Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi vísað til þingsins beiðni um það, að einn maður í mínu héraði fengi ríkísborgararétt, sem er Óskar Sövik, rafveitustjóri á Blönduósi, norskur maður, sem er búinn að vera átta ár hér á landi og hefir reynzt prýðilega vel. Byggði ég þessa beiðni á því, að þar sem maðurinn hefir verið í þjónustu sýslufélagsins, og mikil nauðsyn er að halda honum þar áfram, mætti færa hann undir ákvæðin um opinbera starfsmenn, sem geta fengið ríkisborgararétt, ef þeir hafa dvalið hér fimm ár eða lengur. En allshn. hefir ekki talið fært að taka þessa beiðni til greina. Það var út af þessu, sem ég bað um orðið um daginn og vildi gjarnan fá frestað afgreiðslu þessa máls. En úr því að n. er sammála um, að þetta komi ekki til greina að þessu sinni, verð ég að sætta mig við, að málið fari til Ed., án þess að þessi maður sé tekinn hér inn. En ég verð að segja það, að mér þykir það býsna ósanngjarnt ákvæði í þessum l., ef á að lita svo á að 5 ára ákvæðið sé einskorðað við ríkisstarfsmenn, og aðrir megi ekki koma til greina um það að fá undanþágu,frá 10 ára ákvæðinu, því að ég lít svo á, að hér sé um hliðstætt tilfelli að ræða, þótt hlutaðeigandi maður sé í þjónustu sýslufélags.



Herra forseti! Ég var fyrir mitt leyti ánægður með það um daginn, þegar þessu máli var frestað hér í d., vegna þess að svo stóð á, líkt og með málefni hv. þm. A.-Húnv., að það voru menn frá Akureyri, sem höfðu beðið um ríkisborgararétt, en höfðu ekki náð að komast inn í till. allshn., vegna þess að þá vantaði þetta svokallaða hegningarvottorð, sem n. er tekin upp á að heimta, en mun eiga að vera hegðunarvottorð. Báðir umsækjendurnir voru þess arna óafvitandi og höfðu því ekki gert ráðstafanir til þess að ná í þessi plögg. Nú er mér í öðru tilfellinu kunnugt um, að norska aðalræðismannsskrifstofan hér í bænum hefir sent skeyti út vegna þessa norska manns á Akureyri, sem er búinn að vera hér í 14 ár og fullnægir því öllum settum skilyrðum, nema þessu vottorði. Mér væri því ljúft, að þessu máli yrði ekki hraðað svo, að ómögulegt væri að afla þessa vottorðs. Skeytið var sent á föstudagskvöld, og get ég ímyndað mér, að svarskeyti bærist í dag. Hinn maðurinn er Þjóðverji. og er eins ástatt fyrir honum, að hann vantar þetta hegðunarvottorð, sem ég hygg, að sé búið að gera ráðstafanir til að ná í frá Þýzkalandi. En ég veit ekki, hvernig ég á helzt að snúa mér í þessu máli, hvort það þýðir að fara fram á frestun ennþá, til þess að geta veitt þessum mönnum, a. m. k. Norðmanninum, tækifæri til þess að geta komizt inn undir þetta lagaákvæði í ár, og vænti ég þess, að hæstv. forseti geti gefið mér upplýsingar um þetta.

Forseti (JörB): Ég álít, að upp á afgreiðslu málsins að gera sé heppilegast að lofa því að fara til Ed. og koma á þessum viðauka við frv. þar. Það sakar ekki, þótt málið þurfi að koma hingað til einnar umr. síðar, ef Ed. gerir á því breyt.



Ég vildi aðeins geta þess í sambandi við till. á þskj. 105, sem olli því, að allshn. óskaði eftir því á þingfundinum í gær, að málið yrði tekið út af dagskrá, að allshn. hefir athugað gögn þessa umsækjanda, sem þar um ræðir, og telur þau í lagi. Og þess vegna leggur hún til, að samþ. verði að veita honum ríkisborgararétt með hinum öðrum, sem nefndir eru á þskj. 97. Hjá öðrum umsækjendum, sem n. hafa borizt umsóknir frá, hafa gögnin ekki verið í lagi.



