Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi fátt að segja um till. þessa umfram það, sem stendur í nál. meiri hlutans. Þar er það tekið fram, að meiri hluti nefndarinnar sjái sjer ekki fært að mæla með þessari lánveitingu að svo stöddu. Ástæður nefndarinnar fyrir þessari niðurstöðu eru í fyrsta lagi, að allar skýrslur vantar um það, hvernig til þessa fyrirtækis verði stofnað, og í öðru lagi dregur nefndin í efa, að landssjóður sje fær um að veita fleiri lán. En hins vegar geri jeg ráð fyrir því, að ef farið væri fram á smávegis styrk til vegabótar að námunni eða áhaldakaupa, að meiri hluti nefndarinnar mundi sætt sig við það. Því að landssjóður stendur sig betur við að gefa um 2.000 kr. heldur en að lána stóra fjárupphæð. Nefndinni var líka kunnugt um, að í Dufansdal og viðar hafa einstakir menn rekið kolanám og ekki dottið í hug að biðja landssjóð um fjárstyrk til námurekstrarins. Þess vegna áleit meiri hluti nefndarinnar, að hlutaðeigandi hreppar gætu rekið kolanámið á líkan hátt, og það því fremur, þar sem flm. (M. Ó.) hefir tekið það fram, að námið sje litlum erfiðleikum bundið og kaupin á kolunum viss og ákveðin fyrirfram. Hrepparnir ættu því að geta framkvæmt kolanám þetta með dálitlu bráðabirgðaláni, sem þeir fengju t. d. í bönkum. Það, sem aðallega knýr menn til að beiðast lána hjá landssjóði, er, að altaf er farið fram á, að hann veiti lánin með lægri vöxtum en hægt væri að fá þau ella, lægri vöxtum en hann greiðir sjálfur af lánum sínum. Nefndin reyndi að leita sjer upplýsinga um þetta mál eftir föngum, t. d. hversu langan veg þyrfti að leggja frá námunni o. fl. Fór hún fram á það við flm. (M. Ó.), að hann gæfi þessar upplýsingar; en hann vildi ekki gefa nefndinni neinar upplýsingar. Ef hæstv. stjórn álítur, að hún geti veitt þetta lán, mundi nefndin ekki setja sig á móti því. En nefndin sá sjer ekki fært að leggja það til, eins og málið nú liggur fyrir. Hefi jeg svo eigi fleira um málið að segja. Jeg býst við, að till. meiri hluta nefndarinnar mæti andmælum frá þeim, sem vilja koma málinu fram, og er ekkert óeðlilegt við það. Legg jeg svo till. undir úrskurð hv. deildar.

Matthías Ólafsson Ef nál. þetta hefði verið komið fram á undan fyrri umr. um málið, hefði verið einhver ástæða til, að það væri eins og það er. Þá væri hægt að segja, að engar upplýsingar væru fengnar um málið. Það var satt, sem frsm. meiri hl. (B. K.) sagði, að hann kom til mín, til þess að fá upplýsingar. En jeg hafði gefið deildinni áður allar nauðsynlegar upplýsingar, og taldi jeg óþarft að endurtaka þær. Ef hann kallar það ekki upplýsingar, þá er ekki unt að gefa neinar upplýsingar um þetta mál.  (B. K.: Jeg var þá ekki á fundi)  . Jeg get ekki gert að því, þó að hv.þm. hafi ekki verið á fundi. Þess mætti þó vænta af honum, að hann, sjálfur framsm., hefði einhverja hugmynd um málið. Jeg sagði þá, að það þyrfti undir eins að greiða verkafólkinu kaup, reisa hús, gera veg, um ¾ kílómetra langan, og: útvega verkfæri. Hv. frsm. (B. K.) kvað hægt að fá bankalán til þessa fyrirtækis. Það er gott og blessað, því að mjer er þó kunnugt um, að einn úr stjórn Landsbankans vilt styðja fyrirtækið. Jeg verð að segja, að eftir þeim skoðunarhætti, sem fram kom snemma á þingi, að mest riði á að bæta úr eldsneytisþörf landsmanna, þá er mönnum vorkunn, þó að þeir fari fram á hjálp við þingið. Aðrar fjárstofnanir, sem leitað hefir verið til, hafa gefið það svar, að landssjóði stæði næst að veita þetta lán, og er það satt. En um vaxtahæðina er það að segja, að