Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur haft þetta mál til meðferðar og mælir með samþykkt þess eins og það er orðið í meðferð Nd. Undir þetta skrifa allir nm. iðnn. Frv. er flutt af hv. þm. Sverri Hermannssyni og var í upphaflegri gerð þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um: 1) að lokið verði hið fyrsta við rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar (1. áfanga Austurlandsvirkjunar), 2) að leitað verði eftir kaupanda að raforku með stóriðju staðsetta í Reyðarfirði fyrir augum.“ Nd, breytti tillgr. þannig að hún er nú svo: „ Till. til þál. um rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar. Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að Orkustofnun ljúki eins fljótt og við verður komið rannsókn á byggingu Fljótsdalsvirkjunar.“ Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að ég er því eindregið fylgjandi að þessari rannsókn verði hraðað. Þetta er ákaflega athyglisverð rannsókn, athyglisverð virkjun. Hún getur orðið stór ef menn vilja, en þarf e. t. v. ekki að verða það. Sérstaklega er nauðsynlegt að hraða þessari athugun í tengslum við hugmyndir um Bessastaðaárvirkjun. Ég held að það út af fyrir sig sé nægilegt verkefni á þessu stigi og eigi ekki að fara að tengja það notkun orkunnar á einn máta eða annan. Ég get einnig sagt það hér að mér er ekki kunnugt um neinar áætlanir um að reisa stóriðju á Reyðarfirði, og upplýst að jafnvel er síður svo nú en áður var.

Frsm. (Jón Helgason) : Herra forseti. Í Nd. voru gerðar smávægilegar breytingar á frv. til l. um breyt. á vegalögum. 15. gr. frv. var skipt í tvær greinar. Síðari hluti 15. gr., eins og hún var frá Ed., var gerður að 16. gr. sem hljóðar þá þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Þegar lög þessi hafa öðlast gildi, skal fella meginmál þeirra inn í vegalög, nr. 80 10. júlí 1973, og gefa þau út svo breytt.“ Efnið er sem sagt alveg óbreytt, þessu er aðeins skipt í tvær gr. Síðan er ákvæði til bráðabirgða, þar breytast dagsetningar, í staðinn fyrir 15, apríl kemur 25. maí og í staðinn fyrir 1. maí kemur 1. júní. Samgn. mælir með því að frv. verði samþ. eins og hv. Nd. afgreiddi málið.

Fram. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Frv. þetta hefur verið í hv. Ed. til meðferðar áður og þar gerði heilbr.- og trn. á því nokkrar breytingar. Fyrsta breytingin var sú, að burtu félli „til að stunda félagsráðgjöf hér á landi“, en okkur láðist í því sambandi að fella niður 3. mgr. 3. gr., sem hljóðar svo: „Slíku leyfi fylgir ekki réttur til að kallast félagsráðgjafi.“ Nd. breytti þessu og felldi þessa málsgr. aftan af 3. gr. Heilbr.- og trn. tók frv. til athugunar aftur nú í kvöld og hefur sent frá sér svofellt nál:: „ N. hefur athugað frv. í núverandi mynd, eins og það kemur frá Nd., og leggur til að það verði samþ. svo breytt “

Frsm. 2. minni hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., hefur áður verið hér í d. og er reyndar gamall kunningi allt frá því í haust. En frv. þetta er margbrotið nokkuð og ekki allt það sem það sýnist. Ég ræddi einkum um launamálin og um almannatryggingarnar og flutti brtt. varðandi almennan lífeyri og tekjutryggingu við fyrri umr. þessa máls, en ég vil gera hér að umtalsefni 1. gr. frv. enn og mun flytja brtt. við hana, en það er sú gr. sem fjallar um svokallaðar launajöfnunarbætur. Einnig mun ég fjalla sérstaklega um svokallaðan barnalífeyri þar sem ég tel einsýnt að ekki þýði