Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 6. þm. Suðurk., Hjálmari Árnasyni, dags. 14. október 2005: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi, Ísólfur Gylfi Pálmason sveitarstjóri, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.“ Ísólfur Gylfi Pálmason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að óska íslensku þjóðinni hjartanlega til hamingju með þau forustuskipti sem urðu í Sjálfstæðisflokknum í gær. Það ber hins vegar minna á stefnubreytingu hjá hinni nýju forustu en þó er stefnubreyting í einu máli á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, þ.e. í aðförinni að hreyfihömluðum. Landsfundarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, Bergur Þorri Benjamínsson, knúði fram ályktun þess efnis að Sjálfstæðisflokkurinn skuli á næsta ári auka bensínstyrk til hreyfihamlaðra en skerða hann ekki eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi Árna Mathiesens, nýs fjármálaráðherra, í fjárlagafrumvarpi sem Geir H. Haarde, hæstv. utanríkisráðherra, samdi. Það er þess vegna ástæða til að spyrja nýjan fjármálaráðherra hvort það sé ætlun sjálfstæðismanna, ráðherra og þingmanna hér í þinginu, að fara eftir stefnusamþykkt Sjálfstæðisflokksins og auka í raun og veru bensínstyrkinn til hreyfihamlaðra eða hvort það eigi bara að hafa þessa landsfundarsamþykkt um lífeyrismál að engu eins og oft áður. Og það er ástæða til að spyrja því Bergur Þorri Benjamínsson, landsfundarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, sagði sem var að svar hæstv. fjármálaráðherra á landsfundinum um þetta atriði væri algjörlega ótækt. Nýr fjármálaráðherra vék sér undan ábyrgð á eigin fjárlagafrumvarpi. Þetta er fjárlagafrumvarp lagt fram af Árna Mathiesen, hæstv. fjármálaráðherra. Hann kannaðist ekkert við að bera ábyrgð á því að hér eigi að taka 720 millj. úr bensínstyrkjum til hreyfihamlaðra og hann vísaði allri ábyrgðinni á heilbrigðisráðherra. Maður hlýtur að spyrja: Eru tvær ríkisstjórnir í landinu, eða eru þær 12? Ber þessi ríkisstjórn ekki sameiginlega ábyrgð á ákvörðunum sínum? Hvað segir Framsóknarflokkurinn við þessu? Hefur Sjálfstæðisflokkurinn bara ekki undan í ríkisstjórninni við að verja öryrkja og ellilífeyrisþega atlögum Framsóknarflokksins? Er það þannig sem á að skilja þetta? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, hvort þess sé að vænta í framhaldi af landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins að breyting verði gerð á fjárlagafrumvarpinu þess efnis að bensínstyrkur til hreyfihamlaðra hækki en lækki ekki eins og landsfundur Sjálfstæðisflokksins hefur samþykkt.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þingmenn hafa fylgst vel með landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Hins vegar sýnist mér að allt stefni í það sem ég reyndar spáði fyrir um við 1. umr. fjárlaga, að meira yrði um þversagnir í málflutningi hv. þm. Helga Hjörvars. Hv. þingmaður talar bæði um að hann vilji fá aukið aðhald í fjárlögin og svo er hann að hvetja til útgjalda. Ég ætla að vona að hann hafi lesið landsfundarályktunina nákvæmlega því að eins og þar stendur er þar áskorun til hæstv. heilbrigðisráðherra um að hann finni farveg hagræðingar í ráðuneytinu á annan hátt en í gegnum bensínstyrkinn svokallaða. Eins og fram kemur í 2. hefti fjárlagafrumvarpsins, bls. 362, er þar gerð grein fyrir því hvernig þessum málum er háttað, hvernig eigi að færa þessa fjármuni til og í hvaða tilgangi. Það kom reyndar líka fram við 1. umr. fjárlaga, og það á hv. þm. Helgi Hjörvar að vita mætavel og muna því að hann er glöggur maður, að hæstv. heilbrigðisráðherra hafði boðað þá þegar fulltrúa öryrkja til fundar við sig til að ræða þetta mál. Þessi fundur hefur þegar farið fram og hæstv. heilbrigðisráðherra er að vinna í því að fara yfir þessi mál í ráðuneyti sínu. Eins og hv. þingmenn vita vinnum við samkvæmt svokölluðu rammafjárlagakerfi þar sem ráðherrar hafa nokkurt frjálsræði innan síns ramma um hvernig útgjöldum er raðað og eins um það hvernig þeir útfæra hagræðingarkröfur. Eins og hv. þingmenn vita liggur svo auðvitað síðasta orðið hjá hv. Alþingi þegar fjárlög verða afgreidd.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í fjárlagaumræðu við 1. umr. fjárlaga er kerfisbreyting á bensínstyrk komin til vegna hagræðingarkröfu til ráðuneytisins. Breytingin var lögð til vegna þess að þetta var í upphafi styrkur sem var ætlaður hreyfihömluðum en hafði þróast út í það að vera nokkuð almennur styrkur. Ég gerði grein fyrir ástæðunum við fjárlagaumræðuna. Þetta var einn af mörgum erfiðum kostum sem við stóðum frammi fyrir í hagræðingu. Menn skulu gera sér grein fyrir því, bæði innan þings og utan, að öll mál sem undir heilbrigðisráðuneytið heyra eru viðkvæm. Það er alveg sama hvar borið er niður. Við erum að höndla um málefni sjúklinga, við erum að höndla um málefni lífeyrisþega og það eru engir auðveldir kostir í niðurskurði eða hagræðingu í heilbrigðiskerfinu. Þess vegna var þetta einn af erfiðum kostum sem ég stóð frammi fyrir. Eins og kom hins vegar fram hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan ákvað ég að leggja ekki fram frumvarp um málið fyrr en ég hefði átt fundi með forustu Öryrkjabandalagsins sem mótmælti þessari aðferð harðlega. Ég hef átt slíka fundi og hef verið að fara yfir þetta mál upp á nýtt. Ég hyggst ljúka þeirri yfirferð fyrir 2. umr. fjárlaga. Auðvitað mun ég líta á alla þætti málsins og ég verð, ef horfið verður frá þessu, að finna aðrar hagræðingarleiðir og færa þá til baka þær hækkanir á bótum sem voru áætlaðar í fjárlagafrumvarpinu.

Frú forseti. Auðvitað er þessi niðurskurður í fjárlagafrumvarpinu á bensínstyrk til hreyfihamlaðra forkastanlegur og í hróplegu ósamræmi við góðærisröflið í stjórnarliðinu svo að maður tali ekki um jólagjafirnar til hátekjufólks, að skerða þurfi bensínstyrk til hreyfihamlaðra á sama tíma og menn telja sig geta gefið hátekjufólkinu í landinu sérstaka skattalækkun í jólagjöf með því að fella niður leifarnar af hátekjuskattinum upp á 2%. Hitt verð ég að segja að afar sérkennilegt var að heyra fréttirnar af landsfundi Sjálfstæðisflokksins um að Sjálfstæðisflokkurinn, með fjármálaráðherra í broddi fylkingar, afneitaði fjárlagafrumvarpinu. Ég minnist þess ekki áður að hafa heyrt stjórnarflokk með fjármálaráðherrann í broddi fylkingar vísa jafnalfarið ábyrgðinni af tilteknum hluta innihalds stjórnarfrumvarps yfir á fagráðherra og Framsóknarflokkinn. Einhvern tíma hefði verið talað um rýtingsstungu í bakið. Er fjárlagafrumvarpið kannski ekki stjórnarfrumvarp? Er það bara þannig að hver ráðherra ber ábyrgð á sínum kafla? Var þetta ekki tekið fyrir í ríkisstjórn og samþykkt til framlagningar? Var þetta ekki blessað af þingflokkum beggja stjórnarflokkanna? Ég hélt það. Ég held að þá sé tímabært að ríkisstjórnin og ráðherrar upplýsi hvernig unnið er að þessu á stjórnarheimilinu. Og það verð ég að segja að ekki öfunda ég hæstv. fjármálaráðherra af því að koma saman fjárlagafrumvarpi næst ef þetta er það sem í vændum er, að allt það sem til óvinsælda er fallið í frumvarpinu skuli vera á kostnað og reikning viðkomandi fagráðherra. Halda menn að fjárlagafrumvarpið sé eitthvað öðruvísi stjórnarfrumvarp þó að þar sé notuð einhver rammaaðferð? Bera stjórnarflokkarnir ekki sömu pólitísku ábyrgð á stjórnarfrumvörpum eftir því hvaða aðferð er notuð við að búa frumvörpin til? Hvers konar endemis þvæla er þetta? Auðvitað er það þannig að stjórnarflokkarnir báðir og hver einasti þingmaður sem styður þessa ríkisstjórn og studdi framlagningu fjárlagafrumvarpsins bera hina sömu pólitísku ábyrgð á þessari óhæfu. Það var satt best að segja lágkúrulegt að svona lítið skyldi leggjast fyrir þennan mikla flokk á landsfundi sínum að reka þarna rýtinginn í bakið á hæstv. heilbrigðisráðherra. Er ég þó ekki að afsaka það að hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson skuli láta hafa sig út í þetta.

Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að hæstv. heilbrigðisráðherra finni breiðu bökin hjá hreyfihömluðum lífeyrisþegum þegar kemur til hagræðingar í heilbrigðisráðuneytinu. Hann talar um að bensínstyrkurinn sé orðinn almennur styrkur: Það þarf hvorki meira né minna en vottorð um hreyfihömlun frá lækni til þess að fá þennan styrk, þær 8 þús. kr. á mánuði sem felast í þeim bensínstyrk sem hér er verið að ræða um að eigi að falla niður samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Það er líka furðulegt að hlusta á nýjan fjármálaráðherra afneita fjárlagafrumvarpinu eins og hann gerði í umræðunni. En ég vil fá það fram í þessari umræðu: Eru ályktanir landsfundar Sjálfstæðisflokksins marklaus plögg eins og við höfum talað um eða er eitthvað að marka þær? Ætla þingmenn Sjálfstæðisflokksins að styðja það að bensínstyrkur til hreyfihamlaðra verði felldur niður þegar það mál kemur til afgreiðslu eða ætla þeir að fara eftir landsfundarsamþykktum sínum? Þá kemur í ljós hvort það er eitthvað að marka þessar ályktanir. Hingað til hefur ekkert verið að marka þær því að þær hafa ekki borist hingað inn í þingið þó svo að menn hafi samþykkt einhverjar fagrar ályktanir eins og þarna eru. Ég vil fá það fram í þessari umræðu og finnst full ástæða til þess, virðulegi forseti, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins upplýsi það hér hvort þeir ætli að styðja það að bensínstyrkurinn verði felldur niður og að um leið missi allir hreyfihamlaðir þessar 8 þús. kr. og þurfi að fara að borga bifreiðagjöldin sem hafa fylgt þessum styrk og fallið niður hjá þeim sem hafa haft bensínstyrkinn. Styðji þeir þetta ekki er ekki stuðningur í þinginu fyrir afnámi bensínstyrks. Það verður að upplýsast í umræðunni. Annars eru þessar ályktanir Sjálfstæðisflokksins á landsfundum tómt píp.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að ekki hafa fengist svör hér í umræðunni um hvort það eigi að skerða ökutækjastyrk hreyfihamlaðra. Ætla menn að standa við nýgerða samþykkt landsfundarins eða á að halda áfram? Mér heyrist að hæstv. ráðherrar séu að reyna að drepa málinu á dreif og mér finnst mjög sérkennilegt að verða hér vitni að því að Framsókn nái að beygja Sjálfstæðisflokkinn í þessu máli. Það er margt sem rökstyður það að þetta mál sé einmitt á höfuðábyrgð Framsóknarflokksins, sérstaklega í ljósi þess að á fimmtudag hafði einn hv. þingmaður í umræðunni um ellilífeyris- og örorkuþega aldrei heyrt minnst á þessa skerðingu á ökutækjastyrknum. Mér finnst líka vera nóg komið hjá Framsóknarflokknum. Hann hefur gengið hér á undan með slæmu fordæmi á kjörtímabilinu hvað eftir annað. Framsóknarmenn sviku samning við öryrkja sem var gerður í Þjóðmenningarhúsinu, sviku öryrkja þar um 500 milljónir. Svo koma þeir enn og aftur og ætla að taka ökutækjastyrk af hreyfihömluðum til að spara sjö hundruð og eitthvað milljónir. Við verðum að líta til þess að það er einmitt Framsóknarflokkurinn, reyndar með Sjálfstæðisflokknum, sem hefur blásið út ríkisbáknið, og þá helst utanríkisþjónustuna. Það á hins vegar alltaf að spara á öryrkjum. Mér finnst til skammar og ekki við hæfi að Framsóknarflokkurinn kenni sig við félagshyggju. Það er orðið svo langt komið að meira að segja sjálfstæðismönnum blöskrar hægri stefna Framsóknarflokksins. Hvað á þetta að ganga langt, hæstv. heilbrigðisráðherra?

Frú forseti. Fjárlagafrumvarpið er ríkisstjórnarinnar allrar, fjárlagafrumvarpið er samþykkt úr ríkisstjórn og það er ríkisstjórnin öll sem stendur að fjárlagafrumvarpinu. Niðurfelling bensínstyrksins var að hluta viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra við sparnaðarkröfu fjármálaráðherra. Miðað við verðlagsforsendur fjárlaga hefði bensínstyrkurinn orðið 750 milljónir á næsta ári, 500 milljónir til aldraðra og 220 milljónir til öryrkja. Ætlun heilbrigðisráðuneytisins var að í stað bensínstyrksins yrði stærsti hluti þeirrar fjárhæðar eða 400 millj. kr. notaður til að hækka tekjutryggingaraukann um a.m.k. 20%, en sá bótaflokkur, tekjutryggingarauki, er ætlaður þeim sem hafa engar aðrar tekjur en bætur almannatrygginga sér til framfærslu og það eru þeir lífeyrisþegar sem við flestöll erum sammála um að eru verst settir. Ætlunin var að flytja fjármagn til þeirra lífeyrisþega sem verst eru settir, verja jafnframt 100 milljónum til starfsendurhæfingar og loks að mæta sparnaðarkröfu fjármálaráðherra. Frú forseti. Ef það er vilji til að falla frá sparnaðarkröfu á heilbrigðisráðuneytið og vilji er til að halda bensínstyrknum inni er það fagnaðarefni í sjálfu sér en þá verður tekjutryggingaraukinn ekki hækkaður um 20% 

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að fylgjast með ýmsu sem gerðist hjá sjálfstæðismönnum á þessum fundi, þar á meðal þeirri fyrirspurn sem kom til hæstv. fjármálaráðherra frá Þorvaldi Ingvarssyni, yfirlækni á Akureyri. En mér þótti miklu merkilegra svar hæstv. ráðherra þar sem hann lýsti því hvernig þetta kom til, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir, að þetta hafi sem sagt komið sem tillaga frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu og þar á bæ hefði mönnum þótt þetta skynsamlegt, eins hæstv. fjármálaráðherra sagði, að þar á bæ hefði mönnum þótt þetta skynsamleg ákvörðun. Mér brá mjög við þetta svar og þótti það - ég veit ekki hvaða orð ég má nota, virðulegi forseti, í ræðustól Alþingis, mér fannst þetta mjög smekklaust af hæstv. fjármálaráðherra að láta þetta koma svona fram, fyrir utan að það hlýtur auðvitað að vera rýtingsstunga í samráðherra, hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, þó svo að ég hafi ekki í sjálfu sér áhyggjur af því þó að þeir fari að skylmast. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra, sem ég veit að hér á eftir að koma: Er hæstv. fjármálaráðherra e.t.v. sammála því sem hann taldi að hefði komið úr heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu, þ.e. að þetta væri skynsamleg ráðstöfun að ráðast á þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, aldraða og öryrkja, og taka þessa bensínpeninga af þeim? Er þetta skynsamlegt, hæstv. fjármálaráðherra?

Virðulegur forseti. Hér erum við að tala um hagræðingarkröfuna varðandi bensínstyrkinn og það er rétt sem fram hefur komið að meginþunginn er hjá ellilífeyrisþegum og styrkurinn hefur farið til þeirra sem eiga bíl. Meiningin var að hækka tekjutryggingaraukann um 20% hjá þeim sem eru verst staddir, þannig að það má nú sjá jákvæða hluti líka í þessum breytingum. En hvað skeði á landsfundi Sjálfstæðisflokksins? Í fyrirspurnatíma sat hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörum með geislabaug og vængi og hengdi allt málið á hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, og gerði enga tilraun til að útskýra málið efnislega fyrir landsfundarfulltrúunum, þvoði hendur sínar af málinu. Framsóknarmenn eru seinþreyttir til vandræða og við reynum að sýna samstöðu með samstarfsflokknum í viðkvæmum málum þótt okkur finnist það ekki alltaf jafnauðvelt. Við ætlumst til þess sama af forustu samstarfsflokksins. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem viðkvæm mál koma upp en maður er ekki að tjá sig um þau á opinberum vettvangi almennt. Nú tók hins vegar steininn úr og ég vil mótmæla því að málinu sé alfarið ýtt á Jón Kristjánsson, hæstv. heilbrigðisráðherra. Virðulegur forseti. Í landinu eru ekki tvær ríkisstjórnir. Hér er ein ríkisstjórn. Þannig reynum við framsóknarmenn að haga okkur þó að okkur sé ansi illt í bakinu um þessar mundir.

Frú forseti. Það hefur ýmislegt alveg fráleitt komið fram í þessari umræðu og er ég eiginlega mest hissa á fyrrverandi ráðherrum sem eiga að þekkja til verka í þessum efnum, hvernig þeir tala hér. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem mætti nú eiginlega vera augljóst, að það er ein ríkisstjórn í landinu og hún leggur fram fjárlagafrumvarpið og hún stendur auðvitað á bak við það. Hæstv. forseti. Talað er um að ríkisstjórnin sé svo yfirþyrmandi að aldrei megi gera neinar breytingar vegna hennar og verið sé að binda hendur þingsins. Það er vart liðin vika frá því að fjárlagafrumvarpið var í 1. umr. að upp er komin umræða undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins þar sem gerð er krafa um að því sé svarað hver verði niðurstaða fjárlagafrumvarpsins þegar fjárlagafrumvarpið hefur gengið í gegnum nefndarstarf í þinginu og a.m.k. tvær umræður til viðbótar. Gerð er krafa um að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherrar svari þingmönnum þessu. Eru hv. þingmenn ekki að gera lítið úr sjálfum sér og lítið úr starfi sínu þegar þeir tala svona? Man einhver eftir því að fjárlagafrumvarp hafi farið óbreytt í gegnum þingið? Nei, ég held að enginn muni eftir því að fjárlagafrumvarp hafi farið óbreytt í gegnum þingið og sennilegast eru það fæst frumvörp sem hafa farið óbreytt í gegnum þingið. Ég er hins vegar ekki að tala fyrir því að við minnkum aðhaldið í frumvarpinu, við þurfum að gæta þess. Ég er ekki að segja að ekki megi gera á því neinar breytingar, ég er hins vegar ekki að tiltaka þær breytingar. En númer eitt er, og það er aðalatriðið, að við gætum aðhalds í frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Framsóknarflokknum er illt í bakinu, sagði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, vegna þess að sjálfstæðismenn eru svo vondir við þá í stjórnarsamstarfinu. Ég segi við Framsóknarflokkinn: Verið þá ekki að burðast með þessi óhæfuverk á bakinu. Við höfum vakið athygli á því að það er algerlega fráleitt að skerða bifreiðastyrk til hreyfihamlaðra um 720 milljónir. Þingið er sammála okkur um það, það er ekki þingmeirihluti fyrir þeirri ákvörðun og verður ekki nema ýtrasta flokksaga verði beitt. Það er heldur ekki þjóðarvilji. Það er lágt lagst hjá nýjum hæstv. fjármálaráðherra að láta hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, sitja einan uppi með svartapétur, því að það er eins og hv. þingmenn Jónína Bjartmarz og Siv Friðleifsdóttir hafa bent á, það er ríkisstjórnin sem ákvað þessa forgangsröðun, það er ríkisstjórnin sem ákvað að létta sköttum af hátekjumönnum í landinu og gerir kröfu sameiginlega á heilbrigðisráðuneytið um að spara fyrir þeim skattalækkunum. Og hvar sparar heilbrigðisráðuneytið? Ég ætla ekki að bera í bætifláka fyrir það, en það á auðvitað að spara í sínum rekstri og margvíslegum útgjöldum en ekki að taka hagræðingarkröfuna alla út á hreyfihömluðum og í lyfjakostnaði sjúklinga. Auðvitað er það sjálfsagt að ráðuneytið reyni sjálft í rekstri sínum og stofnana sinna að hagræða. En ljóst er, virðulegur forseti, af þessari umræðu að Sjálfstæðisflokkurinn hefur enga stefnu um bensínstyrki til hreyfihamlaðra. Þó að landsfundur hans hafi samþykkt það samhljóða um helgina, hygg ég, að hækka eigi bensínstyrki til hreyfihamlaðra, þá kemur nýr fjármálaráðherra hér aftur og aftur í ræðustólinn og hefur enga stefnu í málinu, getur engu lýst yfir heldur snýst bara fram og til baka að því er virðist algerlega ráðalaus um það hvernig hann eigi að svara fyrir það fjárlagafrumvarp sem hann hefur þó sjálfur lagt fram í þinginu og í nafni allrar ríkisstjórnarinnar 

Hæstv. forseti. Þá tökum við upp þráðinn þar sem frá var horfið síðast þegar þing kom saman við að ræða þingmál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fór ítarlega yfir málið í síðustu viku. Ég mun því aðeins stikla á stóru en minni á að í upphafi tillögunnar eru skilgreind þau markmið sem við viljum ná. „a. verðbólga náist sem fyrst niður fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, b. stöðugleiki haldist á vinnumarkaði og kaupmáttur launa verði varðveittur, c. sjálfbær þróun verði leiðarljós í orku- og atvinnumálum og þróun þjóðlífsins almennt, d. tryggja útflutnings- og samkeppnisgreinum viðunandi starfsskilyrði, e. bæta skilyrði til nýsköpunar í atvinnulífinu og til uppbyggingar sprotafyrirtækja, f. draga úr viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun, g. viðhalda stöðugleika í fjármálakerfinu og halda aftur af skuldasöfnun heimilanna, h. jafnvægi náist á nýjan leik í þjóðarbúskapnum almennt.“ Þetta eru þau markmið sem við skilgreinum og viljum ná. Síðan eru ítarlegar tillögur um hvernig eigi að ná þeim markmiðum fram. Ég ætla að nefna nokkur. Í fyrsta lagi viljum við að út verði gefin formleg yfirlýsing um að hvorki verði af hálfu opinberra aðila stuðlað að né veitt leyfi fyrir frekari stórvirkjunum né uppbyggingu meiri orkufrekrar stóriðju en þegar er í byggingu, a.m.k. til ársloka 2012. Hvers vegna segjum við þetta? Er það vegna þess að við óttumst að það verði ótryggur grunnur undir efnahagslíf framtíðarinnar ef villtustu draumar hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, ná fram að ganga um að hér á landi verði framleidd 1,4 millj. tonna af áli á ári hverju en sem kunnugt er er framleiðslan núna innan við 300 þúsund tonn? Er það einvörðungu vegna þess? Nei. Við teljum þetta hins vegar mjög óráðlegt að Íslendingar framleiði 5% af öllu áli í heiminum. Það sem við erum að horfa til eru skammtímaáhrifin. Við höfum orðið vitni að því að innlendir og erlendir peningabraskarar eru að pumpa tugum milljarða inn í íslenska hagkerfið til að hagnast á þeim vaxtamun sem er á milli Íslands og útlanda. Það sem skiptir þessa braskara máli er hvert gengi krónunnar verður. Þeir vita að í genginu liggur þeirra áhætta. Ef krónan veikist þá eru þeir að taka mikla áhættu með peningana sína.  Við viljum beina þeim tilmælum til Fjármálaeftirlitsins að hugað verði vandlega að áhættumati í bankakerfinu, svo sem hvað varðar áhrif af snöggri gengislækkun krónunnar eða lækkun fasteignaverðs. Við viljum beina þeim tilmælum til Seðlabanka Íslands að íhuga vandlega að beita aukinni bindiskyldu hjá innlánsstofnunum, a.m.k. tímabundið, yfirfara aðferðir við mælingar og þróun verðlags og athuga sérstaklega hvernig vænlegast sé að meta húsnæðiskostnað í vísitölu neysluverðs. Við viljum tryggja aðhald í ríkisfjármálum og þar viljum við láta endurskoða áform um skattalækkanir og við viljum efna til víðtæks samstarfs við aðila vinnumarkaðarins, samtök bænda, neytenda, öryrkja og aldraðra og aðra þá aðila sem efni standa til um aðgerðir þessar og þátttöku um að tryggja á nýjan leik efnahagslegan og félagslegan stöðugleika. Við viljum víðtækt samráð í samfélaginu og sameiginlegt átak til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika á Íslandi. Ég hef ekki margar mínútur til ráðstöfunar en vil þó segja þetta: Það er margt í íslensku efnahagslífi sem lofar góðu. Víða er uppbygging í atvinnustarfsemi. Þegar á heildina er litið hefur kaupmáttur farið vaxandi og velsæld verið mikil hjá stórum hópum í samfélaginu. Allt er þetta ágætt. Atvinnuleysi er tiltölulega lítið miðað við það sem verið hefur á undanförnum 10–12 árum. Það er um 1,4%. Það er of mikið en það er tiltölulega lítið miðað við það sem verið hefur. Við sem berum ábyrgð á efnahagsstefnunni, og þá er ég að horfa til Alþingis, fyrst og fremst ríkisstjórnar og þeirra sem eiga að veita henni aðhald, okkar í þingsal, við hljótum að spyrja: Er byggt á bjargi eða er byggt á sandi? Það er enginn vandi að slá mikil lán og eyða og spenna og kaupa nýja bíla og auka kaupmáttinn. Það sem máli skiptir er að halda vel á spöðunum. Það er þetta sem við óttumst að sé ekki gert. Hér horfum við til vaxandi skulda íslensku þjóðarinnar, 310–315% af vergri landsframleiðslu, meira en nokkru sinni í sögu þjóðarinnar. Við stefnum í 14% viðskiptahalla á þessu ári, 140 milljarða. Á árinu 2003–2010 ætla menn að samanlagður viðskiptahalli nemi 500 milljörðum kr. Með öðrum orðum, þetta góðæri virðist vera byggt á sandi, á skuldum og meira að segja kemur fram í Peningamálum, riti Seðlabankans, að það sem er afgangs hjá ríkinu er einvörðungu vegna tímabundinna þensluskatta og það eru þessir hlutir sem við viljum horfa til. Að sjálfsögðu horfum við með ugg í brjósti á þá vaxandi mismunun og misrétti sem einkennir íslenskt þjóðfélag. Þegar ég segi að við fögnum því að atvinnuleysi sé tiltölulega lítið þá er það einu sinni svo að við erum að tala um 2.267 einstaklinga í mánuði sem eru án atvinnu og þetta fólk hefur 91 þúsund rúmar í mánaðartekjur eða 85.252 þegar búið er að skattleggja það. 
             Hæstv. forseti. Ég hefði viljað ræða þessi mál miklu frekar og miklu nánar og við eigum eftir að gera það að sjálfsögðu á komandi vikum og mánuðum en þetta þingmál okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er tilraun til að taka á þeim vanda sem blasir við og reyna að færa málin til betri vegar.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert þegar maður hlustar á svona ræður að óskhyggjan virðist algerlega ráða ferðinni. Hv. ræðumaður sagði áðan að hann vildi að kaupmáttur launanna héldist. Draga samt úr skuldasöfnun heimilanna og bæta hag útflutningsgreinanna. Bíddu nú við. Hvernig gekk þetta upp? Hvernig í veröldinni átti þetta að gerast? Hann sagði ekkert um það, hann sleppti því. Það er nefnilega þannig að það er svo einfalt að tala fallega um hlutina en sleppa því alveg að horfast í augu við veruleikann. Ég held það sé nú fyrsta skrefið sem hver og einn ætti að stíga, virðulegi forseti, ef við ætlum að takast á við vandamál okkar, að reyna að horfast í augu við veruleikann. Við erum með kaupmátt Íslendingar sem hefur þróast þannig að raunlaun hafa hækkað meira en stærð hagkerfisins. Það leiðir til umframeyðslu. Útflutningsgreinarnar geta ekki lifað við svo hátt gengi eins og nú er á Íslandi, það hef ég margsagt, virðulegi forseti, úr þessum stól. Til þess að útflutningsgreinarnar geti staðist og til þess að samkeppnishæfni okkar haldist verður gengið að gefa eftir. Það er óhreinskilni, virðulegi forseti, að vilja ekki segja það sem allir vita og allir sjá og allir kunna. Auðvitað dregur það úr kaupmættinum. Annað er alveg útilokað. Af hverju eru menn, jafnvel hinir bestu menn, að stinga svona höfðinu í sandinn og þykjast ekki sjá það sem allir sjá? Þetta er nauðsynlegt að gera. Þetta mun gerast, virðulegi forseti, fyrr en síðar, en þá á líka að segja það og tala um það.

