Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 14. febr. 1984. Guðmundur J. Guðmundsson; 7. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna mjög mikilla anna í brýnni félagsmálastarfsemi óska ég eftir leyfi frá störfum á Alþingi í a.m.k. hálfan mánuð frá og með deginum í dag. Jafnframt óska ég eftir að 1. varaþm. Alþb. í Reykjavík, Ólafur Ragnar Grímsson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Ólafur Ragnar Grímsson hefur setið áður á þessu þingi og býð ég hann velkominn á ný til starfa á Alþingi. Ég vil taka fram áður en við hefjum störf að eins og í dagskrá stendur er gert ráð fyrir tveim fundum Sþ. í dag. En ég vil vekja athygli á því að 1. mál á síðara fundi, sem er sameiginlegt hagsmunamál Grænlendinga og Íslendinga, þáltill., er samkomulagsmál hér í þinginu. Það verður gerð tilraun, ef þingið leyfir, til að afgreiða það mál til nefndar í dag til að flýta fyrir því. Til þess að svo megi verða verður þriðji fundur Sþ. í dag, einn fyrir utan þá sem eru á hinni prentuðu dagskrá. Þá vil ég enn fremur taka fram að á síðasta fundinum verða umræður utan dagskrár.



Herra forseti. Á undanförnum tíu árum hafa mjög margar nefndir fjallað um orkumál Suðurnesja. Eftir stofnun Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum 1978 tekur stjórn þess málið upp og síðan hefur margvíslegur undirbúningur verið unninn, svo sem viðræður sveitarfélaganna sem hlut eiga að máli, umræður um sameiningu rafveitna sveitarfélaganna og Hitaveitu Suðurnesja og úttekt á dreifikerfum. Í maí 1982 var samþykkt þál. um að skipa fimm manna nefnd til að semja frv. um Orkubú Suðurnesja. Með leyfi forseta vil ég lesa þál. sem vísað er til. Þar segir svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til að semja frv. til l. um Orkubú Suðurnesja. Nefndin skal þannig skipuð: Tveir fulltrúar tilnefndir af stjórn Hitaveitu Suðurnesja, tveir fulltrúar tilnefndir af stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum og einn fulltrúi tilnefndur af iðnrn. Iðnrh. skipar formann úr hópi nefndarmanna. Nefndin hraði svo störfum að frv. verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Þetta er samþykkt í maí 1982. Í ágúst 1982 var þessi nefnd skipuð. Hún hóf störf í janúarlok 1983. Þá voru haldnir fundir og gögnum safnað. Síðasti fundur nefndarinnar var haldinn 19. maí s.l. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að nauðsynlegt er að ákveða framtíðarskipan orkumála á Suðurnesjum eins fljótt og auðið er. Í fyrsta lagi stendur óvissa um framtíðina í vegi fyrir því að framtíðarskipulag orkudreifingar, sölu og orkuöflunar á Suðurnesjum verði ákveðið. Háspennulína á suðurnes var fulllestuð 1980, en með tilkomu raforkuframleiðslu við Svartsengi, þar sem framleidd eru 6–7 megawött, fékkst frestun á byggingu nýrrar línu. Það ber brýna nauðsyn til að ákveða fljótlega næstu aðgerðir á þeim vettvangi. Það eru geysilegir möguleikar til frekari gufuvirkjunar til rafmagnsframleiðslu á þessu svæði. Það má nefna gufu sem þegar er sleppt út í Svartsengi og það má nefna að ný hola er í Eldvörpum og önnur ný hola á Reykjanesi. Það er fræðilega hugsanlegt að þetta svæði geti framleitt tvisvar sinnum það magn raforku sem það nú notar. Það er hins vegar óhjákvæmilegt að framtíðarskipulag þessara mála sé sett í fastar skorður þannig að hægt sé að takast á við þessi verkefni. Orkuverð á Suðurnesjum er mjög hátt. RARIK á og rekur háspennulínu frá spennistöð við Elliðaár til suðurnesja. Fyrir orkuflutninginn tekur RARIK 17% álag á orkuverð Landsvirkjunar. Síðan bætist þar á söluskattur og verðjöfnunargjald. Þetta gerir það að verkum að Suðurnesjafólk greiðir verulega hátt verð fyrir raforku sína. Þetta mál hefur lengi þarfnast endurskoðunar og yrði vafalaust eitt af fyrstu verkefnum öflugs orkufyrirtækis þeirra Suðurnesjamanna. Það má nefna að það yrði veruleg hagræðing af sameiginlegum orkukaupum með sammælingu orkuveitna á suðurnesjum. Sparnaður þar hefur jafnvel verið reiknaður milli 4 og 5%. Þessar ástæður og ýmsar fleiri liggja til þess að nauðsynlegt er að vinda bráðan bug að því að útkljá skipulag orkumála svæðisins. Þess vegna hef ég lagt fram fsp. til hæstv. iðnrh. um hvað líði framkvæmd þál. og undirbúnings undir Orkubú Suðurnesja.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. utanrrh. á þskj. 318 í III. lið. Mál þetta er þannig tilkomið að fyrir nokkrum vikum kom upp allviðamikið landráðamál í Noregi og í kjölfar umfjöllunar um þetta mál í fjölmiðlum hér á landi birtist í Morgunblaðinu útdráttur úr skýrslu sem nefndir menn hér í fsp., Bragi Jósepsson, Hannes Pálsson og Stefán Jónsson höfðu sent þáv. utanrrh. hinn 22. des. 1971. Ég vil taka það fram til að það valdi ekki misskilningi að ég tel innihald þessarar skýrslu í sjálfu sér ekki skipta máli í þessari umr. heldur beinist fsp. einkum að því hvort hér hafi verið um trúnaðarmál að ræða, hver hafi brotið þann trúnað sem fólst í því að afhenda þessa skýrslu Morgunblaðinu og í þriðja lagi hvað hafi verið gert, hvort kannað hafi verið hvaða aðilar þarna eiga hlut að máli og hvort einhverjar aðgerðir séu í gangi til að upplýsa það mál og þá að draga þá aðila til ábyrgðar sem þá ábyrgð bera.



