Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðalverkefni hæstv. ríkisstj. undanfarin missiri hefur verið að ýta á undan sér verkefnum og leysa málin til bráðabirgða í það og það skiptið. Hefur þá lítt verið um það hugsað, hvort sú lausn yrði til þess að gera önnur úrlausnaratriði erfiðari síðar. Frv. það á þskj. 359, sem hér liggur fyrir til 1. umr., er einn þáttur í því starfi hæstv. ríkisstj. að ýta vandamálunum á undan sér, en horfast ekki í augu við þau og reyna að leysa þau. Í þessu frv. er ekki að finna neina stefnubreytingu hjá hæstv. ríkisstj. í fjármálum ríkisins, og hér er um engan raunhæfan sparnað að ræða, svo að teljandi sé. Góðæri síðustu ára hefur veitt hæstv. ríkisstj. 2 milljarða kr. í tekjur umfram fjárl. á síðustu 7 árum. Þegar þetta er haft í huga, kemur í ljós, að þessar umframtekjur, sem ríkisstj. hefur haft á þessum síðustu 7 árum, eru sem nemur rúmlega tvennum fjárlögum áranna næst á undan. Á rúmlega 80 árum, eftir að Íslendingar fóru að setja sér fjárl. og fram undir 1960, hækkuðu fjárl. ekki meira en svo, að þau náðu fyrst 1 milljarði við fjárlagaafgreiðslu 1959, en á þeim tíma, sem síðan er liðinn, hafa fjárl. hækkað svo ört, að þau eru nú komin á 7. milljarð kr. Hver er ástæðan fyrir því, að hér er verið að gera hálfgerðar neyðarráðstafanir? Ástæðan er sú stefna, sem ríkisstj. hefur fylgt. Stjórnarstefnan, sem hefur verið í því fólgin, að fjármagnið - en ekki maðurinn - hefur ráðið ferðinni. Afleiðingar þessarar stefnu hæstv. ríkisstj. hafa orðið verðbólga og útþensla í ríkiskerfinu. Þetta keyrði þó um þverbak með fjárlagaafgreiðslu 1967, eins og við í stjórnarandstöðunni höfum oft og mörgum sinnum bent á. Við vöruðum við þeirri fjárlagaafgreiðslu, og það hefur sýnt sig, að ekki var vanþörf á, þar sem stórfelldar ráðstafanir voru gerðar í sambandi við fjárl. 1968 og enn á ný er verið að gera ráðstafanir vegna þróunar mála á síðustu árum. Frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr., má skipta í fjóra flokka. Í fyrsta flokknum eru framkvæmdir, sem taka þarf lánsfé til þess að hrinda í framkvæmd. Þessi flokkur er stærstur eða sem svarar 81 millj. kr. eða 40% af heildarmálinu. Í öðrum flokki má nefna framkvæmdir og nauðsynlegan stuðning við atvinnuvegina, sem frestað er með þessu frv., en síðar verður að leysa. Þetta eru sem svarar 78 millj. kr. eða 38,8% af málinu. Í þriðja flokkinn má færa óraunhæfan sparnað eða sýndarmennsku, sem fólgin er í því að breyta áætlun, og mun það hafa mjög lítil áhrif á niðurstöður á útgjöldum fjárl. Þetta eru um 25 millj. kr. eða 12,1% af málinu í heild. Í síðasta flokknum er svo það, sem ég mundi vilja vona, að horfði til sparnaðar. Það eru 16 millj. kr. eða 8,6% af þessu 200 millj. kr. frv. eða 0,3% af rekstrarútgjöldum ríkissjóðs, eins og þau eru áætluð í fjárl. fyrir 1968. Þetta minnir á, þegar smáfuglar eru að tína ber úti í mýri. Í frv., eins og ég áðan sagði, er ekki að finna neinn raunhæfan sparnað. Honum verður ekki komið til leiðar nema með breyttu skipulagi, þar sem stofnunum og starfsmönnum verður fækkað frá því, sem nú er, og algerlega horfið frá þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið í tíð núverandi valdhafa. En áður en ég vík að frv. frekar vil ég minnast nokkuð á þau vinnubrögð, sem farið er að hafa við fjárlagaafgreiðslu. Þetta er í þriðja skipti nú á þessu tímabili frá 1964, sem sá háttur er hafður á, að fjárl. er breytt tveimur eða þremur mánuðum eftir að þau eru afgreidd frá hv. Alþ. Þessi háttur í fjárlagaafgreiðslu er með öllu óviðunandi. Það er af því gumað, að fjárl. hafi verið afgreidd fyrir áramót í hvert sinn. En hvað þýðir að afgreiða fjárl. fyrir áramót, þegar hæstv. ríkisstj. tekur sig til nokkrum dögum eftir að þau hafa verið afgreidd og lætur breyta þeim í verulegum atriðum. Það er mikill misskilningur, sem fram kom í ræðu hjá hæstv. fjmrh. hér fyrir nokkrum dögum í sambandi við þál., sem hér var til umr., að þm. mundu ekki fetta fingur út í slík vinnubrögð m.a. vegna þess, að þá væri venjulega horfið að því að skera niður útgjöld fjárl. Hv. þm. er ekki sama, hvernig að fjárlagaafgreiðslu er staðið. Þeir vilja fá að ráða að svo miklu leyti, sem þeir geta, til hvers fjárveitingar fara og reyna að gera það í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, en þessu er öllu gerbreytt með þeim kálfi, sem á eftir kemur. Ég hef áður vikið að því, að það eru óþolandi vinnubrögð, eins og hér er farið að hafa um hönd ár eftir ár, þar sem svo virðist vera sem beinlínis séu tekin inn á fjárl. ýmis útgjöld, sem síðan er ætlunin að skera niður. Þetta var gert 1965, 1967 og nú aftur 1968, svo að það er að verða fastur liður í störfum hæstv. ríkisstj. að breyta fjárl. tveimur til þremur mánuðum eftir að þau hafa verið afgreidd. Myndin, sem fæst af fjárlagaafgreiðslunni, verður á engan hátt rétt með slíkum vinnubrögðum, og Alþ. á ekki að þola það, að þannig sé með fjárlagaafgreiðsluna farið. Ég verð líka að segja það, að það hlaut að vera skylda hæstv. ríkisstj. þegar á s.l. hausti að leita svo sem kostur var að leiðum, sem færar væru til þess að draga úr ríkisútgjöldunum, þegar hæstv. ríkisstj. stóð frammi fyrir þeim vanda að fara í verulegan niðurskurð í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, þar sem m.a. var stefnt að því að skera niður fjárveitingar til niðurgreiðslna um 410 millj. kr. og vitað var, að slík ráðstöfun mundi hafa gífurleg áhrif á allt efnahagslíf landsins. Þetta virðist ekki hafa verið gert, fyrst hæstv. ríkisstj. hælir sér af því nú að finna sparnaðarleiðir, sem ekki hafa áður verið fundnar, en ég mun víkja frekar að síðar. Ég vil líka benda á það í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna fyrir síðustu áramót, að þá var því heitið af hæstv. ríkisstj. að lækka tollana um 250 millj. kr. Hæstv. ríkisstj. taldi sig vera búna að gera sér grein fyrir því, að ríkissjóður mundi þola það, að þessi tekjustofn væri af honum tekinn. Því til sönnunar, að þetta væri framkvæmanlegt, vil ég minna á það, að það var tekið fram af stjórnvöldum, þegar gengisbreytingin var gerð síðast í nóvember, að aldrei hefði gengisbreyting, sem gerð hefði verið á Íslandi, verið jafn vel undirbúin og sú, sem þá var verið að framkvæma. Þetta var síðustu dagana í nóvember, sem gengisbreytingin var gerð, og hvernig á með nokkrum rökum að halda því fram, að síðar hafi komið upp vandi, sem þá var ekki þekktur? Er hægt að halda því fram samtímis, að gengisbreytingin hafi verið vel undirbúin - eins og var látið í veðri vaka - og jafnframt að síðar hafi þurft að gera þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið. Þetta hlýtur að sanna það, að svo illa var frá gengisbreytingunni gengið, að hún þoldi ekki tveggja mánaða tímabil án þess að stórfelldar breytingar yrði að gera í efnahagsmálum, eða þá að hæstv. ríkisstj. hefur við fjárlagaafgreiðsluna stefnt að því að framkvæma það, sem síðan hefur verið gert, þó að því hafi þá verið leynt. Það er með öllu óhugsandi að halda því samtímis fram, að gengisbreytingin hafi verið vel undirbúin og síðan hafi þurft að gera þessar breytingar, sem gerðar hafa verið. Annað tveggja er, að kastað hefur verið í meira lagi höndunum til málsins eða að stefnt virðist að því að framkvæma þetta, eins og síðan hefur verið gert. Eins og ég sagði hér áðan, hef ég flokkað þetta mál í fjóra þætti. Fyrsti þáttur málsins felur í raun og veru engan sparnað í sér. Eins og ég segi, er aðeins verið að skjóta málum til framtíðarinnar með því að leysa þau með lánum. Það er aðeins verið að geyma seinni tíma að greiða fyrir þau verk, sem fjárl. gerðu ráð fyrir, að yrðu greidd með þeim tekjum, sem nú féllu til. Í þessum flokki eru Landspítalinn með 27 millj. kr., menntaskólarnir með 25,6 millj. kr. og framkvæmd laga um hægri umferð með 18,4 millj. kr. eða samtals 81 millj. kr. Það er yfirlýst af hæstv. ríkisstj. að þessum málaflokkum á að hrinda í framkvæmd, en það á að leysa þau með lánsfé. Í sambandi við þennan þátt vil ég geta þess, að við stjórnarandstæðingar lögðum fram till. um lánsheimildir fyrir ríkisstj. til framkvæmda á vissum málaflokkum, þegar fjárlagaumr. fóru hér fram fyrir síðustu áramót. Hæstv. fjmrh. svaraði því þá til, að það væri nauðsynlegt að draga úr því nú, að ríkissjóður leysti verkefni sín með lántökum, vegna þess að það mundi þrengja að þeim lánamarkaði, sem atvinnuvegunum veitti ekki af. Það var skoðun hæstv. fjmrh. þá, að ekki mætti ganga of langt inn á lánsfjármarkaðinn vegna fjárfestinganna, til þess að atvinnuvegirnir gætu setið að lánsfé því, sem í umferð væri. Um þennan þátt málsins vil ég segja það, að á því hefur orðið veruleg breyting í tíð núv. valdhafa, hvernig leysa ætti þau framkvæmdaverkefni, sem ríkissjóði ber að fjármagna, eins og vegamál, hafnamál, sjúkrahús, skólamál og fleiri þess háttar málaflokka. Það var yfirleitt fylgt þeirri stefnu hér áður fyrr að leysa þessi mál nokkuð með samtímis tekjum. T.d. var það föst regla í vegamálunum, að ekki var framkvæmt hraðar en svo, að ríkið gæti lagt til tekjur jafnharðan. Á síðari árum hefur meira og meira verið horfið frá þessari stefnu. Nú er hver framkvæmdin á fætur annarri leyst með lánsfé og það eru orðnar miklar fjárhæðir, sem framtíðin verður að greiða vegna þeirra framkvæmda, sem nú er verið að koma í verk. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér í sambandi við ýmsa fjárfestingarliði, hef ég það fyrir satt, að skuldir vegna Landspítalabyggingarinnar verði orðnar eftir þær lánveitingar, sem nú er veitt heimild til, a.m.k. um 70 millj. kr. Þetta er þó verk, sem ekki er lokið og verður að veita áfram fé til, og sjá hv. þm., hversu það muni vera fyrir framtíðina að endurgreiða þessi lán og veita fé til aukinna framkvæmda. Um héraðssjúkrahús og læknabústaði úti um land er svipaða sögu að segja. Þar eru stórar fjárhæðir ógreiddar af hálfu ríkisins, svo að tugum millj. kr. skiptir. Þá orkar ekki tvímælis, að þeir erfiðleikar, sem nú eru í heilbrigðismálum þjóðarinnar, og sú bylting, sem á sér stað m.a. til að fá lækna til þess að sitja í héruðunum, mun leiða til þess, að venjulega skipulagsbreytingu verður að gera í þeim málum. Það er ekki hægt að koma þeirri skipulagsbreytingu í framkvæmd, nema ríkissjóður geti lagt verulega fjármuni fram til þess að leysa þau verkefni. Sjá allir, hvernig horfir með lausn þeirra mála, þegar hag ríkissjóðs er nú svo komið, að hann getur ekki lagt fram neina krónu til Landspítalabyggingarinnar, heldur verður að taka það allt að láni. Það sama er að segja um menntaskólabyggingar. Menntaskólabyggingar hafa að verulegu leyti verið fjármagnaðar með lánsfé á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir við fjárlagaafgreiðslu á s.l. hausti, að hér yrði að breyta um og ríkið yrði að leggja meira fé fram. Nú er hins vegar horfið að því ráði á árinu 1968, að eingöngu á að byggja fyrir lánsfé í menntaskólunum. Það vita allir, sem til þekkja, að menntaskólar eins og Menntaskólinn í Hamrahlíð og Menntaskólinn á Laugarvatni eru ekkert lokatakmark í byggingum þessara skólastofnana. Skuldir vegna menntaskólanna munu eftir þessa lánsfjárheimild vera orðnar a.m.k. 50–60 millj. kr. Þannig halda áfram að hrúgast upp verkefni handa framtíðinni, þar sem verkin eru nú unnin eingöngu fyrir lánsfé, sem ríkissjóður útvegar sér. Ef við höldum áfram með skólamálin, vil ég minna á það, að Alþ. hefur samþ. við afgreiðslu fjárl. að veita fé til um 40 skólabygginga og að hefja skuli framkvæmdir við þær flestallar. Þessar skólaframkvæmdir bíða þess, að verkin séu hafin, og það eru hundruð millj. kr., sem ríkissjóður þarf að greiða til þess að koma verkum þessum í framkvæmd. Ég hygg, að það muni ekki oftalið, þó að það sé áætlað, að það sé um 1/2 milljarður, sem þarf til þess að reisa þær skólabyggingar, sem Alþ. hefur nú samþ. að taka á fjárlög. Og hvaða afleiðingar hefur þetta í skólakerfi landsins? Á hv. Alþ. fyrir nokkrum árum var allveruleg deila í sambandi við framhaldsskólana, héraðs- og gagnfræðaskólana. Hæstv. menntmrh. hélt því þá fram, að það stæði eingöngu á héruðunum að leysa þessi verkefni, en ekki á ríkissjóði. Hann gaf síðar út tilskipun um það, hvernig farið skyldi með kennsluna í skyldunáminu, þ.e. unglingastigið. Og hvernig var tilskipunin? Hún var þess efnis, að barnaskólar skyldu leysa þennan þátt. En hver er afleiðingin af þessari tilskipun? Afleiðingin er sú, að í flestum heimavistarbarnaskólum a.m.k. hefur þetta orðið til þess að stytta námstíma barnanna í barnaskólunum, sem þó er ekki og var ekki nema helmingur af þeim námstíma, sem börn í þéttbýlinu njóta. Það var stefnt að því í mörgum héruðum að bæta við byggingar heimavistarskólanna til þess að geta aukið þar kennslu og lengt kennslutímann, eins og fólkið í þeim byggðarlögum þráir. En þessi ávörðun hæstv. menntmrh. hefur hins vegar orðið til þess, að sú von hefur að engu orðið og æ meir þrengist að námi barna í heimavistarskólum. Í sumum héruðum landsins er það svo, að enginn skóli er til að kenna unglingastigið. Þrátt fyrir þetta eru hundruð millj. kr., sem ríkið á vangreitt til þess að koma þessum verkefnum áfram, og sjá allir hvert stefnir, þegar þannig er haldið á fjármálum ríkisins, eins og hér hefur verið og er gert. Það sama er að segja um Kennaraskólann. Skólastjóri Kennaraskólans í Reykjavík kom á fund fjvn. s.l. haust og sýndi með rökum, sem ekki urðu hrakin, að yrði ekki bætt úr húsakosti Kennaraskólans, væri sú stofnun komin í þrot og gæti ekki tekið við nýjum nemendum. Það var álit nm. eftir þann fund, að hér væri mjög alvarlegt mál á ferðinni og að skólastjóri Kennaraskólans, sem væri enginn flysjungur, hefði lagt mál sitt þannig fyrir, að engin ástæða væri til að draga orð hans í efa. En samt er nú horfið að því ráði að reyta af þessari stofnun 1 millj. kr., sem hún átti að nota til þess að koma upp bókasafni handa kennaraefnum í landinu. Það er reisn í framkvæmdum íslenzka ríkisins, þegar þarf að tína ber, eins og 1 millj. kr., hjá eina kennaraskólanum í landinu á fjárl., sem eru á 7. milljarð. Ég gæti haldið áfram að tala um málefnaflokka, sem ríkið skuldar stórfé til og framtíðin verður að greiða. Það munu vera um 70 millj. kr., sem ógreiddar eru af ríkissjóðsframlögum til þeirra hafna, sem ríkissjóður tekur þátt í að reisa með héruðunum. Auk þess eru stórar fjárhæðir í landshöfnunum, sem ríkissjóður verður einnig að greiða. Sama er að segja um flugvellina. Flugvallaframkvæmdirnar á síðustu árum hafa að verulegu leyti verið unnar fyrir lánsfé. Einnig er svo um raforkuframkvæmdirnar. Þar eru líka verulegar skuldir. Og hvað er verið að gera hér vegna framkvæmdar laga um hægri umferð? Það á að taka lán til þess að leysa það verkefni á árinu 1968, en á fjárl. 1968 eru tekjur, sem teknar eru með skatti og eingöngu ætlaðar til þessarar breytingar, en þær tekjur eiga nú að verða að eyðslueyri hjá ríkissjóði. Það á að nota sér breytinguna til hægri umferðar með því að láta ríkissjóð taka til sín 16–18 millj. kr. 1968. Og hver er afleiðingin? Afleiðingin er engin önnur en sú, að þessi skattur verður framlengdur og bílaeigendur í landinu verða að borga breytinguna til hægri umferðar og leggja ríkissjóði jafnframt til nokkra tugi millj. í eyðslueyri. Þannig er í öllum greinum sótt eftir nýjum sköttum og þeir misnotaðir á hinn herfilegasta hátt, því að ríkissjóður er búinn að hirða þá í almennan eyðslueyri, fyrr en varir, þó að þeir hafi verið lagðir á í einhverju ákveðnu skyni. Og stórfelldast í þessu öllu saman eru þó kannske vegamálin í landinu. Þar hafa hv. alþm. verið að leggja á nýja skatta undanfarin ár einmitt til handa þessari ríkisstj., eins og ég vék að hér fyrir tveimur dögum. En hvernig er ástandið í vegamálunum í landinu? Ég hafði hugsað mér að ræða þann þátt í sambandi við skýrslu vegamálastjóra, sem var til umr. hér fyrir nokkrum vikum, og ég hafði þá beðið um orðið, en framhald þeirrar umr. hefur ekki farið fram enn. Því ætla ég að víkja að þessu í sambandi við þennan þátt í ráðstöfunum ríkisstj. til að leysa verkefnin með lánsfé. Nú skuldar Vegagerðin vegna vegaframkvæmda 347 millj. kr. Þessi skuld hækkar um 31 millj. kr. vegna gengisbreytingarinnar. Þá eru skuldirnar alls orðnar 379 millj. kr., og samkv. upplýsingum hæstv. samgmrh. eru vextir af þessum skuldum 28 millj. kr. á árinu 1968. Hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að fjárveitingarnar, sem við höfum á vegaáætlun til hraðbrauta, til þjóðbrauta og til landsbrauta, eru 57,6 millj. kr. Það er 8 ára fjárveiting til þeirra, sem fer í að greiða skuldir, sem hvíla á Vegagerðinni núna. Gera menn sér grein fyrir, hvernig ástandið er? Það tekur 8 ár að greiða skuldir vegna þeirra framkvæmda, sem lokið er. Og hafa menn gert sér grein fyrir ástandinu í vegamálunum? Hvar í heiminum er höfuðborg, sem álíka vegur liggur út úr og nú er upp Ártúnsbrekkuna? Og hafa hv. þm. gert sér grein fyrir því, hvað hefði gerzt hér á höfuðborgarsvæðinu, ef flóðin um daginn hefðu rutt Elliðaárbrúnni af? Það munaði ekki miklu, að svo færi. Ástandið í vegamálum okkar kom greinilega í ljós nú í flóðunum, þegar heilir landshlutar hafa verið algerlega einangraðir vegna ástands veganna. Og hafið þið gert ykkur grein fyrir því, hv. alþm., að á árinu 1968 kostuðum við af eigin tekjum þess árs lagningu 1/2 km úr varanlegu efni. En hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að nú eru taldir vera í landinu um 400 km, sem samkv. lögum á að leggja úr varanlegu efni. Það tekur 8 aldir að gera þessa vegi úr varanlegu efni, ef stefna núv. hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgmrh. ríkir áfram í landinu. Það tekur hvorki meira né minna en 8 aldir að leysa þessi verkefni.

