Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Magnússon) Eins og tekið er fram í grg. frv., hefir það farið í vöxt síðari árin, að menn hafa valið firmum sínum ýms sérstök heiti önnur en nöfn sjálfra sín. Aðallega á þetta við um ýms verzlunarfyrirtæki og iðnaðar. Nöfnin eru ýmist innlend eða útlend, og jafnaðarlega gefa þau enga vísbending um, hver beri ábyrgð á fyrirtækjunum eða sé eigandi þeirra, svo að það hefir oft komið fyrir, að erfitt hefir verið, bæði fyrir einstaklinga og það opinbera, að vita með vissu, hver ætti að svara til skuldbindinga firmans. Frv. þessu er ætlað að raða bót á þessum ágalla. Allshn. hefir haft það til meðferðar, og eins og sest á nál. 237, leggur hún til, að það nái fram að ganga. En hinsvegar telur hún ekki nægilega skýrt fram tekið í frv., að hvert firma, sem vill taka sér annað nafn en eigandans, skuli vera skrásetningarskylt, svo að hún gerir þá brtt., að í stað orðanna „ef atvinnan er rekin undir nafni hans sjálfs“ komi: „nema firmanu sé valið sérstakt heiti, annað en nafn eiganda“. Nú er í rauninni ekki unnt að reka atvinnu undir annars nafni en sjálfs sín, þó að fyrirtækinu sé valið sérstakt heiti. Nafn eigandans á að fylgja með. Þess má geta, að 9. gr. laganna virðist taka það nógu skýrt fram, að firma einstaks manns skuli bera nafn hans. En þau lög eru nú orðin 28 ára gömul, og þessu ákvæði 9. gr. þeirra hefir aldrei verið beitt, og ég hygg það litt kleift að taka fyrir öll brot gegn því. Þess vegna álítur n. fulla nauðsyn á þessu viðbótarákvæði. Og ég vona, að hv. deild fallist á það, að orðalag brtt. er miklu heppilegra og skýrara en áður í frv., og að hún sjái, hve nauðsynlegt er að breyta á þennan hátt fyrirmælum laganna um skrásetningu þessara fyrirtækja.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. hefir legið fyrir hv.Nd. og var þar samþ. með nokkrum breytingum. Ég þykist vita, að þessi hv. deild taki málinu vel. Ég vildi aðeins óska þess, að gerðar verði á frv. smábreytingar, og því helzt breytt í það horf, sem það var upphaflega. Sérstaklega á þetta við um ákvæðið um kirkjunefndir. Atkvgr. um það atriði var óglögg í Nd. og verður þessi hv. d. að fella annaðhvort ákvæðið úr frv., eða þá að breyta því í sitt upphaflega horf, sem ég vona, að verði gert. Að loknum umr. legg ég til að málinu verði vísað til hv.allshn.

Frsm. (Jón Jónsson) Brúargerðir hafa verið stórfelt viðfangsefni á okkar vatnamikla landi um langa tíð. Aðallega var hafizt handa um og eftir 1890 með byggingu Ölfusárbrúarinnar. Síðan miðaði brúargerðunum áfram hægt og gætilega, þangað til brúalögin komu 1919. En eins og ljóslega sést af því yfirliti, sem fylgir frv., komst fyrst eftir það mikill skriður á málið. Árin 1921–1929 hafa verið reistar 95 járnbrýr eða steypubrýr lengri en 10 metra fyrir samtals rúmlega 2 millj. kr., og eru það 2/3 allra stórbrúa, sem gerðar hafa verið síðan 1890. Sú ómetanlega samgöngubót, sem viða er orðin að þessu, stafar frá brúalögunum 1919. nú er svo komið, að flestar þær brýr, sem þá var heimilað að láta gera, hafa verið byggðar. Enn eru óbrúaðar 14 ár, sem þar komu til greina, en 54 eru nú brúaðar og auk þess fjöldi annara vatnsfalla, bæði á þjóðvegum og öðrum leiðum. Þegar svo langt var komið með þetta verkefni, hefir vegamálastjórninni þótt kominn tími til að rannsaka brúaþörf og brúarstæði á öðrum ám, og hefir verið unnið að því undanfarin ár. Þeirri rannsókn er ekki að fullu lokið. En samt hefir atvmrh. og vegamálastjóra þótt rétt að fá nú þegar ný brúalög. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir 46 nýjum brúm á þjóðvegum og endurbyggingum á 12 trébrúm. Auk þess er farið inn á nýjar leiðir, þar sem heimilað er að brúa 9 vatnsföll annarsstaðar en á þjóðvegum, þannig að ríkissjóður leggi fram allan kostnaðinn. Það eru brýr á stórum vatnsföllum, sem héruðunum er um megn að brúa yfirleitt, og helzt eru þær í þeim héruðum, sem hafa að öðru leyti mikinn brúakostnað. Og auðvitað eru þær brýr allar á mjög fjölförnum vegum, þótt ekki séu þjóðvegir. Þá er hér í grg., þó að ekki sé það tekið upp í lögin beinlínis, yfirlit mikið um hér um bil 70 ár óbrúaðar á sýsluvegum, sem gert er ráð fyrir að brúa á næstu árum. Eins og áður er getið, eru nokkur brúarstæði á stórám enn ekki rannsökuð til fulls, einkum á þetta við vatnsföllin í Skaftafellssýslu, sem vart verða brúuð í nánustu framtíð. Eftir tillögum vegamálastjóra er gert ráð fyrir, að Hornafjarðarfljót verði ekki brúað, heldur sett bílferja á það. Þá mundi vera hægt að fara á bílum eftir söndunum vestur með sjónum og sleppa þannig við nokkrar brýr, og sé þá hægt að komast alla leið vestur í Öræfi, eftir að Jökulsá á Sólheimasandi hefir verið brúuð. En eftir upplýsingum frá hv.þm. A.-Sk. og öðrum kunnugum mönnum, mun þó þurfa að brúa Heinabergsvötn á þeirri leið. Getur því vel verið, að komið verði við 3. umr. með brtt. um að brúa þau. Um önnur vötn þar eystra er það að segja, að sumpart vantar upplýsingar, t. d. um Jökulsá í Lóni, sem sjálfsagt er hægt að brúa, en hlýtur að verða dýrt. Nokkrar ár á Austurlandi væri kannske ástæða til að taka hér upp í viðbót, og má þá bæta þeim við með brtt. Samkvæmt yfirliti um kostnað, er hann við þær brýr, sem taldar eru, 21/2 millj. kr., og vegamálastjóri gerir ráð fyrir, að verkinu megi ljúka á 10 næstu árum, ef fjárframlög verða lík og til jafnaðar síðasta aratuginn. Þetta væri mjög æskilegt, því að þá væri búið að brúa allar ár á flestum fjölförnustu vegum hér á landi. Ef bætt væri við nokkrum þeim brúm, sem ekki er búið að rannsaka skilyrðin fyrir, gæti það munað um 1/2 milljón kr., svo að verkið stæði þremur árum lengur en ella mætti gera ráð fyrir. Nefndinni virtist frv. vel undirbúið, þó að alltaf geti komið til mála að bæta einhverju við, og hún leggur því til, að það sé samþykkt eins og það liggur fyrir.

Jón Þorláksson Ég hefi ekki borið fram neina brtt. við þetta frv. En það eru sérstaklega þrjú vatnsföll, sem ekki eru tekin með hér í 2. gr. frv., en ég tel mjög æskilegt að tekin hefðu verið. Fyrst er það Andakílsá í Borgarfirði. hún er svo að segja eina stóra vatnsfallið, sem beinlínis er í byggð og í miðju björgulegu héraði og ekki er heimilað að brúa eftir þessum lögum, þar sem alfaraleiðin liggur um. Þó að vegamálastjóri geri hér á 9. bls. grg. sinnar ráð fyrir, að Andakílsá verði í framtíðinni brúuð hjá Ausu, sem mun vera á sýsluvegi, held ég, að vegamálum þessa héraðs sé svo komið, að hvort sem menn hugsa sér brú á Andakílsá í sambandi við ferju yfir Hvalfjörð eða veg inn fyrir hann, þá muni alfaraleiðin verða hjá Grund, enda er það gamli þjóðvegurinn. Þar á tvímælalaust að brúa, og það sem fyrst. Önnur áin er Grjótá á Öxnadalsheiði. hún liggur eins og kunnugt er á þessum aðalþjóðavegi, sem nú er að verða bílfær og mjög fjölfarinn alla leið úr Borgarnesi til Húsavíkur, og mér finnst ekki viðeigandi að sleppa þeirri á úr þessum lögum, þegar það fer væntanlega að nálgast, að Norðurlandsvegurinn verði samfelldur. Þriðja brúin, sem ég vildi benda á, er raunar uppi í óbyggðum. Það er brú á Hvítá hjá Hvítárvatni. Með þeim vegabótum, sem nú er komnar og sjáanlegt er að koma á næstunni, aukast stöðugt möguleikar og þörf fyrir að fara að nota aftur gamla veginn um Kjöl til Norðurlands að sumarlagi, meira en gert hefir verið síðasta mannsaldur. Hefir þegar farið bifreið sunnan frá og upp að Hvítárvatni, og kunnugir segja, að litlar vegabætur þurfi að gera til þess að vel verði bílfært þangað að sumarlagi. En Hvítá er Þrándur í Götu, og þótt reynt hafi verið að hafa á henni ferjubáta, hafa þeir reynzt mjög ótrygg farartæki. Eiga þeir auðvitað að vera alltaf sinn hvorum megin, en oft eru þeir báðir öðrum megin, er ferðamenn koma að fljótinu. Þar við bætist það, að Hvítá er mjög erfitt og slæmt vatnsfall fyrir hesta. Kunnugir hafa sagt mér, að Hvítá hjá Hvítárvatni sé eini verulegi farartálminn á leiðinni norður í land um Kjöl. En það er einmitt mjög æskileg leið til skemmtiferða á sumrum. Hefir verið byggt sæluhús uppi við Hvítárvatn að tilhlutun Ferðafélags Íslands með styrk úr ríkissjóði. má búast við því, að þar muni verða hægt að fá gistingu, ef farartálmi þessi yrði afnuminn. En þegar þangað er komið, er ekki orðið langt norður í Skagafjörð um Kjalveg. Ég vildi aðeins skjóta því til hv.n., hvort hún sæi sér ekki fært að taka upp í brúalögin heimild til þess að láta brúa Hvítá hjá Hvítárvatni. Auðvitað þyrfti ekki að byggja bruna strax fyrir því. Vildi ég gjarnan bera mig saman við hv. nefnd um þessi atriði nú milli 2. og 3. umr.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil þakka hv. nefnd fyrir það, hvernig hún hefir tekið í þetta mál, þar sem hún er einhuga um að setja ný brúarlög, og hefir fallizt á, að frv. verði samþ. óbreytt við þessa umr. að minnsta kosti. Ég skal geta þess út af orðum hv. 1. landsk., að það mun ekki vera af neinni tilviljun hjá vegamálastjóra, að ekki eru nefndar tvær brýr á Andakílsá í frv. Það er tilætlun hans, að vegurinn verði lagður inn með Hvalfirði, fram með Hafnarfjalli, um Hafnarskóg og verður þá brú á Hvítá hjá Ausu. Auðvitað gæti komið til mála að brúa ána uppi hjá Skorradalsvatni, en þá munu ekki verða 5 km. á milli brunna, og er það óvanalegt, að á sé brúuð með svo stuttu millibili. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. landsk. sagði um veginn norður í land um Kjalveg, verð ég að segja það, að ég er honum sammála um nauðsyn þess, að brúa vatnsföllin á Kjalvegi. Og ég skal geta þess, að óskir hafa komið úr Árnessýslu um að brúa Hvítá uppi á Öræfum, en ég hygg, að Árnesingar hugsi sér, að hafa brúna neðar en hv. 1. landsk. vill vera láta. Væri því sjálfsagt að heyra álit héraðsbúa, áður en ákveðið væri, hvar brúin skuli standa. Er það ekki ofmælt hjá hv. 1. landsk., að komast mætti á auðveldan hátt meginið af leiðinni norður, ef þessi brú væri byggð. Hefi ég farið þessa leið sjálfur og álit ég, að lítið þyrfti að gera við veginn alla leið norður í Mælifellsdal, en þar þyrfti aftur á móti að gera talsverðar endurbætur.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég tel sjálfsagt, að n. athugi þau atriði, sem hv. 1. landsk. minntist á. Hvað viðvíkur brú á Andakílsá, þá er ekki von til, að hún verði talin með öðrum en brúm á sýsluvegum. Og þar sem ekki hefir verið ennþá fastákveðið, hvar skuli leggja veginn, og brúin getur ekki orðið mjög dýr, þá getur ekki verið ástæða til þess að taka brú á Andakílsá í A-flokk 3. lið frv. Meiri ástæða væri til þess að taka Grjóta á Öxnadalsheiði með, en vegamálastjóri hefir ekki enn rannsakað það mál til fulls, og er sú á því ekki tekin með í frv., þótt hún sé á fjölfarinni leið. Þá er ég kominn að Hvítá hjá Hvítárvatni. Er mér viðkvæmt mál að mæla á móti því, að hún verði brúuð, en ég held, að það sé hál leið að fara að byggja brýr uppi í óbyggðum, meðan svo mikil þörf er á brúm niðri í byggðum. Þessi brú mundi aðallega verða fyrir skemmtiferðafólk. Mætti þá alveg eins brúa aðrar ár á fjöllum uppi, t. d. Norðlingafljót, sem mætti brúa án mikils tilkostnaðar, og svo er víðar. Auðvitað geri ég ráð fyrir, að slíkar brýr yrðu byggðar í framtíðinni, en ég álít, að enn sé ekki kominn tími til að taka þær í brúalög. Síðar verða auðvitað sett ný brúalög, og má þá taka í þau slíkar brýr, og verður þess vonandi ekki langt að bíða.

Jón Þorláksson Mér þótti vænt um að heyra undirtektir hæstv. ráðh hvað snerti bruna á Hvítá, en ég er ekki viss um, að saman fari óskir þeirra, sem sækja á afréttir úr Árnessýslu, og ferðamanna um brúarstæðið. Þyrfti þó að sjálfsögðu að athuga, hvort ekki mætti sameina óskir þessara tveggja aðilja. Í aths. við frv. á bls. 11 er Andakílsá hjá Grund talin meðal þeirra vatnsfalla, sem enn skuli vera óbrúaðar samkvæmt brúalögum. Má þó sjá annarsstaðar í frv., að ætlazt er til, að veginum yfir Ferstikluháls, um Svínadal og niður í Skorradal, sé haldið bílfærum. Hitt getur líka verið, að byggja skuli brú yfir ána hjá Ausu, en hún kemur ekki að neinu gagni fyrir þann veg, er ég nefndi, en ef brú verður byggð hjá Grund, þá er þessi vegur kominn í samband við vegakerfi Borgarfjarðar. Og þó að þarna yrði máske ekki langt á milli tveggja brúa, þá álít ég sjálfsagt, að byggja brú hjá Grund, því að með því væri létt af mikilli samgönguteppu. Veit ég dæmi þess, að menn hafa lent í miklum erfiðleikum, er þeir hafa reynt að komast yfir ana á bilum, þótt hún væri með minnsta móti. Þarna er líka ágætt brúarstæði,, og mundi vera mjög ódýrt að byggja þar brú. Ég vil svo að lokum óska þess, að það verði athugað vel, hvort ekki sé rétt að taka þessa brú með í brúarlögin.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Frv. þetta um eftirlit með loftskeytanotkun veiðiskipa er nú í 4. sinn borið fram hér á Alþingi. Má því svo að orði kveða, að hér sé gamall gestur á ferð, og ég vil bæta við, góður gestur, því að ég lít svo á, og það er trúa mín, að ef ákvæði þessa frv. verða lögfest, þá mundi landhelgibrotum fækka mjög og þau hverfa að mestu. Ég hygg líka og tel það nokkurn veginn víst, að lögfesting frv. mundi hnekkja verulega þeirri skoðun ýmissa útlendra manna, að við sjáum í gegnum fingur við innlenda lögbrjóta, en beitum hinum mesta strangleika gegn útlendingum. Þetta hefir heyrzt í útlendum blöðum og af vörum útlendra farmanna hér á landi. Slík ummæli eru, sem betur fer, oftast tilefnislaus og þannig tilkomin, að þeir sem illmælin flytja hafa sjálfir orðið fyrir barðinu á varðskipunum við óheimil veiðibrögð. Reyna þeir þá eftir getu að ófrægja landhelgivarnirnar hjá okkur á allan hátt. Ég veit, að frv. eins og það liggur fyrir muni ekki vera öllum hv. dm. aufúsugestur, enda hefir það mætt allharðri mótspyrnu hér að undanförnu. Og hefir mér skilizt, að sú mótspyrna væri sprottinn af því, að sumir hér liti svo á, að í 1. nr. 82, frá 1917, um notkun loftskeyta, mætti fá bakhjarl öruggan til að aftra misnotkun loftskeytatækja á veiðiskipum. En það er nú einu sinni svo, að þessi l. frá 1917 veita enga heimild til slíkra ráðstafana, sem þörfin kallar eftir, enda eru þau lög í raun og veru um annað efni og gefa ekkert tilefni til þess, að samkv. þeim sé haft sérstakt eftirlit með notkun loftskeyta á veiðiskipum. Frv. kemur nú fram að mestu í sama búningi og á síðasta þingi. En þá var því vísað frá með rökst. dagskrá með skírskotun til l. nr. 82, 14. nóv. 1917. Það, sem nýtt er í frv. nú, er hin lögfræðilega grg., sem sýnir, að full nauðsyn er þess, að þetta frv. verði að lögum. Ég tek því fram aftur það, sem ég hefi áður sagt, að ég eigna ekki þá mótspyrnu, sem frv. fékk á síðasta þingi því, að nokkur maður vilji beinlínis eiga þátt í því að hilma yfir landhelgibrot, heldur hinu, að þeir menn misskilji lögin frá 1917. Áður hefir að vísu verið bent á þennan hastarlega misskilning, en aldrei þó eins glögglega og nú er gert í hinni lögfræðilegu grg., sem frv. fylgir. Og vænti ég þess fastlega, að eftir að hafa lesið hana og athugað, sjái hv. dm. sig um hönd og líti á þetta mál öðrum augum en þeir gerðu á síðasta þingi og hleypidómalaust. Það mætti nú ef til vilt virðast svo, að þar sem þetta frv. hefir átt við ramman reip að draga hér á Alþingi, þá væri sérstök ástæða til að gera nú vandlega grein fyrir því í einstökum atriðum. En ég tel það óþarfa, vegna þess, að frv. er nú orðið hv.þm. svo kunnugt, að málalengingar allar eru óþarfar. Ég vil aðeins benda á tvo atriði í frv., sem ég tel verulega máli skipta, þegar um er að ræða að koma í veg fyrir misnotkun loftskeyta milli skipa og útgerðarmanna í landi. Það er ákvæði 3. gr. um það, að útgerðarmenn skuli skyldir að afhenda lykil að hverju því dulmáli, er þeir kunna að nota og sem þeir af eðlilegum ástæðum oft verða að nota. Hitt atriðið er ákvæði gr. um drengskaparvottorð þeirra manna, sem senda loftskeyti, um að ekki sé neitt í þeim ætlað til að stuðla að lögbrotum eða hilma yfir þau. Því hefir stundum verið haldið fram á undanfarandi þingum, að lítið mætti byggja á slíkum drengskaparvottorðum, og heldur væri ekki mikið upp úr því að leggja, þótt útgerðarmenn ættu að skila lyklum að dulmálum sínum. Þetta tel ég þá herfilegustu firru, sem fram hefir komið gegn þessu frv. Með því er dróttað að nokkrum hluta þjóðarinnar, að hann virði eigi drengskap eða eiða. Ég hefi þá trú á drengskap alls fjöldans af landsmönnum, að þeir virði orð og eiða, og ákvæðin séu því hin öruggasta leið, sem hægt er að finna, sú leið, sem í langflestum tilfellum er nægilega trygg til að aftra landhelgibrotum hjá innlendum veiðiskipum. Það geta að vísu verið til menn, einnig á meðal vor, sem ekki virða gefin drengskaparheit. Slíkum mönnum er með engum lögum hægt að innræta drengskap né tryggja löghlýðni þeirra. Þótt einstaka menn virði ekki landslög eins og vera ber þá má það eigi aftra nauðsynlegri lagasetningu um varnir gegn lögbrotum þeirra. Strangleiki laganna er einmitt þeirra vegna nauðsynlegur. Annars ætla ég nú ekki að vera að endurtaka það, sem margoft hefir áður verið sagt um þetta frv. Af umr. um það fyrri þingum og af lestri grg. þess nú, hljóta hv.þdm. að hafa áttað sig til fulls á málinu. Þó get ég búizt við, að einhverjar umr. verði um það, áður en til atkvgr. kemur. Um leið og ég lýk máli mínu, ætla ég að lýsa yfir því, að þótt þetta mál ætti eftir þingvenju að fara í n. að lokinni þessari umr., þá finnst mér það lítill þarfi, þar sem það er þrisvar áður búið að vera í n. og er borið fram nú í sama búningi og áður. Ég mun því ekki gera neina till. um að vísa frv. til n.; aðrir geta gert það, ef þeir vilja.

