Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um að heimila ríkisstj. að ákveða með auglýsingu í Stjórnartíðindum, að samningur sá, er undirritaður var í Osló 23. marz 1962 milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar, um innheimtu meðlaga, og prentaður er sem fskj. með frv., skuli öðlast gildi. Eldri samningur um þetta atriði var í meginatriðum frá árinu 1931, en sá samningur hefur nú verið endurskoðaður, og af þeirri endurskoðun hefur leitt hinn nýja samning, sem hér er prentaður sem fskj. Heilbr.- og félmn. hefur athugað þetta frv: og mælir einróma með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta um heimild til að innheimta skemmtanaskatt með viðauka á árinu 1963 er að efni til samhljóða frv., sem flutt hafa verið um árabil, en sú venja hefur skapazt, að Alþingi hafi samþ. slíka heimild til eins árs í senn. Menntmn. hefur haft frv. til athugunar og leggur einróma til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með því, að það verði samþ. með nokkrum breytingum, sem fluttar eru till. um á þskj. 168. Þegar þetta frv. var lagt fyrir þessa hv. d. af hæstv. dómsmrh., gerði hann rækilega grein fyrir efni frv. og málinu í heild. Með frv. er enn fremur allýtarleg grg. um bæði skipun þessara mála, eins og hún er nú, skipun þeirra með nokkrum öðrum þjóðum og svo um þá skipun, sem ráðgerð er eftir þessu frv., og hafa hv. dm. getað kynnt sér hana. Ég sé því ekki ástæðu til þess nú að ræða hér um málið almennt, en mun snúa mér að því að gera stutta grein fyrir þeim brtt., sem n. flytur á þskj. 168. Um þær brtt. er það að segja, að þær eru allar fluttar samkv. ábendingu hæstaréttar, en honum var frv. sent til umsagnar. 1. brtt. er við 2. gr. og við a-lið gr. Í þeirri brtt. er eiginlega um að ræða tvær breytingar frá frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að í stað þess, að í frv, er gert ráð fyrir, að forseti lagadeildar sé dómari í landsdómi, þá er svo ákveðið í þessari brtt., að það sé prófessorinn í stjórnskipunarrétti. Frá mínu sjónarmiði er hér um að ræða atriði, sem ekki skiptir miklu máli, og það er reyndar bent á það í grg. með frv., að það gæti verið álitamál, hvort heldur ætti að vera forseti lagadeildar, prófessorinn í stjórnskipunarrétti eða jafnvel prófessorinn í refsirétti. En þessi breyting er sem samt gerð samkv. ábendingu hæstaréttar. Það þarf naumast að taka það fram, að það leiðir af öðrum ákvæðum í þessu frv., að ef prófessorinn í stjórnskipunarrétti er alþm., þá kemur hann ekki til greina, þar sem alþm. geta ekki átt sæti í landsdómi samkv. þessum lögum. Annað atriði í þessari brtt. er það, að þar er tekið fram um skipun varadómara hinna löglærðu dómara. En í frv. var það ekki gert og hefðu þá samkv. því komið til greina reglur, sem almennt gilda um varadómara í hæstarétti og um varaforseta lagadeildar. Hins vegar hefði mátt segja, að þá væri ekki séð fyrir varamanni yfirsakadómara í Reykjavík. En það hefði að vísu ekki þurft að koma að sök, vegna þess að það er ekki skilyrði, að dómurinn sé fullskipaður, þegar hann fjallar um mál. En þessi breyting er vafalaust til bóta. Þar er tekið skýrt fram og kveðið á um það greinilega, hvernig varadómendur skuli tilnefndir. 2. brtt. er við 3. gr. og er um það, að við bætist ný mgr., sem með leyfi forseta hljóðar svo: „Skyldir menn eða mægðir að feðgatali eða niðja eða hjón, kjörforeldri og kjörbarn, fósturforeldri og fósturbarn eða skyldir eða mægðir að fyrsta eða öðrum lið til hliðar mega ekki sitja samtímis í landsdómi.