Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Meiri hlutinn hefir leyft sjer að bera fram nokkrar brtt. á þskj. 438. Eru það aðallega smávegis leiðrjettingar, er jeg nú skal lýsa. Er þá fyrst brtt. við 12. gr., að þar komi „hans“ í staðinn fyrir „þeirra“ í neðstu línu. Þetta gleymdist að laga um leið og brtt. meiri hl. voru samþyktar við 2. umr. Þá er brtt. við 14. gr. 5. málsgr., að í staðinn fyrir orðin „sem seðlabankinn kaupir“ komi „sem seðlabankinn kaupir og“. Þetta er aðeins leiðrjetting á máli, eins og allir geta sjeð. Þá kemur brtt. við 22. gr„ að í staðinn fyrir, að bankinn „skuli“ skrá verðbrjef sín með kaupverði, komi, að hann megi telja þau á reikningnum með kaupverði. Eins og hv.þdm. muna, varð nokkur ágreiningur um það, hvort bankinn ætti að telja verðgildi þessara brjefa í árslok eins og hann hafði gefið fyrir þau á árinu. En með þessari brtt. er bankastjórninni í sjálfsvald sett, hvort hún telur þau heldur með kaupverði eða gangverði. Næst er brtt. við 38. gr. p., að sá liður falli niður. Þessi brtt. stafar af því, að á tveimur stöðum í frv. er gert ráð fyrir, hvernig val endurskoðenda fari fram, fyrst í 21. gr. Þar er það skýrt tekið fram, að ráðherra skipar tvo endurskoðendur með samþykki bankaráðsins og ákveður starf þeirra, en í 41. gr. gamla frv. var líka gert ráð fyrir því, að Landsbankanefndin veldi endurskoðendur. Meiri hl. hefir viljað leiðrjetta þetta, með því að fella þetta ákvæði niður á seinni staðnum. Þess var ekki gætt áður, þegar athugað var, hvað landsbankanefndin ætti að framkvæma, að þetta ákvæði var komið inn í frv. áður. Brtt. við 39. gr. er ekki annað en sjálfsögð leiðrjetting á greinartölu. Þá kemur brtt. við 55. gr„ sem var 60. gr. Við 2. umr. var frestað að greiða atkv. um 28. brtt. á þskj. 362, en ef hún fellur, þá verður að gera leiðrjettingu á 55. gr., því að í henni eru ákvæði um Landsbankanefndina, sem feld er úr frv. á öllum öðrum stöðum. Þess vegna er þessi varatill. fram komin. Þá er smávegis breyting á 58. gr. 2. málsgr., að í staðinn fyrir „þá“ komi „þó“. Þá er og leiðrjetting við 59. gr„ að í staðinn fyrir „9. gr. b“ komi „9 gr. c“. Það er óhjákvæmilegt, úr því að veltufje bankans er ákveðið 5 milj. kr., að stjórninni sje heimilað að taka lán erlendis til þess að standast greiðslur. Þess vegna kemur meiri hl. fram með þá brtt., að aftan við 61. gr. komi ný gr., er verður 62. gr„ svo hljóðandi: „Heimilt er ráðherra að taka nauðsynleg lán til greiðslu á stofnfje bankans samkvæmt 5. gr. þessara laga“. Brtt. við 63. gr. er aðeins til þess að leiðrjetta prentvillu um greinatölu. Þá er seinasta brtt„ að aftan við 64. gr. komi ný gr., um að lögin öðlist þegar gildi. Þetta er sett vegna þess, að það er ekki hægt fyrir stjórnina að skipa matsnefnd fyr en lögin eru komin í gildi, en ef það dregst lengi, er hætt við, að matsnefnd verði svo seint skipuð, að úttekt geti ekki farið fram 1. febrúar 1928. Svo er eitt atriði enn. Meiri hl. bjóst við því, að minni hlutarnir mundu koma fram með brtt við 63. gr„ enda var samkomulag um það í nefndinni, að tími sá, er Íslandsbanki hefir leyfi til að diskontera víxla í Landsbankanum, verði styttur úr 20 árum í 10 ár. En það er svo skamt síðan við vissum það, að minni hlutarnir ætluðu ekki að koma fram með brtt. í þessa átt, að ekki vanst tími til þess að fá brtt. prentaða, og þess vegna leyfir meiri hl. sjer að koma hjer fram með skriflega brtt. við 63. gr., er svo hljóðar: Fyrir töluna „1/4“ komi: 1/2. Þessa brtt. leyfi jeg mjer að afhenda hæstv. forseta í þeirri von, að hann sjái sjer fært að bera hana undir atkvæði. Um brtt.hæstv.forsrh. ætla jeg ekki að tala fyr en hann hefir sjálfur skýrt þær.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg hefi leyft mjer að bera fram þrjár brtt. á þskj. 439. Fyrsta brtt. er við 42. gr. og fer fram á að breyta orðalagi þeirrar greinar þannig, að það verði bert, að hún fer ekki fram á neitt, er stríðir í móti ákvæðum stjórnarskrárinnar. Einstaka menn hafa þóst geta skilið frvgr. svo, að tilteknum borgurum þjóðfjelagsins væri bönnuð þingseta. Hafa þeir lagt þetta upp úr orðalaginu í upphafi greinarinnar, er hljóðar svo: „Bankastjórar mega ekki vera alþingismenn“. Það er óefað, að hvorki milliþinganefndin nje stjórnin hefir skoðað þetta svo, að það ætti að svifta nokkurn mann kjörgengi, heldur einskorða val bankastjóra svo á hverjum tíma, að þeir væru ekki teknir úr hópi þingmanna. Það er aðeins þetta orðalag, sem valdið hefir ágreiningi, og get jeg fallist á, að það sje ekki heppilegt eins og það er í frv., því að meiningin var aðeins sú, að takmarka rjett bankaráðsins um val bankastjóra, en ekki að takmarka kjörgengisrjett manna nje rjett kjósenda til að velja sjer þingmenn. Jeg sting því upp á, að orðalaginu í upphafi greinarinnar verði breytt svo: „Alþingismenn mega ekki vera bankastjórar“. Og vegna þess, að það kemur betur við að byrja nýja málsgrein þar á eftir, hefi jeg vikið dálítið við orðalaginu á því, sem á eftir fer, en það er ekki heldur nein efnisbreyting. Jeg vona, að enginn hv.þdm. geti nú haldið því fram, að greinin, svo orðuð, stríði í móti stjórnarskránni, hverja skoðun sem þeir annars kunna að hafa á því, hvort rjett sje að aðgreina bankastjórastörf og þingsetu. Þá kemur breyting á 44. gr., og fer hún fram á það, að fastir starfsmenn, sem unnið hafa hjá bankanum, hafi sama rjett til lífeyris og styrks eins og þeir, sem ráðnir verða eftir að lög þessi ganga í gildi og að þeim sje greitt það af fje bankans. Er þetta ákvæði borið fram vegna tilmæla núverandi starfsmanna bankans. Fanst mjer rjett að verða við þeirri málaleitan eins og hjer er gert. Er þetta svipað eins og með lífeyrissjóð embættismanna. Sjóðurinn á að nægja fyrir þá, sem byrja að leggja í hann þegar þeir taka við stöðu í bankanum, en fyrir hina, sem lengi hafa unnið í bankanum og leggja því lítið í sjóðinn áður en starfsþrek þeirra er úti, er það rjett, að þeir fái slíka uppbót sem hjer er farið fram á. Þá er 3. brtt., við 56. gr„ að aftan við hana bætist ný grein um skifti seðlabankans og sparisjóðs. Það er gert ráð fyrir því í greininni, að varasjóður bankans skiftist til helminga milli þessara deilda, og er það bygt á því, að nálægt helmingur af veltufje bankans verði lagður hvorri deild. Eins og getið var um við 2. umr. málsins, þá fer sparisjóðurinn varhluta af skiftunum hvað aðrar tryggingar snertir, þar sem 5. gr. gerir ráð fyrir því, að innskotsfje ríkissjóðs verði fengið seðlabankanum sem hluti af stofnfje hans. Þess vegna hefi jeg borið fram þessa till. um, að seðlabankinn beri ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðsdeildar, sem nemur innskotsfje ríkissjóðs, þangað til varasjóður sparisjóðsdeildarinnar hefir náð fullum 10% af innstæðufjenu. - Þetta ákvæði er miðað við sparisjóðslöggjöf okkar, er mælir svo fyrir, að þegar vafasjóður sparisjóðs hafi náð 10 megi verja úr honum til annara þarfa en sjóðsins sjálfs. Löggjafarvaldið hefir samkv. þessu álitið það nægilega trygt að hafa 10% varasjóð til þess að sparisjóðurinn geti staðið á eigin fótum. Jeg hefi borið þetta ákvæði undir stjórn Landsbankans, og hún hefir fallist á, að rjett sje að hafa það þannig. Jeg vil leiða athygli að því, að það mun vera prentvilla í varatillögu meiri hlutans, að komma stendur á eftir 1927, en þar á að vera punktur, og byrjar svo nýr málsliður: „Þegar eftir að lög þessi öðlast gildi, skipar ráðherra“ o. s. frv.

