Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar Árnason Við 2. umr. gerði jeg grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Í samræmi við það hefi jeg leyft mjer ásamt tveimur öðrum hv.þdm. að flytja hjer brtt. á þskj. 258, þess efnis, að frv. breyttist í þá átt, að yfirsetukonur fái dýrtíðaruppbót úr ríkissjóði á núverandi laun sín frá 1. jan. 1926. Að öðru leyti ætlumst við flutningsmenn till. ekki til, að breytt verði að neinu leyti núgildandi lögum um laun yfirsetukvenna. Eins og kom fram við 2. umr. málsins, þá geta hæstu lágmarkslaun yfirsetukvenna orðið 275 kr. Með þessari brtt. okkar, ef maður gerir ráð fyrir dýrtíðaruppbót 60%, verða launin 440 kr. Aftur geta hámarkslaun hjá þeim, sem hæst komast, hækkað úr 1000 kr. upp í 1600 kr. með dýrtíðaruppbót. Með þessu eru bætt allverulega launakjör yfirsetukvenna, að borgunin, sem þær fá frá því opinbera, hækki um meira en 1/3. Það sýnist vera allsæmilegt, þegar á það er litið, að ekki virðist liggja neitt fyrir um það, að hækkað sje hjá öðrum opinberum starfsmönnum þjóðfjelagsins. Þar sem jeg þekki til, er starf yfirsetukvenna alls ekki mikið í sveitum; og eftir því sem ýms störf í sveitum eru borguð, þá virðist þetta vera vel viðunanlegt. Í kaupstöðum munu störfin vera allmiklu meiri, en þar eru líka launin hærri, og auk þess hafa yfirsetukonur þar talsverða aukaborgun, sjerstaklega hjer í Reykjavík, þar sem jeg veit ekki betur en að þær taki borgun fyrir að leiðbeina og segja til ljósmæðraefnum. Eftir þessu frv., eins og það liggur nú fyrir, þá er það óneitanlegt, að gjöldin til yfirsetukvenna aukast mjög mikið á sýslusjóði. Það mun svara því, að sýslur, sem þurfa nú að greiða um 1500 kr. í ljósmæðralaun, muni eftir frv. þurfa að greiða á 5. þús. Nú er það alkunnugt, að sýslusjóðir hafa ekki úr miklum tekjum að moða, eiginlega engar aðrar tekjur en af því, sem þeir leggja á hreppana. Og á sýslusjóðina hafa nú á undanförnum árum altaf verið lögð ný og ný gjöld. Má þar sjerstaklega tilnefna berklavarnir, sem eru orðnar ákaflega hár liður og tilfinnanlegur fyrir sýslusjóðina; auk þess sem kröfur til sýslusjóðanna frá hreppunum fara altaf vaxandi, sjerstaklega um það, að leggja alt af meira og meira fje fram til ýmissa samgöngubóta. Af þeirri ástæðu, að við flm. þessarar till. teljum naumast fært að auka nú enn mikið útgjöld sýslusjóða í þessu skyni, þá höfum við lagt til, að þessi dýrtíðaruppbót verði greidd úr ríkissjóði. Jeg sje ekki ástæðu til þess, að svo komnu máli, að tala meira um þetta. Málið var nokkuð rætt við 2. umr., og þá tók jeg fram afstöðu mína til þess.

Guðmundur Ólafsson Jeg talaði dálítið í þessu máli við 2. umr. og ljet þá í ljós, að mjer þætti launin áætluð fullhá, eins og nefndin leggur til, enda þótt hún hafi lækkað þau frá frv. En það er ef til vill enn athugaverðari sú breyting nefndarinnar á greiðslu launanna, að sleppa kaupstöðunum við að borga kostnaðinn nema að hálfu, eins og sveitirnar hafa borgað. Jeg færði rök fyrir því, sem ekki hefir enn verið reynt að hrekja, að með því yrði launagreiðslan miklu þyngri á sýslum en kaupstöðum, vegna þess, hve þær þurfa að borga mörgum yfirsetukonum að tiltölu við fólksfjölda, enda þótt launin sjeu þar lægri. Mjer fanst nú ekki álitlegt um framgang brtt. um þetta atriði, og fyrir það varð jeg of seinn fyrir með hana. þá hugsaði jeg, að rjett væri þó að vita, hvað hv. deild vildi gera við brtt. um þetta atriði, og kem þess vegna með skriflega brtt. og vil mælast til, að hæstv. forseti beri hana undir hv. deild, hvort hún vill taka hana til greina, til þess að kippa þessum agnúa af, sem frá mínu sjónarmiði er, auk óþarflega mikillar launahækkunar, einna tilfinnanlegastur á frv. eins og það er.

Eggert Pálsson Jeg hefi nú undanfarið setið hjá og hlustað á mál manna viðvíkjandi frv., sem hjer um ræðir, og aðeins greitt atkv. um það. Býst jeg við, að hv. þdm, hafi getað sjeð á atkvgr., hvar jeg stend í þessu máli. En nú víkur málinu þannig við, að jeg hefi ásamt tveimur hv.þdm. komið með brtt, við frv., og hana allverulega, og þá þykist jeg ekki geta setið hjá lengur. Það, sem mig furðar mest á viðvíkjandi þessu máli, er það, hversu mjer virðist fylgismenn þessa frv. og hv. nefnd hafa litið einhliða á málið. Jeg fyrir mitt leyti vil ekki skjóta ásökuninni til hv.flm. (HSteins). Hann er eins og stendur eini læknirinn á þingi, og má því skoðast sem fulltrúi læknastjettarinnar og yfirsetukvenna, sem svo margt hafa sameiginlegt. Það er því ekki nema eðlilegt, þegar hann sem flm. og fulltrúi þessara tveggja stjetta hefir tekið málið að sjer, að hann reyni að stíga svo stórt spor, sem hann taldi sjer fært. Þessvegna er fjarri því, að jeg vilji átelja hann á nokkurn hátt fyrir það, þó að hann haldi fast við það, sem hann hefir borið fram í máli þessu. Aftur á móti er öðru máli að gegna um hv.fjhn.

Má hún þá ekki hafa sína skoðun?