“ Þetta er eðlilegt, er í samræmi við það, sem ákveðið er í hæstaréttarlögum, en þessa var ekki getið í frv. 3. brtt. er við 6. gr. 1 þeirri breyt. felst það atriði, að samkv. frv. var gert ráð fyrir því, að ef forseti hæstaréttar forfallaðist, kysi landsdómurinn mann í hans stað sem varaforseta landsdóms, en í þessari brtt. felst það, að varaforseti hæstaréttar á einnig að vera varaforseti landsdóms. Þetta er eðlilegt. Það er ný skipun, að það skuli vera kosinn varaforseti í hæstarétti, lögboðin með hæstaréttari., sem sett voru á síðasta Alþingi. Svo er það 4. brtt. Hún er um, að það komi ný grein á eftir 49. gr. frv. og verði 50. gr., og efni þeirrar brtt. er það að veita heimild til endurupptöku máls fyrir landsdómi, ef til þess eru sérstakar og ríkar ástæður. Heimild til þess var ekki í frv. Væntanlega verður ekki mikið af því, að mál, sem dæmd eru af landsdómi, ef einhver verða, verði endurupptekin. Og það er mín skoðun, að heimild til slíks eigi að vera mjög þröng. En á það má hins vegar fallast, að þegar alveg sérstök og sérleg atvik, sem bent er á í þessari brtt., eru fyrir hendi, þá sé rétt að opna leið til þess að fá málið upp tekið. En heimildin til endurupptöku málsins er sem sagt bundin við það, að landsdómur getur leyft, - þar er aðeins um heimild að ræða, - að mál, sem þar hefur verið dæmt, verði tekið til meðferðar að nýju, ef fram eru komin ný gögn, sem ljóst eða líklegt gera, að dómfelldi hefði verið sýkn eða dæmdur fyrir mun minna brot, ef þau gögn hefðu komið fyrir dómendur, áður en dómur gekk, eða ef ætla má, að falsgögn hafi valdið refsidómi að einhverju eða öllu leyti. Fleiri breytingar við þetta frv. sá allshn. ekki ástæðu til að gera. Ég leyfi mér að endurtaka það, sem ég gat um, að allshn. mælir einróma með samþykkt frv. með þessum breytingum.



Herra forseti. Stjórnarskráin segir, að ráðherra beri ábyrgð á öllum stjórnarframkvæmdum og ráðherraábyrgð sé ákveðin með lögum. Þessi ákvæði stjórnarskrárinnar hafa hér hjá okkur verið skilin á þann veg, að það þyrfti að hafa sérlög um ábyrgð ráðh. Og sérstök lög um það efni voru sett mjög skömmu eftir eða raunar þegar eftir að þessi ákvæði komust inn í stjórnarskrána. Þau lög, sem þá voru sett, nr. 2 frá 1.904, hafa síðan gilt hér um ráðherraábyrgð, en þau eru miðuð við það ástand, þegar ráðh. var hér einn, og eiga þess vegna, a.m.k. samkv. orðum sínum, ekki að öllu leyti vel við, eftir að ráðh. hefur fjölgað. Þau lög hafa einnig að sumu leyti þótt talsvert gölluð, þó að á þá vankanta þeirra hafi aldrei reynt í framkvæmd, eins og kunnugt er, þar sem hér á landi hefur aldrei verið höfðað mál á hendur ráðh. fyrir landsdómi og ráðh. því aldrei sóttur til ábyrgðar samkv. ráðherraábyrgðarlögum. Þegar ákveðin var endurskoðun landsdómsl. samkv. þál. samþ. hér á Alþingi, var af ríkisstj, eða hæstv. dómsmrh. ákveðið, að samtímis skyldu endurskoðuð lögin um ráðherraábyrgð. Það frv., sem hér liggur fyrir, er árangur þeirrar endurskoðunar. Það má segja um það, að það sé í meginatriðum byggt á svipuðum sjónarmiðum og núgildandi ráðherraábyrgðarlög, og er í þessu frv. ekki um veigamiklar breyt. að ræða frá. núgildandi ábyrgðarlögum, en þó eru þar að vísu nokkrar breyt. og einkanlega er reynt að gera reglurnar um það efni fyllri og þá alveg sérstaklega það, hvenær ráðh. verði ábyrgur fyrir stjórnarathöfnum. Samkv. þessu