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Það fór svo fyrir mjer, að jeg kom ekki með brtt. að þessu sinni, vegna þess að mjer sýndist ekki mót á því við 2. umr., að hægt væri fyrir minni hl. að koma neinum brtt. fram, hversu vel rökstuddar eða sanngjarnar sem þær væru. Allar þær brtt., er minni hlutarnir báru fram, voru drepnar með því atkvæðamagni, er hæstv. stjórn hefir yfir að ráða í deildinni, eða flestar með 8:6 atkv. Bjóst jeg við, að ef jeg færi að koma með brtt. nú, þá mundu þær fara í sömu gröfina. Jeg sje að vísu ýmsa smíðagalla á frv., en flestir munu þejr lagfærðir með brtt. þeim, sem nú hafa fram komið. En jeg hugsaði sem svo, að ef jeg færi að bera fram brtt. til leiðrjettingar og umbóta, þá mundu þær aðeins verða til þess, að göllum frv. yrði haldið, því að flokkur hæstv. stjórnar mundi telja sjer skylt að fella þær brtt. Jeg get ekki látið hjá líða að benda á það, að frv. er nú svo úr garði gert, að mjög er fjarri því, sem milliþinganefndin 1925 ætlaðist til. Jeg tek það ennþá fram, að það hefði átt að setja löggjöf um fyrirkomulag Landsbankans, sem væri trygging fyrir góðri starfsemi í bankanum og þar með fyrir fjárhag hans, en ekki gera eftirlitið svo flókið, að það verði eðlilegri starfsemi bankans til hindrunar, því fyrirkomulag frv. minkar þau völd, sem hverri bankastjórn er nauðsynlegt að hafa. En öll afskifti bankaráðsins af bankanum, eins og ætlast er til að þau verði, hygg jeg miða til hins verra. Og auk þess er mikið vafamál, hvort ekki er óþarft og óheppilegt að hafa svo marga yfirmenn í bankanum eins og ráð er fyrir gert, því mjer skilst svo, að eftir frv. geti hinir raunverulegu bankastjórar orðið 6, þar af 3, sem tala eiga við almenning, og 3, er stýra eiga framkvæmdarstjórunum. En auk þessa er í frv. ákvæði um afstöðu bankastjóranna innbyrðis, sem mjer skilst, að hljóti að verða til þess, að samkomulagið milli bankastjóranna yrði ekki eins gott og það yrði ella og æskilegt væri. Það er sem sje í frv. verið að ýta undir bankastjórana um að gera ágreiningsatkvæði um ákvarðanir þeirra, og er ráð fyrir því gert, að minni hluti bankastjórnar geti með atbeina bankaráðs ráðið þar úrslitum. Þetta er til þess að draga úr góðu samstarfi í bankanum, en að ýta undir það með löggjöf er í fylsta máta óheilbrigt. Auk þessa má nefna dagbókarhaldið o. fl. Alt þetta er svo flókið og umsvifaþungt, að allar líkur eru til þess, að með því flækist hver fyrir öðrum og að enginn þykist bera ábyrgð á störfunum. Er þannig búið að hnýta þetta svo saman, að allar líkur eru fyrir því, að meiri hluti bankastjórnarinnar hafi engin áhrif um gott eftirlit í bankanum og ró og öryggi þar, en á hinn bóginn er dregið úr ábyrgð bankastjórnar á starfsemi bankans. Er mun betra, að bankastjórarnir geri smáskyssur og beri á þeim ábyrgð en að þeir hliðri sjer hjá ábyrgðinni og komi henni á hendur bankaráðinu, en það er auðvitað gert með þessum daglegu afskiftum bankaráðsins af störfum bankastjórnarinnar. En hitt er verra, að vitleysan sje gerð af 8 mönnum í stað þriggja, því þá eru allir í sökinni, bæði bankaráð og bankastjórar - og hver finnur þá að? Þetta eru aðeins þau almennu orð um frv. En svo skal jeg víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 362 um rannsóknina, sem tekin var aftur, - við 60. gr. frv. -. Það hefir alveg gleymst að taka það fram við umr. um þetta atriði, að þessi rannsókn, ef hún á að vera að nokkru gagni, krefst fyrirfram mikillar þekkingar á málinu. Íslandsbanki er langstærsti viðskiftaaðili Landsbankans, þar sem endurkaup Landsbankans á víxlum Íslandsbanka nema mörgum miljónum króna. Ef rannsaka ætti, hvort þessir víxlar væru góður „pappír“, þá þyrfti í raun og veru að rannsaka hag Íslandsbanka líka.  Þá vildi jeg minnast nokkrum orðum á till.hæstv. fjrh. (JÞ). Mjer virðist vera lítil búbót að því, þó að brtt. ráðh. við 42. gr. frv. verði samþ. Má með sanni um hana segja, að þar sje öfugur Darwinismus á ferðinni. Fæ jeg ekki betur sjeð en að till., enda þótt hún sje breytt að orðalagi frá því sem áður var, þá komi hún jafnt í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Eftir þessu ætti Alþingi að geta samþykt lög um það, að alþingismenn mættu ekki vera t. d. prentarar, dómari í Reykjavík, læknir á Snæfellsnesi, kaupmaður við Vesturgötu eða læknir á Sauðárkróki. Þetta, sem farið er fram á með till.hæstv. ráðh., er aðeins byrjun á upptalningu, sem gæti orðið endalaus. - Þó að jeg geti tekið undir það, að margt mæli með því, að menn í svo ábyrgðar- og umsvifamiklum stöðum og sem geta haft svo víðtæk áhrif eins og bankastjórar og útibússtjórar, ættu helst ekki að sitja á þingi, þá tel jeg sjálfsagt og rjett, að ákvæði um það verði sett í stjórnarskrána, en ekki með einföldum lögum, eins og hjer er verið að gera. Það er og verður stjórnarskrárbrot, hversu ísmeygilega sem till. um það eru orðaðar. Jeg gæti vel hugsað mjer að vera með slíkri breytingu á stjórnarskránni, en ekki með neinu móti, ef hún kemur fram í formi einstakra laga. Hæstv. ráðh. ætti að vita það, að hægt er að brjóta lög með öðru móti en því að ganga í berhögg við bókstaf þeirra, en það er með því að brjóta í bág við anda laganna, þá meginhugsun, sem liggur á bak við orðin. Og það er slíkt skýlaust brot á stjórnarskránni, sem till.hæstv. ráðh. er. Samkvæmt því, sem jeg nú hefi sagt, vildi jeg leyfa mjer að fara fram á það, að hæstv. forseti ljeti nú falla úrskurð sinn um það, hvort till. þessi geti vegna ákvæða þingskapanna og stjórnarskrárinnar komist hjer að. Þessi till. er að því leyti víðtækari en fyrri till.hæstv. ráðh., að sú till. bannaði aðeins bankastjórum þingsetu, en þessi till. nær til allra þingmanna, nema því aðeins, að úrskurður hæstv. forseta falli í þá átt, að vísa till. frá. Þá skilst mjer, að brtt.hæstv. ráðh. breyti í engu ákvæði 63. gr. frv. um það, að stjórnskipaðir bankastjórar Íslandsbanka megi ekki vera þingmenn. Það helst óbreytt að efni til. Og jafnskjótt og þetta verður að lögum, þá geri jeg ráð fyrir, að útibússtjóri Landsbankans á Ísafirði, sem sæti á nú hjer á þingi, segi tafarlaust af sjer þingmensku eða starfi sínu sem útibússtjóri. Þá hefir hæstv. ráðh. komið fram með till. um að skapa varasjóð fyrir sparisjóðsdeild Landsbankans, en þetta er ekkert nýtt, þar sem hann ætlast til þess, að tekið verði til þessa 1400 þús. kr. frá seðlabankanum, en annarsstaðar í frv. er búið að ráðstafa þessu fje sem stofnfje handa seðlabankanum. Þykir mjer ótrúlegt, að stjórn bankans sætti sig við það, að tekið sje þannig fje frá seðlabankanum og látið falla til sparisjóðsdeildarinnar, sjerstaklega þegar þess er gætt, að sumir halda því fram, eins og sjest á grein eins hæstarjettarlögmanns um hag bankans í einu dagblaðinu hjer fyrir skömmu, að öll töp bankans sjeu ennþá ekki komin fram. Ef því tap verður á sparisjóðsdeildinni, þá hlýtur að verða að taka af stofnfje bankans til þess að bæta það upp. Það getur liðið langur tími þangað til sparisjóðsdeildin hefir grætt svo, að varasjóður verði 3–4 miljónir króna, en það er sá varasjóður, sem hæstum er gert ráð fyrir. En hvernig fer í framtíðinni, ef varasjóðurinn nær þessu hámarki? Þá fellur niður ábyrgð seðlabankans á sjóðnum. En seinna getur sparisjóðurinn tapað svo miklu, að nemi varasjóðnum og innskotsfje seðlabankans, og þá er enginn varasjóður, engin trygging og engin ábyrgð til þess að grípa til. Er þetta nægilegt til þess að sýna, að hæstv. ráðh. hefir ekki athugað þennan möguleika vel áður en hann kom fram með till. sína. Það hafa nú komið fram svo mikil vansmíði á þessu frv., að jeg sje ekki annað en að hv. meiri hl. nefndarinnar verði að taka sjer frest til þess að ráða ráðum sínum um það, hvað gera skal. En vilji hæstv. stjórn þvinga málið fram með þessum vansmíðum nú á þessu þingi, þá verður hún vitanlega að bera ábyrgð á því.