Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt að tilhlutan og beiðni biskups og fjallar um það, eins og segir í 1. gr., að biskupi verði heimilað að ráða prestvígðan mann sem æskulýðsfulltrúa þjóðkirkjunnar til þess að aðstoða og leiðbeina við æskulýðsstarfsemi í söfnuðum landsins, og er ætlazt til þess, að ráðningartími verði allt að 3 árum. Staða þessi á m.ö.o. að verða svipuð stöðu þess ferðaprests, sem svo er nefndur, sem nú þegar er ráðinn hjá þjóðkirkjunni og hefur raunar fyrst og fremst það starf að gegna þjónustu þar, sem prestar eru forfallaðir eða hafa ekki fengizt í prestaköll. En starf hans hefur þótt gefa góða raun. Þá hefur einnig reynsla fengizt af því hin síðari ár, að æskulýðsfulltrúi, prestlærður maður, sem hefur starfað, að því er ég hygg, á vegum Reykjavíkurbæjar að þessum málum, hefur þótt gera mjög mikið gagn og starf hans einmitt orðið til þess að ýta undir þær óskir frá biskupi, prestastétt og söfnuðum, að sams konar æskulýðsfulltrúi gæti tekið til starfa og verkahringur hans náð til alls landsins. Það er ekki einungis reynsla héðan úr Reykjavík, heldur víðs vegar annars staðar að úti í heimi, sem þykir benda til þess, að slík starfræksla meðal ungs fólks muni verða kirkjunni og þar með æskulýðnum og þjóðinni í heild til góðs. Því frekar hef ég talið rétt að stuðla að þessu, þar sem vitað er, að mörg prestaköll eru nú auð, þannig að laun til presta eru í raun og veru minni en ætlað er skv. gildandi l., og enn fremur er á það að líta, að prestafjölgun, einkanlega hér í höfuðstaðnum, Reykjavík, er ekki enn orðin jafnmikil og lög þó áskilja. Það má raunar deila um og er nokkuð deilt um, hvort prestum hér skuli fjölgað nánast af sjálfu sér, eftir því sem fjölgar í bænum og hinum einstöku prestaköllum, svipað og barnakennurum fjölgar, jafnóðum sem nýjar bekkjardeildir koma til, án þess að nokkra sérstaka stjórnarvaldsráðstöfun þurfi að gera, eða hvort samþykki kirkjumrh. og eftir atvikum Alþ. þurfi að koma til þeirrar prestafjölgunar, sem ráðgerð er í lögum, miðað við vaxandi mannfjölda. Hvað sem líður ákvörðunarvaldinu um þetta, verður ekki um það deilt, að lögin ætlast til þess, að veruleg prestafjölgun verði í Reykjavík, eins og nú er komið. Það er hins vegar álit a.m.k. biskups, að kirkjunni sé ríkari nauðsyn á því að fá þennan nýja æskulýðsfulltrúa í sína þjónustu heldur en þótt hin ýtrasta prestafjölgun yrði í Reykjavík, eins og lögin virðast ætlast til. Við vitum, að það er verið að byggja hér nokkrar kirkjur og aðstæður með ýmsum þeim hætti, að það þarf að búa betur í haginn varðandi hina ytri starfsemi kirkjunnar, fyrr en fleiri prestar séu við þær tengdir. Fleiri atriði koma hér einnig til, eins og skyldan, sem talin er vera á byggingu prestshúsa, og enn önnur atriði. Að minnsta kosti er það sameiginlegt álit biskups og kirkjumrh., að það verði meira gagn af því, eins og nú til hagað, að verja fé til þess að útvega kirkjunni þennan nýja æskulýðsfulltrúa, sem biskup ráði, heldur en þótt þessari prestafjölgun yrði fylgt til hins ýtrasta, til viðbótar því, sem ég drap á áðan, að mörg prestaköll eru auð. Þess vegna verður ekki talið, að hér sé um óeðlilega fjárkröfu að ræða eða eyðslu umfram það, sem atvik standa til, heldur lýsir þetta frv. og undirbúningur þess skilningi æðstu manna kirkjunnar á því að fara varlega í óskum sínum um ný störf og sækjast ekki eftir stofnun þeirra, nema þar sem brýn þörf verði talin til og þau störf koma að sem mestu gagni. Ég vonast þess vegna til þess, að þetta litla frv. fái greiðan gang í gegnum þingið, legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn., sem ég hygg að venju samkvæmt meðhöndli þau mál, sem þessa eðlis eru.



Herra forseti. Ég vil á engan hátt mæla gegn því, að þetta mál nái hér fram að ganga, en vildi biðja þá hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, að athuga nokkrar ábendingar, sem ég vildi bera fram við þessa 1. umr. Það er alveg rétt hjá hæstv. dómsmrh., að kirkjan á fullkomna heimtingu á því, að ríkissjóður kosti slíkan mann sem hér um ræðir, þegar tekið er tillit til þess, að Reykjavík hefur ekki fengið þá prestatölu, sem lögin ákveða. Og það er fullkomlega rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta mundi spara ríkissjóði nokkurt fé, miðað við það að auka prestatölu hér í Reykjavík, svo sem lögin mæla fyrir um, og byggja yfir þá prestabústaði og annað, sem heyrir til embættunum. En hvað hitt atriðið snertir, að hér sé verið að spara fé, vegna þess að miklu færri prestar eru almennt í landinu, þ.e.a.s. að ýmis prestaköll eru óveitt í landinu, þá get ég ekki verið sammála um það atriði, því að lögin um læknishéraða- og prestakallasjóði mæla svo fyrir alveg ákveðið, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar prestakall er prestslaust, svo að eigi kemur til greiðslu embættislauna eða hluta þeirra, skal fjárhæð sú, sem sparast, miðað við byrjunarlaun presta, renna í sérstakan sjóð, sem kirkjuráð varðveitir. Sjóðurinn heitir prestakallasjóður og skal hann geymdur í Landsbanka Íslands. Kirkjuráð ráðstafar sjóði þessum til verkefna þeirra, sem því er ætlað samkvæmt l. nr. 21 6. júlí 1931.“ Ég hygg því, að það sparist ekkert fé við það, að ýmis prestaköll úti á landi eru ekki setin, því að helmingur launanna, eftir því sem venjulegt er, mun i;anga til þess að greiða þeim prestum, sem þjóna, og hinn helmingurinn ganga í þann sjóð, sem ég hef hér minnzt á. En það verkefni, sem þessum sjóði er ætlað skv. l. um kirkjuráð, er ákaflega líkt því verkefni, sem þessum sama manni er ætlað að gera skv. þessu frv., og þess vegna vildi ég mega vænta þess, að menntmn., sem fær þetta mál til meðferðar, taki það a.m.k. til athugunar, hvort ekki væri rétt að breyta þessu ákvæði um, að það, sem sparast við, að ekki eru prestssetur setin úti á landinu, að það fé fari einmitt til þeirrar starfsemi, sem hér er rætt um. Mér fyndist, að það væri ákaflega eðlilegt, á meðan ekki er tekin upp sú regla, sem væri kannske enn eðlilegri, að það fé, sem þannig sparast, fari til þess að byggja upp á þeim prestsjörðum, sem eru húsalausar og enginn prestur vill sækja um, á meðan ekki er byggt upp á jörðunum, eins og er þó nokkuð víða í landinu. Meðal annars liggur nú fyrir erindi frá einu ákveðnu prestakalli um að leggja fram allt að 800–900 þús. kr., svo að hægt sé að byggja yfir þann prest, sem hugsar sér að setjast þar að. Þetta vildi ég láta koma fram við þessa umr. Að öðru leyti vildi ég einnig mega benda á, hvort ekki væri rétt að setja inn í l. málsgr., að slíkur leiðbeinandi við æskulýðsstarfsemi í söfnuðum landsins ætti að leggja sérstaka áherzlu á að leiðbeina í sambandi við áfengisneyzlu í landinu. Ég held, að hver maður, sem kynnir sér þau mál hér í Reykjavík og gengur hér um göturnar, eftir að myrkva tekur, hljóti að sjá, hversu það ástand er óviðunandi hér í okkar ágætu borg. Og ég hygg, að það væru kannske fáir menn, sem væru færari um eða hæfari til þess að reyna að gera þar eitthvað gott starf heldur en einmitt maður, sem á að vera kristilegur leiðbeinandi unglinganna í landinu. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram og vænti þess, að hv. menntmn. taki þetta til athugunar, þegar hún ákveður málið, að sjálfsögðu í sambandi við hæstv. kirkjumrh.



