Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. frsm. menntmn. er hér ekki mættur og er víst veikur, a.m.k. fór hann héðan af fundi síðast og bað um leyfi sökum veikinda. Ég er að vísu alveg óviðbúinn að hafa framsögu fyrir n., því að ég gerði ekki ráð fyrir því, en mér finnst þó ekki ástæða til að draga málið vegna veikinda frsm. og vil því sem formaður n. skýra afstöðu hennar. Afstaða n. er í stuttu máli sú, eins og nál. á þskj. 546 ber með sér, að n. lítur svo á, að rétt sé að taka þessar lóðir, sem frv. fjallar um, eignarnámi. Hv. 1. þm. Reykv. hefur fyrirvara um frv., og veit ég ekki, í hverju hann er fólginn, en það kom fyllilega fram í n., að hinir 4 nm. voru sammála um það að vilja láta taka þessar lóðir eignarnámi. Það er álitin rík nauðsyn að eignast þessar lóðir, sem eru í næsta nágrenni menntaskólans, en þær eru, eins og frv. ber með sér, nr. 2C og 4A við Amtmannsstíg, nr. 7 við Bókhlöðustíg og neðri hluti lóðarinnar nr. 14 við Þingholtsstræti. Aftur á móti er ágreiningur um það í n., hvort binda eigi þessa heimild við Menntaskólann í Reykjavík. Hv. 8. landsk. vill ekki, að heimildin sé bundin við menntaskólann, og hefur hann flutt brtt. á þskj. 549 um að fella þau orð niður, sem bindi heimildina við menntaskólann. Ég skal ekki segja, hvort hinir 3 nm. séu með því að báta byggja nýjan menntaskóla þar, sem skólinn er nú. Þó hefur það komið fram, að hv. frsm. n. áleit, að svo ætti að vera, en ég segi fyrir mig, að ég játa það fúslega, að ég tel mig ekki þess umkominn að segja um það, hvort svo skuli vera í framtíðinni eða ekki, en hvað sem því líður, þá er nú menntaskólinn þarna og verður mörg ár enn, og eftir fjárhagsástæðum okkar nú er það sýnt, að ekki verður byggður stór menntaskóli annars staðar fyrst um sinn. Það getur því vel verið, að skólanum sé nauðsyn á meira landrými, þó að ekki sé um verulegar byggingar að ræða. Og þar sem ég lít svo á aðstæður, tel ég sjálfsagt, að ríkið eignist þessar lóðir, sem allar eru við hjarta bæjarins, og er ég því meðmæltur, að þær verði keyptar eða teknar eignarnámi, og sé ekki ástæðu til þess að fella úr fyrirsögn frv. orðin „fyrir Menntaskólann í Reykjavík“ né heldur úr 1. gr. frv. sams konar orð. Mér finnst, að það geti ekki skaðað, þó að þau orð standi, því þó að menntaskólanum sé gefið undir fótinn, þá er það þó ekki algerlega ákveðið með því, hvar menntaskólinn skuli vera í framtíðinni, því að það er Alþingi það, sem veitir fé til byggingarinnar, sem hefur það í hendi sinni að ákveða, hvar menntaskólinn skuli vera. Ég vil geta þess, að n. hefur leitað umsagnar og álits skipulagsstjóra ríkisins og Reykjavíkurbæjar, og eftir þeirra áliti er ekki talið heppilegt, að á þessum lóðum verði byggðar viðbótabyggingar við menntaskólann. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. N. leggur öll til, að frv. verði samþ., en þó hefur hv. 1. þm. Reykv. gert fyrirvara og hv. 8. landsk. gert brtt. við málið.



