Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína eins og að ég held flestra annarra þingmanna að í dag voru ummæli höfð eftir Mats Josefsson um íslenska bankakerfið og endurreisn þess sem eru allt öðruvísi en þær upplýsingar sem við þingmenn höfum fengið. Þetta er annar dagurinn í röð sem við þingmenn lesum í blöðunum yfirlýsingar frá Mats Josefsson. Í gær staðfesti forsætisráðherra það sem kom fram í blöðunum, að þessi sérfræðingur hótaði að hætta út af stefnuleysi og hægagangi ríkisstjórnarinnar. Þetta fréttum við þingmenn í gegnum fjölmiðla. Í dag, virðulegi forseti, eru yfirlýsingar hafðar eftir honum í sænsku pressunni þar sem hann segir að hann telji að Íslendingar geri sér ekki grein fyrir því hversu dýrt það verður að endurreisa bankakerfið og nefnir þar að það muni kosta 85% af vergri landsframleiðslu sem eru allt aðrar tölur en nefndar hafa verið hér og annars staðar í þjóðfélaginu. Ég veit ekki hvort rétt er eftir þessum manni haft en það sem ég veit, virðulegi forseti, er að það er fyrir lifandis löngu kominn tími á það að við fundum í viðskiptanefnd um þessi mál. Ef eitthvað er forgangsmál er það endurreisn bankakerfisins og það er algerlega fráleitt að viðskiptanefnd þingsins hafi ekki enn sest yfir þetta mál. Ég held að það sé kominn tími til að við fáum að vita um stöðu mála en þurfum ekki að lesa það enn einn daginn í fjölmiðlum landsins.

Herra forseti. Það er rétt og satt sem haft er eftir Mats Josefsson, að ekkert land í heiminum hafi lent jafnilla í því og Ísland og hvergi verði eins erfitt og dýrt að koma hagvextinum í gang aftur. Þetta eru því miður ekki ný tíðindi eins og hér var gefið í skyn heldur vitum við að þetta er rétt. Það er haft eftir honum að 85% af vergri landsframleiðslu fari í endurreisn bankakerfisins. Á fjárlögum þessa árs eru 385 milljarðar til að endurfjármagna bankana, 180 milljarðar til að endurfjármagna Seðlabankann vegna þess að það var ekki aðeins bankakerfið sem fór á hausinn heldur Seðlabankinn líka, og líklega, ef mig misminnir ekki, um 20 milljarðar vegna sparisjóðanna, Icebank o.fl. Þetta eru um 500–600 milljarðar kr. eða 50–60% af vergri landsframleiðslu sem hefur dregist saman um 10% eftir hrunið. Ég reikna með því, án þess að ég hafi haft tök á að kynna mér þetta upprunalega viðtal sem mun vera í Uppsala Nya Tidning, að hér sé átt við brúttóaukningu skulda ríkissjóðs vegna endurreisnar bankanna án þess að ég geti nokkuð um það sagt en það muni lækka aftur þegar eignir verða seldar. Þetta eru gríðarlegir fjármunir en ég hlýt að nota þetta tækifæri til að minna á tvennt: Í fyrsta lagi að þessi mikla skuldaaukning ríkissjóðs er ekki orsökin fyrir því ástandi sem við lifum heldur afleiðingin af 18 ára stjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins og bankahruninu sem við urðum fyrir síðastliðið haust. 

Frú forseti. Það er ekki orðið neitt einsdæmi að við þingmenn lesum um mikilvægar fréttir úr efnahagslífi á síðum dagblaðanna. Við lásum um skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í DV og nú lesum við enn frekari upplýsingar í erlendum fjölmiðlum. Það er eins og þingmenn komi alltaf að orðnum hlut, upplýsingagjöfin er nær engin, og þar af leiðandi er niðurlæging þingsins og alþingismanna algjör ef þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, ætla að láta þetta viðgangast áfram. Það er framkvæmdarvaldið sem þiggur umboð sitt frá Alþingi Íslendinga og við þurfum að fara að gera ráðherrum í þessari ríkisstjórn grein fyrir því. Ég vil spyrja hv. formann viðskiptanefndar hvað hún ætli sér að gera með skýrslu Olivers Wymans. Á að opinbera hana? Á að taka það fyrir á vettvangi efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar eins og við framsóknarmenn höfum beðið um? Ég vil líka spyrja formann viðskiptanefndar, sem á einnig sæti í efnahags- og skattanefnd þingsins, hvort hún telji ekki ástæðu til að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða í þágu heimilanna í landinu í ljósi þess að nýleg þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins gerir ráð fyrir því að 28.500 heimili verði með neikvætt eigið fé í árslok. Ætlar ríkisstjórnin að fljóta sofandi að feigðarósi og horfa upp á það að tugþúsundir landsmanna þurfi að horfast í augu við gjaldþrot um næstu áramót? Eða ætla menn að grípa til einhverra alvöruaðgerða? Við hljótum að kalla eftir því á sumarþinginu að ríkisstjórnin taki sér tak og komi með einhver önnur mál en urðun á sorpi og erfðabreyttar lífverur. Við köllum eftir málum sem skipta heimilin og fyrirtækin í landinu raunverulegu máli. Við köllum líka eftir upplýsingum, að ríkisstjórnin upplýsi okkur um stöðu mála þannig að við getum farið að gera einhverja hluti af viti í samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu. Við þurfum að standa saman á tímum sem þessum.

Virðulegi forseti. Ég rak augun í sömu grein og þingmenn hafa verið að tala um og mér brá satt að segja við að kostnaðurinn við endurreisn bankanna yrði ekki 385 milljarðar eins og gert var ráð fyrir í upphafi heldur yrði hann í kringum 1.250 milljarðar. Ég held að það sé full ástæða til að þinginu verði gerð grein fyrir því hvaðan þessi kostnaður er upprunninn, í hvað hann á að fara. En það er eitt sem mig langar til að gera, hæstv. forseti, og það er að fylgja eftir þeirri umræðu sem varð hér í gær og spyrja: Getur verið að það hafi orðið einhverjar breytingar á samræmingarnefnd bankanna í kjölfar þeirrar sennu sem varð milli Mats Josefssons og stjórnvalda í síðustu viku? Mér þætti vænt um að heyra það. Og jafnframt spyr ég, af því að búið er að tala um það bæði í gær og í dag að þetta sé versta óáran sem riðið hefur yfir nokkra þjóð, að engin þjóð hafi lent jafnilla í því: Getur verið að þessi kreppa muni verða verri en hún var í Færeyjum þegar landsframleiðslan féll um 20% á einu ári og allt bankakerfið var yfirtekið af stjórnvöldum í öðru landi? Ef svo er verður að gera þinginu grein fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð annarra hv. þingmanna að manni er farið að bregða ansi illa við að fá fréttir fyrst og fremst í blöðunum í staðinn fyrir að fá upplýsingar innan þingsins um það sem er að gerast í sambandi við hina svokölluðu endurreisn bankakerfisins á Íslandi. Orð sænska bankasérfræðingsins eru náttúrlega sláandi, þar sem hann talar um að kostnaðurinn verði ekki í kringum 300–400 milljarðar eins og formaður viðskiptanefndar heldur fram heldur 1.250 milljarðar. Þarna munar aðeins ef hann er að tala um 85% af vergri landsframleiðslu. Það sem menn eru kannski líka svo ósáttir við er að þegar við komum saman í síðustu viku var boðað til fundar í viðskiptanefnd og svo var honum aflýst. Það var eins og það væri ekkert sem þyrfti að ræða í nefndinni. Við erum með hrunið bankakerfi og það var ekki ástæða fyrir viðskiptanefnd að koma saman þrátt fyrir að fulltrúar í nefndinni hefðu óskað eftir því að farið yrði í gegnum stöðu bankanna, að farið yrði í gegnum eignamatið á eignum bankanna, þessa skýrslu sem virðist enn þá vera læst inni í fjármálaráðuneytinu. Þessi ósk var ítrekuð á aukafundi sem haldinn var í viðskiptanefnd í hádeginu og formaður viðskiptanefndar talar um að hún muni skoða málið. Þessi svör eru algerlega óásættanleg. Þingmenn eiga rétt á því að fá upplýsingar um það sem er að gerast í sambandi við hina svokölluðu endurreisn bankakerfisins. Það gengur ekki að setja hér mál aftur og aftur í forgang og að ekki skuli tekin fyrir þessi áríðandi mál heldur eigum við í viðskiptanefnd að fara að ræða enn á ný um kynjahlutföll, upplýsingar til hlutafélagaskrár og um starfandi stjórnarformenn frekar en það sem er að gerast og það sem verið er að ræða í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þingmönnum og sérstaklega hv. þm. Birki Jóni Jónssyni sem segir að þetta fari að verða niðurlægjandi fyrir þingið. Formaður viðskiptanefndar kemur hér upp og virðist ekki hafa hugmynd um hvað Mats Josefsson er að tala um, ekki hugmynd um það, leggur eitthvað út af því en það hvarflar ekki að hv. þingmanni, formanni viðskiptanefndar, að halda fund um málið. Virðulegi forseti. Hvaða mál eru það nákvæmlega sem eru brýnni fyrir viðskiptanefnd að fara í núna en endurreisn bankakerfisins? Hvaða mál eru það? Ef þetta mál er ekki brýnt, hvað eru brýn mál? Samt sem áður sá núverandi meiri hluti, sem talar um gagnsæi, opna stjórnarhætti og hvað það var, ástæðu til að fresta föstum nefndarfundi í síðustu viku. Og nú, virðulegi forseti, hefur hv. þm. Eygló Harðardóttir farið aðeins yfir dagskrána á morgun og með fullri virðingu fyrir þeim málum, telur einhver hér inni þau vera brýnni en þetta einstaka mál? Er það svo að þingmenn þessarar þjóðar vilji hafa þann hátt á að lesa upp á hvern dag upplýsingar í fjölmiðlum, úr erlendri pressu, sem eiga heima í þingsal eða réttara sagt að þingmenn séu upplýstir alla vega á nefndarfundum? Er einhver hér inni sem vill hafa þetta með þessum hætti? Í það minnsta einhverjir, þ.e. þeir sem stýra núverandi ríkisstjórn. Þetta er það sem menn tala um, Samfylkingin og Vinstri grænir, þegar þeir tala um opna stjórnarhætti. Þetta er gagnsæi í framkvæmd.

Frú forseti. Vegna ítrekaðrar umræðu um fundarfall í viðskiptanefnd í síðustu viku vil ég ítreka það sem ég sagði hér í gær. Með eins dags fyrirvara tókst ekki að fá þá tvo aðila sem óskað hafði verið eftir að kæmu á fund nefndarinnar á reglulegum fundartíma sem er á miðvikudagsmorgnum. Engu máli hafði verið vísað til nefndarinnar þegar hér var komið sögu enda þing aðeins starfað, held ég, í tvo daga og því varð fundarfall. Það eru hins vegar komin ein fimm, sex mál ef ekki fleiri til nefndarinnar núna sem við sendum út til umsagnar í hádeginu og ég lofa hv. þingmönnum í viðskiptanefnd því að þeir munu ekki þurfa að kvarta undan fundarfalli eða vandræðum af verkleysi í viðskiptanefnd á næstu dögum. Óskað var eftir umræðu um frétt í Fréttablaðinu þar sem haft er eftir Mats Josefsson að 85% af vergri landsframleiðslu muni fara í að endurreisa, eins og hann kallar það, bankakerfið. Mér reiknast svo til ef það er sú tala sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi, 1.250 milljarðar, sem ég átta mig ekki alveg á, þá ætti landsframleiðslan að vera um 1.400 milljarðar. Þetta eru aðrar tölur en ég hef séð. Við vitum að það er 10% og jafnvel meira fall í landsframleiðslunni á þessu ári. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að taka þetta mál upp. Ég tel mjög brýnt að hv. viðskiptanefnd ræði stöðu bankanna, þó að hún geri það ekki nema innbyrðis - að átta sig á því hvað er að gerast, hvaða lausnir eru til staðar og hvað lausnir þarf að finna. Það er ekki bara staða bankanna. Það eru líka samningar við kröfuhafa og margt fleira sem þarf að gera. Vegna þess að bankarnir eru lífæð atvinnulífsins og þeir eru stopp. Það þýðir að atvinnulífið fær ekkert fé sem þýðir að það fer á hausinn og almenningur verður atvinnulaus og þar með blæðir heimilunum. Nú hefur hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem er formaður hv. viðskiptanefndar, komið hér tvisvar í ræðustól og í hvorugt skiptið hefur hún sagt að hún ætli að fara að ræða þetta. 

Frú forseti. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir meiri vanda en nokkur dæmi eru um í sögu okkar og þótt víðar sé leitað. Það er áreiðanlega rétt og satt að vandinn er ekki minni en menn hafa verið að ímynda sér að hann væri. Hér er vitnað í sænskan bankasérfræðing og ég hygg að það sé ekki ofsagt að sá vandi sem við stöndum frammi fyrir verður ekki auðleystur. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kemur í ræðustól á þessum degi fullur vandlætingar og telur sig þess umkominn að tala um gagnsæi og opna stjórnarhætti. Ég er ekki viss um að hann sé rétti maðurinn til þess að koma og tala á þeim nótum. Það er að sjálfsögðu eðlilegt og sanngjarnt og sjálfsagt að ræða þau mál sem hér eru til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd. Ég hef skilið hv. formann nefndarinnar á þann veg að það verði gert. Það er eðlilegt að þingið reyni að fá botn í það sem haft er eftir þessum sænska bankasérfræðingi í erlendum fjölmiðlum. Það er mikilvægt. Vegna þess að ef sá skilningur sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og fleiri hafa lagt í orð hans er réttur þá eru þar á ferðinni upplýsingar sem eru nýjar fyrir okkur öll og mikilvægt að fá niðurstöðu í þær. Ég tel hins vegar eðlilegt að byrja á því að fá þær upplýsingar fram með óyggjandi hætti, hvað þar er á ferðinni.  Við eigum ekki, virðulegi forseti, að týna okkur í karpi eins og því sem hér hefur farið fram. Vandinn sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð er allt of alvarlegur til þess og það er mikilvægt að öll stjórnmálaöfl, ríkisstjórnarflokkarnir og stjórnarandstöðuflokkarnir, taki höndum saman um að vinna bug á þeim 

Virðulegur forseti. Það hefur komið fram hér í þessari umræðu að tveir hv. þingmenn hafa beðið um fund í viðskiptanefnd. Annars vegar er það hv. þm. Eygló Harðardóttir og hins vegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Þau eru ekki í sama flokki en þau hafa bæði mjög málefnalegar ástæður til þess að biðja um fund í nefndinni. Ég tel að það séu eðlileg vinnubrögð í þinginu að verða við slíkum beiðnum hratt og örugglega. Beiðni þeirra er málefnaleg, það er ekkert hægt að deila um það. Þjóðin er í kröggum. Það er verið að biðja um fund sem tengist endurreisn bankanna. Komið hafa fram nýjar upplýsingar sem hleypa illu blóði í það mál og menn spyrja sig hvað sé í gangi. Að sjálfsögðu á að verða við þessum beiðnum hið fyrsta. Ég vil nefna það að sú er hér stendur bað um fund í heilbrigðisnefnd Alþingis vegna svínaflensunnar, hafði samband við formann heilbrigðisnefndar og bað um fund hið fyrsta til að ræða það mál. Það var orðið við þeirri beiðni. Það er búið að halda þann fund. Hann var áðan, mjög góður fundur. Svona á þingið að vinna. Það á að bregðast við óskum þingmanna hratt og örugglega. Ég vil skora á alla nefndarformenn Alþingis að taka þau vinnubrögð til eftirbreytni sem voru viðhöfð í heilbrigðisnefnd í dag og hafa oft verið viðhöfð hér. Ég vil skora á formennina að bregðast við óskum hv. þingmanna hratt og örugglega þegar málefnalegar óskir koma fram. Það er málefnalegt og algjörlega eðlilegt að biðja um fund í viðskiptanefnd þegar fram koma misvísandi upplýsingar um eitt stærsta mál sem við stöndum frammi fyrir í dag, sem er endurreisn bankanna. Þetta hefur gengið of hægt, þetta hefur gengið of illa og við viljum vita af hverju. Við viljum svör. Ég ætla að biðja 

Frú forseti. Hér er ekki um neitt karp að ræða eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gaf í skyn. Hér er um mjög eðlilegar kröfur að ræða frá þingmönnum á Alþingi um að haldnir verði fundir í þeim nefndum sem snerta efnahagshrunið. Alþingi á að sjálfsögðu að vinna kvölds og morgna að því að kalla eftir upplýsingum og móta stefnu og leiðir að því marki að koma okkur út úr þeim erfiðleikum sem blasa við okkur. Það á jafnt við um stjórn og stjórnarandstöðu. Það er því ekkert óeðlilegt við það að þingmenn stjórnarandstöðunnar biðji um að haldnir séu fundir í þingnefndum. Ætlar stjórnarmeirihlutinn sér að vinna með þeim hætti að nefndir þingsins fundi bara einu sinni í viku? Að sjálfsögðu ekki. Við eigum að funda í þessum nefndum mörgum sinnum í viku. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér áðan eigum við ekkert að fúlsa við því að funda í þessum nefndum á kvöldin vegna þess að við okkur blasir einn stærsti vandi í lýðveldssögunni á sviði efnahagsmála. Það er ætlast til þess af Alþingi Íslendinga að við séum hér að störfum en ekki að efnahags- og skattanefnd eða viðskiptanefnd fundi einu sinni í viku. Mér þótti leitt að hv. formaður viðskiptanefndar skyldi ekki svara þeirri fyrirspurn hvort ekki stæði til að halda fund í efnahags- og skattanefnd um skýrslu Olivers Wymans þar sem farið yrði yfir eignastöðu bankanna með mjög ígrunduðum hætti, upplýsingar sem við þingmenn þurfum á að halda. Ég spurði líka formann viðskiptanefndar að því hvort hún hefði ekki áhyggjur af því að 28.500 íslensk heimili verði með neikvæða eiginfjárstöðu um næstu áramót og hvort Vinstri grænir sæju ekki ástæðu til þess að grípa til einhverra fyrirbyggjandi aðgerða í þeim efnum svo að 28.500 fjölskyldur þurfi ekki að horfast í augu við þann kalda raunveruleika að 

Virðulegi forseti. Ég hlustaði í gær á hv. 10. þm. Reykv.n. flytja mjög innblásna ræðu um það hvernig Alþingi ætti að starfa sjálfstætt og alveg óháð framkvæmdarvaldinu og hvernig Alþingi ætti að reyna að styrkja stöðu sína gagnvart framkvæmdarvaldinu. Nú gefst hv. þingmanni kjörið tækifæri til þess að hrinda þessum orðum sínum í framkvæmd. Það sem hér er verið að fara fram á er ósköp einfaldlega þetta: Þingið er að óska eftir því að kallaðir séu saman fundir í viðskiptanefnd Alþingis til þess að ræða mjög brýn mál. Til að ræða yfirlýsingar Mats Josefssons sem hafa verið að birtast í fjölmiðlum án þess að þingið gæti haft beinan atbeina að því að ræða málin og brjóta þau til mergjar. Nú hefur það gerst að hv. formaður nefndarinnar hefur komið hér upp í tvígang og haft tækifæri til að tjá hug sinn til þess að til slíks fundar sé boðað. Hv. þingmaður hefur svarað þessum óskum þingmanna með þögninni einni. Það verður að skiljast sem svo að hv. þingmaður hafi ekki áhuga á því að boða til slíks fundar. Ég og aðrir sem hér eru í þessum sal hlustuðum á mál hv. þingmanns og gerum okkur alveg grein fyrir því að hv. þingmaður skautaði fram hjá því að svara óskum hv. þingmanna um það að boða til fundar í nefndinni. Nú vill svo til að í þingsköpum Alþingis er gert ráð fyrir því að minni hlutinn hafi völd og áhrif. Gert er ráð fyrir því í þingsköpum Alþingis að ef þriðjungur þingmanna í viðkomandi nefnd óskar eftir fundi í nefndinni beri hv. formanni nefndarinnar að hlýða því. Hv. þingmaður, sem er greinilega að reyna að koma sér undan því að halda þennan fund, verður, á grundvelli þess að fyrir liggur sú ósk frá fulltrúum þriðjungs þingmanna í viðskiptanefnd að slíkur fundur verði haldinn, að bregðast við þessu ella liggur það fyrir að hv. þingmaður er að brjóta þingsköp. Ég trúi því ekki að hv. þingmaður vilji gera það. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér störf þingsins. Við ræðum beiðni einstakra þingmanna um að haldinn verði fundur í viðskiptanefnd. Hv. formaður viðskiptanefndar segir að fyrir viðskiptanefnd hafi engin mál legið í síðustu viku. Ég spyr þingheim: Geta nefndir ekki fundað og rætt yfirstandandi mál í samfélaginu, jafnbrýnt mál og það að bankahrunið er enn óuppgert? Bankarnir eru ekki komnir á legg. Getur hv. viðskiptanefnd ekki fundað og rætt það mál án þess að ríkisstjórnin sendi inn eitthvert erindi þar að lútandi? Telur formaður viðskiptanefndar málið ekki brýnna en svo að hún bíður eftir valdboði ríkisstjórnarinnar til þess að ræða það með hvaða hætti, hvort og hvernig byggja eigi upp íslenskt bankakerfi? Virðulegi forseti. Það sæmir ekki formanni viðskiptanefndar og það sæmir ekki þingmönnum almennt að bíða eftir boðvaldi ríkisstjórnarinnar til þess að fjalla um þau mál sem brýnust eru í samfélaginu. Það er okkar þingmanna að ræða þau þegar þarf að ræða þau og í þingsköpum stendur að biðji þingmenn um fund í nefnd þá beri formanni að verða við þeirri ósk. Bankarnir hafa ekki verið endurreistir. Það berast í blöðum fréttir af því sem er að gerast. Starfsmenn bankanna lesa í blöðum um eitthvað sem er að gerast eða ekki að gerast. Þingheimur á rétt á því að fundað sé um þetta í þeirri nefnd sem á að fjalla um málið. Og það er ósæmilegt af hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að væna hv. þm. Guðlaug 

Frú forseti. Ég verð að ítreka að ég tel að fyrrum þingmönnum Vinstri grænna virðist hafa verið skipt út, þeir eru umskiptingar, það er nýtt fólk sem allt í einu er mætt inn í þingið.  Nú þegar við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í viðskiptanefnd óskum eftir að ræða það mál sem ríkisstjórnin sjálf hefur sagt að sé eitt það brýnasta til að endurreisa íslenskt efnahagslíf, bankakerfið, segir formaður að hún ætli að skoða málið, hún ætli að reyna að koma á fundi.

Var það ekki?

Ekkert talað um dagsetningar, ekkert var talað um tímasetningar.

Rangt.

Þegar málið var tekið upp strax á fyrsta fundi viðskiptanefndar af fulltrúum stjórnarandstöðunnar fengum við engin svör um hvenær halda ætti þann fund. Fyrsta fasta fundi var frestað vegna þess að það voru engin mál sem hægt var að ræða, eins og það sé ekkert að gerast. Síðan þurfa hv. þingmenn að lesa um það í blöðunum hvað er að gerast í sambandi við endurreisn íslenska bankakerfisins, nákvæmlega og það sem er að gerast innan viðskiptanefndar, nákvæmlega ekkert. Á fundi okkar núna í hádeginu ítrekaði formaður viðskiptanefndar að það væri enginn tími til þess að fara í efnislega umfjöllun á þeim málum sem við fjölluðum um þá. Þrátt fyrir að ég hafi óskað eftir því 

Ég vil biðja þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Stundum verð ég að játa að ég á bágt með að skilja þann hita sem mönnum tekst að tala sig upp í í þessum stóli yfir litlum tilefnum að því er virðist. Hér hafa menn, einkanlega úr hv. viðskiptanefnd, annan daginn í röð farið mikinn um að tiltekinn sænskur sérfræðingur birti alls kyns upplýsingar úti í bæ og að þeim sé haldið frá þingheimi. Nú vill svo til að ég sem formaður efnahags- og skattanefndar boðaði á sérstakan aukafund efnhags- og skattanefndar nefndan Mats Josefsson við þingmenn í efnahags- og skattanefnd að ósk þingmanns stjórnarandstöðunnar á föstudaginn var. Hann stóð í fimm klukkustundir og fór ég yfir mörg af þeim erfiðu viðfangsefnum sem við er að glíma í bankakerfinu. Þingmenn stjórnarandstöðunnar sem  Enn fremur ræddum við saman, ég og hv. formaður viðskiptanefndar, en mál nefndanna, efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar, skarast að ýmsu leyti enda var það auðvitað svo að þetta var áður ein nefnd. Við urðum ásátt um að koma á sameiginlegum fundi um ýmis þau mál sem nefndarmenn í báðum nefndunum hafa hreyft að þyrfti að taka til og ég geri ráð fyrir að verði haldinn á allra næstu dögum. Ég heyrði ekki betur en að hv. formaður viðskiptanefndar, Álfheiður Ingadóttir, sem leitast hefur við að stýra störfum nefndar sinnar af kostgæfni, hafi lýst því yfir hér í ræðustólnum í gær að af þessum fundi yrði. Mér þykir satt að segja býsna hart veist að þingmanni eftir að hann er orðinn dauður á ræðutíma með ýmsum þeim orðum sem í hans garð hafa fallið. Hér hafa þrír fundir verið haldnir á einni viku í efnahags- og skattanefnd, 

Eigum við að lesa um það í blöðunum?


