Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögu efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um stöðugleikaskatt. Nefndarálitið og breytingartillögur má finna á þskj. 1609. Ég mun nú reifa aðalatriði nefndarálitisins og helstu breytingar en vísa að öðru leyti til þingskjalsins. Með frumvarpinu er lagt til að lögfestur verði einskiptis stöðugleikaskattur í því markmiði að skapa forsendur fyrir losun fjármagnshafta með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi. Frumvarpið er liður í áætlun um losun fjármagnshafta og lagt fram samhliða frumvarpi um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki (nauðasamningar). Því frumvarpi er ætlað að greiða fyrir gerð nauðasamninga fjármálafyrirtækja í slitameðferð og heimila Seðlabanka Íslands að veita viðtöku verðmætum í formi stöðugleikaframlags úr hendi skattaðila. Sú ráðstöfun stefnir að sama markmiði, þ.e. að mögulegt verði að afnema fjármagnshöft án þess að efnahags- og fjármálastöðugleika verði ógnað. Í athugasemdum við frumvarpið er fjallað með ítarlegum hætti um tilefni og forsendur lagasetningarinnar, nauðsyn hennar og áhrif. Meðal annars kemur fram að þeim fjármunum sem renna í ríkissjóð vegna stöðugleikaskatts verður ekki ráðstafað nema í samræmi við markmið um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Nefndinni bárust 27 umsagnir og erindi um málið og tók á móti 62 gestum og fyrir hönd nefndarinnar vil ég þakka umsagnaraðilum og gestum fyrir framlag þeirra til málsins. Að mati nefndarinnar eru þær ráðstafanir sem frumvarpið mælir fyrir um nauðsynlegar forsendur þess að hægt sé að afnema fjármagnshöft. Þá er einnig mat nefndarinnar að skatthlutfallið sé byggt á málefnalegum sjónarmiðum en gangi ekki lengra en nauðsyn krefur til að tryggja að afnám fjármagnshafta ógni ekki stöðugleika efnahagskerfisins. Að mati nefndarinnar er lykilforsenda þess að markmiðum frumvarpsins verði náð að þeim fjármunum sem renna í ríkissjóð við skattlagninguna verði ráðstafað í samræmi við markmið um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Nefndin áréttar að tilgangur skattsins er ekki að afla ríkissjóði tekna til að standa undir útgjöldum ríkisins heldur að skapa forsendur fyrir losun fjármagnshafta með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi. Nefndin óskaði í þessu samhengi eftir nánari útlistun á upplýsingum sem koma fram í kostnaðarumsögn skrifstofu opinberra fjármála um frumvarpið um að lauslega áætlað gæti 640 milljarða kr. lækkun á skuldum ríkissjóðs leitt til 35 milljarða kr. lækkunar á vaxtagjöldum ríkissjóðs. Í svari skrifstofu opinberra fjármála til nefndarinnar kemur fram að eina skuldin sem hægt var að jafna um leið og fjármunir verða fyrir hendi eru 145 milljarða kr. eftirstöðvar skuldabréfs sem ríkissjóður gaf út til endurfjármögnunar á Seðlabanka Íslands eftir fall bankakerfisins haustið 2008, enda muni slík ráðstöfun ekki hafa áhrif á peningamagn í umferð, auka verðbólgu eða skapa þrýsting á gengi krónunnar. Að öðru leyti muni þurfa flóknar ráðstafanir og fjármálagerninga yfir lengra tímabil til þess að koma í veg fyrir að frekari nýting fjármunanna til lækkunar skulda ríkissjóðs hafi neikvæð á áhrif á fjármálastöðugleika og peningamagn. Í umsögnum kemur fram mikilvægi þess að fjármunum sem renna í ríkissjóð vegna ákvæða frumvarpsins verði ráðstafað þannig að þeir valdi ekki þenslu. Líkt og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið er hluti þeirra fjármuna sem skattaðilarnir munu nýta til greiðslu skattsins nú óvirkar innstæður í innlendum fjármálafyrirtækjum. Mikilvægt er að þeim fjármunum sé ekki ráðstafað í aukningu ríkisútgjalda því að það mundi stuðla að aukningu á virku peningamagni í umferð og hafa þensluhvetjandi áhrif á hagkerfið. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið. Í 1. gr. frumvarpsins segir að í frumvarpi til fjárlaga skuli gerð grein fyrir áætlaðri meðferð og ráðstöfun fjármunanna. Ráðherra skuli hafa samráð við Seðlabanka Íslands um mat á áhrifum þessa á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Nefndin telur fyrirhugað samráð við Seðlabankann afar mikilvægt og leggur áherslu á að leiðsögn hans verði fylgt. Nefndin telur einnig mikilvægt að á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps verði nefndinni kynnt áform ráðherra um meðferð og ráðstöfun fjármunanna og gerir nefndin breytingartillögu þess efnis við 1. gr. frumvarpsins. Það er ánægjulegt að geta upplýst að um framangreind atriði og málið almennt ríkti einhugur og þverpólitísk samstaða í nefndinni. Ég mun aðeins víkja að þeim stöðugleikaskilyrðum sem minnst er á í greinargerð með frumvarpinu. Seðlabanki Íslands hefur birt þau viðmið sem höfð verða til hliðsjónar við veitingu undanþágu frá fjármagnshöftum við uppgjör fallinna fjármálafyrirtækja. Í því sambandi mun Seðlabankinn taka mið af mögulegum lausnum vandans sem fram hafa komið í upplýsingaskiptum framkvæmdahóps um losun fjármagnshafta og fulltrúa kröfuhafa og slitastjórna, um að gerðar verði ráðstafanir sem draga nægilega úr neikvæðum áhrifum af útgreiðslum andvirðis eigna í íslenskum krónum, að öðrum innlendum eignum fallinna fjármálafyrirtækja í erlendum gjaldeyri verði breytt í langtímafjármögnun að því marki sem þörf krefur og að tryggt verði, í þeim tilvikum sem það á við, að lánafyrirgreiðsla stjórnvalda í erlendum gjaldeyri sem veitt var nýju bönkunum í kjölfar hruns á fjármálamarkaði verði endurgreidd. Nefndin bendir á að þeir föllnu viðskiptabankar og sparisjóðir sem ná að ljúka uppgjöri við kröfuhafa sína fyrir árslok 2015 munu ekki teljast til skattskyldra aðila, samanber 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur áherslu á að öllum skattaðilum verði gefinn kostur á kynningarfundi um stöðugleikaskilyrðin og hvernig þeir geta uppfyllt þau. Nefndin áréttar þann skilning sinn að við mat á undanþágubeiðnum slitastjórna verði í samræmi við 1. gr. frumvarpsins litið til markmiða um efnahagslegan stöðugleika og almannahag, en af þeim leiðir að hvorki verði gengið á gjaldeyrisforðann né lífskjör almennings skert. Nefndin áréttar einnig að í samræmi við gjaldeyrislög skulu undanþágur bankans aðeins veittar að höfðu samráði við ráðherra og að undangenginni kynningu ráðherra á efnahagslegum áhrifum þeirra fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin leggur til breytingu á 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins sem varðar afmörkun skattaðilanna. Samkvæmt frumvarpinu eru þeir lögaðilar skattskyldir sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir en sæta nú slitameðferð eða hafa lokið henni vegna þess að héraðsdómur hefur úrskurðað að þeir skuli teknir til gjaldþrotaskipta. Nefndin telur eðlilegt að allir þeir lögaðilar sem áður störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir og eiga þátt í þeim greiðslujafnaðarvanda sem frumvarpinu er ætlað að leysa falli undir skilgreiningu á skattaðila. Því leggur nefndin til að þeir lögaðilar sem lokið hafa slitameðferð með nauðasamningi en hafa ekki getað efnt greiðslur samkvæmt honum vegna fjármagnshafta skuli einnig teljast til skattskyldra aðila og leggur því til breytingu þess efnis við 2. gr. og 1. gr. frumvarpsins. Framangreind tilhögun leiðir ekki síst af því að nauðasamningar lögaðila sem störfuðu sem viðskiptabankar eða sparisjóðir hafa í för með sér skyldur til fjármagnshreyfinga milli landa sem valda neikvæðum áhrifum á stöðugleika í gengis- og peningamálum. Það er því ljóst að í slíkum tilvikum er sá greiðslujafnaðarvandi sem frumvarpinu er ætlað að leysa enn fyrir hendi, um leið og þessir aðilar geta ekki efnt sínar skuldbindingar, og því eðlilegt að skapa farveg til að stýra málefnum þeirra með hliðsjón af markmiðum frumvarpsins. Nefndin leggur einnig til breytingu á 2. tölulið 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins. Fram komu þau sjónarmið við vinnslu málsins að dagsektarákvæði 15. gr. h laga um gjaldeyrismál hafi fram til þessa verið beitt vegna vanrækslu aðila á afhendingu upplýsinga og þegar aðilar sem heimild hafa til gjaldeyrisviðskipta hafa ekki sinnt kröfum um úrbætur innan hæfilegs frests. Ákvæðið gerir nú ráð fyrir að dagsektir geti í þeim tilvikum numið frá 10 þús. kr. til 1 millj. kr. Í 3. tölulið 12. gr. frumvarpsins er lagt til að Seðlabanka Íslands verði heimilt að leggja dagsektir á þá aðila sem ekki sinna kröfum bankans um að láta af háttsemi sem að mati bankans samrýmist ekki lögum um gjaldeyrismál eða sinni ekki kröfum um að úr slíkri háttsemi verði bætt eða hún leiðrétt. Nefndin leggur til að framangreint dagsektarhámark verði ekki látið gilda í þeim tilvikum. Nefndin telur, með hliðsjón af fyrirmyndum á öðrum sviðum löggjafar og þeim miklu hagsmunum sem fjármagnshöftunum er ætlað að vernda, að æskilegra sé að afnema þakið í stað þess að hækka það. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til breytingu þess efnis að afnema hámark dagsekta en áréttar að Seðlabanka ber að gæta að meðalhófsreglu og við ákvörðun fjárhæðar dagsekta að taka tillit til eðlis brots og fjárhagslegs styrkleika viðkomandi aðila. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem fram koma á þingskjalinu. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttur áheyrnarfulltrúi styður málið. Undir álitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson, formaður og framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Vilhjálmur Bjarnason, Árni Páll Árnason, Steingrímur J. Sigfússon og Guðmundur Steingrímsson.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir samstarfið í efnahags- og viðskiptanefnd um þessi mál, raunar önnur líka. Mikill einhugur ríkti í efnahags- og viðskiptanefnd um þessi mál og í rauninni finn ég mig ekki tilknúinn til að segja mikið um þau annað en að ég er bara mjög ánægður með þessi frumvörp og ég tel að þau hafi batnað líka í meðförum nefndarinnar. Þetta snerist dálítið mikið um að búa til hárrétt, lagatæknilegt orðalag til að hnýta alla mögulega lausa enda í þessari lagasetningu, sem er lagasetning sem á sér eiginlega ekki nein fordæmi enda er verið að glíma við vanda sem á sér ekki fordæmi. Ég er mjög ánægður með þessi frumvörp, ég vona að markmiðin náist og ég hef mikla trú á því, sérstaklega eftir vinnu nefndarinnar. En það eru hins vegar spurningar sem vakna og ein af þeim sem hefur vaknað í þjóðfélaginu meðal sumra er að of mikill munur sé á milli stöðugleikaframlags og þess sem mundi skila sér í ríkissjóð í gegnum stöðugleikaskatt og kröfuhafar séu að fá of góðan samning í gegnum stöðugleikaframlag og nauðasamninga. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel að þessi gagnrýni byggist á misskilningi. Þetta eru ekki tekjuöflunarfrumvörp, þetta snýst ekki um að afla tekna fyrir ríkissjóð heldur í rauninni að eyða ákveðnum peningum og ég er ánægður með að einhugur ríkti um það í nefndinni að líta ekki svo á að þetta væru peningar sem væru að fara út í hagkerfið og leiða til þenslu. En hvað segir hv. þm. Frosti Sigurjónsson um þá gagnrýni sem hefur orðið vart við undanfarið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og þakka honum einnig fyrir samstarfið í vetur og ekki síst í þessu máli sem hefur verið mjög flókið og kallað á marga fundi og miklar rekistefnur. En þetta er góð spurning, sem svarið er kannski ekki alveg augljóst við, og mikilvægt að velta fyrir sér að fólk ber saman þennan skatt og þær hugsanlegu tekjur sem gætu í mesta falli komið af skattinum og síðan ef öll slitabú mundu greiða hann og svo þau stöðugleikaframlög sem hafa verið rædd í þeim hugmyndum stærstu kröfuhafa til að uppfylla stöðugleikaskilyrðin. En stöðugleikaframlagið er bara einn þáttur af sex sem þessum slitabúum býðst að nota til að uppfylla skilyrðin. Skilyrðin eru ekki hugsuð, eins og hv. þingmaður nefndi, til að afla ríkissjóði tekna heldur til að hlutleysa slitabúin gagnvart greiðslujöfnuði, lífskjörum og gjaldeyrisforða þjóðarinnar. Þau hafa sem sagt ekki neikvæð áhrif á lífskjörin, ekki neikvæð áhrif á gjaldeyrisforðann og ekki neikvæð áhrif á greiðslujöfnuðinn. Það er hlutverk verkefnisins og hugsanlegt fyrir þessi bú hvert um sig að nota þessar sex mismunandi leiðir, þ.e. stöðugleikaframlag sem getur falið í sér afkomu skiptasamninga, skilyrt skuldabréf, framsal krafna, endurfjármögnun lána, lengingu í innstæðum, þetta eru mjög margir og flóknir leggir. En það sem ég held að sé mikilvægast í þessu, aðalatriðið er að við erum að skapa forsendur fyrir því að hér sé hægt að afnema höftin. Þetta eru ekki tekjuöflunaraðgerð heldur forsendur til að hér sé hægt að afnema höft í samfélaginu og það áður en nokkur undanþága verði veitt þessum aðilum frá höftum, það er mjög mikilvægt og er áréttað í nefndaráliti nefndarinnar, og verða þessar undanþágur kynntar og efnahagsáhrif þeirra fyrir nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það er einmitt mjög mikilvæg viðbót að gert er ráð fyrir aðkomu nefndarinnar þegar farið verður yfir lokaniðurstöður eða nauðasamninga. Mér finnst mjög mikilvægt að árétta það á þessum tímapunkti. Það var gert í 1. umr. og ríkti einhugur um það í nefndinni að það yrði algerlega tryggt að þær leiðir sem er verið að hanna, sem munu leiða til mikils peningainnstreymis í ríkissjóð, eru ekki til tekjuöflunar. Markmiðið er að reyna að losa gjaldeyrishöft og gera það þannig að það hafi ekki áhrif á lífskjör og auki ekki greiðslujöfnunarvanda þjóðarbúsins. Það er markmiðið og það eru þau skilyrði sem nauðasamningarnir verða að uppfylla. Það er kannski vegna þess að líklegt er að misskilningur skapist í samfélaginu og fólk haldi að þetta séu peningar eins og hverjir aðrir peningar sem hægt væri að nota í hitt og þetta. Það er ekki einfalt að nota þessa peninga, eins og kom fram í umfjöllun nefndarinnar, til að greiða niður opinberar skuldir. Það væri það skynsamlegasta sem við gætum gert en það er ekki einföld aðgerð vegna þess að það gæti leitt til þess að peningarnir fari út í hagkerfið og leiði til þenslu. Allt þetta þarf að vinna mjög skynsamlega og til að geirnegla þennan sameiginlega skilning á eðli þessara peninga langar mig að spyrja hv. þingmann þeirrar leiðandi spurningar hvort það sé ekki alveg örugglega tryggt að allir flokkar á Alþingi líti svo á að lykilviðfangsefnið í þessu ferli öllu saman sé að koma í veg fyrir að þetta fé valdi þenslu og ójöfnuði í hagkerfinu.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi komið þarna að mjög mikilvægu atriði sem öll nefndin var einhuga um, og í henni sitja fulltrúar allra flokka á þingi, að það er alger lykilforsenda fyrir því að markmiðum frumvarpsins verði náð að þeim fjármunum sem kunna að renna í ríkissjóð við skattlagningu, eða við þessi stöðugleikaframlög eða önnur framlög, verði ráðstafað í samræmi við markmiðin um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Og eins og svarið frá skrifstofu opinberra fjármála hefur staðfest er eina skuldin sem hægt er að jafna um leið og fjármunir eru fyrir hendi 145 milljarða skuldabréf, eftirstöðvar skuldabréfs, í Seðlabankanum og sem veldur ekki neinu útflæði peninga út í hagkerfið. En það er alveg ljóst að tugir eða hundruð milljarða fara að streyma skyndilega út í hagkerfið ef ríkið fer að lækka skuldir sínar mjög hratt og greiða upp skuldir. Þegar ríkið greiðir skuldir í hagkerfinu þá fer laust fé í umferð og það getur leitt til verðbólgu, leitt til þrýstings á gengi, þ.e. fólk vill nota það lausafé til að kaupa gjaldeyri eða gera eitthvað annað eða eignabólu þar sem fólk notar peningana eða fjárfestar nota peningana til að fjárfesta í eignum sem fyrir eru. Allt eru þetta hlutir sem voru ræddir í þaula í nefndinni og einhugur var í nefndinni. Ég held að þetta þing muni alla vega bera gæfu til að fara gætilega og maður óskar þess að þingmenn framtíðarinnar muni gera það líka, því að hugsanlega er freistnivandi ef þessir sjóðir eru inni á reikningum. En mjög mikilvægt er að hafa í huga að gert er ráð fyrir því að öll slík ráðstöfun þessara fjármuna mun þurfa að verða kynnt fyrir Seðlabankanum og leita verði umsagna Seðlabankans á þessum áhrifum, hvort óhætt sé að nota þessa peninga, og þegar þar að kemur sem ég reikna nú frekar með að séu nokkur ár í en þó ekki áratugir eftir því hvert magnið er, þá má eiginlega segja að því meira af peningum sem kemur inn því lengur þarf að dreifa vandanum. Þess vegna er alveg sama hvað við fáum mikið inn af þessu, hvort það er lítið eða mikið, vandinn bara stækkar við að geyma það og freistnivandinn stækkar.

Herra forseti. Ég vil líka þakka hv. þm. Frosta Sigurjónssyni fyrir framsöguna og hans góðu vinnu í nefndinni. Ég get sagt það alveg hreinskilnislega að ég hef ýmsar efasemdir um þá leið sem virðist vera niðurstaðan. Ég get hugsanlega lifað með því vegna þess að ég treysti hinum krítísku augum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar. Ég átti kost á því að vera einn dag með honum í nefndinni og mér féllu vinnubrögð hans ákaflega vel. Það vildi ég nú segja. Ég lýsti á sínum tíma eindregnum stuðningi við stöðugleikaskattinn þegar hann kom fram. Hann byggði á þeirri hugmyndafræði sem ég þekkti og hafði verið unnið eftir, að krónueignin í slitabúunum yrði rýrð og það er mjög auðvelt að skilja þá hugmyndafræði. Það var hins vegar ekki fyrr en búið var að kynna hana á fundunum í Hörpu sem í ljós kom að það var önnur leið sem kröfuhafar gátu líka farið. Í reynd, eins og fram kom í andsvari hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, virtist hún vera byggð á hugmyndum stærstu kröfuhafanna, hv. þingmaður sagði það bókstaflega. Það kemur í ljós að þá sleppa þeir gagnvart Íslendingum að því marki að fjármálalegur stöðugleiki er tryggður samkvæmt báðum leiðunum en í annarri leiðinni sleppa þeir með hugsanlega 400 milljörðum kr. minna. Mér finnst ekkert óhreint eða óeðlilegt við að Íslendingar velti því fyrir sér hvort æskilegt væri að fara þá leið, sérstaklega vegna þess að sú leið er samkvæmt hinum svokölluðu stöðugleikaskilyrðum mjög óljós. Ég á mjög erfitt til að komast til botns í þeirri leið. Ég hef reynt það, reynt að skýra það fyrir sjálfum mér og í samtölum við aðra, en ég fullyrði að það eru mjög fáir þingmenn í þessum sal sem skilja það til hlítar. Spurningin sem ég hef til hv. þingmanns er þessi: Skiptir það einhverju máli? Er ekki bara búið að ákveða hvora leiðina menn ætli að fara? Þeir ætla ekki að fara stöðugleikaskattsleiðina. Þeir ætla að fara leið stöðugleikaskilyrða og framlags. Er ekki verið að stilla Alþingi hér upp fyrir fram ákveðnum hlut?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu spurningu um hvort hér sé búið að stilla þinginu upp fyrir fyrir fram gerðum hlut. Varðandi stöðugleikaframlagsleiðina eða rammaleiðina, sem er valkosturinn við stöðugleikaskattinn, er það eina sem liggur fyrir núna að lykilkröfuhafar hafa sett fram hugmyndir um hvernig þeir geta mátað sig inn í þessi skilyrði og leyst búin án þess að þau valdi álagi á gjaldeyrisforða og lífskjör í landinu og án þess að valda hér efnahagslegum óstöðugleika. Það á alveg eftir að koma í ljós í fyrsta lagi hvort aðrir kröfuhafar fallast á hugmyndir þessara lykilkröfuhafa. Það kemur í ljós hvort þeir samþykkja þessa stefnu á fundum sem haldnir verða núna í framhaldinu, væntanlega á þessu ári, vonandi fljótlega. Það á líka eftir að koma í ljós hvort Seðlabankinn telur að hugmyndir þeirra rími við þær kröfur sem gerðar eru. Framkvæmdahópurinn hefur sagt að það gangi, en Seðlabankinn hefur ekki enn þá gefið lokasvar sitt um hvort hann mæli því að þessum tilboðum eða þessum hugmyndum verði tekið, þ.e. að þær fullnægi settum skilyrðum. Það er mikilvægt að taka fram að þetta eru ekki samningaviðræður. Þeir þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði. Ég held að það sé lykilatriði. Svo á eftir að koma í ljós hvort ráðherra fellst á niðurstöðu Seðlabankans og svo hvort efnahags- og viðskiptanefnd fellst á niðurstöðu þeirra beggja.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilni hans í svörum við mig. Mig langar til að spyrja hann: Hvora leiðina hefði hann sjálfur viljað fara? Hvora leiðina er hann öruggari með? Hv. þingmaður leggur eðlilega áherslu á að ekki hafi verið nokkrar samningaviðræður en samt segir hann að þetta byggi á hugmyndum stærstu kröfuhafanna. Hæstv. fjármálaráðherra sagði hér að átt hefðu sér stað samtöl við þá og þeir hefðu fengið að koma fram með sín viðhorf og þetta væri niðurstaðan eftir að á það hefði verið hlustað. Fyrir mér er þetta ekkert annað en eins konar samningaviðræður sem fóru fram og þetta er niðurstaðan. Niðurstaðan er sem sagt sú að kröfuhafarnir sleppa kannski 400 milljörðum kr. billegar frá dæminu en ella af því að þeir fengu að semja. Gott og vel. Hv. þingmaður hefur viðrað áhyggjur af því ef bankarnir yrðu seldir til útlanda og það gæti leitt til þess að það mundi skapa þrýsting á stöðugleikann síðar. Þetta eru nákvæmlega sömu áhyggjur og Már Guðmundsson seðlabankastjóri viðraði mjög skýrt í ræðu sinni á ársfundi Seðlabankans 2013. Ég hef sömu áhyggjur. Mér þykir það mjög óþægilegt en ég skil ekki alveg til hlítar þessi stöðugleikaskilyrði og hvernig bixinu öllu saman vindur fram. Eitt þykist ég þó sjá út úr þessu, þ.e. að inn í þá leið sem kröfuhafarnir ætla að fara, og þeir hafa lýst því yfir, er innbyggður hvati til að selja bankana úr landi, ég les það út úr þessu að þeir slyppu kannski 60–80 milljörðum kr. betur með því að selja bankana úr landi. Ég þarf ekki að segja hv. þingmanni til hvers það getur leitt þegar erlendir eigendur sem ætla kannski að eiga bankana í skamman tíma fara að hreinsa innan úr þeim. Þetta er raunveruleg hætta. Telur hv. þingmaður að það sé rétt að gefa það svigrúm sem þarna er sem byggir beinlínis á því að kröfuhöfum er þrýst á það að selja bankana úr landi?

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þessar áhyggjur. Ég hef miklar áhyggjur af því, ég tel að það væri þjóðinni ekki hagfellt ef bankinn yrði seldur úr landi og ég vil ekki trúa því að það sé krafa okkar hér á þingi eða Seðlabankans eða nokkurs aðila.

Það er hvati í því fyrir kröfuhafa.

