Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um að fundur standi til kl. 12 í kvöld. Hádegishlé verður í eina klukkustund, milli kl. 13 og 14, vegna nefndafunda.

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneyti um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 1040, um áhrif ESB á umræður um ESB-aðild, frá Ásmundi Einari Daðasyni. Ráðuneytið tilkynnir að úrvinnsla fyrirspurnarinnar hefur reynst tímafrekari en ætlað var og gerir ráð fyrir að fyrirspurninni verði svarað fyrir lok mánaðarins.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármálaráðherra, umhverfisráðherra og velferðarráðherra.

Hæstv. forseti. Það blasir við öllum nema kannski hæstv. forsætisráðherra að það er minnihlutastjórn í landinu og síðustu viðræður við Hreyfinguna staðfesta það endanlega. Það er eðli ríkisstjórnar í slíkri stöðu að hún þarf að semja sig í gegnum hvert einasta mál og setja brýn mál á dagskrá en ekki átakamál, eins og ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra hefur kosið fram til þessa. Í fyrradag lýsti hv. þm. og fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason þeirri skoðun sinni að eitt af grundvallarmálum ríkisstjórnarinnar, að sönnu átakamál, væri komið í ógöngur, þ.e. aðildarviðræðurnar að Evrópusambandinu. Hann lýsti þeirri skoðun sinni að til greina kæmi að spyrja þjóðina að því hvort halda skyldi áfram með viðræðurnar. Þetta er auðvitað mjög merkileg yfirlýsing frá einum af áhrifamestu mönnum Samfylkingarinnar og sérstaklega mikilvæg í ljósi þeirrar pólitísku stöðu sem ríkisstjórnin er í. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé kominn tími til að hæstv. forsætisráðherra geri sér grein fyrir staðreyndum og stöðvi aðildarviðræðurnar og beri þær undir þjóðina.

Hæstv. forseti. Fyrst um þá fullyrðingu hv. þingmanns að hér sé starfandi minnihlutastjórn í landinu. Hv. þingmaður hefur ekkert fyrir sér í því máli vegna þess að ríkisstjórnin hefur fram til þessa komið fram þeim málum sem hún hefur lagt áherslu á. Við skulum bara sjá hvernig reynir á í framhaldinu en svona fullyrðingar eru náttúrlega út í hött á meðan ekki hefur á það reynt að ríkisstjórnin komi ekki fram málum sínum. Varðandi ummæli fyrrverandi efnahagsráðherra Árna Páls Árnasonar sem hv. þingmaður vísaði í, um stöðuna í Evrópusambandsviðræðunum og skoðunum hans um að fresta eigi þeim viðræðum, ef ég skildi það rétt, eða setja í þjóðaratkvæðagreiðslu, þá held ég að hann hafi ekki sett þau fram sem fullyrðingu af sinni hálfu. Hafi það verið fullyrðing sem að baki lá er ég gersamlega ósammála honum um að hætta eigi eða fresta ferlinu eða stöðva það. Í einu og öllu hefur verið unnið í samræmi við þá þingsályktunartillögu sem Alþingi samþykkti um aðildarumsóknina og viðræðurnar eru á góðu skriði þannig að ég tel óráð að fara núna að setja þær í þjóðaratkvæðagreiðslu, og ég spyr um hvað ætti að greiða atkvæði. Á fólkið ekki að greiða atkvæði um samningsniðurstöðuna þegar hún er komin? Ég held að það sé í alla staði eðlilegra en fara nú, í miðju ferli, miðjum samningaviðræðum, að stöðva ferlið eða fresta því.

Hæstv. forseti. Það kemur alltaf betur og betur í ljós að hæstv. forsætisráðherra býr í allt öðrum veruleika en aðrir í landinu. Það sjá það auðvitað allir að ríkisstjórnin hefur engan meiri hluta á þinginu ein og sjálf. Hún þarf hvað eftir annað að reiða sig á stuðning annarra þingmanna í öðrum flokkum. Hvers konar barnaskapur er það, hæstv. forsætisráðherra, að bjóða upp á þetta þegar fyrir liggur og hægt er að telja upp mál því til stuðnings að þessi ríkisstjórn með eins manns meiri hluta hefur ekki bolmagn á eigin bensíni til að koma málum í gegn? Það er staða málsins og þótt hæstv. forsætisráðherra haldi öðru fram skiptir það engu af því að staðreyndirnar tala sínu máli. Varðandi þá afstöðu sem kom fram hjá hv. þingmanni og fyrrverandi ráðherra Árna Páli Árnasyni, var það alveg skýrt í því viðtali sem var við hann í fréttunum í fyrradag að hann telur ástæðu til að skoða hvort fara eigi með aðildarviðræðurnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í ljósi stöðu ríkisstjórnarinnar er þetta mjög merkileg yfirlýsing og það þýðir ekkert fyrir 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður viðurkenndi þó að ríkisstjórnin væri með eins manns meiri hluta sem er alveg rétt. Ég vil minna hv. þingmann á að viðreisnarstjórnin starfaði í 12 ár samfleytt með eins manns meiri hluta og gekk alveg prýðilega. Ég tel að hv. þingmaður geti ekki komið fram með þá fullyrðingu að hér sé ekki meiri hluti meðan ekki hefur á það reynt. En svo vill til, af því að hv. þingmaður talar um að ríkisstjórnin sé að reyna að treysta á hina og þessa í stjórnarandstöðunni, að í málum ríkisstjórnarinnar hefur verið samhljómur með ýmsum í stjórnarandstöðunni. Það hefur komið fram m.a. í stjórnarskrármálinu, stjórnarráðsmálinu að því er varðar Hreyfinguna og svo skulum við bara sjá til með framhaldið. Ég hef engu við það að bæta sem ég hef sagt um ummæli Árna Páls Árnasonar. Ég er bara ósammála honum.

Virðulegur forseti. Að undanförnu hafa staðið yfir viðræður hluta ríkisstjórnarinnar við fulltrúa lífeyrissjóðanna vegna skuldamála heimilanna. Það á enn eftir að koma í ljós hvort þarna er um sýndarviðræður að ræða eða hvort eitthvað raunverulegt kemur út úr þeim og líklega ekki seinna vænna að huga að stöðu heimilanna þegar hátt í fjögur ár eru liðin frá bankahruninu. Þetta hefur kannski meira með það að gera hversu stutt er í næstu kosningar en hversu löng biðin hefur verið. Það sem vakti athygli mína var hvernig hæstv. efnahagsráðherra rökstuddi að lífeyrissjóðirnir ættu að færa niður lán eða veð. Hann upplýsti að með því yrðu lánasöfnin miklu betri. Þetta hefði góð áhrif á þróun efnahagsmála, það kæmi í rauninni öllum vel að færa niður skuldir heimilanna. Ástæðan fyrir því að þetta vakti athygli mína var sú að slíkum málflutningi hafa ráðherrar fram til þessa algerlega hafnað. Þetta var einn af þáttunum í þeirri röksemdafærslu sem við framsóknarmenn færðum fram strax í byrjun árs 2009. Þá mátti hæstv. forsætisráðherra ekki heyra á það minnst, reiknaði iðulega allar niðurfærslur lána sem hreinan kostnað, ekki fyrir kröfuhafa heldur ríkið, hreinan kostnað fyrir ríkið, rétt eins og allt mundi innheimtast ef ekkert yrði að gert. Því finnst mér við hæfi að spyrja hæstv. forsætisráðherra nú hvort hún sé sammála hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og sé komin á þá skoðun að niðurfærsla lána geti verið góð fyrir samfélagið allt og jafnvel þeir sem þurfa að bera kostnaðinn að einhverju leyti, til að byrja með, geti til lengri tíma litið séð sér hag í því að færa niður lán eða ganga a.m.k. lengra en gert hefur verið í að koma til móts við skuldsett heimili.

