Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. um lögverndun starfsréttinda. Fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,Hvað líður störfum nefndar sem á að samræma löggjöf um löggildingu starfsstétta og lögverndun starfsheita þróun á vinnumarkaði á Norðurlöndum og annars staðar í Evrópu, svo sem boðað er í svari forsrh. á þskj. 979 á 112. löggjafarþingi við fyrirspurn Friðriks Sophussonar.`` Ég tel mjög brýnt að Íslendingar athugi á hvaða braut þeir eru í lögverndun starfsheita og starfsréttinda. Það þarf vissulega að vera um lögverndun að ræða undir sumum kringumstæðum. Hins vegar er spurning hvort við gætum staðið að þessu eins og við værum einir í heiminum og komið hér upp kerfi eins og verið hefur að gerast með stöðugt fleiri og fleiri stéttum sem eru komin með lögvernduð starfsréttindi. Ég tel þess vegna brýnt að sú vinna, sem hér er verið að tala um, sé framkvæmd og leita því eftir upplýsingum hjá hæstv. forsrh. um hvað líði þessu máli.

Virðulegi forseti. Svar við spurningu hv. 2. þm. Vestf. er svohljóðandi: Hinn 11. júlí 1990 skipaði þáv. forsrh. nefnd til þess að samræma löggjöf um löggildingu starfsstétta og lögverndun starfsheita, m.a. með tilliti til þróunar á vinnumarkaði á Norðurlöndunum og í Evrópu. Nefndin var skipuð embættismönnum úr sex ráðuneytum, Helgu Jónsdóttur úr forsrn., Berglindi Ásgeirsdóttur úr félmrn., Dögg Pálsdóttur úr heilbr.- og trn., Guðrúnu Skúladóttur úr iðnrn., Stefáni Stefánssyni úr menntmrn. og Jóhanni R. Benediktssyni úr utanrrn. Með bréfi dags. 22. ágúst 1991 gerði nefndin forsrh. grein fyrir störfum sínum og sagði m.a.: ,,Nefndin hefur aflað gagna um gildandi rétt hér á landi í öðrum aðildarríkjum EFTA og í Danmörku og jafnframt kannað hvaða meginreglum er fylgt við meðferð umsókna um löggildingu starfsréttinda og lögverndun starfsheita í stjórnsýslunni. Þá hefur nefndin upplýsingar frá öllum ráðuneytum um einstakar starfsstéttir sem undir þau heyra og yfirlit um forsendur löggildingar og lögverndar starfsréttinda stétta sem þeirra njóta. Löggilding eða lögverndun er ýmist veitt á grundvelli löggjafar um hlutaðeigandi stétt eða reglugerðar með heimild í lögum svo sem tíðkast um ýmsar heilbrigðisstéttir. Almenna stefnan í Evrópu virðist nú vera sú að afnema lögvernd starfsheita eða veita hana ekki að svo miklu leyti sem mikilvægir almannahagsmunir, svo sem neytendavernd eða öryggissjónarmið, knýja ekki á um hana. Í þessu tilliti er nú unnið mikið samræmingarstarf til undirbúnings innri markaði Evrópubandalagsins og í viðræðum EFTA og EB um Evrópskt efnahagssvæði. Nefndin telur að þær niðurstöður sem verða í viðræðunum um Evrópskt efnahagssvæði hljóti að ráða miklu um hvernig tekist verður á við þetta viðfangsefni hér á landi. Með tilliti til þeirrar óvissu sem uppi er telur hún ekki rétt að leggja á þessu stigi mikla vinnu í undirbúning breyttrar löggjafar. Í ljósi framanritaðs leyfir nefndin sér að leggja til að hún verði leyst frá störfum en ný nefnd sett á fót þegar forsendur hins Evrópska efnahagssvæðis hafa skýrst.`` --- Þetta var tilvitnun í bréf nefndarinnar. Á þessi sjónarmið var fallist og ofangreind nefnd er ekki lengur að störfum. Í ljósi þess að nú liggja fyrir þær forsendur sem hið Evrópska efnahagssvæði mun byggjast á hefur ríkisstjórnin fullan hug á að á ný verði tekist á við það verkefni að samræma reglur hér því sem gerist í samstarfsríkjum okkar. Það hefur þó ekki enn verið ákveðið endanlega með hvaða hætti því viðfangsefni verður sinnt. En vegna ummæla hv. 2. þm. Vestf. hér áðan, sem ég get út af fyrir sig tekið undir, vil ég nefna að ríkisstjórnin telur brýnt í þessu sambandi að huga ekki síst að hagsmunum neytenda. Í greinargerð sem tekin var saman á sínum tíma af dr. Þráni Eggertssyni fyrir Þjóðhagsstofnun, þar sem fjallað er um áhrif lögbundinna forréttinda, kemur m.a. fram að reglur sem veita forréttindi til atvinnurekstrar og vinnu séu í raun ígildi skatta á almenning og tilfærsla fjár frá neytendum til sérhagsmunahópa. Þetta kom fram, hygg ég, í ummælum fyrirspyrjanda og ég vil taka undir að þetta þarf mjög að hafa í huga fyrir utan þann fyrirvara sem getið var í bréfi nefndarinnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans og jafnframt fagna ég því að vinna fer af stað til að skoða þetta. Ég tel að æskilegt sé að það verði gert hvort heldur sem Íslendingar gerast aðilar að þessum samningi um Evrópskt efnahagssvæði eða ekki því að mér virðist, því miður, að við höfum gengið of langt í þessu efni og séum e.t.v. farnir að skapa forréttindahópa með þeim vinnubrögðum sem við höfum viðhaft.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. um Þjóðhagsstofnun. Fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,Er lokið endurskoðun á starfsemi Þjóðhagsstofnunar og mati á því hvort ekki sé hagkvæmt að fela öðrum verkefni hennar samkvæmt ályktun Alþingis frá 18. mars 1987?