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg þarf eiginlega engu að svara hv. 5. landsk. (JBald) út af ummælum hans um brtt. mína við 42. gr. Það er auðvitað rjett hjá honum, að þetta er einungis orðabreyting, en breytir engu að efni. Hitt er náttúrlega jafnrangt, að greinin sje brot á stjórnarskránni, og þessi litla orðabreyting gerir það enn skýrara, að svo er ekki. - Hv. þm. kvartaði undan því, að allar brtt.hv. minni hl. hafi verið drepnar við 2. umr. Þetta er ekki allskostar rjett. A. m. k. var samþykt ein brtt. frá hv.þm. sjálfum, sakir þess að hún var sæmilega skynsamleg. Honum hefði því verið alveg óhætt að bera fram við þessa umr. fleiri brtt. til bóta. Þær hefðu áreiðanlega verið metnar eftir sínum eigin verðleikum, en ekki eftir verðleikum hv.þm. - í því, sem þessi hv.þm. sagði um viðskifti Íslandsbanka og Landsbankans, lá nokkur misskilningur. Hann talaði um, að samkv. frv. ætti Landsbankinn að kaupa víxla af Íslandsbanka og á þann hátt veita Íslandsbanka lán. Það má vera, að á yfirborðinu líti þetta svona út. En í raun og veru eru þetta alls ekki viðskifti við Íslandsbanka nema að forminu til. Hann er einungis síðasti ábekingur á víxlunum áður en Landsbankinn kaupir þá. Lánveiting Landsbankans gengur til samþykkjanda víxilsins, en alls ekki til Íslandsbanka. Þetta veit jeg, að hv. 5. landsk. skilur mætavel, þegar hann hugsar út í það. - Engin hætta er á því, sem hv.þm. virtist óttast, að ekki verði hægt að fá þær upplýsingar um hag Íslandsbanka, sem þörf kynni að verða á. Til þess að hrekja þetta, nægir að benda á, að forsrh. er altaf jafnframt formaður bankaráðs Íslandsbanka, og getur hann látið framkvæma hverja þá skoðun á bankanum, sem hann álítur nauðsynlega. - Þá mintist sami hv.þm. á brtt. mína við 56. gr., um ábyrgð seðladeildar bankans fyrir sparisjóðsdeild hans. Honum þótti það missmíði á till., að ábyrgðin á að falla burtu, þegar varasjóður sparisjóðsdeildar hefir náð 10% af innstæðufjenu. En þetta er ekkert missmíði. Ákvæðið er sett í kafla með bráðabirgðaákvæðum, og er ekki ætlast til, að af því leiði ævarandi ábyrgð. Það á aðeins að vera til að styðja sparisjóðsdeildina meðan hún er að komast á laggirnar. Hitt, að hafa ábyrgðina ævarandi, gæti jeg ekki fallist á. Það mundi gera illmögulega eða ómögulega þá greiningu bankans í tvær sjálfstæðar stofnanir, sem jeg legg mjög mikla áherslu á, að verði hið endanlega fyrirkomulag. Því að sú er jeg viss um, að verður framtíðarúrlausn þessa máls, enda þótt mjer hafi ekki þótt tiltækilegt að fylgja tillögum hv. 1. þm. G.-K. um að koma því skipulagi nú þegar í framkvæmd. - Svo að jeg hverfi aftur að því, sem um var að ræða, þá álít jeg ekki heldur ástæðu til þess, að löggjafinn fari fyrirfram að gera ráð fyrir því, hvernig fara eigi að, ef sparisjóðsdeildin tapar einhverntíma í framtíðinni öllum sínum varasjóði. Það er alveg hárrjett hjá hv. 5. landsk., að langt verður þangað til sparisjóðurinn hefir safnað þeim 10% varasjóði, sem gert er ráð fyrir í frv. En jeg held, að rjett verði að láta það löggjafarvald, er þá verður á Íslandi, ráða fram úr vandkvæðum þeirra tíma. Það verður, að minni hyggju, ekki til neinna bóta, þótt núverandi löggjafarvald fari að gera ráðstafanir gegn því, sem aðeins er hugsanlegt, að komi fyrir eftir einn eða tvo mannsaldra. Brtt. mín sviftir engum grundvelli undan sparisjóðsdeild bankans. Fremur mætti segja, að frv. í heild sinni gerði það, því að það sviftir sparisjóðinn nokkrum hluta þeirrar ábyrgðar, sem hann nú hefir. Hitt er einnig ofmælt, að með brtt. sje verið að taka stofnfjeð frá seðladeildinni. Hún á að eiga þetta fje eftir sem áður, þótt þessi kvöð hvíli á því þar til varasjóður sparisjóðsdeildar hefir náð vissri upphæð.

Frsm. annars minni hl. (Jónas Jónsson) Jeg hafði ekki búist við, að frv. kæmi nú til umræðu, og því hafði jeg mína einu brtt. ekki tilbúna þvo snemma, að henni yrði útbýtt í fundarbyrjun. Jeg á sem sagt í prentun eina brtt., sem jeg hefi breytt nokkuð frá 2. umr., og vona jeg, að hún komi mjög bráðlega til útbýtingar. Hún er um það, að helmingur af verðbrjefum þeim, sem sparisjóðurinn á til tryggingar, skuli vera í jarðræktarbrjefum. Er nú ekki tiltekið neitt um vexti af brjefunum, eða að þau skuli keypt við nafnverði, eins og var í brtt. minni, sem feld var við 2. umr. Þetta er gert með það fyrir augum, að ekki sýnist ósanngjarnt, að jarðræktin fái þessi hlunnindi, því að ræktunarsjóður er mjög takmarkaður að fjármagni og erfitt að afla honum þess. Þeir, sem nú verða á móti þessu, geta ekki verið það af öðru en því, að þeim þyki of mikið lagt til jarðræktarinnar með till. minni, og að þeim virðist það of mikil hlunnindi fyrir ræktun landsins að fá þennan markað handa brjefunum. Um brtt.hv. meiri hl. er fátt að segja. Það eru flest orðabreytingar, sem gera eiginlega hvorki til nje frá. Þó sýnist hv. meiri hl. gera ráð fyrir því, að tillagan um rannsókn á bankanum nái ekki fram að ganga. Jeg verð nú að segja, að mjer finst það ekki skifta svo mjög miklu máli. Það munar ekki um einn blóðmörskepp í sláturstíðinni, segir máltækið. Eins má segja hjer, að það munar engu, hvort einni vitleysunni fleira eða færra er komið inn í frv.; þær eru svo margar fyrir. Ef frv. verður samþ. á þessu þingi í nokkuð svipaðri mynd við það, sem það hefir nú, hlýtur að verða alveg óhjákvæmilegt að breyta því mjög bráðlega aftur. Í þessari deild hafa komist inn í frv. ýmsar brtt., sumar ómerkilegar og lítilsverðar, en sumar, sem grípa mjög inn í alt starfslíf bankans og eru runnar frá óvinum bankans utan þings og innan. T. d. má nefna brtt.hæstv.forsrh., sem hjer var samþ. við 2. umr. með loforði um, að henni yrði aftur breytt eða hún lagfærð við þessa umr. Þessi brtt. var borin fram út af ómerkilegri blaðagrein frá manni, sem hefir hag af því, að traust bankans sje sem allra minst. Þetta er ágætt dæmi um það, hve lítið þarf til þess, að stjórnin hlaupi til og geri brtt. við sitt eigið frv. - Áður hefir verið lýst nokkuð afstöðu annara aðilja, sem fengu brtt. samþyktar við 2. umr., til bankans. Bæði af mjer og þeim sjálfum, einkum einni persónu, sem gert hefir hjer játningar, hefir verið sýnt fram á hugarþel þeirra til Landsbankans. Verði frv. samþ. eins og það er nú, verður óhjákvæmilegt að láta innan fárra ára fara fram á því höfuðhreingerningu, til að þvo burtu grómið, sem þessi hv. deild hefir látið þar eftir. - Jeg held, að það verði ágætt að fá atkvgr. um rannsóknartill. Ef hv. meiri hl. tekur hana aftur, mun jeg taka hana upp á ný, til að sjá, hve margir af óvinum bankans eru svo hjartahreinir, að þeir fylgi till. jafnvel á flóttanum. Þá kem jeg að brtt.hæstv.forsrh. á þskj. 439. Það má segja með sanni, að honum verður bumbult af flestu. Í frv. meiri hl. milliþinganefndarinnar stóð það afarskiljanlega ákvæði, að Landsbankastjórar mættu ekki vera alþingismenn. Það kom ekki sjerstaklega til tals í nefndinni, hvenær þetta ákvæði ætti að koma til framkvæmda. Við vissum, að úr því að núverandi Landsbankastjórn hafði meinað útibússtjórum sínum þingsetu, þá mundi sjálf bankastjórnin ekki fara að sækjast eftir henni. Því get jeg verið alveg sammála þeim úrskurði, er hæstv. forseti hefir gefið út af þessu atriði. Aftur á móti var mjer það altaf ljóst, að það var brot á stjórnarskránni, sem hæstv. ráðh. fór fram á í frv. sínu, að tveir af núverandi bankastjórum Íslandsbanka yrðu sviftir leyfi til þingsetu. Því bar jeg fram brtt., sem raunar var ekki samþykt, um að láta ákvæðið ná til þeirra einna, sem kæmu á eftir núverandi bankastjórum bankans. Brtt. þessi var að efni til alveg í samræmi við úrskurð þann, sem hæstv. forseti síðan gaf um þann skilning, er hafa yrði á greininni í frv., svo að hún bryti ekki bág við stjórnarskrána. Hæstv. ráðh. hefði nú átt að una við ósigur sinn og ekki fara að bera fram nýjar fjarstæður. Það vita allir, að tilgangurinn með till. hans um Íslandsbankastjórana