Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er vonandi, að þau þurfi ekki að vera mörg hjer eftir þau frv., sem stjórnin leggur fyrir hið háa Alþingi í tilefni af ófriðnum. Er óskandi, að þetta verði hið síðasta. Frv. þetta er bráðabirgðalög, sem gefin voru út áður en horfur voru á, að draga mundi saman með stórþjóðunum áður en þing kæmi saman, og útlit var fyrir, að stjórnin yrði að gera ráðstafanir um verslunarviðskifti við útlönd. Tildrögin voru þau, að bestur markaður fyrir hross var í Danmörku, og útflutningsleyfi til annara landa fekst ekki. Það voru húsmannafjelögin dönsku, sem keyptu valin hross, og seldust þau vel. Barst hingað í vor tilboð frá danska landbúnaðarráðuneytinu um útvegun á hrossum, og var þess óskað, að stjórnin hefði sömu meðferð og síðastliðið ár. Jafnframt komu og fram raddir um það innanlands, að æskilegt væri, að stjórnin tæki einkasölu á hrossum út úr landinu. Þess vegna voru lög þessi gefin út. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um mál þetta, enda er háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) því kunnugri en jeg. En það má taka fram, að landsmenn, þeir er hross hafa til sölu, fella sig vel við það, að stjórnin hafi einkasölu á þeim. Eins álitlegur markaður fekst ekki í öðrum löndum, svo sem Noregi og Svíþjóð, eins og þarna var vænst að stæði til boða. Í ástæðum frv. er og bent á, að örðugt sje um nógan skipakost til útflutnings. Jeg hefi farið um frv. þetta svo mörgum orðum vegna þess, hve greinargerðin er stutt. Óska jeg, að frv. fái að ganga til 2. umr. og verði falið landbúnaðarnefnd til athugunar.

Pjetur Jónsson Það þykir kanske rjett, af því að jeg er í útflutningsnefnd, að jeg geri nokkra grein fyrir þessu hrossasölumáli. Hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) hefir nú gert grein fyrir bráðabirgðalögunum sjálfum, og þarf jeg ekki að fara út í það. Þá er bráðabirgðalögin voru út gefin, var gert ráð fyrir því, að verðið í Danmörku yrði svipað í ár og það var í fyrra. En þegar formaður útflutningsnefndar, Thor Jensen, kom til Danmerkur, fór hann að skygnast eftir um þetta mál. Enda var þá og vísað til hans um samninga fyrir landsstjórnarinnar hönd við húsmannafjelögin dönsku eða erindreka þeirra. En þá kom í ljós, að húsmannafjelögin vildu ekki gefa eins hátt verð og í fyrra, eða svo hátt verð, að líklegt væri að við gætum gengið að. Verð á hrossum í Danmörku fjell í haust sem leið, en þó einkum í vor, svo að verð á jótskum hrossum var fallið um hartnær helming. Fór þá svo, að Thor Jensen gat ekki komist að neinum samningum um verðið. Þegar sást hvað að fór um samninga við húsmannafjelögin, fór herra Thor Jensen til kaupmanna þeirra, sem að undanförnu hafa keypt hesta frá Íslandi. En þeirra ítrustu boð reyndust enn þá lakari en húsm.fjelaganna. Þá fór hann að þinga við hrossakaupmenn, sem eigi höfðu áður fengist við verslun á íslenskum hestum og fór þá svo á endanum, að samningur náðist um þau kjör, er stjórin gat felt sig við, og var útflutningsnefnd falið að gera samninginn. Hefir nú verið samið svo um, að öll þau hross, upp að 4000 er til Danmerkur fara á þessu sumri, eru seld með þessum sömu kjörum. Verðið er heldur lægra en í fyrra, munar um 70 kr. á hrossi. Og búast má við, að kostnaður verði meiri en í fyrra, svo sem heykostnaður og vinnukostnaður. En sá er munurinn til bóta, að nú er hægt að selja fleiri hross, eða að minsta kosti 4000, í stað 1000 í fyrra. Í fyrra var lágmarkið 49 þuml., en nú má fara niður í 47 þuml., og nú má selja þriggja vetra hross, en í fyrra mátti það ekki, svo að því leyti er samningurinn betri nú. Það var eindregið álit útflutningsnefndar, að ekki væri vogandi að sleppa af þessum tilboðum, sem hún fekk best, en hún fekk þau teygð eins lengi og unt var. Alt er nú í óvissu, og meiri líkur til verðfalls. Voru því líkur til, að ekkert, eða minna en ekkert, ynnist við að draga söluna. En auk þess mátti engum tíma sleppa til þess að koma svona stórum útflutningi í verk, útvega skipakost, menn til framkvæmda, hey, haga og annað, svo alt þetta væri komið á rekspöl í miðjum júlí. Jeg áleit mjer skylt að skýra frá þessu, áður en málið fer til nefndar.

