Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum vikum var auglýst í Morgunblaðinu fundaherferð á vegum eins alþingismanns undir yfirskriftinni ,,Sókn fyrir Suðurlandskjördæmi. Fundalota um atvinnumál, hagræðingu og bjartsýni`` og undirskrifuð af hv. 3. þm. Suðurl. Meðal þeirra fundarstaða sem auglýstir eru er Þingvallabærinn, en Þingvallabærinn er eins og kunnugt er aðsetur þjóðgarðsvarðar, og í auglýsingunni kemur það fram að ræðumenn á fundinum verði Salome Þorkelsdóttir alþm., forseti Alþingis Íslendinga, og Árni Johnsen alþm. Ég kveð mér hér hljóðs, virðulegi forseti, vegna þess að á morgun er fullveldisdagurinn og hinn auglýsti fundardagur í Þingvallabænum. Ég vil spyrja forsetann að því hvort hann telji það eðlilegt að forseti Alþingis blandi sér í fundahöld stjórnmálaflokka með þessum hætti í opinberum bústað þjóðgarðsvarðar, þ.e. Þingvallabænum. Ég vil einnig benda á að hér í salnum er hæstv. forsrh. sem fer með málefni Þingvalla og þjóðgarðsins og hv. 3. þm. Reykv. sem er formaður Þingvallanefndar og væri fróðlegt að vita hvort þeir hafi lagt blessun sína yfir það að stjórnmálaflokkur eða alþingismaður hafi ákveðið að auglýsa opinberan fund í Þingvallabænum með þessum hætti. Ég tel það fullkomlega smekklaust og ég skora á forseta Alþingis að draga nafn sitt út úr þessum athöfnum og að beita sér fyrir því að Þingvallabærinn verði ekki misnotaður með þessum hæti.

Hæstv. forseti. Af því að að mér var vikið skal ég taka fram að um þessa auglýsingu var ekki haft samráð við mig sérstaklega nema um þann eina fund sem ég sat á Selfossi og auglýstur var í auglýsingunni. Ég verð þó að segja að mér finnst hv. þm. gera heldur mikið úr þessu máli. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er það hvort þjóðgarðsvörður hefur samþykkt að lána heimili sitt undir þennan fund í sveitinni. Það er ekki létt að fá fundarstað á þessum tíma árs fyrir það fólk sem þarna býr, en auðvitað er það svo að hafi þjóðgarðsvörður ákveðið það, sem ég geri ráð fyrir, þá stefnir þjóðgarðsvörður væntanlega að því að verða með sama hætti við óskum annarra sem um það mundu biðja. Ég sé ekki að þetta sé slíkt stórmál sem hv. þm. nefnir.

Hv. þm. spurði forseta um skoðun hans á þessum tiltekna fundi sem fram á að fara að hans sögn í Þingvallabænum á morgun. Ég get sagt það að ég hef ekki mótað mér neina skoðun á þessu máli þar sem ég hef ekki kynnt mér það, en ég minnist þess að um þetta var spurt á forsætisnefndarfundi ekki alls fyrir löngu og þar urðu ekki miklar umræður um þetta mál. En ég get ekkert sagt frekar um þetta og um þennan sérstaka fund þar sem hér er verið að spyrja um störf forseta þingsins en annan en þann sem hér er við störf núna að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að ég er ósammála sjónarmiðum hæstv. forsrh. í þessu máli. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að setja reglur í málum af þessu tagi úr því að þetta stendur til á annað borð. Ef túlkun hæstv. forsrh. yrði regla hér með opinberar byggingar, þá er þess væntanlega ekki langt að bíða að forsrh. samþykki að Sjálfstfl. auglýsi almenna stjórnmálafundi í Stjórnarráði Íslands við Lækjartorg eða í fjmrn. við Arnarhvál eða í Sölvhóli. Ég tel að þessi túlkun forsrh. sé fullkomlega óeðlileg og ég skora á hann að beita sér fyrir því að settar verði reglur til að koma í veg fyrir misnotkun eða ranga notkun opinberra bygginga með þeim hætti sem hér er verið auglýsa. Og ég skora einnig á hv. 3. þm. Reykv. sem er formaður Þingvallanefndar að beita sér fyrir því að settar verði reglur sem sátt verður um um notkun mannvirkja á Þingvöllum. Ég er sannfærður um að það getur aldrei orðið sátt um það að stjórnmálaflokkarnir, jafnvel þó að þeir allir fengju að komast að, fái að auglýsa fundi í Þingvallabænum.

Herra forseti. Vegna þessa máls vil ég láta þess getið að þetta fundarboð var ekki rætt við mig áður en það birtist í blöðum og ekki heldur rætt við Þingvallanefnd. Ég tel að þjóðgarðsvörður hafi fulla heimild til þess að ráðstafa því húsnæði sem hann ræður yfir á Þingvöllum í því skyni sem hann telur skynsamlegast og það sé ekki á verksviði Þingvallanefndar að gefa þjóðgarðsverði fyrirmæli um það hvernig því húsnæði er ráðstafað. Þarna er verið að ræða um það að efna til fundar með íbúum í Þingvallahreppi og ef ekki er í annað hús að venda, þá finnst mér eðlilegt að hægt sé að nota þann hluta af húsnæði þjóðgarðsvarðar sem notaður er til opinberra funda ef tilefni þykir til þess að menn komi þar saman til funda á staðnum.

Herra forseti. Embættisbústaðir á Íslandi eru mjög margir og yfirleitt er það ekki dregið í efa að heimilt sé að halda þar fundi. Ég hygg að sé horft á jafnræðisreglu sem samþykkt var í stjórnsýslulögum hljóti það að vera svo að alla embættismenn á Íslandi yrði að leggja að jöfnu hvað þetta snertir. Nú er það svo að fundafrelsi er ein af grundvallarreglum lýðræðisins og mér finnst að það sé ekki hægt að jafna því saman hvort embættismaður leyfir fund á sínu heimili eða hvort menn taki Stjórnarráðið sem slíkt sem opinberan fundarstað fyrir stjórnmálaflokk. Ég hygg að um þetta megi að sjálfsögðu deila eins og margt fleira, en ég vildi engu að síður koma þessum skoðunum mínum á framfæri.

Virðulegur forseti. Formaður Þingvallanefndar tók þannig til orða hér áðan að honum fyndist ekki óeðlilegt að þjóðgarðsvörður gæti heimilað afnot af Þingvallabæ til fundahalda, þeim hluta hússins sem notaður væri til opinberrar móttöku. Eitthvað á þessa leið tók ég eftir orðum hv. 3. þm. Reykv., Björns Bjarnasonar. Mér var ekki ljóst að neinn sérstakur hluti af bústað þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum væri talinn opinber hluti og ég held að nauðsynlegt sé að fá það upplýst hvort um sé að ræða fundahald í syðsta hluta bæjarins sem er bústaður forsrh. Varðandi málið að öðru leyti tel ég það mjög óheppilegt ef það ætti að verða regla að efnt er til stjórnmálafunda í Þingvallabænum. Ég held að það sé ekki aðeins óviðeigandi almennt séð, heldur sé það óheppilegt fyrir húsráðendur þar að þurfa að fara að taka við fundum stjórnmálaflokka eins og hér var vísað til að ekki væri óeðlilegt að bærinn væri opinn fyrir alla stjórnmálaflokka til fundahalda. Það teldi ég mjög óæskilegt að yrði að einhverri reglu og ég hvet Þingvallanefnd til þess að hafa afskipti af málinu og setja reglur um þetta efni. Mér finnst það alveg nauðsynlegt og e.t.v. þarf að fara yfir málið í víðara samhengi eins og hér var að vikið.

Herra forseti. Eins og menn vita, ekki síst fyrrv. ráðherra, eru alger skipti á milli húsa þarna þó að það séu samliggjandi burstir þannig að embættisbústaður eða sumarhús forsætisráðherra kemur ekkert inn í þessa mynd og hefur ekkert verið rætt. Það sem ég vil leggja áherslu á í þessu sambandi og gerði kannski ekki nógu skýrt áðan, er að ég lít þannig á að hér sé um að ræða fyrst og fremst heimili þjóðgarðsvarðarins. Þjóðgarðsvörður getur haldið þar fundi. Þjóðgarðsvörður getur til að mynda heimilað hreppsnefndinni eða hreppsbúum að koma þarna til fundar. Það er ákvörðun þjóðgarðsvarðarins að mínu viti. Ef þjóðgarðsvörður á að fara að ákveða það hvort hún heimilar auglýstan fund um stjórnmálaefni og bera það undir Þingvallanefnd eða forsrn. eða einhverja aðra slíka, þá á það að gerast líka um alla aðra fundi. Ég segi: Við eigum að virða það að þetta er heimili þjóðgarðsvarðar. Ef þjóðgarðsvörður vill opna sín heimkynni fyrir fundahald af því að ekki er í önnur hús að venda í sveitinni, þá finnst mér að við eigum ekki að vera agnúast út í það eða gera það að stórmáli. Ég segi fyrir mig, ég sé ekkert á móti því að ef Samtök herstöðvaandstæðinga til að mynda, ef þau eru enn þá til, vildu hitta menn þarna úr sveitinni og þjóðgarðsvörður mundi vilja opna heimili sitt fyrir þeim samtökum. Það er hennar mál að mínu viti. Ég sé ekkert á móti því og ég held að það sé út í bláinn að upphefja þetta með þessum hætti, tengja það 1. des. sérstaklega og draga embætti forseta þingsins inn í þetta sérstaklega. Hún er þarna auðvitað fyrst og fremst sem stjórnmálamaður, þingmaður eins og við öll hin.

Þá er lokið umræðum um ,,störf þingsins`` og verður nú tekið til við að afgreiða dagskrármál.

Forseti. Það var verið að kveðja sér hljóðs hér.

Vegna frammíkalls úr sal vill forseti segja það að hann hafði lokið þessum umræðum og gengið til dagskrár og forseti mun halda áfram að stjórna fundi samkvæmt dagskrá og þingsköpum. Fyrir liggur að ganga til atkvæða um fyrsta mál á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem er á þskj. 290, þetta er 251. mál þingsins og fjallar um skattamál. Frv. þetta heyrir undir þann ættbálk sem kenndur er við bandorma, en í frv. er að finna breytingar á ýmsum skattalögum, breytingar sem eru fluttar í takt við fjárlagafrv., en enn fremur er að finna í frv. ýmsar aðrar breytingar sem teljast vera lagfæringar á skattalögum. Það eru einkum tvær ástæður fyrir því að þetta frv. er flutt með þessu sniði. Annars vegar reynist nauðsynlegt að flytja breytingar á ýmsum skattalögum vegna yfirlýsingar ríkisstjórnar sem gefin var út í vor þegar samningar náðust á hinum almenna vinnumarkaði og einnig vegna yfirlýsingar sem flutt var þegar kjarasamningar voru ítrekaðir og ákveðið að þeir héldu út samningstímabilið nú fyrr í þessum mánuði. Hins vegar er ástæðan fyrir þessum tillöguflutningi sú að verulegar breytingar voru gerðar fyrir ári síðan á tekjustofnalögum sveitarfélaga og skattalögum til þess að leggja aðstöðugjaldið niður. Nú er gerð tillaga um viðvarandi breytingu sem felur það í sér að aðstöðugjaldið er fellt niður --- alveg, ekki til bráðabirgða --- en í staðinn eiga sér stað tilfærslur á sköttum og tekjum, tekjustofnum milli ríkis og sveitarfélaga eins og nánar er vikið að í greinargerð með þessu frv. Það hefur raunar verið rætt áður á hinu háa Alþingi þegar til umræðu var frv. um tekjustofna sveitarfélaga. Það kann að vekja nokkra athygli þegar sagt er að verði þetta frv. að lögum megi gera ráð fyrir því að áhrif frv. verði á næsta ári skattalækkun upp á rúmar 1.200 millj. kr. þannig að samþykkt frv. þýðir að ríkissjóður verður af tekjum á næsta ári upp á um það bil 1.230 millj. kr. og meira þegar um heilsársáhrif er að ræða. Ég mun fyrst gera grein fyrir meginatriðum frv. og þeim breytingum sem tengjast kjarasamningum. Meginefni þessa frv. eru breytingar sem tengjast yfirlýsingum ríkisstjórnar vegna kjarasamninganna í maí sl. Veigamesta breytingin er tillaga um lækkun virðisaukaskatts af matvælum úr 24,5% í 14% frá næstu áramótum. Þessi breyting skerðir tekjur ríkissjóðs um 3,1 milljarð miðað við heils árs innheimtu en um 2,6 milljarða árið 1994. Til að vega að hluta á móti þessu tekjutapi í fjárlagafrv. er annars vegar er gert ráð fyrir að leggja sérstakan skatt á vaxtatekjur einstaklinga frá miðju næsta ári. Þessi skattlagning var að vísu talin skila litlum tekjum á því ári eða um 150 millj. kr. en árið 1995 voru skilin talin geta orðið 500--600 millj. kr. Hins vegar var gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að lagt yrði 0,35% aukatryggingagjald eða viðbótartryggingagjald á fyrirtæki og einnig 0,5% atvinnutryggingagjald á einstaklinga. Þessi gjaldtaka var einkum ætluð til að styrkja fjárhag Atvinnuleysistryggingasjóðs. Samanlagt var talið að þessi gjaldtaka gæti skilað ríkissjóði um 1.600 millj. kr. á heilu ári, en 1.400 millj. kr. árið 1994. Til þess að draga úr áhrifum atvinnutryggingagjaldsins á afkomu tekjulægri barnafjölskyldna var einnig áformað að hækka greiðslur barnabótaauka um 150 millj. kr. Þegar þetta tvennt var lagt saman var talið að skatttekjur ríkissjóðs mundu lækka um 1.200 millj. kr. vegna lækkunar virðisaukaskatts af matvælum þrátt fyrir þessa viðbótartekjuöflun eins og fram kemur í greinargerð með þessu frv. Af hálfu launanefndar ASÍ og vinnuveitenda komu fram athugasemdir við nokkra þætti fjárlagafrv. sem ekki voru taldir samrýmast yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá í maí. Í yfirlýsingu forsrh. frá 5. nóv. sl. kemur fram að ríkisstjórnin hafi vegna athugasemda launanefndar ákveðið að breyta í nokkrum atriðum fyrri áformum um tekjuöflun til að vega upp á móti tekjutapi vegna lækkunar virðisaukaskatts af matvælum. Þar með er horfið frá áformum um álagningu sérstaks 0,5% atvinnutryggingagjalds á einstaklinga en í staðinn er lögð til hækkun á tekjuskatti einstaklinga um 0,35% og bifreiðagjaldi um þriðjung, heldur meira á þyngri bifreiðum en minna á hinum léttari. Jafnframt er gert ráð fyrir að lækka vörugjöld á nokkrum vöruflokkum til að koma í veg fyrir að samkeppnisstaða innlendra aðila raskist vegna röskunar virðisaukaskatts af matvælum. Í viðræðum milli ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins var lögð áhersla á að veruleg lækkun vaxta væri mikilvægasta aðgerðin til að örva atvinnulífið. Í lok október 1993 kynnti ríkisstjórnin viðamiklar aðgerðir til þess að stuðla að lækkun vaxta. Þessar aðgerðir hafa nú þegar skilað þeim árangri að raunvextir hafa lækkað um 2%. Brýnt er að raska ekki þeim forsendum sem vaxtalækkun byggir á. Þar skiptir staða ríkisfjármála og lánsfjárþörf ríkisins miklu máli. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum og þær breytingar á sviði ríkisfjármála sem ríkisstjórnin hefur ákveðið eru reistar á þeirri forsendu að halli á ríkissjóði á næsta ári verði ekki meiri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Í kjölfar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sl. vor um upptöku sérstaks vaxtaskatts var skipuð nefnd til að útfæra nánar álagninguna og undirbúa framkvæmdina. Nefndin skilaði áliti sínu og drögum að frv. um miðjan október 1993 miðað við að 10% vaxtaskattur yrði tekinn upp frá miðju næsta ári. Ekki var talið fært að taka hann upp fyrr því að framkvæmda- og innheimtuaðilar þyrftu góðan undirbúningstíma. Í kjölfar þeirra aðgerða sem ríkisstjórn og Seðlabanki hafa beitt sér fyrir til þess að lækka vexti hafa komið fram áhyggjur af hálfu viðskiptabanka og Seðlabanka um að áformuð gildistaka vaxtaskatts á næsta ári geti jafnvel orðið til þess að hækka vexti. Kemur þetta fram í bréfi Seðlabankans sem skrifað var ríkisstjórninni af því tilefni. Ríkisstjórnin hefur af þessu tilefni ákveðið að fresta framlagningu frv. um vaxtaskatt og mun á næstu mánuðum skoða framkvæmd og útfærslu þessarar skattlagningar nánar. Enda þótt þær aðgerðir sem kynntar eru í þessu frv. feli í sér nokkur frávik frá þeim áformum sem kynnt voru í fjárlagafrv. er heildarmarkmið niðurstöðu fjárlaga óbreytt. Í nóvember 1992 gripu stjórnvöld til umfangsmikilla efnahagsaðgerða til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs, einkum gagnvart vaxandi erlendri samkeppni, hamla gegn auknu atvinnuleysi, skapa skilyrði fyrir lækkun vaxta, aukningu arðbærrar fjárfestingar og nýsköpun. Þannig hefur verið leitast við að leggja grunn að hagvexti á næstu árum. Veigamikill þáttur í efnahagsaðgerðunum var niðurfelling aðstöðugjalds, en það hafði um langt árabil veikt samkeppnisaðstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart erlendum keppinautum. Niðurfelling aðstöðugjalds hafði hins mikil áhrif á fjárhag sveitarfélaga og kallaði á heildarendurskoðun á tekjustofnum þeirra. Var talið nauðsynlegt að undirbúa þá endurskoðun vandlega og leita varanlegra lausna á tekjuöflun þeirra. Til bráðabirgða var gripið til þess ráðs að tryggja sveitarfélögunum svipaðar tekjur og þau hefðu haft af álagningu aðstöðugjalds, með aukinni hlutdeild þeirra í tekjuskatti einstaklinga. Samkvæmt fjárlögum ársins 1993 var þessi fjárhæð talin vera um 4 milljarðar kr. og virtist sú áætlun ganga eftir nokkurn veginn. Þessi millifærsla til sveitarfélaga kallar á sérstaka tekjuöflun. Þannig var tekjuskattshlutfall einstaklinga hækkað til bráðabirgða um 1,5 prósentustig úr 32,8% í 34,3%. Jafnframt var skipuð nefnd til að gera tillögur um varanlega lausn á tekjuöflun sveitarfélaga í stað aðstöðugjaldsins. Sú nefnd skilaði áliti til félmrh. en hún hefur lagt fram frv. til breytinga á tekjustofnalögum og það frv. er nú til meðferðar í nefnd. Breytingarnar snerta tekjuhlið ríkissjóðs með þrennum hætti: Í fyrsta lagi leggur nefndin til að hámarksálagning útsvars hækki, en samhliða því lækki hlutur ríkisins í tekjuskatti einstaklinga. Í öðru lagi er gerð tillaga um hækkun fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði. Jafnframt verði hætt að leggja á skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem hefur runnið í ríkissjóð og með því skapað aukið svigrúm fyrir álagningu sveitarfélaga á húsnæði sem eins konar fasteignaskatta. Í þriðja lagi leggur nefndin til að landsútsvarið verði fellt niður, en það er að stærstum hluta tekjustofn Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að tekjutapi Jöfnunarsjóðs verði mætt með beinu framlagi úr ríkissjóði sem fjármagnað verði með auknum tekjum frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og hækkun bensíngjalds. Frekar er gerð grein fyrir þessum áformum öllum í greinargerð með frv. og er tafla sýnd á bls. 16 í frv. Í því frv. sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir tvenns konar meginbreytingum á tekjuskatti einstaklinga: Í fyrsta lagi er breyting á skatthlutfallinu; annars vegar er 1,5 prósentustiga lækkun í tengslum við breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga og hins vegar 0,35% hækkun til að vega upp á móti lækkun virðisaukaskatts af matvælum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar nú í nóvember. Samkvæmt þessu lækkar skatthlutfallið um 1,15 prósentustig þegar þessar tvær tölur eru saman dregnar. Í öðru lagi eru breytingar á ákvæðum tekjuskattslaganna um greiðslur vaxtabóta en um þær mun ég fjalla frekar hér á eftir. Þar er um nánari útfærslu á tillögum að ræða, en í lögum sem sett voru fyrir um það bil ári síðan voru gerðar breytingar á vaxtabótunum og þær skertar að nokkru leyti. Hér er eingöngu um það að ræða að gera tillögur innan þess marks en ekki um frekari skerðingar að ræða. Þá eru lagðar til ýmsar tæknilegar lagfæringar á lögunum og eru þær skýrðar í athugasemdum við einstakar greinar og mun ég lítið fjalla um þær breytingar en tel ég að nefndin muni að sjálfsögðu ræða þær ítarlega. Í desember 1992 samþykkti Alþingi breytingar á gildandi vaxtabótakerfi eins og ég sagði áðan til þess að hamla gegn frekari útgjaldaaukningu vegna vaxtabóta næstu árin. Sú breyting leiðir til 400 millj. kr. lækkunar útgjalda til vaxtabóta á næsta ári. Sú nefnd sem fjallaði um þessi mál hefur skilað áliti og þær breytingar á vaxtabótum sem í frv. felast byggjast í meginatriðum á tillögum nefndarinnar. Þær eru þríþættar. Í fyrsta lagi eru tillögur um nýjar viðmiðunarreglur, í öðru lagi um ýmsar lagfæringar á lögunum til einföldunar og samræmingar og í þriðja lagi er tillaga um bætta upplýsingagjöf lánastofnana. Vegna afturvirknisjónarmiða er ekki gert ráð fyrir að þessar tillögur taki gildi fyrr en við álagningu 1995. Þær breytingar sem felast í þessu frv. gera ekki ráð fyrir frekari lækkun útgjalda, eins og ég áður sagði, að öðru leyti en því sem leiða kann af skilvirkara eftirliti og einfaldari framkvæmd, en það getur vissulega sparað ríkissjóði eitthvað því að öllum er ljóst að í núverandi vaxtabótakerfi er mjög örðugt að koma við eftirliti með því hvort stofninn, vextirnir sem lagðir eru til grundvallar eru til komnir vegna öflunar húsnæðis eða ekki. Markmiðið með þessum breytingum á vaxtabótakerfinu er að gera stuðning ríkisins við húsnæðiskaupendur markvissari um leið og tekjujöfnun kerfisins er aukin. Þannig hækka vaxtabætur einhleypra og einstæðra foreldra þegar á heildina er litið. Hækkunin kemur einkum fram í neðstu tekjubilunum. Vaxtabætur hjóna lækka að meðaltali en þó þannig að á neðstu tekjubilunum haldast þær nær óbreyttar en lækka talsvert hjá þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Eins og áður hefur komið fram í mínu máli var lækkun virðisaukaskatts af matvælum úr 24,5% í 14% einn veigamesti þáttur í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna sl. vor. Lækkunin er talin kosta ríkissjóð 2,6 milljarða kr. frá 1994 en 3,1 milljarð miðað við innheimtu á heilu ári. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1994 lækka tekjur af virðisaukaskatti reyndar um 3,2 milljarða kr., en á móti var gert ráð fyrir hækkun vörugjalds á sælgæti og gosdrykki, um 600 millj. kr. Nú er hins vegar horfið frá því ráði en að því stefnt að virðisaukaskattur á sælgæti og gosdrykki verði óbreyttur, eða 24,5%. Jafnframt er áformað að lækka vörugjald af þessum vörum um 7%. Þegar á heildina er litið er talið að lækkun virðisaukaskatts af matvælum í tengslum við kjarasamningana sl. vor lækki vísitölu framfærslukostnaðar um rúmlega 1%. Um fjórðungur þessarar lækkunar kom fram þegar um mitt þetta ár, 1993, í kjölfar aukinna niðurgreiðslna á mjólkurvörum, svínakjöti, kjúklingum og eggjum. Samkvæmt upplýsingum úr neyslukönnun Hagstofu Íslands verja barnafjölskyldur að jafnaði um fimmtungi tekna sinna til kaupa á matvælum. Þetta hlutfall er hins vegar nokkuð hærra fyrir tekjulægri fjölskyldur. Hjá einstaklingum er hlutfallið talið vera nálægt 15% að meðaltali. Samhliða lækkun virðisaukaskatts af matvælum er gert ráð fyrir að þær endurgreiðslur/niðurgreiðslur vegna matvæla, sem nú eru í gildi, falli niður. Þessar greiðslur hafa miðast við að með þeim væri virðisaukaskattur í raun greiddur niður í 14%. Þess vegna munu þessar tilteknu vörur ekki lækka í verði um áramótin. Sérstakar reglur hafa gilt um fisk og hafa endurgreiðslurnar verið mun meiri en gilt hefur almennt um mjólkur- og kjötvörur. Þess vegna má búast við að fiskur geti hækkað þegar endurgreiðslurnar eru felldar niður. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir að niðurgreiðslurnar lækki í áföngum á næsta ári til þess að dreifa þessum áhrifum yfir árið. Við teljum reyndar mjög óheppilegt að hverfa alveg frá endurgreiðslunum einmitt um áramót, en þá stendur oft þannig á að er lítið um fisk og allir vita að fiskur er á markaðsverði og það gæti þess vegna komið óheppilega út í verðlagi ef þessi breyting ætti sér stað nákvæmlega um áramótin. Það er ljóst að lækkun virðisaukaskatts á matvælum hefur í för með sér ýmsa erfiðleika við framkvæmd og eftirlit. Breytingarnar hafa jafnframt í för með sér töluverðan kostnað vegna undirbúnings, kynningar og útgáfustarfsemi, breytinga á tölvukerfum, starfsmanna- og launakostnaðar auk beins og óbeins kostnaðar við eftirlit og framkvæmd. Framkvæmd og eftirlit með fyrirhugaðri breytingu á virðisaukaskatti má ekki koma niður á framkvæmd og eftirliti skattyfirvalda með öðrum sköttum og gjöldum, svo sem tekjuskatti, staðgreiðslu, tryggingagjaldi og vörugjaldi. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 er ekki gert ráð fyrir kostnaði vegna breytinga á virðisaukaskatti en þess getið að málið sé til skoðunar. Nauðsynlegt verður að leita fjárheimildar á árinu 1994 til að standa straum af kostnaði við fyrirhugaðar breytingar og að því er unnið nú í ráðuneytinu þegar ljóst er að búast má við þessari breytingu nú um næstu áramót. Gera má ráð fyrir að nokkur kostnaður hljótist af auknu eftirliti sem nauðsynlegt er vegna þessarar breytingar. Víkjum nú nokkrum orðum að tryggingagjaldinu en samkvæmt gildandi lögum greiða atvinnurekendur sérstakt tryggingagjald í ríkissjóð. Gjaldstofninn er heildarlaunagreiðslur þar með talið framlag þeirra í lífeyrissjóð og reiknað endurgjald í einstaklingsrekstri. Gjaldið er í tveimur þrepum. Það eru 2,5% í landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði, en 6% í öðrum greinum nema frá áramótum. Þá lækkar tryggingagjaldið í ferðaþjónustunni eins og kunnugt er. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að tryggingagjaldið hækki um 0,35%, þ.e. í 2,85% í lægri flokki og upp í 6,35% í öðrum atvinnugreinum. Talið er að gjaldstofn tryggingagjalds verði í kringum 200 milljarðar kr. á árinu 1994. Þar af nema launagreiðslur ríkissjóðs að meðtöldum B-hluta fyrirtækjum 40 milljörðum kr. Samanlagt er talið að hækkun tryggingagjaldsins skili ríkissjóði um 560 millj. kr. á heilu ári. Þar af innheimtast um 550 millj. á næsta ári. Í frv. er einnig gerð tillaga um að þær reglur sem gilda um ákvörðun gjaldstofns til útreiknings tryggingagjalds vegna vinnu manns við eigin rekstur verði skýrari. M.a. er lagt til að sett verði lágmark fyrir þau laun sem tryggingagjald reiknast af. Þetta er gert m.a. vegna þess að nýlega hefur fallið dómur og til þess að skapa ekki réttaróvissu þótti rétt að setja lágmark ef um fulla vinnu er að ræða. Samkvæmt gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga greiða olíufélög 1,3% landsútsvar af heildarsölu olíu og olíuvara annarri en gasolíu og svartolíu. Þessi álagning er talin nema nálægt 140 millj. kr. á næsta ári að öðru óbreyttu. Áður hefur komið fram í ræðu minni að í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að landsútsvarið félli niður á næsta ári en á móti hækkaði vörugjald af bensíni úr 90% í 97%. Þetta er hluti af tekjuöflun ríkisins til að standa undir framlagi úr ríkissjóði til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Áhrif þess á verðlag eru talin óveruleg ef nokkur þar sem gjaldið kemur í stað niðurfellingar landsútsvars og fyrirtækin ættu þess vegna að standa jafnt eftir sem áður. Eins og áður hefur komi fram í minni ræðu er lagt til að bifreiðagjald verði hækkað sérstaklega, m.a. til að fjármagna lækkun virðisaukaskatts af matvælum og á sú hækkun að skila ríkissjóði um 450 millj. kr. í viðbótartekjur. Gert er ráð fyrir að grunngjaldið hækki heldur minna, eða um tæplega 30%, úr 4,35 kr. á hvert kg í 5,62 kr. miðað við hálft ár. Álagið er hins vegar hækkað úr 50% í 65% þannig að gjald fyrir hvert kg umfram 1000 kg hækkar um rúmlega 40%. Að meðaltali er hækkunin tæplega 33% sem svarar til svona 2.500 kr. á meðalbifreið. Nokkrar umræður hafa orðið upp á síðkastið um verðlagsáhrif af þessu, en í greinargerð með frv. er því haldið fram að verðlagsáhrifin séu hverfandi vegna þess að niður falli ákveðið tryggingagjald, þ.e. slysatryggingagjald vegna ökutækja. Þetta hefur verið vefengt m.a. af Félagi ísl. bifreiðaeigenda. Við nánari skoðun málsins kemur í ljós sem sagt er í frv. að um er að ræða tvöfalda innheimtu á þessu ári þannig að hluti af þessum kostnaði bifreiðaeigenda fellur niður en gera má þó ráð fyrir að eftir sitji um 1.000 kr. eða þar um bil, eða 40% á ári, sem hefur auðvitað áhrif í verðlagi og áhrif á útgjöld fjölskyldna, en þó eru þau útgjöld mjög óvís því að þessi þjónusta er flutt yfir til tryggingafélaganna. Það er þó rétt að það komi fram að um er að ræða upphæðir sem verulega ganga upp á móti þeirri hækkun sem bifreiðagjaldið hækkar um. Í yfirlýsingu stjórnvalda sem gefin var í tengslum við gerð kjarasamninga sl. vor kemur fram að ekki sé gert ráð fyrir að gosdrykkir og sælgæti lækki í verði til jafns við aðrar matvörur, en þess verður þó gætt að raska samkeppnisstöðu þeirra sem minnst. Í fjárlagafrv. var miðað við að virðisaukaskattur á gosdrykkjum, ávaxtasafa, sælgæti og fleiru yrði lækkaður í 14% en á móti kæmi samsvarandi hækkun á vörugjaldi þannig að verðið héldist sem næst óbreytt. Nú er lagt til að samsvarandi áhrifum verði náð með því að halda virðisaukaskatti á þessum vörum óbreyttum. Á móti lækka vörugjöld á þessar vörur nokkuð. Þá eru lögð vörugjöld á nokkrar samkeppnisvörur sem verða í lægra þrepi virðisaukasatts og þannig dregið úr áhrifum af hækkun virðisaukaskatts á verð þeirra. Þessar vörur eru taldar upp í frv. og má þar nefna að í frv. er lagt til að vörugjald á gosdrykkjum lækki úr 25% í 18% en þessar vörur verði í hærra þrepi virðisaukaskatts. Virðisaukaskattur af kaffi og te lækkar í 14% en hins vegar verður 6% vörugjald lagt á þá flokka og aðra skylda flokka. Það sama gildir um sælgæti en eins og allir vita er mjög lítill munur í sjálfu sér á því og erfitt að finna landamerki á milli sælgætis annars vegar og ýmiss konar sætinda og þess háttar matvöru, t.d. sætabrauðs ýmiss konar, sem fæst í bakaríum hins vegar. Þetta er gamalkunnugt vandamál úr fjmrn. Lækkun vörugjalda kostar ríkissjóð að óbreyttu um 370 millj. kr. Á móti vegur fyrirhuguð álagning 6% vörugjalds sem skilar um 110 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að hækka 9%-vörugjaldsflokkinn upp í 10%, en í þessum flokki eru fyrst og fremst snyrtivörur og byggingarvörur. Þessi hækkun skilar um 75 millj. kr. tekjuauka. Auk þessara breytinga er lagt til að lagðir verði tollar á feiti og olíur, eftir því sem heimilt er samkvæmt gildandi GATT-samningum. --- Ég vil biðja hv. nefndarmenn í efh.- og viðskn. að kanna það mál vel því að það skiptir auðvitað miklu máli að hér sé farið að með þeim hætti að við gerum þetta innan viðkomandi heimilda. --- Tollarnir verða almennt á bilinu 7--18% nema 70--90% á smjörlíki en þá er einnig gert ráð fyrir að jöfnunartollur sem gildir nú á smjörlíki verði niður felldur en þessi tollur komi í staðinn. Áætlaðar viðbótartekjur vegna þessara breytinga eru taldar um 20 millj. kr. Þegar upp er staðið lækka tekjur ríkissjóðs um 165 millj. kr. vegna þessara breytinga. Verðlagsáhrifin verða í samræmi við þetta, þ.e. heldur til lækkunar. Ég mun ekki, virðulegi forseti, fara yfir einstök atriði í frv. heldur taka hér stærstu atriðin. Þó vil ég benda á að gert er ráð fyrir því að sérstakt skatthlutfall verði á félögum með ótakmarkaða ábyrgð þótt almenna reglan sé sú að atvinnurekstur falli í 33% skatthlutfallið. Þetta er gert vegna þess vanda sem af því hlýst þegar skatthlutfallið er lækkað af atvinnurekstri en ekki af einstaklingum því að margvíslegur rekstur er í höndum einstaklinga og ekki sjáanlegt að hægt sé að gera mun á skatthlutfalli þeirra sem reka fyrirtæki sín í einkarekstursformi og hinna sem nota annaðhvort sameignarfélagsformið eða samlagsformið þegar um er að ræða samlagsfélög og a.m.k. einn eigenda hefur ótakmarkaða ábyrgð. Þetta var nokkuð vandasamt en að ráði endurskoðenda var það þrautalendingin að fara þessa leið. Ýmislegt fleira mætti tína til úr frv. sem eru leiðréttingaratriði, tæknileg atriði, en ég hvet hv. nefnd til þess að kanna þau og sé ekki ástæðu til þess að gera mikið mál úr þeim hér við 1. umr. þessa máls. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, aðeins geta þess sem ég sagði í upphafi að þessar breytingar eru fluttar til þess að uppfylla loforð ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga annars vegar og einnig sem hluta af þeirri miklu breytingu sem varð fyrir ári síðan þegar skattar voru færðir af fyrirtækjum og yfir á heimili og fólk í landinu. Tilgangurinn með þeirri breytingu var að styrkja samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja, að koma í veg fyrir aukið atvinnuleysi og freista þess að efla atvinnulífið á þann veg að við kæmumst með hægari móti út úr þeim efnahagserfiðleikum sem við höfum lent í. Þetta frv. fyllir út í þá mynd og til viðbótar gerist það að skattar munu á næsta ári lækka mjög verulega eða um rúmar 1.200 millj. kr.

Það á alltaf að lækka skattana.

. . . það borgi sig að tala lengur.

Vegna frammíkalls hv. fundarmanna sem eru nýkomnir af fundi Alþb. og hafa þar í sinni siðbót fundið útflutningsleiðina, þá vil ég taka það sérstaklega fram að ég hlakka til þess þegar þeir koma hér í ræðustólinn núna, eftir að hafa haldið hverja ræðuna á fætur annarri í fyrra og sagt að tekjuskatturinn væri að hækka og skattar væru að hækka, og halda því fram að þessir sömu skattar séu að lækka því að ef þeir vilja vera samkvæmir sjálfum sér, þá hljóta þeir að láta það koma mjög skýrlega fram í sínu máli. Að svo mæltu, virðulegi forseti, legg ég til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir þessu frv. og ræddi um það að rétt væri fyrir efh.- og viðskn. að taka ýmis atriði þess til sérstakrar athugunar. Það er nú svo að megnið af þessu máli hefur þegar verið ákveðið og nánast formsatriði að leggja það fyrir Alþingi, mæla hér fyrir því og vísa því til nefndar. Það er hlutverk efh.- og viðskn. að athuga helstu missmíðar á frv. en efnislega eiga nefndin og Alþingi ekkert um málið að segja. Sá aðili sem ber ábyrgð á skattamálum í fjmrn. ritaði nú nýlega í rit Félags löggiltra endurskoðenda eftirfarandi sem ég ætla að vísa í og ég held að það sé sannmæli um þetta frv. og í reynd mörg önnur frumvörp að undanförnu og jafnvel á undanförnum árum um skattamál. En hann segir svo: ,,Krísupakkasmiðir úti um allan bæ sitja með sveittan skallann dag og nótt í nokkrar vikur við það að yfirbjóða hver annan með hugmyndum um skattabreytingar. Þær enda svo á borði ríkisstjórnar og Alþingis, nánast sem úrslitakostir sem framkvæmdarvaldinu er gert að taka eða hafna og lítt hirt um löggjafarvaldið sem fær það hutverk eitt að lögfesta ákvörðun þeirra sem valdið hafa.`` Þetta ritar einn æðsti embættismaður fjmrn. og ég held að það sé nokkuð til í því að það séu sannmæli um þetta frv. ef frv. skal kalla. Þetta frv. er að mínu viti enn eitt dæmið um hrákasmíði í skattamálum. Er að hluta til verið að efna ákveðin loforð sem hafa verið gefin og leiðrétta vitleysur sem voru í lagasmíði á síðasta ári og árinu þar á undan. Ég ætla í reynd ekki að hafa mjög mörg orð um efnisatriði þessa máls. Það má segja að ríkisstjórnin hafi gefið upp boltann þegar hún ákvað á síðasta ári að skerða barnabætur, skerða húsaleigubætur, það var reyndar gert árið þar á undan, hækka virðisaukaskatt og leggja sérstakt skattþrep á ferðaþjónustu og bækur. Þá var í reynd tekin ákvörðun um að það skyldi tekið upp sérstakt 14%-stig í virðisaukaskatti. Þetta varð til þess að verkalýðshreyfingin sótti á um það í samningunum í vor að það væri rétt að útfæra þetta skattþrep frekar yfir á helstu nauðsynjavöru almennings, þ.e. á matvöru. Um þetta var samið á sl. vori og ríkisstjórnin gekkst inn á það þrátt fyrir yfirlýsingar um annað. Ráðherrar Alþfl. gengust inn á það allir sem einn --- og ég verð nú, hæstv. forseti, að fara þess á leit að annaðhvort utanrrh. eða viðskrh. verði viðstaddur þessa umræðu. Þeir hafa verið að tjá sig um þetta mál úti í bæ í allt sumar og sérstaklega í haust og það er lágmark að þeir sýni Alþingi þá virðingu að vera viðstaddir umræðu hér á Alþingi um málið.

Í tilefni af þessari beiðni vill forseti upplýsa að hæstv. utanrrh. er með fjarvistarleyfi en forseti mun gera ráðstafanir til þess að kalla hingað til þings hæstv. viðsk.- og iðnrh.

Ég tel rétt, virðulegi forseti, að þessari umræðu verði frestað þar til hæstv. utanrrh. kemur af fundi annarra alþýðuflokka á Norðurlöndum því að ég er viss um að hann hefur eitthvað vitkast á því ferðalagi.  Hvers konar framkoma er þetta? Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á þessu máli en ekki verkalýðshreyfingin. Ríkisstjórnin vissi að ef verkalýðshreyfingin ætlaði að bakka út úr þessu máli, þá varð í reynd að segja upp samningum og leggja málið fyrir hvert einasta félag í landinu og það vildi ríkisstjórnin ekki. Ríkisstjórnin ber því ábyrgð á því að taka upp þessa óskynsamlegu breytingu í virðisaukaskattinum sem mun leiða til lækkunar á innfluttum matvælum fyrst og fremst og það er vitað mál að það hefði verið hægt að koma þessum kjarabótum til almennings með miklu einfaldari og skilvirkari hætti. Þar að auki er opnuð ný leið til skattsvika og þau munu aukast og það veit hæstv. ríkisstjórn. Samt vill hún bera ábyrgð á að keyra þetta mál hér í gegnum þingið og stjórnarliðar eiga að fá það hlutverk að rétta hér upp hendur og efh.- og viðskn. á svona fyrir siðasakir að skoða málið í einhverja daga. Það er líka vitað mál að það þarf að fjölga í skattkerfinu um 20--30 manns til að koma þessari breytingu á þótt hvergi sé gert ráð fyrir því í útgjöldum fjárlaganna og er það eitt dæmið um ónákvæmnina í fjárlagagerðinni. Þetta hlýt ég að gagnrýna og ég lýsi fyrst og fremst ábyrgð á ríkisstjórnina og tel það ómaklegt af henni að vera að koma skömminni í málinu á verkalýðshreyfinguna. Og sérstaklega er það ómaklegt af ráðherrum Alþfl. sem nú upp á síðkastið hafa farið í kappræður um það hvað þetta væri vitlaus ákvörðun á sama tíma og þeir samþykktu það einu hljóði á sl. vori. Er það enn eitt dæmið um hentistefnu þess flokks sem venjulega ásakar aðra um slíka hluti. Út af einstökum efnisatriðum í þessu máli má segja að það helsta sem hefur hlotið einhverja vinnu séu ný ákvæði um vaxtabætur. Það mál hefur þó verið undirbúið með þokkalegum hætti en ég er samt ekki á því að þar sé algjörlega rétt að farið. Sem dæmi má taka að ef um er að ræða hjón sem hafa 403 þús. í vaxtagjöld og 3 millj. í tekjur, þá eru í reynd allir vextir umfram 180 þús. kr. greiddir af ríkinu. Þetta kerfi býður upp á það að það er hagstætt fyrir aðila að skulda ákveðnar fjárhæðir hvort sem þörf er á því eða ekki. Og það er jafnframt ljóst að með þessum ákvæðum er að nokkru leyti verið að skerða vaxtabæturnar með því að binda vextina við 7% raunvexti og það boðað að það hlutfall verði lækkað í meðförum þingsins. Ég tel að það hafi verið ótrúlega mikið hringl á undanförnum árum og ég er ekki að undanskilja þá ríkisstjórn sem áður sat í þessum málum. Það eru ekki nema örfáir menn sem skilja það hvað þarna hefur gengið á. Og alltaf er verið breyta þessu út og suður. Ég tel að þær breytingar sem hér er verið að leggja til séu að sumu leyti til bóta, en þó ekki að öllu leyti. Ég vildi nota tíma minn til þess að koma aðeins að virðisaukaskattsbreytingunni. Á sl. ári var ákveðið að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og það var ákvörðun sem ríkisstjórnin tók þó ein og óstudd og mér vitanlega voru engir ,,krísupakkasmiðir`` úti í bæ sem hjálpuðu henni við það. Það hefur þó svo illa til tekist í þeirri lagasmíð að nú þarf að flytja margar brtt. við virðisaukaskattslögin til þess að leiðrétta missmíðina frá í fyrra. Menn höfðu t.d. ekki gert ráð fyrir því að einstaklingar kynnu að fljúga til útlanda utan af landi. Það hafði eingöngu verið gert ráð fyrir því að slíkt ferðalag mundi hefjast í Keflavík eða Reykjavík. En nú er sem sagt gert ráð fyrir því að menn geti hafið slíka ferð úti á landi án þess að greiða virðisaukaskatt, t.d. milli Egilsstaða og Reykjavíkur, ef ferðinni er heitið til útlanda. Ef ferðinni er hins vegar heitið til höfuðborgarinnar, þá skulu menn greiða virðisaukaskatt. Þetta er út af fyrir sig eitt nægilegt til þess að sýna fram á fáránleikann í þessum skatti. Flest af því sem við neytum innan lands og kaupum hér á landi er með virðisaukaskatti. Það er algjör undantekning að svo sé ekki, en það á við um ferðalög erlendis eins og flugfargjöld til annarra landa. Það er eins og hver önnur neysla sem má segja að ætti að bera virðisaukaskatt eins og önnur neysla í landinu, en vegna samkeppnisstöðu og vegna reglna erlendis þykir ekki rétt að fara út í það, enda mundi það leggja íslensku flugfélögin eða flugfélagið og starfsemi þess í rúst. En það þykir hins vegar við hæfi af núv. hæstv. ríkisstjórn að leggja virðisaukaskatt á flugfargjöld innan lands. Þessi skattur hefur ekkert með að gera að loka götum í kerfinu eða fækka undanþágum sem eru hættulegar vegna skattsvika. Þetta er hreinn skattur á landsbyggðina og þá aðila sem þurfa að sækja þjónustu hingað til Reykjavíkur. Og það er með ólíkindum ef hv. alþm. ætla að samþykkja það og koma á slíku óréttlæti í landinu. Þar að auki er það alveg öruggt að þetta mun hafa mikil áhrif á rekstur flugfélaganna. Stærsta flugfélagið sem flýgur innan lands er nýbúið að kaupa flugvélar fyrir milljarða. Þetta er fyrirtæki sem skiptir miklu máli í okkar þjóðarbúskap. Hafa menn einhverja trú á því að þetta fyrirtæki hefði verið að fjárfesta í dýrum vélum hefðu þeir mátt vænta þess að það yrði lagður virðisaukaskattur á flugfargjöld innan lands? Nú liggur það fyrir að þeir treysta sér sennilega ekki til að setja þennan skatt út í verðlagið, heldur munu verða að taka hann á sig og auka þar með tapið í innanlandsfluginu mjög verulega. Og hvernig heldur hæstv. fjmrh. að það muni enda? Heldur hæstv. fjmrh. að það muni enda með því að fyrirtækið muni blómstra og innanlandsflugið muni halda áfram með óbreyttum hætti? Nei, það er öruggt að það mun breytast og ég spái því að það kunni svo að fara að fyrirtækið telji sig nauðbeygt til þess að leggja innanlandsflugið hreinlega niður og selja flugvélarnar. Og hverjar verða þá tekjur ríkissjóðs af þessu dæmi? Ætli það þurfi þá ekki að endurreikna eitthvað upp nýtt eins og svo margt annað í þessum málum. Ég skora því á hæstv. ríkisstjórn að taka þetta mál sérstaklega til endurskoðunar og ítreka tilmæli mín um það að taka til endurskoðunar skatt á ferðaþjónustuna almennt því að það er alveg ljóst að sá skattur mun draga úr tekjum þjóðarinnar og verða þess valdandi að tekjur ríkissjóðs munu lækka. Ég hef áður sagt það að þessi skattur muni trúlega engu skila til ríkisins vegna þess samdráttar sem hann mun valda í þjóðartekjunum. Það verður að sjálfsögðu að hafa það í huga þegar skattar eru lagðir á til hvers þeir leiði í þjóðarbúskapnum. Virðulegur forseti. Ég hef stuttan tíma til að fjalla um þessi mál hér í ræðu minni. Ég vil þrátt fyrir allt, þótt þetta frv. sé illa samið og öll tilurð þess með eindæmum, hvetja til þess að það verði reynt að forða þeim slysum sem lögfesting þess mundi leiða til, í fyrsta lagi því mikla slysi að taka upp nýtt þrep í virðisaukaskatti á matvælum sem mun leiða til aukinna skattsvika og til aukins kostnaðar fyrir ríkið á sama tíma og það á að beina þeim mannskap sem er til ráða í að uppræta skattsvik sem eru talin nema 11 milljörðum króna. Að setja nú 20--30 manns í það að búa til eitthvert nýtt kerfi á sama tíma og bráðvantar fólk í skatteftirlit er náttúrlega hlutur sem enginn getur borið ábyrgð á og á að koma í veg fyrir. Það slys sem jafnframt á að koma í veg fyrir er skatturinn á ferðaþjónustuna og þá sérstaklega skatturinn á flugið sem mun leiða til þess að fólk mun minnka það að ferðast flugleiðis innan lands sem getur haft þær afleiðingar að þessi þjónusta leggist af eða verði a.m.k. rekin með mun minni og óöruggari flugvélum. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. verði til samstarfs um einhverjar breytingar í þessa átt jafnvel þótt ég þykist vita það að hann sé búinn að binda sig í málinu eins og hæstv. viðskrh., sem nú gengur í salinn, sem samþykkti það í vor að breyta virðisaukaskattkerfinu ásamt utanrrh., kemur síðan á síðustu stundu og segist bara hafa lofað þessu en að öðru leyti hafi hann ekkert með málið að gera og vill koma öllu á verkalýðshreyfinguna. Þetta er ósæmilegt fyrir ráðherra í núverandi ríkisstjórn og væri nær fyrir þá að viðurkenna sín eigin mistök í stað þess að reyna að koma því á aðra. Væri fróðlegt að hæstv. viðskrh. segði nokkur orð um þetta mál hér á Alþingi og mundi endurtaka eitthvað af því sem hann hefur verið að segja úti í bæ þannig að við gætum talað við hann nokkur orð hér um þetta mál.