landssjóður hefði getað farið fram á 6%. Nú hagar svo til í námu þessari, að kolatekjan er mjög lítil fyrst í stað, meðan verið er að greiða fyrir náminu síðar, og gerir það enn þá erfiðara fyrir um vinsluna. Þá vantar og skýli yfir verkafólkið. Og ef komandi vetur verður álíka harður og veturinn í vetur, má þetta skýli ekki vera nein ómynd. Og ef vjer berum það saman við annað þess háttar skýli, sem landssjóður hefir kostað, þá ættum vjer ekki að þurfa að kippa oss upp við, þó að það kostaði nokkrar þúsundir. Það yrði borgað á sínum tíma með kolum. Kol verður ekki hægt að selja til hreppanna frá námu þessari fyr en einhvern tíma á vetrinum 1918-'19, eða þá um áramótin. Það liggur því í augum uppi, að hrepparnir verða að fá einhversstaðar lán, til þess að geta haldið vinnunni áfram. Og var eðlilegt, að þeir sneru sjer með þá málaleitun til þingsins, úr því að bankar höfðu gefið það svar, að landssjóði stæði næst að veita lánið. Jeg hefi getið þess, að erfitt sje um kolavinsluna fyrst í stað, svo að ekki muni verða hægt að selja kolin til hreppanna fyr en um áramótin 1918 og 19. En hvar eiga hrepparnir þá að taka eldsneyti? Að vísu er sæmilegt mótak í Dýrafirði. En það er einstaksmannseign, og eigandinn vildi takmarka mótekjuna, af því að hann áleit landsspjöll að henni. Ef þingið synjar þessari málaleitun, get jeg ekki betur sjeð en hrepparnir verði að leggja niður kolanámið á þessu sumri, vegna fjárskorts, og tel jeg það mjög illa farið. Þá mundi reka að því, að þeir yrðu að fá kol hjá landssjóði, sem jeg býst við að hann yrði að lána. Það gæti ef til vill talist hyggileg aðferð að koma í veg fyrir framtakssemi manna í þessu efni, og verða svo að lána þeim kol síðar fyrir bragðið, en ekki get jeg samt litið svo á. Því að jeg þykist vita, að landssjóður verði að miðla þeim kolum, á 400 kr. smálestina, áður en þeir deyja úr kulda eða jeta hrátt. Jeg legg því þetta mál undir atkvæði deildarinnar, eins og það nú liggur fyrir. Jeg get ekki gefið fleiri upplýsingar um málið, enda álít jeg þessar nægilegar. Loks vil jeg óska nafnakalls um till.

Bjarni Jónsson Það getur verið hættulegt og spilt fyrir málinu að standa upp og mæla með till. þessari eftir þennan mikla þingsigur hv.þm. Barð. (H. K.) og 2. þm. Rang. (E. J.). Mjer þykir þó ilt, að hinn ágæti forvígismaður hans, 2. þm. Rang. (E. J.), skuli ekki vera viðstaddur. Hann talaði um, að jeg hefði fundið upp það ráð, til þess að lengja þingið, að koma með till. um lán til gistihússgerðar í Borgarnesi, svo að þm. gætu ekki fyrir bragðið komist þegar heim til búa sinna. En ef jeg hefði vitað, að hv.þm. væru búnir að ráða fullveldismálunum til lykta, mundi jeg hafa skammast mín og setið kyr í sæti mínu. En af því að mjer er ekki kunnugt um, að neitt sje staðráðið í því máli, þá hefi jeg leyft mjer að standa upp og mæla með till. þessari. Það er ekki alt vit í því fólgið, að byrja að hjálpa þegar komið er í óefni, og það er ekki betra að lána mönnum kol fyrir hundruð þúsunda í vetur heldur en að hlaupa nú undir bagga með þeim, með 35.000 kr. láni, til þess að þeir geti aflað sjer kola sjálfir. Og þó að ómannlega hafi verið tekið samskonar málaleitun úr Strandasýslu, þá ætti það ekki að hafa áhrif á þetta mál. Því að einar 2.000 kr. hafa ekki neina þýðingu í þessu efni, en 35.000 kr. geta þó hjálpað til að koma málinu af stað. Og með því að jeg álít rjett, að stjórnin geri alt, sem í hennar valdi stendur, til þess að koma í veg fyrir skort, þá álít jeg skylt að samþykkja þessa tillögu.

