Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Jónsson Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli hv. d. á því, áður en eldabuskurnar taka til starfa, að nú er mjög liðið á þingtímann. Þingið var að þessu sinni sett 17. janúar. Í dag er 3. apríl, og þannig liðnir 76 dagar frá þingsetningu, þegar fjárl. koma hér fyrst til umr. í þessari hv. d. Vænti ég þess því, að hv. d. sýni réttmæta sanngirni, þegar að því kemur að meta, hversu vel eða illa fjvn. þessarar d. hefir gætt þeirrar skyldu sinnar að afgreiða fjárl. sem fljótast frá sinni hendi, og líti jafnframt til þess, hversu langan tíma það tók hv.Nd. að afgreiða fjárl. að þessu sinni. Er þetta ekki sagt til þess að áfellast hv.Nd. fyrir seinlæti í afgreiðslu fjárl., því að ýmislegar orsakir lágu til þess, og meðal annara þær sérstöku truflanir, sem urðu á störfum þingsins vegna Íslandsbankamálsins. En þrátt fyrir það verður það ekki sagt um hv.Nd., að hún sé nein lofsverð fyrirmynd um vinnubrögð, eins og hinar tíu daga eldhúsumr. bera óljúgfróðast vitni um. Í meðförum hv.Nd. á fjárl. hafa hin raunverulegu útgjöld ríkisins hækkað um ca. ½ millj. frá því, sem var í frv stj. Er sú hækkun sumpart fólgin í sjálfsögðum leiðréttingum, sumpart í auknum framlögum til verklegra framkvæmda, auk þess sem persónulegir styrkir, sem telja verður að orki mjög tvímælis, eiga sinn verulega þátt í þessari hækkun. Fjvn. þessarar d. mun að sjálfsögðu keppa að því marki að stilla útgjöldunum svo í hóf sem unnt er, og reyna að draga úr þessari hækkun eftir mætti. Og hv. d. verður að vera n. samtaka um þetta, ef svo á að takast, að afgreiða fjárl. forsvaranlega að þessu sinni. Ég vildi aðeins vekja athygli hv. d. á þessu, og svo jafnframt láta í ljós þá ósk, að eldabuskunum farist svo skörulega, að við hinir sofnum ekki, sem utan við eldhúsverkin stöndum.

Jón Baldvinsson Hv. 6. landsk. hagaði sér eins og góðum búmanni sæmir, þegar hann var að berja sér og biðja velvirðingar á því fyrirfram, að fjvn. þyrfti að eyða nokkrum tíma í starf sitt að þessu sinni, þar sem afgreiðsla fjárl. hefði orðið svo tímafrek fyrir hv.Nd. í ár. Því að það er sem sé vitanlegt kunnugum, að fjvn. þessarar d. hefir nú að mestu lokið störfum, enda þótt fjárl. hafi ekki legið formlega fyrir fyrr en fyrir skömmu, þegar hv.Nd. loks tókst að afgreiða þau til fullnustu. Hinsvegar get ég tekið í sama streng og hv . 6. landsk.þm. um það, að önnur eins vinnubrögð og hv.Nd. sýndi í eldhúsumr. eru með öllu óhæfileg og óverjandi. Eldhúsumr. eru gagnlegar, ef þær eru um málefni, en ekki persónudeilur. Áður fyrr hlökkuðu menn til eldhúsumr., því að þá var stj. ávítuð fyrir að hafa framkvæmt eitthvað, sem vítavert þótti, eða fyrir að láta annað ógert, sem henni bar að gera, en nú hafa íhaldsmenn komið slíku óorði á eldhúsumr., að það liggur við, að ég kynoki mér við að fara í eldhúsið. Eldhúsumr. í Nd. stóðu að þessu sinni í 8 daga vegna látlauss persónuvaðals íhaldsmanna, og töfðu þeir þannig öll önnur deildarstörf þennan tíma með þessari mælgi sinni. Fulltrúar Alþýðuflokksins hafa deilt á stj. út af málefum, en það, sem íhaldi og framsókn ber á milli, virðist vera það, hvort ráðh. eigi að heita Tryggvi, Jónas og Einar, eða Jón, Magnús og Ólafur. Af þessu stafar svo það, hve orðaskipti íhaldsmanna við stj. eru illskeytt og æsingin mikil. Af þeim ástæðum, sem ég nú hefi rakið, var ég að vega það með sjálfum mér, hvort ég ætti nú að bregða mér í eldhúsið að þessu sinni, og ég ákvað að gera það í þeirri von, að umr. verði hér skaplegri að tímalengdinni til, og að íhaldsmenn Ed. sjái betur en flokksbræður þeirra í Nd., að það er óforsvaranlegt að eyða svo löngum tíma í einskisverða hluti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum yfir því, hversu þunglega hæstv. stj. hefir tekið í flest mál okkar jafnaðarmanna. Þó að Framsóknarflokkurinn hafi greitt atkv. með fáeinum þeirra mála, sem Alþýðuflokkurinn hefir borið fram til hagsbóta fyrir verkalýðinn, þá eru hin málin miklu fleiri, sem framsóknarmenn hafa brugðið fæti fyrir - mál, sem enginn frjálslyndur flokkur í heiminum mundi standa á móti. Það eru mannréttindamál eins og afnám fátækraflutnings, eða t. d. bann gegn næturvinnu, svo að verkafólk fái næturhvíld, en heilsu þess og lífi sé ekki stefnt í voða með því að vinna erfið verk nótt sem dag, hvernig sem viðrar. Það eru mál eins og einkasala á lyfjum, til þess að tryggja landsmönnum góð og ódýr meðul, eða veðlánasjóður fiskimanna, til þess að gera þá, sem smábátaveiðina stunda, sjálfstæðari. Þá má nefna það, að frv., sem við jafnaðarmenn fluttum um forkaupsrétt kaupstaða á ýmsum mannvirkjum í kaupstöðum og kauptúnum, var drepið í Nd. af sameinuðu liði íhalds og framsóknar, eftir að það þó var samþ. í þessari hv. d. Var frv. þetta þó ekki róttækara en svo, að það fór fram á að veita kaupstöðunum hliðstæðan forkaupsrétt í þessum efnum við forkaupsrétt hreppa á jörðum. Þá höfum við jafnaðarmenn hvað eftir annað borið fram frv. um að auka tekjur ríkissjóðs, án þess að íþyngja alþýðu manna. Er þar skemmst að minnast frv. um tóbakseinkasöluna, sem mundi gefa ríkissjóði minnst 200 þús. kr. árlegar tekjur. Framsóknarmenn hafa alltaf látið sem svo, að þeir væru með einkasölu á tóbaki, þegar þeir hafa verið að tala við kjósendur, en á Alþingi hafa þeir ár eftir ár lagt stein í götu þess, að hún sé tekin upp aftur, svo sjálfsagt sem það er. Fyrir þessu þingi liggur nú frv. um einkasölu á tóbaki, en því miðar lítið áfram og er fyrst í dag til 2. umr. í hv.Nd. Var frv. þó lagt fram snemma á þingi, svo að ekki er hægt að bera því við að þessu sinni, að ekki hafi verið nægur tími til stefnu. Þegar við jafnaðarmenn bárum fram frv. um rýmkun kosningarréttar í málefnum sveita og kaupstaða, snérust nógu margir Framsóknarmenn á móti því, til þess að fella það í félagi við íhaldið, enda þótt þessir sömu menn samþ. ákvæði frv. árið eftir, þegar þau voru í stjfrv. Framsóknarmenn hafa oft haldið sér sem næst íhaldinu, og virðist ekki vera önnur skýring til á því, en að þeir geri það til að geðjast íhaldsmönnum og vinna sér hrós hjá Morgunblaðinu fyrir að láta ekki jafnaðarmenn teyma sig út í hverja vitleysu. Má segja, að þetta sé mannlegt, en hitt er ekki jafnvíst, að Framsókn bæti fyrir sér í sveitunum með því að sigla þannig sem næst stefnumálum íhaldsmanna, eins og sumir framsóknarmenn virðast halda. Ég gæti miklu fremur trúað, að þessi leikur yrði þeim til falls, því að fyrir bragðið missa frjálslyndir menn, jafnt við sjó sem í sveitum, allt traust á þeim. Nú fyrir fáum dögum þverbrutu framsóknarmenn þessarar hv. d. stefnu þá, sem er rauði þráðurinn í l. um kosningar í málefnum sveita og kaupstaða, er hæstv. stj. flutti og fékk samþ. á þinginu í fyrra með hjálp okkar jafnaðarmanna, með því að ganga að því með Íhaldsmönnum að neita Siglfirðingum um að velja sér bæjarstjóra. Gerðu framsóknarmenn ekki hina minnstu tilraun til að rökstyðja þennan hringsnúning sinn, enda gátu þeir það ekki, þar sem þeir voru búnir að binda sig í fyrra. Verð ég að skoða þetta sem beinan fjandskap í garð okkar jafnaðarmanna, ef persónulegar ástæður hafa þá ekki legið á bak við hjá stj. og flokki hennar í þessu máli. Um vegavinnukaupið skal ég vera stuttorður að þessu sinni, þar sem samningar standa nú yfir um það, og vænta má, að viðunandi lausn verði nú í bili bundin á það mál. Verkamenn hafa nú sett fram kröfur sínar um bætt kaup við vegagerðir, og að kaupið verði það sama, hvar sem er á landinu, enda er vinna við vegagerðir yfirleitt samskonar, og því sjálfsagt, að goldið sé sama kaup alstaðar. Undanfarið hefir vegavinnukaupið verið óverjandi lágt, þetta frá 75 au. upp í 90 au. um klukkustundina. Af þessu leiðir svo það, að mannskapsminni og óvanari menn starfa að vegagerðunum en ella mundi, ef kaupið væri hærra. Sjá allir, hvað slíkt er hagfellt fyrir ríkið! Auk þess verð ég að átelja það, hversu hæstv.forsrh. virðist leggja mikið kapp á að láta leggja vegina með ákvæðisvinnu. Menn þurfa ekki annað en sjá Biskupstungnaveginn og nýja Þingvallaveginn til þess að sannfærast um, að slíkt er miður heppilegt. Þessir vegir eru báðir lagðir með ákvæðisvinnu, og voru svo lélegir, að moldin gekk upp í gegnum ofaníburðinn strax og bílar fóru að fara um þá. Stafar þetta af því, að ákvæðisvinnan er þrautpínd niður, svo að verkamennirnir neyðast til að hroða henni af, til þess að halda sæmilegu kaupi, en sumpart stafar þetta af eftirlitsleysi frá hálfu vegamálastjóra. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv.forsrh. að láta framkvæma allar vegagerðir í tímavinnu. Það er báðum hagkvæmara, verkamönnunum og ríkinu, að vinnan við vegagerðina sé greidd með daglaunum og kaupið sé ekki pínt niður. Þá fá verkamenn kjör sín bætt og ríkið betri vegi. Á hverju vori svo að segja kemur sú frétt í blöðunum, að Hvítá í Borgarfirði hafi brotið skarð í veginn við Ferjukotssíkið. Svo er gert við skemmdirnar, sem orðið hafa á þessum vegarspotta. Er allt fer á sömu leið. Næsta vor brýtur áin veginn aftur, og svo koll af kolli. Vegamálastjóri lætur viðgerðina fara fram enn á ný, en aðgerðin reynist alltaf jafnónóg. Í fyrra gerði ég þetta að umtalsefni og var því þá svarað af hæstv.atvmrh., eins og hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vegamálastjóri hefir tjáð mér, að vegurinn mætti hiklaust teljast tryggur með stærri vatnsrásum, og að það hafi eingöngu verið vatnsmagnið, sem varð honum að grandi í vetur“. Meiningin í þessu var sú, að nú ætti að gera svo stóra vatnsrás, að vatnið hlypi alls ekki á veginn. Það var nú að vísu engin sérstök speki, að það hefði verið vatnið eða vatnsmagnið, sem braut veginn í vetur, en svo mikið var víst, að vegamálastjóri hafði talið hann fullkomlega öruggan, en það reyndist nú á annan veg. Ég vil nú mega vænta þess af hæstv. ráðh., að hann láti nú fara að létta af ríkissjóði þessum stöðugu útgjöldum, sem stafa af þessum árlegu viðgerðum á þessum vegi. Þetta hefir kostað tugi þúsunda að undanförnu að gera við þennan vegarspotta og væri þarfara að verja þessu fé árlega til nýrra vega, sem meiri nauðsyn er á að leggja. Á hinn bóginn álít ég vegamálastjóra hafa sýnt annaðhvort ófyrirgefanlegan trassaskap eða vanþekkingu, eða þá hvorttveggja, að ekki skuli takast að gera veginn þarna fullkomlega öruggan. Vil ég því mælast til við hæstv. ráðh., að hann leggi ríkt á við sína undirmenn að þeir láti nú ekki slíka háðung endurtaka sig öllu lengur, og nú verði gaumgæfilega rannsakað, hversu má búa um veginn þarna svo tryggt sé. Það verður að taka fleira til greina en það, sem þessir sérfróðu menn segja um þessa hluti, það verður að hafa staðkunnuga menn með í ráðum. Hingað til hefir það ekki fengizt. Það er nú tími til kominn að fara að venja þessa herra af þessum alkunna lærdómshroka og sjálfbyrgingshætti, og fara í þess stað meira eftir því, sem heilbrigð skynsemi býður. Ég skal að öðru leyti ekki fara frekar út í þá sálma að sinni, enda gerist þess lítil þörf, við þekkjum allir nóg dæmi af „sérfræðingunum“, sem þykjast upp úr því varnir að taka bendingar fróðra og kunnugra manna til greina. Víða um landið sjást menjar slíkra „sérfræðinga“, og sérstaklega er hv. 3. landsk. víða getið í sambandi við þær framkvæmdir, sem ótryggar hafa reynzt. Þá vil ég um leið drepa lauslega á annað atriði í þessu sambandi. Ég fór fram á það í fyrra í hógværri þáltill., að hæstv.atvmrh. léti rannsaka skilyrði fyrir vatnsveitu á Hvammstanga. Till. þessi var samþ., enda hafði ráðh. fremur góð orð um að láta gera þetta, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkur orð úr ræðu hans, sem svo hljóða: „Ég tel sem sé víst, að hægt yrði að koma þessu í verk í vor eða sumar, því vafalaust á vegamálastjóri eða aðstoðarmenn hans leið þarna um í sumar“. Ég hafði enga ástæðu til þess að ætla, að hæstv. ráðh. myndi ekki standa við orð sín, enda þótt hann að vísu tæki fremur dauflega í málið, vegna þess að honum þótti það ekki vera komið rétta boðleið inn í þingið. En nú hefi ég engar spurnir af, að hæstv. ráðh. hafi nokkuð aðhafzt í þessu máli. Þykir mér slíkt harla kynlegt, og vil því mælast til, að hann láti deildinni strax í té upplýsingar um það, hvað framkvæmdum líði í málinu. Á ég bágt með að trúa því, að hæstv. ráðh. hafi ekki einusinni haft svo mikið við að leggja þetta fyrir verkfræðingana. Hæstv. ráðh. ætti að muna það, að till. var samþ., enda þótt hv. 6. landsk., af alveg óskiljanlegum ástæðum, leggðist á móti henni, og enda þótt hæstv. ráðh. sjálfum væri lítið um hana gefið. Ég vil skora á hæstv. ráðh. að standa refjalaust við orð sín. Hér er um svo alvarlegt mál að ræða, að eigi má líðast, að því sé stungið undir stól. Það er ekkert smámál, hvort heilt kauptún hafi nothæft drykkjarvatn eða ekki. Slík mál má ekki svæfa með tómlæti, og allra sízt af hálfu heilbrigðisyfirvalda landsins. Þá vil ég víkja ofurlitlu að hæstv. fjmrh. viðvíkjandi veðdeild Landsbankans. Í lögunum um lántöku ríkisins frá því í fyrra er m. a. nefnt lán, sem taka eigi handa veðdeild Landsbankans. Ég hefi ástæðu til þess að ætla, að þetta sé ekki enn komið í framkvæmd. Veðdeildarflokknum varð að loka um áramót vegna peningaleysis. Mönnum er það vitaskuld mjög óþægilegt að fá bréfin í stað peninga, því það er ekki hægt að selja þau nema þá með mjög miklum afföllum. Það er vafalaust, að ef slík bréf verða seljanleg með góðum kjörum, yrði það mjög til að auka þau not, sem almenningur hefir af veðdeildinni. Myndi slíkt lyfta undir byggingar og stuðla að því að bæta húsnæði í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Vænti ég þess nú, að hæstv. fjmrh. svari þessari spurningu minni þegar í stað. Ég þarf ekki að minna hann á, að það var eindreginn vilji þingsins, að þetta lán yrði tekið. Þá vil ég spyrja hæstv.dómsmrh., - því að ég ætla, að það heyri undir hann - hvað hann hugsar sér um byggingu landsspítalans. Það hefir alltaf virzt svo sem nokkur tregða hafi verið í hæstv.dómsmrh. um að halda landsspítalanum áfram með þeim hraða, sem þingvilji er fyrir. Það var ákveðið fyrir löngu að hafa hann fullbúinn fyrir 1930. Er tregðu hæstv.dómsmrh. um að kenna, að málið er ekki enn komið lengra áleiðis? Hefir hann ekki viljað veita nægilegt fé til spítalans, enda þótt skýr heimild hafi verið til þess í lögum frá 1919 um húsbyggingar ríkisins? Vil ég segja það, að hæstv.dómsmrh. hefir unnið að mörgu því, sem ekki hafa verið eins öruggar fjárveitingaheimildir fyrir, t. d. Laugarvatnsskólinn, sem að vísu er gott og þarflegt fyrirtæki út af fyrir sig, en sem getur mjög orkað tvímælis, hvort full fjárheimild hefir verið fyrir. Það má með fullum rétti líta á bæði Laugarvatnsskólann og landsspítalann sem þörf mál, en þegar skýr lagaheimild er fyrir öðru en ekki fyrir hinu, þá á þingræðisráðh. ekki að vera í vafa um hvort ganga skuli fyrir. Það má líkt segja um skólabygginguna á Laugarvatni og fjósið á Hvanneyri, að vafi getur leikið á um, hve mikla stoð þær fjárveitingar hafa í lögum. Að vísu er það ekki nema eðlilegt, að þeir flokkar, sem tekið hafa við af Íhaldinu, hafi löngun til að koma ýmsu í framkvæmd, en hitt verður heldur ekki varið, að þegar svo geysimiklu fé er varið til ýmsra hluta, jafnvel þótt þarfir séu, án þess að hin minnsta heimild sé til þess í fjárl., þá er það að ganga á snið við þingið. Við jafnaðarmenn höfum nú flutt frv. í Nd. um jöfnunarsjóð ríkisins, sem á að vera til eyðslu, ef tekjur ríkisins fara fram úr vissu marki. Ég tel það skyldu ríkisstj. að geyma peninga frá góðu árunum til hinna harðari, og haga verklegum framkv. í samræmi við það. Þá þykir mér rétt að drepa á eitt mál enn áður en ég held lengra áfram, og það eru lóðarkaupin undir landssímastöðina. Það virðist nú ekki hafa verið verulegur munur á verði þeirrar lóðar og Hafnarstræti 16, sem í ráði var að kaupa um árið. En staðurinn er miklu verri, sem nú er keyptur, því að símstöðin er þannig flutt úr leið frá aðalgötu bæjarins og lengra burt frá höfninni, og er slíkt til stórmikilla óþæginda. Um leið er rétt að minnast á starfrækslu landssímans. Síðastliðin tvö ár hefir afgreiðslan á símastöðinni verið mjög léleg, svo að ekki verður við unað öllu lengur. Hygg ég, að þetta sé ekki starfsfólkinu um að kenna, nema þá að minnstu leyti. Orsökin mun vera sú, að símameyjarnar eru ofhlaðnar störfum, því að þær hafa miklu fleiri númer hver heldur en kvað tíðkast erlendis. Þessu þarf nauðsynlega að kippa í lag, því að flestir munu vera á einu máli um það, að eitthvert hið leiðinlegasta verk, sem til er, sé að bíða lengi eftir því, að miðstöð svari í sima. Vil ég mælast til. að hæstv. ráðh. tali um þetta við landssímastjóra og fái þessu komið í viðunandi horf. Reyndar hefir því nú verið fleygt, að meðan Forberg heitinn var landssímastjóri, hafi verið betur gengið eftir, að afgreiðslan gengi greiðlega, en hvað sem því líður, þá er það víst, að afgreiðslan er nú mjög léleg, og má vart við svo búið standa framvegis. Að lokum hefði ég þurft að drepa á ýms fleiri atriði, sérstaklega viðkomandi hæstv.dómsmrh., en ég mun fresta því til síðar, að ég hefi heyrt svör við þeim fyrirspurnum, sem ég hefi lagt fyrir hæstv. stj., sérstaklega um landsspítalann, veðdeildina og vatnsveituna á Hvammstanga. Vænti ég þess fastlega, að hæstv. stj. gefi greið svör, en áskil mér að því loknu rétt til að ræða frekar við hana um þessi atriði og fleiri.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég verð nú að byrja á því að taka upp þykkjuna, ef svo mætti að orði kveða, fyrir hv.Nd. út af þeim ummælum, sem hér hafa fallið í hennar garð frá hv. form. fjvn. og frá hv. 4. landsk. Ég er eini þm. í Nd., sem hér hefir málfrelsi í þessari deild, og mun ég taka svari hv.Nd. að nokkru, áður en ég svara hv. 4. landsk. í einstökum. atriðum. Hv. form. fjvn. ásakaði hv.Nd. fyrir að hafa verið lengi með fjárl. Þetta er að vísu rétt, en Nd. er alltaf lengi með þau, og ekki lengur nú en endranær. Ennfremur fór hv.þm. ekki rétt með, er hann sagði, að d. hefði haft fjárl. til meðferðar í 76 daga; það er aðeins formlega rétt, því að það er hálf önnur vika síðan Nd. hafði lokið við atkvgr. um fjárl. og sent þau til fjvn. þessarar d. Hitt skal fúslega játa, að hv. form. fjvn. getur úr flokki talað, því að fjvn. þessarar d. hefir sýnt myndarskap og dugnað í afgreiðslu fjárl., og er slíkt til hinnar mestu fyrirmyndar, og þessari röggsemi hv.n. var það að þakka í fyrra, að þingið varð ekki lengra en raun var á. Hinsvegar er það óþarfi að vera að kasta hnútum til hv.Nd., því að Nd. hefir miklu fleiri málum að sinna en Ed., því að þar eru unnin flest þau störf, sem flokkarnir þurfa að láta vinna, og í Nd. er þungamiðja þingstarfanna, svo að ekki er að undra þó hún þurfi lengri tíma til að afgreiða mál heldur en þessi hv. d. Þá vil ég víkja að eldhúsræðu hv. 4. landsk., og áður en ég sný mér að einstökum atriðum hennar, vil ég svara henni almennt. Hann lét þau orð falla, að við framsóknarmenn tækjum jafnan þunglega málum jafnaðarmanna. Þetta er sjálfsagt rétt að því er snertir hin eiginlegu stefnumál sócíalista sem slíkra, svo sem þjóðnýtingu og þvílíkt. Hv. þm. veit vel, að við höfum aðra skoðun á þeim málum og ljáum þeim ekki lið. En að því er snertir ýms almenn mál, önnur en skipulagsmálin, þá höfum við oft átt samleið með jafnaðarmönnum. Vil ég þar nefna ýms mannréttinda- og mannúðarmál og hagsmunamál þeirra þjóðfélagsborgara, sem minna mega sín efnalega. Ég mótmæli, að við höfum verið á móti málum jafnaðarmanna í rýmri merkingu, en að sjálfsögðu getum við ekki fylgt jafnaðarmönnum í þeim málum, sem brjóta í bága við grundvallarstefnu Framsóknarflokksins. Hv. þm. sagði, að þau mál væru óteljandi, sem við hefðum gengið á móti jafnaðarmönnum í, en svo vildi hann þó ekki telja nema nokkur hinna smærri, eins og hann orðaði það. Þetta er töluvert eftirtektarvert, að hann treysti sér ekki til þess að telja upp annað en smælkið. Hv. þm. veit það nefnilega, að stóru málin, hvert á fætur öðru, hafa komizt í gegn fyrir samstarf Framsóknar og jafnaðarmanna, og þess vegna hefir hv.þm. ekkert annað en smælki til þess að telja fram. Ég gæti talið upp fjölda af stóru málunum, í mótsetningu við þau smærri, þar sem við höfum staðið við hlið jafnaðarmanna, og á þessu þingi er á döfinni mál, sem snertir sjómenn mjög mikið, og sem stj. hefir látið undirbúa og borið fram. Ég býst jafnvel við, að aldrei hafi neitt þing haft til meðferðar meiri mál, er snerta sjávarútveg og sjómenn, en einmitt þetta þing, og öll eru þau mál flutt og undirbúin af okkur framsóknarmönnum og miða til stórra hagsbóta og menningarauka þessum stéttum. Hv. þm. sagði, að við hefðum orðið að taka afstöðu í málum gegn jafnaðarmönnum til þess að sýna þeim fjandskap. Þetta er alveg rangt. Afstaða okkar mótast eingöngu af innihaldi mála, en alls ekki af löngun til að ýfast við nábúann til hægri eða vinstri. Og allra sízt mótast afstaða okkar af því, að við viljum þóknast Íhaldinu, því að það væri áreiðanlega vísasti vegurinn til þess að tapa atkv. úti hjá kjósendum landsins. - Hv. þm. sagði, að við myndum nú ekki grípa neinn atkvæðafjölda við næstu kosningar. Vel má það vera, en ekki er mér grunlaust um, að hv.þm. hafi nú töluverðan beyg af því, að við munum taka töluvert af atkv. frá þeim, ekki síður en frá Íhaldinu. En úr þessu verður nú skorið, svo við skulum láta úttalað um það að sinni. Þá vil ég víkja að einstökum atriðum í ræðu hv. 4. landsk. Hann talaði fyrst um vegavinnukaupið, sem þeir jafnaðarmenn eru að stagast á alla eldhúsdaga. hað er rétt, að þeir hafa komið til stj. út af þessu, en aðallega með það fyrir augum að sjá um, að kaupið sé sama um allt land. Ég hefi látið athuga, hvernig verkalýðsfélögin hafa ákveðið kaupið á einstöku stöðum út um land. Þá hefir komið í ljós, að verkalýðsfélögin lifa alveg í mótsögn við kröfu hv.þm. Það þarf ekki að fara lengra en til Hafnarfjarðar. Þar er kaupið 10–20 aurum minna um klst. en hér í Reykjavík.