frv. getur ráðherraábyrgð komið til greina með fernum hætti. Það er kveðið á um það, hver ráðh, beri ábyrgð hverju sinni vegna embættisathafna forseta Íslands. Það er í öðru lagi að sjálfsögðu svo, að ráðh. ber ábyrgð á þeim embættisathöfnum, sem hann gerir í eigin nafni. Í þriðja lagi er svo reynt að ákveða það eða afmarka, hvenær ráðh. geti orðið ábyrgur vegna hlutdeildar í embættisbrotum sinna samráðh., og svo í fjórða lagi, hvenær hann getur orðið ábyrgur vegna athafna eða vanrækslu sinna undirmanna. Reglurnar um þessi tvö síðasttöldu atriði eru nýjar í þessu frv., þar sem hliðstæðar reglur er ekki að finna í gildandi lögum um ráðherraábyrgð. Það geta sjálfsagt verið skiptar skoðanir um, hvort það sé í sjálfu sér þörf á sérstökum lögum um ráðherraábyrgð. En um hitt verður ekki deilt, að á þá lund hefur stjórnarskráin hér verið skilin, þannig að það verður að álita, að það sé skylt, að þessi sérstöku lög um ábyrgð ráðh. séu til. Og með þá staðreynd í huga hefur meiri hl. allshn., 4 af 5, orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþ. Einn nm. skilar hins vegar séráliti og gerir væntanlega grein fyrir því hér á eftir.



Herra forseti. Eins og tekið hefur verið fram, varð allshn. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Ég taldi ekki ástæðu til þess að mæla með samþykkt þess og geri nokkra grein fyrir því í nál. á þskj. 173. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um rök mín fyrir því, að ég tel heppilegast, að þessu frv. sé að þessu sinni a.m.k. vísað frá. Ég hef gert grein fyrir því í nál., eins og ég tók fram. Ég skal taka það fram, að ég er einn meðal þeirra, sem ekki telja þörf á sérstökum lögum um ráðherraábyrgð. Ég veit ekki, hversu margir eru hér á landi sömu skoðunar, en svo virðist sem í nokkrum þingræðislöndum séu menn almennt á því máli, að ekki sé þörf slíkra laga, og kann ég þar að nefna Danmörku, þar sem ekki hefur fengizt meiri hl. fyrir því að setja slík lög. Nú verða lög um ráðherraábyrgð að vera til hér á landi, það heimtar stjórnarskráin. En það er ekki þar með sagt, að það sé það heppilegasta. Ég lýsi hér minni persónulegu skoðun, tala aðeins fyrir sjálfan mig, en ekki aðra. Ég er þeirrar skoðunar, að bezt væri komið, að engin lög um ráðherraábyrgð væru til, og þar næst tel ég heppilegast, að slíkum lögum yrði aldrei beitt. Þeim hefur ekki verið beitt á þeim 60 árum, sem þau hafa staðið, og ég held, að heppilegast væri, að enginn hugsaði til þess í framtíðinni að beita þessum lögum. Það er skoðun mín, að ef lögð yrði áherzla á það að beita þessum lögum, hvenær sem ástæða þætti til að dómi einhverra, sem hlut eiga að máli, þá yrði sú beiting hæglega og kannske fljótlega að misbeitingu. Þetta er höfuðástæðan til þess, að mér finnst hið háa Alþingi eigi sem minnst um þetta mál að fjalla, lofa l. frá 1904 að standa áfram steingerðum og úreltum, eins og þau eru, en vera ekki að færa þau í neinn nútímabúning eða gera þau hæfari til þess, að þeim yrði beitt. Ég finn ekki að þessu frv., sem hér liggur fyrir, svo mjög. Það er ekki ástæðan til þess, að ég æski, að því sé vísað frá, heldur það, sem ég nú hef gert grein fyrir. Þar fyrir er ég ekkert frá því, að á þessu frv. séu vissir gallar. Mér skilst, að í því séu nýmæli, sé viðbót, sem að vissu leyti geri lögin víðtækari en þau gömlu. En það álít ég einmitt galla. Í grg., sem frv. fylgir, er getið um eitt nýmæli í 10. gr. og jafnframt á