Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BGr): Þá er dagskrá þessa fundar tæmd. Þetta er síðasti fundur neðri deildar á þessu þingi. Aðalforseti deildarinnar hefur verið fjarverandi nokkra síðustu daga þingsins, en fyrir hans hönd, svo og varaforseta, vil ég þakka hv. deildarmönnum fyrir ágætt samstarf á þessu þingi. Ég vil óska hv. þm. gleðilegrar páskahátíðar, utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og heimkomu og vona, að við hittumst hér öll heil til starfa á komandi hausti.



Ég vil leyfa mér, - og ég veit ég mæli þar fyrir hönd allra hv. þingdeildarmanna, - að þakka hæstv. forseta fyrir góðar óskir í okkar garð. Ég vil um leið leyfa mér að þakka honum, - og þær þakkir gilda líka um aðalforseta og 2. varaforseta deildarinnar, - fyrir gott samstarf við okkur þingmenn og fyrir röggsama og réttláta fundarstjórn. Ég vil leyfa mér að vona, að við eigum eftir að sjást aftur, þegar þing kemur saman að nýju, bæði núverandi aðalforseti og varaforsetar deildarinnar, að við megum hitta þau aftur heil á húfi öllsömul, og vil færa óskir allra þdm. til allra forsetanna þriggja og þeirra fjölskyldna, að þeim megi sem bezt vegna. Ég vil leyfa mér að biðja hv. þdm. um að gera svo vel að taka undir óskir mínar til hæstv. forseta með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (BGr): Ég þakka góðar óskir til forseta deildarinnar og ítreka óskir okkar til þingmanna. Fundinum er slitið.



Herra forseti. Frv. það, sem borið var fram í Ed. á þskj. 367, frv. til laga um síldarútvegsnefnd, útflutning síldar, hagnýtingu markaða o.fl., var komið til þessarar hv. d. og var vísað til sjútvn. Sjútvn. tók málið fyrir, og eins og fram kemur í nál. á þskj. 689, varð ekki samstaða í n. um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði afgr. óbreytt, eins og það kom frá Ed. Meginbreytingar í þessu frv. eru þær, eins og fram kemur í 1. gr., að það er fjölgað mönum í síldarútvegsnefnd, þannig að í staðinn fyrir, að þetta hefur verið hingað til 5 manna nefnd, þá er þetta gert að 7 manna nefnd og fulltrúar Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi fá aðild að n. og Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi. Þá er og einnig gert ráð fyrir því, að í stað þess að í n. hefur verið kosinn samkv. reglugerð atvmrn. eina aðili úr hópi útvegsmanna, verði einn nm. tilnefndur af L.Í.Ú. Ég held, að ekki sé ástæða til að rekja aðrar þær breytingar, sem á þessum lögum eru gerðar, því að flestar þeirra og ég held allar eru þess eðlis, sem segja megi, að tíminn og sú reynsla, sem fengizt hefur af framkvæmd þeirra laga, sem gilt hafa um síldarútvegsnefnd frá 29. des. 1934, hafi kennt mönnum. Aðrir nm. tjáðu sig ekki reiðubúna til að afgr. málið og munu að sjálfsögðu skila nál. þar um. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta, en eins og fram kemur í nál. á þskj. 689, leggur meiri hl. sjútvn. til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frv., sem fyrir liggur á þskj. 672, er flutt í hv. Ed. af þrem þm. þar, og mér er tjáð, að því hafi verið útbýtt í þeirri d. 15. febr. s.l. Deildin hefur því haft það alllengi til meðferðar, hv. Ed., og mestan hluta þess tíma mun það hafa legið í nefnd. Mér skildist á hv. Ed. mönnum, þegar ég ræddi við þá fyrir nokkrum dögum, að ekki mundi vera gert ráð fyrir, að þetta mál yrði afgreitt á þessu þingi, og þegar ég af tilviljun var staddur við umr. í Ed. núna rétt fyrir helgina, heyrði ég, að því var haldið fram í þingræðu, að hv. formaður sjútvn. Ed., sem er jafnframt einn af flm. þessa máls, hefði skýrt síldarútvegsnefnd svo frá, að þetta mál mundi að öllum líkindum ekki verða afgreitt á þessu þingi. Ég veit ekki, á hvaða heimildum sú staðhæfing hefur verið byggð, en þetta heyrði ég, að sagt var í ræðu í hv. Ed. Undir lok síðustu viku, þegar komið var að þingslitum, var þetta mál svo skyndilega tekið til meðferðar í hv. Ed. og afgreitt þar. Til Nd. kom frv. ekki fyrr en í gær, á mánudegi. Það mun hafa verið afgreitt í Ed. á laugardag, svo að þess var varla að vænta, að það kæmi til Nd. fyrr en á mánudegi, en á þeim sama degi var það tekið til 1. umr. hér í hv. d. og afgreitt til n., til hv. sjútvn., sem ég á sæti í. Þá strax á eftir var boðað til fundar í n. og síðan til annars fundar stuttu síðar, en samanlagt stóðu þessir fundir ekki nema stutta stund, og þar var enginn tími til þess að ræða þetta frv. ýtarlega eða bera saman við gildandi lög. Ég taldi mér þess vegna ekki fært að taka þátt í afgreiðslu málsins í n. á því stigi, og sama sagði annar nm., hv. 4. þm. Austf. (LJós), eftir því sem mér skildist. Hann taldi sér ekki heldur fært að taka þátt í afgreiðslu málsins þá á stundinni, enda málið, eins og ég sagði áðan, aðeins komið til n. fyrir stuttri stundu og í raun og veru engar umr. farið fm um það eða það athugað í n. Við hv. 4. þm. Austf. höfum ekki rætt um þetta mál síðan. Það hefur ekki verið tækifæri til þess, enda eru annir miklar nú í þingi, og ég veit ekki, hvort afstaða okkar til efnisatriða málsins er sú sama. Ég veit það ekki, a.m.k. ekki með neinni vissu. En ég hafði hugsað mér, ef tími ynnist til, þótt skammur tími sé liðinn, að gefa út nál. um málið eða a.m.k. gera till. um afgreiðslu. Mér hefur ekki enn þá unnizt tími til þess að gera það, en ég vildi mega vænta þess, að hæstv. forseti gæfi a.m.k., áður en umr. er slitið, ráðrúm til þess, að ég gæti orðað afgreiðslutillögu, þó að ég ekki kæmi því í verk að gefa út nál., gæti a.m.k. komið á framfæri till. um afgreiðslu á málinu, og það yrði þá veitt stutt hlé til þess, ef til kæmi, að umr. yrði slitið. Ég skal ekki verða mjög langorður um þetta mál, enda er það svo, að ég hef ekki athugað það til þeirrar hlítar, sem æskilegt væri, ef ég ætti að ræða það nákvæmlega. Frv. kom ekki til d. fyrr en í gær, eins og ég sagði, og ég og fleiri voru þeirrar skoðunar fyrir nokkru, að það mundi ekki vera áhugi fyrir því að afgreiða þetta mál, og þar af leiðandi hefur minna verið að því gert að kynna sér það, meðan það var í annarri deild. En ég sé það við lauslega athugun á málinu, að í frv. er lagt til, að gerðar verði breytingar á mörgum greinum þeirra laga, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. laga nr. 74 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl. Það kann að vera, að sumar breytingarnar skipti ekki miklu máli efnislega séð, en þó virðist mér, að hér sé um talsverðar efnisbreytingar að ræða. Ég skal koma að því í fáum orðum á eftir. En það er galli á grg. þessa frv., eins og nú liggur fyrir frá hendi hv. flm., sem eru eins og ég sagði áðan, 3 þm. í Ed., að þessi grg. er tiltölulega mjög ónákvæm. Það er gerð grein fyrir einu eða tveimur efnisatriðum í almennri grg., en síðan er ekki gerð grein fyrir þeim breytingum, sem ætlazt er til að verði gerðar á einstökum gr. laganna. Hér er þó um að ræða alllangan lagabálk í mörgum greinum, og flutningsmenn hafa haft þann hátt á að semja nýtt frv., ekki að gera tillögur um breytingar á einstökum gr. l., heldur semja nýtt frv., og þegar nýtt frv. er samið, þá er það auðvitað til mikils hægðarauka fyrir þm. og er ævinlega gert, þegar stjórnarfrv. eru flutt, að hver grein er tekin út af fyrir sig og gerð grein fyrir þeim breytingum, sem ætlazt er til að gerðar séu á þeirri grein laganna, hvort sem um er að ræða efnisbreytingu eða orðabreytingu. Það gerir þm. og nefndinni miklu auðveldara að setja sig inn í málið. Þetta hefur ekki verið gert að þessu sinni, þannig að auðvelt sé að átta sig á því, eins og menn geta séð, ef menn vilja kynna sér þskj. 367 frá Ed. Þar er grg. aðeins um 20 línur, mest almenns efnis, og sagt að frv, feli í sér nokkrar breytingar á skipun síldarútvegsnefndar. Það er eins og það séu ekki aðrar breytingar í frv. en þessi breyt. á skipun síldarútvegsnefndar, en það er ekki rétt. Það kemur í ljós strax við lauslega athugun, að það eru fleiri breytingar í frv. Þegar þannig var að máli staðið, að gert var ráð fyrir nokkrum breytingum, þá hefði auðvitað verið rétt að segja frá því í grg. og gera grein fyrir því í sambandi við einstakar greinar. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, því að það sýnir, að ekki hefur verið vandað til meðferðar málsins í hv. Ed., því miður, að þó að málið sé búið að ganga gegnum hv. Ed. og komið gegnum 1. umr. í Nd. og frá nefnd eða nefndarhluta hér í Nd., þá liggur ekki enn fyrir umsögn síldarútvegsnefndar um málið, svo að mér sé kunnugt, og hv. sjútn. Ed. virðist ekki hafa gert sér far um það eða komið því í framkvæmd að ræða við nefndina um málið. Síldarútvegsnefnd er sá aðili, sem hefur haft með framkvæmd þessara laga að gera í 26 eða 27 ár og auðvitað hlýtur að þekkja flestum öðrum betur til þessara mála. Maður skyldi því ætla, að þegar verið er að afgreiða breytingar á þessum lögum, þá yrði það fyrsta verk þeirra, sem með þau mál hafa að gera í þinginu, að ræða um það við síldarútvegsnefnd. Það hefur enn ekki verið gert, og ég verð að telja það stóran galla á meðferð málsins, að mönnum skuli ekki vera kunnugt um álit síldarútvegsnefndar á þessu frv., sem hér liggur fyrir. Eins og ég sagði áðan, hafa þessi lög, sem hér er gert ráð fyrir að breyta, þessi lög varðandi útflutning og sölu síldarafurða, verið í gildi um rúmlega aldarfjórðung, eða síðan 1934, 1934 eru þau samþykkt á Alþingi. Þau hafa staðið óbreytt allan þennan tíma, og þess vegna má ætla, að allvel hafi til tekizt við setningu þeirra í öndverðu, enda held ég að það sé sammæli flestra, sem til þekkja, þó að dómar kunni að vera misjafnir um einstakar framkvæmdir samkvæmt lögunum, að þau hafi gert mikið gagn þennan tíma. Hitt er svo auðvitað ekki nema eðlilegt, að nú kunni að vera að því komið eftir allan þennan tíma, að æskilegt sé að gera einhverjar breytingar á þessari 25 eða 26 ára gömlu löggjöf, enda ástæður í ýmsu breyttar frá þeim tíma, þegar lögin voru sett, og að sjálfsögðu leiðir reynsla í ljós ýmislegt, sem kann að hafa verið óljóst í þessum efnum. Þó að ég hafi ekki tekið um það endanlega ákvörðun, þá hlýt ég að hallast mjög að því, sem fram kom hjá hv. minni hl. sjútvn. í Ed., að breytingar á þessari löggjöf ætti helzt ekki að gera nema að mjög vandlega athuguðu máli. - í samræmi við það lagði sá minni hl. til, að frv. yrði að þessu sinni afgreitt með rökstuddri dagskrá, í trausti þess, að ríkisstjórnin láti endurskoða lögin um síldarútvegsnefnd o.fl. og að sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við ýmsa aðila, sem hafa góða þekkingu á þessum málum og einkum eiga hagsmuna að gæta, og voru í dagskrártillögu þessa efndarhluta í Ed. tilnefndir nokkrir aðilar: síldarútvegsnefnd, Landssamband íslenzkra útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda. Mér finnst þetta nokkuð eðlileg afstaða, og mér virðist hún ekki sízt eðlileg fyrir okkur hér í hv. Nd. nú á næstsíðasta degi þingsins varðandi þetta mál, sem ekki kom til deildarinnar fyrr en í gær. Mér virðist nokkuð eðlilegt, að málinu yrði frestað og að fram kæmi ósk um það, að endurskoðun færi fram á lögunum. Það er mjög algengt, ef uppi eru raddir um það að breyta slíkri löggjöf sem þessari, mikilsverðri löggjöf, sem staðið hefur lengi, að þá er sett á stað endurskoðun á lögunum, stundum með því að skipa nefnd, en yfirleitt þannig, að haft er um endurskoðunina samráð við sérfróða aðila í því máli, sem um er að ræða. Þetta er alþekkt aðferð í löggjöf, og ég hygg, að hún sé yfirleitt talin gefast vel. Ég vil leyfa mér að benda á það, að mér þykir ekki ólíklegt, ef á annað borð væri tekið til við slíka endurskoðun á lögunum um síldarútvegsnefnd o.fl., að þá kynnu að koma í ljós fleiri eða önnur atriði, sem aðilum þætti kannske alveg eins ástæða til að hreyta eins og þeim atriðum, sem í þessu frv. er lagt til að breyta. Mér þykir það ekki ólíklegt, að svo kynni að fara, og er það auðvitað illa farið, ef farið væri að breyta þessum lögum nú, eftir að þau eru búin að standa óbreytt í 26 ár, eftir tillögu nokkurra manna. Á þessu stigi málsins vil ég ekki taka neina afstöðu til efnisatriða frv. Það má vel vera, að þær breytingar séu fullkomlega réttmætar, sem þar er um að ræða. En setjum svo, að slíkar breytingar væru nú samþykktar og svo kæmu eftir eitt eða tvö ár fram tillögur um aðrar breytingar á löggjöfinni. Það tel ég illa farið. Ég teldi það miklu heppilegra, að nú væri dregið að gera breytinguna á lögunum og aðilum gefinn kostur á að taka þátt í endurskoðun og gera þá till. um aðrar breytingar, sem menn kunna að hafa hug á að gera. Ég vil leyfa mér að benda á það einnig í sambandi við þetta mál, að ég tel, að ef horfið er að því að breyta þessum lögum, og líklegt má telja, að það verði gert fyrr en síðar, þó að það verði ekki gert nú, þá eigi helzt að velja til þess heppilegan tíma á árinu. Það er alkunna, eða a.m.k. kunnugt þeim, sem til þekkja, að snemma á hverju ári hefst sá undirbúningur, sem fram fer á vegum síldarútvegsnefndar og þarf að fara fram jafnan í sambandi við samninga um sölu á síld, og þeir menn, sem eru í nefndinni á hverjum tíma og á þeim tíma, þegar sá undirbúningur hefst, verða að taka ýmsar ákvarðanir í sambandi við þennan undirbúning. Það er æskilegt, að þeir menn, sem þær ákvarðanir taka, fylgist áfram með samningaviðræðum og taki þær ákvarðanir, sem teknar verða síðar á árinu. Ég teldi þess vegna æskilegt, ef að því kemur, að breytingar verði gerðar á lögunum - og alveg sérstaklega ef breytingar yrðu gerðar á sjálfri síldarútvegsnefndinni og skipan hennar, að þá verði það gert í lok árs eða áður en þessi undirbúningur hefst. Ef frv. yrði ekki samþykkt nú, þá vil ég skjóta því hér fram, að mér finnst, að það kæmi vel til mála að láta slíka endurskoðun fara fram á næstu mánuðum, og niðurstaða hennar gæti þá legið fyrir, þegar þing kemur saman í október í haust, og breytingar álögunum þá afgreiddar fyrir áramót á þessu ári. Þetta teldi ég eðlilega málsmeðferð. En ég get varla sagt, að ég telji þá aðferð fyllilega eðlilega, ef frv. væri nú afgreitt sem lög frá þessari hv. deild eftir þá mjög svo lauslegu meðferð, sem það hefur fengið, sérstaklega hér í þessari hv. deild og raunar að því er mér virðist einnig í hv. Ed.



