Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Sigurður Bjarnason) Herra forseti. - Með fullveldisviðurkenningunni 1918 var þeirri skipun komið á gæzlu íslenzkrar landhelgi, að Ísland tók að sér að gæta íslenzkrar landhelgi á móti sambandsþjóð sinni, Dönum, þ. e. a. s. þeir höfðu heimild til að taka gæzluna að einhverju leyti í sínar hendur. Það var fyrst og fremst gert ráð fyrir, að sambandsþjóðin hefði landhelgisgæzluna með höndum, en hún var mjög ófullkomin og Íslendingum í senn til skaða og skapraunar. Þess vegna var heimildin, sem Íslendingar öðluðust til að taka gæzluna í eigin hendur, fljótlega notuð. Landsmenn fundu, að sjálfs er höndin hollust, og síðan hefur gæzlan vaxið frá lítilli byrjun samhliða gæzlu sambandsþjóðarinnar til gæzlu, sem Íslendingar hafa borið af allan veg og vanda. Þessi mál hafa um skeið verið alveg í okkar höndum, og mun svo verða í framtíðinni. Við stöndum nú á tímamótum, sem leiðir af þeim atburðum, sem gerzt hafa í sjálfstæðismálinu. Þess vegna er tímabært að taka þessi mál til athugunar nú, og það eru nokkur atriði, sem vert er að íhuga. Það, sem fyrst verður að gera sér ljóst, er, að það er sérstaklega þýðingarmikið, að landhelgisgæzlan sé vel starfrækt, því að sú starfræksla snertir erlendar þjóðir. Gæzla Íslands á landhelginni snertir erlendar þjóðir, sem sækja á miðin hér, og er því nokkur auglýsing á því, hvernig þjóðin heldur uppi löggæzlu í landhelgi sinni. Þess vegna er það vitað mál, að ef hún er illa starfrækt, gæti það orðið þjóðinni til mikils álitshnekkis og tjóns út á við. Þá má einnig benda á, að í sambandi við landhelgisgæzluna er nú rekin hjálpar- og björgunarstarfsemi. Kröfurnar til björgunarstarfsemi og eftirlits með bátaflotanum aukast stöðugt, og er það að vonum. Það verður að teljast eðlilegt, að þetta starf verði samræmt sem mest löggæzlustarfinu. Um þetta hafa einnig komið fram ítrekaðar till. frá sjómönnum og útgerðarmönnum. Má einnig ætla, að ríkissjóði sé að því sparnaður. Um þetta var um tíma nokkuð deilt, en nú eru menn sammála um, að það beri að samræma þetta tvennt. Þá má í þriðja lagi benda á, að þau skip, sem stunda þessi störf, mundu einnig geta sinnt vísindastarfsemi, svo sem hafrannsóknum og djúpmælingum í þágu atvinnulífsins. Slíkar rannsóknir gætu farið fram í sambandi við landhelgisgæzluna, án mikils aukakostnaðar. Það er af þessu auðsætt, að nauðsyn ber til, að svo þýðingarmikil og fjölþætt starfsemi geti farið fram með markvissari hætti en hingað til. Það er ekki þar með sagt, að sú stofnun, sem varðskipin heyra nú undir, hafi ekki unnið eins og tök hafa verið á. Skipaútgerð ríkisins hefur samt fyrst og fremst annað hlutverk með höndum, nefnilega strandferðirnar, sem eru með öllu óskyldar löggæzlunni og björgunarstarfseminni. Það er því óeðlilegt, að löggæzlan heyri undir þessa stofnun. Þar sem hins vegar er um jafnvíðtækan rekstur að ræða, sýnist vera eðlilegt, að sérstök stofnum annist hann, og er ég þá kominn að kjarna till., sem hér liggur fyrir, sem sé, að ríkisstj. verði falið að undirbúa þá skipulagsbreyt. á stjórn ísl. landhelgisgæzlu, að komið verði á fót sérstakri stofnun, sem hafi með höndum stjórn allra eftirlits- og björgunarskipa ríkisins. Það leiðir af sjálfu