Hæstv. forseti. Ég er að reyna að átta mig á því hvað hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson raunverulega átti við. Hann segir að við búum við umframeyðslu. Hann segir að gengið sé of hátt. Hann segir okkur ekki nákvæmlega hvað það er sem hann vilji gera en ásakar mig, og okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, um að horfast ekki í augu við veruleikann. Það erum við sem horfumst einmitt í augu við veruleikann og viljum taka á honum og höfum þess vegna sett fram ítarlegar tillögur um hvernig við eigum að bera okkur að. Varðandi raunsæið og trúverðugleikann þá var það Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem einn flokka á Alþingi lagði fram raunsæjar tillögur í skattamálum. Ríkisstjórnin er að lækka skatta á Íslandi, sérstaklega á þeim sem standa vel að vígi. Þeir eru sérstaklega teknir og lagðir í bómull. Ríkisstjórnin er að lækka skatta á Íslandi um á milli 20 og 30 milljarða á ári. Síðan bendir stofnun ríkisstjórnarinnar og þjóðarinnar, Seðlabankinn, á það að tekjuafgang ríkissjóðs sé hægt að skýra einvörðungu vegna tímabundinna þensluskatta. Síðan þekkjum við það hvað er að koma inn í ríkissjóð vegna sölu á ríkiseignum. Við þessar aðstæður, og þetta er tillaga sem við höfum lagt fram, ber að endurskoða áform um skattalækkanir? Er þetta ekki raunsæi? Er þetta ekki tillaga? Er hægt að saka mig og okkur um að setja ekki fram ákveðnar tillögur? Ég nefni aðeins eina. Við erum með margar fleiri. Þegar talað er um kaupmátt þjóðarinnar erum við að sundurgreina þjóðina. Við horfum til öryrkjans og hins atvinnulausa og erum með tillögur um hvernig eigi að vernda og bæta kaupmátt þessara aðila sérstaklega ef fer sem hv. þingmaður talar um að krónan veikist og dregur úr kaupmætti af þeim sökum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður las upp fyrir okkur hver væru meginmarkmið tillögunnar: Að varðveita kaupmáttinn, að draga úr skuldasöfnun heimilanna og að bæta hag útflutningsgreinanna. Ég er aðeins að benda á að þetta gengur hvert gegn öðru. Það gengur algerlega þvert hvert á annað. Ef við bætum hag útflutningsgreinanna og lækkum gengið, eins og verður að gera, og það mun koma að því, mun kaupmáttur Íslendinga rýrna, allra nema öryrkja og eldri borgara því að kjör þeirra eru tryggð í lögum. Þeir munu ekki verða fyrir kjaraskerðingu. Það eru lögin frá 1997, þjóðin öll ætlar að standa undir því. Öryrkjar og eldri borgarar verða ekki fyrir kjaraskerðingu. Allir aðrir verða fyrir kjaraskerðingu, það liggur alveg fyrir. Og að koma hér upp með tillögu þar sem allt gengur 180 gráður hvert á annað og segja: Við ætlum að bæta hag útflutningsins og varðveita kaupmáttinn. Það vita það allir menn, það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að tala hér út og suður. Auðvitað gengur þetta hvert gegn öðru. Þessi óhreinskilni að þora ekki að segja það að þegar við verðum að bæta stöðu íslenskrar framleiðslu, þá hefur það í för með sér að kaupmáttur rýrnar. Hann gerir það um sinn. Við förum í gegnum ölduna. Það þarf ekki að vera mjög lengi, 1–2 ár kannski, ½ ár, ég veit það ekki, get ekki sagt um það. En við komumst ekki hjá því og þessi hræsni, virðulegi forseti, þessi hræsni að þykjast bæði geta stigið til hægri og vinstri, þykjast bæði geta farið fram og aftur, er náttúrlega blekking ein og ég skil ekki til hvers menn eru að þessu. Það hefur engan tilgang að vera að þessu. Ættu menn ekki að segja hlutina eins og allir vita að þeir eru frekar en vera með þetta fjaðrafok út af engu?

Hæstv. forseti. Ég á mér eina ósk: Að sem flestir heyri þessa umræðu, heyri talsmann Sjálfstæðisflokksins tala og meti svo málflutning okkar og það sem við höfum haft fram að færa. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum varað við því hvert stefndi í allt sumar og allt haust. Nú er staðan sú að efnahagssérfræðingar, hagfræðingar hjá greiningardeildum bankanna og aðilar sem eru óháðir ríkisstjórn og stjórnvöldum, taka undir með okkur og við höfum að sjálfsögðu einnig hlustað á ráðleggingar þeirra. Ég er sannfærður um að það er meiri samhljómur með því sem við erum að segja annars vegar og þessum aðilum í þjóðlífinu almennt en kvakinu í hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. - Ég ætlaði ekki að tala svona niðrandi til hans og bið hann afsökunar á því. - En við höfum lagt áherslu á að gengi íslensku krónunnar þurfi að endurspegla íslenskan veruleika, veruleikann í íslensku efnahagslífi, og við höfum bent á að svo sé ekki. Við höfum bent á leiðir til að ná samræmi þar á milli og við höfum einnig rætt um það hve mikilvægt er að verja tiltekna hópa í samfélaginu ef til kaupmáttarskerðingar kemur 

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þingsályktunar um að tryggja og endurheimta stöðugleika í efnahagsmálum. Ég hugsa að það sé sameiginlegt áhugamál allra þingmanna, hvar í flokki sem þeir standa, að þörf sé á að huga mjög vel að stöðu efnahagsmála um þessar mundir. Þau má m.a. lesa út úr þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins. Það er ekki eins og fjármálaráðuneytið vari ekki við því á hvaða vegferð við erum. Hér segir m.a., með leyfi forseta: „Óhjákvæmileg afleiðing umfangsmikilla stóriðjuframkvæmda og aukinnar einkaneyslu heimilanna er vaxandi viðskiptahalli sem spáð er að nái hámarki í ár og verði 13,3% af landsframleiðslu og rúm 12% á næsta ári. Með auknum álútflutningi og samdrætti í innflutningi mun viðsnúningur í utanríkisviðskiptum einkenna hagvöxtinn árið 2007.“ Þessu er spáð fyrir árið 2007. Þá skulum við velta því fyrir okkur hvort spáin er í samræmi við það sem menn virðast vinna að í ríkisstjórninni. Í ríkisstjórninni vinna menn að ýmsu. Á minnisblaði sem ég hef fyrir framan mig segir að verið sé að skoða stóriðjukosti á miðju Norðurlandi. Þar segir að verið sé að skoða álver í Helguvík. Þetta er allt til viðbótar við það sem við vitum að er til staðar. Við vitum af framkvæmdunum fyrir austan, að þar er mikil uppbygging og þensla. Það er líka mikil þensla á suðvesturhorninu. Það tengist m.a. miklum húsbyggingum, lánveitingum bankanna og öðrum framkvæmdum á svæðinu. Inn í þetta kemur hækkun á íbúðaverði o.s.frv. Við vitum að álverið í Straumsvík mun stækka á næstu árum. Mér finnst framsetningin á minnisblaðinu frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti í þá veru að við getum horft til erfiðleika lengra inn í framtíðina en hér um ræðir, a.m.k. miðað við þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins. Vissulega sjást hættumerkin og við erum ábyggilega öll sammála um að menn megi hafa miklar áhyggjur af stöðu útflutningsgreinanna og gengismálum. Það liggur fyrir að þegar gengið fellur mun það hafa áhrif á kaupgetu fólks í landinu. Það mun gerast, hvort sem það gerist fyrr eða síðar. Að því leyti hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson algerlega rétt fyrir sér, að þegar gengið fellur mun kostnaður fólks við vöruinnkaup o.s.frv. almennt aukast. Það er ekki einfalt að stýra efnahagslífinu um þessar mundir. Bankarnir búa við frjálsræði, hafa fengið frelsi. Ég hlustaði á föstudag á fyrirlestur seðlabankastjóra á landsfundi Landssambands smábátaeigenda. Þar ásakaði hann bankana um mikla útþenslustefnu í lánum, um að þeir misnotuðu frelsið sem þeim hefur verið fengið. Frelsið sem þeir fengu kom með einkavæðingu bankanna og síðan var farið í það að bjóða fasteignaveð á hagstæðum lánum til íbúðakaupa landsmanna. Því miður hefur allt þetta orðið til þess að þenslan hefur magnast umfram það sem ráð var fyrir gert. Ég held að enginn deili um það, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. En þá spyr maður. Hvað getur ríkisstjórnin gert í þessari stöðu? Það er a.m.k. þó nokkuð sem ríkisstjórnin getur gert. Ég ætla sérstaklega að gera eitt atriði að umræðuefni í lok ræðu minnar. Það er skattastefna ríkisstjórnarinnar. Ég tel að ríkisstjórnin geti haft veruleg áhrif til að tryggja vinnufrið og tryggja að verkalýðshreyfingin eigi kost á að taka af fullri ábyrgð á komandi kjarasamningum. Við vitum jú að miðað við stöðu kjarasamninganna og verðbólguþróun geta kjarasamningarnir verið í uppnámi. Við höfum svo sem heyrt ýmsar yfirlýsingar frá verkalýðshreyfingunni um það, samtökum launamanna. Ég hef nokkrum sinnum sagt það í þessum ræðustól að ég tel að það hafi verið rangt hjá ríkisstjórninni að aflétta hátekjuskattinum og koma síðan með flata prósentulækkun í tekjuskattinum. Það hefði mátt velja leiðir sem hefðu kostað hið sama og jafnvel minna, eftir því hvernig þær væru útfærðar, a.m.k. að því er nemur að viðhalda ekki 4–5% hátekjuskatti. Ég held að það hafi verið afar misráðið. Hins vegar hefði mátt fara með eitthvað af þeim fjármunum sem menn ætla til skattalækkana í persónuafsláttinn. Þannig hefði mátt hafa áhrif á launajöfnuð fólks í landinu. Slíkar aðgerðir gerðu það að verkum að verkalýðshreyfingin og fólk á hinum almenna vinnumarkaði sæi að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar hefðu áhrif til jöfnunar á kjörum landsmanna. Með því væri ekki aukið á misskiptingu þeirra sem hæstar hafa tekjurnar hér á landi og þeirra sem eru á lægri töxtum. Ég hef miklar áhyggjur af því, hæstv. forseti, að misskipting í landinu aukist milli þeirra sem lakar eru settir og þeirra sem ofurlaunin hafa.

Frú forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur lagt fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Í tillögunni eru nokkur meginatriði sem við leggjum til að unnið verði eftir. Tillögur okkar eru gerðar á grundvelli upplýsinga og álits frá hinum ýmsu fyrirtækjum og stofnunum í samfélaginu, frá bönkunum og aðilum viðskiptalífsins en ekki hvað síst frá samtökum atvinnulífsins, einstökum greinum atvinnulífsins vítt og breitt um landið. Við viðurkennum fúslega að margt er gott og sterkt í efnahagslífi okkar. En það hefur einnig veikleika sem við eigum að hafa alla burði til að takast á við og færa til betri vegar ef við höfum vilja til og skiljum hvað um er að ræða. Við höfum heyrt ræður forustumanna ríkisstjórnarflokkanna, stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í haust og ræður forustumanna Sjálfstæðisflokksins. Þeir halda því fram að allt sé fullkomlega gott í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar og því engin ástæða til að vera á verði eða grípa til aðgerða til að halda þjóðarskútunni á réttum kili og vel á floti. En ef við lítum á raunveruleikann þá er hann ekki eins og þeir segja. Háttvirtir þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson hafa einmitt rakið það hver skuldastaða þjóðarbúsins er gagnvart útlöndum, að skuldir hafa hækkað stórlega og skert þannig efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar og möguleika hennar til að taka á sig aukin verkefni. Gengið hefur heldur betur, frú forseti, sigið á ógæfuhliðina og ekkert af þessu kom af himnum ofan. Þetta er vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnu- og efnahagsmálum sem ekkert er reynt að rétta af. Mig langar að vitna í ummæli nokkurra manna úr atvinnulífinu, frú forseti. Í Bæjarins besta segir í frétt frá 31. ágúst á þessu ári, með leyfi forseta: „Pétur Sigurðsson, formaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga, segir það skelfileg tíðindi sem bárust í morgun að rækjuvinnslu hjá Frosta hf. í Súðavík verði hætt, um sinn að minnsta kosti, síðar í haust. ... Pétur segir ljóst að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að leggja allt undir í efnahagslífinu með virkjunum og byggingu álvers á Austurlandi sé farin að hafa skelfilegar afleiðingar víða á landsbyggðinni. „Það er öllum ljóst að meginvandamál sjávarútvegsfyrirtækja er hin sterka staða krónunnar um þessar mundir og afleiðingar þeirrar stefnu erum við að upplifa hér vestra þessa dagana.““ Ef við lítum, frú forseti, á ályktun Útvegsmannafélags Norðurlands segir í frétt í Ríkisútvarpinu 5. október síðastliðinn, með leyfi forseta: „Þær aðstæður sem nú eru í efnahagsmálum skapa útflutningsatvinnuvegunum mikla erfiðleika, segir í ályktun aðalfundar Útvegsmannafélags Norðurlands. Gengi krónunnar sé allt of hátt og mun hærra en þessar greinar geti búið við. Þessi þróun leiði til þess að afkoma fyrirtækja í sjávarútvegi sé óviðunandi, fyrirtækin í taprekstri og eigið fé þeirra glatist verði haldið áfram á sömu braut, segir í ályktuninni. Á sama tíma og hátt gengi sé að sliga útflutningsgreinarnar hafi olíuverð hækkað ...“ - sem gerir samkeppnisstöðu þessara greina mun erfiðari. Greint er frá skoðun framkvæmdastjóra Landssambands smábátaeigenda í kvöldfréttum útvarps 1. október síðastliðinn. Þar kom fram, með leyfi forseta: „Örn Pálsson, framkvæmdastjóri Landssambands smábátaeigenda, segir: „Við höfum af þessu miklar áhyggjur og ég hef verið að funda með mínum félögum núna undanfarið og hafa streymt inn ályktanir þar sem þess er jafnvel krafist að stjórnvöld geri allar mögulegar ráðstafanir til að hamla gegn hinu gífurlega háa gengi krónunnar.““ Í sama fréttatíma er viðtal við Ernu Hauksdóttur, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar, sem tekur undir að hið opinbera eigi að aðstoða útflutningsgreinarnar við þær aðstæður sem nú eru. Hún vill reyndar líka aukið fjármagn til markaðsstarfa sem var skorið niður á fjárlögum þessa árs. En hún bendir einnig á hið gríðarlega háa gengi. Hún óttast afleiðingarnar ef ekki verði gerð leiðrétting fyrir næsta sumar þegar aðaltími ferðaþjónustunnar rennur upp og kynna verður þetta háa raungengi sem við nú búum við. Það er kannski táknrænt fyrir ástandið að í dag var í fréttum sagt frá því að verið væri að bjóða upp eignir fyrirtækisins Sindrabergs á Ísafirði, sem miklar vonir voru bundnar við. Í frétt Bæjarins besta sagði frá því er rekstur fyrirtækisins stöðvaðist. Þar segir með, leyfi forseta: „Með stofnun Sindrabergs ehf. 1999 var gerð tilraun til merkilegrar nýsköpunar á Ísafirði. Strax í upphafi var eðlilega gert ráð fyrir tapi af framleiðslunni fyrstu missirin og það gekk eftir. Fyrirtækið vakti verðskuldaða athygli fyrir framleiðslu sína innan lands sem utan. Flestir hafa starfsmenn verið um 30, en fyrirtækið hefur verið mikilvægur hlekkur í atvinnulífi heimamanna. Mikill rekstrarbati á árinu 2004 gaf von um að ná mætti endum saman á árinu 2005. Þróun gengis íslensku krónunnar gerði það hins vegar að verkum að þær vonir urðu að engu auk þess sem samkeppni jókst sem ekki var hægt að bregðast við m.a. vegna sterkrar stöðu krónunnar.“ Ég vitna hér í nokkur ummæli sem okkur þingmönnum hafa borist og lesin hafa verið upp í fréttum. En ríkisstjórnarflokkarnir segja að þetta allt í lagi. Ruðningsáhrifin eru líka af því góða, sagði hv. iðnaðarráðherra í fréttaviðtali í sumar þegar var verið að loka fyrirtækjum á Vestfjörðum og fólkið að missa atvinnuna. 

Virðulegur forseti. Ég fór aðeins yfir það í andsvörum um þessa tillögu og benti á hvernig þetta gengi hvað gegn öðru. En í tillögunum er nú gengið lengra, hér er komið með sex tillögur um hvað eigi að gera til að forða þessari vá og eins og ég hef lesið hér upp er fyrsta tillagan yfirlýsing um að ekki verði farið í frekari álverksmiðjur. Ég veit ekki hver á að standa að því, ég veit ekki betur en orkuöflunin sem á sér stað á Reykjavíkursvæðinu í kringum Norðurál sé á vegum R-listans í Reykjavík, ég veit ekki betur en hann standi að þeim framkvæmdum og Reykjavíkurborg eigi Orkuveitu Reykjavíkur þannig að ég skil ekki hvað Alþingi hefur með það að gera. Það er líka ástæða til að átta sig á því að í viðskiptahallanum, sem er ætlaður 120–140 milljarðar í ár og annað eins næsta ár, er reiknað með 36 milljörðum þar af vegna framkvæmda við orkufyrirtækin og álbræðslurnar, 36 milljarðar af 140, þannig að eitthvað fleira þarf að koma þarna til. Í þriðja lagi er gerð áskorun til Fjármálaeftirlitsins. Sú áskorun hlýtur alltaf að vera uppi til Fjármálaeftirlitsins, það þarf alltaf að skoða stöðu bankanna. Í fjórða lagi er beint til Seðlabankans, um aukna bindiskyldu. Ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að það kann að hafa verið rangt fyrir nokkrum árum að minnka hana. Í dag liggur alveg fyrir að þó að við aukum bindiskylduna þá geti hinir stóru bankar, þeir þrír sem eru með mikla starfsemi erlendis, auðveldlega hlaupist undan því og enginn vandi fyrir þá að gera það. Það eru aðeins litlir sparisjóðir úti á landi, sem eru að reyna að hjálpa til við atvinnulífið þar, sem mundu lenda í þessari bindiskyldu. Í fimmta lagi er komið inn á þennan vafasama mæli sem hafður er til grundvallar verðbólgunni og við höfum gagnrýnt hér mjög, ég gerði það fyrir ári síðan. Hvað er verið að mæla þegar eignaverðbólgan er svona mikil? En það er nú búið að mæla eignirnar upp í verðbólgunni og við sitjum uppi með það. Það eru margir sem trúa því, og ég ætla bara að vona að það sé rétt, að við séum komin að endimörkum þeirrar þenslu. Íbúðaverð hefur verið kyrrt í eina tvo mánuði og það eru mjög margir sem spá því að við fáum það aðeins niður. Að fasteignaverð fari niður er eiginlega grundvallarnauðsyn þess að við getum komist út úr þeim vanda sem við sannarlega erum í í dag. Við þurfum að stuðla að því ef við mögulega getum. Þá er rétt að hafa það inni í vísitölunni, úr því að við erum búin að mæla þetta á leiðinni upp skulum við ekki sleppa því að mæla það á leiðinni niður. Í sjötta lagi er talað um að tryggja aðhald í ríkisútgjöldum. Það er allt rétt og satt og ef stjórn og stjórnarandstaða, ef Alþingi í heild, virðulegi forseti, ber gæfu til þess væri það ábyggilega mjög til bóta fyrir okkur að auka aðhald í ríkisfjármálum. Það er ekki nógu mikið á Íslandi, ég hef margsinnis farið í gegnum það á umliðnum árum, þar getum við gert miklu betur. En það dugir ekki eitt sér að vera með sýndaryfirlýsingu þar um heldur skulum við þá standa frammi fyrir því hvað um er að ræða. Ég fór í gegnum útgjöld ríkisins hér fyrir tíu dögum og sýndi mönnum fram á í hvað þau skiptist þannig að menn eiga að kunna það. Við erum með 13 milljarða í fjárfestingar, við erum með 5 milljarða í viðhald o.s.frv. Hitt er rekstur, tilfærslur og laun. Það er auðveldara um að tala en í að komast eins og ég hef áður bent á. Raunhæfast í því sambandi er að standa gegn útgjöldunum áður en þau verða til. Í sjöunda lagi, virðulegi forseti, er talað um æskilegt samráð aðila vinnumarkaðarins. Það er ástæða til að taka undir það, það er alltaf af hinu góða. Ég tel að það hafi verið ákveðin handleiðsla og samráð sem varð okkur til hjálpar árið 2001 þegar við fengum hrun í gengið. Þá hjálpuðumst við að við að ná því aftur upp í jafnvægi og það var af hinu góða. Ég held að menn eigi alltaf að vera opnir fyrir slíku samstarfi og það eigi alltaf að vera til staðar. Það er hins vegar ástæða til þess að fara í gegnum þetta vandamál. Hvert er þetta vandamál? Jú, vandamálið er gríðarleg aukning á peningum í umferð. Það má rekja það til ýmissa mistaka. Ég er alveg sannfærður um það og ég held að enginn þræti fyrir það í dag að hækkun á lánum Íbúðalánasjóðs voru mistök. Við gerðum rangt í því, við fórum að egna óbilgjarnan, við fórum að egna bankana, fá þá í samkeppni við okkur, það var slæmt mál. Ef við eigum þess nokkurn kost, virðulegi forseti, þá eigum við í dag að stefna að því að draga úr þeim lánum, reyna að ná samstöðu um það á bankamarkaði. Ég er viss um og hef fyrir mér dálitla vissu um að viðskiptabankarnir mundu taka því mjög vel. Það er mikil þörf á því að draga úr þessu peningaflæði inn í fasteignirnar, ef nokkur möguleiki er á því, vegna þess að lækkun fasteignaverðs er það sem gæti hjálpað okkur við handleiðslu krónunnar í leit að jafnvægi. Ég hef gagnrýnt þá stefnu Seðlabankans núna í meira en ár að við skyldum hækka svo stýrivextina og efast mjög um hversu raunhæfar aðgerðir það væru því það hefði engin áhrif á langtímavexti á Íslandi en hins vegar bein áhrif á gengið. Það hefði einfaldlega þau áhrif að við værum að auka vaxtamuninn milli Íslands og útlanda þannig að við værum að þrýsta meira og meira á að peningar streymdu inn í landið. Hver hefur nú orðið raunin? Ég veit alveg hvað Seðlabankinn er að hugsa. Hann er mjög hræddur við að hætta á þeirri vegferð sem hann er á, því þegar gengið sígur þá verður víxlverkun sem væri erfitt að komast út úr þegar svona mikil þensla er í þjóðfélaginu. Þetta kann að vera alveg rétt hjá þeim. En ég fullyrði og hef fullyrt það áður að við getum aldrei haldið íslenskum útflutningsgreinum með genginu einhvers staðar milli 100 og 105, það endar bara með skelfingu fyrir okkur, fjöldauppsögnum og atvinnuleysi sem íslenskt þjóðfélag getur ekki borið. Þess vegna er það rétt stefna og óumflýjanleg að Seðlabankinn hætti á þessari vegferð sinni, hætti að hækka vextina. Við vitum að þá mun gengið síga, það er lífsnauðsynlegt að það sígi, við verðum að hjálpa því. Seðlabankinn þarf að gefa út markmið sín um hvernig hann ætlar að ná vöxtunum niður og hvenær hann ætlar að hafa lokið því, hvaða jafnstöðu hann ætlar að reyna að ná gagnvart evrunni, vera þar 2–3% yfir, segja frá því þannig að íslenskt viðskiptalíf geti áttað sig á því þannig að ekki grípi um sig hræðsla. Það verður þá sig á genginu, við þurfum að ná því a.m.k. í 120, eitthvað svoleiðis. Þá mun atvinnulífið blómgast á ný, þá munum við ná stöðu. Það verður hins vegar lífskjararýrnun hjá flestum í þjóðfélaginu, öllum öðrum en öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Við gerum ráð fyrir 2,7% kaupmáttaraukningu í fjárlagafrumvarpinu, ég mundi spá því að það gæti orðið 2–3% rýrnun kjaranna. Við eigum að segja það við fólk og við eigum að ræða það við verkalýðshreyfinguna, við eigum að ræða það við aðila vinnumarkaðarins. Við eigum að átta okkur á því að þetta er óumflýjanlegt og reyna að finna mögulegar leiðir til þess að bæta um þar sem sárast kann að vera hjá fólki, þar sem mestur sársauki kann að vera. Ég hef áður bent á að öryrkjar eru þó tryggðir og ellilífeyririnn er líka tryggður. Hins vegar þurfum við kannski að skoða fleiri hópa vandlega í því sambandi. Aðalatriðið er þetta: Lífskjararýrnunin er óumflýjanleg. Ef við getum leitt gengið niður og veitt þá handleiðslu í því, þá þarf það ekki að vera neitt mikið áfall fyrir þjóðfélagið. Það verður rýrnun á kaupmætti kannski tvö, þrjú, fjögur missiri. Síðan er íslenskt efnahagslíf mjög sterkt, það mun taka við aftur og við munum aftur geta haldið þá miklu vegferð sem við erum á, að auka kaupmátt og kaupgetu fólks. Þetta er samt alda sem við þurfum að fara í gegnum og það borgar sig fyrir alla aðila að tala um það, horfast í augu við það og viðurkenna það. Ástæðan er einföld. Við höfum farið óvarlega. Það getur enginn maður komið hér og sagt að hann beri ekki ábyrgð á því. Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á því, auðvitað bera aðilar vinnumarkaðarins ábyrgð á því. Við höfum hækkað hér laun meira en aðrir. Alla forustu í þessu lauslæti hafa íslenskir bankar haft. Þeir hafa verið mjög kærulausir, sérstaklega í launamálum og útlánamálum. Þeir verða að átta sig á stöðu sinni í nýfengnu frelsi, að þeir bera ábyrgð í samfélaginu og geta ekki verið með - jæja, virðulegi forseti - þá hegðun sem þeir hafa sýnt fram að þessu. Þeir bera mikla ábyrgð í þessu opna, frjálsa samfélagi. Þeir verða að gæta sín og þau mistök sem hafa verið gerð á undanförnum missirum, menn verða að horfa til þeirra og gæta þess að láta þau ekki endurtaka sig. Það skiptir okkur öllu máli, vegna þess að Ísland hefur þessa glæsilegu stöðu, að geta haldið áfram sem frjáls og sjálfstæð þjóð, öllum öðrum óháð, að efla atvinnulíf sitt meira og betur en aðrir. Við eigum ótæmandi möguleika í þessu landi. Við þurfum bara alltaf að gæta okkar að vera ekki svona óskaplega - ja, hvað eigum við að segja, virðulegi forseti - vera ekki með þennan óhemjuskap. Þetta er óhemjuskapur sem við Íslendingar eigum að geta komist út úr og vanið okkur af. Reynslan er ótvíræð, það er kaupmátturinn sjálfur sem skiptir máli fyrir fólkið, ekki hvað þú hækkar kaupið mikið. Þetta voru menn búnir að læra, þess vegna tókst okkur að koma okkur út úr þessari vitleysu með þjóðarsáttarsamningunum. Við megum ekki falla í sömu gryfjuna aftur. Við verðum að vera þolinmóð. Tvö til þrjú prósent raunhækkun launa er meiri launahækkun en nokkur önnur þjóð gerir kröfur til og veit að er hægt að gera. Þannig siglum við þessu þjóðfélagi hratt og örugglega fram úr öðrum þjóðfélögum en verðum að passa okkur að ofreisa okkur ekki eins og við höfum sennilega gert. Fara varlega, það skiptir máli. Auðvitað eigum við að hafa samráð og það kann að vera allra góðra gjalda vert hjá þeim tillögumönnum sem leggja þessa þingsályktun fram. En ég gagnrýni enn og aftur þá óhreinskilni sem þeir hafa alltaf við, að vilja ekkert segja nema það sem þeir halda að aðrir vilji heyra. Þeir búa ekki yfir neinum töfralausnum sem geta bætt hag framleiðslunnar án þess að kaupmáttur Íslendinga rýrni um einhvern tíma.