það bent, að það nýmæli ásamt öðrum ákvæðum þeirrar greinar sé býsna matskennt. En það tel ég sérstakan galla á lögum sem þessum, að mikið sé í þeim af matskenndum atriðum. Þessi lög ættu að vera stutt og laggóð og svo skýr í ákvæðum sem unnt er. Það tel ég mjög mikilsvert um lög af þessu tagi. E.t.v. stend ég einn uppi með það hér á Alþingi að hafa vissan beyg, ef tekið yrði upp á því að beita þessum lögum. Reynslan hefur ekki staðfest réttmæti slíks ótta, lögunum hefur aldrei verið beitt. En það, sem ég óttast, er, að þeim kunni að verða beitt, og því frekar sem lögin eru nýrri og nútímalegri, - að þeim kunni að verða beitt, ef flokkadrættir miklir yrðu í landinu, harðdrægni ykist í stjórnmálunum, að þá gæti nýr meiri hl. notað sér ákvæði l. því frekar sem þau væru matskenndari til þess að ná sér niðri á gömlum andstæðingum. Þetta óttast ég. En ástæðan til þess ótta yrði að sjálfsögðu minni, ef við byggjum við lög í þessu efni, sem væru úrelt, þætti litt hæfa að beita. Það er mín tili., að þessu frv. verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: „Deildin telur nýja löggjöf um ráðherraábyrgð ekki aðkallandi og að frekari athugunar sé þörf, áður en til hennar komi. Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða málið, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég geri ekki mjög miklar aths. við ræðu hv. 9. þm. Reykv. Það er sjálfsagt svo, að það mætti eitthvað betrumbæta þetta frv., sem hér liggur fyrir, með enn rækilegri athugun og með því, að fleiri menn fjölluðu um það. Sízt af öllu skal ég neita því. En eins og kom fram í ræðu hv. frsm. minni hl. og kemur reyndar fram í nál. hans, byggist till. hans um vísun málsins til ríkisstj. til nýrrar endurskoðunar ekki á því, að hann óski rækilegri athugunar á málinu eða rækilegri lagasetningar, heldur á hinu, að hann telur betur farið, að hin gömlu lög séu áfram í gildi um þetta efni, og kysi þó allra helzt, að mér skilst, að engin sérstök lög um ábyrgð ráðh. væru til. Nú er það að sjálfsögðu svo, eins og ég drap á í hinni stuttu framsögu áðan, að mjög geta verið skiptar skoðanir um það, hvort nú á dögum sé þörf á sérstökum ráðherraábyrgðarlögum, þar sem auðvitað mundi afnám ráðherraábyrgðarlaganna ekki þýða það, að ráðh. væru ábyrgðarlausir, því að vitaskuld bera ráðh. ábyrgð, eins og hverjir aðrir embættismenn, samkv. almennum hegningarlögum. Og þar sem þingræði er orðið fast í sessi, verður a.m.k. ekki nema á alveg óvenjulegum tímum þörf fyrir sérstaka ráðherraábyrgð og landsdómsmeðferð til þess að tryggja það, en þó getur það átt sér stað. En þó að enginn sérstök ráðherraábyrgðarlög væru til, gæti auðvitað eftir sem áður eins fyrir það komið til málsóknar á hendur ráðh., og ég býst satt að segja ekki við því, að það sé svo ýkjamikill munur á efnisreglum þessa frv. og því, sem telja má með lögskýringum að felist í almennum hegningarlögum, þannig að ég býst við því, að það hefði ekki neitt ýkjamikla breytingu í för með sér um efnislega ábyrgð ráðh., þó að engin sérlög væru til um það efni. Þó verð ég að segja það sem mína skoðun, að ég tel það heppilegra, að það séu sérstök lög um ábyrgð ráðh., því að ráðh. hafa óneitanlega svo mikla sérstöðu meðal embættismanna, að það getur verið æskilegt að hafa viss ákvæði í sérstökum ráðherraábyrgðarlögum til fyllingar á ákvæðum almennra hegningarlaga. Það er í raun og veru það, sem þessi lög eru. Þau eru að verulegu leyti nánast