Herra forseti. Eins og þegar er komið fram, hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara og flyt brtt. á þskj. 549, og er sú brtt. byggð á þeirri skoðun, að ekki sé rétt að ætla Menntaskólanum í Reykjavík stað í framtíðinni þar, sem hann stendur nú. Það hefur réttilega verið tekið fram af formanni n., að mál þetta hafi verið sent skipulagsstjóra ríkisins og skipulagsstjóra Reykjavíkur til umsagnar, en því miður hef ég ekki bréf þeirra við höndina, því að þau eru í fórum hv. 2. þm. Árn., en það hefði verið fróðlegt að hafa þau við höndina til þess að vitna í þau. En ég get hins vegar fullyrt, að í umsögnum beggja þessara manna lýstu þeir sig andvíga viðbótarbyggingum við menntaskólann á þeim lóðum, sem hér er um að ræða, sem vegna legu sinnar er ekki heppilegur staður í framtíðinni fyrir menntaskólann. Hins vegar er ég ekkert á móti því, að ríkið keypti þessa lóð fyrir þolanlegt verð eða tæki hana eignarnámi, því að það er gott að hafa hana, þegar ríkið þarf á þessu að halda. Þess vegna mun ég greiða atkv. með frv., ef samþykkt verður brtt. mín, en ég er andvígur þeirri skoðun, sem fram kom hjá form. n., að með þessu væri ekki verið að binda bygginguna, því að ég tel fyrirsögn frv. og 1. gr., þar sem sagt er „fyrir Menntaskólann í Reykjavík“, ekki hægt að skilja öðruvísi en svo, að með því sé ákveðið að láta byggja fyrirhugaðar byggingar skólans þarna, og tel ég því þessi orð form. n. ekki hafa við rök að styðjast. Ég ætla svo ekki að fara að orðlengja þetta frekar, en það hefur verið rætt mikið um það undanfarið í sambandi við annað mál, hvort rétt sé að ætla menntaskólanum stað í framtíðinni þar, sem hann nú er, en ég tek það aðeins fram, að ég mun fylgja frv., ef brtt. mín verður samþykkt, en annars ekki sjá mér fært að fylgja því.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. n. fyrir afgreiðslu þessa máls. Út af orðum hv. 8. landsk. vil ég segja nokkur orð. Það hefur lengi legið fyrir áætlun um að byggja nýtt hús fyrir Menntaskólann í Reykjavík, og man ég ekki, hvað áætlað var, að sú stofnun mundi kosta, en hér var um allstóra stofnun að ræða. En áætlað var, að hún mundi kosta svo mikið fé, að ljóst var, að ekki mundi vera hægt að svo stöddu að leggja í slíkar byggingar, heldur þyrfti til þess langan tíma, eins og í pottinn er búið. Þá hefur það og komið til mála að flytja hann brott af þeim stað, sem hann er nú, og í því sambandi hafa komið till. um að hafa tvo menntaskóla í stað þessa. Þessar uppástungur hafa verið teknar til athugunar í rn., og hefur niðurstaðan orðið sú, að rn. hefur ekki séð sér fært að láta byrja byggingu á svo stórum skóla. Hins vegar sér rn. sér heldur ekki fært að standa aðgerðalaust og vill því reyna að fara þá leið, að byrjað verði að byggja á þessum lóðum viðbótarbyggingu fyrir menntaskólann og nýtt íþróttahús í stað þess gamla. Hugmyndin er sú að koma þessum húsum þannig fyrir, að þau gætu orðið hluti af heilsteyptri byggingu menntaskólans, sem þarna risi í náinni framtíð, ef horfið yrði að því ráði að hafa skólann þar, sem hann nú er, eða þá hluti af annarri opinberri byggingu, ef skólinn yrði fluttur. Þetta er hugmyndin, og þær till., sem hér eru til umr., eru miðaðar við þetta, og ég er sannfærður um það, að ef þetta verður samþykkt, þá er hér um að ræða eina leið til þess að leysa skólann úr þeirri sjálfheldu, sem hann hefur verið í, og þetta er leið, sem engan veginn lokar þeirri leið að færa skólann síðar, ef það þykir heppilegra, og enn fremur að hafa tvo skóla, ef það þykir hyggilegt, en það er engan veginn hægt að láta málið standa í þeirri sjálfheldu, sem það er í. VII ég því mælast til þess, að hv. þdm. geti fallizt á að fylgja frv., eins og meiri hl. n. leggur til.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur nú staðfest það, sem ég fullyrti áðan, að með þessu frv. sé verið að stofna til bygginga fyrir menntaskólann á þessum umræddu lóðum, og er ég út af fyrir sig þakklátur fyrir það. Hitt vil ég leyfa mér að benda á, þar sem hæstv. ráðh. segir, að þessi till. hafi verið ákveðin af rn., að ef það væru hér til staðar bréf sérfræðinganna til n., þá væri hægt að sanna það, að þessar ákvarðanir rn. hafa verið gerðar án þess, að þeir hafi talið það heppilegt. Þessi hugmynd, að byggja þarna bráðabirgðabyggingar, sem síðar gætu orðið liður í væntanlegri byggingu menntaskólans, eða liður í annarri opinberri byggingu, ef ákveðið væri að flytja skólann, vil ég leyfa mér að segja, að sé í lausu lofti og vafasamt, hvort stefnt er að því, sem heppilegast er í framtíðinni í þessu máli. Það má vera, að nokkuð sé í því, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér sé um tilraun að ræða og að það loki engu með því að fara þessa leið, en ég vil undirstrika það, að ég tel það mjög vafasamt, að fjármagni því, sem verður varið til slíkra bráðabirgðabygginga, sé varið á heppilegan hátt.



Herra forseti. Enda þótt ég sé með eignarnáminu, hvort heldur sem það er fyrir Menntaskólann í Reykjavík eða ekki, þá er ég líka með því, að menntaskólinn eigi í framtíðinni að vera þar, sem hann er, og tel ég meiri tryggingu fyrir því, að svo verði, ef eignarnámið verður samþ. Þess vegna er ég á móti brtt. og segi nei.