Ólafur Thors Það má segja um hv.þm. S.-M., að hann er kjarkmaður, er hann kemur nú í 4. sinn inn í þingið - ekki með þennan gamla gest, eins og hann nefndi frv., heldur með þennan gamla draug. Því að við gerðum nú „Ömmu“ og aðstandendum hennar það til skammar í fyrra að lóga henni hreinlega. Það er gamall og góður siður, þegar afturgöngur gera vart við sig, að kveða þær niður hið bráðasta. Vil ég því sýna lit á að kveða niður þann draug, sem hér hefir verið vakinn upp. Eins og allir hv.þdm. muna, var frv. þessu vísað frá með rökst. dagskrá á síðasta þingi. Nú er frv. borið fram aftur með þeim rökum, að hv. d. hafi ekki í fyrra vitað, hvað hún var að gera, að reikst. dagskráin hafi verið byggð á tómri vitleysu. Eins og menn muna, hljóðaði dagskráin þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að landsstj. hefir í gildandi löggjöf næga heimild til eftirlits með loftskeytum, þykir ekki þörf nýrrar lagasetningar um þetta, og tekur deildin því fyrir næsta mál á dagskrá“. Hv. flm. heldur því fram, og vitnar til „merks lögfræðings“, er hæstv.dómsmrh. hefir leitað til í þessu máli, sér til stuðnings, að þessi rökst. dagskrá hafi ekki við nein rök að styðjast. Ég vil nú leyfa mér að gagnrýna dálítið skoðun þessa „merka lögfræðings“. Ég skal geta þess, að ég byggi ekki aðeins á eigin dómgreind, heldur hefi ég borið skoðun mína undir marga lögfræðinga, sem eru mér alveg sammála. Niðurstaðan, sem lögfræðingur hæstv.dómsmrh. komst að, er prentuð í grg. og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Niðurstaðan af þessari athugun verður því sú, að lög 82/1917 og reglugerð 32/1918 séu ekki að neinu sérstöku leyti sett til þess að koma í veg fyrir misnotkun loftskeyta á veiðiskipum, og hafi því að sáralitlu leyti í sér fólgin ákvæði, sem hægt sé að beita sérstaklega í því skyni. Aftur á móti er frv. til laga um loftskeytatæki á botnvörpuskipum og um eftirlit með loftskeytanotkun íslenzkra veiðiskipa sérstaklega flutt til þess, eins og fyrirsögn þess ber með sér, að koma í veg fyrir slíka misnotkun, enda er í frv. að finna mörg nýmæli, er miða að þessu marki“. Niðurstöðu þessa byggir lögfræðingurinn, sem hæstv.dómsmrh. nefnir „einn af helztu lögfræðingum landsins“, á því, að þar sem lögin frá 1917 hafi verið samin áður en farið var að búa íslenzk veiðiskip út með loftskeytatækjum, geti þau ekki náð út yfir þær takmarkanir, sem nú sé nauðsynlegt að setja um loftskeytanotkun botnvörpuskipanna. Ég tel mjög vanhugsað að slá fram slíkum rökum sem þessum, eiga rökleysum réttara sagt. Móses hefir sennilega ekki vitað, er hann sagði: „Þú skalt ekki stela“, að upp mundu rísa slíkir mannorðsþjófar, sem við þekkjum nú. En þrátt fyrir það verða mannorðsþjófarnir vafalaust ásamt öðrum þjófum færðir undir þessa lagagrein Mósesar á dómsdegi. Það liggur í augum uppi, að hægt er að beita lögum um tilfelli, sem ekki hefir verið sérstaklega gert ráð fyrir, þegar lögin voru samin, að svo miklu leyti, sem þau geta náð yfir slík atriði. Það lítur því út fyrir, að lögskýring grg. sé eftir einhvern skósvein hæstv.dómsmrh., fremur en „einn helzta lögfræðing landsins“. Ólíklegt er, að þar hafi menntaður lögfræðingur verið að verki. Ég skal nú leyfa mér að minna á, hvað stendur í lögunum frá 1917, sem síðasta þing taldi felast í nægilega heimild fyrir ríkisstj. út að skapa þau ákvæði, sem hún telur nauðsynleg um það efni, sem frv. ræðir um. 4. gr. þeirra hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Innan íslenzkrar landhelgi og á Íslandi má aðeins að fengnu leyfi ráðuneytisins, og með þeim skilyrðum, sem leyfið ákveður, setja upp og nota stöðvar eða annan útbúnað til þráðlausra firðviðskipta“. Nú kann að orka tvímælis, hvort þessi grein ein gefur ráðh. aðstöðu til að gera þær ráðstafanir, sem hann sækist eftir með þessu frv. Það mætti álykta svo, að þegar atvmrh. hefir einu sinni veitt skipi leyfi til loftskeytanotkunar, þá geti hann ekki afturkallað það né sett skilyrði, sem ekki var getið um, þegar leyfið var veitt. En 2. gr. laganna tekur af öll tvímæli um þetta. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: .... Ráðuneytið getur bannað öll þráðlaus viðskipti innan íslenzkrar landhelgi og gert þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar þykja, til þess að banninu verði hlýtt“. Samkv. þessari gr. getur ráðuneytið tekið loftskeytaleyfið af skipunum hvenær sem því sýnist og veitt þau aftur gegn hvaða skilyrðum, sem það vill setja. Við skulum nú athuga nánar, hvað rúmast getur innan þess ramma, sem lögin frá 1917 setja. Ég skal lesa upp úr grg. frv., með leyfi hæstv. forseta, hvaða atriði í frv. hinn „merki lögfræðingur“ telur nýmæli, hvað hann álítur hæstv.dómsmrh. vilja fá með samþykkt frv., fram yfir það, sem er í gildandi lögum. Jafnframt vil ég biðja hv.þm. að athuga, hvað af þessum nýmælum gæti rúmazt í reglugerð byggðri á lögunum frá 1917: „1) að allir ísl. útgerðarmenn, sem hafa skip með loftskeytatækjum við veiðar hér við land, skuli skyldir að láta dómsmálaráðuneytinu í té lykil að hverju því dulmáli, sem notað kann að vera í skeytasendingum milli útgerðarmanns og veiðiskipa, eða íslenzkra veiðiskipa innbyrðis, 2) að landssímastöð og hvert ísl. veiðiskip með loftskeytatækjum skuli hafa sérstök eyðublöð frá dómsmálaráðuneytinu undir frumrit slíkra skeyta, 3) að hver sá, sem skeyti sendir til eða frá veiðiskipi, skuli undirrita á skeytið drengskaparvottorð um, að skeytinu sé ekki ætlað að stuðla að landhelgisbroti, forða sökunaut við töku eða gefa bendingu um ferðir varðskipa, 4) að skrá skuli í sérstaka bók á loftskeytastöðvum og veiðiskipum öll skeyti til og frá skipunum í töluröð, með nákvæmri stund og dagsetningu, 5) að loftskeytamenn varðskipa og starfsmenn loftskeytastöðva í landi skuli skyldir að bókfæra öll loftskeytaskipti milli veiðiskipa innbyrðis og skeytaskipti þeirra við land, 6) að landssímastjóra skuli senda frumrit allra loftskeyta, sem milli lands og skipa hafa farið á síðastliðnum mánuði, og skrásetningarbækur skuli senda dómsmálaráðuneyti, og að öll þessi skjöl séu látin sjávarútvegsnefndum Alþingis í té til rannsóknar, 7) að refsa megi útgerðarstjóra, skipstjóra eða öðrum, sem hagsmuna hafa að gæta og reynzt hafi sannir að sök um brot á fyrirmælunum, með 3–15 þús. kr. sekt, 8) að útgerð skips ábyrgist slíka sektargreiðslu, 9) að skipstjóri, sem reynzt hafi sannur að sök um misnotkun loftskeyta í þessu skyni, skuli í fyrsta sinn missa rétt til skipstjórnar í 1 ár og í annað sinn missa skipstjóraréttindi fyrir fullt og allt, og 10) að svipta megi útgerðarstjóra eða skipstjórnarmenn rétti til loftskeytaskipta milli lands og veiðiskipa“. Síðan heldur hann áfram: „Öll þessi 10 atriði, sem nú hafa verið talin upp úr frv., eru nýmæli, sem hvorki fyrirfinnast í lögum frá 1917 né reglugerð frá 1918. Og öll þessi nýmæli hafa það sammerkt, að þau miða að því að koma í veg fyrir misnotkun loftskeyta í þágu landhelgisbrota. En eldri lög og fyrirmæli um rekstur loftskeytastöðva höfðu engin sérstök ákvæði að geyma, sem sérstaklega miðuðu að þessu“. Flest af þessum 10 atriðum, og öll þau, sem máli skipta, er tvímælalaust hægt að rúma í reglugerð samkv. 1. frá 1917, þar sem þau heimila ráðuneytinu að banna veiðiskipum loftskeytanotkun, að setja hvaða skilyrði sem því sýnist fyrir að leyfa hana og gera ráðstafanir til þess, að þau skilyrði séu uppfyllt. 8. atriðið er ef til vilt ekki hægt að setja í reglugerð, en það er ekkert aðalatriði. Sama er að segja um 9. atriði. Það mundi líklega ekki rúmast orðrétt í reglugerð, en það skiptir engu máli, því að í lögunum sjálfum eru harðari sektarákvæði um sama efni. Hinum atriðunum öllum, sem lögfræðingurinn telur nýmæli, getur hæstv. stj. hæglega komið fyrir í reglugerð, nenni hún að gefa hana út. Þau tvö atriði, sem hv. flutningsmaður taldi aðalatriði frumvarpsins, að útgerðarmenn skuli skila lyklum að dulmálum sínum og hið margumtalaða drengskaparvottorð, eru alveg augljós reglugerðarákvæði. Ég get nú í sjálfu sér látið útrætt um efnishlið þessa máls. Ég hefi nú sýnt fram á, að frv. þetta er ekki einungis alóþarft, heldur er það einnig móðgun við hv. d., að það er enn fram borið. Fyrir því er ekki hægt að bera fram aðra ástæðu en þá, að hv. d. hafi ekki haft vit á, hvað hún gerði, þegar hún afgreiddi málið í fyrra. Ég vil vekja sérstaka athygli á grg. þeirri, sem nú er látin fylgja frv. Það mun óhætt að telja það „næsteinstakasta“ plagg hins 1000 ára Alþingis. Annað plagg frá hæstv.dómsmrh. hefir verið viðurkennt það einstakasta. Hv. flm. segir síðast í þeim fáu línum í grg., sem munu vera frá honum sjálfum, með leyfi hæstv. forseta: „Að vonum hafa einstakir þingmenn og fleiri, sem um málið hafa fjallað, eigi áttað sig til fulls á því, hve veik og villandi rökin gegn frv. hafa verið, en þess verður að vænta, að fyllri skýringar á þessu nauðsynjamáli alþjóðar leiði til lögfestingar frv.“ Að vonum“, segir hv.flm. Hvaða „von“ er til þess, að hv.þm. hafi ekki enn áttað sig á þessu einfalda frv., sem alltaf gengur aftur, sem hv.þm. hafa nú speglað sig í á þremur þingum í röð? Þótt ég játi, að til eru nokkuð sljóir menn hér í hv. d., þá held ég þeir geti ekki verið svo sljóir, að þeir séu ekki búnir að átta sig á jafneinföldu máli og þessu. Annars ætlaði ég ekki að fara að mæða hinn aldna vin, hv.flm., með því að deila á hann sérstaklega út af þeim fáu orðum, sem hann á í grg. frv. En þeim hluta grg., sem er eign hæstv.dómsmrh., mun ég ekki ganga þegjandi framhjá. Hann kveðst hafa verið á fundi með hreppsnefndarmönnum í Ólafsvík og á Sandi, og hefir hann eftir þeim ýms ummæli því til sönnunar, hvað ásókn togaranna í landhelgi sé mikil. Þessu næst skýrir hæstv.dómsmrh. frá fundum, sem hann hefir haldið með hreppsnefndum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og segir þar m. a. frá því, að einn þeirra oddvita, sem fundinn sátu, hafi skýrt frá því, að landhelgisveiðar togara hafi verið mjög áberandi í Garðsjó, meðan varðskipin voru að leita að „Apríl“. Af þessum upplýsingum dregur ráðh. svo þær ályktanir, að útgerðarmenn í Reykjavík haldi nákvæman vörð um hreyfingar varðskipanna og gefi skipstjórum bendingar eftir því“, eins og lesa má í grg. frv. „Vitnisburður sjómanna í Garði og Ólafsvík er shlj. um það, að veiðiskipin vaða uppi dagana, sem varðskipin eru að leita að Apríl“, bætir hæstv. ráðh. svo við. Og litlu síðar segir ráðh.: „Sagan úr Ólafsvík er engu síður ber. Þrem sinnum á vetrinum er farið í landhelgina. Í öll skiptin getur hreppsnefndin gert grein fyrir, hvers vegna skipin fara inn einmitt þá“. Ég get nú ekki annað sagt en að þetta lýsi óvenjulega sljóum hugsunarhætti. Þegar ráðh. ætlar að sanna, að útgerðarmenn beini skipum sínum inn í landhelgina með óleyfilegri notkun loftskeyta, sannar hann það gagnstæða. Í þau þrjú skipti, sem togararnir voru í landhelgi hjá Ólafsvík að sögn hreppsnefndarinnar, getur hreppsnefndin fundið ástæðuna til þess, ástæður, sem ekki verða raktar til afskipta útgerðarmanna. Og í þetta skipti, sem ráðh. tilfærir um það, að togararnir hafi verið á landhelgisveiðum í Garðsjó, gátu skipstjórarnir fengið vitneskju um varðskipin frá öðrum en útgerðarmönnum. Hugsunin er svo sljó hjá hæstv. ráðh., að hann segir það berum orðum í grg., að skipstjórarnir hafi ekki fengið vitneskju sína um það, hvar varðskipin voru, frá útgerðarmönnum. Hæstv. ráðh. segir svo frá: „Á fundinum í Keflavík var staddur hr. Pálmi Loftsson útgerðarstjóri. Garðbúar höfðu staðið í símasambandi við hann, meðan varðskipin væru að leita að „Apríl“. Nú kom í ljós, er borin var saman skeytasending hans til varðskipanna og reynsla Garðbúa, að hinir brotlegu togarar höfðu farið burtu úr Garðsjónum einum degi áður en þeir „þurftu“, af því að útgerðarstjórinn hafði sent varðskipunum tvírætt skeyti, sumpart á mæltu máli og sumpart á dulmáli“. Þarna er það berlega sagt, að það eru skeyti hr. Pálma Loftssonar, sem hæstv. ráðh. telur, að hafi valdið landhelgisveiðum togaranna í þetta skipti. Er það heldur sljó röksemdafærsla hjá hæstv. ráðh., að hann skuli einmitt velja þetta tilfelli því til sönnunar, að útgerðarmenn misnoti loftskeytin, úr því að togararnir höfðu ekki frá þeim vitneskjuna um það, hvar varðskipin voru, heldur frá öðrum, og þessi annar var hr. Pálmi Loftsson, þjónn sjálfs ráðh. Hvað snertir landhelgisveiðar togaranna á jólanóttina og nýjársnótt, er það að segja, að hæstv.dómsmrh. upplýsir sjálfur, „að það hafi verið venja, ef ekki hafi verið um sérstök atvik að ræða, að varðskipin væru til skiptis inni um jólin og nýárið“. Samkv. þessari venju geta því togararnir fiskað rólegir í landhelgi þessar nætur, án þess að fá nokkrar bendingar frá útgerðarmönnum. Ég skal ekkert fara út í það, hvort sá óhróður hæstv.dómsmrh. um íslenzka sjómenn er sannur, að þeir hafi notað tækifærið til landhelgisveiða, meðan dauðaleitin að „Apríl“ stóð yfir. Það, sem ruglar hæstv. ráðh., er það, þó að skömm sé frá að segja, að hann er svo blindaður af heift til útgerðarmanna, að hann hikar ekki við að bera þeim á brýn, að þeir noti jólanóttina og tímann, sem verið var að leita dauðleitina að „Apríl“, til þess að láta skip sín fiska í landhelgi, jafnvel þótt þessi dæmi út af fyrir sig sanni það gagnstæða við það, sem ráðh. þarf á að halda til rökstuðnings því, að útgerðarmenn beini skipunum í landhelgi. Ég verð því að segja það, að mig undrar það stórum, ef það eru ekki fleiri en ég, sem ofbýður eitt og annað í þessari grg. Og ég verð einnig að segja það, að það er ef til vill ekki fjarri sanni að spyrja, þegar þetta frv. er rætt, hvernig þessi maður, sem þykist vera að halda hlífiskildi fyrir landhelginni, stendur að vígi, þegar hann er að ráðast á útgerðarmenn fyrir það, að þeir láti skip sín stela úr landhelginni. Ég ætla hér ekki að tala um Tervanihneykslið, þegar ráðh. gaf augljósum sökudólg upp allar sakir, en ég vil minna á, að í þessu endemisplaggi, sem ég hefi verið að vitna í, segir ráðh. m. a.: „Ríkið kostar fram undir 700 þús. kr. árlega til landhelgisvarna. En á sama tíma reynist það ofurefli fyrir heilan hóp af fulltrúum þjóðarinnar að rétta þrem sinnum upp hendina við atkvgr.“ Hæstv. ráðh. mun hér eiga við það, með hverjum hætti frv. hans hefir liðið út af á undanförnum þingum, og er þess að vænta, að þm. svari brigzlum hans á þann eina veg, sem rétt er. Við hinu er ekkert að segja, þó að ríkið eyði 700 þús. kr. til þess að koma í veg fyrir, að sjómennirnir séu rændir. Það er ekki nema rétt og sjálfsagt. En það er hart, að hæstv.dómsmrh. skuli ekki jafnframt því, sem hann er að vitna, að landhelgin sé rudd á einni nóttu, vitna um það, sem hann hefir á sinni eigin samvizku. Hæstv. ráðh. hefir vikum og mánuðum saman haldið varðskipunum í pólitískum snattferðum og notað þau til þess að flytja sig og fylgifiska sína til fundarhalda, þar sem fundirnir voru auglýstir, svo að hver maður á landinu vissi, hvar varðskipin héldu sig. Ef því landhelgin er rudd á einni nóttu, og það sjálfri jólanóttinni, hvað mun þá um allar þær nætur, sem varðskipin eru í snattferðum fyrir hæstv. ráðh.? Það situr því sízt á hæstv.dómsmrh., þessum frumkvöðli landhelgisveiðanna, þessum Al Capone landhelgisbrjótanna, þegar hann er að hrópa: „Þið útgerðarmenn, þið ræningjar, sem sviptið atvinnu þúsundir af varnarlausum sjómannaheimilum!“ - Má með sanni segja við hæstv.dómsmrh.: „Vei yður, þér hræsnarar!“ - Og það verð ég að segja, að þá er hræsnin komin á hátt stig, ef slík framkoma sem þessi er ekki virt að verðleikum. Ef það á annað borð er talið nauðsynlegt að lögfesta þau ákvæði, sem felast í þessu frv., er hægurinn á að gera það með reglugerð. Það er því hæstv.dómsmrh. sjálfum að kenna, að þessi ákvæði eru ekki þegar lögfest. Hæstv. ráðh. hefir ekkert hafzt að í þessu efni þau ár, sem hann hefir farið með völdin í landinu. Ég skal svo láta hér staðar numið, en vil að síðustu geta þess, að ég er hv.flm. sammála um það, að óþarfi sé að vísa þessu máli til n. Mun ég því greiða atkv. á móti því.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 2. þm. G.-K. hefir farið nokkrum orðum um þetta frv., og verð ég að segja það, að betri rökstuðning gat frv. ekki fengið en að maður, sem er í stj. einhvers stærsta togarafélagsins hér á landi og jafnframt í stj. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, skyldi verða til að andmæla því. Ef einhver réttarbót felst í frv., var enginn knúðari til að mæla í gegn því en einmitt sá maður sem hefir forustuna fyrir þeim skipum, sem hafa oft hag af að verða brotleg í þessu efni. Hefði verið hyggilegra fyrir hv. 2. þm. G.-K. að fá einhvern annan til að andmæla frv. í sinn stað.