`` Ég er sannfærður um að miðað við þann mikla fjölda hagdeilda, sem starfandi eru hjá ýmsum aðilum á Íslandi í dag þó vafalaust sé hún öflugust hjá Seðlabanka Íslands, er það ekki neinum vafa undirorpið að hér á sér stað mikill tvíverknaður svo ekki sé meira sagt. Það er verið að verja fjármunum til að fara yfir hluti sem margbúið er að fara yfir annars staðar. Í dag hefur fjmrn. sérstaka deild hjá sér sem fæst við það verkefni að reikna út tekjur íslenska ríkisins og skattatekjurnar og jafnframt að meta sín útgjöld. Þetta hefur verið í ýmsu formi gegnum tíðina. Það má segja sem svo að ráðuneytið hefur viljað færa meira af upplýsingastarfi sínu inn í ráðuneytið. Við höfum hagdeildir hjá Vinnuveitendasambandi Íslands og ASÍ. Byggðastofnun hefur verið með álitsgerðir á þessu sviði og eftir að hafa fylgst með vinnubrögðum Þjóðhagsstofnunar alllengi hefur mér ekki fundist að hennar spár væru marktækari en hinar nema síður sé. Kannski hefur hún legið undir meiri þrýstingi frá stjórnvöldum um að koma með eitthvað sem menn vildu heyra, ekki það sem menn þurftu að heyra. Ég tel það mikið alvörumál ef í alvöru er verið að tala um sparnað í þessu þjóðfélagi að menn hafi þá þrek til þess að skera á þar sem um mikinn tvíverknað er að ræða. Þegar þessi þáltill. var flutt á sínum tíma af hv. 4. þm. Reykv. þótti hún um margt framúrstefnuleg. Sumir voru orðnir svo fastir í stofnanatrúnni að það var eins og þeir teldu að himinn og jörð mundi hrynja ef hróflað væri við einhverju, en ég vona að mönnum sé það ljóst í dag að slíkt gerist ekki þó Þjóðhagsstofnun sé lögð niður.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fsp. hv. 2. þm. Vestf. er því til að svara að á vegum forsrn. er nú unnið að endurskoðun og úttekt á starfsemi og skipulagi Þjóðhagsstofnunar. Ályktun Aþingis frá 18. mars 1987, um endurskoðun á starfsemi Þjóðhagsstofnunar, var send til álits og umsagnar Hagstofu Íslands, Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar og hafa forstöðumenn þessara stofnana kynnt ráðuneytinu sín viðhorf. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að ákveðnir þættir, sem stofnunin sinnir nú, muni í framtíðinni heyra undir Hagstofu Íslands í þeim tilfellum sem um er að ræða hefðbundin hagstofuverkefni, svo sem hagsýslugerð. Önnur verkefni, svo sem spár og efnahagsráðgjöf verði hins vegar áfram unnin af Þjóðhagsstofnun. Hins vegar er gert ráð fyrir að hún starfi í nánari tengslum við forsrn. heldur en verið hefur. Í því skyni að þetta náist fram er gert ráð fyrir að starf sérstaks efnahagsráðunautar forsrh. verði lagt niður. Ég tel að forsenda þess að forsrn. geti með góðum hætti sinnt hlutverki sínu sem eiginlegt efnahagsráðuneyti sé afskaplega veik og ég tel að breyting af þessu tagi gæti styrkt ráðuneytið til þess að sinna því hlutverki, sem æ mikilvægara er að það geti, að starfa sem raunverulegt efnahagsráðuneyti. Vegna fsp. vil ég, með leyfi forseta, kynna niðurlag úr umsögn hagstofustjóra þar sem segir: ,,Að lokum skal því slegið föstu að það skipulag verði seint fundið sem sameini alla kosti og útiloki galla og geti að auki staðið óhaggað um langa hríð. Á hinn bóginn er það álit undirritaðs að fenginni nokkurri reynslu á þessu sviði að full ástæða hafi verið um nokkurt skeið að endurskipuleggja starfsemi og verkaskiptingu efnahags- og hagsýslustofnana. Þessi endurskipulagning ætti þá m.a. að felast í eftirfarandi verkefnum: 1. Hagsýslugerð verði safnað á færri hendur en nú er í því skyni að auka afköst og samræmingu og draga úr hættu á tvíverknaði og hagsmunaafskiptum. 2. Spár um framvinduhorfur. Gerður verði gleggri greinarmunur en nú er á skýrslugerð um liðna og líðandi stund annars vegar og mati á horfum og spám á framvindu hins vegar. Jafnframt verði komið á fót tiltölulega sjálfstæðri spástofnun sem verði sem mest óháð stjórnvöldum á hverjum tíma. 3. Efnahagsráðgjöf. Nauðsynlegt er að styrkja slíka starfsemi innan Stjórnarráðsins og í því sambandi að marka með ákveðnari hætti en nú er skiptingu ábyrgðar og verkefna á milli ráðuneyta. Tæpitungulaust má orða þessa niðurstöðu svo að ég telji skynsamlegt að gerð þjóðhagsreikninga og atvinnuvegaskýrslna verði færð úr Þjóðhagsstofnun til Hagstofu Íslands. Um leið verði Þjóðhagsstofnun gerð að sjálfstæðri spástofnun og ráðgjafarhlutverk hennar fært inn í Stjórnarráðið.`` Eins og menn heyra af þessu eru hugmyndir, sem eru í gangi í forsrn. núna, að verulegu leyti, þó ekki öllu, í samræmi við þetta álit hagstofustjóra.

Frú forseti. Ég vil fagna orðum hæstv. forsrh. um að þessi mál séu nú í sérstakri athugun. Mikilvægast af öllu er að þeirri athugun megi ljúka sem fyrst vegna þess að hér er um mjög brýnt mál að ræða. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði, að um mikinn tvíverknað er að ræða í þessu sambandi. Mér hefur verið sagt að það kunni að vera um 250 einstaklingar í því að reikna út hagvöxtinn í Reykjavík. Þetta er náttúrlega mikill fjöldi starfsmanna og ég vil einnig koma þeirri ábendingu á framfæri við hæstv. forsrh. hvort ekki mætti koma einhverjum af þessum stofnunum, sem hið opinbera rekur á sviði efnahagsmála, út á land. Ég held einmitt að tæknin og allar þær framfarir, sem orðið hafa á þeim sviðum á undanförnum árum, geri einmitt slíkum stofnunum kleift að vera annars staðar en í Reykjavík. Hér er um enn eitt dæmið að ræða þar sem ríkiskerfið, hið opinbera stofnanakerfi, hefur þanist út í Reykjavík án þess að neinn ákveðinn aukinn árangur sjáist í störfum þessara stofnana.