til fyllingar á almennum hegningarlögum. Viss atriði geta þó komið til greina, t, d. í sambandi við það, ef ráðherra eða ráðherrar á óvenjulegum tímum gerðust brotlegir t.d. við þingræðisregluna þá gæti verið, að það væri ekki svo ljóst, hvort slík brot féllu undir almenn hegningarlög, að það væri betra að hafa sérlög um þetta efni, sem skæru alveg úr um það atriði. Mér finnst, að sá ótti, sem fram kemur í nál. hv. minni hl., byggist ekki í raun og veru á því, að það séu til sérstakar efnisreglur um ábyrgð ráðh., heldur er það atriði, sem hann er í raun og veru hræddur við, saksóknarrétturinn. Það er greinilegt, að það, sem hann óttast, er, að Alþingi misbeiti því valdi, sem það hefur í sambandi við meðferð þessara mála. En nú er það svo, að sá réttur byggist á stjórnarskránni, og hvort sem menn álíta það rétt eða rangt, heppilegt eða óheppilegt, að Alþingi hafi málshöfðunarrétt út af þessum brotum, þá verður þeirri reglu á engan hátt haggað með þessum ráðherraábyrgðarlögum. Og þó að ekki væru sett ný lög um þetta efni, þó að gömlu lögin giltu áfram og þó að engin ráðherraábyrgðarlög væru til, þá væri alveg eins þessi möguleiki fyrir hendi, að Alþingi misbeitti sínu valdi til málshöfðunar að ástæðulausu. Nú er það hins vegar svo, eins og hv. þm. drap á, að reynslan bendir ekki til þess, að hætta sé á misbeitingu í þessu efni af hálfu Alþ., og enn fremur er þess að gæta, að það er aðeins á fyrsta stigi, sem Alþingi hefur mat um það, hvort ráðh. hafi gerzt brotlegur. Að síðustu verður það landsdómur, sem um það dæmir, og ég held, að eins og gert er ráð fyrir, að hann sé skipaður, sé ekki ástæða til þess að óttast sérstaklega misbeitingu af hans hálfu. Það er að vísu rétt, eins og hv. frsm. minni hl. benti á, að í þessu frv. eru matskennd ákvæði. Og hjá því verður ekki komizt að mínum dómi í lögum um ráðherraábyrgð. Það er ómögulegt að sjá fyrir og telja upp alveg sérstaklega þau brot, sem ráðh. kann hugsanlega að gerast sekur um. Það er óhjákvæmilegt að hafa matskennd ákvæði, sem dómstóllinn, sem reynt er að skipa þannig, að réttaröryggi sé borgið, verður að hafa síðasta orðið um. Það er að vísu rétt, sem hv. frsm. minni hl. sagði, að þess er getið í grg. með frv., að a-liður 10. gr. hans sé nýmæli, og það er sagt, að hann sé matskenndur. En sannleikurinn er nú sá, að þó að þetta sé tekið þarna skýrt fram um þetta atriði, þá er allt eins líklegt, að 4. gr. í núgildandi lögum yrði skýrð á þá lund, að hún tæki til þvílíkrar misnotkunar, sem þarna er gert ráð fyrir. Þannig að það má segja kannske, að að þessu leyti sé frv. skýrara en núgildandi lög. Viðvíkjandi því, sem frsm. minni hl. fann að þessu frv., að það væri víðtækara, gerði eiginlega ráðherraábyrgðina víðtækari en eftir núgildandi lögum, það held ég, að sé í verulegum atriðum á misskilningi byggt. Í fyrsta lagi er þess að geta, að fyrningarfresturinn er styttur, þannig að það eru nú 3 ár í staðinn fyrir 5 ár áður. Það miðar að því að þrengja ábyrgð ráðherra, þannig að hann þurfi ekki að vera lengi í óvissu um það, hvort til nokkurrar málshöfðunar út af umdeildu atferli hans komi eða ekki. Í öðru lagi er ábyrgð ráðh. á athöfnum samráðh. og raunar undirmanna líka þrengd frá því, sem a.m.k. af sumum fræðimönnum hefur verið talið rétt vera í þessu efni. Af því, sem ég hef hér bent á, leiðir, að ég get að sjálfsögðu ekki mælt með samþykkt þessarar rökst. dagskrár og legg til, að hún verði felld.



