Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þingflokksformenn og forseti hafa sammælst um að þingfundur geti staðið lengur í kvöld en gert er ráð fyrir í þingsköpum til að unnt verði að ljúka þeim fyrirspurnum sem liggja fyrir á dagskránni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til að ræða við hæstv. forsætisráðherra um yfirstjórn vísinda og háskólamála. Sem kunnugt er er það hæstv. forsætisráðherra sem fer með yfirstjórn vísindamála í landinu sem formaður Vísinda- og tækniráðs. Nýlega hefur Vísinda- og tækniráð kynnt nýja stefnu til nýs tíma og kynnt úttekt á íslenska vísinda- og nýsköpunarkerfinu. Segja má að þar séu uppi sömu atriði sem hafa verið uppi nokkuð lengi, árum saman og jafnvel lengur, þ.e. kallað er eftir einföldun á kerfinu, kallað eftir því að stofnanir vinni ýmist betur saman eða í meira samræmi, að fjárveitingar séu veittar til færri liða með gagnsærri hætti og fleira slíkt. Það kemur fram í úttektarskýrslu sem erlendir sérfræðingar gerðu að mjög mikilvægt sé í raun og veru að ná fram slíkum breytingum og virkja fólk á öllum sviðum með í þeim. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, sem leiðir þessa vinnu, hvernig hann sér fyrir sér að hægt sé að framfylgja stefnu um einföldun stofnanakerfis þannig að rannsókna- og vísindakerfið verði heildstæðara og hvort stefnt sé að lagabreytingum í því skyni. Það hafa verið kynntar hugmyndir um eina rammalöggjöf um allar rannsóknastofnanir. Einnig hafa verið kynntar hugmyndir um fækkun sjóða, ekki síst atvinnuvegamegin. Þar hafa verið ráðagerðir uppi um að fækka sjóðum og hafa ekki sérsjóði til að mynda á sviði sjávarútvegs og landbúnaðar heldur sameina þá. Þetta hefur að einhverju leyti verið gert rannsóknamegin. Rannsóknasjóður og Rannsóknarnámssjóður voru til dæmis sameinaðir á síðasta kjörtímabili. En ég get sagt það að þó að ég hafi verið þá í ríkisstjórn hafa þessar breytingar að mörgu leyti tekið allt of langan tíma, ef við viljum ná þeim fram. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sér fyrir sér að þessari stefnu verði framfylgt. Síðan langaði mig til að nefna þá hugmynd sem fleygt hefur verið hér, ekki af mér heldur af hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, formanni Bjartrar framtíðar, um að það sé mikilvægt að virkja alla stjórnmálaflokka með til stefnumótunar á sviði vísinda- og tæknimála. Ég hjó eftir því í skýrslu hinna erlendu sérfræðinga að þar var sérstaklega rætt um að það þyrfti aukið pólitískt afl í þessa stefnumótun og aukna umræðu í þinginu um hvert ætti að stefna. Þar er í raun og veru fyrst og fremst verið að leggja til að setja aukinn þunga í hina pólitísku umræðu um vísinda- og tæknimál. Því hefur stundum verið fleygt að rétt væri að efna til slíks aukins samráðs, jafnvel að breyta skipan Vísinda- og tækniráðs. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra opinnar spurningar um það hvernig hann sér fyrir sér að megi efla samráð á pólitísku sviði um þessi mál.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurn um mikilvægt mál. Núverandi ríkisstjórn hefur sýnt að hún styður í verki, ekki bara í orðum, vísinda- og nýsköpunarstarf á Íslandi. Eins og kunnugt er sitja í Vísinda- og tækniráði alls sex ráðherrar ríkisstjórnarinnar ásamt völdum hópi fulltrúa vísinda- og háskólamanna, atvinnulífs og hagsmunaaðila á vinnumarkaði. Þetta fyrirkomulag er að finnskri fyrirmynd og var sett á laggirnar fyrir rúmum tíu árum og það í þverpólitískri sátt. Þar eru lagðar línur um skipan málaflokksins næstu árin að undangenginni samræðu í báðum starfsnefndum ráðsins, vísindanefnd og tækninefnd. Í vor var samþykkt, í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, metnaðarfull aðgerðaáætlun, sem er útfærsla á nýsamþykktri stefnu ráðsins til ársins 2016. Þar er tilgreind 21 aðgerð sem á að hrinda í framkvæmd á næstu missirum, skilgreindir ábyrgðaraðilar að hverri um sig og tiltekið það fjármagn sem hver og ein aðgerð þarf. Þess má geta að í fyrsta skipti í sögu ráðsins er stefna ráðsins sett fram í formi aðgerðaáætlunar af þessu tagi, sem er vinnulag sem þessi ríkisstjórn mun beita sér fyrir að verði áfram, sem sagt aðgerðir en ekki bara orð. Ríkisstjórnin hefur samþykkt áætlun um 2,8 milljarða kr. framlag á næstu tveimur árum til að efla samkeppnissjóði, bæta hagtölugerð um vísinda- og nýsköpunarmál og söfnun upplýsinga um árangur af vísinda- og nýsköpunarstarfi í miðlægt upplýsingakerfi. Gert er ráð fyrir að framlag atvinnulífsins til vísinda- og nýsköpunarmála aukist á sama tíma um 5 milljarða kr. með ýmsum ráðstöfunum, betri nýtingu á þeim skattahvötum sem fyrir eru í kerfinu og ýmsum kerfisþáttum sem eru nú til skoðunar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Með öðrum orðum: Ríkisstjórnin ætlar með aðgerðum sínum að koma eftirfarandi til leiðar, sem lýtur að fyrirspurn hv. þingmanns: Að fjárfesting í vísindum og nýsköpun aukist um allt að 8 milljarða kr. á árunum 2015–2016, að fjárfesting atvinnulífs aukist um 5 milljarða, meðal annars með tilkomu skattalegra hvata, að opinber fjárfesting hækki um 2,8 milljarða, sem renni að mestu leyti gegnum samkeppnissjóði, markvissar aðgerðir leiði til eflingar raun- og tæknigreinanáms, doktorsnáms og aukinnar nýliðunar í vísindum og nýsköpun til að svara örum breytingum í samfélagi og atvinnulífi. Ein af fjórum lykilaðgerðum í aðgerðaáætluninni er einmitt aðgerð sem varðar einföldun á stofnanakerfi rannsóknarstofnana. Í verkefnisáætlun um þessa aðgerð, sem unnin hefur verið í forsætisráðuneytinu, er gert ráð fyrir að skipaður verði verkefnishópur sem vinni stöðumatsskýrslu um rannsóknarstofnanir á grundvelli hennar. Í skýrslunni skuli fjallað um þá aðila sem lög um rannsóknarstofnanir mundu ná yfir og fjallað um mögulega sameiningu viðfangsefna sem nú eru unnin á fleiri en einni stofnun eða eru eðlislík. Gera skal grein fyrir þeim valkostum sem fyrir hendi eru, fjalla um áhrif af þeim og færa rök fyrir þeirri leið sem mælt er með. Í skýrslunni skal vera samantekt um kröfur sem gerðar eru til viðlíka stofnana í nágrannalöndunum. Í ljósi þess að nú er að störfum verkefnisstjórn um stofnanakerfi ríkisins, sem hefur það hlutverk að skoða stofnanakerfi ríkisins í heild, hefur forsætisráðuneytið ákveðið að óska liðsinnis þeirrar verkefnisstjórnar varðandi skipulag rannsóknarstofnana sérstaklega og lagalega umgjörð, meðal annars hvort tilefni er til að setja sérstaka rammalöggjöf um rannsóknarstofnanir eins og hv. þingmaður spurði sérstaklega um áðan. Ákvarðanir um lagabreytingar verða teknar þegar niðurstöður þeirrar vinnu liggja fyrir. Varðandi seinni hluta spurningarinnar um samvinnu stjórnmálahreyfinga á sviði vísindamála má nefna að í skýrslu um jafningjamat á rannsóknum, sem kom út í september sl., lýtur ein ábendingin að því að lyfta umfjöllun um vísindamál inn á Alþingi og gera þann málaflokk sýnilegri. Meginskilaboð skýrslunnar eru þó að allir í kerfinu, einstaka vísindamenn, háskólar og stofnanir, taki sig á, eins og það er orðað, og vinni betur saman og geri vísindastörf sín sýnileg í samfélaginu. Samvinna þessara aðila er mikilvægust en það er líka, eins og ég gat um, æskilegt að umræða um hana birtist í auknum mæli hér á þinginu. Það er hægt með sérstakri umræðu um vísindamál í nefndum Alþingis, t.d. í allsherjar- og menntamálanefnd eða í annarri umræðu hér á þingi. Vísinda- og nýsköpunarmál eru meðal megináherslumála ríkisstjórnarinnar og eins og hef rakið er ríkisstjórnin með aðgerðaáætlun sinni að koma fram 

Forseti. Hún er sannarlega merkileg þessi aðgerðaáætlun sem kom út frá Vísinda- og tækniráði í júní sl. Ég hef sannast að segja undrað mig svolítið á því að ríkisstjórnin hafi ekki veifað henni meira. Ég er svolítið hrædd um að það sé kannski út af því að undirstöðurnar séu enn þá svolítið lausar í sér og menn viti ekki alveg hvernig þeir ætla að framkvæma þetta allt saman. Það kemur til dæmis fram að á árinu 2016 eigi Háskóli Íslands að vera á pari við meðaltal í OECD-löndunum. Ég held að það þýði að þá þurfi 6 milljarða til að auka háskólanám. Það þarf að sameina háskólana svo að þeir skili sér betur. Ég spyr: Er unnið að þessu? Ég held að þetta séu mjög fínar tillögur og þær koma reyndar allar fram í þessari skýrslu sem hæstv. ráðherra segir að birst hafi í september. Hún var nefnilega birt þeim sem með áttu að höndla, ef svo má að orði komast, í apríl, og sem betur fer var unnið vel upp úr henni og ber að fagna því. En það er náttúrlega höfuðatriði 

Virðulegi forseti. Aðgerðir en ekki orð, við getum alveg tekið undir það, og það var líka fjöldinn allur af aðgerðum framkvæmdur á síðasta kjörtímabili. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra var eitthvað að vitna til þess að skortur hefði verið á því en nefni bara hið samræmda gæðakerfi, alþjóðlegt gæðaráð, breytingar á skattumhverfi vísinda- og nýsköpunarfyrirtækja og stóraukið samstarf háskóla. En að sjálfsögðu er þetta eitthvað sem þarf að vera í stöðugu ferli. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra í fyrsta lagi um umræðu á hinum pólitíska vettvangi. Það er rétt að fyrirkomulagi Vísinda- og tækniráðs var komið á í þverpólitískri sátt, en það eru alveg skýr skilaboð hér, í þessari úttekt hinna erlendu sérfræðinga - þrjú lykilskilaboð og ein af þeim eru að það þurfi aukna skuldbindingu, getum við sagt, aukinn áhuga stjórnmálanna á þessum málaflokki. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvernig hæstv. forsætisráðherra sér þetta fyrir sér. Hann veltir því hér upp að hugsanlega mætti hafa sérstakar umræður eða eitthvað slíkt. Ég þykist vita að það liggi inni beiðni um eina slíka. Hefði ekki verið rétt til að mynda að koma hér bara og gera Alþingi grein fyrir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar og efna þannig til umræðu þannig að við gætum tekið þátt í henni og lyft henni dálítið á hinu pólitíska sviði, því að þetta eru ein af lykilskilaboðum? Númer tvö er síðan að kalla á alla aðila í kerfinu til samráðs. Og þá kem ég að hinni spurningunni, sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að fyrir hans seinna svar. Hann nefndi að hér hefði verið sett ein rammalöggjöf um rannsóknastofnanir og hugsanlegar sameiningar væru hjá verkefnisstjórn sem væri að skoða heildarstofnanakerfi ríkisins. Nú er búið að vinna talsvert starf hvað varðar rannsóknastofnanirnar. Ég spyr: Mun það ekki bara tefja málið að setja þetta inn í heildarstofnanastrúktúrinn? Og mig langar að spyrja: Hvenær eiga niðurstöður þess hóps að liggja fyrir, því að hæstv. ráðherra sagði, ef ég heyrði rétt, að þá yrðu skoðaðar breytingar á löggjöf? Það væri því upplýsandi fyrir okkur að vita nákvæmlega hvernig tímaáætlunin er í þessu.

Virðulegur forseti. Í ljósi þess að verið er að gera þessa heildarúttekt teldi ég óæskilegt að setja hana ekki í samhengi við það sem menn eru að skoða varðandi rannsókna- og vísindastarf og hugsanlega rammalöggjöf þar um. Það á ekki að þurfa að tefja vinnu eða mat á því hvort ástæða sé til að fara í lagabreytingar verulega. Þvert á móti eru allar líkur á því að slíkar hugsanlegar lagabreytingar væru betur til þess fallnar að ná markmiðum sínum ef þær eru í samhengi við aðra vinnu sem verið er að vinna af hálfu ríkisins varðandi stofnanakerfi þess. Þessari vinnu lýkur vonandi á næstu missirum en nákvæm dagsetning liggur ekki fyrir. En ég ítreka að þetta á ekki að þurfa að valda miklum töfum varðandi hugsanlegar lagabreytingar, enda hefði alltaf þurft að undirbúa slíkar breytingar með hliðsjón af því hvernig kerfið virkar í heild. Hvað varðar hugmynd hv. þingmanns um að það hefði verið æskilegt, og væri jafnvel enn, að gera grein fyrir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar hér í þinginu til að efna til umræðu um hana hér, og þar með lyfta þessum málaflokki og umræðu um hann, þá finnst mér það bara prýðishugmynd. Ég hefði gaman af því að taka þátt í slíkri umræðu.

Virðulegur forseti. Við Íslendingar getum litið yfir hagsögu okkar sem einkennist af miklum sveiflum í efnahagslífinu sem auðvitað hafa áhrif á gengi gjaldmiðilsins okkar, þar af leiðandi höfum við miklar sveiflur í verðbólgu og þekkjum það. Verðtrygging lána og launa kom jafnframt til á sama tíma til að bregðast við þessu. Með falli íslensku bankanna og hruni gjaldmiðilsins hafði það náttúrlega gríðarlega áhrif á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána og námslána heimilanna sem og auðvitað alla aðra verðtryggða þætti eins og leigu og slíkt. Seðlabankinn hefur í riti sínu um fjármálastöðugleika bent á að áhættan af erlendri skuldabyrði sé þó nokkur varðandi mögulegar gengissveiflur og hæstv. fjármálaráðherra hefur sjálfur bent á að það sé erfitt við afnám hafta að segja nákvæmlega fyrir um hver viðbrögð fjárfesta og almennings verði. Það kemur jafnframt fram í ritinu um fjármálastöðugleika að munurinn á aflandsgengi og gengi Seðlabankans er um 17% þrátt fyrir að gengið hafi styrkst um 20% á síðastliðnum 12 mánuðum vegna uppsöfnunar á gjaldeyrisforða og tiltölulega hás vaxtastigs hér í landi. Því má ætla að ef greiðslubyrðin af erlendum skuldbindingum þyngist frekar eða ef til afnáms hafta komi, sem við skulum nú vona að það geri, muni það hafa áhrif til hækkunar á verðtryggð lán heimilanna. Þess vegna hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra um mótvægisaðgerðir vegna hugsanlegs gengisfalls íslensku krónunnar og hvort verið sé að undirbúa það í fyrsta lagi vegna losunar fjármagnshafta og í öðru lagi vegna þungrar greiðslubyrði erlendra skuldbindinga þjóðarbúsins.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það skiptir verulega miklu máli að stjórnvöld gæti á hverjum tíma að því sem þau geta gert til að lágmarka sveiflur í gengi gjaldmiðilsins. En stundum er það nú svo að við það verður ekki ráðið ef hagsveiflur eiga sér stað, einhverjar breytingar í ytra umhverfinu hjá viðskiptalöndum okkar eða hér innan lands, og þá breytist gengi gjaldmiðilsins bara í samræmi við það og endurspeglar þennan nýja veruleika. Hér er spurt hvort fram fari undirbúningur af hálfu ráðherra á mótvægisaðgerðum til að koma í veg fyrir höfuðstólslækkun verðtryggðra lána eða önnur slík áhrif vegna losunar fjármagnshafta. Því er til að svara að í sjálfu sér gengur vinnan um losun fjármagnshaftanna að verulegu leyti út á það að lágmarka áhrif á gengi íslensku krónunnar við losun haftanna. Ég lít þannig á þetta verkefni að á árinu 2008 og 2009 hafi aðlögunin að langmestu leyti komið fram. Það er árið þegar Kauphöllin þurrkaðist út. Það er árið þegar lífeyrissjóðirnir afskrifuðu 80% af skuldabréfum á innlend fyrirtæki. Þetta eru árin sem verðtryggðu lánin hækkuðu hjá heimilunum og við höfum verið að ræða æ síðan hvernig eigi að bregðast við því. Þetta eru árin þegar atvinnuleysi rauk upp og þetta eru árin þegar eignaverð í landinu lækkaði, kaupmáttur dróst saman. Þetta eru árin sem aðlögunin að hinum nýja veruleika átti sér stað; raungengi íslensku krónunnar lækkaði mjög verulega. Þess vegna segjum við: Núna þegar við stígum skref til þess að létta höftunum af efnahagslífinu er gríðarlega mikilvægt að við gerum það með þeim hætti að það verði ekki þörf fyrir nýja aðlögun, að það þurfi ekki aftur að fara í kollsteypur með fyrirtækjarekstur eða rekstur heimilanna í landinu. Það er algjört grundvallaratriði. Af þeim sökum hefur vinnan að langmestu leyti gengið út á einmitt það sem hér er spurt um, að stíga þannig fram að áhrifin verði lágmörkuð fyrir verðbólgu og gengisbreytingar. Væntanlega er það nú þannig að við munum aldrei geta séð fyrir alla mannlega hegðun eftir að höftum er aflétt. Þessu til viðbótar gæti ég líka nefnt að við höfum svo sem á undanförnum árum verið að styrkja ramma opinberra fjármála sem hnígur í þessa sömu átt. Ég nefni hér stofnun fjármálastöðugleikaráðs. Ég nefni frumvarp til laga um opinber fjármál. Ég nefni þjóðhagsvarúðartæki sem rætt hefur verið um í skýrslu Seðlabankans og önnur slík úrræði sem við trúum að til lengri tíma komi til með að draga úr sveiflum í hagkerfinu og eru til þess fallin að draga fyrr fram á sjónarsviðið hættumerki sem eru að nálgast okkur á efnahagssviðinu. Hvað varðar þunga greiðslubyrði erlendra skuldbindinga þjóðarbúsins er það einn lykilþáttur málsins. Við þekkjum til dæmis hinar miklu skuldbindingar Landsbankans til skamms tíma. Þær eru einn þátturinn. Fyrirtæki önnur hafa líka verið að lengja í lánum. Það skiptir máli fyrir heildarsýnina á þetta verkefni vegna þess að íslenska þjóðríkið er ekki í neinum eiginlegum skuldavanda, þ.e. gjaldeyrishöftin eru ekki til komin vegna mikils skuldavanda þjóðarbúsins, þetta er greiðslujafnaðarvandi. Þess vegna hefur þurft að leggja áherslu á lengingu ákveðinna lána, en eins hefur líka frá upphafi legið fyrir að til þyrftu að koma afskriftir krafna á slitabúin ella væri hætta á greiðslufalli við afnám haftanna. Við höfum síðan á þessu ári náð að endurfjármagna hluta skulda ríkisins á betri kjörum, sem er skref í rétta átt. Ég trúi því einnig að þegar við stígum stór skref við losun haftanna þá muni kjör okkar, hvort sem er hið opinbera eða á einkamarkaði, fara að batna sem mun enn 

Herra forseti. Mér heyrist að það verði engar mótvægisaðgerðir, ekki hafi verið hugsaðar neinar eiginlegar mótvægisaðgerðir heldur eigi að reyna að byggja þetta inn í heildaraðgerðina. Við afnám hafta verði sem minnst lækkun á genginu í þeirri heildstæðu aðgerð, ef ég skil það rétt. Hæstv. ráðherra nefndi líka að skuldastaða ríkissjóðs væri ekki svo slæm, þetta væri í raun ekki skuldavandi heldur greiðslujöfnunarvandi og þá náttúrlega í erlendum gjaldmiðli. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig þetta lítur allt saman út með tilliti til þess að á næsta ári mun falla dómur í Hæstarétti í máli sem Hagsmunasamtök heimilanna reka gegn Íbúðalánasjóði. Þar er útfærsla verðtryggðra neytendalána mögulega ólögleg og ef farið er að kröfu sækjanda geta 100, 200 milljarðar, ég veit ekki nákvæmlega hversu mikið, mögulega skollið á Íbúðalánasjóði. Þá erum við bara að tala um Íbúðalánasjóð. Sjóðurinn hefur 13 milljarða í eigið fé 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra á hrós skilið fyrir það hversu málefnalega hann svarar yfirleitt erfiðum spurningum. Þar ferst honum öðruvísi en hæstv. forsætisráðherra sem einatt svarar skætingi. Það er við ramman reip að draga þar sem gjaldeyrishöftin eru og sá „reipur“ teygir sig til ólíklegustu túna. Ég tók eftir því að hæstv. forsætisráðherra sagði að Landsbankinn glímdi við erfiða skuldastöðu. Síðan sagði hann orðrétt: „Önnur fyrirtæki hafa líka verið að lengja í sínum lánum.“ En er það svo að Landsbankinn hafi verið að lengja í sínum lánum? Er það ekki einmitt togstreitan sem núna er innan ríkisstjórnarinnar, eða hvar sem hún er, um hvort það eigi að lengja í láninu. Það er einmitt út af því sem spurning hv. þingmanns er full tilefnis vegna þess að skýrslan sem hún vitnaði til um fjármálalegan stöðugleika segir bókstaflega að ef ekki verði lengt í láninu muni af því stafa gengisfall upp á 7–10%. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hver verða afdrif þess samnings sem gerður var um það ágæta bréf?

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp vegna þess að svar hæstv. ráðherra gerir ekkert til að skýra fyrir mér ítrekuð ummæli hans þess efnis að hafa þurfi hag heimila að leiðarljósi við afnám hafta. Það hlýtur að þurfa einhvers konar aðgerðaáætlun til þess að undanskilja heimilin neikvæðum áhrifum af haftaafléttingu. Ég hef áhyggjur af því hvernig hæstv. ráðherra kemur fram í þessu máli. Við verðum aftur og aftur vitni að því að hann er að reyna að slá sig til riddara á flokkspólitískum vettvangi, nú síðast um þessa helgi, með loforðum um afnám hafta og að skammt sé að bíða stórra tíðinda. Það er til staðar samráðsnefnd um afnám hafta og við höfum ekkert heyrt, ekki eitt orð, frá hæstv. ráðherra um hvað hann hyggist fyrir. Það er í hróplegu ósamræmi við það sem hann sagði sjálfur þegar hann var formaður Sjálfstæðisflokksins á síðasta kjörtímabili í stjórnarandstöðu og lagði áherslu á þverpólitískt samstarf um afnám hafta. Ef hæstv. ráðherra ætlar að leika þennan leik, að vera stöðugt að reyna að kaupa sér vinsældir í sínum eigin flokksranni út á óljós fyrirheit um afnám hafta og ræða ekki við stjórnarandstöðu um þessi mál, þá er hann 

Virðulegi forseti. Ég fæ helst skilið það svo út frá þessari umræðu að algjört afnám hafta geti varla verið í spilunum. Ef ekki eru í gangi mótvægisaðgerðir og ríkisstjórnin vill ekki tengja sig við annan gjaldmiðil og ýmislegt svoleiðis, þá sýnist mér eins og ríkisstjórnin sé einhvern veginn að undirbúa það að við verðum áfram í höftum; ekki jafn þröngum og við erum í núna vegna þess að kannski getum við losað bankana - vonandi kemur eitthvað í ljós með þetta Landsbankabréf, ríkisstjórnin þarf að fara að svara því hvernig fara eigi með það. Að það verði þannig að við verðum hér aflokað þjóðfélag þar sem sum fyrirtæki eru á gjaldeyrismarkaði og sumar stéttir fá greitt samkeppnishæf laun. Svo verðum við svona rest hér láglaunasvæði með 

Herra forseti. Það er mikilvægt að læra af sögunni. Í október 2008 voru sett neyðarlög hér á Alþingi og það hefur oft verið rætt af ýmsu tilefni eftir það að þar hafi ekki verið hugað að áhrifunum á verðtryggð lán heimilanna. Það er meðal annars þess vegna sem ég tel mikilvægt að hæstv. ráðherra hafi sérstakan fókus á því máli. Nú er verið að færa niður skuldir heimilanna í gríðarlegri millifærslu sem hefur fordæmisgildi. Við vitum hvaða áhrif það hafði á heimilin að takast á við þessar höfuðstólshækkanir. Það verður að vera tryggt að til staðar séu áætlanir um mótvægisaðgerðir svo við lendum ekki í svipuðu aftur. Það yrði kannski ekki af sömu stærðargráðu, en það yrði þungt högg fyrir mörg heimili, ekki síst á leigumarkaði sem fá ekki neinar bætur fyrir sinn skaða í aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Mér heyrist ráðherra ekki vera að undirbúa slíkar mótvægisaðgerðir. Ég tel að það þurfi mun meiri strúktúrbreytingar á íslensku efnahagslífi en lög um opinber fjármál rúma. Lög um opinber fjármál eru góðra gjalda verð, en þau ein og sér tryggja ekki íslenskt efnahagslíf gegn gríðarlegum sveiflum í gengi krónunnar ef við ætlum að búa í opnu markaðshagkerfi. Ég kalla eftir skýrari svörum frá ráðherra, öðrum en 

Herra forseti. Það hlýtur að vera meginatriðið að aðgerðin sem ráðist verður í til að losa höftin hafi innbyggt tillit til þess að fjöldi lána á Íslandi er verðtryggður. Aðgerðin sjálf getur verið ein risastór mótvægisaðgerð einmitt í þessum skilningi. Annars finnst mér óljóst hvort fyrirspyrjandi, málshefjandi, er að kalla eftir svari við því hvort við höfum á prjónunum einhver áform um að aftengja verðtrygginguna, eitthvað slíkt. Ég átta mig ekki á því hvað það er sem nákvæmlega er verið að spyrja út í. Ég lít þannig á að það sé meginatriði málsins að aðgerðin sé þannig sniðin að hún verji hagkerfið þegar hún kemur til framkvæmda. Hér kom hv. þm. Jón Þór Ólafsson og spurði út í áhrifin af kröfu á Íbúðalánasjóð. Ég get ekki svarað þeirri spurningu nákvæmlega, en það er ljóst að það yrði talsvert högg í íslenskum krónum á íslenska ríkið ef Íbúðalánasjóður lenti í verulegum vandræðum vegna þessa máls sem vísað var til. Ef lán sem sjóðurinn hefur veitt reynast ólögmæt þá er það bara augljóst að það yrði mikið högg fyrir sjóðinn og þar með ríkissjóð og ekki gott að spá nákvæmlega fyrir um áhrif á gengi krónunnar. Ég vakt athygli á því hér áðan að vandinn sem við stöndum frammi fyrir og er ástæða haftanna er greiðslujafnaðarvandi. Það er ekki undirliggjandi skuldavandi, en vissulega er skuldastaða ríkisins alvarleg. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spyr hvað eigi að gera við Landsbankabréfið. Það er bara í vinnslu. Annars vegar er verið að óska eftir, ekki satt, undanþágu fyrir endurnýjað skuldabréf og hins vegar undanþágu fyrir útgreiðslu 