að freista þess að koma fram breytingum á þeim ákvæðum sem snerta ellilífeyri. Í 1. gr. frv., eins og hún er nú, segir, og ég bið hv. þdm., sem vilja fylgjast með rökstuðningi mínum, að taka vel eftir, en þar segir svo: „Frá 1. okt. 1974 til 31. maí 1975 og þar til heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hafa samið um annað“ - og svo er lýst síðar í gr. hvað þetta annað er, ég held áfram - „skulu launagreiðendur greiða launajöfnunarbætur í stað almennrar verðlagsuppbótar á laun umfram þá verðlagsuppbót sem svarar til kaupgreiðsluvísitölu 106.18 stig sem hér segir.“ Og síðan er lýst hvað þetta „annað“ sé, þ. e. launajöfnunarbæturnar eins og þær voru samkv. brbl. sem sett voru í sept. á s. l. ári. Eins og kunnugt er hafa heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins eða öllu heldur einstök verkalýðsfélög á grundvelli samninga, sem heildarsamtökin fóru með, þegar samið um annað en það sem í þessari gr. segir. Er því ljóst að þegar það hefur gerst hefur þessi gr. ekki lengur gildi og þar sem hún tímalega séð fellur úr gildi 31. maí 1975 virðist mér einsýnt að þau ákvæði hennar, sem fjalla um greiðslu kaupgjaldsvísitölu, falli úr gildi nú um næstu mánaðamót því að eftir 31. maí 1975 er sem sagt tíminn liðinn. Nú kann að vera að einhver vilji bera brigður á þennan skilning, en ég vil þá leyfa mér að færa nokkur frekari rök að þessu. Ég bendi á það í fyrsta lagi að í þessari gr. er hvergi berum orðum bannað að greiða verðlagsuppbætur á laun og það er hvergi sagt að þær skuli ekki greiða. Ég bendi einnig á að það orðalag þessarar gr. var með talsvert öðrum hætti á s. l. hausti því að þá var beinlínis sagt: „Verðlagsuppbót á laun skal haldast óbreytt fram til 31. ágúst 1974, sú sem tók gildi 1. mars 1974 samkv. kjarasamningum.“ Og síðan var nákvæm lýsing á því í 2. gr. frv. hvernig reikna skyldi út kaupgreiðsluvísitölu. Það var sagt að inn í vísitöluna skyldi ekki taka liðinn „eigin bifreið“ og ákveðin niðurgreiðsla sem fram fór á tímabilinu frá 1. mars til 1. júní átti ekki heldur að teljast með. Eins og ég hef sagt, þá virðist mér á öllu að orðalagið sé það losaralegt á þessari gr. að það yrði ekki túlkað á þann veg að þeir samningar um kaupgreiðsluvísitölu, sem nú eru í gildi, væru niður fallnir. Ég tel því einsýnt að hinn 1. júní komi vísitöluákvæði til framkvæmda hjá öllum þeim sem hafa vísitöluákvæði í samningum sínum. Nú er það að vísu svo að almennu verkalýðsfélögin sögðu upp samningum sínum á s. l. vetri og hugsanlegt væri að halda því fram að þar með hefðu kaupgreiðsluvísitöluákvæðin frá því á s. l. vetri fallið niður, en síðan hefði verið gerður nýr samningur og hann væri ekki með neinum kaupgreiðsluvísitöluákvæðum. En þetta er þó meira en vafasamt vegna þess að í samningnum er vísað til fyrra samkomulags sem í gildi hafi verið. Ég tel því í öllu falli mikið vafamál hvort ekki sé hægt að líta svo á að jafnvel kjarasamningar almennu verkalýðsfélaganna séu í fullu gildi hvað kaupgreiðsluvísitölu snertir eftir 1. júní n. k. Hitt virðist mér alveg einsýnt, að þar sem samningunum hefur ekki beinlínis verið sagt upp, eins og hjá BSRB og öðrum slíkum aðilum, þar hlýtur kaupgreiðsluvísitalan að vera í gildi. Ég vil til að auðvelda mönnum skilning á eðli þessa máls rekja gang þess, hvað hefur raunverulega gerst, í stórum dráttum. Og það er ósköp einfaldlega það að brbl. voru upphaflega sett 21. maí og þar var ákveðið að sú verðlagsuppbót, sem