Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Annað, þriðja og fjórða mál á dagskránni eru í reynd um sama efni - og mjög einfalt efni, svo að ég leyfi mér með leyfi hæstv. forseta að mæla þau fáu orð, sem ég mæli, fyrir öllum frv. þremur í einu. Það, sem í þessum frv. felst, er það, að gerð er breyting á tekjuöflun Menningarsjóðs. Eins og kunnugt er, eru þau ákvæði í gildandi l., að hluti af tekjum Menningarsjóðs er fólginn í sektum fyrir áfengislagabrot og í tekjum af áfengi, sem gert er upptækt. Í þessu frv. felst það, að framvegis skulu tekjur af áfengislagabrotum og áfengi, sem gert hefur verið upptækt, renna í ríkissjóð, en hins vegar gert ráð fyrir því, að framvegis verði tekin á fjárlög upphæð, sem sé ekki minni en sú, sem Menningarsjóður ella mundi hafa fengið af þessum sökum. Gert er ráð fyrir því, að Alþ. meti þá sjálfstætt tekjuþörf Menningarsjóðs og taki fjárveitingar til hans í fjárl., eins og á sér nú stað um aðrar hliðstæðar menningarstofnanir. Í tengslum við þetta er svo það, að eðlilegt er að létta þeirri byrði af Menningarsjóði, sem nú hvílir á honum, að greiða í Vísindasjóð og til Listasafns Íslands til listaverkakaupa, og gildir það sama um þetta, að þessum stofnunum verður bætt þetta með sérstökum framlögum á fjárl. Þetta er efni frv. þriggja og annað ekki. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, fól heilbr.- og trmrn. Guðjóni Hansen tryggingafræðingi að semja, og endurskoðaði hann lög nr. 18 frá 1970, um eftirlaun til aldraðra félaga í stéttarfélögum. Ég hirði ekki um að rekja aðdraganda þessara l., en tilkoma þessa frv. er sú, að tvö frv. sama efnis höfðu verið flutt í báðum deildum þingsins annars vegar af hv. þm. Birni Jónssyni og hins vegar af Eðvarð Sigurðssyni - í Nd. af Eðvarð Sigurðssyni og Magnúsi Kjartanssyni, en í Ed. af Birni Jónssyni og Jóni Þorsteinssyni. Guðjóni Hansen tryggingafræðingi var síðan falið í samráði við Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands að sameina þessi frv., sem voru efnislega mjög lík. Þær höfuðbreytingar frá gildandi l., sem felast í frv. eru: 1. Samkv. núgildandi l. taka þau aðeins til félaga í stéttarfélögum innan Alþýðusambands Íslands, en með tilliti til þess, að 3/4 hlutar útgjalda til eftirlauna eru greiddir úr Atvinnuleysistryggingasjóði, þá er í frv. gert ráð fyrir rýmkun þessa ákvæðis í þá átt, að sama gildi um aldraða félaga í öðrum stéttarfélögum, enda teljist þau til verkalýðsfélaga samkv. l. um atvinnuleysistryggingar og hafi komið á hjá sér skylduaðild að lífeyrissjóði. 2. Gert er ráð fyrir, að skilyrðið um starf í árslok 1967 falli brott og verði réttur til ellilífeyris bundinn því skilyrði, að hlutaðeigandi hafi starfað a. m. k. 10 ár eftir árslok 1954 og eftir að hann náði 55 ára aldri. Þessi breyting hefur í för með sér mikla fjölgun lífeyrisþega. 3. Samkv. frv. er skilyrðinu um félagsaðild breytt í það horf, að einungis er krafizt, að hlutaðeigandi sé fullgildur félagi, þegar hann sækir um eftirlaun, en samkv. gildandi l. skal aðeins reikna sem réttindatíma þann tíma, sem maðurinn hefur verið fullgildur félagi. 4. Gert er ráð fyrir tengingu við l. um Lífeyrissjóð bænda, sem samþ. voru í árslok 1970, og loks má nefna, að skilyrðið um, að félagi sé hættur starfi, er samkv. frv. fellt niður við 75 ára aldur. 