Það er 4–6 aurum minna

. Það getur verið, að það sé ekki meira, en skýrslan sýnir, að það er allmisjafnt, hvað umbjóðendur hv.þm. hafa tekið hátt kaup. Ég vona, að hv.þm. sjái, að það er ótækt að fara að taka ráðin af verkalýðsfélögunum og láta þau vinna fyrir annað kaup en þau ákveða. Hv. þm. skal koma á umbótum í sínum eigin herbúðum fyrst. Annars er þetta mál í höndum vegamálastjóra. Stj. hefir ekki skipt sér af þessu beinlínis, hvorki fyrr eða síðar. Þá beindi hv.þm. því til mín, að komið hefði verið á ákvæðisvinnu við vegagerðir. Ég álít, að báðum aðiljum, verkamönnum og ríkinu, sé slíkt fyrirkomulag fyrir beztu. Af hálfu ríkisins verður að hafa ríkt eftirlit með því, að vinnan sé vel af hendi leyst. Þótt erfiðara sé að hafa eftirlit með vegavinnu í ákvæðisvinnu en annari vinnu, þá álít ég það vel fært. Þá sagði hv.þm., að ríkið fengi stundum vonda vinnu, af því að eftirlitið væri svo vont. Þetta fyrirkomulag væri líka vont fyrir verkafólkið, svo hart væri að því gengið við þessa vinnu og kaupið lágt. Ég hefi nú fengið upplýsingar um það, hvernig þessu er farið í sýslunum hér í nágrenninu, og þær eru á þann veg, að vinnan sé ekki nógu góð. Eftirlitið, sem verkstjórunum er ætlað, er ekki nógu fullkomið. En það er ekki rétt, að verkamenn séu píndir. Þeir hafa upp undir 30 kr. á dag. Þeir munu sannarlega ekki þakka hv. 4. landsk. fyrir það að mótmæla ákvæðisvinnunni. Ef reynslan sýnir, að ekki er hægt að framkvæma eftirlitið og ríkissjóður fær vonda vinnu, er sjálfsagt að hætta því fyrirkomulagi. En ég vona, að hægt verði að koma á góðu eftirliti, og að það verði til hagsbóta, bæði fyrir ríkið og verkamenn. Ég ætla að minna hér á eitt dæmi, sem hv.þm. nefndi, að unnið hefði verið fyrir ríkið. Það var þó ekki unnið í ákvæðisvinnu, heldur í tímavinnu, eins og hv þm. vill játa vinna það. Hv. þm. nefndi veginn við Ferjukot.

Var það ekki unnið undir eftirliti verkfræðings?

. Jú, en ég ætla ekki að fara að svara fyrir teknisk atriði, t. d. hvar veginn eigi að leggja. Það er fyrrv. stj. og vegamálastjóri, sem eiga að svara fyrir það. Ég vil þó geta þess við menn, sem eru kunnugir þessu verki og segja, að það hafi tekizt illa og orðið dýrt fyrir ríkissjóð. Og flestir kunnugir menn telja, að réttara hefði verið að leggja veginn hjá Krókatjörn, en ekki þar sem hann er nú. Og það má búast við, að það verði áfram áföll á þessum vegi. En vegamálastjóri mun nú reyna að gera enn meira en gert hefir verið til þess að draga úr þessari hættu. En ef mikið flóð flæðir, er það ekki eingöngu vegurinn, sem fer, heldur líka brýrnar. Það er ekki sama aðstaða, þegar búið er að leggja mikið fé í eitthvert verk, eða þegar verið er að byrja það. Það er nú spurningin, hvort það borgi sig betur að byrja á nýjum vegi á öðrum stað, eða halda áfram að gera við gamla veginn. Ég hefi ekki þá fagþekkingu, að ég fari að taka fram fyrir hendur vegamálastjóra í þessu efni. Ég býst því við, að byggt verði ofan á það gamla, en því miður get ég ekki fullyrt, að það reynist öruggt í framtíðinni. Þá beindi hv.þm. þeirri fyrirspurn til mín, hvort stj. hefði gert ráðstafanir til þess að fullnægja þál. frá hv.Ed. í fyrra um vatnsveitu á Hvammstanga. Ég fór nú áðan í símann og ætlaði að ná í vegamálastjóra, en fékk ekki samband á þeim stutta tíma, sem ég hafði til umráða. Vegamálastjóra hefir verið falið þetta verk. En það er langt að senda mann norður, og því býst hann við að láta einhvern sinna starfsmanna gera það, þegar þeir eru á ferðinni fyrir norðan. En því miður get ég nú ekki sagt, hvað gert hefir verið í þessu, en mun síðar upplýsa það. Ég skoða það sem spaug hjá hv.þm., eins og hann sjálfur orðaði það, að hann hefði heyrt hálft í hvoru, að lítið hefði verið gert. Hv. þm. fylgist ekki betur með en svo, að hann lætur sér nægja að heyra hálft í hvoru, hvað gert hefir verið í einhverju máli, sem hann flytur sjálfur. Um lóðarkaupin undir nýju símastöðina skal ég ekki fjölyrða. Það mál var mikið rætt í hv.Nd.Hv. þm. sagði, að hún kostaði svipað verð og lóðin í Hafnarstræti fyrir nokkrum árum. Þetta er víst rétt hjá hv.þm., en þessi lóð er meira en helmingi stærri en hin. Þessi nýja lóð er 800 m2, en hin náði ekki nema 400 m2. Verðið á hverjum fermetra er því meira en helmingi lægra en í gömlu lóðinni. En fagmennirnir sögðu, að ekki yrði komizt af með minna en 800 m2. Ástæður þær, sem hv.þm. færði fram móti lóðinni, voru þær, að hún væri ekki við aðalgötu. Ég verð að segja, að þetta er ekki langt frá aðalgötu, og ég sé ekkert eftir kjósendum hv.þm. að ganga upp með Austurvelli á símastöðina, ef þeir geta ekki símað heiman frá sér. Og um okkur hv.þm. er það að segja, að við erum þannig holdum farnir, að við höfum bara gott af að fá okkur slíkan sprett ef við þurfum að síma. Loks minntist hv.þm. á afgreiðsluna á miðstöðinni í Reykjavík. Það er satt, sem hv.þm. segir, að við rekum okkur oft á það, að afgreiðslan á miðstöðinni er slæm með köflum, og því hefir Alþingi fallizt á það, að koma upp sjálfvirkri miðstöð. Mér finnst því ekki rétt að vera að leggja í mikinn kostnað til þess að umbæta þetta. Ég veit ekki hvort það er rétt, sem hv.þm. sagði að væri ástæðan til þess, að afgreiðslan væri svo slæm, þ. e. að stúlkurnar væru of fáar. Ég mun athuga þetta og gefa hv.þm. síðar upplýsingar um það. En ég hygg, að því sé þannig farið, að ekki sé hægt að koma fleiri stúlkum að við afgreiðsluna en nú er. Hv. þm. sagðist álíta; að það hefði verið betri stj. á bæjarsímanum meðan Forberg lifði en nú er. Ég ætla að segja hv.þm., að það er ekki landssímastjóri, sem hefir það með höndum. Það er sami maður sem hefir það nú með höndum og síðast í tíð Forbergs heitins, og það er símaverkfræðingurinn.

Fjmrh. (Einar Árnason ) Það var aðeins ein fyrirspurn, sem hv. 4. landsk. beindi til mín, og þarf ég ekki að eyða miklum tíma til að svara henni. Hv. þm. spurði um, hvað veðdeild Landsbankans liði, og hvort flokkunum væri nú ekki lokið og að annar flokkur tæki til starfa. Ég ætla að gefa þær upplýsingar, að 8. flokknum er nú lokið og 9. flokkur byrjaður. 9. flokkur er um 3 millj. kr. og er það afgangur af því, sem veðdeildarlögin heimila. Ég veit ekki betur en að 9. fl. muni nokkurn veginn fullnægja þeirri eftirspurn, sem nú er um veðdeildarlán. En að þeim flokki loknum þarf ný lög, ef á að halda áfram. Ég held, að það hafi ekki verið annað, sem hv.þm. beindi til mín. Ég vildi aðeins benda á eitt atriði, sem hv.þm. beindi til hæstv.atvmrh., og hann hefir svarað. Það er um vegavinnukaupið. Hv. þm. hélt því fram, að það væri óheppilegt, að vegavinna væri framkvæmd með ákvæðisvinnu. Ég held, að þetta sé af ókunnugleika hv.þm. Ég þekki dálítið til vegavinnu og veit ekki betur en verkamenn sækist eftir því að fá að vinna ákvæðisvinnu. Hv. þm. hélt því fram, að þessi „akkorð“ væru illa gerð, vegirnir vondir, og strax þegar umferð byrjaði kæmi moldin upp. Það er rétt hjá hv.þm., að það er svo um marga vegi, sem gerðir eru í gljúpum jarðvegi. En það er misskilningur hjá hv.þm., að það beri helzt á því um vegi, sem gerðir eru í „akkorði“. Þeir vegir eru yfirleitt eins góðir og þeir, sem gerðir eru í tímavinnu. Þegar vegir eru gerðir í akkorði, er það venja að skipta því í tvenn, undirburð sérstaklega og malarlag sérstaklega. Og verkstjórinn hefir daglegt eftirlit með því, að þeim skilyrðum sé fullnægt, sem sett hafa verið um það, hvernig verkið eigi að vera leyst af hendi. Þá er haft nákvæmt eftirlit með því, að malarlagið hafi þá þykkt, sem ákveðið er í samningunum. Ég held því, að það sé ekki rétt að leggja svo mjög á móti því, að ákvæðisvinnunni verði haldið áfram. Ég get ekki séð annað en að verkamenn séu ánægðir með það, þar þeir fá meira kaup en annars, og ríkissjóður fær meiri vinnu fyrir sömu peninga. Ég held því, að báðir aðiljar megi vera fullkomlega ánægðir með þetta fyrirkomulag.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla ekki að svara hv. 4. landsk.þm. almennt. Það hefir hæstv.forsrh. gert. Það fyrsta, sem hv.þm. beindi til mín, var um landsspítalann. Ég svaraði þessu nokkuð í Nd. um daginn, og ætla að geyma mér að svara því hér, þar sem það liggur hér fyrir fyrirspurn frá hv. 2. landsk. um þetta efni, sem ég býst við að svara næstu daga. Vona ég, að hv.þm. láti sér það nægja. Þá sagði hv.þm., að ég hefði dregið viðbúnað spítalans. Ég held, að þetta sé misskilningur hjá hv.þm. Ég er almennt stuðningsmaður spítala landsins. Þá talaði hv.þm. um þann möguleika að koma á sjúkrastarfsemi á Reykjum í Ölfusi með nokkuð öðru móti en áður hefir þekkzt. Þetta verður náttúrlega ekki nema með stuðningi Alþingis, og ég vona, að hv. 4. landsk. styðji það mál fyrst honum er svo annt um spítala. Það, sem hv.þm. mun hafa átt við, er sú sparnaðarviðleitni, sem hver stj. verður að sína í rekstri þjóðarbúsins. Og það er rétt, að heilbrigðisstjórn með stuðningi landlæknis hefir gert ráðstafanir til meiri eyðslu til spítala en verið hefir. Almennt talað álít ég það ekki lastvert. Mín stefna er, að það séu hæfilega margir spítalar, og þeir séu skynsamlega reknir. Það er því engri óþarfa eyðslu til að dreifa. Hvort þetta lánast í einstökum atriðum, skal ég ekki segja, en þetta er mín viðleitni. Þá gat hv.þm. þess, að það hefðu verið nokkuð miklar umframgreiðslur, einkum til Laugarvatnsskólans. Það er mála sannast, að það hafa orðið nokkrar umframgreiðslur til skóla yfirleitt, t. d. til menntaskólans. Vona ég, að aðgerð við þann skóla verði lokið í sumar. Um Laugarvatnsskólann er það að segja, að byggingarnefnd skólans hefir sýnt mikinn dugnað í því að koma því verki ááfram með þeim grundvallarskilyrðum, sem Alþingi byggði á. Það hefði ekki verið lagt út í þetta síðastliðið ár, ef það hefði ekki verið tiltölulega gott ár, og því áleit ég rétt að koma skipulagi á þessa skóla. Það lítur líka út fyrir, að næstu ár bætist ennþá a. m. k. einn skóli við í sveit. En sérstaklega eru það þó skólarnir í Reykjavík, Hafnarfirði og Vestmannaeyjum, sem skipta máli, og þegar búið er að gera það, sem þarf fyrir þá skóla, þarf ekki að gera það aftur. Frv. um alþýðuskóla í kaupstöðum sýnir slíka, að umhyggja stj. er ekki bundin við einn stað, heldur miðar hún að því að þoka fræðslumálunum áfram í landinu. Þá er nú í Borgarfirði samskonar mál á ferðinni og var austan fjalls. Það lítur úr fyrir, að Borgfirðingar og Mýramenn hafi nú um 80 þús. kr. og búist við að fá jafnmikið á móti úr ríkissjóði. Það er ekki alveg víst, hvernig því lýkur. Það getur verið, að það verði ekki nema um tvennt að velja fyrir stj., annaðhvort að taka lán til að framkvæma þetta, eða að málið verður að stranda á því, að ríkið getur ekki lagt á móti. Ég vil benda á það sem lofsvert fordæmi, að hv.þm. Dal., þegar hann var í stj., lét verja um 70 þús. kr. til aðgerðar á húsi gagnfræðaskólans á Akureyri á þeim erfiðu tímum 1923. Sú aðgerð, sem fram hefir farið austan fjalls og nauðsynleg hefir verið, hefir líka borið góðan árangur.

