé ógert við þennan skóla, og ég held, að það væri stigið spor aftur á bak, ef taka ætti tillit til slíkra sjónarmiða sem þessara. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég endurtek það, að ég fagna því, að hæstv. menntmrh. hefur lagt fram þetta frv. að nýju svo til óbreytt, eins og fyrrv. menntmrh. lagði það fram hér á síðasta þingi, og ég vænti þess, að þetta frv. fari nú í gegn á þessu þingi og í framhaldi af því beiti hæstv. menntmrh. sér fyrir því, að upp verði teknar í fjárl. næsta árs myndarlegar upphæðir til framkvæmda við þessa einu menntastofnun sinnar tegundar hér á landi.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka undir orð síðasta ræðumanns, hvað snertir ánægju með endurflutning á þessu frv. um Íþróttakennaraskóla Íslands. Varðandi umr. um staðsetningu skólans er það í sjálfu sér engin goðgá, þótt skólinn þyrfti skólans vegna að vera staðsettur í Reykjavík; það er í sjálfu sér engin höfuðsynd. En ég get tekið undir það, að það væri mjög æskilegt, að skólinn gæti starfað áfram að Laugarvatni. þar sem að mörgu leyti er mjög ákjósanleg aðstaða fyrir slíka kennslu og fyrir slíka starfsemi. En það, sem skiptir máli, þegar rætt er um staðsetningu skólans, er náttúrlega einfaldlega það, hvort hægt er að reka skólann með eðlilegum hætti á einum eða öðrum stað, þ. e. ef í ljós kemur, að ekki er hægt að reka íþróttakennaraskóla að Laugarvatni, vegna þess að ekki fæst þangað fólk og aðstaða er ekki fullnægjandi; að sjálfsögðu verður það að ráða úrslitum. Nú kemur það fram í fskj. með þessu frv., að þeir aðilar, sem virðast hafa fengið þetta frv. til umsagnar, hafa gert ýmsar aths. um einstök ákvæði þessa frv., og þar sýnist mér vega þyngst aths. þeirra varðandi staðsetninguna að Laugarvatni. Ráðh. hefur þegar lýst þeirri skoðun sinni, að hann telji þetta ekki vera þess eðlis, að hægt sé að taka tillit til þess, og er hægt að virða það sjónarmið, og mér skilst, að hann leggi frv. fram að þeirri ákvörðun tekinni, að staðsetning skólans skuli áfram vera að Laugarvatni og þess vegna þurfi ekki að bera þetta mál frekar undir þessa eða aðra aðila, eins og farið er fram á í þessum umsögnum nefndra aðila, þ. e. Íþróttakennarafélags Íslands og Samtaka ísl. kennaranema. Með leyfi hæstv. forseta segir m. a. í fskj. eða umsögn Íþróttakennarafélagsins: „Stjórnin dregur hins vegar mjög í efa, að þær breytingar á skólanum, er frumvarpið gerir ráð fyrir, séu nægjanlegar til að koma menntun íþróttakennara í viðunandi horf og getur því ekki lýst yfir stuðningi sínum við frumvarpið, heldur telur nauðsynlegt að ítarleg endurskoðun á því fari fram hið bráðasta og áður en það verður tekið til umr. á ný á Alþingi. Þessu til stuðnings leyfir stjórnin sér að benda á, að sérstaklega þurfi að endurskoða þær greinar frumvarpsins er fjalla um hlutverk og stjórn skólans, námsgreinar, inntökuskilyrði og staðsetningu skólans að Laugarvatni.“ Það má vel vera, að það sé misskilningur hjá mér, en ég skil það svo, að þessi endurskoðun, sem þarna er farið fram á, hafi ekki farið fram, þ. e. að þetta félag hafi ekki fengið aðstöðu til að láta í ljósi frekara álit sitt á þessu frv., síðan þessi umsögn var send, en hún er dags. 21. okt. 1971. En af þessum upplestri mínum má sjá, að félagið gerir ýmsar aðrar aths. en þær, sem snerta staðsetninguna, þ. e. svo sem um stjórn skólans, námsgreinar, inntökuskilyrði o. s. frv. Þetta álit kemur enn fremur fram í umsögn Samtaka ísl. kennaranema, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í umsögninni kemur fram, að fjölmargt má betur fara og betur ræða. Má þar nefna atriði eins og inntökuskilyrði, námsgreinar og próf, stjórn skólans og starfsmenn, auk staðsetningar skólans að Laugarvatni.“ Síðan fylgja nokkuð ítarlegar brtt. þessari umsögn. Nú skal ég engan dóm leggja á það, hvort það sé hægt að taka þessar aths. til greina. Ég skal játa það, að ég hef ekki rannsakað þetta mál niður í kjölinn. Mér er hins vegar ljóst, að Íþróttakennaraskólinn hefur verið hálfgerð hornreka. Öll aðstaða hans hefur verið mjög takmörkuð, og af þeim sökum hafa þeir nemendur, sem útskrifazt hafa úr skólanum, kannske ekki verið nægilega vel menntaðir til þeirra starfa, sem til stendur, að þeir taki að sér. Þess vegna fagna ég því, að þetta frv. kemur nú fram og getur orðið til þess að bæta íþróttakennslu og menntun íþróttakennara, en það má ekki vera að mínu viti gert á þann hátt, að það sé í fullri andstöðu við það fólk, sem nú þegar hefur hlotið þessa menntun, eins og virðist koma fram með þeim umsögnum, sem með þessu frv. fylgja. Ég veit þess vegna satt að segja ekki, hvort ég á að spyrja ráðh. um það, hvort hann hyggist leita umsagnar þessara aðila eða taka tillit til þeirra að einhverju leyti, hvort hann líti svo á, að það verði gert í meðförum Alþ., eða hvort hann hafi tekið þá ákvörðun að mæla með, að þetta frv. sé samþ., eins og það liggur fyrir nú þrátt fyrir þessar aths. En ég vil sem sé ítreka það álit mitt, að ég tel það mjög til bóta og fagna því, að þetta frv. er komið fram og vænti þess, að það verði samþ. á þessu þingi lög um Íþróttakennaraskóla Íslands á þann veg, að allir geti vel við þau unað.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég hafði ætlað að gera hér örstutta fsp. til menntmrh. út af þessu máli. Hún er í stuttu máli vegna þess, að ég tel, að það sé mikil ástæða til þess að endurskoða nú alla tilhögun kennaramenntunar í landinu. Þess vegna spyr ég: Er uppi einhver athugun á kennaramenntuninni í landinu með það fyrir augum, að henni verði skipað á annan hátt að einhverju verulegu leyti en nú er? Hefur af hálfu rn. eitthvað verið gert í þessu efni? Fyrst ég er hér staðinn upp, þá vildi ég lýsa þeirri skoðun minni, sem kom raunar fram hjá báðum ræðumönnum hér á undan, að það sé mjög varhugavert að taka Íþróttakennaraskóla Íslands og rífa hann upp með rótum frá Laugarvatni og flytja hann hingað til Reykjavíkur. En eins og við vitum, þá hefur það verið og hefur raunar komið fram núna í frv., sem liggur fyrir Alþ. um fiskiðnskóla, að svo virðist, sem mörgum þyki, að það sé ekki hægt að hafa neina ríkisstofnun nokkurs staðar annars staðar en í Reykjavík. Þetta held ég, að sé mikill misskilningur og sé mikil ástæða til þess að kanna rækilegar, hvaða stofnanir væri hægt að reka úti á landi til þess, að þær geti þar um leið þjónað því markmiði að treysta byggð í landinu, um leið og þær þjóna hinu almenna markmiði fyrir landið í heild. Mér er það fyllilega ljóst, að það er ekki sama, um hvaða stofnanir er hér að ræða, en margar hverjar og ekki sízt Íþróttakennaraskóli Íslands virðast vera mjög vel settar úti á landi, þar sem skilyrði eru fyrir hendi, en svo virðist sem það sé einhver árátta á mönnum að líta svo á, mörgum hverjum a. m. k., að engar stofnanir geti verið annars staðar en hér í Reykjavík. En ég vona, að hæstv. menntmrh. geti gefið mér einhverjar upplýsingar um það, hvort einhver athugun hafi farið fram á skipan kennaramenntunar í landinu í heild og hvers sé að vænta í þeim efnum.



Herra forseti. Ég fagna góðum undirtektum hv. þm., sem hér hafa talað, við þetta frv., þeirra hv. 2. þm. Vestf. 9. landsk. þm. og 5. þm. Norðurl. e. Ég vona, að þessar góðu og jákvæðu undirtektir viti á það, að þetta frv. verði nú að lögum eftir langa mæðu, eftir að það er búið að vera á döfinni í 13 ár. Hér hefur verið beint til mín fsp., og ég ætla að leyfa mér að svara fyrst fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. um, hvort uppi séu á vegum menntmrn. formlegar athuganir á endurskipan kennaramenntunar í landinu. Því er þar til að svara, að engin slík heildarathugun er í framkvæmd. Nýjasta stórbreyting, nýjasti stóratburður, í endurskipan kennaramenntunarinnar var stofnun Kennaraháskóla Íslands nú fyrir tiltölulega skömmu, og með samþykkt þeirra l. tók Alþ. svo örlagaríka ákvörðun um framkvæmd kennaramenntunarinnar, að ekki eru að mínu viti efnisleg tök á því að hefja allsherjarendurskoðun á kennaramenntuninni fyrr en nokkur reynsla er fengin af því, hvernig sú skipan, sem l. um Kennaraháskóla Íslands mæla fyrir um, reynist í framkvæmd. Kennaraháskóli Íslands tók í fyrsta skipti til starfa á nýliðnu hausti. Nú í dag var verið að skipa við hann fyrstu lektorana og kosning rektors mun líklega eiga sér stað alveg á næstunni, svo að þessi stofnun er rétt aðeins að hlaupa af stokkunum. Þetta er það svar, sem ég get gefið við fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. Honum kann máske að þykja það ófullnægjandi, en því miður get ég ekki meira um málið sagt, eins og það horfir við frá mínu sjónarmiði. Spurning hv. 9. landsk. þm. var á þá leið, hvort farið hefði verið eftir óskum þeim, sem settar eru fram í fskj. með frv. frá tveim aðilum. Af sjálfu sér leiðir, að það hefur ekki verið farið eftir þeim óskum. Ef svo hefði verið gert, hefði rétt ein nefndin verið sett á stofn, henni verið fengið frv. til athugunar. Það hefði orðið, eins og gefur að skilja, mjög mikill ágreiningur og átök um veigamikil efnisatriði frv. Þar með hefði verið rækilega fyrir því séð, að málið hefði verið tafið í kannske nokkur ár enn. Að því vil ég ekki standa. Hins vegar liggja fyrir álit þessara aðila. Þau liggja hér fyrir allítarleg og - að því er virðist - þó nokkuð vel hugsað álit frá Samtökum ísl. kennaranema, námsfólkinu í Kennaraháskólanum. Álit Íþróttakennarafélagsins er hvergi nærri eins ítarlegt né þaulhugsað, en þar koma þó ákveðnar viljayfirlýsingar í ljós. Með því að fá þessum aðilum og reyndar fleirum, sem ekki svöruðu, frv. til athugunar, er fyrir því séð, að sjónarmið þessara aðila liggja fyrir Alþ., þegar það afgreiðir nú málið endanlega. Ég hef séð ástæðu til að taka hér þegar í stað afstöðu af minni hálfu til eins meginatriðis í þessu máli - sem sé, hvort eigi að slá striki yfir það, sem gert hefur verið á Laugarvatni til að efla þar íþróttakennaraskóla, og fara að koma upp nýrri stofnun hér í Reykjavík. Þetta er svo mikið höfuðatriði, að ég vildi alls ekki láta undir höfuð leggjast að lýsa minni skoðun á því þegar í upphafi. Svo koma fram í þessum álitum ýmis önnur atriði, sem ekki snerta jafnmikið kjarna málsins - sem sé, hvort uppbygging Íþróttakennaraskóla Íslands á að geta haldið áfram sem snurðuminnst á þeim grunni, sem þegar hefur verið lagður. Ég sé ekki ástæðu til að vera að gefa þeim till., sem fram koma í umsögnunum, einkunnir af minni hálfu. Það er alþm. og þá fyrst og fremst þeirrar n., sem málið fær til meðferðar, að líta á það og taka afstöðu til þess. Ég mæli eindregið með því, að þetta frv. sé afgreitt frá Alþ. eftir þeim meginsjónarmiðum, sem þar koma fram. En ég ætla síður en svo að fara að gera það að kappsmáli eða gefa á nokkurn hátt í skyn, að ég ætli að beita mér fyrir því, að þar sé engum stafkrók haggað, öðru nær. Ég mun engin mál leggja fyrir háttv. Alþ. með því hugarfari.