Í gærkvöld voru fluttar þær fregnir, að hæstv. ríkisstj. hefði komið því fram að hækka stórkostlega alla vexti í landinu, og enn fremur var tilkynnt, að sú ákvörðun væri gerð, að það ætti að heimta inn úr sparisjóðum og innlánsdeildum helming af allri aukningu sparifjárins og setja inn í bankakerfið. Mig langar til í sambandi við þetta að spyrjast hér fyrir um utan dagskrár eitt atriði og láta í ljós álit mitt um eitt eða tvennt annað. Það er þá fyrst: Ég tók ekki eftir því, að það væri neitt í þessari tilkynningu um lengd lánanna úr stofnlánadeildum atvinnuveganna. Og ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Var nokkur breyting gerð á lengd lánanna? Ég tók ekki eftir því, að það væri neitt talað um lánstíma í þessum tilkynningum. Þetta er spurning, sem ég vona að hæstv. ráðherrar svari, hvort nokkur breyting var gerð á lengd lánanna. Þannig er til tekið í þeirri lagagrein, sem fjallar um heimild handa ríkisstj. til þess að ákveða vexti hjá ýmsum stofnlánadeildum, að það skuli leita álits frá stjórn Seðlabankans og stjórnum þessara stofnana. Ég hef ekki haft fullkomlega nákvæmar fregnir af því, sem gerzt hefur, en manni kemur það furðulega fyrir sjónir, að það skuli vera búið eða eigi að láta líta svo út, eins og það sé búið að fullnægja þessu lagaákvæði, þar sem lögin voru staðfest, að því er ég bezt veit, á laugardag. Mér er að vísu sagt, að það hafi verið kallaðar stjórnir sumra þessara sjóða, sem hér eiga hlut að máli, upp í stjórnarráð, til þess að tilkynna þeim þar, að það væri búið að ákveða vaxtahækkunina, og enn fremur, hvað hún ætti að vera. En ég er þannig settur, að ég á sæti í einni af þeim stjórnum, sem átti að biðja um álit hjá, áður en ríkisstj. væri heimilt að hækka vexti í þeim sjóði, og það er byggingarsjóður verkamanna. Ég heyrði það í útvarpinu í gærkvöld, ég heyrði ekki betur a.m.k. en byggingarsjóður verkamanna væri þar talinn með, að það væri búið að hækka þar vextina stórkostlega. En það hefur ekki verið leitað álits stjórnar byggingarsjóðs verkamanna um þetta mál. Og ef hæstv. ríkisstj. er búin að ákveða þessa vexti, hefur hún með því þverbrotið lögin, sem hún var að berjast fyrir að fá hér í gegnum Alþingi, og þá er sú ákvörðun ólögleg. Mér er kunnugt um þetta, því að ég á sæti í þeirri stjórn. Ég vil mótmæla þessu algerlega og benda á, að þessi ákvörðun er því ólögleg, - fyrir utan það, hvaða vott þetta ber um vinnubrögð hæstv. ríkisstj. Þá vil ég einnig nota þetta tækifæri til þess að mótmæla þessum vaxtahækkunum sem hreinni óhæfu og vísa þar til þess, sem hafði komið fram í sambandi við málið sjálft.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina fsp. til ríkisstj., sem að nokkru leyti eru þær sömu og hv. 1. þm. Austf. nú kom fram með. Í fyrsta lagi, hvernig stendur á, að ríkisstj. áleit nauðsynlegt að beita svona undireins þeim ákvæðum, sem eru í l., og hafa sjálf frumkvæði um það gagnvart seðlabankastjórninni að hækka alla vaxtastiga í landinu, eins og nú hefur verið gert á útlánsvöxtum og öðru. Og að því er manni virðist, þá er hér ekki um neina bráðabirgðabreytingu að ræða. Þetta er auðsjáanlega hugsað sem varanleg breyting, sem setur Ísland í ákaflega slæma aðstöðu gagnvart öllum öðrum löndum, þar sem allir vextir hér verða miklu dýrari og íslenzkum atvinnurekendum og öðrum Íslendingum. sem til framkvæmda vilja stefna, gert miklu erfiðara fyrir en öðrum þjóðum. Mér sýnist, að hæstv. ríkisstj, hafi unnið að þessu með meira kappi heldur en forsjá og hafi beitt í þessu offorsi, sem að öllu leyti er óviðkunnanlegt. Ég vil um leið leyfa mér að óska upplýsinga hæstv. ríkisstj. og sérstaklega þess ráðh., sem bankamálin heyra undir, um hvernig þessi samþykkt hafi verið knúin í gegn í stjórn Seðlabankans. Þá vil ég í öðru lagi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi þeirri vaxtahækkun, sem fram hefur farið í fjárfestingarsjóðunum. Það átti að ná í eða fá álit seðlabankastjórnarinnar um þá hækkun, áður en hún færi fram. Vill hæstv. ríkisstj. lesa upp það álit, sem seðlabankastjórnin gaf um þá vaxtahækkun í fjárfestingarsjóðunum? Sú hækkun, sem þar er framkvæmd, á auðsjáanlega að gilda á þeim lánum, sem útgefin væru nú fyrst um sinn, t.d. á lánsbréfum allt til 42 ára með þessum föstu vöxtum, sem þarna eru ákveðnir, allt upp í 9%, eins og hjá byggingarsjóði verkamanna, þannig að þarna virðist ekki vera um neina bráðabirgðaaðgerð að ræða gegn verðbólgu eða einhverju öðru slíku, eins og látið var í veðri vaka, þegar verið var að pína þessi lög hér í gegnum þingið, heldur virðist hér vera beinlínis um að ræða aðgerð til stöðvunar á framkvæmdum og í þessu tilfelli sérstaklega á húsbyggingum í sambandi við verkamannabústaði. Og það væri fróðlegt að fá að heyra hér það álit, sem seðlabankastjórnin lét í ljós í sambandi við þetta, og raunar, eins og hv. 1. þm. Austf. minntist á, álit fleiri þeirra stjórna, sem spurðar hafa verið, eða jafnvel, hvort þær hafi ekki verið spurðar. Í þriðja lagi vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv.. ríkisstj., hvort hún hyggist gera eitthvað viðvíkjandi þeim sparisjóðum úti á landi, sem nú eru settir í mjög slæma aðstöðu, eða hvort beinlínis eigi að stuðla að því, að þeir fari á höfuðið með þessum óvenjulegu harðstjórnarráðstöfunum, sem gerðar eru í peningamálum Íslands. Það var varað við þessari stefnu, sem nú er tekin upp svo fljótt, þegar þessi mál voru til umr. hér í þinginu. Alþb. barðist eins og fleiri hér innan þings á móti því. Ég vil um leið upplýsa það, af því að einn af forustumönnum Alþb. á sæti í seðlabankastjórn, að hann tók afstöðu á móti þessum ráðstöfunum. Og það er æskilegast að öllu leyti, að það komi hér algerlega fram, hver afstaða manna hefur verið í sambandi við þessar ráðstafanir, svo óvenjulegar sem þær eru. Það er greinilegt, að hér á að innleiða harðstjórn peninganna í landinu, á sama tíma sem vinnan og vinnuaflið er sett lægra og metið minna en verið hefur um áratugi áður á Íslandi. Ég vil leyfa mér að vona, að hæstv. ríkisstj. verði við því að gefa upplýsingar um þessi efni, sem. hér var um spurt.



Herra forseti. Það þarf nú engum að koma á óvart, þó að þessi vaxtabreyting hafi verið gerð, því að hún var boðuð þegar í sambandi við afgreiðslu efnahagsmálafrv., sem samþ. var hér fyrir helgina. Um spurningu hv. 1. þm. Austf. (EystJ) vil ég segja það, að lánstíma hefur verið breytt, bæði hjá ræktunarsjóði og fiskveiðasjóði, úr 20 árum í 15 ár og á lánum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum úr 50 árum í 42 ár, en að öðru leyti er lánstíminn hugsaður sá sami og verið hefur, þ.e.a.s. 25 ár fyrir A-lán húsnæðismálasjóðs og 15 ár fyrir B-lánin, 42 ár fyrir byggingarsjóð sveitabæja og verkamannabústaðasjóðinn, en sem sagt ræktunarsjóður og fiskveiðasjóður færðir niður í 15 ár. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara þessum hv. þm. öðru. Hann var að spyrja um, hvort samráð hefði verið haft við stjórnir fjárfestingarsjóðanna, áður en þetta var gert. Það var haft samráð við þá á þann hátt, að þeir, sem til náðist, voru kallaðir til fundar á laugardagsmorguninn fyrir hádegi. Þar mættu að vísu ekki allar stjórnirnar fullskipaðar, en ég ætla flestar þeirra. Að vísu var það rétt, að hv. þm. var þar ekki með. Það var rætt um það fram og til baka, hvernig þessi vaxtabreyting færi fram, ýmis framkvæmdaratriði rædd og fengnar till. sjóðsstjórnanna um þau framkvæmdaratriði og þær aths., sem stjórnirnar fluttu, að ég ætla, flestar þar teknar til greina. Að öðru leyti held ég ekki, að það hafi verið fleira í ræðu hv. þm., sem ég þarf að svara. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) spurðist hér fyrir um það, hvort stjórn Seðlabankans hefði verið kvödd til á þennan fund, en það var hún ekki. En ég ætla þó, að hún hafi fengið málið til meðferðar. A.m.k. var aðalbankastjóranum kunnugt um málið, og hann ætlaði að halda fund og hélt fund bæði á laugardagseftirmiðdag og sunnudag í sinni stjórn, áður en málið var þar afgreitt. Að öðru leyti um sjálfa vaxtahækkunina og hvers vegna, hún er gerð þarf ég ekki að ræða. Það mál var svo ýtarlega rætt undir meðferð efnahagsmálsins hér fyrir helgina, og þetta er sem sagt einn þátturinn í þeim efnahagsaðgerðum, sem þá voru boðaðar, svo að þessi breyt. þarf ekki að koma á óvart.