Herra forseti. Fyrsta spurningin hljóðar svo: „Er skýrsla sú sem Bragi Jósepsson, Hannes Pálsson og Stefán Jónsson sendu utanrrh. 22. des. 1971 merkt sem trúnaðarmál?“ Svarið er: Skýrslan er merkt sem trúnaðarmál. Önnur spurning hljóðar svo: „Hefur verið kannað hver afhenti Morgunblaðinu skýrsluna?“ Svarið er: Morgunblaðið hefur ekki viljað gefa upp hvernig blaðið komst yfir skýrsluna. Þriðja spurning: „Hver ber ábyrgð á vörslu og afhendingu trúnaðarskjala og annarra leyndargagna utanrrn.?“ Svarið er: Meðferð trúnaðarskjala fer eftir því hvers eðlis þau eru. Þau eru flokkuð eftir mikilvægi. Trúnaðarskjöl eru fengin í hendur starfsmönnum rn. og sendiráðanna og öðrum aðilum eftir þörfum þeirra fyrir að fá viðkomandi upplýsingar. Ráðh. og aðrir yfirmenn rn. ákveða um dreifingu slíkra skjala. Um meðferð trúnaðarskjala Atlantshafsbandalagsins eru ákveðnar strangar reglur sem byggðar eru á reglum bandalagsins þar að lútandi. Aðgang að viðkvæmustu NATO-skjölum hafa aðeins þeir sem fengið hafa til þess sérstaka heimild utanrrh. Einungis þeir sem fengið hafa sérstaka heimild ráðuneytisstjóra utanrrn. geta fengið aðgang að öðrum NATO-skjölum. Ýmis viðkvæmustu skjöl NATO, t.d. varðandi hernaðarmál, eru samkvæmt ósk rn. ekki send því. Fjórða spurning: „Sér ráðherra ástæðu til aðgerða vegna birtingar þessarar skýrslu?“ Svarið er: Vegna birtingar úr hluta skýrslu þeirra Braga Jósepssonar, Hannesar Pálssonar og Stefáns Jónssonar sé ég ekki ástæðu til sérstakra aðgerða innan utanrrn. enda tel ég öruggt að hún hafi ekki lekið út frá rn., en vitað er að skýrslan var fjölrituð og því væntanlega til í fleiri eintökum. Hins vegar er ljóst af reynslu annarra þjóða og raunar okkar einnig að mjög áríðandi er að vera vel á verði í þessum efnum til þess að komast hjá uppljóstrunum um trúnaðarupplýsingar sem valdið gætu Íslandi alvarlegu tjóni. Er því stöðugt reynt að tryggja eftirlit innan rn. varðandi meðferð og vörslu trúnaðarskjala.



Herra forseti. Ég tel rétt að fram komi í sambandi við þessar umr. að ég óskaði eftir því á fundi utanrmn. hinn 30. jan. s.l. að utanrrh. hlutaðist til um að trúnaði yrði aflétt af þessari skýrslu og hún birt í heild þannig að hún lægi fyrir öllum sem opinbert gagn, þar sem eitt af dagblöðum landsins hefur komist yfir þetta trúnaðarplagg utanrrn. og birt úr því oftar en einu sinni glefsur, teknar að sjálfsögðu úr samhengi í þessari skýrslu. Ég þekki ekki innihald þessa plaggs og veit að sjálfsögðu ekkert um það með hvaða hætti það hefur borist til fjölmiðla og vil ekki leggja neitt mat á innihald skýrslunnar sem slíkrar. En ég tel það eðlilega málsmeðferð að utanrrn. kanni a.m.k. hvort ekki sé ástæða til þess og hvort aðstandendur máls séu ekki reiðubúnir til þess að aflétta trúnaði á þessu gagni sem ritað er í árslok 1971 og það verði birt almenningi til aflestrar. Fram kom hér áðan í máli hæstv. utanrrh. að hann teldi öruggt að þetta skjai væri ekki frá utanrrn. komið og það hefði verið fjölfaldað. Ég vil inna hæstv. utanrrh. eftir því með hvaða rökum hann styður það að þessi skýrsla sé ekki frá hans rn. komin og hvort könnun hafi farið fram á vegum rn. þar að lútandi til að undirbyggja þá fullyrðingu hæstv. ráðh.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans. Þau voru upplýsandi svo langt sem þau náðu. Ég verð þó að lýsa yfir furðu minni yfir mati hans á þessu máli því að hann telur sig annars vegar geta fullyrt að skýrslan hafi ekki borist úr hans rn. Þar með hlýtur hópur þeirra sem við þetta mál voru riðnir upphaflega að þrengjast nokkuð og því vera augljós möguleiki að komast fyrir um hver af þeim aðilum sem skýrsluna hafði undir höndum hefur látið hana Morgunblaðinu í té. Að öryggisvarsla Íslendinga í málum sem þessum eigi að hvíla á því hvort Morgunblaðið vill eða vill ekki gefa upp hver afhenti þeim skýrsluna virkar nánast eins og skrýtla á mann því að maður hefði haldið að öryggismálum hér væri betur komið en svo að menn væru upp á upplýsingar komnir sem kæmu frá einhverjum og einhverjum aðilum utan úr bæ. Ég get ekki samþykkt það fyrir mitt leyti að þetta mál sé það lítilsgilt burtséð, eins og ég sagði áðan, frá innihaldi skýrslunnar að pappírar sem merktir eru trúnaðarmál og koma inn í rn. en eru bornir þaðan af öðrum mönnum sem um málin hafa fjallað séu virkilega ekki þess eðlis að það þarfnist rannsóknar og að þess verði krafist að slík rannsókn komist að einhverri ákveðinni niðurstöðu og dragi þá menn til ábyrgðar sem við málið eru riðnir.



Herra forseti. Það sem hlýtur fyrst og fremst að vekja undrun í þessu sambandi er að gögn sem merkt eru trúnaðarmál af íslenskri ríkisstj. eru til fjölfölduð annars staðar með fullri vitund sömu aðila. Og þá víkjum við einnig að ritfrelsi í landinu: Nær það svo langt að ef dagblöð landsins komast yfir gögn sem merkt eru trúnaðarmál sé talið eðlilegt og sjálfsagt að það birti innihald slíkra gagna? Það hlýtur í það minnsta að eiga sér stað undir þeim kringumstæðum að viðkomandi aðilar telja sig þess umkomna að leggja á það mat hvort gögnin séu svo mikilvæg að þau teljist ríkisleyndarmál eða ekki. Ég tel að útbreiddasta blað landsins hafi engan siðferðislegan rétt til þess ef gögnin eru merkt trúnaðarmál íslenskrar ríkisstj. að birta þar stafkrók. Og mig undrar það ef hæstv. utanrrh. telur að það sé verjandi að viðhafa þau vinnubrögð að spyrja þann sem hefur komist yfir slík gögn hvort hann sé reiðubúinn til að gera grein fyrir því hvar hann hafi fengið þau og fái hann nei þá sé það mál úr sögunni. Hitt má vel vera að þetta sé orðið það úrelt að merkja þetta sem trúnaðarmál að eðlilegt sé að svipta það þeim stimpli og heimila hverjum sem er að lesa það sem þar stendur og þá ber að sjálfsögðu að gera það. En hitt er ákaflega sérstæður réttur ef það er tilfellið að komist menn yfir skjöl merkt trúnaðarmál sé látið þar við sitja að spyrja þá hvar þeir hafi fengið þau og í annan stað að hægt sé að birta úr því glefsur til að auka sölu á viðkomandi blaði ákveðinn tíma en jafnframt ekkert gert, ekki nokkur skapaður hlutur gerður til að leiðrétta það eða staðfesta hvort þarna sé um þær upplýsingar að ræða að óeðlilegt sé að þær séu sviptar trúnaði. Ég tel nefnilega, herra forseti, að það sé alvarlegt mál ef við erum komnir með einhverja Treholta innan utanrrn. með fjölfölduð plögg í sínum vörslum sem eru merkt trúnaðarmál hjá utanrrn.



