Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna þeirrar umr., sem var hér áðan við 2. umr. um þetta mál, vil ég upplýsa að 9. febr. 1978 voru samþykkt hér lög um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu. Hér var um að ræða að tekinn yrði í sérstakan reikning í Seðlabankanum gengishagnaður í sjávarutvegi af þessari gengisbreytingu. Í 2. gr. þeirra laga segir, með leyfi forseta, um ráðstöfun á þessum gengishagnaði þegar fjallað hefur verið um greiðslu á flutningskostnaði og öðru slíku eins og venja er: „Enn fremur skal endurgreiða ríkissjóði það sem hann hefur vegna framleiðslu ársins 1976 greitt til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til þess að gera honum mögulegt að standa við greiðslu bóta í samræmi við viðmiðunarverð.“ Því miður hef ég ekki einstök atriði hér hjá mér. Ég hef það í rn. hvað þar er um háa upphæð að ræða, en hún er töluverð. Þetta var skuld, sem frystideild Verðjöfnunarsjóðs hafði stofnað til, og vegna ríkisábyrgðar, sem var veitt fyrir þeirri skuld, hafði hún fallið á ríkissjóð, en var endurgreidd að fullu áður en ráðstöfun á því, sem eftir var, kom til umræðu, sem svo er fjallað um í 3. gr. Í 3. gr. er 65% af því, sem eftir er, skipt jafnt á allar greinar. Síðan er reyndar 35% tekið til sérstakra þarfa, þ. e. til hagræðingar í fiskiðnaði, og 57% til að létta stofnfjárkostnað eigenda fiskiskipa. Í því tilfelli, sem nú er um að ræða, gegnir að því leyti öðru máli, að hér er gengishagnaður Seðlabankans gerður upptækur, en í fyrra tilfellinu var gengishagnaður fiskvinnslunnar gerður upptækur. Vitanlega hefði mátt orða þessa grein svo í því frv. sem hér er til umr., að skuldin væri fyrst greidd og síðan hinu skipt jafnt. Það mætti að sjálfsögðu gera. Í þeim lögum sem hér eru til umræðu, er þess meira að segja ekki getið hvað þessi upphæð sé há, en að sjálfsögðu liggur það fyrir. Í brbl., sem sett voru 5. sept. 1978, er nákvæmlega eins farið að. Þar eru fyrst teknar af óskiptu skuldir sem kann að þurfa að greiða vegna framleiðslu áranna 1977 og 1978 í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, og það voru skuldir sem stefndi í hjá frystideild, en það kom ekki til þessarar greiðslu þar sem tekjur sköpuðust hjá sjóðnum áður en á þessu þurfti að halda. Herra forseti. Þetta vildi ég aðeins upplýsa út af þeirri umr. sem hér var áðan.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þessar upplýsingar. Að sjálfsögðu var mér um þetta kunnugt. En mér var tjáð að í hvorugt þetta skipti hefði komið til þess. Það stendur þarna í annað skiptið „kann“ skuldin að verða. Síðan stendur í þessum lögum: „Enn fremur skal endurgreiða ríkissjóði það, sem hann hefur vegna framleiðslu ársins 1976“ o. s. frv. Þar er um að ræða spurninguna um það hvort þetta hefur verið greitt. Í fyrra skiptið var það greitt, segir hæstv. ráðh., og það getur vel verið. En þá er spurningin þessi, hvort hafi verið um það að ræða, að það hafi verið samkomulag við framleiðendur sjávarafurða og að þarna hafi verið um að ræða mjög svipað hlutfall og þeir áttu í raun af þessum gengishagnaði. Um þetta skal ég ekki deila við hæstv. ráðh. En meginatriði þessara laga felast í 3. gr. og þar er þetta orðað svo: „65% af því, sem kemur í gengismunarsjóð af andvirði frystra sjávarafurða, saltfisks, verkaðs, óverkaðs og flaka, skreiðar, fiskmjöls, loðnumjöls og loðnulýsis, skal renna til viðkomandi deilda Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins“. Þetta hefur verið meginstefnan í gegnum árin. Ég skal ekki segja hvort út af þessu hefur verið brugðið í einhverjum litlum mæli og þá kannske í samráði við framleiðendur sjávarafurða. Það skal ég ekkert um segja. En það er höfuðatriði, sem kom fram í gagnrýni minni við 2. umr., að út af þessari stefnu er nú fyrst verulega brugðið. Mér kemur ekki í hug að framteiðendur sjávarafurða, stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og þeir aðilar, sem hafa upplýst