Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég held, að þær umr., sem urðu hér í hv. deild s.l. fimmtudag og föstudag í sambandi við þetta frv., hafi orðið gagnlegar. Ég held, að þær hafi brugðið nokkurri birtu á atriði, sem oft hefur verið talað um með allt of óljósum hætti og að þær eigi að geta stuðlað að því, að í framtíðinni ræðist hvorki þm. né aðrir við um mikilvæg atriði í efnahagsmálunum þannig, að almenningur fái tilefni til þess að misskilja veigamikil atriði og fá rangar hugmyndir um staðreyndir. Þessu tel ég, að tvímælalaust beri að fagna. Í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, málsvara hv. Framsfl. og hv. Alþb., 1. og 4. þm. Austf., voru nokkur atriði s.l. föstudag, sem ég sé ástæðu til að gera að nokkru umtalsefni. Ég skal láta alveg vera að lengja þessar umr. með því að víkja að því, sem mér finnst mega telja aukaatriði í málinu, minni háttar atriði, heldur ræða atriði, sem snerta grundvallaratriði í þeim deilum, sem uppi eru milli ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstæðinga hins vegar um kjarnann í stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum. Um þetta atriði var málflutningur þessara tveggja hv. þm., hv. 1. þm. Austf. og 4. þm. Austf., svo líkur, að í raun og veru er ekki ástæða til þess að greina þar sérstaklega á milli. Það var sami kjarninn í ádeilum þeirra beggja, ekki aðeins á þetta frv., heldur í því, sem þeir vildu í framhaldi af umr. um það gera að kjarnaádeilu á ríkisstj. Þeir gerðu það báðir að aðaluppistöðu máls síns s.l. föstudag að segja, að í þeim skýrslum, sem ríkisstj. hefði birt um heildargreiðsluhallann í grg. sinni fyrir frv. um efnahagsmál veturinn 1960, væru fólgnar miklar blekkingar, mjög alvarlegar blekkingar, og þó kannske öllu heldur, að út af þessum upplýsingum hefði verið lagt þannig, að þjóðinni hefðu verið gefnar alrangar hugmyndir um staðreyndir málsins. Þeir héldu því báðir fram, að fram til þess tíma, þangað til í febrúar 1960, hefðu bæði hagstofan og hagdeild Landsbankans birt upplýsingar um greiðslujöfnuðinn þannig, að þær hafi snert aðeins greiðslujöfnuðinn í vörum og þjónustu, en síðan hefði ríkisstj. tekið upp nýja skilgreiningu á hugtakinu greiðslujöfnuður og bætt þar við afborgunum af erlendum lánum, fengið þannig út miklu hærri heildargreiðsluhalla, notað hann til þess að segja þjóðinni ranglega, að hún hefði lifað um efni fram, og reynt þess vegna með röngum og fölskum forsendum að fá þjóðina til þess að trúa því til þess að sætta sig við kjaraskerðinguna, þótt til þess hafi engin ástæða verið. Til sönnunar þessum kjarna í málflutningi sínum vildu þeir síðan benda á, að nú væri það upplýst, bæði í grein, sem komið hafi í Morgunblaðinu eftir framkvæmdastjóra Verzlunarráðsins, og tölum, sem ég skýrði frá s.l. fimmtudag, að enn á árunum 1953 og 1960 hefði verið mikill greiðsluhalli í sama skilningi og stjórnin hefði lagt í orðið, þegar hún lagði fram frv. um efnahagsmál, og væri þetta hinn þyngsti dómur á viðreisnina, að á þeim tíma, síðan þessir flokkar fóru úr stjórn, hafi haldið áfram að vera mikill heildargreiðsluhalli á þjóðarbúskap Íslendinga, þannig að við sjálfir hefðum fellt dóm um okkar eigin stefnu með því að birta upplýsingar um áframhaldandi mikinn greiðsluhalla á árunum 1959 og 1960. Hér er í raun og veru um að ræða mjög veigamikið grundvallaratriði í orðaskiptum í umr. stjórnarsinna annars vegar og stjórnarandstæðinga hins vegar um efnahagsmálin, svo að það er full ástæða til þess að gera þessum atriðum nokkur skil. Að því er það snertir fyrst, að ríkisstj. hafi tekið upp einhverja nýja merkingu í orðinu greiðsluhalli í grg. fyrir frv. um efnahagsmál í febrúar 1960, er það hinn mesti misskilningur. Svo vill til, að ég var alveg nýlega að lesa grein í alþjóðlegu fjármálatímariti, sem gefið er út af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, um efnahagsmál Norðmanna á árinu 1960. Þetta er ritið International Financial News Surway, og stendur í þessari grein um efnahagsmál Norðmanna þessi setning, með leyfi hæstv. forseta: „Hallinn á greiðslujöfnuðinum á vörum og þjónustu verður væntanlega upp undir 400 millj. norskra kr. árið 1961 eða um það bil 100 millj. kr. hærri en hann var á árinu 1960. Afborganir af skuldum eru áætlaðar 400 millj. norskra kr., og veldur það heildargreiðsluhalla að upphæð um það bil 800 millj. norskra kr.“ Ég get þessa dæmis hér einungis til þess að taka af öll tvimæli um, hvernig um svona mál er hugsað og skrifað á alþjóðlegum vettvangi. Og þar verður þess ekki vart, að nokkur sjái ástæðu til þess að rangtúlka slíkar upplýsingar eða telja þær þýða allt annað en þær raunverulega þýða. Hér er gerður í ljósu máli greinarmunur á greiðsluhalla á vörum og þjónustu annars vegar og síðan rætt um afborganir af erlendum lánum og í framhaldi af því talað um heildargreiðsluhalla svo og svo mikinn. Þetta er nákvæmlega sama aðferðin og ríkisstj. hafði í grg. sinni fyrir efnahagsmálafrv. Þar var skýrt frá greiðsluhalla á vörum og þjónustu fyrir næstliðin fimm ár og spáð um hann fimm ár fram í tímann, síðan gerð grein fyrir afborgunum af lánum fyrir sama tímabil og loks rætt um heildargreiðsluhallann. Hitt er rétt hjá hv. þm., að það yfirlit, sem hagstofan og Landsbankinn hafa gert um greiðslujöfnuðinn um mörg undanfarin ár, hefur verið um greiðsluhalla á vörum og þjónustu, enda ávallt tekið skýrt fram, enda augljóst fyrir hvern þann, sem skýrslurnar les, að það er um greiðsluhallann á vörum og þjónustu. Hagstofan og Landsbankinn hafa hins vegar aldrei gert skýrslur um heildargreiðsluhallann við útlönd, ekki tekið afborganir af erlendum lánum og aðrar fjármagnshreyfingar inn í þessar skýrslur sínar. Þessi skýrsluform eru orðin mjög gömul, og það er mjög eðlilegt, að Landsbankinn og hagstofan hafi ekki gert þetta, einfaldlega vegna þess, að það er ekki fyrr en alveg nú nýlega, eins og ég vék nokkuð ýtarlega að í ræðu minni á fimmtudaginn, að greiðslur af erlendum lánum hafa farið að skipta mjög verulegu máli í samanburði við greiðsluhallann á vörum og þjónustu. Það var einmitt sú staðreynd, hversu miklu máli þessar afborganir voru farnar að skipta á síðari helming áratugsins, 1956 og síðar, að það hefði verið óforsvaranlegt að geta ekki sérstaklega um þær í sambandi við greiðsluhallann - í framhaldi af greiðsluhallanum á vörum og þjónustu. Það að gera þjóðinni eingöngu grein fyrir greiðsluhallanum á vörum og þjónustu, greiðsluhalla í þrengri merkingu orðsins, en láta hitt ekki fylgja með til skýringar til viðbótar, þannig að þjóðin gerði sér ljósan heildargreiðsluhallann, hefði verið að blekkja sjálfa sig og þjóðina herfilega. Sannleikurinn er sá, að báðar þessar merkingar í orðinu greiðsluhalli hafa mikla þýðingu. En þær hafa misjafna þýðingu eftir því, hvernig aðstæðurnar eru. Ef afborganabyrðin er tiltölulega jöfn frá ári til árs, að ég ekki tali um frá áratug til áratugs, svo sem á sér stað hjá mörgum þjóðum, þar sem iðnaðarþróunin hefur um langan tíma verið stöðug, er aðalstærðin, sem máli skiptir, greiðsluhallinn á vörum og þjónustu. Aftur á móti fyrir þjóðir, sem standa í örri uppbyggingu, að ég nú ekki tali um, ef þær kosta hana að mjög verulegu leyti með föstum erlendum lánum, verður að skoða heildargreiðsluhallann til þess að gera sér grein fyrir því, hvert stefnir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál, og það þurfa allir, ekki aðeins þm., heldur allir, sem þessi mál skipta, að gera sér algerlega ljóst, að greiðsluhalli, í hvorri merkingunni sem er, segir út af fyrir sig ekkert um það, hvort þjóð lifir um efni fram eða ekki. Greiðsluhalli í hvorri tveggja merkingunni segir í sjálfu sér ekkert um það, hvort þjóð lifir um efni fram eða ekki. Það er alveg eðlilegt, að þjóðir hafi greiðsluhalla, að þjóðir, sem standa í uppbyggingu sinna atvinnuvega, að þjóðir, þar sem mörg verkefni eru og hægt er að hagnýta innlent og erlent fé með hagkvæmum hætti, hafi einhvern greiðsluhalla við útlönd. Hitt hlýtur hvert mannsbarn að sjá, að þessi staðreynd þýðir ekki það, að greiðsluhallinn megi vera eins mikill og verkast vill. Þó að einhver greiðsluhalli við útlönd sé fullkomlega eðlilegur, fullkomlega réttlætanlegur og jafnvel til mikils góðs fyrir þróun þjóðarbúskaparins, má auðvitað ekki draga af því þá fjarstæðukenndu ályktun, að engu máli skipti, hvort greiðsluhallinn er mikill eða lítill, og ætti ekki að þurfa að undirstrika það öllu meir. Hallinn, hvort sem hann er mikill eða lítill, jafnast með lántökum erlendis. Í því sambandi er mjög mikilvægt, hvers eðlis lánin eru, hvort þau eru föst lán eða lausaskuldir, og einnig, hvort þau eru til langs eða skamms tíma. Það, sem fyrst og fremst var varhugavert við hinar miklu lántökur okkar undanfarinn áratug, einkum á seinni helmingi áratugsins, var sú staðreynd, að allt of mikill hluti hinna erlendu lána var söfnun lausaskulda og allt of mikill hluti hinna erlendu lána voru lán til stutts tíma, til 4–6 ára. Báðir málsvarar hv. stjórnarandstöðu í þessum umr. hafa haldið því fram, að hinn mikli greiðsluhalli áranna 1955–59, sem bent var á við undirbúning efnahagsráðstafananna á s.l. ári, hafi ekki verið varhugaverður, vegna þess að hið erlenda lánsfé hafi farið til þess að greiða kostnað við margs konar framkvæmdir, við Sogsvirkjunina, áburðarverksmiðjuna og við skipa- og bátakaup. Þetta atriði hefur verið eitt meginatriðið í deilunum um efnahagsmál, ekki aðeins í þessum umr. og ekki aðeins undanfarnar vikur, heldur undanfarna mánuði. Þetta er í raun og veru eitt hið helzta, sem fylgismönnum stjórnarstefnunnar og andstæðingum hennar ber á milli um staðreyndir í efnahagsmálunum. Þessi staðhæfing var endurtekin svo að segja alveg samhljóða af þessum hv. þm. s.l. föstudag. Upphæð greiðsluhallans er í raun og veru alveg óumdeild. Eftir að menn hafa komið sér saman um, að réttlætanlegt sé að nota orðið greiðsluhalli í víðari og þrengri merkingu, heldur mér vitanlega enginn því fram, að tölurnar um heildargreiðsluhallann séu ekki réttar. En þá hefur því verið haldið fram, að þessi greiðsluhalli, þótt mikill sé, um 200 millj. á ári í gamla genginu, hafi ekki verið varhugaverður og hann sé ekki varhugaverður, vegna þess að lánsféð hafi farið til þess að greiða kostnað við framkvæmdir, sem síðan eru nefndar. En hér er um grundvallarmisskilning að ræða, sem að vísu hefur verið bent á áður, en kannske ekki undirstrikað nógu rækilega, og þess vegna er þessi staðhæfing endurtekin æ ofan í æ, og það er því fyllsta ástæða til að fara nokkrum almennum orðum um þessa staðhæfingu. Heildarframleiðsla þjóðar verður væntanlega alltaf meiri en erlendar lántökur hennar á sama tíma. Þess vegna er og verður áreiðanlega alltaf hægt að benda á framkvæmdir innanlands, sem séu jafnmiklar og erlendar lántökur á sama tíma. Þetta á ekki aðeins við um Íslendinga. Þetta á við um bókstaflega allar þjóðir, sem taka erlend lán. Ég þekki ekki til slíks ástands hjá nokkurri þjóð, að hún hafi tekið meiri erlend lán en sem svarar til framkvæmda innanlands á sama tíma. Þetta hefur ekki heldur átt sér stað hér. Framkvæmdir okkar hér innanlands á þessu tímabili, 1955–58, hafa auðvitað verið miklu, miklu meiri en erlendar lántökur okkar á sama tíma. Við getum aldrei tekið svo mikil erlend lán, við mundum aldrei fá svo mikil erlend lán nokkurs staðar, að við gætum ekki bent á, að framkvæmdir innanlands yrðu enn meiri en til lántakanna svarar. Þetta er ekki aðalatriði málsins. Þjóð má ekki taka ótakmörkuð lán erlendis, jafnvel þó að hún verji þeim öllum til framkvæmda. Ég skal segja meira: Þjóð má ekki taka ótakmörkuð lán erlendis, jafnvel þó að hún geti varið þeim öllum saman til mjög hagkvæmra og arðbærra framkvæmda innanlands. Því eru nefnilega alveg ákveðin takmörk sett, hvað greiðslubyrðin af erlendum lánum má verða mikil, án þess að fjárhagslegu öryggi og heilbrigði sé stefnt í hættu. Það, sem meginmáli skiptir í sambandi við erlendar lántökur, sem þýða skuldbindingu um greiðslu í erlendum gjaldeyri framvegis, er, að greiðslubyrðin í