Eysteinn Jónsson Hæstv. ráðh. upplýsti, að það hefði verið styttur lánstíminn hjá ræktunarsjóði og fiskveiðasjóði úr 20 árum í 15 ár. Þá höfum við það, að samhliða því, sem vextir voru stórlega hækkaðir hjá þessum sjóðum, er lánstíminn styttur mjög mikið frá því, sem hann hefur verið, þannig að þessi lán verða stórkostlegum mun þyngri en þau hafa áður verið. Það er mál út af fyrir sig. Hitt er svo athyglisvert, að hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa þorað að segja hreinskilnislega frá því í tilkynningunni, að hún hafi gert þetta, og er það þó ofur lítill vottur um samvizkubit í sambandi við þessi mál, og þótti nú sjálfsagt fáum hann koma fyrr í ljós en við mátti búast. En það er sýnilegt, að það hefur verið beygur í ríkisstj., þannig að hún hefur ekki þorað að gefa út rétta fréttatilkynningu um það, sem hún ákvað, - eða hvers vegna tilkynnti hún ekki þetta líka? Þó teygði hún sig til þess að tilkynna um leið um ýmis atriði, sem ekki voru skyld vaxtahækkuninni, en þetta var dregið undan í tilkynningu hæstv. ríkisstj. Ég upplýsti það hér áðan, að 32. gr. efnahagsmálalaganna hefði verið brotin, og ákvörðun hæstv. ríkisstj. um vexti í byggingarsjóði verkamanna er markleysa, af því að það hefur ekki verið leitað álits stjórnar þessa sjóðs um vaxtabreytinguna, eins og skylt er að gera eftir lögunum. Hæstv. ráðh. var eitthvað að muldra hér í barm sinn um, að það hefðu verið kallaðir hinir og aðrir menn upp í stjórnarráð, sem til hefði náðst, - mér skilst á föstudag, - en ég hefði ekki verið þar mættur. Þetta átti víst að vera á einhvern smekklegan hátt að gefa í skyn, að það mundi ekki hafa verið hugsanlegt að ná til mín í þessu sambandi - mín sérstaklega. Ég vil í fyrsta lagi út af þessu taka það fram, að það var algerlega vandalaust að ná til mín, bæði föstudagskvöldið og laugardagsmorgun fram yfir hádegi, en var áreiðanlega engin tilraun til þess gerð. Ekki heldur gerð tilraun til þess að ná í aðra stjórnarnefndarmenn úr þessum sjóði, nema formaðurinn í sjóðsstjórninni var kallaður sem stjórnarmeðlimur í fiskveiðasjóðnum. Þetta eru nú vinnubrögðin, og svo er verið að muldra hér um, að það hafi verið kallað í þá, sem hafi til náðst, og á að gefa það í skyn, að einhverjir hafi ekki verið betur á verðinum en svo, að þeir hafi verið fjarverandi þessar örlagaríku klukkustundir, sem mátti gefa til þess að íhuga málið. Það var alveg ástæðulaust fyrir hæstv. ráðh. að vera að muldra þetta, vegna þess að það liggur alveg fyrir, að álits þessarar stjórnar var ekki leitað og ákvörðunin er ólögleg. Varðandi vinnubrögðin að öðru leyti, það sem ég veit, þá voru þau þannig, að stjórnir hinna sjóðanna munu yfirleitt hafa verið kallaðar og þeim tilkynnt, að það væri búið að ákveða vextina, og eins og hæstv. ráðh. sagði, þá hafi verið rætt þar um framkvæmdaratriði. Og ég vil biðja menn að taka eftir því, að hann orðaði það þannig, að það hefði verið rætt fram og aftur um framkvæmdaratriði. En það var ekki verið að gera tilraun til þess að framkvæma skýlaus ákvæði lagagr., sem hæstv. ríkisstj. hefur sjálf beitt sér fyrir á Alþ. að yrði samþ. Hverjum mundi detta það í hug, að þegar stendur í lagagrein, að það skuli leita álits stjórnanna um jafnþýðingarmikið mál og vextina og lánstímann, þá yrði það ekki haft þannig, eins og venja er í slíkum tilfellum, að óskað væri eftir skriflegri álitsgerð, og a.m.k. gefið tóm til þess, að það yrði haldinn fundur í stjórn viðkomandi stofnunar til þess að ræða þessi efni, jafnörlagarík mál og þau eru bæði fyrir viðskiptamenn þessara stofnana og stofnanirnar sjálfar? En ríkisstj. sá enga ástæðu til þess, eins og hér hefur verið upplýst. Hún sá enga ástæðu til þess, að neitt tóm gæfist til slíks, og yfirleitt enga ástæðu til þess að reyna að framkvæma þessa lagagrein á þann hátt, sem vitaskuld er til ætlazt um slík ákvæði. Það er ekki að leita álits með venjulegum hætti, sem hér hefur verið gert, og til sumra hefur alls ekki verið leitað. M.ö.o.: hæstv. ríkisstj. hefur tekið sér einræðisvald um þessi efni, þvert ofan í ákvæði l., því þó að hún ætti að hafa endanlegt úrskurðarvald og hefði endanlega heimild, var skylt að leita þessa álits skilmerkilega, eins og venja hefur verið til. Og það er fullkomin ástæða til þess að mótmæla alveg sérstaklega þeim vinnubrögðum, sem hér hafa verið viðhöfð, auk þess sem alveg liggur fyrir, að vaxtaákvörðunin um verkamannabústaðalánin er gersamlega ólögleg.



Herra forseti. Það er út af ummælum hv. 1. þm. Austf., er hann talaði um það, að 32. gr. l. um efnahagsmál hafi verið brotin, að þá vil ég segja honum það, að allt bankaráð Búnaðarbankans og bankastjóri komu upp í stjórnarráð á föstudaginn, og var rætt við þessa aðila um þessi mál. Þeim var ekki tilkynnt, að það væri búið að ákveða vextina, heldur var leitað álits þeirra um það, hvort þeir gætu fallizt á till., sem ég lagði fram. - Ég vildi aðeins taka þetta fram, vegna þess að hv. þm. gaf í skyn, að lagaskyldunni hefði ekki verið fullnægt.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. svaraði hér aðeins að nokkru leyti þeim fsp., sem ég bar fram. Ég bað um, að svar seðlabankastjórnarinnar viðvíkjandi fjárfestingarsjóðunum væri lesið hér upp, þannig að það kæmi greinilega fram, hverju þar hefði verið svarað. Mér skilst þó í sambandi við seðlabankastjórnina, að það hafi þó verið haft það mikið við hana, að spurning hafi verið lögð fyrir hana, og að hún hafi komið saman til fundar, og mér skilst jafnvel, að þeir fundir hafi staðið meginhluta laugardags og meginhluta sunnudags og sé ólokið enn, þannig að það virðist vera eina stofnunin, sem hefur þó fengið tækifæri til þess að hafa þessar spurningar liggjandi fyrir sér, eins og l. gera ráð fyrir. Þess vegna væri fróðlegt að vita, hverju hún hefur svarað, ef skrifleg svör skyldu liggja fyrir frá henni. Viðvíkjandi þeim upplýsingum, er voru gefnar um svör hinna stjórnanna í hinum ýmsu sjóðum, vil ég alveg taka undir það, sem hv. 1. þm. Austf. segir hér, að mér sýnist, að farið hafi verið algerlega ólöglega að. Mér skilst, að það hafi nokkrir menn úr stjórnum nokkurra sjóða verið kallaðir niður í eitthvert ráðuneyti. Að vísu kann þarna að vera undantekning viðvíkjandi hæstv. landbrh., að hann hafi haft nokkuð löglegan hátt á um þessar aðfarir og kallað eina stjórn til umr. við sig um þessi mál. En eftir því, sem hæstv. félmrh. upplýsir, virðast hafa verið kallaðir nokkrir menn úr nokkrum stjórnum saman til einhvers spjalls niðri í stjórnarráði einn morgun. Ég skil ekki, hvernig á að framkvæma lög eins og þau, sem þarna er um að ræða, ef á ekki að gera það þannig, að ríkisstj. og sá ráðh., sem viðkomandi sjóðir heyra undir, skrifar bréf til þeirra stjórna, sem þarna er um að ræða, óskar eftir því, að þessar stjórnir láti í ljós álit sitt um, hvort t.d. beri að hækka vexti, hvort beri að lengja eða stytta lánstíma eða annað slíkt, síðan kalli formenn slíkra stjórna þessar stjórnir saman á fund, hverja fyrir sig, leggi þar fyrir þessar spurningar, ræði þessar spurningar og menn móti síðan sína afstöðu viðvíkjandi þeim og það liggi fyrir í fundargerðum stjórna þessara sjóða, hvernig þetta er gert. Ég veit ekki, hvort við hér á Alþ, eigum að fara að taka þetta til fyrirmyndar um afgreiðslu, t.d. þegar við erum í nefndum, - við skulum segja, að við í fjhn. hefðum þann hátt á, að við kölluðum t.d. nokkra menn úr einhverri stofnun, sem við viljum tala við, til okkar og segðum: Þetta hérna er nú meiningin að gera, og við göngum út frá því, að þið séuð samþykkir því, og þar með er það búið. Ef maður á að fara að kasta öllum formum fyrir borð, - og sjálf lögin eru fyrst og fremst form, sem verið er að setja á þjóðfélagið, - þá er verið að taka upp allt aðra stjórnarhætti en hér hafa viðgengizt um alllangt skeið. Ég held þess vegna, að þessar aðfarir, sem þarna er beitt, séu gerræði, eigi ekkert skylt við venjulegar starfsaðferðir þingræðislegra stjórna, enda er máske sá tilgangur, sem á að ná með þessu, þannig í sínu eðli, að það mundi vera nokkuð erfitt að fá menn til þess að fallast á slíkt eins og hér er verið að gera, sérstaklega stjórnir þessara sjóða, nema með því að beita svona aðferðum. Ég held þess vegna, að það, sem ætti að gera nú, væri, að hæstv ríkisstj. læsi upp afrit af sinum bréfum til þessara stjórna þessara fjárfestingarsjóða, læsi upp svör þessara sjóðsstjórna, þannig að við vitum, hverjir það eru, sem þetta hafa samþykkt. Þá vil ég enn fremur undirstrika það, að með svona aðferðum, - slæmar voru aðferðirnar hér í þinginu, en þó ekki að öllu leyti óvenjulegar um þessa hluti, - en þessar aðferðir, sem beitt er eftir á gagnvart þeim sjóðum, sem þarna eiga hlut að máli, og þeim sjóðsstjórnum, eru alveg forkastanlegar. Þessir sjóðir eru myndaðir með áratuga baráttu, m.a. mjög harðri baráttu verkamanna, alþýðunnar á Íslandi. Og það þótti sérstakur sigur, þegar það var knúið fram hér á árunum, fyrir rúmum 30 árum, að verkamenn skyldu geta fengið lán til þess að byggja sér bústaði með 2½% vöxtum, og var Ísland fátækt land þá. Það þótti strax illa horfa og var barizt á móti því af mörgum hér á þingi, þegar það var undir áhrifum Marshall-lánanna og afskipta amerískrar ríkisstj. af okkar efnahagsmálum farið að hækka vextina hjá byggingarsjóðum verkamanna. En það kastar þó tólfunum, þegar það er knúið í gegn að hækka vexti hjá byggingarsjóðum verkamanna á lánum, sem eru lánuð út til 42 ára, upp í 9%, og þekkist hvergi nokkurs staðar í veröldinni, þar sem mér er kunnugt, að þess háttar aðferðir séu hafðar um mikilvæg umbótalög, sem eiga að vera til þess að styrkja þá fátæku í þjóðfélaginu og skapa þeim betri aðstöðu. Það má þess vegna ekki minna vera en að það liggi fyrir alveg skýrt og ótvírætt: Hverjir eru það, sem með hæstv. ríkisstj. eru ábyrgir fyrir þessum aðgerðum? Það er verið að kollvarpa um eina helgi áratuga baráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir endurbótum á þessu þjóðfélagi, og það er gott að vita, hverjir það eru, sem bera ábyrgð á slíku fyrir utan hæstv. ríkisstj., fyrst henni var ekki gefið algert einræði um, hvað hún gerði í þessu, fyrst hún átti þó að hafa samráð og hlusta á aðra í þessu sambandi. Ég vil svo vona, fyrst hæstv. félmrh. svaraði ekki fyrir hönd ríkisstj. þeirri spurningu, sem ég bar fram áðan, að hæstv. bankamálarh. muni svara því, hvaða svör seðlabankastjórnin gaf og hvernig seðlabankastjórnin samþykkti þær vaxtahækkanir, sem hér hafa farið fram.