. Enginn neitar henni um það, en hitt er heimtað, að hún líti með sömu sanngirni á báðar hliðar. En það hefir hún ekki gert að því leyti, er til sýslusjóðanna kemur, eins og mjer mun reynast auðvelt að sanna. Eins og frv. er orðað, kemur fram ljettir til stórra muna um gjöld bæjarsjóða frá því, sem nú er, en að sama skapi er hlaðið þungri gjaldaukabyrði á sýslusjóði. Í sambandi við þetta fjellu orð um það, hvernig hv.fjhn. væri skipuð, og að sýslurnar mundu eiga þar formælendur fá. Enda er því ekki að neita, að útkoman er næsta kynleg eftir frágangi nefndarinnar á málinu: stórmikill ljettir fyrir bæjarsjóði, en margfaldur gjaldauki fyrir sýslusjóði. Til þess nú að sanna betur, að jeg fer ekki hjer með staðlausa stafi eða marklaust fleipur, ætla jeg að koma með glögt dæmi. Í mínu prófastsdæmi er bæði bæjarsjóður (Vestmannaeyja) og sýslusjóður (Rangárvallasýslu). Árið 1924 var mannfjöldi Vestmannaeyja 2841, en í Rangárvallasýslu 3752. Nú býst jeg við, að ekki líði á löngu þangað til Vestmannaeyjar verða jafnfólksmargar og Rangárvallasýsla, því bærinn er í miklum uppgangi, og mundi þó mega komast þar af með 3 yfirsetukonur, en í Rangárvallasýslu væri ekki að tala um að fækka þeim frá því, sem þær eru nú. Þar er ein í hverjum hrepp nema Ásahrepp, sem er bæði víðáttumikill og skorinn sundur af vötnum, þar eru tvær yfirsetukonur, en í sýslunni allri eru þær 11. Eftir því, sem lögin nú ákveða, næmu lægstu laun 3 yfirsetukvenna í Vestmannaeyjum samtals 1200 kr. eða nánar tiltekið 1170 kr., en með hæstu launum næmi upphæð bæjarsjóðs um 1400 krónum, eða nánar tiltekið 1395 kr. Í Rangárvallasýslu er útkoman sú, að með lögum nú þurfa 11 yfirsetukonur með 1/2 launum úr sýslusjóði 1100 krónur, en hæstu laun, greidd að ½ úr sýslusjóði, yrðu 1512,50. En eftir frv. verða greiðslur launanna á þessa leið: Af lægstu launum greiddi bæjarsjóður Vestmannaeyja 3 yfirsetukonum um 600 kr. eða nánara til tekið 585 kr., en af hæstu launum um 900 kr., eða nánar tiltekið 865 kr. Í Rangárvallasýslu yrði sýslusjóður að greiða 11 yfirsetukonum, sem væru í lægsta launaflokki, 1650 krónur, en af hæstu launum 2750 krónur. Hjer sjá menn því, að skakkar æði miklu, þar sem gjöld sýslusjóðsins eru þrefalt hærri en bæjarsjóði Vestmannaeyja er gert að skyldu að greiða samkvæmt frv. Af þessu yfirliti geta menn sjeð, hve afskaplega þungur baggi er bundinn sýslusjóðunum, verði frv. að lögum í því formi, sem það er nú. Vitanlega væri ekkert um þetta að segja, ef bak sýslusjóðanna væri svo breitt, að það gæti borið slíka byrði. En svo er ekki, enda hvíla nú á sýslusjóðum stórfeld útgjöld, sem Alþingi hefir velt yfir á þá síðustu árin, eins og t. d. berklavarnakostnaðurinn, sem kemur vitanlega engu ljettar niður á sýslusjóðum en bæjarsjóðum. Auk þess hagar víða svo til, að sýslusjóðir hafa þungan bagga að bera, þar sem eru langar og kostnaðarsamar vegalagningar. Og hvað Rangárvallasýslu snertir, þá hafa vegagerðir hennar orðið sýslusjóði sjerstaklega kostnaðarsamar. Hins vegar má benda á það, eins og raunar allir vita, að fólkinu fer fækkandi í sveitunum og þyrpist til bæjanna, en eftir því verður búskapurinn erfiðari hjá þeim fáu, sem ekki vilja flýja sveitirnar. En eftir því sem bændunum verður örðugra um vik, bila smátt og smátt þær máttarstoðir, sem afkoma sýslusjóðanna byggist á. Því hefir nú verið haldið fram, að tvær aðalástæður lægju til þess, að nauðsyn beri til að hækka laun yfirsetukvenna. Í fyrsta lagi sjeu launin svo lág, og í öðru lagi, að umdæmin standi auð árum saman, vegna þess að engin ljósmóðir fáist til að taka starfið að sjer. Nú skal ekki neita því, að launin sjeu lág, en svo er líka um fleiri störf, að þau eru lágt launuð, t. d. eru það ekki neinar stórupphæðir, sem oddvitar og hreppstjórar fá fyrir starfa sinn, og vita þó allir, að störf þeirra eru talsvert umfangsmikil, og margur dagurinn, sem fer hjá þeim fyrir lítið. Það er nú einu sinni venja hjer í landi, að launin sjeu lág, þar sem um lítið verksvið er að ræða. Og hvað yfirsetu konur til sveita snertir, þá getur verksvið þeirra, að minsta kosti sumstaðar, talist fremur lítið, eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) benti á, þar sem algengt er, að ekki fæðist í yfirsetukonuumdæmi nema 8–14 börn á ári. Þar sem ekki er um fleiri fæðingar að ræða, getur yfirsetukonustarfið aldrei orðið aðalstarf. Ljósmóðirin hlýtur þá að gegna húsmóðurstörfum á heimili sínu, eða sje hún lausakona, þá verður hún að gefa sig að einhverju öðru sómasamlegu starfi. Gæfi hún sig eingöngu að þessu litla ljósmóðurstarfi, mundi hún veslast upp eða deyja úr iðjuleysi og leiðindum. En starfsvið ljósmæðra til sveita mætti stækka með því að gera þær jafnhliða að hjúkrunarkonum, og þá væri sjálfsagt að auka launin um leið. Það er áreiðanlegt, að það mundi margborga sig fyrir sveitirnar. Eftir því sem fólkinu fækkar þar, aukast örðugleikar heimilanna við að stunda veika menn, og þörfin því meiri að hafa lærða hjúkrunarkonu, sem ljetti undir með heimilunum í því efni, enda minkar að sama skapi ljósmóðurstarfið, eftir því sem fólkinu fækkar. Mjer hefði fundist vel við eiga, að um leið og hækkuð væru laun ljósmæðra, þá væri gripið tækifærið og þessi tvö störf sameinuð: ljósmóður- og hjúkrunarstarfið, því að mjer getur ekki annað skilist en að hjer sje um tvö náskyld störf að ræða, sem hljóti að fara vel í höndum sömu konu, sem leggur stund á þau. Að vísu hefir hv.flm. (HSteins) ekki talað fyrir slíkri sameiningu, en hann hefir heldur ekki lagst á móti henni. Hinsvegar hafa sumir haldið því fram; að störf þessi væru ekki samrýmanleg vegna smitunarhættu, og byggja það á því, að ljósmóðir, sem sjúklingi hjúkrar, geti smitað sængurkonu, er hún stundar jafnhliða. En jeg á bágt með að skilja, að slíkar skoðanir sjeu á rökum bygðar. Því að væri það tilfellið, skilst mjer, að aldrei væri áhættulaust að sækja lækni til sængurkonu. Þeir komast þó ekki hjá því að stunda sjúklinga sína jafnhliða, og komist hann hjá því að smita sængurkonu, sem hann verður oft að fara höndum um, þá hlýtur hið sama að gilda um ljósmóður, ef hún á annað borð er þrifin og gætir sömu varúðarreglna og læknirinn. En þá eiginlegleika verður vitanlega hver ljósmóðir að hafa. Jeg verð því að álíta, að sameining þessara tveggja starfa sje ekki aðeins hættulaus í alla staði, heldur hreint og beint sjálfsagt, að hún komist á, og eins og jeg tók fram áðan, virðist einmitt hentugt tækifæri nú, þar sem liggur fyrir dyrum að hækka ljósmæðralaunin, og ekki síður fyrir það, að hækkunin er jafnmikil og frv. fer fram á. Hin ástæðan fyrir því að hækka launin, af því að yfirsetukonur fáist ekki í umdæmin, vegna þess hve launin eru nú lág, held jeg að hafi við lítil rök að styðjast, enda er reynsla mín sú, að þrátt fyrir þessi laun hafa í þau umdæmi, sem jeg þekki til, fengist miklu fleiri ljósmæður en þörf hefir verið á, og dæmi þekki jeg þess, að rifist hefir verið um þennan bíta, og voru það þó lægstu launin, sem um var að gera. Svona er nú ástandið, þar sem jeg þekki til, þar fá færri en vilja þetta hnossgæti. Hinu er jeg ekki að bera á móti, að verið geti, að mörg umdæmin standi auð sem stendur. En fyrir það er ekki synt með hækkun launanna. það er nú einu sinni svo með fólkið, að það tollir ekki nema þar sem það kann við sig, þess vegna hjálpa launin ekkert til í því efni. Fyrsta skilyrðið er, að menn uni sjer þar sem þeir eru komnir. Við höfum mörg dæmi þessa frá læknastjettinni. Læknar sækja burtu úr hjeruðum, af því að þeir una þar ekki hag sínum, a. m. k. stundum. Læknahjeruðin, jafnvel þau, sem ekki eru lakast launuð, standa auð árum saman, af því að enginn vill líta við þeim, þykir þau vera afskekt og leiðinlegt þar að vera. Jeg verð nú að segja það, að jeg hefði álitið rjettara að bíða enn um nokkur ár með að hækka launin og taka þá þetta mál til alvarlegrar athugunar á meðan og reyna um leið að koma því svo fyrir, að báðir málsaðilar mættu sem best við una. Og jeg er ekki í neinum vafa um, að heppilegasta lausnin væri sú, að hækkun launanna miðaðist við það, að þessi tvö störf, ljósmóður- og hjúkrunarstarfið, væru sameinuð. Yrði af slíku, er jeg þess fullviss, að sýslusjóðirnir teldu ekki eftir sjer að greiða þessi laun, sem þá mundu ekki verða talin há, en eins og sakir standa, virðast ekki vera á neinum rökum bygð. Jeg er heldur ekki í neinum vafa um það, að áður en langt um líður hlýtur að því að reka, að hjúkrunarkona verði að vera í hverjum hreppi, og mundi þá varla fært að ákveða þeim lægri laun en ljósmæðrunum eru ætluð í frv. En af því mundi leiða, ef borgað yrði fyrir bæði þessi störf í tvennu lagi, að þyngdist fyrir fæti hjá sýslusjóðunum. Af þessum ástæðum, sem jeg hefi nú talið, verð jeg að líta svo á, að enginn skaði væri skeður, þó að hrapað yrði ekki að þessari hækkun á launum yfirsetukvenna nú að þessu sinni. Eins og kunnugt er, hefir endurskoðun á launalöggjöf landsins verið skotið á frest til 1928, með því að framlengja til þess tíma lögin um dýrtíðaruppbót starfsmanna ríkisins. Virðist því alt mæla með því, að sama væri látið gilda um yfirsetukonur og aðra starfsmenn ríkisins. Enda er hætt við, eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) benti á, að ef ein stjett er tekin út úr og laun hennar hækkuð upp úr öllu valdi, þá mun það auka óánægju hjá öðrum, er ekki áttu síður kröfu á hækkun, og gæti þá leitt að því, að á næsta ári kæmu aðrir, sem líka yrði að bænheyra, og svo koll af kolli, þangað til sá glundroði væri kominn á um launalöggjöf okkar, sem lítt væri unandi við. En sú braut, sem við viljum með brtt. okkar á þskj. 258 beina málinu inn á, er að mínu viti langheppilegasta lausnin, því þar er fært í lag misrjetti, sem yfirsetukonur hafa orðið við að búa fram að þessu. Við leggjum sem sje til, að þær njóti dýrtíðaruppbótar á launum sínum eftir sömu reglum og gildir um aðra starfsmenn ríkins. Brtt. okkar gæti því á engan hátt skapað óánægju hjá öðrum starfsmönnum ríkisins. Þá hefir því og verið haldið fram, að ljósmæðralaunin þyrftu að hækka vegna þess, að námið væri svo dýrt og kostnaðarsamt. En sú ástæða er hvorki fullnægjandi nje frambærileg. Því væri nú svo, að námið kostaði jafnmikið og af er látið, þá væri skakt að hverfa að því ráði að hækka launin, heldur væri miklu fremur ástæða til þess að ljetta undir námið, með því að ríkissjóður ljeti meira af mörkum en verið hefir. Annars skal jeg taka það fram, að jeg fyrir mitt leyti skildi svo 5. lið 1. gr. frv., að það væri tilætlunin, að dýrtíðaruppbótin greiddist öll úr ríkissjóði, því þar segir svo: „Á laun þessi er greidd dýrtíðaruppbót eftir sömu reglum og gilda um starfsmenn ríkisins.“ Hinsvegar skal jeg játa, að þetta er engan veginn ljóslega orðað, því að segja mætti, að dýrtíðaruppbótin greiddist eftir sömu reglu og gildir um starfsmenn ríkisins, þó að helmingur hennar væri goldinn af bæjar eða sýslusjóðum, en hinn helmingurinn úr ríkissjóði. En því minnist jeg á þetta, að útreikningur minn, sá er jeg kom með áðan, byggist á þeim skilningi mínum, að dýrtíðaruppbótin öll sje greidd úr ríkissjóði. Ætti nú dýrtíðaruppbótin að skiftast til helminga á milli sýslusjóða og ríkissjóðs, þá liggur í augum uppi, að baggi sýslusjóðanna hlýtur að vaxa til stórra muna og verða afskaplega tilfinnanleg byrði fyrir þá. Að endingu vil jeg þá taka þetta fram: Verði frv. þetta samþ. eins og það liggur nú fyrir, þá er áreiðanlegt, að upp mun rísa óánægja um allar sveitir landsins út af þessum bagga, sem lagður er á bak sýslnanna. Og slíkar óánægjuraddir munu verða það magnaðar og láta til sín heyra, að erfitt mun reynast að kæfa þær. Þess vegna ræð jeg hv. deild til þess að fallast á brtt. okkar á þskj. 258, því eins og málið horfir við, er þar með fengin besta og heppilegasta lausnin.