var sá einn, að reyna að bola frá þingsetu manni, sem honum er í nöp við. Og þótt jeg sje lítt sammála þeim manni í stjórnmálum og kæri mig lítið um að hafa hann á Alþingi, þá vil jeg þó ekki beita hann ólögum, fremur en aðra borgara landsins. Jeg hafði ráðlagt hæstv. ráðherra að koma þessu ákvæði inn í frv. það um breytingar á stjórnarskránni, sem hann er nú að brölta með í þinginu. En hann þáði ekki þessa ráðleggingu, heldur vill hann nú á ný höggva í hinn sama knjerunn og gera það með einföldum lögum, sem ekki er hægt öðruvísi en. með stjórnarskrárbreytingu. En hefndarlöngun hæstv. ráðh. gegn þessum eina manni er svo mikil, að hann gætir sín ekki. Hann vill endilega reyna að gera hið ólöglega löglegt, og ber nú fram brtt., sem bersýnilega hefir þann einn tilgang að fara í kringum úrskurð hæstv. forseta. Það er auðsjeð, að hæstv. ráðh. er ákaflega ant um, að þessi stjórnmálaandstæðingur hans sje ekki bæði bankastjóri og þingmaður. En til þess að hann geti hætt þessu árangurslausa vandræðabrölti, skal jeg benda honum á leið, sem hann getur farið í málinu og honum er eflaust mjög kært að vera mintur á. Mjer finst það sem sagt eðlilegast, að hann noti það vald, sem hann þykist hafa, og reki manninn úr bankanum. Það er langeinfaldast fyrir hann að svala þannig ofsóknarfýsn sinni. - Jeg held því, að jeg sjái ekki annan kost en að greiða atkvæði móti brtt.hæstv. ráðh. Það er þegar búið að ganga nægilega frá ákvæðunum um Landsbankastjóra, og yfirleitt að setja þau ákvæði, sem með þarf um þetta efni, í frv. Ef hæstv. landsstjórn á eitthvað útistandandi við einstaka menn, ætti hún að reyna að hefna sín á þeim utan þings, eða a. m. k. ekki í þessu frv. Því hefir verið hjer lýst af einum stuðningsmanni hæstv. stjórnar, hvernig frómir og ráðvandir menn fóru að 1909. Hví skyldi hæstv. stjórn ekki geta fetað í fótspor þeirra árið 1927? Um 3. lið brtt. þeirrar, sem hæstv. ráðh. ljet samþykkja við 2. umr., ber enn að sama brunni; þar er verið að leitast við að gera við ólöglega löglegt. Það er auðsjeð, að hæstv. ráðh., sem búinn er að hafa afskifti af þessu máli árum saman, hefir ekki komið auga á það fyr en einn af aðstandendum Gyðingabankans benti honum á það, að ekki væri heppilegt, að Landsbankinn hefði of mikla tiltrú. Þegar þessi Gyðingaumboðsmaður hefir látið ljós sitt skína, hleypur hæstv. ráðh. til og fær frv. breytt eftir till. hans, Þegar honum svo er bent á það, bæði af merkum manni utan þings og einnig hjer í Alþingi, að þetta geti verið hættulegt fyrir bankann, reynir hann að klóra yfir þetta á ný með brtt. þeirri, er hann nú flytur. - Hæstv. ráðh. reynir að afsaka sig með því, að álit Ólafs prófessors Lárussonar hafi knúð hann til að gera þessa brtt. við frv. Ráðherrann athugar ekki, að úrslitaatriðið í augum Ólafs Lárussonar er ekki hin lagalega hlið þessa máls, heldur hin siðferðilega skylda ríkissjóðs til þess að láta menn ekki skaðast á viðskiftum við bankann. Hvernig sem hæstv. ráðh. reynir að snúa þessu, þá stendur það altaf fast, að alt eðli málsins og hugsunarháttur þjóðarinnar hlýtur að leiða til þess, að landið hlaupi ekki frá sínum eigin banka. Með þessu er aðeins verið að skaða Landsbankann, án þess að gera honum það „gagn“, sem honum mætti verða að því að mega hlaupa frá skuldbindingum sínum, eins og t. d. sparisjóðurinn á Eyrarbakka sællar minningar. Það væri alveg gagnstætt rjettlætistilfinningu þjóðarinnar, að ríkissjóður neitaði að ábyrgjast bankann. Og það væri alveg gagnslaust, því að eigingjarnar hvatir þeirra þúsunda manna, sem fje eiga í bankanum, - þótt ekki væri annað -, mundu með kosningum knýja fram ábyrgðina. En jeg geri líka ráð fyrir, að hæstv. ráðherra þætti það nóg, því að þá er búið að ná hinu göfuga markmiði hans, að rýra traust bankans. Honum liggur hitt í ljettara rúmi, hvort sú löggjöf, er hann byggir upp, verður nokkurntíma framkvæmd eða ekki. En í viðbót við hinar siðferðilegu kröfur, sem prófessor Ó. L. talaði um, þá er bankinn sú stofnun, sem ríkið á og rekur á sína áhættu og ábyrgð, og það hlýtur að verða til þess, að hvað sem öllum fyrirmælum líður, þá hlýtur ríkissjóður að verða svo nátengdur bankanum, að hann gæti ekki látið hann fara á höfuðið. Þá vil jeg enn benda á rök, sem hæstv. ráðherra hefir sjálfur verið mest riðinn við að skapa á móti sjer. Það er það, að fyrir atbeina landsstjórnarinnar hefir bankinn nú alveg nýlega tekið það stærsta bankalán, sem tekið hefir verið hjer á landi, og fengið til ábyrgð ríkissjóðs. Það er vitanlegt, að bæði þessi og fleiri ábyrgðir haldast enn í mörg ár, og þær eru samtals margar miljónir. Þar sem landið á ennfremur samkvæmt frv. að leggja 5 milj. kr. fram í stofnsjóð fyrir eina deild bankans, þá er þetta í framkvæmdinni orðið alveg grunnmúrað, að bankinn er eign landsins, rekinn á ábyrgð þess. Hagur bankans og hagur landsins er svo samanfljettaður, að það er óðs manns æði að ætla, að hægt sje að láta part af þessari stofnun verða gjaldþrota og svíkja þá, sem hafa trúað parti af stofnuninni, um greiðslu á fje sínu, svo framarlega sem landið er nokkurs megnugt sjálft. Það er einmitt það heimskulega við það að samþ.till. að geði hæstv. ráðh. Því að jeg býst jafnvel við, að það skaðsamlega muni ekki reynast eins í framkvæmdinni, af því að það fávíslega er svo yfirgnæfandi. Jeg geri ráð fyrir, að öllum sje það ljóst, að þrátt fyrir þær tilraunir, sem hann gerir til þess að spilla áliti bankans, þá hafi hann með þeirri skuldasúpu, sem hann hefir hjálpað til að stofna bankanum í erlendis, manna mest gert til þess, að Landsbankinn veiði ekki skoðaður öðruvísi en að landið hljóti inn á við að bera ábyrgð á honum, fyrst það tekur ábyrgð á honum út á við. Hv. 5. landsk. (JBald) sýndi fram á þá fjarstæðu að ætla ríkinu að tryggja seðladeildina á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í 3. lið till., svo að jeg ætla ekki að víkja að því. Þá sagði hæstv. ráðh., að þessi ráðstöfun hefði verið borin undir Landsbankann og jáyrði fengist. Jeg verð að segja, að jeg hefði mjög gaman af því, að þetta hefði verið svart á hvítu. Jeg segi eins og er, að jeg leyfi mjer að tortryggja, að hæstv. ráðh. segi rjett frá, þangað til jeg sje það svart á hvítu frá bankastjórunum, að þeir sjeu ánægðir með þessa ráðabreytni. Mjer er kunnugt um, að sá af bankastjórunum, sem hæstv. ráðh. þekkir líklega best, var mjög óánægður með till.hæstv. ráðh., þegar þær komu fyrst fram. Og það er sennilega til þess að bæta þau göt, sem sá bankastjóri sýndi hæstv. ráðh. fram á, að væru í greininni við 2. umr., sem hann hefir gert þetta mjög svo þýðingarlitla yfirklór. Sá bankastjóri ljet ótvírætt í ljós, að það gæti verið ákaflega mikil hætta fyrir bankann, ef alt í einu væri farið að kippa frá honum þeirri trú, sem þjóðin hefir á þeirri baktryggingu, sem hann hefir. - Það er í mesta máta álappalegt, að sá sami maður, sem tekið hefir margra miljóna lán erlendis með ríkisábyrgð, að hann skuli gerast svo frakkur að reyna að skapa möguleika til, að landar hans verði sviknir af þjóðbanka landsins, hinum sama og öll þjóðin tryggir út á við. Jeg vildi óska, að hann í þessu efni hefði fylgt þeim „móral“, sem hann hafði viðvíkjandi brotlegum togurum, þegar hann sagði, að útlendir togarar væru meira brotlegir en þeir innlendu; hann ætti að halda því fram, að Landsbankinn ætti ennþá síður að svíkja sína eigin landa en útlendinga. Þá þótti mjer mjög gaman að þeim hamskiftum, sem hæstv.forsrh. hefir tekið. Það kom í ljós, að það vakir fyrir hæstv.forsrh. og fjrh. að geta yfirgefið þá skoðun, sem hann hefir talið sig halda fram um nokkur ár, og geta komist yfir á skoðun aðalandstæðinga í málinu. Hann virðist hugsa sjer þann möguleika, að fljótlega sje hægt að gera Landsbankann að tveimur ríkisstofnunum, seðlastofnun og Landsbanka. Þetta hefir nokkurnveginn haldist í jafnvægi við það, að þessir meðhaldsmenn seðlastofnunarinnar hafa aftur snúist yfir á skoðun hæstv. ráðh. Jeg vil benda á, að þessi tillíking, sem gerst hefir hjer undir vertíðarlokin, er ekki alveg einstök. Hið sama hefir orðið í járnbrautarmálinu, þar sem hv. 1. þm. G.