Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu frv., sem var fyrir skömmu afgr. frá þessari hv. d., hefur verið breytt lítils háttar í hv. Nd., og er þess vegna nauðsynlegt að bera þá breyt. undir þessa d. til samþykktar eða synjunar. Breyt. er í því fólgin, að hv. Nd. hefur fallizt á að setja svohljóðandi gr. inn í frv.: „Eigendur jeppabifreiða eiga rétt á endurgreiðslu skatts samkvæmt c-lið 1. gr., ef þeir sanna með vottorðum frá hlutaðeigandi skattanefndum, að bifreiðarnar hafi verið notaðar næstliðið ár að mestu eða öllu leyti við framleiðslu- og jarðyrkjustörf.“ - Ég lét tilleiðast eftir atvikum að fallast á þessa breyt., því að í raun réttri fellur þetta algerlega saman við þann upphaflega tilgang, sem ég og aðrir, er sæti eigum í nýbyggingarráði, höfðum í huga, þegar byrjað var á að flytja jeppabifreiðar til landsins, sem sé að þær yrðu sérstaklega notaðar við jarðyrkjustörf, og það var á þeim grundvelli, að horfið var að því ráði að greiða fyrir því, að bændur fengju þessar bifreiðar. Hins vegar er það vitað, eins og ég tók fram við 1. umr. málsins hér í þessari d., að þróunin í þessum hlutum hefur orðið sú, að þessar bifreiðar hafa miklu frekar verið notaðar á annan hátt, þ.e.a.s. til ferðalaga bæði í sveitum og í bæjum og hafa reynzt mjög þægilegar og bændastéttinni mjög nothæfar líka í því skyni. Vegna þeirrar þróunar var það, að ég vildi telja þær með fólksbifreiðum - og geri raunar enn - hvað skattaálagningu snertir. Aftur á móti er það að vissu leyti rétt, að séu þessar bifreiðar að öllu eða jafnmiklu leyti notaðar við hin ýmislegu jarðyrkjustörf, draga plóga og nota við heyvinnu á ýmsan hátt, þá er talsvert til í því, að þær beri að skoða að því leyti sem jarðyrkjuverkfæri. Á þessum grundvelli hef ég fallizt á þessa breyt., sem Nd. hefur gert á frv., er opnar þar leið til endurgreiðslu með vissum skilyrðum. Ég veit jafnframt, að allar slíkar undanþágur opna um leið veginn fyrir misnotkun, en ég vil treysta svo skattan. í hinum ýmsu byggðarlögum landsins, að þær gefi ekki vottorð út í bláinn, hvað þetta snertir. Eins er leið til að fylgjast með því, hvað bifreiðarnar eru notaðar mikið við heyvinnu, jarðrækt og því um líkt, með því að hafa eftirlit með hraða- og vegmælinum, sem í þeim er. Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um þetta og vil vona, að hv. d. geti fallizt á þessa breyt. og á frv. í heild, eins og það er nú.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram í hv. Nd. og hefur hlotið þar afgreiðslu, eins og þskj. ber með sér. - Svo sem fram er tekið í grg., er þetta frv. borið fram til að afla ríkissjóði tekna til þess að inna af hendi nauðsynlegar fjárgreiðslur í því skyni að halda niðri verðlagi í landinu. 1. gr. fjallar um hækkun á vörumagnstolli, sem sé, að hann hækki af benzíni upp í 20 aura af kg í stað eins eyris. Með vörumagnstollinum í því formi og þeim benzínskatti, sem að öðru leyti er til í l., yrðu gjöld af benzíni alls 29 aurar af kg, og gegnir það furðu, hversu þessi benzíngjöld hafa lengi staðið í stað, þ.e. í 9 aurum að viðbættum eins eyris vörumagnstolli, svo sem raun ber vitni um, af því að kostnaður við vegaviðhald hefur vaxið svo gífurlega á síðustu árum, þannig að benzínskatturinn og kostnaður ríkissjóðs við vegaviðhaldið er orðið í mjög miklu ósamræmi. Ef litið er til nágrannalanda vorra, er þess að geta, að benzínskattur þar er miklu hærri, en hér hefur verið. Í Danmörku er hann t.d. 34 aurar, og ætla ég því, að hér sé öllu stillt í hóf. - Ég skal svo lauslega geta þess, að benzínskatturinn, eins og gert er ráð fyrir honum í þessu frv., og hækkun á bifreiðaskattinum samkv. því frv., sem afgr. var hér á undan, mun nema allmiklu lægri upphæð en áætlað er í fjárl., að vegaviðhaldið kosti á þessu ári. Mér þótti ekki fært að hækka skyndilega þessi gjöld, svo að þau næðu þeirri upphæð að standa algerlega undir vegaviðhaldinu, sem þau raunverulega þyrftu þó að gera. Í fjárlagafrv. þessa árs er gert ráð fyrir því. að vegaviðhald nemi 9 millj. kr., en vegamálastjóri hefur hins vegar sagt mér, að það sé ekkert annað en blekking fyrir Alþ. að áætla það lægra en 10 millj. kr. En því miður virðist ekki muni vera hægt að jafna þessar tvær upphæðir með þessum skatti, sem sé tekjur af benzín- og bifreiðaskatti og útgjöldin, sem vegaviðhaldið hefur í för með sér. Samt sem áður er með þessu stigið spor, þannig að þetta er fært í miklu skynsamlegra horf, en hv. Alþ. hefur látið það vera í mörg undanfarin ár, og bilið milli útgjalda og tekna á þessu sviði ætti að verða minna en verið hefur. Kostnaður við vegaviðhaldið reyndist vera síðastliðið ár yfir 11 millj. kr. og hefur meir en þrettánfaldazt á síðustu 8 árum. Þá er gert ráð fyrir því í frv., að annar vörumagnstollur, en af benzíni - með þeim undantekningum, sem um ræðir í 3. gr. - hækki um 200%. Í grg. er sýnt fram á, hvað hlutfallið hefur verið milli vörumagnstolls og verðtolls síðustu 7 ár, og þær tölur, sem þar liggja fyrir, sýna, að t.d. árið 1940 hefur hlutfallið þarna á milli verið svipað; þá gefa þessir tveir tollstofnar, vörumagnstollur og verðtollur, ríkissjóði hér um bil sömu upphæð, en svo breytist þetta mjög mikið á hverju ári á eftir, og á síðasta ári nam vörumagnstollur rúmlega 141/2 millj. kr., en verðtollurinn aftur á móti rúmum 62 millj. kr. Samanburðurinn sýnir, að fyrst hefur vörumagnstollurinn numið sömu upphæð og verðtollurinn, en eftir því sem flutningsgjöldin hafa hækkað, hefur hlutfallið þarna á milli raskazt, eins og ég hef sýnt fram á með því að nefna þær tölur, sem ég áðan nefndi, og verðtollurinn hefur fjórfaldazt á móts við vörumagnstollinn. Undanþágur, sem gerðar eru hvað áhrærir vörumagnstollinn, snerta einnig tóbak og drykkjarvörur, og með því að það í fljótu bragði kann að sýnast undarlegt, vil ég geta þess, að ríkisvaldið hefur nýlega tryggt sér auknar tekjur af áfengi og tóbaki með því að hækka verzlunarálagningu á þessum vörum ríkissjóði í hag. Þótti því ekki rétt að leggja hærri vörumagnstoll á þessar vörur, en gilt hefur fram að þessu; hækkuninni hefur verið náð þar eftir öðrum leiðum. