Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Ég er búinn að búa mig undir að mæla fyrir þessu frv., en ég óska þess að hæstv. iðnrh. verði viðstaddur. 



Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur verið til meðferðar í hv. Ed. og var einróma mælt með því af þeirri n., sem þar fjallaði um málið, og það afgr. frá deildinni óbreytt. Með breyttri greiðslutilhögun, sem tekin var upp um áramótin síðustu í tengslum við þær breytingar sem þá voru gerðar á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, var stefnt að því að flytja ákveðin verkefni frá ríkissjóði til sveitarfélaganna, en ekki ætlunin að draga úr framlagi til verkefnanna. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa áfram ákvæði í lögum um rekstrarframlag dagvistarheimila og í þessu frv. er gert ráð fyrir að heildarframlagið haldist innan sömu marka og áður. Þá greiddi sveitarsjóður helming rekstrarframlagt á móti ríkissjóði, en nú er gert ráð fyrir að sveitarfélögin ein greiði rekstrarframlögin jafnframt því sem þeim var séð fyrir tekjuauka. Með ákvæðum, sem að þessu lúta í þessu frv., er einungis verið að tryggja áframhaldandi stuðning opinberra aðila við rekstur dagvistarheimila, bæði við þau, sem rekin eru af sveitarfélögum, og einnig þau, sem rekin eru eða rekin kunna að verða af öðrum aðilum en sveitarfélögum. Þó hér sé flutt frv. til heildarlöggjafar, - það er að vísu ekki langt fremur en lögin sem nú gilda, - þá eru ekki stórvægilegar breytingar hér. Þetta eru fyrst og fremst lagfæringar sem þurfti að gera til viðbótar þeim sem gerðar voru um leið og verkefnatilfærslan átti sér stað, og það þótti heppilegra að forma þetta sem frv. til sjálfstæðra laga heldur en að byggja það upp sem frv. til l. um breyt. á fyrri lögum. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að ég fari að rekja breytingarnar hér grein fyrir grein. Það er gert í aths. við frv. En ég hlýt að geta þess hér, að fyrir mistök í menntmrn. er nauðsynlegt að leiðrétta orðalag á tveimur málsgr. í 9. gr. frv. Rn. var búið að senda þessa leiðréttingu áleiðis til þeirrar n. sem fjallar um málið í Ed., en vegna þess hve Ed. vann rösklega að málinu kom hún ekki í tæka tíð. Menn áttuðu sig ekki á þessum mistökum fyrr en nú fyrir skemmstu. En ég held að þetta komi ekkert að sök. Þetta eru örlitlar orðalags- og formsbreytingar, og mun ég gera ráðstafanir til að viðkomandi n. fái skýringar rn. míns á þessu atriði. Frv. var til meðferðar hjá félmn. Ed. Það kann að orka tvímælis hvort ekki eigi öll þau mál. sem menntmrn. stendur fyrir að fara til menntmn. En þetta mál snertir vitanlega mikið sveitarfélögin og þar sem það var til meðferðar í félmn. Ed., þá vil ég, virðulegi forseti, leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni 1. umr. einnig vísað til félmn. í þessari hv. deild.