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv forsrh. fyrir svar hans. Það er margt sem mælir með því að að styrkja beri forsrn. sem efnahagsráðuneyti og eðlilegt að sú vinna fari þá fram innan forsrn. en að upplýsingagjafarnir, sem hafa verið að spá til þessa og hafa spáð betur að mínu viti oft og tíðum heldur en Þjóðhagsstofnun, verði notaðir sem aðilarnir sem metnir verði ekki síður og tekið mark á heldur en það sem kemur frá Þjóðhagsstofnun í þessum efnum. Einnig tek ég undir að mjög eðlilegt er að staðreyndasöfnun í þjóðfélaginu, sem er allt annars eðlis heldur en spástefna, verði sem mest hjá Hagstofu Íslands. En ég undirstrika að ef menn treysta sér ekki til þess að spara þar sem tvíverknaðurinn er mestur er náttúrlega tómt mál að tala um það að þjóðin geti litið á það sem raunhæfan hlut að spara þar sem allir sjá að eru þó ærin verkefni að vinna. Það getur verið að það séu ærin verkefni að vinna þó að við höfum ekki efni á því að sinna þeim öllum sem skyldi, það vitum við. En það er um hreina sóun að ræða að hafa þann tvíverknað sem verið hefur á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Vegna þessara síðustu ummæla hv. þm. vil ég taka fram að ef þessar hugmyndir ganga eftir, sem ég var að lýsa, er gert ráð fyrir því að allnokkur stöðugildi muni sparast.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 89 fsp. til hæstv. forsrh. um aðgerðir sem bætt geta atvinnuástand á Suðurnesjum. Ég vil gera þá grein fyrir fsp. að á yfirstandandi ári hefur orðið umtalsverð breyting til hins verra í atvinnuástandi á Suðurnesjum. Á undanförnum árum hefur mátt greina aðdraganda þess sem orðið er því að hvergi annars staðar á landinu hefur orðið viðlíka samdráttur í sjávarútvegi sem á Suðurnesjum. Þaðan hafa fiskveiðiheimildir farið til annarra landshluta með skipasölum allt frá því að horfið var að því ráði að beita takmörkunum í sókn og síðar aflaheimildum til að stemma stigu við fiskveiðum okkar snemma á síðasta áratug. Hin síðari ár hafa þau fiskvinnslufyrirtæki Suðurnesjamanna sem ekki eiga umtalsverðar aflaheimildir mjög aukið þann afla sem kemur til vinnslu á Suðurnesjum með stórfelldum kaupum á ferskum fiski á uppboðsmörkuðum. Það að fiskmarkaður Suðurnesja hefur náð þeirra lengst hefur án vafa átt mikinn þátt í því hve vel hefur tekist að kaupa hráefni í stað þeirra aflaheimilda sem fluttar hafa verið frá Suðurnesjum. Starfsemi hans og þessara fyrirtækja, fiskkaupenda á uppboðsmörkuðum, hefur verið ánægjuleg fyrir allt það fólk á Suðurnesjum sem á atvinnu sína og afkomu undir fiskvinnslunni. Einkum þegar útflutningur óunnins afla hefur verið hvað mestur og á stundum á undanförnum árum meiri en kemur til sölu innan lands. Samdráttur í aflaheimildum á nýbyrjuðu fiskveiðiári bitnar á öllum þeim sem stunda veiðar og vinnslu. Harðast bitnar hann á þeim sem virðast á stundum vera afgangsstærð að lokinni úthlutun heimilda til veiða og síðan heimilda til útflutnings óunnins afla án þess að hann bjóðist til sölu hér heima. Sú afgangsstærð eru fyrirtæki og starfsmenn fiskkaupenda á okkar eigin uppboðsmörkuðum. En fleiri alvarleg samdráttarmerki koma nú fram á vinnumarkaði Suðurnesja. Varnarliðið og framkvæmdaverktakar þess hafa nú svo áratugum nemur fengið allt það vinnuafl sem þeir þarfnast í krafti yfirburða yfir ótrygga afkomu við fiskveiðar og vinnslu eða þjónustu við þær greinar, sem er helsti keppinautur þeirra um vinnuafl á Suðurnesjum. Allt frá 1974 og fram á síðustu ár hafa umsvif varnarliðsins í framkvæmdum, rekstri og þjónustu allri þarfnast u.þ.b. 2.000 íslenskra starfsmanna. Þar af u.þ.b. 1.100 hjá varnarliðinu sjálfu. Hinir hæst launuðu starfsmenn varnarliðsins og Íslenskra aðalverktaka búa að vísu utan Suðurnesja. Í rúm tvö ár samfellt hefur varnarliðið ekki ráðið í stað þeirra sem hætta nema finnist starfsmaður bandaríska varnarmálaráðuneytisins. Nú síðast var brugðið á uppsagnir og fleiri uppsagnir eru í vændum. Þannig hefur varnarliðið nú fækkað Íslendingum um nær 140 en Bandaríkjamönnum um nær 40 í þjónustu sinni. Þegar innt hefur verið eftir upplýsingum um fyrirætlanir þessa geigvænlega risa á fábreyttum vinnumarkaði Suðurnesja hefur orðið fátt um svör en í þess stað flutt gamalkunnug orð um að varnarstöðin skuli eftir sem áður gegna jafnmikilvægu hlutverki ef ekki brýnna en fyrr. Risinn er augljóslega að draga saman en hversu hratt og hversu langt ætlar hann að ganga? Heimamenn hafa sjálfir haft uppi nokkra tilburði en eftir að helsta verkefnið í þessum málum, væntanlegt álver á Keilisnesi, verður augljóslega ekki að sinni, spyrjum við: Hvers má vænta í afstöðu ríkisstjórnar og gjörðum? Megum við vænta þess að tillögur um hækkun gjalda af umferð um Leifsstöð nái fram að ganga og haldi þannig áfram að fæla viðskipti frá þessu atvinnusvæði? Megum við vænta þess að fríiðnaðarsvæðið verði loks að alvöru? Megum við vænta þess að Byggðastofnun eða aðrir aðilar á vegum ríkisstjórnar styðji atvinnuþróunarverkefni heimamanna?