Herra forseti. Það sem mér kom einna mest á óvart í þessari skýrslu voru þau orð sem skýrsluhöfundar höfðu um starfsmenn utanrrn. Ég vildi af því tilefni spyrja hæstv. utanrrh. hvort til séu í utanrrn. fleiri skýrslur eftir sömu skýrsluhöfunda. Ég óska eftir því við hæstv. ráðh. að hann láti gá að því, því að mig grunar að svo sé.



Herra forseti. Kannske væri ástæða til að spyrja hv. síðasta ræðumann hvort hann hafi lesið umrædda skýrslu og ef svo er hvar hann hafi þá komist yfir hana. Annars vil ég spyrja hæstv. utanrrh. í fyrsta lagi að því hvort hann geri sig ánægðan með þetta svar Morgunblaðsins og hvort það sé af hans hálfu endanlegt, m.ö.o. hvort ekki verði leitað á það að fá þar skýrari svör. Í öðru lagi væri fróðlegt að fá upplýsingar um upplag þeirrar fjölföldunar sem virðist hafa farið fram á þessu trúnaðarplaggi, hvort þar hefur verið um fáein tölusett eintök að ræða, nokkra tugi eða nokkur hundruð. Og þá í framhaldi af því hverjir hafa fengið það undir hendur. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. enn hvort hann sjái ekki ástæðu til þess að vanda um við viðkomandi fjölmiðil og senda honum umkvörtun vegna þess hversu gáleysislega hann hafi farið-með þetta plagg sem merkt er eins og allir vita hér sem trúnaðarmál. Síðast væri svo fróðlegt að vita hvaða hugmyndir eða stefnu utanrrn. hefur hvað varðar tímalengd á leynd sem hvíla skuli yfir slíkum gögnum. Skal hún vera 25 ár, 50 ár eða skulu slík plögg um aldur og ævi hulin sjónum hins almenna þegns þessa lands?



Herra forseti. Mér finnst einhver undarleg léttúð svífa yfir vötnum ráðuneytismanna vegna þessa máls. Það er eins og þetta sé einhvers konar leiðinlegt óhapp sem hafi skeð, að plögg sem eru merkt trúnaðarmál frá utanrrn. séu komin út um víðan völl. Ég held að menn hljóti að hafa þann metnað fyrir hönd rn. og ríkisstj. að reyna að komast til botns í því hvernig á því stendur að slíkt trúnaðarmál virðist vera á hvers manns vörum. Menn hljóta að sækja það fastar en svo að menn láti gott heita að fá eitt nei sem niðurstöðu slíkrar rannsóknar. Í öðru lagi þá hlýtur þetta að vera, ef til lengri tíma er litið, spurning um það traust sem menn telja sig geta borið til skjalavörslu ríkisins, bæði almenningur og embættismenn.



Herra forseti. Ég er sammála þeim hv. þm. sem hér hafa talað um það, að þetta mál er ákaflega alvarlegt. Það er ákaflega alvarlegt þegar það gerist að skjal, sem merkt er trúnaðarmál og geymt er í einu rn. landsins, hverfur með þessum hætti og birtist síðan í einum af fjölmiðlum landsins. Hins vegar get ég ekki á nokkurn hátt tekið undir þau sjónarmið sem hér hafa verið reifuð m.a. af hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni og Steingrími Sigfússyni, þess efnis að ástæða sé til að leggja hömlur á frelsi fjölmiðla til að birta skýrslur af þessu tagi, eða birta yfir höfuð hvert það efni sem fjölmiðillinn kýs að birta. Kjarni málsins er sá, að við höfum litið svo á í þessu þjóðfélagi að fjölmiðlar hefðu ákveðið pólitískt hlutverk, gegndu ákveðnu hlutverki í þessu þjóðfélagi til að halda uppi viti borinni umræðu um þjóðfélagsmál, hefðu ákveðnu, sjálfstæðu hlutverki að gegna. Ég heyri ekki betur en að þessir hv. þm. vilji afnema þetta sjálfstæða hlutverk fjölmiðlanna og leggja í hendur rn. alræðisvald um það hvort birta megi þau skjöl sem fjölmiðillinn kýs. Ég vil vekja athygli á því að mál eins og þetta, sem vissulega er alvarlegs eðlis, hafa komið upp víða í kringum okkur. Svipað mál kom upp á síðasta ári eða árinu þar á undan í Bretlandi og tengdist uppsetningu bandarísku varnarflauganna í Bretlandi. Vinstrimenn ýmsir í Verkamannaflokknum spurðu að því hvort fjölmiðlar þar í landi hefðu rétt til að birta þessi plögg. Þeir fögnuðu birtingu þessara plagga. sama gerðist fyrir síðustu kosningar í Bretlandi þegar fjölmiðlar birtu þar trúnaðarskjöl sem undirnefndir ríkisstjórnarinnar höfðu samið. Þar var nákvæmlega sama uppi á teningnum. Þar datt þm. ekki í hug að afnema rétt fjölmiðla til að birta þessi skjöl. Þess vegna verð ég að segja eins og er að það kemur eins og köld vatnsgusa að heyra hér á hv. Alþingi raddir þess efnis að taka beri þennan rétt af íslenskum fjölmiðlum, enda þótt vitað sé að engum detti þetta í hug í þjóðþingum í kringum okkur.