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að til ársloka 1947 - en í frv. er ekki gert ráð fyrir, að þetta fyrirkomulag gildi lengur en til ársloka 1947 - skuli innheimta verðtoll með 65% álagi með þeim undantekningum, sem um ræðir í 3. gr., og þær undantekningar eru, eins og hv. þdm. mega sjá, nokkrar höfuðnauðsynjavörur að undanskildum tóbaks- og drykkjarvörum. Ég drap á það áðan, að verðtollur nam á síðasta ári rúmum 62 millj. kr. Varð hann rúmlega 13 millj. kr. hærri, en árið áður og hefur aldrei náð svo mikilli hæð fyrr. Má telja, að þetta stafi af óvanalega miklum innflutningi á síðasta ári og af hækkuðu vöruverði á heimsmarkaðinum. Innflutningurinn varð þá svo sérstaklega mikill, þar sem svo mikið af svo kölluðum nýsköpunarvörum var flutt til landsins í viðbót við mikinn innflutning af öðrum vörum, en ég held, að þeir, sem kunnugir eru þessum málum og fylgjast með þeim samdrætti í verzluninni, sem nú á sér stað, hljóti að viðurkenna, að það er hvorki neitt útlit fyrir, að innflutningurinn muni verða neitt svipað því, sem hann varð á síðasta ári, né heldur að verðtollurinn komist nokkuð nálægt því að ná þeirri upphæð, sem hann náði á síðasta ári. 65% álag á verðtollinn er að vísu tilfinnanlegt, en ég vil geta þess, að ekki er ætlazt til, að hann verði gróðavegur, þ.e.a.s. þetta álag, sem frv. gerir ráð fyrir, og ekki er ætlazt til, að aukningin verði til ágóða fyrir þá, sem verzla, því að í 5. gr. frv. er svo ákveðið, að ekki sé heimilt að hækka álagningu verzlana á vörur vegna tollhækkana samkv. lögum þessum, og er verðlagseftirlitinu skylt að sjá um að svo verði ekki gert, annaðhvort með því að banna álagningu á tollhækkunina eða með því að breyta verðlagsákvæðum þannig, að álagningin hækki ekki í krónutölu vegna tollhækkunarinnar frá því, sem er við gildistöku laga þessara. Þessu ákvæði var breytt í Nd. frá því, sem verið hafði, er frv. var lagt þar fram, vegna þess að orðalagið þótti binda verðlagsyfirvöldin um of og var fallizt á, að það hefði frjálsari hendur. Það er, eins og hv. þm. vita, orðið alláliðið, komið fram í apríl, og verkanir þessa frv. koma því ekki til að ná nema til 2/3 hluta ársins eða þar um bil og tekjur þess, þess vegna miklu minni, en ef slík löggjöf hefði komið til framkvæmda um áramót. En í stuttu máli má skýra, að tekjurnar af hækkun benzíntollsins, vörumagnstolls og verðtolls eru áætlaðar, miðaðar við eitt ár, 42 millj. kr. Nú nær tollhækkunin aðeins til 9 mánaða, eða varla það, en þegar miðað er við 9 mánuði. Var litið svo á, að gera mætti ráð fyrir um 10 millj. kr. frádrætti, eða að tekjuhækkunin mundi nema 31.6 millj. kr. á þessum tíma. Ég vil benda á, að vegna þess hve frv. er seint fram komið, má draga í efa, að það nái þessari upphæð, og alltaf er gert meira til að draga úr innflutningnum. Það gefur auga leið, að þessi tollhækkun hlýtur að hafa verðhækkun í för með sér, en meðan sú stefna er að draga úr verðbólgunni með niðurgreiðslum úr ríkissjóði, verður ekki hjá því komizt að auka tekjur ríkisins í þessu skyni, og verður öllu þessu fé varið til að lækka verð á nauðsynjavörum. Það er vitað, að sú ríkisstj. sem tók við eftir hið langa bil, þegar allt var í óvissu, hvernig stjórnarfar yrði eftir 117 daga hlé á störfum þings og stjórnar, hafði ekki heppilega aðstöðu. Það er auðvitað aldrei sérlega heppilegt að taka við stjórn á miðju þingi, og þá ekki sízt þegar margt hefur dankazt, sem annars hefði verið í framkvæmd, ef ábyrg ríkisstj. hefði setið. Núv. ríkisstj. setti sér það markmið að halda niðri vísitölunni á sama hátt og fyrirrennarar hennar, sem sé fyrrv. ríkisstj. og utanþingsstjórnin, höfðu gert, til að stemma stigu fyrir, að verðbólgan hækkaði, og gera það með því að greiða niður verðlag og nota til þess fé úr ríkissjóði. Þetta hefur reynzt mjög erfitt, og þrátt fyrir tilraunir fyrrv. ríkisstj. hækkaði vísitalan um 44 stig meðan hún fór með völd, en henni og öllum hv. þm. er ljóst, að fari hækkunin óðfluga áfram, þá verður það til miklu meiri baga fyrir atvinnurekendur, en þó orðið er, þó að vísitalan sé þegar orðin of þung fyrir atvinnuvegi landsmanna, og þegar hún er orðin lamandi fyrir atvinnuvegina, er skammt að biða, að hún verði niðurdrepandi fyrir þá, sem taka laun sin. Nú hefur þetta frv. orðið fyrir gagnrýni í Nd. - og mun það vafalaust endurtaka sig hér - fyrir, að hér sé stigið spor til að gera lífsnauðsynjar dýrari, og sagt, að tilraunin sé óheppileg, vegna þess að fyrir barðinu á þessari hækkun verði vörur, sem gangi inn í vísitöluna, og verði því frv. að hækka vísitöluna og draugurinn magnaður, sem verið er að glíma við. Því miður er það að vísu rétt, að ákvæði frv. snerta ýmsar vörur, sem ganga inn í vísitöluna, en það er rannsakað af Hagstofunni og stjórnarráðinu, að tekjuaukningin, þó að eitthvað fari forgörðum við það að kveða niður þá hækkun, sem af þessari tollhækkun verður, verður að miklu leyti til ráðstöfunar fyrir ríkisstj. til að greiða niður aðrar hækkanir, sem koma af öðrum orsökum, og er þá stoð í að fá þessa tollaukningu til að halda vísitölustigunum nokkuð niðri. Ég tel bezt að tala um þetta með varúð og nota sem minnstar fullyrðingar um árangur, en þetta tel ég óhætt að segja. Af þessum ástæðum verður að gera ráð fyrir afdrifi af strikinu, en það ætti ekki að hindra, að markið, sem að er stefnt, náist að mestu, sem sé, að þannig fái ríkisstj. fjármagn til að standa enn nokkurn vörð um þær afleiðingar verðbólgunnar, sem afdrifaríkastar eru. Það er almennt álitið, að ef vísitalan hækkar úr 310 stigum, verði hún litt viðráðanleg, og með þessu er reynt að halda okkur frá þeirri hættu, sem af því mundi leiða. Um það má alltaf deila, hvaða leiðir eigi að fara, og hafði fyrirrennari minn tekið þá ákvörðun að halda ekki áfram niðurgreiðslum, og mun hann hafa farið frá vegna þess. En það verður samt að horfast í augu við staðreyndirnar, dýrtíðina. sem stöðugt hefur vaxið, og hins vegar, að enginn grundvöllur er fundinn til samkomulags, sem segja megi um, að sé önnur leið og betri til að koma málunum í heilbrigðara og betra horf. Hitt er annað mál, að nauðsyn er að finna slíkan grundvöll, en hann er ófundinn enn, og ég veit ekki til, að nokkur stjórnmálaflokkanna hafi komið með ákveðnar till. í þessu efni, en vonandi stendur það til bóta. Það þarf svo ekki að eyða orðum að því, að það er ekkert ánægjuefni fyrir ríkisstj. að þurfa að koma með auknar álögur á þjóðina, þó að það sé gert til dýrtíðarráðstafana. Og við erum jafnsannfærðir og þeir, sem fordæma niðurgreiðsluaðferðina, að það sé ekki hægt að halda því áfram til lengdar, en við lítum svo á, að þess verði að freista í bili til að forðast hrun, þar til leiðtogar fólksins, stjórnmálamennirnir, hafa sameinazt og komið sér saman um skynsamleg ráð. Í