Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að eiga orðastað við nýjan dóms- og samgönguráðherra og inna hann eftir sjónarmiðum sem snúa að framkvæmdum í vegamálum. Forveri hans í starfi vann að því sem samgönguráðherra að undirbúa ýmsar vegaframkvæmdir sem eftir atvikum yrðu síðan fjármagnaðar með framlagi frá lífeyrissjóðunum. Á sumarþinginu voru afgreidd lög um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir sem heimiluðu ráðherranum að koma á fót slíku félagi utan um einstakar vegaframkvæmdir sem menn hafa lagt drög að því að framkvæma, en fyrir liggur að ríkissjóður er ekki nægilega sterkur til að annast um þær einn. Af þeirri ástæðu hafa menn horft til þess að fá lífeyrissjóðina með sér í þann leiðangur til að fjármagna slíkar stórframkvæmdir. Fráfarandi samgönguráðherra hefur sagt að komi ekki til framkvæmda af þessum toga í samstarfi við lífeyrissjóðina sé þess að vænta að mest lítið verði að gera í vegaframkvæmdum á landinu á komandi missirum. Mig langar þess vegna að inna nýviðtekinn samgönguráðherra eftir þessum efnum, hvernig hann sjái fyrir sér að fylgja eftir þeim áformum sem unnið hefur verið að í því ráðuneyti sem hann hefur nú tekið við. Hæstv. ráðherra studdi ekki lögin um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir á sumarþinginu heldur sat hjá við þá atkvæðagreiðslu. Þess vegna finnst mér mikilvægt að fá á hreint hvort hæstv. ráðherra ætlar að fylgja þessum áformum eftir. Við skulum þá hafa í huga 

Hæstv. forseti. Ég mun ekki bregða fæti fyrir nein þau áform sem þegar eru í pípunum. Ég er að kynna mér þessi mál og mun eiga fund með fyrrverandi samgönguráðherra á eftir til að fara yfir þau. Á morgun kl. hálfþrjú hefur verið boðað til fundar í ráðuneytinu með fulltrúum lífeyrissjóða, Vegagerðarinnar og annarra þeirra sem að þessum málum koma. Það er alveg rétt að ég hef haft efasemdir um einkaframkvæmd í vegamálum sem öðrum málum. Ég vil taka fram að mér finnst eðlilegt að nýta fjármuni lífeyrissjóðanna til uppbyggingar á okkar innra stoðkerfi innan velferðarþjónustunnar í samgöngumálum og í prinsippinu er ég síður en svo andvígur því að áfram verði unnið að þeim áformum sem þegar eru á teikniborðinu. Hvað fyrirkomulagið áhrærir, með hvaða hætti þetta verður gert, á einfaldlega eftir að upplýsa um. Þetta er á viðræðustigi og ég mun fara inn í þær viðræður þegar á morgun.

Virðulegur forseti. Ég tel að málið sé ekki eingöngu á viðræðustigi. Málið er miklu lengra komið en það og þrýstingur frá aðilum vinnumarkaðarins hefur verið mikill vegna þess að verkefnin eru beinlínis tilbúin. Í lögunum sem við afgreiddum í sumar eru þau m.a.s. tilgreind. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, hér er um að ræða að færa vegaframkvæmdir að hluta til yfir í einkaframkvæmd. Við skulum vera meðvituð um það í þeirri umræðu að það er verið að opna fyrir gjaldtöku í ákveðnum tilvikum. Stóra spurningin er auðvitað: Er núverandi nýviðtekinn ráðherra á móti gjaldtöku í vegaframkvæmdum? Er hann í prinsippinu á móti því að fara með slíkar framkvæmdir yfir í einkaframkvæmd? Ef svo er, hvernig ætlar hann þá að fylgja þeirri sannfæringu sinni eða er það þannig eins og er að spyrjast út á göngum þingsins að öll þessi mál verði áfram í höndum fyrrverandi ráðherra málaflokksins?

Hæstv. forseti. Ég mun að sjálfsögðu nýta ráð og ágæta starfskrafta forvera míns í embætti og reyna að hafa samfellu. Ég tel það til góðs og ekki veikleika heldur styrkleika að stuðla að slíku. Varðandi gjaldtöku í vegakerfinu lít ég ekki á gjaldtöku innan hins opinbera kerfis sömu augum og Sjálfstæðisflokkurinn, t.d. þegar seldur er aðgangur að sjúkrastofnunum eins og Sjálfstæðisflokkurinn beitti sér fyrir og lagði áherslu á þegar hann fór með þann málaflokk. Ég legg það ekki að jöfnu við gjaldtöku á vegum landsins. Gjaldtaka er hins vegar eitt og gjaldtaka getur verið annað. Hvað erum við að tala þar um háar upphæðir og hvert rennur þetta fjármagn? Rennur það til opinberra aðila? Rennur það til lífeyrissjóðanna 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða við efnahags- og viðskiptaráðherra og óska hæstv. ráðherra um leið til hamingju með að hafa skipt um stól. Þessar breytingar á ríkisstjórn líkjast því reyndar helst að ríkisstjórnin hafi gert kyrrstöðusamning við sjálfa sig líkt og bankarnir gera við valda viðskiptavini í dag, þ.e. til að viðhalda sjálfri sér sama hvað það kostar og sama hvernig þarf að greiða af. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ráðuneyti hans og ríkisstjórnin hafi undirbúið einhver viðbrögð við væntanlegum dómi Hæstaréttar út af gengistryggðum lánum. Við þekkjum öll hver viðbrögð ríkisstjórnarinnar voru á sínum tíma þegar dómur héraðsdóms féll og því hljótum við að spyrja hvort ríkisstjórnin, og þá sérstaklega ráðherra, sé búin að fara yfir það í sínum ranni hvernig eigi að bregðast við dómi Hæstaréttar. Verður nú breytt um stíl og kúrsinn tekinn með fólkinu í landinu, með skuldurunum, eða mun ríkisstjórnin aftur bregðast við með hagsmuni bankanna eða fjármagnseigenda í huga og kynna okkur einhver viðbrögð eða breytingar þegar þetta liggur fyrir? Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir þingheim að hafa alveg á hreinu hvernig ríkisstjórnin ætlar að bregðast við því að þessi dómur muni væntanlega marka ákveðin tímamót. Ég trúi því varla, frú forseti, að ráðherra komi hér upp og segi að ekki hafi verið hugað að þessu. Því er mikilvægt að fá að vita nú þegar hver stefnan verður varðandi þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það væri mikilvægt að ágreiningur um gildi samninga væri leystur fyrir dómstólum. Það er grundvallarregla í réttarríki og á það hef ég alltaf lagt mikla áherslu. Við bíðum auðvitað niðurstöðu Hæstaréttar í gengislánamálum. Á vettvangi ráðuneytisins hefur verið unnin ákveðin greiningarvinna á því hvað ólík niðurstaða gæti haft í för með sér. Við munum kappkosta að hafa tilbúin viðbrögð. Það er alveg ljóst að það kann að verða ástæða til lagasetningar í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar, sérstaklega til að greiða úr óvissu, til að tryggja t.d. öllum sama rétt og koma í veg fyrir að fólk fái mismunandi úrlausn eftir því hvernig formi samninga er háttað. Farið verður yfir öll þessi sjónarmið og við munum útbúa viðbrögð miðað við ólíkar forsendur. Ég held að það skipti miklu máli að eiga um það gott samstarf við þingheim. Það er vissulega rétt sem hv. þingmaður segir, það er mikilvægt að nálgast þetta mál með hagsmuni almennings í huga. Almannahagsmunir eru auðvitað að fólk fái notið þeirra réttinda sem það á rétt á samkvæmt samningum sem það hefur gert en það eru auðvitað líka almannahagsmunir að það sé fjárhagslegur stöðugleiki í landinu og að fjármálastöðugleika sé ekki teflt í tvísýnu. Ég held að það sé hægt að finna lausnir í þessum málum sem skila árangri með þeim hætti að bæði markmiðin náist.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er hálfáttavilltur yfir því hvort hæstv. ráðherra svaraði þessari spurningu í einhverju, en mig langar að inna hann aftur eftir sama og þá í rauninni útfæra aðeins spurninguna. Ef ég skil það rétt að ráðuneytið hafi þegar undirbúið viðbrögð við dómnum, þá væntanlega að þessi dómur geti fallið á hvorn veginn sem er, telur ráðherra þá ekki við hæfi að kynna þau viðbrögð fyrir viðkomandi nefndum Alþingis áður en þau verða kláruð af framkvæmdarvaldinu þannig að þingmenn séu upplýstir um hvað á að gera í þessu máli? Svo er vitanlega ágætt að spyrja hæstv. ráðherra líka af þessu tilefni hvort þetta séu almennar aðgerðir sem verður gripið til í framhaldi af dómnum og hvað honum finnist um slíkar aðgerðir til að hjálpa skuldurum. Það er ágætt að það komi fram um leið en mér sýnist að ríkisstjórnin sé að undirbúa viðbrögð við þessum dómi og það hlýtur því að vera mjög mikilvægt og spennandi að sjá hver þau viðbrögð eru 

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli er mikilvægt að leggja á það áherslu að markmiðið er að greina stöðuna og eiga tilbúnar ólíkar leiðir eftir því hvernig dómurinn fer til að gera hvort tveggja í senn, greiða fyrir úrlausn þessara erfiðu mála þannig að skuldamál einstaklinga og fyrirtækja verði sem hraðast leidd til lykta til að greiða fyrir efnahagslegri endurreisn ásamt því að forða áföllum fyrir fjármálakerfið. Mjög gott dæmi er ágreiningur um það hvernig haga ætti endurkröfum ef t.d. bíll hefur gengið kaupum og sölum þremur eða fjórum sinnum. Hvernig á að haga endurgreiðslunni, hvernig á að vinda ofan af erfiðum skuldamálum? Það er mikilvægt að löggjafinn sé tilbúinn með leiðir til að greiða fyrir því uppgjöri sem eðlilega þarf að eiga sér stað því að við eigum öll mikið undir því að ósjálfbær skuldastaða einstaklinga og fyrirtækja verði löguð að því sem 

Virðulegi forseti. Það er ekki úr vegi að ég byrji þessa fyrirspurn mína á því að óska nýjum hæstv. efnahagsráðherra til hamingju með vegtylluna um leið og ég óska þess að hann standi sig betur en sá síðasti.  
             Á fimmtudaginn fluttu hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra þann boðskap að landið væri að rísa og að kreppunni væri lokið. Með leyfi forseta: „Hagvöxtur hefur mælst undanfarna sex mánuði, meira en hálfu ári fyrr en reiknað hafði verið með,“ sagði hæstv. forsætisráðherra. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það runnu vissulega tvær grímur á marga á föstudaginn þegar nýjar tölur Hagstofunnar birtust. Í sem allra stystu máli er hægt að greina stöðuna með þeim hætti að hagkerfið kemur mun betur út úr þessari efnahagslegu niðursveiflu en við þorðum að vona. Umsvif í hagkerfinu eru meiri en svörtustu spár bentu til, atvinnuþátttaka er meiri þannig að atvinnuleysið er minna. Allt er þetta góðs viti. Hitt er aftur ljóst að fjárfestingarþátturinn er mjög veikur. Þar komum við auðvitað að erfiðum verkefnum sem bíða okkar. Til að ná viðspyrnu þurfum við að grípa til aðgerða. Það má segja að við sjáum kannski í botninn en til að ná viðspyrnu og spyrna okkur frá honum þurfum við að gera tvennt, annað er að tryggja að tekið verði á skuldum heimila og fyrirtækja hratt og örugglega  
            

Gefa hljóð.

Hitt sem við þurfum að gera er að ljúka Icesave-málinu, sem kemur í veg fyrir endurfjármögnun fyrirtækja, til að orkufyrirtækin  
             Forsætisráðherra og fjármálaráðherra voru ekki að blekkja nokkurn mann. Þau voru einfaldlega að lýsa þeirri mynd sem var greinanleg úr þeim gögnum sem þá lágu fyrir. Gögn Hagstofunnar falla í sömu átt en þau sýna betur en nokkuð annað tjónið sem þjóðarbúinu hefur verið búið af því að hafa ekki lokið Icesave-málinu í þessa átt. [Órói í þingsal.] Fjárfestingarþátturinn er mjög veikur og það er grundvallaratriði fyrir okkur að ná að snúa því við hratt og örugglega. 
            

Virðulegi forseti. Engar grímur hefðu þurft að renna á hæstvirta ráðherra ríkisstjórnarinnar vegna þess að þessar upplýsingar komu fram í Peningamálum. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðherra að atvinnulausum hefur fækkað. Út af hverju? Vegna þess að þeir hafa farið út af vinnumarkaði. 22.500 störf hafa tapast á Íslandi síðustu 24 mánuði. Ríkisstjórnin kynnti stefnumál sín og þar er ekki með einu orði minnst á að fjölga störfum. Því langar mig til að spyrja hæstv. efnahagsráðherra aftur: Er hann sammála því að þessi blekkingaleikur sé ólíðandi og skemmi bara fyrir í þeim efnahagsbata sem við þurfum að sjá? Hvað hyggst hæstv. ráðherra gera til að störfum fjölgi á ný hér á landi? Er kannski ráð fyrir hæstv. efnahagsráðherra að lýsa 

Virðulegi forseti. Það sem ég legg áherslu á að við gerum á næstu vikum og mánuðum er að blása til stórátaks í að taka á skuldavanda fyrirtækja og heimila.  Síðan kalla ég eftir þjóðarsamstöðu um að við lokum samningnum um Icesave. Það er algjörlega ljóst þegar við horfum á stöðuna í dag, þegar við horfum á þróun fjárfestinga frá áramótum, að Icesave truflar okkur mikið. Það er sama hvaða orkufyrirtæki það eru, þau eru í vandræðum með fjármögnun sína vegna þess að þessu máli hefur ekki verið lokið.  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Í rauninni svaraði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra rétt áðan spurningunni sem ég ætlaði að bera upp. Hann sagði að nú ætlaði ríkisstjórnin að blása til stórátaks varðandi skuldavanda heimila og fyrirtækja. Spurning mín er hins vegar þessi: Af hverju hefur ekki þegar verið blásið til þessa átaks? Við horfum upp á það nú á haustmánuðum að hér mun fara fram stærsta eignatilfærsla í sögu þjóðarinnar. Ég spurði hæstv. ráðherra margítrekað þegar hann gegndi stöðu hæstv. félagsmálaráðherra hvaða leiðir við gætum farið. Nú á að blása til stórátaks, loksins, eftir allan þann tíma sem ríkisstjórnin hefur starfað saman. Ég spyr hæstv. ráðherra: Getur hann sagt okkur hvað hann ætlar að gera? Við erum að tala um að millistéttin og ungt barnafólk standi frammi fyrir því að missa eigur sínar. Við horfum á það að íslenska ríkisstjórnin gerir sömu mistök og Finnar og Færeyingar viðurkenna núna að voru stærstu mistök í þeirra efnahagsstjórn þegar þeir glímdu við sömu vandræði og við Íslendingar glímum við í dag. Hæstv. ráðherra hefur svarað mér á þann veg að frysting skulda og uppboða hafi verið stórkostleg leið. Í Silfri Egils í gær nefndi Sigurður G. Guðmundsson lögmaður að þessi leið hefði engu skilað, ekki nokkru. Ég spyr því: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Ég vil ekki yfirborðskenndar yfirlýsingar. Ég vil „konkret“ svör.

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart ef hv. þingmaður var fjarverandi umræður um málefni um skuldir heimilanna í vor. Hér voru lögð fram fjöldamörg frumvörp sem höfðu það að markmiði að styðja við samninga fólks við bankana, auðvelda fólki leið út úr ósjálfbærri skuldastöðu og það var komið á embætti umboðsmanns skuldara til að greiða fyrir því og til að halda bönkunum við efnið í þessum umbreytingum. Um þessa leið var mikil sátt í þingsölum og mikil eindrægni um meðferð þessara mála. Þarna lögðum við grunninn að því hvernig ætti að taka á skuldavanda heimilanna. Það sem við bíðum núna eftir er að sjá gengislánadóminn koma fram þannig að hægt sé að ráðast í aðgerðirnar hratt og örugglega. Þessi mál eru á verksviði hæstv. félagsmálaráðherra og ég er þess fullviss að hann muni halda mjög vel á spöðunum, enda skiptir mjög miklu máli að tekið verði hratt og örugglega á þessari skuldastöðu. Það skiptir þó ekki síður máli að taka á skuldastöðu fyrirtækjanna því að meðan innlendi fjárfestingargeirinn er svona veikur, meðan hvorki heimili né fyrirtæki eru í stakk búin til að fjárfesta vegna þess að þau eru með svo mikla skuldabyrði vegna einhverra fortíðarsynda, verður mjög erfitt um endurreisnina. Það skiptir miklu máli fyrir okkur að taka hart og hratt og vel á þessum málum. Allt sem við höfum gert varðandi skuldir heimilanna miðar að því. Þegar hv. þingmaður teflir fram sem andstæðu við það einhverri lausn um flatar niðurfellingar skulda sem hvorki hann né aðrir talsmenn þeirrar leiðar hafa nokkru sinni getað útskýrt hvernig eigi að fjármagna 

Samfylkingin …

Virðulegi forseti. Fyrir um hálfu ári boðaði núverandi ríkisstjórn til blaðamannafundar. Tilefnið var að tilkynna að allar aðgerðir í þágu heimilanna væru komnar fram. Meira yrði ekki gert. Það var blaðamannafundur með fjórum ráðherrum. Nú er sagt að það eigi að ráðast í stórkostlegt átak. Hæstv. viðskipta- og efnahagsráðherra segir: Við verðum að taka á þessum gríðarlega vanda. Það er rétt, ég boðaði til utandagskrárumræðu í vor til að fjalla um það hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera. Það kom fyrirspurn áðan frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni þar sem hann spurði um aðgerðir ríkisstjórnarinnar vegna niðurstöðu gengistryggða lánsins. Svör hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra voru á þá leið að þau ætli að hlíta niðurstöðu dómsins. En þau ætla um leið að setja lög  Virðulegi forseti. Við verðum að fá svör. Við framsóknarmenn höfum boðað aðgerðir sem hefðu reynst þjóðinni farsælar ef á þær hefði verið hlustað 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að eiga orðastað við hv. þingmann því að öll svörin voru sett fram í vor. Við erum búin að koma á þessu kerfi. Við höfum styrkt réttarstöðu skuldara þannig að hún er óþekkjanleg frá því sem áður var. Og embætti umboðsmanns skuldara mun taka hart og hratt á þessum málum. Gengisdómurinn og óvissan í kringum nákvæmlega umfang gengislánanna hefur auðvitað truflað það ferli aðeins en um leið og niðurstaða liggur þar fyrir verður hægt að taka til óspilltra málanna. Það er hins vegar mikilvægt að menn horfist í augu við það að hugmyndir um flata niðurfellingu skulda hafa aldrei getað gengið upp og enginn hefur getað útskýrt hvernig á að vera hægt að láta þær virka  
            

Virðulegi forseti. Það er alveg óþolandi að hlusta hér á ráðherra hæstv. ríkisstjórnar byrja aftur með þennan Icesave-söng sem okkur er svo kunnur frá síðasta ári. Það er alveg óþolandi að nú eigi að gera það mál að einhverjum blóraböggli fyrir því að hér sé allt að stöðvast þegar það liggur fyrir að það er auðvitað fyrir verk ríkisstjórnarinnar sem ekkert kemst hér áfram. Á föstudaginn vorum við í utandagskrárumræðu um uppbyggingu í orkufrekum iðnaði við hæstv. iðnaðarráðherra. Hún svaraði engri af þeim spurningum sem ég lagði fyrir hana þá og þess vegna er nauðsynlegt að ég taki málið upp að nýju. Það er gríðarlega mikilvægt að fá skýr svör um afstöðu ráðherra gagnvart mikilvægum málum þegar kemur að atvinnuuppbyggingu. Þess vegna bið ég hana um að skýra betur ummæli sín um það að það sé við Alcoa að sakast hversu hægt gangi með atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Ég vil að hún geri grein fyrir afstöðu sinni gagnvart Norðlingaölduveitu, nýtingu hennar, en um hana má segja að þar er hagkvæmasti virkjanakostur landsins, hann er sá virkjanakostur sem hefur minnst umhverfisáhrif í för með sér. Þennan virkjanamöguleika virðast hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra hafa sammælst um að slá af. Þær segja reyndar um þetta mál að þær hafni því að friðlýsingum sé stefnt gegn Norðlingaölduveitu heldur snúist friðlýsingin um friðlýsinguna sjálfa og það að vernda einstaka svæði. Þetta er náttúrlega algjört bull og ég vil vita hvort þessi  Ég vil líka heyra bara í örfáum orðum skoðun ráðherrans á virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Mig langar einnig að heyra frá henni hver afstaða hennar er gagnvart því mikilvæga verkefni á Suðurnesjum sem er nefnt ECA. Það eru þotur sem verða notaðar til æfinga. 

Virðulegi forseti. Ég held að okkur yrði meira úr verki ef hv. þingmaður reyndi að afmarka sig betur í staðinn fyrir að koma hér með fimm óskyldar spurningar til mín fyrir tveggja mínútna svar. Þetta er svo sem í anda hv. þingmanns sem meira hefur talað í frösum og slagorðum þannig að fyrirspurn hans kemst fyrir á þessum tíma en því miður mun ég ekki geta svarað  Virðulegi forseti. Það er rétt að við náðum ekki að fara í ECA fyrir helgina þegar við ræddum hér atvinnumálin, eða réttara sagt ræddum stóriðju og virkjanakosti, en hv. þingmaður spurði um afstöðu mína til ECA. Það mál er ekki á borði iðnaðarráðuneytisins, enda er einkafyrirtæki að semja um leigu á aðstöðu og sækja líka um skráningu véla. Stangist starfsemin hvorki á við íslensk lög né alþjóðlega samninga eða sáttmála hefur málið bara sinn gang í stjórnkerfinu alveg eins og öll önnur uppbyggingarverkefni og er ekki sérstakt pólitískt úrlausnarefni. Flugmálastjórn er að hefja kannanir og leita svara við ýmsum spurningum áður en hægt er að skrá vélarnar og þar er málið einfaldlega statt. Hv. þingmaður fengi örugglega fyllri upplýsingar ef hann spyrði þann ráðherra sem fer með málið. Það er dálítið merkilegt að heyra hvað menn eru hér viðkvæmir fyrir þeirri gagnrýni sem kemur frá ríkisstjórninni á hendur stjórnarandstöðunni og ábyrgðarleysi hennar þegar kemur að uppbyggingu hér á landi. Það er staðreynd að þessi stjórnarandstaða er að þvælast fyrir mikilvægum atriðum sem við þurfum að leysa úr hvað varðar Icesave  
            

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega alveg orðlaus. Hæstv. ráðherra hafði sjö mínútur í utandagskrárumræðu til að svara spurningum mínum fyrir helgi og hún kaus að svara þeim ekki. Og þið hafið orðið vitni að því hérna núna hvernig hæstv. ráðherra hagar málflutningi sínum. Hún fer út og suður og svarar engu sem fyrir hana er lagt. Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að ráðherrar skuli haga sér svona. Ég er einfaldlega að spyrja hér spurninga sem krefst ekki langs tíma að svara. Ég kref hana svara um skoðanir hennar og stefnu í ákveðnum málum sem snúa að atvinnuuppbyggingu í þessu landi. Ég spyr hana um verkefnið í Keflavík sem er gríðarlega mikilvægt. Ég er að spyrja hana um orð hennar þar sem hún kennir Alcoa um að atvinnuuppbygging í Norður-Þingeyjarsýslu komist ekki áfram. Ég er að spyrja hana um afstöðu hennar gagnvart Norðlingaölduveitu, hagkvæmasta virkjanakosti sem við eigum. Ég er að spyrja hana um afstöðuna gagnvart virkjunum í neðri hluta Þjórsár en um það efni liggur fyrir þingsályktunartillaga  Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að hér komi ráðherrann  
            

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég var bara að svara hv. þingmanni sem byrjaði sína ræðu á því sjálfur að tala um Icesave og ég taldi að hann vildi líka fá skoðun mína á því máli. Svo við förum í spurningar hv. þingmanns er alveg ljóst að neðri hluti Þjórsár og hvernig farið verður með virkjanir þar er í ferli rammaáætlunar þannig að þingið mun fjalla um það mál hér í vetur  
             Virðulegi forseti. Er hægt að fá að tala við þingmenn án þess að þeir séu með stöðug frammíköll?  Niðurstaðan er þessi: Neðri hluti Þjórsár er í ferli rammaáætlunar og það er það ferli sem við höfum valið því svæði. Ég styð þá niðurstöðu sem mun koma út úr því ferli og þingið mun fjalla lýðræðislega um hana. Þetta eru þá líklega -  
             Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan eiga orðastað við hv. þingmann en þessi frammíköll sem hér eiga sér stað eru ekki boðleg fyrir okkur ráðherra. 
            

Virðulegi forseti. Hér er komin til atkvæðagreiðslu tillaga til þingsályktunar sem ég er 1. flutningsmaður að og flyt með öllum þingmönnum Norðausturkjördæmis. Mig langar við þetta tækifæri til að þakka hv. formanni utanríkismálanefndar fyrir að klára þetta mál fljótt og vel. Það heyrir því miður til undantekninga að mál stjórnarandstöðuþingmanna séu samþykkt, en það er vel að svo hafi farið nú. Ég tek fram að hér er um að ræða gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir Ísland, þ.e. að Ísland skapi sér sess og skipi sér í forustu þegar málefni heimskautasvæðanna eru til umræðu. Það skiptir líka gríðarlega miklu máli fyrir Akureyri og allt Norðurland að ráðstefnan skuli fara fram þar. Um leið erum við að skipa Akureyri sem eins konar Davos þessara mála. Eins og Davos er miðstöð umræðu um umhverfismál verður Akureyri miðstöð 

Frú forseti. Ég vil einfaldlega þakka þingmönnum Norðausturkjördæmis sem hafa undir forustu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar borið fram þessa þingsályktunartillögu um árlega ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna. Utanríkismálanefnd fjallaði um þetta mál og er einhuga í því að með samþykkt þessarar tillögu sé í verki verið að leggja áherslu á að norðurslóðamál séu eitt af forgangsverkefnum í íslenskri utanríkisstefnu og að með samþykkt hennar sé sömuleiðis verið að viðurkenna hið metnaðarfulla starf sem er unnið á vegum Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Háskólans á Akureyri á þessu sviði. Það er góður möguleiki á að festa Ísland og ekki síst þá Akureyri í sessi sem miðstöð norðurslóðarannsókna og vísindastarfsemi, og norðurslóðamála almennt. Ég legg til að þessi tillaga verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég er meðal þeirra hv. þingmanna sem skrifa undir nefndarálit utanríkismálanefndar og styð þessa þingsályktunartillögu. Ég tel þetta afar mikilvægan málaflokk sem mun einungis aukast að mikilvægi fyrir okkur Íslendinga á komandi árum. Eini fyrirvarinn sem ég geri og vildi koma hér upp til að nefna er núverandi efnahagsástand. Það sat dálítið í mér að við erum að samþykkja tillögu um að styðja við bakið á árlegri ráðstefnu. Ég gerði þó ekki formlegan fyrirvara við það en tek undir þau sjónarmið sem fram komu í nefndaráliti okkar, að að sjálfsögðu verði hinn opinberi stuðningur að ráðast af efnahagsástandi og fjárframlögum. Ég vil koma því sjónarmiði á framfæri hér við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari tillögu sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur tekið frumkvæði að í félagi við aðra þingmenn og mun styðja hana. Ég sé líka ástæðu til að óska þinginu sérstaklega til hamingju með það að í dag munum við samþykkja tvær þingsályktunartillögur, báðar frá stjórnarandstæðingum, þ.e. þessa frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og aðra frá þeirri er hér stendur, um áætlun um ferðamennsku á miðhálendinu. Þar með hefur þingið samþykkt 12 þingsályktunartillögur frá þingmönnum. Við höfum líka samþykkt fjögur lagafrumvörp. Þetta er stórmerkilegt og sýnir að þingið hefur tekið meira frumkvæði og er að taka til sín meira vægi. Ég sé sérstaka ástæðu til að fagna því. 
             Ég vil segja af þessu tilefni: Burt með hin gömlu, úldnu vinnubrögð hér á þinginu.  
            

Frú forseti. Áttunda bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis ber heitið Siðferði og starfshættir í tengslum við fall íslensku bankanna 2008. Í 2. kafla segir: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna.“ Enn fremur segir í niðurlagi kaflans þar sem ályktanir eru dregnar og komið er inn á þá lærdóma sem draga þurfi af fortíðinni: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Og ég spyr: Ætlum við ekki neitt að læra?

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp fer nú aftur til allsherjarnefndar. Með þessu frumvarpi er verið að standa vörð um peningaþörf flokkanna með aðferðum sem ganga þvert á það sem segir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og það sem sjálfur forseti Alþingis hefur lofað. Það þarf alvöruumfjöllun um þetta mál og í því sambandi hefur Hreyfingin nú þegar dreift tillögum sínum í pósthólf þingmanna og óskar eftir því að fram fari vönduð umræða um þetta mál í heild sinni á næsta þingi. Í von um að þingmenn hugsi sig vel um varðandi þetta mikilvæga mál mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu en við munum halda því á lofti svo lengi sem þörf er á.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fagna sérstaklega þessu máli sem flutt er að frumkvæði hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Þetta er afar brýnt mál sem hvetur okkur til að gæta vel að því að tryggja markvissara skipulag á hálendinu þegar aukning erlendra ferðamanna til Íslands eykst stórum skrefum. Það þóttu mikil tíðindi á aldamótaárinu þegar fjöldi erlendra ferðamanna náði þrjú hundruð þúsundum. Á þessu ári hillir undir það að fjöldi erlendra ferðamanna verði vel á sjötta hundrað þúsund þannig að aukningin er gríðarleg á einungis áratug. Hins vegar er uppbygging aðstöðu á hálendinu afar handahófskennd, eins og við þekkjum, og afar brýnt að við setjumst niður strax og mótum tillögur um hvernig við viljum haga skipulagi á þessu svæði, þessari viðkvæmu náttúruperlu Íslands, án þess að gengið sé á náttúruna. Þetta er afbragðsmál frá stjórnarandstöðunni og ég hvet þingheim allan til að styðja það.

Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um mál sem ég flyt í félagi við aðra þingmenn um að gerð verði áætlun um ferðamennsku á miðhálendinu þannig að unnt sé að taka vel á móti þeim aukna fjölda ferðamanna sem ferðast um hálendið án þess að ganga of nærri því. Hér hefur komið fram að ferðamönnum fjölgar ört. Þeir voru 500 þúsund í fyrra. Það stefnir í að þeir verði milljón árið 2016. Þessari áætlun á að ljúka fyrir árslok 2013 þannig að það þarf að hefja vinnslu hennar sem fyrst. Ég vil fá að þakka sérstaklega af þessu tilefni konu úti í bæ, Önnu Dóru Sæþórsdóttur, dósent í ferðamálafræðum við Háskóla Íslands, sem hefur aðstoðað mjög við gerð þessa máls. Ég vil líka fá að þakka sérstaklega hv. iðnaðarnefnd sem var framsýn við vinnslu málsins og kom því þannig fyrir að við gátum samþykkt það með smávægilegum breytingum. Virðulegi forseti. Í síðustu viku gekk ég Laugaveginn milli Landmannalauga og Þórsmerkur. Þá leið ganga 8–10 þúsund manns á ári. Dæmi eru um að 1.800 manns séu á Hakinu á Þingvöllum á sömu mínútunni. Þetta verðum við allt að taka til okkar og hefja sem fyrst vinnslu áætlunar þannig að við getum tekið vel á móti gestum án þess að ganga um 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þinginu og iðnaðarnefnd fyrir að hafa lokið þessu máli og skilað því hingað inn í atkvæðagreiðslu og ég þakka hv. flutningsmanni fyrir að hafa komið með það inn í þingið vegna þess að þetta styður mjög vel við þá vinnu sem er verið að vinna núna varðandi skipulagsmál á hálendinu og líka varðandi það hvernig við ætlum að taka á móti auknum ferðamannastraumi í framtíðinni. Verði þessi tillaga samþykkt af þinginu færir það okkur mikinn stuðning í þessum málaflokki frá þinginu öllu og þingheimi öllum. Ég vænti þess að héðan sé líka verið að senda skýr skilaboð um það að þingið ætli að styðja okkur og ferðaþjónustuyfirvöld í því að fara í hraða uppbyggingu á ferðamannastöðum á næstu árum og að þeim loforðum sem hér er verið að gefa muni fylgja efndir í formi fjármagns og frekari stuðnings á komandi árum.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessari tillögu samhliða því að hér er um þingmannamál að ræða sem er samþykkt og eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði er að mörgu leyti um mjög merkilega þróun að ræða. Mér hrýs hugur við þeim spám að ein milljón ferðamanna verði á Íslandi á ári. Ég ferðaðist um landið í 40 daga í sumar og ég upplifði það sem ég kalla einfaldlega ferðamannamengun á mörgum stöðum. Það er einboðið að ef svo fer sem horfir með spár um fjölgun ferðamanna þá verði að huga að því að taka upp takmarkanir á fjölda fólks og jafnvel takmarkanir á fjölda ferðamanna til landsins. Það er einkennileg staða en þetta er engu að síður sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og ég velti því hér með upp hugtakinu ferðamannamengun í því sambandi.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði í 2. umr. um hin svokölluðu málsóknarfélög sem sumir hafa kosið að kalla hópmálsókn. Þetta er mikil réttarbót. Þessi lög eiga nú þegar að taka gildi og er þetta mikil réttarbót fyrir þá sem hafa svipaðar kröfur og sambærilegar. Þeir geta þá safnast saman og flutt eitt mál fyrir dómstólum. Þetta er mikil réttarbót og þingflokkur Framsóknarflokksins stendur að sjálfsögðu með þessu frumvarpi og segir allur í heild sinni já við því.