Herra forseti. Um þessar mundir er mjög óvenjulegt ástand á ríkisheimilinu. Ríkisvaldið, sem er langstærsti atvinnurekandi í landinu, á í harðri kjaradeilu við starfsmenn sína. Í s. l. viku héldu opinberir starfsmenn sérstakt þing til þess að fjalla um þessi mál og var þar alger einhugur um, að þeir ættu rétt á nokkurri kauphækkun til jafns við þá launþega, sem nýlega hafa samið um kaup og kjör í frjálsum samningum. Ég hef í höndum ítarlega skýrslu um samanburð á frjálsum vinnumarkaði og kaupi ríkisstarfsmanna fyrir hliðstæð störf. Sem dæmi má nefna, að byrjunarlaun samkv. I. flokki hjá Iðju eru 17 599 kr., en byrjunarlaun ríkisstarfsmanns við Iðjustörf eru 15 749 kr. Munurinn er 1850 kr. Byrjunarlaun járnsmiðs verða 1. marz 1973 27 199 kr. eftir þriggja ára starf. Iðnaðarmaður í hliðstæðu starfi hjá ríkinu hefur á sama tíma 23 603 kr. eftir eins árs starf, og eftir að hafa starfað í 12 ár hefur hann 26 317 kr. Munurinn er frá 882 kr. upp í 3 596 kr. Ég læt þessi dæmi nægja til þess að sýna fram á, að ríkisstarfsmenn hafa sannarlega lægri laun en nýbúið er að semja um á frjálsum vinnumarkaði. Eðlilegt er, að Alþ. fái vitneskju um, hvernig ríkisstj. hugsar sér framvindu þessara mála. Er það endanleg afstaða ríkisstj. að verða ekki við einróma óskum þings Bandalags starfsmanna ríkis og bæja? Ætlar hún að láta málið ganga til Kjaradóms? Ef svo er, hver verður þá stefna ríkisstj. í málflutningi fyrir Kjaradómi? Hér er um að ræða mikla og víðtæka kjaradeilu. Þing opinberra starfsmanna gaf ótvírætt í skyn, að gripið kynni að verða til sérstakra ráðstafana, ef samkomulag næðist ekki. Er augljóst, að þá yrði komið í mikið óefni. Hér er því alvörumál á ferð og nauðsynlegt, að Alþ. fái sem gleggsta vitneskju um, hvert stefnir í þessum málum.



Herra forseti. Fsp. hv. 7. þm. Reykv. vil ég svara því, út af þeim tölum, sem hann nefndi hér, að því miður hef ég ekki við höndina tölur þær, sem voru gerðar af BSRB og starfsmönnum fjmrn. til samanburðar á þessum launaflokkum, sem hann vitnaði til, af því að ég vissi ekki um þetta, fyrr en ég var kominn langleiðina hingað niður eftir, og hafði því ekki tíma til að nálgast þessi gögn. En ég vil segja, að það er rétt hjá hv. 7. þm. Reykv., ef miðað er við byrjunarlaun í lægstu launaflokkunum, að mismunur er þar á. Hins vegar er framkvæmdin þannig hjá ríkinu, að komi þrítugur maður í þjónustu þess, fer hann strax á hæstu laun, vegna þess að honum er þá reiknað til, að þau 12 ár, sem hann er búinn að vera á vinnumarkaðinum, gildi einnig, þó að hann hafi ekki unnið hjá ríkinu. Það, sem ríkisstj. hins vegar bauð fram, var að breyta þessu nú þegar, svo að þeir, sem þetta aldursskeið þyrftu að ganga í gegnum, gætu fengið það undir eins leiðrétt, og þá voru launin orðin sambærileg. Þessu hafnaði BSRB, að taka þessu tilboði ríkisstj., og þess vegna hefur ekki verið um málið samið út frá því tilboði, sem ríkisstj. gerði bandalaginu skriflega nú í s. l. viku, en hafði áður látið koma fram á fundi hjá sáttasemjara, að hún væri til viðræðu um að leiðrétta lægstu launin. Það var hins vegar mat ríkisstj. og þeir útreikningar, sem gerðir voru, að ef inn í þetta dæmi ættu að koma þær hækkanir, sem gerðar voru nú fyrir jólin hjá Alþýðusambandinu, þá mundi þetta reka sig upp fyrir og fara fram úr á vinnumarkaðinum. Um framhald málsins er það að segja, að það er hjá sáttasemjara enn og ríkisstj. hefur gert þetta tilboð, sem ég gat hér um áðan, og ekki hefur verið haldinn fundur síðan það var gert. Hvort eitthvað kann að koma fram í málinu síðar, sem breytir afstöðu til þess, kann ég ekki skil á, en það er sem sagt í höndum sáttasemjara eins og er. Fari málið til Kjaradóms, mun ríkisstj. að sjálfsögðu leggja fram þau rök í málinu, sem hún telur sig hafa. Það er ekki hennar ósk, að með málið verði farið neitt öðruvísi en lög segja fyrir um, og það munu af hennar hendi verða lögð fram þau gögn, sem rökstyðja þá ákvörðun hennar, að enn þá hefur ekki komið fram á vinnumarkaðinum sú launahækkun, sem gefur ástæðu til þess að fara að breyta kjarasamningum opinberra starfsmanna. Því hefur ríkisstj. haldið fram í þeim umr., sem um þetta mál hafa farið fram, og samanburðurinn, sem gerður var, var að okkar hyggju á þann veg, að hann staðfesti þetta. Ég ætla svo hins vegar engu að spá um það, hvernig málið kann að fara hjá Kjaradómi. Það er ekkert nýtt, að slíkt mál gangi þangað, og samkv. lögum ber því að gera það, ef ekki semst, og í Kjaradómi eru valinkunnir menn, sem ég veit, að allir treysta til þess að taka á málinu þannig, að þeir meti rétt rök í því.



Herra forseti. Hér er um mjög viðkvæm mál að ræða, þar sem mönnum hættir til að láta meira stjórnast af tilfinningum en skynsemi. Ég held þess vegna, að út af fyrir sig sé það gott og geti verið gagnlegt, að menn ræði þessi mál hér rólega og af skynsemi. Það, sem er fyrst deilt um í þessu sambandi og hefur fyrst verið um deilt, er lagalegt atriði. Nú segja menn kannske, að í slíkri deilu sem þessari skipti lagaatriði ekki öllu máli, en ég held samt, að það lagaatriði, sem hér er um að tefla, sé þannig vaxið, að ástæða sé til þess að fara um það nokkrum orðum, af því að ég tel, að í sambandi við það hafi gætt mikils misskilnings, misskilnings, sem hefur verið fallinn til þess að valda gremju og sárindum hjá opinberum starfsmönnum. Því er haldið fram af hálfu fyrirsvarsmanna opinberra starfsmanna, að ríkisstj. hafi framið lögbrot með því að taka ekki upp viðræður við opinbera starfsmenn, áður en málið fór til sáttasemjara. Og það er ósköp eðlilegt, að ef opinberir starfsmenn telja þannig brotinn á sér rétt, þá hlaupi þeim kapp í kinn. Ég held fyrir mitt leyti, að hér sé um algeran misskilning að ræða, misskilning, sem kannske er afsakanlegur, en þó alger misskilningur. Það er svo, að þegar um kjarasamninga er að ræða við opinbera starfsmenn, sem fram fara eftir uppsögn á kjarasamningi, þá er þar, eða getur verið, um þrjú stig að tefla. Í fyrsta lagi samningaviðræður á milli aðila, í öðru lagi sáttameðferð fyrir sáttasemjara og í þriðja lagi málsmeðferð fyrir Kjaradómi. Þetta á við, þegar kjarasamningi hefur verið sagt upp og þegar verið er að gera nýjan kjarasamning. En kjarasamningur milli opinberra starfsmanna og ríkisins hins vegar skal gerður til tveggja ára hið skemmsta, en getur verið gerður til lengri tíma og miðaður við áramót. Þetta er að sjálfsögðu nokkuð langur samningstími. Og þess vegna er sleginn nokkur varnagli í 7. gr. laganna, sem ég vildi leyfa mér að lesa hér, með leyfi forseta. Í 7. gr. segir: „Kjarasamningur skal vera skriflegur, gerður til eigi skemmri tíma en tveggja ára í senn og gildistími hans miðast við áramót. - Nú verða almennar og verulegar kaupbreytingar á samningstímabili, og má þá krefjast endurskoðunar kjarasamnings án uppsagnar hans. Náist ekki samkomulag aðilja innan mánaðar frá kröfugerð, fer um meðferð máls samkv. III. og IV. kafla laga þessara að öðru en því, að samningur eða dómur Kjaradóms skal gilda frá þeim tíma, sem um semst eða Kjaradómur ákveður.“ Það er með öðrum orðum þarna vísað í þessari gr. til meðferðar eftir III. og IV. kafla laganna, en í III. kafla laganna er um að ræða meðferð fyrir sáttasemjara og í IV. kafla laganna er um að tefla meðferð fyrir Kjaradómi. Misskilningur fyrirsvarsmanna opinberra starfsmanna stafar hins vegar af því, að þeir hafa talið, að 10. gr. þessara laga ætti einnig við, þegar krafizt er endurskoðunar á samningi án uppsagnar. En í 10. gr., sem er í II. kafla laganna og þessum sama kafla, sem 7. gr. er í, segir svo, með leyfi forseta: „Aðili, er segir upp kjarasamningi, skal samtímis uppsögn senda gagnaðilja tillögur sínar í höfuðatriðum um nýjan samning, og skulu samningsviðræður þá þegar upp teknar.