Hæstv. forseti. Ég vil af því tilefni að hér eru nefndir samningar sem eru í gangi milli lífeyrissjóðanna um lánsveðin, lýsa því yfir að mér þykir miður að ekki hefur náðst samkomulag við lífeyrissjóðina um eðlilega hlutdeild þeirra í afskriftum að því er varðar lánsveðslánin. Stór hluti af lánsveðunum er hjá lífeyrissjóðunum, mig minnir að 2.400 einstaklingar séu með slík lánsveð, en ekki er öll nótt úti enn um að það takist. Ég vona að það takist vegna þess að stór hluti af sjóðsfélögum lífeyrissjóðanna á auðvitað mikið undir því komið að við náum því í höfn, bæði varðandi þær aðgerðir sem farið hefur verið í vegna skuldavanda heimilanna og þær sem nú er verið að vinna að varðandi lánsveðin Ég tel að ríkisstjórnin hafi verið sanngjörn gagnvart lífeyrissjóðunum vegna þess að hlutur þeirra í þeim aðgerðum sem við höfum hingað til farið í hefur ekki verið mikill og þeir hafa fært sín rök fyrir því. Varðandi það að þetta geti haft jákvæð áhrif á lánasöfnin er ég sammála því, en þá er spurning í hvaða mæli er verið að færa niður lánasöfnin í aðgerðum vegna skuldavanda heimilanna vegna þess að stærðargráðurnar verða að vera viðráðanlegar fyrir lífeyrissjóði, ríkissjóð, Íbúðalánasjóð og bankana. Ég tel til dæmis að ekki hefði verið skynsamlegt eða hagkvæmt fyrir efnahag landsins að fara út í eins miklar niðurfærslur og hv. þingmaður talaði fyrir, að minnsta kosti í upphafi kjörtímabilsins, upp á 200 eða 300 milljarða kr. Smærri aðgerðir sem farið hefur verið í eru viðráðanlegar fyrir sjóðina og ríkissjóð ekki síst, og þær eru 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur tekið eitt örlítið skref í þá átt að viðurkenna kostina við leiðréttingu lána, kosti sem ég held að flestir séu búnir að gera sér grein fyrir. Hún fellur reyndar aftur í þá gryfju að tala um 200–300 milljarða kr. kostnað við þær tillögur sem við lögðum fram 2009. Sá kostnaður hefði ekki fallið á ríkið vegna þess að þá hafði ríkið þetta í hendi sér, þá var ekki búið að skipta upp bönkunum og hægt var að færa öll lán heimilanna yfir í Íbúðalánasjóð með miklu meiri niðurfærslu en raun varð. Það var að sjálfsögðu fullkomlega réttlætanlegt að gera það enda voru fasteignalán á þeim tíma mjög lágt metin. Það tækifæri fór því miður forgörðum en vonandi er þetta örlitla skref hjá hæstv. forsætisráðherra til marks um það hún verði tilbúin að ræða lausnir á skuldamálum heimilanna. Við vorum tilbúin að ræða 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að heppilegt hefði verið í upphafi að færa þessi lán úr bönkunum yfir í Íbúðalánasjóð, að með því hefði fengist meiri niðurfærsla. Ég spyr: Hvernig er það hugsað? Hver hefði átt að borga það? Niðurfærslan hjá bönkunum er miklu meiri 

Frú forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason og Helgi Hjörvar, sem báðir teljast nú sennilega til þeirra þingmanna sem eru skoðanamyndandi innan Samfylkingarinnar, hafa lýst því yfir að eðlilegt sé að gengið verði til atkvæða um þá spurningu hvort halda eigi áfram umsóknarferlinu að ESB. Það má alveg ljóst vera að sú ákvörðun að sækja um aðild að ESB er þvert gegn stefnu Vinstri grænna. Það hefur legið fyrir og ákvörðunin hefur augljóslega valdið Vinstri grænum töluverðum búsifjum pólitískt séð. Afstaða einstakra þingmanna er þekkt. Ég ætla að leyfa mér að vitna í ræðu sem hæstv. umhverfisráðherra hélt þegar við vorum að afgreiða þetta mál sumarið 2009. Þar segir hæstv. umhverfisráðherra, með leyfi virðulegs forseta: „Ég hef þá sannfæringu að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess.“ Ég beini eftirfarandi spurningum til hæstv. umhverfisráðherra: Getur umhverfisráðherra stutt þá þingmenn Samfylkingarinnar sem segja nú að eðlilegt sé að þjóðin fái að kjósa um hvort áfram verði gengin þessi braut í átt til aðildar að ESB? Er hæstv. umhverfisráðherra tilbúin að beita sér fyrir þeim sjónarmiðum innan ríkisstjórnarinnar?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Menn hafa látið að því liggja að þeir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem greiddu atkvæði með aðildarumsókn gerðu það gegn sínum vilja eða gegn vilja flokksins. Svo er ekki. Sú sem hér stendur greiddi atkvæði með aðildarumsókn þar sem ég taldi tímabært að þjóðin gæti tekið afstöðu til þessarar mikilvægu spurningar og að sú spurning ætti erindi til þjóðarinnar en væri ekki til lykta leidd hér í þingsal. Þess vegna greiddi ég atkvæði með tillögunni en var þá afar sannfærð um að Íslandi væri betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Sú skoðun mín hefur styrkst ef eitthvað er og ég held að það þurfi ekki mikla stjórnmálaspeki til að sjá að staða Evrópu er mjög flókin og vandasöm og er vandséð að það sé skynsamlegt fyrir Ísland að nálgast Evrópusambandið með aðild núna. Hins vegar verður það sífellt meira krefjandi viðfangsefni stjórnmálanna að koma því þannig fyrir að þjóðin geti tekið afstöðu til efnislegra þátta og ég tel að slík atkvæðagreiðsla þurfi að eiga sér stað eigi síðar en við næstu þingkosningar, þ.e. að þjóðin geti tekið afstöðu til þeirra efnislegu þátta sem þá liggja fyrir í samskiptum Íslands og Evrópusambandsins því að ótækt er að draga það ferli meira á langinn en svo og þjóðin þarf þá að koma að því máli. Því miður er ekki endilega útlit fyrir að við verðum með samning í höndunum en þjóðin þarf sannarlega að geta tekið afstöðu til aðildar að 

Frú forseti. Hér hafa orðið töluverð pólitísk tíðindi. Nú hefur hæstv. umhverfisráðherra lýst þeirri skoðun sinni að kjósa beri um áframhald að viðræðum við Evrópusambandið á þessu kjörtímabili samhliða næstu þingkosningum. Það er auðvitað heilmikið fólgið í því enda væri það furðulegt ef forustumenn Vinstri grænna væru harðari á því en þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem lýst hafa skoðun sinni í þessu máli að halda áfram þeirri vegferð sem stendur svo augljóslega þvert gegn hagsmunum Íslands. Rétt eins og hæstv. umhverfisráðherra lýsti er mjög erfitt að komast að þeirri niðurstöðu í ljósi þeirrar þróunar sem orðið hefur að heppilegt sé fyrir Íslendinga að sækja um aðild að ESB. Frú forseti. Ég ítreka að það eru veruleg pólitísk tíðindi að hæstv. umhverfisráðherra skuli hafa látið þessi orð falla. Það þýðir að kjósa verður um aðildarumsóknina, þ.e. hvort hún verður dregin til baka eða ekki, 

