Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Kristjánsson Það er nokkuð síðan ég bar fram till. til þál. um þjóðaratkvæði. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hann hafi hugsað sér, hvenær hún verði tekin fyrir. Ég sé, að hún er ekki á dagskrá í dag, en nú er langt á þingið liðið, og ég býst ekki við, að margir fundir séu eftir, og ég vildi vita, hvaða forlög till. á að fá.

Garðar Þorsteinsson Það er langt síðan ég bar fram till. um rannsókn út af tjóni einstakra manna í ofviðrinu 27. okt. og till. um rekstrarlán til smáútgerðarinnar. Þetta eru engin flokksmál, og ég veit ekki betur en að allur þingheimur muni yfirleitt vera hlynntur því, að þessar till. verði samþ., en það er nauðsynlegt, að þær verði samþ. á þessu þingi. Ég vil því mælast til þess, að hæstv. forseti taki þessar till. á dagskrá sem fyrst.

Forseti (JBald): Ég mun taka þessar till. allar á dagskrá eftir því sem tími vinnst til, og einnig till. þeirra þm., sem ekki hafa nú kvatt sér hljóðs.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Það er auðsætt af því, á hvaða tíma þessi fundur er settur, að það er ekki ætlazt til, að hér verði miklar alvöruumr. um fjárlfrv., og hv.þm. sjást hér ekki nema örfáir. En ég býst við, að það standi í sambandi við, að það sé þegar búið að gera út um örlög þeirra brtt., sem hér liggja fyrir, svo að umr. hafi ekki áhrif á úrslitin. Ég skal þá fyrst taka það fram, að það hefir ekkert samstarf verið milli meiri og minni hl. fjvn. fyrir 3. umr. Ég skal fyrir mitt leyti segja, að ég bjóst við, að minni hl. yrði boðaður á fund, því að fyrir 2. umr. voru það mörg atriði, sem engin ákvörðun var tekin um, og það hefði a. m. k. ekki verið ólíklegt, að meiri hl. hefði fundið ástæðu til að boða minni hl. á fund um þau atriði, en það hefir hann ekki gert. Ég hygg, að þetta sé nýlunda, því að það hefir komið fyrir áður, að fjvn. hefir klofnað, og ég veit ekki betur en að minni hl. hafi þá verið boðaður á fundi milli 2. og 3. umr. Ég skal þá byrja mitt mál með því að ganga í gegnum brtt., sem minni hl. flytur á þskj. 813. Þær nema samtals 19500 kr., og ég held, að ekki verði sagt, að það séu nein ósköp, þegar það er athugað, að meiri hl. hefir borið fram brtt., sem nema allar, að mig minnir, mikið á annað hundr. þús. kr. Svo flytjum við hér eina brtt., 9. brtt. á þessu þskj., þar sem við förum fram á miklu meiri sparnað heldur en þau gjöld nema, sem við stingum upp á, en annars skal ég ekki tala um hana strax, ekki fyrr en ég kem að henni. 1. brtt. á þskj. 813 er um það, að veita Sigurði Sigurðssyni sýslumanni 3000 kr. veikindastyrk. Hann er veikur nú sem stendur. Ég veit, að hann hugsar til að fara utan eftir læknisráði, sér til heilsubótar. Þessi starfsmaður hins opinbera hefir leyst sín störf mjög vel af hendi, en er fátækur, hefir fyrir þungu heimili að sjá og getur alls ekki efnahagsins vegna farið utan, nema hann fái þennan styrk. Það eru fordæmi fyrir þessu, það hefir verið gert í tveimur tilfellum, sem ég man eftir, og vona ég því, að þessi till. verði samþ. 2. till. er viðvíkjandi Eimskipafélaginu. Í fjárlagafrv., eins og það er nú, stendur, að Eimskipafélagið skuli halda uppi siglingum í sama horfi og áður, og eigi með minni skipastól en árið 1934. Við þessa aths. viljum við bæta, „ef efnahagur þess leyfir“. Lýtur það að því, að ef lítið verður að flytja, eins og stjórnin gefur í skyn að muni verða vegna innflutningshaftanna, þá sé of hart að heimta, að samgöngurnar séu nákvæmlega á sama hátt og þær voru á þessu ári. Þá er 3. brtt. um 5000 kr. styrk til Stúdentagarðsins. Stúdentagarðsn. sendi fjvn. erindi og bað um styrk til að standast kostnað við byggingu og rekstur Stúdentagarðsins. Ég skal viðurkenna, að sú upphæð, sem hér er farið fram á. er of lág. Ég vona, að hv.þm. sjái það, að því fé er ekki illa varið, sem varið er í þessum tilgangi, því að hver, sem hefir komið á Stúdentagarðinn, hlýtur að sjá, hve geysimikið er í það varið fyrir unga menn að hafa jafngóðan bústað. En það er ekki nóg að sjá fyrir því. Það verður líka að sjá fyrir því, að þessi bústaður verði ekki of dýr fyrir fátæka námsmenn, og ég vil segja, að það er ekki meiri gustuk að styrkja neina en fátæka námsmenn. Það er svo með þennan stúdentagarð, að hann hefir verið reistur án nokkurs kostnaðar fyrir það opinbera. Mér finnst því ekki til of mikils mælzt, að ríkissjóður leggi fram í eitt skipti fyrir öll nokkur þús. kr. til þessa stúdentagarðs, því að náttúrlega er erfitt að koma honum af stað og mikil útgjöld því samfara. 4. brtt. er um 2500 kr. styrk til gagnfræðaskóla Reykvíkinga. Ég skil ekki, að neinn geti álitið þetta ósanngjarna kröfu, því að þessi skóli er vel skipaður að kennurum og hefir haft fjölda nemenda, og þetta framlag er svo lítið, að segja má, að það muni ríkissjóð engu. Þá er 3. brtt. um 3000 kr. framlag til að gefa út Íslendingaæfir. Ég hygg, að það muni í flestum löndum hafa verið gefnar út bækur líkar þessari, og ég veit ekki betur en að það sé búið að undirbúa hér mikið af slíku efni, án þess að nokkurs styrks hafi verið krafizt frá því opinbera. Þá er 6. brtt. um 2000 kr. styrk til Guðmundar Finnbogasonar. Þetta er jafnhátt þeim styrk, sem hann hefir haft að undanförnu, en hann hefir nú verið felldur burt, sennilega af því að hann hefir nú lokið við mikið verk, sem var gefið út á yfirstandandi ári. Þetta rit þótti mjög gott, en hann langar til að halda áfram ritstörfum í svipaða átt, en er eins og margir embættismenn fátækur og getur ekki lagt í þetta vinnu nema með opinberum styrk, heldur yrði þá að reyna að fá aukavinnu til þess að fá tekjur í staðinn. Þessi maður er svo kunnur rithöfundur, að ég tel ekki þörf að ræða þetta frekar. 7. brtt. er um að framlagið til Fiskifélagsins hækki um 5000 kr. Fiskifél. hefir jafnan verið mjög hógvært í kröfum sínum gagnvart þinginu. Það fór fram á það við fjvn., að fá þessa 5000 kr. hækkun og lagði fyrir n. fjárhagsáætlun sína fyrir árið 1933, og ég verð að segja, eftir að hafa athugað þá áætlun, að ég veit ekki, hvað þar ætti að fella burt. Minni hl. hefir því þótt sanngjarnt að leggja til, að þessi styrkur hækkaði, og er hann þó ekki nema brot af því, sem t. d. Búnaðarfél. er ætlað, en þau félög eru, skilst mér, einna sambærilegust af þeim félögum, sem styrks njóta í fjárl. Þá er 8. brtt., sem er um 2000 kr. framlag til íslenzku vikunnar. Undanfarin ár hefir verið haldin hér svonefnd íslenzk vika, þar sem sérstaklega hafa verið hafðir á boðstólum íslenzkir munir og menn verið hvattir til að kaupa íslenzkar iðnaðarvörur. Flestir munu telja, að slík vakning sé mjög nauðsynleg, og það er uppi meðal þjóðanna sú stefna, að búa sem mest að sínu, og ég held, að menn séu sammála um það, að þessi íslenzka vika hafi fært mörgum heim sanninn um það, að iðnaður okkar sé kominn á þann rekspöl, að við getum mikið sparað okkur kaup erlendra vara. Þeim peningum, sem er varið til slíkrar starfsemi, er mjög vel varið. Þá er 9. og síðasta brtt. á þskj. 813, og skal ég um hana aðeins segja það, að við, sem vorum í fjvn., undruðumst það mjög, þegar við sáum, að stj. kom með till. um að lækka laun þeirra embættismanna, sem taka laun samkv. launal., og beinlínis sjáanlegt af frv., að stj. ætlaðist ekki til, að neitt væru lækkuð laun þeirra, sem taka laun utan launal., og þó kom öllum saman um það í n., að þeir, sem ekki eru í launal., hafa yfirleitt miklu hærri laun en þeir embættismenn, sem eru undir launal. Það var upplýst hér við 2. umr., að stj. hefði ekkert gert til þess að koma fram lækkun á launum þeirra manna, sem eru utan launal. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að hann hefði viljað bíða eftir því að sjá, hvernig þingið tæki undir kröfur um lækkun hjá embættismönnum, en þetta þýðir það, að lækkun á launum þeirra, sem ekki eru undir launal., getur ekki komizt í framkvæmd fyrr en einhverntíma á árinu 1935, sennilega ekki fyrr en á miðju ári 1935, og það er af því, að þessum mönnum verður að tilkynna með lögmæltum fyrirvara, að þeirra laun verði sett niður, og sá fyrirvari skilst mér, að muni í flestum tilfellum vera 6 mánuðir, en í einstöku tilfellum 3 mánuðir. Það er ómögulegt að neita því, að það var vanræksla hjá hæstv. ráðh. að gefa þessum starfsmönnum ekki aðvörun um, að þeir mættu vænta niðurfærslu á launum sínum eins og aðrir embættismenn. Ég man, að hæstv. fjmrh. var að snúa út úr því, sem ég sagði við 2. umr. Ég hafði sagt, að hann hefði átt að segja upp eða aðvara þá starfsmenn, sem ekki taka laun eftir launal. Það þýðir að láta þá vita, að þeir verði að vera við því búnir, að laun þeirra verði lækkuð á sama hátt og laun þeirra, sem eru undir launal., og jafnframt, að ef þeir vilja ekki sætta sig við það, þá verði þeir að skoða það sem uppsögn. Þetta hefði hann átt að gera, ef hann hefði ætlað að sýna sanngirni eða sama réttlæti gagnvart öllum opinberum starfsmönnum. En það er engin von, að þeir, sem taka laun eftir launal., séu ánægðir með það, að þeirra laun séu sett svo og svo mikið niður, en svo sé fjöldi manna á hærri launum, sem ekkert á að lækka við fyrr en einhverntíma og einhverntíma. En það er ekki hægt að sjá á fjárlfrv., að stj. ætlist til, að þetta verði gert, því að alstaðar eru áætluð full laun þeirra, sem eru utan launal. Ég sagði við 2. umr., að minni hl. flytti brtt. í IV liðum við 22. gr., af því að við værum ekki ánægðir með þennan lið eins og hann er orðaður hjá meiri hl. n. Tveir hv.þm. úr meiri hl. hafa orðið svo skotnir í þessari till., að þeir hafa brotið af sér handjárnin og komið með till. að taka upp ýmis atriði úr þessari till., sem þeim hefir þótt vanta í till. meiri hl., en að öðru leyti sett inn í hana atriði, sem verður að teljast tálmun á því, að þetta komist fram. Ég vil segja þessum hv.flm. það, að minni hl. er ekkert þakklátur fyrir, að þeir hafa barnað þessa till. fyrir honum. Þeir verða sjálfir að sjá um sinn hórkrakka; við ætlum ekki að halda honum undir skírn eða gera neitt fyrir hann. Það er svo, að inn í þessa till. þeirra er blandað ýmsum öðrum atriðum, sem eru þess valdandi, að till. kemur að litlu haldi. Það eru tekin með laun þeirra manna, sem starfa hjá stofnunum, sem fá styrk frá því opinbera, og það er gert að skilyrði, að þeir menn megi ekki hafa hærri laun en 8000 kr. Það er vitaskuld, hvað þeir eiga þar við. Það er forstjóri Eimskipafélagsins, maður sem tekinn var frá Samb. ísl. samvinnufél. og látinn hafa nákvæmlega sömu laun og hann hafði þar. Það ræður þess vegna af líkum, að það er ekki mögulegt fyrir Eimskipafél. að setja laun þessa manns niður í 8000 kr., og mig undrar, að hv.flm. skyldu þá ekki nefna t. d. bankastjóra og setja þá líka laun þeirra niður í 8000 kr. Við minnihl.menn höfum haldið okkur við það atriði, sem viðkemur ríkissjóði, en það eru starfsmenn þess opinbera, en starfsmönnum einkafyrirtækja viljum við halda fyrir utan þetta. Annars er þessi till. okkar þannig, að laun frá 4-5000 kr. lækki eftir sömu reglum og dýrtíðaruppbót þeirra, sem taka laun samkv. launalögum, laun frá 5-8000 lækki um 15%, þó þannig, að þau verði ekki undir 5000 kr., og laun yfir 8000 kr. lækki niður í 8000 kr. Það eru náttúrlega ekki margir, sem verða fyrir barðinu á þessum síðasta lið, en þeir eru þó nokkrir, og þar sem má heita, að hámark launa hjá okkur nú sé 8000 kr. - þar eru engar undantekningar nema með ráðherra og forseta hæstaréttar -, þá finnst okkur ekki nema rétt, að þetta hámark sé sett hér. Ég hygg, að lækkanir á gjöldum ríkissjóðs eftir þessari till. okkar nemi miklu meiru en hæstv. fjmrh. nefndi við 2. umr. Ég man ekki, hvað hann nefndi marga starfsmenn, sem þetta myndi koma niður á, en ég hefi hér í höndunum skrá, sem sýnir yfir 100 menn, sem þetta hefði tekið til. Ef skrá þessi er athuguð, þá sést, hversu geysimikill munur er á launum eftir launalögum og launum utan launalaga. Þar sér maður t. d., að ritarinn hjá tollstjóranum hér hefir hærri laun en sýslumaður, og sömuleiðis, að sölumaður einn hjá tóbakseinkasölunni hefir líka meira en sýslumaður. Þá mætti og ennfremur nefna bókarana og gjaldkerana hjá landssmiðjunni og síldarverksmiðju ríkisins, sem allir hafa mjög rífleg laun og mun hærri en meðalembættismannalaun. Einnig mætti nefna skrifstofustjóra útvarpsins, sem hefir 7200 kr., stöðvarstjóra útvarpsstöðvarinnar á Vatnsendahæð með 6 þús., forstöðumann viðgerðarstofu útvarpsins, sem hefir 7 þús. kr., og forstöðumann viðtækjaverzlunarinnar með 9000 kr. Á þessu sést, að það er furðuleg fjarstæða og ranglæti að ætla að fella niður dýrtíðaruppbót af launum þeirra manna, sem taka laun sín eftir launalögum, en koma ekki með till. um að lækka laun hinna, sem taka þau utan launalaga. Ég hélt, að engum ráðh. gæti dottið slíkt ranglæti í hug, hvað þá að hann ætlaði að framkvæma það. Till. hv.þm. V.-Ísf. er því sanngjörn, a. m. k. bætir það nokkuð um að láta lækkun dýrtíðaruppbótarinnar ekki koma til framkvæmda fyrr en á miðju árinu 1935. Vilji Alþingi sýna sanngirni og réttlæti, þá samþ. það eitthvað í þessa átt, en vilji það enga sanngirni sýna, þá fylgir það vitanlega till.hæstv. stj. og hv. meiri hl. fjvn. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um ræðu hv.frsm. meiri hl. fjvn.Hv. frsm. fyrri hlutans reiknaði út, hver tekjuhallinn myndi verða á frv. þessu, og var auðheyrt eftir þeim útreikningi, að hann gerði ekki ráð fyrir, að ein einasta till. yrði samþ. frá stjórnarandstæðingum. Reynslan kemur vitanlega til með að sýna, hvernig þetta, fer, en ég býst við, að hann hafi þarna mælt fyrir hönd stjórnarflokkanna í heild. Hann lýsti því beinlínis yfir, að hann byggist við, að meiri hl. fjvn. myndi neyddur til að koma með till. um niðurfellingu einhverra útgjalda, þ. e. að færa niður sínar eigin till., til þess að reyna að koma fjárl. út úr þinginu tekjuhallalausum. Hann óskaði, hv.þm., að afgreiðsla þessa máls yrði þinginu til sóma. Hvort svo verður, skal ég engu um spá, en það vil ég taka fram, að afgreiðsla fjárl. getur ekki orðið þinginu til sóma, nema gætt sé fullrar sanngirni um úthlutun ríkisfjárins. Við 2. umr. benti ég á, að mikið skorti á, að svo væri, og það verð ég að segja, að ekki virðist hafa breytzt til batnaðar nú. Þá vil ég næst víkja að frhn. hv. meiri hl. viðvíkjandi símunum. Þar hefir hv. meiri hl. heldur en ekki tekið til leiðréttingar skrá þá, sem landssímastjóri hafði búið til um byggingu símalína á næstu árum. Þessi skrá landssímastjóra náði yfir 20 línur, og voru þær settar á skrána í þeirri röð, sem hann taldi, að þær ættu að byggjast. Nú hefir hv. meiri hl. leiðrétt skrá þessa þannig, að hann hefir t. d. sett þær línur, sem landssímastjóri setti efstar, með þeim allra síðustu. Það er jafnvel svo langt gengið, að nýjum línum er bætt við, sem landssímastjóri tekur ekki upp í skrána. Til sönnunar því, hversu mjög hv. meiri hl. fjvn. hefir umturnað till. landssímastjóra, má t. d. geta þess, að línan, sem landssímastjóri leggur til að sé nr. 1, er nr. 19 hjá hv. meiri hl., og sú, sem er nr. 4 hjá landssímastjóra, er sú 20. hjá meiri hl. Það er línan: Sandeyri-Grunnavík-Hesteyri. Þegar landssímastjóri mætti á fundi n., taldi hann nauðsynlegt að byggja þessa línu þegar á næsta ári, beinlínis vegna landssímans sjálfs, þó að ekkert tillit væri tekið til íbúanna, sem línuna koma til með að nota. Að hv. meiri hl. skuli umturna svona till. landssímastjóra, er í fyllsta máta furðulegt, því að sennilega er landssímastjóri kunnugri þessum málum en nefnd, sem situr hér á Alþingi. Í nál.hv. meiri hl. segir, að símasamband í Skagafirði sé gott, að undantekinni einni sveit. En þetta er ekki rétt. Þar eru stórar sveitir, sem vantar síma, svo sem Reykjaströnd og Sæmundarhlíð. Einnig vantar síma í frampart Akrahrepps og nokkurn hluta Lýtingsstaðahrepps. Þá kem ég að brtt.hv. meiri hl. við fjárl. og skal aðeins ræða um fáar af þeim. Fyrst vil ég þá minnast á 8. brtt., viðvíkjandi styrk til sjúkrahúss á Reyðarfirði. Það er auðséð, að hv. meiri hl. hefir tekið tillit til þess, sem ég sagði við 2. umr.fjárlfrv., að þetta hús mundi ekki verða reist næsta ár, því að nú kemur hann með brtt. þess efnis, að verði fjárveiting þessi ekki notuð til byggingar þessa sjúkrahús, þá skuli féð notað til byggingar annars sjúkraskýlis á Austfjörðum. Viðvíkjandi 9. brtt. er það að segja, að hv. meiri hl. virðist ganga út frá því, að hælinu á Sólheimum verði greiddur 5 þús. kr. styrkur. Í sambandi við þessa till. vil ég taka það fram, að það stóð ekki á okkur í minni hl. að taka upp þessa till., en það stóð þá á hv. meiri hl., en nú hefir hann séð að sér og iðrazt. Sama máli gegnir um Suðurdalaveginn: þar hefir meiri hl. tekið upp dálitla fjárveitingu. Þá hefir hv. meiri hl. bætt úr gagnvart VesturÍsafjarðarsýslu og kemur með álitlega fúlgu til Breiðadalsheiðarvegar. Aftur á móti hefir hann ekki séð ástæðu til að bæta úr misréttinu gagnvart Norður-Ísafjarðarsýslu og Austur-Húnavatnssýslu, sem alveg hafa orðið útundan með vegafé. Þá vil ég nefna styrkinn til flóabátanna, og beini ég því, sem ég segi um það mál, til hv. samgmn. Ég er óánægður með það, hve lítill styrkur er ætlaður til bátsins, sem gengur á milli Siglufjarðar og Haganesvíkur. Milli þessara staða er fjallvegur, sem er ófær 7-8 mán. ársins, nema gangandi mönnum á skíðum. Er því ekki hægt fyrir bændur úr Fljótunum að draga að sér eða flytja frá sér afurðir sínar, nema á bátum. Þá hefir meiri hl. tekið rögg á sig og lækkað styrkinn til rannsóknarstofu háskólans. Ég bjóst alltaf við, að það myndi koma þruma úr því skýi, sem grúfði þar yfir, en ég hélt aldrei, að hv. meiri hl. myndi koma með till. í þessu formi, en nú er hún komin, og það með þeim forsendum, að undrum sætir. Afleiðing hennar verður tæplega önnur en sú, að rannsóknarstofan verður neydd til þess að hækka verðið á sauðfjárpestarbóluefninu, og það skil ég varla, að verði vinsælt meðal bændanna. Annars finnst mér þetta sífellda nart í forstöðumann rannsóknarstofunnar fullkomlega ástæðulaust. Hann er að mínu viti velgerðamaður landbúnaðarins, og á því sízt skilið árásir og nart frá þeim mönnum, sem telja sig forsvarsmenn bænda. Hitt er vitað, að hann er ekki vinur form. fjvn., en það er hann, sem knúð hefir þessa till. fram, eins og lækkunartill. viðvíkjandi Kleppi. Þá hefir hv. meiri hl. hækkað „stofnkostnað héraðsskólana“ úr 5000 kr. í 6500 kr., og eiga þessar 1500 kr. að ganga til raflýsingar á Laugum. Við þetta breikkar bilið á milli Blönduósskólans og Laugaskóla, sem þó var nægilega mikið áður. Ein allra fáránlegasta till. af öllum till.hv. meiri hl. held ég þó, að sé till. um að veita 5 þús. kr. til þess að gera við hús, sem er eign pólitísks flokks hér í bænum. Þetta mun eiga að vera dálítill „skenkur“ til jafnaðarmanna. Sjálfsagt þykir þeim gott að fá gefins 5000 kr. úr ríkissjóði til þess að gera við sitt eigið hús, en flestir aðrir myndu tæplega geta farið fram á slíkan styrk. Ég veit ekki, hvað hv. meiri hl. fjvn. segði, ef t. d. við sjálfstæðismenn vildum fá styrk til þess að gera við Varðarhúsið hérna, og er það þó hliðstætt því, sem jafnaðarmenn hafa fengið.  (Raddir af þingbekkjum: Hv. þm. ætti að bera slíka till. fram)  . Nei, það mun ég ekki gera, því að ég vil ekki bera fram neina þá till., sem ég ekki tel sanngjarna og vil ekki fá samþykkta. Þá sagði hv.frsm. síðari hlutans ekki eitt orð um það, til hvers í raun og veru þær ættu að vera þessar 10 þús. kr., sem meiri hl. tekur upp til áhaldakaupa vegna síldarrannsókna. Hann sagði aðeins, að hér væri um að ræða svo þekkt mál, að óþarfi væri að tala nokkuð um það. Ég fyrir mitt leyti get sagt það, að ég hefi ekki heyrt það nefnt fyrr, og vil því beina þeirri ósk minni til hv.frsm., að hann upplýsi eitthvað um þetta. En vitanlega er hann ekki viðstaddur frekar en venja hans er. Þá eru 4 brtt., sem nema alls á 6. þús. kr., sem eru styrkir til ýmissa verkalýðsfélaga, sem ég veit einu sinni ekki, hvort eru til eða ekki. En ég þykist skilja, að það sé lítilsháttar herkostnaður, sem verður að greiða hv. meiri hl. Þá vil ég nefna 56. brtt., sem er við 22. gr. frv. Þar er svo tiltekið, að verja megi 6 þús. kr. af tekjuafgangi landssmiðjunnar til þess að láta gera það, sem þar segir. Ég get ekki að því gert, að mér finnst þetta harla undarleg till., því að það er alkunna, að þetta fyrirtæki hefir aldrei haft neinn tekjuafgang og skuldar mikið. Um þetta býst ég við, að hv. 10. landsk. geti gefið upplýsingar, ef vildi. Það er því hreint og beint hlægilegt að vera að ráðstafa þeim arði, sem aldrei hefir verið til. En það er ekki allt búið með þetta, aðalrúsínan er í endanum, þar sem segir svo, að ríkisstofnunum og fyrirtækjum, sem njóta rekstrarstyrks af almanna fé, sé skylt að skipta við landssmiðjuna, eftir því sem hún geti afkastað. Það er ekki nefnt með einu orði, að henni sé skylt að setja verðlagið á vinnu fyrir ríkisstofnanirnar neitt svipað því, sem önnur hliðstæð fyrirtæki myndu taka fyrir slíka vinnu. Hún getur því sett verðið eins hátt og henni sýnist, og með því móti kannske fengið 6 þús. kr. tekjuafgang. Að það skuli koma frá þingnefnd till. um það, að gefa einni stofnun einkarétt á að verzla við það opinbera, alveg án þess að nefna nokkurt verð, er alveg einstakt. Þá er brtt. um að borga Jóhanni Kristjánssyni í Skógarkoti skaðabætur, ef þær framkvæmdir verða stöðvaðar af Þingvallanefnd, sem hann hefir gert við Vellankötlu. Nú vill svo til, að bóndi þessi hefir engar framkvæmdir gert við Vellankötlu, því að hann hefir byggt annarsstaðar. Mannvirki þau, sem hann hefir reist, eru langt þaðan; það er því ekki hægt að greiða honum neitt, þó að till. verði samþ.Till. þessi mun annars vera afturganga tillögu til þingsál., sem hv.þm. S.-Þ. flutti hér á öndverðu þingi. Þetta og annað eins er að leika sér með fé almennings, en slíkt virðist miður viðeigandi. Þá er till. um að kaupa af Landsbankanum jarðir á Eyrarbakka og Stokkseyri. Till. þessari svipar mjög til till. um landssmiðjugróðann. Þar er ekkert minnzt á verð, aðeins að vextir verði ekki háir og afborgunarskilmálar sæmilegir. Jarðirnar mega kosta hvað sem vill; um það er ekkert skilyrði sett. Þessar tvær till., um landssmiðjuna og jarðakaupin, þyrði ég að órannsökuðu máli að sverja upp á hv.þm. S.-Þ., svo mjög sverja þær sig í ættina til hans. Að síðustu vil ég nefna till. um að greiða einhverjum Jóni Bergsteinssyni, fyrrv. bústjóra á Kleppi, 300 kr. auk dýrtíðaruppbótar, og að upphæðin sé færð á reikning Kleppsbúsins. Hér á að taka upp aðferð, sem ég verð að telja mjög varhugaverða. Mér finnst það ekki geta komið til mála að fara að taka upp þann sið, að skylda stofnanir, sem eru hreinar ríkisstofnanir, til þess að greiða eftirlaun. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um till.n., en mun bæta fáeinum orðum við það, sem ég sagði áður um frhnál. meiri hl. fjvn., sérstaklega viðvíkjandi vitunum. Meiri hl. leggur til, að því fé, sem veitt er til nýrra vita, 67 þús. kr., verði varið til að reisa miðunarstöð í Vestmannaeyjum og til radíóvita eða miðunarstöðvar á Reykjanesi, eftir því sem stj., að undangenginni framhaldsrannsókn, kann að ákveða. Þó sé 2500 kr. af þessu fé varið til innsiglingarvita við Akraneshöfn, samkv. fyrirmælum hafnarlaga. Þetta um innsiglingarvita á Akranesi skýtur nokkuð skökku við, því að í hafnarlögum Akraneskauptúns eru engin fyrirmæli um hann, svo að kunnugt sé. Ég veit ekki, hvað meiri hl. meinar með þessu. Ég er mjög óánægður yfir þessum till.hv. meiri hl. um skiptingu á vitafénu. Því að samkv. lögum er það ákveðið, að vitamálastjóri, forstöðumaður Stýrimannaskólans í Reykjavík og forstjóri Fiskifélags Íslands eigi að gera tillögur og fyrirmæli um það til stj., hvar eigi að nota það fé, sem áætlað er til nýrra vitabygginga árlega. Þessi ákvörðun er í vitamálalögunum. nr. 43 19. júní 1933, 7. gr. Um fjárveitingar til vitabygginga fyrir næsta ár segir svo í bréfi vitamálastjóra frá 4. júlí s. l., sem einnig er undirritað af forstjóra Fiskifélagsins og forstöðumanni Stýrimannaskólans, með leyfi hæstv. forseta: „Vitamálanefndin 1930 var sammála um það, að einna mest sé þörf á að lýsa upp Skagafjörð og Húnaflóa, enda er Skagafjörðurinn í algerðu myrkri, en Húnaflóinn mjög lítið lýstur; aftur á móti er sigling þar orðin mjög mikil allt árið, en sérstaklega fram eftir haustinu, og féllumst við algerlega á það, að sjálfsagt væri að byrja á Skagafirðinum. Nefndarálitið gerir ráð fyrir 3 innfjarðavitum, með mislitum hornum til að sýna siglingaleiðir, á Reykjadisk, í Hegranesi og á Straumnesi. Við kjósum heldur að bæta einum vita í Málmey, til þess bæði að fá betri leiðir milli skerja og boða, og jafnframt að þurfa ekki að gera hina vitana - sérstaklega Hegranesvita - eins ljóssterka og annars hefði þurft“. Þetta segja þeir menn, sem lögum samkv. eru kvaddir til að láta uppi álit sitt um þetta. Um framlög til nýrra vega tók meiri hl. fjvn. tiltölulega lítið tillit til áætlana vegamálastjóra, og stj. tók raunar líka lítið tillit til þeirra, en þó er það ekki svo, að enginn vegur verði gerður af þeim, sem hann gerði till. um; þeir eru flestir teknir í fjárl., en fjárframlögum til þeirra er stórum raskað. Eins er með símana. Meiri hl. fjvn. vildi ákveða að leggja alls ekki á næsta ári þær símalínur, sem landssímastjóri lagði til að lagðar yrðu. En þegar kemur að vitunum, þá vill meiri hl. alveg strika út till. vitamálastj. og láta gera allt annað. Þar er ekkert gert með það, sem þessi lögskipaða vitamálanefnd stingur upp á. Þetta er nú meðferð þessara yfirvitringa í meiri hl. fjvn. á till. hinna opinberu embættismanna, sem jafnframt eru sérfróðir ráðunautar stj. í þessum efnum. Sem þm. Skagfirðinga mótmæli ég algerlega þessari meðferð og skora á hæstv. stj. að taka ekkert tillit til tillagna hv. meiri hl. n. - Þær eru ekkert annað en helber rangindi, sérstaklega að því er vitamálin snertir. Og þegar litið er á þá meðferð á till. aðalforstjóra ríkisstofnananna, sem hv. meiri hl. hefir leyft sér, þá lætur undarlega í eyrum, þegar frsm. meiri hl. er að mæla fyrir því, að þessir sömu forstjórar eigi að fá fjárupphæðir úr ríkissjóði til útbýtingar á milli gamalla og lasburða fyrrv. starfsmanna þess opinbera; en þetta hlutverk vill hann fela t. d. landlækni, fræðslumálastjóra og vegamálastjóra. Þegar eitthvað þarf að nota þessa menn, þá er sjálfsagt að treysta þeim til þess. En þegar flokkshagsmunir eru annarsvegar og kjördæmakröfur stjórnarliða, þá þykir sjálfsagt að vísa till. þessara forstjóra á bug, þá er þeim ekki treystandi til neins. Og þetta út af fyrir sig, að strika gersamlega út till. vitamálanefndar um ráðstöfun á vitafénu, er alveg óhæfilegt. En hitt er svo annað mál, ef gengið er út frá, að þetta fé verði ekki notað til þess að reisa vita við Skagafjörð, hvort rétt sé að verja því til miðunarstöðvar, og þá sérstaklega til að reisa miðunarstöð í Vestmannaeyjum. Ég vil út af því leyfa mér að lesa hér upp kafla úr bréfi frá vitamálastjóra; það er ekki prentað og ég ætla því, að mér sé óhætt að lesa það án forsetaleyfis. Það hljóðar svo: „Ég vil leyfa mér að vekja athygli hinnar háttvirtu fjárveitinganefndar á þessari tillögu, og mótmæla því eindregið, að hún verði samþykkt, bæði vegna þess, að samkvæmt rökstuddu áliti sérfræðinga landssímans mun slík stöð verða afardýr og koma að litlum notum, og jafnframt vegna þess, að slík miðunarstöð mun samkvæmt eðli sínu alls ekki verða talin viðkomandi vitamálunum. Við höfum enga menn, sem þekkja neitt inn á slíkar stöðvar, og yrðum við því að vísa bæði stofnun og rekstri hennar til landssímans, þar sem hún eðlilega á heima, enda er ekki hægt að reka hana nema í sambandi við eða sem hluta úr talskeytastöð, sem aðeins landssíminn má og getur sett upp og rekið“. Með öðrum orðum, það er ekki nóg með það, eftir þessu að dæma, að það fé, sem átti að verja til þess að lýsa upp Skagafjörð, sé tekið til annara vita, heldur á í raun og veru að verja því til símamála. Því það er vitanlega alveg rétt, sem vitamálastjóri segir í þessu bréfi, að miðunarstöðvar geta ekki heyrt undir vitamálin. Svo er það eitt enn viðvíkjandi þessu, sem er athugavert: hvort þessar miðunarstöðvar séu yfirleitt heppilegar. Um þær eru miklar deilur. Og ég held fyrir mitt leyti, að það sé ekki hægt fyrir Alþingi að slá neinu föstu um það, hvort miðunarstöðvar eigi að koma hér á landi, nema að undangenginni rannsókn, og þá m. a. á reynslu annara þjóða. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að landssímastjóri var spurður um álit sitt á þessu máli, og ýmsar upplýsingar því viðvíkjandi. Og hann hefir í bréfi, frá 26. okt. s. l., gefið ýtarlega skýrslu um miðunarstöðvar og radióvita og þróun þeirra í flestum löndum Evrópu og Norður-Ameríku síðastl. 3 ár, frá nóv. 1931 og fram til sept. 1934. Er þetta tekið eftir skýrslum Alþjóðaskrifstofunnar í Bern. Í þessum löndum eru samtals 88 miðunarstöðvar síðastl. haust, og hefir þeim fækkað um 3 á síðustu þremur árum; en radíóvitar voru samtals í þessum löndum 225, og hafði þeim fjölgað um 54 vita á sama árabili. Þetta sýnir okkur, hvernig á málið er litið í öðrum löndum. Það sýnir, að það á ekki að reisa hér miðunarstöðvar, heldur radíóvita, því að engum getur, skilst mér, dottið í hug, að ef aðrar þjóðir álitu miðunarstöðvar nauðsynlegri en radíóvita, þá hefði miðunarstöðvum fækkað í heiminum á síðastl. þremur árum samtímis og radióvitum hefir fjölgað mjög. Það væri freistandi að lesa ýmislegt fleira úr þessari skýrslu landssímastjóra, því að ég hygg, að Gunnlaugur Briem, aðstoðarmaður hans, sem einnig hefir undirritað þetta bréf, sé sá, sem hefir bezt vit á þessum málum hér á landi. Ég vil einnig geta þess, að forseti Fiskifélags Íslands er sammála honum um það, að við eigum ekki að reisa miðunarstöðvar, heldur radíóvita. Stofnkostnaður miðunarstöðva er miklu meiri, og rekstrarkostnaðurinn líka. Ég fæ því ekki betur séð en að það sé alveg rangt, eftir þessum upplýsingum að dæma, að leggja út í það að byggja miðunarstöðvar. Landssímastjóri segir ennfremur í þessu bréfi: „Mér virðist sem ein miðunarstöð á Reykjanesi myndi koma að tiltölulega litlu gagni, vegna þess, hve lítið væri hægt að treysta á miðanirnar. Hinsvegar liti málið allt öðruvísi út, ef reistar yrðu 3 miðunarstöðvar nálægt hver annari, því þá má gera krossmiðanir og samanburð á miðunum og finna stað skipsins nokkuð nákvæmlega. Þannig hafa Þjóðverjar 3 miðunarstöðvar nálægt hver annari við Norðursjóinn, en enga í Eystrasalti, og eru þar þó tíðar þokur. Þrjár miðunarstöðvar með sambandi sín í milli myndu sennilega kosta um 250-300 þús. kr., og reksturinn líklega um eða yfir 30 þús. kr. á ári. Að sjálfsögðu yrði mikið gagn að þeim í nánd við Reykjanes. Ástæða virðist til að athuga, hvort ekki væri heppilegra að verja svipaðri upphæð til að reisa fleiri radíóvita kringum landið og veita íslenzkum skipum allríflegan styrk til að koma upp miðunarstöðvum í skipunum, enda sennilegt, að að því yrðu mun meiri not“. Yfirleitt segir landssímastjóri, að þessar miðanir séu ekki ábyggilegar, og að það geti jafnvel munað allt að 90° horni á sumum stöðum, ég ætla að hann segi helzt þar, sem hraun eru. Ég held því, að jafnvel þó að ekki verði reistir vitar við Skagafjörð, sem ég auðvitað álít, að eigi að gera, þá á ekki að byggja miðunarstöðvar, a. m. k. ekki án þess að það mál sé betur rannsakað. Ég læt mér ekki detta í hug að fara út í brtt. einstakra þm. við fjárlfrv., og býst ekki við að gera það heldur síðar við þessa umr. En mig langar þó til að lengja enn mál mitt með fáeinum almennum athugasemdum. - Ég hefi tekið það fram hér áður, að mér þykja gjöldin samkv. þessu frv. allhá og allt of há. Við sjálfstæðismennirnir í fjvn. fluttum hér víðtækar till. til lækkunar við 2. umr. þessa máls, en þær voru allar strádrepnar. Nú er þó svo komið, þrátt fyrir að fyrirsjáanlegt er, ef áætlanir hæstv. stj. standast, að hinir nýju tekjuaukar nema um 2 millj. kr., að hv.frsm. fyrri kaflans, 6. landsk., er farinn að hafa það á orði, að meiri hl. n. muni verða að skera eitthvað niður af því, sem tilætlunin hefir verið að samþ., og kæmi mér þá ekki á óvart, þótt kjördæmi okkar stjórnarandstæðinga yrðu nokkuð freklega fyrir barðinu á þeim niðurskurði, ef dæma má eftir reynslu undanfarið á þessu þingi. Ég segi þetta ekki til þess að mæla gegn niðurfærslu, því að við sjálfstæðismenn höfum sýnt í verkinu, að sá er okkar vilji; en ég get ekki annað en bent á þetta, til þess að öllum verði ljóst, að sú skoðun, sem sjálfstæðismenn létu í ljós um þetta við 2. umr., var rétt, þó að stjórnarliðar hristu þá höfuð sín yfir þeim fjarstæðum að hugsa sér að draga úr gjöldunum. Hv. stjórnarflokkar hafa á þessu þingi tekið upp þá aðferð, sem aldrei hefir þekkzt hér á landi fyrr, að útiloka andstæðinga sína algerlega frá öllum áhrifum á meðferð fjármála ríkisins, andstæðinga, sem eru umboðsmenn meiri hluta þjóðarinnar. Þetta er nú þeirra lýðræði. Þessa útilokun áhrifa okkar stjórnarandstæðinga framkvæma þeir þannig, að þeir gera út um hverja einustu fjárveitingu á sameiginlegum flokksfundum, eins og áður hefir verið upplýst. Það má kannske segja eitthvað gott um þetta fyrirkomulag, þó að ég komi ekki auga á það, og þó að það fari alveg í bága við okkar stjórnarskipun og stefni beina leið til einræðis. A. m. k. fæ ég ekki séð, að þetta leiði til neins góðs. Þegar ég lít á þetta fjárlfrv. og till.hv. meiri hl. n., sem ég veit, að eru þegar samþ., þá fæ ég ekki betur séð en að gjöld samkv. því séu um 13 millj. kr., ef allt er talið með, þar á meðal allir pinklarnir, sem stungið er milli bagga á hinum drápsklyfjaða ríkissjóði; en með pinklum á ég við heimildirnar í 22. gr., sem sumir hverjir síga í meira en lítið, svo sem 5-600 þús. kr. til útvarpsins. Það er því ekki ástæða til að hæla stjórnarflokkunum fyrir sparsemi. Það er sýnilegt, að þar er togað í skæklana frá báðum hliðum, og fæ ég ekki betur séð en að sósíalistunum veiti betur í því reiptogi. Sparnaður er nú bannfært hugtak. Nú hljóðar slagorðið þannig, að tekið skuli sem mest af landsmönnum í sköttum, til að jafna kaupgetuna - en hvað verður um kaupgetuna, þegar allir eru orðnir armingjar? Ég hefi gaman af að minna á það hér við þetta tækifæri, að ég las alveg nýlega í dönsku blaði ummæli fjármálaborgarstjórans í Kaupmannahöfn um tekna- og gjaldaáætlun þess bæjar fyrir árið 1935. Þessi maður er sósíalisti og hann kveður dálítið við annan tón en fjármálaráðherra okkar hér úti á Íslandi. Borgarstjóri þessi lýsti því yfir, að þótt hann hefði dregið úr gjöldum eins og hann teldi fært, þar á meðal úr byggingu verkamannabústaða, þá gæti hann samt ekki fengið jöfnuð á tekjum og gjöldum. En að jafna það með tekjuaukum teldi hann fjarstæðu í því árferði, sem nú er, því að eitt væri nauðsynlegast af öllu og það væri að vernda kapítalið, eignirnar, til þess að hafa þær sem framtíðarskattstofn. Svona talar danskur sósíalisti, sem hefir ábyrgðartilfinningu og veit, að hann, að öllum líkindum, á að fara með þessi mál um langt skeið. Hann er ekki hræddur við að segja flokksmönnum sínum til syndanna og láta uppi sína skoðun, þó að hún mælist kannske ekki vel fyrir. En hér á Íslandi segir fjmrh., að ekkert sé annað en jafna kaupgetuna, leggja á skatta og eyða af innstæðu, og þessi skoðun kemur rækilega fram í þessu fjárlfrv. og tekjuaukafrv. stjórnarinnar. Ég er sannfærður um, að þótt hv. stjórnarliðar vilji ekki viðurkenna það, þá eru þeir þó, a. m. k. sumir þeirra, ekki ánægðir með afgreiðslu þessa máls. Ég er sannfærður um, að margir þeirra sjá, að mörg ár í röð getur þessi aðferð ekki blessazt, nema alveg skipti um á sviði verzlunar við útlönd. - Ég segi ekki, að það setji landið á hausinn, þó að þetta sé gert í 1 eða 2 ár, en að gera það að reglu til lengdar, getur alls ekki blessazt. Það er satt, að stjórnarandstæðingar hafa við þessa umr. borið fram miklar till. til hækkunar á gjaldalið fjárlfrv., en stjórnarliðar aðeins gegnum meiri hl. n. - Ég tel það ekki, þó að hv.þm. Mýr. (BÁ) hafi skotizt út og gert brtt. um 100 kr. hækkun á einum gjaldalið; það ber aðeins vott um, að hann hefir getað undið til handjárnunum sem svaraði 100 kr. Ég get búizt við, að reynt verði að gera úlfalda úr þessum brtt. stjórnarandstæðinga; en ég dreg engar dulur á, að ég veit, að stjórnarflokkarnir hafa samtök um að fella þessar till. flestar - ef ekki allar. En þrátt fyrir það eiga stjórnarandstæðingar yfirleitt ekki skilið ámæli fyrir þetta; því þeir vita, að í frv. og till.hv. meiri hl. n. eru mýmargar fjárveitingar, sem eiga miklu minni rétt á sér en þessar brtt., sem nú á að leggja niður við trogið. Og ennþá er einræðið ekki komið svo langt, að stjórnarandstæðingum sé bannað að koma með tillögur. Þeim er ekki enn bannað að sýna kjósendum sínum það svart á hvítu, að þeir hafi ekki gleymt áhugamálum þeirra. Hitt er svo annað mál, að stjórnarsinnum kemur þetta kannske ekki sem bezt, að fá þessar till. fram í dagsljósið, því að það er náttúrlega ekki útilokað, að kjósendum detti í hug að bera saman það, sem fellt er og samþ., og það kæmi stjórnarsinnum vitaskuld ekki vel, hvorki um þær brtt., sem fyrir lágu við 2. umr., né þessa. Ég ætla ekki í þetta skipti að víkja að nema einni brtt. flokksmanna minna, en það er sú till.hv. 3. þm. Reykv. að hækka atvinnubótaféð um ½ millj. kr. og fella burt aths. um framlag bæjar- og sveitarfélaga. Ég skil þessa brtt. þannig, að hv.flm. hennar vilji með þessu undirstrika það, sem ég sagði hér við 1. og 2. umr. þessa máls, að það er fullkomin staðleysa að ganga út frá, að það sé mögulegt fyrir bæjar- og sveitarfélög að leggja fram 1 millj. kr. til atvinnubóta á næsta ári. Það fé er þeim vitaskuld gersamlega ómögulegt að útvega. ½ millj. kr. fjárveiting úr ríkissj. gegn tvöföldu framlagi á móti frá bæjar- og sveitarfélögum, er því ekkert annað en ryk í augu atvinnuleysingja, en á ekkert skylt við hið raunverulega líf. Sogsvirkjunin ein útvegar á næstu árum svo mikla atvinnu, að mjög stórum dregur, og nú er það víst, að byrjað verður á henni snemma á næsta ári. Ég sé af því, sem fram hefir komið síðan mál þetta var hér til 2. umr., að ég hefi tekið of grunnt í árinni, er ég þá gerði ráð fyrir, að á næsta ári mundi hún borga í vinnulaun um 600 þús. kr., því að allur líkur virðast benda til þess, að þessi fjárhæð verði allt að 1 millj. kr., og má sjá minna grand í mat sínum. Sú ríkisstj., sem ekkert tillit vill taka til þessa, er blind eða hugsunarlaus fyrir framtíðinni; því að öllum ætti þó að vera það ljóst, að ekki er hægt að taka stórlán til stórframkvæmda annað eða þriðja hvert ár, og á milli verður að bæta úr atvinnuleysinu. Með þessu háttalagi er það auðsætt, að bændur geta engan vinnukraft fengið um sláttinn með kleifum kjörum. Um tekjuáætlun þessa frv. vil ég aðeins segja það, að hún er svo há, að ég tel með öllu óvíst, að hún standist. Þó er ég ekki blindur fyrir því, að ríkissjóður fær talsvert drjúgar tekjur af innflutningi allskonar varnings frá Miðjarðarhafslöndunum, en af því leiðir þá líka, að innflutningshöftin verða gagnslítil, og hæstv. fjmrh. getur ekki staðið við loforð sitt um, að hin aukna kaupgeta valdi ekki erlendum vörukaupum. Auk þess má benda á, að þetta frv. er þannig úr garði gert, að það eykur einnig á annan hátt stórkostlega erlend kaup. Ég skal svo að lokum geta þess, að það hefir komið fram beiðni frá sjúkrahúsinu í Vík um greiðslu 1/3 kostnaðar af röntgentækjum, sem sjúkrahúsið hefir keypt á yfirstandandi ári. Það er nú ekki tekin upp fjárveiting í þessu skyni í þessu frv., en fyrir önnur sjúkrahús hefir verið tekin upp fjárveiting í sama skyni. Ég nefni þetta ekki af því, að fyrir liggi nein till. um þetta, heldur af því, að minni hl. ætlast til, að í fjárl. fyrir árið 1936 verði tekin upp fjárveiting í þessu skyni. Annað atriði skal ég líka nefna, sem svipað stendur á um, og það er styrkur til franskíslenzkrar orðabókar. Í þessu frv. hér er gert ráð fyrir fjárveitingu til sænsk-íslenzkrar orðabókar. Það þótti of mikið að taka upp fjárveitingu til beggja þessara bóka í einu, og þó ég fyrir mitt leyti áliti það réttara að taka upp fjárveitingu til þeirrar frönsku heldur en þeirrar sænsku, þá varð það ofan á í n. að láta þá sænsku ganga fyrir. En minni hl. vill þá, að fjárveiting til franskrar orðabókar verði tekin upp í fjárl. fyrir 1936, og ég hygg, að meiri hl. sé því líka meðmæltur, eftir þeim undirtektum að dæma, sem þetta mál fékk í n. Ég vil svo biðja afsökunar á því, ef ég hefi orðið heldur langorður, en það er ekki heldur víst, að ég taki neitt aftur til máls við þessa umræðu.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Þær brtt., sem ég flutti við 2. umr. þessa máls, voru allar felldar. Þær fundu ekki náð fyrir augum þeirra 25 manna, sem allir stóðu fastir saman í járnum við atkvgr. Ég geri raunar ráð fyrir, að svo kunni að fara enn, en ég vil þó reyna að freista þess á ný að bera fram brtt. Fyrsta brtt., sem ég ber fram, er um það, að fjárframlag úr ríkissjóði til vegar yfir Siglufjarðarskarð verði hækkað úr 15000 kr. upp í 25000 kr. Eins og ég tók fram við 2. umr., þá hefir það verið ákveðið af viðkomandi stjórnarvöldum, að þessi vegur skyldi nú lagður, þrátt fyrir það, að upplýst hefir verið, að hann muni kosta um 300 þús. kr. Það er vitanlegt, að sú upphæð, sem nú er veitt til þessa vegar í fjárl., 15 þús. kr., hrekkur mjög skammt til þess að koma þessum vegi áleiðis. En mér skilst, að Alþ. geti að vissu leyti staðið sig vel við að veita ríflegri upphæð til þessa vegar heldur en nú er áætlað, sökum þess að Siglfirðingar sjálfir munu vera búnir að gefa til hans um 60 þús. kr., í dagsverkum, og það sýnir, hve mikinn áhuga þeir hafa fyrir lagningu hans. Siglufjörður mun vera sá kaupstaður á landinu, sem hefir erfiðastar samgöngur, þannig að það er í raun og veru ekki hægt að komast þangað nema sjóleiðis, og er honum þó vitanlega mjög nauðsynlegt að komast í beint vegarsamband við Skagafjörð. Eins og vitanlegt er, þá er kaupstaðurinn allstór orðinn og mjög mannmargt þar að sumri til, en inn af kaupstaðnum er mjög lítið ræktað land, og er því erfitt um alla aðdrætti af landbúnaðarafurðum, og mjólk er t. d. flutt þangað að nokkru leyti frá Akureyri. En ef Siglufjörður kæmist aftur á móti í beint vegarsamband við Skagafjörð, þá er örskammt þangað vestur, og það mundi greiða fyrir markaði á þeim framleiðsluvörum, sem Skagfirðingar gætu látið í té. Ég skil því ekkert í hv. 2. þm. Skagf. að greiða atkv. móti þeirri brtt., sem ég bar fram við 2. umr. um það, að veita 55 þús. kr. til þessa vegar. Mér skilst, að hann beri ekki hagsmuni sinna kjósenda nægilega fyrir brjósti, ef hann greiðir atkv. gegn þessu litla fjárframlagi. Það er vitanlegt, að í mörg horn er að líta, en ég sé á öðrum upphæðum, sem veittar eru til vega víðsvegar á landinu, að þessi upphæð er langsamlega lægst, samanborið við hinn mikla kostnað, sem er á lagningu þessa vegar. Og að mínu áliti hefði ekkert verið við því að segja út af fyrir sig, þó Alþ. hefði tekið þá afstöðu að neita um nokkurt fé til þessa vegar vegna þess hve dýr hann er. En úr því að þegar er búið að leggja fram nokkurt fé til þessa vegar, þá virðist mér heppilegra að leggja fram ríflegri upphæð strax til þess að flýta fyrir lagningunni. Ég veit ekki betur en að það hafi verið veittar 10-20 þús. kr. til þessa vegar í vor, og það virðist því undarlegt, að í fjárl. skuli ekki vera hærri upphæð en aðeins 15 þús. kr., auk þess sem Siglfirðingar eiga sannarlega að njóta þess, að þeir hafa sjálfir lagt fram fjórfalda upphæð við það, sem hér er gert ráð fyrir. Við 2. umr. fjárl. bar ég fram brtt. í þá átt, að veittar væru 2200 kr. til Skáksambands Íslands. Það hefir verið þannig undanfarin ár, að Alþ. hefir veitt Skáksambandinu frá 1-2 þús. kr. styrk, og er mér kunnugt um, að þm. hafa verið þessu yfirleitt mjög fylgjandi úr öllum flokkum. Ég er þess vegna sannfærður um, að það er ekki út af fyrir sig illvilji gagnvart Skáksambandinu, sem hefir ráðið því, að þessi styrkur var felldur, heldur aðeins flokkssamtök, sem gerð voru hjá stjórnarflokkunum um að fella allar till. frá andstæðingum þeirra. - Skáksambandið hefir beitt sér fyrir því, eins og vitanlegt er, að efla skáklistina innanlands og að senda skákmenn á erlend skákmót. Það hefir sent menn á skákmót í Oslo, Gautaborg og 2-3 sinnum í Kaupmannahöfn, og allar þessar ferðir hafa orðið íslenzkum skákmönnum fremur til sóma. Ég skal líka geta þess, að það hefir farið fram skákkappmót símleiðis milli Íslands og Noregs, og Íslendingar báru þar hærri hlut. Einnig hefir farið fram símtaflskák milli Íslands og Danmerkur, og báru Íslendingar þar líka hærri hlut, en í símtaflskák við Svíþjóð hafa þeir beðið lægri hlut. Loks má geta þess, að Íslendingar hafa tvisvar sinnum teflt pr. radio við Oslo og í bæði skiptin hefir orðið jafntefli. Þessar kappskákir sýna, að Ísland stendur jafnfætis hinum Norðurlandaþjóðunum að þessu leyti til, en ég hugsa, að það sé vandfundin sú íþrótt, sem Íslendingar geta mætt erlendum íþróttamönnum svo jafnfætis sem hér hefir orðið raun á. Það má þó sízt af öllu gleyma því, að Íslendingar hafa tvisvar sinnum sent 4 skákmenn á alheimsskákmótið F. I. D. E., sem kallað er. Þeim kappskákum er þannig hagað, að löndin keppa hvert við annað á þann veg, að samtímis keppa 4 menn frá hverju landi. Nú er það vitanlegt, að Íslendingar hafa út af fyrir sig ekki mörgum mjög góðum skákmönnum á að skipa, en hafa þó verið svo heppnir í bæði þessi skipti að geta fengið sína beztu skákmenn til þessarar farar, og hafa Íslendingar þó ekki verið neðstir, eins og við mátti búast. heldur hafa í bæði skiptin 3 lönd verið fyrir neðan þá. Og er það út af fyrir sig mjög góður árangur, þar sem á þessum skákmótum mæta beztu skákmenn heimsins. Þess er líka getandi, að nokkrar af þeim skákum, sem tefldar hafa verið á þessum alheimsmótum af Íslendingum, hafa vakið svo mikla eftirtekt, að þær hafa verið birtar svo að segja í öllum skákblöðum heimsins. Ég hefi hér fyrir framan mig bók, sem gefin var út 1933 og er um síðasta alheimsskákmótið, sem haldið var í Folkstone í Englandi. Þessi bók hefir inni að halda beztu skákirnar, sem tefldar voru á þessu móti. Það eru fáar skákir, sem teknar eru upp í þessa bók af öllum þeim skákum, sem þarna voru tefldar, en ég vil vekja athygli á því, að þar eru teknar 11 skákir eftir alheimsmeistarann Aljechin, og þar næst koma svo Eggert Gilfer og einn Ameríkani, með 10 skákir hvor, annar Ameríkani með 9 skákir og svo Íslendingurinn Ásmundur Ásgeirsson með 8 skákir. Á þessu má sjá, að mikið hefir þótt koma til þessara tveggja Íslendinga. Þessi bók er gefin út í mjög stóru upplagi, og öll skáksambönd heimsins kaupa hana fyrir sín félög. Og ef það er nokkurs virði, að Íslendingar og þeirra listir séu auglýstar, þá tel ég, að það sé ekki hægt að finna betri auglýsingu fyrir listfengi þeirra að þessu leyti til heldur en einmitt þessa bók. Þá vil ég geta þess, að Íslendingum hefir nú verið boðið að taka þátt í alheimsskákmótínu, sem haldið verður í Warschau 1935, með þeim kjörum, að þeir fái fría ferð frá Hamborg til Warschau og frítt uppihald meðan þeir dveljast þar og síðan fría ferð aftur til Hamborgar. Og nú fer Skáksamband Íslands þess á leit við hið háa Alþ., að það veiti þennan litla styrk, 1500 kr., til þess að hægt sé að senda enn á ný 4 skákmenn á alheimsskákmótið. Ég er sannfærður um, að það er ekki síður vel varið þeim peningum, sem til þess færu, heldur en margs annars, sem styrkt er samkv. þessu frv., og vildi ég því mega vænta, að Alþ. veiti þennan litla styrk. Þá ber ég ásamt hv.þm. V.-Ísf. og hv.þm. Snæf. fram till. um það, að Árna Pálssyni prófessor verði veittar 1200 kr. til þess að ljúka við samningu sagnarits um kirkjusögu Íslands á lýðveldistímanum. Hann hélt fyrirlestra um kirkjusögu Íslands í háskólanum veturinn 1932-33, og var þeim fyrirlestrum útvarpað og þótti mikið til þeirra koma. Þá komst hann til ársins 1200, en í því riti, sem hann hefir nú í huga að gefa út, hyggst hann að komast til ársins 1300. Þetta rif mundi, eftir því sem hann hefir sjálfur tjáð mér, vera fyrir löngu fullgert og útgefið, ef fjárhagsástæður hefðu leyft. Eins og hv.þm. er kunnugt, þá hefir hann mjög lítil laun, og hinsvegar erfiðar kringumstæður þar sem hann hefir fyrir stóru heimili að sjá. Ég tel því, að þingið ætti að styrkja þennan gáfaða og lærða mann til þess að gefa út þetta rit, ekki sízt þar sem það er vitað, að t. d. prófessor Sigurður Nordal hefir mörg undanfarin ár fengið 2 þús. kr. á ári til ritstarfa, auk þess sem hann mun þó hafa fengið sérstaka þóknun fyrir ýmislegt af því, sem hann annars hefir ritað. Það má enginn skilja þessi orð mín þannig, að ég sé að telja þennan litla styrk til Sigurðar Nordals eftir, en mér fyndist samræmisins vegna ekki sanngjarnt, ef þessi styrkur til Árna Pálssonar yrði felldur. Loks ber ég fram till. um það, að Frímanni Benediktssyni fyrrum hreppstjóra í Grímsey verði veittar 250 kr. úr ríkissjóði. Frímann Benediktsson er aldraður maður, um sjötugt, og hefir verið hreppstjóri í Grímsey í ein 17 ár. Hann sótti nú til fjvn. um 200-300 kr. til þess að leita læknishjálpar hér í Rvík. Þessari umsókn fylgdi vottorð læknis á Akureyri, þar sem skýrt er frá því, að þessum gamla manni sé nauðsynlegt að fara til Rvíkur og leita læknishjálpar þar, þar sem hann geti ekki fengið hana hjá læknum á Akureyri. Hann er mjög fátækur maður og hefir þess vegna ekki fjárhagslega getu til þess að leita sér læknishjálpar hér í Rvík af eigin rammleik. Það virðist því ekki nema sanngjarnt, að þingið launi þessum gamla manni vel unnið 17 ára hreppstjórastarf, sem er illa launað, með því að veita honum þennan lítilfjörlega styrk til þess að leita sér nauðsynlegrar læknishjálpar. Ég vona þess vegna, að þessi litla till. mín verði samþ.