Virðulegur forseti. Nokkuð er liðið frá því að fyrst var fjallað um sérstakar reglur um skráningu tjónabifreiða eða í kringum 1999. Farið var af stað með kerfi og fræðslu varðandi tjónabifreiðar, mat, endurskráningu og endurmat, en eðli málsins samkvæmt hefur margt breyst frá þeim tíma. Það er eðlilegt að huga að stöðunni í dag og hvort þörf sé á breytingum, hvort huga þurfi að mati, endurmati og skráningu í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til bifreiða árið 2014. Það er ljóst að efni í bílum sem og vinnuaðferðir hafa breyst. Ný efni eru í burðarvirki nýrra bíla sem ætti að kalla á aðrar og meiri kröfur nú en árið 1999 til þess búnaðar sem er á verkstæðum sem og þekkingar fagmanna. Í dag berast tilkynningar um tjónabifreiðar frá lögreglu, tollstjóra og tryggingafélagi til Umferðarstofu, sem væntanlega heyrir undir Samgöngustofu í dag. Mig langar að varpa fram þeirri spurningu og velta því upp hvort ekki sé rétt að koma á faggiltri skoðunarstöð á ökutækjasviði sem falið væri að skoða tjónabifreiðar og gefa faglegt álit en væri kostað af þeim sem þjónustunnar nytu. Það gæti að mínu mati falið í sér hlutleysi og komið í veg fyrir hagsmunatengsl. Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort í dag séu skýrar reglur og eftirlit með skráningu tjónabifreiða á uppboðum. Eru bílar á lokuðum uppboðum tjónamerktir? Ég held að svarið við þessari spurningu sé nei. Ég held að eftirlit varðandi niðurrifslása og hvernig þeir eru notaðir í tengslum við uppboð sé ekki fyrir hendi. Það stendur skýrt og skorinort um niðurrifslása, í 12. lið um breytingalása í reglum um skráningu ökutækja, að tryggingafélög geti óskað eftir niðurrifslás á ökutæki sem seld hafi verið til niðurrifs. Það eru hins vegar brögð að því að slíkir bílar séu viðgerðir í skúrum vítt og breitt um landið og það tengist jafnframt svartri atvinnustarfsemi sem heldur er ekki af hinu góða og kemur við samfélagið á annan hátt. Þess vegna legg ég fyrir hæstv. innanríkisráðherra þrjár spurningar. Fyrsta spurningin er: 1. Eru skýrar reglur og eftirlit með skráningu tjónabifreiða á opinberum uppboðum sem og lokuðum? 2. Hvaða menntunarkröfur eru gerðar til þeirra sem meta tjón bifreiða? 3. Eru settar fram og uppfærðar kröfur til verkstæða sem fengið hafa viðurkenningu til að vinna með tjónabifreiðar?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og tek undir með hv. þingmanni að margt í þessu umhverfi má án efa bæta og hárrétt líka sem kom fram hjá hv. þingmanni að ýmislegt hefur breyst. Ef ég vík að þeim spurningum sem bornar voru upp þá er því til að svara að hjá Samgöngustofu eru í gildi skráningarreglur ökutækja þar sem meðal annars er fjallað um skráningu tjónabifreiða. Þessar skráningarreglur eru byggðar á reglugerð um skráningu ökutækja nr. 751/2003. Þar kemur meðal annars fram að tilkynning um tjónabifreið, líkt og hv. þingmaður nefndi, skuli berast frá lögreglu, tollstjóra eða tryggingafélagi til Umferðarstofu, nú Samgöngustofu. Á grundvelli slíkrar tilkynningar skráir Samgöngustofa viðeigandi bifreið sem tjónabifreið í ökutækjaskrá og er eiganda bifreiðarinnar um leið send tilkynning um skráninguna. Reglur um skráningu tjónabifreiða eru því almennt nokkuð skýrar. Ég ítreka að það er á ábyrgð lögreglu, tollstjóra og tryggingafélaga að bifreið sem tilkynnt er sem slík sé það í raun og veru. Samgöngustofa hefur hins vegar enga aðkomu að opnum eða lokuðum uppboðum slíkra ökutækja, líkt og nefnt var áðan, og það er nokkuð sem þarf hugsanlega að huga að. Stofnunin sinnir því einungis hlutverki sínu sem skráningaraðili umræddra ökutækja. Sem svar við spurningu númer 2 þá eru ekki gerðar sérstakar menntunarkröfur til þeirra einstaklinga sem meta tjón bifreiða. Í því samhengi má hins vegar taka fram að í skráningarreglum Samgöngustofu er boðið upp á að tjónaskráningu sé breytt þegar gert hefur verið við bifreiðar. Til að slík breyting sé gerð þarf vottorð frá viðurkenndu réttingarverkstæði um viðgerð sem svo er staðfest með skoðun á skoðunarstofu. Viðurkenndum réttingarverkstæðum er því veitt heimild af Samgöngustofu til að gefa út vottorð um að gert hafi verið við tjónabifreið. Lista yfir viðurkennd verkstæði - og það eru þær kröfur sem gerðar eru til slíkra aðila - er að finna á vef stofnunarinnar. Verkstæðin eru viðurkennd af BSI á Íslandi, British Standard Institution, samkvæmt gæðastaðli Bílgreinasambandsins. Það eru þær kröfur sem gerðar eru til aðila sem að verkefninu koma. Í verklagsreglum Samgöngustofu er því að finna þær kröfur sem uppfylla þarf til að öðlast viðurkenningu til útgáfu slíkra vottorða. Í öllum tilfellum skal ábyrgðarmaður verkstæðis vera menntaður í bifvélavirkjun eða bifreiðasmíði og ber hann ábyrgð á mælingum og niðurstöðum. Í verklagsreglum er einnig að finna þær kröfur sem gerðar eru til mælinga og mælingaramma en kröfurnar eru uppfærðar eftir því sem ástæða þykir til. Ég tel að með þessu hafi ég svarað þeim þremur spurningum sem hv. þingmaður bar upp. Ég tek undir með henni að margt í þessu þyrfti hugsanlega að fara ítarlegar yfir. Oft lýtur þetta að ákveðnum hagsmunum þeirra sem eiga eða kaupa slíkar bifreiðar, eðlilega, en ég árétta einnig að margt hefur verið gert til góðs í þessu undanfarin ár og hefur batnað frá því sem fyrir var.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er rétt að spurningum var svarað en þó ekki að mínu mati að fullu vegna þess að ég get nefnt dæmi um bíla á uppboðum í júlí 2014 þar sem kemur í ljós að ökutæki hefur verið selt til niðurrifs. Þá er á því lás, þ.e. niðurrifslás. Hann hefur verið rofinn og ökutækið selt, við það gert og það sett aftur á markað. Það er í raun brot gegn þeim lögum sem hæstv. ráðherra vitnaði í. Það er þetta eftirlit sem mig langar að biðja hæstv. ráðherra um að skoða frekar í ráðuneyti sínu og fara yfir. Bifreiðar sem hafa verið metnar þannig að þær ættu að fara í niðurrif, en lásinn hefur verið rofinn, gert hefur verið við þær einhvers staðar og þær eru síðan seldar og fara aftur út á markað, eru ekki bara hættulegar þeim ökumanni sem ekur slíkri bifreið heldur öllum öðrum líka. Þess vegna langar mig að biðja hæstv. ráðherra að skoða þá hugmynd að setja á laggirnar faggilta skoðunarstofu á ökutækjasviði sem væri kostuð af þeim sem þjónustunnar nyti, sem jafnframt bæri að hafa slíkt eftirlit, svo við stöndum ekki uppi með að tjónabifreiðar til niðurrifs séu á götum samfélagsins, bílstjóra 

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir til fyrirspyrjanda og hv. þingmanns. Eins og ég nefndi í svari mínu áðan er margt í þessu sem hugsanlega má gera betur. Það sem hv. þingmaður nefnir er auðvitað brot á þeim reglum sem við fórum yfir. Ég skal sannarlega láta taka það til sérstakrar skoðunar í ráðuneytinu og upplýsa hv. þingmann um það.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um Húsavíkurflugvöll. Því miður þarf ég að leggja hana fram aftur. Ég lagði hana fram í fyrra og man eftir því hvað ráðherra sagði þá um það sem ég spurði um, en nú hef ég breytt spurningunni aðeins. Hún er í fyrsta lagi þessi: Stendur til að taka Húsavíkurflugvöll í Aðaldal inn í grunnflutningsnet samgönguáætlunar og semja til framtíðar við Isavia um rekstur hans? Í öðru lagi: Telur ráðherra koma til greina að leita samninga við sveitarfélagið Norðurþing um að taka yfir rekstur vallarins og leggja til hans fé sem dygði til rekstrar hans? Þetta er sett fram, virðulegi forseti, vegna þess að ég hef þá skoðun að miðað við erfiðleika ríkisins við að reka ýmsa flugvelli á landinu og standa sig í uppbyggingu þar komi fyllilega til greina að fela sveitarfélögum að taka reksturinn yfir, en auðvitað með því að fullnægjandi fjárveiting fylgi með. Ég nefni sem dæmi að í minni tíð sem samgönguráðherra var samið við litlu Þórshöfn á Langanesi um rekstur vallarins þar og við heyrum ekkert annað en að þar gangi vel. Virðulegi forseti. Til að fylgja eftir þessum spurningum er Húsavíkurflugvöllur í Aðaldal notaður núna til áætlunarflugs af Flugfélaginu Ernir sem flýgur margar ferðir á viku og er hann mikið notaður. Hins vegar gerist oft og gerðist nýlega í kjördæmaviku að fulltrúar Norðurþings, sveitarstjórnarmenn, ræddu við okkur þingmenn um völlinn og það að hann virtist ekki fá fastan samning inn í grunnflutningsnetið og að ekki virtist ganga að fá fjárveitingu frá ríkinu í gegnum samning við að koma upp og endurnýja aðflugsvita og fjarlægðarmæli; nokkuð sem ég átti samræður um við hæstv. innanríkisráðherra fyrir ári síðan og þá var talað um að það kostaði 60 milljónir og hún vonaðist til að það gengi eftir. Ég spyr því enn og aftur um aðflugsvitann og fjarlægðarmælinn sem eru mjög mikilvægir í þessari starfsemi svo að hægt sé að nota þá daga betur sem falla úr vegna þess að skyggni uppfyllir ekki lágmarkskröfur þegar enginn stefnuviti er og enginn aðflugsviti. Þetta er bagalegt og er auðvitað ekki gott fyrir rekstur. Þar að auki er komið á viðhaldslistann viðgerð og endurbætur á aðflugsljósum. Sveitarstjórnarmenn í Norðurþingi töluðu um við okkur þingmenn til að leggja áherslu á að Húsavíkurflugvöllur í Aðaldal fengi fastan sess í grunnflutningsneti samgönguáætlunar með sérþjónustusamningi milli ríkisins og Isavia. Það er fyrri spurning mín, virðulegi forseti. Eftir að reglubundið áætlunarflug hófst árið 2012 er völlurinn, eins og áður hefur komið fram, mikið notaður sem eykur auðvitað lífsgæði íbúa í Þingeyjarsýslu og tækifæri í ferðaþjónustu. Virðulegur forseti. Ég ætla að minna líka á að innan skamms, vonandi, verður gengið frá endanlegum samningum um uppbyggingu á Bakka, 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég geri mér alveg grein fyrir því og er vel meðvituð um það að staðan í innanlandsflugi, þróun þess og stórar ákvarðanir sem lúta að framtíðaráformum eru á nákvæmlega þessum tímapunkti nokkuð erfiðar og hafa verið snúnar á umliðnum missirum vegna þeirrar fjárhagsstöðu sem við stöndum frammi fyrir. Okkur greinir svo sem ekki á um það. Þess vegna er einnig hárrétt hjá hv. þingmanni að verið hafa ákveðnar tafir vegna aðgerða sem við hefðum þurft að fara í víða um land á flugvöllum því að það hefur verið erfitt að fjármagna grunnstarfsemi þessa mikilvæga nets okkar. Ég þakka líka hv. þingmanni fyrir það með hvaða hætti hann nálgast verkefnið. Ég veit að hann er, eins og ég, áhugasamur og reiðubúinn til þess að ræða aðra kosti hvað varðar skilvirkan rekstur flugvalla á landsbyggðinni en ekki bara hinar hefðbundnu leiðir, þar með talið með mögulegri rekstraraðkomu eða samstarfi annarra en ríkisins sjálfs. Fyrst er auðvitað að nefna það að Húsavíkurflugvöllur er í dag, eins og hv. þingmaður nefndi, nýttur sem áætlunarflugvöllur og því er eðlilegt að flugvöllurinn sé í grunnnetinu á meðan stundað er áætlunarflug um völlinn. Rekstur flugvallarins hefur verið með þeim hætti sem þingmaðurinn lýsti samkvæmt þjónustusamningi milli Isavia og innanríkisráðuneytisins. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns hvort komi til greina að leita samninga við Norðurþing um að taka yfir rekstur flugvallarins þá er stutta svarið við þeirri spurningu: Já. Það kemur vel til greina að ræða við sveitarfélagið eða aðra sem áhuga hafa á að koma að rekstri og jafnvel meiri uppbyggingu vallarins. Það á við um aðra flugvelli hér innan lands. Það kemur alveg til greina að nálgast þau verkefni með aðeins öðrum hætti en hefur verið gert. Lengra svarið við spurningunni er hins vegar: Við þurfum að tryggja í slíkum rekstri að annars konar fyrirkomulag verði að fylgja sömu ströngu skilyrði og við setjum nú og áfram sú krafa að menn uppfylli allar grundvallarkröfur um öryggi, varnir, viðhald o.s.frv. Það er auðvitað hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að slíkt yrði illa gert án aðkomu ríkisvaldsins, en hugsanlega gætum við náð einhvers konar samlegðaráhrifum af slíkum rekstri. Ég vildi líka árétta það sem þingmaðurinn spurði um varðandi aðflugsvitann og fjarlægðarmælana og annað sem þarf og þyrfti að vera búið að koma upp á þessu svæði. Líkt og ég nefndi á sínum tíma er það metið á nokkra tugi milljóna. Miðað við stöðuna sem verið hefur í innanlandsfluginu, þar sem við erum með í kringum 200 milljónir eða minna sem við þurfum einungis í rekstur vallanna, þá höfum við einfaldlega ekki náð með nægilega metnaðarfullum hætti að halda úti þeim þáttum sem verða að vera á þessum flugvöllum til að þeir séu öruggir, enda hef ég upplýst þingið um það að við frestuðum útboðum hvað varðar framtíðarþjónustu á þessu neti okkar fram að áramótum þegar við sjáum hver staðan er. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt um þessi mál að ég vona að okkur takist aðeins betur til, en ég vona líka að við höfum hugrekki til þess að nálgast verkefnin þannig að hugsanlega verði farið í samstarf við sveitarfélög eða aðra uppbyggingaraðila á viðkomandi stað. Við höfum reynt það og það hefur gengið upp annars staðar.

Frú forseti. Ég neita því ekki að mér finnst stundum svolítið skuggalegt hvað þau eru sammála hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Kristján L. Möller þegar kemur að samgöngumálum. Ég vil þó segja að ég tek undir það sem er snertiflötur þeirra í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti máli, ekki síst með tilliti til uppbyggingarinnar sem er fyrirhuguð á Húsavík og vonandi í grennd, að flugvöllurinn verði til taks og hann verði mikilvægur punktur í samgöngum til og frá þeim stað. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að það sé fyllilega einnar messu virði að kanna hvort sveitarfélög eftir atvikum geti tekið þátt í eða séð um að reka slíkt eins og er andlag fyrirspurnarinnar, en hins vegar geri ég ágreining við hæstv. ráðherra um eitt, hún sagði „eða aðra þá“ og átti væntanlega við einhver fyrirtæki. Ég er andsnúinn því þó að ég sé reiðubúinn til að hlusta á rök hæstv. ráðherra. Ég er til í það 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir það svar sem hæstv. ráðherra gaf. Ég verð þó að segja að ég er frekar óþreyjufullur hvað varðar þennan völl sem er utan við grunnnetið og er ekki með samning gagnvart aðflugsvitanum og fjarlægðarmælunum, að það skuli ekki komast á. Þrátt fyrir góð og fögur orð hæstv. ráðherra, bæði nú og fyrir ári, gengur þetta allt of hægt. Það er mikill þröskuldur í starfsemi vallarins hvað þetta varðar. Hæstv. ráðherra ræddi um grunnflutningsnetið og sagði síðast þegar þetta var rætt að samningur væri milli ráðuneytis og Isavia þetta ár, þ.e. 2014, sem rennur út um næstu áramót. Því vil ég fylgja eftir spurningunni til hæstv. ráðherra: Verður gert ráð fyrir föstum samningum um Húsavíkurvöll í Aðaldal hvað þetta varðar þegar nýr samningur verður gerður fyrir næsta ár? Því miður er það svo að í tíð þessarar ríkisstjórnar er skorið mikið niður til flugvalla og flugleiðsöguþjónustu eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, um 31 millj. kr. að raungildi eða tæp 16%. Hvað hinn þátt spurningar minnar varðar, um að sveitarfélagið komi hugsanlega að þessum rekstri, vil ég taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, ég tók líka eftir því að hæstv. ráðherra sagði „eða aðra þá“. Ég vil segja það alveg skýrt að ég er ekki tilbúinn að þetta fari í einhvern einkarekstur, ég tel það ekki málinu til framdráttar. Hæstv. ráðherra notaði hins vegar sama orð og ég hef oft notað, orðið „samlegðaráhrif“ af rekstri sveitarfélagsins á vellinum. Þeir reka sitt áhaldahús með tækjum til að ryðja snjó eða sjá um viðhald á vellinum eða annað. Þeir geta líka notað starfsmenn sína í turninum o.s.frv. 
             Ég tel það einnar messu virði að það sé gert en hvet 

Virðulegur forseti. Ég get því miður ekki gert það sem hv. þingmaður óskar eftir, þ.e. að lýsa því afdráttarlaust yfir að samningurinn muni verða áfram í gildi á næsta ári. Ég er í þeirri stöðu að fjármagnið sem nú lítur út fyrir að verði til þessara mála í næsta fjárlagafrumvarpi er ekki talið nægja fyrir þessum rekstri í heild sinni, því að við höldum úti öllum þeim ríkisstyrktu flugvöllum sem við höfum haldið úti. Ég hef greint þinginu frá því að í ljósi þess hafi verið farið fram á að útboði hvað þetta varðar sé frestað fram að áramótum. Til þess að segja hverja sögu eins og hún er þá get ég því miður ekki fullyrt um það frekar en aðra flugvelli. Ég verð að bíða eftir niðurstöðu fjárlagafrumvarpsins til að sjá nákvæmlega hvaða tölu ég hef í hendinni. Mér þykir það jafn sárt, held ég, og hv. þingmanni að geta ekki lokað þeim málum hér og nú. Það er hins vegar hið sanna svar og verður bara að gefa það eins og það er. Við höfum hins vegar séð kostina í því að halda þessu flugi úti. Við höfum skynjað og vitum af mikilvæginu hvað það varðar fyrir samfélögin og sveitarfélögin á þessu svæði. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi að það fari stundum um hann vegna þess hve ég og hv. fyrrverandi samgönguráðherra séum oft sammála. Það er vegna þess að ég er mjög þakklát fyrir sum af verkefnunum sem ég tek við af honum. Það var ákveðin hugmynd og hugsun í því sem ég er sammála. Ég er hins vegar, og það er ágætt að okkur greinir þó eitthvað á  Ég tel að við eigum líka - ég hvet hv. þingmenn, Össur Skarphéðinsson og aðra hér til þess - að hafa hugfast að það geta líka verið aðrir aðilar í samfélaginu á svona svæðum, t.d. ferðaþjónustuaðilar, uppbyggingaraðilar og aðilar sem koma úr þessum samfélögum og vilja þeim vel sem geta nýst okkur í samstarfi  Ég er reiðubúin til að skoða það. Ég heyri að forsvarsmenn Samfylkingarinnar eru ekki á sama stað, en ég hef einhvern veginn ekkert sérstakar 

Virðulegi forseti. Á ársþingi Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga sem haldið var á dögunum kynnti Anna Birna Þráinsdóttir sýslumaður drög að skipulagi fyrir þær breytingar sem embættið stendur frammi fyrir. Hún fór í byrjun yfir þær leiðbeiningar sem hún fékk frá hæstv. innanríkisráðherra sem voru að engri starfsstöð ætti að loka, allir starfsmenn ættu að halda vinnunni og þjónusta ætti ekki að skerðast. Umdæmi sýslumannsembættisins á Suðurlandi spannar stórt svæði sem nær allt frá Ölfusi í vestri að Hornafirði í austri. Á svæðinu búa 22 þús. manns. Það er reyndar til bóta að bæði lögreglustjóraembættið og sýslumannsembættið endurspegli sveitarfélagamörk og kjördæmamörk annarrar stjórnsýslu hvað þetta varðar. Það er gert ráð fyrir sýslumannsembætti og lögreglustjóraembætti á Suðurnesjum þar sem búa einnig um 22 þús. manns og í Vestmannaeyjum er einnig gert ráð fyrir bæði lögreglustjóraembætti og sýslumannsembætti en þar búa tæplega 4.300 manns. Þótt ég nefni íbúatölur er auðvitað augljóst að fleiri þættir ráða en íbúafjöldi einn og sér, t.d. samgöngur og vegalengdir. Á fyrrnefndu ársþingi Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga fóru fram líflegar umræður um drögin að nýja skipulaginu. Þar efuðust menn um að mögulegt væri að sjá til þess að þjónustan skertist ekki. Harkalegast var gagnrýnt að ekki kæmu auknir fjármunir í kjölfar þess að Höfn í Hornafirði færi undir embætti lögreglustjórans á Suðurlandi. Svo virðist sem ekki verði til fjármunir til að ráða löglærðan fulltrúa þar til að sinna lögbundnum verkefnum. Það vilja Sunnlendingar ekki sætta sig við. Einnig vildu fundarmenn fá skýr svör við því af hverju nauðsynlegt væri að hafa bæði embætti lögreglustjóra og sýslumanns í Vestmannaeyjum og hvaðan fjármunir til þess væru teknir. Hefur Suðurlandið kannski minna úr að spila vegna skipulags í Vestmannaeyjum, vildu fundarmenn fá að vita. Ég spyr því hæstv. innanríkisráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Hvernig miðar breytingum sem verða á starfsstöðvum sýslumanna í Suðurkjördæmi samkvæmt lögum nr. 50/2014, um framkvæmdarvald og stjórnsýslu ríkisins í héraði? 2. Hver eru fagleg og fjárhagsleg rök fyrir staðsetningu sýslumanna í kjördæminu? 3. Telur ráðherra að þjónusta sýslumanna verði svipuð og nú eftir breytingarnar? 4. Telur ráðherra að áætlaðar fjárveitingar í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 nægi sýslumannsembættunum til að veita sambærilega þjónustu og nú er veitt? 5. Er tryggt að löglærðir fulltrúar verði á þeim starfsstöðvum þar sem áður var sýslumaður?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og vil líka þakka fyrir hversu vel og ítarlega þingmenn og margir aðrir fylgjast með því að þetta verkefni gangi vel eftir enda held ég að það sé mikilvægt. Það koma auðvitað upp margar spurningar í kringum þessar breytingar, ekkert óeðlilegt við það og sjálfsagt að reyna að bregðast við því og tryggja að grunnhugsun þeirra laga sem hér náðist sátt um haldist. Ég fagna því sérstaklega. Ég svaraði þann 20. október sl. sambærilegum spurningum um stöðu mála í Norðausturkjördæmi. Ég ítreka það sem ég sagði þá að í lagasetningunni og greinargerð með lögunum kemur fram að í þessum breytingum er leitast við að raska högum starfsfólks hinna gömlu embætta sem minnst enda voru það líka ákveðin rök til að tryggja sátt í málinu. Lögð er sérstök áhersla á að þeir starfsmenn sem voru til staðar áður en breytingin varð haldi störfum þó að það geti verið að einhver störf breytist með einhverjum hætti eða starfsmenn kunni að hlíta tilteknum breytingum á starfi til lengri tíma. Svo ég víki að efnisatriðum spurninga hv. þingmanns er gert ráð fyrir því, eins og hv. þingmaður kom inn á, að í Suðurkjördæmi verði þrjú umdæmi sýslumanna; umdæmi sýslumanns á Suðurnesjum, umdæmi sýslumanns á Suðurlandi og umdæmi sýslumanns í Vestmannaeyjum. Ástæðan fyrir því að bæði sýslumaður og lögreglustjóri eru í Vestmannaeyjum var niðurstaða þingnefndar hér. Frumvarpið var í upphafi ekki borið fram með þeim hætti en niðurstaða þingnefndar var að farsælast væri að vinna það þannig vegna sérstöðu Eyjanna. Í drögunum er einnig gert ráð fyrir að starfsstöðvar sýslumannanna þriggja verði á öllum þeim sömu stöðum og nú er, þ.e. að áfram verði þar skrifstofur. Stefnt er að því að reglugerð um umdæmi og starfsstöðvar sýslumanna verði gefin út nú í nóvembermánuði. Unnið er í góðu samstarfi við nýja sýslumenn sem skipaðir hafa verið í þessi þrjú embætti, en þeir eru Ásdís Ármannsdóttir á Suðurnesjum, Anna Birna Þráinsdóttir á Suðurlandi og Lára Huld Guðjónsdóttir í Vestmannaeyjum. Undirbúningur að breytingunum er hafinn og gengur vel. Eins og menn þekkja felast breytingarnar í Vestmannaeyjum eingöngu í aðskilnaði löggæslu frá starfsemi sýslumanns. Á Suðurnesjum hafði löggæsla þegar verið aðskilin frá starfsemi sýslumanns. Mesta breytingin verður því á Suðurlandi þar sem sameining verður meira afgerandi en á hinum stöðunum og undirbúningur að hinu nýja embætti sýslumanns á Suðurlandi er hafinn. Hvað 2. spurningu varðar, þar sem spurt er um rök fyrir staðsetningu sýslumanna í kjördæminu, er rétt að ítreka það sem áður hefur komið fram að starfsstöðvar sýslumanna verða hinar sömu þó að aðalskrifstofur verði á ákveðnum stað. Ákvörðun um það fer fram í gegnum vinnu í ráðuneytinu þar sem var útbúið ákveðið umræðuskjal í gegnum landshlutasamtök, Samband íslenskra sveitarfélaga og síðan sýslumenn á hverju svæði eins og kemur fram í lögunum. Varðandi 3. spurningu, um það hvort þjónusta sýslumanna verði svipuð eftir breytingarnar og hún er nú, hef ég áður sagt að miðað er við það. Það er eitt meginmarkmið hinna nýju laga að þjónusta sýslumannsembættanna verði eins góð og mögulegt er og ef eitthvað er takist okkur að styrkja hana með því að færa verkefni frá hinni miðlægu stjórnsýslu og út til sýslumannanna. Þessa umræðu þekkjum við og við höfum auðvitað rætt þetta oft hér. Ég hef þegar flutt frumvarp og fengið samþykkt um að verkefni frá innanríkisráðuneytinu og öðrum stofnunum ráðuneytisins séu flutt til sýslumanna og hefur það verið framkvæmt. Þær fjárveitingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 samsvara verðbættum framlögum til eldri embætta. Það er ekki gert ráð fyrir niðurskurði samkvæmt núgildandi fjárlögum, reyndar að teknu tilliti til almennrar hagræðingarkröfu, þannig að við vonumst til þess að þetta fé dugi. Við áttum okkur hins vegar á því að ákveðnir þættir, sérstaklega er tengjast sýslumannsembættum og upplýsingakerfi þeirra, þurfa ákveðins stuðnings við. Ég vil í lokin nefna löglærða fulltrúa þar sem það hefur verið gert að sérstöku umræðuefni, ég þekki það vel. Margir fundir hafa farið fram á vettvangi innanríkisráðuneytisins vegna umræðunnar um hvort löglærðir fulltrúar verði á þeim starfsstöðvum þar sem áður var sýslumaður. Þá er sérstaklega verið að ræða um mönnun á Höfn í Hornafirði. Það hefur staðið til og við höfum lagt áherslu á það og ég hef sérstaklega óskað eftir því að reynt verði að mæta óskum heimamanna um að þar verði löglærður fulltrúi. Að því er stefnt og ég vona að það gangi allt eftir. Fyrst og síðast vonast ég til að okkur auðnist að standa við gefin fyrirheit um að breytingarnar verði til að efla þjónustu á svæðinu og tryggja að þessi mikilvæga þjónusta verði nær heimamönnum og eins góð og hún mögulega getur orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir þessa fyrirspurn. Ég var á þessum fundi, ársþingi Sambands sunnlenskra sveitarfélaga, og það er víst óhætt að segja að þar hafi menn verið virkilega reiðir yfir þessu. Það kom mér satt að segja svolítið á óvart vegna þess að mér fannst í vinnunni í allsherjar- og menntamálanefnd þegar þetta var til meðferðar mikil samstaða um að lenda málinu svona. Ég upplifði líka í þessari nefndarvinnu að um þetta yrði haft fullt samráð við landshlutasamtökin hvað varðar það að setja niður sýslumenn og lögreglustjóra. Maður getur svo sem alveg skilið þessa reiði og þessa ólgu sem var þarna, hún virtist helst beinast að því að ekki verði löglærður starfsmaður á Höfn og ég vona bara, af því að það fyrirheit var gefið í þessu frumvarpi, að svo verði. Hvað varðar Vestmannaeyjar fannst mér persónulega fullkomin rök fyrir því hvers vegna það var gert. Það voru allir sammála um það. Ég vona bara að þessi vinna haldi áfram og náist í sátt. Það er lykilatriði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svörin. Ég skil hana svo að væntingar hennar standi til þess að þjónusta embættanna verði eins góð og áður og jafnvel betri. Ég skil hana þannig að hún geri ráð fyrir að það verði löglærður fulltrúi á Höfn og samkvæmt mínum upplýsingum þarf aukið fjármagn og ég geri þá ráð fyrir því að það komi aukið fjármagn til þess að það gangi upp, enda er gert ráð fyrir í þessu skipulagi varðandi sýsluskrifstofuna á Höfn að þar verði veitt sama þjónusta og á aðalskrifstofu sýslumanns og þá getur maður ekki séð fyrir sér að það gangi upp öðruvísi en með löglærðum fulltrúa. Hæstv. ráðherra talar um þjónustuna. Ég vil spyrja út í til dæmis umboð Tryggingastofnunar og Sjúkratrygginga sem sýslumenn hafa séð um og þarf að fara fram á öllum stöðum. Þó að ég sjái fyrir mér að því sé þokkalega fyrir komið á Suðurlandi eru annmarkar á því að skjólstæðingar Tryggingastofnunar njóti góðrar þjónustu ef bara horft er til stöðvanna, hvar þær eru settar niður og hvar mannfjöldinn er mestur. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það hafi komið til greina að endurskoða þetta vinnulag, hvort ekki væri nær að Tryggingastofnun og Sjúkratryggingar væru þarna í samvinnu við Vinnumálastofnun og hætta því fyrirkomulagi sem var sett á laggirnar árið 1989, um samstarf sýslumannsembættanna og Tryggingastofnunar. Enn og aftur þakka ég fyrir svörin. Ég skil þau svo að áhyggjur Sunnlendinga þurfi ekki að vera svo miklar vegna þess að það komi bæði fjármunir og löglærðir menn til að sinna þessum störfum.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að mikilvægt sé, og hér voru nefndar af hv. þingmanni aðrar stofnanir, að við gerum það sem almenningur krefst af okkur í þessu sem er að tryggja að opinber þjónusta, hvort sem það er Tryggingastofnun, Vinnumálastofnun eða hvað það er, að við náum þeim samlegðaráhrifum sem við getum ef við nýtum það að hafa þetta í meiri samvinnu en verið hefur og að við einhvern veginn náum betur utan um það þannig. Það er hins vegar útfærsluatriði. Aðalatriðið er að ég skil alveg og ég virði áhyggjur heimamanna þegar við erum að ganga í gegnum svona breytingar. Þær eru eðlilegar og við eigum ekki að taka þeim illa heldur eigum við að skilja að við erum að fara í gegnum ákveðið breytingaferli. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá þingmanni áðan, það náðist góð sátt um verkefnið. Ég legg mikla áherslu á að sú sátt haldi. Ég held að það sé brýnt og tek það á mína ábyrgð, eins og á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og þingsins alls, við hétum því þegar við samþykktum þessi lög og þegar þau fóru í gegn að þannig yrði haldið á verkefninu að heimamenn þyrftu ekki að sjá eftir að hafa gengið til samstarfs við okkur um það. Við verðum að halda það. Það getur krafist mikillar vinnu af okkur og útfærslu og lausnamiðaðri nálgunar en kannski hefur alltaf verið en við verðum að gera það. Þess vegna hef ég lagt mikla áherslu á það við alla þá sem tekið hafa við þessum verkefnum sýslumanna að ekki verði brotið það meginprinsipp að fólki verði ekki sagt upp eða að þjónustan minnki. Þá erum við ekki að standa við það sem við gáfum sem fyrirheit í þessari vinnu. Ég mun leggja mig alla fram við að tryggja það og hef þegar óskað eftir því að ráðstafað verði fjármagni þannig og unnið með það að löglærður fulltrúi verði á Höfn og þegar óskað eftir því varðandi ákveðna þætti í því að við vinnum úr því þannig að það komi vel út fyrir þessi svæði. Ég held að við verðum líka að sýna því skilning, ég þekki umræðuna á fundum landshlutasamtaka sem eðlilega hafa áhyggjur af þessum breytingum, en við höfum átt mjög gott samstarf við þá og ég legg áherslu á að þannig verði það áfram. Ég vona innilega og get fullvissað 