Herra forseti. Það er nú þannig að í raun og veru ætti að vera sexfaldur ræðutími í þessu máli því að hér eru á ferðinni sex frumvörp. Ég held að ég hljóti að neyðast til þess, hæstv. forseti, að gera í upphafi míns máls athugasemdir við það hvernig þetta mál er fram borið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég kann satt best að segja æ verr við þann sóðaskap sem farinn er að viðgangast við framsetningu lagafrumvarpa af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og ég tel að hér taki steininn úr. Í dag mun vera 30. nóv. og hér er á ferðinni ósköp venjuleg afgreiðsla skattafrumvarpa sem þurfa að ná afgreiðslu flest væntanlega fyrir áramót eða a.m.k. í upphafi árs eins og jafnan hefur verið á þessum tíma og ekkert mikið seinna á ferðinni út af fyrir sig heldur en stundum hefur verið. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna eru þá ekki með venjulegum hætti lögð hér fram frumvörp með þeim aðskilnaði sem er á lögbókinni sjálfri? Af hverju er hér ekki flutt frv. um tekjuskatt og eignarskatt, frv. um virðisaukaskatt, frv. um bensíngjald, frv. um tollalög, frv. um vörugjald o.s.frv.? Hér er ef ég man rétt á ferðinni breyting á sex og þó líklega frekar sjö lögum því að hér sé ég að þetta tekur einnig til breytinga á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. þannig að þetta eru þá líklega orðin sjö frumvörp sem hér eru sett saman í einn bandorm. Ég t.d. man ekki eftir því fyrr að tollskráin og vörugjöld væru tekin með frumvörpum um tekjuskatt og eignarskatt svo að dæmi sé tekið, og hafa þó oft tengst saman ýmsar breytingar á þessum málum eins og gefur að skilja. Þessi bandormagerð er afar ógeðfelld og ég kann því æ verr hvernig þetta er að þróast. Ég hlýt að beina þessum orðum mínum ekki síður til hæstv. forseta og forsætisnefndar þingsins. Hefur það aldrei hvarflað að forustu þingsins að taka þetta mál upp og ræða við hæstv. ríkisstjórn? Ég sé ekki annað en við séum á góðri leið með að leggja hér niður öll mörk á milli laga og eftir skamma hríð, haldi svo fram sem horfi, komi ráðherrarnir gjarnan með einn bandorm á ári, sulli þar saman öllu sem undir þá heyri og í sumum tilvikum taki jafnvel forsrh. að sér að flytja mál fyrir nokkra aðra ráðherra í einum allsherjarbandormi. Þetta er ekki snyrtilegt, hæstv. fjmrh.  Ég fullyrði það að þetta einfaldar heldur ekki á nokkurn hátt vinnuna að þessum málum og hefur engan sjáanlegan tilgang að mínu mati annan en þann að ef ríkisstjórnin telur sig með þessu ná einhvers konar billegri málsmeðferð, ódýrari málsmeðferð hér í gegnum þingið með hluti sem er búið að ákveða úti í bæ og atkvæðavélarnar renna svo hér á þinginu, þá sé einfaldara fyrir þær að rétta upp höndina einu sinni heldur en sjö sinnum. Það kann að vera svo. En mér finnst þetta ekki snyrtilegt og meina þetta í fullri alvöru, hæstv. forseti. Ég vil að á þessu sé tekið. Menn hafa svo sem látið sig hafa ýmislegt og sætt sig við það stundum þegar t.d. í bráðabirgðalögum hefur verið breytt mismunandi efnisákvæðum og það hefur svo komið hér inn í þingið í einum pakka sem slíkt, en ég sé enga haldbæra ástæðu fyrir því að standa svona að þessu. Menn geta sagt að þetta tengist kjarasamningum út af fyrir sig, en það er engin réttlæting fyrir því að leggja til hliðar öll venjuleg og vönduð vinnubrögð við lagasetningu og framlagningu frumvarpa á Alþingi, bara alls ekki hreint þó að það tengist einhverjum ytri atburðum. Í öðru lagi, hæstv. forseti, gefst ekki tími til, a.m.k. ekki í þessari umræðu sem er takmörkuð, að fara ítarlega í einstaka efnisþætti, enda er eins og ég segi um sjö mismunandi lagafrumvörp að ræða og þyrfti nokkurn tíma til að fara yfir það allt. Ég ætla þess vegna að hlaupa mjög hratt yfir sögu og ræða í fyrsta lagi breytingar á skattprósentum við álagningu tekjuskatts og eignarskatts og þá bæði á einstaklinga og lögaðila. Hér er á ferðinni hækkun á tekju- og eignarskatti einstaklinga, hæstv. fjmrh., eða hvað? Hæstv. fjmrh. er að vísu alltaf að lækka skatta og kemur ekki svo hér í ræðustólinn að hann haldi ekki ræðu um það hvað hann sé að lækka mikið skatta. Og ég skil ekki annað, ef hann fær að vera lengi í embættinu, en að það verði orðið skattlaust himnaríki hér á Íslandi um aldamót ef svo heldur fram sem horfir En samt er þetta nú þannig, hæstv. fjmrh., að fyrsta efnislega greinin í frv. er um skattahækkun. Hún er um hækkun á tekjuskatti einstaklinga um 0,35 prósentustig og ég dreg þá frá þá breytingu sem fylgir einhliða tilfærslu á 1,5 prósentustigum úr tekjuskatti yfir í útsvar, sem er engin breyting, hæstv. fjmrh., vegna þess að almenningi er alveg nákvæmlega sama hvort 1,5% af þessu er útsvar eða tekjuskattur. Það skiptir menn bara engu máli þegar þeir eru að borga þetta. Og þá er þetta þannig að álagningartalan á næsta ári í tekjuskattinum verður 33,15%. En fyrir daga niðurfellingar aðstöðugjaldsins var þessi tala 32,8%. Þarna er á ferðinni 0,35% hækkun. Síðan færist 1,5% yfir í útsvarið sem verður þá, miðað við álagningarprósentuna eins og hún mun standa fyrir upp á 7,04%, 8,54% og reyndar mun þakinu verða lyft meira eða um 1,7% þannig að fræðilega geta sveitarfélögin lagt á útsvar upp á 8,74%. Það þýðir að heildarprósentan verður á næsta ári 41,69%. Og ég fullyrði að hún hefur ekki sést hærri í tíð staðgreiðslu tekjuskatts þannig að að þessu leyti er hæstv. fjmrh. að slá enn eitt metið. Og þetta er skattlagningin miðað við 57 þús. kr. skattleysismörk eða eitthvað þar um bil, ef ég man rétt. Og ég vil segja: Þetta þarf að athuga, þetta er óheyrileg skattlagning á laun sem eru undir 60 þús. kr. á mánuði, að skattprósentan skuli komin þarna upp undir 42%. Það er alveg ljóst, hvað sem hæstv. fjmrh. segir um skattalækkanir og skattalækkanir ekki, að það er að eiga sér stað núna á þessu ári og því næsta einhver stórkostlegasta tilfærsla í skattkerfinu sem átt hefur sér stað sennilega nokkurn tíma, tilfærsla frá fyrirtækjum og yfir á einstaklinga. Hún er af stærðargráðunni 5 milljarðar kr. eða svo og munar um minna. Nú má auðvitað ýmislegt um þetta segja og menn geta haldið hérna hjartnæmar ræður um vanda atvinnulífsins og allt það. Hann er vissulega mikill, sérstaklega í ákveðnum greinum en sú aðferð sem valin er þarna, að lækka skatta á öllum fyrirtækjum jafnt og færa hann yfir á einstaklinga og þar á meðal ekki síst lágtekjufólk, er að mínu mati vafasöm svo ekki sé meira sagt. Það koma fram í ágætri ræðu sem skrifstofustjóri fjmrn. sendi okkur alþingismönnum ýmsar athyglisverðar hugleiðingar sínar um skattamál á Íslandi og ein er sú að upp úr þessum snillingi veltur það að merkilegt nokk séu skattgreiðslur fyrirtækja hér með því allra lægsta sem þekkist í OECD-ríkjunum, hinum þróuðu og efnahagslega vel megandi ríkjum, eða um 1% af vergri landsframleiðslu á sama tíma og meðaltalið er um 3% í OECD.  í það, hv. frammíkallandi, og stjórnarmenn í KEA og aðrir slíkir geta haldið hér ræður um afkomu fyrirtækja fyrir mér. Það breytir ekki því að útkoman er þessi. Og það segir líka sína sögu um rúmar skattareglur eins og þær hafa verið gagnvart fyrirtækjum á undanförnum árum, t.d. fáránlegar reglur um tilfærslu á uppsöfnuðu tapi milli fyrirtækja sem fengu hér og hafa fengið fram á síðustu ár að leika lausum hala í þeim efnum, geta keypt sér upp tap og komist þannig hjá því að borga tekjuskatt árum saman, jafnvel áratugum saman. Sum best stæðu fyrirtæki landsins hafa ekki borgað krónu í tekjuskatt árum saman af því að þau hafa keypt upp tap einhverra gjaldþrota fyrirtækja svo sem Nútímans sem þeir framsóknarmenn gáfu út á sínum tíma, hv. frammíkallandi. Með slíkum aðferðum er auðvitað hægt að sýna tölur af þessu tagi. Það sem er að þessari breytingu er að hún var gerð án nokkurs samhengis við afkomu fyrirtækjanna. Það var alveg ljóst að ein aðalröksemdin fyrir þessari niðurfellingu aðstöðugjaldsins voru erfiðleikar í sjávarútvegi. En þegar upp er staðið, þá er það þannig að það eru fyrst og fremst fyrirtæki í þjónustu, það eru verslunarfyrirtæki, það eru olíufyrirtæki, það eru þjónustufyrirtæki og það eru fjármálafyrirtæki sem höfðu borgað einhvern tekjuskatt. Og það er hann sem er núna verið að lækka, úr 45% niður í 33% í tveimur áföngum. Þessari skattbyrði er allri velt yfir á einstaklinga. Á sama tíma eru svo skattfrelsismörkin lækkuð, jaðarskattprósentan hækkuð. Þannig er útkoman. Það er því þjarmað að einstaklingunum þarna á alla enda og kanta. Og ætli það sé ekki nálægt því að vera þannig að í staðinn fyrir skattfrelsismörk upp á 57 þús. kr. á mánuði núna sem hæstv. fjmrh. og skattalækkari, Friðrik Sophusson, ætlar að reikna út, ættu þau að vera um 63 þús. ef þau væru framreiknuð frá því sem þau voru þegar hann tók við, hæstv. fjmrh. Og ef farið væri 6--8 ár aftur þá væru skattfrelsismörkin núna framreiknuð líklega 70 þús. kr. á mánuði. Þannig er nú búið að fara með þetta. Ég held að það hljóti að eiga sinn þátt í þeim miklu greiðsluerfiðleikum sem fjöldi fólks á nú við að stríða. Ég hef ekki, hæstv. forseti, tíma til a.m.k. í þessari umferð að fara rækilega yfir það sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðið fyrir í skattamálunum almennt, en það er alveg ljóst að þarna hefur átt sér stað alveg gríðarleg skattþynging á miðlungstekjufólki í landinu vegna þess að til viðbótar þessum tilfærslum með lækkun skatta á fyrirtæki upp á 4--5 milljarða kr., lækkun skattfrelsismarka, hærri jaðarskattsprósentu og hækkun útsvars nú á næsta ári, þá koma alls konar gjöld og skattar, nefskattar, en það mundi ég kalla skítaskatta, hæstv. iðnrh., sem búið er að velta yfir á almenning. Því að skólagjöldin, gjöld í heilbrigðisþjónustunni, lækkun á endurgreiðslu tannlæknakostnaðar hjá barnafjölskyldum o.s.frv., þetta leggst auðvitað allt á þetta sama fólk. Það eru að mínu mati skítaskattar, hæstv. iðnrh., sem Alþfl. ber alla pólitíska ábyrgð á. Ýmislegt fleira er hér á ferðinni, hæstv. forseti, sem ástæða væri til að nefna í þessari umferð. Hv. 1. þm. Austurl. hefur þegar efnt upptöku virðisaukaksatts á ferðaþjónustu sem reynar er ekki efni þessa frv. en kemur til framkvæmda núna um áramótin ásamt ýmsum fleiri breytingum, leifum af breytingum frá fyrra ári og sama á við um 400 millj. kr. skerðingu vaxtabóta. Þetta eru auðvitað hlutir sem eru ákaflega óskynsamlegir og óréttlátir svo ekki sé meira sagt. Það er auðvitað alveg yfirgengilegt að hæstv. ríkisstjórn skuli með þessum hætti vega sérstaklega að þeirri einu grein sem hefur einhverja sæmilega vaxtarmöguleika nú um stundir í íslensku atvinnulífi. Ferðaþjónustan er þannig t.d. eitt örfárra ljósa í myrkrinu á yfirstandandi ári og er ætlað að hún skili 15--18% aukningu gjaldeyristekna inn í þjóðarbúið á þessu ári. Og hverjar eru þakkirnar frá hæstv. ríkisstjórn til ferðaþjónustunnar sem þannig er að leggja meira af mörkum inn í þjóðarbúið? Jú það er að skella á hana virðisaukaskatti. Það eru viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar. Og margt í því er náttúrlega svoleiðis gjörsamlega út öllu korti, eins og þessi upptaka virðisaukaskatts á flugfargjöld innan lands, að maður bara trúir því ekki að menn séu með fullri meðvitund þegar þeir taka ákvörðun um svona hluti. Eitt af því sem allir eru sammála um að sé mikilvægt í uppbyggingu ferðaþjónustunnar er að dreifa álaginu af henni betur um landið, það er að reyna að gera sem flest og helst öll byggðarlög í landinu fullgilda þátttakendur í þessari grein. Og hver er undirstaða þess? Það eru flutningar á ferðafólkinu út um landið og þá gjarnan með flugi. Og hvað þýðir svona ákvörðun t.d. fyrir ferðaþjónustu á Höfn í Hornafirði og í því héraði sem er mjög háð því að vera fóðrað með flugi í eins dags ferðir og fleiri inn á það svæði? Þetta þýðir að menn þar neyðast til þess að hætta eða rýra sína afkomu, annað tveggja, um 8--9%. Það er mat þeirra sem standa í þessum rekstri að flugfargjöldin þurfi að hækka a.m.k. þetta mikið vegna þess að hlutföll milli innskatts og útskatts í þeim rekstri eru þannig. Ég vil líka vekja athygli á því, hæstv. forseti, sem mér finnst alveg furðanlega lítið hafa verið rætt og það er að þessi virðisaukaskattur á líka að takast upp á allar almenningssamgöngur, þar með talið rekstur Almenningsvagna hér á höfuðborgarsvæðinu.

Og ferjurnar.

Og ferjurnar. Er búið að sjá fyrir því í fjárlagafrv., hæstv. ráðherra, að hækka framlög ríkisins sem nemur þessu eða á að velta þessu yfir á Vestmanneyinga og Grímseyinga og aðra slíka sem eru gjörsamlega háðir ferjusamgöngum? Svo ætla ég að óska íhaldinu í Reykjavík alveg sérstaklega til hamingju með því að hefja kosningaárið með því að hækka fargjöld Strætisvagna Reykjavíkur um ein 8--9% til þess að mæta upptöku virðisaukaskatts sem hæstv. fjmrh. og skattalækkari Friðrik Sophusson ætlar nú að gera um áramótin. Það er glæsilegt upphaf á kosningabaráttu íhaldsins í Reykjavík að þurfa að hækka almenningsfargjöldin sem þessu nemur. Eða hvað? Ætlar borgin að taka þetta á sig? Og er fjárhagur hennar þá þannig að hún fari létt með það, eða hvað? ( ÓÞÞ: Þetta er hlutafélag.) Þetta er að vísu orðið ,,aktieselskab`` já, en það er nú sama. Það kemur út á eitt. Það rekur sig væntanlega ekki á loftinu, hv. þm. Ólafur Þórðarson. Þetta er auðvitað alveg ótrúlegt satt best að segja. Hér er enn verið að gefast upp við skattlagningu fjármagnstekna og það átti svo sem ekki að skila miklu á næsta ári en 150 millj. þó samkvæmt töflum hér í bókinni og einum 500 millj. á ársgrundvelli þegar allt væri komið. Nú er verið að gefast upp við þetta. Það er sá eini skattur sem aldrei tekst að koma á og endalaust þvælist undan mönnum að leggja á. Og það er ákaflega táknrænt, finnst mér, það er ákaflega táknrænt við þessar aðstæður að því er frestað. Ég tel að t.d. þessi lækkun á tekjuskattsprósentu fyrirtækjanna sé hreint rugl við þessar aðstæður, hreint rugl. Ég tel að það sé ekki svo vel statt hjá okkur þjóðarbúið að það sé ástæða til þess að hlífa þó þeim aðilum sem hafa haft það góða afkomu og þrátt fyrir rúmar frádráttarreglur af ýmsu tagi á undanförnum árum, svo sem framlög sem áður mátti leggja í fjárfestingarsjóði, arðgreiðslur og annað því um líkt, hafa verið að borga einhvern tekjuskatt, að það eigi nú sérstaklega að fara að hlífa þeim við því. Ég sé enga ástæðu til þess við þessar ástæður, ekki ef valkosturinn er sá að velta þessari skattbyrði af fullum þunga yfir á almenning og þar á meðal lágtekjufólk. Þegar búið er að lækka skattfrelsismörkin jafnharkalega eins og raun ber vitni, þau eru nú líklega einum 12--14 þús. kr. lægri en þau voru að raungildi fyrir 6--8 árum síðan, þá er það auðvitað út úr öllu korti að standa svona að málunum. Ég hefði gjarnan viljað, hæstv. forseti, að hæstv. félmrh. kæmi hér því að hér er á ferðinni ákvæði um vaxtabætur sem ástæða væri að ræða við hæstv. félmrh. Nú ætla ég ekki að fara út í mikla umræðu um þá efnisþætti sem eru í 9. gr. frv. um vaxtabætur. Það er nokkuð flókið mál að skoða hvernig það kemur út, en fljótt á litið virðist vera að ef ætlunin er að skerða vaxtabætur hvort sem er, þá sé þetta ekki endilega óskynsamlegasta leiðin í þeim efnum að reyna að finna einhver tekju- og eignamörk sem bæturnar eyðist út við að ofan. En hitt er alveg ljóst að sú breyting sem gerð var í fyrra og tekur gildi nú um áramótin og mun gilda um þetta efni á árinu 1994 er afar harkaleg vegna þess að hún er að verulegu leyti flöt skerðing á vaxtabótum. Og nú eru þær aðstæður uppi t.d. að hluti af þeim sem bera vaxtakostnað situr uppi með eldri lán á hærri vöxtum en nú er farið að veita og þá á ég ekki síst við þá sem tóku þessi fínu húsbréf að láni hér fyrir nokkrum árum síðan. En eins og kunnugt er voru það húsbréf sem áttu að frelsa þjóðina fyrir nokkrum árum þegar hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir tók trú á húsbréf og talaði ekki um annað í nokkur missiri eftir að hún hætti að tala um kaupleiguíbúðir og áður en hún fór að tala um sameiningu sveitarfélaga. Og hvernig var nú staðan? Hvernig fór það með húsbréfin? Það fór þannig að afföllin fóru yfir 20% og þau eru með 6% raunvöxtum.  Ég var t.d. að reikna út dæmi hjá ungum hjónum sem tóku húsbréfalán núna í ágústlok. Þau fengu á sig 11% afföll, þau tóku 4,5 millj. að láni, þau skulda 4,5 millj. í húsbréfum með 6% vöxtum, en þau fengu 4 millj. og 20 þús. í hendurnar og þetta sitja þau eftir uppi með á 6% vöxtum en núna fá menn lán á 5% vöxtum og bréfin seljast jafnvel á yfirverði. Hvað ætlar Alþfl. að gera við þennan aðstöðumun sem þarna er að skapast á örfáum vikum vegna þess að menn keyrðu þetta kerfi áfram auðvitað í tómum fáránleika? Ég er alveg sannfærður um að þegar upp verður staðið og húsbréfakaflinn gerður upp í húsnæðismálum Íslendinga, þá verður hann einhver ljótasti hluti sögunnar og er þá langt til jafnað. Og hann er á ábyrgð Alþfl. alveg sérstaklega. Hvert er framlag Alþfl. og hæstv. félmrh.? Það er að leggja hérna fyrir okkur skerðingu á vaxtabótum. Ekki eitt einasta svar um það hvernig eigi að jafna aðstöðumun þessara hópa sem munu á næstu árum ef ekkert verður að gert búa við bersýnilega ósanngjarnan mun hvað þetta snertir. Og hæstv. félmrh. er að sjálfsögðu ekki hér til að svara fyrir þessa hluti.

Virðulegi forseti. Það vakti mesta athygli hvað hv. þm. talaði ekki um í sinni ræðu. Hann minntist varla á lækkun virðisaukaskattsins en hann sagði hins vegar að skattarnir væru orðnir óheyrilega háir og gaf þar með í skyn að þessi ríkisstjórn sem nú situr hefði hækkað skattana mjög mikið. Ég hef látið kanna þetta mjög rækilega og látið kanna það hvernig tekjuáhrif skatta á þeim breytingum sem gerðar hafa verið á sköttum séu þegar miðað er við heilt ár og framkvæmdin er komin í fullan gang. Þá kemur í ljós að ef við leggjum saman skattbreytingar sem gerðar voru vegna fjárlaganna 1992, 1993 og nú 1994, þá er það samanlagt um 1.100 millj. kr. sem skattar hafa hækkað með þeim breytingum sem á þessum árum hafa verið gerðar og er þá miðað við áhrif á heilu ári. En hvað skyldi hafa gerst þrjú árin á undan með nákvæmlega sömu reikningsaðferð? Þá hækkuðu skattar um 10 milljarða 650 millj. eða tífalt meira og þá sat í ríkisstjórninni hv. þm. sem kemur hér upp og talar um óheyrilega skatta. Væri nú ekki ráð fyrir hv. þm., sem er nýkominn úr siðvæðingarfundi útflutningsflokksins, að hann tæki þessi orð sín til baka vegna þess að það er alveg ljóst að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur ekki einu sinni hækkað skatta um það bil tíunda hluta á við það sem sú ríkisstjórn gerði sem hann sjálfur sat í á nákvæmlega jafnlöngu tímabili.

Hæstv. forseti. Það væri fróðlegt að fá þessa útreikninga hjá hæstv. fjmrh. og við stæðum nú meira á jafnréttisgrundvelli ef við hefðum haft aðstöðu til að skoða þá áður en maður á að koma hér og svara þeim. Af því að hæstv. fjmrh. nefndi lækkun virðisaukaskatts, þá þakka ég honum fyrir. Ég hafði ekki tíma til að fara yfir nema örfá efnisatriði frv. í mínu máli, en það má vel koma hér fram og hefur reyndar gert áður og þar á meðal í fjölmiðlum í tengslum við þessar umræddu breytingar að ég styð þessa breytingu. Ég er einn örfárra manna sem hafa þorað --- liggur mér við að segja --- að vera sjálfum sér samkvæmir og lýsa því yfir. Ég hef alltaf stutt það að matur og lífsnauðsynjar væru skattlagðar á lægra þrepi heldur en aðrar neysluvörur, allt frá 1987 þegar ég barðist hér fyrir upptöku matarskatts og geri enn. Ég vil hins vegar fá að taka þátt í því að reyna að útfæra þá breytingu á þann hátt að hún nái sem best sínum tilgangi. En ég er þeirrar skoðunar að það sé skynsamleg aðferð við að dreifa skattbyrðunum réttlátlega að velja þá vöruflokka, þær lífsnauðsynjar sem eru fjölskyldunum mikilvægastar og þær komast engan veginn af án og hafa á þeim lægri eða enga skatta. Ég hef alltaf verið þessarar skoðunar og ég er það enn. Og ég blæs á þau rök tæknimanna að ekki sé hægt að útfæra hér uppi á Íslandi skattareglur sem gera það sæmilega framkvæmanlegt að haga þessu svona úr því að það er hægt nánast í öllum öðrum löndum. Ég hef ekki fengið neina sönnun fyrir því að við Íslendingar séum þeir aumingjar og svo illa gefnir að við ráðum ekki við þetta úr því að aðrar þjóðir gera það. Um það hvort skattar hafi hækkað eða lækkað 10 sinnum meira í tíð fyrri ríkisstjórnar, þá hef ég aðallega, hæstv. fjmrh., verið að ræða hér tilfærsluna. Hún er óumdeilanlega af þessari stærðargráðu sem ég hef nefnt. Það er sjálfsagt rétt að skattar hafi hækkað að raungildi á síðasta kjörtímabili en þeir hafa hækkað áfram nú öfugt við loforð hæstv. ríkisstjórnar og það hefur til viðbótar orðið þessi gífurlega tilfærsla yfir á einstaklingana þannig að skattahækkanirnar gagnvart þeim á tímum lækkandi launatekna eru auðvitað óheyrilegar.

Virðulegi forseti. Þetta var athygliverð ræða og ég þakka hv. þm. fyrir hana. Hv. þm. segist hafa barist gegn svokölluðum matarskatti á undanförnum árum. Hann sat í ríkisstjórn í tæplega þrjú ár án þess að hreyfa við þessum matarskatti, en á þeim tíma hækkuðu skattar um meira en 10 milljarða. Svo kemur hann hér í ræðustól og flytur ræðu þegar verið er að tala við 1. umr. um mál þar sem matarskatturinn er færður niður og minntist ekki einu einasta orði á það fyrr en hann var tilneyddur í andsvari og ég þakka honum fyrir það.

Virðulegi forseti. Þetta er nú rangt hjá hæstv. fjmrh. og það er skaði að hafa fjmrh. sem kann jafnilla söguna í skattlagningarmálum. Ég held að hæstv. fjmrh. verði að fara á námskeið og læra þessa hluti betur því að fyrri ríkisstjórn greip til aukinna niðurgreiðslna á matvöru sem jafngiltu því að skattlagning á matvælum, öllum helstu innlendu matvælum, kjöti, grænmeti og fleiri tegundum fór úr þeim 24,5% sem þá voru og niður í 11--14% og var á því bili allan tímann sem sú ríkisstjórn sat. Þetta var óumdeilt. Þetta var m.a. hluti af aðgerðum í kjaramálum sem tóku yfir þetta tímabil og þetta ætti hæstv. fjmrh. að vita. Það var hins vegar ekki gert, það er rétt, að taka formlega upp þá kerfisbreytingu að þessi skattlagning væri á lægra þrepi. En skattlagning á allra mikilvægustu innlendu matvörurnar var á þessum tíma ígildi þess í gegnum auknar niðurgreiðslur að vera 11--14% en þær höfðu síðan stórhækkað í tíð núv. ríkisstjórnar, ekki síst á öðrum tegundum en þeim sem falla undir búvörusamninginn. Þetta getur hæstv. fjmrh. skoðað ef hann vill. Ég held líka, hæstv. fjmrh., að það verði þá að bera fleira saman ef menn eru í þessum útreikningum um raunupphæðir skatta sem mér heyrist hæstv. fjmrh. hér vera. Það eru aðstæður fólksins til að borga skattana. Við skulum ekki gleyma því að á þessum tíma er verið að bera saman eða síðan hefur kaupmáttur launatekna t.d. fallið um 10 og ýmsir slíkir erfiðleikar gengið í garð þannig að þó svo að hæstv. fjmrh. kunni að geta sagt að raunhækkun skatta framreiknuð hafi ekki orðið meira en milljarður í hans tíð, þá hafa skattaprósenturnar hækkað mikið eins og hæstv. fjmrh. veit og þetta þarf líka að skoða og bera saman. Og tilfærslunni reynir hæstv. fjmrh. ekki að mótmæla, enda ekki von.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu stórt og mikið mál og ég tek undir það sem hefur komið fram í umræðunni að hér er á ferðinni mikið lagasukk og síst til eftirbreytni að ríkisstjórnin skuli blanda saman með þeim hætti sem gert er fjölda frumvarpa, fjölda lagabálka, enda er það nú staðreyndin að það er afar erfitt að gera sér grein fyrir því hvað þetta frv. þýðir í raun og veru. Hér er um mjög margar og miklar efnisbreytingar að ræða og líklega veit enginn hvað þetta þýðir í raun og veru. Að mínum dómi er þetta frv. seint fram komið þó það sé svo sem ekkert seinna á ferð en verið hefur þau ár sem ég hef setið hér á þingi, en það er seint fram komið í ljósi þess hvað það felur í sér gífurlega miklar og djúpstæðar breytingar á skattkerfinu. Og ég vil nefna það hér í upphafi máls míns að það er mjög slæmt að vera að breyta skattalögunum svona rétt fyrir jól ár eftir ár eftir ár og það hefur margkomið í ljós að það eru gerðar breytingar hér í hasti án þess að menn geri sér grein fyrir afleiðingunum. Það verður að leiðrétta mistök hér ár eftir ár og hvað kostar þetta? Hvað kosta þessi mistök og þessi vinnubrögð? Þetta kostar m.a. það að það þarf að prenta þessa bók upp á hverju einasta ári? Það þarf að prenta skattalögin upp. Við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvað okkar skattkerfi og þessi hringlandaháttur kostar. Hvað á lítil þjóð eins og Íslendingar að leggja mikinn kostnað í það að innheimta skatta? Það var stefna ríkisstjórnarinnar þegar hún kom til valda að lækka skatta og voru gefnar miklar yfirlýsingar um það fyrir kosningar en þegar við horfum á staðreyndirnar, þá hefur hið þveröfuga átt sér stað. Skattar hafa hækkað hvernig sem hæstv. fjmrh. neitar því. Þetta fer reyndar eftir því hvað við köllum skatta. Ríkisstjórnin vill ekki kalla þjónustugjöld, skólagjöld og ýmis þau gjöld sem lögð hafa verið á almenning skatta, en þetta er auðvitað ekkert annað en skattar. Það hefur átt sér stað mikil tilfærsla. Skattar hafa verið lækkaðir á fyrirtækjum en í stað þess hafa þeir hækkað á öllum almenningi. Og í þessu frv. sem hér er á ferð er haldið áfram á sömu braut. Tekjuskatturinn er hækkaður, tryggingagjaldið er hækkað en þar á móti kemur lækkun á virðisaukaskatti á matvælum, sem er þó afar flókið mál sem ég ætla að koma hér inn á á eftir og allsendis óljóst hvað þýðir í raun og hverjum kemur til góða, hvaða hluta launafólks kemur það raunverulega til góða að lækka virðisaukaskatt á matvælum. Í þessu frv. er rakin vægast sagt undarleg saga, þ.e. hvernig þessar breytingar eru til komnar en eins og við munum var samið um það í kjarasamningum úti bæ að lækka virðisaukaskatt á matvælum og að fella niður gjöld á útflutningsgreinum. Frv. sem að því lýtur hefur nú þegar verið samþykkt. Það voru ýmsar fleiri aðgerðir sem fólust í þessum kjarasamningum, m.a. það að 300 millj. kr. var veitt til niðurgreiðslu á matvælum, en þeirri niðurgreislu lýkur um áramót og hvað gerist þá? Hvað verður þá um verðlag á þeim matvælum? Hækkar kjöt? Hækka landbúnaðarvörur meðan innflutt matvæli og hráefni lækka? Hvaða áhrif hefur það á íslenska framleiðslu? Þetta eru spurningar sem við verðum að velta fyrir okkur. En það sem í rauninni fólst í þessum kjarasamningum og ég vil gagnrýna hér enn einu sinni er það að aðilar vinnumarkaðarins gera samninga sem fela í sér miklar kröfur til ríkisvaldsins. Reikningurinn er sendur til ríkisstjórnarinnar og honum síðan jafnað yfir á skattgreiðendur. Og það er vægast sagt orðin undarleg staða þegar það virðist vera eina leiðin til þess að bæta launakjör í landinu, að ríkisvaldið grípi til aðgerða. Auðvitað á ríkisvaldið að beita sér fyrir tekjujöfnun, en það er orðið mjög alvarlegt ef atvinnulífið í landinu treystir sér ekki til þess að borga fólki sómasamleg laun. Hvar erum við þá stödd? Og hversu lengi getur það gengið að senda reikninginn til ríkisvaldsins og ætla skattgreiðendum að borga brúsann? Ég tel vinnubrögð hinna svokölluðu aðila vinnumarkaðarins vera vægast sagt gagnrýni verð og þarfnast þau endurskoðunar. Samningarnir sem þetta frv. gengur meira og minna út á fólu í sér tekjutap fyrir ríkissjóð upp á hátt á fjórða milljarð kr. og þeim tekjum verður ríkissjóður að ná inn á annan hátt. Þegar frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 kom fram, þá var þar að finna ýmsar þær aðgerðir sem ríkisstjórnin ætlar sér að grípa til en verkalýðshreyfingin taldi þær sumar hverjar ganga þvert á yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og enn á ný gerðist það að ríkisstjórnin varð a breyta sínum áætlunum og setja fram enn nýjar tillögur. En þegar þetta allt er skoðað þá er bara verið að færa úr einum vasa í annan. Virðisaukaskatturinn er lækkaður en þar á móti kemur hækkun tekjuskatts. Og hvað þýðir þetta fyrir almennt launafólk? Ég get ekki reiknað það út eftir þeim upplýsingum sem hér koma fram og þetta þurfum við að skoða í hv. efh.- og viðskn. Hver er útkoman í raun og veru? Samkvæmt frv. er heildarútkoman sú að tekjutap ríkissjóðs er upp á 1.230 millj. kr. sem hæstv. fjmrh. kallar skattalækkun, en hvað er þetta? Þetta er reikningur til framtíðar. Þetta er reikningur sem er verið að senda til framtíðarinnar og ég vil minna á það að hæstv. fjmrh. og fleiri ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafa mjög gagnrýnt þau vinnubrögð að senda reikninga sífellt til framtíðar en þeir eru komnir inn á sömu braut í þessum málum eins og flestum öðrum. Þeir hafa nefnilega gefist upp á stefnu sinni. Þeir hafa löngu gefist upp á stefnu sinni. Það er naumur tími til ráðstöfunar í þessu gríðarlega stóra máli og ég ætla hér að koma inn á nokkur atriði og ítreka það sem ég nefndi fyrst varðandi tekjuskattinn að þetta er allt á sömu bókina lært. Fyrst er tekjuskatturinn lækkaður um 1,5%, síðan er útsvarið hækkað um 1,5% í öðrum lagabálki og tekjuskatturinn svo hækkaður um 0,35% á alla línuna, á allan almenning í landinu og þar eru engin mörk dregin frekar en fyrri daginn. Þarna er enn verið að sækja í vasann hjá láglaunafólkinu. Og þar komum við enn að þessari deilu um það hverju virðisaukaskatturinn skilar láglaunafólki. Ég ætla ekki að taka afstöðu hér til þeirrar deilu en mér þykir gefa auga leið að því meira sem fólk eyðir í matvæli og því meira sem fólk hefur til ráðstöfunar, því meira græðir fólk auðvitað á því að virðisaukaskatturinn lækki. Það eru ýmsar greinar í þessu frv. sem ómögulegt er að gera sér grein fyrir hvað þýða. Ég nefni hér t.d. 7. gr. frv. þar sem rætt er um barnabótaauka. Þar er verið að setja það í ákvæði að barnabætur sem fólk fær erlendis frá skuli dragast frá þeim bótum sem það fær hér. Það er ekki nokkur leið að átta sig á því hvað þetta þýðir. Eru þarna margir á ferð? Er ríkið þarna að næla sér í nokkrar krónur eða hvað? En þetta er kannski smámál miðað við það sem næst kemur í frv. sem eru vaxtabæturnar. Það er ljóst að það var tekin ákvörðun um það að lækka vaxtabætur um 400 millj. kr. og hér er verið að útfæra þær tillögur í samræmi við það sem nefnd sem skipuð var til þess að skoða það mál lagði til. Ég get ekki komist hjá því að minna á það hér að þegar lög um húsbréfakerfið voru samþykkt var það forsenda fyrir stuðningi Kvennalistans við það frv. að vaxtabótakerfið fengi að vera í friði að öðru leyti en því að augljósir gallar yrðu leiðréttir. En það leið ekki á löngu þar til ráðist var á vaxtabótakerfið og þó að við kvennalistakonur séum í sjálfu sér sammála því að vaxtabæturnar eigi að renna til þeirra sem minna hafa þá er það auðvitað afstætt hverjir hafa litlar tekjur og hverjir hafa meðaltekjur. Og ég get ekki komist hjá því að nefna það að innan örfárra ára kemur hér inn á húsnæðismarkaðinn stór hópur námsmanna sem þarf á einhvern hátt að koma sér þaki yfir höfuðið jafnframt því að greiða námslán sem verða þeim miklu þyngri baggi en hefur verið námsmönnum hingað til. Og hvernig kemur þetta út fyrir fólk sem þarf auðvitað að afla sér mikilla tekna til þess að standa undir húsnæðiskaupum og námslánum en fær auðvitað skertar vaxtabætur miðað við þær reglur sem hér er stefnt að? En það er eins með þetta og annað að það er erfitt að gera sér grein fyrir því hvað þetta þýðir. Hér eru auðvitað tekin dæmi um einstaklinga, einstæða foreldra og hjón, en hver á tekjuviðmiðunin að vera? Hvernig mun hún þróast? Þetta á auðvitað allt að skoða í samhengi. Ég vil minna á ummæli formanns stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna þar sem hann sagði að námsmenn framtíðarinnar, þeir sem nú eru að taka námslán, mundu ekki eiga nokkra möguleika á því að koma sér þaki yfir höfuðið. Þær breytingar sem verið er að gera á vaxtabótakerfinu munu auðvitað ekki gera þessu fólki auðveldara fyrir. Það er erfitt að meta þetta en það þarf að skoða það í samhengi hvaða skuldabyrði fólk er að glíma við. Þá víkur sögunni að virðisaukaskattinum á matvælum, því mjög svo umdeilda máli, sem Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið beitti sér fyrir, en starfsmannafélög ríkisstofnana og ríkisstarfsmenn hafa nokkuð gagnrýnt og telja að hér sé verið að fara leið sem sé ekki sú heppilegasta til þess að jafna kjörin. Eftir að hafa lesið og farið í gegnum þetta frv. og allar þær breytingar sem hér er verið að gera á virðisaukaskattinum, ekki bara varðandi matvælin heldur ýmislegt annað, ferðaþjónustu, ökutæki og eitt og annað sem hér kemur inn, þá er það auðvitað ljóst að það er verið að gera þetta kerfi miklu flóknara en verið hefur. Það er verið að flækja virðisaukakerfið mjög verulega. Kvennalistinn hefur ávallt verið þeirrar skoðunar að matarskatturinn, sem settur var á á sínum tíma, hafi verið ranglátur og röng stefna og það sé rétt að halda niðri verði á matvælum. Auðvitað erum við öll sammála um að lækka beri verð á matvælum, en það er eitt að setja á skatt og annað að breyta honum og afnema. Og við þurfum að spyrja okkur að því hvaða vörur er verið að lækka í verði. Hvaða vörur kunna að hækka vegna m.a. niðurfellingar á niðurgreiðslum eins og ég nefndi hér áðan. Hvaða manneldisstefna kemur út úr þessum breytingum? Ég var að leika mér að því að reyna að fylgja eftir sykri, það er varla hægt að tala um lækkun. Fyrst fer sykurinn í 14% virðisaukaskatt, þ.e. lækkar í verði, en síðan er vörugjaldið á sykri hækkað úr 25% í 30% þannig að það er komin hækkun. Þegar sykurinn er kominn í kex eða súkkulaði svo að dæmi séu tekin, þá er hann kominn í vöru sem ber 24,5% virðisaukaskatt sem er þá óbreytt frá því sem var, en síðan lækkar vörugjaldið á súkkulaðinu úr 25% í 18%. Hver er eiginlega útkoman út úr þessu dæmi? Ég get ekki svarað því en ég ætla að biðja fjmrn. að reikna það út. Og hverjum er þetta til góða? Dalamaður spyr. Og hvaða neyslustefna er þetta? Ég held að við hljótum í mikilli alvöru að verða að spyrja okkur svona spurninga. Hvaða vörur hækka og hvaða vörur lækka? Þessi áhrif kunna að koma fram á vinnumarkaði þó að menn séu að reyna að bæta samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu eins og hér er tekið fram en þá er það spurningin: Hvaða framleiðsla? Það sem ég er að reyna að segja með þessu er einfaldlega það að þó að ég sé efnislega sammála því að lækka verð á matvöru, þá hlýt ég að áskilja mér rétt til þess að skoða það rækilega hvað felst í þessari breytingu því að mér finnst það ekki vera ljóst og hér hafa komið fram svo misvísandi upplýsingar, annars vegar frá aðilum vinnumarkaðarins, hins vegar frá fjmrn. að við í hv. efh.- og viðskn. hljótum að þurfa að leita að niðurstöðu í þessu máli. Þar við bætast þau skattalegu rök sem síðasti ræðumaður gerði lítið úr en við hljótum að þurfa að skoða og þá nefni ég aftur það sem ég ræddi hér í upphafi. Hvað kostar þetta og hvað er eðlilegt að skattkerfi smáþjóðar kosti? Það er komið fram að það þarf að fjölga starfsmönnum ríkisskattstjóra um 28 manns, í rauninni bara út af framkvæmdinni og kynningunni og síðan er auðvitað allur áróður og það aukna eftirlit sem hlýtur að fylgja í kjölfarið. Mér finnst að þetta þurfi allt að liggja fyrir áður en við göngum frá þessu máli. Og ekki síst þarf að athuga þær fullyrðingar að með þessum breytingum sé verið að opna fyrir nýjar leiðir til skattsvika og undanskota sem er auðvitað mjög alvarlegt mál. Ég get ekki lokið hér máli mínu án þess að nefna sérstaklega ferðaþjónustuna sem fær á sig 14% skatt um næstu áramót en þar við bætist að í 16. gr. frv., ef ég skil hana rétt, er verið að bæta við sköttum á þjónustufyrirtæki. Ég vil gjarnan biðja hæstv. fjmrh. að skýra þessa grein því það er alls ekki ljóst hvað hér er á ferð. En ég skil þetta þannig að þarna sé m.a. um að ræða almenningssamgöngur, m.a. Strætisvagna Reykjavíkur og væntanlega fleiri aðila sem njóta stuðnings frá hinu opinbera, þá væntanlega bæði ríki og sveitarfélögum. En þetta mál þarf að upplýsa hér. Ég tel að sú skattlagning sem fram undan er á ferðaþjónustuna sé mjög alvarlegt mál og tek undir það sem hér hefur verið sagt um þau efni. Við börðumst hart gegn þessum skatti í fyrra og þá voru dregin fram mjög sterk rök gegn skattinum en ríkisstjórnin virðist ætla að halda fast við þessar ákvarðanir því miður. Menn verða að skoða hug sinn og gera sér grein fyrir því að verið er að ráðast á atvinnugrein sem er í vexti, einn af fáum vaxtarbroddum hér á landi sem á mikla möguleika og það má ekki gerast að fæti verði brugðið fyrir íslenska ferðaþjónustu. Ef við að lokum, virðulegi forseti, horfum á málið í heild, þá er hér um það að ræða að annars vegar er verið að lækka skatta og hins vegar að hækka og dæmið kemur út í mínus fyrir ríkissjóð. Við erum auðvitað að glíma við ákveðinn vanda í okkar ríkisfjármálum. Það er samdráttur í tekjum. Útgjöld vaxa miðað við tekjurnar, en það sem er kannski alvarlegast í þessu skattadæmi öllu saman er það hvað skattkerfið er óréttlátt. Skattkerfið er gríðarlega óréttlátt og það er það sem fólki gremst að það er stöðugt verið að hækka skatta á öllum almenningi meðan ekki er tekið á skattsvikum og við hljótum að spyrja ríkisstjórnina: Hvenær kemur að því að það verði tekið á skattsvikum sem áætluð eru upp á 11 milljarða kr.? Allra síðast, virðulegi forseti. Ég tel að þessari ríkisstjórn hafi gersamlega mistekist í sinni stefnu enda ætti hún fyrir löngu að vera búin að segja af sér.

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði sem kom fram í málflutningi hv. þm. sem ég vil gera athugasemd við og það eru nánast síðustu orðin sem hv. þm. lét falla þar sem var sagt að skattkerfið væri óréttlátt, skattar á einstaklinga hefðu hækkað en ekkert væri gert til þess að stemma stigu við skattsvikum. Af þessu tilefni vil ég að það komi hér skýrt fram að líklega hefur aldrei fyrr verið tekið jafnhart á skattsvikum. Við gerum mun annars vegar á skatteftirliti þar sem farið er yfir framtöl þeirra sem telja fram. Það hefur verið gert með miklu ákveðnari og beittari hætti nú en nokkru sinni áður og í öðru lagi hefur skattrannsóknarstjóri ríkisins, sem er sjálfstætt embætti, lagt sig í líma við það að ná til svokallaðrar svartar atvinnustarfsemi þannig að aldrei fyrr hefur jafnmikið verið gert í þessum efnum og einmitt nú. Þegar menn tala um 11 milljarða verða menn að hafa það í huga að það er mjög svipuð upphæð og gengur fram hjá skatti í okkar nágrannalöndum og talsvert lægri upphæð en í suðlægum löndum eins og kemur rækilega fram í skattsvikaskýrslu þeirri sem skilað var til ríkisstjórnarinnar sl. haust. Með þessu er ég ekki að segja að það eigi að réttlæta skattsvikin, heldur einungis að segja hér að það er rangt og það á ekki halda því fram því að það er bókstaflega rangt að ekki sé tekið á skattsvikum hér á landi. Núverandi ríkisstjórn hefur lagt sig fram í þeim efnum eins og hún hefur getað og með frekari aðgerðum heldur en nokkru sinni fyrr hafa verið notaðar.

Virðulegi forseti. Ég kann að hafa tekið of sterkt til orða að ekkert væri gert í málinu og má þar auðvitað nefna hið nýja embætti skattrannsóknarstjóra en það er spurning hvort það er nógu öflugt. En meginspurningin er auðvitað sú: Hvernig stendur á því í svona litlu þjóðfélagi þar sem við höfum yfirsýn yfir heilu bæjarfélögin, það er kannski erfiðara hér í Reykjavík, að skattsvik skuli viðgangast í þeim mæli sem raun ber vitni um og menn meta upp á allt að 11 milljarða kr.? Það ætti að vera miklu auðveldara að hafa yfirsýn yfir þetta hér heldur en í flestum öðrum löndum. Hæstv. fjmrh. nefndi þar m.a. Suður-Evrópu þar sem menn vita um meiri háttar neðanjarðarstarfsemi, m.a. á Ítalíu þar sem neðanjarðarstarfsemi og hagkerfi mafíunnar er náttúrlega alveg gríðarlegt vandamál. Ég efast ekkert um að það er verið að vinna gott starf í skattkerfinu, en það er bara ekki nóg. Það þarf að taka þarna fastar á og það er auðvitað algerlega óþolandi þegar skattbyrði fólks er aukin og fólk er að borga tekjuskatt af sorglega lágum launum, þá skuli fólk í bæjarfélögum úti á landi horfa upp á ákveðnar stéttir manna komast upp með það að borga nánast engan skatt. Og ég trúi því ekki að það sé ekki hægt að taka betur á þessum málum. Það þarf að gerast og það verður að gerast.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp út af orðum hv. 18. þm. Reykv. og reyndar líka vegna þess sem hefur verið sagt hér um vaxtabætur af ræðumanni sem var í ræðustól þar á undan. Þó ætla ég ekki að fara út í umfjöllun um vaxtabæturnar samkvæmt þessu frv. og hefði gjarnan kosið að félmrh. hefði verið hér ef menn telja sig þurfa útskýringar á því. En aðeins vegna þess að við hv. 18. þm. Reykv. vorum saman að skoða húsbréfakerfið á sínum tíma og áhyggjur manna þá um hvort niðurgreiðsla í gegnum vaxtabótakerfið væri traustvekjandi og eitthvað sem væri hægt að treysta á til frambúðar samanborið við niðurgreiðslur vaxta, þá var það mat okkar allra sem komu að því máli, og ég vil minna á það hér, að það væri stefna allra flokka að vera með sjálfseignarstefnu varðandi íbúðareign þannig að við gætum nokkuð treyst því að vaxtabótakerfinu yrði viðhaldið. Hins vegar vitum við að auðvitað þarf að skoða hvernig kerfið virkar best og þess vegna tel ég mér skylt að minna á það sem kemur hér fram í grg. frv. á bls. 17 að sérstök nefnd fór í endurskoðun á frekari tengingu vaxtabóta við tekju- og eignastöðu vaxtabótaþega þannig að kerfið kæmi fremur tekjulægri, yngri og efnaminni til góða. Og ég vil líka benda á að þar kemur líka fram að verið var að skoða að reglurnar væru einfaldar og samræmdar, að til kæmi bætt upplýsingagjöf lánastofnana og það er verið að líta sérstaklega á að þessar bætur verði markvissari og að tekjujöfnun kerfisins verði aukin. Og fyrir mig, miðað við þá stjórnmálaskoðun sem ég hef, legg ég gífurlega áherslu á í þessu efni eins og öðru tekjujöfnunarþáttinn og þess vegna finnst mér að það hljóti að skipta máli með hvaða hætti er verið að taka á breytingum vaxtabótanna en ekki að það er verið að breyta þeim. Þessu vildi ég gjarnan koma til skila, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Rannveigu Guðmunsdóttur að vaxtabótakerfið á að koma þeim til góða sem ráða við að kaupa húsnæði og hafa tiltölulega lægstu tekjurnar. Það var augljóst að það kynnu að koma fram gallar á þessu kerfi en að mínum dómi hafa menn ekki fyrst og fremst verið að laga gallana á undanförnum árum heldur var strax byrjað að krukka í kerfið. Kannski reyndist það raunin að vaxtabótakerfið kostaði miklu meira en menn gerðu sér grein fyrir en ég tek undir að auðvitað er það jöfnuðurinn sem á að vera megininntakið. Ég hlýt þó að vekja athygli á því að það geta verið ákveðnir hópar sem taka þarf tillit til og ég ítreka það sem ég nefndi áðan með námsmenn framtíðarinnar sem munu sitja uppi með gríðarlegar námsskuldir en þurfa einhvern veginn að koma sér þaki yfir höfuðið. Kannski munum við taka á því máli þegar þar að kemur en ég vil samt sem áður vara við því að menn séu sífellt að krukka í þetta kerfi ár eftir ár eftir ár eins og allt þetta skatta- og niðurgreiðslukerfi ríkisins. Menn verða einhvern tíma að vita að hverju þeir ganga. Það er gallinn á þessum breytingum, hvort sem við ræðum um heimilin í landinu eða fyrirtækin, menn vita aldrei að hverju þeir ganga vegna þess að það er stöðugt verið að breyta öllu og kippa forsendunum undan því sem fólk hefur gert ráð fyrir og þeim áætlunum sem fólk hefur gert til þess að standa undir sínu lífi.