Jón Pálmason Það er óviðfelldið að tala fyrir nauðsynjamálum, þegar komið er fast að miðnætti og fjöldi hv.þm. fjarverandi, og sýna með því, að þeir hafi ekki áhuga fyrir því að hlýða á umr., og í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að þegar hv.frsm. minni hl. fjvn. var rúmlega hálfnaður með ræðu sína, var meiri hl. fjvn. kallaður út úr þingsalnum. Ég mun ekki láta það hafa áhrif á mig, þótt fáir séu viðstaddir til að hlýða á mál mitt, en víkja að þeim brtt., sem ég hefi borið fram vegna míns héraðs. Ég vil taka það fram, að mér hafa borizt nokkur erindi síðan ég kom hingað á þetta hv. þing, sem ég svo hefi flutt fjvn. og skýrt fyrir henni, en hún ekki tekið neitt tillit til. - Ég vil byrja á því að víkja örfáum orðum að hinum smærri till. og fara um þær nokkrum orðum. Er þá fyrst XIX. till. á þskj. 815, um að styrkurinn til bryggju- og lendingarbóta sé hækkaður um 10 þús. kr., og sú upphæð látin fara til Blönduóss, gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að. Bryggjun. þar sendi mér erindi þessu viðvíkjandi seint á þingi, og er þessi till. af þeim orsökum fram komin, að þessi bryggja er lífsskilyrði fyrir héraðið, og kauptúnið sérstaklega. Hún bilaði 1. vetrardag af völdum ofviðris, og óhjákvæmilegt að við hana verði gert. N. fór fram á 20 þús. kr. styrk í þessu skyni, en mér þóttu ekki liggja fyrir það ljósar upplýsingar í málinu, að ég vildi fara fram á meira en 10 þús. kr. Vænti ég, að hv.þm. sjái, að það getur orðið til þess að auka kostnað og gera meiri örðugleika á um endurbætur, ef það er látið dragast að gera við skemmdirnar. Um þetta atriði skal ég ekki fara fleiri orðum, því að hv.fjvn. hefir haft með höndum þær upplýsingar, sem fyrir liggja þessu viðvíkjandi. Þá er annað erindi frá sóknarnefnd Þingeyrarsóknar, og með því fylgiskjal frá biskupi og húsameistara ríkisins, viðvíkjandi aðgerð á því merkilega húsi, Þingeyrarkirkju. Leyfi ég mér að fara fram á 3 þús. kr. styrk í þessu skyni, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar að. Kirkjan var byggð árið 1876, eða fullgerð það ár. Húsameistari segir í erindi sínu, að hann telji sjálfsagt að gera við kirkjuna, og það sem allra fyrst, „fyrst og fremst af því, að ég tel hana eitthvert veglegasta húsið hér á landi, og svo tel ég jafnvel hættu á því, að ef hún verður látin standa óviðgerð mikið lengur, þá muni veggirnir eða kaflar úr þeim falla niður“. Þannig farast húsameistara orð. Það skal fram tekið, að líkindi eru til, að þessi viðgerð verði svo dýr, að alveg sé ofviða hinum litla og fátæka söfnuði að rísa undir. Um þetta skal ég ekki hafa fleiri orð, en vænti að fá upplýst, hvað það er, sem því veldur, að fjvn. hefir ekki gefið nein svör í þessu máli, og raunar fleirum, sem til hennar hefir verið beint. Þá er það 3. brtt. mín, nr. XXIX á þskj. 815, um það, að bætt verði við lið til Blönduósskóla, 65 kr. fyrir hverja námsmey, sem sækir skólann nú, eins og var síðastl. ár, allt að 2000 kr. Við 2. umr. fjárl. var styrkurinn til skólans skorinn niður um 3 þús. kr. frá því, sem hann hefir verið undanfarin ár. Ég hefi ómögulega getað komið auga á nokkra ástæðu fyrir þessum niðurskurði, sem réttlæti hann. Till. var samþ. við 2. umr. með eins atkv. mun, og ég verð að segja það, sem ég að nokkru leyti vék að við 2. umr., að skólan. telur, að þetta sé sama og leggja þennan merkilega skóla niður. Rekstur hans verður að hætta á næsta ári, ef hann á ekki að safna skuldum. Ég skal reyna að endurtaka ekki mikið af því, sem ég sagði við 2. umr., en einungis vekja athygli á því, að mér finnst töluverðs ósamræmis gæta í aðgerðum meiri hl. hv.fjvn. í sambandi við skólamál. Þetta er algert einsdæmi með Blönduósskólann. Það eru engir fleiri, sem verða fyrir því, að styrkurinn er skorinn niður. Aðsóknin að þessum skóla er það mikil, að þegar liggja fyrir um 10-20 umsóknum fleira um skólavist en hægt er að sinna næsta vetur. Þá hefi ég leyft mér að bera hér fram einn örlítinn persónulegan styrk, og kann sumum e. t. v. að þykja undarlegt, að ég skuli ganga inn á þá braut. Þessi styrkur er 300 kr. til ekkju Björns heitins Árnasonar, Syðri-Ey. Afstaða mín hefir verið og er sú, að ég tel allt of langt gengið í veitingu persónulegra styrkja, og það svo langt, að það eru heilar raðir af persónulegum styrkjum á fjárl. til hinna og annara. Fyrir utan mikinn fjölda af ekkjum embættismanna, þá er þar kominn mikill sægur allskonar manna og kvenna: Yfirsetukonur, vegavinnuverkstjórar o. fl. o. fl., sem á einhvern hátt hafa komizt þarna inn. En þegar komið er út á þessa braut, þá verður að segja það, að mikillar hlutdrægni gætir í því, að þarna skuli vera útilokaðir þeir menn sumir hverjir, sem öðrum fremur hafa til þess unnið að fá slíka styrki. Og það er með þessum forsendum, sem ég leyfi mér að bera fram þennan litla styrk, sem jafnframt er einskonar prófsteinn á það, hvort sanngirni á að fá að njóta sín í þessum málum eða ekki. Hér er um ekkju manns að ræða, sem um fleiri tugi ára var helzti forvígismaður síns sveitarfélags. - Ég vil láta þess getið hér, að þetta er ekki hér fram borið af pólitískum ástæðum, því að þessi maður var minn andstæðingur í landsmálum. En hann hafði mörgum störfum að sinna; hreppstjóri var hann um tvo tugi ára a. m. k., og oddviti um skeið, sýslunefndarmaður, í kaupfélagsstjórn og kaupfélagsendurskoðandi, og á hann hlóðust yfirleitt öll þau störf, sem unnin eru í einu sveitarfélagi, og þarna er um að ræða eitthvert stærsta og örðugasta sveitarfélag á landinu. Það, sem þó skiptir mestu í þessu sambandi, er ekki það, hve þessi maður var hlaðinn öllum mögulegum störfum, heldur fyrst og fremst hitt, að hann rækti þau öll vel og með mestu trúmennsku. Það er svo, að útkoman er orðin sú víða, að það má telja plágu fyrir þá menn, sem mest hafa traust innan síns sveitarfélags, hve mikil störf hlaðast á þá og heimta freklega tíma og krafta. Hér er um það að ræða, að ef það er sanngjarnt, að ríkið veiti styrk ekkjum þeirra manna, sem starfað hafa í þess þjónustu, og er það þó í flestum tilfellum álitið happ að komast í þau störf, þá er það líka fullkomlega ósanngjarnt, að þeir menn, sem eru forvígismenn í félagsmálum sveitanna, séu ekki látnir sæta sömu kjörum, eða þeirra ekkjur, þegar þeir falla frá seint eða snemma á sínum aldri. - Þessi maður, sem hér á hlut að máli, sótti einu sinni um stöðu, 1-2 árum áður en hann féll frá, sem póstafgrm. á Blönduósi, og einn af valdamönnum þjóðarinnar var búinn að gefa honum mjög mikið vilyrði fyrir þeirri stöðu. Og ef hann nú hefði hlotið hana og dáið sem starfsmaður hins opinbera, þá hefði engum dottið í hug að andmæla þessum styrk. En nú var sá maður álitinn heppinn, sem hlutskarpari varð í þeirri samkeppni, og svo er venjulega talið, þegar maður hreppir stöðu, launaða af ríkinu, og ofan á þetta bætist svo það, að ekkjur starfsmanna ríkisins fá styrk hjá ríkisvaldinu. Mér hefir orðið svo tíðrætt um þetta af því, að ég vildi prófa sanngirni hv.þm. á þessu sviði. Kem ég þá síðast að stærsta málinu, sem ég hefi hér að flytja og ég hlýt að fara um allmörgum orðum, en það er um hafnarbygginguna á Skagaströnd. Í fjárl. eru veittar til þessa mannvirkis 18 þús. En í raun og veru er þetta ekki nýtt framlag, heldur eftirstöðvar af þeim 50 þús., sem til þess voru veittar á aukaþ. í fyrra. En til þess að það, sem þegar er búið að vinna, komi að nokkru gagni og gefi arð á næsta ári eða næstu árum, þá þarf að vinna þarna miklu meira en orðið er. Hefi ég þess vegna borið fram till. á þskj. 815, nr. XVI, um það, að fyrir 18 þús. kr. komi 40 þús. kr. í fjárl. næsta árs. Til þess að hægt sé að koma þarna á þeirri aðstöðu, að hægt sé á næsta ári að leggja þarna upp síld til söltunar, er ekki hægt að komast af með minna en hér er farið fram á. Um það skal ég þó ekki eyða mörgum orðum, en snúa mér að aðalframkvæmdinni, sem sé að sett verði inn í 22. gr. fjárl. heimild handa hæstv. stj. til þess að láta byggja höfnina á Skagaströnd eftir till. vitamálastjóra á grundvelli hafnarlaganna, ef hagkvæmir samningar takast um lán og annað þess háttar. Hér er fyrst og fremst um það að ræða, að stj. fái aðeins heimild til þessa, ef hún sér, að unnt er að komast að hagkvæmum kjörum, og hugsanlegt er að framkvæma verkið með lánsfé, eins og vitamálastjóri stingur upp á. Hann gerir ráð fyrir því, að unnt sé að semja við erlent firma um framkvæmd verksins og fá hjá því lán til þess jafnframt til ca. 10-15 ára. Ef til þessa komi, kemur ekkert inn í fjárl. af því, en það er undir samningum komið, hvort ráðizt verður í verkið eða ekki. - Aðstaðan þarna er betri en víðast hvar á okkar landi, og komu kostir staðarins vel í ljós í ofviðrinu mikla í byrjun yfirstandandi vetrar. Er það af því, að aðalhafáttin fyrir Norðurlandi haust og vetur, sem helzt er hætt við, að skemmdum valdi, stendur þarna af landi, en annarsstaðar víðast á hafnarvirkin eða á endann á þeim. Þetta stafar af því, hve höfnin liggur langt til vesturs og N-A.-áttin stendur því beint af landi. Aðalhættan þarna er af N.-V.-átt, en hún verður aldrei eins skæð fyrir Norðurlandi og hin. - Ég verð að minnast nokkuð á nauðsyn þessa mannvirkis, því að það er ekki nema eðlilegt, að til þess að menn skilji, að leggja beri í svona stórt fyrirtæki, verði þeir að fá vitneskju um, að þörfin sé mikil á þeim aðgerðum. Er þá fyrst á það að minnast, sem oft hefir verið bent á, hve brýn nauðsyn það er að hafa öryggishöfn við Húnaflóa, og eftir gerðar athuganir og að áliti kunnáttumanna, m. a. vitamálastjóra, er ekki um annan stað að ræða í því augnamiði en Skagaströnd, enda er því slegið föstu með þeirri fjárveitingu, sem þegar hefir verið veitt, svo og með samþ. hafnarl. En því aðeins kemur þetta að gagni, að haldið verði áfram með verkið, og það á þann hátt, að það sé ekki unnið á mjög löngum tíma. - Um þetta mál hefir verið ritað af ýmsum merkum mönnum, svo sem Guðmundi Jónssyni, skipstjóra á Skallagrími, og telur hann þetta eitthvert þýðingarmesta, ekki einasta héraðsmálið, heldur og landsmálið, því að aðstaðan sé þarna slík, að brýn nauðsyn sé á öryggishöfn, enda aðstaðan óvíða betri. Þá má taka það fram, að þarna eru jafnframt sköpuð bæði útgerðar- og jarðræktarskilyrði, og hagsmunir beggja fara þarna saman. Frá mínu sjónarmiði er á því mest þörf að styrkja slík fyrirtæki sem þetta, sem á sínum tíma stendur undir eigin byrðum fullkomlega og hjálpar til aukinnar velmegunar almennt hjá einstaklingum og ríki. Annars er reynslan sú í A.-Húnv. sem annarsstaðar, að unga fólkið flýr burtu, vegna þess að atvinnuskilyrði í samræmi við breytta tíma eru ekki fyrir hendi. Og það er ekki einungis fólksaukningin, sem burt hefir farið og fer, heldur meira en það. En ég tel ríkið ekki eiga að stuðla að því, að fólkið þyrpist burt út sveitum í kaupstaðina, hingað til Reykjavíkur og Siglufjarðar, þar sem atvinnuskilyrði eru meiri og betri, heldur fyrst og fremst gera mönnum kleift með sköpun heilbrigðrar atvinnu að dvelja um kyrrt. Í þessu sambandi verð ég að víkja að atvinnumálum frekar. Af því að hv.fjvn. hefir ekki tekið til greina ýms hliðstæð útgjöld og hér er farið fram á, hefi ég leyft mér að leggja til, að fé, framlagt til atvinnubóta, verði lækkað um 50 þús. kr., því að ég lít svo á, að atvinnubótafénu eigi að verja í gagnlegar, arðberandi framkvæmdir, en ekki að því eigi að ráðstafa af hinum og öðrum bæjarstjórnum til miður þarfra framkvæmda í sumum tilfellum. Hér er því um samræmingu að ræða, að lækka atvinnubótaféð um þá upphæð, sem lagt er til að gangi til þessa nauðsynjaverks. Hv. frsm. fyrri hl. gat þess við 2. umr. fjárl., að fjvn. hefði reynt að skipta vegafénu sem jafnast milli sýslnanna, þannig, að það komi sem bezt niður til atvinnubóta. En þeir gá ekki að því, að fénu er skipt þannig, að sum héruðin fá bókstaflega ekki neitt af því mikla fé, sem til þessa er varið, eftir till. stjórnarliðsins, sem er stórum meira fé en á undanförnum árum hefir verið varið til þeirra hluta, og mitt hérað er í þeirra tölu, sem ekkert fá. Nú hefi ég farið þá leið, að krefjast ekki vegavinnufjár inn í héraðið, þar sem ég fer fram á þetta mikla nauðsynjamál, hafnargerðina á Skagaströnd. - Það var líka lítilsháttar að því vikið hér áðan hjá frsm. minni hl., hvernig stj.liðið hefir ráðstafað vitafénu. Þá vil ég benda á það, að landssímastjóri hafði lagt til, að stutt símalína væri lögð innan míns kjördæmis, og var hjá honum sú 13. eða 14. í röðinni, en n. hefir tekið hana og sett neðsta (21.). Nú er það augljóst, að atvinnumöguleikum í þessu héraði er gersamlega breytt frá því, sem verið hefir undanfarin ár, ef ekki verður samþ. hér neitt af þeim till., sem ég ber fram. Vegafé verður ekki annað en það, sem kann að fara til sýsluvega. Það eru engin mannvirki, sem þarna er ætlað að byggja, í stað þess, að mjög mikil atvinna hefir verið af því undanfarið. Þetta hérað er því þannig sett, að menn verða að ganga þar atvinnulausir í stórhópum, verði till. mín ekki samþ. eða leita atvinnu utan héraðs. Þá vil ég leyfa mér að víkja nokkrum orðum að hinni flokkslegu aðstöðu í þessu máli, sem ég hefi hér gert að umtalsefni, nefnil. Skagastrandarhöfn. Mér hefir skilizt á sumum hv.þm., að þeir taki þessa till. frá því sjónarmiði, að hún sé flutt til pólitísks ávinnings í héraðinu. Ég vil leyfa mér að biðja þá menn, sem þannig hugsa, að láta af því hið fyrsta, því að hér á einungis að bera fram þær till., sem líklegar eru til hagsbóta fyrir fjöldann, og á fylgi manna við þær að miðast við það, en ekki pólitíska flokkadrætti eða klíkuhátt. Í því ljósi vil ég biðja hv.þm. að skoða þessa og aðrar mínar till. Ég kemst ennfremur ekki hjá því að minnast á það í sambandi við þetta mál, að síðastl. vetur kom það í ljós, að stj. tregðaðist við að leggja fram það fé, sem samþ. var á síðasta þingi til þessa mannvirkis, eða til byrjunar þess. Og þegar hún tregðaðist við það, þá kom það fram, að miðstjórn Sjálfstfl. samþ. einróma áskorun til þeirrar hæstv. stj. um að leggja fram þetta fé. Það var ekki nóg með það, að miðstjórn Sjálfstfl. gerði þessa kröfu, heldur gerðu miðstjórnir Framsfl. og Alþfl. hana líka. M. ö. o., það eru allir aðalflokkar þessa þings, sem samþ. síðastl. vetur að skora á fyrrv. stj. að leggja fram þessa upphæð. Þetta sýnir, að hér er um nauðsynlegt mál að ræða og mál, sem ekki er pólitískt í venjulegum skilningi. Núv. ríkisstj. hefir þegar lagt fram talsvert af þessari upphæð, og má að vísu þakka það, en um leið og miðstjórnir allra þessara flokka eru búnar að ganga inn á það að leggja þessa upphæð fram, og jafnframt að veita ábyrgð fyrir því láni, sem þar fylgir, þá eru þeir búnir að binda sig við það, að þetta mannvirki eigi að vinna þannig, að það komi að gagni hlutaðeigandi héraði og þar með landinu öllu. Ég tel þess vegna, að það hljóti allir að sjá, að þessir flokkar, sem öllu ráða hér á þessu þingi, Alþfl. og Framsfl., hafa með þessu bundið sér allmiklar skyldur á herðar um það, að koma þessu manvirki í það horf, að það komi sem flestum að gagni. En það kemur það ekki, ef ekki verður veitt meira fé til þess en nú er ráðgert í þessu fjárlagafrv. Ég vildi taka þetta fram til þess að sýna það og sanna, að hér er um mannvirki að ræða, sem mikil þörf er á að fullgera, og að flokkarnir, ekki einasta sá flokkur, sem ég tilheyri, heldur líka báðir stjórnarflokkarnir, hafa skuldbundið sig til þess að vinna að því, að þetta verk verði framkvæmt nú á næstunni. Hvort gengið er að því að hækka styrkinn til þessa manvirkis og láta svo þar við sitja, eða að hinn styrkurinn verði samþ., sem náttúrlega er engin hætta fyrir þá að samþ., sem treysta ríkisstj., úr því verður náttúrlega meiri hl. þingsins að skera. En ég legg áherzlu á það, að í þessum efnum, eins og svo mörgum öðrum, má sízt skera við neglur sér þær fjárveitingar, sem fara til þess að styrkja grundvöll framleiðslunnar og vinna að því, að fólkið geti bjargað sér sjálft. En hitt er miklu nauðsynlegra að spara, sem gengur annaðhvort til persónulegra útláta til einstakra manna, eða til þess að vinna verk, sem eru óarðberandi, eða auka aðeins þægindi, en eru ekki unnin af brýnni þörf til þess að styðja grundvöllinn að því, að framleiðslan geti aukizt og haldizt áfram, ekki aðeins í hinum stærstu stöðum, heldur líka víða úti um byggðir okkar lands. Ég skal svo ekki þreyta þá fáu þm., sem hér eru enn, með öllu fleiri orðum. Ég vænti, að þeir sjái, hvað það er, sem til grundvallar liggur fyrir þeim till., sem ég hefi leyft mér að bera fram hér. En síðar kann ég ef til vill við umr. um þetta mál, sem er merkasta mál þingsins, að víkja nokkuð nánar að fjárl. í heild, þegar ég hefi fengið svör hinna ráðandi manna vil þeim till., sem ég hefi leyft mér að flytja.