Herra forseti. Mér þykir hafður nokkuð undarlegur háttur á við afgreiðslu þessa máls og satt að segja háttur, sem er alveg óvenjulegur hér á Alþingi og gefur þess vegna ástæðu til þess, að þetta mál sé að öllu leyti athugað og rannsakað betur, vegna þess að slíkur háttur gefur tilefni til vissra grunsemda í sambandi við tilgang um að keyra mál í gegn á þann hátt, sem nú virðist eiga að gera með þetta mál. Ég vil segja það við hæstv. ríkisstj., ef einhver af ráðherrunum léti svo lítið að vera hér við, þegar verið er að ræða svona mál, að þeir þurfa ekki yfir því að kvarta, að stjórnarandstaðan hafi gert þeim erfitt um almenna, þinglega meðferð á þeim málum, sem hér hafa legið fyrir frá hálfu ríkisstj. eða stjórnarliða. Nú seinast í gærdag, þegar þetta mál lá hér fyrir, var því vísað svo að segja umræðulaust til nefndar. Það var þá álit mitt og ég býst við margra annarra, að sú væri meiningin með þetta mál, að því væri sýnd sú kurteisi að fara hér til sjútvn., þar sem það kæmi til þessarar hv. deildar á næstsíðasta degi þingsins, til þess að það fengi að sofna þar í friði, eins og ýmis fleiri mál okkar þm. hafa fengið að gera í ýmsum nefndum þessa þings og þessarar hv. deildar. Okkur datt ekki í hug, að mál, sem svo að segja er tekið upp á allra síðustu dögum þingsins nú í Ed., það væri meiningin með slíkt mál, að það ætti að fara að reyna að gera tilraun til þess að umbylta ástandi, sem verið hefur í síldarútvegsmálum landsins, ofskiptum Alþingis af síldarútvegsnefnd, á þessum síðustu dögum. Okkur datt það satt að segja alls ekki í hug, að hæstv. ríkisstj. vildi fylgja þessu máli eftir með slíku offorsi, að það væri ekki hægt að láta svona mál fá neina meðferð í þeirri nefnd, sem því er vísað til í aðaldeild þingsins. Enn sem komið er hefur ekki unnizt nokkur tími til þess að athuga þetta mál í nefnd.  Ég held það sé alveg óhætt að segja, að stjórnarandstaðan hafi viðvíkjandi þeim málum, sem hafa gengið í gegnum þingið á sinn eðlilega máta, sízt sýnt nokkra tilhneigingu til þess að vilja koma í veg fyrir, að þau mál, sem með eðlilegum hætti kæmu hér, næðu fram að ganga. En um þetta mál gegnir allt öðru máli. Þessu máli er vísað til sjútvn. í gær, og minni hl. í sjútvn. hefur ekki einu sinni enn þá fengið tækifæri til þess að semja neitt nál. um þetta mál. Meira að segja fulltrúi Alþb. í þeirri nefnd, sem er fyrrv. sjútvmrh. og viðskmrh., hefur ekki fengið neina aðstöðu til þess að móta sína afstöðu viðvíkjandi þessu máli, koma fram með brtt. viðvíkjandi þessu máli né á annan hátt að láta þetta mál til sín taka sem fyrrv. yfirmaður þessara mála. Það mikil festa hefur venjulega verið yfir afgreiðslu mála hér hjá okkur á Alþingi, að þegar t.d. fyrirkomulag eins og síldarútvegsnefnd er búið að vera jafnvel tvo til þrjá áratugi í tiltölulega föstum skorðum, þá hefur ekki þótt eðlilegt að fara að breyta slíku, nema það væri vandlega athugað, vel rætt í nefndum, menn fengju að bera saman lögin við gömlu lögin og menn fengju að leita jafnvel álits um þetta, þannig að það væri ekki farið að hreyfa þannig allt í einu við allgömlu fyrirkomulagi, án þess að það fengist þrautrætt. Og hæstv. ríkisstj., sem á vissum sviðum hefur breytt til um stefnu, við skulum t.d. segja í sambandi við innflutnings- og gjaldeyrismálin, hún hefur einmitt haft þann hátt á, að hún lætur af sinni hálfu undirbúa tiltölulega mjög vendilega ákveðin frv. af hennar hálfu viðvíkjandi þeim málum. Hún leggur þau mál fyrir þingið sjálf sem stjórnarfrv., þar sem hún er búin að gerhugsa málin, og segir síðan við Alþingi: Nú vil ég taka upp alveg breytta hætti um þetta mál. - Síðan gefst okkur þm. í þeim nefndum, sem slík mál fara til, tækifæri til þess að athuga þau mjög ítarlega, gefa út um þau okkar nál. og ræða þessi mál mjög ýtarlega hér í þinginu, og ég hef aldrei fengið neina kvörtun frá hæstv. ríkisstj. um, að það hafi verið neinn óhóflegur dráttur í sambandi við nein slík mál. Þetta er eðlilegur háttur, þegar verið er að breyta gömlu og grónu skipulagi í þessum efnum. Á ýmsum öðrum sviðum hefur það verið haft þannig jafnvel, þegar menn hafa viljað fara að breyta slíku, ef um dálitið flókið mál hefur verið að ræða, að frv. hefur verið lagt fyrir Alþingi, stundum máske síðla á þingi, eins og þetta mál var lagt fram, og þm. hafa fengið tækifæri til þess að athuga það, en menn hafa um leið og jafnvel hæstv. dómsmrh, hefur hvað eftir annað fylgt stórum lagabálkum úr garði, þegar hann hefur lagt þá hér fyrir Alþingi, bæði í sinni núv. stjórnartíð og fyrr, með þeim orðum, að hann ætlaðist ekki til þess, að svona stór lagabálkur væri afgreiddur í einni svipan, heldur væri þetta athugað núna og yrði tekið upp aftur á næsta þingi. Og ég held, að þess háttar meðferð á málum, sem annaðhvort eru orðin allhefðbundin í þjóðfélaginu eða mjög mikilvæg og snerta hagsmuni margra eða réttarafstöðu margra, slíkur háttur á málunum sé réttur. Þess vegna uggði ég ekki fyrir mitt leyti að mér í gær: Mér datt ekki annað í hug en það væri sjálfsögð kurteisi að lofa þessu máli að fara til nefndar á næstsíðasta degi þingsins og það gæti ekki neitt annað búið þar á bak við. Svo framarlega sem það hefði verið meiningin og ég hefði haft nokkra hugmynd um, að það ætti að reyna að fara að knýja þetta mál í gegnum þingið, þá hefði ég fyrir mitt leyti farið að ræða þetta mál þá undireins. Ég vil þess vegna, fyrst einn hæstv. ráðh. nú er viðstaddur, skjóta því til hans, um leið og ég beini því til hæstv. forseta, að það sé ekki reynt nú á síðustu dögum þingsins að gera þann óvinafagnað að fara að reyna að knýja mál eins og þetta í gegn á þessum allra síðustu dögum, eða svo að segja næstsíðasta og síðasta degi. Þá er viðvíkjandi þessu máli um að ræða, á hvern hátt skuli stjórna síldarútvegsmálum landsins og hvers konar fyrirkomulag skuli hafa um söluna á einni af þeirri höfuðafurð, sem flutt er út úr landinu, á síldarútflutningnum. Nú hefði ég satt að segja kosið, þegar verið er að ræða slíkt mál, að hér hefði hæstv. viðskmrh. verið viðstaddur. Ég veit ekki, hvort hann er hér á landi nú eða hvernig er með hann. Ég hefði satt að segja haft persónulega alveg sérstaklega þörf fyrir það og ánægju af því að tala við hann í sambandi við þessi síldarsölumál.  Við skulum gera okkur það ljóst, að ástandið í sambandi við síldarsölumálin á Íslandi er engan veginn gott. Það er ákaflega fjarri því, að það líti mjög vel út með okkar síldarsölu og að stjórnin á þeim málum sé að öllu leyti óaðfinnanleg. Það álit, sem ég hef þessa stundina af því að sjá, hvernig búið er að þjóðinni í þessum málum, er, að þarna sé stórhætta á ferðum, hætta á því, að þeir markaðir, sem við höfum á undanförnum árum og áratugum ýmist unnið okkur eða verið að reyna að halda í, séu að glatast okkur, séu að glatast fyrir ranga viðskiptapólitík. Og ég er hræddur um, að það sé komið svo, að sá aðilinn, sem við höfum jafnvel átt hvað mest viðskipti við í þessum efnum, sé orðinn mjög gramur yfir þeim viðskiptum, vegna þess að það sé staðið svo illa við þá samninga, sem gerðir séu, þannig að í þessum málum sé beinlínis hætta á ferðum, að við getum misst úr okkar höndum þá markaði, sem okkur hafa verið dýrmætastir og við höfum jafnvel áratugum saman verið að berjast fyrir að reyna að vinna. Og ég álít, að það, sem eigi alveg sérstaka sök á þessu, sé röng viðskiptapólitík, sem eðlilega hæstv. viðskmrh. fyrst og fremst hlýtur að bera ábyrgðina á. Það er engum blöðum um það að fletta, hvað er í húfi, svo framarlega sem þarna er farið rangt að. Við vitum, að síldin er raunverulega einhver allra dýrmætasta vara, sem við fáum hér á land, og það má með réttum aðferðum gera úr henni meiri auðæfi en úr nokkurri annarri vöru. Þó hefur ástandið í þessum síldarmálum langa lengi verið slíkt, að framfarir hafa verið hverfandi litlar um að vinna að því með skipulögðum ráðum að fullvinna þessa vöru. Ef eðlilegt hefði verið um okkur Íslendinga, þá hefðum við verið búnir að koma okkar síldarmálum í það horf fyrir löngu, að svo að segja mestöll sú vara, sem verulega góð væri af Norðurlandssíldinni, væri lögð niður, við legðum hana í dósir í íslenzkum niðurlagningarverksmiðjum. Við höfum í íslenzku síldinni svo að segja einokun á vöru í heiminum, sem á engan sinn líka, svo framarlega sem hún er meðhöndluð þannig, að hún sé lögð niður í dósir og seld sem „gaffalbitar“ og annað slíkt. Þá er þetta eitthvert mesta lostæti, sem sézt getur og fundizt á borðum. Hefði verið veruleg framtakssemi í þessu máli, þá hefði fyrir löngu verið tekið að vinna að því að koma hér upp niðurlagningarverksmiðju. Erfiðleikarnir í þessum málum hafa verið þeir, að áhrif erlendu kaupendanna og þá fyrst og fremst þeirra sænsku á íslenzka síldarsaltendur og sérstaklega síldarsaltendur norðanlands hafa í marga áratugi verið meinsemd í íslenzku verzlunarlífi. Áhrif sænsku síldarkaupendanna á síldarsaltendur norðanlands hafa svo valdið því, að það ófremdarástand hefur haldizt, að við höfum fyrst og fremst selt meginið af allri þessari síld sem nokkurs konar hráefni úr landi. Þetta er ástand, sem fyrir löngu hefði þurft að vera farið að ráða bót á. En tengslin á milli saltendanna og síldarkaupendanna sænsku hafa verið slík, alveg frá því að Siglufjörður var eins og sænsk nýlenda, að við höfum aldrei getað losnað almennilega úr þeim viðjum. Við þyrftum að koma þessu meir og meir í það horf, að kaupendurnir í Svíþjóð yrðu meira eða minna knúðir til þess, jafnvel kannske í samstarfi við okkur Íslendinga, að láta verka síldina þannig, að hér væri gengið frá henni í þær niðurlagningardósir, sem hún er vinsælust í, bæði í Svíþjóð og Bandaríkjunum og víðar. Ef við eigum þess vegna að fara að taka síldarútvegsnefnd og fyrirkomulagið í henni til endurskoðunar, þá þurfum við hér á Alþingi að ræða þessi mál alveg ofan í kjölinn. Við þurfum að athuga, hvað það er, sem hefur verið að í þessum málum, og hvað það er, sem við viljum láta breyta, á hvern hátt við viljum láta reka okkar verzlunarpólitík í þessum efnum, hvert það er, sem við viljum stefna. Og ég veitti að ef við sjálfir tökum ekki upp á að gera þetta, þá fer illa fyrir okkar mörkuðum. Ég veit, að það er sama ástandið að vissu leyti í Sovétríkjunum, sem hafa verið stór markaður hjá okkur. Þar eins og annars staðar gengur þróunin hjá neytendunum í þá átt, að menn hætta meir og meir að kaupa síld upp úr tunnum hjá kaupmönnum. Ekki sízt ungu húsmæðurnar vilja fá sína síld eins og ýmislegt fleira, sem þær borða, niðurlagt í dósir, sem þær geta skrúfað lokið af með þægilegu móti og matreitt á kvöldborðið með lítilli fyrirhöfn, í staðinn fyrir að þurfa að vera að flaka síld og annað slíkt. Þess vegna er gefið, að við þurfum að vinna að því að gerbreyta í þessum málum. En það þýðir, að við þurfum að skapa þá aðstöðu í síldarsöltunarmálunum, að það sé enginn aðili hér á Íslandi, sem geti komið í veg fyrir þessa hluti, og það sem væri þó enn betra, að þær stofnanir, sem hefðu að einhverju leyti með þetta að gera, reyndu að ýta undir þessa þróun og hjálpa til við hana, en ekki standa í vegi fyrir henni, eins og oft hefur verið undanfarið. Ég veit, að það er ekki aðeins hvað snertir Norðurlandssíldina, sem þarna er hætta á ferðum. Það er líka hætta á ferðum viðvíkjandi Suðurlandssíldinni, þó að þar séu nokkuð aðrar aðstæður og þó að sú síld vegna þess, hve hún er annarrar tegundar og annars eðlis, þurfi allt aðra meðferð. Ég sé ekki betur en þar vofi yfir jafnvel enn þá meiri voði en Norðurlandssíldinni. Ég sé ekki betur en sú viðskiptapólitík, sem nú hefur verið tekin upp, sé að stórspilla síldarsöltunarmöguleikunum, og ekki aðeins síldarsöltunarmöguleikunum, heldur líka möguleikunum á að flytja síldina út í ýmsu öðru formi, flytja hana út frysta og annað slíkt. Ég er hræddur um, ef hæstv. viðskmrh. væri hér viðstaddur, að það væri fróðlegt að fá hjá honum dálitla lýsingu á því, hvernig t.d. einn sá markaður, sem okkur hefur verið sérstaklega dýrmætur í sambandi við sunnanlandssíldina, markaðurinn í Austur-Þýzkalandi, muni vera að þróast núna. Ég vil minna á að síld hefur löngum verið beinlínis gullkista fyrir Ísland. Og það er ákaflega hart, ef við eigum nú að fara að horfa upp á það, að markaðir, sem við með ærinni fyrirhöfn höfum aflað og höfum oft orðið að reyna að hjálpast að allir að reyna að halda, séu brotnir niður fyrir ranga viðskiptapólitík í þessum efnum. Það eru miklir hlutir, sem þurfa endurskoðunar við í sambandi við síldarútvegsmálin. Og nú kemur hér fram nýtt frv. um þessi mál, frv. um að breyta þarna til, og þá verður mér satt að segja fyrst af öllu fyrir að spyrja: Hvernig stendur á því, þegar þm. úr hv. stjórnarliði flytja nú frv. um breyt. á síldarútvegsmálum og sölumálunum þar, að þeir fara ekki inn á að leggja til, að þeirra stefna sé framkvæmd í þessu máli? Mér hefur verið tjáð hvað eftir annað, að það sé yfirlýst stefna núv. hæstv. ríkisstj. að koma á frelsi, koma á verzlunarfrelsi í viðskiptamálum, stefnan sé sú, að almenningur í landinu eigi að fá að vera frjáls um að nota íslenzkar auðlindir og vinna úr jafnt íslenzkum fiski sem öðrum þeim auðlindum, sem hér eru til, frjálsir eigum við að mega flytja þessar vörur út; frjálsir eigum við að mega selja þær á erlendum mörkuðum, frjálsir eigum við að mega berjast fyrir því að vinna erlenda markaði fyrir íslenzkar vörur, m.ö.o.: þarna eigi að ríkja frelsi, það eigi að vera frelsi einstaklingsins, frelsi þeirra samtaka, sem þarna eru, frelsi peninganna og frelsi vinnunnar. Og má ég nú spyrja, svo framarlega sem þeir menn, sem þetta frv. fluttu í Ed., kynnu að eiga einhverja málsvara hér í Nd., hvernig stendur á því, þegar núv. hv. stjórnarlið tekur upp á því að ætla að fara að endurskoða fyrirkomulagið á síldarútvegsnefnd, að þeir skuli ekki leggja til að koma á sínu margþráða frelsi í þessum efnum? Hvernig stendur á því? Frelsið ætti að þýða það, að leyfilegt væri að vinna hér úr síldinni á allan mögulegan hátt, salta hana, reykja hana og annað slíkt, og berjast fyrir því á öllum mögulegum mörkuðum að reyna að koma henni inn. Hvernig stendur á því, að okkur almennum borgurum í landinu er ekki boðið að fá að njóta þessa frelsis? Hvaða hagsmunir eru hér að verki, sem vilja meina þeim almenna íslenzka borgara, þeim manni, sem veiðir síld eða vill salta síld, að selja sína síld til útlanda og reyna að vinna henni markað eða mynda alls konar samtök um það, ef menn vilja það heldur? Hvað er það, sem er á móti slíku? Mig langar til þess að fá fram frá hálfu hv. þm. stjórnarliðsins hér í Nd., að fá að heyra, hvað það er, sem þeir hafa á móti viðskiptafrelsinu. Ég hef hingað til heyrt þá lofsyngja þetta, og mig langar til þess að vita, hvað það er, sem þeir hafa á móti því. Það ætti þó víst að vera óhætt að segja það. Það hefur verið svo undanfarið, þegar við höfum verið að ræða hér ýmis mál, við skulum segja í sambandi við t.d. útflutning á fiski, að það hefur stundum verið á það bent, hvort það væri ekki rétt að fara að innleiða meira frelsi á þeim sviðum en verið hefur. Ríkisstj. hefur þar allt í sínum höndum sjálf, að veita öll leyfi, sem þyrfti til útflutnings á hraðfrystum fiski eða söltuðum fiski eða skreið, og hún hefur notað þetta vald til þess að veita þeim samtökum, sem þarna hafa starfað að, einum eða tvennum, einkaaðstöðu til útflutningsins. Nú nýlega var rætt allmikið um þetta mál hér í þessari hv. d. í sambandi við till., sem ég flutti um vissa rannsókn, sem ég óskaði eftir á einum slíkum samtökum, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Og það komu fram ýmsar upplýsingar viðvíkjandi ráðstöfunum, sem gerðar höfðu verið af hálfu þeirra, sem stjórna þeim samtökum. En það kom mjög greinilega fram í því sambandi, að menn kærðu sig ekkert um frelsi á því sviði. Ég upplýsti það þá, að t.d. amerískir innflytjendur hefðu óskað eftir að kaupa freðfisk frá Íslandi, en þeir hefðu ekki getað fengið að kaupa freðfisk frá Íslandi. Það var ekki hægt að fá hann keyptan. Það var enginn annar aðili, sem gat fengið hann keyptan, heldur en það samband, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafði myndað þar vestanhafs. Þannig kom mjög greinilega í ljós, að menn vildu viðhalda mjög harðvítugri einokun á þessu sviði. Nú komum við að ástandinu í síldarútvegsmálunum, hvernig fara skuli með söluna á íslenzku síldinni, og þá koma þrír þm. úr hópi frelsisins, því að frelsissinnar eru þeir, og leggja fram frv. um að fara að gerbreyta öllu skipulagi útflutnings síldarútvegsnefndar. - Fundarhlé. Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt, að hæstv. forsrh. er nú kominn í salinn. Ég var að lýsa eftir því í ræðu minni hér áðan, hvernig á því stæði, að þrír frelsissinnar úr liði hæstv. ríkisstj. fara að flytja frv. í Ed. um endurskoðun á síldarútvegsmálunum og sérstaklega um útflutninginn á síld, - hvernig á því stæði, að þessir menn legðu ekki til að taka nú upp frelsi um útflutning á síld frá Íslandi. Við höfum heyrt þess getið, þm. stjórnarandstöðunnar, að hæstv. núv. ríkisstj. væri ákaflega hlynnt frelsi í viðskiptum og hún vildi, að landsmenn hefðu sem allra mest frelsi til þess að mega flytja út sína vöru, framleiða sína vöru, selja sína vöru og vinna markaði fyrir íslenzka vöru. Svo þegar þrír þm. stjórnarliðsins taka sig saman um að flytja frv. til þess að fara nú að kollvarpa gömlu fyrirkomulagi, sem þarna hefði verið um síldarútflutning, þá bregður allt í einu svo við, að þeir leggja ekki til að gefa þetta frjálst. Þeir leggja til að viðhalda þarna einokun, breyta þeirri einokun og jafnvel gera þá einokun enn sterkari. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvernig stendur á þessu? Trúir hæstv. ríkisstj. ekki sjálf á frelsið í þessu? Trúir hún ekki á einstaklingsframtakið? Trúir hún ekki á verzlunarfrelsið? Eða er þetta vegna þess, að þessir þrír þm. hafa tekið fram fyrir hendurnar á hæstv. ríkisstj. og hún hafi orðið að beygja sig á eftir fyrir þeim?

Það skyldi nú ekki vera, að þeir hefðu skoðanafrelsi í Sjálfstfl.?