Herra forseti. Eins og ég sagði við 1. umr. þessa frv., tel ég, að það fjalli ekki um ýkjaraunhæft efni, og ég er sammála hv. frsm. minni hl. um, að ég tel ekki æskilegt, að sá háttur verði upp tekinn, að Alþingi fari að höfða mál á hendur ráðh. fyrir þeirra embættisglöp. Ég tel, að í langflestum tilfellum og þeim, sem við getum séð fyrir, muni þingræðisábyrgðin nægja í því sambandi. Engu að síður tel ég, að sú löggjöf, sem hér er til umr., sé til bóta, og vil sérstaklega vekja athygli á því eða taka undir það, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að í raun og veru beinist andstaða hv. minni hl. hér að röngu málsatriði. Hv. frsm. meiri hl. vakti athygli á því, að málshöfðunarréttur Alþingis er ákveðinn í stjórnarskránni. Þessi réttur helzt, þangað til því stjórnarskrárákvæði verður breytt. Það má segja, að að óbreyttri löggjöf frá því, sem nú er, sé sá málshöfðunarréttur óframkvæmanlegur. En það er ekki vegna ófullkomleika gildandi ráðherraábyrgðarlaga, heldur vegna ófullkomleika landsdómslaganna, þannig að ef hv. frsm. minni hl. vill í alvöru draga úr líkunum fyrir því, að Alþ. noti sinn málshöfðunarrétt, þá hefði verið skiljanlegt, að hann hefði snúizt á móti frv. um landsdóm, vegna þess að meðan ekki er sett ný löggjöf um landsdóm, er ómögulegt að koma ákæru gegn ráðh. fram að réttum lögum, því að landsdóm er ekki hægt að skipa samkv. þeirri löggjöf, sem nú gildir um hann, og þar af leiðandi ekki að dæma um það mál, sem Alþingi kynni að ákveða. En það er hægt alveg eins, þó að þessi lagabreyt. verði ekki samþ., sem felst í ráðherraábyrgðarlögunum. Hv. frsm. meiri hl. sýndi einnig fram á, að það er misskilningur hjá hv. frsm. minni hl., að þessi breyting á ráðherraábyrgðarl. geri ábyrgð ráðh. víðtækari en verið hefur. Það er þvert á móti, að hún gerir hana ekki eins víðtæka og er samkv. gildandi löggjöf. Hv. frsm. meiri hl. minnti á þau tvö meginatriði, sem hér koma til greina; annars vegar fyrningarákvæðið og hins vegar það, sem enn þá meira máli skiptir, að samkv. þeim fræðikenningum a.m.k., sem mér voru kenndar og ég kenndi, á meðan ég fjallaði um þessi mál, ber ráðh. ábyrgð á öllum embættisathöfnum síns samráðh., meðan hann mótmælir þeim ekki með því að segja af sér, a.m.k. öllum þeim embættisathöfnum, sem á að bera upp á ráðherrafundi eða í ríkisráði. Úr þessu er verulega dregið með því frv., sem hér liggur fyrir, og ég vildi segja. að það væri e.t.v. meginbreytingin, sem felst í þessu frv. frá því, sem hefur verið gildandi réttur. Ég held því, að hvernig sem á verður litið, þá sé þetta frv. til bóta einmitt út frá sjónarmiði hv. frsm. minni hl. Það dregur úr líkunum fyrir því, að ráðh. verði dæmdur, ef svo má segja, fyrir pólitískan illvilja Alþingis og vegna þess að það verði að hengja sig í úreltan lagastaf. Ég tek undir það með hv. frsm. meiri hl., að í raun og veru er þýðingarlaust að samþykkja rökstudda dagskrá á þann veg, sem hv. frsm. minni hl. leggur til, einmitt út frá hans eigin forsendum, vegna þess að hann er á móti því, að löggjöfinni verði í heild breytt. Ég fullvissa hann um, að einmitt út frá hans eigin rökfærslu er þessi löggjöf til bóta, og það eru ekki miklar líkur til þess, að henni verði breytt frekar í þá átt við nýja endurskoðun málsins. Þetta frv, er vel samið og byggt á þeim athugunum, sem átt hafa sér stað á öðrum Norðurlöndum og í öðrum þingræðislöndum seinni árin. Ég tek hins vegar undir það með hv. frsm. minni hl., að ég óska