Herra forseti. Síðan þetta mál var rætt hér síðast, hefur það skeð, að iðnráð hefur sent n. brtt., sem það óskaði eftir, að n. tæki upp og flytti. N. hefur gert þetta, og liggja brtt. hér fyrir á þskj. 550. Þar er 35. gr. orðuð öll um. Við 1. og 2. lið er þó engin efnisbreyt. frá því, sem er nú í l., en aðeins lítil orðabreyt., sem engu máli skiptir. Við 3. lið er dálítil efnisbreyt. frá því, sem er í l., en engin frá því, sem er í reglugerð, sem samin hefur verið vegna lána, sem veitt eru til vatnsvirkjana á sveitaheimilum. Það er bætt þarna inn í greinina: „og línulagna heim að bæjarvegg“, sem ekki er í l. Að öðru leyti er 3. liður samhljóða því, sem nú er í l., en samhljóða því, sem framkvæmdin hefur verið eftir reglugerðinni, sem um þetta hefur verið sett. 4. liður er svo sú breyt. að meginmáli til, sem hér hefur verið flutt af hv. þm. Dal. og ekki lá fyrir í þessu frv. upprunalega, á þskj. 299, en þar er þó dálítil breyt., og við meiri hl. n., sem stóðum að þessari brtt., höfum breytt. ofurlítið frá því, sem raforkuráð lagði til. Raforkuráð hefur viljað ganga inn á það að veita lán til rafstöðva með vélaafli á þeim sveitabýlum, sem ekki hafa aðstöðu til vatnsvirkjana og ekki eru líkur til, að fái leiðslu frá stærri rafstöðvum í framtíðinni. Hins vegar hefur raforkuráð ekki viljað skerða það fé, sem ætlað er í l. nú, sem mun vera 2 millj. kr. árlega til raforkuframkvæmda, og þess vegna setur það inn í þennan 4. lið, að til þess að framkvæmdir verði hafnar eftir honum„ þá skuli það vera bundið við það, að fé sé veitt til þess árlega í fjárl. Raforkuráð gerir ráð fyrir því í sínum till., að það yrði ætlað sérstakt fé í fjárl. hverju sinni, sem raforkuráð og ráðh. hefur svo á sínu valdi að lána þeim sveitabýlum, sem ekki gætu á annan hátt fengið sér rafmagn en með vélastöðvum. Þetta felldum við burt úr gr. Meiri hl. taldi, að eins og fjárhag ríkisins nú væri komið, þá væri það sama og að stöðva með öllu þessar framkvæmdir, ef þær væru bundnar við árlega fjárveitingu úr ríkissjóði, og þá kemur fram það sjónarmið, hvort þessar 2 millj. kr. eigi kannske alveg að fara í rafveitur og stærri raforkustöðvar eða eins og nú er, 150 þús. kr. ætlaðar sem lán af ráðh. til vélastöðva einstakra sveitabýla, og þá kannske annað eins, 150 þús. kr., teknar til að lána þeim sveitabýlum, sem á engan hátt geta fengið sér rafmagn nema með vélastöðvum. Það er það sjónarmið, sem n. gerir hér ráð fyrir, að ráðh. ákveði hverju sinni, að einhver hluti af þessum 2 millj. kr., eftir því hve mikið kallar að á hverjum tíma. af rafmagnsveitum í landinu, verði ætlaður til þessara hluta, alveg á sama hátt eins og nú er, að nokkur hluti af því er tekinn og ætlaður til að lána þeim heimilum, sem ekki geta komizt inn í stærri rafveitur, en geta haft vatnsvirkjun heima á heimilunum. Þessum 2 millj. kr. yrði af ráðh. skipt í þrjá hluta. Einn yrði langstærstur og tveir minni, sem mætti lána á þennan hátt, en komi þá aftur smám saman seinna inn í raforkusjóðinn til framkvæmda. Hinar breyt., sem raforkuráð leggur til, að gerðar séu, við 38., 39. og 53. gr., eru allt smávægilegar breyt., sem sumpart leiðir af þessu, sem búið er að breyta, 35. gr., og sumpart er til frekari skýringar á áður gildandi ákvæðum, og er engin þörf á að ræða sérstaklega um þær. Það, sem hér er um að ræða, það er í rauninni 4. liður. Ég veit, að tveir nm., sem annars eru með 4. lið, vilja heldur hafa annað að það sé ekki fjmrh., sem láni eftir honum, og þetta sé ekki tekið af þessum 2 millj. kr., heldur sé veitt fé sérstaklega á fjárl., og bera þeir fram brtt. um það og munu gera grein fyrir því. Þetta er sjónarmið, sem ágreiningur er um, og annað ekki.