-K. (BK) snerist talsvert. Hann var í nefndinni, sem fjallaði um málið, og lagði hann til, að samþ. yrði. Að minsta kosti klauf hann ekki nefndina. En svo hefir aftur hæstv.forsrh. í raun og veru snúist frá sínu gamla „principi“ og komist yfir á fyrri skoðun hv. 1. þm. G.-K., að engin járnbraut ætti að vera. Þetta er að láta Heródes og Pílatus hittast og mjög skemtileg endalok á þinglegum viðskiftum þessara manna. Þá vildi jeg víkja fáeinum orðum að einni skýringu, sem kom fram við 2. umr. út af eldri og yngri rannsókn þessa máls. Það var kallað ósamkvæmni, þar sem jeg í fyrra fór fram á, að Alþingi fengi vitneskju um tvær uppgjafir, bæði frá Landsbankanum og Íslandsbanka, nefnilega á Ísafirði og hjá Nathan & Olsen, og svo hafi jeg ekki fylgt þessu fram. Jeg skal gefa þá mjög svo einföldu skýringu, er snertir annað, sem gert var um leið. - Hv. þm. (BK) ljet þess getið, að ástæðan til þess, að komið var með rannsókn á bankann nú, væri sú, að kaupfjelög myndu skulda þar eitthvað og þeirra trygging, samábyrgðin, hafi ekki reynst svo trygg; bankinn hafi stundum tapað einhverju. Nefndi hann fáein dæmi, en ekki nein ákveðin. En jeg hefi ástæðu til að halda, þangað til nefnd eru nöfn, að ósatt hafi verið það, sem hv.þm. sagði um þetta. Að minsta kosti skora jeg á hann að koma með nöfn og tölur snertandi slík kaupfjelög, svo að hægt sje að vita síðarmeir, hvort nokkur fótur sje fyrir þessu. Nú vil jeg taka fram, áður en jeg kem að fyrirspurninni frá í fyrra, að það er ekki óeðlilegt, að smáupphæðir hafi tapast í einstöku samvinnufjelögum í kaupstöðum; en mjer er ekki kunnugt um nokkra lánsstofnun, sem hafi tapað neinu í viðskiftum við kaupfjelög í sveitum, og þar eru þau flest. Mjer skilst nú þetta hafa átt að sanna það hjá hv.þm., að fyrst eitthvað tapaðist hjá einhverju smáfjelagi, þá væri það höfuðsynd á hendur kaupfjelaga í heild og ætti sennilega að varða lánstraustsmissi. Jeg hefi áður getið þess, að kaupfjelögin í heild sinni yrðu að fá einhver fjármálahlunnindi hjá þjóðfjelaginu, til þess að vega á móti þeim miklu fjárhæðum, miljónum á miljónir ofan, sem kaupmönnum, útgerðarmönnum og bröskurum og svikurum af öllu tægi hafa verið gefnar. Til dæmis töpuðust 5 milj. á Fiskihringnum einum saman, og í honum eru sumir ríkustu kaupmenn bæjarins, svo sem fyrverandi samþingismaður hv. 1. þm. G.-K. (BK), Einar Þorgilsson, sem á enn skip og miklar eignir. Jeg segi þetta til þess, að hv.þm. geti komið með þau kaupfjelög, sem hann vill tortryggja. Það skulu koma nógir kaupmenn hjá mjer á móti, og það upp á nafn. Þegar búið er nú að innleiða þann „praksis“ að gefa upp miljónir til kaupmanna í bæjum og útgerðarmanna og vinna tapið upp á löngum, löngum tíma með okurháum vöxtum á skilamönnum landsins, - þá vil jeg segja það, að það væri óforsvaranlegt að heimta af kaupfjelögum landsins, að þau óskuðu ekki undir neinum kringumstæðum eftir neinni uppgjöf. Er það svo mikið, þótt banki gefi eitthvað eftir einstöku kaupfjelagi, þegar bændastjett landsins hefir borgað hundruð þúsunda af tapi Fiskihringsins? Sá hugsunarháttur hv. 1. þm. G.-K. er ófær, að aldrei megi gefa upp samvinnufjelagi eins og öðrum, úr því að meðlimir þeirra hafa borgað okurvextina fyrir hina miklu óskilamenn í bæjunum. Sannarlega er það ekki furða, þótt fátæk fjelög, á Eskifirði og víðar, hafi ekki altaf staðið í skilum, þar sem kaupmenn þar og annarsstaðar hafa farið með hundruð þúsunda frá sömu lánsstofnun. Það er algerður misskilningur hjá hv. 1. þm. G.-K., að þeir fáu meðlimir kaupfjelaga, sem hafa fengið einhverja smávægilega eftirgjöf, þurfi að bera nokkurn kinnroða. Ef borin væri saman aðstaða þeirra og hinna, sem jeg áður nefndi, og höfn birt, þá þætti mjer gaman að sjá framan í hv. 1. þm. G.K. hjer á Alþingi, þegar komið væri að uppgjöf til kaupfjelaga, og þegar tekinn væri Fiskihringurinn og kaupmenn í Borgarnesi, Loftur í Sandgerði. Sá kjósandi þessa hv.þm. fjekk 1/2 miljón gefna eftir í einu hjá Íslandsbanka. Nei, það er áreiðanlega langbest fyrir hv. 1. þm, G.-K. að fara að eins og háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ) í fyrra. Hann var fyrrum útibússtjóri á Ísafirði, þegar tapaðist nokkuð mikið á aðra miljón af landsins fje, en kom samt með fyrirspurn um, hvað einu tilteknu kaupfjelagi hafi verið gefið mikið eftir. Þegar sá hv.þm., sem bjó í þessu glerhúsi, kom með fyrirspurnina, kom jeg með aðra fyrirspurn, hvernig því væri varið um útibúið á Ísafirði, hvernig það væri með Nathan & Olsen, sem er einn af eigendum „Morgunblaðsins“, sem hefir flutt mestan andblástur gegn samvinnufjelögunum. Þá brá svo við, að hv.þm.N.-Ísf. dró inn klærnar og varð svo auðmjúkur, sem nokkur maður getur verið. Hann vissi, að um leið og hann færi að hreyfa þessu máli, yrði það grafið upp, hvernig landið hafði tapað mörg hundruð þúsundum á stjórn hans á útibúinu og hvernig skilamenn í landinu hafa orðið að reyta saman í okurvöxtum á 2. miljón til þess að borga það, sem hann sukkaði. Það var þetta, sem olli því, að jeg sá ekki ástæðu til að hreyfa málinu frekar, þegar af því að það var búið að hafa sín áhrif, að jafna dálítið gúlana á þessum ófriðarsegg neðri deildar. En jeg er reiðubúinn hvenær sem háttv. andstæðingar mínir óska eftir að fá hreinlega gefin upp öll töp bankanna upp á nafn og ástæður tilgreindar, og vinna svo úr því. Mun jeg ekki óska eftir, að neinstaðar sje dregið yfir. Svo vil jeg skjóta því um leið til hæstv. forseta, - til þess virkilega forseta, sem er hæfur til að stjórna og altaf verður að vera við atkvgr. og þegar yfir höfuð eitthvað þarf að gera, - að hann felli hjer úrskurð um nokkuð, sem kom fyrir við 2. umr. Einn þm., jeg ætla það væri hv. 6. landsk., ljet sjer um munn fara um nokkurn hóp ungra manna, að þeir væru „slefberar“, án þess að þeir væru á nokkurn hátt til umræðu eða þeirra siðferðisástand; enn síður að nokkur sönnun væri færð fram gegn þeim, nje að það væri hægt, því að þetta slordónaorðbragð var hjúpur utan um ómenguð ósannindi. Nú krefst jeg þess, að hæstv. forseti lýsi yfir því, hvort hann álíti orðið þinghæft, - hvort það megi fara að kalla nemendur í skólum yfirleitt óþokka og ódrengi. Mjer dettur vitanlega ekki í hug að gera það; en jeg vil gjarnan vita, hvort löghelgað sje að segja slíkt tilefnislaust. Ef ekki, þá óska jeg, að í úrskurði hæstv. forseta felist sú rjettmæta ásökun fyrir það, að þm. leyfir sjer slíkt viðvíkjandi fjarstöddum, saklausum mönnum. Það er nógu hart að þurfa að verja menn í gröfinni fyrir svokölluðum vinum þeirra, þótt ekki sje farið líka að beita svívirðilegum álygum á ungmennin í skólum landsins. Um þetta frv. vildi jeg segja það, að það er orðið hið mesta afskræmi, vegna þess að vanhugsuðum till. hefir verið klastrað við aðalefnið. Það er gerð skipulagsbundin tilraun til þess að reka fje úr landinu frá Landsbankanum. Mjer dettur í hug, að fjórðungi bregði til fósturs. Það hafa orðið frægar tvær skepnur, sem eru nokkuð á vegum hæstv. stjórnar, sem mjer sýnist þetta frv. líkjast nokkuð nú orðið. Önnur skepnan er hinn ferfætti Dú-dú-fugl, sem það blað stjórnarinnar, sem ekki má nefna hjer í deildinni, sagði frá í fyrra og hlaut allmikla frægð fyrir. Sú kynjaskepna var fugl, sem ekki gat flogið, en var á fjórum fótum. Fyrir tilhlutun sömu vina stjórnarinnar bættist við í vetur annað kynjadýr, - fiðurfjeð. Það voru kindur - ferfættar náttúrlega - en með vængi. Og þessar tvær skepnur, sem hæstv. stjórn hefir svo að segja alið á sínu brjósti, þær sýnast mjer muni í raun og veru ekki vera fáránlegri vanskapningar heldur en frv. það um Landsbankann, sem samþ. var með 8 íhaldsatkvæðum við 2. umr. þessa máls.