Virðulegi forseti. Það er fjarri mér að hafa nokkuð á móti því að þetta frv. fái að ganga fram hér í okkar hv. d., og ég mun verða stuðningsmaður þess að svo geti orðið. En ég get ekki orða bundist, þegar þetta mál er á dagskrá hér, eins og það hefur verið mikið á dagskrá í okkar þjóðlífi að undanförnu, að ekki skuli vera minnst á það sem ég hef leyft mér að kalla hér heima, hjá okkur á Fróni dagvistunarheimili aldraðra. Ég fæ ekki séð annað en öll þau rök, sem koma fram í sambandi við dagvistunarheimili barna, eigi við dagvistunarheimili fyrir aldraða sem ekki hafa þekkst nema í litlum mæli hér hjá okkur á Íslandi. Það má segja að það séu tvö sveitarfélög sem þar hafa nokkuð haft forgöngu um, þ.e. Reykja víkurborg og Kópavogur, og nú það nýjasta, sjómannasamtökin, sem eru að koma upp fullkomnu slíku heimili, byggðu á því nýjasta sem þekktist í Vestur-Evrópu og sérstaklega á Norðurlöndunum, sem er og verður staðsett í Hafnarfirði og þá fyrir fleiri en eitt sveitarfélag, mörg sveitarfélög. Ég geri ráð fyrir því, að ef við ekki. miðum við einstæða foreldra, þá sé oft og tíðum verra að koma frá sér til dvalar yfir daginn, jafnvel þegar fólk vill hafa gamalt fólk heima hjá sér, foreldra, afa og ömmur, þá sé verra að koma því til umönnunar hjá nágrönnum eða tengdafólki heldur en ungum börnum. Ég geri ráð fyrir því að allir, sem til þekkja, viðurkenni þessa staðreynd. Ef við hins vegar gætum komið því til leiðar að slík dagheimill yrðu líka til, ekki aðeins hér í þéttbýlinu, heldur um allt land, þá mundum við vinna nákvæmlega það sama og við erum að reyna að vinna og teljum að sé röksemd með dagvistunarheimilum fyrir börn, að ef á þarf að halda getum við komið okkar aldraða fólki fyrir á slíkum heimilum frá morgni til kvölds. Það fær alla þá þjónustu, hvíld, læknismeðferð og annað, sem á þarf að halda, meðan það dvelur þar. Og það fólk, sem vill þá fara og vinna að beinum framleiðslustörfum, fer til þeirra starfa að morgni og tekur svo gamla fólkið að kvöldi þegar það kemur heim. Ég er þeirrar skoðunar eftir að hafa haft nærri tveggja áratuga reynslu af byggingu húsrýmis yfir gamalt fólk, og meðan ég hef verið formaður í þeim samtökum, sem ég er í, hefur okkur tekist að taka í notkun yfir 300 rými fyrir aldraða sem koma að morgni, en fara heim að 87–90 til viðbótar, auk þess sem við ætlum að vera þar með rými fyrir 60–70 jafnvel 80 aldraða sem koma að morgni, en fara heim að kvöldi, og fá alla þjónustu. Ég hef lengi haft þá staðföstu skoðun, eftir að ég kynnti mér þetta bæði austan hafs og vestan, að þetta gæti kannske verið stærri og meiri hjálp fyrir ýmsa staði úti um land heldur en jafnvel að fara út í byggingu elliheimila sem eru ákaflega dýr í rekstri. En þarna mundi tvennt verða unnið: Það er séð fyrir gamla fólkinu. Það fær alla þá þjónustu sem það þarf að fá yfir daginn. Fólkið, sem vill hafa það heima hjá sér, börn og jafnvel barnabörn eða annað skyldfólk, sér um að koma fólkinu á morgnana, veit að það hefur örugga og góða aðstoð á þessum heimilum og nær í það að kvöldi, og það nýtur þá heimilisánægjunnar þegar heim kemur að kvöldi og að sjálfsögðu yfir helgar. Ég las fyrir nokkrum dögum ákaflega frambærilega og vel unna grg. frá einu stærsta verkakvennafélagi hér á Íslandi, Verkakvennafélaginu Framsókn, sem það félag ætlar að leggja fyrir næsta Alþýðusambandsþing og fjallar eingöngu um dagvistunarmál barna. Og auðvitað að því gefna tilefni vil ekki vera að blanda þessum skoðunum mínum inn í það. Ég tel um bæði þetta frv. hér og skoðanir þeirra kvenna og manna, sem telja t.d. til einstæðra foreldra, að það beri að stuðla að hinu besta fyrir þá og því vil ég ekki blanda hinu málinu inn í. Ég vil samt sem áður hér á Alþ. nú vekja athygli á þessu máli og vænti þess að það verði möguleiki á að fá þm. úr öllum flokkum til þess að sameinast um þetta nauðsynjamál sem ég tel vera og er ekki aðeins til hags fyrir okkar aldraða fólk, heldur líka til hagsbóta fyrir sveitarfélög, fyrir heimili sem vilja hafa sitt gamla fólk hjá sér, og að við getum komið þessu máli á einhvern hátt inn í íslenska löggjöf til hjálpar sveitarfélögum og öðrum sem vilja standa að þessu fyrir gamla fólkið, að við getum þá ætlast til og fengið einhvern stuðning frá hinu opinbera til þess. En auk þess, virðulegi forseti, mæli ég persónulega með þessu frv., að það nái fram að ganga, en vænti þess hins vegar að hv. þm. fáist til þess að lita á hitt vandamálið einnig á næstu vikum.