“ Skilningur fyrirsvarsmanna opinberra starfsmanna mundi verða réttur, ef í 7. gr. hefði staðið í staðinn fyrir þau orð, sem ég sérstaklega undirstrikaði, - að öðru leyti skal farið eftir ákvæðum laga þessara, eftir því sem við á. Þá væri skilningur þeirra réttur. En það er ekki gert í 7. gr., það er ekki vitnað til 10. gr. eða þess kafla, sem hún er í, heldur til III og IV. kafla. Og þessi greinarmunur er eðlilegur. Þessi endurskoðunarréttur er gagnkvæmur. Það getur hvor sem er, opinberir starfsmenn eða ríkið, krafizt endurskoðunar. En hjá hvorum aðilanum sem er getur svarið orðið það, að skilyrði séu ekki fyrir hendi til endurskoðunar. Og þegar það er að mati annars hvors aðilans svo, að skilyrði séu ekki fyrir hendi til endurskoðunar, þá eiga ekki neinar samningsviðræður á milli aðila að fara fram og geta ekki farið fram, af því að það væri beinlínis í andstöðu við þá skoðun og það álit, sem þá hefur verið sett fram af öðrum hvorum aðilanum, heldur er þá gert ráð fyrir því, að málið fái meðferð eftir III. og IV. kafla laganna. Ég held þess vegna, að engum geti blandazt hugur um, að það er ofsagt hjá fyrirsvarsmönnum opinberra starfsmanna, þegar þeir hafa haldið því fram, að í sambandi við þetta mál hafi verið framið lögbrot af ríkisstj., þegar þeir hafa haldið því fram, að henni hafi verið skylt að taka upp viðræður við þá á þessu fyrsta stigi málsins. En nú segja menn kannske: En hvað er um það að segja, eins og hefði ekki mátt tala við mennina, hvað sem öllum lagaákvæðum líður? Ja, hvers vegna var það ekki hægt? Vegna þess að ef slíkar viðræður hefðu verið upp teknar, þá hefði það verið óbein viðurkenning á því, að skilyrði væru fyrir hendi til endurskoðunar á þessum samningi. En svar stjórnarinnar var skýrt. Hún taldi, að skilyrði væru ekki fyrir hendi til endurskoðunar. Þess vegna tel ég, að með þessari málsmeðferð, sem höfð hefur verið, hafi enginn réttur verið brotinn á opinberum starfsmönnum, enda hefur það sannarlega ekki verið ætlun eða vilji ríkisstj. að gera það. Þetta hef ég talið nauðsynlegt að taka hér fram, vegna þess að ég held, að nauðsynlegt sé að eyða þessum misskilningi, og ég held, að ef slíkum misskilningi sem þessum, sem hlýtur, þegar honum er haldið fram, að valda gremju í röðum opinberra starfsmanna, er eytt, þá sé það til góðs, þá held ég, að að honum eyddum sé betri jarðvegur eftir en áður til þess að fást við þetta mál. Sem sagt, að menn átti sig á þeim réttu forsendum hér, en gefi sér ekki ástæður, sem þeim þykir henta. Þetta taldi ég nauðsynlegt að taka fram, og mér fannst einmitt mér gefast tilefni til þess vegna fsp. frá hv. 7. þm. Reykv. Hins vegar hefur svo hæstv. fjmrh. gert grein fyrir því, hvernig málið stendur, og þarf ég þar engu við að bæta, get þó undirstrikað það, sem hann sagði, að alltaf hefur staðið til boða af ríkisstj. hálfu að gera lagfæringar á launum hinna lægst launuðu og lagfæringar til samræmis við þá samningagerð, sem fram fór í desember að því er varðar þá starfsmenn, sem eru sambærilegir við þá starfsmenn, þá lægst launuðu starfsmenn, sem þá var samið fyrir. Ríkisstj. hefur sagt og sett það fram sem sína skoðun, að það væri ekki grundvöllur til endurskoðunar. Þá miðar hún aðeins við þau 4%, sem komu til framkvæmda nú um áramót. Hún miðar þessa skoðun við þær aðstæður eða 4%, sem komu til framkvæmda samkv. þessum samningum, þegar samið var, miðar við þær aðstæður, að til framkvæmda hjá opinberum starfsmönnum komu áfangahækkanir um s. l. áramót. Nú er það að sjálfsögðu svo, að það er mikið álitamál. hvað séu verulegar kauphækkanir. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það verði vefengt, að átt hafi sér stað almennar kauphækkanir. Ég mun a. m. k. ekki véfengja, að þær hækkanir, sem um var samið í des., séu almennar. En hitt er spurning og verður alltaf álitamál, við hvað sé átt, þegar talað er um verulegar kauphækkanir. Það verður að meta eftir margvíslegum aðstæðum. Það er mat stjórnarinnar, sem hér liggur fyrir. En hún hefur ekki síðasta orðið í þessum efnum. Síðasta orðið í þessum efnum hefur Kjaradómur, sem metur það, hvort þessi 4% almenna kauphækkun, sem átti sér stað, sé verulegar kjarabætur eða kauphækkanir eða ekki. Og ég skal ekkert vera með neinar fullyrðingar um það, að hvaða niðurstöðu Kjaradómur kemst í því efni. Ég held, að sízt af öllu sé ástæða til þess að ætla, að hans mat verði nokkuð vilhallt. Ríkisstj. hefur ekki nema að takmörkuðu leyti áhrif á skipun Kjaradóms. Það er Hæstiréttur, sem tilnefnir þrjá af dómendum í Kjaradómi. Það eru þrír ágætismenn, sem þar sitja nú tilnefndir af Hæstarétti. Ég held, að hvað sem um þá verður sagt, verði ekki talið, að þeir hafi vegna sinnar aðstöðu í þjóðfélaginu fremur í huga sjónarmið atvinnurekenda eða sem sagt annarra en launþega. Það held ég ekki. Og síðan situr svo í þessum kjaradómi maður tilnefndur af fjmrh. Hann er ekki tilnefndur af núv. fjmrh. eða núv. ríkisstj., heldur fyrrv., og svo maður tilnefndur af fyrirsvarsmönnum opinberra starfsmanna, þannig að það á að vera tryggt, að sjónarmið þeirra komist til skila í þessum dómi. Og þessi dómur, starfar á grundvelli dómstóla að því er óhlutdrægni varðar, þannig að ég hygg, að menn almennt megi treysta niðurstöðu þessa dóms og ekki sé ástæða til þess að vefengja hana. Og það liggur í augum uppi, að ríkisstj. mun sætta sig við þá niðurstöðu, sem verður í þessum dómi, hvort sem hann fellst á þau sjónarmið, sem ríkisstj. hefur sett fram, eða ekki. Og ef hann féllist nú á sjónarmið ríkisstj., að ekki væru skilyrði til endurskoðunar, þá væri málið þar með búið að því leyti til. En ég vil undirstrika, að hér er aðeins um að ræða kauphækkun, sem orðin er. Um þær síðari áfangahækkanir, sem til greina koma, hlýtur að mínu viti að verða dæmt síðar, þegar þar að kemur. Og að mínum skilningi verða þær ekki hafðar til viðmiðunar hér. En ef Kjaradómur kæmist nú að þeirri niðurstöðu, að ríkisstj. hefði lagt rangt mat á þetta, og hann teldi skilyrði vera til endurskoðunar, þá tæki hann vitaskuld málið til meðferðar. En þá er nú ekki þar með sagt, að hann tæki til greina þær kröfur, sem opinberir starfsmenn hafa gert, vegna þess að það eru settar fram ákveðnar reglur um það í 20. gr. kjarasamningalaganna, við hvaða atriði Kjaradómur á að miða. Þar segir: „Kjaradómur skal við úrlausnir sínar m. a. hafa hliðsjón af: 1. Kjörum launþega, er vinna við sambærileg störf hjá öðrum en ríkinu. - 2. Kröfum, sem gerðar eru til menntunar, ábyrgðar og sérhæfni starfsmanna. - 3. Afkomuhorfum þjóðarbúsins.“ Mér finnst, að ég hafi nú orðið var við það dálítið hér á hv. Alþ. upp á síðkastið, að nokkrir þeirra, sem hér sitja, væru heldur uggandi um afkomuhorfur þjóðarbúsins. Og mér hefur skilizt á stjórnarandstæðingum, að þeir teldu, að teflt væri í tvísýnu um afkomu ríkissjóðs, um afkomu atvinnuvega, að það væri að skella á og fram undan væri hin ógurlegasta verðbólgualda. Ef kröfur opinberra starfsmanna eru réttmætar og þær fá viðurkenningu hjá Kjaradómi, verðum við auðvitað að taka því og taka afleiðingunum af því. En hitt held ég, að öllum hljóti að vera ljóst, að það mundi þá kalla á nýja tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Og hvaðan yrðu þær tekjur teknar? Af skattþegnum? Af atvinnurekstrinum? Það er rétt, að menn geri sér grein fyrir þessu líka í sambandi við þetta mál, og opinberir starfsmenn engu síður en aðrir, því að hingað til hefur mér nú virzt það hljóð hjá þeim, að þeir væru ekki meðal þeirra, sem græddu á verðbólgu og aukinni dýrtíð. En auðséð er, að ef kröfur opinberra starfsmanna, þær sem þeir hafa sett fram, næðu allar fram að ganga, þá er auðvitað óhjákvæmilegt, að það mundi hafa í för með sér allverulega verðbólgu- og dýrtíðaraukningu. Og það er engum blöðum um það að fletta, hverjar þær kröfur eru, sem opinberir starfsmenn hafa sett fram eða fyrirsvarsmenn opinberra starfsmanna hafa sett fram fyrir þeirra hönd. Ég hef þar fyrir mér þeirra eigin orð, sem er rit þeirra, Ásgarður, sem gefið er út í des. s. l. Þar eru á 2. bls. birtar þær kröfur, sem opinberir starfsmenn gera, og þar segir í yfirskriftinni: „Krafizt 14% launahækkunar.“ Og svo er það í till. útfært í þeim áfangahækkunum, sem þar er um að tefla, sem sagt 4,4 og 6%. Auk þessa, sem eru almennu kröfurnar, eru svo gerðar kröfur um hækkun á launum þeirra lægst launuðu, og þessar kröfur eru ekki takmarkaðar neitt, þannig að þær ná til allra opinberra starfsmanna, hvort sem þeir hafa há laun eða lág. Hitt mun svo rétt, að það hefur komið fram síðar í meðferð málsins fyrir sáttasemjara, að opinberir starfsmenn mundu vilja fallast á að takmarka eða binda þessa launakröfuhækkun við ákveðna flokka. Ef ég man rétt allt upp í 22. launaflokk eða kannske 24. Þetta vildi ég taka hér fram, af því að ég held, að það sé rétt, að hv. þm. hafi í huga þær staðreyndir, sem fyrir liggja í þessu máli, og kynni sér þær, og þá gæti ég trúað, að þeim yrði skiljanlegri afstaða ríkisstj. í þessu máli. Það er sannarlega ekki af því, að ríkisstj. vilji sitja á hlut opinberra starfsmanna, að hún hefur sett fram þetta sjónarmið í málinu, sem ég hef hér lýst og kunnugt er, heldur af hinu, að það verður að hafa allar kringumstæður í þjóðfélaginu í huga og það er vitaskuld ríkisstj. skylt. Ég hygg, að því neiti enginn, að með síðustu kjarasamningum fengu opinberir starfsmenn mjög verulegar kjarabætur, svo verulegar, að ég held, að fáum hafi getað blandazt hugur um það, að þær mundu verða tilefni þess, að aðrar stéttir kæmu á eftir og gerðu sínar kröfur og hefðu þá þær kjarabætur, sem opinberir starfsmenn fengu, til samanburðar og miðuðu sínar kröfur við það. Það kom líka á daginn, að í þeim kjarasamningum, sem fram fóru hér á s. l. hausti, var miðað að ýmsu leyti við þær kjarabætur, sem fengizt höfðu í síðustu samningum opinberra starfsmanna. Ég nefni t. d. vinnutímann. Það var auðvitað ekki stætt á því, eftir að búið var að semja um þann vinnutíma, sem þar var um að ræða við opinbera starfsmenn, að fara að neita öðrum um samsvarandi vinnutíma. Og ég nefni það einnig, að stéttir eins og t. d. verzlunar- og skrifstofumenn mótuðu sínar kröfur mjög með hliðsjón af þeim kjarabótum, sem náðst höfðu í samningunum við opinbera starfsmenn fyrir næst síðastliðin áramót. Ég býst þess vegna við, að ef ríkisstj. hefði nú brotalaust samþykkt þær kröfur, sem opinberir starfsmenn settu fram, þá hefði það ekki haft gerð áhrif á þá, sem stóðu