Frú forseti. Loksins er komið að því að mæla fyrir nefndaráliti um frumvarp til nýrra skipulagslaga. Málið hefur verið í meðförum þingsins í mörg ár enda flókið og viðamikið og ótal mörg tæknileg og lagaleg álitamál sem taka hefur þurft til athugunar. Engu að síður hefur náðst samhljóða niðurstaða í umhverfisnefnd um það nefndarálit sem hér liggur fyrir um að afgreiða þetta mál til þingsins og það verður að teljast allverulegur áfangi, ekki síst í ljósi forsögunnar. Ég vísa til nefndarálitsins á þskj. 1464, tímans vegna mun ég ekki lesa það frá orði til orðs en ég geri grein fyrir helstu álitamálum sem nefndin hefur tekið til umfjöllunar. Fjölmargir umsagnaraðilar hafa komið á fund nefndarinnar. Of langt mál væri að telja þá alla upp en þeir hafa verið úr hópi fagaðila, sveitarstjórna, opinberra stofnana o.s.frv. og ég vísa til upptalningar sem fram kemur á þingskjalinu. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um mannvirki og frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brunavarnir. Frumvörpin voru síðast lögð fram á 135. þingi og eru nú lögð fram nokkuð breytt þar sem m.a. hefur verið tekið tillit til vinnu umhverfisnefndar á 135. þingi. Nefndin sendi málin tvisvar út til umsagnar og í síðara skiptið sumarið 2008 með drögum að breytingartillögum og nefndaráliti til skýringar. Málin náðu þó ekki fram að ganga á því þingi. Frumvarpinu er ásamt frumvarpi til laga um mannvirki ætlað að leysa af hólmi skipulags- og byggingarlög, nr. 73/1997, og er stefnt að því að greina milli skipulagsmála og mannvirkjamála. Markmið frumvarpsins er að auka gæði skipulags og tryggja að hagsmunaaðilar geti komið athugasemdum sínum á framfæri við viðkomandi sveitarfélög. Í frumvarpinu eru skýrari fyrirmæli um samráð og kynningu við gerð skipulagsáætlana en í núgildandi lögum. Helstu nýmæli frumvarpsins felast í þessu aukna samráði og kynningu gagnvart almenningi og opinberum aðilum við gerð skipulagsáætlana, auk þess sem frumvarpinu er ætlað að auka skilvirkni og sveigjanleika við skipulagsgerð. Þá er kynnt ný stefnumörkun ríkisins við skipulagsgerð, svokölluð landsskipulagsstefna sem leysir af hólmi fyrri tillögur um landsskipulag. Frumvarpið var rætt samhliða frumvörpum til laga um mannvirki og brunavarnir. Þau atriði þessa máls sem hlutu hvað mesta umfjöllun í nefndinni voru landsskipulagsstefna, kostnaður við gerð skipulagsáætlana, gjaldtökuákvæði frumvarpsins, staðfesting skipulags og tímafrestir því tengdir, úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, svæðisskipulag, gildistími deiliskipulags, deiliskipulag í þegar byggðum hverfum og takmarkanir á bótaskyldu sveitarfélaga vegna breytinga á gildandi deiliskipulagi. En fyrst eru nokkur orð um skilgreiningar. Í 2. gr. frumvarpsins er að finna skilgreiningar til skýringar á texta þess. Nefndin ræddi sérstaklega hugtökin landslag og sjálfbær þróun sem ekki eru skilgreind í frumvarpinu. Nefndin telur mikilvægt að þessi hugtök séu skilgreind og leggur því til breytingar þess efnis. Við skilgreiningu á sjálfbærri þróun er notast við sambærilega skilgreiningu og er í lögum um erfðabreyttar lífverur sem afgreidd voru á þinginu fyrr í sumar og er það gert til að gæta lagasamræmis. Sú skilgreining byggist á 1. meginreglu Ríó-yfirlýsingarinnar frá 1992. Skilgreining landslags er að hluta fengin úr landslagssáttmála Evrópu sem stendur til að innleiða á Íslandi. Fyrir nefndinni var hreyft þeim sjónarmiðum að mikilvægt væri að markmið laganna samkvæmt e-lið væri ekki einungis að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar við gerð skipulagsáætlana varðandi útlit bygginga og form og aðgengi fyrir alla heldur jafnframt frágengi. Nefndin bendir á að almenn skýring á aðgengi felur m.a. í sér að fólk komist inn og út og því sé frágengi falið í hugtakinu, samanber skýringu í athugasemdum við 1. gr. frumvarps til laga um mannvirki þar sem segir að með aðgengi sé átt við að fólk sem á við fötlun eða veikindi að stríða geti með öruggum hætti komist inn og út úr mannvirkjum, jafnvel við óvenjulegar aðstæður, eins og bruna. Þá leggur nefndin til að bætt verði við 3. gr. frumvarpsins skilgreiningu á hugtökunum aðgengi fyrir alla og algild hönnun. Skýringar á hugtökunum eru byggðar á þýðingu félags- og tryggingamálaráðuneytisins úr samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem undirritaður var af Íslands hálfu 30. mars 2007 og unnið er að lögfestingu á í félags- og tryggingamálaráðuneyti. Nefndin leggur að auki til nokkrar frekari breytingar á hugtökum, m.a. til leiðréttingar og til að gæta samræmis við önnur ákvæði frumvarpsins. Þá er það skipulagsvald á sendiráðssvæðum. Á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið þess efnis að tryggja yrði að skýrt væri kveðið á um hvernig væri háttað skipulagsvaldi og málsmeðferð á sendiráðssvæðum. Fyrir liggur úrskurður úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál, nr. 60/2005, þar sem úrskurðarnefndin telur sig ekki hafa lögsögu um rétt eða skyldur sendiráðs. Nefndin áréttar mikilvægi þess að í lögum komi fram hvaða málsmeðferðarreglur gilda á sendiráðssvæðum. Nefndin telur þetta álitamál þó þurfa frekari skoðunar við og ekki vera þess eðlis að það hamli því að frumvarpið nái fram að ganga þótt þetta sé óútkljáð. Því beinir nefndin því til umhverfisráðuneytis að vinna að samningu reglna hér um í samstarfi við hlutaðeigandi ráðuneyti. Nefndin ræddi ítarlega um svæðisskipulag og þær aðstæður sem kunna að koma upp ef ekki næst sátt um svæðisskipulag enda tekur slíkt skipulag ekki gildi fyrr en allar hlutaðeigandi sveitarstjórnir hafa samþykkt það. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið þess efnis að brýnt væri að setja málsmeðferðarreglur til að unnt væri að ná niðurstöðu um svæðisskipulag. Skipulagsvaldið er í höndum sveitarfélaga og er einungis framseljanlegt í samræmi við ákvæði laga eins og fram kemur í 6. gr. frumvarpsins. Þar er þó skýrt kveðið á um að fullnaðarvald til samþykktar svæðisskipulagi verði ekki framselt og svæðisskipulag sé því ávallt háð samþykki sveitarstjórnar. Nefndin telur mikilvægt að virða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og leggur því ekki til reglur þess efnis að meiri hluti geti þvingað fram úrlausn í óþökk eins eða fleiri sveitarfélaga eða að ráðherra verði falið úrskurðarvald nái svæðisskipulagsnefnd ekki niðurstöðu. Við áréttum þó mikilvægi þess að sátt náist um svæðisskipulag og beinum því til ráðuneytis að fylgjast með framvindu mála og skoða í samráði við sveitarfélögin hvernig bæta megi ákvæði varðandi málsmeðferð svæðisskipulags til að tryggja að þau nái fram markmiði sínu. Í ákvæði til bráðabirgða III er kveðið á um að svæðisskipulagsnefndir sem nú eru starfræktar skuli starfa þar til nýjum nefndum hefur verið komið á fót í samræmi við lögin. Leggur nefndin til þá breytingu að séu hlutaðeigandi sveitarfélög samþykk því geti þær svæðisskipulagsnefndir sem starfa við gildistöku laganna lokið vinnu sinni. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um landsskipulagsstefnu en henni er ætlað að samþætta áætlanir opinberra aðila um samgöngur, byggðamál, náttúruvernd, orkunýtingu og aðra málaflokka sem varða landnotkun. Nefndin áréttar að hér er ekki um tæmandi talningu að ræða og mundu hér falla undir til að mynda áætlanir um flutningskerfi raforku og fjarskiptastefna, svo fátt eitt sé nefnt. Í 10. gr. er kveðið á um að sveitarfélög skuli taka mið af landsskipulagsstefnu við gerð skipulagsáætlana sinna eða breytinga á þeim. Mikilvægt er að samræmis sé gætt í skipulagsgerð en jafnframt að skipulagsvald sveitarfélaga sé virt. Því leggur umhverfisnefnd til þá breytingu á ákvæðinu að telji sveitarstjórn að ekki beri að taka mið af samþykktri landsskipulagsstefnu við gerð skipulagsáætlana geri hún rökstudda grein fyrir því. Rökstuðningurinn fylgi svo með skipulagstillögu þegar hún er send Skipulagsstofnun í samræmi við 32. og 36. gr. Skipulagsstofnun er ætlað viðamikið hlutverk við mótun og eftirlit landsskipulags, bæði í gildandi lögum um umhverfismat og þessu frumvarpi. Þannig hefur stofnunin bæði tillögugerðina sjálfa í sínum höndum, samkvæmt þessu frumvarpi, en einnig eftirlitshlutverk og úrskurðarvald samkvæmt gildandi lögum um umhverfismat. Þetta taldi nefndin ekki samræmast bestu stjórnsýsluháttum svo nefndin leggur til þá breytingu að ráðherra verði gert að skipa hverju sinni tímabundna verkefnisstjórn til að vinna tillögu að landsskipulagsstefnu og að í hana verði skipaðir 5–7 fulltrúar í samræmi við reglugerð sem ráðherra setur. Þá eru það skipulagsskylda og skipulagsmörk sveitarfélaga sem fengu nokkra umræðu í nefndinni. Í 12. gr. frumvarpsins er kveðið á um skipulagsskyldu og m.a. taldir upp nokkrir þeirra þátta sem marka skal stefnu um í skipulagsáætlunum. Nefndin áréttar að ekki er um tæmandi talningu að ræða en telur þó mikilvægt að í upptalningu sé getið um landslag og náttúruvá þannig að jafnframt verði skylt að marka stefnu varðandi þá þætti. Nefndin ræddi nokkuð mörk sveitarfélaga til hafsins og skipulagslögsögu þeirra en mörkin miðast við netlög. Ljóst er þó að sveitarfélög hafa hagsmuna að gæta af framkvæmdum undan landi þó að þær séu utan netlaga. Með lögum nr. 166/2008 var lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, breytt og var þá m.a. færð í lög sú regla að áður en Orkustofnun veitir leyfi til leitar að kolvetni skuli stofnunin leita umsagnar viðeigandi sveitarfélaga ef sótt er um leyfi á svæði sem er innan einnar sjómílu frá netlögum. Í lögum nr. 71/2008, um fiskeldi, er kveðið á um sambærilegan umsagnarrétt við skiptingu fiskeldissvæða og veitingu leyfa til fiskeldis. Nefndin áréttar að sveitarfélög hafa ríkra hagsmuna að gæta og telur mikilvægt að þessi umsagnarréttur sé til staðar í þeim lögum sem kveða á um framkvæmdaleyfi þannig að samræmi verði við allar leyfisveitingar sem kveðið er á um í sérlögum. Því er lögð til sú breyting á 13. gr. frumvarpsins að sé framkvæmdaleyfi gefið út á svæði sem er innan einnar sjómílu frá netlögum skuli leyfisveitandi leita umsagnar viðeigandi sveitarfélaga áður en leyfið er veitt. Þá hefur nefndin rætt um að leggja til sambærilega breytingu við frumvarp til laga um mannvirki vegna útgáfu byggingarleyfa. Í 13.–15. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði um framkvæmdaleyfi. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að betur færi á því að setja þessi ákvæði í mannvirkjalög og tryggja jafnframt eftirlit með framkvæmdaleyfisskyldum framkvæmdum þar sem nokkur misbrestur hefur verið á því. Í gildandi skipulags- og mannvirkjalögum eru framkvæmdir sem ekki eru háðar byggingarleyfi háðar framkvæmdaleyfi. Ekki er hróflað við því fyrirkomulagi með fyrirliggjandi frumvörpum til skipulagslaga og laga um mannvirki. Mannvirki eru þannig ekki háð framkvæmdaleyfi og því vandséð að slík leyfi eigi heima í þeirri löggjöf. Skipulagsfrumvarpið tekur aftur á móti á skipulagi við nýtingu lands og landgæða hvort sem er undir mannvirki eða annað. Leggur nefndin ekki til breytingu á þessu. Nefndin ræddi jafnframt gildistíma framkvæmdaleyfa og hvenær framkvæmd teldist hafin í skilningi laganna og hvenær hún teldist stöðvuð enda mikilvægt að ekki væri hægt að hefja framkvæmdir eða halda þeim áfram að nýju í skilningi laganna með málamyndagjörningi og stöðva þær svo til þess að láta tímafresti ákvæðisins byrja að líða að nýju. Í frumvarpi til laga um mannvirki er í sambærilegu ákvæði um gildistíma byggingarleyfis regla þess efnis að kveða skuli á um það í reglugerð hvenær talið er að byggingarframkvæmdir séu hafnar. Telur nefndin mikilvægt að sambærileg regla sé í ákvæðum um framkvæmdaleyfi og leggur til breytingu á því til samræmis við 46. gr. þar sem kveðið er á um reglugerðir. Í 4. mgr. 15. gr. er kveðið á um að hafi framkvæmd stöðvast í tvö ár geti sveitarstjórn að tillögu skipulagsnefndar með sex mánaða fyrirvara lagt dagsektir á framkvæmdaleyfishafa. Telur nefndin sex mánuði of langan tíma í þessu tilfelli og leggur til að hann verði styttur í þrjá mánuði en áréttar jafnframt að um heimildarákvæði er að ræða. Í V. kafla frumvarpsins er fjallað um gjaldtöku vegna skipulags- og framkvæmdaleyfa. Í nefndinni var nokkuð rætt um álagningu skipulagsgjalds sem er innheimt þegar bygging hefur verið virt til brunabóta. Á fundum nefndarinnar var fyrirkomulag gjaldtökunnar gagnrýnt þar sem það geti leitt til þess að skipulagsgjaldið leggist ekki á byggjanda fasteignar heldur kaupendur hennar. Nefndin telur rétt að breyta þessu svo skipulagsgjaldið sé greitt fyrr í ferlinu og reiknist í hlutfalli við nýtingarrétt á lóðinni þannig að greitt verði í samræmi við byggingarrétt á lóðinni, óháð því hvort hann er nýttur eða ekki. Nefndin bendir þó á að tryggja þarf að breytingin feli ekki jafnframt í sér breytingu á fjárhæð skipulagsgjalds sem innheimt er og telur að skoða þurfi útfærslu ákvæðisins betur. Bendir nefndin í þessu samhengi á að enn er nokkur tími til gildistöku og því beinum við þeim tilmælum til umhverfisráðuneytis að það vinni breytingu á skipulagsgjaldinu áður en til gildistökunnar kemur. Í 17. gr. er jafnframt kveðið á um að gjaldið myndi lögveð í eigninni sem gangi framar öllum veðkröfum sem á henni hvíla. Nefndin leggur til breytingar á þessu til samræmis við almennar reglur veðréttar þannig að lögveð gangi framar öllum samnings- og aðfararveðum og yngri lögveðum. Þeim sjónarmiðum var komið á framfæri við nefndina að skoða þyrfti hvort gætt væri jafnræðis með sveitarfélögum þegar kæmi að greiðslu kostnaðar vegna skipulagsvinnu, samanber 18. gr. frumvarpsins, þar sem sveitarfélög fengju mismikið greitt úr Skipulagssjóði eftir því hvernig þau höguðu skipulagsvinnu sinni. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að fara ítarlega yfir þessi mál og skoða hvort breytinga sé þörf. Í 19. gr. frumvarpsins er kveðið á um bílastæðagjald. Nefndin leggur til þá breytingu að gjaldinu fylgi lögveð í eigninni líkt og er með skipulagsgjald. Þá var þeim sjónarmiðum hreyft fyrir nefndinni að ákvæði 28.3 í byggingarreglugerð frá 1998 hefði ekki nægilega stoð í lögum. Í ákvæðinu er kveðið á um að bílastæðagjald verði ekki endurgreitt þótt byggingarleyfi falli úr gildi eða sé fellt úr gildi ef liðið er meira en eitt ár frá greiðslu þess, jafnframt að hið sama gildi ef notkun húss er breytt þannig að kröfur um fjölda bílastæða vegna þess séu minni en voru vegna fyrri notkunar. Ljóst er að sveitarstjórnir hafa oft þegar ráðstafað gjaldinu til að mæta fyrirhugaðri bílastæðaþörf og því nauðsynlegt að setja tímamörk á endurgreiðslukröfu gjaldsins. Nefndin telur ár vera hæfilegt í þessu tilviki, enda er það m.a. til samræmis við gildistíma byggingarleyfis þar sem í 14. gr. frumvarps til laga um mannvirki er kveðið á um að byggingarleyfi falli úr gildi hafi byggingarframkvæmdir ekki hafist innan 12 mánaða frá útgáfu þess. Nefndin ræddi ítarlega gjaldtöku fyrir skipulagsvinnu og telur sterk rök hníga að því að sá sem verður til þess að vinna þarf nýtt eða breytt skipulag greiði fyrir slíka vinnu. Vinna af því tagi er oft tímafrek og kostnaðarsöm og mikilvægt að sveitarstjórnir geti sett gjaldskrá og innheimt útlagðan kostnað. Greiðsla eftir gjaldskrá vegna skipulagsvinnu felur þó ekki í sér ígildi afgreiðslu á skipulagi - og þetta er rétt að árétta - enda fer um hana samkvæmt öðrum ákvæðum. Nefndin leggur því til breytingu til samræmis við frumvarpið eins og það var lagt fram á 135. þingi. Ég sé að tíminn hleypur frá mér, frú forseti. Ég er ekki nema hálfnuð með nefndarálitið þannig að nú þarf ég að fara hratt yfir sögu. Rétt er að vekja athygli á því að samkvæmt 38. gr. frumvarpsins getur landeigandi eða framkvæmdaraðili, að fenginni heimild sveitarstjórnar, unnið tillögu að nýju eða breyttu deiliskipulagi á sinn kostnað. Þeim sjónarmiðum var hreyft fyrir nefndinni að óeðlilegt væri að landeigandinn eða framkvæmdaraðilinn væri gerandi í þessu enda mundi hann þá stýra slíkri vinnu. Eðlilegra væri að hann gæti óskað eftir slíkri skipulagsvinnu og að hún yrði þá gerð af sveitarstjórn sem fer með skipulagsvaldið, í samræmi við önnur ákvæði laganna. Nefndin leggur til breytingu þessu til samræmis. Við fjölluðum um auglýsingu skipulagstillagna og athugasemdir við tillögur og urðum ásátt um að þarna þyrfti að gæta samræmis eins og nánar er kveðið á um nefndarálitinu. Við ræddum einnig nokkuð ítarlega fullnaðarvald til að staðfesta aðal- og svæðisskipulagstillögur en samkvæmt frumvarpinu er það vald hjá ráðherra. Þetta fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt talsvert af umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar enda felur það í sér að ekki er unnt að kæra staðfestingu þessara skipulagslaga til æðra stjórnvalds. Í frumvarpi því sem lagt var fram á 135. þingi var vald til að staðfesta tillögurnar hjá Skipulagsstofnun, en teldi stofnunin að synja bæri staðfestingunni skyldi hún senda tillöguna og rökstuðning sinn til ráðherra sem hefði þá fullnaðarvald um staðfestingu eða synjun að fenginni umsögn sveitarstjórnar. Nefndin telur rétt að breyta fyrirkomulaginu í fyrra horf og í samræmi við frumvarpið eins og það var lagt fram á 135. þingi. Við ræddum einnig um rammahluta aðalskipulags og þá ekki síður um deiliskipulag og hverfisskipulag, sérstaklega þegar um er að ræða deiliskipulag í þegar byggðum hverfum. Fyrir nefndina komu sjónarmið þess efnis að slíkt skipulag geti reynst illa í grónum hverfum og nauðsynlegt væri að koma á hverfisskipulagi sem gerði sveitarstjórn kleift að víkja frá kröfum um framsetningu sem gerðar eru til deiliskipulagsáætlana í nýrri byggð og leggja frekar áherslu á almennar reglur um yfirbragð og varðveislugildi byggðarinnar auk almennra rammaskilmála. Þessar reglur væri hægt að setja í samvinnu við íbúa, auk þess sem unnt yrði að skilgreina afmörkuð þróunarsvæði. Nefndin telur að um mjög athyglisverða hugmynd sé að ræða sem geti flýtt skipulagsferlinu og henti mun betur fyrir eldri hverfahluta sveitarfélaga. Í slíku hverfisskipulagi þyrfti þannig ekki að uppfylla sömu kröfur og í áætlunum um nýja byggð varðandi byggingarreiti, byggingarlínur, kótasetningu o.fl. heldur væri unnt að setja almennar reglur um yfirbragð byggða og tengja meiri áherslu á kortlagningu byggðarinnar og athugun á sérkennum hennar og þar með setja almenna rammaskilmála um breytingu á eldra húsnæði. Nefndin leggur því til breytingu á 37. gr. þessu til samræmis og að frekari reglur um hverfaskipulag verði settar í reglugerð. Fram kom í máli umsagnaraðila að gera þyrfti heildarúttekt á hlutlægri bótareglu enda væri mikilvægt að tryggja að ekki stofnaðist réttur lóðarhafa til skaðabóta ef sveitarfélag ákvæði að endurskoða gildandi skilmála á því svæði sem lóð hans stæði á. Nefndin leggur til breytingar á 35. gr. í samræmi við þær umræður sem þarna áttu sér stað um þetta efni. Í 42. gr. er kveðið á um að sveitarfélög skuli senda Skipulagsstofnun deiliskipulag. Í umsögnum voru reifuð sjónarmið þess efnis að ekki bæri að skylda sveitarstjórnir til að senda Skipulagsstofnun deiliskipulag til yfirferðar, heldur væri nægilegt að senda það henni til kynningar og varðveislu. Nefndin áréttar að skipulagsmál snúast um velferð og öryggi borgara og því er hér um mikilvægt gæðaeftirlit að ræða. Skipulagsstofnun er jafnframt ætlað að halda gagnagrunn fyrir deiliskipulög ásamt því að vera sveitarfélögum innan handar við gerð þeirra. Nefndin áréttar að þótt sveitarfélögum sé skylt að senda Skipulagsstofnun afrit deiliskipulags ber þeim ekki skylda til að fara eftir þeim athugasemdum sem stofnunin gerir. Þó telur nefndin rétt að sveitarfélög geri rökstudda grein fyrir ástæðum sínum ef ekki er farið að athugasemdum. Þá var nefndinni gerð grein fyrir því að nokkur misbrestur hefði orðið á því að sveitarfélög samþykktu formlega deiliskipulag í sveitarstjórn eða birtu auglýsingu um samþykkt þess í B-deild Stjórnartíðinda . Nefndin ræddi það og gerir grein fyrir því í nefndarálitinu og eins því hvernig með skuli farið þegar gerð er breyting á samþykktu deiliskipulagi. Við fjölluðum um úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála. Við höfum tekið undir þau sjónarmið í nefndaráliti að sex mánuðir séu langur afgreiðslutími nefndarinnar og teljum rétt að umhverfisráðuneytið leiti leiða, í samvinnu við úrskurðarnefnd, til að anna þeim málafjölda sem til hennar er vísað og standa við lögbundna úrskurðarfresti mála. Við fjölluðum einnig um að í 53. gr. frumvarpsins er kveðið á um að Skipulagsstofnun geti stöðvað framkvæmdir á kostnað sveitarfélags sinni það ekki skyldu sinni til að stöðva framkvæmdir. Nefndin telur að hér sé um óþarflega mikið inngrip í stjórnsýslu sveitarfélaga að ræða. Sinni sveitarfélag ekki lögbundinni skyldu geta aðilar leitað réttar síns eftir öðrum lögbundnum leiðum. Nefndin leggur því til að málsgreinin falli brott og gerir að auki breytingar á 1. og 2. mgr. til leiðréttingar og samræmis við önnur ákvæði. Nefndin fjallaði um mál þetta samhliða frumvörpum til laga um mannvirki, eins og fyrr segir, og til laga um breytingu á lögum um brunavarnir. Nefndin náði þó ekki að ljúka umfjöllun sinni um þau mál, þ.e. mannvirki og brunavarnir, en ljóst er að verði frumvarp þetta samþykkt geta þau lög ekki tekið gildi fyrr en Alþingi samþykkir frumvarp til laga um mannvirki, enda er frumvörpunum ætlað að leysa af hólmi ein skipulags- og byggingarlög, nr. 73/1997. Frumvarp um brunavarnir er svo nátengt frumvarpi til laga um mannvirki þar sem Byggingarstofnun er í frumvarpi um mannvirki ætlað stórt hlutverk og lagt til í brunavarnafrumvarpinu að Brunamálastofnun verði lögð niður en verkefni hennar færð til hinnar nýju Byggingarstofnunar. Frumvörpin þrjú eru því öll nátengd og ljóst að verði þau ekki öll samþykkt mun ný löggjöf á sviði skipulagsmála, mannvirkjamála og brunamála ekki taka gildi. Nefndin beinir því til ráðherra að leggja sem fyrst á næsta þingi fram frumvörp að nýju til laga um mannvirki og til laga um breytingu á lögum um brunavarnir svo unnt verði að ljúka afgreiðslu málanna áður en til gildistöku nýrra skipulagslaga kemur. Brýnt er að setja ný lög á þessu sviði og hefur nefndin fullan hug á að vinna vel og örugglega þótt ekki hafi unnist tími til þess á yfirstandandi þingi. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Undir þetta nefndarálit sem ég hef nú stiklað á rita Ólína Þorvarðardóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Birgir Ármannsson, Þuríður Backman, Mörður Árnason, Gunnar Bragi Sveinsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson og Þór Saari. Ég vil að lokum, frú forseti, fá að færa hér fram þakkir mínar til hv. umhverfisnefndar fyrir þá miklu vinnu sem nefndarmenn lögðu á sig svo þetta mál næði fram að ganga og þann ríka samstarfsvilja sem fram hefur komið af hálfu nefndarmanna allra stjórnmálaflokka í þessu flókna og viðamikla máli. Sérstakar þakkir vil ég færa ritara nefndarinnar, Hildi Evu Sigurðardóttur, fyrir frábært vinnuframlag undir miklu álagi. Að svo mæltu legg ég málið hér fram en óska eftir því vegna nokkurra frágangsatriða, frú forseti, að málinu verði vísað til nefndarinnar milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Þegar frumvarpi til laga um Stjórnarráðið var vísað til 2. umr. og hv. nefndar gerði ég það að tillögu minni og óskaði eftir því að þessu máli yrði jafnframt vísað til umsagnar einstakra fagnefnda sem málið varðaði. Þetta mál er af þeim toga að það snertir ekki bara eiginlegt skipulag Stjórnarráðsins heldur kemur inn á málasvið fjölmargra ráðuneyta og þess vegna er eðlilegt að málið komi til umfjöllunar í þeim fagnefndum sem fara með viðkomandi málaflokka. Nú sé ég á fyrirliggjandi nefndaráliti að einhverra hluta vegna hefur það ekki verið gert, þ.e. því hefur ekki verið vísað til fagnefndanna. Mér er t.d. kunnugt um að það fór ekki til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þar sem ég á sæti og málið varðar svo sannarlega. Þess vegna geri ég það að tillögu minni, strax í upphafi þessarar umræðu þannig að það liggi alveg fyrir, að þetta mál fari á milli 2. og 3. umr. til nefndar að nýju og að sú nefnd vísi málinu til umsagnar viðeigandi fagnefnda eins og efni og ástæður eru til.

Virðulegur forseti. Ég tek undir ósk hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar. Í rauninni er þetta eins sjálfsagt og getur orðið. Við erum að tala um risamál, það er verið að breyta Stjórnarráðinu, og það hefur verið unnið í ótrúlegum flýti og flaustri. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa frumvarpið og rökstuðning með því. Í því eru svo meinlegar staðreyndavillur að það er augljóst að enginn sem þekkir til hefur fengið að lesa þetta yfir. Sérstaklega vísa ég í rökstuðninginn um velferðarráðuneytið. Þar segir að það væri mjög gott að sameina tvö ráðuneyti til að hægt verði að samþætta heimahjúkrun og heimaþjónustu - sem er löngu búið að gera. Þetta er svo pínlegt eins og mest má verða og það er fullkomið hneyksli ef fagnefndir fá ekki að fjalla um þetta mál.

Forseti. Þá er að segja frá því sem framsögumaður gerir væntanlega líka á eftir að í nefndinni komu fram efasemdir um hvort þetta mál ætti yfirleitt að afgreiða á þinginu, hvort það væri ekki réttara að það yrði afgreitt í Stjórnarráðinu sjálfu með vísan til sérstakrar greinar sem sett var inn fyrir nokkrum árum þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í meiri hluta bæði hér og í Stjórnarráðinu. Óformleg tillaga kom fram um það í nefndinni að þetta mál yrði ósköp einfaldlega stöðvað þar og ríkisstjórninni bent á að hún gæti notað þessa heimild til að sameina ráðuneyti. Það þótti ekki ráðlegt að ganga svo langt og einkum voru það fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni sem stóðu á móti því að þetta, sem hefði verið einfaldasta afgreiðslan, yrði gert, alveg eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur yfirleitt staðið gegn öllum þörfum breytingum á Stjórnarráðinu og er skemmst að minnast harðvítugrar andstöðu flokksins við stofnun umhverfisráðuneytisins á sínum tíma og andstöðu hans við öll framfaramál og allar tilliðkanir í stjórnsýslunni frá upphafi og hingað til.

Frú forseti. Ég er ekki sammála þeim sjónarmiðum sem fram komu í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og Einars K. Guðfinnssonar vegna þess að þetta mál hefur verið í umsagnarferli í allt sumar, fjölmargir aðilar hafa komið með athugasemdir og umsagnir sem teknar hafa verið til greina. Búið er að breyta því frumvarpi sem lagt var fram á vordögum umtalsvert með tilliti til þeirra umsagna sem fram komu. Fulltrúar allra flokka hafa komið að vinnslu þessa máls innan allsherjarnefndar. Um það eru skiptar skoðanir en það hefur verið vandað mjög til verka í þessu máli og ég tek undir orð fyrri ræðumanns, hv. þm. Marðar Árnasonar, að það sjónarmið kom líka réttilega fram að óþarfi væri að fjalla um málið í þinginu, það væri hægt að gera það á vettvangi ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að ræða þetta frumvarp efnislega enda er þessi dagskrárliður ekki ætlaður til þess. Ég var eingöngu að vekja athygli á því að ég hefði á sínum tíma óskað eftir því að málið kæmi til umsagnar fagnefnda. Það var eðlileg og sanngjörn ósk. Því miður var ekki orðið við henni og þess vegna vildi ég strax, áður en þessi umræða hæfist, láta það koma fram að ég geri það að ósk minni að nýju að þetta mál komi fyrir fagnefndirnar eins og eðlilegt er. Það vita allir að það er mjög algengt að mál af þessu tagi, sem snerta mörg málasvið, fari til umsagnar í fagnefndum og það hefur ekkert með það að gera hvort sú nefnd sem er með málið í sínum höndum núna hafi ekki reynt að vinna málið vel. Ég dreg það ekkert í efa, ég hef engar forsendur til að draga það í efa nema að því leyti að ég tel að það rýri málið að senda það ekki til umsagnar í fagnefndunum. Ég óska eftir því aftur að það verði gert og það hlýtur að vera í anda þess að reyna að vinna þetta mál vandlega að það fari fyrir fagnefndirnar.

Virðulegi forseti. Ég tel það í sjálfu sér vera eitthvað sem ætti alveg að vera hægt að koma til móts við að því leytinu til sem það snertir þetta frumvarp sem nú kemur til 2. umr. Það er búið að skilja frá stofnun svokallaðs atvinnuvegaráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis en eftir stendur sameining samgöngu- og dómsmálaráðuneytis annars vegar og heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytis hins vegar þannig að ég tel það koma til greina og mun skoða það sérstaklega sem flutningsmaður og formælandi meirihlutaálitsins hvort það verður tekið til skoðunar innan þeirra nefnda sem heyra til þeirra ráðuneyta sem hér er verið að leggja til að sameinist.

Virðulegi forseti. Ég gat ekki skilið hv. þm. Róbert Marshall öðruvísi en svo en hann væri að íhuga það að senda þetta inn í fagnefndirnar og ég fagna þeim viðbrögðum hv. þingmanns. Menn geta haft allar skoðanir á því og það kom mér svolítið á óvart undir þessum lið að menn teldu að það væri í það minnsta ekki verra að láta ríkisstjórnina sjá um þetta af því að menn hafa talað um það sérstaklega að það væri mikilvægt að þingið styrkti stöðu sína og hér er ekki um neitt smámál að ræða.

Ég var ekki að tala fyrir því.

Hv. þingmaður kallar að hann hafi ekki verið að tala fyrir því svo það sé bara skýrt. En þá liggur það líka alveg fyrir að ef þingið ætlar að gera þetta á þingið að gera það vel. Engar nefndir þekkja þessi mál betur heldur en viðkomandi fagnefndir. Ég veit að hv. þm. Róbert Marshall er sanngjarn maður sem vill vel í sínum störfum og ég efast ekki um að hann muni drífa í því að senda þetta til umsagnar í nefndunum og fagna ég því.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands frá meiri hluta allsherjarnefndar. Í samræmi við starfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lagt til að ráðuneytum verði fækkað úr 12 í 9 og færð verði saman verkefni til að ná sem mestum samlegðaráhrifum. Markmiðið með stækkun ráðuneyta er jafnframt að gera þeim betur kleift að takast á við aukin og flókin stjórnsýsluviðfangsefni og tryggja form þeirra. Þá bjóða sameinuð ráðuneyti upp á meiri möguleika til sérhæfingar og meira bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs eins og m.a. kemur fram í skýrslu starfshóps um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í fjárlögum fyrir árið 2010 var gripið til aðgerða sem leiddu til 43 milljarða kr. lækkunar útgjalda frá því sem annars hefði orðið og við afgreiðslu á fjárlögunum var áætlað að samkvæmt markmiði ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum þyrfti að bæta afkomu ríkissjóðs um allt að 50 milljarða kr. á næsta ári. Fyrirsjáanlegt var að verulegur hluti afkomubatans á næsta ári yrði að koma til með lækkun ríkisútgjalda. Það er óþarft að fjölyrða um mikilvægi þess að útgjaldamarkmiðum fyrir árið 2010 og árin þar á eftir verði vel fylgt eftir en til þess að árangur náist þarf samstillt átak allra ráðuneyta og stofnana. Ljóst er að þær breytingar sem eru áformaðar á næstu missirum felast m.a. í því að fækka ráðuneytum og ríkisstofnunum með sameiningu og breytingu á skipulagi og er þetta frumvarp m.a. liður í þeim áformum. Sameining ráðuneyta og stofnana auðveldar samþættingu ýmissar þjónustu og kemur í veg fyrir óskýra verkaskiptingu eða tvíverknað eins og dæmi hafa verið um, m.a. innan velferðarþjónustunnar. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ef það verður að lögum verður stofnaður stýrihópur með þátttöku ráðherra og verkefnisstjórn með þátttöku ráðuneytisstjóra, sérfræðinga og fulltrúa starfsmanna. Mikilvægur þáttur vinnunnar verður að ræða málið við samtök sem eiga hagsmuna að gæta, sérstaklega heildarsamtök, svo sem í iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi, stéttarfélög, félög forstöðumanna og sveitarfélögin. Þá verður þingflokkum boðið að tilnefna tengiliði til að fylgjast með vinnunni og koma sínum sjónarmiðum að. Fram kom í greinargerð með frumvarpinu að ætlunin er að þessir aðilar muni einnig fylgja því eftir að fram fari allsherjarendurskoðun á þeim verkefnum sem viðkomandi ráðuneyti sinna og þeim stofnunum sem undir þau heyra. Þá verður farið heildstætt yfir verkaskiptingu innan Stjórnarráðs Íslands þannig að verkefni fleiri ráðuneyta en þeirra sem sameinast geta breyst. Meiri hlutinn telur þörf á lengra samráðsferli áður en atvinnuvegaráðuneyti verður að veruleika og leggur því til breytingar á 1. gr. frumvarpsins þannig að ekki verði kveðið á um nýtt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti að þessu sinni. Heiti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins munu því haldast óbreytt. Fyrir liggur að forsendur breytinga á hlutverki umhverfisráðuneytisins þannig að til verði umhverfis- og auðlindaráðuneyti tengjast stofnun nýs atvinnuvegaráðuneytis og verkaskiptingu milli þessara tveggja nýju ráðuneyta. Meiri hlutinn leggur því einnig til að sú breyting verði ekki gerð að þessu sinni, þ.e. að heiti umhverfisráðuneytisins verði óbreytt en unnið verði að stofnun umhverfis- og auðlindaráðuneytis samhliða því samráðsferli sem fram undan er vegna atvinnuvegaráðuneytis. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áfram verði unnið að undirbúningi og samráði vegna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis þótt ekki sé lögð til afgreiðsla á þeim hluta málsins nú þannig að allar fyrirhugaðar ráðuneytabreytingar nái fram að ganga eigi síðar en áformað var samkvæmt frumvarpinu. Það er skoðun meiri hlutans að í aðdraganda sameiningar ráðuneyta, í þessu tilviki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis, geti verið heppilegt verklag að sami ráðherra gegni þeim ráðuneytum sem til stendur að sameina mánuðina áður en sameiningin á sér stað og stjórni því verki t.d. frá áramótum. Hið sama á við um þær sameiningar ráðuneyta sem meiri hlutinn leggur til að verði samþykktar núna, eins og raunar var gert við uppstokkun í ríkisstjórn í síðustu viku. Meiri hlutinn leggur í tengslum við framangreindar breytingar til að gildistaka frumvarpsins verði um næstu áramót. Undir þetta nefndarálit skrifa auk undirritaðs hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, Mörður Árnason, Ögmundur Jónasson og Valgerður Bjarnadóttir.

Hæstv. forseti. Ég mun í framsögu fyrir nefndaráliti á eftir koma inn á efnisatriði málsins en það eru tvö atriði sem snerta þau sjónarmið og breytingartillögur sem koma fram hjá meiri hlutanum sem ég ætlaði að spyrja hv. formann allsherjarnefndar nánar um. Annars vegar er tiltölulega lítið atriði sem ég vil biðja hann um að skýra fyrir mér. Samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans eiga lögin, þar með öll ákvæði þeirra, að taka gildi 1. janúar 2011 og þá á breytingin sem varðar þau ráðuneyti sem eftir standa - ef búið er að taka atvinnuvega- og umhverfisráðuneytin út úr þessum breytingapakka, þá standa eftir, eins og hv. formaður nefndi, annars vegar innanríkisráðuneyti sem samanstendur af dómsmálaráðuneyti og samgönguráðuneyti og hins vegar velferðarráðuneyti sem samanstendur af félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti. Skil ég ummæli í einni af lokamálsgreinum nefndarálits meiri hlutans rétt, að það verði heppilegast að sami einstaklingur stýri því sem lýtur að auðlindamálunum eða sem sagt atvinnuvegamálunum, sjávarútvegs-, iðnaðar- og viðskiptamálum, að sami maður verði iðnaðarráðherra, viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra frá og með næstu áramótum þrátt fyrir að engin lagabreyting hafi átt sér stað því til stuðnings?