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns fyrir hönd landbúnaðarvængs Samfylkingarinnar óska hæstv. ráðherra og íslenskri bændastétt til hamingju með þá sigurför sem íslenska skyrið hefur farið um heiminn. Síðast tyllti hún sér niður í Kaupmannahöfn þar sem íslenska skyrið vann þrenn gullverðlaun á alþjóðlegri mjólkurafurðasýningu. Þetta tengist einmitt efni þess máls sem ég flyt hér fyrir hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra er mætavel kunnugt um það að í 19. gr. EES-samningsins er heimild fyrir Ísland til að gera tvíhliða samning um landbúnaðarafurðir við Evrópusambandið. Sá samningur sem síðast var gerður held ég að reki sig aftur til ársins 2007. Samkvæmt honum mega Íslendingar flytja inn á markaði Evrópusambandsins 1.850 tonn af lambakjöti og 380 af okkar ágæta skyri. Það er reyndar athyglisvert að þegar maður skoðar söguna kemur í ljós að þessi 1.850 tonn eru í reynd engin aukning frá því að Norðurlöndin þrjú gengu inn í Evrópusambandið á sínum tíma. Þá voru þau samanlagt með næstum því 1.800 tonn. Við höfum kannski ekki gengið svo fast eftir því í tímans rás að auka þennan kvóta. Það hefur hins vegar góðu heilli gerst á síðustu árum að íslenskt lambakjöt hefur náð fótfestu á mörkuðum í Evrópu. Það gæti ég auðvitað notað til þess að segja við hæstv. landbúnaðarráðherra að það væri hollt fyrir sauðfjárræktina ef Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu. Viðtökurnar sýna að þegar tollarnir eru felldir niður er þar ágætismarkaður. Það er raunar líka, eins og hæstv. ráðherra veit, sökum gæða kjötsins sem ég tel að sé hugsanlega besta kjöt í heimi og standi jafnfætis íslenska hrossakjötinu sem er ákaflega létt á minni tungu, og gott. En vegna þessa og vegna þess að skyrið hefur líka náð ótrúlegum árangri þar sem menn eru farnir að selja það komu íslenskir framleiðendur til ríkisstjórnarinnar 2011 og óskuðu eftir því að reynt yrði að fá aukningu á kvótanum. Viðræður fóru ákaflega vel af stað. Þegar ég hins vegar gekk eftir því gagnvart hæstv. utanríkisráðherra á síðasta ári hvernig þær stæðu fannst mér verða fátt um svör. Hæstv. landbúnaðarráðherra er oft svarabetri og þess vegna legg ég fyrir hann þessar spurningar og hnýti við spurningu um eftirlæti okkar beggja, sem er vernd íslenskra afurðarheita. Hún kom inn í málið á sínum tíma þegar þessar viðræður voru hafnar 2011 og ég spyr hann líka hvort hann hyggist þætta þær inn í þær samningaviðræður sem ég veit að hann veitir forstöðu núna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda áhugaverðar fyrirspurnir og tek undir hamingjuóskir til handa íslenskum mjólkurframleiðendum og mjólkuriðnaði vegna velgengni með skyrið. Hvað líður samningum um hækkun tollkvóta inn á markaði Evrópusambandsins er það rétt að viðræðurnar hafa tekið lengri tíma en upphaflega var áætlað. Þær hófust á haustmánuðum 2011 og hafa staðið með nokkrum hléum síðan þá. Í millitíðinni hafa þó farið fram óformlegar þreifingar og samtöl til að reyna að finna lausnir sem báðir aðilar geti búið við. Næsti formlegi fundur hefur verið ákveðinn á Íslandi 12.–13. febrúar nk. Síðasti formlegi fundur var aftur á móti haldinn í Brussel 11. október 2013 og þar áður var haldinn fundur á Íslandi 8. mars. Varðandi þær kröfur sem Ísland hefur gert í upphafi hefur í málflutningi okkar verið lögð rík áhersla á algera gagnkvæmni í niðurfellingum tolla, þ.e. að vörur sem eiga að vera á núlltollum inn til Íslands verði einnig á núlltollum inn til Evrópu frá Íslandi. Samningurinn mun ná yfir landbúnaðarvörur í tollköflum 1–24. Hugmyndin er að semja um núlltolla á sem flestum tollalínum og/eða lækkun almennra tolla á viðkvæmum vörum eftir atvikum. Þá eru uppi hugmyndir um að semja um sérstaka tollkvóta milli aðila. Í þessu sambandi er rétt að halda til haga að í maí 2011 fóru Landssamtök sláturleyfishafa þess á leit við stjórnvöld að þau beittu sér fyrir samningum við Evrópusambandið um stærri tollfrjálsa innflutningskvóta fyrir lambakjöt á markaði sambandsins. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda er innflutningskvótinn í dag 1.850 tonn en óskað var eftir að kvótinn yrði aukinn í 4 þús. tonn. Áhugi hefur einnig komið frá fulltrúum annarra kjöttegunda um útflutningskvóta, m.a. fyrir svína- og kjúklingakjöt. Þá fóru Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði fram á að fá allt að 5 þús. tonna aukinn skyrkvóta en hann er einungis um 380 tonn í dag. Á móti hafa kröfur Evrópusambandsins aðallega lotið að stækkun núverandi tollkvóta inn til Íslands, m.a. á kjöti og mjólkurvörum, einkum ostum. Að mati okkar hefur Evrópusambandið ekki metið nægjanlega mikið niðurfellingu almennra tolla á fjöldamörgum tollskrárlínum sem mundi fyrst og fremst gagnast þeim vegna þess fjölbreytta vöruframboðs sem þaðan kemur. Útflutningur frá Íslandi er aftur á móti frekar einsleitur og bundinn við frekar fáar vörutegundir. Mikil slagsíða er á vöruviðskiptum með landbúnaðarvörur við Evrópusambandið þar sem innflutningur á árinu 2013 var 36,6 milljarðar en útflutningur héðan einungis tæpir 3 milljarðar. Hv. þingmaður minntist á vernd afurðarheita. Það er rétt að það hefur komið upp í tengslum við slíka samninga og eins og fyrirspyrjanda er kunnugt hef ég þegar mælt fyrir frumvarpi til laga um vernd afurðarheita sem vísa til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu. Það er ekkert launungarmál að Evrópusambandið hefur í viðræðunum lagt mikla áherslu á að gerður verði samningur milli aðila um viðurkenningu á vörum sem falla undir þessa löggjöf, þ.e. gagnkvæma viðurkenningu. Ísland er hins vegar trúlega búið að missa tækifærið til að semja um vernd á „skyri“, eins og ég hef áður sagt, vegna þeirra samninga sem þegar hafa verið gerðir í öðrum löndum um framleiðslu á skyri. Við ættum hins vegar að geta fengið viðurkenningu á heitinu „íslenskt skyr“. Hv. fyrirspyrjandi spyr líka hvað valdi tregðu í þessum samningum sem fóru upphaflega mjög vel af stað, sem er rétt. Fyrir því eru svo sem ýmsar ástæður en aðallega er það krafa Evrópusambandsins um stóra tollkvóta inn til Íslands án þess að þeir hafi verið tilbúnir að gefa eftir með sambærilegum hætti.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir þá fyrirspurn sem hér er borin fram og hæstv. ráðherra fyrir svörin, svo langt sem þau ná. Hér er talað um hið frábæra íslenska skyr sem við heyrum að fer nú mikla sigurför, sérstaklega í nágrannalöndum, og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í þann orðróm sem er í gangi meðal þjóðarinnar, sem ég held að sé ákaflega slæmur, að íslenska ríkið greiði beingreiðslur fyrir þá mjólk sem notuð er í skyrframleiðslu sem er flutt frá Íslandi, t.d. til Finnlands. Er það svo? Í öðru lagi langar mig að hnykkja á síðustu spurningunni sem hæstv. ráðherra fjallaði um í lok svarsins, þ.e. um samningana sem fóru vel af stað í byrjun en eru í einhverju stoppi núna. Er það nokkuð vegna innbyggðrar andúðar hæstv. ráðherra og annarra framsóknarmanna á Evrópusambandinu að ekki er fylgt eftir þeim samningum 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra alveg sérstaklega fyrir óvanalega skýr svör. Það er sjaldgæft að ráðherrar svari jafn skilmerkilega og hæstv. ráðherra gerði. Ég varpaði svipuðum spurningum til hæstv. utanríkisráðherra fyrir tæpu ári og fékk nánast engin svör, en mér fundust þessi svör alveg prýðileg og málefnaleg við því sem ég spurði um. Það er sorglegt að vita til þess að við skulum hugsanlega vera búin að tapa af tækifærinu til þess að vernda heitið „skyr“. „Íslenskt skyr“ dugar þó. Sorglegast finnst mér við þær upplýsingar sem koma fram hjá hæstv. ráðherra að enginn fundur hafi verið haldinn síðan í október í fyrra. Það er meira en ár síðan. Þó skiptir þetta mjög miklu máli af hálfu íslenskra bænda. Markaðirnir í Evrópu eru gríðarlega öflugir þegar horft er til þess að það sem þeir telja að sé hægt að afsetja þar af lambakjöti er 50% af framleiðslu eins og hún er í dag. Þess vegna skiptir þetta máli. Í tíð síðustu ríkisstjórnar voru líka gerðir mikilvægir samningar við Rússa sem eru að skila töluvert miklum árangri núna á jafnvel óvæntum sviðum. Fríverslunarsamningurinn við Kína er líka óurinn akur og ég hvet hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem hefur sýnt meiri áhuga og kunnáttu í samskiptum við erlendar þjóðir en flestir aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar, til að beita sér fyrir því að sá samningur verði notaður fyrir bændur. Hvað veldur tregðunni? Þegar ég heyri að ekki hefur verið haldinn fundur síðan í október í fyrra og bersýnilega gengur ekki neitt rifja ég upp að ég varaði við því úr þessum ræðustól að þetta mundi gerast vegna þeirrar ókurteisi og sérkennilegu framkomu sem ráðherrar sýndu þegar þeir fóru til Brussel í upphafi kjörtímabilsins og sögðu eitt í Brussel en annað heima, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa málefnalegu umræðu um mjög mikilvæg málefni. Varðandi spurningar hv. þm. Kristjáns L. Möllers fara engar beingreiðslur til þessarar útflutningsafurðar til Finnlands. Það er langt síðan við lögðum af útflutningsbætur og þetta er dæmi um umræðu um landbúnaðarmál á Íslandi. Það er alltaf talað eins og hér sé 1985 eða eitthvað þaðan af fyrr. Hins vegar hefur margt gerst síðan. Það er rétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á, það hafa engir fundir verið í heilt ár en það er ekki við okkur að sakast. Það er mikilvægt að átta sig á því. Við sóttumst hart eftir því og það er engan veginn  Það er líka mjög mikilvægt að horfa til þess, og það eru þær kröfur sem við höfum sett, að þetta eru gagnkvæmir samningar. Það fer ekki ein skyrdós á núlltolli inn í Evrópusambandið öðruvísi en að við þurfum að gefa eitthvað á móti. Þess vegna er mjög ósanngjörn sú umræða sem stundum hefur verið á Íslandi að hér ættum við einhliða að fella niður alla tolla án þess að fá nokkuð í staðinn. Það er í það minnsta ekki stefna Evrópusambandsins og það er ekki stefna núverandi ríkisstjórnar. Við leggjum áherslu á fríverslunarsamninga og ég tek undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, í fríverslunarsamningum við Kína og aðrar þjóðir liggja gríðarleg tækifæri fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Lítil þjóð þarf alltaf að vera á tánum og hún þarf alltaf að vera með augun opin fyrir tækifærum sem kunna að opnast. Það hefur okkur yfirleitt lánast í sjávarútvegsmálum. Við erum einna fremst í heiminum að nýta með sjálfbærum hætti sjávarafla. Þó er það tækifærið sem ég hef stundum vakið máls á hér og vil gera en það eru möguleikar á að veiða tegundir sem er að finna í miklu magni í hafinu á milli Grænlands og Íslands. Þegar Jakob Magnússon og hans ágæta kona Vilhelmína Vilhjálmsdóttir, bæði fiskifræðingar, stýrðu könnunarleiðöngrum 1990 millum Grænlands og Íslands komust þau að raun um að þar var að finna mjög miklar og þykkar lóðningar á sjávarlífverur. Sumrin á eftir, 1992 og 1993, stýrðu þau öðrum leiðöngrum þar sem menn, fyrir utan að kanna útbreiðslu seiða, framkvæmdu svolitlar tilraunaveiðar. Kom þá í ljós að frá 400–500 metra dýpri og niður á jafnvel 800 metra var gríðarlegt magn af fiski, ýmsum krabbadýrum, rækjum og líka mörgum tegundum af smokkfiski. Í ljós kom við könnun þessara íslensku fiskifræðinga að þær þykku lóðningar teygðu sig yfir 100 þúsund ferkílómetra svæði langt norður í haf og eins langt suður og menn skoðuðu. Mest af þessu var að finna í slakkanum í landgrunnshlíðunum og kannski minnst í úthafinu sjálfu. Þegar menn skoðuðu þetta betur voru þarna 50–60 tegundir af fiski, mikið af laxsíldum, og eins og menn vita er það fiskur sem hægt er að nota til manneldis. Það sem var kannski markverðast í þeim rannsóknum var að þegar rökkvaði og tegundirnar stigu ofar í hafinu og menn tóku tilraunatog kom í ljós að fiskarnir greindu sig að. Á tilteknu dýpi var til dæmis hægt að taka höl sem beinlínis samanstóðu bara af tveimur tegundum laxsílda. Þetta bendir til þess að hugsanlega sé hægt að stýra veiðum á ákveðnum tímum sólarhrings til að ná tilteknum tegundum sem eru hvað verðmætastar. Tækninni hefur að minnsta kosti fleygt fram síðan menn komust að raun um þetta. Ég tel að þarna séu gríðarleg verðmæti sem mundu geta skipt miklu máli. Ég hef talað fyrir því lengi - árangurslaust í síðustu ríkisstjórn, sem var blönk eins og menn vita - að menn ráðist í einhvers konar tilraunaveiðar til að helga okkur rétt. Ég hef því lagt fram þessar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem ég veit að mun svara mér vel. Þetta er hagsmunamál fyrir okkur alla Íslendinga og ég tel að við verðum með einhverjum hætti að slá girðingu í kringum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda mjög áhugaverða fyrirspurn og er sammála honum um mikilvægi þess að nýta fjölbreytta stofna í íslenskri lögsögu og einnig í hafinu í kringum okkur. Á árinu 2014 eru litlar sem engar rannsóknir stundaðar á þeim tegundum sem fyrirspyrjandi nefnir. Þær rannsóknir sem fram hafa farið undanfarin þrjú ár hafa nær eingöngu tengst sýnasöfnun samhliða öðrum verkefnum, sérstaklega í tengslum við mælingar á úthafskarfa í Irminger-hafi og aðliggjandi hafsvæðum. Íslendingar hafa lítið sinnt rannsóknum og tilraunaveiðum á svæðinu á undanförnum árum. Á árunum 2007–2008 stóðu Hampiðjan, Hafrannsóknastofnun, Landssamband íslenskra útvegsmanna og ýmis útgerðarfélög að samstarfi um að þróa og stunda tilraunaveiðar á laxsíldum og öðrum miðsjávarfiskum. Markmiðið var að þróa veiðarfæri þannig að hægt væri að ná góðum tökum á veiðum. Veiðarfæratilraunir voru gerðar um borð í rannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni í Grænlandshafi sumarið 2008 með það að meginmarkmiði að ná góðum tökum á veiðiskapnum. Niðurstöður reyndust ekki mjög jákvæðar og gáfu ekki fyrirheit um arðbæran veiðiskap. Engu að síður nýttist árangur verkefnisins þegar veiðar á gulldeplu hófust innan lögsögu veturinn 2008–2009 en hún er miðsjávartegund sem finnst á umræddu miðsvæðisteppi. Alls veiddu 18 íslensk skip rúm 46 þús. tonn af gulldeplu á árinu 2009 og á árinu 2010 var afli 14 skipa tæplega 18 þús. tonn og á árinu 2011 veiddu 9 skip og var afraksturinn 9 þús. tonn. Nánast engu hefur verið landað síðan þá en vera má að verkefnastaða uppsjávarflotans spili hér eitthvað inn í. Á árinu 2010 stóð Hafrannsóknastofnun fyrir bergmálsleiðangri og kortlagði útbreiðslu og magn gulldeplu á Íslandsmiðum. Gulldepla er mjög smávaxinn fiskur af ætt silfurfiska, verður kynþroska eins árs gömul og er þá um 2,5 sm að lengd en getur orðið fimm ára gömul og þá allt að 9 sm. Fisk var að finna frá Vesturlandi og allt austur að Austfjörðum og magnið áætlað um 250 þús. tonn, þar af um 140 þús. tonn á veiðisvæðinu. Í varúðarskyni ráðlagði Hafrannsóknastofnun að ársafli yrði ekki meiri en 30 þús. tonn. Síðan hefur ekki verið staðið fyrir viðlíka rannsókn. Tæknilegar og fræðilegar framfarir eiga sér nú stað í bergmálsmælingum á fiskstofnum sem ættu til framtíðar að auðvelda rannsóknir á umræddu hafsvæði. Nýlegar erlendar rannsóknir benda til að samanlagður lífmassi sé umtalsvert meiri en fyrr var talið. Hér er þekking á bergmálsendurvarpi viðkomandi fisktegunda algjört lykilatriði en þörf er á frekari rannsóknum. Norðmenn fyrirhuga rannsóknir og veiðitilraunir í Grænlandshafi og hefur Hafrannsóknastofnun nýverið tekið þátt í styrkumsókn til norskra rannsóknarsjóða. Fáist styrkirnir munu Norðmenn líklegast senda rannsóknaskip í Grænlandshaf á árinu 2016. Margar mikilvægar hafrannsóknir þarf að fjármagna. Forstjóri Hafrannsóknastofnunar ber ábyrgð á forgangsröðun verkefna en stofnuninni hefur sem kunnugt er verið nokkuð þröngt stakkur sniðinn allt frá árinu 2009. Engu að síður hefur verið gerður samstarfssamningur við grænlensku hafrannsóknastofnunina, í sumar, og aldrei að vita nema það verði mögulegt að sækja í auknum mæli i rannsóknarsjóði og horfa þá til verkefna á miðsævinu sem og annarra svæða. Þá tel ég mikilvægt að taka fram að rannsóknir einar og sér ávinna strandríki ekki hlutdeild í stofnum komi til stýringar þeirra, eins og t.d. á miðsævinu milli Íslands og Grænlands. Rannsóknir og tilraunaveiðar þarf að stunda samhliða til að hægt sé að meta veiðiþol og áhrif slíkra veiða á vistkerfið. Í raun eru ítarlegar rannsóknir forsenda þess að hægt verði að fara af stað með umtalsverðar veiðar. Má því segja að það ráðist nokkuð af áhuga íslenskra útgerða til tilraunaveiða á umræddu svæði hvert mögulegt umfang rannsókna til framtíðar verður, hvort þær hafi hreinlega borð fyrir báru til þess að sinna slíkum rannsóknum. Það er mikilvægt að hafa stefnu í þessum málum til að skapa íslenska veiðireynslu og vísindaþekkingu á þessu sviði. Rannsóknir og tilraunaveiðar eru afar dýrar í framkvæmd, jafnt rekstur rannsóknaskipa á vegum Hafrannsóknastofnunar sem og útgerð veiðiskipa á vegum einkaaðila. Fyrirmyndin að þessari samvinnu gæti verið með sambærilegum hætti og fyrr er frá greint í tilviki gulldeplunnar. Að öðrum kosti næst ekki nægilegur áhugi eða slagkraftur. Umfang slíkra tilraunaveiða ræðst einna helst af áhuga íslenskra útgerða til þess að stunda þær og, eins og ég sagði, möguleikum þeirra, hvort þær hafi efnahagslega burði til slíks. Veiðum á því hafsvæði sem um ræðir, þ.e. alþjóðlegu hafsvæði utan lögsögu ríkja, er stjórnað af Norður-Atlantshafsfiskveiðinefndinni, NEAFC, og í dag ná engar stjórnunaraðgerðir af hálfu NEAFC yfir þær tegundir sem hér um ræðir, enda eru veiðar takmarkaðar og vísindaleg þekking af skornum skammti. Veiðar á svæðinu geta skip frá aðildarþjóðum NEAFC stundað en það eru auk Íslands Noregur, Danmörk fyrir hönd Færeyja og Grænlands, Rússland og Evrópusambandið. Samkvæmt bestu upplýsingum ráðuneytisins stundar ekkert þessara ríkja nú um stundir veiðar á svæðinu á þeim tegundum sem spurt er eftir.

Hæstv. forseti. Hér, eins og svo oft áður, flytur hv. þm. Össur Skarphéðinsson fyrirspurn töluvert mikið til framtíðar þar sem hann spyr um rannsóknir á þeim 50–60 fiskstofnum sem finnast á hinu svokallaða miðsævisteppi milli Íslands og Grænlands og nýta mætti í framtíðinni. Virðulegi forseti. Þetta er ákaflega mikilvæg fyrirspurn, og líka það sem ráðherra færði hér fram til okkar til umræðu fyrir okkur Íslendinga, vegna þess að við vitum að þeir stofnar og það sem þar er að finna mun verða á komandi árum og í framtíðinni mjög mikilvægt fyrir okkur að sækja í. Við höfum séð það á svo mörgum sviðum hvað við Íslendingar getum gert í þessum efnum. En það þarf peninga til, það þarf peninga til rannsókna. Og núna meðan staðan hjá Hafrannsóknastofnun er eins og hún er, sem hefur ekki peninga til að stunda brýnustu rannsóknir þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra - vegna þess að það var alltaf hugmyndin að hluti af veiðigjaldinu mundi renna þangað í rannsóknir eins og hér hafa verið teknar til umræðu 

Frú forseti. Félagshyggjumaðurinn og hæstv. ráðherra segir að markaðurinn eigi að sjá um þetta. Þarna er markaðsbrestur, það hefur áður gerst. Nú ætla ég að rifja upp tvær tegundir sem Íslendingar hafa gert sér mikil verðmæti úr á síðustu áratugum. Önnur var kolmunninn. Menn voru nú ekki bjartsýnir á það að kolmunninn gæti orðið nytjategund einmitt vegna þess að hún er, eins og þær tegundir sem hæstv. ráðherra nefndi áðan, ákaflega smávaxinn þorskfiskur. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að á þeim tíma lögðu fyrirtækin mikið á sig, tóku mikla áhættu og þróuðu þær veiðar eiginlega ein og sjálf. Það var af þeim sökum sem ég missti einu sinni út úr mér yfir þennan ræðustól að ég teldi að undanþiggja mætti kolmunnann veiðigjaldi. Það er nú önnur saga. Hins vegar er það svo með úthafskarfann sem menn voru og eru að veiða á Reykjaneshryggnum að ekki dugði til að hafa þrótt frumkvöðlanna innan útgerðarinnar. Það þurfti atbeina ríkisins sem kom að því með ýmsum hætti. Til dæmis varð þá til hugtakið „tilraunaveiðikvóti“ og menn greiddu eiginlega með þeim útgerðum sem fóru út í þetta. Ég legg áherslu á að þarna eru mikil verðmæti. Hæstv. ráðherra taldi upp annálaða rummunga sem hugsanlega gætu reynt að helga sér rétt í þessum stofnum utan lögsögunnar. Þess vegna er svo mikilvægt að helga sér réttinn með einhvers konar tilraunaveiðum. Hæstv. ráðherra vanmetur sjálfan sig, fortöluhæfileika og afl framkvæmdarvaldsins ef hann heldur að það skipti ekki máli hvort hann sem sjávarútvegsráðherra reyni að ýta á LÍÚ, sem er auðvitað, eins og kapítalisminn alltaf er, með allt of skamma sjón fram í tímann. Ég hvet hann því til þess að láta ekki sitt eftir liggja til að Íslendingar tapi ekki af þeirri 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum málefnalega umræðu um málið. Ég er sammála niðurlagi hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að mikilvægt er að við verjum íslenska hagsmuni og sækjum fram þegar það á við. Ég held reyndar að hv. þingmaður hafi misskilið orð mín áðan ef hann tók þau þannig að ekki komi til greina að í samstarfi ríkis og útgerðanna í landinu mundum við beita okkur fyrir því að gera þetta með skynsamlegum hætti og leita að möguleikum fyrir íslenska útgerð að nýta sér tegundir sem við þekkjum ekki nægilega í dag. Ég legg hins vegar áherslu á að það þarf auðvitað að gera á vísindalegum grunni og með það markmið að við getum nýtt þá stofna á sjálfbæran og ábyrgan hátt. Þess vegna er það líka ágætt að hafrannsóknastofnanir í mismunandi löndum standi saman að því. En þegar kemur að því að skapa sér veiðireynslu er það auðvitað rétt að hægt sé að hvetja útgerðina til slíks. Þá þarf útgerðin að hafa burði til þess að geta gert það, fjárhagslega burði, og hafa til þess bæði skip og tíma. Ég tel að allt þetta sé af hinu góða og umræðan kannski fyrst; að velta fyrir sér möguleikum okkar og síðan að gera það sem við getum til að nýta þá. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers hvort við getum tryggt fjárhagsstöðu Hafró með því að úthluta þeim einhverjum hluta af veiðigjaldinu þá hefur það auðvitað ekki verið stefna í ríkisfjármálum síðustu ára að marka sérstakar tekjur. Þær renna til ríkissjóðs og síðan er það þá okkar hér á hinu háa Alþingi að ákveða hvað sé eðlilegt að ríkið, Alþingi, ákveði sem fjárframlag til Hafrannsóknastofnunar. Ég býst við að ég hafi stuðning hv. þingmanna 

Til allra góða verka, ekki hinna.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra um framkvæmd haustralls Hafrannsóknastofnunarinnar þetta haustið. Ástæðan er sú að nú er farin ný leið við framkvæmd þessa haustralls. Allt frá árinu 1996 hefur því verið sinnt af hafrannsóknaskipunum Bjarna Sæmundssyni og Árna Friðrikssyni, sem nú liggja bundin við bryggju. Nú er farin sú leið að þau sinni ekki þessu verkefni, þrátt fyrir yfirburði í útbúnaði og aðstöðu, heldur liggi áfram bundin við bryggju. Sú leið er farin að fela útgerðarfyrirtækjum framkvæmd haustrallsins og til þess lagt kvóta af almannaeigu sem ég fæ ekki betur séð en að sé, þegar allt er talið, miklu dýrari en sem nemur úthaldskostnaði skipanna ef farið hefði verið í það að láta þau sinna þessu haustralli með sama hætti og gert hefur verið hingað til. Mér skilst, miðað við framkvæmdina haustið 2013, að líklega sé þetta nettóúthaldskostnaður upp á 25 milljónir ef frá er talið væntanlegt aflaverðmæti sem hægt er að koma í verð. Hér er verið að ráðstafa miklum kvóta í staðinn og ég fæ ekki betur séð en að verið sé að falsa bókhald stofnunarinnar að því leyti að henni er ekki gert kleift að sinna lögbundnu verkefni. Þetta kemur svo sem betur út fyrir hana því að hún þarf ekki að færa hjá sér kostnað vegna framkvæmdarinnar. En það hlýtur að vekja ýmsar spurningar. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra hvers vegna ákveðið hafi verið að hafa þennan háttinn á nú. Í annan stað spyr ég: Hver er tilgangurinn með rekstri skipanna ef ekki er gert ráð fyrir að þau sinni haustralli? Í vorralli hafa togarar einstakra útgerðarfyrirtækja vissulega sinnt verkefnum með hafrannsóknaskipunum en það hefur verið til að ná ákveðnu magni og stærð sem ekki hefur verið hægt að ná með rannsóknaskipunum einum. Er þá stefnt að því að leggja þau af ef þau sinna ekki þessum grundvallarverkefnum? Hvernig voru útgerðir valdar? Hvert er verðmæti þess kvóta sem útgerðum var afhentur til að sinna þessu verkefni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda ágæta fyrirspurn sem gefur tilefni til umræðu hér í þinginu. Haustrall Hafrannsóknastofnunar er ekki eini grundvöllur ákvörðunartöku um leyfilegan heildarafla. Upplýsingar sem þar fást, líkt og upplýsingar úr netaralli og upplýsingar um aldurssamsetningu fisks úr afla fiskiskipa, eru stoðgögn við svokallað vorrall sem er umfangsmesta rannsókn sem gerð er á ástandi fiskstofna hér við land og er grundvöllur útreikninga við stofnstærðarmat og aflaráðgjöf eins og þingmenn þekkja. Rekstur Hafrannsóknastofnunar er á fjárlögum eins og rekstur annarra ríkisstofnana og fjármagna þarf margar mikilvægar hafrannsóknir. Það er forstjóri Hafrannsóknastofnunar sem ber ábyrgð á forgangsröðun verkefna miðað við þá fjármuni sem stofnunin hefur úr að spila á hverjum tíma. Eins og kunnugt er hefur stofnuninni verið nokkuð þröngur stakkur sniðinn allt frá árinu 2009. Þannig hefur rekstrarfé stofnunarinnar skroppið saman um 700 milljónir frá 2008. Við forgangsröðun verkefna fyrir þetta starfsár var sú ákvörðun tekin innan stofnunarinnar að fara ekki í haustrall þar sem önnur verkefni voru talin mikilvægari innan þess fjárhagsramma sem stofnuninni er búinn. Þess má geta að í ár er Hafrannsóknastofnun rekin innan þeirra fjárheimilda sem til hennar falla sem er ánægjulegt eftir taprekstrarár. Þegar fyrrnefnd ákvörðun, að hætta við haustrallið, var kynnt í ráðuneyti sjávarútvegsmála fóru fram umræður um það hvort og þá hvernig væri unnt að gera stofnuninni kleift að fara í þessa gagnasöfnun. Öðrum verkefnum var forgangsraðað framar á tillögu til fjárauka sem ekki þótti koma til greina að stækka. Nokkuð hefur verið rætt um tækifæri sem kunna að felast í auknu samstarfi við sjómenn við rannsóknir og því þróuðust hugmyndir í þessa átt. Tækifæri þóttu felast í því að skapa möguleika á því að halda í rannsóknina þó að með öðru sniði væri en áður. Því heimilaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið stofnuninni að leiðangurinn yrði boðinn út til fiskiskipa þar sem greitt yrði fyrir með aflaheimildum sem stofnunin fengi til ráðstöfunar. Útboðið fór fram á vegum Ríkiskaupa en útboðsgögn voru unnin í samstarfi Ríkiskaupa og Hafrannsóknastofnunar. Reynsla er af sambærilegum útboðum vegna netaralls og marsralls og byggðist útboðslýsingin á henni. Útboðið var auglýst á vef Ríkiskaupa og í fjölmiðlum og enn fremur kynnt á vef Hafrannsóknastofnunar. Tilboð voru opnuð þann 19. júní sl. og alls bárust þrjú tilboð í verkið. Tvö þeirra voru í verkefni á grunnslóð og eitt tilboð í verkefni á djúpslóð. Seinna féll svo tilboðsgjafi í verkefni á djúpslóð frá tilboði sínu þar sem hann taldi sig ekki geta framkvæmt verkefnið tæknilega. Niðurstaðan varð sú að tilboði annars fyrirtækisins sem bauð í grunnslóðarverkefni var tekið upp á 320 þorskígildistonn. Við hinn tilboðsgjafann í grunnslóðarverkefnið var aftur á móti samið, á grundvelli þess tilboðs, um að sinna djúpslóðarverkefninu fyrir 466 þorskígildistonn. Samningur vegna grunnslóðaverkefnisins var undirritaður 10. júlí og vegna djúpslóðarverkefnis þann 22. júlí. Okkur er vel kunnugt um þau fjölmörgu verkefni sem Hafrannsóknastofnun sinnir, jafnt með eigin skipakosti sem og með öðrum skipum í gegnum verktöku. Eins og fyrr er getið þá er verktaka af þessu tagi ekki nýmæli. Netarallið og marsrallið hafa verið nefnd til sögunnar en einnig væri hægt að nefna rannsóknir á rækju, humri, flatfiskum og loðnu. Þessi listi er ekki tæmandi en þetta eru allt dæmi um rannsóknir sem stofnunin sinnir með þátttöku annarra skipa en framkvæmir ekki með eigin rannsóknaskipum. Þessi leið, sem nú kemur reynsla á, er hugsuð sem tillaga að lausn í þröngri stöðu. Ríkisvaldið þarf vel að merkja, bæði gagnvart Hafró og öðrum fyrirtækjum sínum, að huga vel að þeim rekstrarkostnaði sem þeim fylgir og hvort hagkvæmt sé að halda rekstri einstakra eininga áfram. Einnig er mikilvægt að velta öllum öðrum möguleikum í stöðunni fyrir sér. Er hagkvæmt að halda rekstri áfram? Á að leitast við að leigja rekstur skipanna í auknum mæli til annarra þjóða og afla þannig tekna til reksturs þeirra, sem við höfum verið að gera? Er hagkvæmara fyrir ríkið að reka færri skip og leigja rannsóknaskip annarra þjóða í einstök verkefni okkar, sem líka væri mögulegt? Hér er að mörgu að huga, mikilvægi rannsókna, viðhaldi þekkingar, kostum samstarfs o.fl. Í umræðum við fyrri umræðu hér áðan voru flokksbræður fyrirspyrjanda meðal annars að tala um samstarf útgerðar og Hafrannsóknastofnunar, að leita að nýjum tækifærum á nýjum svæðum. Ég tel það mjög mikilvægt. Hér er eitt tækifæri til aukins samstarfs. Það er mikilvægt að sjálfstæði rannsóknar vísindamannanna sé tryggt en hvað varðar tækifærin til að gera þetta með hagkvæmari hætti getum við meðal annars horft til Norðmanna og Færeyinga sem í vaxandi mæli eru komnir með sambærileg tæki. Og af því að hv. fyrirspyrjandi nefndi yfirburði í útbúnaði þá eru komin sambærileg tæki til mælinga í mörg af fiskiskipunum sem safna upplýsingum látlaust og senda beint inn til hafrannsóknastofnana viðkomandi landa. Þetta er eitt af því sem ég tel að við ættum einnig að skoða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að taka þetta mál upp en það snýr að fjárhagsvanda Hafrannsóknastofnunar. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér brá mjög við svarið. Ef hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin er að gæla við að við gerum ekki út hafrannsóknaskip, fiskveiðiþjóðin Ísland, að við ætlum ekki að eiga okkar eigin skip sem stunda hafrannsóknir eins og haustrallið, þá segi ég einfaldlega: Nei takk. Það mun aldrei gerast. Mér virðist að hér sé verið að útdeila kvóta. Og ég spyr og ítreka: Hvaðan kemur þessi kvóti? Af hverju er hann tekinn? Þetta eru tæplega 800 tonn sem er meira en núverandi ríkisstjórn getur notað til hjálpar tveimur eða þremur byggðarlögum í miklum vanda þegar fiskvinnslufyrirtækið Vísir fer frá nokkrum stöðum á landinu og hættir starfsemi sinni þar. Mér sýnist andvirði þessa kvóta geta verið 200–240 millj. kr. Sértekjur Hafrannsóknastofnunar eru 1,3 milljarðar þannig að við getum reiknað þetta í hlutfalli. 
             Virðulegi forseti. Mér virðist eins og hér sé verið að fara leið 