í samningunum, gerðu samningana 4. des., og ég held, að það sé ákaflega varhugavert fyrir þjóðfélagið að láta þannig sífelldar víxlhækkanir og viðmiðanir eiga sér stað. Ég sé ekki, hvaða enda slíkt tekur. Og ég fyrir mitt leyti verð að segja, að ég sé enga sanngirni í því, að þær stéttir, sem búið hafa kannske við hvað lakastan kost í þessu þjóðfélagi og hafa oft orðið að sækja sínar kjarabætur með strangri baráttu og stundum með verkföllum, verði þannig að ryðja brautina fyrir kauphækkanir hjá öðrum, sem þó eru þjóðfélagslega betur settir, þannig að þeir geti bara komið í kjölfarið og fengið svona fyrirhafnarlítið samsvarandi kjarabætur. Ég felli mig ekki við það. Ég held þess vegna, að nauðsynlegt sé að rjúfa þessi sjálfvirku tengsl, sem eru allt of víða í okkar þjóðfélagi, og það er einmitt eitt af stefnumálum núv. ríkisstj. Hún hefur heitið því að láta endurskoða löggjöfina um kjarasamninga og veita opinberum starfsmönnum fullan samningsrétt. Þá liggur í augum uppi, að hin lögboðna viðmiðun hlýtur að hverfa. Ég held, að þetta sé eðlilegast, að hver og ein stétt verði að hafa fyrir sínu. Hæstv. fjmrh. svaraði þessum spurningum, sem hv. 7. þm. Reykv. bar hér fram. Ég vil þó aðeins bæta örlitlu við í sambandi við fyrsta atriðið, þann samanburð, sem hv. 7. þm. Reykv. var með. Ég veit ekki, hvaðan sá samanburður er fenginn eða hvernig sá samanburður er fenginn, sem hann var með. En hitt vil ég taka skýrt fram, að fyrir mig hefur verið lagður samanburður eða tölur, sem ég veit ekki betur en hafi verið gerður af þeim saman, fulltrúum frá fjmrn. og fulltrúum frá BSRB, sem sýnir, að það er mjög óverulegt ósamræmi, ef svo má segja, þarna á milli, þegar frá er skilið, að það tekur lengri tíma hjá opinberum starfsmönnum að komast í sín hámarkslaun. Það tekur 12 ár í staðinn fyrir tvö ár hjá þeim samanburðarstéttum, sem þarna var um að tefla. Það skal tekið fram, að ég fyrir mitt leyti tel þennan 12 ára tíma algera fjarstæðu, en nota bene; það hefur verið samið um hann af aðilum. Og það stendur til boða af ríkisstj. hálfu að leiðrétta þetta þegar í stað. Það er engin ástæða til þess, að þeir menn, sem vinna við þessi störf, þurfi lengri tíma en tvö ár til þess að komast á hámarkskaup. Þau eru ekki þess háttar. Og það er sjálfsagt að gera þá leiðréttingu hvenær sem er. Það stendur ekki á því. Ég skal fúslega játa, að ég hef ekki persónulega haft aðstöðu til þess að reikna þetta eða gera þanni g úttekt á þessu. Ég byggi á því, sem fyrir mig hefur verið lagt í þessu efni. Ef það verður með réttu sýnt fram á það, annaðhvort með samkomulagi þessara aðila, sem eru saman um að gera slíka grg., eða með grg. óhlutdrægs aðila, að þarna sé einhver verulegur mismunur á, ósamræmi, þá skal ekki standa á mér að ganga í það að gera leiðréttingar þar á. En á meðan ég verð að miða við þær upplýsingar, sem fyrir mig hafa verið lagðar og sem sýna þetta, þá get ég ekki séð, að það sé ástæða þarna til breytingar nema út frá því sé gengið, að þeir, sem vinna hjá ríkinu við þessi sambærilegu störf eigi að fá þessar kauphækkanir, sem samið var um við hina, hvað sem öllum samanburði líður. Það liggur í hlutarins eðli, að meðan málið er hjá sáttasemjara er kostur á því að leysa málið. Þá er kostur þess fyrir aðila að mæta hjá sáttasemjara og ræða um það og leita eftir lausn á því, og ég tel sjálfsagt að nota þann tíma. Ef niðurstaða fæst ekki, þá er það beinlínis skylt samkv. lögum, að málið fer til Kjaradóms, og þá spurði hv. 7. þm. Reykv., hver mundi verða málflutningur ríkisvaldsins fyrir Kjaradómi. Ríkisvaldið mun nú hafa þar málflutningsmann, sem mun halda að sjálfsögðu vel á máli ríkissjóðs. Ég geri ráð fyrir því, að sá málflutningur verði á því byggður, sem ríkisstj. hefur þegar sagt, að hún telji ekki skilyrði til endurskoðunar. En til vara geri ég ráð fyrir því, að það sjónarmið verði sett fram í fyrsta lagi náttúrlega, að miðað við þær upplýsingar, sem hafa verið fyrir mig lagðar, þá sé ekki ósamræmi á milli, þá sé samræmi á milli þeirra launa manna, sem hér hafa verið borin saman, og í öðru lagi, að afkomuhorfur þjóðarbúsins séu þannig, að það sé ekki almennt fært að hækka kaup. Og ég geri ráð fyrir því, að stjórnarandstæðingar verði manna síðastir til þess að segja, að afkomuhorfur þjóðarbúsins séu svo góðar, að það geti tekið á sig kauphækkanir. Ég hef ekkert farið dult með það, að mín skoðun er sú, að teflt sé á tæpt vað á þessu ári, bæði að því er varðar atvinnureksturinn í landinu og afkomu ríkissjóðs. Ég hika ekkert við að viðurkenna það. En ég álít, að ef skynsamlega er á málum haldið og ytri aðstæður verða okkur hagstæðar, geti þetta allt samt bjargazt, en með fullri aðgát. Og þess vegna er það, að ég hef talið það skyldu ríkisstj. að bregðast þannig við þessu máli, eins og hún hefur gert.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér í þá lögfræðilegu deilu hæstv. ríkisstj. og BSRB, hvort skylt hafi verið að hefja viðræður við fulltrúa bandalagsins, þegar þeir óskuðu eftir því. Ég skal engan dóm fella um þetta atriði, en hitt vildi ég segja, að mér finnst það í raun og veru engu máli skipta, hvort það hafi verið skylt eða ekki skylt að ræða við opinbera starfsmenn um launamál þeirra á sínum tíma. Mér fannst það vera sjálfsögð kurteisi, sjálfsögð kurteisi af hálfu stærsta atvinnurekanda landsins í garð starfsmanna sinna að hefja við þá samningaviðræður um launamál þegar þeir óskuðu eftir því, og í því sambandi ekki skipta neinu máli, hvort það hafi verið lagalega skylt eða ekki. Það er m. a. þessi stirfni hæstv. ríkisstj., sem gert hefur það að verkum, að formaður BSRB, grandvar og orðvar embættismaður, hefur séð sig tilknúinn til þess að lýsa afstöðu ríkisstj. til starfsmanna sinna með því að bera hana saman við ruddalega framkomu fræga að endemum af hálfu erlends vinnuveitanda í garð sjómanna og verkamanna í Hafnarfirði fyrir næstum hálfri öld. Þegar það gerist, að oddviti hinna fjölmennustu launþegasamtaka í landinu telur sig knúinn til þess að viðhafa slík ummæli um sjálft ríkisvaldið eða forsvarsmenn þess, þá má geta nærri, að ýmsir fleiri líta mál þetta alvarlegum augum. Hæstv. forsrh. sagði, að ástæðan til þess, að ríkisstj. hefði í upphafi ekki fallizt á samningaviðræðurnar, hafi verið sú, að með því móti hefði hún viðurkennt, að ástæða væri til endurskoðunar á samningunum. Þetta tekur af öll tvímæli um það, að í upphafi var stefna ríkisstj. í málinu sú að bjóða ekki neitt, bókstaflega ekki neitt. Þessi afstaða er nú sem betur fer breytt, þannig að þessi rök hæstv. ráðh. standast ekki lengur. Nú hefur ríkisstj. gert bandalagi opinberra starfsmanna nokkurt boð, sem að vísu er svo lítilfjörlegt að dómi forsvarsmanna samtakanna, að þau telja það ekki vera samningsgrundvöll. En þessari upphaflegu stefnu hefur þó ríkisstj. nú þegar breytt, og því ber að sjálfsögðu að fagna. Ég vildi óska þess, að frekari breyting yrði á afstöðu ríkisstj. í þessu máli en þegar hefur komið fram. Ég hlýt að láta í ljós vonbrigði með ummæli hæstv. fjmrh. Mér fannst ekkert í þeim geta bent til þess, að von sé á breytingu á afstöðu hæstv. ríkisstj., því miður, og það harma ég mjög. Hann játaði hins vegar, að það væri verulegur munur, sérstaklega í lægri launaflokkunum, á kjörum opinberra starfsmanna og því kaupi, sem nú hefur nýlega verið ákveðið í almennum kjarasamningum við launþega í landinu. Hæstv. forsrh. vildi hins vegar gera lítið úr þessum mun. Það gerði hæstv. fjmrh. ekki. Þau dæmi, sem ég nefndi í fsp. minni áðan, eru sótt beint í kjarasamningana sjálfa og ég hef sjálfur reiknað þau út, sem hefur verið mjög einfalt reikningsdæmi, og því verður auðvitað ekki á móti mælt, að að því er snertir iðjustörfin er munurinn á Iðjuverkamanni og kaupi opinbers starfsmanns við hliðstæð störf 1850 kr. á mánuði. Þetta er ómótmælanlegt, og að því er hitt dæmið snertir, sem er heldur enginn vandi að reikna, um járnsmiðinn, þá er munurinn frá 882 kr. og upp í 3596 kr. Ég get með engu móti fallizt á það, að hér sé um óverulegan mun að ræða. Hér er þvert á móti um mjög verulegan mun að ræða, enda gerði hæstv. fjmrh. sér áreiðanlega grein fyrir því, sem þessum málum er nákunnugur. Ég taldi rétt að vekja athygli hér á þessu máli, vegna þess að ég vil endurtaka, að hér er um mikið alvörumál að ræða. Ef þessi mjög svo víðtæka vinnudeila fær ekki skjótan og góðan enda, þá má búast við miklum vandræðum í íslenzku þjóðfélagi. Einhugur opinberra starfsmanna í þessu máli er svo alger, að búast má við því, að þeir láti verða af því, sem þeir hafa gefið í skyn, að gripa til einhverra sérstakra aðgerða. Hverjar þær kunna að verða, veit ég að sjálfsögðu ekki. En það væri auðvitað til mikils tjóns fyrir þjóðfélagið í heild, ef þessi deila harðnaði mjög mikið úr því, sem nú á sér stað. Þess vegna vildi ég beina þeirri mjög eindregnu og alvarlegu áskorun til hæstv. ríkisstj., að endurskoða sem fyrst afstöðu sína í þessu máli til þess að firra vandræðum. En meðan hún hefur óbreytta afstöðu í þessu máli finnst mér það vera lágmark, að hún kalli sig ekki sjálf „ríkisstjórn vinnandi stétta“.