            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, með síðari breytingum. Það er 33. mál þingsins á þingskjali 33. Í frumvarpinu er lagt til að við lögin verði bætt ákvæði sem heimilar þeim skilanefndum sem starfa á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða II við lögin, sbr. lög nr. 44/2009, að greiða skuldir eða efna aðrar skuldbindingar fjármálafyrirtækis ef skilanefnd telur víst að nægilegt fé sé til að greiða að fullu kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð. Rökin fyrir því að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu eru að ráðuneytinu hafa borist ábendingar frá skilanefndunum um að þær telji að túlka eigi breytingu þá sem gerð var með lögum nr. 44/2009 þannig að skilanefndunum sé ekki heimilt að framkvæma greiðslur á skuldum eða skuldbindingum viðkomandi fyrirtækja fyrr en eftir að kröfulýsingarfrestur er liðinn og haldinn hefur verið fyrsti kröfuhafafundur eftir lok frestsins. Það er nokkur ágreiningur um þessa túlkun skilanefndanna. Hvað sem því líður liggur fyrir kröfulýsingarfrestur getur verið allt að sex mánuðir og svo líður einhver tími þar til fundur með kröfuhöfum er haldinn. Það er ljóst að það gengur ekki að skilanefndir geti ekki innt af hendi neinar greiðslur í marga mánuði og hafa strax komið upp tilvik þar sem reynir á þetta. Þannig telja skilanefndir sér ekki kleift að greiða fyrrverandi starfsmönnum laun í uppsagnarfresti eða greiða aðrar forgangskröfur. Það er því nauðsynlegt að gera breytingar á lögunum sem allra fyrst sem gera það að verkum að skilanefndir geti greitt skuldir eða skuldbindingar fjármálafyrirtækja í þeim tilvikum þar sem talið er að nægilegt fé sé til að greiða að fullu jafnstæðar kröfur. Fram hafa komið þau sjónarmið um að frumvarpið veiti skilanefndunum of víðtækar heimildir til útgreiðslu og er sjálfsagt að kannað verði í viðskiptanefnd hvort unnt sé að þrengja gildissvið frumvarpsins hvað þetta varðar. Ég legg til, frú forseti, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. viðskiptaráðherra skuli vera komin úr helgarfríinu og að við ræðum þetta mál. Það bárust tölvupóstar og símtöl hérna í síðustu viku til mín frá starfsmönnum Straums – Burðaráss og Sparisjóðabanka þar sem verið var að spyrjast fyrir um hvernig stæði á því að menn ætluðu ekki að standa við yfirlýsingar stjórnvalda og skilanefnda viðkomandi fjármálastofnana um að starfsmenn fengju greidd laun í uppsagnarfresti. Þeir sögðu að hæstv. ráðherra hefði lofað því að taka málið hratt og vel fyrir í þinginu en síðan hefði ekkert gerst. Það virtist að vísu eitthvað hafa verið rætt um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki á fundi ríkisstjórnarinnar 15. maí en ekkert fréttist og þótti ekki nein sérstök ástæða til að funda um málið í viðskiptanefnd. Hins vegar er nú búið með afbrigðum að keyra lagafrumvarpið inn í þingið þannig að ég fagna því enn á ný að viðskiptaráðherra skuli vera komin úr helgarfríinu. Hann áttar sig á því að það skiptir máli að fólk fái borguð laun í samræmi við fyrri loforð.  Við, nokkrir þingmenn Framsóknarflokksins, höfum lagt fram sams konar frumvarp. En það er að sjálfsögðu í takt við gömul vinnubrögð og ekki í anda þeirra nýju vinnubragða sem núverandi ríkisstjórn hefur boðað að stjórnarmálið er að sjálfsögðu sett inn einn, tveir og þrír en við þurftum að biðja sérstaklega um að þingmannamálinu yrði dreift á sama tíma fyrst málin komu fram um svipað leyti. Hér er talað um að nýtt ákvæði eigi að bætast við til bráðabirgða. Það er svohljóðandi: „Þar til skilyrði eru fyrir efndum krafna á grundvelli 6. mgr. 102. gr. er skilanefnd fjármálafyrirtækis, sem naut heimildar til greiðslustöðvunar við gildistöku laga nr. 44/2009, um breyting á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. ákvæði til bráðabirgða II, heimilt að greiða skuldir eða efna aðrar skuldbindingar fjármálafyrirtækis ef skilanefnd telur víst að nægilegt fé sé til að greiða að fullu kröfur sem gætu notið sömu eða hærri stöðu í skuldaröð.“ Mér þætti mjög áhugavert að vita hver ástæðan er fyrir því að þetta er sett inn hér sem bráðabirgðaákvæði. Í okkar frumvarpi er talað um eftirfarandi, með leyfi forseta: „Slitastjórn er heimilt að greiða forgangskröfur fyrir fyrsta kröfuhafafund ef stjórnin telur að forgangskröfur fáist greiddar að fullu eða hlutfallslega miðað við áætlaðar heimtur á jafnstæðum kröfum. Einnig er slitastjórn heimilt að greiða út forgangskröfu ef aðrir kröfuhafar sem eru jafnsettir samþykkja greiðsluna.“ Það væri þá kannski ástæða til þess að viðskiptanefnd skoðaði að setja inn það sem kemur fram í þessu frumvarpi, þ.e. að tala um að það sé gert hlutfallslega miðað við áætlaðar heimtur á jafnstæðum kröfum. Að hægt sé að greiða kröfur þar sem áætlað er að heimta kannski 75%, 80% en ekki 100%, og skoðað verði að breyta bráðabirgðaákvæðinu á þann veg. Ég ætla hins vegar ekki að leyfa mér að vera svo bjartsýn að halda að mál þingmanna komist nokkuð á dagskrá fyrst stjórnarfrumvarpið er komið inn. Eins og fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins er ekki talið að hér sé um neinn kostnað fyrir ríkissjóð að ræða heldur er það raunar skilanefndin eða bankarnir sjálfir, þrotabúin, sem eigi til fjármuni fyrir þessu. Það hefur alla vega komið fram varðandi Straum – Burðarás að til eru peningar til þess að greiða út laun sem forgangskröfu. Og varðandi Kaupþing Edge er líka hægt að standa skil á innstæðum innstæðueigenda í útibú Kaupþings í Þýskalandi sem eru rúmlega 300 milljónir evra. Þetta eru greinilega leið mistök og ég held að það liggi alveg fyrir að það var ekki vilji löggjafans að lögin yrðu túlkuð á þennan máta. 102. gr. virðist ekki hafa verið nógu skýrt orðuð en hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Að loknum fyrsta kröfuhafafundi eftir lok kröfulýsingarfrest er slitastjórn heimilt í einu lagi eða mörgum að greiða viðurkenndar kröfur að hluta eða að fullu að því marki sem tryggt er að eignir fjármálafyrirtækisins hrökkvi til a.m.k. jafnháar greiðslur allra annarra krafna sem standa eins í réttindaröð eða hefur ekki endanlega verið hafnað við slitin.“ Ég held að það hafi verið hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sem talaði um það í sjónvarpsviðtali að það væri ágætt að við reyndum að orða lagatexta og þessi flóknu hugtök á einfaldari hátt þannig að við skildum þau flest. Ég hef svolitlar áhyggjur af lögunum um fjármálafyrirtæki, þetta er orðið allt mjög lögfræðilegt og flókið. Í þessu tilviki virðist vera að hv. þingmenn hafi ekki skilið í raun og veru hvað verið var að færa í gegn í frumvarpinu. Það er spurning um að við reynum að einfalda svolítið textagerðina okkar þegar við fjöllum um lagafrumvörp. Þetta er gott mál og ég er mjög ánægð að sjá að það er komið fram. Ég hefði hins vegar talið eðlilegra að það hefði verið fyrsta málið sem hæstv. viðskiptaráðherra flutti á nýju þingi. Ég fagna því að við munum geta unnið hratt og vel í því og vonandi sent það út til umsagnar sem allra fyrst og ljúka því eftir 2. og 3. umr. þannig að fólk geti fengið greidd laun í samræmi við loforð stjórnvalda þess efnis.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sömuleiðis að þetta mál er hér fram komið. Ég tel að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra, ef ég skildi framsöguræðu hans rétt, að afskaplega mikilvægt sé að hv. viðskiptanefnd fari mjög nákvæmlega yfir þetta mál og þá sérstaklega með það í huga hvort hér sé um of víðfeðma heimild að ræða. Í rauninni er þetta mál kannski afskaplega skýrt dæmi um það hve mikilvægt það er að hv. viðskiptanefnd fari yfir endurreisn bankakerfisins. Ef ég skil málið rétt, hæstv. ráðherra eða einhver annar leiðréttir það þá, var talið að þessi heimild - og það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir vísaði hér sérstaklega til varðandi launagreiðslur til þeirra banka sem skilanefndir hafa tekið yfir var talið að það væri inni í þeim lögum sem nú þegar hafa verið samþykkt. Svo virðist ekki vera samkvæmt túlkun skilanefndanna. Þetta er bara eitt af þeim málum sem upp hafa komið. Það er augljóst, eins og við þekkjum öll, að endurreisnin hefur gengið mun hægar en til var ætlast. Það er ljóst að þeir sérfræðingar sem komið hafa að málum hafa verið óánægðir með stefnuleysi og hægagang ríkisstjórnarinnar. Við horfum því miður upp á það, eins og við ræddum hér áðan, að það er orðið daglegt brauð að við fáum fréttir annars staðar frá um hvað er að gerast í þessum málum. En við á þinginu erum engu nær um stöðu málsins og við höfum nú farið fram á það með formlegum hætti, þ.e. með því að skrifa formanni viðskiptanefndar bréf, nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í viðskiptanefnd, að fundur verði haldinn tafarlaust út af þessum málum. Ekki er með neinu móti hægt að halda því fram að við höfum fyrst farið harða leið, ef við getum sagt sem svo, því þetta var það fyrsta sem við báðum um í viðskiptanefnd. Af augljósum ástæðum báðum við fyrst um að þetta mál yrði sérstaklega tekið fyrir. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að þetta sé eitt af þessum stóru málum sem við þurfum að fara yfir á þessu þingi. Ég lít svo á að í forgangsröðinni sé þetta fremst. Eins og við vitum er bankakerfið lífæð þjóðarlíkamans ef þannig má að orði komast. Ef bankakerfið virkar ekki mun það koma niður á öllum, hvort sem það eru atvinnufyrirtækin eða heimilin. Það mun svo sannarlega koma fram í mjög alvarlegum hlutum hvað varðar allan almenning. Þetta mál er lítið, í það minnsta í orðum, en ekki er þar með sagt að það geti ekki haft alvarlegar afleiðingar ef við vöndum okkur ekki og förum ekki vel yfir það. Ég veit það og treysti því að í viðskiptanefnd munum við fara yfir þetta mál eins vel og kostur er. Við komumst hins vegar ekki hjá því, virðulegi forseti, að skoða þetta mál í stærra samhengi og þess vegna ítreka ég það hér enn og aftur að við fáum kynningu á stöðu mála hvað varðar endurreisn bankakerfisins. Það væri kannski ágætt, úr því að hæstv. viðskiptaráðherra er hér, að hann noti tækifærið og upplýsi okkur um hver staða mála er. Kannski hefur hæstv. ráðherra einhverjar þær upplýsingar sem geta varpað ljósi á það hvað sérfræðingurinn Mats Josefsson var að fara í sænsku pressunni. Það er augljóst að formaður viðskiptanefndar er ekki með þær upplýsingar, það kom fram í máli formannsins hér áðan. Það væri kannski ekki úr vegi að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það sem farið hefur á milli sérfræðingsins sem komið hefur að bankakreppum víðs vegar um heiminn - og fór nú þannig, eins og komið hefur fram, að hann fékk nóg. Hann taldi að stefnuleysið og hægagangurinn í ríkisstjórninni væri þess eðlis að honum væri ekki lengur fært að starfa hér. Ef ég skil þetta rétt, hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef svo er ekki, náðust sættir í málinu. Það væri fróðlegt að vita hvað sérfræðingurinn fór fram á, hvaða skilyrði hann vildi fá uppfyllt, þannig að hann gæti áfram aðstoðað íslensk stjórnvöld við þessa endurreisn. Það er mjög gott að hafa hæstv. viðskiptaráðherra hér, hann er inni í öllum þessum málum. Hann þekkir þetta út í gegn. Það veit örugglega enginn betur en hann af hverju umræddur sérfræðingur vildi ekki starfa lengur með stjórnvöldum, þó að því hafi að vísu verið kippt í liðinn. Forsætisráðherra upplýsti í umræðunni í gær að það hafi verið út af stefnuleysi og hægagangi ríkisstjórnarinnar. Einnig hafa komið fram mjög athyglisverðar upplýsingar úr blöðunum í dag, ef þær reynast réttar. Hann segir að Íslendingar geri sér ekki grein fyrir kostnaðinum. Það er kannski ágætt að hæstv. viðskiptaráðherra upplýsi þá hvað hann veit í því máli, þ.e. hvert sérfræðingurinn er að fara. Allir sem töluðu hér áðan voru sammála um að þetta væri ekki í neinu samræmi við þær upplýsingar sem þinginu hefðu verið gefnar fram til þessa. Þær upplýsingar sem komu fram í sænsku pressunni, eftir sérfræðingnum sem komið hefur að þessum málum á ýmsum stöðum, voru ekki í samræmi við þær upplýsingar sem áður hafa komið fram. Allir eru sammála um að endurreisnin hefur ekki gengið jafnhratt og ætlað var en okkur skortir upplýsingar um það af hverju það er ef undan eru skildar þær upplýsingar sem komu fram hjá forsætisráðherra í gær um það að um væri að ræða, í það minnsta hvað varðaði þennan sérfræðing, stefnuleysi og hægagang ríkisstjórnarinnar. Það er augljóst að verkstjórnin er ekki sem skyldi hjá ríkisstjórninni og er það bagalegt. Ýmsar upplýsingar hafa líka komið fram, t.d. hjá hæstv. ráðherra, um vandann varðandi eignir og skuldir bankanna og hefur ráðherrann komið fram með hugmyndir sem erfitt er að hrinda í framkvæmd, hugmyndir um umbreytingu á lánum í erlendri mynt yfir í íslenskar krónur. Það væri kannski ágætt að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji það einu leiðina eða hvort fleiri leiðir komi til greina ef hann telur þá ástæðu til að fara yfir það hér. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að þetta mál sé bara einn anginn af þessu stóra máli sem er afskaplega mikilvægt, svo að ekki sé dýpra í árinni tekið, að við förum vel yfir. Þannig vill til að sú nefnd þingsins sem á að fjalla um þetta er viðskiptanefnd og ég treysti því að við þurfum ekki að bíða í marga daga eftir því að funda og fá upplýsingar um þau mikilvægu mál. Með fullri virðingu fyrir þeim málum sem liggja fyrir fundi viðskiptanefndar á morgun eru þau ekki í neinu samræmi við þetta stóra mál sem er endurreisn bankakerfisins. Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. ráðherra hefur beðið um orðið. Ég er spenntur að heyra hvað hann kemur til með að upplýsa þingið um. Ég vona að eftir ræðu hæstv. ráðherra þurfum við ekki að lesa á morgun eða hinn einhverjar nýjar upplýsingar sem koma okkur öllum spánskt fyrir sjónir. Öllum sem fylgdust með umræðunni hér áðan var ljóst að þær upplýsingar sem komu frá sérfræðingnum, og við sáum það líka í gær, sem komið hefur að þessu máli, bæði fréttirnar í gær og í morgun, komu þingheimi, í það minnsta þingmönnum stjórnarandstöðunnar og, að því er mér sýndist, þingmönnum stjórnarliðsins líka, mjög á óvart.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og reyndar einnig Eygló Harðardóttur fyrir stuðning við málið efnislega. Ég treysti því eins og þau að viðskiptanefnd muni fara vel yfir þetta eins og önnur mál. Ef þörf er á að gera breytingar treysti ég því að það verði vel unnið. Ég hef því miður ekki séð títtnefnt viðtal við Mats Josefsson og veit því ekki nákvæmlega til hvaða tölu hann er að vísa þegar hann talar um 85% af landsframleiðslu. Ég ætla því ekki að vera með neinar getgátur um það nákvæmlega í hvaða samhengi sú tala er sett fram. Ég veit hins vegar að það liggur fyrir að kostnaðurinn við endurreisn bankakerfisins og reyndar endurreisn íslensks efnahagslífs í heild verður allverulegur. En sá kostnaður hefur nokkurn veginn legið fyrir frá því síðastliðið haust. Auðvitað eru ákveðnir hlutir að skýrast og sumar tölur verða hærri en maður átti von á en aðrar lægri. En ég hef ekkert í höndunum sem bendir til þess að kostnaðarmatið, eins og það hefur verið sett fram, sé mjög fjarri lagi og ég hef alls ekkert í höndunum sem bendir til þess að kostnaðurinn verði miklu meiri en gefið hefur verið í skyn eða látið uppi opinberlega. Forsætisráðherra hefur þegar upplýst um ágreininginn við Mats Josefsson og ég hef í sjálfu sér engu við orð hennar að bæta. Hún skýrði þetta vel í gær hér í þinginu. Hvað varðar lán í erlendri mynt þá er það rétt að hluti af lausninni á þessum gjaldeyrisójöfnuði bankanna getur falist í því að lánum verði almennt að einhverju leyti breytt úr erlendri mynt í innlenda, auðvitað með samningum á milli lánveitenda og lántakenda. En ýmsar aðrar leiðir verða sjálfsagt farnar líka, farin verður blönduð leið við að leysa þann vanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hæstv. ráðherra hefur ekki lesið Fréttablaðið í dag. Það er verið að afhenda honum umrætt viðtal, honum er því í lófa lagið að fara yfir þetta á eftir. Þetta er mjög stutt viðtal og í umræðunni hefur hvað eftir annað komið fram um hvað er að ræða. Mats Josefsson telur að kostnaðurinn verði um 85% af vergri landsframleiðslu. Ef hæstv. ráðherra getur ekki lesið þetta núna á meðan ég svara andsvari hans hefur hann tækifæri til að fara yfir það á eftir. Mér fannst það nú ekki vera mjög upplýsandi það sem forsætisráðherra vísaði í, einhverjar dýpri ástæður hljóta að búa þarna að baki aðrar en stefnuleysi og hægagangur. Ég veit að enginn maður er betur að sér en hæstv. ráðherra hvað þessa hluti varðar. Hæstv. ráðherra verður að vega það og meta hvað hann telur rétt að upplýsa þingið og þjóðina um. En maður mundi nú ætla að í ljósi allrar umræðunnar um gegnsæið og opna stjórnarhætti yrði farið vel yfir þau mál. Hæstv. ráðherra hefur tækifæri til þess að gera það á eftir. Ég vil ítreka spurningu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar. Hann spurði hvort, í kjölfar þessarar uppákomu með sænska sérfræðinginn, hvort það hefði verið einn liður í því að fá hann aftur til starfa að einhverjar breytingar yrðu á samræmingarnefnd varðandi endurreisn bankanna eða hvort einhverjir aðrir þættir lægju þar fyrir sem gerðu það að verkum að hann var fáanlegur að koma að verkefninu aftur. En, virðulegi forseti. Það væri ágætt að fá 

Virðulegi forseti. Nú verður viðskiptaráðherra að viðurkenna að hann er ekki einn þeirra mörgu Íslendinga sem lesa Uppsala Nya Tidning á hverjum degi. En nú er búið að bæta úr því með því að afhenda mér útprentun á því ágæta tungumáli sænsku þar sem fram kemur að Mats Josefsson segir að það muni kosta um 85% af vergri landsframleiðslu að endurreisa bankakerfið. Ég veit ekki nákvæmlega til hvers hann er að vísa en hann getur ekki verið að vísa til þess fjár sem fer úr ríkissjóði til þess að endurfjármagna bankana og reyndar sparisjóðina og Seðlabankann því það verður talsvert lægri upphæð. En ef hann er að vísa til tjóns ríkisins í heild, og þá er m.a. talið með mikill hallarekstur sem veldur skuldasöfnun, Icesave og ýmislegt fleira, gæti hann auðveldlega komist upp í þessa tölu eða þar um bil. Ég geri ráð fyrir að þessi tala liggi í því að ekki sé einungis verið að tala um beint framlag úr ríkissjóði inn í bankakerfið heldur fleiri kostnaðarliði sem einnig lenda, að minnsta kosti um tíma, á ríkinu. Þá er það ekkert nýtt í þessu, þá passar þessi tala nokkurn veginn við þær sem ég hef séð settar fram í þessu samhengi áður.

Virðulegi forseti. Ég bíð þá bara eftir svörum við því sem ég spurði um. Hæstv. ráðherra svarar því í umræðunni á eftir. Þær spurningar voru allar fluttar á íslensku og þarf ekkert að fletta upp í sænskri orðabók til að komast að niðurstöðu þar. Hins vegar er athyglisvert að hæstv. ráðherra telji að beinn og óbeinn kostnaður verði hugsanlega um 1.250 milljarðar og það er þá bara svo, það mat hæstv. viðskiptaráðherra. Það væri þó fróðlegt að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra varðandi það sem snýr að endurreisn bankanna. Ef hann telur ástæðu til að upplýsa þingið um það og þær uppákomur sem orðið hafa á undanförnum dögum held ég að það sé prýðilegt tækifæri til þess nú. Hæstv. ráðherra þarf að meta hvað hann telur rétt að upplýsa þing og þjóð um og hér er tækifæri í tengslum við þetta mál sem kemur endurreisn bankanna svo sannarlega við. Ég spurðist sérstaklega fyrir um það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson vísaði til í dag og í umræðunni áðan, virðulegi forseti. Það verður fróðlegt að sjá hvort hæstv. viðskiptaráðherra telur ástæðu til að upplýsa þingheim eitthvað frekar um þessi mál sem svo sannarlega eru mikið í umræðunni nú en því miður eru þau aðallega í umræðunni í fjölmiðlum. Þar koma þau fyrst fram en við þingmenn eltumst við þau. Kannski verður breyting eftir ræðu 

Frú forseti. Það er í raun miður að þurfa að grípa strax inn í lögin um fjármálafyrirtæki vegna slita gömlu bankanna á nýjan leik einungis mánuði eftir að þau voru afgreidd héðan út og við héldum að þau mundu duga. Forsagan er sú að með neyðarlögunum var gripið inn í rekstur bankanna og þeim skipt upp. Með sérstökum lögum sem kennd hafa verið við nóvember var þeim heimiluð greiðslustöðvun með tilteknum hætti sem var annar en sá sem annars gildir um gjaldþrota- og slitameðferð. Með lögunum í apríl var leitast við að setja slit gömlu bankanna í farveg sem væri traustur og þekktur bæði innan lands og erlendis og jafnframt viðurkenndur og byggður á gjaldþrotaskiptalögunum. Þarna héldu menn, eins og hér hefur komið fram, að sett væri undir alla leka en svo virðist ekki vera. Eins og hæstv. ráðherra sagði hefur verið bent á tvennt, forgangskröfur innlána í Þýskalandi og einnig hafa skilanefndir og jafnvel slitastjórnir einhverra af bönkunum ekki treyst sér til að greiða laun vegna þessara laga. Því er nauðsynlegt að grípa inn í þetta. Ég verð að segja að það er býsna víðtæk heimild sem hér er lögð til og ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra nefndi að bent hefur verið á að hana mætti þrengja. Ég lít svo á að við í hv. viðskiptanefnd munum skoða þann möguleika eins og kostur er án þess að skaða þann tilgang málsins sem hér hefur verið lýst. Ég þakka hv. þingmönnum viðskiptanefndar, þeim Eygló Harðardóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir yfirlýstan skilning á mikilvægi þessa máls og vænti þess að þegar því mun verða vísað til nefndar í lok 1. umr. að við getum hafist handa við vinnslu þess án tafar. Eins og ég lýsti reyndar á sérstökum aukafundi í viðskiptanefnd í hádeginu í dag hef ég reiknað með því að tími viðskiptanefndar í þessari viku, ef svo færi að þessu máli yrði vísað þangað núna, mundi fara að mestu í þetta mál. Það er þá gott til þess að vita að þeir fulltrúar stjórnarandstöðu sem hér hafa talað hafa lýst skilningi og stuðningi við að þetta mál verði sett í fremstu röð í vinnu nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Vegna orða formanns hv. viðskiptanefndar skal því til haga haldið að við munum gera hvað við getum til þess að málið fái góða umfjöllun í nefndinni og erum alveg tilbúin í þessum málum sem öðrum mikilvægum að leggja mikið á okkur til að svo megi verða. En ég vek athygli á því að við gefum ekki neinn afslátt af því að fá fund um endurreisn bankakerfisins. Hæstv. ráðherra hefur ekki séð ástæðu til að fara neitt betur yfir mál en hann hefur gert hér. Hæstv. ráðherra hafði tækifæri til að gera það og hefði það að mínu mati verið kjörið tækifæri til að upplýsa þingheim um ýmislegt sem verið hefur í umræðunni þannig að það gangi ekki út á það að við séum að elta allt sem gerist í blöðunum eða í öðrum fjölmiðlum. En sú er ekki raunin, virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra ætlar ekki að fara neitt meira yfir það nema hann biðji um orðið núna á meðan ég tala og þá er afskaplega mikilvægt og það er krafa okkar að fá fund í nefndinni um málið í heild sinni. Það er ekki rétt sem hér hefur komið fram, ég hef fengið það staðfest að í efnahags- og viðskiptanefnd hafi verið farið yfir þann þátt mála enda skiptir það í rauninni ekki máli, virðulegi forseti, vegna þess að þetta mál heyrir undir viðskiptanefnd. En niðurstaðan er sú að hér er mál sem er einn hluti af endurreisn bankakerfisins. Við munum leggja okkur öll fram sem erum í stjórnarandstöðunni í viðskiptanefnd til að málið fái góða umfjöllun. Hæstv. ráðherra sér ekki ástæðu til þess að upplýsa okkur frekar um þau mál sem tengjast endurreisninni. Við förum enn og aftur fram á að fá fund sem allra fyrst um það málefni og funda eins mikið og við þurfum til að fá glögga mynd af því máli enda er í rauninni óeðlilegt að taka það fyrir og klára það án þess að við höfum séð heildarmyndina.

Frú forseti. Ég furða mig á síðustu orðum hv. þingmanns. Skil ég hann rétt, að það sé að hans mati ekki efni til þess að afgreiða það mál sem hann lýsti rétt áðan að væri mjög brýnt, fyrr en lokið er uppgjöri milli gömlu og nýju bankanna? Hvernig á að skilja orð þingmannsins? Ég ætla ekki að endurtaka það sem áður hefur verið sagt í þessum ræðustóli í dag og í gær eða á fundum viðskiptanefndar um nauðsyn þess að halda sameiginlegan fund með hv. efnahags- og skattanefnd um það sem beðið hefur verið um, skýrslu Olivers Wymans og stöðuna í endurfjármögnun bankanna. Við munum leitast við að gera það, eins og ég sagði í gær, við fyrsta mögulega tækifæri. En ég lýsti því jafnframt bæði á fundi viðskiptanefndar í hádeginu og hér áðan að ég tel mjög mikilvægt að það mál sem hér er til umræðu og hefur verið afgreitt til þingsins með afbrigðum í dag verði vísað til nefndar og það fái forgang í störfum nefndarinnar þessa viku. Ég óska eftir því að fá afstöðu hv. þingmanns til þess.

Virðulegi forseti. Mér er alveg hulin ráðgáta hvernig skilja mátti orð mín svo að fyrst ætti að gera upp gömlu og nýju bankana áður en þetta mál væri afgreitt. Því fer fjarri og við munum leggja okkur fram um að málið fái eins skjóta og góða afgreiðslu og mögulegt er. En ég sagði í fyrri ræðu minni að þetta væri hluti af endurreisnarmálinu. Og ef formaður viðskiptanefndar vill funda um endurreisn bankanna við fyrsta mögulega tækifæri er það annaðhvort í kvöld eða á morgun, það er bara svo einfalt, og við förum fram á að það verði gert.

Hæstv. forseti. Þetta er orðið hálfskondið. Það er boðaður fundur í hv. viðskiptanefnd á morgun og ég hafði óskað eftir því við nefndasvið hvort hægt væri að halda aukafund í fyrramálið kl. 8.30 til að bæta við tíma nefndarinnar og reyna að koma við umbeðnum fundi. Það reyndist ekki gerlegt vegna annarra funda sem þá eru. En eins og ég segi: Fundur verður haldinn við fyrsta mögulega tækifæri. Það er greinilegt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson treystir ekki þeirri sem hér stendur til að boða fund við fyrsta mögulega tækifæri um þetta efni og ég get ósköp litlu meira við það bætt sem ég hef sagt fyrr bæði í dag og í gær. Ég verð að segja alveg eins og er að ég átta mig ekki á þessari áráttutengdu hegðun að halda því sífellt fram að sú sem hér stendur vilji ekki af einhverjum ástæðum halda fund í viðskiptanefnd. Það er að mínu viti ekki sæmilegt, frú forseti, vegna þess að hér hefur verið upplýst í þingsal bæði í dag og í gær hvernig að þessum málum er staðið, einnig í hádeginu í dag í hv. viðskiptanefnd þar sem umræddur þingmaður á sæti.

Virðulegi forseti. Þá höfum við það. Að biðja um nefndarfund um jafnmikilvægt málefni og um er að ræða er áráttutengd hegðun. Ég tek undir með þeim hv. þingmanni sem hér talaði að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa horfið, í það minnsta úr þingsal, þeir sem fóru mikinn fyrir nokkrum vikum og mánuðum síðan og hafa svo sannarlega ekki vílað fyrir sér að biðja um nefndarfundi eins fljótt og kostur er. Ég þekki það bæði sem formaður þingnefnda hér áður og sem ráðherra. Ég veit ekki hvert málið er allt í einu. Nú er það orðin áráttutengd hegðun að biðja um fundi í þingnefnd um endurreisn bankanna í kjölfar þess að þingheimur  Virðulegi forseti. Ég vona að ég haldi þessari áráttutengdu hegðun áfram sem þingmaður minntist á, ég lofa því að það mun ég gera 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur en frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi og náði ekki fram að ganga. Innan Evrópusambandsins var þann 12. mars 2001 samþykkt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/18/EB um sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 90/220/EBE. Markmið tilskipunarinnar er að samræma lög og stjórnsýslufyrirmæli aðildarríkjanna sem og að vernda heilsu manna og umhverfið við sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur er til innleiðingar á tilskipuninni í lög hér á landi. Tilskipunin varð hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið á árinu 2008 og er því orðið brýnt að innleiða tilskipunina í löggjöf hér á landi. Tilskipun sú sem hér er fjallað um er endurskoðun á eldri tilskipun um sama efni. Nauðsynlegt var talið að skýra nánar gildissvið hinnar eldri tilskipunar og þær skilgreiningar sem þar er að finna. Litið var til þess að erfðabreyttar lífverur sem sleppt er út í umhverfið geta fjölgað sér í umhverfinu, borist yfir landamæri og afleiðingar þess orðið óbætanlegar. Talið var nauðsynlegt, til að vernda heilsu manna og dýra, að leggja tilhlýðilega áherslu á eftirlit með þeirri hættu sem fylgir sleppingu erfðabreyttra lífvera út í umhverfið. Í því sambandi var talið nauðsynlegt að koma á sameiginlegri aðferðafræði við framkvæmd mats á umhverfisáhættu sem og sameiginlegum markmiðum varðandi vöktun erfðabreyttra lífvera eftir að þeim hefur verið sleppt eða þær settar á markað. Tilskipunin kveður sem sé á um ítarlegri málsmeðferðarreglur en gert var í eldri tilskipun um sama efni. Tilskipunin kveður þannig skýrt á um hvaða gögnum og upplýsingum umsækjanda ber að skila þegar sótt er um leyfi, sem og um skyldur lögbærs stjórnvalds við afgreiðslu umsókna. Þannig er m.a. gert ráð fyrir að umsækjanda beri að framkvæma mat á umhverfisáhættu sleppingarinnar eða markaðssetningarinnar og að Umhverfisstofnun beri að semja matsskýrslu þegar sótt er um leyfi til markaðssetningar. Þar er ekki síst mikilvægt að kveðið er á um aukinn rétt almennings til aðkomu að málum er varða erfðabreyttar lífverur. Í samræmi við það er í frumvarpi því sem hér er mælt fyrir lagt til að settur verði nýr kafli inn í lögin sem fjallar um upplýsingagjöf til almennings og rétt almennings til að gera athugasemdir vegna fram kominna umsókna um að setja á markað erfðabreyttar lífverur eða vörur sem innihalda þær. Enn fremur er Umhverfisstofnun veitt heimild til að leita samráðs við almenning og eftir því sem við á tiltekna hópa um alla þætti fyrirhugaðrar sleppingar eða markaðssetningar erfðabreyttra lífvera áður en endanlega ákvörðun um leyfisveitingu er tekin. Tilskipunin tekur sérstakt mið af varúðarreglunni og kveður á um að taka beri tillit til hennar við framkvæmd. Varúðarreglan er meginregla í umhverfisrétti sem m.a. er að finna í Ríó-yfirlýsingunni og felur í sér að skorti á vísindalegri fullvissu, þar sem hætta er á alvarlegu eða óbætanlegu tjóni, skuli ekki beitt sem rökum til að fresta kostnaðarhagkvæmum aðgerðum sem koma í veg fyrir umhverfisspjöll. Þetta má líka orða þannig að þegar fyrir hendi er vísindaleg óvissa um afleiðingar framkvæmda fyrir umhverfið, skuli náttúran njóta vafans. Þannig skal, eins og nafn reglunnar ber með sér, fara fram af varúð gagnvart umhverfinu. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Mig langar að fara örstutt yfir tilurð eða mögulegar afleiðingar af þessu frumvarpi. Ég hef smááhyggjur af því að við séum e.t.v. að setja einhvers konar þröskulda eða jafnvel tappa í þá nýsköpun og sprotastarfsemi sem við þurfum svo mikið á að halda í dag með því að hafa þessi lög með þessum hætti því að í nokkrum greinum í frumvarpinu kemur fram að verið er að leggja á kostnað, eftirlitsgjöld, menn eiga að borga umhverfismat og ýmislegt þess háttar. Ég velti svolítið fyrir mér hvort þetta sé það sem við eigum að vera að gera í dag þegar við þurfum að létta undir með þeim fyrirtækjum sem eru að reyna að skapa hér nýjungar og atvinnu. Getur verið að reynt sé að koma því þannig fyrir að möguleikar þessara fyrirtækja til að vaxa og dafna verði ekki skertir með einhverjum hætti? Ef svo er er mjög mikilvægt að við sendum þau skilaboð til þeirrar nefndar sem þetta frumvarp fer í. Það er vel skiljanlegt að við höfum áhyggjur af erfðabreytingum í náttúrunni eða eitthvað slíkt en við verðum að gæta hófs því að mikil tækifæri felast líka í þessu. Eins velti ég fyrir mér hvort þetta sé gangurinn varðandi Evróputilskipanir, að þær séu allt að átta ára gamlar þegar þær koma til okkar kasta. Þá finnst mér það mjög sérstakt. Eins og þetta lítur út er mjög líklegt að þetta muni þýða aukinn kostnað fyrir þá sem starfa að rannsóknum eða þróun í þessari grein og þá erum við að tala um stofnanir, félög, skóla, rannsóknastofnanir og annað. Við megum ekki setja hinni mögnuðu starfsemi í þessum félögum stólinn fyrir dyrnar. Í II. kafla um meginþætti frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Þannig er m.a. gert ráð fyrir að umsækjanda beri að framkvæma mat á umhverfisáhættu sleppingarinnar/markaðssetningarinnar og að Umhverfisstofnun beri að semja matsskýrslu þegar sótt er um leyfi til markaðssetningar.“ Svo kemur: „Loks er lögð sú skylda á umsækjanda, að fengnu leyfi til markaðssetningar, að hann tryggi að vöktun og skýrslugjöf sé í samræmi við þau skilyrði sem tilgreind eru í leyfinu.“ Þá eru væntanlega lagðar meiri skyldur á þá sem eru í þessari starfsemi. Í þessu tilviki getur það vitanlega og mun kalla á kostnað. Eins varðandi 2. gr. hvet ég til þess að vandlega verði skoðað í nefnd að inni haldist klausan þar sem talað er um sérstöðu landsins á norðurslóð. Í samskiptum okkar við t.d. Evrópusambandið erum við alltaf að leggja áherslu á sérstöðu landsins út af norðlægri stöðu þess. Þess vegna held ég að það veiki okkur svolítið og veiki kannski stöðu málsins að taka þetta út. Í 4. gr. er áfram talað um kostnað sem væntanlega lendir á þeim sem standa að þessu verkefni, þ.e. kostnað sem Umhverfisstofnun á að bera þarna, en væntanlega þarf Umhverfisstofnun fé einhvers staðar til að reka sig. Síðan heldur þetta svona áfram í gegnum frumvarpið. Ég velti því að lokum upp hvort ráðherra og aðrir hér séu ekki sammála mér um að við verðum að passa að lagafrumvarp þetta og reglugerðir sem fylgja í framhaldinu verði ekki til þess að eyðileggja eða skaða þá sprota- og nýsköpunarstarfsemi sem er á þessum vettvangi. Því bendi ég líka ráðherra á og hvet til þess að þeir hagsmunaaðilar sem starfa á þessum vettvangi verði að sjálfsögðu kallaðir til samráðs í nefndinni þannig að þeir miklu hagsmunir sem þarna eru í húfi komi örugglega strax fram.

Frú forseti. Sem formaður umhverfisnefndar vil ég fullvissa hv. 4. þm. Norðvest. um að vitaskuld verður mjög vel farið yfir þessi atriði í starfi nefndarinnar eins og alltaf er gert við þingmál sem þetta. Það verður kallað eftir umsögnum allra þeirra sem hugsanlega geta átt hagsmuna að gæta, félagasamtaka, fyrirtækja, stofnana og fagaðila. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að reglur sem þessar mega ekki og eiga ekki að íþyngja fyrirtækjum eða fyrirtækjum í þróun, en það er nú einu sinni þannig að enginn er hann, ókeypis hádegisverðurinn, hvorki í þessu né öðru, og fyrirtæki þurfa að bera eðlilegan kostnað af opinberu eftirliti, vöktun og slíku eins og gert er í öðrum atvinnugreinum. Þess er gætt að sá kostnaður verði ekki ótilhlýðilegur. Auðvitað eru settar skyldur á fyrirtækin en þau hafa ábata og hagnaðarvon af starfsemi sinni, öðruvísi gengi þetta varla. Ég tek einnig undir með hv. þingmanni um sérstöðu landsins, sérstöðu eyjunnar Íslands í Norður-Atlantshafi, ekki síst sérstöðu lífríkisins. Hér erum við ósköp einfaldlega að innleiða sams konar reglur og gilda alls staðar annars staðar í Evrópu. Við erum reyndar að gera það á elleftu stundu, jafnvel þeirri tólftu, en þannig er það líka stundum hér. Okkur ber að gæta þess að eyðileggja ekki hina miklu sérstöðu íslenska lífríkisins.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. formanns umhverfisnefndar. Ég skil það þannig að vandlega verði farið yfir málið í nefndinni og þess gætt að ræða við hagsmunaaðila og aðra þá sem kunna að hafa áhuga á að ræða þetta mál við nefndina. Ég vil aðeins koma inn á þau orð að þeir sem eigi hagnaðarvon eigi að greiða fyrir þá umsýslu sem eðlileg getur talist. Ég get alveg verið sammála formanninum um að það sé eðlilegt að hafa einhvers konar gjöld á þeim sem virkilega sýna hagnað og arð í svona starfsemi, en við megum passa okkur á því að þær reglur og þau lög sem við setjum hér verði ekki til þess að draga kraftinn úr þeim sem vinna í nýsköpuninni, eru frumkvöðlar á þessum vettvangi. Það er fyrst og fremst það sem ég vara við, að við setjum lög eða reglur sem geri það að verkum að þessir aðilar haldi jafnvel að sér höndum eða hafi ekki tök á að fara í þær rannsóknir sem þarf. Við þurfum á þessu að halda í dag og eigum að vera hvetjandi.

Frú forseti. Það er rétt, ekki síst á þessum tímum eigum við allt okkar undir því að hér þróist ný atvinnustarfsemi, ný tegund fyrirtækja, og í líftækninni eigum við nokkur verðmæt fyrirtæki. Þau hafa kannski ekki vaxið hratt en jafnt og þétt og ég er þeirrar skoðunar að sú umgjörð sem stjórnvöld hafa sett utan um slíka starfsemi sé býsna góð. Sé það hins vegar ákvörðun að ívilna þeim með öðrum hætti en öðrum fyrirtækjum held ég að það sé ákvörðun sem er tekin um aðra þætti en þá sem hér um ræðir. Það eru skattalegar ákvarðanir og annað slíkt sem má vel athuga en í því þarf að gæta jafnræðis eins og alls staðar annars staðar í atvinnulífinu. Talandi um jafnræði þá er hér í raun og veru settur nákvæmlega sams konar rammi og er annars staðar á hinu Evrópska efnahagssvæði.