Virðulegi forseti. Ég býst við að allir geti tekið undir þessi orð að það væri æskilegt að allar meiri háttar aðgerðir, hvort sem það eru skattbreytingar eða aðrar breytingar á kerfi eða einhverju sem fólk vill ganga út frá, séu ekki gerðar eins og er lenska hjá okkur að það verði að gera þær í tengslum við fjárlagafrv. í desember. Og það er það sem allir þekkja sem hafa verið í stjórnarflokki, eini flokkurinn sem ekki hefur þurft að taka þátt í því er Kvennalistinn, vegna þess að þetta er það sem er að gerast ár eftir ár. Það er verið að taka á málum og allt of mikið um að þetta sé gert hverju sinni tengt fjárlagafrv. Og ég vildi óska þess að við ættum eftir að upplifa það að taka á viðamiklum málum við rólegri aðstæður. Stundum hef ég haldið fram að við þyrftum að vera að vinna þessa hluti og skattabreytingar ættu ekki að vera heimilaðar síðar á árinu en í maí til þess að það sé tryggt að þetta sé vel skoðað. Ég treysti því að við munum fá mjög góðar upplýsingar í efh.- og viðskn. varðandi vaxtabætur og ýmsa útreikninga og við munum geta skoðað þetta þar, virðulegi forseti. Mig langar að nefna það þó að hv. 18. þm. Reykv. hafi ekki nefnt afföllin að auðvitað hafa afföll af húsbréfum feykilega mikið að segja inn í vaxtapólitíkina í húsbréfum. Þegar þetta kerfi var unnið þá var gengið út frá því að hér eins og annars staðar mundi framboð og eftirspurn geta lagað sig að stöðu þessara mála á markaði hverju sinni. Það verður að segjast eins og er, að ég hafði mjög miklar væntingar um að fólk mundi halda að sér höndum þegar afföll væru meiri og bíða eftir því hvernig kerfið hverju sinni aðlagar sig að eftirspurn og framboði. Það hefur ekki gerst. Við höfum of mikið haldið okkur við það að fara í breytingar á húsnæðismarkaði alveg óháð því hver staðan er miðað við þessa tölu sem við höfum þekkt frá ári til árs.

Virðulegur forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það frv. sem liggur frammi eða í raun þá syrpu af frumvörpum sem hér er. Ég get mjög tekið undir það að þetta eru afar óæskileg vinnubrögð og í því frv. sem við höfum í höndunum hérna er öllu hrært saman, einföldum tæknilegum lagfæringum á skattakerfinu, grundvallarbreytingum í skattamálum og síðan breytingum á lögum um tolla og vörugjöld. Þessu er öllu saman slengt hér fram í einum pakka þegar eftir eru samkvæmt starfsáætlun þingsins einir 10 starfsdagar til jóla. Og það sér hver maður hvílík fásinna þetta er þegar það svo bætist ofan á að hér er um að ræða veigamestu þættina sem ríkisstjórnin telur sig vera búna að ganga frá í samningum við aðila úti í bæ. Ber ég þó mikla virðingu bæði fyrir verkalýðshreyfingunni og Vinnuveitendasambandinu en það er bara einu sinni svo eins og ég hef sagt hér áður úr ræðustól að það eru ekki þessir aðilar sem setja lög. Það getur enginn sett lög um skatta eða lagt á skatta annar heldur en Alþingi. Og það verður hæstv. ríkisstjórn að fara að læra og umgangast Alþingi með eilítið meiri virðingu en núverandi ríkisstjórn hefur gert. Það varð um það sátt á haustdögum að bæta vinnubrögð Alþingis með breytingum á þingsköpum og ég vil leyfa mér að fullyrða að almennt hafa þingmenn verið staðráðnir í að leggja sig fram í þá veru að bæta vinnubrögð Alþingis. Það er einn aðili sem hefur algerlega brugðist í þessu tilfelli og það er hæstv. ríkisstjórn. Þar á bæ hefur ekkert breyst, ekki frá því sem hefur verið á fyrri árum hennar og svo að núv. ríkisstjórn njóti sannmælis frá því sem því miður hefur allt of oft tíðkast. En þessi tilraun til breytinga á starfsháttum Alþingis er dæmd til þess að mistakast ef ríkisstjórnin er ekki tilbúin til þess að spila með. Og ég vil nefna hér það sem ég nefndi í umræðunni um störf þingsins fyrir nokkrum dögum að í öllu því ferli þegar hæstv. ríkisstjórn var að ,,semja`` lög með aðilum vinnumarkaðarins, sem hófst á sl. vori, þá sá hæstv. ríkisstjórn aldrei tilefni til þess að kalla efh.- og viðskn. þingsins saman sem samkvæmt þingsköpum fjallar um skattamál og kynna fyrir henni hvað væri verið að gera. Og það er kannski fátt annað sem sýnir betur í hnotskurn hvern hug ríkisstjórnin ber til Alþingis og hvaða skilning hún hefur á því hvernig löggjafarsetning á að fara fram. Hæstv. fjmrh. hefur talað mikið um skattalækkanir. Það er að vísu hægt að leika sér með tölur fram og aftur og fara þar í alls konar leikfimi og það hefur verið afar sérstætt að heyra þegar hæstv. fjmrh. hefur verið að tala um tekjuskattinn og sagt að fyrst er að lækka um 1,5% og síðan er hann hækkaður aftur um 0,35%. Þeir vinnumenn hans úr fjmrn. kunna þetta miklu betur. Þeir segja bara einfaldlega að skatthlutfallið til ríkisins hafi lækkað um 1,15% en einstaklingarnir bera þetta allt saman áfram því að það er mikil leikfimi að tala um það að breyta um form og ákveða endanlega að niðurfellingu aðstöðugjaldsins verði mætt með hækkun útsvars en ekki með skattheimtu ríkisins sem ríkið borgaði aftur til sveitarfélaganna eins og er á þessu ári að tala um þær leikfimisæfingar sem einhverjar skattbreytingar gagnvart almenningi í landinu. Það þarf vægast sagt mikið hugmyndaflug og ég leyfi mér að fullyrða að það er ekki til sá skattgreiðandi sem gerir nokkuð með þann málflutning. Og það er því miður það sem einkennir þessar aðgerðir allt of mikið. Það er verið að hæra fram og aftur með skatta og gjöld, tryggingagjald, virðisaukaskatt, aðstöðugjaldið, tekjuskattinn og allt er þetta sett fram í einum pakka sem Alþingi á að gera svo vel og taka við og afgreiða á örfáum dögum á jólaföstunni. En það er önnur hlið á þessu skattalækkunartali, hæstv. ráðherra, sem hv. 18. þm. Reykv. nefndi áðan. Hún er sú að það hefur verið að gerast sem sagan segir okkur að hefur nánast alltaf gerst þegar sjálfstæðismenn fara með ríkisfjármálin, fara með fjmrn., að bilið á milli tekna og gjalda er að breytast, ekki þannig að það sé að minnka heldur er það að aukast og við erum að horfa nú á fjárlagafrv. með áður óþekktum tölum um halla ríkissjóðs. Og það er kannski það sem telur, það eru útgjöldin sem telja. Væntanlega reiknar hæstv. fjmrh. með því að útgjöld ríkisins verði einhvern tíma að greiða og ég vil, virðulegi forseti, setja þetta mál eilítið í samhengi við þá vaxtalækkun sem núv. hæstv. ríkisstjórn gumar mikið af þessa dagana þó að þar hafi ekkert annað verið gert en reyna að sjá til þess að það héldist sama bilið á milli vaxta hér á landi og í okkar viðskiptalöndum. En nú hefur, hæstv. ráðherra, ekkert annað gerst heldur en að eftir þessa lækkun er sama bilið, vextir eru enn jafnmikið hærri hér og þeir voru fyrir ári síðan eða svo. Það var einhvern veginn þannig að hæstv. núv. ríkisstjórn á Íslandi trúði eiginlega miklu meira á markaðskerfið í fjármagnsheiminum og hvernig það stýrði vöxtunum heldur en nokkur önnur ríkisstjórn hér á vesturhveli. Það var ekki fyrr en nú fyrir skömmu að það rann upp fyrir henni það ljós að vextir ráðast ekki alfarið af markaði. Þeir ráðast í bland af markaðsaðgerðum og stjórnvaldsaðgerðum hvort sem menn vilja nú kalla það handafl eða handayfirlagningu eða hvað sem við viljum nefna þær kúnstir. En ég nefni þetta í þessu samhengi vegna þess að efh.- og viðskn. var á mánudaginn var á fundi uppi í Seðlabanka með bankastjórn Seðlabankans þar sem farið var yfir stöðuna í peninga- og vaxtamálum. Þar kom skýrt fram það álit bankastjórnar Seðlabankans að ef halli ríkissjóðs yrði viðvarandi eins og stefndi í núna, þá héldu þessar aðgerðir ekki og þá væru þær dæmdar til þess að mistakast. En að mati hæstv. ríkisstjórnar skiptir það kannski ekki öllu máli, bara ef hægt er að hanga á þessu fram á vor og sprengjan spryngi ekki framan í andlitið á okkur fyrr en eftir borgarstjórnarkosningar í Reykjavík að vori. Það er nú einu sinni svo að það lítur út fyrir að nánast allar aðgerðir núv. ríkisstjórnar miðist orðið við þann tímapunkt og þann ásetning að reyna að halda meirihlutavöldum í Reykjavíkurborg frekar en hvernig viðkomandi stjórnvaldsaðgerðir koma við landshag í heild. Ég vil einnig nefna það sem hér hefur verið sagt að á þeim tíma sem núv. ríkisstjórn hefur setið, þá hefur hún lagt á þjónustugjöld í áður óþekktum mæli. Nú ætla ég ekki að blanda mér í þær deilur hvort það séu skattar eða ekki. En það liggur í hlutarins eðli að sú þjónusta, sem menn hafa ætlast til og vilja að hið opinbera veitti, hefur ekki lækkað. Það er bara farið að innheimta á annan hátt fyrir henni og þetta segir mér það að ríkisstjórnin hefur gefist upp við að spara. Hún hefur bara farið í það velta kostnaðinum yfir á aðrar herðar. Það er enginn sparnaður til að mynda í heilbrigðiskerfinu að velta kostnaðinum annars vegar yfir á herðar neytandans og hins vegar að loka heilu deildunum í sjúkrahúsum. Þetta er einfaldlega afleiðing þess að menn eru búnir að gefast upp við að halda utan um kostnaðinn og það endurspeglast rækilega í núv. fjárlögum. Ég ætla að lokum varðandi þetta atriði að nefna eitt sem mér finnst vera eitt mesta óheillaverk sem núverandi ríkisstjórn hefur unnið. Það er lækkun á skattleysismörkunum sem var gengið í á jólaföstu á síðasta ári og það er nú kannski eitthvert besta skólabókardæmi um það hvernig á ekki að vinna að skattagerð. Sá dagur, sem ég man nú ekki hver var en minnir að hafi verið 16. des., þegar efh.- og viðskn. sat á fundum frá hádegi og fram til miðnættis. Við í minni hlutanum að vísu vikum af fundi um áttaleytið. Meiri hlutinn sat síðan til miðnættis þegar við í minni hlutanum vorum kölluð inn til þess að tilkynna okkur hver væri niðurstaðan, hvað ætti að bera á borð fyrir almenning. Þá komu þessi ósköp upp úr pokanum að til þess að sauma dæmið saman, þá fundu menn ekki aðra leið í tímahraki undir miðnætti rétt fyrir jól en að lækka skattleysismörkin. Og mikið óskaplega get ég tekið undir með þingmanninum sem nefndi það áðan að það ætti að banna að gera skattleysisbreytingar seinna á árinu en í maí. Það var hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Ég held að menn ættu nú að fara að vinna að slíkum breytingum og menn verði þá að sauma fjárlögin saman á annan hátt en þann að geta hrært fram og til baka með skattana alveg fram á Þorláksmessu. Virðulegi forseti. Nefndin á eftir að fjalla um þessi mál áfram, svo ég haldi nú áfram að benda á það hvernig starfsháttum hér er háttað, þó svo að það séu ekki nema þrír formlegir fundir eftir hjá nefndinni það sem eftir lifir fram að jólum. Og nefndin á einnig eftir að fjalla um tekjuhlið fjárlaga með fleiri þáttum þannig að allt ber þetta að sama brunni hvað snertir vinnubrögð. Það hefur verið rætt um vaxtabæturnar og ég vil hnykkja á því hér að við erum að horfa á að það er að myndast nýr misgengishópur gagnvart húsnæðismálum og húsnæðislánum, þ.e. sá hópur sem hefur tekið húsbréf með hæstum afföllum. Og það verður ekkert þægilegt fyrir okkur sem erum í stjórnmálum að horfast í augu við þetta fólk, sem margt er að missa sínar íbúðir og mun missa þær á næstu árum, fólk sem hefur nánast verið blekkt til þess að kaupa sér húsnæði með þessum ofurkjörum sem þarna er um að ræða. Ég var þeirrar skoðunar að þegar virðisaukaskatturinn var settur á hefðu átt að vera tvö þrep, það lægra á matvælunum. Af reynslu síðustu ára og hvernig þetta mál hefur snúist, þá hef ég skipt um skoðun hvað þetta varðar og tel að það miðað við þá aðstöðu sem við höfum núna væri affarasælast að halda sig sem mest við eitt þrep og þá núllskattinn þar sem menn telja að það ætti við eins og til að mynda í ferðaþjónustunni en mæta lækkun á matvælum þá með niðurgreiðslum á móti. Fyrir þessu liggja að mínu mati í dag veigamikil rök sem hér hafa verið tíunduð af fyrri ræðumönnum og ég mun ekki fara í frekar. Ég ætla að koma aðeins að þeim stóra hópi Íslendinga sem eru bifreiðaeigendur og virðast vera orðnir einhver vinsælasti skattstofn sem hægt er að finna. Það eru held ég ekki að verða aðrir en þeir sem drekka mikið af brennivíni sem eru orðnir drýgri ríkinu í skattheimtu en þeir sem eiga bíla. Þetta kemur sérstaklega þungt niður á þeim sem vegna atvinnu sinnar, búsetu eða annarra aðstæðna þurfa að eiga fleiri en einn bíl og ef til vill sæmilega öflugan bíl því að þá margfaldast þungaskatturinn. Til að mynda fjölskylda sem á og þarf að eiga tvo bíla, einn jeppa og lítinn fólksbíl, þá eru menn að tala um skattlagningu, bara þennan þungaskatt, upp á 30--40 þús. kr. á ári. Ég vil nú beina því til hæstv. ráðherra ef ríkisstjórnin telur að hún þurfi að hækka bifreiðaskatta til að mæta lækkun á virðisaukaskatti á matvæli, hvort það væri ekki skynsamlegra að tengja þessa skattlagningu notkuninni og hækka bensíngjaldið aðeins meira og þá þungaskattinn, þ.e. þungaskattinn á dísilbílum heldur en hækka kílóagjaldið á bifreiðasköttunum eins og hér er gert ráð fyrir. Það er svo annað mál að sú leikfimi að tengja þessa skattheimtu hverja við aðra er að verða afar kúnstug eins og það að nú sé verið sé að hækka bifreiðagjöldin til þess að mæta að hluta til lækkun á virðisaukaskatti. Ef menn halda áfram í þessari röksemdafærslu, þá er ég ekkert hissa þó að ríkisstjórnin kæmi næst og segði: Nú skuluð þið eta bílana okkar, þannig að þetta er mikil leikfimi. En ég vil vekja athygli á því að hér er farið að skattleggja bifreiðaeign mjög ótæpilega. Ég vil í því sambandi beina einni spurningu til hæstv. ráðherra þó að það tengist þessu ekki nema óbeint. Hvað líður vinnu að breytingu á þungaskatti dísilbíla? Þetta er orðið að mínu mati afar brýnt. Mesta þróunin í nýjum bílvélum er á dísilvélum í til þess að gera litla bíla. Þær vélar eru nánast mengunarfríar en vegna úreltra og gamalla skattalaga hér á Íslandi fer þessi þróun algerlega fyrir ofan garð og neðan hjá okkur. Virðulegi forseti. Ég hef þetta ekki fleira í þessari umferð en ég vil þó að lokum ítreka þetta við hæstv. ráðherra. Alþingi Íslendinga er að fá þennan bandorm til umfjöllunar núna. Það eru 10 starfsdagar eftir eða eitthvað í þá átt til jóla. Hjá efh.- og viðskn. sem á að fjalla um þetta veigamikla mál og ber samkvæmt þingsköpum að skoða málið ofan í kjölinn eru eftir þrír formlegir fundir á þeim tíma. Og það sér hver maður að þetta eru vinnubrögð sem eru á engan hátt líðandi og að mínu mati, eftir þá breytingu sem varð á þingsköpunum í haust, eiga alþingismenn að rísa mjög kröftugt upp á móti vinnubrögðum sem þessum.

Hæstv. forseti. Áður en þingfundur hófst í dag komu hingað í húsið fulltrúar atvinnuvega- og launþegasamtaka til þess að kynna átak sem þeir hafa gert til að hvetja til kaupa og neyslu á íslenskum vörum. Það er vissulega alltaf þörf á að gera slíkt en áreiðanlega hefur þörfin sjaldan verið brýnni en einmitt nú vegna þess hvað áhugi núv. hæstv. ríkisstjórnar hefur verið mikil fyrir því að reyna að auka innflutning til þess að drepa niður neyslu á íslenskum vörum og eins og við vitum hefur það gengið lengst þegar gerðir sumra ráðherra í því skyni hafa verið dæmdar lögbrot. Það frv. sem hér er verið að fjalla um snertir líka atvinnulífið í landinu og hvernig kemur þá viðhorf ríkisstjórnarinnar fram þar? Það hefur verið bent á að hér er raunverulega um mörg frumvörp að ræða og ég ætla ekki að tefja umræðuna með því að víkja að mörgum þeirra en vil fyrst og fremst vekja athygli á einu sem snertir ferðaþjónustuna og fleiri hafa reyndar vikið að. Það verður að segjast eins og er að ríkisstjórnin virðist vera ótrúlega fundvís á að finna álögur til að leggja á ferðaþjónustuna í þessu frv. Hér var vakin athygli áðan á t.d. 16. gr. frv. þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Til skattskyldrar veltu teljast fjárframlög og önnur rekstraraðstoð, sem opinberir aðilar veita þjónustufyrirtækjum til að greiða niður skattskylda þjónustu.`` Nú á virðisaukaskattur að leggjast á ferðaþjónustuna í ríkum mæli og m.a. á samgöngur og ég sé ekki að það sé hægt að skilja þessa grein öðruvísi en svo að þau framlög ríkisins sem veitt hafa verið vegna ferjusamgangna, þar sem ekki er unnt eða erfitt er um aðra flutninga annað en flug, verði þar með að skattstofni. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort það sé réttur skilningur og líka hvort gert hafi verið ráð fyrir þessu í fjárlagafrv. nú, ef það væri svo að hluti af framlaginu væri tekinn beint til baka. Hér hefur verið bent á það hvernig virðisaukaskatturinn leggst á mannflutninga, bæði á sjó, í landi og í lofti og lýsinguna á þessari skattlagningu höfum við heyrt gefna með því að kalla þetta landsbyggðarfjandsamlegan átthagaskatt. Það er athyglisvert að það hefur varla nokkur stjórnarliði utan höfuðborgarsvæðisins sést hér til þess að vera við þessa umræðu. Hæstv. samgrh. sem þetta mál snertir hefur ekki talið ástæðu til að vera hér við. Bent hefur verið á að það væri æskilegt að ýmsir ráðherrar væru viðstaddir þessa umræðu og mér finnt að það hefði ekki verið síst ástæða fyrir hæstv. samgrh. að vera það. Það er á mörgum liðum sem sú skattlagning kemur fram. Hún leggst nú í fyrsta skipti á gistingu og samkvæmt athugun sem gerð hefur verið og byggð á reikningum nokkurra hótela fyrir árið 1991, þá nemur þessi nýi skattur 7,2% af gistitekjum þeirra eins og þær voru á því ári þegar frá hefur verið dregin lækkun tryggingagjalds og fleira sem hægt er að færa þar til frádráttar. En skattlagningin tekur á sig margar furðulegar myndir. T.d. er veitingahúsum ætlað að selja tilbúinn mat með 24,5% virðisaukaskatti en ef tilbúinn matur er seldur út úr verslun þá á að vera 14% virðisaukaskattur á honum. Hæstv. ráðherra vék að því að það ætti að reyna að bæta þetta með einhverjum hætti en að mati fulltrúa ferðaþjónustunnar, eða þeirra sem best þekkja til, þá nemur það aðeins hluta af hinu nýja álagi fyrir utan erfiðleikana sem þetta veldur. Í síðustu viku var ég á kynningarfundi sem boðað var til af starfsmönnum samgrn. ásamt fleiri aðilum sem eru að vinna að sameiginlegu átaki í ferðaþjónustu. Þetta heitir ,,Íslandsferð fjölskyldunnar 1994``. Það er vissulega góðra gjalda vert að reyna að örva ferðalög Íslendinga um eigið land og að því vilja margir aðilar vinna. En það virðist vera kaldhæðnislegt að á sama tíma og þeir sem þarna standa að verki eru að kynna sínar hugmyndir þá leggur hæstv. ríkisstjórn fram frv. á Alþingi sem leggur hvern steininn af öðrum í götu fólks sem vill ferðast um landið. Það hefur verið bent á það hér að það eru innlendu ferðalögin sem fyrst og fremst eru skattlögð en hin erlendu ekki. Vissulega eru rök fyrir því að það er ekki hægt en það hlýtur þá að leiða til þess að ýta undir ferðalög til útlanda en ekki um eigið land. Ég vonast til þess að þingmenn utan af landi sem styðja hæstv. ríkisstjórn geri sér grein fyrir því hversu mikið ranglæti er fólgið í þessari skattlagningu á ferðalögum vegna þess að hingað þurfa þeir sem úti á landi búa að sækja svo margvíslega þjónustu. Að nota slíkan aðstöðumun sem grundvöll að skattlagningu finnst mér vera fráleitur hlutur. Það er að sjálfsögðu rétt að undanþágur geta valdið erfiðleikum í skatteftirliti. En þegar um er að ræða hrein skil þannig að skattlagningin jafnvel veldur erfiðleikum í framkvæmd eins og því að það á að fara að sundurgreina hvort maður ferðast innan lands til þess að komast til útlanda eða ekki, þá er augljóst að það eru aðrar ástæður sem þarna liggja að baki. Ég skal ekki fjölyrða mikið meira um þetta frv. en eitt af því sem hæstv. fjmrh. nefndi var hækkun bifreiðagjalds en sagði að á móti félli niður slysatryggingagjald ökumanna og því ættu verðlagsáhrif þessara breytinga á bifreiðagjöldum að vera hverfandi. Á það hefur hins vegar verið bent að frá slysabótum hafa bæturnar sem þessi trygging veitir verið dregnar og því muni iðgjöld trygginganna hljóta að verða að hækka sem þessu nemur. Ég skal ekkert segja hvernig það kemur inn í verðlag. Ég hélt að það hlyti að gera það og það eykur álögur á þá sem þær eiga að greiða. Ég skal svo ekki tefja þessa umræðu meira að sinni þó að vissulega séu mörg atriði í þessu frv. sem ástæða væri til að vekja athygli á.

Virðulegi forseti. Hér er um við að ræða frv. til laga um breytingar í skattamálum. Það hafa komið fram ýmsar athugasemdir og ég ætla að reyna að fara ekki nákvæmlega í það sama og aðrir. Ég vil þó nefna þennan 14% virðisaukaskatt og benda á að það er alls ekki verið að koma honum á núna í fyrsta sinn. 14% virðisaukaskattur var ákveðinn í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og 14% virðisaukaskattur var settur á orkuveiturnar, var settur á húshitun um síðustu áramót. Raunar niðurgreiddur að hluta til aftur vegna mikils þrýstings bæði stjórnarliða og stjórnarandstæðinga. Það var líka settur á 14% virðisaukaskattur núna um mitt ár á blöð, bækur, afnotagjöld útvarps og sjónvarps og fleira og það á að setja um næstu áramót 14% virðisaukaskatt á ferðaþjónustu sem ákveðið var í fyrra og til viðbótar á nú að setja ýmis matvæli í 14% virðisaukaskatt. Mér finnst það svolítið sérkennilegt að í fyrra þegar verið var að ræða um þennan 14% virðisaukaskatt, þá fannst ríkisstjórninni og hennar fylgismönnum ekki nokkur vandkvæði á því að koma honum á. Þá var ekki talað um hversu erfitt skatteftirlitið yrði. Það var ekki talað um hversu erfitt væri með tölvur og hvað þyrfti að breyta í forritum og fleira og fleira, alla þá erfiðleika sem yrðu í sambandi við 14% virðisaukaskattinn. Nú er það allt í einu óskaplegt vandamál að það skuli eiga að koma 14% virðisaukaskattur á matvæli. Það er rætt um að það verði svo erfitt um frádráttinn, innskattinn og fleira í þeim dúr, en það er líka innskattur hjá orkuveitunum og það er líka innskattur hjá blaðaútgáfu og bókaútgáfu. Og þar voru engin vandamál. En af því að nú á að lækka virðisaukaskattinn, það er ekki verið að taka upp nýja gjaldskrá eins og var með 14% virðisaukaskattinn sem ákveðinn var í fyrra, en þessi skattur núna á matvæli, þar er verið að lækka. Það er verið að lækka úr 24,5% niður í 14% og þá er það allt í einu alveg óskaplegt vandamál, kostar 30 stöður og breytingar á tölvum og fleira að framfylgja þessu máli. Ég vildi nú vekja athygli á þessu vegna þess að mér finnst að það hafi verið nokkuð einlitt tekið á því að þetta valdi erfiðleikum. Auðvitað veldur það einhverjum erfiðleikum. Það fer ekki hjá því. En þetta er bara það sem ríkisstjórnin var byrjuð á að gera, ég vil vekja athygli á því. Hún var búin að ákveða þetta í fyrra að setja á virðisaukaskatt í þremur áföngum, um áramót í fyrra, um mitt ár núna og á næstu áramótum, 14% virðisaukaskatt á ýmsum kostnaðarliðum sem ég hef nefnt hér áður. Virðisaukaskattur á ferðaþjónustu, sem var ákveðinn á síðasta ári, hefur nokkuð verið ræddur hér en á að koma til framkvæmda nú um áramótin. Ég verð að segja að af öllu sem er nú verið að setja virðisaukaskatt á, þá er það nú eitt af því alfurðulegasta. Að setja á þessa atvinnugrein sem virðist vera sú eina sem virkilega er í vexti. Það eru bundnar vonir við það að greinin muni bæta atvinnuástandið, að þetta sé sú atvinnugrein sem muni skapa fleiri atvinnutækifæri á næstu árum og það er verið að skattleggja hana. Það er líka verið að skattleggja þá sem búa úti á landi og þurfa að sækja þjónustu og annað hingað til Reykjavíkur og þeir sem búa lengst í burtu eru skattlagðir mest. Það er rétt að rifja það upp að fyrir allmörgum árum var söluskattur á innanlandsfargjöld í flugi og það kom fljótlega í ljós að þetta var landsbyggðarskattur. Þeir sem bjuggu lengst í burtu frá Reykjavík og þurftu að sækja hingað til Reykjavíkur með innanlandsfluginu borguðu hæsta gjaldið að sjálfsögðu vegna þess að það var dýrasta fargjaldið og þá bættist við mesti söluskatturinn ofan á það fargjald. Þegar menn gerðu sér þetta ljóst var hætt að hafa söluskatt á fargjöldunum heldur var tekinn upp flugvallarskattur, það var tekið flugvallargjald, fast gjald á allt flug. Það var sama hvort menn flugu frá Stykkishólmi eða frá Egilsstöðum. Það var sama gjaldið. Nú á aftur að fara í þetta sama far, þ.e. leggja virðisaukaskatt á innanlandsfargjöldin og aftur þurfa þeir að greiða mest sem búa lengst í burtu. Og þá skyldi maður halda að í tengslum við þetta væri afnumið þetta flugvallargjald sem sett var á í staðinn fyrir söluskattinn því að virðisaukaskatturinn er arftaki söluskattsins, en það var ekki gert. Flugvallargjaldið verður áfram og nú leggst virðisaukaskatturinn ofan á þetta allt saman. Tvísköttun, það er orðið. Síðustu vikurnar hefur mikið verið rætt um íslenska framleiðslu og hvetja menn til að kaupa íslenskt, til að ferðast innan lands. Íslenskt, já takk hefur verið slagorðið. Nú kemur í ljós að það á að leggja þennan skatt á innanlandsflugið. Það á ekki að leggja hann á erlenda flugið, það er ekki hægt vegna samkeppnisaðstöðunnar. Og hvað eru menn þá að segja með þessu? Ekki að ferðast innan lands, ekki að nota innlendu fargjöldin heldur að nota fargjöldin erlendis. Sem sagt, ekki íslenskt, já takk, heldur erlent, já takk segir ríkisstjórnin. Menn skulu ferðast erlendis. Þá þurfa þeir ekki að borga virðisaukaskatt á fargjöldin. Það verður sem sagt ódýrara að ferðast til Englands, til Írlands eða hvert menn fara nú til að kaupa inn, innkaupaferðirnar, það verður ódýrara heldur en að ferðast innan lands, frá Egilsstöðum til Reykjavíkur t.d. og versla þar sem meira úrval væri af íslenskum vörum. Ég held að menn ættu að athuga hvort þetta er boðskapur ríkisstjórnarinnar með þessu frv. Ég vil einnig gera að umtalsefni nokkuð sem er ekki í þessu frv. Það er vaxtaskatturinn. Vaxtaskattinum er nefnilega frestað. Það átti að leggja á 10% nafnvaxtaskatt samkvæmt tillögum nefndar sem hefur skoðað það mál en því er frestað. Það er alltaf svo óskaplega erfitt að setja á vaxtaskatt. Það virðist vera erfiðara eftir því sem það tekur fleiri ár að undirbúa það. Hér hefur verið gagrýnt að það sé verið að leggja fram frv. núna sem eigi að taka gildi um áramót með alls kyns skattabreytingum, en það virðist ekki vera neitt mál þó þarna sé verið að breyta einum sjö lagabálkum í skattamálum en að setja vaxtaskatt á, fjármagnsskatt, það gengur ekki. Það þarf margra ára undirbúning að áliti ríkisstjórnarinnar. Það er vissulega alveg rétt að það þarf að vera góður fyrirvari en við höfum kannski látið okkur nægja svipað eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði hér áðan að breytingar væru lagðar fram og samþykktar í maí þegar þær ættu að taka gildi um áramót. Það væri þó alla vega miklu betra heldur en það sem nú er verið að tala um. En að það þurfi mörg ár til að koma á fjármagnsskatti get ég engan veginn samþykkt. Í þessu frv. er líka verið að leggja fram ýmsar breytingar á vörugjöldum. Vörugjöldin koma að mestum hluta á næstunni í staðinn fyrir tolla og fyrst og fremst er það vegna inngöngu okkar í EES. Það hefur þó nýlega komið fram í fréttum að það sé orðið mjög vafasamt að heimilt sé að breyta tollum í vörugjöld á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur gert sl. ár frá því að frv. um inngöngu okkar í EES var samþykkt. Það er orðið mjög vafasamt að hægt sé að breyta bara þessu orði tollar yfir í vörugjöld og halda áfram að innheimta tolla sem núna heita vörugjöld af ýmsum þeim vörum sem áttu að hafa betri samkeppnisstöðu eftir EES-samninginn. Þannig að ég held að þær æfingar sem ríkisstjórnin er að gera hér með þessu frv. um vörugjaldabreytingu séu hæpnar í meira lagi. Og þrátt fyrir það fullyrðir hæstv. fjmrh. að það hafi orðið skattalækkun hjá ríkisstjórninni sem má til sanns vegar færa ef horft er nákvæmlega á tölurnar, en það hefur ekki orðið skattalækkun hjá hinum almenna launþega, það hefur orðið hækkun. Það er búið að færa aðstöðugjaldið yfir á launþega þannig að þó að tekjuskatturinn hafi lækkað og heildarskattheimta ríkisins sjálfs hafi lækkað eins og hann segir hér réttilega, hæstv. fjmrh., þá hefur ekki lækkað skattheimta á einstaklingum. Hún hefur nefnilega aukist og hún hefur aukist jafnt og þétt á hverju einasta ári síðan hæstv. ríkisstjórn tók við en skattheimtan hefur færst af fyrirtækjunum yfir á einstaklinga. Og þau fyrirtæki sem rekin eru af einstaklingum og sameignarfyrirtækin líka sem venjulega eru með ábyrgð einstaklings eða einstaklinga, þau halda áfram sömu skattprósentu. En fyrirtækin, hlutafélögin t.d., lækka niður í 33% þannig að sífellt er verið að færa ábyrgðina af rekstri ríkissjóðs yfir á einstaklingana. Það er kannski líka athugandi að skoða það að frá árinu 1988 hafa verið afskrifaðir 15 milljarðar í skattkerfinu samkvæmt úttekt Ríkisendurskoðunar. Og skyldu þessir milljarðar af sköttum hins íslenska ríkis vera hjá einstaklingum? Nei. 15 milljarðar hafa verið afskrifaðir hjá fyrirtækjum og nú eru fyrirtækin verðlaunuð með því að það er lækkuð á þeim skattprósentan. En einstaklingarnir sem standa sig yfirleitt í því að borga sína skatta fá aftur á móti hækkun.

Virðulegi forseti. Það var aðeins eitt atriði, ég kem að öðrum seinna, sem ég vil nefna í þessu andsvari mínu og það snertir það sem hv. þm. ræddi í upphafi síns máls um það að ríkisstjórnin hefði sagt að það væri lítill vandi að hækka skatta á sumum tegundum vöru og þjónustu úr 0% í 14% en nú horfði málið öðruvísi við frá sjónarhóli ríkisstjórnarinnar því að nú væri allt í einu mikill vandi að lækka skatta úr 24,5% í 14%. Og þetta er rétt, þetta er í raun og veru auðskilið ef menn vilja reyna að skilja það. Það er nefnilega ekki mikill munur fyrir innheimtumennina ef skatturinn er enginn eða er 14% því að það er í raun og veru annað þrep en hið venjulega. Yfirleitt var um að ræða vörur sem hægt var að innheimta skatt af án þess að það ruglaðist saman við bókhald annarra vara eða þjónustu eða þá að um var að ræða vöru sem bar 0% eins og íslenskar bækur sem voru seldar með erlendum bókum sem báru 24,5% skatt. Það var enginn munur á því, ekkert meiri vandi að gera ráð fyrir 14% heldur en 0%. Vandinn er ekkert meiri eða minni. En þegar kemur að því að matvörur sem fást í sömu verslunum bera annaðhvort 14% eða 24,5%, þá er vandinn auðvitað heilmikill og miklu meiri og ég vil taka undir það sem margir hafa sagt hér í sínum ræðum að þetta veldur vandræðum í skattkerfinu og það hefur verið viðurkennt af öllum þótt sú leið hafi verið valin nú til þess að ná fram öðrum mikilvægum markmiðum í efnahagsmálum. Þetta vildi ég að kæmi hér strax fram þannig að það ylli ekki misskilningi.

Virðulegi forseti. Það veldur auðvitað vandræðum þeim mun meira sem umfangið er. Við getum fallist á það hjá hæstv. fjmrh. að þegar verið er að setja enn þá fleiri vörur í 14% skattþrepið þá getur það valdið ýmsum vandræðum og verður meira verk að vinna úr því. En það beytir ekki því að það var ríkisstjórnin sjálf sem tók þá ákvörðun að setja á 14% virðisaukaskatt og þar af leiðandi hafði hún forustu um það að hætta að vera með aðeins eitt skattþrep heldur hafa þau tvö. Og mér hefur fundist að ríkisstjórnin og hæstv. fjmrh. fyrir hennar hönd reyni nú að gera mjög mikið úr þessum erfiðleikum sem séu að kröfu verkalýðshreyfingarinnar. En eins og ég sagði, það er ríkisstjórnin sem hóf leikinn.

Ég andmæli þessu því að í raun eru skattþrepin þrjú. Það er 0%, 14% og 24,5% þannig að ég bið fólk að átta sig á því. Í öðru lagi var hér fyrr í dag að ræða um þessi mál hv. þm. sem sat áður í ríkisstjórn og hann hældi sér af því að á sínum tíma hefði þáv. ríkisstjórn greitt niður matvælin í það sem samsvaraði 14% skatti þannig að í raun og veru hefur sá hinn sami þingmaður lýst því yfir að hann hafi tekið fyrstu skrefin í þá átt að færa skattprósentuna í 14 stig. Ég ætla ekki að reyna að stela þeim heiðri frá honum.

Virðulegi forseti. Skattþrepin eru þrjú. Það er auðvitað alveg rétt. En þær vörutegundir sem eru í 14% skatti og jafnframt þau fyrirtæki sem þurftu að taka það á sig á þessu ári eins og ég rakti, þ.e. orkuveiturnar, blaðaútgáfurnar og fjölmiðlafyrirtækin eru líka með innskatt upp á 24,5%. Ýmsar vörutegundir og þjónusta sem þessi fyrirtæki kaupa er með 24,5% þannig að það er búið að rugla þessu öllu saman áður en þessi ákvörðun lá fyrir núna.

Virðulegi forseti. Hér er um mikilvægt tekjufrv. ríkisstjórnarinnar að ræða sem ríkisstjórnin ætlar sér að ljúka fyrir jól. Þingmenn hafa farið þess á leit að ýmsir ráðherrar sem þetta mál varðar séu viðstaddir þessa umræðu. Það eru hér mál sem varða hæstv. samgrh., það eru mál sem varða hæstv. félmrh. Ég hef farið þess á leit að hæstv. viðskrh. eða utanrrh. verði viðstaddir þessa umræðu, enda hafa viðkomandi hæstv. ráðherrar verið í mikilli andstöðu við þetta frv. á ýmsum fundum, uppi í Borgarnesi og úti um allt land þótt þeir hafi verið auglýstir um vaxtamál. Þeir hafa verið með þeim að morgni en verið á móti þeim að kvöldi. Það er vart hægt að halda þessari umræðu áfram nema þessir hæstv. ráðherrar séu hér viðstaddir. Ég óska því eftir því að umræðunni verði frestað því mér finnst að með þátttökuleysi sínu í þessari umræðu og viðveru hér í þinginu af hálfu hæstv. ráðherra sem varða þetta mál, hafi ríkisstjórnin sýnt fram á það að hún hefur engan áhuga fyrir að ljúka þessu máli fyrir áramót og ég held að það sé langbest að það liggi fram yfir jól.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að ég mun vera eini ráðherrann sem hér er til svara, enda fer ég með fjármál ríkisins og þar á meðal skattamálin og það er nú sú venja að sá ráðherra sem leggur fram mál talar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar. Hafi það farið fram hjá einhverjum hv. þm. þá vil ég endurtaka það að ríkisstjórnin ber að sjálfsögðu ábyrgð á þessu frv. Hún stendur öll að frv. og ég get þess vegna verið talsmaður hennar allrar. Hvað sem svo einstakir ráðherrar segja um álit sitt á þessum breytingum annars staðar en hér á hinu háa Alþingi þá er það ljóst að allir hæstv. ráðherrar standa að frv. Ég óska eindregið eftir því að málið fái rækilega umræðu hér í dag. Þetta er 1. umr. málsins, málið fer til nefndar. Það er enginn þingfundur á morgun, sumir hv. þingmenn hafa kvartað undan því að málið komi of seint fram svo ég vil eindregið mælast til þess ef nokkur kostur er að málið fái eðlilega afgreiðslu, helst sem fyrst og í dag ef nokkur kostur er til þess að hægt sé að nýta tímann í nefndum og koma málum áleiðis með eðlilegum hætti. Ég vek athygli á því að 2. umr. er eftir. Hv. þm. sem biður um frest er formaður hv. nefndar sem fjallar um málið og hann hefur öll tök á því að æskja allra þeirra upplýsinga sem hann kærir sig um að fá um málið. Á því hefur hann full völd. Til þess var honum treyst m.a. af þeim sem hér stendur og ekki einungis stjórnarandstöðunni heldur líka stjórnarliðinu og ég veit að hann stendur undir því trausti og mun geta starfað þannig að hann nái í allar þær upplýsingar sem hann vill sem formaður hv. nefndar.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir að hann væri margfaldur í roðinu en ég vil sérstaklega vekja athygli á því að þetta frv. fjallar mjög mikið um skattlagningu á ferðaþjónustu og samgöngur. Skömmu eftir síðustu áramót, eitthvað viku af janúar, lýsti hæstv. samgrh. því yfir í blaðaviðtali að það gengi ekki að leggja skatt á ferðaþjónustu og það væri hægt að draga til baka það sem þá þegar væri búið að ákveða. Því finnst mér að það sé nauðsynlegt að hæstv. samgrh. komi hingað nú og segi hvað hann meinti með þessum orðum sínum og hvernig hann ætlar að túlka þau.

Forseti vill skjóta því hér til upplýsingar að haldinn var fundur með formönnum þingflokka í gærmorgun þar sem rætt var um fundahaldið í þessari viku og m.a. leitað eftir samkomulagi um það að þeirri dagskrá sem hér liggur fyrir í dag yrði lokið á þessum degi. Jafnframt beindi forseti því til þingflokksformanna að ef það væru sérstakar óskir um viðveru ráðherra annarra en þeirra sem ættu mál á dagskrá, þá yrði því komið á framfæri áður en fundurinn hæfist til þess að auðvelda snurðulausa umræðu en eins og stundum gerist eru ráðherrar að sinna öðrum störfum á meðan mál eru flutt hér sem ekki heyra undir þá. Einnig vill forseti minna á að hæstv. samgrh. hefur varamann og situr ekki á þingi eins og er 

Virðulegur forseti. Það má vel vera að það hafi verið gert samkomulag um þessi mál og ekki skal ég verða til þess að rjúfa það samkomulag. Hitt er svo annað mál að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í upphafi valdaskeiðs síns að nú væri orðin mikil breyting á í ríkisstjórninni því nú væri ekki lengur einn fjmrh., nú væru komnir tíu fjármálaráðherrar. Nú þyrfti hver fjmrh. að sjá um sína hluti og ég skildi það svo að með því væri hæstv. fjmrh. að lýsa því yfir að nú ætti hver ráðherra að verja öll þau mál sem hann varðaði.

Niðurskurðinn.

Er það bara gjaldamegin sem sagt, þeir eru fjármálaráðherrar gjaldamegin en ekki teknamegin? Þetta voru viðbrögð hæstv. fjmrh. Þetta varðar að sjálfsögðu ekkert störf efh.- og viðskn. Þetta varðar pólitíska umræðu um málið. Það er ekki ætlun mín að reyna á nokkurn hátt að tefja framgang þessa máls í efh.- og viðskn., enda reikna ég með því að úrslit þess séu þegar ákveðin og ég lýsti því reyndar yfir í upphafi míns máls að ég gengi út frá því að það væri búið að ákveða þetta mál. En hitt er svo annað mál, að ráðherrar Alþfl. hafa talað á móti þessu máli úti í bæ og er þá undarlegt þó stjórnarandstaðan vilji eiga orðastað við þessa menn jafnvel þótt hæstv. fjmrh. komi hér og segi að orð þeirra séu marklaus? Hann sagði hér áðan að þrátt fyrir yfirlýsingar ráðherra Alþfl. ef ég þýði það þá rétt, það voru ekki nákvæmlega hans orð, þá hef ég umboð til þess að fara með þetta mál og ríkisstjórnin stendur heils hugar að baki því. Eiga menn þá sem sagt ekkert mark að taka lengur á ráðherrum Alþfl.? Og þeir sjá sér ekki einu sinni fært að vera hér viðstaddir til þess að segja það sjálfir, heldur þarf hæstv. fjmrh. að segja hér frá því.

Hefur þingmaðurinn alltaf tekið mark á þeim ráðherrunum í öllum málum?

Hæstv. forseti. Ég kem hér til þess að taka undir og ítreka óskir um að þeir ráðherrar sem fara með málaflokka sem beinlínis tengjast efni þessa frv. komi og verði viðstaddir umræðuna svo fremi sem þeir hafi ekki fjarvistarleyfi eða séu löglega forfallaðir þannig að þeir fái ekki komist til fundar. Hér er í fyrsta lagi um að ræða bandorm mikinn sem breyta á ákvæðum í sjö mismunandi lögum og ég tel að stjórnarandstaðan sýni þó nokkurn skilning og þolinmæði gagnvart m.a. þeirri málsmeðferð þó það bætist nú ekki við að ekki sé orðið við réttmætum og hógværum óskum um að hægt sé að eiga hér orðastað við ráðherra og eða forustumenn annars stjórnarflokksins út af pólitískum atriðum. Í raun hefði mátt setja hér á langar ræður og mikla rekistefnu um það að ríkisstjórnin væri að stytta sér leið með því að velja það að leggja þessi mál fram í bandormi í staðinn fyrir að flytja sjö aðskilin frumvörp sem hefði þá þýtt m.a. sjö sinnum lengri ræðutíma við 1. umr. málsins. Það er ekki hægt að mæla á móti því að félmrh. t.d. fer með mál sem um er fjallað í viðamiklum kafla þessa frv., vaxtabæturnar. Samgrh. með það sem lýtur að samgöngum og virðisaukaskatti á ferðaþjónustu og er það þá atvinnugrein. Sömuleiðis hafa foringjar Alþfl. gefið miklar pólitískar yfirlýsingar um þetta mál og með fullri virðingu fyrir hæstv. fjmrh. get ég bara engan veginn ætlast til þess að hann tali fyrir hönd Alþfl. í þeim efnum þó það sé út af fyrir sig skiljanlegt að ráðherrar Alþfl. vilji halda sig fjarri vettvangi um þessar mundir. Svo kemur hæstv. viðskrh. hingað í mýflugumynd. Það náðist varla að kasta á hann kveðju þá er hann rokinn aftur. Þetta er auðvitað engin frammistaða, hæstv. forseti. Ég tel að hæstv. forseta beri skylda til þess að rökstyðja það betur ef á nú að ljúka þessari umræðu og menn þurfa að nota sinn seinni ræðutíma án þess að þessir ráðherrar hafi komið og hægt sé þá að leggja fyrir þá spurningar. Auk þess verð ég að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst vera hér að eiga sér stað mjög undarleg þróun svo að ekki sé meira sagt í þá veru að menn virðast vera farnir að ganga út frá því, forsetar þingsins þar með taldir, að ráðherrum beri ekki að sinna þingskyldum sínum, þ.e. það er talað um það sem eðlilegan hlut og sjálfsagðan liggur mér við að segja að ráðherrar séu bara víðs fjarri og menn eigi nánast enga heimtingu á því að þeir séu hér í þinginu, en þeir eru þingmenn allir með tölu sem nú gegna ráðherraembættum og þeim ber sama lögboðna skyldan til að sinna þingskyldum sínum og öðrum þingmönnum ef þeir hafa ekki fjarvistarleyfi. Menn hafa svo sem oft sýnt á því skilning gegnum tíðina að þeir geta verið uppteknir, mennirnir, en það var alla vega ekki mikill skilningurinn, sem sýndur var á því af hálfu þingmanna Sjálfstfl. þegar m.a. undirritaður var vakinn upp kl. 3 að nóttu til þess að mæta hingað á fundi í efri deild til þess að sá sem óskina bar fram um að ég mætti þar mundi hlæja að mér. Það var hæstv. núv. samgrh., svona til upprifjunar fyrir forseta.

Forseti getur vissulega tekið undir að það hafa allir þingmenn skyldu, hvort sem þeir eru ráðherrar eða ekki, til þess að mæta á fundum og forseti hefur nú þegar lýst því yfir að hún mun gera ráðstafanir til þess að gera boð þeim ráðherrum sem eru fjarstaddir og óskað er eftir.

Virðulegi forseti. Mér finnst það afar skiljanlegt, bæði núna og oft annars og mér hefur fundist það í öll þau skipti sem ég hef setið hér á þingi og hefur verið óskað eftir því í máli sem heyrir undir ákveðinn ráðherra að ráðherrar væru viðstaddir. Það hefur hins vegar verið þannig mjög gjarnan, hvort sem mönnum finnst það gott eða vont, að þeir sitja ekki ávallt hér í sal og þeir sem hafa verið ráðherrar vita það líka þó þeim finnist eflaust eftir á að þeir hafi verið duglegri við að rækja þingstörf en þeir sem nú sinna ráðherrastólum og er ég með þessum orðum að gera þeim upp hugsanlegar skoðanir. Það sem ég kom hér í ræðustól til að segja er að ég sat þennan fund í gær með forseta og til að tryggja það að svona staða kæmi ekki upp, þá óskaði forseti eftir því við þingflokksformenn að þeir gengju eftir því við sína þingmenn hvort það væru sérstakir ráðherrar sem óskað væri eftir að væru viðstaddir til að geta tryggt það að þeir væru hér. Þess vegna kemur mér það á óvart þegar talað er um það kl. korter í fimm, þegar við erum búin að vera hér með umræðu í 3--4 tíma, þá sé verið að tala um að fresta af því að það vanti ráðherra.

Við bárum þessar óskir fram í byrjun umræðunnar.

Mér finnst það mjög mikilvægt þegar við erum að reyna að koma nýjum og bættum starfsháttum á að einmitt þegar leitað er eftir þessu samstarfi við þingflokksformenn að það nái alla leið þannig að það sé hægt að tryggja stöðu mála hér með viðunandi hætti. Mér finnst mjög mikilvægt að við reynum að koma því á.