sér, að yfirstjórn þeirrar stofnunar verði valin með það fyrir augum, að þar gæti sérþekkingar og að forustumennirnir verði sérstaklega menntaðir til þess að geta tekið að sér þau ábyrgðarmiklu störf. Í síðari hluta till. er svo minnzt á athugun á því að samræma allt björgunar- og eftirlitsstarf við strendur landsins. Það er nú skoðun meginþorra útgerðarmanna og sjómanna, að slíkt sé nauðsynlegt, og einnig, að það beri að fara aðra stefnu í þessu en farin hefur verið um skeið, nefnilega, að frekar beri að hafa fá skip og stór en mörg skip og smá. Það má nefna dæmi til sönnunar því, hve ófullkomin strandgæzlan er nú, eins og þegar erlendir veiðiþjófar hafa numið á brott yfirmenn á íslenzkum varðskipum og þau orðið að sætta sig við það. Slíkt er náttúrlega mjög svo niðurlægjandi fyrir okkur. Slíkt virðingarleysi fyrir löggæzlu við landið er ekki til þess að auka álit okkar erlendis. Ég vil benda á það, að landhelgisgæzlan er eitt af stærstu fullveldismálum þjóðar okkar. Við sækjum mestan hluta þjóðarauðs okkar í hafið við strendur landsins, og það er okkur því höfuðnauðsyn að vernda þessa auðlind okkar sem bezt, og það er með öllu ósæmandi að standa ekki sérstaklega vel á verði um þennan hluta lands okkar, því að vissulega er landhelgin hluti af landinu. Þessi skipulagsbreyting mun ef til vill verða til nokkurs kostnaðarauka fyrir ríkið, en ég hygg, að hann verði ekki mikill samanborið við mikilvægi þessa rekstrar. Árið 1942 var rekstrarhallinn á landhelgisgæzlunni 1½ millj. kr., en sama ár er rekstrarhallinn á Skipaútgerð ríkisins á þriðju millj. kr. Ég hygg, að þótt varðskipin fengju sérstaka yfirstjórn, þá mundi þessi kostnaður þó ekki verða það miklu meiri, að Alþ. þyrfti þess vegna að fælast frá því að gera þessa nauðsynlegu breytingu. Ég vil svo gera það að till. minni, að þessari þáltill. verði vísað til allshn., en ef hæstv. forseti telur, að hún eigi frekar heima í fjvn., þá mun ég hlíta því.

Jónas Jónsson Herra forseti. - Ég hef ekki sannfærzt af þeim rökum, sem hv.flm. bar fram um, að það væri æskilegt að skipta Skipaútgerð ríkisins í tvennt. Hv. þm. sveigði að því, þótt ekki segði hann það berum orðum, að ólag væri á stjórn og framkvæmd landhelgisgæzlunnar hjá Skipaútgerðinni og ríkisstjórn, en í ræðu þeirri, sem hann flutti, kom lítið fram þessu til stuðnings. Ég vil fyrst benda á það, að þessi hv.þm. virðist mjög ókunnugur þessum málum. Hann gerir ráð fyrir, að þetta muni kosta 1 millj. kr., en það kostar 3 millj. kr. nú, og þarf þó gæzlan nú ekki að vera nema mjög lítil vegna stríðsins, og það eru engar líkur til, að þessi kostnaður fari minnkandi eftir stríð, þegar hefja verður gæzlu aftur af fullum krafti. - Þá gerir hann ráð fyrir því, að varðskipin verði einnig látin stunda hafrannsóknir og fiskirannsóknir, en ég vil benda hv.þm. á það, að þetta hefur verið gert og eitt varðskipanna hefur verið búið sérstökum tækjum í þessum tilgangi, þannig að þetta er engin nýjung og þyrfti ekki að gera breytingar vegna þess. Þá gat hv.