Það er hins vegar hugmynd frá kröfuhöfum, er það ekki? Ég sé ekki að hvatinn sé þar. Ég sé að það er hugmynd þeirra að stilla þeim upp með þessum hætti. En ég held að við ættum ekki að stilla stöðugleikaskilyrðunum upp þannig eða kalla eftir því að það verði meiri hvati fyrir kröfuhafa að selja bankana úr landi en að selja þá hér innan lands. Ég held að það væri mjög afleitt og ég vil ekki trúa því. En ég hef engar upplýsingar um að svo sé. En það getur vel verið að það séu hugmyndir þeirra í því tilboði sem þeir koma með eða það sé í tillögum þeirra, ég hef heyrt það. Ég hef lýst því áður að mér lítist ekki vel á það. En allt þetta hefur sem sagt ekki mér vitanlega verið samþykkt endanlega.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, svokallað nauðasamningafrumvarp. Nefndarálitið liggur frammi á þskj. 1610 og ætla ég að leyfa mér að vísa til þess að meginefni til ásamt þskj. 1612, sem eru þær breytingartillögur sem nefndin gerir í málinu. Eins og fram kom í ræðu á undan, framsögumanns nefndarinnar í máli um stöðugleikaskatt, þá hefur nefndin fengið til sín fjöldamarga gesti vegna þessa máls og kunnum við þeim öllum bestu þakkir fyrir, bæði embættismenn og sérfræðinga á ýmsum sviðum. Fundirnir hafa verið margir og allir afar gagnlegir fyrir nefndarmenn. Í vinnu nefndarinnar hafa fjölmörg atriði eða nánast öll ákvæði frumvarpsins verið tekin til ítarlegrar skoðunar og í samræmi við sjónarmið sem eru reifuð í nefndaráliti, og ég mun að einhverju leyti reifa í ræðu minni, eru lagðar til ákveðnar breytingar á frumvarpinu. Vinna nefndarinnar hefur með hliðsjón af þeim miklu hagsmunum sem eru til staðar tekið mið af sjónarmiðum um að tryggja að nauðasamningsferli fjármálafyrirtækja verði sem skilvirkast en þó með þeim hætti að ekki sé gengið á rétt minni kröfuhafa og að forsendum um efnahagslegan stöðugleika verði ekki vikið til hliðar. Mig langar þá að byrja að víkja örlítið að 1. gr. frumvarpsins, lið a, en fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að millitilvísanir í þeirri grein væru rangar. Það er nú leiðrétt í breytingartillögu og ég ætla ekki að rekja það frekar. Þá komu fram fyrir nefndinni ýmis sjónarmið er varða ábyrgðarleysi slitastjórna. Eftir ítarlega skoðun á málinu varð það niðurstaða nefndarinnar að gera engar breytingar frá frumvarpinu sjálfu þar að lútandi. Fyrir nefndinni komu einnig fram sjónarmið um að til þess að geta lokið nauðasamningi gætu fjármálafyrirtæki í slitum þurft að afla fjármuna til þess að greiða forgangskröfuhöfum. Að mati nefndarinnar gætu slíkar ráðstafanir talist eðlilegar með hliðsjón af sérstöku eðli þeirra skipta sem um ræðir. Nefndin leggur því til að slitastjórnir fái heimild til gangast undir frekari fjárskuldbindingar sé það til hagsbóta fyrir kröfuhafa og í tengslum við nauðasamninga. Nefndin hefur þess vegna lagt til breytingu á c-lið 1. gr. frumvarpsins sem endurspeglar það sjónarmið. Það er hins vegar rétt að taka fram að ef fjármálafyrirtæki í slitameðferð fer með virkan eignarhlut í fjármálafyrirtæki gildir 29. gr. a laga um fjármálafyrirtæki um slíkar lánveitingar. Það er rétt að það sé áréttað hér að lánveitingar geta ekki fallið undir reglur laga um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, og ný lagaheimild felur ekki í sér undantekningu frá lögum um gjaldeyrismál. Á fundum nefndarinnar var rætt um tilvísun c-liðar 1. gr. frumvarpsins til hagsmuna kröfuhafa. Eins og ég nefndi áðan er hér lagt til að lán til frekari fjárskuldbindinga séu heimil sé það til hagsbóta fyrir kröfuhafa. Það er mat nefndarinnar, og rétt að árétta það, að slíkt mat, hvort um sé að ræða hagsmuni kröfuhafa, sé alfarið í höndum slitastjórnar og eftir atvikum kröfuhafafundar. Því má telja að til dæmis ráðstöfun á eignum og réttindum fjármálafyrirtækis teljist þjóna hagsmunum kröfuhafa ef hún er samþykkt á kröfuhafafundi sem boðað er til í samræmi við ákvæði laga um fjármálafyrirtæki. Þá ætla ég að víkja örstutt að 2. gr. frumvarpsins, en við hana leggur nefndin til nokkrar breytingar. Frumvarpið mælir fyrir um að í stað þess að miðað sé við þrjá mánuði fyrir frestdag - og þetta kemur fram í c-lið 2. gr. - verði miðað við frestdag. Hér þarf að hafa í huga að reglum um frestdag við gjaldþrotaskipti er ætlað að koma í veg fyrir að kröfuhafar misnoti reglur um atkvæðamagn við kosningu um frumvarp um nauðasamning á kostnað annarra kröfuhafa með því að framselja kröfur eða hluta þeirra, t.d. í þeim tilgangi einum að fjölga höfðatöluatkvæðum, þannig að kröfu sem einungis hefði átt að fylgja eitt höfðatöluatkvæði fylgja eftir framsalið tvö atkvæði. Með tillögu frumvarpsins um að færa fyrrgreint tímamark fram að þeim degi þegar fjármálafyrirtæki er tekið til slita var tekið mið af því að erfitt gæti verið að greina og staðreyna framsal krafna á hendur fjármálafyrirtækis í slitum þremur mánuðum fyrir frestdag, eins og er meginregla við gerð nauðasamninga. Í umsögnum slitastjórna voru færð fram efnisleg og sannfærandi rök fyrir því að tímamarkið yrði fært enn framar. Það markast ekki síst af þeirri staðreynd að kröfur á hendur búunum hafa gengið kaupum og sölum í mun meira mæli en áður hefur þekkst við slit eða nauðasamningsumleitanir íslenskra fyrirtækja og í sumum tilvikum kann það að vera hreinlega ómögulegt að greina hver hafi farið með kröfur á hendur fjármálafyrirtækjum fram að þeim tíma að kröfuhafi lýsti kröfu sinni við slitin. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum leggur nefndin til þá breytingu á frumvarpinu að miðað verði stöðu krafna við lok kröfulýsingarfrests. Umsagnir um d-lið 2. gr. frumvarpsins lutu einkum að tveimur atriðum, annars vegar að sambandi milli hlutfalls þeirra sem samþykkja nauðasamning fjármálafyrirtækis með atkvæðum sínum og eftirgjafar krafna, og hins vegar að heimildum rétthafa skuldabréfa í vörslu fjárvörslusjóða til að greiða atkvæði um nauðasamning fjármálafyrirtækis. Á fundum nefndarinnar voru rædd ýmis sjónarmið tengd þessum atriðum, sem rakin eru ítarlega í nefndarálitinu. Að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem fram komu leggur nefndin til reglu um að 90% kröfuhafa miðað við kröfufjárhæð nægi ætíð til að samþykkja frumvarp að nauðasamningi, jafnvel þó að fyrirhugaðar afskriftir séu hærri. Í umsögnum slitastjórna fjármálafyrirtækja og þeirra sem sinna hagsmunagæslu fyrir kröfuhafa var einnig bent á ákveðin álitamál sem tengjast atkvæðum rétthafa skuldabréfa í vörslu fjárvörslusjóða, sem er algengt fyrirbæri í ýmsum löndum erlendis, einkum þó í hinum enskumælandi heimi. Fyrir nefndinni var rakið að í aðdraganda fjármálahrunsins gáfu íslensk fjármálafyrirtæki út skuldabréf undir lögsögu New York-fylkis í Bandaríkjunum. Um var að ræða stórar skuldabréfaútgáfur undir sérstökum útgáfurömmum þar sem tíðkast að sérhæfðir fjárvörslusjóðir séu vörsluaðilar svokallaðra heildarskuldabréfa, sem síðan framselja hluta af réttindum skuldabréfanna til rétthafa. Slíkir fjárfestar eiga ekki kröfu á útgefanda skuldabréfsins heldur á fjárvörslusjóðinn sjálfan. Fyrir nefndinni voru rakin sjónarmið um að sökum réttaróvissu í útgáfuríki þessara heildarskuldabréfa er ólíklegt að þeir aðilar sem fara málefni fjárvörslusjóða, sem eru svokallaðir vörslumenn, muni greiða atkvæði um frumvarp til nauðasamnings fjármálafyrirtækja. Það gæti verið bagaleg niðurstaða og í því ljósi er eðlilegt að heimila rétthöfum, sem hafa sannarlega hagsmuni af atkvæðagreiðslu um nauðasamning, að fara með atkvæðisréttinn á grundvelli umboðs frá fjárvörslusjóðnum. Nefndin leggur því til breytingu þess efnis. Ég ætla þá að víkja að f-lið 1. mgr. 2. gr., sem lýtur að mati Seðlabanka Íslands á áhrifum nauðasamnings á stöðugleika. Á fundum nefndarinnar var rætt að mat Seðlabanka Íslands á efnahagslegum áhrifum nauðasamnings og því hvort hann hafi áhrif á stöðugleika í gengis- og peningamálum og á fjármálastöðugleika sé mikilvæg forsenda þess að hægt sé að tryggja eftir því sem mögulegt er að slit fallinna fjármálafyrirtækja tefli ekki þessum efnahagslega stöðugleika í tvísýnu. Nefndin áréttar þann skilning sinn að við mat á undanþágubeiðnum slitastjórna verði litið til markmiða um efnahagslegan stöðugleika og almannahag. Af því leiðir að hvorki verði gengið á gjaldeyrisvaraforðann né lífskjör hér á landi. Nefndin áréttar einnig að í samræmi við gjaldeyrislög skulu undanþágur bankans aðeins veittar að höfðu samráði við ráðherra og að undangenginni kynningu ráðherra á efnahagslegum áhrifum þeirra fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er rétt að benda á það að orðalag 1. mgr. f-liðs 2. gr. frumvarpsins verður ekki skilið öðruvísi en svo en að það sé mat slitasjórnar fjármálafyrirtækisins, sem er undir slitum, hvort vottorð Seðlabanka Íslands á efnahagslegum áhrifum sé aflað fyrir eða eftir samþykki kröfuhafa á frumvarpi að nauðasamningi. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að breyta ákvæðum tekjuaskattslaga í samræmi við ábendingar sem nefndin fékk og leggur því til tvenns konar tímabundnar breytingar á ákvæðum laga um tekjuskatt með nýju ákvæði til bráðabirgða. Í fyrsta lagi tilgreinir ákvæðið atriði sem ekki ber að telja til tekna við ákvörðun tekjuskatts og í öðru lagi er um að ræða breytingu sem varðar afmörkun skattstofns við ákvörðun sérstaks fjársýsluskatts. Þessar breytingartilllögur koma fram á skjali með öðrum breytingartillögum og eru tilgreindar með stafliðum a og b. Breytingin í a-lið felur í sér að eftirgjöf skulda eða annarra skuldbindinga sem fer fram í tengslum við gerð nauðasamninga lögaðila og sem gerð er gegn því að skuldari láti kröfuhafa í té hlutafé í sjálfu sér sem gagngjald skuli ekki teljast til skattskyldra tekna við álagningu opinberra gjalda á árinu 2016 vegna ársins 2015. Sérstaklega er áréttað að með ákvæðinu teljist eftirgjöf skulda og móttaka hlutafjár í hinu skuldsetta félagi hvorki til skattskyldra tekna hjá skuldara né kröfuhafa. Staða þeirra rekstraraðila sem fá eftirgefnar skuldir er í flestum tilvikum með þeim hætti að rekstrartap er umtalsvert og gengur á móti tekjufærslunni. Við þær aðstæður kemur því í raun ekki til neinnar skattlagningar vegna tekjufærslu á eftirgefnum skuldum. Gert er ráð fyrir því að rekstrartap ársins og yfirfært tap vegna fyrri ára verði alltaf jafnað fyrst á móti tekjufærslu áður en til þess kemur að tekjur vegna eftirgjafar skulda verði undanþegnar skattskyldu í samræmi við tillögu frumvarpsins. Breytingin í b-lið hins vegar felst í því að kveða jafnframt á um það að við ákvörðun álagningarstofns vegna sérstaks fjársýsluskatts skuli ekki taka tillit til tekna sem myndast við almenna eftirgjöf skulda í tengslum við lok slitameðferðar skattaðila, samkvæmt 103. gr. a laga um fjármálafyrirtæki. Benda má á að breytingin samkvæmt a-lið tekur einungis til þess að ekki skuli telja til tekna hjá kröfuhöfum og skuldurum tekjur sem kynnu að myndast við eftirgjöf skulda gegn afhendingu hlutabréfa í hinu skuldsetta félagi. Nefndin áréttar að þessar tímabundnu breytingar eru lagðar til í því skyni að greiða fyrir vinnu við gerð nauðasamninga þeirra aðila sem verða skattskyldir samkvæmt frumvarpi til laga um stöðugleikaskatt. Nefndinni bárust ýmsar athugasemdir vegna þess frests sem 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti kveður á um til handa kröfuhöfum að lýsa enn þann dag í dag kröfum sínum í þrotabúið. Í þeim athugasemdum er nefndinni bárust vegna þessa var teflt fram þeim sjónarmiðum að mikilvægt sé að vissa liggi fyrir því sem fyrst hvort kröfur muni berast við slitin og áður en atkvæði verða greidd um frumvarp að nauðasamningi. Að gættum framangreindum sjónarmiðum um vernd kröfuhafa er fallist á að koma til móts við framangreind sjónarmið með tillögu sem lýtur að því að kröfum sem stofnast hafa fyrir tiltekinn tíma og sem beint verður til slitastjórnar verði að vera lýst með sannanlegum hætti fyrir slitastjórn eftir reglum gjaldþrotaskiptalaga. Hins vegar er rétt að árétta að í þessari breytingartillögu felst engin efnisbreyting á ákvæðum 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Tillögunni er ætlað að taka af öll tvímæli um að kröfum sem stofnast hafa fyrir 1. september 2014 verði að lýsa fyrir slitastjórn fyrir 15. ágúst 2015 vilji kröfuhafi styðja sig við 1. tölulið eða 5. tölulið 118. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Komi slík krafa fram fyrir 15. ágúst 2015 verður því næst að meta hvort hún uppfylli að öðru leyti þau skilyrði sem 118. gr. setur. Á fundum nefndarinnar var ítarlega fjallað um 4. gr. frumvarpsins sem er ekki eins tæknileg og greinarnar þar á undan og ég hef að nokkru leyti komið inn á. En 4. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir heimild fyrir Seðlabanka Íslands til þess að taka á móti hvers kyns fjárhagslegum verðmætum í tengslum við áætlanir um losun fjármagnshafta, svonefndum stöðugleikaframlögum. Rétt er að hafa í huga að ákvæði 2. mgr. 34. gr. laga um Seðlabanka Íslands gerir ráð fyrir því að hagnaður Seðlabankans renni til ríkissjóðs að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ef stöðugleikaframlög, sem 4. gr. kveður á um, gengju fyrst til Seðlabankans og féllu síðan ríkissjóði í skaut á þeim grundvelli yrði meðferð og ráðstöfun þeirra ekki bundin sömu takmörkunum og fram koma í 2. mgr. 1. gr. frumvarps til laga um stöðugleikaskatt og hér hefur verið lýst áður í ræðu á undan mér. Nefndin taldi því nauðsynlegt að gera breytingar á 4. gr. frumvarpsins í ljósi markmiða þessa frumvarps og líka frumvarpsins um stöðugleikaskatt. Markmiðum frumvarpsins um stöðugleikaskatt hefur verið lýst ágætlega í ræðu framsögumanns þess máls. Til þess að ná markmiðum þessara beggja frumvarpa er mikilvægt að þeim fjármunum sem renna í ríkissjóð við skattlagninguna verði ráðstafað í samræmi við markmið um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Nefndin áréttar að sömu sjónarmið eiga einnig við um stöðugleikaframlag það sem 4. gr. frumvarps þessa fjallar um. Að baki heimildar Seðlabanka Íslands til að taka á móti stöðugleikaframlagi liggja þannig ekki sjónarmið um tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur er tilgangurinn sá að tryggja að afnám hafta ógni ekki stöðugleika efnahagskerfisins og almannahagsmunum hér á landi. Í samræmi við framangreind sjónarmið leggur nefndin því til breytingu á 4. gr. frumvarpsins á þann veg að þau verðmæti sem Seðlabankinn veiti viðtöku í formi stöðugleikaframlags renni í ríkissjóð en verði hjá bankanum til varðveislu, og að meðferð og ráðstöfun þeirra verði að samrýmast markmiði um stöðugleika og vera hagað í samræmi við 2. mgr. 1. gr. laga um stöðugleikaskatt, nái það fram að ganga. Einnig er lagt til að ráðherra verði heimilt að fela sérhæfðum aðila, sem starfar í umboði bankans, að annast vörslu verðmætanna og umsýslu með þau í ljósi þess að það liggur nú þegar fyrir að innlausn þeirra gæti tekið einhvern tíma. Það er þó ekki endilega víst. Virðulegur forseti. Ég hef reifað helstu sjónarmið breytingartillagna þeirra sem efnahags- og viðskiptanefnd leggur til í máli þessu. Sjónarmið að öðru leyti eru reifuð í nefndarálitinu og ég vísa til þess. Ég vil að lokum geta þess að það ríkti mikil samstaða í nefndinni við afgreiðslu þessa máls, þverpólitísk, ef mönnum finnst það skipta máli, og einhugur sérstaklega um það markmið frumvarpsins að tryggja hér stöðugleika til langframa við afnám fjármagnshaftanna. Ég vil þá geta þess að undir þetta nefndarálit rita sú er hér stendur og hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Vilhjálmur Bjarnason og Willum Þór Þórsson. Hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon og Árni Páll Árnason styðja málið og sjónarmið nefndarinnar sem fram koma í nefndaráliti því sem ég hef nú rakið, en þeir hafa kosið allt að einu að skila séráliti um málið. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar til nefndarinnar og annarra starfsmanna, einkum og sér í lagi fyrir starfið í þessu mikilvæga máli.

Forseti. Ég þakka fyrir yfirferðina, þetta eru flókin mál. Ég vil jafnframt þakka nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Ég er nýr áheyrnarfulltrúi í nefndinni, kom inn af því að hv. þm. Jón Þór Ólafsson er að hætta á Alþingi eftir stuttan tíma og ég tel að nauðsynlegt sé að hafa heildræna sýn á málið því að þetta er að sjálfsögðu fyrsti leggur í stærra máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga. Sú fyrsta lýtur að forgangi kröfuhafa. Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur fram að hann telur efnahagsspá íslenskra stjórnvalda vera bjartsýna en að stjórnvöld taki ekki að fullu tillit til þeirrar áhættu sem Ísland stendur frammi fyrir á næstu árum. Í skýrslunni kemur einnig fram að AGS telur að afnám gjaldeyrishafta gagnvart Íslendingum geti tafist, jafnvel þó að komi til 39% skattur. Miðað við tillögu kröfuhafa er verið að tryggja þeim enn frekari aðgang að gjaldeyri en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir á meðan að íslensk heimili mæti afgangi. Er ekki hætta á því, hv. þingmaður, að afnám gjaldeyrishafta á innlenda aðila tefjist, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur áhyggjur af, að búið sé að tryggja kröfuhöfum útgöngu? Hafa kröfuhafar forgang? Síðan langar mig að spyrja: Er rétt að ef bankarnir verða seldir á næsta ári muni erlendir kröfuhafar geta tekið tugi milljarða út úr hagkerfinu á meðan allt lífeyrissjóðakerfið getur einungis fjárfest erlendis fyrir 10 milljarða kr.? Telur hv. þingmaður að hér sé verið að gæta fulls jafnræðis milli innlendra aðila og kröfuhafa?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ef hún hefur áhuga á afstöðu minni í málinu tel ég auðvitað að það gangi ekki að hér séu höft á fjármagnsflutninga milli landa, hvorki á fyrirtæki, einstaklinga né erlenda aðila sem kjósa að koma hingað til lands og fjárfesta. Þau tvö mál sem hér hafa verið rædd í dag eru auðvitað liður í því að afnema höftin. Það er í rauninni ekki hægt að líta fram hjá þeirri röskun á efnahagslegum stöðugleika sem kynni að verða ef menn færu í einu vetfangi, erlendir aðilar, með eignir héðan úr landi í erlendum gjaldeyri. Ég tel tvímælalaust að næsta skref eigi að vera það að afnema höftin og veit ekki betur en það sé í bígerð. Þetta er liður í losun haftanna. Hvað lífeyrissjóðina varðar tel ég alveg bráðnauðsynlegt að auka heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta erlendis. Það tengist náttúrlega hagsmunum almennings í landinu að menn setji ekki öll eggin í sömu körfu. Ég veit ekki betur en að verið sé að gera það, þ.e. að auka heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta erlendis. Ég tel reyndar ekki nóg að gert og hefði viljað ganga lengra og tel ekki útilokað að það verði gert í framhaldinu. En allt eru þetta skref í rétta átt þó alltaf megi ganga hraðar og lengra.

Forseti. Ég þakka svörin. Miðað við tillögu kröfuhafa virðast innlendir aðilar þurfa að bjóða allt að tvöfalt hærra verð í bankann en erlendur kaupandi til að slitabúið komi jafn vel út. Það gerir innlendum aðilum ómögulegt að kaupa Íslandsbanka. Er það rétt að það sé nánast ómögulegt fyrir innlenda aðila að kaupa Íslandsbanka miðað við tillögu kröfuhafa? Ég hef af því áhyggjur, þó svo að ég sé í sjálfu sér ekki á móti því að hafa blandaða leið í því hverjir eiga bankana, en ég held að mjög brýnt sé að faglega sé að því staðið, sem því miður misfórst þegar bankarnir voru einkavæddir. Síðan langar mig að spyrja, það er eitt sem er búið að bögga mig mjög mikið í þessari vinnu að ég hef ekki séð þessi stöðugleikaskilyrði. Þau hafa verið rædd og tíndir upp stöðugleikaskilyrðagrunnarnir, en hvorki stjórnvöld né Seðlabankinn hafa lagt þessi skilyrði fram fyrir Alþingi eða efnahagslega greiningu á þeim þó svo að þessi sömu skilyrði hafi þegar verið kynnt kröfuhöfum. Mér finnst mjög mikilvægt að við förum í þessar aðgerðir, mér finnst mjög óþægilegt hvað þetta fer hratt í gegn einfaldlega af því að mér finnst sem við höfum ekki allar upplýsingar, en það er kannski bara minn akkillesarhæll að mér finnst óþægilegt að taka ákvarðanir blindandi. Mig langar að spyrja hvað hv. þingmanni finnist um það að við höfum ekki öll gögn sem mér finnst nauðsynlegt að hafa til að taka svona rosalega stórar ákvarðanir, eins og t.d. stöðugleikaskilyrðin. Þó að það sé ekki grundvallarmál er það samt mjög mikilvægur hlekkur í að hafa yfirsýn.

Virðulegur forseti. Ég tel reyndar að stöðugleikaskilyrðin séu grundvallarmál og við hv. þingmaður erum mögulega sammála um það. Ég er ekki viss um að því sé rétt lýst þó að stöðugleikaskilyrðin hafi verið kynnt fyrir kröfuhöfum. Það liggur hins vegar fyrir að nokkur slitabú hafa sjálf haft frumkvæði að því að leggja fram tillögu sína að því hvernig þau sjálf geta mætt einhverjum stöðugleikaskilyrðum. Það er nú bara þannig að við erum að tala um stöðugleika allrar þjóðarinnar. Og eitt slitabú, það er ekki hægt að setja skilyrði fyrir kannski eitt slitabú ef ekki liggur fyrir hvernig önnur slitabú ætla að spila úr hlutunum, þannig að allt þarf þetta að liggja einhvern veginn fyrir, maður þarf að sjá einhverja heildarsýn í því. Ég tek alveg undir það að auðvitað væri skemmtilegra og gæti verið þægilegra fyrir stjórnmálamenn að fá þetta allt listað upp í excel-skjali, en lífið er kannski sem betur fer ekki excel-skjal og það getur þurft að taka á málum eins og þau koma upp. Lögð er áhersla á það, og rétt er að árétta það hér, að afgreiðsla á hverri einustu undanþágubeiðni frá hverju og einu slitabúi verður metin sjálfstætt. Það þarf að skoða sjálfstætt en þó með tilliti til þess sem er að gerast annars staðar í þjóðfélaginu. Ég vil svo benda á að hv. efnahags- og viðskiptanefnd verða kynntar þær undanþágur sem Seðlabankinn hyggst veita áður en það verður gert. Þá hefur þingið að minnsta kosti einhverja aðkomu að því. Hvað sölu á bönkunum varðar þá er það nú einmitt efni sem ég mundi síst vilja ræða í þessum þingsal. Ég sem stjórnmálamaður í dag hef engar forsendur til þess að meta það hverjum á að selja þennan banka. Ég vænti þess bara að einhver muni hafa áhuga á að kaupa og geti borgað.

Herra forseti. Hér töluðu saman tvær hv. þingkonur sem báðar sitja í efnahags- og viðskiptanefnd. Önnur þeirra, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, sagðist einfaldlega ekki skilja sumt af þessum stöðugleikaskilyrðum og ekki hafa fengið að sjá þau. Ég tek undir þær athugasemdir. Hv. þingmaður sem talaði hér áðan, Sigríður Andersen, sagðist nánast ekkert þekkja til afleiðinga af sölu bankanna. Það vekur mér ákveðinn ugg. Eins og ég sagði fyrr í andsvari er ég búinn að reyna það sem ég get til að skilja til hlítar þessi stöðugleikaskilyrði. Ég skil nákvæmlega hugmyndafræðina á bak við stöðugleikaskattinn, ég skil af hverju hann er 39% og hann er pottþéttur. Mér líður vel með hann og ég er klár á því að hann tryggir fjármálalegan stöðugleika þjóðarinnar. En ég er ekki nærri því eins viss með stöðugleikaskilyrðin og þá leið. Þau voru ekkert kynnt fyrr en búið var að kynna allt bixið í Hörpunni. Ég verð bara að treysta á mína menn í nefndinni. Ég hef sagt það þegar að ég treysti hv. þm. Frosta Sigurjónssyni mjög vel. Hann er mjög krítískur á þetta og það gefur mér ákveðna þægindatilfinningu eða vinnur gegn óþægindatilfinningunni. En hver veit það og hver getur sagt það að stöðugleikaframlögin séu næg? Hver metur það? Ekki getur hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sagt frá því og þá sennilega ekki hv. þm. Sigríður Andersen. Hv. þingmaður vísaði frá sér pælingum um bankana. En það er ekki hægt. Í nefndinni komu fram upplýsingar sem benda til þess að það sé fjárhagslegur hvati fólginn í því fyrir kröfuhafana að selja bankana til erlendra fjárfesta. Það munar 70 milljörðum. Ég fæ það út úr gögnum sem ég hef séð. Við vitum hins vegar hvað það þýðir. Það þýðir að viðkomandi eigendur munu reyna allt sem þeir geta til að ná mestu út úr bönkunum. Vextir munu hækka á Íslandi og 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Nú er það svo að auðvitað liggja fyrir einhver viðmið Seðlabankans um stöðugleika til langs tíma. Það má heldur ekki gleyma því að nú þegar eru fyrir hendi heimildir í lögum um gjaldeyrismál, heimildir Seðlabankans til að veita undanþágu frá gjaldeyrislögum. Seðlabankinn hefur nú þegar veitt undanþágur frá gjaldeyrislögum. Hann gerir það nú þegar með ákveðin sjónarmið að leiðarljósi, með sjónarmið um efnahagslegan stöðugleika, jafnræði og þar fram eftir götunum. Það er auðvitað ekki í einhverju tilgangsleysi sem það er lagt til að undanþágur Seðlabankans verði kynntar hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur þá full tök á að koma með athugasemdir ef hún hefur þær við mat Seðlabankans á áhrifum þeirra stöðugleikaframlaga sem slitabúin munu inna af hendi eða áhrifum af undanþágum til handa slitabúunum. Ég tel því að þingið verði ekki og geti ekki verið stikkfrí í framhaldinu, alls ekki. Ég tel mjög mikilvægt að þingið láti sig það varða og fylgist með því hvaða mat verður lagt til grundvallar af hálfu Seðlabankans við veitingu undanþágnanna sem þetta frumvarp felur í sér, sem ég var að flytja framsögu um vegna nefndarálits. 