Frsm. (Gunnar Ólafsson) Þeir hafa nú allir, þessir hv.flm. sem standa að brtt. á þskj. 258, stutt þá skoðun, sem þar kemur fram, með ræðum sínum, og sumir jafnvel farið lengra en brtt. gefur tilefni til. Eins og hv.þdm. vita, þá er ein aðalorsök þess, að frv. þetta er fram borið, vöntun sú, sem er á ljósmæðrum í allmörgum sveitaumdæmum. Það hefir nú verið upplýst og enginn dregið það í efa, að ljósmæður vantar í um 20–30 umdæmi víðsvegar á landinu. Samhliða hefir og verið upplýst, og því heldur ekki neitað, að aðalorsökin til þessarar vöntunar muni vera sú, að launin sjeu fram úr hófi lág. Með þetta fyrir augum ætla jeg að frv. sje fram borið, auk þess, sem margir eru þeirrar skoðunar, að laun ljósmæðra sjeu alt of lág, samanborið við laun annara manna, sem opinberum störfum gegna. Tveir flm.brtt., hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) og hv.þm. A.-Húnv. (GuðmÓ), hafa tekið ljett á þessu og lítið farið í ræðum sínum út fyrir það, sem brtt. gefur tilefni til. Aftur á móti hefir þriðji flm., hv. 1. þm. Rang. (EP), gert aðfinslur sínar að alllöngu máli og laumað inn í það mörgu, sem ekki sýnist eiga heima á þessu stigi málsins. Það, sem jeg sjerstaklega hjó fyrst eftir í ræðu hans, var það, að hann hrósaði flm. frv., hv.þm. Snæf. (HSteins), en hinsvegar áfeldist hann fjhn., sem um málið fjallaði, og aðallega fyrir það, að mjer skildist, að nefndin er á sama máli um ýms atriði frv. eins og hv.flm. þess. Nú vildi jeg spyrja hv. 1. þm. Rang. (EP), hvort það sje ekki sanngjarnt, að nefndinni sje líka hrósað, þar sem hún er að mestu leyti sömu skoðunar og flm. frv.? Brtt. hennar voru allar í anda upphaflega frv. og fóru í þá átt að bæta launakjör yfirsetukvenna, Hann kvartaði mikið yfir því, og það máske ekki að ástæðulausu, að með frv. væri lagður þungur skattur á sýslusjóðina. Það er að vísu rjett, - jeg ætla ekki að bera á móti því. En spurningin er þá þessi: Verður hjá þessum kostnaðarauka komist? Vilji konur ekki læra vegna þess, að þeim þykir ekki til þess vinnandi, af því að launin sjeu svo lág, verður ekki hjá því komist að breyta til, því ekki gefa sveitirnar verið ljósmóðurlausar frekar en áður; þær verða væntanlega jafnnauðsynlegar hjer eftir sem hingað til. Hitt er vitanlegt, að ljetta mætti á sýslusjóðunum með því að láta ríkissjóð greiða öll yfirsetukvennalaunin. En hv. 1. þm. Rang. (EP) hefir ekki farið fram á það, enda er jeg hræddur um, að brtt. þess efnis ætti örðugt uppdráttar, eins og nú standa sakir. Óánægja hv. 1. þm. Rangæinga og fleiri hv.þm., út af brtt. nefndarinnar og frv. yfirleitt er sprottin af umhyggju fyrir sýslusjóðum, og er það út af fyrir sig ekki ámælis vert. En hjá þessum kostnaði verður ekki komist, ef hjer skal bót á ráðin. það er í alla staði rjett, að ríkissjóður greiði launin að hálfu á móti kaupstöðum og sýslusjóðum, og þó að þessir hv.þm. tali um það, að sveitirnar verði harðara úti hlutfallslega; þá er ekki öðru að svara en því, að sveitirnar geta ekki án ljósmæðra verið og verða því að taka á sig þau gjöld, sem af því leiðir. Eins og stendur greiða bæirnir launin að öllu leyti, en það er ósanngjarnt, úr því að sýslurnar sleppa með að greiða aðeins helminginn. Fyrir nefndinni vakti ekkert annað en að leiðrjetta það misrjetti, sem kaupstaðirnir hafa verið beittir. Því hefir nú verið kastað fram hvað eftir annað, að brtt. nefndarinnar væri framborin vegna okkar kaupstaðarbúa, sem í nefndinni eigum sæti. En fyrir nefndarinnar hönd vísa jeg slíkum aðdróttunum á bug sem algerlega ómaklegum og óviðeigandi. Háttv. 1. þm. Rang, talaði um það, að laun yfirsetukvenna í sveitum væru of há í samanburði við laun oddvita og þessháttar manna. Jeg skal játa, að mjer er ekki vel kunnugt um laun oddvita sumstaðar, en mjer er kunnugt um það, að í sumum sveitum hafa þeir 4% af innheimtum sveitargjöldum, og þar sem því er svo farið, fá þeir eigi minni laun en yfirsetukonur. Það má vitanlega segja, að það sje meira starf, sem oddvitar vinna, en það er aftur á móti vandasamara starf, sem yfirsetukonur inna af hendi, og ætti það því að vera betur launað. Mig furðaði á því, að hv. 1. þm. Rang. ljet í ljósi, að nefndin hefði viljað íþyngja sveitunum með þessu. Eins og jeg hefi áður tekið fram er þetta gersamlega ástæðulaust. Nefndin sá, að hjer var um aukin útgjöld að ræða fyrir sýslurnar, en hún áleit, að hjá þeim kostnaði yrði eigi komist, ef bæta ætti úr hinum mikla núverandi skorti á ljósmæðrum, nema því aðeins að einhver vildi leggja það til, að ríkið greiði að öllu leyti laun þeirra í sveitum. Hvað snertir till.háttv.þm. A.-Húnv., þá hefi jeg ekki haft tíma til að bera mig saman við hv. samnefndarmenn mína um hana. En jeg get sagt það fyrir mitt leyti, að þó að jeg sje með því, að ríkið greiði að hálfu laun yfirsetukvenna í bæjum, þá geri jeg það eigi að svo miklu kappsmáli, að jeg vilji með því hindra, að frv. þetta nái fram að ganga og að kjör yfirsetukvenna verði bætt. Það var víst margt fleira, sem háttv.þm. sögðu, en jeg held ekki, að það hafi gefið sjerstakt tilefni til frekari umræðu. Einhver hv. þm, mintist á það, að yfirsetukonur í sveitum ættu um leið að vera hjúkrunarkonur. Jeg skal viðurkenna, að það væri mjög heppilegt, ef það gæti farið saman, en jeg skal um leið taka það fram, að nefndin átti tal um þetta við landlækni, og setti hann þvert nei fyrir, að slíkt geti farið saman. Nefndin sá sjer ekki annað fært í þessu efni en hlíta hans ráðum. Um launakjörin sagði hann eins og tekið er fram í nál., að hann áliti hina mestu þörf á, að þau yrðu bætt, og það hefir nefndin með till. sínum viljað leitast við að gera. Í hinu upphaflega frv. var gert ráð fyrir meiri launahækkun en nefndin gat fallist á. Nefndin vildi fara meðalveginn og finna út þau launakjör, sem allir aðiljar gætu, eftir atvikum, unað við fyrst um sinn. Háttv. deild hefir, að undanteknum 3 hv.þm., viðurkent, að nefndin hafi einmitt hitt á sæmilega leið í þessu máli. Jeg man ekki eftir, að fleiri hv.þm. hafi hreyft andmælum en þeir 3, er bera fram brtt. á þskj. 258. Jeg verð að taka það fram, að öll ámæli háttv.þm. Rang. í garð nefndarinnar eru með öllu órjettmæt að mínu áliti. Nefndin hefir reynt að skipa þessu máli svo, að allir aðiljar mættu sem best við una, það er rjett, sem háttv. 1. þm. Rang. sagði, að sýslusjóðirnir stynja undir þungri gjaldabyrði, en jeg vil benda honum á það, að það eru engu síður bæjarfjelögin, sem stynja undir gjaldabyrði sinni, og þau hafa að ýmsu leyti þyngri byrðar að bera en sveitirnar, þó að þær berji sjer svo mjög eins og títt er í mörgum tilfellum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta frv., sem hjer liggur fyrir á þskj. 250, fer fram á allmikla hækkun á launum yfirsetukvenna. Jeg hygg, að meðallaun þeirra sjeu nú um 250 krónur. Jeg hefi ekki aðgætt þetta nákvæmlega, en það getur ekki skakkað miklu. Það má vel vera, að - þessi laun sjeu of lág og að þar af stafi nú einhver skortur á yfirsetukonum. En þá er að líta á hitt, hvort sú breyting, sem frv. fer fram á, felur í sjer eðlilega launalækkun, og hvort hún muni auka eftirspurnina eftir þessum stöðum. Jeg geri ráð fyrir því, að það sje meiningin með frv., þó að það sje ekki tekið fram, að láta yfirsetukonur njóta aldursuppbótar fyrir þann tíma, er þær hafa starfað, þegar lög þessi ganga í gildi. þá má gera ráð fyrir því, að svo mikill fjöldi yfirsetukvenna sje búinn að starfa lengi, að það samsvari því, að þær hefðu allar starfað í 8 ár. Þá er að athuga, hve há meðallaun þeirra mundu verða. Jeg ímynda mjer, að grunnlaunin mundu verða 400–450 krónur að meðaltali, auðvitað yrðu margar fyrir ofan þetta aldurstakmark, en nokkrar yngri fyrir neðan. Með núverandi dýrtíðaruppbót yrðu þá meðallaunin um 750 krónur. Mjer finst nú, að þegar á að hækka laun einhvers, enda þótt full þörf sje á hækkun, þá sje það ekki endilega nauðsynlegt að margfalda hin fyrri laun með 3, enda fyr viðunandi. Mjer finst það ekki hafa verið nægilega athugað, að svona stórt stökk er mjög varhugavert, enda verður ekkert samræmi milli slíks og þeirra launa, sem nú eru greidd fyrir önnur störf í sveitum, svo sem oddvita- og hreppstjórastörf. Það hefir verið rjettilega tekið fram, að þessi hækkun mundi auka mjög útgjöld sýslusjóða, en jeg vil bæta því við, að eftir frv. er enginn efi á því, að sýslusjóðirnir yrðu einnig að greiða dýrtíðaruppbót af sínum hluta launanna. Jeg held, að það sje ótvírætt, þar sem beint er tekið fram í frv., að öll laun yfirsetukvenna skuli goldin að hálfu úr sýslu- og bæjarsjóðum og að hálfu úr ríkissjóði. Þetta held jeg að sje ómögulegt að skilja öðruvísi en svo, að sýslusjóðirnir eigi að greiða dýrtíðaruppbótina að sínu leyti. Hitt, að menn fái laun sín og dýrtíðaruppbót sitt úr hverri áttinni, væri heldur eigi í samræmi við þá reglu, sem gildir um starfsmenn ríkisins. Slíkt er aðeins til í einu tilfelli, að því er snertir barnakennara, og var sú undantekning gerð með sjerstöku lagaboði. Þetta gæti auðvitað orðið dómstólamál, en það virðist engin ástæða til að gera lagasmiðina þannig úr garði; að til slíks þurfi að koma. Þá liggur fyrir brtt. á þskj. 258, frá þrem hv.þm., þar sem farið er fram á, að yfirsetukonur njóti, auk núverandi launa einna, dýrtíðaruppbótar eftir sömu reglum og starfsmenn ríkisins. Það er nú svo með þessa till., að hún er líka ef til vill tvíræð. Frv. segir, að á launin skuli greiðast dýrtíðaruppbót, en segir ekki, hvaðan hún eigi að greiðast, en þó er gefið í skyn, að hún skuli greidd af þeim aðiljum, sem skifta launagreiðslunni á milli sín. En till. segir, að yfirsetukonum skuli greidd dýrtíðaruppbót úr ríkissjóði, sem öðrum starfsmönnum þess. Nýjustu lögin um laun yfirsetukvenna voru sett 1919, sama ár og hin almennu launalög. Þá var ákveðin dýrtíðaruppbót á laun opinberra starfsmanna, en laun yfirsetukvenna urðu útundan, sennilega viljandi. Mjer finst ekki ástæða til að kippa sjer upp við það, þó að ríkið eigi að greiða dýrtíðaruppbót á laun yfirsetukvenna að sínum hluta, en jeg veit ekki nema það sje tilgangur flm., að það greiði hana að öllu leyti. En þar sem það stendur ekki ljóst í tillögunni, verður hún ekki skilin á aðra leið en jeg hefi sagt. Ef það er rjett, að meðallaun sjeu 250 krónur, þá er hluti ríkisins 125 krónur, og dýrtíðaruppbót á það mundi nema um 75 krónum. Það væri þá sú launahækkun, sem hjer væri um að ræða, tæpur 1/3 hluti af núverandi launum. Og getur maður ekki annað sagt, svona alment tekið, en að það væri ekki óviðeigandi úrlausn að fá 1/3 hluta bætt við þau laun, sem áður hafa verið goldin, en þó er ekki þar með sagt, að það sje að þessu sinni nóg eða hæfileg hækkun.