Herra forseti. Ég vildi segja örfá orð til áréttingar á það, sem hv. 1. þm. N-M. var búinn að segja um þetta frv. og breyt. þær, sem hér liggja fyrir. Ég verð að telja frá mínu sjónarmiði, þó að þetta frv. sé ekki að öllu leyti æskilegt eins og það nú er orðið, að það sé mjög viðunanlegt eins og það nú liggur fyrir frá hv. iðnn. á þskj. 550, og mun ég greiða því atkv. mitt. Ég tel, að frv. hafi frá 2. umr. breytzt að því leyti til batnaðar, að nú er ekki lögbundinn lengur, en verður auðvitað í reglugerð, lánstíminn eða ákvæðið um það, að fasteignaveð skuli vera fyrir lánunum. Þetta hvort tveggja var heppilegt að afnema og hafa það ekki í lagaákvæði, og nú geri ég ráð fyrir því, eftir því sem hæstv. landbrh., sem með þetta mál fer nú, hefur látið orð falla, bæði á búnaðarþingi og Alþ., að bæði vextir og önnur kjör verði höfð hin þægilegustu sem hægt er og sanngirni heimtar á báðar hliðar. Og þó að hann vilji vel, þá hef ég þá von, að annar geti komið jafngóður í hans stað, og þess vegna lýsi ég því yfir, að ég mun óhikað greiða þessu frv. atkv., eins og það er á þskj. 550, og sérstaklega líka vegna þess, að nú er liðið á þingtímann og ef breyt. færi enn að verða hér mikil á þessu máli, þá tel ég, að það væri tilræði við frv. og mundi verða til þess, að málið kæmist ekki fram í þetta skipti. Þess vegna vænti ég þess, að allir þeir, sem vilja fylgja frv. af heilum hug, fari nú ekki að koma með brtt. við það, heldur styðji það með sínu atkv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en vil bara benda á það, að það skiptir ekki höfuðmáli hér, hvort tekin eru upp í l. þessi ákvæði, sem felast á brtt. 569, eða ekki. Ef það er vilji Alþ. á einhverjum tíma að veita sérstakt fé til að lána út, hvort sem er eftir þessum lið eða næsta líð, til rafstöðva á sveitaheimilum, þá er alltaf hægt að taka upp sérstaka fjárveitingu til þess á Alþ. Það er hægt að taka upp viðbótartill. á fjárl. til að lána eftir 35. gr. raforkul., tölul. 3,, það er ekkert því til fyrirstöðu, og ég er ekki víss um, að það verði frekar tekið upp, þó að sett verði inn í l. brtt. 569. Við höfum fleiri ákvæði í l. um, að það skuli gera þetta og þetta eftir því, sem fé er veitt til þess á fjárl„ en ég hef ekki orðið þess var, að það sé talin nein skuldbinding af Alþ, að veita fé til þeirra hluta, sem þar er talið, frekar en verkast vill. Hér liggur það á ráðh. hendi eftir frv., hvort veitt er sérstök fjárveiting eða ekki. Það er þess vegna alveg eins hægt að framkvæma l. eins og þeir menn, sem standa að brtt. 569„ vilja, hvort sem hún verður samþ. eða ekki, það hefur engin áhrif á það.



Herra forseti. Ég er nú fyrst að lesa brtt. 569, og ég vil vekja athygli hv. þdm. á því, að ég tel það óviðkunnanlegt, að þetta skilyrði yrði aðeins að vera við 4. lið, en ekki 3. lið, því að það er ekki svo mikill mismunur á smávatnsvirkjun, sem bóndi gerir, eða að setja upp stórar dieselrafstöðvar. En ef á annað borð er komið út í þetta atriði, þá hefði það átt að ná til beggja liðanna, að mér skilst, en ekki að taka annan liðinn út úr, eins og þarna er gert. Ég tel það alveg rétt, sem hv. þm. N–M. sagði, að ef áhugi er fyrir því á þingi, þá er auðvitað sótt á í gegnum fjárl. að koma þessu fram, og getur orðið að því leyti kannske enn meiri ásókn að fá mjög háar upphæðir til þess, því að margir eru munnarnir og margar sveitirnar og kjördæmin, sem þurfa þessar stöðvar, og verður áreiðanlega sótt mjög fast á á næstu fjárl. að fá fé til slíkra lána, ef farin er sú leið, sem hér er bent á í brtt. 569.



Það er eingöngu vegna þess, að ég tek til máls, að mér er ekki alveg ljóst eftir umr., hvað felst í þeirri brtt., sem hér er verið að tala um. En þar sem ég hef ekki þessi þskj. með höndum og get ekki kynnt mér það, meðan ég er að tala, þá vildi ég spyrja þá þm., sem þetta hafa athugað og eru að leiðbeina okkur með sínum ræðuhöldum: Er ætlazt til þess, ef brtt. 569 verður samþ., að lán verði því aðeins veitt, að sérstakt fé sé til þess veitt á fjárl.? Það er það, sem ég vildi fá fram, vegna þess að hv. 1. þm. N-M. talaði um þetta í öðrum dúr, sem sé, að ef þingið vildi, þá mætti það veita fé til þess á fjárl. og er brtt. þá ekki þýðingarlaus, eins og skilja mátti hjá hv. 1. þm. N-M., þó að túlkun hv. þm. Dal. væri önnur.



Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta er skilyrði fyrir lánveitingu, ef till. verður samþ., og ég vil upplýsa, hvers vegna þetta var sett. Þegar raforkul. voru sett, kom til athugunar, hvort ekki skyldi setja slíkt ákvæði, að heimila upphæð til lána úr ríkissjóði til að koma upp dieselrafstöðvum. Ráðh. og raforkumálastjóri beittu sér gegn því, af því að það væri óöruggt og kostaði gjaldeyri og mundi auk þess draga úr áhuga manna á því að koma upp vatnsorkustöðvum, og var því ekki lánað til dieselstöðva. Þessir sömu aðilar vilja halda sig á sömu braut, nema fé sé veitt til þess í fjárl., m.a. vegna þess, að fé raforkusjóðs er þegar ráðstafað langt fram í tímann, nema þá með því móti að bregðast því, sem lofað hefur verið, og það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það er mikill eðlismunur á, hvort þetta verður fellt eða samþ.



Herra forseti. Í 33. gr. raforkulaganna eru taldir 4 tekjuliðir fyrir sjóðinn: a. tekjuafgangur rafmagnsveitna ríkisins, sbr. 11. gr. b. vextir af fé sjóðsins; c. framlag úr ríkissjóði að upphæð 2 millj. kr. ár hvert, og d. önnur framlög úr ríkissjóði, eftir því sem ákveðið kann að verða í fjárlögum. Þetta var í 33. gr., og af þessu er svo raforkusjóðurinn til orðinn. Í 35. gr. er svo ákveðið, hvernig skuli verja fé sjóðsins: 1. til að koma upp mannvirkjum; 2. til að mæta halla, sem verður á mannvirkjum fyrstu árin; 3. til lána til að koma upp vatnsvirkjunum á einstökum stöðum. Hefur verið sett reglugerð af ráðh., hvernig veitt skuli af heildarupphæð þeirri, sem varið er í þessu skyni árlega, og held ég, að það hafi verið 150 þús. síðastliðið ár. En svo er deiluatriðið: Á að setja alla þá bændur í dreifbýlinu hjá, sem ekki geta notað vatnsorkustöðvarnar né beizlað bæjarlækinn? Eiga þeir ekki að fá rafmagn? Það er ætlazt til, að ræktunarsjóðurinn geti lánað í slíkt. En ég veit, að fé hans er mjög takmarkað, og nú með þeim breytingum, sem verið er að gera, þegar verið er að breyta frá sauðfjárrækt í nautgriparækt og þar af leiðandi mikið um fjósbyggingar, þá eru svo miklar lánbeiðnir, að sjóðurinn annar ekki meiru. Því er reynt að fara inn á aðrar brautir og aðstoða menn, sem verða að nota vélar. En verði brtt. á þskj. 569 samþ., verður aldrei veitt til þessara framkvæmda, nema slíkt verði sett á fjárl., en verði hún felld, er hægt að veita fé eftir 4. lið, þegar framkvæmdir þykja ekki ganga nógu hratt með 2 millj. kr. framlaginu og þingið vill auknar raforkuframkvæmdir. Þess vegna held ég, að það, sem hér um ræðir, sé þetta: Vilja hv. þm. setja alla hjá og útiloka, sem ekki geta framleitt rafmagn handa sér með vatnsaflstöð eða eru, á rafveitusvæði?