umr. í Nd. bar á því, að ákveðinni stétt var kennt um dýrtíðina, og var það verzlunarstéttin. Ég vil ekki bera það á neina stétt, að hún ein eigi sök á, hvernig komið er, og mundu þá sumar stéttir standa nær því en verzlunarstéttin, að mínu áliti. Þess vegna erum það við stjórnmálamenn og við, sem höfum boðizt til að vera leiðtogar fólksins, sem berum ábyrgðina, og við eigum að finna ráð út úr öngþveitinu. En á meðan við högum okkur þannig, að við metum meira að vinna lýðhylli með falsrökum, þá er ekki úrbóta að vænta. Ég geri ráð fyrir, að enginn. sem hér hefur talað, hafi í einu og öllu rétt fyrir sér, því að venjulega liggur úrlausnin milli þess, sem fram kemur, þegar deilt er. Ég vil samt benda á hlut, sem markar leið í þessu efni og algerlega er ófær, og það er þegar sú ákvörðun var tekin að bæta dýrtíðina að fullu og öllu og láta verðhækkunina skella á atvinnuvegunum. þannig að ekkert sé dregið úr. Í nágrannalöndum okkar er farin önnur leið. Þar er að vísu bætt dýrtíð, en ekki farið jafnhátt. Mismunurinn hjá okkur verður sá, eins og að framan segir, að sá, sem er launþegi, á alltaf að fá auga fyrir auga og tönn fyrir tönn. þegar t.d. kjöt hækkar eða mjólk og jafnvel þegar sígarettur og brennivín hækkar, en sá, sem rekur atvinnu, hefur enga slíka tryggingu. Svo er annað, sem orsakað hefur misræmi, og það er, þegar kippt var í sundur verðlagi landbúnaðarvara og annarra vara. Ég álít því, að við höfum stigið víxlspor í dýrtíðarmálunum, og þó að ég vilji ekki halda því fram, að tilgangur fyrrv. leiðtoga hafi verið slæmur, þá hefur margt komið fram, sem ekki er lífrænt, og getum við ekki haldið slíku áfram, ef þjóðin á að standa erlendum þjóðum á sporði og skapa sér viðunandi lífskjör. Meginstefnan hefur verið sú. - með að láta vísitölu dýrtíðarinnar greiðast að fullu og öllu og með því að kippa verðlagi landbúnaðarvara úr samræmi við annað verðlag. - að enginn launþegi liði skaða vegna dýrtíðarhækkunar. Þetta hefur markað stefnuna, og er ekkert ljótt um það að segja. En þegar fram í sækir, sést, að ýmsir annmarkar verða hér á, og er reynt að hamla gegn þeim með fjárgreiðslum úr ríkissjóði, og í frv. er lagt til, að þessum útgjöldum sé mætt með skatti. Það er sem sé verið að berjast við ástand, sem komið er af því að mæta hækkun vísitölunnar. Það hefur verið bent á, að aðrar leiðir væru hægari, og má það vera..... að flokkur þeirra vildi annað, þó að hann haldi þessu nú fram. Ég hef engar yfirlýsingar gefið, því að ég veit ekki til, að nokkur flokkur hafi lagt fram plan, en ég get sagt það, að Sjálfstfl. hefur komið auga á fleiri leiðir, en þær mundu gefa verkanir allt of seint fyrir það fjárlfrv., sem um er að ræða. Þegar Alþ. samþ. fjárlagafrv. við 2. umr., var greiðsluhalli 30 millj. kr., eða nálægt því, sem verja þarf til að halda vísitölunni innan þeirra takmarka, sem um var samið. Þessar tekjur eru svipaðar og fram bornar til þess að mæta dýrtíð og rekstrarhalla fjárl. En þetta er bráðabirgðaráðstöfun, vegna þess hve langt er liðið á árið og brýn þörf að láta útgjöld og tekjur standast á, á pappírnum a.m.k. Ég vil svo mælast til þess við hv. d. að hún vísi þessu frv. til 2. umr. og fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú haldið sína framsöguræðu í þessari hv. d. um það mikla tekjuöflunarfrv., sem er aðalfrv. í þeim bálki, sem afgreiða átti á einni nóttu. Rök þau, sem hæstv. fjmrh. bar fram, höfum við flest heyrt áður, bæði í hv. Nd. og eins hér í þessari hv. d., í sambandi við hin önnur frv., sem eru hluti af þessum lagabálki. sem þetta frv. er stofninn í. Hæstv. ráðh. sagði, að verðtollurinn hefði stöðugt hækkað í hlutfalli við vörumagnstollinn, og því voru einu rökin, sem hæstv. ráðh. bar fram, þau, að nauðsynlegt væri að hækka vörumagnstollinn til að jafna metin. En þrátt fyrir mikla verðhækkun, sem hefur hækkað verðtollinn svo mikið, hefur stj. lagt til, að verðtollurinn hækki hvorki meira né minna en um 65%, svo að ef tilgangurinn er sá að samræma þessa tolla, þá er skrítið að leggja til, að þessi tollur hækkaði, sem var orðinn óeðlilega hár í samanburði við aðra tolla. Svipaðar röksemdir voru um benzíntollinn, að hann væri óeðlilega lágur síðan fyrir stríð. En þá væri fróðlegt, að ráðh. upplýsti um leið, hvaða verð er á þessum vörum í nágrannalöndunum, borið saman við ástandið hér, - það er það,sem fyrst og fremst skiptir máli. - og einnig hvað fargjöld og flutningar eru samanborið við það, sem er hér heima. En það er undarleg röksemd, að ef verðlag hækkar, þá sé sjálfsagt að tollar hækki líka í samræmi við það. Ríkið á sem sagt að stuðla enn frekar að þessari verðhækkun með hækkandi tollum, og er það næsta undarleg barátta gegn verðbólgu og ekki hægt að bera fram slík rök þegar viðhorfið er hækkandi verðlag og vaxandi dýrtíð. Hæstv. ráðh. lagði áherzlu á, að þessi frv. væru komin fram til að stemma stigu við síhækkandi verðbólgu. Áður hafði hann lagt áherzlu á, að hér væri aðeins um að ræða tekjuöflunarfrv. til að koma fjárl. saman, svo að gjöld og tekjur standist á. Rétt mun það, að hér sé um dýrtíðarráðstafanir að ræða. En ef þetta er borið fram til að stemma stigu við verðbólgunni, eins og hann sagði. þá er það undarleg ráðstöfun að gera það með því að auka verðbólguna. Nú meinar hæstv. ráðh. með verðbólgu fyrst og fremst vísitöluna, og þetta frv. hlýtur auðvitað að hækka hana verulega. Það var upplýst hér í d. áður, að þetta frv. mundi hækka hana um 6 stíg, en það var lauslega reiknað, og má búast við, að það verði meira. En hæstv. ráðh. bætti því við, að það væri aðeins nokkur hluti af þessari verðhækkun, sem kæmi fram í hækkandi vísitölu. En hvað sem því liður, eru þetta næsta undarlegar ráðstafanir, og ég vil spyrja: Hver er meiningin? Til hvers á að hækka ýmsar vörur og greiða vísitöluna niður á öðrum? Ég sakna skýringar á þessu atriði. Því að þetta eru hinar furðulegustu ráðstafanir, að ríkið geri aðgerðir og stofni skrifstofubákn til þess að hækka ýmsar vörur og þar með vísitöluna og stofni síðan annað skrifstofubákn, til þess að greiða vísitöluna niður á öðrum vörum. En það er hægt að ráða í, hver skýringin er. Flestar þær vörur, sem hækka, ganga minna inn í vísitöluna en þær, sem hún er greidd niður með. Þannig tekst að falsa vísitöluna enn meir, og er það ekki einmitt tilgangurinn, og lækka með því kaup allra launþega? En þá er ekki hægt að halda því fram samtímis, að þetta sé gert til þess að styrkja útgerðina, þegar