þm. um það, að þessi breyting væri nauðsynleg vegna björgunarmálanna. Ég neita því ekki, að það var unnið að því af ýmsu áhugasömu fólki, einkum konum, að koma upp sérstakri björgunarskútu a.m.k. hér við Faxaflóa. Þetta var út af fyrir sig gott hjá þessum áhugasömu konum að koma þessu upp sem sérstöku fyrirtæki. En hvað gerist í málinu? Það kemur í ljós, að það er óhugsandi að reka þetta sem sérstakt fyrirtæki, heldur verður að leggja það undir björgunarstarfsemi ríkisins, vegna þess að það var ekkert vit að ætla sér að reka það áfram undir sérstakri stjórn. Það, sem hefur gerzt, gefur því síður en svo tilefni til þess að álíta, að ástæður séu til þess að skipta þessari stofnun í tvennt, enda hafa þessi mál tekið þeirri þróun nú á síðustu árum, að engir skynsamir menn sjá ástæðu til þess að setja út á það eins og nú er. Hv. flm. mun ekki hafa gert sér það ljóst, hvernig það yrði í framkvæmdinni að hafa hér tvö kerfi samhliða, þar sem eru strandferðirnar og landhelgisgæzlan. Skipaútgerðin hefur fjölda umboðsmanna úti um land, sem annast um afgreiðslu skipa hennar á viðkomandi höfnum, og svo vill hv.þm., að landhelgisgæzlan komi sér einnig upp sínu umboðsmannakerfi og mynda þannig tvö samhliða kerfi, þar sem hægt er að notast við eitt. Svo kom hv.þm. að því, sem er sérstaklega áberandi nú, að mikið samstarf er ekki einungis á milli björgunarstarfseminnar og landhelgisgæzlunnar, heldur og líka milli þeirra og strandferðanna. Varðskipin hafa farið ótal margar ferðir til björgunarstarfsemi, og auk þess hafa þau annazt strandferðir, t. d. hefur Þór mjög haldið uppi ferðum til Vestmannaeyja, sem ella hefði ekki verið hægt að halda uppi vegna skipaskorts. Aðalgæzluskipið Ægir hefur einnig þrásinnis flutt vörur og fólk milli hafna. Þá hefur og varðbáturinn Óðinn sinnt mikið flutningum milli Reykjavíkur, Borgarness og Akraness og firrt með því vandræðum. Það má að vísu segja, að hér hafi skapazt sérstakt ástand í þessum efnum vegna stríðsins, en þetta hefur verið svona allt frá stríðsbyrjun. Nú álít ég, að hv.flm. kunni að koma fram með meiri rök fyrir þessu máli sínu nú við umr., og ég vona, að þessi till. verði til þess gagns, að Alþ. og þjóðin sjái, að þessum málum sé bezt komið eins og þeim nú er. Þá kem ég að því, að Skipaútgerðin er undir yfirstjórn tveggja ráðh., þar sem strandferðirnar heyra undir samgmrh., en landhelgisgæzlan heyrir undir dómsmrh. Það er engin ástæða til þess að skipta Skipaútgerðinni í tvennt vegna þessa, því að það hefur gefizt vel að hafa þetta þannig og er ekkert meira en t. d., að atvinnumálunum hefur oft verið skipt milli tveggja ráðh., þannig að annar hefur farið með landbúnaðarmál, en hinn með hin önnur atvinnumál, og það hefur gefizt vel og enginn haft út á að setja. Ég held, að rétt sé að taka það hér fram, að það hefur komið fram yfirlýsing um íslenzka landhelgisgæzlu frá hæstarétti, allra hæsta rétti í þeim efnum, það er frá utanrrh. Breta, Anthony Eden, varðandi deilu, sem varð í brezka þinginu út af því, að íslenzkt varðskip hafði elt enskan togara út fyrir landhelgina og tekið hann þar. Þá lýsti Eden því yfir, að hann hefði rannsakað þetta mál og komizt að raun um það, að varðskipið hefði aðeins gert það, sem rétt var, enda væri óhætt að treysta Íslendingum í þessum efnum. Svo kemur hv.þm.N.-Ísf. hér fram til þess að reyna að rífa niður virðingu landhelgisgæzlunnar, þegar utanrrh. Breta hefur gefið þessa yfirlýsingu. Það má að vísu gera ráð fyrir því, að hv.