Nú, kannske að það sé þannig. En er þá allur Sjálfstfl. þegar hann einu sinni fékk að hugsa frjálst, er hann þá allur kominn á þá skoðun, að einokun sé betri en frelsi? Þetta er sem sé mjög mikilvæg upplýsing, sem hæstv. forsrh. nú gefur, og hún gefur alveg sérstakt tilefni til umþenkinga. Hæstv. forsrh. upplýsir okkur um það, að í Sjálfstfl. ríki skoðanafrelsi í síldarútvegsmálum, skoðanafrelsi í síldarútvegsmálum hafi leitt til þess, að ákveðnir þm. hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að frelsi um verzlun í sambandi við síld sé alveg ófært fyrirbrigði. Þegar hæstv. forsrh. sleppti taumnum af þessum þm. sínum og leyfði þeim allt í einu að fara að hugsa, þá komust þeir að þeirri niðurstöðu, þegar þeir voru búnir að hugsa alveg fram til 15. febr., að frelsi væri eitt af því skaðlegasta, sem orðið gæti í sambandi við síldarútveg eða eitthvað annað slíkt, þarna yrði að sjá um að viðhalda einokun. Má ég spyrja hæstv. forsrh.: Er meiningin að gefa skoðanafrelsi á fleiri sviðum í Sjálfstfl., og við hverju megum við eiginlega búast, þegar þessir þm. ætla allt í einu að fara að taka upp á þessum fjanda að hugsa og það meira að segja sjálfstætt? Hæstv. ríkisstj. byrjaði sína veru á því að boða frelsi, tilkynna þjóðinni, að nú eigi að innleiða frelsi, nú eigi að koma á hinu langþráða verzlunarfrelsi og afnema þau óskaplegu höft, sem verið hafa í ein 30 ár, loksins sé röðull frelsisins upp runninn yfir íslenzka þjóð. Og svo gerist þessi skrambi, að þegar stjórnin er búin að sitja hálft annað ár, þá tekur hæstv. forsrh. upp á því að gefa Sjálfstfl. skoðanafrelsi í síldarútvegsmálum. Og hvað kemur svo út úr þessu? Það kemur út úr þessu, að allt, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að hugsa um frelsi og boða um frelsi frá upphafi vega, þetta hefur reynzt tóm helvítis vitleysa. Og nú kemur afleiðingin af skoðanafrelsinu í Sjálfstfl. Ef þessar upplýsingar hefðu verið komnar fram í Ed., þegar þetta mál var rætt þar, þá hefði verið ástæða til að ræða málið af meiri alvöru en það var rætt þar. Hefðu menn vitað, að þetta var það eina pródúkt, sem sézt hefur í þinginu af skoðanafrelsi þm. Sjálfstfl., þá hefðu menn sýnt þessu frv. í Ed. miklu meiri virðingu. Menn hefðu rætt þetta og grandskoðað þetta á allan mögulegan hátt, því að slíkan grip hafa menn ekki séð hér áður. Hingað til hefur það verið hæstv. ríkisstj., sem hefur komið fram með hin og þessi mál og sagt við sína þm.: Heyrið þið, nú verðið þið að gera svo vel og beygja ykkur, það er alveg sama, hvaða skoðun þið hafið á þessum málum. - Stundum tekur það kannske eina viku, stundum tekur það einn mánuð, stundum tekur það lengri tíma, en að lokum eru þingmennirnir komnir á skoðun ríkisstj. En hér aftur á móti fengu þeir allt í einu skoðanafrelsi, hv. þm. Sjálfstfl. Ég er hræddur um, að þetta mál hefði verið rannsakað öllu betur í Ed.n ef menn hefðu vitað slíkt. En nú verður mér aftur að spyrja: Er ekki ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að fara að athuga sinn gang í málinu, ef hún kemst að þeirri niðurstöðu, að þegar hún leyfir sínum þingmönnum skoðanafrelsi, þá komist þeir að þeirri niðurstöðu, að frelsið, sem hún boðar, sé til bölvunar. Hvernig væri, að þm. Sjálfstfl. færu nú að athuga alvarlega út frá skoðanafrelsi allt það, sem ríkisstj. hefur verið að gera fram að þessu, allar hennar ráðstafanir í sambandi við verzlunarmálin, í sambandi við innflutninginn og í sambandi við útflutninginn? Ég er nefnilega hræddur um, fyrst það hafa verið stjórnarfrumvörp, sem voru flutt um innflutninginn og útflutninginn hér á undanförnum þingum, þá hafi sem sé ekkert skoðanafrelsi í Sjálfstfl. komizt þar að. Og ef hæstv. forsrh. tæki upp á því núna að gefa sínum þm. skoðanafrelsi í þeim málum, þá er ekki gott að vita, að hvaða niðurstöðu þeir kæmust. Ég er sem sé hræddur um, að þegar hæstv. ríkisstj. stendur nú frammi fyrir því, að hennar þm. fara að hugsa frjálst og komast að þeirri niðurstöðu, að verzlunarfrelsið sé svona lítils virði, þá verði hún að fara að endurskoða alla sína pólitík, og ég held satt að segja, að það sé full ástæða til þess. Ég var að minnast á það áðan í minni ræðu, áður en henni var frestað, - hæstv. forsrh. var ekki við þá, - að ástandið í síldarsölumálunum væri satt að segja þannig, að það væri full ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að fara að endurskoða þessi mál, og ég gat þess, að það mundi vera komið þannig ástand í síldarútvegsmálunum, að þeir markaðir, sem við á undanförnum árum og áratugum höfum verið að reyna að vinna, væru í hættu, þessir markaðir væru að brotna niður, þeir væru að eyðileggjast, og það væri þess vegna full ástæða til þess að taka þetta mál miklu rækilegri tökum en hér er gert og taka þetta mál til verulegrar umræðu í þinginu út frá þeim þjóðarvoða, sem yfir vofir í þessum málum. Ég býst við, að hæstv. forsrh. sé það jafnvel enn kunnugra en mér, hvernig ástandið bæði viðvíkjandi Norðurlandssíldinni og viðvíkjandi Suðurlandssíldinni er í þeim málum og hvernig útlitið er þar viðvíkjandi okkar mörkuðum. Þessir hlutir og þetta ástand allt saman þarf þess vegna algerrar endurskoðunar við. Það hefði þess vegna verið eðlilegur og sjálfsagður hlutur, svo framarlega sem hafa ætti eðlilegan hátt á umr. um mál eins og þetta, að þetta hefði verið athugað verulega í sameiningu. Í nefndum þingsins er tækifæri til þess. Hæstv. ríkisstj. hefur a.m.k. stundum álitið, að það væri heppilegt að hafa stjórnarandstöðuna með í ráðum um svona mál. Og þegar er verið að gera stórar ráðstafanir í svona málum, þá hefur það hingað til tíðkazt og það líka hjá núv. hæstv. ríkisstj., að stjórnarandstaðan fengi sína möguleika á því að athuga málin, koma fram með sinar hugmyndir um þau, gera sínar breytingartillögur við þau og ræða þau jafnvel alveg bróðurlega við ríkisstj. Hér hefur ekki verið hafður sá háttur á. Hér er eins og hlaupið hafi eitthvert írafár í þetta mál og allt í einu hafi verið stokkið til og sagt, að þetta mál eigi nú að ná fram að ganga. Hvað er það þá raunverulega, sem lagt er til að gera í sambandi við þetta. Ef menn hafa með því að fara að hugsa nú frjálst um þessi mál komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki bæri að hörfa til frelsisins, heldur styrkja raunverulega þá opinberu íhlutun í mál, þá var náttúrlega hægt að hafa ýmiss konar hátt á því. En sá háttur, sem hér virðist valinn, er sá að fara sérstaklega að gefa saltendum - sérstökum félögum saltenda - aðstöðu til þess að ráða þarna allmiklu með. Það má lengi um það deila, hverjir ættu að ráða, ef maður ætlaði að fara að gefa ýmsum hópum þarna rétt til þess að ráða. Ef til vill eiga sjómenn og útvegsmenn ekki öllu minna undir þessu en saltendurnir. Ef til vill mundi sjómaðurinn og útvegsmaðurinn, sem kemur að landi með sinn afla, vilja segja: Ég vil fá að vera frjáls, og ef ég fæ ekki að vera frjáls, þá vil ég fá að ráða allmiklu um það, hvort mín síld fæst söltuð eða ekki. - Ég er hræddur um, að sjómönnum og útvegsmönnum, sem kæmu að landi með góðan afla og góða síld, þætti það anzí hart, ef allt í einu kæmu einhverjir saltendur og segðu við þá og hefðu vald og afl til þess að geta gert það. Þú færð ekki að salta þessa ágætu síld, af því að ég ræð því, hverjir fá að salta. - Ég er hræddur um, að mönnum fyndist, jafnvel þó að það væri skoðanafrelsi í Sjálfstfl., fara nokkuð lítið fyrir atvinnufrelsinu í síldarsöltuninni, sjómönnunum og útgerðarmönnunum, þegar þannig væri komið. Það er þess vegna engin sérstök ástæða til þess, að saltendur eða þeirra samtök hefðu þarna nein afgerandi áhrif á, hve mikið fengist saltað í landinu. Ég þekki það til í þessum málum, að ég veit ósköp vel, hverjar tilhneigingar saltendanna eru í þessu efni. Tilhneigingar saltendanna eru alltaf þær að salta sem minnst og reyna að fá sem hæst verð fyrir hverja tunnu. Saltendurnir eru út af gamalli reynslu fyrst og fremst verulega hræddir við eitt, og það er of mikil söltun. Það er það, sem þeir eru hræddastir við af öllu, enda hefur það oft reynzt þeim þungt í skauti. En að láta hagsmuni þeirra eina ráða þarna og með þeirri breytingu, sem hér er lagt til, að gefa þeim á vissan hátt kannske úrslitavald þarna, það nær bókstaflega ekki nokkurri átt. Þar að auki er vitalegt, að því fer fjarri, að saltendur séu sammála um þetta. Saltendur og þeirra félög hafa þarna mjög mismunandi skoðun. Saltendur eru alveg klofnir í þessum málum. Það er ekki einu sinni sameiginleg ósk allra saltenda, sem þarna er á bak við. Þess vegna, ef ætti að fara að endurskoða þetta mál og skapa þarna ýtt skipulag, þá er ákaflega margt annað, sem þarna kæmi til greina, og hagsmunir saltendanna eru sannarlega ekki hagsmunir, sem mega, þótt sjálfsagt sé að taka tillit til þeirra, vera einhlítir í þessu efni, og þeir mundu ekki vera það, svo framarlega sem þetta er frjálst, svo framarlega sem mönnum væri leyfilegt að salta og selja eins og hver út af fyrir sig treystir sér til og hefðu ekki annað aðhald en það, sem mikið var talað um fyrir tveim árum, þegar frelsið var innleitt í voru landi, að menn færu þá á hausinn, ef þeir stæðu sig ekki með það að selja sína vöru. Þess vegna eru þessar tillögur mjög varhugaverðar í þessu sambandi, og ég er meira að segja hræddur um, að þær upplýsingar, sem fyrir liggja í þessum málum, í grg. þessa frv., séu alls ekki réttar. Ég vil þess vegna alvarlega beina því til hæstv. ríkisstj. að vera ekki að taka upp á því nú á síðasta degi þingsins, sem átti að vera, að reyna að knýja svona þingmannafrumvörp í gegn. Stjórnarandstaðan hefur sýnt þeim málum, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið með, alveg fulla tilhliðrunarsemi, og ég sé ekki, að ríkisstj. hafi haft þar yfir neinu að kvarta. Í þeirri trú, að það væri meiningin, að þetta mál yrði, eins og kallað er, saltað í nefnd, var það látið fara til 2. umr. Og ég fæ satt að segja alls ekki skilið, hvað það er, sem gæti allt í einu valdið því, að það væri svona mikil nauðsyn á að knýja þetta mál fram, eða hvers konar offors það er, sem það er sótt með. Ég vil vekja athygli á því, að eðlilega meðferðin á máli eins og þessu væri, að það væri bara lokið um það 1. umr. og það látið daga uppí, en ef menn vildu fara eitthvað alvarlegt að gera í þessum málum, þá væri annaðhvort af hálfu hæstv. ríkisstj. sett nefnd til þess að athuga um fyrirkomulagið í þessum málum eða þá jafnvel sett milliþinganefnd í það. Það er í hæsta máta óviðkunnanlegt að ætla að bylta á nokkrum dögum í þinginu fyrirkomulagi, sem búið er að standa í 20–30 ár í þessum efnum. Ég vil þess vegna leyfa mér, eins og ég gerði í upphafi míns máls, að beina því til hæstv. ríkisstj., að hún sé ekki að sækja þetta mál með neinu offorsi, og beina því til hæstv. forseta, að um þetta mál verði hafður sá háttur á, sem eðlilegt er um þingmannafrv., sem lítið hefur verið rætt og enga athugun hefur fengið í nefnd, að það verði látið rólega daga uppi nú á þinginu, en ekki verði freistað að gera þann óvinafagnað í lok þingsins að reyna að fara að beita einhverjum óvenjulegum aðferðum til þess að knýja svona mál fram að óhugsuðu máli.



Herra forseti. Ég get tekið undir þær skoðanir tveggja síðustu ræðumanna, sem hér hafa komið fram, að mjög sé óviðeigandi sá háttur, sem hafður hefur verið á afgreiðslu máls þessa hér á hv. Alþ. Því hefur verið lýst, að frv. þetta kom til meðferðar hv. d. fyrst í gær, og mér skilst, að það sé ákvörðun ríkisstj. að knýja það í gegn fyrir þinglok. Ég þarf ekki að rekja eða fara mörgum orðum um, hversu nauðsynlegt væri að endurskoða ekki einungis löggjöfina um síldarútvegsnefnd, heldur taka til mjög gaumgæfilegrar athugunar og endurskoðunar lagaákvæði öll varðandi sölu síldar til útlanda og meðferð hennar hér innanlands. Ég er dálítið kunnugur þessum atvinnuvegi, hef alizt upp við hann á Siglufirði og þekki hann því dálítið af eigin raun. Mér hefur oft blöskrað, þegar ég hef hugsað um þessi mál, hversu lítil framför hefur orðið á þessum mikilvæga þætti athafnamála okkar Íslendinga. Eins og löggjöf um síldarútvegsnefnd er nú háttað, þá á hún m.a. að hafa forustu um markaðsöflun og markaðsleit, fína nýjar síldarverkunaraðferðir o.fl. Ég held, að síldarútvegsnefnd hafi mjög brugðizt þessu hlutverki sínu. Íslendingar hafa, frá því að ég man fyrst eftir, verkað saltsíldina á mjög svipaðan hátt. Það hefur verið um mikla fábreytni að ræða, og mér hefur oft fundizt það skrýtið, að Íslendingar á árinu 1960 skyldu enn viðhafa þann frumbýlingshátt í þessari atvinnugrein að taka síldina og setja hana afhausaða niður í 100 kg tunnur og flytja þannig til útlendinga til þess að sjóða niður í dósir og verka á annan hátt, - verkefni, sem við sjálfir gætum auðveldlega annazt og gert þannig síldina miklu verðmætari þjóðarbúinu en hún er núna. Ég átti þess einu sinni kost að koma í sænska niðursuðuverksmiðju, sem var að verka Íslandssíld, Norðurlandssíld. Síldin var tekin upp úr tunnunum og lögð niður í dósir. Framkvæmdin var ákaflega einföld, og ég er sannfærður um, að við gætum auðveldlega gert þetta sjálfir. Ég fór að grennslast um verðlag á síldinni, þegar búið var að vinna hana þannig, og ég gat ekki betur séð en það væri a.m.k. áttfalt á við það, sem útlendingarnir keyptu hana af okkur, þannig að ég tel, að hér sé geysilega mikið verkefni að vinna og mikilvægt þjóðarbúinu. Forustan í þessum málum þarf að vera meir vakandi en hún hefur verið til þessa, og raunverulega getur hv. Alþingi ekki sýnt sama sinnuleysið í þessum síldarverkunarmálum og verið hefur á mörgum undanförnum þingum. Mér er kunnugt um, að á mörgum þingum hafa verið flutt frv. eða þáltill. um að stofnsetja niðursuðuverksmiðju á Siglufirði og víðar, en þau frumvörp hafa aldrei fengizt afgreidd á hv. Alþingi og dagað þar uppi. Það er einkennilegt, að við sölu saltsíldar á Íslandi er hátturinn sá, að útlendingarnir hafa keypt hana, eins og ég hef áður sagt, í heiltunnum með um 100 kg í hverri tunnu. Þegar útlendingarnir yfirtaka þessa síld okkar, er hátturinn sá, að þeir taka úrtak úr síldinni, láta vigta það, og hver einasta tunna verður að ná þessari lágmarksvigt. Ef hún nær henni ekki, þá er viðkomandi „partí“ fellt, og fara verður yfir það aftur. Þó að hins vegar 9 tunnur af hverjum 10, sem eru í þessu úrtaki, skili kannske 5 eða 6 kr. umfram lágmarksþungann, er ekkert tillit tekið til þess. Þannig taka kaupendurnir árlega svo og svo mikið af saltsíld út úr landinu, sem þeir borga ekki eina einustu krónu fyrir. Í annan stað vil ég til upplýsingar fyrir hv. þm. geta þess, að sá háttur er líka kominn á hjá þessum erlendu kaupendum, að þegar þeir eru að vigta þessar úrtakstunnur, hafa þeir venjulega dregið frá vigtinni 2 kg, sem þeir áætla fyrir pækil, er kynni að loða við síldina, þegar hún er vigtuð. Á þennan hátt hafa kaupendurnir að mínu viti náð verulega miklu magni saltsíldar út úr landinu án þess að greiða einn einasta eyri fyrir, og það má einkennilegt teljast, ef ekki er hægt að fá breytingu í þessu efni. Þær breytingar, sem frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir á gildandi lögum um síldarútvegsnefnd, eru ekki margar og í sjálfu sér ekki mjög stórvægilegar. Mér sýnist, að aðalatriðið í sambandi við frv. þetta sé að fjölga í n. úr 5 mönnum í 7. Til viðbótar þeim 5 mönnum, sem hafa verið í n., á nú að kjósa 2 fulltrúa til viðbótar eftir tilnefningu Félags síldarsaltenda á Norðausturlandi og Félags síldarsaltenda á Suðvesturlandi. Ég get fallizt á, að eðlilegt sé, að framleiðendasjónarmiðin ráði miklu í síldarútvegsnefnd, og spurning er, hvort það væri ekki heppilegasta skipulag þessara mála, að um frjáls samtök framleiðendanna væri að ræða og þeir kysu sínar stjórnir. En ég sé ekki, að fjölgun í n., eins og lögin eru nú, sé til nokkurra bóta. Ég held, að hér af leiði aðeins aukinn kostnað fyrir þá, sem standa í þessum atvinnuvegi, en sá kostnaður er meira en nógur fyrir. Eitt af verkefnum síldarútvegsnefndar er m.a. að ákveða fersksíldarverðið til sjómanna og útvegsmanna á hverju ári. Það væri því ekki óeðlilegt, fyrst Alþingi á annað borð er að kjósa þessa nefnd að meira eða minna leyti, að það gætti þá nokkurs jafnvægis um sjónarmið síldarsaltenda eða síldarkaupenda annars vegar og síldarseljendanna hins vegar, það er að segja sjómannanna og útvegsmannanna. En svo er ekki. Nú á að bæta við í n. tveimur fulltrúum, sem á að skipa úr hópi síldarkaupenda. Fyrir var í n., eins og hún var skipuð, a.m.k. einn úr þeirra hópi, sem Alþ. hefur kosið, og raunar tveir, því að annar hefur það samband við ákveðna síldarsöltunarstöð, að telja má, að hann hafi verulegra hagsmuna þar að gæta. Þá hefur viljað þannig til, að sá fulltrúi, sem hefur verið kosinn úr hópi útvegsmanna, hefur verið síldarsaltandi. Ef þessir menn halda áfram að starfa í n., þá má segja, að með viðbót þessara tveggja fulltrúa, sem félög síldarsaltenda eiga að leggja til, hafi síldarsaltendurnir eða síldarkaupendurnir meiri hluta í n. og þeir hafi aðstöðu til þess í sambandi við verðlagsákvarðanir á fersksíldinni til sjómanna og útvegsmanna að bera fyrir borð hagsmuni þeirra. Þetta tel ég fyrir neðan allar hellur, ef Alþingi er á annað borð að skipta sér af kosningu þessarar nefndar. Það hefur gætt verulegrar gagnrýni á störfum síldarútvegsnefndar á undanförnum árum. M.a. hefur veruleg óánægja verið með það bæði hjá sjómönnum og eins síldarsaltendum, hversu oft hefur dregizt, að n. leyfði að byrja söltun á hverju sumri. Oft hefur þetta orsakað það, að þegar loksins leyfi var gefið til þess að byrja söltun, var bezti síldartíminn liðinu og ekki var hægt að salta nema hluta af því, sem var búið að selja fyrir fram. Ég skal viðurkenna, að það er dálítið erfitt fyrir þá sem eiga að ákveða, hvenær megi byrja söltun, að haga svo störfum sínum, að þeir verði ekki fyrir gagnrýni. En það er víst, að gagnrýnin á verkum síldarútvegsnefndar að þessu leyti er orðin svo almenn, að nauðsynlegt er, að það sé rannsakað, hvort sú gagnrýni er byggð á einhverjum rökum. Ég held, að það væri ástæða til þess, eins og ég gat um í upphafi, að hv. Alþ. kæmi sér saman um að fresta afgreiðslu þessa máls í þetta skipti. Það hefur engan veginn hlotið þann undirbúning, sem ástæða er til að það fái. Grg. með frv. er ákaflega ófullkomin, og allar skýringar vantar í grg. um það, hvaða breytingar eigi hér á að gera frá eldri löggjöf. Þar sem hér er um veigamikið mál að ræða, sjálfa meðferðina á saltsíldinni og hvernig við eigum að vinna að markaðsöflun fyrir hana og haga verkun hennar, þá held ég, að það sé fyllilega ástæða fyrir ríkisstj. að fallast nú á þær óskir, sem stjórnarandstaðan hefur sett fram um, að mál þetta verði ekki afgreitt nú með offorsi á þessu þingi, heldur frestað fram á næsta þing og látin fara fram nákvæm athugun á því og svo raunar síldarmálunum öllum í heild.