Eru það ekki 800 ár?

Það eru 800 ár, og svo kemur hæstv. samgmrh. hér á hv. Alþ. og segir, að það hafi mikið verið gert á árinu 1967. Svona er ástandið í vegamálunum. Svona er ástandið í hinum ýmsu framkvæmdamálum íslenzku þjóðarinnar eftir mesta góðæristímabil í sögu þjóðarinnar, þegar hæstv. ríkisstj. hafði tvo milljarða úr að spila umfram það, sem hún ætlaði sjálfri sér. Þannig er á málunum haldið, og það þarf því engan að undra, þó að það komi bandormur eftir bandorm til þess að gera bráðabirgðaráðstafanir í þessu eða hinu málinu, þegar svona hefur verið stjórnað. Þetta var um framkvæmdaflokkinn, sem hæstv. ríkisstj. leysir, hefur leyst og ætlar í auknum mæli að leysa með lántökum. Þá kem ég næst að þeim þætti, sem felur í sér að fresta fjárveitingu til framkvæmda og atvinnuveganna. Þar verður fyrst fyrir mér bygging stjórnarráðshúss. Það mun hafa verið í upphafi viðreisnartímabilsins, sem hæstv. fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, flutti hér á hv. Alþ. till. við fjárlagaafgreiðslu um 1 millj. kr. til stjórnarráðshúss eina fremur en tvær. Þessi fjárveiting hefur haldizt síðan. Að vísu hefur hún verið skert nokkuð með niðurskurði, 20% niðurskurði og 10% niðurskurði, og nú fyrir nokkrum dögum var hér á hv. Alþ. rætt um það, hvað liði þessari framkvæmd. Svarið við þessu er svo það, að nú á algerlega að strika út af fjárl. þessa fjárhæð. Það vita allir, að þetta er söfnunarfé. Það vita allir, að verði stjórnarráðshús byggt, kostar það stóra fjárhæð. Þess vegna var talið skynsamlegt að standa að málum með þeim hætti að safna fé á fjárl. frá ári til árs til þess að byggja þannig upp sjóð, sem notaður yrði til að reisa stjórnarráðshúsið. Á árunum kringum 1930 var íslenzka þjóðin svo efnuð, að hún gat byggt Arnarhvol. Síðan var við þá byggingu bætt nokkuð, en þessi framkvæmd er búin að borga sig oft og mörgum sinnum fyrir hið íslenzka ríki. Nú hefur íslenzka ríkið ekki efni á því að láta 1440 þús. kr. standa á fjárl. til stjórnarráðshúss. Mikil er neyðin, en þessi litla upphæð bætir mikið úr! Þá var það ein framkvæmd, sem átti að verða til þess að halda í heiðri sögu þjóðarinnar, þ.e. að ríkið keypti Viðeyjarstofu og endurbætti það hús. M.a. voru kaupin gerð vegna þess, að húsið væri í niðurníðslu og þjóðinni ekki sæmandi. Nú er ekki rúm fyrir þá fjárhæð, sem átti að verja til þess að bæta þetta hús, á íslenzkum fjárl. í ár og á að fella hana niður. Eitt af vandamálum okkar eru fangelsismálin. Það er á allra vitorði, að þar er um að ræða neyðarástand, sem þjóðinni er ekki sæmandi. Raunverulega hefur ekkert verulegt komizt í framkvæmd í fangelsismálum, síðan Litla-Hraun var keypt að undanteknu því húsi, sem byggt er hér inni í Síðumúla í Reykjavík. Það hefur verið nokkrum sinnum rætt hér á hv. Alþ., að úr þessu yrði að bæta, og var álit hæstv. dómsmrh., að hjá því verði ekki komizt að gera verulegar úrbætur í því efni. Veittar voru þó 1360 þús. kr., en ég veit, að það verður ekki mikið byggt af fangelsum fyrir þá fjárhæð. Ég veit einnig, að það verður ekki byggt fangelsi eða bætt úr þeim málum nema fjár verði aflað, annaðhvort með söfnunarfé eða stórátaki, og vel má vera, að ráðamenn síðari tíma haldi það betur á málum að úr þessu megi bæta. Ég hef rætt um skólabyggingarnar og kennaraskólabygginguna hér fyrr í ræðu minni og þarf ekki að bæta neinu þar við, því að ástandið blasir við augum. Eitt af því, sem gerðist við fjárlagaafgreiðsluna nú fyrir áramótin síðustu, var það, að komið var inn lítilli fjárhæð til byggingar safnahúss. Það var 11/2 millj. kr., og það var ekki laust við, að mönnum fyndist verulega til um, að þarna væri þó verið að vinna að nytsömu og góðu máli, sem nauðsyn væri til að hrinda í framkvæmd. Og þó að hér væri byrjað með lítið væri það spor í rétta átt, og ég man, að hæstv. fjmrh. lét orð falla um þetta. Tveir hv. þm., hv. 4. þm. Reykn. og hv. 6. þm. Reykv., gengu mjög fram í þessu máli og litu á þetta sem sitt afkvæmi. Nú hefur þetta afkvæmi þeirra og annarra áhugamanna um þetta málefni ekki átt lengri framtíð en það á þessu ári, að það mun eiga að deyja í móðurkviði. Það má segja, að það skipti kannske ekki sköpum fyrir málið, hvort fé er veitt til þess 1968 eða 1969. En það var þó talið við fjárlagaafgreiðsluna fyrir 1968 að hér væri gott mál á ferðinni, sem nauðsyn bæri til að veita fé til, til þess að sýna að hverju væri stefnt. Þetta hefur hins vegar ekki hlotið náð fyrir augum hæstv. ríkisstj. nú, þegar hún fór að nota skurðarhnífinn. En þessi og fleiri verkefni bíða framtíðarinnar, og það verður enginn sparnaður fyrir þjóðina, þó að hún geti ekki leyst þau með þeirri tekjuöflun, er hún hefur nú yfir að ráða. Sama er að segja um lögboðna sjóði eins og Aflatryggingasjóð og Fiskveiðasjóð. Þeir eru stofnsettir með lögum, sem hafa verið afgreidd hér á Alþ. fyrir stuttu, og hefur mikið verið gumað af, hversu vel væri verið að búa að atvinnuvegunum. Og það var ætlun Alþ. þá, að þetta væri lögbundið framlag, sem ríkissjóður ætti að leggja þessum atvinnuvegi til samkv. lögum á hverju ári. Það er út af fyrir sig ekki hægt að rökstyðja það, að gengishagnaðinum, sem atvinnuvegirnir áttu að fá, hafi verið ráðstafað á þann hátt, að það geri það að verkum, að ríkið geti komizt hjá því að greiða þessi framlög nú. Það vita allir hv. þm., að ríkisstj. hæstv. gerði tilraunir til þess að ná verulegum hluta af gengishagnaðinum - meira heldur en henni tókst vegna áhrifa Alþ. En þarna er leið til þess að sækja það aftur að nokkru leyti, sem Alþ. hafði haft af henni. Sömu sögu er að segja um Landnám ríkisins. Hér er um lögboðið framlag að ræða, og hér er ekki annað að gerast heldur en það, að ríkisstj. er að taka sér heimild til þess að breyta lögum, sem Alþ. hefur sett, og draga úr fjárveitingum til framkvæmdaflokka, sem hefur þó ekki verið stefna Alþ., að gert yrði. Þá kem ég að Orkustofnuninni. Það er alveg vitanlegt, að Orkusjóður getur ekki leyst aðkallandi verkefni vegna fjárskorts, og við fjárlagaafgreiðsluna fyrir 1968 gerðum við stjórnarandstæðingar tilraun til þess að fá meira fé handa Orkusjóði vegna brýnna verkefna heldur en fjárl. gerðu ráð fyrir. En hvað hefur svo gerzt? Það, sem er að gerast nú, er það, að hæstv. ríkisstj. er að draga úr þessum litlu fjárveitingum, sem Orkusjóður hefur. Þriðji þáttur þessa lagafrv., sem hér er til umræðu, var sá, sem ég kallaði, að væri óraunhæfur og sýndarmennska, og þar var um að ræða 24–25 millj. kr. Þar verður fyrst fyrir mér risna hæstv. ríkisstj. og sparnaður í stjórnarráðinu. Nú er mér sagt, að það hafi verið túlkað þannig einhvers staðar úti í frá, að hér væri eingöngu átt við risnu ríkisstj., sem taka ætti þessar 2 millj. kr. af, en svo mun ekki vera, heldur mun hér vera um að ræða það, sem áður hefur verið fært undir annan kostnað rn., og risnuna þar með. Nú má því um það segja, að hefði hæstv. ríkisstj. farið að sýna hyggindi og sparnað í framkvæmd, kom það að fullum notum, þó að þessar 2 millj. kr. hefðu ekki verið settar þarna, því að hér var um áætlaða tölu að ræða, og hefði það þó orðið minna eitt heldur en til var ætlazt. En ég vil líka benda á það, að á s.l. ári - 1966 - jókst gestrisni eða kostnaður við gestrisni ríkisstj. Kostaði hún 50% meira heldur en 1965. Og ég hef litla trú á því, að úr þessu verði dregið, nema það komi af sjálfu sér, að hingað komi færri þjóðhöfðingjar heldur en áður hefur verið, og þannig getur þetta hreyfzt eitthvað til á milli ára. En ég vil geta þess, að þegar ríkisendurskoðendur hafa gert aths. við annan kostnað rn., sem venjulega hefur farið 50–80% og jafnvel 100% fram úr áætlun, þá hefur svar rn. alltaf verið á þessa leið, eins og kemur fram í svari rn. við aths. endurskoðenda ríkisreikningsins 1966, sem er birt hér neðst á bls. 283, með leyfi hæstv. forseta, en þar segir svo: „Annar kostnaður ráðuneytanna hefur verið vanáætlaður.“ Og hvað halda hv. alþm., að gerist á árinu 1968, þegar búið er að eyða þessum 2 millj. kr. Þá kemur klausa um það, að annar kostnaður ráðuneytanna hafi verið vanáætlaður og óraunhæft sé að ætla sér að koma sparnaði þar við. Þessu til viðbótar vil ég svo geta þess, að á fjárl. 1968 hefur fjmrn. 10 millj. kr., sem er óráðstafað og rn. hefur ekki haft fyrr til þess að mæta því, sem upp á kynni að koma, og væri þar hægt að jafna þessar 2 millj. kr., sem ríkisstj. ætlar sér að spara. En reyndar er það svo, að þetta er sett þarna efst á blaðið til þess að gera það bragðbetra, er á eftir kemur, og annað er ekki á bak við það. Annar liðurinn í þessum málaflokki, sem ég tel óraunhæfan, er áætlun í sambandi við rekstur skólanna skólaárið 1967–1968. Á það er langt liðið og með fjárveitingum þeim eða áætlun í fjárl. 1968 vegna þessara útgjalda á að greiða þennan rekstur. Það er sem sé kostnaðurinn við skólaárið frá 1. sept. 1967 til vors. Það verður engin breyting gerð á þessu, sem hefur veruleg áhrif á þennan útgjaldalið til sparnaðar. Ef þessar 6,6 millj. kr. verða afgangs, er það af því, að áætlunin hefur verið það rúm, að hún leyfir þetta, og það hefði komið nákvæmlega sama út, hvort sem þessi tala var sett hér eða ekki. Það er næstum því furðulegt að halda, að fjárhæð eða áætlun í fjárlagalið, sem er hátt í 200 millj. kr., eins og þessi liður er, sé það nákvæm, að hún geti ekki hreyfzt til um 1–2 millj. kr., en breytingin verður engin, þó að þessi tala sé sett þarna, því að það verður engin skipulagsbreyting gerð á þessu skólaári, sem getur dregið úr kostnaði. Þá er það utanríkisþjónustan. Það er út af fyrir sig mjög gleðilegt, að hæstv. ríkisstj. skuli nú vera orðið ljóst að draga mætti úr kostnaði þar. En hvað halda hv. þm., að hæstv. fjmrh. hefði sagt, ef við í minni hl. hefðum komið með þá till. í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna að leggja til, að utanríkisþjónustan í heild lækkaði um 3 millj. kr.? Hæstv. ráðh. hefði sagt, að ekki þýddi að vera með svona sýndarmennsku. Það verða að vera raunhæfar till., sem hv. alþm. leyfa sér að bera fram. Það hefði verið sýndarmennska og óraunhæft, ef við hefðum slegið fram öðru eins og þessu. Og nú er sagt, að það eigi að flytja nokkra sendiráðsritara heim. Mér er spurn: Hvað hefur þetta fólk verið að gera í sendiráðunum? Er búið að setja í sendiráðin fullt af fólki, sem er alveg ónauðsynlegt, og flytja má heim, af því að ríkisstj. langaði til þess að sýna einhverja sparnaðarviðleitni eða í auglýsingaskyni, en sendiráðin starfa áfram eftir sem áður. Þetta er nú meiri játning heldur en ég hefði gert ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. mundi gera, þ.e. að búið væri að setja inn í sendiráðin fólk, sem ætti þar ekkert erindi og hefði þar ekkert starf, og það gerði ekkert til, þó að það væri tekið heim og látið vera hér á kaupi án vinnu. Því er haldið fram, að það, sem eigi að sparast með þessu, sé staðaruppbótin. Nú mun það hins vegar gleymast, að það kostar nokkuð að flytja þetta fólk til. Á árinu 1966 voru nokkrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar fluttir landa á milli, héðan að heiman vestur til Ameríku og austur til Rússlands, og það kostaði 150–160 þús. kr. að flytja hvern einstakan til, svo að nokkrir fjármunir fara í að flytja þetta fólk. En ég dreg það í efa, að hér geti verið um raunhæfan sparnað að ræða. Eða er ef til vill þannig komið, að það sé fullt af fólki úti í okkar sendiráðum, sem hafi þar ekkert að starfa, og flytja megi það hingað heim, og láta það vera verklaust og greiða því kaup. Það sé hagkvæmara til að losna við staðaruppbótina. Ef þetta er svona, er nú ekki að undra, þó að fjármálum íslenzka ríkisins sé illa farið. Út af sparnaði í sambandi við mötin vildi ég spyrja um það, áður en lengra væri farið, hvort það sé búið að gera þær ráðstafanir, sem þurfi til þess, að hér geti verið um raunhæfan sparnað að ræða. Ég sé ekki enn þá, að það sé búið, og dreg því í efa. að um raunhæfan sparnað verði að ræða. Í sambandi við orlofs- og skyldusparnaðinn vil ég segja það, að út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga, þó að pósthúsin séu látin inna þessa þjónustu af hendi án endurgjalds. Hins vegar hefur það ekki áhrif á fjárhag ríkisins í heild, því að tekjur þær, sem pósthúsin hafa haft af þessu, hafa verið færðar Póstsjóði til tekna. Það, sem gerist, er að útgjöldin falla niður í þeim lið, þar sem þetta hefur verið fært, en tekjurnar koma á hinni síðunni í ríkisreikningnum, þar sem Póstsjóður er. Raunverulegur sparnaður er þetta ekki, heldur tilfærsla á milli ríkisfyrirtækjanna. Um Ferðaskrifstofu ríkisins er það að segja, að hún hefur haft þá aðstöðu í nokkur ár, sem hæstv. fjmrh. gat um, að hún hefði. Hún hefur haft sína verzlun á Keflavíkurflugvelli, en þrátt fyrir þetta var hallinn á skrifstofunni 1966 tæpar 700 þús. kr., þó að hún hefði ríkisframlagið og þá aðstöðu, sem hún hefur nú. Það verður þá að verða einhver veruleg breyting á rekstri þessarar stofnunar, ef hún á að þola það að tapa styrknum frá ríkinu, án þess að hallarekstur hennar aukist. Ég verð að segja það, að ég er ekki enn þá farinn að sjá þá breytingu, sem mun leiða þetta af sér. Þess vegna verð ég að segja um þessi atriði, sem ég hef talið hér, að þau eru í meira lagi óraunhæf og heyra undir sýndarmennsku. Þá kem ég að þeim þættinum, sem ég vona, að sé sparnaður - raunverulegur sparnaður. Hann er að vísu minnstur - 16 millj. kr. Það munar um allt. Allt er hey í harðindum. Þar verður fyrst fyrir mér Háskólinn. Það á ekki að skipa í tvö prófessorsembætti, sem ákveðin voru með lögum fyrir nokkrum árum samkv. 10 ára áætlun um uppbyggingu Háskólans. Það þótti á þeim árum mjög gott mál og var mikið auglýsingamál fyrir hæstv. ríkisstj. Nú er aftur mikils virði að geta sparað þessar 600 þús. kr. Þá er það fræðslumálaskrifstofan eða námsstjórarnir. Ég vil segja það sem mína skoðun - og það hefur komið fram í ræðum okkar stjórnarandstæðinga hér áður fyrr - að nauðsyn bæri til að endurskoða þetta kerfi og draga mætti úr útgjöldum að okkar dómi í sambandi við þennan lið. Þess vegna er þetta einn af þeim liðum, sem ég viðurkenni sem raunverulegan sparnað. Hins vegar hefði ég álitið, að námsstjórar, sem margir eða sumir hverjir eru búsettir úti á landi, ættu að vera með smáskrifstofu fyrir sitt svæði. Þeir ættu að endurskoða skólareikningana í sínu umdæmi, og ekki ættu aðrir þættir skólamálanna úr þessum byggðarlögum að fara til yfirstjórnarinnar í Reykjavík heldur en þeir, sem ágreiningur gæti verið um. Það væri hægt að nýta þessa starfskrafta betur með því að skapa þeim aðstöðu úti um land án þess að auka þann kostnað, sem því væri samfara. Um kostnaðinn við þjóðgarðinn á Þingvöllum og 500 þús. kr., sem þar á að spara, vil ég segja það, að ég er ekki það kunnugur þeim málum, að ég geti sagt um, hvort það sé framkvæmanlegt, en hef gert ráð fyrir því, að svo væri, ef það gengi ekki á það, sem Þingvallanefnd er ætlað að gera. Þá kem ég að máli, sem er ekki að koma fram hér í fyrsta sinn. Það varðar lögregluna á Keflavíkurflugvelli. Alþb.