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Reykn., hefur atvinnuástand á Suðurnesjum verið erfitt undanfarin ár og farið nokkuð versnandi. Því miður eru ýmis teikn á lofti um að enn sé þar ekki endilega botni náð og atvinnuástand kunni að versna enn áður en það taki að lagast á nýjan leik. Ástæður þess eru auðvitað margvíslegar. Þau mistök, sem gerð hafa verið í hagstjórn á undanförnum árum og hafa komið fram á síðustu mánuðum og missirum í afkomu atvinnulífsins almennt, hafa auðvitað bitnað á Suðurnesjum eins og öðrum landshlutum. Svo og ytri aðstæður eins og minnkandi afli og minnkandi hlutdeild Suðurnesja í útgerð og fiskvinnslu. En eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda hefur orðið samdráttur í störfum á vegum varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og því miður eru þær upplýsingar sem okkur berast þess eðlis að búast má við frekari samdrætti að þessu leyti á næstu árum. Ég tel áríðandi að forsvarsmenn varnarliðsins geri sér grein fyrir því að atvinnulíf á Suðurnesjum þarf ákveðinn aðlögunartíma og ábyrgð varnarliðsins sem vinnuveitenda er mikil í því sambandi. Svo eru síðustu fréttir um atburði norðar í kjördæminu, utan hinna eiginlegu Suðurnesja, um að þar séu fyrirtæki líka að fara um koll, eins og stálbræðsla. Allar slíkar fréttir eru neikvæðar fyrir svæðið í heild. Menn bundu töluverðar vonir við það að framkvæmdir vegna fyrirhugaðs álvers, sem nú hefur verið seinkað, mundu bæta þarna töluvert úr, en í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að álversframkvæmdir hefðu litlu breytt fyrir Suðurnes fyrr en í fyrsta lagi árið 1993 þó framkvæmdir hefðu ekki dregist. Það er rétt að gera sér grein fyrir því að mikilvægast er fyrir atvinnulíf á Suðurnesjum eins og annars staðar að ríkisvaldið skapi almenn skilyrði þess að atvinnulífið fái að njóta sín á ný. Forráðamenn atvinnulífsins leggja megináherslu á að ríkissjóður dragi úr lánsfjáreftirspurn þannig að svigrúm atvinnulífsins aukist og vaxtalækkun megi verða. Raunvaxtastig, sem mikil lánsfjáreftirspurn ríkissjóðs ekki síst innan lands heldur uppi, þrengir enn að atvinnulífinu. Ríkisstjórnin hefur með tillögum sínum í haust gengið til móts við þessi sjónarmið og hyggst draga úr þessari lánsfjáreftirspurn um þriðjung á næsta ári. Hvað einstök og sértæk atriði varðar er ljóst að menn hafa beint sjónum sínum að undanförnu að möguleikum í tengslum við Keflavíkurflugvöll, eins og kom fram hjá fyrirspyrjanda, og menn hafa litið til fríhafnarsvæða. Það var rætt á Alþingi fyrir tveimur eða þremur dögum af hæstv. iðnrh. hvað verið er að gera í því sambandi og ég tel ekki efni til að endurtaka það hér og nú og reyndar ekki enn þá fyrirséð hvort þær tilraunir sem þar eru nú gerðar muni bera árangur. Eins hefur verið vitnað til stórbygginga á vegum Flugleiða sem eiga að skapa nokkra atvinnu í framtíðinni ef allt gengur eftir sem stofnað er til. Ég vek líka athygli á því að menn hafa rætt um það að þegar eðli og hlutverki varnarliðs á Keflavíkurflugvelli breytist sé eðlilegt að Íslendingar taki þar við störfum í vaxandi mæli umfram það sem verið hefur. Það ætti að geta verið jákvætt í þessu sambandi. Ég tel eðlilegt nú við þessar aðstæður, eftir að fyrir liggur að áform um byggingu álvers muni dragast jafnvel verulega, að ríkisvaldið og sveitarfélögin á svæðinu og forráðamenn á vinnumarkaði, jafnt launþega sem vinnuveitenda, komi saman til fundar og beri saman sínar bækur um hvað helst sé vænlegt að gera til að bæta stöðu svæðisins í atvinnumálum. Ég hef átt óformlegar viðræður við ýmsa forustumenn á svæðinu og því fer fjarri að algert vonleysi hafi gripið um sig á Suðurnesjum. Mér er tjáð að um þessar mundir sé nýtt fiskréttafyrirtæki að taka til starfa, fyrirtæki í fiskvinnslu sem hafi flutt burtu sé nú að flytja til baka og menn séu að stofna til fyrirtækja. Þetta eru jákvæðar fréttir í þessu svartnætti og gott að finna það og skynja að íbúar á Suðurnesjum ætli ekki að láta deigan síga og séu ekki að fyllast neinum bölmóði. Það er mjög áríðandi að fólkið sjálft hafi sem mest frumkvæði að nýrri starfsemi þó auðvitað sé eðlilegt að ríkisvaldið eða hið opinbera, jafnt Byggðastofnun sem aðrir aðilar, standi við bakið á fólki og fyrirtækjum við þessar aðstæður. Ég vil ítreka að það mun verða stofnað til fundahalda með forráðamönnum hagsmunaaðila á svæðinu á allra næstu dögum til að fara yfir þá stöðu sem nú er uppi eftir að ljóst er að álversframkvæmdum mun seinka.

Hæstv. forseti. Ég legg á það mikla áherslu að atvinnuástand Suðurnesjum er mjög alvarlegt. Hins vegar hefur enginn misst vinnuna vegna nýs álvers. Fjöldi manns hefur misst vinnuna vegna þess að skip og bátar hafa siglt í burtu og varnarliðið hefur ekki ráðið til sín nýtt fólk. Þar hafa starfað um 200 manns. Ég legg hins vegar á það áherslu að Suðurnesjamenn vilja engir gustukamenn vera. Það hlýtur að vera sameiginleg ákvörðun innan Atlantshafsbandalagsins hvort varnarliðið eigi að vera eða fara. Það er fullyrt að það eigi að vera hér og ef starfsemi á að vera óbreytt þá verður starfsfólk að vera í þeim mæli að hægt sé að reka þessa varnarstöð. Það er kjaramál að íslensku starfsfólki sé ekki ofboðið með miklu vinnuálagi. Ég tel hins vegar að það séu miklir möguleikar og björt framtíð fram undan á Suðurnesjum ef rétt og skynsamlega er á haldið. Það er fullyrt í viðtali við Jóhann Antonsson í Degi um helgina að hinir nýju Evrópusamningar muni gera það að verkum að það verði alger umbylting í sjávarútvegi og að sú umbylting sé á við tvö álver og álver þarf að byggja líka, segir hann. Suðurnesjamenn munu taka sinn þátt í nýsköpun í fiskiðnaði og aðstæður eru þar hvað bestar með tilliti til samgangna. Tíminn gerir það að verkum að lengra get ég ekki haldið en ég legg áherslu á að þrátt fyrir vonbrigðin í sambandi við álver er ástæða til að herða róðurinn, gefast ekki upp, taka á þessum málum af fullum þunga og byggja upp nýja bjartsýni, nýjan tíma með nýrri Evrópu.