Herra forseti. Mér skilst, að aðalákvæði þessa frv. séu þau að fjölga í síldarútvegsnefnd úr 5 manns, eins og nú er ákveðið í l. frá 29. des. 1934, í 7 manns. Ég fæ ekki séð við fljóta yfirsýn, að þessi breyting á lögum um síldarútvegsnefnd geti talizt til neinna bóta. Aðrar breytingar á þessum lögum kem ég ekki auga á, sem máli skipti. Í 2. gr. er gert ráð fyrir, að niður skuli falla orðin „löggiltir útflytjendur“, en í staðinn kemur svo aftur, að „löggilda skuli söltunarstöðvar.“ Ég sé ekki sérstaklega mikinn eðlismun á þessari breytingu. En það skal samt tekið fram, að ég hef ekki borið frv. saman við lögin, og það getur verið, að þar séu einhverjar smáorðalagsbreytingar aðrar. Ég taldi víst, að þetta frv. mundi ekki koma hér fyrir hv. d. og hef þess vegna ekki kynnt mér það, eins og ég hefði annars gert, ef ég hefði gert ráð fyrir því, að það kæmi hingað. En um engar verulegar efnisbreytingar mun vera að ræða frá eldri lögum. Frv. hefur verið til umsagnar nokkurra aðila, þ. á m. hjá síldarútvegsnefnd. Á fundi nú fyrir nokkru gerði ég fsp. um það til formanns n., hvort sjútvn. Ed., sem málið var hjá, hefði ekki boðað hana á fund n. til að ræða um fram komið frv. Formaðurinn sagði, að við sig hefði ekkert verið rætt um þetta frv. Ég spurðist þá fyrir um það, hvort n. ætlaði ekki að taka afstöðu til málsins á annan hvorn veg. Mér var svarað því til, að það væri nokkurn veginn fullvíst, að frv. mundi ekki fara í gegn á þessu þingi og því sæi n. ekki sérstaka ástæðu til þess að taka afstöðu til málsins á þessu stigi, sérstaklega þó vegna þess, að hv. sjútvn. Ed. hefði ekki óskað eftir viðræðum við neinn úr n. og þá ekki við formann heldur. Ég verð nú að láta í ljós undrun mína yfir því, að þegar um er að ræða allmikla breytingu á lögum eins og þarna, þá skuli ekki formaður viðkomandi nefndar hafa verið boðaður á fund og rætt við hann og leitað eftir áliti hans á þessu máli. Menn hljóta að velta því fyrir sér, hvort það sé til bóta að fjölga úr 5 í 7. Mitt álit er, að það sé sízt af öllu til bóta. Ég álít, að það sé verra á margan hátt. Rökin, sem færð eru fram fyrir því að fjölga í n., eru þau, eins og segir í grg., - grg. er mjög stutt, ég held, að ég verði að ræna tíma Alþingis með því að lesa þá grg. upp, með leyfi hæstv. forseta, - grg. hljóðar svo: „Frumvarp þetta, sem felur í sér nokkrar breytingar á skipun síldarútvegsnefndar, miðar m.a. að því að tryggja síldarsaltendum aðild að nefndinni, en það hafa þeir ekki, eins og lögin kveða á um skipan nefndarinnar nú. - Þá er í frv. þessu um nokkrar aðrar breytingar að ræða, sem telja verður rétt að gerðar séu, en þær eru um atriði í lögum, sem löngu eru úrelt og samrýmast ekki framkvæmd þeirra.“ Það hefði mátt gera þá kröfu til hv. flm., að þeir hefðu bent á, í hvaða greinum þessar breytingar eru. En það er ekki gert hér. „Svo sem kunnugt er, eru nú starfandi sölusamtök framleiðenda um sölu í flestum greinum sjávarútflutningsframleiðslunnar nema um sölu saltsíldar, en sá vöruflokkur hefur um alllangan tíma verið í höndum síldarútvegsnefndar. Með því fyrirkomulagi, sem nú er um skipan nefndarinnar, er það hending ein, sem ræður því, hvort nokkur síldarsaltandi á sæti í n. Það verður að teljast óeðlilegt, að framleiðendur, sem eiga mest e.t.v. undir framkvæmd nefndarinnar komið, hafi ekki aðstöðu til þess að taka virkan þátt í sölumeðferðinni og gæta hagsmuna sinna.“ Ég vil benda á það í sambandi við þessa grg., að hún gerir ekki ráð fyrir neinni breytingu á skipan nefndarinnar nema bara að fjölga um tvo. Eftir sem áður á síldarútvegsnefnd að sjá um alla sölu. Það er ekki lagt til að breyta meðferð á sölu síldar á líkan hátt og er með aðrar fiskafurðir. Ef sú breyting hefði legið fyrir, hefði verið hægt að ræða málið á víðara grundvelli. Svo segir hér: „Félög síldarsaltenda eru nú tvö starfandi í landinu: Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félag síldarsaltenda á Suð-vesturlandi. Bæði félögin ásamt Fiskifélagi Íslands hafa einróma samþykkt að óska eftir því, að sú breyting, sem hér er lagt til að gerð verði á lögum um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld o.fl., komi sem fyrst til framkvæmda.“ Styttri gat nú grg., að mér finnst, ekki verið, úr því að farið var að gefa út sérstakt frv. í 13 greinum, heldur en þetta og varla ónákvæmari heldur eða minni upplýsingar. En nú er bezt að athuga, hve mikið er satt í því, sem segir í þessari grg. um það, að síldarsaltendur hafi ekkert með að gera það, sem gerist í nefndinni. Það er jú satt, að þeir eru ekki beinir aðilar. Söltunarfélögin tvö eru ekki löglegir beinir aðilar. Það er sannleikur. En allur sannleikur málsins er ekki þar með sagður. Ég skal upplýsa nákvæmlega um það, hvernig síldarútvegsnefnd, aðalmenn og varamenn, er samsett, hvaða starf nm. hafa. Í n. eiga sæti 5 menn. Formaður n. er Erlendur Þorsteinsson. Hann er forstjóri söltunarfélagsins Sunnu á Siglufirði og er því síldarsaltandi, og hann er búinn að vera í n. milli 20 og 30 ár. Hann hefur alveg tvímælalaust mikilla hagsmuna að gæta sem einn allra stærsti síldarsaltandi á Siglufirði fyrir hönd söltunarfélagsins Sunnu. Varaformaður n. er Jón Þórðarson framkvæmdastjóri Pólstjörnunnar h/f, Siglufirði einn með stærstu síldarsaltendum á Siglufirði, annar eða þriðji í röðinni, stundum hefur hann verið hæstur. Hann hefur verið í n. í fjöldamörg ár, ýmist formaður eða varaformaður. Þriðji meðlimur n. er Guðmundur Jörundsson skipstjóri. Hann er síldarsaltandi, bæði í Hrísey og Þórshöfn. Þarna er kominn helmingur n. og meira, 3 af 5. Þetta eru allt síldarsaltendur. Fjórði maður n. er Björn Kristjánsson fyrrv. kaupfélagsstjóri á Kópaskeri. Kaupfélagið á Kópaskeri hafði þar til, ég held, í fyrra eða fyrir einu ári útibú á Raufarhöfn. Þetta útibú á Raufarhöfn rak síldarsöltun. Mér er sagt, að það sé búið að skipta þessum félögum í tvennt núna, að það sé orðið sérstakt kaupfélag, kaupfélagið á Raufarhöfn. Björn Kristjánsson hefur því haft hagsmuna að gæta í sambandi við síldarsöltun sem meðlimur í kaupfélaginu á Kópaskeri, þar sem hans félag hefur rekið síldarsöltun. Fimmti maður n. er Hannibal Valdimarsson, kosinn af A.S.Í. Hann er eini maðurinn, sem hefur ekki beint eða óbeint hagsmuna að gæta sem síldarsaltandi, vel að merkja sem síldarsaltandi. Vitanlega hefur hann hagsmuna. að gæta sem fulltrúi sjómanna og verkamanna í n., en hann hefur engra hagsmuna að gæta sem síldarsaltandi. En nú skulum við athuga varamennina, hvernig þeir eru, hvort þeir hafa ekki einhverra hagsmuna að gæta líka sem síldarsaltendur. Varamaður í n. fyrir Erlend Þorsteinsson er Birgir Finnsson, síldarsaltandi fyrir Samvinnufélag Ísfirðinga. Það félag hefur rekið söltun á Siglufirði í fjöldamörg ár. Fyrir Jón Þórðarson er varamaður Guðfinnur Einarsson frá Bolungavík. Hann er síldarsaltandi á Siglufirði, hefur saltað síld í félagi við Skafta Stefánsson. Auk þess er hann og faðir hans síldarsaltendur í Bolungavík. Varamaður Björns Kristjánssonar er Jakob Frímannsson kaupfélagsstjóri á Akureyri. Kaupfélag Eyfirðinga stofnaði á sínum tíma hlutafélag um síldarsöltun á Siglufirði, sem heitir h/f Njörður. Það félag hefur í mörg ár rekið umfangsmikla síldarsöltun á Siglufirði. Ég held, að það hafi líka haft síldarsöltun á Akureyri um tíma. Jakob Frímannsson er því alveg beinn aðili að síldarsöltun. Svo kemur varamaður fyrir Guðmund Jörundsson. Hann heitir Margeir Jónsson, er útgerðarmaður í Keflavík. Margeir er stór síldarsaltandi í Keflavík. Hann er í langflestum tilfellum boðaður á fund í n., þegar þeir eru haldnir hér í Reykjavík og um er að ræða sölu eða söltun á Faxasíld. Ég fullyrði, að það hefur aldrei verið tekin nein ákvörðun í um sölu á síld veiddri á Suðurlandi, án þess að Margeir Jónsson hafi verið tilkvaddur og haft í hverju einasta tilfelli fullt samkomulag og samráð við hann um allar gerðir þeim málum viðkomandi. Auk þess hefur svo Margeir mætt norður á Siglufirði í forföllum Guðmundar Jörundssonar. Fimmti maðurinn, varamaður fyrir Hannibal Valdimarsson, er ég og hef starfað í n. að mestu undanfarin ár, og það vita allir, hve mikla síldarsöltun ég rek, þannig að við erum þarna tveir, við Hannibal, sem ekki er hægt að segja um að höfum neina hagsmuni sem síldarsaltendur. Þá þykist ég hafa sýnt fram á það, að 4 af 5 í n. eru ýmist beint síldarsaltendur eða umboðsmenn fyrir félög, sem reka síldarsöltun. Svo segja þessir hv. menn hér í grg., að aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv. sé að veita síldarsaltendum beina aðild að síldarsöltun. Hafið þið heyrt aðra eins vitleysu! Hvað vilja þessir hv. alþm.? Vilja þeir meiri og betri aðstöðu en þeir hafa nú þegar? Ég veit það ekki. Eða telja þeir, að sínu máli sé ekki sæmilega vel komið í höndum á manni eins og Jóni Þórðarsyni? Hefur hann eitthvað troðið þeirra rétt niður? Ég held, að það verði ekki sagt um Jón Þórðarson, að hann standi ekki vel á verði fyrir síldarsaltendur, og ég dreg það í stórvafa, jafnvel þótt þeir, sem frv. flytja, fari inn í síldarútvegsnefnd, að þeir stæðu betur á verði fyrir síldarsaltendur en Jón Þórðarson hefur gert fram á þennan dag. Ég þykist nú hafa sýnt fram á, að það er mesta fjarstæða að halda því fram, að síldarsaltendum sé ekki tryggð fullkomin aðild að síldarútvegsnefnd, eins og hún er núna skipuð. Það eru ekki miklar líkur á því, að á því yrði breyting, þótt ekki væri fjölgað upp í sjö. Ég geri ráð fyrir, að þingflokkarnir ráði því, hvaða menn þetta eru, og síldarsaltendur hér í þingflokkunum eru sjálfsagt svo vel á verði um sín hagsmunamál, að þeir mundu ekki setja einhvern og einhvern inn í slíka nefnd. Þeir mundu auðvitað setja þann mann, sem þeir tryðu bezt fyrir sínum málum, eins og þeir hafa gert hingað til. Þá hef ég ekki mikla trú á því, að Alþfl. fari að sparka sínum ágæta fulltrúa, Erlendi Þorsteinssyni. Hann er búinn að vera þarna að ég held ein 25 eða 30 ár. Og ég býst ekki við því, að hann óski eftir því sérstaklega að losna úr því starfi, og það er ekki mikil hætta á því, að á því verði breyting, eins og er. Nei, þvert á móti, það er alveg öruggt, að það eru a.m.k. þrír eða fjórir af aðalnefndarmönnum, sem hafa beinna hagsmuna að gæta. Eins og ég tók fram áðan, get ég ekki skilið, hvað vakir fyrir hv. flm, með flutningi þessa frv. Það hlýtur að vera eitthvað sérstakt. Þær ástæður, sem fram eru færðar í grg. fyrir frv. fá engan veginn staðizt. Það hljóta að vera einhverjar miklu stærri og þýðingarmeiri ástæður, sem liggja á bak við það, að frv. er flutt, heldur en þær, sem hér hafa verið til færðar. Ég tók það fram áðan, að mér finnst grg. ákaflega óaðgengileg, engar upplýsingar í henni fyrir þá, sem þekkja ekki til þessara mála, eins og vanalegt er, þegar frumvörp eru flutt, sérstaklega þegar um stærri mál er að ræða. Þá er látin fylgja þeim greinargóð greinargerð og upplýsingar um málið. En það er ekki hægt að segja, að slíku sé hér til að dreifa. Engin frambærileg rök eru færð fyrir breytingunum og ekkert komið inn á sjálft málið. Það má sjálfsagt margt segja og finna að störfum síldarútvegsnefndar. Það er enginn alger og ekki heldur síldarútvegsnefnd. Og sízt af öllu dettur mér í hug að halda því fram, að síldarútvegsnefnd hafi ekki gert margar vitleysur. En það er ekki nokkur trygging fyrir því, þótt settir væru einhverjir tveir svokallaðir fulltrúar síldarsaltenda inn í n., að sömu vitleysurnar endurtaki sig ekki jafnt fyrir það, þótt þeir yrðu 7 í staðinn fyrir 5. Ég álit meira að segja, að það væri meiri hætta á því. Vitanlegt er, að n. hefur gert ýmislegt það, sem orkar tvímælis, og seinast s.l. vor gerði nefndin að mínum dómi mjög skakkt, þegar hún leyfði ekki söltun fyrr en hún gerði, og það er alveg óumdeilanlegt, að það, að söltunin var svona seint leyfð, orsakaði það, að það var saltað svo að skipti kannske tugum þúsunda minna af síld norður á Siglufirði. En ég er ekki alveg viss um það, þó að væri bætt við einum manni úr söltunarfélagi Norðausturlands, að það yrði til þess að tryggja, að fyrr yrði hafizt handa með söltun á síld á vestursvæðinu en gert hefur verið áður. Ég er ekki alveg viss um það. Það má alltaf deila um það út af fyrir sig, hvenær á að byrja að salta síld og hvenær ekki. Þetta er algert matsatriði, og liggja margar ástæður fyrir því. Það má benda á í þessu sambandi, að í fyrravor voru allar fréttir, sem frá rannsóknarskipunum bárust, á einn veg. Útlitið er mjög sæmilegt og útlit fyrir sæmilega veiði. En þessar síldarspár bara rættust ekki, því miður, og það sýnir okkur hvað við erum komnir sorglega skammt einmitt í því að þekkja göngu og eðli síldarinnar. Mér finnst, að við stöndum svo að segja alveg í sama stað og þegar við byrjuðum fyrst að rannsaka þessi mál. Og ég held, ef maður athugar þetta nánar, að þær þjóðir, sem lengst hafa haft með síldarrannsóknir að gera, telji sig meira að segja vera mjög skammt á veg komnar. Hins vegar stendur þetta allt til bóta, og vonandi kemur ekki það fyrir aftur, sem kom fyrir s.l. vor, að söltunin verði of seint hafin. Menn eru náttúrlega alltaf ákaflega klókir eftir á og sjá það, að betra hefði verið að gera þetta en gera það ekki o.s.frv. En sem sagt, ég mun ekki ræða um störf síldarútvegsnefndar frekar, nema til þess gefist alveg sérstakt tækifæri. Í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, er óhætt að fullyrða,, að um það eru mjög skiptar skoðanir. Það má benda á, að stjórn deildar síldarsaltenda á Siglufirði, en á Siglufirði munu vera um 20 saltendur, hefur mótmælt frv. Mótmæli frá Vinnuveitendafélagi Siglufjarðar eða deild þess eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirfarandi tillaga var samþykkt samhljóða í félagi voru 17. þ. m.: Fundur síldarsaltenda, haldinn 17. febr. 1961, lýsir sig andvígan frumvarpi til laga um síldarútvegsnefnd o.fl., mál 190, þskj. 367. Telur fundurinn að breyting sú, sem lagafrumvarpið gerir ráð fyrir, sé sízt til bóta og muni auk þess tefja fyrir því, að ákjósanlegasta lausnin á þessu máli nái fram, en það er, að við taki frjáls sölusamtök síldarsaltenda. Virðingarfyllst. Stjórn félagsins, Ólafur Ragnars, Daníel Þórhallsson, Björn Stefánsson.“ Þá liggja fyrir ýmsar aðrar umsagnir, t.d. frá söltunarfélögunum báðum, bæði á Norðausturlandi og Suðvesturlandi, sem mæla með, að frv. verði samþykkt. Ég skal ekki segja um, hvort stjórn saltendafélags Norðausturlands hefur komið saman á fund hér í Reykjavík. Ég veit það ekki. En mér er ekki alveg grunlaust um það, að sömu menn, sem eru í stjórn saltendafélags Norðausturlands og eru í saltendafélagi Siglufjarðar, hafi mætt á báðum fundunum. Ég er ekki alveg fullviss um það. En það kemur fram í mótmælunum hér, að þar stendur, að „eftirfarandi tillaga var samþykkt samhljóða í félagi voru 17. þ. m.“ Þetta skiptir náttúrlega ekki miklu máli, þó að mennirnir hafi mætt á báðum fundunum. Það getur vel verið, að þeir hafi setið hjá. Og eitt er víst, að annar stjórnarmeðlimurinn, sem á heima á Siglufirði, mun ekki hafa mætt á þessum fundi. Það hefur þá bara verið haft við hann sjálfsagt símasamband. Þetta breytir ekki sérstaklega miklu. En ég vil þó benda á það, að báðir þessir stjórnarmeðlimir í söltunarfélagi Norðausturlands eru líka meðlimir í söltunarfélagi Siglufjarðar. Þeir hafa kannske ekki verið búnir að átta sig á málinu, ekki búnir að taka afstöðu, þegar þeir mættu á fundinum, gert það þá eftir að formaður félagsins hafði hóað í þá og skýrt fyrir þeim málin. Mér er sömuleiðis vel kunnugt um það, að margir aðrir síldarsaltendur eru á móti þeirri breytingu, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég gæti talið hér upp menn, ef ég kærði mig um, sem beinlínis hafa talað um það við mig, að þeir teldu, að þessi breyting væri hrein vitleysa. Sumir hafa sagt við mig hreint og beint: Þetta er gert til þess að koma ákveðnum mönnum inn í n., - tilnefnt ákveðna menn. Ég ætla ekki að fara að segja frá því, hvaða menn það hafa verið, sem þeir hafa tilnefnt, en svona tala menn um þetta. Og aðrir gera bara grín að þessu, segja, að það sé dálítið merkilegt, að menn skuli láta hafa sig til þess að flytja sérstök frumvörp til þess að koma ákveðnum mönnum í ákveðnar stöður. Ég er ekki að segja, að þetta sé satt. En svona er talað um hlutina manna á meðal. Það er ekki alltaf farandi eftir því, sem sagt er, þegar verið er að ræða um einstök mál. Sjálfur er ég þess fullviss, að breytingin muni á engan hátt bæta úr því ástandi, sem nú er í þessum málum, alveg þveröfugt. Ég er alveg viss um það, að breyting á okkar síldarmálum yfirleitt fæst ekki með því, þó að hér yrði fjölgað í n. upp í sjö, síður en svo. Það skal fyllilega viðurkennt, að að mínum dómi hefur n. alls ekki sýnt nógu mikinn áhuga oft og tíðum fyrir því að auka markaði. Til þess liggja í sjálfu sér vissar ástæður, m.a. það, hve mikil óvissa er alltaf ríkjandi um það fyrir hverja síldarvertíð, hve mikið kann að veiðast af síld. Og það er í sjálfu sér líka alvarlegt, þegar n. er búin að gera mikla fyrirframsamninga, upp á kannske 200–300 þús. tunnur, að standa svo frammi fyrir því, þegar haust er komið, að ekki hefur verið saltað nema í 120–125 þús. tunnur, eins og var s.l. ár. Þegar þannig er, hvort sem það er nú síldarútvegsnefnd að kenna eða af öðrum ástæðum, er vitanlega alltaf hætta á því, að kaupendurnir, sem hafa gert fyrirframsamninga, kippist heldur illa við og séu ekki áfjáðir í að gera samninga við aðila, sem geta ekki staðið við þá ár eftir ár. En það hefur því miður oft verið þannig í okkar málum, sérstaklega nú upp á síðkastið, að það hafa verið gerðir svo og svo miklir fyrirframsamningar, sem hefur ekki verið hægt að standa við. Ég skal taka það fram, að oftast nær hafa legið fyrir því eðlilegar orsakir, og það er, að síldin hefur gersamlega brugðizt mörg ár frá því, sem áður var. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta. Ég vil þó minnast á það, að mér finnst ákaflega merkileg þessi afgreiðsla hjá hv. sjútvn. Ég fór að lesa fundargerð sjútvn. Þar sé ég, að málið hefur verið tekið fyrir og rætt en engin ákvörðun tekin. Önnur fundargerð er ekki bókuð í fundabók n. Ég fór svo og ræddi við formann n. Hann tjáði mér, að n. hefði reyndar talað saman og þá hefði komið í ljós, að það hefði ekki verið samstaða um málið, og þá fundargerð ætti eftir að bóka. Þetta er heldur óvanalegt, en getur kannske gengið í endalok þingsins. Hins vegar hefði ég nú talið, að þar sem alveg er komið að síðasta degi þingsins, þá ætti ekki að vera að setja neitt sérstakt kapp í að koma þessu máli í gegn. Minni hl. virðist ekki hafa veitzt tími til að gefa út sérstakt nál., og ég verð að telja, að það sé bæði óvanalegt og slæmt að fá ekki nál. frá honum. Ég vil nú skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann telji þetta mál svo þýðingarmikið, að það sé vert að vera að stofna til t.d. næturfundar um málið. Það má vel vera, að hæstv. forseti ætli sér að berja þetta mál í gegn núna á þessu þingi, og þá má vel vera, að hæstv. forseti verði að boða til sérstaks næturfundar til að koma málinu í gegn. Ég segi fyrir mig, ég tel mig vera trúnaðarmann þeirra manna, sem eru á móti málinu í mínu héraði, og ég er ekki alveg viss um, að ég láti málið fara í gegn án þess að taka til máls þá við 3. umr. og þá lengur en núna.



Herra forseti. Ég get fyrir mitt leyti vel fallizt á, að það hefði verið æskilegt, að þessi hv. d. hefði fengið þetta mál fyrr til meðferðar frá Ed. og betri tími hefði gefizt til að athuga það. Samt sem áður tel ég ekki, að hér sé um svo róttæka eða stóra breytingu að ræða á l. um síldarútvegsnefnd, að ekki sé hægt að átta sig á henni í fljótu bragði, og þess vegna hef ég tekið þá afstöðu í sjútvn. að fylgja frv., eins og það kom frá Ed. Breyt., sem gera á á l. samkv. frv., eru aðallega þær, að úr gömlu lögunum eru felld ýmis ákvæði, sem voru orðin úrelt, og hygg ég, að ekki þurfi að vera neinn ágreiningur um, að þau hafi mátt fella niður að skaðlausu, og í öðru lagi er sú aðalbreyting, að það á að gefa saltendafélögunum norðanlands og austan og saltendafélaginu á Suður- og Suðvesturlandi kost á að tilnefna tvo menn í nefndina. Að öðru leyti er ekki um neina róttæka breytingu á l. að ræða. Það verður að segjast, að þessi lög, sem munu hafa verið sett 1934, hafa staðizt vel tímans tönn og náð vel tilgangi sínum. Ég hygg, að þegar litið er yfir árin, hljóti dómur allra sanngjarnra manna að verða sá, að síldarútvegsnefnd hafi staðið vel í stöðu sinni. Þannig var það, þegar uppbætur voru greiddar á allar útflutningsafurðir landsmanna, að saltsíldin íslenzka stóðst lengst án þess að fá uppbætur greiddar og fékk síðan minnstar uppbætur af öllum útflutningsafurðum. Síldarútvegsnefnd hefur á hverju ári tekizt að selja allt það magn, sem framleitt hefur verið af saltsíld í landinu, og oftast nær við mjög viðunanlegu verði. Reynslan hefur oft orðið sú, að ekki hefur tekizt að afla upp í þá samninga, sem síldarútvegsnefnd hefur tekizt að gera. Samkvæmt lögum, eins og þau eru, hafa síldarsaltendur heimild til þess að stofna með sér sölusamlög. Þetta hefur verið gert einu sinni. Mig minnir, að það væri snemma á stríðsárunum. Þá stofnuðu síldarsaltendur á Norðurlandi sölusamlag en ég held, að það hafi ekki starfað nema í eitt eða tvö ár. Upp frá því hafa saltendur alltaf talið hag sínum bezt borgið með því að láta síldarútvegsnefnd annast sölu síldarinnar. Því ákvæði l., að saltendur geti hvenær sem er stofnað sölusamlag, er ekki breytt með þessu frv. Það er enn þá, að mig minnir, í 11. gr. frv. ákvæði um það, að saltendur geti stofnað sölusamlag, ef þeim þykir það henta. Eins og gefur að skilja, getur oft við framkvæmd mála eins og sölumeðferðar á síld og í öllu, sem því fylgir, ýmislegt komið fyrir í daglegu starfi, sem veldur árekstrum eða óánægju. Eitthvað mun hafa verið um slíkt gagnvart síldarútvegsnefnd, en ég held, að það sé ekki neitt alvarlegt, og hefur a.m.k. ekki komið til svo mikilla árekstra, að saltendur hafi viljað notfæra sér heimild l. til að stofna sérstök sölusamlög. Eftir að síldarsöltun við Faxaflóa fór að aukast, hefur síldarútvegsnefnd þurft að hafa hluta af starfsemi sinni hér syðra, og saltendur sunnanlands hafa líka stofnað sérstakt saltendafélag. Ef út í það hefði verið farið að taka einkasöluumboðið af síldarútvegsnefnd, - en það hefur hún fengið frá ári til árs með löggildingu ráðh., - þá má búast við því, að stofnuð hefðu verið tvö sölusamlög, annað fyrir Norður- og Austurland og hitt fyrir Suðurland. Afleiðingin af því hefði sennilega orðið sú, að sölukostnaður á síldinni hefði orðið meiri en hann hefur reynzt í meðferð síldarútvegsnefndar. Þetta hafa saltendur séð, og ég hygg, að það sé einmitt ástæðan fyrir því, að þeir hafi ekki stofnað sölusamlög. Af kynnum mínum af þessum málum tel ég mjög nauðsynlegt, að einmitt saltendurnir, - en á þeim hvílir hitinn og þunginn af því að koma síldinni í söluhæft ástand og koma henni á markaðina, - hafi sem bezta aðstöðu til að fylgjast með markaðshorfum á hverjum tíma og til að vera í sem nánustum tengslum við kaupendur til þess að geta kynnzt kröfum þeirra og átt hægara með að uppfylla óskir þeirra. Breytingin, sem nú er lagt til að gerð verði á l. um síldarútvegsnefnd, miðar eingöngu að því að gera saltendum betur fært en verið hefur að hafa samband við kaupendur síldarinnar. Það hefur verið á það minnzt í þessum umræðum, að síldarútvegsnefnd hafi ekki sinnt því hlutverki sínu að leita nýrra markaða og hafa forgöngu um breyttar verkunaraðferðir á síldinni, og annað þess háttar. Það má vel vera, að eitthvað sé til í þessu. En ástæðan er sú, að jafnan hefur tekizt að selja saltsíldina í heilum og hálfum tunnum við svo góðu verði, að naumast hefur verið ástæða til að hafa annan hátt á verkuninni. Hins vegar hefur síldarútvegsnefnd ekki alls fyrir löngu byrjað athuganir á þessum málum og farið af stað með tilraunir til nýrra verkunaraðferða á síldinni einmitt hér sunnanlands, og ég hygg, að það sé rétt, að sunnanlandssíldin henti betur en norðurlandssíldin til þess að leggja hana niður í dósir eða glös eða gera hana á annan hátt að sem verðmestri útflutningsvöru. Kynni mín af störfum síldarútvegsnefndar og þeirra manna, sem þar hafa haft forustu sem formenn og framkvæmdastjórar, eru öll á þann veg, að þar hafi valizt góðir menn til starfa, sem hafi verið færir í sínu starfi og fyrst og fremst haft áhuga á því að láta gott af sér leiða, enda hafa ekki á seinni árum verið miklar deilur um síldarútvegsnefnd, þótt oft stæði styr um hana fyrr á árum, meðan verið var að koma á því skipulagi, sem verið hefur í gildi á þriðja áratug. Hv. 3. þm. Reykv. veit einmitt ósköp vel, hvernig ástand þessara mála var um og fyrir 1930, nokkrum árum áður en síldarútvegsnefnd var sett á laggirnar. Mér skildist á hv. 3. þm. Reykv. áðan, að hann vildi innleiða eitthvað svipað frelsi í þessum málum og þá ríkti, og mætti þá segja, að verið væri að stíga spor aftur á bak.