Jónas Jónsson Jeg ætla ekki að segja mikið, enda gerist þess eigi þörf, því að það hefir verið vel á spilunum haldið frá stuðningsmannanna hálfu. En jeg vildi segja fáein orð um þá sálarlegu undirstöðu, sem sá andi byggist á, er í móti blæs þessari rjettarbót og öðrum slíkum. Það sýnir ljóslega, hve þessi eina stjett hefir verið höfð útundan, að um 30 umdæmi, víðsvegar um landið, eru nú ljósmóðurlaus. Það var gott, að hæstv. ráðherra (JÞ) mintist á launalögin frá 1919 í sambandi við laun yfirsetukvenna og annara. En það var ástæðan til þess, að launamismunurinn varð svo mikill, að þingið ljet kúga sig af öðrum stjettum, en yfirsetukonur fengu aðeins örlitla hækkun. Á bak við stóðu föst samtök, sem þingið gat ekki rönd við reist, en yfirsetukonur höfðu engin samtök, enda urðu þær útundan. Jeg vil skjóta því til hv. deildar, að nú er mikið rætt í blöðunum um byltingar, og hjer er talað um, að menn geti átt von á slíku, bæði frá „organiseruðum“, launuðum starfsmönnum atvinnuveganna og ríkisins. Það er kvartað um, að ástandið sje slæmt og launin of lág. Það virðist næstum, að stefna hæstv. ráðherra (JÞ) sje sú að láta yfirsetukonur gjalda þess, að þær eru eina stjettin, sem ekki hefir sett sig í varnarstöðu gegn þjóðfjelaginu. En væntanlega er hæstv. ráðh. (JÞ) ekki nógu lítill stjórnmálamaður til þess, að hann láti það sannast, að hann gefi aldrei eftir nema fyrir hótun. Það hefir verið tekið fram af hv.frsm., að kaupgjald við algenga vinnu, svo sem fiskvinnu og þessháttar, er svo hátt, að það er af þeim ástæðum ómögulegt að fá kvenfólk í sveit yfirleitt eða til að gerast yfirsetukonur. Þá hefir og verið hert á kröfunum, sem gerðar eru til ljósmæðra, og námstíminn lengdur, og það hefir sína þýðingu, vegna þess hve dýrt er að lifa hjer við nám, þó að þær njóti nokkurs styrks. Jeg skal taka það fram, að mjer fanst háttv. 1. þm. Rang. (EP) ekki hafa nægan skilning á því, að þegar gerðar eru miklar kröfur til yfirsetukvenna, þá mega laun þeirra eigi vera lægri en þau laun, sem hægt er að fá konur til við hlaupavinnu alveg undirbúningslaust. Jeg ætla ekki að taka ómakið af háttv.flm. (HSteins) að svara því, hvort tiltækilegt sje að láta yfirsetukonur vera um leið hjúkrunarkonur, en jeg skal geta þess, að þetta hafði komið til tals í nefndinni, og hún leitaði álits landlæknis á því, og áleit hann, að það væri ógerningur að sameina slík störf. Taldi hann aðalástæðuna smitunarhættu, sem um gæti verið að ræða, ef ljósmóðir þyrfti t. d. fljótlega að yfirgefa sjúkling með næmum sjúkdóm, til þess að gegna ljósmóðurstörfum. Hinsvegar er nauðsynlegt í strjálbýlum hjeruðum að sameina störfin eftir því, sem við verður komið, og mætti víða færa umdæmin saman. Jeg vil benda hv. 1. þm. Rang. (EP) á það, að það væri rjettari lausn á málinu. Við það væri það unnið, að meiri von væri um að fá dugandi yfirsetukonur, enda væri þá í sjálfsvald sett að hafa þær eigi fleiri en minst er hægt að komast af með.