Einar Jónsson Jeg vil leyfa mjer, að lýsa því yfir, að mjer finst það varhugavert gagnvart hrossaeigendum að leyfa stjórninni einkasölu á hrossum eins og nú standa sakir. Að vísu er enginn vafi á því, að í fyrra höfðu hrossaeigendur gott af afskiftum stjórnarinnar af málinu. En þess ber þá líka að gæta, að þá var valið úr hrossunum og að eins þau stærstu og fallegustu seld, en það verður ekki hægt í framtíðinni, og má því búast við, að hrossaverðið lækki nokkuð, þar eð hrossin verða bæði misjafnari og verri. Jeg hefi heyrt því haldið fram, að hrossasalan í vor hefði getað gengið vel, en svo hafi alt farið út um þúfur við það, að stjórnin tók málið í sínar hendur. Jeg hefi sem sje heyrt því haldið fram, og legg jeg talsverðan trúnað á þann orðróm, að þegar stjórnin fór að spyrjast fyrir um hrossaverð erlendis og bjóða þau, þá hafi erlendu hrossakaupmennirnir tekið sig saman um að halda verðinu sem mest niðri, og hafi jafnvel ákveðið, hvað bjóða skyldi. Í stað þess átti stjórnin að ákveða sjálf verðið og kunngera það svo utanlands. Má mikið vera, ef þá hefði ekki betur til tekist. Ekki fæ jeg heldur sjeð, að vöntun á skipakosti sje nein ástæða fyrir einokun stjórnarinnar á hrossunum, því skipakosturinn eykst ekkert við það, þó stjórnin standi fyrir útflutningnum. Hrossin þurfa jafnmikið rúm í skipunum, hvort heldur sem þau eru á vegum stjórnarinnar eða einstakra manna. Jeg býst við að málinu verði vísað til nefndar og þarf jeg fyrir mitt leyti að fá frekari upplýsingar en jeg hefi fengið, til þess að jeg geti verið fylgjandi þessu frv.

Bjarni Jónsson Jeg vil að eins gera þá fyrirspurn til stjórnarinnar, hvort hún hafi ráðið þessu máli svo til lykta, að hún geti ekki gengið að betri boðum, því jeg hefi vissu fyrir því, að nokkrir menn vilja gefa meira fyrir hrossin heldur en hjer er ákveðið.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg þykist mega fullyrða, að síðar meir muni vera hægt að veita hv. 2. þm. Rang. (E. J.) þær upplýsingar í málinu, er fullnægjandi megi telja. Viðvíkjandi fyrirspurn hv.þm. Dala. (B. J.) vil jeg láta þess getið, að málið hefir að öllu leyti verið í höndum útflutningsnefndar. Ráðuneytið hefir því ekki haft dagleg kynni af málinu, og leyfi jeg mjer því að vísa fyrirspurninni til hv.þm. S.-Þ. (P. J.), sem sæti hefir átt í þeirri nefnd. Persónulega er mjer með öllu ókunnugt um, að hærra verð hafi verið í boði heldur en það, sem hjer er boðið.