Frú forseti. Hafró er sannarlega ekki ofsæl af þeim fjárveitingum sem hún fær. Það er algjörlega hárrétt og var virkilega sneytt um hana þegar síðasta ríkisstjórn varð að grípa til mjög krappra aðgerða í kjölfar bankahrunsins. Ég er síður en svo á móti því að stuðlað sé að samstarfi á millum Hafró, stjórnvalda og greinarinnar en það þarf þá að vera uppi á borðinu. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að verið væri að veita slíku magni aflaheimilda til verkefna af þessu tagi. Þá vaknar spurningin um jafnræði. Hafró skortir fé en hefur hún aðra stöðu en aðrar stofnanir ríkisins sem skortir fé? Getur Landspítalinn til dæmis óskað eftir því að fá úthlutað kvóta, í gegnum hæstv. ráðherra, til að reyna að stoppa upp í sín göt? Menn verða líka að skoða þetta frá þeim sjónarhóli. Þó að Hafró sé að sinna fiskirannsóknum þá er hún samt sem áður, gagnvart fjárlagavaldinu, einungis í hópi annarra stofnana. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að svar hæstv. ráðherra staðfesti versta ótta minn í þessu máli. Hér er með öðrum orðum verið að fara algjörlega forkastanlega leið í meðferð ríkisfjár. Verið er að ráðstafa 786 tonnum í þetta verkefni, það er meira en framlög til tveggja byggðarlaga í alvarlegum vanda samkvæmt viðmiðum Byggðastofnunar um brothættar byggðir. Fólkið á Djúpavogi er að fá 300 tonn, þetta eru engar smáfjárhæðir sem hér er um að tefla. Þegar horft er til þess að nettókostnaður við rallið hefði orðið 25 millj. kr., þá spyr maður: Af hverju í ósköpunum er verið að verja veiðiheimildum upp á 200 millj. kr. til einkaaðila, til að framkvæma rannsóknir sem hefðu kostað 25 millj. kr. að láta opinbera stofnun sinna? Af hverju í ósköpunum voru þær veiðiheimildir ekki seldar til að afla fjár fyrir Hafrannsóknastofnun til að sinna verkefnum? Þetta er algjörlega óskiljanleg meðferð á almannafé og algjörlega óásættanleg. Maður hlýtur að spyrja: Er þetta það sem koma skal? Verður það þannig að landbúnaðarháskólanum verði úthlutað kvóta eða aðgangi að beingreiðslum eða öðru slíku til að forðast að færa hluti rétt í ríkisreikning? Hér er verið að fara fráleita leið. Stofnunin þarf á því að halda að hafa sjálfstæði gagnvart útgerðunum. Af hverju í ósköpunum er þessi leið farin? Verðmætið, eins og ég segi, aflaverðmæti og verðmæti kvótans samanlagt er lauslega áætlað í kringum 200 millj. kr. Nettókostnaður við úthald skipanna væri 25 millj. kr. Skipin eru þarna, fólk er í vinnu við að sinna því að vera á þeim en það fær ekki einu sinni að sigla úr höfn. Hvers konar stjórnsýsla er þetta?

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmenn fara nokkuð offari í túlkunum á ýmsu. Hv. þm. Kristján L. Möller virðist til að mynda hafa skilið orð mín á þann veg að stefna okkar væri að hætta að gera út eigin skip. Það er langt í frá. Við þurfum hins vegar að taka málefnalega umræðu um hversu mörg skip við eigum að eiga og hvernig við eigum að haga samstarfi okkar við aðrar þjóðir, það er síðan allt annað mál. Ef við horfum til Norðmanna, sem margir gera þessa dagana, láta þeir einmitt aflaheimildir í té fyrir rannsóknir í mun meira mæli en við gerum. Og eins og ég nefndi þá er togararallið ekkert frábrugðið netarallinu eða marsrallinu að öðru leyti, þessi leið hefur oft verið farin. Varðandi verðmætin eru þær tölur heldur ekki réttar. Ef gengið er út frá upplýsingum frá Fiskistofu er annars vegar verið að tala um 62 millj. kr. og hins vegar um 93 millj. kr. eða alls 155 millj. kr. Á móti því kemur að 30% af aflanum sem kemur um borð fara til Hafrannsóknastofnunar. Þær upphæðir sem hv. þingmenn hafa farið með eru því heldur ekki í réttu samhengi. Ég held að við eigum fyrst og fremst að horfa á stóru atriðin í þessu. Er skynsamlegt að auka samstarf stjórnvalda, Hafrannsóknastofnunar og greinarinnar? Já, ég held það. Er skynsamlegt að auka samstarf okkar við aðrar þjóðir sem rannsaka fiskimiðin og fá meðal annars tækifæri fyrir okkar hafrannsóknaskip á öðrum slóðum? Ég held að það sé líka skynsamlegt. Þessi leið, sem valin var í þröngri stöðu, er að mínu mati algjörlega ásættanleg og skynsamleg í því ljósi að hér skapast upplýsingar sem við þurfum vissulega á að halda til að geta undirbyggt fiskveiðistjórn okkar með ábyrgum og sjálfbærum hætti.

Virðulegi forseti. Ég beini nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra um fyrirkomulag innflutningstolla á landbúnaðarvörum. Við hæstv. ráðherra höfum oft átt um þetta orðastað í þingsal óbeint og ég taldi ástæðu til að beina beinni fyrirspurn til hæstv. ráðherra svo hægt væri að þoka áfram umræðu um þetta mál. Í McKinsey-skýrslunni sem leiddi til mikillar umræðu um aukna hagsæld í landinu er meðal tillagna um hagkvæmni og aðgerðir til að auka almenna velsæld á Íslandi að finna tillögur um að fyrirkomulagi innflutningstolla á búvörur verði breytt, það verði afnumið í núverandi mynd og stuðningnum fyrir komið frekar með öðrum hætti. Dæmi var tekið af garðyrkjunni. Það er ómótmælanlegt að þetta hefur haft mjög jákvæð áhrif á garðyrkjuna, stutt við samkeppnishæfni greinarinnar, styrkt markaðshlutdeild hennar og ég held að jafnt neytendur sem garðyrkjubændur séu afskaplega sáttir við sinn hlut í þeirri umgjörð. Þegar þetta mál hefur borist í tal hefur hæstv. ráðherra oft vísað til þess að það þyrfti að horfa til gagnkvæmni. Það er alveg rétt ef menn líta svo á að það sé verðmæti fyrir okkur sjálf í því fyrirkomulagi sem nú gildir. Ég tel að svo sé ekki. Ég tel þvert á móti að umbreyting yfir í þá umgjörð sem er sambærileg við það sem garðyrkjan býr við í dag væri til góðs fyrir þær greinar sem reiða sig helst á innflutningsverndina og sérstaklega hvíta kjötið og eggin. Ég vek líka athygli á því að bændur í þessum greinum hafa verið jákvæðir gagnvart breytingu á fyrirkomulaginu. Samtök ungra bænda hafa rakið það hversu varhugavert það sé að halda núverandi kerfi áfram og hversu mikilvægt það sé að auka markaðsfrelsi í greininni, henni sjálfri til hagsbóta. Hæstv. ráðherra hefur oft talað um gagnkvæmar tollalækkanir en ríkisstjórninni hefur einhvern veginn tekist að koma öllum samskiptum við Evrópusambandið í uppnám. Miðað við það sem kom fram fyrr í fyrirspurnatímanum skilst mér að ekki séu miklar fréttir af samningum við Evrópusambandið um gagnkvæma lækkun tolla. Þá spyr ég líka: Hefur ráðuneytið gert greiningar í kjölfar McKinsey-skýrslunnar um það hver ábatinn yrði fyrir samfélagið af því að grípa einhliða til þessara aðgerða? Ef menn telja aðgerðina skynsamlega í sjálfu sér er engin sérstök ástæða til að láta hana velta á gagnkvæmninni einni og sér ef við teljum að hún yrði til góðs fyrir umgjörð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrirspurnirnar. Varðandi það hvað hafi verið unnið til að ná fram lækkun innflutningstolla á landbúnaðarvörum er það svar að á vettvangi EFTA-samstarfsins er stöðugt unnið að gerð fríverslunarsamninga, ýmist nýrra samninga eða endurskoðunar á eldri samningum, með það að markmiði að semja um bættan markaðsaðgang fyrir íslenskar framleiðsluvörur. Í staðinn fyrir bættan markaðsaðgang þurfa Íslendingar að semja um lækkun og/eða afnám tolla. Eins og ég hef oft áður sagt er um tvíhliða og gagnkvæma samninga að ræða. Sömu sögu er að segja um ýmsar tvíhliða tollaviðræður, svo sem við Evrópusambandið á grundvelli svokallaðrar 19. gr. EES-samningsins, en þær viðræður snúast um sömu markmið og við áttum hér ágætt samtal um fyrr í dag. Spurt er: Hvaða greiningar hefur ráðuneytið látið gera í kjölfar ábendinga í McKinsey-skýrslunni? Á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er starfandi starfshópur um tollamál á sviðum landbúnaðar og er að vænta niðurstöðu þess starfshóps á næstu vikum. Hlutverk starfshópsins er eftirfarandi: Að gera grein fyrir helstu núgildandi samningum um viðskipti með landbúnaðarvörur: a. Alþjóðlegum samningum WTO um viðskipti með landbúnaðarvörur með hliðsjón af tollum. b. Tvíhliða samningum, t.d. á grundvelli EES-samnings og EFTA-samnings. c. Gildandi fríverslunarsamningum. Þar að auki er grein um þau sóknarfæri sem kunna að vera til staðar í ofangreindum samningum og athugaðir verði möguleikar á gerð tvíhliða samninga við ný lönd og ríkjasambönd og einnig að gera úttekt á þróun tollverndar á helstu landbúnaðarvörum frá 1995. Starfshópnum er gert að kanna ofangreind atriði með það að markmiði að gefa skýra mynd af viðskiptum með landbúnaðarvörur með hliðsjón af tollum, meta ný tækifæri og meta árangur síðustu ára. Í starfshópnum eru fulltrúar Landssamtaka sláturleyfishafa, Félags atvinnurekenda, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bændasamtaka Íslands, Alþýðusambands Íslands, Samtaka verslunar og þjónustu, auk fulltrúa utanríkisráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Ef gagnkvæmar tollalækkanir eru markmiðið, hvernig standa þá viðræður við Evrópusambandið? er spurt. Eins og við ræddum aðeins í fyrri umræðu hér í dag er óhætt að segja að viðræðurnar séu á viðkvæmu stigi. Hugmyndin er að semja um núlltolla á sem flestum tollalínum og/eða lækkun almennra tolla á viðkvæmum vörum eftir atvikum. Einnig eru uppi hugmyndir um að semja um sérstaka tollkvóta milli aðila. Síðasti formlegi fundur var haldinn í Brussel 11. október 2013 og þar áður var haldinn fundur á Íslandi 8. mars 2013. Það er rétt að viðræðurnar hafa tekið lengri tíma en upphaflega var áætlað. Þær hófust á haustmánuðum 2011 og hafa staðið með nokkrum hléum síðan þá. Í millitíðinni hafa þó farið fram óformlegar þreifingar og samtöl til að reyna að finna lausnir sem báðir aðilar gætu búið við. Næsti formlegi fundur hefur verið ákveðinn á Íslandi 12. og 13. febrúar nk. Til stóð að fundað yrði í Reykjavík í september sl. og síðan aftur í desember, en því var frestað að beiðni Evrópusambandsins og hefur ekkert að gera með ríkisstjórn Íslands, gagnstætt því sem hv. fyrirspyrjandi hélt fram. Varðandi McKinsey-skýrsluna er rétt að þar komu margir áhugaverðir hlutir fram, m.a. um möguleika landbúnaðar á að auka framleiðni sína verulega vegna þess að innviðir þar væru sterkir. Það kom líka fram að eina atvinnugreinin á Íslandi sem er hæf í alþjóðlegri samkeppni um framleiðni er sjávarútvegur og mjög margar aðrar greinar í íslensku atvinnulífi, þar á meðal í verslun og þjónustu, haltra þar langt á eftir. Hv. þingmaður hefur nokkrum sinnum rætt hér um garðyrkjuna. Það var auðvitað ekki einhliða niðurfelling á tollum þar. Það var gert í stærra samhengi. Til að koma öðrum hlutum út voru þessir tollar felldir niður. Breytingin varð meðal annars sú að framleiðsla á papriku fluttist úr landi og hún er í dag aðeins um 25% af því sem hún var. Á sama tíma og þessar tollabreytingar voru tókst íslenskum garðyrkjubændum að ná tökum á lýsingu og heilsársframleiðslu og gátu þannig svarað eftirspurn íslenskra neytenda eftir þessari hollu og góðu vöru árið um kring. Það er ástæðan fyrir því að þeir náðu gríðarlega góðri markaðsstöðu, sérstaklega í agúrkum, hún er sennilega um 90% í dag, og tómötum. Markaðsstaðan þar er reyndar mun minni, enda er talsvert flutt inn af öðrum tómatvörum. Í tómötum eru enn sóknarfæri. Paprikan hrundi vegna þess að hún svaraði lýsingunni ekki eins vel. Það hefur sem sagt ekkert með tollana að gera. Það verður að horfa á þetta tvennt í samhengi þegar við tölum um breytingarnar sem urðu á garðyrkjunni sem voru vissulega jákvæðar og ágætar. Það er að ýmsu að huga þegar við göngum þessa leið. Við erum fullviss um að það að fara í gagnkvæmar samningaviðræður eins og ég hef nefnt áður - það fer ekki ein skyrdós inn í Evrópusambandið á núlltollkvótum þótt þá vanti skyr, þeir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það sem hann nefndi um garðyrkjuna var mjög góð skýring og sýnir akkúrat að með opnuninni er ekki hægt að tryggja óbreytt framleiðslumynstur. Með opnuninni skapast ný tækifæri og kannski glatast önnur. Almenna reynslan sem við sjáum af garðyrkjunni er hins vegar að hún stendur sig gríðarlega vel í samkeppni, ekki bara í tómötum og gúrkum, heldur líka í blómum, berjum o.s.frv. Hún á gríðarleg sóknarfæri og þolir opið samkeppnisumhverfi afar vel. Ég er sannfærður um að aðrar búgreinar yrðu undir sömu sök seldar með opnu umhverfi. Mér finnst eðlilegt að orða þessa spurningu hér: Hver eru samningsmarkmið ríkisins? Það er það sem mér finnst ekki liggja ljóst fyrir. Það flýgur fyrir að einokunarfyrirtækið MS hafi engan sérstakan áhuga á þessu máli, sé ekkert áfram um opnun. Þó að markaðir fyrir skyr mundu opnast í öðrum löndum mun MS sjá fyrir sér að hingað komi meiri innflutningur á móti og hún tapi bara á því. Fyrir einokunarrisann mikla er enginn sérstakur hagur af þessu og þess vegna gerist afskaplega lítið í viðræðunum. Er þetta rétt greining á stöðunni? Ég tel mjög mikilvægt að við metum stöðuna út frá hagsmunum þjóðarinnar. Þjóðin hefur af því hag, og fyrir því liggja greiningar, að opna þetta alveg óháð fullkominni gagnkvæmni. Síðan verðum við að horfast í augu við það líka að við erum með ofvernd á tilteknum greinum. Það eru ekki sömu efnisrök til verndar búvöruframleiðslu sem er hagað með þeim hætti 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að breytingar á tollaumhverfi garðyrkjunnar séu einmitt ræddar á þann málefnalega hátt sem við hv. fyrirspyrjandi höfum gert núna. Það var ekki eingöngu tollabreytingin sem olli þeirri stöðu sem er uppi, það urðu líka tæknilegar framfarir í greininni. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, menn geta aldrei gengið að því vísu þegar þeir gera stórkostlega miklar breytingar á umhverfinu að ekkert breytist. Það er eiginlega miklu nær að halda því fram að margt muni breytast. Það eru vissulega tækifæri í öllum búgreinum á Íslandi en við þurfum að horfa á málið í mun stærri mynd. Nú um stundir eru íbúar heimsins eitthvað um 7 milljarðar, taldir verða um 9 milljarðar innan ekki svo margra áratuga. Á sama tíma mun fjölga í millistétt í heiminum um 3 milljarða, stétt sem fer fram á það að geta borðað meira kjöt og meiri fisk og drukkið mjólk sem og allir hinir. Þrátt fyrir að það fjölgi bara um 2 milljarða mun þörfin á auknum mat nærri tvöfaldast. Það verður 100% aukning frá því sem við erum að framleiða í dag. Auðvitað gætum við gert eitt í því, við gætum minnkað matarsóun. Það er kannski auðveldasta leiðin til að afla þessarar fæðu en við þurfum, ekki síst hér á Íslandi, að taka þátt í því. Með breytingum á loftslagi eru veruleg tækifæri á Íslandi til aukinnar matarframleiðslu og það er áskorun sem við verðum að standa undir, m.a. til að afla matar vegna vaxandi fólksfjölda í heiminum. Það koma 250 þúsund fleiri í mat í kvöld en komu í gærkvöldi og þannig verður það dag frá degi. Það er margt sem við verðum að horfa til en ekki eingöngu umræðu um niðurfellingu á tollum. Við verðum að horfa á heildarsamhengi hlutanna. Meðal þess mikilvæga í okkar sambandi er að nýta tækifæri til að efla matvælaframleiðslu innan lands, 

Frú forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um stöðu fráveitumála. Fyrirspurnin tekur útgangspunkt í því að það hefur því miður ansi lítið gerst að því er virðist í þeim efnum núna síðari árin. Sú þróun sem var í gangi beggja vegna aldamótanna og eitthvað inn á þessa öld virðist að mestu leyti hafa staðnæmst þannig að maður verður lítið var við það að sveitarfélög séu að ráðast í úrbætur á því sviði. Það er svo sem að ýmsu leyti skiljanlegt. Í fyrsta lagi hefur fjárhagur sveitarfélaga verið erfiður, margra hverra, þessi síðustu ár en ég óttast að ástæða sé til að ætla að það muni áfram gerast allt of lítið í þeim efnum. Úrbætur ganga hægt nema eitthvað nýtt komi til. Það er meðal annars vegna þess að nú búa sveitarfélögin við nýjar fjármálareglur sem setja þeim nokkuð þröngar skorður hvað varðar skuldsetningu og að ráðast í kostnaðarsamar framkvæmdir af þessu tagi. Í öðru lagi liggur nokkuð ljóst fyrir að mörg dýrustu verkefnin hafa beðið og menn réðust í úrbætur víða þar sem þær voru einfaldari og ódýrari, en í öðrum tilvikum, bæði innan og milli sveitarfélaga, hafa oft dýrustu áfangarnir setið eftir. Ég held að sérstök ástæða sé til að horfa til sveitarfélaga inn til landsins og hafa þar af leiðandi ekki kost á grófari hreinsun með aðgang að hafi og svo þeirra svæða sem eru á náttúruverndarsvæðum eða í þjóðgörðum og eru fjölsótt af ferðamönnum, einfaldlega vegna þess að það gefur augaleið að með stórauknum fjölda ferðamanna vex álagið hratt á lífríki þeirra svæða ef fráveitumálin eru ekki í fullnægjandi lagi. Við eigum skuldbindingar í þessum efnum, bæði við okkur sjálf sem gæslumenn landsins og líka að hluta til alþjóðlega. Má nefna í því sambandi aðila eins og UNESCO og skuldbindingar okkar samkvæmt Ramsar-sáttmálanum og fleira í þessum efnum. Það er ekki alveg bara einkamál Íslendinga hvernig að þessum málum er staðið þó að auðvitað viljum við fyrst og fremst sjálfra okkar vegna hafa þetta í lagi. Ég hef því spurt hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra eftirfarandi spurninga í þessum efnum: 1. Hvert er mat ráðherra á stöðu fráveitumála á fjölsóttum náttúruverndarsvæðum í byggð þar sem bæði er búseta og ferðamannastraumur, svo sem við Mývatn og Laxá og umhverfis Þingvallavatn? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að ríkið komi að framkvæmdum við fráveitur á náttúruverndarsvæðum með sérstökum fjárveitingum í því skyni að hraða úrbótum? 3. Hvernig metur ráðherra stöðu þeirra sveitarfélaga sem liggja inn til landsins og eiga ekki aðgang að sjó með tilliti til fráveitumála? 4. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að tekið verði upp að nýju það fyrirkomulag að ríkið endurgreiði sveitarfélögum útlagðan virðisaukaskatt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda mjög áhugaverða fyrirspurn um mikilvægt mál. Ferðamönnum á Íslandi hefur fjölgað mikið á undanförnum árum. Talningar sem Ferðamálastofa gerir í Leifsstöð á komum erlendra ferðamanna sýna að á tíu ára tímabili, frá 2003 til 2013, fjölgaði erlendum gestum um 470 þúsund sem jafngildir um 150% aukningu. Kannanir Ferðamálastofu leiða einnig í ljós að meiri hluti erlendra ferðamanna segir að íslensk náttúra sé ein helsta ástæða ákvörðunar um að ferðast til landsins. Aukning ferðamanna er ánægjuleg fyrir þjóðarbúið, en gerir kröfu um bætta aðstöðu á ferðamannastöðum til að náttúra og umhverfi spillist ekki vegna álags. Til þess að takast á við verkefni eins og fráveitumál á fjölsóttum stöðum eins og við Mývatn og Laxá og eins við Þingvallavatn er nauðsynlegt að hafa sem bestar upplýsingar um álag vegna skolpmengunar og annarrar mengunar á þessi vötn. Einnig þarf regluverk að vera skýrt og leiðbeiningar aðgengilegar um hvernig því skuli fylgt. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda að allt of lítið hafi gerst í þessum málaflokki á síðustu mörgum árum og hef því skipað nefnd um endurskoðun reglugerðarinnar um fráveitur og skolp sem ætlað er að einfalda ákvæði hennar og gera hana skýrari. Er sú vinna í fullum gangi. Einnig að endurskoðunin leiði til þess að bætt verði úr skráningu fráveitna þannig að betur megi leggja mat á stöðu þeirra. Ekki liggja fyrir nægar upplýsingar um álag á Mývatn og Þingvallavatn vegna skolplosunar. Ég hef því ákveðið að gerð verði úttekt á innstreymi næringarefna í þessi verðmætu stöðuvötn. Slík úttekt mun gefa yfirsýn yfir alla helstu álagsþætti og mun hjálpa okkur við mat á stöðu mála, forgangsröðun aðgerða og mat á líklegum árangri þeirra. Varðandi það hvort ráðherra sé tilbúinn að beita sér fyrir því að ríkið komi að framkvæmdum vænti ég þess að starf við endurskoðun á fráveitureglugerð verði til þess að auðvelda okkur róðurinn í þeim efnum, með því að einfalda og bæta regluverkið og auðvelda okkur yfirsýn yfir stöðu mála og forgangsröðun. Ég tel rétt að nota sem mest það heildstæða mat sem nú er verið að vinna á vatni á Íslandi til að leiðbeina okkur um forgangsverkefni svo fjármunir til fráveitna og annarra umbóta nýtist umhverfinu sem best. Mögulega kæmi aðstoð ríkisvaldsins til greina við umbætur í fráveitumálum en ef af slíku yrði hlyti að vera horft meðal annars til verndargildis svæðanna, auk mats á álagi og ástandi þeirra. Í stöðuskýrslu Umhverfisstofnunar um vatnasvæði Íslands er bent á ákveðna óvissuþætti varðandi Þingvallavatn og Mývatn sem varða þó ekki einungis fráveitur. Ég vil bæta upplýsingar og mat á ástandi þessara vatna eins og ég hef nefnt og skoða þar sérstaklega innstreymi næringarefna og hlut einstakra uppsprettna þar, svo sem frá fráveitum og umferð. Hvernig er staða þeirra sveitarfélaga sem liggja inn til landsins og eiga ekki aðgang að sjó? Almennt séð er nokkur munur þarna á hvað varðar viðtaka og kröfur sem rétt er að gera. Flestir þéttbýlisstaðir á Íslandi geta leitt skolp út í straumþungt Atlantshafið þar sem það ógnar umhverfinu lítið ef þess er gætt að skaðleg efni séu ekki til staðar. Inn til landsins þarf hins vegar yfirleitt að huga betur að málum og gæta þess að fráveitur mengi ekki ár eða stöðuvatn eða grunnvatn  Varðandi síðustu spurninguna verð ég að fá að svara henni í síðara svari.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann gerði vel að koma sem mestu að. Ég fæ þá vonandi svar við síðustu spurningunni í seinna svarinu. Ég þakka það sem ráðherra upplýsti, annars vegar um endurskoðun á reglugerð og sömuleiðis um að gerð verði úttekt á innstreymi næringarefna. Það tel ég mjög mikilvægt og ég fagna því að það fari af stað. Sömuleiðis finnst mér að samhliða þessu eigi auðvitað að ræða stefnumótun og mögulega aðkomu ríkisins í þessum efnum. Ég tel fullkomin rök til að gera greinarmun á stuðningi ríkisvaldsins, annars vegar þegar um er að ræða þjóðgarða og friðlýst svæði og svæði sem eru okkur sérstaklega mikilvæg af þeim sökum, ég tala nú ekki um ef sömu svæði eru í viðbót fjölsótt af ferðamönnum þannig að álagið sé einmitt að aukast þarna þessi árin. Í því sambandi má náttúrlega nefna Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Er það svo fráleitt að við lítum á úrbætur á þessu sviði sem hluta af því að bæta úr ástandinu á fjölsóttum ferðamannastöðum? Er það ekki bara ein af undirstöðunum til að slíkir staðir ráði við ástandið? Og er þá nokkuð að því að veita opinbert fé úr þeim sjóðum sem eiga að ganga til úrbóta einmitt vegna vaxandi ásóknar á ákveðna staði? Það gæti verulega munað um það ef einhverjir fjármunir kæmu úr þeirri átt, þ.e. ef menn komast út úr klúðrinu í augnablikinu um fjármögnun þess þáttar. Hins vegar væri líka eðlilegt að greina að einhverju leyti á milli sveitarfélaganna inn til landsins sem eru með mun þyngri kröfur á sér um þriðja stigs hreinsun eða hvað það nú er og hinna sem eiga völ á ódýrari lausnum vegna landfræðilegrar legu sinnar. Að lokum nefni ég endurgreiðsluna á virðisaukaskattinum. Enginn vafi er á því að meðan það fyrirkomulag var við lýði hvatti það - ef hæstv. ráðherra hlustar af því að hann ætlar að svara þessu á eftir - sveitarfélögin áfram, það er alveg á hreinu, að fá virðisaukaskattinn endurgreiddan. Ég segi sem gamall fjármálaráðherra: Það er útlátalítið fyrir ríkið að endurgreiða virðisaukaskatt vegna framkvæmda sem aldrei yrði af 

Virðulegi forseti. Ég náði ekki að svara síðustu spurningunni sem hv. þingmaður ítrekaði hér í lokin. Rétt er að geta þess að á síðasta kjörtímabili spurði ég fyrrverandi umhverfisráðherra tvisvar sinnum hvort til greina kæmi að taka upp stuðning ríkisins aftur við fráveituframkvæmdir. Það verður að segjast alveg eins og er að fátt varð um svör og ég gleðst þess vegna yfir því að fyrrverandi fjármálaráðherra skuli taka þetta upp hérna við mig í dag og segja að það sé útlátalítið. Þau svör komu reyndar ekki frá ríkisstjórninni á síðasta kjörtímabili. Ég tel rétt að skoða þann möguleika eða aðrar útfærslur á því að ríkið styrki sveitarfélög í þessum efnum. Við náðum ágætisárangri, ég er sammála hv. fyrirspyrjanda í því, í fráveitumálum fyrir nokkrum árum, á tímabili þar sem ríkið lagðist á árarnar með sveitarfélögunum. Hins vegar fór minna fyrir aðgerðum á síðasta kjörtímabili, eins og ég hef áður nefnt, og var ekkert gert til að tryggja framgang fráveitumála, einhverra hluta vegna. Við þyrftum því að bæta úr því þar sem á vantar og er mínu mati eðlilegt að skoða hvort rétt sé að skoða aðkomu ríkisvaldsins að nýju. Við þurfum að horfa til langs tíma og nýta okkur vinnu við kortlagningu vatnasvæða og mat á ástandi þeirra varðandi framkvæmdir og forgangsröðun. Ísland þarf að geta sagt að fráveitumál séu í góðu horfi því að Ísland er matvælaframleiðsluland og ferðaþjónustuland og við þurfum heilnæmt umhverfi og góða ímynd. Fráveituframkvæmdir eru dýrar, miklu dýrari en þær voru áætlaðar þegar ríkið studdi þær á sínum tíma, kannski tífalt, sérstaklega vegna þess að það eru oft dýrustu verkefnin sem eru eftir, og þess vegna ekki óeðlilegt að við veltum fyrir okkur með hvaða hætti ríkisvaldið geti komið þar að. Ég vil líka ítreka að við þurfum að byggja forgangsröðun okkar og ákvarðanir á vísindalegum grunni og rökum. Ég tel að við munum geta gert það í sambandi við Mývatn og Þingvallavatn. Helst þyrftum við að geta sett upp líkan af innstreymi og mat á hlut einstakra uppsprettna, köfnunarefni, fosfór, í vötnin. Það er margt sem við vitum ekki, en ég vona að sú vinna sem er í gangi muni skýra og hjálpa okkur í umræðunni og ákvörðunartökunni varðandi það.