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Mjer láðist áðan að geta þess, að í frv. hefir komið fram till., sem var feld við 2. umr. Skrifstofan hefir sent fjölritaða leiðrjettingu á því, svo að þetta kemur rjett við 3. umr. inn í frv. Jeg hefi heyrt skýringu hæstv.forsrh. (JÞ) á þskj. 439, og borið mig saman við meiri hl., og felst á till. að öllu leyti eins og þær liggja fyrir. Tel jeg óþarft, að jeg fari að skýra till., þar sem hann er búinn að því. Jeg veit ekki, hvort jeg á að eiga við að svara hv.þm. að þessu sinni. Það er búið að ræða þetta mál svo mikið, og hefir þó flest af því, sem sagt hefir verið, ekki snert málið nokkurn skapaðan hlut, svo sem ræða hv. 1. landsk. (JJ). Er það leiðinlegt að þurfa að tala um alt annað en það mál, sem liggur fyrir, og jeg geri það aldrei, nema jeg sje neyddur til að svara einhverju, sem hv. 1. landsk. blandar inn í. Við ræðu hv. 1. landsk. er annars ósköp lítið að segja. Hann er óánægður með, að þetta komist inn í lögin, sem koma á. En dálítið þótti mjer það kynlegt, er hann sagði, að hann hefði viljað hafa sem best eftirlit með bankanum. Jeg veit ekki annað en að meirihl.-till. gangi út á það að gera eftirlitið betra. Það hlýtur að vera einhver misskilningur hjá hv.þm. - Jeg hefi skýrt það við 2. umr., að bankaráðsmenn ættu að teljast sem stjórnarmenn, því að þá er gert ráð fyrir, að bankaráðsmaður sje á fundum með bankastjórninni. Það hefir verið strikað út. Þetta hefði gert bankaráðsstjórnina sjálfstæðari. Þá var talað um, að samkomulag yrði ekki eins gott. Það getur eins orðið gott samkomulag, þótt gott eftirlit sje með bankanum. Jafnvel strangt eftirlit skapar ekki óvináttu, ef það er rjettsýnt. Hver sæmilegur bankastjóri sættir sig við það. Svo kvartaði hann yfir því, að við ýttum undir minni hl. að gera ágreining. Það er alls ekki. Þetta eru t. d. alt ákvæði í Noregsbankalögunum. Það er heldur hitt, að minni hl. getur oft haft rjettara fyrir sjer en meiri hl., og er þess vegna betra að geta skotið ágreiningnum undir æðra vald. Sjerstaklega er það, þegar meiri hl. vill samþ. að veita einhver hæpin lán eða gera einhverjar vafasamar ráðstafanir; þá á minni hl. að geta áfrýjað til æðra valds. Í því felst einhver besta trygging fyrir bankann. Þá er dagbókarhaldið, sem honum fanst óskaplega mikil skriffinska. Meðan jeg var bankastjóri, var fyrirskipað af stjórninni að halda dagbók og að sjálfsögðu fundarbók. Þar var skrifað alt, sem lánað var, og stjórnarráðið fjekk svo bókina til yfirlits einu sinni á viku. Þetta er skriffinskan, sem hann talaði um. Meiri hl. skiftir þessu í þrjá parta. Það er vitaskuld, að þegar á að greina 3 sjálfstæðar deildir, eins og frv. ætlast til, þá á hver deild að hafa sína bók fyrir sig. Af þessum blöðum er svo það, sem gerist á hverjum degi, fært inn í bók daginn eftir; hvort sú bók er ein eða þær eru þrjár, gerir ekki neinn mun. Þá talaði hv.þm. (JBald) um, að ábyrgðin ljettist. Það ljettist ekki nein ábyrgð á bankastjórunum. Þeir eru gerðir svo sjálfstæðir, að það hlýtur að falla á þá næg ábyrgð. Í öllu falli verður ekki siglt fram hjá ábyrgðarleysisskerinu með landsbankanefnd og bankaráði, því að með því fyrirkomulagi gæti bankastjórnin skotið sjer undan ábyrgð miklu fremur. Þvert á móti er með þeirri skipun, sem við ætlumst til, hægt að finna, hvar ábyrgðin liggur, af því að bankaráðið á að skýra Alþingi frá því, sem gerist. Hæstv. forsrh. hefir svarað því, sem hv.þm. (JBald) sagði um endurkaup á viðskiftavíxlum Íslandsbanka. Það leiðir af sjálfu sjer, að ekki er ætlast til, að Landsbankinn kaupi annað en góða víxla, sem standi sem trygging fyrir því, sem lánað er út á þá. Þá er sama, hvort Íslandsbanki er góður eða slæmur, ef einungis víxlarnir eru góðir og tryggir. Úr því að eftirlitsmaður banka og sparisjóða hefir nýlokið rannsókn á Íslandsbanka, hví á þá að fara að rannsaka hann á ný? Ef hv. 5. landsk. ber það traust til þessa eftirlitsmanns, sem hann virðist hafa, með því að hann vill fela honum einum að meta hag Landsbankans fyrir úttekt hans í hendur bankaráðsins, þá er ekki sýnileg, jafnvel ekki frá hans sjónarmiði, nein skynsamleg ástæða til þess að fara fram á þetta. - Annað þarf jeg ekki að segja um athugasemdir hv. 5. landsk. En þá koma brtt.hv. 1. landsk. til sögunnar. Eins og hv. deildarmenn muna, lagði hann það til við 2. umr. þessa máls, að Landsbankinn keypti svo og svo mikið af jarðræktarbrjefum við nafnverði. Nú fer hann enn fram á, að bankanum sje gert að skyldu að hafa að minsta kosti helming verðbrjefaeignar sinnar í jarðræktarbrjefum. Við þetta er það fyrst að athuga, að stórtjón getur af hlotist að kaupa svo mikið af einhæfum verðbrjefum, og annað það, að ekki er víst, er stundir líða fram, að hjer verði til nokkur lánsstofnun, er heiti jarðræktarsjóður. Má búast við, að honum verði steypt saman við ríkisveðbankann, sem ekki hefir enn tekið til starfa. Er þá leitt að sjá slík ákvæði í seðlabankalögum, að bankinn skuli kaupa jarðræktarbrjef, sem þá eru engin til. Meiri hl. getur því ekki fallist á þessa brtt. Jeg held jeg geti ekki verið að fara út í þá takmörkuðu ábyrgð ríkis á bankanum. Hæstv. forsrh. hefir svarað öllu því viðvíkjandi svo rækilega, að jeg bæti þar ekki um. En jeg vildi aðeins benda á, að það er dálítið annað fyrir ríkissjóð að standa í óbeinni ábyrgð fyrir 5 milj. eða beinni ábyrgð fyrir 60–70 milj. kr. Það er mikill munur. Nú er það vitanlegt, að 60 milj., eða þó ekki væri nema partur af þeirri upphæð, væri ríkissjóði langsamlega ofvaxið að inna af hendi, ef til ábyrgðar kæmi. Ef landið hefir siðferðilega ábyrgð til þess að bæta tjón þetta, þá er dálítið annað að lögskipa, að það skuli gera það, eða hafi frjálsar hendur að semja við skuldheimtumenn bankans og ríkissjóðs. Ef ríkissjóður hefði staðið í ábyrgð fyrir sparisjóði Árnessýslu hjer um árið, hefði ekki verið um neinn afslátt að ræða; sparisjóðsinnieigendur hefðu krafist að fá sitt fje að fullu útborgað úr ríkissjóði. En af því að svo var ekki, var hægt að semja og láta sparifjáreigendur tapa 25% af innstæðu sinni. Mjer finst það svo afskaplega óskylt mál og utan við efnið að fara að tala hjer um kaupfjelagsskap, að jeg held jeg gefi það alveg frá mjer. En jeg get sagt hv. 1. landsk. það, að jeg get gefið honum nóg dæmi utanþings fyrir því, að hin almenna samábyrgð er harla lítils virði og allsendis óbankahæf sem trygging. Það hefir ekki reynst hægt að ganga að henni með lögsókn og fjárnámi hjer á landi.

Hvers vegna var ekki gengið að Einari Þorgilssyni í Fiskhringnum?