eftir því, að til þessarar löggjafar þurfi aldrei að grípa, og ég tel, að íslenzkt þingræði væri illa komið, ef menn færu að elta fyrrv. ráðh. með slíkum málsóknum. En meðan stjórnarskrárákvæðin eru í gildi, er nauðsynlegt, að löggjöfin þeim til framkvæmdar sé framkvæmanleg og a.m.k. ekki með þeim megintæknigöllum, eins og löggjöfin um ráðherraábyrgð er nú og hefur raunar ætíð verið, en varð einkum eftir að ráðh. var fjölgað. Sök sér væri, þó að menn létu lögin um ráðherraábyrgð eiga sig, ef þeir gerðu það einnig um landsdóminn og sýndu þannig, að þeir teldu stjórnarskrárákvæðin um þetta allt vera orðin úreltan bókstaf. Það er sjónarmið fyrir sig. En þá er að mínu viti fyrst og fremst að gera sér þess grein varðandi landsdómslagafrv. og víkja því þá frá eða salta, ef menn vilja draga, úr líkunum fyrir því, að þessum ákvæðum verði nokkru sinni beitt. Og vissulega væri það mikilsverð stjórnskipuleg ákvörðun, ef Alþingi legði þessi frv. til hliðar einmitt með slíkri yfirlýsingu, ekki um, að það ætti að athuga málið frekar, heldur að það væri talið, að hér væri um úreltan bókstaf að ræða og þingræðisábyrgðin ein nægði. Það er atriði, sem ég fyrir mitt leyti er alveg til viðræðu um, ef það hefur byr. En Alþingi var búið einum rómi fyrir 2 árum, að því er ég hygg, að skora á ríkisstj. að endurskoða landsdómslögin. Þeirri áskorun var fylgt í samræmi við þingvilja og í samræmi við gildandi stjórnarskrá, og þess vegna væri það alveg ný stefna, ef menn vildu nú að betur athuguðu máli láta allt sitja við það sama, en þá hreinlega út frá þeirri forsendu, að öll slík löggjöf tilheyri liðnu tímabili og einnig sá bókstafur stjórnarskrárinnar, sem um þessi efni fjallar. Mér finnst, að ræða eigi um málið á þessum grundvelli og gera sér grein fyrir því, hvort þm. í raun og veru eru á þessari meginskoðun eða menn vilja halda fast við það, á meðan stjórnarskrárákvæðin gera ráð fyrir þessari ábyrgð, þá verði þau ákvæði stjórnarskrárinnar eins og önnur að vera framkvæmanleg. Og víst getur það hent og hefur hent, þar sem stjórnmálaofstæki er þó minna en í okkar landi hefur verið, að lög um landsdóm og um ráðherraábyrgð hafa verið talin nauðsynleg og til þeirra hefur veríð gripið. Hvort það hefur hins vegar verið nokkuð til bóta einnig í þeim löndum að taka upp þann hátt, er allt annað atriði.



Herra forseti. Ég vil nú eiginlega þakka sérstaklega hæstv, dómsmrh. fyrir þær leiðbeiningar, sem hann gaf mér í sinni ágætu ræðu. Ég efast ekkí um, að það er rétt, sem hann segir, að ég hafi ekki alveg farið rétt í málið. En ég bið þá hv. þdm. að virða mér það til vorkunnar og taka viljann fyrir verkið. Ég vil einnig þakka hæstv. ráðh. fyrir ábendingarnar í niðurlagi sinnar ræðu, m.a. ábendinguna um, að það kæmi til mála að salta bæði frv. eða að hv. þd. gæfi sérstaka viljayfirlýsingu af sinni hálfu varðandi þessi frv. Ég vil aðeins beina því til hv. allshn., að hún taki nú þetta mál til athugunar á milli umr., 2. og 3., þannig að það, sem fram hefur komið nú í þessum umr., verði litillega rætt í n. Það er alveg rétt, sem báðir ræðumenn hafa sagt, að að vissu leyti og í vissum efnum hafa þessi lög verið þrengd, sérstaklega í tveimur atriðum, sem þeir nefndu. En þau hafa einnig, að mér skilst, verið gerð í öðrum efnum nokkru víðtækari. Eins og ég gat um áðan, er ákvæðið í a-lið 10. gr. nýmæli, sem gerir frv. að vissu leyti víðtækara en gildandi lög. Fleira held ég, að ég hafi ekki fram að taka að þessu sinni.