Frú forseti. Það er út af fyrir sig virðingarvert hjá hv. þingmanni Einari Oddi Kristjánssyni að koma hér einn stjórnarliða og ræða þessi mál. Ég saknaði viðveru t.d. hæstv. sjávarútvegsráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem hefðu alveg mátt gera sér erindi í þingsalinn í dag til þess að ræða stöðuna í útflutnings- og samkeppnisgreinum í landinu. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að bankarnir bera heilmikla ábyrgð á þeirri gríðarlegu útlánaþenslu sem hér hefur verið. En það þýðir náttúrlega ekki að ræða þetta eins og ríkisstjórnin hafi hvergi komið nálægt neinu.

Ég gerði það ekki.

Nei, en það þýðir heldur ekki að gera lítið úr þætti stóriðjustefnunnar í þessu, bæði hvað varðar hin beinu efnislegu áhrif og væntingaáhrifin sem auðvitað voru gíruð upp með þessum stóriðjuframkvæmdum og eru áfram svo lengi sem það er óbreytt stjórnarstefna að troða öllum þeim stóriðjuframkvæmdum og fjárfestingum sem mögulega er hægt að landa hér með opinberum tilstyrk inn í hagkerfið, en það er stefna iðnaðar- og viðskiptaráðherra og virðist vera stefna allrar ríkisstjórnarinnar. Það er auðvitað ekki þannig að þetta séu bara einhverjar sjálfstæðar ákvarðanir markaðsaðila úti í bæ. Ef eitthvað eru opinberar framkvæmdir þá eru það nú t.d. bygging Kárahnjúkavirkjunar og framkvæmdirnar eystra þar sem opinbert fyrirtæki reisir virkjunina, þar sem opinbert fé er notað til að reka áróður fyrir því að erlendir aðilar komi hér og fjárfesti, og rekin er markaðsskrifstofa fyrir tugi milljóna á ári hverju af opinberu fé. Og jafnvel þó að í einhverjum tilvikum séu aðrir aðilar en Landsvirkjun að framleiða rafmagnið, eins og í stækkun á Grundartanga, þá eru það leyfisskyldar framkvæmdir. Það eru sett sérlög um þær stóriðjuframkvæmdir eins og aðrar, sérskattaákvæði o.s.frv. Varðandi það að í framsetningu og málflutningi okkar sé fólginn einhver tvískinnungur eða hræsni þá hafna ég því. Við gerum okkur vel grein fyrir því að ef gengi krónunnar lækkar, sem auðvitað verður að gerast vegna þess að það er langt yfir öllum jafnvægismörkum, þá dregur eitthvað úr kaupmætti almennings gagnvart innfluttri vöru. En það mun væntanlega líka draga úr innflutningnum og draga úr viðskiptahallanum. Það eru miklu meiri hagsmunir í húfi að verja stöðugleika, að missa ekki upp verðbólgu og auðvitað skiptir 

Virðulegi forseti. Þá erum við komin að lokum í þessu máli og þetta er allt saman ljóst. Við erum þá sammála um málið. Þar kom að því. Auðvitað dregur úr kaupmætti á erlendum varningi, ég er að tala um það og það yrði að segja fólki frá því. Auðvitað minnkar þá innflutningurinn og dregur úr einkaneyslunni og auðvitað minnka tekjur ríkisins sem því nemur. Ég fór yfir það í fyrstu fjárlagaumræðunni í síðustu viku og taldi það af hinu góða að gera það. Auka þarf getu, umsvif og möguleika til samkeppni hjá útflutningsgreinunum. Það er óumflýjanlegt. Við getum ekki haldið þessari stefnu áfram, við verðum að hjálpa genginu til að ná jafnvægi. Við erum meira og minna sammála um þetta, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og ég fagna því. Í þingsályktunartillögunni stendur að verja eigi kaupmáttinn og ég las það þannig. Ég gerði athugasemdir við það. Þeir hafa bara ekki skrifað það nógu skýrt í textann að auðvitað fylgdi með að kaupmáttur erlends varnings færi niður. Þeir gerðu það ekki og ég gerði athugasemdir við það, en ef þeir hafa meint annað, meint það sama og ég segi, þá skulum við ekki eyða tíma í að rífast. Þá erum við bara sammála.

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að óttast að hann þurfi að kenna mér stafrófið alveg frá a í umræðum um þessi mál. Auðvitað er algerlega ljóst hvað í því er fólgið að tala um að gengið verði að aðlaga sig að íslenskum veruleika eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á áðan. Það stendur hvergi í þessari tillögu að markmiðið sé að varðveita að fullu kaupmátt íslensku krónunnar gagnvart erlendum varningi, enda verður þá auðvitað ekkert hreyft til. Þarna eru 6–8 mikilvæg og jafngild markmið sett fram sem auðvitað verður að leita bestu málamiðlana á milli. Það er ljóst að með því að nefna forsendur kjarasamninga og mikilvægi þess að halda stöðugleika á vinnumarkaði erum við auðvitað að vísa til þess ástands sem þar er uppi núna. Eða heldur hv. þingmaður, og fyrrverandi formaður Vinnuveitendasambands Íslands á sinni tíð, að það auðveldi okkur glímuna við að ná aftur tökum á ástandinu og koma í veg fyrir allar þær fórnir sem færðar voru á sínum tíma og eru okkur báðum minnisstæðar, mér og hv. þingmanni, til þess að ná stöðugleikanum á tímum þjóðarsáttar; að það verði auðveldari glíma ef við missum tökin á ástandinu á vinnumarkaði og missum þar allt upp í loft? Eitt af allra mikilvægustu markmiðunum er líka að verja eftir föngum kaupmátt umsaminna launa en það skiptir máli hvernig að því er staðið og hvernig það er gert. Hættan er sú ef ríkisstjórnin vaknar ekki af þyrnirósarsvefni sínum, og það er við ríkisstjórnina sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson þarf fyrst og fremst að tala og jagast við en ekki við okkur, að þá verði hrunið miklu meira, þá verði gengiskollsteypan meiri og verðbólguskotið meira og þá vitum við hvernig fer með kaupmáttinn og skuldbindingar almennings þar sem lánin eru verðtryggð nánast að fullu. Það eru því ríkir hagsmunir í húfi gagnvart því að verja kjörin almennt eins og kostur er og standa þarf sérstaklega vörð um veikustu hópana. Það er að sjálfsögðu aðalverkefnið hér og það sem þessi tillaga tekur fyrst og fremst útgangspunkt í og það er með því hugarfari sem lesa ber markmiðin sem þarna eru sett upp.

Virðulegi forseti. Ég las þetta bara eins og það stóð. Hér stendur: „Stöðugleiki haldist á vinnumarkaði og kaupmáttur launa verði varðveittur.“ Ég gagnrýndi það. Ég sagði að þetta væri óraunhæft, þetta væri ekki hægt. Ég gagnrýndi ekkert annað. Ég sagði að þetta markmið gengi ekki upp. Það er alveg hárrétt, virðulegi forseti, hjá hv. þingmanni að auðvitað á að reyna að verja kaupmáttinn eins og mögulegt er. Ég er alveg sammála honum um það, nákvæmlega. Ég er líka sammála honum um að það er glannalegt að halda þessari vegferð áfram vegna þess að ef við reisum krónuna enn þá meira, ef við lendum í þeirri ógæfu að það komi eins og sagt er „run“ í gengið, þ.e. að það falli, þá getur það fallið miklu meira en það þarf til að ná jafnvægi. Þá fyrst erum við í vondum málum. Þá gæti samstaðan á vinnumarkaði brotnað upp og ég hef áður sagt í þessum ræðustól að ég þekki engan sem kann að líma hana saman. Mér sýnist hv. þingmaður vera mér ótrúlega mikið sammála um það og ég fagna því, virðulegi forseti, að svo sé. Þetta er viðfangsefnið. Við munum reyna að verja kaupmáttinn eins og við getum en við megum ekki segja að við getum varðveitt hann í heild sinni. Það er ekki hægt. Einkaneyslan hlýtur að fara niður vegna þess að kaupmátturinn í erlendum varningi hlýtur að fara niður. Við getum varið hann og í núgildandi lögum er vörn fyrir kaupmátt öryrkja. Það segir svo í lögum um almannatryggingar. Það er líka vörn fyrir kaupmátt ellilífeyrisþega. Við skulum athuga hvort verja þarf eitthvað fleira en við skulum reyna að gera það þannig að rýrnunin verði sem minnst. Því fyrr því betra, en við getum aldrei varið kaupmáttinn. Ég fagna því aftur að við skulum vera svo innilega sammála sem raun ber vitni.

Frú forseti. Það er að heyra á hv. þingmanni að hann geri kröfu um að Seðlabankinn lækki vexti sína til að gengi íslensku krónunnar lækki. Seðlabankinn hefur ekki þessa háu vexti að þarflausu, hann er að halda aftur af verðbólgunni í landinu. Mig langar að spyrja hv. varaformann fjárlaganefndar hvort hann sé að boða það að Seðlabankinn eigi að falla frá verðbólgumarkmiðum sínum og að við eigum einfaldlega að sætta okkur við verðbólgu í einhvern ákveðinn tíma.

Virðulegi forseti. Þriðja desember á síðasta ári, daginn eftir að Seðlabankinn hækkaði stýrivexti sína um 100 punkta, hélt ég langa ræðu hér um gengisstefnuna og hávaxtastefnuna. Ég gagnrýndi þar þá viðmiðun sem Seðlabankinn notaði. Ég fór yfir að verðbólgan svokallaða væri fyrst og síðast eignaverðbólga og það hefði ekkert upp á sig að sperra upp íslenskt gengi til að berjast gegn þeirri eignaverðbólgu. Í hæsta máta gæti það virkað öfugt. Ég gagnrýndi það mjög hörðum orðum í langri ræðu sem ég veit að hv. þm. Steingrímur Sigfússon man vel því að hann stóð fyrir henni að meira og minna leyti. Ég fór líka yfir hvað það þýddi að hugsa sem svo að við ættum að berjast gegn verðbólgu ef hún kæmi af einhverjum völdum erlendis frá, eins og t.d. olíuverðshækkun. Við getum engu ráðið um það, enda skulu menn átta sig á því, virðulegi forseti, að t.d. þegar Bandaríkjamenn meta verðbólgu hjá sér miða þeir hana við sitt eigið efnahagslíf og taka ákvarðanir út frá því. Þetta gagnrýndi ég fyrir ári og gagnrýni mín er nákvæmlega eins í dag. Ef ég ætti að flytja þessa ræðu aftur breytti ég varla einum stafkrók í henni. Þetta er því ekkert nýtt frá minni hendi. Ég taldi þá að þetta væri vegferð sem gæti endað með skelfingu og fór yfir það lið fyrir lið hvernig útflutnings- og samkeppnisgreinarnar gætu farið út úr henni og stend við að allt í dag.

Frú forseti. Mér finnst slæmt þegar hv. þingmaður sem hefur gengið hart fram og sakað aðra um tvískinnungshátt og að tala ekki hreint út um hlutina, t.d. að ekki sé hægt að ná fram markmiðum sem koma fram í þingsályktunartillögunni sem hér er til umræðu, svarar því ekki hvort Seðlabankinn eigi að falla frá vaxtastefnu sinni sem mun þá leiða til verðbólgu. Eigum við að sætta okkur við hana? Það er nokkuð ljóst að ef Seðlabankinn lækkaði vextina leiddi það til þess að gengið mundi ekki bara síga heldur mjög líklega hrapa. Fjárstreymið sem nú kemur inn, um 80 milljarðar á nokkrum vikum, hefur leitt til þess að gengi krónunnar hefur risið mjög hratt og ef það fjárstreymi hættir er hætt við að gengi krónunnar muni ekki síga heldur hrapa og leiða til verðbólgu. Er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að segja að við eigum að sætta okkur við verðbólgu í einhvern ákveðinn tíma? Nú veit ég að í Seðlabankann er að koma maður að nafni Davíð Oddsson og ég hef þá trú að þeir séu að einhverju leyti sammála um vaxtastefnuna og að þar muni því verða veruleg breyting á. Það væri fróðlegt að heyra það hjá hv. þingmanni hvort hann vænti þess að veruleg breyting verði á vaxtastefnu Seðlabankans við þessi mannaskipti í Seðlabankanum.

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður læsi skrif Seðlabankans gaumgæfilega þá stendur þar mjög skýrum stöfum að að sjálfsögðu telji þeir að gengið muni leita jafnvægis síns á árunum 2006 og 2007. Þetta stendur í plöggum Seðlabankans. Hvað gerist þá? Halda menn að því fylgi ekki verðbólga? Jú, en Seðlabankinn telur að spíraláhrifin geti orðið minni ef við verðum komin út úr þeirri spennu sem þeir telja að peningamálin séu í í dag. Það er þeirra stefna, það hafa þeir sagt og þetta er eflaust sjónarmið sem við skulum bera virðingu fyrir. Ég hef hins vegar haldið því fram að ef við hættum að hækka þessa stýrivexti, eins og t.d. ef við hefðum látið það vera að hækka stýrivexti 29. september sl. þá hefði gengið sigið niður í 108–110 sem hefði þó verið miklu betra, það hefði haldið áfram að síga. Það er óumflýjanlegt að við náum jafnvægi. Ég tel að við getum ekki beðið í tvö ár eftir að ná jafnvægi, að útflutningsframleiðslan muni hrynja á þeim tíma og gengið hrynja í kjölfarið. Menn muni missa trúna á þetta efnahagskerfi, það kæmi flótti og hræðsla í liðið og þá gætu afleiðingarnar orðið miklu verri eins og við fórum yfir áðan, virðulega forseti. Það sem ég er að segja er að við eigum að fara varlega, reyna eftir fremsta megni að láta gengið síga þannig að framleiðslan geti lifað en bláni ekki upp og deyi. Ég er að tala um að fara varlega til að koma í veg fyrir hrun í genginu, en auðvitað undir öllum kringumstæðum kemur einhver verðbólga. Við verðum bara að sætta okkur við hana, fara í gegnum það en byrja svo upp á nýtt.