Frú forseti. Um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, þarf ekki að hafa mörg orð við 1. umr. Eins og komið hefur fram í þingsal mun hv. umhverfisnefnd taka málið til vandlegrar umfjöllunar venju samkvæmt, senda til umsagnar og fá inn ólík sjónarmið ef þau eru uppi um þetta tiltekna mál. Það liggur hins vegar fyrir að okkur ber skylda til sem aðila að hinu Evrópska efnahagssvæði að innleiða í íslenska löggjöf í samræmi við þá tilskipun sem hér er höfð að leiðarljósi lög sem kveða á um þau atriði sem hér eru lögð til, þ.e. ekki síst að mæla fyrir um aukna upplýsingaskyldu, leyfisveitingar og mat á hugsanlegri umhverfisáhættu af sleppingu erfðabreyttra lífvera hér á landi, um vöktunina og samráð sem Umhverfisstofnun á að hafa við hópa sem sérstaklega þarf að tala við í þessu sambandi. Í fljóti bragði sé ég ekki annað en að hér sé tiltölulega skýrt mál á ferðinni. Ég veit hins vegar að fresturinn sem stjórnvöld höfðu til að innleiða tilskipunina rann út 28. mars 2008. Því miður er hann útrunninn og það setur einhvern þrýsting á starf nefndarinnar, en ég hygg að það ætti að vera hægt að taka málið til vandaðrar umfjöllunar og vonandi afgreiða það frá hinu háa Alþingi á sumarþingi.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Undanfarna daga hef ég fengið gríðarlega mikið af tölvupósti frá fólki sem hefur miklar áhyggjur af verkefni sem ORF ætlar að fara út í. Þau sem hafa skrifað mér, ásamt fleirum í umhverfisnefnd, kvarta sárlega yfir því að upplýsingagjöf til almennings hafi verið of lítil og réttur almennings til að gera athugasemdir gjörsamlega vanvirtur. Almenningur fékk nákvæmlega engan tíma til að kynna sér málið. Það er er afar brýnt að skoða þetta málefni og fá upplýsingar um það áður en þessum lífverum verður hleypt út í íslenska náttúru. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort þetta frumvarp geri okkur kleift að skoða málið betur og hvort ekki sé tilefni til að fresta afgreiðslu þess þangað til búið er upplýsa almenning um hvaða hættur þetta boðar fyrir íslenska náttúru. Eins langar mig að spyrja hvort við fáum kannski betri merkingar á erfðabreyttum matvælum. Mér skilst að við séum hvað verst stödd af öllum þjóðum sem eiga að kallast siðmenntaðar varðandi merkingar á erfðabreyttum matvælum. Engar slíkar reglur eru til hér þannig að maður veit ekkert hvað maður setur ofan í sig. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég fagna þessu og hlakka til að takast á við þetta málefni í umhverfisnefnd.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta mál til að ræða það út frá aðeins öðrum nótum en hv. þingmenn hafa að hluta til verið að ræða það. Við höfum á síðustu dögum, fyrstu dögum þessa sumarþings, fjallað yfirleitt í upphafi þingfundar um efnahagsmál, þau mál sem við þyrftum auðvitað helst að fjalla um og þau mál sem liggja hvað þyngst bæði á okkur þingmönnum og þjóðinni. Hins vegar eru gjarnan á dagskrá tilskipanir Evrópusambandsins, margar hverjar ágætar og um nauðsynleg mál, eins og til að mynda þetta og er hægt að taka undir þá góðu hluti sem í því eru, eins og varðandi varúðarreglu, þ.e. að taka tillit til umhverfisins eins og hægt er, og eins um upplýsingagjöf til almennings. Hins vegar veltir maður líka fyrir sér hvað liggi á að gera þetta núna þegar við höfum komist upp með að taka þessa tilskipun ekki upp í meira en ár. Hvaða kostnaður fylgir því að taka þessa tilskipun upp á þessum tímapunkti? Ættum við ekki hreinlega frekar að ræða hér almennt séð um að fresta öllum þeim tilskipunum sem munu hafa aukakostnað í för með sér fyrir þessa þjóð í eitt eða tvö ár á meðan við erum að kljást við efnahagsvandann? Við þurfum að komast út úr því þannig að fólk og fyrirtæki standi á eigin fótum og geti greitt þann kostnað sem við búum við. Þetta mál er ekki það einasta sem snertir þennan vanda. Ég hef velt fyrir mér hvort við ættum ekki hreinlega að leggja fram þingsályktunartillögu um að fresta öllum þeim tilskipunum sem ekki skipta meira máli en svo að við höfum komist upp með að hunsa síðasta lokafrest í 14 mánuði, eða lengur, og einhenda okkur þá í þau efnahagsmál sem við vissulega þurfum að ræða miklu frekar og leysa þau vandamál. Ég tek þó reyndar undir varnaðarorð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um að mér þótti tónninn fullneikvæður við lesningu þessa plaggs um erfðabreyttar lífverur, einmitt í garð þeirra fyrirtækja sem við erum að reyna að efla nýsköpun hjá. Ég tek heils hugar undir þau varnaðarorð sem hann viðhafði í ræðu sinni varðandi það að fella út ákvæði um norðurslóðaástand landbúnaðar á Íslandi, ekki bara í sambandi við fyrirhugaðar aðildarviðræður við Evrópusambandið, heldur ekki síður hvernig tekið verður á einstökum málum þegar kemur til þess að sleppa einstaka lífverum út í takmarkað umhverfi. Þá skiptir gríðarlegu máli hvort verið sé að sleppa þeim út í Mið-Evrópu eða hvort við erum að tala um norðlægar slóðir Íslands. Ég hjó eftir því í ræðu hæstv. umhverfisráðherra að ein af þeim kröfum sem hér eru settar og eru gjarnan í þessum tilskipunum Evrópusambandsins snýst um að samræma reglur aðildarríkja Evrópusambandsins. Áhyggjurnar eru gjarnan og oftast vegna flutnings einhvers efnis, í þessu tilviki erfðabreyttra lífvera, yfir landamæri. Nú búum við, eins og við öll vitum, á eyju langt úti í Atlantshafi og erum þar af leiðandi laus við mörg þessara vandamála. Þar fyrir utan er náttúra Íslands sem betur fer göfug og hrein en auðvitað eigum við að gera allt hvað við getum til að verja hana og halda því áfram. Ég velti því samt upp hvort við séum ekki hreinlega að eyða tíma okkar og hugsanlega fjármunum illa. Ég vildi gjarnan sjá hvaða kostnaðarauka þetta hefði fyrir ríki og stofnanir, en ekki síður fyrir þau fyrirtæki sem í landinu starfa. Það kemur ekki fram í þessu þar sem vaninn er því miður ekki að kostnaðarreikna frumvörp en er nokkuð sem við ættum kannski að taka upp. Að endingu langar mig til að við áttum okkur á því um hversu stóran hluta við erum hugsanlega að tala í sambandi við sprotafyrirtæki sem þó eru ekki öll á þessu sviði. Það kom fram í ávarpi Finnboga Jónssonar, framkvæmdastjóra Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, á ársþingi nýlega, með leyfi forseta: „Sá árangur sem mörg nýsköpunarfyrirtæki hafa sýnt á undanförnum árum staðfestir hvaða árangri má ná í atvinnuuppbyggingu á Íslandi í formi fjölbreyttrar flóru smærri fyrirtækja þar sem mannauðurinn er orkan og hreyfiaflið. Eitt mikilvægasta verkefnið í efnahagsmálum á komandi mánuðum og árum er að hlúa að og styðja við uppbyggingu þessara fyrirtækja. Verði það gert mun verða til fjöldi nýrra starfa og um leið auknar gjaldeyristekjur fyrir þjóðarbúið.“ Ég hvet nefndina til að skoða ekki síður hvaða áhrif það mundi hafa á þau fyrirtæki sem starfa í þessu umhverfi, að fást við erfðabreyttar lífverur, sem sprotafyrirtæki í landinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka góða umræðu um framlagt frumvarp til laga um breytingu á lögum um erfðabreyttar lífverur. Það eru nokkur atriði sem hafa komið fram í umræðunni sem vert er að staldra við. Fyrst að því er varðar almennar áhyggjur af frumvarpinu. Eins og hér kom fram hjá hv. formanni umhverfisnefndar er ekki um að ræða skerðingu á rétti, heldur fyrst og fremst aukið gagnsæi og aukna kynningu til almennings. Varðandi áhyggjur Gunnars Braga Sveinssonar er um að ræða óverulegt þjónustugjald og í raun og veru eðlilegan kostnað sem hlýst af þeirri þjónustu sem Umhverfisstofnun mundi veita. Ég tek þó undir þær áhyggjur að þarna gæti verið um að ræða fyrirtæki sem eru að stíga sín fyrstu skref og mér finnst full ástæða til að nefndin fari sérstaklega yfir þær vangaveltur sem hér hafa komið fram og jafnframt það að þetta frumvarp verði ekki til þess að koma í veg fyrir sprotastarfsemi. Hins vegar er það þannig að, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson orðaði það, íslensk náttúra er göfug og hrein og ég ætla bara að gera þau orð að mínum. Það er einmitt og ekki síður þess vegna sem varúðarreglan á sérstaklega vel við á Íslandi, sú meginregla í umhverfisrétti sem er að finna í Ríó-yfirlýsingunni og felur í sér að það þarf að gæta sérstakrar varúðar og að ef um vísindalega óvissu er að ræða skuli náttúran njóta vafans. Sú nálgun er kannski hvergi eins mikilvæg og í landi sem er tiltölulega fjarri þeim áhrifum sem hér hafa verið rædd. Ég neita því ekki að mér fannst afar áhugaverð umræða hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar varðandi að fresta öllum innleiðingum og leggja fram þingsályktunartillögu þess efnis. Eins og málin standa erum við þó í þessu umrædda alþjóðlega samhengi þar sem okkur er gert að innleiða þessar tilskipanir innan tiltekins tímaramma. Ég er svo sem þeirrar skoðunar og deili henni með mörgum þingmönnum að það kann að orka tvímælis hvernig raðað er inn á dagskrá og hvaða mál eru tekin á undan öðrum. Þó held ég að á þessu snarpa sumarþingi sé þess gætt að í fyrsta lagi séu á dagskrá mikilvæg þingmál í ljósi efnahagsástandsins og í öðru lagi þau þingmál sem eru komin í skömm gagnvart erlendum samningum. Varðandi spurningu og framsetningu hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um erfðabreytt bygg á vegum ORF Líftækni er ljóst að hér skarast tímarammar að nokkru leyti. Hér leggjum við annars vegar fram frumvarp til laga um breytingu á lögum þar sem gert er ráð fyrir mun meiri opinberri umræðu og meiri kynningu en áður var samkvæmt þeim lögum sem hafa verið í gildi hvað þetta varðar. Á sama tíma leggur Umhverfisstofnun fram umsögn um þessa umsókn ORF Líftækni. Mér er bæði ljúft og skylt að segja frá því í ræðustól Alþingis að Umhverfisstofnun íhugar nú í ljósi fjölda ábendinga og þessarar sérkennilegu stöðu sem nú hefur komið upp að framlengja annars vegar frest til athugasemda við þessa leyfisveitingu og halda hins vegar sérstakan kynningarfund um málið í Reykjavík. Um þetta er líka skýr heimild í reglugerð og sjálfsagt að koma til móts við þessar sérstöku aðstæður hvað þetta varðar. Ég ítreka að það er verið að íhuga þetta á Umhverfisstofnun en ekki hefur verið tekin um það endanleg ákvörðun. Að öðru leyti þakka ég fyrir góða umræðu og vænti þess að frumvarpið fái góða og helst auðvitað hraða afgreiðslu í gegnum hv. umhverfisnefnd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 34, 34. mál, en þar er um að ræða breytingar á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Viðamesta breytingin lýtur annars vegar að skipan frístundaveiða og hins vegar að skipan frjálsra handfæraveiða nú í sumar, sem takmarkast einkum af þeim aflaheimildum sem sérstaklega verður ráðstafað til veiðanna á yfirstandandi fiskveiðiári. Þá er gert ráð fyrir að leyfilegum heildarafla í karfa verði skipt upp í veiðar úr gullkarfa og djúpkarfa. Að lokum er gert ráð fyrir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fái heimild til að gefa út leyfi til takmarkaðra veiða í fræðsluskyni. Frístundaveiðar við Ísland eru vaxandi þáttur í ferðaþjónustu hér við land en veiðar á frístundafiskibátum eins og þekkjast í dag hófust að marki á Vestfjörðum árið 2006. Þessar veiðar hafa bæði verðið stundaðar á venjulegum fiskibátum, sem í annan tíma stunda veiðar í atvinnuskyni, og sérstökum frístundabátum, sem hafa verið smíðaðir sérstaklega í þessum tilgangi. Fyrir liggja allnákvæmar upplýsingar um afla þessara frístundafiskveiðibáta enda hafa þeir bátar verið með leyfi til veiða í atvinnuskyni og þurfa að uppfylla þau skilyrði sem sett eru í lögum og reglum um stjórn fiskveiða, þar á meðal um vigtun og skráningu sjávarafla. Heildarveiði þessara báta var um 200 tonn á árinu 2007 og var þorskafli þar af um 180 tonn. Á árinu 2008 var heildaraflinn um 250 tonn og þorskafli þar af um 220 tonn. Er fjöldi skráðra frístundabáta nú 43. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um fjölda annarra báta sem selja ferðir í sjóstangaveiði. Nokkrir aðilar sem selja skoðunarferðir á sjó bjóða einnig upp á sjóstangaveiði samhliða skoðunarferðunum, annaðhvort sem hluta afþreyingar í skoðunarferðum eða sem sérstakar veiðiferðir á sjóstöng. En líkt og með frístundafiskveiðarnar hefur slík ferðaþjónusta verið vaxandi undanfarin ár. Þann 20. febrúar 2008 skipaði þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra starfshóp sem samkvæmt skipunarbréfi hafði það hlutverk að fara yfir starfsumhverfi frístundabáta og greina hvort og með hvaða hætti unnt væri að taka tillit til sérstöðu útgerðar frístundaveiðibáta með hliðsjón af gildandi ákvæðum fiskveiðistjórnarlaga um nýtingu og verndun nytjastofna sjávar. Starfshópurinn skilaði skýrslu sinni til ráðherra í janúar 2009. Við samningu þessa frumvarps var tekið mið af niðurstöðum og tillögum starfshópsins. Í frumvarpinu eru sett skilyrði fyrir starfseminni sem er ætlað að taka tillit til nokkurrar sérstöðu þessarar starfsemi og fella hana að því fiskveiðistjórnarkerfi sem hér er beitt. Þannig er gert ráð fyrir að ferðaþjónustuaðilar sem hyggjast bjóða viðskiptavinum sínum upp á möguleika til að stunda veiðar í sjó hér við land þurfi að sækja um leyfi til Fiskistofu fyrir hvern bát sem þeir ætla að nota í því skyni. Gildir það hvort sem ferðaþjónustuaðilar stunda eingöngu sjóstangaveiðar eða veiðarnar eru einungis hluti þeirrar afþreyingar sem boðið er upp á. Skilyrði fyrir útgáfu þessa leyfis er að fyrir liggi leyfi Ferðamálastofu sem hún gefur út með stoð í 8. gr. laga nr. 73, 24. maí 2005, um skipan ferðamála. Er útgáfa leyfis Fiskistofu háð framangreindu skilyrði til þess að ferðamálayfirvöld geti betur tryggt að öll umgjörð um þessa starfsemi sé með þeim hætti að fylgt sé fullnægjandi gæða- og öryggiskröfum auk þess að eftirlit verði með þeim þáttum sem Ferðamálastofa telur ástæðu til. Gerður er greinarmunur á tvenns konar leyfum sem gefin eru út til báta sem gera út á frístundaveiðar með ferðamenn. Annars vegar er um að ræða leyfi til handa þeim hópi sem stundar blandaða starfsemi þar sem sjóstangaveiði er ekki meginþátturinn í þeirri þjónustu sem boðið er upp á. Eru aðilum í þessum hópi heimilaðar mjög takmarkaðar veiðar með takmarkaðan fjölda sjóstanga án þess að leggja þurfi til aflaheimildir. Hins vegar er um að ræða leyfi til handa þeim aðilum sem markvisst gera út á sjóstangaveiðar í þeirri þjónustu sem boðið er upp á. Takmarkast afli þessara báta af aflamarki eða krókaaflamarki viðkomandi báta, þ.e. þeir þurfa að hafa aflaheimildir fyrir öllum afla sem veiddur er. Þannig er gerður greinarmunur á aðilum í ferðaþjónustu sem annars vegar markvisst stunda fiskveiðar í þessum tilgangi og hins vegar þeim aðilum sem bjóða upp á blandaða starfsemi þar sem sjóstangaveiðar eru óverulegar þáttur í þeirri afþreyingu sem í boði er. Við veitingu frístundaleyfa koma einungis til greina þau skip sem hafa haffærisskírteini og skrásett eru á skipaskrá Siglingastofnunar Íslands og uppfylla öll skilyrði til að stunda veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Í apríl sl. kynnti þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, þau áform að fresta úthlutun byggðakvóta nú á þessu fiskveiðiári til að skapa svigrúm fyrir breytta stefnu til styrkingar og örvunar atvinnustarfsemi í sjávarbyggðum. Boðaða markmiðið var nýting sjávarauðlindarinnar á nýjum grunni þar sem mönnum verði gert mögulegt að stunda frjálsar veiðar með ströndinni á sjálfbæran og ábyrgan hátt. Jafnframt yrði komið á nýjum flokki veiða, svokölluðum „strandveiðum“, þar sem heimilaðar væru frjálsar handfæraveiðar við ströndina. Núverandi stjórn fiskveiða er gagnrýnd fyrir að erfitt sé fyrir nýja aðila að hefja veiðar í atvinnuskyni. Með strandveiðum er opnað á takmarkaðar veiðar þeirra sem ekki þurfa að vera handhafar veiðiheimilda. Þannig er til að mynda ungu og áhugasömu fólki auðveldað að afla sér reynslu og þekkingar um leið og sveigjanleiki er aukinn. Síðan þá hefur verið unnið að nánari útfærslu þessara hugmynda og hefur í þeirri vinnu verið tekið til tillit til ýmissa sjónarmiða sem fram hafa komið. Með frjálsum handfæraveiðum eða strandveiðum yfir sumarmánuðina er opnað fyrir handfæraveiðar allra þeirra báta sem uppfylla þau skilyrði sem gerð eru til fiskiskipa sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni. Með veiðunum er þannig m.a. opnað á takmarkaðar veiðar þeirra sem ekki eru handhafar aflamarks eða krókaaflamarks. Núverandi handhöfum aflamarks eða krókaaflamarks stendur þó jafnframt til boða að stunda frjálsar handfæraveiðar að sömu skilyrðum uppfylltum. Strandveiðarnar takmarkast einkum af þeim aflaheimildum sem sérstaklega er ráðstafað til veiðanna eða alls 3.955 lestum af óslægðum þorski auk meðafla í ýsu upp á 3% og ufsa upp á 15%. Er landinu skipt í fjögur landsvæði og er aflaheimildum ráðstafað hlutfallslega til landsvæðanna á grundvelli skiptingar byggðakvóta til þeirra byggðarlaga sem falla innan viðkomandi landsvæða. Eru 55% þess magns af óslægðum þorski sem ráðstafað hafði verið til byggðakvóta á yfirstandandi fiskveiðiári ráðstafað til strandveiðanna. Auk þess er ráðstafað til strandveiða 2.500 tonnum af þorski umfram þær aflaheimildir sem úthlutað hefur verið á fiskveiðiárinu 2008/2009 á grundvelli laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Skiptist þessi viðbótarúthlutun jafnt á landsvæðin fjögur. Önnur helstu skilyrði sem sett eru fyrir þessum veiðum eru þau að óheimilt er að stunda veiðar á laugardögum og sunnudögum, hámarkstími veiðiferðar er 12 klst., ekki er heimilt að hafa fleiri en tvær handfærarúllur um borð sé einn maður í áhöfn, annars mest fjórar, og að hámarki má draga 800 kg af óslægðum þorski í hverri veiðiferð á hverjum degi. Þá skal landa öllum afla innan svæðisins og skal það gert í samræmi við gildandi reglur um vigtun og skráningu sjávarafla. Þar sem um nýjan flokk veiða er að ræða eru reglur og skilyrði veiðanna sett til eins árs. Á grunni þeirrar reynslu og lærdóms sem draga má af fyrirhuguðum strandveiðum á yfirstandandi fiskveiðiári verður reynslan af þeim metin. Verður í því sambandi leitast við að nýta þá þekkingu og reynslu sem til staðar er í hinum dreifðu sjávarbyggðum landsins. Þá verður tekið til sérstakrar athugunar með hvaða hætti leyfin hafa dreifst en vilji stendur til þess að dreifingin sé sem jöfnust, þ.e. að leyfin safnist ekki á hendur fárra aðila. Á þessum grunni verður fyrirkomulag og skipan veiðanna endurskoðað fyrir næsta fiskveiðiár. Að lokum er gert ráð fyrir því að leyfilegum heildarafla í karfa verði skipt upp í veiðar á gullkarfa og djúpkarfa og þá verði í lögunum heimild til þess að leyfa takmarkaðar veiðar í fræðsluskyni. Allt frá upphafi kvótakerfisins 1984 hefur úthlutun aflaheimilda í karfa tekið til tveggja tegunda karfa, þ.e. djúpkarfa og gullkarfa. Hafrannsóknastofnunin hefur í nokkur ár lagt til í ráðgjöf sinni að aflamarki í gullkarfa og djúpkarfa verði úthlutað aðskildu. Þann 14. nóvember 2008 skipaði þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra starfshóp sem ætlað var að gera tillögur um reglur við framkvæmd skiptingar á heildaraflamarki fyrir gullkarfa og djúpkarfa. Var hópurinn skipaður fulltrúum Landssambands íslenskra útvegsmanna, Hafrannsóknastofnunar og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Lagt er til að hvert skip fái sömu aflahlutdeild í gullkarfa og djúpkarfa og það hefði í karfa. Yrði þannig aflahlutdeild í gullkarfa og djúpkarfa hin sama. Er hér lagt til að tillögu nefndarinnar verði fylgt en hópurinn skilaði tillögum sínum til ráðherra með bréfi, dagsettu 12. desember 2008. Ekki er til staðar sérstök heimild til handa ráðherra að leyfa sérstaklega veiðar sem fara fram í fræðsluskyni, t.d. á skólabátum, en umsóknir um slíkt berast ráðuneytinu stundum og koma þær einkum frá fræðsluyfirvöldum. Hér yrði um mjög óverulegar veiðar að ræða og fyrst og fremst í því skyni að kynna fyrir t.d. nemendum í skólum veiðar, notkun veiðarfæra og lífríki hafsins við Ísland. Er því gert ráð fyrir í frumvarpinu að heimilt verði að veita þessa undanþágu í takmörkuðum mæli enda verði aflinn ekki fénýttur. Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að þetta mál sem ég hef hér mælt fyrir fái sem hraðastan framgang og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og umfjöllunar hjá hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra greindi frá því að hann hefði í huga að leggja fram frumvarp um svokallaðar strandveiðar greindi hann frá því að einn megintilgangurinn væri sá að einfalda fiskveiðistjórnarkerfið og ryðja út úr því þætti sem valdið hefði ágreiningi og vísaði þá sérstaklega til byggðakvótans. Nú hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra greint frá því að horfið hafi verið frá því að einfalda kerfið og þess í stað hafi verið ákveðið að flækja það enn frá því sem það er í dag. Hæstv. ráðherra hefur greint okkur frá því að ráðstafa eigi hluta, eða 55% af byggðakvótanum, til hinna svokölluðu strandveiða. Þá vaknar spurningin: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra úthluta þeim byggðakvóta sem eftir stendur, um 2.000 tonnum, sem er allt og sumt sem ætlað er til þess að koma til móts við veikustu byggðirnar í sjávarútvegi í landinu? Hvernig hyggst hæstv. ráðherra úthluta þessum aflaheimildum? Nú liggur það fyrir að það er að styttast mjög í fiskveiðiárinu, það eru rétt rúmir þrír mánuðir þangað til fiskveiðiárinu lýkur og ákaflega mikilvægt að menn fari að fá einhverja vissu um það hvernig staðið verður að úthlutun þess litla sem eftir stendur varðandi byggðakvótann. Hæstv. ráðherra verður auðvitað í þessari umræðu, áður en lengra er haldið, að upplýsa okkur um það hvernig hann ætlar að vinna þessi mál. Er hæstv. ráðherra tilbúinn með þær reglur sem á að vinna eftir? Hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að skerða þá almennt talað þau byggðarlög sem hafa átt rétt á byggðakvóta og hafa átt rétt á byggðakvóta á grundvelli þeirra reglna sem hafa gilt eða hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að fækka þeim byggðarlögum sem fá byggðakvótann? Hæstv. ráðherra verður að greina frá þessu. Það kemur ekki fram, hvorki í ræðu hans né í athugasemdum við þetta frumvarp, og þess vegna er ákaflega mikilvægt áður en þessari umræðu vindur fram að hæstv. ráðherra útskýri þetta mál betur.

Frú forseti. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þekkir manna best hefur gengið á ýmsu við úthlutun á byggðakvótanum og síður en svo að honum hafi verið úthlutað fyrir fram. Eftir því sem ég veit best var einungis búið að úthluta rúmlega helmingnum af byggðakvótanum núna á miðjum vetri. Engu að síður er gert ráð fyrir því að miðað við fyrri yfirlýsingar eða fyrri ákvörðun sjávarútvegsráðherra, um að taka allan byggðakvótann í þessa opnunaraðgerð, verði einungis tekinn rúmlega helmingurinn og honum verði þá skipt með líkum hætti og á grundvelli svipaðra reglna og áður hefur verið gert. Ég vil minna á að til viðbótar þeim hluta byggðakvótans sem núna er tekinn í þessar tilraunaveiðar eða þetta tilraunaverkefni eru einnig tekin til viðbótar 2.500 tonn sem er þá bætt í og tekið af sérstakri heimild ráðherra í þeim efnum þannig að þarna er verið að auka í þann fisk sem má veiða á þessum svæðum. Ég tel að sú tilraun sem þarna hefur verið lagt af stað með sé mjög mikilvæg, hún er viss opnun á þessu kerfi, og í ljósi þess hvernig til tekst verður framhaldið metið á næsta fiskveiðiári.

Virðulegi forseti. Eins og ég skildi svar hæstv. ráðherra þá þýðir það sem hæstv. ráðherra boðar í raun og veru að hann hyggst skerða byggðakvóta í þeim byggðarlögum sem ættu að öllu óbreyttu að njóta hans á grundvelli þeirra reglna sem eru í gildi. Hæstv. ráðherra er í raun og veru að boða það að einstök byggðarlög muni fá 55% skerðingu á byggðakvóta sínum miðað við það sem hæstv. ráðherra var hér að segja. Hæstv. ráðherra segir að hugmyndin sé ekki sú að fækka þeim byggðarlögum sem njóta byggðakvótans. Hæstv. ráðherra var að segja okkur að stuðst yrði við þær reglur sem gilt hafa um úthlutun á byggðakvótanum og um þær reglur hefur verið vaxandi sátt. Þær eru efnislegar og gagnsæjar og hafa tekið tillit til þeirrar gagnrýni sem sett hefur verið fram á fyrirkomulag byggðakvótans. Nú er hæstv. ráðherra sem sagt að greina okkur frá því að lítil byggðarlög, Raufarhöfn, Vesturbyggð og ýmis önnur byggðarlög sem notið hafa byggðakvótans, muni þurfa að búa við rúmlega helmingsskerðingu á byggðakvótanum. Þetta er út af fyrir sig stefnumörkun og við getum rætt hana. En það er hins vegar mikill misskilningur hjá hæstv. ráðherra, þegar hann segir síðan í svari sínu hér áðan, að einnig sé gert ráð fyrir að auka aflaheimildirnar til þessara byggðarlaga. Það er ekki rétt. Strandveiðifrumvarpið sem svo er kallað gerir ekki ráð fyrir því að settar séu sérstakar heimildir fyrir minni byggðarlög. Þetta eru bara almennar heimildir fyrir alla þá sem uppfylla tiltekin skilyrði. Það kemur einmitt skýrt fram í frumvarpinu að ætlunin er að færa til aflaheimildir frá minni byggðarlögunum til hinna stærri. Trúr þessari sannfæringu sinni gerir hæstv. ráðherra þetta. Það er mikill misskilningur að með þessum 2.500 tonnum sé verið að auka fiskveiðiréttinn úti í hinum litlu byggðarlögum. Það er alls ekki þannig. Einungis er verið að taka ákvörðun um það að skerða byggðakvótann og síðan að búa til þetta nýja fyrirkomulag sem flækir enn fiskveiðistjórnarkerfið í landinu.

