Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Kristjánsson Þessi brtt., á þgskj. 70, er fram komin fyrir þá sök, að jeg lít svo á, að lögin um lokunartíma sölubúða sjeu ekki sett til þess að baka vissum mönnum atvinnuhnekki, heldur til hins, að gera það mögulegt í kaupstöðum, þar sem stór meiri hluti kaupmanna kemur sjer saman um einhvern tiltekinn lokunartíma, að því fáist framgengt með samþyktum, enda þótt einn eða fleiri sjervitringar vildu skerast úr leik og halda opnu fram á nætur. Til þessa hygg jeg að lögin sjeu, að örlítill minni hluti geti ekki þvingað stóran meiri hl. eftir vild sinni. Nú er svo ástatt hjer í Reykjavík, að samþykt hefir verið sett um þetta efni, og er í henni öllum gert að skyldu að loka búðum sínum kl. 7 að kvöldi. En nú hefir það komið í ljós, að nokkrar verslanir hjer, þær sem versla aðallega með tóbak og sælgæti, eru óánægðar með ákvæði þetta, sem gekk í gegn hjá bæjarstjórninni með að eins 1 atkvæðis meiri hluta. Enda liggur það í augum uppi, að ákvæði þetta er óhagkvæmt fyrir verslanir þessar, sem aðallega versla síðari hluta dags, þegar fólk er hætt störfum sínum. Hefir þeim því verið haldið opnum til kl. 10 - 11, og mun það regla í flestum löndum, að slík verslun eigi sjer stað að kvöldinu, er menn ljetta sjer upp eftir hita og þunga dagsins. Annað er það líka, sem gerir það, að full ástæða er til að koma inn í lögin þessu undantekningarákvæði, það, að ef svo færi, að þessi sami lokunartími yrði ákveðinn fyrir allar verslanir, þá mundi salan á vörum þessum flytjast til; menn yrðu sviftir atvinnu sinni og salan færðist yfir í kaffihúsin. En nú virðist þar áskipað og engu á bætandi, og mun gróði þeirra vera sæmilegur. Það væri því rangsleitni að svifta þessa menn gróðanum og leggja hann í annara hendur. Það hefir verið notað sem ástæða fyrir ákvæðinu um sama lokunartíma alstaðar, að það væri gert til þess að tryggja verslunarþjónunum, að þeim yrði ekki misboðið með óhæfilega löngum starfstíma. En nú er því þannig háttað, að starfstíma þeirra, sem við slíkar verslanir eru, er venjulega tvískift, og starfa þeir því ekki nema 5-6 tíma á dag. Þeir verslunarmenn hafa því jafnvel meira frjálsræði en aðrir verslunarmenn. Nú hefir verslunarmannafjelagið hjer tjáð sig fylgjandi því, að undantekning verði gerð með þessar verslanir, og kaupmannafjelagið hefir ekki heldur fundið neina ástæðu á móti því, að annar lokunartími yrði ákveðinn fyrir þær. Það getur ekki heldur að neinu leyti komið öðrum verslunum að baga, þar sem um aðrar vörutegundir er að ræða. Og þegar nú verslunarmannafjelagið og kaupmannafjelagið eru þessu ákvæði fylgjandi, þá get jeg ekki sjeð, að það sje rjett af háttv. þingi að setja sig á móti því. Jeg treysti því þess vegna, að þessi háttv. deild samþykki ákvæði þetta, sem ekki er neinum til baga, en stórum flokki manna til bóta, þar sem atvinna þeirra mundi eyðileggjast, ef það næði ekki fram að ganga. Frá sjónarmiði Reykjavíkur er ekki hægt að álíta annað en að bæjarstjórnin mundi verða hlynt þessu ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir, að verslanir þessar greiði talsverðan skatt í bæjarsjóð fyrir undanþáguna. Og til tryggingar því, að sá skattur verði hæfilegur, er ætlast til, að stjórnarráðið ákveði hann fyrir eitt ár í senn. Svo að hvernig sem á er litið, held jeg, að brtt. þessi sje til bóta og frumvarpið muni þá fyrst að fullu gagni koma, ef hún verður samþykt.