Svava Jakobsdóttir Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál hér við 1. umr. Eins og hv. þm. er kunnugt, er þetta frv. afleiðing af því illræmda frv. um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem var samþ. á Alþ. í fyrra, en þá svipti meiri hl. Alþ. dagheimili í landinu ríkisframlagi til rekstrar. Hins vegar vill hæstv. menntmrh. láta líta svo út nú að það sé verið að tryggja dagvistarheimilum stuðning, og honum er í sjálfu sér vorkunn að orða það svo eða reyna að láta líta svo út sem þessi ríkisstj. sé að gera eitthvað sérstaklega jákvætt fyrir þennan málaflokk sem allir vita að er í mikilli hnignun. Mér finnst kominn tími til að hæstv. ráðh. og ríkisstj. geri okkur grein fyrir því hvernig á að fjármagna dagvistarheimili í landinu, úr því að hæstv. ráðh. sagði að hér væri ekki ætlað að draga úr framlögum. Nú vita allir að fjármögnun er alls ónóg. Sveitarfélögum var alls ekki tryggður sá tekjustofn sem nauðsynlegur var til þess að þau stæðu undir rekstrinum ein, og framlag ríkisins til stofnkostnaðar er svo smánarlega lítið samanborið við hina raunverulegu þörf, að það má segja að dagvistarheimili séu í algjöru sveiti, svo miklu svelti að fjármagnsskorturinn verður æðimörgum tilefni til þess að segja að lögin frá 1973 hafi verið óþörf. Án fjármagns er vitanlega ekkert hægt að gera. Ég vildi gjarnan fá það fram hvernig á að fjármagna þennan málaflokk. Hvað byggst ríkisstj. fyrir? Ef ég man rétt eru framlög á þessu ári 68 millj. þegar þörfin var 160 millj. eða um það bil, og á fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir rúmum 80 millj., en þörfin er yfirlýst 230 millj. eingöngu í stofnkostnaðinn. Ég flutti frv. í fyrra um lánasjóð dagvistarheimila, þar sem ég lagði til að atvinnurekendur greiddu smávegis gjald til þessara mála. Þetta frv. fékk þá afgreiðslu hér í hv. Nd. að því var vísað til ríkisstj., en í nál. meiri hl. fjh- og viðskn. stóð þessi klausa, með leyfi hæstv. forseta: „Undirrituðum nm. er ljóst, að ýmis sveitarfélög eiga örðugt með að fullnægja þörfinni fyrir dagvistunarstofnanir vegna fjárskorts. Hins vegar eru þeir ósammála þeirri aðferð, sem frv. gerir ráð fyrir til að leysa þennan fjárhagsvanda, og telja einnig vafasamt að rétt sé að skattleggja atvinnureksturinn í landinu sérstaklega til að standa undir framlögum í formi 0.25% launaskatts til myndunar umrædds lánasjóðs.“ Hér kom fram, að þessir hv. þm. voru algjörlega andvígir því að nokkurt gjald væri lagt á atvinnureksturinn í þessu skyni. Þessi sami meiri hl. á Alþ. á ugglaust eftir að samþ. þetta smánarframlag af ríkisins hálfu í stofnkostnað. Og þá er í rauninni ekkert annað eftir en fara aftur til þeirra gömlu daga þegar fólk varð að standa undir þessu algjörlega sjálft. Þetta er atriði sem ég held að hæstv. ríkisstj. verði að horfast í augu við, en hún gerir hvort tveggja í einu, talar fagurlega, en sér svo um að þessi málaflokkur er sveltur í hel. Ég vil að endingu, hæstv. forseti, mótmæla því að félmn. fjalli um þetta. Þetta er málaflokkur sem heyrir undir menntmrn. og menntmn. Alþ. fjölluðu um dagvistunarlögin á sínum tíma, árið 1973. Ég tel tvímælalaust að þetta frv. eigi heima í menntmn. og geri till. um það.