Herra forseti. Ég heyri að menn deila um skilning á afstöðu meiri hluta iðnn., og vil ég því gera grein fyrir minni afstöðu. Ágreiningurinn er um það, sem kemur fram á þskj. 569, en ágreiningurinn var meiri, eins og kom fram við 2. umr. Milli umr. lá fyrir greinagóð skýrsla frá raforkusjóði, og það var samkv. þeim till., sem 35. gr. var breytt svo sem er á þskj. 550, að ekki þurfi að vera veitt fé á fjárl til að koma upp dieselstöðvum. Við í meiri hlutanum töldum, að ríkið legði þegar svo mikið til raforkumála, að við vildum ekki veita meira, og því gátum við ekki fallizt á þetta. Hins vegar var það ljóst, að raforkuráð var á móti frv., af þeirri einföldu ástæðu, að það taldi ekki nægilegt fé til að veita til dieselstöðva og vildi ekki skerða það fjármagn, sem fyrir hendi er. Hins vegar leit meiri hlutinn svo á, að nokkru fé mætti verja til þessa, og teljum við það tvímælalaust réttlætismál fyrir þær sveitir, sem ekki geta fengið rafmagn með öðru móti, og að styðja bæri menn í slíkri viðleitni. En ágreiningurinn er sá, að við viljum ekki hlaða meiru á ríkissjóðinn og erum því á móti brtt. á þskj. 569.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar umr. mæltist ég til þess, að málinu yrði frestað og mér og hv. 7. landsk. gefinn kostur á að bera fram brtt., sem nú eru hér til umr. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um málið, þar eð ég hef rætt það við fyrri umr. og afstaða mín er sú, að ég taldi nauðsynlegt að gera breytingar á frv., þó að þær komi ekki að fullu gagni, en þar sem auðséð er, að frv. á hér meirihlutafylgi, þá vil ég gera þær umbætur á því, sem auðið er. Fyrri brtt. er efnislega eins og 1. brtt. á þskj. 482 að því frábrugðnu, að þar er gert ráð fyrir, að skipa megi mann í embættið eftir 1 ár, en hjá okkur er gert ráð fyrir 2 ára reynslutíma. Þá er gert ráð fyrir, að ráðsmaðurinn hafi ráðherralaun, en hjá okkur er gert ráð fyrir, að hann hafi laun eins og skrifstofustjórar í stjórnarráðinu. Önnur breyting felst ekki í þessari brtt., en efnislega teljum við óreynt, hvernig embættið muni reynast, og er það því varfærni hjá okkur að stofna ekki til þess fyrr en reynsla hefur fengizt af því. Um launin þarf ekki að ræða, og teljum við þess engin dæmi, að undirmaður ráðh. hafi sömu laun og þeir. Um hina greinina, sem við leggjum til, að breytt verði, gat ég þess við fyrri umr., að ráðsmaðurinn gæti farið út í að skipta sér af ráðningu starfsfólks, sem er ráðið frá degi til dags, eins og t. d. við sérleyfisferðir og skipaafgreiðslu. Þá geri ég ráð fyrir, að verksmiðjurekstur heyri undir ráðsmanninn, t. d. SR, og þá gæti hann blandað sér inn í, hvaða fólk er þar ráðið frá degi til dags eða um mánaðartíma. Þetta teljum við óþarft, og yrði ekki á valdi hans að dæma um, hvaða menn eigi að ráða, enda tökum við fram, að ekki komi til hans kasta, þegar um óiðnlært fólk sé að ræða. Önnur breyt., sem felst í þessari till. okkar, er sú, að hafi forstöðumaður fyrirtækis ráðið mann án samþykkis ráðsmanns, þá getur ráðsmaður ekki ónýtt þá ráðningu, heldur skal viðkomandi ráðh. segja um, hvort sú ráðning skuli standa eða ekki. Það er tekið fram, að það sé viðkomandi ráðh., en ekki fjmrh., því að gert er ráð fyrir, að hver ráðh. sé svo ábyrgur, að hann geti dæmt um, hvort ráðning sé nauðsynleg eða ekki. Þá getur þetta snert verksvið fleiri ráðh., og fjallar þá ríkisstj. um það. Nú er það svo, að ég lít svo á, og við báðir flm., að þetta eigi ekki að vera bundið við persónu neins sérstaks ráðh. Ég tek það fram, að ég ber ekkert vantraust til þess ráðh., sem nú fer með þetta vald. En við viljum ekki binda valdið við neinn einstakan mann, heldur við ríkisstj. alla, það á að vera á hennar valdi að dæma um, hvort þessi maður fer út fyrir valdsvið sitt eða ekki. Við viljum ekki láta þetta vald vera í höndum eins ráðh., sem enginn veit, hver verður. Það er mín hugsun. Ég held ég hafi nú gert grein fyrir því, sem í till. felst, og segi eins og ég sagði áðan, að þar sem ég reikna með, að frv. fái fylgi í d., get ég sætt mig við að fylgja því svo breyttu út úr henni, og mæli það fyrir mína hönd, en ekki meðflm. míns.