Herra forseti. Hér er komið til umræðu mjög óvenjulegt og sérstætt njósnamál. Trúnaðarskjöl hverfa úr ákveðnu rn., að því er talið er, og birtast síðan í einu víðlesnasta dagblaði landsins. Það vill svo sérkennilega til í þessu máli, og það er nú m.a. þess vegna sem ég stend hér upp, að ráðh. sem er yfir þessu rn. heitir Geir Hallgrímsson, hv. þm. Reykvíkinga. En formaður útgáfustjórnarinnar, sem gefur út blaðið þar sem trúnaðarmálið birtist, heitir sama nafni, Geir Hallgrímsson. Ég stend hér upp til þess að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann hafi haft formann útgáfufélagsins með sér í ráðum og farið eftir ráðleggingum hans þegar hann tók þá ákvörðun að láta þetta mál kyrrt liggja.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. lét að því liggja að fjölmiðlar hefðu þann rétt að birta upplýsingar úr þjófstolnum plöggum. Það vekur undrun mína að menn láti sér detta það í hug, ef menn brytust inn í skjalavörslur utanrrn. og hirtu þaðan þau plögg sem þeir vildu, að þeir hefðu frjálsan birtingarrétt á þeim gögnum, merktum „trúnaðarmál“. Er hv. 1. þm. Vestf. ljóst út á hvaða braut hann er að fara? Ef embættismennirnir eru saklausir, eins og hæstv. utanrrh. sagði, og hann getur fullyrt það hér að embættismennirnir séu saklausir, þá er aðeins ein skýring á því hvers vegna hann getur fullyrt það. Hver er hún? Að hann veit hvaðan plaggið er komið. Sá einn getur fullyrt að embættismennirnir séu saklausir sem veit hvaðan plaggið er komið. Því skyldu menn gera sér grein fyrir. Enginn annar getur fullyrt að embættismenn utanrrn. séu saklausir. Ég ætla ekki að vera með neinar getgátur um hvaðan plaggið er komið. En það eru stór orð að lýsa því yfir að embættismennirnir séu saklausir. Það er yfirlýsing um það að hæstv. ráðh. viti hvaðan plaggið er komið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég get ekki stillt mig um að leiðrétta atriði sem kom fram í máli hv. þm. Einars Guðfinnssonar. Flaugarnar sem hann nefndi eru ekki varnarflaugar. Það er mjög hættulegt að kalla þær varnarflaugar. Þær eru í eðli sínu árásarvopn og er einungis hægt að nota þær sem árásarvopn.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, spurðist fyrir hvort utanrrh. ætlaði ekki að hlutast til um það að skjalið verði gert opinbert og kvaðst hafa minnst á það á fundi utanrmn. Ég vil af því tilefni segja að ég tel það ekki innan verkahrings utanrrn. að hafa frumkvæði að því að gera þetta skjal opinbert. Þeir sem sennilega hafa merkt þetta skjal sem trúnaðarmál eru væntanlega höfundar skýrslunnar. Þeir geta hvenær sem er birt þessa skýrslu ef þeir svo kjósa. Það verður þá að vera að frumkvæði þeirra þegar það verður. Þá spurði hv. þm. hvenær trúnaði verði aflétt. Ég hygg að það hafi verið oftar en einu sinni gerð tilraun hér til að semja löggjöf um þessi efni, þ.e. um birtingu opinberra skjala. En þær tilraunir hafa, ef mig minnir rétt, runnið út í sandinn vegna þess að slíkar reglur er erfitt að setja. En ég get vel tekið undir það sem hér hefur komið fram í umr. að æskilegt væri að slíkar reglur væru til. Það sem kann að vera trúnaðarmál í eitt skipti þarf ekki að vera það um aldur og ævi. Þá spurði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson: Á hvaða rökum er byggt að þessi skýrsla hafi ekki lekið frá utanrrn.? Ég hlýt fyrst og fremst að byggja þar á þeim umsögnum sem þeir menn er fara með vörslu trúnaðarskjala í utanrrn. hafa gefið mér. Einkum er athyglisvert að skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið er talið að þessi skýrsla hafi á þeim tíma sem hún var gerð verið í höndum allmargra manna. Þess vegna er frekar ætlandi að frá þeim sé þessi skýrsla komin en utanrrn. sem geymir trúnaðarmál með sérstökum hætti þar sem hver sem er hefur ekki aðgang að þeirri skjalageymslu. Hv. þm. Stefán Benediktsson spurðist fyrir um það hvort ég hefði enga athugasemd að gera við það að skýrsla sem merkt er trúnaðarmál og send utanrrn. sé birt opinberlega. Auðvitað hef ég þá athugasemd að gera við það að slíkt er ekki eðlilegur framgangsmáti. En á hinn bóginn tek ég það ekki nærri mér, ekki eingöngu vegna þess að ég var ekki ábyrgur fyrir vörslu þessa skjals eða fylgdist með tilurð þess eða geymslu þegar það barst rn., heldur vegna hins að ég tel að þetta skjal hafi farið í gegnum hendur svo margra manna og efni þess sé - í það minnsta nú orðið - þess eðlis að það sem úr því hefur verið birt skaði ekki hagsmuni Íslands og raunar sé ég ekkert í því sem það gerir eins og nú standa sakir. Þá ræddi hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson um þátt Morgunblaðsins í þessu efni og minntist sömuleiðis á það hvort ekki væri tími til kominn að svipta skýrsluna auðkenni sem trúnaðarmáli. Ég vil aðeins ítreka það að meðan engar reglur eru til sé ég ekki ástæðu til þess að utanrrn. hafi frumkvæði að þessu leyti heldur hljóti það frumkvæði að hvíla á höfundum skýrslunnar. En ég hlýt að mótmæla mjög kröftuglega þeim getsökum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar að einhverjir Treholtar væru innan utanrrn. Ég tel þetta mál eða annað ekki gefa tilefni til svo alvarlegra getsaka eða getgátna og vil því taka þau orð sem síðar féllu af vörum þessa hv. þm., að hann vildi ekki vera með neinar getgátur um það hvaðan plaggið er komið, góð og gild. Hv. þm. Guðmundur Einarsson taldi að um ákveðna léttúð væri að ræða af hálfu rn. varðandi þetta mál Ég tel svo alls ekki vera. En hins vegar getur rn. ekki verið að eltast við rannsókn þessa máls þegar það er talið hafa verið í höndum allmargra manna og þessi skýrsla gat því hafa komið hvaðan sem væri. Ég hef kynnt mér nokkuð hvernig háttað er skjalavörslu trúnaðarmála í utanrrn. og að mínu mati er þar tryggilega frá öllu gengið. Ég sé enga ástæðu til að ætla að þeir sem ábyrgð bera á vörslu slíkra skjala séu ekki starfi sínu vaxnir og trúverðugir í alla staði. Hv. 3. þm. Norðurl. v. taldi það sérstaklega athugandi að í þessu máli væri utanrrh. og formaður útgáfustjórnar Morgunblaðsins einn og sami maðurinn. Ég tek þetta ekki nærri mér, svo smekklega athugasemd sem hv. þm. gerir með þessum hætti. En ég get fullvissað hann um að starfshættir Morgunblaðsins eru í stuttu máli þeir að ritstjórn blaðsins er sjálfstæð og óháð útgáfustjórn. Útgáfustjórn kveður ekki á um það hvað er birt í Morgunblaðinu og hvað er ekki birt í Morgunblaðinu, það er á ábyrgð ritstjórnar. Þetta sjálfstæði ritstjórnar er þessum hv. þm. líklega óskiljanlegt, svo vanur sem hann er sósíalísku hugarfari og einræðishneigð þar sem öllu skal stjórnað af Flokknum með stórum staf og Stóra Bróður. Ég get sagt það sem svar við fsp. hv. þm. að utanrrh. þurfti einmitt af þeim sökum sem ég nú hef skýrt ekki sérstaklega að hafa formann útgáfustjórnar með í ráðum. Ég tel að ég skilji á milli þeirrar ábyrgðar sem ég ber sem utanrrh. og þeirrar ábyrgðar sem ég ber vegna annarra trúnaðarstarfa. Ábyrgð mín sem ráðh. er óumdeilanlega sú sem hlýtur að víkja öðrum trúnaðarstörfum til hliðar. Meðan ég tel að ég þurfi ekki að víkja þeim til hliðar gegni ég þeim. En um leið og ég kemst að þeirri niðurstöðu að svo geti ekki verið mun ég segja af mér öðrum trúnaðarstörfum en ráðherrastörfum. Ég sé ekki ástæðu til fleiri orða um þetta mál að sinni.