Herra forseti. Guði sé lof, hv. þm. Sigríður Andersen er þeirrar skoðunar að undanþágurnar eigi að koma til skoðunar hjá þinginu. Það skiptir mig máli að fyrir liggi að manneskja úr hennar væng stjórnmálanna segi það. Hvað er mitt hlutverk hér? Það er að berja á þeim sem koma hingað upp og segja: Þetta er allt í lagi. Það er hlutverk þingmanna að vera krítískir á þetta. Ég er ekki sannfærður um að þessi leið með stöðugleikaskilyrðin sé nándar nærri eins trygg og leiðin með stöðugleikaskattinn. Ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að hrollur fer um mig þegar ég sé fréttamann eins og Þorbjörn Þórðarson á Stöð 2 tala um ofsagleði í hópi kröfuhafa. Það fer um mig hrollur þegar sá ágæti fréttamaður segir að ofsagleðin veki sér ugg. Og hann spyr upphátt í pistli um daginn: Getur verið að ríkisstjórnin hafi samið af sér? Það fer um mig hrollur þegar ég les fréttir á Bloomberg þar sem haft er eftir nafngreindum kröfuhöfum að niðurstaðan hafi vakið undrun þeirra og sé mun betri en þeir áttu von á. Það fer um mig hrollur þegar ég les það eftir kröfuhöfum að þeir séu ánægðir með það að sleppa með að borga 2,75 milljarða dala í staðinn fyrir 5,1 milljarð dala. Ég velti fyrir mér hvort þetta mál sé skoðað til þeirrar þrautar sem okkur ber. Ég er til dæmis ekki viss um það að nægilega vel sé um búið hvað varðar langtímafjármögnun íslensku bankanna í gegnum innlenda eign erlendra kröfuhafa á gjaldeyri. Hvað gerist ef staðan verður erfið eftir sjö ár. Ja, þar eru 150 milljarðar í gjaldeyri, kannski til 200 „på spil“ til dæmis. Ég er ekki ánægður með að það sé bara sett fyrir nefndina eins og góður valkostur að það sé allt í lagi, þannig tók ég það, að erlendir fjárfestar kaupi íslenskan banka, nema það sé skoðað til þrautar. 

Virðulegur forseti. Ég tel nú örla á örlitlum misskilningi hvað varðar þessar tvær leiðir, ef við einföldum málið og tölum um tvær leiðir þegar við vísum til stöðugleikaskattsins eða stöðugleikaframlagsins. Þetta eru ekki tvær leiðir í samkeppni, þær eru það ekki. Ég legg áherslu á það sem fram hefur komið hér að þetta er ekki tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóð. Þetta er ekki spurning um hvað ríkissjóður getur grætt mikið, þetta er spurning um með hvaða hætti við hleypum eigendum erlends gjaldeyris úr landi með það í massavís. Það snýst um það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson segist hafa heyrt það einhvers staðar að kröfuhafar hlæi núna, þeir séu að græða vegna þess að þeir sleppi við skattinn. Nú liggur ekkert fyrir um það 

Herra forseti. Ég hafði svo sem látið það hvarfla að mér að oddvitar ríkisstjórnarinnar mundu heiðra okkur með nærveru sinni í 2. umr., aðalumræðu um þessi stóru mál, ekki síst t.d. hæstv. forsætisráðherra sem hefði getað verið gaman að geta átt orðastað við hér. En nóg um það. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Að því stöndum við hv. þm. Árni Páll Árnason og rétt að skýra það til að taka af allan vafa sem reyndar hefur komið fram að við erum sammála nefndaráliti meiri hlutans og þeim sjónarmiðum sem þar eru sett fram en kjósum að skila séráliti eða viðbótaráliti til að koma ýmsum viðhorfum okkar á framfæri til málanna beggja í heild. Það er ástæða til að undirstrika að hér birtast meirihluta- og minnihlutaálit í öðru frumvarpinu ekki vegna þess að efnahags- og viðskiptanefnd hafi klofnað eða þar hafi risið djúpstæður ágreiningur, þvert á móti. Það var mjög ánægjulegt að vinna í nefndinni í góðri samstöðu að þessu máli og að mínu mati er mikilvæg sú þverpólitíska samstaða sem í grunninn er á bak við rökstuðninginn sem finna má í nefndarálitunum öllum. Minni hlutinn hlýtur að vekja athygli á því að þessi frumvörp komu seint fram, birtust á Alþingi um miðjan júní. Alþingi hefur þar af leiðandi ekki gefist langur tími til að liggja yfir þeim en ég vil þó hrósa vinnunni í efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur unnið vel og kappsamlega að rannsókn þessa mála og ég tek undir hrós til formanns nefndarinnar, hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, sem hefur stýrt þeirri vinnu ágætlega sem og talsmaður fyrir hinu frumvarpinu, Sigríður Á. Andersen, sem lauk sinni framsögu hér áðan. Ég vil þakka öllum félögum mínum í nefndinni og okkar ágætu vösku riturum eða sérfræðingum, starfsmönnum nefndarinnar sem svo sannarlega hafa lagt nótt við dag við þessa vinnu. Það var ekki til að létta minni hlutanum eða þeim sem hér stendur verkið að svonefnd samráðsnefnd um afnám gjaldeyrishafta var því miður nánast óvirk síðasta missiri og hafði ekkert af þessum málum að segja frá því fyrir páska og þar til frumvörpin komu fram. Það kallaði einfaldlega á meiri vinnu fyrir talsmenn flokkanna í þessu tilviki að setja sig inn í þau tiltölulega flóknu mál sem þarna eru á ferðinni. Það er einnig nokkuð ljóst að málin tvö eru að einu leyti í grundvallaratriðum ólík og það er hvað skýrleika snertir. Eins og hér hefur komið fram um stöðugleikaskattsfrumvarpið er sú aðgerð klár og kvitt. Hún er afar einföld bæði í lagalegu og skattalegu tilliti. Skattandlagið er heildareignir búanna eins og þær koma til með að standa um næstu áramót. Skatthlutfallið er 39% og frá því eru síðan tilgreindir en afmarkaðir frádráttarmöguleikar, þ.e. að búunum býðst að fjárfesta í tilteknum innlendum gerningum til langs tíma og fjármagna þar með banka hér innan lands og fá að hámarki 20% frádrátt á skattinn með þeim aðferðum og þó getur frádrátturinn aldrei orðið meiri en 50 milljarðar á bú. Þetta leiðir til þeirrar niðurstöðu að skattlagningin er án nokkurs minnsta vafa ef af henni yrði gagnvart öllu búunum Íslandsmet. Það er ekki nokkur vafi á því að aldrei nokkurn tíma hefði á einu ári einn skattstofn gefið af sér 682 milljarða í Íslandssögunni ef svo færi. En þannig er að frá brúttóskattinum upp á 845 milljarða gætu mest dregist 163 og þá yrði nettóútkoman 682 milljarðar í verðmætum í ríkissjóð. Nauðasamningaleiðin með greiðslu svonefndra stöðugleikaframlaga er hins vegar miklum mun óljósari að meta hvað fjárhæðir og fjárhagslega útkomu varðar. Þar kemur til í fyrsta lagi að stöðugleikaskilyrðin eru ekki opinber og mat á því hvaða fjármunir munu skipta þarna um hendur er þar af leiðandi nokkuð snúið, enda hefur niðurstaða flestra sem við þetta hafa glímt verið á breiðu bili. Oftast hafa verið nefndar tölur frá 300–450 milljarðar kr. sem búin mundu reiða fram og færu til ríkisins vel að merkja af þessum stöðugleikaframlögum. Það er ávísun á að mismunurinn eða afslátturinn frá skattinum, ef svo má að orði komast, gæti orðið af stærðargráðunni 250–400 milljarðar kr. Það er að minnsta kosti gróft mat þess sem hér stendur og það munar nú um minna. Það er eins og allur virðisaukaskattur ríkisins í tvö til þrjú og hálft ár, brúttóvirðisaukaskattstekjur ríkisins í þrjú og hálft ár, sem gætu verið mismunurinn á þessum tveimur niðurstöðum fjárhagslega. Varðandi forsögu málsins er nauðsynlegt að rifja hana lítillega upp af því að ég ætla að gera grein fyrir báðum málunum að nokkru leyti. Ég byrja á því sem þarf væntanlega ekki að orðlengja um að setning fjármagnshaftanna haustið 2008 var óumflýjanleg aðgerð og það er hér rökstutt í nefndarálitinu. Gjaldeyrisforði landsins var uppurinn. Landið var algerlega einangrað fjármálalega, aðgangur að erlendum fjármálamörkuðum harðlokaður og hafði verið í tvö ár. Íslenska ríkið gat síðast gefið út með sæmilegum kjörum árið 2006 og við vorum háð erlendri aðstoð í formi gjaldeyrislána og óvissan um framhaldið var gríðarleg. Þegar það svo bættist við sem menn máttu vita að útlendir aðilar áttu óhemjueignir í krónum inni í hagkerfinu þegar bankarnir féllu vegna hinna miklu vaxtamunarviðskipta árin á undan, og það hafa menn oft kallað hina svonefndu snjóhengju, var augljóslega enginn annar kostur í stöðunni. Höftin hafa án nokkurs vafa og hvað sem hver segir átt sinn þátt í að okkur hefur tekist að skapa þó þann stöðugleika og ná þeim efnahagsbata sem hér hefur orðið. Síðan má ekki gleyma því að höftunum fylgdi að fjármagnshreyfingar innlendra aðila lokuðust og aðilar eins og lífeyrissjóðir hættu að geta fjárfest erlendis. Þegar þetta allt er skoðað saman, aflandskrónuvandinn eða snjóhengjan, gjaldeyrisójafnvægið við uppgjör fallinna fjármagnsfyrirtækja og sú staðreynd að við settum á höft sem hafa þýtt að t.d. lífeyrissjóðir hafa ekki nú um árabil getað fjárfest erlendis mátti ljóst vera að lausnin á þessum vanda, afnám haftanna, hlaut að kalla á heildstæða og vel undirbúna nálgun. Það var sú niðurstaða sem t.d. samráðsnefndin á síðasta kjörtímabili strax á árinu 2012 lagði til í bréfi til formanna allra flokka í landinu. Þá starfaði nefnilega mjög virk samráðsnefnd sem vann þarft verk og var stjórnvöldum til ráðgjafar. Hún lagði meðal annars til í einu af erindum sínum til stjórnvalda og lagði mikla áherslu á eftirfarandi: Það er algerlega augljóst mál að við þurfum eina heildstæða og vel undir lausn. Þetta er ekki bútasaumur. Með þessi mál var síðan unnið allt frá því að höftin voru sett á. Þau voru rýmkuð strax haustið 2009. Þá voru nýjar fjárfestingar opnaðar og þeir sem kæmu með nýjar fjárfestingar inn í hagkerfið yrðu ekki undir höftunum. Þeir gætu síðan eftir atvikum selt þá fjárfestingu aftur eða dregið arð af henni með eðlilegum hætti. Þetta var auðvitað nauðsynlegt því það hefði orðið óbærilegt að lifa við höftin ef þau hefðu líka tekið til þeirra takmörkuðu nýfjárfestinga inn í hagkerfið sem hugsanlega hefðu komið en sennilega ekki ef þannig hefði verið. Fyrsta áætlun um afnám hafta leit dagsins ljós og var samþykkt í ríkisstjórn í júlí 2009. Hún var byggð á tillögum Seðlabanka Íslands og unnin í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þannig að menn voru nú ekkert að sóa tímanum. Menn sneru sér strax að því verkefni að annars vegar búa við höftin á meðan þess þyrfti og hins vegar að hefja undirbúning að því hvernig væri hægt að vinda ofan af þeim. Í mars 2011 var svo samþykkt ný og mun ítarlegri áætlun um afnám hafta og það má kalla einu fullbúnu áætlunina sem síðan hefur verið til og hefur verið unnið eftir til þessa dags. Það er fyrst nú með þessum frumvörpum sem ný og stórtæk framvinda verður í málinu. En löngu fyrir þann tíma sem áætlunin um afnám hafta birtist 2011 hófust menn handa við að vinna á aflandskrónuvandanum. Það var gert með ýmsum leiðum og þar ber fyrst að nefna Avens-viðskiptin svonefndu sem voru auðvitað ekkert annað en liður í að takast á við aflandskrónuvandann. Það kom upp sú dæmalausa staða að gríðarlegar fjárhæðir í íslenskum krónum höfðu verið settar að veði í einhvers konar vafningum af blessuðum bönkunum skömmu fyrir hrun og voru þar af leiðandi þegar bankarnir féllu í höndum erlendra aðila. Fyrst og fremst var þetta unnið í samstarfi við Seðlabankann í Lúxemborg og Evrópska seðlabankann. Það tókst að „kaupa“ heim, kaupa innan gæsalappa því kjörin voru nú afar góð, gríðarlegar fjárhæðir og af því varð reyndar umtalsverður hagnaður sem ríkissjóður og lífeyrissjóðirnir deildu með sér. Þá strax byrjar aflandskrónuvandinn að minnka allumtalsvert því sú staða hverfur sem þarna var uppi, gríðarlegar fjárhæðir í krónum í höndum erlendra aðila. Síðan hófust uppboð á kvikum aflandskrónum samhliða fjárfestingarleið þannig að mönnum bauðst að kaupa gjaldeyri á móti gjaldeyri sem aðrir komu með inn og fjárfestu í landinu. Síðan var þetta látið mætast í útboðum. Þessi viðskipti ásamt með einstökum sértækum viðskiptum Seðlabankans leiða til þess að nú hefur þessi aflandskrónuvandi meira en helmingast. Hann var líklega af stærðargráðunni 650–700 milljarðar þegar hann var allra mestur rétt um eða við hrunið og var þá yfir 40% af vergri landsframleiðslu eða reyndar eins og hún stæði í dag niður í 300 milljarða nú sem er um 15%. Þarna hefur náðst og náðist á öllu síðasta kjörtímabili gríðarlegur árangur. Mikilsverðust var þó lagabreytingin 12. mars 2012. Hún var án vafa mikilvægasta einstaka aðgerðin sem tengdist gjaldeyrishöftunum og ekki bara þeim, á margan hátt allri efnahagslegri endurreisn Íslands frá og með setningu neyðarlaganna. Það er bara þannig og á eftir að verða á spjöldum sögunnar hversu mikilvægt það var að þáverandi ríkisstjórn og ekki síður Seðlabankinn, sem á hrós skilið þegar hann á það skilið, héldu þarna vöku sinni, skynjuðu vandann og gripu til þessara ráðstafana. Á því hefur síðan allt byggst. Á því byggist í dag að hægt er að taka á gjaldeyrisójöfnuðinum í búum bankanna með þeim hætti sem núna stendur til. Það hefur lengi verið ljóst að mögulegt væri að fara ýmsar blandaðar leiðir í þessum efnum. Í raun er það þannig að strax frá því í byrjun og ég tala nú ekki um frá því að áætlunin birtist 2011 liggja í aðalatriðum fyrir þeir möguleikar í stöðunni sem núna er verið að færa í lög. Það er uppboð, sem hafa farið fram og leyst drjúgan hluta vandans. Það er einhvers konar skattlagningarleið, hvort sem menn kalla það útgönguskatt eða stöðugleikaskatt skiptir ekki öllu máli, það þarf ósköp einfaldlega að vinna þennan vanda niður með því að skattleggja hann inn í ríkissjóð. Það er sú leið að kröfuhafar gefi einfaldlega eftir í einhvers konar samningum eða í viðskiptum innlendar krónueignir sínar og fái þá í staðinn grænt ljós og fari út með rest. Og það er að lokum sá möguleiki sem var reifaður strax í áætluninni 2011 að binda einhvern hluta þessa fjármagns inni í hagkerfinu til langs tíma og láta tímann vinna þetta á löngu árabili. Hvað er á dagskrá hér og nú í dag? Það er skattlagningarleið, stöðugleikaskattur. Það er nauðasamningaleið, samkomulagsleið sem felur í sér að búin afhendi nægjanlega mikil verðmæti til þess að þau verði hlutlaus gagnvart greiðslujöfnuði. Og það er bindingarleið því innbyggt í bæði stöðugleikaleiðina og stöðugleikaskattinn er að hluti stöðugleikaframlaganna sé í raun og veru binding, t.d. á erlendum gjaldeyriseignum búanna inni í hagkerfinu til langs tíma, sjö til tíu ára, og hluti af stöðugleikaskattsfrumvarpinu er að búin geta nýtt sér frádrátt frá skattinum í formi þess að fjárfesta til langs tíma. Niðurstaðan nú er því blanda af nákvæmlega sömu hlutum og voru í afnámsáætluninni árið 2011 og síðasta ríkisstjórn vann með. Strax í kjölfar lagabreytinganna vorið 2012 hófst vinna í fjármála- og efnahagsráðuneytinu og á vegum þeirrar ríkisstjórnar að því að greina vandann og að móta frekari tillögur um lausn hans. Og það var frá byrjun gert ráð fyrir að ríkið fengi myndarlega hlutdeild t.d. í andvirði innlendu bankanna þegar búin yrðu gerð upp, að Seðlabankinn eða eignasafn Seðlabankans mundi taka til sín og vinna úr innlendum eignum búanna. Þannig yrði á þessu tekið. Samtímis var auðvitað að skýrast myndin af því hversu mikið vandinn væri tengdur uppgjörum búanna. Það gerði hún smátt og smátt. Menn eru kannski orðnir þreyttur á því að heyra það, en ég ætla samt að segja það einu sinni enn að þegar ég sem fjármálaráðherra seint á árinu 2009 eða snemma á árinu 2010 spurði helstu sérfræðinga landsins: Hvað vita menn um gjaldeyrisjöfnuðinn þegar búin verða gerð upp? þá voru svörin nú ekki sterk. Menn sögðu: Ja, ekki mikið. Tilfinningin er kannski að það sé ekki mikill ójöfnuður. Sum búin gætu verið jafnvel aðeins jákvæð og önnur kannski dálítið neikvæð en það gæti jafnast út. Enda var þetta svarthol. Þess vegna er svo barnalegt og lýsir svo mikilli vanþekkingu að tala eins og menn á árinu 2009 eða 2010 hafi ekki að öllu leyti séð þessar stærðir fyrir. Hvernig áttu menn að gera það þegar ekki var einu sinni búið að lýsa kröfum í búin, þegar gríðarleg óvissa var um verðmæti eignasafnanna og engin almennileg kortlagning hafði farið fram á þessu? Það er ekki fyrr en á árinu 2012 sem Seðlabanki Íslands, kannski að einhverju leyti með aðstoð og stuðningi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, fer að fá á þetta sæmilega heildstæða mynd. Ég sá alla vega fyrstu og bestu greininguna á þessu sem virkilega dró upp heildarmyndina í kynningu Seðlabankans haustið 2012 þegar Sigríður Benediktsdóttir, sérfræðingur á gjaldeyrissviði bankans, kom með sínar kynningar sem hún svo uppfærði og endurtók margsinnis á næstu missirum. Síðan hafa þessar stærðir legið fyrir í aðalatriðum, breytingarnar hafa verið í formi þess að menn hafa haldið áfram að innheimta eignir og ávaxta þær að einhverju leyti. Þannig er nú þetta. Stöðugleikaskatturinn eins og ég segi er í sjálfu sér einfalt fyrirbæri, lagalega og skattalega. Þar er röksemdafærslan hið stóra verkefni og vandasama, þ.e. réttlætingin fyrir svona óvenjulegum skatti, að leggja brúttóskatt, hreinan einskiptis eignarskatt upp á 39% á einhver verðmæti. Það eru auðvitað ekki mjög mörg dæmi um slíkt í skattsögunni, held ég. Á þó Ísland til baka litið nokkur dæmi í fórum sínum um hressilega eignaskattlagningu, samanber 6. og 7. áratuginn og svo auðvitað hinn ágæta auðlegðarskatt sem fyrri ríkisstjórn lagði á. En hér er tekið heldur betur dýpra í árinni. Til að gera langt mál stutt þá er það okkar niðurstaða að stöðugleikaskatturinn sé einföld og mjög hreinleg aðgerð til að leysa þann vanda hvað bú fallinna fjármálafyrirtækja varðar. Skatturinn og skatthlutfallið endurspeglar efnahagslegan veruleika sem er til staðar á Íslandi og á þeim grunni byggir hann. Þetta er réttlætanleg skattprósenta þó vissulega há sé, til að tryggt sé að ekki sé á kostnað þjóðarbúsins, almennings og lífskjara hér í landinu leyst úr þessum vanda umfram það sem efni standa til, skatturinn gengur ekki lengra en það. Þar í liggur lykillinn að skatturinn sé í samræmi við vandann, hvorki of né van. Og ef við trúum því og treystum sem ég geri að skatturinn sé réttlætanlegur, hann standist, þá eru það auðvitað mikilsverðar vísbendingar um það hver vandinn er og hvað þarf til að leysa hann. Þegar kemur að nauðasamningaleiðinni þá hefur hún vissulega ýmsa kosti sem ég ætla ekki að gera lítið úr og þá ekki síst að málin leysist á grundvelli samkomulags og að lagalegri óvissu sé eytt eins og kostur er. Það verður alltaf að telja samkomulagi til tekna ef því er samfara að málin eru leyst í friði og ekki verður uppi lagalegur ágreiningur í framhaldinu. Þá vita menn þó hvað þeir hafa eins og ágætur lögmaður hér í bænum sagði í merkri blaðagrein fyrir nokkrum árum: Skynsamir menn semja. Sömuleiðis er minni hætta á töfum, á tafsömu ferli, þetta klárast með nauðasamningaleiðinni innan mjög knappra tímamarka. Því eru sett þannig þröng mörk að búin verða að klára sína nauðasamninga, reiða fram stöðugleikaframlögin innan tilskilinna tímamarka eða greiða skattinn ella. Það má færa þau rök fyrir stöðugleikaframlagaleiðinni, nauðasamningaleiðinni, að hún styrki málið í heild og hún gerir það. Stöðugleikaskatturinn er betur valdaður í ljósi þess að hinn valkosturinn er í boði. Það er þannig. Saman myndar þetta heild sem er sterkari heldur en hvort í sínu lagi og það verður að teljast þar af leiðandi að sjálfsögðu nauðasamningaleiðinni til tekna. Hún tryggir líka fjármögnun og ákveðna fjárbindingu sem stöðugleikaskattsleiðin gerir reyndar einnig vegna frádráttarliðanna. En hins vegar verður að segja og endurtaka að stöðugleikaskilyrðin hafa ekki verið gerð opinber. Það er verulegur vandi að ráða í það hvernig þau koma út endanlega og fjárhagslega þó að auðvitað megi lesa um tilboð lykilkröfuhafa í formi bréfa á heimasíðu fjármálaráðuneytisins. Þetta er vissulega ágalli. Þótt ákveðin rök kunni að standa fyrir því að birta ekki stöðugleikaskilyrðin opinberlega þá er það ágalli á málinu að ekki skuli liggja fyrir meiri upplýsingar um þessa mikilvægu þætti og meira gagnsæi sé um aðgerðir. Það er ekki hægt að neita því. Ef við berum svo örstutt saman þessar leiðir eins og reyna má að gera þá verður fyrst að nefna þann undarlega atburð sem verður í Hörpu hér á dögunum þegar gríðarlega fín og kostnaðarsöm kynning fer fram en varla minnst einu orði á nauðasamninga- og stöðugleikaframlagaleiðina sem allt stefnir í að verði farin. Það varð ljóst strax þennan kynningardag því þá kom fram að viðræður við lykilkröfuhafa voru það þroskaðar orðnar að þeir reiddu fram tilboð sitt um stöðugleikaframlög tölusett, á ensku að vísu í byrjun, og meira en það. Verkefnisstjórnin hafði komið saman, farið yfir þessi tilboð og metið þau fullnægjandi. Og hvað þýðir það á mannamáli? Það þýðir auðvitað að málið var mjög langt komið. Það kann að vera rétt að það hafi gerst hratt þarna þessa daga á undan að einhverju leyti en svona stóð það daginn sem skrautsýningin var í Hörpunni þar sem verið var að reyna að selja þjóðinni þá mynd af þessum málum að þetta væri bara stöðugleikaskattur og menn töluðu um þær tölur og þær fjárhæðir í ríkissjóð og sumir lögðu svo af stað og fóru að eyða þeim. En þannig er málið ekki vaxið. Þetta var auðvitað mjög undarlegt. Þetta og sú staðreynd að kröfuhafar stóru búanna meta það augljóslega sem mun hagstæðari kost að uppfylla stöðugleikaskilyrðin en að lenda í að greiða skattinn segir okkur auðvitað ákveðna sögu, í því eru fólgin ákveðin skilaboð. Sterkustu skilaboðin að mínu mati í samanburði þessara leiða eru fólgin í því að það af búum gömlu bankanna sem er langstærst í innlendum eignum velur að reiða fram stöðugleikaframlög frekar en að greiða skattinn. Það á langmestu innlendu eignirnar, verður þar af leiðandi að reiða fram langhæstu stöðugleikaframlögin en það vill samt frekar gera það en borga skattinn. Það segir kannski sína sögu um það hvað stöðugleikaframlögin eru létt á hinum búunum, ef má svo að orði komast, en báðar þessar leiðir hafa sína kosti og galla. Fjárhæðirnar eða stærðargráðan á því hvað ríkið endar uppi með minni fjármuni eins og ég hef áður sagt gæti verið á bilinu 250–400 milljarðar en það er langt frá því það eina sem skiptir máli og það á alls ekki að bera þessar leiðir saman á bara þeim grunni vegna þess að auðvitað skiptir ekki síður máli og kannski enn síður máli hvor leiðin er betur til þess fallin að leysa vandamálið og gera það með sem traustustum hætti. Og það er margt fleira sem þarf að meta og getur haft þjóðhagslegt vægi eins og binding fjár, trygging á fjármögnun bankanna, að fá óskuldsetta fjármuni í gjaldeyrisforðann og þar fram eftir götunum. En ef við reynum að draga þennan samanburð saman þá má segja að óvissan um fjárhagslega niðurstöðu sé öll eða nánast öll á nauðasamningaleiðarhliðina. Þar liggur óvissan því hitt er tiltölulega klárt og kvitt. Munurinn getur numið hundruðum milljarða kr. og áhættan eða efinn samfara nauðasamningaleiðinni er ekki bara spurningin um það fjárhagslega heldur líka: Eru stöðugleikaframlögin, eins og samkomulag virðist hafa þroskast nokkurn veginn um að þau verði, nóg? Erum við alveg viss um að þau dugi til að hlutleysa þetta vandamál að fullu og hægt sé að fara í aðgerðina þannig að markmiðunum sé náð, markmiðum um að losun haftanna, uppgjör gömlu búanna, valdi ekki frekari gengis- eða efnahagsóstöðugleika á Íslandi og ekki verði um frekari fórnir að ræða gagnvart lífskjörum í landinu en orðið er vegna falls bankanna og er nú víst nóg komið? Mikið hefur auðvitað verið rætt um ráðstöfun fjármunanna og þar vil ég segja að mjög ánægjuleg samstaða var í efnahags- og viðskiptanefnd um að ganga þar mjög ábyrgt fram. Þess sér stað í því sem hnykkt er á í nefndarálitum meiri hlutans og nefndaráliti allrar nefndarinnar um stöðugleikaskattinn og ég vísa til þess. Ég fagna þeirri breytingartillögu sem niðurstaðan var að gera að lokum að til viðbótar samráði við Seðlabankann og ráðgjöf frá Seðlabankanum þá skal hafa samráð við efnahags- og viðskiptanefnd áður en menn koma með tillögur til Alþingis um ráðstöfun einhvers þessa fjár. Ég tek þó fram að ég lít svo á að það sé fullt samkomulag um að greiða niður bréfið milli ríkisins og Seðlabankans og í sjálfu sér þurfi fjármálaráðherra ekki að leita til okkar með það vegna þess að það er lagt upp hér í forsendunum og það eru allir því sammála. En allt umfram það mundi ég flokka sem ráðstöfun fjármuna þar sem þetta ætti að eiga við. Það er mjög mikilvægt. Þessi þverpólitíska samstaða er mikilvæg vegna þess að nú mun reyna á íslenska stjórnmálamenn. Nú mun reyna á það hvort menn standast freistnivandann að fara ekki að lofa eða gera út á fjármuni sem þarna kunna að haugast upp á lokaðan reikning í Seðlabankanum vegna þess að það verður að hafa í huga hvers eðlis þessir fjármunir eru og hvaðan þeir eru komnir. Þetta er það sem við sitjum uppi með vegna hinna gífurlegu vaxtamunarviðskipta þegar menn gerðu ekkert gagnvart því að hér streymdu hundruð milljarða inn í hagkerfið og gjaldeyri var skipt yfir í krónur og hann er svo læstur hér inni. Þetta er í reynd leifarnar af hinum útblásnu efnahagsreikningum gömlu bankanna sem fjármögnuðu sig fyrst og fremst erlendis en voru auðvitað innlendar viðskiptabankastofnanir, innlendir lögaðilar, og eiga þar af leiðandi talsverðar eignir hér innan lands þótt miklar kröfur standi á þá erlendis frá. En það er ákaflega mikilvægt að þessi samstaða tókst og vonandi verður hún til þess að pólitískir loddarar komast síður upp með það t.d. í aðdraganda næstu kosninga að gera út á það að nú ætli þeir að vera örlátir og rausnarlegir og ausa af þessum sjóðum á báða bóga. Hagkerfið þolir það ekki og það er nú ekki eins og þetta séu gullstangir. Þetta eru krónur. Þetta er innlendur lögeyrir í hagkerfi sem er að verða svolítið þanið af því að slakinn er horfinn, þökk sé góðum efnahagsbata á Íslandi frá því á síðari hluta árs 2010. Þetta er hagkerfi þar sem á bóluárunum þrefaldaðist peningamagn í umferð og við sitjum uppi með þann vanda enn í þeim skilningi að það er allt of mikið af þessum fjármunum, of mikið peningamagn. Sem betur fer hefur stór hluti þess ekki verið í umferð og um það snýst þetta mál, að fjármagn sem hefur verið lokað og ekki í umferð í innstæðum á reikningum gömlu bankanna fari ekki þaðan og í umferð í hagkerfinu og kveiki í því. Niðurstaðan minni hlutans er að mæla með því að styðja þetta frumvarp en þó með mun meiri fyrirvörum ef svo má að orði komast um stöðugleikaskattinn. Ég tel mig hafa gert grein fyrir þeim hér í mínu máli og það snýr meðal annars og ekki síst að því að við höfum ekki stöðugleikaskilyrðin opinber og við vitum ekki nákvæmlega út á hvað „samningar“ eða óformlegt samkomulag ríkisstjórnarinnar og lykilkröfuhafa fól í sér. Á því verður auðvitað 

