Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á læknaskipunarlögum er komið frá Nd. Þetta var eitt af fyrstu málum þingsins, og má því kannske furðu sæta, að það skuli ekki vera fyrr komið til Ed. Ég vil gefa á þessu nokkra skýringu. N. í Nd. hafði lokið afgreiðslu málsins fyrir jól og það var þá tekið þar til 2. umr., en nokkur ágreiningur kom þá upp í sambandi við málið og brtt. voru fluttar af hv. þm. En ég taldi mjög æskilegt að freista þess að ná samkomulagi um málið og óskaði þá eftir því, að afgreiðslu málsins yrði frestað og þinghléið notað til þess að reyna að ná samstöðu um málið. Það var svo upp úr áramótum, að þá unnu fulltrúar í dómsmrn. að því, í samráði við nm. í Nd. og þá þm. Nd., sem brtt. höfðu flutt, að samræma sjónarmið þeirra. Og sem betur fór lyktaði því máli þannig, að allsherjarsamkomulag varð um málið og málið afgreitt ágreiningslaust frá Nd. En allar þessar tilraunir til þess að ná samkomulagi um málið tóku lengri tíma heldur en ég hafði gert ráð fyrir, og því er málið hingað komið síðar en skyldi og ber að biðjast velvirðingar á því og skiljanlegt, að hvor deildin um sig vilji fá fyrr til sín mál, sem í öndverðu eru lögð fram, heldur en hér er raunin á. Hins vegar hefur hér verið unnið verulega að málinu með þeim hætti, sem ég leyfi mér að vænta, að geti orðið til þess að auðvelda mjög framgang málsins í þessari hv. d. Meginatriði málsins er nú í þessu frv., að læknamiðstöðvar eru ráðgerðar sem sérstakar stofnanir, er veiti heilbrigðisþjónustu á tilteknu landssvæði, einu eða fleiri læknishéruðum, en það er hins vegar ekki forsenda fyrir stofnun læknamiðstöðvar eins og var í öndverðu, að sameining læknishéraða eigi sér þegar stað. Nú er ráðh. heimilt að stofna slíka læknamiðstöð samkv. till. landlæknis og eftir því, sem fé er veitt til þess á fjárl. Og áður en ákveðið er að stofna læknamiðstöð, á að leita álits hlutaðeigandi sveitarfélaga. Það var ekki í öndverðu, heldur sveitarstjórnarsambandsins, og till. voru um það að láta viðkomandi og hlutaðeigandi sveitarfélög fjalla um málið, og hefur verið fallizt á það. Einnig á að leita álits Tryggingastofnunar ríkisins og stjórnar Læknafélags Íslands, svo og hlutaðeigandi héraðslækna, ef héruð þau, sem stöðin á að þjóna, eitt eða fleiri, eru skipuð héraðslæknum. Síðan varð það að samkomulagi - það var ekki forsenda fyrir stofnun læknamiðstöðvar, að læknishéruð væru sameinuð að setja inn ákvæði, sem kemur hér fram í 4. mgr., að séu liðin 5 ár frá því, að læknamiðstöð samkv. 1. mgr. tók til starfa, verði svæði það, sem stöðin þjónar, eitt læknishérað, ef um fleiri en eitt læknishérað er að ræða, og ákveður ráðh. nafn hins nýja héraðs. Ákvæði þessarar mgr. gildir einnig, þegar svæði læknamiðstöðvar er stækkað. M.ö.o., eins og þetta frv. er nú, er gert ráð fyrir því, að áður en ákvarðanir séu teknar um sameiningu héraða, sem í raun og veru í framkvæmd hafa sameinazt um læknamiðstöð, skuli fást a.m.k. 5 ára reynsla á, hvernig þetta gefst, áður en heimilt er að taka hina endanlegu ákvörðun. Annars má segja, að það felist í þessu varúð, skynsamleg varúð, því að svo getur verið, að reynslan hafi á þessum tíma borið það með sér, að það sé ekki rétt að steypa saman læknishéruðunum, þrátt fyrir það, að það í öndverðu hafi verið ráðgert. Um frv. að öðru leyti er svo það að segja og það var meginstefna þess í upphafi, að þegar læknamiðstöðvar eru reistar, í dreifbýli a.m.k., og þegar sameinuð eru fleiri en eitt læknishérað, beri ríkið allan stofnkostnað við læknamiðstöðina. Hins vegar eru tekin af öll tvímæli um það, að það geti einnig risið upp læknamiðstöðvar í þéttbýli eða kaupstöðum, og þá er gert ráð fyrir, að ríkið beri kostnað í sömu hlutföllum og við sjúkrahúsabyggingar. En í reyndinni hygg ég, að það muni í langflestum tilfellum verða svo í kaupstöðum og þéttbýli að öðru leyti, að læknamiðstöðvarnar yrðu hluti af sjúkrahúsabyggingum, sem þar er annað hvort verið að byggja eða verða byggð, svoleiðis að þar sé ekki óeðlilegt að hafa þetta ákvæði með þessum hætti. Önnur ákvæði frv. skýra sig nú sjálf, og þarf ekki að fara um þau fleiri orðum. Ég vil aðeins geta þess, að með frv. í upphafi fylgdi uppkast að reglugerð um læknamiðstöðvar. Það uppkast þarf að sjálfsögðu að endurskoðast í ljósi þeirra breytinga, sem nú eru orðnar á frv. Ég held, að það sé nokkuð almenn samstaða um það og það sé sameiginlegt álit manna, að það að koma upp læknamiðstöðvum, hópstarfi eða samstarfi fleiri lækna geti verið í mörgum tilfellum verulegur þáttur í því að bæta læknisþjónustuna í landinu, bæði í dreifbýli og einnig í þéttbýli. Þetta hefur komið fram á ráðstefnum Læknafélags Íslands, bæði á s.l. hausti, haustið 1967, og í skrifum lækna og annarra áhugamanna um læknaþjónustuna í landinu, og um þetta var ekki ágreiningur við meðferð málsins í Nd. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að þó að komið verði upp læknamiðstöðvum, leysir það engan veginn allan vanda, sem okkur er á höndum í sambandi við læknisþjónustuna í dreifbýli, og sums staðar eru aðstæður þannig, að þær geta alls ekki leyst þann vanda, og verður ekki komið upp í þeim tilgangi, en þess vegna ber að líta á þetta frv. sem aðeins einn þátt í því að stuðla að betri læknisþjónustu í landinu. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að góð samstaða geti orðið um málið hér í þessari hv. d. og með hliðsjón af því verki, sem hefur verið lagt í það að sameina skoðanir manna í Nd. um málið, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, mætti eiga auðvelt með að afgreiða það með sem skjótustum hætti, einnig með hliðsjón af því, hversu nú er langt liðið á þing. Ég vil að svo mæltu leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið samþ. í hv. Nd. og er nú hér til 1. umr. Samkv. 