Herra forseti. Ég þakka auðsýnda velvild. Ég kem nú hér eingöngu upp vegna þess að hæstv. utanrrh. hefur orðið á ákveðinn hátt tvísaga í þessu máli. Núna seinast segir hann að höfundar skýrslunnar séu einráðir um það hvenær þeir birti þessa skýrslu en í upphafi máls síns sem svar við minni fsp. sagði hann greinilega að ráðh. ákvæði dreifingu skýrslunnar. Þar með eru höfundar náttúrlega ekki einráðir um það hvenær skýrslan er birt eða öllu heldur geta þeir ekki gert það öðruvísi en í samráði við ráðh. Að ráðh. ákveði dreifingu skýrslunnar segir okkur náttúrlega fleira. Hann veit hvert skýrslunni hefur verið dreift, þ.e. hverjir hafa hana undir höndum, og ræður, eins og áður er sagt, hvenær birt er. Ráðh. sagði annað í sínu máli núna seinast sem ég hjó eftir, ég vona að það hafi kannske að einhverju leyti verið mismæli. Hann sagðist ekki vera ábyrgur fyrir vörslu þessa skjals sem þýðir þá annað tveggja að hann telur sig einfaldlega ekki bera ábyrgð á því á einn eða annan hátt hvað verður um þetta skjal eða að hann veit að þetta skjal var farið til Morgunblaðsins áður en hann settist í ráðherrastól. Ég get verið sammála hæstv. ráðh. um að innihald þessarar skýrslu, að svo miklu leyti sem maður hefur í það rýnt, skaðar ekki hagsmuni Íslendinga. En ég tel að sá skortur á málafylgju sem hér hefur orðið vart skaði hagsmuni Íslendinga.



Herra forseti. Menn heyrðu hæstv. utanrrh. greina frá því að það væri hans mat að það skaðaði ekki íslenska hagsmuni að þessi skýrsla yrði í heild sinni birt almenningi. Hins vegar vísaði hæstv. ráðh. því frá sér og sínu rn. að beita sér fyrir birtingu skýrslunnar og það væri verkefni höfunda hennar að hafa um það frumkvæði. Ég tel þetta furðulega afstöðu eins og þetta mál er vaxið. Hæstv. ráðh. hefur ekki getað greint hér frá neinni könnun eða rannsókn þessa máls heldur aðeins viðtölum sem hann hefur átt við sína embættismenn varðandi vörslu gagna almennt og dregur af því sínar ályktanir. Það liggur þannig ekkert fyrir, engin niðurstaða rannsóknar um það hvaðan þessi skýrsla er komin í hendur Morgunblaðsins en þar hafa birst hlutar úr þessari skýrslu. Ég tel það vera eðlilegt ef ekki skyldu þess aðila sem ræður yfir þessu gagni sem trúnaðarmáli fyrir hönd íslenska ríkisins að hann hafi að því frumkvæði að kanna bæði að eigin mati - og það mat höfum við heyrt hér frá hæstv. ráðh. - og að mati höfunda skýrslunnar, hvort ekki sé óhætt að birta þessa skýrslu. Ég tel að almenningur í landinu eigi kröfu á að sjá þetta málsgagn í heildinni eins og mál hafa þróast varðandi það. Ég skora á hæstv. ráðh. að endurskoða afstöðu sína og hafa um það frumkvæði að trúnaði verði aflétt af þessu málsgagni, láta þá einnig á það reyna gagnvart höfundum skýrslunnar og að hún verði út gefin.



Herra forseti. Ég biðst velvirðingar á því að í síðustu ræðu minni láðist mér að víkja orðum að ræðum tveggja hv. þm. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson spurðist fyrir um það hvort til væru í utanrrn. fleiri skýrslur frá sömu mönnum. Um það er mér ekki kunnugt en ég get vel kannað hvort svo er eins og hv. þm. fór fram á. Þá hélt hv. þm. Steingrímur Sigfússon hér ræðu og spurði hvort ég gerði mig ánægðan með svör Morgunblaðsins. Ég held það skipti nú litlu máli. Það er alkunna og ekki nýlunda að fjölmiðlar telja sig geta neitað því að segja hvaða heimildarmenn þeir hafa að fréttum sem þeir birta. Þetta svar hafa stjórnmálamenn þurft að sætta sig við af hálfu fjölmiðla oftar en einu sinni. Þá spurði hv. þm. Steingrímur Sigfússon hve stórt upplag þessarar skýrslu væri. Ég veit það ekki en skýrslan sjálf ber það með sér að hún er fjölrituð og slíkt er væntanlega ekki gert nema um nokkurn eintakafjölda sé að ræða. Þá hef ég vikið að tímalengd sem ætti að vera tengd trúnaðarmáli og fjalla ekki frekar um það. Hv. 8. þm. Reykv., Stefán Benediktsson taldi mig hafa verið tvísaga. Þetta er alger misskilningur. Það sem hann dró fram til vitnis um það var að ég hefði sagt að ráðh. réði dreifingu trúnaðarskýrslu og þess vegna ætti ég að vita hvert trúnaðarskýrslan hefði farið. Ég hef tekið það fram að þessi trúnaðarskýrsla er e.t.v. fyrst og fremst dreifð af hálfu höfunda eða þeirra sem hana sendu rn. en ekki af rn. sem slíku. Það sem ég vitnaði í dreifingu trúnaðarskjala var í sambandi við NATO-skjöl, að í ákveðnum tilvikum fær ráðh. einn þau trúnaðarskjöl. Í öðrum tilvikum verður hann að ákveða hvert þessi trúnaðarskjöl skulu fara til þess að viðkomandi embættismenn hafi þær upplýsingar sem þeim eru nauðsynlegar í starfi sínu. Það er allt annað mál.  Þá sagði hv. þm. að ég hefði sagt að ég væri ekki ábyrgur fyrir vörslu þessa skjals. Ég er það auðvitað ekki fyrr en ég tek að mér starf utanrrh. Eftir það er ég ábyrgur fyrir vörslu trúnaðarskjala og skjalageymslu í utanrrn. og ber þannig ábyrgð á starfsmönnum rn. En ég vek athygli á því að þetta skjal er sent rn. 1972, ef ég man rétt. Um leið og ég ítreka að ég tel enga ástæðu til að ætla að það hafi lekið út úr rn. legg ég áherslu á að það fór um hendur það margra manna að því er talið er að það getur hafa borist frá ýmsum utan rn.



Herra forseti. Ég stend upp vegna síðustu orða hæstv. utanrrh. Hann greinir frá því að hann hafi ekki orðið ábyrgur fyrir störfum utanrrn. fyrr en hann tók við yfirstjórn þess. Má það rétt vera. Ég vil leita upplýsinga um það, hvort hann er að meina með þessu að það hafi orðið einhver mistök í rn. hjá fyrrv. utanrrh. Hann tók að vísu fram að hann liti svo á að embættismenn rn. hefðu ekki brugðist trúnaði. Þar með er að þrengjast hópurinn. Ef yfirmenn rn. og fyrrv. utanrrh. og starfsmenn í rn. hafa ekki brugðist trúnaði, hverjir gætu þá farið að standa fyrir þessu prentverki? Jú, hugsanlega gætu höfundar skýrslunnar fjölritað þetta. En setjum nú svo að höfundar skýrslunnar, þessir þrír nafngreindu menn, hefðu gert það og dreift til Morgunblaðsins eintökum af skýrslunni, því hefðu þeir þá farið að merkja hana sem trúnaðarmál? Þetta er eitthvað sem ekki kemur heim og saman í mínum huga. Því hefðu þeir farið að óska eftir því? Því mér skilst að það sé samkvæmt þeirra ósk sem þetta er merkt í utanrrn. trúnaðarmál.

