Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fsp. er á þskj. 764 og hljóðar svo: „Hverjar eru niðurstöður og/eða till. þeirrar n., er kannaði dreifingu og sölu mjólkur?“ Þetta er gamalkunnugt mál hér í þinginu, sem ég hef kryddað á fyrr á þessu kjörtímabili. Ég spurðist um það fyrr í vetur, hvað liði þessu máli, og nál., sem væntanlegt var. Þá leiddi hæstv. ráðh, hjá sér að skýra frá niðurstöðum n. á þeirri forsendu, að þær lægju ekki fyrir. Nú er mér tjáð, að tilgreind n. hafi fyrir alllöngu skilað áliti sínu og till. og fullt samkomulag hafi orðið í n. um þær till. Ég vænti því þess, að ráðh. geti skýrt frá þessum till. svo og fyrirhuguðum aðgerðum sínum eða stjórnvalda í framhaldi þar af.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 9. landsk. þm. á þskj. 764, vil ég taka eftirfarandi fram, í fyrsta lagi í tilefni af því, sem hann sagði áðan um, að ég hefði vikið mér undan að svara fsp. um niðurstöðu n. þeirrar, sem vann að þessu máli í vetur. Það er ekki rétt með farið, því að nál. lá ekki fyrir, og ég hef ekki tamið mér að miða við annað en það, sem fyrir hefur legið. Nú liggur nál. hins vegar fyrir, og skal ég kynna það. Í fyrsta lagi eru till. n. þessar: 1. Tekin verði upp sérstök skráning á heildsöluverði nýmjólkur, rjóma, súrmjólkur og fleiri mjólkurvara, sem nú eru ekki skráðar sérstaklega í heildsölu. Smásöluverðsálagning verði einnig ákveðin sérstaklega á þessum vörutegundum. Þessi verðskráning svo og ákvörðun um heildsöluverð verði gerð af 6 manna n. eða þeim verðlagsyfirvöldum, sem síðar kynni að verða falin verðskráning búvara. 2. Einkaréttur Mjólkursamsölunnar eða mjólkursamlags á sölu mjólkur, rjóma og skyrs nái aðeins til heildsöludreifingar, en ekki til smásöludreifingar, eins og verið hefur. 3. Við dreifingu mjólkur, rjóma, skyrs og annarra skyldra vara, svo sem súrmjólkur, undanrennu o.fl., skal heildsöluaðili taka sérstakt losunargjald, sem ákveðið er af 6 manna n. Skal gjald þetta ákveðið án tillits til þess fjármagns, sem losað er hverju sinni frá biðreið heildsöluaðila við útsölustað. 4. Ekki skal leggja neinar hömlur á, hvaða smásöluverslanir megi selja umræddar vörur, en þó má ekki selja vörurnar í verslunum, sem heilbrigðisyfirvöld og viðkomandi sveitarfélög telja, að fullnægi ekki kröfum, sem gera verður um hreinlæti og annan aðbúnað. Þetta eru niðurstöður af till. n. þeirrar, sem vann þetta mál. Í framhaldi af þessu lét ég vinna þetta mál sem einn kafla í frv. til l. um framleiðsluráð landbúnaðarins og hafði hugsað mér að leggja það fyrir þetta hv. Alþ. En eins og kunnugt er, hef ég verið hér með allmörg mál á vegum landbrn., m.a. í þessari hv. d., og hafa hv. þm. d. notað sér aðstöðu sína til þess að tefja fyrir þeim málum svo sem mögulegt er og ekki látið þau ná fram að ganga. Það hefur verið mín ákvörðun, að ég færi ekki að bera þennan kafla fram sérstaklega sem breyt. á l. um framleiðsluráð, heldur frv. í heild. Þegar séð var, að þau mál, sem ég hafði lagt hér fyrir snemma á þinginu, mundu tæplega ná fram að ganga eða ekki, þá ákvað ég að geyma þetta frv. til síðari tíma. Hins vegar var ég jafnákveðinn að taka þennan kafla inn í frv., eins og ég hafði ákveðið að fylgja niðurstöðu n. þeirrar, sem ég skipaði til þess að athuga þetta mál. Þó að það hafi verið umdeilt, þá taldi ég, að fyrir því væru þau rök, sem réttmæt væru, og þeim mundi ég fylgja. Hv. fyrirspyrjandi verður því við sjálfan sig og aðra að deila um það, að hér hafa landbúnaðarmál yfirleitt verið stöðvuð, svo að þetta nær ekki heldur fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. það svar, sem felst í þeim upplýsingum, að n. hafi komist að þeirri niðurstöðu, að einkaréttur á smásölu á þessum vettvangi sé felldur niður. Sú niðurstaða er auðvitað langmikilvægasta ákvörðunin og er í samræmi við það frv. og þann málflutning, sem ég hef haft hér í frammi á hv. þingi. Mér þykir það hins vegar miður, að afgreiðsla annarra landbúnaðarmála skuli tefja þetta réttlætismál, sem allir eru nú sammála um, að eigi að verða að lögum, og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðh. muni láta þetta mál fá eðlilegan gang og eðlilega afgreiðslu án tillits til sjónarmiða og afstöðu þm. til annarra mála, sem eru að sjálfsögðu algerlega óskyld. Ég þarf ekki að tíunda þetta frekar. Ég endurtek það, að ég þakka svarið og legg mikla áherslu á, að þetta mál, sem allir eru sammála um, fái hér skjóta afgreiðslu, hvort sem það verður nú á þessu þingi eða því næsta.