Herra forseti. Ég hef þrjár spurningar til hv. þingmanns. Hin fyrsta lýtur að síðustu orðum hv. þingmanns þegar hann velti upp hvort kominn væri á samningur við kröfuhafa. Sjálfur orðaði hann það þannig að kominn væri á óformlegur samningur við þá, a.m.k. lykilkröfuhafana. Þá spyr ég hv. þingmann: Er það þannig að við þingheimur stöndum í reynd andspænis orðnum hlut? Ef ég gerist svolítið grófur og orða það með þessum hætti: Er verið að stilla þinginu upp fyrir hlut sem búið er að ganga frá? Í öðru lagi, hv. þingmaður fjallaði vel um með hvaða hætti verjanlegt er að eyða því fé sem inn kemur vegna stöðugleikaframlaga. Hann nefndi bréfið sem gekk milli Seðlabankans og ríkisins. En allt umfram það, hvernig má búa um eyðslu þess eða ráðstöfun? Skil ég hv. þingmann þannig að skilningur hans á því sem er sameiginleg niðurstaða efnahags- og viðskiptanefndar sé að allt umfram það þurfi með einhverjum hætti að koma til kynningar hjá efnahags- og skattanefnd? Síðan vil ég segja um ræðu hv. þingmanns að þetta var glæsileg ræða þar sem var farið vel yfir söguna og gerð ákaflega góð grein fyrir bæði stöðugleikaskattinum og skilyrðunum. Ég sveiflaðist eins og fiðlubogi undir þeirri ræðu, fyrst upp: hv. þingmaður fór mjög langt með að eyða þeim efasemdum sem ég hef um stöðugleikaskilyrðaleiðina. En svo kom hv. þingmaður með það að óvissan væri öll á þeirri leið og að ekki væri einu sinni allsendis víst að stöðugleikaframlögin dygðu eða hvort skilyrðin væru nægilega ströng. Þá spyr ég hv. þingmann: Ætlast hann samt til að ég fylgi honum og leiðtoga lífs míns, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, og segi já við þessu?

Frú forseti. Já, ég hef kosið að orða það svo að maður hafi ástæðu til að ætla það. Maður getur eiginlega ekki annað ráðið af því að lesa í það sem gerðist á kynningardegi frumvarpanna á Hörpudaginn að strax þann dag skyldu koma inn bréf frá öllum stóru búunum og jafnframt upplýst að verkefnisstjórnin væri búin að fara yfir þau tilboð og mæti þau fullnægjandi, en að málið sé miklu þroskaðra en menn hafa almennilega viljað gangast við jafnvel allt fram á þennan dag. Ég leyfi mér því að líta svo á eða spyrja: Er þetta þá ekki orðið einhvers konar óformlegt samkomulag? Ekki þannig að ekki verði aftur snúið, þökk sé því að það er Seðlabankinn sem hefur síðasta orðið. Hann getur í fyrsta lagi metið hvort stöðugleikasamningarnir og stöðuleikaframlögin séu fullnægjandi og svo er það hann sem þarf að veita undanþáguna. Þá verða líka ráðherra og efnahags- og viðskiptanefnd koma að því. Ekki er komið á neitt bindandi samkomulag þannig að ekki verði aftur snúið. En ég reikna með að lykilkröfuhafarnir sem samskiptin voru við líti svo á að komið sé að minnsta kosti eitthvað sem menn mundu kalla „gentlemen's agreement“. Það er ansi hætt við því að þeir líti á að það sé „goodwill-staða“ í málinu að þessu leyti og gætu orðið súrir ef ætti að hrófla því mikið til. Hvaða svigrúm Seðlabankinn hefur til að gera frekari kröfur o.s.frv. er auðvitað erfitt að meta fyrr en á reynir. Í öðru lagi: Ráðstöfun fjármunanna? Já, ég tel að vegna þess að menn hafi nánast ekki getað bent á eina einustu aðra ráðstöfun fjármunanna sem ekki er vandasöm en þá að greiða upp seðlabankabréfið lít ég svo á að allar aðrar útfærslur þyrftu að fara í þennan farveg í samráði við Seðlabankann og þingmenn. Já, ég mæli með því að hv. þingmaður segi já, ekki vegna þess að ég hafi ekki líka mínar efasemdir um stöðugleikaframlögin, eins og ég viðraði í máli mínu. En þrátt fyrir allt eru málin tvö samhangandi og hluti af einni heild og það er eiginlega ekki síður af þeim ástæðum sem ég tel að maður 

Það er nú þannig, frú forseti, að ég hef alltaf tamið mér háttsemi Tómasar, ég hef viljað leggja höndina í sárið til að geta trúað. Ég tek ekki svona hlutum sem að mér er rétt og ég segi það alveg eins og er að mér líður ekki vel yfir því að þetta mál, sem er hugsanlega stærsta málið sem margir þingmenn munu nokkru sinni standa andspænis, fari hér í gegnum þingið á hálfum mánuði. Margt er mjög óljóst í málinu. Við þingmannsræflarnir sem sitjum hérna úti í sal eigum engan kost annan en þann að hlíta leiðsögn þeirra örfáu sem sitja fyrir okkar hönd í efnahags- og viðskiptanefnd. Sem betur fer hefur nefndin komist að sameiginlegri niðurstöðu þannig að manni líður svolítið betur með það. Ég get sagt það hér og nú að ég skil forsendurnar fyrir stöðugleikaskattinum og styð hann. Ég hef miklu meiri efasemdir um stöðugleikaskilyrðin. Af hverju? Vegna þess að ég veit ekki hver þau eru. Ég rifja það upp að við slógumst hér heiftarlega um þriggja ára skeið um annan samning þar sem barið var á mönnum fyrir að koma ekki fram með skilyrði á bak við samninginn, og þau voru lögð fram. Af hverju er ekki hægt að gera það í þessu máli? Af hverju þarf að vefja þetta einhverri móðu og skuggum? Af hverju er ekki bara sagt frá þessum hlutum eins og þeir eru? Vitaskuld er þetta samningur. Þetta teiknar sig allt upp til þess að búið sé að ganga frá samningi og okkur hefur ekki verið greint frá því að gefnir séu fyrirvarar um samþykki þingsins og allt bendir til að ekkert reyni á það. Varðandi síðan ráðstöfun fjárins, hv. þingmaður lýsti því að við hefðum sameiginlegan skilning. Hægt er að nota peningana til að núlla út bréfið, ekkert umfram það án þess að komi til kasta nefndarinnar og þar með þingsins. En þá spyr ég hv. þingmann: Ef ekki má eyða þessu fé nema á mjög löngum tíma, af hverju tökum við það þá ekki og tökum sameiginlega ákvörðun um að setja það í sérstakan sjóð, svipaðan norska olíusjóðnum, og geyma það til framtíðar, láta það ávaxta sig? Þá geta komandi kynslóðir notið góðs af þeim ávinningi.

Frú forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir því og tel það skynsamlegt hjá hv. þingmanni að temja sér aðferð Tómasar, eins og hann segir, og vilja leggja höndina í sárið til að geta trúað. Það er einmitt gott að hafa hér menn sem spyrja gagnrýninna spurninga og láta þá aðra menn hafa fyrir því að rökstyðja og koma með svörin. Það er vissulega hárrétt að það er ýmislegt óljóst þegar kemur að nauðasamningaleiðinni og stöðugleikaframlögunum og erfitt að glöggva sig á annars vegar hinni fjárhagslegu útkomu ríkisins, sem er ein hliðin, og svo náttúrlega líka hinu, að þau séu að öllu leyti fullnægjandi til að markmið frumvarpsins náist fram. Í þeim efnum vona ég að ítarlegt nefndarálit okkar hv. þm. Árna Páls Árnasonar og mín sé frekar hjálplegt en hitt. Við höfum lagt okkur fram um að reyna að fara nokkuð rækilega yfir málið þar á nokkrum blaðsíðum. Svo verð ég að segja varðandi stöðugleikaskilyrðin að auðvitað hefði maður fagnað því að þau hefðu verið birt og við spurðum að því af hverju ekki mætti birta þau. Það komu kannski ekki skýr svör en við skynjuðum að eitthvað væri viðkvæmt við að birta þau eða þau útlistuð í smáatriðum. Kannski er það hugsað til þess að Seðlabankinn hafi svolítið svigrúm gagnvart því þegar hann fær tillögurnar og geti á þeim grunni farið betur ofan í saumana á því að það sé að öllu leyti fullnægjandi og jafnvel óskað eftir breytingum ef með þarf. Það er í raun ekki síst það sem ég treysti á í sambandi við stöðugleikaframlagaleiðina að Seðlabankinn á þrátt fyrir allt eftir að gefa samþykki sitt. Og það hlýtur að vera þannig að ef hann uppgötvar veilur einhvers staðar í tilboðunum þá geti hann eitthvað átt við það. En hið pólitíska svigrúm takmarkast kannski af því að ef lykilkröfuhafar líta svo á að í gildi sé óformlegt samkomulag eða heiðursmannasamkomulag getur allt farið í baklás eða menn missa völdin og fá ekki samningana samþykkta í hópi kröfuhafanna ef súrnar í samskiptunum o.s.frv. En ég tel samstarf eða aðkomu Seðlabankans líka mjög mikilvæga í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka framsögumanni minnihlutaálits fyrir framsöguna. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður velti fyrir sér þessum tveimur leiðum sem við getum kallað svo, þ.e. skattaleiðinni og stöðugleikaframlagsleiðinni, og bar þar saman fjárhæðir sem reifaðar eru strax í inngangi í nefndaráliti minni hlutans. Fjárhæðir eru settar fram og ber þar nokkuð í milli. Hv. þingmaður spurði: Er nóg að gert með stöðugleikaframlaginu? Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann geti verið sammála mér að það sé ekki endilega líku saman að jafna í eðli sínu skattinum og þessu stöðugleikaframlagi. Skatturinn er til dæmis rökstuddur meðal annars með bólgnum krónueignum slitabúanna. Hvað stöðugleikaframlagið varðar, af því að hér hefur margoft verið nefnt að stöðugleikaskilyrðin liggi ekki fyrir í töfluformi einhvers konar líkana, þá liggja fyrir erindi nokkurra slitabúa sem bárust - og ég árétta það, ég sé það á heimasíðu fjármálaráðuneytisins - stýrinefnd um losun fjármagnshafta degi eftir fundinn fína í Hörpu, eins og hann var orðaður. Þar leggur til dæmis eitt slitabúið til, ég sé það, að það muni beita sér fyrir því að Arion banki verði settur í sölumeðferð og að Kaupþing, þetta er erindi frá Kaupþingi, muni endurfjármagna fyrirgreiðslu stjórnvalda til Arion banka í erlendri mynt. Er hv. þingmaður sammála mér að atriði eins og þessi geti haft þau áhrif 

Frú forseti. Já, ég er sammála því, það er miklu flóknara en svo að bera þessar leiðir saman að því marki sem það er yfirleitt bara sanngjarnt eða menn vilja gera það, enda kemur það rækilega fram í nefndaráliti okkar. Í miklu ítarlegri umfjöllun er það einmitt rakið að sá samanburður þjónar bara takmörkuðu gildi, í fyrsta lagi vegna þess að ef við erum trú þeirri markmiðssetningu þessara aðgerða að þær séu ekki til að afla ríkissjóði tekna þá eigum við auðvitað ekki að vera of upptekin af því heldur miklu fremur hinu, þ.e. leysa þær málið. Í öðru lagi er á þeim umtalsverður munur vegna þess að stöðugleikaskatturinn er þessi hreini skattur með tvenns konar frádráttarmöguleikum sem báðir fela í sér bindingu fjár til langs tíma og fjármögnun banka. Stöðugleikaframlögin eru hins vegar miklu breiðari. Þau eru fólgin í því að skila beinum verðmætum til ríkisins, lausu fé, þau eru fólgin í því að afhenda kröfusöfn og uppsópsákvæði, þau eru fólgin í ákveðnum skiptum á söluandvirði bankanna, mismun eftir því hvort þeir eru seldir innan lands eða erlendis o.s.frv. Þau eru auðvitað miklu flóknari og má segja fara víðar í hagkerfinu en stöðugleikaskatturinn einn sem kemur bara beint inn í ríkið og síðan frádrættirnir tveir. Að sjálfsögðu þarf að hafa allt þetta í huga þegar maður ber þetta saman. Líka eru þetta auðvitað í grundvallaratriðum algerlega ólíkar aðgerðir. Annað er þvingaður skattur, hitt er valfrjáls leið sem kröfuhafarnir þurfa sjálfir að samþykkja og verður ekki farin nema meiri hluti þeirra vilji það. Þar með hafa þeir ekki upp á neinn að klaga því að það voru þeir sem fóru til héraðsdóms og báðu hann að samþykkja nauðasamninginn og báðu Seðlabankann að staðfesta að hann væri fullnægjandi o.s.frv. Og við vitum hvað það þýðir á mannamáli. Ég vil vera algerlega trúr öllu þessu þegar við ræðum þessar tvær mismunandi leiðir og tel mig vera það og okkur í nefndaráliti okkar. En það breytir ekki hinu að sá gríðarlegi munur sem er á fjárhagslegri útkomu búanna 