erlendum gjaldeyri fari ekki fram úr ákveðnu marki, fari ekki fram úr ákveðnum hundraðshluta af heildargjaldeyristekjunum, því ef hún gerir það, stofnar hún lánstrausti þjóðarinnar í hættu. Þetta er meginatriði málsins í sambandi við erlendu lántökurnar á síðari helming áratugsins 1960, en alls ekki hitt, í hvað lánsféð fór. Hjá okkur Íslendingum hafði verið haldið þannig á málum, að á árinu 1959 var orðið ljóst, að greiðslubyrðin af erlendum lánum, sem á árunum 1951–56 var aðeins 2–3% af gjaldeyristekjunum, fór svo ört vaxandi, að hún óx frá 1957 til 1959 um næstum helming. Hún var 1957 komin upp í 5.1%, helmingi meira en meðaltalið 1951–56. Hún fór enn vaxandi 1958, í um 5.7%, og 1959, þegar málin voru skoðuð ofan í kjölinn, var greiðslubyrðin enn vaxin um næstum helming frá því 1957. Hún var komin upp í 9.4% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, - og það sem enn alvarlegra var: það var fyrirsjáanlegt, að hún mundi verða enn meiri á árunum 1960 og 1961, þar sem hámarkinu mundi verða náð og greiðslubyrðin væri orðin milli 11 og 12%. Það var fyrirsjáanlegt á árinu 1959, að greiðslubyrðin mundi innan tveggja til þriggja ára, þ.e. á árinu 1961, vera orðin milli 11 og 12%, en að vísu minnka úr því, og það var þessi staðreynd, - þetta er ekki hægt að undirstrika nægilega sterkt, - það var þessi staðreynd, það var hinn stórkostlega vaxandi þungi af greiðslubyrði erlendra lána, sem gerði stefnubreytinguna óumflýjanlega, framar öllu öðru. Það kann að vera erfitt að segja fyrir um það nákvæmlega, hversu greiðslubyrði þjóðar megi vera þung, án þess að hún stefni fjárhagslegu öryggi sínu og lánstrausti erlendis í voða. Það getur farið eftir aðstæðum, hvort eðlilegt er, að hún sé 2% eða 4, jafnvel 5%, en ég þekki engan mann, hvorki íslenzkan né erlendan, sem um þessi mál hefur fjallað, sem hefur talið 11–12% greiðslubyrði af erlendum lánum vera eðlilega, og þá undanskil ég ekki þessa tvo hv. þingmenn, sem hér hafa deilt fastast á hæstv. ríkisstj. Ég undanskil þá ekki, vegna þess að ég sat í 2–3 ár með þeim í ríkisstjórn og veit frá þeim tíma, að þeim er nákvæmlega jafnljóst og mér og okkur, sem nú sitjum í ríkisstj., að slík greiðslubyrði er algerlega óverjanleg. Okkur var að vísu ekki orðið þá, á árinu 1958, jafnljóst og varð á árinu 1959 og var árið 1960, hversu alvarlega stefndi í þessum efnum, af því að við erum þá enn á uppleið með fjárfestingarstefnuna. Fjárfestingarstefnan og lántökustefnan er í algleymingi, og það er einmitt ekki fyrr en á árinu 1958, sem við rekum okkur fyrst alvarlega á erfiðleikana, sem í stefnunni eru fólgnir, og ég man ekki betur en þessum hv. þm., sem þá voru ábyrgir ráðherrar, hafi verið alvara þessara fyrstu erfiðleika, sem okkur mættu, nákvæmlega jafnljós og mér var hún þá og mér er hún enn. Fyrstu erfiðleikarnir, sem sýna sig, ef teflt er á svona tæpt vað með greiðslubyrðina í framtíðinni, - á því ári var hún ekki orðin nema 5.7%, þó að síðar kæmi í ljós, að hún mundi verða meira en helmingi meiri þremur árum seinna, - fyrstu erfiðleikarnir, sem slíkt framtíðarútlit hefur í för með sér, eru, að lánstraust þjóðarinnar þrýtur. Það var þrotið 1958, á síðasta ári stjórnar Hermanns Jónassonar. Það var því miður þrotið 1958. Um það var okkur, þessum þremenningum, sem höfum deilt í þessum umr., öllum nákvæmlega jafnvel kunnugt. Ég þarf áreiðanlega ekki að minna þessa hv. fyrrv. samráðherra mína á þær lántökur, sem stjórn Hermanns Jónassonar stóð í árið 1958. Það er ekki ástæða til þess að blanda umr. um þau mál inn í þessar umr. Það mundi lengja þær óþarflega mikið. Ég minni aðeins á þá staðreynd, að á því herrans ári 1958 voru engin venjuleg lán fáanleg erlendis, og það olli ríkisstj. Hermanns Jónassonar einmitt alveg sérstökum erfiðleikum. Það var komið í ljós á því ári, að engin venjuleg lán voru fáanleg á því ári, og einmitt sú staðreynd var að stefna áætlunum þeirrar ríkisstj. í algera sjálfheldu, í fullkomna hættu, var að stöðva áætlanir þeirrar ríkisstj. Skýringin var auðvitað sú, að erlendir fjármálamenn voru að gera sér sömu staðreyndina ljósa og var að renna upp fyrir mönnum hér. Það gerðist samtímis, eins og eðlilegt er. Þau lán, sem fengust á því ári, voru fengin með algerlega óeðlilegum hætti. Ég þori að staðhæfa, að enginn okkar, sem þá sátum í ríkisstj., mundi vilja standa í slíkum lánaútvegunum oftar, enda alveg tvímælalaust, að slík lán hefði ekki verið hægt að fá öðru sinni. Það staðhæfi ég, enda var það sú staðreynd, sem mætti þeirri stjórn, sem tók við, stjórn Emils Jónssonar, og þeirri stjórn, sem nú situr, stjórn Ólafs Thors. Slík lán, sem þá voru tekin, hefði áreiðanlega enginn okkar viljað taka öðru sinni, enda ekki fáanleg. Þessi staðreynd, sem ég hef nú verið að tala um, að það er hæð greiðslubyrðarinnar í hlutfalli við gjaldeyristekjur, það er þungi byrðarinnar, sem skiptir meginmáli í sambandi við öflun erlends lánsfjár, en ekki hitt, til hvers andvirði lánsfjárins fer, - þessi meginstaðreynd er mönnum algerlega ljós, ef menn líta í eigin barm. Hún er hverjum einasta launamanni algerlega ljós, jafnvel þó að reynt sé að gera slíka staðhæfingu tortryggilega, þegar um er að ræða þjóðarbúskapinn í heild. Er launamaður byggir yfir sig hús eða hefur í hyggju að koma sér upp íbúð, veit hann, af því að það er allt vandamálið fyrir framan hann í heild, að það er ekki aðalatriðið fyrir hann, hvort hann getur fengið lán í banka eða einhvers staðar. Það er alls ekki aðalatriðið, hvort hann getur fengið lán og hvort hann hefur aðstöðu til þess að byggja húsið, koma húsinu upp á skömmum tíma, jafnvel með alveg sérstaklega ódýrum hætti. Hann tekur ekki lán án þess að hugsa um greiðslutímann eða vextina, jafnvel þó að hann geti fengið það og jafnvel þó að hann hafi aðstöðu til þess að nota peningana með mjög arðbærum og mjög hagkvæmum hætti, t.d. þannig, svo að ég geri dæmið eins hagstætt og hugsanlegt er, að hann geti komið því upp með methraða og með alveg sérstökum aðstæðum, þannig að húsið geti orðið sérstaklega ódýrt. Hann veit vel, að það, sem er meginatriði fyrir hann í sambandi við það, hvort hann á að leggja í að taka lán og byggja húsið, er, með hvaða kjörum eða til hvaða tíma hann getur fengið lánið, og hann metur tímalengdina eftir tekjum sínum. Hann veit vel, að hann má ekki binda svo mikinn hluta af tekjum sínum fram í tímann, að hann hafi ekki nægilegt afgangs til þess að framfleyta sér og fjölskyldu sinni og inna af hendi þær greiðslur aðrar, sem nauðsynlegt er að inna af hendi. Allir munu vita, að maður má ekki leggja í að byggja hús fyrir lánsfé, ef hann bindur helming af tekjum sínum með þessu móti, alveg sama hvað húsið getur verið ódýrt. Ef hann gerir þetta, fer hann á höfuðið, þá missir hann fyrst húsið, og kannske það, sem er enn verra, hann fer einnig á höfuðið. Þetta er augljós staðreynd hjá hverjum einstaklingi, a.m.k. þeim, sem hefur haft í hyggju að byggja hús eða kaupa sér íbúð. En það er eins og mönnum verði þessi einfaldi sannleikur eitthvað torskildari, ef þeir eiga að dæma um þjóðarbúskapinn allan. Engu að síður á nákvæmlega sama við um þjóðarbúið í heild. Það, sem þjóðin í heild má ekki gera, er að binda of mikinn hluta venjulegra gjaldeyristekna sinna í greiðslu afborgana af erlendum lánum, af því að þá verður það til þess, að þjóðin getur ekki innt af hendi þær greiðslur, sem hún annars vili inna af hendi sér til framfæris og til annars, sem hún áður hefur varið tekjum sínum til. Hún getur reist sér þann hurðarás um öxl, að hún þurfi annaðhvort að skera niður neyzlu sína eða framkvæmdir svo mikið, að af því hljótist alvarleg vandræði, eða hún lendir í vanskilum út á við, sem þýðir, að hún glatar lánstrausti sínu gersamlega. Í þessu sambandi er í raun og veru ekki úr vegi að rifja upp með örfáum orðum, hvað hér gerðist í grundvallaratriðum á áratugnum 1950–60, því að það skýrir þá mynd, sem ég hef hér verið að reyna að draga upp af vandamálunum, sem við hefur verið að etja undanfarið. Það, sem hér gerist á áratugnum 1950–60 í mjög stórum dráttum, er það, að þegar gengisbreytingin 1950 nær ekki þeim árangri, sem henni var ætlað að ná af þeim, sem beittu sér fyrir henni, og verðbólgan heldur áfram, og það gerist jafnframt, að framkvæmdir eru stórauknar á flugvellinum, sem ýtir enn undir verðbólguþróunina gegnum skort á vinnuafli, - þegar þetta allt saman verður ljóst, þegar 2–3–4 ár eru liðin af áratugnum, hefst hér tímabil geysimikillar fjárfestingar, þá verður hér ofan á hjá íslenzkum stjórnarvöldum eindregin fjárfestingarstefna í skjóli verðbólgunnar annars vegar og svo mjög aukinna gjaldeyristekna af varnarliðsframkvæmdum hins vegar. En það, sem gerðist ekki, var, að þjóðin minnkaði neyzlu sína í hlutfalli við hina auknu fjárfestingu. Þjóðin minnkaði neyzlu sína ekki til að geta komið hinni auknu fjárfestingu í framkvæmd, heldur var fjárfestingin í aðalatriðum kostuð með erlendum lánum. M.ö.o.: þjóðin vildi gera hvort tveggja, eins og löngum hefur viljað brenna við, hún vildi halda neyzlu sinni út áratuginn, en kosta viðbótarfjárfestinguna með erlendum lánum. Stjórnir Ólafs Thors og Hermanns Jónassonar og Emils Jónssonar voru allar miklar fjárfestingarstjórnir, ef svo mætti að orði kveða. Mikið af þeim framkvæmdum, sem þá var efnt til, ef til vill mest af þeim, var mjög gagnlegt og mjög nytsamlegt, en undir lok áratugsins var komið í ljós, og það er mjög mikilvæg staðreynd, að gjaldeyristekjurnar höfðu ekki vaxið í hlutfalli við hina auknu fjárfestingu. Hin aukna fjárfesting hafði m.ö.o. ekki skilað af sér auknum gjaldeyristekjum í hlutfalli við þá auknu greiðslubyrði, sem fjárfestingin hafði haft í för með sér, og það er þess vegna, sem viðnám var orðið alveg óhjákvæmilegt, þegar undir lok áratugsins kom. Viðnámið var orðið alveg augljóst á síðasta ári stjórnar Hermanns Jónassonar, á árinu 1958, þegar það kom svart á hvítu í ljós, að eðlileg lán erlendis voru ekki fáanleg til að halda þessari stefnu áfram, því að í raun og veru var búið að loka alls staðar fyrir erlenda lántökumöguleika. Þó að úr greiddist með sérstökum hætti, eins og ég gat um áðan, á því ári, var það okkur öllum, sem þá vorum í stjórn, augljóst mál, að það mundi ekki vera hægt á árinu 1959. Ef til vill hefur það átt einhvern þátt í því, að stjórnin raunverulega sundraðist, þó að um það skuli ég neita mér um allar fullyrðingar. En sem sagt, það féll í skaut stjórnar Emils Jónssonar að stöðva verðbólguþróunina, að koma í veg fyrir það, að hrapað væri fram af brúninni. Það féll síðan í hlut þeirrar ríkisstj., sem nú situr, - það gat ekki verið verkefni bráðabirgðastjórnar Emils Jónssonar, - að koma þjóðarbúskapnum aftur á traustan grundvöll, að treysta þann grundvöll, sem í raun og veru hafði sundrazt á árinu 1958. Hv. stjórnarandstæðingar hafa oft haldið því fram, að undirstrikun okkar á hinum mikla greiðsluhalla síðari helming áratugsins 1950–60 þýði, að við teljum, að allt hið erlenda lánsfé hafi farið i vitleysu, því hafi verið sóað, og að fullyrðingar okkar um, að þjóðin hafi lifað um efni fram á þessum tíma, þýði i raun og veru, ef öllu er á botninn hvolft, það, að við teljum, að lánsféð hafi verið notað í neyzlu og í vitleysu. En því hefur aldrei verið haldið fram, að lánsfénu hafi verið eytt í þeim skilningi, að því hafi verið eytt í vitleysu, heldur hefur kjarninn í málflutningi okkar verið sá, að neyzlan hafi ekki verið minnkuð í samræmi við hina auknu fjárfestingu. Með þessu er ég þó engan veginn að segja, að öll fjárfestingin hafi verið eins hagkvæm og æskilegt hefði verið. Þess má t.d. geta um hinar miklu frystihúsabyggingar á þessum tíma, að það fjármagn, sem til þess hefur farið, hefur því miður engan veginn skilað arði í nokkru viðhlítandi hlutfalli við það fé, sem til þessara miklu framkvæmda hefur verið varið, en um það er annars ástæðulaust að fjölyrða í þessu sambandi. Við höfum sem sagt ekki haldið því fram, og það felst ekki í staðhæfingum okkar um, að greiðsluhallinn hafi verið óhæfilega mikill, og það felst ekki í staðhæfingum