Herra forseti. Ég held, að það hafi verið hinn 19. apríl, sem ég lagði fram fsp. á þskj. 750 til hæstv. menntmrh. um almenningsbókasöfn. Það hefur dregist, að þessari fsp. yrði svarað. Hún var þess efnis, hvað liði undirbúningi löggjafar um almenningsbókasöfn og hvort þess væri að vænta, að frv. um það efni yrði lagt fyrir yfirstandandi þing. Ástæða þess, að ég spurði, var sú, að mér þótti dragast nokkuð lengi, að frv. kæmi frá menntmrn., en mér var kunnugt um, að n., sem skipuð var 1970 til þess að semja frv. um þetta efni, hafði skilað áliti í apríl 1971. 29. apríl var lagt fram í Ed. frv. til l. um almenningsbókasöfn, og að því er ég best veit hefur það þegar verið tekið til 1. umr. Þannig hefur þessari fsp. minni verið svarað í verki og fyrir það þakka ég.



Herra forseti. Ég leyfi mér að svara fyrst 2. lið í fsp. hv. 11. landsk. þm. á þá leið, að þegar fsp. hv. þm. kom fram, var verið að ganga frá fjölritun á frv. um almenningsbókasöfn, og hefur það nú verið lagt fyrir Alþingi. Fyrri liðnum svara ég á þá leið, að í grg. með frv. kemur fram, hvernig háttað er því starfi, sem liggur að baki flutningi frv.



Herra forseti. Í stefnuræðu sinni í okt. s.l. fórust hæstv. forsrh. svo orð m.a.: „Hafin er endurskoðun sveitarstjórnarlaga í samræmi við það fyrirheit í málefnasamningi ríkisstj. að auka sjálfsforræði byggðarlaganna. Þess er vænst, að framangreind endurskoðun vinnist svo greiðlega, að frv. til nýrra sveitarstjórnarlaga verði lagt fram áður en Alþ. lýkur.“ Þessi fsp., sem hér er á dagskrá, var lögð fram af mér fyrir hálfum mánuði. Í millitíðinni hafa mikil tíðindi gerst, en ljóst er af því, að ekki er líklegt, að Alþ. standi miklu lengur. En hvað sem því liður, þá er allavega kominn sá tími, sem gera mátti ráð fyrir, að Alþ. lyki senn störfum, en þrátt fyrir það hefur ekki enn þá séð dagsins ljós það frv., sem hæstv. forsrh. talaði um í fyrrnefndum ummælum. Ég hef því séð ástæðu til þess að spyrjast fyrir um þessa endurskoðun og geri mér vonir um að fá yfirlit yfir þá endurskoðun, að hverju hún beinist, á hvaða grundvelli er starfað og í hvaða tilfellum á að auka sjálfsforræði sveitarfélaga o.s.frv. Það, sem hvatti mig sérstaklega til þess að spyrjast fyrir um þetta, var afgreiðsla á grunnskólafrv. fyrir nokkrum vikum. Þar bar endurskoðun sveitarstjórnarlaganna mjög á góma, og vildu sumir halda því fram, að afgreiðsla þess máls ætti að haldast í hendur við endurskoðun sveitarstjórnarlaganna. Af þessum ástæðum er rétt og skylt að fá upplýsingar um, hvað þessari endurskoðun líður.



Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 9. landsk, þm. er á þessa leið: 20 sept. s.l. skipaði þáv. félmrh. n. til endurskoðunar á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 1961. Ráðist var sérstaklega í þessa endurskoðun með tilliti til ákvæða í málefnasamningi ríkisstj, um, að endurskoða beri skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði byggðarlaga. Þá skal það teljast til verkefna n. að gera till. um stöðu landshlutasamtakanna gagnvart sveitarstjórnum, sýslunefndum og rn., svo og annað, sem n. telur ástæðu til að mæla með, að breytt verði frá gildandi l. og meðferð sveitarstjórnarmála varðar. Í n. eiga sæti Hjálmar Vilhjálmsson, fyrrv. ráðuneytisstjóri formaður, Geir Gunnarsson alþm., Páll Líndal borgarlögmaður, Þorsteinn Ólafsson deildarstjóri í fjmrn, og Ölver Karlsson oddviti. N. hefur á þessu tímabili haldið 11 fundi og hafa fundarhöld einkum snúist um stöðu landshlutasamtaka sveitarfélaga í stjórnkerfi landsins. Rætt hefur verið um að skipta landinu í fylki, og skal hvert kjördæmi vera fylki fyrir sig. Reiknað er með, að ríkisstj., sýslunefndir og sveitarstjórnir geti falið fylkisstjórnum sérstök verkefni eða nánar tiltekinn þátt þeirra. Liggur þessi hugmynd nú fyrir n. sem vinnuplagg og hefur verið kynnt landshlutasamtökum sveitarfélaga. Fundur hefur verið boðaður með framkvæmdastjórum og stjórnarformönnum landshlutasamtakanna til umr. og skoðanaskipta um hugmyndir þessar.



Herra forseti. Á þskj. 779 hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. dómsmrh.: „Hvað líður framkvæmd þál., er samþ. var á Alþ. 3. apríl 1973, um könnun á réttarstöðu tjónaþola vegna skaða af völdum flugumferðar í nágrenni flugvalla?“ Eins og fram kom í grg. með þáltill. fró 1973, hefur legið nærri, að stórslys yrði við Keflavíkurflugvöll. Um völlinn og reyndar um Reykjavíkurflugvöll einnig fara stórar flugvélar af ýmsum þjóðernum, og er að sjálfsögðu erfitt að gera sér grein fyrir því, hvort ábyrgðartryggingar flugvéla eða flugvalla séu jafnan fullnægjandi. Í lok framsöguræðu minnar fyrir þáltill. tók ég fram fjögur atriði, sem æskilegt væri, að athuguð yrðu: Í fyrsta lagi, hvort öruggt sé, að aðilar, sem verða fyrir eigna- eða heilsutjóni vegna flugslysa, fái fullar bætur, jafnvel þótt ábyrgðartryggingar viðkomandi flugvéla nægi ekki til greiðslu á bótum. Reynist svo við athugun, að þetta sé ekki öruggt, teljum við nauðsynlegt, að þeir, sem sjá um rekstur flugvallanna, gefi sveitarfélögum í nágrenninu ákveðnar yfirlýsingar um, að hið opinbera muni bæta það, sem á vantar, þegar greiðsluskyldu tryggingafélaga þrýtur. Í öðru lagi er nauðsyn, að það liggi ljóst fyrir, hver ábyrgðina her, ef bótaskylda verður vegna mengunar af völdum flugumferðar, t.d. vegna olíu, er kynni að renna út af flugvöllum eða frá geymslutönkum, er geyma flugvélaolíu inn í nærliggjandi sveitarfélög. Í þriðja lagi er vitað, að hávaði af völdum risaþota getur valdið varanlegri örorku. Fullkomin nauðsyn er á, að þetta atriði verði kannað til hlítar og rannsókn sérfræðinga komi þarna til. Í fjórða lagi þarf að liggja fyrir nákvæm áætlun hjá sveitarfélögum, hvernig hjálpar- og björgunaraðgerðum verði hagað, ef flugvél dettur niður í byggð og fjöldi manna slasast. Þar er þörf skipulagðra og margháttaðra aðgerða, sem nauðsynlegt er, að sveitarfélögum séu kunnar, svo sem brunavarnir, slysahjálp og sjúkrahúsaðstaða, og er líklegt, að meta þurfi sjúkrahús Keflavikur með þetta í huga, hraða endurbótum og uppbyggingu, sem alllengi hefur verið á döfinni. Þetta voru þau orð, er ég viðhafði um athugunarþörfina í fyrra. Síðan þessi till. kom fram, hafa orðið stórslys úti í löndum, þegar flugvélar hafa fallið niður í borgarhluta og valdið óhemjuskaða. Sömuleiðis hafa, síðan þessi till. kom fram, orðið nokkur skrif vegna hugsanlegrar olíumengunar á vatnsbólum Suðurnesja vegna flugvélaolíu frá Keflavíkurflugvelli. Ég hef því hug á að vita, hvaða athuganir hafa farið fram á þeim atriðum, er ég hef getið um, á því ári, sem liðið er, síðan till. var samþykkt.