Sigurður Eggerz Jeg ætla að minnast örfáum orðum á þetta mál frá einni hlið, sem ekki hefir verið rædd hjer. En það er sú hlið, sem að þjóðfjelaginu snýr. Það skiftir miklu máli fyrir þjóðfjelagið að hafa sem bestar yfirsetukonur og að ekki sjeu mörg umdæmi óskipuð. En eins og jeg drap á við 2. umræðu um þetta mál hjer á dögunum, þá vantar yfirsetukonur í sum umdæmin, og er hreinasta hneyksli, að slíkt skuli geta átt sjer stað. En af hverju stafar þetta? Af því að starfið er svo illa borgað, að það er ómögulegt að fá duglega konu í það. En það er hvergi meiri þörf en hjer að eiga völ á duglegum og vel mentuðum yfirsetukonum. Læknafæðin gerir það að verkum hjer, að oft er örðugt að ná til lækna, en það er nú svo með yfirsetukonur, að það er ekki aðeins, að þær hjálpi konum í barnsnauð, heldur bera þær og öðrum fremur skyn á ýms önnur læknisfræðileg efni og hjálpa oft á þessum sviðum, þegar ekki næst til læknis. Jeg álít, að ekki megi hugsa um, þó að hækkunin sje nokkuð mikil, tvöföld, þreföld eða fjórföld, undirstöðulaunin geta verið svo lág, að það sje rjett. Hvað eiga nú yfirsetukonur að fá í laun eftir þessu frv.? 300 kr. á ári, hækkandi 3ja hvert ár um 50 kr. upp í 500 kr., svo og dýrtíðaruppbót. Hún verður um 60%, svo launin verða þá samtals 800 kr. Er það ofmikið að bjóða slíkt konu, sem hefir lagt á sig töluvert nám og á að leysa af hendi þýðingarmikið starf? Jeg fæ ekki sjeð, að launin megi minni vera en farið er fram á í frv. því hefir verið haldið fram, að með þessu kæmi fram misrjetti; menn, sem taka laun samkvæmt launalögunum, kynnu að verða óánægðir. En jeg hygg, að ekki væru margir, sem hefðu ástæðu til þess að kvarta, er þeir færu að bera sig saman við yfirsetukonurnar. Jeg vil taka það fram í þessu sambandi, að mjer finst, að launalögin sjeu einhver vitlausustu lög, sem hjer hafa verið sett. Þetta eru sterk orð, en sönn. Það hafa engin lög farið ver með embættismannastjett þessa lands en launalögin. Meginregla þeirra er sú að gera öll laun jöfn. Það er svo um sýslumannaembættin, að þau erfiðustu eru minst launuð, sem minst eru eftirsótt og þyrftu duglegasta menn. Launalögin eru engin fyrirmynd, þau eru bygð á skökkum grundvelli. Jeg get vel skilið hv. 1. þm. Rang, (EP), að sýslunefndunum veiti þungt að leggja á sig nýjar byrðar; þær, sem fyrir eru, eru fullþungar. Mjer hefði fundist eðlilegast að launa yfirsetukonur algerlega úr ríkissjóði, bæði í kaupstöðum og sveitum. Þetta er mjög þýðingarmikið starf, og það má ekki láta smámuni valda því, að í starfið veljist lakari konur, eða umdæmin standi auð. Þjóðfjelaginu er nauðsyn á því, að fólkinu sje ekki stefnt í þann voða, að hvorki sje hægt að ná í lækni nje yfirsetukonu. Það er ósæmilegt siðuðu þjóðfjelagi, og slíkt hlýtur að hefna sín fyr eða síða. Það er búið að sýna þessari stjett svo lengi ósanngirni, að nú er tími til kominn að fara að opna augum fyrir sjálfsögðum rjettlætiskröfum. Hjer er sannarlega ekki um annað en rjettlætiskröfur að ræða. Skemra en þetta má ekki fara. Jeg vænti þess því, að hv. deild standi fast um mál þetta og leyfi því fram að ganga.

Eggert Pálsson Hæstv. fjrh., (JÞ) tók það fram, að það kæmi ekki nógu skýrt fram í brtt. okkar á þskj. 258, hvort borga ætti dýrtíðaruppbótina úr ríkissjóði aðeins á ríkissjóðshlutann eða á öll launin. Það kann að vera, að þetta geti orðið misskilið, en fyrir mjer, og jeg hygg hinum flm. líka, vakti, að greidd yrði úr ríkissjóði dýrtíðaruppbót á öll launin. Það hefði verið skýrara að segja í brtt. sem svo: „dýrtíðaruppbót á öll laun sín úr ríkissjóði“. Hv. 3. landsk. (JJ) gat þess, að hann hefði verið á svipaðri skoðun og jeg um það; að sameina mætti yfirsetukonustarfið hjúkrunarstarfi í fámennum sveitum, en hann hefði fallið frá því vegna smitunarhættu, sem stafað gæti af því. En jeg get ekki sannfærst um þá hættu. Hún ætti þá líka að fylgja læknunum, og eins og læknar geta afstýrt henni ættu yfirsetukonur að geta það. Ef yfirsetukonur eru ekki gæddar þeim þrifnaði, þá eru þær ekki færar um starfið, því að fyrsta skilyrði, sem gera verður til þeirra, er, að þær sjeu hreinlátar. Þá benti hv.þm. á annan veg til þess að ljetta undir með sýslusjóðum, sem sje að sameina umdæmin og stækka þau. En þó það teldist nú kleift vegna vegalengdarinnar, þá gæti samt orðið hængur á því. Það gæti dregist lengi, því að ekki er hægt að kippa yfirsetukonu burtu, þar sem hún er komin, og ekki er víst, að yfirsetukonur vildu ganga að því að flytja á stað, sem haganlegt þætti fyrir hin sameinuðu umdæmi, ef þær eru búnar að koma sjer varanlega fyrir annarsstaðar. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta frekar.

Einar Árnason Jeg skal nú ekki tefja tímann lengi. Því var haldið fram við 2. umr. þessa máls, og hefir verið haldið fram nú, að yfirsetukonur hafi orðið harðast úti, er launalögin frá 1919 voru samin. Mjer dettur ekki í huga að neita því, að þetta sje rjett, og vil nú sýna það í verkinu, með því að bæta launakjör þeirra um fullan þriðjung. En það verður í þessu tilfelli að bera laun þeirra saman við laun annara starfsmanna ríkisins, og liggur þá beinast við að bera saman við laun barnakennara í sveitum. þeir hafa orðið að eyða 2–4 árum til þess að afla sjer undirbúningsmentunar og verða að starfa samfleytt 6 mánuði ársins. Laun þeirra eru 300 krónur, að viðbættri 60% dýrtíðaruppbót, og er það 480 kr. Auk þess fæði í 6 mánuði, sem í sveitum reiknast ca. 500 kr. þá eru laun þeirra samtals 980 kr., eða 180 kr. hærri en laun yfirsetukvenna í sveit, eftir frv. Þó held jeg, að starf barnakennara og ljósmæðra í sveit sje ekki sambærilegt. Hv. 3. landsk. (JJ) benti á þá leið, að sameina umdæmin og stækka þau. Þá leið vil jeg ekki fara og álít hana lakasta neyðarúrræði. Ferðalög eru svo erfið í sveitum á vetrum, að tjón gæti stafað af, ef umdæmin væru mjög stór. En ef umdæmin eru lítil, er starfið lítið, og þurfa því launin ekki að vera eins há. Hæstv. fjrh. (JJ) taldi ekki nógu ljóst orðað í brtt. okkar, hvort dýrtíðaruppbótin ætti aðeins að greiðast á ríkissjóðsframlagið eða á öll launin. En það er ljóst, að hún á að greiðast af öllum laununum. Hún er sniðin eftir tilsvarandi grein í lögunum um laun barnakennara, en barnakennarar fá laun sín að hálfu úr sveitarsjóði, en að hálfu úr ríkissjóði. En sú grein hefir aldrei valdið misskilningi. Ríkisjóður hefir borgað dýrtíðaruppbót af öllum laununum. Þá er ljósmóðurfæðin. Það má vera, að það vanti ljósmæður, og er það allþung röksemd með því, að hækka beri launin. En jeg hefi ekki trú á því, að úr því verði bætt með 2–3 hundruðum. Það munu og vera aðrar ástæður, sem valda þessu, en launaspursmálið. Landlæknir mun vera borinn fyrir því, að ljósmæðraskólinn útskrifi nógu margar ljósmæður. En hvað verður um þær? Þetta eru ungar og ógiftar stúlkur, sem vita, að hvaða launakjörum þær hafa að hverfa, er þær ganga í skólann. En því hverfa þær frá fyrirætlun sinni, þegar þær eru búnar á skólanum? Ástæður geta verið margar, meðal annars giftingartækifæri. Jeg áfellist þær ekki, þó að þær taki slíkt fram yfir hitt. En jeg hygg, að þær sitji sig ekki úr færi með að gifta sig, hvort sem launin eru hækkuð um 2–3 hundruð krónur eða ekki.