Virðulegur forseti. Í örstuttri athugasemd verða ekki rædd málefni atvinnulífs Suðurnesja. En ég vil enn einu sinni koma á framfæri einni athugasemd varðandi þá atvinnumöguleika sem fylgja Keflavíkurflugvelli, þ.e. flugi til og frá landinu. Það gengur ekki að leyfa Flugleiðum að hafa þennan völl sem leikfangaland með allt of háum töxtum í útflutningi á frakt frá landinu og koma í veg fyrir það með fáránlegri gjaldskrá að hægt sé að ná niður flutningavélum sem fljúga á milli Evrópu og Ameríku og eru reiðubúnar að millilenda hér og taka frakt niður í 10 tonn ef menn manna sig upp í að koma gjaldskrárkerfinu í eðlilegt stand. Það þarf kjark til að vera þingmaður Reyknesinga og láta ógert að taka á þessu máli. Þarna eru meiri möguleikar en margan grunar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. þau svör sem hann veitti mér við fsp. og athugasemdum þeirra sem til máls hafa tekið. Varðandi þá síðustu vil ég segja að ég get á engan hátt svarað fyrir þá sem hér hafa starfað í umboði Suðurnesjamanna eða Reykjaneskjördæmis til þessa. En ég vænti þess að við tökum á þessu hér eftir en fsp. mín kom m.a. inn á það. Mér þykir gott að heyra að ríkisstjórnin hyggur á almennar aðgerðir og ætlar að draga úr ásókn ríkisvaldsins í það fjármagn sem atvinnulífið gæti annars hagnýtt sér til uppbyggingar, til tæknivæðingar og til að veita ný atvinnutækifæri með vaxandi umsvifum þess. Mér þykir líka gott að heyra að ætlunin sé að eiga við heimamenn beinar viðræður um það sem unnt verði að taka til bragðs. En ég skal líka segja það hér að okkur þykir mjög vænlegt að sjá vaxandi umsvif Flugleiða og annarra aðila í ferðaþjónustu á Suðurnesjum hin síðustu ár, vitandi að þar eru uppi aðgerðir til aukningar. Þar eru veruleg tækifæri í framtíðinni sem og annars staðar á landinu. Ég vænti þess að aðgerðir ríkisstjórnarinnar verði þess eðlis að við sjáum í framtíðinni þarna sem annars staðar rísa ný fyrirtæki, nýja aðstöðu til nýrrar starfsemi. Ég vænti þess líka að við sjáum í framtíðinni nýjar leikreglur á vinnumarkaði og í atvinnulífi yfirleitt með auknu frelsi. Fjölmargir hér á landi hafa bent okkur á að ef auknu frelsi hefði verið komið á fyrr værum við betur stæð í dag. Ég ætla ekki að rekja orð annarra þar um. Þau eru nægilega mörg til og mörg svo vel rökstudd að við hefðum greinilega átt að hegða okkur á annan hátt. Varðandi varnarliðið verð ég þó að segja að ég vænti þess fastlega að við fáum upplýsingar um fyrirætlanir þess í stað óvissunnar. Ég vænti þess fastlega að okkur verði grein fyrir hvað verður og hver muni ætlun þess um verkaskipti íslenskra og bandarískra starfsmanna og að það viðhafi hægan samdrátt. Það er ástæða til að ætlast til alls þessa vegna þess hversu gífurlega stórt varnarliðið er á frekar litlum og fábreyttum vinnumarkaði okkar. Ég nefni það í lokin hvort hugað verður að því í því fyrirtæki sem ríkið á meiri hlutann í, Íslenskum aðalverktökum, að það hasli sér frekar völl á alþjóðlegum verktakamarkaði í stað þess að flytja starfsemi sína á innlendan verktakamarkað sem nú er greinilega í nokkrum samdrætti og sér fram á verkefnaskort.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 90 svofellda fsp. til hæstv. sjútvrh. um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins: ,,Hvað líður undirbúningi að því að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins verði lagður niður, innborgað fé greitt þeim fyrirtækjum sem það greiddu, en fiskvinnslufyrirtækjum heimilað að stofna eigin sjóði eða viðhafa aðrar aðgerðir til að mæta verðsveiflum?`` Ég vil gera þá grein fyrir fsp. minni að frá stofnun núverandi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, með lögum nr. 39/1990, hefur frjáls verðmyndun á ferskum fiski sem seldur er innan lands vaxið hröðum skrefum. Þetta hefur gerst með frjálsri sölu og kaupum á innlendum uppboðsmörkuðum sem hafa vaxið og dafnað á þessu tímabili, unnið sér traust seljenda og kaupenda og náð öruggri fótfestu. Samfelldur vöxtur markaðanna sem nú eru starfandi og fjölgun þeirra að undanförnu ber gott vitni um að svo er. Nú er svo komið að hæstv. sjútvrh. hefur á hinu háa Alþingi nýlega mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 43/1985, um Verðlagsráð sjávarútvegsins, þar sem lagt er til að verð skuli ráðast í frjálsum samningum kaupenda og seljenda ellegar með sölu á frjálsum uppboðsmarkaði. Frjáls verðmyndun er þegar orðin á afurðum, til komin með samkeppni sölusamtaka og annarra frjálsra útflytjenda og raunar við útflytjendur annarra fiskvinnsluþjóða. Er því í raun komin fram frjáls verðmyndun bæði á hráefni og afurðum fiskvinnslunnar. Hún verður til þess að allar sveiflur á afurðaverði koma jafnharðan fram í því hráefnisverði sem framleiðendur eru tilbúnir til að greiða. Samkeppni um hráefnið verður aftur til þess að hver kaupandi greiðir á hverjum tíma allt það verð sem hann treystir sér til. Af þessari ástæðu virðist ekki lengur þörf á að knýja fram skyldusparnað og hafa þannig ríkisforsjá um Verðjöfnunarsjóð sem eingöngu tekur tillit til sérstaklega útreiknaðs meðalverðs á fyrir fram ákveðnum afurðamörkuðum en nær ekki til raunverðs fyrir hráefni eða afurðir. Virðist slíkur Verðjöfnunarsjóður til trafala í viðskiptum við frjálsa verðmyndun bæði á hráefni og afurðum. Í þeim tilvikum að fiskvinnslu- og útflutningsfyrirtæki komi til gjaldþrotaskipta eða hætti starfsemi af öðrum ástæðum falla innborganir þeirra til sjóðsins og að endingu til annarra fyrirtækja í greininni. Eigendur, starfsmenn þess fyrirtækis sem í þessu hefur lent, lánardrottnar þess og aðrir kröfuhafar, sem hafa veitt því lánsfé og greiðslufresti á viðskiptaskuldum vegna aðfanga og þjónustu, allir þeir sem gerðu mögulega framleiðslu þessa fyrirtækis sem greiddi í sjóðinn hafa þá tapað þessum fjármunum. Þá er rétt að benda á, sem er raunar ljósara en frá þurfi að segja, þá slæmu stöðu sem sjávarútvegurinn stendur nú frammi fyrir og ríkisstjórn hefur nýlega fjallað um. Nú hef ég gert grein fyrir nokkrum efnisatriðum sem mæla gegn skyldusparnaði af því tagi sem ég hef gert að umtalsefni og af þeim ástæðum spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hvað líður undirbúningi þess að leggja af Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins?