Hæstv. forseti. Í kjördæmaviku okkar þingmanna, þar sem þingmenn fara um kjördæmi sitt og hitta sveitarstjórnarmenn og ýmsa aðra, kemur margt upp. Fyrirspurn mín til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er í framhaldi af fundi með sveitarstjórn Norðurþings sem ræddi við okkur um hlut sem ég tel að eigi ekki að þurfa að setja á dagskrá og ræða við þingmenn, en það hefur oft gerst og er bara þannig og ég er með nokkrar fyrirspurnir til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra á þessum fundi um þau mál. Fyrsta fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: Af hverju hafa útsendingar Ríkisútvarpsins í Kelduhverfi og Öxarfirði ekki verið bættar eins og Almannavarnir hafa ítrekað óskað eftir? Það kom fram á þessum fundi að skilyrði útvarpssendinga Ríkisútvarpsins í Kelduhverfi og Öxarfirði hafa verið með eindæmum slök undanfarið. Það er auðvitað sérstaklega bagalegt í ljósi þess hlutverks og þeirrar skyldu sem Ríkisútvarpið hefur sem hlekkur í keðju Almannavarna og er ótækt að þrátt fyrir ítrekaðar óskir almannavarna undanfarnar vikur og í ljósi þeirra atburða sem eru í gangi, þ.e. eldgosið í Holuhrauni norðan við Bárðarbungu, hafi málinu ekki verið kippt í liðinn. Þetta er grunnkrafa, ekki aðeins í hinum dreifðu byggðum, að njóta grunnþjónustu sem tengist Almannavörnum eins og aðrir landsmenn. Þess vegna var það sem sveitarstjórnarmenn í Norðurþingi færðu þetta í tal við okkur, þetta atriði var eitt af mörgum, og því lagði ég fram þessa fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningamálaráðherra. Eins og ég segi á í raun ekki að þurfa að taka þetta mál hér upp en ég hef áður þurft að taka upp mál sem varða þetta svæði, m.a. sjónvarpsútsendingu á Raufarhöfn þar sem sagt var að á aðfangadag hefðu menn þurft að fara út í bíl til að hlusta á útvarpið, til að ná sjónvarpsmessunni á aðfangadag, en því var kippt í liðinn fljótlega þar á eftir. Ég vænti þess að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra komi og segi okkur einfaldlega að búið sé að kippa þessu í liðinn og biðjist þá afsökunar á þeirri töf sem hefur orðið á því að koma þessu í eðlilegt horf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og taka fram að ég byggi svar mitt við henni á þeim upplýsingum sem ráðuneytið aflaði hjá Ríkisútvarpinu í tilefni fyrirspurnarinnar. Um síðastliðin áramót fell niður mastur Ríkisútvarpsins á Viðarfjalli. Með því duttu út útsendingar Rásar 1 og Rásar 2 í Kelduhverfi og í Öxarfirði, eins og hv. þingmaður hefur rakið. Móttökusvæðið á austanverðu Tjörnesi og viðtaka á endurvarpsstaðnum Auðbjargarstaðabrekku og Kópaskeri, sem er með viðtöku frá Auðbjargarstaðabrekku, eru háð útsendingum frá Viðarfjalli. Til þess að bæta endurvarpsstaðinn á Auðbjargarstaðabrekku og áfram til Kópaskers var í byrjun árs tekið merki, fyrst í stað á varaviðtöku útvarpssendinga frá Gagnheiði en skömmu síðar var því breytt til að bæta gæði útsendinganna og var viðtaka þá tekin í gegnum myndlykil sem notar sjónvarpsdreifikerfið frá Smjörhólsfelli. Af þeim sökum virkaði svokölluð RDS-tækni ekki á þessu svæði, en hún gerir útvörpum kleift að skipta sjálf um stöðvar og bætir þar með móttöku hlustenda. Í byrjun júní var skipt út biluðum FM-loftnetum á Húsavíkurfjalli fyrir ný, einnig til þess að bæta útsendingarskilyrði á svæðinu. Þá reisti Neyðarlínan nýtt mastur á Viðarfjalli. Um miðjan ágúst voru ný FM-net sett upp ofarlega í mastri Neyðarlínu á Viðarfjalli, sem þjónar m.a. Kelduhverfi og Öxarfirði. Þá var í Auðbjargarstaðabrekku skipt út láréttum netum og sett upp hringnet og gömlu netin henta vel fyrir móttöku loftneta á húsum, en hin nýju net henta betur móttöku í bæði bílum og húsum. Þetta stórbætir því dreifingu FM-merkja Ríkisútvarpsins í Öxarfirði, sérstaklega fyrir bílaumferð. Virðulegi forseti. Eftir að gos í Holuhrauni hófst þann 29. ágúst síðastliðinn hefur þetta verið gert til að bæta útvarpssendingar Ríkisútvarpsins: Á Húsavíkurfjalli hafa sendar Rásar 1 og Rásar 2 verið settir á fast samband í stað þess að vera á endurvarpi. Slíkt eykur öryggi útsendinganna. Húsavíkurfjallssendar voru áður endurvarp frá Goðafossi en vegna hættu á að sendar sem eru staðsettir á Goðafossi fari undir vatn ef flæðir niður Jökulsdalsá vegna mögulegra eldsumbrota í Bárðarbungu var FM-viðtaka Skollahnjúka færð frá Goðafossi yfir á Húsavíkurfjall 20. september. Þá fékk Auðbjargarstaðabrekka FM-viðtöku frá Viðarfjalli eftir að ný net voru komin upp í Viðarfjallsmastri og RDS-tækni komið á þann 27. september síðastliðinn. Í áætlun Ríkisútvarpsins um frekari úrbætur á svæðinu til að bæta frekar skilyrði við Kópasker er að FM-sendar verði fluttir yfir á Snartstaðanúp við Míluhús sem stendur hærra í landi og sendir betur út yfir Öxarfjörðinn yfir á Auðbjargarstaðabrekku sem mun stórauka útsendingarskilyrði á svæðinu. Jafnframt er gert ráð fyrir að stækka senda úr 100 vöttum yfir í 500 vött sem mun bæta skilyrði fyrir útvarpssendingar enn frekar. Vona ég, virðulegi forseti, að þetta hafi skýrt málið að nokkru fyrir hv. þingmanni.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur rétt fyrir sér um hinar góðu óskir um að menn hafi skilið það sem hann var að segja. Í fyrsta lagi var svar hans svo flókið og tækniofið að menn þurfa verkfræðipróf, að minnsta kosti fyrri hluta próf í verkfræði, til að hafa skilið það. En ég þakka honum samt fyrir allar þær upplýsingar sem hann veitti um lárétt net og lóðrétt net og hringnet og net aftur á bak og áfram. Eftir sem áður svaraði hann í reynd ekki spurningunni um það af hverju þeim óskum sem Almannavarnir hafa ítrekað sett fram hefur ekki verið hlítt. Það kom ekki fram í svari hæstv. ráðherra að þær aðgerðir sem hann hefði gripið til svari þeim. Við skulum ekki gleyma því að þessar ábendingar eða kröfur Almannavarna eru settar fram vegna þess að það er eldgos í grennd við þetta svæði. Ef það er ekki hlutverk Ríkisútvarpsins að vera til taks á slíkum tímum þá veit ég ekki til hvers það ágæta útvarp er. Það mætti kannski bæta því við að hið sama gildir um hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hvetja ráðherra til að gefa skýr svör á mannamáli fyrir okkur sem ekki erum inni í þessum tæknilegu þáttum málsins. Ég get bara vitnað um það sjálfur að hafa ferðast um þetta svæði og á löngum köflum nær maður Bylgjunni, sem kemur í bílinn þegar maður fer um, en Ríkisútvarpinu er bara ekki hægt að ná á stórum svæðum þarna. Er tryggt að það breytist og maður nái Ríkisútvarpinu á ferð um helstu slóðir á þessu svæði? Og hefur ráðherrann tryggt fjármagn til að ráðast í þær úrbætur sem lýst er að fyrirhugaðar séu? Eitt eru fyrirætlanir og annað hvort til þeirra eru fjármunir.

Hæstv. forseti. Það er sannarlega hlutverk hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að kenna okkur ýmsa þætti í landafræði og fleiru, það er góð upprifjun, það er eins og maður sé kominn hérna í nýjan landafræðikúrs. En ég verð að segja alveg eins og er, virðulegur forseti, ég er ákaflega óánægður með svarið. Þetta er hefðbundið svar, skrifað af Ríkisútvarpinu, sem er í senn kennsla í landafræði, eins og ég sagði áðan, hvað fjöllin heita og blandað inn í þetta fjarskiptatækni sem, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gat um, þyrfti a.m.k. fyrri hluta próf í verkfræði til að skilja. Það sem kom hins vegar fram hjá hæstv. ráðherra var að mastrið féll á Viðarfjalli um síðustu áramót. Nú erum við komin fram til 3. nóvember þegar þetta svar er gefið. Hér kom innlegg frá hv. þm. Helga Hjörvar um að Bylgjan hafi náðst í bílaútvarpi á leiðinni frá Húsavík til Kópaskers, en við erum hér að tala um öryggishlutverk Ríkisútvarpsins. Í raun og veru, virðulegi forseti, get ég endað mína ræðu með því að spyrja hæstv. ráðherra einfaldrar spurningar og vona ég að hæstv. ráðherra svari henni: Er þetta þá komið í fullkomið lag?

Virðulegi forseti. Það er úr nokkuð vöndu að ráða. Hv. þingmaður óskar svara um efni sem er í eðli sínu tæknilegt og snýr líka nokkuð að landafræði, þ.e. skipulagi þess hvernig útvarpsmerkjum er dreift. Hitt veit ég að engar líkur eru á því að ég hafi kennt hv. þingmanni nokkuð í landafræði hvað þetta svæði varðar, ég veit að það svæði þekkir fyrrverandi hæstv. ráðherra og núverandi hv. þingmaður vel. Ég hef því alla trú á því að með svarinu hafi hv. þingmaður getað glöggvað sig á þeirri stöðu sem uppi er og þá um leið þeim aðgerðum sem hefur verið gripið til nú þegar, og lýst er í svarinu, til að mæta þeim vanda sem kom upp þegar mastrið féll niður á Viðarfjalli. Ég nefndi það einnig, virðulegi forseti, í ræðu minni að í áætlun Ríkisútvarpsins um frekari úrbætur á svæðinu er að halda áfram að bæta skilyrðin við Kópasker og svo framvegis þannig að það er ekki svo að öllu starfi sé lokið. Ég skil vel þær áhyggjur sem eru uppi og það svar sem hér var flutt var til þess að hv. þingmaður og fyrirspyrjandi gæti betur glöggvað sig á því hvað nákvæmlega hefði verið gert.

En er þetta komið í lag?

Ég ítreka, af því hv. þingmaður spyr hvort þetta sé komið í lag, að Ríkisútvarpið er uppi með áætlanir um frekari úrbætur á svæðinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra biðlundina með þingmanninum á þessum annasama degi. Ég beini fyrirspurn til ráðherrans um raforkuverð til garðyrkjubænda sem við höfum oft og einatt rætt í þinginu. Uppi voru talsverð fyrirheit af hálfu flestra ef ekki allra stjórnmálaflokka í aðdraganda síðustu kosninga um að gera gangskör að því að bæta úr. Það hefur auðvitað lengi verið um það rætt að mikilvægt sé að tryggja þessari atvinnugrein raforku úr framleiðslunni á lægra verði en verið hefur þegar menn hafa horft til þess að hér fá aðrar stórar atvinnugreinar raforku úr framleiðslunni á miklu lægra verði en garðyrkjan. Þetta getur orðið okkar stóriðja ef við stöndum rétt að uppbyggingu hennar. Umræðan undanfarin missiri hefur fyrst og fremst snúið að dreifikostnaðinum, sérstaklega eftir að hann hækkaði mjög umtalsvert og garðyrkjubændur sýndu fram á að þeir gætu sjálfir dreift raforku til stórs hluta garðyrkjustarfseminnar í landinu með mun lægri tilkostnaði en verið var að krefja þá um. Nú er ástæða til þess að þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hann hefur stuðlað að því að á þessu ári fær garðyrkja nokkuð meiri framlög til niðurgreiðslna en var, ég hygg að það sé um 12% aukning á niðurgreiðslum frá því sem var á síðasta kjörtímabili, fer úr 240 milljónum ef ég man rétt í 270 milljónir eins og staðan er nú. Þá virðist vera að fyrirætlanir hæstv. ráðherra um að innleiða jöfnun á flutningskostnaði muni á næstu þremur árum leiða til þess að garðyrkjan muni aftur þurfa að greiða inn í það kerfi liðlega 20 millj. kr., eða nærfellt allt það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur aukið í niðurgreiðslurnar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta sé réttur skilningur. Þetta stafar auðvitað af því að hæstv. ráðherra hefur breytt þeim fyrirætlunum sem uppi voru um að láta stóriðjuna taka þátt í því að borga jöfnunina. Kostnaðurinn leggst þá af miklu meiri þunga á heimilin í landinu og atvinnugreinar eins og garðyrkjuna en ella hefði verið. Ég vil spyrja hvort ráðherrann fyrirhugi einhverjar lagabreytingar eða aðgerðir hjá Rarik til þess að draga úr þeim kostnaði sem liggur á greininni og er augljóslega meiri en væri ef garðyrkjubændur tækju sig til og rækju sitt eigið dreifinet, a.m.k. þar sem þeir eru hvað þéttastir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli sem við erum sammála um að þurfi að laga og gera gangskör að því að bæta, það er einmitt ætlun okkar. Frá því ég tók við núverandi embætti höfum við í ráðuneytinu átt þó nokkra fundi, ýmist ég sjálf eða mínir starfsmenn, með fulltrúum garðyrkjubænda og verið í góðu samstarfi við þá. Þar hefur verið farið yfir þróun raforkuverðs til garðyrkjubænda, stöðu þeirra í samanburði við aðra raforkunotendur í landinu og hugmyndir sem þeir hafa lagt fram um breytingar á gjaldskrá vegna sölu á raforku til þeirra. Þessi vinna er enn þá í gangi en niðurstöður liggja ekki fyrir að svo stöddu, enda eru til fleiri en ein aðferð við að koma til móts við þessi sjónarmið. Við erum eins og ég sagði í samstarfi við garðyrkjubændur að fara yfir þær leiðir. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda hefur sú leið verið farin frá árinu 2005 að ríkið hefur greitt niður flutning og dreifingu raforku til garðyrkjubænda. Var í upphafi gert ráð fyrir að niðurgreiðslan næmi 95% af flutnings- og dreifikostnaði raforku. Óskir garðyrkjubænda í samtölum okkar hafa í raun verið í þá veru að taxtinn vegna dreifingu raforku til þeirra verði sambærilegur og þegar niðurgreiðslurnar voru 95% árið 2005. Frá árinu 2005 hefur þetta hlutfall farið lækkandi. Árið 2013 var það komið niður í 76,4% í þéttbýli, 84% í dreifbýli. Eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda hafa framlög til niðurgreiðslna, frá því núverandi ríkisstjórn tók við, aukist á fjárlögum um 44,2 milljónir, eða um 19%, en ekki 12% eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda. Þannig er svo komið í dag að niðurgreiðsluhlutfallið er 87% í þéttbýli og 92% í dreifbýli. Til skoðunar er hjá ríkisstjórninni að hækka niðurgreiðsluhlutfallið enn frekar á næstunni. Þá getum við sagt að við séum að nálgast aftur þetta 95% viðmið sem sett var árið 2005. Þessi þróun undanfarið eitt og hálft ár hefur haft jákvæð áhrif til lækkunar á raforkukostnaði garðyrkjubænda. Ef við skoðum raforkuverð og samsetningu þess til garðyrkjubænda samanstendur það af þremur þáttum, þ.e. flutningi, dreifingu og svo sjálfri orkunni. Flutningskostnaður er sá sami fyrir alla og ekki hafa verið gerðar athugasemdir við verðlagningu orkunnar. Verkefnið snýr því að dreifingu raforkunnar og hvernig unnt sé að lækka kostnað við þann þátt. Eins og fyrr segir hefur sú leið verið farin frá 2005 að niðurgreiða þennan mismun til að lækka kostnaðinn. Ég er þeirrar skoðunar að til lengri tíma litið eigum við að skoða aðrar leiðir en niðurgreiðslur í þessu skyni, eða í öllu falli einhvers konar blandaða leið. Samtök garðyrkjubænda hafa komið til okkar með áhugaverðar hugmyndir sem byggja m.a. á sérstöðu greinarinnar varðandi kolefnisfótspor garðyrkjunnar. Við erum að skoða þær hugmyndir með opnum huga og fara yfir hvernig þær geti fallið inn í það regluverk sem við höfum á grundvelli raforkulaga og hvernig þær samrýmast jafnræðissjónarmiðum og öðru. Ég er bjartsýn á að við finnum lausn á þessu og ítreka að í samtölum mínum við garðyrkjubændur hefur skýrt komið fram að ríkur pólitískur vilji er til að koma til móts við óskir þeirra og umfram allt að tryggja stöðugt og samkeppnishæft rekstrarumhverfi þessarar mjög svo mikilvægu greinar. Það er eins og áður segir tvær leiðir, annars vegar að auka niðurgreiðslurnar með viðbótarframlagi úr ríkissjóði og hins vegar að hafa áhrif á gjaldskrársetningu dreifiveitnanna með því að breyta reglugerð, en það er ólíklegt að okkur takist að lækka gjaldskrá þannig að garðyrkjubændur fái 95% afslátt af flutnings- og dreifikostnaði raforku. Líklegra er því að samfara lækkun á gjaldskrá verði hægt að draga úr niðurgreiðslunum. Framangreindar hækkanir á niðurgreiðslum vegna gróðurlýsingar um 19% frá því að ríkisstjórnin tók við hafa vissulega haft sitt að segja, en ég tel að við eigum einnig að líta til annarra leiða sem byggja á því að þessi mikilvæga atvinnugrein verði ekki háð árlegum ákvörðunum Alþingis um niðurgreiðslur, heldur starfi á samkeppnisgrunni. Ég vænti þess að innan skamms getum við kynnt hugmyndir til breytinga til samræmis við óskir garðyrkjubænda án þess að raska þeim grundvallarreglum sem raforkulög okkar byggja á og ítreka þann pólitíska vilja sem er í ríkisstjórninni til að koma til móts við greinina.

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda þessa fyrirspurn. Þetta er mál sem hefur legið svolítið þungt á okkur þingmönnum Suðurkjördæmis. Mekka garðyrkjunnar á Íslandi er þar. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mig langar að koma á framfæri að við sátum fund með garðyrkjubændum í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar í Aratungu, en boðað var til fundarins af þeirra hálfu og var þetta virkilega skemmtilegur og góður fundur. Þar kom meðal annars fram að þeir hafa verið að berjast fyrir lækkuðu raforkuverði í 30 ár en ekkert hefur gengið, þeir hafa meira að segja dubbað þingmenn upp sem framkvæmdastjóra garðyrkjunnar og ekkert gengið. Á fundinum kom fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að það væri aðeins spurning um pólitískan vilja að laga þetta. Eins kom fram í máli núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að í rauninni þyrfti eitt pennastrik til að laga þetta. Ég er að velta fyrir mér: Hvar er þetta pennastrik? 

Forseti. Það er gjarnan sagt um okkur pólitíkusa að við getum aldrei talað og svarað þeim spurningum sem fyrir okkur er lagt heldur leggjum við gjarnan af stað í langferð með alls konar útskýringum og hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín er þar ekki undanskilin, því miður. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hún segist vera að funda með hagsmunaaðilum um þetta og hitt og að innan skamms komi svar við þessu og hinu, hvort heldur það er náttúrupassi eða fyrirspurnin hér um raforkuverð til garðyrkjubænda. Mig langar að spyrja: Hvenær á hún von á að það komi tillögur um þetta? Á hún von á því eftir viku eða á næsta ári eða eftir ár?

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fyrir að leiðrétta þá fjárhæð sem hefur komið í niðurgreiðslurnar, það voru ekki um 30 milljónir eins og mig minnti heldur eru það vísast þær 44 milljónir sem hæstv. ráðherra nefndi. Það er jákvætt. Ég skil það þannig að það sé fjármagn sem komi frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, í niðurgreiðslurnar. Það sem ég var að spyrja hæstv. ráðherra um var það sem ráðuneyti hennar er að gera, þ.e. flutningsjöfnunarmálið sem hér er inni í þinginu, hvort það sé rétt að með því komi 30 aura álag á hverja kílóvattstund á raforku í garðyrkjunni sem leiði til yfir 20 millj. kr. aukakostnaðar fyrir garðyrkjuna. Samtök atvinnulífsins hafa þegar mótmælt eindregið þessum fyrirætlunum. Mér virðist, ef það er rétt að meðan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er að reyna að auka niðurgreiðslurnar sé hæstv. iðnaðarráðherra að koma inn með nýjar álögur á raforkukostnaðinn, þá vinni í rauninni hvor höndin gegn hinni ef svo má segja. Ég vildi þess vegna spyrja ráðherrann hvort ætlunin sé að bæta þá garðyrkjunni þetta sérstaklega eða hvort hún hafi gert einhverjar ráðstafanir til þess. Þegar hún segir að þetta þurfi að laga og gera gangskör að hljótum við að spyrja: Hvenær þá? Því að það voru margir fundir haldnir með garðyrkjubændum fyrir kosningar og ýmsar yfirlýsingar gefnar. Ég vil spyrja að lokum hvað hæstv. ráðherra segir um einföldustu leiðina sem manni hefur virst, að fjarlægja einfaldlega úr lögunum 200 íbúa lágmarkið þannig að stórnotendur að raforku, garðyrkjubændur, sem kaupa jafnvel meira en t.d. 

Virðulegur forseti. Aðeins varðandi þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Páll Valur Jóhannsson  Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir spyr af hverju ekki sé búið að leysa þetta. Það er vegna þess að þetta er ekki einfalt mál. Og þingmaðurinn getur gagnrýnt mig fyrir að ræða og reyna að finna lausnir með hagsmunaaðilum en þannig ætlum við að vinna þetta mál, að finna lausn sem allir geta sætt sig við. Varðandi stórnotendataxtann og að hækka það viðmið er það leið sem ég vil líka skoða og við erum að skoða. Eins og garðyrkjubændur hafa ítrekað bent á nota þeir rafmagn sem samsvarar heilu bæjarfélagi en borga á heimilistaxta. Mér finnst það óeðlilegt. Ég ræddi við þá hvort við ættum ekki að drífa í því að setja slíkan taxta og afnema niðurgreiðslurnar en það var ekki alveg búið að ná saman um það, vegna þess að auðvitað skiptir máli að við náum að draga úr kostnaðinum sem þarna fellur til og ef þeir eru nú þegar að fá afslátt af þessu er spurningin hvaða leið er best til þess. Ég get ekki komið með nákvæmar tímasetningar. Hvað varðar áhrifin af jöfnunargjaldsfrumvarpinu er 

Hæstv. forseti. Önnur fyrirspurn mín af fjórum til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra var líka af tilefni sett fram eftir kjördæmavikuna þar sem bæjaryfirvöld í Norðurþingi ræddu við okkur um steypireyðarverkefnið sem svo má kalla, en segja má að sannkallaður hvalreki hafi orðið á Skaga í Austur-Húnavatnssýslu ef ég man rétt í ágúst 2010. Þá þegar veitti þáverandi ríkisstjórn 5 millj. kr. til Náttúrufræðistofnunar Íslands til að ná í hræið og taka það til vinnslu þannig að varðveita mætti beinagrindina. Safnið hefur þar að auki lagt 4–5 millj. kr. af eigin fé í verkefnið og er ansi ánægjulegt að fylgjast með því hvernig það hefur verið unnið. En síðan fer að koma að því að finna beinagrindinni stað. Þess vegna set ég fram þessa fyrirspurn: Hvers vegna hefur beinagrind steypireyðar sem ráðuneytið hefur umsjón með ekki verið komið fyrir á Hvalasafninu á Húsavík? Og í öðru lagi: Hver eru áform ráðherra um staðsetningu beinagrindarinnar? Einnig má geta þess að hæstv. ráðherra veitti Hvalasafninu á Húsavík viðurkenningu sem viðurkennt safn nýlega og viðurkenndum söfnum ber að starfa í samræmi við ákvæði safnalaga og hefur safnaráð lögum samkvæmt eftirlit með safnastarfsemi í landinu. Hvers vegna spyr ég um þetta, virðulegi forseti? Á þetta erindi hingað inn á Alþingi? Já, ég tel svo vera vegna þess að það var þannig í samþykktinni frá 2010 frá þáverandi ríkisstjórn að umhverfisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra var falið það verkefni að ákveða hvað skyldi gera við grindina. Helstu rökin fyrir því að staðsetja hana á Húsavík eru meðal annars þessi: Hvalasafnið á Húsavík er viðurkennt safn, eins og áður hefur komið fram, og er eina sérhæfða hvalasafnið á Íslandi. Safnið er nú þegar með sterkan rekstur og starfsemi, auk þess að vera eitt vinsælasta safn landsins. Hvalasafnið í samstarfi við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Húsavík hefur unnið einstakt frumkvöðlastarf við rannsóknir og fræðslu til almennings um lífríki hvala við Ísland. Húsavík er einn af þekktustu hvalaskoðunarstöðum í heimi og þar sjást m.a. steypireyðar reglulega á Skjálfandaflóa sem er dálítið sérstakt ef ekki einstakt hér við Ísland. Steypireyðargrindin í Hvalasafninu mun því skapa einstakt tækifæri til fræðslu á tegundinni í návígi við lifandi dýr. Virðulegi forseti. Ég hef þegar lesið upp spurningar mínar tvær og vona að svar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra verði ekki um líffræði vegna þess að við vitum allt um steypireyðina, að þetta sé stærsta spendýr jarðar og geti orðið allt að 200 tonn þegar hún gengur með afkvæmi o.s.frv. Spurningin er bara þessi: Hvar og hvers vegna er ekki búið að velja grindinni stað á Hvalasafninu á Húsavík?

Virðulegi forseti. Ég hef fulla samúð með því að hv. þingmaður biðjist undan kennslu í líffræði enda er það ekki á mínu færi að veita slíka kennslu. Ég skal því reyna að afmarka svarið við það sem hv. þingmaður spyr nákvæmlega um. Rétt er að rifja upp að 31. ágúst var samþykkt í ríkisstjórninni að veita 2 millj. kr. til Náttúrufræðistofnunar Íslands til að ná beinagrind úr hvalhræinu og koma henni í geymslu, þessari beinagrind eða því hvalhræi sem hafði rekið á land við Ásbúðir á Skaga. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur umsjón með grindinni, sem er eign ríkisins, en frá upphafi málsins hefur verið samráð á milli umhverfisráðuneytisins, mennta- og menningarmálaráðuneytisins, Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafns Íslands um málið. Eftir að hreinsun beinagrindarinnar var að mestu lokið haustið 2011 var talið að það tæki að minnsta kosti 2–3 ár fyrir beinin að hreinsa sig þannig að hægt yrði að hefja forvörn og uppsetningu þeirra til sýningar. Því verður það að teljast eðlilegt í ljósi þessa að beinagrindinni hafi ekki verið ráðstafað til sýningar. Strax í upphafi málsins var ákveðið að kanna kosti þess að gera samkomulag við Hvalasafnið á Húsavík um uppsetningu og ótímabundna varðveislu beinagrindar steypireyðarinnar þar til Náttúruminjasafn Íslands yrði komið í framtíðarhúsnæði. Ráðuneytið hefur verið í samskiptum við Hvalasafnið á Húsavík vegna þessa máls frá upphafi og safnið hefur vissulega lýst sig reiðubúið að varðveita beinagrindina. Þá er til að taka, virðulegi forseti, að mennta- og menningarmálaráðherra og umhverfisráðherra hafa nú ákveðið að beinagrind steypireyðarinnar sem rak á Skaga árið 2010 verði höfð til varðveislu hjá Hvalasafninu á Húsavík þar til Náttúruminjasafn Íslands verður komið í framtíðarhúsnæði. Hæstv. forsætisráðherra kynnti þessa ákvörðun opinberlega þann 18. október sl. Mennta- og menningarmálaráðuneytið mun að höfðu samráði við umhverfisráðuneyti, Náttúrufræðistofnun Íslands og Náttúruminjasafn Íslands útfæra með hvaða hætti þessi ákvörðun verður framkvæmd. Beinagrind steypireyðarinnar er ríkiseign eins og áður sagði. Náttúrufræðistofnun Íslands er heimilt með leyfi ráðherra að lána gripi til sýningarsafna sem rekin eru af öðrum en ríkinu. Náttúrufræðistofnun er vísindalegur og faglegur bakhjarl Náttúruminjasafns og skulu stofnanirnar hafa með sér náið samstarf og hafa gert með sér samkomulag þar að lútandi en samkvæmt því skal það vera verkefni Náttúruminjasafnsins að gera varðveislusamninga sem tengjast lánum á gripum úr söfnum Náttúrufræðistofnunar á sýningar. Því verður það verkefni Náttúruminjasafns að gera þann varðveislusamning við Hvalasafnið á Húsavík sem hér um ræðir.