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja það til í nefndaráliti meiri hlutans að það gæti verið heppilegt vinnulag í framhaldi málsins að sami ráðherra gegni embættum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og iðnaðarráðherra en ekki viðskiptaráðherra á sama hátt og nú er gert við þær sameiningar sem hér er verið að leggja til að verði samþykktar. Við höfum öll orðið vitni að því að á síðustu dögum hafa orðið þær breytingar á ríkisstjórninni að sami einstaklingur gegnir embætti samgönguráðherra og dómsmálaráðherra en þau ráðuneyti á einmitt að sameina um áramótin. Það er rétt skilið hjá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni fyrir svörin. Þetta hefur aðeins skýrt þetta fyrir mér og ég tek það fram að ég mismælti mig þegar ég sagði að viðskiptaráðuneytið væri þarna undir þannig að um er að ræða sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti annars vegar og iðnaðarráðuneyti hins vegar. Það er mögulegt að sami maður hafi mismunandi ráðuneyti á sinni könnu án þess að sú breyting eigi sér stað sem sést best af því að ríkisstjórnin hefur þegar hrókerað mönnum innan ríkisstjórnarinnar án þess að þessi breyting sem hér er boðuð hafi náð fram að ganga. Málið er reyndar aðeins búið að fara í eina umræðu af þremur í þinginu. En þá er spurningin: Af hverju er meiri hluti allsherjarnefndar ekki þeirrar skoðunar að með sama hætti sé hægt að færa landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið annars vegar og iðnaðarráðuneytið hins vegar undir sama einstakling núna til að stýra þeirri þróun sem boðuð er í frumvarpinu og nefndarálitinu? Eru einhverjar faglegar ástæður sem búa þar að baki eða er um að ræða hluta af þeim pólitíska vandræðagangi sem ríkisstjórnin er í út af þessum málum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu spurningu vegna þess að ekki mundi maður vilja að sá misskilningur yrði útbreiddur að um væri að ræða vandræðagang innan ríkisstjórnarinnar. 

Virðulegi forseti. Þegar við ræddum hér á vordögum um breytingar á Stjórnarráðinu lögðu tveir hv. þingmenn og einn hæstv. ráðherra fram bókun sem var gerð á þingflokksfundi Vinstri grænna. Hv. þm. Atli Gíslason las bókunina upp í þingsal við þá umræðu. Með leyfi forseta ætla ég að fá að vitna hér í einn hluta hennar, þ.e. að samning frumvarpsins og framlagning sé í andstöðu við reglur samkvæmt handbók forsætisráðuneytisins, dómsmálaráðuneytisins og skrifstofu Alþingis um undirbúning og frágang lagafrumvarpa frá því í nóvember 2007. Mig langar að staldra aðeins við þetta, virðulegi forseti, vegna þess að við höfum aldeilis orðið áskynja um það hér á síðustu mánuðum og árum hvað vönduð vinnubrögð hefðu átt betur við á hinu háa Alþingi. Því langar mig að spyrja hv. þm. Róbert Marshall, sem er formaður allsherjarnefndar: Var þetta rætt í meðförum nefndarinnar á málinu í sumar, þ.e. sú fullyrðing að þetta frumvarp væri lagt fram með þeim hætti að það stæðist ekki þær grundvallarreglur sem á að fara eftir á Alþingi þegar lagafrumvörp eru lögð fram? Ég vek athygli á því að hv. þm. Atli Gíslason er löglærður maður og hefur spáð í þessa hluti. Það kom fram í máli hans þegar hann lagði fram þessa bókun. Einn hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands kemur líka með þessa fullyrðingu og bókun hér inn. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, formann allsherjarnefndar: Var rætt sérstaklega í nefndinni hvort það lagafrumvarp sem við erum að ræða hér nú og þær breytingar stæðust þau grundvallaratriði sem á að fylgja þegar lögð eru fram lagafrumvörp og afgreidd á Alþingi?

Virðulegur forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki kynnt mér sérstaklega þá bókun sem hv. þingmaður vakti máls á í fyrirspurn sinni. Af því svari leiðir að það var ekki rætt neitt sérstaklega innan nefndarinnar. Tilgangur umsagnaferlisins og umræðna í nefndum er að tryggja að gerðar séu lagabreytingar í samræmi við m.a. stjórnarskrá og þær viðteknu hefðir og reglur sem við höfum sett okkur. Ég geri ráð fyrir því að ef það er rétt sem þarna kemur fram hefði það komið fram í meðferð nefndarinnar. Ég vek líka athygli á því að í umræðunni um fundarstjórn forseta hér rétt áðan var óskað eftir því að málið kæmi inn til umfjöllunar í fagnefndum. Ég mun beita mér fyrir því, að því marki sem það mun ekki tefja fyrir framgangi málsins, að það náist til umfjöllunar í félags- og tryggingamálanefnd og heilbrigðisnefnd. Við erum búin að fjalla um málið í allsherjarnefnd þannig að það þarfnast kannski ekki frekari umfjöllunar þar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir hreinskilin svör en verð jafnframt að lýsa vonbrigðum mínum með að hv. allsherjarnefnd hafi ekki skoðað þá fullyrðingu og bókun sem var lögð fram í þingsal af tveimur hv. stjórnarþingmönnum og einum hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands um að framlagning málsins, undirbúningur og vinna þessa frumvarps stangist á við þær reglur og þau lög sem gilda á Alþingi um hvernig á að leggja svona mál fram. Þess vegna veldur það mér miklum vonbrigðum að hv. allsherjarnefnd hafi ekki farið yfir þessa hluti. Ég tel mjög mikilvægt að það verði gert og að menn skoði ofan í kjölinn þessa fullyrðingu sem var lögð fram sem bókun í þingsal um að málið væri vanreifað og illa undirbúið og m.a.s. að það uppfyllti ekki þau skilyrði sem lagafrumvörp ættu að uppfylla þegar frumvörp eru lögð fram á Alþingi. Ég fagna hins vegar því sem hv. þingmaður sagði líka í umræðum um fundarstjórn forseta hér áðan, þeirri viðleitni hv. þingmanns að vísa málinu til fagnefndanna og vinna þetta mál eins vel og hægt er úr því sem komið er. Ég fagna því og það er bara hið besta mál. Ég teldi eðlilegt að þetta kæmi til allra fagnefnda, hvort heldur er samgöngunefndar, félags- og tryggingamálanefndar eða annarra. Ég tel það mikilvægt. Það kemur líka annað fram í þessari bókun sem kannski staðfestir allt það sem hv. þingmaður lét liggja að áðan að væri ekki vandræðagangur ríkisstjórnarinnar. Það blasir við öllum þeim sem vilja sjá og hafa augu og eyru opin að auðvitað er það ekkert annað en vandræðagangur ríkisstjórnarinnar hvernig fallið er frá málinu. Það kemur líka fram í áðurnefndri bókun frá þessum hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra að þetta muni veikja pólitíska stöðu Vinstri grænna. Ef það verður niðurstaðan þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson, hæstv. ráðherra núna, 

Virðulegur forseti. Það er verulegur skoðanamunur á því á milli stjórnar og stjórnarandstöðu hvað teljist almennt til vandræðagangs í pólitík. Skoðanaágreiningur eða skoðanamunur á milli flokka eða jafnvel innan flokka telst ekki í mínum bókum sérstakur vandræðagangur. Í mínum huga er það það sem stjórnmál ganga út á, að þar komi saman fólk með ólíkar skoðanir og reyni að ná einhvers konar sameiginlegri niðurstöðu sem byggir á þessum ólíku skoðunum.  
             Það þótti hins vegar gríðarlegur vandræðagangur í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Það mátti ekki koma til tals að fólk innan þessara flokka eða fólk á milli þessara flokka hefði skiptar skoðanir eða ólíkar skoðanir á hlutum.  
            

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Þetta er það umfangsmikið mál að mér finnst óeðlilegt að hæstv. forsætisráðherra sé ekki við þessa umræðu. Þess vegna fer ég fram á það við forseta að hæstv. forsætisráðherra verði kallaður til til að hlusta á það sem þingmenn hafa hér að segja, sérstaklega í ljósi þess að þetta er lagt fram í mikilli ósátt.

Forseta er kunnugt um að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu og mun gera ráðstafanir.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi segja að ég er ánægður að heyra að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu og getur þá hugsanlega brugðist við einstökum atriðum sem koma fram í ræðu minni og nefndaráliti og jafnvel öðrum ræðum sem fluttar verða hér í dag, enda er alveg ljóst að þetta mál er á ábyrgð forsætisráðherra öðrum fremur. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar í heild og stjórnarmeirihlutans á þingi en það er forsætisráðherra sem hefur frumkvæði og forgöngu í þessu máli þannig að margt af því sem gagnrýnivert er í því snýr fyrst og fremst að forsætisráðherra og kannski ekki sanngjarnt að knýja aðra til svara í þeim efnum. Ég vil nefna að þegar mál þetta kom til 1. umr. hér í vor, eða sumar, var það liður í samkomulagi um þinglok að umræða um það var afar takmörkuð. Ég hygg að margt hafi þar verið ósagt sem kann að leiða til þess að umræðan sem við erum að fara út í núna verði með öðrum hætti en ella hefði verið. Menn þurfa kannski að ræða málin meira frá grunni núna en væri ef 1. umr. hefði verið eðlileg í sumar. Í nefndaráliti þess minni hluta allsherjarnefndar sem ég mæli fyrir, minni hluta sjálfstæðismanna, er í fyrsta lagi skýrt tekið fram að við teljum þetta frumvarp fullkomlega vanbúið til afgreiðslu á Alþingi. Það er sagt í nefndarálitinu að við getum tekið undir að það sé ástæða til endurskoðunar í sambandi við skipan ráðuneyta og að það sé æskilegt markmið að hagræða og efla skilvirkni og styrkleika stjórnsýslunnar með minni tilkostnaði. Við tökum undir þau markmið. Við bendum hins vegar á að frumvarpið er hvorki nægilega undirbúið né rökstutt af hálfu forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar til að þingið geti í rauninni tekið það fyrir eða afgreitt það og þess vegna teljum við að heppilegast væri að ríkisstjórnin tæki málið einfaldlega aftur til umfjöllunar á sínum vettvangi og legði fram á Alþingi nýtt frumvarp að undangenginni nauðsynlegri undirbúningsvinnu; faglegu mati og eðlilegu samráði. Það er auðvitað rétt að geta þess, eins og við gerum í nefndarálitinu, að málið virðist vera að taka verulegum breytingum sem fela það í sér að stór hluti þess er einfaldlega felldur niður eða slegið á frest. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að því sem lýtur að atvinnuvegaráðuneyti og verkaskiptingu milli atvinnuvegaráðuneytis og umhverfisráðuneytis verði frestað þannig að það verði tekið út fyrir sviga. Það má vera að gagnrýni á skort á undirbúningi og samráði hafi haft áhrif á þá afstöðu meiri hluta allsherjarnefndar. Hins vegar er, eins og við bendum á í nefndarálitinu, öllum ljóst sem fylgst hafa með málinu að meginástæða þessarar frestunar er ekki faglegt mat heldur pólitískur vandræðagangur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Pólitískur vandræðagangur, segi ég, því að þrátt fyrir að ég virði það sem hv. þm. Róbert Marshall sagði áðan um skiptar skoðanir, sem geta átt fullan rétt á sér, höfum við séð það í tíð þessarar ríkisstjórnar að það er um að ræða miklu meiri vandamál en felast bara í skiptum skoðunum. Það eru stöðugar hótanir um stjórnarslit, bæði opinberlega og óopinberlega. Það hefur ekkert vantað upp á það að stjórnarflokkarnir og einstakir aðilar innan þeirra sendu hver öðrum kaldar kveðjur, m.a. með hótunum um að skella á eftir sér og slíta þessu samstarfi. Það er vandræðagangur. Þegar breytingin var gerð á ráðherraskipaninni í síðustu viku var það skýrt með því að það væri til að styrkja ríkisstjórnina. Í hverju fólst þessi styrking? Fólst hún í því að henda utanþingsráðherrunum út, var það það sem var gert til að styrkja ríkisstjórnina? Nei, auðvitað ekki. Ég held að öllum sé ljóst að það gerir ekkert annað en að veikja ríkisstjórnina. Styrking ríkisstjórnarinnar fólst í því að með breytingu á ráðherraskipaninni í síðustu viku náðu Samfylkingin og valdaarmurinn í Vinstri grænum einhverju samkomulagi við óróadeildina í Vinstri grænum. Það var einfaldlega það sem gerðist, það var bara einhver málamiðlun sem endaði með þessu eftir ótrúlegan pólitískan vandræðagang. Nóg um það. Hér var aðeins vikið að formi frumvarpsins, m.a. í orðaskiptum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og Róberts Marshalls. Þá er rétt að nefna það, eins og við gerum í nefndarálitinu, að í frumvarpinu er einungis fjallað um breytingar á heitum ráðuneyta í stjórnarráðslögunum en ekki fylgja breytingar á ákvæðum annarra laga sem eins og við höfum bent á innan nefndarinnar og utan að þurfa óhjákvæmilega að eiga sér stað samhliða slíkri breytingu. Það er alveg augljóst að það þarf að breyta fjöldamörgum öðrum lögum til að sameining ráðuneytanna geti virkað eins og hún á að virka. Við síðustu breytingar á stjórnarráðslögunum, annars vegar í árslok 2007 og hins vegar sumarið 2009, var eins og við bendum á í nefndarálitinu búið að vinna þessa lágmarksvinnu þegar við framlagningu frumvarpanna. Við bendum á að þessi fljótaskrift við samningu frumvarpsins er í rauninni illskiljanleg í ljósi þess að þarna er um að ræða verkefni sem ríkisstjórnin hefur, a.m.k. í orði kveðnu, stefnt að frá myndun. Þegar breyting varð á lögum um Stjórnarráðið síðast, í ágúst 2009, var boðað að áfram yrði unnið að þessu máli. En á því ári sem liðið er síðan er ekki búið að fara yfir lagasafnið til að vinna þessa undirbúningsvinnu. Þetta er kannski tæknilegt atriði en samt sem áður atriði sem rétt er að vekja athygli á. Þó er alvarlegra, eins og við bendum á í nefndarálitinu, að við undirbúning frumvarpsins virðist ekki hafa átt sér stað neitt mat á stöðu mála í dag varðandi Stjórnarráðið og ráðuneytaskipan. Ekki liggur fyrir neitt mat á reynslunni af nýlegum breytingum á Stjórnarráðinu. Ég bendi á að breytingar voru gerðar sumarið 2009 og þar á undan í árslok 2007. Það liggur ekki fyrir, hvorki í greinargerð með frumvarpinu né kom fyrir allsherjarnefnd neitt mat á því hvernig þessar breytingar hafa reynst. Ekki liggur fyrir neitt faglegt mat á þörfinni fyrir breytingar, það liggja fyrir skoðanir en ekki neitt faglegt mat á þörfinni fyrir breytingar, og þaðan af síður liggur fyrir mat á því hvaða breytingar eru nauðsynlegar. Svo liggur heldur ekki fyrir neitt mat á líklegum árangri boðaðra breytinga á Stjórnarráðið sjálft eða áhrifum þeirra út í samfélagið. Í athugasemdum við frumvarpið er raunar farið um þessi atriði fjöldamörgum orðum, fjöldamörgum mjög almennum orðum. Þar er ýmsum sjónarmiðum lýst en það liggur ekki fyrir neitt faglegt mat, ekki nein úttekt, ekki nein gögn sem þær skoðanir sem koma fram í greinargerðinni styðjast við. Þetta eru skoðanir en þær styðjast ekki við neina faglega undirbúningsvinnu, því miður. Í rauninni má segja að greinargerðin með frumvarpinu bæti afar litlu við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá vori 2009, það er bara verið að segja sama hlutinn í aðeins lengra máli án þess að nokkur gögn séu lögð til grundvallar. Það er reyndar athyglisvert að í greinargerð með frumvarpinu er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar eiginlega eina skjalið sem eitthvað er vísað í til rökstuðnings fyrir þessari breytingu. Engin úttekt, engin samantekt. Það er raunar vitnað í nefnd sem starfaði undir forustu Gunnars Helga Kristinssonar í fyrravor þar sem lýst var því sjónarmiði að stefna bæri að sameiningu ráðuneyta en þar var líka fjallað um þessa hluti mjög almennt. Ég er ekki sérfræðingur á því sviði hvernig á að endurskipuleggja stofnanir en ég veit að fjöldamargir hafa mikla reynslu af að fara í gegnum stofnanir, meta þörf á breytingum og hvaða breytingar eru líklegar til að skila árangri. Það er ákveðin aðferðafræði til í þessu sambandi. Það hefur ekki verið notast við neina slíka aðferðafræði í undirbúningi þessa frumvarps eða það er a.m.k. ekki sjáanlegt, það er ekkert sem bendir til þess. Til þess að gæta sanngirni nefnum við í nefndarálitinu að með greinargerð með frumvarpinu fylgir mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins eins og lögbundið er. Þar eru ákveðnar vangaveltur um hugsanlegan sparnað eða fjárhagsleg áhrif þeirra breytinga sem samþykkt frumvarpsins hefði í för með sér. Þar er helst hægt að festa hönd á þeirri tölu að þegar breytingarnar verða að fullu komnar til framkvæmda muni þær spara um 120 millj. kr. í launakostnaði, þ.e. þegar biðlaunatími og tími tilfærslna embættismanna innan Stjórnarráðsins verður liðinn, kannski eftir ár. 120 millj. kr. eru auðvitað talsverðir peningar, raunar frekar litlir í samhengi ríkisfjármálanna en samt talsverðir peningar. Það er alveg vert að skoða hvort það er hægt að ná fram svoleiðis sparnaði víðar. Það má reyndar velta fyrir sér hvort mætti ná þeim sparnaði án þess að fara út í lagabreytingar af þessu tagi en það er önnur saga. Það er rétt að geta þess að annar sparnaður sem fjárlagaskrifstofan er með vangaveltur um í áliti sínu byggir á mjög óljósum rökstuðningi og eftir atvikum ákvörðunum, t.d. í sambandi við húsnæðismál og annað þess háttar, sem á eftir að taka. Það er fullkomin framtíðarmúsík sem ekki er hægt að festa neina hönd á. Það er allt saman í óvissu. Það kann þó að vera skynsemi í hugsuninni, ég fellst á það enda vil ég gæta sanngirni. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því núna að með þeim breytingum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til varðandi þetta frumvarp dregur verulega úr þeim sparnaði sem ætla má að náist með samþykkt þess, bara þannig að það liggi fyrir. Það er ekki lykilatriði í þessu sambandi en ætla má að þetta frumvarp sem slíkt muni spara, ef við tökum mark á tölum fjármálaráðuneytisins, á að giska helmingi minna en gert er ráð fyrir í mati fjármálaráðuneytisins, helmingi minna í tilkostnaði. Það er einhver þumalputtareikningur, kannski getur hv. formaður allsherjarnefndar bætt úr ef ég fer með rangt mál í þeim efnum. Ef t.d. hv. formaður allsherjarnefndar hefur einhverjar upplýsingar um það hvaða sparnaður gæti náðst fram miðað við þær breytingar sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til á frumvarpinu væri forvitnilegt að heyra þær hér á eftir. Ég útiloka ekki að slíkar upplýsingar liggi einhvers staðar fyrir en hafi þær komið fram í allsherjarnefnd hafa þær farið fram hjá mér. Þessi fjárhagslegi þáttur er sem sagt háður nokkurri óvissu. Það sem hægt er að festa hönd á er fækkun aðstoðarmanna ráðherra og fækkun ráðherrabílstjóra, fækkun ráðherra um tvo eða þrjá, eftir atvikum. Allt eru þetta peningar, ég virði það, en þetta eru ekkert óskaplega miklir peningar. Reynslan er sú að þrátt fyrir að markmið séu sett fram um að sameining skili fjárhagslegum ávinningi er ekki alltaf ljóst að hún geri það. Ég nefni bara, af því að hæstv. forsætisráðherra er í salnum, að hæstv. forsætisráðherra hefur manna mest talað fyrir því að allir yrðu að skera niður til að ná tökum á ríkisfjármálunum en einmitt hennar ráðuneyti vex, bæði að mannfjölda og fjárþörf, á sama tíma og önnur ráðuneyti senda skilaboð út og suður um að það eigi að skera niður. Það er ekki byrjað á toppinum í þeim efnum. Reynslan t.d. af breytingunni síðasta sumar var sú að deildir voru færðar úr forsætisráðuneytinu í önnur ráðuneyti - en samt fækkar ekki starfsmönnum í forsætisráðuneytinu. Menn geta farið af stað með alls konar fín og falleg markmið en það er lítið hald í þeim ef ekki fylgir nein alvara. Við vekjum athygli á því í nefndarálitinu að við undirbúning þessara frumvarpa virðist ekkert samráð hafa átt sér stað nema kannski milli nokkurra ráðherra og æðstu embættismanna ráðuneyta. Ekki virðist hafa átt sér stað samráð við almenna starfsmenn Stjórnarráðsins, hagsmunasamtök eða aðra aðila sem hafa hagsmuna að gæta af þessum breytingum. Það hefur heldur ekki verið um neitt pólitískt samráð að ræða, bara þannig að því sé haldið til haga. Við áttum kannski ekkert endilega von á því enda er þetta umdeilt pólitískt mál en það hefur ekki verið reynt að hafa pólitískt samráð um málið. Það er reyndar boðað, eins og ítrekað er í nefndaráliti meiri hlutans, að í framhaldi af samþykkt frumvarpsins verði efnt til samráðs um útfærslu breytinganna. Reynslan af fyrirheitum um samráð vekur hins vegar ekki miklar vonir um að við það verði staðið. Ég vísa í þeim efnum í að þegar Alþingi afgreiddi breytingarnar á Stjórnarráðinu sumarið 2009 var því marglýst yfir að í framhaldinu yrði efnt til víðtæks samráðs, m.a. við hagsmunaaðila og ég veit ekki hverja og hverja, en mér vitanlega hefur ekki orðið af því samráði enn þá. Þegar þetta frumvarp var lagt fram í vor var boðað að eftir framlagningu þess - það stóð skýrt í greinargerðinni - yrði efnt til víðtæks samráðs. Engin merki eru um að það hafi verið gert með öðrum hætti en þeim sem venja er þegar allsherjarnefnd eða aðrar nefndir þingsins hafa mál til umsagnar. Viðurkenning á þessum skorti á vönduðum vinnubrögðum felst í þeim orðum meiri hluta allsherjarnefndar að nauðsynlegt sé að efna til meira samráðs hvað varðar þau ráðuneyti sem meiri hlutinn hefur ákveðið að taka út fyrir sviga. Það á auðvitað við um hin líka þó að umræðan hafi vissulega verið miklu háværari og gagnrýnin harðari hvað varðar breytingarnar á atvinnuvegaráðuneytunum en í hinum tilvikunum. Þessi ríkisstjórn hefur jafnan uppi fögur orð um mikið samráð, það er alltaf talað um nauðsyn samráðs, en svo þegar kallað er eftir því er sagt: Nei, heyrðu, við verðum að klára þetta frumvarp, svo förum við í samráðið. Við verðum að koma þessu máli áfram, svo förum við í samráðið. Allir bíða en aldrei kemur samráðið. Þrátt fyrir fögur orð í frumvarpinu sjálfu og nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar um æskilegt samráð í framhaldi af því að þetta frumvarp verði að lögum hræðir því miður reynslan í þeim efnum og gefur ekki miklar vonir um mikið samráð. Þá er rétt að vekja athygli á því að auðvitað eru gallar, eins og ég nefndi áðan, á undirbúningsvinnu við frumvarpið. Það má segja að í orðaskiptum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og Róberts Marshalls hafi aðeins verið vikið að því. Við bendum í nefndarálitinu á að árið 2007 hafi verið gefin út sérstök handbók sem fól í sér ákveðnar leiðbeiningar og viðmið í sambandi við undirbúning, samningu og frágang lagafrumvarpa og að ekkert bendi til þess að sú handbók hafi verið höfð til hliðsjónar við gerð þessa frumvarps. Það bendir ekkert til þess. Ég veit ekki hvernig menn unnu hlutina í forsætisráðuneytinu en miðað við það sem ég les í greinargerð og það sem ég heyri í umræðum og á fundum allsherjarnefndar er ekkert sem bendir til þess að þær viðmiðanir sem voru fyrir hendi eftir að handbókin var gefin út 2007 og góð sátt var um - það var ekki pólitískt plagg, það var ekki ágreiningsplagg, allir voru sammála um að það væri æskilegt að vinna málin með þeim hætti - hafi verið hafðar til hliðsjónar við gerð þessa frumvarps. Þá er auðvitað rétt að benda á, eins og við gerum í nefndarálitinu, að núverandi ríkisstjórn hefur marglýst yfir vilja sínum til að stuðla að bættum vinnubrögðum, m.a. á þessu sviði. Nú síðast 20. ágúst gaf ríkisstjórnin út endurskoðaðar reglur, eins og það heitir, um þessi efni. Þær eru í rauninni í flestu samhljóða efni handbókarinnar frá 2007, kannski bara aðeins styttri, en það er alveg ljóst með sama hætti að þær reglur sem þar eru settar fram og eiga sér miklu lengri sögu en reglurnar frá 20. ágúst hafa ekkert verið hafðar til hliðsjónar við gerð þessa frumvarps. Ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra eru afar fín og flink í því að koma með alls konar yfirlýsingar og fögur fyrirheit um vönduð og fagleg vinnubrögð og allt þess háttar. Allt hljómar þetta voða vel en þegar til kastanna kemur virðast öll þessi orð, öll þessi fögru fyrirheit og allar þessar yfirlýsingar engu máli skipta. Yfirlýsingar um vönduð vinnubrögð, yfirlýsingar um samráð eru að engu hafðar. Það er rétt svo að ríkisstjórnin hefur sig í það að hafa samráð við flokksmenn í stjórnarflokkunum og kannski fer öll orkan í það. Kannski er engin orka eftir til að hafa samráð við neinn utan stjórnarmeirihlutans af því að öll orkan fer inn á við, ég veit það ekki. Varðandi efnisatriði þeirra breytinga sem eftir standa, verði frumvarpið að lögum með þeim breytingum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til, vil ég fyrir hönd 1. minni hluta vekja athygli á nokkrum atriðum. Það er rétt að ákveðnir málaflokkar sem heyra undir dómsmálaráðuneyti annars vegar og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti hins vegar geta alveg farið saman. Ég viðurkenni það, ég held að þar geti verið um að ræða ákveðin samlegðaráhrif, sérstaklega hvað varðar öryggismál borgaranna í víðtækum skilningi. Ég hef raunar ekki frekar en frumvarpshöfundar nein sérstök gögn í höndunum til að styðja þá skoðun mína en ég trúi því að þarna geti verið einhver samlegðaráhrif á ferðinni. Ég er í meiri vafa um ýmis önnur mál, t.d. verkefni samgönguráðuneytisins sem snúa að verklegum framkvæmdum og raunar sveitarstjórnarmálum líka sem eru nýkomin til samgönguráðuneytisins. Eins og við bendum á í nefndarálitinu er hugsanlegt að skipa öllum þessum málaflokkum saman undir sama ráðuneyti en í mínum huga er ávinningurinn óljós og hefur ekki verið skoðaður nægilega vel. Hið sama á við um sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Ég get alveg fallist á að þar séu ákveðnir stórir málaflokkar sem geta átt góða samleið, t.d. ýmiss konar þjónusta við hópa sem þurfa bæði á heilbrigðisþjónustu og félagslegri aðstoð að halda, en hins vegar heyra líka málaflokkar undir þessi ráðuneyti sem mér finnst ekki alveg passa inn í heildarmyndina. Ég nefni sem dæmi vinnumarkaðsmálin sem heyra undir félagsmálaráðuneytið í dag. Ég velti hér upp hvort vinnumarkaðsmál - það er spurning um að efla atvinnu í landinu og um leið að hafa þjónustu fyrir hendi við þá sem missa vinnuna - heyri ekki frekar undir atvinnumálaráðuneyti en ráðuneyti sem að meginstefnu til er með heilbrigðismál og félagslega aðstoð. Það má velta þessu upp. Þetta er allt saman nokkuð sem á eftir að skoða. Það er svo margt í þessu máli sem á eftir að skoða. Það er göslast fram með þessa breytingu sem part af einhverjum bútasaumi án þess að nokkur heildarmynd liggi fyrir. Það er ekki búið að teikna upp heildarmyndina af því hvernig núverandi ríkisstjórn eða stjórnarmeirihlutinn á Alþingi vill sjá Stjórnarráðið. Það er farið í smábreytingar í bútum og enginn sér neina heildarmynd. Við gerðum svona breytingar síðasta sumar, í ágúst 2009, þá var farið í að breyta einhverjum ráðuneytum og færa til. Forgangsverkefni þeirra lagabreytinga var reyndar að koma efnahagsmálunum út úr forsætisráðuneytinu til sérstaks efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Eins og við svo sem sögðum í þinginu kallar það auðvitað á að ráðinn sé inn efnahagsráðgjafi til forsætisráðherra þannig að tveir starfsmenn í efnahagsmálum fóru út og svo kemur einn inn og kannski kemur annar bráðum líka þannig að það er óvíst hvernig ríkisstjórnin sér þessi mál fyrir sér. Af því að málið er einhvern veginn ekki hugsað í heild - það er partur af einhverjum bútasaumi, það vantar faglega vinnu og faglegan undirbúning til að rökstyðja þær breytingar sem þarna eru gerðar - leggjumst við í 1. minni hluta gegn því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég ítreka, bara þannig að það liggi skýrt fyrir, að af hálfu okkar sjálfstæðismanna er fullur vilji til að endurskoða stjórnarskrána, endurskoða skipan ráðuneyta, endurskoða verkefni, hvar þau eiga heima og hvort þau eiga heima undir einhverjum tilteknum ráðuneytum eða annars staðar. Við erum reiðubúin í þessa vinnu og þessa umræðu. Við teljum það hins vegar ekki góð vinnubrögð, og ekki rétt að standa að málum með þeim hætti sem ríkisstjórnin gerir, að koma með svona búta af einhverri mynd inn í þingið án þess að heildarendurskoðun hafi átt sér stað, án þess að heildarmat hafi átt sér stað, án þess að nauðsynlegur faglegur undirbúningur og eðlilegt samráð hafi átt sér stað. Við höfnum því að taka þátt í vinnubrögðum af því tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni 1. minni hluta fyrir framsögu hans þó að ég sé að sjálfsögðu ekki sammála öllu því sem kom fram í máli hans. Ég held að það sé mikilvægt þegar menn gagnrýna undirbúning frumvarpsins - sem er alvanalegt hér í þinginu þegar um stærri breytingar er að ræða, alveg sama hvernig frumvörpin eru unnin er alltaf gagnrýnt að þau séu illa undirbúin - að hafa nokkur atriði í huga. Það hefur verið á döfinni í mörg ár og áratugi að sameina og fækka ráðuneytum. Flestir eru þeirrar skoðunar að ráðuneytin séu allt of mörg og þau þurfi að styrkja og efla. Ég minni þar á rannsóknarnefnd þingsins sem lagði mikla áherslu á þann lið í úrbótum í stjórnkerfinu að fækka, stækka og styrkja ráðuneytin. Sama gerði finnskur sérfræðingur sem skilaði skýrslu um efnahagsráðuneytið. Hann lagði til að efnahagsþættirnir yrðu settir í eitt ráðuneyti og það hefur verið gert. Ég held að það séu full rök fyrir sameiningunni sem við erum að ræða. Það getur ekki annað verið en að flestir viðurkenni að mikil hagræðing og sparnaður séu fólgin í því að sameina t.d. félags- og heilbrigðisráðuneytið. Í gegnum tíðina höfum við orðið vör við mikla árekstra í samskiptum þessara tveggja ráðuneyta, t.d. í málefnum aldraðra. Það er alveg ljóst að ef við fækkum stofnunum, sem ég tel að sé mikilvægt að gera, er þetta mikilvægur undirbúningur í því að fækka ráðuneytum. Vissulega er undirbúningurinn mikill. Fyrst þarf að skipa ráðherra til verka í sameiningunni þannig að ekki séu tveir ráðherrar að undirbúa sameiningu tveggja ráðuneyta í eitt heldur einn sem ég tel mun faglegri vinnubrögð. Síðan eru ráðuneytisstjórar skipaðir til verka áður en að sameiningunni kemur, 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að alls konar breytingar á Stjórnarráðinu og skipan ráðuneyta hafa verið í umræðu í þjóðfélaginu um langt skeið. Það er líka rétt að flestir stjórnmálaflokkar hafa líklega einhvern tíma lýst þeirri skoðun sinni að það bæri að fækka ráðuneytum, sameina þau og breyta. Við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd leggjum áherslu á í nefndaráliti okkar að við útfærslu þessara breytinga hefur ekki verið unnið nægilega vel og á því ber forsætisráðherra ábyrgð. Forsætisráðherra og enginn annar ber ábyrgð á því að undirbúa málið sem hún leggur fram í nafni ríkisstjórnarinnar þannig að búið sé að vinna heimavinnuna. Við höfum ákveðnar viðmiðanir í þessu sambandi. Við höfum handbókina frá 2007 sem mér vitanlega hefur ekki verið numin úr gildi og hefur verið ágæt pólitísk samstaða um að væri leiðbeining um góð vinnubrögð. Síðast í ágúst setti ríkisstjórnin sjálf fram það sem kallað er endurskoðaðar reglur um frágang lagafrumvarpa. Gefin var út fréttatilkynning 20. ágúst þar sem sagt var að ríkisstjórnin hefði samþykkt það sérstaklega. Ef handbókin er lesin og borin saman við lagafrumvarpið og reglurnar frá 20. ágúst eru einnig bornar saman við lagafrumvarpið er alveg ljóst að það stenst engar þær kröfur sem gerðar eru í þessum leiðbeiningarreglum. Það er fínt og flott að setja fram sjónarmið um góðar reglur og vönduð vinnubrögð. Vandinn er bara sá að því er í raun og veru ekki framfylgt.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að halda því til haga í umræðunni að víða í löndunum í kringum okkur er ekki farið með ráðuneytisbreytingar og fækkanir á þeim inn í löggjafarsamkunduna. Þar eru til staðar heimildir til að sameina og flytja verkefni milli ráðuneyta án þess að farið sé með þau á löggjafarsamkunduna. Ég veit ekki betur en að til sé heimild með forsetaúrskurði til að fara í slíkar sameiningar. Við töldum rétt og eðlilegt í sumar, af því verið er að tala um skort á samráði og lítinn undirbúning, að setja málið í þennan farveg, þ.e. að fara með það inn í þingið, þannig að ég tel að ekki sé annað hægt en að segja að þetta sé til fyrirmyndar. Varðandi það að lítið er gert úr sparnaði við þessar breytingar þá fór hv. þingmaður ítarlega yfir mat þar sem því er haldið fram að sparnaður vegna fækkunar ráðuneyta geti orðið um 360 milljónir þegar allt er komið til framkvæmda. Ég sé enga ástæðu til þess að draga það í efa. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega að fjárþörf væri í forsætisráðuneytinu. Ég er ekki viss um að hann fari þar með rétt mál og verður auðvitað að skoða málið í því samhengi að það fækkaði í ráðuneytinu þegar þeir sem fóru með efnahagsmálin fluttust yfir í efnahagsráðuneytið. Að sama skapi breyttust hlutföll forsætisráðuneytisins í það að vera samræmingarráðuneyti með ýmsum hætti. Þar var komið á fót löggjafarskrifstofu sem hefur oft verið kallað eftir  Ég tel ekki hægt að gagnrýna þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Við höfum frestað atvinnuvegaráðuneytinu. Þar voru fleiri athugasemdir og við ætlum að gefa okkur betri tíma í það, 

Hæstv. forseti. Það er í fyrsta lagi alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að frá 2007 hefur verið í lögum heimild til að sameina ráðuneyti án þess að lagabreytingu þyrfti til með einföldum forsetaúrskurði. Það er líka rétt að breytingar í þessum efnum lúta í sumum nágrannalöndum okkar miklu minni formreglum þannig að sveigjanleikinn er meiri. Ég hef ekki tíma hér til að fara í almennar vangaveltur um það að hvaða marki stjórnsýslan á að vera formföst og að hvaða leyti hún á að vera sveigjanleg. Stór gagnrýni á stjórnsýsluna undanfarin missiri hefur einmitt verið sú að hún hafi ekki fylgt formreglum nægilega vel þannig að það eru tvær hliðar á því máli. Ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra að æskilegt er að fá þetta mál inn í þingið. Ég hygg að það sé í rauninni miklu betra en að afgreiða það á borði ríkisstjórnarinnar þó að það sé heimilt að einhverju leyti. Frumvarpið eins og það leit út í upphafi passaði reyndar ekki inn í þá mynd vegna þess að þar var ekki einungis um að ræða sameiningu ráðuneyta heldur líka tilfærslu einstakra málaflokka milli ráðuneyta og verkefna og stofnana og þess háttar þannig að þar hefði a.m.k. þurft lagabreytingu til. En þegar búið er að klippa helminginn af frumvarpinu, eins og meiri hluti allsherjarnefndar leggur til, passar það auðvitað miklu betur inn í þá mynd. En það er betra að fá umræðu um þetta í þinginu, ég er almennt þeirrar skoðunar. Varðandi fjárþörf forsætisráðuneytisins er það staðreynd að útgjöld forsætisráðuneytisins jukust árið 2009 frá árinu 2008 og fjárlagaheimild forsætisráðuneytisins fyrir 2010 er hærri að raungildi en árið á undan. Þetta eru tölurnar sem liggja fyrir í opinberum gögnum 

Virðulegur forseti. Mig langar til að beina orðum mínum til hv. þm. Birgis Ármannssonar. Það er ljóst á nefndaráliti þess minni hluta allsherjarnefndar sem hann mælir fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn er hættur að vera frjálshyggjuflokkur. Sjálfstæðisflokkurinn er nú bara gamaldags íhaldsflokkur.  Mig langar til þess að gera athugasemdir við framsetningu hv. þingmanns þegar hann víkur að kostnaði vegna þess að í umsögn fjármálaráðuneytisins segir að með þessum aðgerðum verði sparnaðurinn í launakostnaði og starfsmannakostnaði 360 milljónir á ári auk þess sem nást muni hagræðing þegar kemur að húsnæði. 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða orðum í almenn ummæli hv. þm. Róberts Marshalls um það hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi horfið frá frjálshyggjustefnu eða ekki. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf öðrum þræði verið íhaldsflokkur og öðrum þræði verið frjálslyndur flokkur eða frjálshyggjuflokkur. Þessir þræðir eru báðir í hinum margslungna vef Sjálfstæðisflokksins. Varðandi vilja okkar til að draga úr kostnaði hins opinbera ítreka ég það sem segir í nefndarálitinu að við teljum að full ástæða sé til að skoða hvernig á að gera þetta. Við teljum ástæðu til að fara í þetta verkefni, við höfnum því ekki. Við viljum bara að það sé gert almennilega, ekki farið fram með svona bútasaum eins og ríkisstjórnin gerir. Ég vek athygli á því, af því að hann ætlar að snúa málinu upp á stjórnarandstöðuna, að stjórnarandstaðan hafi ekki tillögur, að það er nú nokkur aðstöðumunur milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu þegar kemur að því að útfæra tillögur um Stjórnarráðið. Ef við því erum að velta fyrir okkur einstökum útfærslum er alveg ljóst að Stjórnarráðið hefur miklu betri tök á því, og ráðherrar í ríkisstjórn, að láta vinna slíka grunnvinnu en einstakir nefndarmenn í allsherjarnefnd. Ef við erum raunsæ er það bara þannig. En kannski er nauðsynlegt að það sé gert á vettvangi allsherjarnefndar þegar ríkisstjórnin vinnur ekki heimavinnuna sína í þessum efnum. Það hefur ekki verið gert enn þá, við höfum ekki farið í neina svona grundvallarskoðun í allsherjarnefnd. Afstaða okkar hefur reyndar verið sú að málið væri einfaldlega þannig vanbúið að ekki ætti að afgreiða það. Það er afstaða sem við höfum látið koma skýrt fram frá upphafi. Þrátt fyrir að málið skáni við það að helmingurinn sé skorinn í burtu, það skánar í bili, 

Virðulegur forseti. Mig langar að bæta við spurningu og fá að heyra álit hv. þingmanns á þeirri fullyrðingu sem hér er meðal annars verið að byggja á vinnu nefndar undir forustu Gunnars Helga Kristinssonar stjórnmálaprófessors, um að ráðuneytin hafi í efnahagshruninu sjálfu reynst of smá og veikburða. Það er reynsla þess sem hér stendur að svo hafi verið. Það var svo á þeim tíma að ráðherrar voru á harðahlaupum inn á blaðamannafundi þegar þeir réðu til sín upplýsingafulltrúa. Ég man t.d. eftir því að það komst í fréttirnar og í hámæli að forsætisráðherra neyddist til að ráða til sín til ráðgjafar á þessum tímum, mjög erfiðum vikum sem gengu yfir í íslensku þjóðlífi, norskan hernaðarsérfræðing til að geta ráðið fram úr verkefnum dagsins. Þannig var nú fyrir okkur komið enda held ég að forsætisráðuneytið hafi þá haft yfir um 15 starfsmönnum að ráða. Er ekki öllum ljóst, þarf nokkurn eldflaugasérfræðing í að sjá það út, að slík ráðuneyti eru of veikburða til að geta tekist á við jafngríðarleg verkefni og blöstu við ríkisstjórn Íslands á þessum tíma?