Hákon Kristófersson Jeg verð að segja, að þetta mál getur varla talist skylt málaleitun þeirri, sem hjer var áður til meðferðar úr Strandasýslu. Mjer var brugðið um, að jeg væri á móti þessari lánveitingu, af því að hún fjelli ekki til Barðastrandarsýslu. En jeg hygg, að síst sje hægt að bregða mjer um það, að jeg hafi sjerstaklega gert mjer far um að afla Barðastrandarsýslu fjár úr landssjóði, þó að jeg hafi fengið nokkrar þúsundir að láni handa sýslunni. Jeg lít svo á, að þetta mál heyri til bjargráða, og þingið er til þess saman komið að ráða slíkum málum til lykta. En hagur landssjóðs stendur nú ekki svo vel, að hann hafi fje aflögum. En hins vegar get jeg fallist á það, að landssjóð beri bein skylda til að rjetta þeim hjeruðum hjálparhönd, sem vilja ráðast í einhver þjóðþrifafyrirtæki, en þau geta ekki risið undir af eigin ramleik. Og þegar litið er til hins mikla fjárausturs, sem landssjóður jós í Tjörnesnámuna, þá er hart að neita þessari lánbeiðni. Og jeg mun sýna það með atkvæði mínu, að jeg lít ekki eingöngu á hag Barðastrandarsýslu, heldur og hvers hjeraðs, sem hjálpar þarfnast. Í því efni hefi jeg ekki álitið mig vera þm. eins kjördæmis, heldur alls landsins. Hv. þm. Dala (B. J.) gat þess, - þó að það kæmi í raun og veru ekki þessu máli við - að jeg og annar þm. mundum hafa ráðið sjálfstæðismálinu svo til lykta, að við þættumst geta farið heim af þingi. Jeg hefi aldrei minst á það, að þetta mál tefði heimför mína eða annara, og hv.þm. (B. J.) hefði vel getað staðið sig við að minnast ekki á það. Þá sagði hv.þm. (B. J.), að ómannlega hefði verið tekið undir beiðni Strandamanna. En jeg held, að þeim óskum, sem þeir komu með til þingsins, hafi verið fullnægt að mestu leyti, svo hjer hafi háttv. þingm. ekki munað rjett. Jeg mun ekki skoða huga minn um að greiða atkv. með þessari tillögu. Vildi jeg líka leyfa mjer að skjóta því til hv.þm., þeirra sem mótsnúnir eru tillögunni, að það er betra að koma fram með brtt. um þau atriði, sem helst eru þyrnar í augum, t. d. um fjárupphæðina, heldur en að fella það nú þegar.