tók gildi 1. mars 1974, skyldi haldast óbreytt, en hún var einmitt miðuð við 106.18 stig. Og eins og ég sagði, það skyldi reikna út tvenns konar k-vísitölu, aðra með liðnum bifreið og hina án bifreiðar. Þessi brbl. voru síðan staðfest á Alþ. 22. ágúst 1974. En þessi vísitöluákvæði féllu síðan úr gildi 30. sept. 1974. Þá höfðu verið sett ný brbl., nánar tiltekið 24. sept., og samkv. þeim áttu launajöfnunarbætur að koma í stað almennra verðlagsuppbóta á laun frá 1. okt. til 31. maí 1975, eins og þar stóð. Síðan hefur þessum ákvæðum verið breytt við meðferð Alþ. á málinu og hefur verið skotið inn orðunum „og þar til heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hafa samið um annað“. Eins og ég hef þegar tekið fram, þá hefur nú þegar verið samið um annað en launajöfnunarfrv. ber með sér, og þar af leiðir að ekki þarf lengur að bíða eftir því að heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins semji um neitt annað. Þau hafa þegar samið um annað og sá frestur er því liðinn og að öðru leyti rennur fresturinn út hinn 31. maí 1975. Þessu til viðbótar er svo rétt að benda á það að heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins semja ekki um kaup og kjör fyrir starfsmenn sína. Það gera hin einstöku verkalýðsfélög. Hins vegar var það svo að heildarsamtök verkalýðsfélaganna, þ. e. a. s. samninganefnd Alþýðusambandsins, sáu um gerð rammasamnings í vetur og e. t. v. er þá átt við það með þessu orðalagi. Ég tel æskilegt að það komi hér fram í umr. að þetta er skilningur minn á þessum lögum og væntanlega skilningur Alþ. á þessum lögum meðan því er ómótmælt. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. forsrh. og ráðh, ríkisstj. geri sér fyllilega grein fyrir þessu. Ég verð að vísu að játa að það, að þeir skuli setja inn þessa setningu, sem hér er komin inn í frv., um heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins, bendir til þess að meiningin hafi verið að reyna að lauma inn í frv. ákvæði sem fæli það í sér að bannið við greiðslu vísitöluuppbóta stæði áfram. En ég sem sagt undirstrika það við þessa umr. að þessi orð duga ekki og ég vil lýsa því yfir, eins og ég hef þegar gert, að það er ótvíræður skilningur minn á þessu ákvæði að það standist ekki sem bann við greiðslu kaupgreiðsluvísitölu og að launþegar eigi því fyllsta rétt á slíkum greiðslum hinn 1. júní, svo fremi að slík ákvæði séu í samningum þeirra. Sé ekki þessi skilningur almennt viðurkenndur er hins vegar einsýnt að upp munu rísa mikil ágreiningsmál og ekki ólíklegt að það yrði þá að leita til dómstóla um úrskurð á þessu losaralega og óljósa ákvæði. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram við þessa umr. en að öðru leyti ætla ég að fara hér nokkrum orðum um það ákvæði frv. sem fjallar um greiðslur úr almannatryggingakerfinu. Ég er nefnilega að gera mér vonir um að hæstv. ríkisstj. hafi sést yfir eitt atriði varðandi þær breytingar sem gerðar hafa verið á almannatryggingalögum og fela í sér tiltölulega litla hækkun á almennum ellilífeyri, en allmiklu meiri hækkun á tekjutryggingu. Mönnum finnst að þetta kunni að vera sanngjarnt vegna þess að það séu ýmsir óverðugir sem fá hinn almenna ellilífeyri, það kunni oft að vera fólk með sæmilegar tekjur og jafnvel á fullum eftirlaunum o. s. frv. og meira máli skipti að tekjutryggingin sé sæmileg. Það er ekki víst að menn hafi gert sér grein fyrir því þegar þeir voru að breyta þessum ákvæðum að með því