Jón Baldvinsson Ég sé, að íhaldið er nú orðið svo dasað, að það treystir sér nú ekki í eldhúsið lengur, svo það erum við jafnaðarmenn einir, sem eigum nú við stj.; enda ber okkur nú meira á milli en íhaldinu og stj. Þetta kom fram, þegar hæstv.forsrh. byrjaði ræðu sína, því þá lýsti hann yfir því meðal annars, að hann mundi ekki geta veitt þjóðnýtingarstefnu okkar jafnaðarmanna fylgi sitt. Hæstv. stj. er því á móti aðalmálum okkar. Hæstv. ráðh. vildi láta þetta líta svo út, að það væri bara í stóru málunum, sem stj. og jafnaðarmönnum bæri á milli. Í öllum mannúðarmálum og málum frjálslynda flokksins væri stj. samfara jafnaðarmönnum svo langt, sem þeir ganga í því efni. Mér þykir það leiðinlegt, að hæstv. fórsrh. skuli vera óbeinlínis að óska eftir því, að ég telji upp málin. Ég ætla ekki að nefna nema smáu málin til að sýna, hvað tregðan er mikil hjá íhaldinu og Framsókn. Því það er ekki annað en íhaldið, sem gerir það að verkum, að Framsókn er ekki með ýmsum minni háttar málum, sem ekkert kostar hana annað en að hún fengi ekki eins gott umtal í íhaldsblöðunum. Ég get farið í registrið og séð, hvaða mál það eru, önnur en þjóðnýtingarmál, sem frjálslyndi flokkurinn hefir ekki talið sér skylt að fylgja. Ég get talið upp aragrúa af slíkum málum, sem alls ekki eru þjóðnýtingarmál, heldur mál, sem frjálslyndum flokkum í hverju landi er skylt að sinna. Ég get byrjað á einkasölu á tóbaki, einkasölu á lyfjum - þau mál eru ekki þjóðnýtingarmál, þar sem þau snerta ekki atvinnuvegi landsmanna -, breytingar á fátækralögunum, breyting á lögum um hlutafélög frá 1928, um verðtoll á vörum frá 1928, heimild fyrir ríkisstj. til að setja á stofn hvalveiðistöðvar, sem þó kannske gæti kallazt þjóðnýtingarmál. Þá get ég talið forkaupsréttinn, breytingar á kosningalögunum, sem stj. samþ. að vísu á þinginu 1929. En það undarlega var, að sömu ákvæðin voru felld 1928 af því að þá voru það jafnaðarmenn, sem báru þau fram. Næst get ég nefnt frv. um stofnun nýbýla. Það hefir oft verið fellt fyrir okkur, og er það þó eitt af því nauðsynlegasta, sem þarf að vera í búnaðarmálum. Allir framsóknarmenn voru á móti frv. um að banna næturvinnu við uppskipun o. fl. Þó er þetta ekki annað en allir sjá, að verkamannafélögin geta sjálf gert með samþykktum. Hinsvegar hefði verið miklu eðlilegra, að löggjöfin hefði tekið í taumana. Frá 1928 er enn á döfinni mál um verkakaupsveð, opinber reikningsskil hlutafélaga, einkasala tóbaks, forkaupsrétturinn og atvinnuleysistryggingar, - en öll felld. Ég hefi nú talið upp fjölda mála, - sum þeirra eru afar þýðingarmikil, - sem framsóknarmenn hafa fellt fyrir okkur jafnaðarmönnum, mál, sem varða verkalýðinn miklu, en kosta ríkissjóðinn ekkert. Við jafnaðarmenn höfum þess vegna sannarlega ástæðu til að finna að við hæstv. stj. En ég verð þó að segja, að við höfum veitt stj. stuðning til að koma fram mjög merkum landbúnaðarmálum. Ég er ekki að telja það eftir; við höfum gert það, af því að við höfum álitið þau vera til gagns, þó að teflt væri á fremsta hlunn með fjárframlög til landbúnaðarins. Hæstv. ráðh. veit, að lög um Búnaðarbankann, sem bændur vænta sér svo mikils af, eru aðeins komin fram fyrir stuðning jafnaðarmanna, því að Íhaldið var alltaf tilbúið að fella þau. Hæstv. ráðh. var að hæla sér af því, að hann gæti nefnt hvert stórmálið á fætur öðru, sem hann hefði stutt fyrir okkur. Já, ég skal játa, að framsóknarmenn hafa hjálpað okkur í ýmsum merkum málum, en hinsvegar gæti stj. kannazt við sín eigin frv., í stað þess að gefa okkur þau, eins og t. d. frv. til sjómannalaga. Það er stjfrv. Hæstv. ráðh. hélt, að við værum hræddir um, að framsóknarmenn mundu taka frá okkur atkv. við komandi landskjör. Nú, það var ekki svo ýkja mikill munur á jafnaðarmönnum og framsóknarmönnum við síðasta landskjör. Ef ég man rétt, höfðu jafnaðarmenn 3200 atkv., en framsóknarmenn 3500 atkv. Þetta gefur manni ekki mikla ástæðu til að óttast það, að verkalýður landsins fari að styðja Framsókn. Upp á síðkastið hefir andað mjög kalt frá framsóknarmönnum í garð ýmissa mála jafnaðarmanna. Ég get nefnt sem dæmi frv. um bæjarstjóra á Siglufirði. Þar þverbraut stj. sína eigin stefnu. Hæstv. ráðh. sagði út af því, að sama vegavinnukaup ætti að vera um land allt, að hann hefði látið rannsaka kaup hjá ýmsum félögum, en það væri ákaflega misjafnt. Það veit ég, en við höfum í hyggju að koma á meira samræmi en nú er. Vegavinnukaup á að vera það sama um land allt. Það er sama vinnan, sem unnin er, undir sömu ástæðum. Þetta er líka vilji verklýsfélaganna. Hæstv. ráðh. má ekki álykta sem svo, að af því að kaupgjaldið sé misjafnt hjá hinum ýmsu félögum, sé það að vilja verklýðsfélaganna. Hið mismunandi kaupgjald sýnir einmitt, að sumsstaðar hafa verklýðsfélögin komið fram samningum um bætt kjör við atvinnurekendur. Þá kom hæstv. ráðh. að því að tala um viðskipti, sem báðir aðiljar hefðu hag af. Þetta er nú ekki neitt nýtt eða frumlegt, þetta er eldgamalt slagorð prangaranna; þegar þeir voru að hafa hrossakaup og sviku hvern annan sem allra mest, þá var þetta orðtakið: „að báðir hefðu hag af skiptunum“. Þetta akkorð, sem hæstv. ráðh. heldur að báðir hafi hag af, er í eðli sínu svo, að báðir hafa bölvun af. Verkið yrði undantekningarlítið svo illa unnið, að skaði ríkissjóðs yrði meiri en hann kann að spara í kaupgjaldi. Vegirnir sýna, að kastað hefir verið til þeirra höndunum. Enda er það í rauninni ekki óeðlilegt, þegar ákveðið er, að svo og svo mikið skuli borga fyrir fermetrann, en eftirlitið venjulega illt. Einhver hvíslaði því að hæstv. ráðh., að vegavinnumenn í Borgarfirði hefðu haft upp undir 30 krónur á dag í ákvæðisvinnu. Þetta getur satt verið. En þó að fáeinir menn hafi haft þetta einhvern einstakan dag, er ekki þar með sagt, að þeir hafi haft gott kaup um sumarið yfirleitt. Það geta komið fyrir vegarkaflar, sem er ákaflega auðvelt að vinna að. En ákvæðisvinnan er áreiðanlega ekki miðuð við þá kaflana. Hæstv. ráðh. féllst á það, að það hefði verið illa unnið að brúnni yfir Ferjukotssíki. En þar er verkfræðingnum mest um að kenna. Vegurinn hefir margsinnis bilað, og er alveg óforsvaranlegt að hafa veginn þarna. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort hann geti ekki látið einhvern annan en Geir Zoëga rannsaka þetta mál. Á hverjum vetri eyðileggur Hvítá allt, sem Geir Zoëga hefir gert sumarið áður. Hann er nú búinn að hlaða í skarðið mörg ár. Honum finnst víst ekkert við það að athuga. Hann er orðinn svo vanur þessu og telur það heyra til embætti sínu. Og hvað kostar þetta? Við getum gert ráð fyrir 15 þús. kr. í 10 ár. Það er ekkert smáræðis fé. Hæstv. ráðh. sagðist ekki treysta sér til að taka fram fyrir hendurnar á vegamálastjóra. Mér finnst samt, að hann ætti að gera það í þessu máli. Þá kom hæstv. ráðh. að vatnsveitunni á Hvammstanga og kvaðst ekki vita, hvort verkið hefði verið framkvæmt eða ekki. En hæstv. ráðh. skopaðist að því, að ég skyldi ekki vera fróðari en hann. Það er nú ekki eðlilegt, að ég sé það, en ég hefi grun um, að verkið sé óunnið: verkfræðingurinn hafi vanrækt rannsóknina, og hæstv. ráðh. ekki ýtt á eftir. Heldur hæstv. ráðh. ekki, að hann hefði séð betur um þetta, ef það hefði verið hv.þm. V.-Húnv., sem hefði flutt þál. um vatnsveitu á Hvammstanga? Ég vænti þess fastlega, að hæstv. stj. láti nú gera þetta í sumar og vonast til að heyra skýlausa yfirlýsing frá hæstv. ráðh. í þá átt. Hæstv. ráðh. minntist á lóðarkaupin til handa landssimanum og sagði, að lóðin væri helmingi stærri en sú, sem hefði átt að kaupa 1925. Ég sagði það líka. En hún er á verri stað og í alla staði óhentugra fyrir almenning að hafa simann þarna. - Hæstv. ráðh. játaði, að afgreiðsla á miðstöð væri léleg, þar sem stúlkurnar væru of fáar. En mér þótti leitt að heyra. að hæstv. ráðh. vildi ekkert úr þessu bæta. Ég álít sjálfsagt að bæta við stúlkum, þó að það fyrirkomulag, sem nú er, standi ekki lengur en eitt ár. Ég get þá snúið mér að hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. misskildi mig algerlega. Ég var ekki að spyrja um, hvernig háttaði veðdeildarflokkum Landsbankans. Ég vissi, að 8. flokkurinn er búinn. En ég spurði, hvað liði þeirri lántöku, sem stj. er heimiluð til veðdeildarflokkanna. Hvenær verður það lán tekið? Hæstv. fjmrh. minntist dálítið á vegavinnuna og hélt, að það væri af ókunnugleika hjá mér, að ég væri á móti ákvæðisvinnu. Ráðh. sagði nefnilega, að verkamenn sæktust eftir ákvæðisvinnu. Já, það gera þeir, af því tímakaupað er svo lágt. Og þó að kaupið sé pínt niður við ákvæðisvinnu, eins og gert er, neyðast þeir til að taka hana, þó að strangari sé, ef kaupið með meiri vinnu verður eitthvað hærra en fyrir tímavinnu. Af tvennu illu kjósa þeir ákvæðisvinnuna. Þá kem ég að hæstv.dómsmrh. Hann lýsti fagurlega áhuga sínum fyrir spítölum. Hann ætti þá að vinna með meiri áhuga en hann gerir að því að koma landsspítalanum áleiðis, sem stj. hefir heimild til þess að ljúka við, í stað þess að vinna að framkvæmdum, sem stj. hefir enga heimild til að vinna að. Hvað líður landsspilalamálinu hjá hæstv. ráðh.? Það var það, sem ég spurði um, en ekki um hinn almenna áhuga ráðh. fyrir spítölum.

Fors- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. 4. landsk. gerði nú frekari grein fyrir eldamennsku sinni og aðfinnslum í garð stj. Og nú tók hann sér fyrir hendur með tilvitnunum í þingtíðindin að benda á, hvaða stórmál það væru frá jafnaðarmönnum, sem landsstj. hefði sýnt ósanngirni og fjandskap. Og voru það 12 stórmál, sem hann nefndi. Ég mun gera nokkrar athugasemdir við þau hvert fyrir sig. 1. Einkasala á tóbaki. Það mál hefir nú verið í mþn. í skattamálum, og hafa fulltrúar Framsóknarfl. og jafnaðarmanna í n. flutt frv. um það, sem nú er á leiðinni gegnum þingið. Þetta er ekkert stefnumál, aðeins ákveðin aðferð til þess að afla ríkissjóði tekna. 2. Einkasala á lyfjum. Einn af læknum landsins hefir skrifað um það mál myndarlega grein. Og liggur nú fyrir, hvort það eigi að skipulagsbinda lyfjaverzlunina eins og þessi læknir heldur fram og eftir hans bendingum. Mér er ekki ljóst, hvern fjandskap stj. hefir sýnt þessu máli. 3. Veðlánasjóður sjómanna. Þetta mál er nú verið að leysa í Nd. með atbeina allra flokka, og vona ég, að eins verði gert í þessari d. Á þessu þingi hafa verið afgr. lög um Útvegsbanka Íslands og þar hefir verið búið um Fiskiveiðasjóðinir á þann hátt, sem jafnaðarmenn í Nd. voru ánægðir með. 4. Fátækraflutningur. Það mál veldur engum ágreiningi á milli flokka, og stendur ekki á Framsóknarflokknum að kippa því í lag. 5. Forkaupsréttur kaupstaða og kauptúna að hafnarmannvirkjum o. fl. - Frv. um það mál var samþ. á síðasta þingi í þessari hv.þd. Annars held ég, að það sé ekkert stórmál, og gerir því ekki mikið til, þó að það dragist um stund. Ég hefi ekki kynnt mér það sérstaklega. En komi fyrir einhver sérstök tilfelli, þar sem nauðsyn væri að ná hafnarmannvirkjum undir opinber yfirráð, þá er enginn vafi á, að það fæst samþ. heimild fyrir því á Alþingi. 6. Rýmkun kosningarréttarins. - Frv. um það mál var flutt af ríkisstj. á síðasta Alþingi og gert að lögum. 7. Útlánadeild fyrir smábýli, sem hv. 4. landsk. flutti frv. um. Hann undraðist það, að Framsóknarflokkurinn skyldi ekki fylgja því. Við í Framsóknarflokknum litum svo á, að við hefðum fagmenn í búvísindum, eigi síðri en hv. 4. landsk., til þess að undirbúa það mál og semja frv. um það. Og þetta er ekkert flokksmál. En ég vil minna hv. 4. landsk. á það, að þegar hann ber þetta fram sem þingfulltrúi jafnaðarmanna, þá er hann í andstöðu við flokksbróður sinn í Nd., hv.þm. Ísaf. Sá hv.þm. flutti langa ræðu um það í Nd. og réðist á Framsóknarflokkinn fyrir starfsemi hans að fjölgun smábýla og taldi það ranga stefnu og gagnstæða þeirri þróun, sem nú væri að ryðja sér til rúms. Hv. þm. hélt því fram, að það ætti að reisa stórbýli - nokkurskonar herragarða - og þjóðnýta þau. Hv. 4. landsk. hlýtur því að hafa flutt þetta frv. sitt í óþökk við flokksbróður sinn, hv.þm. Ísaf. En hvor þeirra hefir meira fylgi í Alþýðuflokknum fyrir sinni skoðun í þessu efni, er mér ekki kunnugt. Hinsvegar er ég sammála hv. 4. landsk. um, að sjálfsagt sé að fjölga sjálfstæðum býlum. Þó að stefna hv.þm. Ísaf. í býlamálinu kunni að eiga vel við í stærri og frjósamari löndum, þar sem iðnaður er rekinn samhliða landbúnaði, þá á þetta ekki við íslenzkan landbúnað. Og flokksbræður. hv.þm. í Danmörku eru mótfallnir hans hugmyndum. Þeir hafa bútað herragarðana niður í smábýli. 8. Bann gegn næturvinnu. Það sýnist nú vera að koma í ljós, að óþarfi sé að tefja þingið með því að setja lög um það mál, því að í Hafnarfirði og Rvík mun vera komið á samkomulag milli hlutaðeigenda um að framkvæma þetta. 9. Reikningsskil hlutafélaga. Um það mál er nú á leiðinni myndarleg löggjöf. 10. Atvinnuleysis- og alþýðutryggingar. Tryggingamálin liggja nú yfirleitt fyrir til undirbúnings. Stj. gat ekki fengið sérfróðan mann til þess að vinna að því fyrr en síðastliðið haust. Nú er hann að undirbúa þessa löggjöf á sviði tryggingarmálanna, en það er mjög vandasamt í þjóðfélagi, þar sem enginn grundvöllur er áður í þessum efnum. Og svo segir hv. 4. landsk., að stj. og flokkur hennar hafi lagzt fast á móti þessum málum. En ég hefi nú sýnt ljóslega fram á, að sumpart er búið að afgreiða þessi mál í lagaformi eða undirbúa þau til þess, en sumpart eru þau svo smávægileg, að það sýnist ekki vera mikið, sem hv. 4. landsk. hefir um að sakast fyrir hönd síns flokks. Hv. 4. landsk. sagði, að jafnaðarmenn hefðu stutt mörg landbúnaðarmál, og skal ég viðurkenna það fullkomlega, hvar sem er. Ég er þeim þakklátur fyrir þann stuðning, sem þeir hafa veitt til þess að koma fram ýmsum landbúnaðarmálum, sem hefðu strandað að öðrum kosti, ef stuðnings þeirra hefði ekki notið við. Þess vegna er samvinna á milli framsóknar- og jafnaðarmanna um að styðja hvorir aðra til að hrinda fram málum, að hvorugir hafa nægilegan liðstyrk til þess út af fyrir sig. Framsóknarflokkurinn hefir stutt þá til þess að koma fram mannréttindamálum o. fl. - Auk þess hefir Framsóknarflokkurinn stutt ýms stórmál fyrir sjómenn og kaupstaðabúa. Síðast nefndi hv. 4. landsk. afarþýðingarmikið mál sem dæmi þess, hvað fjandskapur Framsóknarflokksins væri ríkjandi gegn kröfum jafnaðarmanna, þegar hann felldi hér í hv.þd. frv. um bæjarstjóra á Siglufirði. Í þessum kaupstað er sérstakur lögreglustjóri skipaður af ríkinu, sem hefir haft á hendi framkvæmd bæjarmála og búið vel að bæjarfélaginu. Þar er og nýlega búið, af ríkisins hálfu, að reisa stofnun eða fyrirtæki fyrir á 2. millj. kr. til hagsbóta fyrir bæjarfélagið. - Annað eins smáræði og þetta bæjarstjóramál á Siglufirði sýnir bezt, hvað lítilfjörlegt það er, sem jafnaðarmenn hafa til, þess að ásaka stj. og Framsóknarflokkinn fyrir gagnvart sér og sínum málum. Ég álít, að þessi síðari ræða hv. 4. landsk. hafi sýnt það fremur en sú fyrri, hvað hin sterku orð hv.þm. eiga við lítilfjörleg rök að styðjast. Þá kem ég að einstökum atriðum í ræðu hv. 4. landsk. Hann vék aftur að hinum sorglegu mistökum á vegagerðinni yfir Ferjukotssíkið. Það verður aldrei of mikið gert úr þeirri sorgarsögu, og þyrfti vitanlega að gera varanlega bót á því fyrirtæki. Hv. þm. vildi skora á stj. að breyta til um vegarstæðið yfir síkið. Við erum nú sennilega álíka fróðir um vegamálin, og ég held, að ef hann væri ráðh., þá myndi hann hugsa sig tvisvar um áður en hann ákvæði að byggja veginn upp á nýjum stað með geysilegum kostnaði, og án þess að vita fyrirfram, hvort það bæri betri árangur. Á þessum gamla vegi er þó ný brú o. fl., sem eftir stendur, og miklu fé hefir verið kostað til. Ég treysti mér ekki til þess að gefa út fyrirskipun um að varpa þessu burtu og leggja í veg á öðrum stað. Ég hefi talað við ýmsa verkfróða menn um þetta, og þeir hafa ekki ráðlagt að yfirgefa gamla vegarstæðið, ef það yrði gert, þá myndi hinn nýi stofnkostnaðar verða svo stórkostlega mikill. Ef nú hefði verið mögulegt að taka byrjunarákvörðun um vegalagninguna, þá hefði ég ekki tekið þessa ákvörðun, og ef við hefðum fyrir yfirnáttúrlega opinberun getað fengið að vita fyrir fram, hvernig vegarstæðið myndi reynast. Þá minntist hv. 4. landsk. á vatnsveituna á Hvammstanga. Ég hefi ekki náð í vegamálastjóra í síma síðan hv.þm. flutti fyrri ræðu sína. En það mun vera líkt háttað um þekkingu okkar hv. 4. landsk. á þessu stóra máli. En ég hefi þó fengið þær upplýsingar frá kunnugum manni, að á næstkomandi sumri á að mæla fyrir vegi á vestanverðu Vatnsnesi, og þá getur sá maður, sem það gerir, einnig mælt fyrir vatnsveitunni á Hvammstanga. Ég vil skjóta því hér inn i, að það mun engin kvörtun hafa komið frá Hvammstanga, hvorki til mín eða hv þm., út af því, að þessi framkvæmd hefir dregizt, annars hefði hv.þm. getið um það. Þá talaði hv.þm. um ólagið á bæjarsímanum hér í Reykjavík, og þótti afgreiðslustúlkur vera of fáar. Ég hefi talað um þetta við stöðvarstjóra bæjarsimans, og fékk staðfestingu fyrir því, sem ég gat um áður, að það væri ekki hægt að fjölga stúlkum á stöðinni vegna plássleysis, og að fleiri kæmust ekki að afgreiðslu en þar eru nú. Þar er ekki rúm til að afgreiða fleiri en 2400 nr., en símapantanir eru orðnar miklu fleiri, og af því leiðir, að fleiri en einn notandi eru um mörg einstök númer. Hver stúlka þarf því að svara fleiri upphringingum fyrir hvert símanúmer, sem margir eru um. Þetta stafar ekki af sparnaði, heldur af því að fleiri stúlkur komast ekki að starfi á stöðinni. Annars vona ég, að þetta standi ekki lengi, því að nú er búið að grafa fyrir grunni nýju simastöðvarinnar, og verður unnið að henni með fullum hraða.

Jón Baldvinsson Af því að ég á nú ekki eftir nemu stutta athugasemd, þá mun ég ekki minnast á öll þau mál, sem fram hafa komið í þessum umr. og framsóknarmenn hafa drepið fyrir okkur jafnaðarmönnum. Það var sá tónn í ræðu hæstv.forsrh., að ég hefði ekki haft undan miklu að kvarta, því að Framsóknarflokkurinn hefði verið fylgjandi öllu, sem máli skipti frá okkur jafnaðarmönnum. Mál eins og afnám fátækraflutninga, veðlánasjóður sjómanna o. fl. hafa enn ekki náð samþykki, og fjöldi annara mála, sem ég hefi áður nefnt. Sum af þeim málum, sem náð hafa samþykki Alþ. og eru orðin að lögum, eru nú í raun og veru ekki nema svipur hjá sjón, og bútuð niður og breytt frá því, sem frv. voru upphaflega, þegar þau voru fyrst fram borin af okkur jafnaðarmönnum. Má þar t. d. nefna lögin um verkamannabústaði. Fyrst flutti hæstv.forsrh.brtt. við frv., sem drógu nokkuð úr þeim framkvæmdum, sem ætlazt var til, að gerðar yrðu samkv. hinu upphaflega frv. Svo komu enn brtt. við frv. frá einum hv. framsóknarflokksmanni í Nd., sem gerðu það að verkum, að frv. var lítils virði, þegar það var afgr. út úr þinginu sem lög. En hæstv. ráðh. á þarna nokkra afsökun. Hann sat ekki á þinginu síðustu dagana vegna lasleika, og gat því ekki fylgzt eins vel með málinu. Um undirbúning tryggingarmálanna hefir verið mjög mikil tregða hjá hæstv. stj.