okkar um, að þjóðin hafi lifað um efni fram, að lánin hefðu farið í vitleysu. Greiðsluhallinn í heild var of mikill, af því að hann ofbauð gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Staðhæfing okkar um, að þjóðin hafi á þessum tíma lifað um efni fram, var einmitt sú, að það var ekki hægt að halda uppi óbreyttri neyzlu og fjárfestingaraukningunni nema með því að stefna lánstraustinu erlendis í hættu, nema með því að tefla á tæpt vað um greiðslubyrðina erlendis. Það verður að skoða ummæli eins og þessi sem eigandi við þjóðarbúskapinn í heild, og þá er alveg ómótmælanlegt, að ef við hefðum ekki tekið þessi miklu erlendu lán, ef við hefðum haldið greiðslubyrðinni innan einhverra hæfilegra marka, við skulum segja 5–6%, þá var hitt hvort tveggja ekki mögulegt, að auka fjárfestinguna jafnmikið og gert var eða halda neyzlunni jafnhárri og hún raunverulega var. Þetta eru alveg ómótmælanlegar staðreyndir og ættu að vera auðskildar öllum mönnum, sem vanir eru að hugsa um þessi efni. Það var um þrjár leiðir að ræða á þessum árum eins og alltaf. Ef menn vilja auka fjárfestinguna, verður annað tveggja að minnka neyzluna eða taka erlend lán. Ef menn vilja auka neyzluna, er hægt að minnka fjárfestinguna eða taka erlend lán. Það, sem gerðist hér, var, að neyzlan var látin haldast óbreytt, en fjárfestingin aukin með erlendum lántökum, og erlendu lántökurnar voru svo miklar, að algerlega óhæfilegt og óforsvaranlegt var. Þess vegna er það réttmætur dómur, að í raun og veru hafi þjóðin á þessum árum lifað um efni fram, af því að neyzlan og fjárfestingin í landinu gat ekki orðið á annan hátt en þann að taka svo mikil erlend lán, að greiðslubyrðin var óhæfilega þung og lánstrausti þjóðarinnar raunverulega spillt. Þess vegna er ekkert rangt því, heldur er það þvert á móti alveg rétt, fullkomlega rétt, að á þessum tíma lifði þjóðin um efni fram. Hún hafnaði þeirri neyzluminnkun, sem hin mikla aukning fjárfestingarinnar hlaut að gera nauðsynlega, ef við áttum að halda heilbrigðum greiðsluviðskiptum við útlönd. Þá kem ég að síðasta atriðinu, sem ég vil gera að umtalsefni og líka var sameiginlegt í ræðum hinna tveggja málsvara stjórnarandstöðunnar. Það voru ummæli þeirra um, að afkoma þjóðarbúsins 1960 væri mjög slæm og í raun og veru væri hún verri en hún hefði verið á árinu 1959 og á árunum þar á undan. Þeir lögðu mikla áherzlu á, að fyrst enn væri um að ræða heildargreiðsluhalla við útlönd, eftir að þessi ríkisstj. hefði setið að völdum í rúmlega ár, sé það glögg sönnun þess, að hin nýja stefna hennar hafi misheppnazt. Hér er mjög hallað réttu máli. Það er rétt, enda skýrði ég frá því í ræðu minni þegar á fimmtudaginn, að á báðum árunum 1959 og 1960 hefur orðið um mikinn heildargreiðsluhalla við útlönd að ræða. Það er um að ræða halla á vörum og þjónustu, og afborganirnar eru líka mjög miklar, og það er um að ræða mikinn heildargreiðsluhalla við útlönd. En að þetta sé dómur um, að stefna ríkisstj. sé að misheppnast, er auðvitað misskilningur eða rangtúlkun, og það er alveg augljóst á því, að einmitt í grg. ríkisstj. fyrir frv. hennar í febr. 1960 var sagt, að það væri algerlega óhjákvæmilegt, að um mikinn heildargreiðsluhalla yrði að ræða á árunum 1959, 1960 og 1961. Það væri um það að ræða að greiða afborganir af þeim gífurlega miklu erlendu lánum, sem tekin voru, einkum á seinni hluta áratugsins 1950–60. Þó að þau lán séu að vísu flest of stutt, að mjög verulegum hluta 5–6 ár, var þegar í ársbyrjun 1959 vitað, hve afborganirnar af þeim mundu vera miklar alveg til ársins 1963. Það stendur skýrum stöfum í grg., sem fylgdi frv., hvernig þessi heildargreiðsluhalli er áætlaður alveg fram til ársins 1963, svo að það þurfti engum að koma á óvart, að ég skyldi skýra frá þeim staðreyndum hér s.l. fimmtudag, að á árunum 1959 og 1960 hefði orðið verulegur greiðsluhalli. Skýringin á greiðsluhallanum er fyrst og fremst greiðslubyrðin, sem er afleiðing af lántökunum á árunum eftir 1954–55, og þær afborganir, sem enn fara vaxandi til ársins 1961. Það er því í raun og veru að snúa hlutunum algerlega við að segja, að þessi greiðsluhalli sé afleiðing eða standi í einhverju sambandi við þær ráðstafanir, sem gerðar voru í ársbyrjun 1960. Þá hafa þeir hv. málsvarar stjórnarandstöðunnar rætt allmikið um, að ég hafi í ræðum mínum og blöð stjórnarinnar aftur breytt um reikningsaðferð, miðað við það, sem við gerðum, þegar við vorum að leggja frv. um efnahagsmálin fram, vegna þess að ég hafi lagt á það áherzlu, að til þess að skilja tölurnar um árin 1959 og 1960 þurfi að draga greiðslur vegna kaupa á skipum og bátum frá. Ég vil aðeins taka skýrt fram, ef það er þessum hv. þm. ekki þegar ljóst, - ég taldi mig hafa skýrt það í fyrstu ræðu minni, - að þegar ég segi, að nauðsynlegt sé að draga greiðslur vegna skipa og báta frá heildargreiðsluhallanum 1959 og 1960, þegar er verið að bera þau ár saman, þá er það ekki gert í sama skilningi og með sömu rökum og þeir hafa viljað halda fram, að eigi að draga kostnað við framkvæmdir frá greiðsluhallanum á árunum 1956-59. Ég geri það alls ekki með sömu rökum og ekki sama tilgangi. Þeir hafa sagt: Það á að draga kostnaðinn við framkvæmdirnar 1956-59 frá heildargreiðsluhallanum, vegna þess að þar fékk þjóðin innlend verðmæti í staðinn fyrir erlendu lánin. Það hafa þeir sagt. Ég var áðan að sýna fram á, hvað væri varhugavert, hvað væri rangt í þessum málflutningi. Þegar ég sagði í ræðu minni á fimmtudaginn, að til að fá rétta hugmynd um árin 1959 og 1960 yrði að draga greiðslu fyrir skip, báta og flugvélar frá, gerði ég það til þess, að hægt væri að bera árin saman, og það var í raun og veru allt annað. Ég sagði: Ef menn vilja bera árin 1959 og 1960 saman innbyrðis, verður að draga greiðslur vegna skipa, báta og flugvéla frá. Ef menn vilja bera þessi ár, 1959 og 1960, saman við t.d. árin 1957 og 1958, verður líka að draga innflutning á skipum og bátum frá vegna þess, hversu hann er miklum breytingum undirorpinn. Það er enginn liður til í innflutningi íslenzku þjóðarinnar, sem er jafnbreytilegur frá ári til árs, eins og innflutningur skipa og báta og flugvéla. Við höfum ekki endurnýjað þessi tæki okkar með nokkurn veginn jöfnum hætti áratug eftir áratug eða ár eftir ár. Þessi innflutningur á sér stað, - hvort sem okkur líkar betur eða verr, og okkur ætti að líka það verr, hann á sér stað í rykkjum. Það skiptir ekki aðeins milljónatugum, heldur jafnvel hundruðum milljóna frá einum fimm árunum til annarra fimm áranna eða frá ári til árs. Það er þess vegna, að ef maður vill bera saman afkomu eins árs og annars, vilji maður bera saman heildargreiðsluhallann frá ári til árs, þá verður að taka innflutning skipa, báta og flugvéla út úr þessum tölum. Þetta er ástæðan til þess, að hagstofan hefur, svo lengi sem ég man eftir, alltaf skýrt frá innflutningi skipa og báta í sérlið, jafnvel þegar hún gefur bara upp heildarinnflutning og heildarútflutning. Hagstofan gefur aldrei upp heildarinnflutning og heildarútflutning öðruvísi en taka fram, að af innflutningnum var svo og svo mikið skip, bátar og flugvélar, af því að hún veit, að heildartölurnar eru alls ekki sambærilegar frá mánuði til mánaðar eða frá ári til árs eða áratug til áratugs. Þetta voru rökin fyrir því, að ég sagði, að það yrði að draga þessar tölur út úr, en alls ekki hin, sem þessir hv. þm. hafa verið að nota til stuðnings sínum málflutningi, að skip og bátar séu verðmæti, sem komið hafi fyrir hið erlenda lánsfé. Þann rökstuðning hef ég aldrei notað, enda er hann rangur. Þess vegna var það, að ég hafði sagt það, að tölurnar um heildargreiðsluhallann, sem var 1959 730 millj. og 1960 709 millj. kr., þessar tölur segja manni ekkert innbyrðis um árin, af því að 1959 var greitt upp í skip, báta og flugvélar 320 millj., en 500 millj. árið 1960, 180 millj. kr. meira. Það er alger fjarstæða að bera árin saman og gleyma þessum stórkostlega mun á þessum eina lið. Ef tekið er tillit til hans, fær maður rétta mynd af árunum innbyrðis, því að þá kemur í ljós, að fyrir utan skipa- og flugvélakaup hefur greiðsluhallinn minnkað um 201 millj. kr. á árinu. Greiðslurnar fyrir skipin og flugvélarnar eru allar saman samningsbundnar, því miður til ekki nógu langs tíma, að mjög verulegu leyti til 5–6 ára, fyrir togarana að vísu til lengri tíma. Hér er því um tvo ólíka hluti að ræða, og ættum við ekki að þurfa að deila um þessi atriði áfram. Það, sem er mergurinn málsins, til þess að geta myndað sér skýra hugmynd um að þessu leyti, hvort stefna ríkisstj. er að heppnast eða misheppnast, er því breytingin á greiðslujöfnuðinum, er þessar staðreyndir eru hafðar i huga. Það, sem er kjarni málsins í sambandi við hina nýju stefnu ríkisstj., er, að síðan hún tók við völdum og fór að framkvæma þá lagasetningu, sem samþ. var í febrúar s.l., hefur þessi ríkisstj. engar ráðstafanir gert til þess að þyngja greiðslubyrðina í framtíðinni. Það er það, sem er mergurinn málsins. Henni hefur þvert á móti tekizt að halda þannig á málum, að hægt er að standa við þær skuldbindingar, sem gengizt var undir á árunum 1955–59. Það er hægt að standa við þær skuldbindingar um afborganir í erlendum gjaldeyri, þær gífurlegu skuldbindingar, sem gengizt var undir á árunum 1955–59 vegna bátakaupa, vegna verksmiðjubygginga, vegna togarakaupa, og það er í sannleika sagt ekki lítið afrek, að það skuli hafa tekizt. Hitt er auðvitað alveg ljóst, að það var greiðsluhalli 1959, það var greiðsluhalli 1960 og það verður greiðsluhalli 1961 og kannske áfram, þó að hann fari úr því minnkandi. Það er bara ekki aðalatriði málsins, heldur er hitt aðalatriði málsins, að tekizt hefur að standa við skuldbindingarnar, sem stjórnarvöld gengust undir. Það hefur að vísu ekki verið hægt nema með því að gera hvort tveggja að minnka nokkuð fjárfestingu og minnka nokkuð neyzlu. Stjórnin hefur aldrei dregið nokkra dul á, að það var kjarninn í stefnu hennar og nauðsynlegur fylgifiskur þess að koma málum þjóðarinnar á réttan kjöl að minnka nokkuð fjárfestinguna og minnka nokkuð neyzluna. Stjórnin hefur aldrei gert nokkra tilraun til þess að blekkja nokkurn mann, til að blekkja nokkurn þjóðfélagsþegn í þessum efnum. Þetta var gert árið 1960. Neyzlan var minnkuð, og fjárfestingin var minnkuð. Einmitt þess vegna hefur tekizt að standa við skuldbindingarnar, sem þjóðin var búin að taka á sig, - og það sem meira er, sem ég vil undirstrika alveg sérstaklega, það hefur ekki aðeins tekizt að koma í veg fyrir, að þjóðin yrði að vanskilamanni á alþjóðlegum lánamarkaði, heldur hefur jafnframt tekizt að endurvekja lánstraust þjóðarinnar. Það vil ég að síðustu leggja alveg sérstaka áherzlu á, að aftur nú á árinu 1961 munu standa þjóðinni opnir ýmsir möguleikar til öflunar langra lána erlendis, - möguleikar, sem var verið að loka, sem voru orðnir lokaðir þjóðinni þegar árið 1958. Hitt er svo annað mál, að það verður með engu móti talinn sanngjarn málflutningur, að aðalleiðtogar þeirra flokka, sem stóðu að því að taka þessi erlendu lán og víssu, að þau voru til 5–6 ára fram í tímann, skuli nú hér á Alþingi standa og allt að því brigzla núv. ríkisstj. um, að stefna hennar sé að mistakast, þegar henni hefur tekizt að standa við þá reikninga, sem flokkar þessara manna undirskrifuðu. Það er ekki heiðarlegur málflutningur, ekki skemmtilegur málflutningur, vildi ég segja, að standa í 21/2 ár að því að skrifa reikninga og álasa síðan þeim, sem standa í því að borga þá. Ég hefði getað skilið hitt, ef þeir stæðu hér og álösuðu núv. ríkisstj. fyrir að borga reikningana ekki. Það hefði verið ádeiluefni sannarlega. En þeir hafa verið borgaðir, og þeir verða borgaðir. Einmitt þess vegna hefur þjóðin átt í nokkrum erfiðleikum, einmitt þess vegna þurfti hún að skera niður fjárfestinguna og þurfti að skera niður neyzluna. Þegar tekst að standa í skilum með jafntvímælalausum hætti og þessari stjórn hefur tekizt og þegar henni hefur þegar tekizt til viðbótar að endurreisa lánstraustið, á stjórnin sannarlega ekki gagnrýni skilið, allra sízt frá þessum hv. þm.