allar vörur hækka í verði, sem útgerðarmenn verða að kaupa. Hvaða styrkur er það? Og ríkið leggur jafnframt fram stórfé til styrktar henni. Þetta er fáránleg vitleysa. Sama er að segja um byggingarvörur. Ríkið leggur fram fé til styrktar nýjum byggingum samkvæmt lögum, og svo eru sett ný álög á byggingarvörur. Hvað á slíkt að þýða? Mér sýnist þessi vinnubrögð líkust því, sem maður hefur heyrt talað um á geðveikrahæli, þar sem menn eru látnir moka sand í poka og svo stillt til, að sandurinn komi ávallt niður á sama staðinn, svo að alltaf er mokað sama sandinum. Hæstv. ráðh. játaði, að þessar ráðstafanir væru engin fullkomin lausn á dýrtíðarmálunum, og að ýmsar aðrar leiðir væru til, en ekki hefði orðið um þær samkomulag, og játaði, að enginn grundvöllur væri til í þjóðfélaginu til samkomulags um það, til hvaða ráðstafana skyldi gripið. Í samningum stjórnarflokkanna er tekið fram, að leita skuli samkomulags við verkalýðsstéttina um úrræði í dýrtíðarmálunum. Hefur það verið gert? Nei, það er svo þvert á móti, að það hefur verið kappkostað að halda þessum ráðstöfunum fullkomlega leyndum fyrir fulltrúum verkalýðssamtakanna. Meira að segja fengu þm. Sósfl. ekkert að vita um þessi mál fyrr, en þau voru komin á dagskrá. Þannig eru nú samráðin við verkalýðssamtökin. Auðvitað vissu menn, að eins og til þessarar ríkisstj. var stofnað, var ekki mikils að vænta frá henni til samvinnu við verkalýðssamtökin, enda tók enginn þessi ummæli alvarlega. Því að ef nokkurn tíma var ástæða til að hafa samráð við verkalýðssamtökin, þá var það um þetta frv., sem snertir svo mjög hag almennings. Hæstv. ráðh. kom inn á það, að farið hefði verið inn á þá óheillabraut að bæta að fullu og öllu dýrtíðina í landinu og greiða fulla dýrtíðarvísitölu á kaup. Með öðrum orðum, hæstv. ráðh. álítur, að öll stríðsárin hefði kaup átt að fara stighækkandi, því að allir sjá, að ef kaup hækkar ekki eftir hækkandi verðlagi, lækkar það raunverulega. Með öðrum orðum, kaupið fyrir stríð var of hátt, en svo verður að skilja orð hæstv. ráðh., og að kippa þessu í lag virðist vera það, sem hæstv. ríkisstj. hefur í huga. En nú er það svo, að það hefur alls ekki verið greidd full verðlagsuppbót í samræmi við hækkandi verðlag. Það er svo fjarri því, það veit hæstv. ráðh. Væri það gert, væri kaup miklum mun hærra. Allir vita, að vísitalan er fölsuð, og það hafa verið gerðir útreikningar á því, þó að það hafi ekki verið gert af hálfu opinberra aðila. Allir vita, að húsaleigan t.d. er miklu hærri en sú, sem gengur inn í vísitöluna. Það er því svo fjarri því, að laun hækki í samræmi við hækkandi verðlag, blátt áfram af því, að vísitalan er fölsuð. Þetta frv. mun falsa vísitöluna enn meir, og kemur því fram sem hæstv. ráðh. ber svo mjög fyrir brjósti, að kaup hækki hvergi nærri í samræmi við verðlag í landinu. En hæstv. ráðh. gat ekki um, að álagning hækkar í samræmi við hækkandi verðlag. Við búum hér nefnilega við prósentuálagningu, og um þetta fyrirkomulag sagði einn af forustumönnum Sjálfstfl., að það væri vitlausasta verzlunarfyrirkomulag í heimi, því að áhrif þess væru, að það væri hagkvæmast að gera innkaup með sem hæstu verði. - Þegar hæstv. ráðh. var að bera sakir á stéttirnar, undanskildi hann eina stétt, verzlunarstéttina, heildsalana, og taldi, að þeir hefðu orðið fyrir ómaklegum árásum. Það hefur þegar verið rætt mikið um þetta frv. í sambandi við þau frv., sem hér hafa verið til umr. undanfarið og eru þáttur í þeim lagabálki, sem stj. hefur lagt fyrir Alþ. til tekjuöflunar. En þetta frv. er aðalfrv., og það bar á góma í sambandi við hin frv. og var þá rætt almennt. og er ekki ástæða til að endurtaka það. Í þessu frv. felast sem sé till. hæstv. ríkisstj. og úrræði í fjármálum og baráttu gegn dýrtíðinni, og leiðin, sem hæstv. stjórn ætlar að fara, hefur verið vegsömuð og hennar krafizt af afturhaldinu í landinu í síðustu 5 ár, sem sé að ráðast á kjör verkalýðsins, en hlífa þeim ríku og láta þá sleppa. Í þessum frv. eru tekjurnar áætlaðar í heilt ár um 45 millj., en 42 millj. eftir þessu eina frv. En alls hefur verið bætt við röskum 45 millj. miðað við heilt ár. Samkv. frv. hækka flestar nauðsynjar að sama skapi, ekki aðeins þær vörur, sem eru að nokkru leyti óþarfar og hægt er að draga úr neyzlu á, heldur líka bráðnauðsynlegar vörur, svo sem byggingarvörur, vefnaðarvörur, útgerðarvörur, matvörur. - nema þær, sem mest ganga inn í vísitöluna. Að meðaltali eru þetta aukin útgjöld um 350 kr. á hvert mannsbarn á landinu. eða um 1.750 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu, en það jafngildir því, að ef slík fjölskylda hefði 20 þúsund kr. árstekjur, að launin væru lækkuð um 8–9% og þó nær 9. Auðvitað er þetta aðeins meðaltal, hjá sumum er þetta meira, sumum minna. Nú verður þetta til að hækka vísitöluna, eins og hæstv. fjmrh. sagði, en samkv. yfirlýsingu ríkisstj. verður hún greidd niður, og kemur þá nokkur frádráttur frá launalækkuninni með þeirri niðurgreiðslu. En það fé, sem vísitalan er greidd niður með, verður að sækja í vasa almennings og svo koll af kolli. Allir vita, að verzlunarstéttin eða innflytjendurnir hafa rakað saman óhemju gróða undanfarin ár, og það er engin árás á stéttina að segja það, en viðkvæmni að þjóta upp til handa og fóta, ef slíkt er nefnt. Þessi óhemjugróði hefur fært atvinnulífið úr skorðum undanfarin ár, og það er hæstv. fjmrh. flestum betur kunnugt af starfi sínu í nýbyggingarráði, og þetta er eitt mesta vandamálið í atvinnu- og fjárhagsmálum Íslendinga. Fjármagnið hefur streymt inn í verzlunina, en nú er svo komið, að nauðsynlegt er að grípa til róttækra ráðstafana, og þær hlutu að koma við pyngju heildsalanna, ef haldið hefði verið áfram að framkvæma stefnu fyrrv. ríkisstj. En hér var svo ástatt, að stjórnarsamstarfið rofnaði, m.a. vegna þess, að Sjálfstfl. var í þjónustu heildsalastéttarinnar - og einnig menn í Alþfl. og Framsfl. Hér á Alþ. eru hrópuð slagorð, slagorð, þegar minnzt er á ofsagróða heildsalanna. Alþýðuflokksmennirnir og hv. 7. landsk. verða uppnæmir, ef minnzt er á þetta. Með þessu frv. er ekki nóg, að innflutningsverzlunin sleppi, heldur er verið að auka gróðaveg hennar. Með þessu frv. eru að vísu í 6. gr. þess fyrirmæli um það, að ekki megi leggja á tollaukninguna. En nú upplýsir hv. form. fjhn., að þessi gr. sé í raun og framkvæmd þýðingarlaus, því að álagningin verði bara þess ríflegri á hinn hluta vöruverðsins.

Ég hef ekkert sagt í þessa átt.