þm. hafi ekki vitað um þessa merku yfirlýsingu, hann veit svo lítið um þessi mál. - Þá vildi ég biðja hv.þm. að útskýra betur, í hverju yfirmenn þessarar stofnunar hafi brotið af sér. Hafi þessir menn eitthvað brotið af sér, þá er næst fyrir hendi að skipta um menn, en ekki að fara að kljúfa stofnunina í tvennt. Það er engin ástæða til þess að vera með persónulega hlífð við Pálma Loftsson, hann situr nú í erfiðu embætti og fær fyrir það aðeins 30% þeirra launa, sem hann gæti nú fengið sem skipstjóri. Það þarf því ekki að hlífa honum, það er engin hætta á því, að hann lendi í vandræðum, þótt hann verði að fara frá Skipaútgerðinni. Þá kem ég að einu atriði hjá hv.þm., sem ég verð að heimta, að hann útskýri betur, áður en málið fer til n., en það er, að hann telur, að það þurfi að gerbreyta varðskipunum og hafa þau fá og stór. Ef þetta væri rétta leiðin, þá gæti verið rétt að reka Pálma Loftsson frá, því að hann hefur unnið að því, að sú leið yrði farin, sem nú er notuð, að hafa litla varðbáta mest til gæzlunnar. En ég býst við því, að hv.þm. verði erfitt að útskýra þetta, því að það er þegar búið að fara þá leið, sem hann leggur til, að farin verði, að nota stóru skipin. Gamli Óðinn var smíðaður og síðan Ægir, og Þór var keyptur. Þessi hv.þm. var ekki hér á Alþ. á árunum í kringum 1934, þegar útgerðin var rekin með stórhalla og átti ekki fyrir skuldum og þegar verst var ástatt fyrir íslenzkum landbúnaði á kreppuárunum eftir 1930, en þeir menn, sem þá voru á Alþ., muna eftir þeim tímum, og þeir munu hika við að gera tvær stofnanir úr einni. Því var það gert með fullkomnu samþ.Alþ., að Óðinn, sem var sterkt og vel byggt skip, var seldur úr landi, og var það þá talið henta betur okkar efnahag að hafa minni skip til þessara starfa og hafa auk þeirra aðeins varðskipið Ægi. Það var því gert með fullkomnu samþykki Alþ. að hætta við stærri skipin og hafa aðeins eitt stórt til erfiðustu björgunarferða. Það væri því æskilegt, að hv.þm. kæmi nú fram með allar þær skýringar á þessu atriði, sem hann getur í té látið. Hann væri líka ef til vill til með það að kaupa Óðin aftur frá Svíþjóð. Flm. þessarar þál. eru ungir þm., sem hafa að vísu lifað kreppuárin eftir 1930, en þeir vita lítið um þá erfiðleika, sem Alþ. átti við að stríða á þeim árum. Dettur t.d. nokkrum þeim manni í hug, sem hefur setið nokkur ár á Alþ., að við munum hafa 3–4 sendiherra erlendis eftir stríð? Við höfum alls ekki efni á því. Danir, sem eru miklu stærri þjóð en við og betur efnum búin, völdu t.d. auðugan mann fyrir sendiherra sinn í London, til þess að hann gæti sjálfur greitt allmikinn hluta kostnaðarins við veru sína þar, og Bandaríkin, sem eru auðugt stórveldi, velja auðuga menn í sínar sendiherrastöður, til þess að þær verði þeim ekki eins kostnaðarsamar. Þess vegna er það hjá okkur að hafa marga sendiherra, jafnvel þar sem þeir hafa ekkert að gera, ekki nema svona rétt til gamans, meðan við höfum dálítið af rauðum seðlum á milli handanna, en þetta getur ekki orðið svona í framtíðinni. Það er annars ekkert á móti því að ræða þessa till., það er ekki nema til gamans meðan Alþ. hefur lítið að gera, en ég held, að það verði þjóðinni happadrýgst að hafa núverandi skipulag á þessum málum framvegis. Það má gera ráð fyrir því, að þegar stríðinu lýkur, verði hægra að byggja hér skip, og þá verður hægt að bæta við fleiri vopnuðum bátum, þannig að þá verði vel séð fyrir landhelgisgæzlunni, þótt fjöldi veiðiskipa aukist þá mjög hér við land. Hv. þm.N.