Ég var að spyrja, hvers vegna ríkisstj. innleiddi það ekki, úr því að það var svona fyrrum.

Nú, var það ekki ósk þm. sjálfs? Jæja, þá skulum við bara sleppa því, - En sem sé, ég álít, að breyt., sem gerð er á l. með frv., sé ekki svo margbrotin eða umfangsmikil, að ekki sé hægt að átta síg á henni í fljótu bragði, og þess vegna styð ég frv. Hitt er svo annað mál, að það gæti e.t.v. verið ástæða til að endurskoða og endurbæta þessa bráðum 30 ára gömlu löggjöf meira en gert er með frv., og það mætti þá taka til við þá endurskoðun aftur seinna við annað tækifæri.

Jón Hjartarson forstjóri: Herra forseti. Frv. það til laga, sem hér er til umr. og birt er á þskj. 367, er flutt í Ed. af þremur þm., þeim hv. 4. þm. Vesturl., Jóni Árnasyni, hv. 3. þm. Vestf, Kjartani Jóhannssyni, og hv. 10. þm. Reykv., Eggert G. Þorsteinssyni. Þetta frv. sá fyrst dagsins ljós 15. f.m. og fór til sjútvn. þann 17. s.m. Einhverra hluta vegna svaf þetta frv. værum svefni í sjútvn. deildarinnar í rúman mánuð. Það þóttu nokkur tíðindi, þegar þetta frv. var lagt fram, og þegar rætt var um efni þess manna á milli innan þings og utan, var gefið í skyn og því spáð af kunnugum, að þessu frv. væri ekki ætlað að verða að lögum á þessu þingi, til þess væri of skammur tími, frá því að það var lagt fram og til þingslita, það krefðist umþenkingar og þyrfti nána athugun. Þessi spá rættist þó ekki. Fjörkippur nokkur færðist í alla málsmeðferð í Ed. í kringum 20. þ.m., eftir að þetta frv. hafði verið í rúman mánuð hér í þinginu, en í þeim umr., sem hafa farið fram hér í þessari hv. deild, hefur ekkert sérstakt komið fram um það, hvað valdið hafi þessum fjörkipp. Sjútvn. Ed. skilaði áliti, tveimur frekar en einu, og lagði meiri hl. n. til, að frv. yrði samþykkt, en minni hl., að afgreiðsla þess yrði sú, að því yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og var hún svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða lög nr. 74 frá 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og að sú endurskoðun verði gerð í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Í áliti minni hl. sjútvn. segir enn fremur m.a.: „Með frv. þessu er lagt til, að gerðar verði allmiklar efnisbreytingar á lögum nr. 74 frá 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl. Það má telja eðlilegt, að endurskoðun fari fram á þessum lögum eftir svo langan tíma sem þau hafa verið í gildi. En hitt er einnig nauðsynlegt, að sú endurskoðun sé ýtarleg og gerð í samráði við þá aðila í landinu, sem kunnugastir eru þessum málum og þar hafa mestra hagsmuna að gæta. Sjútvn. hefur athugað frv. þetta, en ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n., en það eru flutningsmenn frv., leggur til, að frv. verði samþykkt, en minni hl. n. telur, að hér þurfi að koma til ýtarleg endurskoðun á lögunum. Frv. var sent til umsagnar 6 aðilum, er fjalla um síldarútvegsmál, en aðeins tveir þeirra hafa sent n. umsagnir sínar um málið.“ Síðan bættust fleiri aðilar við, sem sendu umsögn um þetta mál, Félag síldarsaltenda á Suðurlandi, Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, Alþýðusambandið og Landssamband ísl. útvegsmanna, en frá tveim aðilum hefur enn ekki borizt nein umsögn, og í umr. hér hefur ekkert verið upplýst um það, hvort eftir umsögnum þessara aðila hefur verið rekið eða ekki. Það er eftirtektarvert, að þetta frv. var látið liggja í skúffum þm. án afgreiðslu í margar vikur, en til hv. Nd. kom frv. fyrst í gær, 27. marz, og þá var það afgr. við 1. umr. til sjútvn. Fundur var haldinn í sjútvn. Nd. í gær, aðeins stutta stund, og ég vil leyfa mér að segja, að þegar tillit er tekið til þess, hvað hér er stórt mál á ferðinni, þá er málsmeðferðin í sjútvn. þessarar hv. deildar með eindæmum, því að enginn tími var hafður til að ræða þetta mál og athuga ýmis gögn varðandi afgreiðslu þess. Þess í stað lét meiri hl. n. sig hafa það að senda frv. til hv. Nd. umhugsunarlítið og mælti með því, að frv. yrði samþykkt og gert að lögum. Í sambandi við afgreiðslu sjútvn, þessarar hv. deildar leyfi ég mér að spyrja þá hv. alþm., sem mynduðu meiri hl. í þessari n. og mæla með frv., hvernig stóð á því, að þeim fannst ekki ástæða til að kalla fyrir sig forstöðumenn þeirrar stofnunar, sem er búin að hafa með þessi mál að gera í rúman aldarfjórðung. Hvað er það, sem veldur því, að stjórnarmeðlimir eða nefndarmenn síldarútvegsnefndar, sem verður að telja þá aðila, sem bezt þekkja þessi mál eftir langan starfsdag, eru ekki aðspurðir varðandi þetta frumvarp? Hvers vegna er ekki rætt við þá, þegar lögum um síldarsölu, sem hafa verið í gildi í landinu, á að breyta eftir tæp 30 ár? Ég vil enn fremur spyrja: Fannst þeim engin ástæða til þess að taka tillit til eða láta a.m.k. koma í grg. frá sinni hálfu mótmæli 20 stærstu síldarsaltenda í landinu gegn frumvarpinu? Ég veit ekki betur en allir síldarsaltendur á Siglufirði, að undanteknum einum, sem virðist skrifa undir álit stjórnarinnar í Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, mótmæli, að þetta frv. verði á þessu stigi málsins gert að lögum. Og ég verð að segja, að ég harma það, að þegar frsm. meiri hl. sjútvn. þessarar deildar ræddi þetta mál í upphafi, þá minntist hann ekki einu orði á þessa staðreynd. Í grg. fyrir frv., eins og það er lagt fram í Ed., er ekki minnzt á, eins og venja er, ýmsar þær breytingar, sem verða á lögunum um síldarútvegsnefnd, ef þetta frv. verður samþykkt, heldur er þar látið skína í það, að þetta breyti sáralitlu, og ekki nákvæmlega farið út í breytingarnar, eins og er gert í flestum frv., sem lögð eru fram til breytingar á lögum. Ég tek hér til máls m.a. vegna þess, að 99% af saltendum á stærstu söltunarstöð á landinu hafa mótmælt þessu frv. Og ég vil lýsa því hér yfir fyrir hönd þingmanna Framsfl., að við mótmælum svona vinnubrögðum og áteljum það, að hér er boðað til næturfundar um þetta mál, þegar það er búið að liggja óafgreitt í margar vikur í annarri deild og svo virðist, að ekki hafi átt að afgreiða það á þessu þingi, heldur er það látið bíða til síðustu sólarhringanna eða sólarhringsins til að troða því þá í gegn. Menn, sem eru mjög kunnugir þessum málum, hafa sagt í einkasamtölum við mig, að það væri alls ekki ætlunin, að þetta frumvarp yrði að lögum á þessu þingi, og það mun fleiri þingmönnum hafa verið sagt af þeim, sem voru þessum hnútum kunnugastir. Og ég vil leyfa mér að beina fyrirspurn til þeirra stuðningsmanna hv. þm., sem flytja þetta frv. í Ed.: Hvaða rök eru fyrir því að knýja þetta í gegn á tólftu stundu gegn vilja stjórnarandstæðinga? Það er ekki þar með sagt, að ekki sé þörf á að endurskoða þessi lög. Lögin voru sett 1934, og ég vil ekki fullyrða, að þau þurfi ekki endurskoðunar við. Ég vil ekki fullyrða hér, að það eigi endilega að vera fimm menn, sem stjórna síldarsölunni í landinu. En ég vil mótmæla því, að þetta mál sé afgreitt í því flaustri, sem virðist eiga að afgreiða það. Ég vil þá með nokkrum orðum víkja að efni frv. og þá fyrst að þeim lögum, sem því er ætlað að breyta. Þegar lögin um síldarútvegsnefnd voru sett í des. 1934, gekk það ekki hljóðalaust. Það hefur þótt vera þó nokkur hávaði hér í þinginu undanfarna daga. En það var ekki hávaðaminna hér, þegar sú stjórn, sem sat þá að völdum á Íslandi, var að koma fram ýmsum umbótamálum, og það væri freistandi nú eftir rúm 25 ár að lesa upp ýmsar fullyrðingar þáv. hv. þm. um þessi lög og frv. um síldarútvegsnefnd, sem þá var til afgreiðslu, en ég ætla ekki að tefja hv. þm. á því. En ég vil leyfa mér að fullyrða það, að þegar þessi lög voru sett, var brotið blað í síldarsögu Íslands. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) var í ræðu sinni hér í dag að minna á frelsi í þessu sambandi. Okkur, sem vorum aldir upp við frelsi fyrir 1934 í þessum málum, langar nú ekki alveg sérstaklega í sams konar frelsi á ný. Þeir, sem söltuðu síldina, réðu öllu um það, hvenær þeir seldu síld og hvenær ekki. Maður man eftir tilfellum, þegar síldarsaltandinn gat fengið 99 kr. fyrir tunnuna, en hann vildi bíða eftir því að fá 100 kr., - honum fannst talan skemmtilegri í munni og á blaði, - en svo fékk hann ekki neitt. Síldin fór í gúanó, og það voru verkamenn og sjómenn, sem töpuðu á þessum misheppnuðu spekúlasjónum síldarsaltendanna. Það var háð duttlungum þeirra, hvort verkamannabörnin á þeim stöðum, þar sem atvinnurekstur þeirra var, héldu jól sómasamlega eða ekki, áður en þessi löggjöf var sett, sem Framsfl. beitti sér fyrir og Alþfl. 1934. Það er því ekkert undarlegt, þó að þeim, sem eitthvað hugsa um þessi mál, þyki vænt um þessa löggjöf og sé ekki alveg sama um, hvort henni sé umturnað á einni nóttu hér í löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Eftir að lögin um síldarútvegsnefnd voru sett, gerbreyttist afstaða bankanna til þeirra manna, sem ráku síldarsöltun. Áður fyrr töldu hvorki bankarnir né stærri sparisjóðir síld veðhæfa, og í mörgum tilfellum þurfti síldarsaltandinn að taka lán erlendis, sem var þá háð hættunni um gengisbreytingu og háð ýmsum öðrum skilyrðum, m.a. sölu, en þetta breyttist eftir tilkomu laganna. Síldarútvegsnefnd hefur að mínum dómi reynt að gera á hverjum tíma það bezta, sem hún taldi, fyrir saltendur og síldarútveginn og landið í heild. Hins vegar er með verk þessarar n. eins og verk annarra, að þau eru oft misheppnuð, og það verður að segjast hér, að stundum hafa ráðstafanir síldarútvegsnefndar verkað öfugt við það, sem hún ætlaðist til. En sjálfsagt hefur hún sínar málsbætur. Þeir, sem styðja þetta frv., segja, að það breyti engu, nema það fjölgi um tvo í síldarútvegsnefnd. Það er rétt, það fjölgar um tvo. En hvort það breytir einhverju öðru, hvort það eru fleiri breytingar, það get ég ekki sagt, þetta kom fyrst í gær hingað til d., og ég efast um, að þm. þessarar hv. d. hafi haft tíma til þess að bera hverja gr. saman við þau lög, sem á að breyta. Það var auðvitað starf sjútvn. þessarar deildar að gera það. Hún átti að fara yfir frv., og hún átti að bera það saman við þau lög, sem á að breyta, og gefa sína skýrslu til hv. deildarmanna. En þetta var ekki gert, af því að það var ekki tími til þess, og það var nánast, að þessi nefndarfundur væri haldinn á hlaupum. Það er t.d. eitt ákvæðið hér um það, að söltunarfélögin á Norðurlandi og Austurlandi eigi að kjósa einn í síldarútvegsnefnd og Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi einn. Ég vil ekki segja á þessu stigi málsins, að þetta sé ósanngjarnt. Ég vil ekki segja, að saltendur eigi ekki að hafa nein ítök í rekstri síldarútvegsnefndar. En það kom réttilega fram hér hjá hv. 11. landsk. þm. (GJóh), að um langan aldur hafa saltendur haft áhrif á gang mála í síldarútvegsnefnd. Hann benti á, og ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu að endurtaka það hér, því að það voru orðnir svo fáir þm. hér í húsinu, er hann talaði, að af 10 aðalmönnum og varamönnum síldarútvegsnefndar, eins og hún er nú skipuð, hafa hvorki fleiri né færri en 8 menn af þessum 10 afskipti af síldarsöltun norðan-, austan- og sunnanlands. Frá því að síldarútvegsnefnd var kjörin fyrst 1935, hafa alltaf verið í nefndinni menn, sem hafa gætt hagsmuna síldarsaltenda. Þá vil ég einnig benda á og spyrja stuðningsmenn þessa frv. um það: Hvernig hugsa þeir sér framkvæmd þessara laga, ef það skyldi nú koma fyrir, sem maður hefur heyrt minnzt á að gæti komið fyrir, að saltendur á Austurlandi stofnuðu sérstakt félag síldarsaltenda þar og yrðu ekki lengur í félagi með Norðlendingum? Á þá enn að breyta lögunum um síldarútvegsnefnd? Nei, ég held, að það rétta í þessu sé það, að endurskoðun á lögum um síldarútvegsnefnd fari fram. En það má ekki vera neitt flaustursverk, eins og ég óttast að verði. Því má ekki samþ. nú það frv., sem fyrir liggur. Það, sem þarf að ske, er það, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir því nú á milli þinga, að þessi mál verði endurskoðuð og fyrir hinu nýja þingi, sem kemur saman í haust, liggi frv. um þetta mál, byggt á nákvæmum athugunum og samstarfi fulltrúa frá síldarútvegsnefnd, Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, Alþýðusambandinu og síldarsaltendafélögunum. Ég lýk svo máli mínu í trausti þess, að sá endir verði á þessu máli hér í deildinni, að till. efnislega á þá leið, sem ég hef hér lýst, verði samþ. að lokum.



