Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um Tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins eins og það liggur fyrir, og hafði nefndin í þeim efnum samband við forráðamenn Búnaðarsambands Suðurlands sem mættu á fundi hjá nefndinni og gáfu þar upplýsingar. Í Laugardælum hefur verið starfandi í 27 ár tilraunastöð sem hefur verið rekin af Búnaðarsambandi Suðurlands, en leigutíminn var einungis 25 ár. Það kom í ljós að ekki náðist samkomulag um framhaldsleigu nema þá til fárrá ára í senn og jörðin var ekki gefin föl til kaups. Þannig leit því út að Búnaðarsambandið mundi lenda í erfiðleikum með að fá samastað fyrir þessa starfsemi til langs tíma. Þá gerðist það að þrjú systkini, Jón Árnason og tvær systur hans, Ingileif og Sigríður, gáfu Búnaðarsambandinu jörðina Stóra-Ármót sem liggur að Laugardælum og er búin miklum landkostum, bæði að því er varðar ræktunarskilyrði, stærð og hlunnindi og væntanlega líka aðstæður til að afla heits vatns. Þarna voru komnar upp í hendur á Búnaðarsambandinu hinar ákjósanlegustu aðstæður, þær er best varð á kosið, til að flytja starfsemina frá Laugardælum og byggja hana upp í Stóra-Ármóti með þá reynslu að baki, sem fengist hefur með störfum Búnaðarsambandsins í Laugardælum, til viðbótar þeirri þekkingu sem nútímarannsóknir hafa leitt af sér. Búnaðarsamband Suðurlands hefur þegar hafið nokkrar framkvæmdir að Stóra-Ármóti. Þar hefur verið endurbyggt stórt íbúðarhús og hefur kostnaður við þær endurbætur numið í kringum 15 millj. gkr. Hlaða var byggð á s. l. ári sem er 200 rúmmetrar að nýtanlegu rými fyrir þurrhey, og er hún sérstaklega byggð með það fyrir augum að þar sé hægt að gera ýmsar samanburðarrannsóknir á hinum ýmsu aðferðum við verkun þurrheys. Hins vegar vantar að byggja viðbótarheyrými fyrir vothey og að sjálfsögðu allar aðrar útihúsabyggingar sem nauðsynlegar eru fyrir hina áformuðu starfsemi að Stóra-Ármóti. Nú er verið að vinna að reikningu á tilraunafjósi og er þess jafnvel vænst, að hægt verði að byggja grunn þeirrar byggingar á þessu hausti. Eins og menn sjá af þessu eru áform þarna stór. Út af fyrir sig er mjög mikilvægt að sú reynsla hefur fengist af störfum Búnaðarsambands Suðurlands, öll þau ár sem það hefur rekið tilraunastöðina í Laugardælum, að því er ákaflega vel treystandi. Því er stórum auðveldara og það gerir reyndar kleift fyrir Alþingi að ganga til móts við þau verkefni sem þar eru einmitt áformuð. Mér er vel kunnugt um að tilraunastarfsemi í landbúnaði hefur legið undir nokkurri gagnrýni og hefur reyndar svo verið um nokkurt skeið. Sú umræða hefur á vissan hátt frekar fengið byr á síðari árum vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram í þjóðfélaginu um framleiðsluvandamál í landbúnaði. Ég vil undirstrika það hér alveg sérstaklega, að þó að atvinnuvegir - landbúnaðurinn í þessu tilviki - lendi í erfiðleikum má að sjálfsögðu með engum hætti mæta því með því að draga úr framförum heldur með hinu gagnstæða. það verður þá að teita nýrra leiða til að skapa aðstæður til bættrar afkomu með öðrum hætti. Að þessu leyti hefur starfsemin hjá Búnaðarsambandi Suðurlands þó sérstöðu vegna þess að búreksturinn þar hefur aldrei verið rekinn á ábyrgð hins opinbera. Búreksturinn, sem hefur þar lagt grundvöll að tilraunastarfseminni, hefur verið áhætta þeirrar stofnunar og Búnaðarsambandið hefur borið ábyrgð á rekstri Laugardælabúsins. Í þeim efnum eru ekki gerðar tillögur um neinar breytingar frá því sem verið hefur. Aftur á móti er hér kveðið á um nánara samstarf á milli tveggja rannsóknaraðila, þ. e. Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og tilraunastöðvarinnar í Laugardælum, og með þessu frv. er starfsemin í heild tengd með formlegum hætti ákveðnar við tilraunaverkefnin í landinu almennt séð. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur með þessum orðum að verulegu leyti verið skýrt. Þó þykir mér vert að undirstrika hér ákvæði 4. gr. frv. þar sem segir að þátttaka ríkissjóðs í kostnaði við mannvirkjagerð og rekstur ákvarðist af fjárveitingum hverju sinni. Hér er að sjálfsögðu ekki um skuldbindandi ákvörðun af hendi ríkissjóðs að ræða og hlýtur að metast við fjárlagagerð hverju sinni og þá að sjálfsögðu út frá þeim heildarviðfangsefnum sem tekin eru til athugunar og þá til lengri tíma. Þær framkvæmdir, sem þegar hafa verið unnar í Stóra-Ármóti, bæði varðandi ræktun og mannvirkjagerð, hafa að öllu leyti verið kostaðar af Búnaðarsambandi Suðurlands. 5. gr. frv. er hins vegar skuldbindandi, en þar er kveðið á um að tilraunastöðin skuli hafa einn sérfræðing og einn tilraunamann starfandi og að laun þeirra skuli greidd af Rannsóknastofnun landbúnaðarins, sem eins og allir hér vita fær fjármagn sitt frá ríkissjóði. Hér er þó ekki um verulega breytingu að ræða frá því sem verið hefur því að tilraunastjórinn í Laugardælum hefur verið launaður með þessum hætti og Laugardælastöðin hefur líka fengið sérfræðilega aðstoð frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins þar sem einn sérfræðingur þeirrar stofnunar hefur haft yfirumsjón og skipulagt rannsóknarverkefnin í Laugardælum. Þetta er nánast útfærsla á því sem fyrir er. Ég undirstrika það, svo sem ég hef sagt hér áður, að það verður ekki breyting á ábyrgð Búnaðarsambandsins gagnvart þessum rekstri frá því verið hefur. Það, sem ég hef nú sagt og skýrt, hef ég að sjálfsögðu mælt hér í nafni nefndarinnar. Ég ætla hins vegar að segja það frá mínu brjósti, að ég hefði talið að 6. gr. hefði verið betri ef hún hefði verið með öðrum hætti, en þar er kveðið á um stjórn tilraunastöðvarinnar í Laugardælum. Þar er gert ráð fyrir að einn stjórnarmanna sé valinn af Búnaðarsambandi Suðurlands, annar af Rannsóknastofnun landbúnaðarins og sá þriðji skipaður af landbrh. Ég hefði talið það meiri styrk fyrir þessa starfsemi ef Búnaðarsambandið hefði borið ábyrgð á tveimur mönnum, skipað tvo menn, og með tilliti til þeirra ábyrgðar, sem það hefur á rekstri, hefði ég talið þá skipan mála eðlilegri. Ég tel líka að tilrauna- og rannsóknarþættinum væri fyllilega borgið með þátttöku forstjóra Rannsóknastofnunar landbúnaðarins í stjórn tilraunastöðvarinnar. Reynslan á eftir að skera úr um hvaða form verður heppilegast í þessum efnum. Við þær aðstæður, sem nú eru, fylgir þessu að mínu mati aukin áhætta, því að það er mjög gott samband á milli Rannsóknastofnunarinnar og Laugardælabúsins, en ég er sannfærður um að Búnaðarsamband Suðurlands mun vinna og standa að þessu verkefni sem sínu eins og það hefur gert fram til þessa dags. Að lokum, herra forseti, hafa nm. skrifað undir nál. og er ekki ágreiningur um afgreiðslu málsins í landbn. Ed. Alþingis.