Virðulegi forseti. Það fór þó aldrei svo að ég tæki ekki til máls á þessu þingi undir liðnum um fundarstjórn forseta  Einhverra hluta vegna er þetta 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju með þá vinnu sem fram hefur farið við þessi mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er hins vegar mikil synd að stjórnarflokkarnir skyldu ekki taka í útrétta sáttarhönd okkar í byrjun júnímánaðar og ljúka þingstörfum þá, eins og hefði svo auðveldlega verið hægt að gera í staðinn fyrir að setja okkur í þá stöðu að þurfa að vera að vinna þetta á hlaupum með lítinn tíma fyrir nefndarfundi á sama tíma og hér voru þingfundir um ekki nokkurn skapaðan hlut. Það hefði verið betra og betri bragur á því ef nefndin hefði alfarið getað einbeitt sér að þessu máli. Ég vil fara nokkrum orðum um þessi mál og hyggst ræða þau sameiginlega þó að auðvitað sé hægt að gera það í tvennu lagi. Mig langar að byrja á forsögu málsins. Við rekjum í sameiginlegu minnihlutaáliti okkar um nauðasamningsmálið, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og ég, aðdraganda málsins. Mér þykir mjög mikilvægt að halda því til haga, vegna þess að það verður að segjast alveg eins og er að yfirlýsingar forustumanna ríkisstjórnarinnar og fulltrúa hennar í þessu máli hafa ekki borið með sér mikið örlæti í garð þeirra sem á undan fóru í glímu við þetta flókna viðfangsefni og jafnvel gert óeðlilega lítið úr þeirri vinnu sem áður hafði verið unnin á því sviði. Þannig hefur hæstv. forsætisráðherra sagt og vitnað í ráðgjafa stjórnvalda, Sigurð Hannesson, þess efnis að ekkert hafi verið að finna í haftaáætluninni frá 2011 um slitabúin. Það er alveg hárrétt, enda var þá ekki búið að fella slitabúin undir gjaldeyrishöft og það hefði þar af leiðandi verið ámóta gáfulegt að fjalla um þau í þeirri áætlun eins og einhver önnur viðfangsefni sem ekki heyrðu undir gjaldeyrishöftin. Það er líka rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti áðan að svo seint sem á árinu 2010 var veruleg óvissa um gjaldeyrisjöfnuð þessara slitabúa og áhrif uppgjöra þeirra á afnám hafta. Það er síðan á seinni hluta árs 2011 og í upphafi árs 2012 sem sjónir manna fara að beinast meira að þeim þætti og í kjölfarið kemur lagabreytingin í marsmánuði 2012 þegar erlendar eignir þrotabúanna eru felldar undir gjaldeyrishöft og sú aðstaða sköpuð sem við búum nú við til að glíma við þetta, og auðvitað að setja kröfuhöfum í búin tiltekna afarkosti til þess að forða því að útgreiðslur úr búunum valdi íslenskum almenningi og íslensku efnahagslífi alvarlegum búsifjum. Þá hófst í kjölfarið vinna í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að undirbúningi aðgerða til þess að glíma við þrotabúin. Eitt af því fyrsta sem menn horfðu þar til, og við rekjum þetta ágætlega í sameiginlegu nefndaráliti okkar, það voru unnar ítarlegrar greiningar á þeim þrýstingi sem innlendar eignir búanna mundu valda á greiðslujöfnuð og gerðar tillögur um mögulegar lausnir þar að lútandi, nokkrar sviðsmyndir sem bæði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Katrín Júlíusdóttir, gerði grein fyrir í viðtölum og nefndi útlínur að í ræðu á ársfundi Seðlabankans á útmánuðum 2013 sem og seðlabankastjóri gerði í viðtölum í upphafi árs 2013, þannig að þetta kom allt fram opinberlega. Í þeim sviðsmyndum var gert ráð fyrir að ríkinu yrði tryggð hlutdeild í hagnaði af sölu bankanna og að Seðlabankinn eða eignasafn Seðlabankans kæmi að yfirtöku innlendra eigna úr þrotabúunum til að greiðslujafnaðarhlutleysa þau, nákvæmlega með sama hætti og gert er nú ráð fyrir í þeirri lausn sem kölluð er lausn nauðasamninga með stöðugleikaframlagi. Munurinn var sá stærstur að gert var ráð fyrir því þá að kröfuhafar mundu afsala sér eignarhaldi á bönkunum og ríkið fengi því tryggari ávinning af mögulegri verðmætisaukningu þeirra sem og að byggt var á útgönguskatti sem hinni almennu þvingunaraðgerð til þess að þrýsta kröfuhöfunum út, enda það form mun þróaðra og þekktara og öruggara til notkunar en aðrar leiðir. Það er þess vegna mjög sérkennilegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra segja að engar áætlanir hafi verið tilbúnar þegar hann tók við í fjármálaráðuneytinu. Þetta er auðvitað ekki satt. Sérfræðingar sem unnu að þessu máli í tíð síðustu ríkisstjórnar funduðu með forustumönnum ríkisstjórnarinnar vorið 2013, upplýstu þá um alla þá vinnu sem unnin hafði verið, kynntu fyrir þeim allar þær greiningar sem höfðu verið gerðar. Það er einfaldlega ekki sanngjarnt að halda málum á lofti með þessum hætti. Ég nefni þetta hér vegna þess að mér finnst þetta setja óþarfa leiðindablæ á umfjöllun þessa máls. Ég hefði óskað eftir ríkara örlæti af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar á þessum stóra tímapunkti í garð þeirra sem að málinu hafa komið á fyrri tíð í ljósi þess að það er nú ekki þannig að fulltrúar stjórnarflokkanna hafi alltaf haft hina fullkomnu þekkingu eða fullkomnu vissu um það hvernig best væri að haga málum í þessu máli. Má ég rifja upp glímu okkar hér haustið 2011 þegar þeir kröfðust þess að hafa eins stuttan tímafrest á gjaldeyrishöftunum og mögulegt var og við börðumst við þá vikum og mánuðum saman vegna þess að það var ekki við það komandi að við gætum haft langan tímaramma um gjaldeyrishöftin, sem allir ráðgjafar sögðu hins vegar að væri algjör forsenda þess að hægt væri að semja við kröfuhafana af einhverju viti, að tímalengdin yrði að vera helst ótímabundin en í öllu falli mjög langur gluggi þannig að líkur væru þó frekar til þess að menn færu út með einhverjum afslætti. Því varð ekki við komið og við enduðum á að stytta fyrirhugaðan gildistíma gjaldeyrishaftanna. Ég lagði fram frumvarp sem miðaði að því að gildistími haftanna rynni út í árslok 2015, og það er svolítið skemmtilegt í ljósi þess hvert við erum komin núna, og við samþykktum haustið 2011 að stytta þann tíma til ársloka 2013. Það var síðan hluti af vinnunni sem unnin var í fjármála- og efnahagsráðuneytinu á útmánuðum 2013 að leggja fram frumvarp um að afnema þessi tímamörk alfarið og hafa höftin ótímabundin. Þar var verið að búa í haginn, enn og aftur, fyrir að geta þrýst mönnum út. Síðan er vert að muna að þeir stjórnarflokkar sem nú sitja studdu ekki lagabreytinguna 2012. Kannski áttuðu þeir sig ekki á eðli málsins, en í öllu falli voru þeir vitlausum megin í þeirri atkvæðagreiðslu. Ég ítreka því það sem ég segi hér, ég hefði þegið örlítið meira örlæti af þeirra hálfu í þessari umræðu. Að því er varðar stöðugleikaskattinn sjálfan og nauðasamningaleiðina hefur komið fram við meðferð málsins fyrir nefndinni og í opinberri umræðu að auðvitað sé þetta mjög hár skattur, og það er ekki einfalt að rökstyðja 39% eignarskatt. Það stappar nærri eignaupptöku og það þarf rík rök fyrir svo mikilli skattheimtu. Þess vegna skilur maður líka afskaplega vel að stjórnvöld voru allt fram á upphaf þessa árs að vinna með hugmyndina um útgönguskatt, sem er nákvæmlega sú hugmynd sem við höfðum verið að vinna með allt frá árinu 2011 sem úrlausn á þessum vanda, og það er ekki fyrr en á útmánuðum núna, það er ekki fyrr en í febrúar, mars sem ríkisstjórnin ákveður að prófa sig áfram með þennan stöðugleikaskatt. Það sem er lykilatriðið varðandi hann og forsenda þess að hann haldi er að hægt sé að rökstyðja þessa háu skattprósentu og sérstaklega að hún byggi á einhverjum efnislegum forsendum sem geti staðist og komi þannig í veg fyrir að dómstólar telji hér um að ræða óréttmæta eignaupptöku á eigum kröfuhafa. Ég tel gild rök hafa verið færð fram í vinnu nefndarinnar fyrir því að þetta geti staðist. Ég stend að nefndaráliti og styð frumvarpið um stöðugleikaskattinn og tel það mjög mikilvægt. Það er þannig að við þessar aðstæður þarf að áætla greiðslujafnaðaráhrifin, og vegna þess að hér spannst umræða áðan um það hvort við stæðum frammi fyrir gerðum hlut og hvort búið væri að binda ríkið með samningum við kröfuhafana þá er þó alla vega eitt algjörlega ljóst, menn eru búnir að binda sig hvað varðar efri mörk skattheimtunnar, hærra en 39% verður ekki farið, það er alla vega grunnurinn sem búið er að setja. Í kynningunni í Hörpu þótti mér býsna glannalega að farið, sérstaklega í ljósi þeirra upplýsinga sem síðar hafa komið fram, vegna þess að þar voru sýndar með gríðarstóru letri tölur upp á 800 milljarða og 1.200 milljarða. En staðreynd málsins er sú, þegar horft er í tölurnar að baki þessu, að ef skatturinn yrði lagður á alla aðila og frádráttarliðir nýttir mundi hann skila 640 milljörðum. Síðan lá það fyrir þegar málið var kynnt að hugmyndin um nauðasamninga, til að skapa hvata fyrir kröfuhafa til þess að semja sig frá skattinum, að sú leið yrði opnuð og að ef hún yrði nýtt mundi það leiða til lækkunar fyrir alla, en framlög búanna yrðu væntanlega ólík og það færi eftir samsetningu hvers og eins hversu mikið þau þyrftu að leggja af mörkum. Miðað við það sem við höfum séð er því alveg ljóst að bein fjárframlög búanna til ríkisins í gegnum stöðugleikaframlögin eru mjög áþekk og gert var ráð fyrir í þeim sviðsmyndum sem unnið var að í tíð síðustu ríkisstjórnar á árunum 2012 og 2013. Við erum að tala um í grófum dráttum, eins og hér hefur komið fram í opinberri umræðu, að bein framlög, peningaleg framlög, annaðhvort í formi greiðslu reiðufjár eða skuldabréfa, væru einhvers staðar upp úr 300 milljörðum en ekkert endilega mikið yfir 400 og á bilinu 300–400 væri líklegasta niðurstaðan. Það er það sem felst í stöðugleikaframlagaleiðinni. Það eru minni framlög í ríkissjóð frá búunum en á móti koma síðan ýmiss konar aðrir þættir, sem auðvitað hafa þá efnislegu þýðingu að þeir geta hjálpað til við að greiðslujafnaðarhlutleysa þessi bú en þeir fela ekki í sér nein peningaleg framlög sem geta réttlætt glannalegar yfirlýsingar um 800 milljarða eða 1.200 milljarða, eins og kynnt var í sýningunni miklu í Hörpu. Þannig má sem dæmi telja að meðal þess sem talið er til peningalegs framlags af hálfu búanna, ef allt gengur eftir í samningum er talið til stöðugleikaframlags af hálfu búanna lenging þeirra, lenging í erlendri lánafyrirgreiðslu við innlenda banka upp á hundruð milljarða. Það eru ekki á nokkurn hátt fjármunir sem fara í ríkissjóð og er ekkert hægt að nota til þess að réttlæta glannalegar yfirlýsingar um 800 eða 1.200 milljarða í sameiginlega sjóði. Það er einfaldlega lenging í lánafyrirgreiðslu sem kröfuhafarnir veita innlendu bönkunum. Með sama hætti er talað um að endurgreiðsla nýju bankanna á víkjandi lánum, sem veitt hafa verið í erlendum gjaldeyri til þess að tryggja gjaldeyrisjöfnun þeirra, feli í sér stöðugleikaframlag. Það er vissulega rétt að þá kæmi gjaldeyrir sem ríkið gæti notað í gjaldeyrisvaraforðann en á móti þeim peningum er nú þegar skuldabréf og ríkið á þá peninga, hefur lánað þá og þar af leiðandi, ef við gefum okkur að frá búunum kæmu 100 milljarðar með þessum hætti inn í gjaldeyrisvaraforðann, er það ekki framlag frá bönkunum inn í gjaldeyrisvaraforðann eða frá kröfuhöfunum inn í gjaldeyrisvaraforðann heldur er einfaldlega verið að greiða upp skuldabréf, það er verið að greiða upp skuld sem nú þegar hefur verið stofnað til. Mér sýnist þess vegna þegar hæstv. forsætisráðherra kemur hér og talar eins og hann gerði í svari við fyrirspurn frá mér um daginn þegar hann sagði að stöðugleikaframlög gætu unnið með miklu meira en 800 milljörðum - það er með svona bókhaldsbrellum sem hægt er að reikna sig upp í það. Meðal annars hef ég séð einhverja útreikninga þar sem menn telja meira að segja bankaskattinn með þar inni. Ja, þá þurfa menn að gefa sér það að bankaskatturinn verði dæmdur ólögmætur og ríkið þyrfti að endurgreiða hann í krónum og þær krónur mundu síðar leita út. Það er með slíkum brellibrögðum sem verið er að reyna að tala sig upp í einhverja 800 milljarða og það er engum til góðs að búa til svona óra. Það er ósköp einfaldlega þannig efnislega að hér er um miklu, miklu minni framlög, peningaleg framlög kröfuhafanna að ræða til ríkisins ef stöðugleikaframlagsleiðin verður farin. Og stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir er hvort þau séu örugglega nóg. Það er vandasamt þegar við stöndum annars vegar frammi fyrir því að við teljum að við getum rökstutt þörf fyrir að leggja á skatt upp á 39%, sem skili 680 milljörðum, og síðan sjáum við fram á stöðugleikaskilyrði sem eiga að skila sambærilegum árangri en fela í sér fjármunayfirfærslu, beina fjármunayfirfærslu frá búunum upp að á bilinu 300–400 milljarða, ekki meira. Það þarf auðvitað að útskýra þennan mismun og ég er að reyna að gera það úr þessum ræðustól. Hann fæst með því að nota þau tæki sem við sögðum alltaf að ætti að nota 2011, 2012 og 2013, lengja í skuldbindingunum, flytja óvissar eignir yfir til ríkisins o.s.frv. Það er ekki beinlínis þannig að í því felist fjármunalegt framlag og í sumum tilvikum er þar um að ræða, eins og ég nefndi áðan, flýtiendurgreiðslu á skuld sem bankarnir eiga við Seðlabankann. Virðulegi forseti. Það sem síðan skiptir mestu við þetta mál, að þessu öllu röktu hér, er umbúnaðurinn um þá fjármuni sem þannig renna í ríkissjóð. Gefum okkur að leið stöðugleikaframlaganna verði farin og að við séum þá að tala um fjármunatilfærslu til ríkisins upp á 400 milljarða, það er líklega ekkert mikið meira sem við erum að tala um. Það eru samt gríðarlegir peningar og eins og rakið var ágætlega áðan af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni er það í rauninni fyrst og fremst skuld ríkisins við Seðlabankann sem hægt væri að greiða upp án nokkurra áhrifa á hagkerfið að öðru leyti. Hún mundi hins vegar spara ríkissjóði vaxtagreiðslur upp á 10 milljarða á ári strax. Síðan er hægt að reyna að útfæra ýmsar aðrar leiðir, t.d. ef teknar verða yfir einhverjar kröfur á innlenda aðila, það er hægt að flytja þær yfir í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og með öðrum hætti kannski koma fyrir eignum að einhverju leyti. En eftir munu standa hundruð milljarða sem skiptir miklu máli að fari ekki aftur í umferð hér innan lands með beinum hætti. Í sameiginlegu nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um stöðugleikaskattsmálið er þetta rakið, rætt um að við teljum öll að þetta sé lykilforsenda til að markmiðum frumvarpsins verði náð, að þeim fjármunum sem renna í ríkissjóð við skattlagninguna verði ráðstafað í samræmi við markmið um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika og það á að breyttu breytanda líka við um framlög sem koma inn úr stöðugleikaframlögum. Tilgangurinn er ekki að afla ríkissjóði tekna til að standa undir útgjöldum ríkissjóðs heldur til að skapa forsendur fyrir losun fjármagnshafta. Við leggjum áherslu á að fjármunum sem renna í ríkissjóð verði ráðstafað þannig að þeir valdi ekki þenslu og hluti þeirra fjármuna sem skattaðilarnir munu nýta til greiðslu skattsins nú eru nú óvirkar innstæður í innlendum fjármálafyrirtækjum og það er mikilvægt að þeim fjármunum sé ekki ráðstafað í aukningu ríkisútgjalda því að slík ráðstöfun mundi stuðla að aukningu á virku peningamagni í umferð og hafa þensluhvetjandi áhrif á hagkerfið. Við gerum breytingartillögu við 1. gr. frumvarpsins og ég ætla ekkert að fara í launkofa með það að ég hefði viljað gera meiri breytingar. Við gerum ráð fyrir því að í frumvarpi til fjárlaga skuli gerð grein fyrir áætlaðri meðferð og ráðstöfun þessara fjármuna - það segir nú þegar í frumvarpinu - og ráðherra hafi samráð við Seðlabanka um mat á áhrifum þess á efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika. Við teljum þetta samráð við Seðlabankann mikilvægt, leggjum áherslu á að leiðsögn hans verði fylgt, en bætum því við að á undirbúningsstigi fjárlagafrumvarps verði nefndinni kynnt áform ráðherra um meðferð og ráðstöfun fjármunanna og það fer þá inn í lögin. Með því móti erum við að girða fyrir það að hér verði við einfalda fjárlagaafgreiðslu hægt að seilast í þessa fjármuni. Fjárlaganefnd getur ekki, til þess að loka einhverju bili milli 2. og 3. umr. fjárlaga, svo dæmi sé tekið, seilst í fjármunina án aðkomu með þessum hætti. Við erum að reyna á þann hátt að girða fjármunina frekar af, þannig að fjárveitingavaldið hafi ekki beinan aðgang að því og þar með að draga úr freistnivanda. Ég tek undir það sem segir í nefndarálitinu að um þetta ríkti einhugur og þverpólitísk samstaða í nefndinni en ég hefði viljað ganga lengra. Ég hefði viljað setja í lög einhvers konar frekari form, enn frekari formreglur til að torvelda aðgang að þessu og ég hefði viljað, eins og ég hef óskað eftir við formenn stjórnarflokkanna, að það yrði formlegt samkomulag allra flokka á Alþingi um meðferð þessa fjár. Mér finnst það ekki sérlega uppörvandi að forustumenn stjórnarflokkanna, sem hvorugur heiðrar okkur með nærveru sinni hér við meðferð þessa máls, skuli ekki hafa samþykkt þá hugmynd. Mér fyndist eðlilegast að við sameinuðumst um það að binda stjórnmálaflokka okkar á sama hátt og fordæmi eru fyrir úr nágrannalöndunum um það að við mundum ekki nálgast þessa peninga og skuldbindum okkur til að halda þeim utan almenns rekstrar ríkisins, nema þá að gripið verði til sérstakra aðgerða meðfram. Sporin hræða nefnilega, virðulegi forseti, og það kom fram frá öllum umsagnaraðilum, greiningaraðilum, hagsmunasamtökum í atvinnulífinu að stóra hættan í málinu sé að menn seilist í þessa peninga. Árangurinn af aðgerðinni verður enginn ef það gerist. Það getur orðið gríðarlegt tjón fyrir samfélagið ef menn freistast til þess. Ég ítreka að sporin hræða vegna þess, eins og sumir greiningaraðilar minntu á, að þetta er þjóð sem alltaf hefur látið freistast. Við erum að tala um þjóð sem alltaf hefur látið freistast. Þegar eitthvað í líkingu við þetta hefur skapast hafa íslensk stjórnmálaöfl alltaf freistast til þess að taka skammsýnar ákvarðanir. Það hefði þess vegna þurft að reyna að binda þetta inn frekar og ég er mjög áhyggjufullur yfir að það hafi ekki tekist. Fyrir nefndinni voru færð fram þau rök að mikilvægt væri að Seðlabankinn kæmi að þessu, hann mundi veita álit. Ja, það er nú hægt að patta hann. Ég minni bara á það að í sumar var auglýst staðan undan seðlabankastjóranum og hann fékk hana ekki endurveitta nema með því að skrifa upp á að hann mundi fara ef ríkisstjórnin mundi breyta lögum um fyrirkomulag Seðlabankans. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gert sérstaka athugasemd við þær fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar, ítrekað í úttektum sínum hér síðasta vetur áhyggjur af endurskoðun laga um yfirstjórn Seðlabankans og undirstrikað mikilvægi faglegrar yfirstjórnar Seðlabankans. Og í hvaða stöðu er seðlabankastjóri, sem hefur þurft að skrifa upp á það til þess að fá starfið að hann muni fara um leið og ríkisstjórnin breytir um yfirstjórn Seðlabankans, til að standast þrýsting? Hvað þá ef búið væri að breyta yfirstjórninni, eins og ríkisstjórnin hefur ítrekað lýst vilja til að gera og koma hér inn þremur pótintátum sínum? Hvaða ráð koma þá frá Seðlabankanum? Ég vil segja þetta hér því að sporin hræða og það er svo auðvelt að breyta yfirstjórn Seðlabankans, eins og berlega er orðið ljóst og einlægur vilji þessara ríkisstjórnarflokka stendur til að draga úr sjálfstæði hans og auka pólitísk ítök við yfirstjórn hans. Það er þar af leiðandi sérstakt áhyggjuefni. Það sem við náum þó með þeirri breytingartillögu sem hér hefur verið útbúin er að við tryggjum ákveðna töf. Það er sem sagt, eins og ég rakti áðan, ekki hægt við einfalda afgreiðslu fjárlaga inni í þinginu að seilast í þessa peninga. Það verður að gera grein fyrir ráðstöfun þeirra í fjárlagafrumvarpinu sjálfu, það stendur í lögum, og áður en það gerist verður ráðherrann að taka efnislega afstöðu til þess hvort og hvernig hann ætlar að ráðstafa fjármunum. Hann verður að fá álit Seðlabankans og hann þarf að kynna það álit efnahags- og viðskiptanefnd. Ég sé þetta þess vegna fyrir mér sem að minnsta kosti fimm mánaða ferli áður en fjárlagafrumvarp er lagt fram. Þannig mundi ég segja til dæmis að ég teldi að ef fjármálaráðherra ætlaði sér að nýta þetta fyrir fjárlög ársins 2016 væri hann fallinn á tíma núna að gera það, í grófum dráttum, þar sem fjárlagafrumvarp verður lagt fram 10. september. Hann hefur auðvitað enn þá tækifæri á að gera það fyrir fjárlög 2017 en þá, eins og ég segi, er þetta nokkurra mánaða ferli sem þarf að fara í gegnum og við höfum alla vega tækifæri til að tefja það ferli. Ég hefði kosið formlegra samkomulag og ég er sannfærður um að það hefði verið betra fyrir lánshæfismat Íslands, fyrir tiltrú á íslenskt efnahagslíf, vegna þess að t.d. rótið í kringum Seðlabankann á síðasta ári og þetta krukk stjórnvalda í faglega yfirstjórn hans hefur ekki orðið til þess að auka á traust á hagstjórninni. Það er auðvitað ekkert gamanmál og hefur farið alveg óþægilega lágt í almennri umræðu að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skuli ítrekað á síðasta vetri hafa áminnt ríkisstjórn Íslands um að gæta að faglegum vinnubrögðum við endurskoðun á lagaákvæði um yfirstjórn Seðlabankans. Ísland á ekki að vera í þeirri stöðu að vera að sæta reglulega aðfinnslum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í því efni. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég ítreka eindreginn vilja okkar til að styðja það sem gott er í þessu máli. Útbúnaðurinn hins vegar er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og við höfum haft mjög lítinn tíma til að kynna okkur málið. Það er mjög aðfinnsluvert að menn hafi ekki nýtt samráðsnefnd um afnám gjaldeyrishafta til þess að upplýsa okkur um ítarlegri hluta þessara mála og sérstaklega að halda vísvitandi leyndum ýmsum þáttum, eins og samráði við kröfuhafa og öðru slíku. Það liggur auðvitað fyrir að með svona „proximity talk“, svo ég sletti í ensku, með leyfi hæstv. forseta, nándarsamningaviðræðum, hefur verið talað við kröfuhafa, það hefur ekki verið talað beint við þá en fulltrúar ríkisins hafa talað við þá og sagt þeim út á hvað ríkið væri tilbúið að loka málinu. Það er ákveðinn samningsgrunnur. Við skulum vona að vel hafi verið að þessu staðið að öllu leyti. Við viljum treysta ríkisstjórninni á þeim grunni, en ég ítreka að ég hef stórar áhyggjur af því að umbúnaðurinn um það hvað verði um þetta fé sé ekki nægur og að við séum ekki að tryggja nægjanlega fjármálalegan og efnahagslegan stöðugleika í framhaldinu eins og við gætum verið að gera.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir ræðu hans. Þá vil ég jafnframt byrja á því áður en ég varpa fram spurningu að þakka hv. framsögumönnum og þingmönnum, í fyrsta lagi hv. þm. og formanni efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónssyni, fyrir framsögu hans og hv. þm. Sigríði Á. Andersen sem mælti fyrir nefndaráliti um frumvarp um fjármálafyrirtæki sem lýtur að nauðasamningum og einnig hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir framsögu hans, en öll eiga þau sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil þakka þeim öllum fyrir samstarfið í nefndinni og fyrir þá samstöðu sem var virkilega í nefndinni eins og komið hefur fram hér í máli hv. þingmanna. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór mjög vel yfir forsögu málsins en hann og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon standa saman að ítarlegu áliti, það er kallað álit minni hluta en er auðvitað sameiginlega með nefndinni að málinu í heild. Hann fór vel yfir bæði tímalínu og forsögu enda átti hv. þingmaður sæti í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og þekkir þróun þessa máls. Hv. þingmaður fór vel yfir þau markmið um að hér verði efnahagslegum stöðugleika ekki ógnað og jafnframt er gerð góð grein fyrir því í þessu ítarlega áliti minni hluta hér sem fylgir. Ég vil spyrja hv. þingmann varðandi þann lagalega umbúnað sem hann kom inn á, hvort hann sé ekki nægur til að tryggja að þessum markmiðum verði náð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Mér finnst umbúnaðurinn ekki vera eins ríkur og hann hefði getað bestur orðið, ég ætla að vera alveg hreinskilinn með það. Ég nefndi það í nefndinni og líka við formenn stjórnarflokkanna og fulltrúa stjórnarflokkanna í nefndinni að ég hefði kosið pólitískt samkomulag til viðbótar. Ég hefði líka kosið ítarlegri lagaákvæði. Ég túlka þó þau lagaákvæði sem nú eru þarna fram komin með þeim hætti eins og ég rakti áðan að ekki sé hægt að seilast í þessa fjármuni við einfalda fjárlagaafgreiðslu í þinginu, þannig að fjárlaganefnd geti t.d. ekki farið og sótt þetta fé bara milli umræðna. Ég túlka þetta líka þannig að ráðherra sé bundinn við nokkurra mánaða aðdraganda áður en fjárlagafrumvarp er lagt fram og ef Seðlabankinn veitir álit og það kemur fyrir efnahags- og viðskiptanefnd þá verði það heyrumkunnugt ef Seðlabankinn verður heillum horfinn og mönnum hefur tekist að útrýma þar faglegri yfirstjórn; það komi alla vega fyrir nefndina með þeim hætti að hún geti sett fram sjónarmið og vonandi verða ekki allir heillum horfnir í henni. Auðvitað er erfitt í sjálfu sér að binda framtíðarþing að öllu leyti í lagaramma. Og þeirri kenningu hefur verið fylgt hér á Alþingi sem ég er í grundvallaratriðum ósammála að ekkert takmarki stjórnarskrárbundinn rétt þingmanna til að leggja fram frumvörp, m.a. megi þeir leggja fram breytingartillögur sem stangast á við lög. Þetta er kenning sem hefur því miður verið ítrekuð hér, síðast á þessum vetri með dæmalausum breytingartillögum við rammaáætlun. Þar af leiðandi viðurkenni ég að miðað við ráðandi viðhorf hér í þinginu er ekki auðvelt að setja lagaákvæði sem hemja rétt þingmanna til að ráðstafa fé með þessum hætti eða rétt stjórnvalda til að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir svörin. Það er mikilvægt að það sé pólitísk samstaða um þetta, ég deili þeirri skoðun, og einhugur um það hvernig skuli fara með. Það er tryggilega frá þessu gengið í lagafrumvarpi um stöðugleikaskatt í 1. gr., um þá fjármuni sem kunna að falla til við skattlagningu. Samkvæmt því frumvarpi skulu þeir renna í ríkissjóð og ráðstöfunin skal samrýmast þeim grundvallarmarkmiðum að efnahagslegum stöðugleika verði ekki ógnað og efnahagsleg velferð og almannaheill sé höfð að leiðarljósi. Þetta er lykilatriði og hv. þingmaður fór í ræðu sinni vel yfir þær breytingar og ráðstafanir sem nefndin stóð að til þess að það væri samhljómur þarna á milli, á milli þessara tveggja frumvarpa sem við ræðum. Hv. þingmaður kom inn á þennan freistnivanda og að það væri erfitt að tryggja þetta í lögum. Ég vil þá spyrja hv. þingmann um vangaveltur hans um það hvernig við getum sem best tryggt pólitíska samstöðu um að uppfylla skyldur og markmiðin sem við ræddum svo vel í nefndinni, hv. efnahags- og viðskiptanefnd, og felast í þessum frumvörpum að út frá þessu ferli, kjósi aðilar svo að fara nauðasamningsleið, þá þurfi Seðlabankinn að meta það, það þurfi ráðherrasamráð og samráð við hv. efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Góður áfangi á þeirri leið er auðvitað ræða eins og sú sem hv. þingmaður flutti hér, verandi þingmaður Framsóknarflokksins, annars stjórnarflokksins, og hann talar fyrir sitt leyti alveg skýrt. Ég hefði haldið að annað framlag hefði getað verið samkomulag allra flokka um sameiginlega yfirlýsingu. Enn ein leið hefði verið ef hæstv. ráðherrar, fjármálaráðherra og forsætisráðherra, hefðu nú heiðrað okkur með nærveru sinni, tekið til máls í þessari umræðu og gefið yfirlýsingu fyrir hönd sinna flokka. Og ég er ekki úrkula vonar um að það geti gerst og vil beina því til hv. þingmanns hvort hann geti ekki haft áhrif á sinn formann til þess að við höfum það kannski þannig við 3. umr. málsins að formenn flokka komi og gefi yfirlýsingu þessa efnis. Það gæti verið mjög góður bragur á því. Freistnivandinn er raunverulegur. Hæstv. fjármálaráðherra rakti á mánudegi þegar Hörpukynningin fór fram hversu mikilvægt það væri að þessir fjármunir færu ekki út í hagkerfið. Hann hélt fund á föstudeginum á eftir í hádegi í Valhöll um skattalækkanir sem væru fram undan. Það tók ekki nema fimm daga fyrir hann að bila í trúnni. Þetta sýnir bara í hnotskurn hversu hættulegt þetta er. Það er svo auðvelt seinna að sannfæra sjálfan sig um að aðstæður séu bara allt, allt öðruvísi en við gerðum ráð fyrir í júlíbyrjun 2015 þegar við vorum að samþykkja þetta. Og ég sé alveg fyrir mér að heyra við fjárlagagerð eftir ár, á kosningavetri, ræður um það að menn hafi ekki séð fyrir sér að það væri ekki hægt að gera þetta, jú, jú, auðvitað séu núna allt, allt aðrar aðstæður, alveg breyttar aðstæður og þetta sé allt í lagi. Og þá verður búið að moka út úr Seðlabankanum og fylla þar allt af einhverjum pólitískum pótintátum og þeir segja: Jú, jú, þetta er allt í lagi. Það er þessi hætta sem er vakandi, hún er raunverulega fyrir hendi og við verðum að verjast henni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þær ræður sem hér hafa verið haldnar. Þetta hefur verið góð og yfirveguð umræða. Ég vil líka fagna þeirri vinnu sem hefur greinilega verið góð í efnahags- og viðskiptanefnd, og fagna þeirri augljósu samstöðu sem virðist ríkja um þetta mál. Það er gríðarlega mikilvægt að um þetta mál ríki sem breiðust samstaða vegna þess að þetta er eitt af stærstu málum, ekki bara þessa þings heldur þessa kjörtímabils. Það er mjög mikilvægt hvernig til tekst við losun gjaldeyrishaftanna og hvernig til tekst við að leggja lokahönd á uppgjörið sem tengist hinu fallna fjármálakerfi og að um það geti ríkt sem breiðust samstaða í þingsal. Það styrkir klárlega stöðu Íslands og ríkissjóðs í öllu sem fram undan er. Ég vil líka segja að ég held að vel hafi verið haldið á þessu máli í tíð þessarar ríkisstjórnar og það vel unnið í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég get þó ekki sleppt því að minnast aðeins á nokkur atriði sem haldið var oft fram hér á síðasta kjörtímabili en fer minna fyrir nú. Því var gjarnan haldið fram að ekki væri hægt að afnema gjaldeyrishöft nema við gengjum í Evrópusambandið, að ekki væri hægt að stíga skref um afnám gjaldeyrishafta nema við tækjum upp evru. Ég held að það hafi sýnt sig nú og muni sýna sig að það er einmitt hægt. Og í krafti sjálfstæðis og fullveldis þjóðarinnar og þess að hafa hér sjálfstæðan gjaldmiðil erum við nú að stíga þau skref. Við þurfum ekki annað en horfa til þeirra frétta sem í dag berast okkur af vanda Grikkja þar sem þeir eru settir undir Evrópska seðlabankann, og sjá þær fréttir sem þaðan berast. Við þurfum ekki annað en horfa á Írland í þessu samhengi og við sjáum hvernig Ísland er að rísa. Við sjáum hvernig landið er að þróast og við sjáum það líka í umræðunum í dag að menn hafa fyrst og fremst áhyggjur af því hvaða áhrif það hefur á ríkissjóð og freistnivandann, sem hv. þm. Árni Páll Árnason kom inn á og fleiri hér, að það fjármagn sem þarna myndast í bókum ríkissjóðs verði nýtt með einhverjum hætti. Það er vegna þess að landið sjálft, Ísland, er að rísa og við erum alltaf að sjá það betur og betur. Ég vil líka, vegna þeirrar umræðu sem verið hefur hérna, taka undir það að markmiðið með þessum frumvörpum er fyrst og fremst að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Þar hefur verið haldið vel á málinu. Þegar menn tala um möguleikann á því að þrotabúin velji þá leið að fara nauðasamninga frekar en skattlagningarleiðina verða menn að hafa í huga, og ég held að það hafi verið ítrekað af öllum sem hér hafa talað, bæði frá meiri hluta og minni hluta, að þá þarf slíkt að fara í gegnum Seðlabanka Íslands, síðan til ráðherra og svo hefur nefndin nú bætt við og styrkt stöðu þingsins og bætt við efnahags- og viðskiptanefnd. Í nefndaráliti segir, með leyfi virðulegs forseta: „Nefndin áréttar þann skilning sinn að við mat á undanþágubeiðnum slitastjórna verði í samræmi við 1. gr. frumvarpsins litið til markmiða um efnahagslegan stöðugleika og almannahag, en af þeim leiðir að hvorki verði gengið á gjaldeyrisforðann né lífskjör almennings skert. Nefndin áréttar einnig að í samræmi við gjaldeyrislög skulu undanþágur bankans aðeins veittar að höfðu samráði við ráðherra og að undangenginni kynningu ráðherra á efnahagslegum áhrifum þeirra fyrir efnahags- og viðskiptanefnd.“ Þarna er verið að tryggja aðkomu þingsins að þessu máli. Þarna er líka verið að tryggja að hagsmuna almennings verði gætt og hefur það komið fram hjá öllum ræðumönnum í dag. Mikilvægt er að ítreka það, ekki hvað síst fyrir málið sjálft. Síðan langar mig aðeins að koma inn á það sem einnig hefur verið sagt og snýr að því hvernig menn ætla að nota þetta fjármagn. Þetta er fyrst og fremst stöðugleikaskattur, eins og ég sagði og það hefur verið rakið hér í máli manna. Þetta er ekki hugsað sem tekjuöflunarleið. Þetta er fyrst og fremst stöðugleikaskattur sem tryggja á stöðugleika í íslensku samfélagi. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að það fjármagn sem út úr þessu fæst verði ekki notað til þess að raska þeim stöðugleika. Ég tek undir með þeim sem hafa tjáð sig um það og ég tel að með þeim breytingartillögum sem nefndin hefur lagt til hvað þann þátt snertir, sé verið að styrkja það enn frekar. Því ber að sjálfsögðu að fagna. Það er ekkert mikilvægara í íslensku samfélagi en að tryggja hér stöðugleika og jafnan vöxt sem innstæða er fyrir í hagkerfinu, sem byggist upp á raunverulegri aukningu í verðmætasköpun og öðru slíku. Þess vegna tel ég að nefndin hafi gert mjög vel hvað þessar breytingar varðar. Ég vil svo segja það í lokin og ítreka að ég er þess fullviss að værum við ekki sjálfstæð þjóð í eigin landi með okkar efnahagsstefnu sem við getum stýrt sjálf, með okkar sjálfstæða seðlabanka og okkar sjálfstæða gjaldmiðil, værum við ekki í þeim sporum sem við erum núna, að undirbúa það að losa hér gjaldeyrishöft, að undirbúa að Ísland verði það land sem verður hvað fljótast að rísa upp úr efnahagshruni. Ég ítreka það enn að við þurfum ekki annað en að horfa til Grikklands og stöðunnar sem þar er, að horfa til kröfunnar sem þar er um þjóðnýtingu á skuldum o.s.frv. Það er okkur miklu auðveldara og það er í krafti sjálfstæðis okkar sem við erum að rísa upp í dag. Því ber að sjálfsögðu að fagna um leið og ég fagna þeirri þverpólitísku samstöðu sem virðist ríkja um þetta mál vegna þess að hún er mikilvæg fyrir málið sjálft og fyrir Ísland og er hún einnig mikilvæg fyrir það sem fram undan er, en þá verðum við auðvitað að setja dægurpólitíkina til hliðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þau góðu orð sem hann hafði um stuðning við það meginmarkmið að þessir fjármunir yrðu ekki nýttir til almennra útgjalda ríkisins og að menn mundu sameinast um að standast freistinguna að seilast í þá í aðdraganda kosninga. Hv. þingmaður hins vegar gerði mér upp skoðanir og öðrum þeim sem sagt hafa að ekki verði hægt að afnema höft til fulls með íslenska krónu, það hef ég margsinnis sagt. Enda er enginn stjórnarþingmaður sem heldur því fram að verið sé að afnema höft með þessari aðgerð. Fjármálaráðherra talar um losun hafta. Það er vissulega alveg rétt, þetta er losun tiltekins vanda. Við vorum alltaf með áætlanir uppi um nákvæmlega þessa aðgerð á árunum 2012–2013, eins og ég rakti ítarlega í máli mínu áðan. Við vorum meira að segja með aðgerð sem við vorum tilbúin að ráðast í í janúar til febrúar 2013 og hún var kynnt af hálfu þáverandi hæstv. fjármálaráðherra fyrir formönnum stjórnmálaflokkanna. Hæstv. núverandi landbúnaðarráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson sagði að sú aðgerð væri landráð. Þess vegna var ekki ráðist í það fyrir kosningar því að ekki var hægt að hafa frið um þá aðgerð. En auðvitað vorum við tilbúin að ráðast í hana. Sú aðgerð var mjög svipuð því sem nú er verið að gera, eiginlega alveg eins, og við vorum tilbúin með hana jafnvel þó að við værum ekki að taka upp evru, enda snýst þetta mál hér ekki um það. Það þarf ekki að taka upp evru til að ná þessum árangri. Hér er bara verið að vinna á stöðu sem við sköpuðum með því að fella erlendar eignir þrotabúanna undir höft og sú úrvinnsla er fullkomlega möguleg. Eftir stendur hins vegar hver peningastefnan verður þegar búið er að leysa úr þessum vanda og öðrum vanda sem eftir er óleystur. Hvað þolum við þá? Það liggur alveg fyrir af hálfu Seðlabankans að það verður ekki fullt gjaldmiðilsfrelsi. Það verða hraðahindranir 