Herra forseti. Ég hef í þetta sinn kvatt mér hljóðs til þess að gera grein fyrir nál. á þskj. 704 frá minni hl. sjútvn., hv. 4. þm. Austf. og mér, sem lagt hefur verið fram, síðan ég tók til máls á fundi í dag um þetta mál, en þegar ég talaði þá, hafði minni hl. n. ekki lagt fram nál. Ég gerði satt að segja ráð fyrir því, þegar ég talaði í dag, að ekki mundi þurfa til þess að koma, að minni hl. þyrfti að gefa út þetta nál., á það mundi verða fallizt að taka þetta mál til nánari athugunar á milli þinga, og mig furðar nokkuð á því, að slík áherzla skuli vera lögð á þetta mál - og nú, að því er helzt virðist, af hæstv. ríkisstj., sem raunar stóð ekki að flutningi þessa frv., svo að vitað væri, - að nú skuli vera haldið áfram fundi í deildinni um hánótt að loknum útvarpsumr. til þess að ræða þetta mál. Mér virðist hér gæta meira kapps í málafylgju af hálfu þeirra, er að þessu frv. standa, heldur en málsefni virðast gefa tilefni til. Eins og ég gat um í dag og raunar hefur verið lýst af öðrum, bar þetta mál þannig að, að það var flutt af nokkrum þingmönnum í hv. Ed. um miðjan febrúarmánuð. Ég ætla, að frumvarpinu hafi verið útbýtt í Ed. 15. febrúar. Tveim dögum síðar var því vísað til hv. sjútvn. þeirrar d. Síðan liggur frv. hjá nefndinni í meira en mánuð. Og af því bárust þær fréttir, að bæði ég og aðrir höfðu fulla ástæðu til að ætla, að ekki væri áhugi fyrir því að afgreiða málið á þessu þingi. Svo gerist það fyrir örfáum dögum, að meiri hl. nefndarinnar í Ed., sem er raunar flutningsmenn málsins, tekur sig til og afgreiðir meirihlutaálit um málið, og minni hl. gaf þá einnig út sitt álit. Nú rétt fyrir helgina var svo málið afgreitt frá hv. Ed. En mörgum að óvörum er þetta mál svo tekið til meðferðar hér í hv. Nd. í gær, og þá loks virtist það komið fram, að a.m.k. verulegur áhugi væri fyrir því að afgreiða málið, er aðeins tveir dagar voru til ráðgerðra þingslita. Ég hef áður skýrt frá meðferð málsins í hv. sjútvn. þessarar deildar, sem var í rauninni engin önnur en sú, að málið var tekið til meðferðar og um það rætt aðeins stutta stund, ekki lesnar umsagnir þær, sem hv. sjútvn. Ed. höfðu borizt um málið, frv. ekki borið saman við gildandi lög. En það kom fram, að hv. meiri hl. vildi afgreiða málið. Við, sem að áliti minni hl. stöndum, tókum það þá fram, að við værum ekki reiðubúnir til þess að afgreiða málið að svo stöddu. En þegar sýnt þótti síðari hluta dags í dag, að umr. ætti að halda áfram a.m.k., og líklegt sýndist, að stefnt væri að því að afgreiða málið a.m.k. í bili, þá ákváðum við að gefa út þetta minnihlutanál. Í grg. fyrir frv., eins og það var flutt í Ed., segir, að frv. feli í sér nokkrar breytingar á skipun síldarútvegsnefndar og enn fremur séu í frv. nokkrar aðrar breytingar. Um þessar breytingar segir í grg., að telja verði rétt að gera þær og að þær séu um þau atriði í lögunum, sem séu löngu úrelt og samrýmist ekki framkvæmd þeirra. Einn af ræðumönnum hér í dag las þessa grg. í heilu lagi, og tók það ekki langan tíma, því að hún er mjög stutt. Í henni er engin grein gerð fyrir breytingum á einstökum gr. laganna og ekki rökstudd þau ummæli, sem höfð eru um þau atriði í lögunum, sem talin er ástæða til að breyta. Ég vil leyfa mér að benda á, að þó að það hafi verið látið í veðri vaka af sumum, að ákvæðið um að fjölga mönnum í síldarútvegsnefnd um tvo væri í raun og veru eina breytingin á lögunum, þá er hér um fleiri breytingar að ræða, enda beinlínis fram tekið í grg., og að sjálfsögðu er skylt að upplýsa þetta. Ég vil nefna það t.d., að samkv. gildandi lögum hafa síldarútvegsmenn rétt til að tilnefna einn mann í síldarútvegsnefnd. Þetta ákvæði hefur verið framkvæmt þannig, að atvmrn. hefur látið gera skrá um þá aðila, sem gert hafa út skip á síld, og sú skrá hefur verið notuð sem kjörskrá við kosningu á þessum fulltrúa síldarútvegsmanna. Þannig hefur þetta gengið um langan tíma, - ég ætla allan þann tíma, sem lögin hafa verið í gildi, því að allan þann tíma hefur þetta ákvæði verið í lögunum, - og ég veit ekki annað en þessi framkvæmd hafi gengið sæmilega greiðlega. Nú er gert ráð fyrir því í frv., að þessi fulltrúi, sem hér er um að ræða, verði eftirleiðis tilnefndur af stjórn Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Vera má, að full rök séu fyrir því að breyta þessu á þennan hátt. En hér er þó a.m.k. um breytingu að ræða, sem ástæða er til þess að vekja athygli á, og það vil ég nú segja, að það er ekki alveg sama, hvort fulltrúi í n. er tilnefndur af þeim mönnum eingöngu, sem gera út skip á síld, eða hann er tilnefndur af L.Í.Ú. Í L.Í.Ú. er fjöldi útvegsmanna og annarra útgerðaraðila, sem gera ekki út skip á síld. Ég ætla, að tala þeirra skipa, sem gerð hafa verið út á síld undanfarin ár, hafi verið í kringum hálft þriðja hundrað, stundum nokkru færri, stundum heldur fleiri. En fiskiskipatalan er miklu hærri, eins og allir vita, sem kunnugir eru þessum málum, þannig að í L.Í.Ú. eru mjög margir, sem gera ekki út skip á síld að sjálfsögðu. Og mér er ekki kunnugt um, að innan L.Í.Ú. sé nein sérstök síldveiðideild. Innan sambandsins er sérstök deild fyrir togaraútgerð og önnur fyrir almenna bátaútgerð, en það er engin sérstök síldveiðimannadeild í landssambandinu, þannig að landssambandið hefur ekki aðstöðu til þess að leita til slíkrar deildar varðandi útnefninguna. Hér er sem sé um breytingu að ræða, sem hefur ekki verið mikið rætt um, en ég tel rétt að skýra frá og skýra nokkuð, hvað í henni felst. Ég get líka nefnt það, að sú breyt. er í þessu frv., að í stað þess að í lögunum er gert ráð fyrir, að störf síldarútvegsnefndar taki til allrar útflutningssíldar, hvernig sem hún er verkuð, þá er í þessu frv. aðeins gert ráð fyrir, að síldarútvegsnefnd hafi afskipti af saltsíldinni og saltsíldarútflutningnum. Hér er líka um breytingu að ræða frá því, sem er ákveðið í lögunum. Enn fremur er sú breyting gerð á lögunum með þessu frv., að þar er eiginlega afnumin sú aðstaða, sem síldarútvegsnefnd er fengin í lögunum til þess að hafa eftirlit með sjálfum síldveiðunum og yfirlit um það, hve mörg skip séu á síldveiðum. Það má vel vera, að þetta ákvæði teljist ekki lengur nauðsynlegt og kannske eitt af því, sem flutningsmenn telja úrelt. En eigi að síður er hér um breyt. að ræða, og í fljótu bragði virðist manni ekki óeðlilegt, að síldarútvegsnefnd hafi a.m.k. yfirlit og nákvæma skýrslu um það á hverjum tíma, hvað mikill hluti af fiskiflotanum er á síldveiðum, hvort sem er á sumarsíldveiðum fyrir norðan og austan land eða síldveiðum hér syðra. Ég drep á þessar breytingar, sem gert er ráð fyrir í frv., til þess að gera það skiljanlegt, að þetta frv. fjallar um ýmis atriði til breytinga, en ekki aðeins um eitt atriði, eins og stundum hefur mátt skilja á mönnum, sem um þetta ræða. Við, sem stöndum að áliti minni hl., teljum það eðlilegasta meðferð þessa máls, að stofnað verði nú til endurskoðunar á lögunum um síldarútvegsnefnd. Við teljum það miklu vænlegra til góðs árangurs og líklegra til þess að skapa heppilegar og varanlegar umbætur á lögunum, að slík endurskoðun fari fram, auðvitað að tilhlutun ríkisstj. og í samráði við þá aðila, sem hér eiga einkum hlut að máli, heldur en að nú sé hrapað að því hér á næturfundi í hv. d. eftir mjög litla athugun að afgreiða sem lög þetta frv., sem flutt er af nokkrum þm. í hv. Ed. og ekki var í öndverðu gleggri grein gerð fyrir af þeirra hálfu en ég hef lýst. Sú grg., sem frv. fylgdi, ber sannarlega ekki vott um það, að nein endurskoðun hafi farið fram í þessu máli, enda þess raunar ekki að vænta, þar sem enginn opinber aðili hefur að þessu frv. staðið eða flutningi þess. Og ég verð að segja það, að mér finnst það beinlínis hlálegt, ef hv. þm. hugsa sér það að afgreiða nú slíkar breytingar á þessum lögum án þess svo mikið sem að ræða við þann aðila, sem hefur haft með framkvæmd laganna að gera í 26 ár. Ég held, að slíkt megi telja fádæmi í þingsögunni, að farið sé með mál á þennan hátt, ef verið er að breyta löggjöf, sem búin er að vera í gildi í marga áratugi og hefur verið undir umsjá einhverrar sérstakrar stofnunar allan tímann, að það sé ekki einu sinni rætt við þessa stofnun um fyrirhugaðar breytingar. Það mun að vísu vera svo, að síldarútvegsnefnd hafi á sínum tíma verið sent frv. til umsagnar frá sjútvn. Ed. ásamt ýmsum fleiri aðilum. Mér hefur verið tjáð það. En jafnframt hefur mér verið tjáð það, - og það hefur reyndar komið fram í ræðum manna, - að síldarútvegsnefnd hafi verið látin skilja það, henni hafi verið tjáð það beinlínis og það af sjálfum formanni sjútvn. Ed., - það hefur verið sagt ómótmælt, að ég ætla, hér í báðum deildum, - að það væri ekki líklegt, að þetta mál yrði afgreitt, og þá er það vitanlega mjög svo skiljanlegt, þó að síldarútvegsnefnd, sem er skipuð mönnum, sem sennilega eiga ekki allir heima á sama stað, hafi ekki gert sér mjög mikið ómak til þess eða fyrirhöfn að afgreiða þessa umsögn. Það mun líka vera svo, að þegar sjútvn. Ed. tók málið til afgreiðslu, höfðu ekki nema einir tveir af fimm eða sex aðilum, sem sent var frv. til umsagnar, svarað umsagnarbeiðnunum, og sýnir þetta raunar ásamt fleiru, að almennt var ekki gert ráð fyrir því, að málið yrði afgreitt. Ég hef ekki í þessari ræðu eða í ræðu minni í dag gert að umræðuefni réttmæti þeirra breytinga, sem frv. fer fram á að gerðar verði, og mín orð ber ekki að skilja svo, að ég sé að lýsa yfir því, að ég mundi vera öllum þessum breytingum mótfallinn, þegar þær væru búnar að fá hæfilega meðferð. En ég álít og við minnihlutamenn í nefndinni, að meðferð málsins sé óheppileg og að það leiði ekki til neins góðs að ætla sér að breyta þýðingarmikilli löggjöf, sem staðið hefur um langan tíma, á þennan hátt, og það að knýja fram afgreiðslu nú undir þessum kringumstæðum, í stað þess að fallast á endurskoðun, sé að sækja mál meira af kappi en forsjá. En með tilliti til þess, sem ég nú hef sagt, og með tilvísun til nál. á þskj. 704 leggur minni hl. til, að málið sé nú afgreitt með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða lög nr. 74 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og að sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég vil fyrst víkja að því nokkrum orðum, að mér finnst, að afgreiðsla þessa máls fari hér fram með nokkuð sérstæðum hætti. Hér er um það að ræða að breyta löggjöf, sem orðin er æði gömul, líklega um 26 ára gömul, - löggjöf, sem óneitanlega er býsna þýðingarmikil. Þannig er að málinu staðið, að flutt er um þessa löggjöf frv. hér af þremur hv. þm. í Ed. Hér er ekki um ríkisstjórnarmál að ræða. Málið hefur því ekki verið undirbúið af ríkisstj., eftir því sem bezt verður séð. En þrátt fyrir það, þó að málið beri svona að, að hér sé um þingmannafrv. að ræða og það um breyt. á svona gamalli og merkilegri löggjöf, eins og þetta er, þá fá þingnefndir ekki eðlilegan tíma til þess að athuga þær breyt., sem frv. raunverulega felur í sér á gildandi lögum. Mér er kunnugt um það, hvernig nefndarstörfum var háttað hér í þessari hv. d. Sjútvn. hafði rétt aðeins komið saman að nafninu til, en enginn tími fékkst til þess að athuga raunverulega um efni frv. Það kom fljótt í ljós, að sú stofnun, sem hefur haft með framkvæmd á þessari löggjöf að gera, síldarútvegsnefnd, sem raunverulega hefur verið opinber stofnun, ríkisstofnun, hefur ekki lagt fram neina umsögn um efni þessa frv., og nm. gátu því ekki af leiðbeiningum þaðan áttað sig neitt á því, hvaða breytingar raunverulega er um að ræða á þessari löggjöf. Flm. frv. geta þess í grg., eins og hér hefur komið fram í umr., að ýmsar breytingar felist í þessu frv. á gildandi lögum fleiri en aðalbreytingin, sem er varðandi skipun síldarútvegsnefndar. Ég hygg, að það hafi ekki heldur verið gerð nein grein fyrir því hér af þeim, sem annars vilja afgreiða þetta mál nú, hvaða breytingar er raunverulega um að ræða aðrar en skipun á n. Þingmönnum er því raunverulega gert það að standa hér frammi fyrir því að greiða atkv. um frv., sem þeir hafa ekki fengið neinar upplýsingar að ráði um, hvað raunverulega felur í sér. Þetta eru auðvitað alveg óvenjuleg vinnubrögð, ásamt svo með því að boða hér til fundar um þetta mál, næturfund, að nýafstöðnum útvarpsumræðum. Ég hygg, að það sé nærri því einsdæmi, að boðað sé til fundar undir slíkum kringumstæðum. Ég hlýt fyrir mitt leyti að mótmæla þessum vinnubrögðum sem alveg óvenjulegum og óeðlilegum í mesta máta. Ég hefði líka talið fulla ástæðu til þess, að hæstv. forseti tæki hér tillit til umkvartana þingmanna í þessum efnum og sæi til þess, að hægt væri að afgreiða þetta mál með eðlilegum og þinglegum hætti, þannig að allar upplýsingar fengju að koma fram á venjulegan hátt í þingnefnd, sem á raunverulega skyldu sinni samkvæmt að kynna sér allar þær breytingar, sem felast raunverulega í frv. En til þess hefur sem sagt ekki gefizt neinn tími, og með þessum vinnubrögðum hér á Alþ., að halda næturfund nú um málið, sýnist mér, að engin aðstaða sé til þess fyrir þdm. að kynna sér svo efni frv. sem þeir ættu raunverulega að gera. En ég skal nú, af því að það virðist vera ætlunin að reyna að halda hér áfram þingfundi í nótt um þetta mál, víkja að ýmsum efnisatriðum í þessu frv., sem mér eru þegar ljós, þó að ég játi, að ég hef ekki gert mér fyllilega grein fyrir öllum þeim breytingum, sem kunna að felast í þessu frv. frá gildandi lögum. Ég hef alls ekki haft aðstöðu til þess að kynna mér það. Það er tekið fram í grg. frv., að aðalbreytingin sé fólgin í því að breyta um skipun síldarútvegsnefndar. Nú vitum við það, að síldarútvegsnefnd hefur verið þannig skipuð um langan tíma, að það hafa verið 5 fulltrúar í nefndinni, 3 þeirra hafa verið kosnir af Alþingi, en einn hefur verið tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands og einn tilnefndur eða kosinn af síldarútvegsmönnum þeim, sem gert hafa út á síld það ár, sem kosning hefur farið fram. Það er því alveg ljóst, að skipun n. hefur verið þannig, að Alþingi hefur kosið meiri hl. n., enda hefur n. haft mjög víðtækt vald varðandi sölu á síld, varðandi síldarsöltun í landinu og annað það, sem þar til heyrir. Hún hefur raunverulega starfað sem hver önnur ríkisstofnun. Hún hefur haft ákveðinn tekjustofn, og nokkrar eignir hafa myndazt í sambandi við starfsemi nefndarinnar. Nefndin hefur haft æðsta vald í þessum málum, og eins og ég segi, hún hefur raunverulega starfað eins og einkasölustofnun í öllum aðalatriðum, því að valdið hefur hún haft til þess, og hún hefur raunverulega annazt svo að segja alla sölu á síld nú um margra ára skeið. En nú er lagt til, að skipun nefndarinnar verði breytt þannig, að í nefndinni verði 7 menn í staðinn fyrir 5. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að Alþingi kjósi áfram aðeins 3 eða minni hluta nefndarinnar, en hefur hingað til kosið meiri hluta nefndarinnar, en fjórir verði tilnefndir af þar til greindum stofnunum, einn af Alþýðusamband Íslands eins og áður og einn af Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, sem er nýr aðili og á sýnilega að koma inn fyrir starfandi síldarútvegsmenn, og síðan er lagt til, að síldarsaltendafélag á Norður- og Norðausturlandi tilnefni einn og síldarsaltendafélag á Suðvesturlandi tilnefni einn mann. Með þessari skipan væri sú grundvallarbreyting gerð á þessari nefnd, að Alþingi kysi aðeins 3 menn í nefndina eða minni hluta, en stofnanir utan þingsins tilnefndu meiri hluta nefndarinnar. Hér er raunverulega um grundvallarskipulagsbreytingu að ræða, þar sem þessi nefnd hefur jafnvíðtækt vald og frumvarp þetta ber með sér að henni er ætlað að hafa. Hún á raunverulega, eins og gamla síldarútvegsnefndin hefur enn, að hafa hér fullkomna einkasöluaðstöðu og ákveðinn tekjustofn, sem er visst hundraðsgjald af allri útfluttri síld frá landinu. Ég tel, að hér sé gerð sú breyting á skipun síldarútvegsnefndar, sem raunverulega fái ekki staðizt, miðað við alla uppbyggingu nefndarinnar. Ég álít, að menn verði að velja á milli tvenns konar skipulags í þessum efnum. Annaðhvort er um það að ræða, að síldarsaltendur hafi með sér sölusamtök, byggð upp t.d. á svipuðum grundvelli og frysihúsaframleiðendur hafa með sér sölusamtök nú. Þá gætu þeir að sjálfsögðu ráðið þessum málum innan þeirra marka, sem ríkið vill heimila þeim það, og þá yrðu framleiðendur að hafa allan veg og vanda af rekstri þeirra samtaka, taka á sig auðvitað allan kostnaðinn við að leita markaða, gera viðskiptasamninga og stjórna síldarsöltunar- og síldarsölumálum sinna meðlima. Slík samtök, byggð upp af framleiðendum sjálfum, koma að mínum dómi fyllilega til greina, en þó þannig, að ríkið hefði að sjálfsögðu sitt almenna eftirlit með framkvæmd þessara mála, eins og ríkið hefur nú áskilið sér rétt gagnvart ýmsum öðrum framleiðendum í landinu. Gildandi lög um síldarútvegsnefnd gera raunverulega ráð fyrir þessari skipan, ef síldarsaltendur sjálfir koma sér saman um þetta skipulag. Ef sá af síldarsaltendum í landinu óska eftir því að mynda með sér slík samtök sem þessi, er raunverulega hægt að veita þeim aðstöðu til þess að reka sitt sölusamlag í meginatriðum á þeim grundvelli, sem lögin gera annars ráð fyrir um síldarútvegsnefnd. En reynslan hefur hins vegar sýnt það, að síldarsaltendur hafa ekki óskað eða viljað taka á sig þann vanda, sem þessu fylgir, þeir hafa ekki komið sér saman um þetta skipulag, þeir hafa ekki farið þessa leið. Hin leiðin er sú, að gildandi sé svipað fyrirkomulag og verið hefur á þessum málum hjá okkur nú um 26 ára tímabil, þ.e.a.s. að þessi mál hafa verið í öllum aðalatriðum í höndum ríkisvaldsins. Alþingi hefur kosið meiri hl. nefndarinnar, og nefndin hefur eðli málsins samkvæmt starfað mjög náið í samráði við atvmrn. eða sjútvmrn, nú síðari árin. Hins vegar hefur síldveiðisjómönnum verið gefinn nokkur kostur á þátttöku í nefndinni, þar sem A.S.Í. mátti tilnefna einn mann, og var þá sýnilega ætlazt til þess, að þar væri í n. fulltrúi frá hálfu sjómanna, þeirra sem síldveiðar stunda, en þeir eru auðvitað stórir aðilar að þessum málum, síldveiðisjómenn, og í öðru lagi var starfandi síldarútvegsmönnum, þ.e.a.s. þeim útvegsmönnum, sem báta gera út á síld, gefinn kostur á því að kjósa einn fulltrúa af sinni hálfu í nefndina. Þannig var síldarframleiðendum gefinn kostur á því að fylgjast með, en Alþingi áskildi sér rétt til þess að kjósa nefndina að meiri hluta til, vegna þess að hún fékk vald sem í rauninni hrein ríkisstofnun. En það er rétt, að það hefur borið á því oft á undanförnum árum, að síldarsaltendur, sem hér eiga auðvitað mikilla hagsmuna að gæta, hafa mjög viljað koma sér inn í síldarútvegsnefnd, og því er ekki að leyna, að einstakir síldarsaltendur hafa lagt á þetta mikla áherzlu og alveg greinilega beint hagsmuna sinna vegna. En það hefur talsvert verið um það rætt, að það væri jafnvel eðlilegt undir þeim kringumstæðum, sem nefndi hefur verið rekin, að í nefndinni væri enginn beinn síldarsaltandi, og það er aðeins vegna þess, að það er eflaust erfitt að forðast það, ef einstakir síldarsaltendur eru í slíkri ríkisstofnun eins og þessi nefnd er, með öllu því valdi, sem hún hefur, að þá fái síldarsaltendur nokkra sérstöðu, nokkra sérhagsmuni fram yfir aðra síldarsaltendur, sem standa utan nefndarinnar, í sambandi við alla vitneskju nefndarinnar og ákvarðanir af nefndarinnar hálfu. Þetta hefur iðulega komið fram í framkvæmdinni, að síldarsaltendur af þessum ástæðum legðu allmikið kapp á það að pota sér hver fyrir sig inn í nefndina. Að sjálfsögðu hafa hinir ýmsu saltendur knúið á flokkana, sem hafa aðstöðu til þess að fá menn kjörna í síldarútvegsnefnd gegnum Alþingi, og á þann hátt hafa nokkrir síldarsaltendur komizt inn í nefndina, með þeim afleiðingum, að allmargir aðrir saltendur, sem hafa auðvitað orðið að standa utan nefndarinnar, hafa ekki talið sig hafa fyllilega sömu aðstöðu í samkeppninni og þeir, sem í nefndinni voru. Mér er alveg ljóst af kunnugleika mínum í þessum efnum, að það, sem er fyrst og fremst á ferðinni í sambandi við þessa tillögu, sem hér liggur fyrir um breytingar á skipun nefndarinnar, er einmitt þessi gamla ásókn. Hér eru tilteknir síldarsaltendur, sem oftsinnis hafa gert tilraun til þess að komast með einhverjum hætti í nefndina, hér eru þeir að brjótast inn eftir þessum sérleiðum. Mér er líka ljóst, að þetta innbrot þeirra í nefndina er síður en svo samkvæmt ósk meiri hluta síldarsaltenda í landinu. Og það er einmitt af þessum sömu ástæðum, sem það kom fram, að mikill meiri hluti síldarsaltenda á þýðingarmesta og stærsta söltunarstað á landinu, á Siglufirði, samþykkti að mótmæla þessu frv., því að þeir vissu mætavel, hvað var raunverulega að gerast í þessum efnum, að það voru tilteknir menn að reyna að brjótast inn í nefndina eftir þessum krókaleiðum. Ég undirstrika það, að ég hef ekkert á móti því, að þau samtök, sem síldarsaltendur hafa með sér, fái aðstöðu til þess að taka að sér þessi mál að fullu og öllu. En þá eiga þau líka að koma fram með samþykktir, sem studdar eru af ¾ starfandi síldarsaltenda í landinu, og óska eftir slíku skipulagi og starfa að þessum málum á almennum félagslegum grundvelli, þar sem þeir mynduðu sitt sölusamlag. Þar gætu síldarsaltendur sjálfir kosið sér sína stjórn árlega og gert upp sín þrætumál, eins og gerist í félögum, skipt um stjórn og borið allan veg og vanda af rekstri þessarar stofnunar innan þeirra marka, sem ríkið að öðru leyti leyfir framleiðendum að hafa í sambandi við framleiðslu- og sölumál. En það ber einmitt að benda á það í þessum efnum, að þetta hefur ekki gerzt nú í hópi síldarsaltenda í landinu. Þeir hafa ekki komið sér saman um það sjálfir að taka upp þetta skipulag, heldur virðist leiðin vera sú, að nokkrir síldarsaltendur, - mér skilst helzt þeir, sem eru í stjórnum þessara tveggja söltunarfélaga á Norður- og Norðausturlandi og Suðvesturlandi, - þeir fáu menn, sem þar eru í stjórn, vilji fá aðstöðu til þess að komast eða senda fulltrúa inn í síldarútvegsnefnd, sem áfram á þó að vera raunveruleg ríkisstofnun, sem áfram á að hafa þá sérstöðu, miðað við önnur sölufélög í landinu, að hafa aðstöðu til þess að skattleggja alla síldarsaltendur í landinu í gegnum útflutning, en slíkt hafa önnur sölusamtök ekki yfirleitt. Ég er því á þeirri skoðun, að hér eigi síldarsaltendur að gera upp við sig í sínum eigin samtökum þessi mál og að Alþingi eigi líka að marka sína afstöðu í þessum efnum skýrt. Framleiðendur geta valið á milli þess að taka að sér þessi mál sjálfir og hafa veg og vanda af þeim, ef þeir koma sér saman um það. En ef þeir koma sér ekki sama um það og þetta á raunverulega að vera ríkisstofnun með öllum þeim skyldum og réttindum, sem því tilheyra, þá verður líka Alþingi eð kjósa áfram meiri hluta nefndarinnar. Það eru ýmis fleiri atriði varðandi skipun nefndarinnar, sem gert er ráð fyrir breytingum á í þessu frv. og mjög orka tvímælis. Eins og ég sagði, hefur sá háttur verið hafður á, að starfandi síldarútgerðarmenn hafa haft rétt til þess að kjósa einn mann í nefndina. Nú er gert ráð fyrir að fella þetta ákvæði niður, en setja annað í staðinn um það, að Landssamband íslenzkra útvegsmanna hafi rétt til þess að tilnefna einn mann í nefndina. Það er mér alveg ljóst, að þetta þýðir í framkvæmdinni að heimila stjórn L.