1. gr. er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán, sem Landsvirkjun tekur til virkjunar við Búrfell, að fjárhæð allt að 3128 millj. kr. eða 35.5 millj. dollara eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í annarri erlendri mynt. Ábyrgðin skal vera með þeim kjörum og skilmálum, sem ríkisstj. ákveður, og tekur hún jafnt til greiðslu afborgana, vaxta og annars kostnaðar. Í samningi ríkisstj. og Swiss Aluminium frá 28. marz 1966 um álbræðslu í Straumsvík er gert ráð fyrir því, að bræðslan verði reist í þrem áföngum, þannig að í fyrsta áfanga verði afköst hennar 30 þús. tonn af áli, en í öðrum 45 þús. tonn og þeim þriðja 60 þús. tonn. Samningurinn gerir enn fremur ráð fyrir því, að 1. áfanga sé lokið 1969, 2. ekki síðar en 1972 og þeim 3. ekki síðar en 1975, nema aðilar verði ásáttir um annað. Eftir samningsgerðina þótti fljótlega sýnt, að tveim síðustu áföngum bræðslunnar yrði flýtt, og eru nú allar horfur á því, að hún verði komin í fulla stærð árið 1972, sem er þrem árum fyrr en umræddur samningur gerði ráð fyrir. Áætlanir um Búrfellsvirkjun miðast við það, að fyrri virkjunaráfanganum, sem er 105 megawött, ljúki á þessu ári um leið og 1. áfanga álbræðslunnar, en aflþörf hans er 60 megawött, og síðari virkjunaráfanganum áður eða um leið og álbræðslan er komin í fulla stærð, en þá er virkjunin 210 megawött og aflþörf bræðslunnar 120 megawött. Eigi bræðslan að geta verið komin í fulla stærð 1972, er því nauðsynlegt að ljúka báðum áföngum Búrfellsvirkjunar fyrir þann tíma, og hefur þegar verið að því stefnt með því að flytja hluta af framkvæmdum seinni virkjunaráfangans yfir á þann fyrri. Í 1. mgr. 15. gr. l. um Landsvirkjun er nú fyrir hendi heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán, sem Landsvirkjun tekur til virkjunar við Búrfell, að fjárhæð allt að 1204 millj. kr., 28 millj. dollara eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í annarri erlendri mynt. Þessi fjárhæð er 2467 millj. kr. á núgildandi gengi. Með frv. þessu er lagt til, að umrædd heimild verði hækkuð um 661 millj. kr. eða 7.5 millj. dollara, vegna lána, sem nauðsynlegt er að taka vegna seinni áfanga virkjunar við Búrfell. Að fenginni þessari hækkun yrðu fyrir hendi ríkisábyrgðarheimildir samkv. 15. gr. l. að fjárhæð alls 3128 millj. kr. eða 35.5 millj. dollara, en eins og fram kemur í aths. við þá grein í landsvirkjunarlögunum er núverandi fjárhæð greinarinnar aðeins miðuð við lántöku vegna stofnkostnaðar við fyrstu framkvæmdir í þágu Búrfellsvirkjunar. Af þessum ástæðum er frv. flutt, og tel ég, herra forseti, ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það að sinni, en legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., held ég.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, hefur verið samþ. í hv. Nd., en þó með allmiklum breytingum. Frv. þetta hefur verið lengi í deiglunni. Það var 1958, sem þáv. landbrh. skipaði n. til þess að semja frv. um fjallskil, en það eru í rauninni engin lög núna um fjallskil eða fjallskilamál. Það hefur verið fram að þessu farið eftir réttarbót Eiríks konungs frá 2. júlí 1294 og Jónsbók, landleigubálki, frá svipuðum tíma. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju, þótt nú sé sett ný löggjöf um afréttir og afréttarmál. Formaður þessarar n. var skipaður Ólafur Jóhannesson prófessor. N. vann rækilega að samningu frv. og sendi það til landbrn. Landbrn. sendi frv. til Búnaðarþings til umsagnar. Búnaðarþing hafði ýmislegt við það að athuga og sendi það til landbrn. aftur með ósk um það, að það yrði sent sýslunefndum og sveitarstjórnum til umsagnar. Það var beðið nokkuð lengi eftir umsögnum sveitarstjórna og sýslunefnda, og svör bárust aldrei frá sumum sýslunefndum. En frv. var sent í annað sinn til Búnaðarþings ásamt þeim umsögnum, sem komið höfðu, og Búnaðarþing gerði þá þær ráðstafanir að skipa þriggja manna n. til þess að athuga frv. Og á árinu 1966 barst rn. frv. að nýju frá Búnaðarþingi. Frv. var enn sett í endurskoðun og gerðar nokkrar breytingar á því og enn sent Búnaðarþingi, sem gerði nokkrar breytingar, og er frv. nú í þeim búningi, sem Búnaðarþing taldi hentugastan. Þrátt fyrir þessa eldskírn, sem frv. hefur fengið, kom það í ljós, eftir að það kom inn í Alþingi, að ýmsir oddvitar og sveitarstjórnarmenn settu sig í samband við landbn. Nd. og óskuðu eftir enn nokkrum breytingum á frv., og gerði landbn. Nd. brtt. í samræmi við þessar óskir, sem eru í 23 liðum á þskj. 377, og voru þessar brtt. allar samþ. shlj. og frv. afgr. frá hv. Nd. shlj. Það verður að ætla, að frv. í þeim búningi, sem það nú er, hafi fengið mjög góða athugun, og það er enginn vafi á því, að landbn. Nd. hefur lagt mikla vinnu í það að fara gegnum frv. og bera það saman við óskir þeirra manna, sem frv. eiga helzt að njóta. Ég hef grun um það, að ýmsir a.m.k. úr landbn. þessarar hv. d. hafi haft samband við landbn. Nd. um þetta mál og landbn. þessarar hv. d. sé nú þegar orðin nokkuð kunnug málinu. Gefur það vonir um, að frv. þurfi ekki eins langan tíma í þessari d. til athugunar eins og í Nd., en þar hefur það verið síðan snemma á þessu þingi í athugun. Ég fer ekki að lýsa þessum brtt., sem samþ. voru. Þær eru á þskj. 377. Ég tel ekki heldur ástæðu til þess að fara að kryfja þetta frv. til mergjar, sem er allmikill lagabálkur í 10 köflum, fjallar um stjórn fjallskilamála, um afréttir og notkun þeirra, um ítölu, um aðgang afréttarpenings o.fl., um göngur og réttir, um hreinsun heimalanda eftir réttir, um meðferð ómerkinga og óskilafjár, um mörk og markaskrár og ýmis ákvæði. Ég geri ráð fyrir því, að hv. alþm. telji, að frv. ásamt grg., sem því fylgja, umsögnum Búnaðarþings og ýmissa nefnda, sem um þetta hafa fjallað, skýri sig nægilega, án þess að þessi framsaga verði höfð ýtarlegri. Herra forseti. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um viðauka við l. um Kísilgúrverksmiðju við Mývatn frá 1966 er flutt í samræmi við óskir og ákvarðanir ríkisstj. og aðalhluthafans í Kísiliðjunni á móti ríkinu, Johns-Manville, að hagkvæmt sé að stækka Kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn upp í þau afköst, sem á sínum tíma var nú gert ráð fyrir, að hún ætti að ná - að vísu á vissu árabili - eða upp í 24 þús. tonna ársafköst. Reynsla sú, sem fengizt hefur af rekstri Kísilgúrverksmiðjunnar, er stutt, eins og mönnum var kunnugt um, en gefur það til kynna, að hér sé um hagkvæma og eðlilega ákvörðun að ræða. En til þess að svo megi verða, hefur verið talið nauðsynlegt, að ríkisstj. fengi heimild til þess að leggja fram allt að 150 millj. kr. af fé ríkissjóðs sem hlutafé í Kísiliðjunni við Mývatn til viðbótar framlagi, sem heimilað var með ákvæðum í 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga frá 1966 um kísilgúrverksmiðju. Það er að vísu einnig gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán í þessu skyni, ef síðan yrði ákveðið að hafa heldur þann hátt á. Í grg. með frv. er rakin allýtarlega stutt saga reksturs Kísilgúrverksmiðjunnar við Mývatn. Í stórum dráttum má segja, að það hafi gengið vel að koma upp þessari verksmiðju. Áætlanir hafi staðizt og tímaákvarðanir einnig, en hins vegar er á það að líta, að afköst hafa ekki orðið jafnmikil og gert var ráð fyrir og er það aðallega talið stafa af því, að annar þáttur framleiðslunnar, sem kalla mætti votvinnslukerfið, hafi ekki náð þeim framleiðsluafköstum, sem gert var ráð fyrir. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að þurrvinnslukerfið þurfi mjög litlar breytingar til þess að það geti annað afköstum, sem svara til heildarafkasta 24 þús. tonn á ári. Á árinu 1968 voru aðeins framleiddar um 2500 lestir, en þessi framleiðsla gefur þó til kynna tvennt, sem er veigamikið, að framleiðslugæðin svara fyllstu kröfum og framleiðsla verksmiðjunnar hefur einnig reynzt auðseljanleg og er gert ráð fyrir því, að stækkun verksmiðjunnar eins og nú standa sakir muni ekki hafa í för með sér erfiðleika á sölu aukinnar framleiðslu. Það er talið, að félagið hafi nú, sem betur fer, unnið fullan bug á örðugleikum, sem það átti við að stríða í byrjun og sem að vissu leyti má kannske rekja til þess, að það er einstætt að vinna kísilgúr úr vatni. Annars staðar í heiminum hefur þetta verið unnið úr gömlum, löngu þornuðum vatnsbotnum eða þurrum jarðlögum og af þeim sökum hefur votvinnslukerfið ekki náð þeirri framleiðslugetu, sem gert var ráð fyrir, sennilega vegna ókunnugleika á einhverjum atriðum, sem menn hafa nú áttað sig á og telja sig geta ráðið bót á. Það er talið, að verksmiðjan vinni nú með ársafköstum, sem svara til 8000 lesta á ári, og gert er ráð fyrir, að með lítils háttar endurbótum á votvinnslukerfinu á þessu vori, geti hún náð því marki, að hún anni 10 þús. tonna framleiðslu á ári. Það, sem hér er um að ræða, er, eins og ég sagði hér áðan, fyrst og fremst að stækka votvinnslukerfið til þess að ná þessari umræddu afkastagetu. Það verður að gera ráð fyrir því, að verksmiðjan muni á næstu árum eiga í örðugleikum, meðan afkastageta hennar er að aukast, og ekki gert ráð fyrir, að verksmiðjan muni bera arð umfram afskriftir, meðan hún er starfrækt með núverandi afkastagetu. Hins vegar er talið, að hún muni geta skilað nokkrum arði með stækkuninni, sem ráðgerð er á árinu 1973, og síðan, þegar stækkunin kemur til framkvæmda, starfað með vaxandi og stöðugt vaxandi arðsemi eftir þann tíma. Það er bent á það, að í samningum, sem ríkisstj. gerði við Johns-Manville Corporation árið 1966, var svo fyrir mælt, að aðilar skyldu sjálfir leggja fram eða ábyrgjast útvegun á því fjármagni, sem þurfa mundi til stækkunar verksmiðjunnar að 24 þús. lesta ársafköstum, en sú stækkun, sem hér er um að ræða, er innan þeirra marka. Nú er það svo, að bæði Johns-Manville Corporation og íslenzku aðilarnir, fulltrúar ríkisstj. í verksmiðjustjórninni og ríkisstj. sjálf, telja heppilegast, að fyrri kosturinn verði tekinn að þessu sinni, að fé til stækkunarinnar verði lagt fram í formi aukins hlutafjár. Það er á það bent í grg., að með þessu sé ætlað, að fjárhagur félagsins yrði tryggður til frambúðar, þannig að aðilarnir þyrftu ekki að hlaupa þar frekar undir bagga, segja hluthafarnir eða þeir, sem eiga hlutinn í því nú. Einnig er á það bent, að arðgreiðslur félagsins til hluthafa eru ekki frádráttarbærar við ákvörðun skattskyldra tekna, því að það voru gerðir sérstakir samningar um skattgreiðslu fyrirtækisins en gagnstætt því sem nú er um önnur íslenzk hlutafélög, þar sem arðgreiðslurnar eru skattfrjálsar allt að 10% marki. Með því að leggja féð fram, en taka það ekki að láni, liggur þess vegna fyrir, að skattgreiðslur félagsins hérlendis yrðu hærri með þeirri aðferð, þar sem vextir af lánum til stækkunarinnar yrðu að sjálfsögðu frádráttarbærir. Í sambandi við 2. mgr. 1. gr. er það að segja, að í samþykktum Kísiliðjunnar h.f. er svo fyrir mælt, að hluthafar skulu eiga forgangsrétt að aukningarhlutum í félaginu í hlutfalli við hlutafjáreign sína. Og þá mundi hlutafjáraukningin vegna stækkunarframkvæmdanna verða boðin út í samræmi við eða gerð í samræmi við þetta ákvæði, þannig að hver aðili haldi sínu að öllu forfallalausu og virðist þess vegna ekki unnt eða skylt að bjóða sveitarfélögunum á Norðurlandi frekari þátttöku í hlutafjáraukningunni en eignarhlutur þeirra segir nú til um, og er þessi mgr., sem ég vitnaði til, sett í frv. til þess að taka af öll tvímæli í því efni. Hins vegar er á það að líta, að það er auðvitað ekkert því til fyrirstöðu, að aukin þátttaka þessara sveitarfélaga gæti staðið þeim til boða. Það yrði þá væntanlega með þeim hætti, að ríkið léti af höndum eða seldi einhvern hluta af sínu hlutafé. Ég sé heldur ekki, að það geti neitt verið því til fyrirstöðu, sérstaklega þegar hér væri kominn upp eðlilegur verðbréfamarkaður, að einstaklingum og félögum öðrum en sveitarfélögum gæti á síðari stigum þessa máls verið boðin til kaups hlutabréf í Kísilgúrverksmiðjunni, a.m.k. ef samkomulag yrði um það milli aðilanna, sem ég geri ekki ráð fyrir, að þyrfti að standa á. Það er gerð grein fyrir því í aths., að útgjöld félagsins, sem aðilarnir hyggjast mæta með þessari aukningu hlutafjárins, séu sumpart tilkomin vegna rekstrarhalla félagsins á árinu 1968 og sumpart vegna afborgana og vaxta af stofnlánum þess á árunum 1968 og 1969, svo og viðbótarframkvæmdum við verksmiðjuna á sama tíma. Þar er gert ráð fyrir því, að hluti ríkissjóðs í hlutafjárframlögum til þessara þarfa verði allt að 36 millj. kr. Þá vil ég að lokum vekja athygli á niðurlagi greinargerðarinnar, þar sem það kemur fram, að ef svo heldur fram sem nú horfir um framleiðslu verksmiðjunnar árið 1969, er gert ráð fyrir, að sölutekjur félagsins standi undir öllum rekstrarútgjöldum þess á árinu og mun félagið ekki þurfa á aðstoð að halda til annars en afborgunar af stofnlánum að nokkrum hluta. En aðgerðir þær, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, munu að sjálfsögðu stórbæta fjárhagsaðstöðu félagsins og áætlanir, sem í sambandi við það hafa verið gerðar, stefna að því, að félagið muni geta mjög aukið arðsemi sína eftir því sem framleiðslugetan eykst og eftir að hún er komin í full afköst. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. þd. taki þessu frv. vel. Það þótti eðlilegast að hafa þetta form á, að frv. væri frv. til l. um viðauka við lög um Kísilgúrverksmiðjuna og er það eingöngu formsatriði. Hinu ber að sjálfsögðu sérstaklega að fagna á þessu stigi málsins, að sú litla reynsla, sem fengizt hefur af rekstri þessa fyrirtækis, enda þó að við byrjunarörðugleika hafi verið að stríða, bendir til þess, að hér hafi komizt upp og geti komizt upp mjög hagkvæmt fyrirtæki, sem er eitt af merkari fyrirtækjum, sem við Íslendingar höfum ráðizt í að koma upp á síðari árum, þar sem botnleðjan í Mývatni er gerð að verðmætri útflutningsframleiðslu. Það er þjóðarheildinni til hagsbóta og ekki sízt þeim sveitarfélögum, sem hér eiga nánast hlut að máli og er þá bæði átt við Mývatnssveit, Húsavík og önnur sveitarfélög fyrst og fremst í Þingeyjarsýslu. Ég vil að svo mæltu leyfa mér að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Frv. til l. um loðdýrarækt, 198. mál Ed., er flutt af meiri hl. allshn. að tilhlutan landbrn. Minni hl., sem ekki stendur að flutningi þessa frv., er hv. 4. þm. Sunnl. og hv. 11. þm. Reykv. Skýra þeir eflaust afstöðu sína undir umr. Frv. þetta er samið af meiri hl. mþn., sem skipuð var 16. des. s. l. til að endurskoða frv. til l. um sama efni, sem borið var fram á síðasta Alþ. og þá vísað til hæstv. ríkisstj. Þeir af nm., sem staðið hafa að samningu þessa frv., eru: Ásberg Sigurðsson, formaður n„ og alþm. Jónas Pétursson og Bragi Sigurjónsson. Minni hl. mþn., sem ekki .stendur að lagafrv., eru Stefán Valgeirsson alþm. og Örnólfur Thorlacius menntaskólakennari. Í bréfi, sem meiri hl. mþn. hefur ritað landbrn„ kemur fram, að hún hefur kallað til fundar við sig ýmsa forvígismenn með mismunandi sjónarmið og hagsmuni, svo sem dr. Þórð Þorbjarnarson, forstjóra Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Pál A. Pálsson yfirdýralækni, Pétur Gunnarsson, forstjóra Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og síðasta formann Loðdýraræktarfélags Íslands, svo og veiðistjóra, Svein Einarsson, og fulltrúa frá hraðfrystihúsunum og fulltrúa náttúruverndarráðs. Þá hefur n„ eins og fram kemur í grg., aflað sér mikilla gagna, m. a. erlendis frá, um loðdýrarækt. Minkurinn er svo margræddur hér á hv. Alþ„ að óþarfi er að rekja öll þau lagaákvæði, sem í gildi hafa verið, eða þau lagafrv., sem fram hafa verið borin undanfarin ár. Með l. nr. 32 frá 1951. sem enn eru í gildi, er minkaeldi algerlega bannað. Segir á þá leið í þeim l., að óheimilt sé að reisa ný minkabú, en löglega útbúin búr máttu þó standa í þrjú misseri og steinsteypt búr allt að 5 ár. Að sjálfsögðu hefur þetta bann við minkaeldi verið sett vegna þess, hversu illa hefur verið búið um minkabúin, minkurinn hefur sloppið úr vörzlu og gert usla. Það er því vel skiljanlegt, hversu erfiðlega hefur gengið að fá breytt þessum l. frá 1951 um loðdýrarækt. Þeir hv. alþm„ sem þekkja öll þau mistök, vilja eflaust fara varlega með leyfi fyrir mink á nýjan leik. Það mun hafa tíðkazt áður, að frv. um loðdýrarækt hafi verið falin landbn. til umsagnar eða fyrirgreiðslu. Svo er einnig með lagafrv., sem liggur fyrir hæstv. Nd. um minkaeldi í Vestmannaeyjum. Hér hefur hins vegar allshn. tekið þetta mál til flutnings. Raunverulega er það eðli málsins samkv. Loðdýrarækt er ekki einvörðungu landbúnaðarmál, þótt framgangur þess geti lyft undir íslenzkan landbúnað meira en margt annað eins og nú hagar til bæði beint og óbeint. Á ég þar t. d. við úrgangsafurðir frá sláturhúsunum, sem nú fara fyrir lítið hjá bændum, en er úrvalsfæða fyrir loðdýr. Þetta mál er ekki síður til hagsbóta íslenzkum sjávarútvegi, sem framleiðir stærstan hluta þeirrar fæðu, sem loðdýrin þarfnast, fiskúrgangs, sem nú er frystur við ærinn kostnað og seldur úr landi til frændþjóða okkar og fæðir þar ekki aðeins minkinn, heldur raunverulega hluta af þessum þjóðum. Dýrmætt hráefni, sem við getum gert okkur meiri mat úr til stórfelldrar gjaldeyrisöflunar, fer fyrir lítið, sem orsakast af mistökum áranna 1930–1951. mistökum, sem þetta lagafrv. girðir fyrir að endurtaki sig. Frv. það, sem hér er lagt fram, gerir ráð fyrir að leyfa loðdýrarækt og þar með minkabú gegn ákveðnum skilyrðum, sem nú eru miklu strangari en áður var, meðan slík framleiðsla var leyfð lögum samkv. Frv. gerir ráð fyrir, að þeir, sem hafi í hyggju að stofnsetja loðdýrabú eða loðdýragarða, sendi um það umsókn til landbrn. Skulu fylgja með ítarlegar tæknilegar upplýsingar og umsögn viðkomandi sveitar- eða bæjarstjórnar. Veiðistjóri skal láta uppi álit sitt á umsókninni og taka út búið samkv. þessu lagafrv. en búið á að hafa þrefalda vörn, vírnetsbúr, dýrheldan skála með steyptum undirstöðuramma og dýrhelda ytri girðingu. Auk þess er til skilið, að forstöðumenn loðdýrabúa séu kunnáttumenn með minnst eins árs reynslu í hirðingu, fóðrun og meðferð dýranna. Í ítarlegri grg„ sem prentuð er með frv., er skýrt frá þróun minkaræktar í heiminum, einnig markaðs- og sölumálum. Þar kemur fram, að Norðurlöndin eru stærstu framleiðendur minkaskinna með 9½ millj. skinna eða 40% af heimsframleiðslunni. Kemur einnig fram, að 1967 hafa tekjur Norðurlandanna hvers um sig af sölu loðskinna numið 2000–3000 millj. ísl. kr., og allt hefur þetta skeð á árunum frá 1930, þegar við einnig höfðum loðdýrarækt hér á landi. Er nú svo komið, að ekkert Norðurlandanna er aflögufært með minkafóður nema Norðmenn og að sjálfsögðu við Íslendingar. Nú eru flutt út 8–10 