Virðulegi forseti. Ég þakka upphrópunarmerkin sem hv. þingmaður leggur mér til í fyrirspurn sinni en mér finnst mikilvægt að halda því til haga þegar rætt er um samskipti Íslands við Evrópusambandið að muna að heimurinn er stærri en Evrópusambandið og að samskipti Íslands við heiminn snúast um ýmislegt annað en aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Ég hef áhyggjur af því að umræðan um utanríkismál hefur því miður snúist of mikið um þessi samskipti sem eru mjög takmörkuð á heimsvísu og varða bara samskipti velmegandi ríkja þegar fram undan eru í raun miklu stærri og meira krefjandi spurningar sem varða stöðu þróaðra ríkja, eða Vesturlanda, í stóra samhenginu frammi fyrir óumflýjanlegu uppgjöri sem varðar misskiptingu auðs í heiminum 

Hæstv. forseti. Orð hæstv. umhverfisráðherra áðan vekja athygli og munu ábyggilega verða okkur í þinginu og stjórnmálaskýrendum utan þings nokkurt umhugsunarefni næstu klukkustundir og daga. Ég ætla ekki að spyrja um það heldur annað atriði sem snertir þá umræðu sem átti sér stað milli hv. þm. Ólafar Nordal og hæstv. forsætisráðherra við upphaf þessarar umræðu. Ég ætla ekki að þræta við hæstv. forsætisráðherra um hvort í landinu sé meirihlutastjórn eða minnihlutastjórn en mér finnst hins vegar rétt að hæstv. forsætisráðherra gefi okkur í þinginu, ef hún getur, upplýsingar um stöðu í viðræðum ríkisstjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar. Eins og við munum var í upphafi þessarar viku gefin út yfirlýsing frá þingmönnum Hreyfingarinnar þar sem þau listuðu upp nokkur mál sem þau töldu mikilvægt að ríkisstjórnin hefði forgöngu um og beitti sér fyrir hið fyrsta, ekki með því að skipa nefndir eða setja málin í eitthvert langt vinnsluferli heldur með því að grípa til aðgerða. Í yfirlýsingu þingmanna Hreyfingarinnar, sem dagsett er 14. maí, var sagt að hún vænti þess að svör ríkisstjórnarinnar lægju fyrir í þessari viku. Nú er farið að halla að lokum þessarar viku og ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún gæti upplýst okkur eitthvað um hvernig þessar viðræður ganga og hvort vænta megi frekari viðræðna eða hvort þau svör sem komið hafa fram opinberlega og ekki eru mjög skýr verði svörin sem hv. þingmenn Hreyfingarinnar verða að láta sér nægja.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því eins og margir aðrir að þingmenn Hreyfingarinnar taka ábyrgt á málum í þingi og skoða hvert mál eftir efni þess, horfa ekki á hvaðan það kemur heldur fyrst og fremst hvort það muni gagnast þjóðinni. Það hafa þeir margsýnt í þinginu. Komið hefur í ljós að Hreyfingin á samleið með ríkisstjórnarflokkunum í mörgum málum, ekki síst í stjórnarskrármálinu, stjórnarráðsmálinu og örugglega að hluta til í fiskveiðistjórnarmálum og síðan skulum við sjá til. Nokkur af þessum málum hafa verið til skoðunar milli Hreyfingarinnar og stjórnarflokkanna af því að við teljum að Hreyfingin taki ábyrgt á málum öfugt við flesta aðra - ég segi flesta aðra - í stjórnarandstöðunni. Við höfum átt tvo eða þrjá ágæta fundi með Hreyfingunni. Í sumum málum eigum við samleið. Önnur mál eru snúnari og erfiðari eins og tillögur Hreyfingarinnar um almenna skuldaniðurfærslu. Engu að síður er verið að skoða mjög náið fleti á því máli með Hreyfingunni og við höfum farið í mikla greiningu á tillögum hennar. Sú greining stendur enn yfir. Ég get ekki sagt til um hvenær niðurstaða fæst í þau mál sem við höfum verið að ræða. Það er sennilega verið að ræða þetta þessa stundina og verður rætt í dag og svo verðum við bara að sjá til með framhaldið. En eitt er víst, ég ætla ekki að fara að lýsa nákvæmlega þeim viðræðum sem fara eiga 

Hæstv. forseti. Ég hygg að yfirlýsing hv. þingmanna Hreyfingarinnar frá því á mánudaginn hafi verið til þess ætluð að fá fram skýrari svör en fram komu í þessari umræðu. Ég hygg að yfirlýsing hv. þingmanna Hreyfingarinnar hafi ekki verið til þess fallin að tala um að menn standi saman í sumum málum en ekki öðrum. Í lok svars síns vísaði hæstv. forsætisráðherra til framhaldsviðræðna og eru það nokkrar upplýsingar. Ég vildi óska að hæstv. forsætisráðherra gæti upplýst okkur enn frekar um þetta vegna þess að þau mál sem hér er um að ræða eru auðvitað ekki einkamál ríkisstjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar heldur eru það mál sem varða okkur í þinginu mikið og raunar þjóðina alla. En það sem kemur út úr þessum viðræðum og það sem um semst milli ríkisstjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar er auðvitað eitthvað 

Virðulegi forseti. Það má vel vera að þessi samtöl hafi áhrif á þingstörfin og þá vonar maður auðvitað að það sé í jákvæða átt þannig að störfin gangi eitthvað greiðar fyrir sig en þau hafa gert. Það er með ólíkindum hvað ýmis mál hafa tafist hér vegna þess hve mikið þarf að ræða þau af stjórnarandstöðunni. En ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að Hreyfingin fær auðvitað skýrari svör frá okkur í þeim samtölum sem við eigum þessa stundina og höfum átt síðustu daga en ég get gefið úr þessum ræðustól. Ég veit að hv. þingmaður er það vanur að hann skilur það að fer maður ekki að opinbera hver staðan er nákvæmlega í svona málum í miðjum samningaviðræðum.

Frú forseti. Út af umræðunni sem hér hefur orðið um aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu vil ég taka fram, sérstaklega þegar formaður utanríkismálanefndar labbar hér fram þingsalinn, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er algerlega andvíg því að gerast aðili að Evrópusambandinu og að mínu mati líka andvíg því að hafa sótt um. 
             Það var samt ekki það sem ég ætlaði að ræða þó að ástæða væri til að ræða það nánar við formann utanríkismálanefndar. Þetta er núna í þessu ferli og ég verð bara að segja að mín skoðun er sú að það eigi að afturkalla þessa umsókn og taka til við önnur mál sem er miklu brýnna að fást við. Þessi umsókn heldur fjölda mála og framfaramálum á Íslandi í gíslingu og því fyrr sem hún er afturkölluð, því betra. Þjóðin á að taka ákvörðun um málið áður en þeirri umsókn er fram haldið. Það sem ég ætlaði að spyrja forsætisráðherra um er staða IPA-styrkja sem við erum að ræða í þinginu. Þegar ég var ráðherra var lögð áhersla á það og kom sérstakt bréf frá forsætisráðuneytinu um að nú þyrfti að sækja um þessa IPA-styrki, það var líklega haustið 2010, og gefinn nokkurra daga frestur til að sækja um þá. Svo kom í ljós að það var engin heimild af hálfu Alþingis til að sækja um þessa styrki eða taka við þeim. Núna liggur fyrir Alþingi þingsályktunartillaga sem heimili að sækja um þessa styrki og gera um þá samninga. Hvaða lagalega og réttarlegu stöðu hafa þær umsóknir sem hefur verið unnið að undanfarið 