Frú forseti. Við erum að ræða tillögur til aðgerða til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Ég tel að þessi umræða sé mjög þörf. Í raun finnst mér sú gagnrýni sem hefur komið fram hjá ýmsum stjórnarliðum á þessar tillögur vera mjög ómakleg. Þegar menn bera á borð málefnalegar tillögur þá saka þeir þá um ákveðinn tvískinnung. Og hverjir eru að segja að tvískinnungur sé í gangi? Hafa ekki formenn stjórnarflokkanna einmitt sýnt mikinn tvískinnung í umræðunni? Því hefur verið haldið fram að mikill stöðugleiki ríki í alla staði þrátt fyrir að neyðaróp berist frá útflutningsgreinum í landinu. Einnig má fara yfir það að það er ákveðinn tvískinnungur að tala um að aðhald sé í ríkisfjárlögum þegar á sama tíma verið er að dreifa Símasilfri vítt og breitt um landið og boða bæði niðurskurð og framkvæmdir á sama tíma. Það gengur ekki upp. Það sem ég hefði viljað sjá og mér finnst vanta í þessa tillögu er að hamra á því að hvetja fólk í landinu til sparnaðar - það er mjög mikilvægt við þessar kringumstæður - og vara fólk við þessum falsvonum og glansraunveruleika ríkisstjórnarinnar um að hér sé mikill stöðugleiki. Það á einmitt að segja fólki að hafa varann á sér og greiða niður skuldir ef það hefur einhvern kost á því. Eini maðurinn kannski sem hefur talað af einhverri hreinskilni um efnahagsmál í stjórnarliðinu er hv. varaformaður fjárlaganefndar. Hann hefur boðað í rauninni verðbólgu á meðan allir aðrir hafa einmitt sagt að hér sé mikill efnahagslegur stöðugleiki og að þessi vandi sé varla nokkuð til að tala um. Fyrsta tillagan sem er til umræðu er sú að það eigi að gefa út af opinberri hálfu að ekki verði stuðlað að mikilli stóriðju fyrr en í fyrsta lagi eftir árslok 2012. Ég tel að það sé einsýnt að menn fara ekki út í neinar stóriðjuframkvæmdir a.m.k. ekki til ársins 2008. Ég tel að flestir hér inni ættu að geta tekið undir einmitt þessa tillögu þó að þeir séu miklir stóriðjusinnar. Það er mjög skynsamlegt út frá efnahagslegum forsendum að boða einfaldlega ekki neinar stórframkvæmdir eða mikla stóriðju á tímabilinu allt til 2008. Síðan get ég ekki séð að það sé nokkuð athugavert við tillögu um að beina þeim tilmælum til Fjármálaeftirlitsins að hugað verði vandlega að áhættumati í bankakerfinu. Ég tel það vera vel þess virði að Fjármálaeftirlitið fari yfir þá hluti. Við eigum einmitt að hvetja til þess. Eins vil ég ræða 5. liðinn um að tryggja eigi aðhald í ríkisfjármálum og slá á þenslu með því að leggja fyrir Alþingi nú í haust tillögur um að fresta eftir atvikum hluta þeirra almennu skattalækkana sem lögfestar hafa verið. Það er nú svo að þessi tillaga er í miklu samræmi við tillögu frá nefnd sem skipuð var af sjávarútvegsráðuneytinu um hágengismálin í landinu. Það má vera að þetta sé skynsamlegt og vonandi tekur ríkisstjórnin það alvarlega að skoða þær leiðir að boða til sparnaðar meðal almennings og draga úr þenslunni og peningamagni í umferð. Það er mjög sérstakt að hlýða á hv. varaformann fjárlaganefndar halda því fram að það sé vandamál hvað miklir peningar séu í umferð og taka síðan þátt í því að samþykkja skattalækkanir sem munu koma enn meiri peningum í umferð. Þetta kemur ekki heim og saman og eiginlega eru engin rök á bak við þetta. Menn verða að færa einhver rök fyrir þessu. Ef mikið peningamagn í umferð er vandamál, hvers vegna á þá að fara með meira af peningum inn í hagkerfið? Það fer líka fyrir brjóstið á mér að þegar rætt er um aðhald að ríkisfjármálum þá er eins og stjórnarliðar og spyrji alltaf vinstri flokkana og okkur í Frjálslynda flokknum hvar við viljum spara. Það er eins og þeir séu orðnir algerlega hugmyndasnauðir. Þeir eru alltaf fastir í því sama, alltaf að skerða af öryrkjum og aftur og aftur af öryrkjum. Sér í lagi virðast framsóknarmenn hafa það alveg á heilanum að þar megi ná miklu fram, að þar séu greinilega peningarnir í landinu, þ.e. hjá öryrkjunum. Sviknar voru 500 milljónirnar frá samningi sem var handsalaður í Þjóðmenningarhúsinu og síðan er verið að boða í fjárlagafrumvarpinu nú í haust að taka ökutækjastyrk af hreyfihömluðum. Svo virðist sem sjálfstæðismenn viti ekki af þessum tillögum. Það kom fram hér í umræðunni í síðustu viku á fimmtudaginn að tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfðu aldrei heyrt þessara tillagna framsóknarmanna getið. Þetta er mjög sérstakt að þarna séu einmitt breiðu bökin. Við í Frjálslynda flokknum viljum tryggja aðhald í ríkisfjármálunum og við höfum ýmsar hugmyndir þar um. Það á ekki endilega að vera að krukka í þá fjárlagaliði sem fyrir eru. Það má skoða það að slá saman stofnunum og skoða ýmislegt í hlutverki ríkisins. Það er t.d. óskiljanlegt með löggæsluna að sitt hvorum megin við Snorrabrautina í Reykjavík eru tvær stofnanir, önnur hefur yfir rúmum milljarði að ráða. En hinum megin við Snorrabrautina er stofnun sem sinnir einnig löggæslu og verkefni þeirra skarast á margvíslegum sviðum. Hún hefur yfir rúmum 2 milljörðum að ráða. Þarna hlýtur að vera hægt að ná fram sparnaði og menn hljóta að fara að skoða það í alvöru Varðandi lið 6, að efna til víðtæks samstarfs við aðila vinnumarkaðarins, þá tel ég að þetta sé mikilvæg tillaga, þ.e. að skoða hvert þjóðfélagið er að stefna varðandi jöfnuð og ójöfnuð í þjóðfélaginu. Það er ekki nóg með að framsóknarmenn með aðstoð sjálfstæðismanna skerði kjör öryrkja og eldri borgara heldur virðast þeir líka vilja skattleggja þetta fólk í meira mæli en gert hefur verið áður. Ég tel að ef við ætlum að ná fram samstöðu um að taka á efnahagsmálunum í þjóðfélaginu þá ættum við að reyna að ná 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur orðið bæði á fimmtudaginn var og aftur núna í dag um þessa tillögu okkar um efnahagsmál. Ég vil sérstaklega þakka þingmönnum sem hér hafa tekið til máls úr Frjálslynda flokknum og Sjálfstæðisflokknum fyrir þátttöku í umræðunni. Ég get ekki neitað því að ég sakna þess svolítið að fulltrúar annarra flokka, þ.e. Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins að því slepptu sem hæstv. forsætisráðherra tók þátt í umræðum síðastliðinn fimmtudag, hafi ekki tjáð hug sinn til málsins. En þeir velja sér væntanlega einhver önnur tækifæri til að gera það þá sem þeir telja heppilegri og betur til þess fallin. Ég held að það verðskuldi alveg umræður á hinu háa Alþingi að ræða þá dapurlegu staðreynd að við þurfum að ræða orðið um efnahagslegan stöðugleika í landinu í þátíð. Það hefur enginn mótmælt þeim titli þessarar þingsályktunartillögu að viðfangsefnið sé að endurheimta efnahagslegan stöðugleika því hann er ekki til staðar. Til marks um það eru vitnisburðir sérfræðinga og stofnana eins og Seðlabankans, greiningardeilda bankanna og alþjóðastofnana sem ítrekað vara nú við því jafnvægisleysi sem er í efnahagsmálum. Ég held að það sé alveg ljóst að þær hættur sem við stöndum frammi fyrir í þessu efni eru margvíslegar og tengjast óstöðugleikanum og jafnvægisleysinu. En það er tvennt sem augljóslega gerir ástandið langalvarlegast. Það er annars vegar sú hætta sem blasir við, þ.e. að hagkerfið brotlendi vegna þess að gengi krónunnar og afkoma útflutnings- og samkeppnisgreina er algerlega óviðunandi og horfurnar í þessum efnum til næstu tveggja ára eða svo slæmar. Verðbólguhorfur næstu tveggja ára eru enn óviðunandi að mati Seðlabankans. Þeim mun lengur sem þetta ástand varir þeim mun meiri er hættan á harkalegri brotlendingu, á gengiskollsteypu og verðbólguskoti sem leiði yfir í fjármálakerfið í formi greiðsluerfiðleika o.s.frv. Hitt sem gerir ástandið mjög varhugavert er hin gríðarlega skuldsetning, skuldsetning heimilanna, skuldsetning atvinnulífsins og skuldsetning þjóðarbúsins út á við því að þjóðarbúið og þessir aðilar eru mjög viðkvæmir fyrir breytingum í gengi og vöxtum vegna þungrar greiðslubyrði af erlendum skuldum. Heimilin eru að vísu sem betur fer ekki í stórum mæli enn farin að taka erlend lán eða lán í erlendri mynt. En lán heimilanna eru nánast að uppistöðu til verðtryggð þannig að um leið og verðbólgan hreyfir sig fer greiðslubyrðin af þeim lánum upp á við og á fulla ferð. Þess vegna er svo mikilvægt að reyna að afstýra þessu þensluástandi, þessu jafnvægisleysi sem allir viðurkenna að er, og að menn fari að reyna að ná tökum á ástandinu, snúa hlutunum við og tryggja að þetta geti aðlagast og komist í eðlileg horf án þess að veruleg brotlending verði. Þess vegna var það nokkurt umhugsunarefni að hæstv. forsætisráðherra kom hér upp í þessum umræðum á fimmtudaginn var og endurtók í raun sama stefið um hvað allt væri gott og stórkostlegt á Íslandi og að hér væru í raun engin vandamál. Menn láta eins og það séu engin vandamál af því að viðfangsefnið sé að ná tökum á spennu, á þenslu, á verðbólguhættu og hættu á gengishruni og að það sé svona góðkynjaður vandi sem menn eru að glíma við og að það sé eitthvað annað en að kljást við atvinnuleysi og samdrátt. Auðvitað vill enginn atvinnuleysi og samdrátt. En sýnir ekki reynslan okkur að einmitt þessar aðstæður eru stundum undanfari verstu áfalla sem menn verða fyrir sem jafnvel enda í atvinnuleysi ef illa tekst til, ef illa fer? Hvað eru uppsagnir fólks í stórum stíl í útflutnings- og samkeppnisgreinum annað en ávísun á færri störf og minni umsvif þeirra greina þegar frá líður? Auðvitað er það ekkert annað. Sveiflan getur verið mjög hröð. Þetta getur snúist snöggt við frá því að hér hefur verið skortur á vinnuafli í ákveðnum greinum og hundruð og þúsundir útlendinga við störf yfir í hitt að aftan að okkur læðast verulegir erfiðleikar í okkar hefðbundna atvinnulífi. Þeir blasa nú við hverjum þeim sem vill leggja við því eyru og hv. þm. Jón Bjarnason las hér upp m.a. nokkrar ályktanir og vitnaði í fjölda forsvarsmanna í atvinnulífinu því til stuðnings. Það var athyglisvert þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fór yfir þessa tillögu áðan að í aðalatriðum var hann þegar upp var staðið efnislega sammála öllum meginliðum tillögunnar sem eru í 6 tölusettum liðum, nema þá kannski helst þeim fyrsta, þ.e. að það gengi ekki að stjórnvöld færu í stóriðjubindindi og lýstu því yfir til þess að hjálpa til í þessum efnum og kæla hagkerfið niður að nú yrði ekki stuðlað að af opinberri hálfu né veitt leyfi fyrir frekari stórvirkjunum né uppbyggingu meiri orkufrekrar stóriðju en þegar hefur verið ákveðið á ákveðnu árabili. Menn hafa, og hæstv. forsætisráðherra einnig, talað eins og það sé ekki á valdi stjórnvalda, það sé ekki á færi hins opinbera að hafa áhrif á framvinduna á þessu sviði. Þetta er mikill misskilningur, frú forseti. Eru menn búnir að gleyma því að það er akkúrat hið opinbera sem knýr þessar framkvæmdir áfram og keyrir þær inn í hagkerfið algerlega? Hver var það sem boðaði fyrstur stóriðjuframkvæmdirnar eystra? Það var hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, þáverandi utanríkisráðherra. Og hverjir standa fyrir framkvæmdunum? Það er hið opinbera fyrirtæki Landsvirkjun. Hverjir veita leyfin? Það eru ráðherrar í ríkisstjórnum og það eru sveitarstjórnir. Hverjir ábyrgjast lánin? Það er ríkið. Hverjir flytja frumvörp og setja sérlög um skattaleg atriði þessara framkvæmda? Það er ríkið og það er Alþingi. Ramminn utan um þessar framkvæmdir allar er algerlega opinber og ef það er niðurstaða okkar að hagkerfið þoli ekki að troðið sé fleiri slíkum stórframkvæmdum inn í það á skömmum tíma með tilheyrandi ruðningsáhrifum og tilheyrandi þenslu og spennu þá höfum við öll tök á því sem betur fer, a.m.k. að þessu leyti, að hafa áhrif á framvindu mála. Það er alveg augljóst mál. Það væri náttúrlega illa komið ef við gætum það ekki, ef þannig væri að stjórnvöld yrðu að taka við hverju sem kemur af þessum toga og við yrðum þá að færa þá fórn á móti að ryðja út enn meiru af öðru atvinnulífi í staðinn og skerða kaupmáttinn eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét í rauninni að liggja hér, að fórnarkostnaðurinn yrði þá m.a. falinn í því að skerða kaupmáttinn því annars færi allt í vitleysu. Þá færu kannski að renna grímur á einn og einn mann sem hefur asnast til að styðja þessa blindu stóriðjustefnu hingað til ef það bætist við að við séum algerlega varnarlaus fórnarlömb gagnvart henni. En það er ekki þannig. Auðvitað er það ekki þannig að við þurfum að sitja upp við iðnaðarráðherra sem flakkar á milli landshluta og boðar stóriðju hér og stóriðju þar, stóriðju í álveri í Helguvík, álver fyrir norðan, stækkun á Grundartanga, stækkun í Straumsvík, rafskautaverksmiðju í Hvalfirði og eitthvað fleira. Þetta er allt í gangi og það er látið eins og það sé alveg mögulegt, að taka þetta allt saman inn í hagkerfið þó að við mönnum blasi að til viðbótar því sem var auðvitað harðasta deiluefnið, sem eru umhverfisspjöllin sem t.d. Kárahnjúkavirkjun eru samfara, þá er núna allt að sannast sem við sögðum og vöruðum við gagnvart ruðningsáhrifum þeirra stórframkvæmda í hagkerfinu. Það er bara ósköp einfaldlega þannig. Mér er með öllu óskiljanlegt að menn skuli láta þessa stefnu halda óbreytta áfram og láta eins og ekkert sé. Ég hef spurt að því áður og get endurtekið það: Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að láta Framsókn leiða sig í bandi í gegnum brunarústirnar á íslensku atvinnulífi allt til enda, bara til að Framsókn geti þjónað áfram stóriðjutrúboði sínu? Hvað þurfa uppsagnirnar að verða margar í sjávarútvegi áður en einn og einn sjálfstæðismaður fer að vakna til lífsins? Eða er þeim alveg sama þó að landvinnsla á sjávarfangi leggist að meira eða minna leyti af á Íslandi? Það er m.a. það sem er að gerast mjög ört þessa dagana. Það er sá hluti keðjunnar sem skilar þrátt fyrir allt mestum virðisaukanum inn í landið og mestum margfeldisáhrifum eins og nýlegar úttektir hagfræðinga sýna ef hann er sleginn af. Sama gildir í rauninni um skattstefnuna sem ríkisstjórnin getur ekki viðurkennt að hafi verið mistök. Það blasir við öllum. Það er varla nokkur maður sem er kominn á annað missiri í hagfræði sem ekki veit að skattalækkanir við þessar aðstæður upp á tugi milljarða kr. eru bara eins og hrein della. Það er olía á eldinn. Þegar viðfangsefnið er bullandi viðskiptahalli og þensla og hætta á verðbólgu, og við blasir að handan við hornið getur tekjustreymi til ríkissjóðs þornað mjög snögglega upp, hvað ætla menn þá að gera þegar allt í einu snöggdregur úr tekjum ríkissjóðs af innflutningi og neyslusköttum? Þá verða menn búnir að henda út beinum og traustum tekjustofnum upp á hátt í 30 milljarða kr. ef svo heldur sem horfir frá og með áramótum 2006– 2007. Þá verður ekki mjög gaman að vera fjármálaráðherra. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin er ótrúlega ábyrgðarlaus í þessari framgöngu sinni, ótrúlega ábyrgðarlaus. Það getur vel verið að þeir séu að veðja um það að veislan haldi, að það takist að halda veislunni áfram fram yfir kosningar 2007, vorið 2007 og það virðist allt ganga út á það núna hjá talsmönnum stjórnarflokkanna, nema þá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að láta sem ekkert sé. Vandamálið er ekki til ef menn viðurkenna ekki tilvist þess, ef menn aðeins afneita því. Þá er það ekki þarna. Það er aðferðafræði hæstv. forsætisráðherra sem á að heita yfirmaður efnahagsmála í núverandi ríkisstjórn. Það er til önnur samlíking yfir þá aðferð. Hún er ættuð frá Ástralíu. Að stinga hausnum í sandinn. Það er það sem strúturinn gerir í Afríku og emúfuglinn gerir í Ástralíu. Þegar hætta steðjar að er bara eitt að gera, það er að stinga hausnum í sandinn, þá sér maður ekki hættuna, hún er ekki til. Þetta gefst nú svona og svona. Auðvitað væri eina vitið við þessar aðstæður að stjórnvöld boðuðu nú á nýjan leik til samræðu í þjóðfélaginu um það hvernig við náum tökum á ástandinu ef illa fer, kölluðu til aðila vinnumarkaðarins, kölluðu til heildarsamtök og hagsmunaaðila og segðu: Nú er vá fyrir dyrum. Við erum í stórkostlegri hættu með að fórnirnar sem voru færðar á sínum tíma til að ná tökum á verðbólgunni og innleiða stöðugleika í íslenskt efnahagslíf verði aftur til einskis og við gætum þurft að endurtaka leikinn með því blóði, þeim svita og þeim tárum sem það tók og því gríðarlega átaki sem það var fyrir íslenskt þjóðarbú að ná tökum á ástandinu eftir verðbólguáratugina á síðustu öld. Þeim sem gengu í gegnum þá lífsreynslu er það mjög minnisstætt. Þess vegna finnst mér mjög undarlegt af hversu mikilli léttúð sumir sem eiga þó að búa að þeim reynslusjóði fjalla um þá hluti þessa dagana, að vera á fullkomnu afneitunarstigi gagnvart því að ástandið sé eins og raun ber vitni. Hæstv. forsætisráðherra vísaði mikið í máli sínu í glæsilega einkunnagjöf alþjóðastofnana og tíndi út úr því það sem hentaði frá Alþjóðabankanum, Efnahags- og framfarastofnuninni OECD o.s.frv. Þetta varð mér tilefni til þess, frú forseti, að fara í árshefti OECD fyrir Ísland sem kom út í aprílmánuði síðastliðnum. Ég fletti m.a. upp á því sem OECD segir um skattalækkanirnar og hvað er þar sagt? Þar segir OECD að þær séu einstaklega illa tímasettar og varar við þeim. Hvað hefur Alþjóðabankinn verið að segja í sínum álitsgjöfum? Hann hefur varað við skuldsetningunni, hann hefur varað við viðskiptahallanum. Auðvitað hæla þessar stofnanir sem eru forritaðar í anda nýfrjálshyggjunnar þeim sem eru að einkavæða og reka hægri stefnu í skatta- og efnahagsmálum en þær eru þó það heiðarlegar að þær mæla mjög alvarleg varnaðarorð á móti. Nei, frú forseti. Það getur vel verið að meira þurfi til en þessa tillögu okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þær umræður sem hér hafa farið fram til þess að vekja hæstv. ríkisstjórn af þyrnirósarsvefni sínum. En því miður er það svo að hún mun fyrr eða síðar vakna. Hitinn mun vekja hana. Hitinn af eldunum sem fara að loga í hagkerfinu mun vekja ríkisstjórnina. Spurningin er bara hversu sviðin verður hún orðin þegar þar að kemur. Ég mundi ekki sofa mikið lengur rólegur í þeirra sporum ef ég ætlaði ekki að verða illa brenndur á fiðrinu áður en lýkur. Ég spái ekki vel fyrir því, frú forseti, ef ríkisstjórnin aðhefst ekkert í þessum efnum, nær ekki einhverju sambandi við aðila vinnumarkaðarins, fer ekki að vinna með Seðlabankanum í staðinn fyrir að vinna á móti honum í þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um tryggan lágmarkslífeyri. Tillagan hefur verið flutt af þingmönnum Frjálslynda flokksins undanfarin ár og ég held að nú séum við að leggja hana fram í fimmta sinn til umræðu í hv. þingi. Ég geri mér vissulega vonir um að að lokum muni dropinn hola steininn og það muni draga til þess að efni tillögunnar nái þeirri stöðu í umræðunni að menn skoði hana af fullri alvöru á ríkisstjórnarheimilinu en á það hefur mér fundist skorta verulega á undanförnum árum. Tillagan gengur út á að draga verulega úr þeim skerðingarákvæðum sem núna eru varðandi tekjur fólks úr lífeyrissjóði og að þær tekjur sem fólk hefur aflað sér með því að spara í lífeyrissjóðum sínum til margra ára verði ekki til þess að bætur almannatrygginga séu skertar eins og gert hefur verið á undanförnum árum með svokallaðri 45% skerðingarreglu. Þannig er, hæstv. forseti, að bætur almannatrygginga sem allir ellilífeyrisþegar eiga rétt á eru skertar af tekjum sem fólk hefur safnað sér upp sem inneign í lífeyrissjóði með 45% reglunni og verður þá til þess að fyrir hverjar 10 þús. kr. sem fólk fær úr lífeyrissjóði sínum eru bætur skertar um 4.500 kr., þ.e. bótaflokkurinn í heild sinni lækkar um 4.500 kr. Bætur fólks úr almannatryggingunum eru misjafnar eftir því hvort um er að ræða einstaklinga eða hjón og síðan eru tekjutengingar á milli sambúðarfólks og maka. Til að einfalda umræðuna held ég að einfaldast sé að halda sig við stöðu einhleypings í málinu og velta því upp án þess að tengja það beinlínis við tekjur maka eða eignarstöðu hvernig sú skerðingarregla sem núna er notuð í almannatryggingum virkar. Eins og ég sagði áðan í máli mínu er það einfaldlega þannig að ef einstaklingur á réttindi í lífeyrissjóði upp á 10 þús. kr. missir hann niður 4.500 kr. af bótum sínum úr almannatryggingum. Þegar einstaklingur hefur tekjur úr lífeyrissjóði upp á 144 þús. kr., ef hann hefur verið svo heppinn sem því miður margir eru ekki að hafa verið í þannig stöðu á starfsævi sinni að vera komnir með þann rétt í lífeyrissjóði að eiga 144 þús. kr. útgreiðslu á mánuði út úr lífeyrissjóði sínum, en ef hann væri í þeirri stöðu að fá þá upphæð er staðan sú í tryggingakerfinu, í bótunum sem samanlagðar lágmarksbætur geta hugsanlega numið hjá einstaklingi allt að 104 þús. kr. á mánuði, þá er staðan sú að það sem eftir lifir af bótum almannatrygginga er eingöngu 21.993 kr. eða grunnlífeyrir, það sem oft hefur verið kallaður ellilífeyrir eða var það í gamla daga en er núna kallaður grunnlífeyrir. Grunnlífeyririnn skerðist ekki við tekjur úr lífeyristryggingakerfinu. Grunnlífeyririnn skerðist hins vegar ef ellilífeyrisþegi færi út á vinnumarkaðinn og aflaði sér atvinnutekna til viðbótar, þá mundi hann missa niður grunnlífeyrinn. Það hefur verið sýnt fram á og er vitað og hefur verið rætt hér á undanförnum árum að ef fólk þarf á því að halda sem margir þurfa, þ.e. að fara út á vinnumarkaðinn og afla sér viðbótartekna, að þegar búið er að taka tillit til annars vegar skerðingarákvæða Tryggingastofnunar og hins vegar tekjuskattsins þá heldur fólk í rauninni ekki eftir nema rétt tæpum 1.600 kr. af hverjum 10 þús. kr. sem það þénar. Ef fólk er búið að nýta persónuafslátt sinn og á réttindi í lífeyrissjóði lendir það í skerðingum, þ.e. ef það á litla inneign í lífeyrissjóði, undir 144 þús. kr., fær það 45% skerðingu vegna viðbótartekna í atvinnulífinu og síðan kemur skattlagning. Þegar þetta er allt saman lagt saman og búið að fullnýta persónuafsláttinn kemur þetta svona út, að fyrir hverjar 10 þús. kr. sem fólk aflar sér með atvinnu til viðbótar við lífeyristekjur og almannatryggingar heldur það eftir tæplega 1.600 kr., þ.e. skerðingin er tæplega 85% á viðbótartekjunum. Tillaga okkar í Frjálslynda flokknum gengur einfaldlega út á að leggja til að staða eldri borgara verði lagfærð með því að setja inn í regluverkið og lögin að fyrstu 50 þús. kr. frá lífeyrissjóði skerði engar bætur frá almannatryggingum og því engar samþykktar lágmarksbætur almannatrygginga. Þar af leiðandi fengju þeir sem ættu undir 50 þús. kr. þann pening án þess að það skerði bætur almannatrygginga. Þeir fengju þannig 50 þús. kr. til viðbótar við 104 þús. kr. eða 154 þús. kr. Þær tekjur yrðu ekki skertar en mundu að sjálfsögðu skerðast vegna skattlagningar, eftir sem áður væru tekjurnar samanlagðar notaðar sem skattstofn, miðað við lög okkar í dag. Löngum hefur verið bent á að persónuafslátturinn hafi ekki hækkað á undanförnum árum eins og nauðsynlegt hefði verið. Við höfum oft fært fyrir því rök í þessari umræðu. Ég ætla svo sem ekki að fara mörgum orðum um það en það er ljóst að hægt væri að hækka persónuafsláttinn um 2.700 kr. á mánuði fyrir hvern einasta landsmann ef ríkisstjórnin hefði valið það að nota ekki 1% flatan tekjuskatt heldur hækka persónuafsláttinn. Það kostar 4 milljarða kr. svipað og 1% lækkunin en hefur allt önnur áhrif í kerfinu. Þar með værum við að nota skattalækkunina til jöfnunar og til að bæta afkomu þeirra sem lægri hafa tekjurnar. Kjarabætur þeirra sem betri tekjurnar hafa verða hins vegar mestar með tillögu ríkisstjórnarinnar um skattalagabreytingar. Við höfum lagt til að í stað þess að 45% reglan taki við strax og 50 þús. kr. er náð úr lífeyrissjóði þá komi þrepaskipting í skerðinguna. Fyrir fyrstu 10 þús. kr. umfram 50 þús. kr. verði skerðingin 9%, eða einn fimmti þess sem nú er. Fyrir næstu 10 þús. kr., frá 60–70 þús. kr., verði hún 18%, fyrir næstu 10 þús. kr. frá 70–80 verði hún 27%, fyrir næstu 10 þús. kr. þar á eftir 36% o.s.frv. Það er ekki fyrr en við teljum í 100 þús. kr. að skerðingin nær 45% eins og hún er í dag. Þetta mun auðvitað hafa í för með sér að rauntekjur ellilífeyrisþega mundu lagast verulega og hefði mikil áhrif til að bæta stöðu ellilífeyrisþega. Við fjölluðum um þetta í umræðum um tillögu Samfylkingarinnar í síðustu viku. Sú tillaga fjallar um afkomutryggingu eldri borgara og tekur að hluta til á sama máli. En við höfum í tillögu okkar útfærslu sem við teljum að gæti dugað við samtengingu launa, lífeyristekna og tryggingabóta, þ.e. með því að fara með þetta svona í þrepum. En nú ber nýrra við, hæstv. forseti. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins segir í ályktun um tryggingabætur og samtengingu lífeyris, sem þeir hafa hafnað að taka inn í stefnumótun á undanförnum árum: „Landsfundur samþykkir að afnema skuli tekjutengingu á grunnlífeyri, skerðingarhlutföll tekjutryggingarauka verði lækkuð í áföngum úr núverandi 45% og að lokum afnumin. Frítekjumörk vegna tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði endurskoðuð til hækkunar.“ Guð láti gott á vita. Það er gott að sjálfstæðismenn séu farnir að álykta um að endurskoða þurfi þessi mál. En við eigum eftir að sjá hvort hugur fylgir máli. Svona ályktanir hafa iðulega komið frá landsfundum Sjálfstæðisflokksins, því miður án þess að mikill vilji hafi verið til að fylgja þeim eftir. En á það mun reyna. Nú liggur fyrir tillaga sem ég hef mælt fyrir, hæstv. forseti. Ég vonast til að hún verði til þess að þessi mál verði endurskoðuð. Einnig liggur fyrir tillaga Samfylkingarinnar um þessi mál og Vinstri grænir tóku utandagskrárumræðu um málefni eldri borgara. Ég held því að stjórnarandstaðan öll sé sammála um, og hafi verið það lengi, að þessi mál þurfi að lagfæra. Auðvitað mun reyna á það á þessu þingi hvort ríkisstjórnarflokkarnir vilja vinna sig í átt að tillögunni sem hér um ræðir og fleiri hafa tekið undir, m.a. hv. þm. Ögmundur Jónasson. Með þeirri útfærslu yrði til brú fyrir eldri borgara sem í dag eiga engan veginn nægilegan lífeyri í lífeyrissjóði sínum, næga inneign í lífeyrissjóði til að geta lifað af honum. Þótt Ásmundur Stefánsson ríkissáttasemjari hafi spáð því að stutt væri í gullna tíð eldri borgara á landinu, vegna öflugra lífeyrissjóða þeirra, þá vitum við að því miður eru margir sem eiga lítið í lífeyrissjóðum. Ef ég man rétt eiga 45% öryrkja enga inngreiðslu í lífeyrissjóð, engan rétt. Margar húsmæður eiga sáralítinn rétt í lífeyrissjóði. Sumar stéttir eiga sáralítinn rétt í lífeyrissjóði, ég get nefnt bændur sem dæmi. Verkamenn, sem ekki hafa haft há laun í gegnum tíðina, eiga litlar eignir í lífeyrissjóði. Ég held, því miður, að það sé lengra í hina gullnu framtíð eldri borgara en menn hafa nefnt. Ég held að þessi tillaga væri ákaflega góð brú yfir til þess tíma er lífeyririnn verður styrkasta stoð eldri borgara.