Forseti ítrekar það að gerðar verða ráðstafanir til þess að gera þessum hæstv. ráðherrum boð sem hér hafa verið tilgreindir, þ.e. félmrh. og samgrh., og vill enn fremur staðfesta það sem hv. 4. þm. Reykn. sagði að það var óskað eftir því að þessi beiðni lægi fyrir fyrir þennan fund í dag, en forseta hafði ekki borist nein slík beiðni.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að í upphafi þessarar umræðu var þess óskað að ákveðnir ráðherrar yrðu hér til staðar en þeir hafa ekki látið sjá sig frekar en fyrri daginn og ég hlýt að vekja athygli á því vegna orða síðasta ræðumanns að eftir að það fyrirkomulag var tekið upp að raða málum niður á daga eftir ráðuneytum, þá hefur það gerst að ráðherrar eru hér vægast sagt sjaldséðir. Þó að þeim beri skylda til þess að sækja þingfundi eins og okkur hinum þá láta þeir sig hverfa. Og hér er einmitt um að ræða mál sem er mjög víðtækt og nær til margra ráðuneyta. Við erum að tala hér um frv. sem meira og minna er orðið til í kjölfar ákveðinna kjarasamninga og m.a. heyra þessir samningar undir forsrh. Hann hefur verið í forsvari fyrir þessa samninga meðan aðrir ráðherrar hafa í rauninni gagnrýnt inntak þeirra harðlega. Og það er ekki nema eðlilegt að við förum þess á leit að þessir ráðherrar komi hér og taki þátt í umræðunni. Eins og hér hefur komið fram, þá er margt mjög óljóst í þessu frv. og meira að segja er ákveðnum atriðum vísað beint til nefndarinnar, þ.e. það sem snýr að vaxtamálum og viðmiðun við vexti í kjölfar þeirra breytinga sem þá áttu sér stað. Við hljótum að þurfa að fá skýringar hjá þessum ráðherrum á þeirra sjónarmiðum, ella eigum við von á því sem hér hefur gerst trekk í trekk að þessu frv. verði breytt, það tætt sundur og saman og nýjar tillögur komi dag eftir dag eins og gerst hefur hér á undanförnum árum. Og það er ekki nema eðlilegt að við krefjumst þess að fá hér skýringar fyrir fram til þess að við getum farið að vinna að málinu af einhverri skynsemi.

Virðulegur forseti. Ég ætla að bera fram bara eina spurningu og hún er sú: Heyrði ég rétt, bæði hjá virðulegum forseta og hv. 4. þm. Reykn., að hluti af nýjum starfsháttum Alþingis eftir breytt þingskapalög í haust ætti að vera sá að þingmenn þyrftu að tilkynna það fyrir fram hvaða einstaka ráðherra menn gætu þurft að ræða við þann daginn? Þetta finnst mér ekki vera í anda þess sem við þingmenn hefðum viljað með þessum breytingum. Hins vegar er þetta fullkomlega í anda þeirra vinnubragða sem núv. hæstv. ríkisstjórn viðhefur gagnvart Alþingi.

Það var ekki sagt að þetta væru neinar nýjar reglur, heldur var einungis sagt að hér væri verið að reyna að greiða fyrir og gera það auðveldara bæði fyrir þingmenn og ráðherra að málin gengju áfram. Þetta var gert með tilliti til þess að þetta yrði hugsanlega langur fundardagur í dag miðað við efni dagskrárinnar.

Virðulegi forseti. Það hefur komið hér fram eins og þeir vita sem hér eru inni að óskað hefur verið eftir viðveru þriggja ráðherra auk hæstv. fjmrh. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að koma þeim boðum til þeirra. Ég tel eðlilegt að forseti fresti þessari umræðu þar til ráðherrarnir eru komnir til fundar. Það hefur varla mikinn tilgang fyrir þingmenn að tala og flytja sínar ræður sem þeir hugsa og ætla tilteknum ráðherrum að hlýða á en gera það áður en þeir koma til þingfundar. Ég tel því eðlilegt að fyrst forseti hefur á annað borð orðið við því að kveðja þessa ráðherra til fundar að fresta umræðunni þangað til þeir eru komnir.

Forseti vill minna hv. þm. á að hér er í salnum hæstv. fjmrh. sem flytur þetta mál og verið er að leita eftir því að þessir hæstv. þrír ráðherrar, sem beðið hefur verið um komi hér, komi og væntir forseti þess að hv. 9. þm. Reykv. sé tilbúinn að hefja sitt mál nú þegar og gef ég honum orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið hér hjá nokkrum hv. þm. að það hefði verið eðlilegt að hæstv. ráðherrar hefðu verið hér viðstaddir og það er auðvitað mjög erfitt að tala um þetta frv. án þess að hæstv. ráðherrar séu hér á staðnum. Það er að vísu rétt að stjórnskipulega heyra þessi mál undir hæstv. fjmrh. Þó eru mjög veigamiklir þættir í þessu frv. sem tilheyra öðrum ráðherrum beinlínis. Þá er ég ekki að tala um þá þætti sem tilheyra öðrum ráðherrum vegna þess að þeir hafi verið með sverar yfirlýsingar um það hvað þetta mál sé vitlaust eins og hæstv. ráðherrar Alþfl., heldur er ég að tala hér um málaflokk eins og vaxtabæturnar sem eru hluti af húsnæðisstefnunni og hæstv. félmrh. hefur gefið um það mál mjög afdráttarlausar yfirlýsingar. Ég vil því endilega óska eftir því að það verði allt gert sem hægt er til þess að kalla hingað hæstv. félmrh. og að fjmrh. beiti sér í þeim efnum, öllu því afli sem hann kann að hafa vegna þess að það er augljóst mál að hann getur ekki svarað um einstök atriði í sambandi við vaxtabæturnar og nú mun ég rökstyðja það nokkru nánar. Fyrir nokkru, þ.e. á þriðjudaginn í næstliðinni viku, var hér óundirbúinn fyrirspurnatími. Þá óskaði ég eftir því að hæstv. félmrh. gerði grein fyrir því hvað hún ætlaði að gera með vaxtaútgjöld þeirra einstaklinga sem eru nú með gömul húsbréf með 6% vöxtum upp á marga tugi milljarða kr. samtals úti í þjóðfélaginu andspænis hinum sem nú eru að fá ný húsbréf með 5% vöxtum. Ég rökstuddi það þannig að það yrði að taka á málum þessa fólks vegna þess að ella blasir það við að það mun fram á næstu öld vera með margfalt þyngri og erfiðari vaxtabyrði heldur en við er að búast að verði í eðlilegri efnahagsþróun og það er óeðlilegur hlutur að láta þetta fólk vera með þessar byrðar á bakinu með þessum hætti og ég spurði þá hæstv. félmrh.: Hvað ætlar ráðherrann að gera til þess að koma til móts við þetta fólk? Hæstv. félmrh. kom hér í stólinn og sagði að hún ætlaði að athuga þessi mál, fara yfir stöðu þessa fólks sérstaklega og sagði að hún mundi greina frá athugun sinni og niðurstöðum hennar hér í þessari virðulegu stofnun, á hv. Alþingi. Það hefur hins vegar ekki verið gert. En hæstv. félmrh. stendur að flutningi frv., þessa hér, um að lækka vaxtabætur á næsta ári, um að lækka vaxtabætur frá og með árinu 1995 mjög verulega frá því sem var þannig að hún ætlar ekki þrátt fyrir þessar breytingar á vöxtum að taka til baka þá skerðingu á vaxtabótum sem ákveðin var af ríkisstjórninni fyrir 2--3 missirum eða svo.

Forseti vill upplýsa að félmrh. er á leiðinni hingað til þings og samgrh. er bundinn á fundi en kemur von bráðar. Verið er að reyna að ná sambandi við hæstv. forsrh.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir greinargóðar upplýsingar og vænti þess að hæstv. ráðherrar komist hér til fundar áður en mínum ræðutíma er lokið. Hér er með öðrum orðum flutt frv. sem felur það í sér að staðfesta þá vaxtabótaskerðingu sem ákveðin var fyrir 2--3 missirum, að vísu að haga henni með tilteknum hætti eins og þarna er gerð tillaga um og ég mun svo koma að hér á eftir, þannig að ég á það erindi við hæstv. félmrh. að spyrja: Stendur hún að þessu frv. fyrirvaralaust? Mun hún beita sér fyrir því að það verði gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að koma til móts við það fólk sem er núna með húsbréf með 6% vöxtum úti í þjóðfélaginu og er að sligast undan þeim? Ég vil aðeins víkja nánar að þeim hugmyndum sem hér eru uppi varðandi breytingu á vaxtabótum og segja eins og er að mér finnst að það hefði verið skynsamlegt að setja upp dæmi um það hvernig þessar mismunandi vaxtabótagreiðslur koma út. Ég sé þau ekki hér. Ég held að ég hafi skoðað málið vandlega. Ég sé hér um heildargreiðslur vaxtabóta samkvæmt tillögum nefndarinnar samanborið við samþykktar breytingar 1992 á bls. 19, en ég hefði viljað sjá hvernig þetta kemur út í útreikningi fyrir tiltekna einstaklinga. Það er í raun og veru mjög nauðsynlegt að gera það vegna þess að dæmið er frekar flókið af því að í því eru þrjár breytur. Í fyrsta lagi er hér tillaga um það í 2. mgr. þessarar aðalvaxtabótagreinar að það verði miðað við 7% af skuldum sem hámark þegar það er reiknað út, hversu miklar vaxtabætur viðkomandi einstaklingur getur fengið. Og svo er sett þak á þetta. Þessi breyta gildir ekki í gegn vegna þess að það er sett auk þess þak á hana þannig að þetta getur aldrei farið hærra en í 643.235 kr. hjá hjónum eða sambýlisfólki. Það þýðir með öðrum orðum samkvæmt lauslegum útreikningum mínum, ég tek það fram að ég hef ekkert annað fyrir mér í því, að þarna sé verið að tala um að skuldir sem séu upp á um 9,2 millj. kr., eða 9.189.100 kr. samkvæmt því sem ég var að slá inn hjá mér áðan.

Ef þú gefur þér vaxtastigið.

Já, ef ég gef mér vaxtastigið. Í öðru lagi er sú breyta þarna inni að það er miðað við tekjur og þetta er mismunandi eftir tekjum. Það segir: ,,Vaxtabætur skal ákvarða þannig að frá vaxtagjöldum eins og þau eru skilgreind í 3. mgr.,`` --- þ.e. það sem ég var að tala um hér á undan --- ,,skal draga fjárhæð er svarar til 6% af tekjum . . . `` Í þriðja lagi segir að það eigi líka að miða við eignir sem geti farið í 5 millj. tæpar hjá hjónum að hámarki plús 60% áður en vaxtabæturnar deyja að fullu út. Þannig sýnist mér að ef um væri að ræða einstakling sem passaði inn í tekjumyndina og vaxtaprósentan passaði inn í forsendurnar þá séu menn þarna að tala um að vaxtabótamöguleikinn deyi út við hreina eign upp á u.þ.b. 8 millj. kr. eða svo, þ.e. 4,9 millj. plús 60% hjá hjónum eða sambýlisfólki. Hér er í raun og veru um tiltölulega flókið dæmi að ræða og þegar lagt er fram stjfrv. af því tagi sem hér er á ferðinni, þá finnst mér að það eigi að setja það upp með þeim hætti að það sé sæmilega læsilegt og skiljanlegt fyrir þingmenn, flesta þingmenn og helst alla þingmenn. Ég vil finna að því að þetta skuli ekki vera gert með skýrari hætti þó að ég viðurkenni að með lítils háttar kunnáttu í reikningsbók Elíasar Bjarnasonar sem við lærðum báðir hér fyrr á öldinni, ég og hæstv. fjmrh., þá er hægt krafla sig í gegnum þetta. En allt um það, þá er aðalatriðið í raun og veru það að hér er verið að staðfesta þá lækkun á vaxtabótum sem hæstv. ríkisstjórn ákvað fyrir 2--3 missirum. Mér skilst að það hafi lengi verið stefna Sjálfstfl., eða ég las það einhvers staðar í einhverjum ritum og heyrði það hér fyrr meir að Sjálfstfl. vildi eiginhúsnæðisstefnu, að allir ættu að eignast sitt eigið húsnæði. Ég heyrði leiðtoga Sjálfstfl. útskýra þetta þjóðfélag þannig að það ætti að vera þjóðfélag eignamanna ,,þar sem öllum gefst kostur á að eignast eitthvað``, orðrétt vitnað í einn af leiðtogum Sjálfstfl. Nú er það hins vegar þannig að þetta ,,eitthvað`` er orðið alveg hroðalega lítið sem menn geta eignast og það eru ofboðslegir vextir af því þannig að í rauninni er það svo að þessi stefna sem fylgt hefur verið núna hefur útilokað það að fólk geti eignast sitt eigið húsnæði. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hér fyrir allmörgum árum var það auðvitað í fyrsta lagi verðbólgan sem tók niður húsnæðiskostnaðinn, það var verðbólgan. Í öðru lagi voru það tiltölulega mjög lágir vextir eða jafnvel neikvæðir vextir. Og í þriðja lagi var það ofboðsleg þensla í þjóðfélaginu, mikil yfirvinna, miklar yfirborganir og mikill hagvöxtur. Allt þetta hjálpaðist að við að gera það að verkum að fólk eignaðist hér húsnæði, verkafólk, jafnvel opinberir starfsmenn eignuðust húsnæði, jafnvel kennarar eignuðust húsnæði. Þó þetta fólk væri með tiltölulega lágar tekjur miðað við heildina þá gat það eignast húsnæði. Sjálfstfl. miklaðist af því á fundum og mannamótum að á Íslandi eiga menn húsnæðið. Það er einhver munur eða þar sem kratarnir stjórna í Skandinavíu, þar sem menn eru allir í húsaleigu. Og ekkert vissi Sjálfstfl. fyrirlitlegra heldur en svona hlutaíbúðir, búseturéttaríbúðir, ,,andelslejligheder`` eins og það heitir á skandinavísku. Ekkert vissi Sjálfstfl. eins hryllilegt og að búa í leiguhúsnæði. Það var ömurlegt og það var alveg greinilegt á andlitum leiðtoga Sjálfstfl. á þeim tíma að það setti að þeim alveg stórkostlegar innantökur þegar þeir hugsuðu um það að þeir þyrftu kannski einhvern tíma að leigja. Að leigja! Það var ofboðslegt. Nú er Sjálfstfl. hins vegar búinn að leika þjóðfélagið þannig, ráða þessu þjóðfélagi í meginatriðum núna á undanförnum árum þó einn og einn maður eins og ráðherrar Alþb. og fleiri góðir menn hafi komið að þessu, Sjálfstfl. hefur ráðið þessu í grófum dráttum. Nú er staðan þannig að verðtryggingin er komin á allar fjárskuldbindingar og vextir voru gefnir frjálsir sumarið 1984 í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, Framsfl. og Sjálfstfl., þannig að vaxtaokrið skrúfaði þetta allt upp. Í þriðja lagi hefur það svo gerst núna í seinni tíð að einstaklingarnir í þessu þjóðfélagi eru farnir að missa tekjur, kaupmáttur er að lækka, vinnan er að minnka, yfirtíðin er að minnka, yfirborganirnar eru að minnka og fólk er að verða atvinnulaust. Og hvernig á þá fólk að ná sér í húsnæði? Húsnæði er frumþörf. Maður sér það t.d. hér á Alþingishúsinu. Annars mundum við halda stöðuga útifundi. Við neyðumst til þess að hafa hér hús til þess a.m.k. að þeim sem eru að hlusta verði ekki kalt þó ræðumennirnir geti haldið á sér hita.  Hvað ætli hæstv. félmrh. sé oft búin að lofa þessum húsaleigubótum? Ég hef því miður ekki tölu á því. Það er búið að hóta því að sprengja ríkisstjórnir nokkuð oft út af þessu máli, að það eigi að taka upp húsaleigubætur. Það er búið að hóta því við samsetningu fjárlaga haust eftir haust eftir haust að ef ekki komi húsaleigubætur árið eftir, þá sé bara ráðherrann hlaupinn á dyr. Aldrei hleypur ráðherrann á dyr eins og kunnugt er, ekki úr ríkisstjórninni. Að vísu úr varaformennsku í Alþfl. en það hefur nú verið leyst með sérstökum hætti sem er utan við þennan ræðutíma. Hvorugt liggur þá fyrir, hvorki ákvörðun um það að taka aftur skerðingu vaxtabóta, sem ætti auðvitað að gera, né heldur um húsaleigubætur. Staðreyndin er sú og staðan í landinu núna er þannig að það eru þúsundir og aftur þúsundir af ungu fólki sem eru í þann veginn að missa húsnæði eða nýbúið að missa og er að leita sér að plássi hjá nánustu aðstandendum þegar um allt annað þrýtur. Biðlistarnir hjá félagsmálastofnununum hafa aldrei verið lengri og svo heldur hæstv. félmrh. að hún geti komist upp með það að hóta því bara að sprengja einhverja íhaldsstjórn á hverju hausti og halda sér dýrlegri í augum þjóðarinnar með því, þegar hún svarar ekki fyrir sínar eigin gerðir á Alþingi Íslendinga vegna þess að hún er aðili að þessu frv. Eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti hér áðan, þá er hæstv. félmrh. aðili að þessu frv. Þess vegna tel ég alveg óhjákvæmilegt að hæstv. félmrh. verði kallaður til þessarar umræðu. Það er alveg útilokað annað. Það getur ekki gengið að hæstv. félmrh. komist upp með það að vera ekki viðstaddur þegar þessi umræða er í gangi. Sérstaklega er hæstv. félmrh. boðinn velkomin á þennan fund. Ég tel ástæðu til að þess verði getið í þingtíðindum rækilega. Hér er um að ræða mál sem snýr alveg sérstaklega að hæstv. félmrh. sem hefur aftur og aftur lofað því að taka upp húsaleigubætur, húsnæðisbætur, hefur aftur og aftur lofað því að taka sérstaklega til athugunar vanda þess fólks sem býr við vaxtaokur vegna allt of hárra vaxta af húsbréfum, sem lýsti því yfir hér í þessum ræðustól fyrir tveimur til þremur vikum að hún mundi taka sérstaklega á vanda þess fólks sem er með 6% vexti af gömlum húsbréfum. Það er útilokað annað en að vandi þessa fólks verði skoðaður í tengslum við þetta frv. Þess vegna er ekki hægt að láta hæstv. félmrh. sleppa með að vera fjarverandi meðan verið er að ræða þetta mál. Ég endurtek því þá spurningu sem ég hef áður borið fram í ræðu minni sem er senn komin á tíma og hún er þessi: Hvað hyggst hæstv. félmrh. gera til þess að koma til móts við það fólk sem er hér með ofurþunga vaxtabyrði, m.a. af húsbréfum? Hyggst hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að skerðingin á vaxtabótum sem hún samþykkti í fyrra verði að einhverju leyti afturkölluð? Hæstv. félmrh. verður að svara þessari spurningu í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mér finnst eðlilegt að ég segi nokkur orð hér. Hæstv. félmrh. mun að sjálfsögðu tala síðar í umræðunni en eins og allir vita gat hún ekki verið viðstödd þegar hv. þm. flutti sína ræðu. Ég vil að það komi hér strax fram að það var nefnd á vegum beggja ráðuneytanna, fjármála og félagsmála, sem gerði þær tillögur um vaxtabætur sem finnast í því frv. sem hér er til umræðu. Meginatriðið er að þær ganga nú, vaxtabæturnar, fremur til hinna tekjulægri en áður var. Og ég vil bæta því við vegna orða hv. þm. um leigu og leigumarkaðinn að það hefur verið gerð könnun á því að ástandið á leigumarkaðnum nú er betra en það hefur verið um margra ára bil vegna þess að byggðar hafa veri fleiri félagslegar leiguíbúðir sem sveitarfélögin eiga og geta síðan leigt út til þeirra sem þurfa á slíkum íbúðum að halda. Ég held að það sé mikilvægt að þessar upplýsingar komist strax til skila í þessari umræðu hér.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það alveg rétt að ástandið á leigumarkaðinum er aðeins annað en það hefur verið. Samt er það svo að leiguíbúð hér á Reykjavíkursvæðinu sem er við segjum 40 til 50--60 fermetrar er núna á bilinu 30--40 þús. kr. á mánuði. Það er ofboðsleg húsaleiga fyrir manneskju sem er með 50--70 þús. kr. í tekjur á mánuði þannig að þetta leysir ekki vanda þessa fólks sem hér var sagt. Það er út af fyrir sig rétt að það er gerð tilraun til þess í þessum formúlum hér að breyta vaxtabótunum nokkuð. Þó er það svo að það er enn þá gert ráð fyrir því að hjón með 7 millj. kr. tekjur en eignir undir 4,9 millj. fái vaxtabætur. Það finnst mér rausnarlega að verki verið. Það verð ég að segja.

Virðulegi forseti. Svo sem fram hefur komið hér í dag, þá erum við að fjalla hér um frv. sem að stofni og meginefni til hefur verið höndlað um úti í bæ. Það er sem sagt niðurstaða þeirra aðila vinnumarkaðarins sem gátu knúið fram ákveðnar breytingar sem margar hverjar, skal ég taka undir, eru jákvæðar, en þeir þurfa að sækja þær breytingar á kjörum sínum til ríkisstjórnarinnar. Nú vil ég taka það fram að ég tel að vissulega eigi aðilar vinnumarkaðarins að geta gert kröfu á stjórnvöld eins og aðra í samfélaginu en mér finnst það heldur óviðkunnanlegt þegar það er orðið þannig að það er ljóst þegar að vori hvernig frv. haustsins munu líta út og það er ekki ákveðið af framkvæmdarvaldinu nema að hluta, það er ekki ákveðið á Alþingi nema að Alþingi muni breyta einhverju og Alþingi gerir sér vel grein fyrir því að það er nokkuð sem er í rauninni ekki í valdi þingsins, ekki nema einhverjum smáatriðum. Það mun reyna á það vissulega ef þingmenn kysu að fara aðra leið og meiri hluti reyndist hér á Alþingi til þess. Þetta vil ég taka fram sem almennar athugasemdir. Það er ljóst að samkvæmt þessu frv. munu tekjur ríkisins lækka og það hlýtur að vera álitamál hvernig þeim lækkunum verður mætt og þá er fyrst og fremst mikilsvert að þar ríki réttlæti. Ég tel það ekki réttlæti að bíða enn og aftur með það að leggja skatt á vexti eða fjármagnstekjur. Ég skil ekki hvers vegna fjármagnstekjur eru sérstaklega friðhelgar. Ég skil ekki heldur að ekki skuli frekar vera leitað þeirra leiða að leggja á sérstakan hátekjuskatt umfram það sem gert var tímabundið á sl. ári í stað þess að vera að hækka skatta á almenning og hækka aðrar álögur á almenning. Ég skil það heldur ekki hvers vegna í ósköpunum það vefst svo mjög fyrir stjórnvöldum að leggja skatta á það sem ekki telst nauðþurftir. Þá er ég að nefna þá leið sem fjöldamargar Evrópuþjóðir hafa farið, og það með góðum árangri, að hafa skattþrep sérstaklega fyrir munaðarvöru eða ákveðnar álögur, það er misjöfn útfærsla. Nú lifum við í þannig landi, í þannig sveitarfélögum og við þannig aðstæður að við getum trauðla talið bíla til munaðarvöru. Því miður eru þeir það fyrir suma. En það eru til t.d. bílategundir sem útilokað er annað en kalla lúxus. Ég held að ég þurfi ekki að rifja upp jeppaumræðuna sem varð hér í sumar. Þarna er hægt frekar að sækja fé heldur en í skattlagningu á nauðþurftir. Matarskatturinn hefur verið mikið eitur í beinum okkar kvennalistakvenna og við mótmæltum harðlega þegar hann var tekinn upp og ég vona að það sé fólki enn í minni vegna þess að þar var barátta sem því miður bar ekki árangur að svo stöddu. Núna er hins vegar ljóst að það er ekki mjög mikið fé sem verður lagt til þess að bæta hag launafólks og það er því brýnt, og brýnna en nokkru sinni fyrr, að þeim peningum verði mjög vel varið og það verður að líta mjög skýrt á það dæmi og taka allar ábendingar inn í reikninginn. Því miður fáum við þetta frv. á okkar borð bæði seint og án þeirra skýringa sem nauðsynlegar eru, án útreiknaðra dæma sem við þyrftum að hafa. Við vitum að við höfum fengið misvísandi upplýsingar um það hvað mundi gagnast launafólki best. Helst vildi ég sjá þennan matarskatt á núlli og það strax og ég held að það mundi spara býsna mikið í útgjöldum bæði við innheimtu skattsins og auðvitað og ekki síður það sem mikilvægast er hjá útgjöldum fjölskyldna. Það kemur fram í skýringum með þessu frv. að matvara er að jafnaði fimmtungur útgjalda barnafjölskyldna og þar er þá verið að tala um meðaltal. Fyrir láglaunafjölskyldur með börn er þetta hlutfall miklu hærra þannig að vissulega er mjög mikilvægt fyrir þessar fjölskyldur að lækka matarskatt en spurningin er: Hvernig kemur þetta út varðandi önnur kjör? Hvernig kemur þetta út hjá barnmörgum fjölskyldum, tiltölulega tekjulágum, sem samt sem áður eru með aukna skattbyrði? Ég bendi á það að útsvarið fer upp um leið og tekjuskattur fer niður og það eru vissulega álögur sem við verðum að líta á. Ég bendi líka á það að þetta kunna að vera sömu aðilar og aðrar álögur eru lagðar á eins og ríkisstjórnin hefur gert með þjónustugjöldum. Þannig er að þarna einfaldlega um mjög flókið dæmi að ræða og ég ætla mér ekki að halda því fram að það verði allt leyst með umfjöllun um þetta tiltekna frv. En ég vil benda á að þetta verður að skoða í heild. Þessi atriði er varða lífskjör fólks finnst mér að skipti mestu máli er við ræðum um þetta frv. og alltaf þegar verið er að gera skattabreytingar. Næsta atriði sem þarf að athuga sérstaklega er að greina á milli efnislegra breytinga eðlilegra lagfæringa þar sem beinlínis er hægt að tala um ákveðið réttlætismál. Þá vil ég sérstaklega benda á t.d. atriði sem kemur fram á 18. síðu í frv., í skýringum þar sem talað er um að réttur til vaxtabóta verði rýmkaður þannig að vaxtagjöld verði einnig greidd niður vegna lána sem veitt er í húsbréfakerfinu til endurbóta á íbúðarhúsnæði. Þetta finnst mér út af fyrir sig líta út fyrir að vera bæði eðlileg og réttlát leiðrétting svo framarlega sem þetta þýðir ekki það að sama heildarupphæð fari í vaxtabætur og einhvers staðar verði að skera niður á móti, svo framarlega sem það er ekki svo. En ekki ef sú verður raunin, og því miður verður það stundum þannig að ef viðbótarhlutverki í ákveðnum málaflokki er velt yfir á t.d. málasvið ákveðins ráðherra, þá er ætlast til að það sé skorið niður annars staðar. Í sumum tilvikum er sjálfsagt hægt að gera það sársaukalítið, í öðrum tilfellum ekki. Og málaflokkar hæstv. félmrh. eru því miður þess eðlis að þar er ekki alltaf svigrúm og það varðar húsnæðismálin sérstaklega. Ég óttast það líka þegar verið er að reikna það að bótaþegum vaxtabóta fækki, eins og talað er um í skýringum við frv., því haldið fram að þarna sé aðeins um lækkun að ræða hjá þeim sem eru tekjuháir en ég óttast að þessar háu tekjur séu býsna lágar. Við höfum séð það áður í mati hæstv. ríkisstjórnar á því hvað séu háar tekjur og lágar, hverjir þurfi minna á stuðningi að halda en áður eða séu jafnvel aflögufærir. En ég var að taka það fram að það þyrfti að gera greinarmun á endurbótum á vaxtabótakerfinu og svo hins vegar þessu eilífa hringli sem er bæði ómarkvisst og dýrt og á stundum veitir það fólki lítið öryggi í áætlunum sínum. Og það er býsna alvarlegt þegar fólk er að gera eftir bestu vitund áætlanir sem eiga að standast, fjárhagsáætlanir hugsanlega langt fram í tímann. Við vitum alveg hvernig það er þegar ungt fólk er að koma sér þaki yfir höfuðið að það má lítið út af bera til þess að í alvarlegan vanda sé komið og við sjáum það vel á því hlutverki sem sífellt er að verða ríkara hjá húsnæðislánakerfinu að það þarf að veita fyrirgreiðslu og lán vegna þess að áætlanir fyrri tíma hafa ekki staðist. Vissulega er ekki hægt að sýkna lántakendur í þessu. En í sumum tilvikum er hreinlega búið að riðla svo áætlunum fólks að það getur ekki, þótt það fegið vildi og þótt það hafi lagt með tiltölulega ábyrga hugsun af stað út í svo mikla fjárfestingu sem öflun húsnæðis er, það getur ekki í raun staðið við áætlanir vegna hringlandaháttar og breytinga og breyttra aðstæðna, ekki síst í húsnæðislánakerfinu. Þegar þar við bætist, eins og hv. seinasti ræðumaður benti á og hv. 18. þm. Reykv. fyrr í sinni ræðu, að námslánakerfð muni í framtíðinni kalla á það að ungt fólk sem nýsloppið er úr námi verður að afla sér býsna mikilla tekna bara til þess að skrimta og geta staðið í skilum, þá sé ég einfaldlega ekki hvernig þetta mál er hugsað. Og með þeim samdrætti sem orðið hefur í vinnu --- sem út af fyrir sig væri ágætt mál ef fólk gæti framfleytt sér á dagvinnunni tómri --- þá sé ég ekki annað en að það sverfi að hjá sífellt fleirum. Enda er það núna fyrir jólin mjög augljóst og verður kannski sýnilegra en á mörgum árstímanum öðrum að það eru afskaplega margir hér á landi sem þurfa að leita á náðir Hjálparstofnunar kirkjunnar t.d., mæðrastyrksnefndar og fleiri aðila sem hingað til hafa fyrst og fremst sinnt neyðarhjálp. Það er jafnvel farið að tala um að þarna sé fjöldi á borð við það sem var mörgum áratugum fyrr hér á landi. Þetta finnst mér full ástæða til að taka inn í umræðuna þar sem hér er verið að gera breytingar enn og aftur á skattkerfinu. Það er verið að sauma að fólki, kannski ekkert óskaplega mikið í hverju máli fyrir sig. Þessar tölur láta ekki mikið yfir sér sem við sjáum hér, en samanlagt --- fyrir fólk sem á nú þegar ekkert til skiptanna --- getur þetta skipt sköpum um það hvort fólk hefur möguleika á því að framfleyta sér og sínum með fullri reisn. Og þá er ég að tala um fjölskyldur þar sem hjónin eru yfirleitt bæði fullvinnandi, hafa haft möguleika á því að afla sér húsnæðis ef við tökum hópinn sem fær vaxtabæturnar, og svo hins vegar þennan stóra hóp sem hefur þó einhverjar tekjur, kannski annar aðili af tveimur fyrirvinnum, ef þeim er til að dreifa, sem er gert að taka auknar álögur. Hækkun skatta ætti auðvitað að velta á hátekjufólkið en ekki þá sem lágar tekjur hafa. Hæstv. fjmrh. svaraði hér og var nokkuð ánægður með stöðuna og það hvað ætti að gera varðandi skattsvik. Ég vona að það viti á gott og ég vona sannarlega að þessar aðgerðir sem hann gat um í andsvari sínu hér fyrr í dag muni virka, að það sé bæði virkara eftirlit með almennum skattframtölum og eins að það verði tekið sérstaklega á þeim, ekki síst þeirri þjónustustarfsemi sem sérstaklega er talað um í þeirri skýrslu sem kom út núna á þessu ári um umfang skattsvika og tillögur um aðgerðir gegn þeim. En við höfum því miður mjög oft heyrt þessi loforð án þess að það hafi orðið mikið um efndir og virðist vera tvennu um að kenna. Í fyrsta lagi er hugarfar fólks hér á landi kannski með nokkuð öðrum hætti heldur en gerist í a.m.k. sumum nágrannalanda okkar. Það þykir ekki svo óskaplega alvarlegt að svíkja undan skatti. En þeir sem svíkja undan skatti eru ómagar á framfæri annarra í samfélaginu og ekkert annað þannig að ég held að það væri full ástæða til þess að fara að líta á hvort ekki væri hægt með áróðri og slíku að taka á þessum þætti með hugarfarið. Hins vegar finnst mér skorta á framkvæmd, mér finnst skorta á getu, held ég --- frekar en vilja --- kerfisins til að taka á augljósu misræmi milli eyðslu og tekna. Og mér er það gjörsamlega óskiljanlegt hvers vegna ekki er hægt að gera þetta. Ég held að við stæðum ekki frammi fyrir því að vera að hækka tekjuskatt þegar við ættum að vera að lækka hann og að vera að möndla með það hvort matvörur beri hærri eða lægri skatt, nauðþurftir okkar. Ég held að við værum einfaldlega að tala um það að við hefðum efni á því að hafa eins og í mörgum öðrum Evrópulöndum skattfríar nauðþurftir ef það væri betri skattheimta í samfélaginu. Og ég held að þrátt fyrir þá upptalningu sem við heyrðum frá hæstv. fjmrh. í dag, þá getum við ekki varpað ábyrgðinni frá ráðuneytinu og sagt: Það er verið að vinna að þessu, heldur þurfi að líta á þetta sem verkefni sem ætlað er að skili ákveðnum tekjum rétt eins og einstökum ráðherrum er gert að halda sig innan ákveðins ramma og afla ákveðinna sértekna. Þá er kannski verið að gera stofnunum sem hafa ekki nokkurn möguleika á því að afla sér tekna að ná þeim inn. Ég er ekki segja að við eigum að setja það á skattheimtu að þeir afli ákveðinnar prósentu sem einhvers konar sértekna því að auðvitað eru þetta bara tekjur sem eiga að skila sér í ríkissjóð og það má ekki misskilja orð mín svo að ég vilji líkja þessu saman. En ég vil að það sé gerð sú krafa og sett ákveðið markmið og reynt að standa við það til þess að eitthvað fari að gerast. Ég segi þetta vegna þess að við fengum í hendurnar skýrslu um umfang skattsvika að ég held 1986. Síðan eru 7 ár. Í skýrslunni voru margar alveg ljómandi góðar ábendingar. Það hefur lítið miðað, allt of lítið, og ég vona það sannarlega að þær aðgerðir og sá vilji sem hæstv. fjmrh. lýsti hér í andsvari sínu í dag muni leiða til ákveðinna aðgerða og muni leiða til ákveðins árangurs því annars munum við standa í því að vera að rukka lágtekjufólk og millitekjufólk sem er ekki of sælt af sínum launum um þann skerf sem aðrir sleppa við að borga til samfélagsins. Ég get ekki lokið máli mínu hér svo, hæstv. forseti, að ég víki ekki aðeins að einu máli enn en það er almennt það sem fram undan er og kannski getur breytt skattheimtudæminu, en það eru aukatekjur ríkissjóðs. Þar kennir margra grasa og ég ætla svo sem ekki að fara að hleypa þeirri umræðu af stað núna en ég held að það væri víða hægt að gera betur við það að auka tekjur ríkissjóðs. Ég nefni þar sérstaklega t.d. vínveitingaleyfi sem hægt er að fá fyrir lítið fé, bæði langtíma- og skammtímaleyfi, og eins er fleira þarna sem virðist hafa sloppið við eðlilega skattheimtu á meðan aðrir þurfa að borga, eins og foreldrar sem eru að borga fyrir ökupróf barnanna sinna, því sjaldan geta 17 ára unglingar staðið undir þeim kostnaði sjálfir. Þarna er verið að sækja fé. En svo eru kannski veitingastaðir sem velta býsna miklu sem hægt er að setja á laggirnar án þess að þurfa að leggja svo mikið til og ég ætla ekki að hætta mér út í umræðu um feril sumra þeirra veitingastaða.

Virðulegi forseti. Þetta er í annað sinn sem hv. þm. úr röðum Kvennalistans kemur hér í þessari umræðu og ræðir um skattsvik sem stórfellt vandamál og ég vil taka undir það. En ég vil enn á ný segja að aldrei fyrr hefur verið tekið jafnfast á skattsvikum og einmitt nú í tíð þessarar ríkisstjórnar. Og ég vil minna á að sú skattsvikaskýrsla sem vitnað er til var unnin undir forustu ráðuneytisins og menn mega ekki misskilja niðurstöður þessarar skýrslu vegna þess að það er útilokað í þjóðfélagi eins og íslenska þjóðfélaginu að koma í veg fyrir öll skattsvik, þó auðvitað megi koma í veg fyrir talsverðan hluta þeirra. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. sagði að það er óheppilegt, líka fyrir skattsvikin í þjóðfélaginu, þegar skattalög taka sífelldum breytingum. Ég er fyllilega sammála því. En ég bendi á að við erfið efnahagsskilyrði neyðast stjórnvöld oft til þess að gera breytingar á skattalögum til þess að færa til peninga í þjóðfélaginu í því skyni að halda vinnufrið og stöðugleika, því að þá er ekki til að dreifa fjármunum sem hægt er að láta renna frá atvinnurekstri og til launþega. Við slík skilyrði, ekki einungis nú heldur oft áður, hefur þurft að koma til kasta stjórnvalda til að breyta skattalögum og ná fram mikilvægum markmiðum í þjóðfélaginu. Ég þakka hv. þm. fyrir ábendinguna varðandi aukatekjur ríkissjóðs og vínveitingaleyfin, en einmitt það er dæmi, sem nefnt er í skattsvikaskýrslunni, að er erfitt viðureignar því þarna eru skattsvikin m.a. mest og mjög erfitt að fylgjast með. Það mætti þess vegna búast við að hærri aukatekjur vegna vínveitingaleyfa mundu færa meira af starfseminni undir yfirborðið, svo ég nefni eitt gott dæmi um það hvaða starfsemi það er sem er undir yfirborðinu og er kölluð ,,svört atvinnustarfsemi``.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi þetta síðastnefnda, þau vínveitingaleyfi sem ég var að ræða. Það er annars vegar það leyfi sem þarf til þess að geta komið vínveitingastað á laggirnar. Ég vil viðra það hér að ég tel að það gæti líka orðið hemill á að sumir þeir veitingastaðir sem hafa sprottið upp eins og gorkúlur og því miður skilið eftir sig slóða, bæði af óuppgerðum launaskuldum og ýmsu öðru sem sumt hefur kannski verið undir yfirborðinu og annað er þekkt, m.a. hjá stéttarfélögum, þeim sem eiga við. Ég held að það gæti orðið ákveðinn hemill á að sífellt væri hægt að stofna nýtt og nýtt fyrirtæki þar, ef það væru hærri gjöld sem væru lögð á þá sem voru að hefja veitingarekstur og það væru kannski þar ákveðnar bremsur á að sumir þeirra sem mest hafa gert út á ,,svarta atvinnustarfsemi`` í þessum bransa færu af stað. Ég tek hins vegar heils hugar undir með hæstv. ráðherra að þarna er um mjög erfitt mál að ræða en að mínu mati engan veginn óleysanlegt og þessi glíma --- ég óska ráðuneytinu góðs gengis í þeirri glímu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svar hans. En ég vil enn á ný segja vegna þessa dæmis hv. þm., sem kann að hljóma mjög skynsamlega, að þá er þetta eitt af stærstu vandamálum okkar, þ.e. að þeir sem stunda löglega veitingastarfsemi kvarta undan því að þeir séu skattlagðir á sama tíma og keppinautar þeirra eru að halda veislur og standa fyrir veitingum í alls konar félagsheimilum um allan bæ og eru hvergi skráðir, afla hvergi heimilda, kaupa vín úr Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og mjög erfitt er að ná þessari starfsemi. Ef við hækkun vínveitingaleyfið á þeim sem eru ofan jarðar þá eru meiri líkur til þess að fleiri hverfi undir jörðina og stundi á starfsemi sem við köllum svarta. Þetta nefndi ég hér til að sýna hversu erfitt er í raun og veru að fást við tilvik eins og þessi sem hér voru nefnd til sögunnar, af því að mér heyrðist hv. þm. vera að nefna þetta sem stórkostlega tekjulind fyrir ríkissjóð. En ég vil þvert á móti benda á að einmitt við slík skilyrði, þegar á að fara að skatta einhverja starfsemi þar sem er auðvelt að færa hana til og fara með hana undir yfirborðið, þar er mesta hættan á framtíðarskattsvikunum. Þess vegna er það ekki alltaf leið að hækka gjöldin, stundum kann jafnvel að vera betri leið að lækka þau.

Virðulegi forseti. Ég er ekki alls kostar sammála hæstv. ráðherra að þetta þurfi að vera mjög erfið glíma vegna þess að ég bendi á að mörg af þeim húsum sem hafa verið miklir erfiðleikar með eru hús sem hafa fengið sín leyfi löglega. Og það er í raun og veru að koma inn á annað svið með eftirlit með þeim sem hverfa undir yfirborðið og vissulega er ég ekki að gera lítið úr þeim vanda. Varðandi athugasemd hæstv. ráðherra um það að þarna sjái ég stórfelldar tekjur. Þá tek ég það enn og aftur fram að ég trúi ekki á neinar stórar heildarlausnir. Ég veit að þær eru til og þær felast aðallega í því að skattleggja allan almenning og það helst hátt og skattleggja breiða vöruflokka eins og matvörur, nauðþurftir sem fólk getur ekki verið án. Ég er í grundvallaratriðum ósátt við þessa stefnu og mér finnst að það eigi að leita fleiri leiða til réttlátari skattheimtu og reyna að taka hér einhverja prinsippákvörðun. En ég geri mér jafnframt ljóst að þetta þyrfti helst að samræma þannig að það væri ekki handahófskennt verið að krukka í málin ár eftir ár eftir ár eftir ár, heldur að taka þetta sem pólitíska ákvörðun. Og kannski er það þar sem við ströndum, að það skortir pólitískan vilja til þess að taka á þeim sem eru aflögufærir og hætta að leita alltaf í þessa breiðu skattstofna, breiðu bök lágtekjumannanna sem allt þurfa að axla. Ég vil að lokum, af því að ég komst ekki í fyrra svari mínu að með það, taka fram að ég ásaka ekki ríkisstjórnina fyrir það að kallað er til hennar þegar aðilar vinnumarkaðarins eiga í samningum, en mér finnst það jafnóheppilegt fyrir það.

Hæstv. forseti. Ég bað um orðið þegar ég sá að hæstv. samgrh. var kominn í salinn af því að ég benti á það fyrr í dag að ég teldi að það væri nauðsynlegt að hann væri hér og segði frá sinni afstöðu til þessa máls. Er hann ekki enn þá viðstaddur?

Forseti vill nú láta rannsaka hvort hæstv. samgrh. sé kominn í þinghúsið. --- Hæstv. samgrh. er kominn í þingsalinn.

Það hefur komið fram í þessum umræðum í dag að skattlagning á ferðaþjónustu og samgöngur er mjög veigamikill þáttur í þessu frv. Því tel ég nauðsynlegt að hæstv. samgrh. komi hér og skýri sitt viðhorf til þessara atriða, þar sem þetta er mjög þýðingarmikið, ekki aðeins fyrir þennan atvinnuveg heldur landsbyggðina, eins og kallað er, og þjóðfélagið í heild. Ég vitnaði í það hér áðan að hæstv. ráðherra hefði lýst því yfir í upphafi þessa árs að það væri ótækt að hækka álögur á ferðaþjónustu og stjórnvöld yrðu að taka egypsk yfirvöld sér til fyrirmyndar og styðja greinina, t.d. með skattaívilnunum. En hér er verið að ganga í þveröfuga átt og því er það spurningin: Telur ríkisstjórnin að íslensk ferðaþjónusta geti ekki lengur tekið þátt í samkeppni á þessu sviði og aukið og eflt starfsemi sína? Ég ætla ekki að tefja tímann á að endurtaka það sem ég sagði í minni fyrri ræðu, en benda á að Svíar lögðu virðisaukaskatt á ferðaþjónustu fyrir fáum árum og þá hrapaði þessi atvinnugrein svo ótrúlega mikið niður þar að þeir sáu að þetta stefndi í hreinar ógöngur og reyndu að snúa við blaðinu. En að sjálfsögðu verður það ekki gert í einu að byggja upp það sem búið er að brjóta niður. Í 28. gr. frv. er gert ráð fyrir því að veitingasala fái endurgreiðslu sem nemur 93,75% af þeim innskatti sem hún greiðir af matvælum. Með þessu móti á að koma til móts við það að á veitinga- og gistihúsum er 24,5% virðisaukaskattur en aðeins 14% á tilbúnum mat út úr verslunum. En að mati sérfræðinga sem samtök veitinga- og gisthúsaeigenda hafa látið athuga þetta þá munar miklu að þetta jafni þennan mun og þannig er um fjölmörg fleiri atriði í þessu frv. Það hefur verið rækilega undirstrikað hér af mörgum að virðisaukaskatturinn á ferðalög er hreinn landsbyggðarskattur. Hann bitnar langþyngst á þeim sem þurfa að sækja sína þjónustu hingað til Reykjavíkur og er því ranglátur. Söluskattinum gamla var breytt í flugvallargjald á sínum tíma þar sem allir greiddu jafnt, en spurningin er þá þessi: Nú þegar virðisaukaskattur er settur á ferðaþjónustuna á þá að afnema flugvallargjaldið innan lands til þess að draga þó aðeins þar úr? Ég fékk ekki svar frá hæstv. fjmrh. við því hvort í þessu frv. felst að framlög til flóabáta verði skattlögð með virðisaukaskatti. Það virðist vera eftir orðanna hljóðan að svo sé og ég fékk heldur ekki svar við því hvort það væri þá gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. Ég trúi ekki öðru en hæstv. samgrh. finnist það ósanngjarnt ef á að skattleggja Grímseyinga og Vestmanneyinga þannig sérstaklega og því gangi ekki þessi stefna sem er í frv.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. að það ber brýna nauðsyn til þess að leita ráða til að gera Ísland eftirsóknarverðara sem ferðamannaland og hef ég beitt mér fyrir ýmsum aðgerðum í þeim efnum sem ekki er tóm né tækifæri til að fara út í hér. Auðvitað er ég líka sammála því að sú skattlagning sem er á atvinnurekstri hér á landi hefur verið og er að mörgu leyti of há, eins og skattálögur raunar í heild sinni, miðað við þær tekjur og miðað við þá lífskjaraskerðingu sem verið hefur, sem á auðvitað rætur sínar í þeirri óstjórn sem verið hefur og því að ekki hefur verið farið með nægilegri gát í sambandi við útgjöld ríkissjóðs. Hv. þm. var svo fyndinn, tilfyndinn vil ég segja, að hann gat þess sérstaklega að einhver hækkun, vegna virðisaukaskatts, á fargjöldum þeirra sem fara með flóabátum, mundi verka mjög íþyngjandi á Grímseyinga eða Vestmanneyinga. Ég skal nú ekki segja hversu hátt hlutfall slíkur skattur yrði af þeim heildarstyrk sem er til flóabátanna. Við erum núna að tala um það að bara styrkur til þeirra sé á næsta ári 530--560 millj. og auðvitað þarf eitthvað til að standa undir þessu. Auðvitað koma þessir peningar ekki af sjálfu sér og því fer auðvitað alveg víðs fjarri að þær tekjur sem flóabátarnir hafa af fólksflutningum hrökkvi eitthvað upp í allar þær skuldbindingar sem ríkið hefur tekið á sig, ekki síst síðasta ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirlýsingar hans um það að skattlagningar séu of háar á atvinnurekstur og þeim mun fráleitara er þá að vera að hækka þær. Við vitum að hver ferðamaður sem kemur til landsins skapar vinnu vegna fjölþættrar þjónustu hér á landi, þannig að það er fátt sem er fljótvirkara til þess að draga úr atvinnuleysi heldur en ef hægt er að fá fleiri ferðamenn til að koma hingað. Og við sjáum hve gífurleg áhrif það hefði, t.d. á afkomu ríkissjóðs beint, ef þarna væri eitthvað hægt að gera, þar sem nýlega er búið að draga það fram að greiðslur ríkissjóðs vegna atvinnuleysisins, beinar greiðslur, muni það sem af er valdatíma þessarar ríkisstjórnar fara að nálgast 20 milljarða. Þannig að það er auðvitað fátt sem væri betra til þess að bæta hag ríkissjóðs, heldur en að fá eitthvað fleiri ferðamenn hingað, sem allir telja að eigi að vera grundvöllur fyrir, þar sem gert er ráð fyrir því að á ótrúlega skömmum tíma muni ferðamennska í heiminum allt að því tvöfaldast. Því þyrftum við ekki að fá nema örlítið brot af þeim fjölda til þess að eyða öllu atvinnuleysi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að taka fram vegna ummæla hv. þm. að það er alls ekki svo að verið sé að þyngja álögur á millilandaflugið, þannig að það er síður en svo að það verði dýrara en áður að ferðast hingað til Íslands og má raunar segja að sú þróun hafi verið í gagnstæða átt. Það má líka koma fram að þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gert bæði með breytingu á gengi og með því að fella niður ýmis opinber gjöld á atvinnurekstrinum í heild sinni hafa komið honum til góða með því að verðlag hér á landi hefur farið lækkandi, borið saman við það sem erlendis er á síðustu missirum. Það er auðvitað alltaf hægt að taka einstaka hluti úr samhengi. Það er auðvelt að tala um að það eigi að lækka skatta á einhverju einu, en meinið liggur ekki þar. Meinið liggur í því að við höfum á undanförnum árum verið óvarkár í þeim kröfum sem við höfum gert til hins opinbera. Ríkið hefur verið rekið með vissu kæruleysi og af þeim sökum sitjum við nú uppi með feiknalegar byrðar frá síðustu árum. Eitt gleggsta dæmið um það er Atvinnuleysistryggingasjóður og allt það sjóðasukk sem hér var sett í 

Hæstv. forseti. Ég var ekki að ræða um það að lækka skatta. Ég var að tala um það að hækka ekki skatta á ferðaþjónustu og það er tvennt ólíkt. En ég var einmitt að benda á hvaða afleiðingar það hefur þegar þjóðarframleiðslan dregst saman. Það eru þessir milljarðatugir sem fara í atvinnuleysisbætur, vegna þess að fólkið vantar vinnu, fyrir utan allt annað tjón og margfalt tjón sem af því er. Og því væri það svo skaðlegt og bara til þess að margfalda vandann að leggja á skatta. Og það er misskilningur hjá hæstv. ráðherra að það sé allt í góðu gengi bara ef ekki eru hækkaðir skattar á millilandafluginu. En það fer að sjálfsögðu eftir kostnaði á þjónustunni innan lands hvort ferðamenn koma eða ekki, og vera afgerandi um samkeppnisstöðu okkar á því sviði. Ég nefndi það hér áðan, í fyrri ræðu minni, að skattlagningin á gistingu veldur 7,2% hækkun á þeirri starfsemi hjá gistihúsum sem þetta var skoðað, miðað við árið 1991. Það er þetta sem ég er að gagnrýna og það er þessi stefna sem veldur þeim vandræðum sem þjóðin er að lenda í, stefna hæstv. núv. ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Nú vil ég að gefnu tilefni, þar sem einstakir hæstv. ráðherrar hafa í dag talið að það nægði að þeir sinntu sinni skyldu, að vera við þessa umræðu, með því að reka hér rétt inn nefið og hverfa svo á braut, fara fram á það við virðulegan forseta að þeir ráðherrar sem hafa tekið til máls í þessari umræðu á svo tilþrifamikinn hátt, eins og hæstv. samgrh. gerði hér áðan og fór um víðan völl um skattamál, bæði núv. og fyrrv. ríkisstjórna, að um leið og ég bið um orðið aftur í þessari umræðu þá sitji þeir og fylgist með þeirri umræðu áfram.