Frsm. samgmn. (Gísli Guðmundsson) [óyfirl.]: Samgmn. beggja d. þingsins hafa að þessu sinni haldið sameiginlegan fund til þess að taka til athugunar flóabátastyrki. N. hafa skilað sameiginlegu nál., sem liggur fyrir á þskj. 807, og brtt. við fjárl., sem hér liggja sömuleiðis fyrir á þskj. 815. Ég skal geta þess, að innan n. hefir verið hið bezta samkomulag um þetta verkefni, sem fyrir hendi lá, að öðru leyti en því, að hv.þm.N.-Ísf. hefir undirritað nál. með fyrirvara. En sá fyrirvari snertir aðeins eitt atriði, og það er að ég hygg, styrkurinn til Djúpbátsins. Hv. þm.N.-Ísf. hefir þegar gert nokkra grein fyrir afstöðu sinni í þessu máli áður við umr. um málið. Í fjárlagafrv., eins og það var afgr. frá ríkisstj. og eins og það er afgr. við 2. umr., er veittur 78 þús. kr. styrkur til flóabátaferða, og er það sú sama upphæð, sem veitt hefir verið til þessa undanfarin 2 ár a. m. k. N. hafa þó gert nokkrar athuganir á því, hvernig réttlátast væri, að þessum styrkjum yrði skipt milli einstakra flóabáta, og hafa þær í því sambandi athugað þau plögg, sem fyrir hafa legið. Ég vil þá taka það fram f. h. n., að þessi gögn viðvíkjandi flóabátunum eru að okkar dómi næsta ófullnægjandi. Það lá ekki fyrir, að ég hygg, t. d. rekstrarkostnaður, nema frá aðeins einum af þeim 15 flóabátum, sem nutu styrks á síðastl. ári. Í öðru lagi lágu fyrir n. umsóknir um styrki frá nokkrum af bátunum, en þó ekki frá þeim nærri öllum, en frá sumum þeirra lágu fyrir beiðnir um það, að styrkurinn yrði nokkuð hækkaður frá því, sem verið hefir, þó að n. í fæstum tilfellum sæi sér fært að mæla með því, af fjárhagsástæðum. Vegna þess, að nm. fannst það mjög áberandi við þessa athugun, hvað upplýsingarnar um þessa báta og starfsemi þeirra voru ófullnægjandi, þá hafa n. borið fram, í sambandi við brtt. um breyt. á styrkupphæðinni, till. um það, að eftirleiðis hafi Skipaútgerð ríkisins yfirumsjón með flóabátaferðunum, og að það verði sett að skilyrði fyrir greiðslu til hvers einstaks báts á næsta ári, að fyrir liggi rekstrarreikningur viðkomandi báts fyrir árið, sem nú er að líða, og þá jafnframt nauðsynleg gögn um það, hvaða gagn hefir orðið að styrknum. Og þá vilja n. ennfremur leggja það til, með þessari aths., að það verði sömuleiðis skilyrði fyrir styrknum, að áætlanir bátanna verði lagðar fyrir Skipaútgerð ríkisins og verði samþ. af henni. Það er nú svo, að í raun og veru er ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir því, hvernig þessu fé verði bezt varið og að meta þær umsóknir, sem berast um þessa styrki, án þess að slíkra gagna sé aflað og það sé skylda viðkomandi bátaútgerða að afhenda slík gögn. Ég vænti þess, að hv.þm. geti fallizt á, að samþ. þessa aths. Ég skal þá næst geta þess, að þegar n. fóru að gera sínar till. um skiptingu á styrknum og að athuga þær umsóknir, sem borizt höfðu, þá varð niðurstaðan sú, að þær töldu óhjákvæmilegt að bera fram till. um lítilsháttar hækkun á þeirri upphæð, sem upphaflega var gert ráð fyrir að verja til þessa. Sú hækkun nemur 4 þús. kr., og hækkar styrkurinn því úr 78 þús. kr. upp í 82 þús. kr. samkv. till.n. Meiri hl. fjvn. hafði nú gert till. um samskonar hækkun, en sá till. var tekin aftur af frsm. meiri hl. n., vegna þess, að till. frá samgmn. fjallaði um meira en aðeins þessa hækkun. Ég skal þá næst með fáum orðum gera grein fyrir þeim breyt., sem n. leggja til, að verði gerðar á skiptingu styrksins. Vegna þess hvað litlar upplýsingar lágu fyrir viðvíkjandi bátunum, sáu n. sér ekki annað fært í mörgum tilfellum en að leggja til, að styrkirnir yrðu þeir sömu og verið hefir 2 undanfarin ár. N. athuguðu það, hvernig þetta hefði verið í till. samgmn. 2 næstu ár á undan, og hafa n. lagt það til, að flestar þessar upphæðir yrðu að þessu sinni veittar óbreyttar frá því, sem verið hefir, án þess þó að hafi verið aðstaða til þess að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvort það sé réttlátt með tilliti til annara. Ég skal þá aðeins nefna breytingarnar, og kem þá fyrst að því, að ætlaður hefir verið 7 þús. kr. styrkur til Hornafjarðarbátsins. N. leggja til. að á þessu verði gerð nokkur breyt., þannig, að svo verður til ætlazt, að það verði sérstakur bátur, sem haldi uppi ferðum á svæðinu frá Hornafirði og norður að Skálum á Langanesi. Og leggja n. til, að styrkurinn, sem hefir verið áætlaður 7 þús. kr. til Hornafjarðarbátsins. verði 8 þús. kr. og renni til þessa báts, sem á að halda uppi ferðum á þessu svæði. Þá hafa n. lagt það til, að styrkurinn til bátsferða í Austur-Skaftafellssýslu verði hækkaður úr 12 þús. kr. upp í 15 þús. kr. Þessu hefir verið varið til þess að styrkja afskekktustu sveitir í Austur-Skaftafellssýslu til greiðari samgangna, sem þær annars hafa mjög litlar. Það er tekið fram í nál., að það er sérstaklega til þess ætlazt, að 800 kr. af þessari upphæð gangi til þeirrar sveitar, sem er afskekktust af þeim öllum, en það eru Öræfin. Þá leggur n. það til, að styrkur til Mýrabátsins verði hækkaður úr 4 þús. kr. og upp í 5 þús. kr. Þessi bátur hefir gengið frá Borgarnesi og vestur um Mýrar. Það er ekki um neinar reglubundnar ferðir þar að ræða, en nokkra hjálp til flutninga á þeim tímum, þegar hennar er mest þörf. N. barst erindi frá útgerð þessa báts, þar sem skýrt er frá því, að þeim, sem þar eiga hlut að máli, hafi verið sagt upp samningi, sem þeir hafi haft við eiganda bátsins undanfarin ár, og að þeir geti ekki fengið bát nema með nokkurri hækkun. N. féllust á, að sjálfsagt væri að bæta ofurlitlu við þá upphæð, sem veitt hefir verið í þessu skyni. Sama er að segja um Langeyjarnesbátinn, sem hefir farið nokkrar ferðir frá Stykkishólmi og vestur á Skarðströnd, að við höfum lagt til, að styrkur til hans yrði hækkaður um 100 kr. Þá hafa n. lagt það til, að greiddur verði styrkur til Flateyjarbátsins, 2500 kr., upp í kostnað við að kaupa mótorvél. Þessi bátur annast flutninga frá Flatey til vesturhluta Barðastrandarsýslu. Þetta er ákaflega samgöngulaust svæði, og þær samgöngur, sem haldið er uppi með þessum bát, eru ákaflega erfiðar og dýrar, og þau óhöpp hafa orðið þar, að vél bátsins hefir orðið ónýt, og við teljum alveg óhjákvæmilegt að velta hlutaðeigendum þar nokkurn styrk til vélarkaupa. Þessi bátur er eign bænda í ýmsum hreppum í Barðastrandarsýslu og einskonar almenningsfyrirtæki. Þá höfum við lagt til, að tekinn yrði upp einn nýr styrkur, og það er styrkur til Fljótabáts. N. barst umsókn um þetta, að styrkur yrði veittur til þess báts, sem á að fara einhverjar ferðir milli Fljóta og Siglufjarðar, og virtist n. full ástæða vera til þess að líta á þessa þörf. Þá vil ég loks geta þess, að n. hafa lagt það til, að hækkaður verði styrkurinn til Djúpbátsins úr 19 upp í 20 þús. kr. Það var talsvert rætt um þennan bát í n., og þetta hefir verið til umr. í Ed. í sambandi við annað frv. Það er náttúrlega enginn vafi á því, að það er full þörf á því að styrkja samgöngur um þessar slóðir, því að það háttar svo til, að það eru mjög erfiðar samgöngur á landi í Ísafjarðarsýslum, með því erfiðasta á öllu landinu. N. hafa nú viljað fallast á þær till., sem fram hafa komið um það, að fyrir þessari þörf verði séð nokkuð á sérstakan hátt á næsta ári, sem sé þannig, að Norður-Ísfirðingum verði gefinn kostur á að fá eitt af skipum ríkisins leigt með góðum kjörum, eða m. ö. o. leigulaust, þannig að það gæti orðið þeim nokkuð viðráðanlegt. En jafnframt höfum við viljað leggja það til, að styrkurinn yrði hækkaður úr 19 og upp í 20 þús., sem að vísu er ekki mikið. Ég skal að öðru leyti, hvað Djúpbátinn snertir, af því að um hann hefir verið mikið talað á þinginu, leyfa mér að vísa til fskj. nál. samgmn., frá Skipaútgerð ríkisins, þar sem hún gerir sínar till. viðvíkjandi samgöngum við Ísafjarðardjúp, og gerir nokkurn samanburð á því fyrirkomulagi, sem við höfum viljað mæla með, og svo aftur því fyrirkomulagi, sem þeir þar vestra hafa hugsað sér, nefnilega byggingu nýs báts til þess að annast þessar ferðir. Niðurstaðan af áliti Skipaútgerðarinnar um þetta atriði er sú, að það ætti að geta orðið heldur ódýrara fyrir viðkomandi hérað að fá Hermóð leigulaust frá ríkinu heldur en að leggja í að koma upp þessum bát. Ég held, að það sé nú ekki fleira, sem ég hefi ástæðu til þess að taka fram af hálfu n. viðvíkjandi þessum till. um hækkun á þessum styrk og skiptingu á honum. Við höfum viljað hafa þetta sem allra sanngjarnast, og væntum, að hv.þm. muni við athugun sannfærast um, að svo hafi verið. Ég veit ekki, hvort ég á að nota þetta tækifæri, fyrst ég er staðinn upp, til þess að minnast lítilsháttar á eina brtt., sem ég á hér ásamt hv. 2. þm. Árn., á þskj. 832, og sem hv.frsm. minni hl. fjvn. drap á áðan. Þessi brtt. er ekki brtt. við fjárlagafrv., heldur brtt. við brtt. minni hl. fjvn. Þessi brtt. frá minni hl. fjvn. fjallar um það, að heimila ríkisstj. að ákveða hámark á launum þeirra starfsmanna hins opinbera, sem taka laun fyrir utan ákvæði launal. Ég get nú sagt það, að ég treysti mér ekki til þess að segja um það, hvaða þýðingu það hefir í framkvæmd að gefa ríkisstj. slíka heimild sem þar er um að ræða, til þess að ákveða hámarkslaun þessara starfsmanna. Ég hefi út af fyrir sig ekki sérlega mikla von um það, að mikill árangur geti orðið af að hafa slíka heimild. Það er náttúrlega alveg klárt mál, að ef hv.flm. þessarar till. á annað borð vilja stuðla að því, að ríkið hlutist til um hámarksupphæð launa, að það verði t. d. 8 þús. kr., þá eiga þeir náttúrlega að fylgja því, að ríkið reyni að hafa öll þau áhrif, sem það getur haft í því skyni. Því að vitanlega getur það naumast verið skoðun minni hl., að það eigi aðeins að setja hámarkslaun hjá hóp af starfsmönnum ríkisins, þegar þau eru hvergi sett annarsstaðar. Þess vegna er ég dálítið undrandi yfir því, úr því að flm. nú vilja koma fram með slíka till., og virðast vænta sér af henni árangurs, að þeir skuli þá ekki taka með opnum örmum þessari breyt., sem við leggjum til að gerð verði á þeirra brtt., því að það liggur í augum uppi, að á þann hátt er náð meiri fullkomnun á hinum góða tilgangi, sem virðist liggja á bak við þeirra till. Um leið og ég minnist á þetta, vil ég mótmæla því, sem fram kom hjá hv.frsm. minni hl., þegar hann hélt því fram áðan, að við mundum hafa borið fram okkar brtt. sérstaklega til þess að lækka laun eins manns, forstjóra Eimskipafél. Slíkt kemur okkur vitanlega ekki til hugar, að vilja lækka hans laun fremur en annara manna. Það verður vitanlega að ganga sama regla yfir alla menn viðvíkjandi þvílíkum hlutum. Enda er breyt., sem við höfum hér gert við þessa brtt., nokkuð víðtækari, ef hún yrði framkvæmd eftir þeirri heimild, sem hér um ræðir. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri. Ég á enga brtt. við frv. sjálft og sé ekki ástæðu til þess að fara inn á brtt. annara þm.

Forseti (JBald): Það er rétt, að ég hefi sagt hv.þm., að fundi yrði slitið um tólfleytið. En nú er beðið eftir þskj., sem þarf að ná útbýtingu á þessum fundi, og ég skora því á hv. 5. landsk., sem er næstur á mælendaskrá, að nota tímann, því að ekki er hægt að slíta umr. vegna þeirra hv.þm., sem hafa gengið af fundi í þeirri trú, að fundinum yrði slitið kl. 12.

Jón Auðunn Jónason Ég vakti máls á því við 2. umr., að mér þætti fyrirsögn frv. ekki sem heppilegust, þar sem búið er að samþ. ýmislegt um verðjöfnunarsjóð. Ég vildi því gera að till. minni, að fyrirsögnin yrði: Frv. til l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð fiskjar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Að efni til er ég samþ. þessari brtt., en við athugun á frv. virðist mér hún óþörf. Í 2. gr. er skýrt tekið fram, til hvers eigi að nota sjóðinn. 2. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimálanefnd hefir með höndum úthlutun verkunarleyfa, ef þau verða fyrirskipuð. Hún skal gera ráðstafanir til þess, að gerðar séu tilraunir með nýjar veiðiaðferðir og útflutning á fiski með öðrum verkunaraðferðum en nú eru mest tíðkaðar. Hún skal hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja fisk á nýja markaði og annað það, er lýtur að viðgangi sjávarútvegsins. Getur ríkisstjórnin veitt nefndinni fé úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði í þessu skyni með samþykki sjóðstjórnarinnar“. Ég held því, að ekki sé ástæða til að senda frv. aftur til Nd. út af þessu.

Pétur Magnússon Ég vildi vekja athygli á því, hvort ekki mætti lagfæra þetta við „redaktion“. Á þinginu 1930 var á þann hátt leiðrétt ártal í Nd. Ef það væri gert, þyrfti þessi till. ekki að koma til atkv.

Forseti (EÁrna): Ef horfið verður að þessu ráði, væri rétt að taka það fram í bókun, að samkv. áliti d. megi sú leiðrétting koma inn við prentun, að orðinu „fiskjar“ sé bætt aftan við fyrirsögnina.

Magnús Jónsson Ef hv.flm. tekur till. ekki aftur, þarf að greiða atkv. um hana.

Forseti (EÁrna): Það er undir hv.flm. komið, hvort hann vill taka till. aftur.

Jón Auðunn Jónsson Ef forseti úrskurðar þetta sem redaktionsbreyt., get ég tekið till. aftur.

Forseti (EÁrna): Ég vil bera það undir hv. d., hvort hún lítur svo á, að breyta megi þessu við prentun.

Jónas Jónsson Ég álít það leiðinlegt, að þessu verði breytt á þennan hátt, þótt hér sé ekki nema um eitt orð að ræða. Það væri slæmt fordæmi, og vildi ég því heldur, að till. yrði samþ. eða felld.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég hefi athugað í Nd., hvort svo var sem mig minnti, að um prentvillu væri að ræða, en svo er ekki. Hinsvegar sé ég ekki ástæðu til að breyta fyrirsögninni og held því, að ég verði að greiða atkv. móti till., svo að málið þvælist ekki milli deilda.

1) JBald: Með því að það mundi orsaka töf á málinu að samþ. þessa till., og vegna þess að hún skýrir þetta ekki nánar en gert er í 1. og skýrt tekið fram í 2. gr. þeirra, segi ég nei.

2) JJ: Ég segi nei af sömu ástæðum og hv. 4. landsk.

3) PM: Þótt það sé rétt hjá hv. 4. landsk., að það muni orsaka nokkra töf á málinu, ef þessi till. er samþ., þar sem frv. þyrfti þá að fara aftur til Nd., sé ég ekki, að nein hætta stafi af því, þar sem meiri hl. þar er með málinu, og segi því já.

4) SÁÓ: Ég segi nei af sömu ástæðum og hv. 4. landsk.

5) PÞ: Ég segi já af sömu ástæðum og hv. 2. þm. Rang.

6) BSt: Ég segi nei af sömu ástæðum og hv. 4. landsk.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég verð að játa, að hér er ekki um stórvægilega löggjöf að ræða, sem ég álíti, að geti valdið nokkrum skaða, þótt til framkvæmda komi. En það er meira heldur en hægt hefir verið að segja um ýms af þeim frv., sem hæstv. stj. hefir lagt fyrir Alþ. í seinni tíð, því að flest hafa þau verið fjölda manna til stórbölvunar. Ég vil taka fram, að ég er þó mótfallinn því, að ýms fyrirmæli frv. verði samþ., því að ég hygg algerðan óþarfa og jafnvel beinlínis skaða að lögfesta sum þeirra, enda þótt þau skipti að vísu ekki miklu máli. Ég er samþ. höfuðtilgangi þessa frv., sem fjallar um það, að Fiskifélag Íslands skuli safna skýrslum um útflutning á allskonar sjávarafurðum. Ég er vitanlega samþ. mörgum af þeim fyrirmælum, sem í frv. standa viðvíkjandi þessari skýrslusöfnun. En ég kann aðeins illa við, að slík fyrirmæli séu samþ. án þess að þeir aðilar, sem hér eiga sérstaklega hlut að máli, útvegsmennirnir, fái tækifæri til þess að láta í ljós skoðun sína um þetta atriði. Þetta sagði ég að gefnu tilefni við hv. form. sjútvn. í gær, og þá fannst mér hann þessu samþykkur. Þess vegna kemur það mér á óvart, að þetta mál skuli vera tekið fyrir, því að ég fyrir mitt leyti gæti vel fellt mig við, að þessu máli verði tryggður fljótur framgangur, jafnvel á þessu þingi, sem gera má ráð fyrir, að endi næstu daga, ef útvegsmönnum - ég á aðallega við stærri útgerðarmenn, því að þetta mál skiptir þá mestu - gefst kostur á að segja sitt álit í þessum efnum. Ég get ekki séð, að nein hætta sé á ferðum, þótt þetta frv. bíði vetrarþings, því að þetta mál er ekkert deilumál. Ég vil því mælast til þess, að þetta mál verði tekið út af dagskrá og útgerðarmönnum verði gefinn kostur á því að láta í ljós álit sitt í þessu efni með þeim ummælum, að ef þeir verði búnir að skila umsögninni fyrir fimmtudag, þá skuli hún verða tekin til greina, en annars verði málið afgr. hér á Alþ., og mun ég þá ekki gera tilraun til þess að hefta framgang málsins með óþarfa málalengingum.