Frú forseti. Við ræðum í þriðja sinn á stuttum tíma afkomu og aðbúnað aldraðra og öryrkja eða málefni því tengt, enda ekki vanþörf á. Hv. þm. Ögmundur Jónasson stóð fyrir umræðu í síðustu viku um aðbúnað og kjör aldraðra. Sömuleiðis var rædd tillaga Samfylkingar um afkomutryggingu aldraðra. Hér er á ferðinni þingmál sem Frjálslyndi flokkurinn hefur flutt á undanförnum þingum sem lýtur að sérstökum aðgerðum til að bæta stöðu eftirlaunafólks sem lítilla eða engra tekna nýtur úr lífeyrissjóðum og draga úr þeirri skerðingu sem tekjur frá lífeyrissjóðum valda á greiðslum úr almannatryggingakerfinu, þar til komið er upp fyrir viss mörk. Ég tel augljóst að aðgerðir af þessu tagi séu einn stærsti liðurinn í að jafna kjör þessara hópa í landinu. Enn sem komið er og í a.m.k. 15–25 ár til viðbótar munu mismunandi greiðslur úr lífeyrissjóðum valda verulegum afkomumun hjá þeim sem fara á eftirlaun eða fá nú þegar greiðslur úr lífeyrissjóðum eða almannatryggingakerfinu sem eftirlaunaþegar. Þetta stafar af því að þrátt fyrir okkar ágæta lífeyrissjóðakerfi og uppbyggingu þess, sem er vel að merkja mikið gæfuspor og ég veit að við erum öll sammála um það sem hér erum inni, þá vitum við að lífeyrisréttur þeirra sem eru nú fara á eftirlaun er ákaflega mismunandi. Í sumum tilvikum er hann hverfandi lítill. Það verða áfram hópar eins og öryrkjar svo sem hér var réttilega nefnt, sem miðað við núverandi ástand mynda alls ekki neinn lífeyri og koma til með að þurfa að byggja á öflugu almannatryggingakerfi áfram hvað varðar afkomu sína, hafi þeir ekki aðrar tekjur. Ef við veltum því aðeins fyrir okkur hver er stærsti hópurinn sem mundi njóta verulega góðs af þingmáli eða aðgerðum af þessu tagi þá held ég að svarið sé ósköp einfalt. Það eru konur. Ef við skoðum upphæðir úr lífeyrissjóðum, eins og þær eru greiddar um þessar mundir, þá fá fjölmennar kvennastéttir langlægstu greiðslurnar. Það er satt best að segja ótrúlega algengt að greiðslur til kvennastétta séu enn 10 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóðum, eða þaðan af minna. Vissulega eru einstakir hópar eins og bændur eða jafnvel sjómenn sem hafa slakan lífeyrisrétt vegna þess að sjóðir þeirra standa illa eða vegna þess hve seint farið var að greiða í þá af öllum tekjum. En það stendur auðvitað til mikilla bóta sem betur fer. Það er þó rétt að hafa í huga að það var í raun ekki fyrr en með breytingunum 1996 eða 1998 sem náðist utan um það mál að fullu, þ.e. að allir fóru að greiða af öllum tekjum og frá því gengið að allir sem á vinnumarkaði eru greiddu inn í lífeyrissjóði. Það er því enn býsna langt í land með að þetta kerfi komist í fullt jafnvægi, verði fulluppbyggt og aftur er rétt að hafa í huga þá hópa sem alls ekki eru inni í kerfinu, þ.e. komast ekki inn í það vegna þess að þeir hafi vegna skertrar starfsorku aldrei verið á vinnumarkaði. Ég tel mikilvægt að sest verði yfir það í alvöru að ná um þetta viðfangsefni sátt í þjóðfélaginu. Að mínu mati þar sem hundurinn liggur grafinn, þar sem vandinn brennur á gagnvart þeim sem eru ósáttastir við kjör sín af þeim sem nú eru á eftirlaunaaldri eða eru að fara á eftirlaun um þessar mundir. Við höfum næg efni í þjóðfélaginu til að brúa þetta bil. Ef við gerum það ekki verðum við að svara þeirri siðferðilegu spurningu: Finnst okkur sanngjarnt að dæma tiltekna kynslóð, fólkið sem hefur byggt upp landið, sem komið er á eftirlaun eða er í þann veginn að fara á eftirlaun, til mun lakari lífskjara en þeir munu njóta sem hefja töku lífeyris eftir 15– 25 ár þegar kerfið verður betur upp byggt? Það er þá niðurstaðan sem menn verða að horfast í augu við og afleiðing þess ef ekkert verður að gert. Við sjáum á skerðingarhlutföllunum eins og þau eru í dag að á löngu tekjubili, þ.e. vegna tekna sem koma úr lífeyrissjóðum, svo ekki sé talað um ef menn eru að reyna að bæta stöðu sína með utanaðkomandi tekjum, að skerðingarnar eru þannig að menn í raun og veru spóla. Menn bæta nánast ekkert stöðu sína fyrr en komið er upp fyrir 130–150 þús. kr. tekjur og allar skerðingar uppurnar í kerfinu. Við erum í raun að festa þann hóp algerlega til þeirra lífskjara sem þessar skerðingarformúlur bjóða upp á í dag og dæma þá sem fyrir þessu verða, þolendurna, til að sæta mun lakari lífskjörum en auðvitað allt stefnir í að geti orðið þegar lífeyrissjóðakerfið verður að fullu uppbyggt. Þó verður lífeyrisrétturinn þar mjög misjafn, því miður, og áfram þörf fyrir öflugt almannatryggingakerfi. Má ég líka minna á, frú forseti, að um er að ræða hópa sem gjarnan eiga í hlut þegar talið berst að breytingum í velferðarþjónustunni sem hafa læðst aftan að okkur lymskulega undanfarin ár og stórrýrt kjör þeirra sem þurfa t.d. á lyfjum að halda, sem þurfa að leita sér aðstoðar í heilbrigðiskerfinu og hafa fengið af fullum þunga á sig komugjöld, aukinn lyfjakostnað og skertar endurgreiðslur vegna þjónustu sem þar er veitt. Það er sláandi þegar maður ber saman stöðu okkar Íslendinga að þessu leyti við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum hve mun lakar er búið að þeim hópi, hversu miklu lægri almennar óskertar greiðslur úr tryggingakerfinu eru á Íslandi miðað við aðra staði í kringum okkur. Það að menn skuli fara niður á strípaðan ellilífeyrinn, 22 þús. kr. tæpar eins og það er sett upp í töflunni, er náttúrlega ekki merkilegt framlag frá samfélaginu til fólks sem hefur stritað allt sitt líf, greitt skatta sína og skyldur og byggt upp þetta þjóðfélag, þegar það kemst á eftirlaunaaldur og ætlar að njóta þess sem eftir er af ævinni. Við höfum efni á því að gera betur en þetta, frú forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að lýsa stuðningi mínum og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þá hugsun sem liggur að baki tillögunni. Þetta er að mörgu leyti skynsamlega útfærð nálgun sem er fullrar skoðunar virði varðandi það að taka á málefnum þessa hóps.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér kjör lífeyrisþega þriðja eða fjórða daginn í röð, held ég, frá því að þing kom saman 1. október. Nú er það þingsályktunartillaga frá hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins um tryggan lágmarkslífeyri. Fyrir helgi ræddum við um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja frá Samfylkingunni og daginn áður, síðasta miðvikudag, ræddum við um kjör aldraðra í utandagskrárumræðu. Þetta segir nokkuð um stöðu þessa hóps, hve nauðsynlegt við teljum að tekið sé á kjörum hans. Það hefur verið ánægjulegt að hlýða á umræður í þingsalnum, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarandstaðan er sammála okkur um nauðsyn þess að tekið sé á þessum málaflokki. Ég vonast til þess að þegar umrædd þingmál verða komin til heilbrigðis- og trygginganefndar, þar sem ég á sæti, verði þau tekin til afgreiðslu og komist aftur inn í þingið, þ.e. þingsályktunartillögurnar frá Samfylkingunni og frá Frjálslynda flokknum. Það er full ástæða til að þessi mál fari lengra en bara inn í heilbrigðis- og trygginganefndina. Það er auðvitað hægt að tala mikið og lengi um stöðuna í þessum málum. Mig langar að byrja á því, af því að við vorum að tala um þá tillögu ríkisstjórnarinnar að skerða réttindi ákveðins hóps lífeyrisþega í fjárlagafrumvarpinu, að ræða ályktun frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Þar er eina ferðina enn komin fram ályktun, og hefur verið samþykkt, um að afnema tekjutengingu grunnlífeyris. Ég verð að segja að sem jafnaðarmaður þá finnst mér það ekki vera forgangsmál að afnema tekjutengingu á grunnlífeyri. Það væri nær að hækka aðra bótaflokka elli- og örorkulífeyris. En hinir bótaflokkarnir, tekjutryggingin, heimilisuppbótin, tekjutryggingaraukinn, eru fyrir þá sem hafa minna, þannig að nær væri að fara þá leið. En við þurfum líklega ekki að hafa miklar áhyggjur af þessum ályktunum því að þær hafa nú yfirleitt ekki skilað sér sem neinar tillögur hér inn í þingið. Þetta er meira svona til að látast við þennan hóp þegar Sjálfstæðisflokkurinn kemur saman á landsfundum sínum. En ég held að umræðan hér og þessi þingmál segi okkur að það er orðið mjög brýnt að endurskoða almannatryggingalögin og lögin um félagslega aðstoð og færa þau til nútímans. Þessi lög eru að grunni til frá 1971, eins og menn þekkja, og hafa ekki verið endurskoðuð í heild síðan þá. Það er því orðið mjög brýnt að tekið verði á þeim. Í þingmáli Samfylkingarinnar um afkomutryggingu fyrir aldraða og öryrkja er lagt til sem fyrsta skref að grunnlífeyrir og tekjutrygging verði sem næst lágmarksframfærslu eins og hún verði skilgreind í samræmi við neysluútgjöld lífeyrisþega. Við leggjum einnig til að þegar afkomutryggingin verður tekin upp verði raungildi grunnlífeyris og tekjutryggingar ekki lægra en það var á árinu 1995. Menn hafa reiknað það út að þarna vanti upp á 12 þús. kr. á mánuði, en eldri borgarar hafa reiknað þetta út upp á 17 þús. kr., það fer eftir því hvernig þeim útreikningum er hagað. En það er alveg ljóst að þarna vantar heilmikið upp á. Við leggjum einnig til að skerðingarhlutföll bæði grunnlífeyris og tekjutryggingar verði rýmkuð þannig að lífeyrisþegar geti í auknum mæli farið út á vinnumarkaðinn. Það hefur sýnt sig að þessar reglur, eins og þær eru núna, koma í veg fyrir að lífeyrisþegar fari út á vinnumarkaðinn eða afli sér nokkurra tekna til viðbótar við lífeyri vegna þess að það skilar mjög litlu í vasa lífeyrisþega þegar upp er staðið. Við vitum líka að þátttaka í atvinnulífinu er mörgum mjög mikilvæg og þar vil ég nú sérstaklega tala um karla, ég þekki að þeir eigi mjög erfitt með að hætta algjörlega atvinnuþátttöku þegar ellilífeyrisaldri er náð. Varðandi þingmál hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og félaga hans í Frjálslynda flokknum þá er það rétt, eins og kom fram í umræðunni áðan, að það eru örugglega að mestu leyti konur sem munu hagnast verulega á því vegna þess að mjög margar konur eiga lítinn sem engan rétt í lífeyrissjóðum. Margar af þeim konum sem nú eru komnar á ellilífeyri hafa ekki verið úti á vinnumarkaðnum, hafa verið heimavinnandi húsmæður. Það má einnig nefna bændur, eins og gert var áðan, ég veit að þeir eru margir illa staddir hvað varðar greiðslur úr lífeyrissjóði. Svo er náttúrlega annar hópur sem við skulum ekki gleyma og það eru öryrkjar sem aldrei hafa farið út á vinnumarkaðinn, þeir eiga lítinn sem engan rétt á lífeyri úr lífeyrissjóðum. Kjör þessa fólks þarf auðvitað að bæta verulega og það er einmitt tekið á því í báðum þessum þingmálum. Það þarf líka að skoða það sem er að gerast núna fyrst á síðustu árum, það er að öryrkjarnir sem verða ellilífeyrisþegar skerðast mjög í tekjum við það að verða 67 ára. Það er ótrúlegt að hlusta á þá öryrkja sem hafa lent í þessu undanfarið, hvað þetta kemur þeim á óvart. Áður voru þetta ekki nema þúsund krónur sem lífeyririnn lækkaði ef menn voru nánast eingöngu á almannatryggingagreiðslunum en nú er þetta orðið miklu meira högg. Ég þarf ekki annað en að vísa í bréf frá fullorðinni konu sem skrifaði þáttastjórnendum í útvarpi um þessa reynslu sína og mikið hefur verið vitnað í. Þar kemur hún inn á það hversu illa hún var stödd eftir að hún náði ellilífeyrisaldri. Hún taldi sig í raun ekki hafa efni á því að verða ellilífeyrisþegi. Hún taldi sig verða að halda áfram í því starfi sem hún var í þar sem hún hefði ekki í sig eða á af þeim greiðslum sem hún fengi eftir að hún náði 67 ára aldri. En þessi kona var öryrki og hafði þó nokkuð mikinn kostnað af heilsufari sínu. 
             Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er lokið. Ég hefði getað talað mun lengur um þessa hluti en ég vonast til að málið verði afgreitt úr heilbrigðis- og trygginganefnd þegar það kemur þangað.

Virðulegi forseti. Það blandast engum hugur um það sem fylgist með þjóðmálaumræðunni á Íslandi að það er að skapast mikil undiralda víða í samfélaginu og meðal eldri borgara vegna þeirra kjara sem þeir búa við. Umræðan er að verða hávær og forsvarsmenn og forustumenn eldri borgara hafa beitt sér af miklum þrótti á undanförnum missirum og vakið með mjög áhrifaríkum hætti athygli á kjörum sinna umbjóðenda, kjörum sem eru fráleitt viðunandi í svo allt of mörgum tilfellum. Nú ræðum við hér, eins og fram kemur, þingsályktunartillögur frá þingmönnum Frjálslynda flokksins um tryggan lágmarkslífeyri og höfum rætt svipuð mál á síðustu dögum. Það er því ljóst að eitt af brýnustu verkefnunum í samfélaginu núna og á næstunni er að ná einhvers konar sátt og samkomulagi um að stórbæta kjör margra lífeyrisþega og eldri borgara þannig að sómi sé að. Það er ekki sátt um stöðu þeirra eins og hún er núna og margar mjög sláandi staðreyndir hafa verið dregnar fram sem eru sterkar röksemdir fyrir því að ráðast verði í verulegar umbætur á kjörum þessa fólks. Á sama tíma og rætt er um skattamál og skattalækkanir, skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á hátekjuhópana upp á milljarða króna ár eftir ár, er dragnast áfram við að bæta kjör lífeyrisþega og eldri borgara svo nemur örfáum milljörðum. Menn hljóta að spyrja um forgangsröðunina í þessum málum. Hagsmunir eldri borgara eru alla vega ekki forgangsmál eins og ríkisstjórnin hefur gengið fram á síðustu missirum og margar tölur styðja þau orð með mjög sláandi og róttækum hætti þannig að engum blandast hugur um. Síðustu tíu árin eru sérstaklega höfð sem viðmið um hvernig komið er fyrir lífeyrisþegum og eldri borgurum nú og þá. Á fundi Félags eldri borgara í Reykjavík í febrúar á þessu ári, 2005, var þess krafist að grunnlífeyrir aldraðra frá almannatryggingunum næði aftur sama hlutfalli af viðmiðunarlaunum og árið 1995, fyrir tíu árum. Þá kom fram að á þessu tíu ára tímabili hefði kaupmáttur lágmarkslauna aukist um 56% en kaupmáttur lífeyris aðeins um 25%. Hjá Landssambandi eldri borgara kom fram að samkvæmt áformum ríkisstjórnarinnar frá síðasta þingi um lækkun skatta muni kaupmáttur ráðstöfunartekna eldri borgara aðeins hækka um 9,3% frá árinu 1995 til loka kjörtímabilsins 2007 en ekki um 55% eins og fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa haldið fram. Í því sambandi má benda á að stór hluti ellilífeyrisþega, um þriðjungur þeirra, er með undir 110 þús. kr. á mánuði. Einnig var bent á að í skýrslu um kjör öryrkja, sem Samfylkingin óskaði eftir frá forsætisráðherra og var lögð fyrir 126. löggjafarþing, kemur fram að 43% allra öryrkja fá engar greiðslur úr lífeyrissjóði. Þá má benda á að 22% ellilífeyrisþega eða um sex þúsund manns voru með ráðstöfunartekjur upp á um 70 þús. kr. á mánuði sér til framfærslu árið 1999. Þetta eru mjög alvarlegar og sláandi staðreyndir og renna styrkum stoðum undir það að grípa þurfi til aðgerða í þessum málum eins og lagt er til í þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum hér frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og fleiri þingmönnum frjálslyndra og í tillögu til þingsályktunar um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja frá Jóhönnu Sigurðardóttur og öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar. Það þarf að grípa til aðgerða til að bæta stórlega hag þeirra lífeyrisþega og eldri borgara sem búa við hvað kröppust kjör, kjör sem eru langt undir því sem viðunandi telst. Samkvæmt þessu greiða ellilífeyrisþegar nú um 14% af tekjum sínum í skatta en greiddu 2–3% af samsvarandi tekjum í skatt fyrir tíu árum. Á sama tíma og verið er að lækka stórkostlega skatta á fyrirtæki, á sama tíma og verið er að lækka álögur á þá sem hafa góð laun um fleiri, fleiri milljarða er verið að skattleggja þessar lágu og allt of lágu tekjur. Það kom einmitt fram í frétt á Stöð 2 fyrir tveimur dögum að innan OECD eru skattar á fyrirtæki hvað lægstir hér en við hirðum hvað mest af almenningi og langmest í veltuskatta hvers konar og eins er tekjuskatturinn tiltölulega hár. Þá er ekki hægt annað en að minnast á mjög athyglisverða könnun eða niðurstöðu sem kom fram í fréttum um daginn um samkeppnishæfi landa heimsins. Þar var sýnt fram á það að þau lönd sem stóðu sig langbest eiginlega í öllu tilliti voru Norðurlöndin önnur en Ísland og trónaði Svíþjóð á toppnum. Í því ljósi er mjög athyglisvert að skoða útgjöld eða fjárfestingar þessara landa til velferðarmála hvers konar, því að það er nær að líta á framlög til velferðarmála sem fjárfestingu að stórum hluta. Slík fjárfesting skilar sér líka með einum eða öðrum hætti til baka, m.a. í miklu heilbrigðara og betra samfélagi eins og er um að ræða annars staðar á Norðurlöndunum. En velferðarkerfið á Íslandi er miklu veikara en þar og útgjöld ríkissjóðs miklu lægri en annars staðar gerist. Opinber útgjöld til elli- og örorkulífeyrisþega eru t.d. miklu lægri hér á landi en í flestum OECD-löndunum. Í samantekt norrænu hagskýrslunefndarinnar á sviði félagsmála frá október 2004 um útgjöld til félags- og heilbrigðismála á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum árið 2002 kemur fram að útgjöld til félags- og heilbrigðismála aldraðra og öryrkja sem hlutfall af landsframleiðslu eru lægst á Íslandi. Á Íslandi er hlutfallið 9,8% af landsframleiðslu en allt upp í 16,7% af landsframleiðslu í Svíþjóð, í Danmörku tæp 13%, sama í Finnlandi og Noregi. Margt annað í umhverfi eldri borgara þarf að sjálfsögðu að skoða um leið og rætt er um afkomu þeirra, afkomutryggingar og tryggan lágmarkslífeyri, og má þar m.a. nefna dvalar- og hjúkrunarheimilin. Fram kom í svari hæstv. heilbrigðisráðherra til mín fyrir nokkrum mánuðum að um eitt þúsund eldri borgarar þurfa að deila herbergi á dvalar- og hjúkrunarheimilum án þess að um sé að ræða maka eða sambýling. Ég held að allir geti tekið undir að þetta er ófremdarástand sem þarf að taka inn í umræðuna um fjárfestingar í kjörum og umhverfi lífeyrisþega og eldri borgara. Ástæða er til að fagna þeirri miklu pólitísku umræðu sem nú á sér stað á Íslandi um kjör þessara hópa.