Frsm. meiri hl. (Björn Kristjánsson) Það er síður en svo, að mjer eða meiri hluta nefndarinnar sje nokkurt kappsmál, hvernig þessu máli reiðir af. Að eins vil jeg geta þess, að hv. nefnd vantaði þær upplýsingar um málið, sem nauðsynlega þurfti. Jeg var ekki við, er hv.flm. (M. Ó.) talaði um málið áður og þóttist hafa gefið upplýsingar um það. En jeg get getið mjer nærri, hvernig muni vera um slíkt fyrirtæki sem þetta. Og veit jeg uppá hár, að hægt hefði verið að fá lánin annarsstaðar en hjá landssjóði. Það var góð upplýsing, sem hv.flm. (M. Ó.) gaf um það, að vegurinn, sem leggja þyrfti, væri ekki lengri en ¾ úr kílómetra. Einhvern tíma hefði mönnum ekki blöskrað að leggja í slíkt án þess að fara í landssjóð og biðja hann um lán. Og það ætti satt að segja ekki að vera vorkunn mönnum þar vestra, þar sem þrír hreppar eiga hlut að máli, að hrinda fram þessu verki. Jeg get vel skilið, að kolin seljist ekki fyr en veturinn 1918-'19, en það þarf þá ekki heldur meira en 6 mánaða bankalán til þess, að það fáist greitt aftur með verði kolanna, en alls ekki lán til 5 ára úr landssjóði. Þá benti hv.flm. (M.Ó.) á, að þeir hefðu leitað til þingsins af því, að gott hljóð hefði verið í því að undanförnu um að styrkja slík fyrirtæki. En eftir því, hvernig kolin eru og hverjar kringumstæðurnar, eftir því fer, hvort rjett er að styrkja svona fyrirtæki eða ekki. Mjer þykir leiðinlegt, að hæstv. stjórn skuli ekki vera við, til þess að geta sagt skorinort, hvort hún geti í raun og sannleika lánað þessa upphæð sem dýrtíðarlán, eða þá hvort ekki mundi fara um slíkt lán eins og fór með dýrtíðarlánin á síðasta þingi, að þeim var neitað, því ekki var hægt að efna loforðið. En slík loforð sjá allir að geta orðið til stórtjóns, því þau bregðast er mest á reynir.

Matthías Ólafsson Jeg þarf ekki að svara miklu ræðu hv.frsm. nefndarinnar (B. K.). Hann var að tala um ýmislegt, er hann taldi sjer trú um að styrkti málstað hans, en jeg verð að segja, að rök hans voru fremur til þess löguð, að hnekkja áliti nefndarinnar, heldur en til þess að styrkja það. Hann gekk fram hjá mörgu í minni ræðu, og er það ekki nema eðlilegt, því það tíðka góðir menn oft að ganga fram hjá góðum rökum andstæðinga sinna, rökum, sem þeir treysta sjer ekki að eiga við. Jeg benti honum á það í fyrri ræðu minni, að það þyrfti að byggja yfir verkamennina, og svo þyrfti að borga þeim kaup sitt af lánsfjenu, þar til er kolin seldust og vinnan gæti farið að borga kostnaðinn. Auk þess geta þeir, sem efnið útvega, ekki átt andvirði þess hjá fjelaginu þangað til kolin eru seld o. s. frv. það er þýðingarlaust að vera að karpa um það hjer, hvort hægt hefði verið að fá lánið annarsstaðar, því mjer finst engum skyldara en landssjóði að lána slík lán. Jeg rjeði sjálfur vöxtunum, því að þeir vestra ljetu mig um það, og mjer finst þeir á engan hátt of lágt settir, því jeg þykist þess viss, að landssjóður fái peninga með engu verri kjörum, og að þetta væri þær hæstu rentur, sem hann greiddi af sínum lánum. En ef þessi fjárupphæð skyldi verða þyrnir í augum hv. þingm., þá er ósköp einfalt að lækka hana nokkuð, en það er auðsjeð á öllu, að það vakti ekki fyrir nefndinni að breyta þessari tillögu til batnaðar, heldur að leggja það eitt til, að hún yrði drepin.