Herra forseti. Í fsp. þeirri, sem hér er borin fram af hv. 3. þm. Reykn. og greind er á þskj. 779, II. lið, er spurt um framkvæmd þál., er samþ. var á síðasta þingi um könnun á réttarstöðu tjónaþola vegna skaða af völdum flugumferðar í nágrenni flugvalla. Nokkur athugun hefur verið gerð í dómsmrn. á lagastöðu á því réttarsviði, sem um er fjallað í þál., og mun þeirri athugun haldið áfram. Núgildandi lagareglur um þetta efni er að finna í loftferðalögum, nr. 34 frá 21 maí 1964, einkum í 133. gr. þeirra, en svo sem þar kemur fram, er aðalregla l. um þetta efni, að ábyrgð á tjóni, er hlýst af notkun loftferða, er ótakmörkuð án tillits til saka. Nánari grein er gerð fyrir þróun alþjóðaréttar um þetta efni í grg. frv. að loftferðalögum á þskj. 20 1963, í almennum aths. um X. kafla, sem fjallar um skaðabætur. Svo sem þar er greint frá, hafa milliríkjanefndir unnið að því árum saman að semja reglur um skaðabætur vegna tjóns af völdum loftfars á jörðu niðri. Síðast var undirritaður alþjóðasamningur í Róm 1952 um þetta efni á vegum Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Allmörg ríki hafa undirritað samning þennan, en fá fullgilt hann, og er talið óvíst, hvort hann muni öðlast gildi í raun í þeirri mynd, sem hann var undirritaður. Það er ljóst, að reglur, sem stefnt er að á þessu sviði, verða að þróast á alþjóðavettvangi, og má taka undir það, sem segir í fyrrnefndri grg. Þá er fastar alþjóðareglur hafa myndast um þessa ábyrgð,verður að endurskoða þennan kafla laganna. Ekkert Norðurlandanna hefur enn treyst sér til að endurskoða lagareglur um þetta efni, og eru íslensku lagareglurnar mjög áþekkar hinum dönsku. Danir hafa undirritað Rómarsamninginn, en ekki fullgilt hann og bíða átekta, uns afstaða stórþjóðanna skýrist, og eiga smáríkin tæpast annarra kosta völ. Sama á við um Norðmenn, að þeir telja rétt að bíða átekta í þessu efni. Réttarsvið þetta er mjög margþætt, þar sem saman fer almennur skaðabótaréttur, almennur vátryggingaréttur og alþjóðlegur loftferðaréttur. Er líklega, að við Íslendingar munum þar sem í fleiru frekast eiga samleið með öðrum Norðurlandaþjóðum. Eins og ég sagði áðan, mun athugun í þessu efni haldíð áfram á vegum dómsmrn., en að sjálfsögðu í samráði við samgrn. vegna þróunar loftferðaréttar, en þan málefni, sem þar að lúta, heyra undir það rn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. og dómsmrh. fyrir svör hans. Mér þykir vænt um, að mál þetta er þegar í athugun. Að sjálfsögðu er hér um viðamikið og yfirgripsmikið mál að ræða, og ég vildi vekja sérstaka athygli á því, að nauðsynlegt er, að fleiri atriði, eins og ég drap á áðan,verði athuguð, svo sem um skaða vegna mengunar, sem má setja í beint samband við flugumferðina. Mér þykir vænt um að heyra, að þetta mál er á athugunarstigi, og vona, að því verði hraðað sem mest, vegna þess að hér er um mál að ræða, þar sem maður veit aldrei, hvenær nauðsyn sé, að ákvarðanir séu teknar. Það er ekki að neita því, að viss svæði í nágrenni flugvallanna eru í mikilli hættu og þess vegna er íbúum þessara svæða mikið í mun að fá að vita, hvað gerist, og að þeirra hagur sé tryggður sem best sem allra fyrst.