Gísli Sveinsson Jeg hefi hlýtt á þessar umr. í von um, að einhverjar markverðar upplýsingar kæmu frá hv. stjórn eða útflutningsnefnd, en þær hafa engar komið fram, hvorki í umr. eða greinargerð frumvarpsins. Það gat verið hugsanlegt, að stjórnin hefði sjeð sig tilneydda til þessa úrræðis, sökum ófriðarástandsins. Og er skeytið kom til lögreglustjóra landsins um það, að bannaður væri útflutningur á öllum íslenskum afurðum, og þó um leið, að leyfður væri útflutningur á öllum íslenskum vörum nema hrossum og 2 öðrum, þá hjelt jeg, að þetta hefði verið gert eftir kröfu bandamanna, þótt það á hinn bóginn væri allótrúlegt, þar eð vopahlje hafði verið samið og ófriðurinn um leið á enda. Það er þá líka komið upp úr kafinu, að þessar voru ekki ástæðurnar. Þannig liggur sem sje í öllu, að landbúnaðarráðuneytið danska fór fram á það við íslensku stjórnina, að hún tæki í sínar hendur einkasölu á hrossum. Var þetta auðvitað gert að ráði danskra manna, er hrossanna þurftu. Óttuðust þessir menn, að hrossamarkaðurinn yrði þeim hár, og því eru samtök höfð til þess að koma verðinu niður. Húsmannafjelagið danska tekur málið í sínar hendur, snýr sjer, eins og áður er sagt, til landbúnaðarráðuneytisins danska, og segir, að þetta verð, og ekki meira, vilji þeir gefa fyrir hrossin. Að þessu verði gengur síðan íslenska stjórnin, þó í gegnum aðrar hendur sje, enda þótt það væri mjög svo lágt. Þetta er því einkennilegra, sem ófriðurinn mátti heita á enda kljáður, eins og jeg hefi tekið fram, og skyldi maður því ætla, að hægt hefði verið að kaupa og selja nokkurn veginn hindrunarlaust og frjálst. Það hefði verið sök sjer, ef stjórnin hefði látið málið sig skifta í þeim einum tilgangi, að tryggja mönnum skipakost og flutning hrossanna, en öll önnur afskifti tel jeg með öllu óleyfileg, eins og sakir í raun og veru stóðu. Það er fullkunnugt, að nú er svo komið, að full þörf er að losna við hrossin við sæmilegu verði, en þessar tiltektir hafa orðið til þess eins, að halda niðri því verði, sem landsmenn hefðu ella getað fengið fyrir hrossin og þurftu með. Hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) ljet sjer þau orð um munn fara, að allir þeir hrossaeigendur, er til greina komu, hefðu felt sig vel við þessa ráðstöfun stjórnarinnar. En þetta er mjer með öllu óskiljanlegt, því að hjer í hv. deild eru fulltrúar úr flestum hjeruðum landsins, og þeir munu, hver um sig, vera reiðubúnir að votta hið gagnstæða. Þessi staðhæfing hæstv. ráðherra er á jafnmiklum rökum bygð og staðhæfingar sumra blaða, er halda, að öllum landsmönnum geðjist það eitt, er nokkrir menn hjer í Reykjavík álíta satt og rjett. Það er því með öllu óleyfilegt, að stjórnin skuli með þessum tiltektum sínum hafa bundið landsmenn á klafa í þessu máli, og hefðu því þessi bráðabirgðalög átt að koma í þingið til þess eins, að þau yrðu svæfð. En nú er líklega svo í garðinn búið, að eigi er það tiltækilegt.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil að eins gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Í fyrsta lagi vil jeg láta þess getið, að hrossin hafa ekki verið seld neinu húsmannafjelagi í Danmörk. Það verður því augljóst, að þótt þau hefðu myndað með sjer hring, þá hefir sá hringur alls ekki komist hjer að. Í öðru lagi verða hrossin fyrir þessar aðgerðir stjórnarinnar miklu vandaðri vara og hæfari til að keppa á markaðinum. Í þriðja lagi er enn þá frjáls sala til Englands á lakari hrossum en reglugerðin tilnefnir, og í fjórða lagi get jeg upplýst, að áður en einkasala stjórnarinnar var ákveðin kom fram áskorun frá sýslunefnd Skagafjarðarsýslu þess efnis, að stjórnin tæki í sínar hendur alla sölu á hrossum. Jeg hefi enn fremur gert fyrirspurnir um þetta víðar, og ekki fengið neinar umkvartanir.