5. Bótaákvæði núgildandi l. eru sniðin eftir þeim ákvæðum um lífeyrisgreiðslur, sem almennt voru í gildi hjá lífeyrissjóðum stéttarfélaga og fyrirtækja vorið 1969, en reglur hinna nýju lífeyrissjóða eru hins vegar ólíkar þessum ákvæðum í grundvallaratriðum. Með þessu frv. er gert ráð fyrir aðlögun að þessum reglum, en sú aðlögun hefur m. a. í för með sér, að ellilífeyrisgreiðslur fyrir stuttan réttindatíma hækka verulega. Þá er í frv. aðeins einn kauptaxti, er hafa skal til viðmiðunar við ákvörðun réttinda fyrir tímabilið 1955–1969, og veldur sú breyting verulegri jöfnun eftirlaunafjárhæða þeim í vil, sem tekið hafa laun samkv. hinum lægri kauptöxtum og fá nú mesta hækkun, ef frv. verður að l. Jafnframt verður öll framkvæmd miklum mun auðveldari, er einungis þarf að hafa einn taxta tiltækan við útreikning eftirlauna. 6. Í frv. er ákvæði um 5 stiga lágmarkseftirlaunarétt. Til þessa lágmarksákvæðis þarf ekki að grípa, nema mjög óverulegar launagreiðslur hafi verið grundvöllur réttindanna. Þess eru hins vegar dæmi, að eftirlaun hafa verið úrskurðuð á grundvelli svo lágra launagreiðslna, að 15 ára iðgjaldagreiðsla til hinna nýrri sjóða af slíkum launum mundi engan rétt veita. Eðlileg afleiðing af hærra lágmarki væri því að setja jafnframt strangari skilyrði um lágmark launagreiðslna, er rétt gætu veitt samkv. l. Þá má og búast við því, að því hærra sem lágmarkið yrði, þeim mun meiri óánægju mætti vænta af hálfu þeirra, sem fengju synjun vegna of skamms réttindatíma, en teldu sig með nokkrum rétti verðugri eftirlauna en ýmsa þá, sem fengju eftirlaun fyrir lítið starf, t. d. ígripavinnu eina. 7. Í núgildandi l. eru engin ákvæði um hækkun eftirlauna, eftir að þau eru úrskurðuð í fyrsta sinn. Í frv. er gert ráð fyrir heimild ráðh. til að ákveða slíkar hækkanir fyrir eitt ár í senn. 8. Í áætlun, sem gerð var vorið 1969, var gert ráð fyrir, að útgjöld til eftirlaunakerfis þess, sem hér um ræðir, mundu nema um 25 millj. kr. árið 1970. Enda þótt ekki séu öll kurl komin til grafar, þá má gera ráð fyrir því, að útgjöldin verði vart nema fjórðungur af hinni áætluðu upphæð, og höfuðástæða þess er stórbætt atvinnuástand. Í fjárlögum ársins 1971 eru útgjöldin áætluð 36 millj. kr. Það má áætla, að með samþykkt frv. muni eftirlaun umsækjenda, sem þegar hafa verið úrskurðuð eftirlaun, nema um 14 millj. kr. á þessu ári. Auk eðlilegrar fjölgunar eftirlaunafólks á þessu ári bætist við stór hópur manna, sem hætt hafa störfum á árunum 1964 og 1967 og ýmis ákvæði frv. hafa í för með sér nokkra fjölgun. Það er því gert ráð fyrir, að útgjöld á þessu ári geti alls orðið yfir 30 millj. kr., ef þetta frv., sem ég vona og legg áherzlu á ásamt þeim flm., sem upphaflega fluttu frv., verður afgreitt á þessu þingi, en afar ósennilegt er, að útgjöldin fari fram úr fyrrgreindri upphaflegri fjárhæð fjárlaga. Ég tel svo ekki þörf á því, herra forseti, að rekja nánar, þó að e. t. v. væri tilefni til, efni þessa frv., en það gefst þá væntanlega tækifæri til þess síðar. En till. mín er sú, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala langt mál um þetta mál nú að sinni, enda hef ég áður flutt ræðu hér í d., þegar ég mælti fyrir frv., sem ég flutti um þetta mál. En ég stend aðeins upp til þess að lýsa ánægju minni yfir því, að þetta frv. skuli vera fram komið, og vil þakka hæstv. heilbr.og félmrh. fyrir það, hversu skjótt hann hefur brugðið við að hlutast til um, að þessi lög yrðu endurskoðuð, því að eins og ég sagði hér áður