Frú forseti. Mig langaði að taka aðeins þátt í þessari umræðu. Það er ánægjulegt í sjálfu sér að heyra að hæstv. ráðherra hefur haft eitthvert samráð um þetta við hina ýmsu aðila. Auðvitað er búið að tilkynna formlega á kjördæmisþingi Framsóknarflokksins en samkvæmt fréttum virðist það ekki hafa verið tilkynnt á þann hátt að um væri að ræða tímabundna varðveislu. Því spyr maður: Það á að byggja stórt húsnæði undir þessa beinagrind. Síðan er ætlast til þess að Náttúruminjasafnið sjái um þetta til framtíðar. Er það ekki illa farið með fé að ætla að byggja undir beinagrindina og gera ráðstafanir til að hægt sé að hafa hana, gera afsteypu af henni, á öðrum hvorum staðnum? Þetta er heilmikill kostnaður sem þarf að leggja í. Af hverju í ósköpunum, þrátt fyrir að Náttúruminjasafnið eigi að hafa yfir þessu að ráða, má ekki byggja safnið upp á Húsavík þannig að það hafi yfir þessu að ráða?

Frú forseti. Tilkynning hæstv. forsætisráðherra 18. október bar töluverðan keim af þeim hætti hans að koma fjármunum ríkisins út til kjördæmisins í gegnum sms-boð. Mig langar að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort sú tilkynning hafi komið á undan eða eftir þeim fundi sem hæstv. ráðherra átti með hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það liggi þá fyrir að ríkisstjórnin, sem tók ákvörðun um hvar ætti að varðveita beinagrindina, muni reiða fram allt það fé sem til þarf eða er það sá sem gerir vörslusamninginn sem á að gera það? Hitt vil ég svo segja að mér finnst það táknrænt að á sama tíma og Morgunblaðið greinir frá því að hér úti á Austurvelli séu fimm þúsund manns að mótmæla ríkisstjórninni þá heldur hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eina af sínum allra bestu ræðum og hún fjallar um beinagrindur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa umræðu. Mér finnst það mjög áhugavert mál sem snýr að þessari beinagrind. Maður veltir fyrir sér með dýrgripi eins og þessi beinagrind er af hverju hún megi ekki vera staðsett úti á landi og afsteypan í Reykjavík. Ég get alveg skilið að við viljum hafa afsteypu af þessari beinagrind í Náttúruminjasafni Íslands, þegar það verður sett á fót, en mér finnst það umhugsunarefni að upprunalegu hlutirnir eiga að vera geymdir á höfuðsöfnunum, mér finnst það ekkert endilega eiga að vera þannig. Í þessu tilfelli finnst mér Húsavík sem hvalabærinn alveg eiga það inni að fá að geyma frumbeinagrindina og bara vera vel að því komin. Ég vona að við fáum skýrari svör hvað þetta varðar og að hæstv. ráðherra sjái sjónarmið Húsvíkinga í þessu máli.

Hæstv. forseti. Mér þykir mjög ánægjulegt að geta komið hingað og þakkað ráðherranum fyrir skýr og góð svör. Hér er það sem sagt fest í þingtíðindi að umsjónarráðherra hefur lýst því yfir á Alþingi að Náttúrufræðistofnun verði falið að gera varðveislusamning við Hvalasafnið á Húsavík um að setja upp beinagrind steypireyðarinnar. Þetta er mjög mikilvægt og gott svar þó svo ég hafi líka heyrt í fréttum af þessum fundi kjördæmaráðs framsóknarmanna í Norðausturkjördæmi þar sem tilkynnt var að beinagrindin færi til Húsavíkur. Það hefur kannski gerst í framhaldi af þessari umræðu, bæði í samræðum sveitarstjórnarmanna við okkur þingmenn í kjördæmavikunni svo og í þeirri fyrirspurn sem hér er sett fram, að þessi lausn fæst sem er góð og farsæl. Eins og hæstv. ráðherra sagði þá verður þessi samningur gerður þar til nýtt Náttúruminjasafn Íslands verður byggt. Ég get tekið undir það og vona þá jafnframt líka að kannski komi annar hvalreki þannig að ekki þurfi að búa til afsteypu af því heldur verðum við þá bara með tvær alvörubeinagrindur. Þetta er mjög mikilvægt og það hefur komið fram í fréttum að meðal annars bandarískir aðilar, mannúðarsamtök, hafa veitt Hvalasafninu styrki til að byggja við safnið, þess þurfti til að koma hinni stóru grind fyrir. Ég gæti beðið hæstv. ráðherra um að svara því í seinna svari - alveg eins og hugsunin var við uppsetningu á grindinni í Perlunni, ef það hefði orðið hefði mikill kostnaður fylgt því - hvort Hvalasafnið á Húsavík fái þá ekki einhverja peninga með til að setja grindina upp svo að sómi sé að fyrir okkur Íslendinga. Ég er sannfærður um að hér er stórt og mikilvægt skref stigið í safnamálum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið hárrétt, sem hv. þingmaður benti á, mergur málsins er sá að með því að lausn er fundin á því hvar eigi að sýna þessa beinagrind sé komin nokkuð farsæl niðurstaða í þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar að um sé að ræða svo einstakan grip að þegar Náttúruminjasafn Íslands verður komið í sitt framtíðarhúsnæði sé eðlilegt að gripurinn verði þar. Þess vegna var lagt upp með það að búin yrði til afsteypa sem gæti þá verið á Hvalasafninu á Húsavík þannig að hægt væri að nýta áfram þá aðstöðu sem til stæði að byggja upp til að taka á móti þessum dýrgrip. Hitt er sjálfsagt að hafa í huga að þetta gerist öðru hverju, að stórhveli eins og steypireyðina rekur á land hér á Íslandi. Reyndar eru hræin í mismunandi ásigkomulagi og hér var um óvenjuheillegt eintak að ræða þó að ekki væri það alheilt. Það þarf að gera við hana þannig að hægt sé að sýna hana og það tekur tíma. Hvað varðar þá sýningu sem verið hefur til umræðu í Perlunni er rétt að hafa í huga að þar koma meðal annars að einkaaðilar sem hyggjast þá fjárfesta í slíkri sýningu. Framlag ríkisins þar til er tiltölulega takmarkað en þá er ekki bara verið að ræða um steypireyðina sem sýningargrip heldur margvíslega aðra sýningarmuni. Mér hefur verið tjáð að það hafi ekki verið forsenda þeirrar sýningar að þessi steypireyður yrði þar. Ég ítreka að ég tel að hér sé um þannig dýrgrip að ræða að eðlilegt sé að hann verði í því höfuðsafni sem Náttúruminjasafn Íslands á að vera þegar það verður komið í sitt framtíðarhúsnæði.

Hæstv. forseti. Þriðja fyrirspurn mín í dag til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra snýr að skólamálum, nánar tiltekið að rekstri Hlíðarskóla á Akureyri. Í fjölmörg ár hafa fulltrúar Akureyrarbæjar, þ.e. bæjarstjórn Akureyrar, í viðtölum við þingmenn kjördæmisins alltaf rætt um málefni Hlíðarskóla. Þeir hafa rætt við okkur þingmenn og spurt hvers vegna ekki sé eðlilegt að gera þjónustusamning við Akureyrarbæ um rekstur Hlíðarskóla líkt og gert er um rekstur Brúarskóla á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Það hafa verið gerðar miklar skipulagsbreytingar á Hlíðarskóla og er búið að gera einn skóla úr þremur hlutum. Nemendur við skólann eru nú að jafnaði um 20 og þróunin hefur verið sú að umsóknum um skólavist fyrir börn með aðlögunar- og hegðunarvanda fækkar en hins vegar fjölgar umsóknum fyrir nemendur með þroskaskerðingar og geðfatlanir samfara miklum hegðunarröskunum. Þessir nemendur þurfa miklu meiri og lengri aðstoð og nauðsynlegt er að mikil fjölskylduvinna fylgi með. Hlíðarskóli veitir nemendum sambærilega þjónustu og Brúarskóli, eins og áður sagði, og þess vegna hafa Akureyringar og fulltrúar Akureyrarbæjar fært þetta í tal við okkur, ekki einu sinni og ekki tvisvar heldur oftar. Skólinn hefur sex sinnum fengið framlag á fjárlögum sem verður að teljast viðurkenning á ofangreindum sjónarmiðum sem ég hef hér rakið. Það hefur komið fram hjá fulltrúum Akureyrarbæjar að rekstur skólans kosti tæpar 100 millj. kr., þar af er launakostnaður 75 millj. kr. Þeir telja sanngjarnt að ríkið komi að helmingi kostnaðar við þá þjónustu sem veitt er í skólanum. Ég legg því fram eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þótt ég geri mér grein fyrir að velferðarráðuneyti komi þar að líka: Hvers vegna er ekki gerður þjónustusamningur við Akureyrarbæ um rekstur Hlíðarskóla á Akureyri?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hlíðarskóli, áður Bröttuhlíðarskóli, var stofnaður árið 2001 til að þjónusta nemendur með alvarleg hegðunarfrávik og geðfatlanir. Skólinn heyrir undir grunnskólarekstur Akureyrar og er sérúrræði á vegum þess sveitarfélags. Samkvæmt gögnum sem mennta- og menningarmálaráðuneytinu hafa borist frá skóladeild Akureyrar vegna framlaga á fjárlögum hefur þróunin undanfarin ár verið sú að umsóknum um skólavist fyrir nemendur með aðlögunar- og hegðunarvanda hefur fækkað en umsóknum fyrir nemendur með þroskaskerðingar og geðfatlanir samfara miklum hegðunarröskunum hefur hins vegar fjölgað. Þessir nemendur þurfa miklu meiri aðstoð til lengri tíma og algengt er að mikil fjölskylduvinna fylgi með. Það kemur fram í áðurgreindum gögnum að Hlíðarskóli sinni að helmingi til meðferðarvinnu á þriðja stigi sem á að vera á hendi ríkisins samkvæmt lögum. Um síðustu áramót voru 20 nemendur í skólanum og í meðferðarúrræðum. Tveir fjölskylduráðgjafar voru í fullu starfi ásamt kennurum við að sinna 20 nemendum í göngudeild. Það felur í sér ráðgjöf og viðtöl vegna nemenda sem eru í almennum grunnskólum á Akureyri. Fjölskylduráðgjafar skólans sinna fyrst og fremst þriðja stigs sérfræðiþjónustu, þ.e. meðferð fyrir nemendur og fjölskyldur þeirra sem eru skráðir í Hlíðarskóla. Á árinu 2012 nam rekstrarkostnaður skólans tæpum 84 millj. kr. Að frádregnu framlagi í fjárlögum upp á 12 millj. kr. gerði rekstraráætlun ársins 2013 ráð fyrir tæpum 89 millj. kr. Samkvæmt lögum um grunnskóla frá 2008 er sveitarstjórnum og skólastjórum grunnskóla falin ábyrgð á sérfræðiþjónustu í grunnskólum sem nánar er útfærð í reglugerð frá 2010 um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga við leik- og grunnskóla og nemendaverndarráð í grunnskólum. Í lögunum er gert ráð fyrir að sérfræðiþjónusta á vegum sveitarfélaga teljist einkum til fyrsta og annars stigs sérfræðiþjónustu, þ.e. til greiningar og ráðgjafar. Þriðja stigs sérfræðiþjónusta sem tekur til meðferðar er hins vegar á hendi ríkisins. Hlíðarskóli hefur frá árinu 2009 fengið, eins og áður segir og kom fram í máli hv. þingmanns, árlega úthlutað 12 millj. kr. á fjárlögum. Um hefur verið að ræða tímabundið framlag sem hefur komið í gegnum 3. umr. fjárlaga. Hefur sú fjárveiting verið tekin af safnlið mennta- og menningarmálaráðuneytisins nr. 02-720-1.31 Grunnskólar, almennt - sérstök fræðsluverkefni. Við afgreiðslu fjárstyrks á árinu 2011 sendi ráðuneytið erindi til fjárlaganefndar Alþingis þar sem óskað var upplýsinga um hvort við greiðslu framlagsins það ár ætti að skilgreina skilmála framlagsins í samningi við Akureyrarbæ þannig að gert væri ráð fyrir ótímabundinni fjárveitingu til reksturs skólans. Fjárlaganefnd brást ekki við þessari fyrirspurn ráðuneytisins þrátt fyrir ítrekun. Til upplýsingar funduðu fulltrúar ráðuneytisins með fulltrúum Akureyrarbæjar í nóvember 2013 um málefni Hlíðarskóla. Á fundinum var þeim tilmælum beint til sveitarfélagsins að stæði vilji til að sækja áfram um framlag til reksturs Hlíðarskóla bæri að beina þeirri ósk til velferðarráðuneytisins í stað mennta- og menningarmálaráðuneytis enda væri um að ræða meðferðarþjónustu sem heyrir undir heilbrigðiskerfið. Í 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2014 er aftur gert ráð fyrir 12 millj. kr. tímabundnu framlagi af hálfu fjárlaganefndar til skólans sem greiða skal af safnlið mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Mennta- og menningarmálaráðuneytinu er ekki kunnugt um hvort sveitarfélagið hafi sótt um stuðning við rekstur skólans til velferðarráðuneytisins eða hvort sveitarfélagið hafi eingöngu snúið sér til fjárlaganefndar fyrir næstkomandi fjárlagaár, en ekki er gert ráð fyrir framlagi til skólans í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015. Ráðuneytið er enn þeirrar skoðunar að fara eigi með greiðslur af hálfu ríkisins fyrir þá þjónustu sem hér um ræðir í gegnum velferðarráðuneytið og hefur því að öllu óbreyttu ekki hug á því að gera þjónustusamning við sveitarfélagið um rekstur skólans.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og skýr svör hæstv. menntamálaráðherra. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta hefur verið vandræðamál og komið inn á fjárlög við 3. umr. og verið kastað á milli velferðarráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis. Eftir því sem ég best veit hefur Akureyrarbær verið í samræðum við velferðarráðuneytið en ég veit svo sem ekki hver staðan er á því máli en mér finnst mjög mikilvægt að það verði fundin einhver viðeigandi lausn á þessu. Þetta er gríðarlega mikilvægt meðferðarúrræði og ég veit ekki annað en að árangurinn sé góður. Það er óþolandi að alltaf sé óvissa með reksturinn. Það þarf að finna lausn á þessu. Það hlýtur að vera næsta skref að Akureyrarbær snúi sér að velferðarráðuneytinu og nái samningi við það.

Frú forseti. Ég þakka líka fyrir þessa umræðu og tek svo sem undir það með hæstv. ráðherra að þetta sé að stórum hluta velferðarmál. Þar sem þjónustan er frekar bágborin í Norðausturkjördæmi er kemur að þessum málum, vegna þroskaskerðinga og geðfötlunar, hegðunarraskana og úrræða sem því tengjast, er afar mikilvægt að þetta úrræði verði til staðar. Ég velti fyrir mér í ljósi þess að taka á þetta enn og aftur af safnliðnum hjá menntamálaráðuneytinu - það er kannski eins og hér hefur komið fram ákveðin viðurkenning á því að þrátt fyrir að ráðherra hafi hér sagt að hér sé um grunnskólarekstur að ræða, sem þetta vissulega er, og á vegum sveitarfélagsins þá er þetta auðvitað úrræði. Ég velti fyrir mér hvort það verði ekki gerður tvöfaldur samningur eins og Akureyrarbær er að ræða um, þ.e. bæði af hálfu menntamálaráðuneytisins og velferðarráðuneytisins vegna þessa úrræðis. Þetta úrræði nýtist miklu fleirum en bara akureyskum börnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir skýr svör hvað þetta varðar og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Hér hefur meðal annars komið fram að þessu máli hefur verið reddað nokkrum sinnum við 3. umr. fjárlaga. Ég geri mér ekki alveg nákvæmlega grein fyrir hvers vegna það er í þessum farvegi, en ég tók eftir því að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra vísaði málinu eiginlega alveg yfir á velferðarráðuneytið. Þá er spurningin hvort eigi að eiga við hæstv. heilbrigðisráðherra, sem situr hér í hliðarsal, eða hæstv. félagsmálaráðherra. Úr því þarf ég að vinna og mun þá fylgja þessu eftir með spurningu í framhaldi af þessari ágætu umræðu sem hefur upplýst málið mjög mikið. Ég ætla að eiga samtal við annan hvorn þessara ráðherra um þetta mál vegna þess að svona á þetta ekki að ganga. Málið á ekki að vera í svo lausu lofti að það séu einhverjar reddingar við 3. umr. fjárlaga. Mér er alveg sama hvort það er á þessu kjörtímabili eða því síðasta. Það hlýtur að vera hægt að hafa samtal milli ráðuneyta og koma þessu í fast form eins og gert er annars staðar, t.d. í þeim ágæta skóla sem Brúarskóli er - ég tek fram að ég veit ekkert nema gott um þá starfsemi sem þar er. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi jafnt yfir alla að ganga, sama hvort það er rekstur á vegum Akureyrarbæjar eða sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Ég ítreka þakkir fyrir svar ráðherra og mun snúa mér til velferðarráðherranna, annars hvors eða beggja, um sama atriði sem hér er til umræðu og athuga þá í leiðinni hvort þetta sé fast einhvers staðar í kerfinu og Akureyrarbær sé í raun í viðræðum eða líti kannski svo á að mennta- og menningarmálaráðuneyti sé lykilatriði í þessu en það er þá velferðarráðuneytið eins og hér hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns, fyrirspyrjanda, og annarra þingmanna sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Þetta mál hefur þróast svona og ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að það er heldur bagalegt að þessi staða sé uppi. Hún er þó ekki ný af nálinni eins og kom fram í máli mínu. Ég benti til dæmis á erindi sem sent var árið 2011 frá menntamálaráðuneytinu til fjárlaganefndar Alþingis þar sem reynt var að fá á hreint hvernig skyldi staðið að þessu. Ég held að það fari ágætlega á því að þingmaðurinn haldi áfram að spyrjast fyrir um þetta og við komum okkur út úr því fyrirkomulagi að ákveða málsmeðferð við 3. umr. fjárlaga eins og verið hefur. Þetta er angi af öðru stærra máli, virðulegi forseti, sem snýr einmitt að samvinnu og samstarfi menntamálayfirvalda annars vegar og velferðarmála- eða heilbrigðismálayfirvalda hins vegar hvað varðar úrræði fyrir þá sem hér er um að ræða og þann hóp sem þarf á því að halda að saman fari menntaúrræði og það sem snýr að heilbrigðismálum og slíkri þjónustu sem þessi hópur þarf á að halda og eins stuðningur við fjölskyldur þeirra. Þetta á bæði við á grunnskólastiginu en ekki síður á framhaldsskólastiginu þar sem heilmikið starf og mjög merkilegt, og sums staðar algjörlega frábært, vil ég segja, er unnið með nemendum sem hafa einhverjar þroskahamlanir sem hér er um að ræða. Þá kemur enn og aftur að fjármögnuninni og hvernig við skiptum fjármagni á milli þessara málaflokka. Þetta er dæmi um einstaklinga sem skarast einhvern veginn til í kerfinu þannig að það getur leikið á því vafi hver fari með raunverulegt forræði málsins. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að leggja nú í nokkra vinnu við að eyða slíkum vafa og auka samstarfið milli þeirra ráðuneyta sem ég nefndi hér til að tryggja góða þjónustu við þennan viðkvæma hóp.

Hæstv. forseti. Fjórða og síðasta fyrirspurn mín til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra snýr að framhaldsskólum og kveikjan er sú sama og í þeim fyrri; hlutir sem gerðust í kjördæmaviku hjá okkur þingmönnum Norðausturkjördæmis. Það má eiginlega segja að frá fyrsta klukkutímanum þegar við settumst niður á Egilsstöðum fóru að berast okkur áhyggjur sveitarstjórnarmanna og skólayfirvalda af því sem verið var að gera í framhaldsskólamálum. Eitt atriði snýr að framlögum til skólanna miðað við nemendaígildi og annað snýr að hugsanlegum hugmyndum sem komu fram síðar um sameiningu framhaldsskóla. Þess vegna snýst fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra um hvaða áform ráðherra hefur um sameiningu framhaldsskóla. Áður en ég fer frekar út í það ætla ég að geta þess að í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að við Menntaskólann á Egilsstöðum er áætlað að fækka ársnemum milli áranna 2014 og 2015 um tæplega 50, í Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra um eina 40, Fjölbrautaskóla Suðurlands um 50, Fjölbrautaskóla Snæfellinga um 30 og Menntaskólanum á Tröllaskaga úr 135 í 112. Virðulegi forseti. Ég nefndi hér Menntaskólann á Tröllaskaga, það stóra og mikla verkefni sem heldur betur hefur sannað gildi sitt fyrir þessi byggðarlög. Hann kemur í framhaldi af Héðinsfjarðargöngum, var stofnaður árið 2010 með það að markmiði að efla menntastig á utanverðum Tröllaskaga. Skólinn er í sífelldri sókn, nemendum fjölgar og allt hið besta mál sem þar er gert og mikil ánægja með það. Skólinn var stofnaður árið 2010, í tíð síðustu ríkisstjórnar, á einum mestu erfiðleikaárum íslenskra fjárlaga, a.m.k. hin síðari ár. Skólayfirvöld og bæjaryfirvöld í Fjallabyggð hafa miklar áhyggjur af því sem þarna er að gerast. Það er ekki hægt í stuttri fyrirspurn að fara yfir alla þætti, en aðalatriðið snýr að fjárframlögum til skólanna. Það kom líka fram eins og ég segi á þessum fundum frá bæjaryfirvöldum á einum stað að menn hafa heyrt orðróm um sameiningu skóla. Ég hef fengið upplýsingar um það að á fundi í menntamálaráðuneytinu í september eftir að þing kom saman hafi einhverjir starfsmenn ráðuneytisins jafnvel verið að sýna landakort þar sem var verið að velta vöngum yfir sameiningu skóla. Ég spyr beint, t.d. um þennan mikilvæga og yngsta skóla sem ég nefndi áðan, Menntaskólann á Tröllaskaga, í heimabyggð okkar hæstv. ráðherra: Eru uppi hugmyndir um að sameina hann einhverjum öðrum skóla á svæðinu? Ef svo er, hverjar?

Virðulegi forseti. Enn á ný vil ég koma fram þakklæti mínu til hv. þingmanns vegna fyrirspurnar hans. Í fjárlagafrumvarpi 2015 voru boðaðar breytingar á rekstrarfyrirkomulagi og skipulagi framhaldsskóla líkt og var gert í fjárlögum fyrir árið 2014. Ástæða til breytinganna kemur til af fækkun nemenda á framhaldsskólastigi. Hana má rekja m.a. til fámennari árganga upp úr grunnskólum, minnkandi aðsókn í framhaldsskólanámið en dregið hefur úr innritun í skólana og virðist sá kúfur sem kom inn í framhaldsskólana í kringum hrun vera að fjara út. Bætt atvinnuástand og hækkandi laun spila hér nokkuð inn í, ásamt því að tekin hefur verið sú ákvörðun að horfa til þess að hækka nemendaframlagið og gera um leið þá kröfu að þeir sem eru eldri en 25 ára og eru í bóknámi leiti annarra leiða sem nú er búið að byggja upp fyrir þann hóp og noti þær til menntunar. Áframhaldandi fækkun nemenda er fyrirséð næstu árin og eru almenn áhrif hennar á framhaldsskólakerfið fyrst og fremst þau að hækkun verður á framlögum á hvern ársnemanda að öðru óbreyttu. Í heildina á fjárhagur skólanna þannig að rýmka og að þeir verði betur í stakk búnir til að halda úti fjölbreyttu námsframboði sem stenst gæðaviðmið um góða þjónustu. Rétt er að hafa í huga, virðulegi forseti, að íslenska framhaldsskólakerfið stendur býsna veikt á allan alþjóðlegan mælikvarða. Námsframvinda í kerfinu er einhver sú lakasta sem þekkist innan OECD og brottfall er gríðarlega mikið í öllum alþjóðlegum samanburði. Augljóst er að gera þarf breytingar á þessu fyrirkomulagi okkar til að efla menntun í landinu. Undanfarin ár hafa fámennir skólar á landsbyggðinni glímt við nemendafæð, stöðuga nemendafækkun eða sveiflur í nemendafjölda og neikvæðar afleiðingar verið viðvarandi. Fáir nemendur hafa staðið undir föstum útgjaldaliðum svo sem húsnæði og launum skólameistara, auk þess sem skólarnir hafa fengið sérstakt framlag vegna staðsetningar og stærðar. Nefna má sem dæmi að Menntaskólinn á Akureyri fær um 938 þús. kr. á nemanda, en Framhaldsskólinn á Húsavík 1.531 þús. kr. á nemanda í fjárlagafrumvarpi ársins 2015 þótt hlutfall bóknáms og verknáms sé það sama í skólunum. Hafi framlög ekki staðið undir rekstri hefur verið gripið til tímabundinna aðgerða, t.d. að halda framlögum óbreyttum þótt nemendunum fækki. Framhaldsskólinn á Húsavík hefur t.d. fengið framlög á síðustu árum miðað við að þar séu 136 nemendur í fullu námi þegar þeir hafa í raun verið 96 árið 2013, 111 árið 2012, 114 árið 2011 og 117 árið 2010 og 132 árið 2009. Nemendafæð hefur gert það að verkum að stjórnun, lögbundin stjórnsýsla og stoðþjónusta, hefur lagst á fámennt starfslið. Skólarnir hafa átt erfitt með að ráða menntaða fagkennara og afleysingakennara, sérstaklega í fullt starf. Sérhæfðir áfangar á efri hæfnisþrepum hafa verið felldir niður, en séu þeir kenndir eru þeir dýrir því hópar eru fámennir. Stundum hefur verið gripið til þess að kaupa fjarkennslu. Til að bregðast við því viðvarandi ástandi sem hér er lýst og því að enn mun fækka í árgöngum sem koma upp úr grunnskóla víða á landsbyggðinni næstu árin, er nú unnið að áætlun um samvinnu og/eða sameiningu framhaldsskólanna. Verið er að meta hvar þessi úrræði geta nýst og ekki er lagt upp með fyrir fram mótuð áform hvað það varðar. Ætlunin er ekki að leggja niður starfsemi á þeim stöðum þar sem framhaldsskólar eru starfræktir, heldur þvert á móti að styrkja starfsemina á viðkomandi stað. Markmiðið er að framhaldsskólanemendur hafi greiðan og tryggan aðgang að fjölbreyttu námsframboði af sem mestum gæðum og sem næst sinni heimabyggð. Um það snýst málið, virðulegi forseti, um menntun ungmennanna, aðgengi þeirra að fjölbreyttri menntun við hæfi. Það á að hafa sem minnst áhrif í því máli hvar búseta þeirra er.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda þessa umræðu. Við hæstv. ráðherra höfum átt orðastað um þessi mál áður en mig langar samt sem áður að spyrja: Hafa verið fundir nýverið í ráðuneytinu eða eru þeir áformaðir um sameiningu einhverra tiltekinna skóla? Ef svo er, þá hverra? Ráðherra kemur inn á fækkun nemenda og nefnir tölur um það og kostnað við skóla. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort gert sé ráð fyrir leiðréttingum, miðað við fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir, á nemendaígildum hjá tilteknum skólum, eins og bent hefur verið á, t.d. á Egilsstöðum þar sem er augljóst að er óeðlileg fækkun? Hér er verið að gera svo marga hluti í einu og í raun mikill niðurskurður í gangi þegar kippa á svona mörgum póstum út. Kostar dreifbýlið meira? Dreifbýlið kostar meira. En hver borgar þá ef nemendur fá ekki nám í heimabyggð sinni eins og verið hefur? Litlu skólarnir úti á landi gjalda fyrir það. Það eru jú nemendur eða foreldrar sem borga. Mig langar líka til að spyrja í lokin um viðhorf 