Það hafa komið fram raddir um það opinberlega, að vísu utan þingsins. að það væri rangt, að núv. stjórn hefir farið með völd þessa daga, síðan Haraldur Guðmundsson, fyrrv. atvmrh., sagði af sér. Segja má, að það sé ekki allskostar óeðlilegt, þótt þessar raddir hafi komið fram. En þær byggjast þó á nokkrum misskilningi, sem ég vil leiðrétta. Þau rök, sem hafa legið til þess, að ríkisstj. hefir ekki sagt af sér, eru þau, að talið var líklegt af sumum, að gerðardómslögin, sem ég fékk samþ. hér á Alþingi nú nýlega, mundu ef til vill verða erfið í framkvæmdinni, og þess vegna hefi ég talið það eðlilegt, að ég segði ekki af mér né grennslaðist eftir möguleikum til stjórnarmyndunar, áður en endi yrði bundinn á það mál, þar sem um svo stuttan tíma er að ræða. Mér virðast líka þm. úr öllum flokkum - og fyrir það er ég þeim þakklátur - hafa sýnt samskonar skilning á alvöru tímanna, og þess vegna hefir enginn þeirra kosið að gera fyrirspurnir hér á Alþingi um þetta atriði, og hafa þar með komið í veg fyrir, að þrasi um setu stj. yrði blandað inn í lausn þessa máls. En rökin til þess, að hér hafi ekki verið rangt að farið, liggja einmitt í því, að hér á Alþingi hafa verið haldnir fundir daglega undanfarið og sérhver hv. alþm. því á þingræðislegan hátt haft tækifæri til þess að gera aths. við setu stj., ef þeir töldu hana óeðlilega. En með því að nú virðist lausn vinnudeilunnar nálgast, eru þessar ástæður ekki lengur fyrir hendi, og þess vegna tilkynni ég hinni hv. þd. það hér með, að ég mun nú byrja eftirgrennslanir mínar á hinu pólitíska ástandi hér á Alþingi og síðan eins fljóti og unnt er tilkynna hinu háa Alþingi þær niðurstöður, sem ég kemst að.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vildi í sambandi við yfirlýsingu hæstv. forsrh. beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort honum sé kunnugt um, að togaradeilan sé í raun og veru leyst?

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég geri ráð fyrir því, eins og það er orðað í þessari tilkynningu, sem ég hefi hér getið, að lausn togaradeilunnar sé að nálgast og að þess verði ekki langt að bíða, að hún sé að fullu leyst.



Herra forseti! Hv. 5. landsk. þm. og ég höfum flutt hér till. til þál. út af því ástandi, sem nú ríkir í gjaldeyrismálum, sérstaklega viðvíkjandi innlendum iðnaði, og þá fyrst og fremst verksmiðjuiðnaði. Það horfir svo við í fjölmörgum verksmiðjum hér í Reykjavík, að það vofir yfir að fækka verði starfsfólki allmikið og jafnvel stöðva alla framleiðslu um tíma, af því að viðkomandi verksmiðjur fá ekki nægjanlegt hráefni inn í landið. Nú er það vitanlegt, og þarf ekki að skýra það fyrir hv. þdm., hvernig stuðlað hefir verið að því undanfarið að auka framleiðsluna á ýmsri vöru innanlands, sem áður var keypt tilbúin erlendis frá, hvernig byggður hefir verið upp nýr atvinnuvegur, sem hundruð eða jafnvel þús. manna hafa lífsviðurværi sitt af. Hinsvegar er það vitanlegt, að þessi iðnaður byggist aðallega á því, að geta fengið hráefni erlendis frá til þess að vinna úr. En á sama tíma og verið er að takmarka hráefnainnflutninginn, er erlendri iðnvöru hleypt óhindrað inn í landið. Það er þó vitanlega ekki gert eins mikið af þessu og áður, en ef maður athugar ástandið í Reykjavík, þá er yfirdrifið af samskonar iðnaðarvöru í búðunum og verið er að framleiða hér. Þetta er óviðunandi. Svo framarlega sem verður að takmarka innflutning, verður að gera það á þeirri vöru. sem unnin er erlendis, en tryggja gjaldeyrisleyfi fyrir erlend hráefni banda innlenda iðnaðinum. Nú kunna sumir að ætla, að svo framarlega sem erlenda iðnaðarvaran væri svo að segja bönnuð, mundi sú innlenda hækka í verði. Það er rétt, að það þarf að setja skorður við því. Það væri hugsanlegt, að ef hinir innlendu iðjuhöldar fengju nokkurskonar einokun á markaðinum, myndu þeir nota tækifærið til þess að hækka vöruverðið. Nú voru samþ. á síðasta þingi l. um verðlag á vörum, þar sem stj. er veitt heimild til þess að setja hámarksverð á vörur. Ég álít sjálfsagt, þegar slík hætta er fyrir dyrum og hér um ræðir, að stj. noti sér þessa heimild og hafi betra eftirlit en verið hefir með verðlagi á íslenzkri iðnaðarvöru og setji hámarksverð, þegar hætta er á óeðlilegri hækkun. Ég býst við, að þetta mál þurfi mjög bráðrar úrlausnar við. Eftir því, sem ég hefi komizt næst. vofir yfir að fækka starfsfólki við iðnaðinn í Reykjavík í næsta mánuði. Vildi ég mælast til þess, að vel yrði tekið undir þetta í d. Og til þess að hægt sé að ganga úr skugga um, hvort þetta er rétt, vildi ég fara þess á leit, að þessari þáltill. yrði vísað til iðnn., í trausti þess, að hún athugi þetta fljótt og vel, og á meðan væri þessari einu umr. frestað.