Ekki merkt í utanrrn. sem trúnaðarmál. Hjá sendendum sem trúnaðarmál.

Já, ég er að meina það. Og þess vegna kem ég því ekki saman, ef þeir hafa óskað eftir þessari merkingu eða sent þetta sem trúnaðarmál, því að ég geri ráð fyrir að höfundar skýrslunnar hafi sent hana sjálfir fremur en einhverjir milliliðir. Ég lít svo á að þetta sé alvarlegt mál. Ekki það að efni þessarar tilteknu skýrslu sé kannske saknæmt þó að það komi fyrir almenningssjónir. En trúnaðarskjöl utanrrn. eiga að vera í öruggri geymstu og þau eiga ekki að vera í höndum margra í ljósriti. Þess vegna held ég að mikil nauðsyn sé að velta því fyrir sér hvar við erum eiginlega stödd. Mér fannst nú ekki vel smekkleg aths. hjá vini mínum, hv. 3. þm. Norðurl. v., þar sem hann var að rifja upp tengsl formanns útgáfustjórnar Árvakurs og utanrrh. Ég hallast að þeirri skoðun, sem kom fram hjá hæstv. utanrrh., að það væri mikið frelsi á ritstjórn Morgunblaðsins. Mér finnst það liggja í augum uppi að það frelsi sé meira en lítið, þar sem ritstjórn Morgunblaðsins kemur hæstv. utanrrh. í þennan vanda og efnir þar með til umræðna um rn., sem hæstv. utanrrh. ber ábyrgð á, starfshætti þar eða húsleka.



Herra forseti. Á þskj. 318 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. utanrrh. um geislavirka mengun í Norður-Atlantshafi. Undanfarin ár hafa af og til birst greinar í erlendum tímaritum og okkur borist fregnir með margvíslegum hætti af losun geislavirks úrgangs á hafsvæðum jarðarinnar. Af þeim má ráða að losun slíks úrgangs í hafið sé umtalsverð og þá ekki hvað síst á hafdýpinu suður af landgrunni Íslands. Mun þannig vera um þennan úrgang búið að hann er í einhvers konar tunnum sem ekki eru betur úr garði gerðar en svo að áættað er að um þriðjungur þeirra springi á leiðinni niður á hafsbotn, að annar þriðjungur þeirra springi innan 10 ára frá því að þeim er varpað í hafið og afgangurinn láti undan þrýstingi á hafsbotni og springi innan u.þ.b. 50 ára. Á árinu 1982 er talið að um 12 þús. tonnum af geislavirku efni hafi með þessum hætti verið sökkt í Norður-Atlantshafið. Engum blöðum er um það að fletta hve ógnvænleg áhrif mengun af þessum sökum hefur á allt líf til lands og sjávar og ætti það að liggja einkar ljóst fyrir okkur Íslendingum vegna þess hve nátengd lífsafkoma okkar er afurðum sjávarins. Vitað er að mengun af þessu tagi skilar sér með tíð og tíma inn í lífskeðju jarðarinnar allrar og jafnframt er vitað að hægfara geislavirkni leiðir til ýmissa banvænna sjúkdóma í mönnum eins og blóðkrabbameins og getur einnig valdið erfðabreytingum ýmiss konar. Mengun vegna losunar geislavirks úrgangs í hafið hefur því í reynd í för með sér hægfara dauða fyrir allt það sem lífsanda dregur á þessari jörð og má jafna áhrifum hennar við áhrif gereyðingar sprengjunnar sem okkur eru nú fullkomlega ljós. Munurinn er aðeins sá að við sem nú lifum munum sennilega ekki farast af þessum sökum heldur afkomendur okkar og ekki í einu vetfangi heldur smám saman. Skammsýni og lífsfyrirlitningu þeirra sem fyrir því standa að menga náttúru jarðar á þennan máta eru engin takmörk sett og er það beinlínis tilvistarspurning fyrir jarðarbúa að stöðva nú þegar þessa óhugnanlegu aðför að lífsskilyrðum á jörðinni. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. utanrrh. í fyrsta lagi: Hvernig er fylgst með og hvaða upplýsingar eru fyrir hendi í utanrrn. um losun geislavirks úrgangs í Norður-Atlantshaf og mengun sjávar af þeim sökum? Og í öðru lagi: Hafa stjórnvöld beitt sér fyrir aðgerðum til að koma í veg fyrir geislavirka mengun í hafinu kringum Ísland?