-menn hafa flutt þing eftir þing brtt. við fjárl. um að draga úr þessum kostnaði eða jafnvel leggja hann niður og hefur hv. þm. Geir Gunnarsson skýrt það mál. Þá hefur það alltaf verið talið glæframál og álitið, að þeir, sem fyrir þessu stæðu, vildu koma á lögleysu og það væri í andstöðu við NATO og annað því um líkt, ef menn væru að þessu. Þetta hefur ekki verið talið gott mál og óraunhæft í meira lagi. Það gleður mig stórum, að það skuli hins vegar vera orðið raunhæft nú, því að kostnaðurinn við framkvæmd á löggæzlu og tollgæzlu þarna var orðinn herfilega mikill, eins og ég mun síðar skýra og kom fram í aths. okkar í minni hl. í haust. Sama er að segja um löggæzlu í landinu. Hún hefur bólgnað ár frá ári og er orðin geysilega fyrirferðarmikil í fjárl. Nú telur fjmrn., að hægt sé að spara þarna um 6,8 millj. kr. Ég gleðst yfir því, en verð að segja, að ég bjóst við, að á þessu ári yrði það notað til þess að rökstyðja, að þörf væri á þessari fjárhæð. T.d. yrði kostnaður við löggæzlu vegna breytingar á umferðinni frá vinstri til hægri. Til þessarar löggæzlu er ekkert ætlað sérstaklega í fjárl. Taldi ég því, að á þessu ári væri óhægara um vik að draga úr þessum kostnaði við löggæzlu, en það gleður mig stórum að sjá, að sú gagnrýni, sem við höfum haldið uppi, hefur verið á rökum reist og hér hefur verið um algera ofrausn að ræða, fyrst hægt er á því ári, sem á þó að leggja á löggæzluna meira starf en ella, að draga úr kostnaði við hana. Ég verð líka að segja það, eins og komið hefur fram í ræðu hjá mér og í ræðum hér áður á hv. Alþ., að dómsmrn. er orðið of rausnarlegt bæði í sambandi við setudómara og gjafsókn í málum. Ég þykist hafa fyrir því rök, að mat hæstv. dómsmrh. á gjafsókn sé ekki byggt á því, sem lögin segja um það, að meta eigi efnahag og málavöxtu, þegar gjafsókn sé ákvörðuð. Það gleður mig líka stórum, að hæstv. ríkisstj. fellst nú á það að lækka fjárveitingu til Almannavarna. Þetta var eitt af óskabörnum við fjárlagaafgreiðsluna 1967. Þá hækkaði fjárveiting til þessa fjárlagaliðs um 50%, og var þetta mjög gagnrýnt af okkur. Nú er svo hraustlega að þessu vegið, að af 3,9 millj. kr. fjárveitingu eru þrjár teknar aftur. Það sýnir, að hér hefur verið komið í algert óefni, verið farið að hruðla með ríkisfé og því þörf á leiðréttingu. Þá eru hér tveir síðustu liðirnir í sparnaðartillögunum á forsíðu þessa frv., þ.e. að fella niður framlag ríkisins til þess að eyða meindýrum, og er þar átt við rottur.  „Lagt er til, að þátttaka ríkissjóðs í kostnaði við eyðingu á rottum verði lögð niður, en kostnaðurinn framvegis borinn af viðkomandi sveitarfélögum. Á fjárlögum 1968 er gert ráð fyrir 755 þús. kr. fjárveitingu til þessa málefnis, en þar sem kostnaðarhlutdeild ríkissjóðs er gerð upp eftir á, verður ekki um neinn sparnað að ræða fyrr en á árinu 1969.“ Þetta var eitt af þeim atriðum, sem ég hafði fært undir raunhæfan sparnað og verð víst að fara að biðja afsökunar á. En mér er spurn: Af hverju var þá verið að taka þetta inn í 1. gr., fyrst það kemur ekki til framkvæmda 1968? Og svo er með fleiri liði í þessum sparnaðartillögum upp á 138 milljónir, að þeir koma ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1969, þegar ný fjárl. hafa verið samin. Mér segir svo hugur um, að málum sé háttað, eins og ég hef leitt rök að hér á undan, en sennilega eru þó meiri brögð að því en mér virtist í fljótu bragði vera. Og þá er komið að síðasta þættinum, og það eru prestarnir í Keflavík og í Danmörku. Prestsembættið í Kaupmannahöfn var einu sinni verulegt deiluatriði hjá okkur í sambandi við fjárlagaafgreiðsla. Því var haldið fram af okkur stjórnarandstæðingum, að hér væri hæstv. ríkisstj. að fara inn á verksvið, sem hún ætti ekki að fara inn á. Það væru engin lög til fyrir því að setja þennan prest úti í Kaupmannahöfn. Það væri heldur ekki farið að þessu máli, eins og venja væri til með presta, þ.e. að þeir væru kosnir af sínum söfnuði, heldur væri hann settur þarna niður af hæstv. ríkisstj. án nokkurs tilefnis og til kostnaðarauka. Því var haldið fram af hæstv. ríkisstj. að verulegur kostnaður væri þessu ekki samfara, en málið væri gott. Nú vil ég ekki í sambandi við þetta mál fara að hnýta í þann mann, sem er prestur í Kaupmannahöfn. Mér er sagt, að hann hafi kynnt sig þar vel og hafi sinnt sjúkum mönnum betur en aðrir starfsmenn sendiráðsins þar ytra. Það getur vel verið, að maðurinn sem slíkur hafi sinnt sínu starfi vel, en framkvæmdin af hálfu hæstv. ríkisstj. var fráleit. Það var fráleitt að vera að búa til prestsembætti, án þess að lög væru um það á Alþ. Það var fráleitt að vera að auka á kostnað við utanríkisþjónustuna en sú var raunin - með því að búa til þetta starf þarna úti. Og svo sé ég á þessu frv., að að auki hefur verið kominn prestur á Keflavíkurflugvöll, sem mér var ekki áður kunnugt um, svo að hæstv. ríkisstj. sér þá að sér í þessu, þ.e. í því að hætta við - a.m.k. í bili - að búa til óþörf embætti og greiða embættislaun og annan kostnað við embætti, sem ekki eiga sér stoð í lögum og engin heimild er fyrir að setja á stofn. Þó að þetta séu ekki stórar fjárhæðir, er þó hér spor í rétta átt, sem ber að meta, enda verður að segja, að það er ekki svo mikið, sem út úr þessu frv. kemur, sem hæstv. ríkisstj. á lof skilið fyrir, að hún verður að njóta þess, sem hægt er að láta hana njóta. Um frv. þetta að öðru leyti vil ég segja það, að ég tel það afar óeðlilegt, að í lögum, sem í daglegu tali hv. þm. eru kölluð bandormur, þ.e. þegar verulegur hluti og meginmál laganna á ekki að gilda nema eitt ár, þar sem þau eru bundin við fjárlagaár, skuli vera teknar inn greinar þar sem breytt er gömlum stofnunum í þjóðfélaginu og þær meðhöndlaðar, eins og þær hafi ekki haft veruleg áhrif. Þar á ég við fræðslumálaskrifstofuna, fjármálaeftirlit skóla, námsstjórakerfið og fræðslumyndasafnið, íþróttafulltrúa og bókafulltrúa. Út af fyrir sig hef ég ekki uppi aths. um það, að þessar stofnanir verði sameinaðar menntmrn., heldur um hitt, hvernig að þessu er farið. Ég álít, að slíkar stofnanir, eins og fræðslumálaskrifstofan, fjármálaeftirlitið og námsstjórakerfið eigi að heyra undir heildarlöggjöf um skólana í landinu og menntamálastofnanirnar. Það er afskaplega óeðlilegt og beinlínis móðgandi fyrir forráðamenn þessara stofnana, að þeim skuli vera slátrað í lögum, sem almennt eru kölluð bandormur og hv. þm. telja, að ekki eigi að standa nema árið, sem þau eru afgreidd. Það eru engin vinnubrögð að fara þannig að. Nú vil ég samt segja - þó að ég hafi ekkert á móti því að sameina þetta - að það er ekki þar með sagt, að ég treysti því, að í höndum núv. valdhafa verði sparnaður af þessari breytingu enda finnst mér það koma fram í grg. frv., að þeir, sem frv. hafa samið, eru heldur ekki trúaðir á það, því að þeir telja, að af þessari framkvæmd geti ekki orðið, fyrr en búið er að fá það stórt húsnæði, að það hýsi alla þessa starfsemi. Og ef við vitnum eða lítum til annarra sameininga eða skipulagsbreytinga, sem hafa orðið eða átt að verða til sparnaðar, nægir að minna á skattstofurnar til þess að sanna, að það er fjarri því, að um sparnað hafi verið að ræða. Þess vegna er þessi skipulagsbreytingin trygging fyrir því, að af sparnaði verði, þó að ég skuli ekki fortaka, að það gæti orðið, ef skynsamlega og vel væri á málum haldið og á annan hátt en gert hefur verið hjá núv. hv. valdhöfum. Þetta er með öllu óþolandi, og hv. Alþ. á ekki að leyfa sér að leggja niður svo gamlar og grónar stofnanir í þjóðlífinu eins og fræðslumálaskrifstofuna með jafnómerkilegum lögum. Ég vil undirstrika það, að ekki verður um sparnað að ræða í sambandi við þetta lagafrv. og ekki getur orðið um sparnað að ræða í ríkisrekstrinum nema með skipulagsbreytingu, þar sem embættum og stofnunum er fækkað - ekki sízt þeim, sem hafa orðið til á síðari árum. Það hefði verið hægt að koma við sparnaði í sambandi við sendiráð, m.a. þegar þau voru laus og enginn sendiherra í þeim og skipa þurfti nýja og það var hægt að komast hjá að fjölga sendiráðunum eins og gert hefur verið síðustu árin. Það voru aðgerðir, sem leiddu til sparnaðar. En engan þarf að undra, þó að fjármál þjóðarinnar séu komin í þann vanda, sem ég gat um í upphafi máls míns, vegna þeirrar útþenslustefnu, sem ríkisstj. hefur fylgt, og vegna þess sparnaðarleysis, sem gætt hefur í störfum hæstv. ríkisstj. Ég gat þess í sambandi við fjárlagaafgreiðslu fyrir 1967, að þar væri fjármálum þjóðarinnar stefnt í voða, og það hefur sýnt sig, að svo var. Og ég vil benda á máli mínu til sönnunar, hvernig þróunin hefur verið síðustu árin. Nú er ég löngu hættur að vitna til þess ágæta árs 1958, vegna þess að það er orðið svo fjarlægt og svo erfitt að vitna til þess, því að þá voru svo langtum lægri tölur en nú eru. Ég ætla aðeins að vitna til ársins 1965 til þess, að hv. alþm. geti gert sér grein fyrir því, að það er ekki óeðlilegt, að við stöndum frammi fyrir miklum vandamálum í fjármálum ríkisins. Ég tek hér sem dæmi nokkur embætti til þess að sýna, hvernig þróunin hefur orðið - einmitt nokkur af þeim embættum, sem við gagnrýndum við fjárlagaafgreiðslu 1967, að hefðu fengið of rausnarlega fjárveitingu. Þar verður fyrst fyrir mér saksóknari. Kostnaður við það embætti var 2,1 millj. kr. 1965, en 1968 er hann 3,6 millj. kr. Hækkunin er 71%. Borgardómaraembættinu í Reykjavík voru ætlaðar 3,7 millj. kr. 1965, en 7,7 millj. kr. 1968. Hækkunin er 108% á þessum þremur árum. Fjárveiting til borgarfógetaembættisins var 3,1 millj. kr., en er 5,3 millj. kr. 1968. Hækkunin er 71%. Sakadómaraembættið fær 6,4 millj. kr. 1965, en 9,5 millj. kr. 1968. Hækkunin er 48%. Bæjarfógetaembættið í Hafnarfirði kostaði 1965 3,8 millj. kr., en 1968 8,8 millj. kr. Hækkunin er 132%. Lögreglustjóraembættið í Reykjavík kostaði 3 millj. kr. 1965, en 7,3 millj. kr. 1968. Hækkunin er 143%. Löggæzla og tollgæzla á Keflavíkurflugvelli kostaði 7,5 millj. kr. 1965, en 19 millj. kr. 1968. Hækkunin er 154%. Þarf nokkurn að undra, þótt fjárl. hafi hækkað síðustu árin. Löggæzlan, sem nú á að fara að taka til athugunar, hækkaði. Hún kostaði 40 millj. kr. 1965, en 80 millj. kr. 1968, og hefur hækkað um 100%. Ef við höldum áfram með þetta dæmi og komum að skattstofunum, kemur í ljós að fjárveiting til þeirra var 21 millj. kr. 1965, en 45,7 millj. kr. 1968. Hækkunin er 117%. Tollgæzlan hefur hækkað úr 25,5 millj. kr. 1965 í 44 millj. kr. 1968 eða 73%. Og ýmis kostnaður við löggæzlu, eins og málskostnaður, laun meðdómara og setudómara, hefur hækkað frá 1965 úr 3,3 millj. kr. í 9 millj. kr. 1968 eða 173 %. Eru hv. alþm. nokkuð hissa á því, þegar kostnaðarliðir hækka frá 70 –170% á 3 árum, þó að farið sé að þrengjast á jötunni hjá ríkissjóði? Nei, enginn þarf að efast um það, sem horfði með opnum augum á fjárl. 1967, að svona mundi fara, og ef við höldum áfram að kynna okkur útþensluna í ríkiskerfinu og snúum okkur beint að fjmrn., þá hefur kostnaður við rn. sjálft hækkað um 111% síðan 1965. Ef menn muna nokkur ár aftur í tímann, þá var fjmrn., eins og það er nú, nokkrar skrifstofur með nokkra starfsmenn. Það hafði sér til aðstoðar hagstofustjóra og síðasta ár vinstri stjórnarinnar efnahagsráðunaut. En hvað hefur nú gerzt í fjmrn.? Þegar verið var að semja fjárl. á þessum árum, kom ráðuneytisstjórinn í fjmrn. og gerði grein fyrir tekjuáætlun og öðru því, er að fjárl. lýtur. En hvað hefur nú gerzt? Fjmrn. heldur sínum starfskröftum uppi í rn., en komnar eru ótal stofnanir út frá fjmrn. Hagstofan er áfram, en það er komin efnahagsstofnun, sem er stór stofnun með mikið af starfsliði. Á hennar vegum er nú orðið gerð grein fyrir tekjuáætlun fjárl. Það er kominn Seðlabanki, sem er líka stór stofnun, og starfslið hans er kvatt til þegar ráða þarf stærri fjármálum ríkisins til úrslita. Það er komin hagsýslustofnun, sem einnig er að verða stór stofnun. Það er komin tollskrárn., sem búin er að starfa í mörg ár. Það er komin launamálan., og það er kominn Ríkisábyrgðasjóður. Allar þessar stofnanir eru í tengslum við fjmrn. og starfa með rn., gera þessa áætlun og hina, en gamla kerfið, sem ráðh. notuðust við fyrir tíu árum, heldur áfram eftir sem áður. Eru hv. þm. nokkuð hissa, þó að bandormur þurfi að koma til, eftir að búið er að setja fjárl. fyrir tveim mánuðum, til þess að reyna að draga eitthvað úr því, sem ríkissjóður á að borga, og það er svo gert með því að dreifa verkefnunum til framtíðarinnar? Það er eina lausnin, sem hæstv. núv. ríkisstj. kemur auga á, sér til framdráttar. Og getur svo hæstv. ríkisstj. leyft sér að tala um, að nú fyrst sé kerfisbundið og markvisst unnið að því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs og gæta hagkvæmni í rekstri ríkisins. Er hægt að tala um slíkt á sama tíma og embætti og stofnanir fá auknar fjárveitingar frá 70–170% og einni nýrri stofnun er hlaðið ofan á aðra við hlið fjmrn. Þetta er ekki hægt, og þjóðin vill ekki una því, að slíkt geti átt sér stað. Herra forseti. Í ræðu minni hér að framan hef ég gert grein fyrir efni þessa frv., sem hér er til 1. umr. Ég hef sýnt fram á það með rökum, að hér er að verulegu leyti um sýndarmennsku að ræða, en þó er málunum að mestu leyti skotið til framtíðarinnar. Ég hef einnig sýnt fram á þá þróun, sem hefur orðið í fjármálum ríkisins - þróun, sem hefur leitt til þess, að nú þarf að vera á ferðinni með hvert vandræðamálið á fætur öðru þrátt fyrir góðæri undanfarinna ára. Þetta, sem ég hef sagt hér, hefur sýnt, svo að ekki verður með rökum hrakið, að það eina, sem getur leyst úr vandanum, er að endurskoða ríkiskerfið sjálft með það fyrir augum að reyna að draga úr rekstri þess og leggja niður óþarfastofnanir og embætti, sem hafa orðið til á síðustu árum, og reyna að breyta þeim hugsunarhætti, sem hefur skapað það ríkisbákn, sem við eigum nú við að stríða. Hæstv. fjmrh. sagði hér í framsöguræðu sinni í gær, þegar hann talaði fyrir þessu frv., að erfiðleikarnir væru nokkrir nú, en það mundi þó verða enn erfiðara - verulega erfitt - að koma saman fjárl. fyrir árið 1969. Ég er sannfærður um, að þetta er rétt. Ég er sannfærður um það, að það eru miklir erfiðleikar fram undan í fjármálum íslenzka ríkisins, og það er ekkert nema algjör breyting á stjórnarstefnunni, sem getur leyst þann vanda, sem þar er á ferð.