Herra forseti. Lögum samkvæmt ákveður stjórn Seðlabankans vexti í landinu, útlánsvexti banka og innlánsvexti. Hinu háa Alþ. er um það kunnugt, að það hefur verið einn þáttur þeirrar stefnu, sem ríkisstj. nú vill fylgja í efnahagsmálum, að hækka nú um skeið vexti, bæði útlánsvexti og innlánsvexti. Þessa skoðun sína tjáði ríkisstj. stjórn Seðlabankans þegar í stað, er Alþ. hafði afgr. hin nýsamþykktu lög um efnahagsmál, og jafnframt skoðanir sínar á því, hver hæð vaxtanna, bæði útlánsvaxta og innlánsvaxta, ætti að vera að dómi ríkisstj. Í lögunum um efnahagsmál, 32. gr., er enn fremur gert ráð fyrir því, að ríkisstj. leiti álits stjórnar Seðlabankans á ákvörðun sinni um vexti fjárfestingarsjóðanna. Þetta gerði ríkisstj. einnig þegar í stað, eftir að lögin höfðu verið afgr. Í tilefni af þessum tvenns konar tilmælum ríkisstj. til stjórnar Seðlabankans hélt hún fundi á laugardag og sunnudag og tók ákvarðanir sínar um vaxtahæðina annars vegar og hins vegar lét í ljós skoðun sína á fyrirhuguðum ákvörðunum ríkisstj. um vaxtahæð fjárfestingarsjóðanna. Í tilefni af fsp. hv. 3. þm. Reykv. (EOl) vil ég taka það fram, að stjórn Seðlabankans var ekki á einu máli um afstöðuna til þessara tveggja atriða, sem til hennar var leitað með. Hinir nýju vextir, útlánsvextir og innlánsvextir, voru samþ. í bankastjórninni með 3:2 atkv., og þeir, sem voru andvígir ákvörðuninni um vaxtahækkunina, voru annars vegar Ólafur Jóhannesson prófessor og hins vegar Ingi R. Helgason lögfræðingur. Hinir þrír stjórnarmeðlimir Seðlabankans greiddu atkv. með þessum ákvörðunum, þannig að þær eru löglega teknar. Það kom ekki fleira fram í fsp. hv. þm., sem ástæða er fyrir mig að svara.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af fyrri ræðu hv. 1. þm. Austf. (EystJ), þar sem hann svo smekklega taldi, að ég hefði verið eitthvað að muldra niður í barminn, sem hann sjálfsagt telur góða og gilda latínu að orða svo, en efnislega var það um boðun þessara funda, sem fram fóru á laugardagsmorguninn. Fundarboðunin var þannig, að ég fól ráðuneytisstjóranum að boða til fundar húsnæðismálastjórnina, stjórn verkamannabústaðasjóðs og stjórn fiskveiðasjóðs. Þessir 3 aðilar áttu allir að boðast til viðræðu um málið. Hv. 3. þm. Reykv. vildi telja, að þessi fundarborð ættu helzt að vera skrifleg og tími og tóm gefast til þess að velta málinu alllengi fyrir sér. Út af fyrir sig má segja kannske, að það hefði ekkert verið óeðlilegt. En tíminn var þarna naumur, og það var ekki annað að gera en kalla þessar stjórnir á fund upp í ráðuneyti þess ráðherra, sem með þessi mál fer, og hafa samráð við þessa aðila þar. Þetta var gert. Það mættu að vísu ekki allir, eins og hér hefur margkomið fram, sem boða átti, en það var mín hugsun og mín fyrirmæli, að allar þessar 3 stjórnir, sem undir mitt ráðuneyti heyra, væru þarna boðaðar. Ég skal nú ekki fara út í að ræða málið efnislega frekar en áður. Ég tel, að það sé búið. En hv. 3. þm. Reykv. virtist annaðhvort hafa mismælt sig eða hann hefur ekki gert sér grein fyrir breyt. fyllilega, því að mér skildist á honum, að hann teldi, að vextir verkamannabústaðasjóðs, - hann tók það sérstaklega fram, - færu upp í 9%. Það gera þeir ekki. Þeir hækka upp í 6%. Verkamannabústaðasjóður og byggingarsjóður sveitanna hækka úr 3½ upp í 6%. Það er að vísu rétt, að það verður dýrara fyrir lántakendur sjóðanna en áður var. En með hliðsjón af þeirri vaxtahækkun, sem hefur farið fram í landinu, er þetta vissulega ekki óeðlilegt. Vextirnir eru núna 3% undir almennum innlánsvöxtum í sparisjóðum. Þeir eru 6% í útláni þessara stofnana, en almennir innlánsvextir eiga að vera 9%. Vextir sjóðsins eru þess vegna 3% lægri. Þegar bezt var hlutfallið á milli innlánsvaxta og vaxtakjaranna í þessum sjóði, var það eins og hv. þm. nefndi, vextirnir 2½% á móti innlánsvöxtum 4–5% , þannig að þeir voru þá 1½–2½% lægri, en nú eru þeir 3% lægri. Annars skal ég ekki orðlengja þetta frekar. Það má kannske segja, að tíminn, sem þessum sjóðsstjórnum hafi verið gefinn til þess að segja sitt álit um málið, hafi verið naumur. En það var talið eðlilegt, að tilkynning um þetta yrði gefin og ákvörðun tekin fyrir mánudag, til þess að allt gæti þetta komið út í heild, áður en bankastarfsemin á mánudag byrjaði.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) óskaði eftir því, að ég læsi hér upp skýrslu um afstöðu bankaráðs Búnaðarbankans, skriflega skýrslu, og hún væri sennilega fyrir hendi, því að skriflegt ætti þetta að vera, til þess að unnt væri að fullnægja forminu, því að annað væri ósæmilegt. Hv. þm. talaði um, að það væri ósæmilegt að kalla stjórn Búnaðarbankans á fund fyrirvaralaust og ætlast til, að hún tæki í skyndi ákvörðun í svo mikilvægu máli sem þessu. Hv. þm. ætlar þá að reyna að telja hv. þingheimi trú um það, að stjórn Búnaðarbankans hafi fyrst þegar hún fékk kvaðninguna vitað, hvað var á seyði. Mér er kunnugt um, að bankaráð Búnaðarbankans hefur rætt um fjármál fjárfestingarsjóða bankans og vaxtamál á fundum sínum í vetur, og bankaráð Búnaðarbankans fylgdist vel með því, sem var að gerast hér í hv. Alþ. um þessi mál. Bankaráð Búnaðarbankans veit, hvernig fjárfestingarsjóðir Búnaðarbankans eru stæðir, og það er þess vegna eðlilegt, að bankaráðið hafi nú á síðustu mánuðum rætt þessi mál og hugsað þessi mál, hvernig verði komizt út úr þeim ógöngum, sem þessir sjóðir nú eru í. Það er þess vegna ekki um neina skyndiákvörðun að ræða hjá stjórn Búnaðarbankans. Hitt var svo vitað fyrir fram og þarf ekki að því að spyrja, að hv. formaður bankaráðsins, 2. þm. Vestf., og hv. 1. þm. Vesturl., Ásgeir Bjarnason, voru á móti vaxtahækkuninni, eins og málin stóðu. Aftur á móti taldi hv. þm. Norðurl. v., Jón Pálmason, eins og bankaráðið innst inni allt gerði, nauðsynlegt að hækka vextina og hafa það einn þáttinn í því að koma sjóðum bankans á traustan grundvöll, - einn þáttinn. Það er vitað mál, að sjóðir Búnaðarbankans komast ekki á traustan starfsgrundvöll með því einu að fara með vextina upp í 6% hjá byggingarsjóði og 6½% hjá ræktunarsjóði. Það þarf miklu meira til, til þess að þessir sjóðir verði starfhæfir, og það er það, sem núverandi ríkisstj, ætlar sér að gera samkvæmt fyrirheiti, þegar stjórnin var mynduð, að koma lánasjóðum, ekki aðeins landbúnaðarins, heldur atvinnuveganna, á traustan grundvöll. Það er stefnan, og það verður ekki haldið lengur áfram á þeirri braut, sem farin var, það verður að rétta þetta við. Ég veit, að hv. 1. þm. Austf. er kunnugt um það, í hvaða ástandi fjárfestingarsjóðir Búnaðarbankans voru, þegar hann skildi við þessi mál. Ég veit, að hann meinar, að það þyrfti að brjóta blað og bæta þar úr. Ég veit, að hann kannast við það, að s.l. ár hefur byggingarsjóður bankans sama sem ekkert framlag fengið umfram það, sem er í fjárlögum, 2½ millj. Að vísu var tekið bráðabirgðalán í Seðlabankanum 1957, 3.6 millj. kr. Það bráðabirgðalán er enn þá ógreitt. Það var aftur tekið bráðabirgðalán í Seðlabankanum 1958, 3.6 millj. kr. Það lán er einnig ógreitt. Þetta er það framlag, sem útvegað var á þeim árum, og þetta er sá arfur, sem við verðum nú að taka við og borga þessa vanskilaskuld í Seðlabankanum og aðrar miklu fleiri. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta. En ég veit, að það var ekki verið að ræða um mál við stjórn Búnaðarbankans, sem hún var ekki kunnug, þegar hún var kvödd á minn fund, og ég man það, að hv. 1. þm. Austf. var með í því að hækka vexti ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs, að mig minnir á árinu 1955, og verður að segja eins og er, að aðstaða sjóðanna á þeim tíma var allt önnur en nú. Þá var ekki hægt að segja, að þessir sjóðir væru í rauninni gjaldþrota, eins og nú er. Það eru þess vegna allir í hjarta sínu sammála um, að það, sem gert var, var nauðsynlegt að gera sem einn þátt í því að gera þessa sjóði starfhæfa, aðeins einn þátt, enda þótt hv. framsóknarmenn nú ætli að reyna að gera sér mat úr þessu gagnvart kjósendum, bæði hvað snertir verkamenn og bændur. Eftir að þeir hafa skilið við alla sjóði tóma, á að telja mönnum trú um, að það hefði verið hægt að halda áfram á sömu braut, sömu gjaldþrotabrautinni, og að núverandi ríkisstj. geri þessar ráðstafanir ekki af neinni nauðsyn, heldur til þess að torvelda fólki að byggja yfir sig húsnæði, peningshús og rækta og annað slíkt. En þetta er einn þátturinn í því, að það verði mögulegt að gera þessa sjóði, sem við höfum talað um, starfhæfa áfram, og það er það, sem fólk spyr um: Getur það fengið lán? - en ekki um það, hvort vextirnir eru einu prósenti hærri eða lægri. Það er það, sem fólk spyr um: Er hægt að fá lán? Og það er það, sem vitanlega er ekki hægt að komast hjá í þjóðfélagi, sem verið er að byggja upp, eins og á Íslandi.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. svaraði hér áðan annarri fsp. minni og þá kom það fram hjá honum um leið, eftir því sem mér heyrðist, viðvíkjandi hækkuninni á lánunum, vöxtunum til fjárfestingarsjóðanna, að þetta væri gert um skeið. Nú eru lánin viðvíkjandi verkamannabústöðunum til 42 ára. Það þýðir óhjákvæmilega, eins og ég benti á áðan, að ef á að gefa út lánsbréf núna og það er ekki gengið út frá, að þetta sé með breytilegum vöxtum, þá eiga þau lán, sem nú eru veitt með 6% vöxtum, að vera til 42 ára óumbreytanleg. Það hlýtur að liggja nokkurn veginn í augum uppi, að það taka engir menn slík lán. Það er ekki svo, að menn bindi sig til margra áratuga undir okrið, þó að menn séu í neyð, eins og hæstv. landbrh. var að koma inn á. Það er ekki svo slæmt ástandið á Íslandi. Og þó að ein ríkisstj. gerði ástandið á Íslandi helmingi verra en það þarf að vera, hafa kannske íslenzkir borgarar einhverja möguleika til þess að útvega sér lán öðruvísi þá. Þetta getur ekki verið nein ráðstöfun á móti verðbólgu að ákveða þessa hluti. Þetta getur aðeins verið ákvörðun til þess að stöðva menn í því að taka lán núna. Menn taka ekki lán til 42 ára með óumbreytanlegum 6% vöxtum, allra sízt ef það er látið í veðri vaka um leið, að það sé meiningin að reyna einhvern tíma aftur að fá lægri vexti á Íslandi. Þess vegna held ég, að þetta „um skeið“ hafi bara óvart skroppið upp úr ráðh. Meiningin með þessu er engin ráðstöfun á móti verðbólgunni eða neinu slíku, - allar þessar ráðstafanir verða til þess að auka verðbólgu, - heldur er þetta ráðstöfun til þess að reyna að stöðva byggingar, og það er rétt, að það komi alveg fram. Viðvíkjandi því, sem hæstv. félmrh. var að segja til þess að verja þetta, þá er ég að vísu ekki eins mikill stærðfræðingur og hann. Hann fékk það út, að raunverulega væru þetta betri kjör fyrir menn nú á tímum, að það munaði núna 3%, en áður hefði þetta bara munað svona 1½, 2 eða 2½% viðvíkjandi vöxtunum, sem menn ættu við að búa samkvæmt lögunum um byggingu verkamannabústaða. Hér í gamla daga, þegar Ísland var fátækt, voru aðstoðarlánin, eins og okkur kemur saman um, 2½%, og almennir vextir voru milli 4 og 5%. M.ö.o.: það var aðeins helmingurinn af þeim vöxtum, sem þá tíðkuðust, sem menn urðu að borga, þegar um verkamannabústaðalánin var að ræða. Nú aftur á móti, þegar almennu lánin eru 9%, þá eru hin komin upp í 6%. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. hins vegar gleymdi í svarinu til mín, - hann gaf upplýsingar um, hvernig þetta hefði verið samþykkt viðvíkjandi vaxtahækkuninni í seðlabankastjórn, en hann gleymdi hinu, hann gleymdi að lesa eða skýra frá áliti seðlabankastjórnarinnar á því, hvað gera skyldi viðvíkjandi fjárfestingarsjóðunum. Það er nú upplýst í þessum umr. utan dagskrár hér, að seðlabankastjórnin virðist vera eina stjórnin af öllum þessum stjórnum, sem einhverjum bönkum eða fjárfestingarsjóðum stjórna, sem kölluð hefur verið saman til þess að ræða málin eitthvað. Hinar hafa í raun og veru verið boðaðar þannig, að eitthvert hrafl af þeim hefur mætt, - ég veit ekki, hvort þær hafa verið allar saman í einu eða kannske sitt í hvoru lagi niðri í skrifstofum stjórnarráðsins, - og það hrafl, sem þar mætti af stjórnum, hefur síðan verið spurt, án þess að nokkur bréf hafi farið þarna á milli og nokkrar álitsgerðir verið gerðar. Seðlabankastjórnin hins vegar virðist vera eina stjórnin, sem hefur á allmargra klukkutíma fundi rætt þessi mál. Það væri þess vegna mjög ánægjulegt að vita, hvaða niðurstöðum seðlabankastjórnin komst að og hvernig henni þótti þetta við horfa, - jafnvel þó að hún væri ekki kölluð niður í stjórnarráð ásamt einhverjum fjölmörgum öðrum stjórnum á einhvern fund, þar sem eitthvert hrafl mætti, - hvernig henni þótti að kveða upp úrskurðinn um, hvað hún áliti réttmætt sem stjórnendur Seðlabankans í þessum efnum. Ég er tvisvar sinnum búinn að spyrja að þessu og ég vil leyfa mér að vona, að ég þurfi ekki að spyrja að því í þriðja eða fjórða sinn, ef hæstv. forseti sýndi mér nú svo mikið langlundargeð. Hins vegar upplýsti hæstv. viðskmrh., að vaxtahækkunin hefði verið knúin í gegn í stjórn Seðlabankans með eins atkv. mun á tveggja daga fundum. Og þegar hæstv. ríkisstj. hefur sótt vaxtahækkunina með slíku offorsi, sem upplýst er, gagnvart fjárfestingarsjóðunum og stjórnum þeirra, þá þætti mér ekki ólíklegt, að beitt hefði verið öllum þeim ráðum, sem hugsanleg voru, til þess að reyna að knýja fram vaxtahækkunina í stjórn Seðlabankans. Það er þess vegna gott, að það liggi alveg hreint fyrir, hvernig þessi meiri hluti er fenginn, sem hefur ákveðið þessa mestu vaxtahækkun, sem þekkist í íslenzkri sögu og einsdæmi er, a.m.k. í öllum okkar nágrannalöndum. Ég vona sem sé, að þessar upplýsingar um álit seðlabankastjórnarinnar fáist. En hitt virðist ekki fást hér enn þá, nema með einn sjóðinn að einhverju leyti, þ.e. ræktunarsjóðinn eða stjórn Búnaðarbankans, þá afstöðu, sem hún hefur tekið. En æskilegt væri, að það lægi fyrir, hver hefur verið afstaða stjórnar fjárfestingarsjóðanna, meira að segja á þessum hraflsfundi niðri í stjórnarráði á laugardagsmorguninn, til þessara hluta. Eru allar sjóðsstjórnir í landinu orðnar allt í einu ekki neitt, bara nokkrir menn, sem tíndir séu saman til þess að tilkynna einhvern hlut, ef eitthvað eigi að gera, og enginn formlegur háttur hafður þarna á? Mér þótti vænt um það, sem hæstv. félmrh. sagði, að það væri alveg rétt, það hefði átt að hafa þarna aðra hætti á. Það er einmitt það, sem gerir gæfumuninn í þessum efnum, hvernig unnið er að hlutunum. Það getur sem sé verið, og það er einmitt sá möguleiki, sem aldrei á að útiloka, að ef hafður er sæmilegur háttur á um svona hluti, þá takist að koma viti fyrir ríkisstj., sem er að gera vitleysur. Ég veit, að hæstv. ráðh. eru menn, sem yfirleitt taka rökum, og ég efast ekki um, að ef þarna hefði verið farið þannig að, að aðstaða hefði verið til þess að ræða þessi mál, til þess að setja fram rök, ræða um þau fram og aftur, tína til afleiðingarnar og sýna fram á afleiðingarnar af hinu og þessu, þá hefði e.t.v. verið hægt að hindra þessa vitleysu, sem nú hefur verið gerð. En hæstv. ríkisstj. gefur mönnum ekki tækifæri til slíks með svona aðferð. Hún hrifsar til sín - án þess að hlusta á ráðleggingar - valdið til að taka ákvarðanir um hlutina. Og ég skal alls ekki segja, hvort meira að segja hennar eigin flokksbræður í stjórnum ýmissa þessara sjóða hafi í hjarta sínu verið fylgjandi þessu. Mér er kunnugt um, að það hefur stundum verið talað um það, að mönnum þætti ekki ráðlegt að vera að láta uppi skoðanir sínar, ef þær væru mjög andstæðar því, sem hæstv. ríkisstj. áliti, og ég er hræddur um, að mönnum hafi gefizt lítið tóm til þess þarna að ræða við hæstv. ríkisstj. um þetta og reyna að koma vitinu fyrir hana. Þess vegna er það slæmt, að það skuli ekki vera upplýst hér, hvað þarna hefur verið sagt. Þetta hefði komið fram, svo framarlega sem hér hefði verið hafður venjulegur háttur á, ef skriflegs álits hefði verið leitað, skrifleg svör verið gefin og kannske verið þar meiri hl. og minni hl., sem hefði fært fram sín rök. Viðvíkjandi ábyrgðinni á þessum hlutum seinna meir, þá er þetta þýðingarmikið atriði. En ég vil sem sé vonast til þess, að viðvíkjandi áliti seðlabankastjórnarinnar um fjárfestingarmálin verði það þó a.m.k. upplýst, hvernig það álit var.