Frú forseti. Ég bið hv. þingmann að sýna þessu máli biðlund og fagna því reyndar að það skuli vera komið með opnun af þessum toga í kerfinu. Ég vil minna á að á síðastliðnu fiskveiðiári var hv. þingmaður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og að ég best veit var heildarbyggðakvótinn þá skertur um 500 tonn, á þeim forsendum einmitt að draga ætti úr vægi byggðakvótans í þessu skyni. Það er ekki verið að gera hér. Hér eru tekin 2.500 tonn sem eru þá lögð áfram inn til veiða á þessu ári. Það er alveg rétt. Þau skiptast á þessi svæði eins og ég greindi frá en engu að síður er það þó viðbót. Það að verið sé að svipta þessi byggðarlög byggðakvótanum með þessum hætti þá er líka verið að opna möguleika á að aðrir geti veitt þann fisk sem syndir meðfram ströndinni og berist þá inn til vinnslu í þessum byggðarlögum. Ég hvet hv. þingmann til þess að horfa á hinar góðu og jákvæðu hliðar sem eru tvímælalaust á þessu máli, verið er að opna gluggann til fiskveiða með þeim hætti sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hamingju með sitt fyrsta þingmál. Þetta er auðvitað heilmikið efnislegt mál sem ástæða er til fyrir okkur að fara vandlega yfir og verður auðvitað gert í umræðunni sem fram undan er. Ég vil líka óska honum til hamingju með það að þetta er dagurinn sem hvalveiðivertíðin er að hefjast að nýju. Það hlýtur að vera sérstakt ánægjuefni fyrir hæstv. ráðherra að geta verið í stóli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar þær veiðar hefjast. Ég óska honum innilega til hamingju með það og veit að hann hefði viljað vera viðstaddur og sleppa endanum þegar báturinn fór í fyrsta skipti frá bryggju núna um hádegið. En hann er auðvitað í miklum önnum og hefur ekki getað gert það. Engu að síður ítreka ég hamingjuóskir til hæstv. ráðherra með það að hafa verið sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á þessum merka og góða degi. Frumvarpið vekur athygli fyrir það að þetta er efnismikið frumvarp sem tekur til mjög margra atriða. Af því ég er langminnugur þá rekur mig minni til þess að hæstv. ráðherra, þegar hann var hv. þingmaður í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, gagnrýndi það stundum þegar lögð voru fram frumvörp með nokkrum óskyldum efnisatriðum. En á þessu sjáum við að hæstv. ráðherra er námsfús og hefur tekið fyrirkomulag okkar fyrirrennara sinna til greina og leggur nú fram frumvarp sem er með þremur eða fjórum efnismiklum og ólíkum atriðum. Þar er um að ræða skiptingu á karfastofnum, reglur varðandi veiðar í fræðsluskyni, reglur um hina svokölluðu frístundabáta og svo strandveiðifrumvarpið sjálft. Þetta er út af fyrir sig aðferð og ég gagnrýni hana ekki enda stundaði ég hana sjálfur, en hæstv. ráðherra er sem sagt námsfús maður. Ástæða er til að nefna nokkur atriði í 1. umr. þessa máls sem verður svo tekið til efnislegrar meðhöndlunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þar sem ég á sæti, og mér gefst þess vegna tækifæri til að fara betur yfir það. Hluti af þessu frumvarpi, þ.e. frístundaveiðibátahlutinn, 2. gr. frumvarpsins, kom inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á síðastliðnu vori. Því miður tókst okkur ekki að afgreiða málið þá. Það var brýnt að afgreiða það vegna þess að það er mikilvægt fyrir þessa nýju atvinnugrein að hafa öruggan lagaramma til að starfa innan. Eins og hæstv. ráðherra rakti beitti ég mér fyrir því á sínum tíma að setja á laggirnar nefnd til að fara yfir þessi mál. Það er nefnilega mjög mikilvægt fyrir þessa nýju atvinnugrein að lagaumhverfið í kringum hana sé skýrt og öruggt þannig að menn viti að hverju ber að stefna. Frumvarpið kom sem sagt inn í nefndina í vor og þar komu fram nokkur efnisatriði í gagnrýni frá umsagnaraðilum sem við höfðum íhugað að reyna að taka tillit til þegar málið væri í efnislegri vinnslu. Það eru tvö atriði í því sambandi sem mig langar sérstaklega að spyrja hæstv. ráðherra um. Í fyrsta lagi er vikið að því varðandi frístundaveiðibátana, í 1. tölulið 2. gr. frumvarpsins, að ekki sé heimilt að nota fleiri en fimm sjóstangir eða færarúllur samtímis á þessum bátum. Þetta var eitt af því sem var gagnrýnt mjög af hálfu þeirra sem reka sjóstangaveiðibáta sem fara í siglingar, til að mynda hér út á Faxaflóann. Þeir telja að þetta muni mjög þrengja að starfsgrundvelli þeirra og muni m.a. gera það að verkum að þeir verði að kaupa sér fleiri báta og leggja í óþarfafjárfestingu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ekki hafi verið reynt að taka tillit til þessara sjónarmiða, hvort einhverjar efnislegar ástæður séu fyrir því að hæstv. ráðherra vildi ekki hlýða á athugasemdir og mótbárur þessara útgerðarmanna. Í öðru lagi var nokkuð rætt um stöðu þeirra báta sem eru að róa núna, til að mynda í krókaaflamarki, en vilja jafnframt stunda það að fara með ferðamenn á sjóstöng. Í 2. gr. í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Ekki er heimilt innan sama fiskveiðiárs að stunda fiskveiðar í atvinnuskyni á báti sem fengið hefur leyfi til frístundaveiða.“ Nú er það þannig að dæmi eru um það að aðilar sem stunda fiskveiðar hafa reynt að drýgja tekjurnar með því að heimila það t.d. að fara út með ferðamenn til þess að róa og gefa þeim færi á að fiska og mundu þá væntanlega vera tilbúnir að leggja til aflaheimildir ef um það væri að ræða. En ég sé ekki betur á þessu en verið sé að girða algjörlega fyrir að þetta sé hægt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að það beri að endurskoða þetta ákvæði, hvort hann sé tilbúinn til að opna á það að í nefndinni muni stjórnarliðið taka jákvætt í að þetta mál sé með einhverjum hætti endurskoðað til þess að koma í veg fyrir að aðilar sem þegar hafa haslað sér völl á þessu sviði geti haldið því áfram. Ég þekki slík dæmi um útgerðarmenn sem hafa með þessum hætti aukið fjölbreytnina í byggðarlögum sínum með þessari atvinnustarfsemi og enn fremur styrkt rekstrargrundvöll báta sinna. Þetta er það sem ég vildi segja svona í upphafi máls míns varðandi 2. gr. frumvarpsins. En sú grein sem hér er þó aðallega til umfjöllunar að þessu sinni er ákvæði til bráðabirgða, tilraunaverkefnið strandveiðar, sem hæstv. ráðherra hefur verið að mæla fyrir. Gert var ráð fyrir því að með því fyrirkomulagi sem hér er verið að boða væri ætlunin sú að reyna að losa sig út úr byggðakvótanum, hverfa frá úthlutun byggðakvóta. Það var hinn yfirlýsti tilgangur frumvarpsins þegar það var boðað af hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni. Hann vísaði til þess að verið hefði ágreiningur um byggðakvótafyrirkomulagið. Ég vil fullyrða að sá ágreiningur var orðinn mun minni vegna þess að búið var að fara yfir athugasemdir sem höfðu borist varðandi byggðakvótafyrirkomulagið og taka mjög mikið tillit til þeirra. Þessi endurskoðun gerði það að verkum að ekki var hægt að úthluta byggðakvóta fyrr en nokkuð var liðið á fiskveiðiárið. En allar forsendur voru til þess, fullyrði ég, að úthluta byggðakvótum strax í byrjun febrúar hefði verið til þess pólitískur vilji. Sá vilji var sem sagt ekki til staðar. Nú hefur hæstv. ráðherra endurskoðað afstöðu sína og komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt sé að viðhalda byggðakvóta á þessu tilraunatímabili þó að hann hafi boðað að hann verði skorinn niður um rúmlega helming. Út af fyrir sig hefði ég talið langsamlega skynsamlegast, eins og málum er háttað, að halda sig við það að úthluta byggðakvóta á þessu fiskveiðiári eins og reglur og lög kveða á um. Ef menn vildu síðan opna á möguleikana á strandveiðifyrirkomulaginu, eins og hér er verið að gera, væri það gert með þeim hætti að undirbúa það vel á þessu ári og setja lög og reglur um þetta til þess að menn gætu þá undirbúið sig eðlilega. Núna er hins vegar gert ráð fyrir því að reyna að koma þessu máli í gegn á mjög skömmum tíma. Við sem höfum lengi verið viðriðnir það að breyta lögum um stjórn fiskveiða þekkjum að þetta eru flókin mál og oft koma upp á því angar sem menn sjá ekki fyrir og gera það að verkum að í þessum málum vakna upp alls konar draugar sem enginn sá fyrir. Það er líka greinilegt að hæstv. ráðherra hefur verið að vandræðast með þetta mál. Það sjáum við á þeim breytingum sem verið er að boða í þessu frumvarpi frá því sem upphaflega var talað um. Frumvarpið er að mínu mati hvað verst að því leyti að það felur í sér tilfærslur á aflaheimildum, á fiskveiðirétti, frá veikustu sjávarbyggðum landsins til annarra byggða. Það er algjörlega óumdeilt. Hæstv. ráðherra hefur tekið um það ákvörðun að 55% af áætluðum úthlutuðum byggðakvóta skuli tekin og fiskveiðirétturinn á honum skuli ákveðinn með allt öðrum hætti. Hæstv. fyrrverandi ráðherra hafði talað svo mikið um að það ætti að byggja þetta fyrirkomulag á úthlutuðum aflaheimildum sem hafa runnið til byggðakvótans og því hafði ég ímyndað mér að hæstv. ráðherra mundi búa þetta frumvarp þannig úr garði að þeir einir ættu rétt á þessum strandveiðum sem væru á svæðum sem njóta byggðakvótans. En þegar við skoðum frumvarpstextann, þetta bráðabirgðaákvæði, kemur í ljós að svo er ekki. Ekki er ætlunin að nýta þetta í byggðarlegum tilgangi. Þvert á móti er ætlunin að nota þetta í gagnstæðum tilgangi. Hér kemur það greinilega fram að það er svæðið allt í kringum landið sem hefur þennan rétt til þess að stunda þessar strandveiðar og nota síðan til þessa verkefnis fiskveiðiréttinn sem sérstaklega var merktur minnstu og veikustu byggðunum í landinu. Það er að mínu mati ótrúleg hugsun á bak við þetta frumvarp. Ég gat ekki ímyndað mér að hæstv. ráðherra af öllum mönnum mundi verða til þess að færa með þessum hætti, með pólitísku handafli, fiskveiðiréttinn frá minnstu byggðarlögunum til annarra. Hæstv. ráðherra rekur það í frumvarpinu - í fyrsta hópnum sem hefur rétt til þessara veiða er landsvæðið skilgreint frá Eyja- og Miklaholtshreppi. Ég kannaði það til gamans nú í morgun hvort það væru mjög margir bátar sem hefðu fiskveiðileyfi í Eyja- og Miklaholtshreppi, sem er í kjördæmi okkar hv. þingmanns. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef frá Fiskistofu og frá Siglingastofnun mun enginn bátur eiga þann möguleika í því sveitarfélagi. Þar hafa menn, eins og vitað er, stundað aðrar atvinnugreinar. Frumvarpið mun líka leiða til þess að stærri hluti af fiskveiðiheimildunum, sem menn hafa verið að reyna að nýta allt árið um kring, í byggðarlegum tilgangi og til þess að byggja upp fyrirtæki sín, nýtist núna einungis yfir sumarmánuðina. Þetta er auðvitað mjög sérkennileg ákvörðun. Ákvörðun um það að stýra veiðunum þannig að þær séu stundaðar hluta af árinu og stuðla að því með vissum hætti og koma í veg fyrir það að menn geti byggt upp heilsársatvinnustarfsemi á minnstu og veikustu sjávarútvegsstöðunum í kringum landið. Þetta er mjög sérkennileg hugsun. Þetta er pólitísk stefnumótun en hún er mjög sérkennileg engu að síður. Úr því að menn fara þessa leið að reyna að opna á - sem er út af fyrir sig ekkert útilokað sjónarmið að opna með einhverjum hætti á veiðarnar eins og hæstv. ráðherra er að boða en ég tel þó mjög sérkennilegt að gera það með því að leggja svona stór svæði til grundvallar. Tökum dæmi um landsvæði A, Eyja- og Miklaholtshrepp til og með Skagabyggð. Gert er ráð fyrir því að þeir sem róa frá þessum svæðum þurfi eingöngu að landa aflanum einhvers staðar á þessu svæði. Sá sem rær frá Arnarstapa getur þess vegna lagt upp á Skagaströnd og sá sem rær frá Skagaströnd getur þess vegna lagt upp á Arnarstapa. Þetta er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt í hinu almenna fiskveiðikerfi en þetta er hins vegar mikið stílbrot frá því sem áður var varðandi byggðakvótann. Og við skulum ekki gleyma því að byggðakvótinn er uppistaðan í þeim fiskveiðirétti sem lagður er til grundvallar varðandi þessar strandveiðar. Þannig að það er í raun og veru, eins og ég sagði áðan, verið að veikja þessar minnstu byggðir. Í byggðakvótanum var líka gert ráð fyrir því að menn yrðu að landa tvöföldum heimildum sínum áður en þeir gætu fengið fiskveiðirétt. Hér er það ekki gert. Ekki er heldur neinn áskilnaður um það að menn leggi upp í sínum eigin byggðarlögum sem er í sjálfu sér líka til þess fallið þar með að veikja þessi byggðarlög. Það má líka velta því fyrir sér hvernig menn hafa hugsað sér að fara með þetta allt saman. Í byggðakvótanum var gert ráð fyrir um 1.900 tonnum af ýsu, 1.300 tonnum af ufsa og einhverju lítilræði af steinbít. Nú vitum við öll að á handfæri munu þessar tegundir ekki veiðast í þessum mæli, langt frá því, það þekkjum við. Þá vaknar líka sú spurning, og það er spurning til hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra fara með þær aflaheimildir sem þarna falla væntanlega dauðar niður? Hyggst hann ráðstafa þeim með einhverjum öðrum hætti? Það er spurning sem hæstv. ráðherra verður líka þá að svara. Hæstv. ráðherra gerði töluvert mikið úr því að þessu kerfi væri ætlað að auka nýliðunina í sjávarútveginum. Það er út af fyrir sig gott og göfugt markmið. Margir hafa reynt það og við höfum verið að reyna það með því að lækka þröskuldinn, t.d. með því að búa til sérstakt smábátakerfi, t.d. með því að hafa byggðakvótann umrædda, t.d. með því að innleiða svokallaða nýliðun. Allt var þetta að hluta til gert í þeim tilgangi að lækka þennan aðgangsþröskuld inn í sjávarútveginn. En hvað hefur gerst í kjölfarið í umræðunni sem hefur átt sér stað eftir að boðað frumvarp hæstv. ráðherra komst í hámæli? Það sem hefur gerst er að bátarnir hafa allt í einu fengið aukið verðmæti og færarúllur hafa fengið aukið verðmæti. Vegna þess að núna er það ekki lengur kvótinn sem takmarkar aðganginn. Ekki heldur dagarnir eins og var í gamla dagakerfinu. Núna er það báturinn, fiskveiðileyfi bátsins. Það sem hefur gerst er að þröskuldurinn inn í kerfið hefur hækkað að þessu leytinu og hæstv. ráðherra hefur þar með búið til nýtt fyrirkomulag sem býr til þröskuld gagnvart þeim sem vilja komast inn í þetta kerfi. Virðulegi forseti. Ég hef aðeins komist yfir lítinn hluta af þeim málum sem mig langaði til að ræða í þessu sambandi. Það gefst hins vegar örlítið tækifæri til þess frekar hér á eftir. Ég hef fimm mínútur í síðari ræðu minni sem ég hyggst flytja og koma þá inn á fleiri atriði.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, talar hér af mikilli umhyggju um hinar smærri og veikari byggðir landsins. Ég minnist þess að í ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem mynduð var árið 2007 var ákvæði í stjórnarsáttmála sem kvað á um að stofna nefnd til að skoða afleiðingar kvótakerfisins fyrir byggðir landsins. Vegna þessarar miklu umhyggju hv. þingmanns er ágætistilefni til að spyrja hann nú: Hvað kom út úr skoðun þeirrar nefndar á afleiðingum kvótakerfisins fyrir byggðir landsins?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður veit lauk starfi síðustu ríkisstjórnar áður en kjörtímabilið var hálfnað þannig að því verkefni lauk einfaldlega ekki. Það var hins vegar ágætissamkomulag milli stjórnarflokkanna um þetta mál. Við höfum margoft rætt um hvernig við vildum haga því. Menn vita hins vegar að aðstæður í fyrrahaust voru ekki mjög þægilegar til þess að koma þessu verkefni af stað en það var auðvitað ætlunin að gera það í ársbyrjun á þessu ári. Um það var fullt samkomulag milli stjórnarflokkanna og hafði margoft verið rætt okkar í millum hvernig skynsamlegast væri að haga þessu máli. Inn í þetta verkefni hefði síðan átt að koma almenn skoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu því að eins og stjórnarsáttmálinn var úr garði gerður var talað um að menn ættu að fara yfir reynsluna af aflamarkskerfinu og sérstaklega út frá sjónarhóli byggðanna þannig að það var ekki nein fyrirstaða, hvorki í Sjálfstæðisflokknum né í Samfylkingunni - það get ég líka fullyrt - gagnvart því að fara í þessa vinnu enda var þetta í stjórnarsáttmálanum og ætlunin var auðvitað að vinna það verk.

Virðulegur forseti. Það er mikill stórmennskubragur á því hjá hv. þingmanni að koma hingað upp í ræðustól og ásaka hæstv. sjávarútvegsráðherra um vandræðagang í þessu máli og að hann hafi verið lengi að vandræðast með það þegar hann gat sjálfur ekki á tæpum tveimur árum skipað nefnd til að rannsaka áhrif kvótakerfisins á þær byggðir sem hann nú skyndilega hefur fyllst mikilli umhyggju fyrir.

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála er gert ráð fyrir því að hrinda málum í framkvæmd á kjörtímabilinu. Það stóð aldrei annað til en að ljúka því máli á tilsettum tíma. Þessi mál voru oft rædd, m.a. í þinginu og þá lýsti ég því yfir að minn einlægi ásetningur væri að þessu verki yrði lokið í tæka tíð fyrir lok kjörtímabilsins þannig að hægt yrði að hrinda í framkvæmd þeim lagabreytingum sem nauðsynlegar væru til að fullnusta þetta ákvæði stjórnarsáttmálans sem báðir flokkarnir voru ásáttir um. Hins vegar var mjög margt gert á þeim 18 mánuðum sem ríkisstjórnin starfaði sem stuðlaði að því að vinna að framgangi þessa ákvæðis stjórnarsáttmálans þó að sjálf nefndin hafi ekki enn verið skipuð þegar ríkisstjórnin fór frá. 
            

Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á orð hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar áðan varðandi byggðakvótann og þessi 55% sem verið er að færa frá veikustu byggðum landsins í annars konar kerfi. Það var orðið þannig, og ég get staðfest það sem sveitarstjórnarmaður sem þurfti að glíma við að úthluta byggðakvótum, að það var komin nokkur ró á hvernig staðið var að úthlutun byggðakvóta. Það var búið að breyta reglum og fara margoft í gegnum þessa hluti. Hins vegar er alveg ljóst að með þessari aðgerð eins og hún lítur út - nú getur verið að hæstv. ráðherra eigi eftir að skýra málið betur - lítur út eins og verið sé að taka kvóta af veikustu byggðunum og til standi að útdeila honum með einhverjum öðrum hætti án þess að segja þá til um hvernig eigi að bæta þeim þá skerðingu sem þær svo sannarlega verða fyrir. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar um þetta mál. Það er mjög sérkennilegt ef það verður eftirskrift þessarar ríkisstjórnar - það er kannski of snemmt að fara að tala um einhverja eftirskrift - að fara út í það allt kjörtímabilið að skapa óvissu um einstök mál og jafnvel heildarhagsmuni íslensks sjávarútvegs. Ég hvet ráðherra, af því að ég þekki vel til hans og veit að hann er mjög mætur maður, til að skoða vandlega þau áhrif sem þetta mun hafa á veikustu byggðir landsins.

Virðulegi forseti. Það má ýmislegt segja um hæstv. ríkisstjórn en ég vil samt koma henni til varnar þegar hv. þingmaður talar um að hún sé að skapa óvissu með þessu frumvarpi. Ég held að hún marki bara nokkuð skýra stefnu. Stefnan er alveg skýr að því leytinu að það er verið að taka um þá pólitíska ákvörðun að færa 55% af byggðakvótanum, sem er sá kvóti sem fer til allra veikustu byggðanna, til þeirra byggða sem hafa misst frá sér mest af aflaheimildum, þar sem fiskvinnslan hefur dregist mest saman, þar sem íbúafjöldinn hefur dregist saman. Þetta eru byggðirnar sem láta frá sér 55% af þeim kvóta sem sérstaklega er ætlaður til þerra sem er síðan ætlaður til annarra nota, það eru þá aðrir sem geta þá tekið þátt í því að veiða þessar aflaheimildir. Það er alveg ljóst að grundvöllurinn að strandveiðunum er tiltekinn pottur, tiltekið aflamagn, hlutdeild úr úthlutuðum kvóta, sem fer þá síðan til ráðstöfunar annars staðar. Þetta er alveg sjónarmið, menn geta sagt sem svo að þetta sé góð og gild stefna í sjálfu sér og lýtur mjög að því sem Samfylkingin hefur t.d. talað um, þessu jafnræði sem menn tala mjög mikið um og tengist til að mynda fyrningarleiðinni. Ég hafði satt að segja ekki átt von á því að hæstv. ráðherra Jón Bjarnason mundi gera það að sínu fyrsta máli að gangast undir þetta jarðarmen og sýna á spil sín með þeim hætti að veikja fiskveiðirétt allra veikustu sjávarbyggðanna í landinu. Því hefði ég satt að segja ekki trúað að óreyndu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir árnaðaróskir hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar til hæstv. sjávarútvegsráðherra um að hann skuli vera í ráðherrastól þegar hvalveiðar fara af stað. Ég vil líka benda honum á að koma endilega þeim skilaboðum til stjórnarflokkanna, þar sem ég veit að meiningar í þessu máli eru misjafnar, að við þessi mótmæli í London sem nú er skrifað um í blöðunum í nafni margra friðunarsamtaka eru mættir allir 10–15 félagarnir í þeim. Það eru mjög bjartar horfur fyrir ferðamannasumarið á Íslandi eftir upplýsingum frá ferðaþjónustunni þrátt fyrir hrakspár um annað. Einnig er áhugavert að geta þess að sigurþjóðirnar í sönglagakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva voru hvalveiðiþjóðirnar Norðmenn og Íslendingar. Þetta eru öll áhrifin af þessum hvalveiðum okkar. Það virðist liggja mikið á hjá þessari ríkisstjórn, ég veit ekki hvort menn reikna þar með frekar stuttum líftíma, en aðgerðirnar sem við horfum á í þessu frumvarpi bera þess merki. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. ráðherra á eftir hvenær hann telur að afgreiðslu þessa máls ljúki eða hver hans markmið eru. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar, Atli Gíslason, mætti kannski koma inn á það líka fyrir okkur sjávarútvegsmenn. Það sem setur óvissu í sjávarútvegsmálin almennt er fyrst og fremst boðuð fyrningarleið og þær strandveiðar sem nú er verið að mæla fyrir á þinginu. Það var ljós í myrkrinu að hlusta hér á hæstv. sjávarútvegsráðherra í síðustu viku í umræðu um sjávarútvegsmál þar sem berlega kom í ljós að innan Vinstri grænna eru komnar ákveðnar efasemdir um þessa fyrningarleið. Menn átta sig kannski á því að hún er ófær og verður ekki farin eins og lofað var í kosningabaráttunni. Mikla óvissu setur að grunnstoðinni í samfélaginu, sjávarútvegi, þegar talað er um breytingar á byggðakvóta. Óvissu hefur líka sett að sjávarútvegi og hvalveiðum eftir að núverandi ríkisstjórn kom til valda. Á þeim vettvangi eru menn tvístígandi og leggja ekki í þær fjárfestingar sem fyrirhugaðar voru til að geta byggt upp hér atvinnuveg til margra ára. Afleiðingarnar varðandi þessar svokölluðu strandveiðar og þessa fyrningarleið sem eru í pípunum endurspeglast í því að útgerðarmenn smábáta og stærri báta halda nú að sér höndum í allri fjárfestingu og allri skipulagningu og viðskipti með kvóta liggja að miklu leyti niðri. Þetta endurspeglast í því að bátar liggja bundnir við bryggju, menn komast ekki á sjó vegna þess að þeir geta ekki hagrætt og geta ekki veitt eins og þeir gætu ef aðstæður væru eðlilegar. Komið hefur verið inn á það hér að verð á smátrillum og búnaði þeim tengdum til að fara í þessar svokölluðu strandveiðar hefur rokið upp og er að mörgu leyti orðið óeðlilegt. Margir bátar sem eru komnir til ára sinna eru farnir að fá verð sem ekki hefur sést í langan tíma. Af því má draga þá ályktun að miðað við þessar aðstæður sé nýliðun gerð erfiðari í þessari grein þar sem verð á þeim hlutum sem til þarf hefur rokið upp og það verður erfiðara fyrir fólk að hefja þennan rekstur. Það eru kannski helst þeir sem hafa reynsluna og hafa selt sig út úr greininni sem er verið að hygla með þessu og það eru þeir sem maður hefur heyrt mörg dæmi um að horfi til þess að fara af stað aftur í þessar veiðar. Þessar aðgerðir auka þannig í raun, má segja, skuldsetningu á greinina í heild sem kannski mátti ekki við því vegna þess að ekki fjölgar fiskunum við þessa aðgerð. Það er full ástæða til að skoða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og það kom fram í stjórnarsáttmála þarsíðustu ríkisstjórnar, þ.e. ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, að það ætti að fara í úttekt á fiskveiðistjórnarkerfinu þó að ekki ynnist tími til þess á þeim tíma. Þannig höfum við sjálfstæðismenn lýst áhuga og vilja til þess að fara í úttekt og skoðun á þessu kerfi til að leita sátta um það sem mögulega mætti fara betur. Ágreiningur um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið á ekki rætur í úthlutun á veiðirétti á sínum tíma, heldur má segja að veiðiréttur smábátasjómanna og útvegsmanna hafi verið minnkaður og takmarkaður við ákveðið hlutfall úr hverjum stofni. Deilurnar snúast fyrst og fremst um framsal sem sett var í lög árið 1990 þegar í ríkisstjórn sátu m.a. hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Þegar ráðherrarnir knúðu þá samflokksmenn sína til að samþykkja frumvarpið um fiskveiðistjórnina og frjálsa framsalið nefndi hvorugt þeirra hugtakið ranglæti. Þau voru ekki að tala um ranglætið þá en þeim verður tíðrætt um það í dag. Einhver útfærsla á framsali var nauðsynleg til að ná fram aukinni hagræðingu í greininni en það sem deilunum hefur valdið er fyrst og fremst mikill hagnaður þeirra sem selt hafa sig út úr greininni. Allar þær breytingar sem við viljum gera á núverandi kerfi verða að taka mið af þessum staðreyndum og þær verða að snúa að því að við eflum þessa sterku grunnstoð íslensks samfélags í stað þess að rífa hana niður og skapa um hana mikla óvissu. Þær breytingar sem hefur verið kallað eftir og menn eru að mörgu leyti sammála um að þurfi að skoða eru t.d. aukin veiðiskylda þar sem þeim sem hefur verið úthlutað veiðiheimildum er gert að veiða hærra hlutfall til að minnka leigumöguleika. Leigumöguleikinn verður þó að vera fyrir hendi til að gæta hámarkshagræðingar í greininni en það er hægt að sjá hærra hlutfall í þessu án þess að það skaði greinina. Það þarf líka með einhverjum ráðum að koma í veg fyrir að þeir sem eiga báta á kambi og fara í kringum kerfið, sem eru örfáir aðilar í landinu og setja svartan blett á sjávarútveginn, geti stundað slíka leigu. Það þarf að finna leiðir sem greiða fyrir einhverri nýliðun inn í kerfið þannig að duglegu fólki sem er tilbúið að leggja á sig mikla vinnu sé skapaður farvegur. Sú leið sem nú er valin er tæplega til þess fallin. Það verður að vanda til þessarar vinnu og það verður að gefa þessu þann tíma sem til þarf. Annað er til þess fallið að skapa þá óvissu sem við höfum enga þörf fyrir og megum í raun alls ekki við, eins og við búum við núna. Þeir sem starfa í greininni í dag, almennt séð, langflestir, hafa ekki gerst sekir um annað við þessar aðstæður en að fara nákvæmlega eftir þeim reglum sem voru settar í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar árið 1990 þar sem í sátu hæstv. ráðherrar Steingrímur J. Sigfússon og Jóhanna Sigurðardóttir. Þeir hafa bara spilað eftir þeim reglum og engum öðrum og nú á að fara að refsa fólki fyrir það. Í þessu frumvarpi má segja að grundvallarregla byggðakvótans sé brotin, grundvallarreglan um að reyna að efla atvinnulíf í veikustu byggðum landsins, í þeim byggðum sem verst hafa farið út úr kvótakerfinu og í því að kvóti hefur verið seldur frá einu byggðarlagi til annars. Það er skilyrt í byggðakvótakerfinu að ef menn ætla að fá þar úthlutun verða þeir að hafa landað til vinnslu í heimabyggð sinni til að efla atvinnustarfsemi í sinni byggð. Þeir verða að hafa landað a.m.k. tvöföldu því magni sem þeir eiga möguleika á að fá byggðakvóta á. Það þarf ekki í þessu nýja kerfi, strandveiðikerfinu. Eins og þingheimur veit kem ég úr kjördæmi sem telst til þéttbýlisins á suðvesturhorninu, Suðvesturkjördæmi, og ég veit um menn í mínu kjördæmi sem horfa til þess núna að fara að að róa hér frá þéttbýlisstöðum á suðvesturhorninu til að nýta sér þá leið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra boðar nú. Hvers eiga þeir að gjalda sem hafa á þessu fiskveiðiári úti um allt land, í veikustu byggðum landsins, unnið eftir settum reglum, þeim reglum sem hafa verið í gildi? Þeir hafa ekki elt hæsta verð sem þeir mögulega gátu fengið fyrir afurðir sínar, heldur landað til vinnslu í heimabyggð sinni, bundið tryggð við fiskvinnslu og fólkið í heimabyggð sinni til að skapa þar atvinnu. Þeir hafa gert þetta í því skjóli og þeirri vissu að þeir legðu þá grunn að því að fá úthlutað byggðakvóta sem nú er allt upp í loft með. Þessir aðilar hafa líka skipað í nánu samstarfi við vinnslurnar í sinni heimasveit, í sínum byggðarlögum, þannig verkum að hagstætt væri fyrir alla aðila. Menn hafa tekið sumarfríin á sama tíma, horft til þess að reyna að ná í meiri afla þegar verðmætin eru mest og slegið af þegar það er hagstæðara. Þannig hafa menn getað skipulagt sig en allt þetta er hæstv. ráðherra að setja í uppnám, alla þessa hagræðingu, og hann er að setja á ólympískt veiðikerfi þar sem menn munu róa hver sem getur og klára þann afla á skömmum tíma, sama hversu mikið verðmæti fæst fyrir hann. Því er lítið stjórnað. Um er bara að ræða sumarveiðar. Það sem byggðakvótinn hefur snúist um er að skapa heilsársvinnu, útvega vinnslunum hráefni allt árið. Þetta kemur sér líka misvel fyrir staði á landsbyggðinni. Það er nefnilega mislangt á miðin. Það eru dæmi um staði á landsbyggðinni, innan þeirra svæða sem rætt er um í þessu frumvarpi, þar sem nánast verður ómögulegt að stunda þetta vegna þess að menn þurfa að sækja það langt að það getur hreinlega reynst hættulegt. Þá komum við að því sem skiptir líka máli í þessu, í stað þess að missa frá sér kvóta til fjölmennari svæða er viðbúið að fólk reyni að vinna eftir þessum reglum. Það að takmarka veiðarnar við það að mega ekki veiða á laugardögum og sunnudögum - hvað ef það er búið að vera vont veður alla vikuna og spáin fyrir vikuna á eftir er slæm, af hverju er mönnum þá ekki heimilt að róa á laugardögum og sunnudögum, dugmiklu fólki sem vill vinna? Er það markmið ráðherrans að skipa frídaga í fleiri greinum, alveg sama þótt það dragi úr öllu hagræði sem í greininni er? Ég vil endurtaka það sem ég sagði um hættuspilið sem þetta getur kallað á. Þetta getur hvatt menn til að fara á sjó þegar veður eru jafnvel válynd og ætla að reyna að sleppa heim áður en stormur skellur á. Við viljum ekki sjá það endurtaka sig í íslenskum sjávarútvegi að menn hætti sér of mikið af því að kerfið býður ekki upp á annað. Annað vekur athygli, eftirlitsmálin. Það er augljóst að það verður mjög auðvelt að fara í kringum þetta kerfi að mörgu leyti. Það eru ákveðin dæmi um það sem ég ætla ekki að fara yfir hér í ræðustól en við munum örugglega ræða í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Mér þykir einsýnt að eftirlitsiðnaðurinn muni blómsta í kringum þetta með öllum þeim kostnaði sem það felur í sér fyrir greinina og þjóðina. Það er nokkuð sem við þurfum ekki núna, að auka eftirlitsiðnaðinn. Mér er reyndar ekki til efs að hæstv. ráðherra setji þetta mál fram með góðum ásetningi en ég er líka jafnviss um að málið hefur alls ekki fengið þá skoðun og þá umræðu í hans ranni og innan hans ráðuneytis sem þörf er á. Það er margt sem bendir til þess við nánari skoðun, eins og ég hef rakið hér, að þetta mál nái alls ekki þeim markmiðum sem lagt er upp með, það sé miklu frekar til þess fallið að skapa óvissu og óhagræði, og væntingar sem eru óheppilegar þegar síst skyldi. Ég lýsi mig tilbúinn til að taka þátt í vinnu við yfirferð, endurskoðun og úttekt á fiskveiðistjórnarkerfinu og að reyna að ná einhverri sátt um þá þætti sem ósátt er um í kerfinu. Ég er reyndar þess fullviss og er á þeirri skoðun að þegar við förum í upplýsta umræðu og hlutlausa úttekt á fiskveiðistjórnarkerfinu muni koma í ljós allir þeir kostir sem það prýða. Það eru nefnilega mjög margir kostir við íslenska sjávarútvegskerfið og það er engin tilviljun að þjóðir heims líta til okkar þegar horft er til framtíðar í málefnum sjávarútvegs, nú síðast í Evrópusambandinu. Við munum leggja á það áherslu að afleiðingar þessa frumvarps, sérstaklega hvað varðar strandveiðarnar, verði skoðaðar alveg sérstaklega í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þar verði tekið tillit til þess þar sem verið er að hreyfa við þessum umdeilda byggðakvóta að menn gæti hagsmuna þeirra byggða sem veikastar eru 

Frú forseti. Það er mjög athyglisvert að heyra núna hv. þm. Jón Gunnarsson og Einar Kristin Guðfinnsson lýsa áhyggjum sínum af nýliðun í sjávarútvegi og það í tilefni af því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram. Ég held að það sé einmitt til þess fallið að auka sveigjanleika í kerfinu og opna það frekar en verið hefur og opna fyrir aðkomu nýrra aðila í greininni, til strandveiða annars vegar og til frístundaveiða hins vegar. Ég sé alveg fyrir mér að sjálfsagt munum við í sjávarútvegsnefnd þurfa að ræða ýmis útfærsluatriði, og margt af því sem hér hefur verið nefnt er vel umræðunnar virði í nefndinni en mér þykja hrakspárnar fullsnemma á ferðinni, sérstaklega í ljósi þess að hér er lagt til tilraunaverkefni sem metið verður í ljósi reynslunnar eftir eitt ár. Í þessu frumvarpi er að mínu mati margt merkilegt og vel tilraunarinnar virði, skref í rétta átt, og ég vona að okkur farnist vel í nefndinni við að leggja þessu frumvarpi gott til. Ég segi fyrir mig að ég mun spennt fylgjast með reynslunni sem verður af þessari tilraun þegar sá tími er liðinn.

Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega tilraunaverkefni og það snýst um að skerða réttindi annarra, réttindi þeirra sem hafa starfað í greininni, hafa starfað eftir gildandi leikreglum og núna er gripið inn í það, má segja, eins og úti í miðri á. Við erum á leiðinni yfir og reglum er breytt í miðri á. Hér er nefnt að við höfum miklar áhyggjur af nýliðun í greininni en það kom ekki fram í mínu máli sérstaklega að ég hefði miklar áhyggjur af nýliðun í greininni. Staðreyndin er nefnilega sú að byggðakvótinn hefur átt þátt í því að hjálpa nýliðun í greininni. Dugmikið fólk hefur á sínum svæðum jafnvel keypt sér báta og einhvern kvóta, leigt síðan til sín, landað í heimabyggð og þannig náð sér í mikilvægan byggðakvóta til að standa undir rekstrinum. Nákvæmlega þannig hefur það verið. Sá árgangur sem að þeirri útgerð kemur hefur náð að kaupa sér meiri kvóta. Það er enginn rekstur þannig að það sé hægt að fara í hann með viljann einan að vopni. Það þarf yfirleitt alltaf fjármagn til að byggja upp atvinnurekstur og það er ekkert öðruvísi í sjávarútvegi. Út af fyrir sig getur vel verið að við þurfum að skoða einhverjar leiðir í þessa átt. Það getur vel verið að við þá endurskoðun sem fyrirhuguð var í tíð síðustu ríkisstjórnar hefðu komið upp hugmyndir sem hefðu snúið að því að fara einhverjar svona leiðir í smáum stíl til að hafa tilraun. En tilraunirnar má ekki gera þannig að þeir sem veikir eru fyrir standi kannski ekki upp eftir þær. Það er það sem ég hræðist í þessu og þetta er að því leyti vanhugsað og þarf ítarlegri skoðun.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða og frumvarpið gerir ráð fyrir breytingum sérstaklega á fjórum þáttum eins og komið hefur verið inn á, að ráðherra fái heimild til að leyfa takmarkaðar veiðar í fræðsluskyni, settar verði ítarlegar reglur um frístundaveiðar sem fari fram á vegum ferðaþjónustuaðila, og heimilaðar verði frjálsar handfæraveiðar, strandveiðar, á tímabilinu 1. júní til 31. ágúst 2009. Viðamesta breytingin lýtur annars vegar að skipan frístundaveiða og hins vegar að skipan frjálsra handfæraveiða á tímabilinu 1. júní til 31. ágúst 2009. Ég vil hér sérstaklega ræða þær breytingar sem lúta að heimild til frjálsra handfæraveiða og frístundaveiða. Frjálsar handfæraveiðar hafa lengi verið baráttumál íbúa sjávarbyggðanna sem hafa eygt einhvern möguleika á nýliðun í greininni. Ekki hefur verið talið að þær mundu stofna fiskstofnunum í hættu, þær séu sjálfbærar og gefi möguleika á nýliðun og gefi jafnframt ungu fólki tækifæri til að afla sér reynslu og þekkingar. Frjálslyndi flokkurinn hefur haft þetta mál á stefnuskrá sinni og þó að ég mæli ekki fyrir hans hönd hér ber að halda því til haga og ég þakka öllum þeim sem haldið hafa þessu réttlætismáli á lofti. Segja má um þetta mál að það sé lítið ljós í myrkrinu í þeim miklu hremmingum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Möguleiki á frjálsum handfæraveiðum er líka liður í því að brjóta upp niðurnjörvað kvótakerfi sem hefur gefið lítið svigrúm til nýliðunar. Það gefur þeim aðilum sem ekki hafa mikið fjármagn á bak við sig möguleika á að hefja útgerð og byggja sig upp. Við búum við atvinnuleysi og samdráttur í vinnu er mikill. Fólk hefur jafnvel misst vinnu sína að hluta til og nú gefst því tækifæri til atvinnusköpunar með annarri árstíðabundinni vinnu. Mikið hefur verið rætt um byggðakvótann og ég tel mig þekkja ágætlega til hans þar sem ég kem frá Suðureyri við Súgandafjörð, ég þekki ágætlega til á Vestfjörðum. Því miður hefur byggðakvótinn ekki skilað því sem fólk vænti í upphafi og hefur allur gangur verið á því hvernig gengið hefur að úthluta honum með eðlilegum hætti. Uppi hafa verið deilur og dregist von úr viti að fá byggðakvóta úthlutað svo að ég held að menn megi fara að hugsa upp á nýtt og skoða aðra möguleika til að styrkja þessar byggðir. Það er verið að tala um 55% af þeim byggðakvóta sem til ráðstöfunar er þetta fiskveiðiár. Ég held því að það skapi hvorki óvissu né uppnám í þessum byggðum að gera þessa tilraun. Verið er að tala um rúm 6.000 tonn og að landinu verði skipt upp í fjögur landsvæði. Það verði að vera heimilisfesta á viðkomandi svæði þar sem útgerðin sé skráð og öllum afla landað innan þess landsvæðis. Ég held að það sé allt gott og blessað og auðvitað verður með þetta eins og annað að bátarnir leita þangað sem best er að róa og styst er á miðin, það segir sig bara sjálft. Þess vegna byggðust þessi þorp og sjávarbyggðir vítt og breitt kringum landið vegna þess að það var stutt á miðin. Ráðherra kveður á um í reglugerð að aflaheimildir skiptist á milli mánaða og eru veiðar stöðvaðar á hverju svæði þegar leyfilegum afla er náð. Það ætti því að fyrirbyggja að verið sé að veiða allan þann afla sem ætlaður er til þessara veiða á stuttum tíma, þarna eru mörk miðað við hvern mánuð. Þeim skipum sem leyfi fá í frjálsa handfærakerfinu er óheimilt að stunda aðrar veiðar út það fiskveiðiár. Þá er jafnframt verið að veita þeim aðilum sem eru með báta í aflamarkskerfi möguleika á að nýta sér frjálsar handfæraveiðar. Ég held að það sé mjög gott og muni nýtast þeim byggðum sem menn hafa áhyggjur af í dag, að manni heyrist. Framhaldið á frjálsum handfæraveiðum verður ákveðið af þeirri reynslu sem skapast í sumar. Eins og komið hefur fram er þetta mjög góð tilraun til þess að gefa möguleika á nýrri hugsun og mönnum tækifæri til að komast inn í greinina. Eflaust þykir mörgum að þarna sé ekki nægjanlega stór pottur en þetta er eingöngu upphafið svo að það á eftir að koma í ljós hvort hægt verður að bæta í hann. Hér er einnig verið að styrkja og skýra það starfsumhverfi sem ferðaþjónustuaðilar í sjóstangveiði búa við. Ferðaþjónustu í sjóstangveiði hefur verið að vaxa fiskur um hrygg og nú eru skráðir 43 sjóstangveiðibátar í ferðaþjónustu. Þessi atvinnugrein hófst á Vestfjörðum 2006 og hefur verið að eflast þó að allt rekstrarumhverfi sé vissulega greininni hættulegt eins og öðrum fyrirtækjum í landinu þessar stundir. Fiskistofa gefur út tvenns konar leyfi: Annars vegar er um að ræða leyfi til þeirra sem stunda blandaða starfsemi, sjóstangveiði er ekki meginþátturinn í þeirri þjónustu sem boðið er upp á, og hins vegar leyfi til þeirra sem gera markvisst út á sjóstangveiði, samanber þau fyrirtæki á Vestfjörðum sem verið hafa í þess konar ferðaþjónustu síðastliðin ár og eru með báta í aflamarki eða krókaflamarki. Nýmælin eru þau að þeir aðilar sem stunda ferðaþjónustu og hyggjast bjóða viðskiptamönnum sínum í sjóferð og möguleika á að veiða í sjóferðinni geta sótt leyfi til Fiskistofu og er heimilt að hafa fimm sjóstangir og fimm færarúllur samtímis. Eflaust má alltaf deila um hvort bæta megi þar í og verður þá að skoða það í nefndinni en veiða má fimm fiska á hvert handfæri eða sjóstöng. Þetta þykir mörgum eflaust vera heldur klént og mætti skoða það en við munum líka hvað sagan segir okkur um hve mikið má gera úr fimm fiskum. Í heildina séð eru þessar breytingar á lögum um fiskveiðar góðar og sérstaklega er ég ánægð með þá tilraun sem verið er að gera varðandi frjálsar handfæraveiðar. Reynslan á að sjálfsögðu eftir að leiða í ljós hvernig til tekst. Hættan er sú að leyfin safnist á fárra hendur og að tólf tímar séu e.t.v. of stuttur tími í veiðiferð fyrir þá sem þurfa að sækja langt á miðin en þessar breytingar á stjórn fiskveiða eru vonandi vísir að breytingum í fiskveiðistjórnarkerfinu sem fara á í heildarendurskoðun á. Þær leiða vonandi til réttlátari breytinga á því kerfi sem mikil ósátt hefur ríkt um í þjóðfélaginu lengi og opna á möguleika á nýliðun í greininni. Ég vil endurtaka að ég fagna þessu frumvarpi til laga um breytingar á stjórn fiskveiða. Ég treysti því að það verði endurskoðað að fenginni reynslu og sé vísbending um nýja hugsun við heildarendurskoðun í fiskveiðistjórnarkerfinu með hagsmunaaðilum sem fram undan er. Ég vil aðeins í lokin nefna af því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hafði áhyggjur - og eðlilega hefur hann áhyggjur eins og við öll - af veikum byggðarlögum vítt og breitt um landið, en ég tel að þessi tilraun verði eingöngu til þess að styrkja þessar byggðir. Hv. þingmaður kom einnig inn á að nú væru bátar og handfærarúllur orðin verðmæt en mér finnst miklu eðlilegra að bátarnir séu verðmætir en að verðmætin liggi í fiskinum í sjónum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir árnaðaróskir til hæstv. sjávarútvegsráðherra Jóns Bjarnasonar með að við skulum vera að hefja hvalveiðar í dag, það er mikið fagnaðarefni. Ég ætla hins vegar að taka orð hans til íhugunar og skoða frumvarp um strandveiðar sem er hér til umræðu með jákvæðum og opnum huga. Ég held að við séum öll sammála um það hér inni og víðast hvar í þjóðfélaginu að það er mjög aðkallandi að við opnum fyrir nýliðun inn í greinina, við erum öll sammála um það. Það er hins vegar ekki sama hvernig það er gert og þeir sem eru að fara inn í greinina aftur við þennan gjörning eru einmitt þeir sem hafa selt sig út úr greininni. Það eru þeir sem eiga kvótalausu bátana, það eru þeir sem hafa reynsluna, það eru þeir sem hafa fjármagnið. Komið hefur fram að bátarnir hafa hækkað mjög mikið í verði, bátur sem kostaði eina milljón kostar í dag sjö milljónir. Því velti ég því upp og vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra að því hvort hann væri hugsanlega tilbúinn að skoða reglur sem væru þá þannig að þeir sem væru búnir að selja sig út úr greininni mættu ekki fara þangað inn aftur eða þá hugsanlega með einhverjum tímamörkum aftur í tímann, kannski þrjú ár eða fjögur ár eða jafnvel lengur. Þessir menn sem seldu sig út úr greininni, seldu þá hlutafélögin og borguðu 10% skatt. Síðan eiga þeir bátana kvótalausa núna og bíða eftir því að komast inn aftur. Það sem ég hræðist í þessu er að þetta muni ekki verða gott fyrir nýliðun í greininni. Ég geri ekki lítið úr áformum hæstv. sjávarútvegsráðherra að leggja frumvarpið fram með þeim hætti. Þarna eru menn sem eru búnir að selja sig út úr greininni og eru að fara aftur inn jafnvel í annað, þriðja eða fjórða sinn. Ég held að við séum öll sammála um, alveg sama hvar við erum í pólitík, að það er ekki mjög gott. Sá ljóður hefur verið á þessu kerfi okkar að menn hafa getað farið með mikla peninga út úr þessari grein og skilið eftir veikar byggðir, illa settar. Þess vegna fóru menn þá leið að búa til byggðakvóta einmitt til þess að bregðast við svona uppákomu, til að styrkja byggð þar sem menn höfðu farið í burtu með stóran hluta af kvótanum. Ég tek heils hugar undir með þeim sem hafa bent á að menn þurfi að fara varlega í því að færa byggðakvótann frá hinum veikari byggðum en ég leyni því hins vegar ekki og hef aldrei gert að ég tel að byggðakvótinn sé ekki eingöngu góður, hann hefur líka galla, svo að því sé haldið til haga. Það sem ég hef líka áhyggjur af og vil spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um er að settur skuli hámarksafli í þorski, 800 kíló á dag. Síðan mega vera 3% af ýsu og 15% af ufsa. Ég velti því fyrir mér hvort það væri ekki skynsamlegra að hafa ákveðinn heildarafla á dag og miða við allar tegundir, þ.e. að menn færu t.d. frá mínu heimasvæði, sem ég þekki, til veiða og væru við ákveðin skilyrði nálægt landi þar sem þeir veiddu jafnvel helming eða 50–60% af ufsa á móti þorski og þeir kæmust ekki frá landinu. Þá mundi það vera niðurstaðan. Það væri þá hvati til þess að menn héldu áfram að veiða og hentu hugsanlega ufsanum í staðinn fyrir að ef það væri heildartala yfir daginn væri alveg sama hvort aflinn væri ufsi, þorskur eða ýsa. Ég held að það væri mjög skynsamlegt og hvet hæstv. ráðherra að skoða það. Ef ég skil hæstv. sjávarútvegsráðherra rétt, hann leiðréttir það ef svo er ekki, eru 55% þess magns sem áætlað er í strandveiðarnar eingöngu í þorski. Ekki eru nefndar aðrar tegundir og eftir því sem ég fæ best skilið mun hæstv. sjávarútvegsráðherra úthluta því með líkum hætti og gert hefur verið en ekki með því að taka einhver ákveðin byggðarlög út, eins og hann sagði hér í upphafi. Ég velti líka fyrir mér þeim fimm dögum sem menn mega veiða, þ.e. alla daga nema um helgar. Í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar kom fram hvort ekki væri skynsamlegt að menn mundu þá róa einhverja fimm daga vikunnar en ekki eingöngu á virkum dögum þannig að þeir reru ekki í tvísýnum veðrum. Það ætti ekki að vera mjög flókið að halda utan um slíkt kerfi að menn færu fimm róðra ekki eingöngu á virkum dögum. Ég vil aðeins nefna að það er ekki sjálfgefið við þessar breytingar að þær fjölgi neitt störfum eða styrki byggðirnar. Bátar eins og á Snæfellsnesi hafa farið hluta af sumrinu á skak eða handfæraveiðar, kannski í einn til einn og hálfan mánuð. En ef þeir ætla að fara inn í þetta kerfi verða þeir að vera þar fram til 1. september, sem þýðir að þar sem tveir menn róa og fjórir menn beita í landi munu þessir fjórir missa vinnuna fram í september. Ég hugsa að margir muni fara inn í nýja kerfið vegna þess að á þessum tíma er oft ekki mikil veiði og menn þurfa stundum að prófa sig áfram og kanna hvort kominn sé grundvöllur fyrir því að róa á línuna aftur. Eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom inn á hefur byggðakvótinn valdið deilum. Það er alveg rétt, það hefur ekki alltaf verið auðvelt að úthluta honum. Þá verða menn líka að segja alls staðar það sama. Komið hefur fram í máli vinstri grænna í tengslum við fyrningarleið núverandi ríkisstjórnar að þeir vilji einmitt taka 1/3 af kvótanum og setja hann í byggðakvóta aftur. Það hlýtur að koma upp sama vandamálið þar ef menn ætla að taka 1/3 af öllum aflaheimildunum og setja í sveitarfélögin þegar menn eiga í vandræðum með að úthluta þessum litla byggðakvóta sem er í dag. Það verður að segja það sama gagnvart þeim rökum sem borin eru fram hér og þeim sem menn ætla að nota við þær aðstæður. Ég tek undir það sem komið hefur fram varðandi að menn noti reynsluna frá þessu ári. Ég treysti því að hæstv. sjávarútvegsráðherra geri það. Ef við ætlum að færa til heimildir, megum við ekki taka þær frá þeim veikustu byggðunum sem þola það ekki. Það eru hugsanlega einhverjar byggðir sem mundu þola að frá þeim sé færður dálítill byggðakvóti en við þurfum að halda utan um það og ég treysti hæstv. sjávarútvegsráðherra fullkomlega að gera það.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágætar undirtektir við málið í heild sinni. Það eru örfá atriði sem ég vildi víkja að sem hv. þingmaður minntist á. Í fyrsta lagi eru það þeir sem hafa selt sig út úr greininni og vilja koma inn í hana aftur með þessum hætti - og ég deili alveg þeim siðferðilegu sjónarmiðum sem þar koma fram. Við verðum hins vegar að átta okkur á því að þessar veiðar veita engin áunnin réttindi til veiða áfram, það er ekki framseljanlegt með nokkrum hætti. Þar fyrir utan er það mjög erfitt mál að takast á við ef farið yrði inn á þá braut sem hv. þingmaður var að minnast á. En ég viðurkenni þá siðferðilegu nálgun sem hv. þingmaður vekur hér athygli á. Hvað varðar hámarksafla á dag, 800 kíló, get ég líka tekið undir þau sjónarmið hv. þingmanns að það væri eðlilegt að það væri 800 kílóa afli. En því miður erum við stödd í þessu kvótakerfi eins og er og þá eru veiðar bundnar svona við þessar tegundir. Þegar veiðileyfi eru veitt og skráð er það bundið við tegundir þannig að það er mjög erfitt að gera þetta eins og hv. þingmaður stakk upp á. En ég mundi glaður vilja finna leið til þess að þetta mætti verða með þeim hætti. Hvað það varðar að við séum að taka frá veikustu og minnstu byggðunum og færa til annarra þá er það nú samt þannig að þetta helst innan svæðisins. Vissulega eru á þessu annmarkar en byggðakvótinn er bara veittur til árs í senn. Ég vil minna á að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson skar 

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra talar mikið um Einar K. Guðfinnsson. Það er greinilegt að hann saknar hans úr ráðuneytinu  (Sjútv.- og landbrh.: Það er ágætur maður.)  Já, síðan hann var skorinn niður. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur undir efasemdir mínar í sambandi við frumvarpið. En eitt er það sem ég næ ekki alveg. Hann tekur 55% af byggðakvótanum í þorskinum inn í strandveiðifrumvarpið og síðan tekur hann 2.500 tonn í viðbót af þorski. Hvaðan koma þau 2.500 tonn af þorski í viðbót við það sem fer inn í strandveiðikerfið? Þau koma væntanlega ekki af himnum ofan þannig að það er einhver aukaúthlutun sem ráðherrann hlýtur að hafa tekið. Ég skil því ekki af hverju ekki er hægt að úthluta einhverjum ufsakvóta inn í þetta. Það er hlutur sem ég kveiki ekki á. Ufsakvótinn í krókaaflamarkskerfinu hefur undanfarin ár að hluta til verið vannýttur. Ég sé því ekki hvað það er, af því að hæstv. sjávarútvegsráðherra tekur undir þessar áhyggjur mínar - að hafa þá ekki heildaraflamagn á hverjum degi en ekki bundið við ákveðnar tegundir, sem stoppar það af að hann geti þá fært ufsa þar inn líka.

Frú forseti. Ég vil bara vekja athygli á að gert er ráð fyrir að að hámarki megi 15% af aflanum vera ufsi og einnig er ýsuafli upp á 3% þannig að inni í þessum heimildum eru bæði ufsi og ýsa að einhverju marki. Að nokkru leyti ætti að vera girt fyrir þann vanda sem hv. þingmaður minntist á í þeim efnum. Að sjálfsögðu er heimild til að færa tegundir á milli í skiptingu byggðakvótans þannig að í þann byggðakvóta sem verður til ráðstöfunar, samkvæmt þeim reglum sem hafa verið í gildi, mun vafalaust færast meira af þeim tegundum sem ekki verða almennt teknar á færi. Þannig að það eru heimildir þar inni. Ég vil síðan árétta að ég tel að með frumvarpinu sé ekki síst verið að opna á líf í sjávarbyggðunum að sumri til, líf fyrir ungt fólk, skólafólk, sem kemur heim og skapar þar líf. Eins og hv. þingmaður minntist á hefur það gjarnan verið þannig að menn hafa tekið sér sumarfrí á sama tíma og starfsemi sjávarbyggðanna hefur þá legið niðri á meðan. Það eru því margir jákvæðir punktar í þessu sem við reynum síðan að draga reynslu af. Eitt til viðbótar: Ég hef hugleitt og það er til skoðunar í ráðuneytinu að ýmiss konar eftirlit eða umsögn um árangur þessara veiða - að við munum nýta þessi setur eins og Vör í Ólafsvík og strandsvæðasetur á Ísafirði og önnur slík setur vítt og breitt um landið til þess að vera með í að meta bæði veiðilegan og samfélagslegan árangur 

Virðulegi forseti. Ég fékk ekki svar við spurningu minni um það hvaðan þau 2.500 tonn af þorski koma til viðbótar, sem verið er að setja inn í þessar strandveiðar. Það er það sem ég var að benda á hér áðan. Ég geri mér grein fyrir því að það eru 15% sem mega vera af ufsa miðað við þann afla sem veiddur er þann daginn. Ef bátur fer út á sjó og fær 200 kíló af þorski má hann að hámarki vera með 30 kíló af ufsa. Það sem ég er að benda hér á og reyna að draga upp er það að ég sé ekki annmarkann á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra taki - og hvaðan þessi 2.500 tonn koma sem hann bætir við inn í strandveiðikerfið - ekki nema hluta af því, eða 1.455 tonn, út úr byggðakvótanum, þ.e. 55% af þorskaflanum inni í byggðakvótanum. Hann tekur þessi 2.500 tonn ekki upp úr skúffu í ráðuneytinu. Hann tekur þetta væntanlega sem aukaúthlutun. Það hlýtur að vera þannig. Öðruvísi gerist þetta ekki. Af hverju getur ráðuneytið ekki tekið ákvörðun um að setja þá 1.000 tonn af ufsa, eða þann ufsa sem þarf að setja á móti, til þess að menn geti þá farið og veitt þá með þetta hámark yfir daginn. Af því að hæstv. sjávarútvegsráðherra er sammála mér um það og deilir með mér áhyggjum af því tel ég það mjög skynsamlega ráðstöfun. Ég hvet hann til þess að skoða þetta mál betur. Ég tel mjög skynsamlegt að hafa þetta ekki með þeim hætti að menn megi bara veiða 15% af ufsa yfir daginn. Það þarf kannski líka að útfæra það nánar hvernig menn sjá fyrir sér ef menn væru að veiða rúmlega aflann einhvern annan daginn - gefa út hvaða svigrúm menn ættu að hafa í því.

Frú forseti. Ég lýsi yfir sérstakri ánægju minni með það frumvarp sem hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram í dag og með vinnu ráðuneytisins sem hefur verið snöfurmannleg og hröð. Ljóst er að nú eru aðrir tímar uppi í sjávarútvegsráðuneytinu en voru þegar það var í vörslu Sjálfstæðisflokksins í tíð þarsíðustu ríkisstjórnar. Nú er kominn vilji til þess innan ríkisstjórnar Íslands að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og þetta er fyrsti vísirinn að þeim breytingum. Veigamestu breytingarnar í þessu lagafrumvarpi lúta að skipan frístundaveiða sem er vaxandi atvinnugrein á Íslandi, og því ber að fagna, og skipan frjálsra handfæraveiða á tímabilinu 1. júní til 31. ágúst 2009. Þetta er gert í tilraunaskyni til eins árs. Á grunni þeirrar reynslu og lærdóms sem draga má af þessum fyrirhuguðu strandveiðum verður reynslan metin og þessu ber að fagna. Það er reyndar sannfæring þess sem hér stendur að framtíð íslensks sjávarútvegs muni að mestu leyti byggjast á dagsgömlum fiski. Ég er sannfærður um að útgerðarmaðurinn og fisksalinn sem talaði á undan mér, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, er sammála mér í þeim efnum. Ég vísa t.d. til fyrirtækis á borð við Frostfisk í Þorlákshöfn sem einbeitir sér sérstaklega að verkun og sölu á dagsgömlum eða eins og hálfs dags gömlum fiski og kemur honum í verslanir til Bretlands á mjög skömmum tíma og býður þar upp á úrvalsvöru fyrir hátt verð þannig að hér er stigið skref sem ber að fagna. Ég geri líka athugasemdir við málflutning þeirra sem hafa komið upp í ræðustól og vikið sérstaklega að hinni svokölluðu fyrningarleið í sjávarútvegi og farið mikinn um þá óvissu sem sú leið muni hafa í för með sér og þau óþægindi sem henni fylgja fyrir útgerðarmenn og byggðirnar í landinu. Í núverandi lögum um stjórn fiskveiða hefur verið innbyggð gífurleg óvissa fyrir allt fólk sem býr hringinn í kringum landið í byggðum sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Það er ekki hægt að afgreiða hugmyndir um breytingar með þeim hætti að þeim fylgi svo mikil óvissa að best sé að gera ekki neitt. Slík íhaldssemi á þessum tímum kemur ekki til greina og slík íhaldssemi í ljósi stöðu íslensks fjármálakerfis og þess veruleika sem við blasir eftir veturinn hefur leitt í ljós að hún á ekki við. Hún er beinlínis varasöm. Í opinberu umræðunni ber mikið á hræðsluáróðri sem ættaður er af skrifstofum Landssambands íslenskra útvegsmanna og fer Morgunblaðið mikinn í umfjöllun sinni. Ég verð að segja fyrir mitt leyti sem fyrrverandi blaðamaður að ég hef áhyggjur af framgöngu Morgunblaðsins í þessu máli. Þrátt fyrir að ég hafi fagnað því sérstaklega að útgefandi blaðsins lýsti því yfir á dögunum að hann hefði síðasta orðið um efni blaðsins færir slík yfirlýsing ábyrgð yfir á herðar útgefandanum vilji hann selja það öllum landsmönnum og öllum þeim sem aðhyllast skoðanir, vinstri jafnt sem hægri, breytingar eða ekki breytingar, að hann hafi í gildi hefðir vestrænnar blaðamennsku um sanngirni og hlutleysi í fréttaumfjöllun. Hann getur einkum beint áhrifum sínum á leiðarasíðum blaðsins sem eru sérstaklega helgaðar skoðunum. Bréf og yfirlýsingar frá útgefendum eru mjög algengar. Útgefandi Washington Post hafði ávallt síðasta orðið um umfjöllun blaðsins í Watergate-hneykslinu svokallaða. Ef Morgunblaðið ætlar að haga sér í fréttaflutningi sínum eins og það gerði um helgina og heldur áfram að gera í dag fer að verða umhugsunarefni fyrir þá sem aðhyllast breytingar í þessu kerfi hvort nokkur ástæða sé til að kaupa blaðið. Það er einfaldlega svoleiðis. Í Morgunblaðinu í dag er grein eftir fyrrverandi alþingismann Kristin H. Gunnarsson þar sem hann telur upp nokkur dæmi þar sem veiðiheimildir í einstökum byggðarlögum voru einmitt fyrndar burt að fullu í einu vetfangi. Í grein Kristins segir, með leyfi forseta: „Á eftir kvótanum fóru störfin. Og á eftir störfunum fór fólkið. Þetta gerir það að verkum að enginn friður verður um óbreytta löggjöf um framsalið. Það er nóg komið af því að fyrna sjávarplássin hvert af öðru. Meðan fiskimiðin eru á sínum stað er áfram þörf fyrir nálæg sjávarpláss.“ Ég tek líka undir þau orð sem birtust í leiðara Fréttablaðsins í gær undir yfirskriftinni „Harmar hlutinn sinn“, með leyfi forseta. Þar segir: „Mikill jarmur er nú í útgerðarmönnum um land allt og eru fylgispakar sveitarstjórnir á útgerðarstöðum kallaðar til í kórinn. Tilefnið er fyrirhugaðar breytingar á lögum um kvóta og svokölluð fyrningarleið. Hafa útgerðarmenn samræmt nafngift sína um fyrningarleið sem þeir kalla „galna“ en ríflegur þingmeirihluti á löggjafarþinginu var kosinn í lýðræðislegum kosningum meðal annars út á fyrirheit um að taka til endurskoðunar lög um fiskveiðistjórn. Sú stefna hefur lengi verið undirliggjandi í stjórnmálaumræðu hér á landi og er studd meirihlutaskoðun í viðamiklum skoðanakönnunum mörg undangengin ár, ekki einni heldur mörgum. Hefur ekkert mál á síðari hluta lýðveldistímans verið svo umdeilt og lengi lengi hafa stuðningsmenn kvótakerfisins verið í litlum minni hluta í fullum stuðningi við það. Stjórnmálamenn hafa fátt lagt til málanna um lausn á þessu ágreiningsefni. Þar til nú. Vitaskuld eru allir þeir sem njóta kvóta nú andsnúnir öllum breytingum á kerfinu. Og innan Landssamtaka útgerðarmanna virðast allir barnir til skilyrðislausrar hlýðni við einn málstað í þessu máli þótt útgerðin sé í miklum vanda, ekki bara vegna verðs á kvóta til leigu og kaups, heldur líka vegna fjárfestinga í óskyldum greinum. Raunar ætti útgerðin að fagna endurskoðun á kerfinu, ekki bara þeir sem eru á hvínandi kúpunni, heldur líka hinir sem standa vel að vígi vegna skynsemi í rekstri sínum undanfarin ár. Meiri hluti þingsins hefur enda marglýst samráðsvilja sínum í þessu viðkvæma deilumáli, því lítill má við margnum: meiri hluti þjóðarinnar vill breytingar á kerfinu, vill að fiskur í sjó sé þjóðareign, en ekki bókfærð eign til allrar framtíðar í höndum örfárra einstaklinga. Útgerðarmenn verða því að skipta um kúrs: hætta þvaðri sínu um 101-liðið og kaffidrykkju þess, hætta málþófi sem byggist á hálfsannleika og hefja merki sitt með málefnalegri og sanngjarnri umræðu í stað þess að skaka gunnfánum, láta af því að LÍÚga að gjaldþrota bú sé þjóðnýting, smátt fyrningarhlutfall á kvóta sé eignaupptaka; annað eins hefur útgerð búið við í óstöðugum afla milli ára, úreldingu og afskrift tækja, verðsveiflum og óstýrilátu gengi. Að ekki sé talað um aflabrest og aflatjón. Fyrningarleið er þó fyrirséð og hlutur kann að rata aftur til fyrirtækja sem eru vel rekin. Í hundrað ár hefur íslenskt samfélag verið í greipum útgerðarinnar: launafólki voru skömmtuð kjör eftir því hvernig bækur þeirra stóðu. Bankar risu og hnigu eftir gengi útgerðarinnar, þorp og bæir áttu sitt undir kenjum karla á skrifstofum. Margt á útgerðin inni hjá þjóðinni eftir látlausan stuðning frá upphafi mótoraldarinnar, rétt eins og þjóðin á allt sitt undir sjósókn. Það er því mikils um vert að allir komi saman að hreinskiptinni umræðu um það þjóðþrifamál að endurskipuleggja íslenskan sjávarútveg.“ Það er full ástæða til að taka undir þessi vel skrifuðu orð leiðarahöfundar Fréttablaðsins sem lýtur ritstjórn fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins. Það er virkilegur vilji innan stjórnarmeirihlutans til að vinna þetta mál í sátt við stjórnarandstöðu og Landssamband íslenskra útvegsmanna. Sérstaklega hefur verið óskað eftir hugmyndum þeirra um það hvernig vinda megi ofan af þessu kerfi sem svo mikil ósátt ríkir um og hefur ríkt um í svo langan tíma. Engar hugmyndir hafa komið fram. Jú, menn féllust á að skipa nefnd til að skoða áhrif kvótakerfisins á byggðir landsins. Hugsanlega var fallist á að það yrði gert á einhverjum tilteknum tíma og það kann vel að vera að fallast megi á þau rök hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að ekki hafi unnist tími til að gera það. Kannski væri málið statt á öðrum stað en það er statt núna í hinni opinberu umræðu ef hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, hefði borið gæfu til þess að fara fyrr í skoðun á kerfinu og breytingar á því en raun bar vitni. En staðan er einfaldlega sú að við kerfið eins og það er nú verður ekki unað. Því verður að breyta. Það mun aldrei skapast sátt um það eins og það er núna. Fyrningarleiðin er þó fyrirséð leið sem menn geta brugðist við og lagað sig að. En frumvarpinu sem hér er lagt fram í dag, og ég hrósa sérstaklega sjávarútvegsráðherra fyrir snöfurmannleg vinnubrögð í því, fagna ég og styð heils hugar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Róbert Marshall talar um að menn vilji hafa upplýsta umræðu og gagnkvæma og ekki ætla ég að deila við hann um skrif Morgunblaðsins eða hvernig ritstjórn þess fer fram. Mér finnst hins vegar mjög dapurlegt hvernig hann talar um viðtöl sem voru tekin við það fólk sem starfar í sjávarútvegi og var eingöngu að lýsa upplifun sinni af því sem fram undan er. Þegar menn kalla eftir upplýstum og sanngjörnum málflutningi gagnvart málunum verða þeir líka sjálfir að taka leppana frá augunum. Ég kannast við fullt af fólkinu í viðtölunum og það segir hlutina eins og það sér það sjálft. Það er ekki að búa sér til neitt annað, búa til einhvern grátkór eða slíkt. Það lýsir bara þeim aðstæðum sem það lifir við. Að halda því fram, án þess að ég ætli að detta í þessa umræðu hér, að fyrningarleiðin sé fyrirséð - auðvitað er hún fyrirséð, það er hárrétt hjá hv. þm. Róberti Marshall. Það hefur margkomið fram að það er alveg fyrirséð að fullt af fyrirtækjum mun sigla í strand. Það er fyrirséð, það er alveg hárrétt. Við erum þó sammála um að við sjáum vankantana á því þegar menn hafa selt sig út úr greininni. Um það erum við algerlega sammála. En frumvarpið sem við ræðum núna stoppar það ekki. Þeir sem hafa selt sig út úr greininni, farið með peningana burtu úr byggðunum og skilið þær eftir eins og hann las upp úr blaðagrein áðan, byggðirnar hafa verið fyrndar, koma aftur inn í greinina og það held ég að við ættum að sameinast um, ég og hann, að reyna að hnýta fyrir að þeir komi inn eina ferðina enn.

Frú forseti. Þegar ég tala um að ekki sé öllum sjónarmiðum gert jafnhátt undir höfði get ég t.d. vísað til Morgunblaðsins í dag þar sem fyrirsögnin er: „Fyrningin mun draga allan mátt úr mönnum“ og inngangurinn er: „Það er með ólíkindum óábyrgt hjá stjórnvöldum að ráðast á helsta atvinnuveg landsins með þessum hætti. Það er verið að drepa niður alla drift í greininni.“ Myndatexti í heilsíðuumfjöllun er: „Mér sýnist stjórnarflokkarnir vera að mála sig út í horn í þessu máli og ekki verði aftur snúið,“ segir útgerðarmaður um fyrningarleiðina. Myndatextar við þrjá viðmælendur blaðsins eru í fyrsta lagi: Skaði, í annan stað: Dyr lokast og í þriðja lagi: Firra, og þá hefur máli allra jafnræðis- og hlutleysisreglna verið hallað að mínu mati. Það er það sem ég er að benda á í umfjöllun minni. Þetta er ekki leiðarasíða Morgunblaðsins sem ég hef oft verið ósammála. Þetta er fréttaskýring af hálfu blaðsins. Það er fyrrverandi blaðamaður hér og fyrrverandi formaður Blaðamannafélagsins sem hefur fjallað nokkuð um þessi mál. Ég tel mig hafa nokkurt vit á því um hvað ég ræði í þessum efnum. Það er athyglisvert að sjá hvernig Morgunblaðið hagar sér í þessari umræðu. Það eina sem ég er að benda á í þessum ræðustól á Alþingi er að það fer að verða umhugsunarefni hvort þeir sem eru ósammála þessu blaði eigi að vera að kaupa það. Af hverju eiga þeir að fá það inn um lúguna hjá sér þegar það er áróðurssnepill fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna?

Ég minni hv. þingmenn á að óska eftir leyfi forseta þegar þeir lesa úr prentuðu máli.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta sem kom fram í framsögu hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég vil einnig vísa í mjög góða ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Fyrir mér er þetta frumvarp fagnaðarefni. Ég vonast eftir því að menn nálgist þetta viðfangsefni með opnum huga og með jákvæðum hætti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með það fyrir augum að hér er um skammvinna tilraun að ræða sem örugglega mun verða metin og endurmetin og endurskoðuð þegar sumarið er liðið. En opinn hugur og jákvæðni er allt sem til þarf í þessu máli. Ég vil taka það fram að ákvæði frumvarpsins um frístundaveiðar var flutt af sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á vorþingi. Allgóð sátt skapaðist um það mál, að ég held, og það er endurflutt hér. Það er hins vegar rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, að í því frumvarpi eru atriði sem þarf að skoða í nefndinni og það verður gert. Komið hefur fram gagnrýni á stangafjölda og fleira sem við í nefndinni munum ábyggilega taka til skoðunar og afgreiða. Hvað varðar ákvæði til bráðabirgða þá er verið að opna kerfið af miklu lítilræði. Þetta er tilraun og ég fagna henni enn og aftur. Þessari tilraun fylgja ábyggilega kostir og henni fylgja líka ábyggilega gallar. Sumir eru fyrir séðir en ég met það svo að kostirnir við það að prófa þetta nú í sumar séu mun fleiri en gallarnir og það sé þess virði að reyna þetta. Hér er um að ræða lítilræði af heildaraflanum. Við erum líka að tala um lítilræði sem fór í byggðakvótann og ég tek undir þau orð sem hér hafa komið fram að ekki hefur verið sátt um byggðakvótann. Hann hefur valdið illvígum deilum í einstökum byggðarlögum og á landsvísu. Ég held að fá önnur ágreiningsmál hafi leitt til fleiri kvartana til umboðsmanns Alþingis en byggðakvótinn. Því er þó ekki að neita að á upphaflegum reglum hefur orðið bragarbót en þær hafa samt reynst ófullnægjandi. Ég vil líka taka það fram að komi það í ljós eftir sumarið að þetta lítilræði í heildarafla sem við höfum verið að tala um valdi því að veiking verði í veikustu byggðarlögunum, eins og hér hefur verið bent á að kunni að verða, verður auðvitað að bregðast við því. Því fer fjarri að það sé tilgangur þessara laga að veikja byggðarlögin. Þvert á móti er það tilgangurinn að reyna að styrkja byggðarlögin í kringum landið. Það er verið að auka við kvótann. Ég get hins vegar líka tekið undir þá gagnrýni að það væri æskilegt, í ljósi þeirra orða sem hér féllu um meðafla í ufsa, að huga vel að því í nefndinni. Það er mál sem verður tekið til skoðunar. Það er eflaust margt umdeilanlegt í svona sóknarkerfi, takmörkuðu sóknarkerfi. Ég las einu sinni ágæta bók sem heitir Landslag er aldrei asnalegt þar sem ævinlega var sólskin og blíða á banndögum og menn voru farnir að ráða í veður eftir banndögum og helgum. Kannski hefur það verið ofsagt en skáldsagan var góð og hvatning fyrir alla sem hafa áhuga á sjávarútvegsmálum að lesa hana en hún fjallar um krókaveiðimenn á Ströndum. En ég segi enn og aftur: Þetta er fagnaðarefni, þetta er gagnmerk tilraun og hún er fjarri því til þess fallin að kollvarpa einhverju kerfi. Því fer fjarri miðað við hvað þetta er lítið brot af heildarafla landsmanna. Ekki er verið að taka neina áhættu og ég ítreka að komi það í ljós að byggðakvótakerfið eða byggðakerfið raskist með þessu verðum við að endurskoða þetta í haust. Frumvarpið verður endurskoðað í ljósi reynslunnar í haust, strax í haust. Þetta er tilraun sem varir í tvo og hálfan mánuð ef vel gengur með frumvarpið. Við munum endurmeta og meta málið að fullu. Ég vil taka það fram að að mínu mati ber nauðsyn til að afgreiða þetta mál hratt og örugglega en um leið faglega. Ég bind vonir við að hægt sé að gera þetta frumvarp að lögum fyrir 15. júní. Ég bind vonir við það. Ég bind vonir við það að til þessa verks komi nefndarmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með jákvæðu viðhorfi og opnum huga þannig að þessi tilraun megi fara af stað strax. Menn binda miklar væntingar við þetta. Á stundum hafa menn í þessum væntingum farið allnokkuð fram úr sér í ljósi þess hversu þessi aflahlutdeild, eða sá afli sem þarna er ætlaður til, er lítill. En svona erum við Íslendingar oft, við gerum okkur meiri væntingar en efni standa til. En lögin verða endurskoðuð í ljósi reynslunnar. Frú forseti. Ég vil líka gera örstutt að umtalsefni bráðabirgðaákvæði II um að skipta leyfilegum heildarafla af karfa upp í gullkarfa og djúpkarfa. Um það er sátt.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Atla Gíslason, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hvort hann sjái einhverja annmarka á því að menn setji einhver höft á þá sem hafa selt sig út úr greininni, að þeir komist ekki inn í þetta strandveiðikerfi í einhvern tíma hugsanlega eða alla vega að menn sem eru nýbúnir að selja sig út úr greininni komist ekki sjálfkrafa þarna inn aftur. Ég fagna því að hann tekur undir það að skoða þetta með ufsann í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég veit að menn munu gera þetta með góðum huga. Svo væri kannski ekki svo vitlaust að ég endurskoðaði líka tillögu mína með virku dagana. Ef við ættum að taka mark á Strandamönnum þá fáum við gott veður allar helgar í sumar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr hvort hægt sé að setja höft á þá sem hafa selt sig út úr greininni. Ég hef hugleitt það mál. Við hugleiddum það í aðdraganda þessa máls. Það var niðurstaða mín að gallarnir við það og smugurnar til að komast fram hjá því, þeir ágallar sem því fylgdu, væru meiri en kostirnir þannig að það var ekki sett inn. Menn geta fundið sér ýmis úrræði til að komast fram hjá því og það var ekki þess virði að elta það uppi þennan skamma tíma. Ég veit af þessari gagnrýni, hún hefur komið fram og hún er að mörgu leyti réttmæt.