Frú forseti. Eins og þessi fsp. er borin fram mætti ætla að ákvörðun hefði verið tekin um að leggja Verðjöfnunarsjóðinn niður og greiða innstæðu hans út til þeirra sem í hann hafa greitt. Þetta er á misskilningi byggt. Engin slík ákvörðun hefur verið tekin. Verðjöfnunarsjóður hefur verið umdeildur um margt og vel má hugsa sér þegar til lengri tíma er litið að verðjöfnun í þessari atvinnugrein verði komið fyrir með öðrum hætti. Hins vegar er óumdeilt að sjóðurinn hefur upp á síðkastið, og gerir enn, gegnt veigamiklu hlutverki við að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Honum er ætlað að jafna verðsveiflur og koma í veg fyrir óeðlilegar breytingar á gengi og stuðla þannig að betra jafnvægi í verðlagsmálum innan lands. Það er megintilgangur sjóðsins. Hann er hins vegar ekki afkomujöfnunarsjóður. Hætt er við, ef nú væri tekin ákvörðun um að greiða út úr sjóðnum án þess að tilefni væri til vegna breytinga á erlendum mörkuðum, að aðrar atvinnugreinar mundu líta á það sem eins konar fölsun á gengi krónunnar. Við skulum einnig hafa í huga, ekki síst vegna þess sem hv. fyrirspyrjandi vék hér að að væru helstu rök fyrir því að leggja sjóðinn niður, þ.e. að verðmyndun væri u.þ.b. að verða frjáls, að það er vissulega svo að sú mikla breyting sem nú á sér stað, bæði með þróun í þá veru að verðmyndun innan lands er að verða frjálsari og flutningur fjármagns á milli landa, hefur áhrif í þá veru að sjóður af þessu tagi kann þegar fram líða stundir að hafa minna vægi og minna gildi en hann hefur í dag og þannig kann að koma til breytinga þar á. Fyrir nokkrum dögum ræddum við það einmitt í þinginu að það yrði að hyggja vel að því að eðlilegt jafnvægi væri innan sjávarútvegsins á milli kaupenda og seljenda. Ég hef vissar efasemdir um að eðlilegt jafnvægi ríki þar á milli eins og sakir standa. Það hefur m.a. komið fram í því að fiskverð hefur hækkað mun meira á undanförnum mánuðum en almennt verðlag í landinu. Óumdeilt er að Verðjöfnunarsjóðurinn hefur þó komið í veg fyrir að jafnvægi raskaðist meira þarna á milli en hefði getað orðið. Þess vegna væri mjög varasamt að taka skyndiákvarðanir í þessu efni. En ríkisstjórnin ákvað að taka þennan sjóð til endurskoðunar og í haust skipaði ég þess vegna sérstaka nefnd til þess að annast þá endurskoðun og í erindisbréfi nefndarinnar segir svo, með leyfi forseta: ,,Hlutverk nefndarinnar er að meta hvort verðjöfnun sé raunhæf leið til að draga úr sveiflum í afkomu sjávarútvegs og áhrifum þeirra á þjóðarbúið. Þá er nefndinni falið að taka afstöðu til hvort ná megi þeim markmiðum eftir öðrum leiðum. Nefndinni er í störfum sínum ætlað að leita samráðs við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og meta þær tillögur sem af þeirra hálfu hafa verið settar fram varðandi sjóðinn.`` Formaður þessarar nefndar er Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri, en aðrir nefndarmenn eru Björn Björnsson bankastjóri, Hallgrímur Þorsteinsson, löggiltur endurskoðandi, Ólafur Ísleifsson hagfræðingur og Þorvarður Gunnarsson, löggiltur endurskoðandi. Þess má svo geta sérstaklega að nú er verið að kanna hvort unnt er að stöðva inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóðinn. Við búum nú við þær sérstöku aðstæður að verð er hátt á erlendum mörkuðum og þess vegna samkvæmt ákvæðum laganna tilefni til inngreiðslu. Á hinn bóginn höfum við orðið fyrir mjög verulegu áfalli með því að veiðar hafa verið takmarkaðar og afkoma sjávarútvegsins af þeim sökum versnað mjög. Fyrir þá sök er alveg nauðsynlegt að líta á það hvort unnt er að stöðva inngreiðslur í sjóðinn við núverandi aðstæður. Á það hef ég lagt mikla áherslu og nú er verið að kanna það og ég vænti að niðurstaða í því efni liggi fyrir áður en kemur til næstu ákvörðunar um inngreiðslu eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það sem hann sagði í lok síns máls, um að verið væri að skoða það í fullri alvöru að hætta inngreiðslum í Verðjöfnunarsjóðinn. Það var einmitt uppistaðan í máli mínu og ég lagði þunga áherslu á að svo yrði gert vegna þess hversu alvarlegt ástandið er í þessari atvinnugrein. Ég þakka það og treysti reyndar hæstv. sjútvrh. til þess að sjá svo um að fulltrúar ríkisins í stjórn Verðjöfnunarsjóðs verði við óskum hagsmunaðila þar um, vegna þess að þeir hafa margsinnis lagt það til að inngreiðslum í Verðjöfnunarsjóð verði hætt. Ástæða þess að ég fór hingað upp var sú að fá hæstv. sjútvrh. til að endurtaka hverjir það eru sem sitja í endurskoðunarnefndinni um Verðjöfnunarsjóðinn. Ég trúi því ekki að ég hafi heyrt rétt að enginn úr atvinnugreininni sjálfri sitji þar, hins vegar séu þetta allt menn, vissulega hálærðir, frá Háskóla Íslands.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. svör hans við fsp. Ég veitti því athygli að meðal þeirra manna sem hann nefndi, sem starfa að endurskoðun á starfsemi þessa sjóðs, eru menn sem starfa bæði á vegum fyrirtækja og samtaka í greinum sjávarútvegsins. Ég hygg því að þekking þeirra manna sem þar starfa og reynsla þeirra af starfsemi sjóðsins komist á framfæri. Hins vegar vil ég segja það að orð sjútvrh. um hlutverk þessa sjóðs fyrir þjóðarbúið skil ég með aðeins öðrum hætti og bendi á að slíkir verðjöfnunarsjóðir eru ekki starfandi í öðrum útflutningsgreinum. Það eru ein af rökum mínum fyrir því að spyrja hvaða ástæður séu fyrir því að hafa slíkan skyldusparnað á einni af greinum okkar, að vísu þá veigamestu í útflutningi, fremur en öðrum greinum. Að öðru leyti fagna ég því að heyra að núna eigi að endurskoða reglur um þennan sjóð og vissulega er núna tekið undir ályktanir hagsmunaaðila um að stöðva inngreiðslur að sinni. Ég vil líka benda á að kjör sjávarútvegsins í dag, framleiðenda sérstaklega, eru þannig að hann stendur í blóðugri samkeppni við aðila sem njóta ríkisstyrkja eða niðurgreiðslna, þ.e. keppinautana í Evrópu. Hann starfar við skilyrði sem eru erfið vegna þess að allt frá haustinu 1988 hefur ekki verið gerð viðunandi lagfæring á rekstrarskilyrðum.