Finnur Jónsson Ég sé, að hv.frsm. þessa máls er ekki viðstaddur í hv. d., og er mér kunnugt um, að það stafar af veikindum. En ég skal taka það fram, að þetta mál hefir tafizt af óvenjulegum ástæðum af hálfu sjútvn. Það var samþ. í n. 2. nóv. og afgr. þar, en hv.frsm. gleymdi beinlínis að skila þessari hv. d. nál. Af þessari ástæðu er málið svo seint fram komið í hv. deild. Þetta frv. er stj.frv., sem lagt hefir verið fyrir Ed. og verið samþ. þar í hv. sjútvn. 2. nóv. kemur það svo til sjútvn. hv.Nd. og er samþ. þar í einu hljóði. Það er því auðséð af því, sem nú var sagt, að það er rétt, sem hv.þm. G.-K. tók fram, að þetta mál væri ekkert flokksmál. því að það getur í eðli sínu alls ekki verið það. Það er mjög nauðsynlegt, að Fiskifélagið fái lögverndaða þessa merkilegu skýrslusöfnun. Það er vitanlega engin ástæða til þess að neita um þetta. Þar sem Fiskifélagið er þegar búið að safna samskonar skýrslum og talað er um í frv., þá má gera ráð fyrir, að þetta frv. verði byggt á þeirri reynslu, sem Fiskifélagið hefir aflað sér í þessari skýrslusöfnun. Ég vænti þess því, að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi. Í grg. Fiskifélagsins er tekið fram, að nauðsynlegt sé, að þessi skýrslusöfnun fylgist sem bezt með tímanum, vegna verzlunarsamninga við erlend ríki. Eins og högum okkar er nú háttað í þessu efni, er sérstök ástæða fyrir okkur að sjá um, að mál þetta verði ekki tafið, en nái fram að ganga á þessu þingi.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Eins og ég hefi þegar tekið fram, ber lítið á milli okkar hv. form: sjútvn. um þann tilgang, sem liggur til grundvallar flutningi þessa máls. Ég tel þessar skýrslur eðlilegar og nauðsynlegar, en ég fór aðeins fram á það, að þeir, sem mestar kvaðir eru lagðar á í þessu sambandi samkv. frv., fengju tækifæri til þess að láta í ljós skoðanir sínar á þessu máli. Ég vil benda hv. form, sjútvn. á það, að það er ástæðulaust að óttast, að hængur verði á skýrslusöfnun, þótt þessu máli verði frestað til næsta þings, vegna þess að Fiskifélagið hefir, eins og hv.þm. minntist réttilega á, dálitla reynslu fyrir sér í þessari skýrslusöfnun, og á þeirri reynslu er frv. það, sem hér liggur fyrir, byggt. Hitt er engu síður rétt, að Fiskifélagið hefir fengið ýmiskonar upplýsingar, a. m. k. frá stórútgerðarmönnum, jafnóðum og þær hafa legið fyrir. Yfirleitt má segja, að ákjósanleg samvinna hafi verið milli skrifstofu botnvörpuskipaeigendanna og skrifstofu Fiskifélagsins. Þessir tveir aðilar hafa skipzt á gagnkvæmum upplýsingum. Ástæðan fyrir því, að ég fór að bera fram þessa ósk, um að sanngjarnt væri, að menn tækju tillit til álits botnvörpuskipaeigenda í þessu efni, var sú, að ég greip ofan í 3. gr. frv., sem skyldar innlenda framleiðendur til þess að láta umboðsmenn þá, sem selja afla af íslenzkum skipum erlendis, síma þegar í stað, er salan hefir fram farið, til Fiskifélagsins og tilkynna því fiskmagn og verð. Þessar upplýsingar hafa hingað til borizt til útgerðarmannanna sjálfra. Það er því kostnaðarauki og alveg ástæðulaust fyrir umboðsmennina að síma strax til Fiskifélagsins, enda geta útgerðarfélögin sent skrifstofu Fiskifélagsins þessar upplýsingar, þegar þau eru búin að fá þær, alveg eins og verið hefir. Þetta er að vísu ekkert stórmál, enda mun ég ekki gera það að kappsmáli, en mér þótti réttara að láta í ljós þessi andmæli núna gegn þessum fyrirmælum frv., sem ég er búinn að minnast á. Mun ég því að sjálfsögðu greiða atkv. á móti því, að þessi ákvæði verði lögfest án vilja og vitundar útgerðarmanna, um leið og ég samþ. aðaltilgang laganna.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. hefir borið fram við þessa umr.till. um víðtækar formsbreytingar á frv. Eru þær einkum fólgnar í því, að 5. gr., sem áður þótti nokkuð óljós og ekki vel orðuð, hefir nú verið orðuð um og skipt í 3. gr., og verður það vitanlega til þess, að öll greinatala frv. breytist. Auk þess er lagt til, að 9. gr. falli niður, en í henni var ákveðið um blöndun á smjöri í smjörlíki. Þótti ekki þörf slíks ákvæðis í þessum lögum, þar sem sérstök lög um tilbúning smjörlíkis eru sett. Annars er aðalefnisbreyt. í brtt. sú, að mjólkursölunefnd geti veitt söluleyfi.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég hefi borið hér fram brtt. á þskj. 870. 1. brtt. er við 2. gr. Nú er ákveðið, að undanþága frá verðjöfnunargjaldi sé miðuð við eina kú fyrir hvern ræktaðan hektara. Ég tel réttara að miða við 3000 lítra mjólkur, enda er það í meira samræmi við 5. gr. Þá eru brtt. við 6. gr. Eru hinar fyrstu þeirra um tilnefningu í mjólkursölunefnd, og eru á þá leið, að í stað þess, að samkv. frv. á landbúnaðarráðherra að tilnefna tvo menn, en bæjarstjórn Rvíkur einn, þá tilnefni bæjarstj. tvo, en ráðh. einn, og sé sá form. n. Þá er og brtt. við síðustu málsgr. 6. gr. á þá leið, að verðjöfnunarsjóður skuli einn greiða kostnað af störfum n., í stað þess, að eftir frv. á verðjöfnunarsjóður að greiða 3/7 og ríkissjóður 4/7. Auk þess er felldur niður síðasti málsliður: „Annar óhjákvæmilegur kostnaður“ o. s. frv., og aðeins gert ráð fyrir, að nefndarmönnum sé greitt kaup fyrir fundardaga. Um það geta þó verið skiptar skoðanir. Hitt tel ég alveg sjálfsagt, að kostnaður við slík nefndarstörf sé greiddur af verzluninni sjálfri, enda hefir ríkissjóður nóg á sinni könnu, þótt þessu sé létt af honum.

Jón Pálmason Eins og hv.þdm. muna, tókum við hv.þm. Ak. brtt. okkar við þetta frv. aftur við 2. umr., af því að þm. vantaði í d. við atkvgr. N. hefir í ýmsum atriðum gengið inn á brtt. okkar síðan, t. d. um skiptingu 5. gr.Brtt. okkar voru allmjög ræddar þá, og sé ég því ekki ástæðu til að fara langt út í þær nú. 1. brtt. okkar á þskj. 871 er á þá leið, að hámark verðjöfnunargjalds sé fært niður í 6% úr 8%. Þá vil ég minnast á þá brtt., að á sama hátt og fulltrúi bæjarstj. Rvíkur á að víkja fyrir fulltrúa hlutaðeigandi bæjarstjórnar eða hreppsnefndar, þegar nefndin hefir til meðferðar málefni annara verðjöfnunarsvæða, svo víki og þeir fulltrúar mjólkurframleiðenda, sem sæti eiga í n., fyrir fulltrúum mjólkurframleiðenda á því verðjöfnunarsvæði, sem um er að ræða. Nú hefir hv. 2. þm. Reykv. komið fram með till. þess efnis, að bæjarstj. Rvíkur kjósi tvo fulltrúa í n., sem þýðir það, að minni hl. bæjarstj. fær fulltrúa í n. í stað þess fulltrúa, sem landbrh. átti að skipa, við hv.þm. Ak. leggjum aftur á móti til, að fulltrúi komi í nefndina tilnefndur af mjólkurframleiðendum þar sem aðalsala mjólkur fer fram. Við teljum ekkert um það að segja, ef fulltrúi kemur í n. af hálfu mjólkurframleiðenda, frá hvaða flokki hann er og hverrar skoðunar hann er á pólitíska sviðinu, því að það tel ég að komi málinu ekkert við, heldur tel ég, að ekki sé ósanngjarnt, að sá hópur framleiðenda eigi sæti í n. Það var allmikið deiluatriði hér við 2. umr. þessa máls, að það skyldi gerð undanþága fyrir mjólkurframleiðendur innan kaupstaða frá því að borga verðjöfnunargjald af þeirri mjólk, sem þeir nota til heimilisþarfa. Þá var samþ.till. þess efnis frá hæstv.forsrh., að þetta skyldi fellt niður. Í öðru lagi var samþ. við 2. umr., að bein sala skyldi eiga sér stað frá framleiðendum innan sölustaðar, því að það var ætlun n., að með þessum hætti væri a. m. k. þeim, sem eiga 1 eða 2 kýr, gefinn kostur á því að hafa rýmri hendur um sölu mjólkurinnar heldur en frv. upphaflegu gerði ráð fyrir. En með því að fella niður undanþáguna með þessa 2 þús. lítra, er heimildin um frjálsa sölu gerð ónýt fyrir þá framleiðendur, sem minnsta mjólkina hafa, og þeir þar með neyddir til að ganga inn í mjólkursölusamlagið vegna þeirrar mjólkur, sem þeir hafa afgangs sínum heimilisþörfum. Þess vegna flytjum við á þskj. 871 brtt. þess efnis, að sett sé inn í frv., að 1800 lítrar skuli undanþegnir verðjöfnunargjaldi, af því að það beri að skoða sem mjólk til heimilisnota. Um þetta er náttúrlega ágreiningur, og það verður vitanlega að skeika að sköpuðu, hvernig atkv. falla um það. Að öðru leyti eru þær till., sem hér liggja fyrir, þær sömu og ræddar voru við 2. umr. málsins hér í hv. d., og sé ég því ekki að sinni ástæðu til að fara nánar út í þær við þessa umr. En grundvöllurinn fyrir öllum þessum till. er að tryggja, að mjólkurframleiðendur sjálfir hafi sem mest vald yfir þessum málum - að ekki sé dregið undan mjólkursölun. og undir hið opinbera meira vald heldur en við teljum brýna þörf á. Áður en einhver andmæli koma á ný gegn því, sem ég nú hefi drepið á, sé ég ekki ástæðu til að fara um þessar till. fleiri orðum.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég skal taka það fram, að þar sem meiri hl. n. hefir ekki komið sér saman um að bera sameiginlega fram fleiri brtt. heldur en eru á þskj. 881, get ég vitanlega ekki fyrir hennar hönd mælt með brtt., sem komið hafa fram frá hv. 2. þm. Reykv., hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Ak. Brtt. hv.þm. A.-Húnv. eru að nokkru leyti afturgöngur frá síðustu umr., sem þá voru felldar. Það er þá fyrst, að í stað þess að hámark verðjöfnunargjaldsins var ákveðið 8%, þá flytur hann till. um, að verðjöfnunargjaldið verði fært niður í 6%. Ég gerði nokkra grein fyrir því við 2. umr. málsins, að það mætti ekki spilla þessu máli. Ef verðjöfnunargjaldið væri sniðið svo við neglur sér, að það nægði hvergi nærri til þess að koma á réttlæti milli þeirra, sem njóta neyzlumjólkurmarkaðsins, og hinna, sem fyrir utan hann standa, mundi það skapa óánægju og það yrði til þess að raka grundvellinum undir málinu. Hinsvegar verður maður að treysta því, að þetta gjald verði ekki hækkað meira en nauðsynlegt er til þess að halda þessu jafnvægi. Þá er a-liður 3. brtt. mjög svipaður þeim, sem felldur var niður við 2. umr. málsins, vegna þess, að menn hræddust það við nánari athugun; að það ákvæði mundi verða til þess, að mjög yrði farið í kringum það við framkvæmd laganna. Þá eru hinar aðrar brtt.hv.þm. aðallega um breyt. á fyrirkomulagi og yfirstjórn þessara mjólkurmála, og eru að vísu að formi til nokkuð öðruvísi en þær brtt., sem hann bar fram við 2. umr. Ég andmælti þeim þá fyrir hönd meiri hl. n., og geri það eins enn. Ég get ekki fallizt á þessar breyt. á fyrirkomulagi mjólkursölun., sem hér er farið fram á, en hitt get ég fallizt að ýms fleiri atriði gætu komið til greina við skipun n., en ef ætti að breyta henni á annað borð, mundi ég leggja til, að það yrði gert öðruvísi en hér er farið fram á, og ég álít, að ekki sé heppilegt að gera það nú, sem hefir í för með sér verulega röskun á fyrirkomulagi málsins. Ekki sízt fyrir það, hvað áliðið er orðið þings, og jafnvafasamt er, hversu vel gengur að koma málum fram, þá verð ég fyrir mitt leyti að leggjast á móti þessum brtt., og ég greiddi atkv. við 2. umr. málsins gegn annari breyt. á stjórnarfyrirkomulagi þessara mála, sem þó var miklu réttlátari en þær, sem hér liggja fyrir. Ég mun því ekki ljá atkv. mitt brtt., sem ég álít að standi ennþá fjær því rétta heldur en þær, sem ég greiddi atkv. á móti þá. Ýmsar aðrar brtt. frá hv.þm. eru, eins og ég sagði, nokkurskonar afturgöngur frá þeim brtt., sem hann bar fram við 2. umr. og þá voru teknar aftur. Þær voru þaulræddar, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara mjög langt út í þær í viðbót við það, sem þá var gert. Þá eru hér brtt. á þskj. 870, frá hv. 2. þm. Reykv. Ég get sagt það fyrir munn meiri hl. n., að hann leggur á móti þeim.  Þá er það c-liður brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., sem ég verð einnig að leggjast á móti. Það má að vísu um það deila, hvort kostnaður vegna skipulags og framkvæmdar þessara mála skuli að öllu leyti leggjast á þá vörutegund, sem hér um ræðir, eða að einhverju leyti lagt á ríkissjóðinn. Svipuð ákvæði og eru í þessu frv. er búið að lögfesta í kjötlögunum, og sé ég ekki ástæðu til þess að taka þessi lög út úr. Verði það ofan á, að alþingi breyti því í þá átt, að kostnaðurinn við framkvæmd þessarar löggjafar lendi á viðkomandi vörutegund, þá er hreinlegra að taka bæði málin saman og breyta þeim báðum í sömu átt, heldur en að fara að taka annað út úr, en skilja hitt eftir. Annars verð ég að segja það, að ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta mál neitt verulega meira heldur en búið er; það hefir eins og kunnugt er verið gert mjög ýtarlega á þessu þingi. En það er veruleg nauðsyn að hraða þessu máli sem mest, og ekki ástæða til að vera að karpa um einstakar hliðar þess og aukaatriði.

Jakob Möller [óyfirl.]: Mér þykir rétt að nota tækifærið til þess að gera grein fyrir mínu atkv. um þetta mál, og reyndar líka um kjötsölulögin, sem þegar hafa verið afgr. frá þinginu, en ég hefi ekki hingað til eytt tíma þingsins í ræðuhöld um þessi mál. Hinsvegar er ég einn dm. og raunar þm. yfirleitt, sem greitt hefi atkv. gegn kjötsölulögunum og þessu frv., en að öðru leyti skipt mér lítið af því, hvernig þau voru úr garði gerð í einstökum atriðum. Ég hefi greitt atkv. á móti þessum frv. af því, að ég tel, að þau séu borin fram með skammsýni og alveg í þveröfuga átt við það, sem gera ætti. Tilgangur þessarar lagasetningar er sá, ýmist að halda uppi óeðlilega háu verði á innlendum afurðum eða hindra eðlilega verðlækkun. Þetta gerir það að verkum, að framleiðslukostnaði í landinu er haldið uppi og framleiðslan gerð dýrari og þjóðinni þar með gert erfiðara fyrir um að keppa í framleiðslu þeirra afurða, sem fluttar eru úr landi og seldar á erlendum markaði. Það er rétt, að þessi stefna hefir verið tekin upp í ýmsum löndum, og þar á meðal í Bandaríkjum Norður-Ameríku. En að því er ég bezt veit, þykja þessar tilraunir þar hafa mistekizt gersamlega, og nú sé á þann veg komið, að menn séu að hverfa frá þessari villukenningu, sem haldið hefir verið mjög á lofti í heiminum nú á síðustu árum. Það er ekki svo um verðlag á innlendum afurðum, að það skeri sig úr, hvað það sé lægra heldur en á öðrum vörutegundum, heldur þvert á móti, því að á ýmsan hátt er því haldið uppi, með innflutningshömlum o. fl., og hafa því framleiðendur þeirrar vöru, sem seld er á innlendum markaði, sízt ástæðu til að kvarta, þar sem verð á landbúnaðarafurðum hefir verið hlutfallslega miklu hærra heldur en á sjávarafurðum, sem seldar eru út úr landinu, svo að það er ekki um það að ræða, að þessi atvinnuvegur sé verr settur heldur en sá höfuðatvinnuvegur, sem allur þjóðarbúskapurinn hvílir á, sjávarútvegurinn. En það liggur í augum uppi, að ef dýrtíðinni er haldið við eða hún aukin í landinu sjálfu, þá verður varan, sem þarf að flytja út og selja á erlendum markaði, óeðlilega dýr og framleiðslukostnaðurinn óeðlilega mikill. Það leiðir aftur af sér, að atvinnureksturinn dregst aftur úr, þangað til hann verður ósamkeppnisfær við atvinnurekstur annara þjóða. En með hverju á þá að borga landbúnaðarframleiðsluna, þegar atvinnuvegurinn, sem þjóðarbúskapurinn hvílir á, er lagður í rústir? Eina ráðið til þess að bjarga við atvinnuveginum er að minnka sem mest dýrtíðina í landinu og koma verðlaginu á nauðsynjum almennings sem mest niður. Og ég er ekki í nokkrum vafa um, að það mun sýna sig, að fyrsta afleiðingin af þessari tilraun til þess ýmist að hækka verðlagið á innlendum afurðum innanlands eða halda verðlaginu á þeim óeðlilega háu, leiðir til þess, að minna verður neytt af þessari vöru. Ég tel ekki nokkurn vafa á því, að ef nú, í stað þess að halda uppi eða jafnvel að hækka verðið á mjólkinni, væri tekið það ráð að lækka það, mundi neyzlan vaxa svo mikið, að framleiðendur mundu komast eins vel af með því móti eins og með því að halda verðlaginu óeðlilega háu, því að með því að lækka verðið mundi neyzlan aukast, en með því að hækka það hlýtur neyzlan óhjákvæmilega að minnka, og þar af leiðandi aftur, að það vörumagn, sem ekki verður selt sem neyzlumjólk, fer stöðugt vaxandi ár frá ári. Ég veit, að því hefir verið haldið fram í sambandi við þetta mál og kjötsölumálið líka, að ef ekkert hefði verið að gert, hefði mátt gera ráð fyrir óeðlilega mikilli verðlækkun á þessum vörum, af því að framleiðsla þeirra vaxi meira heldur en svari til þess, sem almenningur þarf til neyzlu. En þar til er því að svara, að framleiðendum sjálfum hefði verið fullkomlega trúandi til þess með frjálsum samtökum sín á milli að koma í veg fyrir, að sú verðlækkun hefði verið óeðlilega mikil. En það hefir engin tilraun verið gerð til þess að ná þessum tilgangi með frjálsum samtökum, af því að framleiðendur hafa vitað, að þeir höfðu aðstöðu til þess að þvinga í gegnum þingið þvingunarlög, sem svo væri hægt að nota til þess að skapa óeðlilega hátt verðlag, hærra en eðlilegt er og líkur eru til, að unnt hefði verið með frjálsum samtökum. Þó að frjáls samtök hefðu nægt til þess að halda uppi eðlilegu verðlagi, hefir ekki verið til þeirra gripið, en það er nú ljóslega komið á daginn, að framleiðendur hefðu getað treyst á þetta, því að meðferð þessa máls hér á þinginu sýnir, að bæði einstakir þm. og eins flokkar keppast um það, hver getur sýnt meiri skammsýni og meira ofbeldi í þessum efnum til þess að þóknast framleiðendum. Afstaða mín til þessa máls byggist m. ö. o. á því, að ég tel, að slík löggjöf miði eingöngu að því að skapa óeðlilega hátt verðlag í landinu, sem ekki er hægt að halda uppi til langframa, og gerir því ekki nema illt eitt, þó að rétt í svip kunni að virðast verða einhver annar árangur af þessari löggjöf. Ég verð jafnframt að láta í ljós, hvað ég er hissa á því, að sömu stjórnmálamenn - sem eru báðir stjórnarflokkarnir í heild -, er hafa að undanförnu verið að mikla sig af því, að þeir umfram allt vildu vinna bug á dýrtíðinni í landinu, hafa nú sýnt í verkinu, hver hugur hefir fylgt máli í þessu efni. Sérstaklega vil ég láta koma fram, hvað ég er hissa á afstöðu annars stjórnarfl., sem er Alþfl., er mér virðist, að fyrst og fremst ætti að gæta hagsmuna neytendanna í sambandi við þessa framleiðslu og jafnframt sjálfir að hegða sér eftir heilbrigðri skynsemi. En þeir brjóta á móti þessu hvorutveggja: ganga á móti hagsmunum neytendanna og brjóta í bág við öll boðorð heilbrigðrar skynsemi jafnframt. Ég hefi því ekki séð neina ástæðu til þess að taka upp baráttu með þeim mönnum, sem þannig haga sér, og ég þykist ekki sjá fram á, að barátta á móti þessum öfgum beri neinu árangur. Þess vegna hefi ég lítið hafzt að í þessu máli hér á þingi.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það er aðeins til þess að gera grein fyrir skoðun minni á þeim brtt., er hér liggja fyrir, að ég tek til máls, en ég mun ekki svara þeim almennu ummælum, sem fram hafa komið, að þessu sinni. Ég vildi þá fyrst mega benda á, að till. þær, sem hér liggja fyrir frá hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Ak., hafa legið hér fyrir áður, og um þær get ég verið stuttorður fyrir þá sök, að ég hefi áður eytt nokkrum tíma í að sýna fram á, að ég álíti, að þær eigi ekki rétt á sér. Ég hefi áður talað um verðjöfnunargjaldið, hvað það ætti að vera hátt, og ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þær umr. Sama gildir um það, að ég álít, að eigi geti komið til mála að undanþiggja frá verðjöfnunargjaldi 1800 lítra hjá hverjum mjólkurframleiðanda. Það hefir sýnt sig nú, að þegar búið var að fá þessa undanþágu í gegn hér í hv. d., að mjög mikil óánægja kom fram hjá mjólkurframleiðendum í nágrenni Rvíkur. Það var haldinn stór fundur uppi í Mosfellssveit til þess að andmæla því, að slík undanþága skyldi nokkrum veitt, og nú síðustu daga hefir varla verið hægt að snúa sér við fyrir Reykvíkingum, sem ekki hafa viljað þessa undanþágu. En það eru aftur á móti ýmsir hér í Rvík, sem vilja hafa þessa undanþágu, en það ber miklu meira á óánægjunni yfir, að undanþága skuli veitt, og þess vegna finnst mér ekki koma til mála að ganga ennþá lengra. Sömuleiðis vildi ég benda á það, sem ýmsir hafa áður vakið athygli á, að verði þessi till.samþ., er tiltölulega auðvelt að komast í kringum lögin. Hér kemur ennfremur fram till. frá þessum sömu hv.þm., sem er í samræmi við þá till., sem fyrir liggur frá öðrum hv.þm., hv. 2. þm. Reykv., á þskj. 870. viðvíkjandi því, að ríkissjóður eigi að greiða kostnaðinn við mjólkursölunefndina. Ég vil vekja athygli á því, að þessar till., sem í fljótu bragði sýnast réttlátar, eru alveg fjarri því að vera það á nokkurn hátt. Eins og nú er fyrir mælt í l., þá er svo ákveðið, með leyfi hæstv. forseta, í sambandi við síðustu málsgr. 6. gr.: „Þóknun til mjólkursölunefndar skal að 3/7 hlutum greidd úr verðjöfnunarsjóði og að 4/7 hlutum úr ríkissjóði, og sé þóknunin ekki hærri en kr. 10.00 til hvers fundarmanns fyrir hvern fundardag. Annar óhjákvæmilegur kostnaður við störf nefndarinnar greiðist af sömu aðilum og í sömu hlutföllum.“ Það er enginn vafi, að hér er átt við það, - og ég get þá um leið svarað fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. -, að hér er átt við þann kostnað, sem leiðir af störfum n., og þess vegna er kveðið svona að orði í niðurlagi 6. gr.  Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að þetta ákvæði var þannig sett inn í 1., af því að það voru framleiðendur, sem gerðu kröfu til þess alveg réttilega , að ef í þessari n. væru menn bæði af hálfu bæjarstj. Rvíkur og ennfremur frá Alþýðusambandi Íslands, og svo einn skipaður af ráðh., sem er engu síður fulltrúi neytenda en framleiðenda, þá væri það réttlátt, að framleiðendur greiddu ekki þann kostnað, sem leiddi af því, að neytendur fengju fulltrúa í n. til þess að fylgjast þar með. Það er ekki rétt, að framleiðendur séu látnir greiða þann kostnað, sem leiðir af því, að fulltrúar neytenda fái að fylgjast þar með. Þess vegna var svo ákveðið, a. m. k. á meðan þetta er á reynslustigi og meðan neytendur gera kröfu til að hafa umboðsmenn í n., að framleiðendur greiddu ekki kostnaðinn, sem af því leiddi, því að það væri alveg rangt að láta þá gera það. Þess vegna var þessum kostnaði þannig skipt. En sýni það sig, að þetta reynist mjög svo illa, þá má taka það til athugunar á næsta þingi. Þá er hér í öðru lagi brtt. frá sama hv.þm., hv. 2. þm. Reykv., sem fer í þá átt, að í staðinn fyrir „eina kú“ komi „3000 lítra“, sem þá miðar að því að binda undanþáguna fyrir Rvík eingöngu við ársnyt, og að það kæmi þá þannig út, að t. d. sá maður, sem hefir 10 kýr, fái undanþágu frá verðjöfnunargjaldi, ekki fyrir 10 kýr, heldur fyrir 10X3000 lítra, eða 30000 lítra. Þetta finnst mér heldur til hins lakara, því að ef einhver fer vel með sínar kýr, svo að hann fær ársnyt t. d. 3500 lítra, sem vel getur komið fyrir og hefir oft komið fyrir - ef hann fer vel með kýrnar og hefir mikla grasnyt -, þá leiðir það til þess, að hann þarf að borga verðjöfnunargjald af talsvert miklu af sinni framleiðslu, og það gjald kemur á hann sem refsiskattur fyrir það, að hann fer vel með sínar kýr. Þetta eggjar því framleiðendurna í nágrenni Rvíkur á það, að láta ársnytina ekki komast fram úr 3000 lítrum, því að þá fá þeir á sig refsiskatt fyrir að hafa farið vel með kýrnar. Þess vegna finnst mér, að hver framleiðandi í nágrenni Rvíkur eigi að fá undanþáguna eftir kúatölu, en ekki að fara einmitt að skattleggja þá, sem bezt stunda sína framleiðslu, því að ef það væri gert, þá færi það svo, að t. d. maður, sem hefði 10 kýr og ársnyt væri 3000 lítrar, slyppi við að borga neitt, og svo væri annar, sem færi sérstaklega vel með kýrnar, svo að ársnyt væri t. d. 3300 lítrar, hann yrði að borga verðjöfnunarskatt. Þá er hér brtt. um að breyta skipun n. Þessari brtt. er ég algerlega mótfallinn. N. hefir verið skipuð til l. maí næstk., svo að þessu verður ekki breytt, a. m. k. ekki þangað til. Í öðru lagi er það, að það er réttast að láta þá menn framkvæma þessi mál, sem eru búnir að undirbúa þau störf, sem nú liggja fyrir, og eru því þessum málum kunnugastir. Ég er því þessari brtt. algerlega mótfallinn, og ég vildi helzt óska þess , að aðeins brtt. landbn. yrðu samþ., en hinar allar teknar aftur. Það finnst mér réttast, úr því sem komið er, en koma þá heldur á einhverjum smábreyt., þegar þessi l. verða endurskoðuð. En þær brtt., sem landbn. hefir flutt, get ég vel fallizt á, m. a. af því, að þar eru engar efnisbreyt., nema að í staðinn fyrir það, að nú er í frv. leyfi fyrir menn í nágrenni Rvíkur að selja beint, þá leggur n. til, að mjólkursölun. geti leyft mönnum að selja beint. Ef farið er að samþ.brtt. við þetta frv., m. a. þær brtt., sem eru á þskj. 870 og 881, þá má vel búast við því, að þá verði frv. aftur breytt í Ed., og þá verður það ef til vill að koma til kasta Sþ. að skera úr þessu máli. En það var aldrei ætlun mín að ganga frá þessu máli þannig, að ég geti unað við hverskonar breyt., sem koma af tilviljun á síðustu stundu. Ég hefi alltaf reynt að halda málinu í því formi, sem ég hefi haldið, að væri heppilegast að leysa það í, ef það á að komazt að gagni. Ef nú á að samþ. breyt. á síðustu stundu, þá getur það vel orðið til þess, að það tefji afgreiðslu málsins, og eru þar að auki breyt., sem vel mega bíða þangað til síðar, því að vitanlega verða þessi l. endurskoðuð eftir 1 -2 ár. Ég vil svo endurtaka þau tilmæli, að samþ. verði till. frá landbn., en vil helzt mælast til, að hinar verði teknar aftur.

Pétur Halldórsson Ég skal ekki tala mikið um efni þessa máls. - Ég átti von á, að hæstv.forsrh. svaraði fyrirspurn minni, sem ég beindi til hans við fyrri umr. þessa máls og hann hefir lofað mér upplýsingum um, en það var um innflutning á landbúnaðarvörum. Ég vil spyrja hann, hvort hann hafi ekki aflað sér þeirra upplýsinga nú, og ef svo væri, þá vildi ég óska, að þær kæmu fram.

Jón Pálmason Ég kemst ekki hjá að segja örfá orð til andsvara hæstv.forsrh., en skal þó ekki tefja tímann með langri ræðu. Hæstv. ráðh. fór fram á það, að við hv.þm. Ak. tækjum aftur okkar till., af því að hann lagði á móti þeim og komst svo að orði, að það væri til mikils spillis að samþ.till., sem kæmu fram á síðustu stundu. Ég get því miður ekki orðið við þeim tilmælum, að taka till. aftur, en mér koma þessi ummæli á óvart, því að við gerðum það til samkomulags við hæstv. forseta að draga þær til baka við 2. umr., af því að d. var ekki fullskipuð, þegar gengið var til atkv. Það er því fjarri því, að þessar till. hafi komið fram á síðustu stundu, því að þær voru þrautræddar við 2. umr. þessa máls í þessari d. Annars skal ég ekki ganga langt í að ræða efnishlið þessa máls, þar sem svo mikið hefir verið um það rætt, að málið mun liggja ljóst fyrir öllum hv.þm. Aðalágreiningurinn virðist vera um það, hversu langt eigi að knýja þau samvinnufél., sem á þessu sviði starfa, inn undir það opinbera vald, sem hér kemur fram í mynd hinnar svonefndu mjólkursölunefndar. Okkur þykir þar óþarflega langt gengið, og þess vegna eru þessar till. fyrst og fremst bornar fram. Í öðru lagi er það vitað, að ágreiningur er um það, hve verðjöfnunargjaldið sé hátt. Því var haldið fram við 2. umr., að þetta gjald væri of hátt, þar sem það var 69 eða 72 kr. á hverja kýrnyt, og ég verð að álíta að það sé óeðlilegt að byrja þetta mál með að ákveða af Alþingi, að menn skuli greiða svona tilfinnanlegan skatt. Út í það skal ég svo ekki fara lengra; það mál liggur svo ljóst fyrir, að ég geri ráð fyrir, að allir hafi nú tekið afstöðu til þess. Viðvíkjandi því, að við berum fram brtt. um að undanþiggja 1800 lítra til heimilisnotkunar, þá telur hann, að hún mundi valda því, að meira yrði farið í kringum l. Ég hygg, að seint verði hægt að girða fyrir, að hægt verði að fara kringum l., en í þessu tilfelli mundi það komast fljótlega upp. Snertandi það, sem við leggjum til, að ríkissjóður borgi formanni, en verðjöfnunarsjóður greiði kostnaðinn að öðru leyti, þá leggjum við ekki sérstaka áherzlu á það, en ég tel óviðfelldið að segja, að ríkissjóður eigi að greiða 3/7 og verðjöfnunarsjóður hitt. Það væri nær að skipta þessu t. d. til helminga. Annars er þetta atriði, sem ég út af fyrir sig legg ekki mikið upp úr, en það eru önnur atriði, sem meiru máli skipta. Það er gefið, að meiri hl. getur ákveðið að drepa þessar till. allar eins og þær eru, en ég held, að það sé miklu hyggilegra að koma þessum l. þannig fyrir, að þau séu byggð á frjálslegum grundvelli, svo að þeir, sem koma til með að eiga við þau að búa, geti verið nokkurnveginn ánægðir með þau. Snertandi þá till., sem hv. 2. þm. Reykv. ber fram, að miða við 3000 lítra í staðinn fyrir eina kú, þá sé ég ekki, að hún sé til neinna bóta frá því, sem er. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessu. Málið liggur svo ljóst fyrir, að langar umr. munu ekki hafa mikla þýðingu.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Það eru aðeins örfá orð. Vil ég þá fyrst víkja að brtt. landbn. á þskj. 881. Það er rétt, að ég tel þær ekki fara eins langt og ég hefði óskað, en tel þær þó til bóta, að einni undantekinni. Það er misskilningur, að ég vilji fallast á a-lið 2. brtt. við 5. gr., að breyta orðunum „heimilt skal þeim“ í „heimilt skal þó mjólkursölunefnd að leyfa þeim“. Þetta hefi ég ekki getað fallizt á. Ég hygg, að í því efni sé mér nægilegt að vísa til orða minna við 2. umr. Viðvíkjandi brtt. okkar hv.þm. A.-Húnv. á þskj. 871, vil ég segja það, að ég legg megináherzluna á, að tekin sé upp aftur heimild til undanþágu fyrir framleiðendur, sem selja mjólk beint, að draga megi frá 1800 lítra fyrir neyzlumjólk heimilisins. Ég álít þetta svo sjálfsagt, að þó að það verði kannske drepið nú, þá mun ég láta það verða mitt fyrsta verk á næsta þingi að taka þær brtt. upp aftur. Ég skil ekki, hvernig þeim mönnum er farið, sem vilja leyfa mönnum að selja beint, en setja svo ákvæði, sem geri þeim skylt að greiða verðjöfnunargjald af sinni eigi neyzlumjólk, sem allir aðrir sleppa við að greiða. Það er líkast því, eins og sagt er, að ræningjar hafi haft það, að sleppa mönnum úr varðhaldi, láta þá hlaupa nokkurn spöl og skjóta þá svo niður. Það, að segja mönnum, að þeir megi selja beint, en setja svo ákvæði, sem fyrirbyggja það, það er svo fráleitt, að mig furðar á því, að nokkur skynsamur maður skuli geta leyft sér að ganga inn á það. Það hefir verið margtekið fram, að þeir geti farið í samsöluna, en nú er sagt, að þeir megi selja beint, og svo á að taka það af þeim. Mig undraði ekki, þó að þeir, sem vilja samþ. þetta nú, sæju sig fljótt til neydda að leiðrétta þetta.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég get ekki fallizt á það, sem hæstv.forsrh. sagði viðvíkjandi brtt. mínum, t. d. um þessa 3000 litra undanþágu. Sú till. er borin fram eftir ósk framleiðenda hér í bænum. Ég álít alveg ljóst, að það sé réttari mælikvarði en að miða við kú, þar sem t. d. kvíga væri metin jöfn góðri mjólkurkú. Mér finnst því sjálfsagt að miða við kýrnyt, eins og t. d. gert er í 5. gr. Viðvíkjandi síðasta liðnum, um þóknun til mjólkursölunefndar, þá get ég að vísu ekki fallizt á þá ástæðu, sem hæstv.forsrh. kom með fyrir því, að ætti að deila honum eins og um getur í frv., því að þótt það sé, að í n. séu menn, sem ekki eru kosnir af framleiðendum, eins og t. d. af bæjarstj. Rvíkur og Alþýðusambandi Íslands, þá geri ég ráð fyrir, að þeir vinni alveg sama verk í n. eins og hinir, og þess vegna komi starf þeirra að sama gagni fyrir mjólkursöluna. Svo er það nauðsynlegt fyrir bændur að hafa vinsamlega samvinnu við þá, sem eiga að neyta mjólkurinnar, því að það mun jafnan haganlegast fyrir báða aðila. Aftur á móti er ástæðan, sem hæstv.forsrh. kom með, að í öðrum svipuðum 1., sem hér hefðu verið sett, hefði svo verið ákveðið, að þetta skyldi greiða úr ríkissjóði, og tími væri til að taka það til athugunar fyrir næsta þing, sú ástæða er þess valdandi, að ég mun taka þessar till. aftur, í trausti þess, að það verði tekið til athugunar sameiginlega bæði með þessa mjólkursölunefnd og kjötverðlagsnefnd, og eins með fiskimálanefnd og síldarútvegsnefnd á sínum tíma, að kostnaðurinn við þær verði látinn falla á vörurnar sjálfar, en ekki á ríkissjóð. Í því trausti tek ég till. aftur. En ef ég á sæti á næsta þingi, mun ég muna eftir að koma með tilsvarandi brtt. Viðvíkjandi b-liðnum gat hæstv.forsrh. ekki sannfært mig. Ég tel það réttara og í meira samræmi við tilhögun kjötverðlagsn., að n. sé skipuð á þennan hátt. Þetta getur kannske ekki talizt stórt atriði á neinn hátt, en það má gera ráð fyrir því, að sá, sem kosinn er af bæjarstj. Rvíkur sé ekki frekar talsmaður neytenda en framleiðenda.