Herra forseti. Við afgreiðslu fjárl. fyrir síðustu áramót ræddi ég nokkuð aðstöðu þá, sem fjvn. er búin við störf sín að fjárl., og vakti athygli á því, hversu mjög skorti á, að n. hafi fullnægjandi aðstöðu til starfa í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég rakti, hvernig nm. standa að jafnaði andspænis gerðum hlutum. Sá skammi tími, sem gefst, frá því fjárlagafrv. er lagt fram, þar til það er afgr., fer að miklu leyti í það að taka ákvarðanir um erindi, sem berast skriflega, og í viðtöl við ýmsa aðila um viðbótarframlög til einstakra liða. Aðstaðan til þess að kanna til hlítar hjá hverri einstakri stofnun og embætti ríkisins, að hve miklu leyti er tiltækt að draga úr rekstrarkostnaði, er miklu verri en skyldi, og n. tekur við fjárlagafrv. fullfrágengnu og prentuðu, og henni er ætlað að handlanga það í gegnum þrjár umr. í þinginu á nokkrum vikum. Síðan er hlutverki n. lokið, og hún bíður eftir prentun næsta fjárlagafrv. Störf n. liggja niðri, þar til aðrir hafa fullunnið og mótað næsta fjárlagafrv., og störfum varðandi þau fjárl., sem samþ. hafa verið, er svo fullkomlega lokið, að undanfarin ár hafa stórfelldar breytingar verið gerðar á nýsamþ. fjárl., án þess að fjvn. fjalli um þau að nokkru minnsta leyti. Er þá vandséð, að störf n. þjóni nokkrum tilgangi, meðan svo er háttað jafnt um undirbúning fjárlagafrv. sem um afdrif þeirra fjárl., sem n. er látin fjalla um á umræðustigi. Á undanförnum árum hefur fjárl. verið gjörbreytt með sérstökum þáltill. varðandi einstaka fjárfestingarliði og næsta fjárlagafrv. verið byggt á hinum skertu framlögum, sem síðan hafa verið rýrð með enn frekari niðurskurði. Að þessu sinni liggur fyrir frv. um breytingu á nýsamþ. fjárl. - og að sjálfsögðu án þess að fjvn. hafi fylgzt nokkuð með undirbúningi þess eða muni fjalla um afgreiðslu frv. Fjárl. voru afgreidd mánuði eftir, að gengislækkun var framkvæmd hinn 24. nóv. s.l., en í grg. Seðlabankans fyrir þeirri ráðstöfun var því mjög skilmerkilega lýst yfir, að hið nýja gengi krónunnar væri miðað við það, að útgerðin yrði rekin hallalaust og án uppbóta og styrkja frá ríkissjóði. Síðan hafa engin þau atvik gerzt varðandi afkomu þjóðarinnar, sem gæfu í sjálfu sér tilefni til aukinnar tekjuþarfar ríkissjóðs, ef útreikningar Seðlabankans í sambandi við gengislækkunina hefðu verið réttir og staðhæfingar efnahagssérfræðinganna ekki verið reistar á sandi, en allar ráðstafanir, sem grípa hefur þurft til í efnahagsmálum síðan, svo sem stórfelldir styrkir til fiskvinnslustöðva og útgerðar, staðfesta, að ekkert var að byggja á þeim útreikningum, sem lagðir voru til grundvallar við ákvörðun um nýtt gengi krónunnar og við afgreiðslu fjárl., sem samþ. voru mánuði eftir, að gengislækkunin var framkvæmd. Þess vegna var fyrirheitið um 250 millj. kr. tollalækkanir ekki efnt. Þess vegna eru enn fyrirhugaðar nýjar skattaálögur, og þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. með þessu frv. gripið til þess að lögfesta niðurskurð á ýmsum útgjaldaliðum fjárl., sem samþ. voru skömmu fyrir áramót. Svo hart telur hæstv. ríkisstj. sig nú keyrða, að hún lítur svo á, að jafnvel verði ekki lengur hjá því komizt að sýna - þó að ekki sé nema lítils háttarviðleitni til lækkunar á rekstrarliðum, og gerir ráð fyrir með frv. þessu nokkrum lækkunum, sem stjórnarliðið hefur fellt á hverju þingi undanfarin ár og þá jafnan dæmt sem sýndarmennsku og ábyrgðarleysi, þegar fulltrúar Alþb. hafa lagt fram till. um niðurskurð á þessum sömu liðum. Má þar nefna lækkun á lögreglukostnaði á Keflavíkurflugvelli, framlagi til Almannavarna og kostnaði við sendiráðin. En því miður er aðaleinkenni þessa frv. um lækkun ríkisútgjalda það, að lækkanirnar eru að langsamlega minnstu leyti á rekstrarliðum. Annars vegar er um að ræða frestun eða niðurfellingu verklegra framkvæmda, jafnframt því sem ákveðið er að standa undir tilteknum framkvæmdum með lánsfé í stað fjárframlaga úr ríkissjóði, og hins vegar er það ein meginráðstöfun, að verkefnum er velt yfir á aðra aðila í þjóðfélaginu, án þess að með því verði um nokkra minnkun á rekstrarkostnaði að ræða fyrir þjóðina í heild, heldur verður hún aðeins að bera kostnaðinn í annarri mynd. Það er galli á þessu frv., að sé vísað til ákveðinna liða, sem lækka á á fjárl., er aðeins um grunnliði að ræða, en ekki nánar tiltekið um undirliði, svo að í nokkrum tilfellum a.m.k. er ekki unnt að staðhæfa, hvort um verður að ræða lækkun á rekstrarkostnaði eða á fjárfestingu eða hvernig upphæðin kann að skiptast þar á milli, því að í þeim grunnliðum, sem tilgreindir eru, felast undirliðir, sem hafa að geyma ýmist rekstrarkostnað eða gjaldfallinn stofnkostnað. Ef teknir eru sérstaklega þeir liðir, sem með nokkru öryggi má staðhæfa, að séu einberir rekstrarliðir, þá hygg ég, að lækkun á þeim samkv. frv. nemi um 26 millj. kr. af þeirri 138,2 millj. kr. lækkun á fjárveitingum, sem gert er ráð fyrir í frv. Þeir liðir, sem telja má algjöra rekstrarliði og nema um 26 millj. kr., eru í fyrsta lagi 1. liður 1. gr. frv. um stjórnarráð og risnu ráðh. að upphæð 2 millj. kr. Nafnið á þessum lið er dálítið kyndugt, því að í fjárl. fyrirfinnst hvergi nokkur liður eða undirliður, sem heitir risna ráðh., þó að vissulega muni gert ráð fyrir þeim kostnaði. Þetta er fyrsti liðurinn í frv. og það fyrsta, sem menn reka augun í, er þeir líta á plaggið, svo að nafnið virðist vera valið til þess að vera eins konar gæðastimpill og sérstakur vitnisburður um fórnarlund ráðh. á þrengingartímum í sögu þjóðarinnar. Ef athuguð eru þau númer á undirliðum, sem tilgreind eru með heitinu stjórnarráð og risna ráðh., kemur í ljós, að einungis er um að ræða aðalskrifstofu rn. hvers um sig, en ekki liðinn 1 00 300, sem í fjárl. heitir ríkisstj. og skiptist þar í undirliðina tvo, laun og önnur rekstrargjöld. Þetta bendir til þess, að risna ráðh. sé ekki færð á kostnað við ríkisstj., heldur á skrifstofukostnað hvers rn. um sig, og má það heita kyndug bókfærsla. En hvað um það. Í stjórnarráðskostnaði og risnu ráðh. á að spara 2 millj. kr. á pappírunum a.m.k., en ástæðulaust er fyrir þjóðina að hafa áhyggjur af ráðh. í þessu efni. Eftir sem áður mun áætlaður risnukostnaður nema rúmlega 2 millj. kr. á árinu 1968 eða um þriðjungi millj. á hvern ráðh., þótt þess sé gætt, að útilokað sé að finna þá tölu sérstaklega í fjárl. Af öðrum liðum, sem teljast til rekstrarkostnaðar, má nefna 4. lið um Háskóla Íslands 575 þús. kr. og 7. lið um fræðslumálaskrifstofuna, námsstjórana og fræðslustjórann í Reykjavík, sem á að lækka um 2 millj. og 40 þús. kr. Síðan kemur 11. liður um lögreglustjórann á Keflavíkurvelli, og er lagt til, að hann lækki um 2 millj. kr. Það liggur alveg ljóst fyrir, að þjóðinni hefðu verið sparaðir tugir millj. kr. á undanförnum árum, ef hæstv. ríkisstj. hefði ekki þrjózkazt við að spara á þessum lið, allt þar til hún hefur komið hag ríkissjóðs í það óefni, sem raun ber vitni. Hvert mannsbarn sér það í hendi sinni, að ekkert hefur gerzt, sem veldur því, að nú sé auðveldara að spara á þessum lið en áður. Þessi ákvörðun nú er einungis staðfesting á því, að undir þessum lið hefur verið ausið út milljónatugum kr. á undanförnum árum algerlega að nauðsynjalausu og af fullkomnu ábyrgðarleysi. Tólfti liður er utanríkisþjónustan, sem á að lækka um 3 millj. kr. með því að fækka starfsmönnum sendiráða, þó öðrum en sendiherrum. Að sjálfsögðu væri ekkert eðlilegra en að ganga hreint til verks og leggja óþörf sendiráð hreinlega niður. En í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði í gær um viðbrögð ráðamanna meðal þessara þjóða, þar sem þessi sendiráð eru, vildi ég aðeins segja það, að ættum við að bíða eftir því, að þeir lýstu yfir samþykki sínu við þær ráðstafanir, þá verður sjálfsagt dráttur á því, að það fáist frá þeim beint samþykki við slíka hluti. Það eru eðlileg viðbrögð, að þeir maldi í móinn og láti það koma fram, ef þeir eru spurðir, að þeir séu slíkum ráðstöfunum andvígir. En við getum ekki leyft okkur að ausa milljónatugum á ári hverju í óþörf sendiráð á sama tíma og mikið skortir á, að nægilegt fé sé veitt til byggingar sjúkrahúsa, skólamannvirkja og hvers kyns nauðsynlegra framkvæmda. Með því að leggja til að minnka kostnað við utanríkisþjónustuna um 3 millj. kr. er hæstv. fjmrh. þó byrjaður að fitla við hnífinn, og ég held, að hann ætti ekki að hika við að beita honum af fullri einurð, þar sem þess þarf með. Næsti liður, sem telst til rekstrarútgjalda, er 14. liður um fiskmat ríkisins og ferskfiskeftirlitið að upphæð 3 millj. kr. Þá kemur 15. liður um síldarmat ríkisins, sem lækka á um 1 millj. kr., og 19. liður um löggæzlu á að lækka um 6,8 millj. kr. Þá kemur 22. liður um Almannavarnir, sem á að lækka um 3 millj. kr. Í aths. með frv. stendur þessi yfirlætislausa setning, með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af því, að Almannavarnir hafa nú komið sér upp verulegum birgðum, þykir fært að lækka fjárveitingu til þeirra í ár um 3 millj. kr.“ Alþb. hefur um margra ára skeið lagt til, að lækkaður yrði kostnaður við Almannavarnir, en með litlum árangri. Vitaskuld eru birgðir Almannavarna hvorki meiri né minni nú en þær voru, þegar fjárl. voru afgreidd hinn 20. des. s.l. En hvað um það? Sjálfsagt er talið, að einhverjar skýringar þurfi að fylgja þessari síðbúnu sparnaðarviðleitni. Tuttugasti og fjórði liður er um presta á Keflavíkurflugvelli og í Danmörku. Þar á að spara 670 þús. kr. með því að leggja niður þessi tvö prestsembætti. Ég er þeirrar skoðunar, að það mætti spara ríkissjóði kostnað við alla presta og það, sem þeim fylgir. Það yrði yfir 50 millj. kr. sparnaður. Það er ekki annað að sjá en hvítasunnumenn, vottar Jehóva, kaþólskir menn og hvað þeir heita nú allir þessir söfnuðir, sjái bærilega um sína starf semi, án þess að kostnaður við það sé greiddur af almannafé. Því skyldu þeir, sem eru lúterstrúar ekki geta setið við sama borð í þessu efni? Þá kemur 28. liður um ríkisbifreiðar. Þótt hér sé um fjárfestingarlið að ræða, má þó í vissum skilningi telja þetta sparnað á rekstrarútgjöldum, enda er ekki um varanleg verðmæti að ræða. Síðan kemur 30. liður um framlag til Ferðaskrifstofu ríkisins. Samtals nemur sparnaðaráætlun á þessum rekstarliðum 25 millj. 981 þús. kr. Um nokkra liði er, eins og ég áður sagði, ekki unnt á þessu stigi að slá föstu, að hve miklu leyti er um að ræða lækkun á fjárfestingu og að hve miklu leyti er um að ræða lækkun á rekstrarkostnaði. Þetta á við um 5. lið 1. gr. frv. um rekstur skóla. Í fjárl. er, að því er tekur til þeirra grunnliða, sem tilgreindir eru í frv., um að ræða auk rekstrarliða fjárfestingarliði, sem nema um 15 millj. kr., vegna ýmissa skóla, t.d. Íþróttakennaraskóla Íslands, Vélskólans, Hjúkrunarskólans og vegna fjögurra iðnskóla, þ.e. þeirra skóla, sem falla undir liðina 101 og 203–246. Fjárfestingarliðir vegna héraðsskóla, sem 5. liður 1. gr. frv. tekur til, nema rúmlega 15 millj. kr., og nema þá fjárfestingarliðir, sem geta fallið undir þennan lið, alls um 30 millj. kr. Eiga hv. alþm. að líta svo á, að heiti 5. liðar 1. gr. frv., þ.e. rekstur skóla, feli það í sér, að ekki verði hróflað við þeim undirliðum, sem varða fjárfestingu alls að upphæð 30 millj. kr., eða er hluti af þessari 6,6 millj. kr. lækkun, sem lögð er til með þessum 5. lið, tekinn af þessum 30 millj. kr.? Þetta þarf að liggja ljóst fyrir, ef hv. alþm. eiga að vera í raun vissir um, hvað þeir eru að samþykkja. Sama er að segja um 10. lið, þjóðgarðinn á Þingvöllum og Þingvallanefnd, sem á að lækka um 500 þús. kr. Í fjárl. skiptist þessi liður í gjaldfallinn stofnkostnað, 600 þús. kr., og rekstarkostnað, 783 þús. kr. Af frv. sést ekki, hvernig þessari lækkun er varið. Liðir, sem telja má, að eingöngu varði rekstrarkostnað, nema því um 26 millj. kr., en liðir, sem gætu verið blandaðir rekstrar- og fjárfestingarliðir, nema um 7,1 millj. kr. Um 112 millj. kr. lækkun á ríkisútgjöldunum samkv. þessu frv. felst: 1) í frestun verklegra framkvæmda og 2) í því að velta verkefnum yfir á aðra aðila, sveitarfélög, opinbera sjóði og stofnanir. Auk þess er lagt til, að staðið verði undir 62,6 millj. kr. framkvæmdum með lántökum í stað framlaga úr ríkissjóði. Hinn raunverulegi sparnaður í rekstrarútgjöldum, þótt hann kannske yrði meira en á pappírnum í ríkisbúskapnum, er því harla lítill hluti af því, sem þetta frv. fjallar um. Stærsti liðurinn í frv. er lækkun um 30 millj. kr. á framlagi til Fiskveiðasjóðs Íslands, og er þá fullkomnuð sú viðleitni hæstv. ríkisstj. að ná inn í ríkissjóð sem mestum hluta þess gengismunar, sem varð vegna verðhækkana á sjávarafurðum, sem framleiddar voru frá gengisbreytingardegi til áramóta og með réttu mátti telja eign útgerðarfélaga og - sjómanna. Sá gengismunur var að einum fjórða látinn renna í Fiskveiðasjóð, en nú er það fjármagn, sem sjóðurinn þannig fékk, notað sem rök til þess að fella að fullu niður það 50 millj. kr. ríkisframlag til sjóðsins, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. fyrir árið 1968. Jafngildir þetta að sjálfsögðu upptöku á hluta gengismunarins beint í ríkissjóð. Þótt sparnaður á rekstrarliðum sé, eins og ég hef rakið, harla lítill hluti þeirra heildartalna, sem felast í frv., ber þó vissulega að fagna því, að hæstv. ríkisstj. skuli nú loks vera orðið ljóst, að unnt er að koma við á ýmsum liðum þeim sparnaði, sem hún hefur um margra ára skeið hafnað tillögum um. Ljóst ætti því að vera nú, að milljónatugum króna hefur verið sóað á ýmsum rekstrarliðum á undanförnum árum og þeim milljónum króna verið eytt algerlega að óþörfu. Það er vissulega dýru verði keypt, að hæstv. ríkisstj. skuli fyrst þurfa að koma málum þjóðarinnar og afkomu ríkissjóðs í algert óefni og voða, til þess að hún fáist til að sýna vott af viðleitni í þá átt að draga úr þessari sóun. Og það er slæmt, að hæstv. ríkisstj. skuli engin rök skilja í þessum efnum önnur en þrengingar vegna eigin ófarnaðar og óheillavænlegrar stefnu hennar í þjóðmálum. Að sjálfsögðu væri unnt að koma við miklu meiri sparnaði á rekstrarliðum en hér er lagt til. En hversu takmarkaðar till. hæstv. ríkisstj. eru um rekstrarsparnað þrátt fyrir slæma afkomu ríkissjóðs og sérstaka þörf á sparnaði, virðist benda til þess, að hún þurfi að sigla þjóðmálunum enn rækilegar í kaf, áður en hún fæst til þess að viðurkenna þá staðreynd í verki.