Það er algerlega rangt

. Ég má fullyrða, að þáltill., sem flutt var á síðasta þingi um að skora á stj. að láta undirbúa almannatryggingar, var óútrædd. Það var ekki einu sinni hægt að fá framsóknarmenn til að samþ. og afgreiða þáltill. um svo stórt mál, sem hæstv. ráðh. þykist nú hafa mikinn áhuga fyrir og segir, að sé verið að rannsaka. Skipun bæjarstjóraembættis á Siglufirði er ekkert smámál; það er beinlínis stefnumál um fyrirkomulag á stj. kaupstaðanna. Sú stefna, sem kom fram í því frv., var hin sama og í því stjfrv., sem samþ. var á síðasta þingi um stj. bæjarmálefna, en er þverbrotin á þessu þingi, með því að neita Siglfirðingum um að fá sérstakan bæjarstjóra. Þá er það nýbýlamálið. Hæstv. forsrh. ætlaði að ná sér niðri á mér með því að beita gegn mér rökum frá hv.þm. Ísaf. Það hefði vitanlega verið slæmt fyrir mig, ef hæstv. ráðh. hefði getað beitt rökum hv.þm. gegn mér í þessu máli. En hæstv. ráðh. hefir annaðhvort tekið rangt eftir, eða ekki heyrt rök hv.þm. Ísaf., þegar hann var að ávíta stj. fyrir að vilja fjölga hinum smáu og dreifðu býlum. Það var þetta eina orð: dreifðu, sem hefir farið fram hjá hæstv. ráðh. En frv. það, sem ég flutti, var um að stofna tvö býlahverfi hér sunnanlands. Þá sagði hæstv. ráðh., að fróðir menn í þessum efnum þyrftu ekki að sækja búvísindi til mín eða taka landbúnaðartill. mínar alvarlega. Mér þykir leiðinlegt að þurfa að segja hæstv. ráðh., að sá maðurinn, sem mestan áhuga hefir á landbúnaðarmálum, Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri, var mestur hvatamaður þess, að ég flutti þetta frv. mitt í þessu formi. Sigurður búnaðarmálastjóri trúir á, að þessi býlahverfi gefist bezt, þar sem allt landið sé ræktað sameiginlega, og þar sem búendur geti haft sameiginleg not af stærri vélum og verkfærum og samvinnu um ýmsa aðra hluti. Álítur hann, að þetta muni verða til mikils hagnaðar fyrir landbúnaðinn. Þetta brýtur ekki í bág við það, sem hv.þm. Ísaf. sagði, því að hann álítur, að það þurfi að vera sem mest samvinna um búskapinn, og hún getur blessazt, hvort heldur er á stórbýlum eða í smábýlahverfum, en alls ekki á dreifðum smábýlum. Ég sé, að ég má ekki níðast á þolinmæði hæstv. forseta um of, og þar sem hæstv. ráðh. eru ódauðlegir, en Íhaldið virðist hinsvegar hafa gefizt upp við að nota þennan eldhúsdag, þá verður líklega ekki lengur haldið áfram í eldhúsinu að þessu sinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég ætla ekki að nota mér ódauðleika stj. óþyrmilega gagnvart hv. 4. landsk. Ég vil aðeins mótmæla því, sem hann sagði, að stj. hefði sýnt tómleik og tregðu í tryggingarmálunum. Stj. hefir þvert á móti gert allt, sem hún hefir getað, til þess að fá mann til að undirbúa slíka löggjöf. Hér á landi hefir aðeins verið einn sérfræðingur í tryggingarmálum síðan 1928, og vitanlega hlaðinn störfum, þangað til síðastl. haust, að annar sérfræðingur bættist við. Og fyrr var ekki hægt að fá mann til þessa starfs. En nú hefir stj. ráðið hann til að beita öllum sínum starfskröftum að undirbúningi tryggingarlöggjafarinnar, og því starfi heldur hann áfram. Þá vildi ég ennfremur minna hv. 4. landsk. á það, að hann mun ekki hafa heyrt ræðu hv.þm. Ísaf. í Nd.

Ég hefi talað við hann

. Ég hlustaði á ræðu hans og svaraði henni ítarlega. Hann fullyrti, eð það væri algerlega röng stefna hjá. Framsóknarflokknum að stuðla að smábýlafjölgun.

Dreifðum

. Hann talaði ekkert um hin dreifðu býli, en hélt því fram, að það væri á móti þróuninni á þessu sviði að stofna til smábýla, heldur ætti að hafa stórbýli og herragarða. Að þessu leyti er hv. 4. landsk. í beinni andstöðu við hv.þm. Ísaf.

Frsm. (Lárus Helgason) Við 1. umr. þessa máls gat ég þess, að n. mundi koma með smávægilegar brtt. við þetta frv., og þær eru hér fram komnar á þskj. 403. Þær eru í raun og veru litlar efnisbreytingar. Við 2. gr. er ekki annað en að kveða skýrar á, þar sem sagt er, að læknir skuli tilkynna yfirmatsmanni misfellur. N. bætir við: „Ef mikil brögð eru að“. - Það koma nefnilega iðulega fyrir tilfelli, að skrokkar séu illa flegnir. N. gat ekki séð, að það gæti verið meining laganna að fara að hlaupa alltaf með það til yfirmatsmanns, heldur sjá svo um, að þeir gölluðu skrokkar, sem koma fram, verði ekki látnir ofan í þær tunnur, sem til útlanda eiga að fara. Þá er brtt. við 3. gr. Eftir henni getur atvmrh., ef þess er óskað, löggilt sláturhús. Þótti n. rétt að bæta við: Samkv. till. yfirmatsmanns. Þá er brtt. við 5. gr. Eins og frv. er nú, stendur, að yfirmatsmenn þessir skuli vera hæfilega margir. N. fannst réttara að tiltaka töluna. Þeir hafa hingað til verið fimm, en samkv. þessu frv. verður a. m. k. að bæta einum við, vegna kælda kjötsins. En n. fannst, að ekki mundi þurfa að fjölga þeim meira en upp í sex. Aðrar breyt. eru ekki frá n. hálfu. Eins og ég gat um við 1. umr., er þetta frv. fram komið vegna kælda og frosna kjötsins. Þar sem nauðsynlegt virðist að lögskipa mat á því kjöti, er sjálfsagt, að þetta frv. nái fram að ganga.

Pétur Ottesen Ég hefi leyft mér að bera hér fram 3 brtt. á þskj. 402 við frv. um Fiskveiðasjóð Íslands. 1. brtt. er við 3. gr. og gengur í þá átt, að aftan við gr. bætist heimild fyrir ríkisstj. að taka lán til kaupa á handhafavaxtabréfum þeim, sem heimilað er að gefa út til að afla sjóðnum tekna. Ennfremur er þar ákveðið, að svo skuli haga tímalengd útlána og verði bréfanna, að ríkissjóður verði skaðlaus af, en honum er heimilt að kaupa bréf fyrir allt að 1½ millj. kr. Það hefir gengið treglega að afla sjóðnum tekna, og því hefir orðið að grípa til þeirra ráðstafana að gefa út handhafavaxtabréf til að auka tekjurnar. Þar sem þessi 1½ millj. kr. yrði verulegur hluti af því fé, sem sjóðurinn fengi yfir að ráða, vona ég, að hæstv. stj. geri sitt til að afla sjóðnum nægilegs fjár til að styrkja menn til bátakaupa. 2. brtt. er við 4. gr. og gengur í þá átt, að í stað þess, sem gert er ráð fyrir í lögunum, að mönnum verði veittur styrkur til að kaupa skip, sem eru allt að 35 smál., komi 50 smál. Mér virtist, sem skilyrðið fyrir lánveitingu væri of þröngt, einkanlega þar sem menn eru nú farnir að stunda hér sjó á stærri bátum, t. d. hér við Faxaflóa. Ég geri að vísu ráð fyrir, að fá svo stór skip verði keypt, og auðvitað alls ekki nema nægilegt fé sé fyrir hendi, en þó þótti mér hentugra að hafa þetta svo. 3. brtt. er við 5. gr. og er hún í tveimur liðum, a og b. - Samkv. 5. gr. er ekki heimilt að veita hærri lán en 20 þús. kr., en hinsvegar er það eðlileg afleiðing af fyrri brtt. minni, að þetta hámark verður hærra í samræmi við það, að styrkur er veittur til kaupa á stærri skipum. Hefi ég því lagt til, að hann verði hækkaður um 1/3, eða upp í 30 þús. kr. B-liðurinn er um það, að í staðinn fyrir „35 þús.“ í 3. mgr. komi 40 þús. Þessi breyt. kemur til af því, að þetta hámark hefir reynzt of lágt, og því hefir verið erfitt að koma upp lýsisbræðslum og verksmiðjum til að vinna úr fiskúrgangi. Hinsvegar eru þetta orðnar töluverðar tekjulindir, og því ástæða til að veita mönnum hærri styrk. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleirum orðum um þetta, en vona, að hv. deild taki vel í þessar brtt. mínar.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Brtt. á þskj. 402 hafa ekki komið fram fyrr en á þessari stundu, og því er erfiðara að átta sig á þeim, enda hafa þær ekki verið ræddar í n. Eftir 1. brtt. myndi verða tiltölulega stórfelld breyt. á rekstri Fiskveiðasjóðs, og hún mun, ef samþ. verður, tryggja sjóðinn fjárhagslega. Um hana er aðeins gott að segja, og munu allir vinir þessa máls gleðjast yfir samþykkt hennar. Nokkuð öðru máli er að gegna um 2. brtt., því að hún fer fram á hærri styrkveitingu til bátakaupa en líklegt er, að takast megi að veita almennt. En þótt ekki séu nein skýr takmörk fyrir því, hvaða fleytur má kalla báta og hverjar skip, þá hygg ég þó, að vanalega sé sú fleyta, sem er undir 25 smál., kölluð bátur, en þær skip, sem stærri eru. Eins og ég lýsti yfir við 2. umr. þessa máls, virðist mér þetta geta haft þær afleiðingar í för með sér, að sjóðurinn verði uppétinn af stærri skipunum, en hin minni verði út undan. Ég verð því að segja, að ég hygg, að sjóðurinn nái ekki því marki, sem honum er ætlað að ná, ef þetta verður samþ. Um 3. brtt. er það að segja, að ef 2. brtt. verður samþ., þá er hún eðlileg afleiðing hennar, og verður því að samþykkjast líka. Að vísu mætti samþ. b-liðinn, þótt a yrði felldur, því að hann lýtur að hækkuðu láni handa verksmiðjum. Ég verð því að segja, að ég eindregið fylgi 1. brtt., en tel báðar hinar athugaverðar.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég vildi aðeins lýsa afstöðu minni til þessara brtt. á þskj. 402, en skal vera fáorður. Um þá 1. er það að segja, að hún er nauðsynleg, ef ákvæði 3. gr. eiga að koma að notum. Þetta atriði kom fram í n., en hún lagði að vísu ekki mikið upp úr því, svo að það varð af, að hún bar þetta ekki fram, og því gleður það mig, að hv.frsm. þykir þetta nauðsynleg breyt. nú. -. Um 2. brtt. er það að segja, að hún er í fullu samræmi við fyrirvara minn, en ég miðaði að vísu við gufuskip, er ég vakti athygli á, hvort ekki væri ráð að veita styrk til kaupa á stærri skipum. Þessum skipum hefir farið mjög fjölgandi nú síðustu árin, og ég hefi betri trú á, að menn geti frekar bjargað sér á þeim heldur en smáu skipunum. Ég mun því fylgja 2. brtt. um það að hækka þetta upp í 50 smálestir. Þá kom nokkur ótti fram hjá hv.frsm. um, að sjóðurinn mundi ekki ná sínu eiginlega takmarki, ef að þessu ráði yrði hnigið. Nú er það vitað, að það er á valdi stj. sjóðsins á hverjum tíma, til hvaða stærðar skipa þeir veita lán. Því liggur í hlutarins eðli, að ekki er hægt að setja einskorðaðar reglur um það, til hvaða skipa eigi að veita lán. Við 2. umr. var bent á, að það væri hart að útiloka frá möguleikunum til að fá lán þá tegund skipa, sem mynda þó allmikinn skipastól hér. Við Faxaflóa er mikill hluti skipa 40–50 smálestir, á Ísafirði er meiri hlutinn af stærri bátum líklega yfir 40 smál., og mörg af þeim skipum, sem gerð eru út frá Norðurlandi til þorskveiða, munu vera yfir 35 smál. Hv. frsm. sagði, að skilgreining milli skipa og báta væri miðuð við vissa stærð. Ég hefi nú ekki heyrt það, og mér finnst afaróljóst hugtakið um nafn skipa. Það eru yfirleitt kallaðir mótorbátar, þótt það séu 30–40 smálesta skip. Ég hygg, að í fleiri tilfellum séu hinir eiginlegu bátar þá nánast miðaðir við 12 smálestir, eða þá stærð, þegar þeir eru ekki skráningarskyldir. En ég held, að ómögulegt sé að binda þetta við neina ákveðna stærð, þótt ég slái þessu fram. Eins og þegar er tekið fram, er 3. brtt. afleiðing af hámarkinu um stærð skipanna, því að sú upphæð hlýtur þá að hækka, sem lána má, eftir því sem skipin verða stærri og dýrari. - Ég mun því geta fylgt þessum brtt.; þær eru í fullu samræmi við þá skoðun, sem ég lét uppi við 2. umr. og sem fyrirvari minn benti til.

Pétur Ottesen Ég get þakkað hv.frsm. og hv. 4. þm. Reykv. fyrir það, að þeir hafa lýst fylgi sínu við brtt. mínar; hv. 4. þm. Reykv. við allar till., og hv.frsm. með þeirri fyrstu, sem gengur út á það að tryggja Fiskveiðasjóðnum greiðan aðgang að því að afla fjár með bréfasölu. En hinsvegar hefir hv.frsm. ekki getað fylgt 2. og 3. brtt., en ég vil benda á það út af ummælum hans um 2. brtt., að með henni væri verið að breyta grundvallarhugsun þessa frv., að það er alger misskilningur. Því að þótt það liggi nær skoðun hv.frsm. að telja þau skip, sem eru 35 smál., frekar báta heldur en hin, sem eru 50 smál., þá er sú merking lögð í þetta sunnanlands, að allt að 60 smál. teljist bátar. Það er miðað við það, að menn hafa að lögum tvennskonar réttindi til þess að hafa á hendi stjórn á skipum, svokallað bátapróf, sem nær til þess, að menn megi stýra allt að 60 smálesta bátum, en svo þarf annan og meiri lærdóm til þess að fá rétt til að stýra stærri skipum. Að því leyti, sem hér getur verið að ræða um skilgreiningu á bátum og skipum, er þess vegna um að ræða þá einu skilgreiningu, sem felst í þessu; önnur er ekki til. Enda veit ég, að það getur alls ekki verið meiningin með þessu frv. að útiloka einhverja stærstu vélbátaútvegsstöð landsins að meira eða minna leyti frá þessum lánum, eins og mundi verða, ef frv. verður samþ. eins og það er nú. Ég hefi áður bent á, að í verstöðvunum við Faxaflóa eru bátar alltaf að stækka, og nú er mikið af útveginum rekið á 50 smálesta bátum og þar í kring, og tala stærri bátanna eykst jöfnum skrefum eftir því sem hinir ganga úr sér. Og þegar frá er talin Reykjavík og Hafnarfjörður, er við Faxaflóa veitt upp undir 1/10 af öllum fiski, sem fluttur er út úr landinu. Það nær því ekki nokkurri átt að leggja þann skilning í þetta frv., að útvegur frá þessum stöðum eigi að heyra undir undantekningaratriði um lán. Nú hefir verið bent á, að á öðrum stöðum stendur eins á, t. d. á Ísafirði, og er það í samræmi við þá framþróun, sem er að verða á útveginum hér, að ég legg til, að þessi ákvæði verði tekin upp í frv. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um þetta. Vænti ég þess fastlega, að hv. d. komist við nánari athugun að þeirri niðurstöðu, að réttara sé að ganga frá þessum ákvæðum eins og ég legg til, heldur en eins og gert er ráð fyrir í frv.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Hv. þm. Borgf. og hv. 4. þm. Reykv. hafa báðir viljað styðja till. á þskj. 402 með því að benda á, að stærri skip mundu verða útilokuð frá lánum, ef till. næði ekki samþ. En þetta er alls ekki rétt, því að 4. gr. frv. tekur beinlínis fram, að fé megi verja til lána fyrir stærri skip, þegar það sé fyrir hendi.

En hin eiga að ganga fyrir!

. Fyrir þeim, sem að þessu frv. standa, hefir það ætíð vakað, að meðan sjóður; inn má sín lítils, ætti hann fyrst og fremst að styðja smábátaútveginn, sem alltaf hefir í raun og veru farið varhluta af slíkum stuðningi. Það er sem sé kunnugt, að útgerð á stærri skipum hefir miklu fremur getað fengið fé í bönkum, og með flutningi þessa frv. hefir fyrst og fremst vakað fyrir oss að bæta úr þörf smábátanna. Því aðalmarki mundum vér geta náð með afgreiðslu málsins, sem nú virðist vera nærri. En mér er alls ekki grunlaust um, að samþykkt annara till. leiði til þess í reyndinni, að smábátarnir verði að hornrekum, eins og þeir hafa verið undanfarið. Fyrir þessa skuld get ég ekki fallizt á þessa till.hv.þm. Borgf. Ég veit líka, að víða í verstöðvum landsins er verið að stækka þessa farkosti. En þorri þeirra er þó langt neðan við þetta mark, 35 smál. Og eftir því, sem ég hefi skyggnzt til, er það á tiltölulega fáum stöðum, að áherzla er lögð á að stækka þá fram úr 30 eða 35 smálesta takmarkinu. Það er þá einna helzt hér við Faxaflóa. Víðast hvar annarsstaðar er það hrein undantekning, að bátar séu svo stórir. Þetta fer eftir því, hver háttur er um útgerð á hverjum stað. Þar sem eru dagróðrar, eru bátarnir minni, en þar sem sjór er stundaður með útileguskipum, er auðvitað meiri áherzla lögð á skip með 50 rúmlesta stærð eða þar í kring. Ég get sem sagt ekki fallizt á skýringar þær, sem tveir hv. dm. hafa gefið á skoðun sinni um þetta, og mun því hvorki fylgja seinni till. né a-lið fyrri till. Hinsvegar er ég hv.þm. Borgf. þakklátur fyrir að hafa komið fram með þennan viðauka við 3. gr., því að eins og tekið var fram af hv. 4. þm. Reykv., var það samkomulagsatriði eftir talsverð átök í n., hvort lagðar skyldu nokkrar kvaðir á ríkissjóð um kaup á vaxtabréfum eða ekki.