Thor Thors Ég hreyfði því við 2. umr. þessa máls, að vænta mætti, að það væri tilgangur þessarar löggjafar að tryggja, að þeir, sem hefðu hina landfræðilegu aðstöðu til að njóta markaðsins hér Rvík, fengju það í framtíðinni. Mér hefir nefnilega skilizt, að ákvæðið um verðjöfnunargjaldið sé fram komið til þess að tryggja þetta atriði og til þess að fyrirbyggja það mjólkurstríð, sem annars hefði vel getað komið upp. Ég skaut því til landbn., hvort hún vildi ekki taka til athugunar til 3. umr., hvort ekki væri rétt að taka slíkt ákvæði inn í l., sem tryggði það, að þeir, sem standa næst markaðinum, fengju að ganga fyrir með sölu á þeim markaði, og að þess yrði jafnframt gætt, að ekki yrði meiri mjólk flutt til sölu inn í sama kaupstað en venjuleg þörf þess markaðs segir til. Ég sé, að n. hefir ekki tekið þessar till. upp. Þó má vera, að hún vilji fallast á, að það sé einn aðaltilgangur þessarar löggjafar að tryggja þetta. Ég vil leyfa mér að spyrja hv.frsm. landbn., hvort þetta sé réttur skilningur, og eins vil ég óska, að hæstv.forsrh. lýsi því yfir, hver er hans skoðun á þessu atriði.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég vil geta þess til leiðbeiningar hv.þm., að ég hefi rekið mig á prentvillu á þskj. 881, 2. lið 2. málsgr. Þar stendur: „Nú er svo háttað sem segir í upphafi 5. gr., og er þá öðrum hlutaðeigandi mjólkurbúum“ o. s. frv., en á að standa „öðrum en hlutaðeigandi mjólkurbúum“ o. s. frv. Þetta vildi ég biðja hv.þm. að athuga og leiðrétta. Út af fyrirspurn hv.þm. Snæf. skal ég geta þess, að n. tók einmitt þetta atriði, sem hann minntist á, til meðferðar og athugaði, hvort ástæða væri til að setja inn í frv. ákvæði um þetta atriði, sem hann minntist á, sem sé að þeir, sem næstir eru markaðinum, fái að sitja fyrir um mjólkursölu, en hún áleit, að þess mundi ekki þurfa með, því að eins og hefir verið getið um áður, þá er það tilgangurinn með þessu verðjöfnunargjaldi, að haga flutningum til markaðsins þannig, að þeir, sem fjær eru, taki aðallega að sér vinnsluna og fái styrk úr verðjöfnunarsjóði, en þeir, sem nær búa, sitja að mjólkurmarkaðinum, og þeir með verðjöfnunargjaldinu kaupi hina út af markaðinum, ef svo mætti orða það. Ef farið væri að flytja mjólk inn á markaðinn langan veg, en væri hægt að fá hana miklu nær, þá væri það svo mikil grundvallarröskun á lögunum og tilgangi þeirra, að ég býst ekki við, að það komi til mála.

Thor Thors Hv. þm. Mýr. hefir lýst greinilega yfir því, að landbn. líti svo á, að landfræðileg afstaða skuli ráða því, hverjir sitja skuli fyrir Rvíkurmarkaðinum. Vegna þessarar yfirlýsingar hans f. h. n. og ummæla hæstv.forsrh., sem gengur í sömu átt, mun ég ekki bera fram brtt. um þetta efni. Verði einhver misbrestur á þessu í framkvæmd, ætti að mega leiðrétta það á næsta þingi.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Þetta, sem hv.þm. Snæf. drap á, er stórt atriði, og ég vil í tilefni af orðum hv.þm. Snæf. spyrja hv.þm. Mýr. að því, hvort þetta atriði fái ekki í raun og veru alveg nýjan svip við það, að verðjöfnunargjaldið eða hámark þess verður fastákveðið með lögum. Tilgangur laganna er sá, að jafna svo á milli þeirra, sem búa nær og fjær Rvík, með verðjöfnunargjaldinu, að báðir megi vel við una, bændur austan fjalls fái hærra verð fyrir mjólk sína, en framleiðendur í og kringum Rvík fái að sitja einir að markaðinum þar. Þetta má ef til vill takast, en þó því aðeins að verðjöfnunargjaldið sé ekki ákveðið fyrirfram. Það er tilgangur laganna, að verðjöfnunargjaldið skapi þann jöfnuð, sem nauðsynlegur er til þess, að þeir, sem fjær eru, sendi ekki mjólk sína á Rvíkurmarkaðinn, því að þeim er hvergi í l. bannað að senda mjólk sína hingað til sölu. Ef verðjöfnunargjaldið, eins og það er ákveðið í l., hrekkur ekki til að skapa þennan jöfnuð, - hvernig fer þá? Hver á að fella úrskurð, ef framleiðendur þeir, sem fjær búa Rvík, vilja eftir sem áður senda mjólk sína á Rvíkurmarkaðinn? Mér virðist spurningin óleyst, sérstaklega ef hámark verðjöfnunargjalds er lögákveðið.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Hv. 5. þm. Reykv. spurði, hvort ég gæti svarað fyrirspurn sinni frá 2. umr. um það, hve mikið hefði verið leyft að flytja af erlendu smjöri til landsins. Ég ætla, að þetta ár hafi verið flutt inn um 100 kvartil, en satt að segja hefi ég gleymt að afla mér fullra upplýsinga um þetta atriði, af því að ég taldi það svo smávægilegt. Ég get látið hjá líða að mestu að tala um þær brtt., sem fram eru komnar. Ég vil leggja áherzlu á það, að brtt. þeirra hv.þm. Ak. og hv.þm. A.-Hún. verði allar felldar. Um brtt.hv. 2. þm. Reykv. er það að segja, að ég tel ekki miklu máli skipta, hvort undanþágan er miðuð við 3000 lítra eða eina kú, en af því hlýtur þó að leiða, að þeir, sem hafa hærri ársnyt, verða að borga aukaskatt, en þeir, sem eiga kýr með lægri ársnyt geta haft 10 -11 kýr undanþegnar verðjöfnunarsjóðsgjaldi, þótt þeir hafi ekki nema 8 ha. land. Ég tel því betra að halda ákvæðinu eins og það var í frv. Þá er brtt. hans við kostnaðarhliðina á störfum n., sem hann að vísu tjáði sig ekki ófúsan til að taka aftur. Röksemdir hans voru þær, að allir ynnu jafnt í n., hvort sem þeir væru framleiðendur eða ekki. En það er á það að líta, að n. vinnur ekki meira í sjálfu sér, þótt hún sé skipuð 7 mönnum en þótt hún væri skipuð 5 eða 3. Það getur á engan hátt talizt rétt að framleiðslan borgi neytendum fyrir það, að „kontrollera“ framleiðendur. Um nefndarskipunina er það að segja, að ég tel alveg rangt að breyta frá því, sem nú er ákveðið í frv. Breyt. þær , sem felast í brtt.hv. 2. þm. Reykv., gætu ekki heldur komizt til framkvæmda fyrr en 1. maí, er ný nefnd verður skipuð. Ég vænti þess fastlega, að þessar brtt. verði felldar, þar sem Alþýðusambandið á nú fulltrúa í n. og annar er kosinn af bæjarstj. Rvíkur, og mun mega skoða hann í senn fulltrúa neytenda, og Sjálfstfl. Ég fæ ekki séð, að öryggi neytenda væri neitt betur tryggt, þótt Alþfl. fengi einn fulltrúa til viðbótar í n., þar sem báðir flokkar hafa þar nú þegar fulltrúa, til að gæta hagsmuna neytenda. Það mætti þá segja, að eins þyrfti að bæta einum manni frá Sjálfstfl. í n., svo að neytendur hefðu þar meiri hl.! Ef þessar brtt. verða ekki felldar hér, munu þær verða teknar til athugunar í Ed.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. við brtt. á þskj. 870, svo hljóðandi: [Sjá þskj. 891]. Þar sem brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifl., verður að leita afbrigða frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Út af fyrirspurn hv. 5. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að samband er á milli þess, sem hv.þm. Snæf. sagði um hina landfræðilegu afstöðu, og verðjöfnunargjaldsins. Eftir því sem verðjöfnunargjaldið er lægra, eftir því verður munurinn meiri á verði mjólkurinnar hjá þeim, sem búa nærri og fjarri Rvík. Því má ekki hafa hámark verðjöfnunargjalds svo lágt, að þessi munur verði óeðlilega mikill og valdi óánægju. því er fjarri sanni að færa hámarkið niður í 6%, eins og hv.þm. Ak. og hv.þm. A.-Hún. leggja til. Komi það í ljós, að verðjöfnunargjald það, sem ákveðið er í frv. reynist ekki nógu hátt, verður að hækka hámarksgjaldið. Hitt kemur auðvitað ekki til mála, að mjólk úr fjarlægum héruðum verði hleypt inn á Rvíkurmarkaðinn að þarflausu, þó að slíkt sé ekki beint bannað í lögunum, enda væri þá allt verðjöfnunargjald til einskis. Þeir, sem úrskurða um slíkt, eru vitanlega forráðamenn mjólkurbúanna og mjólkursölunefnd. Annars er ætlunin að leysa þessi mál öll með frjálsu samkomulagi, en verði ágreiningur, úrskurðar n. En það vil ég undirstrika, að ekki kemur til greina að jafna muninn milli þeirra, sem nær og fjær búa Rvík, á annan hátt en með verðjöfnunargjaldi, eftir því sem það hrekkur til.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Að fengnum þessum upplýsingum hv.þm. Mýr. vildi ég gjarnan fá að heyra, hvort líkur eru til þess, að mjólkursölunefnd geti jafnað á milli þessara aðilja með því verðjöfnunargjaldi, sem nú er ákveðið í frv. Mér skildist á hv.þm. Mýr., að menn myndu ekki verða ánægðir fyrr en allir hefðu fengið nokkurnveginn jafnt verð.

Það sagði ég aldrei

. Ekki með berum orðum, en hann sagði, að hækka yrði verðjöfnunargjaldið þangað til þeir, sem fjær búa Rvík, yrðu ánægðir, og ég held líka, að ekki verði komizt hjá því. Ég býst ekki við því, að þeir, sem fjær búa, verði fyllilega ánægðir fyrr en þeir fá h. u. b. sama verð fyrir sína mjólk og hinir, en til þess verður auðvitað að hækka verðjöfnunargjaldið. Mér virðist líka, að þetta sé sú hugmynd, sem er á bak við lögin, þótt þetta sé ekki tekið fram berum orðum. Annars býst ég við, að þessi löggjöf verði tekin til endurskoðunar þegar á næsta þingi, því að ég er ekki eins bjartsýnn og forsrh., að búast við því, að þessi lög geti staðið óbreytt í 2 -3 ár. Ég hefði þurft að beina nokkrum orðum til hæstv.forsrh. og þykir miður að sjá hann ekki hér í d. Ég veit hann hefir um margt að hugsa þessa síðustu daga þingsins, en ég get ekki fallizt á, að það, sem ég gerði fyrirspurn til hans um, hafi verið lítið atriði, sem ekki komi þessu máli við. Ég spurði hæstv.forsrh. að því við 2. umr. þessa máls 1) með hvaða heimild einum aðila hefði verið gefinn einkaréttur á því að flytja inn erlendar mjólkurafurðir, 2) hver hafi fengið þennan einkarétt, 3) hve mikið hafi verið flutt inn, og 4) hvort þessi heimild gildi enn og eigi að haldast framvegis. Hæstv. forsrh. kveðst nú hafa gleymt því að afla sér upplýsingu um innflutning, en telur, að hann muni hafa verið um 100 kvartil þetta ár. Þetta nemur þó alltaf 10 þús. pundum. Nú mun mega fá smjör erlendis fyrir 1/3, þess verðs, sem það er selt fyrir hér. Gróði á þessum innflutningi hefir því orðið 15 -20 þús. kr. Ég tel víst, að markaður sé fyrir talsvert af erlendu smjöri hér og megi því græða allmikið fé á því að hafa einkaheimild til slíks innflutnings. Ef mjólkurbúin austanfjalls fá leyfi til þess að flytja inn smjör og selja það Reykvíkingum fyrir þrefalt verð, þá vaknar sú spurning. hvort ekki væri réttmætt, að einhver fríðindi kæmu á móti til framleiðenda í Reykjavík. Þetta er því stórt mál, sem ég tel, að hæstv. ráðh. hafi vanrækt að gefa um sjálfsagðar upplýsingar.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég vildi aðeins svara hv. 3. þm. Reykv. því, að það er langt frá, að hér sé verið að slá fastri nokkurri reglu. Þetta var gert í fyrra eingöngu vegna þess, að þá var grasleysissumar, svo að það varð sérstök vöntun á smjöri, svo víðtæk, að mér er sagt af formanni mjólkurbúanna austanfjalls, að ekki sé líklegt, að komi fyrir annað eins næstu ár eða jafnvel áratugi. Það var aðeins fyrir þessa sérstöku tilfinnanlegu vöntun smjörs, að þetta var gert, en hefir alls ekki verið gert í ár, og eru ekki líkur til, að verði gert framvegis. Þetta var ekki heldur sérstaklega gert fyrir búin austanfjalls, heldur var því skipt jafnt niður milli aðila, mjólkurbúanna, Mjólkurfél. Rvíkur o. fl. Það var gert vegna allra. Það er ekki heldur ástæða til, þó að þessi sérstaka undanþága væri veitt vegna hins sérstaka ástands, að gera þetta að umræðuefni í sambandi við þetta frv. 

Sigurður Kristjánsson Ég hefi nú ekki tafið umr. um þetta mál. En út af fyrirspurn hv. 5. þm. Reykv. og svörum hæstv.forsrh. vild ég beina örfáum orðum að þessu umræðuefni, og þá sérstaklega að hæstv. ráðh. Hann segir, að lítil þörf sé að ræða þetta, því ekki séu líkur til, að þetta komi fyrir aftur. Hver getur sagt um þörfina, hvenær hún verður fyrir hendi eða hver hún er? Ég held, að það geti enginn. Þetta er því sagt algerlega út í bláinn. Mér er sagt, að þessu innflutningsleyfi hafi fylgt það skilyrði, að verðið á smjörinu mætti ekki vera lægra en 4 kr. kg. Það þarf enginn að segja mér, hvaða mælikvarði það er á þörfina fyrir smjör, hversu margir geta keypt það fyrir 4 kr. kg. Hér í bænum er fjöldi barna og fjöldi bágstaddra heimila, sem líða skort hollrar fæðu. Hér bindast Framsfl. og Alþfl. samtökum um að gera neysluvöruna dýrari en þurfti.

Þetta var fyrir ári síðan

. T. d. í þessu tilfelli var það sett að skilyrði, að vöruna yrði að selja þreföldu verði. Varan var því seld með okurverði, og er það vítavert af stjórnarvöldunum að hafa sett það sem skilyrði. Þessi innflutningur var leyfður vegna skorts á vörunni, svo að ekki gat komið til greina nein samkeppni við innlenda framleiðslu. Ástæðan var því ekki sú fyrir að setja þetta háa verð. Hér var bara verið að skapa einstökum mönnum eða félögum tækifæri til að okra á vörunni, og varna með því fátæku fólki að nota heilnæma fæðutegund. Ég veit ekki, hvað langt á að ganga til þess að það sé ekki þolað. Er þarflaust að nota sér þörf fólksins á þennan hátt til að okra á fæðutegund og til þess að fátæk alþýða geti ekki notað sér hana fyrir dýrleika sakir. Ég vil f. h. þeirra, sem hafa falið mér umboð til að sitja á þessari samkundu, mótmæla því sem vítaverðri óhæfu, að oftar verði gengið inn á þessa braut, sem er gersamlega óforsvaranleg frá öllum sjónarmiðum.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Mér er kunnugt um það, að allmargir hv.þdm. munu ekki hafa fylgzt með framsögu minni af nefndarinnar hálfu. Mun ég því úr sæti mínu geta afstöðu nefndarinnar til einstakra brtt. um leið og þær eru bornar undir atkv.

Engar „agitatiónir“. - Forseti: Hér er ekki um neinar „agitatiónir“ að ræða, heldur aðeins skýringar og upplýsingar. - MT: Og svo erum við líka sjálfstætt fólk

.

Á 64. fundi í Ed., s. d., var frv. útbýtt eins og það var samþ. við 3. umr. í Nd. (A. 884).

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Hv. formælendur þessa frv. hafa fallizt á það í þessum umr., að nauðsyn sé að hafa samvinnu við innflytjendur á erlendum markaði og reyna að tryggja þeim þau fyrirkomulagsatriði, sem þeir telja nauðsynleg til þess að þeir geti keypt í fastan reikning, og þar með fyrirbyggja umboðssöluna, svo og tryggja það, að þeir verði ekki undirseldir, er þeir liggja með miklar birgðir. Jafnframt er það viðurkennt, að þessir innflytjendur telja sér næga tryggingu í samtökum fiskframleiðenda hér, ef þau eru nógu víðtæk. Eins og ég gat um áður, er málum þessum nú skipað með S. Í. F. Í upphafi var vantrú á, að þetta mundi takast og öryggi fást með þessari skipan. Í byrjun voru því allmargir, sem ekki vildu hafa viðskipti við S. Í. F., en nú hafa flestir innflytjendur í markaðslöndunum séð, að þetta tryggir þá fyrir því, að þeir verði ekki undirseldir, og kemur í veg fyrir umboðssölu, þrátt fyrir það, þótt umboðssalan væri orðin nærri því ársgömul á öllum íslenzkum fiski, er S. Í. F. var stofnað. Það er öllum vitanlegt og kunnugt af skeytum frá stærsta innflytjenda á Spáni, að hann kveðst ekki trúa því, að slíkt öryggi fáist með ríkiseinkasölu. Það er undir þinginu komið, hvort S. Í. F. heldur áfram eða ekki, og margir hv.þm. hafa lítilla hagsmuna að gæta í fisksölunni, nema óbeint. Við, sem erum á móti þessu frv., erum sannfærðir um það, að hér er að óþörfu horfið frá því fyrirkomulagi, sem skapað hefir verðhækkun og öryggi í nútíð og framtíð, og teljum því ótækt að samþ. það skipulag, er þetta frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. atvmrh. sagði, að hann hefði frestað að bera þetta frv. fram þar til fulltrúafundur S. Í. F. hefði lokið störfum. Það mátti skilja á honum, að það væri vegna samþykkta, sem gerðar hefðu verið á fundinum, að hann teldi nauðsyn að bera þetta frv. fram. Mér þykir þetta veigalítil ástæða. Hæstv. ráðh. er kunnugt, að á fundinum var aðeins samþ. frv. til skipulagningar fyrir S. Í. F. og gert ráð fyrir því í áliti n., er fjallaði um málið, að á þessu geti orðið breyt., því að þetta voru uppástungur fulltrúafundarins til félagsmanna í S. Í. F. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp kafla úr nál. Þar segir svo: „Hinsvegar er ætlazt til, að fulltrúaráð og framkvæmdarstjórn geri þær breytingar á þessu frumverki fundarins í skipulagsmálum, sem nauðsynlegar kunna að þykja, ekki sízt þegar reynslan sker úr um, hvað áfátt verður og umbóta þarf á þessu bráðabirgðafyrirkomulagi“. Ég lýsti yfir því í byrjun fulltrúaráðsfundarins, að við gætum ekki samþ. fullnaðarskipun þessa máls, við værum ekki kosnir til þess, heldur til þess að koma fram með till., er síðan yrðu ræddar innan samlaganna og sambandanna. Þessum málum yrði því aðeins skipað hér til bráðabirgða, þar til endanleg skipun yrði gerð. Það er því fyrirsláttur einn, er hæstv. ráðh. lætur sem frv. sé fram komið vegna till. fulltrúafundarins. Samt er það fyrirkomulag, er till. miða að, betra en það, sem nú er, því að þar er gert ráð fyrir, að hægt sé að víkja einum eða fleirum framkvæmdarstjóranna frá fyrirvaralaust, ef fulltrúaráðið felur þess þörf. Ég hefi ekki séð ástæðu til að bera hér fram brtt. við þetta frv. frá mér sem minni hl. sjútvn. Þær breyt., er ég vildi gera á frv., hafa verið bornar fram í Nd. og allar felldar. Það hefir einnig komið fram í samtölum og umr., að hæstv.atvmrh. er ófáanlegur til þess að fella niður 12. gr. frv., sem ég álít skaðlegasta, enda þótt ég álíti, að einnig í 4. og 5. gr. séu ákvæði, er miði að því að eyðileggja þann góða árangur, er við höfum náð síðan S. Í. F. var stofnað. Hæstv. atvmrh. og þeim, er að þessu frv. standa, má vera það ljóst, að S. Í. F. getur ekki haldið áfram eftir að þetta frv. er samþ. Með frv. er kippt undan því þeim grundvelli, sem það er byggt á. Hefi ég gert grein fyrir því áður í annari ræðu í þessari hv. d. Ég þykist líka sjá, að það er ómögulegt fyrir S. Í. F. að vinna að sölu þeirra birgða, sem nú eru í landinu. Það er einkum eitt, sem því veldur, að þegar viðskiptavinum sölusamb. er það ljóst, og það verður mjög bráðlega, að S. Í. F. sér sér ekki fært að fara með fisksöluna áfram, þá verður það erfitt, og að mínu áliti ómögulegt, fyrir S. Í. F. að fara með söluna á þeim birgðum, sem nú eru fyrirliggjandi, vegna þess að þeir, sem fara með fisksöluna á Spáni, munu allir vilja geyma meira eða minna af sínum innflutningsleyfum þar á íslenzkum fiski, til þess að kaupa nýjan fisk. Félag, sem ekki getur gefið líkur, hvað þá tryggingu, fyrir því, að það muni fara með sölu á íslenzkum fiski framvegis, eða á næsta ári, mun eiga afarerfitt með að hafa með höndum sölu á eldri fiskbirgðum. Ég veit ekki um hug forstjóra S. Í. F., en mér kemur það ekki til hugar, að hún láti S. Í. F. reyna að selja fiskbirgðirnar, nema vissa sé fyrir, að hún fari einnig með sölu á nýrri fiskframleiðslu á næsta ári. Ég veit, að það hefir enga þýðingu að ræða þetta mál frekar. Við sjálfstæðismenn höfum fært fram sannanir fyrir því, svo að ekki verður á móti mælt, að fisksölufyrirkomulagið hefir komið mörgu góðu til leiðar síðan sambandið var stofnað, þar sem það hefir, frá því að vera umboðsverzlun með svo lágu verði á fiskinum, að óhugsandi var að reka útgerð á Íslandi, náð sölusamböndum svo ágætum, að verðið hefir hækkað til mikilla muna, eða um 20-25%, þrátt fyrir það, að vísitölur á matvælaverði í viðskiptalöndum okkar hafa sýnt töluverða lækkun. Það er hverjum manni sýnilegt, að þessar umbætur á fiskverzluninni eru miklu meiri en við gátum búizt við. Að öðru leyti höfum við fært sterkar líkur fyrir því, hvort sem það verður „grúppusystemið“ eða einkasala, sem við tekur, að það muni verða erfitt að koma því þannig fyrir, að ekki hljótist af því stórtjón, eða jafnvel eyðilegging á fiskmarkaðnum að meira eða minna leyti. Vera má, að fyrst í stað haldist eitthvað í því horfi, sem nú er, með „grúppusysteminu“, en þó mun það fljótlega reka í strand, að því leyti er snertir sambönd okkar og samstarf við fiskinnflytjendur í markaðslöndunum. En ríkiseinkasalan leiðir til algerðrar eyðileggingar og niðurdreps. Og þeir, sem taka á sig ábyrgðina á þeirri breyt. á fiskverzluninni, verða að gera sér það ljóst, að hér getur verið um líf eða dauða íslenzkra fiskframleiðenda að ræða, og þar með allrar þjóðarinnar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég sé ekki, hvaða þýðingu það hefir fyrir andmælendur þessa frv. að endurtaka hvað eftir annað sömu gífuryrðin og fullyrðingarnar um afleiðingar þess, og spá um það látlausum hrakspám út í loftið við hverja umr., sem fram hefir farið. Hv. síðasti ræðumaður hefir nú margtuggið stóryrði þau, er hann hafði hér við 2. umr., og virðist það koma að litlu haldi. Mér þykir rétt að víkja fyrst að því, sem hv. 1. þm. Reykv. spurðist fyrir um við 2. umr., hvort ég sem aðalhvatamaður og flytjandi þessa frv. hefði nokkuð farið að bendingu bankastjóra Landsb. og leitað eftir samvinnu eða samkomulagi um þetta mál við alla flokka í þinginu. Ég svaraði því ekki þá, en taldi rétt að láta það bíða til 3. umr., enda mundi þá verða séð hvort það bæri nokkurn árangur. Nú þykir mér rétt að láta það koma fram hér, að það hefir ekki staðið á mér í þessu efni, og að ég hefi ekki látið neina möguleika hjá líða til þess að fá samkomulag um lausn þessa máls. Ég ræddi um það í haust við alla stjórnendur í „union“, að æskilegast væri, að þetta mál yrði leyst á fulltrúafundinum með samkomulagi, og varð það að samráði við bankastjórnir beggja aðalbankanna, sérstaklega Magnús Sigurðsson, að þetta frv. yrði ekki lagt fram fyrr en að loknu fulltrúaþingi í „union“. Var það ætlun mín, að ef fundurinn féllist á þá stefnu í þessu máli, sem ég vildi halda fram, þá yrði frv. ekki flutt, en það gerði „union“ ekki. Fulltrúunum og stjórnendum „union“ gat því ekki komið það á óvart, að þetta frv. kom fram. Síðan hefi ég rætt um málið við ýmsa hlutaðeigendur í „union“, einkum Richard Thors, Magnús Sigurðsson, form. Sjálfstfl. o. fl. Annars þýðir ekki að rekja þá sögu hér. Það lítur út fyrir, að hér sé svo breitt bil á milli skoðana, og býst ég við, að hv.þdm. viti, í hverju það liggur. Ég vildi, að það kæmi hér fram, að ég hefi reynt að vinna að samkomulagi í þessu máli, svo sem mér var fært. Og úr því hv.þm. er alltaf að brýna mig á því, að ég beri ábyrgð á þessari málsmeðferð, þá er það eðlilegt, að ég fari í því efni eftir minni, en ekki annara skoðun. Ég mun ekki skorast undan þessari ábyrgð. En mér þykir rétt að taka það fram, að í viðræðum mínum við Richard Thors og Magnús Sigurðsson út af ákvæðum 4. gr. um þátttöku í félagsskap saltfiskútflytjenda var mér bent á, að orðalagið væri ónákvæmt. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Félagið skal vera opið öllum fiskframleiðendum þannig, að félög þeirra, sem ná yfir eina eða fleiri veiðistöðvar eða tiltekið svæði, hafi rétt til þátttöku og sendi fulltrúa á fundi þess. Útgerðarmenn og útgerðarfélög, sem ráða yfir 3000 skp. saltfiskjar eða meiru, skulu eiga rétt til að gerast meðlimir og mæta eða láta mæta á fundum félagsins“. Nú var mér bent á, eins og rétt er, að orðalagið væri ónákvæmt um rétt fyrir félagsdeildir til þess að hafa fulltrúa á fundum samlagsins. Það liggur í augum uppi, að ekki verður komizt hjá því að ákveða eitthvert lágmark þess fiskimagns, sem hver félagsdeild verður að hafa til þess að njóta fulltrúaréttinda. Hér eru ekki aðrar takmarkanir upp á við en þær, að ekkert eitt félag má hafa meira en 1/20 af atkvæðamagni í samlaginu fyrir sig eða aðra. Það þótti ekki fært í frv. að setja nákvæmar reglur um það, hvernig ætti að draga úr atkvæðisréttinum hlutfallslega eftir fiskimagninu. Ég tel rétt, að um þetta verði ákveðið í reglugerð, þannig að mér verði gert að skyldu að leita eftir uppástungu frá fiskimálanefnd og taka hana til greina, eftir því sem ég sé mér fært, við ákvörðun reglugerðar. Ég hygg, að það sé óhætt að segja, að þessir menn hafi fallizt á, að leitað væri álits fiskimálanefndar og sölusamlagsins um þetta eina atriði, lágmarkið, sem ákveðið væri með reglugerð. Þetta er það eina samkomulag, sem unnizt hefir á samræðunum, hvað sem upp úr því má leggja. Ég skal fullkomlega játa, að það er mjög óheppilegt, að ekki skuli hafa náðst samkomulag um fleiri atriði en þetta. Það er ekki margt í ræðu hv.þm.N.-Ísf., sem ég þarf að svara. Viðvíkjandi upplýsingum hans um mótmæli frá fiskinnflytjendum á Spáni gegn þessu frv. er mér kunnugt um, eða hefi a. m. k. ástæðu til að halda, að þeir hafi ekki fengið sem beztar upplýsingar um, hvernig frv. er byggt, þó lögð hafi verið mikil stund á að kynna þeim það, eftir því sem mér hefir skilizt á andstæðingum frv. Það er hinsvegar sjálfsagt að gefa Spánverjum réttar upplýsingar um frv. og m. a. það, að einkasöluheimildin er síðasta úrræðið, sem gripið verður til samkv. frv. Þá sagði hv.þm., að sér þætti undarlegt, úr því ég hefði beðið með að leggja frv. fram á Alþ. þangað til fundi S. Í. F. var lokið, að ég skyldi þá ekki hætta við að bera það fram, þar sem tillögur og reglur í gagnstæða átt voru samþ. á fundi sölusamlagsins. Hv. þm. tók það réttilega fram í öðru sambandi, að fundurinn hefði samþ. uppkast að reglugerð, en ekki lög. Uppkastið hefir ekki náð fullnaðarsamþykki fyrr en það er staðfest af félagsmönnum heima í héraði, og þess vegna er of snemmt að tala um það sem grundvallarreglur S. Í. F. Fyrsta verk fiskimálanefndar - um það hefi ég talað við stjórn S. Í. F. - á að vera að reyna að fá sölusamlagið til að breyta reglum sínum í það form, að það geti fengið til sölumeðferðar meginhluta fiskjarins í landinu. Þetta verður fyrsta skipulagstilraunin, sem gerð verður samkv. þessu frv. og hvað sem hv.þm. segir, þá haggar það ekki minni skoðun, að „union“ er beinlínis styrkur í því að fá þessi lög. Ef það er ekki meining þeirra hv.þm., sem tala með alvöru á móti frv., að það sé háskasamlegt, þá er það ljótara en nokkur skrípaleikur að berjast á móti lögum eins og þessum. Þeir, sem ekki vilja sætta sig við þau skilyrði, sem sett eru í lögunum, og vilja heldur með opnum augum og vitandi vits steypa fisksölunni í þá glötun, sem þeir eru alltaf að tæpa á, þeir ættu sízt af öllum að setja sig á svo háan hest að brýna aðra á ábyrgðarleysi í þessu máli. Ef „union“ springur, og það getur alltaf komið fyrir, þó að þetta frv. verði þess á engan hátt valdandi, þá treysti ég mér ekki til að mæta afleiðingum þess, nema ég hafi lög eins og þessi til að styðjast við. Ég ber því ábyrgðina á þessu frv., og mér þykir gott að hafa fengið tækifæri til að segja þetta hér. Ég veit, að margir af framkvæmdastjórum í „union“ eru ekki á móti þeim skilyrðum, sem sett eru í frv. fyrir allsherjarfélag fiskútflytjenda, heldur telja þeir þau aðgengileg.