Frú forseti. Frumvarpið sem við ræðum hér er um margt áhugavert og um margt fagnaðarefni. Það er t.d. fagnaðarefni að skilgreina eigi betur og skýra grundvöll frístundaveiða sem er aftur grundvöllur atvinnurekstrar í ferðaþjónustu. Það er vaxandi grein að bjóða upp á frístundaveiðar fyrir erlenda túrista og íslenska í ferðaþjónustu og þarna er grundvöllur þessa atvinnurekstrar og frístundaveiða almennt skýrður og skilgreindur og það er gott. Ég hygg að samstaða ríki um það mál á þinginu. Ég tel líka ástæðu til að fagna því að menn ætli að gera þessa tilraun með strandveiðar og taka þennan litla afmarkaða hluta af kvótanum og setja í þá tilraun. Ég mundi þá líka mælast til þess að þetta verði gert sem tilraun og menn reyni að draga lærdóm af henni. Í ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra hér áðan kom fram að hann er sjálfur þeirrar skoðunar að samhliða því að þessi tilraun sé gerð eigi að fara fram vinna í ráðuneytinu og jafnvel líka í þinginu á vegum sjávarútvegsnefndar þar sem farið verði í saumana á því hvernig til hefur tekist að tilrauninni lokinni. Það eru mörg álitamál í þessu. Sum eru tæknileg eins og tæpt hefur verið á hérna. Er rétt að binda þetta við 12 tíma? Það getur mismunað sjávarplássum vegna þess að sums staðar er lengra á miðin en annars staðar. Talað hefur verið um að kannski ætti að endurskoða það að hafa hlutfallstakmarkanir á því hve veiða má mikinn ufsa og hve mikið má veiða af ýsu í þessu, af hverju má ekki veiða um helgar og ýmislegt þannig. Það er síðan mikilvægt að skoða almennt hvað það þýðir fyrir byggðirnar að leyfa frjálsar strandveiðar af þessu tagi yfir sumarmánuðina. Mun þetta auka líf í byggðunum? Mun þetta skila sér í einhverri vinnu fyrir skólafólk? Það væri mjög jákvætt ef það mundi gerast. Mun það leiða til einhvers æðibunugangs í sjávarbyggðunum, þ.e. að menn drífi sig í upphafi hvers mánaðartímabils út í róður? Mun það leiða til aukinnar slysahættu? Það þarf að skoða margar hliðar á þessu máli og ég held að í öllu falli væri það mjög áhugaverð tilraun og full ástæða til að styðja það að þetta sé gert. Ef vel er á málum haldið getur þetta aukið líf í sjávarbyggðunum og í því er til mikils að vinna. En hins vegar verður að gera þá kröfu að sjávarútvegsnefnd taki það til mjög alvarlegrar skoðunar hvernig hægt verði að koma til móts við þær byggðir sem verða af byggðakvóta í kjölfar þessarar aðgerðar. Þá erum við komin að stærri anga þessa máls sem aðeins hefur verið tæpt á í þessari umræðu og lýtur að því að af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur verið boðað að fara í mjög yfirgripsmiklar aðgerðir í sjávarútvegsmálum á þessu kjörtímabili. Hér er vitaskuld átt við fyrningarleiðina. Þó það sé ekki alveg ljóst, miðað við tal ríkisstjórnarflokkanna, hvort ætlunin er að fara þá leið eða ekki, þá er alveg skýrt, og mikilvægt að halda því til haga, að í þessari aðgerð, þessari litlu tilraun, vakna spurningar sem er mjög mikilvægt að taka til umfjöllunar þegar menn meta það hvort kalla eigi inn veiðiheimildir. Það blasir við þegar menn fara í þessa tilraun að hér er náttúrlega um takmarkaða auðlind að ræða. Menn ætla að taka hluta af kvótanum af einum stað og setja hann annað og einhverjir verða eftir í sárum út af því. Menn verða að skoða hver reynslan er af þessari aðgerð, þessari litlu takmörkuðu tilraun, þegar menn ætla yfir þjóðfélagið allt að fara í þá aðgerð að innkalla kvótann í heild sinni og deila honum út einhvern veginn öðruvísi. Það eitt að við skynjum ugg í brjósti margra þeirra sem hafa stólað á byggðakvóta vekur spurningar um það hvort ekki verði mjög mikill uggur í brjósti margra þegar farið verður í það að innkalla kvótann í heild sinni. Margir munu þá sitja eftir með sárt ennið. Ef einhverjir sitja eftir með sárt ennið út af þessari litlu aðgerð er mjög líklegt að mjög margir muni sitja eftir með sárt ennið ef farið verður út í það að kalla kvótann inn í heild sinni þótt það sé á 20 árum. Þegar við erum með takmarkaða auðlind er auðvitað vandasamt að ríkið taki að sér að deila út þessum kvóta. Það er náttúrlega sú spurning sem liggur til grundvallar því hvort maður er með eða móti fyrningaleiðinni - ekki endilega sú spurning hvort maður sé þeirrar skoðunar að þjóðin eigi kvótann eða ekki heldur hvort það er rétt að ríkið sé með þá umsýslu á sínum herðum að deila út þessum kvóta. Þeir sem aðhyllast fyrningarleiðina vilja að ríkið sé einhvers konar miðstöð í að deila út kvótanum og þeirri spurningu hefur ekki almennilega verið svarað hvernig eigi að deila út kvótanum af hálfu ríkisins, hvort það verður gert með einhverju markaðskerfi eða hvort það verði gert á félagslegum eða byggðalegum grunni eða eitthvað svoleiðis. Maður getur ekki gert annað en bíða spenntur eftir því að heyra þær útfærslur alla vega því að þær eru lykilatriði. Þessi litla tilraun sýnir að það er alltaf vandasamt fyrir ríkisvaldið að koma að því að útdeila þessum gæðum. Eins dauði er annars brauð. Hér er tekinn ákveðinn hluti af byggðum sem eiga mögulega í miklum vanda og settur í frjálsar handfæraveiðar. Menn verða auðvitað að vera menn og ekki svo blindaðir af eigin hugsjónum um réttlæti að þeir geti ekki tekist á við þessar spurningar allar, þær eru mjög mikilvægar. Önnur spurning mun vakna í þessu öllu saman, í þessari litlu tilraun, sem er líka spurning þess eðlis að hún er mikilvæg í þessu stærra samhengi þegar menn eru að tala um að innkalla kvótann á landsvísu. Hún lýtur að því sem hefur verið talað um að margir af þeim sem seldu kvótann eru núna í einstaklega góðri stöðu til að njóta góðs af þessum frjálsu handfæraveiðum. Þeir seldu ekki bátana sína, þeir seldu bara kvótann og eru núna margir með fullar hendur fjár og í einstaklega góðri aðstöðu til að fara frítt á miðin. Það getur ekki verið að þeir sem tala hvað hæst um réttlæti í þessu telji þetta vera réttlæti og í stærra samhengi, þegar menn ætla að fara að kalla inn kvótann, verða þessar spurningar mjög æpandi. Við viljum ekki skapa þannig ástand í sjávarútvegi á Íslandi að þeir sem eru með fullar hendur fjár eftir að hafa notið framsalsins og selt kvótann sinn standi síðan best að vígi þegar kemur að því að endurúthluta þessum kvóta aftur eftir að hann hefur verið innkallaður. Hvaða réttlæti er í því? Við verðum einfaldlega, allir hv. þingmenn, að vera menn til að taka slíkar spurningar alvarlega, spyrja hvað er réttlæti og hvað er ranglæti í stöðunni eins og hún er núna. Það eru ákveðnir aðilar í sjávarútvegi og það hlýtur að vera markmið löggjafarþingsins og markmið stjórnvalda að stuðla að því að þessir aðilar vilji vera áfram í greininni, þeir njóti góðs af góðum rekstri í sjávarútvegi og það verði ekki á einhvern hátt markmið kerfisins að reyna að koma þessum aðilum út úr greininni og einhverjum öðrum að þó að auðvitað verður líka að vera nýliðun. En þessi spurning hins vegar er ekki nema óbeint hluti af því lagafrumvarpi sem við erum að ræða hérna núna en ég hugsa að ef menn halda vel á spöðunum og ef menn ætla virkilega að læra af þessari tilraun og efna kannski til einhverrar skýrslugerðar um árangurinn af þessu öllu saman þá muni það verða ansi gott veganesti inn í alhliða umræðu um það hvernig menn ætla að standa að því, ef menn ætla að fara út í það, að innkalla kvótann og deila honum út aftur.

Frú forseti. Ég vil bara gera athugasemd við þá hugsun sem birst hefur í ræðum tveggja hv. þingmanna um að eitthvert sérstakt ranglæti sé fólgið í því að menn sem hafa selt sig út úr greininni fái að stunda strandveiðar í tvo mánuði á ári. Annars vegar erum við með kerfi sem hefur verið við lýði í áratugi og verið gífurleg deila um vegna atvinnuréttinda sem menn hafa fengið án endurgjalds frá ríkinu og selt eða leigt frá sér dýrum dómum og svo hins vegar handfæraveiðar í tvo mánuði á ári, 800 kíló á dag. Það er ólíku saman að jafna í þeim efnum og mér finnst mikill mismunur á annars vegar ranglætinu sem felst í því að menn hafa ekki komist inn í þessa grein nema með því að kaupa til þess atvinnuréttindi af öðrum sem fyrir voru í henni og svo aftur því að fá þennan takmarkaða rétt til handfæraveiða. Eftir stendur í allri þessari umræðu, einkum af hálfu þeirra sem gjalda varhuga við hinni svokölluðu fyrningarleið, að koma með úthugsaða leið þannig að menn geti mætt því áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem segir að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga feli í sér mismunun. Það er ekki jafnt aðgengi þegnanna að sameiginlegri auðlind. Hvernig sjá menn, sem eru viljugir til þess að koma á breytingum í þessu kerfi, fyrir sér að hægt sé að koma til móts við það álit mannréttindanefndarinnar? Eða finnst þeim það ekki skipta neinu máli?

Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að þeir sem tala núna hvað hæst um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu séu líka opnir fyrir öðrum hugmyndum en fyrningarleið. Ég er t.d. þeirrar skoðunar og þannig manneskja að mér finnst alveg þess virði að skoða hvort kerfi sem er þannig gert að þeir sem vilja ekki, geta ekki eða sjá sér einhverra hluta vegna ekki lengur fært að vera í greininni selji veiðiheimildir til þeirra sem vilja vera í greininni eða vilja fara inn í hana. Þetta er kallað markaðshagkerfi. Það er ekkert því til fyrirstöðu og ég tel raunar alveg skýrt að þjóðin eigi þessar veiðiheimildir þó að kerfið sé svona. Það getur vel verið að það sé skynsamlegra að hafa kerfið markaðskerfi með ýmsum takmörkunum og skýrum íhlutunarrétti ríkisins enda eru veiðiheimildirnar í eigu ríkisins. Þetta getur verið hagkvæmara og gagnsærra, að því gefnu að verðmyndunin á leigu- og kaupkvóta sé gagnsæ, og betra fyrir byggðirnar en kerfið sem hér er boðað undir nafngiftinni fyrningarleið þar sem ríkisvaldið sér um að leigja út kvótann eða selja hann. Ég er ekki viss um að það sé betra fyrir byggðirnar. Ég er ekki viss um að það sé betra fyrir fjárfestingar í greininni og fyrir varanleikann sem þarf að vera til staðar. Ég held að ýmsir annmarkar séu á því og ég held að það verði minni sátt um verðmyndun á kvótanum ef kerfið er þannig. Þegar ég tala um að einhverjir telji það óréttlæti að þeir sem hafa selt kvóta sinn, þeir smábátaeigendur, veiði núna frítt er ég bara að vísa til sjónarmiða sem maður hefur heyrt á mörgum bryggjusporðinum 

Frú forseti. Engu að síður stendur eftir spurningin sem ég varpaði hér fram: Ef við prófum í þessum fámenna þingsal að feta okkur áfram á þeirri braut að ná einhverri sátt um þetta kerfi, hvaða hugmyndir hafa stjórnarandstæðingar um að mæta áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem felur í sér að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi mismuni þegnum landsins? Það var ekki að heyra á máli hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar að hann hefði einhverja sérstaka lausn fram að færa í þeim efnum aðra en þá að menn mundu kaupa veiðiheimild af þeim sem væru fyrir í greininni. Mér finnst eðlilegt að menn kaupi atvinnutækin af þeim sem fyrir eru í greininni, en veiðiheimildirnar eru eign þjóðarinnar og eiga ekki að ganga kaupum og sölum milli aðila í greininni. Ég held að umræður eins og fram hafa farið hér í dag, svona mestmegnis, geti verið til þess fallnar að menn komist að einhverri niðurstöðu sem þjóðin getur sætt sig við í þessum efnum. Eins og ítrekað hefur komið fram í þessum ræðustól og í umræðunni í kosningabaráttunni er vilji til þess hjá stjórnarmeirihlutanum að reyna að skapa sem víðtækasta sátt um þá niðurstöðu sem verður í málinu. Þeirri viðleitni hefur verið mætt með fullyrðingum um að kerfið sé ekki fullmótað, að það sé bara fullt af óvissu. En það er einmitt hugmynd stjórnvalda að koma fram með meginhugmynd og hlusta á sjónarmið þeirra sem eru í greininni. 

Frú forseti. Mér þykir leitt ef hv. 8. þm. Suðurk. Róbert Marshall gat ekki lesið úr orðum mínum það góða innlegg og þá góðu hugmynd sem ég kom með að öðruvísi kerfi í sjávarútvegsmálum en hann var einmitt í andsvari að auglýsa eftir slíkum hugmyndum. Ég lét í ljós að sumir aðilar telja að það þurfi ekki endilega að vera rökrétt skref þó að þjóðin eigi heimildirnar að ríkisvaldið eða einhver deild í sjávarútvegsráðuneytinu eða Fiskistofa selji endilega eða leigi heimildirnar. Það er mikilvægt að þeir sem mæla fyrir því kerfi kunni að takast á við spurningar eins og: Hvernig ætlar sjávarútvegsráðuneytið eða Fiskistofa að deila út þeim heimildum? Og: Verður slíkt kerfi hagkvæmt fyrir þennan geira? Verður það betra fyrir byggðirnar að því gefnu að hér er um takmarkaða auðlind að ræða? Þeir eru til sem segja, og þar á meðal er ég svolítið opinn fyrir því, að þjóðin eigi jú heimildirnar enda er það alveg skýrt í lögunum en það þarf að skýra það betur í stjórnarskrá en hins vegar séu ákveðnir kostir við það að kerfið sé þannig að þeir sem ekki hafa áhuga á því að vera lengur í greininni eða geta einhverra hluta vegna ekki verið lengur í greininni eða veitt allan þann fisk sem þeir hafa heimild upp á selji eða leigi heimildirnar til annarra í gegnum gagnsætt ferli, og það þarf að laga það ferli. Síðan hefur ríkið á hverjum einasta tímapunkti íhlutunarrétt í þetta kerfi og getur lagað það til eftir réttlætissjónarmiðum, 

Frú forseti. Það hefur verið mikil umræða í dag um það frumvarp sem hér liggur fyrir og áhugavert hvernig menn fara út um víðan völl og tala um eitthvað sem er ekki endilega á dagskrá. Ég fagna þessu frumvarpi eins og fleiri hv. þingmenn. Þetta er kærkomið að mínu viti fyrir litlu byggðirnar þó að ýmsir hafi haldið öðru fram og hafi af því miklar áhyggjur. Ég held að það sé okkar hlutverk að sníða af kerfinu þá annmarka sem á því eru og stuðla að því að reyna að ná um það sátt og þetta er að mínu viti hluti af því. Það er mikið búið að tala um byggðakvótann sem þetta byggir að hluta til á, hvernig nýliðun getur átt sér stað og hvort hún hefur þá átt sér stað yfir höfuð með þessum byggðakvóta. Ég held ekki. Ég held að hún hafi ekki átt sér stað með honum. Þetta er liður í því að breyta. Varðandi það sem hv. þm. Atli Gíslason sagði áðan um þá aðila sem eru búnir að selja sig út úr kerfinu er sú spurning sem brennur mjög á mörgum og finnst óréttlátt að slíkt geti gengið eftir. Aflaheimildirnar hafa ekki verið bundnar við einstaklinginn, heldur við útgerðina og það er mjög auðvelt að fara í kringum svona eins og hv. þm. Atli Gíslason kom inn á. Þar af leiðandi er nánast ógerlegt að eltast við það. Öll sú umhyggja sem hér hefur verið sýnd litlu byggðunum og stöðu þeirra er vonandi bara jákvæð og skilar sér inn í málefnalega umræðu í sjávarútvegsnefnd. Ég tel að þessar auknu strandveiðar hjá smábátum og fækkun stærri skipa á grunnslóðinni færi líf í hafnirnar úti um allt land. Mér finnst þetta réttlætismál. Sá áróður sem byggist á ótta, hvort sem það er varðandi þetta mál eða sjávarútvegsstefnuna yfirleitt, er ekki eitthvað sem við eigum að láta stýra verkum okkar. Það er hugmyndafræðin eða skortur á hugmyndafræði í byggðastefnu landsins síðustu 40 árin sem þarf að taka til í. Hún hefur svolítið einkennst af því að hugsa hratt og skammt og hefur ekki virkað endilega vel fyrir landsbyggðina, ekki fyrir landsbyggðina og varla landið yfirleitt. Það hefur svolítið verið gert ráð fyrir kjörtímabilunum og ýmislegt látið taka mið af þeim. Í sjálfu sér finnst mér ástæða til að við skoðum þetta vel og vandlega þegar þessu er lokið. Hér hefur verið talað mikið um þennan byggðakvóta og það er búið að úthluta, held ég, í mínu sveitarfélagi um 10% af byggðakvótanum. Það er allt og sumt. Ég held að þriðja hæsta kvótaútgerð á landinu sé í Fjallabyggð og það er líka umdeilanlegt að stóru frystitogararnir fái úthlutað byggðakvóta. Ekki nýtur vinnslan í landi góðs af honum. Svo er spurningin hvort vinnsla í landi hefur yfir höfuð haldið út á þeim stöðum. Sumir hafa ákveðið að þeir taki ekki þessa eða hina stærð af fiski þannig að mönnum hafa verið settar ýmsar skorður varðandi löndun. Það er búið að fara einhverja hringi með úthlutunaraðferðir í byggðakvóta. Sú sem er við lýði núna virkar ekki sem skyldi að mínu mati. Ég lít ekki á það sem skerðingu þótt þetta sé minnkað. Ég vona að þeir bátar sem koma til með að sinna þessum strandveiðum skili vinnu í sveitarfélögin og hjá þeim sem þær sækja. Það er ekki eins og það sé verið að leggja af veiðiskap. Hann verður bara framkvæmdur svolítið öðruvísi. Smáatriðin sem komið var inn á varðandi klukkutíma og annað því um líkt má ræða betur í nefnd og eflaust er hægt að komast að samkomulagi um þau. Eins og þetta lítur út ættu menn þó að geta sammælst um að þetta fari fljótt í gegnum góða umræðu í nefndinni, aðilar kallaðir til og fengin álit tiltölulega hratt og örugglega. Ég tek undir varðandi frístundaveiðar sem eru líka stór hluti af þessu frumvarpi. Þetta eru ekki bara handfæraveiðarnar. Ég held að það komi til með að breyta afskaplega miklu fyrir ferðaþjónustuna, t.d. í mínu kjördæmi þar sem menn hafa ekki getað sinnt þeim áhuga sem til staðar hefur verið vegna þess að kvóta hefur vantað og menn hafa ekki getað keypt. Það var talað um dýra báta áðan og ég held líka að nýliðunin sem hefur verið fólgin í því að kaupa kvóta hafi ekki skilað sér. Ég ber þá von í brjósti að sjávarútvegsnefnd komist að góðri niðurstöðu um þetta frumvarp og hleypi því tiltölulega fljótt og vel í gegn. Ég hef þá trú að menn nái að vinna saman að því.

Virðulegi forseti. Það hefur dálítið verið talað í þessari umræðu eins og þetta sé í fyrsta skipti sem gerð hefur verið tilraun til þess að ná þeim markmiðum annars vegar að reyna að styrkja byggðirnar með því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við og hins vegar að reyna að auka nýliðun. Ég fullyrði það og tala þar af mikilli reynslu að flestallar atrennur sem við höfum gert að breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu hafa einmitt haft það markmiði. Til dæmis höfðu allar þær miklu breytingar sem við gerðum í kringum smábátakerfið á sínum tíma í áranna rás þann yfirlýsta tilgang að reyna að styrkja veikustu byggðirnar. Það var auðvitað mjög umdeild aðgerð á sínum tíma þegar ákveðið var að færa til með pólitísku handafli fiskveiðirétt frá stærri skipum til hinna minni. En það var hins vegar gert að yfirlögðu ráði vegna þess að menn trúðu því að það gæti verið liður í því að efla hinar minni og veikari sjávarbyggðir. Sama var að segja um nýliðunina. Með þeim aðgerðum var líka verið að reyna að auka nýliðunina í sjávarútveginum. Og þegar við skoðum þetta t.d. yfir undanfarin tíu ár er enginn vafi á því að orðið hefur talsverð nýliðun í íslenskum sjávarútvegi. Það eru mjög margir nýir aðilar sem komið hafa inn í þessa grein. Það er þó alveg rétt sem sagt er núna að með því að fiskveiðirétturinn hefur hækkað í verði er það erfiðara. En engu að síður er það algjörlega óumdeilt að heilmikil nýliðun varð í sjávarútveginum. Það sem ég óttast í þessum hugmyndum sem verið er að kasta fram, því að þetta eru eiginlega frekar hugmyndir en nokkuð annað, er að nýliðunin gæti orðið einhver vegna þess að menn sjá sér þarna leik á borði að komast með tiltölulega ódýrum hætti til þess að veiða allt að þrjá mánuði á ári. En síðan mun það verða til þess, alveg eins og við sjáum þegar vísbendingar um, að fiskveiðirétturinn færist til bátsins í stað þess að vera kvóti eða dagurinn eins og var hér áður fyrr. Þess vegna mun það hafa þær afleiðingar þegar til lengri tíma er litið að verð á bátum verður hærra og aðgangurinn inn í auðlindina verður þar af leiðandi dýrari. Það er held ég algjörlega óumdeilt. Ég sagði hér í fyrri ræðu minni: Þetta er hlutur sem við skulum alveg skoða. Það held ég að hafi verið rauði þráðurinn í því sem hefur komið fram frá okkur sem höfum verið að gagnrýna þetta frumvarp. Við höfum sagt: Við skulum skoða þetta mál. En er ekki skynsamlegra að gera það þannig að menn setjist niður og skoði það áður en gera ekki eins og hér er bókstaflega verið að leggja til, að renna blint í sjóinn? Það sem komið hefur fram hjá öllum þeim sem talað hafa fyrir þessu frumvarpi er að menn hafa sagt: Það er auðvitað ýmislegt sem betur mætti fara og þetta þarf að skoða en við skulum meta reynsluna eftir árið. Er nú ekki viturlegra að eyða óvissunni sem verið hefur í kringum þennan byggðakvóta, úthluta honum, gefa sér síðan tíma til þess að fara ofan í málin? Reyna að átta sig á því hvort hægt er að koma einhvers konar strandveiðifyrirkomulagi á, nýta árið í það og hafa þá raunverulega fullbúið frumvarp í staðinn fyrir að vera með einhverjar veiðar í tilraunaglasi eins og hér er í rauninni verið að leggja til. Ég vil líka í þessu sambandi vekja athygli á einum þætti: Hver er eftirlitsþátturinn? Ég nefndi áðan að með frumvarpinu væri verið að auka flækjustigið í sjávarútveginum. Mér sýnist af þessu að verið sé að ganga út frá því sem enginn veit í raun og veru að það verði 300 bátar sem muni nota sér þetta kerfi. Það hefur enginn nokkra einustu hugmynd um það. Það er bara svona einhver ágiskun út í loftið. Og eftirlitið við hvern bát eru 17.500 kr. sem segir að verið er að tala um að eftirlitskostnaðurinn geti verið 5–6 millj. kr. sem eru tvö ársverk hjá Fiskistofu. Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig atvinnustefna en menn verða líka að átta sig á því að við erum að búa til kerfi sem kostar eftirlit og eftir því sem það verður viðurhlutameira gerir frumvarpið ráð fyrir að eftirlitið verði meira og dýrara. Þetta eru efnisleg atriði sem við eigum auðvitað að hlusta á og skoða og þess vegna er ekki verið að bregða fæti fyrir neina hugmynd. Það er bara verið að segja: Við skulum vinna þetta með öðrum hætti. Ég ætla bara að taka eitt dæmi í lokin af því ég hef nú mjög stuttan tíma sem segir kannski hvað eru margir fletir á þessu. Hér hafa margir sagt: Það er ósanngjarnt að vera bara með tólf tíma regluna vegna þess að hún mismunar sjávarplássunum. Þeir sem liggja næst miðunum hafa þá forskot. Þeir sem eru fjær miðunum hafa ekki þetta forskot. En er það ekki það sem menn hafa verið að gagnrýna kvótakerfið fyrir? Það er að þetta forskot, að menn njóti staðarkosta sinna, hafi verið tekið burtu með kvótakerfinu. Og væri það ekki þar með afturhvarf að hafa tólf tíma mörk til þess að gefa fólki í litlu byggðunum tækifæri til að njóta staðarkosta sinna? En það hefur líka þau áhrif, sem bent hefur verið á, að þær byggðir sem ekki liggja jafn vel við miðunum hafa þar með ekki jafngóða möguleika. Ég vek athygli á þessu hér til að undirstrika það og gera mönnum ljóst að það munu koma upp ýmis flækjustig sem þeir sjá kannski ekki fyrir. Þess vegna tel ég að það væri skynsamlegri nálgun af hæstv. ráðherra að fresta nú þessu frumvarpi og gefa út byggðakvótann. Ég spyr líka í lokin: Hvenær hyggst hæstv. sjávarútvegsráðherra 

Virðulegi forseti. Örstutt. Það er búið að segja svo sem allt sem þarf að segja í 1. umr. um strandveiðifrumvarpið og kalla að mestu leyti fram það sem þarf að koma fram. En ég vil þó koma inn á, af því menn tala um þessa nýliðun í greininni, hvernig hún hefur verið í gegnum tíðina og rifja upp forsenduna fyrir kvótakerfinu þegar menn settu það á. Það var gert eftir að svört skýrsla kom frá Hafrannsóknastofnun. Menn hafa kallað það gjafakvótakerfið og voru skertir um 40% af atvinnurétti sínum. Þeir sem veiddu jafnan 1.000 tonn fengu að meðaltali 600 tonn. Það kom fram í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar að búin er að vera endalaus tilfærsla innan kerfisins. Það er ágætt að rifja það upp við þessar aðstæður. Frá því að kvótakerfið var sett á eru stjórnvöld búin að færa 38% af heimildunum til frá einum aðila til annars með stjórnvaldsaðgerðum. Það er grátlegt til þess að vita að menn sem búnir eru að selja sig út úr greininni, jafnvel margoft, skuli nú koma eina ferðina aftur inn. En ég geri hins vegar ekkert lítið úr því sem hv. þm. Atli Gíslason sagði hér áðan, það er kannski ekki hægt að girða fyrir það. Ég held að það sé nokkuð rétt hjá honum að það sé ekki hægt, því miður, þótt ég efist ekki um að allir hafi vilja til þess. En það sem er þó verst við þetta er að þegar menn hafa fært til þessar heimildir hefur það alltaf verið gert á kostnað vertíðarflotans. Við erum nánast búin að rústa vertíðarflotanum víðast hvar um landið. Það er gert með þeim hætti að menn hafa verið í endalausum tilfærslum á veiðiheimildum frá stærri bátunum yfir til þeirra minni. Það er grátlegt til þess að hugsa að það hafi verið gert í gegnum tíðina. Eins var mjög afdrifaríkt þegar menn fóru í hinn mikla niðurskurð á þorski úr 190 þús.tonnum niður í 130 þús. tonn sem var alveg skelfilegt. En ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að halda því til haga að frá því að kvótakerfið var sett á er pólitíkin búin að færa 38% af heimildunum handvirkt frá einum aðila til annars. Það hefur því miður ekki alltaf heppnast vel.

Frú forseti. Ég vil þakka þessa ágætu umræðu sem fram hefur farið um frumvarp um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Eðlilega hefur hv. þingmönnum verið tíðrætt um hina ýmsu þætti í fiskveiðistjórnarkerfinu. Er það bara í hæsta máta eðlilegt enda stórmál á ferðinni þótt það snerti ekki beina efnisþætti þessa frumvarps. En ég vil þakka fyrir almennt góðar undirtektir við frumvarpið og alla meginþætti þess. Ég vil vekja athygli á einu í þessu sambandi: Menn hafa verið að tala um að það komi seint fram og óvænt. En það var lagt fram 18. mars, að mig minnir, í ríkisstjórn af þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, og tilkynnt að út í þetta yrði farið. Þá var það kynnt allrækilega í meginatriðum í fréttatilkynningum og umfjöllun. Það var líka kynnt mjög rækilega fyrir kosningar þannig að þessi hugmyndafræði er búin að fá mikla umfjöllun og líka í hinni pólitísku baráttu fyrir kosningar. Þetta er því dæmi um hvernig rétt er að vinna, þ.e. að koma þessum áformum fyrir fram á framfæri. Varðandi einstök atriði sem spurt hefur verið um svara þau sér eiginlega sér sjálf. En ég minni á að þetta er ekki nema lítið brot af heildaraflamarkinu sem er í landinu og því er ætlað skilgreint hlutverk í þeim efnum. Það er því mikilvægt að við komum þessu í gang og getum dregið lærdóm af þeirri reynslu sem af þessu verður. Varðandi úthlutun á þeim byggðakvóta sem eftir stendur, verði þetta frumvarp samþykkt á hv. Alþingi, sem ég vonast fastlega til að gerist sem fyrst, er unnið að því í ráðuneytinu að sú skipting verði tilbúin nánast samtímis og þetta frumvarp verður afgreitt. Að því er stefnt og ef það tekst skilst mér að það yrði með alfyrsta móti sem byggðakvóta hefur verið útdeilt. Ég mun alla vegana hvetja til þess að því marki sem ég get til þess að sú ákvörðun liggi fyrir þannig að hægt sé að taka heildstætt á þessum málum. Ég þarf svo sem ekki að hafa fleiri orð um þetta ágæta mál. Það fer nú til hv. sjávarútvegsnefndar og einstök atriði sem hér hefur verið minnst á og geta verið álitaefni, fá þá nánari umfjöllun þar. Þá gefst öðrum hagsmunaaðilum sem vilja koma sjónarmiðum sínum á framfæri varðandi þetta mál tækifæri til að koma þeim til nefndarinnar til umræðu. En ég þakka mjög jákvæðar undirtektir við málið í heild sinni og vona að það nái fram að ganga. Menn meta svo árangurinn af þessum breytingum að fiskveiðiárinu loknu. Ég vil aftur minnast stuttlega á það sem ég gat um í andsvari mínu við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að hugur minn stendur til og það er nefnt í umsögn með frumvarpinu að tengja staðbundin rannsóknarsetur þessari vinnu, þ.e. hvernig meta megi þennan árangur. Að sjálfsögðu hefur Fiskistofa yfirumsjón með málinu. En hugur minn stendur til að þetta starf í heild sinni verði tengt sem allra mest staðbundnum samfélögum og þá þeim rannsóknarstöðvum sem þar eru og hafa sprottið upp og byggst upp á grundvelli þeirra samfélagslegu þátta sem að baki þeim standa. Það er vilji minn að tengja það svo að þar vinni saman bæði sjómenn og heimasamfélag . Frú forseti. Ég þakka góða umræðu og treysti hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til þess að leiða þetta mál farsællega aftur inn í þingið.

Virðulegi forseti. Ég lagði nokkrar spurningar fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hann hefur einhverra hluta vegna ekki kosið að svara. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ítreka þær spurningar. Hæstv. ráðherra hefur fundið upp nýmæli sem er það að spurningarnar svari sér sjálfar. Það er út af fyrir sig ágætisaðferð hjá ráðherrum sem vilja koma sér undan því að svara spurningum að segja að spurningarnar svari sér þá sjálfar. Hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir, sem er nýr ráðherra, getur tilteinkað sér þessa nýbreytni sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur innleitt í þingstörfin. Það er eitt sem hæstv. ráðherra hefur þó upplýst og það er að hann hyggst ekki úthluta neinum byggðakvóta fyrr en eftir að þetta frumvarp hefur verið samþykkt. Það þýðir þá á mæltu máli að byggðakvótinn mun á yfirstandandi fiskveiðiári nýtast að mjög litlu leyti. Það var verið að gera miklar breytingar á byggðakvótafyrirkomulaginu sem ég nefndi áðan sem leiddi til þess að tafir voru á úthlutuninni. Þær breytingar voru komnar í gegn þannig að í sjálfu sér var ekkert því til fyrirstöðu að úthluta byggðakvóta í upphafi ársins eða í febrúarmánuði. En það var út af fyrir sig pólitísk niðurstaða að gera það ekki og ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð um það. En af því að hæstv. ráðherra svaraði ekki þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann ætla ég að gera tilraun til að spyrja hann einnar spurningar í viðbót - ég hygg að hún hafi ekki svarað sér sjálf. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra hafi hugleitt það að þetta strandveiðifyrirkomulag yrði með einhverjum hætti meira bundið við byggðirnar. Að sett yrðu einhver skilyrði um löndun, skilyrði sem leiddu til þess að aukin fiskvinnsla yrði á stöðunum o.s.frv. eins og hefur verið yfirlýst markmið. Ég vek athygli á því að í athugasemdum við frumvarpið er talað um að þessi stefna eigi að verða til þess að styrkja og örva atvinnustarfsemi í sjávarbyggðunum. Ég spyr því: Kom til greina að binda þetta með einhverjum hætti við sjávarbyggðirnar, við vinnslu, við löndunarskyldu eða eitthvað í þeim dúr?