Hæstv. forseti. Það fer að verða vandlifað þegar þingmenn óska þess að ráðherrar séu við. Síðan eru ráðherrar beðnir að svara spurningu sem þeir gera einföldum orðum og þá er einnig að því fundið.

Forseti mun gera sitt besta til að reyna að halda í hæstv. ráðherra og verður nú umræðu haldið áfram.

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að við erum að biðja hæstv. ráðherra að vera hér er fyrst og fremst sú að við viljum fá fram efnislega pólitíska umræðu um þau mál sem hér er verið að fjalla um. Hæstv. samgrh. telur sér sæma að koma hér og svara með útúrsnúningum og skætingi. Byrjar að tala um fortíðina, hvernig allt var í vitleysu þegar hann var ekki í ríkisstjórn og allt sé rétt sem gert er í dag, aldrei gerð nein vitleysa, allt rétt. Hvergi neinir hnökrar, en allt vitlaust hjá þeim sem áður voru. Þetta er nú málflutningur. Síðan er flutt frv. sem gengur að verulegu leyti út á það að leiðrétta vitleysurnar, augljósustu vitleysurnar, sem voru í sköttunum í fyrra, sérstaklega að því er varðar ferðaþjónustuna. Ég held að það væri nú nær fyrir hæstv. samgrh. að koma hér til málefnalegrar umræðu, ef hann vill þá greiða fyrir framgangi þessara mála. En hann kemur hér upp og fer síðan fram yfir tíma sinn, samkvæmt fundasköpum, og er það nú alveg nýtt að hann sé kominn í málþóf í andsvörum. Við erum vanari því að sjá hann í málþófi undir öðrum liðum. Ég vildi spyrja hæstv. samgrh. hvaða viðræður hafa átt sér stað af hans hálfu við flugfélögin og hvort hann hafi ekki áhyggjur af því ef flugfélögin sem sinna innanlandsflugi þurfa að taka á sig allan þann skatt sem felst í álagningu virðisaukaskattsins. Telur hann að mikilvægasta félagið, Flugleiðir hf., muni þola þessa skattlagingu? Telur hann líklegt að félagið muni reka áfram þessa þjónustu í óbreyttu formi miðað við það viðbótartap sem þar með leggst á félagið, þegar tekið er tillit til þess að félagið hefur rekið innanlandsflug með miklu tapi á undanförnum árum og jafnvel áratugum? Er ekki líklegt, að hæstv. samgrh., að félagið telji sig tilknúið til þess að hætta þessari starfsemi? Eða hefur hæstv. samgrh. engar áhyggjur af þessu? 
             Ég ætla ekki að eyða tíma mínum frekar í að spyrja hæstv. samgrh., enda má ég ekki tala hér aftur og það er með ólíkindum þegar verið er að gefa það skyn að stjórnarandstaðan sýni einhver óliðlegheit í sambandi við þetta mál. Ég vil benda á það að ekki var einu sinni beðið um lengri ræðutíma í þessu máli, þó að hér séu mörg lög í einum bandormi og er alveg með ólíkindum hvernig stjórnarliðið talar í dag. Héldu stjórnarsinnar virkilega að með breytingum á stjórn þingsins og meiri ábyrgð stjórnarandstöðunnar á Alþingi að þar með væri stjórnarandstöðu lokið og það yrði litið á hvaða vitleysu sem er þegjandi? Hélt hæstv. fjmrh. það? Mér fannst svona á honum að þar sem sá sem hér stendur hafi verið kosinn formaður efh.- og viðskn. þá ætti hann að spyrja um þessa hluti þar, en ekki að vera að biðja um það hér í þinginu. Ef hæstv. fjmrh. hefur haldið það þá er það mikill misskilningur og ég bið hann þá um að það sé tekið til endurskoðunar hjá stjórnarliðinu. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. hvar sé gert ráð fyrir þeim 26--28 starfsmönnum sem skattyfirvöld gera ráð fyrir að þau þurfi á að halda vegna kerfisbreytingarinnar. Ég vildi spyrja hann að því hvort það sé rétt, sem hefur komið fram í greinargerðum um þau mál, að skattsvik vegna þessarar kerfisbreytingar muni aukast um a.m.k. 500 millj. Er það áætlun sem hann tekur undir og telur að sé rétt? Aðstoðarmaður utanrrh. hefur að vísu talað um að það yrði jafnvel miklu meira. Ráðherrar Alþfl. sem hæst hafa talað í þessu máli geta ekki verið hér viðstaddir til þess að staðfesta það sem fjmrh. hefur í reynd sagt hér, að það skuli ekki taka mark á yfirlýsingum þeirra. Og þess vegna er eðlilegt að spyrja hæstv. félmrh. og ég skal þá halda mig eingöngu við það sem varðar hæstv. félmrh., það eru vaxtabæturnar. Það liggur fyrir að nú kemur til framkvæmda 400 millj. kr. skerðing á vaxtabótunum, sem ákveðin var á sl. ári. Síðan sýnist mér að það komi til viðbótar frekari skerðing á vaxtabótunum, m.a. vegna þess að það er sett 7% raunvaxtamark og í því felst ákveðin skerðing þótt það sé mjög erfitt að gera sér grein fyrir hversu mikil hún er. Síðan er það gefið í skyn í frv. að það sé ástæða til þess að lækka þessa prósentu í meðferð Alþingis á málinu, vegna þeirrar vaxtalækkunar sem hefur átt sér stað. Nú liggur það alveg ljóst fyrir að ekki verður vaxtalækkun á þeim húsbréfum sem hafa verið seld á undanförnum árum vegna þess að þau voru með föstum vöxtum og verður ekkert ráðið við það. Og þess vegna er það ekkert einhlítt að breyta þessari 7% tölu. Mér finnst það mjög merkilegt, hæstv. félmrh., að miðað við allar þær yfirlýsingar sem hæstv. félmrh. hefur haft í gegnum tíðina um vaxtabæturnar að Alþfl. skuli ekki leggja meiri áherslu á að taka fjármuni til kjarabóta í það mál, að Alþfl. skuli hafa samþykkt að skerða vaxtabæturnar jafnmikið og orðið er. Ráðherrar Alþfl. mæta að vísu á fundum uppi í Borgarnesi og víða úti um land, koma í fjölmiðla, segjast vera á móti því að lækka virðisaukaskattinn á matvæli og það eigi fremur að eyða því í hækkun á vaxtabótum og hækkun barnabóta. En mér hefur skilst á hæstv. fjmrh. að þetta sé alveg marklaust tal og við eigum ekki að taka neitt mark á því. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja hæstv. félmrh. hvers vegna hún hafi samþykkt það að skerða vaxtabæturnar eins gífurlega og orðið er, sérstaklega vegna þess að hæstv. félmrh. hefur ávallt talið það húsbréfakerfinu mest til gildis að jöfnunin yrði tryggð í vaxtabótakerfinu. En það er ekki gert. Það hefur því miður verið allt of mikið um hringl í þessu kerfi og eilífar breytingar, út og suður, og það veit í reynd enginn hvernig það muni verða á næstu árum. Ég veit ekki hversu oft hæstv. félmrh. hefur staðið fyrir því að breyta þessu kerfi. Ég vil t.d. koma með eina ábendingu, að það er ekkert sjálfsagt mál að fyrstu 180 þús. skuli liggja alveg bótalaust hjá fjölskyldu sem hefur aðeins 3 millj. í tekjur, þ.e. 6% af tekjum. En þegar komið er fram yfir það, þá hafa fjölskyldur hagsmuni af því að skulda það mikið að vextir fari yfir 400 þús., eða 403 þús., til þess að nýta sér allar vaxtabæturnar. Þetta eru hlutir sem að mínu mati hefðu þurft miklu betri skoðunar við, fyrst verið var að hreyfa við þessu kerfi, og ég tel mikilvægt að í meðförum þingsins verði það mjög alvarlega athugað hvort ekki eigi að breyta þessu. Ég vil benda á eina leið til að mæta útgjöldum í þessu sambandi, vegna þess að ríkisstjórnin hefur gefist upp við fjármagnstekjuskattinn, að það væri þá lágmark að fjármagnseignir væru eignarskattsskyldar. Það væri eðlilegt byrjunarskref í sambandi við fjármagnstekjuskattinn. En það á ekki einu sinni að fara út í það, sem hefði þó verið tiltölulega mjög einföld aðgerð og hefði ekki átt að hafa nein áhrif á vaxtamarkaðinn.

Virðulegi forseti. Hér hafa orðið nokkrar umræður um vaxtabætur og er það að vonum vegna þess að hér er um að ræða mjög mikilvægan þátt í húsnæðisaðstoð við íbúðarkaupendur. En mér finnst mjög mikilvægt að það sé alveg ljóst að hér er ekki um nýja ákvörðun að ræða með þessu frv. sem eigi að skila niðurskurði á vaxtabótum eða viðbótarfjármagni í ríkissjóð, heldur er hér um ákvörðun að ræða sem var tekin á síðasta þingi. Efni þessa frv. er einungis að útfæra þá ákvörðun sem þar var tekin með það að markmiði að breyta kerfinu, þannig að það komi frekar hinum tekjulægri og yngri og efnaminni til góða, eins og fram kemur í frv. Þannig að ákvæði frv. eiga að tryggja, miðað við þá skerðingu sem var ákveðin á vaxtabótum fyrir ári síðan, að útfærslan verði með þeim hætti að hún komi frekar þeim tekjulægri til góða. Það kemur fram í töflum með þessu frv. að breytingin skilar sér betur til yngri aldurshópa og ef skoðað er hvaða áhrif þessi breyting hefur, miðað við það sem áður var, miðað við ákveðna tekjuhópa, þá kemur einnig í ljós að eftir þessa breytingu eru þeir hópar sem eru með lágar og meðaltekjur betur settir eftir þessa breytingu sem hér er lögð til. Ég tel nauðsynlegt að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar fái um það nákvæma útreikninga hvernig þetta kemur út miðað við ákveðna tekjuhópa. En í þeim töflum sem ég hef undir höndum kemur fram t.d. varðandi einhleypa, með tekjur undir 3 millj. kr., að sú breyting sem hér er gerð er til hagsbóta fyrir þá og sama gildir um einstæða foreldra með tekjur undir 3 millj. Ég upplýsti það hér á Alþingi fyrir skömmu að ég hefði beðið Þjóðhagsstofnun að skoða það sérstaklega hvernig 6% fastir vextir af húsbréfum, hvernig sá hluti milli 5 og 6%, þetta eina prósent, yrði bætt í gegnum vaxtabótakerfið fyrir fólk með lágar og meðaltekjur. Það hefur verið upplýst að það er nær ógerningur að breyta þeim húsbréfum sem eru með 6% fasta vexti. Og þá var athugunarefnið að hve miklu leyti vaxtabótakerfið bætti þetta 1% sem þeir þurfa að bera sem voru og eru með 6% fasteignaveðbréf á móti þeim sem nú fá húsbréf með 5% vöxtum. Þessa niðurstöðu var ég að fá í hendurnar í dag og hún sýnir vaxtabætur til einhleypra miðað við vaxtagjöld af 2 millj. kr. skuld. Þá kemur það þannig út að þetta er að 90% hluta bætt, þetta 1% á milli 5 og 6%, hjá einhleypum sem eru með tekjur undir 1.200 þús. Sama gildir varðandi einstæða foreldra miðað við vaxtagjöld af 2 millj. kr. skuld. Þá er þetta að 90% hluta bætt, þetta 1%, fyrir einstæða foreldra með tekjur 1.400 þús. og undir. Ef teknar eru vaxtabætur til hjóna þá er miðað við vaxtagjöld af skuld upp á 3,5 millj. og þá er þetta að 90% hluta bætt, þetta 1%, gegnum vaxtabótakerfið, miðað við tekjur upp á 2,7 millj. og þar undir.  Hitt er annað mál að ég tel að það þurfi að skoða það nánar, en það liggur ekki fyrir enn og ég hef beðið um það bæði hjá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun, hvernig útreikningarnir mundu verða varðandi þessa hópa sem bera 6% fasta vexti, ef sett yrði á þetta nýja þak sem er í þessu frv., þ.e. að grunnur til útreiknings geti að hámarki orðið 7% af framtöldum skuldum hvers framteljanda vegna íbúðarkaupa. Þetta er ný viðmiðun og ég tel að þurfi að skoða mjög gaumgæfilega hvaða áhrif hún hefur á þessa tekjulægri hópa og einnig að því er varðar þá hópa sem eru með 6% fasta vexti. Það liggur ekki enn fyrir, en ég vænti þess að það liggi fyrir á næstu dögum og auðvitað mun sú nefnd sem fær málið til umfjöllunar fá þá útreikninga sem ég hef hér undir höndum og þá útreikninga sem ég mun væntanlega fá á næstu dögum frá fjmrn.

Virðulegi forseti. Samkvæmt texta þessa frv. er það svo að hjón sem hafa 7 millj. kr. í tekjur ná vaxtabótum, enda sé eign þeirra ekki hærri en 4,9 millj. kr. nettó. Það er með öðrum orðum að mínu mati svo að það er bersýnilega svigrúm til þess að bæta betur en gert er í tillögum ríkisstjórnarinnar stöðu þeirra sem eru með þessi okurháu húsnæðisbréf frá liðnum tíma og mér sýnist að það sé reyndar óhjákvæmilegt með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fram komu í máli hæstv. félmrh. Ég tel að það hafi komið á daginn að það hafi verið óhjákvæmileg nauðsyn að kalla hæstv. félmrh. hér á þennan fund til þess að geta fengið upplýsingar um þá nýju skýrslu sem hún var að gera grein fyrir áðan og ég þakka út af fyrir sig fyrir það að hún skuli hafa gert grein fyrir henni. En mér sýnist augljóst að jafnvel innan þess kerfis sem hún er hér með og ríkisstjórnin þá sé svigrúm til þess að bæta stöðu þeirra sem lægstir eru í tekjum frá því sem ella væri, þó að hitt sé auðvitað ljóst að í rauninni ætti ríkisstjórnin að skila til baka vaxtabótaskerðingunni allri, af því að húsbréfakerfið var tekið upp á þeim forsendum að hér yrði haldið uppi fullum vaxtabótum.

Virðulegur forseti. Ég tel að hæstv. félmrh. hafi í reynd ekki svarað neinu efnislega um þetta mál. Hæstv. félmrh. sagði hvorki eitt né neitt um það hvort ekki væri nauðsynlegt að verja meira fé til vaxtabótanna og breyta þá fremur öðrum hlutum í þessu frv. Hún tjáði sig ekki með sama hætti og hæstv. utanrrh. eða hæstv. viðskrh. þannig að ég geng þá út frá því að hæstv. félmrh. hafi sætt sig við þetta allt saman, en hins vegar hafi hæstv. utanrrh. og hæstv. viðskrh. alls ekki gert það. Og það er nú nokkur nýlunda í þessum málum. Svo vil ég aðeins taka það fram, vegna þess að hér segir hæstv. félmrh. að þessi 7% þurfi miklu nánari athugunar við, að það er afar skammur tími til að athuga þetta mál. Það er flutt hér um mánaðamótin nóvember/desember og á að ljúka því fyrir 20. des. Ég sé því ekki fram á það, hæstv. félmrh., að það verði mikið ráðrúm til þess að skoða þessi mál og er með eindæmum að það skuli ekki einu sinni vera búið að skoða svona mál almennilega og sýnir náttúrlega vinnubrögðin og hversu undirbúningurinn er óvandaður af hálfu ríkisstjórnarinnar. Og er það ekki aðeins í fjmrn. heldur kemur nú í ljós það sama á við um félmrn. sem hefur unnið þetta mál með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég skal ekki verða til þess að lengja þessar umræður mikið. En ég vil fyrst segja það, vegna orða hv. þm. Svavars Gestssonar þegar hann var að ræða um sjálfseignarstefnu Sjálfstfl. eða eiginhúsnæðisstefnu, eins og hann kallaði það, að þá tek ég undir það með hv. þm. að það er búið að eyðileggja þá stefnu. Hv. þm. átti sinn þátt í að gera það ásamt þeirri ríkisstjórn sem nú situr við völd. Það var gert með því að leggja slíkar álögur á eigið húsnæði að það svarar varla kostnaði fyrir fólk að standa í slíkum fjárfestingum. Það hefur verið gert með of háum eignarsköttum. Það hefur verið gert með ekknasköttum. Það hefur verið gert með þjóðarbókhlöðuskatti og það hefur verið gert með fasteignagjöldum að sjálfsögðu, þannig að það má með vissu segja að það séu allir orðnir leiguliðar, sumir hjá íslenska ríkinu en aðrir hjá fasteignaeigendum. Þannig að fólk er að borga í dag fyrir meðalstórt raðhús til að mynda í kringum 20 þús. kr. á mánuði til ríkisins að meðaltali. Og ef menn bæta eðlilegu viðhaldi við þetta, þá er þetta orðið ansi nærri því sem kostar að leigja á markaðnum, þó að það sé enn svolítið í land að vísu. Þannig að ég er alveg sammála hv. þm. að, eins og hann kallar það, eiginhúsnæðisstefnan er fyrir bí og menn þurfa verulega að hugsa sinn gang áður en þeir fara út á þá braut. Ég verð einnig að segja það að ég er hálfvonsvikinn með þann uppgjafatón sem er í hv. formanni efh.- og viðskn. Ég þekki hann að allt öðru heldur en uppgjöf. Ég þekki þennan ágæta nefndarformann minn sem mikinn baráttumann. En hann lýsti því yfir í sinni fyrstu ræðu að þetta væri algerlega vonlaust mál, við þetta væri ekkert hægt að eiga, það frv. sem við erum hér að ræða um. Hann sagði svona nánast orðrétt að fyrir siðasakir mundi nefndin skoða málið í nokkra daga. Ég er þessu alfarið ósammála. Ég tel að nefndin hafi öll tök á málinu, hún geti breytt því eins og henni þóknast og það sé síðan Alþingis að taka afstöðu til þeirra breytinga sem þaðan berast. Þannig að ég vil ekki framselja það vald sem nefndin hefur án þess að reyna þá alla vega að stíga aðeins í ístaðið. Þaðan af síður vil ég verða einhver leikari í einhverjum leikþætti sem á að standa í nokkra daga. Annaðhvort tökum við þetta verk og vinnum það af alvöru eða við getum alveg eins sleppt því. Ég vil líka taka undir þá gagnrýni sem komið hefur varðandi framsetningu þskj. í svokölluðu bandormslíki. Ég get alveg tekið undir það að mér finnst það ekki til fyrirmyndar og auðvitað ætti að flytja þetta sem sérstök frumvörp hvert og eitt. En það er orðið að veruleika og því verður ekki breytt. En það er hins vegar ekki til fyrirmyndar og ekki til eftirbreytni og vonandi gerist það ekki of oft aftur. Hér hefur aðeins verið minnst á ákaflega vinsælan skatt, skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem mér til mikillar furðu var sendur til félmn. fyrir örfáum dögum, sem er auðvitað skattamál og átti að sjálfsögðu að fara beint til efh.- og viðskn. en ekki félmn. En ég ætla ekki að fara að setja á einhverja tölu um þann skatt. Ég hef margoft gert það og menn vita nákvæmlega hver tónninn er í þeirri ræðu og hver mín afstaða til þessarar skattlagningar er. Skatturinn eins og hann er lagður til núna er auðvitað nákvæmlega jafnslæmur og hann hefur alltaf verið. Það skiptir verslunina engu máli hvort það heitir ríkið eða hvort það heita sveitarfélög sem eru að leggja þessar álögur á verslunina eða skrifstofurnar, þannig að skatturinn sem slíkur er nákvæmlega jafnslæmur. Þar af leiðandi hef ég auðvitað nákvæmlega sömu skoðun á skattinum og ég mun ekki greiða honum atkvæði, þannig að það liggur alveg klárt fyrir. Ef menn vilja fara þá braut að skattleggja atvinnuhúsnæði, þá á auðvitað að skattleggja allt atvinnuhúsnæði í landinu og þá á að skattleggja það allt eins, ef menn vilja á annað borð fara þá braut og þá undanskiljum við engan. Við undanskiljum t.d. ekki bændur. Það mætti skoða það. En að hafa slíka mismunun getur ekki gengið og það get ég ekki samþykkt. Og mér finnst hlægilegt nánast að hlusta á menn. Hér flutti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon smátölu um þennan skatt hér áðan og tilnefndi til að mynda hinn mikla gróða og hina góðu stöðu verslunarinnar í landinu. Þetta er auðvitað slík fásinna að það nær engu tali. Ég orðaði það bæði á síðasta þingi og þar áður að menn horfðu alltaf á þetta með einhverjum kringluaugum, að verslun í landinu væri bara Kringlan. Þetta er auðvitað rangt. En það má bæta við það sem ég sagði þá að verslanir í Kringlunni í dag berjast líka í bökkum. Þetta eru örfáar verslanir í landinu í dag sem standa upp úr og hafa einhvern hagnað af sínum rekstri. Þess vegna er auðvitað alveg til skammar nánast að vera enn að mismuna þessari atvinnugrein. Það ætti frekar að verðlauna verslunarstéttina vegna þess að verslunarstéttin hefur lækkað vöruverð í landinu og það er óumdeilanlegt. Fyrir því eru til opinberar upplýsingar. Verslunin hefur tekið á sig ýmsar álögur. Verslunin tók til að mynda á sig gengisfellinguna síðustu, án þess að elta henni út í verðlagið, svo að eitthvað sé nefnt. Ég vil því að það komi alveg skýrt fram að þessa skattlagningu mun ég ekki styðja frekar en hin fyrri ár. Í því frv. sem við erum hér að ræða, og ég ætla ekki að ræða efnislega, ég kom aðallega hér upp til að ræða örlítið um virðisaukaskatt og smágat sem mér finnst vera í því kerfi. En áður en ég kem að því finnst mér tilvalið, úr því að við erum að hreyfa við tollalögum, að við skoðum það nú einu sinni í alvöru að taka upp svokallaða fob-tollun. Í landinu í dag viðgengst það að tollað er eftir kerfi sem er kallað cif-tollun. Það þýðir að vara er að sjálfsögðu tolluð, en jafnframt er tollaður allur annar kostnaður, svo sem flutningsgjald, tryggingar, pökkun, innanlandsflutningar erlendis og hvaða nöfnum sem tjáir að nefna það. Allt er þetta tollað. Auðvitað á að tolla bara vöruna og ekkert annað og þarna er þá komin ein leiðin enn til þess að lækka vöruverðið í landinu. Auðvitað er óeðlilegt að leggja toll á tryggingu. Það er óeðlilegt að leggja toll á pökkun. Það er óeðlilegt að leggja toll á hvað eina annað en vöruna sjálfa. Þetta eigum við auðvitað að taka upp og ég vona að hv. efh.- og viðskn. sé tilbúin að gera það. Ég hef að vísu tekið þetta upp þar áður, en fyrir mjög daufum eyrum. En það þýðir ekkert annað en reyna áfram. Það hefur aðeins verið deilt á og menn skiptast á skoðunum um það hvort rétt sé að fara út í þessa lækkun á matarskattinum eða ekki. Ég styð alfarið þá hugmynd og hef alltaf barist gegn matarskattinum sem slíkum. Ég styð alfarið að það sé farið með þetta niður í það þrep sem um er talað í frv. og auðvitað eiga helstu nauðsynjavörur heimilanna að vera í því þrepi og miklu lægra þrepi heldur en þarna er. En þetta er þó áfangi í áttina og auðvitað er dýrt að fara með það neðar. En það mætti útvíkka þetta. Þarna erum við einungis að tala um matvöru eða drykkjarvöru og annað slíkt. Þarna ættum við að fara að fordæmi Breta og taka inn barnafatnaðinn líka. Þá erum við komnir með nánast flóruna á helstu nauðsynjum heimilanna og þá gætum við verðið hnakkreistir og stoltir yfir okkar virðisaukaskattskerfi. Og ég geri eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, ég blæs á það að það sé ekki hægt að framfylgja þessu kerfi með tveimur stigum eða þremur, ef menn vilja kalla 0-stigið stig. Ég blæs á það. Að sjálfsögðu er það hægt og við vitum að aðrar þjóðir eru með allt upp í 5, 6, 7 stig og ég veit ekki betur en það gangi þokkalega. En hér er vantraustið svo ríkjandi að menn leita alltaf eftir því slæma í öllu. Það eru svindlarar á öllum kerfum, hvort sem það er eitt kerfi, hvort sem það var söluskattur með einu stigi eða vaskur með 2--3 eða einhver annar skattur. Auðvitað eru alls staðar til skattsvikarar og það þýðir ekkert að afgreiða ákveðin skattkerfi út úr heiminum bara af því að það er möguleiki á að svindla á kerfinu. Þannig að ég styð þetta alfarið. En mér leiðist að heyra hv. þm. Kvennalistans koma hér trekk í trekk upp og gagnrýna það að ekki sé gert nóg í skattsvikamálum, án þess að leggja fram eina einustu tillögu. Það er enginn vandi að koma hér upp og segja: Það er ekkert gert. En það væri æskilegt að heyra eins og eina litla tillögu, þó það væri ekki meira. Einfaldasta lausnin er auðvitað að segja bara: Fjölga mannskap. Ég er ekki viss um að það sé rétta leiðin. Það er vafalaust nauðsynlegt. Ég held að rétta leiðin sé fyrst og fremst sú að kalla á stefnubreytingu og breytingin á að felast í því að láta tittlingaskítinn eiga sig og fara eftir stórlöxunum. Hér þekkjum við dæmi um það að menn eru eltir vegna þess að þeir hafi keypt eina Mackintosh-dós inn á aðalfund eða menn eru að borga kaffi fyrir aðalfundinn. Hvað er kerfið að eyða tíma í svona smotterí? Á meðan synda stórlaxarnir allir í burt. Þetta er auðvitað það sem verður að taka á. Menn þykjast líka vera hér að verja innlenda framleiðslu. Það má vel vera rétt. En menn verða að hugsa um það að fólk í landinu neytir vörunnar sem er seld hér og stór hluti af neysluvörunni er innflutt vara og af hverju má hún ekki lækka? Af hverju má ekki hugsa um neytendur í þessu landi? Ég styð þetta alfarið af því að ég vil lækkun á vöruverði. Hér voru í dag, eins og bent var á af hv. þm. Jóni Helgasyni, fulltrúar atvinnulífsins, sem komu með fríðan hóp ungra stúlkna og sungu fyrir okkur og afhentu merki í tilefni þessa átaks hér, Íslenskt, já takk. Ég styð alfarið íslenskt, já takk og það gera allir. En fólk verður líka að hafa efni á því að styðja það. Hvað á fólk að gera með tóma budduna sem stendur frammi fyrir tveimur vörum í matvöruversluninni, annarri íslenskri, hinni útlendri og útlenda er miklu lægri. Hvað segir buddan? Hún segir: Ég verð að kaupa innfluttu vöruna, en viljinn segir: Mig langar að kaupa hina. Þannig að menn verða þá að auka kaupmáttinn um leið og þeir ætla að taka þátt í íslensku átaki af einhverri alvöru en ekki bara hafa orðin tóm. Ég vil líka taka undir gagnrýnina á virðisaukaskatt á fólksflutninga. Menn hafa talað hér nokkuð um það og ég hef ekki miklu við það að bæta. Auðvitað er þetta skattur á landsbyggðina og kemur mjög misjafnlega niður á fólki og ég ætla ekki að bæta neinu við það öðru en því að þetta er, eins og ég benti á hér á síðasta þingi, jafnframt skattur á íþróttahreyfinguna. Og íþróttahreyfingin kemur inn á nánast hvert einasta heimili í landinu, ég fullyrði a.m.k. 70--80% heimila í landinu, þannig að þetta er veruleg íþynging á heimilin og þetta er veruleg íþynging á íþróttahreyfinguna í landinu. Og ég man það á síðasta þingi að kallaði ég sérstaklega til hv. þm. Suðurl. því að þetta er auðvitað fyrst og fremst og ekki síst skattur á Vestmanneyinga og ég fór þá með dæmi. Í Vestmannaeyjum eru tvö félög, Týr og Þór. Árið 1992 eyddi annað félagið 12 millj. bara í flug og menn geta reiknað út frá því hvað þetta er þá mikil íþynging á það eina félag, að maður tali ekki um þau bæði og að maður tali ekki um alla hreyfinguna í heild. Ég held að menn ættu aðeins að líta á þetta og ég skal svo sannarlega taka undir það með einhverjum sem hafa áhuga á að reyna að breyta þessu. Virðulegi forseti. Ég sagði hér í upphafi að ég ætlaði að fjalla fyrst og fremst um virðisaukaskatt og örlitla glufu sem er í því kerfi. Sú glufa er ráðuneytismönnum að fullu ljós vegna þess að ég tók það upp í efh.- og viðskn. á síðasta þingi en fékk engin viðbrögð við henni. Hún gengur út á það að menn gera út á hærri innskatt en útskatt. Það má kalla þetta öfugan virðisaukaskatt. Ég var að dunda við það hérna áðan í sæti mínu að reyna að búa til dæmi og ég ætla að fara aðeins yfir það. Ef við segjum að maður kaupi vöru inn á 100 kr., þá leggur hann VSK á hana 24,5% sem gerir þá 124,50 kr. Sem sagt VSK innskattur 24,50 kr. Eðlileg álagning 25% kemur vörunni upp í útsöluverð 156 kr. Varan er seld á 156 kr. og greiddur þá af henni VSK sem er 19,68%, sem sagt 32 kr. útskattur. Mismunurinn sem er greiddur í ríkissjóð á innskatti og útskatti er því 8 kr. Þetta er dæmi 1. Í beinu framhaldi af þessu og þá mega menn gjarnan hafa í huga það verðstríð sem er núna í gangi t.d. á Akureyri milli Nettó og Bónus. Dæmi 2. Sama vara keypt inn á 100 kr. 24,5% VSK, 124,50 kr., 24,50 kr. innskattur. Síðan kemur verðstríðið. Varan er seld á 70 kr. í því dæmi sem ég tek hér. Af því er greiddur svo 19,68% VSK, sem sagt 14 kr. Hvað skeður þá? Þá er kominn 10 kr. mismunur á innskatti og útskatti þannig að ríkið þarf þarf að endurgreiða 10 kr. í VSK í staðinn fyrir að fá 8 kr. Þetta er það sem er að gerast í dag. Þetta er glufa í kerfinu sem ráðuneytið vill ekki horfa á. Þessari glufu verður að loka. Hvað eru menn að gera? Það eru fyrst og fremst og fremst þeir stóru og sterku sem eru með þessum hætti og með þessari glufu að reyna að drepa af sér samkeppni minni aðilanna, fyrst og fremst. Og þá er spurning: Hvernig á að loka fyrir þetta? Á að banna mönnum að selja undir innkaupsverði? Það held ég að sé hæpið, ég held að það sé ekki hægt. En er hægt að skylda menn til að skila einhverjum virðisauka? Það er hægt. En það er líka hægt að segja sem dæmi: Þú mátt ekki selja undir innkaupsverði fyrr en eftir einhvern tiltekinn tíma frá því að þú keyptir vöruna inn. Kannski er það best, ég veit það ekki. Þetta eru hugmyndir sem ég hef velt upp. En þetta er kerfi sem verður að skoða vegna þess að kerfið virkar þarna öfugt og menn eru að gera út á kerfið. Það er þess vegna sem ég tek þetta hér upp og nýti mér þetta tækifæri þegar virðisaukaskattur er til umræðu. Ég hef auðvitað ýmsar athugasemdur fram að færa við það frv. sem hér liggur frammi og ég mun koma þeim á framfæri í hv. efh.- og viðskn. Ég get vel tekið undir áhyggjur manna vegna vaxtabótanna. Ég get tekið undir með mönnum sem hafa áhyggjur af þeim gjöldum sem verið er að leggja á bifreiðaeigendur. Ég vil skoða vörugjaldið betur þannig að það eru ýmsir þættir þarna sem orka tvímælis og þurfa frekari skoðunar við.

Virðulegur forseti. Út af ummælum hv. 5. þm. Reykv. um að formaður nefndarinnar hefði lítinn metnað fyrir hönd nefndarinnar í sambandi við breytingar á frv., þá vil ég taka það fram að ég hef fullan hug á því verði breytt. Ég tel að það hafi oft komið fyrir að menn hafi verið með mjög óskynsamlegar tillögur í skattamálum. Ég hef reynt að hafa áhrif á það að færa hluti til betri vegar eins og aðrir hv. þm. á Alþingi en ég vil hins vegar vara við því sem sagt er í þessum umræðum, m.a. af hv. þm., að það sé bara hægt að blása á það sem menn segja um skatteftirlit og segja: Þetta eru bara einhverjir kerfiskarlar sem vita ekki neitt og við hlustum ekkert á þá. Því miður hefur þetta allt of oft komið fyrir á Alþingi. Menn eru bara afgreiddir sem kerfiskarlar, það er ekki hægt að hlusta á þá. Við skulum bara vaða áfram og vera ekkert að hlusta á þessa menn sem vinna við þetta. Þeir hafa ekkert vit á þessu. Við vitum þetta allt. Þetta fannst mér koma fram hjá hv. þm. og ég vara við þessari hugsun.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. verði að skola eyrnasneplana. Ég kannast ekki við að hafa verið að ásaka kerfiskarla um eitt né neitt. Ég sagði það að við gætum vel fylgt eftir slíku kerfi með fleiri þrepum í virðisaukaskattskerfinu. Ég gagnrýndi ekkert kerfiskarlana sem slíka. Ég gagnrýndi þá sem segja: Við getum þetta ekki. Ég tel að við séum fullfær um það og það er það sem ég var að gagnrýna en alls ekki kerfiskarlana.

Virðulegur forseti. Ég bið hv. þm. afsökunar á því að hann nefndi ekki kerfiskarla. Hins vegar hefur það verið nefnt í þessari umræðu. Ég vil taka það fram að jafnvel þó að þetta hafi tekist í öðrum löndum þá hefur það ekki tekist vel og það hefur kostað miklu meira eftirlit. Við vorum upplýst um það þegar við fórum á fund ríkisskattstjóraembættisins og skattalögregluembættisins að aðrar þjóðir sem eru með flóknara kerfi eru með miklu meiri mannafla í eftirlitinu og við stöndum frammi fyrir því vegna þess að það er alltaf verið að gera þetta kerfi flóknara og flóknara að það þarf að fjölga fólki í eftirliti og það er það alvarlega. En einfalt kerfi verður til þess að það þarf ekki jafnmarga í eftirlitið þannig að vissulega er þetta atvinnubótavinna. En ég tel þetta ekki vera atvinnubótavinnu sem nokkur eigi að standa fyrir.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Reykv. hefur ekki hlustað alveg nógu vel á okkur kvennalistakonur þar sem hann taldi að við hefðum ekki nokkrar tillögur fram að færa varðandi skattsvikamál. Það er alrangt. Í fyrsta lagi höfum við bent á eins og hv. þm. gerði að það þyrfti að snúa sér að þeim stóru. Í öðru lagi, og það kom fram í máli mínu líka núna áðan, höfum við bent á að það þyrfti að reyna að breyta því hugarfari sem er hér á landi til skattsvika og birtist m.a. í þeirri skýrslu sem vitnað hefur verið til í dag þar sem 54,9% landsmanna eru alveg sammála því að það sé skiljanlegt að fólk vilji svíkja undan skatti og 20% í viðbót virðast vera frekar sammála þessu. Þetta eru 75% og þetta er of mikið. Það þarf að breyta hugarfari.

Hæstv. forseti. Ég tek alveg undir að það þurfi að breyta hugarfarinu. Ég er hræddur um að við gerum það bara ekki á einni nóttu þannig að ég tek alveg undir það. Auðvitað er það alveg rétt og ég sagði það líka að það þarf að fjölga í eftirlitinu en það þarf að móta stefnubreytingu. Og meðan við höfum ekki ráð á því að setja nógu marga menn í stöðurnar sem við þurfum til þess að fylgja þessu eftir með mannsæmandi hætti þá eigum við að fara eftir þeim stóru og ekki eyða tímanum í þá smáu. Það var kjarninn í því sem ég sagði.

Virðulegi forseti. Vissulega þurfum við að einbeita okkur að hinum stóru og þar sem ég er sammála hv. þm. að það taki tíma að breyta hugarfari þá þarf að byrja því að það tekur þann tíma frá því að byrjað er og áfram. Og ef það á einhvern tíma að gera eitthvað í þessu, þá þarf að byrja með áróður og auglýsingar og umræðu um þetta mál í samfélaginu.

Aðeins þetta, virðulegi forseti. Meðan skattar eru jafnháir og þeir eru og þjónustugjöld eru jafnmikil, meðan bætur eru skertar, þá er auðvitað ákveðinn hvati til þess fyrir fólk að leita sér leiða fram hjá skattkerfinu. Þetta tvennt verður því að fylgjast að, lækkun álaga og breytt hugarfar, það fylgist að.

Virðulegi forseti. Það er örstutt hérna um sameiginlegan kunningja okkar hv. þm., það er skatturinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hann á að sjálfsögðu að ganga til félmn. Þetta er orðinn skattstofn eða verður væntanlega skattstofn fyrir sveitarfélögin. Ég tel að þar sé fyrsta skref stigið í átt til samræmingar á fasteignagjöldum. Ég held að það sé mikilvægt að sveitarfélögin fái skatta af fyrirtækjum. Ég minni á að aðstöðugjaldið var lagt af. Það skilaði bæjarsjóðunum og sveitarsjóðunum 4000 millj. en skrifstofu- og verslunarskatturinn aðeins 460--470 millj. þannig að þar er um að ræða 1 / 8 eða 1 / 9 af aðstöðugjaldinu þannig að það er verið að létta álögum af fyrirtækjum í landinu en ekki að þyngja eins og mátti skilja ræðu hv. þm. að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Ég þakka nú fyrir að þeir ráðherrar sem óskað var eftir að sérstaklega kæmu hér til umræðunnar hafa gert það og ég ætla að byrja á því að beina máli mínu til hæstv. samgrh. og óska eftir því að honum verði gert aðvart þannig að hann geti komið í þingsalinn, ef forseti mundi e.t.v. stöðva klukkuna á meðan svo að ég gangi ekki um of á tíma minn meðan við bíðum eftir hæstv. samgrh. --- Getur hæstv. forseti veitt einhverjar upplýsingar um það hvað . . .

Hæstv. samgrh. er að koma.

Hann er að koma, þá ætla ég að hinkra þangað til hæstv. ráðherra kemur.

Það líður vonandi ekki á löngu áður en hæstv. ráðherra birtist í salnum.

Við erum þolinmóð.

Hv. þm. er heimilt að flytja einhvern annan kafla ræðu sinnar ef hann vill nota tímann.

Ef það er löng stund í það, þá gæti ég gert það, beint máli mínu til félmrh. En ég ætlaði reyndar að byrja á þessu í þessari röð, en  Það sem ég ætlaði sérstaklega að inna eftir er viðhorf hæstv. félmrh. til framkvæmdar á vaxtabótunum, sem blasir við okkur á næsta ári, þeirrar skerðingar upp á 400 millj. kr. sem er að verulegu leyti flöt eins og þetta var útfært á fyrra ári. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það fyrirkomulag sem frv. nú boðar fyrir árið 1995 af þeim augljósu ástæðum að það er tími til stefnu til að skoða þau mál og hugleiða hvernig því yrði best varið en hitt blasir við okkur, þessi skerðing vaxtabótanna nú í hönd farandi ári og ég hlýt að taka það svo að ekkert hefur af þessu máli heyrst annað en það sem fram kemur í frv. að niðurstaða hæstv. félmrh. í því sé engin að ná að einhverju leyti til baka þessari skerðingu á vaxtabótunum. Hæstv. ráðherra hefur gefið það í skyn með yfirlýsingum á undanförnum mánuðum að þetta sé í skoðun og athugun og hún lét á sér skilja trekk í tekk að þessi skerðing vaxtabóta upp á 400 millj. kr. væri ekki endilega endanleg niðurstaða hér á síðasta ári. Þessi staða er auðvitað alveg hörmuleg hjá hæstv. ráðherra sem eins og kunnugt er var hér á árum áður margbúin að lofa því og sverja að aldrei kæmi til þess að vaxtabætur yrðu skertar. Ég tel einnig að það sé óhjákvæmilegt að skoða þessa skerðingu vaxtabótanna í ljósi þess að tekjur hafa fallið í landinu og greiðslubyrði af lánum er því augljóslega hlutfallslega þyngri miðað við laun en hún var þegar til skuldbindinganna var stofnað fyrir kannski einhverjum árum síðan. Og hið svokallaða greiðslumat sem menn gengu í gegnum þá er auðvitað markleysa í dag þegar hvort tveggja gerist að kaupmáttur fellur með þeim hætti sem raun ber vitni og vaxtabætur eru svo skertar ofan í kaupið af hálfu ríkisstjórnar. Þetta er frammistaða sem er slík hörmung fyrir hæstv. félmrh. sem hefur oft gefið sig út fyrir að vera sérstakan vaktmann í þessu sambandi að um það er tæplega hægt að hafa orð. Hér hefur einnig verið spurt um það hvað standi til af hálfu hæstv. félmrh. varðandi þann mun sem upp er kominn í húsnæðislánakerfinu með lækkun vaxta á húsbréfum sem áður voru með 6% vexti og gengu á markaði með miklum afföllum og svo aftur þau viðskipti sem nú eiga sér stað. Þarna er alveg augljóslega verið að stofna til nýs misgengishóps, þeirra sem bera hærri vextina og tóku á sig afföllin á sínum tíma og sitja uppi með þau óbætt og þeirra sem fá svo þessi kjör núna. Í öðru lagi er það þannig, hæstv. forseti, að það er eðlilegt að beina orðum til hæstv. félmrh. úr því að hér eru ekki aðrir hæstv. ráðherrar Alþfl. staddir. Varðandi frammistöðu Alþfl. í þessum skattamálum og þá á maður auðvitað við ekki síst þær rýtingsstungur í bak verkalýðshreyfingarinnar sem Alþfl. reyndi að reka núna í haust hafandi átt þátt því að gera verkalýðshreyfingunni tilboð um að kjarasamningar yrðu gerðir og innleg í þá samningagjörð yrði lækkun virðisaukaskatts á matvæli og lægra skattþrep þar. Síðan eftir að samningarnir höfðu verið endurnýjaðir gengu þeir af göflunum hæstv. utanrrh. og hæstv. iðnrh. og sökuðu forustu verkalýðshreyfingarinnar um það að velja þarna verri kostinn og bera hagsmuni sinna umbjóðenda fyrir borð í reynd með því að halda við þann samning sem gerður hafði verið á grundvelli tilboðs frá ríkisstjórninni. Þetta er einhver allra óheiðarlegasta og lélegasta framkoma sem maður hefur lengi séð í samskiptum af þessu tagi og er þá langt til jafnað þegar Alþfl. á í hlut því að eins og kunnugt er hefur honum ekki verið margt heilagt af þessu tagi. Um virðisaukaskatt í tveimur skattþrepum sem hér hefur nokkuð verið nefndur þá vil ég eingöngu segja það að að sjálfsögðu ber að hlusta á rök þeirra sem við skattaeftirlit starfa og ég er jafntilbúinn til þess og aðrir, enda tók ég fram að ég vildi fá að skoða það hvernig að þessu yrði staðið þannig að þetta gengi sem best, en ég bakka ekki með hitt að auðvitað er hægt að innheimta hér virðisaukaskatt í tveimur þrepum á Íslandi eins og í öðrum vestrænum ríkjum, eða hvað? Og ég segi: Menn eiga ekki að tala um þessi skattamál eins og þeir séu með fullkomið kerfi í höndunum þar sem ekki eigi sér stað neitt undanskot. Eða er það tilfellið? Það er að vísu þannig að Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh., hélt hér ræður á 9. áratugnum um það að virðisaukaskattskerfið væri fullkomið, 100%, og það yrði bara allt í himnaríki á jörð í skattamálum þegar það kæmi í einu þrepi eins og með EES og álverið og fleira sem allan vanda átti að leysa. En hvernig er staðan? Hvert er mat stjórnskipaðrar nefndar á því hvernig þetta hefur gengið? Það er að virðisaukaskattskerfið er míglekt og umfang skattsvikanna er síst minna í dag en það var fyrir daga virðisaukaskattskerfisins. Og eru það þá rök gegn breytingu af þessu tagi að það þurfi kannski að auka eftirlit með framkvæmdinni þegar kerfið lekur upp á marga milljara kr. Ég held ekki. Ég held að mönnum væri þá nær að reyna að glíma við það undanskot sem þarna á sér stað nú þegar og ég segi: Hvað með það þó að það þurfi að ráða 30 manns í skatteftirlit, ef þar eru á ferðinni upphæðir sem geta mælst í hálfum eða heilum milljörðum kr. sem hlut eiga? Eru menn þá ekki matvinnungar ef þeir ná að stöðva það undanskot, 30 manna eftirlitssveit? Staðreyndin er sú að að margra dómi er þetta einn auðveldasti hluti eftirlitsins. Það er vörusalan sem að verulegu leyti fer fram í stórmörkuðum og er þar á strimlamerktu kerfi í mörkuðunum og yfirgnæfandi meiri hluta veltunnar í matvöruviðskiptunum er hægt að kontrólera með eftirliti í gegnum það ef menn setja í það mannskap og sá mannskapur getur jafnframt haft eftirlit með öðrum þáttum framkvæmda í skattamálum þannig að hann getur skilað árangri líka til viðbótar því að hafa eftirlit sem tengist tveimur skattþrepum virðisaukaskatti. Þá er ég kominn að hæstv. samgrh. Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. samgrh. ræði efnislega en fari ekki út í sjóðasukk fyrr á öldinni og annað því um líkt í svörum sínum við þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fyrir hann, t.d. um afkomu innanlandsflugsins og upptöku virðisaukaskatts. Veit hæstv. samgrh. að flugfargjaldið til Vopnafjarðar fer yfir 20 þús. kr. ef virðisaukaskattur upp á 8--9% nettó, þegar inn- og útskattur hafa verið jafnaðir, bætist við um áramótin? Veit hæstv. samgrh. þetta? Telur hann það þolandi ástand fyrir íbúa slíks byggðarlags, sem eru nauðbeygðir að nota sér flugið af ýmsum ástæðum, þeir sem ekki eiga bíl, þeir sem þurfa að leita sér lækninga o.s.frv. Telur hann það innlegg í byggðamálin að sveitarfélög og aðrir sem þurfa að kosta ferðalög manna, starfsmanna sinna og ýmissa sérfræðinga þurfi að borga slíka skatta? Veit hæstv. samgrh. hvaða áhrif þetta hefur t.d. á möguleika ferðaþjónustunnar í mörgum byggðarlögum, sem hafa verið að byggja hana upp á undanförnum árum, eins og Hornafirði sem er mjög háður fluginu um að flytja ferðalangana til og frá svæðinu. Eða þess vegna Norðurland og Þingeyjarsýslu. Hæstv. samgrh. stóð uppi í efri deild vorið 1991 og stöðvaði þá á síðasta stigi frv. til laga um heildarendurskoðun laga um skipan ferðamála. Með hvaða rökum? Með þeim rökum að það væri ekki nóg að gert til að bæta starfskjör og samkeppnisskilyrði ferðaþjónustunnar. Hvar er árangur hæstv. núv. samgrh.? Felst hann í upptöku virðisaukaskatts sem veldur t.d. 8--9% kostnaðarauka í innanlandsflugi? Mér er sagt að hæstv. samgrh. hafi uppgötvað það, staddur í Jórdaníu, að þessi skattlagning á innlenda ferðaþjónustu gengi ekki upp.

Það var í Egyptalandi.