Herra forseti. Ég er satt að segja ofurlítið undrandi á málflutningi hjá hæstv. viðskmrh. Mér er ekki alveg ljóst, hvort hann veit ekki, hvort honum er ekki sjálfum ljóst, að hann fer ekki að öllu leyti með rétt mál, eða hvort hann álítur, að hann sé að tala fyrir tíu ára gömul börn, því að það er svo augljóst, að ýmislegt af því, sem hæstv. ráðh. hefur haldið hér fram, er ekki rétt, að það ætti að vera auðvelt fyrir barnaskólabörn að gera sér það ljóst, ef þau aðeins athuga það. Ráðh. talaði um, að greiðslubyrðin hefði verið, þegar núv. stjórn tók við, orðin svo mikil, að af gjaldeyristekjunum hefði hún tekið 11–12%. Þetta er rétt. Af útflutningi átti hún að taka samkv. útreikningum, sem fylgdu frv. um efnahagsmál, 15.8%, en af gjaldeyristekjunum kringum 12%. Þetta er rétt. En nú í fimm ár hefur þessi hæstv. ráðh. verið í ríkisstj., og mest af þessari gjaldeyrisbyrði hefur myndazt í hans stjórnartið. Og þegar Alþfl. fer einn með stjórn, hækka ríkisskuldirnar, föst lán, um 25%, og þar að auki versnar gjaldeyrisstaðan svo mikið, að þegar þeir taka við, er hún hagstæð um tæpar 50 millj. með gamla genginu, en óhagstæð um 190 millj., þegar núv. ríkisstj. tekur við í janúarlok, þannig að miðað við nýja gengið versnar gjaldeyrisstaðan í tíð jafnaðarmannastjórnarinnar um 300 millj., og þar að auki voru tekin föst lán tæpar 200 millj., þannig að þegar jafnaðarmannastjórnin tekur við, hefur aðstaðan verið þannig, að af útflutningsverðmæti hefur þurft um 12% til að standa undir greiðslubyrðinni, en af gjaldeyristekjum sennilega 9–10. En hvað er þetta nú? Jónas Haralz lýsti því yfir á fundi Landssambands íslenzkra útvegsmanna, að það þyrfti 20% af útflutningsverðmætum þjóðarinnar í vexti og afborganir af lánum. Sem sagt, á tveimur árum og tveimur mánuðum hefur aðstaðan út á við versnað svo mikið, að 40% af núv. skuldum, núv. greiðslubyrði hefur myndazt á þessum tveimur árum og tveimur mánuðum. Svo kemur þessi hæstv. ráðh. og segir, að lánstraustið hafi allt verið þrotið, þegar greiðslubyrðin var aðeins 10% af gjaldeyristekjunum, því þegar vinstri stjórnin fer frá, er hún ekki nema 10% af gjaldeyristekjunum, um 12% af útflutningsverðmætinu, þá var lánstraustið þrotið og ekki hægt að fá lán. Nú er þetta orðið 20% af útflutningsverðmætinu, um 16% af gjaldeyristekjunum. Þá á að vera hægt að fá nóg lán og allt í blóma. Þetta skil ég ekki. Þennan málflutning skil ég ekki. Ég hef enga löngun til að halla á núv. stjórn eða gera lítið úr hennar verkum umfram það, sem efni standa til. En þetta er fáránlegt, því að aðstaðan út á við hefur aldrei versnað jafnmikið, miðað við tímalengd, eins og í tíð núv. stjórnar og jafnaðarmannastjórnarinnar, og skal ég þó játa, að það var miklum mun lakara 1959 á margan hátt. Það hefur aldrei verið jafnmikil verðþensla fyrr eða síðar eins og það ár samkv. yfirlýsingu bankanna sjálfra. Ég furða mig þess vegna á þessum málflutningi. Þegar það eru 12%, sem við þurfum að borga af útflutningsverðmætinu, á allt að vera ómögulegt, þegar það er orðið 20%, er allt í lagi, staðið við allt, allt í blóma. Viðvíkjandi uppgjörinu fyrir árið 1960, þá furða ég mig dálítið á því, vegna þess að það er ómögulegt að dæma það endanlega, það er ekki komið endanlegt yfirlit yfir það. Ég var í hagstofunni í morgun, einmitt hjá þeim, sem reiknuðu þetta út, og þeir sögðu, að það væri gersamlega ómögulegt að segja endanlega um þetta. Það er þess vegna ekki tímabært að gera endanlega upp, hvernig það ár kemur út. Við getum talað um áhrif vaxtahækkunarinnar og áhrif af gengislækkuninni, en tölulega séð er ekki hægt að segja ákveðið um, hvernig árið kemur út. Hitt er rétt, að þeir vita á hagstofunni um innflutning skipa og flugvéla, og hann verður nálægt 500 millj. Það er rétt. Það er líka rétt hjá hæstv. viðskmrh., að skip hafa verið flutt inn fyrir miklu meira fjármagn en s.l. ár, og það má gjarnan taka tillit til þess í uppgjörinu. En hitt er líka rétt, sem haldið hefur verið hér fram, að það er hægt að gera fleiri framkvæmdir og hyggilegar framkvæmdir og festa fé í fleiru en skipum. Fyrir árið 1959 og árin þar á undan skiptast útflutningsverðmætin þannig, að það eru um 3/7, sem hagstofan telur að varið sé til fjárfestingar i landinu, i fjárfestingarvörur, en ekki nema um 2/7 eða rúmlega það í neyzluvörur, þannig að það hefur verið varið til fjárfestingar fyrr en á þessu ári. En það er ekki nema sanngjarnt að taka tillit til þess, að það voru flutt inn mörg skip. Hitt má aftur um deila, hvort það var nauðsynlegt. Það er ómögulegt að segja endanlega um innflutninginn í desember enn, og svo koma hinar óbeinu greiðslur út og inn, leigur fyrir skip og ýmislegt fleira og tekjur af fluggjöldum og ýmislegt fleira, þannig að það er ómögulegt, eins og sakir standa, að segja nákvæmlega um, hvernig útkoman verður árið 1960. En í nóvemberlok standa hlutirnir þannig, að mismunur á innflutningi og útflutningi er 448 millj. Síðari hluta ársins voru flutt inn skip fyrir um 320 millj., og þetta er talið í desember. Þess vegna verður desemberinnflutningurinn alltaf hár. Ef þetta er lagt saman og gert er ráð fyrir, að út- og innflutningurinn verði eitthvað svipaður, þegar skipin eru tekin frá, - ef þetta er lagt saman, þá gerir þetta 768 millj. En það, sem hæstv. viðskmrh. gleymir, eru bara engir smámunir. Hann gleymdi að taka tillit til þess, að hann tók krónurnar 1959 eftir genginu þá, en aftur upphæðirnar í ár eftir genginu nú. Auk þess tók hæstv. ráðh. ekkert tillit til þess, að það voru miklu meiri birgðir í árslok 1959 heldur en nú. Þá voru t.d. síldarafurðir til fyrir um 170–180 milljónir króna. Það voru 19.5 þús. tonn af lýsi og 12500 tonn af síldarmjöli. Þetta gerir milli 170 og 180 millj. kr. í útflutningi. Það er ekki tekið tillit til þessa. Nú er búið að selja svo að segja allar síldarafurðirnar. Þess vegna ber að draga þessar auknu birgðir frá greiðsluhallanum 1959, en ber í raun og veru að leggja það við greiðsluhallann í ár til þess að fá eðlilegan samanburð á milli áranna, - fyrir utan það, að það er engin fyrirmynd að bera saman við árið 1959, því að það er lakasta árið. Miðað við nóvemberlok 1960 er útkoman því þannig: greiðsluhalli 448 millj. + skip 320 millj. + birgðir 170 millj.= 938 millj. Ef við tökum árið 1959, hefur heildarinnflutningurinn verið samkv. núv. gengi 3379 millj. og útflutningurinn 2468. Þá er munurinn 911 millj. 1959, og ef við drögum frá þessum 911 millj. 170 millj. í birgðum síldarafurða, þá er eftir 741 millj. Ég sé því alls ekki, að viðskiptajöfnuðurinn verði hagstæðari 1960 en 1959. En ég tek það fram, að ég fullyrði ekki um þessa tölu, vegna þess að það eru ekki endanlegar niðurstöður komnar hjá hagstofunni. Hitt er annað mál, að það má vel vera, að greiðslujöfnuðurinn verði eitthvað hagstæðari, vegna þess að það er miklu, miklu minna af birgðum til í landinu nú en 1959. Auk þess má vel vera, að tekjur af skipum og öðru slíku verði meiri í ár en í fyrra. En endanlegan dóm er ekki hægt að leggja á þetta. Það er ekkert, sem bendir til þess, að nokkur hlutur hafi skeð 1960, þannig að útkoman sé ánægjuleg, og það er alveg ljóst, að skuldir út á við hafa stóraukizt. Það hafa verið tekin lán, sennilega allt að 400 millj., fyrir skip, og auk þess hafa yfirdráttarheimildir ytra stórhækkað hjá Seðlabankanum, bæði hjá Alþjóðabankanum og Evrópugjaldeyrissjóðnum. Það var fengin yfirdráttarheimild fyrir milli 700 og 800 millj., og af því er búið að nota 2/3 hluta. Gjaldeyrisaðstaðan hefur aftur lagazt, og satt að segja getum við látið það liggja á milli hluta, þó að hæstv. forsrh. gleddi þjóðina á því, að gjaldeyrisstaðan hefði stórbatnað, en væri ekkert að hryggja hana á því, á hvern hátt hún hefði batnað, hún hefði batnað með því að taka lán. Hann sagði ekkert um það, hæstv. forsrh. Og það er ástæða til að gleðja fólkið um áramótin, ef það er hægt. Það má segja, að þetta komi ekki þessu frv. við, og satt að segja var ég dálítið hissa, hvernig umr. þessar snerust, en hæstv, viðskmrh. á nokkurn þátt í því. Ég skal segja ykkur, að fyrir hálfum öðrum mannsaldri bjó norður í Húnavatnssýslu bóndi, sem Erlendur hét. Hann bjó í Tungunesi. Hann kom til kaupamanns síns, sem sennilega þótti ekki neinn sérstakur garpur, enda var erfitt að gera mikið þá, tækni var lítil, og menn voru ekki aldir upp sérstaklega vel margir hverjir á þeim árum, - hann kom til kaupamannsins eitt kvöld, hann var búinn að slá hjá honum einn dag, og sagði: „Mikið er slegið og vel er slegið, en meira verður slegið á morgun.“ Þessi setning lifir enn eftir meira en hálfa öld, og það er engin tilviljun, að setningin lifir, því að það þurfti mikinn skilning á mannlegu sálarlífi til að segja þetta. Ef hann hefði farið að finna að við drenginn, sem sjálfsagt hefur gert hér um bil eins og hann gat, og sagt, að hann slægi lítið og slægi illa, þá hefði það bara hryggt hann, komið inn kergju hjá honum, og hann hefði unnið minna og verr næsta dag. En með því að segja þetta við kaupamanninn framkallaði hann allt það bezta í eðli hans og gat náð eins miklum vinnuafköstum hjá honum og hægt var. Mér datt Erlendur í Tungunesi í hug, þegar þeir voru að deila á ríkisstj., fyrrv. ráðh., hv. 1. þm. Austf. og hv. 4. þm. Austf., því að satt að segja sé ég enga ástæðu til þess að deila á ríkisstj. fyrir þetta frv., sem hún leggur hér fram, síður en svo. Ég álít, að frv. sé til bóta, og ég mun greiða því atkvæði. Hitt er annað mál, að það má deila um, hve langt það nær. Það út af fyrir sig er ekki aðalatriðið. Við getum ekki búizt við, að það sé allt gert í einu. En ég sé ekki annað en frv. sé til bóta, það sem það nær. Ég játa, að þetta frv. leysir engan veginn rekstrarfjárskort sjávarútvegsins, og ég býst við, að þetta sé m.a. gert til þess að greiða fyrir bankaviðskiptunum, og geri ráð fyrir, að bankastjórarnir eigi sinn mikla þátt í samningu þessa frv. Það, sem gerist með þessu, er ekkert annað en það, að teknar eru óreiðuskuldir, skuldir, sem menn hafa ekki getað staðið í skilum með, og þeim er breytt í föst lán og viðskiptabankarnir losna við þær, þær færast yfir í Seðlabankann. Þetta er vitanlega til bóta, einkum fyrir viðskiptabankana, og auk þess greiðir þetta fyrir viðskiptamönnunum. Þeir geta fengið ný rekstrarlán, þannig að þeir geti haldið sinni atvinnu áfram. Ég sé því enga ástæðu til þess að ráðast á efni þessa frv. Hitt getum við svo ekki sagt um hér, hvort framkvæmdin verður að öllu leyti réttlát. En fyrir mitt leyti get ég lýst því yfir, að ég álít, að þetta frv. sé til bóta. Svo má deila um það vitanlega, hvort það var ástæða til þess að framkvæma þetta með brbl. En það út af fyrir sig skiptir ekki öllu. Það er formsatriði, og vafalaust gerir ríkisstj. þetta að einhverju leyti af því, að henni leiðist að hlusta á ræður stjórnarandstæðinga og er að reyna að hlífa sér við því, þó að vafasamt megi telja, hvort þær verða nokkuð minni, þó að brbl. séu gefin út, heldur en þó að frv. sé lagt fram á annan hátt. Ég geri ekki svo mikið úr því, að það hafi bráðlegið á þessu. Má vel vera samt, að það hafi verið betra að ganga frá þessu strax heldur en draga það. Ég benti á það í umr. um efnahagslöggjöfina s.l. vetur, að þessar ráðstafanir mundu skapa mikinn rekstrarfjárskort. Þessi stjórn er alls ekki ein um sökina með rekstrarfjárskortinn í landinu. Hann hefur verið að skapast alla tíð, sem gengið hefur verið að lækka. Þessi sífellda gengislækkun hefur valdið því, að verðmæti, sem fyrirtæki og einstaklingar höfðu lagt til hliðar til að styrkja rekstrarafkomu atvinnufyrirtækja sinna, hafa orðið svo að segja einskis virði, og rekstrarfjárskorturinn hefur alltaf farið vaxandi. Hann fór vaxandi í tíð vinstri stjórnarinnar, hann fór vaxandi í tíð þessarar stjórnar, og hann fór vaxandi í tíð þeirra stjórna, sem voru á undan vinstri stjórninni. Þetta frv. leysir náttúrlega engan veginn þann vanda, en það losar þarna um dálítið fjármagn. Ég lagði einnig hlustirnar við, þegar hæstv. viðskmrh. fór að deila á stjórnarandstöðuna fyrir það, að hún færi rangt með hagfræðilegar tölur og yfirleitt rangfærði hlutina í málflutningi, og ég bjóst þess vegna við, að ég mundi heyra frá hæstv. ráðh. mjög svo áreiðanlegar tölur og grg. í hagfræðilegum efnum. Ég skal taka undir það með hæstv. ráðh., að bæði í blöðum og eins hér á Alþ, vill vera gert of mikið að því að halla réttu máli. Það er náttúrlega hægt að tala um aðra hlið mála í flestum tilfellum, þannig að það geti verið hlutdrægt, án þess að beinlínis sé sagt ósatt. En yfirleitt er það þannig, að fólkið veit ekki, hverju það á að trúa. Þannig er það í umr. hér á Alþ., sem kenndar eru við eldhúsið, svokallaðar eldhúsdagsumræður. Ég hef talað við marga menn á eftir, og þeir hrista höfuðið og segja: Ja, ég veit ekkert, hverju ég á að trúa. Þeir skrökva yfirleitt allir. - Þetta er yfirleitt þannig. Ég álít það galla hjá okkur Íslendingum, það er ef til vill fátækt okkar og fámenni, sem gerir það, að við höfum ekki haft efni á að halda uppi blöðum og ekki fréttaþjónustu í blöðum einu sinni án þess að vera meira og minna hlutdrægir. Stærri þjóðir geta þetta. Þar geta stórblöð verið óháð flokkunum að miklu leyti. Þar eru sjálfstæðir ritstjórar, sem geta haldið fram sínum skoðunum án tillits til þess, hvernig hinir pólitísku flokkar líta á einstök mál. En hér er minna um þetta. Hér eru blöðin háð flokkunum. Ég skal viðurkenna, að þetta er galli, og málflutningur bæði stjórnarandstöðunnar nú og áður hefur oft verið á annan hátt en vera ber. Stjórnarandstaða á hverjum tíma á að viðurkenna það, sem ríkisstjórnir gera vel, en deila sanngjarnlega á þær fyrir það, sem henni finnst illa gert, en ekki deila á ríkisstj. án þess þá að benda á leiðir, sem hentugra væri að fara. Það er hægt að segja við hvaða stjórn sem er: Það er allt vitlaust, sem þið gerið og rangt. En það verður þá að benda á aðrar leiðir, til þess að hægt sé að taka tillit til þess, - benda á aðrar leiðir, sem séu betri og færari. Það er því að breyta öfugt við það, sem Erlendur í Tungunesi gerir, að deila á það, sem ekki er ástæða til að deila á. Ríkisstj. er ekki nema starfsmenn þjóðarinnar. Við erum fulltrúar þjóðarinnar hér á Alþ. Það má deila um, hvort á að hæla því, - eins og Erlendur hefur e.t.v. gert, hann gerði það í vissum tilgangi, - hæla því, sem er ekki hólsvert. Það er ekki ástæða til þess. En það er ekki heldur ástæða til að lasta það, sem er ekki sérstök ástæða til að lasta. Ég bjóst við hjá viðskmrh. að heyra áreiðanlegar tölur, sérstaklega um hagfræðileg efni. Eitt af því, sem hann fræddi okkur um viðvíkjandi vaxtabyrðinni, var það, að 2% vaxtahækkun þýddi fyrir togaraútgerðina 0.7% lækkun á brúttótekjum og fyrir bátaútveginn 0.6% af brúttótekjum bátsins. Ég var hissa á þessu, því að ég hygg, að hverju barni um fermingu geti verið það Ijóst, að þetta nær engri átt. Aðeins tækin til að afla síldarinnar, nótin, blokkir og síldarleitartæki, kosta sennilega 900 þús. kr. Þetta þarf báturinn að hafa vegna rekstrarins. 