Sbr. það, að hæstv. ráðh. lætur hv. 1. þm. S.-M. flytja frv. fyrir sig

. Það stafar nú af því, að frv. varð svo seint fyrir, að það gat ekki orðið stjfrv. Annars lítum við hv. 1. þm. S.-M. báðir svo á, að okkur hafi borið til borgaraleg skylda að bæta úr þeim ágöllum, sem nú eru í þessu efni. - Ég endurtek það, að það hefði verið hyggilegra af hv. 2. þm. G.-K. að láta einhvern annan andmæla frv. í sinn stað, t. d. hv.þm. Barð., sem aldrei hefir verið riðinn við togaraeign, og enn síður nokkurt afbrot í þessum efnum. Að hv.þm. gerði þetta ekki, skoða ég svo, að þm. játi með andmælum sínum sannleik franska orðtaksins: Sá, sem afsakar sig, ásakar sig. - Það var auðséð, að þm. var mikið niðri fyrir, þó að hann reyndi að stilla sig venju fremur, því að hann talaði með mikilli gleði um það, hversu frv. hefði hlotið hér, að hans dómi, háðulegan dauðdaga í fyrra. Og gremja hv.þm. yfir frv. var engin uppgerð. Hún var sama eðlis og ég get ímyndað mér, að gremja Al Capone verði, þegar lögreglunni loks tekst að handsama hann og hann verður leiddur í fangelsi eins og hver annar stórafbrotamaður, eins og ég hefi ástæðu til að ætla, að hv. 2. þm. G.-K. sé, a. m. k. í þessu efni.

Það er auðheyrt, að hæstv. ráðh. getur sett sig inn í hugsunarhátt Al Capone

. Það er hv. 2. þm. G.K., sem er í þessari aðstöðu. Hann er þegar búinn að játa sekt sína. Eins og ég sagði áðan, var hv. 2. þm. G.-K. mjög glaður yfir afdrifum þessa frv. hér í þinginu í fyrra. Hann hlakkaði einnig yfir því, að frv. hefði verið drepið á 3 þingum í röð. Út af þessu vil ég segja hv.þm. það, að mörg frv. hafa orðið að bíða lengur samþykkis Alþingis. Frv. um einkasölu á útlendum áburði var þannig drepið 4 sinnum, eða allt það kjörtímabil, sem Íhaldsflokkurinn var í meiri hl. Þegar þingið svo sá, að frv. var réttmætt og samþ. það, fór árangurinn að koma í ljós, eins og allir sjá, sem um landið ferðast. Aldrei hafa vaxið hér eins stórar grænar lendur eins og eftir að þetta frv. hafði náð fram að ganga, sem flokkur hv. 2. þm. G.-K. barðist á móti, meðan hann gat, og skapaði þannig landinu stórtjón í mörg ár, aðeins vegna þess, að nokkrir kaupmenn, aðallega hér í Rvík, græddu á því að hafa áburðarsöluna í sínum höndum. Hefi ég nú með þessu dæmi úr þingsögunni sannað það, að það skiptir engu fyrir eitt mál, hversu oft það er drepið, heldur hitt, hvort það er réttmætt eða ekki, því að ef það er réttmætt, verður það að lokum samþykkt. Svo er og um þetta mál. Það er ekki hægt að halda niðri máli, sem styðst við eins mikinn rétt sem þetta mál. Það hefir jafnmikla þýðingu fyrir sjávarútveginn og málið, sem ég nefndi áðan, hafði fyrir landbúnaðinn. Frá því að útlendir togarar fóru fyrst að stunda veiðar hér við land, og ekki síður eftir að ísl. togararnir komu til sögunnar, hefir landhelgin verið plægð af veiðiþjófum. Ég get sagt hv. 2. þm. G.-K. það, að það er oft hægt að sjá það á því, hvernig togararnir selja afla sinn í Englandi, hvort þeir hafa laumast inn í landhelgina í Ólafsvík eða öðrum þvílíkum stöðum. Þetta sést af aflaskýrslunum og verðinu. Þegar togari selur fyrir £ 2500, má fara nærri um, að það skip hefir komið nærri Ólafsvík eða Bolungavík. Munu þess jafnvel dæmi, að íslenzkir togaraskipstjórar hæli sér af því við þá útlendinga, sem afla þeirra kaupa, að nú hafi þeir látið greipar sópa um landhelgina. Það er því engin furða, þó að sjómenn hvaðanæfa af landinu kvarti undan því, hversu íslenzkir togarar sækja fast í landhelgina, og sumir af ekki miklum drengskap. Þeim, sem efast um, að þetta sé rétt, vil ég benda á það, sem Ágúst Flygenring, fyrirrennari hv. 2. þm. G.-K., sagði hér í þinginu fyrir nokkrum árum. Hann sagði blátt áfram, að ísl. togarafélögum væri það spursmál upp á líf eða dauða að geta veitt í landhelgi, og að skipunum væri stjórnað úr landi við þessa iðju. Flygenring var og er áreiðanlegur maður, og segir hér frá hlutunum eins og þeir eru. - Þeir þm., sem kunnugir eru á Akranesi og Vesturlandi, vita það, að ísl. togararnir eru verstir í þessu efni, vegna þess að þeir leiða erlendu togarana inn í landhelgina. Það þýðir því ekki að vera með nein mótmæli við þessu. Það vita allir, að mótspyrna hv. 2. þm. G.-K. gegn þessu frv., sem miðar að því að draga úr þessari miður göfugu starfsemi, er af því sprottin, að hann er formaður í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda og vilt því halda þessum möguleika opnum. Ég segi ekki, eins og Ágúst Flygenring, að hv.þm. neyði sín skip til þess að veiða í landhelgi, enda kemur það ekki þessu máli við. Það, sem þjóðfélaginu kemur við, er það, að ýmsir gera þetta og hafa gert það. Bakar þetta fiskiverum stórtjón, auk þess sem óorð kemst á landið, ef það spyrst meðal erlendra þjóða, að íslenzkir togarar séu leiddir inn í landhelgina. Hv. 2. þm. G.-K. var hissa á því, að ég skyldi fara að leggja lykkju á leið mína til þess að tala við kjósendur hans, eins og menn víða annarsstaðar á landinu, um þetta mál. Ég gerði þetta vegna þess, að ég vildi vita af eigin sjón og heyrn, hvort hinir leiðandi menn í kjördæmi hv.þm. væru sömu skoðunar sem hann í þessu máli. Ég komst að þeirri niðurstöðu, að svo var ekki, heldur eru þeir þvert á móti fúsir til að gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að hindra þessa leiðinlegu iðju. Hefir nú tekizt samvinna með útgerðarstjóra varðskipanna og þessara verstöðva, þrátt fyrir það, þó að hér eigi hlut að máli stuðningsmenn hv. 2. þm. G.-K., því að ég býst við, að fæstir þessara manna séu sammála mér nema í þessu eina máli. Ég hefi tekið nokkur dæmi þess í grg., hversu togararnir verða fljótt varir við, hvað ferðum varðskipanna líður. Sannast þar, að það er lítið, sem kattartungan finnur ekki. Þó að við höfum nú á að skipa 3 varð- og björgunarskipum, auk hins danska varðskips og nokkurra báta, til eftirlits, er óhugsandi með öllu, að hægt sé að verja landhelgina, meðan njósnum er haldið uppi um allar ferðir varðskipanna og „spíónar“ eru á hverri höfn, sem síma skýrslur sínar hingað til höfuðstaðarins. Meðan ekki tekst að hindra það, að loftskeytin séu misnotuð, er ekki hægt að koma í veg fyrir landhelgisbrotin. Ég segi ekki, að allir togaraeigendur yfirleitt misnoti loftskeytin í þessu augnamiði, en svo margir þeirra gera það, að brotin eru áberandi. Þau dæmi, sem ég hefi tekið í þessu efni upp í frv., eru ekki tæmandi, því að þau segja ekki frá því, þegar togararnir eru á veiðum í landhelgi í náttmyrkri og sjómennirnir eru ekki á sjó. Sjómennirnir segja einungis frá því, sem þeir vita með vissu. Enn eitt dæmið frá Ólafsvík er, að bátur þaðan, sem af tilviljun var á ferð að næturlagi, rak sig á nokkra togara á landhelgisveiðum vestur þar. Hafði þessum togurum verið símað, að þeim væri óhætt að heimsækja landhelgina þá nótt. Er þetta eitt af mörgu, sem gerir erfitt fyrir um landhelgisvarnirnar, og hefi ég því reynt að koma því til leiðar í sumum þessum verðstöðvum, sem mest verða fyrir ránskap togara, að menn væru styrktir til að fara út á litlum bátum til eftirlits, þegar ætla mætti, að hætta væri á ferðum. Þetta er víða erfitt, t. d. í Ólafsvík, af því að þar er svo mikið útfiri, og ef vont er í sjó, geta togararnir verið að veiðum ljóslausir, án þess að þurfa að hræðast að komið verði að baki þeim úr landi. Mér er minnisstætt, að á jóladag í vetur fengum við skeyti frá oddvitanum í Ólafsvík um það, að þar hefðu verið 6–7 togarar um nóttina. Og það vita allir, að það er nafngreindur maður hér í bæ, sem er „spion“ við höfnina; hann njósnar og gefur bendingar til þeirra togara, sem vilja gerast brotlegir.

Hver er þessi nafngreindi maður?

. Ég nefni engin nöfn, en tel þessa iðju miður skemmtilega. - Þegar tíðindamaður lögbrjótanna símar það að vestan, að Óðinn sá hjá Bolungavík og hitt skipið að taka jólahvíld það ár, þá sjá allir, að þeir, sem eiga togara fyrir vestan land, geta hættulaust sagt þeim að halda jólanóttina í Ólafsvík, og þeir sópa víkina vandlega. Jafnskjótt og ég fæ skeyti, sendi ég Óðni dulskeyti þess efnis, að kvartanir væru komnar frá Ólafsvík, en þegar Óðinn er kominn þangað, er allt á bak og burt. Ég hirði ekki um það, hvernig þeir hafa farið að, þegar Ægir var að leita að Ulv, en þá var líka komið í Ólafsvík. En ég get ekki komizt hjá að minnast á þann merkilega ránskap, er hafður var í frammi, þegar verið var að leita að Apríl, og verð ég að segja þá sorglegu sögu eftir oddvitanum í Garðinum, sem er mikill stuðningsmaður hv. 2. þm. G.-K., að togararnir hafi orðið svo bíræfnir, að þeir voru þá ekki einungis í landhelgi á nóttunni, heldur líka um hábjartan daginn, eins og áður en nokkur gæzla var hér. Ég býst ekki við að þurfa að útskýra það, hve sterk freisting það er fyrir mennina að brjóta, þegar þeir gátu fengið af sér að nota aðstöðuna, þegar verið var að leita að einu af íslenzku skipunum í ofsaveðri, til þess að vera í landhelgi í Garðsjó. Þetta er sönnun fyrir því, að það er stórt mál að reka hér úr túninu. Fyrst Múhameð kemur ekki til fjallsins, þá verður fjallið að koma til Múhameðs. Fyrst freistingin er svona mikil að veiða í landhelgi, þá er ekki um annað að gera en að vera á varðbergi um, að slík afbrot geti ekki átt sér stað jafnauðveldlega og hingað til, og það er það, sem þetta frv. stefnir að. Ég hefi bent á, að hin beztu mál þurfi oft langan tíma til að vinna viðurkenningu, einkum ef um hagsmunamótstöðu gegn þeim er að ræða. - Ég held ég verði að segja ykkur sögu, sorglega eða gleðilega, eftir því hvernig á er litið, í sambandi við þennan ránskap, sem gerður var meðan verið var að leita að Apríl. –Þessi saga gerðist í Garðinum, sem hv. 2. þm. G.-K. er fulltrúi fyrir. Þessa daga, sem ránskapurinn var framinn, sem kjósendur hv.þm. hafa sínar hugmyndir um, hverjir hafi valdið, var eyðilagt heilmikið af netjum, sem Garðbúar áttu; en litlu síðar kemur maður héðan úr Reykjavík með talsverða peningagjöf, og eru ýmsar sögur um það, hvaðan gjöfin væri, en gjöfin var frá góðum mönnum héðan úr bæ. Hinsvegar höfðu Garðbúar misst 70 net. Þessi góði maður kom með peningana og dreifði þeim til manna, sem orðið höfðu fyrir barðinu á ísl. togurunum þegar þeir óðu þar uppi dag og nótt, meðan verið var að leita með báðum varðskipunum að Apríl. Þetta mál er nú í rannsókn, og er ómögulegt að neita því, að þetta er lagt svo út, að samvizkan hafi slegið einn eða fleiri menn hér í bæ í sambandi við þessa veiðiferð, og hafi átt að hylma yfir þetta brot, með því að sletta hundsbót í þá, sem urðu fyrir netjaskaðanum. En hv.þm. getur verið viss um, að suður með sjó er það almennt álitið, að brotlegu togararnir hafi haft margfalt meira upp úr því að veiða í Garðsjónum en sem því svaraði, sem slett var í Garðbúa. Þessi dæmi sýna, að þetta er alvarlegt mál, jafnþýðingarmikið fyrir smábátaútveginn og áburður og girðingar eru fyrir bóndann, og er fullkomin vörn fyrir þessum ágangi nauðsynleg. Þess vegna er það undarlegt, að í svo stóru máli skuli form. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda hafa kjark til þess að biðja flm. að hjálpa sér til að ekki megi ganga fram sérstök löggjöf um þetta mál. Það er ekki hægt að misskilja þetta, fremur en gjafapeningana í Garðinum. Hv. 2. þm. G.-K. segir ekki opinberlega, að hann vilji ekki vinna að þessu, en hann segir, að of mikið sé að greiða þrisvar sinnum atkv. með þessu. Þótt lítið ynnist fyrir þetta málefni, þá get ég ekki vorkennt hv.þm., þótt hann þurfi að rétta þrisvar upp hendina hér, úr því að það er mesta hagsmunamál kjósenda hans. Nú eru aðaldrættir málsins þeir, að á stríðstímunum voru hér sett lög til að hindra, vegna hlutleysis hins íslenzka ríkis, að loftskeyti væru misbrúkuð hér; þessi lög eru enn í gildi. Þess vegna er það eðlilegt, að þessi lög, sem stefna að öru takmarki, sem hafa pólitíska þýðingu gagnvart útlöndum, eigi ekki við gagnvart jafnólíku vandamáli eins og því, sem hér ræðir um, þegar 40–50 skip vilja hafa rétt til að veiða í landhelgi. Það verður aldrei sannað fyrr en reynslan sýnir það, að hve miklu leyti hefði verið hægt að gera einhverjar ráðstafanir með gömlu lögunum, en ef ætti að taka þetta mál föstum tökum, þá verður nauðsynlegt að hafa sérstaka nýja löggjöf um það. Það kemur oft fyrir með reglugerðir að sökudólgarnir eru sýknaðir, af því að reglugerðin hefir ekki nægilega stoð í lögunum; ég nefni dæmi um það, hvort megi hafa 2 menn frammi í í bifreiðum; það eru til lög um þetta efni, því að það er álitið, að 2 menn frammi í þrengi að bílstjóranum, og slys geti af hlotizt. Í Hafnarfirði er góður og reyndur dómari, sem hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að reglugerðirnar hafi ekki næga stoð í lögunum. Annarsstaðar á landinu. t. d. í Reykjavík er dæmt eftir ákvæðum þessara reglugerða. Þetta sýnir nauðsyn þess að hafa skýr og ákveðin lög, sem ekki er hægt að deila um, ef mikið er í húfi með niðurstöður. Ég kem þá að þeim einstöku leiðum, sem hv. 2. þm. G.-K. taldi greiðar, að ekki þyrfti nema litla reglugerð um loftskeytatækin. Í 1. gr. segir, að í öll botnvörpuskip skuli vera komin fullkomin loftskeytatæki eigi síðar en í árslok 1931. Þetta kemur af því, að þegar talað hefir verið um að þrengja eitthvað að í þessu efni, þá hafa komið fram hótanir um það frá togaramönnum, að þeir skyldu hefna sín og taka loftskeytatækin af togurunum, ef þeir mættu ekki nota þau til að stýra óhindraðir inn í landhelgina. Væri þrengt að kosti brotlegu togaranna, þá hafa þeir svarað: „við tökum þá tækin“, - og ef togararnir lentu í hættu, þá yrði núv. ríkistjórn um kennt. ef illa gengi. Gagnslaust er að bollaleggja, hvað reglugerðin frá 1917 dygði í þessu efni; en hér er gerð tilraun til að hindra landhelgisbrot, og mætir hún mótspyrnu. Það er því aðeins um eitt að ræða. Vill hv.þd. styðja viðleitni landsmanna og núv. stj. í að hindra togarana í þessari óheiðarlegu iðju? En að hugsa sér, að með reglugerð, sem byggð er á lögunum frá 1917, má svipta skipstjóra réttindum til að nota loftskeyti, eða koma því þannig fyrir, að menn, sem eiga brotlegu skipin, missi rétt til skipstjórnar í eitt ár eftir fyrsta brot o. s. frv. En ef hv. 2. þm. G.-K. hefði verið sjómaður suður í Garði, og slíkur maður hefði komið sem fulltrúi og sagt, að spara mætti pappír og blek við að gera reglugerð, þá væri öðru máli að gegna, en ég held það séu krókódílatár, sem hv. form. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda fellir, er hann harmar, að ekki sé sett reglugerð til að hindra lögbrotin. Hv. þm. segir, að ekki sitji á mér að vilja bæta landhelgisvarnirnar, þar sem ég hafi sjálfur oft verið á varðskipunum, en ég held, að kjósendur hv.þm. Snæf. séu ekki óánægðir yfir ferð þeirri, sem ég gerði þangað, því að þá kom ég á nætursambandinu hingað við útgerðarskrifstofuna. Síðan þá hefir brugðið svo við, að togararnir hafa varla komið þangað í landhelgi. Ég get sagt það, að á fjölmennum fundi í Ólafsvík og á Sandi var kveðið upp úr með það að gæzlan hafi alltaf verið að batna síðan núverandi stj. tók við. Ég get sannað hv.þm. (ÓTh), einmitt með lýsingum sjómanna sunnan- og vestanlands, að á þeim tíma, sem ég, hv.þm. Ísaf. og hv. 4. landsk. vorum á ferð, var forsvaranlega séð fyrir landhelginni, þar sem tvö skip höfðu þá gæzluna með höndum og togarar þá lagstir frá landinu, þegar vornóttin er björt. En hv.þm. hefir máske komið illa, að þessir fundir voru haldnir í vor. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja, mér er nóg, að ég veit, að landhelgisgæzlan er alltaf að batna hér, síðan núv. stj. tók við völdum. Og áhugi manna fer alltaf stórvaxandi fyrir landhelgamálum. En ég veit, að hv.þm. þykir það leiðinlegt, og svo er ef til vilt um fleiri. Ef hv.þm. gerir þetta mál pólitískt. mun það áreiðanlega koma fram við kosningarnar í vor. hvernig þjóðin lítur á málið, því að þjóðin óskar ekki eftir því, að forusta landsmanna komist í hendur manna, sem eru á sama pólitíska stigi og í samvinnu við form. ísl. botnvörpuskipæigenda. Ef flokkur hv.þm. tekur upp á því að láta eina 10 menn tala sig dauða í þessu máli, þá hefi ég hvorki orku né vilja til að halda eins margar ræður og þessir menn. En ég hefi þegar komið fram með rök, sem nægja þeim, sem líta á þetta sem þjóðarmál, en ekki hagsmunamál einstakra manna. Eins og Á. Flygenring sagði, að togurunum hefði verið skipað inn í landhelgina, hefi ég ástæðu til að halda, að svo sé enn. Og ég hefi sýnt fram á, að sú löggjöf, sem nú er, getur ekki nema að nokkru leyti orðið að gagni í þessu efni, en þá verður að breyta henni, og mun ekki standa á mínu atkv. til þess, og ég treysti því, að hv.þm. líti eins á málið, en gleymi því, að 10–20 menn hér í Rvík kunna að bíða tjón við það. Ég sé ekki ástæðu til að segja meira að sinni; ég hefi reynt eins og unnt er að halda mér við efni málsins.