Jóhann Jósefsson Ég verð að segja, að mér þykir í sjálfu sér gott, að þessar till. eru komnar fram. Ég varð þess var við 2. umr., að það þóttu dálítið þröng og alleinkennileg takmörk í 4. gr. um þau skip, sem samkv. henni lítur út fyrir, að eigi að ganga fyrir lánum. Þegar þess er gætt, hver tilgangur Fiskveiðasjóðsins er - og honum er lýst í 1. gr. frv. -, þá er í rauninni engin hætta á því, þó að sá rammi, sem stjórn sjóðsins er settur, sé hafður það rúmur, að hún geti án lagabreyt. fylgzt með þeirri framþróun, sem á sér stað í útveginum. En í raun og veru er það ekkert annað en þetta, sem mér virðist farið fram á að því er snertir hámarksstærð þeirra báta, sem fyrst og fremst á að beina fé sjóðsins til. Ég veit, að hv.frsm. hefir mjög fyrir augum hinn smærri útveg, og það er alveg rétt að taka fullt tillit til hans. En ég sé ekki, að með brtt. sé nokkuð gert til þess að hindra, að sjóðsstjórnin geti tekið fullt tillit til smærri báta. Í því sambandi má benda á ákvæði 16. gr., sem kveður svo á í niðurlagi sínu, að útlánsfé. Fiskveiðasjóðsins skuli skipt sem jafnast eftir bátaútgerð í hverjum hluta landsins. Þetta mundi í framkvæmd ekki þýða annað en það, að veiðistöðvar t. d. við Faxaflóa, sem hafa stærri báta, fengju lánað út á færri skip heldur en þær, sem hafa smærri báta, þar sem ætlazt er til, að sjóðsstjórnin skipti fénu jafnt milli landsfjórðunganna. Það er alveg rétt, sem fram kom í ræðu hv. 4. þm. Reykv. við 2. umr., að þegar tillit er tekið til þess, hversu oft breytingar eiga sér stað í útveginum, þá verður stjórn sjóðsins að hafa nokkuð lausar hendur um lánveitingar, og því er varasamt fyrir löggjafarvaldið að setja of þröngar skorður í þessu efni. - Sem sagt, brtt. gerir þetta rýmra og framkvæmanlegra, og felst ekki í henni hin minnsta hætta á því, að smærri útvegur þurfi á nokkurn hátt að verða útundan, þótt hún verði samþ. Það eru ekki aðrar brtt. en þessi, sem gerðar hafa verið að deiluefni. Mér skilst hv.frsm. og hv. 4. þm. Reykv. vera fyllilega samþ. 1. brtt., og skal ég því ekki orðlengja um hana, nema segja það, að ég tel hana til stórra bóta fyrir þessa lánsstofnun, sem við allir ætlumst til, að geti komið að góðu og fljótu gagni fyrir þennan atvinnuveg landsmanna.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Hv. deild hefir nú þegar haft til meðferðar tvö mál, sem að nokkru leyti eru fléttuð inn í þetta, siglingalögin og sjómannalögin. Þá gat ég um það, að koma mundi fram sérstakt frv. um lögskráningu sjómanna. Ákvæði um hana í eldri lögum eru mjög ófullkomin, og að sumu leyti farið eftir gömlum venjum. Það er því mjög erfitt fyrir þá, sem lögskráninguna eiga að framkvæma, að vita, hvað eru lög og hvað ekki. Sjútvn. hefir nú fallizt á, að nauðsynlegt sé að setja ný lög um þetta efni, og mælir hún með þessu frv. með einni lítilli breyt. Það er engin efnisbreyt., heldur er aðeins snúið við orðalagi 2. málsl. 15. gr. Aftur hefir einn nm. skrifað undir nál. með fyrirvara, og flytur hann sérstaklega allmargar brtt. Skal ég drepa dálítið á þær, þegar ég hefi skýrt nánar aðalefni frv. sjálfs. Um leið og eldri ákvæði um þessa athöfn, lögskráninguna, eru hér færð saman í eitt og gerð gleggri, er gerð nokkur réttarbót frá því, sem áður var, um aðstöðu manna við lögskráninguna. Það hefir í mörg ár verið talið sjálfsagt, að lögskráningarstjóri skyldi aðstoða menn við að gera upp reikningana, þegar þeir eru skráðir úr skiprúmi. Í þessu frv. er lögskráningarstjóra gert að skyldu að aðstoða við reikningsskil, líta eftir samningum sjómannanna og sjá um, að ekki sé á þá hallað í neinu. Jafnframt er svo lögskráningarstjórunum fengið meira vald en þeir höfðu áður, og þeim ætlað að skera úr smærri deilum, sem upp kunna að koma milli sjómanna og umráðamanna skipanna. Sjútvn. hefir skilið nauðsyn þessara breytinga og fallizt á meginefni frv. Þá eru brtt. á þskj. 317, frá hv. 2. þm. G.-K. - N. hefir haldið fund um þær og reynt eftir mætti að sneiða hjá árekstri. Sumar hefir hún fallizt á, en um aðrar hafa nm. óbundin atkv. 1. brtt. er þess efnis, að lögskráningarstjóra sé heimilt að fela fulltrúa innan heimilisþinghár sinnar að framkvæma lögskráningar á hans ábyrgð. Þetta er viðtekin regla, þegar ekki hefir náðzt til hreppstjóra eða annars valdsmanns, þó til þess hafi sjaldan komið. Virðist ekki ástæða til að nema þá hefð úr gildi og fellst því n. á þessa brtt. Í 2. brtt. felst aftur á móti efnisbreyt., sem n. í heild getur ekki fallizt á.

Það er óþarfi að ræða um fyrri hluta brtt., því hann er tekinn aftur

. Seinni málsgr.brtt. er um það, að skylda lögskráningarstjóra til að sinna lögskráningu frá kl. 9 fyrir hádegi til kl. 9 síðdegis alla virka daga, og á helgum dögum frá kl. 4–6 síðdegis. Þetta er algert nýmæli, því áður er ekki lögbundinn vinnutími neinna opinberra embættismanna. N. getur ekki mælt með því. Það mundi víðast hafa aukinn kostnað í för með sér, og sumstaðar yrðu lögreglustjórar eflaust að bæta við aukamanni, til þess að geta haft opna skrifstofu svo lengi. N. hefir óbundin atkv. um þessa brtt.; ég fyrir mitt leyti er eindregið á móti henni. Fyrri málsgr. 3. brtt, er aðeins til skýringar, og fellst n. á hana: Seinni málsgr. getur hún líka fallizt á. Sama er að segja um 4. brtt.; hún miðar að því að gera orðalag frvgr. skýrara, og fellst n. á hana. A-lið 5. brtt., að „á eftir „skipstjóra“ komi: á öðru skipi en íslenzku fiskiskipi“, fellst n. á til samkomulags, þó í honum felist dálítil efnisbreyt. Í frv. er svo ákveðið, að skipstjóra skuli skylt að hafa gert upp reikning þess manns, sem úr skiprúmi skal skráður, en eftir brtt. á sú skylda ekki að ná til skipstjóra á íslenzkum fiskiskipum. Það mun í mörgum tilfellum vera útgerðarskrifstofa, sem gerir upp við fiskimennina, en ekki skipstjóri. Get ég sætt mig við þessa breyt. Um b-lið sömu brtt. er líkt að segja, þó hann hnígi að öðru efni. Öðru máli gegnir um c-liðinn; þar er um talsverðan stefnumun að ræða. Hann er þess efnis, að fella skuli niður úr frv., ákvæðin um það, að skipstjóri og sjómaður geti hvor um sig krafizt þess af lögskráningarstjóra, að hann rannsaki reikningsgerðina milli þessara aðila og skeri úr smærri ágreiningsatriðum milli þeirra þar að lútandi. Hér er oft um svo smávægilegan ágreining að ræða, að það borgar sig fyrir hvorugan aðila að höfða mál út af honum á venjulegan hátt, og gerir það örðugt fyrir menn að ná rétti sínum. Í flestum slíkum tilfellum getur lögskráningarstjóri skorið úr, hvað rétt er eða rangt, og eftir frv. er ekki úrskurði hans heldur ætlað að vera endanlegum, heldur á hver aðili um sig að geta vísað málinu til sjódóms; mundu þeir þó líklega í flestum tilfellum sætta sig við úrskurð lögskráningarstjóra. N. getur ekki fallizt á að fella þessi ákvæði, sem greind eru í c-lið 5. brtt., niður. Veit ég heldur ekki, hvort hv.flm. sjálfum er það mikið kappsmál. 6. brtt. er bein afleiðing af þeirri breyt., sem c-liður 5. brtt. fer fram á, og getur n. því ekki heldur fallizt á hana. Um 7. brtt. er n. ekki heldur á einu máli. Hún fellir niður það ákvæði, að lögskráningarstjóri skuli taka á móti innieign sjómanns við lögskráningu úr skiprúmi, ef hann getur eigi mætt. Í frv. er gert ráð fyrir, að sjómenn mæti þegar lögskáð er úr skiprúmi, en eftir brtt. falla þau ákvæði niður. Annarsstaðar er talið sjálfsagt, að sjómenn séu viðstaddir þegar þeir eru skráðir úr skiprúmi, svo lögskráningarstjóri geti sett stimpil á viðskiptabækur þeirra og fram geti komið aths. við þær, ef ástæða er til. Er það líka samkv. anda sjómannalaganna. Nú hefir mér skilizt, að hv.flm.brtt. ætli að koma fram með skriflega brtt. um það, að sjómenn skuli ekki vera skyldir til að mæta, en skuli geta gert það, ef þeir óska, svo sennilega næst samkomulag um þetta atriði. 8. brtt. er afleiðing af þeim fyrri brtt., sem n. fellst ekki á. Síðasta brtt. er aðeins leiðrétting, og ber því að samþykkja hana. Ég hefi nú skýrt frá viðhorfi n. til þessara brtt.; vona ég, að hv. dm. athugi þau rök, sem fram hafa komið, og samþykki ekki að fella niður úr frv. atriði, sem ég hefi nú sýnt fram á, að talsverðu máli skipta.

Ólafur Thors Hv. frsm. skýrði brtt. mínar nokkuð. Mun ég þó víkja að nokkrum einstökum þeirra til áréttingar. Um 1. brtt. þarf ég engu við að bæta; vil aðeins vekja athygli á, að um hana er hv. sjútvn. sammála. 2. brtt. leyfi ég mér hér með að taka aftur, og flyt ég í staðinn skriflega brtt., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „Við 9. gr.: a. 2. málsgr. orðist þannig: Þegar lögskráð er úr skiprúmi, skulu þeir menn, er skrá á úr skiprúmi, mæta með sama hætti, ef þeir óska þess og eigi tálma veikindi eða önnur forföll. b. Aftan við gr. bætist ný málsgr.: Skylt er lögskráningarstjóra að sinna lögskráningu alla virka daga frá kl. 9 árd. til kl. 9 síðd., og á helgum dögum, öðrum en föstudeginum langa og fyrri helgidegi stórhátíðanna, frá kl. 4–6 síðd.“. Mér þykir nokkru skipta, að þessi brtt. nái fram að ganga. Fyrir mér vakir það, að gera lögskráninguna ekki margbrotnari en þörf er á: Ég hygg, að ef sjómenn væru skyldaðir til að mæta við lögskráninguna, gæti mörgum þeirra komið það meinlega, og finnst mér það óþörf kvöð. Ef þessi brtt. mín er samþ., er henni af létt, því þá er það sjómönnunum í sjálfsvald sett, hvort þeir mæta eða ekki. Síðari lið 2. brtt. tek ég aftur og ber fram aðra svipaða brtt. til hægðarauka við atkvgr. Um 3. brtt. þarf ekki að ræða, því um hana er n. sammála. Sama er að segja um 4. brtt. A-lið og b-lið 5. brtt. er n. líka sammála um, en c-liðurinn veldur aftur nokkrum ágreiningi; skal ég því rifja upp, hvað þar er um að ræða. Eftir frv. á lögskráningarstjóri að koma í stað dómara, þegar smá-ágreiningur rís milli sjómanna og skipstjóra eða útgerðarmanna, en úrskurðum hans á þó að vera hægt að áfrýja til sjódóms. Ég tel að vísu heppilegt að hafa slíkan dómstól, til að skera úr smærri ágreiningsefnum, sem upp kunna að koma, án þess kostnaðar, sem leiðir af venjulegri málssókn. En það er vankantur á ákvæðum frv., að úrskurðum lögskráningarstjóra á að mega vísa til sjódóms, því víðast mun það vera svo utan Reykjavíkur, að lögskráningarstjóri er einnig formaður sjódóms. Undir slíkum kringumstæðum yrði því formaður sjódómsins að víkja úr sæti, og mundi það baka ríkissjóði talsverðan aukakostnað. Ég taldi rétt að vekja athygli á þessu með því að flytja brtt. um þetta atriði, þó ég leggi ekki sérstaklega ríka áherzlu á hana. Ef c-liður 5. brtt. verður felldur, er 6. brtt. tekin aftur sem sjálffallin. Um 7. brtt. er n. ekki á einu máli. Hún er ekki mjög mikilvæg, er aðeins í þá átt, að lögskráningarstjórar þurfi ekki að leysa af höndum óskyld störf, sem þeim eru ætluð eftir frv., þegar sjómennirnir mæta ekki við lögskráningu úr skiprúmi. 8. brtt. er sjálffallin, ef c-liður 5. brtt. er felldur. Um 9. brtt. er aðeins það að segja, að hún er leiðrétting, sem n. fellst á. Yfirleitt tel ég frv. þetta til bóta, og get því greitt því atkv., hvort sem brtt. mínar ganga fram að meira eða minna leyti.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég hefi litlu við að bæta það, sem ég áður sagði. Hv. flm.till. hefir skýrt þær, og í raun og veru er ágreiningur ekki um nema c-lið 5. gr., og auðvitað það, sem fram kemur í skrifl. brtt. við 9. gr., um starfstíma þeirra, sem eiga að lögskrá. Um það fyrra hefi ég ekki margt að segja, en mér virðist aðalástæða hjá. hv.flm. vera sú, að lögskráningarmenn væru dómendur í sjódómi. Rétt er það. En í mörgum tilfellum eru það aðrir en sýslumenn og bæjarfógetar, sem lögskrá. Á Vestfjörðum eru það oft hreppstjórarnir. Gæti því sýslumaður víðast verið oddamaður sjódóms eftir sem áður. Í Reykjavík er lögmaður oddamaður sjódóms, en lögskráning heyrir undir lögreglustjóra. Skriflegu brtt. get ég ómögulega fallizt á, og ég hygg meiri hl. n. sé þeirrar skoðunar, að ekki sé rétt að lögbinda svo starfstíma þessara opinberu starfsmanna ríkisins við þetta sérstaka starf. Ég veit ekki annað en að bæði í Reykjavík og víðar hafi verið sýnd lipurð í hvívetna við lögskráningu. Og ennfremur eru í frv. ákvæði, sem gera skipum mögulegt að láta úr höfn án lögskráningar, ef skrifstofan er lokuð, en þá skal skipstjóri tilkynna lögreglustjóra bréflega um leið og hann fer, og greina nöfn ólögskráðra manna. Þessi heimild er sprottin af þörf, og mér finnst hún raunar geta nægt, án þess að þessum starfsmönnum sé bundinn þessi baggi, því að það tel ég alveg óþarft og óviðkunnanlegt mjög.

Ólafur Thors Þó að það sé að vísu svo, að í Reykjavík sé annar oddamaður sjódóms en sá, sem hefir á hendi lögskráningu, þá er það yfirleitt sami maðurinn í öllum stærstu útgerðarstöðum landsins. Það er svo í Hafnarfirði, Siglufirði, Vestmannaeyjum og Ísafirði. Hygg ég því ekki alveg ástæðulaust að óttast, að það geti alltaf komið fyrir, að skipa þurfi setudómara í sjódóm. Annars hefi ég gert grein fyrir minni skoðun og þarf ekki að fjölyrða um þetta. Um b-lið 2. brtt., sem leggur þá kvöð á lögskráningarstjóra, að hann sinni lögskráningu alla virka daga frá kl. 9–9 og helga daga, aðra en föstudaginn langa og fyrri helgidaga stórhátíða, á milli 4 og 6, vil ég segja það, að það er ákaflega nauðsynlegt að eiga greiðan aðgang að lögskráningu. Og yfirleitt er það galli á þessu frv., að það gengur í þessum efnum beint í öfuga átt við þörfina. Þess er brýn nauðsyn að greiða götu manna að lögskráningu. Hér á landi eru miklu strangari ákvæði um þetta en í nágrannalöndunum, t. d. Englandi. Þar þurfa skipstjórar ekki annars en senda skilaboð til yfirvaldanna, að þeir óski, að lögskráningarstjóri sendi umboðsmann sinn á skipsfjöl til að skrá, og þá er það gert, jafnt á nóttu sem degi. Ég hefi ekki viljað ganga svo langt, en tel hinsvegar nauðsynlegt, að sæmilegur sé aðgangur til lögskráningar á eðlilegum vinnutíma. Hv. frsm. veit mörgum mönnum betur, að komutími ísl. veiðiskipa í höfn er svo óreglulegur, viðdvöl svo skömm og mannaskipti svo tíð, svo að hann ætti að sjá, að það er nauðsynlegt að eiga nokkurnveginn greiðan aðgang að lögskráningu. Kvöðin, sem lögð er á þennan embættismann, er ekki sérlega þung; og í Reykjavík ætti að vera svo fyrir mælt, að lögskráningarstjóri megi setja umboðsmann í sinn stað. Þetta er nú brtt., sem ég ber fram og sjútvn. hefir tjáð sig ósamþykka. En ég verð að halda því fram eindregið, að hér sé um að ræða að leysa úr ríkri þörf, án þess að það sé lögð of þung skylda á herðar þessum mönnum.

Magnús Torfason Ég skal fullkomlega játa, að það er bæði þarft og nauðsynlegt að gera það, sem hægt er, til þess að teppa ekki skip, sérstaklega veiðiskip, í förum sínum; og ég skil það svo, að síðari helmingur 2. brtt. á þskj. 317 sé gerður með það fyrir augum. Þegar ég var skráningarstjóri á Ísafirði í gamla daga, er frá því að segja, að ég held, að það hafi alltaf verið skráð fyrir fiskiskip, þegar menn þurftu þess með.

Alveg rétt

. Það gat verið svo mikið í hættu. En vitanlega var þetta engin skylda. Og ég veit dæmi þess, að norskir menn vildu oftar en einu sinni fá lögskráð utan skrifstofutíma, en fengu ekki, og buðu þá manninum, sem framkvæmdi verkið, sérstaka borgun. Þeir litu svo á, að þetta væri ekki skylda hans. Ég man ekki betur en þetta sé þannig í Noregi. Nú býst ég við, að skip geti fengið sig afgreidd, þegar mikið lægi við, með þessu móti, að láta manninn, sem skráninguna framkvæmir, fá einhverja aukaþóknun. En þó verð ég að játa, að ég kann ekki við það. Það væri miklu réttara að hafa það þannig, að skylda væri að lögskrá hvenær sem er, en menn fengju borgun fyrir það úr ríkissjóði, sem vitanega fær tekjurnar fyrir það að mestu leyti. Og mér skildist á hv.flm. þessarar brtt., að þessi síður væri í Englandi. En þá vil ég geta þess, að það er dálítið öðruvísi ástatt hér í landi um greiðslur á kostnaði við störf embættismanna heldur en á Englandi. Þar er greitt það, sem til embættisins gengur, blátt áfram eftir reikningi. Þó þykist ég vita, að þegar embættismenn og fulltrúar þeirra þurfa að gera eitthvert verk, t. d. á helgum dögum, þá setji þeir upp fyrir það. Með þessu fororði get ég fyrir mitt leyti sætt mig við till., og þá einkum ef n. legði það til, að þessu verði þannig háttað, að menn fái einhverja borgun fyrir það frá ríkinu. En eins og nú stendur á um skrifstofufé hér á landi, þá þurfa lögskráningarstjórar að borga mönnum sínum úr eigin vasa fyrir þetta starf.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég hefi þegar gert grein fyrir því, hvers vegna ég og meiri hl. n. getur ekki fallizt á það að ákveða með lögum, hvað skrifstofur skuli vera lengi opnar; og ég hefi bent á, að þetta hefir ekki komið að sök, það ég frekast veit. Og ég hefi bent á þá gr. í frv., þar sem heimilað er undir vissum kringumstæðum að fara út án þess að láta lögskrá með þeim skilyrðum, sem rar greinir. Ég veit, að jafnvel þótt skrifstofan sé opin frá 10 árd. til 10 síðd., þá gæti þetta komið fyrir eftir sem áður. En að hafa skrifstofuna opna miklu lengur mundi þýða talsvert aukinn kostnað í mannahaldi. Og ég tel mjög rangt að rígbinda þetta eina opinbera starf svo með lögum. Ég veit ekki vel, hvað skal segja um uppástungu hv. 2. þm. Árn., að ríkið borgaði lögskráningu utan skrifstofutíma. En því gæti ég búizt við, að útgerðarmönnum yrði ekki ljúft að taka á sig aukagjald til þess, sem lögskráir. Og ég held yfirleitt, að það sé ekki rétt af hv.flm. að leggja svo mikið kapp á þessa till., því að með ákvæði hennar mundu í raun og veru erfiðleikarnir aukast um framkvæmd starfsins frá þeirra hálfu, sem eiga að greiða fyrir lögskráningu, og mundi það valda óánægju frá beggja aðilja hálfu. Hv. þm. vitnaði í Breta. Á Bretlandi eru sérstakar stofnanir, sem hafa lögskráningu með löndum, og þar munu menn vera til skiptis eftir vöktum. Þetta kemur til af því, að í flestum brezkum höfnum verður að haga burtför skipa eftir sjávarföllum, og verða þau því að fá afgreiðslu á hvaða tíma sem er. Hér er því ekki til að dreifa. Hitt skal ég játa, að skipin fara hér oft síðla kvölds og stundum mjög snemma. En fyrir slíkum tilfellum er séð í frv., í 7. gr.