Frú forseti. Hér er tillaga frá okkur í Frjálslynda flokknum sem gengur út á að bæta kjör eldri borgara landsins. Ég tel að tillagan sé mjög góð enda hafa þeir eldri borgarar sem við höfum kynnt hana fyrir tekið mjög vel undir hana. Það má líka finna ákveðinn samhljóm meðal stjórnarandstöðunnar í tillögum til þess að bæta kjör eldri borgaranna. En þrátt fyrir að innan herbúða stjórnarliða megi heyra einstakar raddir um að vilji sé til þess að bæta kjör þeirra eru verkin sem við horfum upp á því miður allt önnur. Það segir meira en mörg orð að enginn framsóknarmaður hefur tekið þátt í umræðunni og kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Þeir mundu eflaust hópast hér í ræðustólinn ef við værum að ræða um álver eða eitthvað viðlíka en ef það á að ræða um fólkið í landinu og velferð þess er eins og þessi mál komi flokknum nánast ekkert við. En við eigum von á einum hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins til að taka þátt í umræðunni og er það vel. Það verður fróðlegt að fá að heyra boðskap hv. þingmanns og hvort samhljómur verði meðal hans og þeirra radda sem bárust frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins. En ég er ekkert viss um að svo sé, langt í frá. Ekki ef marka má t.d. það sem hv. þingmaður Pétur H. Blöndal sagði í sjónvarpinu í morgun. Það var nánast eins og allt léki í lyndi hjá eldri borgurum landsins. En það er ekki svo. Það má einfaldlega sjá á því að það eru 11.000 eldri borgarar sem þurfa að framfleyta sér og greiða skatta af tekjum sem eru undir 110 þús. kr., það er þriðji hver eldri borgari í landinu. En eins og ég sagði má greina aðrar raddir úr herbúðum stjórnarflokkanna og m.a. frá fyrrum þingmanni Sjálfstæðisflokksins, Guðmundi H. Garðarssyni, núverandi formanni eldri borgara Sjálfstæðisflokksins, en hann vildi einmitt koma þeim skilaboðum að á landsfundinum að breyta þyrfti tekjuskattskerfinu og kjörum eldri borgara. Hann tekur því algjörlega undir stefnu okkar í Frjálslynda flokknum. Ég segi við þann ágæta mann: Hvað í ósköpunum er hann að gera í Sjálfstæðisflokknum þegar Sjálfstæðisflokkurinn gengur alltaf meira og meira á kjör eldri borgara? Hvers vegna gengur þessi maður ekki einfaldlega til liðs við okkur í Frjálslynda flokknum í stað þess að róa á móti stefnumiðum sínum sem hann boðar á fundum? En það er ekki að sjá t.d. hér í salnum eða í stjórnarstefnunni að stjórnarflokkarnir vilji breyta neinu. Nánast einu sparnaðartillögurnar í ríkisrekstrinum gengu út á að skerða kjör hreyfihamlaðra. Nú er það svo að margir eldri borgarar eða sumir hverjir eru hreyfihamlaðir þannig að þetta voru skilaboðin í fjárlagafrumvarpinu. Það er í rauninni mjög sérstakt að menn skuli enn þá halda sér innan þessara flokka sem ganga þvert á hagsmuni þeirra og blása út alls konar montstofnanir hingað og þangað, vilja jafnvel fara inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna og eyða peningum hér og þar. En það eru ekki allir þannig. Í morgun hringdi í mig fyrrum liðsmaður stjórnarflokkanna sem hafði tekið eftir umræðu okkar í Frjálslynda flokknum varðandi kjör eldri borgara. Hann sagði einfaldlega: Þetta getur ekki gengið lengur. Ég er hér með uppgjörið mitt og á því er 82.171 kr. Af því þarf ég að borga, sagði hann, 2.682 kr. í skatt til hæstv. formanna stjórnarflokkanna, Geirs H. Haarde og Halldórs Ásgrímssonar. Auðvitað þurfa þeir að fá peninga til að leggja í hin og þessi verkefni og allt í góðu. En ég er ekki viss um að það þurfi að taka þá af þeim mönnum sem eru með langt undir 100 þús. kr., að þar eigi að skerða um 2.500 kr. Mér finnst það vera della. Það er einmitt það sem formaður Félags eldri borgara í öðrum stjórnarflokknum sagði, þessu þarf að breyta. Það þarf að breyta tekjuskattskerfinu því það er komið út í ógöngur. Menn eru farnir að skattleggja eldri borgara í auknum mæli og þá sem hafa lök kjör, ég held að allir geti tekið undir það, öryrkjar eru skattlagðir til þess að aflétta sköttum af öðrum, þ.e. hátekjuskattinum. Þetta er bara vitleysa og ég vona að hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson taki nú undir með okkur Guðmundi H. Garðarssyni, formanni Félags eldri borgara. Þessu þarf að breyta, það er ekkert vit í þessu. Í síðustu viku tóku ágætir hv. þingmenn, sjálfstæðismenn, þátt í umræðunni um kjör eldri borgara og ræddu um að fasteignaskattarnir væru aðalvandamálið. Ég ræddi einmitt við áðurnefndan mann af Vestfjörðunum sem greiðir fasteignaskatt til Ísafjarðarbæjar og forvitnaðist um hversu mikið hann greiddi. Hann greiddi 60 þús. kr. með afslætti í fasteignagjöld til Ísafjarðarbæjar en þar ráða sjálfstæðismenn ríkjum. Ég vona að menn hafi tekið eftir því að það sem hefur runnið í skatt til ríkisins á þessu ári verður eitthvað svipuð upphæð þannig að ég held að þetta geti verið að einhverju leyti … þetta er ekki sú upphæð. Ég held að menn verði að skoða úr hverju þetta fólk hefur að spila. Ég vona að hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson átti sig á því að þetta eru ekki góð kjör. Það hefur verið minnst á konur í þessu sambandi, að þær eigi ekki mikinn lífeyrisrétt, og einnig hefur verið rætt um bændur. Síðan er þriðji hópurinn sem þessi ágæti maður að vestan tilheyrði en það eru fyrrum atvinnurekendur sem hafa e.t.v. ekki greitt í lífeyrissjóð öll árin. Það þarf að líta til þess hóps líka, þó svo að þessi tillaga gangi aðallega út á að ekki sé verið að skerða lífeyri greiddan úr lífeyrissjóði, lágar upphæðir sem eru kannski ekki hærri en 50 þús. kr. Enda er það orðið mjög sérstakt að sá lífeyrir skuli skerðast, þarna er fólk búið að spara allt lífið. Þetta er eins og í slönguspilinu, það sama hvað hvað lagt er fyrir inn á lífeyrissjóðsreikning, fólk stendur í sömu sporum á eftir. Því get ég tekið undir að það megi ekki algjörlega líta fram hjá þeim hópum sem hafa ekki 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um breytingu á almannatryggingalögum. Það hafa verið töluverðar deilur í þjóðfélaginu nokkuð lengi um kjör eldri borgara og lífeyrissjóðina og hvernig þetta komi inn í skattkerfið. Það er rétt sem hefur komið fram nú og oft á undanförnum árum að það er mikil þörf á að menn endurskoði í heild og reyni að semja og setja upp áætlun um hvernig við ætlum lífeyrissjóðunum að taka við hlutverki almannatrygginga og að hve miklu leyti og hvernig. Þetta höfum við ekki gert. Við höfum lagt í þá vegferð nokkrum sinnum, við höfum haldið nokkur seminör um þetta, farið í gegnum þetta, og það er mjög mikið efni til. En menn hafa aldrei klárað málið til fulls, að horfa til þess heildstætt. Inn í þetta kemur að sjálfsögðu skattkerfið í heild og það sem mönnum hefur kannski orðið mest tíðrætt um, þ.e. skattaáhrifin, jaðaráhrif skattanna. Það er mikil þörf á því, virðulegur forseti, að við förum aðeins í gegnum þetta og rifjum upp hvernig þetta er allt til komið. Fyrir um 35 árum voru hér til lífeyrissjóðir ríkisstarfsmanna, bankamanna og nokkurra annarra en þá tók hinn almenni markaður þá ákvörðun að við hæfum uppbyggingu á söfnunarlífeyrissjóðum á grundvelli samtryggingar. Það var mikill og farsæll áfangi sem við tókum þá sem menn gerðu sér mjög vel grein fyrir því að þeir stæðu ákaflega mismunandi að vígi gagnvart lífeyrissjóðum sínum. Það var einmitt þess vegna sem við tókum upp tekjutrygginguna árið 1971. Hún var tekin upp vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því að verkamenn, sjómenn og bændur stóðu miklu verr að vígi en t.d. ríkisstarfsmenn. Sú hugsun lá að baki að reyna að brúa þetta bil þar til menn væru búnir vinna upp þessa lífeyrissjóði sem við gerðum okkur vonir um þá að takast mundi í kringum 2015. Ýmislegt hefur breyst síðan. Lífaldurinn hefur breyst, töflurnar hafa breyst, örorkulífeyristöflurnar hafa líka breyst þannig að við erum kannski nær því að tala um árið 2025 núna en 2015, þó að það sé kannski ekki nákvæmt. Menn mega ekki gleyma því að tekjutryggingin var tekin upp til að tryggja afkomu þeirra sem stóðu verst að vígi. Þetta eiga menn að vita og gleyma því ekki í umræðunni þegar verið er að reikna jaðaráhrif skatta og menn eru að tvíreikna þetta, eins og ágætur hv. þingmaður, Guðjón A. Kristjánsson, gerði hér í frumræðu sinni. Hann tók bæði skerðingarákvæði trygginganna plús skattana og fékk út 85% jaðaráhrif skattanna. Þarna er náttúrlega verið að mála skrattann á vegginn þó að þetta sé rétt reiknað hjá honum.  Því má heldur ekki gleyma þegar við ræðum um kjör eldri borgara að þeir eru ekki einn samstæður hópur. Það er langt frá því. Þeir sem eru að komast á ellilífeyri í dag standa mun betur að vígi en þeir sem urðu ellilífeyrisþegar fyrir 20 árum þannig að okkur hefur að sumu leyti tekist að ná því sem við ætluðum að gera en að sumu leyti ekki. Við megum ekki gleyma því að þeir sem standa lakast að vígi hvað þetta varðar er að sjálfsögðu elsti hluti eldri borgaranna. Þeir áttu flestir hverjir ekki möguleika á að safna neinu í lífeyrissjóð. Auk þess eru nokkrar stéttir sem hafa verið með hálfgerða gervilífeyrissjóði, eins og Lífeyrissjóður bænda því miður, að ógleymdum heimavinnandi húsmæðrum sem aldrei hafa safnað neinu í lífeyrisreikning. Ef við tökum tillit til allra þessara atriða, virðulegur forseti, sjáum við að það er ekki einfalt mál að ná víðtækri sátt í þjóðfélaginu um það hvernig við eigum að haga þessum málum. Eigi að síður er mjög brýnt að leggja í þá vegferð. Við verðum að reyna að ná sátt um málið og við verðum að gera það undir því formerki - og vonandi tekst okkur að ná einhverri pólitískri sátt um það - að bætur eru til þeirra sem standa lakast að vígi. Það er ekkert sjálfgefið að einhverjir eigi endilega að fá bætur af því að þeir eru svo og svo gamlir. Ég lít þannig á málið. Hvað eiga bæturnar að vera, hvar ætlum við að hafa bótamörkin? Það er alveg rétt að þeir sem njóta bóta eru ekki vel staddir. En menn mega ekki gleyma því heldur að verkamenn og verkakonur sem vinna hér í samfélaginu eru ekki á háum launum. Það er svo langt í frá. Þó að tekist hafi að bæta kaupmáttinn verulega á undanförnum 10–15 árum er langt frá því að hinn vinnandi verkamaður sé á einhverjum háum launum. Eiga bæturnar að vera þannig að þær séu hærri en kaup verkamanna? Ég held að hvaða ríkisstjórn sem er eða hvaða pólitíska afl sem er gæti lent í meiri háttar vandræðum með slíkt. Það getum við aldrei gert. Þarna eru atriði, virðulegi forseti, sem sannarlega er ástæða til þess að skoða og þau eru ekki einföld. Það eru skattleysismörkin. Það er mjög eðlilegt að menn vilji skoða þau vegna þess að áhrif þeirra geta virkað mjög illilega. Í þriðja lagi er höfuðnauðsyn þegar við tökum allan þennan málaflokk upp og reynum að búa til úr honum samstæða heild að gleyma ekki því sem er aðalatriði málsins fyrir ríkið til að það geti haldið áfram að borga bæturnar og það er að gæta að skattstofninum. Við megum ekki fæla fólk frá því að vinna, það er hárrétt. Ef við getum haft það þannig að hann sé ekki vinnufælandi þá erum líka við að vinna ríkinu mjög mikið gagn.  Virðulegi forseti. Ég hef efasemdir um að smábætur á þetta kerfi geti nokkurn tíma orðið okkur að gagni. Þær tillögur sem eru í þingmálinu sem mælt var fyrir áðan og eru eflaust vel hugsaðar gagnast ekki þeim sem hafa allra minnstu tekjurnar, elsta fólkinu sem hefur heldur ekki möguleika til að vinna. Við skulum því fara yfir málið í heild, virðulegi forseti, og skoða það. Vonandi tekst að ná pólitískri sátt í þjóðfélaginu um það hvernig við högum þessum málum.

Frú forseti. Þetta var athyglisverð og ágæt ræða hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Hann talaði um mikilvægi þess að ná nýrri sátt um málefni eldri borgara, að ástæða væri til að taka málið upp og ná nýrri sátt um það í samfélaginu. Nefndi hann sérstaklega atvinnuþátttöku eldra fólks, við mættum ekki fæla það frá vinnu. Því spyr ég hv. þingmann hvort við ættum ekki að skoða sérstaklega atriði sem lúta að skerðingarhlutföllum grunnlífeyris og tekjutryggingar þannig að þau verði rýmkuð til að auka svigrúm og hvetja eldri borgara til atvinnuþátttöku. Ef miðað væri við að lækka skerðingarhlutfall grunnlífeyris úr 30% í 20% og skerðingarhlutfall tekjutryggingar úr 45% í 30% yrðu útgjöld því samfara um 1,3 milljarðar miðað við lífeyrisgreiðslur eins og þær voru í desember 2004. Sem dæmi um hvernig skerðingarhlutfallið virkar núna, um gífurlega skerðingu á lífeyri ef aldraðir hafa atvinnutekjur, má nefna að við 10 þús. kr. í auknar atvinnutekjur á mánuði hjá hjónum hækka ráðstöfunartekjur þeirra í mörgum tilfellum aðeins um rúmar 1.500 kr. Skerðing og skattar eru þá tæp 85%. Hvatinn til aukins vinnuframlags er því að sjálfsögðu hverfandi. Þvert á móti fælir þetta fólk frá því að sækja vinnu, að drýgja tekjur sínar með þátttöku á vinnumarkaði, fyrir utan mikilvægi þess og gagns af því að njóta starfskrafta þess á vinnumarkaði. Skerðingarhlutfallið, sem er svo hátt, hlýtur að vera eitt af því sem við skoðum fyrst og umfram ýmislegt annað og breyting á því væri kannski ein af þeim breytingum sem mest ástæða væri til að ná nýrri sátt um í málefnum eldri borgara. Þess vegna spyr ég hv. þingmann sérstaklega út í þetta atriði af því að hann ræddi um atvinnuþátttökuna.

Virðulegi forseti. Það er nú dálítið síðan ég skoðaði þetta reiknilíkan og það er vafalaust rétt að þetta hefur áhrif. Ég hélt þó á sínum tíma þegar ég skoðaði þetta síðast að við mættum passa okkur á skerðingunum vegna þess að menn eru að tvíreikna þetta þegar verið er að taka bæði skattinn og að þetta sé tekjutrygging vegna þess að menn geti ekki unnið. Við erum að reyna að búa til bætur fyrir þá sem geta ekki unnið. Ég hallaðist alltaf að því að skattleysismörkin gætu verið enn þá effektífari hlutur í þessu þó að ég ætli ekki alveg að fullyrða um það af því að ég er ekki með þessar tölur fyrir framan mig en hvort tveggja kemur til greina. Við hljótum að skoða skattleysismörkin í þessu sambandi því ég er viss um að það kemur inn til ríkisins að stórum hluta aftur.

Frú forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að tengingarnar í þessu kerfi eru að ýmsu leyti flóknar og það er kannski rétt að fara yfir það í örstuttu máli. Í fyrsta lagi skerða lífeyristekjur einstaklinga allar bætur aðrar en grunnlífeyrinn, 21.900 kr., lífeyrissjóðurinn skerðir þær ekki. Ef við tökum fjármagnstekjur þá skerða þær allar bætur en það er hins vegar deilt í þær með tveimur áður en skert er þannig að það er helmingur fjármagnstekna sem skerðir bætur. Ef við hins vegar tökum atvinnutekjur, og þá erum við kannski komin að stöðu þess fólks sem á lítinn og engan rétt neins staðar, þá skerða þær allar bætur, líka grunnlífeyrinn, þannig að eldri borgari sem vinnur úti á vinnumarkaði og á rétt á almannatryggingabótum, hinum samsettu lágmarksbótum almannatrygginga, tapar ekki bara tekjutryggingunni, tekjutryggingaraukanum og heimilisuppbótinni eins og taflan sýnir hér heldur missir hann líka 22 þús. kr. grunnlífeyrinn. Það væri náttúrlega mjög auðvelt að lagfæra stöðu þeirra sem eru á vinnumarkaðnum og eiga engan lífeyrisrétt með því að setja sams konar reglu varðandi grunnlífeyrinn og er um lífeyristekjur þannig að atvinnutekjur skertu ekki grunnlífeyrinn. Og þá værum við líka að segja að allir Íslendingar, hvað sem þeir hafa í tekjur, fái 22 þús. kr. frá Tryggingastofnun.

Virðulegi forseti. Það er langt frá því að ég hafi komið hér og haldið því fram að þær reglur sem við erum með í dag séu þær reglur sem við endilega eigum að hafa. Það er langt í frá. Ég tók einmitt fram að við þyrftum að skoða þetta mjög vel með tilliti til þess að reyna að varðveita skattstofninn til þess að auka tekjur ríkisins í heild. Við megum samt ekki gleyma hinu sem ég sagði áðan og ég endurtek það aftur og aftur: Við megum ekki gleyma þeim sem geta ekki bjargað sér, við verðum að hugsa um þá. Það er fullt af fólki sem er á þeim aldri og með þá heilsu að hafa enga aðra möguleika, við megum ekki tvíreikna skerðinguna vegna þess að tekjutryggingin er handa þeim sem ekki geta bjargað sér. Það er því villandi þegar menn finna út þessi 85%, þá erum við bara að tvítelja skerðinguna. Ég tók það fram áðan, virðulegi forseti, að auðvitað kæmi til greina að við færum í gegnum þetta mál í heild sinni og veltum því fyrir okkur í heild. Það væri ekkert sem væri heilagt í því í sjálfu sér, alls ekkert. Ég hélt því alls ekki fram að við værum endilega með lausn og kannski kunnum við ekki að vera með neina heildarlausn. Við eigum að leitast við að ná sátt um þetta sem flestir geta unað við og gæta þess líka um leið að fólk hafi vilja til að vinna því að þannig varðveitum við skattana. Við megum aldrei gleyma því að ríkið verður að geta borgað þær bætur sem það vill borga. Það er aðalatriðið. Auðvitað skulum við skoða kerfið í heild, lífeyrissjóðina, tryggingakerfið og skattkerfið. Ég tók aldrei annað fram.

Hæstv. forseti. Ég kem bara hér upp til þess að fagna því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, tekur undir að þessi mál þurfi að fara í gegnum endurskoðun. Ég tek líka undir það sjónarmið hans að það má ekki vera þannig að skattkerfið og þessar tengingar fæli fólk frá vinnu en þær gera það eins og þetta er í dag. Það er einfaldlega svo að ef fólk þarf einhverra orsaka vegna að bæta við sig vinnu tapar það fyrst út þessum 22 þús. kr. í grunnlífeyri og borgar þar að auki tekjuskatt til viðbótar. Það er hins vegar algjörlega rétt að skerðingin getur farið upp í 85% meðan grunnlífeyririnn eyðist. Þegar því er lokið greiða menn auðvitað bara skattprósentuna 37% eða hvað hún er á hverjum tíma.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti yfir áhyggjum með að sumir væru ekki á háum launum hér í þjóðfélaginu og ég get verið honum sammála hvað það varðar. Deilir hann þá ekki því sjónarmiði með okkur í Frjálslynda flokknum og Guðmundi H. Garðarssyni að þessi skattlagning á lágu tekjurnar sé e.t.v. komin út í öfgar hjá ríkisstjórninni? Það væri fróðlegt að fá svar við því, en það er sífellt verið að færa skattbyrðina meira og meira á þá sem hafa lágu launin. Síðan er vert að vekja athygli á því að landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti um helgina tillögu í sömu átt og við í Frjálslynda flokknum flytjum hér nema hvað hún gengur lengra, hún gengur miklu lengra en sú sem við erum að ræða. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi stutt þá tillögu og hvort sjálfstæðismenn hafi ekki lent í ákveðnum vandræðum þegar þeir komu með tillögurnar af landsfundinum hingað til þingflokksins og séu einfaldlega ekki tilbúnir að fallast á þetta. Við vorum einmitt að ræða hér annað mál sem skiptir miklu máli í dag, þ.e. að afnema bensínstyrk til hreyfihamlaðra. Það kom upp úr dúrnum að framsóknarmenn voru hugmyndasmiðirnir á bak við þá tillögu. Ég trúi því að hv. þingmaður hafi samþykkt þessa landsfundartillögu sem gengur lengra en sú tillaga sem við í Frjálslynda flokknum flytjum hér. Það væri fróðlegt að fá að heyra hvort hv. þingmaður hafi samþykkt þessa tillögu og hvort hann geti þá ekki samþykkt þá tillögu einnig sem við ræðum hér nú.

Virðulegi forseti. Það er bæði rétt og skylt að gera þingheimi grein fyrir því hvernig hlutir ganga á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Ég skil að menn hafi áhuga á því. Ég get alveg upplýst að ég tók þátt í nefndarstörfum um málefni aldraðra. Ég get upplýst að ég var sammála í öllu þeirri samþykkt sem þar var gerð nema að einu leyti. Ég var ósammála einu atriði í henni. En það var einmitt um skattlagningu. Ég taldi hana ekki standast og ekki nokkur leið að koma henni í framkvæmd. Að öðru leyti var ég sammála samþykktinni. Ég tók fram og menn verða að hafa það í huga að bótakerfið verður að miðast við framleiðnina í þjóðfélaginu. Eina leiðin til að bæta kjör verkamanna er að bæta kjör atvinnurekstrarins. Öðruvísi bætum við ekki kjör Íslendinga. Við skulum líta á þetta allt saman í heild sinni. Aðferðin til þess er að tryggja jafnræði, tryggja viðskipti og tryggja framleiðslustöðu Íslands og samkeppnisstöðu. Það eru aðeins ríkar þjóðir sem hafa efni á því að hafa víðfeðm og stór tryggingakerfi. Fátækar þjóðir geta það ekki, þar eru menn úti á gaddinum. Einmitt vegna þess að við erum rík þjóð og efnahagslífið gengur vel á Íslandi höfum við efni á því að reka víðtækt almannatryggingakerfi, hvað við viljum reka og ætlum okkur að reka áfram. Ég fór nákvæmlega yfir það að ég teldi að réttari leiðin væri að skoða þetta allt í samhengi, skattkerfið, almannatryggingakerfið og lífeyrissjóðina. Það væri vinna því okkur hefur láðst að vinna á umliðnum árum, við kæmumst ekki hjá því að leggja í þá vinnu, ættum að gera það, ættum að leggja okkur fram um það því mjög mikil þörf væri á því ef við næðum nú pólitískri sátt á Alþingi og á vinnumarkaðnum um það hvernig við höguðum þessum hlutum.

Frú forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þetta andsvar hv. þingmanns. Það er að heyra að hann sé sammála okkur hvað varðar umrædda þingsályktunartillögu og að hann hafi þá stutt tillögur sem hafa gengið lengra og ætti þess vegna að geta greitt þessari tillögu okkar Frjálslynda flokksins örugga leið í gegnum nefnd. Ég er viss um að það er ákveðinn samhljómur í þjóðfélaginu um að leiðrétta kjör eldri borgara, þó svo að heyra megi ef til vill einhverjar efasemdaraddir, sérstaklega hjá framsóknarmönnum í þjóðfélaginu. Við sjáum að menn hafa gert hér að umtalsefni að forðast ætti þau mál sem geta dregið úr atvinnuþátttöku. Mig langar þess vegna að spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson varðandi þá hugmynd að skerða bensínstyrkinn til hreyfihamlaðra, hvort að það geti ekki einmitt verið einn liðurinn í því að draga úr atvinnuþátttöku þess hóps.

Virðulegi forseti. Í umræðu um fjárlögin kom þetta atriði dálítið til umræðu. Ég tjáði mig um það. Ég skal að gera það aftur. Ég er ekki tilbúinn til að taka afstöðu á neinn hátt til þeirra tillagna um breytingar á bótum sem þar komu fram. Það er eitthvað sem menn verða að ræða sín á milli og ég var ekki tilbúinn að tjá mig um það og ég áskil mér rétt til þess seinna. Hins vegar gerði ég athugasemd við það í fjárlagaumræðunni að einstök ráðuneyti geta ekki smeygt sér fram hjá kröfunni um hagræðingu í rekstri með því að taka slíkt út af einstökum bótaflokkum. Ég sagði í umræðunni að það væri óhæfilegt. Við gætum ekki liðið það. Við 