Herra forseti. Mig langaði fyrst að víkja nokkrum orðum að einum liðnum í þessum firnalanga bandormi, sem hæstv. fjmrh. hefur lagt á borð okkar þm. Þar er um að ræða 9. lið frv., sem gerir ráð fyrir, að fjárframlag til safnahúss falli algerlega niður. Þar er aðeins um að ræða 11/2 millj. kr. eða rúmlega 1% af þeirri heildarupphæð, sem frv. fjallar um, svo að sumum kann að virðast, að þetta sé minni háttar atriði í þessu frv. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að það málefni, sem þarna er fjallað um, sé e.t.v. veigamesta málefnið, sem þetta frv. snertir. Ég hef nokkrum sinnum áður í vetur vikið að vanda hinna vísindalegu bókasafna á Íslandi og þeirri stórfelldu nauðsyn, að gert sé mikið átak í þeirra þágu, og tel óþarft að rifja þær röksemdir hér upp enn einu sinni. M.a. vék ég að þessu máli í sambandi við afgreiðslu fjárl., en þegar fjárlagafrv. var lagt hér fyrir s.l. haust, var ekki gert ráð fyrir neinu fjárframlagi til bókasafnshúss. Þá vék ég að málinu úr þessum ræðustóli og fór þess á leit við hæstv. fjmrh., að hann legði þessu máli lið. Hæstv. ráðh. tók þessu máli vel og átti ágætan þátt í því, að fjárveiting var tekin upp á fjárl. í fyrsta skipti. En nú á sem sé að fella niður þennan lið á nýjan leik, og þar tel ég, að um sé að ræða miklu alvarlegri niðurskurð en þann, sem bitnar á ýmsum öðrum verkefnum, vegna þess að hér er um að ræða fyrstu fjárveitingu. Önnur áform þurfa ekki að raskast ýkjamikið, þó að framlög til þeirra séu felld niður í eitt ár. Ef við tökum t.d. stjórnarráðshúsið, þá er búið að leggja fé til þess á fjárl. árum saman, þannig að þar hefur nokkur sjóður myndazt, svo að niðurfelling á framlögum í eitt ár ætti ekki að þurfa að raska áformunum um byggingu þess húss. En ég óttast mjög, að verði fyrsta fjárveiting til bókasafnshúss felld niður, muni reynast mjög erfitt að koma henni inn á fjárl. á nýjan leik. Af þessu máli er erfið reynsla. Ég vil minna á það, að það tók 10 ár frá því, að Alþ. samþykkti einróma þá stefnuyfirlýsingu, að sameina bæri hin vísindalegu bókasöfn í eitt þjóðbókasafn og þar til fé var veitt til þess verkefnis á fjárl. Og hér er um að ræða svo veigamikinn þátt í menningarþróun á Íslandi, að þetta mál þolir ekki aðra bið í viðbót. Ég mundi telja það allt annars eðlis, þótt hæstv. fjmrh. lækkaði þá fjárveitingu, sem hér er um að ræða niður í 1 millj. kr. eða jafnvel 1/2 millj. kr., ef verkefnið sjálft fengi aðeins að standa áfram í fjárl. sem skuldbinding til framtíðarinnar. Það bil, sem þannig kynni að myndast, ætti að vera auðvelt að brúa. Ég mundi t.d. treysta mér til þess að benda hæstv. ráðh. á verkefni af þessum sama vettvangi, sem hægt væri að haga á þann hátt, að nokkur sparnaður hlytist af. Ég flyt ekki neinar till. um þetta mál að svo stöddu, og ég fer ekki fram á, að hæstv. ráðh. svari þessum aths. mínum. Ég vildi aðeins mælast til þess við hann, að hann íhugaði þetta mál, hvort ekki væri unnt að hnika því til, án þess að hann teldi erfiðleika hljótast af. Hér er um að ræða mál, sem ekki er neinn ágreiningur um á milli flokka, þannig að ég mundi telja, að hæstv. ráðh. teldi æskilegt, að hægt væri að leysa það í bezta samkomulagi. Annar liður þessa bandorms, sem mig langar til að víkja að örlítið líka, er það atriði, sem fjallar um lækkun á útgjöldum utanríkisþjónustunnar. Hæstv. ráðh. greindi frá því hér í gær, að það hefði verið samþ. innan ríkisstj. að leggja niður sendiráð í Ósló og Stokkhólmi, ef sú tilhögun mætti ekki allt of mikilli andspyrnu frá ríkisstj. Norðmanna og Svía. Hins vegar hefði reynslan leitt í ljós, að andspyrnan væri svo mikil, að það væri ekki talið framkvæmanlegt. Ég heyrði í sambandi við fund Norðurlandaráðs í Ósló ræðu, sem forsrh. Norðmanna hélt þar í íslenzka sendiráðinu og fjallaði fyrst og fremst um þetta mál, og það er rétt, að forsrh. Norðmanna lagðist mjög eindregið gegn því, að sendiráð Íslands í Ósló væri lagt niður. Hins vegar vék Borten forsrh. að atriði í ræðu sinni, sem ég veitti athygli og sem mér finnst vert að benda á. Hann sagði, að sú hugmynd hefði komið upp og verið rædd nokkuð, að Norðurlönd öll felldu niður það fyrirkomulag að skiptast gagnkvæmt á sendiherrum. Og ég gat ekki betur heyrt en forsrh. Norðmanna væri hlynntur þessari hugmynd. Ég tel, að það væri skynsamlegt, að ríkisstj. Íslands tæki þessa hugmynd upp og beitti sér mjög eindregið fyrir henni. Hún er í samræmi við breyttar aðstæður. Hún leggur áherzlu á þá staðreynd, að samskipti Norðurlandaríkja eru orðin önnur en samskipti ríkja yfirleitt um þessar mundir, og auk þess mundi hún hafa í för með sér fyrir okkur verulegan sparnað, sem hægt væri að hagnýta til þess að efla utanríkisþjónustuna á öðrum sviðum, þar sem hún er afar máttlaus. Ég vil hvetja hæstv. ríkisstj. til þess að taka þetta mál upp af alefli innan vébanda norrænnar samvinnu, og þá gæti hugmyndin um að leggja niður þau tvö sendiráð, sem um var rætt, í Ósló og Stokkhólmi, leitt til þess, að lagt væri í miklu víðtækari og skynsamlegri umskipti. Að öðru leyti mun ég ekki við þessa umr. fjalla um fleiri einstök atriði í þessu frv. Hins vegar þykir mér hlýða að fara nokkrum orðum um málið almennt. Þetta frv. er nýjasti þátturinn í þeim hrakfallabálki hæstv. ríkisstj., sem hófst fyrir alvöru, þegar þing kom saman í haust og hefur einkennzt af því að ríkisstj. og Alþ. hafa verið að vinna sömu verkin upp aftur og aftur í fullkomnu ráðleysi. Ég skal minna á nokkrar staðreyndir. Þegar þing kom saman í haust, var lagt fram fjárlagafrv. að vanda og enn fremur frv. um efnahagsaðgerðir, sem sagðar voru lausn á efnahagsvandamálum ríkisbúsins. Frv. um efnahagsaðgerðir var sagt það til lofs, að það leysti vanda efnahagsmálanna, án þess að lækka þyrfti gengið. Og hæstv. forsrh. lagði m.a.s. áherzlu á, að gengislækkun væri ekki lausn á vanda þjóðarbúsins um þessar mundir. Síðan var þetta frv. um efnahagsaðgerðir lagt í salt vegna andstöðu verkalýðshreyfingarinnar, og næst gerðist það, að ríkisstj. snarbreytti um stefnu og framkvæmdi mjög stórfellda gengislækkun þvert ofan í allar fyrri yfirlýsingar sínar. Þá var röðin komin að fjárlagafrv., og vegna gengislækkunarinnar þurfti að breyta svo til hverri tölu í frv.; þar stóð naumast steinn yfir steini. Því var lýst yfir, að gengislækkunin hefði verið reiknuð út nákvæmlega, svo að útflutningsatvinnuvegirnir yrðu reknir án styrkja og uppbóta, og var gengið frá fjárlagafrv. í samræmi við það. Naumast var þó fyrr búið að samþykkja fjárlagafrv. en ríkisstj. vitraðist sú staðreynd, að gengislækkunin næði engan veginn þeim tilgangi, sem henni var ætlaður. Teknir voru upp nýir samningar við útvegsmenn og frystihúsaeigendur og samið um nýja styrki og nýjar uppbætur upp á hundruð millj. kr., sem ekki hafði verið gert ráð fyrir, þegar fjárl. voru samþ. Því þurfti enn að grípa til nýrra efnahagsráðstafana, m.a. endurskoða fjárl. í þriðja skipti með þeim árangri, sem nú blasir við okkur. Manni verður á að spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. muni halda þessari iðju áfram, hvort við eigum von á því að eiga eftir að endurskoða fjárl. nokkrum sinnum enn, áður en þing verður sent heim, og hvort við eigum að samþykkja efnahagsaðgerðir, sem stangast á sitt á hvað. Öll minna þessi vinnubrögð á villta menn, sem hlaupa í ráðleysi sínu á hvað sem er í leit að réttri braut. Og maður hefði fyrirgefið margt, ef hæstv. ríkisstj. hefði að lokum tekizt að hitta á færa leið. En því fer mjög fjarri, að svo hafi verið. Á meðan á öllu þessu fumi hefur staðið, hefur það öngþveiti, sem blasti við í haust, haldið áfram að magnast og hefur nú leitt yfir þjóðina algert neyðarástand. Eftir stórfellda tekjuskerðingu, atvinnuleysi og óðaverðbólgu hefur verkafólk beitt samtökum sínum sér til varnar í víðtækasta og alvarlegasta verkfalli í sögu þjóðarinnar, og það mætti vera hæstv. ríkisstj. mikið umhugsunarefni, hvernig að þessum stórverkföllum er staðið. Nú er ekki um það að ræða, að hægt sé að segja, að verkföll þessi séu runnin undan rifjum stjórnarandstæðinga, því að í þessu verkfalli hefur það gerzt, sem sjaldan hefur skeð hér á landi, að um það er enginn pólitískur ágreiningur meðal verkafólks. Síðasta þing Alþýðusambandsins samþykkti einróma ályktun um nauðsyn þeirrar baráttu, sem nú er hafin. Sú ályktun var ítrekuð á þingi Verkamannasambandsins. Í verkföllunum miklu standa verkamenn úr öllum flokkum hlið við hlið. Í samninganefnd verkalýðshreyfingarinnar eru kunnir forystumenn úr öllum stjórnmálaflokkum. Þessi mikla vinnudeila er í rauninni allsherjaruppreisn verkafólks á Íslandi gegn efnahagsástandinu, sem orðið er óþolandi. Víst má segja, að það sé mannlegt, að forystumenn ríkisstj. vilja ekki ræða þetta neyðarástand í áheyrn alþjóðar. En slíkur feluleikur mun engu breyta um örlög ríkisstj. Það er fyrir löngu orðið tímabært, að núv. stjórnarflokkar horfist í augu við veruleikann af fullu raunsæi, að þeir meti stöðu sína í samræmi við þá atburði, sem nú hafa gerzt og dragi óhjákvæmilegar ályktanir af því mati. Og hver er svo málsvörn ríkisstj.? Hún hefur verið hin sama alla tíð síðan í haust í þau þrjú skipti, sem fjallað hefur verið um nýja gerð fjárl., þ.e. þegar ríkisstj. ætlaði að forða gengislækkun, þegar hún framkvæmdi gengislækkunina til að komast hjá uppbótum og þegar hún réðst í uppbæturnar. Í hvert skipti höfum við fengið að heyra sömu tölurnar um stórfelld efnahagsáföll á síðasta ári, aflabrest og verðlækkanir á útflutningsafurðum okkar. Ég skal taka það fram, eins og ég hef oft gert áður, að ég hef enga löngun til þess að gera lítið úr þessum örðugleikum. En við skulum ekki heldur mikla þá umfram staðreyndir. Hvernig var efnahagur þjóðarinnar eftir þetta mikla örðugleikaár í fyrra? Samkv. síðustu áætlunum Efnahagsstofnunarinnar voru vergar þjóðartekjur á markaðsverði 23,650 millj. kr. á s.l. ári, þ.e. tæpir 24 milljarðar kr. Meðaltekjur á hvert mannsbarn í landinu voru þannig um 120 þús. kr., þ.e. meðaltekjur á hverja fjölskyldu um 1/2 millj. kr. Eftir þetta erfiðleikaár vorum við enn þá í hópi auðugustu þjóða í heimi, að því er varðar meðaltekjur á mann. Aðeins örfáar þjóðir stóðu okkur jafnfætis eða framar allur þorri þjóða langt að baki. Fyrir því eru engin almenn rök, að þjóðfélag með þennan efnahag geti ekki tryggt öllu launafólki sómasamlegar lágmarkstekjur ásamt tryggingu fyrir því, að þær lágmarkstekjur haldist óskertar á verðbólgutímum. Fyrir því eru engin almenn rök, að slíkt þjóðfélag geti ekki tryggt landsmönnum þau lágmarksmannréttindi, sem kallast fullt atvinnuöryggi. Fyrir því eru engin almenn rök, að í slíku þjóðfélagi þurfi undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar að skrimta eins og þurfalingar á náðarbrauði úr ríkissjóði. Fyrir því eru engin almenn rök, að í slíku þjóðfélagi eigi hæstv. fjmrh. í eilífum vandræðum með að ná saman endum fjárl. og verði að endurtaka störf sín æ ofan í æ. Staðreyndirnar um þjóðartekjurnar á erfiðleikaárinu í fyrra eru mikilvægari rök en allar þær tölur, sem yfir okkur hafa verið þuldar síðan í haust. Þær mega vera hverjum landsmanni til sannindamerkis um það, að erfiðleikar ríkisstj. eru fyrst og fremst sjálfskaparvíti, sem þjóðin má ekki una stundinni lengur. En af hverju stafar þá vandinn? Meginvandinn stafar af því, að hæstv. ríkisstj. neitar að horfast í augu við þá óhjákvæmilegu staðreynd, að stefna hennar hefur beðið algert skipbrot. Sú efnahagsstefna, sem tekin var upp 1960, hefur reynzt þess ómegnug að leysa vandamál íslenzks þjóðfélags. Það er fastheldni við hana, sem hefur magnað örðugleikana mánuð eftir mánuð, þar til þjóðin býr nú við algert neyðarástand. Hinar fálmkenndu ráðstafanir ríkisstj. hafa ekki fyrst og fremst haft þann tilgang að leysa þau vandamál, sem við blöstu. Forsenda þeirra allra hefur verið örvæntingarfull tilraun til þess að geta haldið viðreisnarstefnunni óbreyttri. Hún virðist vera ríkisstj. ámóta trúartákn og hinar heilögu kýr eru bjargarlausum Indverjum. Ríkisstj. heldur enn fast við það, að stjórnleysi í fjárfestingu og atvinnumálum verði haldið áfram, að erlend fyrirtæki verði að fá að hafa frelsi áfram til þess að taka verkefnin af íslenzkum iðnrekendum, að glundroðinn og sóunin í innflutningi verði að fá að halda áfram og að áætlunarbúskapur sé enn sem fyrr bannhelg hugmynd. Gjaldþrot hæstv. ríkisstj. stafar af því, að viðhorf hennar til verkefna sinna er viðhorf ofsatrúarmannsins, sem tekur ekkert tillit til veruleikans, heldur einblínir á kreddur sínar. Tökum t.d. það frv., sem hér liggur fyrir. Hæstv. fjmrh. er glöggur maður og einbeittur, og ég dreg ekki í efa, að hann hafi lagt mikla vinnu í að koma þessu frv. saman og hann hafi orðið að vinna bug á margs konar erfiðleikum í því sambandi. Vafalaust er hæstv. ráðh. drjúgur yfir því með sjálfum sér, að honum skuli hafa tekizt að framkvæma bókhaldshagræðingu og sparnað, sem nemur 200 millj. kr. En þegar við erum að ræða um þetta frv. við 1. umr., hefur staðið yfir allsherjarverkfall í nærri tvær vikur, og þjóðhagslegt tjón af þeirri stöðvun nemur mörgum hundruðum millj. kr. Sá sparnaður, sem hæstv. ráðh. vill framkvæma, er aðeins brot af þeirri þjóðfélagslegu sóun, sem efnahagsstefna ríkisstj. hefur leitt yfir þjóðina síðustu vikurnar. Hæstv. ráðh. er í rauninni aðeins að nurla saman aurum, á meðan hann kastar krónunum. Raunar er það alveg furðulegt, hversu erfiðlega íslenzkum ráðamönnum gengur að horfast í augu við einfaldar staðreyndir. Af hálfu ríkisstj. hefur vinnustöðvunin þann tilgang að reyna að klípa eitthvað utan af réttmætum kröfum verkafólks, þ.e. gera hlut þess minni en það á heimtingu á. En jafnvel þótt stjórnarvöldin nái þeim árangri, sem þau gera sér vonir um þessa dagana, mun hann aðeins nema örlitlu broti af þeim herkostnaði, sem lagður hefur verið á þjóðarheildina síðustu tvær vikurnar. Það hefði verið miklu ódýrara fyrir þjóðarbúið að fallast að fullu á allar kröfur verkalýðssamtakanna átakalaust, og hæstv. fjmrh. hefði gert miklu meira gagn, ef hann hefði kastað sparnaðarfrv. sínu í bréfakörfuna, en flutt í staðinn frv. um verðtryggingu launa. Það er fyrir löngu kominn tími til, að hv. alþm. átti sig á því, að þau vandamál, sem alvarlegust eru í íslenzku þjóðfélagi, eru afleiðing af stefnu ríkisstj. fyrst og fremst, en ekki af utanaðkomandi ástæðum. Og þar ber að sjálfsögðu langhæst vanda íslenzkra atvinnuvega. Við megum aldrei gleyma þeim alvarlegu staðreyndum, að í tíð núv. ríkisstj. hefur togaraflotinn grotnað niður, þar til aðeins eru eftir fá og úrelt skip. Sá hluti bátaflotans, sem aflar hráefnis handa fiskvinnslustöðvunum, hefur dregizt stórlega saman og úrelzt með þeim afleiðingum, að hráefnisskortur hefur gert skynsamlegan rekstur fiskvinnslustöðvanna óframkvæmanlegan. Í tíð núv. ríkisstj. hefur iðnaðurinn, sem veitir flestum landsmönnum atvinnu, lotið í lægra haldi fyrir erlendum iðnaði, sem notið hefur sérréttinda á markaði hérlendis í skjóli rangrar stjórnarstefnu. Það er þessi vandi íslenzkra atvinnuvega, sem ætti að vera meginviðfangsefni Alþ. nú. Ráðamenn hafa stundum vikið að því síðustu mánuðina, að þeir hafi jafnvel hug á því að taka erlend lán til þess að leggja vegi eða byggja íbúðir á Íslandi. Vissulega eru það ákaflega brýn verkefni, en haldi atvinnuvegirnir áfram að koðna niður, kemur fljótlega að því, að við höfum hvorki efni á því að aka á vegum né búa í íbúðum á Íslandi. Endurreisn íslenzkra atvinnuvega er það verkefni, sem nú ber hæst, og það þolir enga bið. Ég er þeirrar skoðunar, að Íslendingar þurfi að taka stórlán erlendis í þeim tilgangi að efla undirstöðuatvinnuvegi sína, endurnýja togaraflotann, stórefla bátaflotann með nýsmíði innanlands og utan, skipuleggja fiskiðnaðinn samkv. nútímahugmyndum og