Var það í Egyptalandi? Sama hvort er. Þær fréttir bárust alla vega heim að einhvers staðar á ferðalagi sínu um Austurlönd hefði hæstv. samgrh. numið þennan vísdóm og komist að þeirri gáfulegu niðurstöðu að þetta gengi auðvitað ekki upp. En ég spyr auðvitað um niðurstöðuna, árangurinn. Er það bara þannig að hæstv. samgrh. ætli áfram að koma í þennan ræðustól og svara eins og hann gerði á dögunum að hann og hæstv. fjmrh. hefðu ekki náð samkomulagi og þess vegna væri ekkert hægt að gera í málinu? Það voru svör hæstv. ráðherra hér í fyrravetur þegar hann var spurður út í þessi efni. Ég tek undir það sem hv. þm. Ingi Björn Albertsson sagði um íþróttahreyfinguna og mætti nefna fleiri slíka aðila sem verða auðvitað mjög harkalega fyrir barðinu á þessu. Síðast en ekki síst vil ég nefna það, að ég hef auðvitað þungar áhyggjur af rekstrarafkomu þeirra aðila sem sinna innanlandsflugi, svæðisflugfélaganna ekki síst sem sinna ómissandi hlutverki í öryggismálum, sjúkraflugi o.s.frv. Það má ekki gerast, hæstv. samgrh., fyrir aumingjaskap þeirra sem eiga að gæta hagsmuna þessarar greinar að þessi skattur, jafnvitlaus og ranglátur og hann er, verði lagður á.

Virðulegi forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns sem hann beindi að vaxtabótakerfinu þá taldi ég mig hafa svarað því áðan. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt þegar þessi skerðing kom til fyrir ári síðan að þetta væri ekki endanleg niðurstaða og það er einmitt það sem við erum að fjalla um núna. Þetta var ekki endanleg niðurstaða og það sem ég lagði áherslu á, úr því að þessi skerðing þurfti að koma til, var að henni væri þó háttað með þeim hætti að hún kæmi sem minnst við tekjulægstu hópana og þá sem væru með meðaltekjur og það er einmitt það sem við erum að fjalla um núna. Varðandi 6% vextina þá höfum við farið yfir það hér hvers vegna ekki er hægt að breyta þeim vöxtum. Við þyrftum að leysa út öll útgefin húsbréf á móti til þess að geta lækkað þarna vextina og það yrði það mikið hringl í kerfinu að það mundi hreinlega skemma það og mætti þá spyrja með sama hætti ef vextir einhvern tíma í framtíðinni hækkuðu hjá þeim sem væru með 5% bréf hvort við ættum þá aftur að innleysa þau og hækka vextina. Það sjá því allir að þetta gengur ekki upp. Og ég hef líka sýnt fram á að að 90% hluta er þessi 1% mismunur bættur hjá þeim hópum sem eru með lágar tekjur og meðaltekjur. Mér finnst að þetta liggi ljóst fyrir og auðvitað er það þannig að þegar við búum við atvinnuleysi og tekjur fólks dragast saman, þá skerðist það greiðslumat sem fólk hefur fengið. Það liggur alveg í augum uppi en ég minni á að ríkisstjórnin hefur mætt þessu gagnvart fólki sem hefur búið við langvarandi atvinnuleysi með því að koma til móts við það með skuldbreytingum, bæði gegnum Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Varðandi lækkun á matvæli sem þingmaðurinn nefndi og afstöðu Alþfl. til þess þá liggur hún alveg skýr fyrir. Alþfl. hefur fært rök fyrir því að hann telur heppilegra og hann telur að það gagnist betur tekjulægri hópunum að verja þeim miklu fjármunum sem fara í niðurgreiðslu á matvælum með öðrum hætti. Og hann hefur sýnt fram á að það gagnast betur tekjulægri hópunum. Og ég veit ekki betur en t.d. BSRB sé því sammála.

Hæstv. forseti. Ég tel að hæstv. félmrh. hafi í yfirlýsingum sínum á sl. ári og í kringum sl. áramót gefið þráfaldlega í skyn að ekki aðeins útfærslan varðandi þessa skerðingu vaxtabóta heldur líka hin efnislega niðurstaða kynni að breytast. Það er það ekki síður sem ég er að inna hæstv. félmrh. eftir. Er hún sem sagt hér að játa algera uppgjöf sína gagnvart því að þessi skerðing vaxtabótanna gangi að einhverju leyti til baka? Ég skil það svo, bæði vegna þess að nú eru engin orð látin um það falla að úr þessum 400 millj. verði eitthvað dregið og eins hitt að útreikningarnir sem lagðir eru fyrir okkur svo ómerkilegir sem þeir eru vegna þess að það er ástæða til að gagnrýna það hversu illa úr garði gert þetta frv. er með fylgiskjöl og annað, þeir sýna okkur að þetta eigi áfram að vera í kringum 400 millj. eða þannig hef ég tekið hæstv. fjmrh. Ég legg á það áherslu í öðru lagi, hæstv. félmrh., að það eru breyttar forsendur vegna þess að það blasa við stórauknir greiðsluerfiðleikar fólks vegna húsnæðisskuldbindinga. Það er alveg ljóst að það er holskefla greiðsluerfiðleika fram undan og annað getur ekki orðið niðurstaðan af 10, 12 eða 15% skerðingu kaupmáttar ráðstöfunartekna á 5--6 ára tímabili og annað getur ekki orðið niðurstaða af almennum aðstæðum í þjóðfélaginu. Og það eru líka breyttar forsendur vegna þess að nú er að myndast nýr misgengishópur í vaxtamálunum og það er ekki bara þetta 1% sem þarna ber á milli. Það er auðvitað alveg ljóst að geiðslubyrði fólks sem tók á sig upp í 20% afföll er auðvitað allt önnur vegna þess að það brúaði þau afföll með skammtímafjármagni og einhverjum öðrum slíkum ráðum. Það skuldar sem nemur 20% meira en það fékk í peningum og það þarf ekkert að fara mörgum orðum um það hvernig hefur verið farið með þetta fólk. Og varðandi svo Alþfl. og afstöðu hans í þessum efnum þá hefur maður satt best að segja sjaldan heyrt ómerkilegri tilburði í málflutningi heldur en þá þegar Alþfl. var meira að segja farinn að hafa áhyggjur af innlendum landbúnaði í sambandi við upptöku annars þreps í virðisaukaskatti.

Virðulegi forseti. Út af síðustu orðum hv. þm. um það að ég hefði sagt það hér þegar skerðing á vaxtabótum um 400 millj. var til umræðu fyrir ári síðan að ég ætlaði að hafa áhrif á breytingu í þá veru að það yrði minna sem mundi skerðast í krónum talið, þá er það rangt. Það eina sem ég hélt fram er að ég mundi hafa áhrif á það að útfærslan yrði með þeim hætti að hún mundi gagnast betur því fólk sem væri með lágar tekjur og meðaltekjur og það er það sem við erum að fjalla um hér. Og ég minni enn og aftur á að ríkisstjórnin er að koma til móts við það fólk sem hefur þurft að búa við mikið atvinnuleysi og auðvitað gagnast það líka fólki sem er með miklar skuldir þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til til lækkunar vöxtum.

Ég vek athygli á því að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til enn þá í þeim efnum eru nú fyrst og fremst 1% lækkun vaxta við útgáfu húsbréfa. Það sem ríkisstjórnin hefur gert að öðru leyti í vaxtamálum stendur enn og er hækkun á vöxtum bæði í félagslega húsnæðiskerfinu og í Byggingarsjóði ríkisins því að eins og kunnugt er þá beitti þessi ríkisstjórn sér fyrir því að hækka vextina á grundvelli heimildar sem var í skuldabréfum allt aftur til ársins 1984. Sú vaxtahækkun stendur enn. Mér er ekki kunnugt um að því hafi verið breytt. Eru ekki vextirnir en í Byggingarsjóði ríkisins þau 4,9% sem hæstv. félmrh. hækkaði þá uppi í? Ég held að hæstv. ráðherra ætti að fara varlega í það að hæla ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar stórkostlega gagnvart því fólki sem erfiðast á varðandi greiðslubyrði af húsnæðislánum en það er það fólk sem hefur verið að koma yfir sig húsnæði nú sl. 10 ár eða svo. Það er auðvitað alveg augljóst mál. Ég vil svo jafnframt segja það um málflutning Alþfl. í þessum virðisaukaskattsmálum að menn geta haft viss rök fyrir sínu máli og komið þeim fram. En óheiðarleiki af því tagi sem Alþfl. sýndi í samskiptum við verkalýðshreyfinguna á þessu hausti er með eindæmum og ég held að menn hafi sjaldan launað jafnilla þá þolinmæði og í raun og veru ótrúlega þolinmæði sem verkalýðshreyfingin hefur sýnt þessari ríkisstjórn, m.a. með því að hafa ekki fyrir löngu skorið upp herör gegn henni almennt og reynt að koma henni frá því að þetta er auðvitað einhver versta ríkisstjórn sem við höfum setið uppi með um áratuga skeið og það á ekki síst við um framgöngu hennar í fjölmörgum málum gagnvart þeim sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Nægir þar að nefna ýmiss konar skatta og skítaskatta og gjöld í heilbrigðismálum, menntamálum og víðar. Og það gerir hlut hæstv. félmrh. ekkert merkilegri þó að hún hafi af og til hótað því, hæstv. félmrh., að ganga út úr þessari stjórn en sýnir svo ekkert fararsnið á sér þegar á hólminn er komið, ekki nú frekar en venjulega.

Virðulegi forseti. Ég vil nú þakka fyrir það að sumir þeirra ráðherra sem beðið var um mættu hér til leiks en það er eitthvað mikill órói í hæstv. samgrh. Hann hefur enn þá brugðið sér frá og ég vil fara þess á leit að honum verði enn einu sinni gert viðvart. Ég ætla að beina til hans spurningum á eftir. En í kjölfar þeirra andsvara sem hér áttu sér stað fyrir augnabliki síðan vaknaði nú heldur betur spurning í mínum huga því að ég heyrði ekki betur en hæstv. félmrh. væri hér að ítreka gagnrýni Alþfl. á lækkun virðisaukaskatts á matvælum og ég hlýt að spyrja: Hvað þýðir þetta? Er meiri hluti fyrir þessari breytingu hér á hinu háa Alþingi í stjórnarflokkunum? Eða ætlar Alþfl. að gleypa þetta mál hvað sem tautar og raular? Við hljótum að verða að fá skýringar á þessu. Hver er eiginlega skoðun Alþfl.? Stendur hann að þessu eða ekki? Það er náttúrlega mjög sérstætt að því er haldið fram af hæstv. fjmrh. að öll ríkisstjórnin standi að málinu, en síðan kemur hæstv. félmrh. og ítrekar þessa gagnrýni sem ég get að vissu marki tekið undir en við þurfum auðvitað að fá að vita það áður en við förum að vinna að þessu máli í hv. efh.- og viðskn. hver staðan er í málinu. Hún er vægast sagt óljós. Það tengist því sem ég ætla að gera að meginefni seinni ræðu minnar og er í framhaldi af því sem hér hefur verið rætt en það er þessi hringlandaháttur sem er á ferð í skattamálum, þessi hrærigrautur sem þetta frv. felur í sér og maður hlýtur að spyrja: Hver er skattastefnan? Hvert er verið að stefna með þessu? Hver er eiginlega stefna ríkisstjórnarinnar? Það er ekki hægt að lesa nokkra einustu stefnu út úr þessu. Það er ýmist hækkað eða lækkað og útkoman er mínus. Og ég vil vitna til þeirrar ræðu sem dreift var til þingmanna og er eftir Indriða H. Þorláksson, skrifstofustjóra fjmrn. og helsta sérfræðings þess ráðuneytis í skattamálum, þar sem hann segir, með leyfi forseta, þegar hann er að ræða um það hvað er fram undan: ,,Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að leggja vinnu í stefnumörkun í skattamálum.`` Og hann er búinn að lýsa því í sinni ræðu hvílíkur hrærigrautur og hvers konar vinnubrögð hér hafa tíðkast um árabil og það er mál að þessu linni og menn fari að móta einhverja stefnu og standa við hana þannig að fólk viti að hverju það gengur, hvort sem við erum að tala um heimilin í landinu eða fyrirtækin. Og þetta er hluti af stöðugleikanum sem þessi ríkisstjórn er alltaf að hrósa sér af. Það er nefnilega enginn stöðugleiki í skattamálum. Hann er ekki til. Meginspurningin sem við erum að glíma við er sú að ef ekki þessi skattlagning, hvað þá? Við erum mörg hver að krefjast þess að hér sé haldið uppi öflugri velferðarþjónustu, öflugu velferðarkerfi og hvernig ætlum við að fjármagna það? Hv. þm. Ingi Björn Albertsson var hér áðan að spyrja Kvennalistann um það hvernig við vildum taka á skattsvikum og ég ætla að nefna hér nokkur dæmi um það á eftir. En ég spyr hv. þm. á móti: Hvaða tillögur hefur hann um skattlagningu? Það kom fram í máli hans að hann vill lækka matarskatt, hann vill lækka skatta, en hvernig eigum við að fjármagna velferðarkerfið? Ég get bent á ýmsar leiðir til þess og mér finnst í raun og veru að þar sem það er ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp á því að spara, það er greinilegt á uppgjöf ráðherranna að þeir telja sig ekki komast lengra eftir þeim röngu leiðum sem þeir hafa verið að fara. Nú er komið að því að hefja uppstokkun í kerfinu og fara að einbeita sér að lausnum til framtíðar, lausnum sem munu skila árangri til lengri tíma litið og þar er ég ekki síst að hugsa um fyrirbyggjandi aðgerðir í heilbrigðiskerfinu, sem ég ætla að nefna hér í hundraðasta skipti og ætla að nefna hér eins oft og mér gefast tækifæri til meðan ég á sæti hér á hinu háa Alþingi vegna þess að það liggja gífurlegir peningar í því að bæta heilsu þjóðarinnar. Það er sú spurning sem við eigum að glíma við í þessum stóra málaflokki, sem tekur til sín langmest fjármagn, hvernig getum við bætt heilsu þjóðarinnar? Við getum það með því að draga úr umferðarslysum, með því að bæta vinnuvernd o.s.frv., með áróðri og ég gæti nefnt hér ótal liði í þeim efnum og þarf að koma í tillöguform en ég hef ekki tíma til þess hér. Varðandi skattsvikin þá gildir það auðvitað að þar er um margar leiðir að ræða og ég tek undir það sem hér kom fram áðan að það þarf að beita miklum áróðri til þess að breyta hugarfari landsmanna. Það þarf að breyta hugarfari og sýna fólki fram á það að þegar því miður allur almenningur tekur þátt í skattsvikum, m.a. á sínum eigin heimilum, þá er verið að skerða tekjur ríkisins. En eins og hér kom einnig fram þá þarf líka að vera einhver hvatning. Menn þurfa að sjá sér hag í því að standa skil á sköttum ríkisins og meðan menn horfa upp á alls konar svik og það að stórlaxarnir sleppa eins og ég hef nefnt fyrr, að í litlum bæjarfélögum sjá menn ákveðna hópa manna í svartri atvinnustarfsemi sem komast upp með það ár eftir ár og maður spyr sig auðvitað: Hvers vegna taka skattstjórar í viðkomandi umdæmum ekki á þessu? Skortir þá heimildir? Þarf að veita þeim auknar heimildir? Og hvernig stendur á því að það gildir ekki hér eins og t.d. í Svíþjóð að það er fylgst miklu betur með eignamyndun? Það þarf að fylgjast miklu betur með eignamyndun og láta menn skýra það hvernig þeir geta eignast stærðar hús og stóra bíla en hafa engar tekjur. Hvernig kemur þetta heim og saman? En þetta komast menn upp með hér ár eftir ár eftir ár. Ég get ekki látið hjá líða að minnast aðeins á fjármagnstekjuskattinn sem ríkisstjórnin hefur enn gefist upp á vegna þess að hann er auðvitað ein þeirra leiða sem hægt er að fara til þess að afla tekna og ég harma það að ríkisstjórnin skuli enn einu sinni gefast upp á þessu þó að ég geti í sjálfu sér verið sammála þeirri viðvörun Seðlabankans að í kjölfar aðgerðanna, sem áttu sér stað í vaxtamálum, þá sé kannski varasamt að koma þessum skatti á núna. Það gæti orðið fjármagnsflótti úr bönkunum og bankarnir færu út í það að bjóða fólki háa vexti til þess að ná sparifé inn aftur en það hefði bara átt að vera búið að koma þeim skatti á fyrir löngu og það er auðvitað ekki einleikið hvernig ríkisstjórnin heykist við aftur og aftur og það er vegna þess að það er verið að hlífa hinum ríku. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að hlífa hinum ríku og láta þá komast upp með hvað sem er. Það má aldrei snerta þá. Það má ekki hækka hátekjuskattþrepið, það má ekki efla hér skattaeftirlitið og beina sér að stórlöxunum og þessari svörtu atvinnustarfsemi sem skilar mönnum gríðarlegum tekjum sem því miður er stolið undan skatti. Hæstv. samgrh. hefur ekki látið sjá sig hér enn.

Hann er hér.

Hann er hér já, og ég vil ítreka þá spurningu sem hér hefur komið fram. Það var nefnt að ráðherrann varð fyrir hugarfarsbreytingu í Egyptalandi, í því mikla landi ferðaþjónustunnar, og ég ítreka enn þá spurningu: Ætlar hæstv. samgrh. að beita sér fyrir breytingum á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu henni til hagsbóta? Ætlar hann að beita sér í þeim efnum? Ég hlýt að minnast á það hér þó að tími minn sé alveg á þrotum að við sem vorum hjá Sameinuðu þjóðunum fyrir skömmu áttum þess kost að heimsækja þar sameiginlega þjónustu Norðurlandanna í ferðamálum. Þar kom fram að þar hafa menn verið að ná gríðarlegum árangri en það er verið að skera niður fjármagn til þessa aðila. Loksins er þetta farið að skila sér. Þá er skorið niður fjármagn, bæði sameiginlegt fjármagn sem komið er frá Norðurlöndunum og framlagi íslenska ríkisins og þar á ofan bætist að þessir ferðamenn sem búnir eru að kynna sér Ísland með margvíslegum hætti eiga að fara að koma hingað í kjölfar þess að hér verði hækkun á allri ferðaþjónustu. Hvernig á þetta að ganga upp og hvað ætlar samgrh. að gera til þess að breyta þessu þannig að einn af fáum vaxtarbroddum sem hér er að finna í atvinnulífinu megi blómstra?

Virðulegi forseti. Við eldhúsdagsumræður sl. vor tók ég það fram að þá væri í farvatninu samkomulag við verkalýðshreyfinguna og útlit fyrir að í því samkomulagi yrði fjölgað þrepum í virðisauka svo sem nú hefur gerst. Og ég lét þá þess getið að ég væri í grundvallaratriðum ósammála slíkri gerð en ef það hefði orðið samkomulag eins og blasti við þá hefði ég samt verið í hópi þeirra sem mundu greiða því atkvæði. Ég vil minna á þetta vegna þess sem hér hefur ítrekað komið fram. Hvert okkar getur haft skoðun á hver skattastefnan eigi að vera. Einstaklingar og flokkar geta haft mat á því hvort eigi að framselja skattaákvarðanir til þriðja aðila eins og gerist á vissan hátt við slíkt samkomulag sem nú hefur verið gert á vinnumarkaði til að ná samkomulagi um stöðugleika. Og við getum verið með afstöðu til hvort það sé rétt eða hvort við séum sátt við það að vera með fleiri þrep í virðisaukaskatti en þegar samkomulag er orðið og þegar verkalýðshreyfingu hefur verið boðið upp á tvo valkosti og niðurstaðan er sú sem hún varð þá stöndum við að sjálfsögðu við þá niðurstöðu. Ég hefði óskað að valið hefði orðið annað hjá verkalýðshreyfingunni þegar henni var boðið upp á val. Niðurstaðan varð þessi og ég mun rétta upp hönd ef þessi mál eiga ekki eftir að breytast héðan í frá. Virðulegi forseti. Þetta er stjfrv. Alþfl. stendur að því. Hver og einn verður að standa fyrir sínum eigin orðum hvort heldur er hér í ræðustóli eða á opinberum vettvangi svo að ég tala ekkert um orð félaga minna í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Mér fannst nú gæta mótsagna í þessu svari. Annars vegar sagði hv. þm. að Alþfl. stæði að þessu frv. en hins vegar skildi ég hana þannig að það yrði þó hver og einn að gera það upp við samvisku sína hvað hann gerði. Við erum hérna að ræða ákaflega alvarlegt mál og ég ítreka það að Kvennalistinn hefur barist fyrir lækkun á matarskatti og jafnvel afnámi matarskattsins. En spurningin snýst auðvitað um það hvort verið er að gera þetta nú með skynsamlegum hætti og hvort við erum að gefa okkur nægan tíma í þessa breytingu. Ég óttast það eftir að hafa farið lauslega í gegnum þetta mál, við eigum eftir að kanna þetta miklu betur, að hér sé verið að hlaupa allt of hratt og menn geri sér ekki grein fyrir margvíslegum afleiðingum þessara breytinga. Og svo að ég vitni nú í leiðara Morgunblaðsins í dag, sem enn er að gagnrýna virðisaukaskattinn, þá segir þar að niðurstaðan hafi orðið sú leið sem óhagkvæmust er fyrir ríkissjóð og ég held að þetta sé rétt. Þetta er auðvitað óhagkvæmasta leiðin fyrir ríkissjóð og það er deilt um það hvort þetta sé hagkvæmasta leiðin fyrir launþega, fyrir launafólk. Um það standa deilur. Þetta þurfum við einfaldlega að kanna ofan í kjölinn og við á löggjafarsamkundunni hljótum að verða að taka þær skynsamlegustu ákvarðanir sem hægt er og að Alþingi sé bundið af slíku samkomulag, það megi engu breyta, það er ekki ásættanlegt. Við hljótum að verða að vega þetta og meta en í kjölfar orða hv. þm. þá er mér alls ekki ljóst hvort Alþfl. stendur að þessu í raun eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég hef tjáð mig eitthvað óskýrt vegna þess að það er alveg ljóst að Alþfl. stendur að þessu frv. Þegar ég var að vísa í að hver og einn yrði að standa fyrir sínum orðum út á við, þá var ég eingöngu að svara því sem menn hafa verið að setja út á orð einstakra ráðherra Alþfl., sem ekki eru hér, annars staðar um þessi mál. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin gerði samkomulag við verkalýðshreyfinguna um þessi mál og hefur flutt stjfrv. um það og Alþfl. stendur að því. Draumórar mínir um það þar sem t.d. fleiri samtök á vinnumarkaði eru en þau sem hafa gert þetta samkomulag og hafa látið í ljós allt aðra skoðun, ef það ætti eftir að koma fram ósk til okkar um annað, þá er aldrei að vita hvað mundi gerast hér. En það eru draumórar sem ég er að láta í ljós úr þessum ræðustóli.

Virðulegur forseti. Það er vonandi að þessari umræðu fari nú senn að ljúka. Þetta segi ég fyrst og fremst af umhyggju fyrir þeim hæstv. ráðherrum sem hér hafa mætt en líður þannig að það er nánast eins og þeir gangi á glóðum elds þegar þeir koma hér inn í þingsalinn yfir þeirri ósvinnu að þurfa nú að koma hér og taka þátt í löggjafarstörfunum eins og þeim ber sem þingmönnum sem ég vissulega held í það minnsta að þeir séu enn sem komið er, þingmönnum og ráðherrum sem vissulega er skylt að fylgjast með og fjalla um þau mál sem eru á þeirra sviði. Ég ætla þá að byrja að bera fram að ég vona mjög einfalda spurningu til hæstv. félmrh. og hún er þannig, ég ætla að lesa hér með leyfi forseta 16. gr. í frv. Nú veit ég ekki hvort hún er í ljóðabókinni líka, hvort hæstv. ráðherra geti fylgst með henni þar, en hún hljóðar svona: ,,Við 11. gr. laganna bætist ný málsgrein er orðist svo: Til skattskyldrar veltu teljast fjárframlög og önnur rekstraraðstoð, sem opinberir aðilar veita þjónustufyrirtækjum til að greiða niður skattskylda þjónustu.`` Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað þýðir þessi grein fyrir rekstur á ferjum sem eru styrktar af ríkinu?

Ertu að spyrja hann?

Ég er að spyrja  Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki hvort hæstv. ráðherra hefur fylgst með mínu máli þannig að ég neyðist því miður til þess að endurtaka það.

Ég hef náð þessu öllu saman.

Það er 16. gr., ég vil biðja hæstv. ráðherra að útskýra fyrir okkur hvað hún þýði gagnvart ferjurekstrinum í landinu. Virðulegi forseti. Síðan vil ég beina annarri spurningu til hæstv. samgrh. Hvaða vinna fer fram í samgrn. núna til að meta þann kostnaðarauka sem ferðaþjónustan ber þegar virðisaukaskattur leggst á hana af fullum þunga um næstu áramót og hvaða ráðstafanir eru í farvatninu til þess að mæta þeirri hækkun? Það er ein spurning til hæstv. félmrh. Félmrh. segir að vaxtabótakerfið muni mæta því sem þeir húsbyggjendur hafa orðið að taka á sig, sem hafa tekið húsbréf með 6% vöxtum, þann mun sem er á þeim og 5% sem nú eru. Við skulum láta þetta liggja á milli hluta, en nú spyr ég hæstv. félmrh.: Hvernig mætir vaxtabótakerfið þeim einstaklingi sem fékk húsbréf að nafnvirði upp á 6 millj. kr. en fékk aldrei í hendurnar nema 4,5 millj. en greiðir síðan samviskusamlega af sínum 6 millj. kr. með sínum 6% vöxtum og sér ekki lengur fram úr því? Ég sagði það, hæstv. félmrh., í umræðunum í dag að hér væri að skapast nýr misgengishópur í húsnæðismálum og það væri mjög erfitt fyrir okkur sem erum í stjórnmálum að horfast í augu við það fólk sem lét nánast glepjast til þess að taka húsbréfalán á þessum kjörum og er núna að missa eigur sínar sem það hefur lagt í þessi kaup á móti húsbréfunum. Hæstv. félmrh. skuldar þessu fólki skýringar á því, hvernig það eigi að mæta þessu og þetta fólk á afar erfitt með að skilja það af hverju það er að borga af 6 millj. kr. en fékk aldrei í hendurnar nema 4,5. En þetta er nú það kerfi sem hæstv. ráðherra barðist fyrir og hefur varið með kjafti og klóm, ég segi ekki lengur hótunum því að hótanir hæstv. félmrh. eru því miður orðnar algerlega bitlausar því ráðherrann hefur aldrei staðið við þær. Að lokum í þessari umræðu gagnvart skattheimtu almennt, þá vil ég beina orðum mínum til hæstv. fjmrh. Núv. ríkisstjórn hefur verið afar tamt að tala um fortíðarvanda og talið sig taka við slæmu búi á nánast öllum sviðum. Nú er ég því ekki sammála en mun ekki fara út í þann rökstuðning hér. En ég ætla að benda á eitt atriði sem núv. ríkisstjórn tók við. Hún tók við til þess að gera einföldu og skilvirku skattakerfi. En mér sýnist að það stefni í það að núv. hæstv. ríkisstjórn takist að umturna því öllu á sínum valdaferli, bæði hvað snertir óbeinu skattana og beinu skattana. Ég vil í því sambandi, með leyfi forseta, leyfa mér að vitna í ágæta greinargerð sem við fengum hér og fjmrn. sendi okkur þingmönnum og er eftir Indriða H. Þorláksson skrifstofustjóra fjmrn. Þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Þegar litið er til þeirra sjónarmiða sem einkennt hafa mótun tekjuskattskerfisins og þeirra markmiða sem talið hefur verið æskilegt að stefna að, breiður skattstofn, eitt skatthlutfall, lágur jaðarskattur og há skattleysismörk verður ekki hjá því komist að telja tekjuskattskerfið verra en áður og fjarlægara markmiði sínu.`` Og hvenær skyldi nú skrifstofustjórinn hafa séð ástæðu til þess að setja þessi orð á blað? Það var, virðulegur forseti, að loknum þeim breytingum sem gerðar voru á tekjuskattskerfinu fyrir síðustu jól, í jólatörninni margfrægu þá, og því miður virðist það vera að gerast að það er verið að fara með virðisaukaskattskerfið sömu leið. Mér finnst, virðulegi forseti, að þetta ætti nú að geta verið núv. hæstv. ríkisstjórn eilítið lexía að hún fari ekki með það sem gefinn hlut að það hefur nú allt saman verið til bóta sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur gert.

Áður en lengra er haldið vill forseti geta þess að fyrirhugað er að halda hér áfram fundahöldum til kl. 8 án þess að gera hlé en þá verði gert kvöldmatarhlé ef ástæða er til. Gert er ráð fyrir að ljúka einnig 2. umr. um þriðja dagskrármálið á þessum fundi. Þetta vill forseti láta koma fram núna strax en það er kvöldverður í veitingastofunni fyrir þingmenn hvort sem gert verður hlé eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil hér í lok umræðnanna gera tilraun til þess að svara nokkrum fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint og fjalla örlítið um nokkur mál sem ræðumönnum hafa verið hugleikin við þessa umræðu. Fyrst vil ég beina máli mínu til hv. þm. vegna ræðu hv. 18. þm. Reykv. sem sagði réttilega að skattalækkun sú sem nú ætti sér stað væri í raun og veru ávísun á framtíðina. Mig langar til þess að koma að því máli, gæti reyndar gert það nú strax, en hv. þm. Jóhannes Geir benti nefnilega jafnframt á það að bilið milli gjalda og tekna væri mjög mikið. Nú er það ekki rétt að bilið sé að vaxa. Bilið var mjög mikið árið 1991 og dróst mikið saman 1992, er heldur meira í ár en þó stefnir ekki í það að vera eins mikið og 1991 og vonandi tekst okkur sæmilega til á næsta ári, enda er að því stefnt. Þetta er hins vegar alveg rétt og kannski hafa allt of fáir ræðumenn og við allt of sjaldan rætt um það hve hættulegt það er að bil myndist milli gjalda og tekna þegar gjöldin eru hærri en tekjurnar. Ég ætla ekkert að afsaka það hér og nú að þetta hefur gerst hér á landi. Það er auðvitað alvarlegt því að skuldir safnast upp og af skuldum þarf að greiða vexti og vextir eru ríkisútgjöld sem gera það enn erfiðara í framtíðinni að brúa þetta bil eins og allir hljóta að sjá. Hitt er svo annað mál að þetta er alþjóðlegt vandamál og einmitt núna um helgina kom út ritið Economist og þar var fjallað um þessi mál, hvernig þau standa innan Evrópubandalagsins. Og svo að ég vitni til tímaritsins, þá kemur í ljós að halli á ríkisfjármálum þessara landa að meðaltali, Evrópubandalagslandanna, hefur breyst frá 3% af vergri landsframleiðslu árið 1989 í 7% á þessu ári. Ég nefni þetta til sögunnar því að halli hér á landi hefur tiltölulega lítið vaxið ef nokkuð, jafnvel dregist saman þrátt fyrir mikla efnahagserfiðleika hér á landi. Ég nefni þetta til sögunnar hér vegna þess að þetta er talið okkur til sérstaks gildis þegar verið er að meta lánshæfni Íslendinga, að okkur hefur tekist betur en nágrannaþjóðunum að þessu leytinu til. Ég nefni í þessu sambandi að á yfirstandandi fjárlagaári eru Svíar að fást við fjárlagahalla upp á 15% af vergri landsframleiðslu. Ég bendi mönnum á að landsframleiðslan hér á landi er um 400 milljarðar. Þetta eru margir tugir milljarða sem þeir eru að fást við á íslenskan mælikvarða og 7% eins og er að meðaltali í Evrópubandalagslöndunum þýðir að það eru tæplega 30 milljarðar á íslenskan mælikvarða. Við erum þó að berjast við þetta einhvers staðar í kringum 10 milljarðana eins og menn vita. Þetta segi ég hér til þess að sýna að þetta er ekki séríslenskt vandamál sem við erum að fást við. Þetta er vandamál sem Evrópuþjóðirnar þurfa að glíma við og er ekkert léttara fyrir það, en sýnir að við erum ekki ein á báti. Ég er ekki með þessu að víkjast undan ábyrgð í þessu máli og ég tel það sjálfsagt að hv. þm. beini einmitt spjótum sínum að þessu. En þá verða menn líka að taka afleiðingunum. Og hverjar eru þær? Þær hljóta að vera þær að hjálpa til við að draga úr ríkisútgjöldunum. Það er það sem þjóðirnar hafa verið að reyna að gera sem bestum árangri hafa náð. Um þetta snýst þetta mál. Og ég vek athygli á þessu að þessu gefna tilefni en vil jafnframt viðurkenna það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og fyrir mína hönd að með því að skilja eftir útgjöld umfram tekjur erum við að ávísa vandanum fram í tímann. Sá er þó kosturinn hjá okkur nú að við eigum verulega möguleika á að bæta þetta upp síðar vegna þess að það er gert ráð fyrir því að veltusamdráttur hér af efnahagsástæðum sé mjög mikill. Ég get nefnt í því sambandi að ef við nytum lífskjaranna, nytum þeirra kjara sem við höfðum 1991, þá mundi skattkerfið á næsta ári gefa líklega 7 milljörðum meiri tekjur en við getum gert ráð fyrir. Þannig að bara af efnahagslegum ástæðum, bara af hagrænum ástæðum gætum við gert ráð fyrir 7 milljarða kr. bata. En það nægir ekki til að brúa bilið. En þegar við berum þetta þó saman við það sem er að gerast í nágrannalöndunum og í Evrópulöndunum, þá segir í þessu sama riti sem býr yfir ágætum fróðleik og upplýsingum að einungis þriðjungur af hallanum í Evrópubandalagsríkjunum sé af hagrænum toga. Hinn hlutinn er fyrst og fremst ,,strúktúr``-vandi, þ.e. kerfislægur vandi sem menn hafa komið sér upp. Á þetta vil ég benda því að þrátt fyrir allt stöndum við heldur betur hér á landi en víða annars staðar þó við þurfum að gera betur. Það sem er að hjá okkur kannski fyrst og fremst er að erlend lántaka er talsverð og talsvert meiri en víðast annars staðar. Þó er svo komið í íslensku þjóðfélagi nú að erlendar skuldir þjóðarbúsins munu samkvæmt spám ekki vaxa að raungildi á næsta ári, nettó erlend lán, þegar búið er að draga frá gjaldeyrisvarasjóðinn og eignir Íslendinga erlendis. Þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli og sýna að við höfum náð árangri. En það breytir ekki því að ríkið heldur áfram að skulda og auka skuldir sínar. Það hefur nokkuð verið rætt hérna um skatteftirlit og til mín var beint spurningum um það mál, hvort það stæði til að ráða 26--28 starfsmenn vegna kerfisbreytinganna. Ég vil svara því til að þetta mál er í sérstakri skoðun. Ég á ekki von á því að það verði ráðnir svo margir menn, en það verða án efa ráðnir nokkrir menn til viðbótar og fjmrn. mun taka það mál upp við fjárln. nú þegar ljóst er hvaða kerfi á að taka upp í þessum málum. Þetta var ekki í fjárlagafrv. Það var ekki gert ráð fyrir þessu í fjárlagafrv. en ég gerði sérstaklega grein fyrir þessu í minni framsöguræðu. Hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, spurði að því hvort skattsvik mundu aukast um 500 millj. eins og hann hafði heyrt og séð hugmyndir um, m.a. frá opinberum aðilum. Af því tilefni vil ég aðeins segja þetta: Það er eingöngu mat sem menn verða að leggja til grundvallar þegar menn telja að skattsvik aukist um tiltekna upphæð. Það sem er hins vegar rétt og við vitum af erlendri reynslu er að það eru meiri líkur fyrir því að skattsvik geti átt sér stað ef í sömu verslunum og sömu fyrirtækjum er verið að selja vörur og þjónustu sem bera tvö eða jafnvel þrjú stig í skatti Þetta vita allir. En matið á því hvort það eru 500 millj., 100 millj. eða milljarður er persónulegt mat hvers og eins að sjálfsögðu. Hér hefur nokkuð verið rætt um 16. gr. þess frv. sem við erum að ræða. Af því tilefni vil ég segja þetta: Hér er um það að ræða að það sé jafnræði á milli opinberra aðila og einkaaðila, það sé jafnræði á milli þeirra sem njóta styrks frá opinberum aðilum og hinna. Það er engin ákvörðun í þessu frv. tekin um það hver á endanlega að greiða þennan mun. Og þegar nefndar eru til sögunnar ferjurnar, þá veit hver einasti Íslendingur að það er ríkissjóður sem auðvitað ber kostnaðinn af ferjunum og hefur gert að langsamlega stærstum hluta. Það var ekki núv. ríkisstjórn sem álpaðist út í ferjukaup sem voru kannski allt of dýr heldur geta sumir menn sem hafa verið spyrja hér litið í eigin barm þegar um þau mál er talað. Það er hins vegar eitt vandamál sem kemur upp sem er til skoðunar í þessu efni þegar við tökum upp skatta á fólksflutninga, hvort sem það er á legi, láði eða lofti, þá kemur upp sá vandi hvernig skattleggja skuli t.d. fólksbifreiðar um borð í ferjunum og í hvaða þrepi það eigi að vera því að auðvitað eru vöruflutningarnir skattlagðir 24,5%. Það vita allir. Það var líka í tíð síðustu ríkisstjórnar. En það hefur verið um það rætt að ef bifreiðar eiga að koma inn með farþega, þá sé jafnvel spurning hvort ekki eigi að hafa þær bifreiðar líka í sama skattflokki og fólkið sem í þeim er eða 14% flokknum. Þessi mál þarf auðvitað að taka fyrir og skoða vandlega í nefndinni, en menn verða að horfa á alla myndina. Það er ekki eingöngu verið að tala um flugið. Það er verið að tala um fólksflutninga í ferjum, það er verið að tala um fólksflutninga á landi. Það er verið að víkka og breikka þennan stofn. Það hefur verið nokkuð minnst hér á grein Indriða H. Þorlákssonar og það er margt gott í þeirri grein að sjálfsögðu, enda er ekkert nema gott um hana að segja. Ég vek athygli á því að þetta er sá sami Indriði H. Þorláksson sem er formaður þeirrar nefndar sem nú er að endurskoða skattalög og reglur um skatta þannig að honum er nú fenginn heldur betur trúnaður til þess að vinna að breytingum á skattkerfinu og þá notar hann að sjálfsögðu sína ágætu þekkingu sem hv. stjórnarandstæðingar hafa verið að mæra svo mjög á þessum fundi og skal ég koma þeim skilaboðum til hans að menn hafi mikla trú á því sem hann er að segja. Ég hef það líka. Þess vegna var hann skipaður formaður nefndarinnar. Þegar talað er um eftirlit skattstofanna og hvort það sé ekki hægt að fylgjast betur með eignamyndun fólks hér og hvar á landsbyggðinni skal það sagt að augað getur stundum blekkt. Eignir eru nefnilega sumar skattlausar og aðrar skattskyldar. Það er hægt að búa í húsi sem maður á á pappírnum en skuldar kannski miklu, miklu meira en húsið. Og ef menn eiga nú ekki hús heldur leigja í stóru og miklu húsi, þá geta þessir sömu menn átt milljónatugi í ríkispappírum t.d. sem bera enga skatta. Það sést nefnilega ekki alltaf á ytra byrði. Auðvitað á að fylgjast með því og það er gert eftir skattframtölum hvort menn hafa eðlilegan lífeyri o.s.frv. En ég held að það sé ákaflega erfitt eins og sumir stjórnmálaflokkar jafnvel eða fyrirliðar stjórnmálaflokka eru að leggja til að fara í einhverja stórkostlega eignakönnun til þess að kanna hvort menn hafi svikið undan skatti og er ég ekki að segja þetta vegna þess að ég telji ekki að það þurfi að bæta skattasiðferði Íslendinga, síður en svo. Það var rætt um fjármagnstekjuskattinn hérna. Ég vil að það komi skýrt fram að ég tel eðlilegt að leggja á fjármagnstekjuskatt. Það eru þrjár leiðir sem koma til greina, svona meginleiðir. Það er sú leið sem var uppi á borðinu fyrir einu og hálfu ári síðan. Það var sú leið sem kölluð hefur verið staðgreiðsluleið á vöxtum, vaxtaskatti. Og það er þriðja leiðin sem er hægt að fara og það er breikkun á eignarskattsstofninum og taka þá fjármagn, þ.e. eignina í fjármagninu, og leggja það til grundvallar í eignarskattinum eins og gert er við aðrar eignir. Að þessum málum verður áfram unnið þó að ekki hafi verið talið heppilegt á nákvæmlega þessu augnabliki að efna til þessarar skattheimtu. En ég vil lýsa því yfir hér að ég styð það að fjármagnstekjur séu allar skattlagðar. Ég styð það. Það var spurt um þungaskatta á dísilbíla þó að það hafi ekki verið til umræðu beinlínis í þessu frv., þá hefur sú ákvörðun verið tekin og að því er unnið. Því miður, og það er rétt að það komi fram enda held ég að hv. þm. skilji það mætavel, hafa allar þessar skattabreytingar auðvitað tekið nokkurn tíma fyrir tekjuskrifstofu og lagaskrifstofu ráðuneytisins og þetta er næsta verkefni sem vonandi er hægt að komast í af fullum þunga eftir áramótin. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson sagði þegar hann ræddi um fortíðarvandann, að við hefðum verið að hverfa frá einföldu og skilvirku skattkerfi og velja annað verra. Ég bendi á í þessu sambandi að stjórnarandstæðingar, fulltrúar Alþb. sem hafa talað annars vegar og fulltrúar Framsfl. hins vegar, hafa sagt algerlega sitt hvað í þessum efnum og ég þarf ekki annað en vísa til ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Í henni var svar við þessari fyrirspurn hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar. Þeir eru bara á öndverðum meiði sem auðvitað segir okkur að það eru a.m.k. tvær hliðar á þessu máli.  Ég hefði getað tekið hérna til ýmislegt fleira. Tími minn er reyndar nokkurn veginn á þrotum. Ég vil þakka hv. þm. fyrir það að hafa rætt þetta mál ítarlega og málefnalega og þrátt fyrir hnútur sem hafa gengið hér á milli manna í dag, þá vil ég lýsa því yfir að að sjálfsögðu þurfa menn að ræða þetta hérna, allir að vera við þá umræðu sem þurfa að vera við umræðuna en ég vil enn einu sinni segja að ég treysti hv. 1. þm. Austurl. vel fyrir nefndarstörfum og satt að segja vænti þess að hann liðki til við þær skattabreytingar sem þurfa að eiga sér stað núna fyrir jólin þó að ég skilji mætavel að hann geti ekki staðið að þeim breytingum að sjálfsögðu vegna þess að þær fara gegn hans hugmyndum í þessu máli. 
             Virðulegi forseti. Ég kýs að hafa þá mál mitt ekki lengra, enda ógerlegt þar sem tíma mínum er lokið.

Hæstv. forseti. Það er mjög óþægilegt þegar hæstv. ráðherra heldur sína svarræðu ekki fyrr en við erum búnir að tala okkur dauða, en ég vil benda hæstv. ráðherra á það að ég lagði einmitt áherslu á í mínu máli að ríkisstjórnin væri að draga úr möguleikum til tekjuöflunar með því að leggja skatt á ferðaþjónustuna. Það væri verið að draga úr umsvifum og tekjum í erlendum gjaldeyri og þess vegna væri þetta öfug aðgerð í reynd. Ég benti á það hversu þungur baggi atvinnuleysið væri fyrir ríkissjóð og hversu mikils virði það væri að reyna að auka atvinnu með því að leggja ekki drápsklyfjar á ferðaþjónustuna. Hæstv. ráðherra sagði að skattlagningin á framlögin til ferjanna væri til þess að jafna aðstöðu og eftir upplýsingum frá hæstv. samgrh. mun það vera yfir 80 millj. sem á að renna í ríkissjóð af þessum 600 millj. sem eiga að greiðast úr ríkissjóði. Ef það á ekki að bitna á þeim sem þjónustunnar njóta, þá verður að hækka þá upphæð.

Virðulegur forseti. Það er ekki mjög þægilegt þegar ráðherrar svara eingöngu hér í andsvörum og halda engar ræður þannig að það er engin leið að komast að þeim. T.d. svarar hæstv. samgrh. ekki einu orði mínum spurningum um þá alvarlegu stöðu sem flugfélögin eru komin í. Hann kýs að þegja um það. Þýðir það að hæstv. samgrh. er ekkert að hugsa um það? Varðandi það sem hæstv. fjmrh. sagði hér, þá sagði hann að nokkrir menn verði ráðnir. Hann veit það ekki. Skattkerfismennirnir segja að það þurfi 26--28 og svo er engu svarað um það. Það á að vera háð persónulegu mati hvað menn halda að skattsvikin muni aukast mikið. Er nú nema von að þetta gangi illa þegar þetta er undirbúið með þessum hætti og lagt fram á þennan hátt? Og það er ekki von, hæstv. fjmrh., að það gangi vel að koma viti í þetta. Hæstv. fjmrh. segir að hann styðji fjármagnstekjuskatt. Hann er samt á móti honum. Hann er á móti honum a.m.k. enn sem komið er. 

Forseti. Ég get sagt hv. þm. að ég hef oft áhyggjur af stjórnarflokkunum þannig að hann getur alveg verið rólegur þess vegna. Ég vil þó bæta því við að ég hef minni áhyggjur af stjórnarflokkunum upp á síðkastið, sérstaklega eftir að síðustu skoðanakannanir komu í ljós.  Í öðru lagi vil ég segja að það er auðvitað háð mati, ef við vissum nákvæmlega hvernig skattsvikin þróuðust þá væri enginn vandi að koma í veg fyrir þau. 

Virðulegi forseti. Ég er út af fyrir sig engu nær um þetta. Ég skil hæstv. fjmrh. þannig að hann telji að þarna sé um nokkur hundruð milljónir að ræða og síðan ætlar hann að draga úr áhrifunum með því að ráða nokkra menn. Þetta eru ekki nægileg svör að mín mati og ég tel mikilvægt, hæstv. fjmrh., að það liggi betur fyrir áður en frv. hlýtur afgreiðslu hvaða ráðstafanir á að gera í þessum efnum. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt að það fari að komast á einhver vissa í málinu. Ég vil gjarnan að þingið geri breytingar á þessu máli og hélt satt að segja að Alþfl. mundi standa við orð sín. Hæstv. félmrh. hefur komið hér einn ganginn enn af ráðherrum Alþfl. og segir: Við erum á móti þessu en ætlum samt að styðja þetta. Þannig að það verður engin breyting gerð á málinu eftir þessar yfirlýsingar. 
             Þessar yfirlýsingar fjmrh. um aukið eftirlit og í sambandi við skattsvikin eru ekki fullnægjandi og hann þarf að koma með betri upplýsingar um málið áður en það er verjandi að þingið afgreiði það.

Virðulegi forseti. Ég er fyllilega sammála hv. þm. að ég tel það vera mjög eðlilegt að fjmrh. komi fram með sínar hugmyndir áður en málið fær afgreiðslu úr nefndinni og það stendur til því að við þurfum að ræða það mál við fjárln. eins og ég lýsti í minni upphafsræðu. Mér finnst það ósköp eðlilegt að upplýsingar um þetta liggi fyrir áður en málið er endanlega afgreitt hér af hálfu hv. Alþingis. Varðandi vonir hv. þm. um breytingar á frv., þá stendur það sem ríkisstjórnin hefur sagt. Hún er tilbúin til viðræðna við ASÍ um breytingar á fyrirliggjandi frv. en telur sig skuldbundna til þess að fylgja þessum tillögum eins og þær nú liggja fyrir og þarf ég vonandi ekki að endurtaka það oftar.

Hæstv. forseti. Vegna þess að hæstv. fjmrh. vitnaði í ummæli okkar sem byggðu á grein Indriða Þorlákssonar, skrifstofustjóra ráðuneytisins, þá vil ég bara að það liggi ljóst fyrir hvað mig sjálfan varðar að ég hef ekki þar með tekið nefndan Indriða í guðatölu þó að ég hafi leyft mér að vitna í hans orð. Ég tel hins vegar að það sé rétt að hlusta á þann mann og sérstaklega þegar hann segir eitthvað skynsamlegt og það gerir hann í þessari grein. Það eru mörg skynsamleg sjónarmið sett þarna fram en gallinn er einmitt sá að það sem hann segir gáfulegast hefur ríkisstjórnin að engu því hann segir hér á bls. 5 um tilfærslu skatta yfir á einstaklinga: ,,Svo verulegur tilflutningur skatta yfir á einstaklinga er ekki gerlegur án þess að fara á svig við ýmis meginsjónarmið í skattlagningu þeirri sem reynt hefur verið að halda á lofti.`` Þannig er nú í einu lagi hækkaður jaðarskattur, skattleysismörk lækkuð og tekið upp annað tekjuskattsþrep. Og svo kemur hækkunin vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins þarna til viðbótar. Ég held að ríkisstjórnin ætti þá að vera sjálfri sér samkvæm í því og hæstv. fjmrh. 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að hv. þm. hafi ekki tekið nefndan og títtnefndan Indriða H. Þorláksson í guðatölu hefur núv. fjmrh. treyst honum fyrir að endurskoða lög um tekjuskatt og eignarskatt og þær reglugerðir sem að því máli lúta þannig að með því er sýndur sá hugur sem fjmrh. ber til Indriða og mun reyna að nýta sér alla þá góðu kosti sem hann hefur og þær ágætu skoðanir sem hann hefur látið frá sér fara, m.a. í því riti sem gefið var út af löggiltum endurskoðendum þótt stundum viðri þannig í íslenskum stjórnmálum að taka verði tillit til fleiri sjónarmiða en þeirra sem maður kannski helst vildi þá stundina því að maður ræður ekki veðri og vindum og það gerir nefndur Indriði ekki heldur þó að hann hafi verið nefndur í sömu setningunni og guð hjá hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara lengra út í þessar guðfræðilegu vangaveltur um stöðu nefnds Indriða, skrifstofustjóra í fjmrn., en hitt er ljóst að hann setur hér fram mjög skynsamleg sjónarmið sem ég tek undir, og hef reyndar gert talsvert að umræðuefni á undanförnum mánuðum, að þessi mikla tilfærsla skattbyrði yfir á einstaklinga, eins og hún er framkvæmd með þeim skattleysismörkum sem við búum nú við, er út úr öllu korti. Og ég vona að úr því að Indriða er treyst fyrir því að vera formaður endurskoðunarnefndar á vegum ríkisstjórnarinnar, þá fái þessi sjónarmið að njóta sín í því starfi og hafa áhrif á niðurstöðuna. Ég vil svo að lokum fyrir mitt leyti þakka hæstv. fjmrh. fyrir eitt, að hann hefur haft hér uppi tilburði til að svara okkur og þeim spurningum sem við höfum borið fram. Það er meira heldur en hægt er að segja um hæstv. samgrh. sem hefur í raun og veru ekki svarað hér einni einustu spurningu, hlaupið upp í andsvörum nokkrum sinnum og rætt þá um allt aðra hluti heldur en hann hefur verið spurður um og les svo ljóð þess á milli.