2% af þessu gerir 18 þús. kr. á ári. Mér skildist, að hæstv. ráðh. tæki útreikninga L.Í.Ú., og þar er miðað við 60 tonna bát. 60 tonna bátur aflar tæplega meira en 2.2 2.4 mill j. á ári, þannig að aðeins þessar 18 þús., aðeins 2% af síldarleitartækjum og nót, gerir meira en ráðh. sagði að allur vaxtakostnaður útgerðarinnar við bátinn væri. Þetta er svo augljóst, að hvert barn ætti að geta gert sér grein fyrir því. Landssambandið áætlar bátinn á 4 millj. og reiknar út frá því. Nú má vera, að hæstv. ráðh. hafi ekki athugað, að Landssambandið reiknar aðeins vexti af 1/3 úr árinu. Það gerir aðeins upp vetrarvertíðina, um 4 mánuði, og vexti af höfuðstól og rekstri þann tíma reiknar Landssambandið 92 þús. En það þarf vitanlega að borga vexti lengur, og Landssambandið áætlar, að rekstrarfé bátsins, þ.e. fyrir utan stofnfé bátsins, sé eitthvað í kringum 200 þús. kr., en það sér nú hver maður, hvort það er nægilegt fyrir öllum veiðarfærum. Veiðarfæri á slíkan bát kosta aldrei minna en milljón, þannig að ef á að reikna raunverulega vexti,. þá standa veiðarfæri og bátur í 5 millj. Hitt má svo deila um, hvort á að taka alla þessa upphæð, vegna þess að það voru mörg skip til gömul í landinu, sem ekki hvíldu mjög miklar skuldir á, þegar vaxtabreytingin varð. En ef á að taka bát af svipaðri stærð nokkurn veginn nýjan, þá eru þarna 5 millj., og 2% af 5 millj. eru 100 þús., en 100 þús. af 2.–2.4 millj. gerir alltaf 4%, en ekki 0.6%. Hér er því um hringavitleysu að ræða. Ég fór aldrei lengra en það, að ég tók milljón í veiðarfærum og milljón í stofnverði bátsins, sem vaxtahækkunin kæmi niður á, þegar ég hélt hér ræðu um daginn. Ég fór aldrei lengra en það. En ef á að taka heildarverð bátsins, þá gerir 4% hækkun á 5 millj, um 200 þús., en 2% gerir um 100 þús. eða um 4% af brúttóaflaverðmæti þessa báts. Ég skil þess vegna ekki, hvernig hæstv. ráðh. hefur getað fengið þessar tölur út. En Landssambandið áætlar bara það rekstrarlán, sem fæst í bankanum, í kringum 200 þús. kr., og svo bátsverðið í fjóra mánuði og rekstrarvíxillinn tekinn í 4 mánuði, en svo þarf allt, bæði til síldarútgerðar og haustvertíðar að auki, þannig að hér er um hringavitleysu að ræða. Ég hef ekki reiknað togarann út, en ég hygg, að það sé ámóta mikil fjarstæða. Viðvíkjandi vinnslustöðvunum er hið sama að segja. Við reiknuðum þetta út á landssambandsfundinum. Það er rétt að vera sanngjarn og taka tillit til hlutanna, eins og þeir eru. Skal ég gjarnan ganga inn á, að þetta sé ekki nema 8–9 mánuðir nú, og fiskkg á að vera nú eitthvað kr. 2.90, en í meðförum vex það um 2/5 hluta, þannig að við getum reiknað með, að fiskurinn kosti frystihúsið, hvert kg af ferskum fiski, þegar búið er að vinna hann, um 5 kr. 4% af því yfir árið er um 20 aurar. Nú skal ég slaka til um 1/5, þannig að þetta verði ekki nema 16 aurar á kg. Við áætluðum þetta 20 aura á landssambandsfundinum. En við skulum vera sanngjarnir og ekki gera þetta meira en 16 aura á kg með 4% vaxtahækkuninni. En svo kemur bara hækkun vegna skulda, sem fiskvinnslustöðin sjálf er í, þannig að það mun ekki vera ofreiknað, að vegna 4% vaxtahækkunarinnar voru frystihúsin neydd til að borga 20 aurum lægra og vegna 2% vaxtahækkunarinnar, sem eftir er, þurfa þau að borga 10 aurum lægra fyrir fiskinn. Svo bætist við vaxtahallinn, sem lendir á bátnum sjálfum. Ég skal fallast á, að það sé fullhátt að reikna það 4%, vegna þess að nokkur hluti af bátunum er keyptur með gömlum og hagkvæmari lánum, en ég hygg, að ekki sé ofreiknað, að það séu 8 aurar, og það hefur ekki verið lækkað enn þá, sem lánað er út á skip, það verður kannske gert með þessum nýja sjóði, að svo miklu leyti sem menn koma sínum lánum þar fyrir. En ég hygg, að þessi vaxtahækkun, sem eftir er, þessi 2%, muni valda því, að fiskframleiðendur fái 15–18 aurum lægra fyrir hvert kg af ferskum fiski, og það er mikill skattur, en s.l. ár hefur það verið um 30 aurum lægra. Ef við kæmum okkar vöxtum niður í það, sem Norðmenn hafa, þá hefðum við getað fengið 50 aurum hærra fyrir hvert fiskkg s.l. ár, og það munar um minna. Ég sé sérstaka ástæðu til að þakka ríkisstj. fyrir það að lækka vextina um þessi 2%, og ég vil segja líkt og Erlendur í Tungunesi sagði, að þetta er vel gert og viturlega, og ég vona, að ríkisstj. eigi eftir að breyta enn viturlegar. Það er út af fyrir sig mannlegt að sjást yfir hluti og gera vitleysur, það gera allir meira og minna í lífinu. Það er enginn alvitur. En það þarf manndóm til þess að viðurkenna, að mönnum hafi missýnzt, og laga það. Það er hólsvert að viðurkenna það, sem mistekizt hefur, og ráða bót á því. Hinir, sem gera yfirsjónir, en vilja ekki viðurkenna þær og berja höfðinu við steininn, það eru vandræðamennirnir. Það er mannlegt að gera yfirsjónir og bæta úr þeim. Ég vona því, að ríkisstj. haldi áfram að haga sér viturlega. Ég álít, að þetta hafi verið til bóta, bæði vaxtalækkunin og eins myndun þessa sjóðs. Ég vona bara, að ríkisstj. geri betur, að hún haldi áfram að lækka vextina a.m.k. niður í það, sem þeir voru, og greiði úr þeim lánsfjárskorti, sem atvinnuvegirnir eiga nú við að etja. Það er verkfall hjá bátunum. Fólkið er mjög óánægt yfir þessu og hvert smáþorp skaðast sennilega um 100 þús. á dag og stærri verstöðvarnar miklu meira. Í raun og veru er ekkert vit í þessu. Við vitum, að það vofa yfir vinnustöðvanir í landinu, og sannleikurinn er sá, að ég álít, áleit í fyrra og álít enn, að ráðstafanir ríkisstj. hafi verið óþarfar. Ég álít, að þessi vaxtahækkun hafi ekki haft nokkur áhrif á aðstöðu okkar út á við. Þar var aðeins um tilfærslu innanlands að ræða. Fólkið hefði reynt að spara eins og það gat, því að kjaraskerðing varð fyrir því, með því að rétta gengið og afnema útflutningssjóðinn. Það varð kjaraskerðing, þó að hún væri miklu minni. Það þurfti ekki að ganga lengra. En út á við hefur þessi vaxtahækkun ekki gert okkur neitt gagn, hefur ekkert lagað fjárhag landsins út á við. Þetta er aðeins tilfærsla innanlands, sem kemur svo að segja eingöngu niður á mönnum, sem eru að fást við framleiðsluna, en fé safnast fyrir í dauðum sjóðum og hjá sparifjáreigendum að nokkru leyti, en fáir eiga mikla peninga, sem bera hita og þunga atvinnulífsins á herðum sinum. Við vitum, að afkoma hins vinnandi fólks í landinu er undir því komin, að atvinnuvegirnir geti gengið. Það má vera, að það sé barnaskapur, og er það á víssan hátt að vera alltaf að metast á um, hvort það sé betur eða verr stjórnað, betri eða lakari útkoma þetta árið eða hitt, og satt að segja er ekki hægt að heimta of mikið af einni ríkisstj. Ríkisstj. ræður ekki við það, hvort vel aflast, hvort síldin veður eða ekki. Hún ræður ekki heldur verðlagi ytra. Það er takmarkað, sem þessar ríkisstjórnir geta ráðið, og ég held, að í mörgum tilfellum séu þær dæmdar ósanngjarnlega. Verðbólgan hefur sí og æ verið að vaxa. Það hefur aukið rekstrarfjárskort í landinu. Það er verðbólgan, sem hefur skapað rekstrarfjárskortinn í landinu. Þess vegna verðum við að gera okkur ljóst, að hér hefur eitthvað verið að, og þá þurfum við að gera okkur ljóst, hvað það er. Ég er sannfærður um, hvað að er. Það er alltaf verið að fella gengið vegna útgerðarinnar í landinu. Útgerðarmennirnir sjálfir jafnvel trúa því, að útgerðin hagnist á því. En sannleikurinn er sá, að útgerðin hagnast ekki á því, en hún skaðast á því að því leyti til, að rekstrarfjárskorturinn eykst. Það hefur verið þannig oft a.m.k., að sjómennirnir voru ráðnir fyrir ákveðinn aurafjölda fyrir hvert kg af fiski. Þetta varð til að freista útgerðarmannanna, þannig að ef þeir fengju fleiri aura fyrir hvert fiskkg, þyrftu þeir ekki að borga hásetunum meira, en fengju mismuninn í sinn vasa. En svo skeði bara það, að hásetarnir komu annaðhvort sama árið eða árið á eftir og heimtuðu sinn hluta, og það var ekki nema mannlegt og eðlilegt, svo að þetta var eins og að elta sinn eigin skugga. Þetta var bara fíflaskapur. Útkoman varð ekki betri. Á tímabilinu frá 1950 til 1958 lækkar gengi íslenzkrar krónu sem svarar því, að það breytist úr 100 í 180. Ef útgerðin hefði alltaf átt að græða á hverri gengisfellingu, hefði hún átt að vera orðin stórrík, en staðreyndin er, að hún er ekkert ríkari, það er bara meiri rekstrarfjárskortur. Svo ætlar ríkisstj. í fyrra að láta útveginn græða á því að fella gengið enn þá meira, þannig að krónan 1950 verður að 2,30, sem sagt, ríkisstj. tók þarna í einu stökk, sem fyrrv. fjmrh., hv. 1. þm. Austf., var 5 ár að. Niðurstaðan var sú sama, tók bara lengri tíma. Ekkert lagaðist fyrir útgerðinni, aldrei verri ástæður en nú, ekkert meiri eignir, en miklu meiri rekstrarfjárskortur, og þó nældi útgerðin í þann hluta, sem sjómönnunum bar, því að kaup sjómanna hækkar ekki fyrr en nú. Ég skal viðurkenna, að á vertíðinni í fyrra græddu útgerðarmennirnir ofur lítið á þessu, meðan þeir höfðu gömul veiðarfæri og bjuggu við gömul lán, en það er búið nú. Nú heimta sjómennirnir víssan hluta af brúttótekjum til að fyrirbyggja; að þetta komi fyrir. Út af fyrir sig er ég því hálffeginn. Það er þessi liður, sem fyrst og fremst hefur freistað útgerðarinnar, þessi kaupgjaldsliður, til þess að sætta sig alltaf við sífellt fleiri og fleiri krónur. Hjá vinstri stjórninni var þetta þannig, að útgerðarmennirnir vildu fá fleiri krónur. Jú, þeir fengu það. Svo komu sjómennirnir og báðu um fleiri krónur. Þeir fengu það. Báðir voru ánægðir, en hvorugur ríkari, en gengið féll. Enginn gekk betur fram í því en hv. fyrrv. sjútvmrh. að koma þessu á. Núv. ríkisstj. gerði sömu yfirsjónina. Ríkisstj. gerði sér ekki ljóst, að útgerðin gat ekki grætt á þessu. Þið getið farið í gegnum áætlun Landssambandsins lið fyrir lið. Hver einasti liður í útgjöldunum, sem nokkru máli skiptir, er algerlega háður genginu nema bara kaupið, og það er hækkað nú. En þetta var reiknað út á dálítið skoplegan hátt, vegna þess að teknamegin var hækkunin á fiskinum gerð 20 aurum meiri en hún varð, vegna þess að ekki var tekið tillit til vaxtahækkunarinnar. Þegar frystihúsin áttu að borga þetta, neituðu þau því. Við áttum að fá 2.85, en fengum ekki nema 2.63 fyrir slægðan fisk. Þetta var reiknað þannig út, að það var tekið tillit til hækkunar á veiðarfærum, það var tekið tillit til hækkunar á olíu, það var tekið eitthvert tillit til hækkunar á beitu, en sleppt öllum öðrum gjaldaliðum. Það er alltaf hægt að fá hagstæða útkomu með því að taka teknaliðina, en aðeins sumt af gjaldaliðunum. Það er von, að það skjóti dálitið skökku við með því móti. En það er ekki hægt beinlínis að deila á þessa stjórn frekar en aðrar stjórnir. Það hefur engin ríkisstj. sett sig nægilega vel inn í þetta. Ríkisstj. er skylt að hugsa hlutina, en ekki láta aðra gera það fyrir sig. Það er búið að flagga með sérfræðingum og hagfræðingum hér í mörg ár. Hvað hefur komið út af því? Fyrrv. forsrh., hv. 2. þm. Vestf., ég held, að hann hafi verið með erlenda sérfræðinga, og þeir áttu að gefa okkur einhverjar skýrslur, taka út þjóðarbúið, og það var ef til vill minnst ástæða að taka það út 1956. Út á við voru skuldirnar tiltölulega litlar og verðbólgan miklu minni en nú. En hún kom aldrei, þessi úttekt. Svona hefur þetta gengið ríkisstj. eftir ríkisstj. Alltaf hafa einhverjir sérfræðingar setið á rökstólum og verið að reikna allt út. Og hvað hefur komið út úr þessum útreikningum? Aldrei neitt af viti, mér vitanlega. Svo skeðu þessi undur. Fyrirmælin hafa sennilega komið frá París um þessa blessaða vaxtahækkun. Viðskmrh. var að tala um, að það væri allt i lagi að fá lán erlendis nú, þegar þarf um 20% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar til að borga vexti og afborganir, en það átti að vera ómögulegt að fá lán, þegar ekki þurfti nema 12%. Við skiljum ekki þetta, sem erum ólærðir. Það má vel vera, að fyrirmælin um þessa vaxtahækkun hafi komið frá París, en þau eru komin frá mönnum, sem vita ekkert, hvað þeir eru að gera eða segja. Hvernig í ósköpunum eiga útlendir menn að