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til skoðunar frv. til l. um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og mælir með samþykkt þess með brtt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt. sem fram kunna að koma. Ingimar Sigurðsson og Þórhallur Halldórsson sátu fundi nefndarinnar. Undir nál. rita allir hv. nm. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason ritar undir með fyrirvara. Á þskj. 875 eru þær brtt. sem n. flytur. Ég vil fyrst segja það, að þær brtt., sem hér er um að ræða, eru ekki stórvægilegar og auðvitað væntum við þess, að þær verði ekki til þess að þetta mál strandi. Þær eru ekki af þeirri gerð. Fyrst og fremst er hér um ríkari skilning að ræða á landafræði. Það eru einungis nafnaskipti þarna á umdæmum. Örlitlar efnisbreytingar eru þó jafnframt. Fyrsta brtt. er á þá lund, að það er fellt úr frv. eins og það kom frá Nd. Brtt. hljóðar þannig, að málsgr. orðist svo: „Lögum þessum er ætlað að tryggja landsmönnum svo heilnæm lífsskilyrði sem á hverjum tíma eru tök á að veita.“ Við slepptum þarna úr orðinu að „skapa“. Hv. nm. eru sammála um að það sé fyrst og fremst guð almáttugur sem skapi, en ekki þeir sem taka við okkar verkum hér á hv. Alþingi. 2. brtt. er við 5. gr., 3. tölul. Málsgr. orðist svo: „Heilbrigðisnefndir skulu fyrir 1. okt.“ - en áður stóð 1. nóv. - „ár hvert gera fjárhagsáætlun og áætlun um skiptingu kostnaðar milli sveitarfélaga í umdæminu, sem miðast við íbúatölu 1. des. árið á undan. Skulu þessar áætlanir lagðar fyrir viðkomandi sveitarstjórnir til endanlegrar ákvörðunar.“ Um þetta var rætt í Nd.- nefndinni og að því er mér er tjáð var einhver ágreiningur um það. Niðurstaðan varð hins vegar sú hjá okkur að setja inn að áætlanirnar skuli lagðar fyrir sveitarstjórnir því að það eru auðvitað sveitarsjóðirnir sem þarna koma til vegna greiðslna. Þá er það 3. brtt. Hún er við 6. gr., 6. tölul., að liðurinn orðist svo sem þar stendur. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í þær breytingar sem verða við 6. gr. því þær eru fyrst og fremst á þann veg, eins og ég tók fram áðan, að við höfðum með okkur landakort á nefndarfund og röðuðum eftir því sem okkur þótti betur fara. 4. brtt. er um nafnaskipti á svæðum, þ. e. önnur röðun, og 5. brtt. jafnframt. 6. brtt. er við 11. gr., 1. tölul. Þar sem stendur „svæðisstjórn“ skal standa: svæðisnefnd. 7. brtt. er við 11. gr., 2. tölul. Málsgr. orðist svo: „Svæðisnefndir koma saman eigi sjaldnar en einu sinni á ári“, en áður stóð „tvisvar“, Við töldum ekki ástæðu til að geta um það í lögum að þær skuli koma saman tvisvar. Auðvitað er þeim frjálst að koma saman tvisvar, þrisvar eða fjórum sinnum eftir því sem þeim sýnist. 8. brtt. er við 20. gr., 1. tölul. Þar sem stendur „Framkvæmdastjóri“ skal standa: Forstjóri. 9. brtt. er við 25. gr., 1. tölul. Þar sem orðið „hollustufulltrúi“ kemur fyrir skal standa: heilbrigðisfulltrúi. Við 31. gr., 1. og 2. tölul., er brtt. nr. 10. Málsgreinarnar orðist svo, 1. tölul.: „Sé öðrum en heilbrigðisnefnd falið með sérlögum eftirlit með starfsemi, sem lög þessi taka til, og fari fyrirmæli þeirra í bága við fyrirmæli heilbrigðisnefndar og takist ekki að samræma fyrirmælin skal leggja málið til fullnaðarúrskurðar ráðh. Þetta gildir þó ekki sé um að ræða eftirlit með starfsemi samkv. lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, lögum nr. 108/1974, um framleiðslueftirlit sjávarafurða, og lögum nr. 31/1970, um dýralækna“ - Það er raunar ekki annað en þetta síðasta sem skotið er inn til viðbótar. Þá er það tölul. 