Herra forseti! Ég vildi leyfa mér að leggja til, að málinu væri vísað til ríkisstj.

*Emil Jónsson: Ég veit það bæði af eigin reynslu og eftir því, sem aðrir hafa sagt mér, að það er mjög erfitt fyrir iðnfyrirtæki að fá þann erlenda gjaldeyri, sem þau þurfa til kaupa á erlendu hráefni. Ég tel því fyllilega eðlilegt, að till. eins og þessi sé fram komin, og þar sem flm. hefir lagt til, að málinu yrði vísað til þeirrar n., sem ég á sæti í, finnst mér ekki ástæða til að fara mörgum orðum um málið að þessu sinni, en vil aðeins geta þess, að ég er á móti því, að till. hv. þm. V.- Húnv. verði samþ., vegna þess að ég álít sjálfsagt, að þingið taki þetta mál til athugunar, ræði það og kynni sér það eins og það á skilið, en vísi því ekki frá eða til ríkisstj. til afgreiðslu.



Í sambandi við framkomna till. um að vísa málinu til ríkisstj. vildi ég segja það, að ég álít fyllilega nauðsynlegt, að Alþ. og n. þess athugi gjaldeyrismálin betur en verið hefir, og ég hefi á takteinum fyrir áframhaldandi umr. málsins ýmislegt fleira, sem þyrfti að taka til athugunar í þessu sambandi. Það eru það merkilegar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið nú sem stendur af hálfu gjaldeyrisnefndar, að ég tel fyllilega nauðsynlegt, að málinu verði ekki vísað til ríkisstj., heldur láti Alþ. málið til sín taka. Þau einkennilegu fyrirbrigði hafa hvað eftir annað verið rædd manna á meðal, sem láta sig snerta innlendan iðnað. að nú sem stendur hefir verið veittur mikill erlendur gjaldeyrir í vélaútbúnað í sambandi við nýjar verksmiðjur, þegar nægilegt er fyrir í landinu af slíkum vélum og hægt er að framleiða allt, sem Íslendingar þurfa í þeim efnum. Á slíkum tímum sem nú, þegar gjaldeyrisvandræðin eru svona mikil, þarf miklu frekar að halda á því að spara í þessum efnum og sjá til, að gjaldeyrinum sé varið sem allra skynsamlegast. Nýlega hafa verið veittir jafnvel tugir þús. króna af gjaldeyri til að útbúa hér nýjar verksmiðjur með nýtízku vélum, þó að nægileg tæki séu fyrir í landinu til að framleiða samskonar vörur, og það virðist vera einkennileg aðferð að setja tugi, jafnvel hundruð þús. króna af gjaldeyri í þau framleiðslutæki samtímis því, sem það vofir yfir, að þau framleiðslutæki, sem fyrir eru, fái ekki hráefni til rekstrar síns. Ég álít þess vegna óþarft, þegar Alþ. ætlar að láta málið til sín taka, að koma fram með till. um að vísa málinu til ríkisstj. og láta ekki ræða það. Ég er þess vegna eindregið á móti þeirri till., sem fram hefir komið frá hv. þm. V.-Húnv., og vil þakka hv. 7. landsk. fyrir hans góðu undirtektir og vonast til þess, að till. fái að fara til n. og fái síðan sína afgreiðslu hér í þinginu.

Forseti (JörB): Það hefir komið fram af hálfu flm. till. um að fresta umr. um málið og vísa því til n.; einnig hefir komið fram till. um að vísa málinu nú þegar til ríkisstj. Ég vil spyrja flm. þeirrar till., hvort hann haldi fast við þá uppástungu sína, þrátt fyrir það, þó að óskað hafi verið, að málinu væri vísað til n.

Nei, ég tel það ekki skipta miklu máli

.