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg hefi leyft mjer að koma fram með þessa tillögu sakir þess, að það kemur svo oft fyrir í Borgarnesi, að menn þurfa að leita gistingar hjá þessum manni, sem nú sækir um styrk til að stækka og bæta hús sitt. Það hefir komið fyrir, að hann hefir orðið að ganga sjálfur úr rúmi, til þess að fólk lægi ekki úti í Borgarnesi. Það mætti nú kann ske segja sem svo, að þinginu kæmi ekki mikið við að styrkja þetta, og að fleiri staðir gætu komið og beðið um sama; en hjer stendur sjerstaklega á; hjer eru ákvæði landsstjórnarinnar um, að póstleið skuli liggja þarna, og þangað sækir fólk úr öllum landsfjórðungum og verður að nema þar staðar. Þar verða menn líka að vera við því búnir að stiga á skip, og sími er ekki til næstu bæja, svo að menn eru neyddir til að gista í Borgarnesi, til þess að missa ekki af bátnum, og þegar af þeim sökum er nauðsyn á fyrir menn að gista þar, og þá hafamenn dálitla kröfu til þess, að þar sje einhver staður, sem menn geti gist á, og er mjer sagt, að margir af þeim hv. þingm., sem hjer eru, .mundu hafa orðið nauðulega staddir, ef þessi maður hefði ekki gengið nærri sjer að hýsa þá og gengið úr rúmi fyrir þá. Það er skiljanlegt, að ekki er hægt fyrir nokkurn mann að hafa nógu stórt hús til að hýsa alla, sem þar koma, þegar ferðamannastraumurinn er mestur. Svo er á það að líta, að húsið stendur autt nær allan ársins hring; af því mun það vera, að gestgjafinn í Borgarnesi hefir orðið að neyðast til að leigja út hús sitt, en svo getur hann náttúrlega ekki komið þeim leigjendum út. Nú hefi jeg gleymt að taka það fram, til hve langs tíma lánið ætti að vera og geta um, með hverjum öðrum kjörum, sem jeg þá skal bæta inn í fyrir 2. umr.; jeg geri ráð fyrir, að það mætti vera afborgunarlaust fyrstu 2 árin eða svo, en það er gleymska mín. Að maðurinn leitar heldur til landssjóðs er sjálfsagt af því, að hann lítur svo á, að þingið telji sjer skylt að hlynna að því, að ferðamenn hafi þar húsnæði, og svo mun þetta vera fátækur maður, lánstraust hans lítið, og svo mundi landssjóður kann ske lána með betri kjörum, og þetta er svo lítið, að engin hætta er að lána það; landssjóður hefði tryggingu í húsinu, ef maðurinn hætti. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Vona jeg, að till. verði lofað að fara til 2. umr.

Hákon Kristófersson Jeg vil ekki gera lítið úr því, að mikil þörf sje á gistihúsi í Borgarnesi, sú hlið málsins er mjer ekki kunn, en þó það mætti með rökum sanna, þá mun slík þörf miklu viðar. Það segir sig því sjálft, að ef þingið ætlar að fara að ganga inn á þá braut að lána einstökum mönnum fje úr landssjóði til þess að byggja gistihús, mundi fjöldinn allur af beiðnum streyma að á næstunni, líklega þó ekki á þetta þing, af því maður vonar, að það sje bráðum búið, heldur það næsta og næstu, og jeg get ekki sjeð, ef þessi tillaga verður samþ., að mögulegt sje, sanngirnis vegna, að neita öðrum þeim fjárbeiðnum, sem kunna að koma og færu í líka átt, því að ef þetta er heimilað, þá er því slegið föstu, að hjer er gefið fordæmi. Nú, hvorki ræða hv.flm. (B. J.) nje aðrar upplýsingar um þetta, sem lítið liggur fyrir af, hafa gefið neinar bendingar um það, að lán eða styrks hafi verið leitað frá sýslufjelaginu, en sú leið hefir verið farin í öðrum bygðarlögum, og jeg sje ekki annað en það væri einmitt beinasta leiðin; það segir sig líka sjálft að það mundu helst vera nærliggjandi hjeruð, er helst mundu nota þetta væntanlega gistihús, og því stæði það þeim næst að styrkja að því. Jeg segi helst, af því að það