Ólafur Thors Ég þarf ekki miklu við að bæta það, sem ég hefi þegar sagt í frumræðu minni. - Það var ekki rétt, sem hæstv. ráðh. sagði í lok ræðu sinnar, að hann hefði haldið sér við efni málsins. Hann reyndi einmitt að halda sér fyrir utan efni málsins. Meiri partur ræðu hans var tómar endurtekningar. En efni ræðu hans er ég þegar búinn að svara í frumræðu minni. Kjarni málsins er, hvort ákvæðum þessa frv. megi fullnægja án þess að setja nýja löggjöf. Hæstv. ráðh. vildi sanna það, að ég með afstöðu minni til málsins vildi halda áfram möguleikunum til að ræna landhelgina. Ég verð að segja það, að þessi staðhæfing ber vott um frábærlega sljóa dómgreind. Ég álít það ekki mitt hlutverk að sannfæra hæstv. ráðh. og kenna honum, hvernig eigi að koma öllum þeim ákvæðum í framkvæmd, sem hann vill lögleiða með frv. En þó hefi ég gert það. Það mætti segja, að framkoma hæstv. ráðh. í þessu máli gæfi tilefni til að gruna hann um græzku í landhelgismálunum. Hæstv. ráðh. sagði þdm. frá því, að hann hefði farið til kjósenda minna til þess að fá fulla vitneskju um, að þeir væru í andstöðu við mig í þessu máli. Það er rétt, að hæstv. ráðh. brá sér þangað, en ég álít, að hann hafi farið þangað fýluför, eða sannkallaða sneypuför. Hann bauð mönnum þar til veizlu og var hinn alúðlegasti, eins og hans er vandi þegar líkt stendur á. Hófust síðan umr. og hann spurði menn, hvernig þeir litu á þetta mál, og átti hreppsnefndaroddviti að svara fyrir. Síðan hafði hann spurt, hvort þeim sýndist ekki heppilegt að láta smábáta gæta landhelginnar. Einum manni varð þá á að segja, að þetta mundi sennilega ekki takast vel, og benti á Tervanimálið. Hefði ráðh. þá orðið svo reiður, að fundarmönnum varð um og ó, og hótaði fundarstjóri að slíta fundi, ef ráðh. hegðaði sér jafnósæmilega. Síðan fór hæstv. ráðh. að dylgja með það, að ég mundi vera óheill í landhelgismálinu. Þá hafði hreppsnefndaroddviti sagt, að sér þætti undarlegt af hæstv. ráðh. að boða til þessa fundar án þess að gefa mér kost á að koma þangað. Annar viðstaddur fundarmaður, séra Eiríkur á Útskálum, hafði tekið það fram, að þetta væri óviðeigandi, þm. kjördæmisins væri á móti frv., af því að hann teldi það óþarft. Þetta voru viðtökurnar, sem hæstv. ráðh. fékk á þessum fundi. En úr því að hann á annað borð fór að segja nokkuð frá fundinum, þá hefði hann átt að segja dálítið meira. Það kom fram fyrirspurn um það, hvort ekki væri hægt að draga úr snattferðum varðskipanna. Þegar hér var komið, stökk ráðh. upp afarreiður og lá við sjálft, að fundi yrði slitið. Hæstv. ráðh. hefði átt að hafa vit á að þegja yfir þessum fundi. Hann verður áreiðanlega ekki til að styrkja hann í þessu máli. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort þörf er á þessu frv. til að koma í veg fyrir þessi landhelgisbrot, sem hæstv. ráðh. álítur, að eigi sér stað. Dómur kjósenda minna er, eftir því sem fram hefir komið, í fullu samræmi við skoðanir mínar. Um það, hvort landhelgisveiðinni er stjórnað af útgerðarmönnum, skal ég ekki endurtaka neitt frá því, sem ég hefi þegar sagt. En hæstv. ráðh. hlýtur að sjá, þegar honum er bent á það, að hann fer villigötur, ef hann álítur, að hægt sé að byggja nokkuð á þessum þrem dæmum sem hann nefndi. Hann vill halda því fram, að um fleiri dæmi geti verið að ræða en þessi þrjú. En þetta sýnir, hve veik aðstaða hans er, þegar hann nefnir aðeins þessi þrjú dæmi, en veit engin önnur. Þá telur hæstv. ráðh., að ekki verði hægt að koma því fyrir innan laganna frá 1917, að hægt sé að svipta útgerðarmenn heimild til þess að hafa loftskeytatæki á skipum. Einmitt um þetta eru skýrust ákvæði í lögum frá 1917, í 2. gr. Hæstv. ráðh. drap á eitt atriði í ræðu sinni, sem ég sá ástæðu til að gera fyrirspurn um, en hann neitaði að verða við henni. Hann sagði, að hér við höfnina væri leigður maður til að njósna um ferðir varðskipanna og gefa í hendur þeirra, sem á óheiðarlegan hátt vilja nota sér það. Ég skora á hæstv. ráðh. að segja hver hann er, ef þetta er ekki ein af hans venjulegu Gróusögum. Hæstv. ráðh. er ekki þekktur að því að hlífa andstæðingum sínum og hefir hann ráðizt að mörgum, sem minna hafa gert fyrir sér en þessi njósnari, ef hann er til. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að enginn vandi hefði verið að vera á veiðum í Ólafsvík á jólanóttina, þegar vitað var, að varðskipin voru í Reykjavík. Ef nokkur meining er með þessu, þá hlýtur hæstv. ráðh. að skilja, hvílík ábyrgð hvílir á honum, sem nótt eftir nótt hefir verið með varðskipin í snatti og gefið mönnum vitneskju um það fyrirfram. Ef skaðsemi hlýzt af vitneskjunni um verustað varðskipanna eina nótt, þá hlýtur hæstv. ráðh. að skilja, að hann, sem heldur varðskipunum í snattferðum fyrir sjálfan sig og auglýsir ferðirnar löngu á undan, svo að allir vita, hvar þau eru á hverri stundu, að hann er óskapa sakarmaður í þessu efni. Hæstv. ráðh. var að segja „gamansögur“, eins og hann orðaði það, í sambandi við Aprílleitina. Mér finnst það ógeðsleg tilhneiging hjá hæstv. ráðh. að vilja draga þetta slys inn í þetta mál og nota kýmni sína við það; já, það er undarleg tilhneiging að vilja draga þennan sorglega viðburð inn í þetta soralega umtal. Ég trúi ekki öðru en að flokksmenn hans finni til þess. En ég vil ekki gera þessa hlið málsins að umtalsefni. Ég hefi bent á, að hann hefir engin rök fram að færa því til sönnunar, að íslenzk skip hafi verið í landhelgi um þetta leyti. En hann ætti að rannsaka það, ef íslenzkir menn hafa verið í landhelgi um þetta leyti, hvort það hafi verið fyrir tilverknað útgerðarmanna. Ég vil ekki, til þess að teygja ekki umr. að óþörfu, ræða um það, hvort ráðh. hefir afsökun eða ekki fyrir misnotkun varðskipanna. Hv. þm. Ísaf. og hv. 4. landsk. neyddust til að taka því eina tækifæri, sem bauðst til þess að vera á þeim fundum, sem ráðh. boðaði til, og urðu því að vera samskipa honum. Um mig persónulega skal ég ekkert segja, - það er talið, að ráðh. sé hræddur við mig og hafi því heldur viljað verða sér til skammar með því að bægja mér frá fari en hætta á að sleppa sér á hverjum fundi. En þetta hafði pólitískan ávinning í för með sér, því að það er alls ekki víst, að við hefðum komið tveimur að við kosningarnar, ef landsmenn hafðu ekki fengið að sjá hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. sagði, að málið snerist um það, hvort þm. nenntu að rétta upp hendina til að fyrirbyggja misnotkun loftskeyta. Ég hefi sýnt svo greinilega fram á, að ég efast ekki um, að hann og hans flokksmenn skilji það, að ef um misnotkun er að ræða, þá er auðvelt að koma í veg fyrir það eingöngu á grundvelli laganna frá 1917. Nýrrar lagasetningar þarf því alls ekki við. Forseti Sþ. (ÁÁ), sem á sæti í þessari hv. deild, hefir bæði um og eftir hátíðahöldin í sumar sagt, að ágæti hátíðarinnar færi eftir því, hver áhrif hún hefði á menn. Áhrifin, sem þessi hátíð hefir haft á hæstv.dómsmrh., má lesa í 5. gr. þessa frumvarps.

Hákon Kristófersson Hæstv. ráðh. sagði, að hann byggist við því, að hv. 2. þm. G.-K. ætlaði að tefja framgang þessa máls og fá flokksbræður sína til slíkra hluta. Það má vel vera, að svo sé, en mér er ekki kunnugt um, að flokkurinn hafi gert nein flokkssamtök til að verða þessu máli að hana eða hefta framgang þess, svo að þetta eru óþarfa getsakir hjá hæstv. ráðh. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, að þeir, sem væru þessu máli mótfallnir, vildu styðja að yfirgangi togaranna. Ég hefi verið andvígur þessu frv., en það er með öllu ósatt, að með því hafi ég viljað rétta þeim hjálparhönd, er gerast yfirgangsmenn í íslenzkri landhelgi. En það, að ég hefi ekki viljað greiða þessu frv. atkv., kemur til af því, að ég hefi trúað hæstv. ráðh. svo vel fyrir því að gæta þessa máls án frekari lagaheimilda, því að hann hefir sýnt, hve mikinn áhuga hann hefir á landhelgisvörnum. Ég hefi bent á það hér í þinginu, að ísl. togarar færu í landhelgina; en ég er ekki jafnsannfærður um, að það sé með yfirlögðu ráði eigendanna, og ekki gæti ég sannað það, því að til þess vantar mig annað en grun. Mér þótti furðu gegna, að hv.flm. taldi ekki þörf á, að þetta mál færi til nefndar. Ég hafði búizt við, að hann teldi frv. merkilegra en svo, að hann vildi láta það fara nefndarlaust gegnum þingið. því eru ýmis ákvæði, sem þarf að athuga. Ég vil t. d. benda á 6. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú benda sterkar líkur til þess, að útgerðarstjóri ..... hafi notað loftskeyti í þeim tilgangi að fremja landhelgisbrot“ o. s. frv. Hver á að meta þessar líkur? Ef sterkar líkur benda til þess, að áliti þess, sem á að meta þær, þá má taka af skipinu rétt til að nota loftskeytatæki. - Ýmislegt er líka dálítið „humbugs“-legt í frv. Hvað á t. d. sjútvn. að gera við öll þessi skeyti til og frá veiðiskipunum? Ég held nú, að það færi að vefjast fyrir mér og hv.flm. (SvÓ), ef við ættum að fá allt það samsafn! Svo er eitt enn, sem flm. virðist leggja mikið upp úr, og það eru þessi drengskaparheit, en þau þyrfti hv.n. að athuga. Ég vænti þess nú, að þegar hv.flm. talar næst, þá geri hann það að till. sinni að frv. fari til sjútvn. Því er þá ekki í kot vísað, þar sem hann er sjálfur form. í þeirri n.  Hv. flm. lætur sér sæma í þessari örstuttu grg., sem er frá honum sjálfum, að fara þeim orðum um þá, sem hafa slíkt hugarfar að vera á móti þessu frv., að þeir hafi ekki möguleika til þess að átta sig á málinu. Hann segir auk þess, að ýmsir þm. hafi ánetjazt í einhverri villukenningu. Ég verð að segja, að mér finnst hann fara þarna mjög svo óviðurkvæmilegum orðum um þingbræður sína, og átti ég sízt von á slíku aðkasti frá þessum að mörgu leyti mæta manni og sessunaut mínum. Ég gæti þá með sama rétti sagt, að hv.þm. hefði látið ánetjast til þess að flytja þetta frv. En hann ætti þá ekki að láta staðar numið við sína kæru þingbræður, því að það er nú ekki óvirðulegri maður en landsímastjóri, sem hefir haldið hinu sama fram og við andstæðingar frv. á þingi. Ég hefi litið svo á, að allt það, sem óskað er með frv., að undanteknum ákvæðum 1. gr., væri til í núgildandi lögum eða gæti náðst í samræmi við heimildir í þeim. Hinsvegar býst ég við, að þó að þetta frv. yrði að lögum, væri ekki neinn sérstakur skaði skeður, að því undanfelldu, að ákvæði 6. gr. geta verið mjög hættuleg í höndum óbilgjarns ráðherra. En þessa afstöðu til frv. hefi ég hvorki tekið af samhygð með hv. 2. þm. G.-K. né af fylgispekt við neinn, heldur hefi ég eingöngu litið svo á, að þessa væri ekki þörf.

Magnús Guðmundsson Það, sem hér skiptir máli, er vitaskuld það eitt, hvort nauðsyn er á þessari löggjöf, hvort ekki eru til áður í ísl. löggjöf nægileg ákvæði handa ráðh. til þess að fyrirbyggja, að togarar misnoti loftskeyti til landhelgisveiða. Ég hefi áður látið uppi álit mitt um þetta, því að ég flutti í fyrra þá rökst. dagskrá, sem hér var samþ. Ég hefi ekki breytt um skoðun síðan, hvorki vegna grg. frv. né vegna þeirra skýringa, sem hæstv.dómsmrh. og hv.flm. reyndu að bera fram. Ég ætla þá eins og í fyrra að ganga gegnum þau lagaákvæði, sem til eru í þessu efni. og vænti þess, að þeir, sem á annað borið vilja taka eftir og sannfærast, hlusti á orð mín, því að þessi lagaákvæði eru óvenjulega skýr. Eftir l. nr. 82 frá 1917 hefir landið einkarétt á að reka stöðvar eins og skip hafa, og það er aðeins með leyfi stjórnarráðsins, að þau geta fengið að reka slíkar stöðvar. Þetta leyfi er ekki skylt að veita, og þegar það er veitt, má setja fyrir því hvaða skilyrði, sem ráðh. vill. Og þar að auki segir í 2. gr.: „Ráðuneytið getur bannað öll loftskeytaviðskipti innan ísl. landhelgi, bæði frá íslenzkum og erlendum skipum, og gert þær ráðstafanir, er nauðsynlegar þykja, til þess að banninu verði hlýtt“. Það er þess vegna eins vel búið um þetta og unnt er. Ekkert skip má hafa loftskeytastöðvar, nema með leyfi ráðh. Það er hægt að setja fyrir leyfinu hvaða skilyrði sem er. Það er hægt að banna þessi tæki hvenær sem er. Og samkv. heimild í lögunum var gefin til reglugerð 17. maí 1918. Þar stendur í 19. gr.: „Einnig getur ráðuneytið látið hafa eftirlit með öllum loftskeytum, látið stöðva þau skeyti, sem að þess áliti geta verið skaðleg velferð landsins“. - Hvernig í ósköpunum er unnt að taka skýrara og greinilegar til orða? Með berum orðum er ráðh. veitt heimild til þess að stöðva öll þau skeyti, sem geta verið skaðleg fyrir velferð landsins. Nú skil ég ekki, að nokkrum blandist hugur um, að það sé skaðlegt fyrir velferð þess, að togarar fari í landhelgi til veiða, þegar ríkið ver 700 þús. kr. á ári til þess að koma í veg fyrir það. Skýringar þess lögfræðings, sem hæstv. ráðh. vitnar í, hafa því ekki minnstu áhrif á mig. Þær eru ekkert annað en tylliástæður. En það er furðulegt, að frá nokkrum lögfræðingi skuli það koma fram sem mótbára gegn því, að beita megi þessum ákvæðum laganna, að slíkar stöðvar hafi ekki verið þekktar, þegar lögin voru sett. Þá voru að vísu til firðviðskipti, þótt tækin væru af annari gerð. En jafnvel þótt þau hefðu alls ekki verið til, hverjum hefði þá t. d. dottið í hug, að það væri ekki þjófnaður, ef maður tæki útvarpstæki, þó að þau hafi ekki verið til 1869, þegar hegningarlögin voru sett? - Ástæður eins og þessar eru hlægilegar, og það er heppilegt fyrir þann lögfræðing, sem þetta hefir samið, að hans nafns er ekki getið hér. Mig undrar það stórum, að ef hæstv. ráðh. virkilega álítur misnotkun loftskeytanna eins mikla og hann lætur í veðri vaka, þá skuli hann ekki hafa reynt að nota þessi lagaákvæði, sem nefnd hafa verið. En ef hann telur heimildirnar ekki nægilegar, þá hefði hann þó átt að reyna þetta, því að hefði farið að hans áliti, að þetta væri ekki hægt, þá stóð hann með pálmann í höndunum og gat heimtað þessa löggjöf. Og þá hefði engin fyrirstaða verið. En hitt getur ekki verið annað en þrái, að bera þetta mál fram þing eftir þing. Hv. flm. vildi helzt, að málið færi ekki til n. Mér finnst þar skjóta dálítið skökku við, því að hann hélt því fram. að nauðsynlegt væri fyrir hv. dm. að athuga það nánara, þar sem þeir hefðu villzt á þessu svo hroðalega á síðustu þingum. Ég vil nú skora á hv.flm. að rannsaka í sjútvn., hvort honum hafi ekki sjálfum missézt í þessum efnum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla ekki að þessu sinni að svara hv. 2. þm. G.-K., því að hann mun hafa haldið sínar tvær ræður. En örfá orð vildi ég mæla til hv. 1. þm. Skagf. Hann heldur áfram að reyna að sanna, að reglugerð geti gert allt það sama gagn sem þetta frv. Hann er mér samdóma um, að sjálfsagt sé að reyna að hindra þennan ránskap í landhelginni, og ég er honum þakklátur fyrir það. En nú vil ég spyrja hv.þm. að þessu: Hann hefir tvívegis verið ráðherra; þá var varðskipaeignin minni en nú er og landhelgisgæzlan var af leiðandi veikari, og því ennþá meiri nauðsyn til að verjast lögbrjótunum. Ef honum er nú alvara með, að þetta sé þjóðarböl, hvers vegna gaf hann þá aldrei út þessa reglugerð? Hann viðurkennir misnotkunina, og ef hann hefði haft nokkra löngun til þess að spyrna gegn henni, hefði hann auðvitað gefið út stóra reglugerð um þetta efni. En það gerði hann ekki. Það getur komið af tvennu: Að hann hafi engan áhuga haft á málinu, og þykir mér það ólíklegra. Hin ástæðan er sú, að hann hafi vitað og viðurkennt þá, að ekki væri hægt að komast nógu langt með þeim lögum, sem til eru, en hafi ekki lagt út í að fara löggjafarleiðina. Nei, þegar hv.þm. tekur næst til máls, þá mun það koma í ljós, hvort ég geri honum upp of skemmilegar hugsanir í þessum efnum, eða hvort það er eitthvað annað, sem liggur til grundvallar hjá hv.þm. Annars er það allt, sem þessir hv.þm. segja, að hér sé böl, sem bæta þurfi úr, en að það megi gera með reglugerð, og öll ákvæði þessa frv. megi setja í reglugerð, og þess vegna berjist þeir á móti því, að lög verði sett um þetta. En reglugerðina settu þeir ekki þegar þeir höfðu aðstöðu til þess. Hv. þm. vitnaði í lög frá 1917 um það, að landstjórnin geti bannað skipum að nota loftskeytatæki. En það er nú einmitt það, sem stj. langar ekki til að gera. Það er engin ástæða til þess að hindra eigendur og útgerðarmenn skipa í því að hafa samband við skipin vegna atvinnurekstrarins, og því síður vegna skipshafnanna og björgunarstarfseminnar. Þess vegna er ekkert gagn að þessari heimild í lögunum frá 1917, um það að geta bannað skipum að hafa loftskeytatæki, því að slík heimild verður vitanlega aldrei notuð. Það þarf á hinn bóginn miklu fremur að stuðla að því, að skipin hafi loftskeytatæki, en girða fyrir misnotkun þeirra, eftir því sem unnt er. Það er þetta, sem vakað hefir fyrir flm. þessa máls frá upphafi. Hinsvegar er dálítið einkennilegt það ofurkapp, sem eigendur togaranna og áhrifamenn stórútgerðarinnar í landinu hafa jafnan lagt á það að hindra framgang þessa máls, ef þeir virkilega tryðu því með sjálfum sér, að hinum sama árangri væri hægt að ná með reglugerð. Hvers vegna má þá ekki alveg eins setja lög um þetta? Og vill hv. 1. þm. Skagf. gera svo vel og upplýsa, hvers vegna hann setti ekki reglugerð um þetta efni, meðan hann var ráðherra, úr því að hann og flokksbræður hans viðurkenna, að þörf sé á ráðstöfunum í þá átt, og að reglugerð mundi nægja til þess að girða fyrir misnotkun loftskeytanna.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Það, sem kom mér til þess að standa upp, var það einkennilega fyrirbrigði, að flm. frv. óskaði eftir því, að málið yrði ekki látið ganga til nefndar. Þetta er því einkennilegra, sem brtt. þær, sem hv.flm. flutti sjálfur á síðasta þingi, og sem miðuðu að því að gera málið aðgengilegra, hafa ekki verið teknar upp í frv., eins og það er flutt nú. Þetta styður þá tilgátu, sem reyndar hefir við mörg önnur rök að styðjast, að þetta mál sé upp tekið sem rógsmál á hendur útgerðarmönnum. Það munu fæstir, sem þekkja til innrætis hæstv. ráðh., trúa honum til þess að fara með slíkt mál sem þetta hlutdrægnislaust. Samkv. brtt.hv.flm. í fyrra skyldi loftskeytaeftirlitið tekið af dómsmálaráðuneytinu og fengið í hendur landssímastjóra, líkt og venja er víða erlendis. Það hefir þótt ástæða til þess að fyrirbyggja það, að menn eins og hæstv. núv. dómsmrh. geti notað embættisaðstöðu sína til þess að beita andstæðinga sína harðdrægni og hlutdrægni, eða jafnvel skaðað þá stórkostlega. Ég get hvergi fundið neitt ákvæði um það í þessu frv., að þagnarskyldu skuli gætt um þá dulmálslykla, sem stj. fær í sínar hendur samkv. þessu frv. Eins og nú er skipað mönnum í hinum æðstu sætum, þá má við öllu búast. Hæstv. dómsmrh. gæti gefið vildarvinum sínum lyklana, til þess að skaða eigendur skipanna. Það er vitanlegt, að notkun loftskeyta á skipum er að mestu í því fólgin að leiðbeina um fiskigöngur, en ef dulmál það, sem til þess er notað, er gert opinbert, getur það orðið til þess, að skip hrúgist á sama blettinn og spilli hvert fyrir öðru. Slíkt væri alveg ófært. Í brtt. í fyrra var ennfremur fellt burt það ákvæði frv., að skeytabækur og afrit skeyta skuli send til eftirlits sjútvn. þingsins. Slíkt hefir vitaskuld enga þýðingu, því að nefndirnar gætu ekkert gagn haft af þessu, nema legið mestan hluta þingtímans yfir því, til tafar og trafala fyrir önnur mál og fyrir þingstörf yfirleitt. Einnig var brtt. í fyrra um það, að þung refsing skyldi lögð við fyrsta broti, en ekki missir skipstjóraréttinda. Þetta er nú óbreytt í frv. eins og það var upphaflega. Ég sé því enga ástæðu til þess að meina þessu máli að fara í nefnd til frekari athugunar. Mér virðist hv.flm. ætla að ganga framhjá sínum eigin brtt. í fyrra og keyra málið í gegnum þingið illa undirbúið og illa hugsað, aðeins af þægð við aðalflm. þess og langafa, hæstv.dómsmrh. Það er alkunnugt, að þessi hæstv. ráðh. hefir oft, því miður, notað þetta mál á mjög ógeðslegan hátt, og sakað fjölda alsaklausra manna um lögbrot og ódrengskap. Er þar skemmst að minnast skipta hæstv. ráðh. í sambandi við „Apríl“-slysið í vetur, þegar hann segir það beinlínis, að útgerðarmenn hafi beint skipum sínum inn í landhelgina, meðan varðskipin voru að leita að Apríl. Það vita nú allir, hversu fjarri sannleikanum slík staðhæfing er, og þarf ekki um það að ræða, en hitt er undarlegt, hvers vegna varðskipunum voru ekki send skeyti á dulmáli. samkv. venju, heldur á almennu máli. Ég skal ekki geta þess til, að það hafi verið gert með það fyrir augum að svívirða andstæðingana, en ekki þætti mér það ólíklegt, eftir innræti þessa manns, enda er hann að mörgu misjöfnu kunnur. Hæstv. ráðh. sagði, að menn hefðu kvartað undan því við sig að loftskeytin væru misnotuð til landhelgisbrota, og að hann hefði sagt þeim, að þeir skyldu kjósa þá menn á þing, sem fylgdu þessu frv. En ég býst við, að þessir menn hafi þá hugsað eitthvað á þessa leið: Að fara eftir þínum ráðum um þessa hluti, skulum við fyrst gera, þegar þú ert hættur að taka frá okkur varðskipin, ekki aðeins vikunum saman, heldur og mánuðum saman, eins og undanfarin ár. - Yfirleitt finnst mér öll framkoma hæstv.dómsmrh. í landhelgismálunum minna á þjófinn, sem stokk með þýfið út á stræti og æpi í sífellu. „Grípið þjófinn, grípið þjófinn“. Hæstv. dómsmrh. er að fela sekt sína með því að reyna að benda á aðra, sem eru saklausir. Í stað þess að eyða dýrmætum tíma þingsins til þess að fást við jafnóþarft og ómerkilegt mál og þetta, þá ætti það miklu fremur að setja hið bráðasta lög, sem banna snattferðir varðskipanna og misnotkun þeirra yfirleitt.