hefja skipulagsbundna markaðsleit. Jafnframt ber okkur að komast að niðurstöðu um, hvaða iðnað við viljum hafa hér í landinu allt frá málmiðnaði til neyzluvöruiðnaðar, og veita þeim iðnaði þá aðstöðu, sem hann þarf á að halda, og þá vernd, sem honum er óhjákvæmileg. Við erum ekkert efnahagsstórveldi, heldur smáríki, og verðum að haga stjórn efnahagsmála í samræmi við þá aðstöðu. En slík stefnubreyting er því aðeins framkvæmanleg, að við fellum niður stjórnleysisviðhorf viðreisnarinnar, þ.e. kreddutrúna á hin svokölluðu frjálsu markaðslögmál, og tökum í staðinn upp áætlunarbúskap í samræmi við íslenzkar aðstæður. Því aðeins, að við eflum undirstöðuatvinnuvegi okkar á markvissan hátt, getur sparnaður og hagsýsluviðleitni fjmrh. komið að gagni. En vilji menn láta svokallaðan sparnað koma í staðinn fyrir framtak í atvinnumálum, sökkva menn aðeins dýpra í ófæruna. Ég minnist á þessi atriði hér, vegna þess að ég held, að það sé meginnauðsyn, að alþm. og flokkar þeirra taki að endurmeta viðhorf sín af fullri djörfung. Sú tilraun, sem upp var tekin 1960, hefur mistekizt. Reynslan hefur sannað, að sú stefna, sem þá var hafin, hentar ekki íslenzkum aðstæðum. Þeir, sem trúðu á tilraunina í upphafi, eru menn að meiri, ef þeir viðurkenna mistök sín og taka að leiðrétta þau í stað þess að leiða þjóðina æ lengra út í ófæruna með fastheldni við gagnslausar kreddur. Og ég held, að þetta endurmat sé þegar að hefjast innan stjórnarflokkanna, þótt þess sjáist því miður of fá merki á ytra borði stjórnmálaleiðtoganna. Endurmatið meðal almennings kemur glöggt í ljós í verkföllunum miklu, þar sem menn úr öllum flokkum standa hlið við hlið í allsherjaruppreisn gegn stjórnarstefnunni. En endurmatið hefur einnig komið fram í opinberum málgögnum Alþfl., eins og ég hef minnt á áður hér á Alþ. Enda má Alþfl. vera það ljóst, að þær vonir, sem hann batt við núv. stjórnarsamvinnu og taldi rætast um skeið, eru nú að engu orðnar og að nú er stefnt í öfuga átt við allt það, sem Alþfl. telur tilgang sinn. Skýrustu merkin um uppreisnina í sjálfu forystuliði Alþfl. eru þau ummæli, sem birtust í Alþýðumanninum á Akureyri fyrir verkföll og ég minntist á í gær. Ég vitnaði þá í þau eftir minni, en mér þykir rétt að hafa þau hér yfir orðrétt, eins og þau eru í hlaðinu. Þau birtust 1. marz s.l. á forsíðu. Þar var birt í heild forystugrein, sem birzt hafði í Alþýðublaðinu nokkrum dögum áður, þar sem lýst var fullum stuðningi við kröfu verkalýðssamtakanna um fulla atvinnu og verðtryggingu launa. En inngangur Alþýðumannsins að þessari grein er svohljóðandi með leyfi forseta: „Eftirfarandi grein birtist í Alþýðublaðinu s.l. miðvikudag sem leiðari blaðsins. Alþýðumaðurinn hirtir hana á forsíðu í dag og heitir um leið íslenzkri alþýðu stuðningi sínum í von um, að þjóðargifta afstýri því, að upp renni ný Sturlungaöld Íslands óhamingju að vopni. Alþfl. hefur oft borið klæði á vopnin, sem saga hans sannar - en ef það reynist eigi unnt nú, eiga ráðh. flokksins að víkja úr ríkisstj. - minnugir þess, að Alþfl. er fyrst og fremst flokkur alþýðunnar.“ Ég hef saknað þess að heyra ekki þessa sömu rödd hér frá einhverjum þm. Alþfl. í þingsölunum. Hins vegar veitti ég því athygli í gær, að hv. 9. landsk. þm. bað um orðið, eftir að ég minntist á þessa grein í Alþýðumanninum, en hv. þm. Bragi Sigurjónsson var lengi ritstjóri Alþýðumannsins og er vafalaust sá maður, sem mest áhrif hefur á stefnu þess blaðs. Ég tel víst, að hann hafi viljað úr ræðustóli lýsa stuðningi sínum við þessa afstöðu málgagns síns. En því miður brá svo undarlega við, að hæstv. forseti neitaði þm. um málfrelsi. Ég vil benda hv. þm. á það, að þess væri kostur að koma þessu sjónarmiði á framfæri hér í dag, því að ég vænti þess, að neitun hæstv. forseta tákni það ekki, að tekið hafi verið málfrelsi af þm. til frambúðar.



Herra forseti. Það hefur æðimargt verið sagt hér þessar tvær klukkustundir, síðan umr. um það frv., sem hér er til meðferðar, hófst í dag, og með ýmsum hætti hefur verið lagt út af því. Það var sýnilegt, að málsvari Framsfl., hv. 3. þm. Vesturl., hafði lagt mikla áherzlu á að semja hér frumræðu og safna saman öllu tiltæku, sem hann hefði út á fjármálastjórn ríkisins að setja. Hvort hann hefur verið að búa sig undir það, að vonir Framsfl. kynnu að fara að rætast, þ.e. að það þyrfti að fara að skipta um mann á stóli fjmrh., veit ég ekki, en ósköp er ég hræddur um það, ef svo kynni að fara einhvern tíma í náinni framtíð - sem ég skal ekkert um segja, það veit enginn - að hv. þm. yrði að sinni ósk og hann fengi tækifæri til þess að lifa eftir þeim boðskap, sem hann flutti hér í dag, þá mundi það töluvert þvælast fyrir honum að lifa í anda þeirra orða, sem hann sagði hér. Ég mun nokkuð víkja að ræðu hans á eftir, en áður segja örfá orð um ræður tveggja hv. þm., sem hér töluðu. Talsmaður Alþb. hér, sem einnig er fulltrúi þeirra í fjvn., hv. 6. landsk. þm., talaði mjög í öðrum dúr heldur en fulltrúi Framsfl. - og sannast sagna af mun meira skilningi og réttu mati á því málefni, sem hér er verið að fjalla um og lagði ekki þá sömu áherzlu og hv. 3. þm. Vesturl. á það að rangfæra flest atriði frv. og finna því allt til foráttu. Hv. 6. landsk. þm. vék að því í upphafi síns máls, að aðstaða fjvn. til þess að afgreiða fjárl. væri erfið - hún hefði of skamman tíma til þess. Þessi aths. er ósköp eðlileg. Við þekkjum það, sem í fjvn. höfum setið. N. hefur til meðferðar um tveggja mánaða skeið mál, sem verður eftir því, sem árin líða, stöðugt flóknara og umfangsmeira af eðlilegum ástæðum og þess vegna í mörgum greinum erfitt um vik að móta ákveðnar skoðanir á því, hvernig breyta mætti útgjaldaliðum fjárlagafrv. Það er svo auðvitað önnur saga, að fjárl. markast ákaflega mikið af þeirri efnahagsþróun, sem er í landinu á hverjum tíma, þannig að afgreiðsla fjárl. sjálf getur ekki - nema að nokkru leyti - ráðið þróuninni, heldur er það þróunin, sem hefur áhrif á gerð fjárl. Þetta leiðir auðvitað til þess, að þær breytingar, sem verða á ári hverju í hækkun fjárl., eru í meginatriðum orsök þeirrar efnahagsþróunar, sem er í þjóðfélaginu. Það er þess vegna í rauninni engin sönnun þess, að raunverulega hafi ríkisbúskapur eða starfsemi ríkisins þanizt út, þó að fjárl. hækki allverulega. Það fer eftir veltunni í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Það, sem kostaði 1 millj. kr. fyrir 4–5 árum, getur vel verið, að kosti 2–3 millj. kr. í dag. Þetta merkir ekki endilega, að fjárl. hafi hækkað raunverulega, sem þessu nemur, eða orðið hafi þessi útgjaldaþensla hjá ríkissjóði. Þetta verður að skoðast með hliðsjón af almennri veltu í þjóðfélaginu, þróun tekna borgaranna og öðru slíku, þannig að almennur talnaflutningur um, að það sýni óstjórnina í fjármálum ríkisins, hvaða hækkanir hafi orðið á fjárl. frá ári til árs, er auðvitað ekki nema ein hlið málsins. Það er svo ótal margt annað, sem þar kemur til greina. Hitt er svo annað mál, að enda þótt fjvn. hafi takmarkaðan tíma til þess að gegna sínu starfi, vitum við þó, sem setið höfum í þessari n., að vitanlega getur fjvn. vakið athygli á sparnaðaratriðum, ef hún kærir sig um, vegna þess að menn, sem sitja þar árum saman, fá það mikla yfirsýn yfir ríkisbúskapinn, að þeim ætti að vera auðið að koma við ábendingum um það, sem þörf væri á að taka til athugunar í sambandi við rekstur þjóðarbúsins. Þar við bætist, að hv. 3. þm. Vesturl. er jafnframt endurskoðunarmaður ríkisreikninga, svo að ekki eru margir menn, sem hafa betri aðstöðu til þess að koma fram slíkum sjónarmiðum. Hann getur því ekki endalaust látið við það sitja að koma með almennar hugleiðingar án þess að leggja út í að benda á nokkur áþreifanleg atriði um það, hvar eigi að spara. Það tjóa ekki endalaust almennir þankar um, að það sé óreiða í ríkisrekstrinum og þess vegna verði að taka upp nýja stefnu. Það verði að leggja niður stofnanir og þar fram eftir götunum, en forðast alltaf að benda á, hvað eigi að leggja niður og hvað eigi að spara, vegna þess að hætt er við því, að slíkt geti verið óvinsælt. Svona geta menn ekki endalaust hagað sér, og ég er satt að segja mjög hissa á jafn mætum, ágætum og glöggum manni og þessum hv. þm., að hann skuli geta flutt slíkan æsiboðskap, eins og hann gerði hér í dag, án þess að horfast í augu við þær alvarlegu staðreyndir, sem við stöndum andspænis, og reyna með raunsæjum ábendingum að vekja þá athygli á því, hvað það væri, sem vanrækt hefur verið af minni hálfu sem fjmrh., eða hvað ríkisstj. hefur vanrækt að reyna að skera niður í sambandi við útgjöld fjárl. Þá tjóa ekki almennir þankar um, að það sé ómögulegt við þetta að fást af því, að efnahagsþróunin hafi verið þessi eða hin. Það verður vitanlega að horfa á fjárl. og ríkisbúskapinn, eins og hann er miðað við ríkjandi efnahagsástand. Við verðum að fá þessar tilteknu tekjur, sem ríkissjóður þarf á að halda til að standa undir ríkisbúskapnum miðað við þær aðstæður, sem eru í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Annaðhvort verðum við að fá þessar tekjur eða við verðum að skera niður þá þjónustu, sem við veitum borgurunum. Þetta eru ósköp einföld sannindi og þýðir ekkert að vera að umvefja það almennum þönkum og hugleiðingum um ranga stjórnarstefnu. Hv. 6. landsk. þm. gerði sér þó grein fyrir þessari skyldu og benti á ákveðin dæmi, þar sem mætti spara. Við getum haft mismunandi skoðanir um það, hvort það sé eðlilegt eða rétt till. að leggja niður allar greiðslur til þjóðkirkjunnar, en það er sjónarmið út af fyrir sig, og það er alltaf hægt að tala um sjónarmið, en almennir þankar og fullyrðingar hrökkva skammt. Með þessu er ég ekki beint að taka undir hans orð um þetta. Ég væri ósköp ásáttur með að geta sparað slíka fjárhæð á fjár1., en það kann að vera, að taka þurfi tillit til ýmissa sjónarmiða, áður en menn geta sætzt á þetta úrræði. En engu að síður er þetta þó till. og úrræði, og allt slíkt er vert að íhuga og ræða. Hv. þm. spurðist fyrir um það, hvort lækkun rekstrarútgjalda skóla væri að hluta til fjárfesting. Það er ekki ætlunin, að svo sé, og bent er á það í frv. Hv. 3. þm. Vesturl. benti einnig á, að ekki væri allt raunhæfur sparnaður, sem hér væri talað um, vegna þess að sumt af því ætti ekki að hafa sín áhrif fyrr en seinna. Svo er t.d. með þennan sparnað. Það atriði verður fyrst og fremst að taka til meðferðar við undirbúning fjárhagsáætlunar fyrir næsta ár. Ætlunin er að fjalla um það mál með nokkuð öðrum hætti heldur en túlka mátti skólakostnaðarlögin nýju - ekki með þeim hætti, að það eigi að skera niður þjónustu skólanna, heldur á þann veg, að við þykjumst sjá við nánari athugun, að hægt sé að koma við ýmiss konar endurskipulagningu og beita þessum lögum kannske að vissu leyti harðneskjulegar er gert var ráð fyrir, en þó með þeim hætti, að hægt væri að draga verulega úr útgjöldum, án þess að það leiði til þess, að ekki sé hægt að halda uppi þeirri fræðslustarfsemi, sem gert er ráð fyrir. Þessi hv. þm. vék að því - og einnig hv. 3. þm. Vesturl. - að að svo miklu leyti sem hér væri um sparnað að ræða, sem þeir teldu umtalsverðan, væri þetta aðeins sönnun þess, að ríkt hefði óreiða áður í þessum efnum, úr því að hægt væri að fara að spara. Vitanlega er þetta alltaf mikið álitamál og fer eftir atvikum, hvernig á að líta á þetta. Ég eða hver sá, sem gegnir embætti fjmrh., gæti vafalaust undir það tekið, að við vildum gjarnan á hverjum tíma, að útgjöld ríkissjóðs væru minni. Hins vegar er það svo, að menn hafa uppi margvíslegar óskir um það, í hvað fé sé varið. Rn. hafa hver sín sérsjónarmið varðandi sína málaflokka, og það gengur stundum erfiðlega að hafa allan þann hemil á þeim í þeim efnum, sem fjmrh. á hverjum tíma - hvað, sem hann heitir, og hvaða flokki, sem hann fylgir - kynni að vilja hafa. Ég man eftir því, að fyrirrennari minn, hv. fyrrv. formaður Framsfl., komst einu sinni svo að orði í ræðu, að hann kenndi fjmrn. við sparnað gagnstætt öðrum rn., sem hann kallaði eyðsluráðuneyti, vegna þess að þau eyddu peningunum, en fjmrn. stæði í ströngu við að reyna að halda í hemilinn á þessari eyðslu. Þetta er að vissu leyti rétt. Það liggur í eðli málsins - án þess að ég vilji fara að deila á mína meðráðh. - að svo lengi sem ekki þarf að beita einhverjum hörkulegum aðgerðum til þess að draga við sig í ríkisbúskapnum, er alltaf viðleitni til þess eða erfiðleikar á því að fá menn til þess að fallast á einstaka till. um, að þarna megi lækka, en þá er gjarnan spurt af hverju er ekki lækkað annars staðar - og þar fram eftir götunum. Þetta þekkjum við allir, sem höfum setið á þingi og einhverja reynslu höfum af þessum málum, þannig að í rauninni er ekki hægt að segja, að það sanni einhverja óhæfilega eyðslu á liðnum árum, þó að ekki hafi verið sparað á þessum eða öðrum lið, sem hér er verið að tala um í þessu frv. Það er einu sinni svo - alveg eins og í okkar eigin lífi - að menn veita sér ýmsa hluti og telja það ekkert óeðlilegt, meðan menn telja sig hafa efni á því, en draga svo gjarnan við sig - einnig það, sem undir öðrum kringumstæðum er talið nauðsynlegt - þegar að kreppir. Þetta er gamla sagan, og það má kannske segja, að vissu leyti sé það þess vegna kostur, að eitthvað kreppi að, þar sem það geri mönnum ljóst, að stundum verður að horfa meira í krónuna en gert er venjulega. Það er svo annað mál. Ákvörðunin um að kalla heim fimm sendiráðunauta úr sendiráðunum þarf ekki út af fyrir sig að mínum dómi að sýna, að þarna hafi verið algerlega óþarfir menn, að þessir menn hafi ekki haft ýmis verkefni og þessir menn hafi setið þarna iðjulausir. Ég benti á það, sem Bandaríkjastjórn er nú að gera. Hún hefur fækkað um hundruð - ef ekki þúsundir - manna í sinni utanríkisþjónustu. Ég geri ekki ráð fyrir, að það sé litið svo á þar, að allir þessir menn hafi verið iðjulausir á undanförnum árum. Þeir hafa haft sín verkefni. Sama er að segja um dönsku stjórnina og brezku stjórnina. Þetta er meðal annarra atriða, sem þessar stjórnir tala um að spara í sinni utanríkisþjónustu og auðvitað leiðir af því, að það verður að draga saman ýmis störf, sem þarna hafa verið unnin. Það verður aukið álag á aðra starfsmenn sendiráðanna - rétt eins og í öðrum stofnunum, ef fækkað er starfsmönnum. Ég get því ekki fallizt á, að þetta merki það, að þarna hafi verið óþarflega margir starfsmenn, sem setið hafi iðjulausir, þó að slíkar ráðstafanir sem þessar séu gerðar. Varðandi aths. hv. 6. þm. Reykv. í sambandi við utanríkisþjónustuna tel ég hana mjög góðra gjalda verða og sjálfsagt, að hún verði athuguð. Ég vakti einu sinni máls á þessu meðal ýmissa kunningja í Norðurlandaráði - að vísu ekki formlega - en það komst á framfæri sú hugmynd, hvort ekki væri rétt að fella niður öll sendiráð á Norðurlöndum á þann hátt, að skrifstofur Norðurlandaráðs í hverju landi væru reknar að nokkru leyti sem sameiginleg sendiráð fyrir allar þjóðirnar. Með Norðurlandaráði og þingi þess og því beina samstarfi, sem þannig er milli þjóðþinga þessara landa, er komið á nánari tengslum heldur en áður hafa þekkzt milli þessara landa og í rauninni nánari tengslum en milli flestra annarra landa, ef við skiljum undan Efnahagsbandalagið, sem er lengra komið á þessari samvinnubraut. Full ástæða er til að íhuga þessi mál í ljósi þeirra nánu samskipta, sem eru á milli þessara landa, þ.e. hvað ráðh. þeirra hafa orðið nána samvinnu - flestir ráðh. landanna halda hver í sinni starfsgrein fundi a.m.k. einu sinni á ári - og ótal samstarfsnefndir eru starfandi á vegum þessara landa. Tvímælalaust held ég það hljóti að vera þróunin, að þetta horfi á einhvern hátt við eins og hv. þm. minntist á, þó að menn séu ekki reiðubúnir til þess að gera þetta nú, en forsrh. Noregs mun hafa vikið að, að talið væri óheppilegt að framkvæma þetta