Herra forseti. Út af því, sem fram kom í ræðu hv. 7. þm. Reykv. nú áðan, og vegna þess að ég hafði ekki hjá mér þau gögn, sem máli skipta, þegar ég talaði hér áðan, þá bað ég um orðið á nýjan leik. Mér fannst það nokkuð skrýtið hjá hv. 7. þm. Reykv., að hann taldi, að ekki skipti máli, hvort ríkisstj. liti svo á, að ástæða væri til samninga eða ekki, hún ætti einnig að ganga til samninga, þó að hún hefði þá skoðun, að grundvöllurinn til samningagerðarinnar væri ekki fyrir hendi. Ég hefði talið, að til þess að hægt væri að fara út í samninga yrði að vera grundvöllur fyrir þeim, og það hygg ég, að við séum nú sammála um, ég og hv. 7. þm. Reykv., þegar betur er að gáð. En út af þeim samanburði, sem ég vitnaði hér til áðan, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp úr álitsgerð, sem hefur verið gerð í fjmrn. og var svo sameiginlega farið yfir af tveimur starfsmönnum fjmrn. og tveimur mönnum frá BSRB. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. ákvæðum kjarasamninga er starfsaldur verkamanna og Iðjumanna viðurkenndur til launa, hvar svo sem hans hefur verið aflað. Í reynd þýðir þetta, að starfsmaður, sem kominn er að þrítugu, tekur laun eftir 12 ár, jafnvel þó að hann sé rétt að byrja í þjónustu ríkisins. Framangreint er sérregla, sem gildir aðeins um verkamenn og Iðjustörf. Sé miðað við 30 ára gamlan mann, verða laun ríkisstarfsmanna 1.2% hærri en starfsmanna á almenna markaðinum þann 1. júlí 1972. Hins vegar verða laun þess síðar nefnda komin 4.8% upp fyrir laun ríkisstarfsmannsins 1. marz 1973.“ Þetta kom fram í ræðu minni áðan, og vildi ég undirstrika það, að þegar þessi samanburður er gerður, er það ekki fyrr en á síðasta stigi, sem verkamenn fara fram úr ríkisstarfsmönnunum samkv. þeim samningum, sem þeir gerðu í haust. Svo heldur áfram: „Sé miðað við 30 ára mann, verða laun ríkisstarfsmanna 4.3% hærri 1. júlí 1972 en hjá Dagsbrúnarmanni, en Dagsbrúnarmaðurinn kemst hins vegar 1.6% fram yfir 1. marz 1973. Aftur ef miðað er við matráðskonur, þá eru þær hærra launaðar hjá ríkinu heldur en á vinnumarkaðinum eftir samningum Alþýðusambandsins í haust. Sama er að segja um bifreiðarstjóra á þungavinnuvélum. Þar er sá aðili heldur hærri eða sambærilegur, eftir að allar hækkanir eru komnar til. Verkstjórar og verkamenn eftir tvö ár eru 0.9% hærri hjá ríkinu en á almenna markaðinum samkv. samningunum í haust, þegar báðir hafa komizt í fulla hækkun samkv. áfangahækkunum, og iðnaðarmenn eftir þrjú ár eru 3.8% lægri hjá ríkinu heldur en þeir eru samkv. þeim samningum, sem gerðir voru í haust, þegar þeir hafa komið til skila.“ Þess vegna er það svo, að þegar litið er á þessa flokka í flestum tilfellum eru ríkisstarfsmennirnir yfirleitt hærra launaðir en er á vinnumarkaðinum. Þetta getur breytzt, þegar kemur á síðasta áfangastig á hinum frjálsa markaði, enda hefur það verið tekið fram af hálfu ríkisstj., að það, sem um er deilt nú, er, hvort ástæða er til þess að breyta þessu eins og það er. Þá má geta þess, að í sambandi við ríkisstarfsmennina segir svo hér, með leyfi hæstv. forseta: „Tvímælalaust verður að telja hag ríkisstarfsmanna að hafa verðtryggðan lífeyrissjóð. Hitt er svo annað mál, að sá lífeyrissjóður er í reynd sjóður allra starfandi manna hjá ríkinu, svo framarlega sem þeir eru ráðnir með þriggja mánaða uppsagnarfresti, en óháð því kaupi, sem þeir taka.“ Þannig eru allir yfirmenn á skipum ríkisins í sjóði þessum og lyfjafræðingar lyfjaverzlana ríkisins. Án þess að rökstyðja það nánar er hér talið, að kaup ríkisstarfsmanna megi a. m. k. vera 6% lægra en almenni markaðurinn tilgreinir hverju sinni, vegna atvinnuöryggis og verðtryggingar á lífeyrissjóði. Og ég hygg, að það hafi komið fram í kjarasamningunum, sem gerðir voru í des. 1970, að meta bæri þetta til tekna. Ég vil svo undirstrika það, sem hæstv. forsrh. tók hér fram áðan, að það er ekki vilji hæstv. ríkisstj. að ganga á rétt ríkisstarfsmanna. Síður en svo. En henni er það einnig ljóst, að ekki er hægt að verða við óskum allra. Slíkt er lítt framkvæmanlegt, og þarf ekki að segja hv. 7. þm. Reykv. þá sögu. Þess vegna verður að meta það, sem um er deilt hverju sinni, og ríkisstj. mun ekki á neinn hátt koma í veg fyrir, að ríkisstarfsmenn njóti réttar síns, en hún er líka reiðubúin að gera þær leiðréttingar strax., sem þarf til þess, að um sambærileg launakjör sé að ræða hjá þeim lægst launuðu, en hún er hins vegar ekki reiðubúin til þess að brjótast út úr því kerfi, sem lagður var grunnur að með samningum Alþýðusambandsins í haust.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði í upphafi máls síns, að hann teldi eðlilegt, að launamálin væru rædd hér, ef menn aðeins vildu gera það rólega. Ég skal vissulega verða við því og tel sjálfsagt og eðlilegt, að þm. ræði launamálin. Til þess er sannarlega ástæða. Og ég skal reyna að haga orðum mínum þannig, að þau verði ekki færð undir neitt það, sem hægt er að kalla órólegar umræður. Ég vil minna hæstv. forsrh. á, að þegar hann tilkynnti hér á Alþ. stjórnarmyndun sína, taldi hann henni langsamlega mest til gildis og taldi það mestan styrkleika hennar, að hún væri stjórn hinna vinnandi stétta, stjórn launafólksins í landinu og nyti stuðnings þess. Ég efast ekkert um, að hæstv. forsrh. hefur á þessum tíma staðið í þeirri trú, að svo væri, að sú stjórn, sem hann væri að mynda, nyti stuðnings launafólks í landinu almennt. Því miður hefur bæði hann og þjóðin fengið að sjá allt annað þá fáu mánuði, sem núv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Hér hefur verið meiri ólga í launamálum en verið hefur oft og tíðum og kannske oftast, þar sem ekki einasta hafa orðið langvinn verkföll, heldur hafa launastéttir almennt vissulega gert kröfur og staðið í baráttu fyrir bættum kjörum. Deilur urðu milli ráðamanna eða þeirra aðila, sem innan vébanda Alþýðusambands Íslands eru, og ráðamanna atvinnuveganna hins vegar. Það bjargaðist á síðustu stundu án þess að valda stórtjóni, þó að vissulega væri það farið að valda ýmiss konar erfiðleikum í þjóðfélaginu. Hins vegar fer ekki hjá því, að farmannadeilan hefur valdið þjóðinni verulegu tjóni og er ein af lengri vinnudeilum, sem hér hafa verið. Ég minni á þetta hér vegna þeirra ummæla, sem ég vitnaði til og hafði eftir hæstv. forsrh., þegar hann var að tilkynna stjórnarmyndun sína, þar sem hann taldi, að þessi stjórn, sem nú situr, hefði vissulega meiri stuðning af almenningi og sterkari bakhjarl en fyrri stjórnir, þar sem hann taldi hana vera stjórn hinna vinnandi stétta. Og af því að hæstv. forsrh. vék að því hér í ræðu sinni, að ýmsir þm. kannske, hann beindi því nú aðallega til hv. þm., teldu sig vera orðna nokkuð uggandi um afkomu þjóðarbúsins, þá vil ég benda hæstv. forsrh. á, að í fyrsta skipti sem ég sá opinberlega ábendingu til ríkisstj. um þetta atriði, þá kom hún ekki frá neinum þm., hún var frá ráðamönnum Sambands ísl. samvinnufélaga, þeirrar deildar, sem sér um útflutningsverzlun og þeirra hraðfrystiiðnað. Þeir gerðu sínar samþykktir varðandi afkomu þessa stærsta atvinnuvegar þjóðarinnar og birtu þær opinberlega, og þar var vissulega aðvörun til hæstv. ríkisstj. um, hvert stefna hennar hefði leitt á þeim fáu mánuðum, sem hún hefur setið. Og ef svo er komið vegna mistaka í stjórn efnahagsmála landsins, að rekstur hraðfrystiiðnaðarins í landinu, sem hefur þó verið talinn standa upp úr og standa einna bezt, er kominn í hættu, og ef sjálfir flokksmenn hæstv. forsrh. telja og birta það opinberlega, að rekstrargrundvöllurinn hjá þeim sé að hverfa eða horfinn, þá er málið á alvarlegra stigi en kannske við hér á Alþ. höfum gert okkur grein fyrir og látið koma fram. Mér fannst sjálfsagt að verða við tilmælum hæstv. forsrh. og ræða launamálin almennt, af því að ég held, að hann hljóti að vera farinn að sjá sjálfur, að allt hefur þetta farið á annan og því miður verri veg en hann í bjartsýni sinni boðaði, þegar hann var að tilkynna okkur stjórnarmyndunina. Hvað varðar þá sérstöku deilu, sem hér var tekin til umr. utan dagskrár af hv. 7. þm. Reykv., þá held ég, að það sé nú ákaflega hæpið fyrir hæstv. forsrh. að vera að tala um, að þetta sé allt byggt á misskilningi. Þetta er ekki byggt á neinum misskilningi. Hver einasti þjóðfélagsþegn veit, held ég, í dag, að þetta er hreinn og einhver sá mest óþolandi klaufaskapur, sem nokkru sinni hefur hent nokkra ríkisstj., sú aðstaða, sem hún er komin í í dag, vegna sinnar, vil ég segja, frámunalega fljótfærnislegu og vitlausu afstöðu, sem hún tók, þegar á þessi mál var minnzt af næststærstu launþegasamtökum í landinu. Hvað munaði hæstv. ráðh., fjmrh. og hæstv. forsrh., hvað munaði þá um að tala við forsvarsmenn þessara samtaka? Þeir þurftu ekki að skuldbinda sig fyrir það. Þeir gátu komið kurteislega fram og gert þessum aðilum grein fyrir sinni afstöðu og sinni skoðun á málinu. Það þurfti ekki að binda ríkisstj. eða neinn aðila með neinum samningum. Það er alveg rétt, sem hér hefur verið sagt, það eru ákveðnar reglur, sem fara ber eftir, ef ekki næst samkomulag um þessa hluti. En að það skuli vera ríkisstj. á Íslandi, sem telur sig stjórn hinna vinnandi stétta, sem verður fyrst til þess, svo að vitað sé, að hreinlega hunza næststærstu launþegasamtök í landinu með því að neita að tala við þau! Ekki getur hæstv. forsrh. haldið því fram, að þetta sé pólitískt, þar sem forsvarsmaður þessara samtaka er hans ákveðni og yfirlýsti stuðningsmaður, einn af fyrrv. þm. Framsfl., svo að ekki er um pólitíska ákvörðun að ræða. Og ef á nú hér af hæstv. forsrh. að fara að telja okkur trú um, að þetta sé allt saman misskilningur, -hver trúir því, að þessir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, hafi