Ingvar Pálmason Jeg stend ekki upp til þess að bera blak af fjhn., þó ýmsu hafi verið að henni kastað, það er búið að gera það svo rækilega. En það er ýmislegt annað, sem fram hefir komið í þessum umræðum, er vert væri að taka til athugunar. Það hafa verið borin saman laun yfirsetukvenna og annara starfsmanna í sveitum og nefndir oddvitar og sagt, að ekki væri frekar knýjandi ástæða til þess að hækka laun yfirsetukvenna en oddvita. Jeg skal nú ekki fara út í þá sálma, að lýsa áliti mínu á því, hvort laun oddvita eru of há eða lág, en geta vil jeg þess, að það stendur ólíkt á með oddvita og yfirsetukonur. Lögin slá varnagla við því, að sveitin geti nokkru sinni orðið oddvitalaus. Auk þess er sá kostur við oddvitastarfið, ef maður hefir gegnt því í 3 ár og þykir launin of lág, getur hann heimtað að vera laus við starfið jafnlangan tíma. Að þessu leyti er alt öðruvísi ástatt með oddvitana en yfirsetukonurnar. - Það má ekki dragast lengur að bæta launakjör ljósmæðra, því að það eru að verða vandræði með yfirsetukonur. Mjer þótti vænt um útreikninga hæstv. fjrh. (JÞ). En er hann talaði um aldursuppbótina, misreiknaði hann sig, er hann taldi, að þær, sem starfað hefðu í 8 ár, kæmust undir hæstu launin. Mjer skilst, að til þess þurfi 12 ár. Annars þótti mjer vænt um, að hann komst að þeirri niðurstöðu, að meðal-yfirsetukonulaun í sveit mundu vera 700 krónur. En þá er að líta á, hver sjeu meðallaun venjulegra starfskvenna. Ætli það sjeu ekki 700 krónur? Jeg hygg, að það sje meira. Jeg hefi goldið kvenmanni fyrir 5 mánaða vinnu meira en 700 krónur, sem sje 100 krónur á mánuði og fæði. Kvenmenn, sem vinna algenga vinnu, þurfa ekki nema 5 mánuði til þess að vinna sjer inn sem þessu svari. Hæstv. fjrh. (JÞ) sannaði með dæmi, sem hann reiknaði út, að þrátt fyrir þá hækkun, sem hjer er farið fram á, þá yrðu laun yfirsetukvenna í sveitum ekki hærri en laun óbreyttra verkakvenna. Hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) jafnaði saman launum verkakonu og yfirsetukonu í sveit. Á 6 mánuðum vinnur verkakonan fyrir sama kaupi og yfirsetukona fær fyrir alt árið og hefir svo afgangs 6 mánuði ársins, og er því betur stödd. - Með öðrum orðum, hvar sem litið er, þá ber að sama brunni: laun yfirsetukvenna verða ekki hærri en algeng verkalaun, þó tillögur nefndarinnar nái fram að ganga. Jeg tel því, að umr. hafi sannað það, að frv. sje í hóf stilt og síst ástæða til þess að draga úr launaákvæðum þess. Jeg skal játa, að ein mótbára gegn frv. kunni að vera á rökum bygð, og verður það að skrifast á reikning nefndarinnar. það er sú málsgr. 1. gr., sem talar um dýrtíðaruppbótina. Það er talið, að hún sje ekki nógu ljós í því, hversu uppbótina skuli greiða. En jeg verð að líta svo á, að það komi ekki að sök, því í upphafi greinarinnar er það skýrt ákveðið, að launin skuli greiða að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu úr bæjarsjóði, og gildir þá auðvitað sama um uppbótina. Ef þessu er yfirlýst af þeim, sem frv. hafa samið, þá skil jeg ekki, að það geti valdið misskilningi. En jeg játa að vísu, að frá lögfræðislegu sjónarmiði er þetta ekki nógu skýrt. Jeg sje svo ekki ástæðu til þess að fara út í fleiri andmæli gegn frv., sem fram hafa komið við þessa umr. þau hafa flest snúist á þá sveif, að hjer sje verið að íþyngja þeim, sem þessi laun eiga að greiða. Það er auðvitað heldur ekki hægt að hækka þessi laun án þess að taka þá hækkun einhversstaðar. Þá hefir því verið andmælt hjer, að ríkissjóður greiddi þessi laun að hálfu móti bæjarsjóðum, og er fram komin brtt. um að breyta þessu þannig, að bæjarsjóður greiði launin öll. Mjer er þetta ekkert kappsmál, en tel þó eðlilegt, að þetta sje eins í bæjum og sveitum. En ef brtt. verður samþ., þá ruglast 1. gr. dálítið, og frv. verður óaðgengilegra. Jeg held því, að rjettast sje að taka það ráð að samþykkja frv. eins og það er, enda hefi jeg ekki heyrt nein mótmæli, sem geri það eðlilegt, að það sje í alla staði sanngjarnt, að bæjarsjóður greiði launin öll, en í sveitum greiði ríkið helminginn. Þess var getið við 1. umr., að í nefndinni væri maður úr væntanlegum kaupstað, og mun þar hafa verið átt við mig, En jeg get fullvissað menn um, að það hefir engin áhrif haft í þessu máli. Þá er enn eitt atriði, sem komið hefir til greina við umr., sem sje að sameina yfirsetu- og hjúkrunarstarf í sveitum. Jeg skal játa það, að jeg hefði gjarnan kosið, að sú leið væri farin. En nefndin mintist á það við landlækni, og rjeð hann frá því. Nú er hann lærðari um þetta en nokkur maður í nefndinni, því þar er enginn læknisfróður maður, svo ekki var von, að nefndin treystist til þess að gera till. á móti áliti hans. En jeg tek það fram, að frá mínu leikmanns sjónarmiði álít jeg, að þetta gæti komið að miklu liði til sveita. Eini hængurinn er sá, að flestar þær yfirsetukonur, sem nú eru í sveitum, eru ekki sjerstaklega lærðar sem hjúkrunarkonur, og breytingin hefði því það í för með sjer, að við fengjum ólærðar hjúkrunarkonur. það gæti að vísu komið að liði í sumum stöðum, en að demba því á með lagaboði tel jeg óhagkvæmt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 3. landsk. (JJ) var hjer að segja sögu frá Alþingi 1919. Jeg veit ekki til þess, að hann ætti sæti þar, og það átti jeg heldur ekki. Hv. þm. sagðist hafa fyrir satt, að þingið 1919 hefði látið kúgast fyrir samtökum launamanna ríkisins. Jeg hefi nú aðeins heyrt þessa sögu frá hv. 3. landsk. (JJ), og jeg hefi lesið öll þingtíðindin, að því er til launamálsins kemur, og ekki getað annað fundið en að þetta muni vera tilhæfulaust. Og jeg vil bæta því við, að jeg álít, að launalögin frá 1919 sjeu alveg sjerstaklega hagstæð fyrir ríkissjóð, sem sjest af því, að embættislaun hafa síðan verið mikið minni hækkun undirorpin en laun og kaup þeirra manna, sem starfa annarsstaðar en í ríkisins þjónustu. Það er því mjög ósennileg saga, að þingið hafi látið kúgast af samtökum launamanna. Hitt nær heldur engri átt, að yfirsetukonur gjaldi þess, að þær hafi ekki sett sig í varnarstöðu gagnvart þjóðfjelaginu. Sje slík hugmynd ekki beint sprottin af sjúkleika, þá ber hún þó a. m. k. ekki vott um fullkomna heilbrigði. Jeg veit vel, að það er mjög vanþakklátt verk, sem jeg gegni hjer, með því að reyna að halda í horfi laununum í hverju einstöku tilfelli, til þess að ekki komi fram ósamræmi, sem dragi á eftir sjer hækkun á öðru sviði, svo endirinn verði sá, að embættin og launabáknið vaxi þjóðinni algerlega yfir höfuð. Hitt er miklu þægilegra hlutskifti, sem hv. 3, landsk. (JJ) hefir valið sjer, og getur gengið um stund að láta sífelt undan kröfum þessa og hins, sem nauðsynlega þurfi á launabót að halda. Forlögin hafa nú hagað því svo, að hinu erfiða hlutskifti er varpað á mínar herðar um stund. En háttv. 3. landsk. (JJ) getur setið að fótum meistara síns, sem er lýðurinn, og talað eins og hver vill helst heyra. Hv. 1. landsk. (SE) fór mörgum og fögrum orðum um nauðsyn yfirsetukvenna. Það atriði er nú ekki til umræðu hjer, heldur hitt, hve há laun þurfi að greiða, til þess að geta notið aðstoðar þessara nauðsynlegu borgara. Hv. 1. þm. Rang. (EP) gerði ljósa grein fyrir því, að eins og komið væri alment gjaldþoli sveita og sýslusjóða í landinu, þá væri heldur langt gengið í uppástungu hv.flm.brtt. á þskj. 258, nema með henni væri ætlast til þess, að ríkissjóður greiddi dýrtíðaruppbót einnig af þeim hluta launanna, sem sveita-, bæja- og sýslusjóði bæri að greiða. Einnig verður það að teljast óheppilegt, að einn aðili greiði grundvallarlaunin, en hinn uppbótina. Hjer var nefnt eitt dæmi upp á þetta, sem sje laun barnakennara, en slíkt er síður en svo til fyrirmyndar, og það mun sýna sig, þegar ný skipun verður gerð á launalögunum, að þessu verður breytt. Það er eðlilegast, að sett sjeu bein ákvæði um það, hvað ríkissjóður eigi að greiða, og það því fremur, sem hlutfallið milli þess, sem ríkið greiðir, og hins, sem sveitareða bæjarsjóður greiðir, hlýtur að verða breytilegt, nema hvor aðili greiði uppbót á sinn hluta launanna. Þess ber að gæta, að orðin þriðja hvert ár eru notuð í lögum um laun og skipun barnakennara, og það framkvæmt á sama hátt og háttv. 2. þm. S.-M. (IP) segir, að sje tilætlun nefndarinnar hjer: 3. hvert ár = á þriggja ára fresti; og kemur þá full aldursuppbót ekki fyr en eftir 12 ára þjónustu. Það er mjer óskiljanlegt, að nokkur skuli vilja meta það, hvað há laun yfirsetukvenna skuli vera, eftir því, hvað hátt kaup þarf að gjalda vinnustúlkum fyrir störf alt árið. Það verður að líta á það, hvað stórt þetta starf er, en ekki hitt, hvað aðrir vilja fá fyrir önnur störf allan ársins hring. Jeg vil líka benda á það, í sambandi við þá launabót, sem hjer er farið fram á, að það er nokkuð óvenjulegt stökk að þrefalda laun alt í einu frá því, sem þau áður hafa verið. Jeg hefi aðeins talað um frv. í sambandi við brtt., og hv.þdm. verða að ráða það við sjálfa sig, hvort þeir greiða hærri eða lægri till. atkvæði. En þegar litið er á þetta tvent, annars vegar launin þrefölduð frá því, sem verið hefir, og hinsvegar hvort sveitarfjelögunum muni ekki ofvaxið að greiða þessi laun eftir sömu hlutföllum og áður, þá finst mjer ástæða til þess að spyrja, hvort rjett sje að ganga svona langt.