voru þeir m. a. að ákveða að meðlagsgreiðslur í þjóðfélaginu hækkuðu ekki meira en þessari hækkun nemur, en það voru 9% 1. okt. 1974, 3% 1. des. og svo aftur 9% frá 1. apríl. Almennur ellilífeyrir og þar með meðlagsgreiðslur og barnalífeyrisgreiðslur hefðu átt að hækka um 34% ef þessar greiðslur hefðu fylgt kaupgreiðsluvísitölu, en þær hækka sem sagt ekki nema um 9% og er að sjálfsögðu algerlega óviðunandi. Ef þessar greiðslur hækkuðu hins vegar í einhverju samræmi við framfærsluvísitölu, þá ætti hækkunin nú að nema yfir 40%. Ég vil sem sagt benda á það, að vegna þess að þessar greiðslur fylgja hækkuninni á hinum almenna ellilífeyri, þá verður hækkunin svona lítil, og ég vil sem sagt spyrjast fyrir um hvort það hafi virkilega verið ætlunin að láta bað standa áfram óbreytt svo að meðlagsgreiðslur og barnalífeyrisgreiðslur hækkuðu aðeins um 9% núna miðað við 1. apríl. Ég bið menn að gæta að því að með þessu er ekki aðeins verið að spara ríkissjóði nokkra milljónatugi eða kannske nokkuð á annað hundrað millj. - ég veit ekki nákvæmlega hvað þarna væri um háa upphæð að ræða - heldur er einnig verið að raska stórlega fjármálalegum viðskiptum t. d. fráskilins fólks ellegar einstæðra foreldra sem hafa framfærslueyri sinn að talsverðu leyti af meðlagsgreiðslum og barnalífeyri, Ég veit sem sagt ekki hvort það var raunverulega meiningin með því að skammta ellilífeyrinn svona smátt og svo aftur tekjutrygginguna eitthvað töluvert ríflegar. Ég veit ekki hvort menn gerðu sér grein fyrir því að þessi stefna hefur talsverðar afleiðingar á fleiri sviðum en hvað snertir lífeyrinn einan. Ég vil segja hæstv. forsrh. það og öðrum hv. þdm. að það er í fyrsta skipti nú, eftir að þessi breyting hefur verið gerð sem útlit er fyrir að verði nú í kvöld, í fyrsta skipti um margra, margra ára skeið að meðlag nægir ekki fyrir dagvistunargjaldi barns. Ég efast um að það hafi gerst í meira en áratug, kannske ekki tvo áratugi. Þetta tel ég sem sagt svo ótrúleg vinnubrögð að ég vil enn freista þess að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstj. með því að flytja brtt. þess efnis að barnalífeyrir og meðlagsgreiðslur þar með hækki sem nemur þeirri hækkun á framfærsluvísitölu sem orðið hefur á liðum árum. Ég geri ekki frekari tilraunir til að fá hæstv. ríkisstj. til að fallast á hækkun ellilífeyris eða hækkun tekjutryggingar vegna þess að það mál er þegar fullreynt. En ef ske kynni að þessi smánarlega afgreiðsla á málefnum einstæðra foreldra og á málefnum þeirra sem lífsnauðsynlega þurfa á hæfilegum barnalífeyri að halda, ef þessi afgreiðsla byggist á misskilningi, þá hefur hæstv. ríkisstj. enn tækifæri til þess að leiðrétta það með samþykkt þessarar till. Till., sem ég flyt, eru þessar: „1. Við 1. gr. Niður falli úr gr. „og þar til heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hafa samið um annað“. Ég lít að vísu svo á, eins og ég hef lýst hér yfir, að þessi setning breyti ekki neinu. En til þess að ekki sé neinn vafi á ferðum og til þess að enginn villist á því og ímyndi sér að þessi setning hafi eitthvert gildi þá tel ég rétt að flytja þessa till. Í öðru lagi flyt ég þá brtt. við 6. gr. að við gr. bætist eftirfarandi setning: „Árlegur lífeyrir með hverju barni skal vera kr. 109 740 frá 1. mars 1975 og breytast síðan ársfjórðungslega í samræmi við vísitölu vöru og þjónustu.“ Þessar till. eru bornar fram sem skrifl. brtt. og þarf væntanlega að leita afbrigða fyrir þeim.