Virðulegi forseti. Varðandi það sem snýr að því að tryggja stöðugleika. Ég sagði að það væri mikilvægt í framhaldinu að við gerðum allt til þess að viðhalda stöðugleika í íslensku samfélagi. Það á við um þessa umræðu, fjárlagaumræðu, skattaumræðu og alla umræðu sem snýr að þessu, vegna þess að stöðugleikinn er það sem skiptir öllu máli. Ég þykist vita að ætli menn sér á einhverjum tímapunkti að nýta þessa fjármuni með einhverjum hætti, eða hvernig sem það verður, þá verður alltaf horft til stöðugleikans vegna þess að hann er það sem skiptir mestu máli. Það kemur meðal annars fram í þessum málum og nefndin hefur styrkt það enn frekar. Varðandi gjaldeyrishöftin, Evrópusambandsmálið og evruna, þá kom það ítrekað fram á síðasta kjörtímabili fyrst og fremst hjá Samfylkingunni og þingmönnum hennar og þáverandi ráðherrum að ekki væri hægt að afnema gjaldeyrishöft nema taka upp evru. Ef þjóðin vildi afnema gjaldeyrishöft yrðum við að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það liggur víða fyrir í greinum, í viðtölum, í þingræðum o.s.frv. En nú er það svo að annað land, Grikkland, sem er með evru er komið í gjaldeyrishöft. En vegna þess að við erum sjálfstæð þjóð og vegna þess að við höfum lagasetningarvaldið að meiri hluta, sterkari hluta en lönd eins og Grikkland, og við höfum skattlagningarvaldið og við höfum sjálfstæðan seðlabanka, sem Grikkland hefur ekki, getum við gengið miklu ákveðnar fram. Og ef menn þora og hafa kjark til þess og þjóðin stendur saman um að beita þeim mikilvægu þáttum sem við höfum sem þjóð þá getum við náð árangri. Það er það sem við erum að ná fram hér í dag. Því var ég að fagna, og sérstaklega því að þingmenn allra flokka eru nokkuð sammála um að við getum náð þeim árangri 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður nú að fara rétt með. Ekki í einu einasta tilviki sögðu þingmenn Samfylkingarinnar eða ráðherrar hennar á síðasta kjörtímabili að ekki væri hægt að leysa úr greiðsluflæðisvanda vegna föllnu bankanna öðruvísi en að ganga í Evrópusambandið, bara aldrei nokkurn tímann. Það sem við höfum sagt er sú staðreynd sem blasir við enn þann dag í dag, að jafnvel þó að úr þessum vanda verði leyst og öllum öðrum vanda, verður krónan áfram í ákveðinni tegund af höftum. Um það er samstaða í dag milli Seðlabankans og fjármálaráðherrans og báðir aðilar tala um að þetta muni heita hraðahindranir og þjóðhagsvarúðarreglur og eitthvað slíkt, en þetta eru auðvitað hindranir á frjálsu fjármagnsstreymi. Það er það sem þingmenn Samfylkingarinnar og ráðherrar hennar sögðu á síðasta kjörtímabili og það er satt enn þann dag í dag. Seðlabankinn hefur ekki breytt um stefnu í því efni og ekki heldur ríkisstjórn hv. þingmanns. Hv. þingmaður á því ekki að reyna að búa til einhvern hálfsannleik úr orðum okkar hér á síðasta kjörtímabili og það er algjör óþarfi fyrir hann að vera að spilla andrúmsloftinu á þessari góðu samkomu í umræðu um þetta ágæta mál með svona galgopahætti. Hvað varðar hins vegar stöðuna í Grikklandi og stöðuna innan Evrópu er það þannig að fjármálaáfallið 2008 og úrlausn þess hefur reynt á mjög víða í Evrópu. En það er alls ekki þannig að evran hafi alls staðar verið bölvaldur, þvert á móti hefur hún verið forsenda endurreisnar í fjöldamörgum löndum sem náð hafa jafnvel hraðari viðspyrnu en við, sem hefur þó gengið ágætlega. Þar hefur tekist að snúa stöðunni við með minni kaupmáttarskerðingu víða en hér varð. Og það er nú ekki eins og enn þá sé beinlínis friðvænlegt um að litast hér og ekki er fólk sátt, hvorki við hækkun verðtryggðu lánanna sinna né heldur skerðingu launa sinna sem leiddu af falli íslensku krónunnar. Við eigum eftir að horfa á það í heild sinni þegar rykið sest. 

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að spilla þeim góða friði sem ríkir í þingsalnum um þetta 

Frú forseti. Það fer hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni mjög vel að koma hingað í gervi veisluspillis og sannarlega held ég að þörf sé á því að hleypa upp þessu góða partíi um stöðugleikaskatt Framsóknarflokksins. Það er hins vegar alrangt sem hv. þingmaður segir að þingmenn Samfylkingarinnar hafi sagt að ekki væri hægt að aflétta gjaldeyrishöftum án þess að ganga í Evrópusambandið. Þarna misskilur hv. þingmaður í grundvallaratriðum hvað þarf að gerast til þess að þjóð geti gengið í Evrópusambandið. Eitt af því sem þarf að gerast er til dæmis að tryggt sé frjálst fjármagnsflæði. Þess vegna var ein af forsendunum fyrir því að við gætum gengið í Evrópusambandið sú að búið væri að leysa þau vandamál sem stöfuðu af fjármagnshöftunum, búið væri að leysa þau upp og ganga frá krónueigninni. Þetta hélt ég að hv. þingmaður vissi vegna þess að þetta er grundvallaratriði. Án þess hefðum við ekki getað gengið í ERM II og þar af leiðandi ekki tekið upp evruna. Þetta þarf að liggja algjörlega skýrt fyrir. Hins vegar er ég hissa á tóninum í ræðu hv. þingmanns að vera svona hrifinn af því að fara þá leið sem við erum að fara hér, því að hún er þvert á það sem Framsóknarflokkurinn hefur sagt. Framsóknarflokkurinn hefur alltaf sagt að hagsmunir Íslands yrðu varðir til hins ýtrasta. Nú hefur það komið mjög skýrt fram í þessari umræðu að stöðugleikaskatturinn er skýr og engin áhætta að fara hann, en hins vegar hefur verið sýnt fram á og tekið undir það, m.a. hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, að ákveðin óvissa ríkir um það að fara leið stöðugleikaframlaganna. Hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn fer hana? Hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn sem ætlaði að þjarma að kröfuhöfunum gefur þeim afslátt upp á 400 milljarða? Það er raunar hægt að sýna fram á að við tilteknar aðstæður er það nær 500 milljörðum. Hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn og hæstv. forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hefur  
            

Virðulegi forseti. Ég má til með að byrja á fyrri hluta fyrirspurnar hv. þingmanns sem snýr að stöðunni í Evrópu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel, og ég held að mér séu margir sammála, að í krafti þess að við höfum lagasetningarvald, skattlagningarvald og sjálfstæðan seðlabanka, og við þorum að beita þessu, þá erum við í allt annarri stöðu en til að mynda það ágæta land Grikkland sem glímir við mikla erfiðleika núna. Við erum í allt annarri stöðu. Það er dapurlegt að fylgjast með því sem þar er að gerast gagnvart almenningi, gagnvart því hvernig Evrópski seðlabankinn og fleiri aðilar þrýsta á það að láta Grikki skera áfram niður til velferðarmála, láta Grikki einkavæða alþjóðaflugvelli, hafnir, samgöngumannvirki og fleira. Ég hvet hv. þm. Össur Skarphéðinsson til að kynna sér þessi mál betur og fylgjast með, vegna þess að ég hygg að fleiri séu mér sammála um þetta. Varðandi seinni hluta fyrirspurnar hv. þingmanns sem snýr að stöðugleikaskattinum og stöðugleikaframlaginu. Það sem verið er að tryggja í íslensku samfélagi er fyrst og fremst stöðugleiki. Það er verið að tryggja ákveðinn stöðugleika og það er stóra atriðið. Það hefur enginn sagt hér í þessari umræðu eða í frumvarpinu að markmiðið sé fyrst og fremst tekjuöflunarlegs eðlis vegna þess að markmiðið er fyrst og fremst stöðugleiki. Það að taka einn þátt þarna út eins og hv. þingmaður gerir ber vott um ákveðinn misskilning á stóru myndinni, það eru sex atriði sem rakin eru sem eiga að vera til grundvallar í þessu máli, en hv. þingmaður tekur einungis eitt þeirra út. Ég vil segja það aftur og ítreka það að þetta snýst um að ná ákveðnum stöðugleika. Við höfum alltaf sagt að það væri 

Frú forseti. Ég lít á mig sem gagnrýnanda í þessum hópi, hér gagnrýnir þetta enginn, meira að segja hv. þm. Frosti Sigurjónsson er farinn að umfaðma þetta, mér finnst hann vera að tapa röntgengljáa gleraugna sinna. Hv. þingmaður á að reyna að standast þá freistingu að nota harm Grikkja sem svipu til þess að láta ríða um mín herðablöð. Samúð okkar allra er með þeim. Hins vegar voru Grikkir vonum seinna búnir að setja fjármagnshöft. Það er skammt síðan annað ríki innan Evrópusambandsins lenti í krísu og setti fjármagnshöft, en er búið að aflétta þeim. En, frú forseti, hv. þingmaður reyndi í lengstu lög að eyða tíma sínum í annað en að svara þessari spurningu: Af hverju gekk Framsóknarflokkurinn ekki fram með ýtrasta móti núna? Það liggur fyrir eftir þessa umræðu að stöðugleikaskatturinn slær algjörlega varnarhring utan um hagsmuni Íslands. En það er óvissa sem ríkir varðandi hina leiðina. Það hefði verið hægt að fara hana. Það var leiðin sem hæstv. forsætisráðherra notaði til þess að berja sér á brjóst á flokksþingi Framsóknarflokksins þegar hann kom og baðaði sig í hetjuljóma og sagði að nú ætlaði hann að nota kylfuna. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson kallaði það einu sinni haglabyssu. Hvernig er staðan núna? Ótrúleg eftirgjöf gagnvart kröfuhöfum. Það hefur komið fram í umræðunni að þeir koma með hugmyndirnar og það eru meira að segja þeir sem hafa ýtt íslensku ríkisstjórninni í þá stöðu með samtölum að hún afsalar sér möguleikum á 400 milljörðum. Þetta er liðið sem ætlaði að taka á kröfuhöfum. Það liggur þá eftir þessa umræðu að afslátturinn sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason lofsyngur hér í dag gagnvart kröfuhöfum er fimm sinnum meiri en sú upphæð sem notuð var til að minnka höfuðstól skuldara. Það er algjörlega ljóst hvað er í fyrirrúmi. Framsóknarflokkurinn hefur greinilega lagt meiri áherslu 

Virðulegi forseti. Þetta mundi nú einhver segja að flokkaðist undir það að reyna að beita sér markvisst fyrir því að reyna að afvegaleiða góða umræðu vegna þess að - 

Hæstv. forseti. Ég hef hlustað vel á umræðuna sem hefur farið fram hér í dag um þetta mikilvæga mál sem er tvíþætt, annars vegar um stöðugleikaskatt svokallaðan og síðan svokölluð stöðugleikaskilyrði eða samningaleið sem menn deila nú um hvaða nafni eigi að nefna en er náttúrlega að uppistöðu til byggð á samkomulagsmöguleikum. Ég segist hafa hlustað vel á umræðuna, líka þau ummæli sem féllu hér í dag um gagnsæið og skortinn á því. Þegar vakin var athygli á því að málið væri ekki gagnsætt þá var sagt að það væri nú óskandi að lífið væri einfalt, svo einfalt að það væri hægt að setja það upp í excel-skjal sem öllum væri skiljanlegt en þannig væri það nú ekki og þannig væri því ekki farið með þetta flókna mál. Ég verð að segja að mér finnst leggjast lítið fyrir ýmsa þá sem gagnrýndu Icesave-samningana á sínum tíma fyrir leyndarhyggju og skort á gagnsæi þegar hér er um að ræða frumvarp og leiðir sem fjalla um gríðarlegar upphæðir, mörg hundruð milljarða króna og við fáum að hluta til ekki að sjá gögn sem á að byggja á og að hluta til eru þau svo ógagnsæ að fáir virðast skilja þau til hlítar. Þetta er bara staðreynd málsins. Engu að síður á að þjösna þessu í gegn á tíu dögum. Á tíu dögum á að þjösna í gegn þessu mikla, dýra hagsmunamáli sem snertir þjóðfélagið og okkar efnahag. Ég vil byrja á því að gagnrýna þessi vinnubrögð. Með þessum frumvörpum og þeirri leið sem er boðuð er í reynd verið að fela Seðlabanka Íslands ígildi skattlagningarvalds einfaldlega vegna þess að auðnist föllnu viðskiptabönkunum og sparisjóðum að ljúka uppgjöri fyrir árslok 2015 munu þeir ekki teljast til skattskyldra aðila samkvæmt 3. gr. þessa frumvarps. Hver á að hafa umsjón með því og að þeim skilyrðum sé fullnægt sem eru útlistuð í frumvarpinu og í áliti nefndarinnar? Það er Seðlabanki Íslands. Hann á að hafa eftirlit með þessu og veita aðhald samkvæmt almennum reglum sem um þetta eru settar. Þar er um gríðarlega háar upphæðir að tefla. Okkur er sagt að Seðlabankinn muni gera efnahags- og viðskiptanefnd grein fyrir stöðu málsins eða framvindunni eftir því hvernig hún þróast, gera efnahags- og viðskiptanefnd grein fyrir ákvörðunum sínum. Þá gæti löggjafinn gripið inn í með lagabreytingu, en valdið er farið út úr þingsalnum þar til að til kæmi ný lagasetning. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst margt í þessu vera mjög óljóst, mjög ógagnsætt og ég gagnrýni að ekki séu öll gögn uppi á borði. Ég er hins vegar tilbúinn til að styðja stöðugleikaskattinn. Hann er mér skiljanlegur og hann er skýr nálgun. Ég hef grun um að ástæðan fyrir því að menn vilji ekki halda sig við þá leið eina sé hræðsla við kröfuhafana, að þeir muni stefna ríkinu fyrir dómstóla, reyna að hafa sitt fram þar. Ég ber ekki þann ótta í brjósti. Ég hef miklu meiri trú á því að fullvalda ríki eins og okkar geti sett almenn skattalög og að þessum aðilum beri að hlíta þeim eins og okkur öllum ber að greiða skatta samkvæmt þeim lögum sem Alþingi setur. Ef við ættum þá kosti sem greiðum tekjuskatt og útsvar og fasteignagjöld að ganga til samninga við ríki og sveitarfélög um leiðir til að sleppa við að greiða okkar gjöld, ætli það yrðu ekki einhverjir sem veldu þá leið og tækju því fegins hendi? En gagnvart þessum aðilum eiga að gilda einhverjar allt aðrar reglur. Og hverjir eru þessir aðilar? Þetta er ekki upphaflegir kröfuhafar, það vita allir. Yfir 90% af kröfuhöfum eru komnir til sögunnar eftir hrun og sumir hverjir keyptu sína hluti á mjög lágu verði, allt niður í 4% að nafnvirði. Núna á síðustu vikum hafa menn verið að kaupa á heldur hærra verði. Það er sagt að Soros hafi keypt hluti sem að nafnvirði eru um 44 milljarðar á 27–29% af nafnvirði. Þetta eru upphæðirnar og þetta eru aðilar sem koma hingað inn til þess að maka krókinn. Og ég er ekki í hópi þeirra sem finnst of í lagt með 39% skatti, mér finnst það lágur skattur og ég tek undir með Indefence og ég tek undir með gagnrýnum hagfræðingum eins og Lilju Mósesdóttur  Annað sem ég verð að segja er að ég á óskaplega erfitt með að skilja er hvað það er hrikaleg vá fyrir dyrum ef umtalsverðir fjármunir streyma í ríkissjóð. Þá skapast voðalegur freistnivandi segja menn, menn gætu væntanlega farið að kaupa röntgentæki á Landspítalann, endurnýja tækjakostinn þar og kannski búa til stöðugleikasjóð til framtíðar sem væri eins konar baksjóður og stuðningssjóður við lífeyriskerfið. Menn hafa áhyggjur af því hér að við höfum ekki fjármuni til að standa við framtíðarskuldbindingar lífeyriskerfisins og þá eru menn að horfa til almannatrygginga og lífeyrissjóðanna líka almennt. Þarna væri kominn sjóður sem við þurfum á að halda vegna þess að í framtíðinni verðum við að breyta lífeyrisfyrirkomulaginu í landinu. Lífeyrissjóðirnir eru orðnir of stórir fyrir okkar litla hagkerfi og ég tel að við þurfum að endurskoða þá blöndu sem við höfum haft og bjuggum við og var öðruvísi saman sett fyrir nokkrum árum eða fyrir 1996 þegar almannatryggingum var ætlað stærra hlutverk en menn ætla þeim nú. Nú vilja menn algerlega sjálfbært lífeyriskerfi sem á síðan að pluma sig á markaði en reynslan er sú að lífeyrissjóðirnir eru orðnir of stórir og gegnumstreymishugsunin er heppilegri fyrir samfélögin vegna þess að lífeyrissjóðirnir, ekki bara hér heldur víðs vegar um heiminn, eru orðnir eitt aðalþrýstiaflið á bak við einkavæðingu. Þeir heimta einkavæðingu velferðarþjónustunnar, innan sjúkrahúsanna o.s.frv. Þangað vilja þeir fara með sitt fjármagn á beit. Þannig að ég fagna hverri krónu sem kemur inn í ríkissjóð en tek að sjálfsögðu undir með þeim sem vilja fara þar skynsamlega með og gera eins og Norðmenn hafa gert með sinn olíusjóð og reynt að hugsa til framtíðar, stöðugleikasjóður sem væri að hluta til fjármagnaður með myndarlegri skattlagningu á hrægammapeningana. Það fyndist mér vera góð leið.  Ég tel að við ættum að halda okkur við skattlagningarleiðina, samþykkja hana. Ég mundi fallast á að hækka prósentuna en ef það er almennur vilji til að halda sig við 39% þá þykist ég vita að þeirri prósentu verði lítið hreyft og ég mun samþykkja það en ég er algerlega á móti hinu, þessu leyndarplaggi og þessari leyndarleið sem er ógagnsæ. Það eru ekki öll gögn uppi á borði og við erum að fela Seðlabanka Íslands ígildi skattlagningarvalds, það er það sem er að gerast. Þetta kann að vera snjallt teflt og ég efast ekki um að menn hafa lagt sig mikið fram og þeir sem sitja í efnahags- og viðskiptanefnd hafa skoðað þessi mál mjög vel og ég vil þakka þeim að sjálfsögðu fyrir þeirra vinnu, en engu að síður er verið að reyna að þjösna flóknu máli sem er algerlega óaðgengilegt hér í gegn á tíu dögum og fela síðan Seðlabankanum ígildi skattlagningarvalds þar sem getur skeikað jafnvel hundruðum milljarða eftir því hvaða ákvarðanir þar eru teknar. Hvað á Seðlabankinn fyrst og fremst að hugsa um? Hann á að hugsa um stöðugleikann. Hann á að vísu að hugsa um - þetta eru mjög almennar reglur sem þarna eru settar - almannahag, að ekki verði gengið á gjaldeyrisforðann, mjög gott, né lífskjör almennings skert. En ég sé hvergi talað um að hann eigi að reyna að hámarka peningastreymið til ríkissjóðs. Það er ekkert talað um það. Það er orðið algert bannorð. Ég veit ekki hvort það er eitthvað sem tengist þá mögulegum réttarhöldum, ég veit það ekki, að það sé bannað að tala um að þessir aðilar eigi að greiða í ríkissjóð og afla honum tekna. Af hverju má ekki segja það? Af hverju má ekki gera það? Má bara afla tekna frá almennum skattgreiðendum en ekki frá þessu liði? Getur fullvalda þjóð, fullvalda ríki eins og okkar ekki sett almennar reglur um skattlagningu án þess að bila í hnjánum af hræðslu yfir því að lenda með málið fyrir dómstólum og tapa því? Ég sæi íslenskan dómstól dæma gegn löggjafanum í landinu fyrir að setja almenna skattareglu af þessu tagi, ég sæi það gerast. En ég auglýsi eftir þeim sem gagnrýndu hér á síðasta kjörtímabili ógagnsæi í samningum, ógagnsæi í Icesave-samningunum þar sem ekki væri allt uppi á borði. Ég auglýsi eftir því að þeir mæti í þingsal og réttlæti það að ganga frá þessu máli á meðan það er eins ógagnsætt og það er og með því að fela Seðlabanka Íslands ígildi skattlagningarvalds sem á að vera í þessum sal og á hvergi annars staðar heima.