Hæstv. forseti. Eitt er það hvernig menn bregðast tímabundið við stórfelldri krísu sem á sér ekki fordæmi og annað hvernig menn haga málum til framtíðar, hvernig menn skipa málum undir venjulegum kringumstæðum. Ég held að við getum aldrei haft Stjórnarráð af þeirri stærðargráðu að það geti alltaf mætt öllum óvæntum áföllum sem upp kunna að koma, það er ekki raunsætt. Það kann að vera að ráða þurfi norskan hernaðarsérfræðing eða eldflaugasérfræðing eða ég veit ekki hvað ef einhverjar slíkar krísur koma upp, við sjáum það ekki endilega fyrir. Hvað varðar almenn sjónarmið, sem koma fram hjá hv. þm. Róberti Marshall, get ég tekið undir það að almennt eigi að stækka einingarnar og efla þær. Ég hef reyndar áhyggjur af því að eitt ráðuneyti verði jafngríðarstórt í hlutfalli við önnur sem leiðir af sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis með helming ríkisútgjalda, svona þar um bil - eitt ráðuneyti með helming ríkisútgjalda. Ég velti fyrir mér hvort jafnvægið milli þess ráðuneytis og annarra ráðuneyta verði ekki eitthvað skrýtið, eitt risaráðuneyti á útgjaldahliðinni meðan önnur eru miklu smærri og þar af leiðandi meira veikburða. Ég velti því líka fyrir mér hvort eitt svona risaráðuneyti geri það ekki að verkum að það dragi úr pólitískri yfirsýn þess sem þar fer með ábyrgð og völd, hvort það geti ekki leitt til þess að embættismenn á einstökum sviðum verði meira sjálfráða og hið pólitíska vald hafi minna um ákvarðanir að segja en áður. Það eru slíkar hliðar á þessum málum líka sem við höfum kannski ekki rætt nægilega vel hér. Almennt styðjum við breytingar í þessum efnum og leggjum eindregið til að farið 

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að hæstv. forsætisráðherra gat ekki verið viðstödd umræðuna nú eftir þingflokksfundahlé en ég fór jafnframt fram á það við starfsmann þingsins að einhverjir aðrir ráðherrar yrðu viðstaddir. Er hægt að verða við því? Þetta snertir svo marga þætti stjórnskipunarinnar.

Forseti getur upplýst að hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, mun vera viðstaddur og kemur hér væntanlega um hæl.

Hann er þá væntanlegur. Ég hef ræðu mína í von um að hann sé kominn í hús því þetta snertir mjög stjórnskipulag ríkisins og það er augljóslega sanngjörn krafa að fara fram á að a.m.k. einn fulltrúi framkvæmdarvaldsins sitji í ræðusal. Helst hefði ég nú viljað hafa þá alla tíu, eftir breytingar. Eins og fram hefur komið ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, með síðari breytingum. Í ræðustól Alþingis hefur verið farið yfir það að málið var til meðferðar í allsherjarnefnd og hlaut þar ekki mikla samstöðu þrátt fyrir loforð meiri hlutans um að það yrði sett í samningafarveg í sumar og rætt í sátt. Meðal annars gaf hæstv. forsætisráðherra það loforð í vor þegar þingið fór í tímabundið frí að þessi mál yrðu rædd milli allra stjórnmálaflokkanna sem eiga sæti á Alþingi. Það var ekki gert. Við erum komin með frumvarpið núna en að vísu ekki nema hálft. Meiri hlutinn ákvað að taka helminginn af frumvarpinu út m.a. vegna andstöðu og gagnrýni um skort á samráði Ég hef nokkrar áhyggjur af þessu. Þetta var tekið fyrir í allsherjarnefnd eins og fram hefur komið. Fyrir þingflokksfundahlé talaði fulltrúi 1. minni hluta um að málið væri afar illa unnið. Ég er á þeirri skoðun líka. Ég spurði t.d. í allsherjarnefnd hvort hin nýja lagaskrifstofa í forsætisráðuneytinu, sem skyndilega var sett á stofn án þess að nokkur vissi - þar er búið að ráða í þrjú stöðugildi án auglýsinga - hefði lesið frumvarpið yfir. Svo var ekki. Þess vegna finnst mér mjög bágt og slæmt að hæstv. forsætisráðherra sé ekki hér svo ég hefði getað spurt hana af hverju frumvarpið var ekki sett beint til þeirrar stofnunar. Eins og flestir vita hef ég ásamt flestum þingmönnum Framsóknarflokks og Hreyfingarinnar lagt fram frumvarp um að stofna lagaskrifstofu Alþingis. En þá er brugðið á það ráð að stofna þessa skrifstofu í forsætisráðuneytinu. Það er nú öllu verra ef hún fær ekki nein verkefni því það hefði verið alveg upplagt að frumvarpið færi þar í gegn og hefði þá kannski orðið eitthvað betra í meðförum hennar. Ég velti fyrir mér hvert sé hlutverk þessarar lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu fyrst í gegnum hana fara ekki einu sinni þau frumvörp sem hæstv. forsætisráðherra leggur sjálf fram. Ég verð líklega að leggja fyrirspurn fyrir þingið og spyrja hæstv. forsætisráðherra að því þegar vel stendur á hjá henni. Það er mikið vísað í þá skýrslu sem forsætisráðherra lét vinna um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, Aðdragandi og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdir atburðir . Það var stofnaður starfshópur í kringum þessa spurningu sem skilaði af sér í maí 2010. Meira og minna öll frumvarpsgerð og tillögur að lagasetningu sem koma frá forsætisráðuneytinu og stjórnsýslunni og framkvæmdarvaldinu virðast byggja á þeirri skýrslu. Mér finnst það afar einkennilegt úr því að þingmannanefnd sem á að fjalla um rannsóknarskýrslu Alþingis er að ljúka störfum á næstu dögum og hefur örugglega unnið gott starf. Það er verið að taka fram fyrir hendurnar á þeirri þingmannanefnd og lögum breytt áður en nokkuð kemur út úr því hvað nefndin leggur til, eins og hennar hlutverk er en ekki nefndar sem sjálf hæstv. forsætisráðherra skipaði í sumar. Niðurstöðum starfshópsins - þessu er tekið alveg eins og hvítu plaggi og sjálfsagt er einhver samhljómur með þessu og þeirri vinnu sem þingmannanefndin kemst að. Ég gríp hér niður, með leyfi forseta: „Meginniðurstöður starfshópsins eru eftirfarandi: Að hinn faglegi grundvöllur stjórnsýslunnar sé veikur vegna ómarkvissra pólitískra inngripa í störf hennar, persónutengsla og ónógar áherslu á faglega starfshætti.“ Þetta er í fyrstu niðurstöðum nefndarinnar. En með hvað er farið fram hér? Frumvarpið er mjög ómarkvisst pólitískt inngrip. Fyrir utan persónutengslin sem hér er vísað í og áhersluna á ófaglega starfshætti - þetta er það sem við stöndum frammi fyrir. Það hefur ekkert breyst. Það er hvergi tekið tillit til þessa í vinnu framkvæmdarvaldsins frá því hrunið varð. Ég minni á að hrunið varð á vakt Samfylkingarinnar. Haldið er áfram með bundið fyrir bæði augun. Þetta er ekki fyrsta lagafrumvarpið sem ríkisstjórnin þarf að taka, klippa niður, hársnyrta, setja í rúllur eða jafnvel fjarlægja af þingi vegna þess að svo illa er staðið að hlutunum. Mig langar líka, áður en ég les upp úr nefndarálitinu þar sem ég er framsögumaður 2. minni hluta allsherjarnefndar, að minna á svar sem forsætisráðherra gaf hv. þm. Eygló Harðardóttur varðandi ráðherra og tímabundnar ráðningar í ráðuneytunum. Búið er að moka inn í ráðuneytin alls konar fólki án auglýsinga og ég mun koma betur að því þegar ég les upp úr nefndarálitinu. Svarið var lagt fram í sumar. Á síðasta ári voru tveir ráðnir í forsætisráðuneytið án auglýsingar, fimm í dómsmála- og mannréttindaráðuneytið án auglýsingar, fimm í félags- og tryggingamálaráðuneytið, sex í fjármálaráðuneytið, tveir í iðnaðarráðuneytið, fjórir í mennta- og menningarmálaráðuneytið, tveir í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið og einn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Eru þetta merki um fagleg vinnubrögð? Er þetta merki um að verið sé að skera niður í stjórnarráðinu? Nei, því miður. Svona heldur þetta áfram. Ráðningamálin hjá ríkisstjórninni eru alveg hreint til skammar. Ég ætla að minna á það að ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að því á vordögum hvað væru margir starfsmenn í ráðuneytunum sjálfum. Svarið sem barst var 511 starfsmenn árið 2009.  Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu frá fjárlagaskrifstofu að hugsanlega væri hægt að spara 120 milljónir ef allar forsendur mundu ganga eftir varðandi brotthvarf starfsfólks. Ég minni á það að þegar rekstrarkostnaðurinn er tæpir 6 milljarðar er þetta einungis 2% af þeirri heildarupphæð. Samt er verið að fara fram á það í ráðuneytunum að hið opinbera skeri niður um 10%. Lágmarkskrafan er 5%. Þarna er verið að sameina ráðuneyti í hagræðingarskyni, er okkur sagt, og hagræðing í ríkisrekstri er augljóslega í markmiðssetningu laganna. Náð er 2% niðurskurði en þær tölur eru frá því áður en ríkisstjórnin kippti út ákvæðinu um að gera sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneytið að einu ráðuneyti. Sparnaðurinn er því langtum minni. Áfram er fjallað um þennan sparnað í greinargerð fjármálaskrifstofunnar. Það er sagt: „má reikna með lækkun“ og „að öllu jöfnu má áætla“ og því um líkt þannig að það er ekkert fast í hendi hvað sparast. Hugsanlegur sparnaður á næstu fimm árum er reiknaður upp í 360 milljónir. Þetta er náttúrlega ekki boðlegt því það er fyrst og fremst ætlast til að þegar skorið er niður í ráðuneytum að hagræða í rekstri. 360 milljónir eru rúmlega 5% af heildarútgjöldum ráðuneytanna. Fjárlagaskrifstofan hefur reiknað sig upp í það til að geta rökstutt að þetta eigi að vera svona. Svona er þetta nú allt saman. Það er enginn árangur af þessu frumvarpi. Í því segir að allir verði endurráðnir og gert ráð fyrir að öllum starfsmönnum verði boðið starf í sameinuðu ráðuneytunum. Fækkað er í yfirstjórninni, ég viðurkenni það. Þarna sparast laun þriggja ráðherra og líklega þriggja aðstoðarmanna og þriggja bílstjóra. En meiri sparnaður er nánast enginn sjáanlegur því gera á þá aðila sem vitað er að missi vinnuna að starfandi sérfræðingum í ráðuneytinu. 22.000 störf hafa tapast á almenna vinnumarkaðnum. Mikið af því fólki er afar fært enda mikil ásókn í íslenskt starfsfólk erlendis. Það er að verða mikill spekileki í þjóðfélaginu. Ekki dettur ríkisstjórninni í hug að auglýsa nokkurt einasta starf. Á meðan skorið er niður og fækkað í ráðuneytunum var um síðustu helgi birt auglýsing í dagblöðunum þar sem auglýst er eftir nýjum ráðuneytisstjóra í viðskipta- og efnahagsráðuneytinu. Þetta eru gamaldags og úrelt vinnubrögð. Það verður að taka þetta föstum tökum. Formaður allsherjarnefndar sagði í morgun að samt væri ekki hægt að segja upp starfsfólki sem ynni hjá opinbera geiranum. Það er einfaldlega rangt því samkvæmt lögum um laun opinberra starfsmanna er litið á það sem uppsögn þegar starf er lagt niður. Um leið og störf eru lögð niður er jafnframt gerður starfslokasamningur við viðkomandi starfsmann eða viðkomandi getur litið á það sem uppsögn og getur tekið endurráðningu ef það stendur til boða. Mig langar aðeins til að koma inn á ummæli sem fyrrverandi dómsmála- og mannréttindaráðherra lét hafa eftir sér í Ríkisútvarpinu 3. september síðastliðinn. Hún þurfti því miður að víkja, einn okkar færasti ráðherra í fyrrverandi ríkisstjórn. Henni var gert að víkja, ef til vill vegna afglapa annarra ráðherra. Í viðtalinu sagðist hún telja að með sameiningu ráðuneyta, eins og lagt er til í frumvarpinu, og gera þau svona risastór þá aukist völd ráðuneytisstjóra, ráðgjafa og embættismanna innan stjórnsýslunnar. Það er ekki það sem við viljum. Pólitíkin verður að bera ábyrgð á starfi ráðuneytanna, ekki embættismenn. Það er orðið eitthvað mikið skakkt allt saman hér á Íslandi, hvernig allt er hugsað. Ég hef stórkostlegar áhyggjur af löggjafanum og hvað Alþingi er orðið máttvana gagnvart risunum hjá framkvæmdarvaldinu, samanber það að framlög til Alþingis losa 1 milljarð á meðan framkvæmdarvaldið tekur til sín 6 milljarða. Vald framkvæmdarvaldsins er alltaf að aukast meira og meira, þetta er eins og óseðjandi hungraður úlfur, það þarf alltaf meiri völd, meiri völd. Lagaskrifstofa Alþingis er komin upp í forsætisráðuneytið. Það var ekki það sem við vorum að biðja um. Við báðum um að Alþingi yrði styrkt en ekki framkvæmdarvaldið. Svo einfalt er það. Nú ætla ég að fara aðeins yfir í nefndarálitið sem ég skilaði. Eins og ég kom inn á áðan er ég talsmaður 2. minni hluta allsherjarnefndar. Með leyfi forseta, stendur þar: „Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands sem fela í sér fækkun ráðuneyta úr tólf í níu. Er það mikið fagnaðarefni því að brýnt er að ríkið að dragi saman seglin og spari í rekstri.“ En eins og áður hefur komið fram og ég sagði áðan námu útgjöld ráðuneytanna tæplega 6 milljörðum kr. á árinu 2009. Við framsóknarmenn fögnum því mjög að verið sé að draga saman í ríkisrekstrinum, að það sé verið að fækka ráðuneytum. Það er beinlínis gert ráð fyrir því í flokksþingssamþykktum okkar, en við höfum líka bent á að þetta verður að gera að yfirveguðu ráði og af vissri skynsemi. Í frumvarpinu kemur fram að öllum starfsmönnum ráðuneytanna verður boðið áframhaldandi starf eins og ég fór yfir áðan. Þar voru 511 starfsmenn árið 2009 og svo hefur fjölgað nú um tæplega 50 í störfum sem eru ekki auglýst. Ég spurði starfsmann forsætisráðuneytisins sem kom á fund allsherjarnefndar hvað yrði um alla tímabundnu ráðningarsamningana sem þessir aðilar eru með sem eru ráðnir án auglýsinga tímabundið inni í ráðuneytin. Fá þeir fastráðningu í nýjum ráðuneytum? Hvað verður um þessa samninga þegar yfirfærslan á sér stað? Viðkomandi starfsmaður gat ekki svarað þessu því að enginn hafði hugsað um hvað þetta þýddi raunverulega. Þetta er eitt sem við þurfum að athuga því að útgjaldaaukinn verður mun meiri. Það verður mjög fróðlegt að sjá þegar árið 2010 verður gert upp hvort það verður útgjaldaauki eða ekki eða hvort ríkisstjórninni er alvara með því að spara í ríkisrekstri. Nú er liðið langt á árið 2010 og það verður eins og ég segi fróðlegt að sjá hvernig hefur tekist til. Skýrari verkaskipting ráðuneytanna er alveg nauðsynleg og það er mjög skynsamlegt að sú skipting taki tillit til samfélagsins og atvinnuhátta hverju sinni. Það hefur verið gagnrýnt mjög að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það var annað sem framkvæmdarvaldið þurfti að draga til baka í þessu frumvarpi, það var að hér átti að vera umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Formaður nefndarinnar var spurður um það í allsherjarnefnd hvers vegna fara ætti í þessa nafnabreytingu þegar ekki væri verið að flytja nein verkefni yfir til umhverfisráðuneytisins og þá var fallið frá þeirri breytingu og það er ekki tekið upp í þessari umferð og heitir umhverfisráðuneytið eftir sem áður umhverfisráðuneyti. Það sýnir líka á hinn bóginn aftur hve þetta frumvarp er illa unnið fyrst hægt er bara á einum fundi að skipta um skoðun og bakka og koma svo með breytingartillögu inn í þetta. Ég þreytist ekki á því að tala um hve þetta er illa unnið og í raun og veru mikil fljótaskrift á þessu. Ég ætla að grípa niður í nefndarálitið á ný: „Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að skiptar skoðanir séu í þjóðfélaginu um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið annars vegar og iðnaðarráðuneytið hins vegar og sameina í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Hafa ýmis samtök er málið varðar mótmælt þessum áformum. Þrátt fyrir að einnig hafi verið áformað að setja á fót stýrihóp fyrir samþykkt frumvarpsins, með þátttöku ráðherra, verkefnisstjórnar með þátttöku ráðuneytisstjóra, sérfræðinga og fulltrúa starfsmanna ráðuneytanna, hefur það ekki verið efnt. Segir orðrétt í greinargerð með frumvarpinu: „Mikilvægur þáttur vinnunnar verður að ræða málið við samtök sem eiga hagsmuna að gæta. Er þar sérstaklega átt við heildarsamtök svo sem í iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi, stéttarfélög, félag forstöðumanna og sveitarfélögin. Þá verður þingflokkum boðið að tilnefna tengiliði til að fylgjast með vinnunni og koma sínum sjónarmiðum að. Þessir aðilar munu einnig fylgja því eftir að fram fari allsherjarendurskoðun á þeim verkefnum sem viðkomandi ráðuneyti sinna og þeim stofnunum sem undir þau heyra.““ Það er þetta sem verið er að benda á, þetta samráð hefur ekki verið framkvæmt. Eða eins og einhver sagði á allsherjarnefndarfundi, gott ef það var ekki formaður allsherjarnefndar, hann leiðréttir mig þá, „samþykkja lögin fyrst og semja svo“. Samþykkja lögin fyrst á Alþingi og fara svo í samráð. Þetta er eins og í auglýsingunni frægu: „Þú tryggir ekki eftir á.“ Það er ekki þetta sem við vorum að fara fram á. Samráðsviljinn er alveg skýr í frumvarpinu, enda örugglega upphaflegur texti settur inn með það að markmiði að ná sátt um þetta mál, ég efast ekkert um það. En efndirnar eru engar og í raun og veru fór það svo að ríkisstjórnin lét undan þeim þrýstingi að hætta við að fara í gegn með atvinnuvegaráðuneytið núna. Ég er hér með tvö fylgiskjöl með þessu nefndaráliti. Þegar verið var að ræða málið í nefndinni fór ég fram á að það yrði útskýrt og sett niður á blað hve margar stofnanir mundu heyra undir hvert ráðuneyti eftir breytingu og hve margir starfsmenn væru í undirstofnunum. Allsherjarnefnd fékk sent frá forsætisráðuneytinu hvaða stofnanir heyrðu undir hvert ráðuneyti en það var ekki hægt að verða við þeirri ósk hve margir ríkisstarfsmenn væru í hverri stofnun þannig að bæði nefndarmenn og aðrir áttuðu sig á því hvað raunverulega lægi þarna undir. Það segir mér að þetta frumvarp er algjörlega vanbúið. Það er hvorki tekinn saman fjöldi opinberra starfsmanna undir hverju ráðuneyti alveg niður í undirstofnanir, sem telja rúmlega 200 ríkisstofnanir, né neinir útreikningar á því hver launakostnaður undir hverju ráðuneyti er. Þetta finnst mér mjög miður, því að eins og kemur fram í svarinu frá forsætisráðuneytinu heyra t.d. 55 stofnanir undir innanríkisráðuneytið. Það eru ekki nema þrjár stofnanir sem heyra undir forsætisráðuneytið. Það eru 38 stofnanir sem heyra undir velferðarráðuneytið. Það eru einungis tvær stofnanir sem heyra undir utanríkisráðuneytið en samt tekur utanríkisráðuneytið til sín rúmlega 1,1 milljarð í ríkisútgjöldum. Það hefur engin rannsóknarvinna farið fram á þessu, ekki nokkur. Þessu frumvarpi hefur verið skellt fram alveg hráu, enda sést það, hér er fylgiskjal. Ég hvet þingmenn til að kíkja í nefndarálitið. Að auki hefur hið opinbera gefið út skýrslu eða rit sem heitir Rit um sameiningu ríkisstofnana, sem fjármálaráðuneytið gaf út í desember 2008. Þar er að finna í viðauka 3 gátlista við mat á verkefnum þegar t.d. opinberar stofnanir eru settar á stofn eða samruni á sér stað hjá ríkisstofnunum. Í viðauka 4 er svo dæmi um framsetningu samrunaáætlunar. Það var fjallað um það hér fyrr í dag að ekki hefði verið farið eftir handbók Stjórnarráðsins um samningu lagafrumvarpa frá 2007 þegar þetta frumvarp var samið. Það er alveg hárrétt. Það hefur greinilega ekki verið farið eftir henni. Ég vil líka benda á að framkvæmdarvaldið fer ekki einu sinni eftir þeim tilmælum sem það beinir til undirstofnana sinna um samruna og sameiningar sem finna má í þessu riti. Þessi vinnubrögð eru alveg til skammar. Þarna er að finna leiðarvísi um það hvernig á að fara að þessu, því að ekkert er verra fyrir starfsmenn en akkúrat þegar menn hafa sín hvora löppina í heitu og köldu vatni og svo er verið að hætta við og draga hluti til baka og setja þá fram á ný. Það er komið að leiðarlokum í fyrstu umferð hjá mér. Ég er búin að koma fram með það helsta sem er að finna í nefndarálitinu. Ég gagnrýni þetta frumvarp mjög og hvet framkvæmdarvaldið til að vinna frumvarpið skilyrðislaust betur og fara eftir þeim reglum sem það sjálft setur, því að þetta er ekki fyrsta og verður örugglega ekki seinasta frumvarpið sem kemur hér inn illa unnið og varla unnið. Mér skilst að frumvarpið eigi að fara aftur til allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. og þá getum við kannski rætt þetta betur. Það vöknuðu spurningar um hvert forræði hvers ráðherra á hverju ráðuneyti mundi verða eftir þetta. Er þá vísað til þess hver eigi að hafa forustuna þegar þetta frumvarp verður að lögum 1. janúar 2011. Hver tekur forustuna t.d. fyrir þjóðina í atvinnuvegamálaráðuneytinu? Það stendur hér í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 2, með leyfi forseta: „Að mati meiri hlutans er almennt breið sátt um velferðarráðuneytið og innanríkisráðuneytið og því mikilvægt að hefja vinnu við stofnun þeirra nú þegar þannig að hægt verði að ná fram sem fyrst þeirri miklu hagræðingu sem fyrir er séð í tengslum við málaflokka og stofnanir innanríkis- og velferðarráðuneyta.“ Þarna kemur þetta fram en hver á að taka forustuna í atvinnuvegamálaráðuneytinu? Ég sé að formaður allsherjarnefndar, Róbert Marshall, er í salnum og væri mjög æskilegt að fá að heyra hans sýn á þessa spurningu, því að þessum spurningum verður að svara.  Mér finnst alveg sjálfsagt að þingmenn fái að vita það sem og þjóðin, því að þau mál brenna á þjóðinni. Jafnframt vil ég beina því til ríkisstjórnarinnar og spyr að því: Verður farið í eitthvert samráð við hagsmunaaðila þeirra sem undir ráðuneytin falla, iðnaðarráðuneytið, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið? Þetta eru spurningar sem brenna mjög á fólki. Sjáum við þetta fyrir okkur á næstu sex mánuðum eða ætlar ríkisstjórnin að geyma þetta þar til hún hefur kannski hrökklast frá völdum? Eða hvenær er að vænta næstu skrefa í þessu máli og hvenær verður málið fullklárað? Ég minni aftur á að þær sparnaðartillögur sem liggja hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins miðast allar við það að breytingarnar gangi í gegn allar í einu. Þá yrði sparnaðurinn 120 milljónir í launakostnaði, sem er enn minni núna og er kannski hægt að helminga það. Þá er þetta komið niður í 1% af heildarútgjöldum Stjórnarráðsins ef hægt er að helminga þá tölu. Ég læt þessu lokið hér og nú. Ég hvet ríkisstjórnina til góðra verka og að vanda sig til framtíðar þegar lögð eru fram frumvörp svo við þurfum ekki að standa í svona hártogunum á Alþingi. Ég hef áhyggjur af löggjafanum, ég tek það fram aftur, ég hef áhyggjur af því hve löggjafinn er vanmáttugur til að takast á við framkvæmdarvaldið þegar það er orðið svona ægistórt og sýgur til sín allt vald eins og hér er byggt á og við sjáum í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Þessi ræða og sú sem hana flutti er talandi skýring á því hvers vegna Framsóknarflokkurinn hefur tapað þriðjungi af fylgi sínu frá því sem það var í skoðanakönnunum á síðasta ári. Hvað veldur því að þingmenn flokksins halda ræður sem eru fullar af slíku endemisbulli, líkt og sú sem hv. þingmaður flutti hér áðan? Hvað veldur því að hv. þingmaður leyfir sér að spinna upp sögur og blekkingar og vitleysu? Er það vegna þess að hún er vísvitandi að fara með ósannindi eða er þingmaðurinn ekki nógu vinnufús til að lesa heima? Hv. þingmaður sagði að í sumar hefði verið stofnuð lagaskrifstofa í forsætisráðuneytinu, að því er virtist af máli hennar í heimildarleysi, og að þangað hefðu verið ráðnir starfsmenn án auglýsingar. Þetta eru ósannindi. Þetta er bull og þvæla. Auðvitað gæti hv. þingmaður komist að raun um þetta. Þetta hefur örugglega verið upplýst í vinnu nefndarinnar, hlýtur að hafa verið spurt að því fyrst þetta liggur svona þungt á hjarta hv. þingmanns. Staðreyndin er sú að þrír starfsmenn voru ráðnir. Upphaflega hugmyndin að lagaskrifstofunni kom reyndar úr ranni Framsóknarflokksins fyrir sennilega sjö eða átta árum. Þeir voru allir ráðnir samkvæmt auglýsingu. Þegar þingmaðurinn kemur svo og segir að ríkisstjórninni detti ekki í hug að auglýsa eitt einasta starf - frú forseti, málflutningur af því tagi er ástæðan fyrir því að enginn treystir Framsóknarflokknum. Mér þótti merkilegt að hv. þingmaður talaði um alla skapaða hluti nema efni málsins. Hvaða efnisleg rök eru með eða á móti því að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti? Og hvað ræður stefnu þessa hv. þingmanns? Framsóknarflokkurinn hefur ekki breytt um stefnu í þessu máli frá því hann samþykkti á flokksþingi sínu fyrir nokkrum árum stuðning við að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti. Er hv. þingmaður að spinna upp nýja stefnu flokksins ofan á allt annað, bara svona upp á eigin spýtur?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að koma hér í andsvar við mig. Ég er alltaf jafnundrandi á því hvað hæstv. utanríkisráðherra er vel inni í stefnumálum Framsóknarflokksins, en það er vel að hann kynni sér stefnu annarra flokka. Ég fagna því, því að ráðherra á hverjum tíma þarf náttúrlega að vera vel inni í öllum málum. Ég hef persónulega ekki áhyggjur af því hvernig flokkurinn mælist í skoðanakönnunum, en það má annað segja um flokk hæstv. utanríkisráðherra, því meðlimir hans láta gjarnan sveiflast og taka ákvarðanir eftir því hvernig skoðanakannanir blása. Því miður er ég ekki haldin því heilkenni þótt hæstv. utanríkisráðherra hafi áhyggjur af því. Varðandi það að starfsmenn hafi verið ráðnir án auglýsinga inn í forsætisráðuneytið, á lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins, þá vil ég benda hæstv. utanríkisráðherra á að allsherjarnefnd barst hvorki meira né minna en umsögn frá sjálfu forsætisráðuneytinu um frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis sem ég lagði fram ásamt flestum þingmönnum Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar. Þvílíkur skjálfti hlýtur að hafa farið um hæstv. forsætisráðherra og ráðuneytið allt að þau sáu sig knúin til að senda umsögn við frumvarpið. Í þeirri umsögn stendur að þrír starfsmenn séu þarna og hafi verið ráðnir án auglýsingar. Það var ekki kynnt neitt þegar þessi lagaskrifstofa var sett upp hér í sumar, því allt í einu lá það fyrir allsherjarnefnd að búið væri að stofna hana. Vitiði út af hverju? Vegna þess að í skýrslunni sem dreift var í maí 2010 kom fram að bæta þyrfti lagasetningu á Alþingi. Þá fór hæstv. forsætisráðherra þá leið að taka bara stofnunina til sín. Ég hvet Alþingi til að ná þessari stofnun til sín til að hægt sé að vanda lagasetningu hér.

Frú forseti. Tveir starfsmenn lagaskrifstofunnar staðfestu fyrir tíu mínútum að þeir starfsmenn sem ráðnir voru hafi verið ráðnir samkvæmt auglýsingu, þannig að hv. þingmaður ætti að kynna sér málið töluvert betur. Hv. þingmaður rekur hornin í allt. Hún kom og reif sig niður í tær á síðastliðnum vetri ásamt félögum sínum í þingflokki framsóknarmanna yfir því að ekki væri gefinn nægilegur gaumur að skoðunum akademíunnar, það þyrfti að draga fram sérfræðinga. Í kjölfar rannsóknarnefndarskýrslunnar fá menn síðan þá sérfræðinga sem Framsóknarflokkurinn bað um til að gera úttekt á því á hvaða úrbætur er bent í skýrslunni. Þegar það liggur fyrir og menn ætla að fara eftir því, þá kemur hv. þingmaður og varla heldur meðvitund sökum þess hvað hún er hissa á því að menn skuli láta sér koma til hugar að fara eftir ráðum þeirra sérfræðinga sem Framsóknarflokkurinn bað um í vetur. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur og þetta er ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn 

Ég bið hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að halda ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég verð að biðjast afsökunar á því að hafa staðið upp svona snemma, en ég hélt að það ætti það sama við um hæstv. ráðherra og hv. þingmenn hér í ræðustól að þeim væri úthlutaður tími eftir því sem klukka í ræðustól segir til um. 
             Ræða mín og andsvör snerta viðkvæma strengi hjá hæstv. utanríkisráðherra og ekki í fyrsta sinn. Einhvern veginn verður hann nú alltaf svolítið tens þegar hann fer í andsvör við mig, en ég hef gaman af því.

Skelfilega gaman af því.

Ég spyr ríkisstjórnina, ég spyr forsætisnefnd Alþingis: Til hvers var verið að kjósa þingmannanefnd sem hefur það hlutverk að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar? Hvers vegna er ekki beðið eftir niðurstöðum þingmannanefndarinnar varðandi það hvað gerðist í hruninu? Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Nefndin er að skila af sér á næstu dögum og það er farið hér með skýrslu úr forsætisráðuneytinu eins og hún sé heilagur sannleikur. Hér er verið að setja lög áður en þingmannanefndin kemst að niðurstöðu. Þessi vinnubrögð eru til skammar. Þau eru álíka mikið til skammar og þegar hæstv. forsætisráðherra er sífellt að gefa út 

Er ekki skoðanafrelsi?