Ólafur Thors Ég held ekki, að seinni partur 7. gr. komi að sama liði og brtt. mín. Þar er ákveðið, að heimilt sé að fara úr höfn með óskráðan mann, en lögð sú kvöð á skipstjóra að senda lögskráningarstjóra skriflega tilkynningu og láta lögskrá næst, þegar í höfn er komið. Þetta vill oft dragast úr hömlu, og verða þessi ákvæði ekki annað en pappírslög. Ég vil benda á það, að um vertíðina er stundum svo mikil þröng á skrifstofu lögskráningarstjóra, að heilar skipshafnir verða að bíða svo klukkutímum skiptir til þess að komast að. Þetta er meðfram af því, að skrifstofan er opin svo stuttan tíma, að tíminn endist ekki til starfsins. Hv. frsm. er fullkunnugt um þetta. Jafnvel af þessum ástæðum væri þörf að lengja skrifstofutímann. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði um það, að þess væri meiri þörf á Bretlandi að skrá jafnt á nóttu sem degi, af því að skipin þurfi að leggja úr höfn á ákveðnum tíma, þá er það náttúrlega svo hér á landi, að skipstjórar sækjast ákaflega mikið eftir að leggja af stað á ákveðnum tíma úr ísl. höfnum, til þess að vera komnir á mið á þeim tíma sólarhringsins, þegar mest aflast. Á Selvogsbanka aflast t. d. bezt að næturlagi. Og yfirleitt má segja um ísl. veiðiskip á vertíðinni, að þau megi ekki neina stund missa. Á Englandi er ekki eins mikil þröng á lögskráningarskrifstofunum, sökum þess að þær eru opnar allan sólarhringinn; þannig mundi verða hér í Reykjavík, ef 1. brtt. mín verður samþ., sem veitir skráningarstjóra heimild til að fela öðrum skráningarstörfin hvenær sem er. Úti um landið kemur þetta aftur á móti sjaldan að sök, því að víðast búa lögreglustjórar í sama húsi og skrifstofan er í. Það er sjálfsagt rétt, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, að þegar hann var lögskráningarstjóri, hafi hann oft skráð utan skrifstofutíma. En þetta sannar einmitt hina miklu þörf þess, að slíkar skrifstofur séu lengi opnar, en engin sönnun þess, að allir lögskráningarstjórar sýni sömu lipurð og hann á sínum tíma gerði. Ég álít þess vegna ummæli hans styrkja mitt mál og vera rök fyrir því, að rétt sé að samþ. þessa till.

Ólafur Thors Ég hefi áður flutt sömu brtt. og ég flyt nú við vegalögin. Það var árið 1926, en þá náði hún ekki fram að ganga. Þar sem ég býst við, að um þetta mál verði langar og strangar umr., get ég látið mér nægja með að vísa til þeirrar tölu, sem ég hélt þá, en vil þó bæta því við, að umferðin um veg þennan eykst á ári hverju. Vænti ég svo, að hv.þdm. láti mig njóta þess, að ég þreyti þá ekki með lengri ræðu, og að þeir veiti þessari brtt. minni fylgi við atkvgr.

Bernharð Stefánsson Ég skal fara að dæmi hv. 2. þm. G.-K. og tala stutt, og skal ég því strax taka það fram, að þótt ég bæri fremur lítið traust til hv. samgmn. í fyrstu, er mér ánægja að kannast við, að hv.n. hefir í þetta sinn starfað forsvaranlega að málinu og skilað áliti svo tímanlega, að von er um, að málið komist í gegnum þingið og nái fullnaðarafgreiðslu. Hv. nefnd hefir orðið við ýmsum þeim kröfum, sem þm. hafa gert, og er það meira en vænta mátti eftir fyrri reynslu. Ég hefi á nokkrum undanförnum þingum flutt þá brtt., sem ég flyt nú og er þess efnis, að aftan við C. 3. í 2. gr. komi nýr liður, nefnilega Eyjafjarðarbraut frá Akureyri að Saurbæ. Ég hefi fært rök fyrir því á undanförnum þingum, að þessi krafa á fullan rétt á sér, enda má líta svo á, að 1923 hafi þingið gefið það loforð, að þessi braut skuli tekin í þjóðvegatölu. Nú er mér ánægja að sjá, að hv. nefnd hefir þó að nokkru leyti tekið þessa kröfu til greina og leggur til, að vegurinn frá Akureyri að Kristnesi verði tekinn í þjóðvegatölu. Raunar byggir hún þessa till. sína á nokkuð öðrum forsendum en ég hefi gert, nefnil. loforði Alþingis 1923; forsendur hennar eru þörf hælisins, og er það út af fyrir sig sjálfsagt mál, að ríkinu beri skylda til að taka að sér þennan veg. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt, að ríkið sjái ekki fyrir vegi að þessu heilsuhæli eins og að öðrum samskonar stofnunum. Er það góðra gjalda vert, að hv.n. hefir viðurkennt þetta, og skal ég taka það fram, að ef mér hefði fundizt fullt samræmi í till.hv.n., hefði ég sætt mig við þessa úrlausn, þótt þessi vegur sé ekki nema 1/3 hluti af þeim vegi, sem ég fór fram á, að gerður væri að þjóðvegi. Ég hefði sætt mig við þetta, ef nefndin hefði ekki lagt til, að vegir, sem virðast ekki rétthærri en Eyjafjarðarbraut, verði teknir í þjóðvegatölu. Þar sem n. segir, að þarna sé um innanhéraðsveg að ræða, þá er það rétt, að vegurinn frá Kristnesi fram Eyjafjörð má teljast það, en frá Akureyri að Kristnesi ekki. Annars er það nú svo, að allmargir innanhéraðsvegir eru nú þegar taldir til þjóðvega, t. d. Biskupstungnabraut, og hv.n. leggur líka til, að nokkrir slíkir vegir verði teknir í tölu þjóðvega, eins og t. d. Skeiðabraut og Landbraut, sem báðar eru innansveitavegir. Sé ég ekki, hvers vegna þær brautir eiga að vera rétthærri en Eyjafjarðarbraut. Af þessum ástæðum álít ég ekki rétt að taka brtt. aftur, eins og ég raunar hafði ætlað mér, en þó getur verið, að ég geri það, ef atkvgr. fellur þannig, að samræmi fáist, en ef t. d. Landbraut verður samþ., þá sé ég ekki annað en þessi till. mín eigi fullan rétt á sér. Þó vil ég taka það fram, að ég er ánægðari með till.n. heldur en að engin breyt. fáist. Þá er ég meðflm. að annari till., um að taka veginn frá Siglufirði að Fljótaárbrú upp í tölu þjóðvega, en þar sem ég geri ráð fyrir, að 1. flm. mæli fyrir henni, sé ég ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.

Einar Jónsson Það er einkanlega það, sem ég hafði ætlað að vekja athygli hv.þdm. á, að eins og brtt. liggja nú fyrir er það sýnilegt, að ef flm. ætla að tala fyrir sínum till., verður afgreiðslu þessa máls ekki lokið fyrr en seint og síðar meir, og jafnvel dagar uppi á þessu þingi. Ástæða til, að þessu máli hefir seinkað, er fyrst og fremst sú, að það kemur beint frá nefnd, og svo líka hitt, að það hefir verið neðarlega á dagskrá eftir að það kom frá n. Ég vona því, að menn séu sammála um, að ekki sé ástæða til að fara að halda langar ræður, því að þær munu ekki ráða úrslitum. Ég læt mér nægja að mæla með þeim brtt., sem ég á á þskj. 43, en vil þó taka það fram, að 3. brtt. tek ég aftur, en hinar tvær mun ég láta koma til atkv. og vona, að þeim verði sanngirni sýnd. Ef menn ætla að fara að tala rækilega fyrir till. sínum, þá mun ég ekki láta standa á mér, en þar sem flm. eru nú svona margir, vil ég vona, að ég þurfi þess ekki. Ég ætla ekki að fara að gera samanburð á einstökum brtt., því að ég býst við, að nauðsynlegt sé að fá þær allar samþ., en hinsvegar geri ég ráð fyrir, að nauðsynin sé misjafnlega mikil, og væri það einhver, sem gæti tekið till. sínar aftur, áliti ég það æskilegt. Hinsvegar má fara dálítið eftir till. nefndarinnar, því að hún hefir haft allar brtt. til athugunar og kynnt sér þær. Ég veit ekki hvernig kann að fara um þessar tvær brtt., sem ég á nú eftir, Fjallabaks- og Fljótshlíðarveg, en vil vera hinn vonbezti um, að atkvgr. falli mér í vil. Ég hefi svo ekki fleira að segja, en vona, að hv.þm. spari sér að tala mikið um málið, því að það getur beinlínis orðið hættulegt fyrir afgreiðslu þess, ef umr. lengjast úr hófi fram, þar sem svo áliðið er þingtímans.

Halldór Stefánsson Jafnvel þótt veitt sé dálítil úrlausn samkv. till. nefndarinnar á till. okkar hv. 1. þm. S.-M., þá get ég þó ekki verið ánægður með þær, þar sem n. vill ekki taka nema lítinn hluta af þeim vegi upp í þjóðvegatölu, sem við höfum gert till. um. Hv. frsm. (JAJ) sagði, að það hefði verið hin ríkjandi stefna að leggja sem mesta áherzlu á að tengja fyrst saman landshluta og leggja svo aukavegi frá aðalvegum til kaupstaðanna og koma þannig vegakerfinu í rétt horf á löngum tíma. Ég skal ekki neita því, að mest áherzla hafi verið lögð á það undanfarið að tengja saman héruð og landshluta, en hinsvegar verð ég að telja það mikið vafamál, hvort sú stefna hefir verið rétt, því að mér virðist hitt eiga að sitja fyrir, að leggja fyrst vegi um héruðin og tengja þau við næstu hafnir, þannig að menn eigi hægara með alla aðflutninga en áður innanhéraðs, áður en vegir séu lagðir yfir óbyggðir. Meginhugsun þjóðvegalaganna er sú, að það liggi hringbraut um landið allt og út frá þeirri hringbraut liggi vegir til hafnarstaða, og sú till., sem við hv. 1. þm. S.-M. berum fram, gengur í þá átt að tengja þá einu höfn, sem er við Héraðsflóa, við hringbrautina. Þetta er að vísu ekki talin góð höfn, en hún getur staðið til bóta og nú á að gera þar lendingabætur á næsta sumri. Og hún er þó sú höfn, sem getur orðið þrautalendingin fyrir allt hið stóra Hérað, ef ótíð og snjókyngi hanna umferð yfir fjallgarðinn mikla, sem skilur héraðið frá góðum höfnum. Í nál. er sagt, að vegur þessi sé 40 km. langur, og er það sennilega rétt. Þar með er og sagt, að héraðið sé torfært yfirferðar og veglaust fyrir og verði vegurinn því dýr, en héraðið sé hinsvegar strjálbyggt. Það eru einmitt sumar af þessum ástæðum, sem mér virðast mæla með því, að vegur þessi verði tekinn upp í þjóðvegatölu. Hvar skyldi vera meiri þörf vegabóta en þar, sem veglaust er og torvelt umferðar? Vegasamband gæti og orðið til að lyfta undir velmegun þessa héraðshluta og veitt skilyrði til aukins þéttbýlis og kæmi þannig að margföldum notum. Ég býst nú við, að það geti verið, að ekki tjái að deila um þetta mál vil hv.n., hún hafi meiri hl. fylgi með sinni till. En ég verð þó að benda á það, að þar sem vegur þessi má teljast svo nauðsynlegur og algerlega réttmætur að því leyti, að hann fellur algerlega inn í frumhugsun þjóðvegakerfisins, þá má búast við því, þótt hann nái ekki samþykki í þetta skipti, að jafnan á hverju þingi verði borin fram sú krafa, að hann verði tekinn í þjóðvegatölu, þangað til því fæst framgengt.

Bjarni Ásgeirsson Ég á hér brtt. við vegalögin á þskj. 35, ásamt tveim öðrum hv.þm. Það, sem ég, ásamt hv.þm. Borgf., ber sérstaklega fyrir brjósti, er brautin, sem getur um í a-lið brtt. Ég hygg, að þær brautir, sem nefndar eru á þessu þskj., séu yfirleitt gamlar eftirlegukindur, þær einu, sem eftir voru skildar á þinginu 1924, en allar hinar voru teknar í þjóðvegatölu. Mér finnst það því dálítið einkennilegt, þegar hv.n. fer að velja úr þeim brtt., sem fyrir liggja, og þá eru teknar ýmsar aðrar till. og mælt með þeim, sem að minni vitund eiga alls ekki meiri rétt á sér um að vera í þjóðvegatölu en þær, sem hér er um að ræða, t. d. Fljótshlíðarbraut, Skeiðabraut og Landbraut, sem hv.n. leggur til, að allar verði teknar upp. Mér finnst sízt ástæða til að taka þær frekar í tölu þjóðvega en hinar aðrar, sem hér er um að ræða. Það er haft á móti þessari braut, að þetta sé innansveitarvegur. Þetta er alls ekki rétt, því að auk þess sem þessi vegarspotti er tengiliður milli 7 eða 8 hreppa og kauptúns, er hann þar að auki orðinn tengiliður milli Norðurlands og Suðurlands, þegar farið er um Kaldadal. Þegar Kaldidalur er farinn, er þessi brautarspotti einn liður í þeirri löngu leið. Þegar auknar bilferðir hefjast um Hvalfjörð, verður þessi vegur farinn jöfnum höndum um Kljáfossbrú og Hvítárbrú, svoleiðis að þessi vegur er orðinn liður í tveim þjóðvegakerfum, auk þess sem þetta er stórkostlegur tengiliður á milli tveggja sýslna. Ég held því, ef ætti að vega það, hver till. ætti mestan rétt á sér, þá myndi það verða þessi.

Sigurður Eggerz Ég á hér brtt. á þskj. 394, þar sem gert er ráð fyrir, að Laxárdalsvegur, frá Búðardal um Laxárdal og Laxárdalsheiði að vegamótum þjóðvegar utan Borðeyrar, verði tekinn í þjóðvegatölu. Að því er snertir lengd þessa vegar, þá er hann hér um bil 14 km. fjallvegur, en hitt er sýsluvegur. Nauðsyn þessa vegar er allmikil, vegna þess að gegnum hann er hið bezta samband við Borðeyri, en þar á að koma upp stóru kælihúsi, og skiptir því miklu fyrir Laxdælinga og fleiri sýslubúa, að þessi vegur verði lagður. Eins er það af því að skipagöngur til Búðardals eru svo óvissar, að þá er gott að geta komið kjötinu á haustin til Borðeyrar. Ég skal leyfa mér að taka fram, að það dregur úr kostnaði við þennan veg, að vegamálastjóri hefir hugsað sér, að um alllanga leið muni ekki þurfa á sérstakri vegarlagningu að halda, heldur megi fara yfir mela. - Ég get ekki lagt fram nákvæma kostnaðaráætlun um þennan veg, en það er flestum hv.þm. kunnugt, að hann er mjög nauðsynlegur og mikil samgöngubót, liggur í gegnum frjósamt hérað, sem það kæmi sér ákaflega vel fyrir að geta sameinast öðrum um þetta kælihús fyrir norðan. Vil ég því leyfa mér að vænta þess, að hv.þd. taki vel þessari till. minni.

Ingólfur Bjarnarson Ég á hér brtt. við vegalögin, á þskj. 141, um að flytja þjóðveginn í kringum Tjörnes, sem nú er ákveðinn yfir Tunguheiði. Meiri hl. samgmn. hefir ekki viljað mæla með þessari brtt.; hinsvegar lýsir vegamálastjóri því yfir mjög ákveðið í áliti sínu, að þennan þjóðveg yfir Tunguheiði verði að flytja þaðan, vegna þess að þar verði aldrei lagður akvegur. En hann telur hinsvegar, að æskilegt væri, að hann fengi sjálfur tækifæri til þess að athuga þær tvær leiðir, sem til mála gæti komið að færa þennan veg á, sem sé, hvort ætti að láta hann liggja kringum Tjörnes, eins og ég legg til, eða hann sé lagður yfir svonefnda Reykjaheiði. Hv. frsm. samgmn. gat þó um það, að vegamálastjóri væri hlynntur brtt. minni og hann gerði ráð fyrir, að eftir að vegamálastjóri hefði fengið tækifæri til að líta á þessa vegi, myndi hann fallast á það að láta veginn liggja kringum Tjörnes. Nú vil ég geta þess, að þessar leiðir báðar hafa nú þegar verið athugaðar af aðstoðarverkfræðingi vegamálastjóra, a. m. k. lauslega, og auk þess hefir Jóhannes Guðmundsson vegastjóri á Húsavík, sem haft hefir með höndum umsjón með vegagerðinni yfir Vaðlaheiði, athugað Tjörnesleiðina, og það liggur fyrir skýrsla frá honum, allgreinileg, um þá leið. Þessi maður hefir staðið fyrir vegagerðum vegamálastjóra, og er því sjálfsagt sæmilega fær að dæma um þessu hluti og auk þess nákunnugur öllum staðháttum þarna; hefi ég hér skýrslu hans, sem ég held að vegamálastjóri hafi líka fengið. Skýrir hann svo frá, að þessi leið kringum Tjörnes, sem enn er óveguð og liggur öll í byggð meðfram sjó að Lóni í Kelduhverfi, sé um 37 km., en frá Lóni liggur vegurinn austur að Jökulsá og er, mest frá náttúrunnar hendi, fær bifreiðum. Af skýrslu Jóhannesar má sjá, að vegarstæðið er sæmilegt, og hann telur, að allur kostnaður við vegagerðina muni verða allt að 100 þús. kr., en getur þess þó, að það megi sennilega gera leiðina akfæra með 20 þús. kr. minna tillagi, þ. e. a. s. það má nota vissa kafla án þess að nokkuð sé við þá gert í bili. Þetta er um ytri leiðina að segja, kringum Tjörnes, en um hina leiðina, sem vegamálastjóri virðist telja, að geti komið til mála sem þjóðvegur, skal þess getið, að hún liggur sunnan undir Húsavíkurfjalli og austur hálendisflatneskjuna fyrir framan Kelduhverfi, austur að Jökulsárbrú. Þessi leið er víst ekki mæld, en talið er, að hún muni vera um 50 km., frá Húsavík að Jökulsárbrú. Hún liggur öll um óbyggðir og snjóþunga hálendisflatneskju, sem sjálfsagt mundi ekki verða fær vögnum og bifreiðum nema um hásumarið. Í tilefni af því, sem að framan er sagt, vildi ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr skýrslu Jóhannesar Guðmundssonar. Þar segir svo: „Vil ég benda á örfá atriði í sambandi við veg yfir Reykjaheiði. Vegalengdin hefir ekki verið mæld, en mun vera nálægt 50 km. (frá Húsavík að Ásbyrgi). Til þess að komast upp á heiðina (Grjótháls), verður að gera alldýran veg þangað upp, hve dýran get ég ekki sagt, því að um fleiri en eina leið er að velja og vegalengdin ómæld. Fara þarf yfir gjár og gjáveggi og þarf þar að gera allstórar uppfyllingar, til þess að fært sé með bifreiðar. Möl til að bera í móana austan við Lönguhlíð og austur Hálsinn, mun lítt eða ekki fáanleg. Verður því vegur þessi ófær í úrkomutíð á sumrin og tæpast fær nema 2–2½ mánuð sumar hvert til jafnaðar. Þá vil ég taka það fram, að ég álít vegarbót þessa ekki hafa „praktiska“ þýðingu fyrir aðra en þá, sem ferðast vilja í Ásbyrgi á sumrin, og þá einstöku langferðamenn“. Þetta segir nú vegastjórinn um þessa leið, sem hann hefir hinsvegar ekki haft tækifæri til að skoða neitt nánar, mæla eða lýsa frekar. Mér sýnist nú, satt að segja, þegar því er slegið föstu, að það verði að flytja þjóðveginn burt af Tunguheiði, vegna þess að hann liggur þar um hálendi, sem er svo snjóþungt, þá muni fáum geta komið það snjallræði til hugar að flytja hann inn til hálendisins og leggja hann þar yfir heiðaland, sem heldur ekki verður akfært nema örlítinn tíma af sumrinu. Svo er og á það að líta, að sá vegur liggur allur um óbyggðir, fyrir innan sveitirnar, enda er það mála sannast, að ég veit ekki til, að nokkur hafi haldið því fram, að þarna ætti að koma þjóðvegarleið. Ég veit að vísu, að talað hefir verið um það, að fá gert við þennan heiðarveg, til að fá hann bílfæran, en aðeins átt við að fá hann færan til umferðar á sumrum, en ekki hitt, að nokkur hafi farið fram á að gera hann að þjóðvegi. Hann er mest brúkaður yfir sumarið af skemmtiferðamönnum, en það er nú svo hjá okkur, að það verða venjulega hestarnir, sem hentast er að nota þarna, því oftast er svo farið frá Ásbyrgi fram heiðar til Mývatnssveitar. Svo verð ég að segja það líka, að enn síður er ástæða til að láta sér koma til hugar að hafa þjóðveg þarna uppi á fjöllum, þegar um jafngóða leið getur verið að ræða og að fara kringum Tjörnes, þar sem vegurinn liggur meðfram sjó og er að því leyti langsnjóléttasta leiðin, sem hægt er að fá. Liggur þar á ofan gegnum byggð, sem er allfjölbyggð á nokkrum hluta, þó að vísu sé strjálbyggt norðan á nesinu. Enda hefir reynslan sýnt, að þetta er eina leiðin, sem veitir tryggt samband milli norður- og suðursýslnanna, því að þótt póstvegurinn liggi yfir Tunguheiði, þá er það alvanalegt á vetrum, að farið er kringum Tjörnes, bæði af póstum og ferðamönnum öðrum. Reykjaheiði fara menn stundum í einsýnu og björtu veðri. Yfir Tunguheiði er miklu styttra milli byggða, en sé ófærð eða illviðri, verður að fara kringum Tjörnes; þar er færðin ætíð stórum betri og um byggð að fara. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða svo mjög um þetta, en lít svo á, að þetta sé svo alveg sjálfsagt mál, að vegurinn verði fluttur og ákveðinn kringum Tjörnes, að engin nauðsyn sé til að fresta málinu til þess að útvega frekari upplýsingar, því að þótt vegamálastjóri fyrir sitt leyti teldi það ef til vill hentugra og hann væri ánægðari með að sjá þetta með sínum eigin augum, þá er þetta svo ljóst mál öllum kunnugum, að ég held, að það sé þarflaust að bíða með ákvörðun um þetta. Enda mun það líka vera svo, eftir því sem hv.frsm. samgmn. gat um, að vegamálastjóri hefir einmitt búizt við því, að þetta myndi verða eina úrræðið. Vonast ég því til, að hv. samgmn. geti fallizt á, að rétt sé að ákveða veginn nú þegar og sömuleiðis hv.þd.