Virðulegur forseti. Viðbrögð hæstv. fjmrh. við þeim sjónarmiðum, sem ég setti hér fram í minni seinni ræðu þess efnis að núv. ríkisstjórn mundi væntanlega takast á sínum ferli að brjóta niður það til þess að gera einfalda og skilvirka skattkerfi sem hún tók við, voru vægast sagt afar sérstök. Hann svaraði algjörlega út í hött í þá veru að Framsfl. og Alþfl. og Alþb. væru ekki algjörlega samstiga hvað þetta snerti í stjórnarandstöðu núna. Það kemur bara málinu ekki nokkurn skapaðan hlut við. Og ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra beint: Getur hann ekki tekið undir þau sjónarmið sem komu fram í títtnefndri grein Indriða H. Þorlákssonar að þær skattabreytingar sem gerðar voru á síðsta ári hafi unnið á móti þeim til þess að gera einföldu og skýru markmiðum sem þær ríkisstjórnir sem Framsfl. átti aðild að höfðu sett sér.

Virðulegi forseti. Þegar gera þarf breytingar á skattalögum þurfa menn auðvitað að hafa margvísleg sjónarmið í heiðri og eitt þeirra er að hugsa um það, sem kemur mjög rækilega fram hjá Indriða H. Þorlákssyni og ýmsum hv. þm., að gæta þess að það sé farið skattalega rétt að, skynsamlegast út frá skattalegu sjónarmiði. En það eru önnur sjónarmið í lífinu heldur en skattaleg sjónarmið, til að mynda þau að það kann að vera skynsamlegt að færa til skatt í þjóðfélaginu af fyrirtækjum yfir á einstaklinga til að styrkja fyrirtækin í sessi og koma í veg fyrir atvinnuleysi þannig að það eru til fleiri sjónarmið heldur en bara einfaldlega skattaleg sjónarmið. Þetta er eins og þegar menn lesa ritgerð, þá mega menn ekki bara skoða það hvort að séu ritvillur í ritgerðinni. Það geta verið einhver önnur sjónarmið sem koma til greina þegar menn lesa ritgerðina. 

Virðulegur forseti. Vissulega eru til fleiri en ein hlið. Ég studdi þá aðgerð að leggja niður aðstöðugjaldið af fyrirtækjunum sem var það óréttlátasta skattform sem hægt er að hugsa sér á rekstur. En það er ekki þar með sagt að það hafi alveg átt að hætta að skattleggja fyrirtæki eins og hæstv. ríkisstjórn hefur túlkað það. Hæstv. ráðherra sagði að það væru fleiri sjónarmið en skattaleg þegar verið væri að breyta skattalögum. Það er alveg rétt. Það koma inn ýmis pólitísk sjónarmið. En því miður, hæstv. ráðherra, þá eru nú ekki miklar líkur á gæfulegri niðurstöðu þegar grundvallarbreytingar eins og lækkun á skattleysismörkum eru teknar á krísufundi hjá meiri hluta efh.- og viðskn. einhvern tíma á milli kl. 8 að kvöldi og miðnættis þegar allt er komið í óefni eins og var á síðasta vetri og tíminn var runninn út. Við höfum akkúrat skólabókardæmi um það fyrir okkur hverju slík vinnubrögð skila.

Virðulegi forseti. Til mín var beint einni spurningu af hv. 6. þm. Norðurl. e. sem snerti afföll í húsbréfakerfinu. Hv. þm. tók þar tiltekið dæmi um 6 millj. kr. fasteignaveðbréf sem hefði verið skipt og viðkomandi hefði fengið 4,5 millj. Mér finnst hv. þm. einfalda málið mjög og eins og ég hef orðið vör við hjá fleiri framsóknarmönnum en honum sem hafa rætt um afföll af húsbréfunum, þá er eins og það hafi aldrei verið til áður í húsnæðiskerfinu. Þetta tiltekna dæmi er örugglega frá þeim tíma þegar var verið að fjármagna tvö kerfi, 86-kerfið sem framsóknarmenn héldu mjög í, þannig að lánsfjárþörfin var mikil og á sama tíma var einnig verið að fjármagna greiðsluerfiðleikalán vegna erfiðleika sem fólk átti í við að greiða niður af skammtímalánum sem það þurfti að taka vegna 86-kerfisins. En hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því að afföllin hafa verið áður í húsnæðismálum og líka í 86-kerfinu. Það er orðinn töluverður munur á þegar fólk sem var að selja íbúð fékk 75% út á einu ári og það vaxtalaust, og það eru vissulega afföll. Fólk fékk síðan afganginn, 25% með handhafabréfum með föstum vöxtum sem verðbólgan rýrði oft verulega á fjórum árum sem það fékk þetta handhafaveðbréf. Fólk þurfti að bíða í 2--3 ár eftir að fá lánafyrirgreiðslu í húsnæðiskerfinu, og þurfti þá oft að lifa á einhverjum skammtímalánum í bönkum til að koma sér upp húsnæði og borga þar oft vanskil, lögfræðikostnað og fleira. Fólk þurfti að bíða. Loksins þegar það fékk lánið var það úthlutað í tveimur eða þremur hlutum þannig að fólk þurfti oft og iðulega að fleyta sér á skammtímalánum. Síðan varð veruleg hækkun á fasteignaverði á þessum tíma sem mig minnir að hafi verið 10% sem þýðir náttúrlega ekkert annað en afföll upp á sennilega 500--600 þús. á meðalíbúð. Mér finnst því hv. þm. setja málið fram eins og aldrei hafi verið afföll í húsnæðismálum áður og það er auðvitað alrangt. Síðan vil ég geta þess sem er nauðsynlegt að fram komi að þegar fólk er að kaupa íbúð og seljandi er að fara í önnur fasteignaviðskipti, þá gengur þetta upp á pari hjá þeim sem eru að kaupa þegar þetta gengur í innri fjármögnun í næstu fasteignaviðskipti. Afföllin hafa orðið þegar um er að ræða að verið er að byggja íbúð eða kaupa nýbyggingar. Þá hefur orðið um afföll að ræða þegar fólk hefur þurft að selja bréfin. En þá vil ég geta þess að vaxtabótakerfið hefur komið til hjá þeim sem eru að byggja sjálfir. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn hafi heildarmyndina af þessu þegar menn einfalda bara málið og tala um afföll í húsbréfakerfinu. Ég held að það sé enginn sem vilji ganga aftur til fyrri tíma þegar 86-kerfið var, enda væri í þessu tiltekna dæmi sem hv. þm. dró upp af 6 millj. kr. láni varla um að ræða kaup á íbúð sem var undir 10 millj. kr. og þá hefði viðkomandi fengið í þessu 86-kerfi 2--3 millj. ef hann hefði verið að kaupa sambærilega eign og þurft þá að fjármagna sig á skammtímalánum kannski með 9--10% vöxtum þannig að þar hefði ekkert verið um að ræða annað en afföll einnig. Þetta finnst mér að menn þurfi að hafa í huga. Það var nauðsynlegt að hverfa frá þessu kerfi einmitt vegna þess að það lá fyrir álit Ríkisendurskoðunar hvert stefndi með Byggingarsjóð ríkisins ef við hefðum haldið áfram þessu kerfi þar sem stefndi í gjaldþrot í kerfinu eða þá að ríkissjóður hefði þurft að leggja fram tugi milljarða kr. í bein ríkisframlög til þess að halda því kerfi á floti. En mér finnst mikilvægt að menn hafi alla myndina fyrir sér þegar verið er að ræða afföll í húsbréfakerfinu.

Virðulegur forseti. Þetta var merkileg ræða en ansi held ég nú að fólkinu --- sem ég tek fram að er dæmi sem ég bjó bara til hér og nú --- sem stendur í þeim sporum finnist þetta nú rýrt svar. Ég endurtek spurningu sem ég bar fram beint til hæstv. ráðherra: Hvernig mætir vaxtabótakerfið afföllunum af húsbréfunum? Því svaraði ráðherrann ekki.

Ég svaraði því víst.

Þá hefur það farið fram hjá mér því að samkvæmt mínum skilningi er ekki tekið tillit til þess í útreikningum vaxtabóta. Og ef þetta er rangur skilningur hjá mér, þá bið ég hæstv. ráðherra að koma hér upp og leiðrétta mig hvað það snertir. Það rak sig einnig hvað á annars horn í ræðu hæstv. ráðherra. Það varð að afnema 86-kerfið vegna þess að það fór svo illa með fólkið, það bar svo mikil afföll af eftirstöðvum sinna eigna o.s.frv. En síðan í lok ræðunnar segir hæstv. ráðherra: Það varð að afnema kerfið vegna þess að það var svo dýrt fyrir ríkissjóð. Ríkissjóður þurfti að borga svo mikið af lánunum að það blasti ekkert við annað en gjaldþrot. Þarna rekur sig heldur betur hvað á annars horn. Það var eitt enn afar athyglisvert sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra viðurkenndi það að í offorsi sínu við að knýja fram húsbréfakerfið var það keyrt áfram áður en til var fjármagn til þess að fjármagna það, áður en það var tímabært, meðan enn var verið að fjármagna eldra kerfi, sem þýddi það einfaldlega að afföllin fóru í þær hæðir sem þau voru. Þannig var hæstv. ráðherra í raun að viðurkenna stór mistök varðandi það hvernig haldið var á málum þegar húsbréfakerfið var sett á fót.

Virðulegi forseti. Þetta eru nú útúrsnúningar hjá hv. þm. Hv. þm. veit mætavel hvernig þetta kerfi var til komið. Það var um langar biðraðir að ræða þegar húsbréfakerfið tók við og það var alveg ljóst að það var ekki vilji fyrir öðru en að afnema þetta kerfi í áföngum. Það var alveg ljóst og m.a. lögðu framsóknarmenn áherslu á það. Og húsbréfakerfið fór hægt af stað á meðan eins og við vitum. Varðandi afföllin og hvernig vaxtabótakerfið mætir þeim, þá er um það að ræða að þetta er yfirleitt á pari þegar um er að ræða að húsbréfin ganga upp í kaup á næstu eign. Afföllin eru þegar verið er að selja bréfin á markaði. Það gerist í þeim tilvikum þegar fólk er t.d. að byggja sjálft en þá er því þó til að svara að í eldra kerfi þurfti að bíða það lengi eftir láni að það þurfti að taka kannski allt sitt byggingarefni eða það sem það þurfti til þess að koma sinni íbúð upp að láni en þarna fékk það þó húsbréfin strax og gat staðgreitt viðkomandi byggingarefni o.s.frv. Varðandi afföllin, þá eru þau í gegnum vaxtabótakerfið bætt á 25 árum, þ.e. 1 / 25 á hverju ári hjá þeim sem byggja sjálfir sína eigin íbúð og það gerist líka hjá þeim sem hafa fengið greiðsluerfiðleikalán í gegnum húsbréfakerfið.

Virðulegi forseti. Eftir stendur í þessari umræðu að þessi breyting á kerfinu var keyrð það hratt fram að það kallaði á miklu hærri afföll heldur en voru þolanleg fyrir þolendur þess. Ég er því miður nánast viss um það að sá hópur er stærri en við sjáum fyrir okkur núna sem stendur í þessum sporum, eins og ég nefndi hér áðan, og er að horfa fram á það að halda ekki sínu húsnæði vegna þeirra kjara og þeirra affalla sem menn eru að taka á sig í húsbréfakerfinu.

Andsvörum er lokið. Til máls tekur hv. 5. þm. Reykv.

Var ekki forseti búinn að tilkynna að það yrði hlé kl. 8?

Forseti hefur nú ákveðið að gera ekki hlé heldur halda þessari umræðu áfram og freista þess að ljúka henni fljótlega þar sem forseti hefur heyrt það á þingmönnum að þeir óska frekar eftir að sá háttur verði á hafður.

Virðulegi forseti. Ég skal staldra stutt við í ræðustól en til mín var beint spurningum af hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, sem ég taldi mig ekki hafa tíma til að svara í hinum stutta tíma andsvars. Það er rétt sem fram kom hjá þingmanninum að ég hef ávallt talað fyrir því að ég vilji lækka skatta og þingmaðurinn velti því fyrir sér hvernig ég ætlaði þá að fjármagna velferðarkerfið svona eitt og sér. Þetta mál er að sjálfsögðu ekki hér á dagskrá og á ekki að ræða það í botn. En ég skal fúslega verða við því að leyfa þingmanninum að vita hver mín grunnskoðun er í þessu máli. Hún er sú að ég tel að það eigi að skilja eftir hjá fólkinu meira fé heldur en gert er í dag. Með því að skilja eftir meira fé hjá fólkinu, þá eykur fólkið eyðslu og það skilar sér til baka í neyslusköttunum. Það er grundvallarsjónarmið mitt varðandi skatta að það eigi að lækka skatta og það eigi að hvetja til aukinnar neyslu og það eigi frekar að stýra þessu í gegnum neysluskatta. Það var stefna ákveðins flokks hér til skamms tíma meira að segja að fella niður tekjuskatt. Ég vil ekki stíga svo stórt skref, en ég tel að það megi lækka hann og skilja eftir meira fjármagn hjá fólkinu. Ég tel líka að með lægri sköttum minnki hvatinn til skattsvika þannig að það er líka leið til að koma í veg fyrir skattsvikin. Þetta eru mín grundvallarsjónarmið. Hitt er svo annað mál að um leið og við gerum þetta og aukum þá um leið kaupmáttinn, þá ýtum við undir frumkvæði fólks, við veitum því meira frjálsræði heldur en það hefur í dag vegna þess að allur almenningur í dag er fangar fjármagnsins, hefur ekki það frelsi sem þarf til þess að skapa eða móta sér nýja stefnu í atvinnulífinu. Það er fangar fjármagnsins. Og þess ber vitni t.d. skuldastaða heimilanna í dag sem vex dag frá degi. Þetta sjá allir og ég trúi því ekki að það sé sjónarmið hv. þm. að eina leiðin út úr þessu sé gamla leiðin að hækka alltaf skatta, að finna nýja skatta hér eða þar eða dreifa þeim út en ekki að lækka þá. Ég tel reyndar að það megi gera hvort tveggja. Það má skoða fjármagnstekjuskattinn út frá ákveðnu sjónarmiði, út frá ákveðnum sjónarhóli. Ég tek ekki undir fjármagnstekjuskatt þar sem almennur sparnaður fólks í bönkunum er skattlagður en þar sem tekið er á hinum svokölluðu bréfum, þá tek ég vissulega undir það. Það má líka mín vegna hækka þrepið á hátekjuskattinn og ná í auknar tekjur þar en ég held að hvorugt þessara atriða skili verulegum tekjum, en mín vegna má fara þá leið. Ég tel hins vegar að það eigi að fara varlegar í eyðslu hins opinbera. Ég tel að við bruðlum mjög víða. Það má taka á litlum hlutum eins og dagpeningum, ferðakostnaði, risnu, bílamálum, óunninni yfirtíð, margföldum launum. Menn eru á margföldum launum í vinnutímanum á sínum launum, ef þeir eru settir í nefndir t.d. Hvað skyldu þessir aðilar margir hverjir í embættiskerfinu hafa á tímann þegar þeir eru að vinna nefndarstörf? Ég er viss um að það er gjörsamlega út í hött. Ef menn eru á annað borð í vinnutíma hjá sínum vinnuveitanda, þá eru þeir á þeim launum. Punktur, basta. Ef þeir eru í nefndarstörfum og vinna utan vinnutíma, þá er allt í lagi að greiða fyrir það. Ég tel líka að það megi fara að móta opinbera stefnu um það hvernig á að spara í þjóðfélaginu. Það á að hjálpa fólki að spara og það á að kenna því að spara. Við getum litið í kringum okkur, keyrt um bæinn og litið á það hvernig við t.d. notum rafmagn. Hvernig notar þjóðin rafmagn? Það er ljós í hverju einasta herbergi nánast. Það er ljós í opinberum byggingum allan sólarhringinn. Hvernig notum við hitann? Hvernig lækkum við hitann í húsunum? Jú, við löbbum að glugganum og opnum hann. Hvernig notum við bensín? Hvaða bensín kaupum við? Svona má kenna fólki og hið opinbera á að standa fyrir því. Hitt er svo annað mál og þá á ég eftir að svara því auðvitað hvernig við ætlum að fjármagna velferðarkerfið um leið að ég get bara bent á tvö atriði þar. Fyrir það fyrsta má skera verulega niður --- og það er ágætt að landbrh. er hér --- fjárframlög til landbúnaðargeirans. Þar eru milljarðar á milljarða ofan, á annan tug milljarða eyðum við í kerfið. Það má skera þar niður nóg til þess að borga þann niðurskurð og meira en það sem við erum að fremja á heilbrigðiskerfinu og velferðarkerfinu. Ég er heldur ekkert frá því að það megi taka upp veiðileyfagjald. Það skilar líka verulegum tekjum. En fólk verður þá líka að hafa kjark til þess að stíga þessi skref. Þetta eru tvö mjög stór skref og mjög stórar upphæðir sem liggja þarna. En hagsmunagæsluhóparnir sem m.a. eiga sæti hér á þingi blokkera það allan tímann. Ég tel líka að auðvitað verðum við að finna okkur nýjar tekjur. Við erum alltaf með öll eggin í einni körfu. Við erum með sjávarútveginn. Punktur, basta. Það er nánast ekkert annað. Menn verða að fara að skapa og finna atvinnustefnu, einhvers konar útflutningsleið. Og þá er spurningin: Í hvað á að eyða peningunum? Hvaða leið á að fara? Á að fara í vatnsútflutninginn? Á að fara í lúðueldi? Á að fara í álið? Á að fara í Bláa lónið? Hvert á að fara? En það er alveg sama hvað við veljum, ef við ekki stöndum myndarlega á bak við það, ef við ekki þorum að setja fjármagn í það, ef við þorum ekki að markaðssetja hlutina, þá gengur það aldrei. Árið 1988 lagði ég fram fyrirspurn hér á þingi um hversu miklu við hefðum eytt í markaðssetningu á lambakjöti í Bandaríkjunum. Svarið var 2 millj. Ef við ætlum að vera áfram á þessum grundvelli, þá er betur heima setið en af stað farið. Ef menn eru tilbúnir að finna góða hugmynd, hver sem hún er og setja alvörufjármagn í það, 500 millj., milljarð, það kostar það að markaðssetja vörur á alvöru markaði, ef menn eru tilbúnir í það, þá mundi ég styðja slíka hugmynd. Það er engin markaðssetning að láta fjölrita einhver blöð og henda þeim inn á Flugleiðaskrifstofur erlendis eða inn í sendiráðin. Það er sú markaðssetning sem við höfum haft plús það að veita kannski einum, tveim, þrem embættismönnum farmiða eitthvað út í heim og leyfa þeim að dvelja á góðu hóteli og labba um bæinn. Þetta er ekki markaðssetning. Ef menn eru tilbúnir í þetta, þá eru möguleikar. En þeir verða aldrei með því nánasarsjónarmiði sem við höfum haft fram til þessa. Það má alveg eins snúa þessari spurningu við og spyrja: Hver er skattastefna Kvennalistans? Hvernig ætlar Kvennalistinn að fjármagna þetta allt? Mér er svo sem alveg sama hvernig hann ætlar að gera það, en ég tel að það megi alveg eins snúa þessu við. En þetta mál er að sjálfsögðu ekki hér á dagskrá, hæstv. forseti. Grundvallaratriðið er það í mínum huga, að það á að skilja meira fjármagn eftir í vasa fólksins í landinu. Það mun skila sér til baka í aukinni neyslu og í gegnum neysluskatta.

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð merkileg ræða sem hér var flutt og ég get vissulega tekið undir margt af því sem fram kom í máli ræðumanns. Ég er algjörlega sammála því að mjög stórir hópar hér hafa allt of lítið á milli handanna og að því miður hefur þessi ríkisstjórn stigið skref í þá átt að minnka þá upphæð sem það fólk hefur. Það er athyglisverð hugmynd og er m.a. mikið til umræðu í Bandaríkjunum hvort það eigi að afnema tekjuskatta. Það er ein leið í skattamálum einmitt að beina sköttunum yfir á neysluna vegna þess að þannig nær maður til hinna ríku, til þeirra sem halda neyslunni uppi og menn hafa auðvitað bent á það að tekjuskattar eru því miður oft heldur óréttlátir. En það er auðvitað líka það sjónarmið hvort rétt sé að auka neysluna. Við lifum í heimi allsnægta og erum búin að ganga allt of langt í því að nýta auðlindir jarðarinnar og ég er þeirrar skoðunar að við þurfum skera þessa neyslu niður. Við þurfum að breyta okkar lifnaðarháttum hér á Vesturlöndum en það er framtíðarpólitík. En í sjálfu sér er ég sammála þeirri skoðun að það eigi að færa skattheimtuna meira yfir á neyslu og reyna að draga úr tekjusköttum sem ég held að séu komnir á ystu nöf hjá ákveðnum hópum hér á landi þannig að fólk hefur of lítið á milli handanna. Hv. þm. kom inn á launakerfi ríkisins sem þarf að stokka upp og hann var að benda hér á ýmsar leiðir í því. En eins og hann sagði þá vantar viljann. Þegar á reynir vantar viljann til þess að taka á bruðlinu hjá ríkinu og þeirri uppstokkun sem þar þarf að eiga sér stað og þar sem eru fólgnar miklar upphæðir eins og ég rakti hér í ræðu minni áðan.

Hæstv. forseti. Ég vil rétt í framhjáhlaupi eftir hina skrýtnu talnaþulu hv. 5. þm. Reykv. Inga Björns Albertssonar leiðrétta það að framlög til landbúnaðarmála séu eitthvað á annan tug milljarða. Þessu er svona fleygt fram án þess að kynna sér staðreyndir. Samkvæmt fjárlagafrv. eru það 6,8 milljarðar og inni í því eru framlög til skógræktar og landgræðslu m.a., en svona er hægt að fleygja hlutum fram. Vegna þeirra fyrirspurna sem til mín hefur verið beint m.a. út af 6. gr. þessa frv. og almennt vegna þess virðisaukaskatts sem lagður hefur verið á fólksflutninga, þá vil ég af því tilefni fara nokkrum orðum um innanlandsflugið eins og ég hef hér verið beðinn um. Það er auðvitað rétt sem komið hefur fram, m.a. hjá hv. 1. þm. Austurl., að innanlandsflugið hefur átt undir högg að sækja. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvernig staðan er á þessu ári. Ég hef ekki um það nýjar tölur og hef ekki séð milliuppgjör sem ugglaust hafa verið gerð á innanlandsfluginu. Það liggur á hinn bóginn alveg ljóst fyrir að við erum þar að tala um kannski 200--300 millj. kr. ef við getum miðað við þær tölur sem hafa verið á liðnum árum. Má þó að vera að þar sé um lægri tölur að ræða vegna þess að ýmsum kostnaði hefur verið velt af atvinnurekstrinum einmitt á þessu ári, en hitt er auðvitað laukrétt að með því að virðisaukaskattur verður lagður á fólksflutninga á næsta ári, þá hlýtur að þyngjast róðurinn. Það hefur verið gerð úttekt á því hvaða áhrif virðisaukaskatturinn muni hafa eða sú úttekt er kannski í burðarliðnum. Ég hef ekki fengið hana í hendur en það er verið að vinna að úttekt á því og geri ég ráð fyrir að hún muni liggja fyrir nú innan skamms. Það hefur verið reynt að meta það hve mikil hækkunin muni vera. Það er nú svo að ef við tölum um atvinnufyrirtæki, þá hefur virðisaukaskatturinn ekki áhrif til hækkunar hjá slíkum aðilum einfaldlega vegna þess að hann er frádráttarbær sem innskattur. Má vera að í sumum tilvikum kunni þessi breyting að hafa það í för með sér að um lækkun geti orðið að ræða af þeim sökum. Á hinn bóginn hefur það einnig í vaxandi mæli tíðkast í innanlandsflugi að farið er að bjóða ýmiss konar sérfargjöld sem hafa mjög komið til lækkunar á slíkum kostnaði og er auðvitað bein afleiðing af þeirri hörðu samkeppni sem flugið á nú í vegna bættra vega. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur þessi breyting það einnig í för með sér að stofnkostnaður við fólksflutninga aðra en leigubíla, eða virðisaukaskattur af t.d. kaupum á hópferðabílum eða áætlunarbílum verður frádráttarbær sem ég hygg að ekki hafi verið áður og má vera að það hafi þau áhrif að almenningsvagnar geti lækkað fargjöld. Ég skal ekki um það segja hvaða áhrif það hefur í heildina litið þegar tekið er tillit til allra þeirra breytinga sem orðið hafa á skattlagningu hjá atvinnurekstrinum. Það a.m.k. liggur alveg ljóst fyrir að um verulegar kvartanir hefur ekki orðið að ræða frá þeim hluta. Það er líka auðvitað ljóst að þessi breyting mun hafa það í för með sér, og raunar er svo orðið þegar á þessu ári, að innskattur fæst frádráttarbær af fjárfestingu í hótelbyggingum. Í heildina litið hefur þetta að minni hyggju þau áhrif að það þyngist hjá fluginu. Það er mér auðvitað ekki fagnaðarefni en þessi varð niðurstaðan. Það er ekki um marga góða kosti að velja hvernig ætti að reyna að brúa það mikla bil sem er á ríkissjóði og ríkisstjórnin hefur orðið að grípa til margvíslegrar skattheimtu og þyngja skatta meira en ætlað var í fyrstu vegna þess hversu komið var fjárhag ríkissjóðs og vegna þeirrar veltuminnkunar sem orðið hefur í þjóðfélaginu. Þó hygg ég að það sé svo að heildarskattbyrðin, ef hún er mæld sem slík, sé nokkurn veginn óbreytt. Það hefur verið sagt að það séu útúrsnúningar af minni hálfu þegar ég vék að því hér áðan að ríkisfjármálin hlytu að draga dám af fortíðinni. Ég man þó ekki betur en hv. 1. þm. Austurl. hafi í þessum sama ræðustól á liðnum árum stundum tekið þann kostinn að skírskota til þess hvert væri ástand ríkisfjármála og hvernig á því stæði. Við getum auðvitað ekki litið á árið 1993 eða árið 1994 sem eitthvert einstakt fyrirbæri, heldur hlýtur ríkissjóður eins og aðrir að bera ábyrgð á þeim skuldbindingum sem hann hefur tekið á sig, hvort sem það er í formi lána sem tekin hafa verið eða ríkissjóður hefur skuldbundið sig til þess að láta í té einhverja þjónustu á viðkomandi ári þannig að það er alveg ljóst að ekki er hægt að horfa á ríkisfjármálin einangruð frá einu ári til annars eins og atvinnuástandið er í þjóðfélaginu, ef tekin eru bæði ytri skilyrði og innri skipti það engu máli. Það er auðvitað útúrsnúningur. Ég skal á hinn bóginn ekki fara út í langar umræðu um ferjur og flóabáta. Ég vil aðeins segja það að samkvæmt fjárlagafrv. er verið að tala um 550 millj. kr. Í 16. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir stendur: ,,Til skattskyldrar veltu teljast fjárframlög og önnur rekstraraðstoð, sem opinberir aðilar veita þjónustufyrirtækjum til að greiða niður skattskylda þjónustu.`` Ég var erlendis þegar þetta frv. var lagt fram og hafði ekki veitt þessari grein athygli í þeim gögnum sem ég hafði áður fengið. Ég óskaði á hinn bóginn eftir því við fjmrn. að það gerði mér grein fyrir því hvaða áhrif þetta ákvæði, ef að lögum verður, hefur á þörfina á framlögum til flóabáta og annað það sem undir samgöngumál heyrir. Það er alveg ljóst að það verður að taka það inn í fjárlagafrv. hver áhrifin af þessu verða. Ef í ljós kemur að ákvæðið felur í sér verulega aukna þörf á fjárframlögum úr ríkissjóði, þá er ekki um annað að ræða en að áætla fyrir þeim nema menn hugsi sér það að flóabátarnir verði stöðvaðir á miðju ári eða menn taki upp hinn gamla kostinn að standa ekki undir afborgunum og öðru slíku af þeim lánum sem á flóabátunum hvílir. Ég tel þess vegna að það sé mjög brýnt að þessi mál verði grunduð rækilega, ekki aðeins í efh.- og viðskn. heldur einnig í fjárln. og hef þegar gert ráðstafanir til þess að athuga hvernig þessi grein kemur við alla þá þætti sem heyra undir mín ráðuneyti bæði.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svarið að því er varðar flugið. Ég tel það fullnægjandi á þessu stigi. Í svari hans kom fram að tap á innanlandsfluginu gæti numið t.d. 200 millj. án þess að við getum nefnt neinar tölur þar um sem er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál. Ef þessi breyting á skattalögum verður til þess að tapið verði 50--80 millj. meira á innanlandsflugi Flugleiða, sem ég tel líklegt, að aukist um 50--80 millj., þá hlýtur að vera eðlilegt að spyrja og mikilvægt fyrir hæstv. samgrh. að spyrja: Hvaða afleiðingar mun það hafa í för með sér? Mun flugfélagið sem um er að ræða draga úr sinni þjónustu eða mun þetta e.t.v. verða til þess að þeir muni hætta innanlandsflugi? Það verður ekki hjá því komist að spyrja þessara spurninga og ríkisstjórn sem vill láta taka sig alvarlega og virðist hafa svona óskaplega mikla ábyrgðartilfinningu fyrir fjármálum eins og hæstv. samgrh. er að reyna að segja og um leið að gera lítið úr því sem gert hefur verið í fortíðinni --- ég minni samt á ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan sem ég tek undir, um stöðu ríkissjóðs --- sú ríkisstjórn hlýtur að þurfa að fá svar við þessari spurningu. Samgrh. getur ekki varið sig með því að vera alltaf að vitna inn í fortíðina. Honum ber skylda til að gera Alþingi grein fyrir þessu máli áður en það verður samþykkt hér. Og hann þarf ekki aðeins að kynna sér þetta með flóabátana, hann verður að gefa svör um það hvaða afleiðingar þetta muni hafa á innanlandsflugið.

Herra forseti. Ég er kannski ekki undrandi á þeirri miklu áherslu sem hv. 1. þm. Austurl. leggur á það að ekki megi skírskota til fortíðar í sambandi við samgöngumál eða fjármál og má vera að hann sé með því að draga athyglina frá þeirri staðreynd að við sitjum auðvitað í samgöngumálunum uppi með feykilega þungar byrðar frá fortíðinni. Það er alveg þýðingarlaust fyrir hv. þm. að vera að tala hér eins og það skipti ekki máli. Alveg þýðingarlaust. Ég hef gert mjög glögga grein fyrir því hvað eftir annað hvernig þau mál standa. Ég hef einnig gert alveg glögga grein fyrir því hvernig málefni flugsins standa. Auðvitað er það rétt. --- Þetta er í fyrsta lagi ekki nýtt ástand. Í öðru lagi hefur það komið fram, bæði í þessum ræðustól og annars staðar að ég hef af því þungar áhyggjur að hluthafar í Flugleiðum muni endurskoða hug sinn gagnvart því að láta utanlandsflugið bera uppi þann mikla halla sem er á innanlandsfluginu. Það hefur af þessum sökum komið upp sú rödd innan félagsins hvort rétt kunni að vera að skipta félaginu í tvennt. Við getum líka velt því fyrir okkur hvort vera megi að unnt sé að ná fram meiri hagræðingu í innanlandsfluginu því að vitanlega skipta vegirnir verulegu máli um þann fjölda sem með því fer. Ég get tekið dæmi af flugvöllum eins og á Sauðarkróki í því samhengi en eins og nú horfir eru verulegar líkur á því að jarðgöng kunna að koma undir Hvalfjörð og gefur þá auga leið að mjög muni fækka þeim sem með slíku flugi fara.

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega ekki frambærilegt fyrir hæstv. samgrh. að láta í það skína að vegna þess að ríkissjóður hafi einhverja bagga frá fortíðinni þá verði þetta bara að fara svona. Ég veit ekki betur en að hæstv. samgrh. hafi lagt það til og skuldbundið ríkissjóð um eins og 3,5 milljarða fram í framtíðina að því er varðar Vegasjóð. Ég er út af fyrir sig ekki að gagnrýna hann fyrir það, en ég man ekki betur en að þingmenn Sjálfstfl. gengju hér fram að því er varðaði kaupin á Herjólfi og fleira. Ég varð ekki var við andstöðuna hjá þeim í því máli. Og þeir sem voru að reyna að spyrja spurninga í þeim málum voru ekki hátt skrifaðir á Alþingi. Ég man ekki eftir andstöðu hv. þm. í því sambandi. Ég man ekki betur en hann hafi sótt mjög fast ýmsar samgöngubætur í sínu kjördæmi í gegnum tíðina og gert lítið úr hæstv. fyrrv. samgrh. í því sambandi. Þannig að ég held að það væri hæstv. samgrh. mest sæmandi að hætta þessu tali og snúa sér að þeim verkefnum sem blasa við honum og sinna þeim og líta til framtíðarinnar en líta ekki alltaf aftur fyrir sig og láta svo allt saman fara í tóma vitleysu. Auðvitað verður hæstv. samgrh. að svara fyrir þær ákvarðanir sem hann hefur forustu fyrir --- hann hefur forustu fyrir því að leggja sérstakan skatt á ferðaþjónustuna sem mun sennilega draga mjög úr henni, hann hefur forustu um það að leggja sérstakan skatt á dreifbýlið, sérstakan skatt á flugið --- hæstv. ráðherra á að segja til um það hér á Alþingi hverjar eru afleiðingarnar en vera ekki alltaf að líta til baka. Hann má það mín vegna en ég óska þess helst að hann sinni sínu verkefni og sinni því sem hann á hér að fjalla um.

Herra forseti. Ég segi eins og hv. þm. að hann má svo sem mín vegna skorast undan því að bera ábyrgð á því sem hann gerði sem ráðherra í síðustu ríkisstjórn. Það liggur alveg ljóst fyrir að það skip og sá samningur sem var undirskrifaður tveim eða þrem dögum fyrir síðustu kosningar vegna Herjólfs var ekki á ábyrgð Alþingis. Það lágu fyrir ákveðnar heimildir í lánsfjárlögum um það hversu mikla fjármuni væri heimilt að veita til kaupa á nýjum Herjólfi. Það var hins vegar ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu á fjárlögum til stofnkostnaðar vegna þess skips og með samningnum farið langt, langt fram yfir heimildir Alþingis eins og hv. þm. á að vera kunnugt vegna þess að hann sat sjálfur í fjárhags- og viðskiptanefnd á þeim tíma þegar viðbótarheimilda var aflað. Það þýðir ekki neitt að koma upp í ræðustól, vera að hvessa sig og látast vera saklaus eins og englabarn í þessum efnum. 

Nei, ekki mjög.

Mér sýnist það á honum að hann sé farinn að roðna í vanganum. 
             Um ferðamálin vil ég svo segja að ef við horfum til þess hvaða breyting hefur orðið hér í þjóðfélaginu þá efast ég um að það sé rétt að ferðakostnaður fyrir erlenda ferðamenn hafi hækkað hingað til landsins. Það er búið að lækka verulega álögur á atvinnurekstrinum með margvíslegum hætti. Það er alveg ljóst að þeir erfiðleikar sem t.d. hótel úti á landsbyggðinni og ýmsir eiga nú í er ekki vegna þess virðisaukaskatts sem á að leggjast á þessa starfsemi á næsta ári, svo mikið er a.m.k. víst.

Hæstv. forseti. Frammistaða hæstv. samgrh. hér er svo kostuleg að engu tali tekur. Nú kemur hæstv. ráðherra hér upp og hefur sér það helst til málsvarnar að hann hafi verið erlendis þegar lagðir voru skattar á hans atvinnugrein eða málefni sem undir hann heyra og hann hafi ekki haft hugmynd um það, þess vegna hafi hann nú beðið um það að þetta verði athugað af fjmrn. Það er út af fyrir sig hægt að lofa samgrh. fyrir hreinskilnina en það er það eina sem hægt er að mæla bót í hans frammistöðu hér. Auðvitað er það þannig að það er ömurlegt að sitja uppi með hæstv. samgrh. fyrir eina þjóð sem er alltaf í fortíðinni. Hæstv. ráðherra virðist halda að hann sé samgrh. á árinu 1986 eða 1990 eða eitthvað svoleiðis, hann hefur ekki hugmynd um þau verkefni sem liggja fyrir í samgrn. á árinu 1993. Það er honum alveg óviðkomandi og hvort innanlandsflugið lifir eða deyr, hvernig verður með ferjurekstur á næsta ári, það er ekki aðalatriðið. Nei, að velta fyrir sér hlutum sem gerðust 1986 eða 1984 eða 1990 eða 1991, það eyðir allri hans orku. Þetta er auðvitað ekki nógu gott. Manni detta í hug ítölsku skriðdrekarnir sem voru sagðir með miklu stærri afturglugga heldur en framrúðu og einn gír áfram og tíu afturábak. Hæstv. samgrh. er ráðherra af því tagi. Það mætti helst líkja honum við ítalskan skriðdreka sem fer meira aftur á bak en áfram. Ég vil að lokum segja það um innanlandsflugið af því að það fannst mér ekki koma fram í þessari umræðu og samgrh. svaraði því auðvitað engu, að innanlandsflugið er meira en Flugleiðir. Innanlandsflugið er líka svæðisflugfélögin sem hafa ekki ábatasamar leiðir í millilandaflugi til að bera sig uppi. Og það er auðvitað alveg ljóst að fyrir veik flugfélög eins og Flugfélag Austurlands og Ernir sem hafa átt í erfiðleikum, getur þetta vel orðið náðarhöggið og fyrir ferðaþjónustuna víða úti um landið. Hæstv. samgrh. er að leggja skatt á ferðaþjónustuna upp á 550 millj. kr. á næsta ári samkvæmt þeim gögnum sem fyrir liggja, viðbótarskatta, og afnám aðstöðugjalds og lækkun tryggingagjalds er ekki nema brot upp í þessa tölu.

Herra forseti. Ég hlýt að láta í ljós undrun mína á því að hér skuli koma upp hver þingmaðurinn á fætur öðrum og tala um hina sömu hlutina. Ég hef gert mjög rækilega grein fyrir því hver staðan er í innanlandsfluginu. Ég hef gert grein fyrir því að ég hafi undir öðrum kringumstæðum látið í ljósi áhyggjur mínar af því að það kunni að fara svo að það fari að þyngjast þar undir fæti af ýmsum ástæðum, m.a. vegna þess að samgöngur almennt hafa batnað á landi og ég hef líka látið í ljósi áhyggjur mínar yfir því að fjárveitingar sem hafa farið m.a. í flugvallargerð hafi verið illa grundaðar. Það er á hinn bóginn mjög undarlegt þegar málefni eins og þessi ber á góma að vera að mála skrattann á vegginn og láta eins og það sé einhver óvissa um það t.d. hvort staðið verði undir rekstri ferjubáta. Hitt er eðlilegt í sambandi við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni að tekið sé tillit til þeirra lagabreytinga sem fyrirhugaðar eru af stjórnarmeirihlutanum. Þegar ég kom hér á þennan fund þá hafði ég ekki upplýsingar um það hvaða áhrif þessi sérstaka lagagrein hafði á það sem hér var spurt um. Og er það einhver ókurteisi eða röng framkoma af stjórnmálamanni eða ráðherra að skýra þinginu frá því að hann sé að afla þeirra nauðsynlegu gagna sem þurfi og muni láta þau í té? Ég get ekki skilið að slíkt sé óeðlilegt. Ég hefði á hinn bóginn talið miklu eðlilegra að þetta mál hefði verið rætt og reifað í fjárln.

Hæstv. forseti. Það er rangt að hæstv. samgrh. hafi verið gagnrýndur hér fyrir það að greina satt og rétt frá því að hann hefði ekki allar upplýsingar og hefði ekki vitað af málinu. Ég tók það einmitt skýrt fram að það væri það eina sem hefði verið í lagi í frammistöðu hæstv. ráðherra, það var sú hreinskilni og hana tek ég gilda. Ég ætla þess vegna ekki að fara að óska eftir því t.d. sem mér hafði komið í hug, hvernig mundu sundurliðast eða reiknast í þessu sambandi annars vegar rekstrarstyrkir og hins vegar stofnstyrkir og hvort það hafi áhrif í þessu sambandi að hæstv. ráðherra hefur nú velt þessu yfir á Vegagerðina sem á að taka þetta á sig án þess að fá aukna tekjustofna á móti. Skiptir þá máli sú breyting sem verður þegar Vegagerðin yfirtekur þennan rekstur í staðinn fyrir að áður kom þetta beint af fjárlögum? Auðvitað var það augljóst mál að rekstrar- og stofnstyrkir sem koma af fjárlögum ríkisins og voru svo skattlagðir í ríkissjóð aftur var náttúrlega út og inn úr sama vasanum. En nú er þetta Vegasjóður með sjálfstæða tekjustofna og það kann að flækja málin nokkuð. Verða þá Vegasjóði lagðir til úr ríkissjóði sambærilegir fjármunir og virðisaukaskattinum nemur á þessa styrki eða verður þetta enn til þess að skerða tekjumöguleika Vegasjóðs? Þetta eru spurningar sem eðlilegt er að bera fram en í ljósi þess að hæstv. samgrh. hefur í hreinskilni játað og viðurkennt að hann hafi ekki vitað um þetta mál, hafi verið erlendis þegar það var ákveðið að skella þessu á og hafi ekki þessar upplýsingar þá skal ég sætta mig við það hvað þetta snertir að bíða eftir þeim svörum. En orðaskiptin við hæstv. samgrh. sem á að heita yfirvald samgöngumála í landinu um hin pólitísku atriði og hluti eins og framtíð innanlandsflugsins eru auðvitað á réttum stað vegna þess að það er verið að tala um íþyngjandi aðgerðir gagnvart þessum rekstri, stórkostlega íþyngjandi aðgerðir, og flugfélögin hafa upplýst að þetta kosti 8--10% í útgjöldum ofan á fargjaldaverðið, hvort sem þau taka það á sig í formi aukins rekstrartaps eða hækka sem því nemur fargjöldin og auðvitað hlýtur það að enda þar að lokum sem sérstakur skattur á það fólk sem notar þessa þjónustu og það er ranglátt.

Hæstv. forseti. Mér finnst hálfundarlegt að fyrrv. samgrh., hv. 4. þm. Norðurl. e., skuli vera að láta hér svo sem hann hefði gert Alþingi grein fyrir því hver væri fjárhagsstaða flóabáta meðan hann var samgrh. Það var nú síður en svo. Það lágu aldrei fyrir raunhæfar áætlanir um flóabáta í hans tíð sem samgrh. Það var ekki greitt af lánum sem höfðu verið tekin og lágu uppi í Ríkisábyrgðasjóði og þess var vandlega gætt frá einu ári til annars að reyna að draga upp falska mynd af ástandinu í þeim efnum. Það sem ég sagði hér var það að ég skýrði frá því að ég hefði ekki upplýsingar um það hvaða áhrif þessi lagagrein hefði á rekstrarstöðu ferja og flóabáta. Ég man ekki eftir því þegar hv. 1. þm. Austurl. var hér í ríkisstjórn og skattafrumvarp var lagt fram að Alþingi hafi samtímis verið gefin nákvæm útlistun á því hvaða áhrif hvert einstakt atriði þeirra skattalaga hefði á einstaka tekjuliði fjárlaga, svo ég taki dæmi. Þannig að það sem ég er að tala um er að það er auðvitað eðlilegt þegar mál koma fyrir þingið að einstakir ráðherrar geri þingnefndum og öðrum grein fyrir því hvaða áhrif þau hafa á fjárlögin þegar svo hittist á að verið er að afgreiða fjárlög í sömu svifum og frumvörpin eru lögð fram. Þess vegna get ég alls ekki skilið það þegar stjórnarandstæðingar eru hér að hneykslast á vinnubrögðum af því tagi. Þvert á móti ættu þeir, eins og þeir raunar öðrum þræði gera, að láta í ljósi þá skoðun að það væri kannski gagnlegt að fá upplýsingarnar.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast eins og er að þetta er heldur raunaleg umræða og hefur verið það í allan dag. Það er alveg með hreinum ólíkindum að verða var við það hvernig stjórn ríkisfjármála fer fram í landinu. Á sama tíma og verið er að berja saman fjárlög, afgreiða fjárlög íslenska ríkisins, þá veit enginn nokkurn skapaðan hlut um hvernig þau koma til með að líta út. Bara svo dæmi sé tekið þá er búið að básúna hér hundruð milljón króna sparnað í sjúkrahúskerfinu í Reykjavík. Ef menn fletta upp í frv. til fjáraukalaga sem liggur á borðum hv. þm. núna þá er raunar verið að biðja um 200 millj. til þessara sömu sjúkrahúsa þannig að það fer að saxast á sparnaðinn þegar upp er staðið. Þannig er þetta allt og það sem merkilegt er í öllu þessu er að það spyr enginn fyrst: Hvernig lífi ætlum við að lifa í þessu landi? Á hvað ætlum við að leggja áherslu? Heldur er alltaf talað um fjárlagahallann sem er jú á ellefta milljarð og sennilega raunar miklu meiri því að ýmislegt hefur gleymst að færa þar inn, svo sem framlag til Landsbanka Íslands upp á 2 milljarða og 4 milljarða sem lagðir voru á í tekjuskatt á yfirstandandi ári þó það ætti svo að heita að það gengi til sveitarfélaganna í stað aðstöðugjalds. En það er svo sannarlega ekki hæstv. samgrh. einn sem veit ekkert hvað hann er að leggja fram. Vitaskuld er það með ólíkindum að ráðherra ríkisstjórnar sem er að leggja fram skattafrumvarp skuli standa hér og segja: Ég vissi ekki að þetta hefði einhver áhrif. Það vill bara svo til að það er u.þ.b. hálfur milljarður. Það er ekki hægt, frú forseti, að bjóða nokkru þjóðþingi upp á annað eins og þetta. Það skyldi nú aldrei vera að hv. þingflokksformaður Alþfl., hv. 4. þm. Reykn., hafi kannski ekki alveg getað verið fullviss um að allir hv. þm. Alþfl. hafi vitað hverju hún var að lofa í dag. Þetta er með hreinum ólíkindum, frú forseti, hreinum ólíkindum.  En það spyr heldur enginn: Af hverju er þessi fjárlagahalli? Af hverju stafar hann? Hann stafar ekki af því að hinn almenni borgari sem greiðir sína skatta og skyldur til samfélagsins með staðgreiðslu skatta, hafi ekki staðið í skilum. Það er ekki það sem er að. Ég hef haft liggjandi hér frá fjárln. í allt sumar og sem þingskjal frá því í byrjun þings fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um kostnað, um tap íslenska ríkisins og opinberra stofnana vegna gjaldþrota. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna í ósköpunum get ég ekki fengið þessi svör? Á fundi með fjárln. í sumar þar sem hæstv. fjmrh. var staddur sjálfur spurði ég hann hvort þetta þyrfti að taka langan tíma. Það taldi hann alls ekki. Þetta lægi allt fyrir. Hvers vegna er þá ekki skriflegri fsp. sem hér hefur legið fyrir í tvo mánuði eða lengur svarað? Ég vildi gjarnan fá skýringu á því hjá hæstv. ráðherra. Það skyldi þó aldrei vera að það væri óþægilegt að sjá þær tölur á blaði. Það skyldi aldrei vera að verulegur hluti erfiðleika okkar Íslendinga stafi af þessu? Þetta eru ekki gjaldþrot einstaklinga, þetta eru gjaldþrot fyrirtækja, eins og hv. 6. þm. Vestf. sagði raunar í dag, réttilega. --- Nú vildi ég helst að hæstv. fjmrh. heyri mál mitt.

Já, já.

Það má segja að það sé alltaf auðvelt að gagnrýna og það er auðvitað hárrétt að það er ekki haus eða hali hvorki á fjárlagagerðinni né þessum frumvörpum sem hér liggja fyrir og þeim tillögum sem í þeim felast. En það gæti verið að það mætti spyrja ráðherrann hvort engum hefði dottið í hug að einfalda þetta kerfi ofurlítið og gera hlutina betur. Öll þekkjum við að ungir foreldrar eru að fá mörg skjöl, oft á ári, rúmar 1.100 kr. með einu barni í barnabætur. Hefur engum manni dottið í hug að hafa persónuafslátt á börnunum og afgreiða þetta um leið og álagning fer fram? Nú er ég bara að bjóðast til að gefa hæstv. fjmrh. góða hugmynd. Ég held að það sé varla pappírsins virði að vera að senda 1.100 kr. þrisvar eða fjórum sinnum á ári til íslenskra fjölskyldna. Ég get ekki ímyndað mér að það væri ekki auðveldara að gera þetta á annan hátt. Hæstv. félmrh., sem núna er náttúrlega floginn, er sí og æ að staglast á því að einhvern tímann komi að því að menn fái húsaleigubætur, sem ég get hugsað mér að komi í þessu formi, á mörgum blöðum og dýrum umslögum, frá 600 kr. upp í 2.500 kr. eða eitthvað svoleiðis. Er ekki hugsanlegt að einhver hluti húsaleigu verði frádráttarbær frá skatti og þetta verði afgreitt við álagningu? Hvers vegna í ósköpunum er verið að eyða öllu því fjármagni á hverju einasta ári til að umturna þegar allt of flóknu kerfi með tilheyrandi kostnaði? Og í það aumingja vesalings fólk sem fær það í hendur að afgreiða þetta í tölvukerfunum sínum. Menn geta séð þetta fyrir sér núna nái þessi vitleysa sem hér liggur fyrir fram að ganga. Hver ætli krafan sé svo? Þetta verði afgreitt fyrir áramót og menn vinni daga og nætur við allar tiltækar tölvur til þess að koma þessu inn í kerfin. Er virkilega þörf á að hafa þetta svona flókið?