Virðulegur forseti. Ég er með nokkrar spurningar til hv. þingmanns vegna þess nefndarálits sem hún kynnti hér áðan. Ég vil taka það fram að það er ánægjulegt að heyra hversu mikil ánægja er hjá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins með ráðherra ríkisstjórnarinnar eftir að þeir hafa lokið störfum. Mig langar til þess að spyrja, vegna þess að ég sakna þess úr nefndarálitinu: Hvaða efnislegu tillögur hefur hv. þingmaður fram að færa í þessum efnum? Hvaða ráðuneyti á að sameina? Hversu mörgum starfsmönnum telur hv. þingmaður eðlilegt að segja upp við þær sameiningar? Hversu miklum sparnaði mundi hv. þingmaður vilja ná fram? Það er rétt hjá hv. þingmanni, ég tek undir það sjónarmið, það er betra fyrir starfsfólk Stjórnarráðsins að gengið sé fram hratt og örugglega í þessum efnum. En hvaða efnislegu tillögur hefur þingmaðurinn fram að færa í málinu? Er það rétt skilið hjá mér að hv. þingmaður hafi skipt um skoðun þegar kemur að afgreiðslu þessa máls frá því sem var innan hv. allsherjarnefndar, vegna þess að þar lagði hv. þingmaður, ef ég man rétt, til að málið færi ekki til meðferðar í þinginu heldur yrði afgreitt einhliða af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall, formanni allsherjarnefndar, kærlega fyrir það að koma hér í andsvar við mig. Ekki á nokkurn hátt hef ég skipt um skoðun á þessu máli. Ég benti hins vegar hv. formanni og allsherjarnefnd allri á það að samkvæmt reglugerðarákvæði væri hægt að fækka ráðuneytum án þess að koma með málið fyrir þingið, en ríkisstjórnin kýs að fara með þetta í gegnum þingið vegna þess að það er ekki meiri hluti fyrir því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hjá samstarfsflokknum, þannig að það verður að fara með málið í gegnum þingið til þess að ná meiri hluta. Þetta er svo augljóst. Ég hef síður en svo skipt um skoðun í málinu. Hvað varðar spurningar hjá þingmanninum, hvað ég leggi til, hvað ég vilji sjá, hvaða starfsmönnum eigi að segja upp og hversu mörgum. Virðulegur forseti. Því miður þá hef ég engar efnislegar forsendur til að gefa mér það, því ég hef ekki aðgang að þeim skjölum eða þeim trúnaðarupplýsingum sem liggja í ráðuneytinu. Ég veit að 511 starfsmenn störfuðu í ráðuneytunum árið 2009. Ég veit að 2010 hafa tæplega 40 verið ráðnir í ráðuneytin án auglýsingar. Þetta er það sem ég hef. Þetta er það sem við þingmenn náum með töngum í gegnum þingið þegar við leggjum fyrirspurnir fyrir ráðherra. Við höfum ekki forsendur til þess að koma með tillögur þegar svona innanbúðarmál eru hér á borði Alþingis, því miður. Ég vildi gjarnan gera það. Ég hef sagt það jafnframt hér og sagði það áðan að það er stefna Framsóknarflokksins að fækka ráðuneytum. Það er hreinlega galið að hafa tólf ráðherra og tólf ráðuneyti hjá 320 þúsund manna þjóð. 

Virðulegur forseti. Ég og hv. þingmaður höfum að sjálfsögðu tekið þessa umræðu að einhverju leyti innan allsherjarnefndar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé áferðarfallegra, það fari betur á því og sé lýðræðislegra og opnara að fjalla um málið hér á vettvangi þingsins þótt vissulega sé til staðar heimild til handa ríkisstjórninni að breyta þessu einhliða. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann hvort hún sé ánægð með þá framsetningu mála, eða hvort hún kjósi frekar í framtíðinni að mál verði leyst með þeim hætti sem hún lýsti sem skoðun sinni innan allsherjarnefndar. Ég vil líka ítreka það að ég sakna þess að heyra engar efnislegar tillögur frá minni hluta allsherjarnefndar í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hér talaði hv. formaður allsherjarnefndar. Það er alveg augljóst hvað þarf að eiga sér stað inni í allsherjarnefnd, nefndarmenn verða að kynna sér málið. Það er reglugerðarákvæði í lögum Stjórnarráðs Íslands um að það megi fara fram með þessa breytingu án þess að leggja hana fyrir þingið. Öll eftirfylgnin þarf að koma fyrir Alþingi. Raunverulega skiptir það ekki máli hvort farið er með frumvarp inn í þingið með þessum hætti eða ekki, því umræðan mun fara fram þegar þessi breyting fer inn í það sem við köllum bandorm og þá þarf að breyta nöfnum alls staðar. Þannig að það er ekki nema pínulítill hluti af því sem þarf ekki að fara í gegnum þingið, en vissulega viljum við fá öll mál fyrir þingið sem skipta máli. Ég tek eftir því að hv. þm. Róbert Marshall skorast undan því að svara þeirri spurningu sem ég beindi til hans og hann kom hér í andsvar við mig vegna: Hvenær á að stofna atvinnuvegaráðuneytið? Hvenær ætlar ríkisstjórnin að láta næst til skarar 

Forseti vekur athygli á því að klukkan í púltinu er biluð.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ræðuna hér áðan og hvernig hún fór yfir málið og hvernig það hefur verið unnið í nefndinni. Ég verð að segja fyrir mína parta að það veldur mér miklum vonbrigðum að málið hafi verið tekið út í ágreiningi í nefndinni, eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Ég batt miklar vonir við það vegna þess að í vor var talað um að reynt yrði að ná sátt og samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu, eins og hv. allsherjarnefnd gerði einmitt síðastliðið vor þegar við samþykktum lögin um stjórnlagaþingið. Þar stóð hv. allsherjarnefnd sig mjög vel og náði niðurstöðu með því að allir beygðu eitthvað af kúrs þannig að sæmileg pólitísk sátt og samstaða var um það mál þótt flestir hefðu kannski viljað hafa það öðruvísi út frá sínum eigin skoðunum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem á sæti í allsherjarnefnd sem ég á ekki, um það að í nefndaráliti hennar kemur fram að þetta eigi að spara töluverða peninga, 360 milljónir þegar fram líða stundir, en í nefndaráliti hennar kemur líka fram að það eigi ekki að segja neinum upp og að allir þeir starfsmenn sem eru nú þegar inni í ráðuneytunum eigi að halda störfum sínum áfram. Hefur það verið rætt efnislega í nefndinni hvernig staðið verði í raun og veru að því að halda því til streitu að halda starfsfólkinu en ætla samt að spara og fækka ráðuneytum? Eins er annað sem kemur fram í nefndaráliti hjá hv. þingmanni sem vekur mér mikla furðu. Hv. þingmaður virðist hafa óskað eftir því að fá uppgefinn starfsmannafjölda í hverri stofnun og hverju ráðuneyti en þær upplýsingar fengust ekki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hver er ástæðan fyrir því að hv. þingmaður fékk ekki þær upplýsingar? Það ætti nú að vera mjög auðvelt fyrir framkvæmdarvaldið að upplýsa hv. þingmann um hver fjöldi starfsmanna er í stofnunum hjá framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þær spurningar sem fyrir mig eru lagðar hér. Formaður allsherjarnefndar hefur látið hafa það eftir sér að hann undrist það mjög að meira að segja stjórnarandstaðan gat ekki verið sammála í því að vera á móti ríkisstjórninni í þessu máli. Eins og ég benti á eru fleiri en einn flokkur í stjórnarandstöðu þannig að þetta sýnir kannski andrúmsloftið sem við vorum að kljást við í allsherjarnefnd þegar málið kom á dagskrá. Ástæðan fyrir því að málið er keyrt í gegn með offorsi er að mínu mati sú að ríkisstjórnin gat ekki komið hér til þings í byrjun september án þess að vera búin að skipta út ráðherrum og gera breytingar á ráðherraliðinu, búin að færa ráðherra á milli stóla, t.d. fyrrverandi hæstv. félagsmálaráðherra sem bar ábyrgð á miklu klúðri í kringum ráðningu forstjóra Íbúðalánasjóðs sem ekki er enn búið að ráða o.s.frv. Hann var færður í annað ráðuneyti og þessu skyndilega öllu skellt í lás og ráðherrum fækkað, þannig að það var nú fyrst og fremst, að ég held, þess vegna að verið er að vinna þetta í svona miklum flýti og ekki hægt að uppfylla það samráð sem talað er um í greinargerðinni. Hv. þingmaður talaði um starfsmannamálin. Augljóslega á að fara af stað einhver hringekja innan húss í Stjórnarráðinu þar sem skýrt kemur fram að allir starfsmenn haldi vinnu sinni og verði fluttir til í störfum. Þegar upp verður staðið verður sparnaðurinn sá að þrír ráðherrar hætta og svo eru eftirlaunaákvæði og annað, þannig að sparnaðurinn kemur fyrst og fremst þar. En það sjá það allir að ef hagræða á hjá ríkinu verður að skoða starfsmannamál. Sameiningar stofnana og ráðuneyta ganga náttúrlega fyrst og fremst út á að samnýta starfsfólkið ekki síður en tölvuútbúnað og húsnæði. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði um undirmenn í undirstofnunum. Mér var sagt, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það svarar þó ekki þeirri spurningu hvers vegna ekki var hægt að verða við beiðni hv. þingmanns um það að vita hversu margir starfsmenn eru í undirstofnunum. Mér finnst það með ólíkindum ef hv. þingmenn, sem eru að vinna við lagafrumvörp, geta ekki fengið svo einfaldar upplýsingar. Það veldur mér miklum áhyggjum að ekkert skuli vera að breytast í þessu. Oft á tíðum er fyrirspurnum, bæði munnlegum og skriflegum, ekki svarað og snúið út úr öllu. Hv. þingmaður kemur inn á það hvort frekar hafi verið rætt um tímapressuna í þessu máli. Þegar málið var rætt hér síðasta vor var talað um að sumarið yrði nýtt til samráðs og málið yrði afgreitt á því þingi sem við sitjum núna, ráðherraskiptin hefðu því í sjálfu sér ekki átt að hafa áhrif á það. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvernig vinnan hafi verið í sumar í hv. allsherjarnefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum á ný fyrir þessa fyrirspurn. Mér sást yfir að fjalla í ræðu minni um þá ósk mína að vita hve margir starfsmenn væru í undirstofnunum, því ég fór fram á meira; ég fór líka fram á það að lauslega yrði slegið á laun þeirra þannig að við hefðum þau í höndunum í allsherjarnefnd við setningu þessa frumvarps; hvaða stofnanir fara undir hvert nýtt ráðuneyti; hvað eru margir starfsmenn í þeim stofnunum og hver eru laun þeirra. Þær upplýsingar var ekki hægt að fá í hendurnar vegna hins svokallaða tímaskorts. En hefði verið vilji hjá forsætisráðuneytinu að veita mér þessar upplýsingar hefði forsætisráðuneytið að sjálfsögðu átt að fá frest, enda fékk ég þetta svar hér síðastliðinn þriðjudag og það er kominn mánudagur, heil vika sem hefur farið í súginn. Svona þurfum við þingmenn að taka á honum stóra okkar. Ég hef áhyggjur af stöðu Alþingis, hvernig er valtað yfir þingið, því að meira að segja þessi upplýsingaskylda virðist ekki lengur vera til staðar og engin vinna í allsherjarnefnd varðandi frumvarpið í sumar svo að það sé upplýst hér að lokum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög athyglisvert að hlusta á orðaskipti hér. Því miður er hæstv. forsætisráðherra, sem ber ábyrgð á þessu máli, ekki á staðnum. En hér er hins vegar hæstv. utanríkisráðherra en ekki aðrir hæstv. ráðherrar, ekki velferðarráðherrann nýi.  
             Því miður er þetta mál mjög dæmigert fyrir ríkisstjórnina. Það eru allir sammála um að bæta má stjórnsýsluna. Það eru allir sammála um það sem til þekkja að auka þarf stefnumótun hjá hinu opinbera, sérstaklega í ráðuneytunum. En það kemur þessum pólitísku hrossakaupum ekkert við, ekki neitt. Allir þeir sem fylgjast með fjölmiðlum á Íslandi þekkja hvaða pólitísku hrossakaup eru í gangi. Hverjir verða helst fyrir þeim, virðulegi forseti? Það eru því miður þeir sem þurfa að njóta heilbrigðisþjónustunnar og félagslegu þjónustunnar. Ég er með nefndarálit frá meiri hlutanum þar sem þeir fara yfir það við hverja þeir töluðu. Hér er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir búin að fara yfir það að ekkert samráð var í sumar eins og lofað hafði verið, ekkert slíkt. Það er ekki einu sinni búið að senda þetta í fagnefndirnar í þinginu. Látum það liggja milli hluta. Við hverja tala menn þegar þeir eru að fara faglega yfir þetta, virðulegi forseti? Jú, Félag löggiltra endurskoðenda. Hér er líka Landssamband íslenskra útvegsmanna, Bændasamtökin og ýmsir aðilar, fullt af góðum aðilum. Ég verð að viðurkenna að ég fór og skoðaði þetta: Hvar eru þeir sem eiga að gæta hagsmuna þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda í nýja risaráðuneytinu? Hvar er Öryrkjabandalagið? Hvar eru heilbrigðisstéttirnar? Ég ætla ekkert að telja þær allar 30 upp, kannski bara hjúkrunarfræðingana eða Læknafélagið. Ég nefni þessa aðila vegna þess að ég hringdi í þá í dag og spurði: Hvar er umsögnin ykkar? Virðulegi forseti. Þeir fengu ekki tækifæri til þess.

Nei.

Þeir sem eiga að gæta hagsmuna þeirra sem minnst mega sín, þeir sem eiga að halda utan um þjónustuna í risaráðuneytinu; það var ekki beðið um sjónarmið þeirra. Nei, virðulegi forseti, norræna velferðarstjórnin talaði við löggilta endurskoðendur. En Öryrkjabandalagið - nei, það þarf ekkert að heyra ofan í þau samtök. Hvað þá heilbrigðisstarfsmenn. Það á bara að skella saman risaráðuneyti, vera snöggir að því og ræða það eins lítið og mögulegt er, svíkja allt - allt um samráð - og bara drífa þetta af. Þess vegna er hæstv. utanríkisráðherra með samviskubit, vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra er með samvisku. Hann veit að hér er 

Ég ber af mér sakir …

Ef maður skoðar frumvarpið, sem var afgreitt í nefnd með miklum hraða síðasta vor, sjá menn að allt það sem við gagnrýndum er í þessu. Við höfum sagt: Við þurfum að vanda okkur betur hér á þinginu. Við höfum sagt: Það þarf að gefa sér þann tíma sem þarf, það þarf fagleg vinnubrögð. Og vitið þið hvað stendur í frumvarpinu, virðulegi forseti? Hafið þið lesið kaflann, sem er nokkrar línur, um risaráðuneytið? Þar segir t.d., sem er nú kannski helsti punkturinn, ástæðan fyrir því að sameina er sú að samþætta þarf velferðarúrræði, t.d. heimahjúkrun og heimaþjónustu. Virðulegi forseti. Erum við ekki sammála um það? Er hæstv. utanríkisráðherra ekki sammála því að við þurfum að gera það? Það er allt í lagi að hæstv. utanríkisráðherra kalli bara úr sæti sínu.  Og alltaf vísa menn hér í skýrsluna - skýrsluna með greini, virðulegi forseti. Hver skyldi hafa samið skýrsluna? Það er skýrsla sem á að taka á málum út af bankahruninu. Virðulegi forseti, leiðrétti mig nú einhver stjórnarliða ef rangt er eftir haft: Var ekki niðurstaðan sú að við ættum að styrkja þingið? Var það ekki þannig? Þess vegna settum við þingmannanefnd til þess að taka á þessu. Er þessi skýrsla frá þingmannanefndinni? Nei, virðulegi forseti. Var þetta kannski hópur sem þingmannanefndin setti á laggirnar? Nei, virðulegi forseti, hún á eftir að skila. Bíddu, hver setti þennan hóp á laggirnar? Jú, það var framkvæmdarvaldið, sjálfur hæstv. forsætisráðherra setti eftirlætisfagmanninn sinn, dr. Gunnar Helga Kristinsson, í forustu og hann kláraði þetta á augabragði, svo að maður noti nú orðalag sem er velþekkt hér úr þingsal. Svo sitja menn og vísa í þessa skýrslu hvað eftir annað. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn hafa almennt lesið hana. Ég efast ekki um að ýmislegt ágætt stendur í henni, en það er verið að brjóta öll prinsippin sem menn lögðu af stað með. Síðast í dag héldu stjórnarliðar langar ræður um að vinnubrögðin væru að breytast hér á þinginu, nú væri þingið orðið sterkt, tæki sjálfstætt á og eftirlit væri faglegt. En þetta, virðulegi forseti, er gert á einhverju hundavaði. Það er skellt á einhverjum hóp undir forustu vildarvina ríkisstjórnarinnar og settur faglegur blær yfir þetta allt saman. Svo illa vill hins vegar til að þegar menn eru að semja frumvarpið eru þeir ekkert inni í málunum sem er vægast sagt pínlegt. Ég man ekki eftir því að hafa séð svona vinnubrögð í þinginu áður. Þetta er með þvílíkum eindæmum. Virðulegi forseti. Það er hins vegar ein manneskja sem þekkir þetta nokkuð vel, mér vitanlega. Hér er hæstv. utanríkisráðherra sem þekkir söguna jafnvel betur en flestir. Kannski er ég að gleyma einhverjum en ég man í fljótu bragði bara eftir einum einstaklingi sem hefur bæði verið ráðherra og ráðuneytisstjóri, í það minnsta í seinni tíma sögu. Ég held að við getum verið sammála um að með slíka reynslu vita menn eitthvað um hvað þeir eru að tala. Fráfarandi dómsmálaráðherra, Ragna Árnadóttir, er sú manneskja. Hún fer yfir þetta og ræðir um takmörk, með leyfi forseta, svo að ég vitni í viðtal við hana: „Það eru takmörk fyrir því hvað einn maður eða kona getur sett sig inn í mörg mál. Ráðherra verður líka að vera upplýstur. Hann þarf að vita hvað það er sem hann er að taka ákvörðun um og eftir því sem málaflokkarnir verða stærri og meiri þeim mun vandasamara verður það. En ekkert ómögulegt. Ég bara bendi á þetta, að það eru svona líka kostir og gallar við þetta.“ Freyr Eyjólfsson spyr þá: „Ertu að segja að með fækkun ráðuneyta séu völd ráðuneytisstjóra að aukast?“ Ragna Árnadóttir: „Já, völd, já, já. Og völd bara ráðuneytisstjóra, embættismanna og ráðgjafa ýmiss konar. Það er óhjákvæmilegt.“ - Í risaráðuneytinu mun það auðvitað gerast. Förum yfir hlutföllin því hér hafa menn staðið og sagt: Þetta eru svo lítil ráðuneyti, við þurfum að efla þau og stækka. Gott og vel. Eru menn þá ekki að taka minnstu ráðuneytin og sameina þau, virðulegi forseti? Það hlýtur að vera. Er það ekki þannig? Nei, ekki hjá þessari ríkisstjórn. Hún tekur stærstu ráðuneytin og sameinar þau. Litlu einingarnar sem eiga að vera svo mikið vandamál eru ekki teknar, heldur er langstærstu ráðuneytunum skellt saman. Núna er til ráðuneyti sem með óbreyttu nafni mundi heita heilbrigðis-, félags- og tryggingamálaráðuneyti. Virðulegi forseti. Þegar Samfylkingin var í ríkisstjórn 2008, sama hvað henni finnst um það, þá var heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu skipt upp samkvæmt ósk hennar. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið þótti vera of stórt og tryggingamálin voru færð yfir til félagsmálaráðuneytisins, þar sem þau áttu víst betur heima. Núna mun nýr heilbrigðisráðherra fá trygginga- og félagsmálin. Hann verður með 52% af ríkisútgjöldunum ef við tökum vaxtagjöldin frá. Hér eru menn, virðulegi forseti, að auka völd sérfræðinga og embættismanna. Eins og Ragna Árnadóttir bendir réttilega á þá eru takmörk fyrir því hvað menn geta komist yfir. Þetta er gert á þeim tíma sem nýr hæstv. ráðherra, Guðbjartur Hannesson, þarf að skera gríðarlega niður. Hann hyggst gera skipulagsbreytingar á heilbrigðissviðinu og síðan er allt hitt eftir sem er ekki lítið. Til að setja þetta í samhengi, virðulegi forseti, þá eru forsætisráðuneytið, efnahags- og viðskiptaráðuneytið, iðnaðarráðuneytið og umhverfisráðuneytið með innan við 1 og 2% af ríkisútgjöldum. Leggur einhver til að sameina þessi litlu ráðuneyti? Nei, ekki þessi ríkisstjórn, hún fer ekki þangað. Ég las í skýrslu starfshóps forsætisráðherra undir forustu Gunnars Helga Kristinssonar sem talar mikið um að grundvöllur stjórnsýslunnar sé veikur og það þyrfti að leggja meiri áherslu á faglega starfshætti. Hann hefur áhyggjur af persónutengslum o.s.frv. Sá fræðimaður blessaði það alveg sérstaklega þegar einn ráðherra hótaði að reka embættismann fyrir það að sýna samviskusemi og nákvæmni í störfum sínum. Væntanlega vann hann þessa skýrslu fyrir hæstv. forsætisráðherra á sama tíma. Hann talar m.a., eða í það minnsta hér í frumvarpinu, ég veit ekki hvort það kemur beint frá fræðimanninum, um formfestuna. Árið 2007 var viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu og félags- og sveitarstjórnarmálaráðuneytinu skipt upp. Úr þessu varð sérviðskiptaráðuneyti, sériðnaðarráðuneyti, sérstakt heilbrigðisráðuneyti, félags- og tryggingamálaráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarmálaráðuneyti. Sömuleiðis voru ferðamálin færð yfir í iðnaðarráðuneytið.

Það var nú gott.

Hæstv. utanríkisráðherra var sérstaklega ánægður með það, því hann var þá hæstv. iðnaðarráðherra og hefur mikinn áhuga á ferðamálum,  Virðulegi forseti. Árið 2009 fór ríkisstjórnin núverandi í þau brýnu verkefni að breyta nöfnum á ráðuneytum, væntanlega til þess að halda í formfestuna. Þau voru endurskírð, dóms- og kirkjumálaráðuneytið varð að dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Ég fletti því upp í Google hversu margar þjóðir hafa mannréttindaráðuneyti. Upp komu Lesótó og hvort það var ekki Simbabve og Erítrea. Slíkar þjóðir hafa mannréttindaráðuneyti ásamt okkur Íslendingum. Menntamálaráðuneytið varð mennta- og menningarmálaráðuneyti, samgönguráðuneytið varð samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og viðskiptaráðuneytið varð efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Núna, árið 2010, á að stofna risaráðuneyti, sameina félags- og tryggingamálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið. Það á að sameina dómsmálaráðuneytið, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið yfir í innanríkisráðuneyti og síðan eiga sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneytin væntanlega að verða atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti. Hluti umhverfis- og iðnaðarráðuneytis verður umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Hver trúir því í öllum þessum hræringum þar sem nær enginn faglegur undirbúningur liggur að baki að þetta muni hjálpa okkur við núverandi aðstæður? Þetta er alltaf skaðlegt, virðulegi forseti. Trúir því einhver að við þessar aðstæður sé skynsamlegt að haga málum með þessum hætti? Verðum við ekki að gera þær kröfur til stjórnarflokkanna að þeir vinni úr sínum innanbúðarerjum með öðrum hætti en að hræra í Stjórnarráðinu? Er það ekki eðlileg krafa? Það kom fram í fjölmiðlaumfjöllun, virðulegi forseti, í þessum hræringum öllum að fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, sem ríkisstjórnarflokkarnir ákváðu að setja til hliðar, útskýrði þetta mjög ærlega en það hefur lítið farið fyrir því. Ráðherrann fyrrverandi fór yfir það að þetta mundi tryggja að fjárlögin færu í gegn. Mér fannst það mjög ærlegt hjá hæstv. ráðherra, en ótrúlegt hvað stjórnmálaskýrendur hafa veitt þessu litla athygli. Það er bara þannig að það þurfti að skaffa hæstv. dómsmála… Virðulegur forseti, ég verð svo þreyttur að telja þetta allt saman upp, hann er dómsmála- og mannréttindaráðherra og eitthvað fleira, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Ég skal fara yfir þetta aftur. Hæstv. dómsmála-, mannréttinda-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Ögmundur Jónasson þurfti að fá ráðherrastól til þess að fjárlögin færu í gegn. Gott og vel, þetta er vandi þessarar samhentu ríkisstjórnar, að vísu ekki bara hennar heldur vandi þjóðarinnar líka, en er hægt að bjóða þjóðinni upp á það að setja allt á annan endann með stjórnkerfið? Að fara með gassagangi í það að útbúa ný ráðuneyti með öllum þeim tilfæringum sem því fylgir? Hér eru engir útreikningar um neinn sparnað. Ég veit alveg hvað það þýðir þegar menn eru að breyta ráðuneytum. Ég veit nákvæmlega hvað það þýðir. Það þýðir ekkert að segja draugasögur í björtu um að hér geri menn þetta til þess að ná fram hagræðingu. Það hefur ekkert með það að gera. Eina sem menn hafa tilgreint eru nokkrir bílstjórar og tveir ráðherrar.

Þeir segja ekki bílstjórunum upp.

Virðulegur forseti. Hér er upplýst af hæstv. utanríkisráðherra að bílstjórum verði ekki fækkað. Þá eru komnir tveir ráðherrar sem eru að vísu á biðlaunum, allir fjórir, eðlilega eins og lög gera væntanlega ráð fyrir, þannig að þetta hefur ekkert með neinn sparnað að gera. Þetta hefur ekki með neinar faglegar forsendur að gera. Alvarleiki málsins er sá að þetta mun koma niður á þjóðinni og sérstaklega þeim sem minnst mega sín. Þetta er fullkomlega vanhugsað. Öll fyrirheit um samráð hafa verið svikin. Það allra versta er að norræna velferðarstjórnin sá ekki einu sinni ástæðu til að senda þeim aðilum sem þurfa á þjónustu risaráðuneytisins að halda 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir yfirferð hans. Þar sem hann á ekki sæti í allsherjarnefnd vil ég upplýsa að nefndin fékk aðeins einn gest á sinn fund. Það var ekki neitt annað í boði. Það var lögfræðingur úr forsætisráðuneytinu, það kemur fram í fyrstu línu nefndarálitsins, Arnar Þór Másson. Restinni var ekki sinnt. Vissulega bárust umsagnir í sumar hipsumhaps en þingmaðurinn hefur sannarlega farið vel yfir að það vantar umsagnir frá stórum hagsmunaaðilum. Það reiknaði enginn með því að málið færi út nú á haustþinginu. En ríkisstjórnin treysti sér ekki til að koma til þings með óbreytt ráðherralið eins og ég sagði áðan. Það varð einhvern veginn að fríska hana upp, setja hana í andlitslyftingu, koma með ný andlit á gömlum belgjum og fríska hana þannig upp að hún gæti lifað af veturinn. Ríkisstjórnin var búin að sjá það út að stjórnarandstaðan mundi ekki leyfa ráðherra, sem bæði sagði ósatt og gaf villandi upplýsingar, að sitja hér í friði. 
             Það merkilegasta við þetta allt saman er að enn sitja í ríkisstjórninni tveir ráðherrar sem áttu þátt í hrunstjórninni, hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, eins og ekkert sé.  Þá kem ég að spurningunni: Þar sem þingmaðurinn hefur starfað sem ráðherra og fór yfir svokallaðar sparnaðartillögur í frumvarpinu, sem eru nánast engar, finnst honum nóg að gert í sparnaði við sameininguna? Finnst honum það forsvaranlegt að einungis sé boðaður 2% sparnaður í frumvarpinu í heild sinni og það meira að segja áður en búið er að taka út 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í mínum huga byrja menn á öfugum enda. Það er mikilvægt að aðlaga stjórnsýslu á Íslandi breyttum aðstæðum en menn byrja ekki á því að véla um það í pólitískum hrossakaupum við ríkisstjórnarborðið og reyna síðan að láta þetta ganga einhvern veginn upp. Það er ekki nálgunin. Lögin um Stjórnarráð frá árinu 1969 tóku mið af þeim tíma. Við hefðum betur látið t.d. umfang viðskiptamálanna taka meira mið af breyttri stöðu í atvinnumálum. Það má færa rök fyrir því að atvinnuvegaráðuneytin tækju mið af því þjóðfélagi sem var. Þetta gengur út á það, virðulegi forseti, að við veitum þjónustu og höfum eftirlit og því eiga menn að nálgast þetta út frá þeim forsendum, en ekki einhverjum pólitískum hrossakaupum. Þetta ber öll merki þess, eins og hv. þingmaður nefndi réttilega, að ríkisstjórnin sé að reyna að bjarga sér og því reyna menn að gera það sem þeir telja vel til þess fallið að ná skammtímavinsældum. Það mun koma niður á þeim sem þurfa á þjónustunni að halda. Ég hef gagnrýnt hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiði Ingadóttur, enda ósammála henni í pólitík eins og öðrum í stjórnarliðinu, en hvaða skynsemi er í því að skipta þeim hæstv. ráðherra út þegar hann er búinn að vinna allan þennan tíma í fjárlögunum, veit hver verkefnin eru og búinn að setja sig inn í þau og setja inn nýjan sem fær að auki trygginga- og félagsmálin? 
             Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað ekkert vit og það vita allir sem vilja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þ. Þórðarsyni kærlega fyrir. Það vildi svo til að hv. þingmaður hitti naglann á höfuðið. Svo virðist nefnilega vera að það sé ekki þjóðin eða farsæld hennar sem skiptir ríkisstjórnina skiptir máli heldur líf ríkisstjórnarinnar. Það hefur sýnt sig síðustu daga. Skipt er um ráðherra í ríkisstjórn, nöfnum á ráðuneytum er breytt eingöngu til þess að vinstri velferðarríkisstjórnin haldi lífi, nái að standa af sér þennan storm þó að hún ráði ekki neitt við verkefnin og stundi kattasmölun nánast hvern einasta dag, og svo virðist vera með hina nýju ráðherra sem koma inn í ríkisstjórnina að búið sé að múlbinda alla vega einhverja af óþekku köttunum. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson vegna þess sem stendur í nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að áfram verði unnið að undirbúningi og samráði vegna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, þó ekki sé lögð til afgreiðsla á þeim hluta málsins nú, þannig að allar fyrirhugaðar ráðuneytabreytingar nái fram að ganga eigi síðar en áformað var samkvæmt frumvarpinu.“ Hvert er mat þingmannsins á því hvenær ríkisstjórnin lætur til skarar skríða á ný við að sameina þessi ráðuneyti og stofna atvinnuvegaráðuneyti? Við vitum að mikil andstaða er við stofnun atvinnuvegaráðuneytis innan annars ríkisstjórnarflokksins, Vinstri grænna. Telur þingmaðurinn að þetta fari fram í mikilli ósátt þegar þar að kemur og hver telur þingmaðurinn að séu næstu skref í málinu? Gerist þetta um áramótin? Verður settur ráðherra yfir þetta um áramótin eða eftir sex mánuði? Því miður gat formaður allsherjarnefndar ekki svarað mér þessu áðan.

Virðulegi forseti. Það er ómögulegt að segja en það vita allir út á hvað þetta mál gengur. Nú vill hæstv. forsætisráðherra og samstarfsflokkurinn losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr ríkisstjórninni og mun sá flokkur gera allt sem hann getur til að svo megi verða. Flóknara er málið ekki. Allt annað er algert aukaatriði hjá þessari ríkisstjórn. Málið snýst um það að þarna eru miklar deilur og það fer illa í samstarfsflokkinn hvernig hæstv. ráðherra hefur hagað sér. Síðan verður vandræðagangur ef þeim tekst að losa hann út, hvort hann verði þá til meiri vandræða fyrir utan en innan, svipað og hæstv. dóms- og mannréttinda-, sveitarstjórnar- og samgönguráðherra, Ögmundur Jónasson, en það var matið að betra væri að hafa hann í bátnum, hann gerði minni óskunda þar en fyrir utan. Þetta hefur ekkert með faglega hluti að gera, ekkert með stjórnsýslu að gera eða nokkurn skapaðan hlut. Það sem við þyrftum að gera í þinginu, ef við værum að vinna þetta með skynsemi, er að styrkja það sem þarf að styrkja hjá framkvæmdarvaldinu. Framkvæmdarvaldið er mjög veikt á ýmsum sviðum gagnvart undirstofnunum. Það er t.d. einn þátturinn. Sum ráðuneytin eru mikil rekstrarráðuneyti og þau verða að hafa einhverja þá stöðu að geta fylgt eftir fjárlögum og fylgt eftir ákvörðunum sem pólitísk samstaða hefur náðst um. Sömuleiðis hefur það verið mikill vandi að stefnumótun vantar hjá hinu opinbera. Við sjáum það aldrei betur en núna að hæstv. ríkisstjórn ýtir því öllu á undirstofnanirnar að koma fjárlögum í framkvæmd. Ríkisendurskoðandi hefur m.a. gagnrýnt hæstv. ríkisstjórn sérstaklega fyrir þetta því að stjórnmálamennirnir bera ábyrgð á því hvernig þetta er gert. Það er svona sem við eigum að nálgast þetta, virðulegi forseti. Þetta er stórt spennandi verkefni og mjög æskilegt að við mundum vinna saman að því en því miður horfum við bara á pólitísk hrossakaup.

Frú forseti. Þetta eru fróðlegar umræður. Það er til marks um óendanlegt þanþol íslenskrar tungu að hún skuli standa af sér ræður hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Hv. þingmaður sagði áðan að ríkisstjórnin hefði kosið að koma til þings með ný andlit á nýjum belgjum. Það er alveg ljóst að hv. þingmaður les Íslendingasögurnar undir svefninn. Ræða hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar var að mörgu leyti snjöll og hann veit miklu meira um heilbrigðismál en ég. Ég hef setið með sex heilbrigðisráðherrum í ríkisstjórnum og þeir hafa verið hver öðrum snjallari. Ég dreg ekki í efa að sú stefna sem hér er lögð fram mundi hafa fallið í kramið hjá hv. þingmanni þegar hann var að leita eftir því að ná fram sem mestri hagræðingu og sparnaði. Hæstv. fjármálaráðherra hefur fært ákaflega skýr rök fyrir því að það sé eftir verulegu fjárhagslegu hagræði að slægjast með því að búa til það sem hv. þingmaður kallar risaráðuneyti. Hv. þingmaður segir að menn hafa bara látið gossa og hafi gassast í þessa sameiningu með engum fyrirvara. Ég er algerlega ósammála því. Fyrirvarinn að stofnun þessa stóra ráðuneytis var meiri og lengri en fyrirvarinn að því þegar ég og hv. þingmaður tókum þátt í því vorið 2007 að skella saman tveimur ráðuneytum með engum fyrirvara og búa til sameiginlegt landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti, svo það liggi alveg ljóst fyrir. Hv. þingmaður getur ekki haldið því fram að hér sé verið að ástunda einhvers konar annars konar vinnubrögð. Hv. þingmaður sagði líka um þetta ráðuneyti að ein af helstu röksemdunum fyrir stofnun þess væri m.a. sú að það væri hægt að sameina heimahjúkrun og heimaþjónustu og hann taldi að það væri þegar búið að því. Það er ekki rétt. Það var búið að því í Reykjavík. En það búa fleiri á Íslandi en í Reykjavík. Það á eftir að gera þetta á landsbyggðinni. Ég gæti svo rakið fleiri draugasögur í björtu eins og hv. þingmaður sagði áðan og geri það kannski í seinni ræðu minni.

Virðulegi forseti. Það er búið að sameina heimahjúkrun og heimaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og ég ætla ekki að fara yfir hve stór hluti landsmanna býr þar. Það sama á við á Eyjafjarðarsvæðinu, sömuleiðis á Höfn í Hornafirði og unnið var að því að klára þetta annars staðar þegar ég var þarna. Ég veit ekki hvort eftirmenn mínir hafa stoppað það en væntanlega eru einhverjar líkur á því. Það þarf ekki að sameina nein ráðuneyti til að gera slíkt. Eitt af því sem menn þurfa líka að átta sig á í svona tali er að við vitum að sveitarfélögin eru mjög misjöfn. Þau eru allt frá hreppum á Hornströndum þar sem við þekkjum ágætlega til, ég og hæstv. ráðherra, til Reykjavíkurborgar þar sem búa 116 þúsund manns miðað við um 50 manns í þessum litlu hreppum. Menn þurfa að taka mið af því en það er kannski aukaatriði í þessu máli. Ég var fylgjandi því að heilbrigðis- og tryggingamálunum væri skipt upp. Af hverju var ég fylgjandi því, virðulegi forseti? Ég var sannfærður um að það mundi leiða til betri þjónustu og meiri hagræðingar, ekki nokkur einasti vafi. Heilbrigðismálin eru málaflokkur upp á rúma 100 milljarða kr. af 455. Að vísu var út af þráhyggju Samfylkingarinnar sem allt í einu áttaði sig á því þegar þau héldu að málefni aldraðra væru eitthvað annað en heilbrigðisþjónusta, ákveðinn hluti heilbrigðisþjónustunnar færður yfir í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið sem var afskaplega óskynsamlegt, og nú er henni skipt, þ.e. hjúkrunarheimilunum, á milli félags- og tryggingamálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins sem er skýrt dæmi um pólitísk hrossakaup og kannski skýrustu dæmin í nútímasögunni. Við þurfum að finna leiðir í báðum þessum málaflokkum, og að því var ég að vinna í minni ráðherratíð, til að halda uppi þjónustu fyrir minni peninga. Við gerum það ekki með því að flækja þessa hluti, með því að setja þessa stóru öflugu málaflokka saman á einn stað. Það er fullkomlega útilokað.