mundu verða hjeruðin sem lægju í nánd við Borgarnes, en síður hjeruðin úti um land. Þar af leiðandi get jeg ekki sjeð, að slík málaleitun, sem þessi, eða sem fer í þessa átt, eigi nokkurt erindi inn á þingið, og get ómögulega fallist á, að það sje rjett að taka upp á að hafa landssjóð sem „privat“ lánsstofnun; hitt er alt annars eðlis, þótt hreppar eða sýslufjelög leiti til landssjóðs til að koma fram bjargráðafyrirtækjum, sem annars myndu alveg stöðvast, og mikið tjón myndi af hljótast. Þar ber landssjóð skylda til að hlaupa undir baggann, ef hjeruðin sjálf geta ekki risið undir honum. Jeg sje því ekki betur en að þetta mál hefði verið best komið í sýslunefnd Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, og að þau stjórnarvöld hefðu átt að hafa ljósasta hvöt til þess að hjálpa fyrirtækinu. Jeg get ekki litið öðruvísi á, eins og jeg hefi tekið fram, eins og fjárhag landssjóðs er háttað, en að nú geti hann ekki hlaupið undir bagga með þessari eða annari líkri lánbeiðslu, því að jeg held að það sje ómótmælanlegt, að hann hafi ekki einu sinni fje til að koma fram bjargráðafyrirtækjum, þó í smáum stíl sjeu, og því síður þetta, sem jeg get ekki kallað bjargráðafyrirtæki, þó að mjer þyki það mjög leitt að þurfa að leggja á móti málinu, þar sem þektur maður á í hlut, en jeg býst við, að sú skoðun verði ofan á í þessari hv. deild, og þá á málið ekkert erindi til 2. umr., en það hefði getað hugsast með því móti, að þingið hefði nýlega verið komið saman og hefði ekkert haft að gera, að það hefði þá verið tekið til umr. Hv. þm. Dala. (B. J.) hefir tekið þetta mál til flutnings, og jeg þykist viss um, að það sje góðgirni ein, sem hefir hvatt hann til þess, og þykir mjer leitt, að jeg get ekki fylgst með honum. Jeg tek það fram, að það væri æskilegt, að fjárhagnum væri þannig háttað, að bæði þessi og aðrar fjárbeiðslur gætu náð fram að ganga, en jeg verð að benda á það, að svo framarlega, sem við göngum inn á þessa braut, getum við með engu móti snúið aftur af henni - en það er mjer kunnugt um, að sýslufjelög hafa hlaupið undir bagga með mönnum um þetta, og því gerlegt fyrir manninn að snúa sjer þangað.

Flm. (Bjarni Jónsson) Það er náttúrlega mjög gaman að því að heyra hv.þm. Barð. (H. K.) bera svo hag landssjóðs fyrir brjósti og vilja forða manninum frá að taka 6.000 kr. lán úr landssjóði. Hann hefir víst líka forðast það fyrir Barðstrendinga. Jeg man nú ekki, hve marga tugi þúsunda hann hefir fengið til bjargráðafyrirtækja Barðastrandarsýslu.  (Sv. Ó.: Það eru víst 90.000)  . Já, það getur verið, að það sje um 90.000 kr., en þá held jeg að hv.þm. Barð. (H. K.) hafi ekki vel athugað þetta, þegar hann vill ekki lána 6.000 kr. til þess að koma upp gistihúsi í Borgarnesi. En jeg hefi þó stutt hv.þm. (H. K.) í málaleitunum hans, því að jeg taldi þær rjettmætar. En um þennan mann í Borgarnesi er það að segja, að hann hefir tapað á því að hýsa fólk, því þó að hann hafi fengið einhverja peninga fyrir, þá er það ekki veruleg borgun, heldur þóknun fyrir þann kostnað, sem hann hefir lagt á sig. Þetta er ekki heldur gert fyrir Borgarfjörð einan; það er gert fyrir ferðamenn, sem koma langt að, þekkja engan og þurfa að hafa einhvern stað, sem þeir geti hvarflað að, svo að þeir þurfi ekki að liggja úti milli húsa í Borgarnesi. Þetta mál er ekki skyldara sýslunefnd Mýra- og Borgarfjarðarsýslu en öðrum sýslunefndum á Norður- og Vesturlandi, og það eru bjargráð, að menn, sem koma í Borgarnes og þurfa að bíða þar eftir skipi eða öðrum ferðum, þurfi ekki að liggja úti. Ef hv.