Bjarni Jónsson Jeg ætla mjer ekki að þreyta umræður um þetta mál, en þess get jeg látið getið, að varla var nokkur maður í allri Dalasýslu, sem gat látið sjer þetta lynda. Jeg hefi meira að segja fengið áskorun um það á fundum þar vestra, að koma fram með fyrirspurn um það til stjórnarinnar, hvers vegna þurft hefði að bjóða út íslensk hross löngu áður en markaðurinn hófst, og hvers vegna gengið hefði verið að boðum einstaks strámanns, sem býður miklu lægra fyrir hvert hross heldur en boðið var í fyrra. Meðan þetta upplýsist ekki munu menn vera óánægðir, en ef það kemur upp úr kafinu, að hið íslenska ríki hafi verið í voða, nema þetta hafi verið gert, þá munu Dalamenn láta sjer vel líka, þó þeir tapi 100–200 kr. á hverju hrossi. Jeg lýsi því hjer með yfir, að síðar mun jeg koma fram með fyrirspurn um þetta mál.

Pjetur Jónsson Jeg er hræddur um, að hv.þm. Dala. (B. J.) hafi ekki tekið nógu rækilega eftir ræðu minni. Þar ljet jeg þess getið, að ekki hefði verið hægt að selja húsmannafjelaginu danska hrossin, vegna þess, að þau hefðu ekki fengist til þess að bjóða nógu hátt verð. Sömuleiðis vildu gamlir kaupendur engu sinna tilboðum vorum, svo þeir, sem keypt hafa eru algerlega nýir kaupendur, og buðu þeir þá kosti sem að var gengið. Enn fremur vil jeg taka það fram aftur, að hrossin eru þegar seld, en það virðist hafa farið algerlega fram hjá hv.þm. Dala. Hann segir og söluna hafa farið fram eftir tilboði, sem einn einstakur „strámaður“ rjeði, en þetta er með öllu rangt, því stjórnin gerði sitt ítrasta til að fá sem flest og hæst tilboð. Þá vil jeg lýsa því yfir, að útflutningsnefndin ber enga ábyrgð á einkasölunni; það er stjórnin, sem ákveður, að einkasala skuli vera, en útflutningsnefndin gerir ekkert annað en að framkvæma boð stjórnarinnar einkasölunni viðvíkjandi.

Einar Arnórsson Jeg þykist vita, að menn muni alment vera orðnir þreyttir á þeim verslunarhömlum, sem löggjafarvald og framkvæmdarvald hefir neyðst til þess að leggja á vegna ófriðarins, og vilji gjarnan fá þeim ljett af hið bráðasta. Það var t. d. samþykt á einum þingmálafundi í Árnessýslu að skora á þingið að afnema þegar alla stjórnareinokun á verslun landsins. Jeg sje af bráðabirgðalögum þeim, sem frv. þessu fylgja, að þau hafa hlotið konungsstaðfestingu 30. apríl. Þá er ástandið svo í heiminum, að þess má vænta, að friður komist á innan skamms, og um leið verði allar verslunarhömlur upphafnar. Jeg verð því að beiðast skýringar á því, hvers vegna þessum lögum skuli vera flaustrað af í apríl, áður en nokkuð hefir frjest um friðarskilmálana. Jeg vil fá að vita ástæðurnar fyrir þessu, því án margra og mikilla ástæðna er þetta mjög hvatvíslega ráðið. Það má vel vera, að nægar ástæður sjeu fyrir þessum lögum, en þær hafa ekki komið fram enn þá, hvorki frá hæstv. stjórn nje útflutningsnefnd.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) tók það fram, að menn væntu, að verslunin yrði gefin alfrjáls. Svarið við þessari væntni hv.þm. er að mestu leyti komið undir vilja þessa hv. þings. Aðrar ástæður heldur en þær, er þegar eru taldar, tel jeg rjett að bíði þar til hv.þm. Dala. (B. J.) hefir komið fram með fyrirspurnina, og verður hv. 2. þm. Árn. (E. A.) að taka á þolinmæðinni þangað til. Hins vegar tel jeg aðgerðir stjórnarinnar í þessu máli hafa verið mjög hagkvæmar og samkvæmt vilja landsmanna.