Frú forseti. Það kemur úr hörðustu átt þegar Sjálfstæðisflokkurinn talar um pólitísk hrossakaup, en látum það vera. Pólitík hrossakaup? Er það ekki svo að á þessu þingi er yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því að stofna innanríkisráðuneyti? Jú, ef menn skoða stefnuyfirlýsingar forustumanna flokkanna. Er ekki yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti? Jú, ef maður skoðar stefnuyfirlýsingar forustumanna Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Samfylkingarinnar. Ég þekki ekki Vinstri græna varðandi þetta en mig minnir að …  Að því er varðar velferðarráðuneytið hefur hæstv. fjármálaráðherra fært skýr rök fyrir því að þarna sé verulegt fjárhagslegt hagræði. Hv. þingmaður kemur síðan með málefnaleg rök þegar hann segir að það sé hægt að rökstyðja að þetta muni færa vald frá ráðherrum yfir til embættismanna því að ráðuneytin verði svo yfirgripsmikil. Ég spyr á móti: Hvernig er með ráðuneytin í útlöndum sem eru miklu, miklu stærri? Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að þetta sé ákveðinn möguleiki en það fer eftir styrk ráðherra. Ráðherrarnir eiga að leggja hinar pólitísku stóru línur. Embættismannanna er síðan að fara eftir því og ef embættismennirnir gera það ekki þá er það ekki vegna þess að þeir séu slæmir embættismenn heldur vegna þess að umræddir ráðherrar eru vondir ráðherrar og eiga ekki heima í ríkisstjórn. Ég er líka þeirrar skoðunar að það eigi að velta fyrir sér í framtíðinni enn frekari sameiningu ráðuneyta en hér er. Ég hef fært rök fyrir því á þinginu áður að það sé hægt að komast af með sex stór ráðuneyti svo þetta liggi algerlega ljóst fyrir. Ég tel að hér sé verið að fara inn á heillavænlega braut og er hissa á því að stjórnarandstaðan tali svona vegna þess að allir þessir flokkar hafa 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur máli sínu til stuðnings um að byggja risaráðuneyti bara nefnt eitt og það er að hæstv. fjármálaráðherra flytji svo sannfærandi rök fyrir því. Virðulegi forseti. Sá hæstv. fjármálaráðherra flutti mjög sannfærandi rök fyrir því að við ættum að kyngja Icesave-samkomulaginu.  Í rauninni var atvinnuvegaráðuneytið það eina sem hæstv. ráðherra flutti sannfærandi rök fyrir og það var tekið út úr frumvarpinu. Það sem hæstv. ráðherra flutti mest sannfærandi rökin fyrir og var augljóslega sannfærðastur um, og við sáum samviskubitið hverfa frá hæstv. ráðherra þegar hann talaði um það, var tekið út úr frumvarpinu. Við erum því ekki að samþykkja það. Hvers vegna skyldi það vera, virðulegi forseti, ef það er svona augljóst? Jú, það er út af pólitískum hrossakaupum í ríkisstjórninni. Menn fóru í þessar breytingar og settu, eins og einn stjórnarliðinn orðaði það, villikettina inn í ríkisstjórnina til að bjarga fjárlögunum. Þetta er ekki flóknara en það. Og atvinnuvegaráðuneyti hæstv. utanríkisráðherra verður ekki samþykkt núna.

Virðulegi forseti. Það rann upp fyrir mér þegar ég fylgdist með umræðunum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands að septemberþingið sem við sitjum núna er að mörgu leyti dálítið skemmtilegt, a.m.k. fyrir okkur sem sitjum í stjórnarandstöðuflokkunum. Það er skemmtilegt vegna þess að á þessu septemberþingi vakna ýmsir gamlir draugar til lífsins. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um draugasögur áðan og frumvarpið er einmitt gamall draugur ríkisstjórnarinnar. Hér ræðum við nefnilega líklega helsta vandræðamál ríkisstjórnarinnar sem komið hefur inn fyrir þröskulda og dyr þingsins. Menn hafa eytt litlu púðri í að rifja upp hvernig ástandið í þinghúsinu og í ríkisstjórninni var þegar frumvarpið var lagt fram og til stóð að sameina ráðuneyti. Því var haldið fram að það væri allt saman gert í sparnaðarskyni og vinnan hefði verið fagleg, eins og gjarnan er sagt. En eftir að frumvarpið kom fram og tíminn leið rann það upp fyrir mönnum að frumvarpið var í rauninni ekkert annað en uppsagnarbréf hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar. Í upphafi hafði frumvarpið nefnilega þann tilgang hjá hæstv. ríkisstjórn og leiðtogum hennar að losna við þann óþægilega ráðherra út úr ríkisstjórninni en hann hafði með skeleggri framgöngu sinni verið í andstöðu við eigin ríkisstjórn í lykilmálum, svo sem í Evrópumálum. Það skalf allt og nötraði á Alþingi dagana og vikurnar áður en þingið fór í sumarfrí. Ég veit að hæstv. ríkisstjórn var því fegnust þegar sumarfríið loksins skall á vegna þess að í kjölfarið hélt hún og leiðtogar hennar að ágreiningurinn yrði ekki eins áberandi og hann hafði verið, en annað kom í ljós. Meðganga málsins fyrir hæstv. ríkisstjórn hefur verið ákaflega erfið og frumvarpið verið eins og steinbarn í maganum á henni. Nú liggur fyrir að frumvarpinu verður breytt í grundvallaratriðum frá því sem lagt var upp með. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra heldur velli og gerðar hafa verið breytingar á ríkisstjórninni, umtalsverðar breytingar, sem reyndar eru kynntar þannig að þær séu einungis gerðar um stundarsakir. Það er búið að skipta faglegu ráðherrunum út úr ríkisstjórninni, hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra Gylfa Magnússyni og hæstv. fyrrverandi dómsmála- og mannréttindaráðherra Rögnu Árnadóttur, hv. þm. Kristjáni Möller og Álfheiði Ingadóttur. Inn í stjórnina hafa komið Guðbjartur Hannesson, hæstv. velferðarráðherra, sérlegur talsmaður ríkisstjórnarinnar í Icesave-málinu og fékk þar dúsu fyrir framgöngu sína í því fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, og síðan fyrirliði órólegu deildarinnar, Ögmundur Jónasson, hæstv. dómsmálaráðherra, sem gegnir reyndar núna fleiri ráðherraembættum. Þarna birtist í rauninni síðasta tilraun leiðtoga ríkisstjórnarinnar til að berja í bresti ríkisstjórnarsamstarfsins og bjarga því sem eftir er af því. Órólega deildin var tekin inn í ríkisstjórnina til að reyna að halda hópnum saman. Ég á eftir að sjá að slíkar lýtaaðgerðir eða andlitslyftingar muni hafa tilætluð áhrif enda finnur maður að gríðarleg óánægja er innan stjórnarflokkanna með breytingarnar, ekki síst innan Samfylkingarinnar. Við höfum orðið vitni að því síðustu daga að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson situr í ríkisstjórn í óþökk þingmanna Samfylkingarinnar eins og yfirlýsingar hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur bera skýrt merki. Hann skipar sér þar á bekk með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóni Bjarnasyni. Og það er ólga innan Samfylkingarinnar með að fyrrverandi hæstv. ráðherra Kristján Möller sé kominn út úr ríkisstjórn vegna þess að þar fór síðasti kratinn í Samfylkingunni úr stjórninni  
             Allt er þetta gert til að reyna að berja ríkisstjórnina saman og afla henni aukinna vinsælda. Ég hef reyndar tekið eftir því að ríkisstjórnin er að gera fleira til að afla sér vinsælda innan þings. Ég hef tekið eftir því, og það hefur ekki farið hátt í fjölmiðlum, að innan ríkisstjórnarinnar hefur maður gengið undir manns hönd síðustu daga til þess að tryggja afgreiðslu fjölmargra mála Framsóknarflokksins í þinginu, síðast tveggja hygg ég í dag. Það skyldi nú ekki vera til að reyna að kaupa frið fyrir ríkisstjórnina frá Framsóknarflokknum? Ég velti því fyrir mér hvort ríkisstjórnin hyggst beita sér í því að þingmál þingmanna annarra stjórnmálaflokka fái sambærilega meðferð í þinginu og þingmál Framsóknarflokksins hafa fengið á síðustu dögum.  
             Ég vil síðan taka það fram vegna þess sem við ræðum hér að ég er síður en svo á móti fækkun ráðuneyta, sparnaði og ráðdeild í ríkisrekstri. En það verður að vera eitthvert vit í breytingunum sem ráðist er í. Þær verða að skila sparnaði og tilætluðum árangri, það þarf að vinna breytingarnar vel og undirbúningurinn verður að vera þannig að þær gangi upp. Það verður að haga vinnunni þannig að sem flestir eða allir stjórnmálaflokkar komi að endurskoðuninni og að þjóðfélagshópar og starfsstéttir sem hlut eiga að máli fái að segja sína skoðun. Gallinn við þetta mál - fyrir utan að það fór auðvitað langt með að kljúfa hæstv. ríkisstjórn í herðar niður - er sá að undirbúningur þess er fyrir neðan allar hellur. Ég heyrði að hæstv. forsætisráðherra nefndi í andsvari fyrr í dag að það væri oft þannig, og hún þekkir það af eigin reynslu, að stjórnarandstöðuþingmenn gagnrýndu undirbúning mála. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra kannast við það úr sínu fyrra pólitíska lífi sem stjórnarandstöðuþingmaður að þegar hann hafði ekkert efnislegt til málanna að leggja setti hann á langar ræður um það hversu undirbúningur málanna hefði verið slakur.  Í bókuninni var því haldið fram að frumvarpið stæðist ekki þær grundvallarkröfur sem gerðar eru í þeirri ágætu bók, Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa, sem gefin var út af forsætisráðuneytinu, dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og skrifstofu Alþingis. Hv. þm. Atli Gíslason vísaði til þess, þegar hann las upp yfirlýsingu frá þeim þremur hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra sem ég nefndi áðan, að frumvarpið uppfyllti ekki þær kröfur sem gerðar eru í Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Þar segir í formála, með leyfi forseta: „Þótt Alþingi eigi lokaorðið um lagasetningu er það staðreynd að stór hluti samþykktra laga á rætur í stjórnarfrumvörpum. Það hvílir því mikil ábyrgð á ráðuneytunum að búa frumvörp sem best úr garði og skapa forsendur fyrir því að löggjöfin verði sem vönduðust.“ Samkvæmt yfirlýsingu þessara þriggja stjórnarþingmanna og eins ráðherra gerir frumvarpið það ekki. Ég hjó eftir því að hv. þm. Róbert Marshall, formaður hv. allsherjarnefndar, kannaðist ekki við að bókun þremenninganna úr þingflokki Vinstri grænna hefði svo mikið sem verið rædd á fundum allsherjarnefndar. Ég spyr: Hvers konar lítilsvirðing er það við þingið og þá þingmenn og hæstv. ráðherra sem stóðu að bókuninni að hv. allsherjarnefnd ræði ekki efnislega athugasemdirnar sem þar komu fram? Þetta er auðvitað lítilsvirðing við þessa tilteknu þingmenn og við þingið. Mér fannst hæstv. forsætisráðherra bíta höfuðið af skömminni í andsvari þegar hún lýsti því að undirbúningur málsins hefði verið til fyrirmyndar. Hún notaði orðin „til fyrirmyndar“ þrátt fyrir að ráðherra í hennar eigin ríkisstjórn hafi með bókun mótmælt vinnubrögðunum. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson benti á að frumvarpið sem varðar sameiningu félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis hefði ekki einu sinni verið sent heilbrigðisstéttunum eða þeim stéttum sem heyra undir félagsmálaráðuneytið til umsagnar. Hæstv. forsætisráðherra lætur eins og það fólk sé ekki til, fólk sem er að reyna að byggja upp heilbrigðiskerfið, hefur sérþekkingu, menntun og metnað fyrir hönd þess, það fær ekki einu sinni að segja álit sitt á frumvarpinu og látið er eins og það sé ekki til. Hæstv. forsætisráðherra talar ekkert við fólkið í landinu og af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að hún sást auðvitað ekki fyrir í viðleitni sinni þegar hún samdi frumvarpið og lagði það fram til að reyna að losna við Jón Bjarnason, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, úr ríkisstjórninni. Öllu öðru, faglegu vinnubrögðunum, samtalinu, samráðinu - því var hent út í hafsauga til að ná fram þessum markmiðum. Svo heldur hæstv. forsætisráðherra, sem því miður er ekki viðstödd þessa umræðu, að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sé haldið fram að það beri að sameina ráðuneytin með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra, og það væri ágætt ef hv. þm. Róbert Marshall, formaður hv. allsherjarnefndar, gæti komið hæstv. utanríkisráðherra til aðstoðar í því: Hvar í skýrslunni er lagt til að ráðuneyti séu sameinuð? Ég hef lesið skýrsluna spjaldanna á milli  Þess hefur verið óskað að málið gangi til nefndar og fagnefnda milli 2. og 3. umr. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson gerði það í umræðunni fyrr í dag og ég tek undir þá kröfu. Ég tel mjög mikilvægt að fagnefndir þingsins fái að fjalla efnislega um málið milli 2. og 3. umr. Af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að ríkisstjórnin er með tilburði í þá átt að gera enn frekari breytingar á Stjórnarráðinu og sameina atvinnuvegaráðuneytin um áramót. Ég held að það sé einsdæmi í sögu Stjórnarráðsins að tjaldað sé til einnar nætur með þessum hætti með atvinnuvegaráðuneyti. Það segir sig sjálft að þegar slíkar yfirlýsingar eru gefnar er mikil hætta á því að ráðuneytin lamist og að ráðherrarnir sem stýra þeim ráðuneytum geti ekki sinnt störfum sínum vegna þess að þeir óttast um framtíð sína á ráðherrastóli. Við sjáum t.d. framgöngu hæstv. iðnaðarráðherra í umræðum síðustu daga. Það er ekki mikil reisn yfir svörum hennar við fyrirspurnum frá hv. þingmönnum, og stefnumörkunin er engin. Á sama tíma eru atvinnumál á Íslandi í algjöru uppnámi. Þúsundir Íslendinga ganga um atvinnulausir og íslenska þjóðin hefur aldrei í sögu sinni þurft jafnmikið á öflugum atvinnuráðuneytum að halda og núna. Það sem verra er, fréttir herma að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hafi ofan í kaupið, til viðbótar við að skapa óvissu um framtíð þessara ráðuneyta, lýst því yfir að einstakir ráðherrar í ríkisstjórn hennar séu á skilorði, eins merkilegt og það er nú. Venjulega er talað um að menn sem hafa brotið alvarlega af sér og fengið refsidóma séu á skilorði. Ég veit ekki hvort hæstv. forsætisráðherra er þeirrar skoðunar að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason hafi gengið svo langt í stjórnarandstöðu sinni að hann sé núna kominn á skilorð.  Það er í sjálfu sér allt í lagi, ég geri engan ágreining um að skipt verði út úr t.d. iðnaðarráðuneytinu. En þetta lamar auðvitað starfsemi atvinnuvegaráðuneytisins á tímum sem eru mjög viðsjárverðir í íslensku atvinnulífi og það er mjög slæmt. Ég held að ef vilji stendur til að breyta Stjórnarráðinu sé mjög mikilvægt að það sé gert heildstætt en ekki með bútasaumi eins og ríkisstjórnin hefur gert. Það gerði hún með því að færa efnahagsmálin fyrst úr forsætisráðuneytinu, svo með þessu frumvarpi og síðan með væntanlegri stofnun atvinnuvegaráðuneytisins um áramót. Sparnaður af þessum aðgerðum er lítill sem enginn. Það er fyrirséð að gangi Ísland í Evrópusambandið, eins og hæstv. utanríkisráðherra vill, verður ekki mikill sparnaður í íslensku stjórnsýslunni. Þá þarf hún mjög á auknum mannafla að halda. Ég er opinn fyrir því að gerðar verði breytingar og að við ræðum hvort ástæða sé til að liðka fyrir varðandi breytingar á stjórnsýslunni. Ég útiloka ekki að það kunni að vera skynsamlegt að breyta lagaumhverfinu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni kærlega fyrir ræðu hans. Hún var mjög fróðleg og yfirgripsmikil eins og hans er von og vísa en ég tel mig knúna til að koma hér upp og svara nokkrum dylgjum sem komu fram í máli hans um að ríkisstjórnin væri að greiða fyrir afgreiðslu frá þingmönnum Framsóknarflokksins, jafnvel vegna einhvers vonarneista sem bærðist í brjósti ríkisstjórnarinnar um stuðning Framsóknarflokksins við einhver mál hennar. Ég vil minna á það að við þingmenn Framsóknarflokksins höfum líkt og aðrir undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og erum ekki til sölu þannig að einhverjar aðrar ástæður eru fyrir þessu og vona ég að þær séu fyrst og fremst byggðar á faglegum grunni vegna þess að þær tvær þingsályktunartillögur sem voru samþykktar í dag eru mjög málefnalegar. Ég kýs frekar að túlka þetta á þann hátt að framsóknarmenn séu að leggja fram góð mál, góð frumvörp og góðar þingsályktunartillögur.  Það er mikið vísað í skýrsluna sem gerð var fyrir forsætisráðherra í sumar. Mig langar til að vísa í skýrsluna áður en ég ber upp spurninguna til hv. þingmanns. Hér stendur, með leyfi forseta: „Á þeim stutta tíma, sem starfshópur forsætisráðherra hafði til umráða, hafði hann ekki tök á að vinna ítarlega útfærðar tillögur. Þess í stað hefur áhersla hans verið sú að leiða í ljós meginatriði sem af skýrslu rannsóknarnefndar má leiða og helstu viðfangsefni sem stjórnvöld þurfa að takast á við í ljósi ábendinga rannsóknarnefndar. […] Þá má nefna að þegar hefur verið skipuð sérstök nefnd um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands.“ Þessi nefnd hefur jafnframt lagt til að stofnuð verði lagaskrifstofa í forsætisráðuneytinu o.s.frv. Í ljósi þess að forsætisráðherra hefur fært þessari nefnd svo mikið vald, finnst hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þessi nefnd og aðgerðir hæstv. forsætisráðherra 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk.

Herra forseti. Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er já. Það kom mér verulega á óvart að hæstv. forsætisráðherra skyldi skipa þessa nefnd en ekki leyfa þingmannanefndinni sem skipuð er lögum samkvæmt að vinna þá vinnu sem þessi tiltekni starfshópur tók að sér. Ég veit ekki til þess að skipan þess starfshóps, sem var ef ég man rétt undir forustu Gunnars Helga Kristinssonar prófessors, hafi stuðst við einhverjar lagaheimildir. Þar var frekar á ferðinni einhver einleikur hæstv. forsætisráðherra til að taka málið í sínar hendur og fá nefnd sem hún skipaði en þingið átti enga aðkomu að til að fara yfir hugmyndir sem hæstv. forsætisráðherra hefur hugsanlega sjálf viljað koma í einhvern farveg og hrinda í framkvæmd. Þessi tiltekni starfshópur þótt ágætur sé er ekki í nokkru samræmi við það vinnulag sem lagt var upp með í upphafi á þinginu um það hvernig fara ætti með skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Út af fyrri hluta andsvars hv. þingmanns vil ég taka fram að ég var ekki með neinar dylgjur í garð framsóknarmanna. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hafi hann verið staddur í þingsal þegar hæstv. utanríkisráðherra fór í andsvar við mig, þá virðist hann alla vegana ekki vera að kaupa sér frið hjá mér, svo æstur verður hann sífellt í andsvörum við ræður mínar. En hæstv. utanríkisráðherra verður að eiga það við hjarta sitt hví hann bregst svo illa við í hvert sinn sem ég tek til máls. Það er akkúrat þetta varðandi þá þingmannanefnd sem fer hér yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hvers vegna í ósköpunum greip ríkisstjórnin til þess ráðs að framleiða frumvörp á færibandi, leggja fyrir þingið, koma þeim í ósátt í gegnum nefndir Alþingis og reyna að gera þau að lögum á meðan að í skipunarbréfi þingmannanefndarinnar stendur að þegar nefndin hafi lokið störfum sínum eigi hún m.a. að leggja fram breytingar á lagafrumvörpum og bæta þau lög sem þarf að bæta og sem ollu því að hér varð hrun? Þessi þingmannanefnd á m.a. að taka af skarið um það hvort kveðja eigi saman landsdóm eða ekki hafi ráðherrar orðið brotlegir. Þessi nefnd hefur fullt stjórnskipulegt umboð frá þinginu og þess vegna er fáránlegt að svo mörg lagafrumvörp skuli vera komin inn í þingið áður en þingmannanefndin hefur lokið störfum sínum. Ég hef bent á þetta, bæði í ræðu minni í dag og í andsvörum sem ég hef flutt. Hver er ástæðan, að mati hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, fyrir því að svo mikill flýtir er á ríkisstjórninni eins og t.d. í stjórnarráðsmálinu, að búið sé að stofna lagaskrifstofu hjá forsætisráðuneytinu? Hvers vegna hefur ríkisstjórnin ekki tíma 

Herra forseti. Ég hef reyndar tekið eftir því að hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir eiga ekki sérstaklega gott skap saman. Það kom fram í andsvörum hæstv. utanríkisráðherra áðan þegar hann veittist harkalega að hv. þingmanni og ég velti því fyrir mér þegar ég varð vitni að því hvort hæstv. utanríkisráðherra tilheyrði þeim hópi ríkisstjórnarinnar sem væri að reyna að skapa sér gott veður hjá Framsóknarflokknum með því að samþykkja mál á færibandi sem frá þeim flokki koma. Ég veit það ekki en ég hef tekið eftir því að það hafa ekki tekist miklar ástir með þessum tveimur einstaklingum á þingi, í skilningi orðalags sem oft var haft uppi í Íslendingasögunum.

Enginn er laminn til ásta heldur.

Enginn er laminn til ásta, segir hæstv. utanríkisráðherra og það er alveg hárrétt og alls ekki í þessu tilviki. Hv. þingmaður spyr mig: Hvers vegna beið ríkisstjórnin ekki eftir þingmannanefndinni og greip síðan til þeirra aðgerða sem nefndin taldi nauðsynlegt að grípa til á grundvelli niðurstaðna sinna? Ég get ekki svarað því. Ég er ekki í ríkisstjórninni og styð ekki þessa ríkisstjórn. Ég vil þessa ríkisstjórn frá. Leiðtogar ríkisstjórnarinnar, eins og hæstv. utanríkisráðherra,  
            

Herra forseti. Ég kaupi ekki frið við nokkurn mann nema þann sem óskemmtilegt er að eiga ófrið við. En um þær ræður sem hér hafa verið fluttar segi ég það eitt að hér vegast þeir á sem ég hirði ekki um hvor vegur annan. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson endurspeglar samlyndið í stjórnarandstöðunni með því að saka Framsóknarflokkinn um að láta kaupa sig frá ófriði við ríkisstjórnina og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir svarar fyrir sig og skýrir málið með því að tillögur sjálfstæðismanna séu vondar. Ég er algerlega ósammála því. Ég kem aðallega upp til að hafna því sem hv. þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson sagði, að núverandi hæstv. samgöngu-, dómsmála-  Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að uppstokkun í liði ríkisstjórnarinnar er gerð til að styrkja hana. Það er eðli uppstokkana yfirleitt að það er ráðist í þær til að fá ferskt blóð, nýja krafta og styrkja innviðina. 

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða ræðutímamörk.

Herra forseti. Ég verð að mótmæla því sem hæstv. utanríkisráðherra segir þegar hann fullyrðir það að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson njóti fulls stuðnings í þingflokki Samfylkingarinnar. Ég sit auðvitað ekki þingflokksfundi Samfylkingarinnar en ég les bara í þær yfirlýsingar sem komið hafa frá þingmönnum Samfylkingarinnar. Þær bera það með sér að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson og líklega hæstv. ráðherra Jón Bjarnason sitji í ríkisstjórninni í óþökk þingmanna Samfylkingarinnar. Þar nægir að nefna yfirlýsingar Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, þingmanns Samfylkingarinnar, sem lýsti þessu beinlínis yfir í kvöldfréttum sjónvarps daginn sem breytingar á ríkisstjórninni voru kynntar. Hv. þm. Anna Margrét Guðjónsdóttir lýsti því jafnframt yfir að Samfylkingin hefði neyðst til að taka hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson inn í ríkisstjórnina, annars hefði ríkisstjórnin ekki getað starfað áfram. Ég les bara í þessar yfirlýsingar þingmanna og félaga hæstv. utanríkisráðherra og dreg mínar ályktanir af því. Hæstv. ráðherra segir að Vinstri grænir geti ákveðið það sjálfir hverjir skipi ráðherrabekkina af þeirra hálfu og Samfylkingin skipti sér ekkert af því. En það var held ég einsdæmi að áður en nýja ríkisstjórnin var kynnt sá hæstv. forsætisráðherra ástæðu til að kalla hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson og Jón Bjarnason á teppið í Stjórnarráðshúsinu, 

Herra forseti. Margrét Thatcher sagði um sína ráðherra að þeir væru alltaf á skilorði. Ég lít svo á að ég sem utanríkisráðherra sé alltaf á skilorði og það sé alltaf gerð til mín krafa um að bæta mig, vanda mig og vinna betur. Svo einfalt er það. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég var líka á fundi í Stjórnarráðinu um svipað leyti og þeir hæstv. herramenn sem hv. þingmaður nefnir hér. Það gerist oft að ráðherrar eru kallaðir til fundar við hæstv. forsætisráðherra. Það getur vel verið að hv. þingmaður kalli það að tugta menn til en oft hefur það gerst að ég hef verið kallaður í Stjórnarráðið til samræðna við hæstv. forsætisráðherra til þess að ræða þau mál sem hæst ber m.a. í mínum málaflokki, sem er umdeildur eins og hv. þingmaður veit. Mér finnst sem hvað reki sig hér á annars horn í máli hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hélt sína góðu flæðandi tölu áðan og talaði um að það frumvarp sem hér er til umræðu sé í reynd pólitískt uppsagnarbréf hæstv. landbúnaðarráðherra. Fimm mínútum fyrr hafði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem að því er ég best veit situr enn í sama þingflokki og hv. þingmaður, lýst því yfir að hann skildi ekkert í því að utanríkisráðherra skyldi vera að draga atvinnumálaráðuneytið inn í þessa umræðu vegna þess að frumvarpið fjallaði ekki neitt um það. Þeir eru greinilega ósammála um hvað felst í þessu frumvarpi, þeir ágætu flokksbræður. Ég vil svo segja að hv. þingmaður flutti ágæta ræðu gegn því að menn settu á stofn atvinnuvegaráðuneyti. Hann sagði að vísu undir lok ræðu sinnar að hann væri alveg til í að skoða það hvort gera ætti breytingar á stjórnkerfi og stjórnsýslu. Það vill svo til að þegar hann kom til þings 2007 studdi hann að hér yrði 

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra gangist við því að vera á skilorði í ríkisstjórninni. Hann er reyndar yfirlýsingaglaður gagnvart sjálfum sér. Stundum segist hann vera ráðherra á plani, nú er hann ráðherra á skilorði.

Ég er alþýðupungur.

Já, já, það má vel vera að hæstv. ráðherra sé sá sem hann kallar fram í að hann sé og ég ætla ekki að hafa eftir, en hann lýsti því yfir að það væri ekkert einsdæmi að ráðherrar væru kallaðir á fund í Stjórnarráðinu. Hann væri oft kallaður þar á teppið og það finnst mér ekkert skrýtið vegna þess að mér finnst hæstv. ráðherra oft eiga það skilið að við hann sé rætt vegna framgöngu sinnar. En munurinn á þeim fundum sem hann er boðaður á hjá hæstv. forsætisráðherra og þeim fundi sem ég vísaði til var sá að hæstv. núverandi ráðherra, Ögmundur Jónasson, var ekki orðinn ráðherra þegar hann var kallaður á teppið. Þetta voru fyrirbyggjandi aðgerðir hjá hæstv. forsætisráðherra sem vildi fullvissa sig um að hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson yrði ekki til vandræða í ríkisstjórninni fengi hann þar sæti.

Mönnum eru bara lagðar lífsreglur, er eitthvað óeðlilegt við það?

Þannig er þetta. Ég stend við það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar. Frumvarpið sem við ræðum hér var auðvitað í upphafi pólitískt uppsagnarbréf hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar. Jón Bjarnason, hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, var frá upphafi á móti þessu frumvarpi og stór hluti þingflokks Vinstri grænna og andstaðan var svo mikil að hæstv. ráðherra í félagi við tvo lykilþingmenn í þingflokki Vinstri grænna sendu frá sér bókun þar sem þeir mótmæltu efni frumvarpsins og vinnubrögðum forsætisráðherra við framlagningu og samningu þess.

Menn eru nú teknir á teppið fyrir minna en það.

Það er alveg ljóst hver upphaflegur tilgangur frumvarpsins var 

Það skemmti mér.

Herra forseti. Ég sá undir iljarnar á hæstv. utanríkisráðherra um leið og hann heyrði mig nefndan á nafn. Ég vona að það sé ekki þess vegna, og að hann verði hér til að svara fyrir það flýtiverk ríkisstjórnarflokkanna sem þetta frumvarp er. Ég ætla ekki að hafa um það ýkjamörg orð og helst ekki ræða það á einhverjum flokkspólitískum nótum eins og umræðan hefur að megninu til verið í dag. Það er greinilegt að þetta er samið í flýti og það er gert, að mér virðist, fyrst og fremst til þess að hægt sé að haka við einhvern ákveðinn lista verkefna sem hæstv. forsætisráðherra hugnast að klára sem fyrst. Þetta varð að hálfu frumvarpi í meðferð allsherjarnefndar vegna þess að fulltrúar Vinstri grænna voru einfaldlega á móti atvinnuvegaráðuneytinu af pólitískum ástæðum vegna hræðslu við ESB-aðlögun. Þar af leiðandi gengur það ekki einu sinni hálfa leið í því sem því var upprunalega ætlað. Frumvarpið er í sjálfu sér og hugmyndin á bak við það ekki slæm. Ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að sníða stjórnsýslu sinni stakk eftir vexti, hún sé of stór og of svifasein og það eigi að sameina ráðuneyti og reyna að fækka starfsfólki Stjórnarráðsins og stofnana ríkisins. Stjórnsýslan sem slík fær útreið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þó að sá hluti hennar sem verið er að fjalla um í þessu frumvarpi falli ekki sérstaklega þar undir má gera ráð fyrir því að úr því að ráðið er í hana á sömu forsendum og í þann hluta stjórnsýslunnar sem fær útreið í skýrslu rannsóknarnefndarinnar, sé staðan e.t.v. ekkert betri í þessum ráðuneytum og stofnunum, þ.e. það er búið að ráða í þessar stöður á flokkspólitískum forsendum í áratugi og þær valda ekki hlutverki sínu hæfnislega séð. Því þarf að taka á. Það er aðalvandamálið. Vandamálið er ekki hvort ráðuneytin eru níu eða tíu eða sjö eða ellefu. Það þarf að ráðast í að uppræta þá hugsun í stjórnsýslunni að hún starfi fyrst og fremst í þágu stjórnmálaflokka en ekki í þágu almennings. Það er helsti meinbugurinn og þetta frumvarp gerir ekkert til þess að taka á því. Hér er í gangi þingmannanefnd sem vinnur myrkranna á milli og hefur gert í nokkrar vikur nánast við að vinna úr því sem stendur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar á meðal eru kaflar um Stjórnarráð Íslands og stjórnsýsluna. Einhverra hluta vegna má ekki bíða eftir þeim niðurstöðum. Það er með þetta eins og fjármál flokkanna. Ég held að menn ætli að hespa af einhverju frumvarpi í snarhasti og segja sem svo á næsta ári: Við gerðum þetta í fyrra, það er óþarfi að vera að endurskipuleggja stjórnsýsluna næstu árin. Menn eru að koma sér fyrir horn með einhverju flýtiverki. Það sem þarf að gera er að búa til nýja grunnteikningu af Stjórnarráðinu. Það er fyrsta skrefið að nýrri stjórnsýslu. Teikna þarf upp hvernig Stjórnarráðið hentar íslensku samfélagi og þeim málum sem það þarf að takast á við. Síðan á að smíða inn í það hvaða ráðuneyti við þurfum og hvað þarf marga í hvert ráðuneyti og hvernig hagkvæmast er að reka þau ráðuneyti. Það var gefin út skýrsla hér í bæ, herra forseti, Skýrsla nefndar um endurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands. Fyrri hluti. Fyrri hluti skýrslu um stjórnsýsluúttekt er því komin. Þar er fjallað með mikilvægum hætti um mörg þau atriði sem þarf að takast á við. Þetta er eingöngu fyrri hluti af tveimur og þar er verið að fjalla um þá hluti sem raunverulega þarf að gera. Þar er ekki verið að fjalla um það sem þetta frumvarp gerir, þ.e. einfaldar nafnabreytingar á ráðuneytum og að slá saman ráðuneytum, heldur er í þessari skýrslu upphafið að því að leggja drög að því hvernig ný stjórnsýsla á að vera. Ég starfaði sjálfur í íslensku stjórnsýslunni í um áratug og ég get vottað um það að víða í stjórnsýslunni er mjög hæft fólk að störfum og fullt vilja til að gera góða hluti en það er undir hælnum á flokkspólitískum stjórnendum. Það er undir hælnum á flokkspólitísku kerfi. Því er skipað að þegja yfir mikilvægum málum sem snerta almannahag af því að það hentar ekki þeim stjórnmálamönnum sem eru við völd hverju sinni. Ég hef sjálfur orðið vitni að þessu og þetta er ólíðandi ástand. Nýjasta dæmið um þetta er einfaldlega það algera klúður sem fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra flæktist í varðandi gengistryggðu lánin og þau lögfræðiálit sem unnin voru í stjórnsýslunni. Það hvarflaði ekki að mönnum að huga að almannahag, hvað þá heldur að gera eitthvað í því, eins og t.d. að stíga fram og segja að almenningur þyrfti ekki endilega að hafa svona miklar áhyggjur af þessum málum í bili heldur væru komin raunveruleg tól til að gera þeim kleift að semja af meiri styrkleika við lánveitendur sína en áður. Stjórnsýslan brást algerlega almenningi í því máli og það er ekkert sem segir mér að hún muni ekki halda áfram að gera það eftir að þetta frumvarp verður að lögum. Það vantar alla grundvallarþættina í þetta. Vissulega er verið að sameina marga þætti sem munu örugglega fara betur undir einum hatti og vissulega má gera ráð fyrir því að andstaða Sjálfstæðisflokksins sérstaklega við sameiningu heilbrigðis- og velferðarráðuneytisins sé til komin vegna þess að í framhaldinu verður erfiðara að einkavæða heilbrigðiskerfið. Ég held að það sé grunnurinn að andstöðu Sjálfstæðisflokksins við þetta. Mín stutta vera á þingi hefur gert mér ljóst að það liggja einhvers konar flokkspólitískir hagsmunir að baki mestallri þeirri umræðu sem hér fer fram. Það sem þarf að gerast í íslenskri stjórnsýslu er að endurráða þarf í þrjú efstu lögin í stjórnsýslunni upp á nýtt. Það þarf að endurskipuleggja hana frá grunni. Það þarf að endurskipuleggja hana þannig að fólk sé ráðið inn í hana í því hlutverki að það sé að þjóna almenningi í landinu fyrst og fremst. Það er að starfa fyrir almenning og það á að þjóna almenningi í landinu. Það er ekki þarna til að starfa fyrir stjórnmálaflokka og þjóna stjórnmálaflokkum. Ég hef reynslu frá því úti í Bandaríkjunum að starfa með fólki annars vegar úr bandaríska landbúnaðarráðuneytinu um þriggja mánaða skeið og hins vegar úr bandaríska viðskiptaráðuneytinu nokkrum árum síðar um nokkurra mánaða skeið. Ég verð að viðurkenna að þetta er eitthvert færasta fólk sem ég hef nokkurn tíma starfað með á ævinni, bandarískir bírókratar eins og þeir yrðu kallaðir á Íslandi. Það var allt annað að vinna með þessu fólki að þeim verkefnum sem það er að fást við heldur en ég upplifði sjálfur eftir að ég flutti heim til Íslands og fór að starfa í stjórnsýslunni. Fagmennskan og almannahagurinn var þar í fyrirrúmi, enda segja menn í Bandaríkjunum þegar þeir fara að vinna hjá ríkinu að þeir séu að fara í það sem þeir kalla „public service“, þeir eru að fara að vinna í almannaþjónustu. Þessari hugsun þarf að koma meira að í íslenskri stjórnsýslu en það er heldur ekki gert í þessu frumvarpi. Ég vil hvetja til þess að menn bíði með þetta mál og taki það heildstætt þegar þingmannanefndin hefur skilað af sér áliti, þegar nefndin sem er að endurskoða lögin um Stjórnarráð Íslands hefur skilað af sér áliti og þegar Íslendingar sjálfir hafa lagt mat á það hvers konar stjórnsýslu þeir þurfa og hvað hún þarf að vera stór og í hverra þágu hún á að starfa. Það er það sem skiptir máli. Einfaldar nafnabreytingar þar sem ráðuneytum er slegið saman í illa rökstuddum aðgerðum eru einfaldlega ótímabærar og tímasóun að vera að eyða öllum þessum tíma í það, en úr því að ríkisstjórnin krefst þess að farið verði fram með málið neyðumst við til að svara því og taka frá annars dýrmætan tíma af þinginu í það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt athygliverð. Hann velti fyrir sér afstöðu sjálfstæðismanna og hvers vegna við værum á móti þessu frumvarpi. Ég get bara talað fyrir sjálfan mig, það er fyrst og fremst vegna þeirra vinnubragða sem eru viðhöfð. Frumvarpið kemur fullbúið inn í nefndina, er kynnt í þingflokki Vinstri grænna - eins og hefur komið fram - án þess að það fái þar neina efnislega umræðu til breytingar heldur er bara niðurstaða hæstv. forsætisráðherra að þetta skuli vera svo. Það er fyrst og fremst á þeirri afstöðu sem ég byggi andstöðu mína við þetta frumvarp. Ég held hins vegar að það hefði verið hægt að ná miklu meiri samstöðu um málið hefðu menn frá upphafi unnið öðruvísi. Það hefur sýnt sig að þegar menn fara með mál í þann farveg er það mun vænlegra til árangurs, til þess að ná meiri samstöðu. Ég tel mjög mikilvægt að breið pólitísk samstaða náist um þær breytingar sem eiga sér stað núna. Bendi ég þá sérstaklega á þegar hv. allsherjarnefnd tók stjórnlagaþingið til meðferðar og náði að lenda því í þokkalegri sátt við flesta. Hv. þingmaður vitnaði í sambandi við stjórnsýsluna til þess að fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði legið á lögfræðiáliti. Að mínu viti er það stóralvarlegt mál vegna þess að nýju bankarnir voru reistir eftir að lögfræðiálit var unnið af virtri lögmannsstofu sem var staðfest af hálfu Seðlabankans og síðan í ráðuneytinu. Hann virðist hins vegar ekki hafa miðlað þeim upplýsingum til hæstv. fjármálaráðherra. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann telji þessa uppstokkun eiga sér stað vegna þess að hv. þingmaður hefur ásamt öðrum boðað það að við setningu þings mundi hann flytja 