Magnús Guðmundsson Ég þarf aðeins að svara fyrirspurn hæstv.dómsmrh. um það, hvers vegna ég hafi ekki sett reglugerð um notkun loftskeyta, meðan ég var ráðh. Þessu er ósköp auðsvara, því að reglugerðin var til og er til enn, enda hafa verið lesnar upp greinar úr henni undir umr. Það þarf ekki nema gefa landssímastjóra fyrirskipun um, hvaða ráðstafanir hann eigi að gera um loftskeytaviðskipti togara, því að næg heimild til þessa er í lögum. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði viðurkennt þennan „gífurlega ránskap“ eins og hann komst að orði, þá er það að vísu rétt, að ég hefi viðurkennt, að landhelgisbrot ættu sér stað, en ég hefi aldrei viðurkennt, að misnotkun loftskeyta væri þar um að kenna. Ég skora á hæstv. ráðh. að tilfæra eitt einasta dæmi, þar sem þótt hafi sérstaklega grunsamlegt, að um misnotkun loftskeyta væri að ræða, og þar sem það að lokinni rannsókn hafi sannazt, að svo væri. Ef hæstv. ráðh. getur þetta ekki, þá verð ég að álíta, að allt tal hans um þessa hluti séu ýkjur og ekki annað en ýkjur. En ef hann getur tilfært eitt einasta dæmi, sem hann sennilega getur ekki, þá ákæri ég hann fyrir það að hafa ekki notað heimildina í reglugerð frá 1918 og í lögum frá 1917.

1) Með svofelldri grg.: Það liggja svo mörg nauðsynleg mál fyrir sjútvn., en þykir hinsvegar ganga fremur tregt afgreiðsla þeirra í nefndinni, svo að ég tel með öllu ófært að tefja störf hennar að þarflausu með hégómamáli eins og þessu.

2) Með svofelldri grg.: „Þar eru eyru sæmst, sem uxu“, og því er bezt að þetta frv. fái að fara til föðurhúsanna aftur, til hv. 1. þm. S:M.

3) Með svofelldri grg.: Mér finnst þetta frv. vera orðið nægilega athugað á fjórum þingum og segi því nei.

Sigurjón Á. Ólafsson Enda þótt hér sé um að ræða 1. umr. þessa máls og þess vegna kunni að líta út fyrir, að óþarft sé að lengja hana mjög, þá vildi ég samt fara nokkrum orðum um þetta frv., sem talið var af einum hv.þm. vera eitthvert mikilvægasta mál þingsins. Eru það þó sérstaklega nokkur ummæli hv. ræðumanna og undirtektir þeirra undir þetta mál, er gefa mér ástæðu til að kveða mér hljóðs, svo og afstaða hv. form. sjútvn., er hann fann ástæðu til að lýsa nú þegar. Eins og ástatt er um markað fyrir íslenzkan fisk í útlöndum, verður eigi sagt, að það sé í ótíma, að athugað sé þetta mál, og mér finnst einmitt, að með þessu frv. sé farin heppilegasta leiðin í öllum höfuðatriðum, sem um er að ræða, því með því er einmitt ákveðið, að framleiðendur fiskjarins fái jafnan sannvirði fyrir hann. Þetta er meginhugsun frv., og til þess að hún komist í framkvæmd, er með frv. gert ráð fyrir, að ríkisvaldið gripi hér í taumana. Komið hafa fram raddir á móti frv., sem telja, að heppilegra sé, að einstaklingum sé ætlað að sjá fyrir útflutningi fiskjarins. Mér dettur í hug að benda á það, að ekki eru mörg ár síðan megn óánægja var hér í landi yfir því, að saltfiskverzlunin skyldi vera á höndum erlendra manna og þar með, að arðurinn af henni færi út úr landinu. Meðfram út af þessu fóru Íslendingar smátt og smátt að taka saltfiskverzlunina að nokkru í sínar hendur. Af hálfu Íslendinga eru tvö félög enn, sem hafa meginhluta þeirrar verzlunar í sínum höndum, og fulltrúar þeirra félaga eru andmælendur frv. Ég er ekki í neinum vafa um það, að farsælla hefði verið fyrir fiskframleiðendur, að landið hefði þá tekið verzlun á saltfiski í sínar hendur. Annars var það ekki ætlun mín að fara að gagnrýna saltfiskverzlunina hér að þessu sinni. Ef nú ekki verður horfið að því ráði, að ríkið styðji viðleitni smærri útvegsmanna um útflutning á nýjum fiski, er mjög líklegt, að rík erlend félög sjái sér leik á borði með að ná þessari verzlun í sínar hendur. Það er meira að segja þegar farið að brydda á þessu, því bæði Englendinaar og Þjóðverjar hafa sent hingað togara til þess að kaupa fisk af útgerðarmönnum í einstökum verstöðvum smábáta nú á síðustu vetrarvertíð. Það má nærri geta, að þessar ferðir útlendinga hingað til þess að kaupa fisk eru farnar í von um hagnað, því vitanlega dettur engum í hug að fara að senda skip sín til að sækja vörur til annara landa í öðrum tilgangi en að græða á þeim siglingum, og sá gróði er vitanlega tekinn af framleiðendunum hér í stærri og minni stíl. Með frv. er farið fram á það, að tryggja framleiðendum sannvirði fyrir fiskinn eins og fyrir hann fæst á erlendum markaði, að frádregnum kostnaði við að koma honum þangað og selja hann. Áhætta ríkissjóðs af ákvæðum frv. yrði ekki ýkja mikil. Það er gert ráð fyrir því, að ríkið kaupi eða leigi skip til þess að flytja út nýjan fisk, sem aðallega er aflaður á smábáta. Hvora leiðina væri rétt að fara, geta náttúrlega verið skiptar skoðanir um; má vel vera, að réttara sé að svo stöddu að leigja skipin þangað til reynsla er fengin um það, hver stærð skipa væri heppilegust o. s. frv. Kostnað af rekstri skipanna yrði auðvitað að leggja á fiskinn, er þau flytja, en að þessu sinni skal ég ekki fara lengra út í það atriði. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að komið geti til mála að ríkið styðji menn til að byggja kælihús í kaupstöðunum í sambandi við þennan útflutning. Mér virðist að þessi krafa sé mjög eðlileg, og þarf raunar ekki að setja hana í samband við það, hvort ríkissjóður eða einhverjir aðrir önnuðust útflutning fiskjarins, því þörfin fyrir frystihúsin eða kælihúsin væri hin sama, hvort sem væri, - því sennilegast er, að útvegsmenn yrðu að koma þessum húsum upp, án tillits til þess, hver útflutning og sölu fiskjarins hefði með höndum. Um það verður ekki deilt, að í sambandi við útflutning á nýjum fiski þarf vitanlega kælihús. Það er einkennilegt, að ákveðnustu andmælin gegn þessu frv. hafa einmitt komið frá hv. þremur þm., sem eru togaraeigendur. Það er engu líkara en að þeim finnist, að með þessu frv. sé á einhvern hátt stefnt til sín og þess atvinnurekstrar, er þeir nú reka. En þetta er algerður misskilningur, því að með frv. er eingöngu átt við smærri útvegsmenn, og því ekkert seilzt inn á þeirra verksvið. Hv. þm. G.-K. hélt því fram, að ríkið ætti ekki að blanda sér inn í þetta mál, heldur ætti að láta einstaklingana um það. Ég held ég verði að svara hv.þm. með því, að einstaklingunum muni alls ekki vera treystandi til þess að gera neitt í þessu máli, er að fullun notum mætti koma, eða leysa það á nokkurn þann hátt, sem bezt mætti henta. Það er því eðlilegt, að slá því föstu, að hagnaðurinn af því að flytja fiskinn nýjan út mundi eingöngu renna til þeirra manna, er flyttu hann út, en ekki til þeirra, er afla hans. Ein sterk ástæða til þess, að hafizt verði handa í þessu efni, er einmitt sú, að með útflutningi á nýjum fiski yrði nokkuð létt á saltfiskmarkaðinum, sem sannarlega veitir ekki af, eins og viðurkennt er. Aftur á móti eru skilyrði fyrir markaði á nýjum fiski nálega ótakmörkuð. - Í skýrslu, er birzt hefir í tímaritinu Ægi, er sagt frá því, að fiskneyzla á mann í Englandi sé 30 kg. yfir árið, í Þýzkalandi 10 kg. á mann, en í Japan 100 kg. á mann, en þar býr fiskiveiðaþjóð mikil. Það virðist ekki svo óálitlegt fyrir okkur Íslendinga að selja okkar holla og góða fisk til þessara milljónaþjóða, og það er augljóst, að við eigum í framtíðinni það verkefni fyrir höndum að kenna þeim að borða og meta að verðleikum þessa hollu og góðu fæðu. Ég hefi nú lýst skoðun minni á þessu frv. í aðalatriðum, en hirði eiga að fara út í einstök atriði, þar sem ég á líka sæti í þeirri nefnd, er ég geri ráð fyrir, að fái þetta frv. til meðferðar. Ég vildi áður en ég lýk máli mínu fara örfáum orðum um þá vítaverðu ráðstöfun útgerðarmanna fyrir skemmstu, sem hefir verið reynt að verja hér í deildinni, sem er stöðvun togaraflotans, og sem er reynt að verja með þeirri afsökun, að með stöðvuninni hafi verið reynt að draga úr saltfiskframleiðslunni. Það liggur í augum uppi, að frá sjónarmiði heildarinnar er hér um sannarlega vandræðaráðstöfun að ræða, svo ekki sé kveðið sterkara að orði. Það er vitanlegt, að fiskveiði til söltunar stendur oft fram í miðjan júní, en síðari hluta tímabilsins er fiskurinn, sem veiðist, ætíð rýrari og verðminni. Það sýnist vera augljóst mál, að hafi eigi verið fært að láta togarana veiða allan tímann, þá lá þó nær að draga úr veiðinni þann tímann, sem veiðin er verðminni og lélegri. En ég lít hinsvegar svo á, að lítil nauðsyn hafi verið til þessa, hvað minnkun framleiðslunnar snertir. En þó ég með öllum vilja líti á málið frá sjónarhól útvegsmanna, þá er þess að geta, að á þeim sama tíma, sem stöðvun togaranna stóð yfir, var ágætur markaður fyrir nýjan fisk í Englandi og auðséð, að fisksala togaranna þar mætti veita útgerðarmönnum og heildinni mikil verðmæti og sjómönnunum fasta atvinnu.

Var þetta allt vitanlegt fyrirfram?

. Já, það var vitanlegt, að í Jökuldjúpinu er alltaf nógur fiskur á þessum tíma árs, er afla má á örskömmum tíma og flytzt því óvenjulega nýr á markað erlendis. Ráðstöfun þessi var engum til hagnaðar og því óverjandi, en hún var til skaða fyrir alla aðila. Þá hefir verið minnzt á þær tilraunir, sem hafa verið gerðar með útflutning á saltfiski til Suður-Ameríku og útgerðarmenn hafa staðið fyrir. Þær hafa síðastl. ár heppnast mjög illa, en það er ekki sök útflytjenda hér, þó að íhald þess lands sé nú búið að sigla öllum viðskiptamálum í strand í ríki sínu. Annars langar mig til að spyrja hv. 2. þm. G.-K. um tilraunir þess félags, sem hann er mikið riðinn við, til þess að flytja út kældan fisk, og sömuleiðis vildi ég spyrja hann sem sérstaklega kunnugan mann, að hve miklu leyti hið stóra sænska frystihús, sem reist var hér í Reykjavík fyrir nokkrum árum, hefir uppfyllt þær vonir, er menn gerðu sér um nytsemi þess. Mér er sagt, að það sé nú svo fullt af freðnum fiski, að þar verði engu við bætt, og að þann fisk eigi útgerðarfélag hv. 2. þm. G.-K. Menn skilja yfirleitt ekki þessa ráðstöfun, en ég beini fyrirspurninni til hv.þm., af því að kunnugt er, að allnáið samband er milli hv.þm. og þess félags, er á frystihúsið. Enda hefir hv.þm. látið þá skoðun uppi, að hann vænti mikils af útflutningi á frosnum fiski eftir þeirri aðferð, sem þetta hús notar. En því er það ekki starfrækt nú? Þá var nokkuð minnzt á kolaveiðar af sumum hv. andmælendum frv. sem eina aðaltegund af útflutningsfiski samkv. frv. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að lítið væri hægt að veiða af honum vegna takmarkana frá löggjafarinnar hendi. Nú eru hér á landi um 40 togarar, sem vitanlega hafa alveg sömu aðstöðu og útlendir togarar um kolaveiðar utan landhelginnar. En nú má sjá af nýjustu skýrslum, að Englendingar veiða hér við land allt að 10 þús. smálestir af kola á ári, en Íslendingar aðeins 6–700 smál. Þessi mikli mismunur getur ekki legið í stærðarmismun á flotanum sjálfum hjá okkur og Englendingum, heldur í því, að okkar togarar leggja minni áherzlu á að afla þessa verðmæta útflutningsfiskjar. Það er því auðséð, að Bretar leggja mikla áherzlu á að veiða flatfisk. Og slíkt ætti að vera einmitt hagkvæmt fyrir okkur líka á þeim tíma, sem þorskurinn er minnst verðmætur til söltunar, eða á þeim tíma, sem minnst veiðist af honum og sala á ísvörðum fiski er hagkvæmust. En út í þetta skal ég ekki fara frekar að sinni. Til þess gefst væntanlega tækifæri síðar, undir umr. um annað mál, er væntanlega verður til umr. hér í deildinni. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að algert bann væri gegn því að veiða kola í landhelgi. Þetta er nú ekki rétt. Hinsvegar hefi ég ekki upplýsingar um það, hve mikið smábátar veiða af kola innan landhelgi á þeim tíma, sem þeim er það leyfilegt. Hv. þm. minntist á tilraunir, sem gerðar hafa verið með útflutning á nýjum fiski, og taldi, að tap hefði orðið á þeim tilraunum. Ég vil ekki deila við hv.þm. um, að þetta hafi getað átt sér stað, en því má ekki gleyma, að þær tilraunir, sem gerðar hafa verið, hafa flestar verið með gömlu aðferðinni, að ísa í skipin sjálf. En ég vil aðeins benda á, að samvinnufélag Ísfirðinga hefir meðal hinna fyrstu gert tilraun með að flytja út ísvarinn fisk, aflaðan á lóð af bátum fyrir vestan. Á ég þar við farminn með Esju um síðustu áramót. Sá fiskur var fluttur út í kössum; var fiskurinn þannig fluttur óhreifður úr kössunum til neytenda í London og víðar. Fiskurinn var seldur mjög háu verði, miðað við venjulegt markaðsverð. Ég veit ekki til, að fleiri hafi reynt að flytja út fisk á þennan hátt í stærri stíl. Eftir viðtali, sem ég hefi átt við menn, sem flutt hafa út ísvarinn fisk í lest, eins og venja er til á togurum, þá hefi ég sannfærzt um það, að sá fiskur, sem verður að umskipast þannig, er miklu frekar háður aðfinnslum kaupenda, og þar af leiðandi fæst minna verð fyrir hann, meðfram af því, að á hann er litið eins og hvern annan togarafisk. En þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þessa, eru einmitt gerðar á þennan hátt að mestu leyti. Hv. þm.N.-Ísf. benti á, að nauðsynlegt væri vegna enska markaðarins, að útflutningurinn væri miðaður við ýsu og flatfisk. Það er rétt, að þessar tegundir eru verðmætastar á enskum markaði. En góður þorskur er líka verðmætur á þeim markaði oft og einatt, þegar hæfilegt framboð er af fiski. En vitanlega verður verðfallið fyrst á honum, vegna þess að mest veiðist af honum á flestum tímum árs, eins og kunnugt er. En tilraunir um útflutning fiskjar af innlendum smábátum eru svo skammt á veg komnar enn, að þær gefa enga hugmynd um hvernig þeim muni bezt fyrir komið. Er því nauðsynlegra að gera tilraunir, er byggjast á fullkomnum útbúnaði og skipulagi, er séu sniðnar með hagsmuni smábátaútvegsins fyrir augum. Hv. þm. benti á það í sambandi við það, sem hann talaði um flatfiskinn, að Færeyingar hirtu bróðurpartinn af þeim fiski hér við land. Þetta er ekki rétt. Það hefir a. m. k. ekki verið svo síðastliðin ár, meðfram vegna þess, að þeir geta ekki hagnýtt sér veiðarnar innan landhelgi, vegna þeirra takmarkana, sem á þeim eru. Hv. 1. þm. S.-M. virtist vilja frekar hníga að því ráði, að betra væri fyrir ríkissjóð að greiða halla, sem yrði á þeim tilraunum, sem einstaklingar gerðu, heldur en að ríkið styddi smábátaútvegsmenn í viðleitni til þess, að þeir sjálfir komi fiskinum á markað erlendis. Ég er honum ósamþykkur í þessu, eins og ég er honum ósamþykkur um að lýsa nokkru yfir, sem bindur nefndina í þessu máli. Ég held, að nógu mörg milljónatöp séu þegar orðin á ýmsum þeim sviðum tilrauna, sem einstaklingar hafa verið riðnir við á undanförnum árum, þótt ekki sé bætt við nýjum milljónatöpum. Ef hv.þm. lítur í kringum sig, þá mun hann koma auga á nóg af slíkum stórtöpum, og það jafnvel í sínum eigin fjórðungi. Er einkennilegt, ef hann vill bæta við þær upphæðir meiru en orðið er og hægt er að komast hjá. Ég mun svo ekki fara lengra út í þetta að sinni. Ég veit ekki, hvert fylgi frv. þetta kann að hafa hér í deildinni. Það kemur í ljós síðar. Hér er um það að ræða, hvort varpa beri allri sinni áhyggju upp á einstaklingsframtakið eða þá að ríkið geri skipulagsbundna tilraun til bjargar smáútgerðinni. Ég álít, að á þessu sem öðrum sviðum muni ríkið verða miklu drýgra til að hjálpa smærri framleiðendum. Í því sambandi má minna á það, að ríkið varð að skipulagsbinda síldarsöluna. Ég býst ekki við, að neinn hv.þm. æski þess, að erlendir auðhringar eða innlendir spekúlantar verði látnir sitja að arðinum af útflutningi ísvarins fiskjar og veita þeim þannig aðstöðuna til þess að arðræna alla fiskimenn og smábátaútvegsmenn landsins.