þús. tonn af frystum fiskúrgangi til fóðurs loðdýra, en eins og fram kemur í áætlun Efnahagsstofnunarinnar, sem prentuð er einnig hér með frv., er fiskmeti 75% af fóðurþörf minksins. Með minkarækt skapast þannig mikill og góður markaður, ekki aðeins fyrir fiskúrgang, heldur sláturúrgang og nokkuð af undanrennu. Ég skal ekki gylla hinn beina hagnað, sem af loðdýrarækt kann að fást. En það má fullyrða, að með henni skapast dýrmætur markaður fyrir úrgangsfisk og sláturúrgang, sem nú er lítt nýttur. Er áætlað, að framleiða megi hér 2–3 millj. skinna með því hráefni, sem nú fellur til í landinu. Ef líta mætti á þetta mál með þvílíkri bjartsýni, stæðum við jafnfætis hverju hinna Norðurlandanna sem væri og hefðum skapað útflutningsverðmæti allt að 3000 millj. kr. á ári. Og mér er nær að halda, að hefði ekki tilraun okkar um minkaeldi á árunum 1930–1951 farið svo gersamlega út um þúfur, værum við nú þegar hálfdrættingar á móti hverju hinna Norðurlandanna. Að frændur okkar standa fremst allra þjóða á þessu sviði gæti líka komið okkur til góða. Einmitt nú, þegar rætt er um aukna samvinnu við þessi lönd, gætum við eflaust fengið í okkar hendur dýrmæta reynslu þessara þjóða, sem mundi skapa okkur möguleika til þess að forðast dýr mistök í byrjun nú á nýjan leik. Einnig má benda á það, að Kanadamenn standa þjóða fremst í þessari atvinnugrein, þó að þeir hafi hins vegar ekki aukið minkarækt sína undanfarin ár vegna þess, hversu fóðurkostnaður hjá þeim er nú orðinn hár og fóður takmarkað. En benda má á það, að formaður Loðdýraræktarsambands Kanada er einmitt Vestur-Íslendingur og giftur vestur-íslenzkri konu, bæði fædd að vísu í Kanada, en miklir Íslandsvinir. Hefur þessi landi okkar, Jóhann Sigurðsson, eldlegan áhuga fyrir að miðla okkur löndum sínum af sinni kunnáttu og telur, að hér sé stórmál á ferðum og líkir því við stofnun Eimskipafélags Íslands á sínum tíma. Úr þessari átt gæti okkur því borizt dýrmæt hjálp og stuðningur í þessu máli. Öllum, sem skyn bera á þessi mál, ber saman um, að Ísland sé vel fallið til minkaræktar hvað loftslag snertir. Minkurinn virðist þarfnast kaldra heimkynna og minkarækt í heitari heimshlutum hefur ekki tekizt. Í umræðum, sem fram hafa farið undanfarin ár, þegar hliðstæð frv. hafa verið rædd hér á hv. Alþ., hefur það aðallega verið fundið að þeim lagafrv., að ekki væru í þeim nægilega ítarleg ákvæði um öryggi, ekkert, sem sannaði fjárhagsgrundvöll undir slíkum rekstri, engar kröfur um sérþekkingu og að síðustu, að forðazt væri að nefna mink á nafn, heldur aðeins talað um loðdýrarækt. Úr þessu hafa höfundar þessa frv. greinilega bætt, nema helzt, ef minkurinn er ekki nægilega oft nefndur í þessu frv. Gild rök þeirra, sem banna vilja minkaeldi, eru fyrst og fremst þau, að ætíð sé hætta á, að minkurinn sleppi úr búrum sinum, og þá sé voðinn vís. Ljóst er, að illa hefur verið búið um þessi mál, þegar minkaeldi hófst hér um 1930. Löggjafinn hafði ekki sett nægilega strangar reglur um minkabú, eftirliti hefur verið áfátt, trassaskapar og vankunnáttu hefur gætt hjá mörgum þeirra, sem ábyrgð hafa átt að bera. Þannig hefur þetta því miður oft gengið fyrir sig hér á landi, þegar farið hefur verið af stað með nýjungar, en af reynslunni og árekstrunum öðlast menn þekkingu og vita þá betur, hvað er að varast næst. Þetta finnst mér eiga hér við. Við höfum rekið okkur áþreifanlega á og vitum nú, hvað er að varast. Þetta lagafrv. er einmitt byggt á þeirri dýrkeyptu reynslu og þótt okkur verði á skyssa, þurfum við ekki og höfum ekki ráð á að vera fullir fordóma að eilífu. Ekki er úr vegi að kynna hér að nýju umsögn veiðistjóra, Sveins Einarssonar, um minkarækt, er hann skrifaði landbn. Nd., þegar minkur var til umr. hér á hv. Alþ., en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur greinilega komið fram, bæði í ræðu og riti manna um þetta mál. að þeir telja aðalhættuna, ef minkaeldið verði tekið upp að nýju, vera í því fólgna, að minkur sleppi að meira eða minna leyti úr búrum sínum og auki þannig villiminkastofninn í landinu. Um þetta atriði er ég þeirrar skoðunar nú eins og áður, að þessi hætta hljóti að vera hverfandi, ef fyllsta öryggis er gætt með gerð búranna og allan aðbúnað og í því efni stuðzt við reynslu nágrannaþjóða okkar á Norðurlöndum. Danir hafa ströng ákvæði um gerð minkabúa, og virðist allt benda til að lítil brögð séu að því, að minkur sleppi úr haldi hjá þeim. Og nýlega hófu þeir minkaeldi í Grænlandi og einnig fyrir nokkrum árum í Færeyjum, en í báðum þessum löndum voru engir villiminkar fyrir áður.“ Þetta var umsögn veiðistjóra frá árinu 1965. Fyrir hv. Nd. leggur nú frv. um minkaeldi í Vestmannaeyjum, flutt af hv. 3. þm. Sunnl. og hv. 10 þm. Reykv. Álit landbn. Nd. er þegar komið fram á þskj. 428, og er þar lagt til, að því frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá á þeim forsendum, að frv. það, sem hér er mælt fyrir, sé væntanlegt inn í þingið. Þar sem frv. þetta er flutt af þm., er ekki gerð till. um að vísa málinu til n. að nýju að þessari umr. lokinni, en hins vegar munu flm. taka að sjálfsögðu til athugunar einstakar ábendingar frá hv. þm., komi þeir með brtt. Að svo mæltu óska ég, að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég bjóst nú kannske við því, að einhver andstæðingur loðdýraræktar stæði hér upp til þess að koma fram með aths. við þetta frv. Má vera, að þeir eigi eftir að gera það. En ég stend ekki hér upp beinlínis til þess að hafa á móti því, að loðdýrarækt verði reynd hér að nýju, heldur vil ég gera grein fyrir því, hvernig á því stendur, að ég er ekki einn af meðflm. þessa frv., þó að ég eigi sæti í hv. allshn., en meiri hl. þeirrar n., 5 af 7, flytur frv., eins og þskj. 403 ber með sér. Ég ætla að leyfa mér að rekja örlítið aðdragandann að því, hvernig þessi flutningur er til kominn. Eins og hv. frsm. gat um hér áðan, hv. 7. landsk. þm., skipaði landbrh. þann 16. des. 1968 5 manna n. til að endurskoða frv. til 1. um loðdýrarækt, sem var til meðferðar á síðasta Alþ. og þá vísað til ríkisstj. vegna of lítils undirbúnings og fleiri atriða. Þessari n. var enn fremur falið að athuga þau atriði, sem máli kynnu að skipta í sambandi við loðdýraeldi hér á landi, og gera till. til rn. um, hvort leyfa skuli minkaeldi hér á landi eða ekki. Ef n. kæmist að jákvæðri niðurstöðu, skyldi hún gera till. um, hvernig um minkabú skuli búið og um aðrar varúðarráðstafanir, er skipta kynnu máli til þess að verja þessa nýju atvinnugrein áföllum og náttúru landsins tjóni. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um störf þessarar n., þá eru þau þannig, að hún hóf störf 10. janúar s. l. og hefur haldið nokkra fundi. Hún boðaði til sín nokkra menn til að upplýsa málið, en eftir því, sem mér er frá skýrt, mun ekkert nýtt hafa komið þar fram frá því, sem áður var komið fram í fyrra, þegar landbn. Nd. Alþingis hafði málið til meðferðar, enda má kannske segja, að þess hafi ekki verið að vænta, þar sem n. ræddi við sömu aðila og landbn. gerði. N. varð svo ekki sammála um afgreiðslu málsins, eins og hv. frsm. greindi frá. Meiri hl., þeir Ásberg Sigurðsson, Jónas Pétursson og Bragi Sigurjónsson, sem munu hafa verið, a. m. k. tveir þeirra, flm. að því loðdýraræktarfrv., sem fyrir Nd. var í fyrra, leggja vitanlega til, að loðdýrarækt verði leyfð, en minni hl., sem í áttu sæti Stefán Valgeirsson alþm. og Örnólfur Thorlacius menntaskólakennari, lítur svo á, að n. hafi alls ekki haft aðstöðu til að kanna málið eins og landbrh. hafði lagt fyrir n. að gera og þess vegna sé ekkert á því að byggja, sem frá n. kemur á þessu stigi. Í grg., sem ég hef undir höndum frá þessum tveimur nm. í minni hl., í bréfi, sem þeir munu hafa skrifað hæstv. landbrh., segja þeir m. a., með leyfi forseta; ég sé ekki annað en rétt sé, að þeirra álit komi hér fram, þar sem þegar er búið að prenta og vísa til álits meiri hl., og ég leyfi mér þess vegna að lesa hér dálítinn kafla úr þessari skýrslu. Það er þá svona: „Enginn nm. hefur neina reynslu eða sérþekkingu varðandi minkarækt, og því hlýtur n. að þurfa talsverðan tíma til þess að kynna sér málið, ef hún á að vera þess umkomin að taka afstöðu til þess, sem byggð sé á könnun, eða gera till. um gerð mannvirkja, þar sem fyllsta öryggis sé gætt, eftir því sem það er hægt, og hins, að kostnaður fari ekki úr hófi fram, hvað þá um annað, sem málið varðar. Benda má á ýmis atriði í grg. meiri hl., sem þarfnast frekari athugunar. Þar er t. d. fullyrt, að fóðurkostnaður standi því fyrir þrifum, að minkarækt hafi aukizt á Norðurlöndum og í Kanada undanfarin ár. Minni hl. bendir á þann möguleika, að markaðsörðugleikar ráði hér miklu og telur fráleitt, að flutt verði frv. um minkarækt fyrr en markaðsmálin eru betur könnuð. Mjög ábatasamur liður í loðdýrarækt og verzlun er fólginn í sölu lífdýra til annarra búa, einkum nýrra loðdýrabúa. Ber því að taka með varúð áhuga erlendra aðila á endurvakningu minkaræktar á Íslandi á þessum tímum, þegar girt virðist fyrir útþenslu möguleika þessarar atvinnugreinar innanlands hjá þeim. Frá því að minkarækt var lögð niður á Íslandi, hafa miklar framfarir orðið í fræðilegri fóðrun, hirðingu og kynbótum aliminka, svo sem fram kemur í grg. meiri hl. Frumskilyrði þess, að minkaeldi verði arðvænlegur atvinnuvegur hér á landi er vitanlega, að íslenzkir minkaræktendur tileinki sér þessi vísindalegu vinnubrögð. Erlendis munu aliminkar aldir á fóðurblöndum með þekktri og mjög jafnri samsetningu. Þó að fiskúrgangur frá sumaraflanum ásamt ýmsum úrgangi og ruslafiski, svo að vitnað sé í grg. meiri hl, geti eflaust orðið undirstaða verðmæts minkafóðurs, þarf að auka þessa undirstöðufæðu ýmsum steinefnum og bætiefnum. Búast má við, að þessi viðbót þurfi að vera breytileg eftir efnasamsetningu úrgangsfisksins og ekki fáist úrvalsskinn af minkum nema óslitið fræðilegt eftirlit sé haft með blöndun fóðursins. Ef miðað verður við erlenda reynslu, yrði trúlega hagkvæmast að setja upp sérstakar blöndunarstöðvar, þar sem úr fisk- og sláturúrgangi ásamt tilskildum viðbótarefnum væri framleitt fullgilt minkafóður í stað þess, að fiskúrgangur af breytilegri samsetningu færi beint í hakkavélina, eins og meiri hl. gerir ráð fyrir í grg. sinni. Hér er greinilega svo sem í fleiri atriðum þörf frekari könnunar, og búast má þarna við kostnaði, sem ekki er gert ráð fyrir í lauslegri athugun Efnahagsstofnunarinnar. Að athuguðu máli leggur minni hl. til. að n. fái málið til endurskoðunar, byggi afstöðu sína á könnun, en ekki trú eða trúleysi á þýðingu þess fyrir þjóðina og verði búin að ljúka störfum fyrir næsta reglulegt Alþingi, enda er það í fullu samræmi við erindisbréf nefndarinnar.“ Þetta var úr skýrslu minni hl. þeirrar n., sem hæstv. landbrh. skipaði til þess að athuga fram komið frv. frá í fyrra um loðdýrarækt, en auk þessa sameiginlega álits hefur svo einn nm., Örnólfur Thorlacius, skilað sérstöku áliti til landbrh„ þar sem hann fjallar fyrst og fremst um málið frá náttúruverndarlegu sjónarmiði. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að lesa þetta bréf í heild. Það er alllangt, en með leyfi forseta vil ég vekja athygli á fáeinum atriðum, sem í því eru: „Ýmis umsvif i atvinnulífi nútíma þjóðfélags eru þess eðlis, að náttúru lands eða sjávar er af þeim nokkur hætta. Með vaxandi menntun almennings og auknum tómstundum eykst skilningur manna á þeim auði, sem fólginn er í óspilltri náttúru, auk þess sem rányrkju á náttúruauðlindum fylgir oft fjárhagslegt tjón. Þegar innflutningur minka hófst hér fyrir 40 árum tæpum, urðu náttúrufræðingar og ýmsir fleiri aðilar til að vara við því tjóni, sem af þessu dýri mundi hljótast, ef það næði að ílendast hér. Þessum viðvörunum var ekki sinnt, en þær hafa nú löngu sannazt. Þegar nú er íhugað, hvort leyfa skuli minkaeldi á nýjan leik hérlendis, ber að athuga, hver hætta náttúru landsins geti enn stafað af þessari atvinnugrein og meta, hvort ágóði af minkaeldi verði slíkur, að hann réttlæti, að banninu gegn minkaeldi á Íslandi verði aflétt.