Virðulegur forseti. Vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að vantrauststillaga Hreyfingarinnar á fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra var í farvatninu, lá tilbúin úti á nefndasviði og hefði verið send inn í þingið í hádeginu á föstudag ef hann hefði ekki þá verið farinn frá. Ég veit svo sem ekki hvort það var meginástæðan fyrir því að skipt var um ráðherra en tillagan hefur væntanlega verið ein af ástæðunum. Það var alveg greinilegt að hér í þingsal var ekki hægt að svara fyrir framgöngu hans í ráðherraembætti. Ég geld varhuga við ýmsu varðandi annað sem hv. þingmaður talaði um, t.d. í nefndarálitinu. Þar er talað um að ef þetta frumvarp verði að lögum verði stofnaður stýrihópur með þátttöku ráðherra, ráðuneytisstjóra, sérfræðinga og fulltrúa starfsmanna til þess að endurskipuleggja stjórnsýsluna, ræða málið við samtök sem eiga hagsmuna að gæta, sérstaklega heildarsamtök, svo sem í iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi, stéttarfélög, félag forstöðumanna og sveitarfélögin. Hér er hvergi sagt að það verði gert í samráði við almenning eða að almenningur verði spurður. Það er þetta vandamál sem kemur alltaf upp í t.d. nefndunum: Hvert á að senda mál til umsagnar? Hvaða símanúmer hefur almenningur? Hver er það? Það er komið nóg af því að stjórnsýslan endurskipuleggi sig sjálf. Það þarf að leita annarra leiða og í svona viðamiklu máli eins og endurskipulagningu íslensku stjórnsýslunnar er einfaldlega algjörlega nauðsynlegt að það verði ekki innanbúðarmenn sem endurskipuleggi hana. Það þarf að fá að verkinu erlenda sérfræðinga ef það á að vera eitthvert vit í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hann tekur að hluta til undir vangaveltur mínar um hvort þessi ráðherrakapall hafi verið lagður vegna þess að hæstv. forsætisráðherra vildi ekki mæta hingað með fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra í ljósi þess að leggja átti fram vantrauststillögu á þáverandi hæstv. ráðherra. Hv. þingmaður rakti líka að í nefndaráliti meiri hlutans kæmi fram að við stofnun svokallaðs atvinnuvegaráðuneytis ætti að hafa meiri og nánari samstöðu við vinnslu og stofnun þess ráðuneytis. Mín skoðun er sú að hefði verið farið út í þá vinnu við þessa fækkun um tvo ráðherra hefði hugsanlega náðst meiri samstaða. Það kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan að forsvarsmenn heilbrigðisstéttanna í landinu - þar er verið að búa til risaráðuneyti sem er með rúmlega helming af útgjöldum ríkisins í heild sinni - voru ekki spurðir álits á því, þ.e. fagfólkið í heilbrigðisstéttunum var ekki spurt um álit á því hvaða áhrif þetta mundi hafa. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, það væri eðlilegra og skynsamlegra að vinna málin dýpra og betur áður en farið er af stað. Fyrir mér eru þetta í raun og veru pólitísk hrossakaup. Það hefur reyndar komið fram og var vakin athygli á því áðan í ræðu að hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra sagði í fjölmiðlum að þetta væri víst gert til að koma fjárlagafrumvarpinu í gegn í haust, það yrði að koma böndum á villikettina. Þessi flýtir núna blasir svona við mér. Þegar við afgreiddum málið við þinglok í vor voru einmitt fyrirheit um það af hálfu stjórnarflokkanna að hafa meira samráð í sumar í allsherjarnefnd en það virðist hafa verið svikið. 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt, það voru gefin fyrirheit um að hafa meira samráð við þingmenn, stjórnarandstöðuna o.fl. Það hefði náttúrlega verið betra líka, ég er alveg sammála því. Að nafninu til hefði það verið betra, það hefði kannski skilað meiri sátt um málið, en ég er samt ekki viss um að það hefði skilað betri niðurstöðu í frumvarpið. Ég held að endurskipulagning stjórnsýslunnar þurfi að eiga sér stað með öðrum hætti en að ráðuneytisfólk, hagsmunaaðilar eða þingmenn komi að því. Ég held að menn eigi einfaldlega að leita til sérfræðinga bæði innan lands og erlendis sem munu teikna upp nýja byggingu sem heitir Stjórnarráð Íslands fyrir 330.000 manna þjóðfélag. Hvað þarf það að gera til að halda hér gangverkinu í lagi af skynsemi og hvernig á að ráða fólk inn í það, hvað eiga að vera mörg ráðuneyti? Hvað þurfa þau að vera mörg? Gríðarlegar tæknibreytingar verða á hverju einasta ári. Stjórnarráð þarf að vera mjög sveigjanlegt í starfsemi sinni vegna þeirra því að það er stöðugt hægt að gera miklu meira með færra starfsfólki í þessum tæknibreytingum, eða ætti að vera þannig. Mörg mál snúa að því þegar verið er að endurskipuleggja Stjórnarráðið. Vænlegasta leiðin í þeim efnum er ekki sú að ráðuneytisfólk og þingmenn komi að því, þó að vissulega þurfi þeir að fá að fylgjast með, heldur er þetta fyrst og fremst fagleg nálgun sem þörf er á þegar stjórnarráðið er skipulagt, þ.e. ef menn vilja að það starfi fyrir almannahag fyrst og fremst en ekki í þágu pólitískra hagsmuna.

Virðulegi forseti. Síðan árið 1917 hafa setið hér við völd 41 ráðuneyti. Núverandi ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur er það 41. í röðinni. Þessi ráðuneyti hafa verið skipuð frá þremur til tólf ráðherrum gegnum tíðina. Þeir hafa kennt sig við hin aðskiljanlegustu mál allt eftir þörfum hvers tíma og mati stjórnmálamanna á hverjum tíma á því hvaða mál væru forgangsmál í þjóðfélaginu. Við höfum haft flugmálaráðherra og orkumálaráðherra, verslunarmálaráðherra, kirkjumálaráðherra, atvinnumálaráðherra, vegamálaráðherra, kennslumálaráðherra, verðlagsmálaráherra og yfirleitt ráðherra í öllum málaflokkum nema þá helst kannski í vandamálum. Í morgun heyrði ég úr ræðustól Alþingis talað um dóms- og samgönguráðherra. Á mínum stutta ferli hef ég bara vanist því að heyra talað um dóms- og mannréttindamálaráðherra. Ég veit ekki hvað hefur orðið um mannréttindin á þessu þróunarskeiði. Það sem ég vil benda á er að stjórnsýslan er breytingum háð. Alveg eins og þjóðfélagið breytist endurspegla stjórnsýslan og Stjórnarráð Íslands þarfir og áherslur í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Nafngiftir á ráðherrum skipta sáralitlu máli. Það er kannski til glöggvunar, svo maður fari ekki að kvarta undan biskupnum við vegamálaráðherrann. Það er ágætt að aðgreina þetta svo maður viti hér um bil hvað þessir háu og hæstv. herrar eru að bedrífa. Allt gott um það. Nú er málið þannig vaxið að hver forsætisráðherra hefur fullkomna heimild til að skipa ráðuneyti sitt eins mörgum ráðherrum og honum sýnist. Það þarf enga sérstaka lagabreytingu til. Það er hægt að setja upp ríkisstjórn með þremur ráðherrum, tveimur, hugsanlega einum. Það þarf ekki neinar lagabreytingar til, eins og hægt er að sanna með því að hér er lagt fram frumvarp til laga um breytingu á ráðuneytum sem búið er að fjalla um í allsherjarnefnd. Þetta mál er óafgreitt af þinginu. Það er komið í gegnum allsherjarnefnd fyrir einhverja handvömm sem meiri hluta allsherjarnefndar finnst greinilega í lagi. Hvernig það hefur viljað til er ofvaxið mínum skilningi. Nema hvað. Í millitíðinni hefur það gerst að ríkisstjórn Íslands hefur verið stokkuð upp. Það er búið að fækka ráðherrum, sameina ráðuneyti og það hefur enga lagabreytingu þurft til þess arna. Svo stöndum við hér og ræðum um að á eftir orðinu fjármálaráðuneyti kemur innanríkisráðuneyti. Ég meina, hvers lags ruglvinna er þetta? Ef lög eru sett er grundvallarreglan þessi, og það ætla ég að vona að allir sem gefa sig út fyrir að starfa í pólitík viti: Lög á aldrei nokkurn tíma að setja nema nauðsyn beri til. Það ber enga nauðsyn til að setja þessi lög. Þau eru vanhugsað rugl. Þetta eru ekki stór lög að umfangi, aðeins tvær greinar og ákvæði til bráðabirgða. Síðan kemur tíu síðna greinargerð sem er í raun og veru alveg sprenghlægileg lesning ef maður hefur þess konar húmor. Greinargerðin er prýðileg almenn umfjöllun um að hugsanlega sé sniðugt að sameina ráðuneyti, að hugsanlega sé sniðugt að endurskipuleggja stjórnsýslu og spara peninga o.s.frv. Allt gott um það. En það kemur bara lagagreinunum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Hitt er svo annað mál, sem virðist ekki mega nefna, að aðstæður á Íslandi hafa á undanförnum árum breyst hraðar en yfirleitt gerist í þjóðfélagi. Við höfum orðið fyrir svonefndu hruni og þá þykir ástæða til að endurskoða stjórnsýsluna. Í frumvarpinu er ekkert sem leiðir af þeirri endurskoðun sem þegar hefur farið fram. Þar að auki er ekki tekið tillit til þess að núna er meiri endurskoðun í gangi og henni er fjarri því lokið. Þingmannanefnd hefur ekki skilað af sér. Enginn veit hvað kemur út úr vinnu hennar nema að við getum kannski tekið aðra atrennu og haldið áfram að breyta lögum sem engin þörf er til að breyta. Ég tek heils hugar undir það að við eigum að endurskipuleggja stjórnsýsluna til að samræmast kröfum okkar tíma eins og best við getum. Ég hef sjaldan orðið hrifnari af slagorði nokkurs stjórnmálaflokks en fyrir einhverjum áratugum þegar Sjálfstæðisflokkurinn, má ég segja, gekk til kosninga undir slagorðinu Báknið burt. Þetta finnst mér eitthvert besta og jákvæðasta kosningaslagorð sem ég hef nokkurn tíma heyrt. Því miður hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki fengið þessu áorkað vegna þess að báknið hefur vaxið um mikinn mæli án þess að skilvirknin hafi aukist að sama skapi. Það sem skiptir okkur máli er að stjórnsýslan í landinu, að Stjórnarráð Íslands þjóni sem best hagsmunum landsmanna, ekki hagsmunum þeirra sem vinna í ráðuneytunum eða sitja um langan eða skamman tíma í ráðherrastólum eða þjóni hagsmunum stjórnmálaflokkanna heldur hagsmunum fólksins í landinu sem borgar fyrir þá þjónustu sem ráðuneyti eða stjórnarráð eiga að veita. Í allri umræðunni um skipulagsbreytingar finnst mér að við ættum að reyna að vanda okkur ofurlítið. Það er nauðsynlegt að breyta skipulagi á fjölmörgum sviðum hér á landi. Það er fullkomlega eðlilegt að ríkisstjórn sem þjáist af innanmeinum þurfi að endurskipuleggja sig, það þurfi að skipta út ráðherrum. Það getur meira að segja hent í ríkisstjórnum sem ekki þjást af neinum innvortis þrautum. Það er allt gott með það enda þarf ekki að setja nein lög til að gera slíkt mögulegt, eins og dæmin sanna. Hins vegar er nú þegar að störfum nefnd um heildarendurskipulagningu eða heildarbreytingar á núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands. Ég geri það að tillögu minni að sú nefnd fái vinnufrið og skili af sér þeim skynsamlegustu tillögum sem hún getur komið með. Enn fremur að hæstv. forsætisráðherra endurskipuleggi og endurmanni ríkisstjórn sína nákvæmlega eins og henni og samstarfsaðilum hennar hentar án þess að rugla í einhverjum lagabreytingum í því sambandi. Við skulum hafa hugfast grundvallaratriðið sem er grundvallarskylda stjórnmálamanna: Lög eru ekki eitthvað sem maður leikur sér með. Maður setur ekki lög bara til að gá hvernig þau virka eða bara af því að maður hefur meiri hluta til að gera það. Maður setur lög af nauðsyn og af nauðsyn eingöngu. Við sitjum uppi með allt of mikið af lögum sem eru fullkomlega óþörf, heimskuleg, illa unnin og til óþurftar. Við eigum að hverfa af þeirri braut, við eigum að vinna vinnuna okkar betur. Ég segi fyrir mína parta, verandi í allsherjarnefnd þar sem þetta skrípafrumvarp fór í gegn, uppáskrifað af meiri hluta nefndarinnar, að mig langar til að vanda þá vinnu sem ég inni af hendi bæði í nefndinni og í þingsal. Hafandi bent á hvað eftir annað að það er engin nauðsyn til að setja lögin, hafandi bent á að það er nauðsynlegt að gera breytingar, hafandi bent á að unnið er að heildstæðu frumvarpi um breytingarnar, þá sting ég upp á því að frumvarpið verði látið hverfa, að það týnist og gleymist og ég skal lofa að minnast aldrei framar á það. Ég hélt að ríkisstjórn Íslands hefði mikilvægari hnöppum að hneppa en að standa í rugli eins og að setja lög um nafngiftir. Hún hefur fullkomna heimild til að skíra störf sín hverju því nafni sem henni hentar. Þá kem ég aftur að því ráðuneyti sem aldrei hefur verið skipað í sögu íslenska stjórnarráðsins og þar er vandamálaráðuneytið sem ég held að ríkisstjórnin ætti að drífa í að koma á laggirnar sem allra fyrst. Ég mun ekki leggjast á móti frumvarpinu vegna þess að mér finnst öðrum þræði, eins og ég hef þegar sagt, ákveðinn húmor í því. Það er að vísu svartur húmor en ég mun ekki leggjast gegn frumvarpinu heldur sitja hjá við afgreiðslu þess.

Herra forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni kærlega fyrir ræðu hans. Ég hygg að mjög margir hér gætu tekið undir flest orð sem þar féllu. Verst þótti mér þó að hæstv. forsætisráðherra skyldi ekki vera í salnum til að hlusta á ádrepuna sem hér var flutt.  Það er hins vegar rétt sem hv. þingmaður sagði að eitt besta slagorð sem um getur í pólitískri sögu Íslands er Báknið burt. Hitt er svo annað mál að mikið hefði ég viljað sjá árangurinn meiri af því slagorði. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann hafi ekki áhyggjur af því, nú þegar unnið er að fækkun ráðuneyta, hvort heldur með breytingum á lögum eða reglugerð, að við stöndum frammi fyrir því að samþjöppun valds verði of mikil. Nefni ég að nú er stefnt að því að búa til eitt ráðuneyti velferðarmála sem fer með u.þ.b. 50% af öllum ríkisútgjöldum. Ég hygg að það sé kannski í andstöðu við hugmyndir okkar um valddreifingu, að færa jafnmikið vald undir einn hatt, ég tala nú ekki um þegar við vitum að sjálfstæði löggjafans er ekki meira en raun hefur borið vitni undanfarin ár. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hann hafi ekki meiri áhyggjur af því heldur en hvort við spörum einhverjar krónur og aura og hvort þetta geti ekki leitt til þess að við sjáum fram á verri stjórnsýslu og 

Virðulegi forseti. Ég þakka afar merkilega spurningu, hvort sameining ráðuneyta geti leitt til samþjöppunar valds. Vissulega held ég að sú hætta sé fyrir hendi. Ég bind samt vonir við þetta og tel að við eigum að fækka ráðherrum. Það er engin ein tala heilög í því efni en mér er útilokað að skilja hvers vegna þessi dvergþjóð þarf meira en svo sem átta ráðherra. Í kringum átta ráðherra held ég að væri temmilegt að hafa fjóra ráðherrabílstjóra. Og út frá kynjaskiptingu ættu að vera jafnmargir af hvoru kyni, bæði sem bílstjórar og ráðherrar. Að vera ráðherrabílstjóri er núna starf fyrir miðaldra karlmenn eingöngu og bendi ég jafnréttissinnum á það. Ég tel að hættan á samþjöppun valds sé ekki fyrir hendi og ekki þurfi að hafa áhyggjur af því. Þvert á móti tel ég að með því að fækka ráðherrum aukist vægi þingsins. Með því á sér stað valddreifing sem ég tel mjög eftirsóknarverða í þjóðfélagi þar sem framkvæmdarvaldið ræður allt of, allt of miklu og hefur gert allt of, allt of lengi. Ég tel það beinlínis hættulegt lýðræðinu hvað framkvæmdarvaldið ber höfuð og herðar yfir löggjafarvaldið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svör hans. Ég hef verulegar áhyggjur af því að hér verði samþjöppun valds of mikil og ef það nær fram að ganga sem að er stefnt og hæstv. forsætisráðherra hefur talað um, að búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti þar sem iðnaðurinn, sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn er felldur undir vald eins ráðherra, þá held ég að gæti stefnt í óefni hjá okkur. Ég hygg að ekki sé hægt að ræða um fækkun ráðuneyta og sameiningu þeirra öðruvísi en að tala um verkaskiptingu milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Ég hygg að þegar menn tala um að gera jafnróttækar breytingar og þeir láta í veðri vaka - en þeim hefur verið frestað að hluta til um einhverja mánuði - sé óhjákvæmilegt að Alþingi Íslendinga ræði hvort ekki þurfi þá að taka ákveðin skref í samhengi við þetta til þess einmitt að tryggja sjálfstæði löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu og setja í raun frumkvæðið og völdin meira í hendur Alþingis, meira í hendur löggjafans en verið hefur, og þá hef ég kannski ekki svo miklar áhyggjur af því þó að ráðherrar séu tveir til þrír. Ef hin raunverulegu völd, lagasetningin, eru hér og ef Alþingi lætur af þeim ofnotuðu vinnubrögðum að afhenda ráðherrum reglugerðarvald vegna þess að lagasetning er mjög óskýr, svo framkvæmd laga fer í raun fram með reglugerðarvaldi ráðherra - þess vegna óttast ég mjög þegar t.d. er verið að afhenda einum ráðherra yfirráð yfir öllum atvinnuvegum landsins og 50% af ríkisútgjöldunum. 
            