Jóhann Jósefsson Ég hefi satt að segja mestu ólyst á því að segja nokkurn skapaðan hlut um þetta mál, eftir allt það fimbulfamb og glamuryrði, sem hv. 4. þm. Reykv. hefir borið fram fyrir þessa hv. deild. Mér finnst að við, sem sæti eigum í sjútvn., hefðum getað látið okkur nægja það, sem hv. form. n. tók fram um það, hvernig hann liti á hin ýmsu tilmæli, er komið hafa fram um það, að ríkið styddi útflutning á nýjum fiski. Hann talaði að vísu um það frá sínu sjónarmiði, en lagði svo breiðan grundvöll til úrlausnar, að hinir nefndarmennirnir hefðu ekki þurft að fara að tala um stefnumál og þessháttar í þessu sambandi. Og mikið af þeim fróðleik sem hv. 4. þm. Reykv. taldi sig koma með, hefði mátt geymast þangað til á fundum í n. Ég get ekki séð, að þessar staðhæfingar hv.þm. hafi nokkra minnstu þýðingu fyrir úrslit þessa máls. En það, sem kom mér til að standa upp, var það, að ég vildi spyrja hv.flm. frv. að því, hvar hann hefði hugsað sér, að sett yrði upp sú söluskrifstofa, sem um getur í 3. gr. frv., og hvert hlutverk henni er ætlað. Þegar þess er gætt, að hér er eingöngu um það að ræða að flytja út nýjan fisk, og þá einkum til Englands, þá hélt ég satt að segja, að tryggilegast væri að fara hinar troðnu götur, sem farnar hafa verið hingað til, heldur en að fara að setja upp söluskrifstofu. Ég vil a. m. k. spyrja: Hvar hefir hv.flm. hugsað sér að setja upp þessa skrifstofu? Það var auðheyrt á ræðum hv.flm. og hv. 4. þm. Reykv., að þeim var báðum mikið áhugamál að gera þetta að stefnumáli. Ég hélt, að það væri ekki rétt, hvorki fyrir einn eða annan, sem heilt vill leggja til máls sem þessa, að fara að hamra á því, að úrlausn þess verði eingöngu að gerast eftir hans eigin höfði og í samræmi við hans stjórnmálastefnu. Úrlausn þess sé skipulagður ríkisrekstur. Allt annað sé skakkt. Og þetta er borið fram, áður en tilraunir, sem verið er að gera í þessu efni, hafa sýnt sig og áður en sýnt er, að þær tilraunir hafi misfellur í för með sér. Og þetta er borið fram af mönnum, sem þrátt fyrir það, þó þeir kunni að hafa vit á einhverju öðru, hafa ekkert vit á þessu. En þeim er bara um að gera að viðhafa sem stærst orð og vaða elginn sem mest. Og það er hart, að þeir menn, sem ekkert hafa til brunns að bera nema blábert þekkingarleysið, skuli vilja bægja þeim einstaklingum, er við tilraunir fást, frá því að njóta sín. Að gera þetta að stefnumáli er næsta óviturlegt. Hér er um praktískt atriði að ræða, alveg óviðkomandi pólitík. Allir ættu að vera samhuga um að rannsaka það, hvernig heppilegast er, að ríkið láti stuðning sinn í té. Hv. flm. segir í grg. frv., og það var einnig undirrót ræðu hans í fyrradag, að það hefði verið auðvelt fyrir togaraútgerðina að bæta afla sinn í vetur með því að kaupa fisk af smábátunum og sigla svo með hann nýjan til Englands. Með því móti hefðu togararnir getað haldið áfram, þar til þeir fóru á saltfiskveiðar. Það er nú rétt, að fáeinir togarar hafa gert þetta. En þar sem það mun hafa verið að mestu fyrir mitt tilstilli, að byrjað var á þessu, og mér er vel kunnugt um þetta, þá vil ég upplýsa þetta nokkuð nánar. Þessi kaup hafa nú mest farið fram við Vestmannaeyjar. Hafa mest þrjú skip verið þar að kaupum í einu. Nú hafa þau ekki viljað kaupa þorsk. En þótt 80–90 fiskibátar séu í Vestmannaeyjum, þá hefir milli þessara þriggja togara verið hreinasta togstreita um ýsuna, því um annan fisk en ýsu og þorsk er þar ekki að ræða sem stendur sem nokkru munar. Ég veit nú ekki, hvar allur togaraflotinn hefði átt að bæta aflabrögð sin á þennan hátt. Þótt hver verstöð hefði verið sópuð suður með sjó og um Vestfirði til Ísafjarðar, þá hefðu flestir ekki fengið vitund. Og hætt er við, að farið hefði verið að slá í þann afla, er togararnir hefðu fengið á miðunum, þegar allir hefðu verið orðnir fullir af smábátafiskinum, sem flm. vill láta þá „komplettera“ með. Þessari staðhæfingu í grg. og ræðu hv.flm. er því slegið fram af algerðu þekkingarleysi, sem á sér enga afsökun, því fullorðnum mönnum ætti að vera auðvelt að afla sér þekkingar á þessu. - Ég get vel bent óhlutdrægt á þetta, því ég stend sjálfur utan við togarana. Þessi aðferð gat vel heppnast einu og einu skipi. En hefði allur fjöldinn farið að stunda þetta, þá kom það að engu haldi. Þá er talað um það í grg. frv., að skipafélög kvarti nú mjög undan flutningaleysi. Þó er ætlazt til þess í frv., að ríkið leggi í þann kostnað að bæta við skipum til þessara flutninga. Ég held nú, að réttara hefði verið að leggja til að leita samninga við Eimskipafél. Íslands um að taka að sér þessa flutninga, meðan þeir væru á byrjunarstigi. Ég veit, að fiskur hefir verið sendur með Eimskipafél.skipum og öðrum flutningaskipum og heppnast mæta vel. Hv. þm., sem fyrir þessu máli hafa talað, þurfa ekki að gera sig svo barnalega að halda það, að hægt sé að senda alla framleiðsluna á fersksfiskmarkað, þótt hægt sé að senda ýsu og aðrar fisktegundir á vissum tímum árs. En það var helzt að heyra, að það væri skoðun síðasta ræðumanns, að máske væri hægt að flytja þannig út allan aflann, þorskinn líka. Það er nú leiðinlegt að þurfa að standa upp við 1. umr. til að kveða niður svona vitleysur. En slíkum gapaskap er tæplega hægt að láta ómótmælt, enda þótt svona vitleysur hafi lítið að segja. Þær eru of augljósar til þess. Allir ættu að vita það, að þegar kemur fram í marz, eða framundir páska, selst þorskurinn á nýjum markaði ekki fyrir verð, sem sé neitt samsvarandi saltfiskverðinu, og fer meira að segja stundum niður í sama sem ekki neitt. Það er ekki annað en að slá ryki í augu manna að halda því fram, að ef tilraun þessi væri gerð, þá mætti blása burt gömlum og góðum markaðssamböndum. Hér er að vísu merkilegt mál, en þó eru takmörk fyrir öllu. Og það er ekki nema viss tími ársins, sem hægt er með þessu að létta af saltfiskmarkaðinum. Og það er óþarfi með þessu að nota það sem tækifæri til að sparka í gamla viðskiptamenn og þá, sem halda við þeim markaði, sem drýgstur hefir orðið okkur til þessa. Hv. þm. talaði að vísu um þetta frá sínum bæjardyrum, en það er vitanlegt, að bæjardyr hans og annara jafnaðarmanna hér á Alþingi blasa beinast við matargufunni úr kjötpottum stjórnarinnar. Í þeim bæjardyrum spóka þeir sig karlarnir og þykir gott um að lítast. Ef hv.þm. jafnaðarmanna vilja gera eitthvað, þá hrópa þeir alltaf: „ríkið, ríkið“. - Þeir vilja hefta allt einstaklingsframtak, en demba öllu á ríkið. Það er eins og þjóðskáldið Matth. Jochumsson segir í „Nýársósk Fjallkonunnar“: „Þið látist ei tíðum sjá lifandi ráð, nema lifa og deyja upp á konungsins náð“. Þessir hv.þm. sósíalista, sem talað hafa, vilja loka öllum möguleikum öðrum en þeim, að hér sé hafinn ríkisrekstur einn í viðbót. Í þessu sambandi er gott að minna á síldareinkasöluna. Hún er nú vist rekin á eins fullkominn hátt, eftir höfði hv. 4. þm. Reykv., eins og unnt er. Það er ekki hægt að binda öllu betur hendur og fætur einstaklingsins en gert er þar. En það þarf sérstaka óskammfeilni og samvizkuleysi, eða þá furðulegt þekkingarleysi og blindni, til að halda því fram, að sú starfsemi hafi orðið til þrifa fyrir útveginn. Ef því á að taka síldareinkasöluna sem fordæmi, þá er það hræðilegt fordæmi, sem varar við öllum framkvæmdum í líka átt. Eins og hv.þm. hreyfði við, þá hafa útlendingar keypt nokkuð af fiski til útflutnings í ís hér við land í vetur. Hv. þm. stóð á öndinni yfir því, að arðurinn af þeirri verzlun muni lenda hjá útlendingum. Ég verð að segja það, fyrst hv.þm. knýr það fram, að þeir sem gátu selt Þjóðverjum og öðrum fisk í vetur, þóttust hafa gert mjög góða verzlun, að geta selt þann fisk fyrir sæmilegt verð og fyrir greiðslu út í hönd, sem annars er ekki seljanlegur nema fyrir lágt verð. Og svo hefir það verið enn til þessa dags, að menn hafa með ánægju látið af hendi afla sinn, sem bæði innlendir og útlendir menn hafa keypt, og hafa ekki séð eftir því, þótt viðkomandi menn hafi í sumum tilfellum grætt. Það hefir líka komið fyrir, að togararnir, sem að kaupunum hafa staðið, hafa tapað. Svo að hv. 4. þm. Reykv. er enn á því frumstigi að halda, að nokkur viðskipti geti gengið eða haldizt við til lengdar, án þess að um gagnkvæma ágóðavon beggja, kaupanda og seljenda, sé að ræða. Þótt hv.þm. sé ekki betur upplýstur en þetta, þá er það sök sér; en að bera þetta fram fyrir hv. deild, það tekur út yfir. Hvað viðvíkur afskiptum útlendinga af saltfiskverzluninni og í sambandi við þetta, sé ég ekki ástæðu til þess að tala um mikinn arð útlendinga af fiskkaupum hér á landi. Það hefir oltið á ýmsu um hagnað þeirra af verzluninni. A. m. k. er sennilegt, að hinir mörgu menn, sem orðið hafa gjaldþrota af verzluninni, hafi ekki alltaf verið að græða. Ég verð að segja það, að ég er samdóma form. sjútvn., sem talaði snemma í þessu máli, um það, að ekki sé nema sjálfsagt og sanngjarnt, að ríkið leggi til stuðning að einhverju leyti við þessar tilraunir, bæði einstökum mönnum og félögum, þ. e. a. s. innlendum, til þess að að ryðja veginn í þessu efni. Ég stend það að baki hv. 4. þm. Reykv. og hv.flm., að ég vil ekki á þessu stigi slá neinu föstu eða jafnvel óskeikulu, eins og hv.þm. lét í veðri vaka, að um aðra leið væri ekki að ræða; aðeins þessi eina leið væri fær. Mér virðist, að margskonar stuðningur geti komið til greina. En það er gersamlega gagnslaust að vera að hamra á því, að það sé þessi eina leið og engin önnur, sem megi og eigi að fara. Í þessu sambandi, um fiskkaupin, sem ég minntist á áðan, skal ég geta þess, að það, sem sérstaklega hefir ýtt undir menn nú, hve fúsir þeir eru að selja fiskinn, er það, hvað saltfiskurinn hefir verið og er í lágu verði, t. d. það verð, sem þorskur hefir selzt fyrir. Í Vestmannaeyjum er verðið á þessum nýja fiski svo lágt, að einungis á þeim verðlagsgrundvelli, sem nú er hvað snertir saltfisk, þá er það einungis með tilliti til hans, að slík sala getur komið til mála á nýja fiskinum. Undir eins og fiskurinn kemst í nokkuð hærra verð en nú, sem er um 70 kr. skpd., að ég ekki tali um ef hann kemst í nokkurnveginn sæmilegt verð, t. d. 100–120 kr. skpd., það er ekki of mikið verð á fullverkuðum fiski. Þegar svo er komið, munu menn ekki sjá sér hag í því að selja þorsk með því verði, sem hann hefir verið seldur í togarana nú undanfarið. Það er þess vegna alltaf undir kringumstæðum komið, hvort borgar sig betur að salta þorskinn eða selja hann nýjan. En ég lít svo á, að öðru máli sé að gegna um t. d. ýsu og flatfisk. En einmitt sá fiskur, ýsa og flatfiskur, veiðist lítið einmitt á þeim tíma, sem virðizt vera aðaluppskerutími skipanna hér sunnanlands; þá er aðeins um þorskveiðar að ræða. Hv. þm. minntist á sænska frystihúsið. Ég skal ekki véfengja það, sem hann sagði um það. En ég vil benda á, að sænska frystihúsið er eitt dæmi um, hve varhugavert er að leggja of mikla áherzlu á eina leið hvað verkun og meðferð vörunnar snertir. Mér hefir skilizt, og hv.þm. virtist eitthvað ráma í það, að búizt hefði verið við miklu meiri starfsemi af þessari stofnun en raun hefir á orðið. Hver er ástæðan? Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem húsið byggðu, hafi ætlað að reka þar atvinnu, en séð fram á, að það borgaði sig ekki eða illa. Þegar mönnum, sem hafa haft afskipti af fiskverzlun og eru búnir að fá reynslu í öðrum löndum, hvernig það gengur þar, þegar þeim skjátlast, fagmönnunum, sem hafa þekkingu og reynslu, hve barnalegt er það af okkur, sem ekki erum fagmenn og höfum enga reynslu, að standa upp og segja, að við einir höfum lyklana að því, hvernig eigi að gera þetta. Það er þessi afstaða, sem hv.þm. tekur og segir, að svona eigi þetta að vera og ekki öðruvísi. Það mun fara svo í þessu máli, sem öðrum, að það er af reynslunni, sem menn verða að læra, hvernig bezt er að koma fiskinum á markaðinn, þeim fiski, sem ekki telst heppilegt að verka til söltunar. Verður sú reynsla bæði margþættust og bezt með því, að fleiri en einn máti sé viðhafður og menn geti í friði gert tilraunir sínar, eins og þeir hafa byrjað á, en ekki allt í einu horfið að því að skipuleggja, sem kallað er, og leggja allt í þær viðjar, að engin frumleg hugsun komist þar að. Á meðan ekki lengra er komið í þessu efni, virðist mér ekki rétt að leggja söluna í svo fast kerfi sem hv.þm. hélt fram og láta ríkið strax skipuleggja útflutningsverzlunina, eða m. ö. o. einoka hana. Ég verð að segja það, að þessar tillögur úr ýmsum áttum, sem hafa borizt sjútvn., og erindi um þetta mál og áhugi manna víðsvegar um land verðskuldi allt annað en að við, sem erum í sjútvn., séum að gera leik að því að gera málið að deilumáli í upphafi, áður en það er komið til nefndar.

Hver byrjaði að deila?