-Ísf. vill hins vegar hafa hér 3 stór skip til björgunarstarfsemi og landhelgisgæzlu, í stað margra smærri vélbáta. Við skulum nú segja, að hann væri með sínum duglegu sjómönnum vestur á Ísafjarðardjúpi og væri þar í mikilli hættu staddur, en þá yrði eitt varðskipið að vera við Vestmannaeyjar, annað fyrir Austurlandi og hið þriðja fyrir norðan. Þá gæti honum að líkindum orðið það ljóst, að full þörf væri á því að hafa a.m.k. eitt skip fyrir hvern fjórðung. Það getur verið prýðilegt að vísa þessari till. til n., svo að menn geti athugað hana vel og rætt síðan.

Flm. (Sigurður Bjarnason) Herra forseti. - Mér þykir miður að hafa komið hv.þm. S.-Þ. svo mjög út úr jafnvægi sem ræða hans nú sýndi. Má búast við því, að jafngamall sérfræðingur í stjórn landhelgisgæzlu og ferðum varðskipa og hann er eigi erfitt með að ræða hlutlægt um þetta mál, en ég mun hins vegar eingöngu ræða það frá hlutlægu sjónarmiði. Hann var að spyrja um það, hver hefði brotið af sér í stjórn þessara mála. Hann getur ekki fundið aðra skýringu en þá, að einhver hljóti að hafa brotið af sér. Það er einkennileg skýring, að þegar umbóta er leitað, þá hljóti það að vera af því, að einhver hafi brotið af sér. Ég vil svo gefa þá skýringu sem hann óskaði eftir. Það er aðalatriði þessa máls, að flutningar eru mjög fjarskyldir löggæzlu, hvort heldur er á sjó eða landi, og því höfum við lagt til, að sett yrði sérstök stjórn yfir landhelgisgæzluna, og það er einungis af því, að við teljum það nauðsynlegt, en ekki af því, að einhver sérstakur maður hafi brotið af sér eða að það sé ólag á stjórn þessara mála nú. Ég vil láta það koma hér fram, að ég tel forstjóra Skipaútgerðarinnar mjög dugandi mann, en það er ekki hægt að ætlast til þess, að hann hafi nægilega yfirsýn yfir allt það, sem honum er ætlað að sjá um. Það er misskilningur, að ég telji það nýjung að ætlast til þess, að varðskipin stundi jafnframt gæzlunni hafrannsóknir og fiskirannsóknir, en ég tel, að þetta heyri undir þeirra starfsemi. Ég held, að enginn þurfi að villast á þessu, nema ef vera skyldi hv.þm. S.-Þ. Nú er því svo háttað, að þau þrjú skip, sem hér eru einkum ætluð til strandgæzlu og þá jafnframt til björgunarstarfsemi, eru mikið notuð af Skipaútgerðinni til flutninga milli hafna. Þótt þetta hafi verið framkvæmt þannig nú á stríðsárunum, á meðan lítillar strandgæzlu er þörf, þá kemur ekki til mála, að þetta verði framkvæmt þannig í framtíðinni. Þetta eru þess vegna engin rök gegn því, að sá háttur verði á hafður, sem við flm. leggjum til. Hv. þm. S.