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem hv. þingmaður nefndi um að ESB-málin héldu öðrum málum í gíslingu í þinginu, ég veit ekki hvað hv. þingmaður á við með því. Mér er fullkunnugt um það, og kannski er engum kunnugra um það en mér, að hv. þingmaður er á móti aðild að Evrópusambandinu og hefur sýnt það með margvíslegum hætti. Hann á alveg fullan rétt á þeirri skoðun að ekki eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Varðandi IPA-styrkina hef ég aldrei skilið andstöðu hv. þingmanns við þá. Hér er um verulega fjármuni að ræða sem koma til góða í atvinnulífinu og þarf ekki að endurgreiða, algjörlega óháð því hvort niðurstaðan verður aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Þetta styrkir bara atvinnulíf okkar og er ekki hluti af aðlögunarferlinu. Þingsályktunartillaga um samþykkt rammasamnings milli Íslands og ESB, sem er forsenda þess að hægt sé að fá IPA-aðstoðina, er til afgreiðslu í þinginu. Ég held að hún sé ekki endanlega afgreidd eins og hv. þingmaður nefnir en tafir á afgreiðslu hennar hafa haft í för með sér að greiðslur til verkefnis í þessa landsáætlun 2011 sem nú þegar hefur verið samþykkt af Íslands hálfu í ráðherranefnd um Evrópumál og af hálfu framkvæmdastjórnar ESB í nóvember hafa tafist. Við skulum vona að þingið beri gæfu til að afgreiða þetta mál. Ég held að það sé til framfara fyrir þau sérstaklega skilgreindu verkefni sem fá þessa IPA-styrki. Þetta eru tölfræðiverkefni Hagstofu, menntaverkefni Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins, þýðingaverkefni Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins og 

Frú forseti. Ég held að hæstv. forsætisráðherra þurfi að lesa sér aðeins betur til um þessa IPA-styrki því að þetta eru beinir aðlögunarstyrkir. Þetta eru eins konar þróunarstyrkir sem veittir eru alfarið bundið við umsóknarland, land sem er í umsóknarferli að Evrópusambandinu og hefur sótt um til að komast í sambandið. Þá metur Evrópusambandið það eftir að lög og reglugerðir viðkomandi umsagnarríkis og Evrópusambandsins hafa verið borin saman hvað þarf að gera til að það uppfylli þau skilyrði sem Evrópusambandið setur. Til þess eru þessir aðlögunarstyrkir og það eru gerðir samningar til næstu þriggja ára. Það er skýrt kveðið á um það í skýrslu utanríkisráðherra að þetta eru aðlögunarstyrkir til að aðlaga íslenska stjórnsýslu og byggja upp stofnanir á Íslandi með tilliti til Evrópusambandsins. Ég hef óskað eftir sérstakri umræðu um 