þm. (H. K.) gengur það til, að hann er hræddur um, að það verði samkepni milli þess veitingamanns, sem nú er í Borgarnesi, og þess, er um lánið sækir, þá skal jeg geta þess, að það þarf ekki að óttast; sá maður hefir svo lítið húsrúm, að hann mun altaf hafa nóga næturgesti. Svo er um það, að fordæmi skapist. Já, hvaða fordæmi skapast? Það eitt, að hjálpa manninum til að gera við gistihús í Borgarnesi. Hjer er maður í Borgarnesi, með þeim þörfum, sem fylgja því nesi eða stað; fordæmi skapast um það eitt, að auka gistihús í Borgarnesi, af því að ekki er nægilegt húsrými til þess að hýsa það fólk, sem fer þar um að vetrarlagi, og mætti gott þykja, á meðan landið þarf ekki að gera annað. Annars vona jeg, að hv.þm. (H. K.), sem er minnisgóður, muni eftir því, að Alþingi sá sjer ekki annað fært en að styrkja að því, að í Fornahvammi væri til gistihús, sem gestir gætu flúið í, og það er ekki svo miklu betra að liggja úti í Borgarnesi en í daladrögunum hjá Fornahvammi, að það geri nokkurn mun, og um fjárhag landssjóðs hygg jeg það, að hann versni ekki, svo að nokkru muni, fyrir þessa sök. Annars er þetta svo óskiljanlegt og út í loftið talað, að furðu gegnir.. En jeg mun nú ekki hirða um að þvæla. þetta mál frekar en orðið er, og svo hygg jeg líka, að umsækjandinn standi; jafnrjettur, hvort hann hættir að hýsa fólk eða ekki, en af því að hann er gestrisinn, þá hygg jeg, að hann muni ekki hætta að láta menn njóta góðvildar sinnar, en af eigin spýtum getur hann ekki stækkað hús sitt, nema þá að hann njóti að góðviljaðs lánveitanda. Hv. þm. (H. K.) talaði um sýslunefndina; jeg veit ekki hvort hann hefir átt við, að hún ætti að lána manninum þetta fje, en hvað lánveitinguna snertir, þá sje jeg ekki, að neitt væri eðlilegra, að sýslan lánaði honum þetta, en að Barðastrandarsýsla hefði lánað Bíldudal fjé til rafveitunnar. Jeg ætla nú að láta menn ráða, hvað þeir gera við þetta mál; jeg get sem sagt ekki skoðað þetta neina tilraun til þess að bæta hag mannsins, heldur til þess að gera honum hægra að stækka húsið, sem hann getur ekki af eigin ramleik. Annars munu aðrir hv.þm., sem um staðinn fara, vera þessu kunnugri en jeg, því jeg þarf ekki að leita húsrúms í Borgarnesi, þegar jeg kem þangað, því að jeg á þar marga gististaði.

Hákon Kristófersson Mjer kom það ekkert á óvart, þótt hv.þm. Dala. (B. J.) tæki það illa upp, að jeg lagði á móti því, að þetta mál næði fram að ganga en hinu furðaði mig á, að hann, slíkur maður sem hann er, gæti ekki farið rjett með orð mín. Jeg sagði ekkert um þá hlið málsins, ef lánið yrði veitt, hvort það tapaðist eða tapaðist ekki.  (B. J.: Mátti jeg ekki tala um neitt annað en það, sem hv.þm. (H. K.) sagði?)  . Jú, en hv.þm. hafði ekki heimild til, þó að hann álíti það kann ske sjálfur, að gera það að mínu áliti. Hv. þm. (B. J.) bar þetta saman við lánveitingu, sem jeg hafði fengið handa Barðstrendingum; þar vantaði nú ekki undirspilið, þar sem vinur minn, hv.þm. S.-M. (Sv. Ó;), var. En jeg verð að segja, að það er alt annað, hvort verið er að styrkja mikilsvert framfarafyrirtæki, eða mann til að bæta við gistihús.  (B. J.: Eru það ekki menn sem á að bjarga?)  .  (M. P.: Eru það ekki bjargráð?)  . Má vera, að það sjeu bjargráð, en það liggur þá samt ljósara fyrir hv.