Í.Ú. að tilnefna þennan fulltrúa. Nú er stjórn L.Í.Ú. þannig skipuð og í rauninni samtökin líka, að togaraeigendur eiga þar hálfan rétt á við bátaeigendur í landinu. Þeir hafa jafnmarga fulltrúa í stjórn samtakanna og bátamenn hafa. Hér er því verið að gefa togaramönnum stóraukinn rétt til þess að tilnefna mann í þessa nefnd. Eins og stjórn landssambandsins er skipuð nú og hefur raunar verið skipuð um nokkurra ára skeið, þá þýðir þetta raunverulega, að það verða togaraeigendur, sem tilnefna þennan mann. En slík breyting frá því, sem verið hefur, er auðvitað í mesta máta óeðlileg. Auk þess er svo það, að auðvitað eru í L.Í.Ú. miklu fleiri aðilar en þeir, sem gera út á síld hverju sinni. Það fyrirkomulag, sem áður gilti í þessum efnum, var því miklu réttlátara, að allir þeir, sem gerðu út skip á síldveiðar, hefðu almennan rétt til þess, allir með jöfnum atkvæðisrétti, að velja þennan fulltrúa. Ég tel því, að þessi breyting sé mjög stórvægileg, hún í raun og veru breyti þessu í grundvallaratriðum, og ég álít, að þessi breyting sé til hins verra, hún sé í eðli sínu ósanngjörn og þetta ákvæði ætti því ekki að vera svona. Ég veitti því athygli, að flm. frv. leggja á það sérstaka áherzlu í grg. fyrir frv., að eins og ákvæðin eru nú í lögum um skipun síldarútvegsnefndar ráði því hending ein, hvort í n. er nokkur síldarsaltandi eða ekki. Og þeir telja svo mikla nauðsyn á því að tryggja, að fulltrúar séu frá síldarsaltendum sem slíkum, að það sé þörf á því að breyta ákvæðum laganna vegna þess. Ég segi aftur á móti fyrir mitt leyti, eins og ég hef lýst hér nokkuð áður, að ég er á því, að það færi að mörgu leyti langbezt á því, eins og n. hefur verið rekin, að í nefndinni væri enginn starfandi síldarsaltandi, vegna þess að n. hefur í þessum efnum starfað fullkomlega sem ríkisstofnun. Ég fyrir mitt leyti hefði t.d. ekki talið það á neinn hátt til bóta að hafa þau ákvæði í lögum um skipun innflutnings- og gjaldeyrisnefndar, á meðan hún var starfandi, eða innflutningsskrifstofu, að samtök heildsala og samtök Sambands ísl. samvinnufélaga eða annarra innflytjenda ættu rétt á því að skipa beinlínis fulltrúa í þessa nefnd, svo lengi sem nefndin er raunverulega starfandi sem ríkisstofnun og rekin á ábyrgð og kostnað ríkisins, eins og gert var. Hitt skipulagið er svo auðvitað til, eins og talað hefur verið um að gera nú og gert að nafninu til, að leggja innflutningsskrifstofuna niður, hafa enga sérstaka opinbera stofnun, sem fer með þetta vald, en heimila innflytjendum að ráðska með þessi mál sjálfum. En þá verða þeir vitanlega líka að hafa þarna allan veg og vanda af. Ég tel því, að þessi röksemd, sem fram kemur í grg. með frv., að það þurfi nú að rífa upp þessa gömlu löggjöf af þessum ástæðum, sé raunverulega afar léttvæg og hæpin, enda hefur það þegar komið fram, að mikill meiri hluti síldarsaltenda óskar alls ekki eftir þessu. Þeir eru ekkert ánægðir með það að gera þessa breytingu út af fyrir sig. Ég skal svo taka það fram, að ég hef verið á þeirri skoðun, að það væri full ástæða til þess að endurskoða þessi lög og þar með að taka til nýrrar athugunar, hvernig heppilegast væri, að n. væri skipuð. Ég vil ekki halda því fram á neinn hátt, að þau ákvæði, sem um þetta gilda nú, séu hin heppilegustu að öllu leyti. En ég held, eð sú breyting, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sé alls ekki til bóta, og ég er næstum viss um það, að verði hún samþykkt hér og n. taki að starfa eftir þessum ákvæðum, verður þess ekki langt að bíða, að það verði að rífa þessa löggjöf upp aftur vegna óánægju síldarsaltenda um þetta form og vegna þess að menn munu komast að raun um, að þetta er í mesta máta óeðlilegt, að nefndin sé rekin á þennan hátt sem opinber stofnun, en þó kosið í hana að minni hluta til af Alþingi. Það eru eflaust mörg önnur ákvæði í lögunum um síldarútvegsnefnd, sem þörf er að taka til endurskoðunar. Það er rétt, að það eru þó nokkuð breytt viðhorf í þessum málum öllum frá því, sem var, þegar lögin upphaflega voru sett. Það er líka vafasamt, að rétt sé að gera þá breytingu, sem gerð er með þessu frv. í þá átt að taka undan valdsviði nefndarinnar ýmsar aðrar verkunaraðferðir á síld, en halda einvörðungu eftir saltsíldinni. Þó er það svo, að framkvæmdin mun hafa verið þannig í öllum aðalatriðum, að nefndin hefur lítið sem ekkert skipt sér af hinum öðrum verkunaraðferðum á síld, sem hér hafa þó átt sér stað. En því er þó ekki að neita, að það er svo margt, sem kemur hér saman einmitt varðandi starfssvið nefndarinnar, varðandi reglur um veiði og oft og tíðum um sameiginlega verkun á hinum ýmsu stöðvum, sem með síldarverkunina hafa að gera, að það er nokkur vafi á því, hvort á að skilja svo á milli sem gert er í þessu frv. Enn fremur verð ég að segja það, að það er líka vafasamt að innheimta í sjóð síldarútvegsnefndar 2% gjald af öllu útflutningsverðmæti síldar og þá einnig af þeirri síld, sem getur farið í allt aðra verkun en þá, sem síldarútvegsnefnd lætur sig skipta. En í sambandi við þetta mál og skipun nefndarinnar þarf að hafa í huga, að verkefni síldarútvegsnefndar hefur verið býsna margþætt. Það hefur verið meira en aðeins um það að ræða að annast síldarsöluna eina saman. Nefndin hefur haft vald til þess að löggilda söltunarstöðvar og hefur átt að hafa eftirlit í þeim efnum. Í þessum efnum hefur æði oft komið upp ágreiningur. Það er t.d. augljóst í þessum efnum, að það er afar hæpið að ætla að láta meirihluta nefndarinnar vera tilkominn eftir tilnefningu utanþingsstofnana, en fá þó það vald að geta ráðið því, hverjir mega koma inn í síldarsöltunina, hverju sinni. Það hefur æði oft komið fyrir, að síldarútvegsnefnd hefur synjað aðilum um leyfi til þess að komast inn í síldarsöltunina. Á meðan meiri hl. n. er kosinn af Alþingi og n. starfar þannig sem opinber stofnun, er ekkert við því að segja, þó að hún hafi svona víðtækt vald. En ég teldi afar hæpið að láta hana hafa slíkt vald, eftir að skipun hennar væri orðin eins og í þessu frv. er gert ráð fyrir. Þá hefur síldarútvegsnefnd einnig haft samkv. lögunum það verkefni að annast markaðsleit. Það hefur í nokkrum tilfellum, þó að betur hefði í rauninni mátt standa að þeim málum, verið um það að ræða, að síldarútvegsnefnd hefur sent menn til útlanda til þess að leita þar að nýjum mörkuðum og kynna sér möguleika á sölu þar til nýrra aðila. Hér er auðvitað líka um mjög víðtækt og mikið verksvið að ræða, sem að mínum dómi hefur engan veginn verið unnið nægilega vel að af síldarútvegsnefnd á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar, eð það þurfi að gera miklu meira í þeim efnum en gert hefur verið að kynna saltsíldina okkar í markaðslöndunum og leita þar uppi nýja möguleika til viðbótar við þá, sem við þekkjum. Komið hefur það fyrir í einstaka tilfellum, að síldarútvegsnefnd hefur heimilað einstökum síldarsaltendum að selja smærri sendingar bæði í tilraunaskyni og á annan hátt, en oft hefur líka staðið hörð deila um það á milli síldarútvegsnefndar og einstakra framleiðenda, hve langt ætti að gagna í þeim efnum. Að þessu leyti hefur síldarútvegsnefnd mjög víðtækt og mikið vald og nokkuð óvenjulegt. A.m.k. yrði það að teljast mjög óvenjulegt, að hún hefði, slíkt vald, ef hún væri að meiri hluta til kosin af aðilum utan Alþingis, því að ég hugsa, að mönnum þætti það allhart, ef síldarútvegsnefnd þannig skipuð utanþingsaðilum, neitaði einstökum saltendum um rétt til þess að selja þá síld úr landi, sem n. tæki ekki að sér sjálf eða treysti sér ekki til að selja. En slíkt hefur komið fyrir í sambandi við þessa ríkisstofnun, sem síldarútvegsnefndin hefur verið. Og menn verða vitanlega að sætta sig við allt annað í þeim efnum, þar sem um opinberar stofnanir er að ræða, heldur en um stofnanir, sem fá slíkt vald af löggjafans hálfu, en eru þó í rauninni ekki lengur opinberar stofnanir. Þá hefur síldarútvegsnefnd einnig haft það verkefni samkvæmt lögunum að hafa með höndum tilraunir með nýjar veiðiaðferðir. N. hefur ekki gert ýkjamikið í þessum efnum. Þó hefur hún átt hér nokkurn hlut að máli. En í þessum efnum hefur þörfin auðvitað verið gífurlega mikil. Það er enginn vafi á því, að það hefði átt að gera í þessum efnum miklu meira en n. hefur gert. Ég óttast mjög, verði skipun n. breytt, eins og gert er ráð fyrir í frv., að þá mundu flest þessi verkefni verða skilin eftir að meira eða minna leyti. Og því er ekki að neita, að það er á margan hátt eðlilegra, að opinber stofnun, ríkisstofnun, hafi með verk eins og þessi að gera, heldur en slík stofnun sem ráðgert er raunverulega að koma upp samkvæmt þessu frv. Þá er þess einnig að gæta í sambandi við það, að nú er lagt til, að tvö síldarsaltendafélög fái rétt til þess að skipa mann í nefndina, síldarsaltendafélag á Norður- og Norðausturlandi og síldarsaltendafélag á Suðvesturlandi, að þessi félagasamtök munu hafa verið mjög laus í böndunum og ekki haft ýkjamikla starfsemi fram til þessa, og það er rétt, sem hér kom fram í umr. í kvöld, að það hefur allmikið verið rætt um það meðal síldarsaltenda á Austurlandi að stofna sérstakt félag með sér. Þeir hafa verið á margan hátt mjög óánægðir með mörg þau málefni, sem þessi síldarsaltendafélög hafa haft með að gera. Þau hafa talið sinn hlut liggja þar eftir, og mér þætti ekki ósennilegt, að til þess kæmi nú, þegar síldarsaltendum á Austurlandi fjölgar, eins og augljóst er, að þeir mynduðu með sér sérstakt saltendafélag og færu þá að sjálfsögðu fram á að mega tilnefna mann í nefndina. Ég sé þá ekki, hvaða rök gætu verið fyrir því að neita þeim um að fá fulltrúa í nefndina, eftir að gengið hefði verið inn á þessa braut, sem lagt er til í þessu frv. Þessi atriði öll sýna það auðvitað augljóslega, að hér er verið að vinna að breytingum á síldarútvegsnefnd alveg á röngum grundvelli. Þetta er alveg óeðlileg aðferð, og ég held, að það hefði verið miklu farsælla fyrir alla aðila í þessum efnum að fallast á þá leið, sem við höfum bent á í minni hl. sjútvn. þessarar deildar, að málið yrði afgreitt með rökstuddri dagskrá að þessu sinni, í fullu trausti þess, að ríkisstj. láti fara fram ýtarlega endurskoðun á þessari löggjöf, og þá yrði að sjálfsögðu hægt að athuga um það, hvaða breytingar þætti tiltækilegt að gera á skipun síldarútvegsnefndar og hvort hægt væri þá með einhverjum skaplegum hætti að mæta óskum síldarsaltenda að einhverju leyti í áttina við það, sem þarna er verið að leita að. Ég teldi t.d., að það hefði verið allmikill munur á því, ef horfið hefði verið inn á þá braut að fjölga í nefndinni ekki aðeins upp í 7 úr 5, heldur upp í 9, þannig að það hefði líka verið bætt við tveimur fulltrúum til viðbótar frá hálfu Alþingis, þannig að Alþingi hefði haldið áfram að kjósa meiri hl. n., ef áfram á að halda því meginskipulagi nefndarinnar, að þetta sé ríkisstofnun með fullkomnu valdi, eins og ríkisstofnanir hafa. Þá hefðu auðvitað þessi söltunarfélög fengið óskum sínum fullnægt í þessum efnum. Þau hefðu fengið aðstöðu til þess að tilnefna tvo fulltrúa í n., en hins vegar hefði grundvallarskipulagi n. ekki verið breytt, þannig að Alþingi hefði haldið áfram að ráða skipun meiri hl. n. Ég er fyrir mitt leyti ekki að mæla beint með slíku skipulagi. Ég hefði fyrir mitt leyti miklu fremur hallazt að þeirri breytingu á skipan nefndarinnar að gefa síldarsaltendum kost á því að mynda með sér sölusamtök, sem náð hefðu yfir allt landið, og allir síldarsaltendur í landinu hefðu haft aðstöðu til þess að vera í þeim samtökum á almennum félagslegum grundvelli og þeim sölusamtökum, sem þannig hefðu lýðræðislega verið upp byggð, hefði verið gefinn kostur á því að taka að sér framkvæmd þessara mála, en þó auðvitað undir eðlilegu eftirliti ríkisvaldsins. Ég fyrir mitt leyti hefði miklu fremur aðhyllzt að breyta þessu í það form og held satt að segja, að sölumál framleiðenda muni a.m.k. á einhverju tímabili einna frekast verða leyst á þeim grundvelli, þannig að hinir ýmsu framleiðendur eigi kost á því að mynda með sér sölusamlög, en ríkisvaldið hins vegar geti haft eftirlit með starfsemi þessara samlaga, sem ríkið telur nauðsynlegt til þess að tryggja, að hagsmunir þjóðarheildarinnar sitji jafnan í fyrirrúmi í sambandi við framkvæmd þessara mála. En sé ekki tekið upp slíkt skipulag, tel ég, að annar möguleikinn sé raunverulega sá, að ríkið hafi aðalábyrgðina á framkvæmd málanna og eigi, til dæmis í gegnum þingkjörna nefnd eða stjórnskipaða nefnd, að hafa með framkvæmd þessara mála að gera. Og það hefur auðvitað verið meginskipulagið á uppbyggingu síldarútvegsnefndar. Ég hefði mjög gjarnan viljað fá upplýsingar um það í þessum umr. hjá þeim, sem mæla með samþykkt frv., hvort einhverjar samþykktir eru til staðar frá þessum söltunarfélögum um það, að lögunum verði breytt í þessa átt, sem hér er lagt til, eða hvort hér er aðeins um að ræða stjórnarsamþykktir í þessum félögum, þar sem stjórnendurnir eru að fara fram á þessa breyt. Ég hef nefnilega nokkra ástæðu til þess að halda, að óskirnar í þessum efnum séu ekki komnar frá síldarsaltendum almennt, heldur séu þær fyrst og fremst komnar frá stjórnum þessara samtaka. En það vitanlega breytir þessu máli mjög mikið, ef það er þanvíg. Þá sjá menn, að hér er tiltölulega fámennur hópur manna, sem er að reyna að koma frá sér fulltrúum inn í nefndina, en ekki um óskir frá síldarsaltendum almennt í landinu að ræða. Þá er einnig þess að geta í þessum efnum, að samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir því, að við gildistöku þessara laga, en lögin eiga þegar að öðlast gildi, skuli falla niður umboð þeirra manna, sem nú skipa síldarútvegsnefnd. Ég hygg, að framkvæmdin mundi samkv. þessu verða sú, að nú í aprílmánuði eða svo mundu verða mannaskipti í síldarútvegsnefnd. Ég hygg, að slíkt mundi verða heldur óþægilegt í framkvæmd. Núverandi nefnd er eðlilega búin að gera ýmiss konar ráðstafanir varðandi síldarsöltunarmálefni, og ég veit, að hún hefur hagað störfum sínum þannig, að segja má, að hún sé í miðjum þýðingarmiklum verkefnum. Ég held, að miklu hefði verið eðlilegra að hafa það ákvæði í frv., þó að breyting yrði nú gerð á þessu þingi, að umboð þeirrar stjórnar, sem nú fer með valdsvið síldarútvegsnefndar, skyldi þó vera út þetta ár og hin nýja nefnd tæki ekki við fyrr en um næstu áramót. Slíkt hefði ég talið miklu eðlilegra og vandræðaminna á allan hátt. Mér sýnist alveg augljóst, að afleiðingarnar af samþykkt þessa frv. mundu verða þær, að það kæmi strax fram nýr meiri hl. í síldarútvegsnefnd, og auðvitað er hætt við, að sá nýi meiri hluti kynni að breyta í þýðingarmiklum efnum reglum og störfum nefndarinnar. Ég varð líka var við það, að hv. formaður sjútvn., sem þó mælir með samþykkt þessa frv., virtist einmitt vera á þessari skoðun, það litla sem hægt var að ræða í n. um málið, að það væri á ýmsan hátt miklu eðlilegra að breyta þessu ákvæði frv. og láta núverandi nefnd starfa út þetta ár, en hina nýskipuðu stjórn ekki taka við fyrr en um næstu áramót. Nú hefði ég gjarnan viljað fá upplýsingar um það í þessum umr., hvort ekki væri hugsanlegt að fá fram þá breyt. á frv. a.m.k., að þessi breyting yrði gerð og skipti á stjórnum ekki framkvæmd fyrr en þá um næstu áramót. En það er nú svo, að þó að maður vilji spyrja hér um einstök atriði eða óska eftir upplýsingum, þá er nánast þannig, að maður sé að tala hér við sjálfan sig, því að ekki sést hér á neinn hátt formaður sjútvn., sem mun vera frsm. meiri hl. n. og mælir hér með frv. Mér hefði samt fundizt vera full ástæða til þess, að hann væri hér á þingfundi og vildi taka þátt í umr. með öðrum þm. og a.m.k. veita þær upplýsingar, sem hann gæti hér veitt í sambandi við þær breytingar, sem stefnt er að með þessu frv. Þá hefði ég líka viljað fá upplýsingar um það hjá þeim, sem standa að samþykkt frv., hvort gerð hafi verið nokkur tilraun til þess meðal síldarsaltenda í landinu að leita álits þeirra um það, hvort þeir vildu hverfa að því skipulagi, sem ég hef hér nokkuð rætt, sem sagt að mynda með sér sérstakt sölusamlag síldarframleiðenda á þeim samvinnufélagsgrundvelli, sem gert er ráð fyrir í 4. gr. frv. Það hefði verið ákaflega fróðlegt að fá að vita það, hvort slík tilraun hafi verið gerð eða hvort leitað hafi verið eftir slíku meðal síldarsaltenda í landinu og hver þeirra raunverulega skoðun er í þessum efnum. Ef það er raunverulega vilji síldarsaltenda í landinu, eins og látið er í skína í grg. frv., að þeir fái meiri rétt til þátttöku í þessum málum, þá hlýtur auðvitað að vera eðlilegt að spyrja um það, hvort þeir hafi ekki leitað eftir því að notfæra sér heimild í lögum til þess að taka þessi mál algerlega í sínar hendur. Hefur slíkt verið gert, eða hefur það ekki verið gert? Hin leiðin, að aðeins örfáir aðilar fái aðstöðu til þess að komast inn í þessa ríkisstofnun, sem síldarútvegsnefnd er, það er breyting, sem ég tel síður en svo til bóta, miðað við þá kynningu, sem ég hef fengið við framkvæmd þessara mála. Það gefur líka alveg auga leið, að það er nokkur sérstaða, sem þeir síldarsaltendur fá, sem eru í slíkri nefnd, jafnvaldamikilli nefnd og síldarútvegsnefnd er, sem fjallar um slík deilumál meðal síldarsaltenda eins og menn vita að síldarútvegsnefnd gerir. Það er nokkur sérstaða, sem þeir síldarsaltendur fá meðal annarra síldarsaltenda, að sitja í n. og geta haft áhrif á samþykktir nefndarinnar og allar ákvarðanir, enda er margyfirlýst meðal síldarsaltenda, að þeir eru síður en svo ánægðir með þá sérstöðu, sem þeir síldarsaltendur hafa fengið, sem í nefndinni hafa verið. Hitt er svo auðvitað alveg augljóslega fyrirsláttur, að segja, að það sé verið að flytja þessa breyt. við þessa löggjöf til að tryggja það, að síldarsaltendur séu jafnan í n., svo að þar geti komið fram sjónarmið saltenda. Þetta hefðu menn getað sagt, ef n. hefði einhvern tíma verið þannig skipuð, að þar hefðu engir síldarsaltendur verið. Hins vegar mun reynslan hafa verið sú, að allan tímann hafa verið starfandi í n. síldarsaltendur, og mestu deilurnar um störf nefndarinnar hafa einmitt verið tengdar við það, að í nefndinni voru ákveðnir síldarsaltendur. Það er sannleikur málsins. Ef nefndin hefði hins vegar verið þannig skipuð nú um langan tíma eða einhvern tíma, að þar hefðu verið einvörðungu þeir, sem höfðu ekki neitt með síldarsöltun beinlínis hagsmunalega að gera, þá hefðu menn auðvitað getað fitjað upp á slíkum röksemdum eins og þessum. En þegar hitt liggur fyrir, að t.d. nú í 5 manna nefnd eru a.m.k. 3, sem verða að teljast að meira eða minna leyti síldarsaltendur, og ef varamenn eru taldir með, þá eru 8 menn af 10, sem taka meiri eða minni þátt í störfum nefndarinnar, beinir síldarsaltendur, þá sjá menn, að hér er raunverulega um tylliástæður að ræða. Hið rétta er það, sem ég hef nokkuð drepið á, að hér er áframhald af þessari gömlu baráttu á meðal ýmissa síldarsaltenda í landinu, að þeir vilja reyna að pota sínum fæti þarna inn fyrir, tilteknir stórir saltendur, og fá þarna enn bætta aðstöðu fyrir sjálfa sig og sín fyrirtæki, en þetta er ekki samkv. ósk síldarsaltenda almennt í landinu. Óski síldarsaltendur raunverulega eftir því, sem í grg. frumvarpsins segir, að þeir fái að taka sem saltendur virkari þátt í sölumeðferðinni og gæta þannig hagsmuna sinna, þá gera núgildandi lög fyllilega ráð fyrir því, að þeir geti tekið sér þetta vald, og af því hlýtur maður að spyrja: Hefur verið eftir þessu gengið, hefur verið eftir þessu leitað, eða hefur engin athugun farið fram í þessum efnum? Nú vildi ég óska eftir því við hæstv. forseta, að hann gerði annað tveggja í sambandi við afgreiðslu þessa máls að fresta umr. hér og halda ekki lengur fram næturfundi um afgreiðslu þessa máls eða þá, ef ekki er hægt að verða við því, að framsögumaður meiri hluta sjávarútvegsnefndar deildarinnar verði hér viðstaddur þessar umr. og taki þátt í að upplýsa sem einn af þeim, sem vilja samþykkja frv., það, sem hér er um spurt í þessum efnum. Ég vil vænta þess, að hæstv. forseti geri ráðstafanir til þess, annaðhvort að umr. verði nú frestað eða þá að frsm. meiri hl. n. komi hér á þingfund og svari fyrirspurnum þingmanna.