vera inni í okkar atvinnurekstri, og hvaða þjóð í Evrópu hefur hliðstæðan atvinnurekstur og íslenzkur sjávarútvegur er? Hvaða þjóð í Evrópu hefur jafnmörg prósent af sínum útflutningi bundin við þessa einu atvinnugrein, og hvaða þjóð í Norðurálfu mun bjóða útgerðinni upp á önnur eins vaxtakjör og gert hefur verið hér á landi s.l. ár? Þetta er allt annað en í iðnaðarlöndum, þar sem þarf minni fjárfestingu til þess að framleiða verðmætin. En hér á landi er þetta ekki hægt, og þessi fyrirmæli eru gefin af mönnum, sem alls ekki eru inni í okkar málum. Fyrrv. og núv. ríkisstjórnir hafa haft næga vitsmuni, ef þær hefðu nennt að setja sig inn í hlutina og hugsa um þá. Það skeði einu sinni norður í Reykjadal, að þar bjó bóndi sem Páll hét og var kenndur við Staðarhól, kallaður Staðarhóls-Páll, og var af fyrirmönnum kominn. Það var eitt vor, að hann hafði alið 20 kálfa inni í fjósi. Hann fór sér til gamans upp á bæinn til að sjá kálfana leika sér, þegar þeir kæmu út. En hann athugaði ekki, að hann ætti að hafa vit fyrir kálfunum. Þeir settu halana upp í loftið og stukku allir í Reykjadalsá og drápu sig þar, allur hópurinn. Og þá varð Páli að orði: „Rú þér, strú þér, Reykjadalur“. Ég veit ekki, hvort Páll kenndi kálfunum eða sjálfum sér um þetta, en vitanlega átti hann að hafa vit fyrir kálfunum. Viðvíkjandi öllum þessum hagfræðiútreikningum hér fyrr og síðar datt mér StaðarhólsPáll í hug. Þetta er dálítið hliðstætt. Það er verið að láta menn, sem alls ekki hafa vit á þessum hlutum, reikna út allt viðvíkjandi afkomu okkar og atvinnurekstri, menn, sem alls ekki hafa sett sig inn í þetta og geta það ekki nema á löngum tíma. Það er verið að kalla á hagfræðinga. Hagfræðingar hafa yfirleitt ekkert fengizt við atvinnurekstur og eru sennilega heldur litlir fjármálamenn flestir þeirra, - misjafnir eins og aðrir menn. En mönnum, sem ekkert hafa fengizt við atvinnurekstur, fer dálítið líkt og kálfunum. Kálfarnir þekktu ekki vatn frá jörð, þeir bara hlupu, kálfagreyin, og voru að leika sér. Það var ekki eðlilegt, að þeir hefðu vit á slíku. Alveg eins er með menn, sem eru að reikna eitthvað út, sem þeir hafa aldrei komið nálægt sjálfir, þeir vita ekki, hvað þeir eru að gera. Og þannig er með þessa blessaða vaxtahækkun. Hún er hugsuð af mönnum, sem alls ekki eru inni í atvinnurekstri okkar. Ég álit, að við eigum í meiri örðugleikum fjárhagslega en við höfum átt í áður, án þess að ég vilji halla á núv. ríkisstj. Ég skal játa, að mér hafa fundizt deilurnar allt of ábyrgðarlausar. Ég held, að það sé eitt að okkur Íslendingum. Við eigum fyrst og fremst að vera Íslendingar og þar næst að vera flokksmenn, en við gerum of mikið af því að vera meiri flokksmenn en Íslendingar, - vera fyrst flokksmenn og þar næst Íslendingar. Ég álít, að menn verði að kunna sér hóf í deilunum. Við erum búin að vera ófrjáls þjóð í 600-700 ár. Fólkið hefur dáið úr hungri og átt við ýmsa örðugleika, vegna sundrungar, vegna þess að menn tóku ímyndaða hagsmuni fram yfir þjóðarhag. Þeir létu einstaklingsvöld á Sturlungaöld sitja fyrir þjóðarhag. Þá töpuðum við frelsinu. Ef við kunnum okkur ekki hóf í flokkadeilum og ef við leysum ekki vandamálin af skynsemi og drengskap, þá getur farið svo, að við verðum aftur ósjálfstæð þjóð, og það er ekki viturlegt eða hyggilegt. Við þurfum þess vegna að stilla deilunum í hóf, við þurfum fyrst og fremst að vera Íslendingar, svo er gott að líta til flokkanna. Til þess að við getum haft okkar fjárhag í lagi, verðum við að hætta þeim fíflaskap að vera sífellt að fella gengið, koma atvinnufyrirtækjunum í fjárhagslegt öngþveiti á þann hátt og koma því inn hjá fólkinu, að það sé ekki hægt að treysta verðgildi peninganna, þannig að það fáist ekki til að geyma sína peninga í bönkum. Það er ríkisstj. að kenna, að þetta hefur gerzt. Þær hafa ekki haft kjark til að taka á heilbrigðan hátt á vandamálunum, og þær hafa hreinlega ekki nennt að setja sig inn í hlutina og skilja þá til hlítar. Þær hafa sagt einhverjum sérfræðingum að reikna þetta út fyrir sig, sem alls ekki hafa haft nægilegan skilning eða þekkingu á þessum atvinnurekstri. Húsbóndinn á heimilinu á að setja sig inn í hlutina, og þegar hann er búinn að því, er hann fær um að segja öðrum, hvernig þeir eiga að breyta, en fyrr ekki. Þessu álít ég, að við þurfum að breyta. Jafnvel þó að yfirsjónir hafi verið gerðar, er hægt að bæta úr þeim, ef vilji er fyrir hendi. Nú koma kröfur um hækkað kaup. Hvernig ætlar ríkisstj. að mæta þeim? Hún þarf að taka afstöðu til þess fyrr en seinna. Sannleikurinn er sá, að það er algert neyðarbrauð að hefja verkföll í landinu. Verkamenn hafa ekki nema til hnífs og skeiðar, og eftir mánaðar verkfall eru þeir farnir að svelta. Hækki kaupið að mun í krónutölu, þýðir það gengislækkun. En ef ríkisstj. vill stíga það spor til baka, sem hún gerði að óþörfu í fyrra, og hækka gengið um 20% t.d., þá væri það svipað og það var raunverulega, þegar núv. ríkisstj. tók við. Þá skaðast útgerðin ekkert á því, en hefur aðeins það hagræði, að hún þarf minna rekstrarfé. Og það gerði ríkisstj. kleift að afnema fjölskyldubætur með tveimur fyrstu börnunum. Þetta mundi lækka vöruverðið yfir 30%, en það mundi þýða það, að engar kaupkröfur væru gerðar. Þannig getur ríkisstj. leyst þetta vandamál. Nú er búið að binda kaup sjómannanna við brúttótekjur aflaverðmætis, þannig að þó að þeir fái færri krónur, fá þeir verðmeiri krónur. Það hefur engin áhrif á afkomu útgerðarinnar, þó að gengið sé hækkað um 20%. Þetta athugar ríkisstj. vafalaust. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að þetta er eina heilbrigða lausnin í okkar fjármálum. Við þurfum að hafa stöðugt og traust gengi. Það er undirstaðan undir heilbrigðu efnahagslífi.



Herra forseti. Það er nú raunverulega engum blöðum um það að fletta, hvernig þessi brbl., sem hér hafa verið lögð fyrir hv. d., eru til komin. Það er greinilegt, að þessi brbl. stafa af samningum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert við L.Í.Ú., og sjálf útgáfa þessara brbl. er brot á þeim fávíslegu yfirlýsingum, sem ríkisstj. áður hefur gefið um, að hún mundi ekki skipta sér af atvinnulífinu. Það er vitanlegt, að engin stjórn á Íslandi getur setið án þess að skipta sér af atvinnulífinu. En spurningin, sem fyrir liggur hér, er, á hvern hátt hún gerir það. Og það, sem ég vil í fyrsta lagi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj, að, er: Til hvers samdi hún við L.Í.Ú. um að gefa út þessi brbl.? Gerði hæstv. ríkisstj. það til þess að láta þá, sem ráða í L.Í.Ú., stöðva sjávarútveginn? Eiga þetta að vera mútur til þeirra, sem ráða í Landssambandinu, til þess að stöðva sjávarútveginn núna? Eða var meiningin hjá ríkisstj., að þetta ætti að hjálpa til þess að koma sjávarútveginum af stað? Ég vil vonast eftir, að hæstv. ríkisstj. viti, hvað er að gerast þessa dagana. Þessa dagana er klíka nokkurra manna hér í Reykjavík, voldugustu og ríkustu manna landsins, að senda erindreka út um allt land til þess að reyna að hindra samninga sjómanna og útgerðarmanna. L.Í.Ú. hefur látið útgerðarmenn úti um allt land skrifa upp á ekki aðeins umboð til sín um að semja, heldur líka upp á víxla, og þessa dagana, þrjá síðustu dagana, hefur klíkan, sem stjórnar í L.Í.Ú., verið að hóta þessum útvegsmönnum úti um allt land að ganga að þeim, svo framarlega sem þeir semji við sjómenn. Ég hef stundum dálitla hugmynd um, að a.m.k. hæstv. viðskmrh., enda sýna ræður hans það, sé nokkuð langt frá lífinu og fylgist litið með því, sem gerist í atvinnulífinu á landinu. Ef hann hefur ekki vitað af þessu, vil ég, að hann viti af því. Ég vil, þegar liggur fyrir frv. eins og þetta, vita, hvort á að nota þá aðstoð, þann skuldaskilasjóð, sem verið er að skapa handa útvegsmönnum, til þess að gera þá færari um að stöðva útveginn eða hvort það er gert til þess að gera þá færari um að gera út. Það er nauðsynlegt, að við vitum, hvort ríkisstj. ætlar að hjálpa til þess, að útvegurinn komist af stað. Hún er sem stendur með því að standa á bak við vinnuveitendaklíkuna hér í Reykjavík gegnum ríkisbankana að stöðva útveginn, og það er bezt, að hún geri sér strax ljósa ábyrgðina af því. Ég hef haft allmikið með útvegsmenn að gera allan þann tíma, sem ég hef setið hér á Alþingi, og ekki sízt með þá lagasetningu, sem hér um ræðir, stofnlánadeildina. Ég efast um, að nokkur annar einstaklingur hafi meira að því unnið að koma þeirri stofnlánadeild á heldur en ég og háð harðari baráttu fyrir henni. Spurningin, sem hlýtur að leggjast fyrir í hvert skipti, er, hvort þeir útvegsmenn, sem með þessu móti er verið að hjálpa, eiga það skilið eða ekki. Í íslenzkri útvegsmannastétt er mikið af mönnum, sem hafa áhuga á að reka sjávarútveginn, mönnum, sem fyrst og fremst eru fiskimenn, veiðimenn, mönnum, sem eru áhugasamir um að geta gert út sína báta. Þessir menn, þessir útvegsbændur standa í góðu sambandi við sína sjómenn. Þessir útvegsbændur hafa enga sérstaka tilhneigingu til þess að troða skóinn niður af sínum sjómönnum eða níðast á þeim. En þessir útvegsmenn hafa verið flæktir inn í L.Í.Ú. og orðið svo að segja að vera í því, vegna þess að öðruvísi hefur varla verið hægt að reka fiskframleiðslu á Íslandi á undanförnum árum. Og nú er svo komið, að lítill hópur manna, sem raunar er ekki fyrst og fremst útvegsmenn, heldur eigendur hraðfrystihúsa, ræður yfir L.Í.Ú., og það eru þessir menn, sem reyna að knýja það í gegn með aðstoð Vinnuveitendasambands Íslands að stöðva sjávarútveginn á Íslandi með því að neita sómasamlegum samningum við sjómenn. Smáútvegsmenn úti um allt land hafa viljað semja undanfarið, það hafa verið sendir erindrekar til Vestmannaeyja, það hafa verið send skeyti til Stöðvarfjarðar, það hefur dunið yfir héðan úr Reykjavík pískurinn frá Reykjavíkurauðvaldinu til þess að brjóta þessa smáútvegsbændur niður, til þess að hóta þeim gjaldþroti, svo framarlega sem þeir semja við sína sjómenn. Þetta er nauðsynlegt að sé Alþingi ljóst, þegar við förum að ræða mál eins og þetta hérna. Ég hef ekki síður en nokkur annar hér á Alþingi barizt fyrir því að tryggja íslenzkum sjávarútvegi og íslenzkum útvegsmönnum góð vaxtakjör og góð lánakjör. Ég veit ekki, hvort þeir hafa nokkurn tíma notið betri lánakjara en þeirra, sem við knúðum í gegn eftir harðvítuga baráttu einmitt í þessari stofnlánadeild, 21/2 % vexti til 15–20 ára, allt upp í 75–85% af kostnaðarverði eignarinnar. En ég verð að segja það, að þegar ég barðist fyrir slíku og verkalýðshreyfingin, sem ég er hér fulltrúi fyrir, þá hefur hún gert það til þess, að útvegurinn gæti gengið, þá hefur hún gert það til þess að létta undir með þeim, sem vinna í þessum útvegi, sjómönnum og vinnandi útvegsbændum, en ekki til þess að skapa aðstöðu fyrir litla auðmannaklíku hér í Reykjavík til þess að drottna yfir útgerðinni. Ég held, að það verði það fyrsta, sem við verðum að rannsaka í sambandi við þessa stofnlánadeild og í sambandi við það, sem nú stendur yfir, og þá samninga, sem nú standa yfir, hvernig eigi að nota þá hjálp, sem þarna er verið að veita. Það er verið að reyna að reyra núna sjávarútveginn á öllu Íslandi í fjötra lítils og fámenns auðvalds hér í Reykjavík. Verkalýðshreyfingin hefur yfirleitt rétt útvegsmönnum bróðurhönd. Hún hefur hjálpað þeim hér á Alþingi til þess að koma í gegn, jafnvel stundum haft forgöngu fyrir að koma í gegn löngum lánum, lágum vöxtum, hjálpað til að útvega þeim markaði og reyna að tryggja á þennan hátt viðgang íslenzka sjávarútvegsins, svo að maður tali ekki um að fá þeim tæki upp í hendurnar, þegar þeir höfðu enga trú á því sjálfir að reka þau. Eigi nú það Reykjavíkurauðvald, sem virðist vera að taka að sér yfirstjórnina á L.Í.Ú., að fara að ráða þarna og fara að sýna klærnar, bæði gagnvart sjómönnum og útvegsbændum úti um allt land, þá náttúrlega verður að endurskoða þessa hluti. Það getur farið svo, að verkalýðshreyfingin verði að sýna hnefann, ef hinir sýna klærnar. Þess vegna er nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. fylgist með því, sem er að gerast í þessum málum. Aðstoð til manna getur því aðeins komið til greina, að það sé ekki aðstoð við að sýna fjandskap við sjávarútveginn og sjómennina. Ég verð að segja það, að mér finnst fara litið fyrir baráttu L.Í.Ú. á móti vöxtunum. Það heyrist ekki mikið í þeim herrum, hvorki hér í þingsalnum né annars staðar, sem eru fulltrúar og eru í L.Í.Ú., um kröfurnar um að lækka v extina. En ef menn ætla að sýna að sama skapi aumingjaskap gagnvart bankavaldinu hér í landinu og ríkisstjórnarvaldinu í því að berjast fyrir sómasamlegum vöxtum og una við það að búa við hæstu vexti í Evrópu, þá fer skörin að færast upp í bekkinn, ef menn á sama tíma ætla að sýna sig í því að vilja reyna að kúga þá sjómenn, sem skapa þó allan þennan auð og draga allan þennan fisk að landi. Þess vegna held ég, að það verði vel að athuga, þótt málið út af fyrir sig sé gott, sem hér liggur fyrir um, hvernig á að nota þá aðstoð. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvort hún ætli að gerast þumalfingurinn á þeirri járnkrumlu, sem stóratvinnurekendavaldið í Reykjavík nú er að reyna að teygja um allt land til að stöðva atvinnulíf landsins. Og ég vil minna á það um leið, að það er hægt að reka sjávarútveg á Íslandi án útvegsmanna, en það er ekki hægt að reka sjávarútveg á Íslandi án sjómanna. Það er þess vegna bezt, að menn athugi frá upphafi þá ábyrgð, sem þeir bera í þeim efnum. Það vill svo til, að það standa yfir í þessu sama húsi, sem við erum í, samningar dag eftir dag,og það er alveg greinilegt, að það eru ekki útvegsmennirnir sjálfir, sem í þeim samningum standa, sem ráða, hvað gert er. Það er vald utan að, sem skipar þeim. Og þegar við á sama tíma vitum, að hver einasti útvegsmaður á Íslandi skuldar hjá bönkum ríkisins, og fáum öðru hvoru hugmynd um, að þessir bankar ríkisins séu notaðir til þess að ógna þessum útvegsmönnum, þá er eðlilegt, að maður spyrji hæstv. ríkisstj., hvort hún standi þarna á bak við. Það fer ekki hjá því, að þessi mál fléttist inn í þetta. Er hér verið að beita ríkisvaldinu til þess að hjálpa sjávarútveginum á Íslandi og til þess að koma honum á stað, eða er verið að beita ríkisvaldinu í þjónustu örfárra auðmanna í Reykjavík til þess að stöðva bæði útvegsbændur og sjómenn úti um allt land? Það er bezt, að ríkisstj. geri sér sjálf ljóst, hvaða ábyrgð hún ber í þessu efni, og tali ekki seinna meir um neina, sem hafi stöðvað sjávarútveginn. Það eru þessir menn, sem eru að gera það. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að fara að athuga það, ef útvegurinn fer ekki af stað strax, að afhenda sjómönnum bátaflotann. Það er ekkert því til fyrirstöðu að reka bátaflotann á Íslandi, við höfum nóga sjómenn á hann, ef ríkisstj. er þá ekki bara handbendi fyrir þá auðvaldsklíku. Þetta vildi ég segja fyrst í sambandi við þau mál, að við erum að ræða um sjávarútveginn og frv., sem er afleiðing af samningum á milli L.Í.Ú. og ríkisstj., og ég vil fá að vita þess vegna, ekki sízt vegna þess, að þetta frv. á að fara til þeirrar n., sem ég á sæti í, hvað ríkisstj. hefur hugsað sér, hvort þetta er hjá henni þáttur í áætlun um að stöðva útveginn eða hvort þetta á að vera til að hjálpa honum. Hæstv. viðskmrh. talaði um það hér áðan, að vextir hefðu litla þýðingu. Ef við litum til baka til þess tíma, sem erfiðastur hefur verið fyrir sjávarútveg á Íslandi, tímans 1930–40, má ég þá rifja upp fyrir hæstv. viðskmrh., af því að hann var þá tiltölulega ungur maður og hefur kannske ekki fylgzt með hlutunum, að tvö stórfyrirtæki, sitt af hvoru tagi, annað Kveldúlfur og hitt Bæjarútgerð Hafnarfjarðar, söfnuðu skuldum hjá Landsbanka Íslands á þessu tímabili. Vextirnir voru á þessu tímabili 91/2 % og ef ég man rétt, var ekki mjög mikill munur á því, sem þessi tvö fyrirtæki, sitt af hvoru tagi, höfðu borgað í vaxtafúlgu öll þessi ár eða áttu að borga, og því, sem þeirra skuldir voru. Við skulum gá að því, að vextirnir ráða úrslitum í öllu atvinnulífi, og það er alveg dæmalaust af hagfræðingi og hagfræðiprófessor. viðskiptamálaráðherra og bankamálaráðherra að koma hér og vera gagnvart Alþingi og þjóðinni að reyna að draga úr gildi vaxtanna. Sannleikurinn er sá, að Íslendingar gera sér yfirleitt alls ekki ljóst, hvað vextir hafa mikla þýðingu. Og það er af tveim orsökum, að Íslendingar gera sér það ekki ljóst. Önnur orsökin er sú, að okkar atvinnulíf er svo mikið happdrætti, af því að við erum fyrst og fremst sjómenn, að við eigum svo mikið undir sjálfum aflanum, að hlutur eins og vextir hafa þess vegna í hlutfalli við gæzku náttúrunnar haft miklu minni þýðingu fyrir okkur en aðrar þjóðir í þessu tilfelli. Í öðru lagi, allan þann tíma, sem kapítalisminn hefur staðið á Íslandi, hefur verið meira eða minna hröð verðbólga, sem líka hefur náttúrlega orðið til þess að draga úr gildi vaxtanna. Þess vegna hefur þjóðinni yfirleitt ekki orðið ljóst, hve gífurlegur þáttur vextir eru í öllu atvinnulífinu. Það var sagt um vini vora og bandamenn, Englendinga, sem við eigum nú í ýmsum erjum við, að Jón boli þyldi allt nema 2%. Það var sagt um hann, þegar Englendingar stóðu sig hvað bezt í styrjöldum og öðru slíku, að þeir þyldu allt nema 2%. Ef vextirnir af þeirra auðmagni, og þeir voru helzta auðmagnsþjóð heimsins um langt tímabil, færu niður í 2%, væri enska auðvaldið búið að vera. Sannleikurinn er, að vextirnir, vaxtaarðránið, - það þarf ekki annað en að taka vextina, sem við borguðum á tímabilinu 1930–40, til þess að sjá, hve gífurlegur þáttur þetta er hjá þjóðfélagi, sem annars vegar hefur ekki verðbólgu, og hins vegar þjóðfélagi, sem þarf að byggja meira eða minna á raunverulegum iðnaði. Þess vegna er það rangt að vera að reyna að blekkja þjóðina með því að draga úr því, hvaða gildi vextirnir hafa. Og þetta er alveg nýtilkomið. 1927 og 1928, þegar Alþfl. og Framsókn taka hér t.d. við völdum, er þessum flokkum alveg sérstaklega ljóst, hvað vextirnir þýða. Það var þess vegna m.a., að bæði landnámssjóður og byggingarsjóður verkamanna voru settir með þeim lágu vöxtum, sem þá voru, af því að mönnum var ljóst, að lágu vextirnir höfðu úrslitaþýðingu í því að reka eitt þjóðfélag. Hið sama gerðum við þess vegna, þegar nýsköpunarstjórnin tók við völdum. Við knúðum fram lága vexti, vegna þess að þetta er undirstaða undir öllum heilbrigðum rekstri. Svo er í þessu frv. atriði, sem ég vildi sérstaklega spyrja hæstv. viðskmrh. um. Í 2. gr., síðasta málsl., stendur, að eignirnar, sem eru veðsettar, skuli metnar til endurkaupsverðs. Með þessu „endurkaupsverði“, sem þarna er talað um, er verið að innleiða alveg nýtt hugtak, og ég vil vona, að hæstv. ríkisstj. geri sér það ljóst. Það er þarna ákveðið að meta eftir allt öðrum forsendum en nú er yfirleitt metið á Íslandi. Þegar eitthvað er metið nú, er það venjulega metið til söluverðs, til markaðsverðs. Bankar, ef þeir ætla að lána út á einhvern hlut, og það er meira að segja í þeirra lögum og reglugerðum, þá skulu þeir láta tilkvadda menn meta hlutina til þess að sjá, hve lánshæfir þeir eru. Má ég nú spyrja: Hvernig stendur á því, að þarna er tekið upp nýtt hugtak? Hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. þorir ekki að miða við það, sem stendur í lögum og reglugerðum bankanna um þessa hluti, um matsverð frá hálfu bankanna? Hvernig stendur á því? Er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. treystir ekki því svokallaða söluverði á þessum hlutum? Það kann vel að vera, að það sé rétt. En vill þá ekki hæstv. ríkisstj. athuga, hvernig á því stendur, að hún þorir ekki að treysta á söluverð á þessum hlutum? Það er nefnilega svo, að í öllum þeim hugsunarhætti, sem hæstv. ríkisstj. gengur út frá, gengur hún út frá venjulegu kapitalistísku skipulagi, þar sem markaðsverð myndast á eðlilegan hátt, en hugsar ekki, hvernig aðstæðurnar eru á Íslandi. Hvernig er það um togarana, bátana, hraðfrystihúsin? Hvert er söluverð á þeim, svo framarlega sem ætti að meta þetta á venjulegan kapítalistískan mælikvarða? Hvað er þeirra markaðsverð í íslenzku þjóðfélagi í dag? Hæstv. viðskmrh. hefur tilhneigingar til þess að tala mjög „lært“ hér, og ég vildi gjarnan, að hann notaði eitthvað af sínum miklu fræðum til að ræða þennan hlut við mig. Ég leyfi mér að halda því fram, að skip og hraðfrystihús og bátar hafi ákveðið, mjög mikið notagildi fyrir íslenzku þjóðina, en vegna smæðar okkar þjóðar getur ekki skapazt hérna samsvarandi markaðsverð eða söluverð á þessum hlutum. Togarar, bátar, hraðfrystihús hafa fyrir okkur stórkostlegt gildi, sem vart verður jafnvel til peninga metið, af því að líf okkar byggist á þessum tækjum. En eigi að fara að selja þessi tæki nú, hverjir kaupa þau? Það var verið að bjóða upp í Hafnarfirði nýlega, það var gengið að einum manni, sem var eitthvað óheppinn. Hverjir kaupa? Jú, Landsbankinn keypti, mjög lágt, að því er menn segja, kom því út aftur til einhverra, auðvitað með því að lána þeim mönnum allt. Það er sem sé endalaust hægt að framkvæma þessa hluti þannig á Íslandi, að bankastjórarnir taki af einum nafna mínum í dag og svo af öðrum nafna mínum á morgun og geti ráðskazt með þetta eins og þeir vilja. Hér er ekki til neitt, sem heitir frjálst markaðsverð á þessum hlutum. Ef það væru 100 millj. í okkar þjóðfélagi í staðinn fyrir 167 þús., þá væri það kannske. - Ég ræði um þetta og vildi gjarnan, að hæstv. viðskmrh. ræddi þetta, vegna þess að þetta er eitt dæmið um, hvernig allt, sem ríkisstj. gerir, og öll hennar afskipti af atvinnulífi á Íslandi eru byggð á hringlandi vitlausum forsendum, forsendum, sem eru ekki til, forsendum, sem eru til í öðrum löndum. Þess vegna er hún að tala um hluti, sem hafa óskaplegt gildi fyrir íslenzku þjóðina, en mundu hrynja niður í ekki neitt, ef ætti að fara að selja þá á Íslandi. Ég vil leggja það dæmi fyrir ríkisstj., að ef við göngum á morgun að öllum þeim mönnum, sem skulda, öllum þeim sjávarútvegsmönnum, sem skulda í ríkisbönkunum, og segðum þeim að borga upp skuldirnar, er það bara fræðilega til, að þeir gætu það. Ég vil minna á, að erlendis á sama tíma eiga menn, sem hafa sömu aðstöðu og okkar útvegsmenn, ekki aðeins tækin jafnvel skuldlaus, þeir eiga peninga og þeir eiga heila banka. Ég vil ræða þessa hluti við hæstv. ríkisstj., vegna þess að það getur aðeins verið ein forsenda fyrir því, að hún sé að hugsa um að reyna að framkvæma svona kapítalistísk prinsip hér. Það er, að hún ætli að fara að koma hér á einkaauðvaldi og einkaauðvaldsskipulagi, sem hefur engan grundvöll í íslenzku þjóðfélagi. Það er ríkið, sem hefur orðið að gera alla þessa einstaklinga út og gerir þá enn út. Það er ekki aðeins vitleysa, það væri líka mjög rangt að vera að reyna að skapa „prívatkapítalisma“ hér á Íslandi. Ég veit að vísu, að það voru miklar vonir uppi um það. Einn af hv. þm., sem hér sitja núna, skrifaði um það fyrir síðustu kosningar, að það ætti helzt ekki bara að koma öllu á grundvöll einkarekstrarins. Það ætti helzt að selja úr eigu ríkisins áburðarverksmiðjuna, sementsverksmiðjuna, hraðfrystihúsin, og það má mikið vera, ef á ekki að fara að selja kannske Landsbankann og Útvegsbankann og eitthvað slíkt fleira. Þess háttar aðferða yrðu menn að grípa til, að gefa auðvaldinu í landinu þetta, svo framarlega sem þeir ætla að fara að koma á þessum kapítalistísku háttum hér á Íslandi. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. viðskiptamrh. í sambandi við þetta, biðja um nákvæmt svar. Það stendur viðvíkjandi endurkaupsverðinu, að það eigi að vera að frádregnum afskriftum, er miðast við rýrnun eignarinnar, frá því að hún varð til. Hvernig eru reglurnar um rýrnun nú í þessum efnum? Sjávarútvegurinn hefur fengið alveg sérstakar reglur í sambandi við rýrnun. Í skattalögunum eru aðrar sérstakar reglur í sambandi við rýrnun. Á að setja þriðju reglurnar í sambandi við rýrnun? Og hvernig eiga þær að vera? Hvað á sú prósenta að vera há? Út frá hverju á að reikna þetta? Má ég enn fremur spyrja: Þegar talað er þarna um endurkaupsverð, það er kannske auðvelt með togara, báta og hraðfrystihús, hvernig á að meta lóðirnar í því sambandi? Og þegar jafnvel sum stærstu fyrirtækin í landinu eiga kannske í lóðum meginið af sínum verðmætum, hvaða mat á að leggja þar á? Erfitt verður að leggja hið svokallaða endurkaupsmat þar á. Þar verður líklega heldur að fara eftir söluverði eða slíku. Ef nú á að innleiða þetta svokallaða endurkaupsverð sem reglu hvað snertir sjávarútveginn, þá man máske hæstv. viðskmrh., að það hefur verið frv. og liggur enn þá fyrir þessari hv. d., þar sem gengið er út frá svipuðu mati, og hefur ekki komizt áfram. Það er viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni. Það eru tillögur um, að það skuli breyta matinu á henni, fyrningunni þar með og öllu saman, miðað við hvað hún mundi kosta, ef hún væri byggð í dag. Og það virðist vera þess háttar, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj. í sambandi við sjávarútveginn, að það eigi að meta hlutina eins og þeir mundu kosta nýir í dag og draga svo kannske einhverjar tilbúnar fyrningarafskriftir frá því. Þá vil ég segja: Ef sjávarútvegurinn fær þessa sérstöku aðstöðu, sem hv. d. hefur ekki viljað veita áburðarverksmiðju ríkisins enn þá, dettur þá hæstv. ríkisstj. í hug, að aðrar atvinnugreinar á landinu komi ekki með sömu kröfur á eftir? Var það ekki meiningin hjá þessari hæstv. ríkisstj., þegar hún settist á laggirnar, að það ættu allir að sitja við sama borð í þjóðfélaginu hvað reksturinn snertir, það ætti að hætta að reikna allar mögulegar uppbætur og allt mögulegt annað slíkt, það ættu engin sérréttindi að vera, engar uppbætur, sjávarútvegurinn ætti ekki að hafa nein einkaréttindi hvað slíkt snerti? Ef þetta endurkaupsmat, eins og ég a.m.k. eftir þessum orðum skil það, á að innleiðast hvað snertir sjávarútveginn, þá er verið að veita honum einkaréttindi í þjóðfélaginu. Ég vil taka dæmi. Iðnaðurinn í þjóðfélaginu, sá iðnaður, sem er ekki t.d. fiskiðnaður, ætti hann ekki kröfu á því sama, að það væri metið til endurkaupsverðs og síðan kannske mjög lágar fyrningarafskriftir dregnar frá og hann fengi lán út á hitt? Eða svo að maður taki annað enn þá harðvítugra dæmi, íbúðarhúsin, ættu menn ekki kröfu þá á því að fá slíkt endurkaupsmat á þeim og lán í sambandi við það? Ég er hræddur um, að ríkisstj. verði að gera sér ljóst, hvað hún er að gera með þessu. Ég held, að þetta endurkaupsverð, sem þarna á að setja inn, sé tilbúið atriði til þess að veita fé í sjávarútveginn, samt þannig, að ríkisstj. þurfi ekki opinberlega að kannast við það, að hún hafi þverbrotið öll sín prinsip. Það er verið að reyna að fela hlutina. En ef við tökum þetta hagfræðilega, þá held ég, að það sé ekki nokkurt spursmál um það, að með svona ráðstöfunum er verið að stofna beint til verðbólgu, með því að koma inn þessu endurkaupsmati, a.m.k. nema þá fyrningarprósentan eigi að vera eitthvað sérstaklega há og harðvítug, sem ég hef ekki trú á, því að það mundi ekki