Herra forseti. Ég veit ekki alveg hver afstaða hv. þingmanns er til þess hversu langt Íslendingar geta gengið við það að heimta fé af kröfuhöfum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar og hef verið lengi að við getum gengið eins langt og við þurfum til að viðhalda fjármálalegum stöðugleika. Til þess eru ýmsar leiðir og tveir valkostir eru greinilega í umræðunni núna. Hinn fyrri er stöðugleikaskattur. Okkur var greint frá því á sínum tíma. Það var gert í ræðu hæstv. forsætisráðherra á flokksþingi Framsóknar þegar hann lýsti því hvernig hann ætlaði að beita þeim tækjum sem hann hefði til og reyndar tæki sem fyrri ríkisstjórn skapaði og hann treysti sér ekki til að styðja á sínum tíma til að ganga eins langt gagnvart kröfuhöfum og hægt væri. Í kjölfar þeirrar ræðu töluðu menn sem stóðu nálægt stjórnarliðinu um að skatturinn ætti að vera 1.000–1.200 milljarðar kr. En það kom ekki í ljós fyrr en síðar og ekki í ljós fyrr en eftir kynninguna í Hörpu á stöðugleikaskattsfrumvarpinu að á bak við var verið að semja um aðra leið, það er þessi leið hinna valkvæðu stöðugleikaframlaga og uppfyllling svokallaðra stöðugleikaskilyrða. Ég held að það megi segja að eftir þessa umræðu sé alveg ljóst að óvissan liggur öll á síðari leiðinni. Það er ekki vitað hversu mikil stöðugleikaframlögin verða, við vitum ekki stöðugleikaskilyrðin. En mig langar til að spyrja hv. þingmann af því að hann er drjúgur pólitískur sálfræðingur: Hvað telur hann að valdi því að þeir sem vildu áður ganga lengst eins og Framsóknarflokkurinn, eins og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, skuli nú vera í fararbroddi þeirra sem gefa afslátt, 400 milljarða afslátt, fimm sinnum meira en afslátturinn af höfuðstól húsnæðisskuldanna. Hvað veldur þessu að dómi hv. þingmanns sem þekkir nú innan búðar til hjá Framsóknarflokknum, í sálarkirnum þeirra, betur en flestir sem ég veit um?

Hæstv. forseti. Ég er ekki sá sérfræðingur í sálarlífi Framsóknarflokksins sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætlar, það er ég ekki. Hvað veldur því að menn fara þessa leið og hafa slegið af frá því sem upphaflega var lagt af stað með skal ég ekki staðhæfa um. Ég geri fastlega ráð fyrir að einhverjar umræður hafi farið fram innan ríkisstjórnarinnar um þessi mál og ekki endilega gefið að allir hafi verið þar á einu máli. En ég hef enga skýringu á þessu, skoða bara það sem liggur hér á borðinu. Ég tek undir með hv. þingmanni að þegar málið var kynnt í Hörpu á sínum tíma var þetta fyrst og fremst kynnt sem stöðugleikaskattur og þannig gengu menn út úr Hörpu. Það var vísað í aðra leið og hún átti að vera ígildi hennar að verðmæti. Nú kunna að vera ýmsar leiðir til að reikna það út en hún átti að vera það. Síðar kemur á daginn að því fer fjarri þó að við getum ekki verðlagt það vegna þess að þessi framvinda hefur ekki átt sér stað og auk þess er margt á huldu um málið. Hér eru settar fram mjög almennar reglur eða almennur rammi fyrir Seðlabankann að vinna úr en það er ekkert annað en almennur rammi. Og síðan höfum við í þinginu ekkert annað í höndunum en loforð um að efnahags- og viðskiptanefnd verði upplýst um þessa framvindu þegar komið er inn í haustið.

Herra forseti. Mér kemur svolítið á óvart miðað við þá þekkingu sem hv. þingmaður hefur af Framsóknarflokknum hversu lítt hann gat upplýst mig um það sem er rannsóknarefni: Hvað olli þessum sinnaskiptum Framsóknarflokksins? Mér finnst það vera rannsóknarefni eftir að Framsóknarflokkurinn hefur gengið lengst allra í því að saka aðra um það að ganga erinda kröfuhafa, ganga linkulega fram við kröfuhafa. Við hlustuðum á það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði áðan og þá allt í einu þegar búið er að leggja fram hugmyndir um stöðugleikaskattinn, þegar forsætisráðherra er búinn að halda mikla ræðu um það á flokksþingi Framsóknar og búið er að kynna hann á sérstökum hátíðarfundi í Hörpu, kemur í ljós að það er allt önnur leið líka í boði. Í boði Framsóknarflokksins eiga kröfuhafarnir kost á því að sleppa miklu billegar, þeir eiga kost á því að komast frá málinu með 400 milljörðum minna. Má ég upplýsa hv. þingmann sem hefur verið önnum kafinn síðustu daga um það að í einu dagblaðanna birtist fréttaskýring eftir einn af þeim fréttamönnum sem hvað mesta innsýn hafa í heim kröfuhafanna og hann sagði: Í hópi kröfuhafanna hefur þetta kallað fram hugarástand sem hann kallaði ofsagleði. Fréttamaðurinn spurði: Hvað veldur þessari ofsagleði kröfuhafanna? Hann sagði að það vekti ugg hjá sér og hann spurði þessarar retorísku spurningar: Getur verið að íslenska ríkisstjórnin hafi samið af sér? Ekki ætla ég að svara því en þetta eru pælingarnar. Ég las hér í dag upp frétt frá Bloomberg þar sem yfir sig glaður nafngreindur kröfuhafi var himinlifandi yfir því að þeir þyrftu bara að borga 2,75 milljarða bandaríkjadala í staðinn fyrir 5,1. Er nema von að maður spyrji: Hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn lét af þeirri stefnu að ná fram ýtrustu markmiðum sínum gagnvart kröfuhöfum?

Hæstv. forseti. Það er margt sem er náttúrlega órætt og óljóst í þessu máli og þá horfi ég t.d. til innbyggðs ákvæðis í þessu máli að bankarnir verði seldir úr landi. Það liggur í þessum skilyrðum að líklegt sé að svo gerist. Og ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann sagði í ræðu sinni eða andsvari fyrr í dag að hann hugsaði með hryllingi til þess að óprúttnir erlendir aðilar kæmust yfir íslensku bankana einvörðungu til að hreinsa innan úr þeim og þetta væri varla í þjóðarhag. Ég minnist þess að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur einnig tekið í sama streng, hann óttast þessa þróun. En varðandi ofsagleðina, ég þekki hana ekki vel en hv. þingmaður vísaði þar í fjölmiðla. Það sem stingur mig í þessu máli er ógagnsæið, að menn séu tilbúnir að samþykkja hér frumvarp og þar er ég ekki að tala um stöðugleikaskattinn, sem er eins ógagnsætt og þessar leiðir eru. Þarna er að finna margt sem á að fara leynt og við eigum bara ekki að sætta okkur við það. Þess vegna get ég ekki stutt þá hjáleið sem hér er boðuð.

Forseti vill taka það fram að hann lítur svo á að þinghald geti staðið lengur en þingsköp kveða á um til að ljúka umræðunni.

Virðulegi forseti. Hér á sér stað ágæt umræða en hún ber þess þó engu að síður merki að við höfum haft lítinn tíma til umráða til að fjalla um þetta mál. Ýmsir eru óöruggir á ákveðnum þáttum málsins og þá ekki síst hvað varðar þann hluta sem snýr að stöðugleikaskilyrðunum og er það skiljanlegt. Þar eru atriði sem við vitum ekkert um, vitum ekki hvernig munu þróast, sem við höfum ekki upplýsingar um og því eðlilegt að hafa áhyggjur og kalla eftir því að menn gefi eins miklar upplýsingar og unnt er, eigi að óska eftir því að við samþykkjum málið. Það er líka vegna þess að þegar þetta mál allt saman var kynnt í Hörpu var stórum tölum slegið upp með hálfgerðum stríðsfyrirsögnum, 1.200 milljarða umfang aðgerðanna, 850 milljarða stöðugleikaskattur lagður á slitabú, stendur á annarri glæru. Þar var fjallað um þetta eins og það lægi allt saman gríðarlega skýrt fyrir, út úr því kæmu 850 milljarðar, verið væri að fara þessa skattlagningarleið og þetta væri skýrt og klárt, eins og forsætisráðherra hafði boðað í ræðu á flokksþingi Framsóknarflokksins. En svo þegar málið kemur hingað inn er það auðvitað ekki þannig og við sjáum það núna. Í vinnu nefndarinnar hefur verið leitt í ljós að upphæðirnar verða tæplega helmingur af því sem slegið var upp í Hörpu ef farin verður skilyrðaleiðin eða ef það sem ætti kannski frekar að kalla samningar ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við kröfuhafa verða að veruleika. Ef samningar ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við kröfuhafana verða að veruleika verða upphæðirnar allt aðrar. Það angrar mig í þessu máli, að menn skuli vera að nota mikla þjóðarhagsmuni til að slá sér upp á vafasaman hátt, skapa væntingar sem hafa valdið því að fjölmiðlar eru farnir að gera kannanir á því hvernig menn vilja nýta þetta fé, hvort menn vilja byggja sjúkrahús eða eitthvað annað slíkt. Svona kynningar, óábyrg nálgun á málið eins og við sáum í Hörpu, kalla á þannig viðbrögð. Það verður gott þegar þessu máli lýkur og menn geta ekki lengur nýtt sér það eins og þeir hafa gert, í mjög vafasömum pólitískum tilgangi, líkt og forsætisráðherra hefur gert í töluvert langan tíma. Þegar stórir þjóðhagslegir hagsmunir eru undir eiga menn að stíga fram af auðmýkt og segja rétt frá en ekki slá sér upp á milljörðum sem eru ekki til og þeir munu aldrei fá. Ég heyrði í umræðum áðan um óvissuna. Hún er eðlileg, eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar, og ég skil þá sem hafa af því áhyggjur. Það breytir því samt ekki, og nú ætla ég aðeins að koma málinu til varnar hvað það varðar að við settum inn í löggjöfina 2013 ákvæði um að fjármála- og efnahagsráðherra þyrfti að samþykkja allar stórar undanþágur frá höftum og að hafa þyrfti samráð við efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Það eru ákveðnir öryggisventlar hvað varðar stóru fjármagnshreyfingarnar og undanþágur og ef ég skil málið rétt er verið að styrkja þau ákvæði núna gagnvart því sem hér á sér stað í því sem verið er að gera í þeim frumvörpum. Auðvitað verðum við að vona að það dugi og það tryggir að minnsta kosti að það verði samráð og upplýsingagjöf til þingsins, það var markmiðið þegar við gerðum þessa lagabreytingu á sínum tíma. Ein ástæða þess að við höfum þó getað farið í gegnum þetta á jafn stuttum tíma og raun ber vitni, eða á um tíu dögum, er að við erum mörg hér inni og stjórnarandstaðan kemur ekkert köld að málinu. Við vorum í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og þurftum að vinna með höftin og með þrotabúin og snjóhengjur og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það áðan hvernig það var gert og hvernig nálgunin var. En frá því að höftin voru sett hér á haustdögum 2008 hefur fjölmargt gerst og það hefur verið farið ágætlega yfir aflandsáætlunina sem tók gildi 2011 og hefur verið í gildi síðan. Síðan höfum við líka farið yfir það hvernig hún stækkaði og víkkaði út þegar tekin voru inn fyrir höftin í mars 2012 á Alþingi allar erlendar eignir þrotabúanna. Það skipti gríðarlega miklu máli og það er algjör vendipunktur í málinu, vegna þess að frá þeim tíma höfum við haft stöðu til að hafa stjórn á því sem gerist varðandi uppgjör þrotabúanna til að tryggja íslenska hagsmuni og til að tryggja stöðugleika í efnahagslífi okkar og þannig að uppgjörið á þrotabúunum valdi ekki kollsteypum. Það er þess vegna að ákveðnu leyti jákvætt ef okkur er að takast að koma okkur saman um þetta mál núna, vegna þess að við vorum svo sannarlega ekki sammála þá. Þá vorum við með stjórnarandstöðu sem gat ekki undir nokkrum kringumstæðum staðið með þáverandi ríkisstjórn í einu einasta máli, ekki einu sinni svona stórum þjóðarmálefnum sem varða þjóðarhagsmuni, og Sjálfstæðisflokkur greiddi beinlínis atkvæði gegn þeirri tillögu að taka erlendu eignir þrotabúanna undir höft, sem er forsenda þess sem verið er að gera hér í dag og allar þessar aðgerðir byggja á. Það er sem betur fer þannig að við höfum ákveðið að vera ekki svo forhert í andstöðu okkar við núverandi stjórn að vera ekki tilbúin til að taka efnislega og málefnalega á móti mikilvægum málum líkt og þessum. Það höfum við gert og þar hefur forsagan aldeilis hjálpað til í því að menn hafa getað farið jafn hratt með þetta í gegnum þingið og raun ber vitni. Þegar stærðin á umfangi þrotabúanna lá fyrir á haustdögum 2012 var strax í framhaldinu ráðist í sviðsmyndagerð, þ.e. að vinna með það hvernig hægt væri að gera þetta þannig að efnahagslífið færi ekki á hliðina og við gætum farið að losa um höftin. Hluti af þeirri vinnu var að í mars 2013, eða ári eftir að þessi mikilvæga löggjöf var sett, þegar þrotabúin voru tekin inn undir höft, var tekin mjög mikilvæg ákvörðun á Alþingi sem jafnframt sýndi kröfuhöfunum að okkur var full alvara með því að ganga eins langt og lög og þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar leyfðu okkur. Það var þegar við tókum þá ákvörðun í þessum sal í mars 2013 að gera höftin ótímabundin, við tókum út sólarlagsákvæði haftanna þannig að þau voru ótímabundin og með því voru fyrstu skrefin raunverulega tekin í átt til þess sem verið er að gera hér í dag, við sýndum kröfuhöfunum að við meintum það þegar við sögðum að við ætluðum að ganga eins langt og þjóðréttarlegar skuldbindingar heimiluðu okkur í því að verja íslenska hagsmuni. Það gerðist meira í kringum mars 2013. Ég sat í stóli fjármála- og efnahagsráðherra þegar við vorum að vinna með sviðsmyndirnar og gera þessar breytingar, taka út sólarlagsákvæði haftanna og gera breytingar hvað varðaði aðkomu þingsins að þessu máli þannig að samráð yrði um stórar ákvarðanir við efnahags- og viðskiptanefnd. Í tengslum við allt þetta og áður en það gerðist átti ég fundi með formanni Sjálfstæðisflokksins, formanni Framsóknarflokksins og þeim sem þá fór fyrir Hreyfingunni, Þór Saari. Á þeim fundum fórum við ágætlega yfir það hvað fyrir okkur vakti og menn þekktu þetta ágætlega. Þess vegna gekk þetta ágætlega í gegnum þingið, þær breytingar sem við gerðum, vegna þess að þeir vissu að þetta væri undirbúningurinn að því að við færum að þjarma að kröfuhöfunum, til að við gætum farið að verja íslenska hagsmuni og til að við gætum farið að létta höftunum af íslenskum heimilum og íslensku viðskiptalífi. Í framhaldi af því réðum við sérstakan ráðgjafa til að vinna þessar sviðsmyndir með okkur. Sá ráðgjafi var, og það kom fram í fjölmiðlum á sínum tíma, Steinar Þór Guðgeirsson hæstaréttarlögmaður. Hann vann málin mjög vel með okkur, vann sviðsmyndirnar og gerði það vel. Það er dálítið gaman að skoða sviðsmyndirnar núna og það sem þær fólu í sér en þær eru nánast það sama og verið er að gera hér, það eru aðrir núansar en í grófum dráttum er þetta það sama. Það er þess vegna sem við eigum auðveldara með að skilja hvað er á ferðinni og erum fljótari að setja okkur inn í þetta og málin hafa getað gengið jafn hratt hér og raun ber vitni. Þess vegna hefur það, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason nefndi áðan, komið mér verulega á óvart að menn séu einhvern veginn að reyna að klifra upp á bakið á öðru fólki og gera sig stóra í pólitík á þessu máli. Menn geta gert það á svo mörgum öðrum. Þetta er risastórt hagsmunamál fyrir þjóðina og það skiptir máli að um það sé samstaða, það skiptir máli að menn fari með réttar tölur, gefi ekki væntingar umfram það sem gerlegt er. Þessi ríkisstjórn hefur fallið á öllum þeim prófum vegna þess að menn hafa séð þarna eitthvert tækifæri til að slá pólitískar keilur. En menn slá ekki pólitískar keilur á svona málum. Það er beinlínis rangt að gera það. Það eru ekki stórir menn sem það gera þegar svona mikið er undir. Ég vona að við eigum ekki eftir að sjá meira af slíkri framgöngu í framtíðinni og að menn læri af þessu. Virðulegi forseti. Að því sögðu ætla ég að nefna í lokin að eins og fram hefur komið er óvissan í þessu mikil. 850 milljarðarnir sem stöðugleikaskatturinn gæti skapað eða sótt verða auðvitað miklu færri ef skilyrðaleiðin eða samningaleiðin verður farin og ef samningar ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar við kröfuhafana verða að veruleika erum við að tala um miklu lægri upphæð. Það er eins og hv. þm Össur Skarphéðinsson hefur farið svo vandlega yfir í dag. Þess vegna er mér algerlega óskiljanlegt hvers vegna menn eru í kynningum á málinu að slá upp þessari tölu, 850 milljörðum. Það væri miklu betra að koma heiðarlega fram hvað það varðar og gera okkur öllum strax grein fyrir því að upphæðirnar verði lægri í raun og veru og líka að gera fólki grein fyrir því að þetta eru ekki fjármunir sem eru til reiðu til að fara í umferð í hin og þessi verkefni. Það er ekki þannig og best að segja frá því strax svo að væntingarnar verði ekki of miklar. Það mun annað gerast þegar þetta fer allt saman af stað og það er að mjög mikið af fjármunum og eignum mun skipta um hendur. Það skiptir máli fyrir okkur hér og okkur sem Íslendingum stendur ekki alveg á sama um það og eðlilegt að ákveðnar umræður skapist í kringum það. Þess vegna er svo mikilvægt að menn reyni að ganga þannig fram að hafa þetta eins gagnsætt og opið og mögulegt er. Við munum fylgjast vel með því ferli héðan af Alþingi og veita að mjög ákveðið og öflugt aðhald þegar það fer allt saman af stað, þegar eignarhald á bönkum fer að breytast o.s.frv. Að lokum vil ég nefna að þetta er ekkert hafið, málið er ekki búið þegar við samþykkjum þessa löggjöf eða breytingar héðan. Þá eru fyrstu verkefnin að hefjast og það er ekki búið að afnema höft með því. Manni hefur heyrst á talsmönnum stjórnarflokkanna að afnám hafta sé ekki inni í myndinni heldur megi frekar kalla þetta losun fjármagnshafta vegna þess að einhvers konar höft munum við þurfa að búa við meðan við búum við íslensku krónuna í þeirri mynd sem hún er. Það sem ég sakna mest og vil kalla eftir er að formaður nefndarinnar greini frá því í lok umræðunnar hvort menn hafi glímt við eftirfarandi spurningu í nefndarvinnunni: Og hvað svo? Menn ætla að létta höftum en hvernig ætla þeir að reka peningakerfið í framhaldinu? Hvað á að gerast? Ætla menn síðan bara að fara aftur á sjálfstýringu inn í sama umhverfi þar sem við erum með tiltölulega hærri vexti en gerist og gengur og við förum sjá innstreymi fjármagns í háa vexti og hvað svo? Hvernig ætla menn að reka þetta í framhaldinu? Mér finnst við ekki geta farið á fullu í losun fjármagnshafta öðruvísi en að svör við þeim spurningum liggi fyrir og þau liggja ekkert fyrir. Það eina sem liggur fyrir af hálfu þessarar ríkisstjórnar er að þeir eru tilbúnir og ætla sér að loka á eina leið sem þó hefur verið rædd. Ég get alveg skilið það, það þurfa ekki allir að vera sammála mér og okkur í Samfylkingunni um að mögulega væri besta leiðin fyrir okkur að taka upp evru í þessu ferli. Það þurfa ekki allir að vera sammála okkur í því. En maður biður að minnsta kosti um það þegar menn loka þeirri leið að þeir leggi á borðið hvað þeir ætli að gera í staðinn. Það liggur ekki fyrir. Það eina sem við vitum núna er að menn ætla að losa fjármagnshöft og keyra svo á sjálfstýringu inn í sama umhverfi og við komum okkur í þennan vanda í upphafi. Annað liggur ekki á borðum og það er óábyrgt. Við munum kalla mjög stíft eftir því af hálfu þessarar ríkisstjórnar að hún viti hvert hún ætlar að fara með okkur inn í lengri framtíð, að menn hafi einhverja hugmynd um það þannig að hún keyri okkur ekki um koll eins og allt stefnir í ef ekkert verður að gert.