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 4. þm. Norðurl. v. vil ég taka það fram að nefnd sú, sem skipuð var til þess að fara yfir hlutverk Verðjöfnunarsjóðsins, gera þar um tillögur og meta tillögur hagsmunasamtakanna, var skipuð í fullu samráði við samtök bæði útvegsmanna og fiskvinnslu í landinu. Ég tel að þarna séu menn sem hafa mikla þekkingu á störfum sjávarútvegsins. Tveir þeirra vinna beinlínis fyrir fyrirtæki og samtök í sjávarútveginum, aðrir hafa mikla þekkingu af störfum sínum í þessum efnum um leið og þeir hafa yfirgripsmikla þekkingu á íslenskum þjóðarbúskap. Ég treysti því þessum mönnum og það gera einnig forustumenn í atvinnugreininni. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það aftur að vitaskuld eru ýmis álitaefni varðandi Verðjöfnunarsjóð og hvort starfrækja eigi verðjöfnunarsjóði af þessu tagi. Ýmsir hafa á það bent, og ég hef oft tekið undir hugmyndir af því tagi, að eðlilegra væri að fyrirtækjunum yrði með heimildum í skattalögum opnaður sá möguleiki að koma upp eigin verðjöfnunarsjóðum og þau störfuðu þá á eigin ábyrgð. Hvert fyrirtæki um sig tæki ábyrgð á því hvort það legði til fjármuni á góðum árum til þeirra tíma þegar á móti blæs. Í þessu sambandi geta komið upp ýmsar erfiðar spurningar, m.a.: Er hægt að mismuna fyrirtækjum eftir atvinnugreinum? Yrðu ekki öll fyrirtæki í öllum atvinnugreinum að hafa opnar heimildir til slíkrar sjóðsmyndunar? Væri unnt að líta svo á að hér væri um að ræða almenna lækkun á sköttum atvinnufyrirtækja? Vegna þess sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, þá er aðstaða atvinnugreinanna að þessu leyti mjög mismunandi og ekki síst útflutningsgreinanna. Verðjöfnunarsjóður af þessu tagi gegnir því hlutverki að jafna verðsveiflur sem eru meiri í sjávarútvegi en í öðrum atvinnugreinum. Bæði sýnir reynslan okkur að verðsveiflur verða meiri innan lands og ekki síður á erlendum mörkuðum. Það er af þessum ástæðum sem slíkum sjóði hefur verið komið upp fyrir sjávarútveginn en ekki aðrar atvinnugreinar og að nokkru leyti gegnir hann þess vegna því hlutverki að jafna aðstöðumun á milli atvinnugreina. En af hálfu talsmanna annarra atvinnugreina hefur oft verið á það bent að það væri erfitt fyrir þær að starfa í skjóli sjávarútvegsins sem hefur miklu sterkari stöðu í okkar þjóðarbúskap. Á það þarf því vitaskuld að líta þegar menn ræða um endurskoðun á svo veigamiklum sjóði eins og Verðjöfnunarsjóðnum að við röskum ekki stöðu á milli atvinnugreina. Þess vegna væri bráðræði að taka skyndiákvarðanir um að leggja þennan sjóð niður og greiða út úr honum í einni skyndingu. Að þessum málum er unnið með þeim hætti sem ég hef greint frá. Ég hygg að það sé farsælast fyrir atvinnugreinina og þjóðarbúskapinn með tilliti til þess sameiginlega markmiðs að stuðla að sem mestum stöðugleika í þjóðarbúskapnum.

Hæstv. forseti. Á 107. löggjafarþingi flutti ég till. til þál. um listskreytingu Hallgrímskirkju í Reykjavík. Meðflutningsmenn mínir voru hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, Stefán Benediktsson, Haraldur Ólafsson, Svavar Gestsson og Skúli Alexandersson. Tillagan varð ekki útrædd en á næsta þingi var hún endurflutt og var samþykkt 22. apríl 1986, og hljóðaði þá svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að skora á kirkjumrh. að skipa nú þegar sjö manna nefnd til þess að skipuleggja og undirbúa skreytingu og frágang á anddyri, kór og kirkjuskipi Hallgrímskirkju í Reykjavík. Nefndin skal skipuð sem hér segir: Kirkjumrh. skipi einn mann og skal hann jafnframt vera formaður nefndarinnar. Menntmrh., biskup Íslands, húsameistari ríkisins, byggingarnefnd Hallgrímskirkju, Félag ísl. myndlistarmanna og kirkjulistarnefnd tilnefni einn mann hver í nefndina. Verkefni nefndarinnar skal vera að gera verkáætlun og áætlun um þann tíma sem talið er að verkið taki, svo og kostnaðaráætlun. Jafnframt gerir nefndin tillögur um hvernig fjármögnun verksins verði best tryggð. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði. Niðurstöður nefndarinnar verði lagðar fyrir sameinað Alþingi fyrir árslok 1987.`` Því miður var nefndin ekki skipuð fyrr en 10. apríl 1987, en henni tókst þó á þeim stutta tíma sem hún hafði að skila áfangaskýrslu. Síðan hefur ekkert framhald verið á verkinu. Hinn 28. apríl 1988 bar ég fram fsp. til þáv. hæstv. kirkjumrh. Jóns Sigurðssonar, um hvert yrði framhald verksins. Svör hæstv. ráðherra voru afar jákvæð, enda sagði hann í svari sínu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég ætla svo að lokum að geta þess að ég hef á þessum grundvelli og í samráði við forsvarsmenn kirkjunnar ákveðið að skipa nýja nefnd til að móta endanlega kostnaðar- og verkáætlun þeirra fjögurra þátta sem fyrri nefnd gafst ekki alveg tóm til að ljúka. Ég tel það hentugra af fyrirkomulagsástæðum. Ég bind vonir við að nýstofnaður Jöfnunarsjóður sókna, en Alþingi setti lög um þá stofnun í desember sl., geti lagt fé til Hallgrímskirkju, m.a. til listskreytingar, enda hefur þessi sjóður lögunum samkvæmt sérstakar skyldur við landskirkjur eins og Hallgrímskirkja svo sannarlega má teljast.`` Nú er mér ekki kunnugt um, hæstv. forseti, að ný nefnd hafi verið skipuð og því hef ég leyft mér að spyrja hæstv. kirkjumrh. á þskj. 104: ,,Hvað líður framkvæmd ályktunar Alþingis frá 22. apríl 1986 um listskreytingu Hallgrímskirkju í Reykjavík? Er nefnd sú, er skipuð var, enn að störfum?``