“ Síðar segir hér í þessu bréfi: „Aliminkar, sem úr haldi sleppa, hegða sér á allt annan veg en villiminkar, sem fyrir eru í landinu og aðhæfzt hafa hér aðstæðum. Nægir í þessu sambandi að vekja athygli á því, að á meðan minkarækt var stunduð hérlendis, bárust tíðar fréttir af spjöllum, sem minkar unnu á alifuglum, auk þess sem minka varð oft vart í þéttbýli, jafnvel inni í höfuðborginni. Nú er minkastofninn í landinu mun stærri og útbreiddari en þá var, en samt fréttist sjaldan um ásókn minka í hænsn eða aðra alifugla, og menn verða á allan hátt minna varir við villiminka en áður. Ástæða er til að ætla, að spjöll þau, sem nýsloppnir minkar valda á villtri náttúru landsins, einkum á fuglalífi, séu líka meiri en búsifjar af völdum hagvanra villiminka. Ýmsir vísindamenn telja t. d., að nýsloppnir aliminkar æxlist örar en minkar, sem komnir eru í jafnvægi við umhverfið.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að svo stöddu að vitna frekar í þetta bréf. En framhaldið að því er snertir hv. allshn. er svo það, að formaður n. kemur með þau tilmæli á fund frá hæstv. landbrh., að n. flytji það frv., sem meiri hl. þeirrar n., sem ég áður vísaði í, stendur að. Ég tel þessi vinnubrögð mjög einkennileg, satt að segja. Frv. er vísað til hæstv. landbrh. til athugunar vegna ónógs undirbúnings, eins og ég hef rakið. Það fer fram nokkur athugun á því frv. í n„ sem ekki verður sammála um niðurstöður þess. Hæstv. landbrh. tekur við frv. á ný og fær svo hv. allshn. Ed., til að flytja það frv. Ég átta mig ekki fyllilega á þessu. Hver er afstaða hæstv. landbrh. til frv.? Ber þá að skilja þetta frv. og þessa málsmeðferð svo, að hæstv. landbrh. hafi ekki treyst sér til sjálfur að flytja þetta frv. eða hver er meiningin? Ég sé, að hæstv. landbrh. er ekki viðstaddur, enda telur hann sjálfsagt þetta ekki lengur sitt mál. Aðrir hafa tekið það upp á sína arma, og er ekkert við því að segja. Þeir svara þá kannske fyrir hann, ef þeim finnst það ómaksins vert. En þessi vinnubrögð voru nú því valdandi, að ég sá enga ástæðu til þess að taka þetta ómak af hæstv. landbrh. að flytja þetta frv. og þess vegna er ég nú ekki meðflm. að því, en alls ekki vegna þess, að ég hafi endanlega myndað mér þá ákveðnu skoðun, að alls ekki megi taka hér upp loðdýrarækt. Ég er t. d. algerlega sammála hv. 7. landsk. þm. um það, að fordómar, sem byggðir eru á fyrri mistökum, eru varasamir. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar, að þó að við höfum ekki getað sinnt minkarækt fyrir 30–40 árum og ekki haft ástæður, fjármagn eða kannske þekkingu til þess að loka þá inni í nægilega tryggum búrum, þannig að þeir slyppu ekki, þá getum við það ekki í dag. Það er ekki það, sem ég er hræddastur við í þessu sambandi, alls ekki. Og ég tek alveg undir hans ummæli um það. Aftur á móti er ég alls ekki eins viss og hann virðist vera um það, að hér sé um arðvænlega atvinnugrein að ræða. Ég er ekki kunnugur þessu máli erlendis, engan veginn. En ég hef þó ekki komizt hjá því að sjá fregnir af því, t. d. á s. l. ári, að loðdýrabændur á Norðurlöndum, a. m. k. í Danmörku og Noregi, urðu að drepa helminginn af stofninum til þess að halda uppi verðinu. Eitthvað virðist mér þessar fréttir geta kannske bent til þess, að markaðsmöguleikar íslenzkra loðskinna, ekki sízt þá á meðan þau eru á einhverju frumstigi, geti verið erfiðir. Ég skal þó ekkert fullyrða um það. Þá tek ég alveg undir það, sem sagði í skýrslu minni hl., að ég tel þessa áætlun frá Efnahagsstofnuninni, - rekstraráætlun um rekstur minkabús - mjög lauslega, mjög svo lauslega, svo að ekki sé meira sagt. Hv. 7. landsk. sagði, að n. sú, sem sett var að tilhlutan landbrh. til þess að athuga þessi mál. hefði kvatt á fund sinn ýmsa menn. Ég rengi það ekki á nokkurn hátt. En hvað sögðu þessir menn? Það liggur ekki fyrir t. d. í nál. eða í grg. Það liggur ekkert fyrir. Hvaða menn voru þetta? Hv. 7. landsk. upplýsti það að nokkru. Minni hl. n. segir, að það hafi verið sömu mennirnir og voru búnir að láta í té umsögn um frv., þegar það var fyrr á ferð í hv. Nd., og ég veit ekki, hvort menn hafa búizt við því, að þeir hefðu aðra skoðun á málinu 6 mánuðum síðar, en þeir virðast ekki hafa haft það. Ég skal svo ekki vera að halda hér langa ræðu um þetta mál. sérstaklega vegna þess, að eins og ég segi, þá hef ég ekki enn þá gert það upp við mig, hver afstaða mín er til frv., og það, að ég flutti ekki frv., er af öðrum ástæðum, eins og ég hef rætt hér, en ekki það, að ég væri endilega eindregið mótfallinn því. En ég tel alveg fráleitt, að frv. fari ekki til n., alveg fráleitt. Frv. er ekki flutt af n. Það er flutt af nokkrum mönnum í n. Ég man ekki betur, þegar n. var að koma sér saman um það að flytja frv., að þá væru margir nm., sem létu þess getið, að þeir vildu hafa fyrirvara um það, hvort þeir fylgdu því raunverulega eða ekki. Þeir gerðu þetta í þægðarskyni og greiðaskyni við hæstv. landbrh. og ég get skilið það að ýmsu leyti. En ég man ekki betur heldur en a. m. k. sumir nm. væru óákveðnir í því þá, hvort þeir mundu fylgja því til endaloka eða ekki. Þess vegna tel ég, að frv. eigi að fara til n. Og satt að segja tel ég, að þetta frv. eigi að fara til landbn., þó að það sé flutt af nokkrum mönnum í allshn. og ég rökstyð það á þann hátt, að loðdýrabúskapur samkv. eldri l. a. m. k. heyrði undir landbrn. og Búnaðarfélagið að nokkru leyti. Ég veit, að það er ekki gert ráð fyrir því beinlínis í þessu frv., en væntanlega verður nú eitthvert rn. að fjalla um þetta. Hafa menn gert sér það ljóst, hvaða rn. það er, sem á að hafa endanlegt úrskurðarvald um ýmis atriði, sem frv. varðar? Er það kannske viðskmrn. vegna gjaldeyrisins, sem aflast, eða kannske sjútvmrn. vegna þess, að úrgangurinn kemur aðallega þaðan? Nei, það er landbrn. Og er þá ekki réttast, að hv. landbn. fjalli um þetta mál eins og önnur mál. sem landbúnað varða? Þar að auki er það hæstv. landbrh., sem hefur beitt sér fyrir flutningi þessa frv., eins og kom fram af framsöguræðu hv. 7. landsk. Og þó að honum finnist kannske afkvæmið ekki sérlega frítt, þá er hann ekkert of góður, finnst mér, til þess að bera ábyrgð á því, því að að hans frumkvæði er málið flutt, og eins og önnur mál. sem frá honum koma, álít ég eindregið, að málið eigi að fara til hv. landbn. og það er till. mín.