í d., þegar þessi mál voru til umr. í sambandi við mitt frv., þá taldi ég þörf á ýmsum fleiri breytingum en þar voru lagðar til, þó að þær væru einna mikilvægastar. Og þessi endurskoðun hefur sem sé nú farið fram fyrir forgöngu rn., en með fullu samstarfi við fulltrúa Alþýðusambands Íslands, eins og skýrt er frá í grg., og sömuleiðis Vinnuveitendasambands Íslands, þannig að fullt samkomulag er á milli hæstv. ráðh. og Alþýðusambandsins um afgreiðslu málsins. Í þessu frv., sem nú hefur verið lagt fram og ráðh. hefur rakið aðalatriðin úr, þá koma fullkomlega til skila tvö af þeim þremur atriðum, sem í mínu frv. voru, þ. e. í fyrsta lagi, að það væri ekki algert skilyrði, að menn hefðu unnið þangað til í desember 1967, heldur dygði 10 ára réttindatími, þannig að - eins og kom fram hjá ráðh. - þetta eykur verulega tölu þeirra, sem bætur geta öðlazt. Enn fremur er rýmkað öllu meira en ég hafði gert ráð fyrir um það skilyrði, sem áður var í l. um, að menn hefðu verið tilskilinn tíma í stéttarfélagi, en það hafði valdið miklum erfiðleikum, m. a. vegna þess að stéttarfélög voru ekki til alls staðar í öllum greinum á því tímabili, sem menn höfðu átt að vinna sér réttinn. Og í þriðja lagi er svo um sjálfa hækkun bótanna að ræða. Þar hefur verið farin að vísu talsvert önnur leið en lagt var til í mínu frv. og í frv. hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar í Nd., en það er leið, sem ég tel eftir atvikum, að hægt sé að sætta sig við, þó að bætur geti að vísu orðið með þessum nýja hætti nokkru lægri eða kannske allt að því helmingi lægri en lægstu bætur, sem gert er ráð fyrir í okkar frv. En að öðru leyti er þar líka um meiri hækkanir að ræða í ýmsum tilvikum en orðið hefðu, ef okkar frv. hefði verið samþ., og bæturnar hygg ég, að geti nú numið rúmlega 40 þús. kr. mest, en þó aldrei minna en líklega 10–12 þús. kr. á ári eða 11–12 þús. kr. á ári, en þó líklega öllu meira. Ég tel, að að ýmsu leyti hafi þessi háttur, sem tekinn var upp til þess að hækka bæturnar nokkuð, verið eðlilegri en sá, sem við lögðum til, við Eðvarð Sigurðsson og hv. þm. Jón Þorsteinsson, vegna þess að með þessu er fyrir því séð, að ekki myndist stallur, sem menn hrapi ofan af, þegar lífeyrissjóðirnir sjálfir verða að taka við sínum skyldum, þannig að það falli saman með eðlilegri hætti en orðið hefði, ef farið hefði verið að okkar till. Það er auðvitað auðsætt, að hér er um enga ofrausn að ræða og bæturnar hefðu gjarnan mátt verða meiri. Hitt er á að líta, að lífeyrissjóðirnir eiga að taka við þessum bótum að öllu leyti árið 1985, og það er ekki eðlilegt, að þeir, sem áður hafa haft bætur án þess að hafa þó greitt til sjóðanna, standi þá í hærri bótum en þeir, sem hafa unnið sér réttinn með því að greiða til sjóðanna tilskilinn réttindatíma. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég mun fyrir mitt leyti greiða fyrir því, að þetta frv. fái skjóta og góða afgreiðslu, og vænti þess sama af hv. þd. Hitt er svo annað mál, sem ég get ekki alveg stillt mig um að minnast á einnig í lokin, að ég hefði unað því betur, að þarna hefði ekki aðeins verið um heimild til handa ráðh. að ræða til að hækka bæturnar, ef kaup hækkar, heldur hefði það verið skylda, en við það verður að sitja. En annars mun ég kannske minnast aðeins á þetta mál í samhengi við frv. til l. um almannatryggingar, því að mér sýnist, að með þeim l. sé að nokkru