Það er ekki auðvelt að eiga að tala í þessu máli, eftir þær löngu umræður, sem á undan eru gengnar, og varla þess að vænta, að nokkuð nýtt komi fram. Þó skal jeg benda á eitt atriði, sem er nýtt og hefir ekki komið fram áður undir umræðunum, en það er þetta: Ljósmæðrafjelag Íslands krefst þessara launabóta, sem í frv. felast, og ljósmæðurnar standa sem einn maður að þeirri kröfu. Það liggur í augum uppi, að þetta er ekkert aukaatriði fyrir þeim. Launin, sem menn fá fyrir störf sín, eru aldrei aukaatriði. Hv. 1. þm. Rang. (EP) sagði, að nefndin, sem um málið fjallaði, hefði litið á það eingöngu frá annari hlið þess, sem sje frá hlið ljósmæðranna. Ennfremur sagði hann, að það væru ekki launin, sem rjeði því, hvort ljósmæður tyldu í sveitunum; menn dveldu alment þar, sem þeir helst kysu að vera. En ætli launakjörin sjeu ekki alment stór liður í því, hvar menn leita sjer atvinnu? Í sambandi við þetta var svo sagt, að þótt launakjörin yrðu bætt, þá væri ekki þar með bætt úr yfirsetukvennaskortinum. Jeg held, að það mundi nú samt bæta úr ljósmæðraskortinum, einkum ef lögin um yfirsetukvennaskólann væru endurskoðuð. Þegar þau lög voru sett 1924, þá var spurt um það, hvort skólinn mundi geta annast nám nógu margra yfirsetukvenna, og því var svarað játandi. En að reynslan hefir orðið önnur, hygg jeg að stafi að nokkru leyti af því, að styrkur sá, sem til námsins er veittur, er ekki skilyrðisbundinn, - nema á pappírnum. Það er að vísu sagt, að þær stúlkur, sem hans njóta, verða að gegna yfirsetukonustöðu um 5 ára bil, en það er ekki gengið nægilega eftir því. Þær upplýsingar hafa verið gefnar hjer, að ljósmæður vanti í um 30 umdæmi víðsvegar um land. Og það er vitanlega ekki meinalaust, að það vanti yfirsetu konu í hjerað; það getur riðið á lífi konu og barns, eins og allir vita. Þá hefir verið talað um það, að yfirsetukonustarfið væri ekki aðalstarf. Hvað er aukastarf og hvað er aðalstarf - vilja hv. þm. svara því? Og er ljósmóðurstarfið aukastarf fremur öðrum störfum? Jeg held, að þessu sje örðugt að svara játandi. Sem sagt, yfirsetukonur standa sem einn maður á bak við þessar launakröfur. Og þær hafa sagt, að þær gerðu það ekki af því, að þær væru svo áfjáðar í peninga. En þær komast ekki af með þau laun, sem þær fá, hvorki hjer í Reykjavík og því síður til sveita. En fyrst svona er, þá er það sama og að segja: Við tökum ekkert mark á kröfum ljósmæðranna, þær hanga við starfið, þó þær fái ekki nema allra minstu úrlausnina, sem sje þá, er felst í till. á þskj. 258. Mjer er kunnugt, að ljósmæður vilja heldur, að málið liggi óbætt, en að þær gangi að slíku, og þess vegna er ekki um annað að ræða en að samþykkja frv. eins og það er, eða láta málið bíða betri tíma og sjá þá, hvort þessi stjett fær ekki að lokum sanngirniskröfum sínum fullnægt. - Hjer kom í ljós, við samanburð á kjörum verkakvenna og ljósmæðra, að ljósmæður hafa engu betri kjör, og hafa þær þó mun þýðingarmeira og bundnara starf, þar sem ljósmóðirin má aldrei vera lengur samfleytt að heiman úr hjeraði sínu en tvo daga, án sjerstaks leyfis. Þá hafa laun kennara til sveita einnig verið borin saman við laun og störf ljósmæðra. En þessi tvenn störf eru ósambærileg, því þó að minni vinna sje við annað og sjaldnar, þá er á það að líta, að sá, er að því starfar, er bundinn við það allan ársins hring, en við hitt ekki nema sex mánuði af árinu, og finst mjer því vera rjettlítill samanburður á þeim. Um hitt atriðið, hver skuli greiða dýrtíðaruppbótina, hafa orðið nokkrar umr., og býst jeg ekki við að geta kipt neinu þar í lag, þó að jeg segi eitthvað um það atriði. En jeg get tekið undir með þeim hv. þdm., sem hafa sagt, að þeim þætti æskilegast, að öll laun yfirsetukvenna væru greidd úr ríkissjóði, af þeirri ástæðu, að á sýslusjóði og bæjarsjóði sje svo hlaðið gjöldum, að ekki sje við það bætandi. Og jeg skyldi glöð ganga inn á það, að öll þessi laun yrðu greidd úr ríkissjóði, því að þá fyndist mjer,að ljósmæðrum væru gerð rjett skil, og þeirra ábyrgðarstarf metið sem rjett væri. Þá hefir verið talað um, að ósamræmanlegt væri, að ljósmæður fengjust að einhverju leyti við hjúkrunarstörf, og landlæknir verið borinn fyrir því, að það væri vegna hinnar miklu smitunarhættu; en þó veit jeg það, eins og líka hefir verið tekið fram af öðrum hv. þdm., að það stafar ekki meiri hætta af því, að ljósmóðir aðstoði við hjúkrun, heldur en stafar af því, að læknirinn gengi frá einum sjúkling til annars, því að jeg geri ráð fyrir því, að bæði sjeu sjer þess meðvitandi, að menn heimta af þeim ítrasta hreinlæti og þekkingu á því, hvað gera skuli, til þess að ekki leiði hættu af. Jeg veit til þess, að alt fram á þennan dag hafa margar ljósmæður ekki aðeins gegnt störfum sínum sjer til mikils sóma og öðrum til hjálpar, heldur hafa þær jafnvel samtímis verið miklir menningarfrömuðir í sínu hjeraði og víða þar, sem þær hafa verið sóttar, útbreitt meiri þrifnað og yfirleitt verið nokkurskonar ljósberar í sveitunum. Það er mjer óhætt að fullyrða. Jeg skal svo ekki þreyta hv. deild á fleiri eða lengri athugasemdum í þessu máli. Jeg vona sem sagt, að þessu máli verði gerð þau skil hjer í deildinni, að ljósmæðurnar geti orðið ánægðar, og það verði þinginu til sóma á þann hátt, að það sýni glöggan skilning á því, að það beri að verða við kröfum þessarar stjettar.

Guðmundur Ólafsson Jeg ætla nú ekki að segja margt í viðbót við það, sem jeg hefi áður sagt, því að mjer er farið að ofbjóða, hvað umr. um þetta mál eru orðnar langar. En það er eins og vant er, að þegar verið er að ræða laun einhverra manna, þá verður mönnum allmjög skrafdrjúgt. Jeg vil taka það strax fram, að jeg lít ekki ósvipað á þetta mál eins og hæstv. fjrh. (JÞ), það verður að líta á fleira en að gera viðkomendur alveg ánægða, því að það eru ekki svo fáir starfsmenn, sem ríkið þarf að greiða laun, en hv. nefnd og fleiri hafa talað kröftuglega með þessu frv., og eru sumar ástæðurnar heldur skrítnar, að mjer þykir, þegar þær eru teknar saman, Hv. frsm. nefndarinnar (GunnÓ) sagði, að mikil þörf væri á að bæta launin vegna þess, hve mikil vöntun væri á ljósmæðrum, og svo kemur annar hv þm. úr nefndinni og segir, að það megi ráða bót á þeirri vöntun með því að hækka launin, og svo er í þriðja lagi talað um, að heppilegt mundi vera að láta þær líka starfa sem hjúkrunarkonur. En hvað kemur það málinu við? Ef þær eru hjúkrunarkonur um leið, myndu þær þá ekki þurfa að fá hærri laun?

Nei

. Jæja, segir hv.þm. það, þá er alt gott, en það er þó ómögulegt þá að neita þeim um launaviðbót, því að þá væru launin, sem frv. ákveður handa þeim, alt of lág. En annars stóð jeg mest upp til þess að lýsa ánægju minni yfir því, að þrír hv.þm., sem talað hafa, hafa lýst yfir því, að þeir mundu samþykkja þessa skriflegu brtt., sem jeg hefi borið fram, svo að jeg hefi þá bestu vonir um, að hún verði samþ., enda virðist mjer hún sanngjörn.