Einar Arnórsson Mjer þykir leiðinlegt að heyra, að einhver dularhjúpur skuli hvíla yfir þessu máli, dularhjúpur, sem hæstv. stjórn neitar að svifta af, fyr en hv.þm. Dala, hafi komið fram með fyrirspurn sína. En hver getur sagt, hve nær það verður? Má vera, að það verði ekki fyr en í þinglok. En mjer skilst, að hv. þingmenn verði að vita, hversu brýnar ástæðurnar eru fyrir þessum lögum, því að eftir þeim hljóta þeir að ákveða örlög þeirra. Ef það reynist t. d. satt, að stjórnin hafi þegar bundið sig með sölusamningi þá verður hún hið bráðasta að fá samþykki þingsins, svo hún standi ekki eins og glópur. Það er því í allra þágu að fá dularhjúpnum svift af sem fyrst.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg ljet þess getið áðan, að þótt vopnahlje hafi verið, er lögin voru samþykt, þá vissu menn þrátt fyrir það ekkert um friðinn. Landsmenn voru líka í fyrra mjög ánægðir yfir hrossasölunni þá, og var að heyra á öllum, er til náðist, að þeir vildu hafa sama fyrirkomulag þetta árið. Með þessar ástæður, sem gefnar eru, verður hv. 2. þm. Árn. (E. A.) að gera sig ánægðan, en því skýt jeg til manna, hvort þær eru nægilega knýjandi eða ekki.

Gísli Sveinsson Það er ekki nema rjett, að hv.þm. Dala. (B. J.) komi fram með fyrirspurn viðvíkjandi þessu máli, en þó tel jeg hana óþarfa, því jeg þykist sannfærður um, að stjórnin hefir nú þegar komið fram með þær ástæður, sem hún getur fram borið. En þessar ástæður hæstv. stjórnar eru þannig vaxnar, að tiltækið verður ekki forsvaranlegt. Spurningin yrði þá að eins, hvort þessi bráðabirgðalög hefðu orðið varin á þeim tíma, er þau voru gefin, án þess að nú komi til þess, að Alþingi staðfesti þau með sínu samþykki. En upprunalega hefir stjórnin rasað út í þetta mál, fyrir áeggjan þeirra, er kaupa vildu. Hafa þeir gert fjelag með sjer og fengið í lið með sjer ríkisstjórn Danmerkur, til þess að eiga hægra með að koma sínum vilja fram við landsstjórnina hjer. Aftur á móti hafa landsmenn engu fengið að ráða, hvorki hvaða hross þeir selji, eða við hvaða verði. En það lá þó hvergi nærri, að landsstjórnin þyrfti að taka málið í sínar hendur, til þess að annast um það, hvaða hross yrðu seld, því að til eru lög í landinu um það hvernig hross megi flytja út, og eftirlit má hafa með því, að þeim sje hlýtt. Og sannleikurinn er sá, að það, sem landsmenn selja, verða þeir að selja innan vjebanda þeirra laga, er þar um fjalla. Þeir geta því alls ekki sætt sig við það, að landsstjórnin setji þessar nýju hömlur á söluna, þar sem viðskifti eru nú orðin frjáls. Það, sem hv.þm. S.-Þ. (P. J.) sagði um skipakostinn, get jeg heldur ekki fallist á, því að auðvitað mundi stjórnin telja sjer það skylt, að hjálpa til við að útvega skiprúm hverjum þeim, er sendi hrossin, svo mikið nauðsynjamál er það; auk þess er það rjett, sem hv. 2. þm. Rang. (E. J.) sagði, að hrossin þurfa jafnmikið rúm, hvort heldur þau eru stjórnarhross eða annara. Jeg vil ekki ganga út frá því, að myndaður sje hringur milli stjórnarinnar og „húmbugs“-nefnda þessara, þannig að það eitt geti náð fram að ganga, sem af þeim er ráðstafað. En þá færi að vandast málið, og vafasamt, hvort þingið ætti ekki að taka í taumana sem fyrst. En hjer mun ekki þýða að spyrja neitt frekar. Landsstjórnin hefir þegar bundið söluna, og það á mjög óhagkvæman hátt. Alþingi verður því annaðhvort að ganga að þessu, þótt það skaði landsmenn um hundruð þúsunda kr.  En þess vænti jeg þó ekki. Stjórn þessi hefir hingað til framið svo mörg hneykslismál, og lítt verið um fengist, svo að ekki er líklegt, að mikið verði úr gert þeim smámunum, að hún skaði landsmenn, bændur og búalið, nú um nokkur hundruð þúsunda króna. En það finst mjer rjett vera, ef einhver skyldi hnýsast í þessi mál síðar meir, að þá sjáist það skýrt og verði öllum mönnum vitanlegt, hvað stjórnin hefir gert og hvernig því var tekið af hv. þingi.