. Mér skildist þetta á orðum hv. þm., en hann getur auðvitað dementerað þetta. Vegna þeirra umræðna, sem út af þessu hafa spunnizt í Nd., hefur orðalagi þessarar gr. verið breytt, en ég fæ ekki séð, að það breyti nú verulega, og ef gr. er sett af hagkvæmniástæðum, þá er það af sömu hagkvæmniástæðu að 6. gr. er í frv., enda sagði hæstv. ráðh., að orðalagið bindi ekki um of, enda sé það á valdi verðlagseftirlitsins um verðlagningu í hvert skipti. Nú, þetta atriði fer ég ekki fleiri orðum um, en það er annað atriði, sem snertir afstöðu heildsalanna til málsins. Það mun vera ókleift að hafa eftirlit með því, að þeir skjóti ekki undan vörum, þar til þeir hafa fengið nýjar birgðir, sem tollhækkunin leggst á, svo að það er lagt upp í hendurnar á þeim að selja vörubirgðir sínar með hærra verði nú, og eru þá hér stórupphæðir. sem er fundið fé fyrir innflytjendur. Fulltrúar Alþfl. og Framsfl., sem talað hafa hér, virðast hafa undrazt á því, að því hefur verið haldið fram að verkalýðurinn mundi að sjálfsögðu mótmæla þessu frv. og gera gagnráðstafanir í mót þessum álögum, sem átti að berja í gegn á einni nóttu, en eru hærri en nokkur tollalöggjöf í þingsögunni, enda þótt verkalýðnum sé ætlað að greiða hér 45 millj. kr. á ári auk annarra skatta og þótt kaup hinna vinnandi stétta sé lækkað með lagaboði um 8–9% á sama tíma sem auðmennirnir fá nýja gróðamöguleika. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um hrun í þessu sambandi. Við höfum svo sem heyrt þennan söng áður hér á Alþ. Ég kannast við hann síðustu fimm árin: Ef kaup verkalýðsins yrði ekki lækkað, þá mundi hrun skella yfir allt athafnalíf þjóðarinnar. Ég heyrði, að hæstv. fjmrh. var með svipaðar hugleiðingar, og ég rengi nú ekki, að núv. hæstv. ríkisstj. sé með þessu frv. og lagabálki sínum, ásamt fleiru, á góðum vegi með það að koma þessu margumtalaða hruni á. Hún hefur nú þegar unnið það afrek að stöðva byggingarframkvæmdir og þá atvinnu, sem þær hafa skapað, og nokkurn hluta iðnaðarins á sama tíma og núv. hæstv. forsrh. endurtekur ummæli fyrrv. forsrh. um það, að glæstar horfur væru með sölu á framleiðsluvörum okkar. Og nú er spáð hruni, og má segja, að hér sé vel að verið. Það er alrangt að halda því fram, að þessi frv. mæti eðlilegum útgjöldum á fjárl. Það vantar 35 millj. til þess að greiða niður vísitöluna, og tekjurnar af þessu frv. til áramóta eiga að nægja til þess. Enda tók hæstv. fjmrh. það skýrt fram, að þetta væru dýrtíðarráðstafanir. Það eru furðulegar dýrtíðarráðstafanir. Hér er verið að gera ráðstafanir til þess að hækka vöruverð, minnka kaupmátt krónunnar og í einu orði sagt verið að gera ráðstafanir til þess að hækka vísitöluna, en ekki að lækka hana. Og svo fullkomin fjarstæða er þetta, að aðalmálgagn stjórnarinnar segir í leiðara, að þessi hækkun á innflutningsgjöldum nálgist brjálæði. Nálgist brjálæði. eins og Morgunblaðið orðar það. Ekki eru þetta stoðir til styrktar útgerðinni, er heildarverð á útgerðarvörum öllum hækkar vegna tolla á nauðsynlegustu vörtum til útgerðar. En mér er spurn út af þessum ummælum Morgunblaðsins, er aðalmálgagn Sjálfstfl. snýst gegn máli, sem allur þingflokkur sjálfstæðismanna stendur að, fylgir fram og ber ábyrgð á, - hvernig á að skilja þetta? Eða er þetta aðeins takmarkalaus tvískinnungur og hræsni, sem flokkurinn leikur hér? Þá er smán þessa flokks því meiri. Eða hefur Sjálfstfl. hér verið til neyddur og látið Alþfl. neyða sig inn á þá braut að vaða svona hastarlega ofan í pyngju fólksins? Það væri fróðlegt, ef fulltrúar þeir hér á þingi fyrir Alþfl. vildu svara hér til saka. Mér hefur fundizt framkoma Alþfl. alveg furðuleg í þessum málum. Samkvæmt stefnuskrá flokksins er flokkurinn á móti öllum tollum á neyzluvörur, og á flokksþingi Alþfl. í haust var lögð áherzla á það, að Alþfl. vildi ekki hækka skatta á almenningi, heldur leggja áherzlu á stighækkandi skatta, og fyrir alþingiskosningar barðist flokkurinn, eða lét það í veðri vaka við kjósendur, að flokkurinn mundi berjast fyrir lækkun tolla á almennum neyzluvörum. En nú styður flokkurinn freklegustu tollhækkunarfrv., sem komið hefur fram á Alþingi Íslendinga, og hv. 7. landsk. lýsir yfir því um leið, að þetta sé réttlátasta tekjuöflunarleiðin. Þetta minnir helzt á heimspekinginn. sem hélt því fram, að þessi heimur væri beztur allra hugsanlegra veralda. Að til séu aðrar og betri leiðir til þess að afla tekna, svo sem t.d. ríkiseinkasölur, ríkisrekstur arðbærra fyrirtækja eða ráðstafanir til að ná til skattsvikins fjár, er samkvæmt kenningu þessa flokks eða formælenda hans annaðhvort helber vitleysa eða ranglæti. Nú má ekki hrófla við hátekjumönnunum. Og ég vil nú spyrja: Getur flokkur unnið sér öllu meira til óhelgi í stjórnmálum?



Herra forseti. Ég ætla að byrja mál mitt með því að svara hv. 4. landsk. í því, sem hann sagði í lok ræðu sinnar, að hér væri um að ræða freklegasta tollhækkunarfrv., sem borið hafi verið fram á Alþingi. Ég er nú hálfsmeykur um, að hv. þm. taki hér munninn nokkuð fullan, en hitt er rétt, að hér er um töluverða hækkun að ræða, en ef þessar tölur svífa nú svo mjög á hv. 4. landsk., því skyldi ekki svífa á hann, er útgjöld ríkissjóðs nálgast um 200 millj. kr.. en hann var ekki ánægður með það, heldur bar hv. 4. landsk. fram brtt. og flokksbræður hans, sem mundu hafa hækkað útgjöldin alveg geysilega. Það er svo sem ekki furða, þótt þessir menn berji sér svo á brjóst. er reynt er að afla ríkissjóði tekna til þess að standast þessi útgjöld. Hvað á svona framkoma annars að þýða? Kommúnistar eru með öllum útgjöldum á öllum sviðum, en ef reynt er að mæta útgjöldunum, þá er gripið til þess að reikna út, hve stór kjósendahópur komi til með að greiða mismuninn, en ef það snertir alþýðu manna yfirleitt, þá berja þeir sér á brjóst af eintómri umhyggju fyrir fólkinu. Ég býst nú við, að alþýða landsins sjái í gegnum þetta. Uppáhaldsorð hv. 4. landsk. er að koma fram með till., sem kalla mætti kúlissur, en kúlissa er það kallað t.d., ef búið er út leiksvið og máluð eru tjöld, t.d. af sveit, og sett á vegg og svo á hinn vegginn málverk, er sýndi t. d, fjall, og þetta er látið verka á ímyndunaraflið til þess að blekkja, þannig að það sýnist sveit eða fjall, sem þó ekki er. Það er verið að blekkja áhorfendurna. Og þetta eru uppáhaldskúlissur þessa hv. þm. Hann vill, að samþ. séu frv. til bygginga, hafna, skóla, veitt fé til lista og vísindamanna. En er afla á tekna til slíkra framkvæmda eða styrkja, þá lítur hv. þm. til kjósenda flokks síns og ber sér. Það er oft gaman að horfa á grínleiki, en er það sama er leikið ár eftir ár og leikendurnir eru alltaf hinir sömu, þá verður það nú hálfleiðinlegt. Hv. þm. sagðist furða sig á, hve þessu máli hefði verið hraðað, og átaldi það, að ekki skyldi vera leitað álits verklýðsins um málið, áður en það kom fyrir. Ég veit nú vart dæmi til þess, að það væri venja ríkisstjórna að leita umsagnar félagasamtaka varðandi ákvarðanir sínar, og ekki veit ég til þess, að þessi hv. þm. hafi gert slíkt í sinni stjórnartíð. Ég held nú, að það sé ekki óhagstætt fyrir mig að minna á ummæli hv. þm. Siglf. í gær, er hann fullyrti, að það hefði verið á allra vitorði, að þetta frv. kæmi fram, og að stj. hefði með varúðarleysi komið því til leiðar, að kaupmenn hefðu hamstrað að sér vörum nú síðustu dagana, til þess að okra á þeim seinna, að svo skuli hv. 4. landsk. koma hér með ummæli og fullyrðingar, sem afsanna þennan áburð hv. þm. Siglf. Það er nú svo, að þegar frv. sem þessi eru til athugunar í Stjórnarráðinu, þá er nú ekki svo gott að fyrirbyggja, að mál kvisist út hjá starfsmönnum. en það er nú svo sem ekki nema gott, að þó hafi sú leynd verið á þessu og svo ógurleg, að hv. 4. landsk. kvartar sáran yfir henni. Það stangast á rökin hjá þessum flokksbræðrum, ekkert síður en hjá öðrum. Þá var hv. 4. landsk. að véfengja álagningarákvæðið, sem sett var inn í frv. er það var til meðferðar í Nd. Þar hefur hv. þm. haldið því bókstaflega fram, að hvítt væri svart, eða svart hvítt, eftir ummælum hans að dæma. Hann er búinn að drekka það inn í sig, að enginn geti haldið neinu fram nema af óheilindum, vegna vinnubragða hans sjálfs, og heldur svo, að aðrir hljóti að gera slíkt hið sama. Orðalag það, sem ákveðið var með breyt. Nd. á frv., var til þess að skýra gr., en hv. þm. vill fara lengra. Hann vill ráðfæra, hvaða orðalag sé hreinast í framkvæmd. Hv. þm. bar hér fram ákaflega miklar fullyrðingar í sambandi við viðskilnað sinn frá