leyti verið að taka með annarri hendinni það, sem látið er með hinni. En það er önnur saga, sem ég ræði betur, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv., sem er nánast liður í frv. því, sem er til umr. síðar á dagskránni varðandi almannatryggingar og þarf ekki sérstakrar skýringar við. Breytingarnar, sem felast í gildistöku þessa frv., ef að lögum verður, eru nátengdar því frv. og nauðsynlegt, að þessi frv. verði samferða gegnum þingið, þar sem þau eru samantvinnuð, en meginuppistaða þessa frv. er sú, að lagt er til, að sjúkratryggingadeild greiði einnig styrk vegna fávita, sem dveljast á viðurkenndum dagvistarheimilum. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég tel enga ástæðu til þess að leyna því, að ég ræddi við hv. stjórnarandstæðinga um það í gær að reyna að koma þessu máli til n. í dag, en var þá ekki kunnugt um það, að þm. öllum mun vera boðið til að skoða hér nýbyggingu, sem verið er að taka í notkun, þannig að ég get ekki krafizt þess, að það samkomulag gildi, sem ég taldi, að hefði verið gert í gær, og gert var óvitandi um þessi efni, þ.e. að málið fari til n., þar sem ég veit, að allmargir munu vilja taka þátt í þessum umr. Ég vildi því eindregið mælast til þess við hæstv. forseta, að eftir að framsöguræðu minni lýkur, sem ég skal reyna að hafa sem stytzta, þá verði umr. frestað í von um það, að málið komist til n. á mánudag og nm., sem málið fer væntanlega til, kynni sér þá málið betur í millitíðinni. Ég hef um það ljósprentuð gögn, sem ég get látið n. beggja deilda í té, en það er eindregin ósk mín, að n. beggja d. vinni að þessu máli, þannig að framgangur þess megi verða tryggður á þessu þingi, þótt með einhverjum breytingum kunni að verða, því að höfuðatriðið hlýtur þó að vera, að málið nái fram að ganga. Það eru sem sé eindregin tilmæli mín, að n. beggja d., sem væntanlega verða heilbr.- og félmn., ræði málin sameiginlega og vinni úr þeim þannig, að frv. þurfi ekki að ganga á milli deilda. Hinn 28. maí 1970 skipaði heilbr.- og trmrn. nefnd til þess að endurskoða gildandi lög um almannatryggingar. Nefndinni var falið að hafa samráð og samstarf við þá einstaklinga og félagasamtök, sem hér eiga hlut að máli, og skyldi hún skila áliti svo fljótt sem unnt væri og eigi síðar en svo, að hægt yrði að leggja niðurstöður hennar fram á næsta reglulegu Alþ. þar á eftir, eins og hér er gert. Í nefndina voru skipaðir í byrjun eftirtaldir menn: Björgvin Guðmundsson deildarstjóri, Guðjón Hansen tryggingafræðingur, Ólafur Björnsson prófessor, Sigurður Ingimundarson forstjóri og Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem þá gegndi ásamt sínu starfi í félmrn. einnig ráðuneytisstjórastarfi í heilbr.- og trmrn., og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar og var það til loka nefndarstarfsins. Hinn 1. sept. s.l., þegar nýr ráðuneytisstjóri tók við heilbr.- og trmrn., bættist Páll Sigurðsson, núv. ráðuneytisstjóri þar, einnig í nefndina. Ég taldi nauðsynlegt, að þetta kæmi fram nú þegar, þar sem nokkur brenglun hefur orðið á frásögnum um, hverjir ættu sæti í nefndinni. Ég skal reyna að stytta mál mitt sem mest og draga aðeins út þá liði, sem teljast til nýjunga í frv., og láta þar við sitja án þess að ræða málið almennt, en til þess gefst væntanlega tækifæri í framhaldsumræðum um málið. Áður en ræddar verða breytingar, sem gerðar eru á einstökum gr. til leiðréttingar, verður stuttlega skýrt frá þeim heildarbreytingum, sem gerðar hafa verið: 1. Frv. gerir ráð fyrir, að allar bætur almannatrygginga hækki um 20% frá því, sem nú er. Þó er gert ráð fyrir, að barnalífeyrir verði hækkaður um 40% og fæðingarstyrkur um rúmlega 13%, en ekki er gert ráð fyrir hækkun fjölskyldubóta. 