eins og sakir standa. Hins vegar þykir mér ekki ósennilegt og veit enda af samtölum við ýmsa forystumenn í þessum löndum, að þeir hafa líka áhyggjur af kostnaði við sína utanríkisþjónustu og vildu vafalaust gjarnan hafa tækifæri til þess að draga úr kostnaðinum með því að leggja niður sín sendiráð í þeim löndum, sem þessar óskir hafa borizt frá. Ég tel þetta því allt góðra gjalda vert, og áreiðanlega vill ríkisstj. athuga áfram þetta mál, enda - eins og ég vék að í frumræðu minni hér í gær - minnti ég á það sem hv. þm. er kunnugt, að hér hefur verið til meðferðar till. um endurskipulagningu utanríkisþjónustunnar, og þá kemur þetta mál vafalaust allt á dagskrá með einhverjum hætti. Ég skal alveg fúslega fallast á það hjá hv. þm., að það, sem hann mælti um safnahúsið, styðst við mörg rök, þannig að vissulega er slæmt að þurfa að fella niður þessa fjárveitingu. En hvort menn geta orðið ásáttir um að gera einhverja breytingu á án þess að hagga frv. að öðru leyti, skal ég ekki segja um á þessu stigi málsins. Það er sjálfsagt að athuga það, en ég veit, að hv. þm. gerir sér grein fyrir því, að eftir að svona frv. hefur verið saman sett, er það ekki auðveldur leikur að taka út úr því einstaka liði, án þess að það leiði þá til þess, að hagga þurfi öðrum. Hvað viðvíkur ábendingu hans um, að hann sé reiðubúinn til að benda á sams konar sparnað á öðru sviði, er það atriði, sem ég er fús til að ræða við hann, og við getum svo athugað það okkar í milli, hvort hugsanlegt er að verða við einhverjum af þeim óskum, án þess að ég þori að fullyrða um það á þessu stigi. Ég skal ekki lengja fundartímann með því að ræða um hugleiðingar þessa sama hv. þm. um ástandið í efnahagsmálum og erfiðleika okkar. Ýmislegt, sem hann sagði um það, var efnislega rétt rakið, og vissulega er það hárrétt, að undirstaða okkar þjóðarbús er atvinnulífið og að atvinnuvegirnir gangi með eðlilegum hætti. Það getum við verið algerlega sammála um. Hitt er svo annað mál, að ég hygg, að við séum ekki alveg sammála um það, hvernig þessu takmarki verður náð. Um það deila menn. Og um það snúast ekki hvað sízt allar okkar deilur nú um efnahagsmálin - og um það, með hvaða hætti þau verði leyst. Ég er honum ekki sammála um það, að tilraunin frá 1960 hafi mistekizt. Í grundvallaratriðum tókum við þá stefnu í efnahagsmálum, sem nú er fylgt í öllum hinum vestræna heimi og í vaxandi mæli er farið að fylgja í hinum austræna heimi líka á ýmsum sviðum, þó að það sé með öðrum hætti. Og ég hygg, að eins og sakir standa nú sé engin af vestrænum þjóðum, sem hugsi sér að hverfa frá þeirri grundvallarstefnu, og vitanlega á þessi stefna ekkert skylt við þann vanda, sem við stöndum nú andspænis - hvorki við erfiðleika minni bátanna og togaranna né erfiðleika þá, sem skapazt hafa á s.l. ári vegna stórkostlegs samdráttar útflutningstekna okkar. Það á ekkert skylt við þá stefnu, sem við fylgjum í efnahagsmálum. Varðandi það atriði held ég, að það skipti meginmáli, að menn reyni að gera sér rétta grein fyrir eðli þess vanda - það er ég honum alveg sammála um - og þeim erfiðleikum, sem einmitt atvinnuvegirnir standa andspænis vegna þeirra áfalla, sem þeir hafa orðið fyrir, því að hvað sem öðru líður, hafa þjóðartekjur dregizt stórkostlega saman. En áfallið er þó enn þá stórkostlegra í okkar útflutningstekjum, sem skipta meginmáli fyrir alla okkar aðstöðu út á við, þar sem við missum 30% þeirra á einu ári. Þetta hygg ég, að engum manni dyljist - ekki heldur honum. Það er ekkert undarlegt - miðað við það ástand, sem hefur stöðugt verið að breytast og raunar stöðugt að vaxa eftir því, sem mánuðirnir hafa liðið - þó að það hafi orðið að grípa til nýrra, óvenjulegra aðgerða, sem ekki hafi þekkzt á undanförnum árum, og það hafi kannske ekki liðið langt á milli þess, að þurft hafi að endurskoða þær aðgerðir, sem beitt hefur verið. Ekkert skal ég fullyrða um, nema það verði stuttur tími, þangað til við þurfum að endurskoða það, sem við erum að tala um í dag. Við vitum ekkert, hver þróunin verður í þessum málum. Við vitum ekki, hversu stórfelld útgjöld fyrir ríkissjóð þeir samningar, sem nú er verið að gera í launamálum, kunna að leiða af sér. Auðvitað verður að taka afleiðingunum af því, og þá verður að gera ráðstafanir með einhverjum hætti, annaðhvort draga saman útgjöld ríkissjóðs eða afla nýrra tekna til að standa undir þeim viðfangsefnum. En ég geri ekki ráð fyrir, að hann geti ætlazt til þess af mér eða ríkisstj. nú, að hún geti nákvæmlega sagt fyrir um, áður en slíkir samningar eru gerðir, hvað þeir leiði til mikils kostnaðar fyrir ríkissjóð, þar sem vitanlega hefur margt af þessu, sem gerzt hefur á undanförnum vikum og mánuðum, verið þess eðlis, að menn hafa ekki haft nokkurn möguleika til að sjá það fyrir. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þá ræðu. Það hefði verið mjög fróðlegt að athuga ítarlega ræðu hv. 3. þm. Vesturl. Að vísu komst hann að þeirri niðurstöðu, að þetta mál væri nauðaómerkilegt og hefði í rauninni efnislega enga þýðingu, þó að það tæki hann rúma klukkustund að komast að þessari niðurstöðu, þannig að það virtist a.m.k. þurfa töluvert mörg orð til þess að kveða frv. í kútinn og sanna, að það væri svona fánýtt. Annars var margt í hans ræðu, sem kom þessu máli lítið við. Það voru almennar hugleiðingar, sem við höfum heyrt frá hans flokki og hann hefur oft flutt hér áður um hækkanir á fjárl. á undanförnum árum og þar fram eftir götunum. Út í þá sálma skal ég ekki fara. Hann vék að því með nokkuð sérkennilegum útreikningum, hvað það mundi taka margar aldir að framkvæma vissar umbætur í vegamálum. Einn mætur þm. skaut því að mér, að það væri kannske rétt að spyrja að því, hve margar aldir það hefði tekið hjá Framsfl. að vinna sambærilegt afrek í vegamálum, ef átt hefði að fara eftir þeim fjárveitingum, sem voru í hans tíð. Það hefur auðvitað ekki mikla þýðingu að vera að karpa um svona atriði. Vanti svona stórkostlegar upphæðir til þess að gera átök í vegamálum, er það vandamál út af fyrir sig, sem hæstv. samgmrh. hefur manna mest minnzt á hér í Alþ., þ.e. að hann teldi nauðsynlegt að gera þar enn meiri átök, þó að meira hafi verið afrekað í vegamálum en nokkurn tíma áður hefur þekkzt síðustu árin. Og ég vona, að það standi þá ekki á hv. þm. að ljá sitt lið og síns flokks til þess að afla fjár til þessara þarfa. Það tjóar auðvitað ekki að vitna í, að það sé sjálfsagt, að ríkissjóður leggi fram fé, þegar vitað er, að ríkissjóður hefur ekkert fé til að leggja fram, þannig að það verður að horfast í augu við þetta vandamál af alvöru og ábyrgðartilfinningu. Hv. þm. sagði, að með þessu frv., sem hér væri flutt, væri verið að vísa til framtíðarinnar mörgum verkefnum. Mér skilst, að í því fælist, að annars vegar væri gert ráð fyrir að taka lán - og það er rétt, að vissu leyti er því vísað til framtíðarinnar og á hinn bóginn væru felld niður framlög til ýmissa þarfa. Væri með því verið að gera þau framlög nauðsynleg síðar. Náttúrlega er þetta svo í meginatriðum, að það er ekkert í fjárl. af framkvæmdum, sem hægt er að fella niður fyrir alla framtíð. Ef svo væri, höfum við tekið upp fjárveitingu til algerlega fráleitra hluta. Það hefur engum dottið í hug, að hætt væri við að byggja stjórnarráð, hætt við að byggja fangahús eða annað þess konar eða hætt við að byggja safnahús. Þetta eru auðvitað verkefni, sem bíða framtíðarinnar. En er það ekki svo, að verði samdráttur í tekjum einstaklinga og auðvitað ekki síður í tekjum þjóða verða menn að gera svo vel að fresta einhverju til framtíðarinnar. Þá er ekki hægt að gera alla hluti og vitanlega er það ekki stórkostlega merkilegt að uppgötva það, að lækkun ríkisútgjalda og niðurfelling fjárveitinga merki, að verkefnum verði vísað til framtíðarinnar. Það er ekkert að finna upp púðrið að koma auga á það. Hv. þm. taldi eiginlega sérhverjum lið frv. eitthvað til foráttu. Hann taldi fráleitt að fella niður þær fjárveitingar, sem gert er ráð fyrir í frv., og talaði um, að sumt af þessu væri lögbundið og alveg óhæfa að hreyfa við því - Alþ. væri búið að ákveða þetta. Ég satt að segja skil ekki slík rök. Hér er verið að leggja til, að Alþ. ákveði annað, og hvort það er í þessu frv., sem hann kallaði bandorm,. eða einhverju öðru, þá er þetta frv., sem fær eðlilega meðferð á Alþ., og það er einmitt verið að leita eftir heimild Alþ. til þess að fresta þessum ákvörðunum. Það gerðist 1940 - þá hafði Framsfl. stjórnarforystu og þótti engin óhæfa. Þá voru fluttar sams konar till. og hér er um að ræða - ekki alveg eins - en það var unnið á sambærilegan hátt að því að skera niður ríkisútgjöld. Þar var frestað framlögum samkv. ótal mörgum lögum, og tel ég þetta ekkert hafa verið merkilegt. Það er aðvitað ekki nokkur leið að koma því við hér að fara að breyta þessum lögum öllum hverjum fyrir sig, enda er í mörgum greinum aðeins um bráðabirgðabreytingar að ræða, og það er engu slegið föstu um það, hvað skuli gilda í framtíðinni. Hann lýsti einnig undrun sinni yfir því, að það væri verið að breyta lögum í þessu frv., sem ætti aðeins að gilda til eins árs. Það er nauðsynlegt að breyta sumum þeim lögum nú þegar, vegna þess að það tekur sinn tíma að undirbúa þær sparnaðaraðgerðir, sem af slíku leiða. Þess vegna þarf að fastákveða t.d. útreikninga samkv. l. um fjármál skóla og annað þess konar, sem á að koma fyrir næsta ár. Um það þarf að setja fastar reglur nú. Hann ræddi mikið um kostnað rn. og helgaði sig sérstaklega fjmrn. Ekki skal ég fara langt út í þá sálma - aðeins taka það fram, að þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að framkvæma þann sparnað eða þá lækkun, sem getið er um í frv., og það er ekkert óraunhæft í því. Það hafa verið vissir erfiðleikar á því á undanförnum árum að fylgjast nákvæmlega með útgjöldum rn., vegna þess að margt af þeim útgjöldum hefur verið á sameiginlegum liðum á 19. gr. fjárl. Nú hefur sú skipan verið tekin upp, að hvert einstakt rn. hefur ákveðna og takmarkaða fjárveitingu, og það er staðfastur ásetningur hvers ráðh. fyrir sig að halda sig innan ramma þeirrar fjárveitingar. Það hefur verið miklu óljósara á undanförnum árum, eins og ég sagði, og ég tel, að það sé mjög mikil bót að þessari skipulagsbreytingu og geri auðveldara aðhald í þessum efnum. Þær 10 millj. kr., sem hv. þm. sagði, að væri á vegum fjmrh. - að því er mér skildist helzt til þess að geta jafnað upp útgjöld rn. - eru ekki til þess ætlaðar; það er mesti misskilningur. Þessar 10 millj. kr. eru ætlaðar til þess að mæta óvissum útgjöldum. Það hefur alltaf verið slík upphæð fyrir hendi - að vísu mun hærri. Nú hefur því, eins og ég sagði, verið skipt niður á rn. Það kemur hins vegar alltaf fyrir á hverju ári, að ríkið verður að leggja í ýmiss konar útgjöld. Það koma fyrir óvænt atvik, sem valda því, að það verður að vera til eitthvert fé, og þetta er lægri fjárveiting heldur en nokkurn tíma hefur verið áður ætluð í því skyni. Það eru margar aðrar aths., sem ég hefði gjarnan viljað koma að, en skal sleppa, þar sem ég sé, að það tefur tímann of mikið. Ég skýrði frá því í gær, að væntanlegt væri frv. um endurskipulagningu á fiskmötum. Verður að því stefnt, að sá sparnaður náist, sem þar er gert ráð fyrir. Hv. þm. taldi sérstaklega viðeigandi að leggja áherzlu á það, hvað útþensla í fjmrn. hafi orðið stórkostleg. Sannast sagna hefur engin útþensla orðið í fjmrn. sem slíku. En hann taldi, að það hefði verið létt af rn. miklu af þeim verkum, sem það hefði átt að sinna á undanförnum árum. Að vissu leyti hefur verið létt verkum af rn. - það er alveg rétt - með vissum stofnunum, sem að vísu eru ekki á vegum rn. nema að takmörkuðu leyti að undanskilinni Hagsýslustofnuninni. Hitt gefur auga leið, að með stórkostlegri aukningu í ríkisbúskapnum, stórkostlega auknum fjármunum, sem er verið að ráðstafa, og margvíslegum nýjum verkefnum, sem til hafa fallið, hefur verið óumflýjanlegt, ef átti að hafa hemil á og eftirlit með þessum málum, að koma hér við betri skipulagningu. Ég held, að hv. þm. hafi sjálfur látið í ljós áður þá skoðun, að tilkoma Hagsýslustofnunarinnar hafi verið eðlileg og gerði miklum mun auðveldara að viðhafa eftirlit með ríkiskerfinu. Þessi skoðun hans kom m.a. fram í till. þeirri, sem hann og fleiri þm. fluttu hér um endurskoðun í ríkisbúskapnum, og þar var einmitt gert ráð fyrir að byggja aðallega á starfi þessarar stofnunar. Mér skildist, að hann hefði ætlazt til þess að vegna stofnunar þessarar væri hægt að fækka um marga menn í fjmrn. Þess hefur ekki verið kostur af þeirri einföldu ástæðu, að það hefur yfirleitt áður lent mikið á ráðuneytisstjóra þessa rn. og að sumu leyti á einum fulltrúa þess - að undirbúa fjárlagafrv. með þeim hætti, sem gert hefur verið, þar til nú á s.l. ári. Slíkt hefði ekki verið framkvæmanlegt, þar sem það hefði orðið svo mikil vinna, og þetta hefur verið gert meira og minna á hlaupum á stuttum tíma og alls ekki verið hægt að kryfja málin til mergjar, eins og skyldi. Ég efast ekkert um, að þær stofnanir, sem komnar eru upp eins og Efnahagsstofnunin, munu fullkomlega borga sig, þó að þær kosti nokkurt fé, og það hefur reyndar komið í ljós, að ekki hefur staðið á hv. framsóknarmönnum að krefjast alls konar starfa af þessari stofnun bæði hér á Alþ., í hagráði og víðar, þannig að ég hygg, að það sé ekki lengur neitt deiluefni, að þessi stofnun sé bæði þörf og nauðsynleg. Hún hefur hins vegar ekki nema að sáralitlu leyti létt verkefnum af fjmrn. En ég skal ekki fara lengra út í þá sálma. Það, sem mér finnst einkennilegast í allri þessari löngu ræðu hv. þm., er, að hann skyldi forðast algerlega að horfast á nokkurn hátt í augu við vandann. Eins og ég segi, geri ég nokkuð miklar kröfur til hans hæði vegna þeirrar þekkingar, sem hann hefur á þessum málum, og þeirra hæfileika, sem ég tel hann tvímælalaust hafa til að meta þessi mál rétt, ef hann vill. Því olli þessi ræða mér miklum vonbrigðum, þar sem hann forðast að viðurkenna þann mikla vanda, sem nú er við að glíma, þá nauðsyn, sem er á því að ná með einhverjum hætti saman endum, og ef hann er óánægður með þær till., sem hér eru gerðar, á hann að sýna einhverja viðleitni í þá átt að segja, með hverjum öðrum hætti á að ná þessu fé - eða á e.t.v. alls ekki að ná því? Á að leggja út í auknar skattaálögur? Flokkur hans hefur, að því er mér skilst, talið eðlilega eftir atvikum þá aðstoð við sjávarútveginn, sem veitt hefur verið eða ætlunin er að veita á þessu ári. Einhvern veginn verður að afla fjár til þessarar aðstoðar og það tjóar auðvitað ekki að segja um leið: Við heimtum aukið fé til þessara og annarra framkvæmda. Við heimtum, að það sé staðið við það, sem þeir kalla yfirlýsingar um að lækka tolla miklu meira en hér er gert. Við heimtum, að veitt sé þessi aðstoð til sjávarútvegsins, af því að annað sé óumflýjanlegt. Og það á að gera meira, að því er þeir segja, til þess að veita atvinnuvegunum aðstoð. En á móti á ekki að gera neinar ráðstafanir til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Hvernig í ósköpunum á að brúa þetta bil? Það má ekki gera með lántökum, og mér skilst, að það megi ekki gera það með sköttum. A.m.k. hafa þeir ekki viljað orða það með þeim hætti. Þá fæ ég ekki séð, hvernig er hægt að ætlast til þess, að hægt sé að taka hv. þm. alvarlega, sem ræða málin svona. Það er í rauninni að eyða tíma sínum til einskis að vera að ræða um slíkan málflutning, og það eina, sem veldur því, eins og ég sagði, að ég geri þetta þó að umræðuefni, er það, að hér á hlut að máli mætur og glöggur maður, sem ég trúi ekki, að sé svo haldinn framsóknarvillu, að hann vilji alls ekki sjá í gegnum moldviðri og blekkingar og reyna að kryfja málin til mergjar með þeirri þekkingu, sem ég veit, að hann hefur, ef hann vill beita henni.