Herra forseti. Hin fyrirheitna brtt. frá hv. 1. landsk. liggur nú fyrir og er í tveimur stafliðum á þskj. 567. Um fyrri stafliðinn er það að segja, að eins og ég var mótfallinn þeirri breytingu, sem kom fram í brtt. hv. 1. þm. N-M., að ráðsmaðurinn yrði settur en ekki skipaður, þá er ég ekki síður mótfallinn því, að hann verði settur til tveggja ára. En hv. 1. þm. N-M. lagði þó ekki til, að hann yrði settur nema til eins árs. Mikið hefur verið talað um það, að þetta yrði vandasamt starf og illa þokkað. Því þykir mér einkennilegt, að sömu menn og þessu halda á loft skuli vilja láta manninn hafa svo veika aðstöðu í starfi sínu, að hann sé aðeins settur en ekki skipaður. Í slíkri aðstöðu getur hann ekki lagt sig eins í líma og ella mundi. Þeir, sem sömdu frv., vildu láta gera aðstöðu hans sem embættismanns sterkari með því að láta skipa hann af forseta, eins og sýslumenn til dæmis. En þessi brtt., sem hér er borin fram á þskj. 567, miðar að því að gera aðstöðu hans veikari. Varðandi það, sem 2. tölul. brtt. á þskj. 567 fjallar um, hafði ég áður tekið fram, að ekki væri meiningin að skipta sér af daglaunafólki, sem ráðið er til skamms tíma, heldur aðeins föstu starfsfólki. Þegar nú á að taka þetta skýrar fram, þá er ég því ekki mótfallinn út af fyrir sig. Varðandi síðustu málsgr., þar sem sagt er, að ríkisstj. skuli skera úr um ágreining, sem kann að verða út af störfum ráðsmannsins, vil ég segja það, að ég geri þetta ekki að sérstöku ágreiningsefni. Ég hef hér lýst minni afstöðu til þessara brtt. Að öðru leyti hef ég áður gert afstöðu mína ljósa og þarf ekki að fara um þetta fleiri orðum, en vona, að málið komist fram í deildinni.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að ræða þetta mál, en eftir að hæstv. fjmrh. hefur lýst sig sammála 2. tölul. brtt. á þskj. 567, vil ég gera grein fyrir afstöðu minni, og sömuleiðis þykir mér einnig rétt að ræða nokkuð brtt. á þskj. 482. Þar er með b-lið 2. tölul. lagt til, að ákveðið verði, að hver starfsmaður ríkisins sé skyldur til að vinna 40 klst. á viku hverri. Þessari till. er ég fylgjandi út af fyrir sig, en mun ekki geta greitt atkv. með henni, þar sem þetta er sérstakt mál og óskylt því, sem er efni þessa frv. Hvað snertir till. á þskj. 567 vil ég benda hæstv. ráðh. á, að það er reginmunur á því, sem segir þar í 2. tölul. og í frv. sjálfu. Í fyrsta lagi er þar sagt í einni málsgr.: „Um veitingu starfa fer eftir þeim reglum, sem gilt hafa til þessa.“ Á hinn bóginn er ákveðið í annarri málsgr., að ríkisstj. skuli skera úr, ef ágreiningur verði um starfssvið ráðsmanns. Hér gætu nú orðið árekstrar. Ég vil t. d. nefna Ferðaskrifstofu ríkisins. Þar hefur verið ráðinn maður og honum greidd laun, sem fara langt fram úr því, sem ákveðið er í launalögunum. Og ef till. yrði samþ., þá er það ekki lengur fjmrh., sem ræður, ef úrskurð ætti að fella um mál eins og þetta, heldur gæti hann þurft að eiga í útistöðum við ríkisstj. út af slíkum ráðningum, jafnvel vegna manna, sem hann hefði sjálfur ráðið. Þetta nær því ekki tilgangi laganna, og ef þetta yrði samþ., gæti ég engan veginn fylgt frv. út úr deildinni. Þetta er beinlínis gert til þess að koma frv. fyrir kattarnef. Flm. eru á móti frv. og læða inn þessari brtt, til þess að gera það áhrifalaust. Það á að vera undir fjmrh. einum komið að skera úr í þessu efni, og ég treysti mér ekki til að fylgja málinu, ef þetta á að verða ofan á.



Herra forseti. Það er nú ýmislegt, sem mætti ræða um í sambandi við þetta mál nú. En ég hef sagt skoðun mína allgreinilega á því áður, og það er nú svo langt um liðið, að hætt er við, að talsvert af því, sem ég þá sagði, yrði endurtekið, ef ég færi að hefja langar umræður um málið að nýju. En það var eitt atriði sérstaklega, þar sem hæstv. fjmrh. vék að mér persónulega, sem ég vildi minnast á. Hæstv. fjmrh. taldi, að hann hefði gert mér sérstakan greiða, og orð hans féllu svo sem ég væri einhver skjólstæðingur hans, og kann ég ekki við að láta það standa í þingtíðindum. Það sem ég býst við, að hæstv. ráðh. eigi hér við, er það, að hann ásamt fjórum mönnum öðrum í nefnd, sem hann var skipaður í, greiddi atkv. með því, að mér yrði veitt leyfi, sem ég sótti um og allir fimm nm. voru sammála um að veita. Þetta er það eina, sem mér dettur í hug, að hæstv. ráðh. geti átt við, og fyrir þetta er ég að vísu þakklátur, hvað sem því svo liður, að ég þurfti ekki á leyfinu að halda, er