2. Lágmark elli- og örorkulífeyris er áætlað samkv. frv. 70 560 kr., en þó er gert ráð fyrir því, að ávallt komi til uppbót á þennan lífeyri, ef viðkomandi lífeyrisþegi er tekjulaus, og sú hækkun nemi þeirri upphæð, að heildartekjur lífeyrisþega, heildarlágmarkstekjur lífeyrisþega, verði 84 þús. kr. á ári. Lífeyrisupphæð til hjóna verði með sama hætti ekki lægri en 151 200 kr. 3. Þá er lagt til, að barnalífeyrisaldur verði hækkaður úr 16 árum í 17 ár og barnalífeyrir verði greiddur með barni látinnar móður, hvort sem hún var gift eða ógift og án tillits til efnahags eða annarra ástæðna. 4. Gert er ráð fyrir, að ekkjubætur verði greiddar í 6 mánuði í stað þriggja nú, ef ekkja er barnlaus, og í 12 mánuði til viðbótar í stað 9 mánaða nú, ef hún hefur fyrir barni að sjá. 5. Það er gert ráð fyrir heimild til greiðslu mæðralauna til fósturmæðra, sem ekki er í núgildandi lögum. 6. Samkv. gildandi lögum er aðalreglan sú, að bótaréttur samkv. ákvæðum almannatryggingalaga um lífeyristryggingu er bundinn við íslenzkan ríkisborgararétt. Lagt er til í frv., að fallið verði frá þessari kröfu, en þess í stað verði bótaréttur bundinn við lögheimili á Íslandi, en ellilífeyrir verði samt greiddur, þó að bótaþegi sé búsettur erlendis. Á móti þessu er gert ráð fyrir, að fjárhæð lífeyris skuli vera í hlutfalli við dvalartíma á Íslandi á gjaldskyldualdri. Lágmark dvalartíma til réttinda verði 3 ár, en full réttindi fáist eftir 40 ára dvöl. Þannig veitir skemmri dvalartími en 3 ár engin réttindi til greiðslu, en 20 ára réttindatímabil veitir rétt til hálfs lífeyris. Þessar breytingar eru lagðar til til samræmis við reglur þeirra þjóða, sem íslendingar hafa mest samskipti við, og munu þær auðvelda Íslendingum samskipti við þessar þjóðir í tryggingamálum. 7. Heimildir til veitingar örorkustyrkja eru rýmkaðar frá því, sem nú er í lögum. Gert er ráð fyrir, að veita megi styrki vegna sérstaks aukakostnaðar, sem rekja má til örorku, enda þótt viðkomandi hafi eðlileg og venjuleg laun, og enn fremur, að styrki megi veita vegna bæklunar eða vanþroska barna innan 16 ára aldurs, ef um er að ræða mikil útgjöld foreldra vegna umönnunar og annars. Hér er um að ræða gerbreytingu frá því, sem er í núgildandi lögum, þar sem hvergi hefur verið hægt að liðsinna foreldrum vegna þessara barna, en eins og kunnugt er, er auk þeirrar fyrirhafnar, sem foreldrar hafa vegna barnanna, oft um veruleg fjárútlát að ræða, sem af þessu stafa. 8. Það er lagt til, að sjúkrasamlögum sé fækkað mjög verulega og hreppasjúkrasamlög verði lögð niður, en í staðinn komi sjúkrasamlög í hverju sýslufélagi. Verða þá framvegis í landinu aðeins kaupstaðar- og sýslusjúkrasamlög, og er því gert ráð fyrir, að í framtíðinni verði sjúkrasamlögin 38 að tölu í stað 223, eins og þau eru nú. Reynslan af hreppasamlögunum er fyrir löngu orðin sú, að þau séu of lítil tryggingareining, og var með breytingu almannatryggingalaga nr. 83 frá 1967 lagt til, að sjúkratrygging sjúkrasamlaganna yrði falin héraðssamlögum, en auðsætt er, að stíga verður skrefið til fulls og gera ráð fyrir hinum stærri tryggingareiningum, eins og hér er lagt til, og er raunar vafasamt, hvort ekki verður nauðsynlegt að gera ráð fyrir frekari samruna sjúkrasamlaganna í framtíðinni. 