Herra forseti. Þar sem hv. fyrirspyrjandi, 11. þm. Reykv., Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, greindi frá fsp. sérstaklega þarf ég ekki að endurtaka þær. Ég hef óskað eftir því að starfsmenn utanrrn. hefðu samráð við siglingamálastofnun ríkisins sem annast framkvæmd milliríkjasamninga á þessu sviði við samningu eftirfarandi grg. sem er svar við fsp. Ísland er aðili að svonefndri Lundúnasamþykkt frá 1972 um varnir gegn mengun hafsins vegna losunar úrgangsefna og annarra efna. Samþykktin var staðfest skv. heimild í lögum nr. 53 frá 1973, þ.e. lögum um heimild fyrir ríkisstj. til að staðfesta fyrir Íslands hönd atþjóðasamning er gerður var 29. des. 1972, um varnir gegn mengun hafsins vegna losunar úrgangsefna og annarra efna í það. Samþykktin hefur lagagildi á Íslandi sbr. 3. gr. laganna. Í samþykktinni eru ákvæði er takmarka losun geislavirkra efna í hafið, þ.e. þegar úrgangi er varpað í hafið. Þannig er í samþykktinni í viðauka I lagt algert bann við losun efna sem eru geislavirk í ríkum mæli. Ef um er að ræða efni eða úrgang sem inniheldur geislavirk efni í litlum mæli á stjórnun skv. samþykktinni að tryggja að losun valdi ekki mengun sjávar. Er um það fjallað í viðaukum II og III. Eftirlit með framkvæmd þessara ákvæða hefur verið í höndum Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar og Kjarnorkustofnunar OECD. Á Norður-Atlantshafi er eitt svæði þar sem losun geislavirkra úrgangsefna hefur átt sér stað í samræmi við eftirlitskerfi samþykktarinnar. Svæðið er um 4000 km2 að stærð og er um 700 km suðvestur af Írlandi og 700 km norðvestur af Spáni. Alþjóðasiglingamálastofnunin annast almenna framkvæmd samþykktarinnar í umboði aðildarríkjanna. Þar sem Siglingamálastofnun ríkisins sér um samskipti Íslands við stofnunina var ákveðið að fela henni að annast framkvæmd Lundúnasamþykktarinnar hér á landi. Í Siglingamálastofnun starfar sérstök mengunardeild. Tilkynningar ríkja um losun og almennar upplýsingar um þetta mál eiga að berast Siglingamálastofnun annaðhvort beint eða fyrir milligöngu utanrrn. Ísland er enn fremur aðili að svonefndum Parísarsamningi um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum. Samningurinn var staðfestur skv. heimild í lögum nr. 67 frá 1981, lögum um heimild fyrir ríkisstj. að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum, og hafa ákvæði hans lagagildi hér á landi sbr. 2. gr. laganna. Siglingamálaráðherra fer með mál er varða samninginn og annast siglingamálastjóri eftirlit með framkvæmd samningsins á vegum ráðh. sbr. 4. gr. laganna. Sérstök nefnd, svokölluð Parísarnefnd, var sett á stofn skv. samningnum og eiga fulltrúar frá öllum aðildarríkjum sæti í henni. Embættismenn Siglingamálastofnunarinnar hafa sótt fundi nefndarinnar fyrir Íslands hönd. Í samningnum eru ákvæði er skuldbinda aðila til að takmarka stranglega losun geislavirkra úrgangsefna í frárennsli frá landi. Til skamms tíma hefur ekki þótt ástæða til að fjalla sérstaklega um þennan þátt mengunar hafsins á vegum Parísarnefndarinnar þar eð starfsemi annarra atþjóðastofnana hefur verið talin fullnægjandi hvað varðar mengunarvarnir. Frá árinu 1982 hefur þetta mál þó verið tekið sérstaklega á dagskrá hjá nefndinni. Vegna umfjöllunar á næsta fundi nefndarinnar í júní n.k. vinna aðildarríkin nú hvert fyrir sig að því að meta heildarmagn og geislun þess úrgangs sem losaður er í sjó frá landstöðvum. Er þess vænst að þessar upplýsingar liggi fyrir á júnífundinum þannig að hægt verði að meta hvort sérstakra aðgerða sé þörf. Reiknað er með því að komið verði á fót sérstakri eftirlitsnefnd þar sem fylgst verður með geislun í hafi. Íslensk stjórnvöld hafa staðið að margvíslegum aðgerðum vegna losunar geislavirkra efna enda Ísland í sérstöðu vegna legu sinnar og þess hversu mjög Ísland er háð sjávarafurðum. Undanfarin ár hafa 4 ríki stundað losun geislavirks úrgangs, Bretland, Sviss, Belgía og Holland. Árið 1979 lét utanrrn. senda orðsendingar til stjórnvalda þessara ríkja og var lýst áhyggjum íslenskra stjórnvalda vegna slíkrar losunar. Á fundi aðildarríkja Lundúnasamþykktarinnar í febr. 1983 var fjallað um tillögur um algert bann við losun geislavirks úrgangs. Ísland stóð ásamt hinum Norðurlöndunum að till. um að banna alla losun frá og með 1. jan. 1990 og um hert eftirlit fram að þeim tíma. Ekki náðist samkomulag um breytingar á Lundúnasamþykktinni en staðfest var ályktun þar sem aðildarríki voru hvött til að hætta losun þar til niðurstöður sérstakrar könnunar liggja fyrir. I framhaldi af þeirri ályktun komu Norðurlöndin sér saman um að beina tilmælum til breskra stjórnvalda um að falla frá fyrirætlunum um að losa geislavirk efni s.l. sumar. Mál þetta verður aftur á dagskrá á næsta fundi aðildarríkja Lundúnasamþykktarinnar 20. 24. þ.m. Magnús Jóhannesson, settur siglingamálastjóri, verður fulltrúi Íslands á fundinum. Íslensk stjórnvöld hafa stutt tillögur um auknar rannsóknir á áhrifum geislavirks úrgangsefnis, t.d. á vegum Kjarnorkustofnunar OECD og Parísarnefndarinnar. Alþjóðakjarnorkumálastofnunin hefur hingað til aðeins fjallað um áhrif geislavirks úrgangs vegna losunar en tekur nú þátt í störfum nefndar á vegum Sameinuðu þjóðanna sem metur áhrif alls geislavirks efnis í hafinu. Ég vænti þess að ég hafi svarað fsp. hv. þm. með þessari greinargerð.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. greinargóð svör og ég fagna því að ýmislegt er á döfinni og hefur verið á döfinni hjá stjórnvöldum í þessum efnum. Þó verð ég að segja að mér finnst þetta heldur hægfara. Við vitum að þegar er um stórkostlega hættu af þessum sökum að ræða. Ef ég skildi hæstv. utanrrh. rétt á að halda fund í júní í Osló þar sem tekin verður ákvörðun um aðgerðir. Það er að vísu ekki langt til júnímánaðar en heldur hefði ég viljað að við beittum okkur fyrr í þessu máli. Þetta er mál sem þolir enga bið. Ég vil líka sérstaklega undirstrika nauðsyn þess að farið sé að huga að leiðum til að hreinsa upp þann úrgang sem þegar hefur farið í hafið að svo miklu leyti sem það er hægt. Ég veit að til þess þurfum við, og ekki bara við heldur öll þau ríki sem í hlut eiga, að veita umtalsverðum fjármunum í rannsóknir og þekkingaröflun á því hvað er hægt að gera til að hreinsa þennan úrgang úr hafinu. Tel ég að mjög mikilvægt sé og vil beina því til hæstv. utanrrh. að hann gefi þessu máli sérstakan gaum fyrir Íslands hönd á alþjóðavettvangi. Annars hvet ég almennt til þess að þm. hafi vakandi auga með þessum málum og stuðli að því að við reynum að gera það sem í okkar valdi stendur til að hamla hér á móti.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 318 leyft mér að bera fram fsp. til dómsmrh. um gæða- og öryggiskröfur varðandi hjólbarða. Fsp. er svohljóðandi með leyfi forseta: „Hvað líður framkvæmd þál. frá 8. mars 1983 um gæða- og öryggisreglur varðandi notkun og innflutning hjólbarða, svo og verulega lækkun innflutningsgjalda af hjólbörðum?“ Þál. sú sem hér um ræðir er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta setja gæða- og öryggisreglur um innflutning og notkun hjólbarða með hliðsjón af því sem tíðkast í grannlöndum okkar og kanna jafnframt hvort unnt sé að lækka verulega innflutningsgjöld af hjólbörðum.“ Ég sé ekki ástæðu til að fylgja þessu úr hlaði með fleiri orðum, herra forseti.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. hefur gert grein fyrir fsp. sem hann ber fram til mín um gæða- og öryggisreglur varðandi hjólbarða og byggðar eru á ályktun sem Alþingi samþykkti á s.l. ári. Eftir að þál. þessi barst dómsmrn. var hún send Bifreiðaeftirliti ríkisins og óskað eftir umsögn þess og tillögum um ráðstafanir í því sambandi. Í svari Bifreiðaeftirlitsins kemur fram að það telur að eftirfarandi ráðstafanir geti stuðlað að umferðaröryggi: 1. Felld verði niður eða lækkuð verulega innflutningsgjöld af hjólbörðum. 2. Settar verði reglur um að ekki megi flytja til landsins hjólbarða nema þeir séu af viðurkenndri gerð og á þeim séu öll merki framleiðenda. 3. Hjólbarðaverkstæði verði gerð ábyrg fyrir því, að ekki sé afhentur hjólbarði undir bifreið nema hann standist kröfur sem gerðar eru til hjólbarða undir bifreiðir. 4. Komið verði á eftirliti með innflutningi á hjólbörðum og vinnu hjólbarðaverkstæða. Er Bifreiðaeftirlitið reiðubúið til samstarfs um að vinna nánari reglur er þetta varðar. Í framhaldi af þessu skal tekið fram að til athugunar er í dómsmrn. með hverjum hætti setja megi þær reglur er feli í sér ákveðnari kröfur en nú eru í gildi um hjólbarða, þannig að áskilnaður verði um að á hjólbarða komi fram auðkenni og tilteknar upplýsingar um gerð hjólbarðans og eiginleika og að hjólbarðinn svari til þess ökutækis sem hann er ættaður fyrir. Einnig er til athugunar hvernig koma megi fyrir eftirliti með innflutningi hjólbarða og eftirliti með starfsemi hjólbarðaverkstæða. Fellur þetta undir endurskoðun á reglugerð um búnað og gerð ökutækja, en sú endurskoðun er mjög brýn og er nú í undirbúningi. Að því er varðar lækkun opinberra gjalda af hjólbörðum er þess að geta að þau mál heyra undir fjmrn. Þó má geta þess að ætlunin mun að fella niður gúmmígjald, en að öðru leyti munu tollalögin vera í endurskoðun og þar með þá reglur um innflutningsgjöld.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svar hans, en jafnframt verð ég að lýsa vonbrigðum með það sem fram kom í hans máli. Tillagan, sem samþykkt var hér á hinu háa Alþingi í fyrra, er alveg skýr og ótvíræð. Hún fjallar um það að Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta setja gæða- og öryggisreglur um innflutning hjólbarða. Hér felur Alþingi ríkisstj. ákveðið verkefni. Ég sé ekki hvers vegna ríkisstj. þarf að senda þetta verkefni Bifreiðaeftirliti ríkisins til umsagnar. Það er mér alveg óskiljanlegt hvers vegna ríkisstj. felur ekki dómsmrn. að láta setja slíkar reglur eins og Alþingi er búið að samþykkja. Nú er það svo að hjól dómsmrn. mala ákaflega hægt. Það vitum við, sem fylgst höfum með endurskoðun umferðarlaganna, sem er búin að vera í gangi í mörg ár og vonandi fer nú að sjá fyrir endann á. Þetta er ákaflega einfalt mál. Á öllum Norðurlöndunum og í velflestum ef ekki öllum löndum Vestur-Evrópu eru í gildi alveg ákveðnar reglur, sem segja fyrir um það hvernig hjólbarðar skuli vera gerðir og hvernig merktir, svo að þeir séu leyfðir til notkunar á bifreiðum. Ég held að það væri einfaldast fyrir okkur að sníða okkar reglur t.d. eftir norskum reglum um þetta efni, eða þá sænskum sem eru bæði ítarlegar og fullkomnar. Ég sé ekki hvers vegna þarf að senda þetta Bifreiðaeftirlitinu til umsagnar. Alþingi er búið að marka stefnu í þessu máli. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að hæstv. dómsmrh. getur ekki svarað fyrir fjmrn., en engu að síður kom fram í hans máli að þessar tollareglur munu vera í endurskoðun. Ég er ekki frá því að í ófærðinni í vetur hafi það haft sín áhrif hversu dýrir hjólbarðar eru. Það hafi kannske átt þátt í því umferðaröngþveiti sem hér hefur oft myndast í höfuðborginni og raunar víðar að ökutæki eru á lélegum hjólbörðum. Menn hafi ekki ráð á því að kaupa almennilega hjólbarða undir bíla sína vegna þess hversu dýrir þeir eru og hátt tollaðir. Sömuleiðis er alveg tvímælalaust að lélegir hjólbarðar eiga oft þátt í umferðaróhöppum og slysum, því miður. Ég verð enn að lýsa vonbrigðum með þetta. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert að ætla sér að taka upp eftirlit með vinnu hjólbarðaverkstæða. Ég er hins vegar ekki viss um að það sé að byrja á réttum enda. Við eigum að tryggja það að hér séu einungis notaðir hjólbarðar sem standast öryggiskröfur. Ég ítreka það að Alþingi er búið að lýsa ótvíræðum vilja sínum í þessu máli með þál. frá 8. mars 1983 og ég skora á hæstv. dómsmrh. að beita sér nú fyrir því að svona reglur verði settar. Það er auðvelt að leita fyrirmynda því að slíkar reglur eru til hjá öllum Norðurlandaþjóðunum og öllum þjóðum í Vestur-Evrópu.