Hverjir eru það? Þetta skal verða rekið ofan í hæstv. ráðh., ef hann þorir að nefna mennina opinberlega

. Þessi hv.þm., sem er alþekktur að því að fara með rakalaus ósannindi hér á Alþingi, ætti sízt að bregða öðrum um slíka hluti. Ég hygg, að einhverjir af framkvæmdastjórum í „union“ líti þannig á, að þeir hafi fengið umboð til að selja þessa árs fiskframleiðslu og geti því ekki brugðizt því umboði. Enda liggur það í hlutarins eðli, að sölusamlagið, sem tekið hefir að sér sölu á framleiðslunni, er skyldugt til að framkvæma hana, og í þessu lagafrv. er ekkert, sem leysir það frá þeirri skyldu. Hv. þm. hélt því fram, að örðugt væri fyrir S. Í. F. að selja gömlu birgðirnar, þar sem fiskinnflytjendur á Spáni vildu nota innflutningsleyfi sín til þess að kaupa heldur nýjan fisk af næsta árs framleiðslu. Þetta er ekki rétt. Á Spáni er úthlutað innflutningsleyfum fyrir eitt missiri í senn, eða skemmri tíma. Á næsta ári verður úthlutað þar innflutningsleyfum seint í apríl eða í maí, sem ekki verða notuð fyrir nýjan fisk nema að nokkru leyti. Hv. þm. sagði, að allar brtt. samflokksmanna hans í Nd. við frv. hefðu verið felldar. En þetta er ekki allskostar rétt. Þar var samþ. að lækka lágmark á hundraðshluta niður í 75% af fiskmagninu. Kom þar fram frá öðrum en sjálfst.mönnum till. um meiri lækkun, eða niður í 65%. Ef þess hefði verið óskað sérstaklega af sjálfst.mönnum að lækka hámarkið á útflutningsmagni fyrir „union“ meira en gert var, hefði það ef til vill ekki verið alveg útilokað. En slík till. kom ekki fram. Ef fiskútflytjendur vilja leggjast á eitt, þá hygg ég, að ekki sé neinn vandi fyrir þá að ná 75% hámarki. Ég ætla, að S. Í. F. hafi haft 85 -90 % af fiskútflutningnum á síðasta ári. Ég held, að ég hafi þá ekki ástæðu til að svara fleiru í ræðu hv.þm.N.-Ísf. En gegn þessum látlausu ýfingum verð ég að mótmæla því mjög kröftuglega, að verið sé með þessu frv. að sundra sölusamtökum fiskútflytjenda. Það er þvert á móti. Með þessu frv. er verið að styrkja sölusamtökin og tryggja það, að þau starfi á heilbrigðum grundvelli.

Magnús Guðmundsson Hæstv. atvmrh. hefir beinlínis tekið fram oftar en einu sinni, að þetta frv. sé flutt til þess að styrkja sölusamband fiskútflytjenda.

Svo mikið hefir hann nú ekki þorað að segja

. Jú, það hefir hann gert; hann var einmitt að segja það nú síðast í ræðu sinni. Hver trúir þessu, þegar það er athugað, að hann hefir áður sem þm. í Alþfl. hvað eftir annað flutt frv. um einkasölu á saltfiski? Nú er eins og hann sé snúinn frá því og vilji ekki ganga lengra en það, að styrkja sölusamlagið með þessari einkasöluhelmild í frv. Nú held ég, að það væri heppilegast fyrir málið í heild og sölusaml., ef hæstv. ráðh. vildi sofa á frv. enn í nokkra mánuði og vita, hvort hann verður þá ekki algerlega búinn að skipta um skoðun á því tímabili, þannig að hann telji þá réttast að nema einkasöluheimildina alveg úr frv. Mér þótti undarlegt, að hæstv.atvmrh. skyldi leyfa sér að halda því fram, þvert á móti því, sem ég veit að er rétt, að margir af stjórnendum S. Í. F. séu frv. samþykkir í aðalatriðum. Eftir því hljóta a. m. k. 3 af þeim að hafa látið þetta í ljós. Ég skora á hæstv. ráðh. að nefna nöfn þessara manna og segja, hvað farið hefir á milli hans og þeirra um þetta efni. Hæstv. ráðh. var áður nýbúinn að segja í ræðu sinni, að hann hefði þá nýskeð talað við tvo af stjórnendum samlagsins, og að þá hefði verið ginnungagap á milli skoðana ráðh. og þeirra í þessu máli. Það hljóta því að hafa verið hinir þrír úr stjórninni, þessir mörgu, sem hann fullyrti, að væru frv. samþykkir. Hæstv. ráðh. brýndi mjög röddina og sagði, að það væri óforsvaranlegt, ef fisksölusamb. vildi ekki ganga að skilyrðum frv. - Það er sjálfsagt þetta, sem hæstv. ráðh. hefir verið að ræða um við þá 2 menn, er hann nafngreindi úr stjórn S. Í. F., og form. Sjálfstfl., og hann lýsti sjálfur úrslitunum. Og þetta eru þeir mennirnir, sem ég hygg, að hafi mest að segja í stj. S. Í. F.; má því gizka á, hvernig farið hefði, jafnvel þó að hinir hefðu verið allir hlynntir frv., en það vitum við báðir, að ekki er. Hæstv. ráðh. lýsti því sjálfur yfir við 2. umr. þessa máls, að ef einhver af stærri fiskútflytjendum brytist út úr sölusamlaginu, þá væri S. Í. F. dautt. Einnig hefir hann sagt, að hann viti um menn í sölusamlaginu, sem muni brjótast úr því, ef þetta frv. verður samþ. Hann hlýtur að sjá, að hér er hann algerlega kominn í mótsögn við sjálfan sig, er hann segist með frv. vera að vernda samlagið, því að hann hefir enga von, og getur ekki haft neina von um, að S. Í. F. haldi áfram að starfa eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Ég skal taka það fram, að ég hefi enga hugmynd um, hvað ráðamenn samlagsins ætla að gera í því efni; ég hefi ekki talað við nokkurn mann úr stjórn S. Í. F. um það. En ég hefi séð svarbréf frá stjórn Landsbankans og stjórn S. Í. F. til sjútvn. Nd., og af þeim svörum dreg ég þá ályktun, að það séu engar líkur til, að sölusambandið haldi áfram að starfa. Ég hefi enga ástæðu til að ætla, að þessar stjórnir lýsi því yfir bréflega, sem þær ætla sér ekki að standa við. Hæstv. atvmrh. sagðist vera fús á að taka á sig ábyrgðina á þessu máli, og ég veit, að það er rétt að því leyti, er snertir hina pólitísku ábyrgð, en það er aðallega önnur ábyrgð - hin fjárhagslega -, sem hann getur ekki risið undir. Það skiptir engu máli, hverju hann lýsir yfir í því efni. Allir vita, að þá ábyrgð getur hann ekki borið.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Þegar hæstv.atvmrh. var að tala um það í sinni síðustu ræðu, að ákvæði þessa frv. mundu beinlínis styrkja sölusambandið þá er hann sannarlega að leika skrípaleik. Honum er vel kunnugt um, að a. m. k. einn maður úr stjórn S. Í. F. aðhyllist „grúppusystemið“ og telur, að það muni vera betra, eða a. m. k. eins heppilegt og núv. fyrirkomulag. Hæstv. ráðh. veit því, að þessi maður muni ekki vinna að því, að sölusambandinu verði haldið áfram á sama grundvelli og nú. En hinsvegar var það vitanlegt, að ef þetta frv. hefði ekki fram komið, þá var engin minnsta hætta á, að þessi framkvæmdarstjóri mundi fara að vinna á móti S. Í. F. Og hæstv. ráðh. veit það vel, að stjórnendur S. Í. F. hafa allir þá pólitísku skoðun, að þeir eru andstæðir ríkiseinkasölu, og jafnframt að sumir þeirra munu ekki vinna að stofnun nýs sölusamlags eða halda við S. Í. F. eftir að þetta frv. er lögfest og gefin von um „grúppusystem“. Af þessum orsökum er það vitanlegt, að við hinir mörgu og smáu fiskútflytjendur, sem viljum láta S. Í. F. halda áfram, getum það bókstaflega ekki, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Það er öllum, sem til þekkja, vitanlegt. Ég skoraði á hann að segja, hverjir af forstjórum fisksölunefndarinnar það væru, sem álitu, að þetta frv. væri til styrktar fisksölusambandinu. 

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég hefi ekki á þeim þingum, sem ég hefi átt sæti, látið mig sjávarútvegsmálin miklu skipta af skiljanlegum ástæðum. Ég hefi lítil afskipti haft af þeim málum utan þings. En þetta mál, sem hér er um að ræða, er svo sérstætt, að mér finnst ég verða að friða samvizkuna áður en það nær lögfestu, og segja um það nokkur orð, meðfram út af ummælum, sem fullu í síðustu ræðu hæstv. ráðh. - Þessi löggjöf er, að mínu viti, ákaflega hættuleg, að ekki sé meira sagt. Ég undrast það, að hæstv. ráðh. skuli á fyrsta stjórnarári sínu leggja út í slíka tilraun, sem jafnhættuleg getur orðið og afdrifarík fyrir þjóðfélagið. Og ég undrast það því meir, sem ég fæ ekki séð, að þessum málum sé nú þannig komið, að nokkur ástæða sé til tilraunastarfsemi sem þessarar. Hann talar um það, hæstv. ráðh., og stagast á því ræðu eftir ræðu, að fyrirkomulagið á fisksölunefndinni sé algerlega óviðunandi og að mikil óánægja sé meðal þeirra manna, sem falið hafa n. sölu síns fiskjar, sem eru yfirleitt allir stærstu fiskiframleiðendur landsins. En hvernig er nú þessi óviðunandi tilhögun á fisksölun.? Hún er þannig, að þeim mönnum, sem langmesta reynslu og þekkingu hafa á þessum málum allra manna hérlendra, hefir verið falið að annast yfirstjórn saltfisksölunnar. Ég sé ekki annað en að við höfum hér gert nákvæmlega hið sama og aðrar þjóðir hafa gert á undanförnum árum. Þær hafa reynt að nota sína beztu krafta og sérþekkingu í hverju máli til hins ýtrasta. Og við megum vel við una að feta í fótspor þeirra í þessu efni. Síðan fisksölun. tók til starfa, og þeir menn, sem yfir mestri þekkingu og reynslu ráða á þessu sviði, tóku söluna í sínar hendur, hefir orðið gífurleg breyt. á í þessum efnum. Verð á saltfiski hefir farið hækkandi, síhækkandi meira að segja, og ég býst við, að með því verðlagi, sem nú er orðið í heiminum, geti menn ekki búizt við hærra verði fyrir saltfiskinn en verið hefir síðustu ár. Og þessir menn hafa unnið undir eftirliti þeirra peningastofnana, sem aðallega hafa varið fé til lána til sjávarútvegsins, og það eftirlit á að veita fyllstu tryggingu fyrir því, að engin hlutdrægni komi fram í störfum framkvæmdarstjóranna. Enda er ég sannfærður um, að ekki verður með rökum haldið fram, að svo hafi verið. Ég er sannfærður um, og hefi á því nokkurn kunnugleika, að fisksölun. hefir unnið með hag fiskframleiðenda yfirleitt fyrir augum og ekki látið nokkurrar hlutdrægni gæta í störfum sínum. Það er talað um það, að ekki sé lýðræðisfyrirkomulag á skipun n. og frkvstj. hennar, heldur séu þeir sjálfskipaðir. Ég vil nú fyrst spyrja, hvort er meira um vert í þessum efnum, að notaðir séu beztu kraftarnir, eða á hvern hátt þeir eru valdir, þótt ekki sé í vali þeirra farið eftir ákveðnum lýðræðisreglum. Fyrir þá, sem njóta eiga starfs þessara manna, er sannarlega meira um það vert, að hinir hæfustu menn fáist til starfsins en eftir hvaða reglum þeir eru valdir. En þess verður að gæta, að enginn maður er neyddur til þess að vera í þessum samtökum. Hér eru starfandi aðrir fiskkaupmenn, og þó nokkrir framleiðendur selja þeim og standa utan við samtökin. Þessu á að breyta. Nú á að skipa 7 manna n., sem á að fara með yfirstj. fisksölunnar, og eftir ákvæðum 3. gr. frv., sem fjallar um skipun n., hygg ég ekki of mikið sagt, þótt menn geri ráð fyrir því, að meiri hl. n. verði valinn eftir öðrum sjónarmiðum en þeim, hvort fyrir hendi sé þekking eða reynsla á því að selja fisk. Eftir reynslu undanfarinna ára orkar það varla tvímælis, að það, sem fyrst og fremst verður litið á, er, hvar í flokki menn standa og hve mikla verðleika þeir hafa sem slíkir, og hve mikla þörf þeir hafa fyrir bitlinga. Það eru ekki nema 6 ár síðan önnur höfuðgrein sjávarútvegsins, síldarútvegurinn, var sett undir svipað fyrirkomulag og hér á að gera við fisksöluna. Ég á hér við síldareinkasöluna. Og sú reynsla, sem þar fékkst, sýnir ljóslega, að það var annað en þekking á síldarverzlun og framleiðslu, sem mest var tekið tillit til þegar valin var yfirstjórn þeirra mála. Og mun ekki verða svipað þegar búið er að koma á ríkiseinkasölu á saltfiski? Ætli það verði ekki önnur sjónarmið, sem til greina koma, en kunnugleiki manna og æfing í því að selja fisk suður í Miðjarðarhafslöndum? Hæstv. ráðh. hélt því fram, að þrátt fyrir þessa skipulagningu, sem frv. þetta, ef að l. verður, felur í sér, myndi fisksölun. halda áfram störfum sínum. Svo komst ráðh. í æsingu og talaði um ábyrgðarleysi hjá fisksölun., ef hún hætti störfum vegna þessarar löggjafar. En ef ráðh. má vera að hlusta á mig, þá vil ég leyfa mér að spyrja hann: Hvað á n. að gera, þegar ákvæði frv. þessa eru komin til framkvæmda? Eftir 3. gr. getur atvmrh. falið fisksölun. að úthluta útflutningsleyfum. En samkv. 1. mgr. sömu gr. má enginn bjóða fisk til sölu eða selja til útlanda nema með leyfi atvmrh., sem gert er ráð fyrir í síðari málsl. að verði yfirfært til fiskimálan. Ég get ekki betur séð en ef þetta verður framkvæmt eins og ráð er fyrir gert, og sem telja má víst, að þá verði valdið í þessum málum allt í höndum 7 manna nefndarinnar. Þótt fisksölun. héldi áfram störfum, þá myndi hún ekkert vera nema skrifstofuáhald, sem yfirstjórn fisksölunnar notaði eftir því sem henni byði við að horfa, þ. e. a. s. leyfa henni að gera vissar ráðstafanir, en taka fram fyrir hendurnar á henni hvenær sem n. svo sýndist. Viðhorfið er þá orðið þannig, að yfirstjórnina eiga að skipa menn, sem gera má ráð fyrir, að verði fáfróðir um þau störf, sem þeir eiga að leysa af hendi, en undir þeim standa svo mennirnir með sérþekkinguna og reynsluna, en þeir mega bara ekki hreyfa sig nema að mjög takmörkuðu leyti. Svo tala þessir menn um ábyrgðarleysi hjá þessum mönnum, ef þeir ætla að hætta störfum þegar svona er komið, og atvmrh. segist óhræddur skuli taka á sig ábyrgðina af þessari löggjöf. Það er þægilegt fyrir hæstv. ráðh. að gefa þessa yfirlýsingu, en ég geri. ráð fyrir því, að hún verði heldur létt í vasa, ef til hennar ætti að taka, þegar búið væri að fara eins með þessa grein sjávarútvegsins og farið var með síldarútveginn forðum. Sú einkasala var á 3-4 árum ekki einasta búin að eyða stórfé úr ríkissjóði og frá einstökum framleiðendum, og baka stórtjón með allskonar óhæfilegum ráðstöfunum, heldur var hún búin að eyðileggja sölumöguleikana, leggja atvinnuveginn í rústir. Ef fisksölufyrirkomulagið, sem nú á að koma á, verður búið á 3-4 árum að koma sjávarútveginum í annað eins horf, eyðileggja markaðinn á Spáni, Ítalíu og Portúgal, hvað verður þá úr ábyrgð eins ráðh., sem hér er fram boðin? Þetta er svo hræðileg hugmynd, að menn þora varla að hugsa hana til enda. En allir, sem vilja sjá nokkuð í þessu máli, hljóta að hafa opin augun fyrir því, að ef svo hörmulega tekst til, sem ég er ekkert að fullyrða um, en þó ástæða til að óttast, miðað við þá reynslu, sem bæði við og aðrar þjóðir hafa fengið í þessum efnum, þá er Ísland liðið undir lok sem sjálfstætt ríki. Það væri fullkomin fjárhagsleg eyðilegging fyrir landið. Og þá er lítið varið í ábyrgð eins ágæts ráðh. Hæstv. atvmrh. hefir látið í ljós margsinnis hér, að ekki sé ástæða til þess að gera ráð fyrir einkasölu, þótt frv. gangi fram, að einkasöluheimildin í 12. gr. yrði ekki notuð. En það skiptir ósköp litlu máli, hvort sú heimild verður notuð eða ekki, því að ákvæði 3. gr. gera það að verkum, að strax og l. ganga í gildi er í raun og veru um einkasölu að ræða, og allir ókostir einkasölunnar koma fram á því skipulagi. - Ég get endurtekið það, sem ég sagði í byrjun minnar ræðu, að mig undrar það, að ekki verr en þessum málum er hjá okkur komið, þar sem á undanförnum 3 árum hefir myndazt skipulag, sem hefir reynzt vel, þótt e. t. v. séu nokkuð skiptar skoðanir um útlitið, að hæstv. ráðh. skuli fara að leggja út í glæfralegar tilraunir eins og hér er verið að gera. Það bætir ekkert úr, þótt hann bjóðist til að taka á sig ábyrgðina.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að teygja tímann með því að endurtaka mikið af því, sem búið er að segja í þessu máli. Ég verð þó að taka fram, að ég kann hálfilla við, er hv.þm. fara að gera mér upp orð hér í hv. d. og síðan að andmæla því, sem ég hefi ekki sagt. Ég lét ekki svo um mælt, að framkvæmdarstjórar S. Í. F. væru samþykkir þessu frv. Hitt sagði ég, að sumir þeirra hefðu þá skoðun, að skilyrði frv. fyrir því, að félag framleiðenda tæki að sér sölu á saltfiski, væru ekki ósanngjörn, - ég hygg, að ég hafi sagt, ekki óaðgengileg. Annars vildi ég gjarnan, að þeir hv.þm., sem telja eins mikla hættu á því, að S. Í. F. leysist upp vegna framkomu þessa frv. og þeir láta í veðri vaka, vildu segja það, hvernig þeir telja að stjórnin hefði átt að haga sér í þessu máli, ef S. Í. F. hefði leystst upp, og engin lög hefðu verið um þetta efni. Það er víst, að mikil hætta er á því, að S. Í. F. leysist upp, en sú hætta eykst ekki við það, að þessi lög eru sett. Það er þvert á móti víst, að þau minnka þá hættu. Hv. þm.N.-Ísf. segist vita til þess, að einn af framkvæmdastjórunum telji heppilegast það, sem hann kallar „grúppusystem“, og gerir hv.þm. ráð fyrir, að þessi maður muni fara út úr samlaginu, ef frv. verði samþ. En sé svo, að mikil hætta sé á þessu, þá er hún ekki meiri fyrir það, þó þetta frv. verði að l., eða þó það hafi komið fram, heldur en ef engin l. hefðu verið um fisksöluna, heldur er hættan undir þeim kringumstæðum miklu minni, vegna þess, að meðan engin löggjöf er til um þetta efni, er ekkert til, sem hindrar það, að menn gangi úr S. Í. F., þó þeir hafi gefið því umboð til þess að selja sinn fisk, og með því geta þeir rofið félagið. Aftur á móti ef frv. verður samþ., getur samlagið fengið útflutningsumboð fyrir vissan hundraðshluta af fiski landsmanna. Þannig verður S. Í. F. tryggara í sæti eftir en áður. Ef því S. Í. F. rofnar þrátt fyrir þessi 1., þá var þó miklu meiri hætta á því, ef engin l. hefðu verið sett, að svo hefði farið, og þá var fyllsta ástæða til að ætla, að sama ástand hefði orðið hér með fiskverzlunina og varð hér 1931 og hv. sjálfstæðismenn hafa lýst, hve herfilegt var og bágborið, og ég skal ekki úr draga. Hv. 2. þm. Rang. kvað, og það með fullum rétti, mikið ríða á því, að til framkvæmdarstjóra við svona fyrirtæki, hvort sem það væri stofnað fyrir frjáls samtök eða skipulagt með löggjöf, veldust hinir hæfustu og beztu menn. Ég tel það einnig mjög mikilsvert, og því meira vert, sem meira fjármagn fer um hendur þessa fyrirtækis. En ég verð að telja ekki lakari tryggingu fyrir að svo verði, þó þetta frv. verði að lögum. Hitt er fjarri öllum sanni, að fiskimálanefnd sé ætlað að hafa framkvæmdastjórnina með höndum, nema í því eina tilfelli, ef það sýnir sig, að sölusamtök útvegsmanna sjálfra geta ekki haldið uppi sæmilegu fyrirkomulagi, þá er heimilt að fela fiskimálastjóra að annast útflutning og sölu fiskjarins, þó ekki lengur en þangað til útflytjendurnir hafa komið sér upp félagsskap, sem fellur undir ákvæði þessara laga, til þess að taka útflutninginn í sínar hendur aftur. Ég get ekki fallizt á þann mun, sem hv. andmælendur telja, að sé á einkasölu, sem mynduð er með löggjöf, og einkasölu, sem mynduð er með frjálsum samtökum. Að því er snertir viðskiptamenn okkar í markaðslöndunum, er á þessu enginn munur. Ef slík stofnun kemst á, dæma þeir hana eftir því, hvernig hún reynist þeim sem viðskiptamaður. Þeir láta sig litlu skipta, hvort hún er mynduð fyrir valdboð ríkisins eða samtök útflytjenda. Og ég get sagt það fyrir mitt leyti, að ég er ekki sá princip-riddari, að ég leggi verulega upp úr því, hvort söluskipulag kemst á gegnum löggjöf eða með samtökum útflytjendanna sjálfra. Aðalatriðið fyrir mér er að fá skipulagið sem bezt og hentugast, hvaða leið sem til þess er farin. En meðan ekki fæst trygging fyrir því, að þessum málum verði sæmilega skipað af fiskeigendunum sjálfum, tel ég óhjákvæmilegt fyrir hvaða stjórn sem er að hafa heimild til þess að koma því fyrirkomulagi á, sem hér er um að ræða. Ég get svo látið útrætt um þetta mál af minni hálfu. Kysi ég helzt, að umr. mætti verða stillt svo í hóf, að málinu geti orðið lokið á þessum fundi.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Hæstv. ráðh. hefir nú dregið allmikið úr ummælum þeim, sem hann hafði um, að margir í forstjórn þessara fiskimála - nú segir hann sumir þeirra - teldu ekki frv. eða ákvæði þess óaðgengilegt til þess að halda fisksölusambandinu áfram.  Hæstv. ráðh. spurði, hvernig ríkisstj. hefði átt að mæta, mér skildist þeim vandræðum, sem væru í fisksölumálunum, án laga í þá átt, sem hér er gert með frv. Hún þurfti engum vandræðum að mæta, því það er vitanlegt, að ef þetta frv. hefði ekki komið fram, þá hefði fisksölusambandið haldið áfram og haft nálega sama - líklega meira - fiskmagn en á þessu ári. En þó svo hefði farið, sem vitað er, að ekki hefði orðið, að fisksölusambandið hefði liðazt sundur, þá var hægurinn hjá að gefa út bráðabirgðalög á milli þinga. Allur kattarþvottur þeirra, sem þykjast vilja bæta um fisksölumál okkar Íslendinga, en sem að mínu áliti verður til stórkostlegrar bölvunar, er auðsær. Því hver maður veit, að fisksölusambandið hefði haldið áfram, ef ekki hefði komið fram slíkt frv. og hið góða fyrirkomulag er óhætt að segja, sem á fisksölumálum okkar hefir verið undanfarin ár og hæstv. ráðh. hefir sungið lof í ræðum sínum, var þannig tryggt áfram, ekki sízt vegna þess, að fisksölunefndinni hafði tekizt að fá ábyggilegt samkomulag við innflytjendurna um innflutning á nálega öllum þeim fiski, sem við getum selt til Suður-Evrópu. Hæstv. ráðh. vildi reyna að telja einhverjum, sem ekki þekkja til, trú um, að innflytjendurnir á Spáni og Ítalíu létu sig litlu skipta, hvort hér væri ríkiseinkasala á fiski eða sölusamtök framleiðenda. Ég hefi áður sýnt honum fram á, hver munur er hér á og hvern mun innflytjendur gera á þessu tvennu. Eins og viðskiptunum hefir verið hagað undanfarið, hafa þeir fundið sig örugga og enga tregðu sýnt á því að kaupa fiskinn föstu verði. Þeir vita, að sölusamlagið er byggt á frjálsum samtökum, og það er trygging fyrir því, að samstarfið verði gott. Það veitir alla þá tryggingu, sem innflytjendurnir þurfa til þess að geta keypt föstu verði; því hagsmunir seljandanna hér eru þeir sömu og þeirra, sem með fiskinn verzla þar syðra. En með stjórnskipaðri einkasölu telja þeir sig ekki hafa neitt öryggi. Slík lög geta orðið felld úr gildi þegar minnst varir, og þeir menn, sem með slíka einkasölu fara, geta verið alveg óhæfir til að hafa það starf með höndum. Hæstv. ráðh. þarf ekki að vera að berja sér á brjóst og segja: Ég er enginn princip-riddari, - því það er ekkert annað en principástæður einar í þessu máli, sem ráða því, að þetta frv. er borið fram og samþ. En það sætir undrum, að þeir menn, sem annars telja sig hafa samvinnu að sínu stefnumáli, skuli ljá lið sitt til slíkra verka. Þeir hafa þó vissulega reynsluna fyrir sér frá síldareinkasölunni, hábölvaðarar minningar. Menn geta verið vissir um það, að „grúppusystemið“ verður ekki lengi notað, og þegar það líður undir lok, verður sama fram undan í fisksölumálunum eins og í síldarsölumálunum á tíma síldareinkasölunnar. Það lítur ekki út fyrir, að sporin hræði í þessu efni. Ég skal svo ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Það er sýnilegt, að það stefnir í sömu átt á þessu sviði og öðrum, í þjóðnýtingaráttina. En ég hygg það sannmæli, að meiri hluti íslenzku þjóðarinnar sé andstæður slíkri stjórnmálastefnu. Og vissulega var það ekki á prógrammi Framsfl. fyrir síðustu kosningar, að hann ætlaði að vinna að framgangi þjóðnýtingarstefnunnar. Það er áreiðanlegt, að í mörgum þeim kjördæmum, þar sem framsóknarmenn komust að, er meiri hluti kjósenda andvígur þjóðnýtingu í verzlun og atvinnurekstri, ekki sízt á því sviði, sem hér er um að ræða, þar sem hún er áður nokkuð reynd. Framsóknarmenn létu glepjast til þess af jafnaðarmönnum að hoppa inn á síldareinkasöluna, en þeir munu allir sem einn hafa iðrazt eftir það, enda urðu þeir sjálfir til þess að leggja hana niður. Hér er vissulega um líf eða dauða íslenzku þjóðarinnar að ræða. Takist illa til um fisksöluna, leiðir það til þess, að sjávarútvegurinn bíður þann hnekki, að ekki verður hægt að gera skipin út, jafnvel þó ríkið vildi taka á sig að einhverju leyti áhættuna við útgerðina. Það hefir því miður verið tekið of lítið tillit til þarfa sjávarútvegsins á undanförnum þingum. Það hefir verið tekið of lítið tillit til þess, hvernig ástand hans er og við hversu mikla örðugleika hann hefir átt að stríða. Það hefir verið vaninn, ef ríkissjóður hefir þurft að fá skattauka, að leita til sjávarútvegsins, einkum þorskútgerðarinnar. Og þessi mjólkurkýr ríkissjóðs hefir ekki ennþá lagt upp laupana, þrátt fyrir síhækkandi skatta og ákaflega mikla erfiðleika á öllum sviðum. Það er áreiðanlega vegna þess, að þessi síðustu tvö þrjú ár hefir tekizt vel til með fisksöluna. Það hefir tekizt að stýra framhjá stærsta bölinu á því sviði, umboðssölu fiskjarins, og því böli, sem þar fylgir ávallt með, verðfallinu. Það hefir tekizt að hækka verðið til muna og fá meira öryggi í verzluninni gagnvart markaðslöndunum. Þessu, sem áunnizt hefir, á nú öllu að kasta á glæ, þessu lífakkeri sem þjóðarbúskapurinn hefir hjarað á hin síðustu vandræðaár. Í staðinn á útgerðin að sæta þeim kjörum í fisksölunni, sem þetta frv. skapar, sem að allra dómi hlýtur að vera miklu lakara heldur en það ástand, sem verið hefir síðan fisksölusambandið var stofnað. Ég hygg, að þó þeir, sem fylgja þessu frv., og þar á meðal hæstv.atvmrh., tali djarflega um, að hann taki á sig ábyrgðina af samþykkt þess, þá fari fyrir þeim eins og mönnunum, sem létu glepja sig til að setja ríkiseinkasölu á síld á sínum tíma, að þá iðri þessa verks. En það er engan veginn nóg fyrir þjóðina. Síldarútvegurinn hafði milljóna og tugi milljóna tap af síldareinkasölunni, og það versta var þó, að hann tapaði síldarmarkaðinum, sem við höfðum haft öruggan í Svíþjóð um mörg undanfarin ár. Hvernig hefði útlitið verið nú, ef þetta óhapp hefði ekki skollið yfir? Það hefði verið nokkuð bjartara heldur en það er nú. Nú er ráðizt að aðalgrein sjávarútvegsins, þorskveiðunum, og þegar þar er komið á sama rekspölinn, sem síldareinkasalan kom síldarútveginum, hvar stöndum við þá? Hvaðan fær ríkissjóður þá tekjur sínar og með hverju borgum við þá þær nauðsynjar, sem við þurfum að fá frá öðrum löndum? Ég get látið máli mínu lokið að þessu sinni, en þess vildi ég óska þeim ógæfumönnum, sem að þessu frv. standa og framgangi þess, að þeir þurfi aldrei að horfast í augu við þau vandræði, sem af þessu geta leitt, a. m. k. sem fulltrúar þjóðarinnar.

Páll Hermannsson Ég hefi ásamt hv. 4. landsk.þm. borið fram brtt. á þskj. 847, sem er um það, að í stað orðanna „Búnaðarfélag Íslands“ komi „mjólkursölunefndin“. Það er gert ráð fyrir því í 2. málsl. sömu efnismálsgr., að atvmrh. geti eftir till. B.fél. Ísl. ákveðið, að í öllu smjörlíki, sem framleitt er hér á landi, skuli vera ákveðinn hundraðshluti af smjöri. Aftur á móti er ákvæði í 9. gr. frv. til l. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma, sem liggur fyrir þinginu, þar sem gert er ráð fyrir að blanda smjörlíki með smjöri, ef tregða reynist um sölu smjörs, og skuli landbúnaðarráðh. þá ákveða það eftir till. mjólkursölunefndar. Hér er sjáanlega ósamræmi, þar sem á öðrum staðnum er Búnaðarfél. Ísl., en á hinum staðnum mjólkursölunefndin. Mér skilst, að það sé því eðlilegra, að samræmi verði hér á milli, og að menn hljóti að vera sammála um það. Þá má geta þess, að frv. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma er ekki orðið að lögum, en virðist nú vera komið í það horf, að það verði að lögum. Ég geri ráð fyrir, ef hv. deild vill fallast á till. okkar hv. 4. landsk.þm., megi láta 9 gr. frv. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma falla niður af því þá verður hér í þessum lögum skýrt tekið fram þetta ákvæði. Þó er það auðvitað ekkert aðalatriði, heldur hitt, að fært sé til samræmis. Ég lít svo á, að eins og nú standa sakir sé eðlilegra, að mjólkursölunefndin hafi þetta með höndum.

Magnús Jónsson Í 44. gr. þingskapanna stendur: „Hvorug þingdeildin má gera ályktun um neitt, nema meira en helmingur þingmanna sé á fundi og greiði þar atkvæði.“ Ég álít, að þetta eigi við, að þeir, sem séu viðstaddir, greiði atkv.

Jón Baldvinsson Mætti þá ekki eins lesa lengra út sömu grein og segja: „Engin ályktun er lögmæt nema meira en helmingur fundarmanna, þeirra, sem atkvæðisbærir eru, greiði atkvæði með henni.“  Frv., svo breytt, samþ. með 8 shlj.atkv. og endursent Nd.

Frsm. (Ólafur Thors) Þetta mál hefir fengið afgreiðslu hjá hv.Ed. og verið þar ágreiningslaust. Það var í raun og veru líka afgr. ágreiningslaust frá fjhn. þessarar d., og gaf n. út um það sameiginlegt nál. Einn nm. skrifaði undir það með fyrirvara og flutti svo á eftir allverulegar breyt. á frv., sem munu, ef þær verða samþ., gerbreyta svo að segja efni frv. Mér finnst hann því varla geta sótt af miklu kappi, að þær till. nái fram að ganga, þar sem hann með undirskrift sinni undir nál. þó hefir tjáð sig í höfuðefnum samþykkan frv. Ég vænti því, að þetta mál geti fengið ágreiningslitla afgreiðslu og nái fram að ganga, þar sem það er komið svo langt sem raun ber vitni um, og þar sem allir hljóta að vera sammála um, að þau fyrirmæli, sem frv. fer fram á að verði lögfest, séu þörf og að af þeim geti ekkert annað en gott leitt. Menn getur náttúrlega greint á um, hvað stórvægilegt gagn þessi fyrirmæli hafi í för með sér, en hitt hlýtur að vera ágreiningslaust, að ekkert illt geti af þeim hlotizt. - Ég leyfi mér því að vænta þess, að þetta mál þurfi ekki að tefja störf þingsins á síðustu stundu með löngum umr. og geti náð samþykki.