Frú forseti. Varðandi spurningar hv. þingmanns um það hvort tengja eigi þetta enn meira við byggðirnar þá var það vissulega rætt og þetta hefur nú tengst þessum svæðum með þeim hætti sem tilgreint er. Vissulega kom til álita að tengja þetta beint einstökum sjávarbyggðum með hliðstæðum hætti og byggðakvótinn er nú. Ég tel að það sé alveg sjónarmið. Það varð reyndar ofan á í þessari vinnu að þessu yrði svæðisskipt með þessum hætti en þá eru þeir jafnframt skuldbundnir, viðkomandi bátar, til að vera skráðir á tilteknum stað. Það er ákveðinn klukkustundafjöldi sem báturinn hefur frá því að hann fer frá landi og þangað til hann landar þannig að ekki er hægt að fara mjög langt um hvað þetta varðar. Það er líka óheimilt að skipta um skráningarstað eða heimili innan þessa tímabils þannig að þarna er sett nokkur takmörkun. En það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég hefði talið og tel að það eigi að byggðatengja þetta með sem mestum hætti. Vel má vera að einhver önnur sjónarmið geti komið þarna inn og treyst það. Varðandi önnur þau atriði sem hv. þingmaður spurði um þá var ég búinn að svara þessu með byggðakvótann, hvernig honum verði úthlutað. Það er erfitt að úthluta honum fyrr en sést þá fyrir með afdrif frumvarpsins, ég vona að afgreiðsla þess gangi hratt og vel fyrir sig. En ég minni aftur á að takist að úthluta byggðakvótanum strax eftir að sjá má fyrir afdrif frumvarpsins, þ.e. í byrjun júní, um mánaðamótin, væri hægt að úthluta þeim byggðakvóta sem ætlunin væri að úthluta og það væri í sjálfu sér nýmæli, frú forseti.

Virðulegi forseti. Það er þó alla vega nýmæli í þessu máli að þessi spurning svarar sér ekki sjálf, hæstv. ráðherra kaus a.m.k. að svara henni. Ég spurði hvort komið hefði til greina að binda þetta með einhverjum hætti við byggðirnar. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að á því geta verið ýmsir praktískir annmarkar en þetta er mjög eðlileg spurning í ljósi þess að verið er að nýta fiskveiðiréttinn úr byggðakvótanum til þess að stunda þessar strandveiðar sem svo eru kallaðar. Ég vil vekja athygli á því að þau svæði sem talað er um í frumvarpinu eru býsna stór. Ég tók dæmi af svæði A en það nær frá útgerðarbyggðinni Eyja- og Miklaholtshreppur alla leið að Skagabyggð, og gerir það að verkum að aðilar sem eru skráðir með báta sína á Snæfellsnesi geta þess vegna gert út frá Skagaströnd. Það mundi út af fyrir sig þá væntanlega ekki nýtast, a.m.k. vinnsluþátturinn, fyrir heimabyggðina. Ég vildi vita hvort hæstv. ráðherra hefði velt þessum möguleika upp og hann hefur gert grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessum efnum. Svarið við þessu væri þá væntanlega það að minnka þessi svæði ef menn vildu reyna að tengja þetta með einhverjum hætti betur við byggðirnar svo að ég hugsi í lausnum fyrir hæstv. ráðherra. En það hefur líka verið rætt hér að markmiðið með þessu sé að reyna að auka aðgengi manna að auðlindinni og þá er það auðvitað sjónarmið sem gengur í þveröfuga átt - það mundi væntanlega leiða til þess, ef menn vilja gera þetta aðgengi sem best, að svæðið ætti bara að vera eitt, ströndin við Ísland. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé ekki að hugsa um þetta í þeim anda. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra vilji reyna að styrkja byggðirnar þó að mér finnist að í þessu frumvarpi hafi honum tekist alveg einstaklega óhönduglega til í því efni.

Frú forseti. Í sjálfu sér má velta þessari skiptingu í landsvæði fyrir sér en ég ítreka það sem ég sagði áðan að byggðatengingin er mjög mikilvægur þáttur í þessu. Vel má hugsa sér að tengja það enn fastar við byggðirnar en þá sáu menn líka galla varðandi eftirlitsþáttinn, að hann yrði þá umfangsmikill, en mér finnst sjálfsagt að nefndin skoði þetta. Ég legg áherslu á að með þessari aðgerð er jafnframt sett inn viðbótaraflaheimild upp á 2.500 tonn til að auka heildarmagnið sem þarna er til ráðstöfunar, er til að veiða. Það er verið að rýmka þetta hvað þetta varðar í heild sinni. Ég verð að biðja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson að minnast þess að við erum þó ekki að skera niður núna. Á síðasta ári var byggðakvótinn minnkaður um 500 tonn.  Ég treysti hv. þingmönnum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að bera þetta mál áfram þannig að það fái sem allra fyrst afgreiðslu. Ég þakka góðar umræður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1998, en frumvarpið tengist aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og er áður lagt fram en náði ekki fram að ganga á síðasta þingi. Evrópusambandið samþykkti í maí 2006 reglugerð (EB), nr. 842/2006, um tilteknar flúoreraðar gróðurhúsalofttegundir. Markmið reglugerðarinnar er að minnka losun flúoreraðra gróðurhúsalofttegunda sem Kyoto-bókunin við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar nær yfir og vernda þannig umhverfið. Flúoreraðar gróðurhúsalofttegundir hafa háan hlýnunarstuðul og hafa margföld áhrif á umhverfið til upphitunar lofthjúpsins miðað við koltvísýring (CO 2 ). Frumvarp það sem ég mæli fyrir hér er til innleiðingar á þessari reglugerð EB. Er með frumvarpinu og reglugerðum sem tengjast áðurnefndri reglugerð leitast við að takmarka leka þessara gróðurhúsalofttegunda út í andrúmsloftið. Mikilvægt er að innleiða gerðina sem fyrst þar sem hún varðar m.a. starfsréttindi þeirra sem nú starfa við kælitækni og möguleika atvinnugreinarinnar á að fá verkefni sem tengjast kælimiðlum á EES-svæðinu. Með frumvarpinu eru skilgreindar ýmsar kröfur varðandi meðhöndlun flúoreraðra gróðurhúsalofttegunda. Hér má nefna að gerðar eru miklar kröfur til þess hvernig staðið er að geymslu slíkra efna sem og til lekaleitar. Verða kröfur til alls verklags við að draga úr losun þessara lofttegunda út í andrúmsloftið hertar. Með frumvarpinu eru einnig gerðar kröfur um hvernig staðið skuli að endurnýtingu flúoreraðra gróðurhúsalofttegunda. Skulu starfsmenn sem endurnýta efni af föstum búnaði hafa til þess réttindi og vera vottaðir af faggiltri skoðunarstofu. Eitt af helstu nýmælum frumvarpsins er að skilgreind er lágmarksþekking þeirra sem vinna með flúoreraðar gróðurhúsalofttegundar. Með þessu verður því lögfest skylda til starfsmenntunar fyrir þá sem vinna með þessar lofttegundir. Verður hið nýja nám annars vegar hluti af núverandi vélstjórnarnámi en einnig mun nýtt löggilt nám í kælivélavirkjun hefjast í framhaldsskólum haustið 2009 sem mun taka mið af þessum nýju námskröfum. Annað nýmæli er að gerð er krafa um vottun fyrir starfsmenn og þá rekstrar- og þjónustuaðila sem mega meðhöndla þessar lofttegundir. Er hér um að ræða skyldu starfsmanna sem vinna með flúoreraðar gróðurhúsalofttegundir til að sækja um vottun hjá faggiltri skoðunarstofu að loknu námi. Rekstraraðilar eða þjónustuaðilar fá hins vegar vottun ef þeir uppfylla tiltekin skilyrði reglugerða, t.d. um að hafa ákveðinn búnað til endurheimtar gróðurhúsalofttegunda. Vottun sem þessi mun verða framkvæmd af faggiltum skoðunarstofum. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003, sem er áður fram lagt en náði ekki fram að ganga á síðasta þingi. Hinn 14. júní 2006 samþykkti Evrópuþingið og ráðið reglugerð Evrópusambandsins nr. 1013/2006 um flutning úrgangs sem tekin var inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar hinn 6. júní 2008. Frumvarpið sem ég mæli hér með er sett fram til að treysta lagastoð þannig að hægt verði að innleiða reglugerðina. Reglugerðin er í samræmi við svokallaða BAN-samþykkt við Baselsamninginn sem er alþjóðasamningur um eftirlit með flutningi spilliefna milli landa og förgun þeirra og gildir um innflutning úrgangs, útflutning úrgangs, flutning úrgangs á milli aðildarríkja og umflutning úrgangs. Hefðbundinn frestur Íslands til að innleiða reglugerðina í íslenska löggjöf rann út þann 6. desember 2008 og er því mikilvægt að innleiða gerðina í löggjöf hér á landi. Með innleiðingu gerðarinnar í íslenskan rétt er stuðlað að aukinni umhverfisvernd, öruggri meðhöndlun og eyðingu spilliefna og annars hættulegs úrgangs og komið í veg fyrir ólöglegan flutning á úrgangi, m.a. til að koma í veg fyrir að slíkur úrgangur sé fluttur til þróunarríkja til „einhvers konar“ óæskilegrar förgunar. Að stórum hluta er nú þegar farið að vinna samkvæmt Evrópusambandsgerðinni hér á landi þar sem það er forsenda fyrir flutningi úrgangs til og frá Íslandi. Þannig er t.d. ekki hægt að flytja úrgang frá Íslandi til annarra EES-ríkja án þess að farið sé að þessum reglum, m.a. að lögð sé fram trygging og notuð rétt eyðublöð við tilkynningu á flutningnum. Komið hafa upp ýmsir vankantar í sambandi við flutning á úrgangi milli landa þar sem Ísland hefur ekki innleitt reglugerðina og er því afar mikilvægt að innleiða ákvæði hennar hér á landi sem fyrst til að sveitarfélög og atvinnulíf eigi ekki í vandkvæðum með að flytja úrgang úr landi. Í frumvarpinu er gerð tillaga um að lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, verði breytt á þann veg að ákvæði verði sett til að banna útflutning tiltekins úrgangs til tiltekinna landa, annars vegar til förgunar og hins vegar til endurnýtingar. Einnig er lagt til að bannað verði að flytja inn tiltekinn úrgang frá tilteknum löndum, annars vegar til förgunar og hins vegar til endurnýtingar. Gerð er tillaga um að sett verði skýr ákvæði um hvað skuli gera þegar um ólöglegan útflutning á úrgangi er að ræða og um skyldur aðila til að taka við honum til baka. Jafnframt er gerð sambærileg tillaga um hvað skuli gera þegar ólöglegur flutningur úrgangs frá öðru landi uppgötvast hér á landi. Í frumvarpinu er lagt til að sett verði ákvæði um gjaldtökuheimild til handa Umhverfisstofnun vegna umsýslu við tilkynningar og eftirlit. Einnig er lagt til að lagastoð fyrir tilkynningarskyldu verði styrkt þar sem hún er nú aukin í Evrópusambandsgerðinni og nær yfir úrgang á svokallaðri „grænni skrá yfir almennan úrgang“. Sömuleiðis er í frumvarpinu kveðið á um upplýsingagjöf til Umhverfisstofnunar og um hve mikið af þeim upplýsingum skuli bundið trúnaði. Í framhaldi af gildistöku laganna, verði frumvarp þetta að lögum, þarf að setja nýja reglugerð sem innleiðir ákvæði reglugerðar EB nr. 1013/2006 og fellir um leið úr gildi reglugerð nr. 224/2005, um gildistöku EES-gerða um umsjón og eftirlit með flutningi úrgangs innan, til og frá Evrópubandalaginu. Þá er að auki lögð til breyting á 9. gr. laga um meðhöndlun úrgangs á þann veg að sá sem er með rekstur á sviði úrgangsmeðhöndlunar skuli skila til Umhverfisstofnunar upplýsingum um þær tegundir úrgangs sem eru endurnýttar eða endurnotaðar, um heildarmagn úrgangs og um árangur af vöktunaráætlun fyrir næstliðið ár. Þannig er lagt til að auk þess að skila inn upplýsingum um tegundir úrgangs sem er fargað, eins og gert er ráð fyrir í núgildandi ákvæði laganna, skuli einnig skila inn upplýsingum um tegundir úrgangs sem eru endurnýttar og endurnotaðar. Þetta er m.a. gert til að fá tölulegar upplýsingar sem skila á til Eftirlitsstofnunar EFTA og til að fylgjast með því hvernig gengur að ná þeim markmiðum sem sett eru um endurnýtingu. Þá er nauðsynlegt fyrir frekari stefnumótun hér á landi að hafa upplýsingar um magn úrgangs sem er endurnýtt og endurnotað. Frú forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Þar sem ég er eini fulltrúi umhverfisnefndar í þingsalnum vil ég þakka ráðherra fyrir framlögð frumvörp og vonast eftir því að þau fái góða umræðu í nefndinni. Ég get þó ekki á mér setið og verð eiginlega að vekja athygli á þeim vinnubrögðum sem við erum farin að taka þátt í, að við séum 3–4 í þessum sal að taka á móti frumvörpunum við 1. umr. og að einungis einn fulltrúi umhverfisnefndar skuli vera í salnum þegar málin koma til kynningar.

Frú forseti. Ég vænti þess eins og hv. þm. Magnús Orri Schram að málið hljóti efnislega og ítarlega yfirferð hjá umhverfisnefnd og fljóta og málefnalega afgreiðslu þaðan. Ég deili einnig með honum áhyggjum af því hversu fáir þingmenn eru í salnum þegar þetta mál er rætt, en neita því ekki að sá grunur læðist að mér að það sé að hluta til angi af þeirri umræðu sem hefur átt sér stað á þessum fyrstu dögum vorþingsins um mismunandi mikilvægi mála sem hér eru lögð fram. Ég ítreka að hér er um gríðarlega mikilvæg mál að ræða í þessum málaflokki sem sú sem hér stendur stendur fyrir í nýju ráðuneyti hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir að standa hér vaktina fyrir umhverfisnefnd þingsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 35, 35. máli, en um er að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem kunnugir nefna jafnan til styttingar lög um búvöru eða einfaldlega búvörulög. Frumvarpi þessu er ætlað að gera nauðsynlegar og eðlilegar breytingar á búvörulögum vegna þeirra samninga sem ríki og bændur undirrituðu hinn 18. apríl sl. um breytingar á gildandi samningum um starfsskilyrði sauðfjárræktar og mjólkurframleiðslu hér á landi. Af hálfu fulltrúa bænda voru samningar þessir bundnir fyrirvara um samþykki í atkvæðagreiðslu. Niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu mun vera að vænta í byrjun júní. Þrátt fyrir það tel ég rétt að mæla fyrir þessu frumvarpi í dag og vil hvetja um leið til þess að það verði falið hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til nánari athugunar. Verði úrslit þessarar atkvæðagreiðslu á hinn bóginn á þann veg að bændur hafni samningnum leiðir auðvitað af því að málið verður fellt niður á þingi. Væntanlega er flestum þingmönnum kunnugt um þá skerðingu á verðbættum framlögum samkvæmt búvörusamningum sem gerð var með fjárlögum ársins 2009 og markar upphaf þessa máls. Skerðingin var ákveðin með litlum fyrirvara vegna fyrirséðra erfiðleika í ríkisfjármálum í kjölfar falls bankanna. Henni var á sínum tíma mótmælt af bændum. Í framhaldi af því funduðu samtök bænda með stjórnvöldum til að leita leiða sem tryggt gætu aðhald í ríkisfjármálum og langtímahagsmuni bænda. Það er fagnaðarefni að samtök bænda og ríkisstjórnin hafa að loknum þessum viðræðum náð þeim samningum sem ég mæli fyrir með frumvarpi þessu en með þeim er ágreiningur um skerðinguna úr sögunni. Samningarnir eru sáttargerð um eftirgjöf af hálfu bænda á fjárframlögum samkvæmt búvörusamningum. Um leið eru samningarnir framlengdir um tvö ár. Með þeim er reynt að tryggja rekstraröryggi landbúnaðarins og draga úr óvissu um afkomu bænda en margir þreyja nú erfiða baráttu við að hagræða í búrekstri vegna aukins fjármagnskostnaðar og þess að aðföng hafa hækkað í verði. Þessu tengist að í samningunum er að finna viljayfirlýsingu um að aðilar beiti sér fyrir könnun á skuldastöðu bænda í samvinnu við viðskiptabanka í þeim tilgangi að leita lausna til að bæta stöðu greinarinnar. Ég bind vonir við að þau markmið sem stefnt er að með samningunum takist en með því er stigið þýðingarmikið skref til að verja stöðu landbúnaðarins og fæðuöryggi þjóðarinnar á þeim viðsjártímum sem við nú lifum. Er þetta einnig að fullu eftir því sem tekið er fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna varðandi stöðu landbúnaðarins. Rétt er að geta þess að umrædd skerðing náði einnig til aðlögunarsamnings garðyrkjubænda. Ekki hefur hins vegar tekist samkomulag við garðyrkjubændur vegna hennar. Þar veldur einkum óánægja þeirra með kjör við kaup á rafmagni. Það mál er til athugunar og vona ég að þar megi enn þá ná farsælli sátt. Loks vil ég geta þess að í frumvarpinu eru lagðar til minni háttar breytingar á heimild til greiðslu álags vegna gæðastýringar í sauðfjárrækt til hagsbóta fyrir kaupendur fjárskiptafjár. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjals með því sem hefur að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það má kannski segja að frumvarpið sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mælti fyrir rétt í þessu sé eins konar iðrunar- og yfirbótafrumvarp hans. Þetta mál á sér nefnilega þann aðdraganda að við afgreiðslu fjárlaga síðasta haust var tekin sú ákvörðun, í ljósi þeirra erfiðu aðstæðna sem uppi eru í þjóðarbúskapnum, að bæta ekki að fullu með verðbótum búvörusamninginn eins og gert hafði verið ráð fyrir í samningnum. Þá var höfð uppi mikil gagnrýni á þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna en það má segja sem svo að með þessu frumvarpi hæstv. ráðherra - sem hann á vissan hátt hefur tekið í arf frá forvera sínum, hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni - hafi hæstv. ráðherra að yfirlögðu ráði og eftir að hafa skoðað málin komist að þeirri niðurstöðu að því miður voru efnisleg rök fyrir því að fara þá leið sem við urðum að fara fyrir áramótin, að fara inn í búvörusamningana og skerða verðbæturnar eins og allir vita. Af hverju var það gert? Það var auðvitað gert vegna þess að við vorum í mjög miklum erfiðleikum alveg eins og við erum í í dag. Það hafði orðið hrun hér í efnahagslífinu, bankakerfið hafði hrunið sem olli því að fram undan var 10% minnkun þjóðarframleiðslunnar með tilheyrandi afleiðingum fyrir ríkisbúskapinn og tekjuforsendur fjárlaga. Það varð því niðurstaðan að fara með verðbótaþátt búvörusamninganna með sama hætti almennt talað og var verið að gera í almannatryggingakerfinu, þ.e. að láta verðbæturnar vera þær sömu og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram 1. október sl., sem var 5 eða 6% eða eitthvað á því bilinu. Hins vegar var það ljóst eftir að búið var að endurskoða bæði verðlagsforsendur, tekjuforsendur og útgjaldaforsendur fjárlaganna fyrir yfirstandandi ár, þetta ár, næsta ár, árið 2009, að allar líkur voru á því að verðbólgan yrði talsvert meiri en við höfðum gert ráð fyrir í forsendum fjárlagafrumvarpsins haustið 2008. Þess vegna var flutt sérstakt frumvarp sem fól það í sér að ekki yrði gert ráð fyrir að verðbæta samningana að fullu og eingöngu yrði fylgt þeim verðbótahugmyndum sem settar voru fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2009 sem lagt var fram haustið 2008 eins og ég var hér að segja. Þá var mjög spurt um réttmæti þess að gera þetta og m.a. spurt um réttmæti þess gagnvart stjórnarskránni. Eins og ég rakti þá í umræðum í þinginu, aðspurður um þessa þætti, voru ótvíræðar heimildir - þær voru umdeildar en að okkar mati ótvíræðar - til þess að fara inn í samningana með þeim hætti sem gert var vegna þess að fjárveiting á hverju ári verður að vera heimiluð á Alþingi og það er þess vegna Alþingi sem getur tekið um það ákvörðun hvernig farið er með þessi mál. Það er auðvitað æskilegast, þegar svona mál koma upp, að hægt sé að ná samkomulagi milli aðila í þessum efnum. Það var sannarlega ásetningur minn að ræða þessi mál við forustumenn bænda, sem ég og gerði, áður en hin endanlega ákvörðun var tekin og kynnt hér í þinginu. Ég skildi það auðvitað mjög vel að forustumenn bænda gátu við þessar aðstæður ekki axlað þá ábyrgð með ríkisvaldinu að samþykkja þær skerðingar sem gert var ráð fyrir á verðbótaþætti búvörusamninganna. Ég lýsti því hér yfir úr ræðustól Alþingis 16. desember að ég hefði fullan skilning á þessu viðhorfi forustumanna bænda - það hefði að mínu mati verið óeðlilegt að ætlast til þess að Bændasamtökin tækju á sig ábyrgð á því að skerða kjör umbjóðenda sinna. Hitt er það að þegar þessum málum hafði verið ráðið til lykta hér á Alþingi, með samþykkt fjárlaga og samþykkt þess lagafrumvarps sem lá til grundvallar, átti ég allnokkra fundi með forustumönnum bænda þar sem við ræddum þessi mál. Ég get greint frá því, enda hefur það komið fram opinberlega, að þær hugmyndir sem nú liggja til grundvallar í þessu iðrunar- og yfirbótafrumvarpi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eru í raun og veru þær hugmyndir sem var verið að ræða milli mín og forustumanna Bændasamtakanna á sínum tíma, þ.e. að viðurkenna með formlegu samkomulagi einhverjar skerðingar á verðbótaþætti búvörusamninganna í ljósi þeirra alvarlegu aðstæðna sem uppi eru í efnahagslífi okkar en jafnframt að gera ráðstafanir til þess að lengja í búvörusamningunum og búa þannig til meiri fyrirsjáanleika fyrir bændur í landinu. Þetta er að mínu mati skynsamleg niðurstaða og ég ætla ekki að gera efnislegar athugasemdir við frumvarpið. Ég mun í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd reyna að leggja því lið og tel að þetta sé skynsamleg niðurstaða í ljósi erfiðra aðstæðna - niðurstaða sem út af fyrir sig er erfið fyrir forustumenn bænda og bændur í landinu, þeir mega ekki við tekjuskerðingu eins og okkur er öllum ljóst. En aðstæðurnar sem uppi eru - og ég tel raunar, eins og ég margítrekaði í umræðunni um þessi mál fyrir áramótin, að býsna viðunandi niðurstaða hafi fengist í ljósi aðstæðna, þ.e. að búvörusamningarnir væru almennt talað verðbættir með sambærilegum hætti og almannatryggingarnar. Það er í sjálfu sér það sem verið er að lögfesta hér með þeim breytingum sem hæstv. ráðherra mælir fyrir en er, eins og hæstv. ráðherra nefndi, auðvitað háð því að þetta verði samþykkt af bændunum sjálfum. Þetta er breyting á búvörusamningi. Búvörusamningarnir hafa verið bornir undir bændur og þess vegna er eðlilegt að breytingar á þessum samningi verði líka bornir undir bændurna í almennri atkvæðagreiðslu eins og gert er ráð fyrir að sé gert. Ég vil hins vegar gera hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þann greiða að endurtaka spurningar sem hæstv. ráðherra lagði fram á sínum tíma þegar þessi mál voru rædd hér í desember. Þá spurði hæstv. ráðherra m.a. hvort menn hefðu reiknað það út hver áhrifin yrðu af þessum skerðingum á búvörusamningunum á verðlag í landinu, á matvælaverð í landinu. Hv. þingmaður, eins og margir aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sagði sem svo að það að skerða búvörusamningana mundi væntanlega þýða hvort tveggja að bændur tækju á sig skerðingu og að menn reyndu að velta þessum tekjuskerðingum út í verðlagið með því að knýja fram hærra verðlag á matvöru. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra þar sem hann hefur haft góðan tíma til þess að fara yfir þessi mál - samningarnir hafa verið gerðir, þeir hafa átt sinn aðdraganda eins og ég rakti - hvort hann hafi reynt að gera gangskör að því að komast að því hver væru möguleg áhrif þessara breytinga á samningunum á matvælaverð í landinu o.s.frv. Það er nefnilega þannig að þessi mál áttu sér líka þann aðdraganda, til viðbótar við það sem ég sagði, að þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hélt ræðu á búnaðarþingi 1. mars sl. Þá lýsti hann því mjög afdráttarlaust yfir, sem var í fyrsta skipti, mér vitanlega, sem fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs töluðu með þeim hætti, að ekki yrði snúið til baka með þær skerðingar sem þegar hefðu verið ákveðnar með lögum og í fjárlögum. Hann bætti því jafnframt við að þessum skerðingum yrði í ljósi aðstæðna einnig haldið áfram á næsta ári, á árinu 2010. Það er í raun og veru innsiglað í því frumvarpi sem við ræðum hér. Það má því segja sem svo að hæstv. ráðherra hafi slegið tóninn í viðræðunum við Bændasamtökin, forustumenn bænda, og sagt eitthvað á þessa leið: Ég er ekki til viðræðna um aðra hluti en þá að viðhalda skerðingunum fyrir árið 2009 og að þær muni ganga áfram inn í árið 2010 og síðan er gert ráð fyrir því að þær haldi áfram með þeim hætti sem útlistað er í frumvarpinu þó að verið sé að draga úr þeim og málunum síðan komið í eðlilegt horf. Ég rakti líka hér áðan að ég hefði átt þessar viðræður við forustumenn bænda og að þær viðræður hefðu allar verið á jákvæðum nótum. Ég gerði mér vonir um að þær hefðu leitt til jákvæðrar niðurstöðu enda segir Haraldur Benediktsson, formaður Bændasamtakanna, í viðtali við Bændablaðið 26. febrúar sl., og áréttaði það raunar líka í ræðu sinni við setningu búnaðarþings, með leyfi virðulegs forseta: „Við höfum hreyft, við Einar Kristinn Guðfinnsson, þessum hugmyndum sem ég hef rakið hér“ - það eru þær hugmyndir sem ég gerði grein fyrir - „en það gafst ekki tími til að fara nánar yfir þær. Einar Kristinn hafði tekið jákvætt í þær á sínum tíma.“ Þetta var sem sagt í janúar en ríkisstjórnin, eins og menn muna, fór frá völdum 1. febrúar. Ég hafði sjálfur gert mér vonir um að hægt væri að ná þessu samkomulagi í tæka tíð þannig að hægt væri að leggja það fyrir búnaðarþing en auðvitað voru þær aðstæður uppi í okkar samfélagi, í okkar pólitík, að það reyndist ekki mögulegt, það er auðvitað í tengslum við stjórnarmyndun o.s.frv. Virðulegi forseti. Það væri heilmikil freisting í sjálfu sér að lesa nú upp valda kafla úr ræðum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem hann flutti þegar þessi mál komu til umfjöllunar Alþingis í desember. Ég ætla út af fyrir sig - enda hef ég ekki mikinn tíma til þess í ræðu minni hér - að stilla mig um það að mestu leyti. Ég verð þó að vekja athygli á nokkrum þáttum. Það var ekki bara þannig að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gagnrýndu þetta á þeim forsendum að hér væri um að ræða einhliða aðgerð, það gerðu þeir sannarlega. En þeir gerðu þetta líka á efnislegum forsendum, sem sagt þeim að það væri einfaldlega ekki - burt séð frá því hvort um það væru samningar eða ekki við bændur - líðandi, ekki gerlegt, ekki sanngjarnt og ekki nokkrum bjóðandi að fara inn í búvörusamningana með þessum hætti. Það væri spurning um forgangsröðun í pólitík hvort menn vildu fara þessa leið eða einhverja aðra. Hv. þm. Jón Bjarnason á þeim tíma, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra nú, segir t.d. í ræðu 16. desember, með leyfi virðulegs forseta: „Þessi samningur“ - þ.e. búvörusamningarnir - „sem gerður hefur verið við landbúnaðarframleiðendur miðar einmitt að því að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar. Það er hinn pólitíski vilji sem Alþingi og ríkisstjórn hefur farið með gagnvart þessum atvinnuvegi.“ Hann segir enn fremur, með leyfi virðulegs forseta: „Okkur greinir hins vegar á í fyrsta lagi um forgangsröðun í þeim efnum. Það að ætla að ráðast að einum grunnþætti öryggis þjóðarinnar, sem er matvælaframleiðslan, er að minni hyggju mjög óskynsamlegt. Okkur ber einmitt nú að standa sem klettur að baki íslenskum landbúnaði, mjólkurframleiðslu, kjötframleiðslu og grænmetisframleiðslu, því að í þessa framleiðslu sækjum við styrk, byggjum upp innviði íslensks samfélags, sköpum atvinnu, öflugan matvælaiðnað og treystum fæðuöryggi þjóðarinnar.“ - Þetta er allt spaklega mælt. - „Jafnvel eru möguleikar á útflutningi á þessum góðu hágæðalandbúnaðarvörum í breyttu gengi. Að mínu mati er það röng forgangsröðun af hálfu ríkisstjórnarinnar að ráðast með þeim hætti að íslenskum landbúnaði eins og hér er verið að gera.“ Með þessu frumvarpi er hæstv. ráðherra greinilega að éta þetta allt saman ofan í sig. Hann er mjög lystugur því að hér er um mjög afdráttarlausar yfirlýsingar að ræða af hans hálfu sem ekki lúta eingöngu að forminu, ekki bara að því hvort semja ætti um þessar skerðingar við bændur heldur var hæstv. ráðherra á þessum tíma þeirrar skoðunar að um væri að ræða þannig gjörning að það væri mjög til baga fyrir landbúnaðinn og geri ég ekki lítið úr því. Ég vil líka segja það að í þessari umræðu kom fram mjög athyglisvert sjónarmið - og talaði m.a. virðulegur forseti, sem hér situr, fyrir því, og vakti athygli á því að í frumvarpinu sem þá var verið að ræða um, sem fól í sér frumvarp til laga sem gáfu ríkisstjórninni heimild, og Alþingi gaf þá heimild, til að skerða búvörusamningana með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir - þá sagði hv. þingmaður og núverandi hæstv. forseti sem situr nú í forsetastóli, með leyfi forseta: „Ég hvet hv. efnahags- og skattanefnd til að skoða þá leið sem ríkisstjórnin hefur hér fundið og nota hana, sé hún tæk, til að skera verðbólgukúfinn af húsnæðislánum í landinu. Það hefur verið kallað eftir því í samfélaginu að gripið verði til aðgerða til að skera af þann kúf sem verður núna vegna hækkandi vísitölutryggingar á húsnæðislánum. Menn hafa fullyrt í þessum stól að það yrði of dýrkeypt og það væri ekki hægt að gera. En ríkisstjórnin hefur hér komið fram með leið sem ætti að gagnast, ef hún á að geta gagnast gagnvart bændum hlýtur hún að geta gagnast gagnvart lánum þeirra líka, fyrst hún gerir það gagnvart launaliðnum.“ Undir þetta sjónarmið tóku síðan aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og nú finnst mér mjög mikilvægt að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra greini okkur frá því hvort þessi mál hafi ekki síðan komið til umræðu í ríkisstjórninni þegar þetta frumvarp var lagt fram. Þetta sjónarmið sem kom svona skýrt fram, var sem rauður þráður í efnislegum athugasemdum þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar þeir voru að fara yfir þessi mál á sínum tíma - hvort þessar brilljant hugmyndir frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafi örugglega ekki komið til tals við ríkisstjórnarborðið í tengslum við þá erfiðleika sem steðja að heimilunum í landinu. Þetta er umræða sem hefur raunar farið fram síðan, m.a. í tengslum við hugmyndir Framsóknarflokksins, en mér hefur heyrst að menn hafi séð á þessu ýmsa meinbugi, en ég trúi ekki öðru en að svona sterk skilaboð frá flokki hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, flokki hæstv. fjármálaráðherra, hafi komið til tals þegar verið var að ræða þetta tiltekna frumvarp í ríkisstjórninni áður en það var lagt fram.