Herra forseti. Það er eins með mig og hæstv. fjmrh., að ég verð að lýsa því yfir, að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með hann sem hæstv. ráðh. Ég hafði treyst því, að hæstv. fjmrh., Magnús Jónsson, mundi gera sér grein fyrir því, hvaða erindi hann ætti í fjmrn., og hann mundi gera sér grein fyrir því, þegar hann legði fram fjárlagafrv., eins og hann gerði fyrir árið 1967, að ekki yrði komizt hjá því að reyna að hafa alvarleg áhrif á efnahagsstefnu þjóðarinnar, þegar fjárl. hækkuðu um 1 milljarð. Ég treysti því, að hæstv. ráðh. mundi vinna gegn því, að hvert embættið á fætur öðru fengi aukið fjárrými um 30–50% eins og raun varð á, og ég hef sannað það með rökum æ ofan í æ - og staðreyndirnar um fjárlagaþróunina og fjárhagsafkomu ríkissjóðs síðar hafa sannað það - að þessi stefna hans var röng. Ég get lýst því enn yfir, að ég varð fyrir vonbrigðum með hæstv. fjmrh. í þessu efni. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði notað öll tiltæk atriði í sambandi við fjárl. og fjármálastjórn, vil ég segja, að það var fjarri því. Ég á mikið í því pokahorni, sem ég mun ekki nota í umræðunum í dag. En það var eitt, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. og sker alveg úr um viðhorf okkar til þessara mála. Hæstv. fjmrh. sagði, að þróunin í landinu í efnahagsmálunum hefði áhrif á gerð fjárl., en fjárl. hefðu ekki áhrif á þróunina. Í þessu efni eru sjónarmið okkar mismunandi. Mín skoðun er sú, að fjárl. og fjármálastjórn í tíð núv. valdhafa hafi haft veruleg áhrif á efnahagsmál þjóðarinnar. En hæstv. fjmrh. heldur því hins vegar fram, að efnahagsmálin hafi haft áhrif á fjárl. Það, sem ég hef haldið fram og skal ekki fara að rekja hér nú í löngu máli, er, að þessi stefna hæstv. ríkisstj. að taka alltaf mikið af sköttum, láta skatt fylgja hverju máli og miða alltaf fjárlagaafgreiðsluna við stórfelldan tekjuafgang hefur átt verulegan þátt í, að verðbólga hefur vaðið hér uppi síðustu árin. Það kom fram í ræðu hjá hæstv. forsrh. á flokksráðstefnu þeirra í okt. í fyrrahaust, þar sem hann sagði: „Við höfum reynt öll tiltækileg ráð til þess að forðast verðþenslu.“ Nefndi hann í þessu sambandi háa skatta, mikinn greiðsluafgang, háa vexti og takmörkuð sparifjárútlán, og bætti við: Við höfum reynt allt nema atvinnuleysi, og við erum á móti því. En þessi efnahagsstefna er ekki framkvæmanleg, nema henni fylgi takmörkuð atvinna. Það, sem gerzt hefur hjá núv. hæstv. ríkisstj., er, að síldveiðin og atvinnan í landinu hefur risið gegn þessari stefnu, og þegar þessu lenti saman, varð af sú óðaverðbólga, sem verið hefur. Þetta er staðreynd, og ég veit, að þessir hæstv. ráðh. átta sig á þessu, þó að þeir viðurkenni það ekki hér á hv. Alþ. Ég vil segja í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði um drauma mína um embætti fjmrh., að það kemur ekkert við mig, og falli það í hlut Framsfl. að velja fjmrh., gerir hann það alveg án tillits til þess, hverjir eru spádómar hæstv. núv. fjmrh. En ég vil segja hæstv. ráðh. það, að ég hef í ræðu minni hér á hv. Alþ. í sambandi við fjárlagaafgreiðslu ár eftir ár bent á vissa liði, sem við teldum, að mætti spara, og við framsóknarmenn höfum bent á þetta í nál. Við höfum gagnrýnt, hvernig að þessum málum væri staðið og þá eyðslu, sem þeim væri samfara, og það hefur verið okkar ábending, að úr útgjöldum mætti draga. Hitt veit hæstv. ráðh., að tillögugerð okkar í sambandi við fjárl. síðari árin hefur verið mjög takmörkuð. Það hefur verið af vissum ástæðum. Við höfum aldrei lagt svo fram hér brtt. í sambandi við fjárl., að hæstv. stjórnarmeirihluti hafi ekki lýst þeim sem óábyrgum og óraunhæfum. Það hefur verið nákvæmlega sama, hvort það hefur verið till. um útgjöld eða sparnað; það hefur hvort tveggja verið óraunhæft ábyrgðarleysi og ekkert annað. Og við lítum svo á, að valdhafarnir - þeir, sem hafa aðstöðu til að fylgja málunum eftir og geta ráðið því, hvernig á að leysa mál - verði auðvitað að finna þær leiðir, sem völ er á til að draga úr ríkisútgjöldunum. Við getum aðeins gefið ábendingar. Við fluttum t.d. fyrir nokkrum árum till. um það að fella niður sendiráð. Því var svarað þannig, að það þyrfti að segja þessum mönnum upp, sumum væri ekki hægt að segja upp og sparnaðurinn kæmi ekki í hendi. Við vitnuðum í fyrri fyrirheit stjórnarliða um það, að þeir ætluðu að beita sér fyrir þessu. Þeir hafa haft 10 ár til þess að skoða þetta, og það er nú fyrst fyrir nokkrum dögum, að samþ. er hér á hv. Alþ. till. frá tveimur þm. Framsfl., formanni hans og ritstjóra, um endurskoðun á utanríkisþjónustunni. Það er mjög ánægjulegt, að Alþ. skuli nú átta sig á því, að þetta er nauðsyn og stefnan í utanríkisþjónustunni er algerlega röng. Ég sagði það hér við fjárlagaafgreiðsluna í haust, að hún væri algerlega röng. Það er vonlaust fyrir kotríki eins og okkur að halda uppi sendiherrum hér og þar, sendinefndum og ráðstefnum, eins og við gerum nú. Við verðum að velja aðra hvora stefnuna, og stefnan verður sú, að við fækkum föstu sendiherrunum og tökum ráðstefnurnar. Það verður okkur farsælla. Við höfum líka bent hér á oft og mörgum sinnum, hvernig útþenslan er í löggæzlunni, t.d. má nefna útþensluna í haust á Keflavíkurflugvelli og annað slíkt. Það hefur verið talið, að þetta væri óraunhæft og við vildum koma á lögleysu í landinu, en það er staðreynd, að þessi mál eru komin út í hreinar öfgar, og þess vegna á að vera hægt, þótt sérstakt verkefni - að dómi hæstv. ráðh. - sé framundan, þ.e. breytingin í umferðarmálunum, að draga úr kostnaði við löggæzlu. Við gagnrýndum líka tilkomu prestsembættis í Kaupmannahöfn. Það þótti ekki góð latína á þeim dögum, og það var alls ekki talið, að það hefði nein áhrif á ríkisútgjöld. Þetta væru smámunir einir algerir smámunir. Í raun og veru var þetta ekkert annað en stefnuatriði, þ.e. að ekki skyldi farið að málum eins og gert var með þeirri framkvæmd. Nú er þetta hins vegar talið nokkurs virði. Ég vil líka minna á það, að við höfum bent á t.d. bifreiðarekstur ríkisins í okkar umr. um fjárl. undanfarin ár. En þá hefur það ekki verið talið framkvæmanlegt að spara á þeim lið eða litið svo á, að ógætni væri í þeirri framkvæmd eða of miklu eytt. Nú er hins vegar svo komið að hæstv. ríkisstj. áttar sig á því, að hér er hægt að spara. Hæstv. fjmrh. taldi, að væru vinnubrögð Framsfl. viðhöfð í vegamálum nú og væri miðað við þau eins og þau voru áður, yrði að bíða lengi eftir varanlegum vegum. En ég vil minna þennan hæstv. ráðh. á að á valdaárum Framsfl. var vegakerfið lagt um landið og á þeim árum hafði ríkissjóður ekki þær tekjur af umferðinni, að þær nægðu til þeirra fjármuna, sem úr ríkissjóði voru lagðir til vegamála. Nú hefur ríkissjóður hundruð millj. umfram þær tekjur, og væri nú eins vel staðið að vegamálunum, miðað við umferðina, möguleikana og þörfina og gert var á valdaárum Framsfl., væri fært upp Artúnsbrekkuna. Hæstv. fjmrh. sagði, að 1940 hefði verið gefið fordæmi fyrir lagasmíð eins og þessari. Ég vil minna á það, að 1940 var styrjaldarár. Það var fyrsta, heila árið í síðari heimsstyrjöldinni. Á stríðsárum er ýmislegt aðhafzt af hálfu stjórnvalda og í lagasmíði, sem ekki er gert á friðartímum. Það er ekki hægt að bera ástandið í þjóðmálum saman við það, sem var á stríðsárunum um 1940, og hvað sem hæstv. fjmrh. kann um það að segja, er það með öllu óeðlilegt, að gömul stofnun eins og fræðslumálaskrifstofan skuli vera lögð niður í lagasmíð, sem í daglegu tali er nefnd bandormur. Það á að vera í þeim lögum, sem fjalla um fræðslumálin í landinu og annars staðar ekki. Hæstv. fjmrh. taldi, að ég hefði gert lítið úr þessu frv., en ég hefði þurft meira en klukkustundar ræðu til að skýra afstöðu mína til málsins. Í upphafi máls míns gerði ég grein fyrir málinu, eins og það raunverulega er. Í fyrsta lagi ætti að leysa vandann að nokkru leyti með lántökum til framkvæmda, þ.e. 81 millj. kr. Þetta er staðreynd. Í öðru lagi ætti að fresta framkvæmdum fyrir 78 millj. kr. Þriðja þáttinn gætum við deilt um, ég og hæstv. ráðh. Ég kallaði þann þátt óraunhæfan. Þar var um 25 millj. kr. að ræða. En ég gerði grein fyrir því, og það má um það deila. Og fjórði þátturinn var það, sem ég kallaði sparnað; þar var um 16 millj. kr. að ræða. Það var 0,3% af heildarrekstursútgjöldum fjárl. Þessu gerði ég grein fyrir í upphafi málsins og ræddi svo um, hvers vegna við stæðum nú frammi fyrir þeim vanda að vera að gera slíkar ráðstafanir, eftir að ríkisstj. hefði næstu 6 ár á undan fengið tvo milljarða til ráðstöfunar umfram fjárl. Og ég endurtek það, sem ég þá sagði. Það er vegna rangrar stjórnarstefnu, sem þannig er komið málefnum þjóðarinnar.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem er hér á þskj. 242, hefur verið til athugunar í sjútvn., og eins og fram kemur í nál. sjútvn. á þskj. 361, leggur n. til, að till. verði samþ. með nokkrum breytingum. En þær breytingar koma fram í nál. N. var sammála um, að það væri rétt og nauðsynlegt, að fram fari sú athugun, sem óskað er eftir, að gerð verði með þessari till., þ.e.a.s., að ríkisstj. láti fara fram athugun á því,hversu margir fiskibátar í landinu muni ekki verða gerðir út á komandi vetrarvertíð vegna fjárhagsörðugleika Það er vitað, að það hefur æði oft verið þannig og í vaxandi mæli nú í seinni tíð, að þó nokkuð af rekstrarhæfum fiskibátum hafa legið og ekki verið notaðir. Þetta telur sjútvn., að sé rétt, að komi skýrt fram, hversu miklu þetta muni nema, hversu margir þessir bátar eru, sem verða að teljast fullkomlega rekstrarhæfir og sæmilega hentugir til útgerðar á vetrarvertíð og til þess þá, að hægt sé að gera viðhlítandi ráðstafanir til þess að koma þessum bátum í rekstur. Vitanlega er um það að ræða, að eitthvað af bátum liggur ónotað af þeim ástæðum, að þeir eru orðnir þannig á sig komnir, að þeir teljast ekki rekstrarhæfir eða eru ekki lengur orðnir hentugir til útgerðar í samkeppni við aðra. Þar stöndum við auðvitað frammi fyrir allt öðru vandamáli, sem sagt því að reyna þá að finna einhver ný verkefni handa slíkum bátum eða þá það verður að yfirgefa þá með öllu. En þar sem um hitt er að ræða, að vel rekstrarhæfir bátar og hentugir bátar liggja ónotaðir af fjárhagserfiðleikum viðkomandi eigenda eða af öðrum hliðstæðum ástæðum, þá telur sjútvn., að það sé rétt að fá athugun á slíku, til þess þá að hægt sé að gefa sig að því að reyna að ráða þar bót á. Sjútvn. lagði til í sinni till., að meginmál till. eða 1. mgr. yrði samþ. eins og hún lá fyrir, en n. taldi rétt að gera nokkrar orðalagsbreytingar á seinni mgr.. og kemur það fram í till. n., þar sem ýmsum nm. í sjútvn. þótti, að í upphaflegu till. væri tekið óþarflega ákveðið til orða um það, hvað ríkisstj. ætti að gera til þess að beita sér fyrir því, að rekstur þessara báta gæti hafizt. Menn töldu sem samt, að rétt væri að lina þarna nokkuð á orðalagi, því að það yrði að koma í Ijós síðar, hvað rétt þætti að gera í hverju einstöku tilfelli. Eins og fram kemur í nál. sjútvn., skrifuðu tveir af nm. undir nál. með fyrirvara, en voru þó sammála í öllum aðalatriðum þessari afgreiðslu n. Þessir tveir nm. hafa nú flutt hér brtt., sem þeir gera að sjálfsögðu grein fyrir, á sérstöku þskj., þskj, 385, en mér þykir rétt hér um leið og ég geri grein fyrir till. sjútvn. að geta þess, að hér er um svo smávægilega breytingu að ræða frá þeirri till., sem sjútvn. gerir, að ég hygg að sjútvn. öll hefði vel getað fallizt á það orðalag, sem fram kemur í brtt. á þskj. 385, og ég hef m.a. borið þessa breytingu undir flm. till., hv. 6. landsk. þm.. og hann getur fyrir sitt leyti algerlega fallizt á þessa breytingu. Og ég hef náð tali af nokkrum mönnum úr sjútvn., sem sömuleiðis geta fallizt á að samþykkja þá brtt., sem er á þskj. 385 um þetta sama efni, en þar er aðeins um minni háttar frávik í orðalagi og varðandi verkefni frá því, sem lagt er til í meginmáli till. Það er því sem sagt till, sjútvn., að þessi þáltill. verði samþ. og ef flm. að brtt. á þskj. 385 halda sig fast við hana, mun sjútvn. geta fallizt á það að afgreiða till. á þann hátt, að sá hluti till. verði samþ. eins og þar segir, en till. síðan afgreidd í heild með því orðalagi, sem sjútvn. hafði gert ráð fyrir í sínum till.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Sunnl. að flytja brtt. við brtt. sjútvn., brtt. á þskj. 385. Eins og síðasti ræðumaður tók fram, er hér um tiltölulega mjög litlar breytingar að ræða. Hins vegar lá það ekki fyrir á fundi hjá sjútvn., hvort aðrar upplýsingar, sem um var talað í n., að æskilegt væri, að lægju fyrir, mundu kannske eyðileggja fyrir meginefni till., ef óskað væri eftir þeim jafnframt. Hins vegar hefur samkv. upplýsingum, sem ég hef síðar fengið frá Fiskifélagi Íslands, verið upplýst, að það, sem ég og hv. 3. þm. Sunnl. sérstakloga óskum eftir, liggur jafnt fyrir og hitt, þannig að þetta mun ekki tefja fyrir upprunalegu till., sem n. öll er sammála um, að æskilegt sé, að liggi fyrir Alþ. og öðrum, sem áhuga hafa á, en það, sem við vildum fá fram auk þessa, sem þáltill. getur um, er m.a. hvort og af hvaða ástæðum slík skip liggi á vetrarvertíðinni af öðrum ástæðum heldur en fjárhagsástæðum. Það er t.d. rökstuddur grunur um það, að það sé nokkuð stór fjöldi slíkra skipa, sem ekki verði mannaður, bæði vegna þess, að þau séu orðin úrelt og jafnvel vegna útgerðarstaða líka. Það má líka vera, að það komi fleira í ljós, eins og að vélar þeirra séu úreltar, þótt skipin sjálf séu ekki úrelt, og eins og ég tók fram, hefur fiskimálastjóri tjáð mér, að það muni ekki kosta mikla aukavinnu, þótt slíkar upplýsingar verði látnar fylgja með í þeirri sérstöku athugun, sem við höfum farið fram á, að fari fram, og þess vegna höfum við leyft okkur að bera fram þessa brtt., töldum samt ekki eðlilegt að leita til annarra nm., vegna þess að við vorum aðeins tveir með þennan fyrirvara, en eins og frsm. tók hér fram á undan mér, held ég, að það ætti ekki að verða neinn ágreiningur um það að samþykkja till. með því orðalagi, sem við leggjum til.