Hæstv. forseti. Það liggur auðvitað fyrir að við hv. þingmaður erum gjörsamlega ósammála um þessa IPA-styrki eins og margt annað sem varðar aðildarumsókn okkar að ESB. Við erum að tala um verulega fjármuni, 5 milljarða kr. styrki, sem eru óháðir því hvort við göngum inn eða ekki þannig að mér finnst það orðhengilsháttur að tala um aðlögunarstyrki í þessu efni. Ráðherranefnd um Evrópumál fór yfir þessa styrki á sínum tíma, hverjir væru mögulegir, og skilgreindi hvaða styrkir það væru sem væri rétt að Ísland mundi þiggja í þessu efni. Ég held að í einu og öllu hafi verið farið eftir því. Ég vona að hv. þingmaður fari ekki að standa í vegi fyrir því að þessir 5 milljarðar skili sér í ýmis verkefni sem tengjast atvinnumálum. Varðandi þá ósk hv. þingmanns að ég taki þátt í umræðunum um ESB í einhverri sérstakri umræðu sem hann boði til verð ég að segja að hv. þingmaður er alveg fullsæmdur af því að utanríkisráðherra sem fer með þetta mál 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er vanbúið og því er siglt fram á skjön við allar eðlilegar leikreglur. Víða í fátækari borgum heimsins eru götusalar sem selja ýmiss konar varning á gangstéttum og hafa í fæstum tilvikum leyfi til þess en reyna að bjarga sér. Sams konar háttur er nú viðhafður hjá hæstv. ríkisstjórn gagnvart Hreyfingunni því að það sem hæstv. ríkisstjórn leggur áherslu á í dag er að þjóna undir Hreyfinguna og tiktúrur hennar í áherslum í stjórnmálum Íslands. Um þetta snýst starf Alþingis í dag. Það er ekki björguleg staða, virðulegi forseti. Það er með ólíkindum að umræður um nýja stjórnarskrá skuli eiga sér forsendur í því sem nú er lagt upp með gegn niðurstöðu Hæstaréttar, gegn leikreglum sem íslenska samfélagið hefur sett. Á hverju er von þegar hæstv. ríkisstjórn Íslands vanvirðir og hunsar niðurstöður Hæstaréttar og ætlar á þeim grunni að búa til nýja stjórnarskrá? Þó að ekki væri nema vegna þeirra vinnubragða er þessi aðferð fyrir neðan allar hellur og ekki boðleg Íslendingum. Á einfaldri íslenskri tungu má segja að það sé svindlað á leikreglunum til að þjóna undir Hreyfinguna. Í málflutningi hæstv. forsætisráðherra áðan birtist spegilmynd af því sorglega ferli sem nú er í gangi þar sem ráðherra staðfesti að ríkisstjórnin ætti í samningaviðræðum við Hreyfinguna. Það verður gaman að vita hvort Ríkisútvarpið mun segja frá þessu í fréttum. Væntanlega ekki vegna þess að þetta er frétt. Þetta er ekki málflutningur, þetta er frétt, og það verður eftir því tekið hvaða döngun fréttastofa Ríkisútvarpsins, með þá vaktmenn sem þar eru fyrir ríkisstjórnina, hefur í sér til að segja frá hlutum á Alþingi eins og vera ber. Það eru samningaviðræður við Hreyfinguna, í þessu tilviki um stjórnarskrá Íslands. Af hverju vill ekki hæstv. ríkisstjórn semja við aðra stjórnarandstöðuflokka, þ.e. ekki aðra heldur bara stjórnarandstöðuflokkana því að Hreyfingin er ekki lengur stjórnarandstöðuflokkur, eins og vera ber um verklag við gerð nýrrar stjórnarskrár? Þar eru engin ágreiningsatriði í málum sem skipta miklu en það er ágreiningur um eðlilegt verklag. Þess vegna er með ólíkindum að nú byggist allt á því eins og gert hefur undanfarin missiri að ríkisstjórnin sé að semja við Hreyfinguna um annað málið af þeim sem hún lagði mesta áherslu á. Hið fyrra var að landsdómur gengi eftir og það mál er búið en þá er eftir hitt málið og öll orka hæstv. ríkisstjórnar Íslands fer í þetta mál. Hvers eiga landsmenn að gjalda? Hvers eiga að gjalda þær þúsundir Íslendinga sem eru atvinnulausar, nærri tugur þúsunda Íslendinga sem hefur flæmst úr landi vegna atvinnuleysis? Hundruð fyrirtækja eiga undir högg að sækja vegna sinnuleysis stjórnvalda, hvers eiga þau að gjalda? Hvers eiga heimilin að gjalda þegar þessi mál verða stærstu málin? Stjórnarskrá Íslands eins og hún er í dag er ekkert óbrúkleg. Hana má alveg lagfæra en það truflar ekkert sem þarf að gera til að stjórna Íslandi af markvísi og festu til árangurs fyrir þjóðina í heild. Þessi upplausn er mjög knýjandi þrýstingur á Alþingi Íslendinga og um leið á forseta þings okkar um að reyna að skipa þannig málum að tíminn nýtist í mál sem eru brýn og þörf og hrópa á úrlausn. Hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Valgerður Bjarnadóttir sagði fyrir helgi að þetta væri spurning um það hvort tillaga stjórnlagaráðs ætti að verða grundvöllur að nýrri stjórnarskrá. Bíðum við, þjóðfundur var haldinn, ágætisfundur og eðlilegur, skilaði nokkrum tugum tillagna sem nánast allar voru almenns eðlis um réttlæti, gott heilbrigðiskerfi, menntakerfi og annað sem skiptir máli í okkar samfélagi og er almenn viðmiðun og hugsun fólks hvar sem er á landinu, byggist á venjulegu brjóstviti og skynsemi, þörfum og þrám sem eru hluti af okkar lífsmunstri. En það að stofna síðan til stjórnlagaráðs sem dæmt er ógilt af Hæstarétti eru ekki vinnubrögð sem hægt er að fagna. Það verður að harma þau. Eini eðlilegi ferillinn í þessu máli er að vinna á grundvelli sáttar um breytingar. Eins og ég nefndi áðan eru þar engin ágreiningsatriði sem skipta máli. Það er allir sammála um til að mynda eignarrétt Íslendinga á auðlindum landsins en það er vandasamt að setja það inn í stjórnarskrá þannig að það haldi gagnvart alþjóðasamningum og alþjóðareglum. Þess vegna á að staldra við í þessu efni og Alþingi á að taka málið til sín, Alþingi á að skipa nefnd sérfræðinga, lærðustu manna og reyndustu. Þeir þurfa ekki endilega að hafa stórar gráður en þeir þurfa að hafa reynslu og verkvit. Þessi hópur getur tekið einhvern ákveðinn tíma til að setja upp tillögu að nýrri stjórnarskrá sem Alþingi vélar um og afgreiðir. Það getur síðan farið, og á að gera, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi hráskinnsleikur við brot á leikreglum er vanvirðing við Alþingi Íslendinga, vanvirðing við íslenska þjóð. Þetta veldur því meðal annars að mínu mati, virðulegi forseti, að jafnvel forseti Íslands er farinn að yfirbjóða Alþingi í fyrsta skipti í sögu lýðveldisins með því að gefa í skyn að ef hann hefði aðstöðu til mundi hann setja í þjóðaratkvæðagreiðslu frumvarpið um fiskveiðistjórn við Ísland. Hvaða vinnubrögð eru það að stilla þannig Alþingi Íslendinga upp við vegg áður en málið er afgreitt á hv. Alþingi? Þetta er ekki heldur boðlegt, þetta er vanvirðing við Alþingi Íslendinga og forseti Íslands á ekki að vanvirða Alþingi Íslendinga. Þetta er hluti af málum sem koma upp þegar svona upplausn ríkir. Það verður sýndarmennska, það verður uppboðstaktík á málum sem eru allt of alvarleg til að menn geti leyft sér slíkt. Hvaða glóra er í því, virðulegi forseti, að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu tillögu sem er ekki hægt að greiða atkvæði um vegna þess að hún er ekki tillaga heldur uppkast? Hún er uppkast að einhverjum hugmyndum sem er erfitt að útskýra og erfitt að skilja. Hver og einn getur lagt sína merkingu í það, og hvaða glóra er í að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um