-Þ. ræddi hér allmikið um það, sem ég drap á um stór og fá skip í staðinn fyrir lítil og mörg. Ég lét í ljós sem mína skoðun, að okkur hentaði fremur að hafa við strandgæzluna fá skip og stór, t.d. af stærð Ægis og gamla Óðins, heldur en mjög mörg skip af stærð Sæbjargar og litla Óðins okkar nú. Ég hygg, að reynslan sanni þetta. Það er ekkert gaman fyrir okkur að rifja upp sögur eins og þegar stýrið brotnaði af Sæbjörgu. Ekki heldur þau dæmi, sem til eru um það, að björgunarskip okkar komust ekki út í það veður, sem þurfti að liðsinna öðrum skipum í, vegna þess hvað þau voru lítil og ófullkomin. Hvaða gagn er að björgunarskipi og eftirlitsskipi, sem er svo lítið, að það getur ekki verið úti í þeim veðrum, þegar sérstaklega er þörf á því? En þó að skipin séu fá og nokkuð stór, er það ekki ætlun mín, að þau séu svo fá, að í hjálparþörf vegna illveðurs vestur við Djúp þurfi skip að koma frá Vestmannaeyjum. En í stórum dráttum hygg ég, að reynsla þeirra, sem eitthvað þekkja til sjósóknar og björgunarstarfsemi, bendi í þá átt, sem ég hef haldið fram. Hv. þm. S.-Þ. talaði mjög í háðstón um dýpt í þekkingu. Ekki veit ég, hversu mikil dýpt í þekkingu er hjá honum á því, sem að sjósókn lýtur. En mér fannst í þessu efni koma fram ósköp grunnur skilningur. En hann hefur auðvitað leyfi til að tala digurbarkalega, gamli maðurinn, því að hann hefur setið lengi á þingi, en ég stutt. Ég vil svo að endingu benda á það, að þessi till. fjallar alls ekki um það, hvort skipin eigi að vera stór eða lítil. Ég rétt aðeins skaut þessu fram. Og mín skoðun á því er óbreytt. En aðalatriði þessa máls er það, sem ég sagði í upphafi, að sú starfsemi, sem Skipaútgerð ríkisins hefur nú, er svo óskyld, að nauðsyn ber til að aðskilja hana og fá landhelgisgæzlunni, sem er einn veigamesti þátturinn í að halda fullveldi landsins uppi, nýja forustu, sem aukin trygging er í fyrir landsmenn.

Jónas Jónsson Einu rökin, sem ég held hv.þm.N.-Ísf. vilji halda til streitu, eru þau, að stolið hafi verið stýrimanni af einum varðbátnum okkar, og sé þetta smánarblettur fyrir íslenzku þjóðina og sjálfstæði hennar. Ég er engan veginn að halda fram, að það sé æskilegt, að stolið sé mönnum frá okkur. En ég vil benda á, að það er ekki það venjulega, - það er undantekning. Meginið af útlendum skipum, sem gerzt hafa brotleg, hlýða gæzlubátum okkar. En ef þjóðir ættu að vera svo hörundssárar fyrir ósigrum, þá ætla ég að minna á það, að t.d. Bretar biðu æði mikinn ósigur í Dunkirk fyrir nokkrum árum. Og það mátti kalla mikinn ósigur hjá Þjóðverjum við Stalingrad. En hvaða manni dettur í hug, að Þjóðverjar hafi rokið til að breyta öllum her sínum á sjó og landi, þó að þeir hafi beðið ósigur af ástæðum, sem skiljanlegar eru? Þess vegna er þetta á borð við það, sem lítill fermingardrengur getur látið sér detta í hug að koma með. Hver þjóð, jafnvel hinar stærstu þjóðir, verða að þola meiri óhöpp en að stolið sé einum varðmanni og komi hegning fyrir, eins og var í þessu tilfelli. Það hefur ekki verið hægt að benda á eitt dæmi um það, að útlendar þjóðir séu óánægðar með gæzlu okkar. Yfirmaður ensku þjóðarinnar í þessu efni hefur nýlega lýst trausti sínu á þessu eins og það er nú. Hv. þm. gagnrýndi ekki ráðh. og skrifstofustjóra í dómsmrn. í sambandi við vaxandi starf og þörf á nýjum skipum. En hann taldi, að forstöðumaður Skipaútgerðarinnar hafi vanrækt starf sitt. En viðvíkjandi rekstri og gæzlu eins og hún er nú gat hann ekkert sagt, sem sannfært gat neinn. Þegar komið var að stóru skipunum, var auðheyrt, að hann hefur aldrei vitað, að þingið ákvað að hverfa frá stórum skipum til smárra. Í fyrri ræðu sinni lét hann sem einhver djúp vizka væri á bak við, en nú er það bara hann sjálfur, og það er orðið aukaatriði hjá honum. Þá spyr hv.