. Þeir, sem til deilunnar stofnuðu, voru menn eins og hv. 4. þm. Reykv. Ég þykist vita, að þinginu muni vera ljúft að ljá stuðning í einhverri mynd þeim mönnum, sem ryðja veginn í þessu efni. Formaður sjútvn. hefir víst ekki talað fyrir munn hv. 4. þm. Reykv.; ég hafði heldur ekki falið honum neitt, en ég er honum í aðalatriðum samþykkur. Hv. form. sjútvn. tók fram nokkuð, sem ég vildi hafa sagt, a. m. k. það að vera meðmæltur, að fyrirtæki af þessu tægi séu studd án tillits til stefna eða stjórnmálaskoðana, og án tillits til hvar á landinu þau eru. En mér virðist eftir frv. og ræðu hv. 4. þm. Reykv., að það verði nokkuð rígbundinn stuðningur, sem veita eigi. Það mætti miklu meira um þetta mál segja, en ég ætla ekki að fara út í einstök atriði, til þess að ofþreyta ekki menn með ítarlegri lýsingu á sjávarútveginum, en eftirlæt hv. 4. þm. Reykv. að fræða deildina í þessu. En við munum hafa tækifæri til, þegar málið kemur fyrir n. að bera fram af nægtabrunni þekkingar okkar það, sem n. þykir rétt. Ég vildi endurtaka þessar spurningar til hv.flm.: Hvar hugsar hv.þm. sér söluskrifstofubáknið, sem talað er um í 3. gr.? Og í öðru lagi: Ætlast hv.þm. til, að fiskurinn sé seldur eftir nýrri reglu í útlöndum og annari en verið hefir áður? Að öðru leyti kannast hv.þm. við, að hér sé um frumsmíði að ræða. Og einmitt sú staðhæfing gefur í skyn, að hann sé fús til samkomulags. En mér fannst flokksbróðir hans slá svo fast á sósíalistabumbuna, að hann muni ekki fylgja öðru en því, sem hér (í frv.) stendur skrifað.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl]: Ég mun hafa beðið um orðið, til að svara nokkrum aths., sem gerðar voru við það, sem ég sagði um þetta mál í fyrradag. Ég skal taka það fram, að mér leiðist þessi þingmálafundabragur hér í deildinni. Það minnir mann á þingmálafund, þegar í deilur slær milli sjálfstæðismanna og sósíalista. Það á ekki við í svo miklu stórmáli sem þessu, enda gaf frummælandi ekki tilefni til þess, því hann kvaðst fús að tala við hvern sem væri og taka á móti brtt., er til úrlausnar væru á þessu máli. Svo er það þetta einstaklingsframtak, sem mikið hefir verið talað um í sambandi við þetta mál. Þeir hv. 2. þm. G.-K. og hv.þm. Ísaf. virðast, hvor í sínu lagi, nokkuð hjátrúarfullir um þetta hugtak. Ég viðurkenni, að það þarf að byggja á því, en hið opinbera verður að styðja einstaklingsframtakið á meðan það er á tilraunastigi. Þá kem ég að ræðu hv. 3. þm. Reykv., þar sem hann segist vera á móti því, að ríkið taki á sig áhættuna af málinu, meðan það sé á byrjunarstigi. Þetta er vitanlega ekki rétt. Það er svo með allar tilraunir, að ekki er hægt að vænta hagnaðar af þeim. Og það er ekki sanngjarnt að heimta að einstakir menn eða félög leggi fram mikið fé, áður en vitað er, hvort það fé fæst nokkurntíma aftur. Því finnst mér, að menn af öllum flokkum ættu að vera sammála í þessu máli, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni og kom enn betur í ljós hjá hv. 1. þm. S.-M., að ríkið taki á sig áhættuna við tilraunirnar. Það sama kom líka fram hjá hv.þm. Vestm. Að því er saltfisklöndin snertir, sagði ég ekki orð í þá átt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði; hann gerði mér upp orð, að ég vildi hætta að selja þangað fisk. En þetta er ekki rétt. Ég vildi gera tilraunir, til að losna sem mest við að binda í framtíðinni saltfiskmarkað okkar við þessi lönd því nær eingöngu. Ég skal viðurkenna, að margt var skynsamlega athugað í ræðu hv.þm. Vestm., enda er hann fagmaður. Og hann tók sérstaklega upp það, sem ég lagði áherzlu á í fyrri ræðu minni, að útlendingar ættu að gera tilraunirnar; þeir hefðu þekkingu, veltufé og sambönd, og því siður hætt við, að þeir tapi. Það er ekki bundið við, að þeir taki fiskverzlunina alveg að sér. Það er ekki það, sem ég vil, heldur láta þá koma tilraununum af stað. Mér fannst hv.þm. nokkuð svartsýnn á, að hægt mundi að fá markað fyrir þorsk öðruvísi en saltaðan. Við vitum það báðir, sem höfum verið í Þýzkalandi, að það er mikill munur á okkar fiski og þeim, sem Þjóðverjar verða að leggja sér til munns. Það er ekki óhugsandi, að maður gæti kennt þeim að nota þessa vörutegund þar. Það, sem ég benti á í fyrri ræðu minni og lagði áherzlu á, var, að landið legði frekar í kostnað en hingað til á þessu sviði, að afla markaða með auglýsingum og með því að senda menn út. Mér er kunnugt um, að aðrar þjóðir verja miklu fé til auglýsinga, og það ekki eingöngu ríki, heldur líka félög. Ég hefi átt tal við útlending, sem hér er að leita sambanda fyrir lýsi. Hann sagði, að félagið, sem hann ynni hjá, verði 3 millj. kr. á ári til að leita sambanda og til auglýsinga. Þetta held ég að Íslendingar hafi aldrei skilið til hlítar og eigi mikið eftir í því efni. Ég get ekki talað sem fagmaður, en ég veit, að þetta verður að gera. Ég vil ljúka máli mínu með því að vona, að þetta mál verði ekki gert að flokksmáli. Og ég vona, að menn sjái, að það er aukaatriði, hvaða aðferð hver flokkur vill hafa, bara að það takizt að halda framleiðslunni, sem heldur uppi þjóðarbúskapnum, í sem beztu verði í framtíðinni.

Benedikt Sveinsson Það hefir mikið verið talað um, að þessar umr. væru óþarfar og að sízt ættu menn úr sjútvn. að taka til máls. Á þetta get ég ekki fallizt. Það kemur öllum saman um, að hér er um nýmæli að ræða, sem flestum er áður lítt kunnugt. Menn hafa enn ekki komið á föstu fyrirkomulagi um leit nýrra markaða. Eins og þegar hefir verið tekið fram, hafa ýmsar málaleitanir í þessu efni borizt þinginu. Og þar sem hér er um að ræða nýmæli, þá er sérstök ástæða fyrir nefndina að fá að heyra skoðanir manna, sem tala frá ýmsum sjónarmiðum, til þess að hún megi kynnast skoðunum þeirra, er helzt hafa um það hugsað, til þess að hafa þær til athugunar og hliðsjónar við störf sín, þegar hún tekur málið fyrir. Mér finnst ekki á glæ kastað þeim tíma, sem varið hefir verið til að ræða þetta mikilsverða mál hér í deildinni einmitt nú við 1. umr., til þess að málið verði því betur undirbúið, er til 2. umr. kemur. Það þýðir lítið að fleygja vandasömum nýmælum í nefnd, sem hefir ekki nema 1. klukkustundar fundartíma annanhvern dag, til þess að hún leysi úr þeim málum án þess að áður hafi fram farið rökræður í deildinni, svo sem þingsköp ætlast og til. Ég ætla ekki að halda langa ræðu, aðeins drepa á fáein atriði, sem hafa komið fram við umr. Eins og tekið hefir verið fram og flm. tók fram berum orðum, telur hann frv. frumsmið, sem standi til bóta. Til þess eru umr., og sést bezt, að ekki er vanþörf á þeim, á því, hve sundurleitar skoðanir menn hafa um málið. Fyrst og fremst kemur mönnum ekki saman um, hvernig bezt sé að koma fyrir útflutningi á nýjum fiski, hvort hann eigi að vera frystur eða ísaður, laus í ís eða í kössum af ákveðinni stærð. Eins og hefir verið tekið fram, hefir hér verið ráðizt í stórfyrirtæki af útlendingum, um að flytja út frystan eða kældan fisk. Ég hefi heyrt, og ekki sízt utan þings, að menn hafi heldur misst trú á þeirri aðferð. Ég legg samt engan dóm á það, lítil reynsla fengin enn fyrir því, hvernig reiði af tilraunum þess fyrirtækis. Einnig hafa menn flutt út nýjan fisk með tvennu móti. Annaðhvort með því að hafa hann lausan í lestinni, og er hann þá verr farinn en með hinni aðferðinni, að flytja hann í smákössum. Með þeim hætti merst hann síður og ísinn helzt betur að; svo er fiskurinn þá ekki seldur í sjálfum höfnunum, heldur fluttur á járnbrautarlestum og seldur inni í landi. En sá ljóður er á þessari aðferð, að kostnaðurinn er mikill, umbúðirnar eru dýrar og fyrirferð aflans verður meiri í lestum skipanna. Hver kassi tekur ekki nema 50 kg., og mér hefir verið sagt, að kassarnir kosti nú 7 kr., og þeir koma stundum ekki aftur, svo að kaupa þarf ógrynni þessara kassa. Sennilega mætti fá kassana nokkuð ódýrari, ef farið væri að gera þetta í stærri stíl. Svo er líka sá kostur við þessa aðferð, að flytja fiskinn í kössum, að þá er líklegra, að hægt sé að fá betra og hærra verð, svo að vinnast megi upp að meira eða minna leyti sá viðbótarkostnaður, sem á fiskinn leggst með dýrari umbúðum, meiri vinnu o. fl. Ég ætla aðeins að víkja að nokkrum atriðum, sem ef til vill verða gerðar frekari skýringar við, og ég vildi benda á, að ekki voru alveg rökrétt hjá þeim, sem báru þau fram. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) sagði, að þingið hefði bannað að veiða kola með því eina veiðarfæri, sem hægt væri að veiða hann í. Þetta þykir mér undarlegt að heyra úr þessari átt, þar sem um svo reyndan mann er að ræða viðvíkjandi fiskveiðum og útflutningi á fiski. Hvernig stendur á því, að Englendingar veiða utan landhelgi mikið af ýmsum kolategundum, miklu meira en Íslendingar gera? Þeir nota sömu veiðarfærin sem Íslendingar utan landhelgi.

Þeir veiða hann allan í landhelgi

. Ekki er því haldið fram í skýrslu fiskifræðingsins, að þeir veiði kolann innan landhelgilínunnar, heldur er þar byggt á því sem sjálfsögðu, að hann sé veiddur utan landhelgi, enda heldur kolinn sig mest þar, þegar hann er vaxinn upp. Ef þessi fiskur er svo dýrmætur, sem hv.þm. (JÓl) sagði, hvers vegna veiða þá Íslendingar fisk, sem lítið fæst fyrir, á sama svæði sem Englendingar veiða dýran fisk? Það hlýtur að stafa af því, að Íslendingum þykir borga sig betur að veiða annan fisk. Íslendingum er í lófa lagið að veiða hlutfallslega til móts við Englendinga af kola hér við land, því að þeir hafa jafngóð veiðarfæri og eru engu ókunnari fiskigöngum hér en Bretar. Það er því hreinasti óþarfi að kenna því um, að íslendingum standi fyrir þrifum að bönnuð er dragnótaveiði í landhelgi hluta úr árinu, úr því að aðrar þjóðir geta veitt kolann utan landhelgi sér til hagsmuna. Það er eins og það gægist alstaðar fram, að kolinn sé verðmætari, ef hann er veiddur innan landhelgi heldur en utan. En annars fæ ég kannske tækifæri til þess að minnast nánar á þetta atriði síðar. Kolanum hér við land er skipt í smákola, miðlungskola og stórkola. Fyrir nokkrum árum var aðeins 1% af öllum þeim kola, sem veiddist, smákoli, en nú er það 22%. Stóri kolinn gengur mjög til þurrðar, eins og sjá má á þessu, og má búast við, að hann fari mjög bráðlega eins og heilagfiskið, ef farið er einnig að urga hann upp úr griðastöðum landhelginnar. Hv. 4. þm. Reykv. lagði nokkra áherzlu á það, að erlend félög væru farin að stunda kaup á fiski hér, og mundu þau því aðeins gera það, að þau hefðu arð af því, en sá arður mundi falla til landsmanna, ef þeir flyttu fiskinn út sjálfir. En þessi útflutningur er enn í svo smáum stíl, að ekkert verður um það sagt, hvort það muni borga sig fyrir Íslendinga að halda úti þremur föstum skipum til þess að flytja fiskinn út, þótt fáein útlend skip hafi stundum haft arð af tækifæriskaupum á nýjum fiski í einstaka beztu veiðistöðum. Hann tók það og fram, að enn væri óséð, hverskonar skip væru hentugust til þessara ferða. En það verður ekki unnt að ákveða fyrr en reynslan hefir sýnt það. Allmikla reynslu höfum vér þó, þar sem togarar vorir ganga alllangan tíma hvers árs til Englands með ísfisk. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að útlendingar hefðu meiri reynslu og þekkingu á þessu til þess að renna á vaðið. Það er að mörgu leyti rétt. En ég veit ekki, hvernig hann hugsar sér að koma því fyrir, að fá þá til að koma hingað og kaupa hér fisk víðsvegar á smáhöfnum eftir föstum ferðaáætlunum. Ég ætla ekki að segja meira um þetta að sinni, en skal geta þess, að mér þykir vænt um ýmsar þær aths., sem hér hafa verið gerðar, því að þær gera nefndinni hægara fyrir að ráða fram úr þessum vanda, þegar þar að kemur.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég hlýddi á tölu hv.þm. Vestm. áðan, og mig undraði stórlega, að þessi hv.þm. skyldi tala á þann veg, sem hann gerði. Hann byrjaði með því að segja, að hann hefði mestu ólyst á því að segja mikið um þetta mál. O-jæja! Ég held, að bezt hefði verið fyrir hann að láta undan ólystinni og segja ekkert. Meginefnið í ræðu hans kom ekkert þessu frv. við. Hann margendurtók, að hér væri um það að ræða að slá því föstu, að hér væri aðeins um eina leið að ræða. En þetta er mesti misskilningur. Engum mun detta í hug, þó að þetta frv. verði samþ., að þá eigi alveg að hætta við saltfiskinn. Þetta hefir víst sprottið upp í hans eigin heila, og færi bezt á því, að það sæti þar. Tveimur fyrirspurnum beindi hv.þm. til mín: Hvað væri meint með söluskrifstofu í frv. og hvar sú skrifstofa ætti að vera. Söluskrifstofan annast afgreiðslu sölureikninga, afreiknar hvern farm fyrir sig til sendanda. Hvar hún verður, skal ég ekkert um segja, því ræður sennilega framkvæmdastjórinn. En einhversstaðar verður hún að vera, eins og sjá má á 7. gr., en hvort heppilegra verður að hafa hana hér heima eða annarsstaðar, skal ég láta ósagt. Ennfremur spurði hv.þm., hvort ég ætlaðist til, að þessi fiskur yrði seldur eftir nýjum reglum. Ég veit satt að segja ekki, hvað hann meinar með þessu. Ef hægt er að selja hann á einhvern annan hátt en tíðkast hefir, svo að betra verð fáist fyrir hann, þá er sjálfsagt að gera það, þótt upp þurfi að taka nýjar aðferðir og setja þar um nýjar reglur. Sé bót að því að breyta til, er alltaf sjálfsagt að gera það. Fiskurinn, sem togararnir hér flytja út, er oftast seldur á uppboði, síðan er hann aðgreindur og það bezta úr honum sett í kassa og sent til stærri borgaranna. Ég hefi rætt um þetta við ýmsa menn. Þeir álita, að þó að í byrjuninni þurfi að selja kassafiskinn á uppboði, þá megi selja hann beint þegar fram í sækir. Þetta hafa þrautkunnir menn sagt mér. Ef hægt yrði að koma þessari reglu við, þá finnst mér sjálfsagt að taka hana upp. Ég get ekki svarað hv.þm. á annan hátt. Ef ég hefi misskilið hann, þá kemur það væntanlega fram. Hv. þm. fór mörgum orðum um þekkingarleysi og málæði okkar jafnaðarmanna. Þetta er ekkert óvenjulegt hjá hv.þm. og flokksbræðrum hans, sem jafnan eru uppblásnir af vindi ímyndaðrar þekkingar. Nenni ég ekki að elta ólar við slíkt rembingshjal og sleppi því að svara þeim kafla í ræðu hv.þm. Þá sagði hv.þm., að sér fyndist það undarlegt, að ég segði í grg. við frv., að skipafélögin kvörtuðu um flutningsleysi, og samt ætlaðist ég til, að ríkisstjórnin færi að leigja skip til flutninga. Ég vænti þess, að við hv.þm. séum sammála um það, að þegar litið er um flutninga, sé hægra að fá skip leigð við ódýru verði. Nema þá að hv.þm. álíti, að skip séu ódýrust þegar mestur flutningur býðst. Ég hefi talað við framkvæmdarstjóra Eimskipafélagsins. Hann sagðist ekki geta sagt neitt ákveðið um það, hvort Eimskip gæti tekið að sér að annast þessa flutninga, en ekki taldi hann það óhugsandi. Hann sagðist álíta, að t. d. Brúarfoss væri of stór til slíkra ferða, og er það óefað rétt, og áleit að hentugt myndi að leigja sérstök skip til flutninganna. Þá flutti hv.þm. venjulegan kapítula um matgjafir ríkisstjórnarinnar til sósíalista. Af flestu finnur hann matarlykt, blessaður. Hann sér alstaðar matgjafir og bitlinga, hvað sem gera á. Þessar ofsjónir hans stafa af skiljanlegum ástæðum, þeim, að hann sjálfan langar í bita og minnist sælli daga. Eða ef til vill af því, að hann óttast að missa spón úr aski sínum, ef útvegsmönnum í Vestmannaeyjum er hjálpað til að koma sjálfir afla sínum nýjum á erlendan markað, í stað þess að selja honum hann. Út af því, sem hv.þm. sagði, að við Alþýðuflokksmenn heimtuðum, að farin væri ein og aðeins ein leið í verkun og sölu á fiski, vil ég taka þetta fram: Þó að ríkissjóður tæki 4–6 skip, þá væri ekki nándar nærri fullnægt flutningsþörfum frá öllum stöðum á landinu. Hafi nú hv.þm. verið það ljóst, að kjördæmi hans þarf ekki minna en 2–3 skip, þá getur hann séð, að ekki er það of mikið þótt stjórnin tæki 6 skip eða fleiri. Það væri samt nóg svigrúm fyrir einstaklingsframtakið. Þó að þetta frv. verði samþ. verður engum bannað að kaupa fisk hér. Og engum dettur í hug, að saltfiskútflutningur hætti, þótt frv. verði samþ., en líkur eru einmitt til, að hann verði tryggari en nú er hann. Hv. 2. þm. G.-K. talaði enn um útflutning á frosnum fiski. Ég til mjög hæpið að styrkja stórkostlega tilraunir, sem gerðar eru af einstaklingum eða einstökum félögum, án þess að almenningi sé nákvæmlega skýrt frá því, hvernig þessar tilraunir eru gerðar og gefast og allar upplýsingar látnar í té, svo að árangurinn, ef einhver er, verði til hagsbóta fyrir almenning, en eigi tekjugrein fyrir félagið eða manninn, sem styrksins naut. Hv. þm. benti á sænska íshúsið hér í Rvík til þess að sanna, hversu varhugavert það væri að miða allt við einstakar leiðir eða einstakar aðferðir um sölu og verkun fiskjar. Ég verð að segja, að mér finnst, eins og öðrum, vera lítill rekstur hjá jafnstóru fyrirtæki og þetta er. En þessi orð hv.þm. árétta aðeins það, sem ég hefi sagt hér áður. Ég hefi haldið því fram, að það, sem okkur íslendingum riði mest á, væri einmitt það, að hafa sem fjölbreyttastan fisk og verkaðan á margvíslegan hátt, svo að þótt markaður bregðist á einum stað, sé ekki allt í voða, heldur megi senda fiskinn annað og fá þar fyrir hann sæmilegt verð. Hv. þm. sagði, að allt ylti á reynslunni, og það er alveg rétt. Ef frv. verður samþ., fæst meiri reynsla í þessum efnum heldur en við höfum nú. Hv. 2. þm. G.-K. þarf ég að svara nokkrum orðum út af því, sem hann sagði í gær um tilraun Kveldúlfs með útflutning á frosnum fiski. Hann sagði, að heill Íslands væri komin undir því, hvernig þessari tilraun reiddi af.

Ekki er það nú rétt

. En ég tel, að meiri trygging væri í því fyrir almenning, að hið opinbera gerði tilraunina, en ekki gróðafélag eins og Kveldúlfur. Hv. þm. sagði, að það skipti að sínu áliti engu máli, hvort það væri hið opinbera eða einstaklingar, sem kæmu þessu í framkvæmd, ef fiskurinn væri aðeins seldur. Þetta skiptir að mínu áliti ákaflega miklu máli. Ég minntist á það í fyrstu ræðu minni, að útgerðarmönnum smábáta væri ómögulegt að koma fiski sínum á markaðinn í Þýzkalandi eða Englandi. Hið opinbera á skv. þessu frv. að hjálpa þessum mönnum.

Hvar stendur þetta?

. Það stendur í grg.

Grg. verður ekki að lögum

. Það er búið að segja það í grg. og frumvarpinu. Út af því, sem hv. 2. þm. G.-K. sagði um togarastöðvunina, skal ég vera fáorður. En eftirtektarvert er, að hann sagði margoft í ræðu sinni, að þessi fáu daga stöðvun gerði lítið til, og reyndi yfirleitt að gera sem minnst úr stöðvuninni, sem virtist nú smáræði í hans augum. En hérna um árið, 1928, þegar deilan stóð milli útgerðarmanna og háseta, þá kvað við annan tón hjá hv.þm. Þá býsnaðist hann mjög yfir þessari löngu stöðvun og hinu gífurlega þjóðartapi, er af henni leiddi. Togararnir fóru þó þá á veiðar um mánaðamótin febr. og marz, þ. e. a. s. 3 vikum fyrr en nú.

En þá stöðvuðust þeir upp úr áramótunum en nú hættu þeir í febr.

. Ekki er þetta rétt hjá hv.þm. Mörg skipin hafa legið síðan í janúar, þrátt fyrir ágætt ísfiskverð. Og ég verð að segja það, að mér finnst það ákaflega undarlegt, að Kveldúlfstogurunum skyldi vera lagt við garð eftir síðustu för þeirra, jafnvel og þeir seldu þá, í stað þess að halda áfram veiðum og kaupa í sig til viðbótar bátafisk. Annars kemur togarastöðvunin ekki þessu frv. við beinlínis, en ég drep á þetta af því hv.þm. dró það inn í umr.