slíkt? Til þess þyrfti tillagan að vera markviss, klár og kvitt og þá unnin af bestu vitund og þekkingu allra sem eiga til að koma við samningu stjórnarskrár fyrir lýðveldið okkar. Nei, á sama tíma og þetta á sér stað liggja í láginni umræður um mikilvæg mál, til að mynda rammaáætlun sem var komið samkomulag um í mjög vönduðu vinnuferli. Þorri, langstærstur hluti, þess hóps sem vélaði um var sammála um niðurstöðuna. Svo voru einhverjir sérstakir einstaklingar í þessum hópi sem ætluðu aldrei að semja um neitt og eru enn á tánum að brjóta niður það sem þessi nefnd sem fjallaði um rammaáætlun lagði til. Þá koma einnig til skjalanna sérvitringar innan hæstv. ríkisstjórnar og fara að blanda sér inn í það sem búið var að ná samkomulagi um. Virðulegi forseti. Þetta er alveg það sama og hefur átt sér stað við breytingar á fiskveiðistjórninni þar sem stóri hópurinn var kominn að niðurstöðu um ákveðið verklag sem menn þurftu einfaldlega að pússa og hnýta upp og setja lokahrygginn í en þá fóru sérvitringar innan ríkisstjórnarinnar að blanda geðþóttaákvörðunum inn í, trufla framgang málsins og setja allt í upplausn. Það er því miður sá vandi sem við glímum við í íslensku samfélagi í dag. Núna er talað um það, virðulegi forseti, að það þurfi að vopna íslensku lögregluna. Ég bendi á að í skúffu Alþingis, í nefnd, liggur tillaga frá mér og fleirum um úttekt á Schengen-samningunum með það fyrir augum að við segjum okkur úr Schengen vegna þess að við gerum ekkert nema tapa á því, fjárhagslega, þjóðfélagslega og félagslega. Það væri miklu nær að hleypa því máli í umræðu. Hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, lýsti því yfir að hann væri sammála þeirri hugmynd og tillögu sem ég lagði fram. Það væri miklu nær að við segðum okkur nú þegar úr Schengen, spöruðum peninga og legðum niður hjal um það að vopna íslenska lögreglu. Þetta er bara eitt af ótal málum sem mætti nefna. Sjómannaafslátturinn bíður ofan í skúffu, það að tryggja sjómönnum sömu réttindi og öðrum stéttum landsins, að hafa fríðindi af vinnu fjarri heimilum sínum. Nú er stefnan sú að sjómannastéttin á Íslandi verði eina stéttin á Íslandi sem fái ekki notið slíkra hlunninda. Allar aðrar stéttir eiga að njóta þeirra. Skyldi fréttastofa Ríkisútvarpsins segja frá þessu? Nei, það er slorlykt af þessu máli og þá er ekki sagt frá því. Nú standa öll spjót að hjarta Íslands. Það er því miður ríkjandi í hættulegum mæli hatur, upplausn, stjórnleysi og óvinafögnuður meðal landsmanna. Þjóðfélag sem býr við slíkar aðstæður nær ekki árangri sem skyldi. Það er svo margt sem dregur máttinn úr fólki og vonina, og ef stjórnvöld bregðast því að taka af ábyrgð og festu á hlutum, hvort sem er til vinsælda eða óvinsælda, fer svo margt úrskeiðis sem getur verið erfitt að laga og verður sár sem seint grær, kannski aldrei. Virðulegi forseti. Það eru ekki vönduð vinnubrögð í þessum efnum, þau eru óvönduð. Í líkingamáli eru það vönduð vinnubrögð þegar snjöll hagleikskona möndlar heklunál sína og fetar nálina í gerð blúndudúks. Það eru líka vönduð vinnubrögð þegar hrært er í góða uppskrift af pönnukökum. Allt skiptir þetta máli og af þessu gæti hæstv. ríkisstjórn lært. En hún vill ekki læra og hæstv. forsætisráðherra er fyrsti forsætisráðherrann í sögu lýðveldisins sem stjórnar með olnbogunum. Það er ekki björgulegt og ekki gott til afspurnar fyrir skipstjórann í brúnni að ætla að vera með olnbogann á stýrinu. En þannig olnbogar ríkisstjórnin sig áfram og eyðir tímanum í samninga við ágætisfólk því að götusalar víða um heim eru ágætisfólk og fólk eins og annað, en það er ekki það sem þarf að vera viðmiðunin í vinnubrögðum. Það verður að vera háleitara og meira markmið sem er boðlegt því að þurfa ekki að hlaupa undan ef einhverjir bílar kerfismerktir keyra um göturnar. Það er líka hluti af þessu, virðulegi forseti, að það hefur verið talað um búsáhaldabyltinguna. Hér varð engin búsáhaldabylting og það vita allir sem fylgdust með. Hér varð bylting þar sem þingmenn úr hópi Vinstri grænna höfðu samið við þingmenn úr hópi Samfylkingar um að skapa upplausn til að Samfylkingin gæti vikið úr ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki og farið undir sæng með Vinstri grænum. Það var búsáhaldabyltingin. Þetta var ekki spurning um potta og pönnur heldur einhver sængurver. Virðulegi forseti. Hugmyndin og framkvæmdin að þjóðfundi var ágæt og þar var safnað saman grunnhugmyndum. Það mikilvægasta í stöðunni í dag er að Alþingi taki málið í sínar hendur, skipi nefnd fróðustu manna til að gera tillögur að nýrri stjórnarskrá og síðan afgreiði Alþingi það mál og vísi til þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann kom inn á sjómannaafsláttinn sem er náttúrlega hluti af kjörum þeirrar stéttar. Það má segja að hann falli undir umræðu um stjórnarskrá vegna þess að sjómenn eiga að njóta jafnræðis á við aðra borgara sem vinna fjarri heimilum sínum, eins og sölumenn og aðrir sem fara til útlanda til að selja fisk og aðrar vörur og njóta dagpeninga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann skilji hvers vegna sjómenn fái ekki dagpeninga þegar þeir eru á sjó. Er þetta spurning um að þeir borgi fyrir fæði og húsnæði? Þeir búa um borð, fá húsnæði og þeir fá fæði um borð sem er ekki ódýrt, það er dýrasta fæði í landinu því kokkurinn er með hlut. Spurningin er þessi: Væri ekki ráð að hækka laun sjómanna svo sem eins og um þúsundkall á dag og láta þá borga þá upphæð fyrir fæði og húsnæði? Síðan fengju þeir dagpeninga eins og aðrir, sem eru töluvert mikið hærri en sem nemur afslættinum og þeir mundu njóta sömu kjara og aðrir í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa ábendingu því hún er alveg réttmæt. Hvers vegna eiga sjómenn ekki að njóta sömu réttinda og aðrir landsmenn, aðrir launþegar í landinu? Það er ekki tengt sérstaklega sölu á fiski eða öðru. Það er tengt allri vinnu í landinu, fjarri heimilum. Til að mynda njóta flugliðar sem fljúga frá Reykjavík í innanlandsflugi þessara fríðinda, allir, og embættismenn og einstaklingar sem vinna fyrir fyrirtækin. Þess vegna er óskiljanlegt, eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir, af hverju sjómenn njóta ekki þessara réttinda. Það frumvarp sem liggur fyrir á Alþingi í skúffu miðar við sömu leikreglur og hjá Norðmönnum og Færeyingum. Tölurnar eru í raun í lægri kantinum miðað við leikreglur allra annarra Evrópuríkja í þessum efnum. Tölurnar sem um er að ræða varðandi fríðindi sjómanna og fiskimanna - þær eru aðrar gagnvart farmönnum - miðast við Noreg og Færeyjar og þar er ágætissátt um þær og samkomulag. Í stuttu máli er miðað við hámark sjómannaafsláttar, hann getur í undantekningartilfellum verið um 1.450 þús. kr. á ári en hingað til hefur hámarkið verið um 450 þús. kr. Um þetta snýst málið, að farinn sé réttlætisvegur, við séum í samfloti við nágrannaþjóðir okkar þar sem þetta er ekki vandamál og menn sitja við sama borð og njóta jafnræðis.