Hæstv. forseti. Við lok umræðunnar vil ég þakka þátttöku þeirra hv. þingmanna sem hafa komið upp í ræðustól og rætt þessi mál. Ég ætla ekki að hafa langt mál að þessu sinni. Ágætisumræða um málefni eldri borgara hefur farið fram í hv. Alþingi á undanförnum dögum og umræðan í dag hefur vissulega upplýst þessi mál enn frekar. Það er kannski eitt samt sem ég vil víkja að í framsetningu tillögu okkar. Eins og menn vita er hún byggð þannig upp að í stað þess að skerðingarnar komi beint með 45% reglunni eru sett þrep, þ.e. 50 þús. kr. skerði ekkert og síðan komi þrep á hverjar 10 þús. kr. þar á eftir upp að 100 þús. kr. Þá sé þeirri fullu skerðingu náð sem núna er 45%. Þetta held ég að sé ákveðin leið til að ná meira réttlæti í þessari útfærslu. Ég vek líka athygli á að þessi útfærsla gerir það að verkum að þegar fólk fer að eiga hærri inneignir í lífeyrissjóði sem verður vonandi á næstu árum, þó ég sé alveg sannfærður um, því miður, að við munum búa við það sennilega ein 20 ár í viðbót eða jafnvel lengur að þó nokkur hópur Íslendinga muni ekki eiga mikil réttindi í lífeyrissjóði, þá muni lífeyrisréttur fólks batna. En samt sem áður mun þeim örugglega fjölga sem á komandi árum munu eiga aukinn rétt í lífeyrissjóði. Það er rétt sem sagt hefur verið að stoðir lífeyriskerfisins á komandi árum verða þrjár. Það verður almannatryggingalífeyririnn, það verða almennu lífeyrissjóðirnir, söfnunarsjóðirnir okkar og það verður séreignarsparnaðurinn. Þetta er lífeyriskerfi eins og við höfum ákveðið að byggja hér upp. Eftir því sem fleiri Íslendingar eiga hærri upphæðir í lífeyrissjóði og geta fengið þær út um hver mánaðamót, þá minnkar vægi þessarar tillögu og þar af leiðandi mun kostnaður ríkissjóðs af þessari útfærslu minnka á komandi árum. Það gerist ekki hratt, það gerist mjög hægt vegna þess að fólkið sem á yfir 100 þús. kr. lífeyri fjölgar ekkert svakalega hratt á komandi árum, því fjölgar en það gerist kannski á næstu 25 árum eða svo. Ef þessar viðmiðunartölur haldast óbreyttar þýðir þetta að það verða færri sem njóta þessarar reglu, þ.e. smátt og smátt verður lífeyririnn meiri stoð í afkomu fólks en verið hefur. Þegar við erum í hv. Alþingi að búa til texta og lagatexta, ég tala nú ekki um þegar við erum að útfæra eitthvert fyrirbæri eins og tryggingakerfi og samspil skatta og tekna, þá er þetta eilífum breytingum undirorpið á milli ára og áratuga í okkar þjóðfélagi. Þess vegna er það svo að þótt við séum hér að leggja til tillögur sem við höldum að geti verið til mikilla bóta sem afkomutrygging og lágmarkslífeyrisafkoma fyrir eldri borgara, þá munu þær tillögur auðvitað þurfa endurskoðunar við á komandi árum þó að þær yrðu samþykktar. Ég held að rétt sé að vekja í lokin aðeins athygli á því, hæstv. forseti, sem komið var inn á í umræðunni, að það er ákaflega skrýtin regla sem er í gildi í skerðingarákvæðiskerfinu. Það er þegar öryrkjar verða eldri borgarar. Dæmi er um það sem ég hygg að margir þingmenn hafi undir höndum og var nefnt af hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur áðan. Hægt er að sýna fram á það með dæmi núlifandi konu sem hefur m.a. verið í fjölmiðlum að kynna það, að tekjur hennar eftir að hún varð löggildur ellilífeyrisþegi í júlí sl. lækkuðu um 30 þús. kr. á mánuði. Þannig virkar það. Hún var öryrki að hluta til en stundar atvinnu á vinnumarkaðnum og svona virkaði þessi útfærsla fyrir hana. Ég hef líka vakið máls á því að ef fólk vill auka tekjur sínar af því það hefur ekki nægilegar tekjur samanlagt til afkomu sinnar úr almannatryggingum og úr lífeyrissjóði, og vill auka tekjur sínar á vinnumarkaði, þá gerist það á meðan að ellilífeyririnn eyðist, þessar 22 þús. kr. sem kallast grunnlífeyrir í dag. Skattbyrðin er þá með jaðarskattsáhrifum allt að 85% þangað til 22 þús. kr. eru horfnar. Til þess þarf auðvitað viðkomandi ellilífeyrisþegi að þéna a.m.k. yfir 50 þús. kr. á mánuði til þess að eyða 22 þús. kr. því þetta eyðist með 45% reglunni. En bara af atvinnutekjum. Það eru bara atvinnutekjur sem geta eytt grunnlífeyrinum. Aðrar tekjur, eins og fjármagnstekjur, eyða öllum hinum bótaflokkunum, þ.e. tekjutryggingunni, tekjutryggingaraukanum og heimilisuppbótinni en eyða ekki grunnlífeyrinum. Það gerist hins vegar ef fólk neyðist til að fara út á vinnumarkaðinn. Það er auðvitað ákaflega sárt hjá fólki sem langar til að vera á vinnumarkaði vegna félagslegra ástæðna eða einfaldlega vegna þess að það þarf þess til að komast af, ef það síðan horfir á það þegar það fær útborgað og skoðaðar eru samtengingar grunnlífeyris, tekjutryggingar, tryggingabótakerfis og skattkerfisins og þegar það er búið að greiða gjöld til síns stéttarfélags o.s.frv., þá eru eftir í umslaginu tæpar 1.600 kr. af hverjum 10 þús. kalli upp fyrir 50 þús. krónurnar meðan verið er að eyða grunnlífeyrinum. Þessi útfærsla er ákaflega letjandi fyrir fólk og ekki við því að búast að fólk sækist mikið eftir því að vera á vinnumarkaði meðan reglurnar eru svona útfærðar. Ég vil því segja að lokum, hæstv. forseti, að mjög nauðsynlegt er að þessi mál séu rædd og skoðuð í samhengi í gegnum skattkerfið, að búið sé til dæmi þar sem farið er með fólk í gegnum skattkerfið og tryggingabótakerfið eftir því hvort það hefur atvinnutekjur, lífeyristekjur eða fjármagnstekjur. Fjármagnstekjurnar skerða að hálfu, deilt er í með tveimur áður en þær skerðast. Þetta er svona í meginatriðum reglurnar að því er varðar þessi skerðingarákvæði. Ég held því að það væri afar nauðsynlegt fyrir okkur í hv. Alþingi að lagfæra stöðu eldri borgara og ég tel að við getum það með skynsamlegum vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um láglendisvegi. Tillagan gengur út á það að við setjum okkur þau markmið að aðalvegakerfið hér á landi verði leyst til framtíðar með því að gera jarðgöng þar sem við á. Við leggjum til að málinu verði raðað upp til nokkuð margra ára - við erum að tala um 20 ár - og að þeim jarðgangaverkefnum sem m.a. voru upptalin í skýrslu sem unnin var á árinu 1999 og gefin út í janúar 2000 og hét Jarðgangaáætlun, verði raðað upp í sérstakan forgangsflokk. Það var reyndar gert í þessari ályktun á sínum tíma en hefur ekki verið endurskoðað eins og þó var mælt fyrir um í þessari tillögu. Í fylgiskjali með þeirri tillögu til þingsályktunar segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að jarðgangaáætlun sé gerð til tíu ára hverju sinni og endurskoðuð á fjögurra ára fresti.“ Við hefðum því átt að endurskoða áætlunina og raða verkefnum upp á nýtt. Þar segir einnig, með leyfi forseta: „Líklegt má telja að í þeim áfanga“ - þ.e. að endurraða upp á nýtt - „væru einhver verkefnanna nr. 5–7 af Vestfjörðum og nr. 11–15 af Austfjörðum.“ Svo segir í niðurlagi þessa fylgiskjals með þingsályktunartillögunni. Verkefnin nr. 5–7 voru: 5. Óshlíð, 6. Ísafjörður – Súðavík, 7. Eyrarfjall í Djúpi. Þetta var á Vestfjörðum. Verkefnin nr. 11–15 á Austfjörðum voru: 11. Vopnafjörður – Hérað, undir Hellisheiði eystri, 12. Seyðisfjörður – Hérað/Norðfjörður, 13. Norðfjörður – Eskifjörður, 14. Fáskrúðsfjörður – Stöðvarfjörður, 15. Stöðvarfjörður – Breiðdalsvík. Þetta voru tillögur nr. 11–15. Þessi tillaga var kynnt hér á Alþingi, og þessi skýrsla, og rædd og í henni voru mörkuð þrjú ákveðin verkefni sem ætti að vinna að. Það var Reyðarfjörður – Fáskrúðsfjörður, sem er búið að framkvæma. Það var Siglufjörður – Ólafsfjörður, Héðinsfjarðargöng sem nú er verið að auglýsa eftir áhugasömum verktökum í. Svo var það Arnarfjörður – Dýrafjörður sem átti að vera næsta verkefni eftir Héðinsfjarðargöngum. Þannig var þetta sett upp á sínum tíma. Tillaga okkar í Frjálslynda flokknum gengur út á það að Alþingi ályktar að Vegagerðinni skuli falið að vinna tillögur sem byggist á því að allar helstu leiðir á þjóðvegi 1, Vestfjörðum og norðausturhorni landsins verði á láglendi, undir 200 m hæð yfir sjó. Einkum verði lagt til grundvallar aukið öryggi og stytting leiða milli suðvesturhornsins og annarra landsvæða, og eins innan landsvæða. Megináhersla verði lögð á jarðgöng og þverun fjarða við útfærsluna og horft til mesta mögulega sparnaðar miðað við t.d. 50 ára notkun mannvirkja. Reiknaður verði út sparnaður samfara nýju vegakerfi, t.d. við flutning á raforku því sums staðar er hægt að nýta sér það að leggja rafstrengi í gengum jarðgöng í staðinn fyrir að fara með þá yfir fjöllin. Ég nefni t.d. jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Oft hefur komið fyrir að raflínan þar yfir í Dýrafjörð frá Mjólkárvirkjun hafi farið úr sambandi í vondum veðrum. Þar væri hægt að leggja jarðstreng og ná þannig miklu öruggari flutningsleið að vetri til. Einnig má hugsa sér að sums staðar þar sem jarðgöng yrðu gerð á komandi tímum væri hugsanlegt að nýta þau til þess að flytja heitt vatn ef það er til staðar, stytta vegalengdir milli staða varðandi hitaveitur, ef það kemur upp. Á þetta er bent hér sem hliðaráhrif við það sem hugsanlegt væri að skoða, einkum þegar verið er að tengja saman byggðir með jarðgöngum sem gætu gert þetta mögulegt. Þess vegna er vikið að þessu. Síðan er vikið að því hver ávinningurinn af hugsanlegri lagfæringu vegakerfisins yrði, t.d. fækkun flugvalla og hafskipahafna. Því er nú verr að lítið er um hafskipaflutninga út á land orðið. Þeir hafa að meginstofni lagst niður. En við vitum að þegar vegalengdir frá ákveðnum stöðum til Reykjavíkur, þ.e. akstursvegalengdir, eru komnar niður fyrir um það bil þrjár klukkustundir þá fer flugið að láta á sjá. Það er bara reynslan sem segir okkur þetta. Við sáum flugið leggjast af á Snæfellsnesi bæði til Rifs og Stykkishólms. Við sáum það leggjast af á Blönduósi eftir að vegakerfið lagaðist. Við sáum það leggjast af til Hólmavíkur. Og þegar búið verður að lagfæra Þverárfjall ætli flugið eigi þá ekki mjög undir högg að sækja á Sauðárkrók? Mér kæmi það ekki á óvart. Við sjáum því að ákveðið samspil er á milli akstursvegalengda til höfuðborgarsvæðisins og þess hvort flug haldi velli á höfuðborgarsvæðið og gætum við tengt þessa umræðu við flugvöllinn og staðsetningu hans. En ég ætla að sleppa því í þessari ræðu og umfjöllun um þetta mál. Við höfum í þessari tillögu talið upp, hæstv. forseti, þó nokkra fjallvegi þar sem kæmi til greina að gera jarðgöng. Í fyrsta lagi nefnum við Arnarfjörð – Dýrafjörð og eins og ég sagði áðan þá liggur fyrir að þau göng eiga að vera næst á dagskránni á eftir Héðinsfjarðargöngum samkvæmt fyrri ákvörðun. Þess vegna má segja að vonandi liggi sú ákvörðun fyrir þó framkvæmdir séu ekki hafnar og ekki sé farið að huga að útboðum. Búið var þó að rannsaka nokkuð berglög og menn hafa nokkurn veginn áttað sig á því hvar göngin mundu liggja. En það er nú svo með göng úr Arnarfirði yfir í Dýrafjörð að þau leysa ekki vandann. Eftir stendur Dynjandisheiði og menn verða þá að gera annaðhvort að finna vegstæði eða lagfæra vegstæðið á Dynjandisheiði þannig að það verði ökufært eða, sem auðvitað væri betra, að finna áframhaldandi leið með jarðgöngum til að tengja byggðirnar saman og tengja saman vegakerfið. Þess vegna er Dynjandisheiði sett á þennan lista. Vegagerðin heldur því hins vegar fram að vel megi leggja akfæran veg yfir Dynjandisheiði og ætla ég ekkert að hafna því vegna þess að það hagar einfaldlega þannig til á Dynjandisheiði að mun snjóléttara er á sunnanverðri heiðinni en að norðanverðu. Uppkeyrslan á Dynjandisheiði að norðanverðu í dag er auðvitað þannig að ef eitthvað snjóar þá er hún lokuð. Sumt af því sem talið er upp í þessari tillögu hefur þegar verið leyst. Við getum nefnt Óshlíð. Búið er að taka ákvörðun um að lagfæra veginn um Óshlíð þó um það séu deilur heima í héraði enn þá hvaða leið eigi þar að fara. Sumir vilja fara 1.200 metra jarðgöng í Óshlíðinni sjálfri. Aðrir vilja fara inn í Vestfjarðagöngin svokölluðu, þríarma göngin milli Ísafjarðar, Flateyrar og Suðureyrar. Það er kannski ekki alveg sátt um það. Alla vega liggur ákvörðun ríkisstjórnarinnar - eða ég skil það svo að ríkisstjórnin sé ákveðin í því að skoða alla vega kostinn um Óshlíð. Menn eiga auðvitað eftir að meta þar stöðuna og hvaða möguleikar eru til þess. Ísafjörður – Súðavík, það er annar vegartálmi á Vestfjörðum sem nauðsynlegt er að horfa á til framtíðar hvernig eigi að leysa. Við höldum að það verði best gert í framtíðinni með því að búa til jarðgöng á milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar. Eyrarfjall í Djúpi nefnum við hér. Eins og ég sagði áðan þá er þegar búið að taka ákvörðun um að fara með veginn yfir Mjóafjörð, yfir Hrútey, þannig að af sjálfu leiðir ef menn fara þá leið að þá dettur Eyrarfjallið út. Það liggur algjörlega fyrir þó að það verði kannski opið sem sumarvegur. En þjóðvegurinn mundi þá liggja yfir Mjóafjörð, yfir Skálavíkurháls og síðan um Vatnsfjörð og yfir í Reykjafjörð og þannig tengjast þjóðvegakerfi landsins. Þegar því verki lýkur þá er auðvitað kominn vegur með bundnu slitlagi frá Ísafirði og inn á vegina um Steingrímsfjarðarheiði. Tröllatunguheiði. Það liggur einnig fyrir að menn hafa tekið nokkra ákvörðun um að leggja veg yfir heiðina úr Arnkötludal og yfir í Gautsdal þannig að þar verður ekki um jarðgöng að ræða ef menn fara þá leið. Siglufjörður – Ólafsfjörður. Ég nefndi áðan að það er þegar komið á framkvæmdastig. Öxnadalsheiði. Það er spurningarmerki hvort fara eigi þar eða einhvers staðar annars staðar úr Skagafirði sem hagkvæmari kostur telst. Ég tel að menn þurfi bara að athuga virkilega vel hvað teljist besti kosturinn á þeirri leið. Vaðlaheiðin er hér nefnd. Menn hafa talað þar jafnvel um einkaframkvæmd en það er alveg ljóst að Víkurskarðið er vegartálmi, sérstaklega þegar veður er erfitt. Vopnafjörður – Hérað. Að mínu viti er mjög áríðandi að þar séu gerð göng og vegalengdir frá Vopnafirði til Héraðs styttar með varanlegri lausn. Ég tel best að gera það með göngum, hvort sem farið yrði undir Hellisheiði eystri eða annars staðar á milli Héraðs og Vopnafjarðar. Síðan eru talin upp þau göng sem nefnd hafa verið á Austfjörðum, Seyðisfjörður – Hérað/Norðfjörður og Norðfjörður – Eskifjörður. Þar eru að vísu göng á milli en þau standa mjög hátt í landinu og eru einbreið og engan veginn samgöngumáti sem dugar til framtíðar. Svo eru það Fáskrúðsfjörður – Stöðvarfjörður, Stöðvarfjörður – Breiðdalsvík, Skriðdalur – Berufjörður, þ.e. Öxi. Við veltum þessu upp hér. Undir Berufjörð var ein af hugmyndunum í jarðgangaáætlun á sínum tíma. Svo eru það Reynisfjall í Mýrdal og Hellisheiði er hér nefnd. En þar er hins vegar verið að gera verulega bragarbót á þjóðveginum og engar líkur eru til þess að menn leggi í þann kostnað og ætli svo að gera jarðgöng stuttu á eftir. Ég sé því ekki fyrir mér að Hellisheiði eigi lengur heima á þessum lista miðað við þá forgangsröð sem menn hafa farið í. Auðvitað hefur margt fallið af þessum lista. Einu sinni var áætlað um að gera jarðgöng yfir í Kolgrafarfjörð. Það er fallið út eftir að Vatnaheiðin var gerð og þverun vegar yfir Kolgrafarfjörð. Við teljum að með því að vinna þetta skipulega, fara skipulega í þetta verk að skoða jarðgangakosti sem æskilegir teljast og hagkvæmir þá munum við standa eftir með - ja, hvað eigum við að segja - 15 jarðgöng sem gætu hugsanlega, miðað við ákvarðanirnar í dag eins og þær liggja fyrir, verið samtals um 70 km. Við teljum að til 20 ára megi búa til áætlun um það hvernig að þessu sé best að standa. Ef við gerum það verðum við að merkja úr vegafé um það bil 1,5 milljarða á ári í jarðgangalausnir. Við erum þá að horfa kannski til 20–25 ára, þ.e. að þá verði þeim endanlega lokið. Ef til vill kemur svo fram annað mat á þeim tíma. En ég tel nauðsynlegt að fara að ræða hvernig við ætlum að haga þessum málum í framtíðinni. Ég tel mjög bagalegt að líða skuli mörg ár á milli svona framkvæmda eins og hefur gerst eftir að við lukum Vestfjarða- og Hvalfjarðargöngum og fórum síðan í Austfjarðagöngin. Það liðu mörg ár á milli. 

Frú forseti. Þetta er athyglisverð tillaga og fróðlegt að sjá jarðgangahugmyndir og fleira tekið saman í eina stutta og hnitmiðaða tillögu. Ég vil spyrja hv. þingmann og 1. flutningsmann tillögunnar, Guðjón Arnar Kristjánsson, - en að sjálfsögðu er það lagt til í tillögunni að Vegagerðinni verði falið að reikna út kostnað og annað við einstakar framkvæmdir og framkvæmdaheildina alla - hvort hann hefði svona til hliðsjónar látið slá á annars vegar kostnað við jarðgangagerðina og hins vegar hugsanlega hagkvæmni af henni og því að færa þessa vegi niður á láglendið. Því það er hægt að líta þannig á að slíkar fjárfestingar, slík útgjöld til vega og samgöngumála skili sér með mjög margvíslegum hætti beint og óbeint inn í þjóðarbúið sem hreinar fjárfestingar í grunngerð samfélagsins og kannski þeirri mikilvægustu þar sem það er oft spurning um líf og dauða hvernig fólk kemst um vegina við misjöfn veðurskilyrði. Og einnig líf og dauða fyrir einstök byggðarlög þar sem samgöngur innan svæða og milli svæða skipta öllu í nútímasamfélagi, t.d. hvort einhver möguleiki sé að reisa við byggð úti á landi þar sem hefur hallað undan fæti kannski mörg undanfarin ár út af því að kvótinn hefur verið seldur burtu úr byggðinni eða af öðrum orsökum en þá skipta fjárfestingar í þessari grunngjörð öllu máli. Því vildi ég spyrja hv. þingmann, þó að hann hafi ekki lagt kostnaðarútreikninga fram sem fylgiskjal hvort hann hafi kannski látið slá á það eða hafi einhverja hugmynd um annars vegar kostnað og hins vegar hagkvæmnina á móti fyrir samfélagið.

Hæstv. forseti. Við höfum nú ekki látið gera það enda værum við þar að fara í þá vinnu sem tillagan felur í sér, því að þar segir jú: „Alþingi ályktar að Vegagerðinni skuli falið að vinna tillögur sem byggist á því …“ o.s.frv. Síðan segir í greinargerðinni: „Ekki fer á milli mála að þekkingu við gerð jarðganga hefur fleygt fram hér á landi og að kostnaður fer lækkandi á hvern kílómetra í jarðgangagerð. Verkhraði er einnig meiri en áður …“ o.s.frv. Nú vitum við að svona almennt talað í jarðgangagerðinni eru menn að tala um u.þ.b. 500 milljónir fyrir kílómetrann. Ég hef spurt samgönguráðherra að því hver kostnaðurinn hafi verið við jarðgöngin á Austurlandi, en ekki fengið tölur um það. En við vitum jú að það gekk ákaflega vel með Almannaskarðsgöng og einnig með göngin milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar þannig að ég gæti svo sem vel trúað að menn væru að tala um lægri tölur en ég nefndi. Það hefur heldur ekki farið fram úttekt hjá Vegagerðinni um hver raunverulegur sparnaður af Hvalfjarðargöngum og Vestfjarðagöngum sé. Þetta þarf Vegagerðin auðvitað að fara að gera og láta þær upplýsingar koma fram hér fyrir hv. Alþingi og samgöngunefnd. Þeir verða að fara að leggja mat á og segja okkur hvað hefur sparast við að gera slíkar varanlegar lausnir. Miðað við slit og slys í þessum göngum þá verða þeir líka að geta sagt okkur miðað við spá hvað mun sparast á næstkomandi 10, 20, 30, 40 árum. Þetta eru auðvitað upplýsingar sem okkur vantar og í ljósi þess verður Vegagerðin að vinna svona tillögu og koma fram með tölur um þetta. Síðan er það auðvitað afstætt hvenær nákvæmlega menn horfa til sparnaðar. Ég kem kannski aðeins betur að því hér á eftir.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða sem hér fer fram. Þessa þingsályktunartillögu, sem sett er fram af hófstillingu og sanngirni, ætti að vera hægt að samþykkja hér á Alþingi, hver sem viðhorf manna til jarðgangagerðar eru. En umræðan um jarðgangagerð hefur kannski farið svolítið úrskeiðis á síðustu missirum af því að oft er, kannski sérstaklega meðal margra á höfuðborgarsvæðinu, talað um jarðgangagerð sem einhvers konar óþarfa útgjöld og byggðabruðl þar sem slíkt standi aldrei undir sér, engin raunveruleg þörf sé á jarðgöngum og þetta sé frekar dæmi um mikil ítök einstakra landsbyggðarþingmanna á þingflokka sína. Umræðan um jarðgangagerð og láglendisvegi eins og hér kveður á um hefur því farið mjög úr leið en hún er mjög brýn og mikilvæg. Í tillögunni eru jarðgangakostir taldir upp og þar er t.d. lagt til að í þessi verkefni verði farið á næstu tveimur áratugum. Hv. 1. flutningsmaður nefndi að hver kílómetri kostaði sirka 500 milljónir, kannski eitthvað minna, ætli það hafi ekki farið eitthvað undir það t.d. fyrir austan við Almannaskarðsgöngin. Það var mjög tilkomumikið að verða vitni að því þegar samgönguráðherra sprengdi þar síðasta haftið í fyrra, þetta eru merkileg göng sem gjörbreyta leiðinni austur fyrir íbúa Hornafjarðar og að sjálfsögðu íbúana fyrir austan sem fara suður. Einstaka framkvæmdir sem hér eru taldar upp geta því gjörbreytt byggðunum og gjörbreytt því hvort byggð eigi sér einhverja lífsvon eða ekki. Þess vegna er það mjög mikilvægt og sanngirnismál bæði fyrir þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu að gerð verði gagnger úttekt á kostunum sem fyrir liggja, þörfinni, hagkvæmnismatinu og fleiru. En það er hægt að reikna svo margt inn í þegar rætt er um hagkvæmni við gerð ýmiss konar samgöngumannvirkja, jarðganga, tvöföldunar vega og annað af því að það sparast svo fjöldamargt. Hvert alvarlegt bílslys kostar samfélagið ótrúlega fjármuni, tölur sem ég treysti mér ekki til að fara með af því að ég er ekki með þær alveg handbærar. En það eru ótrúlegir fjármunir sem hvert alvarlegt slys kostar samfélagið með svo margvíslegum hætti. Það er að sjálfsögðu tilfinnanlegt tjón fyrir fjölda manns í hvert sinn sem alvarlegt bílslys á sér stað, fyrir utan beint tjón á eignum. Síðan má einnig líta á hverju það skilar byggðunum og samfélaginu aftur, eða hagvexti í landinu, að eitthvert svæði taki við sér og fari að framleiða á ný, sem skiptir öllu máli því þannig geta byggðir öðlast nýtt líf. Það verður aldrei um raunverulegan uppgang ýmissa jaðarbyggða að ræða, eins og oft er talað um núna, eða landsbyggðarinnar lengst fyrir norðvestan og norðaustan nema til komi mjög umfangsmiklar samgöngubætur eins og þær sem verið er að tala um hérna, burtséð frá hvaða viðhorf menn hafa til þess. En svona aðeins til að rétta umræðuna af og kannski áherslur í vegagerð er Sundabraut náttúrlega á dagskrá, en það er mjög mikilvæg samgönguframkvæmd og samgöngufjárfesting fyrir samfélagið allt, bæði fyrir þá sem búa úti á landi eða hér á suðausturhorninu af því að allt tengist þetta nú með einum eða öðrum hætti. Hérna er Hellisheiðin aðeins nefnd, sem er örugglega langfjölfarnasti fjallvegur á Íslandi. Meðaldagsumferð um hana er nú um 700 þúsund bílar en umferð um veginn hefur aukist um 70% á áratug og það þykir gríðarleg umferðaraukning. En ef marka má umræðuna þá virðist ekki þykja skynsamlegt að farið verði í að bora jarðgöng undir Hellisheiði, það verði seint eða aldrei gert, þar verði aðrar samgöngubætur að koma til. Hérna segir að unnið sé að verulegum samgöngubótum sem væntanlega reynist vel. Vissulega er verið að bæta leiðina austur fyrir fjall nú þegar með mjög ágætum hætti sums staðar en umdeilanlegum annars staðar. Stóra áfanga á þeirri leið, sérstaklega Hellisheiðina sjálfa og brekkurnar upp hana og niður þarf að sjálfsögðu að tvöfalda þannig að skilið sé algjörlega á milli akreina. Það er ekki nóg að gera það með mjóum víraleiðara eins og verið er að gera núna á öðrum hlutum leiðarinnar þar sem örmjó braut liggur þeim megin sem vegurinn er einfaldur, mjög undarleg framkvæmd að öllu leyti. Menn hljóta að skoða mjög vandlega hvernig er staðið að þessu þar sem vegaxlir virðast hverfa inn í stæði sem fer undir leiðarann, en ákveðið var eftir að framkvæmdin hófst að skilja á milli akreina með víraleiðara. Það er aldrei ávísun á mikla gæfu þegar svo handahófslega er staðið að verki. En það tengist því vissulega hversu fjölfarinn vegurinn er hve hættulegur hann er. Þar getur líka brostið á með alveg ótrúlegum veðravítum og oft hefur legið við mjög alvarlegum og mannskæðum slysum þó að oft hafi sloppið, kannski út af viðbragðsflýti og röskleika björgunarsveita og lögreglu fyrir neðan heiðina, þannig að það þarf að skoða sérstaklega. Þegar ég tók það upp við samgönguráðherra hér á Alþingi í fyrra hver kostnaðurinn væri við að tvöfalda leiðina austur fyrir fjall frá Rauðavatni að Selfossi kom fram að heildarkostnaðurinn við það væri trúlega í kringum sjö milljarðar, sem eru að sjálfsögðu mjög miklir peningar. En við þreföldun eða þrígreiningu væri kostnaðurinn líklega tveir til þrír milljarðar og menn lögðu áherslu á að farið það yrði í þær framkvæmdir þar sem það þótti raunhæfara að berjast fyrir því, sem er bæði skiljanlegt og skynsamlegt. Á stórum hluta leiðarinnar austur fyrir fjall og sérstaklega yfir sjálfa heiðina þurfa endurbætur að ganga miklu hraðar og miklu lengra. Nú við endurskoðun samgönguáætlunar hljóta lok á endurbótum á Suðurlandsvegi að fara inn á áætlun þannig að við sjáum fyrir endann á þeim framkvæmdum þar sem lagt er fyrir að vegurinn yfir Hellisheiði verði tvöfaldaður og helst lýstur. Það eru reyndar deildar meiningar um kosti þess að lýsa fjallvegi en ég er alveg sannfærður um að það mundi margborga sig að lýsa veginn yfir Hellisheiði vegna umferðaröryggis. En þar verður ábyggilega aldrei láglendisvegur og því þarf að grípa til annarra ráða eins og að breikka veginn. Svo hafa menn rætt um ýmsa aðra kosti, t.d. að leggja snjóbræðslu sem ég hef heyrt að geti reynst erfitt yfir fjallveg sem getur verið jafnsnjóþungur og erfiður og heiðin. Mikilvægast er að tvöfalda brautina og lýsa og svo er hitt sem stundum hefur verið nefnt en ekki farið mikið inn í umræðuna, en það er hvernig það kæmi út og hver væri kostnaður við að byggja jafnvel yfir einhverja hluta, t.d. brekkurnar upp á heiðina sitt hvorum megin, þ.e. Kambana og Hveradalsbrekkuna. Ef þessi tillaga færi inn í nefnd væri fróðlegt að bæta slíkum hugmyndum inn í úttektina, t.d. hver kostnaður væri við slíkar umbætur á einhverjum hlutum leiðarinnar. Tillagan er athyglisverð og kemur af stað merkilegri umræðu hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með þá tillögu sem hér er komin fram. Tillagan væri í raun óþörf í þeirri mynd sem hún liggur fyrir ef staðið hefði verið við samþykkta jarðgangaáætlun, eins og fram kom í máli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Þar er gert ráð fyrir endurskoðun á fjögurra ára fresti. Eins og fram kom hefur sú endurskoðun ekki farið fram, sem er mjög miður. Það hefur leitt til þess að á síðustu árum hafa verið teknar skyndiákvarðanir í jarðgangagerð. Upp er komin einhvers konar tilviljanakennd röð á jarðgöngum. Það ætti ekki að eiga sér stað. Við höfum nokkur dæmi um slíkt á síðustu árum og nægir að nefna veginn um Almannaskarð. Síðasta dæmið er áætlanir um jarðgöng frá Bolungarvík. Báðar tillögurnar, þ.e. jarðgöngin undir Almannaskarð og áætlun um jarðgöng frá Bolungarvík, eru til komnar vegna slysa og ákveðinna aðstæðna. Skoðanir eru skiptar um hvar göng frá Bolungarvík skuli liggja og afar slæmt að sá tími sem hefur gefist til að skoða mismunandi leiðir og undirbúa jarðgangagerð hafi ekki verið nýttur betur. Það hefur ekki verið gert. Þar af leiðandi er kominn upp ágreiningur milli íbúa á Bolungarvík, svo að ég taki dæmi. Hluti þeirra, m.a. minni hlutinn í bæjarstjórn Bolungarvíkur, vill að farið verði með göng úr Bolungarvík inn í göngin milli Súgandafjarðar og Ísafjarðar. Það tel ég mjög áhugaverðan og spennandi kost því að þar með mundu menn ekki einungis tengja Ísafjörð og Bolungarvík heldur líka verið að tengja þessi smærri byggðarlög saman og jafnframt stytta leiðina frá Bolungarvík um suðurfirðina þegar þar að kemur. Ég er sannfærð um að framtíðin verði í anda þessarar þingsályktunartillögu, að vegirnir verði færðir niður á láglendi. Það getur ekki verið að Íslendingar þurfi að standa frammi fyrir því alla tíð að fara með umferð upp á háa fjallvegi, í hvaða veðri sem er. Við höfum einmitt dæmi frá suðurfjörðum Vestfjarða um hve mikil skammsýni fylgir því oft að setja vegina upp háa hálsa og fjallvegi. Á einum fjallveginum háttar svo til að vöruflutningabílstjórar keðja bílana sína jafnvel á sumardögum ef rignir af því að það er svo hált að þeir geta ekki haft stjórn á bílum sínum, jafnvel í rigningu. Það segir meira en mörg orð. Ég er þeirrar skoðunar að gera eigi, um þetta mikla hagsmunamál okkar, vegasamgöngur, áætlanir til lengri tíma. Ég tel að það sé skynsamlegt sem lagt var til og samþykkt í jarðgangaáætlun sem er í gildi, að endurskoða áætlanir á ákveðnu árabili eins og er yfirleitt alltaf gert þegar gerðar eru langtímaáætlanir. Auðvitað breytast aðstæður og taka þarf nýja hluti inn í dæmin og ekkert nema gott eitt um það að segja. Ég vek líka athygli á því að vegabætur, jarðgöng eða tillögur að göngum sem hér eru taldar upp, eru flestar á Vestfjörðum og Austfjörðum. Vestfirðir eru það svæði sem langlengst á í land í vegasamgöngum og brýnt að gera virkilega góða og raunhæfa áætlun um hvernig við ætlum að standa að því, íslenska þjóðin, að bæta samgöngur við þann landshluta. Nútímamaðurinn vill hafa greiðar samgöngur og öruggar á milli staða. Það er nauðsynlegt með tilliti til atvinnulífs og nútímalífshátta. Eins og fram hefur komið eru flutningar að mestu leyti komnir á vegina, því miður vil ég segja. Í því felst ekki neitt öryggi, nema kannski fyrir neytandann sem fær vörur sínar með stuttum fyrirvara. En það er fleira sem taka þarf tillit til en það. Af þessu skapast oft á tíðum mikil hætta og óöryggi fyrir aðra vegfarendur því að flutningabílarnir fara illa með vegina. Þeir voru ekki byggðir þannig í upphafi að þeim væri ætlað að þola þá þungaumferð sem víðast hvar fer um vegina nú til dags. Á Vestfjarðasvæðinu er því sem næst allur flutningur á landi og því brýnna en áður að bæta þar vegasamgöngur. Ég er mjög fylgjandi þeirri tillögu sem hér er komin fram og vona að hún leiði a.m.k. til þess að jarðgangaáætlunin verði tekin upp til endurskoðunar.