Halldór Steinsson Jeg vissi ekki af því, að brtt. á þgskj. 85 var á leiðinni, og er því minni ástæða fyrir mig að taka til máls eftir að hún er fram komin. Mál þetta þótti svo sjálfsagt við 1. umr., að ekki þótti þörf á að vísa því til nefndar. Í lögunum um þetta efni frá síðasta þingi var sú glompa, að sektarákvæði voru engin. En nú lítur út fyrir, að háttv. flutnm. þessa frv. (M. Ó.) hafi viljað bæta fyrir það, svo að um munaði. Jeg lít svo á, að lágmark sektanna sje alt of hátt. Minna má nú gagn gera en að sekta hvern smásala um 100 kr. minst, þótt honum verði það á að halda búð sinni opinni 5 eða 10 mínútur fram yfir ákveðinn lokunartíma. Tildrög þess geta líka oft verið óviðráðanleg. T. d. ef búðin er full af viðskiftamönnum og verið er að afgreiða þá, þá getur það verið ógerningur að reka þá út óafgreidda. Jeg hefði því helst kosið, að frv yrði sett í nefnd, til þess að athuga betur sektarákvæðið og færa niður lágmarkið frá því sem er í frv. Að vísu á jeg hægra með að sætta mig við brtt.háttv.þm. Vestm. (K. E.), þar sem að eins hámarkið er ákveðið, en ekki lágmarkið, því að ekki ætti dómurum að vera það neitt vorkunnarmál að ákveða sektirnar eftir brotunum. Brtt. háttv.þm. Ak. (M. K.) get jeg ekki aðhylst. Jeg vona, að hann álíti það samt ekki niðurrifssýki hjá mjer, þótt jeg sje á móti henni. Jeg get ekki sjeð, að nein ástæða sje til undantekningar með sælgætis- og tóbaksverslanir. Því verður ekki neitað, að það eru óþörfustu verslanirnar, og þótt einhverjum hafi orðið það á að gleyma viðskiftum sínum þar, þá er honum ekki vandara um en fátæklingnum, sem kann að hafa gleymt að kaupa sjer matvöru áður en lokað er. Þetta mundi líka raska aðalgrundvelli laganna, sem er sá, að starfstími verslunarmanna verði ákveðinn hinn sami fyrir þá alla, og ef undantekning er gerð um nokkra, þá er hætt við, að fleiri vilji fylgja á eftir. Gjaldið met jeg einkis, því að það mundi koma niður á kaupendum sem verðhækkun. Það yrði því nokkurskonar tóbakstollur, sem að rjettu lagi ætti að renna í landssjóð, en ekki bæjarsjóð. Jeg get ekki sjeð, að þeir, sem þessa verslun reka, yrðu fyrir neinum atvinnuhnekki, því að ef þeir lytu sömu lögum og aðrir, mundu menn venjast á það að eiga viðskifti sín þar á öðrum tíma dagsins og ekki draga þau frekar en viðskifti sín við aðrar verslanir.

Magnús Torfason; Þessi brtt.hv.þm. Ak. (M. K.) breytir að nokkru leyti þeirri reglu, sem fylgt er í 1. gr. laga nr. 79, 14. nóv. 1917, um það, hverjir það eru, sem ráða skuli lokunartíma sölubúða. Í 1. gr. þeirra laga er sagt, að bæjarstjórn geri samþyktir um það, og í 3. gr. er sagt, að stjórnarráðið staðfesti þær samþyktir. Með öðrum orðum, bæjarstjórnir og stjórnarráð hafa vald til að gera það í sameiningu. En þessi brtt. fer fram á, að stjórnarráðið eitt út af fyrir sig skuli ákveða, hve mikið gjaldið skuli vera fyrir undanþáguna fyrir hvert ár í senn. Þetta atriði er því tekið undan valdi og afskiftum bæjarstjórnar. En jeg get ekki sjeð, að nein ástæða sje til þess að útiloka það, að bæjarstjórn hafi frumkvæði um það, hvað gjaldið skuli vera hátt. Og ef sama á að gilda um þetta gjald og um lögin sjálf, þá ætti það að vera ákveðið af stjórnarráðinu eftir tillögum bæjarstjórnar, svo að girt væri fyrir, að það væri ákveðið þvert ofan í vilja hennar. En þessu mætti bjarga með því að setja ákvæði um það inn í brtt. Það er enn fremur athugavert við þetta gjaldákvæði, að eftir brtt. á þgskj. 70 er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en að stjórnarráðið ákveði gjaldið fyrir alla kaupstaði landsins, og þá jafnt fyrir alla. Það liggur í augum uppi, að full ástæða er til að hafa gjaldið annað hjer í Reykjavík en í kaupstöðum úti um land. Enn fremur er í sjálfum lögunum ekki gert ráð fyrir öðru en að sami lokunartími verði ákveðinn fyrir allar verslanir og sami tími á öllum dögum ársins. Það er að vísu ekki útilokað, að hafa megi önnur ákvæði um það, en það er að minsta kosti mjög mikið efamál. Jeg tel því rjettast, að háttv. flutnm. brtt. á þgskj. 70 (M. K.) láti hana bíða til 3. umr., eða að málið verði sett í nefnd og þessari umræðu frestað.