Það var hv.þm. Ísaf., sem byrjaði á þessu

. Að lokum sagði hv.þm., að það væri þrautaráð okkar jafnaðarmanna að hrópa á það opinbera að gera þetta og hitt. Hvað á að gera, þegar „stórlaxarnir framtakssömu“ leggja hendur í skaut eftir að þeir hafa komið öllu í öngþveiti með ráðsmennsku sinni og gefast upp? - Þá verður það opinbera oftast að taka við. Á þjóðinni allri lenda skakkaföllin af mistökum gróðamannanna. Annars hygg ég, að frv. þetta geti trautt bakað ríkissjóði mikil útgjöld. Um það erum við víst sammála.

Um það erum við ekki sammála

. Eins og sjá má á frv., er gert ráð fyrir, að lögin verði endurskoðuð á næsta ári, og fyrir þann tíma býst ég ekki við, að miklu verði búið að verja til íshúsabygginga. En ég tel þetta svo merkilegt mál, að ekki sé í það horfandi, þótt einhverju fé þurfi að verja í þessu skyni.

Sigurjón Á. Ólafsson Af því að ég óska eftir, að þessari umr. málsins geti verið lokið í dag, skal ég reyna að vera stuttorður. Vildi ég þó beina nokkrum orðum til hv.þm. Vestm. Honum hefir að vísu verið svarað allrækilega af hv.þm. Ísaf., en af því að sumum atriðum í ræðu hans var sérstaklega beint til mín, ætla ég að svara honum nokkru. Bæði hv.þm. Vestm. og fleiri hafa látið í ljós, að ekki væri viðeigandi að tala svona mikið um þetta frv. við þessa umr., og hv.þm. Vestm. virtist vilja gefa mér sök á því, að deilt væri hér um málið. En sannleikurinn er sá, að eigi færri en fjórir hv.þm. hafa andmælt frv., að vísu hóflega, allir nema hv.þm. Vestm. Og ég er fyrir mitt leyti sammála hv.þm.N.-Þ. um það, að ekki sé nema gott, að sem flestir láti í ljós álit sitt á þessu máli, áður en það fer til nefndar. Það léttir starf n. að geta vinzað úr ýmsum skoðunum, sem fram hafa komið. Er ég þakklátur hv.þm.N.-Þ. fyrir ýmsar bendingar, er hann gaf í þessu máli. Hv. þm. Vestm. talaði eins og hann hefði einn vit á þessum hlutum, og brá okkur jafnaðarmönnum um, að við bærum ekki skyn á útflutning fiskjar eða annað, sem útgerð varðar. Þótt við fáumst ekki við fisksölu eða útgerð sjálfir, reynum við þó að fylgjast með þeim efnum eftir föngum, og getum leitað til sérfróðra manna um allt, sem þau mál varðar, og gerum það. Mér er heldur ekki kunnugt um, að hv.þm. Vestm. hafi verið neinn frömuður í því til þessa, að flytja út ísvarinn fisk. Þó að hann tali digurbarkalega, hefir hann enga þekkingu fram yfir okkur hina í þessum efnum. Hv. þm. Vestm. sagði, að ég hefði látið svo um mælt, að ekki ætti að flytja út nýjan fisk með öðrum skipum en þeim, er ríkið leigði eða keypti. Ég tók það einmitt fram, að nota ætti innlend skip í þessar ferðir, ef til væru og hagkvæmt þætti, t. d. Eimskipafélagsskipin, þegar þau færu beint til Englands. Hitt er annað mál, hvort rétt er að nota fiskiskipin í þessar ferðir eða ekki. Til þess máls get ég ekki tekið fullkomna afstöðu að sinni, hygg þó, að þau séu of dýr í rekstri til þess. Hv. þm. Vestm. sagði, að með þessu máli væri verið að sparka í okkar gömlu góðu viðskiptamenn í Miðjarðarhafslöndunum. Hv. þm. Ísaf. hefir þegar fullsvarað þessari fjarstæðu. Útflutningur á nýjum fiski miðar einmitt að því að draga úr saltfiskframleiðslunni, sem virðist vera full nauðsyn á, og tryggja þar með fiskmarkaðinn í Miðjarðarhafslöndunum betur en áður. Annars myndi ég ekki harma það, þótt við værum ekki jafnbundnir Spánverjum á þessu sviði og við nú erum. Þeir hafa þegar sett okkur stólinn fyrir dyrnar og þröngvað upp á okkur vinum, og ef aðstaða okkar gæti batnað svo gagnvart Spáni, að við þyrftum ekki að hlíta þeirri kúgun, væri mikið unnið. Hv. þm. Vestm. sagði, að ekki væri hægt að senda út nýjan þorsk, vegna þess að ekki fengist saltfiskverð fyrir hann. Þetta leyfi ég mér að vefengja. Hér í Reykjavík og á Vestfjörðum hefir þessi fiskur verið keyptur á 12 au. kg. af honum slægðum. Það verður 66 kr. skippundið, ef miðað er við, að það svari til 550 kg. af fiski upp úr sjónum slægðum. - Um þetta efni er farið hér eftir skýrslu Fiskifélagsins. Ef gert er ráð fyrir, að söltun og verkunarkostnaður nemi 22 kr. á skippund og salt 10 kr., ætti saltfiskurinn að vera kominn upp í 98 kr. á skippund. Hv. þm. Vestm. segir, að ekki borgi sig að láta fiskinn fyrir þetta. En mér er þó kunnugt um, að Vestmannaeyingar hafa fengið 2 au. minna fyrir kg. af sínum fiski en borgað hefir verið í Rvík og á Vestfjörðum, og þótt borga sig vel. Hv. þm. Vestm. sagði, að búið væri að skipuleggja síldveiðarnar, og nú ætti fiskurinn að fara sömu leiðina. En þess er að gæta, að deilan um síldareinkasöluna stendur alls ekki um það lengur, hvorki af hálfu hv.þm. Vestm. eða annara, hvort einkasala skuli vera á síld eða ekki, heldur hverjir ráða skuli einkasölunni. Hv. þm. Vestm. og jafnaðarmenn eru sammála um, að skipulag á síldarsölunni sé nauðsynlegt. Um það er ekki deilt lengur. Hv. þm. Vestm. sagði, að ég væri hræddur við útlendinga, en þeir hefðu þó orðið að féþúfu fyrir Vestmannaeyjar. Ég skal ekki þræta fyrir, að eitthvað geti verið hæft í því, en mín skoðun er sú, að arður af fisksölu eigi að ganga beint til fiskimannanna sjálfra. Þar eiga að eigast við sá, er framleiðir vöruna, og sá, er kaupir hana. Hlutverk milliliðsins er óþarft hér sem viðast annarsstaðar. Að vísu getur ávalt komið fyrir, að eitthvert tap verði á einstaka farmi, en það getur aftur unnizt upp á næsta farmi, og mikið meira en það. Ég veit ekki, hvort það er satt, en heyrt hefi ég, að hv.þm. Vestm. sé eitthvað í makki við erlent félag um sölu svona fiskjar. Ef þetta er rétt, fer afstaða hans að verða skiljanleg. Hér er þá verið að ganga inn á hans eigin hagsmunasvið? Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, tel ég ekki nema gott, að málið sé rætt frá sein flestum hliðum, áður en það fer til nefndar. Ég vil undirstrika það, að höfuðtilgangur frv. er tvennskonar, að víkka og tryggja fiskmarkaðinn og hjálpa fiskimönnum til að fækka milliliðum og útiloka spekúlanta. Ég vona að þingið beri gæfu til að stuðla að þessu.

Sigurður Eggerz Ég ætla, að enginn ágreiningur sé um það, að heppilegt sé að fá sem beztan markað fyrir kældan fisk. En deilan stendur um hitt, hvort hér skuli tekið upp ríkisrekstrarfyrirkomulagið eða ekki. Í grg. frv. er sagt, að þrátt fyrir markaðsleitir hins opinbera og tilraunir einstakra manna hafi ekki tekizt að stækka fiskmarkaðinn. M. ö. o. hefir hið opinbera haft þessar markaðsleitir á hendi og þær misheppnast með öllu, og þá á að fela því opinbera fisksöluna að nokkru eða öllu leyti, eftir að þessi reynsla er fengin. Skyldi nú ekki vera betra að leita til einstaklingsframtaksins, sem skapað hefir allt hið bezta í þessu landi, og fá atvinnurekendur til að bindast samtökum um að taka þetta mál í sínar hendur og setja upp skrifstofu, sem fengi styrk frá því opinbera? Markaðsleitir hins opinbera hafa til þessa komið að nauðalitlu gagni. Menn hafa siglt til annara landa, dvalið þar nokkurn tíma, komið heim aftur, skrifað pésa - og búið! En það er ekki nægilegt að skrifa pésa um markaðshorfur í einhverju landi. Það þarf að senda þangað sýnishorn af vöru þeirri, sem verið er að selja, og gera ýmsar fleiri ráðstafanir. Öflun nýrra markaða hefir verið með öllu vanrækt hjá okkur til þessa. Allar aðrar þjóðir leggja mjög ríka áherzlu á þetta atriði, en við höfum til þessa flotið sofandi að feigarósi. En ég treysti einstaklingsframtakinu betur, í þessum efnum sem öðrum, en ríkisrekstrinum. En hvað er það nú eiginlega, sem komið hefir þessu frv. af stað? Eru það ekki einmitt tilraunir einstaklinganna, sem vakið hafa eftirtekt þeirra, sem trúa á ríkisrekstur í þessum efnum? Ég hefi þá trú, að einstaklingsframtakið hafi möguleika til að skapa sér góðan markað í framtíðinni, ekki sízt ef það nýtur einhverrar hjálpar ríkisvaldsins. En ef ríkið á að fara að koma sér upp skipastól og taka fisksöluna í sínar hendur, verður það aðeins til að kippa úr þessum möguleikum, eins og raun hefir á orðið um síldareinkasöluna. Ég álít, að það einasta, sem ríkið gæti gert að því er fisksöluna snertir, væri, líkt og við flutning á kældu kjöti, að greiða fyrir nauðsynlegum samgöngum. Ég tel það mál, er hér liggur fyrir, gott mál að því leyti, að þar er lögð áherzla á að leita að nýjum mörkuðum, en er því hinsvegar algerlega mótfallinn, eins og ég hefi þegar sagt, að ríkissjóður taki þessa fiskverzlun í sínar hendur. Enda myndi þess ekki langt að bíða, að einokunarhrammurinn teygði sig lengra og reyndi að sölsa undir sig saltfiskverzlunina líka. Ég get vel skilið afstöðu hv.flm. í þessu máli. Hún er í fullu samræmi við hans sósíalistisku lífsskoðun; hann veit, hvað hann er að fara. En ég ætla að vænta þess, að þessi ríkisrekstrarhugmynd hans verði kveðin niður þegar í fæðingunni. Hv. þm.N.-Þ. minntist lítið eitt á kolaveiðarnar. Ég vil í því sambandi gera að mínum orðum það, sem einn hv.þm. sagði, að hann vildi geyma kolann til 1944. Hann átti við, að hann vildi ekki hleypa Dönum inn í landhelgina til þess að tæma þá gullnámu, sem vér eigum í kolanum.

Jóhann Jósefsson Ég held, að það sé fátt, sem ég þarf að svara hv. 4. þm. Reykv. Hann dró svo saman seglin í síðustu ræðu sinni, að ég fer ekki að svara aftur þeim vitleysum hjá honum, sem ég var búinn að hrekja áður. Hv. þm. Ísaf. sló því föstu, að andmæli mín gegn þessu frv. væru andmæli gegn sölu á ísfiski. Þessu mótmæli ég, enda hefi ég áður lýst því yfir, að ég væri því samþykkur, sem formaður sjútvn. sagði við þessa umr., þar sem hann lýsti yfir fylgi sínu við þessa hugmynd, enda höfum við áður borið okkur saman um möguleikana á þessu sviði. Hv. þm. Ísaf. gerði tilraun til að svara fyrirspurninni um söluskrifstofuna, en svar hans var svo loðið, að það kom fram, sem mig hafði áður grunað, að hann væri í vafa um, hvar þessi skrifstofa ætti að vera. Hann kvaðst upphaflega hafa hugsað sér, að sett væri skrifstofa í Englandi, sem seldi fiskinn. á þessu er auðséð, að hann hefir alls ekki gert sér grein fyrir, hvernig salan á fiskinum fer fram, því að það er algerður óþarfi að setja bar upp skrifstofu, sem sjái um sölu á fiskinum. Það er séð um það af öðrum þar á staðnum, en alls ekki siður, að þeir, sem senda þangað fisk, setji þar upp skrifstofu til að annast söluna. Það var eitt í ræðu hv. 4. þm. Reykv., sem ég vildi svara. Það var um saltfiskinn. Hann reyndi að sanna, að hagur væri að selja þorskinn nýjan.

Eins og nú er

. Hinsvegar hefi ég haldið því fram, að því aðeins ætti að senda hann nýjan út, að það væri hagur á móti því að verka hann heima. Ég held, að hv.þm. hafi ekki litið á það, hve miklir peningar verða eftir í landinu, ef fiskurinn er verkaður heima. Heldur hv.þm. ekki, að það verði talsvert atvinnutjón, sem fólk hér verður fyrir, ef öllum fiskinum er dembt nýjum á útlenda markaðinn? Þetta er nú raunar fast að því óhugsandi, því verðfallið yrði svo gífurlegt og Englendingar myndu fljótt amast við slíkum innflutningi. Ef þetta væri gert í stórum stíl, ef ríkið reynir að minnka sem mest saltfisksverkunina, þá mundi líka áreiðanlega leiða af því mikið atvinnutjón hér. Það má ekki eingöngu líta á það, hvað mikið væri hægt að fá fyrir fiskinn nýjan; það verður líka að líta á það, hver áhrif það hefir á atvinnulifið hér á landi, ef sala á fiskinum nýjum væri stórkostlega aukin með tilstyrk ríkisins. Eitt atriði í ræðu hv.flm. vildi ég gjarnan, að yrði betur upplýst. Hann hélt því fram í síðustu ræðu sinni, að ríkið væri hér ekki að taka á sig neina fjárhagslega ábyrgð, þó að það eigi að leggja til skip og láta þau sigla milli landa. En hver á þá að bera fjárhagsáhættuna? Hv. þm. segir, að þetta eigi ekkert að kosta ríkið. Þá skilst mér, að ábyrgðin hljóti að lenda á smábátaútgerðinni, sem á að láta vörurnar í þessi skip. Og óvist er, hvort betra er að geta selt fiskinn hér fyrir peninga út í hönd eða taka á sig þá ábyrgð, sem því fylgir að halda úti gufuskipum með þetta fyrir augum. Það er ekki aðeins, að þetta frv. er frumsmíði; á því eru í mörgum atriðum missmíði.  Hv. þm. Ísaf. var með skæting til mín og talaði um það, að sig furðaði á þessari afstöðu minni, þar sem ég væri frá því kjördæmi, sem ég er frá, - illu heilli, bætti hann við. Hvort sem það er illu heilli eða ekki, þá á hann eftir að sýna. hver heillaþúfa hann er sínu kjördæmi en ég efast um, að hann hafi þar meiri áhrif til atvinnubóta en ég hefi haft í vetur og að undanförnu í mínu kjördæmi. Til þess að þeir peningar kæmu fyrir fiskinn, sem komið hafa í vetur í Vestmannaeyjum, hefir þurft forstöðu og umsjá. Ég hefi haft þar meiri íhlutun en hv.þm. veit, og mér liggur í léttu rúmi, þó að sagt sé, að ég hafi þar verið í makki við útlendinga. Ég hefi verið þar milligöngumaður, og ég veit fyrir víst, að þeir, sem hafa orðið aðnjótandi þeirrar verzlunar, leggja mér það ekki til lasts, þó að hv.þm. Ísaf. og hv. 4. þm. Reykv. geri það í fávizku sinni. Hv. þm. minntist á matarlyktina hjá stjórninni í sambandi við þetta mál. Sú matarlykt virðist nú hafa náð til hv.þm. Ísaf., því að það vita allir, að jafnaðarmenn á þingi eru bitlingamenn núverandi ríkisstjórnar. En ég öfunda þá ekkert af þeim fríðindum, sem þeir fá þar. Hinsvegar er leitt að sjá, að menn skuli vera settir í stöður fyrir pólitískt fylgi, en aðrir hæfari menn settir hjá fyrir það, að þeir eru ekki fylgifiskar hæstv. stj. Ég öfunda samt ekki þessa menn. Það er nær að aumka þá, sem sjá sér ekki annað ráð betra til framdráttar en að gína yfir soðpottum stjórnarinnar. Manndómur þeirra væri að meiri, ef þeir gætu staðið á eigin fótum, en það verður hver að fljúga eins og hann er fiðraður, svo það má nokkuð til vorkunnar virða mönnum þessum, að þeir hafa gefizt upp við að hjargast á eigin spýtur.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég hefi nú engar sakir af mér að bera. Hv. þm. Vestm. hafði ekki heyrt nema nokkurn hluta af því, sem ég sagði, þegar hann skauzt eins og rotta út úr deildinni undan því, sem ég sagði. Hv. þm. minntist á, að miklar líkur væru fyrir því, að fólk hér missti mikla atvinnu, ef fiskurinn væri ekki verkaður heima. af því við minntumst á nýjan þorsk sem útflutningsvöru. Ég geri ekki ráð fyrir, að útflutningur nýs fiskjar yrði svo mikill, að ekki yrði nægilegt eftir til að verka hér heima sem markaðurinn krefðist. En hver er þá umhyggja þeirra, sem útgerðina hafa í höndum sér, fyrir verkafólkinu, þegar um er að ræða útflutning á óverkuðum saltfiski? Árið 1928 var flutt út 28689000 kg. af óverkuðum fiski. Á sama tíma var verkaður saltfiskur seldur fyrir 38 millj. kr. Ekki voru þetta tillögur okkar jafnaðarmanna um að flytja saltfiskinn út óverkaðan. Verkafólkið hefir lítið grætt á vinnulaununum fyrir þann fisk. Hv. þm. segir, að við séum að taka vinnuna frá verkafólkinu með þessu. En hver segir hann að hafi tekið frá því vinnuna í þessu tilfelli, er ég nú nefndi? Ég geri ekki ráð fyrir, að svo mikið verði flutt út af þorski, að þess gæti mikið í atvinnunni hér. Óverkaður þorskur er oft óútgengilegri vara en annar fiskur, sem fluttur er á erlendan markað nýr, t. d. ýsa, koli, lúða o. s. frv., en undir sumum kringumstæðum má fá sæmilega mikið fyrir hann. Árið 1928 var af togaraaflanum fluttur út óverkaður fiskur fyrir 3 millj. kr., og meiri hlutinn af því þorskur. Ekki hefir verkafólkið fengið mikið fyrir að verka hann, og hefir ekkert verið um það fengizt.

Ólafur Thors Það hefir verið beint til mín ýmsu við umr. hér í dag, en ég get ekki farið að leggja það á mig eða hv.þdm. að fara að ýfa upp nýjar deilur með því að svara því ítarlega. Hv. 4. þm. Reykv. kom með fyrirspurn til mín í sambandi við sænska frystihúsið. Ég skal svara því, að ég hefi reynt að hafa það gott af íshúsinu, sem hægt hefir verið, reynt að nota það í þágu íslenzkra manna og í sambandi við það gert tilraunir um útflutning á frosnum fiski. Ennþá er ekki hægt að sjá, hvern árangur þetta muni bera. Hv. þm. Ísaf. taldi illa farið, að þær tilraunir, sem „Kveldúlfur“ hefir gert í sambandi við sölu á nýjum fiski, væru leynilegar, en almenningur fengi ekkert um þær að vita. Félagið er nú ekki ennþá öfundsvert af þeim árangri. Ég hefði ekki viljað, að sá kostnaður, sem hefir orðið af þessum tilraunum, hefði lent á ríkissjóði, en hinsvegar vil ég segja það, að ég treysti þeim, sem þar hafa verið að verki, eins vel og þeim, sem til þess kynnu að verða valdir af ríkisvaldinu. Ef þessar tilraunir bera þann árangur, að fært þyki að halda áfram á þeirri braut, sem þar er lagt út á, þá mun það áreiðanlega verða hverjum manni auðvelt að kynnast því, sem þar hefir fram farið. Það er ómögulegt að haga slíkri starfsemi þannig, að ekki sé sæmilegur aðgangur fyrir hvern mann að kynnast þáttum þeirra mála.