9. Skömmu áður en fyrrgreind breyting var gerð á almannatryggingalögunum, þ.e. árið 1967, sem m.a. fól í sér, að meginhluti ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla var lagður undir sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins, höfðu verið samþykkt lög um fávitastofnanir nr. 53 frá 1967, og var þar gert ráð fyrir því, að fávitaframfærslan væri áfram á vegum ríkis og sveitarfélaga. Í þessu lagafrv. er gert ráð fyrir að afnema að fullu ríkisframfærslu fávita, en dvöl þeirra í heilbrigðisstofnun verði kostuð af sjúkratryggingunum á sama hátt og vist annarra samlagsmanna á hælum og þá af sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins. 10. Það er gert ráð fyrir, að greiðsluskylda sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins verði enn aukin, hvað snertir vistun sjúklinga á erlendum sjúkrahúsum - allt undir sama eftirliti og gert er ráð fyrir í núgildandi lögum, en með þeirri breytingu, sem hér er lögð til, er gert ráð fyrir, að einnig verði greiddur kostnaður við dvöl, lyf og læknishjálp, sem er nauðsynleg erlendis að lokinni sjúkrahúsvist. 11. Það er einnig gert ráð fyrir, að heimilt verði, að sjúkratryggingadeild taki þátt í kostnaði, sem verður verulegur vegna veikinda eða slysa utan sjúkrasamlagssvæða, sem viðkomandi sjúkrasamlag er ekki skyldugt til að greiða. Er m.a. hafður í huga kostnaður, sem fólk, sem er á ferðalögum eða í styttri dvöl erlendis, verður fyrir, þar sem það er ekki sjúkratryggt. 12. Samkv. gildandi lögum fellur niður lífeyrir bótaþega, ef hann dvelst lengur en einn mánuð á stofnun, þar sem sjúkratryggingar greiða fyrir hann. Í lagafrv. er gert ráð fyrir, að lífeyririnn falli niður, þegar víst er meira en 4 mánuðir á síðustu 24 mánuðum. 13. Allmiklar endurbætur eru gerðar á slysatryggingakafla laganna frá gildandi l. Þannig er í núgildandi l. ekki gert ráð fyrir, að slysatryggingar geti tekið til almennra heimilisstarfa, en í frv. er gert ráð fyrir, að heimild verði til að tryggja slík störf, ef þess er óskað í skattframtali. Á sama hátt eru greiðslur slysatrygginga vegna ýmiss konar aukakostnaðar vegna slysa, svo sem ferðakostnaðar, verulega auknar og fjölmörg ákvæði í sambandi við slysabætur eru í frv. gerð ítarlegri og skýrari en þau eru í gildandi lögum. 14. Í núgildandi l. er gert ráð fyrir, að bótaréttur falli niður, þegar ástand það, sem bótaréttur er byggður á, stafar af ofdrykkju eða deyfilyfjaneyzlu. Lagt er til, að fallið verði frá þessu sviptingarákvæði, sem hefur verið í gildandi l., enda gert ráð fyrir því, að hlutaðeigandi fari þá að fullu að læknisráðum og sinni fyrirmælum um þátttöku í þeirri starfsþjálfun og meðferð, sem stuðlað gæti að bættri afkomu hans og búið hann undir nýtt starf eða breytingu á lífsháttum sínum. Tryggingastofnun ríkisins hefur gert að tilhlutan n. áætlun um hækkanir þær, sem leiða mundi af fyrirhuguðum lagabreytingum, á útgjöldum lífeyristrygginga, og er áætlunin þannig: 1. 20% hækkun lífeyristrygginga annarra en fjölskyldubóta, fæðingarstyrks og barnalífeyris, 290 millj. kr. 2. Hækkun fæðingarstyrks úr 13 þús. kr., sem hann er nú, í 14 700 kr., 6.5 millj. kr. 3. Barnalífeyrir: 40% hækkun á gildandi ákvæði, 24 millj. kr. Vegna fráfalls móður, sbr. 14. gr., 9 millj. kr. Vegna aldurshækkunar til 17 ára aldurs, sbr. 14. gr., 20 millj. kr. 4. Bótahækkun til ekkna samkv. 