ekki verið búnir að láta skoða málið ofan í kjölinn? Þeir hafa sína lögfræðinga og leita án efa upplýsinga, - og heldur hæstv. forsrh. virkilega, að þessi samtök séu að leggja í það að gamni sínu að boða meðlimi sína alls staðar að af landinu til aukaþings til þess að ræða þessa afstöðu stjórnarinnar að hunza viðtal við þau? Heldur hann, að þeir séu að leika sér að þessum hlutum? Þetta kostar alla aðila og samtökin stórfé að gera þetta. Þeir telja sig vera komna í þá aðstöðu, að þessi ágæta ríkisstj. hinna vinnandi stétta hafi sýnt það af sér og sýnt það í verki, að þarna verði að spyrna við fæti og reyna að ná rétti sínum eftir eðlilegum leiðum. Nú má deila um það endalaust, og ég skal engan dóm leggja á það, hvort allar kröfur, sem eru þar bornar fram, séu þannig, að eðlilegt sé, að ríkisstj. segi bara „já takk“ við því. Það skal ég ekkert um segja. Ég þekki þær ekki það vel, að ég vilji neitt um það ræða. En ég vildi aðeins benda hæstv. forsrh. á, að það er meðferðin á málinu, sem þessum aðilum svíður, og sú er ástæðan til þess, að aukaþingið er kallað saman. Það er ekki kannske ágreiningur, það er meðferðin á málinu, þar sem fulltrúar þessara samtaka hafa hreinlega talið sig lítilsvirta með því að fá ekki einu sinni áheyrn hjá hæstv. ríkisstj. Hún er orðin stórlát, þessi ágæta stjórn, þegar hún á nokkrum mánuðum hefur efni á því, segi ég bara alveg hiklaust, þegar hún hefur efni á því að hunza næststærstu launþegasamtökin í landinu og neita að semja við þau, ef þau telja, að þeirra mál séu þannig vaxin, að efna þurfi til viðræðna við þessa ágætu herra, sem nú sitja við völd hér á Íslandi. Vissulega er það rétt, sem hæstv. forsrh. sagði í upphafi máls síns, að ástæða er til að tala um launamálin í landinu almennt og efnahagsmálin í landinu með tilliti til þess, sem gerzt hefur. Mér finnst kveða við allt annan tón hjá hæstv. forsrh. nú í sambandi við efnahagsmálin en þegar hann var að lesa yfir okkur sinn ágæta málefnasamning og var að stæra sig af því og benda á og undirstrika, að þessi ríkisstj., sem þá var að taka við, hefði tekið í málefnasamning hjá sér að bæta ekki einasta launakjör almennings í landinu, heldur bæta kaupmátt launa um 20% á tveimur árum. Ég er alveg sannfærður um, að þetta er eitt af þeim atriðum, sem þeir, sem voru að mynda stjórn, hafa ákveðið án þess að hafa hugmynd um, hvað þeir voru að gera eða hvað þeir voru að segja í sambandi við þetta. Og ég efast um, að launamenn í dag sjái fram á, að kaupmáttur launa þeirra muni nokkuð batna á næsta ári. Það er vitað, að almenn verðbólga fer hér ört vaxandi, og hún hlýtur, því miður hlýtur hún að gleypa verulegan hluta þeirrar launauppbótar, sem hinir nýju samningar gáfu þessum aðilum. Það er þannig ekki að furða, mig furðar ekkert á því, þó að kveði við nokkuð annan tón hjá hæstv. forsrh. nú en í þingbyrjun, þegar hann lítur til baka yfir farinn veg, þessa fáu mánuði, og sér hvernig ástand efnahagsmálanna er að verða almennt í landinu, og þegar hann stendur frammi fyrir þeirri staðreynd, að þessi stjórn, sem hefur hagað sér, - ég má náttúrlega ekki segja, að ein ríkisstj. hagi sér heimskulega, - hagað sér svo furðulega, að hún heldur, að hún komist upp með það í þjóðfélaginu - í dag að synja ráðamönnum næststærstu launþegasamtaka í landinu um viðræður, hvað þá að hún vilji verða við þeirra óskum.

Forseti (GilsG): Þessar umr. utan dagskrár hafa nú staðið nokkuð á aðra klukkustund. Upphaflega var hér spurzt fyrir um alveg tiltekin afmörkuð atriði, en ég sé nú ekki betur en umr. séu að snúast upp í almennar umr. um launamál og efnahagsmál og vil á það benda, að eðlilegra væri, að slíkar almennar umr. færu ekki fram utan dagskrár, heldur á annan veg.



Herra forseti. Það er nú skiljanlegt, að forseti vilji halda stranglega uppi þingsköpum, en ég vona, að hann taki ekki hart á því, þótt menn skríki eitthvað á þeirri braut. Ég hélt, að ánægjulegt mundi verða að hlusta á þessar ræður þeirra hv. 7. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Sunnl., því að mér virtist í upphafi, að þeir ætluðu að syngja tvísöng og þá sinn hvora röddina. Hv. 7. þm. Reykv. sagði bara, bara að semja og hækka auðvitað þá, og sagði viðmiðanir sínar réttar, - ég hef reiknað það út sjálfur, 1 800 króna munur á mánuði o. s. frv., - en hv. 3. þm. Sunnl. byrjaði hins vegar á því að tala um efnahagsástandið og bága afkomu frystihúsanna og að því er skilja mátti vegna þess, að kaupið væri orðið heldur hátt. Þann söng hefur hann nú sungið hér áður, svo að hann hefði verið sjálfum sér samkvæmur í því að halda honum áfram til enda ræðu sinnar, en það er nú sagt, að stundum geti verið gott að hafa tungur tvær og tala sitt með hvorri, og tilfellið er, að hann brá nokkuð út af sínu upphaflega markaða skeiði í lok ræðunnar, því að þá var hann orðinn æstur kaupkröfumaður. Ég vil aðeins út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, segja það, þar sem hann var að tala um, að stefnubreyting hefði átt sér stað hjá ríkisstj. í þessum efnum, að það er ekki rétt. Það hefur engin stefnubreyting átt sér stað hjá ríkisstj. Það hefur alltaf staðið til boða að leiðrétta og lagfæra kjör hinna lægst settu, en krafa opinberra starfsmanna var ekki þannig sett fram. Hv. þm. getur lesið kröfuna eins og hún var sett fram, hún er birt í Ásgarði. Það var sett fram krafa um 14% kauphækkanir í áföngum til handa öllum ríkisstarfsmönnum, en til viðbótar svo sérstakar hækkunarkröfur fyrir þá lægstlaunuðu, og það var gagnvart þessum kröfum, sem ríkisstj. varð að gefa sitt svar, og svar hennar var á þessa lund, eins og kunnugt er, að hún teldi ekki grundvöll til endurskoðunar. Hvernig í ósköpunum hefði verið samrýmanlegt þeirri afstöðu að svara þessu á þá lund að telja ekki grundvöll til endurskoðunar, en setjast svo samtímis á samningabekk með samtökunum? Ég get nú ekki fundið neitt samræmi í því. Það getur verið, að hv. 7. þm. Reykv. geti sameinað þannig vinnubrögð að neita í öðru orðinu, en setjast svo á samningabekk í hinu orðinu. Ég get ekki komið því heim og saman, en það hefur engin stefnubreyting orðið að því leyti til, að alltaf hefur staðið til boða að líta á þessi lægstu laun og gera þar lagfæringar, og það stendur til boða, ef ósamræmi finnst og ef það er sannað á þann hátt, að menn geti viðurkennt það, þá er sjálfsagt að leiðrétta það. En það er rétt að undirstrika, að í þessu sambandi er auðvitað og hefur alltaf verið svo, að þær hækkanir, sem síðar koma til, 6% hafa verið látin liggja á milli hluta. Það er ekkert svar gefið við því nú. Það kemur til athugunar á sínum tíma og það er þá fyrst, eins og fram kom hjá hæstv. fjmrh., sem einhver mismunur kemur fram í þessum samanburði. Það er þá fyrst, þegar þessi 6% eru komin til, ef þessi samanburður er réttur, og ég hef ekki ástæðu til þess að efast um það, en ég endurtek það, sem ég sagði áðan, ég hef tekið hann sem gildan, án þess að ég hafi sérstaklega kynnt mér þau atriði. Það er ekki ástæða til þess að lengja þessar umr., þar sem hæstv. forseti vill nú eðlilega fara að stytta þetta og ummæli hv. 3. þm. Sunnl. voru ekki þess háttar, að ástæða sé til þess að elta ólar við þau, sem voru fullyrðingar um, að mistök hefðu átt sér stað í stjórn efnahagsmála og því um líkt, sem bezt er að láta reynsluna skera úr um. Enn fremur var hann að segja eitthvað um afskipti stjórnarinnar af vinnudeilum, og hér hefðu aldrei orðið slíkar vinnudeilur sem í tíð þessarar stjórnar. Ég held nú, að oft hafi hér orðið vinnudeilur. Ég held, að oft áður hafi orðið hér meiri verkföll en í tíð þessarar stjórnar. Ég er ekki að kenna neinni stjórn um, en ég held, að við höfum verið svo lánsamir, án þess að ég vilji eigna ríkisstj. það neitt sérstaklega, að yfirleitt hefur tekizt að binda enda á vinnudeilurnar, án þess að til verkfalla kæmi. Farmannaverkfallið er að vísu alvarleg undantekning frá því. Hann taldi það fjarstæðu hjá mér að vera að tala um misskilning í þessu sambandi. Ég var aðeins að reyna að leiðrétta þann misskilning, sem ég tel hafa komið fram í túlkun manna á þessu máli, að ríkisstj. hafi framið eitthvert lögbrot með því að setjast ekki á samningabekk. Ég tel, að henni sé það ekki skylt eftir lögum, þegar um endurskoðun án uppsagnar er að tefla. Ég efast um, að hv. 3. þm. Sunnl. geti fengið marga lögfræðinga til þess að fallast á sinn skilning. Ég efast líka um, að sú starfsaðferð, sem hann boðaði, hefði verið giftudrýgri, en hann sagði: Hví þá ekki að tala við mennina? Hvað munar um að tala við mennina? Hefði það verið nokkuð heiðarlegri framkoma eða skynsamlegri að setja fram þetta sjónarmið, sem við settum fram, að grundvöllur væri ekki til endurskoðunar, en fara svo að snakka við þá, halda þeim uppi á snakki? Ja, það þurfti ekki að fallast á kröfurnar, sagði hv. þm. Nei, draga það á langinn. Ég get ekki séð, að það hefðu verið neitt skynsamlegri vinnubrögð, og ég held fyrir mitt leyti, að það hafi verið alveg eins heiðarlegt af okkur að segja skýrt og skorinort strax, hver okkar afstaða var, hvert okkar sjónarmið væri í þessu efni, takandi það fram um leið, að við vildum í öllu þessu fara að lögum og undirstrika það, að við ættum ekki um þetta síðasta orðið, heldur Kjaradómur. Ég get ekki séð, hvaða gagn það hefði gert að fara að setjast á samningabekk með þessum mönnum, með þeim ásetningi, sem hv. 3. þm. Sunnl. virtist gera ráð fyrir, að það yrði þó ekkert orðið við kröfunum. Hverju hefðu þeir verið bættari með því? Ég efast um, að þeir hefðu verið ánægðari, er upp hefði verið staðið eftir að þannig hefði verið haldið á málum. Hitt er sjálfsagt, að óánægju gætir hjá ríkisstarfsmönnum. Það er nú einu sinni svo, að