okkur um að nú sé í fyrsta sinn verulega frá þessari stefnu brugðið, þeir fari ekki með rétt mál. Í þessum lögum segir líka, - og það kom fram í mínu máli, að ég gagnrýndi að engu af þessum gengismun er ætlað að létta byrði þeirra sem verða fyrir áföllum vegna gengisbreytingarinnar, - í þessum lögum er gert ráð fyrir að 35% af þessum gengismun gangi til hagræðingar í fiskiðnaði og 57% til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa sem orðið hafa fyrir gengistapi vegna erlendra og gengistryggðra skulda. Það eru þessi meginatriði, sem oftast hefur verið lögð áhersla á þegar ráðstafað hefur verið gengismun, og í langflest skiptin hefur verið reynt að létta þeim byrðina sem sérstaklega verða fyrir áföllum af gengisbreytingu. Það er ekki gert núna. Það er farið þarna inn á nýja braut. Ég skal ekki fullyrða hvort hæstv. ráðh. hefur rétt fyrir sér að því leyti til, að í einhverju hafi með samráði við gagnaðila verið farið inn á þá braut að greiða skuld Verðjöfnunarsjóðs almennt. En þeir hafa allir lagt á það áherslu við okkur nm. í fjh.- og viðskn., að hér er um nýmæli að ræða.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að í umræddum lagagreinum, sem hér hefur verið vitnað til, er hvergi sagt að það, sem renni til Verðjöfnunarsjóðsins, sé tekið áður en skipt er milli greinanna. Eins og greinarnar hljóða er verið að tala um skuld Verðjöfnunarsjóðs við ríkissjóð eðu hugsanlega skuld. Þessar skuldir er hugmyndin að greiða af þeim gengismun sem þarna er tekinn upp. Það er ekkert samkv. þessum greinum sem segir að það skuli gert án tillits til þess, úr hvaða grein sjávarútvegsins um er að ræða gengismun. Það stendur í 2. gr. t. d. í brbl. frá 1978: „Enn fremur skal endurgreiða ríkissjóði það, sem hann kann að þurfa að greiða“ - þetta var ekkert nýtt eins og þegar hefur verið upplýst, - „til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til þess að gera honum mögulegt að standa við greiðslu bóta í samræmi við viðmiðunarverð.“ Og síðan kemur í 3. gr. „að fé það, sem kemur á reikning ríkissjóðs í Seðlabankanum samkv. 2. gr. umfram greiðslur samkv. 4. og 5. mgr. þeirrar lagagreinar“ - sem eru um annað -„ skal lagt í sérstakan gengismunarsjóð sem varið skal í þágu sjávarútvegsins með eftirgreindum hætti.“ Þess vegna er ekkert í þessum lögum sem segir að það sé ekki tekið af einni grein fyrir aðra grein, ef skuldir séu í frystingu, þá sé tekið af frystingunni til að greiða þær skuldir. Ég stend eindregið á þeirri skoðun, að þannig hafi þetta verið framkvæmt. Þar styðst ég við það, að þeir, sem hafa starfað í greininni og í Verðjöfnunarsjóðnum, hafa einmitt talað um það alveg afdráttarlaust á nefndarfundum, að aldrei hafi verið flutt á milli deilda með þeim hætti sem brtt. við 2. gr. felur í sér. Það má reyndar upplýsa líka, að í bréfi frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins kemur fram að stjórn sjóðsins hafi ekki mælt með því, að tekin yrðu lán, eins og gert er ráð fyrir í 3. gr. þessa frv. Það má enn fremur vitna til þess, að í bókun fyrir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins frá 7. nóv. 1980 bókar formaðurinn afdráttarlaust, „að samkv. lögum sjóðsins sé hvorki heimilt að færa fjármagn á milli afurða né greiða umfram innistæðu.“ Hér er því greinilega verið að fara inn á nýja braut. En það er ekki bara það sem ég vil vekja athygli á vegna þessarar umr., heldur ekki síður hitt, að það ákvæði, sem hér er sérstaklega gert að umtalsefni, fjallar ekki um gengismunarsjóð í þeim skilningi sem við höfum verið að fjalla um hann áður, heldur fjallar það um endurgreiðslu á gengisuppfærslu á afurðaog rekstrarlánum. Afurða- og rekstrarlánin eru samningur milli bankanna og framleiðandans. Síðan er ákveðið að breyta þeim samningi. Það fé, sem þarna er verið að taka, er í rauninni frá framleiðandanum sjálfum, og þar er farið inn á það að flytja milli greina með þeim hætti sem ekki eru fordæmi fyrir.