Herra forseti. Ég vildi nú aðeins leggja hér fáein orð í belg, eingöngu vegna þess, að ég er formaður þeirrar n., sem þetta mál fékk til meðferðar frá landbrn., þ. e. formaður allshn. Í fyrstu leit nú út fyrir það, að allshn. yrði sammála um að flytja þetta frv., en þá með þeim áskilnaði, að hver nm. hefði frjálsar hendur, eins og það er kallað og er nú nokkuð tíðkað, þegar n. flytja frv., þannig að nm. skuldbindi sig ekki um stuðning við frv., þegar það kæmi hér til kasta þd. En þessi varð ekki niðurstaðan. Það varð þannig, að n. klofnaði og 5 nm. stóðu að flutningi frv., en tveir stóðu ekki að þeim flutningi. Ég skildi þetta þannig, þegar málið var afgreitt, að þessir nm., sem skipuðu meiri hl. allshn., skuldbundu sig þar með til þess að styðja málið í grundvallaratriðum, þ. e. að þeir hefðu frjálsar hendur um einhverjar minni háttar breytingar, en að þeir væru í grundvallaratriðum fylgjandi frv., en hefðu ekki eins frjálsar hendur og annars tíðkast eða hefði verið gert, ef öll n. hefði flutt frv. Auðvitað má um það deila, fyrir hvaða n. slíkt frv. á að bera, en þetta var sent allshn. og ef hv. 11. þm. Reykv. hefði þá verið eindregið þeirrar skoðunar, að það væri landbn., sem ætti að fjalla um málið, - ég viðurkenni vel að þetta getur verið matsatriði, - þá finnst mér, að það hefði átt að koma fram í allshn., eða hún hefði átt að taka þá afstöðu og segja: N. telur ekki eðlilegt, að hún fjalli um þetta mál og sendir það aftur til baka til rn. Það var ekki gert, heldur tók n. þá afstöðu, eða meiri hl. hennar, að flytja málið. Mér finnst þess vegna mjög óeðlilegt, að eftir að meiri hl. tiltekinnar n. hefur flutt mál, sé því vísað til annarrar n. hér í hv. d., og mér finnst raunar óþarft, úr því að meiri hl. n. flytur málið, að vísa því formlega til n. Hitt finnst mér hins vegar eðlilegt, ef hér koma fram við 1. eða 2. umr. málsins aths. við frv. og till. til breytinga, að þá komi allshn. saman og fjalli um það, án þess að um formlega vísun til n. sé að ræða. Það held ég, að hafi oft verið tíðkað, og það fyndist mér eðlilegast í þessum tilvikum. Hv. 11. þm. Reykv. var nú að gagnrýna þessa meðferð hæstv. landbrh. að senda málið til allshn. og taldi, að eiginlega hefði n. verið að taka af honum vandann. Hann hefði þá átt að flytja þetta sjálfur. Það er nú allalgengt, að rn. og ráðh. sendi mál til n. og óski eftir því, að n. flytji það. Og þess vegna er það ekkert nýtt í þessu efni. Um skoðanir landbrh. veit ég ekki. En mér skilst þó samt sem áður, að ef hv. 11. þm. Reykv. hefði verið landbrh. í þessu tilfelli, þá hefði hann nú farið eitthvað svipað að, því að hann hefur ekki, að mér skilst, og ég er ekkert að álasa honum fyrir það, gert upp hug sinn endanlega til málsins. Hvað ætti t. d. ráðh. að gera, sem ekki væri búinn að gera upp við sig sjálfur, hvort hann styddi mál eða ekki? Væri ekki eðlilegast að reyna að koma þessu á framfæri við þingið á þennan hátt, eins og gert var hér. En ég vil sem sagt undirstrika það, að ég tel alveg óþarft að vísa málinu til n., eins og það er fram borið, og alls ekki viðeigandi, að það lendi þá hjá annarri n. heldur en þeirri, sem fjallaði um það frá upphafi.



Herra forseti. Það eru nú aðeins eitt eða tvö atriði í sambandi við þá ræðu, sem hér var síðast haldin. Ég skal ekki hafa neitt á móti því, sem hann segir, og veit ekkert um það, hvað þeim fimmmenningum, sem frv. flytja, hefur farið á milli, eftir að við tveir fórum úr n. að þessu leyti, og það er þess vegna mjög líklegt og ég tek það gilt, að allir hv. flm. séu ákveðnir í því að styðja frv. En ég var einungis að rekja svona raddir, sem komu fram í n., áður en endanlega var ákveðið, hverjir stæðu að flutningi frv. og ekkert meira um þetta að segja. Hv. 3. landsk. sagði, að þær aths., sem ég hafði hér fram að færa um það, hvaða n. ætti að flytja frv. eða að einhverju leyti taka það að sér, hefðu átt að koma fram í allshn. Ég vil aðeins minna hann á, að þær komu fram. Á fyrsta fundi, sem þetta frv. var sýnt, gerðum við tveir, sem ekki stöndum að flutningi frv., ég og hv. 4. þm. Sunnl., þá aths. við þetta, að við teldum, að það væri fremur landbn., sem um þetta mál ætti að fjalla. Og ég man ekki betur en málið væri þá tekið af dagskrá og það væri ekki fyrr en á síðari fundi, sem það varð svo endanlega niðurstaðan, að allshn. eða hluti hennar tæki málið að sér. Þetta skiptir auðvitað sáralitlu máli. En ég vil bara koma þessu á framfæri, úr því að sú rödd kom fram, að ég væri að flytja mál þetta of seint. Ég tel ekki, að ég hafi gert það, tel. að ég hafi flutt það strax og tækifæri gafst. Um það, hvað ég mundi gera, ef ég væri landbrh., skal þess getið, að þá hugsun hef ég nú satt að segja aldrei hugsað. En hv. 3. landsk. ályktar, að ég mundi hafa farið svipað að eins og hæstv. landbrh. gerir nú vegna þess, að ég væri ekki búinn að gera upp hug minn til málsins. Ég held, að ég mundi alls ekki hafa farið að eins og hæstv. landbrh. hefur gert. Ég mundi bara ekki hafa hreyft þessu máli fyrr en ég væri búinn að gera hug minn upp um það. Og ég mundi þá annaðhvort hafa neitað að flytja frv. og ekkert verið að vafstrast í þessu eða látið rn. eða ríkisstj. flytja það, svo að hvora leiðina sem ég hefði farið í því, þá er ég alveg viss um, að ég hefði ekki farið þá leið, sem hæstv. landbrh. hefur valið. Deildin sker auðvitað úr um það, hvort hún telur þörf á því, að fleiri n. fjalli um þetta mál. Þrátt fyrir þær ábendingar, sem komu frá hv. 3. landsk., sem ég viðurkenni, að eru að ýmsu leyti réttar, þannig að það er e. t. v. ekkert einsdæmi, að n. eða nefndarhluti flytji mál. þá sé ég ekki ástæðu til þess að draga þá till. til baka, sem ég áðan gerði um það, að málið færi til landbn.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér í umr., stendur að flutningi þessa frv. meiri hl. allshn. d., en þegar um það var rætt í n., að það væri nokkuð óvenjulegt, að nefndarhluti flytti frv., þá var einnig um það talað, að þeir, sem að flutningnum stæðu, gætu komið fram aths. sínum við einstaka liði frv., enda þótt þeir fylgdu því að meginefni. Ég tel þess vegna vera býsna fjarri lagi að vísa ekki málinu til neinnar n., þar sem það hefur þó í för með sér, að sá minni hl., sem ekki felldi sig við flutning frv. í n., á þess ekki kost að gefa út neitt nál. um málið. Þess vegna geri ég það að till. minni, eftir að fellt hefur verið að vísa frv. til þeirrar n., sem till. hafði komið fram um, að málinu verði formlega vísað að nýju til allshn. og það fái þar þinglega meðferð, þannig að þeir nefndarhlutar, sá nefndarhluti eða þeir nefndarhlutar, sem vilja koma sérstöku áliti á framfæri um málið, eigi þess kost eins og um önnur mál. Þess vegna er það mín till., að því verði vísað til allshn. til afgreiðslu með þessum hætti.