Frú forseti. Yfirbótin sem hér er verið að gera er ekki hvað síst gagnvart verkum fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einars Kristins Guðfinnssonar, sem með lögum í haust, þar sem gengið var á samningsbundinn rétt í búvörusamningunum við afgreiðslu fjárlaga, þar sem þær voru skertar. Eins og hv. þingmaður hefur vitnað hér til bentum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á að þarna væri trúlega um ólögmæta aðgerð að ræða. Það hefur síðan komið á daginn að okkur hafa verið kynnt, að ég held, a.m.k. þrjú aðskilin lögfræðiálit, sem m.a. Bændasamtökin hafa látið vinna, um að þessi aðgerð hæstv. ráðherra hafi trúlega verið ólögleg og ekki staðist lög. Bæði af þeim ástæðum og einnig til þess að tryggja stöðu landbúnaðarins var það sameiginleg ósk landbúnaðarráðuneytisins, þáverandi landbúnaðarráðherra og Bændasamtakanna að vita hvort ekki væri hægt að ná samkomulagi um þetta mál og jafnframt að treysta betur stöðu landbúnaðarins til lengri tíma, m.a. með lengingu á samningstímabilinu í tvö ár, og einnig að draga úr þeim skerðingum sem Alþingi hafði samþykkt við afgreiðslu fjárlaga. Ég tel því að mjög farsællega hafi verið staðið að þessu máli og tel 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að auðvitað er mjög gott að niðurstaða skuli vera komin í þetta mál. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan var verið að reyna að vinna í þessum dúr með samningaviðræðum milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á þeim tíma og hjá forustumönnum bænda rétt eins og formaður Bændasamtakanna hefur greint frá, bæði á búnaðarþingi og í blaðaviðtali sem ég vitnaði til hér áðan. Við erum því algjörlega sammála um það, og ég sagði það einmitt hér áðan, að efnislega hef ég ekkert við þetta frumvarp að athuga. Ég var hins vegar að vekja athygli á því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sér heilmikla forsögu í þessari umræðu. Sú forsaga lýtur ekki bara að því hvort hann hafi talið að þetta væri lögmætur eða ólögmætur gjörningur, vitað var að um það var efnislegur ágreiningur og það kom fram. Við höfðum af okkar hálfu látið fara ofan í þessi mál og komist að annarri niðurstöðu en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra telur það nú vafasamt, við skulum láta það liggja á milli hluta. Ég var hins vegar að vekja athygli á því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sér pólitíska forsögu í þessu máli að því leytinu til að hann hélt uppi mjög harðri efnislegri gagnrýni á þessa ákvörðun, að fara inn í búvörusamningana, vegna þess að það væri ósanngjarnt gagnvart bændum sem væru mjög tekjulágur hópur, sem er út af fyrir sig algjörlega rétt. Ég er að vekja athygli á því að með frumvarpinu er hæstv. ráðherra í raun að éta ofan í sig stóru orðin. Hann er að viðurkenna þær aðstæður sem við stóðum frammi fyrir í haust og stöndum frammi fyrir núna því að það hefur út af fyrir sig ekkert breyst. Bankakerfið var hrunið í haust, tekjusamdráttur ríkisins var fyrirsjáanlegur, hrun var fyrirsjáanlegt í þjóðarframleiðslunni og þess vegna urðum við að grípa til þess óyndisúrræðis að fara inn í búvörusamningana. Það voru sömu efnislegu ástæður og aðstæður og þær sem hæstv. ráðherra er núna að gera grein fyrir.

Frú forseti. Ég verð bara að segja það hér að mér finnst hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson óvenjubrattur. Í staðinn fyrir að koma hér, sem ég hefði talið að hv. þingmaður hefði átt að gera, og biðjast afsökunar á því að hafa beitt sér fyrir þessum lagasetningum á haustdögum, sem var brot á samningum og trúlega eins og okkur hefur verið kynnt fullkomið lögbrot - það er tvennt ólíkt að framkvæma með einhliða gjörningi lögbrot og brjóta samninga eins og þá var gert ellegar að leita samninga við bændur og Bændasamtökin um þetta mál. Annars vegar að semja hugsanlega málssókn út af borðinu, sem vofði yfir, og svo hins vegar líka að ná sátt um framhaldið hvað varðar þessar skerðingar, sem vissulega eru sárar og ég gagnrýni það að þær skuli þurfa að gera. En á móti er samningurinn framlengdur um tvö ár og þannig er staða íslensks landbúnaðar treyst í tvö ár til viðbótar. Ég tel það mjög mikilvægt, ekki síst við þær aðstæður sem núna eru. Frú forseti. Ég mundi leggja til við hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson að biðjast nú afsökunar á því að þessi lög hafi verið sett í haust en síðan, eins og hann hefur réttilega lýst yfir, fagna því og standa að greiðri afgreiðslu þessa frumvarps í nefnd. Það er verið að draga þennan gjörning að landi og treysta samninginn við bændur um tvö ár í viðbót eða til 2014.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra reynir að skauta fram hjá því sem ég vakti athygli á. Gagnrýni hans laut ekki bara að hinum lögfræðilega þætti þessa máls, sem vissulega var ágreiningur um, það hef ég sjálfur viðurkennt. Það voru gagnstæð álit uppi um þetta og það lá fyrir að Bændasamtökin mundu vefengja lögmæti þessarar ákvörðunar ríkisvaldsins. En hitt er jafnljóst að hæstv. ráðherra hafði uppi mjög stór orð á haustdögum um þetta mál efnislega og það var það sem ég var að vekja athygli á. Ég var að vekja athygli á því að hæstv. ráðherra væri búinn að endurskoða sinn hug, svo ég taki nú ekki dýpra í árinni í þeim efnum, og hefði komist að sömu niðurstöðu og ég komst að á sínum tíma, þ.e. að okkur væri nauðugur einn kosturinn í þessum efnum. Af því að hæstv. ráðherra er að tala um samninga í þessum efnum vil ég vekja athygli á því sem ég tæpti aðeins á hér áðan, þ.e. að hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, nálgaðist þessa samninga með þeim hætti að hann kom á búnaðarþing 1. mars sl. og sagði einfaldlega með einhliða yfirlýsingu sinni að þessi skerðing yrði ekki dregin til baka fyrir árið 2009. Hann bætti um betur og sagði að hún yrði líka á árinu 2010. Þetta er út af fyrir sig samningatækni. Það skal ég viðurkenna. En þetta eru auðvitað ekki samningar í þeim efnum að hæstv. ráðherra er að lýsa yfir ásetningi sínum í þessum efnum. Ég er út af fyrir sig ekkert að gagnrýna þetta. Ég er ekkert að gagnrýna þetta efnislega vegna þess að ég geri mér mætavel grein fyrir þeirri erfiðu stöðu sem uppi er. Ég tel að í ljósi þeirra erfiðu aðstæðna sem við stóðum frammi fyrir í haust og stöndum frammi fyrir núna sé sú niðurstaða sem fengist hefur í þessum samningum viðunandi fyrir alla aðila og skynsamleg. Hún er mjög í anda þess sem ég var að vinna að strax í byrjun þessa árs og tel að góður gangur hafi verið í. Enda leiddu þeir samningar sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon tók síðan við úr mínum höndum til farsællar niðurstöðu að þessu leytinu.

Frú forseti. Það kom réttilega fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að hér er um tvíhliða samning að ræða, samning sem er háður samþykki bænda og þarf að gangast undir atkvæðagreiðslu. Hér er um kjarasamning að ræða í þess orðs skilningi. Honum var hins vegar breytt, búvörusamningnum, einhliða. Það var ólögmætt. Hjá Bændasamtökum Íslands liggur fyrir skýrt lögfræðilegt álit lögmanna Bændasamtakanna um að þessi gerningur fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einars K. Guðfinnssonar, var ólögmætur. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Telur hann að farið hafi verið fram með ólögmætum hætti eða ekki? Af hverju var bændum ekki hlíft? Af hverju var hoggið að þeim sem síst skyldi? Hverju svarar hv. þingmaður því? Af hverju var ekki forgangsraðað við þennan niðurskurð með félagslegum hætti? Af hverju var niðurskurðarhnífurinn látinn beinast að öllum, sjúklingum, bændum og hverjum sem var? Af hverju mæltist hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra ekki til um það að það yrði skorið niður félagslega? Aðalatriðið í þessu máli er hins vegar það að náðst hefur sátt við bændur. Fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra fór fram einhliða án tillits til bændanna, án tillits til þess að hér var um tvíhliða samning að ræða og lögbrot. Aðalatriðið er þetta: Er það skoðun hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra að hann hafi staðið rétt að málum?

Virðulegi forseti. Það liggur við að ég taki mér í munn orð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og segi að þessi spurning svari sér sjálf. Það gefur augaleið að enginn ráðherra og enginn þingmaður mundi fara fram með mál sem hann teldi að stangaðist á við lög. Það var auðvitað eftir að við höfðum látið skoða þessi mál og komist að þeirri niðurstöðu að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna, um að fara inn í verðbótaþátt búvörusamninganna, stæðist lög að ákvörðun var tekin um þetta. Ég taldi hins vegar að í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi voru í þjóðfélaginu, og eru raunar enn, væri það viðunandi niðurstaða, þó að ekki væri hún góð, að gera þetta með því að skerða verðbótaþáttinn með sama hætti og verið var að gera almennt talað í almannatryggingakerfinu. Það hef ég margoft sagt og margoft vakið athygli á því. Mín rök í þessu máli eru nákvæmlega sömu og rök hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir í þjóðarbúskap okkar eru slíkar að þetta er óhjákvæmilegt. Við verðum auðvitað að reyna að forgangsraða og reyna að hlífa bændum eins og við mögulega getum. Það var gert með því að fara ekki inn í búvörusamninginn sjálfan, ekki inn í grundvöll búvörusamningsins, að verðbæta hann eins og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram 1. október, og gera það með svipuðum hætti og gert var varðandi almannatryggingarnar. Þetta eru auðvitað rökin. Hv. þm. Atli Gíslason verður að spyrja sjálfan sig þessarar spurningar: Af hverju er þá ekki forgangsraðað með öðrum hætti þegar hann stendur að frumvarpi, eins og ég geri ráð fyrir að hann geri, sem hér liggur fyrir sem felur í sér skerðingu, og er í raun og veru viðurkenning á þeirri ákvörðun sem ríkisstjórnarflokkarnir tóku fyrir síðustu fjárlagaafgreiðslu? En ég ítreka: Ég tel að þessi samningur sem hefur náðst milli bænda og ríkisvaldsins sé fagnaðarefni, sé góður. Ég mun beita mér fyrir því að þetta mál fái farsæla niðurstöðu hér í þinginu þó að ég hljóti 

Frú forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er að mínu mati borubrattur. Hann kemur ekki einu sinni upp og segir: Eftir á að hyggja braut ég af mér. Nei, þetta er forherðing. Það liggur klárt fyrir að tvíhliða kjarasamningur var brotinn einhliða og það var ólögmætt. Ég tek undir orð hæstv. sjávarútvegsráðherra að hér er stund afsökunarbeiðni. Málssókn var yfirvofandi. Gripið var til þeirra ráða sem skýrir og skynsamir menn gera. Þeir hefja samræðu og ná sáttum og það var gert í grænum hvelli. Ekki datt hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í hug að fara í þessa sáttavinnu og samráð jafnvel þó að fyrir lægju skýrar niðurstöður um að um lögbrot væri að ræða. Það var líka spurt í umræðunni fyrir jól: Af hverju var ekki gætt jafnræðis og samræmis? Af hverju voru ekki linaðar þjáningar skuldara með verðtryggða skuldabagga á bakinu? Af hverju var það ekki gert eins og virðulegur forseti benti á og vitnaði var til hér áðan? Ég hygg að hv. þingmaður væri maður að meiri ef hann segði að eftir á að hyggja hafi þetta verið rangt í stað þess að vera að bera hér í bætifláka.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að ég hef komið rækilega við kaunin á þingmönnum og hæstv. ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með því að rifja upp þeirra eigin orð. Ég ætla ekkert að biðjast afsökunar á því. Eins og ég sagði hér áðan þá fórum við yfir þetta með tilliti til þess hvort þetta stæðist lagalega og niðurstaða okkar hóps var sú að það gerði það. Hv. þingmaður sagði að ekki hefði verið gerð tilraun til að ná samkomulagi. Ég ræddi þessi mál við forustumenn bænda og ég gerði grein fyrir því að ég gat ekki ætlast til þess að þeir bæru ábyrgð á skerðingum á sínum eigin lífsgrundvelli, sínum eigin tekjugrundvelli þegar þarna var komið málum. Eftir áramótin fóru hins vegar fram viðræður á milli mín og forustumanna bænda eins og forustumenn bænda hafa sjálfir gert grein fyrir. Þær viðræður lofuðu góðu og voru á mjög jákvæðum nótum. Þær voru raunar mjög á þeim nótum sem núna hefur verið innsiglað með samkomulagi bænda og ríkisvaldsins. Þess vegna fagna ég því að það skuli hafa verið niðurstaðan sem ég stefndi að sjálfur, að reyna að ná samkomulagi sem væri þolanlegt fyrir bændur og fyrir ríkið og sem fæli það í sér sem þarna er gert ráð fyrir og mundi m.a. leiða til þess að lenging yrði á gildistíma búvörusamninganna sem ég held að sé mjög þýðingarmikið í ljósi allrar þeirra óvissu sem annars er í þjóðfélaginu. Ég vil líka vekja athygli á því að staða búvörusamninganna og kjaraleg staða bænda mun mjög mikið ráðast af því hverju fram vindur varðandi verðlagsmálin í landinu. Og því miður eru ákveðnar blikur á lofti. Stjórnleysi hæstv. ríkisstjórnar í peningamálum er með þeim hætti að gengi krónunnar hefur nánast verið í frjálsu falli. Það hefur aukið verðbólguþrýstinginn og það mun hafa kjaraskerðandi áhrif fyrir bændur. Þetta mál er auðvitað margslungið og lýtur ekki síst að því hvort hæstv. ríkisstjórn, sem er algjörlega ráðalaus, að því er virðist, og skapar stöðugt óvissu, beri gæfu til þess að ná utan um það mikla viðfangsefni sem hún hefur axlað með stjórnarþátttöku sinni.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem hæstv. landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, mælti fyrir. Ég vil byrja á að óska hæstv. landbúnaðarráðherra til hamingju með þetta fyrsta landbúnaðartengda frumvarp. Það mál sem hér er rætt er mjög brýnt þrátt fyrir að skemmtilegra hefði verið að ræða mörg önnur mál en þetta núna. Ef við skautum í grófum dráttum yfir frumvarpið eins og það liggur hér fyrir þá snýst það fyrst og fremst um það að í tíð hæstv. ráðherra Einars K. Guðfinnssonar, þegar hann var landbúnaðarráðherra, fór hann einhliða fram og afnam verðtryggingu af búvörusamningum. Það er staðreynd. Þetta var náttúrlega gríðarlega þungt fyrir landbúnaðinn og þungt fyrir bændur og í framhaldinu skapaðist ákveðin réttaróvissa sem rakin er í athugasemdum við lagafrumvarpið. Bændasamtök Íslands unnu lögfræðiálit sem sýndi fram á þetta og það er staðreynd að þetta var gert í tíð Einars K. Guðfinnssonar. Á sama tíma hefði að sjálfsögðu verið eðlilegast að eitthvað þessu líkt hefði legið fyrir. Það er svo að ráðherratíðar hæstv. landbúnaðarráðherra, sem þá var Einar K. Guðfinnsson, verður líklega minnst í sögunni. Þau tvö mál sem hann lagði til er vörðuðu landbúnað voru annars vegar þetta mál og innflutningur á hráu kjöti hins vegar. Þessa munu bændur minnast í sögulegu samhengi og það er náttúrlega fagnaðarefni að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson skuli ætla að aðstoða Vinstri græna við að moka þann flór sem hann sjálfur fyllti. Við væntum þess í nefndinni að eiga gott samstarf við hann hvað það varðar að ná þessu máli í gegn og ég hygg að ekki verði nein andstaða við þetta. Það er annað sem mig langar að koma inn á í frumvarpinu, en það hefur ekki verið til umræðu hér, þetta hefur meira verið eins og hanaslagur, þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur verið með einhvern iðrunar- og yfirbótamálflutning. Það varðar sauðfjárræktina, þar sem komið er til móts við bændur vegna niðurskurðar á riðu og ákveðið að greiða gæðastýringarálag á lömb sem keypt eru vegna riðuniðurskurðar. Ég held að það sé mjög heppilegt, og sýnir félagslega samstöðu bænda sem er mjög mikilvæg, að ríkisvaldið komi að þessu með þessum hætti. Það er gríðarlega þungt fyrir marga. Það er í fyrsta lagi þungt fyrir bændur sem lenda í því að skorið er niður vegna riðu hjá þeim og annars vegar er það kostnaðurinn sem af þessu hlýst. En ég held að þetta sé mjög heppilegt. Varðandi mjólkurframleiðsluna segir í fskj.II, sem fylgir frumvarpinu, með leyfi forseta: „Samningsaðilar eru sammála um að beita sér fyrir könnun á skuldastöðu sauðfjárbænda í samvinnu við viðskiptabanka í þeim tilgangi að leita lausna til að bæta stöðu greinarinnar í þeim fjármálaþrengingum sem þjóðin býr nú við.“ Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og eitt af því sem hæstv. landbúnaðarráðherra og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þurfi að leggjast yfir. Mörg kúabú og mörg bú hafa raunar staðið í miklum framkvæmdum og eru skuldsett en öll gegna þau gríðarlega mikilvægu hlutverki, bæði hvað varðar matvæla- og fæðuöryggi þjóðarinnar og ekki hvað síst í byggðalegu tilliti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að setjast yfir þetta og finna einhverjar raunhæfar leiðir og raunhæfar lausnir í þessum efnum. Frumvarpið felur í sér þessa lengingu. Það er sem sagt sátt á milli þessara tveggja aðila og því ber að fagna þar sem á móti kemur að búvörusamningarnir eru lengdir um tvö ár. Því ber að fagna að hæstv. landbúnaðarráðherra og forsvarsmenn bænda hafi náð sátt um þetta mál því að ekki var mikil sátt um það þegar frumvarpið var lagt fram á sínum tíma eins og komið hefur fram í umræðunni. Það er annað sem ekki er komið inn á þarna en það eru garðyrkjubændur. Það er mikilvægt að sú vinna fari strax í gang að ná sátt við garðyrkjubændur um að styrkja stöðu þeirra. Ég hygg að sú vinna sé hafin og vænti þess að við munum sjá niðurstöðu í þeim efnum. Það er fagnaðarefni að náðst skuli hafa sátt í þessu máli sem hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, hleypti úr vör og er annarra að draga þann bát að landi.

Virðulegur forseti. Ekki get ég tekið undir hamingjuóskir hv. 9. þm. Norðvest. til handa hæstv. landbúnaðarráðherra vegna hans fyrsta landbúnaðartengda þingmáls. Það verður að segjast eins og er að í ljósi margvíslegra ræðna hæstv. landbúnaðarráðherra úr þessum stóli á síðustu árum, um landbúnaðinn og stöðu hans, er hlutskipti hans ekki gott að þurfa að koma fram með sitt fyrsta þingmál og það skuli snúast um skerðingu hjá sauðfjár- og kúabændum. Einnig var það hálfhjákátlegt fyrir mig að sitja í salnum og hlusta á þá hæstv. landbúnaðarráðherra og fyrrverandi landbúnaðarráðherra, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, hálfrífast um það hvor hafi komið verr fram við bændur, annar með einhliða skerðingu og hinn með því að ná fram tvíhliða samningi með einhvers konar þvingunum eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom ágætlega inn á. Því er nú mun betri mín staða að standa hér og verja stöðu Framsóknarflokksins þar sem þetta eru þeir samningar sem fyrrverandi landbúnaðarráðherra framsóknarmanna, Guðni Ágústsson, kom á við bændur. Það verður að segjast eins og er að það gladdi okkur framsóknarmenn sem fórum fram á það í vetur að þessir samningar yrðu framlengdir þegar ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna stóð saman að því að framlengja samninga sem í það minnsta Samfylkingin hefur barist gegn öll þessi ár. Það má þó segja vinstri grænum til hróss að þeir hafi náð að draga það að landi. Ef við færum hins vegar að rifja upp allar ræður hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um þessa samninga þá er ég ekki viss um að þeir stæðust þá skoðun nákvæmlega. En það verður líka að segjast eins og er að með þessari skerðingu í garð sauðfjárbænda og kúabænda, og vil ég þá taka undir orð vinstri grænna og annarra sem hér hafa komið og rætt málin, bæði við þessa umræðu en ekki síður umræðuna sem varð í vetur, er verið að skerða hlut aðila sem mega síst við því að verða fyrir slíkri skerðingu. Ég vil þó ekki taka undir orð hv. þm. Atla Gíslasonar þegar hann sagði að það yrði að fara varlega í að skerða hlut sjúklinga, bændur og aðra. Bændur líta á sig sem stolta eigendur fyrirtækja sinna og þeir vilja fyrst og fremst eiga þann möguleika að fá sjálfstæðan rekstrargrundvöll í fyrirtækjum sínum. Þeir líta ekki á samninga sem þeir gera við ríkisvaldið sem ölmusu eða einhvers konar félagslega aðstoð, sem að sjálfsögðu er nauðsynleg til þeirra sem þess þurfa, heldur líta þeir fyrst og fremst á þetta sem rekstrarlega samninga. Þeir samningar og þær breytingar sem við horfum hér upp á mega þó eiga það - og það er virðingarvert af bændum að vera komnir til samningaborðsins, vera tilbúnir þó að þeir hafi kannski á einhvern hátt verið þvingaðir til þess í ljósi þess ástands sem var hér, þ.e. að búið var að skerða hlut þeirra af ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks - það er virðingarvert að þeir séu tilbúnir að taka þessar byrðar á sig. En það mætti kannski spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hugsi sér - ef peningamálastefnan og efnahagsstefnan verði með þeim molum og glundroða sem hún er í dag, ef verðbólga og gengisfall krónunnar heldur áfram og þessi skerðing verður óbærileg fyrir bændur - að taka þessa samninga upp eða tryggja að bændur verði ekki fyrir óbætanlegum skaða. Á sama hátt má líka spyrja, ef það ótrúlega gerðist að við næðum tökum á peningastefnu og efnahagsmálum fyrr en lítur út fyrir í dag, hvort til greina komi að sú skerðing sem bændur taka á sig með þessu á þessu ári og næsta, og jafnvel líka á árinu 2011, verði með einhverjum hætti bætt. Ég tek hins vegar undir orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar um þá vandræðalegu stöðu að skilja garðyrkjubændur eftir í þessum samningum. Þeir voru fyllilega tilbúnir að standa við hlið annarra bænda og ganga til samninga um eðlilegar byrðar sem allir þurfa að taka á sig í samfélaginu en þá gátu þeir það ekki vegna þeirrar skerðingar sem samhliða var sett á vegna flutnings raforkuverðs til garðyrkjunnar. Það væri líka gaman að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra að því hvort hann sé þá ekki að vinna að því að garðyrkjubændur geti uppfyllt þennan samning. Ég hef fullvissu um að þeir séu tilbúnir að gera það ef þeir fá að greiða eðlilegt verð fyrir flutning á raforku og kostnað við það. Varðandi einstök efnisatriði samningsins verð ég reyndar að viðurkenna að breytingin á 2. gr., sem fjallar um breytingar á greiðslum til þeirra sem verða fyrir því að ríkisvaldið ákveður að skera niður fjárstofn þeirra vegna riðu - ég verð að viðurkenna að ég skil ekki nákvæmlega hvað hér á að fara fram. Annars vegar virðist sem bæta eigi álagi ofan á þau lömb sem eru tekin en hins vegar að lækka kostnað um 3–10 millj. kr. úr þeim sjóði og þeim bókhaldslykli sem telur - eins og hér stendur, með leyfi forseta vitna ég í fjármálaráðuneytið: „Þá má gera ráð fyrir að greiðslur til ríkissjóðs vegna riðuveiki kunni að lækka um 3–10 millj. kr. á næstu árum.“ Er þessi liður þá hugsaður þannig að staða þeirra sem verða fyrir því óláni að þurfa að sæta því að fjárstofn þeirra er skorinn vegna riðuveiki verði með einhverjum hætti erfiðari, að erfiðara verði að sækja sér þær nauðsynlegu bætur eins og hér stendur, þ.e. að það eigi að koma í samningnum við bæði bætur, hreinsun og slíka hluti, því að nóg er samt í þeim málaflokki. Það væri verðugt mál að taka upp í þinginu og ræða þau ósköp sem það fólk þarf að búa við sem verður fyrir þeim háska og leiðindum að þurfa að skera niður fé sitt, og verulegum fjárskaða. Það er sérkennilegt að þurfa að ræða um einhliða eða tvíhliða samninga um skerðingu á verðbótum til bænda í ljósi þess að við vitum ekki hvort þeir munu samþykkja þessa samninga. En ég tek undir orð hæstv. landbúnaðarráðherra að það er auðvitað mikilvægt að sá samningur liggi fyrir ef af því verður. Við munum þá væntanlega taka samninginn af dagskrá ef bændur fella hann. Ég ítreka það að mér fannst virðingarvert af bændum að ganga til þessara samninga á sínum tíma og mér finnst það líka gleðilegt fyrir okkur framsóknarmenn, sem fórum fram á það í vetur að samhliða þessu fyndist okkur eðlilegt að samningarnir yrðu framlengdir um þessi tvö ár, því það tryggir auðvitað rekstrargrundvöll og stöðu bændastéttarinnar að fá lengri aðlögun. Og ég ítreka að það er gleðilegt að Samfylkingin skuli hafa samþykkt þessa samninga sem hún hefur barist gegn allan tímann sem framsóknarmenn hafa barist fyrir þessum samningum. Ég bið hæstv. landbúnaðarráðherra að velta því aðeins upp hvort ekki hefði verið betra fyrir hann að koma með sitt fyrsta mál, málefni sem tengdust efnahagsmálum og peningastefnu, því að í raun og veru eru það þau mál sem eru alvarlegust hjá bændum eins og öllum öðrum fyrirtækjum í landinu. Það gengur auðvitað ekki að við skulum ekki vera að ræða þau mál, þ.e. að sú staða er uppi að gengið skuli hrynja og að vextir og okurvextir skuli vera í þeim hæðum sem við þekkjum - að þá skulum við vera að ræða um skerðingu á verðbótum í staðinn fyrir að ræða um hvernig hægt sé að koma þessari grein til aðstoðar eins og öllum öðrum rekstrargreinum í samfélaginu. Bændur vilja ekki sitja við annað borð en aðrir aðilar sem sinna rekstri í þessu landi. Ég hvet hæstv. landbúnaðarráðherra og ríkisstjórnina alla til að koma með mál sem mundu gera það að verkum að peningastefna stjórnarinnar færi að sjást og efnahagsstefna þannig að gengið færi að styrkjast. Ég vona að við förum að sjá þeirra yfirlýsinga stað sem hér hafa verið gefnar á liðnum dögum - þess efnis að peningastefnan og efnahagsstefnan, og þar af leiðandi ákvörðun um stýrivexti, sé ekki í höndum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins heldur í höndum ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans - í raunverulegum aðgerðum og raunverulegum frumvörpum sem koma inn á þingið í stað þess að við séum að fjalla um mál eins og við vorum að fjalla um í dag og í stað þess að þurfa illu heilli að ræða frumvarp til laga þar sem skerðing kemur fram. Miklu áhugaverðara væri að ræða um einhverjar hjálparaðgerðir sem nauðsynlegar eru í þessari atvinnugrein. Ég lýsi því hins vegar yfir að við munum fara vel yfir þetta mál í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég er þess fullviss, eins og aðrir sem hér hafa talað, að efnislega munum við væntanlega komast fljótlega að einhverri niðurstöðu sem er í samræmi við þá samninga sem bændur hafa gert við ríkisvaldið. Ég treysti því að ríkisstjórnin og hæstv. landbúnaðarráðherra fari að snúa sér að því að bæta efnahagsástandið í landinu bændum til heilla í stað þess að þurfa að koma með svona plögg inn í hverri viku.

Frú forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um þetta mál. Fyrir mér er þetta ekkert smámál. Fyrir mér er á vissan hátt verið að ganga frá kjarasamningi við stóra og mikilvæga stétt í þjóðfélaginu sem eru bændur. Það er verið að semja um umgjörð þessarar atvinnugreinar til 2014 eða 2015. Fyrir mér er það stórmál. Bændur eru með sínum hætti að axla ábyrgð og leggja sitt af mörkum til vissrar þjóðarsáttar. Þeir taka á sig skerðingu, það er alveg hárrétt, og það er ekkert fagnaðarefni. Engu að síður er samt, með þessum tvíhliða samningi, verið að tryggja þessari atvinnugrein umgjörð. Ég vona að sá samningur og sáttagjörð sem hér er geti líka verið gott fordæmi fyrir aðra, ekki síst með vinnubrögð, og einnig að aðilar geri sér grein fyrir þeirri stöðu sem er og að tryggja þurfi þessa umgjörð. Bændur hafa alltaf, þar sem ég þekki til, og ég hef alllengi þekkt til, verið reiðubúnir til samninga á sanngjörnum nótum. Þeir hafa haldið fast á sínu sem eðlilegt er, en alltaf verið reiðubúnir til að semja um sín mál og það tel ég einmitt að hafi gerst hér. Að öðru leyti er litlu við að bæta í þessa umræðu. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurðist fyrir um gæðastýringarálag á líflömbum. Þannig hefur það verið að þegar lagt er inn í sláturhús kemur gæðastýringarálag á innlagt kjöt, en hins vegar hefur það ekki komið með sama hætti ef það er selt sem líflömb og þannig er verið að jafna það. Þetta er í sjálfu sér ekki greitt af þeim sem kaupa líflömbin heldur verður þetta hluti af búvörusamningnum sem slíkum. Þarna er einungis verið að jafna stöðu þeirra bænda sem annars vegar selja líflömb og þeirra sem hins vegar hefðu lagt þau inn í sláturhús. Þetta er ekkert stórmál, þetta er frekar jafnréttismál innan bændastéttarinnar sjálfrar. Þó að við höfum hér skipst á nokkuð snörpum orðum, ég og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, varðandi fordæmi í þessu máli var ég líka mjög ánægður að heyra að hann lýsti stuðningi við framgang þessa máls hér í þinginu. Ég var líka ánægður að heyra að hv. þingmaður sagði að í sjálfu sér væri vel að verki staðið af beggja hálfu, bæði Bændasamtakanna og ríkisins. Við skulum vona að þessi samningur nái fram að ganga. Ég vonast til þess að bændur greiði honum atkvæði sitt og að Alþingi staðfesti það frá sinni hlið. Ég vonast til að þetta verði til að skapa þessum atvinnugreinum þá traustu umgjörð sem við mögulega getum, en vissulega eru bændur þarna að taka á sig skerðingu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra viðbrögð við ræðu minni. Álagsgreiðslur skýrði hann á þann veg, eins og ég hafði einmitt skilið það, að þær séu teknar út úr sameiginlegum sjóði. Þær eru teknar af öllum sauðfjárbændum og síðan er liðurinn inni í þeim fjármunum sem eru settir til riðuvarna eða hreinsunar og endurgreiðslu til þeirra sem hafa orðið fyrir fjárskaða vegna riðuniðurskurðar lækkaður um 3–10 milljónir þannig að þessi greiðsla lækkar. Ég held að við verðum að fara yfir það í nefndinni hvort þetta hefur raskandi áhrif á þá aðila og þá verðum við að tryggja að svo verði ekki, ég er sammála því. Ég er líka sammála því að þetta er ekki stórmál, ekki fjárhagslegt, en það getur verið það gagnvart einstökum aðilum ef um það væri að ræða. Ég fagna einnig eins og hæstv. landbúnaðarráðherra lengingu á samningnum. Ég tel það hafa verið lykilinn að því að bændur voru tilbúnir til þess að gangast undir þessa neyðarsamninga. Ég get þar af leiðandi ekki farið að hrósa hæstv. landbúnaðarráðherra, ríkisstjórn eða fyrrum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir vinnubrögðin. Við búum við mjög erfiðar aðstæður og menn eru komnir upp að vegg og telja sig ekki geta gert annað. Það er ekki eins og þetta hafi verið fúsir og frjálsir samningar um niðurskurð. Menn voru hreinlega tilneyddir, og til þess að gera eitthvað fóru þeir í þetta. Ég tel það virðingarvert af bændum að hafa farið þessa leið. Ég get líka tekið undir það með hæstv. landbúnaðarráðherra að þetta gæti hugsanlega verið fordæmi til annarra stétta í landinu um hvernig við þurfum öll að taka höndum saman um vinnubrögð af þessu tagi. En að hrósa sér af því sérstaklega að vera kominn út í horn og ná samt tvíhliða samningi út úr því - ég veit ekki hvort við eigum að fara að kalla það sérstaklega glæsileg vinnubrögð út af fyrir sig.

Virðulegi forseti. Þessi umræða virðist ætla að enda á heldur ljúfum og elskulegum nótum þannig að ég ætla bara að bæta í það púkk og segja að ég tel að eitt mesta afrekið í þessum samningi sé í því fólgið að fá Samfylkinguna að borðinu. Það eru þó alla vega pólitísk tíðindi að nú liggur það fyrir að Samfylkingin mun bera ábyrgð á búvörusamningunum. Það eru út af fyrir sig heilmikil tíðindi eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, 3. þm. Suðurk., vakti athygli á. Við vitum að Samfylkingin hefur dregið lappirnar hvenær sem hún hefur komið að málefnum landbúnaðarins og það að Samfylkingin sé þó alla vega orðin þátttakandi í því að staðfesta búvörusamninga og framlengja þá til tveggja ára eru í sjálfu sér nokkur pólitísk tíðindi og mjög jákvæð tíðindi. Kannski gefur það okkur einhverjar vonir um betri framtíð í þessum efnum þegar kemur að áframhaldandi vinnu sem snýr að landbúnaðinum. Hér komu aðeins til tals málefni garðyrkjubænda. Það er ljóst að þeirra mál eru enn óleyst. Ég vil inna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eftir því hvað sé að frétta af þeim viðræðum sem hann tæpti aðeins á hér áðan að stæðu yfir milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og garðyrkjubænda, hvort þess væri að vænta að niðurstaða kæmi í þær viðræður og á hvaða nótum verið sé að ræða, hvað sé verið að tala um til þess að greiða fyrir því að samkomulag geti náðst á milli ríkisins og garðyrkjubænda í þessum efnum.

Frú forseti. Varðandi samninga eða viðræður við garðyrkjubændur er það rétt að ég geri ráð fyrir að hitta fulltrúa þeirra að máli í þessari viku. Það verður fyrsti fundur minn með þessum aðilum sem ráðherra. Ég mun þá heyra sjónarmið þeirra, hvað þeir leggja til í þessum efnum. Ég tek undir það að þetta mál þarf að leysa og við þurfum að geta stutt garðyrkjuna eins og nokkur kostur er. Ég hef áður sagt, og stend við það, að ég tel nær að gefa garðyrkjunni hagstæða raforkusamninga en álverunum, alla vega mætti þar vera svolítið minni munur á, því að við eigum tvímælalaust mikla möguleika þarna. Þetta mál þarf líka að ræða með fleiri ráðuneytum og ég mun leggja mitt af mörkum hvað það varðar. Minn vilji stendur til þess að þarna náist góð lausn. Ég mun hitta þá í vikunni og ræða það. Ég fagna góðum orðum hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar hvað það varðar að þessir samningar megi ganga í gegnum þingið. Væntingar mínar standa til þess að bændur samþykki þá frá sinni hlið. Þá mun ekki heldur standa á Alþingi og ríkisvaldinu að samþykkja þá frá sinni hlið þegar sú stund kemur.