Einar Arnórsson Jeg vildi að eins gera þá fyrirspurn, hvort stjórnin eða útflutningsnefndin, sem gert hafa sölu- eða gjafasamninga þessa, eins og sumir vilja kalla þá, hafa gert þá skilyrðislaust, eða bundna við samþykki Alþingis?

Pjetur Jónsson Í sambandi við það, sem jeg skaut fram um skipakostinn, vildi jeg geta þess, að bæði hv. 2. þm. Rang. (E. J.) og þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafa snúið út úr þeim orðum mínum. Það er að vísu vitanlegt, að skipakosturinn vex ekki við það, að stjórnin ráði yfir því, sem út er flutt. En það er annað, að þar sem hann er mjög takmarkaður, þá er þess full þörf, að gerðar sjeu ráðstafanir í tíma, til þess að tryggja hann til útflutningsins og nota hann sem haganlegast. Nú hefir það reynst mjög örðugt að ná heppilegum samningum við Sameinaða gufuskipafjelagið um útflutning hrossanna, þótt þeir samningar sjeu loks nokkuð á veg komnir. Viðvíkjandi því, hvort nokkur fyrirvari sje í sölusamningunum, skal jeg taka það fram, að svo er ekki. En það er annað, sem bætir úr. Áður en samningurinn var gerður var leitað upplýsinga um hestasveitirnar og leitað undirtekta um þessi kjör, og fengust þá loforð hestaeigenda fyrir talsvert miklu af hrossum með þessum kjörum, sem samningar náðust um.

Gísli Sveinsson Út af þessum síðustu orðum, er hjer fjellu, skal jeg geta þess, að jeg veit ekki til, að þessi loforð hestaeigenda hafi fengist fyr en nú alveg á síðasta tíma. Það var víst ekki fyr en um 24. júní, en bráðabirgðalög þessi voru sett miklu fyr. Þetta verður því ekki skilið öðruvísi en svo, að eigendurnir hafi skuldbundið sig til þess út úr neyð, að selja svo og svo mörg hross við þessu verði, þegar þeir sáu, að þeir gátu alls ekki selt neitt með öðru móti. En áður höfðu þeir lofað Sláturfjelaginu hrossum sínum, og ætlaði það að hafa milligöngu í frjálsri sölu. En eftir að þetta einokunarákvæði stjórnarinnar var sett, urðu allir að sæta því ef þeir á annað borð vildu selja nokkuð. En þar með er alls ekki sagt, eða rjett að segja, að menn hafi sætt sig við kjör þessi.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Mál þetta er fram komið fyrir tilmæli bæjarstjórnar Reykjavíkur. Hingað til hefir þingið ekki hindrað framgang þess, en næstum óskift fylgt bæjarstjórninni. Mun jeg láta nægja að vísa til athugasemda frv. um einstök atriði þess. En jeg er í nokkrum vafa um, til hvaða nefndar vísa skuli málinu; að líkindum verður það að fara í ruslakistu þá, er allsherjarnefnd kallast.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Síðan áhugi manna fór að vaxa hjer á landi fyrir því, að hafa sem vandaðasta vöru í öllum aðalgreinum, hefir einnig þeim sem framleitt hafa saltkjöt til útflutnings, verið það hughaldið að fá aðhald frá löggjöfinni, svo að tilraunir þeirra til umbóta mættu bera sem bestan árangur, á líkan hátt og verið hefir með saltfisk, lýsi og ull. Stjórninni þótti því tími til kominn að bera fram frv. þetta um mat á saltkjöti til útflutnings. Það skal tekið fram, að frv. þetta er að miklu leyti lagað eftir ullarmatslögunum, og hefir stjórnin einnig leitað til fjelaga þeirra, er óskað hafa eftir lögum um þetta efni og farið eftir reynslu þeirra og þekkingu í ýmsum greinum. Þar sem athugasemdir alllangar fylgja frv., skal jeg láta nægja að vísa til þeirra um einstakar greinar frv. Vil jeg svo óska þess, að málið fái að ganga til 2. umr. og til landbúnaðarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get látið mjer nægja, að því er til þessa frv. kemur, að vísa til athugasemdanna við það, og þá sjerstaklega brjefs landlæknis og læknadeildar háskólans um þetta mál. Hygg jeg, að þar sjeu gefnar nægilegar ástæður fyrir því, að rjett sje að breyta þannig til um heilbrigðisstjórn landsins, sem hjer er farið fram á í frv. Það er ekki ætlast til, að þetta kosti landssjóð neitt gífurlega mikið, en mjög líklegt, að framkvæmdarstjóra heilbrigðismálanna verði að því mikill styrkur, að hafa sjer til aðstoðar 2 menn, sem læknadeild háskólans kýs. Það, sem ætti að mæla með þessu, er, að líklega yrði borið meira traust til stjórnar heilbrigðismálanna en þegar einn maður hefir allan veg og vanda, því að það er oft svo um ráðstafanir í heilbrigðismálum, að mjög er um þær deilt. Er það því rjettara, að þar vinni að þrír menn en einn. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en er í nokkrum efa um, hvaða nefnd eigi um það að fjalla. Býst jeg þó við, að það sje rjettast, að formi til, að vísa því til allsherjarnefndar, en hins vegar virðist það ekki óheppilegt, og mætti vel til sanns vegar færa, að það væri látið fara í launamálanefndina, því að þar á sæti eini læknirinn í þessari deild.