hjálpa sjávarútveginum mikið. Og ég vil minna hæstv. ríkisstj. á, hve rangt var að farið, það var dálítið svipað atvik hér fyrir átta árum, það var þegar húsaleigulögin voru afnumin. Þegar húsaleigulögin voru afnumin, var það um leið raunverulega gert frjálst eða réttara sagt gert mögulegt að selja öll gömul hús í Reykjavík á því, sem ríkisstj. mundi líklega kalla endurkaupsverð. Það var skapaður grundvöllur fyrir að hækka allar gamlar húseignir í Reykjavík upp í það verð, sem svo að segja ný hús voru í. Ég hef aldrei séð, að sérfræðingar hæstv. ríkisstj. hafi reiknað út þann þátt, sem þessi kjánalega og vitlausa ráðstöfun átti í verðbólgunni. En ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. viðskmrh. að því, hvað hann gizkar á, að sú kaupgeta hafi verið mikil, sem skapaðist á næstu átta árum, ekki sízt í Reykjavík, en líka um allt land, á því að meta gömlu húsin og selja þau á nýju uppsprengdu verði og koma síðan leigunni í þeim og öllu saman á margfalt hærra stig en áður var. Það er venjulega þagað um þetta, þegar þessir lærðu hagfræðingar eru að athuga verðbólguna og annað slíkt, vegna þess að mönnum þykir þægilegra að reyna að kenna verkamönnum um verðbólguna og þeirra baráttu á móti henni, af því að það er vani hjá hæstv. ríkisstj. að stinga staðreyndunum undir stól, reyna að þegja um þær, en það er áreiðanlega eitt af því, sem olli mestri verðbólgu á Íslandi, þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar. Ég vil sem sé vonast til þess, að um þetta fáist skýr og góð svör. Ég vil um leið spyrja hæstv. ráðh.: Ef á að gefa útvegsmönnum sérstök réttindi viðvíkjandi þeirra eignum og viðvíkjandi þeirra skuldum, eiga þá ekki þeir menn, sem núna stendur fyrir dyrum nauðungaruppboð hjá út af þeirra húsum, sama þjóðfélagslegan rétt? Af hverju er ekki settur greiðslufrestur fyrir þá? Af hverju er verið að kippa fótunum undan þeim vísvitandi af hæstv. ríkisstj.? Hæstv. ríkisstj. hlýtur að vita, að það, sem menn hafa byggt á þær gífurlegu íbúðabyggingar, sem menn hafa lagt í á Íslandi, er að þræla fyrir að borga þetta i eftirvinnu. Eftirvinnan fellur burt fyrir ráðstafanir ríkisstj. Meira eða minna atvinnuleysi er þegar byrjað. Það þýðir, að tekjuvonirnar, sem menn gerðu sér, af því að menn reiknuðu með heiðarlegri ríkisstj. í landinu, bregðast og menn missa húsin sín. Menn reiknuðu rétt, og reikningurinn hefur staðizt i allmörg ár. En það kemur skyndilega ríkisstj., sem virðist leggja upp úr því fyrst og fremst að ræna menn þessum eignum. Hæstv. ríkisstj. virðist ekki þora að ræna útvegsmenn. En eiga ekki aðrir borgarar í landinu sama rétt? Ég vil þess vegna biðja hæstv. ríkisstj. um að athuga það, þegar hún er að gera svona ráðstafanir, sem gátu verið mjög eðlilegar út frá því sjónarmiði, sem áður ríkti, að það þyrfti að setja fram uppbætur og annað slíkt viðvíkjandi sjávarútveginum, þá er hún að bregða út af sínum prinsipum, hvernig sem hún reynir svo að fela það. Svo sagði hæstv. viðskmrh., að það ætti því aðeins að veita þessi lán, að með því væri hægt að koma fyrirtækjunum á viðunanlegan grundvöll. Við þekkjum báðir ofur lítið til í skuldasúpu bankanna. Dettur hæstv. viðskmrh. í hug, að með þessum aðferðum verði hægt að koma íslenzkum sjávarútvegi á viðunanlegan grundvöll? Ætlar hæstv. viðskmrh. að segja mér, að það eigi að gera alla þá upp, sem væru ekki komnir á viðunanlegan grundvöll með þessum aðgerðum, þessum smáaðgerðum? Á að gera þá upp, eða á að fara eftir pólitískum sjónarmiðum í því, hverjir skuli gerðir upp og hverjir ekki? Hæstv. viðskmrh. veit jafnvel og ég, að það er ekki hægt að koma því á neinn viðunanlegan grundvöll með þessu. En hví er verið að reyna að básúna þetta út hérna? Þá minntist hæstv. viðskmrh. á fjárfestingaráætlun og að stofnlánadeild mundi hafa eitthvað með hana að gera. Við heyrum öðru hvoru talað um þessar fjárfestingaráætlanir. Ég mun nú alveg sérstaklega óska eftir því, m.a. til þess, að við í stjórnarandstöðunni gerum ekki hæstv. ríkisstj. allt of rangt til í okkar ádeilu á hana, að við í fjhn., þegar þetta mál kemur þar fyrir, fáum að sjá þá fjárfestingaráætlun, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, og athuga, hvað hún er að hugsa um. Ég er af hálfu Alþingis að vinna í nefnd, sem fjallar líka um áætlanir, sem Alþingi hefur ákveðið að gerðar skuli, og það væri þess vegna ekki ófróðlegt, að við gætum a.m.k. borið bækurnar saman. Þá talar hæstv. ráðh. um, að ýmis af fyrirtækjunum hafi of lítið eigið fé. Má ég spyrja: Hvað á að gera við þau fyrirtæki, sem hafa of lítið eigið fé? Á að setja þau á hausinn, eða á að aðstoða þau? Hvort prinsipið á að ráða? Hvor reglan á að ráða í því, sem ríkisstj. segir að vaki fyrir sér með þessum lögum? Hún sagði einu sinni, þegar hún var sett á laggirnar, að menn ættu að standa á eigin fótum. Ég sagði við hana, að útvegsmenn á Íslandi og hraðfrystihúsaeigendur hefðu enga fætur til að standa á, þeir hefðu aldrei staðið á öðrum fótum en ríkisins. Og okkur þykir gott, ef þeir geta gengið á þeim fótum. Á nú að kippa þessum fótum undan þeim? Þeir, sem hafa of lítið fé, þessi hugsunarháttur, að vera að tala um þetta, þetta er óíslenzkur hugsunarháttur. Er hæstv. viðskmrh., sem stundum gefur langt og mikið yfirlit yfir þróun íslenzks atvinnulífs og íslenzkra fjármála, er honum ljóst, af hverju Landsbanki Íslands var stofnaður upphaflega? Það var til þess að hjálpa þjóð, sem átti ekki eigið fjármagn. Og það er það sjónarmið, sem síðan hefur meira eða minna verið ráðandi á Íslandi, hvort sem menn hafa verið að hjálpa einstökum atvinnurekendum, einstökum samvinnufélögum, bæjarfélögum eða ríkisfyrirtækjum. Það hefur verið hugsunarháttur lítillar þjóðar að reyna að hjálpa sjálfri sér til þess að geta lifað. Meginið af öllum fyrirtækjum hringinn i kringum allt Ísland er fyrst og fremst skapað sem sjálfsbjargarviðleitni fátækrar þjóðar. Ég held ég hafi verið að reyna að skýra það nýlega, að það væru í raun og veru tvö þjóðfélög þannig á Íslandi: annars vegar nokkuð venjulegt auðvaldsskipulag hér við sunnanverðan Faxaflóa og hins vegar það, sem ég var að kalla eins konar sjálfsbjargarþjóðfélag úti um landið. Það, sem hæstv. ríkisstj. virðist vera að hugsa um, er eftir amerískum fyrirskipunum að koma á reglum, sem gilda í stórum auðvaldsþjóðfélögum, á öllu Íslandi. Þetta er ekki aðeins vonlaust verk, þetta er rangt og illt verk. Þess vegna spyr ég hæstv. viðskmrh., - við skulum bara nefna eitthvert fyrirtæki, við skulum bara taka t.d. Samvinnufélag Ísfirðinga, félag, sem alþýðan á Ísafirði myndar, þegar einkakapítalistarnir flýja þaðan, til þess að reyna að lifa þar, - ætlar Alþfl. að drepa það? Ég mun kannske biðja um upplýsingar um það, þegar kemur að þessu í fjhn., en mig grunar, að slíkt fyrirtæki standi ekki alltaf vel. Á það að fara að verða reglan að gera þessi fyrirtæki upp og gera þau gjaldþrota? Það er kannske bezt að taka einhver dæmi frá einkaauðvaldinu um það sama. Eða á að hlífa fyrirtækjunum, ef einhverjir úr stjórnarflokkunum eru riðnir við þau, og setja þau á hausinn ef það eru einhverjir aðrir? Það eru svona spurningar, sem hljóta að koma upp. Það er hægt að halda fallega hagfræðilega fyrirlestra um einhverjar teoríur, en þetta er praksísinn, sem liggur fyrir okkur í lífinu. Við heyrum nú sagt, að reglugerðin sé komin út, svo að hún kemur til með að liggja fyrir okkur, þegar við fáum þetta. Og ég vil leyfa mér alveg sérstaklega að spyrja út frá því, að ég veit ekki, hvort það er í reglugerðinni, ég hef ekki séð hana enn þá, en hæstv. viðskmrh. upplýsti okkur um, að það mundi eiga að útiloka alla þá, sem skulduðu yfir 70%, mér skildist að útiloka þá frá afurðalánunum, útiloka þá frá að selja þá víxla í bönkunum, endurkaupavíxla. Ég verð að segja, að mér finnst fara að fara nokkuð lítið fyrir frelsinu, sem þessi hæstv. ríkisstj. er að boða, ef það á að segja við íslenzka sjávarútveginn: Það má ekki lána nema 70% út á gjaldeyrisframleiðsluna, sem við erum með. - Vill hæstv. ráðh. gera sér ljóst, að ef hann skyldi vera með þessa 70% reglu frá einhverjum öðrum þjóðfélögum, þá gildir ekki í öðrum þjóðfélögum sú regla, sem hér er heimtað að framkvæma, að útvegsmenn eigi að skila sínum gjaldeyri? Ætlar ríkisstj. þá að lofa þeim að eiga gjaldeyrinn? Heldur ríkisstj., að það sé nokkur vandi fyrir útvegsmenn hér á Íslandi og hraðfrystihúsaeigendur og aðra slíka, ef þeir eru frjálsir, að útvega sér erlendis 100% lán út á þær afurðir, sem þeir hafa liggjandi hérna, og það með lægri vöxtum en þeir hafa hér? Á að banna þeim þetta frelsi? A að einoka þá undir hramm ríkisins, undir hramm þessarar ríkisstj. og hennar bankastjóra? Er það það, sem er meiningin? Það er bezt fyrir þá, sem tala ósköpin öll um viðskiptafrelsi í þessum efnum, að segja til, hvort þeir vilji þá gefa þetta frelsi, hvort þeir vilji gera svo vel að hætta að skipta sér af þessum hlutum, lofa útvegsmönnum að mynda sín eigin frjálsu samtök og láta vera að koma nærri þeim, lofa þeim að útvega sér lán til þess að geta framleitt vörur til útflutnings á Íslandi og láta þessa banka hér ekki koma nærri þessu, ef þeir eru að reka svona pólitík eins og þeir hafa gert. Vill hæstv. ríkisstj. lýsa því yfir, að hún þori að gefa útveginum frelsi? Ef hæstv. viðskmrh. vill ræða um teoríur í þessum efnum, þá er honum það opið. Hann veit, að í öðrum kapítalistískum þjóðfélögum mundi ekki vera sett sama kvöð á útveginn og hér er gert, að láta hann skila öllum gjaldeyrinum. Þar mundi hann ekki vera einokaður og króaður af, eins og hér er, undir járnhæl bankanna. Og það er aðeins eitt, sem mann hlýtur að gruna, þegar svona á að fara að, og það er, að lítil, voldug klíka í landinu ætli að nota þetta einokunarvald yfir útflutningnum og yfir ríkisbönkunum, sem ríkisstj. veitir henni, til þess að setja á hausinn þau fyrirtæki, sem henni er illa við, bjarga hinum og safna til sín völdunum í íslenzku atvinnulífi. Ég vil skora á hæstv. viðskmrh. að neita því, að þetta sé ætlunin. Við hér á Alþingi, sem eigum að setja lögin um þetta, viljum eðlilega fá að víta, hvernig þetta er. Svo vil ég á hina hliðina minna hæstv. ríkisstj., sem segir, að eitt eigi að ganga yfir alla, sjávarútvegurinn eigi ekki að hafa neinn einkarétt í þjóðfélaginu, á að setja samsvarandi löggjöf eins og þessa um iðnaðinn, um landbúnaðinn, jafnvel um íbúðabyggingarnar, endurkaupsverð og allt saman slíkt. Þá kem ég að því, sem hæstv. viðskmrh. ræddi allýtarlega. Það var viðvíkjandi þeim hluta, sem skip, bátar og önnur framleiðslutæki hefðu átt í innflutningnum á undanförnum árum. Hann talaði í því sambandi dálítið um heiðarlegan málflutning. Ég vildi óska, að hann hefði áminnt sína hagfræðinga, ekki sízt sinn ráðuneytisstjóra, um það í hagfræðiskýrslunni 1959. Svo vildi til, að ég átti sæti í fjhn. þá eins og nú, þegar frv. ríkisstj. um efnahagsmál lá fyrir og þar á meðal sá útreikningur, sem er í grg. á bls. 31 um vexti og afborganir af erlendum lánum, sem hæstv. viðskmrh. hefur rætt hér mikið um, og það var strax greinilegt, að þessi skýrsla var sett fram í þeim tilgangi að blekkja. Ég krafðist þess í fjhn., að þessir sérfræðingar, Jónas Haralz og þeir, héldu áfram útreikningnum, héldu honum áfram lengra en til 1963, og þeir urðu að gera það, þeir komu með þann útreikning. Hvað kom þá í ljós? Það kom í ljós, að undireins eftir 1963 lækkaði þessi prósenta niður í það, sem var alveg normalt, og það undirstrikaði ég í mínu nál., hverjar blekkingar væru í þessu fólgnar. En nú skulum við athuga undirstöðuna að þessu. Hvernig stendur á, að þessi prósenta er svona há á árunum 1959–63? Það stendur þannig á því, að á þessum fjórum árum á að borga upp báta og skip, sem höfðu verið keypt í Noregi, Vestur-Þýzkalandi, Danmörku, Hollandi og viðar. Hvernig stendur á, að þessi skip voru keypt þarna? Hverjir stjórnuðu því? Þá er bezt, að ég upplýsi það hér. Það var hægt að fá lán til 12 ára og lengri tíma til að byggja öll þau skip, sem við þurftum, og báta í AusturÞýzkalandi. Það var hægt að fá lán til þess að gera það og byggja góða báta, með 21/2% vöxtum, til tólf ára og borga þetta hægt og hægt. Hvernig stóð á, að þetta var ekki gert? Hvernig stóð á, að það voru veitt leyfi á þessum tíma til þess að byggja þessa báta í Vestur-Evrópu? Það stóð þannig á því, að víssir ofstækisfullir ráðh, í vinstri ríkisstj., sem hæstv. viðskmrh. kannast við, vildu ekki, að Ísland tæki hagstæð lán til langs tíma með lágum vöxtum, ef það var hjá röngum þjóðum. Það átti heldur að taka lán til skamms tíma með háum vöxtum en taka það þarna austur frá, - taka lán, sem við að áliti núv. hæstv. ríkisstj. gátum ekki greitt, og það var sjálfur hæstv. viðskmrh., sem m.a. stóð að þessu. Það er röng viðskiptapólitík, sem þarna er rekin af pólitísku ofstæki. Það var þessu að kenna, að þetta stóð svona. Við verðum að borga upp á örfáum árum báta, sem við vorum að kaupa í Vestur-Evrópu. Við gátum keypt þessa báta annars staðar. Við gátum skipt þessu á langan tíma. En út frá sömu stefnunni, sem nú ræður, þeirri stefnu að brjóta niður viðskiptin í austurveg og hætta öllu í sambandi við viðskiptin á vesturmörkuðunum, var verið að gera þarna svona skakkt. Það var byrjun á þeirri vitleysu, sem síðan hefur haldið áfram. Og af hverju var þetta gert? Af því að það var ekki stjórnað með ákveðna áætlun fyrir augum um þessa hluti - og er heldur ekki gert enn.  Umr. frestað. Á 49. fundi í Nd., 24. jan., var enn fram haldið 1. umr. um frv.