Þetta heldur uppi atvinnunni.

Það getur verið að það haldi uppi atvinnu en það væri nær að sú ágæta atvinna og yfirvinna nýttist á einhvern arðbærari hátt en þetta. Ég vil aðeins að lokum, frú forseti, minnast á það að hér höfum við verið allt þetta ár að leggja álögur á íslenskt fólk, launþega þessa lands, í heilbrigðiskerfinu, í skólakerfinu, í námslánakerfinu, í skattakerfinu, æ meiri álögur á öllum sviðum. Væri ekki ráð að vera heiðarlegur eins og hæstv. samgrh. og segja upphátt þegar hæstv. ríkisstjórn er spurð um hvað sé búið að íþyngja þessari þjóð síðan þessi ágæta hæstv. ríkisstjórn tók við: Við vitum það ekki. Þeir mundu segja það vegna þess að það er sannleikurinn. Hitt er annað mál að það er hægt að komast að þessu og það væri kannski nær að setja einhverja menn í eftirvinnu við það að komast að því hvaða álögur er búið að leggja á íslensku fjölskylduna síðan þessi ríkisstjórn tók við í skertum almannatryggingum, í auknum lyfjakostnaði, auknum sjúkrahússkostnaði, auknum skólakostnaði, auknum kostnaði við framhaldsnám og svo framvegis í það óendanlega. Allt sem hæstv. ríkisstjórn segir um íþyngingu í velferðarkerfinu er rangt og það er fyrst og fremst rangt vegna þess að það hefur ekki verið athugað og hún veit það ekki og það kemur hvað eftir annað fyrir að starfsmenn ráðuneytanna koma til viðtals í fjárln. að beiðni fjárlaganefndarmanna og hafa ekki hugmynd um hvað þeir eru að tala. Fyrir hefur komið að fjárlaganefndarmenn hafa verið betur upplýstir um ýmis mál en þeir sem eru að leggja málin fram. Ég held að einhvers staðar verðum við að staldra við áður en í fullkomið óefni er komið. Að lokum vegna þess að þegar menn eru að tala um einhver hundruð milljóna í skattsvikum. Hér er ég með fyrir framan mig endurskoðun ríkisreiknings 1992 og hér stendur á bls. 58, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í niðurstöðum skýrslu fjármálaráðuneytisins, Umfang skattsvika og tillögur um aðgerðir gegn þeim, kemur fram að sennilegt tap ríkis og sveitarfélaga á árinu 1992 vegna skattsvika og ofáætlaðs innskatts sé um 11 milljarðar kr. Þetta eru um 9% af heildarskatttekjum ríkissjóðs.`` Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Ætlum við að halda áfram þessa götu? Ég nenni ekki að láta segja mér að þetta hafi verið byrjað þegar einhver önnur ríkisstjórn var. Það skiptir mig ekki hinu minnsta máli. Aðalatriðið er að við tökum á þessum skelfilegu málum af einhverri ábyrgð og það sé eitthvert samhengi milli allra þeirra frumvarpa sem hér eru lögð á borð, frv. til lánsfjárlaga, breytinga á þeim, frv. til fjárlaga og frumvörpum sem fela í sér umtalsverðar breytingar á þeim fjárlögum sem við erum að skila til 2. umr. löngu áður en nokkur von er til þess að þau verði eins og við munum sýna þau við 2. umr.

Hæstv. forseti. Það eru einungis þrjú atriði. Fyrsta er það um virðisaukaskattinn. Það stendur svo á nú að landbrn. er að standa skil á virðisaukaskatti sem gjaldféll í tíð síðustu ríkisstjórnar af því að ekki hafði verið ráð fyrir því gert í fjárlögum á þeim tíma og ekki var skilningur á því. Þegar ég er að tala nú um ferjur og flóabáta þá er verið að velta því fyrir sér hvernig fjárlög skuli upp sett. Ef breytt lögum með þeim hætti að það ber að gjaldfæra virðisaukaskatt hjá samgrn. þá rennur auðvitað sá hinn sami virðisaukaskattur inn í ríkissjóð og hefur þess vegna ekki áhrif á heildarútgjöld, til þess að það sé leiðrétt. Í öðru lagi held ég að það sé alveg nauðsynlegt að fram komi, úr því að hv. þm. er það ókunnugt, að það hefur fallið niður áætlunarflug á ýmsa flugvelli vegna þess að vegir og samgöngur hafa batnað á landi. Ég nefni sem dæmi Stykkishólm, ég nefni Blönduós, ég nefni minna flug en áður til Kópaskers, minna flug en áður á Raufarhöfn. Ég get talað um Bakkafjörð og þar fram eftir götunum. Menn velta því mjög fyrir sér hvaða áhrif það muni hafa ef jarðgöng koma undir Hvalfjörð vegna Sauðárkróks o.s.frv. Þannig að það er auðvitað beint samhengi á milli samkeppni milli flugs og samgangna á landi. Í þriðja lagi vil ég taka það fram eins og ég sagði áðan að þá hef ég ekki í höndum úttekt á því hvaða áhrif virðisaukaskattur á flug muni hafa. Ég sagði það áðan að það virðist sem ýmsir aðrir hafi glöggar upplýsingar um það sem ég hygg að þeir þó ekki hafi. Það liggur fyrir að flugið mun ekki hækka til fyrirtækja eða manna sem standa fyrir atvinnurekstri en á hinn bóginn kemur það á móti að afsláttarfargjöld hafa verið gefin út með margvíslegum hætti til að koma til móts við launþega sem fljúga milli landsfjórðunga. Þannig að þau fargjöld eru í mörgum tilvikum mun lægri en áður var og þekktust fyrir nokkrum árum og kemur það auðvitað ríkisstjórnum ekki við hvaða ríkisstjórn er við völd.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað alveg ljóst að samkeppni milli flugs og ferða á landi er næstum vonlaus vegna þess að flug á Íslandi er alveg óguðlega dýrt. Fólk hefur engin efni á að borga 13.000 eða 14.000 kr. fyrir að skreppa til Reykjavíkur austan af landi eða norðan úr landi.  Og til hæstv. fjmrh. skal ég segja þetta: Ég hef setið einungis tvö ár í fjárln. Alþingis en það er satt að segja skelfileg lífsreynsla og ég hef margsinnis sagt við félaga mína þar að ég væri fús til að hjálpa hæstv. fjmrh. að skera fjárlögin umtalsvert niður og nota það fé sem þar með sparaðist til betri og arðvænlegri og arðbærari hluta.

Hæstv. forseti. Mér finnst að hæstv. fjmrh. ætti að taka þingmanninn á orðinu, ég veit að hann er röskur til verka þegar hann tekur sig til. Um hitt vil ég segja að auðvitað er það rétt ef greitt er fullt fargjald milli Norðurlands og Suðurlands eða Austurlands og Suðurlands, þá eru ekki þessi svokölluðu Apex-fargjöld eða afsláttarfargjöld í gildi. En eftir þeim upplýsingum sem ég hef þá eru þau rétt ríflega helmingur fulls fargjalds þannig að við erum auðvitað að tala um miklu, miklu lægri fjárhæðir. Ég skal ekki um það segja hvort afsláttarfargjald fram og til baka til Akureyrar kosti um 7.000 kr. ef pantað er með einhverjum fyrirvara, þriggja eða fjögurra daga fyrirvara. Ég man þetta ekki. Þannig að við erum að tala um lægri fargjöld en var mögulegt að fá fyrir nokkrum árum. Ég vil líka að það komi alveg ljóst þegar við tölum um innanlandsflugið að ef um beint innanlandsflug er að ræða í framhaldi af flugi milli landa þá leggst þessi virðisaukaskattur ekki á, þannig að það er algjörlega ljóst að flugfélögin fá endurgreiddan innskatt sem þau ekki fengu áður, fyrirtæki sem eiga viðskipti við flugfélögin geta fengið virðisaukaskattinn endurgreiddan. Það liggur fyrir að flugfélögin hafa tekið upp afsláttarfargjöld sem koma launþegum eða þeim aðilum sem ekki eru með virðisaukaskattsnúmer til góða þannig að þetta er í báðar áttir. En ég ítreka það sem ég sagði áðan að vegna þess að Flugleiðir eru hlutafélag þá hef ég áhyggjur af því hversu lengi Flugleiðir og önnur flugfélög einnig hér á landi geta haldið uppi þjónustu sem þau nú gera. Við vitum að það hefur verið nauðsynlegt að hlaupa undir bagga hjá flugfélögum úti á landi, bæði á Austurlandi og Vesturlandi, og kemur það auðvitað ekki því við sem við erum að tala um í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Það er ekkert að því að hafa áhyggjur af hluthöfum sínum. Við erum hins vegar sum í hlutafélagi allra Íslendinga og það er hlutverk okkar hér að hafa áhyggjur af þeim hluthöfum, hluthöfum skólakerfisins, heilbrigðiskerfisins, vegakerfisins og þeirra sem eiga hlut í því sem við öll höfum unnið fyrir í sameiningu. Um hina hluthafana hirði ég minna, af einhverjum ástæðum virðist stóra hlutafélagið okkar allra ævinlega standa sig best.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umræðu en ræða hæstv. samgrh. áðan gekk svo fram að mér að ég get ekki orða bundist. Hann leyfir sér úr ræðustól að tala um fortíðarvanda í samgöngumálum. Það er verið að velta þriggja og hálfs milljarðs króna framkvæmdum í vegamálum yfir á framtíðina og það fæst ekki upplýst einu sinni hvenær eða hvort á að borga af þessum lánum og hvenær á að hefja þessar afborganir. Það liggur ekkert fyrir hvort það á að velta því yfir á næstu ár eða borga þetta eftir aldamót eða hvenær það verður. Svo leyfa menn sér að koma hér upp og ásaka fyrrv. ríkisstjórn fyrir framkvæmd samgöngumála. Þetta er alveg ótrúlegt og ekki batnar það þegar farið er að tala um flugið. Við höfum hér upplýsingar um þá skoðun flugfélaganna að þeir útreikningar á innskatti sem liggja til grundvallar þessari ákvörðun séu kolrangir og ég vildi hvetja hæstv. fjmrh. til þess að láta sína menn taka upp þá útreikninga aftur. Ég veit að það verður gert í efh.- og viðskn. sem fær þetta mál til meðferðar. Og að bera það hér á borð að göng undir Hvalfjörð séu einhver lausn í þessu virðisaukaskattsmáli á flugfargjöld, að göng undir Hvalfjörð muni leysa þetta flug af. Það er mjög skemmtilegt fyrir okkur á Austurlandi að horfa upp á þá framtíð að þurfa að keyra hingað suður í sex, átta, níu eða tíu tíma  Ég hef einnig heyrt þær raddir að það sé enginn möguleiki að bregðast við þessu ef farþegafjöldinn hrynur saman í kjölfarið á þessari skattlagningu með öðrum hætti en að hætta að reka þessar dýru Fokkervélar og selja þær. Ég held að hæstv. samgrh. ætti að fara að taka upp viðræður við Flugleiðir um þetta atriði. Hann mundi vafalaust heyra þessar raddir fljótlega vegna þess að flugið þolir ekki hærri skattlagningu. Þessir farmiðar eru þegar of dýrir og það er náttúrlega alveg út í hött að halda því fram að Apex-miðar, sem eru fáanlegir, og sérstök afsláttarfargjöld leysi þennan vanda. Þá hefur ferðaþjónustu yfirleitt borið á góma og skattlagningin á hana. Þetta er talin sú atvinnugrein sem er mestur vaxtarbroddur í hérlendis ef rétt er á haldið. Ferðir til Íslands hafa farið mjög hækkandi að undanförnu, þær eru afar dýrar. Það þarf ekkert annað en að tala við markaðsmenn í ferðamálum, sem hafa verið að selja ferðir í Evrópu, til að sannfærast um að þær eru mjög dýrar miðað við aðra ferðakosti. Hvað gera þessir markaðsmenn ef ferðirnar hækka og eru óhagkvæmar miðað við aðrar ferðir? Þeir stytta ferðirnar. Þeir stytta hálfsmánaðarferð ofan í vikuferð, taka fólkið í gegnum Keflavík og það leiðir það af sér að það þarf að fella heila landshluta út úr ferðaáætlunum vegna þess að ferðirnar eru svo dýrar. Þetta er staðreynd þar sem ég þekki til á Austurlandi. Þetta eru staðreyndir sem hægt er að kynna sér ef menn hafa nokkurn hug á að kynna sér málin yfirleitt. Ég ætla ekki að taka upp almenna umræðu um skattamál, það hefur verið rakið í dag af þeim ræðumönnum sem hafa talað á undan. Það hefur verið rætt í dag hvort skattlagningin hafi vaxið eða minnkað. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram, það er ástæða til þess að kanna það grannt hver skattlagning þessarar ríkisstjórnar er í raun og veru og þá má ekki gleyma hinum svokölluðu þjónustugjöldum sem eru í raun ekkert annað en skattlagning og úir og grúir af um allt fjárlagafrv. nú eins og áður og nemur gríðarlegum fjárhæðum. Svo er náttúrlega góð ábending hæstv. samgrh. um að flugfargjöld muni ekki hækka til fyrirtækja. Það gefur mönnum náttúrlega tóninn um það að einstaklingar eigi að ýta öllum flugfargjöldum sem þeir geta yfir á fyrirtæki sín til þess að fá innskattinn endurgreiddan. Þetta er sannkölluð hringavitleysa, allt þetta frv. sem hér er, og það má undrun sæta að menn skuli kinnroðalaust standa og halda slíkar ræður sem hér hafa verið haldnar í kvöld um þetta mál af hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Mér þykir alltaf gott þegar hv. þm. Jón Kristjánson kemur í ræðustól. Á hinn bóginn get ég ekki skilið hvers vegna hann hneykslast svo mjög á því að lán skuli tekin til samgöngumála. Var ekki komið svo þegar ríkisstjórnin fór frá hin síðasta með þeim skuldbindingum sem hún hafði lagt á ríkissjóð að lán vegna flóabáta voru komin verulega á þriðja milljarð? Var ekki gert ráð fyrir því í vegalögum hjá síðustu ríkisstjórn að jarðgöngin fyrir vestan yrðu fjármögnuð að verulegu leyti með lántökum? Og er ekki svo að hv. þm. skuli vera þakklátur fyrir það þegar farið er í atvinnuaukandi aðgerðir þá skuli þær beinast að því að styrkja vegasambandið, m.a. til Austurlands, milli Norður- og Austurlands og líka til Reykjavíkur til þess að gera Austurland samkeppnishæfara til þess að draga úr kostnaði hjá atvinnufyrirtækjum fyrir austan og til þess að gera það byggilegra og búlegra? Eru það ekki skynsamlegar lántökur, þær arðbærustu sem margir telja? Er verið að finna að því að slíkt skuli vera gert? Mér þykir það satt að segja undarlegt af manni sem er svo gagnkunnugur atvinnumálum austur þar. Ég vil í annan stað láta í ljósi undrun mína yfir því að hv. þm. skuli gera lítið úr þeirri bragarbót og kjarabóta sem felst í því að Apex-fargjöld skuli líka vera fáanleg innan lands en ekki einungis til annarra þjóða sem er auðvitað mikil bót fyrir launþega. Ég skil raunar ekki hvers vegna ekki má tala um skattafrumvörpin eins og þau eru. Við erum að tala um virðisaukaskatt og hann er frádráttarbær í öllum rekstri eins og þingmenn vita og ég get þess vegna ekki skilið af hverju honum kom svo á óvart að svo skuli einnig vera um ferðakostnað með flugvélum eins og um margvíslegan kostnað annan sem fellur á atvinnureksturinn.

Virðulegur forseti. Hæstv. samgrh. er alveg snillingur í útúrsnúningum. Í gær spurði ég hann kurteislegra spurninga í spurningatíma um Egilsstaðaflugvöll og gat ekki svarað fyrir mig. Þá sagði hann eitthvað á þá leið að ég væri að finna að þeim framkvæmdum sem hefðu verið gerðar á Egilsstaðaflugvelli. Nú segir hann að ég geri líti út því að fólk geti fengið Apex-miða. Ég sé nánast á móti þeim framkvæmdum sem gerðar hafa verið í vegamálum. Þetta er alveg með eindæmum og einkennandi fyrir málflutning hæstv. samgrh. að þegar maður vill eiga við hann málefnalega umræðu þá svarar hann út í hött. Ég var einfaldlega að finna að því að samgrh. leyfir sér að finna að því við fyrrv. ríkisstjórn að t.d. taka lán til að gera Vestfjarðagöng. Það er vondur hlutur ef fyrrv. ríkisstjórn gerir það, en það er mjög gott að taka lán til þess að gera vegaframkvæmdir ef núv. ríkisstjórn gerir það. Ég var ekki að deila á þessar framkvæmdir, það eru náttúrlega bara útúrsnúningar. En hins vegar finnst mér alveg stórkostlegt ef hluturinn er góður ef þessi ríkisstjórn gerir hann, vondur ef fyrrv. ríkisstjórn gerir hann, þó það sé um nákvæmlega sama hlutinn að ræða.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. sagði í sinni ræðu áðan þá er það mikið atriði fyrir okkur Íslendinga að okkur takist að reyna að lækka kostnaðinn við það að erlendir ferðamenn komi hingað til landsins. Til allrar hamingju hefur með margvíslegum hætti tekist að koma til móts við ferðaþjónustuna. Þannig að hafa ýmsir skattar verið lækkaðir á fyrirtækjum í ferðaþjónustu. Breytingin í sambandi við virðisaukaskattinn hefur það m.a. í för með sér í sambandi við hótelbyggingar að stofnkostnaðurinn verður verulega lægri, 20% lægri og munar um minna og má segja að undir sumum kringumstæðum geti það ráðið úrslitum um það hvort út í slíkan rekstur verði farið. Ég vil líka minna á að þær gengisfellingar sem óhjákvæmilegt var að grípa til, í fyrra og á þessu ári, hafa ekki farið út í verðlagið eins og löngum var áður, þannig að þau kjör eða þeir kostir sem verið er að bjóða upp á eru sambærilegir og hlutfallslega betri en áður hafði verið.

Virðulegi forseti. Ég hef mjög skamman tíma og ætlaði að reyna að svara örfáum fyrirspurnum, sérstaklega frá hv. 14. þm. Reykv., sem reyndar er ekki í þingsalnum eins og er en væntanlega er von á þingmanninum innan tíðar. Meðan beðið er eftir hv. þm. þá vil ég rétt fjalla um sértekjur því það var rætt um það áðan að skattar hefðu hækkað m.a. í formi sértekna. Sértekjur fara lækkandi og munu lækka á næsta ári og hafa reyndar verið mjög misjafnar frá ári til árs þannig að það er rangt að það sé verið að auka þau þjónustugjöld sem kölluð eru sértekjur. En máli mínu vildi ég fyrst og fremst beina til þingmanna svörum við ýmsum fyrirspurnum frá hv. 14. þm. Reykv. Hv. þm. flutti hér eina af sínum ræðum um ríkisfjármál og ég vil byrja á því að taka undir það með hæstv. samgrh. að það er auðvitað fagnaðarefni þegar okkur berst sá liðsauki að hv. þm. ætli að ausa úr viskubrunni sínum og hjálpa okkur við að skera niður ríkisfjármálin. Okkur veitir ekkert af slíkri hjálp eins og margoft hefur komið fram í þessari umræðu. Hv. þm. las síðan úr skýrslunni um endurskoðun ríkisreiknings 1992, sá upplestur var upp úr skýrslu sem fjmrn. lét gera þannig að það er ekkert nýtt um skattsvikamálin og það hefur margoft komið fram í dag þegar við höfum rætt um skattsvikamálin og ég hef staðhæft það, það er ekki hægt að mótmæla því, að engin ríkisstjórn hefur tekið meira á þeim málum en einmitt sú sem nú situr. Varðandi barnabæturnar og barnabótaaukann þá er það þannig að barnabætur eru greiddar út. Það var grundvallaratriði að þvæla þeim ekki inn í skattkerfið með neikvæðum tekjuskatti eða með því að draga frá tekjuskattinum. Hins vegar er barnabótaaukinn, sem er miklu stærri hluti af þessu tvennu, greiddur út með þeim hætti að hann er dreginn frá sköttum ef um þá er að ræða en mismunurinn kemur síðan til skila. Í mörgum tilvikum er það svo að fjölskyldur með lágar tekjur sem borga enga skatta fá verulega viðbót og ég bendi á í því sambandi að Alþýðusamband Íslands var einmitt að greina frá því um daginn að hjón með 100 þús. kr. tekjur, 2 börn, ef ég man rétt, hafa 117 þús. kr. ráðstöfunartekjur af því að þessi hjón fá mikinn barnabótaauka. Þetta byggist á því að í mörgum tilvikum greiðir þetta fólk ekki skatta.  Fyrirspurn um gjaldþrot verður að sjálfsögðu svarað en það er ekkert einfalt mál því fyrirspurnin er þannig að það er spurt um tjón ríkissjóðs, ríkisbanka og sjóða í eigu hins opinbera, ekki eitt ár heldur 1990, 1991 og 1992 og ekki nóg með það að það eigi að koma einhverjar heildartölur heldur á að sundurliða þetta niður á fyrirtæki. Þannig að það hljóta allir að sjá að það tekur nokkurn tíma að svara fyrirspurninni, en að því er unnið. Ég get því miður ekki á þessari stundu lofað því að það gerist í næstu viku eða þarnæstu. Loks hefur það stundum gerst í okkar viðræðum, okkar hv. þm. í þingsölum, að við höfum deilt um bókfærsluatriði. Ég ætla ekki að byrja á því en ég vil taka það fram vegna orða þingmannsins að 4 milljarða endurgreiðslan til sveitarstjórnanna helgaðist af því, fór ekki inn sem skattauki eða auknar tekjur í ríkissjóð vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur verið með leiðbeiningar í þessum efnum. Þetta er bráðabirgðaúrræði, þetta eru skatttekjur sem runnu beint til sveitarfélaganna og eftir að hafa þrælskoðað málið var þetta niðurstaðan. Það getur vel verið að Ríkisendurskoðun sé á öðru máli en það skiptir ekki máli.

Hún er það.

Já, já. Í öðru lagi, þá veit auðvitað hv. þm. að stuðningurinn við Landsbankann er á þá leið að það er ekki verið að greiða Landsbankanum peninga. Það er verið að leggja inn skuldabréf og það kemur að sjálfsögðu til greiðslu ef það fer út úr ríkissjóði um leitt og greitt er af skuldabréfinu. Þannig að þetta eru gamlar deilur um það hvort það eigi að gera upp fjárlög og fjáraukalög og loks ríkisreikning á reikningsgrunni eða greiðslugrunni. Það hélt ég að ég og hv. þm. vissum að hefur löngum verið deilumál á milli fjmrn. og Ríkisendurskoðunar.

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. finnist það ekki skipta neinu máli þó að 2 milljarðar, hvort sem þeir eru í skuldabréfsformi eða einhverju öðru formi, komi hvergi fram. En það vill svo til að ýmsum finnst að slíkar upphæðir eigi að sjást og þótt lægri séu. Ég veit ekki betur en sú stefna hafi verið uppi höfð upp á síðkastið að bókfæra allar skuldbindingar ríkissjóðs og auðvitað á að færa þessar upphæðir inn og út alveg á nákvæmlega sama hátt og þessi álagning, þó til bráðabirgða hafi verið, til að bæta sveitarfélögunum aðstöðugjaldsmissinn, var í formi tekjuskatts og þá á hún auðvitað að koma sem tekjur vegna álagðs tekjuskatts og síðan þá út sem framlag til sveitarfélaga. Svo einfalt er það. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. telji þreytandi athugasemdir mínar um bókhald, en ég sé ekki hvernig á að stjórna ríkisfjármálum ef bókhaldið er ekki í lagi. Ég heyrði ekki betur í útvarpinu, ég held það hafi verið í gærmorgun, en að nú sé Landsbankinn um það bil að fá greiðslu, 1 milljarð, og lái mér hver sem vill þó ég vilji sá það einhvers staðar í ríkisreikningi og annaðhvort í lánsfjárlögum eða fjárlögum. Annað held ég að það hafi ekki verið en hæstv. fjmrh. hefur a.m.k. lofað því að sú nefnd sem hefur setið núna mánuðum saman við að reyna að koma einhverju samkomulagi á um bókfærslu íslenska ríkisins og hæstv. ráðherra hefur orðað það svo að bráðum rjúki hinn hvíti reykur, ég ætla að vona að það gerist sem allra fyrsta svo það sé vinnandi í hv. fjárln.

Virðulegi forseti. Þetta skal vera örstutt, ég held að allir þingmenn séu orðnir hundleiðir á þessari deilu. Þessir 2 milljarðar eru að sjálfsögðu færðir sem skuldbindinga íslenska ríkisins eða eignfærsla eftir atvikum á efnahagsreikningi í ríkisreikningi. Það gefur auga leið. En það breytir ekki því að það hefur engin peningagreiðsla átt sér stað. Hún á sér stað þegar greitt er af skuldabréfinu, annað hvort vextir eða afborganir og um leið og það gerist þá færist það í fjárlög því þá er um greiðslu að ræða og hlýtur að koma inn á þeim greiðslugrunni sem fjárlögin eru byggð á. Þetta er ekkert flóknara en það. Varðandi tekjuskattinn, þá var þetta auðvitað miklu meira en tekjuskattshækkunin því tekjuskattshækkunin í fyrra gaf kannski 2,8 milljarða en greiðslurnar voru um 4 milljarðar til baka, en greiðslurnar voru teknar af sameiginlegri innheimtu og runnu aldrei í ríkissjóð. Það skipti mig satt að segja engu máli hvernig þetta var gert. Ég bað bara um að þetta yrði tæknilega gert með þeim hætti sem eðlilegast væri talið og menn leituðu sér upplýsinga erlendis og hérlendis og niðurstaðan varð þessi. Af einhverjum ástæðum taldi Ríkisendurskoðun að þetta ætti ekki að vera svona, jafnvel þó að þetta væri til bráðabirgða í eitt ár. Nú spyr ég hv. þm.: Telur hv. þm. að það væri gott fyrir stjórn ríkisfjármálanna ef eitt árið skæri sig algjörlega út af bókfærslulegum ástæðum þegar um er að ræða tilfærslu með þessum hætti sem ekki einu sinni kemur inn í ríkissjóð? Auðvitað yrði það til baga því það er auðvitað nauðsynlegt fyrir þá sem stjórna ríkisfjármálunum að geta borið saman útgjöld og tekjur milli ára. Þess vegna er afar brýnt að það var ekki farið í allt aðrar bókfærsluaðgerðir að þessu sinni þótt til bráðabirgða væri farin þessi leið einu sinni.

Hæstv. forseti. Það er alveg greinilegt að skuld, eignafærsla og útgjaldafærslur íslenska ríkisins eru allt öðruvísi en venjulegra heimila. Þar fer ekkert á milli mála að eigandi skuldabréfs er eigandi þess og það telst til eignar og sá sem á að borga af því hlýtur að telja það til skuldar, svo einfalt er það. En ég held að við ættum kannski ekki að eyða tíma í þessa umræðu nú, hún fer fram seinna. En sé hæstv. fjmrh. hundleiður á þessari umræðu þá verð ég, frú forseti, að lýsa því yfir að ég er hundleið á þessari hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. gat um það í sinni ræðu að sértekjur hefðu lækkað, taldi það nú hæstv. ríkisstjórn til gildis, og ég tel það víst, þó hann hafi kannski ekki sagt það, það er rétt. En ég held að menn ættu að vara sig, og hæstv. ráðherra líka, á að draga of algildar ályktanir þó að þær tölur standi einhvers staðar á blaði. Sértekjur geta nefnilega verið áætlaðar svo háar að fólk hafi ekki efni á því að kaupa þjónustuna. Og ég minnist þess að í skýrslu sem fjárln. fékk frá landlækni, velti hann þessu fyrir sér, hvort einstakir þættir sértekna á sjúkrahúsum hefðu minnkað vegna þess að fólk hefur ekki efni á því að kaupa þjónustuna. Þar er um sérfræðiþjónustu að ræða. Ég held að það væri verðugt verkefni að skoða þennan þátt mjög rækilega, því þetta er mjög alvarlegt mál, ef rétt er.

Virðulegi forseti. Ég held að tölur á blaði hafi talsverða þýðingu. Það eru áætlanir í fjárlögunum. En ég vil benda hv. þm. á að það er eitthvað sem hefur skolast til hjá honum. Ég veit ekki hvort það er honum eða landlækni að kenna. En það eru ekki teknar greiðslur inni á sjúkrahúsunum fyrir inniliggjandi sjúklinga. Það eru hins vegar teknar greiðslur hjá utanspítalasjúklingum, þ.e. svokölluðum ,,ambúlant``-sjúklingum eða göngudeildarsjúklingum, sem fá sérfræðiþjónustu á spítölum, rétt eins og hjá sérfræðingum úti í bæ. Af hverju er það gert? Það er að sjálfsögðu vegna þess að það væri fyllilega óeðlilegt að fólk utan sjúkrahúsa fengi betri kjör þó það gangi til læknis sem hefur aðsetur á sjúkrahúsi og veitir nákvæmlega sömu þjónustu og veitt er af sérfræðilæknum úti í bæ. Þetta vildi ég taka fram vegna þess að --- ég segi því miður --- ekki hefur enn þá tekist að koma því upp hér á landi að sjúklingar sem eru lagðir inn á spítala, þeir sem eru jafnvel á fullum launum eða tryggingum, greiði eitthvert lágmark fyrir það að vera lagðir inn á sjúkrahús, til að mynda sérfræðiþjónustu, lyfjakostnað og annað það sem fólk verður að greiða fyrir nákvæmlega sams konar þjónustu úti í bæ hjá sérfræðingum þar eða sem sjúklingar á göngudeildum sjúkrahúsanna. Þetta vildi ég að kæmi fram með fullri virðingu fyrir bæði hv. þm. og landlækni.

Virðulegi forseti. Það vill nú svo til að ég hef hér undir höndum lista yfir smáaðgerðir sem eru greiddar af Tryggingastofnun ríkisins. Þær hafa dregist saman um 23% samkvæmt upplýsingum frá landlæknisembættinu, sem eru frá 23. nóv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í febrúar 1993 gengu í gildi nýjar reglur sem auka kostnaðarþátttöku sjúklinga í aðgerðum á stofu. Athugað var hver áhrif þetta kynni að hafa haft á aðgerðir framkvæmdar á stofu fyrstu 6 mánuði ársins 1993, miðað við fyrstu 6 mánuði áranna 1991 og 1992. Augljós fækkun hefur orðið með örfáum undantekningum, eins og sjá má á yfirliti yfir nokkra helstu aðgerðarflokkana. Spurning er hvort þessar aðgerðir hafi aftur færst inn á sjúkrahúsin sem er ólíklegt að mati yfirmanna. Önnur skýring er sú að hinir efnaminni láti eiga sig að fara í þessar aðgerðir sem að jafnaði eru ekki lífsnauðsynlegar. Þriðja skýringin er sú, innan gæsalappa, að of mikið hafi verið gert af þessum aðgerðum þegar þær voru nánast ókeypis.`` --- En þegar talað er um of mikið þá eru hér m.a. æðahnútaaðgerðir, kviðslitsaðgerðir o.fl. Það er nú frekar ótrúlegt að menn fari að láta laga á sér kviðslit að ástæðulausu, að gamni sínu, vegna þess að það er ókeypis. Þannig að mér þætti líklegt að sú skýring, að þetta sé einfaldlega búið að ganga þarna of langt, eigi við rök að styðjast. En það væri verðugt rannsóknarefni.

Ég tel, virðulegur forseti, að það sem kom fram hjá hv. þm. breyti í engu því sem ég sagði hér áðan, ekki einum einasta hlut og mér finnst það vera sönnun þess að þessi aðgerð átti rétt á sér. Auðvitað er það svo að fólk á að geta valið um það að fara til læknis vegna smáaðgerða eða fá annars konar þjónustu  En ég ætla að nefna það til sögunnar að það getur einmitt verið kostur að breyta í þessum málum. Ef við lítum t.d. á lyfin þá er það alveg ljóst að það hefur orðið stórkostlegur þjóðhagslegur sparnaður á aðgerðum ríkisstjórnarinnar í lyfjakaupum. Ekki vegna þess að fólk noti minna af lyfjum, sem ég held að þó sé af hinu góða, heldur vegna hins ekki síður að það er farið að velja ódýrari lyf en áður. Og það er partur af þessum aðgerðum, það er ekki eingöngu sparnaður fyrir einstaklinginn sjálfan heldur liggur í þessu gífurlegur þjóðhagslegur sparnaður. Því það er því miður svo að ef þjónustan er ókeypis, ef varan er ókeypis, ef ekki þarf að borga fyrir það sem maður fær, þá er tilhneiging til þess í þjóðfélaginu hér, eins og alls staðar annars staðar, að misnota og ofnota þjónustuna. Auðvitað þarf að vera meðalhóf í þessu eins og öðru, en ég held að ríkisstjórnin þurfi ekkert að skammast sín og ekkert að fela í þessum efnum. Þvert á móti hefur hún tryggt það með þessum hætti að hægt er að halda úti þjónustu, sérstaklega fyrir þá sem minnst mega sín.

Virðulegur forseti. Ég vil gera athugasemd við það þegar mikilvæg mál eru hér fyrir Alþingi, sem er lögð áhersla á að sé hafin vinna við í nefndum, að þeim sé vísað til nefnda að lokinni umræðu. Það hefur verið venjan að þingmenn hafa þurft að mæta til þess að tryggja framgang mála og ég vorkenni ekkert stjórnarliðinu að mæta hér til þess að koma þessum málum ríkisstjórnarinnar áfram þótt vitlaus séu. Og ég vil gera við það athugasemd að málum sé ekki vísað til nefnda strax að lokinni umræðu þegar komið er svo nálægt jólaleyfi, eins og raun ber vitni, og svo mikið af málum eiga eftir að fá afgreiðslu.

Þessu máli verður vísað til nefndar væntanlega nk. fimmtudag sem er næsti fundardagur í þinginu. Það eru ekki fundir á morgun.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti fjárln. um frv. til laga um breytingu á lánsfjárlögum fyrir árið 1993 o.fl., nr. 3/1993. Nefndin hefur haft frumvarpið til meðferðar en það er flutt vegna þess að heildarlánsfjárþörf ríkisins á árinu er meiri en gert var ráð fyrir við upphaflega afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir árið 1993. Á fund nefndarinnar komu til viðræðna um frumvarpið Jón Birgir Jónsson, ráðuneytisstjóri í samgönguráðuneytinu, og Magnús Pétursson, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneyti. Auk þess var leitað álits efnahags- og viðskiptanefndar í samræmi við ákvæði í 25. gr. þingskapa. Það álit er birt sem fylgiskjal með nefndarálitinu. Gildandi heimildir í lánsfjárlögum til erlendrar lántöku á yfirstandandi ári eru fullnýttar. Lánsfjárþörf ríkissjóðs á árinu hefur vaxið og óhjákvæmilegt er að veita frekari heimildir. Vakin skal athygli á að við uppsetningu lánsfjárlaga fyrir árið 1994 er ekki gert ráð fyrir að sundurliða heimildir í erlendar og innlendar lántökur. Með vísan til þess sem að framan segir mælir nefndin með samþykkt frumvarpsins. Guðrún Helgadóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita Sigbjörn Gunnarsson, Sturla Böðvarsson, Drífa Hjartardóttir, Árni M. Mathiesen, Gunnlaugur Stefánsson og Einar Guðfinnsson. Með fyrirvara rita undir álitið Jón Kristjánsson, Valgerður Sverrisdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir.

Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að hafa um þetta mál mörg orð. Því var, eins og þingsköp gera ráð fyrir, vísað í upphafi til fjárln. sem síðan vísaði því til efh.- og viðskn. Ég vil vekja athygli á því að á síðasta ári, reyndar tveim síðustu árum, hefur sá háttur verið hafður á að efh.- og viðskn. hefur skilað áliti við 2. umr. hér inn í þingið. Það hefur ekki farið þennan hring aftur inn í fjárln. Ég vil í þessu sambandi benda á það að þegar umræða hefur farið fram um lánsfjárlög þá hafa það verið efnahags- og viðskiptanefndarmenn sem hafa vaktað þá umræðu og tekið þátt í henni. Ég vil einnig nefna eitt sem mér finnst afar sérstakt í þessu máli. Nú vildi þannig til að sá sem hér stendur og talar, ég veit ekki hvort ég á að orða það svo, það hefur dæmst á hann að vera í forsvari fyrir efh.- og viðskn. í fjarveru bæði formanns og varaformanns, þegar þetta mál er tekið fyrir. Það er á þriðju viku síðan, ef ég man rétt, að lögð var á það afar mikil áhersla af hálfu fjmrh. að nefndin afgreiddi þetta hratt og vel, því það gæti verið að í húfi væri hvorki meira né minna heldur en vaxtastefna ríkisstjórnarinnar. Efh.- og viðskn. varð við þessu og afgreiddi þetta daginn eftir. En það skýtur hins vegar mjög skökku við að síðan skuli málið liggja á þriðju viku inni hjá fjárln. áður en það kemur hér inn í þingið og ég sé hér að hv. fjárln. hefur séð ástæðu til þess að kalla til sömu aðilana og var búið að kalla til hjá efh.- og viðskn. Og svo vill nú svo skemmtilega til í þessu tilfelli að að nokkru leyti skrifa sömu aðilarnir, þ.e. sömu persónurnar, undir álitið frá efh.- og viðskn. og nál. frá fjárln. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar. Fyrirvari minn og okkar fulltrúa Framsfl. við álitið frá efh.- og viðskn. byggist ekki á efnisþáttum þessa frv. Hann byggist eingöngu á því að þó að við skrifum undir þetta frv., vegna þess að við þekkjum og skiljum nauðsyn þess að loka fjárlagagatinu sem varð miklu meira heldur en ríkisstjórnin hafði reiknað með, þá viljum við ekki að það verði á nokkurn hátt túlkað sem svo að við berum ábyrgð á þeim gjörningi, þ.e. ríkisfjármálunum og þeim stóraukna halla sem þar hefur orðið. Í öðru lagi nefni ég það að við kölluðum til forsvarsmenn Spalar, en þarna er einnig heimild um 50 millj. kr. lán til þess fyrirtækis fyrir undirbúningsrannsóknir vegna ganga undir Hvalfjörð. Við fórum yfir það mál með þeim og sömuleiðis ,,fulltrúa`` Vegagerðarinnar. Sá maður, Jón Birgir Jónsson, er nú orðinn ráðuneytisstjóri í samgn., en var talinn þekkja þetta mál best af þeim sem höfðu unnið í ráðuneytinu. Ég vil segja það hér að að mínu mati hefur verið staðið vel að undirbúningsframkvæmdum gagnvart þessari hugsanlegu framkvæmd og það er að öllu leyti til fyrirmyndar að undirbyggja svo stóra framkvæmd sem best áður en ákveðið er hvort í hana verði ráðist. Það kom einnig fram hjá fulltrúa ráðuneytisins, fyrrv. starfsmanni Vegagerðarinnar, að þarna væri um að ræða framkvæmd sem gæti sparað Vegagerðinni nokkuð í annarri vegagerð og brúargerð, hvað snertir vegagerð fyrir Hvalfjörð. En það kom reyndar einnig fram að ef í þetta verður ráðist þá er hæstv. ríkisstjórn búin að skuldbinda sig til vegagerðar upp á 600 millj. í tengslum við þessa framkvæmd, sem væntanlega kemur til viðbótar við þá 3,5 milljarða sem búið er að nefna áður í kvöld og ríkisstjórnin er búin að skuldbinda framtíðina fyrir í vegamálum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en hlýt hins vegar að vona og beina því til hæstv. fjmrh. hvort þessi töf hafi nokkuð orðið til þess að vaxtastefna ríkisstjórnarinnar hafi riðlast.

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. minntist á meðferð þessa frv. í fjárln. og efh.- og viðskn. Ég vil í því sambandi að það komi fram að ég gerði á fundi fjárln. þá ábendingu hvort ekki væri eðlilegt að efh.- og viðskn. hefði á sínum snærum framsögu í þessu máli þangað til endanlega væri gengið frá samskiptum fagnefnda og fjárln. Meiri hluta fjárln. fannst ekki rétt að standa svo að málum og fjárln. ætti að hafa framsögu í málinu eða formaður hennar og það varð svo. Þá var að mínu frumkvæði kallað í þá aðila sem greint er frá í nál., því mér finnst náttúrulega alveg út í hött að nefnd sem á að fara með málið hér inni í þingið og bera ábyrgð á því, kalli ekki í þá aðila sem málið varðar. Og ég vorkenni embættismönnunum ekkert að koma á fund tveggja nefnda. Þeir voru vanir því, a.m.k. meðan hér voru tvær deildir í þinginu, að mæta á fundi í efri deild og neðri deild. En ég get sparað tímann með því að segja það í þessu andsvari að minn fyrirvari við málið varðar tengsl lánsfjárlaganna við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar almennt og er af því sprottinn.

Virðulegi forseti. Þar sem ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara þá vil ég gera hér grein fyrir því og jafnframt svara að nokkru leyti einnig ábendingum eða athugasemdum hv. 6. þm. Norðurl. e. Ég er sammála síðasta ræðumanni í því að ég tel ekki neitt athugavert við það þó að embættismenn séu kallaðir fyrir tvær nefndir og ég fagna því raunar að það skuli hafa verið tekin upp sú stefna, eða ég vona að það sé stefna, að fjárln. afgreiði frá sér lánsfjárlög jafnhliða því að afgreiða fjárlög. Ég hef áður lýst þeirri skoðun að ég tel að lánsfjárlögin séu svo tengd fjárlögum að þau þurfi að afgreiðast samhliða. Þessi lánsfjárlög eru hins vegar ekki nema viðbót við yfirstandandi fjárlög eða lánsfjárlög sem voru rædd ítarlega á síðasta þingi. Þá skilaði minni hluti efh.- og viðskn., sem þá afgreiddi málið frá sér inn í þingið, séráliti, þar sem þeir lýstu því að þeir treystu sér ekki til að mæla með því frv. á því stigi sem það var þá afgreitt til 2. umr., vegna þess að það væri mjög erfitt að átta sig á því hvort þær stærðir sem þar væri um að ræða gætu staðist. Það hefur auðvitað komið í ljós með þessu frv. til breytinga á lánsfjárlögum að þær áhyggjur voru ekki ástæðulausar. Þegar fjárln. ræddi þetta frv. þá kom það í ljós, eins og hér er í 1. gr., að heimildir lánsfjárlaga duga of skammt og þarf að auka þær sem nemur í raun og veru þeim halla á ríkissjóði sem hefur komið í ljós á þessu ári, þ.e. það þarf að auka þær um nær 5 milljarða kr., sem er þó ekki allur sá halli sem mun verða á yfirstandandi ári ef að líkum lætur. Það kom einnig fram þegar verið var að ræða þetta að nauðsynlegt væri að afla þessara heimilda og jafnframt að það mætti taka þær hvort heldur væri innan lands eða erlendis. Það var einmitt í tengslum við vaxtamálin eða vaxtalækkunina. Þó ég, eins og ég segi, hafi skrifað undir nál. þá verð ég að lýsa því yfir að ég tek ekki ábyrgð á þeirri stefnu sem fram kemur í því að hér hefur ekki verið hægt að leggja fram raunhæf lánsfjárlög á síðasta ári. Þau standast engan veginn, ekkert frekar en fjárlögin. Ég er mjög ósátt við það að þannig sé staðið að afgreiðslu fjárlaga að hallinn hafi næstum því alltaf tilhneigingu til þess að tvöfaldast, sem hefur a.m.k. gerst núna undanfarin tvö, þrjú fjárlagaár. Síðan er í b-lið 2. gr. tekið fram að Spölur fái allt að 50 millj. kr. Það kom fram hjá fulltrúa Kvennalistans í efh.- og viðskn., hv. þm. Guðrúnu J. Halldórsdóttur, að hún skrifaði undir það með fyrirvara vegna þessarar greinar, þar sem hún segir, með leyfi forseta: ,,Ég rita undir álitið með fyrirvara og lýtur hann að því að Spölur hf. skyldi, að því er virðist í samráði við ríkisstjórnina, telja sér heimilt að eyða fyrir fram stórum hluta þess fjár sem nú er sótt um heimild til að taka að láni erlendis.`` Þannig að það virtist hafa komið fram á fundum efh.- og viðskn. að Spölur væri búinn að eyða þessum 50 millj. Við fengum m.a. Jón Birgi Jónsson, ráðuneytisstjóra í samgrn., og Magnús Pétursson til að upplýsa þetta mál og samkvæmt því sem þeir sögðu okkur þá var ekki búið að eyða þessu. Það væri því æskilegt að hæstv. fjmrh. heyrði mál mitt og svaraði því hvort heldur er rétt sem efh.- og viðskn. hefur skilið málið eða fjárln., að það sé búið að ráðstafa þessum 50 millj. kr. til Spalar. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þetta mál en hef hér með lýst þeim fyrirvara sem ég hef við þetta frv., en viðurkenni að sjálfsögðu þá nauðsyn sem er á því, vegna stöðu ríkissjóðs, að auka við þær heimildir sem þurfa að vera til staðar til að taka lán vegna ástandsins í ríkisfjármálum.

Virðulegi forseti. Það er nú kannski á mörkunum að það eigi að kalla þetta andsvar, því þetta er fremur svar við fyrirspurn sem kom frá hv. þm. Ég kannast ekki við að fjmrh. hafi nýtt þessa heimild sem verið er að biðja um. Það kann hins vegar að vera að einhvers staðar hafði peningar fundist til bráðabirgða og sjálfsagt er búið að vinna verkið. Það er oftsinnis sem það er gert í trausti þess að fjárveitingarheimild fáist eða lánsheimild fáist. En heimildin hefur ekki verið nýtt af hálfu fjmrn., enda er slíkt óheimilt fyrr en hún liggur fyrir og er afgreidd af þinginu. En það þýðir ekki að verkið hafi tafist því oft er hægt að vinna verkið, annað hvort með því að sá sem vinnur það lánar eða að hægt er að fá innan ársins lán sem er þá nýtt í því skyni.

Virðulegi forseti. Já, það hefur auðvitað komið í ljós sem upplýst var á fundi efh.- og viðskn., að það er búið að vinna sem svarar fyrir þessar 50 millj. kr. eða allt að því, en nú er verið að leita eftir heimild til þess að ráðstafa fjármunum í þetta verkefni. Á grundvelli þess vil ég taka undir athugasemdir hv. þm. Guðrúnar J. Halldórsdóttur, að það er auðvitað alveg óásættanlegt að fyrst sé verkið unnið og síðan sé verið að leita eftir heimildum til fjármagns í það.

Virðulegi forseti. Ég tel óþarft að lengja þessa umræðu, en mér þykir þó nauðsynlegt að leiðrétta það sem skilja mátti í orðum hv. 6. þm. Norðurl. e., að frv. hefði legið í fjárln. í þrjár vikur. Eins og sjá má í nál. er álit fjárln. undirritað 23. nóv. 1993, en álit efh.- og viðskn. 18. nóv. Þannig liðu fimm sólarhringar og reyndar ekki nema einn vinnudagur frá því að álit barst frá efh.- og viðskn. þar til fjárln. afgreiddi málið.

Virðulegi forseti. Vegna þess frv. sem hér er til umræðu vil ég segja að auðvitað ber að fagna því að lánsfjárlög þessa árs skuli ekki hafa þurft að taka meiri breytingum en raun ber vitni og fram kemur í því nál. og þeim brtt. sem hér eru til umræðu og eru flutt. Það vekur kannski fremur en annað athygli á því að það hefur vissulega tekist að ná góðum tökum á ríkisfjármálunum og því ber að fagna. Ég vil vekja athygli á því sem kemur fram í frv. að þar er heimild til þess að veita Speli hf. lán vegna þeirra rannsókna sem þarf að gera á væntanlegum og fyrirhuguðum framkvæmdum við jarðgöng undir Hvalfjörð. Ég vil sérstaklega fagna því að svo langt skuli þeim undirbúningi vera komið að unnið sé að rannsóknum á þessu mikilvæga viðfangsefni og mikilvæga verkefni á sviði vegagerðar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, en ég fagna því sannarlega að þetta frv. skuli vera hér til meðferðar og það sýnir, eins og ég sagði fyrr, að ríkisfjármálin eru sennilega í betra horfi en ýmsir höfðu reiknað með, m.a. í stjórnarandstöðu og fagna ég því svo sannarlega.

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að andmæla hv. síðasta ræðumanni þar sem hann fullyrðir að þetta beri vott um góða fjármálastjórn hæstv. ríkisstjórnar. Hér er verið að fara fram á rúmlega 5 milljarða kr. til aukinnar lántöku og heildarlánsfjárþörf samkvæmt þessu frv. eykst um 32%. Það tel ég vera bendingu um það að þetta hafi ekki allt saman staðist eins og til var ætlast. Það að hér er aðeins beðið um, eins og hann segir, 5 milljarða kr. en ekki 6, sem lítur út fyrir að verði viðbótarhalli á ríkissjóði, er vegna þess að það hefur tekist að innheimta meiri afborganir heldur en reiknað var með í upphafi fjárlaganna. En 32% aukningu á heildarlánsfjárþörf tel ég vera allháa tölu.