Herra forseti. Ég leyfi mér að taka eindregið undir orð síðasta ræðumanns og vil minna hv. þm. á það sem ég sagði um sama efni á fundi hér í Sþ. 7. febr. s.l. en það er virðingarleysi framkvæmdavaldsins fyrir því sem Alþingi samþykkir. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. Eiði Guðnasyni. Það er alveg skýrt hvað Alþingi ákvað í þessu máli á síðasta þingi og það hlýtur að valda okkur þm. mikilli undrun þegar farið er að senda ákvarðanir Alþingis hinum og þessum aðilum úti í þjóðfélaginu til umsagnar. Það er rn. sjálft sem á að láta gera þá hluti sem við samþykkjum hér. Það væri vissulega athyglisvert og forvitnilegt að kanna hversu margar þáltill. liggja í hinum ýmsu ráðuneytum, samþykktar af hinu háa Alþingi og ekkert hefur verið gert með. Það væri sannarlega verkefni til að kanna. Sannleikurinn er sá, að þegar Alþingi er búið að samþykkja tillögur, þá ber að framkvæma þær. En eins og margir hv. þm. kannast við stöndum við hér ár eftir ár og spyrjum um framkvæmd á okkar eigin samþykktum þáltill. til þess að vita hvar þær eru staddar. Það er hámark virðingarleysisins fyrir störfum okkar að þm. rétti hér upp hendurnar og samþykki hvers konar ágæt mál, sem hér eru lögð fram, og þau komist síðan alls ekki til framkvæmda. Ég vil því hvetja hv. þm. til að fylgjast mjög náið með því hvað verður um það sem þeir fá samþykkt hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að andmæla því að æskilegra væri að þetta mál væri lengra komið en raun ber vitni. Hins vegar vil ég láta það koma fram að ég sé ekkert óeðlilegt við það að leitað sé til Bifreiðaeftirlits ríkisins þar sem það er sá aðili sem sér fyrir hönd dómsmrn. um framkvæmd á öryggiseftirliti með bifreiðum. En eins og ég sagði er þetta nú til athugunar í rn. og ég mun gera mitt til þess að reyna að ýta því áfram. Vonast ég til að það muni þá eitthvað vera búið að sjást um þetta á næsta þingi svo að ekki þurfi að bera fram þessa sömu fsp. þá. Varðandi hins vegar þau gjöld sem lögð eru á hjólbarða, þá er það Alþingi sem ákveður þau með lögum og ríkisstj. verður að fara eftir þeim lögum. Þeim þætti er því á valdi Alþingis að breyta.



Herra forseti. Ég vil upplýsa hæstv. dómsmrh. um að mál þetta var að sjálfsögðu afgreitt í allshn. Sþ. Málið var sent frá nefndinni til umsagnar Bifreiðaeftirlitsins svo að hæstv. dómsmrh. og rn. hans hefði hæglega getað fengið hana lánaða hjá hv. allshn. Sþ.