Stefán Jóh. Stefánsson Það er rétt, sem hv.frsm. tók fram, að ég skrifaði undir nál. með fyrirvara og bar fram brtt. við frv., sem hér liggja fyrir á þskj. 826. Það má segja um tilgang þessa frv., sem hér er um að ræða, að hann sé nytsamlegur, því hann gengur á þá leið, að hafa betra eftirlit með opinberum sjóðum eða sjóðum, sem hlotið hafa konungsstaðfestingu á skipulagsskrá. Aftur á móti virðist mér fyrirmæli frv. eins og þau eru nú ekki svo fullkomin sem skyldi, og ef þau ættu að ná tilgangi sínum, þá er nauðsynlegt að gera á þeim talsverðar breyt. Þess vegna hefi ég leyft mér að bera fram þessar brtt., sem eru í stuttu máli þær, að í staðinn fyrir að frv. gerir ráð fyrir, að Sþ. kjósi 2 menn til þess að líta eftir þessum sjóðum, þá geri ég ráð fyrir, að fjmrh. hafi yfirumsjón með stjórnum slíkra sjóða og fjmrn. haldi þá skrá, sem talað er um í frv. Hinsvegar virðist mér vanta tilfinnanlega í þetta frv. ákvæði um það, að sjóðsreikningarnir skuli endurskoðaðir, því frv. fer aðeins fram á, að skipaðir séu 2 menn af Sþ. til þess að hafa eftirlit með og halda skrá yfir þessa sjóði. En það eru engin fyrirmæli um það, að þeir skuli endurskoðaðir. Þess vegna hefi ég leyft mér að leggja til, að ríkisbókhaldið hafi með höndum endurskoðun allra þeirra sjóða, sem hér um ræðir, því þeir eru svo nátengdir opinberum rekstri og reikningsfærslu, að það virðist vera eðlilegast. Mér virðist sjálfsagt, úr því farið er að setja löggjöf um slíka sjóði, að þá sé fyrirskipað, að þeir skuli endurskoðaðir, því það er sú mesta trygging á eftirliti með opinberum sjóðum, að þeir séu endurskoðaðir rækilega. Þá hefi ég líka lagt til, að reikningar sjóðanna séu birtir í B-deild Stjtíð., svo almenningi verði gefinn kostur á að fylgjast með þeim sjá hvernig þeir eru á hverjum tíma, hvernig stjórn þeirra er og hvernig fé þeirra er varið. Ég álít nauðsynlegt, að það sé ekki einungis Alþ., sem eigi kost á því að fylgjast með þessum sjóðum, heldur og allur almenningur í landinu, sem á kost á að kynna sér B-deild Stjtíð. Loks hefi ég lagt til það nýmæli, að fjmrh. sé heimilt með reglugerð að setja ákvæði um ávöxtun sjóða þeirra, sem hér er um að ræða, sem tryggi það, að sjóðirnir séu alltaf ávaxtaðir á sem öruggastan og hagkvæmastan hátt. Ég tel, að úr því farið er að setja löggjöf um þessa sjóði; sem ég álít fyllstu nauðsyn á, þá sé sjálfsagt að setja þau ákvæði, sem geri það að verkum, að þetta eftirlit geti orðið á þá leið, að treysta megi, að það komi að sem fullkomnustu gagni. Að öllu þessu athuguðu má sjá, að mínar till. miða til þess að gera frv. fullkomnara og til þess að það nái frekar þeim góða tilgangi, sem óneitanlega í því felst. Þess vegna vænti ég þess, að hv.þd. sjái sér fært að samþ. þessar till. mínar.

Frsm. (Ólafur Thors) Ég ætla nú ekki að fara að hefja langar umr. um þetta mál. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að tilgangur sá, sem liggur til grundvallar fyrir þessu frv., sé betur tryggður með fyrirmælum sjálfs frv. heldur en með brtt.hv. 1. landsk. á þskj. 826. Ég hafði haldið, að það, sem aðallega vekti fyrir hv. 1. landsk., væri það, að hann hygðist með þessu geta sparað ríkissjóði einhver útgjöld, en nú heyri ég það á hans ummælum, að það er a. m. k. meðfram, ef ekki sérstaklega hitt, að hann álítur, að öryggið muni verða meira, ef hans brtt. eru samþ. Um þetta má náttúrlega lengi deila, og deilur eru að því leyti þýðingarlausar, að þetta er svo óflókið mál, að hver einasti þm. getur gert það upp við sig sjálfan, hvort hann álíti öruggara að leggja þetta starf ofan á annað starf, sem hinn opinberi endurskoðandi hefir, eða að fá það tveimur þar til sérstaklega kjörnum mönnum af Sþ. Það er sem sagt mín skoðun, að öryggið sé meira með því að fela þetta starf tveimur þar til kjörnum mönnum, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég held því, að þrátt fyrir framkomu þessara brtt.hv. 1. landsk., ættu menn að aðhyllast frv. eins og það liggur fyrir.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég hefi nú í raun og veru litlu við það að bæta, sem ég sagði áðan. Hv. frsm. gat þess, að hann hefði talið, að fyrir mér hefði aðallega vakað með þessum brtt. sparnaður sá, sem gæti ef til vill leitt af því, að ríkisbókhaldið og fjmrn. hefði með höndum endurskoðun þessara sjóða. Ég skal taka það fram í þessu sambandi, að þó að ég að vísu álíti, að einhvern sparnað gæti af þessu leitt, þá er það ekki aðalatriðið fyrir mér. Aðalatriðið álít ég vera það, að endurskoðun og eftirlit með þessum sjóðum sé á þá lund, að tryggt sé, að þeim sé varið eftir sínum tilgangi og að þeir séu ávaxtaðir tryggilega. Og ég álít, að trygging fyrir þessu fáist miklu betri með því að samþ. þær brtt., sem ég hefi leyft mér að bera fram, heldur en með því að samþ. frv. óbreytt, sérstaklega þar sem það gerir í raun og veru ekki ráð fyrir neinni endurskoðun, heldur bara einhverju eftirliti. En með brtt. er farið fram á fasta endurskoðun ásamt eftirliti, fyrir utan þá tryggingu, sem óneitanlega er fólgin í því, að sjóðsreikningarnir skuli birtir opinberlega fyrir almenningi, því það ætla ég, að sé einhver bezta tryggingin fyrir því, að svo sé um hnútana búið, að ekki sé neitt athugavert við sjóðshaldið. Þar að auki álít ég, að með skynsamlegri reglugerð, sem fjmrh. setti um ávöxtun sjóðanna, væri þar um mjög merkileg fyrirmæli að ræða, því ég tel hafa skort nokkuð á, að sumir opinberir sjóðir hafi verið ávaxtaðir jafntryggilega sem skyldi; en ef fjmrh. setti um það reglugerð, þá væri girt fyrir það, að sá misbrestur yrði á meðferð opinberra sjóða eftirleiðis. Ég get ekki séð, hvað það er, sem er athugavert við mínar brtt. út frá tilgangi frv., get ekki betur séð en að þær gangi allar í þá átt að gera eftirlitið og öryggið tryggara, og þess vegna sé tilganginum betur náð með því að samþ. mínar brtt.

Frsm. (Ólafur Thors) Ég vil aðeins vekja athygli hv. 1. landsk. á því, að ýmsir af þessum sjóðum eru nú undir eftirliti fjmrn. Og ég hygg, að það sé alveg eðlilegt og fullkomlega aukið öryggi, að þingkjörnir menn hafi eftirlit bæði með þeim sjóðum og eins öðrum, sem l. þessi ná til. Það er náttúrlega ekki á alveg réttum skilningi byggt, að þó birtir séu reikningar slíkra sjóða í Stjtíð, þá fái menn með því tæmandi upplýsingar um það, hvernig fé sjóðanna sé geymt. Og það er vegna þess, að í slíkum reikningum gæti t. d. verið einn liður, sem talaði um skuldabréf, en þar í gætu vitanlega verið falin margvísleg skuldabréfakaup, sem full ástæða væri til að athuga. - Ég held, að það sé sama, hvernig maður veltir þessu máli fyrir sér, að öryggið verður betur tryggt með því fyrirkomulagi, sem flm. þessa frv. hefir stungið upp á, heldur en með brtt.hv. 1. landsk. Og úr því það er ekki sparnaðurinn, sem vakir fyrir hv. 1. landsk., þá er mér óskiljanlegt, hvers vegna hann hefir borið þessar brtt. fram. Þetta ætla ég að láta nægja og vænti þess, að hv.þd. lofi frv. að ná fram að ganga óbreyttu, þar sem sérhver breyt. á því er mjög líkleg til þess að drepa það, svo áliðið sem er orðið þingtímans.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég get sjálfsagt ekki sannfært hv.þm. G.-K. um það, að brtt. mínar miði til meira öryggis, en samt ætla ég, að það liggi í augum uppi, þar sem farið er fram á það, að ríkisendurskoðunin skuli hafa á hendi nákvæma endurskoðun allra þessara sjóða, sem hér um ræðir, að láta uppi álit sitt um stjórn þeirra og vörzlu, og þar sem það er einmitt falið þeim mönnum, sem ætla má, að séu manna færastir til þess, þá sé ég ekki betur en að þessi fyrirmæli miði til fullkomnara öryggis heldur en felst í frv. sjálfu. Um opinbera birtingu sjóðsreikninganna er það að segja, að það er náttúrlega rétt, sem hv.þm. G.-K. segir, að sumir reikningarnir bera ekki nákvæmlega með sér, hvernig sjóðnum sé varið, en menn geta þó fengið mjög mikla hugmynd um það, ef reikningarnir eru nákvæmlega haldnir og þeir birtir opinberlega.

Hannes Jónsson Ég vildi aðeins beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. landsk., hvort hann hafi athugað það með þessa endurskoðun, sem ákveðin er í 1. brtt., hvort hún gæti orðið eins auðveld eins og hann virðist gera ráð fyrir. Það er nú svo um ýmsa sjóði, sem hlotið hafa staðfestingu konungs á skipulagsskrá sinni, að það er ákveðið, að þeir skuli ávaxtaðir á vissum stöðum, t. d. í sparisjóði úti á landi. Mér virðist því, að það geti orðið erfitt fyrir ríkisbókhaldið að hafa fullkomna endurskoðun á þessum sjóðum með höndum. Ég teldi það mjög hagkvæmt, ef hægt væri að koma þessum sjóðum, sem á annað borð ávaxtast hér í Rvík, undir eina yfirstjórn, en ég er í miklum vafa um, að hægt sé að koma því við um alla þá sjóði, sem til eru í landinu, en hinsvegar er það mjög nauðsynlegt að draga meira saman starfsemi þeirra.

3936 Jónas Jónsson [óyfirl.]: Þegar þessu máli var frestað, hafði ég borið fram skriflega brtt. við till. frá hv.þm. Eyf. á þskj. 811, og hefir hún nú verið prentuð á þskj. 834. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa till. upp. Hún hljóðar svo: „Ráðherra getur einnig látið sérstök ákvæði gilda um mannflutninga samkvæmt þessum l., á bifreiðum, sem hafa fasta flutninga á framleiðsluvörum bænda að aðalstarfi“. Við þetta vil ég svo bæta fáeinum orðum til skýringar, og þá fyrst og fremst sem einn af þeim, sem sæti eiga í skipulagsn. atvinnumála og gert hafa þetta frv., sem hér hefir komið fram, og er í öllum aðalatr. óbreytt frá því að n. skildi við það. En um það, að fella niður þá gr., sem hv. 1. þm. Reykv. óskar eftir, og komið hefir til mála að ég styddi hann i, þá er þar um nýtt viðhorf að ræða, sem skipulagsn. hafði ekki athugað. En af því að um það er meiningarmunur, hve mikið frv. þetta grípi inn í fólksflutninga í sambandi við kaupstaðaferðir í sveitum, finnst mér rétt að taka það fram, að skipulagsn. ætlaðist ekki til þess, að frv. gripi inn í bifreiðalögin gömlu eða reglugerð samkv. þeim, og í till. minni og hv.þm. Eyf. er skýrt tekið fram, að frv. komi ekki þeim l. við. Það, sem ég vil með minni brtt. undirstrika, er sá upprunalegi tilgangur n., að frv. yfirleitt snerti ekki fólksflutninga í sveitum, og um það vil ég láta falla þessi orð: Stuðningur minn við þetta frv. hefir bæði í skipulagsn. og á Alþ. verið bundinn við þann skilning á ákvæðum þess, að frv. breytti engu frá því, sem verið hefir um aðstöðu manna í dreifbýlinu til að nota vöruflutningabíla til ferða innan héraðs. Ég ætlast til, að héraðsbúar í Skagafirði, Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, til að nefna þrjú sveitakjördæmi, sem eiga fulltrúa í þessari d., og vitaskuld á hið sama að gilda annarsstaðar á landinu, þar sem eins stendur á, fari á sinn verzlunarstað, að sínu mjólkurbúi eða sínu sláturhúsi og þaðan heim aftur með þeim bifreiðum, sem flytja vörur til og frá sveitaheimilunum, alveg eins og verið hefir, þó að þetta frv. verði samþ. Hið ráðgerða skipulag á fólksflutningunum nær til höfuðþjóðveganna, þar sem mannflutningar eru aðalatriðið, og fullkomin aðgreining komin á í framkvæmd milli vöruflutninga og fólksflutninga. En brtt. mín á þskj. 834 tekur af allan vafa um þetta efni, ef samþ. verður. Með henni er mörkuð sú stefna, að ákvæði þessa frv. eiga alls ekki í framkvæmd að ná til þeirra innanhéraðsmannflutninga, sem gerast með bifreiðum þeim, sem hafa reglubundnar ferðir með því höfuðtakmarki að flytja vörur bænda úr kaupstað heim til þeirra, og framleiðslu þeirra að markaðsstað. Með þessu vildi ég skýra afstöðu mína til málsins, bæði í skipulagsnefnd og hér á þingi. Ef svo færi, að framkvæmd þessara l. þrengdi að þessum óhjákvæmilegu flutningum í sveitunum, væri það mjög tilfinnanlegt, og er brtt. minni ætlað að koma í veg fyrir það.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. S.-Þ. hefir nú gert sig svo hátíðlegan að lesa upp af blaði yfirlýsingu þess efnis, að brtt. hans eigi að skilja öðruvísi en hún hljóðar, og frv. eigi líka að merkja ýmislegt annað en það, sem þar í stendur. Ég býst við, að menn hafi tekið eftir því, að ráðherrar hafa haft þann sið, að lesa slíkar yfirlýsingar í þýðingarmiklum málum, til þess að vera vissir um, að það, sem þeir segðu, kæmist orðrétt í þingtíðindin. En þarna er þó þess að gæta, að yfirlýsing ráðh. getur varðað miklu um framkvæmd l., og því gott að hafa hana orðrétt skjalfesta. Og hvað þessari yfirlýsing viðvíkur, þá hefir ekki verið tilkynnt opinberlega, eftir því sem ég bezt veit, að hv.þm. S.-Þ. eigi að taka við ráðherraembætti svo bráðlega, að hann komi til með að framkvæma þessi l. Ég býst því við, að flestum sé sama um það, hverju þessi hv.þm. lýsir yfir um brtt. sínar og frv. sjálft. Líklega væri réttast fyrir hann að bera þessa löngu ræðu sína fram sem brtt. við frv. Till. segir ekkert annað en það, að ráðh. geti einnig látið sérstök ákvæði gilda um mannflutninga samkv. þessum l., á bifreiðum, sem hafa fasta flutninga á framleiðsluvörum bænda að aðalstarfi. Nú segir hv.þm., að þetta eigi við Skagafjörð, Eyjafjörð, Þingeyjarsýslur og önnur héruð, sem líkt sé ástatt um, en ekki við langleiðirnar, þar sem komin sé greinileg verkaskipting milli fólks- og vöruflutninga. En við skulum taka til dæmis Norðurlandsveginn. Samkv. till. má ráðh. láta sérstök ákvæði gilda um mannflutninga með vörubílum á þessum leiðum, hvað sem yfirlýsingu hv.þm. líður. Þetta er, að ég held, einstakt atriði í l., að ráðh. sé gefið svona víðtækt vald til þess að haga framkvæmd l. eftir sínum geðþótta. Það má vel vera, að hv. 1. þm. Eyf., sem komið hefir þessari brtt. af stað, treysti núv. atvmrh. til þess að setja heppileg ákvæði um þetta efni, en það geta komið ráðherrar á eftir honum, sem hv.þm. treystir ekki eins vel, og að því er vert að gæta nú, þegar á að leggja þetta vald í hendur ráðh. Mér skildist það á hv. 1. flm.brtt. á þskj. 811, að hann teldi sig una við till. eins og hún verður með breyt., sem felst í till. á þskj. 834. Ég á bágt með að trúa því, að hv.flm. láti sér lynda þá afgreiðslu á till. sinni. Í brtt. þeirra, 1. brtt. á þskj. 811, eru ákvæðin um þetta alveg skýr; þar stendur, að þær bifreiðar, sem hér um ræðir, skuli vera undanþegnar ákvæðum l. En það er aðeins önnur hliðin á till.hv.þm. S.-Þ. Hin er sú, að ráðh. er gefin heimild til þess að setja önnur ákvæði í staðinn. Mér finnst ákvæðin í 1. brtt. á þskj. 811 vera eðlileg; þetta eru víða einu samgöngurnar, ekki bara í Skagafirði, Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, heldur líka hér í nágrenni Reykjavíkur. Og fyrir tillögumönnum vakir það, að ekki verði hægt að banna slíka mannflutninga með vörubifreiðum. Ég er því með þessari brtt. og tel hana til bóta. Og ég vona, að hv.flm. gerist ekki svo lítilþægir að láta sér nægja þá meðferð, sem hér hefir verið stungið upp á. Mér skildist á hv. fyrri flm.brtt. á þskj. 792, að hann hefði tekið aftur 2. brtt. á því þskj., um að þeim félögum og einstaklingum, sem haldið hafa uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum áður en lögin gengu í gildi, skuli veitt sérleyfi til flutninga á þessum sömu leiðum. Ef það er rétt, að hv.flm. hafi tekið þessa till. aftur, vil ég leyfa mér að taka hana upp sem mína till., því að ég tel hana sjálfsagða. Þeir eru svo hættulegir víða, okkar íslenzku vegir, að miklu varðar, að kunnugir menn aki þá. Enda er það svo, að þessar áætlunarbifreiðar verða að fara allra ferða sinna hvernig sem viðrar, á degi sem nóttu. Það er því sjálfsagt, að þær bílstöðvar og þeir bílstjórar, sem orðnir eru þaulkunnugir þessum langleiðum, fái sérleyfi á þeim leiðum. Það er ekki sambærilegt, hvað miklu meira veltur á bílstjóra, sem stjórnar bíl um langleiðirnar hér á landi, en lestarstjóra á eimvagni, sem rennur eftir sléttum teinum. Og þó þykir svo mikið undir því koma, að vagnstjórarnir séu kunnugir leiðinni, að sami maðurinn er alltaf látinn aka sama spölinn. Þetta sér maður, þegar ferðazt er lengri leið með járnbrautarlest, þá er alltaf verið að skipta um vagnstjóra. Svo mikið, er gert til þess, að vagnstjórinn verði þaulkunnugur leið sinni. Enda er sjálfsagt að raska sem minnst atvinnurekstri landsmanna með l. sem þessum. Og það er hreinasta gerræði, ef félögum eða einstaklingum er bægt út af leiðum, sem þeir hafa lengi ekið á og eru orðnir nákunnugir. Það er miklu óákveðnara að segja, að ráðh. skuli veita þetta sérleyfi svo að jafnaði. Með því móti er ekkert hægt að segja við því, þótt ráðh. veiti allt öðrum þetta sérleyfi; hann gæti borið það fram sem rök, að viðkomandi keypti ekki sitt benzín og smurolíu á réttum stað, en eins og við vitum, er það mikið atriði, að þessar vörur séu keyptar á vissum stöðum. Hæstv. ráðh. sagði í sambandi við þessa brtt., að sérleyfunum yrði úthlutað á svipaðan hátt og útflutningsleyfum væri nú. Ég skil ekki, hvað hann á við með þessu; mér finnst hér svo ólíku saman jafnað. Ennfremur tók hæstv. ráðh. það fram, að þegar margir sæktu um sérleyfi á einni leið, yrði þeim, sem bægt verður frá, veitt sérleyfi á einhverri annari leið. En þá skilst mér, að einhver þurfi að víkja af henni, og svo getur það gengið koll af kolli, og hvar á að láta þann síðasta? Enda er ekkert vit í því að taka kunnuga bílstjóra af leiðum þeirra og skella þeim á aðrar ókunnugar. Þegar bílstjóri er búinn að aka nokkuð lengi á sömu leiðinni, fer hann að þekkja fólkið, sem aðallega þarf að nota flutningana, og getur af því leitt mikil þægindi fyrir fólkið, sem það yrði að vera án, ef bílstjórinn væri ókunnugur. Þá hefir verið sett í frv. ákvæði, sem miðar að því að útiloka gersamlega alla heilbrigða samkeppni milli bílstöðva á þeim leiðum, sem fleiri en ein má aka á, og það er ákvæðið um, að úthluta skuli fargjöldunum milli sérleyfishafa eftir tölu sætakílómetra bifreiða þeirra, sem þar eru í förum. Það er m. ö. o. verið að taka alla hvöt af stöðvunum til þess að vanda bíla sína og viðurgerning við farþega, svo að þeir taki einmitt þá bíla fram yfir aðra. Þetta ákvæði 6. gr. er að vísu í heimildarformi, og þarf n. sú, sem gert er ráð fyrir í 3. gr., að samþ. það áður en framkvæmt verður, en ég get vel trúað því, að sérleyfishafar vildu láta samþ. þetta, svo að ekki þurfi að vanda eins bíla og viðurgerning. Hv. 4. þm. Reykv. var að kvarta yfir því, að bílarnir væru yfirleitt of góðir. Honum er þá ekki eins annt um öryggið á landi eins og sjó, ef honum þykir að því, að hér skuli yfirleitt vera í förum nýlegir bílar. Skraf hans um lúksusbíla var hrein og bein vitleysa; verksmiðjurnar útbúa flestar bíla sína snoturlega, þeir kosta ekkert meira fyrir það, þó haft sé nikkel á luktum o. s. frv. Lúksusbílar sjást hér varla. Ég geri ráð fyrir því, að ef pantaðir væru sérstaklega ómálaðir bílar, þá fengjust þeir. Og vel má vera, að hin fyrirhugaða einkasala panti slíka bíla til þess að fróa augum hv. 4. þm. Reykv., sem þykir bílarnir, sem algengastir eru nú, of fínir og fallegir. Eini ljósi punkturinn í þessu máli er nú sá, ef líkindi væru til, að brtt. mín um að fella niður 7. gr. yrði samþ., þá næðu ákvæði l. ekki til 7 manna bifreiða eða smærri. Það eina, sem gæti haldið aðbúðinni við þessa flutninga á sómasamlegu stigi, væri samkeppnin frá frjálsu bifreiðunum. Að öðrum kosti mundi þetta skipulag leiða af sér meira öryggisleysi og verri viðurgerning en áður hefir þekkzt. Auk brtt. á þskj. 698, sem ég áður hefi mælt fyrir, flyt ég nú 3 brtt. við frv., á þskj. 848, ásamt hv.þm. Dal. Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv., en í henni felst sem kunnugt er aðalefni frv., nefnilega, að enginn megi hafa með höndum fólksflutninga með þeim bifreiðum, er þar um ræðir, án þess að hafa sérleyfi. Brtt. mín fer fram á það, að þetta sérleyfi þurfi ekki til fólksflutninga með bifreiðum til skemmtiferða eingöngu. Þar sem því hefir verið lýst yfir, að blessun þessa skipulags eigi einkum að falla þeim í skaut, sem þurfa að nota bilferðir á langleiðum, sé ég enga ástæðu til þess, að skemmtiferðalög séu dregin undir ákvæði l. T. d. koma hér á sumrum stóreflis skemmtiferðaskip með þetta 400-600 farþega, og allir vilja þeir komast sem víðast um landið á þeim stutta tíma, sem skipið stendur við. Og það getur verið, að þetta fólk vilji fara eftir einhverjum sérleyfisleiðunum. Og þá er eftirspurnin eftir farartækjum svo mikil, að það verður að taka alla fáanlega bíla í bænum til þess að mæta henni. Í svoleiðis tilfelli nær það ekki nokkurri átt, að fjöldi bíla verði að liggja ónotaðir vegna skipulagshaftanna. Eða ef við tækjum dæmi eins og þegar Markarfljótsbrúin var vígð, þegar þarf að grípa til allra fáanlegra flutningstækja. Mér finnst því ótækt að láta ákvæði l. ná til þessara flutninga, og brtt. mín fer fram á, að þeir verði undanþegnir. Og eftir því sem tilgangi l. hefir verið lýst, skil ég ekki, að sú breyt. geti farið í bág við hann. Mætti ákveða nánar í reglugerð, hvað átt er við með skemmtiferð. Ég geri ráð fyrir, að leiðin hér austur yrði seld á leigu samkv. l., en það er dæmalaus fjarstæða, sem ekki nær nokkurri átt, að ætla að banna öllum öðrum að aka á þeim leiðum stærri bifreiðum en 7 manna. Við skulum bara taka t. d., að það hefði átt að banna öllum nema ákveðnum sérleyfishafa að aka austur að Markarfljótsbrúnni í sumar. Mér skilst, að slík skemmtiferðalög þurfi að vera undanþegin í l. En þegar við hv. 4. landsk. leigjum okkur bifreið saman til þess að skemmta okkur, erum við ekki svo ríkir, að við tökum nema 4 manna bifreið, og þá ná lögin ekki til okkar. 2. brtt. er við 5. gr. a., þar sem stendur, að sérleyfið gildi um 3 ár og sé óframseljanlegt. Ég sé ekki ástæðu til að binda þetta svo fast, að leyfið sé óframseljanlegt undir öllum kringumstæðum. Það getur vel staðið svo á, að mikil ástæða sé fyrir þann, sem fengið hefir sérleyfi, að framselja það. Við skulum taka t. d., að einhver bifreiðastöð hafi fengið sérleyfi. Nú vill einhver bifreiðarstjóri, sem ekið hefir á þeim leiðum, setja upp sjálfstæðan rekstur, og er þá ekki óeðlilegt, að hann geti gengið inn í leyfið með samkomulagi. Og þegar bifreiðarstjórinn er sá sami, sé ég ekkert athugavert, þó sérleyfið sé framseljanlegt, og er því farið fram á að heimila þetta í samráði við póstmálastj. Þetta er einnig hagræði fyrir ráðh., að losna við fólksstraum og erfiði, og ekki sé verið að ónáða hæstv. stj. og hún þurfi að bjóða þetta út oftar en þörf er á. Það er því eins hentugt, að þetta fari fram í samráði við póstmálastj. án þess til ríkisstj. þurfi að koma. Vitanlega getur enginn framselt leyfið til lengri tíma en hann hefir sérleyfið fyrir. Þá er 3. brtt., við 8. gr. frv., viðvíkjandi strætisvögnum og sérleyfum til þeirra. Það getur vel verið, að það sé ekki að öllu leyti óhentugt að veita sérleyfi til aksturs um bæi. Ég veit ekki nema það sé þörf að hafa þar nokkurt eftirlit, þó það verði sennilega til að útiloka samkeppni, og verði því dýrara og að því leyti óhentugt fyrir notendur. En ef sérleyfið er veitt, verður að takmarka skýrt það svæði, sem þeim er heimilt að aka um, og hvað heyrir undir strætisvagnaakstur. Ég hefi heyrt orðað, að það væri rétt að binda sérleyfið við það, að strætisvagn mætti ekki fara út fyrir lögsagnarumdæmið. Ég held, að þetta sé ekki rétt og það gæti oft verið mjög eðlilegt, að þeir fari út fyrir lögsagnarumdæmið. Ég skal taka t. d. Rvík, sem ég er kunnugastur. Það er mjög eðlilegt, að strætisvagnar aki út á Nes og upp að Rauðhólum eða annað um næsta nágrenni, sem tilheyrir bæjarumferð, enda jafneðlilegt eins og fara suður í Öskjuhlíð, og strætisvagnarnir hafa alltaf ekið á þessum leiðum, þó þær séu utan lögsagnarumdæmis bæjarins. Þó væri e. t. v. enn meiri ástæða í sumum öðrum bæjum, t. d. Akureyri, sem má segja, að sé ein lengja og því mjög vel fallin fyrir strætisvagna, og líklegt, að farið verði að nota þá þar, en þá eðlilegt og nauðsynlegt, að þeir mættu fara lengra en um lögsagnarumdæmið. Ég hefi því orðað till. svo: „Skal í sérleyfi skýrt afmarkað það svæði, sem strætisvögnum er heimilt að aka um, enda miðist það við umferð í bænum og næsta umhverfi“. Það verður að taka það skýrt fram, hvert strætisvagnarnir mega fara, til þess að ganga ekki inn á rétt annara sérleyfishafa á langleiðum, og er þá eðlilegast að takmarka svæðið við venjulega bæjarumferð. Ég hefi þá mælt fyrir þessum brtt., og hefi ekki borið fram fleiri, enda þótt ástæða væri til. En ég vil taka það fram, að þó ég telji þessar till. til bóta og þó að þær verði samþ., þá tel ég frv. í heild engan veginn til bóta. Að vísu er það stórt atriði, ef 7. gr. verður felld niður samkv. brtt. minni á þskj. 698. Hitt er annað mál, ef mínir spádómar rætast ekki, en vel reyndist með stóru bifreiðarnar, að fara þess þá á flot við Alþ., að það bætti við. Það hefði verið sérstök ástæða að bera fram brtt. við 6. gr., og satt að segja láðist mér það. Það ákvæði er eins óheppilegt og það getur verið og útilokar alveg samkeppni á þeim leiðum. Mætti í þess stað setja, að ráðh. ákvæði einhver verksvið fyrir hvern leyfishafa á sömu leið. En ég treysti því, að erfitt verði að fá þetta leyfi hjá póstmálastjóra, og að menn sjái, að með því er stefnt að því að spilla samgöngunum.