2.: „Rísi ágreiningur um framkvæmd eftirlits, sem fallið getur undir lög nr. 46/1980, lög nr. 108/1974 og lög nr. 31/1970, skal ágreiningur borinn upp í sérstakri samstarfsnefnd, sem í eiga sæti forstjórar Hollustuverndar ríkisins, Vinnueftirlits ríkisins og Framleiðslueftirlits sjávarafurða og yfirdýralæknir.“ - Yfirdýralækni er þarna skotið inn í og tel ég ekki ástæðu til að lesa lengra. Þá er það 11. brtt., við 36. gr. Greinin orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. ágúst 1982. Með lögum þessum eru felld úr gildi lög nr. 12/1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, lög nr. 74/1977, um matvælarannsóknir ríkisins, svo og ósamrýmanleg ákvæði laga nr. 7/1953, um hundahald og varnir gegn sullaveiki, laga nr. 27/1977, um ráðstafanir til þess að draga úr tóbaksreykingum, laga nr. 95/1962, um öryggisráðstafanir gegn jónandi geislum frá geislavirkum efnum eða geislatækjum, og laga nr. 24/1936, um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum.“ 12. brtt. er við ákvæði til bráðabirgða, 6. tölul. Þar stendur „áfengisvarnarráðs“ sem falli brott. Herra forseti. Ég tel mig hafa gert grein fyrir þessum brtt. Eins og kom fram áðan og sést á nál. eru hv. nm. í heilbr.- og trn. á einu máli um að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, kveður á um þýðingarmiklar breytingar á hollustuháttum og heilbrigðiseftirliti. Þessar breytingar eru vissulega til bóta, en margt hefði mátt skoða betur. Frv. hefur tekið breytingum í meðferð þingsins. Þær breytingar eru allar til bóta. En ég hef haft við það nokkuð að athuga hvernig stjórn Hollustuverndar ríkisins er saman sett. Í 14. gr. segir um það: „Stofnuninni skal skipuð sérstök stjórn sem í eiga sæti sjö menn. Sameinað Alþingi kýs tvo, landlæknir tilnefnir einn, Samband ísl. sveitarfélaga einn, Heilbrigðisfulltrúafélag Íslands einn og Samtök heilbrigðisstétta einn. Ráðh. skipar einn án tilnefningar og skal hann jafnframt vera formaður.“ Það er umdeilanlegt atriði hvort embættismaður eigi að skipa mann í svona nefnd, og það er umdeilanlegt hvort Heilbrigðisfulltrúafélagið eigi að hafa fulltrúa þarna. En ég held að það ætti að vera óumdeilanlegt, að Náttúruverndarráð ætti að eiga fulltrúa í stjórninni. Þetta frv. fjallar mjög um ytri mengun sem hlýtur að koma Náttúruverndarráði við. Sá fulltrúi rn., sem kom til viðræðu við okkur um þessi mál, kvað sig einmitt mjög samþykkan því, að Náttúruverndarráð ætti aðild að þessari stjórn. Ég mun þó ekki gera brtt. við þetta vegna þess að það er mjög þýðingarmikið að frv. verði afgreitt sem fyrst. Þó það eigi ekki að taka gildi alveg strax má ekki bíða að frv. verði að lögum. En ég bendi á að það hefði verið mjög eðlilegt að Náttúruverndarráð ætti aðild að þessari stjórn. Svo er það varðandi ákvæði til bráðabirgða, 9. lið. Þar segir: ,, Ríkisstj. láti fara fram athugun á hvort sameina eða samræma megi frekar en gert er með lögum þessum starfsemi aðila, sem fara með ýmiss konar hollustuhátta- og heilbrigðiseftirlit og eftirlit til varnar skaðlegum áhrifum umhverfis á heilsufar manna. Jafnframt fari fram könnun á möguleikum til frekari samræmingar löggjafar um þessi mál. Skal könnun þessari lokið innan þriggja ára frá gildistöku laga þessara.