Frú forseti. Hv. þingmaður fór aftur að tala um sjómannaafslátt. Nú hef ég mörgum sinnum flutt frumvarp um að afnema sjómannaafsláttinn 

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að vera að hártoga um orðnotkunina á sjómannaafslætti, dagpeningum eða skattfríðindum. Við erum að tala um sama málið. Hugtakið sjómannaafsláttur hefur verið notað á Íslandi í nærri hálfa öld en þær tillögur sem liggja fyrir um breytingar á fyrirkomulaginu miða ekki við sjómannaafslátt, svo það sé skýrt tekið fram. Þær miða við skattfríðindi sem eru á nótum dagpeninga og nýjustu framsetningu á slíku. Þetta er spurning um að stjórnvöld viðurkenni þennan þátt í starfi sjómanna sem skattfríðindi vegna fjarveru frá heimili, vinnu á vinnustað fjarri heimili. Ef einhver staður á jörðinni er fjarri heimili þá er það hafið. Þess vegna ætti þetta ekki að vera nein spurning og stjórnvöld eiga að afgreiða þetta, frumvarpið hefur verið lagt fram og málið er klárt þegar það verður afgreitt og auðvitað kemur að því að það verður gert.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd. Í kjölfar hrunsins mikla sem varð í október 2008 komu upp raddir um að það bæri að endurskoða stjórnarskrána og vildu margir skrifa nýja stjórnarskrá vegna þess að stjórnarskráin væri það ófullkomin að hún hefði leitt af sér hluti eins og við sáum í hruninu. Það er náttúrlega sjónarmið út af fyrir sig en þeim hinum sömu hefur ekki tekist að benda á hvað það var eða hverju var ábótavant í stjórnarskránni sem við erum með núna á Íslandi, eða grunnlögunum, sem leiddi til þessa svokallaða hruns. Jafnframt voru aðrir sem héldu því fram að haustið 2009 eða í kjölfar hrunsins hefði átt sér stað bylting á Íslandi sem kölluð hefur verið búsáhaldabyltingin. Þeir bentu á að allar byltingar kalli á endurskrift stjórnarskrár, nú verði búin til ný grunnlög og nýjar leikreglur fyrir þjóðfélagið. Byggt á þeim hugmyndum og því að í gegnum áratugina hefur verið talað um að endurbæta þurfi núverandi stjórnarskrá og mikil vinna farið fram í því var farið út í það að boða til kosninga um stjórnlagaráð sem átti að endurskrifa stjórnarskrána. Í þeim kosningum var ákaflega lítil kosningaþátttaka og samhljómur virtist ekki vera um það, sem þeir sem héldu því fram að endurskoða þyrfti stjórnarskrána predikuðu að gjörbreyta ætti grunnlögum okkar Íslendinga. Það tókst ekki betur til en svo að Hæstiréttur Íslands, æðsta dómsvaldið, dæmdi þær kosningar í stjórnlagaráðið ógildar, ólöglega hefði verið staðið að kosningunum og því bæri að ógilda þær. Jafnframt var það mikill galli á kosningunni hve gríðarlega lítil kosningaþátttakan var. Við sáum það til að mynda að sá maður sem fékk flest atkvæði í kosningunni átti einungis stuðning um 12% kosningarbærra manna. Því er óhætt að segja að þeir sem voru kosnir hafi hvorki haft víðtækt né sterkt umboð þótt kosningin hefði verið dæmd lögleg. En áfram var haldið og ríkisstjórnin breytti einfaldlega hlutverkinu og skipaði formlega nefnd sem samanstóð af þeim einstaklingum sem kosnir höfðu verið í ógildri kosningu og það góða fólk settist niður og skrifaði stjórnarskrá handa okkur Íslendingum. Það starf hefur staðið núna í heilt ár, þ.e. heilt ár er síðan kosningarnar voru. Stjórnlagaráðið skilaði af sér vinnu sinni síðasta haust eða seinni part síðasta sumars og síðan hefur málið verið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. En það er sérstakt að málið hefur ekki verið til efnislegrar umfjöllunar í nefndinni, þ.e. árangur þess mikla starfs sem byggði á þjóðfundi og síðan á vinnu stjórnlagaráðs sem skilaði af sér fullmótuðum drögum að stjórnarskrá, að því er margir í ráðinu sögðu. Það hefur ekki hlotið neina efnislega umfjöllun í þinginu heldur hefur málið snúist um að nú þurfi einhvern veginn að koma því út til þjóðarinnar að þjóðin eigi að geta sagt álit sitt á því hvort byggja eigi nýja stjórnarskrá á þeim drögum. Í þessari tillögu að þjóðaratkvæðagreiðslu eru bornar fram spurningar sem þeim sem í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eru, meiri hlutanum þar, þykir forvitnilegt að fá fram. Það er allt saman gott og blessað en á sama tíma, nú nýverið, var skipaður hópur sérfræðinga til að fara yfir drög stjórnlagaráðs að stjórnarskrá. Það gerist á sama tíma og menn leggja til að þetta fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vinnubrögðin í málinu eru því mjög sérstök, svo vægt sé til orða tekið. Það er afar sérstakt að á sama tíma og hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu skuli vera að störfum sérfræðinganefnd sem er að endurskoða þessi drög stjórnlagaráðs. Ég er ekki alveg klár á því hvað kemur út úr þeirri vinnu en miðað við samtöl við lögfróða menn og það sem okkar vísustu menn í stjórnskipunarrétti og stjórnarskipunarlögum hafa lýst yfir opinberlega eru allar líkur á því að umtalsverðar breytingar verði á drögunum, þó ekki væri nema vegna tæknilegra hluta sem eru í þeim þar sem því hefur verið haldið fram að greinar stangist hver á aðra og það gangi ekki upp lögfræðilega eins og þetta er. Til þessara draga á þjóðin að taka afstöðu. Þetta er um aðferðafræðina. Síðan komum við að því til hvers Íslendingar eiga að taka afstöðu. Ef af þjóðaratkvæðagreiðslu verður, þ.e. ef tillagan verður samþykkt og í framhaldinu haldin þjóðaratkvæðagreiðsla, hljómar fyrsta spurningin svo, með leyfi virðulegs forseta: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga?“ Þrír valkostir eru: „Já, ég vil að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá …“ „Nei, ég vil ekki að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá.“ Síðan er valkostur þar sem fólk tekur ekki afstöðu. Um þessa grunnspurningu má hafa mörg orð. Ljóst er að það verður afar erfitt fyrir þann sem kemur inn í kjörklefann og ætlar að taka afstöðu til þessara spurninga að vita um hvað verið er að greiða atkvæði. Í fyrsta lagi er í gangi vinna núna þar sem verið er að yfirfara drögin að stjórnarskránni. Í öðru lagi hefur ekki farið fram nein efnisleg umræða um drögin í Alþingi. Í þriðja lagi er afar flókið fyrir hinn almenna borgara að vera með stjórnarskrána á takteinum, núgildandi stjórnarskrá, og þau drög sem búið er að setja fram þannig að hægt sé að taka afstöðu til hennar. Í annarri spurningunni sem borin er fram í þingsályktunartillögunni eru Íslendingar, ef farið verður út í þjóðaratkvæðagreiðsluna, beðnir um að svara efnislegum spurningum um nýja stjórnarskrá. Fyrsta spurningin er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði náttúruauðlindir lýstar þjóðareign?“ Valkostirnir eru þrír: Já, nei, tek ekki afstöðu. Við búum við fulltrúalýðræði, þ.e. Íslendingar kjósa sér fulltrúa til að sitja á þingi sem fer með löggjafarvaldið eins og allir vita. Það eru vissulega skiptar skoðanir milli stjórnmálahreyfinga um hvernig líta beri á hlutina eins og gengur, annars þyrftum við ekki að vera í stjórnmálaflokkum eða hafa stjórnmálaskoðanir ef allir væru sammála. En um eitt virðast allir flokkar á Alþingi vera sammála og það er að í stjórnarskrá Íslands þurfi að skilgreina betur eignarréttinn á náttúruauðlindum okkar Íslendinga. Náttúruauðlindirnar sem eru hvað verðmætastar núna, þær sem hafa einhvers konar peningalegt gildi - auðvitað eru náttúruauðlindir okkur gríðarlega mikilvægar, náttúran á Íslandi er mikilvæg auðlind en hún hefur ekki markaðsverð getum við sagt - eru þær náttúruauðlindir sem hafa beint markaðsverð. Það er annars vegar fiskauðlindin í sjónum og hins vegar orkuauðlindirnar. Þær hafa markaðsverð. Eignarrétturinn á orkuauðlindum í vatnsföllum og í iðrum jarðar í formi háhita er skýr. Að vísu eru deilumál uppi einhvers staðar en það er eitthvað sem verið er að leysa fyrir dómstólum í þjóðlendunefnd eða öðru slíku. En að stofninum til eru vatnsréttindi á Íslandi að 30% í einkaeigu og ríki og sveitarfélög eiga í kringum 70%. Eignarrétturinn þar virðist vera vel skilgreindur að stofninum til, en aftur á móti um fiskauðlindina, þar er ómögulegt að skilgreina eignarrétt á sama hátt vegna þess að fiskur eðli sínu samkvæmt ferðast um úthöfin og nálægt landi og þar gildir einkaeignarréttur ekki. Því hefur verið brugðið á það ráð að koma upp svokölluðum nýtingarrétti og hann er einfalt að skilgreina eftir hefðbundnu eignarréttarfyrirkomulagi. Hér er talað um að náttúruauðlindir verði lýstar þjóðareign, en erfitt er að skilja hvað þjóðareign er. Þar eru uppi ólíkir skólar. Í annarri spurningu, öðrum lið, er spurt: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði ákvæði um þjóðkirkju Íslendinga óbreytt frá því sem nú er?“ Valkostirnir eru: Já, nei, tek ekki afstöðu. Erfitt er að spá fyrir um hvernig fólk ætlar að taka afstöðu til þeirrar spurningar vegna þess að á engan hátt er gefið til kynna hvernig ákvæðum um þjóðkirkju yrði hugsanlega breytt. Það eru hugsanlega margir sem gætu vel hugsað sér að breyta orðalagi í stjórnarskrá um þjóðkirkju Íslendinga, en þetta orðalag felur í sér að það væri jafnvel hægt að afnema þjóðkirkjuna sem hina eiginlegu þjóðkirkju okkar Íslendinga með því einfaldlega að taka út ákvæði úr stjórnarskrá. Ekki er víst að þeir sem vildu hnika eitthvað til orðalagi mundu segja já við spurningunni ef hún fæli þá hættu í sér að kirkjan yrði ekki lengur þjóðkirkja okkar Íslendinga. Næst er það persónukjör. „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?“ Ég geri ekki miklar athugasemdir við þá spurningu. Síðan kemur fjórði liðurinn: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt?“ Þetta yrði meiri háttar breyting á kosningafyrirkomulagi á Íslandi vegna þess að eins og við vitum er bætt upp fyrir fámenni í kjördæmum með því að atkvæði í þeim hafi meira vægi en í fjölmennum kjördæmum. Þetta er gert til að rödd hinna fámennu kjördæma heyrist á Alþingi og endurspeglist í atkvæðagreiðslum á Alþingi. Talað hefur verið um að mikið óréttlæti sé falið í þessu en til að varpa ljósi á hversu mikilvægt þetta er þá held ég að þeir sem hafa aðhyllst það að við Íslendingar ættum að ganga í Evrópusambandið ættu kannski að hugsa um þetta atkvæðavægi í samhengi við Evrópusambandið. Halda þessir sömu aðilar að jafnt atkvæðavægi ríki innan Evrópusambandsins þegar verið er að kjósa til Evrópuþingsins? Halda þeir einstaklingar það? Munu þessir sömu einstaklingar berjast fyrir jöfnum atkvæðarétti ef Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu og þar af leiðandi fengi rödd Íslands á engan hátt að njóta sín innan þess sambands? Hefur þetta yfirleitt verið hugsað til enda? Ég held ekki. Í fimmta liðnum er talað um hvernig á að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Því miður vinnst mér ekki tími til að tala um það mál auk annarra atriða sem ég ætlaði mér að tala um. Ég verð því að bíða með það þangað til í seinni ræðu minni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Áður en ég beini spurningum til hv. þingmanns vil ég taka undir vangaveltur hans um jöfnun atkvæðavægis. Það væri fróðlegt ef þeir sem tala fyrir því ákvæði mundu samhliða tjá hug sinn um Evrópusambandsmál, hvort þeir sömu tali um að berjast fyrir slíku ákvæði innan Evrópusambandsins. Þá reiknast mér til að Ísland næði líklega ekki hálfri röddu á Evrópuþinginu. Ég og hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni höfum lagt til nokkrar breytingartillögur við þetta mál sem fela í sér að spyrja ýmissa spurninga sem snúa að landsbyggðinni eins og til dæmis: Vilt þú að í stjórnarskrá verði kveðið á um jafnrétti til búsetu? Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem kveður á um jafna dreifingu útgjalda ríkisins milli landshluta? Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem kveður á um rétt allra landsmanna til jafnra samgangna? Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem kveður á um jöfnun raforku- og hitaveitukostnaðar heimila? Og svona mætti áfram telja. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji ekki ástæðu til þess almennt, kannski ekki gagnvart þessum breytingartillögum, að skoða í stjórnarskrá og jafnvel samhliða þessu máli að styrkja á einhvern hátt stöðu hinna dreifðu byggða, jafna búsetuskilyrði hvort sem þau snúa að raforku, samgöngum, aðgangi að heilbrigðisþjónustu eða þjónustu á vegum hins opinbera. Er ekki ástæða til að tryggja rétt allra óháð búsetu í stjórnarskrá Íslands?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að stjórnarskrá eigi að tryggja svokölluð fyrstu kynslóðarréttindi fyrir alla borgara, þ.e. réttinn til að lifa öruggu lífi, kosningarrétt, réttinn til að vera varinn gegn ofbeldi og öðru slíku. Hvað varðar annarrar kynslóðar réttindi eins og réttindi til skólagöngu og annað slíkt þarf að fleiru að huga þar. Síðan eru það þriðju kynslóðar réttindi eins og að dýr hafi réttindi og annað slíkt. Ég er algerlega á móti því að þau séu í stjórnarskrá. Ég vil ekki að talinn sé upp listi réttinda sem borgararnir hafi sem, ef þeim er framfylgt, skerði réttindi annarra borgara. Ég mun í ræðu minni síðar í dag eða nótt fjalla nákvæmlega um það hvernig ég lít á þetta. Ég verð því að segja hv. þingmanni að ég er á móti því að hlaða inn alls konar réttindakröfum inn í stjórnarskrá. Ég tel að í stjórnarskrá eigi einungis að vera atriði sem lúta að fyrstu kynslóðar réttindum og að einhverju leyti annarrar kynslóðar réttindum. Ég tel að í þeim drögum að stjórnarskrá sem hafa verið útbúin sé þetta allt of óljóst, það er verið taka eitthvað inn í stjórnarskrá sem ætti raunverulega að vera í lögum 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í tillögurnar eins og þær liggja fyrir núna, kannski ekki þær breytingartillögur sem einstakir þingmenn hafa lagt fram. Getur hv. þingmaður á þessum stutta tíma farið yfir þau helstu atriði í fyrirliggjandi drögum sem hann telur að eigi alls ekki þar heima og ættu frekar heima í lögum frá Alþingi? Ég vil að nokkru leyti taka undir með hv. þingmanni þótt ég deili ekki skoðun hans á málefnum landsbyggðarinnar. Ég tel að það væri mjög skynsamlegt að styrkja stöðu landsbyggðarinnar í þessari vinnu allri. Það væri fróðlegt að fá fram hjá hv. þingmanni hvaða atriði í fyrirliggjandi tillögum hann telur að ættu frekar heima í lagafrumvörpum en í stjórnarskrá Íslands.