Frsm. (Gunnar Ólafsson) Jeg verð að byrja á því að taka undir með hv.þm. A.-Húnv. (GuðmÓ) um það, að talað hefir verið margt og mikið um þetta mál. Hv. andstæðingar frv. hafa við allar umr. klifað á því, að með frv. þessu væru laun yfirsetukvenna þrefölduð, og sama sagði hæstv. fjrh. (JÞ). Þetta er rjett að vissu leyti, en það er líka alveg rangt í sumum tilfellum. þessi margföldun á sjer aðeins stað um þær ljósmæður, sem hafa verið lægst launaðar, þær, sem eru í sveitaumdæmum, og það er svo mörgum sinnum búið að taka það fram, að þessi launahækkun er bygð á þeirri vöntun á ljósmæðrum, sem nú er. Það skal enn tekið fram, sem líka er ómótmælanlegt, að ljósmæður í sveitum hafa talsverðan kostnað af því, að þær verða, eftir því sem ljósmæður hjer í Reykjavík hafa sagt mjer, að hafa talsvert af dýrum meðulum, og þeir, sem vit hafa á, segja, að þau meðul, sem þær verða að hafa, ónýtist, ef þau eru geymd nokkuð langan tíma. Þetta eru strax dálítil útgjöld á litlum launum, og þá er ekki lengi að fara kúfurinn af þessum háu launum, sem sumir kalla hjer. En þegar talað er um þreföldun á launum og litið er til kaupstaðanna, þá er þetta algerlega rangt. Eftir núverandi lögum eru hæstu laun yfirsetukvenna í kaupstöðum 1000 krónur; en verði þetta frv. að lögum, þá eru hæstu laun í kaupstöðum ákveðin 1500 krónur auk dýrtíðaruppbótar af fyrstu 500 krónum þessara launa. Ef gert er ráð fyrir 60% dýrtíðaruppbót á 500 kr., þá verður hún 300 kr., og launin þá öll 1800 krónur. Jeg vona, að hv.þm. sjái, að í þessu efni hafa þeir farið villir vegar, þegar þeir tala um þreföldun launanna yfirleitt. Hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) sagði það í fyrri ræðu sinni, að auk þessara miklu launa, sem yfirsetukonur fá, fengju þær einnig borgun fyrir störf sín. Þetta er rjett, lögin áskilja þeim laun fyrir störf sín, jeg ætla, að það sjeu 7 krónur fyrir að taka á móti barni og kr. 2,50 í daglaun. Jeg geri ráð fyrir, að í mörgum tilfellum innheimtist þessi borgun skilvíslega og ef til vill nokkru meira hjá einstöku mönnum, en hitt veit jeg líka, að það er víst oft og mjög oft, að ljósmæður fá ekkert og kalla ekki eftir neinu, þar sem um fátæk heimili er að ræða. Ætla jeg og, að miklu frekar megi finna þess dæmi, að yfirsetukona leggi fátæku heimili frekar til en taki þar laun, og mun það gilda engu síður í sveitum en í kaupstöðum. Þegar nú þess er gætt, sem jeg hefi sagt og jeg hygg að menn þekki, þá býst jeg við, að menn verði að viðurkenna, að launin sjeu ekki of há, því að óneitanlega mun slík hjálp ærið nauðsynleg, bæði í sveitum og í kaupstöðum, þar sem fátækt fjölskyldufólk á hlut að máli, Með bættum launakjörum er ljósmæðrum, að minni ætlan, gert mögulegt að framkvæma vilja sinn um liðsinni, við þá, er bágast eiga. Hv. 1. þ. m. Eyf. (EA) viðurkendi það, að ljósmæður hefðu orðið verst úti, þegar laun opinberra starfsmanna voru ákveðin á þingi 1919. En þegar nú hv.þm. (EA) viðurkennir það, þá þykir mjer undarlegt, ef hann ekki vill viðurkenna það, að rjettmætt sje að bæta nú það, sem þá var rangt gert. Enn spurði hv.þm. (EÁ) um það, hvað yrði af þessum ljósmæðraefnum, sem lærðu, og bar fyrir sig umsögn landlæknis í þá átt, að nokkuð margar lærðu árlega. Það er sjálfsagt rjett, að það eru nokkuð margar að tiltölu, sem læra árlega, en að þær ekki láta skipa sig sem yfirsetukonur, því er víst fljótsvarað, það er vitanlega af því, að þeim býðst betra annarsstaðar en í ljósmæðrastöðunni. Eftir þeim upplýsingum, sem nefndin að nokkru leyti hefir fengið, og þeim, sem jeg hefi fengið persónulega, hefir það komið í ljós, að það er ákaflega mikil hreyfing meðal ljósmæðra í landinu að fá bætt kjör sín. Vitanlega segi jeg ekki, að þær leggi niður störf sín fyrir það, ef þau verða ekki bætt, og þó hefi jeg heyrt, að það hafi komið til orða. Enn eru það nokkur orð viðvíkjandi till.hv.þm. A.-Húnv. (GuðmÓ); jeg tók það fram áðan, að sú till., þótt samþykt yrði, breytti ekki aðstöðu margra til þessa frv., en hinsvegar vil jeg taka það fram, að mjer þykir hún ekki sanngjörn, og eins hitt, að jeg mun greiða atkvæði á móti henni. Mjer þótti vænt um að heyra það, að hv. 4. landsk, (IHB) óskaði þess helst, að öll laun yfirsetukvenna væru greidd úr ríkissjóði, ekki beint af því, að jeg ætlist til, að svo verði, heldur vegna þess, að þegar hv. 4. landsk. (IHB) er samþykkur því, að öll laun sjeu þannig greidd, þá býst jeg við, að hv.þm. (IHB) verði einnig fús til þess að fella þá skriflegu till., sem hjer er fram komin um það, að kaupstaðirnir njóti ekki sama rjettar í þessu efni eins og sveitirnar, því að hvernig sem maður reiknar það út og hvað sem maður segir um það, þá er það þó ekki nema alveg sanngjarnt, að uppástunga nefndarinnar, sem miðar að fullkomnu jafnrjetti milli sveitanna og kaupstaðanna, verði samþykt, eins og vitanlega á að vera. Það er margt, sem hv. andstæðingar frv. hafa fundið að því, en flest af því hefir verið þannig lagað, að það krefst ekki andsvara, og eins hitt, að þeir hv.þm., sem með frv. eru, hafa mótmælt því, svo að jeg sje ekki ástæðu til þess að segja meira að sinni.

Halldór Steinsson Það verða aðeins örfá orð, því að það, sem jeg hefði viljað segja, hafa þeir, sjerstaklega hv. 4. landsk. (IHB) og hv. 2. þm. S.-M. (IP), tekið fram og tekið af mjer ómakið. Það er þá fyrst þessi sífeldi jarmur um það, að þessi laun sjeu þrefölduð. Þessi jarmur kom svo greinilega fram hjá andstæðingum frv., og þó sjerstaklega hjá hæstv. fjrh. (JÞ), sem vildi halda því fram, að það ætti ekki að fara eftir sama mælikvarða á þessum launum og launum annara starfskvenna í þjóðfjelaginu, en það er algerlega rangt, það verður einmitt að miða við það, því að af hverju stafar þessi fæð af yfirsetukonum? Ekki af öðru en því, að laun annara starfskvenna hafa hækkað mikið á meðan laun yfirsetukvenna hafa staðið í stað, og þaðan stafar fækkunin og það, hve erfitt er að skipa yfirsetukvennaumdæmin. Það er einmitt það, að þó menn líti aðeins til launa annara kvenna hjer á landi, þá hafa laun þeirra síðan árið 1919 áreiðanlega meira en þrefaldast, svo að ef það er tekið til samanburðar, þá er ekkert við því að segja, þó að laun þessara kvenna yrðu þrefölduð, því að menn verða nú einu sinni að slá því föstu, að yfirsetukona í sveit eða kaupstað er ekki frjáls ferða sinna. Það væri ekkert við því að segja, ef hún gæti farið úr umdæmi sínu og leitað sjer atvinnu þar sem best er, eins og t. d. lausakonur gera; þær fara í fiskvinnu og koma svo kannske með 600 krónur eftir tímabilið, en yfirsetukonan verður að sitja heima og getur kannske, þegar best lætur, fengið einhverja kaupavinnu, og þó aðeins slitrótt; því að hún verður alt af að fara, þegar kallið kemur. Þessvegna þýðir ekki að segja það, að í fámennu hjeraði geti slík kona gefið sig við öðrum störfum, því að hún er of ófrjáls til þess. Þá hefir verið minst á hjúkrunarstarfsemi í sambandi við þær. Við 1. umr. þessa máls sagði jeg, að jeg áliti, að þessi starfsemi gæti vel farið saman, og þó að landlæknir álíti, að það sje ógerlegt, þá verð jeg að standa fast við mína skoðun, og jeg þykist líka, með allri virðingu fyrir landlækni, bera talsvert skyn á þetta. En jeg ætlast heldur ekki til, að yfirsetukonur séu algerlega ólærðar í þessu starfi, eins og hv. 2. þm. S.-M. (IP) virtist gera ráð fyrir; jeg tók það fram, að þær yrðu látnar ganga á hjúkrunarnámsskeið, samfara náminu við yfirsetukvennaskólann, svo að þær yrðu ekki ólærðar. En þar sem svo hagar til eins og hjer á landi, að það eru svo mikil vandkvæði á að fá vel lærðar hjúkrunarkonur, vegna þess hve fáar eru til ennþá, þá yrði að taka því, þó að þær væru ekki hálærðar, og smitunarhættunni geri jeg ekki mikið, úr, því að jeg verð eins og fleiri að halda því fram, að svo framarlega sem ljósmóðirin er starfi sínu vaxin, þá verði líka að gera þær kröfur til hennar, að hún geti varnað sjúkdómnum að berast frá einum til annars, því að hvernig ætti annars að vera hægt að gera ráð fyrir því, að hún bæri ekki smitun á milli sængurkvenna sinna? Ef hún t. d. bæri smitun frá taugaveikissjúkling, sem hún hjúkraði, þá gæti hún alveg eins borið smitun frá einni sængurkonu til annarar. Þá hefir verið, bæði við þessa umr. og eins við fyrri umræður, minst á laun annara starfsmanna og þá oftast boxið saman við laun barnakennara. Einn hv.þm. sagði, að barnakennari myndi hafa yfir 6 mánaða tíma um 980 krónur, en sá hv.þm. lagði ekki áherslu á það, eins og vera ber, að hinn helming ársins, og það er betri helmingurinn, getur barnakennarinn sannarlega haft annað eins, svo að laun þeirra verða alt af að minsta kosti helmingi hærri en yfirsetukvenna, þó að þau komist í þetta horf. Þá skal jeg aðeins lýsa yfir því, sem flm. þessa máls, að jeg er ekki í neinum vafa um það, hvernig beri að skilja ákvæðin um að borga út dýrtíðaruppbótina. Jeg skil það svo, að hún eigi að vera borguð af sömu aðiljum og launin. Á sama máli er og hæstv. frjh. (JÞ), og finst mjer, að ekki þurfi að taka það frekar fram í frv. en gert er.