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið frv. til athugunar eins og það kemur frá Nd. og meiri hl. n. mælir með því að frv. verði samþ. eins og Nd. afgreiddi málið. Minni hl. gerir grein fyrir afstöðu sinni með séráliti. Þær breytingar, sem urðu á frv. í meðferð Nd., eru sumar smávægilegar. Þar er um leiðréttingar að ræða, það hafði verið um villur að ræða í texta. En hins vegar breytist skerðingarhlutfall vegna tekjutryggingar samkv. 7. gr., þ. e. a. s. í staðinn fyrir að skerðingarhlutfall var í brtt., eins og hún var lögð fram upphaflega, 45 þús. kr. frá 1. apríl 1975 til 30. júní og síðan 46 380 kr. frá 1. júlí eða hækkun um 3%, er skerðingarhlutfallinn breytt í 46 380 kr. á báðum stöðum. Þetta er gert til hagræðingar þar sem Tryggingastofnunin taldi mjög erfitt í framkvæmd að breyta skerðingarhlutfallinu á þennan hátt. Þetta hefur í för með sér smávægilega útgjaldahækkun fyrir ríkissjóð. Þar að auki er breyting á 11. gr. frv. sem fjallar um fjárfestingarlánasjóði, Gr. er stytt allverulega og varð á henni veruleg breyting í meðförum Nd. 1. mgr. fellur alveg niður, þar sem kveðið var á um lánskjör sjóða, og hljóðar gr. nú svo: „Fjárfestingarlánasjóðir endurláni það fé, sem þeir fá til ráðstöfunar, með sambærilegum kjörum og þeir sæta sjálfir. Heimilt er að ákveða lánskjör þessara sjóða þannig að ákvæði um verðtryggingu eða gengisákvæði nái til ákveðins hluta hvers láns.“ Síðan skal ríkisstj, setja meginreglur um þessi lánskjör í samráði við Seðlabanka Íslands og Framkvæmdastofnun ríkisins. Varðandi þá brtt., sem hv. 5. þm. Norðurl. v. lagði hér fram við 1. gr., þá vil ég aðeins endurtaka það, sem ég sagði í framsögu, að ég sagði þá að til þess að taka af tvímæli um það hvaða kjör skuli ríkja frá 1 júní n. k., fari svo að samningar hafi þá ekki tekist á milli aðila á vinnumarkaðnum um fyrirkomulag vísitölubindingar launa í framhaldi af bráðabirgðasamkomulaginu sem í gildi er til þess tíma, er hér gert ráð fyrir að ákvæðin um launajöfnunarbætur haldi gildi þar til samningar hafi tekist milli heildarsamtakanna á vinnumarkaðnum. Þessi ákvæði má telja í samræmi við venjur í slíkum tilvikum. Um þetta orðalag var haft samráð við forustumenn ASÍ og þótti rétt að þetta kæmi fram, færi svo að heildarsamtökin hefðu ekki lokið samningum 1. júní. Að öðru leyti er það ljóst, eins og hv. þm. sagði, að heildarsamtök launþega hafa þegar samið um hærri launajöfnunarbætur en var í brbl. og eru í frv. og þær gilda að sjálfsögðu nú. Hins vegar þykir rétt að staðfesta brbl. með þeim tölum sem upphaflega voru í gildi um launajöfnunarbætur. Varðandi 2. brtt. hv. þm. mun hæstv. forsrh. gera d. grein fyrir því atriði.