Magnús Pjetursson Það er aðallega út af uppástungu hæstv. forsætisráðh. (J. M.) um nefndina, sem jeg stend upp. Jeg sje ekki ástæðu til að vísa málinu til launamálanefndar, þó að jeg eigi þar sæti. Jeg myndi að sjálfsögðu gefa þeirri nefnd, er um málið fjallaði, allar upplýsingar, þótt jeg væri utan hennar. Fyrst hjer er ekki um neina sjerstaka heilbrigðismálanefnd að ræða, þá er einsætt, að málinu sje vísað til allsherjarnefndar. Jeg skal strax geta þess, að læknaþingið hafði málið til meðferðar og lagði á móti því, að frv. yrði samþ. - Skal jeg útvega væntanlegri nefnd allar till. læknaþingsins og rök í þessu máli og skýra fyrir henni afstöðu þess til málsins. Það er þess vegna mín till., að frv. sje vísað til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Þetta mál er öllum háttv.þm. kunnugt frá umræðum og meðferð þess á síðasta þingi. Man jeg ekki eftir neinni rödd þá, er væri á móti því, að landamerkjalögin þyrftu endurbóta við. En málinu var þá vísað til stjórnarinnar, og er árangurinn frv. þetta, sem nú liggur fyrir. Er hjer nú safnað saman í eina heild öllu fornu og nýju, sem þetta mál varðar. Sje jeg ekki að svo stöddu þörf á að fara ítarlega rit í frv., þar sem bæði athugasemdirnar og fylgiskjöl gera ljósa grein fyrir því. Að eins skal jeg taka það fram, að leitast er við því í frv., að örðugt verði að komast hjá því, að útkljá þrætumál um landamerki, með því að fela það lögreglueftirliti. Hvernig það kann að fara mun tíminn leiða í ljós, en stjórninn gat ekki sjeð, að hægt væri hjer að kveða fastar að orði. Óska jeg svo, að frv. fái að ganga til 2. umr. og til landbúnaðarnefndar.

Einar Arnórsson Það vöru að eins síðustu orð hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.), sem gáfu mjer tilefni til að gera örlitla athugasemd. Þótt frv. þetta heiti frumvarp til laga um landamerki, þá er efni þess svo vaxið að naumast mun vera meðfæri landbúnaðarnefndar. Ákvæði þess eru aðallega rjettarfarsleg, en eigi sjerstaklega landbúnaðarákvæði, og auk þess er safnað í III. kafla frv. ákvæðum um vettvangsmál. Tel jeg því betri skilyrði fyrir góðri athugun þess, ef því væri vísað til allsherjarnefndar. Er jeg málinu sjálfur talsvert kunnugur, og í nefndinni er einnig annar lögfræðingur; auk þess eru í henni þrír bændur. Tel jeg því málinu betur komið þar en í landbúnaðarnefnd.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg fellst á orð háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), og tek því mína tillögu aftur.