Virðulegi forseti. Þau mál sem hér eru til umræðu eru angi af þeim atburðum sem gerðust fyrir um það bil sjö til átta árum, vorið 2007 og 2008. Þá varð mikil bóla í bankakerfi sem leiddi til þess að íslenskir bankar riðuðu til falls og féllu í byrjun október 2008 og voru eignir þessara banka í útlánum um það bil 10 þús. milljarðar, um áttföld landsframleiðsla. Þessar eignir skiptust í 5.500 milljarða í innlendum eignum og 4.500 milljarða í erlendum eignum. Á sínum tíma áttu eignir og skuldir að standast á en þegar upp var staðið kom í ljós að tiltölulega lítið var til á móti erlendum skuldum bankanna, sem voru upp á 6.600 milljarða í ársbyrjun 2008, ef mig minnir rétt, a.m.k. var ekki til fyllilega fyrir þessum erlendu skuldum. Sá vandi sem við erum að takast á við í dag er verulegt ójafnvægi milli erlendra skulda, erlendra eigna og innlendra eigna sem hafa þann eiginleika að ekki er hægt að breyta þeim í erlendan gjaldmiðil án þess að þrýstingur verði á gengi krónunnar, eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri og síðan fall íslensku krónunnar sem mun leiða af sér verðbólgu innan ekki langs tíma og hvers kyns ójafnvægi sem leiðir til nýs spírals. Í þessu máli er verið að reyna að takast á við þennan vanda. Kröfuhafar og þeir sem hafa samið fyrir okkar hönd hafa gert sér grein fyrir því að þessar innlendu eignir eru ekki peninganna virði, þeim verður ekki breytt í erlendan gjaldeyri. Það er verið að takast á við þennan vanda. Þetta er í rauninni einstakt vandamál. Ég hef ekki fundið vanda af þessu tagi. Það sem meira er, ég hef verið að leika þá list hvernig eigi að eyða þessu í bókhaldi. Það er einn liður sem jafnast út. Hér erum við sem sagt að reyna að reyna að eyða verðmætum sem eru ekki ígildi peninga. Það er aldrei hægt að tala um þetta sem peninga. Það eru tvær leiðir færar sem hér eru nefndar og sú þriðja stendur reyndar galopin. Þessar tvær eru skattlagning, 39% eignarskattur. Við getum ekki borið 39% eignarskatt saman við 39% tekjuskatt eða 40%, eftir atvikum. Hins vegar er stöðugleikaframlag sem byggist á samkomulagi þar sem málið er úr sögunni ef samkomulagi er náð. Þriðja leiðin sem er opin núna eru gjaldþrot þessara stofnana, þ.e. gjaldþrotameðferð á grundvelli gjaldþrotalaga. Sú leið hefði í rauninni verið framhaldsleikur og hefði leitt til uppboðs á einhverjum gjaldeyri kröfuhafanna, sem eiga þessa lögvörðu kröfu í landi sem býr við þau skilyrði að vera að stofni til með frjálst flæði fjármagns en þó í gjaldeyrishöftum. Gjaldþrotaleiðin hefði leitt til margra ára harðneskju á gjaldeyrismarkaði með gjaldeyrishöftum sem er verið að reyna að afnema. Þær leiðir sem hér er verið að fara leiða ósköp einfaldlega til þess að það verður hægt að ná samningum án eftirmála og þær eignir sem þrotabúin eiga og er ekki hægt að breyta lenda í því að verða hlutlausar innan íslenskrar lögsögu í vörslu Seðlabankans. Það hefur verið hamrað á því í efnahags- og viðskiptanefnd að upp kunni að koma freistnivandi, menn vilja nota þessa „peninga“, sem þetta er ekki heldur fjármunir, til einhverra gæluverkefna. Ég ætla ekki að kalla heilbrigðismál gæluverkefni, ég ætla ekki að kalla uppbyggingu þjóðarsjúkrahúss gæluverkefni. Málið er ósköp einfaldlega það að hvers kyns útgjöld af þessum framlögum hafa nákvæmlega sömu áhrif í höndum ríkissjóðs og þau hafa í höndum kröfuhafanna. Það er sú skelfing sem er verið að reyna að komast hjá. Ef aðilar, sem þessar ráðstafanir eiga að ná til, ganga að þessum samningum þá er mikill vandi úr sögunni, sem er einstakur eins og ég sagði áðan. Ég hef ekki fundið vanda af því tagi að einkageirinn standi með mikil bókhaldsleg verðmæti sem ekki er hægt að breyta í erlendan gjaldmiðil. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, „convertible currency“, það er sá vandi sem við stöndum andspænis. Þessi verðmæti verða hlutlaus í hagkerfi sem hefur nú ýmsa möguleika til að blómstra ef vel er að verki staðið, þ.e. blómstra af þeirri framleiðslu sem af verkum manna leiðir af því sem náttúran gefur af sér. Þá eigum við að geta búið við þokkaleg skilyrði og þá rýmkast vissulega svigrúm í efnahagslífi þannig að þau verkefni sem við teljum nauðsynleg verða einfaldari á komandi árum. Allir bera hlýhug til nýs þjóðarsjúkrahúss, háskólasjúkrahúss. Þær fjárhæðir sem þar eru eru í rauninni ekki stóra leiðin, leyfi ég mér að segja, í samanburðinum. Ég efast um að 80–90 milljarða þjóðarsjúkrahús sé mikið stærra að umfangi en Landspítalinn árið 1930. Ég er nokkuð bjartsýnn fyrir hönd okkar landsmanna ef þetta gengur eftir, þ.e. stöðugleikaskattur ellegar stöðugleikaframlag eftir atvikum. Jafnvel þó að allt lendi í lægstu stöðu þá er vandinn leystur. Það hrósar enginn sigri í stríði. Það kemur niðurstaða sem menn sætta sig við í því stríði sem hér er háð, þeirri orrustu sem hér er háð um upplausn á slitabúum bankanna. Vonandi kemur niðurstaða með sátt. Allir eru með rammt bragð í munni en þetta er staðan. Ég vona að menn hreyki sér ekki af miklum sigri eða af því að það hefði verið hægt að ná betri árangri. Auðvitað er alltaf hægt að gera betur, ef menn glíma við elli kerlingu er alltaf hægt að gera betur. Þetta er einfaldlega niðurstaða samninga og ég tel miðað við aðstæður að við megum vera tiltölulega sátt af þeim samningum sem kunna að nást á grundvelli þeirrar löggjafar sem hér verður vonandi til lykta leidd ekki seinna en á morgun. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra að sinni. Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti í dag glæsilega ræðu og það var sú ræða sem ég vildi flutt hafa. Hann fór mjög snöfurmannlega yfir aðdraganda þessa máls, lýsti nauðsyn gjaldeyrishaftanna og hvernig ekki hefði verið hægt að grípa til neinna annarra ráða á þeirri stundu til að bregðast við þeim vanda sem þá steðjaði að þjóðarbúinu. Það er út af fyrir sig rausnarlegt af hv. þingmanni sem þá var í stjórnarandstöðu, en allan þann tíma studdi hann þessar nauðsynlegu aðgerðir. Hv. þingmaður fór einnig yfir þær aðgerðir sem ríkisstjórn Geirs H. Haarde hóf og var síðan haldið áfram af tveimur ríkisstjórnum þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var annar tveggja forustumanna, fyrst minnihlutastjórnar og síðan meirihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og allt fram til þessa dags. Það verður ekki sagt annað en hv. þingmaður hafi verið stór í sniðum líkt og kollegi okkar, hv. þm. Brynjar Níelsson í prýðilegri ræðu sinni í gær þegar hann lauk lofsorði á verk allra þessara ríkisstjórna. Undir það tek ég. Ég held að allar þessar ríkisstjórnir hafi lagt sig fram og gert sitt besta, svo ég vísi aftur í hina ágætu ræðu hv. þm. Brynjars Níelssonar í gær. Öllum voru að einhverju leyti mislagðar hendur. Öllum urðu að einhverju leyti á mistök. En eigi að síður tel ég að þær eigi allar hrós skilið fyrir það með hvaða hætti þær stóðu að verki. Ég var á vettvangi og var í hópi fjögurra ráðherra sem stýrðu með vissum hætti viðbrögðum í hruninu 2008 og var á vettvangi þegar menn gripu til þess ráðs að setja neyðarlögin. Mér finnst núna þegar menn horfa til baka að mikilvægt sé að rifja það upp að þar eru tveir menn ekki nægilega lofsungnir sem í okkar röðum voru þá. Það eru þeir Geir H. Haarde forsætisráðherra og Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra. Saman áttu þeir mestan heiður úr þeim hópi sem hér sat þá að því að setja neyðarlögin. Margar rannsóknir síðan hafa sýnt fram á það að af mörgum valkostum sem þá var hægt að grípa til reyndust neyðarlögin vera langbesti valkosturinn og þegar maður horfir til baka er það í rauninni makalaust miðað við þá hraðskák sem þá var tefld á örfáum dögum. Það finnst mér mikilvægt að komi hér fram. Það var hinn fyrsti punktur endurreisnarinnar. Menn neyddust á þeim tíma til að setja á gjaldeyrishöft. Það lá við borð að samfélagið stöðvaðist, gjaldeyririnn var upp að yrjast, við áttum varla lengur gjaldeyri fyrir lyfjum, fyrir olíu, fyrir erlendum mat. Ég minnist þess að ég sem iðnaðar- og ferðamálaráðherra á þeim tíma þurfti að hringja sem fulltrúi íslenskrar ríkisstjórnar á erlenda flugvelli til að tryggja að flugvél frá Icelandair kæmist í loftið og heim til Íslands. Svona var staðan. Þetta var það sem leiddi til þess að menn urðu að grípa til gjaldeyrishaftanna. Þau dugðu. Kraftaverk að þjóðfélagið stöðvaðist ekki, má segja þegar maður horfir til baka. Á einni nóttu tókst fyrir tilstilli manna, eins og til dæmis núverandi stjórnarformanns Landsbanka Íslands, Tryggva Pálssonar að sjá til þess að greiðslumiðlunarkerfið stöðvaðist ekki, það var tekið yfir af Seðlabankanum og sömuleiðis átti það góða fólk sem þar vann nótt og dag mikinn þátt í því að tryggja að seðlaforðinn í landinu tæmdist ekki. Allt skiptir þetta máli þegar maður horfir til baka. Það var síðan verkefni þeirrar ríkisstjórnar sem við tók, og ekki síst hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem þá var fjármálaráðherra, að taka til óspilltra málanna að reyna að leggja drög að fyrstu viðbrögðunum til að reyna að skapa aðstæður til að hægt yrði í framtíðinni og helst sem fyrst að losa um gjaldeyrishöftin. Fyrsta áætlunin um það kom árið 2009. Sú áætlun, eins og sú sem síðar kom, 2011, tók á þeim vanda sem þá var mest aðkallandi sem voru jöklabréfin, sem voru aflandskrónurnar. Þær höfðu hlaðist upp vegna vaxtamunaviðskipta sem stafaði af ákaflega óheppilegri þróun stýrivaxta Seðlabankans og leiddi til þess að það var fjall af krónum í Seðlabanka Íslands upp á 650–700 milljarða kr. Sumar af þeim voru ákaflega kvikar og höfðu mikinn flótta í augum og var ráðist í að vinna þær niður með uppboðum sem fóru hægt af stað. En smám saman náðist sá árangur að þeim parti þeirra sem vildi hafa hratt á hæli og komast til síns heima tókst að nudda út. Í dag hefur núverandi ríkisstjórn haldið því verki áfram og er forðinn kominn niður í 300 milljarða kr. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði því skóna í sinni ágætu ræðu hér í dag að það þyrfti auðvitað líka og væri næsta verk að því versi loknu sem við erum að kveða hér í dag að hlutleysa þær sem eftir eru, ég er raunar hreint ekkert viss um að þær krónur séu endilega svo fúsar til að fara. Ég er heldur ekkert viss um það eins og vaxtaþróun virðist vera hér á landi og erlendis, ég vísa bara til ákvörðunar sænska seðlabankans í dag um að lækka stýrivexti niður í -0,35%, að það verði endilega jafnmikill flótti af íslenskum krónum sem hér hafa í hafti verið, m.a. í Seðlabankanum, og margir vilja vera láta. En það var tvennt sem skipti líka mjög miklu máli sem ráðist var í á þessum tíma. Í fyrsta lagi að reyna að teikna upp útlínur þrotabúanna. Á þeim tíma voru þau í laginu eins og amaba, enginn vissi útlínur þeirra. Það tók einfaldlega langan tíma að kortleggja slitabúin. Ég rifja það upp að þegar hæstv. núverandi ríkisstjórn góðu heilli lagði á skatt eða afnam undanþágur tiltekinnar skattlagningar á fjármálafyrirtæki í slitameðferð gekk henni það brösuglega vegna þess að það var ekki algerlega séð hvernig hið skattalega andlag var. Þetta var ástæðan fyrir því að þær hugmyndir sem voru reifaðar fyrir síðustu kosningar, m.a. af þeim sem hér stendur, um að ráðast í slíka skattlagningu, voru ekki færar. Einnig var það algerlega ljóst þegar leið á síðasta kjörtímabil að krónueignin innan slitabúanna var gríðarleg og mundi leiða vaxandi þrýsting á gengi krónunnar og var með engu móti hægt að hleypa þeim út. Þá þegar hófust menn handa um að teikna upp aðgerðir til að vinna bug á því. Ég rifja það upp að í skýrslu sem unnin var af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum voru meðal annars teiknaðar upp leiðir sem voru í fyrsta áfanga að vinna bug á aflandskrónunum með þeim hætti sem ég hef hér lýst. Einnig voru þar reifaðar leiðir til að vinna á krónueign slitabúanna og það lá algerlega ljóst fyrir, og breyttist reyndar með merkilegum hætti í meðförum margra sendinefnda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að menn hugðust fara hina suður-asísku leið og setja á útgönguskatt, sem Seðlabankinn vildi að vísu aldrei kalla skatt heldur gjald eða álag. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var í upphafi dálítið tregur til en þegar dró undir 2012 þá reifaði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hugmyndir um mjög stífan útgönguskatt. Það sem skipti hins vegar máli á þeim tíma var að tryggja það til að ná taki á kröfuhöfunum sem klárt var að mundu vilja heimta sitt verð og engar refjar að nauðsynlegt var að læsa þær miklu gjaldeyriseignir sem þeir höfðu yfir að ráða innan íslenskrar efnahagslögsögu og það var gert. Það var sennilega mikilvægasta aðgerðin sem tekin hefur verið til dags dato til að ná vopnum Íslendinga. Og kannski væri það að skemmta skrattanum eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kitlaði lítillega undir hökuskegg sitt áðan að rifja það upp að það var ekki mikill skilningur á því hér í þingsölum. Á þeim tíma var heill stjórnmálaflokkur sem andæfði því og annar stjórnmálaflokkur sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason tilheyrir, lagði ekki í að styðja það, hann sat hjá. Þegar hæstv. forsætisráðherra flutti örstutta ræðu um stöðugleikaskattinn sennilega fyrir viku tíu dögum og fór yfir það sem hver ríkisstjórn hafði gert til að undirbúa losun hafta, þá var hann nú ekki stærri í sniðum, blessaður, en svo að hann gleymdi því alveg sem gerðist hér 12. mars 2012 þegar við á einni nóttu læstum inni gjaldeyrisforða sem þó var óvirkur innan efnahagskerfisins, þ.e. hann skipti engu máli fyrir efnahagskerfið. Hann hefði getað farið út án þess að það hefði nokkuð sérstök áhrif á það, en með því að notfæra okkur rétt okkar til að setja lög um þetta þá var hann tekinn í gíslingu. Það er kylfan, það er haglabyssan, það er svipan, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, sem síðar varð fjármála- og efnahagsráðherra, orðaði það í viðtali við Morgunblaðið, svipan og gulrótin. Ef þið dansið við okkur fáið þið kannski gulrót en ella verðið þið lamdir með svipum. En til að gæta fyllstu sanngirni, sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fann nú ekki í brjósti sínu þegar hann hélt ræðu sína áðan, og síst vil ég snupra þann þingmann en oft hefur hv. þingmaður haldið betri ræður en þá, þá var það vissulega þannig að þegar við komum með það frumvarp hingað í þingið eftir kl. 5 eftir lokun fjármálamarkaða 12. mars 2012, þá vissu engir af því, okkar þingflokkar vissu ekki af því, einungis örfáir ráðherrar og málið var flókið. Af gæsku míns hjarta vil ég leyfa mér að skýra afstöðu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins frá þeim tíma með því ef þeir hafa ekki skilið málið. En það er mjög örlátt af mér og ég vil vera örlátur við hv. þm. Ásmund Einar Daðason, en það er auðvitað staðreynd, af því að hv. þingmaður var í ræðu sinni enn einu sinni að tala um eftirlátssemi fyrri ríkisstjórnar og þjónkun gagnvart kröfuhöfum, að rifja það upp að Framsóknarflokkurinn hefur farið undarlegt ferðalag í þessu máli. Vissulega er það rétt að flokkurinn tók hér upp harða baráttu gegn kröfuhöfum á sínum tíma og ætlaði að ganga frá þeim með kylfum og haglabyssum, eins og frægt var. En hvernig byrjaði Framsóknarflokkurinn sína vegferð? Man einhver eftir því? Man til dæmis sá sem lengst hefur verið hér á vellinum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, eftir því hvernig hann byrjaði? Jú, í tíð minnihlutastjórnarinnar sem við mynduðum á sínum tíma fór Framsóknarflokkurinn, núverandi hæstv. forsætisráðherra, og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, í fræga ferð til Noregs. Ég á hér bunka með 30 fréttum bara af því. Og hvað voru þeir að gera? Jú, þeir fóru bónarveg að Norðmönnum fyrir tilstilli Pers Olafs Lundteigens, félaga þeirra úr Miðflokknum, til að biðja Norðmenn um að lána Íslendingum lánalínu upp á 2.200 milljarða. Hvað segir Fréttablaðið 17. október 2009 um þetta á bls. 2? Þar er mynd af þessum ungu, glæsilegu mönnum, Höskuldi Þórhallssyni og Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, sem þá var nýr formaður Framsóknarflokksins. Fréttablaðið hefur eftir þeim að margt vinnist með slíkri fyrirgreiðslu, til dæmis losni Ísland úr þeirri pattstöðu sem ríki gagnvart Bretum og Hollendingum og vaxtabyrðin verði mun lægri. Með öðrum orðum, eru menn í þessum sal búnir að gleyma því að þingmenn Framsóknarflokksins vildu í upphafi máls ganga lengst allra? Þeir vildu slá pening í útlöndum til að borga Icesave á sínum tíma. Það er ákaflega mikilvægt að það komi fram þegar verið er að tala um eftirlátssemi og þjónkun gagnvart kröfuhöfum. Er ekki rétt að rifja það þá upp núna að það er eins og Framsóknarflokkurinn hafi snúist heilan hring? Í dag blasir við að íslenska ríkisstjórnin, undir forustu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hefur lagt fram frumvarp um stöðugleikaskatt, kemur í ljós þegar búið er að kynna frumvarpið að lögð er fram greinargerð sem sýnir það svart á hvítu að þetta má Ísland að alþjóðalögum, við megum gera þetta, og að upp úr því mundi leiða fjárgreiðslur af hálfu kröfuhafa upp á 860 milljarða. Þá kemur í ljós að þegar forsætisráðherra, leiðtogi lífs þessa unga þingmanns og leiðtogaefnis í Framsóknarflokknum sem situr núna úti í sal og ætti að horfa á mig en ekki símann sinn, er búinn að kynna þetta, þegar búið er að leggja fram ýtrustu markmið Íslands, gerist það sama dag að það uppdagast að til er einhver allt önnur leið sem þjóðinni var ekki sagt frá á flokksþingi Framsóknarflokksins, sem Sigurður „okkar“ Hannesson og Benedikt Gíslason sögðu okkur ekki frá þegar þeir kynntu þjóðinni málið í Hörpu. Það reyndist sem sagt vera til afsláttarleið sem gerir það að verkum að kröfuhafar sleppa með 400 milljörðum minna en liggur fyrir í frumvarpinu sem ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra lagði fram. Með öðrum orðum, eftir samninga sem hæstv. forsætisráðherra þrætir fyrir að hafi átt sér stað en hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er nægilega ærlegur til að segja frá í þessum sal að hafi farið fram og Bloomberg hefur sagt frá, þá verður til hjáleið, einhvers konar afsláttarleið sem gerir það að verkum að kröfuhafarnir fá 400 milljarða afslátt frá stöðugleikaskattinum. Það er alveg makalaust. Hver hefði trúað því fyrir síðustu kosningar að það yrði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem þá var með kylfuna á lofti, sem hefði frumkvæði að því eftir að hafa kynnt beinskeyttan stöðugleikaskatt, að búa til einhverja bakdyraleið fyrir - hvernig var það orðað - lykilmenn í hópi kröfuhafa? Hæstv. forsætisráðherra eða að minnsta kosti handvaldir sendimenn hans, hugsanlega Sigurður okkar Hannesson, sömdu í leyni við kröfuhafa í London og það verður ekki uppskátt fyrr en hæstv. fjármálaráðherra veit að menn eiga ekki að dylja þingið neins, upplýsir það að eigin frumkvæði í flutningsræðu sinni fyrir þessu máli. Það finnst mér mikilvægt að komi fram út af því sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði. Ég ætla ekki að fara að spilla þessu partíi með svona ræðu. En það var hv. þingmaður sem veitti mér tilefni til þess vegna þess að ég sit ekki undir því af hálfu eins eða neins að sú ríkisstjórn sem ég sat í hafi gengið erinda kröfuhafa. Og ef menn ætla að fara þá leið eins og flokkssystir hv. þingmanns, Vigdís Hauksdóttir, lagði síðustu viku undir, að tala um ríkisstjórn kröfuhafa, hvað má þá kalla ríkisstjórn sem gefur kröfuhöfum afslátt sem er næstum því sjö sinnum meiri en meintur kostnaður vegna Icesave 2? Hvaða ríkisstjórn má þá kalla ríkisstjórn kröfuhafa? Freistnivandinn er mikill en ég stenst þá freistingu. Ég ætla ekki að kalla þessa ríkisstjórn ríkisstjórn kröfuhafa og ég ætla meira að segja að halda því fram að hún hafi lagt fram frumvörp sem eru tæknilega vel útbúin og það er alveg ljóst að sá rauði þráður sem Seðlabankinn hefur haldið í hendi alveg frá fyrstu dögum hrunsins er mjög vel spunninn. Seðlabankinn á hrós skilið fyrir þetta mál alveg eins og ríkisstjórnin. Og ríkisstjórnin á sérstaklega hrós skilið fyrir stöðugleikaskattinn. Herra forseti. Mér er nokkur vandi á höndum. Ég sagði strax í upphafi máls, þegar hæstv. forsætisráðherra kynnti á flokksþingi Framsóknar hugmyndir sínar um stöðugleikaskatt, að mér litist vel á þær. Þær byggja á sömu hugmyndafræði og þær sviðsmyndir sem teiknaðar voru upp af Steinari Þór Guðgeirssyni hæstaréttarlögmanni í tíð síðustu ríkisstjórnar og voru nota bene kynntar þremur þingmönnum á tveimur fundum; Þór Saari, núverandi hæstv. forsætisráðherra og núverandi fjármála- og efnahagsráðherra, þannig að þeir kannast nú við þær afurðir. Það var bara flott hugmynd og hún er pottþétt og ég skil hana meira að segja. Ég skil af hverju skatturinn er 39% en ekki 38% eða 40%. Síðan kemur þessi sérkennilega hjáleið til sögunnar sem aldrei var kynnt og tók menn marga daga að átta sig á að væri til. Það var ekki fyrr en kröfuhafarnir fóru að ljósta upp fagnaðarópum og þegar það sem einn fjölmiðill kallaði ofsagleði braust út í hópi þeirra sem fóru að skoða hana. Það er mjög erfitt fyrir mig að taka afstöðu til þessarar leiðar. Ég veit ekki stöðugleikaskilyrðin. Enginn hefur getað reiknað út fyrir mig stöðugleikaframlögin. Ég er í þeirri stöðu að ég skil málið ekki til fulls þó að ég hafi reynt eins og mér frekast er unnt að gera það og ég hefði gjarnan viljað hafa þrjár, fjórar vikur og þess vegna mánuði til að reyna að skilja það. Þetta er hið flóknasta mál en líklega það mikilvægasta sem ég mun standa frammi fyrir á þessu kjörtímabili. Ég verð að taka afstöðu út frá mönnum sem ég treysti, eins og hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, Vilhjálmi Bjarnasyni og Steingrími J. Sigfússyni. Þessir menn, sem ég treysti í þessum efnum, hafa skoðað þetta, sitja í nefndinni og komast að þeirri niðurstöðu að hjáleiðin sé í lagi fyrir Íslands hönd. Ég tel að hin sé tryggari, ég tel að óvissan sé öll tengd hjáleiðinni. Hvað á þá þingmaður 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni enn á ný fyrir hans ræðu. Ég ætla ekki að eiga hér í löngum orðaskiptum við hv. þingmann, ég ætla þó að minna á eitt, rifja eitt upp fyrir hv. þingmanni sem mér er mjög minnisstætt af því að hér var vitnað til Icesave og fleiri þátta. Mér er mjög minnisstætt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem barðist hvað harðast fyrir samþykkt Icesave-samninganna á sínum tíma var fyrsti maðurinn til þess að koma í fjölmiðla sem ég sá til þess að fagna því að forsetinn hefði vísað þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hv. þingmaður hefur því í þessum málum verið mjög snöggur að skipta um skoðun og leita að pólitískri leið sem til vinsælda er fallin hverju sinni. Mig langar að vitna í það sem kemur fram hjá Ólafi Elíassyni, einum af Indefence-mönnum í dag, með leyfi virðulegs forseta: „Indefence-hópurinn hvetur Össur og aðra sem fjalla um málið að falla ekki í þá gryfju að gera eitt mikilvægasta mál sem þjóðin hefur þurft að glíma við að pólitískum leðjuslag.“ Fyrirsögnin á þessum bloggpistli sem skrifaður er í dag er Misskilningur Össurar. Ég vil að lokum fagna því að um þetta mál ríkir breið samstaða hér í þingsal vegna þess að það er mikilvægt fyrir málið sjálft. Ég trúi því að sú niðurstaða sem við erum með hérna sé mjög góð, og ég fagna því að hv. þingmaður deilir þeirri skoðun og að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar gera það almennt, og ég trúi því að það sé mikilvægt að þingheimur standi saman þegar við afgreiðum þetta frumvarp á morgun til þess að verja stöðugleika í íslensku samfélagi gagnvart samningum við kröfuhafana. Ég trúi því að það sé mikilvægt að um það náist breið samstaða og við skulum halda umræðunni á þeim stað.

Herra forseti. Það kemur margoft fram í ræðum mínum að ég er biblíufastur, en ég er gamlatestamentismaður. Ég tel að þegar menn eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason koma og reiða hönd til höggs gagnvart mér þá hljóti hann að gera ráð fyrir því að ég verji mig. Ég ætlaði ekki að koma hér upp til þess að tala um fortíðina, ég geri afskaplega lítið af því nú um stundir, ég er framtíðarmaður og bjartsýnn eins og hv. þingmaður. En fortíðin var tilefni ræðu hv. þingmanns hér fyrr í dag. Og hann verður að læra það, ef ekki með góðu þá með illu, að hann kemur ekki hér upp og fer að tala um það að ég hafi tekið þátt í einhverju sem má kalla landráð án þess að hann fái þá gólftusku óþvegna til baka. Og ef það er eitthvað sem ég hef lært af reynslunni er að ef menn haga sér illa þá á að tyfta þá. Ég skil hins vegar ákaflega vel að hv. þingmaður skammist sín fyrir það með hvaða hætti Framsóknarflokkurinn hefur algjörlega horfið frá því sem hann var alltaf að tala um, það eru reyndar ekki nema sex vikur síðan forsætisráðherrann talaði um að það ætti að taka á kröfuhöfum. Jú, heldur betur er búið að taka á þeim. Hæstv. forsætisráðherra, væntanlega með aðstoð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, hefur dregið á sig mýkstu silkihanskana í glímunni við kröfuhafana, maðurinn sem ætlaði að nota kylfuna, haglabyssuna og hvað þetta var nú allt saman leysir þá í reynd úr prísundinni, gefur þeim tækifæri á að sleppa með 400 milljarða eftirgjöf. Er það nema von að á Bloomberg séu fréttir af mönnum sem ráða sér ekki fyrir kæti? Það smitar inn í íslenska fjölmiðla. Staðreyndin er að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefði getað gengið frá þessu máli og flokkur hans með þeim hætti að staða Íslands gagnvart gjaldeyrishöftunum og afnámi þeirra væri algjörlega trygg og íslenski ríkissjóðurinn hefði fengið 400 

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að segja aftur það sem ég sagði áðan, ég tel að hér séum við að ná mjög góðri niðurstöðu og ég er ánægður með að þingheimur samkvæmt umræðunum í dag er sammála ríkisstjórninni hvað það snertir. Við erum að verja stöðugleika í íslensku samfélagi með þessum frumvörpum. Og ég vil segja að það er mikilvægt að sú samstaða haldi og ég vil líka segja að við skulum forðast það sem Ólafur Elíasson, einn fulltrúi Indefence-hópsins, kallaði í dag afvegaleiðingu umræðunnar. Við skulum forðast að afvegaleiða umræðuna og ég hlakka til að afgreiða þessi mál á morgun vegna þess að eins og ég sagði í minni ræðu fyrr í dag, sem ég veit að hv. þingmaður hlustaði á, þá er þetta ekki eitt mikilvægasta mál bara þessa þings, þetta er mikilvægasta mál kjörtímabilsins.

Þá ætti hv. þm. Ásmundur Einar Daðason að fara til Ólafs Elíassonar og fá hjá honum almennilega lexíu í mannasiðum. Hv. þingmaður getur ekki gert ráð fyrir því að hann geti komið hér á skítugum skóm og vaðið yfir mig eða nokkurn annan í ræðustól án þess að menn grípi til varna. Það var hv. þingmaður sem fór fram með ásakanir gagnvart mér og þeirri ríkisstjórn sem ég sat í. Þá finnst mér að það sé fullt tilefni að hv. þingmaður taki fram spegil og horfist í augu við sjálfan sig og spyrji: Er þetta maðurinn  Ég get ekki svarað því en ég veit hins vegar að menn sem sýna slíkt eftirlæti gagnvart kröfuhöfunum ættu ekki að vera að tala um að aðrir séu haldnir óhóflegri linku gagnvart þeim.