Herra forseti. Það hefði verið æskilegt, ef einhverjir af hæstv. ráðherrum væru í húsinu, að þeir væru viðstaddir, því að það er nauðsynlegt, hvernig sem um þetta mál fer, að þeir fylgist ofurlítið með því, sem er að gerast í sambandi við þetta mál. Þetta frumvarp, sem hér liggur fyrir, var tekið til 2. umr. í Ed. á föstudag. Það var afgreitt þar umræðulaust við 3. umr. á laugardag. Það var tekið fyrir hér á mánudag til 1. umr. og fór umræðulaust til nefndar. Og nú, þegar komin er miðvikudagsnótt, þá sitjum við hér enn þá yfir 2. umr. þessa máls. Það er sjaldan, nema um allra þýðingarmestu stjórnarfrumvörp sé að ræða, að svona hraði er hafður á máli. Og ég verð að segja það, að mér sýnist hv. flm. þessa máls, hv. 4. þm. Vesturl., Jón Árnason, vera orðinn furðu voldugur maður hér í þingi, ef hann getur farið að knýja hér fram mál, en jafnvel sjálfur hæstv. fjmrh. varð að gefast upp við að knýja í gegn fyrir jólin í vetur mál, sem hann vildi knýja fram í gegnum þessa deild, samþykkt á ríkisreikningnum. Hvað er það raunverulega, sem þarna er um að ræða, að þetta skuli vera sótt af svona ofurkappi? Áðan var notað það orð af einum hv. þm., að hér væri um eins konar innbrot í síldarútvegsnefnd að ræða, - og stundum höfum við verið að tala um innbrot í bankana í sambandi við aðrar aðferðir, - og mér sýnist næstum því það vera eitthvað af því taginu, sem hérna sé að gerast. Og ég held, að aðferðirnar, sem hafi verið notaðar til þess að fá þingmenn stjórnarliðsins inn á þetta mál, séu þannig, að þær beinlínis þurfi nokkurrar rannsóknar við. Hæstv. forsrh. var hér á fundinum áðan, og ég hefði gjarnan viljað, að hann hefði verið hér aftur nú. Hann upplýsti það nefnilega, að þetta mál byggðist á skoðanafrelsi innan Sjálfstfl. Ég hef satt að segja rannsakað þetta nokkuð, síðan hæstv. forsrh. gaf þessar yfirlýsingar, og vildi nú gjarnan, að einhver þm. eða starfsmanna þingsins kæmi þeim boðum til ráðh., að það væri mjög vel séð, að þeir litu hér inn. Ég er búinn ofurlítið að athuga þetta mál, og ég sé, að það er mjög fjarri lagi, að þetta sé rétt hjá hæstv. forsrh., þótt hann ætti nú að þekkja til í Sjálfstfl., þar sem hann er formaður. Ég hef þvert á móti orðið var við, að meðal þm. Sjálfstfl. og það í þessari deild eru þingmenn, sem eru á móti þessu frv., þannig að það byggist alls ekki á skoðanafrelsi í Sjálfstfl., heldur á skoðanakúgun í Sjálfstfl., að verið er að reyna að setja þetta mál í gegn. Og ég hef líka verið ofur lítið að reyna að grafast fyrir um, hvað það sé, sem þarna býr á bak við og hvernig standi á því, að menn, sem eru á móti þessu máli, skuli jafnvel láta hafa sig til þess að greiða atkv. með því, og mér sýnist það vera það, að úr þeim hópi síldarsaltenda í landinu, sem samkv. 4. gr. núgildandi laga mundu hafa rétt til þess, ef þeir hefðu yfirráð yfir 75% af síldarframleiðslunni, að mynda sérstakt félag, sem fengi umráð yfir þeim útflutningi, hafi verið hafðar uppi hótanir um myndun slíkra samtaka. Hins vegar held ég, að slíkar hótanir hafi ekkert raunverulegt vald á bak við sig. Ég held, að það séu ekki til neinir 75% síldarframleiðenda á landinu, sem mundu standa saman um slíkt. En ég hef orðið var við það hjá öðrum þm. en Sjálfstfl.-þm., að einhverjar slíkar hótanir virðast hafa áhrif á þá. Ég held þess vegna, að það sé fjarri lagi, að hér sé eitthvert skoðanafrelsi stjórnarflokkanna á ferðinni, hér sé þvert á móti á ferðinni skoðanakúgun innan stjórnarflokkanna og hótanir, sem þó ekki hafi við neitt raunverulegt vald að styðjast, þannig að það sé beinlínis verið að beygja þm., sem ýmist eru á móti þessu máli eða hafa engan áhuga fyrir því, til þess að fallast á þetta. Svo eru gefnar rangar upplýsingar í sambandi við þetta mál. Því hefur verið haldið hér fram, að saltendur í landinu væru með þessu máli. Það er nú upplýst og liggur þegar fyrir og lá fyrir í Ed., að það er algerlega rangt. Enn fremur stendur í grg. þessa frv., með leyfi hæstv. forseta: „Það verður að teljast óeðlilegt, að framleiðendur, sem eiga ef til vill mest undir framkvæmd nefndarinnar komið, hafi ekki aðstöðu til þess að taka virkan þátt í sölumeðferðinni og gæta hagsmuna sinna.“ Og enn fremur er sagt rétt á undan: „Með því fyrirkomulagi, sem nú er um skipun nefndarmanna, er það hending ein, sem ræður því, hvort nokkur síldarsaltandi á sæti í nefndinni.“ Nú er búið að upplýsa það í þessum umr. einmitt af manni, sem sjálfur situr sem varamaður og starfar sem varamaður í síldarútvegsnefnd, að það er hvorki meira né minna en yfirgnæfandi meiri hluti af öllum þeim, sem í síldarútvegsnefnd sitja, sem eru saltendur, þannig að sjálf rökin, sem færð eru fram í grg., sem lögð er fram í Ed., fyrir þessu máli, reynast alveg röng. Það er talað um, að það ráði því tilviljun ein, hvort það sé nokkur síldarsaltandi í nefndinni. En tilviljunin er bókstaflega sú, að það eru raunverulega 3 eða 4 af aðalmönnunum saltendur og 4 af varamönnunum, þannig að allt, sem flutt er fram sem aðalatriði í grg., reynist vera algerlega rangt. Það er satt að segja með ósvífnasta móti að leggja fram þingmannafrumvarp með greinargerð, sem síðan sýnir sig að styðjast við algerlega rangar upplýsingar. Ég verð að segja, að þegar þetta upplýsist nú við 2. umr. í þessari deild, að málin standi svona, þá ætti sannarlega að vera ástæða fyrir stjórnarliðið til þess að endurskoða sina afstöðu. Í þessari sömu grg. er enn fremur látið á því bera, að þetta sé gert fyrst og fremst til þess að tryggja síldarsaltendum aðild að nefndinni. Það er ekki minnzt á, að það sé nein önnur breyting, sem þarna er. Hins vegar kemur það strax í ljós, að í 1. og 2. gr. er önnur breyting, sem er gerð frá núverandi lögum. Það er sú breyting, að nú á að vera einn maður kosinn af síldarútvegsmönnum eftir reglum, sem atvmrh. setur. Það eru sem sé síldveiðendurnir, sem hafa rétt til þess að kjósa einn mann. Þessi réttur er tekinn af þeim með þessu lagafrumvarpi, sem hér liggur fyrir, og yfirfærður til L.Í Ú. Hvernig stendur nú á því, að þetta skuli gert? L.Í.Ú. er atvinnurekendasamband í landinu, samband manna, sem bæði eru síldveiðendur og almennir þorskveiðendur, og það eru engar ákvarðanir þarna um, hvort eigi að kjósa með sérstakri atkvæðagreiðslu t.d. þeirra, sem hafa með síldveiði að gera, eða hvort jafnvel bara stjórnin eigi að útnefna þennan mann. Og hvernig stendur nú á því, að hv. 4. þm. Vesturl., Jón Árnason, skuli alveg sérstaklega bera þetta fram og beita sér fyrir þessu? Ég er hræddur um, að hann og þm. Sjálfstfl. þykist hafa þarna alveg sérstakra hagsmuna að gæta, með almennum kosningum séu þeir engan veginn öruggir um að ráða þeim manni, sem þarna sé kosinn. Með því að LÍÚ-klíkan aftur á móti stjórni þessu, þá þykjast þeir náttúrlega geta ráðið þessu. Ég held þess vegna, að þarna sé um að ræða tilraun til þess að sölsa úr höndum síldarútvegsmanna vald, sem þeir hafa haft frá byrjun, og færa það í hendur stjórnar L.Í.Ú. Ég vil vekja athygli á því, hvers konar breytingar á með þessu móti að gera á þessu máli. Þegar þetta mál var upphaflega lagt fyrir á Alþingi 1934, var það lagt fyrir þannig, að það voru síldveiðendur, sem áttu að kjósa svo að segja alla mennina, það voru fyrst og fremst síldveiðendur, sem áttu að fá þennan rétt. Þessu var breytt nokkuð í meðferðinni. En sá aðili, sem átti ekki að fá nein áhrif þar, það voru síldarsaltendur. Það átti sem sé að setja þetta einmitt með tilliti til hagsmuna síldarútvegsmanna og til hagsmuna síldarsjómanna. Sá maður, sem alveg sérstaklega barðist þá fyrir þessu máli hér á Alþingi, var Finnur heitinn Jónsson, og af hálfu Alþýðuflokks- og Framsóknarflokksstjórnarinnar, stjórnar þeirra vinnandi stétta, eins og hún þá var kölluð, sem þá sat að völdum, var það hann fyrst og fremst, sem háði baráttuna fyrir þessu máli. Allt íhaldið á Alþingi stóð á móti þessu máli þá. Þess vegna var ég nú í dag að inna svo mjög eftir frelsissöngnum frá hálfu Sjálfstfl. og vildi fá hann hérna fram, að það sýndi sig, að frelsið í þessum málum hafði farið algerlega um koll á þriðja áratug aldarinnar, ekki aðeins í síldinni, heldur líka á öllum öðrum sviðum, einkaframtakið svokallaða varð gjaldþrota og fékk svo rothöggið í kreppunni 1930. Þess vegna var ég að lýsa eftir því í dag; einmitt sérstaklega við hæstv. forsrh., hvernig stæði nú á því, þegar þeir væru hér með brtt. við þetta gamla frv. og ætluðu að fara að umbylta því, að þeir kæmu ekki með allt sitt frelsi inn í þetta. Einkaauðvaldið í þessu varð gjaldþrota, á áratugnum 1920–30, eins og einkaauðvald á fleiri sviðum, og síldarútvegsnefnd var sköpuð til þess að reyna að bjarga þjóðinni út úr þeim vandræðum, sem þá voru. En hver er þróunin, sem nú er að gerast í þessu sambandi? Ríkisvaldið var þá notað sem það tæki, sem væri í höndum fólksins, til þess að ná þessu valdi og drepa þetta brask einkaatvinnurekendanna og tryggja, að þetta væri rekið í þjóðarþágu. Það var tilgangurinn með síldarútvegsnefnd, þegar hún var sett. Fyrir því var barizt, og fyrir því barðist Alþfl. hér á þingi þá líka, einmitt faðir núverandi formanns sjútvn. þessarar deildar, 5. þm. Vestf. Hvað er aftur á móti það, sem nú er að gerast yfirleitt með þeim till., sem nú liggja fyrir til breytingar á þessu? Það, sem er að gerast, er það, að einkaauðvaldið vill fá að taka þetta ríkisvald í sínar hendur til þess að beita því í sína þágu. Því ríkisvaldi, sem alþýðan vildi beita fyrir tæpum 30 árum til þess að ná þessum völdum úr höndum einkabraskaranna og reka þetta að einhverju leyti fyrir almenning, á nú að beita til þess að gefa lítilli einokunarklíku valdið yfir ríkinu og valdið yfir ríkisvaldinu. Þetta er hættan, sem þarna er á ferð. Hvað þýðir þetta meðal annars? Þetta þýðir það, að þegar saltendurnir eru komnir þarna inn í, þá eru það þeir samkv. 4. gr. laganna, sem eiga að löggilda sjálfa sig. Það eru þeir, sem eiga að löggilda síldarútflytjendurna og ákveða þeirra sölu. Og þegar saltendurnir væru orðnir 6 af 7 í þessari síldarútvegsnefnd, þá sér maður, hvernig er komið með misnotkun ríkisvaldsins, eða að minnsta kosti 5 af 7 í síldarútvegsnefnd. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði þar komið minni ræðu, þar sem ég sýndi fram á, að með þeirri breytingu, sem gerð er á 1. gr. frv., svo framarlega sem fulltrúum saltendanna er hleypt þarna inn í til viðbótar við þá 3–4, sem fyrir eru, þá verða það saltendurnir, sem eiga að löggilda sjálfa sig og ráða því sjálfir, hve margir séu saltendur á landinu, og hafði sýnt fram á, hvílík misnotkun þetta yrði á ríkisvaldinu, þegar búið væri að flytja svo að segja þetta ríkisvald í hendur saltendanna, fulltrúar ríkisvaldsins sjálfs, Alþingis, væru orðnir í minni hluta í þessari stjórn, en saltendurnir bókstaflega í yfirgnæfandi meiri hluta, og hvernig þetta væri algerlega í mótsetningu við allt það, sem var meiningin, þegar síldarútvegsnefnd upphaflega var sett. Ég hafði furðað mig á því, hvernig aðalflm. þessa frv., hv. 4. þm. Vesturl., hafði haft aðstöðu til þess að knýja þetta mál svona fram. Ég hef áður deilt nokkuð á hann í sambandi við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, þar sem hann mun vera líka í stjórn, og ég er ekki laus við grunsemdir um, að það, sem fyrir honum vakir með baráttunni fyrir þessu frv., sé að komast sjálfur að sem einn saltandinn í viðbót í stjórn síldarútvegsnefndar frá því saltendafélagi, sem yrði hér sunnanlands, og mér sýnist satt að segja alveg óþarfi, að vald ríkisins færist í hendur á einstökum bröskurum, ekki sízt þegar þetta eru kannske þar að auki menn, sem eru meira eða minna gjaldþrota. Og þá er það farið að verða nokkuð hættulegt vald, sem ríkið er farið að leggja í hendurnar á slíkum mönnum, þegar farið er að gera svona ráðstafanir eins og nú eru gerðar og lagt er til með þessu frv. Það var upplýst við umr. um þetta mál í Ed., að þessi sami hv. þm., 4. þm. Vesturl., sem er formaður sjútvn. Ed., hafi sagt við Gunnar Flóvenz skrifstofustjóra síldarútvegsnefndar í votta viðurvist, að hann áliti, að málið mundi ekki ná fram að ganga. Þeir höfðu verið að tala saman viðvíkjandi því, að málið hafði verið sent til umsagnar síldarútvegsnefndar, og hefði verið rætt um, hvort síldarútvegsnefnd mundi senda nokkra umsögn um málið. Það var borið á þennan þm. einmitt við umr. í Ed., að hann hefði sagt þetta, og hann reyndi ekki að bera það af sér. Ég segi þetta til þess, að það sé alveg ljóst, að við stjórnarandstæðingar, sem höfum barizt á móti þessu frv., vorum í góðri trú, þegar við álitum, að þetta frv. ætti ekki að ná fram að ganga á þessu þingi, það væri alls ekki meiningin. Við vorum þess vegna í góðri trú, þegar við meira að segja hleyptum því í gegn umræðulaust hér við 1. umr. þessa máls. Og ég verð að segja, að þegar svona aðferðir eru við hafðar, þá hlýtur maður að spyrja: Hvað er þarna á seyði, hvaða ráð er þarna verið að brugga? Ég spurði svo nokkuð að því í dag, hvernig stæði um þá samninga, sem síldarútvegsnefnd hefði gert, hvernig stæði með samningana við Sovétríkin, hve miklu þeim hefði verið raunverulega heitið, hvort það hefðu komið fram kvartanir frá fulltrúum sovétstjórnarinnar hér í þessu sambandi og hvernig liti út með samningana, sem ætti að gera. Ég kom fram með þessar kröfur vegna þess, að ég hef orðið var við það, að það er mjög harðvítugur áróður fyrir að brjóta niður þessi viðskipti nú, ekki sízt í Morgunblaðinu, og ég álít, að það sé ekki nema eðlilegt, að við okkur, jafnt úr stjórnarandstöðunni sem aðra, sem höfum tekið þátt í því að reyna að byggja þessi viðskipti upp, sé rætt alvarlega, áður en ráðstafanir eru gerðar, sem breyta m.a. einmitt stjórninni á þeim fyrirtækjum ríkisins, eins og síldarútvegsnefnd, sem hafa höfuðábyrgðina í þessu máli. Þess vegna álít ég, að það hafi verið ákaflega mikil ógæfa, að þetta mál hefur verið sótt með því ofurkappi, sem gert hefur verið. Ég mun hins vegar ekki lengja mál mitt frekar um þetta mál. Ég hef sagt í ræðu, sem ég hélt í dag og aftur nú, höfuðatriðin í því, sem ég vildi vara við. En það vil ég vona, hvernig sem þessu máli reiðir af nú, að hæstv. ríkisstj. sýni það, að hún vilji hafa nokkru meira samstarf við stjórnarandstöðuna, þegar svona mál eru afgr., heldur en nú hefur verið gert.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að taka þátt í þeim efnislegu umr., sem hér hafa átt sér stað. Þessar umræður hafa nokkuð dregizt á langinn, og þar sem vitað er, að fyrirhugað er, að Alþingi ljúki á morgun, þá ætla ég að leyfa mér að bera fram hér brtt. við þá till., sem hv. minni hl, sjútvn. hefur borið fram á þskj. 704 um rökstudda dagskrá, þannig að á eftir orðunum „félög síldarsaltenda“ í næstsíðustu línu komi inn þessi viðbót: enda geri ríkisstj. ráðstafanir til þess að koma sem fyrst á þeim endurbótum, sem þingmeirihluti er örugglega til fyrir. Rökstudda dagskráin yrði þá á þessa leið: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin láti endurskoða lög nr. 74 29. marz 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og að sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, enda geri ríkisstjórnin ráðstafanir til að koma sem fyrst á þeim endurbótum, sem þingmeirihluti er örugglega til fyrir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Till. er flutt skriflega og verður afhent forseta.