. Það veit jeg ekki um. Jeg hafði ekkert með það að gera. En það er ekki sambærilegt við bankahæfa ábyrgð, þótt „privat“- manni, sem ekki hefir þessa ábyrgð, sje gefið eftir við gjaldþrot. Hann verður að berjast áfram á eigin spýtur og getur ekki hlaupið til annara og beðið þá að hjálpa. Því er ekki nema eðlilegt, að þeim sje gefið eftir, sem ekki hafa þessa tryggingu. En hinsvegar um kaupfjelögin, er þau verða gjaldþrota og ekki er gengið að ábyrgðarmönnunum, þá sýnir það, að þessi almenna samábyrgð dugir ekki þegar til á að taka. Það er ekki hægt að fá skuld borgaða með þeirri tryggingu. Við skulum taka t. d. Kaupfjelag Reykjavíkur, sem Landsbankinn gefur eftir 50%. Hvers vegna nýtur fjelagið slíkra kjara? Er það svo nauðsynlegur þáttur í verslunarlífi bæjarins, að vert sje að Landsbankinn gefi því eftir skuld þess? Hjer ríkir fullkomin samkepni á sviði verslunar, svo að eina ástæðan fyrir tilveru þess er viðleitni til þess að skapa skjólstæðingum atvinnu. Hvers vegna er ekki tekið til samábyrgðarinnar? Hví er ekki gengið að mönnum í bænum og úti um alt land? Það er af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki hægt. Tryggingin er einskis virði. Jeg nenni ekki að elta ólar við. hv. 1. landsk. um þetta atriði frekara, enda skoða jeg það utan við málefnið nú. En á öðrum stað og tíma skal jeg skýra málið betur fyrir hv.þm., ef hann vill taka við skýringum og leiðbeiningum í alvöru og færa sjer þær í nyt. Það þýðir ekki að segja til þeim mönnum, sem rangsnúa og misnota þá fræðslu, sem þeir fá. Jeg man ekki eftir fleiru, er jeg þurfi að taka fram. Sem sagt, ef uni málið eitt hefði verið rætt, væri engum örðugleikum bundið að festa hendur á efni. En þegar blandað er saman óskyldum málum, blaðrað út í bláinn um keisarans skegg, ef jeg mætti svo segja, þá verður maður þreyttur á að hlusta á slíkt og nennir ekki að eltast við það.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Ræða hv. 1. landsk. var ekki annað en endurtekning frá 2. umr., svo jeg þarf fáu einu að svara. Brtt. við 1. gr. er ekki til komin vegna blaðagreina, heldur vegna álits Ólafs prófessors Lárussonar, sem prentað er aftan við nál. annars minni hl. En að því leyti, sem hv. 1. landsk. er sáróánægður yfir því, að lagaheimild á að þurfa eftirleiðis samkvæmt minni brtt. til þess að ríkið taki á sig ábyrgð fyrir Landsbankann, þá get jeg vísað honum á að leita sjer huggunar í því að lesa þingræður, er hann hefir sjálfur haldið á þessu þingi, er lögin um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að ábyrgjast lán fyrir Landsbankann voru á ferðinni. Hann hjelt því jafnfast fram þá, að sjerstaka lagaheimild þyrfti til þess að ríkið taki á sig slíka ábyrgð eins og hann heldur því fast fram nú, að ríkið sje í ábyrgð fyrir öllum skuldbindingum bankans án þess það sje sjerstaklega lögákveðið, og því þurfi enga slíka heimild. Og jeg ímynda mjer, að hv.þm. sje geðfeldara að lesa sjer til í sínum eigin ræðum það, sem þarf til þess að upplýsa og hrekja þessa skoðun, heldur en að jeg fari að lesa það yfir honum í minni ræðu. Það, sem jeg nú hefi sagt, snertir aðeins hina lagalegu hlið ábyrgðar ríkissjóðs fyrir skuldbindingum bankans. Um hina siðferðilegu hlið ætla jeg ekki að fara frekari orðum en jeg gerði við 2. umr. Það er hugarburður einn hjá hv.þm., að í þessu ákvæði, sem sett er inn í 1. gr. frv., birtist kali til Landsbankans. Það er og hæpið, að háttv.þm. geti, án þess að vega að sjálfum sjer, haldið því fram, að þessi till., þótt hún komi frá okkur andstæðingum hans, sje af slíkum rótum runnin, þar sem hann hefir sjálfur haldið fram sömu skoðun á þessu þingi, án þess honum væri brugðið um, að skoðun hans væri sprottin af kala til Landsbankans. Þá skal jeg aðeins geta þess út af því, sem hv.þm. sagði um þingsetu bankastjóra, að jeg hefi áður í umræðunum gert grein fyrir ástæðum mínum til þess að leggja til, að sama ákvæðið skuli ganga jafnt yfir stjórnskipaða bankastjóra Íslandsbanka eins og bankastjóra Landsbankans. Það er hvorki af kala til bankans nje löngun til að hindra andstæðinga mína frá þingsetu. Jeg álít það beinlínis nauðsynlegt vegna hagsmuna Íslandsbanka sjálfs. Svo skal jeg að síðustu út af brtt. á þskj. 441 segja það, að mjer þykir leitt, úr því að hún hefir verið lagfærð frá því við 2. umr., að hv.þm. og flm. (JJ) skyldi ekki bera sig saman við einhverja aðra, t. d. mig, svo að till. yrði orðuð svo, að hægt væri að setja hana inn í frv. Jeg hefi í sjálfu sjer ekkert við það að athuga, að heldur sje ýtt undir, að sparisjóðsdeildin láti kaup á jarðræktarbrjefum sitja fyrir öðrum brjefum, eftir því sem fært þykir. En að öðru leyti á það ákvæði frekar heima í reglugerð heldur en lögum, af því að erfitt er, eins og líka sjest á till., að orða það svo, að altaf geti átt við. Það getur staðið svo á, að skyldan einskær verði ræktunarsjóðnum til ógagns. Jeg ætla ekki að fara út í það nje skýra með hugsanlegum tilfellum, en aðeins minna á, að sú tilhögun, sem brtt. fer fram á, gerir það að verkum, að sterk stofnun, sem sje Landsbankinn, kemst í þá aðstöðu gagnvart ræktunarsjóðnum, að hún hefir hag af því, að gengi jarðræktarbrjefanna sje sett niður. Þótt mjer detti ekki í hug, að Landsbankastjórnin mundi nota sjer þessa aðstöðu, álít jeg samt óviðfeldið og óhentugt að skapa þannig hagsmunaandstöðu milli tveggja svo nýtra og mikilsverðra stofnana sem ræktunarsjóður og Landsbankinn, eða sparisjóðsdeild hans, eru. Það er ekki hægt að ákveða þetta í lögum svo vel fari, nema svigrúm gefist til þess að taka fult tillit til ástandsins á hverjum tíma. Jeg tel rjett að binda skyldu sparisjóðsdeildarinnar um kaup á jarðræktarbrjefum við það, að stjórn ræktunarsjóðs óski eftir, að bankinn kaupi svo og svo mikið. Mjer þykir leiðinlegt að verða áð banda hendinni móti till., sem óefað er hugsuð ræktunarsjóðnum til eflingar. En jeg sje mjer ekki fært að greiða atkvæði með þessari till., því að hún er svo einskorðuð, að ræktunarsjóðnum getur orðið til ógagns, þótt til hins gagnstæða sje ætlast.