þm. Stranda. (M. P.) en mjer, að slíkt geti talist sem veruleg bjargráð.  (M. P.: Mjer var sjálfum bjargað þar í vetur)  . Getur verið, en illa trúi jeg því, að staður eins og Borgarnes hefði ekki sjeð svo sóma sinn, að láta ekki annan eins mann liggja úti.  (B. J.: En ef það hefði ekki verið „annar eins“ maður?)  .  Þá bar sami hv.þm. (B. J.) það fram, að styrkur hefði verið veittur til húsabyggingar í Fornahvammi. Án þess nú að jeg vilji leggja nokkurn dóm á styrkveitingu þá, þá vil jeg þó benda á, að þar hagar alt öðruvísi til; það er líka munur á því, hvort á að byggja hús uppi á heiðum, eða niður við sjó, þar sem efnið er tekið rjett hjá. það hagar líka öðruvísi til þar, sem býli stendur undir löngum og erfiðum fjallvegi, og enginn bær nálægt, eða það er í fjölmennu kauptúni. Að vísu vil jeg viðurkenna það, að mikil þörf getur verið fyrir gistihús í kaupstöðum, en að bæta úr þeirri þörf tel jeg frekar skyldu annara en landssjóðs. Jeg verð yfirleitt að segja, að jeg álít, að hv.þm. Dala. (B. J.) geti staðið sig við að minnast ekki á lánveitingu til Barðstrendinga, því að fjarri fer, að hún sje berandi saman við þessa lánveitingu. Og jeg verð að standa fast við þá skoðun, að með því að veita slík lán, sem hjer er farið fram á, er skapað ilt fordæmi.  (B. J.: Fordæmi um gistihúsgerð í Borgarnesi)  . Nei, ekki einungis þar, heldur hvar sem vera skal. Jeg vil og benda á það, að þótt hjer sje að eins farið fram á 6.000 kr. lán, þá hefir landssjóður það ekki handbært nema hann taki lán.  (B. J.: Það mætti taka af þessum 90.000 kr., sem hv.þm. (H. K.) hefir útvegað Barðstrendingum)  . Jeg býst við, þótt fylgi hv.þm. Dala. (B. J.) kæmi þar til, að ekki sje hægt að ná því fje aftur. En misminni er það hjá hv.þm. (B. J.), að jeg hafi útvegað 90 þús. kr. handa Barðastrandarsýslu sem lán. Og úr því vinur minn, hv.þm. S.-M. (Sv. Ó.), fór að benda hv.þm. Dala. (B. J.) á þá upphæð, var til þess ætlandi af honum, að hann færi rjett með og nefndi rjetta upphæð, en bætti ekki við einum níunda hluta. Annars kemur hvorki mjer nje öðrum það á óvart, þó að hv.þm. Dala. (B. J.) leggist á móti sparnaðarhugmyndum. Það er sem sje kunnugt, að sá ljóður hefir verið, og er, á ráði þess mæta manns, að kunna ekki að gæta hagsýni í meðferð á fje landssjóðs.

Einar Jónsson Það kemur ekki síst í ljós nú á þessum síðustu og verstu dögum, að sumum þm. er ant um að bera fram hinn og annan óþarfa, af því að þingtíminn er orðinn svo langur, að ekkert nytsamt er lengur til þess að vinna. Ef þessi till. hefði komið fyr fram, mundi jeg hafa verið harðlega á móti henni. En úr því að hún kemur nú fram, er jeg henni siður andmæltur, þó að hún sje alveg hin sama í eðli sínu. Því að jeg álít, að þm. verði eitthvað að gera. En þrátt fyrir það, álít jeg till. þessa óþarfa og svo ósanngjarna, að hún nái hreint og beint ekki nokkurri átt. Ef landssjóður lánaði fje til gistihúsgerðar í Borgarnesi, gætu fleiri heimtað lán með sama rjetti. En jeg verð að segja það, að þar sem kaupstaðarbúar ferðast út um sveitir, og fá þar gistingu á hverjum bæ, að jeg tel ekki eftir þeim að hýsa þá hina sömu menn, þegar þá ber að garði. Þau eru nú orðin svo mörg þessi smálán og hinar og aðrar styrkbeiðnir, að landssjóður getur ekki staðið sig við að sinna slíku lengur, því að safnast þegar saman kemur. Jeg álít hægt umfangs um þessa till., að setjast niður, tala ekki fleira um hana og greiða atkvæði á móti henni.