Virðulegi forseti. Mér þykir það ekkert fagnaðarefni að heyra boðskap hæstv. ráðherra. Hann er enn við sama heygarðshornið að vega að framhaldsmenntun í landinu. Við vitum að þessir litlu skólar eru á vissan hátt frjómagn sinna heimabyggða. Við getum nefnt Menntaskólann á Tröllaskaga, Fjölbrautaskóla Snæfellinga og fleiri sem fara verst út úr niðurskurði nemendaígilda, þeir munu tæpast lifa þessa aðför af. Ástæðan fyrir því að þessir skólar fara svona illa út úr þessu er að með tilkomu þeirra hefur skapast tækifæri í heimabyggð fyrir framhaldsnám í fyrsta skipti í sögunni og sameining mun kippa þeim grunni undan skólunum. Þeir gegna líka mikilvægu hlutverki í að sinna dreifnámi og fleiru. Ég hlýt að spyrja: Hver er framförin sem felst í því að meina fólki 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér brá dálítið við svar hæstv. ráðherra vegna þess að hann staðfesti það að í ráðuneytinu er verið að vinna einhver áform um sameiningu framhaldsskóla. Ég vil segja það fyrst, virðulegi forseti, að ég tel að það geti ekki átt sér stað innan veggja ráðuneytis hjá einhverjum kontóristum þar. Þetta er ákvörðun sem Alþingi verður að taka. Það þarf að koma með slík áform hér inn. Virðulegi forseti. Það hvarflaði að mér þegar ég hlustaði á hæstv. ráðherra og þessi áform - mér finnst ljótt að segja það, en ég verð þó að gera það - hvort áætlun um fækkun nemenda og það sem verið er að skera niður sé undirbúningurinn að því að svelta framhaldsskólana til sameiningar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að gegn því verður barist með miklum látum ef þau áform koma upp. Ég held að það sem er fyrst og fremst að hér, virðulegi forseti, sé að ríkisstjórnin er að skera niður fjárveitingar í þessum málaflokki eins og svo mörgum öðrum í þeirri vegferð sinni að sýna hallalaus fjárlög. Þá skulum við bara hafa það á hreinu að það er hægt að ná saman hallalausum fjárlögum fyrir árið 2015 með því að ráðast á hinar ýmsu stofnanir landsins, gjörbreyta framhaldsmenntun og senda 25 ára og eldri þau skilaboð að þau hafi ekkert inn í skólana að gera, heldur eigi þau að fara eitthvert annað án þess að fjármagn fylgi með. Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að áform séu uppi um að sá skóli sem ég hef gert hér að umtalsefni og mér er mjög kær í minni heimabyggð, sem var stofnaður á erfiðleikaárinu 2010, að sameina hann t.d. við Verkmenntaskólann eða Menntaskólann á Akureyri. Vafalaust er hægt í reiknilíkönum og excel-skjölum ráðuneytisins að finna einhverja hagræðingu í því, en ég segi: Þá er verið að velta þeim kostnaði eingöngu yfir á foreldra og nemendurna sjálfa sem þurfa að flytjast búferlum og fara á viðkomandi stað og fá sér gistingu og annað með þeim mikla  Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til að fara varlega í málinu og koma til Alþingis með þessi áform en ekki vinna þau inni í skrifstofuherbergjum ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns. Ég vil segja í upphafi að skólastarfsemi er ekki rekin til þess að gleðja hv. þingmann heldur er hún sérstaklega og einvörðungu til að tryggja það að nemendur hafi aðgang að góðu námi og hafi fjölbreytta námsmöguleika. Það gefur augaleið að í mjög fámennum litlum stofnunum er hætta á því að ekki sé um nægilegt val að ræða fyrir nemendur og ekki sé hægt að halda uppi nægilega faglega góðum úrræðum fyrir nemendur til að tryggja að þeir fái bestu menntun. Það er einungis verið að ræða þessa spurningu: Hvernig tryggjum við hag nemenda? Hvort sem við gerum það með auknu svæðisbundnu samstarfi eða sameiningu skólanna eru hagsmunir nemenda látnir ráða för. Hvað varðar þá skoðun sem hér kom fram að um niðurskurð til framhaldsskólakerfisins væri að ræða þá er hún röng. Ég veit að hv. þingmaður kann að lesa úr fjárlögum og sér að þetta er ekki niðurskurður heldur þvert á móti, það er verið að auka framlagið til framhaldskólans. Það er hárrétt að verið er að segja þeim sem eldri eru og eru í bóknámi að það er búið að byggja upp í það minnsta tvö önnur kerfi sem nýtast mjög vel og geta nýst mjög vel fyrir þann hóp og þar með eru teknir þeir fjármunir sem þar er um að ræða og settir aftur inn í skólakerfið. Virðulegi forseti. Það þýðir að við förum úr þeirri stöðu sem menn voru komnir í fyrir örfáum árum þegar framlag á hvern nemanda í framhaldsskólakerfinu var komið niður í algjörlega óásættanleg mörk, um 900 þús. kr. á nemanda á verðlagi ársins í ár. Það er þá núna komið yfir 1 milljón, verður 1.090 þús. kr. á hvern nemanda. Ég minni á, virðulegi forseti, að framlag á grunnskólanemanda er 1,5 millj. kr. Það er því algjörlega rangt sem hér er haldið fram að þetta sé gert til að spara fjármuni. Þetta er til að komast úr óásættanlegri stöðu, og hv. þm. Kristján Möller var í hópi þeirra sem báru ábyrgð á henni með því að skera niður framlög til framhaldsskólans um 2 milljarða á síðasta kjörtímabili og fjölga nemendum og veikja þar með allt skólastarf í landinu.  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra út í Ríkisútvarpið og ákvæði laga um Ríkisútvarpið, og fjölmiðlanefnd sem komið var á fót með lögum um fjölmiðla frá árinu 2011 sem eru um margt mjög merk lög, vegna þess að hér voru til umræðu í síðustu viku dómar Mannréttindadómstólsins yfir blaðamanni þar sem Mannréttindadómstóll breytti úrskurði íslenska ríkisins. Ég hef raunar grennslast eftir því og það liggur fyrir að þeir dómar voru allir miðaðir við fyrri löggjöf þannig að ný fjölmiðlalög hefðu valdið annars konar úrskurði hér heima á Íslandi hefðu þau verið komin í gildi þegar það mál stóð yfir. Samkvæmt þeim fjölmiðlalögum var stofnuð fjölmiðlanefnd. Mörgum fannst nú of í lagt að hafa eitthvert sérstakt batterí til að fylgjast með, getum við sagt, íslenskum fjölmiðlamarkaði, til að mynda að tryggja að eignarhald fjölmiðla sé upplýst með gegnsæjum hætti, sem er þó krafa sem hefur verið uppi, til dæmis á þingi og í opinberri umræðu árum saman, að við fáum að vita hverjir eigi fjölmiðlana. Hingað til hefur enginn getað fylgst með því fyrr en fjölmiðlanefnd var komið á laggirnar. Árið eftir voru svo samþykkt lög um Ríkisútvarpið og þá var rætt talsvert um almannaþjónustuhlutverkið. Það er skilgreint með nokkuð ítarlegum hætti í gildandi lögum, það sem lýtur að ýmsum þáttum þess almannaþjónustuhlutverks, kannski fyrst og fremst hinu lýðræðislega hlutverki og svo hinu menningarlega hlutverki. Ríkisútvarpið hefur verið talsvert til umræðu hér, ekki síst vegna ákvörðunar hæstv. ríkisstjórnar um að fylgja ekki þeim lögum sem samþykkt voru, þ.e. að tekjustofn Ríkisútvarpsins verði markaður, heldur að taka áfram hluta af útvarpsgjaldinu inn í ríkissjóð og það var gert með lagabreytingu. En önnur ákvæði laganna hafa fengið að halda sér. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um ákvæði sem er í 15. gr. þar sem kemur fram að fjölmiðlanefnd skuli árlega leggja sjálfstætt mat á það hvort Ríkisútvarpið hafi uppfyllt almannaþjónustuhlutverk sitt samkvæmt 3. gr. þar sem það er skilgreint. Matið skal afhent stjórn Ríkisútvarpsins og ráðherra eigi síðar en fjórum mánuðum eftir að ársskýrsla Ríkisútvarpsins hefur verið birt. Nú telst mér það til í ljósi þess að lögin eru frá vorinu 2013, að þá ætti það að liggja fyrir, að að minnsta kosti einu sinni ætti þetta að hafa gerst. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi gengið eftir og hvert mat fjölmiðlanefndar hafi þá verið á því hvort almannaþjónustuhlutverkið hafi verið uppfyllt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og vil í upphafi máls míns ítreka það sem fram hefur komið að samkvæmt 15. gr. laga um Ríkisútvarpið skal fjölmiðlanefnd árlega leggja sjálfstætt mat á það hvort Ríkisútvarpið hafi uppfyllt almannaþjónustuhlutverk sitt samkvæmt ákvæðum 3. gr. laganna. Matið skal afhent stjórn Ríkisútvarpsins og ráðherra eigi síðar en fjórum mánuðum eftir að ársskýrsla Ríkisútvarpsins hefur verið birt. Í 2. mgr. segir að Ríkisútvarpið skuli láta fjölmiðlanefnd í té upplýsingar til að hún geti sannreynt og metið gagnsæi og hlutlæga kostnaðargreiningu á almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins, byggða á ársreikningi næstliðins árs, að teknu tilliti til tekna að frádregnum kostnaði við þann hluta starfseminnar sem fellur undir samkeppnisrekstur. Fjölmiðlanefnd skal njóta liðsinnis Ríkisendurskoðunar í þessu efni. Mat og eftirlit fjölmiðlanefndar samkvæmt 15. gr. laga nr. 23/2013, um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, var sent stjórn Ríkisútvarpsins og mennta- og menningarmálaráðherra með bréfi, dagsettu 2. júní 2014. Var þetta í fyrsta sinn sem fjölmiðlanefnd skilaði árlegu mati sínu, sem byggir á ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) frá því í febrúar 2011 og á leiðbeinandi reglum ESA varðandi ríkisstyrki aðila sem sjá um útsendingar í almannaþágu. Það tímabil sem fjölmiðlanefnd var gert að skoða að þessu sinni náði aðeins til rúmlega fimm mánaða, þ.e. frá gildistöku laganna frá 22. mars 2013 til og með 31. ágúst 2013. Þannig tekur matið einungis til hluta af starfsári Ríkisútvarpsins og gefur ekki heildarmynd af starfsemi félagsins á ársgrundvelli. Sökum þess að nýr þjónustusamningur við Ríkisútvarpið, sem byggir á lögunum frá 2013, var ekki fyrirliggjandi þegar matið fór fram taldi fjölmiðlanefnd sig ekki geta metið með viðunandi hætti að þessu sinni hvort ákvæði laganna hafi verið uppfyllt. Nefndin taldi sig hvorki hafa sérfræðiþekkingu né fjármagn vegna hins fjárhagslega mats sem henni var gert að gera og því lagði hún að þessu sinni megináherslu á að fjalla um aðferðafræði matsins í ljósi almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins en ekki að leggja sjálfstætt mat á almannaþjónustuna sem slíka. Í stuttu máli má segja að í skýrslu fjölmiðlanefndar hafi, af ástæðum sem raktar eru að framan, almannaþjónustuhlutverkið ekki verið metið í víðum skilningi þess hugtaks heldur varpi hún frekar ljósi á þá þætti sem þarf að taka tillit til við slíkt mat. Þá er í skýrslunni gerð grein fyrir svörum Ríkisútvarpsins við spurningum fjölmiðlanefndar um hvernig það hafi staðið að framkvæmd þeirra atriða sem tilgreind eru í 3. gr. laga nr. 23/2013, um Ríkisútvarpið, og hins vegar um fjárhagslegan aðskilnað samkeppnisrekstrar og annarrar starfsemi, en í 3. gr. laganna er fjallað um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og hæstv. ráðherra svarið. Þetta mál tengist þeim fjárhagsvanda sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir nú. Við höfum heyrt það úr ranni þingmanna stjórnarmeirihlutans að Ríkisútvarpið geti ekki verið allt fyrir alla, og að það eigi að gera grundvallarskipulagsbreytingar á því, segja aðrir. Þá þarf að útskýra fyrir okkur hvað af almannaþjónustuhlutverkinu eigi að fella niður, hvernig eigi þá að breyta því. Vegna þessarar umræðu tel ég mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það í sínu seinna svari hvort til standi af hans hálfu að leggja til einhvers konar frekari afmörkun á almannaþjónustuhlutverkinu, sem væri þá til þess að réttlæta minni fjárframlög til stofnunarinnar. Ef ekki, þá geng ég út frá því að hann standi með okkur hinum í því að tryggja stofnuninni óbreytt útvarpsgjald, óskert til langrar framtíðar og að létta af henni eftirlaunaskuldbindingum.

Virðulegi forseti. Svar hæstv. ráðherra olli mér áhyggjum því að í svari hans kom fram að fjölmiðlanefnd teldi sig ekki hafa fjárhagslegt bolmagn til að framfylgja lögbundnu hlutverki sínu, að meta almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins, að það hafi verið uppfyllt. Á meðan eigum við hér samtal um Ríkisútvarpið sem virðist byggja á einhvers konar misskilningi á því hvað almannaþjónustuhlutverk sé, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi áðan, að fólk sé að kvarta yfir því að Ríkisútvarpið eigi ekki að vera allt fyrir alla. Jú, það er eiginlega einmitt það sem almannaþjónustuhlutverkið snýst um og þannig eru almannaþjónustuútvörp rekin um alla Evrópu sem við viljum bera okkur saman við. Það er þetta víðtæka hlutverk þar sem ekki endilega er verið að beina sjónum eingöngu að einu efni, en vissulega mjög ríkt lýðræðislegt hlutverk, fræðsluhlutverk, menningarlegt hlutverk, en líka afþreyingarhlutverk því að afþreying er auðvitað líka hluti af þeirri menningu sem við búum við í dag. Þegar almannaþjónustuhlutverkið var skilgreint á sínum tíma í þessari löggjöf var það byggt í fyrsta lagi á mjög mikilli vinnu, samráðsvinnu við ýmsa aðila, og líka var horft til löggjafar annarra Evrópuríkja einmitt af því að fólk sagði: Við þurfum að fylgjast með því að Ríkisútvarpið haldi sig innan almannaþjónustuhlutverksins, og þá er hér ákvæði um að fjölmiðlanefnd fylgist með þessu sambærilegt við það sem gerist í öðrum Evrópuríkjum. Því að þegar við settum fjölmiðlalögin voru þau að hluta til innleiðing á hljóð- og myndmiðlunartilskipun Evrópusambandsins, sem byggir einmitt á því að skýra nákvæmlega hvert hlutverk almannaútvarps er miðað við aðra fjölmiðla, því að þetta er samkeppnismarkaður. Svör ráðherrans segja mér að fjölmiðlanefnd - sem sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa talað um af mikilli léttúð, eins og hún hafi engu hlutverki að gegna og að við höfum nú búið hér frá landnámi án þess að hafa fjölmiðlanefnd, en fjölmiðlanefnd er lykilaðili í því að við getum skapað heilbrigt umhverfi á fjölmiðlamarkaði. En hæstv. ráðherra upplýsir að hún hafi ekki haft fjárhagslegt bolmagn til að sinna sínu lögbundna hlutverki. Ég spyr því hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég vil ítreka það að í máli mínu kom fram um fjárhagslega stöðu fjölmiðlanefndarinnar að nefndin taldi sig hvorki hafa sérfræðiþekkingu né fjármagn vegna hins fjárhagslega mats sem henni var gert að gera, það kom held ég nokkuð skýrt fram. Hvað varðar almannaþjónustuhlutverkið og niðurbrot á því í ákveðna þætti má alveg ljóst vera, virðulegi forseti, að það hlýtur að breytast eftir því sem árin líða þó ekki væri nema vegna gríðarlegra tæknibreytinga sem eru að verða og um leið þá aðgengi almennings að til dæmis afþreyingarefni. Staðan sem uppi er nú í þeim efnum er allt önnur en hún var bara fyrir örfáum árum og hún mun líka breytast á næstu árum mjög mikið. Línuleg dagskrá eins og sú sem við eigum að venjast af minni kynslóð mun minnka, vægi hennar mun minnka jafnt og þétt. Fjölmiðlanotkun er að breytast mjög mikið, virðulegi forseti, og til allra þessara þátta þarf að líta, ekki bara núna heldur líka á næstu árum þegar við skilgreinum það hvert hlutverk Ríkisútvarpsins á að vera og hvernig það sinnir best þeirri skyldu sem við ætlum þeirri stofnun að sinna. Þegar spurt er um almannaþjónustuhlutverkið þá er svar mitt þetta: Það getur ekki verið greypt í stein í eitt skipti fyrir öll og augljóslega munum við þurfa að endurskoða það með sennilega minna millibili og oftar og tíðar en okkur óraði kannski fyrir fyrir örfáum árum. Hvað varðar fjármögnun Ríkisútvarpsins er alveg rétt að það er til umræðu nú. Í texta í fjárlagafrumvarpinu var sérstaklega tekið fram að fjármál þeirrar stofnunar væru til skoðunar og því væri eðlilegt að uppi væri umræða um þá stöðu.

Virðulegi forseti. Ég beini hér tveimur spurningum til hæstv. menntamálaráðherra er varða Háskóla Íslands og þær fjárveitingar sem hann fær til að standa undir þeirri þjónustu sem honum er gert að veita. Í fyrsta lagi er spurt hvenær Háskóli Íslands muni njóta til fulls innheimtra innritunargjalda. Við urðum fyrir því í fyrra að ríkisstjórnin stóð fyrir hækkun innritunargjalda sem hins vegar skiluðu sér ekki til fulls til Háskóla Íslands. Nettóniðurstaðan af því er sú, eftir hækkunina úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr., að einungis um 40 milljónir renna til Háskóla Íslands en 180 í ríkissjóð. Þarna er því búinn til nýr skattstofn til þess að afla tekna fyrir ríkissjóð sem nemur næstum því 200 milljónum, sem leggst á stúdenta af öllum þjóðfélagshópum í landinu. Þessi ríkisstjórn hefur nú sýnt nokkra hugkvæmni í að hlífa þeim sem mest hafa milli handanna við skattlagningu, en það hlýtur að vera hámark öfugþróunar í skattlagningu að búa til nýjan skattstofn og leggja sérstakar álögur á stúdenta umfram aðra landsmenn. Ég geng því út frá því að þetta hljóti að vera tímabundið ástand og spyr hæstv. ráðherra hvenær áætlað sé að háskólinn fái notið innritunargjalda til fulls í sínum rekstri, enda ófært að leggja á innritunargjöld, sem í reynd eru skattur. Innritunargjöld eiga að standa undir kostnaði við innritun og við rekstur hennar en ekki vera skólagjöld í eiginlegum skilningi og hvað þá sérstakur skattur í ríkissjóð. Í annan stað spyr ég hvenær komi til þess að greitt verði með öllum nemendum háskólans. Í ályktun háskólaráðs vegna fjárlagafrumvarpsins er vakin athygli á því að sú reikniaðferð sem notuð hafi verið af stjórnvöldum undanfarin ár til að áætla fjölda ársnema í fjárlögum hafi verið aftengd. Reiknireglan byggi á vegnu meðaltali fjölda ársnema undanfarinna þriggja ára. Allar áætlanir háskólans gangi út frá því að þessi reikniregla sé notuð en þannig vanti 440 milljónir í kennslufjárveitingu til Háskóla Íslands fyrir árið 2015, sem samsvarar því að ekki sé greitt með 500 ársnemum. Það er því hin spurningin til hæstv. ráðherra: Hvenær er gert ráð fyrir því að greitt verði með öllum nemendum háskólans?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Þá er til að taka að skrásetningargjöldum sem ríkisháskólarnir innheimta er ætlað að standa undir ýmsum kostnaði vegna nemenda sem snýr ekki beint að sjálfri kennslunni. Í forsendum fjárlagafrumvarps 2015 er gert ráð fyrir að Háskóli Íslands innheimti 922,7 millj. kr. í skrásetningargjöld vegna 12.302 einstaklinga. Ekki er gert ráð fyrir öðru en að Háskóli Íslands, sem og aðrir ríkisháskólar, njóti innheimtra skrásetningargjalda að fullu. Virðulegi forseti. Um þetta mál hefur í nokkur skipti verið rætt hér í þingsalnum og ég hef í hvert skipti sem málið hefur komið upp útskýrt nákvæmlega hvað er á ferðinni; sambland annars vegar þessarar aðgerðar og hins vegar þeirrar niðurskurðarkröfu sem skólarnir hafa síðan staðið frammi fyrir og hvernig þetta er síðan jafnað út í framlaginu. Ég vísa því hv. þingmanni til þeirra þingskjala þar sem útskýringar á þessu koma nokkuð nákvæmlega fram. Hvað varðar aðra spurninguna, þá sem hv. þingmaður lagði fram, er rétt að taka fram að við útreikning á framlögum til kennslu er notast við veginn meðalfjölda reiknaðra ársnema síðustu ára og spá fyrir yfirstandandi ár. Í forsendum fjárlagafrumvarpsins 2015 vega ársnemar 2012 20%, ársnemar 2013 vega 60% og spá skólans fyrir 2014 vegur 20%. Útreiknað viðmið fyrir Háskóla Íslands samkvæmt þessari aðferðafræði er 9.333 ársnemar. Frá þessu viðmiði eru gerðar tvær leiðréttingar og vil ég nú geta þeirra, virðulegi forseti. Þar sem fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur ekki skilgreint þróun í nemendafjölda á milli ára sem hagræna stærð er ljóst að aukning í nemendafjölda leiðir ekki sjálfkrafa til hækkunar á fjárheimild til að greiða fyrir fjölgun ársnema. Því þurfti að breyta útreiknuðum viðmiðum um ársnemafjölda í reiknilíkani til að aðlaga það að niðurstöðum líkansins í samræmi við fjárheimildir kennsluframlags síðasta árs. Við þessa aðgerð var viðmið lækkað um 331 ársnema. Í öðru lagi fékk Háskóli Íslands á sig sambærilega hagræðingarkröfu og aðrir háskólar, 152,8 millj. kr. Hagræðingarkröfunni var hægt að mæta með tvennum hætti, annars vegar með því að lækka einingaverð reikniflokka í reiknilíkani og greiða þannig minna með hverjum ársnema, hins vegar með því að fækka þeim ársnemendum sem greitt er með en láta verðin halda sér. Síðari kosturinn var valinn og leiðir það til lækkunar á viðmiði um 201 ársnema. Ég vænti þess að það sé þá ljóst að hægt hefði verið að nálgast þetta með öðrum hætti með því að lækka einingaverðin. Ástæðan fyrir því að seinni kosturinn var valinn er sú að lengi hefur legið fyrir að styrkja þarf rekstrargunn háskólanna með því að hækka þau framlög sem greidd eru með hverjum ársnema en framlögin hafa farið lækkandi á undanförnum árum sé litið til þróunar verðlags. Að láta hagræðinguna nú koma fram með því að lækka verðin enn frekar þótti óverjandi. Slík ákvörðun hefði auk þess stangast á við áform ráðuneytisins um að styrkja rekstrargrunn háskólanna en í fjárlagafrumvarpi 2015 eru verð tiltekinna reikniflokka hækkuð umtalsvert í því skyni og hækka framlög til Háskóla Íslands um 302,4 millj. kr. vegna þessa. Af framansögðu er ljóst að Háskóli Íslands fær ekki greitt fyrir alla þá nemendur sem stunda nám við skólann. Í þessu sambandi verður þó að benda á að það er á valdi skólans að stýra fjölda innritana í skólana hverju sinni umfram viðmið fjárlaga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin, en þau fela í sér staðfestingu þess að haldið er áfram með niðurskurðarfyrirmæli til Háskóla Íslands sem mun bitna á getu skólans til að taka við nemendum að óbreyttu. Það var ákveðin stefnumörkun í því fólgin á undanförnum árum að auðvelda Háskóla Íslands að taka við fleiri nemendum. Það er verið að snúa til baka frá þeirri þróun. Hækkun innritunargjaldanna rann að stærstu leyti í ríkissjóð en hæstv. ráðherra setur fram þær hundakúnstir að hún hafi ekki gert það og tengir það aðhaldskröfunni sem gerð var á skólann að öðru leyti. Ég ítreka að það er sama í hvaða vasa hæstv. ráðherra kýs að flokka einstaka peningastrauma, nettóniðurstaðan af breytingunni á síðasta ári var sú að skólinn naut ekki hækkunar innritunargjaldanna, þó svo að það hafi verið formlega gert með niðurskurði annars staðar. Þess vegna stendur eftir að ríkisstjórnin heldur Háskóla Íslands í niðurskurðarkreppu, í kreppu minnkandi fjárframlaga í fyrra og aftur á þessu ári, á sama tíma og hún gumar sig af því að vera búin að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og að hér séu orðnar slíkar öndvegisaðstæður í samfélaginu að ekki þurfi að hafa áhyggjur af nokkrum hlut. Það er verulegt áhyggjuefni vegna þess að markmið okkar hlýtur auðvitað að vera að tryggja að háskólinn geti sýnt sóknarhug, geti haldið áfram að 

Virðulegi forseti. Ég hyggst hlífa hv. þingmanni við því að fara yfir það sem ég hef þó gert hér í nokkur skipti í ræðustól Alþingis, þ.e. hvernig farið er með skráningargjöldin og samhengi þeirra við heildarfjármagnið sem rennur til skólans. Ég vísa hv. þingmanni á þingskjöl þar sem er farið yfir þetta með nokkuð skýrum hætti að ég tel. Hvað varðar samdrátt til skólans, sem hv. þingmaður talar um, þá vil ég ítreka að Háskóli Íslands fékk á sig sambærilega hagræðingarkröfu og aðrir háskólar og leiddi það til niðurskurðar upp á 152,8 milljónir. Á sama tíma var ákveðið að hækka framlög til Háskóla Íslands til þess að styðja við reikniflokkana um 302,4 milljónir. Á þessum tveimur tölum er nokkur munur og má þar lesa nokkuð um heildarfjármagnið sem rennur til háskólans. Virðulegi forseti. Við getum aftur á móti verið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að staða okkar í menntamálum á æðsta stigi, þ.e. háskólastiginu, er umhugsunarverð. Það er umhugsunarvert að meðalaldur þeirra sem ljúka BA- og BS-gráðu við Háskóla Íslands er einn sá hæsti sem þekkist í OECD-löndum og er núna rétt rúm 30 ár. Meðalaldur þeirra sem skrá sig sem nýnema í Háskóla Íslands og í háskólakerfinu er einnig sá allra hæsti sem þekkist, þ.e. 26 ár. Þegar horft er til þróunar undanfarinna ára held ég aftur á móti að við séum ekki alveg sammála, ég og hv. þingmaður, um þær áherslur sem síðasta ríkisstjórn hafði varðandi háskólana og fjármagn sem rann til þeirra í hlutfalli við fjölgun nemenda. En við getum alveg örugglega verið sammála um það, ég og fyrrverandi hæstv. ráðherra og hv. þingmaður nú, að þarna þarf að gera betur. Það þarf að horfa til þess að fjárframlög til háskóla á Íslandi eru of lág í alþjóðlegum samanburði og við þurfum að bæta þar við. 

Hæstv. forseti. Eins og með öll önnur málefni eru málefnum æskulýðsfélaga landsins gefin fögur fyrirheit í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á samfélagslegt mikilvægi frjálsra félagasamtaka og sjálfboðastarfs og mun greiða götu slíkrar starfsemi. Æskilegt er að stjórnvöld viðurkenni í auknum mæli í verki mikilvægi samtaka á borð við hjálparsveitir, ungmennafélög, íþróttafélög, forvarna- og hjálparsamtök og önnur frjáls félagasamtök sem efla og bæta íslenskt samfélag.“ Þar stendur enn fremur: „Ríkisstjórnin leggur áherslu á mikilvægi íþrótta-, tómstunda- og æskulýðsmála og samþættingu leiks og náms eftir því sem kostur er. Stuðla ber að því að sem flestir geti fundið eitthvað við sitt hæfi hvort sem um ræðir íþróttir, listnám, listsköpun eða félagsstarf. Slíkt starf þroskar einstaklinginn og hefur mikið forvarnargildi.“ Það þarf vart að undirstrika mikilvægi þess fyrir þingheimi að hlúa vel að ungu fólki á Íslandi, en vilja þarf að fylgja eftir með gjörðum. Það er erfitt að sjá í fjárlagafrumvarpinu að þar eigi að gera nokkuð til að bæta stöðu æskulýðs í landinu. Á síðasta þingi var samþykkt þingsályktunartillaga um að kjörsókn á Íslandi yrði tekin sérstaklega saman eftir aldri. Sú skráning var framkvæmd í fyrsta sinn í sveitarstjórnarkosningunum í vor þar sem kjörsókn var sú allra minnsta í lýðveldissögunni. Þær tölur sem teknar voru saman sýna óyggjandi að kjörsókn ungs fólks á Íslandi er langtum minni en annarra aldurshópa. Rétt rúmlega 40% einstaklinga á aldrinum 18–25 ára mættu á kjörstað, svo dæmi sé tekið. Mikilvægt er að láta fylgja hér að stuðningur við æskulýðsfélög á Íslandi er af skornum skammti og hefur verið skorið niður í æskulýðsmálum mörg ár í röð. Æskulýðssjóður fjármagnar aðeins einstaka verkefni og eru veittar um 10 milljónir í sjóðinn ár hvert. Þess má geta að Evrópa unga fólksins, Erasmus+, hefur veitt um 350 milljónir í verkefni til ungs fólks og félagasamtaka á hverju ári undanfarin ár. Sjóðir sem þessir eru góðra gjalda verðir en góð verkefni verða aldrei eins sterk og þegar félög hafa efni á því að vera með starfsmann eða starfsmenn. Þótt sjálfboðaliðar séu mikilvægur partur af félagsstarfi er nokkuð ljóst að vilji æskulýðsfélög sinna skyldum sínum við umbjóðendur sína og byggja upp öflugt starf verður að vera rekstrargrundvöllur fyrir starfseminni. Hæstv. forseti. Því spyr ég hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þessara þriggja spurninga: 1. Hvernig hyggst ráðherra fylgja eftir fyrirheitum stjórnarsáttmálans um aukna áherslu á æskulýðsstarf, t.d. í umræðu um fjárlög og framlög ríkisins til æskulýðsmála og æskulýðsfélaga? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að framlög ríkisins til æskulýðsfélaga verði aukin með það að sjónarmiði að tryggja rekstrargrundvöll þeirra? 3. Hyggst ráðherra beita sér fyrir auknu jafnræði í stuðningi ríkisins við ólík æskulýðsfélög, sérstaklega með það í huga að tryggja rekstrargrundvöll smærri æskulýðsfélaga?