17. gr. frv., 4.5 millj. kr. 5. Breyting á ekkjulífeyri samkv. 18. gr., 15 millj. kr. 6. Lágmarkstrygging 84 þús. kr. árstekna elli- og örorkubótaþega, 85 millj. kr. Þetta er því samtals 454 millj. kr. Þess ber að gæta og rétt er að undirstrika, að áætlunin samkv. lið 6 um lágmarkstekjur elli- og örorkulífeyrisþega er ekki byggð á traustum grunni, og verður ávallt áætlun, þar sem fyrir fram er nánast útilokað að reikna út, hve mikill fjöldi manna kemur þarna undir, en liðurinn er í þessari áætlun áætlaður 85 millj. kr. Og eins er ákaflega erfitt að gera tæmandi áætlanir um heimildir um mæðralaun til fósturmæðra o.s.frv., og það verður þess vegna á sama hátt að taka þessar tölur með fyrirvara. Ég læt svo þetta nægja sem framsögu fyrir málinu að þessu sinni, en ítreka það, að þegar 1. umr. málsins lýkur, væntanlega á mánudag, þá vinni n. beggja d. að skoðun málsins, þannig að hraða megi framgöngu þess sem allra mest, og ég hef hér undir höndum plögg, sem gætu veitt ýmsar upplýsingar, sem n. þörfnuðust, og er reiðubúinn að láta þær af hendi, ef menn telja það nauðsynlegt. En ég ítreka óskir mínar vegna þess, sem við vissum ekki í gær, þegar við vorum að ræða um, hvernig haga skyldi umr. málsins, og vil ég því nú ganga til móts við þá, sem um það ræddu við mig, með því að fresta umr. nú, en halda þeim áfram n.k. mánudag.



Herra forseti. Frv. þetta er ákaflega lítið að vöxtum, eins og þdm. sjá, og er um það eitt, að í stað 5 manna, sem skylt er að hafa í stjórn í bátaábyrgðarfélagi í dag, þá megi hafa 3, þar sem á mörgum stöðum hefur reynzt erfitt að manna þessar stjórnir og ná þeim saman. Þess skal einnig látið getið, að umfram þessa breytingu, sem er í sjálfu sér lítil, þá fóru Samábyrgðarmenn fram á aðra breytingu, sem mætti mikilli andstöðu hjá sveitarfélögum, að undanþiggja þessi félög ákveðnum gjöldum, sem í dag renna til sveitarfélaga, en það mætti það mikilli andstöðu sveitarfélaga, forsvarsmanna þeirra, að ríkisstj. gat ekki á það fallizt, að það yrði flutt, og það er þess vegna tekið út úr upphaflega frv. eins og það kom frá Samábyrgðinni. Hins vegar þrátt fyrir þetta lagði Samábyrgðin áherzlu á, að þessi liður frv. næði fram að ganga. Þess vegna er þetta frv. nú hér flutt. Ég tel, að það þurfi ekki frekari skýringar við og legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Efni þessa máls er mjög einfalt. Í frv. felst það, að verði það samþ., verður tala þeirra listamanna, sem Alþ. veitir heiðurslaun, bundin við töluna 12, þ.e.a.s. þeir mega ekki verða fleiri en 12. Heiðurslaunalistamönnum hefur farið fjölgandi á undanförnum árum og það hefur komið fyrir, að á síðustu stundu hafi verið fluttar till. um að fjölga í heiðurslaunaflokknum. Að athuguðu máli þykja þetta ekki æskileg vinnubrögð og hitt er eðlilegra, að Alþ. ákveði í lögum, hversu margir megi flest vera í heiðurslaunaflokknum. Hefur talan 12 þá þótt hæfileg, en nú eru 11 í þessum flokki. Af samþykkt þessa frv. mundi leiða það, að við samþykkt næstu fjárl. ætti að bæta einum við í heiðurslaunaflokkinn, en ekki yrði hægt að gera till. um fleiri en einn. Ég held, að þetta nægi ti1 skýringar á þessu einfalda máli, og ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2, umr. og hv. menntmn.