Frsm. 2. minni hl. (Ragnar Arnalda) : Herra forseti. Ég heyrði ekki betur en hv. frsm. fjh.og viðskn. væri mér sammála um þá túlkun á 1. gr. frv. sem ég hélt fram áðan. Hann tók einmitt fram að heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins hefðu samið um annað en það sem greinir í 1. gr. Á þeim grundvelli get ég ekki túlkað hans orð öðruvísi en hann sé mér sammála um áframhald þeirrar ályktunar sem ég dró áðan. Ég orðlengi því ekki frekar um það atriði, en vil þó halda þeirri brtt., sem ég hef hér flutt, til streitu og láta hana koma til atkv., þar sem ég tel að annað geti valdið misskilningi og sé hyggilegra að breyta þessu, einkum gagnvart þeim aðilum sem ekki eiga aðild að Alþýðusambandi Íslands. Um hina till., sem ég flutti, er það að segja að við umr. í n. kom fram að hæstv. forsrh. mundi vera reiðubúinn til að lýsa því yfir að barnalífeyrir, þ. e. meðlag, yrði tekinn til endurskoðunar og ný ákvörðun tekin um það atriði af hálfu ríkisstj., en þetta getur verið reglugerðaratriði og er ekki endilega nauðsyn að það sé fest í lög. Með hliðsjón af hinu mikla gildi þess að slík yfirlýsing komi fram hér í þinginu og enda þótt með þeim hætti sé allt ákvörðunarvald lagt á vald hæstv. ríkisstj. og engu sé beinlínis lofað um hver upphæð verður eða hve mikil hækkun verður á hlutfallstölu, þá tel ég samt að slík yfirlýsing sé það mikils virði að tilvinnandi sé að draga till. til baka í trausti þess að yfirlýsingin verði hér gefin.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um 1. gr. þessa frv., en tek þó fram að þessi gr. hefur þýðinga eftir sem áður, þótt heildarsamtök aðila vinnumarkaðarins komi sér saman um ákveðnar launajöfnunarbætur til viðbótar þeim sem ákveðnar eru í þessum lögum. Hefur raunar frsm. fjh.- og viðskn. gert grein fyrir því og ég sömuleiðis í Nd. fyrr í dag og tel ég því ekki ástæðu til að fjölyrða nánar um það efni. Varðandi ákvörðun barnalífeyris eða meðlaga, þá fylgir hann hinni almennu hækkun lífeyrisgreiðslna, þ. e. a. s. hækkar um 9%, en heilbr.- og trmrh. hefur vald til þess með reglugerð að breyta þessu og ákveða barnalífeyri eða meðlag með öðrum hætti. Það hefur hann haft til athugunar og ríkisstj. mun taka það til meðferðar að athugun lokinni. Ég get ekki lofað neinni ákveðinni hækkun, það fer eftir þeirri athugun, sem fram fer, hver úrslit málsins verða. En mál þetta er til meðferðar í rn. og ríkisstj. mun taka afstöðu til þess að lokinni þeirri athugun.



Herra forseti. Eins og fram kom fyrr í kvöld tel ég einsýnt vera að 1. gr. frv., eins og hún er orðuð í frv. eins og það kom frá Nd., kemur ekki í veg fyrir greiðslu verðlagsuppbóta á laun frá 1. júní n. k. hjá þeim launþegum sem rétt eiga til verðlagsuppbóta á laun samkv. samningum sínum. Ég vek á því athygli hér í d. að ég hef oftar en einu sinni haldið fram þessum skilningi hér án þess að því væri á nokkurn hátt mótmælt. En þar sem ég tel að sú setning, sem ég hef hér gert brtt. við, geti hugsanlega valdið misskilningi að óþörfu, þá segi ég já.