allir vilja helzt fá meiri laun fyrir sína vinnu, og það sem meira er, það þurfa margir að fá meiri laun fyrir sína vinnu, og þegar þeir fullnægja ekki sinni óskhyggju í því efni, þá vill það oftast verða svo, að þeim verður gramt í geði. Þannig verða oft árekstrar í þjóðfélaginu og við því er ekkert að segja, og maður verður að taka afleiðingunum af því og bera ábyrgð á því. Manni getur missýnzt, en ef maður fer að eftir beztu vitund og gætir þeirra hagsmuna, sem maður álítur, að maður eigi að gæta, þá held ég, að samvizka manns geti verið hrein og ekkert við því að segja, þó að eitthvað sé þá skvett á mann í leiðinni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. of mikið, en kveð mér hljóðs hér vegna þeirra ummæla hæstv. forsrh., að enginn þurfi að vera í nokkrum vafa um, að ríkisstj. hafi farið að lögum í þessu máli. Nú telst það kannski hugrekki af minni hálfu að eiga orðastað um lögskýringar við hæstv. forsrh., lærðan prófessor í lögum, en vildi þó leyfa mér að setja fram mínar efasemdir um hans skýringar á þessu atriði, sem snertir það, hvort hér hafi verið farið að lögum eða ekki. Ákvæðið, sem hér um ræðir og talið er, að brotið sé, er 7. gr. laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, nr. 55/ 1962. Þetta ákvæði hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kjarasamningur skal vera skriflegur, gerður til eigi skemmri tíma en tveggja ára í senn og gildistími hans miðast við áramót. - Nú verða almennar og verulegar kaupbreytingar á samningstímabili, og má þá krefjast endurskoðunar kjarasamnings án uppsagnar hans. Náist ekki samkomulag aðila innan mánaðar frá kröfugerð, fer um meðferð máls samkv. III. og IV. kafla laga þessara að öðru en því, að samningur eða dómur Kjaradóms skal gilda frá þeim tíma, sem um semst eða Kjaradómur ákveður.“ Upphaf 2. mgr. - „Nú verða almennar og verulegar kaupbreytingar á samningstímabili“ o. s. frv. - er það, sem skiptir máli í þessu sambandi, og hæstv. forsrh. gaf sér þær skýringar eða þær forsendur, að ekki hefðu orðið almennar og a. m. k. ekki verulegar kaupbreytingar. Nú viðurkenndi hann öðrum þræði, að sennilega mætti fallast á, að hér hefðu orðið almennar kaupbreytingar á s. l. hausti, en taldi mjög vafasamt, að þær væru verulegar. Nú er það út af fyrir sig athyglisverð yfirlýsing af hálfu hæstv. forsrh., oddvita fulltrúa stjórnar hinna vinnandi stétta, að samningarnir hafi ekki verið verulegar kaupbreytingar. Og stangast það nú, að einhverju leyti a. m. k., á við þær yfirlýsingar, sem fram komu frá stuðningsmönnum stjórnarinnar, þegar samningarnir höfðu verið frágengnir, því að þá var talið, að þarna væri um mjög verulegar kaupbætur og kjarabætur að ræða fyrir launþegasamtökin. Ég er ekki frekar en kannske aðrir dómbær á það, hvaða merkingu á að leggja í orðin „verulegar kaupbreytingar“. En ég hygg þó, að málflutningur bandalags opinberra starfsmanna hafi verið á þá leið, að þeir gefa sér þá forsendu, að hér sé um almennar og verulegar kaupbreytingar að ræða. Þeir telja það ótvírætt, og ég leyfi mér að halda því fram, að hvorki forsrh. né heldur ríkisstj. sé þess umkomin að kveða upp einhvern algildan úrskurð um það, hvernig eigi að túlka þessi orð, „almennar og verulegar kaupbreytingar“. Þetta krefst útskýringar, og ef út í það er farið, úrskurðar dómstóla, hvernig eigi að túlka þessi lög. Það er ekki löggjafans að kveða upp algildan úrskurð um það í umr. hér eða með einhliða ákvörðunum, eins og ríkisstj. virðist hafa gert og forsrh. endurtekur hér í umr. á Alþ. Og ég leyfi mér að halda því fram, að ef þetta reynist rétt, að verulegar og almennar kaupbreytingar hafi átt sér stað, þá megi með nokkuð góðu móti halda því fram, að hér sé um lögbrot að ræða. Í framhaldi af þessu og hafandi þessa staðreynd í huga þá segir í þessu ákvæði, að krefjast megi endurskoðunar kjarasamnings án uppsagnar hans. Þetta hefur bandalagið gert, og ég geri ráð fyrir því, að það sé ekki dregið í efa, að þeim sé það heimilt samkv. þessum lögum, enda nokkuð skýrt ákvæði. Í framhaldi af þessu segir síðan: „Náist ekki samkomulag aðilja innan mánaðar frá kröfugerð, fer um meðferð máls samkv. III. og IV. kafla“ o. s. frv. Með öðrum orðum: þegar búið er að krefjast þessarar endurskoðunar, þá hygg ég, að það sé ekki átt við í þessu ákvæði, hvernig sú endurskoðun eigi að fara fram, heldur meira hvort hún eigi að fara fram. Fyrir löggjafanum hefur tvímælalaust vakað, að setzt væri niður og skoðað niður í kjölinn, hvernig og hvort sú endurskoðun ætti að fara fram - þ. e. hvort endurskoðunin færi fram og ef hún færi fram, þá hvernig. En nú hefur ríkisstj. tekið þá ákvörðun að úrskurða sjálf, að ekki sé skilyrði fyrir breytingum eða endurskoðun og þar af leiðandi er hún ekki til viðræðu um neitt samkomulag eða vill yfirleitt eiga nokkrar viðræður við gagnaðilann. Mín skýring á þessu ákvæði er tvímælalaust sú, að þegar þessi forsenda er fyrir hendi, almennar og verulegar kaupbreytingar, þá megi krefjast endurskoðunar og þá skuli setzt niður og farið yfir það, hvort og hvernig sú endurskoðun eigi að fara fram, og ef aðilar eru ósammála um það, að ekki sé grundvöllur fyrir því, eins og t. d. ríkisstj. segir núna, er hún segir, að ekki séu skilyrði fyrir neinni endurskoðun, þá sé það niðurstaða þeirra viðræðna, en ekki fyrr. Þess vegna vil ég mótmæla þeim úrskurði, að hér sé ekki um lögbrot að ræða. Ég skal ekki leggja neinn dóm á, hvort sú yrði sama niðurstaðan hjá dómstólum, en engu að síður er þetta mjög umdeilanlegt atriði og þess eðlis, að ekki er hægt að halda því fram hér í umr. mótmælalaust, að hér sé ekki um lögbrot að ræða. Þessum skoðunum mínum vildi ég koma á framfæri og vil nú ekki frekar orðlengja þetta mál að öðru leyti en því, að ég tel eins og hér hefur komið fram fyrr í umr., að þetta mái snúist ekki um það, hvort opinberir starfsmenn eigi að fá kauphækkanir nú eða ekki, heldur hitt, hvort staðan sé þannig í þjóðfélaginu og í kjaramálum yfirleitt, að þeir eigi rétt á því að fá að endurskoða sína samninga eða ekki. Og þá er ég hiklaust á þeirri skoðun, að þannig sé ástatt í kjaramálum opinberra starfsmanna og með tilliti til þeirra sjálfvirku tengsla, sem á þessum málum eru, sé ekkert vafamál, að þeir eigi fulla heimtingu á því, að við þá sé talað og það með öðrum hætti heldur en þeim að vísa málunum þegar í stað til dómstóla. Það kemur manni satt að segja á óvart, að stjórn vinnandi stétta skuli telja það eðlileg og sjálfsögð vinnubrögð að vísa málum þegar í stað til dómstóla, og hingað til hafa það nú ekki verið taldar réttar aðferðir í kjarasamningum hér á landi. En ríkisstj. sjálf hefur viðurkennt þessi sjálfvirku tengsl, sem ég er að tala um, þegar skoðaður er málefnasamningur ríkisstj., og þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta, þegar talað er um opinbera starfsmenn: „ Ríkisstj. vill, að opinberir starfsmenn fái fullan samningsrétt um kjör sín, enda hverfi þá öll sjálfvirk tengsl á milli launasamninga þeirra og annars launafólks.“ Það fer ekki á milli mála, að hún telur ótvíræð tengsl á milli hinna almennu kjarasamninga, sem fara fram við launþegasamtökin, og svo hins vegar hvað snertir kjör opinberra starfsmanna. Og það er það, sem opinberir starfsmenn eru að fara fram á núna, að þessi sjálfvirku tengsl séu viðurkennd og þeirra mál séu skoðuð í því ljósi. Ég tel mjög óeðlilegt, hvernig farið hefur verið með kjaramál opinberra starfsmanna. Þeir hafa verið dregnir á asnaeyrunum, kannske svo mánuðum og árum skiptir, án þess að um nokkra endurskoðun hafi verið að ræða á þeirra málum, og á þetta við um nokkuð langan tíma. Þar hafa átt sér stað stökkbreytingar, - mig minnir fyrst 1962 og svo aftur nú á s. l. ári, - stökkbreytingar, sem mjög raska öllu ástandi og eru óeðlilegar í sjálfu sér, bæði fyrir þá, sem þurfa að greiða þeim fé, þ. e. ríkiskassann, og svo hins vegar fyrir það fólk, sem starfar hjá hinu opinbera. Mér finnst eðlilegt, að yfir þennan stóra hóp launþega gangi það sama og aðra launþega, að þeir fái og hafi möguleika til þess að ræða við sinn atvinnurekanda og hafi fulla möguleika á því að skýra sín sjónarmið og koma því á framfæri, sem þeim þykir miður fara. Hæstv. forsrh. vakti athygli á því, að stjórnarandstæðingar væru öðrum þræði að vekja ótta við verðbólgu og halda því fram, að þessar aðgerðir ýmsar stuðluðu að aukinni verðbólgu og á hinn bóginn séu þeir að hvetja til launahækkana. Ég lít svo á, að þessar umr. fari ekki fram á þeirri forsendu, að stjórnarandstæðingar séu einhliða að setja fram þá kröfu, að opinberir starfsmenn eigi að hækka í launum, heldur skuli þeir sitja við sama borð hvað samningsréttinn snertir, hvort sem hann er fullur eða ekki. En forsrh. viðurkennir enn fremur í þessum umr., að teflt hafi verið á tæpasta vað, bæði hvað snertir atvinnureksturinn og ríkisreksturinn, þannig að þar stangast mjög á við yfirlýsingar ríkisstj., sem kemur enn fremur fram í málefnasamningi, sem var settur fram strax í sumar, þar sem talað var um, að auka skyldi kaupmátt launa verkafólks og annarra launþega um 20% á næstu tveimur árum. Enda þótt ekki hafi verið samið um 20% aukningu kaupmáttar nú í síðustu samningum, þá er það ekki rétt, þegar talað er um, að samningarnir hafi tekið til um 4% kauphækkunar. Sú kauphækkun var meiri og hún nær til tveggja ára. Það er ótvírætt, að um almennar og verulegar kaupbreytingar er að ræða á þessum vettvangi, og því held ég, að það sé ekki nema siðferðisleg réttlætiskrafa af hálfu bandalags opinberra starfsmanna og, sem ég leyfi mér líka að halda fram, jafnframt lagalegur réttur þeirra að taka upp samninga og fá eðlilegar kjarabætur eins og aðrir launþegar í þessu landi.