Bernharð Stefánsson [óyfirl.]: Þegar ég lauk ræðu minni við fyrri hl. þessarar umr., var ég svo óheppinn, að ég var kallaður burt, svo að ég heyrði ekki til þeirra ræðumanna, sem á eftir mér töluðu. Þessu hefi ég þó nokkuð bætt úr, þar sem ég hefi nú lesið kafla úr ræðu hæstv.atvmrh., og eftir þeirri yfirlýsingu, sem þar kom fram, getum við flm.till. á þskj. 792 tekið aftur aðra brtt., ef fengin er fullnægjandi yfirlýsing frá hans hendi, að fyllsta réttlætis verði gætt við úthlutun sérleyfanna. En fyrri brtt. á þskj. 792 var hinsvegar áður tekin aftur af þeirri orsök, að við fluttum aðra till. síðar um sama efni. Þá er að minnast á fyrri brtt. okkar þm. Eyf. á þskj. 811, sem hefir orðið talsverður þyrnir í augum ýmissa, þó að undarlegt sé, því að sumir af þeim mönnum, sem hafa haft á móti þeirri till., segja jafnframt, að þeir, sem við viljum undanþiggja ákvæðum l., heyri ekki undir l. Þá er bágt að sjá, hvaða skaða till. gæti gert, ef svo er, en náttúrlega má þá um leið segja, að hún sé gagnslaus. Viðvíkjandi brtt. frá hv.þm. S.-Þ. við okkar till. er það að segja, að hún er nokkuð óákveðin. Ég skal að vísu játa, að ef full trygging væri fengin fyrir þessum lagaákvæðum á þann hátt, eins og hann gaf yfirlýsingu um, að hann meinti það, væri hægt að ganga að henni, en sú trygging liggur ekki fyrir. En það kynni nú að vera, að menn kynnu að hafa það mest á móti þessari till. okkar á þskj. 811, og það hefir enda komið fram, að það er beint tekið fram, að ákveðnir flutningar skuli vera undanþegnir ákvæðum þessara l. Það er náttúrlega útlátalaust að ákveða þetta öðruvísi, og við munum því leyfa okkur að leggja fram skrifl. brtt. við 2. málsgr. 1. gr., að á eftir orðunum „sem skráðar eru til vöruflutninga“ komi: né bifreiðar, sem flytja að staðaldri framleiðsluvörur bænda. Með því að þetta verði þannig orðað, þá er fullnægt okkar vilja í þessu efni, en ef til vill þykir orðalagið aðgengilegra, og ég hygg líka, að þá sé þessu fullnægt um allar bifreiðar, sem flytja fyrir bændur, þó að ekki sé um mjólkurbú eða neitt þessháttar að ræða, því að venjulega er það svo, að þær bifreiðar, sem flytja vörur að staðaldri heim til bænda, flytja einnig að staðaldri framleiðsluvörur bænda, þó að það sé kannske ekki mjólk á hverjum degi. Ég þori samt ekki að taka till. á þskj. 811 aftur þegar í stað, en verði afbrigði leyfð fyrir hinni skrifl. brtt. okkar, þá er hún tekin aftur, og þá kemur þannig ekki til greina till. á þskj. 834, af því að hún er brtt. við brtt. á þskj. 811. Út af orðum, sem hv.frsm.n. lét falla við fyrri hluta þessarar umr. um það, að hann hefði meint ummæli sín til mín á þá leið, að ég hefði átt að bera brtt. undir n., þá getur það vel verið, að sú hafi verið meiningin. En það var síðari hluta dagsins daginn áður en átti að taka frv. fyrir, sem hann orðaði það við mig, að ég skyldi koma með brtt., en eftir að við sömdum brtt., sáum við hann alls ekki, svo að þótt hann kynni að hafa meint þetta svo, þá var a. m. k. ekkert tækifæri til þess að fullnægja því. - Ég mun svo afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Magnús Guðmundsson Mér skilst, að fyrst brtt. 811 er tekin aftur, þá falli niður af sjálfu sér brtt. á þskj. 834, því að hún er brtt. við brtt., sem aftur hefir verið tekin. Þarf ég því ekki að tala neitt um brtt. á þskj. 834. Ég vil benda á, að frv. þetta, eins og það kom fram í byrjun, sýndi, að sú n., sem stendur að því, virðist hafa athugað það mjög lítið, því að það er alveg vist, að um þá flutninga, sem hér hefir verið rætt svo mikið, hefir ekkert verið hugsað, og hv.þm. S.-Þ., sem er einn af feðrum þessa frv., lýsti því yfir fyrir sitt leyti, að hann áliti, að þessir flutningar um sveitir ættu alls ekki að falla undir frv., en eins og frv. kom til d. var ómögulegt að skilja það svo, enda fann n. það og bætti því við 2. málsgr. 1. gr. Ég verð að segja það um upplestur hv.þm. S.-Þ., að þó að hann skoði hann sem páfaúrskurð, þá býst ég ekki við, að hann hafi mikla þýðingu, þegar á að fara að skýra þessi l. Þess vegna er nauðsynlegt að samþ.brtt. eins og hv.þm. Eyf. hafa stungið upp á, og ég get lýst því yfir, að mér lízt í fljótu bragði vel á hina framkomnu skrifl. brtt., og ég álít, að hún geti komið í staðinn fyrir brtt. á þskj. 811. Ég sé því ekki ástæðu til að taka hana upp, en það er önnur brtt., sem tekin hefir verið upp af hv. 1. þm. Reykv., sem sé brtt. á þskj. 792. Ég hjó eftir því, að hæstv.atvmrh. vildi alls engu lofa um framkvæmd laganna viðvíkjandi þeim bifreiðum, sem ræðir um á þskj. 834, en það er þá því nauðsynlegra að fá inn í frv. greinileg ákvæði, og ég vona, að þau ákvæði, sem felast í skrifl. brtt., séu nægileg í þessu efni, þó að ég hefði heldur kosið ákveðnara orðalag. Hitt er rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að venjulega mun það vera svo, að sömu bifreiðar flytja að og frá bændum, og þess vegna muni þetta ekki koma verulega að sök. En það getur eigi að síður farið þannig, að ákvæði þessa frv. verði öðrum mönnum að tjóni heldur en þeim, sem bjarga á með þessari brtt., þó hún verði samþ. Þetta gæti borið við fyrir þá sök, að frv. er í heild vanhugsað og óþarft, að því er séð verður. Það hefir rækilega verið á það bent við fyrri umr. í þessu máli, að bifreiðaflutningur hefir gengið mjög vel undanfarið. Það hefir mjög lítið borið á slysum, og fargjöldunum hefir mjög verið í hóf stillt, og þó hv.þm. S.-Þ. lofi því, að fargjöldin lækki allt að því um 1/3, þá hef ég enga trú á því, að slíkt verði. Ég hygg, að gjöldin séu alls ekki ósanngjörn nú, meðan vegir eru jafnslæmir og þeir eru enn hér á landi. Þess vegna hefi ég ekki trú á því, að gjöld þessi verði lækkuð nema með því að það gangi út yfir öryggi farþeganna, eða þá að það dragist þangað til vegunum hefir miðað betur áfram, því það er vitanlegt, að bifreiðarnar slitna miklu fyrr hér en annarsstaðar, fyrir það hve vegirnir eru slæmir. Einnig þurfa bifreiðar hér meira benzín af þessum ástæðum en annarsstaðar.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég hefi ekki getað fylgzt með umr. hér í hv. d. í þessu máli, en út af brtt. þeim, sem fyrir liggja frá hv.þm. Eyf., skal ég taka fram, að mér er ljúft að fallast á þá brtt., sem síðar hefir komið fram á þskj. 886. Hún nær því að öllu leyti, sem meint er með brtt. 811,l, en sú brtt. undanþiggur þessar bifreiðar frá öllum ákvæðum frv., m. a. líka ákvæðunum um öryggi, þó þær flytji fólk.

Bifreiðalögin gilda þó fyrir þær líka

. Bifreiðalögin gilda fyrir þær, segir hv.þm., og mun hann eiga þar við ákvæði 4. gr. reglugerðarinnar frá 1928, en þá er óþarfi að taka það fram, og er mjög óviðkunnanlegt, að ákvæði þessa frv. um þetta atriði gildi fyrir sumar bifreiðar, sem flytja fólk, en ekki allar. Ég er þess vegna ákveðinn í því að taka brtt. þessara hv.þm., þá er síðar kom fram, fram yfir brtt. þeirra á þskj. 811.

1) BSt: Ég er að sönnu samþykkur efni þessarar till., þar sem ég hefi flutt hana upphaflega, en með því að komið hefir yfirlýsing frá hæstv. stj. um það, að þetta atriði verði framkvæmt á þann hátt, sem brtt. mælir fyrir, sé ég ekki ástæðu til, að sett verði um það ákvæði í l., og greiði því ekki atkv.

2) EÁrna: Með sömu forsendum og hv. fyrri þm. Eyf. greiði ég ekki atkv.

3) MJ: Ég vil benda hæstv. forseta á það, að aðeins tveir hv.þm. hafa gert grein fyrir því, hvers vegna þeir greiddu ekki atkv.

Forseti EÁrna: Ég hefi ekki krafizt ástæðna af hv.þm., er eins hefir staðið á um atkvgr. og nú gerir. Samskonar tilfelli og þetta kom fyrir í atkvgr. í öðru máli hér í dag, og fór ég þá eins að og nú og krafðist ekki ástæðna hjá þeim, er sátu hjá.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Eins og nál. á þskj. 156 ber með sér, þá hefir meiri hl. allshn. lagt það til, að þetta mál verði afgr. með rökst. dagskrá, með tilvitnun til þess, að með samningi þeim, sem meiri hl. núv. alþm. hafa gert sín á milli, er gert ráð fyrir því, að fyrir þingið 1935 skuli leggja gagngerða endurskoðun á réttarfarslöggjöfinni, bæði í einkamálum og opinberum málum. Meiri hl. n. treystir því, að stj. muni þegar á næsta þingi, ef unnt er, leggja fram slíka nákvæma endurskoðun réttarfarslöggjafarinnar, og sér því ekki ástæðu til þess að afgreiða þetta frv. Eftir að lagt var til, að málið yrði afgr. á þessa lund, sem felst í hinni rökstuddu dagskrá, hefir það þar að auki gerzt á þinginu, að það hefir verið afgr.þáltill. í Sþ. um að skipa 3 lögfræðinga í n., er hafi með höndum að starfa að endurskoðun réttarfarslöggjafarinnar, en árangur þeirrar starfsemi á svo að leggja fyrir þingið. Það er einnig upplýst, að talsverð vinna hefir nú þegar verið lögð í þessa endurskoðun, og hæstaréttardómari Einar Arnórsson hefir þegar samið frv. til l. um meðferð einkamála í héraði, sem liggur hjá stj. Og má gera ráð fyrir, að þetta muni allmikið létta undir með þeim mönnum, sem hafa það með höndum að starfa að endurskoðun réttarfarslöggjafarinnnr. Og þeim mun meiri líkur eru til þess að n. fái, áður en langt um líður, skilað því starfi, sem henni er ætlað að vinna, og geti komið með till., sem miða til gagngerðra endurbóta á réttarfarslöggjöfinni, jafnt í einka- sem opinberum málum. Nú er það lagt til með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að tekinn sé út úr einn þáttur þess hluta réttarfarslöggjafarinnar, er fjallar um opinber mál, og að það nýmæli verði lögfest, að skipaður verði opinber ákærandi. Eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls, þá er sú hugmynd, sem felst í frv., mjög góð, og það eru líkur til þess, að allir flokkar hér á Alþ. geti verið sammála um það, að eitt af mörgu, sem þarf að endurbæta í réttarfarslöggjöfinni, ekki hvað sízt í hinni opinberu réttarfarslöggjöf, það sé að skipa opinberan ákærenda. Hinsvegar virðist mér, og okkur í meiri hl. allshn., ekki vera nein knýjandi nauðsyn til þess, að þessi eini þáttur sé nú tekinn út úr á þessu þingi og afgreiddur, þar sem til þess er ætlazt, að háðir höfuðþættir réttarfarslöggjafarinnar verði endurskoðaðir og endurbættir nú á næsta ári. Þó að segja mætti, að það væri framkvæmanlegt að taka þennan eina þátt út úr, þá má að sjálfsögðu segja það sama um marga aðra einstaka þætti, bæði hinnar opinberu réttarfarslöggjafar og einkaréttarfarslöggjafarinnar, að það mætti taka þá út úr og afgreiða þá nú á þessu þingi. En það eru engin sérstök vinnuvísindi í því fólgin að taka svona örlítinn þátt út úr því stóra máli, sem hér um ræðir. Hv. minni hl. allshn., sem hefir lagt það til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. og vitnar í ummæli lagadeilda háskólans, þar sem mælt er með frv., með þeim breyt., sem minni hl. leggur til að á því verði gerðar. Ég skal um leið geta þess, út af þeim breyt., sem minni hl. allshn. vill gera á frv., að ég álít þær alveg nauðsynlegar, ef málið yrði samþ., því að engin ástæða er til þess frá mínu sjónarmiði að gera sérstaka undanþágu um skipun þessara embættismanna, frekar en annara. En auk þess, að minni hl. n. leggur það til, að þessu sé breytt, þá leggur hann það til, að frv. verði samþ. nú á þessu þingi, og eins og ég hefi áður sagt, vitnar til ummæla lagadeildar háskólans. Þó að lagadeildin taki það fram, að það þurfi ekki að fresta stofnun þessa embættis vegna þess, að allsherjarendurbætur séu bráðlega væntanlegar, þá er það út af fyrir sig engin röksemd fyrir því, að það sé knýjandi ástæða til þess að taka þennan eina þátt út úr, því að eins og ég hefi áður tekið fram, þá má segja það sama um marga aðra þætti réttarfarslöggjafarinnar, sem ákaflega brýn þörf er á að endurbæta. Og þó að málið sé þannig, sem í frv. felst, að það sé til bóta, þá finnst okkur, sem erum í meiri hl. í allshn., af þeim ástæðum, sem ég hefi lýst, engin sérstök né knýjandi ástæða til þess að taka það eitt út úr og afgr. á þessu þingi. Við leggjum þess vegna til, að þetta mál verði afgr. með þeirri rökst. dagskrá, sem ég minntist á, þar sem gert er ráð fyrir, að á Alþ. 1935 muni fram koma frv. til l. um allsherjarendurbætur á íslenzkri réttarfarslöggjöf.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) Eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, hefir mál þetta legið fyrir allshn., og n. hefir klofnað um afgreiðslu þess, eins og raunar flestra mála, sem fyrir henni hafa legið. Meiri hl. n. vill leggja það til, að málinu verði frestað, og ber fram sérstaka rökst. dagskrá um þetta efni, og mun ég koma að því síðar. En minni hl. n., hv. 8. landsk. og ég, er þeirrar skoðunar, að þetta mál sé nytjamál og horfi til umbóta á réttarfarslöggjöf þjóðarinnar, og þess vegna sé rétt, að það nái fram að ganga. Frv. felur það í sér, að ákæruvaldið sé tekið úr höndum framkvæmdavaldsins og falið sérstökum ópólitískum embættismanni. Það er tvímælalaust til bóta, ef sú skipun verður tekin upp, og þar með ætti það að vera tryggt, að ákæruvaldið yrði eingöngu notað til þess að koma fram refsingu gegn þeim, sem brotlegir hafa orðið við landslögin, en að því yrði ekki misbeitt í pólitískum tilgangi, til ofsókna á pólitísku andstæðinga, eins og því miður stundum hefir komið fram með þjóð vorri. Meiri hl. allshn. heldur því fram, að þar sem nú sé búið að skipa lögfræðinganefnd, sem á að endurskoða réttarfarslöggjöfina í heild, þá sé rétt, að þetta atriði bíði eftir niðurstöðum n. þeirrar. Ég verð nú að telja, að það sé mjög tvísýnt, hvenær þessari rannsókn verði lokið hjá þessari lögfræðingan., og í öðru lagi hvenær málið verði afgr. af þinginu. Það er vitanlegt, að þetta er ákaflega mikið starf, sem n. á að framkvæma, og hún hefir verið skipuð fyrir fáum dögum og er því ekki farin að taka neitt til starfa ennþá, þar sem 2 nm. eru alþm. og hafa til þessa tíma verið bundnir við þingstörfin. Og ef þingið á að koma saman eftir nokkru mánuði, eins og virðist ráðgert af hendi stjórnarflokkanna, þá tel ég mjög litlar líkur til þess, að n. hafi lokið rannsókn sinni fyrir næsta þing, og enda þótt svo yrði, þá er þetta svo yfirgripsmikið verk og þýðingarmikið, að þess má vænta, að þingið þurfi að athuga og ræða það mál mjög gaumgæfilega. Það bendir því allt til þess, að hinar væntanlegu till.n. nái eigi fram að ganga á næsta þingi. Eins og hv.frsm. meiri hl. n. tók fram, þá hefir minni hl. n. leitað álits lagadeildar háskólans um þetta frv., og það er einróma álit prófessora lagadeildarinnar, að þetta mál eigi nú að ná fram að ganga, en engin ástæða sé til þess að fresta því. Það segir svo í þessari álitsgerð háskólans, með leyfi hæstv. forseta: „Lagadeildin telur, að það muni yfirleitt verða til bóta, og einkum til aukningar réttaröryggis í landinu, ef skipaður verður opinber ákærandi með því starfsviði, sem ákveðið er í frv. vald hins opinbera ákæranda er að vísu nokkuð meira samkv. frv. en slíkum embættismönnum er fengið sumstaðar annarsstaðar, en eftir því, sem til háttar hér á landi, mundi embættið ekki koma að verulegu gagni, nema því sé, fengið slíkt vald, sem í frv. er ákveðið. Þar sem starf opinbers ákæranda samkv. frv. getur mætavel fallið inn í núgildandi réttarfar og hlýtur að verða mjög svipað, þótt róttækar endurbætur réttarfarsins verði lögleiddar, þá telur lagadeildin enga ástæðu til að fresta stofnun embættisins vegna þess, að slíkar allsherjar endurbætur séu bráðlega væntanlegar. Enda hlýtur alllangur tími að líða þangað til slíkar endurbætur komast í framkvæmd, ef þær eiga að vera svo víðtækar sem nauðsyn er á.“ Hér staðhæfir því lagadeild háskólans, þ. e. a. s. allir prófessorar deildarinnar, sem ættu að hafa manna bezta þekkingu og vit á þessu máli, að það sé engin ástæða til þess að fresta framgangi þess. Þetta fellur að þeirra áliti mætavel inn í núgildandi réttarfarslöggjöf, og það mundi, þó að gagngerðar endurbætur yrðu framkvæmdar, einnig, að öllum líkindum, geta fallið inn í þar. Ég verð því að leggja ríka áherzlu á umsögn þessara manna um þetta mál og vænta þess, að hv.þm. taki fyllsta tillit til þeirra í slíku máli sem þessu. Minni hl. allshn. hefir gert nokkrar breyt. á frv., og eru þær í samræmi við álit lagadeildarinnar. Veigamesta breyt., sem við viljum láta gera, er sú, að konungur skipi þennan embættimann, eins og aðra slíka embættismenn, en að það ákvæði 1. gr. frv. sé fellt niður, að skipan þessa manns fari fram eftir tillögum hæstaréttar. Minni hl. allshn. getur algerlega fallizt á þá skoðun lagadeildarinnar, að það sé ekki rétt að láta hæstarétt ráða því, hvernig skipað skuli í þetta embætti, og hann telur, að það gæti orðið til þess að veikja aðstöðu hæstaréttar, og auk þess liggur það eiginlega fyrir utan verksvið hæstaréttar að taka ákvörðun um slík mál. Þetta er nú aðalbreyt., sem við viljum láta gera á frv., en auk þess viljum við sameina öll ákvæðin um það, hvenær opinber ákærandi skuli ófær til þess að ákveða rannsókn, málshöfðun eða áfrýjun opinbers máls, og við viljum miða við þá reglu, að hann verði að víkja frá þessu starfi, þegar hann samkv. hæstaréttarl. yrði ófær til þess að dæma mál í hæstarétti, ef hann væri dómari þar. Ég þarf ekki að fjölyrða miklu meira um þetta, en vil að lokum aðeins geta þess, að ég álít, að þessari rökst. dagskrá beri að vísu frá, þar sem hún virðist ekki hafa við nein veruleg rök að styðjast í málinu, og ég tel það mjög æskilegi, að Alþ. fari við afgreiðslu þessa máls eftir því, sem langadeild háskólans hefir lagt til, sérstaklega þegar þess er nú gætt, að það virðist í rauninni ekki vera neinn ágreiningur um, að þetta mál eigi að ganga fram síður. Ég hygg, að þetta sé. eitt af stefnuskráratriðunum í 4 ára áætlun Alþfl., og það vill svo einkennilega til, að það mun vera tekið þangað upp úr stefnuskrá Heimdalls, félags ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík. Þetta ákvæði um opinberan ákæranda er eitt af stefnuskráratriðum Heimdalls, og er þaðan komið inn í stefnuskrá Alþfl. Og þegar svo er ástatt, að allir flokkar eru sammála um efnishlið málsins, tel ég því síður ástæðu til að ganga framhjá þessu rökstudda áliti prófessoranna við lagadeild háskólans.

Gunnar Thoroddsen Þetta frv. fer fram á, að ákæruvaldið sé tekið úr höndum dómsmrh. og fengið opinberum ákæranda, sem standi utan við stjórnmáladeilurnar. Ég þarf ekki að fjölyrða um efni frv., því að gerð hefir verið grein fyrir því áður, enda virðast allir sammála um, að frv. fari í rétta átt og að þetta sé gagnleg og nauðsynleg umbót á löggjöfinni. Hv. frsm. meiri hl. hefir fallizt á þetta, bæði nú og við 1. umr. Ágreiningurinn er aðeins um það, hvort lögleiða beri þetta skipulag nú þegar eða láta það bíða unz farið hefir fram heildarendurskoðun á réttarfarslöggjöfinni. Meiri hl. n. vill, að málinu verði frestað, en minni hl. vill, að frv. verði samþ. nú þegar. Ég þarf ekki að fara mikið út í rökstuðning hv.frsm. meiri hl. fyrir því að láta málið bíða, því að hv.frsm. minni hl. hefir þegar gert það rækilega og stutt skoðun sína m. a. við álit prófessoranna við lagadeild háskólans. Ég skal aðeins taka það fram, að ég sé ekki minnstu ástæðu til að ætla, að heildarendurskoðun réttarfarslöggjafarinnar verði lokið fyrir næsta þing. Það kemur ekki til nokkurra mála, að nefndin geti lokið störfum sínum fyrir 15. marz næstk., en þá er gert ráð fyrir, að þing komi saman. Þeir, sem þekkja til í nágrannalöndunum, vita, að slíkur undirbúningur hefir tekið þar mörg ár. Með dagskrá meiri hl. er farið fram á, að því sé slegið föstu, að þetta mál bíði endurskoðunar löggjafarinnar í heild, og er ekkert líklegra en að sú bið mundi þá vara um nokkur ár ennþá. Ég tel ekki neina nauðsyn á slíkum fresti og get ekki fallizt á rökstuðning hv.frsm. meiri hl. um það efni. Hv. frsm. minni hl. færði rök fyrir því, og sömuleiðis er það álit prófessoranna við lagadeild háskólans, að þessi breyt. geti vel fallið inn í núgildandi löggjöf, og er því engin ástæða til að fresta málinu vegna þess, að það samrýmist ekki þeim lögum, sem fyrir eru. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta að þessu sinni. Ég legg ríka áherzlu á, að þetta sé tekið í lög sem fyrst, því að ég tel mjög vafasamt að láta ákæruvaldið, þetta þýðingarmikla vald yfir æru og mannorði einstaklinganna, vera lengur í hömlum pólitísks ráðherra. Ég vil þakka hv. minni hl. n. fyrir afgreiðslu hans á þessu máli, og ég get lýst því yfir, að ég er samþykkur brtt. hans, nema þeirri fyrstu, um skipun í stöðuna. Er þar lagt til, að konungur skipi í þetta embætti án þess að leitað sé tillagna hæstaréttar. Ég lít svo á, að til tryggingar því, að skipaður verði í þetta embætti óhlutdrægur maður, en ekki t. d. ákveðinn flokksmaður pólitísks ráðherra, sé nauðsynlegt, að tillögur um val mannsins komi frá hlutlausri stofnun, annaðhvort hæstarétti eða lagadeild háskólans, og að ráðh. sé bundinn við þær till. Ef skipun þessa embættismanns væri alveg lögð á vald pólitísks ráðh., þá gæti stofnun embættisins í raun og veru orðið gagnslítil. Minni hl. n. heldur því fram, að ekki sé ráðlegt að fela hæstarétti slík störf utan hans verkahrings, en ég sé ekki, að sú mótbára sé, að því er þetta atriði snertir, á verulegum rökum byggð, enda hefir hæstiréttur nú með höndum nokkur störf, sem ekki eru dómstörf, án þess að það komi að sök. Ég vænti, að hv. d. fallist á það af þeim rökum, sem fram eru komin, að ekki sé rétt að fresta málinu, og felli því hina rökst. dagskrá meiri hl. nefndarinnar.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Ég þarf ekki miklu við að bæta til stuðnings þeirri rökst. dagskrá, sem meiri hl. allshn. hefir borið fram til afgreiðslu þessa máls. En út af því, sem hv.frsm. minni hl. n. sagði, að Alþfl. mundi hafa tekið í stefnuskrá sína tillögur um opinberan ákæranda eftir stefnuskrá Heimdallar, þá verð ég að telja það fjarri öllum sanni, að flokkurinn hafi leitað þangað til heimilda í 4 ára áætlun sína. En auðvitað gat það borið við, að stefnuskrár Alþfl. og Heimdallar féllu saman í einstökum endurbótaatriðum. T. d. má benda á það, að þegar Heimdallur kom fyrst fram, hafði hann alþýðutryggingar á stefnuskrá sinni, enda voru í þessari stefnuskrá Heimdallar, sem var félag ungra manna, talsvert frjálslegri ákvæði en hjá móðurskipinu, Íhaldsflokknum. Ég skal geta þess, að í 4 ára áætlun Alþfl. er opinber ákærandi aðeins eitt atriði af mörgum, sem talið er, að þurfi að koma fram til umbóta. Skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa 34. lið, en hann hljóðar svo: „Að koma á nýrri og endurbættri réttarfars- og refsilöggjöf, þar sem málarekstur verði opinber og málflutningur munnlegur, kviðdómar settir á stofn í vissum refsimálum, opinber ákærandi skipaður, þungar refsingar lagður við fjársvikum og misbeitingu á trúnaðarstöðum, en vægum refsingum beitt við afbrot, sem meðfram eiga rót sína að rekja til fátæktar, umkomuleysis og vanþroska“. - Og í 35. gr. segir: „að tryggja öryggi æðsta dómstóls landsins, með því að ákveða með lögum, að aukadómarar verði tilkvaddir í vandasömum málum, og að hver dómari verði skyldaður til að gera opinbera grein fyrir dómsatkvæði sínu.“ Í þessum tveimur liðum er gert ráð fyrir, að fram fari gagngerðar breytingar og endurbætur bæði á einkamála- og refsilöggjöfinni. Okkur kemur saman um, að þörf sé á að fá opinberan ákæranda. Um það er aðeins deilt, hvort ástæða sé til að taka þetta atriði út úr á þessu þingi, þar sem þegar er byrjuð endurskoðun á löggjöfinni og fyrirhugað er að leggja fyrir Alþingi frv. til nýrrar réttarfarslöggjafar. Ég geri ráð fyrir, að bæði hv.frsm. minni hl. og hv. 11. landsk. geri of mikið úr þeim drætti, sem á þessu þurfi að verða. Við Íslendingar verðum vegna fátæktar og umkomuleysis að byggja á rannsóknum annara þjóða um þetta efni. Við verðum að leggja athuganir þeirra til grundvallar og færa síðan niðurstöðurnar til forms við okkar hæfi. Þannig hefir verið farið að í flestum löggjafarmálefnum. Þannig er með endurskoðun á meðferð einkamála í héraði, að einum manni var falið að rannsaka það mál af fyrrv. stj. Ég geri ekki ráð fyrir, að það taki mjög langan tíma að framkvæma endurskoðun á réttarfarslöggjöfinni. Nefnd sú, sem nú hefir verið skipuð til þess að vinna að endurbótum á réttarfarslöggjöfinni, getur haft stuðning í starfi sínu af rannsóknum nágrannalandanna, og þann grundvöll verðum við að sjálfsögðu að nota, af því að við höfum hvorki efni né ástæður til að kosta til slíkra rannsókna með svipuðum hætti og aðrar fjölmennari og efnaðri þjóðir. Ég vænti, að framkvæmdir í þessu efni þurfi ekki að bíða mjög lengi, og tel ég því óþarft að vera að kippa þessu atriði út úr nú. Ég mundi hafa reynt að vinna að smábreytingum á réttarfarslöggjöfinni á þessu þingi, sem ég tel mjög aðkallandi, en ég hvarf frá því, af því að til stóð, að þessi allsherjar endurskoðun færi fram. Ég skal nefna t. d. opinbera atkvgr. við æðsta dómstól landsins og sérstakan kviðdóm í vissum refsimálum. Ég tel þetta hvorttveggja nauðsynlegar breytingar, en þó ekki svo aðkallandi, að þær geti ekki beðið um stuttan tíma eftir þessari allsherjar endurskoðun á löggjöfinni. Ég lít svo á ákvæðið um opinberan ákæranda, að það sé ekki nauðsynlegra en mörg önnur atriði í löggjöfinni, sem hægt væri að taka út úr og breyta til bóta nú þegar, og geti því vel beðið ekki síður enn annað.

4224Frsm. minni hl. (Thor Thors) Það eru örfá atriði í ræðu hv.frsm. meiri hl., sem ég þarf að svara nokkrum orðum. Ég skal ekki karpa um það, hvort Alþfl. hafi tekið ákveðið um opinberan ákæranda úr stefnuskrá Heimdallar. En ég skal þó benda á það, að þetta atriði var tekið í stefnuskrá Heimdallar árið 1931, en í stefnuskrá Alþfl. var það ekki tekið, opinberlega a. m. k., fyrr en núna rétt fyrir síðustu alþingiskosningar. Mér fannst hv.þm. viðurkenna, að hin frjálslega stefnuskrá Heimdallar hefði vakið athygli, og ég get fullvissað hann um, að þau frjálslegu ákvæði, sem þar eru nú, eru fullkomið stefnumál allra í fél. og eru meir og meir að verða sameiginlegt stefnumál alls Sjálfstfl. viðvíkjandi endurskoðun á löggjöfinni vil ég segja það, að ég sé ekki nokkrar líkur til, að árangur þess starfs, ef það á að verða að nokkru gagni, geti komið fyrir næsta þing, ef það á að koma saman 15. marz næstk. Reynsla annara þjóða talar þar skýrt, því að alstaðar í nágrannalöndunum, þar sem slík endurskoðun hefir farið fram, hefir hún staðið yfir í mörg ár. Reynslan hér hefir sýnt það sama, og skal ég í því sambandi benda á, að árið 1930 var Þórður Eyjólfsson skipaður til að endurskoða hegningarlöggjöfina, og hann hefir haft það starf með höndum síðan. Ég hygg, að frátafir hans hafi ekki verið meiri en svo, að hann hafi starfað að þessu óslitið í 2 ár, og hefir mér þó heyrzt á honum, að allmikið vantaði á, að þessu starfi væri lokið. Það er vitanlegt, að þó að nágrannaþjóðirnar hafi leyst af hendi ýmsar rannsóknir í þessu efni, þá verður það ekki að fullum notum fyrir okkur, því að hér er viðhorfið í mörgum greinum allt annað, og við verðum jafnan að fara eftir íslenzkum staðháttum við setning löggjafarinnar. Um dönsku 1öggjöfinu er það að segja að hún hefir fengið mjög rækilegan undirbúning. Sá undirbúningur hófst árið 1905 og var ekki lokið fyrr en árið 1930. En þó að þar komi margt til greina, sem við getum tekið upp, eru þar einnig ýms ákvæði, sem við getum ekki notfært okkur, t. d. munu vera mörg refsiákvæði í dönsku lögunum, sem óvíst er, að við höfum ráð á að hafa hér, því að ég ætla, að þar sé geri ráð fyrir ýmsum tegundum fangahúsa. Svo er annað, sem verður að fara fram við þessa rannsókn, en það er að leita álits og tillagna reyndustu manna hér í þessum efnum. Ég býst við, að hv.frsm. meiri hl., sem sæti á í þeirri nefnd, sem á að rannsaka alla réttarfarslöggjöfina, fyndist það órökstuddar ásakanir, ef ég færi að ásaka nefndina fyrir það 15. marz næstk., að hún væri ekki búin að ljúka störfum sínum. Ég veit, að slíkt væri ómögulegt, og það væri í fyrsta lagi, að hægt væri að leggja þessi mál fyrir þingið 1936. En ef fram koma tillögur til bóta á þessu sviði löggjafarinnar, þá finnst mér sjálfsagt að framkvæma þær endurbætur sem fyrst. Það hefir verið sýnt, að sú breyt., sem hér er um að ræða, getur vel samrýmzt núgiltlandi löggjöf og fellur inn í þann ramma, sem upp verður tekinn við þessa endurskoðun. Ég kem ekki auga á nein sérstök rök, sem mæla með því að fresta þessu máli, enda hygg ég að sá frestur gæti orðið um ófyrirsjáanlegan tíma. Út af því, sem hv. 11. landsk. sagði um brtt. okkar viðvíkjandi skipun í embættið, verð ég að segja eins og ég hefi áður tekið fram, að ég tel óheppilegt fyrir hæstarétt að taka á sig þann vanda, sem þessu er samfara. Mér finnst, að nóg hafi verið um árásir á hæstarétt, þó að ekki sé verið að freista þess að koma honum í nýjan vanda.

Pétur Ottesen Ég á eina litla brtt. við þetta frv., sem hefir það eitt í sér fólgið, að í þeim tilfellum, sem hreppstjórar innheimta þessi gjöld, þá renni innheimtugjaldið til þeirra. Annars hefi ég lýst því yfir við 2. umr. þessa máls, að ég mundi greiða atkv. á móti því, og ég mun gera það, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki.

Jónas Guðmundsson Ég get lýst því yfir, að ég tel till.hv.þm. Borgf. alveg sjálfsagða. Það hefir víst enginn ætlazt til þess, að hreppstjórar yrðu sviptir þessu. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 544 get ég sagt það, að ég er henni algerlega mótfallinn og sé enga ástæðu til að vera að tvískipta þessu. Ég tel brtt.hv.þm. Borgf. sjálfsagða og mun greiða atkv. með henni, en hin till. er alveg gagnstæð þeim tilgangi, sem frv. er ætlað að ná.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Menntmn. hefir athugað málið og komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki sé vænlegt að samþ. það eins og það lá fyrir. Ber til þess m. a. það, hve erfiðir eru tímarnir, svo að Alþingi hefir hallazt að því að leggja ekki mikið fé í húsabyggingar. Kemur það t. d. fram í því, hve litlar upphæðir hafa verið lagðar til byggingar gagnfræðaskóla í Reykjavík og Flensborgar í Hafnarfirði. Þar sem n. kom saman um, að nauðsynlegt er að fá hússtjórnarskóla í Rvík, en sá hinsvegar, hve lítið er um fé, kom henni saman um, að rétt væri að skjóta þessu til stj., að hún athugi, hvort ekki sé hægt að breyta Kvennaskólanum í Rvík í hússtjórnarskóla. Minni hl. n. er okkur ekki samdóma í þessu, og mun hann gera frekari grein fyrir sinni afstöðu. Ég skal ekki fjölyrða um málið, en aðeins geta þess, að nauðsynlegt var að stofna sérstakan kvennaskóla 1880. Það var sjálfsagt þá, því að konur áttu ekki rétt á því að ganga í ýmsa þá skóla, er þá voru hér á landi. Þetta var nauðsynleg sjálfsvörn kvenna. Sú eina kona, sem á sæti hér á þingi, lét það í ljós í n., að hún hefði haft í huga að ganga í menntaskóla Rvíkur, en yfirvöldin meinuðu henni það, af því að hún var kona. En nú er skólunum ekki lengur lokað fyrir konum, nema þá að um sé að ræða sérskóla, sem lúta að sérstökum störfum karlmanna. Því var kvennaskólanum á Blönduósi breytt í hússtjórnarskóla. Þörfin á þessu var svo mikil, bæði á Blönduósi og Laugum, að árlega er vísað frá um 50 konum, sem vilja komast í skólana. Sýnir þetta, að hérlendar konur kunna að meta hússtjórnarskólana. Við ættum að læra af Húnvetningum í þessu efni. Fyrsta sporið til að greiða fyrir sérmenntun kvenna er að breyta kvennaskólanum hér í hússtjórnarskóla. Mætti byrja á að breyta honum svo, með litlum tilkostnaði, að 50-60 stúlkur gætu stundað þar hússtjórnarnám. Þessa leið þyrfti að rannsaka.