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) spurði um það þegar í sinni fyrstu ræðu, hver þau bréf væru, hvernig þau hljóðuðu, sem farið hefðu milli ríkisstj. og Seðlabankans varðandi þá vaxtahækkun, sem nýlega hefur verið samþ. Nú veit ég, að hv. þm. gerir sér þess ljósa grein, að ég geng ekki með skjalasafn viðskmrn. eða einhvern hluta af því í töskunni hjá mér, og þurfti því að gera sérstakar ráðstafanir til þess að afla bréfanna. En það hef ég nú gert og skal með ánægju verða við þeirri ósk hv. þm. að lesa það bréf, sem viðskmrn. sendi Landsbanka Íslands, Seðlabankanum, og svar bankans, en þau hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilvísun til 32. gr. laga um efnahagsmál fer ríkisstj. þess hér með á leit, að stjórn Seðlabankans láti henni í té álit sitt á vaxtakjörum og lánstíma eftirtalinna fjárfestingarlánastofnana: húsnæðismálastjórnar, byggingarsjóðs sveitabæja, byggingarsjóðs verkamanna, ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs. Ríkisstj. telur, að í sambandi við þá almennu hækkun innláns- og útlánsvaxta, sem nú er ráðgerð, sé óhjákvæmilegt að hækka vexti þessara stofnana nokkuð. Þar við bætist, að útlánsvextir þessara stofnana, að húsnæðismálastjórn undanskilinni, hafa verið miklu lægri en þeir vextir, sem stofnanirnar hafa orðið að greiða af því fé, sem þær hafa haft til útlána. Með hækkun vaxta mundi fjárhagur stofnananna komast í heilbrigðara horf og nýir möguleikar skapast til fjáröflunar fyrir þessar stofnanir. Þá telur ríkisstj. einnig, að eðlilegt sé, að lánstími fiskveiðasjóðs og ræktunarsjóðs lækki úr 20 árum í 15 ár. Mundi slík lækkun hafa veruleg áhrif til þess að auka lánagetu sjóðanna, þegar frá liði. Tillögur ríkisstjórnarinnar um breytingar á vaxta- og lánskjörum þessara stofnana fylgja hér með.“ En þær eru þannig: Húsnæðismál: A-lán, íbúðalán, lánstími 25 ár, vextir 9%. B-lán, vísitölulán, óbreytt. Lán til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, lánstími 42 ár, vextir 6%. Byggingarsjóður sveitabæja, lánstími 42 ár, vextir 6%. Byggingarsjóður verkamanna, lánstími 42 ár, vextir 6%. Ræktunarsjóður, lánstími 15 ár, vextir 6½%. Fiskveiðasjóður, skipalán, lánstími 15 ár, vextir 6½%. Svarbréf Landsbanka Íslands, Seðlabankans, hljóðar þannig: „Vér höfum móttekið bréf hins háa ráðuneytis, dagsett í dag, þar sem það leitar álits stjórnar Seðlabankans um vaxtakjör og lánstíma fjárfestingarlánastofnana samkvæmt 32. gr. laga nr. 4 1960. Hér með tilkynnist yður, að stjórn Seðlabankans hefur á fundi í dag gert svo hljóðandi ályktun út af ofangreindu bréfi hins háa ráðuneytis: Þar sem ekki hefur unnizt tími til nægilegrar athugunar og ekki eru fyrirliggjandi á þessum fundi nauðsynlegar upplýsingar þessu máli viðkomandi, er bankastjórnin ekki við því búin að gera till. um breyt. á till. ríkisstj. á vaxtakjörum og tímalengd fjárfestingarlána. Ólafur Jóhannesson bankastjórnarmaður gerir svo hljóðandi aths. við ályktunina, sem Ingi R. Helgason bankastjórnarmaður tók undir: Út af bréfi ríkisstj. um breyt. vaxta á lánum þar til greindra fjárfestingarsjóða, tekur Ólafur Jóhannesson fram, að hann mæli gegn fyrirhuguðum vaxtahækkunum.“ Ég skal fúslega játa, að það hefði verið æskilegt, að meiri tími hefði verið til þess fyrir stjórn Seðlabankans að ræða þessi mikilvægu mál ýtarlegar en hægt er að gera á fundum yfir eina helgi. Það hefði líka verið æskilegt, að ríkisstj. hefði haft tækifæri til þess að ræða þessi mál lengur við stjórn Seðlabankans en tóm gafst til og veita allar þær upplýsingar, sem bankaráðið í heild eða einstakir bankaráðsmenn kynnu að óska eftir. En það vona ég að allir hv. alþm. geri sér ljóst, að hér varð að taka ákvarðanir af miklum hraða. Það hafði frá upphafi verið ráð fyrir því gert, að sú breyt. sem yrði á vöxtum, yrði samtímis eða a.m.k. skeði eins nálægt gengisbreytingunni og frekast væri framkvæmanlegt, og þegar svo átti sér stað, að Alþ. afgr. frv. á föstudag - síðdegis á föstudag, þá þótti á þeim degi einsýnt, að æskilegt væri að keppa að því, að þessar breyt., sem frv. beinlínis gerði ráð fyrir eða áttu að sigla í kjölfar þess, kæmu allar til framkvæmdar samtímis á mánudagsmorgni. En úr því að svo var, þá var ekki um annað að gera en hefjast handa þegar á föstudagskvöld og undirbúa þessa fundi yfir helgina og miða við það, að hin nýja skipan gæti gengið í gildi á mánudagsmorgni. Ég er þakklátur stjórn Seðlabankans fyrir það að hafa gefið sér tíma til þessara fundarhalda yfir helgina og hafa tekið umbeðna afstöðu til málsins, því að um það er engum blöðum að fletta, að hér hefur verið farið algerlega að lögum í því, með hvaða hætti álits seðlabankastjórnarinnar er leitað, og ályktun hennar er svar við fsp. ríkisstj. í samræmi við ákvæði 32. gr. l. um efnahagsmál. Þá eru aðeins örfá orð vegna þess, að tveir hv. þm. hafa vikið að því, sem ég sagði í orðum mínum áðan um það, að gert væri ráð fyrir, að þessi hækkun vaxta væri um skeið. Ég vil aðeins endurtaka þetta og undirstrika, að það hefur aldrei verið tilætlun ríkisstj. og er ekki, að þessi vaxtahækkun sé til frambúðar, að það sé meiningin, að þessir vextir, sem nú hafa verið ákveðnir, séu taldir eðlilegir frambúðarvextir á Íslandi. Það er ekki meiningin. Þessi vaxtahækkun er ákveðin til bráðabirgða til þess að tryggja framgang þeirra ráðstafana, sem felast í frv. um efnahagsmál. Það er hins vegar ekki hægt að segja neitt til um það, ekki hægt að spá neinu um það, hversu lengi muni vera þörf á þeim háu vöxtum, sem hér er um að ræða. Úr því verður reynslan að skera. Ýmis atriði kunna að fara öðruvísi en til var ætlazt. Hér er um svo viðtækar ráðstafanir að ræða, að ekki er hægt með neinni vissu að segja fyrir um það, hver framkvæmdin muni verða, hver reynslan muni verða í einstökum atriðum. En það eitt er víst, að það er fyrirætlun ríkisstj., það er ásetningur hennar að fylgjast nákvæmlega með þróuninni, sem verður í efnahagslífinu í heild og á einstökum sviðum þess, og taka síðan tillit til þeirrar þróunar við ákvörðun vaxtanna og breyta vöxtunum aftur, þegar ríkisstj. telur ástand efnahagsmálanna í heild og á einstökum sviðum gera það fært, að vaxtalækkun komi á ný til framkvæmda. Ég rökstyð það ekki að þessu sinni, hvers vegna slík vaxtahækkun er nauðsynleg, er æskileg og beinlínis nauðsynleg. Til þess er ekki tími í þessum umr. Ég skal þó aðeins ljúka þessu máli mínu með því að segja, að það má öllum hv. þdm. vera kunnugt, að höfuðvandamál íslenzku þjóðarinnar í efnahagsmálum allar götur síðan í stríðsbyrjun hefur