þm., hvort nokkur möguleiki sé á því, að sami maður geti annazt strandgæzlu, björgun, hafrannsóknir, djúpmælingar o.s.frv. En hvers konar lærdómsmann skyldi hann þá vilja hafa í þessu starfi? Á hann að vera sérstaklega fær í djúpmælingum og hafrannsóknum? Á hann að vera duglegur að fást við að mæla okkar strandlengju? Eða hershöfðingi? Eða á það að vera sjómaður? Það væri gott fyrir væntanlega n. að vita þetta, ef einhver neisti væri til, sem hægt væri að láta lifa úr þessari tillögu. Kannske hann haldi líka, að æðsta tryggingin sé að hafa þarna júrista, t.d. hann sjálfan? Það er bezt, að hann segi til eins og er. En það er spursmál, hvort landsmenn álitu, að einhver ungur júristi væri betur fallinn en reyndur sjómaður. Reynslan hefur knúð menn til að sameina björgunarstarfsemina og gæzluna. Og þá er náttúrlega verulegt atriði, hvort t.d. júristi eða hagfræðingur væri betur hæfur til að sjá um björgun. Ég held ég ætti að víkja að því um leið, að þegar Sæbjörg var smíðuð, var ekki flanað að því. Það voru margir skipstjórar og fræðimenn við að reikna út og ákveða, hvernig það ætti að vera, og meðal annars réðu þeir stærð og gerð. Það var ekki leitað til Pálma og ekki farið eftir hans bendingum. Meðal annars var þetta skip látið vera seglskip með þungan blýkjöl og veika vél. Það reyndist ekki hentugt. Nú kemur þessi hv.þm. og segir, eins og rétt er, að björgunarbátar þurfi að geta farið út í vond veður. En eini björgunarbáturinn, sem gerður hefur verið á Íslandi, og það með ráði fjölmargra ágætra skipstjóra, var vélarvana, en átti að treysta á segl. Vélin var ekki nærri eins góð og á bátnum á Akranesi. Og niðurstaðan varð sú, að þetta varð allt ónýtt. Það varð að taka blýkjölinn, hætta við seglin og treysta á vél, einmitt eins og bent var á af þeim manni, sem hefur forstöðu þessara mála. En það hvað björgunarskipin skuli vera stór, verður náttúrlega alltaf sambland af fjárhagsatriði og þekkingaratriði, - hvað þjóðin treystir sér til. Hitt stendur fast, að eina björgunarskipið, sem byggt var hér og tekið var eftir Lofoten-fyrirmynd, dugði ekki. Ég held það sé rétt, að það þurfi að setja sterka vél í Sæbjörgu, og kannske er búið að því. Hv. þm. sagði, að það þyrfti allt aðra kunnáttu við að stjórna varðskipi en strandferðaskipi. En hann er samþykkur því, eins og allir, að það eigi að sameina björgunarstarfsemina og gæzluna. Hann þarf þá bæði að hafa vit á björgun og hvernig á að elta togara, en það er sitt hvað. Og þarf þá ekki að kljúfa þetta aftur sundur og hafa sérstakan sérfræðing yfir björgunarmálunum? Að síðustu viðurkenndi hv.þm., að núverandi forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hafi ekki brotið af sér. Enda er sannleikurinn sá, að síðan hann tók við þessum málum, hefur hann haft forustuna sem sá reyndi og greindi sjómaður, og starfið hefur farið prýðilega. Það var alveg nýlega, sem einn af kunnustu þm. hélt ræðu um þennan mann og tók einmitt fram, hve sérstaka hæfileika hann hefði til þess að bæta úr þessum miklu erfiðleikum gæzlu og björgunar, hvernig hann hefði með sérstöku lagi sameinað þetta til hagsmuna fyrir þjóðina.