Þorleifur Jónsson Ég þarf ekki að lengja umr. mikið, en ég vildi þó leyfa mér að láta í ljós þakklæti mitt til hv.n. fyrir þann hluta, sem ég á í þessu frv. Ég get ekki annað en þakkað fyrir það, að hún hefir tekið til greina með öllu þá till., sem ég flutti, og því gleðilegra, sem hv.n. hefir orðið að viðurkenna þau rök, sem ég hefi flutt fyrir þessu máli á undanförnum þingum, enda sýnir það sig, að vegamálastjóri er líka orðinn samþykkur þeim rökum. Hann segir í grg., sem prentuð er með nál., að Hafnarvegur í Hornafirði sé sambærilegur við ýmsa aðra vegi, er liggja af þjóðleið til kauptúna, eins og Hvammstangavegur, Skagafjarðarbraut o. s. frv. En þetta er það, sem ég hefi haldið fram undanfarið, og þess vegna er gleðilegt, að það er nú viðurkennt af öllum hlutaðeigendum. Ég vona, að hv. d. viðurkenni þetta einnig og samþykki þessa till., bæði frá mér og hv.n., og því fremur get ég vænzt þess, þar sem mitt sýslufélag hefir ekki hikað við það, þótt þessu máli hafi ekki orðið framgengt, að leggja stórfé fram til þessa vegar. Sýslan hefir síðastl. ár lagt fram til þessa vegar 10 þús. kr. til að byggja upp veginn, hálft framlag móti ríkissjóði. Vegurinn er sem sagt kominn í gott horf, svo að þetta er mest viðhald, sem kemur á ríkissjóð. Ég vildi aðeins geta þess, að þótt sýslubúar hefðu getað vænzt þess, að þetta mál gengi fram innan skamms, hefir sýslan samt ekki dregið sig í hlé við að byggja upp veginn, svo að það framlag er þá tekið á þurru landi fyrir ríkissjóð, þegar þessi vegur er tekinn í þjóðvegatölu. Fyrst um sinn verður þetta því mjög ódýrt fyrir ríkissjóð, þótt hann hafi viðhald á þessum vegarkafla. Mér þótti rétt að láta í ljós þakklæti mitt til hv.n., af því að hún varð fyrir nokkru aðkasti frá mér og öðrum við l.umr. fyrir langan drátt á málinu undanfarin ár, en mér þótti rétt að þakka það, sem vel er gert. Þarf ég svo ekki að orðlengja meira um þetta mál.

Jón Sigurðsson Við eigum brtt. á þskj. 39, ég og hv. samþm. minn og hv. 2. þm. Eyf., þar sem við berum sérstaklega fyrir brjósti veg frá Siglufirði að Fljótaárbrú í Fljótum. Það hefir ekki komið fyrr til umr. að taka þennan veg upp í þjóðvegatölu, og tel ég því rétt að fara um þessa brtt. nokkrum orðum, þó að fámennt sé í deildinni. Þessi vegur er mörgum kunnur af afspurn, og er hann með réttu talinn einn af erfiðari fjallvegum, þar sem hann liggur nú, nefnilega yfir Siglufjarðarskarð. En nú hefir einn af verkfræðingum ríkisins rannsakað vegarstæði á þessum slóðum og notið aðstoðar kunnugustu manna. Telur hann að álitlegasta leiðin sé um Almenninga út undir Dalabæi og þar yfir fjallið og niður svokallaðan Skjöld Siglufjarðarmegin, og telur hann líklegt, að ef vegur væri lagður svo sem nú hefir verið skýrt frá, þá mundi hann fær 6–8 mánuði ársins. Ég hefi borið þetta undir bændur í Fljótum, sem kunnugir eru þarna, og sömuleiðis var rætt á fundi, sem ég hélt þar í haust, og þar voru allir á einu máli, að þessi leið væri sú líklegasta og töldu engan vafa á, að þegar upphleyptur vegur væri kominn þessa leið, þá væri þar fenginn öruggur bílvegur frá Siglufirði og inn í Fljót meiri hluta ársins. Líka má benda á það, að ef snjóbíllinn reynist svo vel sem nú eru horfur á og Fljótamenn og Siglfirðingar fá sér einn slíkan, þá mundu fastar ferðir geta haldizt þar yfir árið um kring. Það er óþarfi að fjölyrða um nauðsyn þessa vegar; það liggur í augum uppi, hve nauðsynlegt það er kaupstaðnum að geta komizt í fast viðskiptasamband við næstu héruð, svo að kaupstaðarbúar geti keypt þar nauðsynjar sínar. Það er líka afarþýðingarmikið fyrir bændur í Fljótum, Sléttuhlíð og jafnvel inni á Höfðaströnd að geta komizt í beint samband við jafnstóran kaupstað og Siglufjörður er og geta fengið þar markað fyrir vörur sínar árið um kring. Sambandi á landi er aðeins hægt að halda uppi við Siglufjörð 2–3 mán. á ári. En samgöngur á sjó eru erfiðar, vegna þess hve brimasamt er þar úti fyrir. Samgöngur eru því ótryggar þar. Nú er mikill framfarahugur í mönnum í þessum sveitum og margir eru þar nú, sem mikils má vænta af, einkum ef afstaða er bætt með slíkri samgöngubót sem hér er um að ræða. Það er því nauðsynlegt að hjálpa þessum mönnum eitthvað. Og ef þessi vegagerð kæmist í framkvæmd, þá væru þessum sveitum, og þó einkum Fljótum, opnaðir miklir nýir möguleikar. Siglfirðingar verða að líkindum að kaupa bæði mjólk og fleiri landbúnaðarafurðir dýrara en allir aðrir á landinu, en ef þessi vegagerð kæmist í framkvæmd, mundi aðstaða þeirra í því efni batna mjög mikið, því að Fljótin eru ágætlega fallin til nautpeningsræktar, hafa viðáttumikil og grasgefin engjalönd og ágæta búfjárhaga, og mundi því auðvelt fyrir Fljótabændur að fullnægja þörfum íbúa Siglufjarðar fyrir mjólk og aðrar búsafurðir, sem nú er ekki hægt að koma til þeirra, nálega hvað sem er í boði, vegna samgönguleysis. Það er því stórmikil þörf fyrir veginn, bæði fyrir kaupstaðarbúa og sveitarbúa norður þar. Alþingi hefir hingað til talið það skylt, að lagður væri vegur eða akbraut út frá stærri kaupstöðum, þar sem hefir annars verið nokkurt viðlit að gera það. Nefndin hefir í till. sínum tekið tillit til þessa, ekki með kaupstaði, heldur með smærri kauptún. Vegurinn, sem liggur frá Höfn í Hornafirði, og eins vegurinn frá Kópaskeri leggur samgmn. til, að séu teknir upp í þjóðvegatölu, því að þeir eru taldir nauðsynlegir vegna viðskipta við sveitirnar þar í kring. En hér er alveg um það sama að ræða. Um þennan veg segir vegamálastjóri í bréfi því, sem prentað er með nál. meiri hl., með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel víst, að rétt sé að leggja í þann kostnað að gera akveg milli Skagafjarðar og Siglufjarðar, enda þótt hann verði vitanlega mjög dýr. Má nefna sem lauslega áætlun 180 þús. kr. Þætti mér mjög eðlilegt, að ríkissjóður kostaði vegagerðina að mestu, en hinsvegar er ekki ósanngjarnt að gera ráð fyrir einhverju framlagi til vegagerðarinnar frá hlutaðeigendum, sérstaklega frá Siglufjarðarkaupstað“. Þessa umsögn vegamálastjóra virðist mér ekki hægt að skilja nema á þann veg, að hann áliti í raun og veru, að veginn eigi að taka upp í þjóðvegatölu, því að hann tekur það einnig fram, að hann vilji ekki leggja það til nú, vegna þess að vegarstæðið sé ekki fullrannsakað. Ég ætla ekkert að fara að deila á nefndina; þó að ég sé till. hennar ekki að öllu leyti sammála. Það virðist sem hún vilji leggja mikið upp úr áliti vegamálastjóra, og væri það ekki nema eðlilegt. Þess vegna hefði mátt ætla, að hún hefði að mestu leyti bundið sig við hans tillögur, en það hefir hún einmitt ekki gert, þar sem hún vill taka í þjóðvegatölu stóra vegakafla, sem vegamálastjóri hefir lagt á móti. Ég sé því ekki neina ástæðu til að fresta því, að Siglufjarðarvegurinn verði einnig tekinn upp í þjóðvegatölu, þar sem vegamálastjóri er því í raun og veru fylgjandi. Hv. nefnd má vera þess fullviss, að þó að það verði ekki samþ. nú að taka þennan veg upp í þjóðvegatölu, þá látum við fulltrúar Skagfirðinga ekki þar við sitja. Við munum áreiðanlega bera tillöguna fram aftur hér á þingi og ekki hætta fyrr en hún verður samþ. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en ég tel það þó skyldu mína að skýra frá því með nokkrum orðum, hvernig þessar framkvæmdir eru fyrirhugaðar og sýna fram á það, að hér er ekkert örðugra að leggja sæmilegan bílveg en víða annarsstaðar á landinu, þar sem nú hefir verið ákveðið að leggja vegi. Vegarstæðið er mjög gott, því að eftir því, sem þeir menn segja, sem eru þarna nauðakunnugir, þá festir ekki snjó þar uppi á hálendinu, þar sem vegurinn á að liggja. Þegar bændur úr Fljótum verða fyrir því óhappi, að stórhríðar skella á, er þeir eru staddir í Siglufirði með, hesta sína, þá er það þrautaráðið að fara þessa leið, eða sem næst því, þar sem vegurinn á að vera. Þetta sýnir glöggt, hvað heppilegt vegarstæði þetta er, þar sem það er þrautaráðið fyrir ferðamenn að fara þá leið í illviðrum, jafnvel þó að þar séu vegleysur, hvað þá ef þar væri kominn upphleyptur vegur. Ég vona, að hv. deild sjái sér fært að samþ. þessa till., svo framarlega sem hún getur gengið að nokkrum þeim till., sem hér liggja fyrir. Ég er sannfærður um, að þessi till., ef hún verður samþ., verður til hagsbóta fyrir fleiri menn en nokkur þeirra till., sem nefndin hefir tekið upp á arma sína.

Ásgeir Ásgeirsson Ég hefi nú hvert þingið eftir annað flutt till. um þjóðveg á Vestfjörðum, sem hefir jafnan verið felld. Og á undan mér hafa margir fyrirrennarar mínir og Vestfjarðaþingmenn flutt sömu till. án nokkurs árangurs. Þá hefi ég og stundum farið fram á ákveðna fjárhæð til Vesturlandsvegar án þess að tekin væri jafnframt ákvörðun um að taka hann upp í tölu þjóðvega, en að árangurslausu. Það er varla nokkurt hérað á landinu, sem er eins afskipt að vegafé og Ísafjarðarsýsla. Hún greiðir á hverju ári stórfé í ríkissjóð, en fær lítið á móti. Til þjóðvega þar er ekki veittur grænn eyrir, en eitthvað lítilsháttar til sýsluvega og brúargerða, en það er sem ekkert í samanburði við önnur héruð, sem gleypa tugi þúsunda. Hv. samgmn. hefir að þessu sinni fallizt á, að lagður verði örstuttur spotti af þessum vegi, en það er harla lítil fullnæging, því að af þeim spotta er ekki nema 6 km. kafli, sem er ófær bílum og vögnum. Till. þær, sem ég flyt, eru tvær. Í fyrri till., sem er aðaltill., er lagt til, að aftan við B. 1. í 2. gr. bætist: „Frá Ísafirði að Gemlufalli við Dýrafjörð, frá Þingeyri að Rafnseyri“, en í hinni till., sem er varatill., stendur: „Frá Ísafirði að Gemlufalli við Dýrafjörð“. Ég get ekki gengið lengra í því að slaka á kröfum kjördæmis míns en gert er í varatill. Ef sú till. fellur, er mér sama þó frv. fari veg allrar veraldar. Þetta vegarstæði þarf ekki mikillar rannsóknar; það hefir verið athugað áður; mikið af því er í byggð, og hafa hreppar jafnvel nú þegar lagt nokkra vegarspotta, sem falla mundu inn í. Þessi leið er um 30 km., og ef á annað borð á að sinna kröfum Vestfirðinga að nokkru, þá tekur því ekki að taka upp skemmri þjóðveg. Ég legg mikla áherzlu á, að þetta nál fram að ganga, og vona, að hv. samgmn. amist a. m. k. ekki við þessum lágmarkskröfum mínum, enda þótt hv.n. hafi af einhverjum ástæðum ekki talið sér fært að mæla með lengri leið en Breiðadalsheiðarvegi. Er ég og svo vongóður um, að varatill. mín verði samþ., að ég spara mér þann eldhúsdag, sem hv. Alþingi á skilið fyrir meðferð þessa máls undanfarið.

Hannes Jónsson Á þingi 1924 var ákveðið, hvar veg skyldi leggja um Húnavatnssýslu. Þá var um tvær leiðir að gera, Vesturhóp og Víðidalinn, og var ákveðið, að hann skyldi liggja um Víðidalinn. Þegar þessi vegarlagning hafði verið ákveðin, þótti þinginu, að Vesturhóp hefði orðið mjög útundan og leyfði því sérstaka fjárveitingu þangað. Það má því segja, að þingið sé að nokkru leyti búið að taka þennan veg, sem þarna var lagður, upp í tölu þjóðvega, þó að það sé ekki formlega. Mér virðist alveg rétt, fyrst ríkið lét leggja þennan veg að miklu leyti, að það haldi honum við. Ég vona að minnsta kosti, að þessi vegur verði ekki settur hjá, ef á að fara að taka marga vegi inn í vegalögin. Þá hefi ég flutt brtt. fyrir tilmæli hv.þm. A.-Húnv., og er ekki þörf að hafa langar umræður um hana. Það er öllum kunnugt, að nú á að fara að byggja myndarlega höfn á Skagaströnd, sem hlýtur að hafa það í för með sér, að Blönduós leggst meira og minna niður sem verzlunarstaður, en eykst á Skagaströnd. Þess vegna er þörf á góðum vegi þangað. Þessi vegalengd, sem hér ræðir um, er eitthvað um 20 km., en mikið af þeirri leið er sléttir melar, svo að ekki þarf að leggja veg alstaðar, enda þótt þurfi að gera veginn svo góðan, að vel sé fært fyrir bíla. Mér láðist að taka það fram um Vesturhópsveginn að hann er 10 km. langur, en búið að leggja helminginn, svo að eftir eru aðeins 5 km., eða 6 km. í mesta lagi.

Forseti (JörB): Útbýtt hefir verið í deildinni brtt. á þskj. 409, frá hv.þm. Borgf. Til þess að till. geti komið til umr. og atkv., þarf að leita afbrigða frá þingsköpum.

Sveinn Ólafsson Ég vildi segja hér nokkur orð til viðbótar því, er hv. samflm. minn að brtt. á þskj. 44 hefir tekið fram. Ég verð að taka undir með honum um það, að hv. samgmn. hefir verið heldur naum á fiskstykkjunum, þegar hún lagði til, að felldur yrði niður meginhluti þessa vegar, sem við komum með brtt. um, og aðeins lítill spotti tekinn í þjóðvegatölu, þ. e. frá Eyvindarárbrú til Eiða. Þessi vegarspotti er nú sýsluvegur og er þegar búið að gera hann akfæran. Einnig nýtur hann og hefir notið styrks úr ríkissjóði vegna skólans á Eiðum. Ég met tillögu hv. samgmn. því að engu nýta. Það er einmitt hinn kafli vegarins, frá Eiðum út að sjónum, sem máli skiptir að fá í þjóðvega, en á móti þeim kafla leggur hv. nefnd algerlega. Ég vil ekki trúa því, sem vegamálastjóri segir í bréfi sínu til hv. samgmn., að vegur þessi þurfi að kosta nálægt 200 þús. kr. Það er ekki heldur rétt, að þarna sé vont vegarstæði. Mikið af leiðinni er auðfarið, og allt eftir byggð og sléttlendi. Þykir mér harla ósennilegt, að vegur um þessar slóðir þurfi að kosta á 8. þús. kr. á hvern km. Svo var ráð fyrir gert, að Óshöfn við Héraðsflóa yrði endastöð þessa vegar. Er það álit margra manna, einkum ókunnugra, að þessi höfn sé að engu nýt, en það álit er að minni hyggju byggt á hinum mesta misskilningi. Höfn þessi er eins góð og betri en margar hafnir, sem mjög mikið eru notaðar. Hún er t. d. engu lakari en Blönduós og betri en Hornafjörður eða Vík í Mýrdal. En auðvitað verður höfnin aldrei almennt notuð fyrr en einhver mannvirki eru þar komin, og mun ég víkja að því síðar. Höfnin sjálf er örugg og góð, djúpt uppistöðulón í Selfljótsósi, en sá er ljóður á, að sandrif eru utan við hana, svo að ekki verður fleytt þangað inn skipum, nema þegar sjór er brimlaus og kyrr. Ég athugaði þessa höfn fyrir nokkrum árum, mældi dýpi og leit eftir annari aðstöðu fyrir mann, sem hafði í hyggju að setja upp verzlun í Unaósi. Mér virtust skilyrðin mörg hagstæð til hafnargerðar, jafnvel með eigi miklum mannvirkjum. - Annars er það kunnugt öllum sögufróðum mönnum, að einn af þeim kunnari landnámsmönnum, Uni danski, valdi sér þessa höfn til lendingar á landnámsöld, og enginn efast um, að hann hafi kunnað að velja sér lendingarstaðinn. Enda er þetta áreiðanlega bezta höfnin þarna á löngu svæði, eða hefir verið þá, því að sennilega hefir sandrifið fyrir hafnarmynninu að nokkru myndast síðar. Ég verð að taka undir það með hv. 1. þm.N.-M., að þegar snjóar banna flutninga um Fagradal eða yfir fjallgarðana, sem aðgreina Fljótsdalshérað og firðina, þá er ekki um aðra höfn en þessa að gera fyrir Héraðsbúa. Og þegar vegur hefir verið gerður út eftir Héraðinu, hlýtur að reka að því, að höfnin verði lagfærð. Ég er að vísu ekki hafnarverkfræðingur, en ég hygg, að ekki muni þurfa annað en að stokka fljótið fram á svo sem ½ km. vegalengd, til þess að þarna verði ágæt höfn. Þetta vildi ég sagt hafa til frekari skýringar á þessari brtt., sem vegna ókunnugleika þingmanna hefir verið misskilin svo freklega. Vænti ég, að hv.þd. lofi henni að fljóta með, ef ekki verða allar breytingar á vegal. skornar niður. En ég gef ekkert fyrir brtt. í þeirri mynd, sem hún hefir fengið hjá hv. samgmn.