Herra forseti. Það er nú hverjum og einum frjálst að hafa sína skoðun, og það er líka hverjum og einum frjálst að láta sjást hér í þingtíðindum, að það hafi þó verið einn lögfræðingur, sem var tilbúinn til þess að kveða upp þann dóm, að um lögbrot hafi verið að tefla af hálfu ríkisstj., um það atriði, sem ég ræddi um, að taka upp eða taka ekki upp samningaviðræður á fyrsta stigi. En um hitt, hvort um verulegar kauphækkanir hefði verið að ræða á hinum almenna vinnumarkaði, á auðvitað ríkisstj. mat á fyrsta stigi. Það er ekki endanlegt, það liggur undir úrskurði Kjaradóms og það þarf ekki að vera rétt, en til bráðabirgða hefur hún þetta úrskurðarvald alveg eins og hinn aðilinn hefur þetta líka, ef málin horfðu öðruvísi við og það væri um kauplækkanir að ræða, þá snerist dæmið við. Þá gæti ríkisstj. krafizt endurskoðunar, en opinberir starfsmenn gætu þá neitað endurskoðun, og það stæði á meðan úrskurður væri ekki felldur. En um það, hvort um lögbrot er að ræða eða ekki, þá vil ég bara benda þessum hv. þm. og lögfræðingi á það, að úr því er auðvelt að fá skorið, úr því hefði alltaf mátt fá skorið. Það er einmitt gert ráð fyrir því í þessum lögum, að það sé með einföldum hætti hægt að fá skorið úr því, hvort framið er brot á þessum lögum. Og um það segir í 25. gr.: „Félagsdómur dæmir í málum, sem rísa milli samningsaðilja út af brotum á lögum þessum og ágreiningi um skilning á kjarasamningi og gildi hans.“ Sem sagt, ef þeir hefðu viljað halda því til streitu, að hér hefði verið framið lögbrot, brot á þessum lögum, þá var greið og auðveld leið að vísa þeim ágreiningi til félagsdóms. Og þá meðferð átti að hafa eftir lögum, og hún hefði sennilega verið betri heldur en öll þau stóryrði, sem um þetta hafa verið höfð, og þá hefði fengizt hlutlaus niðurstaða dómstóls um það, hvort hér hefði verið lögbrot framið eða ekki. Og væntanlega mundi hv. síðasti ræðumaður sætta sig við úrskurð þess dómstóls.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við tilmælum forseta um það að lengja ekki þessar umr. að óþörfu. Nú um alllanga hríð hefur þjóðin mátt horfa á ríkisstjórn hinna vinnandi stétta, sem svo kallar sig, í hörkuáflogum við einn virðulegasta hópinn, starfsmenn ríkis og bæja. Það verður að segjast eins og er, að mér finnst þessi framkoma ríkisstj. með nokkrum ólíkindum og nánast að segja endemisleg. Það er vægt að orði komizt og með góðum vilja sagt, að það sé klaufaskapur eða fljótfærni. En þar á ég við neitun ríkisstj. á viðræðum við BSRB. Alveg óþarfa fljótfærni. Og ég ætla að benda á, að það er alveg haldlaust, sem hæstv. forsrh. heldur fram, að þeir, með því að fallast á viðræður, væru þar með að fallast á einhvern sérstakan rétt til handa opinberum starfsmönnum um kauphækkun. Ég vil benda á, að hann sjálfur viðurkennir og lýsir yfir því, að í ýmsum atriðum hafi þeim staðið til boða lagfæringar. Það var a. m. k. umræðugrundvöllur, þó að ekki væri annað. Ríkisstj. gat tekið það fram, þegar hún hóf viðræðurnar, og sett fram það, sem hún telur nú, að standi til boða þessum samtökum til lagfæringar, þannig að þá þegar skapaðist viðræðugrundvöllur. En hún hefur, ríkisstj., með framkomu sinni alveg greinilega stefnt þessu máli öllu í hin mestu vandræði, að ekki sé meira sagt. Ég tek enga afstöðu til þess, hvort hér er um lagabrot að tefla eða ekki. En í meira lagi er það þó hæpið fyrir hæstv. ríkisstj. að halda því fram, að þær kauphækkanir, sem urðu á almenna vinnumarkaðinum hinn 4. des. s. l., hafi ekki verið verulegar. Ég efast um, enda þótt þeir, sem í forustu í verkalýðssamtökum standa að jafnaði, verði kallaðir vanþakklátir menn, þá efast ég um, að í þeirra hópi finnist nokkur maður, sem í alvöru mundi vilja halda því fram, að þar hafi ekki um verulegar kauphækkanir verið að tefla. En það leggur hver sitt mat á það. Ég tek enga efnislega afstöðu til krafna opinberra starfsmanna, en ég vil láta þess getið og taka það sérstaklega fram, að ég álít, að ríkisstj. á hverjum tíma eigi vitanlega að leggja sitt af mörkum til þess, að um óeðlilegar víxlhækkanir milli stétta verði ekki að tefla. Við höfum oft séð, að þetta hefur orðið mjög til þess að auka spennuna að óþörfu; víxlhækkanir kaupgjalds og kjara almennt, og því á að reyna að afstýra, að þær verði óeðlilegar. Þetta tel ég hiklaust vera verkefni ríkisstj. á hverjum tíma að hafa þar áhrif á. Forsrh. lét þess getið, að hann felldi sig ekki við það, að stéttir, eins og í þessu tilfelli BSRB, tækju til sín eða fengju án fyrirhafnar ávöxt, sem aðrar stéttir hefðu aflað eftir harða og stranga og kostnaðarsama baráttu. Ég vil benda hæstv. forsrh. á, og þetta veit hann auðvitað miklu betur en ég, að auðvitað fellir hann sig við það, þar sem þetta er í lögum. Það er í lögum, að opinberir starfsmenn skuli fá leiðréttingu sinna kjara í beinni viðmiðun við það, sem á sér stað á hinum frjálsa vinnumarkaði, þannig að hann verður að fella sig við þetta, þar til hann hefur þá komið fram lögum, sem kveða á um annað. En hann nefndi eina ástæðu, sem ég er ekki fjarri því að álíta, að e. t. v. hefði verið fullboðleg, ef hún er ein út af fyrir sig nægjanleg. Ástæðan er sú, að fram er tekið, að tekið skuli tillit til afkomu þjóðarbúsins, og þá hefði verið nær að halda sig við það. Ég er ekkert fjarri því, að svo sé komið undir hans stjórn, hæstv. forsrh., að afkoma þjóðarbúsins leyfi þetta ekki. Það mætti vel segja mér það, að svo væri komið. En það er þá a. m. k. ekki vegna þess, að mati stjórnarinnar, að verulegar kauphækkanir í þjóðfélaginu hafi orsakað þær þrengingar, sem kunna að vera í þjóðarbúinu.



Herra forseti. Það er aðeins ein stutt aths. Ég skildi ummæli forsrh. svo hér áðan, að það væri umdeilanlegt, hvernig beri að túlka það orðalag ákvæðisins, hvort átt hafi sér stað verulegar og almennar kaupbreytingar. Og það mætti, ef ágreiningur kæmi upp, vísa þeim ágreiningi til úrskurðar félagsdóms. Þetta var mér ljóst. En um leið segi ég, að það getur verið . . .

Því verður ekki vísað til félagsdóms.

Ef ágreiningur kemur upp um skýringar á ákvæðum laganna, þá lít ég svo á, að vísa eigi þeim ágreiningi til úrskurðar félagsdóms. Og þessar umr. eru farnar að missa að einhverju leyti marks, þegar verið er að karpa um það hér, hvernig beri að túlka orðin „verulegar kaupbreytingar“, og það er svo, að hæstv. forsrh. er að halda því fram og byggir sinn málstað á því, að kaupbreytingar hafi ekki verið verulegar. En ég vildi þá bara koma þeirri aths. hér á framfæri, að það út af fyrir sig væri fróðlegt að fá úrskurð þessa dóms um, hvernig bæri að túlka þessi orð. Ef úrskurður dómstólsins eða dómsins er á þá leið, að kaupbreytingar hafi verið verulegar, þá lít ég svo á, að málstaður ríkisstj. í þessu ákveðna máli, sem hér er á dagskrá, hafi ekki við rök að styðjast. Ef hins vegar úrskurður dómsins er sá, að kaupbreytingar hafi ekki verið verulegar, þá getur það verið fróðlegt fyrir launþegasamtökin í þessu landi.



Herra forseti. Þetta er svo hyldjúpur misskilningur hjá hv. þm., að það er ómögulegt annað en segja örfá orð. Það er ekki spurningin um það, hvort verulegar kaupbreytingar eða launabreytingar hafi átt sér stað, sem verður vísað til félagsdóms. Það er alveg skýrt, að um það atriði kemur til úrskurðar Kjaradóms á sínum tíma. Hins vegar má vísa því til félagsdóms; hvor aðili sem er getur vísað til félagsdóms spurningunni um það, hvort brot hafi verið framin á þessum lögum. Og þegar því er haldið fram, að brot hafi verið framið á lögunum með því af ríkisstj. hálfu að neita að taka upp samningaviðræður við opinbera starfsmenn á fyrsta stigi, þá hefði mátt vísa þeirri spurningu til félagsdóms.

Það byggist á þessu orðalagi.

Nei. Hún byggist ekki á því orðalagi. Það er mat ríkisstj., að ekki sé grundvöllur fyrir endurskoðun samningsins, og það er ekkert lögbrot og það heldur því enginn fram, að það sé neitt lögbrot af ríkisstj. hálfu að hafa sína skoðun á því máli og sitt mat á því efni. Það er ekkert lögbrot að líta þannig öðruvísi á og það er ekkert lögbrot af hennar hálfu, jafnvel þótt svo færi, að niðurstaðan yrði sú hjá Kjaradómi, að hann teldi, að skilyrði hefðu verið til endurskoðunar. En það, sem um er deilt, og það er sá misskilningur, sem ég var að reyna að eyða, var, hvort það væri lögbrot af hálfu ríkisstj., eins og haldið hefur verið fram af hálfu fyrirsvarsmanna opinberra starfsmanna, að taka ekki upp samningaviðræður við þá og fara sem sagt eftir 10. gr. laganna um það. En hún á ekki við í þessu tilfelli að mínum dómi.