fyrrv. ríkisstj. Nú á að hafa verið ein af ástæðunum fyrir því, að hann og flokksbræður hans rufu samstarfið í fyrrv. ríkisstj. - eitt af fleirum, segir hv. þm. - ágreiningur um verzlunarmálin og afstaða flokksins til þeirra mála, að mér skilst gagnvart verzlunarstéttinni. Ja, svo? Var það nú það? Vita ekki allir, - ég held, að ekki þurfi að spyrja þennan hv. þm., - að þegar hæstv. fyrrv. forsrh. vildi hefja umr. við meðrh. sína um ýmis vandasöm mál, sem fyrir hendi voru, t.d. dýrtíðarmálin og önnur, svo sem afurðasölumálin, sem þá var mjög aðkallandi, þá höfðu ráðh. Sósfl. eitt svar á takteinum við fyrrv. hæstv. forsrh., að þeir ræddu ekki nein vandamál þjóðarinnar í þeirri stj. vegna herstöðvarsamningsins við Ameríkana. Þetta eru staðreyndir. Svo að það hefur mjög lítið að segja, þó að þessi hæstv. fyrrv. ráðh. komi hér mörgum mánuðum seinna og segi í dag: Já, þetta var eitt af aðalatriðum fyrir því, að við fórum úr ríkisstj. - Og þegar næsta mál kemur til umr., verður sagt það sama. Nei, það var ekki þetta sem gerði það að verkum, að svona fór með stjórnarsamstarfið og þeir hlupu frá öllu saman og neituðu að ræða þessi vandamál, heldur af því, að þeir móðguðust svo fyrir hönd erlends stórveldis, af því að flugvallarsamningurinn var gerður. Hv. þm. sagði. að ég hefði viljað undanskilja verzlunarstéttina, þegar ég hefði borið aðrar stéttir sökum. Ég er hissa á hv. 4. landsk., að hann skuli beita svona málfærslu. Það væri miklu líkara hv. flokksbróður hans úr hv. Nd., sem stendur hér upp við vegg. Ég sagði einmitt, að það væri rangt að taka nokkra stétt undan og beita ásökunum einvörðungu í hennar garð. Ég skýrði frá því í þessu sambandi, að það er ekki rétt að taka eina stétt út úr, verzlunarstéttina, en þeim hv. þm. varð það á í þetta sinn. Hv. þm. taldi sig hafa reiknað út, hvað þessi tollur, ef samþ. verður, mundi kosta venjulegt heimili, og svo reiknaði hann það út í prósentum. Ég geri ráð fyrir, að þar ætti að vera vel í lagt. Það vill nú vera svo. Og því hefur verið haldið fram af honum og flokksbræðrum hans, að það er alveg miðað við tollálagninguna eins og hún yrði fyrir heilt ár. En tollálagningin á ekki að vera nema fyrir þetta ár, og er bráðum búinn 1/3 hluti ársins. En þessi tekjuaukning verður notuð til þess að reyna að stemma stigu við óhæfilegri hækkun vísitölu. og það getur verið, að þessi skattur komi að einhverju leyti við hvern einasta mann í landinu. Hve mikið, skal ég ekki segja fyrir víst, en ég býst við, að hann verði ekki svo hár sem hv. þm. segir. En veit hv. þm., hvaða prósentutölu það mundi kosta hvert heimili eða hvern mann í landinu? Hitt er náttúrlega auðvelt að sjá, að ef vísitalan hefði verið látin vaxa úr 310 stigum og í 320 eða 330 stig og verðlag á vörum hækkað í sambandi við það, - hefur hv. þm. gert sér það ljóst, að þar mundu hafa komið fram einhverjar álögur í því formi á hvern einasta mánuð? Þess vegna er það ekki rétt málfærsla að tala hér um þessa hækkun án þess að taka það með í reikninginn, að hve miklu leyti þetta verkar þá til þess að lækka framfærslukostnað þessa sama mánaðar. Ég geri ráð fyrir, að þessi hv. þm., jafngreindur og hann er, sjái það, að ef við missum vísitöluna út úr höndum okkar, þá er það áreiðanlegt, að það verður íþynging - og hún mikil - fyrir svo mikinn fjölda fólks í landinu, og ég tel víst, að megi segja fyrir alla þjóðina, og þá hvern einstakling. Þetta er sjónarmið, sem ég óska, að hv. þm. taki fullt tillit til og viðurkenni, að tilgangur þess sem tekjuöflunarleiðar er að reyna að koma í veg fyrir frekari hækkun dýrtíðarinnar, en ella mundi. Þetta er ekki gert fyrir útgerðina, sagði hv. þm. - og hann sagði, að hér legðist aukinn tollur meðal annars á ýmsar útgerðarvörur. Og þess vegna segir hv. þm.. að það sé ekkert vit fyrir útgerðina að vera með þessu. Já, einmitt, en ég hugsa nú samt, að útgerðarmenn kannist mjög vel við, að vísitöluhækkunin skellur beint á þeim strax og hún kæmi. Svo að það er alls ekki rétt hjá hv. þm., að þetta sé ekki líka gert fyrir útgerðina að reyna að stemma stigu fyrir vísitöluhækkuninni. Það er sannarlega gert fyrir útgerðina eins og það er gert fyrir alla aðra í landinu. Þetta er viðleitni í þessa átt, kannske lítil, en viðleitni þó til þess að allt fari ekki í öngþveiti. Það var einhvern tíma, ég held í næstsíðasta ófriði, að það var verið að ræða um á erlendum vettvangi kjörin, sem hin sigraða þjóð ætti að sæta. Þar voru margir vísir menn og velviljaðir sumir hverjir, sem unnu að Versalasamningnum. En út af till., sem fram kom um það að láta þetta sigraða ríki og óvin greiða stórar skaðabætur og taka af honum öll framleiðslutæki, þá var það haft, að mig minnir, eftir Lloyd George: „Þið getið ekki gert hvort tveggja, að heimta háar skaðabætur og taka framleiðslutækin af hinni sigruðu þjóð.“ Og mér komu í hug einmitt þessi orð, þegar menn tala um þessi mál eða þá möguleika til þess að hækka öll framlög úr ríkissjóði til þess að styrkja þetta og styrkja hitt, byggja þetta og byggja hitt og eru allra manna fúsastir til þess að hækka útgjöld úr ríkissjóði. En svo aftur það sama yfirvarp, sem þessir sömu menn brúka gagnvart tekjuöflun til þess að mæta þessum fjáraustri, sem þeir vilja hafa. Ef hér væri - sem ég veit, að er - um viti borna menn að ræða, sem vilja beita sínu viti til þess að hugsa um þetta mál, þá hljóta þeir að skilja, að það á við þá þetta, sem sagt var: „Þið getið ekki gert hvort tveggja: Þið getið ekki krafizt þess. að ríkisútgjöldin fari - ekki upp í 200 millj. kr., heldur 220 millj. kr., eins og flokkur þessa hv. þm. leggur til á þessu þingi, á meðan þið berjizt á móti því af öllum mætti, að aflað verði tekna til ríkissjóðs til þess að standa straum af þeim mikla kostnaði.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur atriði, sem ég vildi taka fram. Ég þarf mjög lítið að svara þeirri ræðu, sem hæstv. fjmrh. hélt hér nú. Hann virtist vera svona heldur ergilegur og óvenjulega æstur í ræðu sinni. En málefnislega séð er það ákaflega lítið, sem þarf að svara. Það var í fyrsta lagi, að hæstv. fjmrh. spurði hvers vegna Sósfl. hefði ekki brugðið við það, að fjárl. skyldu fara nú upp í 200 millj. kr., fyrst honum yrði svona bilt við þessa tollhækkun. Við höfum aldrei haldið því fram, að fjárhagur okkar væri þannig kominn, að engin leið væri að láta tekjur og gjöld fjárl. standast á. En við erum þeirrar skoðunar, að við höfum ekki efni á því að hafa fjárl. eins og gengið er frá þeim. Það er ekki ágreiningur um það, og það er því óþarfi fyrir hæstv. ráðh. að vera með slíkar spurningar. Við erum reiðubúnir til þess, ef þess væri einhver kostur að ná um það þingmeirihluta, að leggja fram till. um fjáröflun til þess að standast þessi útgjöld. Það er alveg rangt hjá hæstv. fjmrh., að við sósíalistar gerum aðeins kröfur um útgjöld. en séum ekki með neinum ráðum til þess að afla tekna. Á meðan við vorum í ríkisstj., stóð aldrei á því. Og það tókst þá að koma fjárl. saman þannig, að áætlaðar tekjur og gjöld stóðust á. Í þeim samningi, sem fór fram um stjórnarmyndun í vetur, þá var það ekki það ágreiningsefni, sem strandaði á, og var í því sambandi rætt um ýmislegt af þeim till., sem við lögðum fram, eins og hv. þm. þekkja. Og ef samkomulag hefði getað orðið um aðra hluti, geri ég ráð fyrir, að samkomulag hefði orðið um eitthvað af þeim. Í tilefni af þessu frv., sem hér liggur fyrir, vil ég spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvernig á því standi, að öðru stjórnarfrv., sem er um innkaupastofnun ríkisins, skuli ekki liggja neitt á, úr því að tollafrv. liggur svona mikið á. Ef þetta frv. væri lagt fram áður, en þetta tollafrv. er samþ., er ekki að vita nema hægt væri að finna leiðir í sambandi við það frv. til þess að afla ríkissjóði tekna, - það er að segja, ef nokkur alvara er hjá hæstv. ríkisstj. að koma sér saman um nokkuð annað. Hæstv. fjmrh. ætti ekki, jafnrólegur maður og hann annars er, að vera að belgja sig svona upp út af því, að við sósíalistar værum á móti öllum till. um tekjuöflun fyrir ríkissjóð, slíkt eru ekki annað, en persónulegar fullyrðingar. Hvenær hefur það komið fyrir, að við sósíalistar höfum lagt fram fyrir kjósendur annað en það, sem við höfum staðið við? Komið þið bara með dæmi. Hvenær höfum við gengið á móti stefnuskrá okkar, sem við höfum lagt fram við kosningar? Komið þið með eitt einasta dæmi. Við höfum verið á móti hækkun á tollum á nauðsynjavörum fyrir kosningar.