Pétur Ottesen Mér sýnist, að allar líkur séu á því, að nú verði samþ. einhverjar breytingar á vegal., og hefi ég því borið fram eina viðaukatill., um að vegurinn frá Akranesi vestan Hafnarfjalls að Hvítárbrú verði tekinn í þjóðvegatölu: Ég hefi aflað mér upplýsinga um lengd þessa vegar, auk þess sem ég er kunnugur á þeim slóðum, sem hann á að liggja og liggur um. Vegurinn er rúml. 48 km., og þar af er búið að leggja um 20 km., en 9 km. er sjálfgerður vegur frá náttúrunnar hendi. Þá eru eftir 19.3 km., sem skv. þessu þyrfti að gera nýjan veg. - Um veginn að öðru leyti er það að segja, að hann er ákaflega nauðsynlegur til að tengja saman efri og neðri hluta Borgarfjarðarsýslu. Auk þess má búast við, að þessi vegur verði mjög bráðlega einn liðurinn í samgöngukerfinu milli Norðurlands og Suðurlands. Það er nú þegar komið í ljós, að sú leið mun liggja framhjá Borgarnesi að miklu leyti, og suður á bóginn. Ennþá er mest farið yfir Geldingadraga og síðan á ferju yfir Hvalfjörð. En Geldingadragi er svo snjóþungur, að hann getur aldrei orðið nema sumarleið. En þar sem þessi vegur, sem ég flyt hér brtt. um, kemur til með að liggja er svo snjólétt, að sá vegur verður alltaf fær, meðan vegir í byggð eru yfirleitt færir að vetrarlagi. - Enn er ekki hægt að segja um það til fulls, hvar aðalumferðin milli Norður- og Vesturlands annarsvegar og Reykjavíkur hinsvegar kann að liggja um á þessu svæði - hvort það verður um Akranes, þegar bætt hafa verið hafnarskilyrðin eða á ferju yfir Hvalfjörð eða inn fyrir Hvalfjörð eftir vegi, sem þar yrði lagður. En það er víst, að hvað sem þessu líður, þá mun aðalumferðin liggja þarna framhjá Hafnarfjalli og meiri hluti vegarins undir öllum kringumstæðum falla inn í samgöngukerfi, sem nú er verið að vinna að milli Norður- og Suðurlands. Ég hefi talað við vegamálastjóra um þennan veg og fengið hjá honum ýmsar upplýsingar. - Að öllu athuguðu finnst mér þessi vegur eiga eins mikinn og meiri rétt á sér í þessu efni en flestir aðrir af þeim vegum, er nú liggja fyrir till. um að taka upp í þjóðvegatölu. Margir þeir vegir, sem hér liggja fyrir brtt. um, eru algerðir innanhéraðsvegir, en þessi er þáttur í vegakerfi milli landshlutanna. Vænti ég því, að þessi vegur verði tekinn í þjóðvegatölu, svo framarlega sem Alþingi hverfur að því ráði, að gera nokkra breytingu á vegalögunum. - Um kostnaðinn af veginum vildi vegamálastjóri ekkert fullyrða að svo stöddu, en ég vænti, að hann verði ekki yfir 100 þús. kr.

Gunnar Sigurðsson Ég vil segja örfá orð út af þeim ummælum, sem féllu frá hv. 2. þm. Eyf., þegar hann var að þakka samgmn. fyrir að vilja nú opna fyrir breytingar á vegalögunum. Ég skal taka það fram, að ég hefi fylgt þeim væng í nefndinni, sem frjálslyndastur hefir verið um það að opna fyrir þessar breytingar, þótt ég hinsvegar teldi lítinn skaða að því, að nokkuð drægist að gera breytingarnar. Út af drættinum í fyrra vil ég segja það, að þá vildi ég engu áliti skila, þar sem ekki var unnt að fá neinar upplýsingar eða álit frá vegamálastjóra, með því að hann var erlendis. Eins hefir staðið á nú, að nál. kemur svo seint vegna þess, að stóð á áliti vegamálastjórans. Ég álít að vísu alls ekki, að hann eigi að vera einráður um þessi mál, en hann er þeim þó manna kunnugastur, og því skylt að ráðgast við hann. Ég tek það fram, að þótt ég hafi skrifað hér undir nál. með tveim hv. samnm. mínum, vegna þess að ég var þeim skyldastur í skoðunum, þá álít ég mig engan veginn bundinn við að vera aðeins með brtt. nefndarinnar. Ég býst við, að ég greiði atkv. með fáeinum fleiri vegarspottum. Menn verða að átta sig á því, að ekki er neitt hundrað í hættunni, þótt nokkrir vegir í viðbót séu teknir upp í lögin, því að þeir verða ekki lagðir fyrr en fjárveiting fæst til þeirra í fjárlögum. Það fer því alveg eftir fjárhag ríkissjóðs, hvenær ráðizt verður í framkvæmdir. Ég vil aðeins minnast á, að samgmn. flytur brtt. um tvo vegarspotta vegna míns kjördæmis. Brtt. um að taka Fljótshlíðarveg í þjóðvegatölu hefir nær enga fjárhagslega þýðingu fyrir ríkissjóð, þar sem annar álíka langur vegur fer í tölu sýsluvega í staðinn. - Nokkuð öðruvísi stendur á um Landbrautina. En í sambandi við hana vil ég minna menn á að svo er ástatt um Rangárvallasýslu, að hún hefir engar, eða þó öllu heldur verri en engar samgöngur á sjó. Þess vegna er það ekki nema sanngirniskrafa, að hún sé styrkt nokkru framar en sumar sýslur aðrar til samgangna á landi. Um þennan veg er þess þar að auki að geta, að hann er notaður á sumrin a. m. k. eins mikið af Reykvíkingum og öðru ferðafólki til skemmtiferða eins og af Landmönnum sjálfum.

Forseti (JörB): Útbýtt hefir verið í deildinni brtt. á þskj. 408. Til þess að hún megi koma til umr. og atkv., þarf að leita afbrigða frá þingsköpum.

Magnús Guðmundsson Það er næstum eins og hér sé verið að ræða um fjárlög, því að ég held, að flestallir hv.þdm. eigi hér brtt.  (MJ og TrÞ: Ekki allir)  . Hæstv. forsrh. mun ekki eiga neina, en hann hefir líka önnur ráð til að koma sínum vegum á framfæri. Þessi brtt.-fjöldi sýnir það bezt, hversu mikill áhuginn fyrir bættum samgöngum er í landinu. Nú finnst mér vert að athuga, hvað fæst með því, að vegarkafli sé tekinn upp í vegalög. Ef ég man rétt, þá er ríkissjóður aðeins skyldur að halda þjóðvegum reiðfærum, en jafnframt þessu er vonin um að fá akvegi síðar. Eins og reynslan sýnir, getur það þó dregizt mjög lengi. Þetta er því ekki alveg eins og þegar símalína er tekin í símalög, en þó líkt að því leyti, að vegurinn verður ekki lagður fyrr en fé er veitt til hans í fjárl. Ef á annað borð er farið að „opna“ vegalögin, finnst mér því, að Alþingi hafi enga ástæðu til að vera sérlega íhaldssamt í samþykkt á brtt. Brtt. á þskj. 408, sem ég flyt hér ásamt hv. 2. þm. Skagf., er um að taka upp í þjóðvegatölu Hofsósbraut, frá Hofsósi til Hjaltadalsárbrúar, og er partur af þessum vegi nú þegar akfær. Það er áreiðanlegt, áður en langt um líður verður allur vegurinn frá Sauðárkróki til Siglufjarðar tekinn upp í vegalögin sem þjóðvegur. Þó að þetta verði ef til vill ekki gert á allra næstu árum, fara samgöngurnar til Siglufjarðar þó svo hraðvaxandi með ári hverju, að þetta getur áreiðanlega ekki beðið í áratugi. En hér er ekki farið fram á svo mikið sem þetta, heldur aðeins nokkurn kafla þessa vegar. Hér er um að ræða veg til stórs kauptúns, þar sem jafnan er mikil verzlun, þótt hún sé nú orðið ekki eins mikil og áður, meðan Hofsós var aðalverzlunarstaðurinn við Skagafjörð. En þangað sækja þó enn 3 eða 4 hreppar, sumir mjög fjölmennir. Og það er vitaskuld, að veganetið verður að ganga út frá kaupstöðunum, ef það á að koma að haldi. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, í þeirri von, að umr. styttist úr þessu og senn fari að líða að atkvgr.

Frsm. meiri hl. (Jón Auðunn Jónsson) Ég skal nú reyna að fara fljótt yfir sögu. Um brtt. þær, sem fram hafa komið í dag, get ég ekki talað fyrir hönd samgmn., með því að hún hefir ekki haft tækitæri til að ræða þær sameiginlega ennþá. Hv. þm. V.-Húnv. sagðist ekki geta fylgt því, að gera veginn mill Hnífsdals og Ísafjarðar að þjóðvegi. Þó flytur hann nú sjálfur brtt. um að taka upp vegi, sem eru hliðstæðir að öðru en því, að þeir eru miklu minna notaðir en þessi vegur. Hv. þm. hafði þá afstöðu í n., að hann vildi taka upp allmarga vegi, sem við meiri hl. vorum á móti, og jafnframt var hann andvígur sumum till. okkar. Það er vitanlega alltaf nokkurt álitamál, hvað velja ber og hverju hafna, ef ekki er allt tekið með. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, hefir samgmn. ekki viljað „opna“ vegalögin síðan 1924, sakir þess hve mikið hefir verið óunnið af því, sem ráðgert er í lögunum. Margt af því eru vegir, sem aðkallandi þörf er, að komið sé í viðunandi horf. Þó hefir meiri hl. samgmn. nú hallazt að þeirri skoðun, að rétt sé að bæta við nokkrum vegum, sem reynslan hefir sýnt sérlega brýna þörf á að taka upp. Hv. þm. V.-Húnv. fannst ekki sanngjarnt að taka Skeiðabraut og Landbraut upp í þjóðvegatölu, þar sem hér væri um hliðarbraut að ræða. En það er nú svo, að ríkissjóður hefir í sumum héruðum tekið að sér að létta nokkuð undir með sýslusjóðum um hliðarbrautir, einkum þar sem litlar samgöngur eru á sjó og vegakostnaðurinn mikill. Menn hljóta að viðurkenna, að hér er svo ástatt, einkum um Rangárvallasýslu. Auk þess er það svo um þessa tvo vegi, að þá nota aðrir eins mikið og jafnvel öllu meira en héraðsbúar. Þá er till. á þskj. 399, frá hv.þm. V.-Húnv. Um hana get ég ekkert sagt frá n. Enginn tími hefir verið til að athuga hana. En æskilegt væri, að bæði sú og aðrar brtt., sem fram eru komnar nú, yrðu teknar aftur til 3. umr., svo n. ynnist tími til að athuga þær og bera þær undir vegamálastjóra. Það þóttu mér undarleg meðmæli, sem hv.þm. V.-Húnv. bar fram með Snæfellsnesbraut, að hún væri dýr pr. km. Réttmæti hverrar brautar fer eftir þörf, en ekki dýrleika. Þessi vegur yrði lítið notaður, en kostar 200 þús. kr. Hv. 2. þm. Eyf. sagðist hafa betri trú á samgmn. nú en áður. Okkur er það ánægjuefni, ef við höfum getað glatt hv.þm. Hann sagði, að það mætti með nokkrum sanni segja, að Alþ. 1923 hefði lofað að taka að sér viðhald Eyjafjarðarbrautar. En síðari þing hafi ekki viljað fallast á það. Ég vona nú, að hv.þm. sætti sig við þann kafla vegarins, sem n. leggur til, að tekinn verði í tölu þjóðvega. Þetta er erfiðasti kaflinn um viðhald. Honum þótti það ósamræmi af n. að taka ekki alla brautina. En sú braut og Borgarfjarðarbraut eru lagðar fyrir fé ríkissjóðs eingöngu. Flestar aðrar brautir hafa verið lagðar með tillagi frá sýslunum að helmingi eða minna. Þau héruð, sem sloppið hafa við byggingartillag, hafa því þegar fengið stór hlunnindi. Ég þarf engu að svara hv. 2. þm. Rang. Hann virtist nokkurnveginn ánægður, enda hefir lýst yfir, að hann taki eina till. sína aftur. Hv. 1. þm.N.-M. og hv. 1. þm. S.-M. hafa reynt að færa nokkur rök fyrir till. sinni um að taka nú þegar í tölu þjóðvega veginn frá Eyvindarárbrú að Óshöfn. Það má vitanlega deila um, hvort þetta er nauðsynlegt eða nauðsynlegt ekki. Það væri vitanlega gott að taka allt, sem fyrir liggur, og koma því þegar í framkvæmd. En afleiðing þess mundi bara verða of mikil dreifing á vegafénu og ósamstæðar og óhentugar framkvæmdir vegabóta. Réttast er að stefna að því að ljúka sem fyrst allra nauðsynlegustu vegunum. Þeir héldu því báðir fram, að Unaós væri ekki vond höfn. En það er vitanlegt, að svo er. Hún er máske sambærileg við Vík, en alls ekki við Blönduós og Hornafjörð. Unaós var áður á áætlun Austra, en ekki var að meðaltali hægt að afgreiða hann meira en í annarihverri viðkomu. Áður en lagður er vegur að slíkri höfn, ber að gera þar hafnarbót. Ef sýslubúar ætluðust til, að þarna væri útflutningshöfn, myndu þeir ráðast í hafnarbætur. Hv. 1. þm. S.-M. sagði, að þessi vegur væri nauðsynlegur vegna flutnings á fóturbæti á vetrum. En ég held, að eftir Fagradal mætti alltaf komast á snjóbíl. Mun nú vera í ráði að útvega fleiri snjóbíla, og mundi þá Fagridalur fljótlega njóta góðs af því. Hv. þm. Mýr. sagði, að sér virtist Borgarfjarðarbraut ekki hafa minni rétt á sér en Fljótshlíðarbraut, Skeiðabraut og Landbraut. Sú fyrsta er nú, eins og ég gat um áðan, sjálfsögð, þegar skaðræðisvötnin austur þar verða brúuð. Hinar eru akbrautir héraðanna. Og Skeiðabrautin er sérstaklega nauðsynleg vegna mjólkurflutninganna að hinu nýja mjólkurbúi Flóamanna, enda verið áður árlega styrkt af ríkisjóði. En um Borgarfjarðarbraut er það að segja, að þegar nýja brúin var sett á Hvítá, þá fluttist sú eiginlega umferð á þann veg, er að henni liggur. Hér er um það eitt að ræða, hvort flytja skuli allt viðhaldið á ríkissjóðinn. Nú greiðir ríkissjóður það hálft samkv. l. um sýsluvegi. Vegamálastjóri álítur, að viðhald þessarar brautar muni nema 2.500–3.000 kr. á ári. Að vísu getur umferð um Kaldadal aukizt eitthvað. Er sú leið að vísu miklu skemmtilegri fyrir ferðamenn, en helgar þó ekki, að brautin sé tekin í tölu þjóðvega. Hv. 1. þm. S.-M. þótti slæmt, að ekki væri hægt að mæla með veginum kringum Tjörnes. En það er eingöngu af því, að vegamálastjóri vill sjálfur athuga vegarstæðið, áður en ákvörðun er tekin. Mitt álit er, að réttara sé, að vegurinn liggi þarna. Það er álit verkstjóra eins, sem þetta hefir athugað, að þessa leið beri að velja. En vegamálastjóri vill ekki segja álit sitt, fyrr en hann hefir athugað vondar brekkur, sem eru á þessari leið. Ein brekkan - Auðbjargarbrekka hygg ég hún heiti - er svo vond, að þeir, sem skoðað hafa, álíta vafa á því, hvernig hægt sé að leggja veg yfir hana. Hv. þm. A.-Sk. var ánægður. Þarf ég því engu að svara honum. Þá mælti hv. 2. þm. Skagf. með Siglufjarðarbraut. Um þá braut er hið sama að segja og um Tjörnesbraut, að vegarstæðið hefir ekki verið rannsakað til hlítar. En öll n. var sammála um þörfina á þessari braut. Viðskipti milli Siglufjarðar og Skagafjarðarsýslu eru nauðsynleg og til hags fyrir báða aðilja. N. gat þó ekki mælt með þessu að sinni, af framangreindum ástæðum. Það er mála sannast hjá hv.þm. V.-Ísf., að Ísafjarðarsýslur hafa mjög orðið útundan með vegi. Við höfum haldið því fram, að við þyrftum að fá veg frá Ísafirði til Rafnseyrar. En mest liggur þó á að fá veg milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar, svo Önfirðingar komi afurðum sínum á markað á Ísafirði. En meiri hl. n. telur sig þó ekki geta gengið eins langt og hann leggur til að þessu sinni. Enda er svo, að þó þetta yrði samþ. nú, þá mundu þó framkvæmdir dragast. Þá vill hv. 2. þm. G.-K. fá þjóðveginn framlengdan til Sandgerðis. Hvorki n. né vegamálastjóri geta fallizt á þetta, enda þótt það væri full nauðsyn, þar sem mikil umferð er á þessum vegi frá og til Sandgerðis. En tillit verður þarna að taka til þess, hve létt er fyrir sýsluna að viðhalda sínum vegum. Þessi sýsla hefir ágæta vegi, enda hefir hún og lagt mikið til þeirra. Hér er eingöngu um viðhald að ræða, og þá það, hvort ríkissjóður beri allt viðhaldið eða helming þess. Þá var hv.þm. Dal. með till. um Laxárdalsveg, frá Búðardal um Laxárdal og Laxárdalsheiði að vegamótum þjóðvegar utan Borðeyrar. Meiri hluti þessarar leiðar er auðveldur til vegalagningar. Á heiðinni er sjálfgerður vegur um malarkamba. En Laxárdalur er erfiður. Þessi vegur er naumast nauðsynlegur fyrst um sinn. Hann yrði það þá fyrst, ef frystihús yrði byggt á Borðeyri. Annars er þarna lítil umferð. Þá er hv.þm. Borgf. með brtt. á þskj. 409. Mikið af þeim vegi, sem hann gerir till. um, fellur inn í Norðurlandsveginn. Till. er því sanngjörn. En ég vil þó ekki mæla með henni fyrr en umsögn vegamálastjóra er fengin. Gildir hið sama um hana og hinar aðrar till., sem n. hefir ekki átt kost á að athuga, að heppilegast væri, að þær yrðu teknar aftur til 3. umr. Það er að vísu gleðilegt, að svona mikill áhugi kemur fram fyrir bættum samgöngum á landi. Allir vita að þörfin er víða mikil. Er því hið eina, sem hægt er að gera, að gera upp á milli meiri og minni þarfar. Að vísu verður ekki unnið mikið næstk. ár að vegagerð á þeim stöðum, sem nú koma í tölu þjóðvega, þó samþ. verði. Yfirleitt má segja um þá vegi, sem nefndin leggur til að samþ. verði, að það er ekki um mjög miklar nýbyggingar að ræða, en munar talsverðu á viðhaldinu fyrir þau héruð, sem njóta eiga þessara nýju vega.

Sigurjón Á. Ólafsson Hv. frsm. hefir nú talað fyrir munn okkar nm., en ég hafði nokkra sérstöðu í n. Ég féllst á það, að rétt væri að opna vegalögin. Og þótt ég gerði það til samkomulags að ganga ekki lengra en n. gerði till. um, þá hafði ég þó talsverða tilhneigingu til að taka meira upp en gert var. En það fór nú sem fór. Og þegar fleiri till. eru nú komnar fram, þá get ég sagt það, að ég mun greiða sumum þeirra atkv. mitt. Ég hygg, að svo verði um afgreiðslu þessa máls, eins og ég sagði við 2. umr., að hending og tilviljun muni ráða nokkuð miklu um, hvað gengur fram og hvað ekki. Mín skoðun er óbreytt, að málinu væri bezt komið í höfn, ef það væri athugað betur af stj. og öðrum góðum og kunnugum mönnum, og síðan lagt fyrir þing að því loknu. En áhugi manna er svo mikill að fá vegarspotta í sínu héraði, að ekki verður hjá því komizt að gera einhverjar breytingar strax. En sem sagt hlýtur hendingin að ráða með þeirri aðferð. Ég skal ekki fara mikið út í einstakar brtt., því að það er búið að ræða þær. Ég tek undir með hv.frsm., að tillögur, sem nefndin átti ekki kost á að ræða á fundi, fái að bíða til 3. umr.

Það hefir enga þýðingu

. Enga þýðingu, segir hv. 1. þm. Skagf. Það getur þó verið, að einhverjir nefndarmenn eigi eftir að kynna sér þær. Ég get ekki fallizt á till.hv.þm. Borgf. um Norðurlandsveginn, því að hann miðar við Akranes sem endapunkt. Betra hefði verið að miða við Kalastaðakot eða einhvern annan ferjustað við Hvalfjörð. En ég er honum sammála um það, að vegurinn eigi að koma vestan Hafnarfjalls. Vegurinn verður að ná það, sem hann nær; síðan má gera framlengingu. Þá var það till. um Snæfellsnessbraut. Ég held, að flestir hljóti að sjá, að það sé ekki fráleitt að leggja veg þessa leið. Þar yrði bílvegur, fær allan ársins hring. Þannig væru Snæfellingum tryggðar miklu öruggari samgöngur við Borgarnes en þær eru nú á sjó, því að Sandur er ill höfn, eins og kunnugt er. Héraðið er vel til ræktunar fallið, og enginn vafi er á, að þar eru skilyrði fyrir mjög mikinn landbúnað. Þessi vegur mundi lyfta héraðinu upp. Sumstaðar á Snæfellsnesi er alveg óvenjuleg náttúrufegurð, og má telja víst, að þessi vegur yrði mjög fjölfarinn af ferðamönnum. Þegar þetta tvennt fer saman, finnst mér þessi brtt. hafa svo mikið til síns máls, að ég mun greiða henni atkv., þó að nefndin treystist ekki til að taka hana upp. Fróðir menn segja, að vegur um þessa leið, frá vegamótum austan Straumfjarðarár, um Staðarsveit og Breiðuvík, að Hellissandi, muni ekki verða mjög dýr. Á löngum kafla a. m. k. er mjög auðvelt að leggja veg. Annars áskil ég mér að hafa óbundnar hendur við atkvgr. um hverja og eina brtt., þó að ég hafi orðið sammála um nokkra lausn á málinu út úr nefndinni. En úr því, sem komið er, hygg ég, að fleiri till. ættu að ganga fram en þær, sem n. hefir gengið að, svo að ekki verði misrétti milli einstakra héraða.