Jóhann Jósefsson Ég stend ekki upp til þess að blanda mér í þær deilur, ef svo má kalla, sem hér hafa farið fram milli tveggja hv.þm. En ég vildi aðeins minna á það í þessu sambandi, að það eru nú 25 ár síðan Vestmannaeyingar hófust handa til þess að eignast björgunarskip, sem síðar varð björgunar- og eftirlitsskip. Það var gamli Þór, sem keyptur var til landsins, og má segja fyrir allsherjar félagsskap allra Vestmannaeyinga. Starfaði þetta skip þar við Eyjarnar að björgunar- og eftirlitsmálum. Síðan var skipið keypt af ríkinu. Með Þór var hafin sú byrjun á íslenzkri strandgæzlu, sem síðan hefur aldrei fallið niður, heldur batnað með fleiri skipum og margvíslega breyttri tilhögun. Það er oft hlaupið yfir þetta atriði. Ég segi það ekki til þeirra hv.þm., sem voru að tala, en þetta framtak Vestmannaeyinga gleymist oft þegar þeir, sem standa hér fremstir í slysavarnarfélögum, eru að halda minningarræður sínar og líta yfir farinn veg. Það vill gleymast, að liðinn er fjórðungur aldar síðan þetta starf var hafið á svo myndarlegan hátt í Vestmannaeyjum, að menn létu sér ekki nægja minna en að kaupa gufuskip til þessara hluta. Það var að vísu fjárhagslega mikil raun - og má segja kannske ofraun á þeim tíma - að ráðast í þetta. En ég ætla, að ekki verði um það deilt, að þetta framtak á þeim tíma varð til þess að vekja þingið og ríkisstj. þeirrar tíðar til þess að hefjast handa um innlenda landhelgisgæzlu og um leið að samræma hana björgunarstarfsemi. Er ég þá kominn inn á það, sem báðir þeir hv.þm., sem talað hafa, minntust á og voru þó sammála um. Reynslan hefur sannað, að við höfðum rétt fyrir okkur, sem í þá daga störfuðum að þessum málum, skrifuðum opinberlega og héldum fundi til að sanna landsmönnum þörfina á þessu tvennu, landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, og að björgunarskip þyrfti að hafa greinilega yfirburði yfir þau skip fiskiflotans, sem því er ætlað að aðstoða. Í öðru lagi það, að landhelgiseftirlit og björgunarstarfsemi geti í langflestum tilfellum verið framkvæmt af sama skipi og undir sömu stjórn. Þessu var haldið fram upphaflega gegn talsverðum andróðri þá. Í sambandi við málið, sem hér liggur fyrir, vil ég geta þess, að hjá sjútvn. Nd. liggur erindi frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, dags. 6. júlí s.l., um framtíðartilhögun landhelgisgæzlunnar. Erindið var nefndinni sent til athugunar frá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu. Vil ég benda þeirri n. á, sem fær mál þetta til athugunar, að hún getur að sjálfsögðu átt aðgang að þessum plöggum hjá sjútvn. Nd., enda álít ég tilefni fyrir n. í sambandi við þetta mál að kynna sér tillögur forstjóra Skipaútgerðarinnar um tilhögun landhelgisgæzlunnar og gefa þeim gaum, ekki sízt þegar þess er gætt, hve langan tíma sá maður hefur haft forstöðu þessa á hendi.