verið verðbólgan, sem hefur hækkað verðlag og kaupgjald s.l. 15–20 ár á víxl um um það bil að meðaltali 10% á hverju ári. Þetta er meiri verðbólga en átt hefur sér stað í nokkru nágrannalandanna á sama tíma, að Finnlandi einu undanskildu. Þessi mikla verðbólga hefur haft tvær höfuðafleiðingar: annars vegar algerlega óheilbrigða eftirspurn eftir lánsfé til fjárfestingar í því skyni að hagnast á verðbólgunni. Og hins vegar hefur verðbólgan haft það í för með sér, að sparnaður með þjóðinni hefur verið óeðlilega lítill og miklu minni en svarar til þeirra fyrirætlana um fjárfestingu, sem uppi voru með þjóðinni á sama tíma. En þegar slíkt á sér stað, að sparnaður er miklu minni en samtímafyrirætlun um fjárfestingu, þá magnar það verðbólguna enn. Og það eru einmitt þessi tvö öfl, sem bæði eiga rót sína að rekja til verðbólgunnar, sem togað hafa sitt í hvora áttina: annars vegar þessi mikla og óheilbrigða eftirspurn eftir lánsfé og svo hins vegar hinn of litli sparnaður, sem verið hafa alvarleg efnahagsmein í íslenzku þjóðfélagi nú undanfarna allt að tvo áratugi. Og það er einmitt gegn þessu, sem vaxtahækkunin á að hafa sin áhrif. Annars vegar á hún að draga úr óheilbrigðri eftirspurn eftir lánsfé til fjárfestingar, og hins vegar á hún að hvetja til aukins sparnaðar. Vaxtahækkunin verkar á báða þessa liði samtímis og í sama mæli og stuðlar þess vegna að því að koma á nauðsynlegu samræmi milli fyrirætlana um fjárfestingu og sparnaðarmyndunar í landinu. Þeim mun fyrr sem vaxtahækkuninni og öðrum ráðstöfunum verður beitt, þeim mun fyrr sem vaxtahækkuninni og öðrum ráðstöfunum tekst að koma hér á samræmi á milli, tekst að draga úr óheilbrigðri eftirspurn eftir lánsfé og auka sparnaðinn, þeim mun fyrr verður hægt að breyta vöxtunum aftur. Í sambandi við þetta stendur það, sem er öllum kunnugt, að það hefur verið svo hér allar götur síðan á stríðsárunum, að það hefur verið vís gróðavegur að fá að nota lánsfé bankanna, lánsfé útlánastofnananna, að fá að nota sparifé þjóðarinnar, en það hefur verið vís tapvegur að stuðla að aukningu þessa sparifjár. Og það er sannarlega kominn tími til þess, að það hætti, að það sé öruggur gróðavegur að taka lán, að vera skuldugur, en það sé öruggur tapsvegur að spara og hjálpa til þess, að þjóðin með eðlilegum hætti geti byggt upp atvinnutæki í landinu og komið upp yfir sig sómasamlegu húsnæði. Og það er einmitt að þessu, sem þessi vaxtahækkunarráðstöfun miðar. Hún miðar að því að binda endi á það óheilbrigða, þjóðfélagslega séð stórkostlega rangláta ástand, að það sé öruggasti gróðavegurinn í þjóðfélaginu að vera skuldugur, en það sé allt að því refsivert að spara og leggja þjóðinni til fjármagn, sem myndað er með heilbrigðum hætti.

Skúli Guðmundsson Hæstv. landbrh. nefndi hér áðan sérstaklega byggingarsjóð Búnaðarbankans, hvernig að honum hefði verið búið að undanförnu. Það hefur verið þannig, að byggingarsjóði og ræktunarsjóði hefur verið útvegað lánsfé, til þess að þeir gætu gegnt sínum hlutverkum, en það hefur verið halli hjá sjóðunum á rekstrinum, vegna þess að þeir hafa þurft að greiða hærri vexti yfirleitt af sínum lánum en þeir hafa fengið af því fé, sem þeir hafa lánað út. Þannig hefur þessu verið bjargað, að ríkið hefur við og við tekið að sér greiðslu á lánum, sem útveguð höfðu verið handa þessum sjóðum. Þannig var það að því er byggingarsjóðinn snertir, að árið 1953 ákvað Alþingi með lögum, að ríkissjóður skyldi taka á sig lán, sem hvíldi á byggingarsjóði Búnaðarbankans, sem nam yfir 14 millj. kr. Á sama tíma ákvað Alþingi, að ríkið skyldi taka að sér greiðslu á skuld ræktunarsjóðs jafnhárri. Fjórum árum síðar, árið 1957, ákvað Alþingi aftur með því að samþykkja heimild í fjárl., að ríkissjóður skyldi taka á sig skuld byggingarsjóðs, rúmar 4 millj., og áhvílandi lán á ræktunarsjóði, sem nam 30 millj. kr. Þannig hefur sjóðunum verið gert það kleift að halda áfram lánveitingum til framkvæmda í sveitum samkvæmt þeim l., sem um þessa sjóði hafa gilt. Enn er svo komið, að ríkið þarf að létta undir með sjóðunum, og einmitt nú í dag var verið að útbýta hér í hv. d. frv., sem flutt er í Ed. um þetta mál, þar sem lagt er til, að ríkissjóður taki að sér að greiða án endurgreiðslukröfu ákveðin lán í erlendri mynt, sem á undanförnum árum hafi verið tekin handa byggingarsjóði sveitabæja og ræktunarsjóði. En út af því, sem hæstv. landbrh. sagði um byggingarsjóðinn, er ástæða til að íhuga það, hvernig sá sjóður hefur getað gegnt sínu hlutverki á undanförnum árum. Mér er vel kunnugt um, að fram til ársloka 1958 hafði það verið þannig um langan tíma, að bændur, sem réðust í það að byggja upp íbúðarhús á jörðum sínum, gátu fengið lán úr byggingarsjóði Búnaðarbankans eftir þeim reglum, sem þar um hafa gilt. Lánin hafa að vísu ekki verið há. Hámark þeirra hefur alllengi verið 75 þús. kr. á býli. En þeirri reglu hefur verið fylgt, að þegar hús var orðið fokhelt, sem svo er kallað, þá gátu umsækjendur fengið helming lánsfjárins og síðan viðbótargreiðslur, eftir því sem byggingunum miðaði áfram. Þannig hefur þetta verið fram til ársloka 1958, að menn hafa getað fengið lán með þessum hætti hindrunarlaust. En næstliðið ár, 1959, var annað upp á teningnum. 1959 fór það svo, að þeir bændur, sem réðust í það að byggja upp á jörðum sínum, auðvitað í von um að geta fengið lán eins og áður, þeir fengu ekki lánið fyrir árslok, eins og áður hafði verið venjulegt. Þó að þeir væru búnir að gera húsin fokheld og færu fram á það að fá eins og áður helming af væntanlegu láni, þá fengu þeir ekki neitt. Það var sagt, að peningarnir væru ekki til. Þetta var eftir að sá hæstv. ráðh., sem hér talaði áðan, var setztur í sæti landbrh. Þessir menn, sem urðu fyrir þessum synjunum nú fyrir áramótin, hafa á sér lausaskuldir, sem þeir verða nú að greiða af hina nýju vexti ríkisstj. fyrir það, að þeir hafa ekki getað fengið lán úr Búnaðarbankanum með venjulegum hætti og samkvæmt þeim reglum, sem áður hefur verið fylgt. Þeir finna þann mun, sem hér er á orðinn, og hvað að þeim snýr nú. Nú er okkur sagt, að það sé búið að hækka vexti m.a. hjá þessum sjóðum. Nú er sagt, að þeir hafi verið ákveðnir 6% hjá byggingarsjóði Búnaðarbankans, en um leið segir hæstv. viðskmrh. hér í dag, að það sé til þess ætlazt, að þetta standi, að því er manni skilst, bara skamma stund. Hann hefur ekki gefið upp ákveðið tímatakmark að vísu, en manni skilst, að þetta sé bara bráðabirgðahækkun á vöxtunum, þeir muni innan skamms lækka aftur. Ég sé ekki betur en þetta sé einn þátturinn í þeirri viðleitni hæstv. núverandi ríkisstj. að stöðva uppbyggingu í landinu, m.a. koma í veg fyrir, að það verði ráðizt í að byggja upp á jörðum, byggja þar íbúðarhús, þó að þess sé brýn þörf, til þess að þær geti haldizt í byggð. Það er ekkert fýsilegt fyrir menn, þó að þeir þurfi að byggja á jörðum sínum og jafnvel þótt þeir gætu, sem enginn veit um, fengið eitthvert lán á þessu ári hjá byggingarsjóði Búnaðarbankans með 6% vöxtum, að binda sér þannig bagga um næstu áratugi, ef gera má ráð fyrir því, að eftir skamma stund, tiltölulega skamman tíma, verði þessir vextir og aðrir vextir kannske lækkaðir aftur. Það er í raun og veru verið að segja við þessa menn: Verið ekki að bjástra við að ráðast í það að byggja upp á þessum jörðum, þó að það sé nauðsynlegt, til þess að þær geti haldizt í byggð. Það er réttara fyrir ykkur bara að hverfa frá því og yfirgefa jarðirnar. Sem sagt: einn liðurinn í þeirri viðleitni hæstv. stjórnar, sem alls staðar kemur fram, að stöðva uppbyggingu bæði í sveitum og annars staðar.