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Óli Björn Kárason vera býsna nálægt því sem ég hefði talið kjarna málsins í því hvernig ætti að skipuleggja Stjórnarráð Íslands. Þetta er umræða sem ég treysti mér ekki til að klára á einni og hálfri mínútu en ég lýsi ánægju minni með það að þessi hlið málsins, að þessi kjarni málsins skuli hafa verið dreginn fram í dagsljósið á svo skilmerkilegan hátt sem hv. þingmaður Óli Björn Kárason hefur gert. Ég endurtek að ég hef ekki þungar áhyggjur af því með öllum hugsanlegum fyrirvörum að samþjöppun valds verði hættuleg við sameiningu ráðuneyta. Þvert á móti verð ég að viðurkenna að í sambandi við stærð ríkisstjórna kemur ævinlega upp í hugann máltækið gamla: Því verr gefast heimskra manna ráð sem fleiri koma saman. Það er augljóst eða ekki augljóst að því fjölmennari sem ríkisstjórn er því meiri líkur eru á því að hún sé ekki eingöngu skipuð toppfólki. Ég held að við ættum að huga að því að draga svolítið saman seglin í ráðherrafjöldanum sem óneitanlega hefur ekki komið til af neinni nauðsyn úti í þjóðfélaginu eða neinni stjórnunarlegri nauðsyn heldur bara út af pólitískum hrossakaupum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp um breytingar á Stjórnarráði Íslands og mig langar kannski að byrja ræðu mína á því sem fór fram rétt áðan, þ.e. þegar hv. þm. Þráinn Bertelsson flutti ræðu sína og hv. þm. Óli Björn Kárason fór í andsvör við hann. Það sem kom skýrt fram í máli hv. þm. Þráins Bertelssonar og sýnir kannski fáránleika málsins eins og hann kallaði þetta var það að hæstv. ríkisstjórn talar alltaf um samráð, samvinnu, gegnsæi og sjálfbærni og hvað þetta heitir allt saman, en það er allt í orði en ekki á borði. Hv. þingmaður benti á það sem skiptir kannski höfuðmáli í þessari umræðu og það er að við erum að ræða um breytingar á Stjórnarráðinu sem fóru í raun fram fyrir nokkrum dögum síðan. Það er kannski mergur málsins að þær breytingar sem búið er að gera á Stjórnarráðinu og verið er að ræða í þinginu núna eru að búið er að fækka ráðuneytunum um tvö og síðan er verið að útfæra það með nýjum ráðherrum hvernig það verður gert nákvæmlega, því allir eiga að halda vinnunni en samt á að spara og það á að verða mikil hagræðing af þessu. Þetta er kannski mergur málsins. Ég verð að taka undir það sem hv. þm. Þráinn Bertelsson benti á í mjög snjallri ræðu áðan - sem mér fannst reyndar enda illa vegna þess að hann ætlaði að sitja hjá þótt hann teldi þetta vera hið versta mál - að þetta er umhverfið sem við erum að vinna í á hinu hv. Alþingi, búið er að sameina ráðuneytin og síðan erum við að ræða það hér og eyða tíma í það og pexa mikið um það hvað sé skynsamlegt að gera og hvað sé ekki skynsamlegt að gera. Þó að ég beri engar væntingar til þessarar hæstv. ríkisstjórnar, hefði ekki verið eðlilegra að hún stæði einhvern tímann við það sem hún segir og gefur loforð um, gegnsæi, vinnubrögð og allt það? Þegar reynir á og hún getur ekki komið málum í gegn sjálf þá fer hún að smjaðra utan í stjórnarandstöðunni til að fá málum sínum framgengt með öðrum hætti. Hefði ekki verið eðlilegra að styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu? Í skýrslu rannsóknarnefndarinnar kemur einmitt fram að þess þurfi. Ég gæti talið upp svo mýmörg dæmi um hvernig framkvæmdarvaldið hefur vaðið yfir þingið á þeim stutta tíma sem ég hef setið hér að ræðutími minn mundi ekki duga til þess. Menn geta síðan deilt um það hvort þetta hafi alltaf verið með þessum hætti. En ég tel eigi að síður að tími sé kominn til að við lærum eitthvað af öllu því sem á undan er gengið. Nú er ég farinn að hugsa upphátt og skoðun mín er sú að ef hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. ríkisstjórn hefðu haft einhvern hug á samvinnu í því verkefni hvernig breyta ætti í Stjórnarráðinu, þá hefði verið mjög einfalt fyrir hæstv. forsætisráðherra að fela hv. allsherjarnefnd að semja frumvarp. Ef hæstv. forsætisráðherra hefði haft einhverjar áhyggjur af því að hv. allsherjarnefnd drægi lappirnar og stjórnarandstaðan þvældist fyrir, hvernig sem menn líta svo á það, þá hefði hún getað sett nefndinni ákveðin tímamörk. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafa að auki fólk úr sínum þingflokkum í allsherjarnefnd og hefðu getað gert kröfu til þess að nefndin skilaði þessu fyrir einhvern ákveðinn tíma. Þá hefðum við getað talað hér um eðlilega samvinnu og samstarf um hvernig breyta mætti þeim vinnubrögðum sem hafa liðist í þinginu allt of lengi. En sá boðskapur hentar hins vegar ekki hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra nema í ræðum á tyllidögum og hann stenst engan veginn skoðun, eins og margoft hefur komið fram. Til að árétta þetta þá kemur mér í hug og ég rakti það í andsvörum áðan hvernig allsherjarnefnd tók á svokölluðu stjórnlagaþingi í vor. Mjög skiptar skoðanir voru um í hvaða búningi það mál ætti að vera og náttúrlega var alveg galið að ætla fyrst að henda fleiri hundruð milljónum í þetta, það tókst reyndar að skera niður kostnaðinn vegna þess að samvinnan og samstarfið í hv. allsherjarnefnd var þannig að menn gátu náð sáttum og allir urðu að beygja eitthvað af leið. Um jafnmikilvægt mál og frumvarp um stjórnlagaþing er mjög mikilvægt að breið pólitísk samstaða náist ef hægt er. Stundum er það ekki hægt. En ég tel að í þessu máli hefði það verið hægt. Ég var alveg ákveðinn í því að ræða störf án auglýsingar, en þar sem hæstv. utanríkisráðherra er því miður farinn úr salnum mun ég geyma það þar til á eftir, ef hann skyldi vera í húsinu, til að hann komi upp í andsvör, því það málefni er mjög viðkvæmt fyrir hæstv. ráðherra.  Mig langar, virðulegi forseti, til að vitna í orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem hann lét falla í fyrri umræðu málsins í vor. Hann segir þar, með leyfi forseta: „Vinstri grænir hafa ávallt talað fyrir því, áður en þeir komust í ríkisstjórn, að slíkt skyldi unnið í samráði allra flokka. Á meðan Stjórnarráðið er eins og bundið er í lögum skyldu breytingar á því vera í samráði við alla flokka. Við inntum eftir því hvort slíkt samráð hefði farið fram. Nei, þetta frumvarp birtist fullbúið í þingflokki Vinstri grænna og ekki var nokkur vilji til þess af hálfu forsætisráðherra að fara með málið í þann farveg að hægt væri að ná meiri sátt um málið, það væri unnið í þeim farvegi sem lagt er upp með hér. Það var algjörlega af og frá að það væri mögulegt. Því er málið komið í þennan farveg og ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, að það sé ekki heppilegt að vinna þetta með þessum hætti.“ Hér er ég, virðulegi forseti, að vitna í orð hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem er stjórnarþingmaður en hann sagði að Vinstri grænir hefðu ávallt talað fyrir þessu áður en þeir komust í ríkisstjórn. Síðan staðfesti hann, virðulegi forseti, að þegar málið var kynnt í þingflokki Vinstri grænna, sem er annar stjórnarflokkanna, stóð ekki til af hálfu hæstv. forsætisráðherra að ræða neinar efnislegar breytingar. Þetta var bara svona kurteisisleg kynning áður en málið var lagt fram. Það segir í raun og veru og staðfestir allt um það hversu innihaldslaus orð hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórnar eru um gagnsæi, samvinnu og samráð. Menn ætla að læra af hruninu og segja að það þurfi að styrkja þingið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þetta staðfestir hversu innihaldslausir þessir frasar eru hjá hæstv. ríkisstjórn. Mig langar líka, virðulegi forseti, að benda á að í skýrslu frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að þegar opinberar stofnanir hafa verið sameinaðar hafi þau markmið sem lagt var upp með einungis náðst í 15% tilfella, þ.e. í 85% tilfella náðust ekki þau markmið sem stefnt var að þegar stofnanir voru sameinaðar. Það undirstrikar, virðulegi forseti, að það hefði verið nær að ræða þetta betur í upphafi vegna þess að sporin hræða. En samt sem áður stendur ekki til að læra af mistökunum sem hafa verið gerð hér í mörg ár heldur á bara að halda áfram. Það á bara að halda áfram. Mig langar, virðulegi forseti, að grípa niður í umsögn Ríkisendurskoðunar en þar kemur mjög skýrt fram hvernig hæstv. ríkisstjórn þarf að leggja upp í vegferð sem þessa eigi hún að takast. Þar kemur fram spurningalisti vegna sameiningar ráðuneytanna: Eru markmið með sameiningunni? Hver eru rökin fyrir sameiningunni? Hver er framtíðarsýnin og markmiðið fyrir sameinað verkefni eða stofnun? Hvaða meginbreytingar verða á þjónustu og forgangsröðun verkefnanna frá því sem áður var? Hvaða mælikvarðar verða notaðir til að leggja mat á árangur sameiningar? Það situr alltaf eftir, virðulegi forseti. Menn að fara af stað illa undirbúnir. Þegar búið er að sameina stofnanirnar eða ráðuneytin eins og í þessu tilfelli þá er gert ráð fyrir að allir haldi vinnunni. Síðan á þetta að gerast á löngum tíma sem mun hugsanlega ekki skila þeim árangri sem til var ætlast. Þá verða svörin hefðbundin: Verkefnið reyndist umfangsmeira og stærra en upphaflega var áætlað þannig að hagræðingin skilaði sér ekki eins og til var ætlast. Þetta er þekkt. Mig langar að endurtaka það sem ég sagði: Hvaða meginbreytingar verða á þjónustu og forgangsröðun verkefna frá því sem áður var? Einnig vil ég vekja máls á því, virðulegi forseti, sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar fyrr í dag að við sameiningu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins við félagsmálaráðuneytið verður til þetta svokallaða risaráðuneyti sem er komið með rúmlega helming af ríkisútgjöldunum. Það var ekki haft samráð við starfandi heilbrigðisstéttir. Ekki var talað við sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga eða lækna. Þeir fá ekki að veita umsagnir um frumvarpið. Eru þetta öll vinnubrögðin? Þetta undirstrikar enn og aftur rangnefnið á ríkisstjórninni, að kalla sig velferðarstjórn. Þetta er ekkert annað en afturhaldskommúnistaríkisstjórn sem starfar í landinu. Virðulegi forseti. Í andsvörum við hv. þm. Róbert Marshall í dag, formann allsherjarnefndar, vakti ég athygli á bókun sem lögð var fram í 1. umr. um þetta mál af hv. þm. Atla Gíslasyni. Einnig skrifa hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar undir. Þeir leggja fram bókun um að málið sé illa reifað og í andstöðu við reglur handbókar Stjórnarráðsins og skrifstofu Alþingis um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Þetta eru ekki nein smáorð, virðulegi forseti, þar sem þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra leggja fram bókun um að málið sé það illa unnið og vanreifað að það stangist á við handbók Alþingis um það hvernig vinna skuli að málum. Hvað skyldi hafa orðið um þessa bókun, virðulegi forseti? Hún var ekki tekin til umfjöllunar í hv. allsherjarnefnd. Þetta eru stór orð. Það segir kannski allt sem segja þarf um vinnubrögðin hér. Það kemur líka fram í bókuninni, virðulegi forseti, að hvorki var leitað eftir samstöðu við stjórnarandstöðuna né aðra, ekki einu sinni annan stjórnarflokkinn, um það hvernig þetta mál yrði lagt fram. Enda virðist það líka vera þannig, virðulegi forseti, að þegar menn leggja fram mál með þessum hætti, eins og sjá má í þingsal, þá situr einungis einn þingmaður í salnum og enginn stjórnarþingmaður nema virðulegur forseti. Þetta er allt samráðið. Virðulegi forseti. Þegar ég hlustaði á fréttirnar um helgina fór ég að hugsa um þessa bókun hv. þingmanna og hæstv. ráðherra sem lögð var fram til undirbúnings málsins. Síðan hefur komið fram að miklar deilur standa í hæstv. ríkisstjórn um það hvort við séum í aðildarviðræðum eða aðlögunarviðræðum við Evrópusambandið. Um helgina kom fram í fjölmiðlum, virðulegi forseti, að fyrrverandi aðstoðarmaður Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, Kristrún Heimisdóttir, hefði sagt á opnum fundi hjá Samfylkingunni að Samfylkingin hefði verið búin að semja um það í upphafi árs 2009 að Svavar Gestsson yrði aðalsamningamaðurinn um Evrópusambandið. Þá velti ég fyrir mér hvort það gæti verið að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra Jón Bjarnason hefðu áttað sig á því að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefði verið búinn að semja um það í upphafi árs 2009 á tíma minnihlutastjórnarinnar og fyrir þingkosningar að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu þó að annað hefði verið boðað úti í kjördæmunum í kosningabaráttunni. Það væri aldrei, virðulegi forseti, að þessir ágætu menn hefðu verið búnir að uppgötva þetta á þessum tíma og þess vegna sett sig upp á móti málinu. Hv. þingmenn og hæstv. ráðherra höfðu miklar áhyggjur af stofnun atvinnuvegaráðuneytisins vegna þess að þeir treystu ekki hv. þingmönnum Samfylkingarinnar til að fara með þau mál og standa í lappirnar gagnvart Evrópusambandinu. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt á tveimur þingfundum í röð, þegar hún er spurð um atvinnumál og atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum, að það eina sem komi upp í hugann sé að það þurfi að ganga í Evrópusambandið. Ég er ekki hissa þó að hv. þingmenn Vinstri grænna hafi haft efasemdir um þetta. Það skyldi þó aldrei vera að þeir hefðu vitað af samningnum milli hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra fyrir þingkosningarnar árið 2009 um að það væri búið að ákveða að sækja um aðild að Evrópusambandinu og það væri búið að skrifa það inn í stjórnarsáttmálann. Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra sem er því miður að fara úr salnum sagði í andsvörum fyrr í dag að allar breytingar á ríkisstjórninni væru til að styrkja hana. Mín skoðun er sú að það sé ekki verið að styrkja þessa ríkisstjórn til hagsmuna fyrir þjóðina. Það liggur alveg í augum uppi. Eins og kom fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, varð að skipta út úr ríkisstjórninni til þess að koma fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2011 í gegn núna í haust. Það er búið að setja beislið á aðalvilliköttinn, hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson, og hann fær að hafa hæstv. ráðherra Jón Bjarnason við hliðina á sér í nokkra mánuði til viðbótar áður en honum verður hent út. Hvaða staða kemur þá upp? Það kom fram í bókuninni sem ég sagði frá áðan, og lögð var fram í 1. umr. um málið, frá tveimur hv. þingmönnum og einum hæstv. ráðherra Vinstri grænna um breytingarnar á Stjórnarráðinu, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu verða ráðherrar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fjórir á móti fimm ráðherrum Samfylkingarinnar í stað fimm og fimm eða fjórir og fjórir. Það veikir pólitíska stöðu Vinstri grænna.“ Þetta leggja þingmenn og hæstv. ráðherrar Vinstri grænna fram sem bókun þegar menn ræða þetta mál í 1. umr. Kannski er þetta skýringin á þessu öllu saman. Vinstri grænir upplifa það þannig að þeir veikja pólitíska stöðu sína eins og kemur fram í bókun þeirra. Það er kannski mergur málsins og útskýrir öll hrossakaupin í kringum þetta og hvernig þetta var gert. Í restina ætla ég að vera smájákvæður út í þetta mál þótt það sé handónýtt að öllu leyti. Ég verð þó að segja að það er mikilvægt að menn fari að stokka upp í Stjórnarráðinu. Mér fannst mjög athyglisverðar hugmyndir sem komu fram í þinginu sl. vor og vetur um að breyta stjórnsýslunni þannig að starfsfólk ráðuneytanna væri einnig starfsfólk Stjórnarráðsins í heild sinni. Ég tel skynsamlegt að skoða það. Eins og þetta er í dag er fólk ráðið í ráðuneytin en hugmyndina væri hægt að þróa betur og í rétta átt. Ef allt starfsfólkið sem vinnur í ráðuneytunum væri starfsfólk Stjórnarráðsins væri auðveldara að færa það til innan ráðuneytanna þegar meira vinnuálag væri á sum ráðuneytin en minna á önnur. Það væri hægt að gera það með mun einfaldari hætti en hægt er í dag. Ég held að þetta sé eitthvað sem við ættum að skoða nánar í framtíðinni, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil leggja hér orð í belg af því að nú er búið að ræða ansi mikið um þetta frumvarp í dag og þetta er 2. umr. málsins. Ég tók reyndar til máls við 1. umr. og þar rakti ég að í heildina er ég frekar jákvæð gagnvart þessu máli og fór yfir stefnu Framsóknarflokksins. Það hefur komið fram í okkar flokki um árabil að við viljum fækka ráðuneytum, við viljum að þau séu ekki fleiri en tíu, það er nefnt alveg sérstaklega, þau mættu vera færri en alla vega ekki fleiri en tíu. Við viljum líka skýrari verkaskiptingu í Stjórnarráðinu þar sem tekið yrði meira tillit til samfélags og atvinnuhátta. Á sínum tíma var þetta allt saman sérstaklega skoðað í Framsóknarflokknum, það var árið 2005 á flokksþingi. Þá var samþykkt að fara í að endurskipuleggja Stjórnarráðið, fækka ráðuneytum o.s.frv., og ákveðið var að setja á laggirnar sérstakan málefnahóp til að ræða það mál og sá hópur komst að niðurstöðu. Formennsku veitti Gísli Tryggvason sem er núna umboðsmaður neytenda. Mjög skýr niðurstaða kom úr þessum vinnuhópi og það var samstaða um niðurstöðuna. Ég vil líka nefna að það voru framsóknarmenn úr öllum kjördæmum sem unnu í þessari nefnd og náðu sameiginlegri niðurstöðu. Ég ætla að lesa niðurstöðuna, virðulegi forseti, af því að ég tel að það sé mikilvægt að menn átti sig á því hvað framsóknarmenn hafa verið að skoða í þessum málaflokki hin seinni ár. Í niðurstöðu þessarar nefndar segir: „Meginatriði í tillögum nefndarinnar eru eftirfarandi: Áréttað er að ríkisstjórn skiptir sjálf með sér verkum en ekki löggjafinn. Grunneiningar Stjórnarráðsins verði um 60 skrifstofur. Mál, sem eðli máls samkvæmt heyra saman, falla undir sömu skrifstofu. Unnt verður að breyta samsetningu, fjölda og heitum ráðuneyta. Samsetning, fjöldi og heiti ráðuneyta eru ekki bundin í lögum. Illsamrýmanleg mál eiga ekki að heyra undir sama ráðherra. Forsætisráðherra fer að jafnaði ekki með önnur málefni en æðstu yfirstjórn. Áréttuð er heimild til þess að skipa ráðherra án ráðuneytis. Bætt er við heimild til þess að skipa aðstoðarutanríkisráðherra. Ráðherrar sitji ekki á þingi á meðan þeir gegna ráðherraembætti. Ekki er dregið úr sérþekkingu embættismannakerfisins og stöðugleika. Pólitísk forusta í Stjórnarráðinu gagnvart embættismannakerfi er stórefld.“ Þetta eru sem sagt þeir punktar sem framsóknarmenn urðu sammála um. Þetta eru kannski ekki má segja gamlir punktar þó að þeir hafi verið unnir eftir 2005, af því að við áréttuðum þessa stefnu á síðasta flokksþingi sem var flokksþingið eftir bankahrunið. Þetta er því gildandi stefna Framsóknarflokksins. Við viljum í heildina séð, virðulegi forseti, fækka ráðuneytum og við viljum ekki að löggjafinn sýsli með þau mál heldur að það verði í höndum framkvæmdarvaldsins til þess að það verði meiri sveigjanleiki og hægt sé að skipa ráðuneytum í upphafi kjörtímabils með þeim hætti sem hentar hverjum tíma og þeim áherslum sem ríkisstjórnir setja. Þetta býður upp á miklu meiri sveigjanleika. Þetta er gert svona, skilst mér, á Norðurlöndunum en ekki rígbundið í lög, enda er það ansi þungt í vöfum ef breyta á lögum. Oft tengist það líka því að menn þurfa að taka ráðherra út af og eins og við höfum séð upp á síðkastið getur það verið mjög flókið mál. Þetta er sú stefna sem framsóknarmenn hafa haft á hinum seinni árum og er nokkuð skýr. Málið er því í heildina séð í rétta átt þó að það gangi ekki eins langt og framsóknarmenn hafa ályktað um, af því að við viljum að löggjafinn sé ekki með löggjöf af þessu tagi inni á borði hjá sér, að þetta sé í höndum framkvæmdarvalds hvers tíma. Ég vil líka nefna að Samband ungra framsóknarmanna hefur ítrekað ályktað um Stjórnarráðið, að það beri að sameina ráðuneyti. Það getur verið hollt að lesa þann texta t.d. í skýrslu sem heitir Umbætur í Stjórnarráðinu, frá árinu 2007. Þar segir orðrétt, virðulegur forseti: „Í dag er ráðuneytum sem fara með atvinnumál skipt eftir einstökum atvinnuvegum. Þannig fer sjávarútvegsráðuneytið með málefni útgerðar og fiskvinnslu, landbúnaðarráðuneyti fer með málefni landbúnaðarins, samgönguráðuneytið fer með málefni ferðaþjónustu og samgöngufyrirtækja, viðskiptaráðuneytið með málefni fjármagnsmarkaðarins og iðnaðarráðuneytið með málefni iðnaðar og orkugeirans. Þessi skipan er barns síns tíma þegar það tíðkaðist að ríkisvaldið gripi til sértækra aðgerða ríkisvaldsins til að vernda tilteknar atvinnugreinar. Þessi skipan á hins vegar illa við þegar leitast er við að móta almenna atvinnustefnu þar sem ekki á að hygla hagsmunum tiltekinnar atvinnugreinar framar annarri.“ Eftir þetta hafa ungir framsóknarmenn ályktað aftur, bæði 2008 og 2009, og í nýjustu ályktununum ítreka þeir að það eigi að fækka ráðuneytum en ég mun ekki fara frekar yfir þær ályktanir hér vegna tímans, virðulegur forseti. Þetta er allt mjög skýrt. Maður hefur hins vegar alveg skilning á því að hagsmunaaðilar, sem hafa að vissu leyti skapað mjög gott samstarf við ráðuneytin og vita hvað þeir hafa en vita ekki hvað þeir fá, spyrni við fótum, það er eðlilegt. Það er bara eitthvað sem við stjórnmálamenn þurfum að bera og ef við höfum trú á því að við séum að gera rétt með því að sameina ráðuneyti eigum við að gera það. Reyndar á ekki að sameina ráðuneyti núna í eitt atvinnuvegaráðuneyti, það er látið bíða og það á að skoða í meira samráði eftir því sem ég hef skilið í umræðunni og líka í nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar. Það mál bíður því væntanlega eitthvað fram á veturinn. Mikið hefur verið rætt um hvort ráðuneytin séu of smá og veik. Sú er hér stendur telur að svo sé og hefur reyndar nokkra reynslu af því að starfa í ráðuneytum. Það er bjargföst trú mín að ráðuneytin séu hlutfallslega of veik, sérstaklega ef miðað er við undirstofnanir. Þess vegna þarf að styrkja ráðuneytin og jafnvel á kostnað undirstofnana. Ráðuneytin eru það veik í dag að ég tel að það sé faglega skaðlegt að mörgu leyti. Ég hef þá trú að þegar búið verður að sameina ráðuneytin og þó að það mundi ekki spara eina einustu krónu, ég held reyndar að það muni spara talsvert mikla fjármuni vegna samlegðaráhrifa en segjum sem svo að það mundi ekki spara eina einustu krónu þá tel ég að það sé samt skref til bóta af því að það verður faglega sterkara starf innan ráðuneytanna með stærri einingum. Ég sé því ekkert nema jákvæðar hliðar á því að sameina ráðuneytin og gera þau stærri. Rannsóknarskýrslan segir líka að þau hafi verið allt of veik faglega og það eru færðar margar sannanir fyrir því í rannsóknarskýrslunni og er eiginlega þyngra en tárum taki að fara að rifja það allt upp. Það var mjög sjokkerandi að lesa þessa rannsóknarskýrslu eins og menn vita. Hér hefur mikið verið talað um hvort eigi að sameina og talað gegn því. Ég vil minna þingheim á að það þarf að fara í miklar sameiningar bæði til að spara í samfélaginu og efla stofnanir, og ekki bara í ráðuneytum, það þarf að sameina í stofnanakerfinu. Það væri mjög óeðlilegt að fara í miklar sameiningar í stofnanakerfinu, sem þarf að gera og er rétt við þær aðstæður sem við erum í núna, og sleppa ráðuneytunum. Þar gilda alveg sömu lögmál. Ég hef vissan skilning á því að reynt sé að byrja á ráðuneytunum, þá er auðveldara að fara í að sameina stofnanir í kjölfarið. „Báknið burt“, var einhvern tíma sagt. Nú er komið að því að hreinsa svolítið til í bákninu og þá er kannski eðlilegt að gera það fyrst á toppnum í ráðuneytunum og fara svo í undirstofnanirnar í framhaldinu. Hér hefur líka verið sagt að þetta verði nú meira valdið sem þeir ráðherrar fái sem fá núna sameinuð ráðuneyti. Menn hafa talað mikið um upphæðir í því sambandi og sagt t.d. um velferðarráðuneytið, og það sem verður þar innan dyra er þá sameining félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis, að þetta verði alveg gríðarlegt vald af því að þarna fari upp undir helmingur ríkisútgjalda. Þessi umræða, virðulegur forseti, er á algjörum villigötum, þetta er ekki svona. Vald í ráðuneyti og vald í ríkisstjórn hefur ekkert með það fjármagn sem rennur þar í gegn að gera, ekki neitt, núll, það eru engin tengsl þar á milli. Það hefur miklu meira með það að gera, fjármagnið sem rennur í gegnum ráðuneytin, um hvaða málaflokk er að ræða og hver mannfjöldinn er í landinu o.s.frv. Hve margir búa þar og hve margir þurfa þá þjónustu sem viðkomandi ráðuneyti ber ábyrgð á, eins og heilbrigðisþjónustu, það er gríðarlega dýr þjónusta, og félagsmálaþjónustan er dýr þjónusta hlutfallslega á hvern íbúa, og menntamálin. Þetta eru útgjaldafrekustu ráðuneytin en þetta eru ekki valdamestu ráðuneytin Hver heldur því fram? Þessi umræða er á miklum villigötum, virðulegur forseti, þegar menn reyna að setja samasemmerki á milli þess hve mikið fjármagn rennur í gegnum ráðuneyti og hvar valdið er. Það er kannski ágætt að rifja það upp, og ég held að stjórnmálamenn séu bara svolítið góðir í því ef þeir kæmust í þá aðstöðu að mega velja sér ráðuneyti. Hvaða ráðuneyti mundu þeir velja sér fyrst? Hvað telja þeir að sé valdamesta ráðuneytið? Ætli það sé ekki forsætisráðuneytið sem yrði valið fyrst? Það hafa a.m.k. allir stjórnmálaforingjar gert hingað til sem hafa haft þá aðstöðu að geta valið sér ráðuneyti, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrum formenn flokka, Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson o.s.frv. Af hverju völdu þessir aðilar sér forsætisráðuneytið? Ekki af því að þar fóru gríðarlegir peningar í gegn. Hvaða upphæðir fara í gegnum forsætisráðuneytið? Við skulum aðeins kíkja á það: 1,2 milljarðar fara í gegnum forsætisráðuneytið samkvæmt ríkisreikningi í fyrra. Hvað er það í prósentum, virðulegur forseti, af útgjöldunum sem ráðuneytin fara með? Vilja menn giska? 0,2%. Þeir sem velja sér valdamesta ráðuneytið velja sér 0,2% af ríkisútgjöldunum. Hvert er næstþyngsta ráðuneytið? Hingað til hefur það verið talið utanríkisráðuneytið, alla vega í tíð ríkisstjórna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson skiptust á þessum póstum eins og menn muna. Hvað eru mikil útgjöld í utanríkisráðuneytinu? 2% af ríkisútgjöldunum, næstþyngsta ráðuneytið er með 2%. Í þriðja sæti kemur svo fjármálaráðuneytið, 12,5%, sem er sem sagt þriðja valdamesta ráðuneytið ef við röðum því upp. Ég vil líka nefna hér að þau ráðuneyti sem fara með mest og hefur verið minnst á fyrr í umræðunni eru heilbrigðisráðuneytið sem fer með 20,5%, félagsmálaráðuneytið sem fer með 19,7% og síðan fjármálaráðuneytið með 12,5% og svo menntamálaráðuneytið með 10,7%. Menn sjá af þessum samanburði að það er ekkert samasemmerki á milli valds ráðherra eða ráðuneyta og þeirra peninga sem streyma þar í gegn. Ég fór yfir það áðan, virðulegur forseti, hvað forsætisráðuneytið er með mikið umleikis í fjármagni, 1,2 milljarða, og vil bera það saman við dómsmálaráðuneytið sem fer með 28,7 milljarða og 5% af ríkisútgjöldunum. Fangelsismálin innan dómsmálaráðuneytisins eru með 1,1 milljarð, þ.e. allt forsætisráðuneytið kostar svipað og fangelsismálin. Menn sjá því af þessum samanburði að þetta fer ekki saman, fjármagn sem rennur í gegnum ráðuneyti og völd, alls ekki. Það hefur líka verið talað um að embættismenn fái gríðarlegt vald með þessari sameiningu. Ég er ekki sammála því. Ég tel að embættismenn fái ekkert frekar völd með þessum sameiningum, ekki neitt, það hefur ekkert með það að gera. Þetta hefur miklu meira með það að gera hvað ráðherrarnir eru sterkir sjálfir, hvað þeir eru góðir ráðherrar, hvernig persónuleiki þeirra er. Þetta hefur ekkert með það að gera hversu stór ráðuneytin eru og útgjaldafrek, ekki neitt, ekkert frekar en það sem ég lýsti hér áðan. Þó að það fari svona miklir peningar í gegnum heilbrigðisráðuneytið skiptir það engu máli, heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytið, nýja velferðarráðuneytið, það skiptir engu máli. Þetta hefur miklu meira með það að gera hvers eðlis málaflokkurinn er og hvað þjónustan kostar. Ég held að vald embættismanna fari aðallega eftir því hvernig ráðherrarnir standa sig, hvernig manneskjur þeir eru, hvaða styrk þeir hafa og líka hvaða styrk embættismennirnir sjálfir hafa. Það er hægt að vera með veika embættismenn, það er hægt að vera með sterka embættismenn, það fer ekki eftir stærð ráðuneytis, hefur ekkert með það að gera. Virðulegur forseti. Ég tel til dæmis að velferðarráðuneytið, svo við tökum dæmi, sem hefur kannski verið mest til umræðu hér, þar eru miklir fjármunir, það er eðlilegt, dýr þjónusta, valdið sem ráðherrann fær verður ekkert miklu meira en hann hafði að mínu mati og að mínu mati er mikill ávinningur í samlegðaráhrifunum. Það er líka hægt að líta til baka, virðulegur forseti, af því að hér var verið að nefna heilbrigðisráðuneytið og félagsmálaráðuneytið, að það er auðvitað ekkert langt síðan stórir póstar voru fluttir frá heilbrigðisráðuneytinu til félagsmálaráðuneytisins og því er þetta nýja velferðarráðuneyti er ekki svo mikil frétt. Það er bara verið að færa þetta til baka, þetta er ekkert stórkostleg frétt. Ég held hins vegar að þetta getið orðið fagleg styrking og haft í för með sér mikil samlegðaráhrif þegar menn geta unnið málin í einu sameinuðu ráðuneyti og málaflokkarnir liggja svona rosalega þétt saman eins og í heilbrigðis- og félagsmálum. Það er oft mjög óskýrt hvar á að flokka þjónustuna gagnvart þessum tveimur ráðuneytum, oft mjög óskýrt og mjög erfitt. Það sést best af umræðunni um málefni hjúkrunarheimila sem var hér í þingsölum. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu miklu meira. Ég vildi bara halda stefnu Framsóknarflokksins til haga eins og ég skil hana og ég tel að enda þótt menn séu í stjórnarandstöðu gufi stefnan ekki upp og menn eigi, sérstaklega ef þeir hafa líka sjálfir persónulega sannfæringu fyrir því að hún sé rétt, að halda henni á lofti og tala fyrir henni. Ég vildi hins vegar að ríkisstjórnin hefði gengið lengra og vísa þá til stefnu okkar um að löggjafinn sé ekki að sýsla með uppbyggingu ráðuneyta heldur sé slíkt í valdi ríkisstjórnar hvers tíma að nýta tækifærið sem gefst í upphafi hvers kjörtímabils að skipa málum í ráðuneyti. Það er alveg öruggt að það yrðu engar stórkostlegar breytingar á milli kjörtímabila, eðli málsins samkvæmt yrði það ekki þannig. Það yrðu einhverjar smávægilegar breytingar eftir því hvernig málin þróast og hvernig samfélagið þróast en þá væri góður sveigjanleiki sem að mínu mati er mjög æskilegur varðandi þessi mál. Við höfum líka bent á það að skipa aðstoðarráðherra og ef svo væri gert væri hægt að fela þeim einstaka mál, kannski tímabundið, þar sem þeir mundu leiða þau til lykta og svo væru þau bara kláruð, og hugsanlega þá jafnvel ráðherra sem væru ópólitískir þó að ég telji reyndar að það sé ekki eftir miklu að slægjast í því almennt. Ég vil svo nefna, fyrst ég hef tvær mínútur afgangs, að ég tel að þeir hæstv. ráðherrar sem störfuðu hér og eru nýfarnir frá og voru ópólitískir eða sem sagt ekki þingmenn, hafi báðir staðið sig mjög vel, en ég tel að umræðan um málaflokka þeirra hafi liðið fyrir það að þeir voru ekki pólitískir ráðherrar. Umræðan varð að mínu mati allt of lítil um þessa málaflokka og vonandi eykst hún núna þegar við erum komin með pólitíska ráðherra í þessi sæti. Virðulegur forseti. Í heildina er ég frekar jákvæð gagnvart þessari breytingu en ég hefði viljað sjá ríkisstjórnina og þingið, meiri hlutann í allsherjarnefnd, ganga lengra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það kom fram í máli hv. þingmanns, sem hefur starfað töluvert á þingi og líka setið sem ráðherra og hefur mikla reynslu í stjórnsýslunni, að hennar skoðun væri sú að ráðuneytin væru oft og tíðum allt of veik og sagði jafnframt og tiltók það sérstaklega, jafnvel gagnvart stofnunum sem heyrðu undir ráðuneytin. Því langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns sem hefur mikla reynslu: Sér hv. þingmaður það fyrir sér að við það að sameina ráðuneytin, sem hv. þingmaður er greinilega er mjög hlynnt, yrði strúktúrinn tekinn eða færður úr sumum stofnunum inn í ráðuneytin til að styrkja ráðuneytin gagnvart stofnununum, þ.e. að starfsmenn yrðu færðir til í stofnunum, einhverjum undirstofnunum ráðuneytanna, til að styrkja ráðuneytin sem slík og færa þá meira eða að hluta til styrkara eftirlitskerfi inn í ráðuneytin gagnvart þeim stofnunum sem heyra undir þau? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann af því að hv. þingmaður hefur reynslu sem heilbrigðisráðherra og hefur ekki áhyggjur af stærð ráðuneytanna, og það eru ákveðin rök í því hjá hv. þingmanni að stærðin fari ekki eftir útgjaldahlið þó svo að maður sé dálítið hugsi yfir því að helmingur á fjárlögum íslenska ríkisins fari í eitt ráðuneyti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki neinar áhyggjur af því, sérstaklega í ljósi þeirra aðstæðna sem eru uppi núna þegar mjög erfið og flókin mál eru til staðar í báðum ráðuneytum - það er fyrirhugaður niðurskurður í viðkvæmum málaflokkum - hvort hún hafi einhverjar áhyggjur af því að það sé gert með þeim hætti sem nú er gert.

Virðulegur forseti. Ég hef engar áhyggjur af því þó að eitt ráðuneyti fari með helminginn af útgjöldum ríkisins, og þó að það væru 70%, það er ekki það sem skiptir máli. Aðalatriðið er hvers eðlis sú þjónusta er og þau verkefni sem viðkomandi ráðuneyti er með, það er það sem skiptir máli. Menn vita allir hvað heilbrigðisþjónustan er og á að vera, eðli máls samkvæmt, dýr á hvern íbúa sem þarf á þeirri þjónustu að halda. Það er allt annars eðlis en verkefni sem samgönguráðuneytið er með, utanríkisráðuneytið o.s.frv. Þarna liggja peningarnir í þessari þjónustu, það eru heilbrigðismálin, félagsmálin og menntamálin, þarna liggja peningarnir. Ég hef ekki áhyggjur af því. Ég tel að miklir möguleikar séu á góðum sparnaði með því að sameina heilbrigðisráðuneytið og félagsmálaráðuneytið. Ég tel að mjög miklar líkur séu á því að það náist góður sparnaður. Það þarf reyndar, að mínu mati, að gera miklar kerfisbreytingar í þessum málaflokkum, m.a. í heilbrigðismálunum, og það höfum við farið yfir hér í umræðunni við önnur tækifæri, koma á valfrjálsu tilvísanakerfi o.s.frv. Hér getur fólk bara gengið beint af götunni til sérfræðings og sent reikninginn, 60%, á ríkið, skattgreiðendur. Þetta nær ekki nokkurri átt og tíðkast ekki í öðrum löndum. Ég hef ekki áhyggjur af því, virðulegur forseti, þó að þessi tvö ráðuneyti verði sameinuð. Varðandi stofnanirnar tel ég að til greina geti komið að færa til starfsfólk úr undirstofnunum inn í ráðuneyti. Ég nefndi það að hlutfallslega væru sumar stofnanir mjög sterkar miðað við ráðuneyti og hægt er að nefna fjölmörg dæmi. Það er alltaf viðkvæmt að nefna dæmi af því að undirstofnanirnar telja sig allar vera undirmannaðar, allar fá allt of litla peninga o.s.frv. Ég get þó sem dæmi nefnt hér að Landspítalinn er gríðarlega sterk og öflug stofnun hlutfallslega miðað við ráðuneytið. Ég er ekkert að segja að það sé neitt hneyksli eða neitt slíkt, þar er unnið gríðarlega gott starf. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður endaði í andsvari sínu, þ.e. gagnvart Landspítalanum. Nú kom það skýrt fram í skýrslu frá Ríkisendurskoðun, þegar við vorum að fara yfir framkvæmd fjárlaga árið 2009 - allir hér í þingsal þekkja þau vandamál sem verið hafa á Landspítalanum, þ.e. um 6 milljarða sparnaðarkrafa sem var gerð á hann fyrir árið 2010. Helmingurinn af því var reyndar settur í frystihólf, halinn frystur. Ef stofnunin verður innan fjárlaga árið 2010 og 2011 hafa þeir einhverja von um að það fari í einhverja annars konar meðferð en gagnvart mörgum öðrum. Hjá Ríkisendurskoðun kom fram að fram kæmi krafa frá heilbrigðisráðuneytinu um niðurskurð til Landspítalans og það vantaði að fylgja því eftir með pólitískum og faglegum fyrirmælum hvað ætlast væri til að stofnunin mundi gera, þ.e. að taka yrði ákveðnari ákvarðanir um það hvort menn ætluðu að leggja niður þjónustu eða hentu út svona með flötum niðurskurði. Ég hræðist það dálítið, ég ætla ekki að fullyrða að það sé með þeim hætti, að við þessi ráðherraskipti núna verði endirinn sá að menn fari hugsanlega í flatan niðurskurð - þetta er það stórt og mikið ef menn ætla að fara að forgangsraða eins og hv. þingmaður benti hér á að kannski væri skynsamlegt að gera. Ég vil líka rifja það upp hér að fyrir fjárlagagerðina árið 2010 var hæstv. ríkisstjórn enn að færa hjúkrunarheimilin á milli heilbrigðisráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins. Hún kom með langan lista fyrst sem síðan var skorinn niður þannig að framtíðarsýnin og undirbúningurinn að þessu er svo sem ekki mikill.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafi einmitt hitt naglann á höfuðið þegar hann var að lýsa þessu með Landspítalann og því sem Ríkisendurskoðun hefur greinilega verið að segja. Það er beðið um aðhald, og reyndar hefur tekist mjög vel til með aðhald upp á síðkastið hjá Landspítalanum og við eigum að hæla þeim fyrir það, upp á einhverja tölu, eitthvert fjármagn sem á að spara, og svo vantar að fylgja því eftir, eins og hv. þingmaður sagði, pólitískt og faglega. Af hverju vantar að fylgja því eftir? Af hverju fylgir ráðuneytið því ekki nógu vel eftir? Það er af því að það er of veikt, það hefur ekki burði til þess. Það þarf að styrkja ráðuneytin faglega, þetta er bara eitt dæmi. Ég held að þetta sé svona meira eða minna í öllu kerfinu. Ráðuneytin þurfa að verða sterkari hlutfallslega miðað við stofnanirnar. Ég er ekki að segja að allar stofnanir séu svakalega sterkar og séu að valta yfir ráðuneytin, ég er ekki að segja það, virðulegur forseti. Ég tel hins vegar að það sé skekkja, kerfislæg skekkja, í þessum strúktúr hjá okkur, að of lítill þungi sé af vinnunni í ráðuneytum, of fátt fólk til að halda utan um vinnuna sem þarf að fara þar fram miðað við það sem er æskilegt. Ef einhvers staðar þarf að klípa af, af því að við höfum ekki peninga til að fjölga í ráðuneytunum og halda öllu hinu óbreyttu í stofnununum, mundi ég frekar vilja færa fjármagnið að einhverju leyti úr stofnununum yfir í ráðuneytin. Ég held að ráðuneytin verði að vera faglega sterk, annars er þetta bara slæm stjórnun. Það er mitt mat að fækka eigi ráðuneytum, styrkja þau og efla, og ég held að það þurfi að setja meiri mannafla inn í ráðuneytin almennt, jafnvel á kostnað undirstofnana. Þetta er eitthvað sem ég tel að ríkisstjórn hvers tíma þurfi að skoða. Við höfum verið með of faglega veik ráðuneyti hingað til.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram. Þetta frumvarp er eitt af loforðunum sem forsætisráðherra hefur gefið um að fækka ráðuneytum. En í meðförum meiri hluta allsherjarnefndar er búið að útvatna frumvarpið allhressilega. Það hefur þó gerst í millitíðinni að ráðherrum hefur fækkað um tvo og eru núna tíu. Það vekur sérstaka athygli mína að enginn af hæstv. ráðherrum hefur áhuga á því, nennu eða jafnvel getu, ég veit ekki hvort það er, að taka þátt í þeirri umræðu sem hér er. Þeir eru einhvers staðar annars staðar, sumir jafnvel í öðrum löndum. Áhuginn á að koma frumvarpinu hér í gegn eins og það lítur út virðist því ekki mjög mikill enda vandræðagangurinn búinn að vera þannig að það væri skynsamlegt fyrir ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra að draga það til baka. Ég vil vekja athygli á því sem segir í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar þar sem lögð er áhersla á að áfram verði unnið að undirbúningi og samráði vegna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, en tillaga um þessi ráðuneyti er að vísu felld úr frumvarpinu að tillögu meiri hlutans. Síðan telur meiri hlutinn að í aðdraganda sameiningar ráðuneyta í tilviki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis geti verið heppilegt verklag að sami ráðherra gegni þeim ráðuneytum sem til stendur að sameina mánuðina áður en sameiningin á sér stað. Ef ég skil rétt yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra hygg ég að hann láti sig dreyma um að þær stjórnkerfisbreytingar eða breytingar á Stjórnarráðinu, sameining atvinnuvegaráðuneytanna í eitt og uppstokkun í umhverfisráðuneytinu, þar sem nýting auðlinda fari undir umhverfisráðuneytið, nái fram að ganga um áramótin og þá verði enn frekar fækkað í ríkisstjórn. Minn kæri vinur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er einn af þeim sem greinilega er á skilorði hjá hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. utanríkisráðherra hefur líka sagst vera á skilorði. Skilorð er mjög sérstakt orð vegna þess að það er yfirleitt notað um sakamenn og ég veit ekki til þess að þessir menn, hvorki hæstv. ráðherrar Össur Skarphéðinsson né Jón Bjarnason, hafi neitt til saka unnið annað en kannski það að hafa ekki réttar skoðanir á öllum málum. En það getur varla verið glæpur. Í aðdraganda þessa frumvarps er alveg ljóst að veruleg vandræði hafa verið á stjórnarheimilinu og vitna ég til þess að á flokksráðsfundi Samfylkingarinnar fór hæstv. forsætisráðherra nokkrum orðum um frumvarpið, sem er greinilega hennar hjartans mál. Það olli hins vegar taugatitringi og jafnvel sprengingu innan Vinstri grænna og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, lét hafa eftir sér í fjölmiðlum að það væri vanhugsað að veikja stjórnsýslulega stöðu þess ráðuneytis sem hann stýrir nú þegar viðræður við Evrópusambandið nálgast enda muni mikið reyna á ráðuneytið í aðildarviðræðunum. Undir þetta tók hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og sagði orðrétt í viðtali við Morgunblaðið , með leyfi forseta: „Það kemur ekki til greina af minni hálfu að veikja stöðu grunnatvinnuveganna í ESB-ferlinu jafnvel þó að einhverjir kunni að hafa áhuga á því.“ Ég vík að þessu vegna þess að það er alveg ljóst að meiri hluti allsherjarnefndar - en undir það nefndarálit skrifa núverandi hæstv. dóms- og samgönguráðherra, Ögmundur Jónasson, og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, samflokksmenn hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og hæstv. ráðherra, Jóns Bjarnasonar. Þeir eru búnir að samþykkja það, þessir ágætu hv. þingmenn, að sameina ráðuneyti atvinnuveganna í eitt ráðuneyti. Það hefði því verið gott að fá að heyra í hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og ekki verra ef hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði verið hér í salnum og tekið þátt í þessari umræðu. En kannski er það við hæfi að hann sé fjarverandi. Þetta er svo mikið vandræðamál að þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var spurður, af fréttamanni Ríkisútvarpsins 9. maí, um þessar fyrirhuguðu breytingar og fækkun ráðuneyta, sneri hann öllu á hvolf og svaraði, með leyfi forseta: „Sko, við ræðum allt, en ég er nú bara að koma núna austan úr Eyjafjöllum. Við vorum á fundum með bændum á gossvæðinu og það er vissulega alvarleg staða þar á nokkrum bæjum þó að fólkið sýni mikinn dugnað.“ Þá spyr fréttamaðurinn áfram um þessar breytingar, fækkun ráðuneyta, og hæstv. ráðherra segir: „Og það rigndi sandi þarna þannig að það var mjög nauðsynlegt að bakka upp þetta og vera þarna á þessum stað og hitta fólkið og fara í gegnum málin.“ Það kemur því ekki á óvart að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vilji forðast það að ræða hér við þingheim það sem hann forðaðist að ræða við fréttamann Ríkisútvarpsins í maí. Hann veit sem er að búið er að semja um það að búa skal til eitt atvinnuvegaráðuneyti og að hann fari úr ríkisstjórninni, og undir það hefur hæstv. núverandi dóms- og samgönguráðherra skrifað í meirihlutaáliti allsherjarnefndar. Ég átti áðan stutt samtal við hv. þm. Þráin Bertelsson og sagði þá að ég saknaði þess að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki verið í salnum þegar hann flutti ádrepu sem var mögnuð. Ég hygg, frú forseti, að rétt væri að vekja sérstaka athygli hæstv. forsætisráðherra og í rauninni ríkisstjórnarinnar allrar á ræðu hv. þm. Þráins Bertelssonar og hugsanlegt að prenta eigi hana sérstaklega út fyrir ríkisstjórnina í heild sinni. Ég hef líka ýmislegt við þetta frumvarp efnislega að athuga. Ég er sammála hv. þm. Þráni Bertelssyni að lög eru ekki til þess að leika sér að og menn skulu ekki setja lög nema efnislegar ástæður liggi þar að baki og nauðsyn krefji. Það virðist vera háttur manna á þessari virðulegu samkomu að setja fremur fleiri lög en færri enda mæla þingmenn margir hverjir dugnað þingsins út frá fjölda lagafrumvarpa og þingsályktunartillagna sem afgreiddar eru á hverju þingi í stað annarra mælikvarða, svo sem eins og hversu mörgum lögum menn hafa komið fyrir kattarnef eða grisjað. Ég er sannfærður um að þetta frumvarp er óþarft og menn eigi að leggja það til hliðar. Ég hef líka verulegar áhyggjur af því að með fækkun ráðuneyta - og ég tala nú ekki um ef menn stofna hér eitt atvinnuvegaráðuneyti sem nær yfir alla íslenska atvinnuvegi, allt frá landbúnaði til sjávarútvegs, frá iðnaði til verslunar - muni okkur ekki farnast mjög vel í atvinnuuppbyggingu á komandi árum. Ég hygg að verið sé að færa svo mikil völd í hendur á einum ráðherra að sérstaklega sterkt verði að vara við slíkri valdasamþjöppun. Þetta á ekki síst við þegar við horfum upp á veikleika löggjafans, Alþingis, gagnvart framkvæmdarvaldinu því að það er auðvitað svo, því miður, að að stórum hluta er Alþingi á stundum hrein afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Ég held að menn eigi að fara mjög varlega í að taka saman í eitt ráðuneyti alla atvinnuvegi landsins, a.m.k. á meðan ekki er búið að tryggja að fullu sjálfstæði löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu og búið er að tryggja að Alþingi breyti vinnubrögðum sínum við lagasetningu, taki ekki bara frumkvæði frá framkvæmdarvaldinu heldur verði markvissari í lagasetningu, setji skýrari lög og afhendi ekki framkvæmd laganna til ráðherra og jafnvel undirstofnana með heimild til reglugerðasetninga eins og háttur er. Ég óttast, ef við siglum inn í það fyrirkomulag að allir atvinnuvegir landsins verði undir einum ráðherra og Alþingi taki ekki til í sínum ranni, að þá verði ægivaldið svo mikið að betur sé heima setið en af stað farið. Hið sama á við um hið stóra velferðarráðuneyti. Það vekur auðvitað athygli að menn skuli yfir höfuð telja að slíkt ráðuneyti muni leiða til einhvers sparnaðar á sviði heilbrigðis- og velferðarmála. Hér eru um 50% eða svo af útgjöldum ríkisins og ég dreg mjög í efa, og skiptir engu máli hversu snjall og útsjónarsamur einstaklingur velst í það ráðuneyti, að einn maður muni nokkurn tíma geta haft yfirsýn yfir jafnflókin mál og velferðarmálin eru hér á landi. Þá held ég að við munum komast að þeirri niðurstöðu að með sameiningu félags-, trygginga- og heilbrigðisráðuneytisins höfum við verið að spara aurinn en kasta krónunni. Þetta er miður. Frú forseti. Ég legg til, og það væri skynsamlegast, að þetta frumvarp verði dregið til baka, unnið betur, og um leið færi fram vinna á vegum forsætisnefndar Alþingis til að samræma hugmyndir manna um fækkun ráðuneyta og auka sjálfstæði löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu og virkni Alþingis í lagasetningu.