til kom, og skilaði því aftur, en það mun vera heldur sjaldgæft um slík leyfi. En mig undrar, að hæstv. ráðh. skuli telja afstöðu, sem hann tekur í atkvæðagreiðslu sem embættismaður, sérstakan greiða. Hitt er annað mál, að það, sem rétt er gert, er alltaf þakkavert í sjálfu sér. Um málið ætla ég svo annars ekki að ræða. Eins og ég sagði áðan, hef ég látið uppi skoðun mína á því áður. En ég álít, að þær brtt., sem hér liggja fyrir, séu frekar til bóta. Hér þarf að prófa sig áfram. Ég álít t. d. rétt að endurskoða lögin um endurskoðendur stjórnarráðsins, en þar munu vinna rúmlega 15 manns. Annars er þetta ekki meira aðkallandi mál heldur en önnur. Það er allt annað, eins og ég hef sýnt fram á áður, og skal ég ekki endurtaka það, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Ég vildi einungis bera fram fyrirspurn um það, hvort ekki væri hægt að fá 2. tölul. brtt. á þskj. 567 borinn upp í tvennu lagi, þannig að fyrst verði bornar upp tvær fyrstu setningarnar út að orðunum: „Nú ræður forstöðumaður fólk ....“ Síðan sú setning út af fyrir sig; og loks síðasta setningin, eða önnur málsgr. tölul., út af fyrir sig. Brtt. þessi fjallar um mörg mismunandi atriði og er eðlilegt, að dm. eigi kost á að greiða um þau atkv. hvert í sínu lagi.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt athugasemd. Ég hef gert grein fyrir mínum brtt. áður, en mig langar til að benda tvennt, sem síðan hefur komið fram í umr. á móti þeim, sem ég tel hæpið. Hæstv. fjmrh. heldur því fram, að maðurinn muni leggja sig betur fram í starfi sínu, ef hann verði skipaður heldur en settur. Ja, við skulum nú bara líta á lífið. Og það lífsstarf, sem flestir velja sér, er að gifta sig. Ef hæstv. ráðh. bæri það nú saman, hvernig menn leggja að sér í tilhugalífinu til þess að geðjast sínum maka og svo síðar, er menn hafa verið giftir í ein 20 ár, þá mundi hann eflaust sjá, að í tilhugalífinu leggja menn sig dálítið betur fram. Yfirleitt er það svo, að þegar menn keppa að ákveðnu marki, þá leggja menn sig miklu betur fram heldur en síðar, þegar því er náð og menn eru t. d. komnir í fasta stöðu. Það er því mesti misskilningur hjá hæstv. ráðh. að halda þessu fram. Það er einmitt þvert á móti, að þessi maður mundi leggja sig enn betur fram um að gera gagn í sinni stöðu, ef það væri undir hælinn lagt, eftir því hvernig hann reyndist, hvort hann væri skipaður í hana eða ekki. Á því veltur meira um þennan mann en flesta aðra, að unnt sé að fá vitneskju um, hvernig hann reynist, áður en hann er skipaður í embætti, því að í þessa stöðu gætu valizt menn, sem gerðu ekkert gagn, en líka menn, sem margspöruðu laun sín. Því vil ég, til þess að fá úr því skorið, hvort maðurinn sé hæfur til starfsins, hafa hann settan í eitt ár. Þá var það hv. þm. Barð., sem sagðist ekki geta greitt atkv. með 40 stunda vinnuviku hjá opinberum starfsmönnum. Nú vil ég minna hann á það, að nú eru 3 ár síðan ákveðið var af þáverandi forsrh., hv. þm. G-K., að skrifa Gunnari Thoroddsen og leggja fyrir hann að semja lög um réttindi og skyldur embættismanna. En þá stóðu kosningar fyrir dyrum, og þáverandi fjmrh. sýndist þá að breyta reglugerð um þetta efni og stytta vinnutímann. Síðan hefur stöðugt verið talað um að breyta reglugerðinni aftur, þó að það hafi ekki verið gert, en hún var sett af fjnrh., og fjmrh. getur því breytt henni aftur, ef honum sýnist. En hv. þm. Barð. getur alveg átt það víst að þurfa að bíða lengur eftir breytingum á þessu, og alveg sérstaklega ef hann hjálpar nú huglausum fjmrh. og mannskapslausum forsrh., sem ekki þorir að leggja fram frv., sem hann segir, að séu tilbúin. Og fyrst hann er samþykkur till. minni að eðli til, á hann að fylgja henni.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 1. þm. N-M. um till. hans á þskj. 482 vil ég leyfa mér að benda á, að b-liður 2. tölul. fjallar þar um óskylt mál efni frv., og getur engan veginn verið eðlilegt að setja slíkt ákvæði þar inn. Ef hv. þm. er hins vegar óánægður með afgreiðslu þessa máls, sem hann hefur oft rætt og stundum ekki haldið sér alveg á línu sannleikans, þá er leyfilegt fyrir hann að flytja sérstakt frv. um þetta, þótt þar væri aðeins fjallað um vinnutímann einan, og getur þá vel verið, að ég yrði honum sammála og fylgdi frv. En öll þessi ár hefur hann setið hér og ásakað aðra menn, en aldrei flutt um þetta neitt frv. sjálfur. Ég mun því ekki geta greitt till. hans atkvæði mitt.