“ Hv. þdm. er sjálfsagt kunnugt um að Vinnueftirlit ríkisins hefur starfað af miklum sóma að undanförnu. Það hafa verið sett lög um starfsemi þess og ég hygg að menn séu sammála um þýðingarmikið hlutverk þess. Ég tel að það þurfi að fá úr því skorið, hvort átt er við Vinnueftirlitið í þessari grein þegar talað er um að sameina eða samræma frekar en gert er með lögum þessum starfsemi aðila sem fara með ýmiss konar hollustuhátta- og heilbrigðiseftirlit. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort ætlunin sé að Vinnueftirlitið falli undir þennan lið eða ekki, og tel svör hans þýðingarmikil varðandi afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 3. landsk. þm., Karls Steinars Guðnasonar, um þetta atriði lít ég þannig á, að í raun og veru sé verið að leggja á það áherslu í þessu ákvæði að um verði að ræða sem best samstarf á milli þeirra stofnana, sem hér um ræðir, og samræmingu á verkum þeirra. En ég legg á það höfuðáherslu af minni hálfu, að þetta ákvæði ber á engan hátt að túlka eða nota til að tefja fyrir framþróun Vinnueftirlits ríkisins og þeirra mikilvægu verkefna sem það á að sinna.



Herra forseti. Að fengnum þessum upplýsingum tel ég rétt að fram komi að ég mun greiða atkv. með frv. Ég þakka þá yfirlýsingu, að Vinnueftirlit ríkisins verði undanþegið þessari grein, því það er mjög nauðsynlegt í þeirri stöðu sem það hefur.



Herra forseti. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason kom inn á örfá atriði. Ég ætla ekki að fjalla um þau, en aðeins segja þetta af því að hann minntist á Náttúruverndarráð í þessu sambandi: Eins og fram kom á nefndarfundi í morgun mun vera ágreiningur um þetta atriði. Þetta var rætt í heilbr.- og trn. Nd. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason mun ekki, ef ég hef skilið hann rétt, flytja neinar brtt. Ég veit ekki annað en að það hafi verið niðurstaða í nefndinni hjá okkur í morgun að gera allt sem í okkar valdi stæði til þess að þetta mál færi hér í gegnum deildina og yrði að lögum.



Herra forseti. Það ákvæði til bráðabirgða hefur komið til umræðu, að ríkisstj. láti fara fram athugun á hvort sameina eða samræma megi frekar en gert er með lögum þessum starfsemi aðila sem fara með ýmiss konar hollustuhátta- og heilbrigðiseftirlit og eftirlit til varnar skaðlegum áhrifum umhverfis á heilsufar manna o. s. frv. Ég vil leggja á það þunga áherslu frá minni hálfu, að ég skil ekki orð hæstv. ráðh., sem hann viðhafði hér, þannig að það sé ekki ætlunin að þessi grein nái til allra stofnana, eins og stendur greinilega í þessu lagafrv., sem fara með þessi mál. Það hefur oft og tíðum komið fram í hv. fjvn., þegar hún hefur fjallað um mál þessara stofnana, að þar hafi orðið um nokkurn tvíverknað að ræða, og um það hafa verið rakin dæmi. Þess vegna held ég að það sé ekki nema eðlilegt og æskilegt að slík grein sé í þessum lögum og það verði sérstaklega kannað sem í þessari grein felst. Ég skil það þannig, að Vinnueftirlit ríkisins sé ein af þessum stofnunum.