Frsm. annars minni hl. (Jón Baldvinsson) Það er vert að vekja athygli á, hvaða þýðingu hún hefir, brtt. við 1. gr. frv., sem samþ. var hjer við 2. umr. Hingað til hafa allir verið sannfærðir um það, að ríkissjóður bæri siðferðilega ábyrgð á, að menn yrðu ekki fyrir töpum af því að leggja fje sitt inn í sparisjóðsdeild Landsbankans, og sumir hafa jafnvel talið ótvírætt, að honum bæri lagaleg skylda til þess. Og skýringu á þessu er hægt að finna í skilningi hæstv. stjórnar, er hún taldi sjer heimilt án sjerstaks lagastafs að ganga í ábyrgð fyrir láni handa Landsbankanum. En með því að fella niður þessa lagalegu ábyrgð, þá er líka sú siðferðilega fallin. Stjórnin mundi sem sje ekki telja sjer heimilt að veita Landsbankanum stuðning innanlands, nema fara til þingsins, og þar þarf leyfið að ganga í gegnum allar umr. til þess að verða að lögum. Eins og nú er ákveðið í 1. gr. frv., þarf að samþykkja ný lög til að taka ábyrgð á skuldbindingum bankans. Hæstv. forsrh. hefir blandað ábyrgð á sparisjóðsfje saman við ábyrgð fyrir erlendum lánum og viljað láta það ríða í bág við okkar fyrri skoðanir. En það er alt annað og ekki sambærilegt, ábyrgð á sparisjóðsfje eða heimild til að ábyrgjast nýtt fje frá útlöndum handa Landsbankanum. Jeg vona, að hæstv.forsrh. og aðrir skilji muninn á því. Landsmenn hafa lagt fje sitt inn í sparisjóð Landsbankans af því, að þeir hafa talið ábyrgð landsins standa þar á bak við. Því hefir sparifjeð safnast mest í Landsbankann, að þessi var skoðun manna alment. Að svifta bankann þessari ábyrgð mun verða til þess að auka tortryggni manna gagnvart bankanum og óvissu um tryggingu sparifjár. Á erfiðum tímum, er bankinn verður fyrir töpum, getur slík tortrygni orðið bankanum allhættuleg, og getur enda komið sjer illa fyrir landið sjálft. Ætla jeg, að það gæti sem best komið fyrir, að menn tækju upp á að flytja fje sitt úr landi, þar sem þeir teldu því betur borgið en í Landsbankanum án ábyrgðar ríkissjóðs. Hæstv. forsrh. stendur enn á því fastar en fótunum, að ákvæðið um bankastjórana komi ekki í bág við stjórnarskrána. Jeg nenni ekki um það að karpa lengur. Verður að fara sem orðið er. Jeg held því fast fram, að ákvæðin í 42. gr. frv., ef hún verður samþ., sjeu í fullkomnu ósamræmi við stjórnarskrána, og sömuleiðis ákvæði 64. gr. frv. Háttv. 1. þm. G.-K. vildi halda því fram, að bankastjórar Landsbankans væru frjálsari til starfsemi eftir hans till. heldur en eftir frv. hæstv. stjórnar. En það er mesti misskilningur. Bankastjórarnir eru svo að segja fjötraðir á höndum og fótum. Jeg sje ekki betur en að með þessu ákvæði sje verið að ýta undir minni hluta bankastjórnar að skjóta stöðugt máli sínu til bankaráðsins, en af því mundi ekki annað hljótast en úlfúð og ábyrgðarleysi. Jeg skil ekki, hví hv.frsm. meiri hl. (BK) leggur svo mikið kapp á, að bankastjórarnir geti skotið máli sínu undir bankaráðið. Ef til vill miðar hann við það ástand, sem var í hans bankastjóratíð, en þá var það svo um einn bankastjórann, að hann gat ómögulega verið í samvinnu við hina bankastjórana, heldur flutti sig út í horn í bankastjórastofunni og sat þar fúll og afundinn. Ef til hefði verið bankaráð, sem hægt hefði verið að áfrýja til, þá hefði orðið að hafa sáttafundi daglega og úlfúðin vitanlega magnast enn meir. Það eru víst þessir liðnu tímar, sem hv.þm. hefir í huga, en það er nú vonandi, að ekki komi þeir vandræðamenn í bankann, að þessi raunasaga þurfi að gerast aftur. Jeg vil, að bankastjórarnir við Landsbankann hafi fullkomið eftirlit af bankaráðinu, en jeg vil ekki, að þeir sjeu gerðir svo ófrjálsir að ákvörðunum sínum, að hægt sje að hringla með þær fram og aftur. Það er einkennilegt, að hv.frsm. meiri hl. virðist ekki geta vitað af því, að bankaeftirlitsmaðurinn sje látinn gera upp í Landsbankanum. Hann er nógu góður til þess að athuga Íslandsbanka, en ef hann á að snerta á Landsbankanum, þá er hann strax miklu lakari. En ef bankaeftirlitsmaðurinn er fær um að rannsaka hag Íslandsbanka, þá er hann engu síður fær um að rannsaka hag Landsbankans, nema frekar sje, vegna kunnugleika hans á hag manna. Hv. þm. komst í svari sínu til hv. 1. landsk. inn á starfsemi kaupfjelaganna hjer í Reykjavík. Satt að segja undraðist jeg þann hugsunarhátt, sem fram kom hjá honum. Hann spurði, af hverju væri nauðsynlegt að hafa hjer kaupfjelög, og mjer skildist hann telja hlutverk þeirra það eitt að tapa fje. Það getur vitanlega komið fyrir kaupfjelög eins og aðra, að þau geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. En þau töp, sem orðið hafa á kaupfjelögum, eru hverfandi lítil í samanburði við það, sem tapast hefir á kaupmönnum og útgerðarmönnum, svo að það er undarlegt að vera að draga þetta inn í umræðurnar. Það sannar ekki á neinn hátt, að hjer sje ekki þörf á kaupfjelagi, af því að hjer sjeu margir kaupmenn. Það er vitanlegt, að með kaupmönnum eru oft samtök um að leggja svo og svo mikið á vörurnar. Fjelög neytenda taka ekki þátt í slíkum samtökum, svo að vel getur verið, þó að kaupfjelag hafi tapað hjer einhverju, að bæjarbúar hafi hagnast á því bæði beint og óbeint. Kaupmenn verða að jafnaði að selja vörur sínar lægra verði en ella, þar sem kaupfjelög starfa. Það er vitanlega af beinni óvild til kaupfjelagsstarfseminnar, að hv.þm. viðhefur þessi ummæli sín. Hv. frsm. meiri hl. og hæstv.forsrh. vilja nú fara að draga úr umræðunum um þetta mál, og er það skiljanlegt. Þeir eru búnir að flækja málið og vefja á þann hátt, að lítt er hugsanlegt annað en til algers stjórnleysis og aðgerðaleysis leiði í Landsbankanum, ef tillögur þeirra verða samþyktar. Það þýðir ekki að tala meira við þá um þetta mál, og jeg býst ekki við að nota rjett minn til að halda eina ræðu enn. Jeg vona, að hv. deild auðnist að greiða úr þeirri flækju, sem þeir hv.frsm. meiri hl. og hæstv. ráðh. hafa komið þessu máli í.

Ingvar Pálmason Jeg vildi gera lítilsháttar fyrirspurn til háttv. meiri hl. nefndarinnar, sem jeg óska að fá svarað. Það er viðvíkjandi því, hvernig skilja beri 2. málsgr. 42. gr. frv., sem hljóðar svo: „Eigi mega bankastjórar nje starfsmenn vera skuldskeyttir bankanum, nema veðdeild, hvorki skuldunautar nje ábyrgðarmenn annara“. Jeg óska að fá því svarað, hvort þetta ákvæði gildir líka um bankaráðið. Mjer skilst ekki síður áríðandi, að það gildi líka um bankaráðið, en jeg efast um, að hægt sje að fá þann skilning út úr greininni eins og hún er. Ef það verður úrskurðað, að ákvæðið gildi ekki um bankaráðið, óska jeg eftir að fá að koma að skriflegri brtt. við þessa málsgr. 42. gr.

Frsm. annars minni hl. (Jónas Jónsson) Jeg þarf að víkja fáeinum orðum að hæstv.forsrh. Hann segir, að það sje ekki vegna blaðagreina, að ráðist sje í að reyna að hindra aðstreymi til Landsbankans, heldur sje það út af grein Ólafs Lárussonar. En alt, sem Ól. Lárusson segir, stendur jafnt fyrir þessu. En þar sem hæstv. ráðh. heldur því fram, að jeg sje hjer í ósamræmi við skoðun mína á enska láninu, þá fer hann með rangt mál. Það er hann, sem hefir snúist. Það var hann, sem ætlaði að taka lán handa Landsbankanum án þess að spyrja þingið leyfis, af því að hann hjelt, að bankinn hvíldi á herðum landsins. Hitt hefi jeg skýrt áður, að það datt engum þingmanni í hug, að Landsbankinn tæki margra miljóna króna lán erlendis án þess að þingið vissi. Það var sjálfsagt að láta þingið fjalla um svo stórfelda ráðstöfun. Hæstv. ráðh. mælti móti till. minni um ræktunarsjóðinn. En það geta aðeins þeir gert, sem ekki vilja unna ræktunarsjóðnum að fá þessi kaup. Sjóðurinn er þur, af því að hann getur ekki selt brjef. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ræktunarsjóðurinn geti beðið nokkurn halla af þessu ákvæði. Þetta er einmitt þveröfugt. Jeg get vel skilið, að hv.frsm. meiri hl. sje orðinn þreyttur á sínum eigin útúrdúrum, en það var hann, sem skapaði útúrdúrinn í söguna 1909, og getur hann því þakkað sjálfum sjer það. Hann hjelt því fram viðvíkjandi brjefi Ólafs Lárussonar, að hann væri nú farinn að efast um, að landið bæri ábyrgð á lánum Landsbankans. En í blaðagreinum 1913 hjelt hann því fram, að landið bæri ábyrgð á bankanum. Þetta sýnir, að hv.þm. er nú að brjóta niður það, sem hann þá var að byggja upp. Það er sýnilegt af áliti meiri hlutans og mínu, að við tökum gild rök Ólafs Lárussonar. 

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 2. þm. S.-M. (IP) skal jeg svara því, að jeg hygg, að þetta ákvæði, sem hann spurði um, nái ekki til bankaráðsins. Okkur datt að vísu í hug að taka þetta upp, en hurfum frá því, enda er það hvergi gert annarsstaðar. Í norsku bankalögunum er tekið fram, að ekki mega vera venslamenn bankastjóranna í bankaráðinu, en ekki ákveðið nánar. Það hefir þótt nægilegt að taka fram það hættulegasta, sem er venslin.

Ingvar Pálmason Mjer þótti tryggara að bera fram þessa fyrirspurn til hv. meiri hl. áður en jeg færi lengra. Svarið hefir staðfest skilning minn á 42. gr. frv. En jeg lít svo á, að eftir að búið er að koma bankanum í það horf, sem þessi lög mæla fyrir, sje full þörf á, að samskonar ákvæði og hjer er um að ræða gildi líka um bankaráðið. Jeg sje ekki, að nein vandkvæði geti verið á að koma því í framkvæmd, þó að það standi ekki í bankalögum nágrannalandanna. Mjer skilst, að ef bankastjórar og starfsmenn mega ekki hafa skuldbindingar við bankann, þá sje rjett, að sama gildi um bankaráðið. Jeg leyfi mjer því að bera fram brtt. við 42. gr., þess efnis, að á eftir „bankastjórar“ komi „bankaráðsmenn“. Breytingin er ekki önnur en þessi. Jeg vænti þess fyllilega, að hv. deild kannist við, að brtt. mín sje á rökum bygð. Einnig vona jeg, að hæstv. forseti, taki hana til greina, þó að hún komi fram skriflega. Það hlýtur að vera afsakanlegt, þar sem brtt. frá nefndarhlutunum og hæstv. fjrh. var ekki útbýtt fyr en á fundinum. Jeg skal ekki orðlengja þetta frekar, en leyfi mjer að afhenda hæstv. forseta brtt. mína.