Frú forseti. Við ræðum hér um samgöngumál. Þegar samgöngumálin eru rædd að þá kemur í ljós að óþrjótandi verkefni bíða Íslendinga hvað þau varðar. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga er fjallar um láglendisvegi. Það hefur komið fram í umræðunni að það eru vegir sem byggja á jarðgangagerð til að tengja annars vegar Vestfirði og hins vegar Austfirði betur saman innbyrðis. Mig langaði, frú forseti, að koma með annan vinkil í þessa umræðu. Ég held að við verðum jafnframt að líta á að við þurfum að ná styttingu leiða í landinu jafnframt. Það háttar þannig með hugmyndir um hálendisveg um miðhálendið, um Kjöl, að Kjalvegur uppbyggður kostar ekki nema um 3 milljarða kr. Það er lítil upphæð miðað við þá kílómetra sem þar um ræðir í samanburði við kostnað við hvern kílómetra í jarðgöngum. Slíkur vegur væri gríðarleg stytting á milli Suðurlands og Norðurlands. Ég vildi koma með þennan vinkil inn í þessa umræðu, að hálendisvegir geta verið gríðarleg arðbærir og svo yrði klárlega um þann veg. Í dag er verið að undirbúa stofnun félags um einkaframkvæmd á þessum vegi. Ég er sannfærður um að sá vegur mun standa undir sér með veggjöldum. Hann mundi gera byggðunum á Norðurlandi, Eyjafirði, Skagafirði og Húnavatnssýslum, sem og á Suðurlandi, gríðarlega gott, bæði gagnvart ferðaþjónustu, atvinnurekstri og fleiri þáttum. Við eigum ekki einvörðungu að tala um samgöngur eins og allar leiðir liggi til Reykjavíkur. Það er mikið atvinnulíf norðan og sunnan Kjalvegar sem getur nýtt sér slíkan veg og mér finnst rétt að nefna hann sem valkost í umræðunni sem hér á sér stað. Hins vegar get ég tekið undir það sem hér kom fram í máli hv. þm. Björgvins Sigurðssonar, að Hellisheiðin á Suðurlandi er náttúrlega langsamlega mest nýtt af hálendisvegum, þ.e. þjóðvegum okkar yfir heiðar. Þá leið verður auðvitað að bæta og það mun gert á næstu árum.

Frú forseti. Verkefnið sem hv. þm. Kjartan Ólafsson nefndi áðan um Norðurveg er gott verkefni og nær vonandi fram að ganga. Það mundi að sjálfsögðu breyta miklu um tenginguna á milli Norðurlands og Suðurlands og hefur marga kosti í för með sér. En ég vildi hafa orð á því við hv. þingmann að breikkun Suðurlandsvegar, sem er einn fjölfarnasti vegur landsins og einn sá hættulegasti líka eftir að tvöföldun Reykjanesbrautar er í sjónmáli, og úrbætur almennt á Suðurlandsvegi hafa enn ekki allar verið færðar á samgönguáætlun. Við sjáum því ekki fyrir endann á framkvæmdunum þrátt fyrir þau tímamót að Samtök sunnlenskra sveitarfélaga hafi ítrekað forgangsraðað ályktunum, kröfum í samgöngumálum og vegagerð, þannig að úrbætur og þrígreining vegarins austur fyrir fjall, frá Rauðavatni á Selfoss, ætti sér stað. Þrjá milljarða kostar Norðurvegurinn, Kjalvegurinn, gott og vel. Það er talað um að tvöfaldur Suðurlandsvegur frá Rauðavatni til Selfoss kosti í kringum sjö milljarða og í sjálfu sér eru engar kröfur uppi um að ráðist verði í það á fáum árum að tvöfalda alla leiðina. En það er alveg klárt að það þarf t.d. að ljúka hið bráðasta úrbótum á Hellisheiðinni, sem er algjörlega óboðleg sem stendur. Hún er slysagildra. Hún stendur ekki undir þeim gríðarlega umferðarþunga sem þar er. Það er með ólíkindum hvernig hæstv. samgönguráðherra hefur dregið lappirnar í því máli. Hann tók því raunar fjarri hér í umræðum í þinginu í fyrra að það væri forgangsverkefni að þrígreina þessa leið. Spurningin til hv. þingmanns var fyrst og fremst: Þarf ekki að leggja allt kapp á að ljúka þeim framkvæmdum sem ég nefndi og koma á samgönguáætlun?

Frú forseti. Ég er sammála því að Hellisheiðarveginum þurfi að ljúka. Það er alveg ljóst. Við munum taka fyrir í þinginu langtímasamgönguáætlun. Þá munum við vinna að því að sá vegur fái þær úrbætur sem þarf. Ég vil hins vegar benda á að hugmyndir sem ég hef lagt fram um Kjalveg mundu á engan hátt draga úr fjármunum sem þurfa að fara til Hellisheiðarinnar. Hugmyndin um Kjalveg er sú að það verði einkaframkvæmd. Framkvæmdin sem slík mun einungis auka álag á Hellisheiði og þar með þrýsta á frekari umbætur þar frá því sem nú er.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að heyra að hv. þingmaður tekur undir það að leggja þurfi allt kapp á að koma breikkun Suðurlandsvegar og samgöngubótum þar á samgönguáætlun og að menn sjái fyrir endann á þeim umbótum. Á því hefur staðið af hálfu stjórnarflokkanna hingað til þó að veruleg viðhorfsbreyting virðist hafa átt sér stað, enda vaxandi þrýstingur frá grasrótinni í héraði á að engu megi eira fyrr en því verkefni er í höfn komið. Ég spurði hv. þingmann sérstaklega að þessu af því að hann hefur unnið að hugmyndinni að Norðurvegi og því verkefni, sem er hið besta mál. En þurfa menn ekki að setja kraftana í það, einmitt þessa mánuðina, að þrýsta á ríkisstjórnina og hæstv. samgönguráðherra með að koma til byggða í þessum málum, ef svo má segja? Verkefninu þarf að ljúka miklu fyrr en útlit hefur verið fyrir, enda er það ekki á samgönguáætlun. Menn hafa vísað í Suðurstrandarveg og slík verkefni, sem hæstv. ríkisstjórn hefur reyndar svikið þrisvar sinnum, að ég held. Hvort þeir svíkja það í fjórða skiptið, eftir að hafa lofað honum fyrir símapeningana á alveg eftir að koma í ljós. En samgöngubætur og öryggismál á Suðurlandsvegi eiga að ganga fyrir eins og er, þessa mánuði og síðan fara menn að sjálfsögðu í næstu verkefni. Þessi gríðarlega fjölfarna leið má ekki verða útundan út af öðrum framkvæmdum. Þess vegna beindi ég fyrirspurn minni til hv. þingmanns, af því að nú verða menn að taka höndum saman til að ljúka verkefninu, að Suðurlandsvegur verði tvöfaldaður á köflum og lokið við lýsingu og þrígreiningu á þeim hlutum sem það á við, að sjálfsögðu sérstaklega á veginum upp á Hellisheiðina beggja vegna.

Frú forseti. Hér ræðum við mikið framfaramál, ekki einungis fyrir landsbyggðina heldur fyrir þjóðina. Jarðgöng eru framtíðin og þegar verið er að leggja drög að framtíðarmannvirkjum, samgöngumannvirkjum, er vert að skoða heildardæmið eins og við í Frjálslynda flokknum höfum gert, sjá hvað þetta er stór framkvæmd og hvað hún kostar. Okkur telst til að ef við ætlum að framkvæma þessa áætlun á 20 árum þá séu þetta kannski 1,5 milljarðar á ári og það er engin ofrausn að leggja í þann kostnað til þess að gerbreyta samgöngukerfinu. Það er einmitt mjög mikilvægt að hafa heildarsýn yfir það verkefni sem þarf að leysa. Það hefur sýnt sig að jarðgöng eru ekki einungis mikil samgöngubót heldur einnig mjög mikilvæg upp á öryggismál. Það þarf ekki að fjölyrða um það að jarðgöngin undir Hvalfjörð hafa sparað gríðarlega mikla peninga og einnig hafa þau skipt verulega miklu máli hvað varðar umferðaröryggi. Ég tel mjög mikilvægt að ræða þennan kostnað í sambandi við þessa jarðgangaáætlun. Þegar menn fara að skoða þetta mál þá átta þeir sig á því að þetta er skynsamlegt. Það þarf að ræða um samgöngumál, og sérstaklega jarðgöng, af meiri jákvæðni en gert hefur verið. Þetta eru í raun ekki nema 100 km samanlagt og mundi gerbreyta samgöngumálum víða um land. Ég vil taka undir að þó að menn fari í þessi jarðgöng eiga þeir ekki endilega að kasta því alveg fyrir róða að bæta vegi yfir hálendið. Ég tel það mjög áhugavert sem hv. þm. Kjartan Ólafsson lagði til að skoða hagkvæmni þess að bæta Kjalveg. Hann er þá væntanlega að hafna leið hv. þm. Halldórs Blöndals um Stórasand, það væri fróðlegt að fá viðhorf hans til þeirrar framkvæmdar. Sú framkvæmd er mjög mikilvæg, ekki síður en jarðgöng vegna þess að það mundi skipta verulegu máli upp á ferðaþjónustuna. Ég tel að í jarðgangaáætlun sem við höfum lagt fram séu jarðgöng á suðurfjörðum Vestfjarða mjög mikilvæg og þá ekki eingöngu út frá byggðasjónarmiðum. Ég tel að aðrir þættir skipti þar meira máli en einmitt þessi göng, það er aðgengi íbúa að náttúruauðlindum sem þeir hafa notað og nýtt um aldir en hafa skyndilega verið sviptir af kvótaflokkunum, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokki. Það er mjög mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna í landinu að fara að nýta þessi gríðarlega fallegu svæði sem eru á Suðurfjörðum Vestfjarða, Látrabjarg, Vatnsfjörðinn og fleiri fallega staði, og ég er á því að þessi jarðgöng sem eru á suðurfjörðunum, um Arnarfjörð, Dýrafjörð og Dynjandisheiði, séu ekki síður og miklu frekar verðmæt fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Ég tel því að landsmenn allir eigi að líta með meiri jákvæðni en oft virðist gert til jarðgangagerðar vegna þess að þetta er einfaldlega framtíðin rétt eins og Sundabrautin. Þetta eru skynsamlegar framkvæmdir sem þjóðin á að sameinast um að fara í.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða þótt ekki séu margir eftir í þingsalnum. En þeir sem verið hafa hér hafa tekið þátt í umræðunni og er það af hinu góða. Það hefur auðvitað margt borið á góma eins og alltaf þegar menn fara að ræða samgöngumál. Samgöngur skipta alla landsmenn verulegu máli og ekki er hægt að tala um framkvæmdir hér á landi sem einhver einangruð fyrirbæri sem miðist bara við einhverjar ákveðnar byggðir. Þegar við leysum alvarlegan samgönguvanda á varanlegan hátt, eins og með jarðgöngum, með þverun fjarða og styttingu vegalengda, erum við auðvitað að vinna þarft verk fyrir framtíð lands og þjóðar. Það á alveg jafnt við um það að byggja jarðgöng, þar sem það hentar best og verður til hagræðingar og öryggis í vegagerð, og það að leggja Sundabrautina. Ég tel Sundabrautina eitt af betri verkefnum í samgöngumálum. Hún getur þjónað landsmönnum í framtíðinni, ekki bara Reykvíkingum heldur öllum landsmönnum. Sama á auðvitað við um vegakerfið hvar sem það er. Batnandi samgöngur auka umferðaröryggi, þær stytta vegalengdir og efla byggðirnar, þær auðvelda samgöngur fólks milli svæða og breyta í raun og veru oft stöðu byggðanna. Ég þekki það vel af Vestfjörðum t.d. Það hefur ýmislegt komið til umræðu og ég tók það fram í máli mínu að menn mættu ekki taka það svo að upptalningin í þingsályktunartillögu okkar séu tæmandi. Við erum ekki búnir að benda á allt það sem gera þarf hér á landi. Því fer auðvitað víðs fjarri eins og umræðan um Óshlíð og þann hættulega vegarkafla leiðir í ljós. Ég held að það sé einnig rétt að vekja athygli á því að nú nýlega kom í ljós í geysilegum úrkomukafla á Austur- og Suðausturlandi að vegir þar, t.d. um Þvottárskriður og Hvalnesskriður, geta hreinlega sópast burt í heilu lagi. Menn hljóta því að spyrja sig: Er eitthvert vit í því að treysta á þessa vegi til framtíðar? Ég held að svo sé ekki, ekki nema menn geti þá sýnt fram á að hægt sé að leggja þá þannig að þeir teljist öruggir. Þeir eru ekki öruggir í dag. Það er algerlega háð veðri og vindum og sérstaklega úrkomu. Við skulum ekki gleyma því að vegagerðin milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar var fyrst og fremst til þess ætluð að stytta vegalengdir en líka til að losna við hættulegan veg. Áherslur geta breyst á hverjum tíma og ég tel að það sé einboðið að menn skoði vandlega hvort vegirnir um Þvottárskriður og Hvalnesskriður séu þeir framtíðarvegir sem hægt er að una við. Ég endurtek það sem ég sagði fyrr í umræðunni að þessi upptalning í tillögunni okkar um varanlegar lausnir í vegamálum er ekki tæmandi og hún verður sjálfsagt ekki tæmandi. Við þurfum auðvitað alltaf að meta hlutina á hverjum tíma en samt er það svo að við þekkjum orðið erfiðustu fjallvegina okkar og við þekkjum hættulegustu vegina. Við þurfum auðvitað að setja þetta í ákveðna forgangsröð, út frá umferðaröryggi og út frá hagkvæmni ákveðinna framkvæmda, hvort sem það eru jarðgöng, þveranir fjarða eða lagfæringar á mjög hættulegum vegi. Ég tel að bestu lausnir sem við getum farið í miðað við aðstæður á Íslandi séu þær að koma vegunum inn í fjöllin ef það á annað borð er fært. Þar erum við laus við veðurfarið okkar og menn mega ekki gleyma því að þó að snjólétt hafi verið hér á landi undanfarin 2–3 ár þá er það engin ávísun á að hér verði snjólétt um alla framtíð. Fólk virðist vera búið að gleyma því að hér geti orðið mikil og erfið snjóalög. Ég man vel eftir margra metra háum snjósköflum í byggð, jafnvel niður á láglendi eins og í Austur-Barðastrandarsýslunni og hálsarnir þar verða náttúrlega alveg kolófærir á slíkum snjóavetrum. Þó að þeir séu ekki háir sem fjallvegir þá er það staðreynd að þegar vetur verða erfiðir og mikil snjóalög þá eru margir fjallvegir ófærir vikunum saman. Menn voru stundum að moka stálið daglega og það var fullt aftur daginn eftir, margra metra há fönnin. Jarðgöng eru einn þátturinn í varanlegum vegabótum, alveg eins og að þvera firði og komast frá fjarðarbotnunum og fjallshlíðunum. Með úrbótum af þessu tagi erum við ekki eins háð snjóalögum og veðurfari. Í jarðgangaáætluninni sem unnin var á árunum 1999 og lögð fram og rædd á Alþingi árið 2000 var forgangsraðað að hluta til. Gefnar voru forsendur og forsendurnar voru m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Meginröksemdir fyrir þessu vali eru þessar: Seinni tvö verkefnin stækka atvinnu- og þjónustusvæði mikilvægra byggðakjarna á landsbyggðinni, þ.e. Mið-Austurlands og Eyjafjarðarsvæðis.“ - Þar var annars vegar um að ræða Siglufjörð – Ólafsfjörð og hins vegar Reyðarfjörð – Fáskrúðsfjörð sem þegar hafa verið gerð. „Þessi sömu verkefni komast næst því að sýna arðsemi með hefðbundnum reikniaðferðum, þar sem um töluverðar styttingar vegalengda er að ræða.“ - Það var eitt atriðið. „Öll verkefnin stytta vegalengdir milli þéttbýlisstaða verulega.“ - Það var annað atriði sem lagt var til grundvallar. „Í öllum tilfellum þarf innan fárra ára að fjárfesta í vegabótum sem nýtast lítið ef jarðgöng koma síðar.“ - Það var annað atriði að menn væru ekki að lappa upp á vegi sem mundu ekki duga til framtíðar. „Jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar eru skilyrði fyrir heilsárssamgöngum innan landshlutans.“ - Það vita allir landsmenn sem á annað borð hafa einhvern tíma komið til Vestfjarða að vegurinn milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar yfir Hrafnseyrarheiði eins og hann er í dag verður varla nokkurn tímann vetrarvegur. Þess vegna hafa menn valið að setja göng þar á milli. Við nefnum hins vegar fleiri leiðir á Vestfjörðum í tillögu okkar. Við bendum t.d. á leiðina úr Fjarðarhornsdal í Kollafirði og yfir í Djúp. Ég held að sú leið verði mjög áhugaverður kostur þegar búið er að þvera Gufufjörð, Djúpafjörð og Þorskafjörð, ef af því verður. Þá er auðvitað búið að stytta vegalengdir geysilega mikið miðað við það sem nú er og þá kemur sú einkennilega staða upp að bundið slitlag verður á vegum á Barðaströndinni og í Ísafjarðardjúpinu beint á móti. Þar á milli eru svo tveir dalir, Fjarðarósdalur inn úr Kollafirði og Múladalur inn úr Ísafirði, og á milli þeirra er fjallvegur sem hefur verið kallaður Kollafjarðarheiði. Skip frá Breiðafirði sem gera átti út í Djúpinu voru reyndar dregin yfir hana í gamla daga en það er önnur saga. Þar væri hægt að gera tiltölulega stutt jarðgöng ef dalverpin væru notuð eins og mögulegt væri til beggja átta og þá væru menn komnir með samtengingu á láglendisvegi frá Ísafirði til Reykjavíkur. Þá væru menn sem sagt á láglendisvegi inn allt Djúp, gætu keyrt inn Múladalinn og síðan undir Kollafjarðarheiði og komið út í Kollafirði og væru þar af leiðandi á láglendisvegi alla leiðina til Reykjavíkur. Ég hef hingað til ekki kallað Svínadalinn hálendisveg og ef svo skyldi fara að nýr vegur á Bröttubrekku yrði ófær þá væri auðvitað hægt að fara Heydal og ef allt um þryti og menn þyrftu nauðsynlega að komast væri hægt að fara út fyrir Snæfellsnes. Þetta eru staðreyndir málsins og þess vegna hygg ég, hæstv. forseti, að þegar þessum vegarkafla á Vestfjörðum lýkur muni koma mjög sterk krafa þaðan um að tengja saman veginn úr Kollafirði yfir í Ísafjarðardjúp, enda mjög skynsamlegt að mínu viti að tengja þar saman með góðri vegagerð. Þá þyrftum við kannski ekki að vera að djöflast í því að moka Steingrímsfjarðarheiði yfir háveturinn og þyrftum ekki að aka hana frekar en við vildum ef hún væri akfær. Það var minnst áðan á Hellisheiðina og ég sagði í inngangi mínum að þó við hefðum nefnt hana í tillögum okkar þá væri ekki lengur ástæða til þess því menn væru að hamast við að tvöfalda veginn þar og lagfæra hann. Ég geri ráð fyrir að menn haldi áfram að endurbæta hann á komandi árum þannig að hann verði tvöfaldur yfir heiðina beggja megin í brekkunum og menn komist með öruggum hætti leiðar sinnar. Ég hef hins vegar alltaf furðað mig á því, hæstv. forseti, að menn skuli aldrei hafa hugleitt að setja jarðhita í brekkurnar beggja megin í Hellisheiðinni með allan þann óhemjujarðhita sem er á þessu svæði. Ég hef satt að segja undrast að Vegagerðin skuli aldrei hafa skoðað hvort ekki sé hægt að nota þennan mikla jarðhita til að hita upp þessar tvær brekkur sem hættulegastar eru þannig að vegurinn verði nánast auður þar þó hann væri ekki upphitaður yfir heiðina sjálfa. En menn virðast ekki hafa hugleitt þetta. Ég furða mig reyndar á því og var svolítið undrandi á því í umræðunni áðan, þegar tveir hv. þingmenn úr Suðurkjördæmi ræddu þennan möguleika, að þeir skyldu ekki nefna að með allri þeirri orku sem er á þessu svæði ætti að vera auðvelt að leggja jarðhitalagnir í þennan veg, alla vega hættulegustu kaflana og bröttustu brekkurnar. Ég leyfi mér að vekja athygli á þessari hugmynd og það væri auðvitað fróðlegt ef það væri skoðað. Það mundi örugglega efla mjög umferðaröryggi á þeirri leið að hafa þessa kafla upphitaða. Það væri fróðlegt að gera tilraun með þetta á einhverjum kafla á Hellisheiðinni og sjá hvernig það kæmi út. Hvað varðar styttingu leiða milli Norðurlands og Suðurlands yfir Kjöl, sem komið var inn á áðan, þá er það auðvitað þannig að það er búið að leggja þó nokkra fjármuni í það að byggja upp veginn yfir Kjöl á undanförnum árum og áratugum og það er sjálfsagt alveg rétt hjá hv. þingmanni sem vék að þessu áðan að kostnaður við að leggja varanlegan uppbyggðan veg yfir Kjöl er miklu minni heldur en að gera einhvern annan hálendisveg. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður hefur fyrir sér þegar hann nefnir 3 milljarða en ég gæti vel trúað því að það væri nokkuð nærri lagi því það er búið að lagfæra Kjalveg talsvert mikið. Ég tel það alls ekki fráleitan kost þegar menn hugsa til framtíðar varðandi vegtengingar milli Norður- og Suðurlands að þessu leyti. Hæstv. forseti. Það hefur stundum verið talað um að menn þyrftu að leggja mat á hægðarauka og sparnað o.s.frv. Ég hef alltaf talið að það væri hlutverk Vegagerðarinnar að reikna út þær hugmyndir sem menn eru með í vegagerð og við erum með þessa gömlu jarðgangaáætlun frá árinu 1999. Hún var kynnt hér á þingi 2000. Síðan vill svo til að sveitarstjórnirnar í Reykhólahreppi, á Tálknafirði og í Vesturbyggð létu vinna sérstaka skýrslu í sumar, m.a. um samlegðaráhrif af vegagerð á Vestfjörðum og tengingu með jarðgöngum o.s.frv. Það er auðvitað svolítið skrýtið ef hvert sveitarfélag þarf að fara að gera arðsemisútreikninga fyrir ákveðnar vegaframkvæmdir. Mér finnst að Vegagerðin eigi að gera það og hún hlýtur að hafa marktækustu upplýsingarnar um umferðarslys, umferðarkostnað, umferðaröryggi og alla möguleika um kostnað við að leggja nýja vegi, þvera firði og gera jarðgöng. Það á að vera hennar hlutverk að leggja mat á þetta og það er það sem tillaga okkar gengur út á.