Frú forseti. Eins og fram mun hafa komið í svari við fsp. um þetta efni á Alþingi í aprílmánuði 1988 lauk nefndin störfum á tilsettum tíma í samræmi við þáltill. Í áliti sínu taldi nefndin eðlilegt að listskreytingu kirkjunnar yrði skipt í fimm verkþætti og lagði fram kostnaðar- og framkvæmdaáætlun um fyrsta þáttinn. Heildarkostnaður var áætlaður á árinu 1987 um 11 millj. kr. á verðlagi þess árs. Nefndin lagði til að skipaðar yrðu dómnefndir og efnt yrði til lokaðrar samkeppni um fyrsta þáttinn sem felur í sér skreytingu á framhlið kirkjunnar. Dómnefndir hafa ekki verið skipaðar þar sem fjárveitingar til verksins hafa verið óverulegar. Mér er tjáð að með hliðsjón af því hversu óverulegar fjárveitingar hafa verið til þessa verkefnis hafi ráðuneytið ekki talið tímabært að skipa þá nefnd sem fyrrum kirkjumrh. ræddi um í svari sínu 1988 að setja ætti á fót til að móta endanlega kostnaðar- og verkáætlun þeirra fjögurra þátta sem fyrri nefndinni gafst ekki tóm til að ljúka. Því er við að bæta að fjárveitinganefnd Alþingis hefur áætlað listskreytingasjóði Hallgrímskirkju fjárhæð á sérstökum fjárlagalið. Árið 1988 var um að ræða 1 millj. kr. og 1,5 millj. kr. á árinu 1989. Þessar upphæðir voru lagðar inn á sérstaka bankabók á nafni listskreytinganefndar sem varðveitt hefur verið í kirkjumrn. Á árinu 1990 var veitt 1,5 millj. kr. en sú upphæð var ekki nýtt og hefur því dottið upp fyrir. Á þessu ári var veitt sama upphæð en menntmrn. mun hafa, samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytið hefur undir höndum, veitt þeim fjármunum beint til listskreytingasjóðs Hallgrímskirkju að ósk sóknarnefndarinnar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem kirkjumrn. hefur mun það vera ætlun hennar að nota þá fjármuni til að láta gera prédikunarstól. Í þessu sambandi vil ég minna á að þessi fjárveitingaliður heyrir undir menntmrn. og er á óskiptum lið sem fjárln. hefur deilt niður. Sannast sagna sýnist mér að allt þetta mál sé með þeim hætti að full ástæða sé að koma því í fastan farveg og fastari skorður. Á hinn bóginn má ljóst vera að í þeim miklu þrengingum sem ríkissjóður er nú í er þess varla að vænta að Alþingi getið látið stórar upphæðir af hendi rakna til verkefnisins, en hitt er ljóst að koma þarf á markvissari og skipulegri framkvæmd á þessum málum í samræmi við þær ákvarðanir sem Alþingi hefur tekið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. kirkjumálaráðherra fyrir greinargóð svör. Það er ánægjuefni að hann talaði með vinsemd um málið og er áreiðanlega fús til þess að veita því brautargengi. Vegna þess sem fram kom í máli hans um að framlög fjárveitinganefndar hefðu ekki verið nýtt verð ég að upplýsa að þar er um einhvern misskilning að ræða. Ráðuneytið mun ekki hafa kynnt sóknarnefndinni að fjárveitingin hefði verið veitt og samkvæmt upplýsingum forráðamanna þar mun að sjálfsögðu verða gengið eftir þeim fjármunum. Ég vænti þess að hæstv. kirkjumrh. styðji sóknarnefndina í því að innheimta þetta fé. Eins og mönnum er kunnugt stendur sóknarnefndin fyrir smíði mikils orgels sem er vitaskuld mikill þáttur í innréttingu kirkjunnar og hefur þar söfnuðurinn eins og ævinlega áður unnið þrotlaust starf til að afla fjár í þetta mikla verkefni en hljóðfærið kostar tugi milljóna. Það hefur komið mér nokkuð á óvart varðandi Jöfnunarsjóðinn, sem hæstv. ráðherra minntist á, að þar er beinlínis gert ráð fyrir að fjórar höfuðkirkjur njóti sérstakra forréttinda, en það eru Skálholtskirkja, Hóladómkirkja, Dómkirkjan í Reykjavík og Hallgrímskirkja. En það verður að segjast eins og er að það er erfitt að sjá að þessar kirkjur hafi notið þessara forréttinda. Að vísu er búið að gera töluvert að Hólum en Hallgrímskirkja hefur satt að segja ekki notið mikils góðs af Jöfnunarsjóði enn þá og ég vona að það standi til bóta. Ég hef orðið vör við það gegnum árin að áhugi minn á þessari kirkju hefur valdið nokkurri undrun og það verður að hafa það. En þessi mikla kirkja í minningu hins mikla sálmaskálds, sem mér er mjög kært og væntanlega öllum Íslendingum, er risin fyrir þrotlaust starf safnaðarins og það er auðvitað útilokað að það sé á valdi hans að gera kirkjuna þannig úr garði að hún megi um aldur og ævi vera til sóma. Alþingi Íslendinga hefur samþykkt að koma til hjálpar til þess að hinu mikla skáldi, séra Hallgrími Péturssyni, og frumherja íslenskrar húsagerðarlistar, Guðjóni Samúelssyni, sé sá sómi sýndur sem þeir eiga skilið. Ég vænti því þess, hæstv. forseti, að hæstv. kirkjumrh. komi myndarlega til móts við Hallgrímssöfnuð, og raunar Íslendinga alla, og beiti sér fyrir að þarna verði sett á fót ný nefnd til að ljúka því verki sem fyrri nefnd gafst enginn kostur á að ljúka. Hér er ekki verið að biðja um þau fjárframlög að úrslitum geti valdið um fjárhag þjóðarinnar. Hér er ekki verið að tala um að ljúka listskreytingu Hallgrímskirkju á örfáum árum. Eins og með aðrar slíkar kirkjur tæki það verk mörg ár og kannski ekki svo mikla peninga á hverju ári. Aðalatriðið er að unnið sé að málinu að bestu manna ráðum og þeirra sem gerst þekkja. Við eigum listamenn sem eru fullfærir um að skreyta þessa miklu kirkju og þá væntanlega með hin miklu ljóð og sálma séra Hallgríms að leiðarljósi og ég held að það sé ekki til of mikils mælst að Íslendingar séu menn til þess jafnvel þó að eitthvað blási í móti um sinn í fjármálum.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mjög brýnu og merkilegu máli í sambandi við listskreytingar í kirkjum. Hér hefur komið fram að varið hefur verið framlögum til þess að listskreyta sérstaklega Hallgrímskirkju og það má varpa fram þeirri hugmynd hvort þau framlög kynnu að verða vísir að almennum listskreytingasjóði sem þá mundi einnig verða gert kleift að styðja við framtak á sviði listskreytinga í kirkjum landsins. Víða er unnið að listskreytingum á kirkjum vítt og breitt um landið. Ég veit að Hallgrímskirkja er stór og gegnir mikilvægu hlutverki, en ég vil minna á í þessu sambandi að víða annars staðar er unnið á sama grundvelli. Í sambandi við Jöfnunarsjóð sókna og Hallgrímskirkju hefur Hallgrímskirkja notið þar velvilja hvort tveggja samkvæmt lögum og ekki síður vegna sérstakra framlaga.

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar um það hvert yrði framhald málsins er þess að geta að formaður sóknarnefndar Hallgrímskirkju hefur óskað eftir viðræðum við ráðuneytið um þessi mál og önnur er að kirkjunni lúta. Að loknu því samráði verður tekin ákvörðun um hvernig á málinu verður haldið í framhaldinu.