Hvar eru frv.?

. Það hafa komið fram frv. og það koma frv.

Það komu ekki frv. á meðan sósíalistar voru í ríkisstj.

. Sósíalistum gekk betur að koma fjárl. saman, en þessari hæstv. ríkisstj. Og ég skal geta þess, að Sósfl. var til viðtals um að breyta tollskránni og hækka toll á sumum vörum samtímis því, sem lækkaðir væru tollar á nauðsynjavörum, og Sósfl. hefur einnig haldið því fram, að það ætti að endurskoða tollskrána til þess að lækka tollana á nauðsynjavörum og að það væri eitt af þeim ráðum, sem kæmi til greina til lækkunar á vísitölunni. En það eru líka aðrir flokkar, sem hafa haldið fram, að lækka bæri tolla á nauðsynjavörum - og það er ekki lengra, en nokkrir mánuðir síðan - og að hækka bæri stighækkandi toll á stórtekjugróðanum. Það eru sömu flokkarnir, sem nú eru hér á ferðinni með till. um meiri hækkun á nauðsynjavörum, en nokkurn tíma hefur komið fram áður. Ef þetta er ekki fals og blekkingar og bara til þess að sýnast, þá veit ég ekki, hvað það er. Og það situr sízt á þeim mönnum, sem þannig fara að, að vera með fals og blekkingar. Hvað getur fals og blekkingar gengið langt? Þetta snertir líka sjálfstæðismenn. Morgunblaðið sagði, að þessi aðferð ríkisstj. stappaði nærri brjálæði. En hvers vegna er Morgunblaðið að skrifa á þennan hátt? Vegna þess að blaðið veit, að þetta er óvinsælt mál.

Það var í sambandi við afgreiðslu fjárl.

. Það var um málið í heild sinni. Ef hv. þm. vill verða sendisveinn fyrir mig og ná í blaðið, skal ég lesa part úr gr. upp. Þetta er gert til þess að hampa því framan í ófróðan almenning, að Morgunblaðið og sá flokkur. sem að því stendur, sé ekki fylgjandi þessum háu tollum, enda þótt till. um slíkt sé borin fram af hæstv. fjmrh. og fylgt fram af svo miklu offorsi, að ég veit, að þm. eru óánægðir með það.  Ég er hissa á því, ef hann vill ekkert baktjaldamakk, eins og við höfum makkað mikið saman. En þm. í Nd. lýstu yfir því, að þeir væru óánægðir.  Þá sagði hæstv. fjmrh., að ég hefði ekki verið að því að bera slík mál undir félagssamtökin í landinu á meðan ég hefði verið í ríkisstj. Mér hefur ekki verið borið slíkt á brýn, fyrr en nú. heldur alveg það gagnstæða. En það kann vel að vera, að ég hafi ekki gert nóg að því, en hitt hefur verið sagt, að ég hafi ráðgazt of mikið við félagsstarfsemi utan þings. Og er þetta því í fyrsta skipti, sem ég er sakaður um það, að ég hafi ekki gert það. - Í sambandi við þetta sagði hæstv. fjmrh., að það hefði ekki borið saman það, sem ég hefði sagt og flokksbræður mínir í hv. Nd. Það er rétt, sem flokksbróðir minn í Nd. sagði. að það kvisaðist út meðal almennings, - og það fyrir löngu síðan, - að það ætti að leggja fram frv. um mjög miklar tollahækkanir, og nú vil ég fyrir mitt leyti ekkert fullyrða um það, hvernig á því stendur, að þetta kvisast svona út. Hv. þm. álitur, að það hafi verið gert vitandi vits. Það er rétt, - hvernig sem á því stendur, að þessar fregnir voru manna á meðal. - að slíkt frv. væri á leiðinni. en hvernig þessi frv. mundu verða, fékk enginn af forustumönnum verkalýðsfélaganna að vita um, né heldur enginn af stjórnarandstöðunni. Og mér hefur verið sagt, að því hafi verið lýst yfir af þm. annarra flokka. Ef það var svo, að það var vitað meðal almennings, að frv. ætti að leggja fram um tollhækkanir, hvaða ástæða var þá að fara með svo mikilli leynd með þetta gagnvart verkalýðssamtökunum, eins og hv. samflþm. minn hefur haldið fram? Þá vildi hæstv. fjmrh. halda því fram, að ein ástæðan fyrir samstarfsrofinu í ríkisstj. hefði verið samningurinn við Bandaríkin um flugvöllinn. Það er rétt, að höfuðástæðan var Keflavíkursamningurinn, sem hæstv. ráðh. var svo elskulegur að kalla, að það hefði verið þjónusta við erlent stórveldi. Það er náttúrlega ekki ástæða til þess að verða hissa á því, þó að slík slagorð séu notuð í blaði flokks hæstv. fjmrh., en hitt finnst mér undarlegra og varla samboðið hæstv. ráðh., að nota slík slagorð sem þessi. Við erum sammála um, að höfuðdeilumálið var þessi samningur. En þó að hann hefði ekki komið til, þá hefði ekki stjórnarsamvinna getað orðið, nema samningar hefðu getað orðið um fleiri mál. Sósfl. lýsti yfir því við kosningar, að hann vildi halda áfram samvinnu í ríkisstj., ef samkomulag tækist um herstöðvamálið og enn fremur, að nýjar ráðstafanir yrðu gerðar að því er snertir nýsköpun, og loks ráðstafanir í dýrtíðarmálunum. Og eftir kosningar vildi flokkurinn gera slíkan nýjan málefnasamning, og var því ekki neitað af Sjálfstfl. En þegar til samninga kom og stjórnarsamvinnan hafði klofnað með flugvallarsamningnum og eftir að farið var að semja aftur, kom í ljós, að ekki var samstarfsgrundvöllur fyrir hendi. Þess vegna slitnaði upp úr stjórnarsamvinnunni, eins og hæstv. ráðh. veit og allir hv. þm. Till. Sósfl. eru öllum almenningi kunnar, því að þær hafa verið birtar. Þær voru lagðar fram í 12 manna n. sem grundvöllur, sem hann vildi byggja samkomulagsumleitanirnar á. Þá sagði hæstv. ráðh., að útreikningur minn, hvaða tekjumissir þetta væri fyrir almenning í landinu, væri dálítið hæpinn. Hann neitaði því þó ekki, að hann væri réttur. Það mætti spyrja á móti, hvaða tekjurýrnun það væri fyrir almenning, ef vísitalan hækkaði samhliða. Út af fyrir sig er ekki hægt að tala um tekjurýrnun vegna hækkunar vísitölunnar, heldur vegna almennrar verðhækkunar í landinu. Og tekjurýrnun. sem orsakast af verðhækkun, verður þrátt fyrir þessar ráðstafanir, en verður aðeins enn þá meiri vegna þessara ráðstafana ríkisstj. Hitt svar hæstv. ráðh. er svo ekki deilumál, að það þurfi að stöðva verðhækkunina í landinu. Það er það, sem allir flokkar eru að glíma við. Og söm er afstaða útvegsmanna í því efni. Útvegsmenn hafa hag af því, ef vísitalan og verðhækkunin er í raun og veru stöðvuð. En ekki er hægt að skilja, hvernig þessi aðferð geti orðið til hagsbóta fyrir þá, þar sem vitað er, að vörur þær, er þeir þurfa að kaupa, stórhækka í verði. Dálítið verður greitt niður af þessum vörum, en þær vörur, sem varða mestu fyrir hann, hækka óeðlilega í verði, til þess að greiða niður aðrar vörur. Sannleikurinn er sá, að þessar ráðstafanir er ekki hægt að ræða sem venjulegar fjáröflunarleiðir. Þetta eru dýrtíðarráðstafanir. Þessa fjár er aflað með þessum tollum til þess að ná inn því fé, sem nauðsynlegt er til þess að greiða niður vísitöluna samkv. áætlun ríkisstj. Ef þessi niðurgreiðsluupphæð væri ekki í fjárl., þyrfti ekki á þessari tekjuöflun að halda.