Virðulegi forseti. Ég hyggst svara þessum þremur fyrirspurnum í þeirri röð sem þær voru bornar upp. Í fyrsta lagi er það svo að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur á undanförnum árum átt mjög gott og farsælt samstarf við æskulýðsfélög og æskulýðssamtök og metur mikils hið óeigingjarna starf sem fjöldi sjálfboðaliða leggur fram. Meðal þess sem ráðuneytið hefur leitast við að gera á undanförnum árum er að halda í horfinu hvað varðar fjárveitingar til Æskulýðssjóðs sem hefur reynst æskulýðsfélögum vel bæði við minni og stærri verkefni. Þá hafa æskulýðslögin sem samþykkt voru á Alþingi árið 2007 komið starfinu vel, styrkt það og mótað um það ramma, m.a. um skyldur þeirra sem starfa með börnum og ungmennum, hvort sem það eru sjálfboðaliðar eða starfsmenn. Ráðuneytið hefur jafnframt stuðlað að framgangi margra verkefna sem styðja innra starf félaganna. Má þar nefna útgáfu bókarinnar Verndum þau. Þar er að finna mikilvægt efni fyrir þá fjölmörgu sem vinna með börnum og ungmennum í æskulýðs-, félags- og tómstundastarfi um land allt. Um 3 þús. manns hafa farið á námskeið í efni bókarinnar á um sex árum. Þá hefur ráðuneytið í samstarfi við Námsgagnastofnun og Evrópuráðið í Strassborg látið þýða og gefa út Kompás og Litla-kompás sem eru handbækur fyrir mismunandi aldurshópa barna og ungmenna um lýðræðis- og mannréttindafræðslu. Ráðuneytið hefur einnig lagt áherslu á að styðja æskulýðsfélögin í að koma á aðgerðaáætlunum gegn hvers konar ofbeldi og misrétti. Mörg æskulýðsfélög og æskulýðssamtök hafa sett sér siðareglur og komið upp fagráðum og við þau verkefni hefur ráðuneytið lagt þeim lið sem og Æskulýðssjóður. Ráðuneytið hefur auk þess unnið með Heimili og skóla, Landssambandi æskulýðsfélaga, Æskulýðsvettvanginum, Félagi fagfólks í frítímaþjónustu og Samfés að verkefnum gegn hatursorðræðu á netmiðlum. Allt eru þetta samtök sjálfboðaliða sem vinna með og fyrir börn og ungmenni. Á föstudaginn var hitti ég um 40 ungmenni úr ýmsum ungmennaráðum sem komu í ráðuneytið og ræddu um þannig orðræðu eins og ég nefndi og hvað hægt væri að gera til að koma í veg fyrir hana eða að minnsta kosti draga úr henni. Einnig ræddu þau um læsi og einelti. Við 2. spurningunni er þetta svar: Eins og hv. fyrirspyrjanda er kunnugt um hafa því miður ekki verið tök á að auka framlög til fjölmargra málaflokka frá hruni íslensku bankanna. Reynt hefur verið eftir fremsta megni að hlífa æskulýðsstarfi við niðurskurði þótt ekki hafi það tekist fullkomlega þar sem niðurskurðarkrafa hefur verið mikil á ráðuneytið á undanförnum árum. Vissulega er mikilvægt að auka framlög og mun ég beita mér fyrir því um leið og færi gefst. Alþingi styður við heildarsamtök æskulýðsfélaga með fjárframlögum í því skyni að efla þau og tryggja að þau geti unnið að þeim málum sem þau voru stofnuð til að sinna. Þá hefur ráðuneytið gert samninga við stærri æskulýðssamtökin sem starfa á landsvísu sem hafa fengið framlög á fjárlögum. Ráðuneytið þekkir því vel til stöðu þeirra og að þörf er fyrir meira fjármagn til verkefna þeirra. Þá hefur ráðuneytið lagt Landssambandi æskulýðsfélaga og Æskulýðsvettvangnum til fjárframlag af safnlið ráðuneytisins og gert við þau samning. Svar við 3. spurningunni er að þá er til að taka að ráðuneytið styður nú þegar heildarsamtök á sviði æskulýðsmála. Þar sem sveitarfélögin styðja þó ekki beint æskulýðsfélög í hverju sveitarfélagi fyrir sig er það hlutverk sveitarfélagsins þar sem viðkomandi æskulýðsfélag starfar. Æskulýðssjóður var settur á fót með lögum til að styðja verkefni einstakra æskulýðsfélaga og æskulýðssamtaka og hefur sá sjóður verið grundvöllur að starfi margra minni æskulýðsfélaga og æskulýðssamtaka vítt og breitt um landið. Hlutverk heildarsamtaka er síðan að styðja við og þjónusta viðkomandi aðildarfélög. Sem ráðherra þessa málaflokks mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir því að hér ríki sem mest jafnræði milli samtakanna. Jafnræði þýðir hins vegar ekki endilega að allir þurfi að fá jafn mikið framlag af fjárlögum hvers árs hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir þessi svör. Eins og ljóst má vera af svörum hans eru yfirvöld að vinna gott starf með æskulýðsfélögunum. Það er samt sem áður mikill uggur í þeim sem fara með þessi mál og þess vegna báðu þeir mig um að vinna þessa fyrirspurn fyrir sig. Ef maður skoðar fjárveitingar í þennan málaflokk frá fjárlögum 2007 var árið 2007 198 milljónum varið til æskulýðsmála. Árið 2008, hrunárið, voru það 243 milljónir og eins 2009 voru það 227 milljónir. Síðan hefur þetta markvisst farið niður á við og er á næsta ári 175 milljónir. Ef við lítum til þess sem gerst hefur hér á landinu síðustu sjö árin, t.d. að verðlag hefur hækkað og laun líka og svo hefur krónan misst næstum helming af verðgildi sínu, er hægt að segja að eiginlega sé búið að skera þennan málaflokk niður á síðustu árum um helming. Féð dugir engan veginn til að halda þessu starfi á þeim stalli sem við viljum hafa það. Þetta er sorgleg þróun. Það er afar mikilvægt að við styðjum við bakið á æskulýðsfélögum landsins. Í gegnum þau læra einstaklingar að vera þátttakendur í lýðræðissamfélagi, læra að móta sér skoðanir á málefnum og þannig fer fram mikil valdefling fyrir ungt fólk og aðkomu þess að samfélaginu. Í gegnum þátttöku í slíku starfi fer einnig fram mikilvæg vinna við að koma skoðunum ungs fólks á framfæri og í brennidepil. Með því að vinna ekki ötullega að því að viðhalda starfsemi þeirra með virkri styrkingu vinnum við gegn því að æska landsins verði virkur þátttakandi í því samfélagi sem við stöndum öll fyrir, leyfi ég mér að fullyrða. Enda kemur skýrt fram í stefnuyfirlýsingunni að æskulýðsstarf hvers konar þroski einstaklinginn og hafi mikið forvarnagildi. Þess vegna verðum við að leggja enn meiri áherslu á þetta og forgangsraða kannski frekar í fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Augljóst er að við erum sammála um mikilvægi þeirrar starfsemi sem hér um ræðir og nauðsyn þess að á komandi árum verði reynt hvað hægt er að bæta fjármunum til þessa starfs. Þó verður að hafa í huga að við þurfum að forgangsraða og á sama tíma og við stöndum frammi fyrir þessu vandamáli vil ég minna hv. þingmann á að við stöndum líka frammi fyrir því vandamáli að fjármunir sem renna til dæmis til framhaldsskólans eru allt of litlir. Við erum enn vel fyrir neðan önnur ríki OECD að meðaltali þegar kemur að fjármunum til þess skólastigs. Við erum líka með allt of litla fjármuni í háskólastigið, eins og ég ræddi um við hv. þm. Árna Pál Árnason. Það er alveg augljóst að það þarf að forgangsraða. Á sama tíma eru líka uppi miklar kröfur um aukin framlög til kvikmyndagerðar, til annarrar menningarstarfsemi í landinu o.s.frv. Allt eru þetta góð verkefni. Við erum aftur á móti bundin af stöðu ríkisfjármála og þess vegna vonumst við til þess og væntum að hér eflist almannahagur og að hagkerfið taki vel og myndarlega við sér þannig að tekjur ríkissjóðs aukist og þar með séum við í betri færum til að sinna þeirri mikilvægu þjónustu sem við hv. þingmaður erum sammála um að við þurfum að gera og getum gert betur.

Virðulegi forseti. Ég vil beina spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra um viðhorf hans til flutnings heilbrigðisþjónustu sveitarfélaga. Þetta er orðið mikilvægt umhugsunarefni í ljósi ákvörðunar hæstv. ráðherra um að ríkisvæða heilsugæsluna á Akureyri. Það hafa verið umræður um það á vettvangi sveitarfélaganna áratugum saman að æskilegt væri að sveitarfélögin tækju yfir heilsugæsluna. Það hefur verið mörkuð um þetta stefna allra flokka í Reykjavík til dæmis og víða um land hafa menn horft til þessa verkefnis, kjarnaverkefnis fyrir sveitarfélög í framtíðinni. Mörg sveitarfélög hafa óskað eftir að fá að taka yfir heilsugæsluna í tilraunaverkefni. Menn hafa horft til reynslunnar á Akureyri. Þar hefur verið við lýði heilsugæsla í höndum bæjarfélagsins um langa hríð. Það hefur skilað miklum árangri fyrir samfélagið. Það hefur skilað miklum árangri fyrir samþættingu heilsugæslunnar og félagslegrar þjónustu. Það er alveg öruggt að það hefur tekist betur til við að taka á vanda sem er samþættur félagslegur og heilsufarslegur vandi, oft félagslegur vandi sem gæti þróast yfir í heilsufarslegan, vegna þess að heilsugæslan og félagsþjónustan hafa báðar verið reknar af bæjarfélaginu. Þetta hefur verið kallað Akureyrarmódelið um allt land, öll sveitarfélög horft til þessa. Þetta var til dæmis einn af drifkröftunum í því að okkur tókst að ná samkomulagi við sveitarfélögin á sínum tíma um yfirfærslu þjónustu við fatlaða yfir til sveitarfélaga. Þá lá fyrir að þjónusta við aldraða færi líka í kjölfarið. Við horfum þá jafnframt til þess að tilraunaverkefni gætu einnig farið yfir til sveitarfélaga á sviði heilsugæslunnar. Nú er sem sagt eina tilraunaverkefnið sem var tiltækt horfið og við höfum ekkert sem reynsluverkefni fyrir sveitarfélögin að horfa til. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra vegna þessarar, ég vil kalla það miklu öfugþróunar, þegar verið er að ríkisvæða þessa þjónustu og færa hana fjær fólkinu sem þarf á henni að halda: Hver er afstaða ráðherrans til frekari tilflutnings heilsugæslunnar til sveitarfélaga? Er hann á móti henni? Er hann hugmyndafræðilega á móti þessu? Ég vil líka spyrja hann: Hvenær telur hann tímabært að flytja þjónustu við aldraða til sveitarfélaga? Það er ekkert því til fyrirstöðu að ganga af krafti í það verkefni. Ég veit af eigin reynslu sem félagsmálaráðherra að þegar þjónusta við fatlaða var flutt til sveitarfélaga skipti mestu 

Virðulegi forseti. Ég þekki ágætlega til þess verkefnis sem hv. fyrirspyrjandi vitnar til um rekstur heilsugæslunnar á Akureyri. Ég rak það verkefni frá árinu 1998–2007. Á því tímabili urðu mjög mikil tímamót í rekstri sveitarfélagsins á þeirri mikilvægu þjónustu sem heilsugæslan er. Sveitarfélagið Akureyri tók við þessu verkefni 1996 á grundvelli laga um reynslusveitarfélög. Þau lög runnu út á árinu 2003. Það eru engin tilraunaverkefni í gangi. Þau lög runnu sitt skeið á árinu 2003. Frá þeim tíma hefur þetta einfaldlega verið rammasamningur á milli sveitarfélagsins og viðkomandi ráðuneytis. Það er ekki rétt að þetta sé eina verkefni sem hafi verið í gangi, Höfn í Hornafirði rekur heilsugæsluna áfram og jafnframt er samningur áfram um málefni aldraðra á Akureyri. Reynslan af þessum rekstri til ársins 2003 var ekki nýtt eins og þetta var í upphafi hugsað með lögunum um reynslusveitarfélög 1996, til þess að taka ákvarðanir af hálfu stjórnvalda um það hvort slíkur rekstur ætti að færast alveg yfir til sveitarfélaganna eða ekki, heldur var reynt að framlengja þetta og hefur verið gert með nokkru millibili á grundvelli þjónustusamninga. Þar er verkaskiptingin mjög skýr. Sá sem tekur að sér verkefnið fær ákveðna fjárveitingu frá ríkissjóði. Honum er ætlað að útfæra verkefnið á þeim grunni. Þegar maður lítur yfir hvernig þetta hefur gengið sér maður það að hægt og bítandi hefur afkoma af þessu verkefni, þessum samningi sveitarfélagsins við ríkið, verið að versna, ár frá ári. Ég kann ekki nákvæmar skýringar á því en það er alveg ljóst, eins og tölur mínar segja sem þingmenn kjördæmisins fengu frá bæjarfulltrúum á Akureyri, að þar eru skattgreiðendur á Akureyri að greiða með þessu verkefni töluvert háar fjárhæðir og sérstaklega á árabilinu 2008–2013. Varðandi það sem lýtur síðan að yfirfærslu þessara málaflokka til sveitarfélaga er ég alveg til í að skoða alla þætti í þeim efnum, en þá þarf nauðsynlega að skilgreina betur ábyrgð og hlutverk þeirrar þjónustu sem sveitarfélagið á að veita og hvað ríkið á að gera, því að fagleg og fjárhagsleg ábyrgð verður með einhverjum hætti að fara sama. Það ber hins vegar að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem sveitarfélögin hafa sett fram í þessu máli. Samtök sveitarfélaga hafa verið mjög afdráttarlaus og þau hafa lýst því á þann veg að um frekari forsendur fyrir yfirfærslu annarra verkefna til sveitarfélaga verði ekki að ræða fyrr en uppgjör eða úttekt á yfirfærslu málefna fatlaðra sé lokið frá ríki til sveitarfélaga og sú vinna stendur enn yfir. Ég vil sömuleiðis minna á orð formanns Sambands sveitarfélaga sem hann lét falla á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga og voru á þann veg að næst þegar verkefni verða færð frá ríki til sveitarfélaga verði fyrst gengið frá laga- og kostnaðarramma og ríkinu gert að reka málaflokkinn samkvæmt þeim ramma sem þar yrði dreginn í tiltekinn tíma áður en verkefnið færðist yfir til sveitarfélaganna. Þetta er ákveðin stefnumörkun sem hlýtur að setja umræðuna um yfirfærslu mála frá ríki til sveitarfélaga í annað ljós en við höfum verið að ræða hingað til. Þetta krefur okkur um miklu nákvæmari útfærslu á þeim hugmyndum sem við erum og þurfum að ræða til þess að koma þessu yfir. Ég vil líka minna á það í ljósi umræðunnar um heilsugæsluna sérstaklega að núverandi stefna og lagaumhverfi byggir á því að allir sjúkratryggðir eigi að hafa aðgang að vel skilgreindri heilbrigðisþjónustu, óháð búsetu og aldri, og hún byggir því á því að fagleg og fjárhagsleg ábyrgð á heilbrigðisþjónustu hins opinbera sé á einum stað og allir sjúkratryggðir í sambærilegri stöðu eigi að fá sambærilega þjónustu. Þegar við förum að ræða það hvernig þetta verði flutt yfir til sveitarfélaganna þá er það mjög vandasöm umræða og verður mjög vandasamur tilflutningur, en hann er gerlegur. Ég leyfi mér að fullyrða að það tekur mjög langan tíma að vinna niður allar skilgreiningar í þessu og síðan mun það taka einhver ár ef það á að bregðast 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga efni. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra endaði á að segja. Formaður sambandsins var á fundi með fjárlaganefnd þar sem einmitt þetta var rætt og ég held að ágætt sé fyrir ríkið að fara í þá vinnu að reka málaflokk eins og hann ætlar sveitarfélögunum að gera það. En hæstv. ráðherrann veitti ekki svör við því hvort hann telur hægt að gera þetta ódýrara eða á sama hátt af hálfu ríkisins og gert hefur verið af hálfu Akureyrarbæjar. Mig langar líka að spyrja: Ef Hornafjörður getur rekið sig að óbreyttu, af hverju er þetta tekið yfir að hluta? Ef ég skil þetta rétt er það flutt til ríkisins á Akureyri en ekki á Hornafirði, af hverju er það? Og varðandi ábyrgð á þjónustu, hefði ekki mátt gera 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svarið. Það er vissulega rétt sem hann rekur að það flækir mjög umræðuna um tilflutning þjónustu aldraðra til sveitarfélaga sú yfirlýsing sem hann vitnar til frá formanni Sambands sveitarfélaga. Ég held að að sumu leyti sé nú um að ræða ákveðinn misskilning hjá sveitarstjórnarmönnum hvað varðar þennan tilflutning að því leyti að ríkið er ekki að gera sér að leik í fortíðinni, hvort sem er með grunnskólann eða þjónustu við fatlaða, að demba einhverjum kröfum á sveitarfélögin heldur er það þannig að þjónustan heldur áfram að þróast og kröfurnar halda áfram að þróast. Það er ekki hægt að festa niður kröfur til félagslegrar þjónustu og síst af öllu þegar hún er komin í nærumhverfið þar sem fólk gerir kannski líka ríkari kröfur þegar málin eru komin á hendur sveitarfélaga. Samt finnst mér hæstv. ráðherra þurfa að svara því af hverju það er þannig að skattgreiðendur á Akureyri þurftu að borga með þessu. Var honum ekki í lófa lagið að gera breytingar á samningnum, sérstaklega í ljósi þeirrar þekkingar sem hann hefur á þessu málasviði og þeirrar reynslu sem hann hefur, til þess að gera sveitarfélaginu kleift að halda þjónustunni áfram með rammasamningi, sem vissulega hefur verið fyrirkomulagið síðustu ár? Ég held að það hefði haft mjög jákvæð áhrif að halda þessu verkefni áfram í höndum Akureyrar. Hæstv. ráðherra vitnar í Höfn í Hornafirði en það er auðvitað ekki að fullu leyti sambærilegt vegna stærðar sveitarfélaganna, þess vegna er þetta nú kallað Akureyrarmódelið. Akureyri er það stórt sveitarfélag að sveitarfélagið býður upp á fjölbreytta þjónustu og hefur getað boðið upp á hana í félagslegri þjónustu og það hefur verið mjög 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hefur átt sér stað. Fyrst til taka varðandi það sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir nefndi áðan: Af hverju getur Hornafjörður haldið áfram? Ég hef sagt það úr þessum ræðustól að Akureyrarbær sagði upp samningnum 19. desember 2013, það var ekki ríkið sem sagði upp þeim samningi, það var bæjarstjórn Akureyrar sem sagði upp þeim samningi eftir samþykkt fjárlaga. Það er því þeirra ákvörðun að gera þetta á þann hátt. Varðandi það sem hv. þm. Árni Páll Árnason segir hérna þá er ég í grunninn sammála og ég held við séum nokkuð sammála um meginatriðið í þessari umræðu. Það ber þó að hafa í huga þegar rætt er um Akureyrarmódelið að þar voru fleiri þættir inni líka. Þetta var heilsugæslan, þetta voru málefni fatlaðra, þetta var öldrunarþjónusta, en sérstaklega málefni fatlaðra og heilsugæslan voru samþætt inn í breytingar sem voru gerðar á skólaþjónustu Eyþings þegar Akureyrarbær klauf sig þar út og skólamálin voru felld inn í báða málaflokkana. Þess vegna hafa önnur sveitarfélög meðal annars reynt að sækja inn í þetta form, en það hefur ekki alls staðar tekist vegna þess hvernig skólinn, rekstur skólanna og sú þjónustu sem þar er veitt var samþætt inn í bæði málefni fatlaðra og ákveðna vinnu varðandi heilsugæsluna. Það sem ég vil undirstrika er það sem menn verða að taka tillit til við umræðu um málefni heilsugæslunnar sérstaklega, að það er vaxandi tilhneiging til þess þegar menn eru að ræða heilbrigðismálin, heilbrigðisþjónustuna, að við eigum frekar að fara inn í þá vegferð að leggja eitthvert heildstætt mat á þörf 

Virðulegi forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um uppbyggingu hjúkrunarheimila. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur haft áhuga á þeim málaflokki. Við gerðum þá breytingu á síðasta kjörtímabili þegar ég var félagsmálaráðherra að breyta lögum á þann veg að gera leiguleiðina svonefndu færa og þá sérstaklega með því að Íbúðalánasjóði var gefin heimild til þess að veita 100% lán til byggingar hjúkrunarheimila til endurgreiðslu á 40 árum. Þetta þótti nokkrum dálítið vel í lagt, en hugsunin var sú að um væri að ræða uppbyggingu sem ætti að nýtast um áratugi og væri eðlilegt að greiddist niður á lengri tíma, sérstaklega í ljósi þess að aðstæður voru einkar heppilegar í samfélaginu á þessum tíma; atvinnuleysi mikið, byggingarkostnaður lágur og mikil efnahagskreppa og þar af leiðandi gríðarlega mikilvægt að koma verklegum framkvæmdum af stað. Þetta tókst ágætlega. Búið er að byggja samkvæmt þessari leið hjúkrunarheimili víða, eins og á Akureyri og verkefninu á Egilsstöðum er að ljúka. Verkefnið á Ísafirði er að fara af stað, ef ég man rétt, eða er farið af stað. Í Borgarnesi er byggt og tekið í notkun. Sama má segja um Mosfellsbæ, Garðabæ og verkefnið í Hafnarfirði er komið í áætlun og ég held að búið sé að ganga frá samningi við Seltjarnarnes. Allt eru þetta verkefni sem eru sem sagt að fara af stað með þessari leiguleið sem ég tel mjög skynsamlega til að standa að uppbyggingu þegar ríkissjóður er í ákveðinni fjárkreppu. Þetta húsnæði verður einhvers virði. Það nýtist um ókomna tíð og hefur fjölbreytt notagildi samkvæmt þeirri hönnun sem nú er unnið eftir við byggingu þessara rýma. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þeirrar andstöðu sem hæstv. fjármálaráðherra hefur látið koma fram í umræðum í þinginu við þessa leið: Hvert er viðhorf hans til frekari uppbyggingar hjúkrunarheimila? Nú er áfram veitt fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til rekstrar þeirra hjúkrunarrýma sem þegar hafa verið byggð. Við gripum til þessa neyðarúrræðis en einungis að því marki sem við vorum ekki búin að taka fé úr sjóðnum til að standa undir endurgreiðslu þessara lána. Við ætluðum sjóðnum að verða endurgreiðsluaðili lánanna í sífellt ríkari mæli eftir því sem lánin yrðu tekin. Nú hins vegar eru peningarnir sem einu sinni voru notaðir til að byggja hjúkrunarheimili notaðir í rekstur. Hæstv. fjármálaráðherra segist ekki vilja taka lán og hann vill ekki heldur safna í sjóð. Hvað vill hæstv. heilbrigðisráðherra gera í þessu efni? Hvernig sér hann fyrir sér að tryggð verði áframhaldandi uppbygging hjúkrunarrýma?

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar vil ég fyrst segja eftirfarandi: Varðandi andstöðu fjármálaráðherra við tiltekna fjármögnunarleið er eðlilegt að hann svari því og taki þá umræðu sjálfur. Ég hef nú grun um að það byggi einfaldlega á þeirri staðreynd að fjármögnun á Framkvæmdasjóði aldraðra eins og hún er í dag leyfi ekki frekari byggingaráform samkvæmt leiguleiðinni miðað við óbreytta fjármögnun. Í ríkisstjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar á árinu 2008 var lögð fram áætlun um uppbyggingu hjúkrunarrýma á landinu og lagði þáverandi félagsmálaráðherra, hv. þm. Árni Páll Árnason, fram tillögu árið 2009 um uppbyggingu hjúkrunarheimila á ellefu stöðum um landið, sem samþykkt var 2009. Eftir henni hefur verið unnið og verður að segjast alveg eins og er að ekki hefur staðið á Framkvæmdasjóði aldraðra varðandi framkvæmd þeirra mála heldur fyrst og fremst á sveitarfélögunum af einhverjum ástæðum. Framkvæmdum samkvæmt þessari áætlun er lokið í fimm sveitarfélögum. Nú standa yfir framkvæmdir í fjórum sveitarfélögum en í tveimur sveitarfélögum eru framkvæmdir ekki hafnar, þ.e. í Hafnarfirði og Kópavogi. Veruleikinn er hins vegar sá að tekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra, sem séð hefur um þennan þátt og leggur venjulega fram 40% byggingarkostnaði við hjúkrunarrýmin, eru um 1.800 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs. Gert er ráð fyrir því að greiðslur fyrir hjúkrunarrými verði áfram teknar úr framkvæmdasjóði og eru þær núna 625 millj. kr. en voru þegar mest var rúmur milljarður, þannig að þær hafa lækkað. Nú er verið að reyna að trappa þetta niður til þess að búa til meira svigrúm fyrir framkvæmdasjóðinn. Það þarf að vera meira því að ef við horfum á málið eins og það er á framkvæmdasjóðurinn að ljúka leiguleiðinni þegar hún er öll komin til framkvæmda að óbreyttu umfangi hans, en þegar öll þessi ellefu heimili eru komin í rekstur á sjóðurinn að öllu óbreyttu ekki eftir nema 100 millj. kr. til annarra verkefna. Það segir mér að þetta er bara búið í þeirri mynd sem það er. Það þarf því að hækka nefskattinn sem greiddur er í framkvæmdasjóðinn eða að létta greiðslunni sem framkvæmdasjóðurinn greiðir fyrir rekstur hjúkrunarrýma af honum. Það gæti gefið okkur aðeins meira svigrúm til þess að vinna betur á þeim biðlistum sem eru eftir þessari þjónustu. Ef ég man rétt eru um 260 manns á biðlista eftir hjúkrunarrými að meðaltali á degi hverjum. Verkefnin eru því ærin en fjármunirnir eru líka töluverðir sem þarf til að byggja stofnanarými fyrir alla þá sem á biðlistunum eru og eins er rekstrarkostnaðurinn miklu þyngri og erfiðari. Þá er eðlilegt að horfa og spyrja eins og hér er gert: Hvaða sýn hefur ráðherrann á þetta mál? Ég hef lýst því varðandi fjármögnunina á framkvæmdasjóðnum. Ég tel eðlilegt að fjármagna uppbyggingu hjúkrunarrýma og úrræði þar í gegn. Til þess eru tvær leiðir að mínu viti. Það reynir bara á vilja þings til þeirra. Hinn þátturinn lýtur að því hvernig við eigum að mæta þeirri biðlistaþörf sem er að byggjast upp. Það er flóknara mál. Ég tel að miðað við allar aldursspár séum við því miður á eftir og seinagangurinn í ákvarðanatöku eða úrvinnslu sveitarfélaganna eftir leiguleiðinni hefur tafið okkur á þeirri vegferð. Svigrúmið sem við höfum til þess að byggja upp stofnanaþjónustu á þessu sviði hefur takmarkast af þeim fjármunum sem veittir eru í sjóðinn. Ég tel eðlilegt að ljúka þeirri uppbyggingu sem þarna er fyrirhuguð, en jafnhliða að gera plön um að mæta þörfinni sem er að minni hyggju brýnust hér á höfuðborgarsvæðinu, á svæðinu í kringum Selfoss og síðan á Húsavík. Það eru þrjú þyngstu 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði hluta af því sem ég var að velta fyrir mér, en ég bíð nú líka spennt því að ég er hér með skriflega fyrirspurn sem ég átti von á að fá svar við í dag eða á morgun í 11 liðum einmitt um öldrunarmál og því er snýr að búsetuúrræðum og stefnu stjórnvalda í því efni. Ég vona að það sé rétt að þetta sé að detta inn í hús því að ég held að það sé mikilvæg viðbót við það sem við erum að ræða. Stefnan fram undan skiptir auðvitað máli, burt séð frá því sem hér hefur verið rakið og er framfylgt nú þegar. Hæstv. ráðherra talaði um að staðið hefði á sveitarfélögum, a.m.k. á tveimur stöðum. Getur verið að það sé hreinlega vegna stöðu þeirra eftir hrun? Mér heyrðist hann nefna sveitarfélög sem hafa farið illa út úr því og hafa hreinlega ekki getað tekið þátt í þessu. Eins og hæstv. ráðherra veit þá hlustuðum við í kjördæmaviku á sveitarstjórnarmenn tala alls staðar um þörf fyrir fleiri pláss. Hér 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann skautaði nú dálítið fram hjá því að útskýra nákvæmlega fyrir mér hvernig hann sæi þetta fyrir sér að sinni hyggju. Ég vil hins vegar einfalda honum það verkefni með því að lýsa því skýrt yfir að við í Samfylkingunni munum styðja að fundnar verði leiðir til þess að gera Framkvæmdasjóði aldraðra kleift að halda áfram uppbyggingaráætlun í samræmi við þá uppbyggingaráætlun sem ég fékk samþykkta 2009 og enn er unnið eftir eins og hæstv. ráðherra rakti. Það er mjög mikilvægt að við höldum áfram í ljósi aldurssamsetningar þjóðarinnar, eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á, og vaxandi þarfar. Við verðum líka að muna að hjúkrunarheimili eiga ekki að verða kaldranalegar sjúkrastofnanir fyrir allra síðustu vikur ævinnar heldur heimili fólks þar sem það kemur inn og tekst á við það verkefni sem öldrun er, hún er ekki sjúkdómur heldur er það eðlilegur þáttur í lífi okkar allra að við eigum eftir að eldast ef guð gefur. Ég held að það skipti mjög miklu máli að halda þessu verkefni áfram. Við munum styðja það að framkvæmdasjóðurinn fái til þess svigrúm. Það er eðlilegt að hugsa líka um það hvort aðstæður varðandi öldrun þjóðarinnar kalli á hækkun á framlaginu, breytingar á framlaginu með einhverjum hætti, tengja það með einhverjum hætti tekjuskattinum eða öðru slíku. Við erum til viðræðu um allar slíkar útfærslur.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst svara því sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttur nefndi um fyrirspurnina. Henni er svarað. Við stöndum þá fresti sem okkur eru gefnir fyrir fyrirspurnir. Það heyrir til algerra undantekninga ef erindum þingsins er ekki svarað á réttum tíma frá mínu ráðuneyti. Ég held að skýringin á drættinum á leiguleiðinni sé ekkert endilega sú að þetta hafi verið þau sveitarfélög sem stóðu hvað verst. Eitthvað í ferli málsins hefur valdið því að þetta gekk hægar en menn ætluðu, við því er í sjálfu sér ekkert að gera. Ég hef undirstrikað það að ég vil ljúka uppbyggingunni samkvæmt leiguleiðinni. Það er eftir að starta framkvæmdunum í Hafnarfirði, en þar voru menn lengi að rífast um hvar þetta ætti að vera og svo framvegis. Kópavogur hefur einhvern veginn ekki haft sig af stað. Ég kann ekki á því almennilegar skýringar. Ég hef rætt við forsvarsmenn beggja þessara félaga og reynt að ýta við þeim þannig að þeir komist af stað. Á meðan höfum við líka verið að bæta við fjármunum, og það má ekki gleyma því, í þennan málaflokk. Vífilsstaðir til dæmis, þar var opnun á 42 nýjum hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu. 200 milljónir í ný hjúkrunarrými út um landsbyggðina í hinum dreifðari byggðum. Þannig hef ég reynt að mæta þessu með samþykki og stuðningi Alþingis og þannig held ég að við verðum að vinna áfram meðan við erum að móta okkur skýrari línur um það hvernig við viljum fara að til lengri tíma við fjármögnun á þessum rýmum. Sú lausn liggur ekki á borðinu. Ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Árna Páls Árnasonar um samstarf við Samfylkinguna um að leita annarra leiða. Þetta er og verður okkar sameiginlega verkefni þannig að ég er mjög ánægður að heyra það.