Magnús Kristjánsson Það var hyggilegt af háttv.þm. Snæf. (H. St.), að taka það fram, að það væri ekki af niðurrifssýki, að hann er á móti brtt. minni. Jeg sje ekki betur en að með sanni megi segja, að hjer ráði rík tilhneiging til þess að varna framgangi hvers sem er, þótt til bóta horfi. Aðalástæðurnar fyrir mótbárum hans hljóta annaðhvort að stafa af misskilningi eða því, að hann hefir alls ekki hlustað á orð mín. Aðalástæða hans er sú, að starfsfólkinu muni verða misboðið. En jeg þykist hafa tekið það nógu skýrt fram áðan, að einmitt starfsfólk þessara verslana hefir styttri vinnutíma en annað verslunarfólk. Sú mótbára fellur því um sjálfa sig. En hitt, að það sje enginn atvinnuhnekkir að útiloka verslanir þessar frá því að starfa á allra hentugasta tíma sínum, það nær engri átt. Salan mundi þar að auki færast yfir á aðra staði, sem alls ekki hafa neinn rjett til hennar. Af því mundi leiða, að þær verslanir mundu enga tilraun gera til vöruvöndunar á þessum vörutegundum, heldur „fúska“ með þær, til óþæginda fyrir fyrri viðskiftamenn sína og sömuleiðis þá, sem færu að eiga viðskifti við þær með þessar vörutegundir. Rök háttv.þm. Snæf. (H. St.) eru því ekki mikils virði. Þá er háttv.þm. Ísaf. (M. T,) Honum finst með brtt. minni vera kipt fótunum undan grundvelli þeim, sem lögin byggjast á. Jeg er ekki löglærður og verð því að tala gætilega. En þó verð jeg að segja það, að hann legst alldjúpt, ef hann finnur það, að grundvellinum sje raskað. Þar sem til þess er ætlast, að stjórnarráðið ákveði gjaldið, þá er líka til þess ætlast, að bæjarstjórnin láti í ljós álit sitt um það, hversu hátt gjaldið skuli vera. En samþyktin gengur fyrst í gildi þegar fengið er samþykki stjórnarráðsins. Stjórnin hefir því æðsta valdið, bæði eftir lögunum og brtt, og vald hennar eykst ekkert þótt brtt. sje samþ. En hitt er óskiljanlegt, að stjórnarráðið setji ákvæði fyrir alla kaupstaði einu, því að það liggur í augum uppi, að það getur ekki sett nein ákvæði fyr en samþykt er fengin, frá hverri bæjarstjórn fyrir sig, og getur því ekki komið til mála, að stjórnarráðið grípi fram fyrir hendur bæjarstjórnanna í þessu atriði. Jeg get ekki sjeð annað en að þær ástæður, sem fram hafa verið færðar gegn brtt. mínum, sjéu svo lítilvægar, að þær eigi ekki að geta tafið málið. Jeg álít algerlega óþarft, að málið fari í nefnd, en skal samt ekki berjast á móti því, ef það gæti orðið fremur til þess, að málið næði fram að ganga. Það hefir einmitt komið til orða, að þingið stæði ekki lengi úr þessu, og ættu menn því ekki að tefja málin nema sem minst. Jeg álít svo nægilegar umræður orðnar um ekki stærri mál en þetta er, og býst ekki við að taka oftar til máls um það að þessu sinni.

Magnús Torfason Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á því, að málinu sje vísað til allsherjarnefndar og umræðunni frestað.