Það eru aðeins örfá orð. Sá hv. ræðumaður, er talaði síðast, fann, að málstaðurinn var ekki góður hjá sér, þar sem jafngreindur maður og hann er varð að fá sér aðra vitibornari menn til að vitna í, og leitaði hann í því augnamiði til afstöðu nokkurra sjálfstæðismanna til þessa máls. Væri það betur, ef hann gerði það sem oftast, því að þá mundi honum betur farnast, en raun hefur á orðið. En þótt skilningur hv. þm. sé glöggur, þá er þó ljóst, að hann hefur ekki skilið afstöðu þessara manna eða ummæli Morgunblaðsins, er hann vitnaði í. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa þau upp. Þar stendur svo: „Afleiðing þessa hlaut svo að verða annað tveggja: Stórfelldur hallarekstur á ríkisbúskapnum eða stórauknar nýjar álögur. Ríkisstj. valdi síðari kostinn. og verður að viðurkenna, að annars var ekki völ, úr því að þingið fékkst ekki til að gera það, sem allir aðhyllast í orði, en flestir neita á borði, þegar til þeirra kasta kemur, þ.e. að hefja raunhæfa baráttu gegn dýrtíðinni.“ Í þessu kemur fram, að blaðið sér, að þær skattatill., sem hér liggja fyrir eru óumflýjanlegar. Og það segir áfram: „Morgunblaðið telur fyrir sitt leyti, að hér sé stefnt út á svo háskalega braut, að nálgist fullkomið brjálæði. Hvaða vit er í að vera með um eða yfir 200 millj. kr. fjárlög, meðan allt er í óvissu um sölu aðal útflutningsvöru landsmanna?“ Það var þetta, sem Morgunblaðið sagði, að nálgaðist brjálæði. Það er ekkert launungarmál og hægt að lýsa yfir því fyrir hönd okkar ráðh. Sjálfstfl., að við höfum lagt á það mikla áherzlu í gegnum fjvn. og ríkisstj., að útgjöldum fjárl. væri haldið niðri meira, en raun hefur orðið á. Ástandið í þinginu er þannig, að ekki er til fylgi við þá skoðun okkar, að þessu bæri að halda niðri. Og þeir, sem ganga lengst gegn þessari skoðun, eru þm. Sósfl. Þeir hafa lagt til, eins og hæstv. fjmrh. benti á, að fjárl. væru ekki í kringum 200 millj., heldur yfir 220 millj. Þannig ganga þeir miklu lengra í því, sem Morgunblaðið kallar, að nálgist brjálæði, heldur en meiri hl. þingsins hefur nú gert. Hv. þm. var að tala hér um stefnuyfirlýsingar tveggja hv. þm. Sjálfstfl. í Nd.. og naut til þess aðstoðar fyrrv. ráðh., hv. þm. Siglf. Ég býst við, að afstaða þessara hv. þm. hafi komið fram við atkvgr. um málið. Og ég vil benda á, að annar þessara þm., Sigurður Kristjánsson, er manna einarðastur á þeirri skoðun, sem kemur fram hjá Morgunblaðinu um, að fjárl. séu allt of há, að þingið hafi gengið lengra, en góðu hófi gegnir, þótt það hafi ekki gengið líkt því eins langt og Sósfl. hafði gert. Það er eðlilegt, að þessir menn bendi á, að ef þeirra stefnu hefði verið fylgt, þá hefði ekki þurft að leggja þessa skatta á. Hins vegar hafa þeir eðlilega tekið þá afstöðu, þegar þeirra stefna náði ekki fram að ganga, þ.e. að halda fjárl. niðri, að greiða atkv. með sköttunum, vegna þess að þeir vilja heldur láta ríkissjóð standa undir sér, en láta hann safna stórfelldum skuldum á þessum tímum. Þessi afstaða er skynsamleg og rökrétt og í einu og öllu í samræmt við stefnu Sjálfstfl. og okkar umboðsmanna hans í ríkisstj. Stefna Sósfl. aftur á móti er fjarri því að vera rökrétt eða fá staðizt, þar sem flokkurinn heimtar gjöldin upp og ber fram 10 millj. kr. hærri brtt. en allur þingheimur annar gerir við 2. umr. fjárl., en svíkst svo undan merkjum við að láta ríkissjóð fá þær tekjur, sem nægja til að standa undir þeim böggum, sem leggja skal á hann. En það kemur bara engum á óvart, þótt flokkurinn hagi sér svona, því að stefna hans er að koma öllu í glundroða og upplausn. Flokkurinn væri að svíkja stefnu sína, ef hann færi ekki svona að. Þetta kemur heim við reynslu mína og annarra manna, er höfum haft samstarf við hann. Þessir menn geta ekki komið öðruvísi fram, nema svíkja stefnu sína. Þeir verða að svíkja þá stefnu, er þeir koma með fyrir framan kjósendur. Enda eru það aðeins blekkingar að vonast eftir úrræðum frá þessum mönnum. Meðan þeir voru í ríkisstj., hugsuðu þeir svo vel um velgengni atvinnuveganna, að þeir fengust ekki á ríkisstjórnarfundi í allt fyrra sumar til þess að ræða aðkallandi vandamál varðandi hækkun vísitölunnar og örðugleika, sem fyrirsjáanlegir voru á þessum vetri varðandi útveginn. Þessir menn neituðu að ræða þessi mál fyrr en komið væri á daginn, hvað gert yrði við Keflavíkurflugvöllinn. Áhugi þeirra í ríkisstj. virtist eingöngu sá að koma í veg fyrir, að þjóðin næði hagkvæmum samningi varðandi þennan flugvöll. Og á meðan ekki var séð, hvernig það mál yrði leyst, fengust þessir menn ekki til að ræða önnur mál. En þegar svo búið var að leysa þetta mál, þá var umhyggjan fyrir atvinnuvegunum ekki meiri en það, að þeir hlupu úr ríkisstj. og hafa þar með borið ábyrgð á aðgerðaleysi Alþ. frá októberbyrjun til febrúarmánaðar, eða þangað til tókst að mynda þessa stjórn. Svo eru þessir menn að tala um skilyrði, er þeir hafi sett. Það er vitað, að þessir menn settu fram nokkur skilyrði, en voru búnir að fallast á málefnasamning mjög svipaðan þeim og núv. ríkisstj. hefur gengið inn á. En ástæðan til þess, að ekki gekk saman, var sú, að þeir settu fram lítillækkandi skilyrði fyrir Sjálfstfl., sem hann vildi ekki fallast á. En skilyrðin, sem þessi flokkur setti þar fyrir utan, voru t.d. þau að fá bankastjóra í Landsbankann og form. nýja seðlabankans og fleira þess háttar til þess að tylla sínum mönnum upp í vellaunaðar stöður. Og þeir voru þá reiðubúnir til að ganga inn á það, sem þeir nú kalla kúgun við almenning og ofsóknir á vinnandi stéttir þjóðarinnar. Ef þeir fengju bankastjóra í Landsbankann, að koma upp seðlabanka og sýna Sjálfstfl. óvirðingu, þá voru þeir ánægðir. Og almenningur var gleymdur í bili. En þegar kom á daginn, að aðrir flokkar voru að ná saman um stjórnarmyndun, þá komu þessir sömu menn og voru reiðubúnir til að falla frá öllum sínum skilyrðum og báðu menn um að fá að vera með í að mynda stjórn. En ástæðan til þess, að menn vildu ekki ganga inn á slíkt, var sú, að þeir voru búnir að fá nóg af svikum þessara manna.