Það er aðeins örstutt, og ég skal ekki níðast á þolinmæði hæstv. forseta. Þó að ráðh. noti tækifærið til að halda hér langa hagfræðilega fyrirlestra, skal ég vera mjög stuttorður. Það kom fram hjá hæstv. viðskmrh. hér síðast, hvað allur þessi undirbúningur er gersamlega fyrir neðan allar hellur. Það kemur sem sé fram, að stjórn Seðlabankans hefur ekki treyst sér til að gefa neitt álit um vextina hjá stofnlánadeildunum, vegna þess að henni voru settir úrslitakostir um tímann, sem hún átti að hafa til þess að vinna að málinu, aðeins yfir helgina. Og hæstv. ráðh. segir, að þetta hafi orðið að vera svona, vegna þess að þetta hafi allt orðið að ganga í gildi nú í morgun. Auðvitað eru þetta hreinar tylliástæður og mikil ófyrirleitni hjá hæstv. ríkisstj. að bera svona lagað fram. Hvaða ástæður eru til þess, að það þyrfti endilega að liggja fyrir nú í morgun, hvaða vextir ættu að verða á stofnlánum í þessum stofnunum, sem hér eiga hlut að máli? Það eru auðvitað engar frambærilegar ástæður fyrir slíku. Þetta er bara ófyrirleitni að vinna svona að málinu og gert til þess að koma í veg fyrir, að nokkur eðlileg rök geti komizt að. Þá var hæstv. sjútvmrh. að minnast á það hér, að hann hefði lagt fyrir ráðuneytisstjórann að boða stjórnir allra þessara stofnana, sem hann tiltók. Ég vil ekkert um þetta segja. En halda menn kannske, að það sé einhver tilviljun, að þarna kom enginn og mun enginn hafa fengið boð nema formaður stjórnar byggingarsjóðs verkamanna, af því að hann er einnig sitjandi í stjórn fiskveiðasjóðs? Ég var heima allt föstudagskvöldið og laugardaginn fram að hádegi og fékk engin slík boð. Og hverjum dettur í hug annað en það hefði verið farið þannig að, að formaður byggingarsjóðsstjórnarinnar hefði verið aðvaraður um, að hann ætti að koma með stjórnarnefndarmennina með sér? Stjórn byggingarsjóðsins var alls ekki boðuð, og þegar hæstv. ráðh. sá það, þá var auðvitað ekki nema um eitt að ræða, og það var að gera ráðstafanir til þess að ná í stjórnina, þannig að það væri hægt að bera undir hana þetta mál, eins og lög gera ráð fyrir. En undir hana hefur þetta mál alls ekki verið borið, og þess vegna er vaxtahækkunin a.m.k. í verkamannabústaðasjóðnum algerlega ólögleg, og ég mun leggja það til, að það verði að sjálfsögðu ekki hækkaðir þar vextir, þar sem það væri ólöglegt að gera það. Hæstv. landbrh. ræddi hér nokkuð almennt um fjárfestingarsjóðina og þörfina á því að breyta tekjum þeirra. Mér dettur ekki í hug, að þeirri ríkisstj., sem eykur útgjöld fjárl. um 400 millj. kr. á einu ári, hefði vaxið það í augum að taka inn á fjárlögin einhverja fúlgu til þess að jafna vaxtamismuninn og hallann hjá þessum uppbyggingarsjóðum landbúnaðarins, ef hún hefði viljað. En það er bara það, sem hæstv. ríkisstj. vill alls ekki gera. Hún vill hækka vextina til þess að draga úr framkvæmdum, eins og hér hefur verið greinilega tekið fram. Loks vil ég svo aðeins benda á eitt atriði. Það er talað um, að þetta muni máske standa stutt. Það er líka talað um, að ein aðalástæðan fyrir því, að vextir hækki á stofnlánum, sé almenna vaxtahækkunin. Þá vil ég beina því til hæstv. ríkisstj., að hún athugi og komi því í framkvæmd, að það verði settar þær klásúlur á lánin í stofnlánadeildunum núna, að ef almennir vextir lækki, þá lækki vextirnir á þeim lánum líka í hlutfalli við það. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég skal nú vera stuttorður, enda þessar umr. orðnar nokkuð langdregnar. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) gerði hér að nokkru að umtalsefni frv., sem var útbýtt í Ed. í dag, þar sem farið er fram á, að byggingarsjóði og ræktunarsjóði verði gefin eftir þau lán, sem þessir sjóðir hafa fengið erlendis. Það er nú ekki nema góðra gjalda vert að flytja svona frv. og enn þá betra að samþykkja það. En ég vil benda á, að jafnvel þótt þetta frv. yrði að lögum, vantar fjárfestingarsjóðina eigi að síður fé til nýrra útlána. Það er bent á það í þessu frv., sem ég ætla ekki að fara að ræða hér í Nd., að það mundi spara Búnaðarbankanum næstum 14 millj. kr. að vera laus við þessi lán í greiðslu vaxta og afborgana. En jafnvel þótt bankinn væri laus við þessa byrði, nægir það á engan hátt til þess að gera sjóðina starfhæfa og fullnægja lagaskyldu. Það þarf meira til en jafnvel að samþykkja þetta frv. Það þarf miklu meira til, vegna þess að með vaxandi hækkun byggingarkostnaðar þarf meira fjármagn en áður til þess að fullnægja þörfinni. Ég vil nú segja, að það sé dálítil hreysti hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að tala um, að byggingarsjóður Búnaðarbankans hafi innt skyldur sínar af hendi til ársloka 1958 og hann hafi algerlega á þeim tímum fullnægt því hlutverki, sem þessum sjóði hefur verið ætlað með lagasetningunni. En hvernig eru nú lögin um byggingarsjóð Búnaðarbankans? Þau gera ráð fyrir því, að sjóðurinn láni allt að 75% af kostnaðarverði íbúðarlána. Í staðinn fyrir að lána allt að 75%, eins og lögin mæla fyrir, hefur sjóðurinn lánað 75 þús. kr. út á hvert hús, einvörðungu vegna þess, að sjóðurinn hefur ekki haft peninga til þess að vera stórtækari. En hvað kostar að byggja íbúðarhús? Hvað kostaði það 1957 og 1958? Það hefur ekki kostað minna en 250–400 þús. kr. En bændur gátu ekki fengið nema 75 þús. kr. til þess að byggja þessi hús, og þess vegna eru þeir vitanlega margir hverjir með víxla, vegna þess að fastalánið var ekki hærra en þetta. En hvernig fór byggingarsjóður að því að lána þessar 75 þús. kr. á árunum 1957 og 1958? Á það minntist ég nokkuð hér áðan. Það voru tekin bráðabirgðalán í Seðlabankanum, sem eru ógreidd enn og eru gjaldfallin fyrir löngu og seðlabankastjórn hefur krafið ríkissjóð um að greiða. Það er þess vegna ljóst, að það verður núverandi stjórn, sem greiðir úr þessum hnút. Og það var lítil lausn á málinu, þótt núv. stjórn hefði fengið fyrir áramótin eitthvert bráðabirgðalán, sem hefði orðið vanskilaskuld á næstu mánuðum. Það, sem núv. ríkisstj. er að gera, er að útvega Búnaðarbankanum, byggingarsjóði og ræktunarsjóði, peninga, til þess að þessir sjóðir geti lánað út á þær framkvæmdir, sem búið er að vinna, og þær framkvæmdir, sem fram undan eru. Og ég vil taka það fram, að byggingarsjóður hefur á árinu sem leið ekki lánað nema lítið út á nýjar framkvæmdir, en hann hefur lánað út á þær framkvæmdir, sem voru í gangi frá árinu 1958. Nú liggja fyrir beiðnir í Búnaðarbankanum um lán úr byggingarsjóði, og þetta hef ég rætt við bankastjóra Búnaðarbankans. Bankastjóri Búnaðarbankans veit, að úr þessu verður leyst innan tíðar. Það er einnig sagt í þeirri tilkynningu, sem lesin var upp í útvarpinu í gærkvöld, að þær lánabeiðnir, sem liggja í afgreiðslu í bönkunum, þau lán verða veitt með gömlu vöxtunum. Það er þess vegna ekki rétt, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að bændur, sem byggðu á s.l. ári, muni gjalda þess að hafa ekki fengið lán fyrir áramótin eins og venjulega. En bændur munu spyrja að því: Er það mögulegt, að við fáum meira en 75 þús. kr. út á íbúðarhús, sem kosta 300–400 þús.? Ef hægt væri að svara því játandi, þá mundu bændur segja: Það er betra, að vextirnir hækkuðu eins og gert var og að lánin voru hækkuð, heldur en að vextirnir hefðu vertíð óbreyttir og lánin ekki hækkuð. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta meira að þessu sinni. Og sízt af öllu ætla ég við þetta tækifæri að fara að ræða frv., sem útbýtt var í Ed. í dag. En ég vil aðeins benda hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) á það, að jafnvel þótt það frv. verði samþ., þá nægir það ekki til þess að koma fjárfestingarsjóðum Búnaðarbankans á starfhæfan grundvöll, svo að þeir geti fullnægt skyldu sinni, og að sjóðir Búnaðarbankans muni nú á næstunni fá nægilegt fjármagn til þess að leysa þær lánabeiðnir, sem liggja nú í bankanum frá fyrra ári.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. talar um það, að lánin, sem byggingarsjóður Búnaðarbankans hefur veitt á undanförnum árum, hafi verið of lág miðað við byggingarkostnað. En hvernig stendur þá á því, að þessi hæstv. ráðh. skyldi ekki hlutast til um það, að þeir, sem byrjuðu að byggja árið sem leið, gætu fengið þessar litlu lánsupphæðir fyrir áramótin? Það hefur alltaf verið séð um það af fyrirrennurum hans í þessari stöðu undanfarin ár, að menn gætu þó fengið þessi lán, helming lánsupphæðarinnar, þegar húsið er orðið fokhelt, en nú eftir að hann er kominn í stöðu landbrh. fá þeir ekki þessi lán, þótt ekki væri um meira en þetta að ræða, og þess vegna eru þeir enn með sínar lausaskuldir. Þeir eru ekki farnir að fá þessi lán enn, þeir sem byrjuðu að byggja árið sem leið. Hæstv. ráðh. gefur í skyn, að þeir muni fá þetta einhvern tíma. Það tel ég ekki þakkarvert. En þarna hafa þeir orðið fyrir miklum óþægindum, sem hann átti að sjá um, að þeir yrðu ekki fyrir.