Af því að tíminn er naumur, virðulegi forseti, ætla ég að segja að tónninn sem gefinn er í þessum drögum er þannig að þar eru tiltekin alls konar réttindi sem ekki er hægt að standa við. Ég er á móti því að þau séu í stjórnarskrá. Ég tel afar brýnt að grunnlögin séu skýr og það sé algerlega skýrt hvaða réttindi stjórnarskráin tryggir. Eins og drögin eru núna er þetta listi af alls konar hlutum sem líta ágætlega út á blaði en það er ekki hægt að framfylgja þeim. Grunnlögin verða að vera þannig að það sé hægt að framfylgja þeim. Eitt er til dæmis réttur til lífs. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ágæta ræðu. Ég vildi aðeins halda áfram með þá umræðu sem spannst á milli hv. þingmanns og hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar um það sem þarf að standa í stjórnarskrá og kjarnann í henni. Ég held að í dag hafi allir viðurkennt og margir bentu reyndar á það strax í upphafi að sú greinargerð sem fylgdi með tillögunum sem komu frá stjórnlagaráði var mjög ófullnægjandi, hún skapaði fleiri spurningar en svör. Síðan átti að efna til skoðanakönnunar en sú hugmynd hefur þróast út í það að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur komið með fullt af tillögum og þingmenn hafa síðan komið með fleiri tillögur. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvernig það að skapa kjarnastjórnarskrá með grunngildum, sem ég get alveg tekið undir að er það mikilvæga, andspænis því að henda út til þjóðarinnar lista með fjölmörgum spurningum um allt milli himins og jarðar - mun slík skoðanakönnun að lokum skila til þingsins þeim ávinningi að það viti betur hver sé vilji þjóðarinnar? Þá ætti fyrsta spurningin kannski að vera: Hvernig á stjórnarskráin að vera uppbyggð? Á hún að vera einföld eða flókin? Á hún að taka á þeim spurningum sem voru í umræðunni áðan? Ég vil líka nefna eitt undir lokin sem komið hefur fram að þessu fylgir líka auðvitað verulegur kostnaður, lýðræðið kostar vissulega peninga. En vegna þess að ávinningurinn verður kannski takmarkaður mætti hugsa sér að menn gerðu hreinlega skoðanakönnun meðal íbúa þjóðarinnar eins og Capacent gerir, 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tíma í andsvörum sem samkvæmt þingsköpum mega ekki taka lengri tíma en 15 mínútur.

Virðulegi forseti. Ég held að þjóðfundurinn hafi gefið stjórnmálamönnum, þeim sem hafa lagasetningarvaldið, upplagt tækifæri til að skynja einhverja strauma sem liggja í þjóðfélaginu. Ég held að niðurstöður þjóðfundar hafi gefið það. Ég held að afraksturinn af þeim fundi sé ágætisveganesti í lagavinnuna. Hitt verð ég að segja að það væri hættuleg ferð að gera þau drög sem við höfum núna að stjórnarskrá. Ég tel að það væri mjög hættuleg ferð enda höfum við séð það á vinnubrögðunum hver vilji ríkjandi stjórnvalda er. Vilji ríkjandi stjórnvalda er ekki að gera þau að nýrri stjórnarskrá, alls ekki, vegna þess að búið er að draga þetta mál í heilt ár. Núna er verið að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu í kringum þetta, úr henni komi einhver niðurstaða sem verði notuð í lagfæringar og slíkt. Við sjáum að það er ómöguleiki í tímarammanum. Ef framkvæmdin verður í október eða byrjun nóvember verða aðeins örfáir mánuðir eftir til kosninga. Ég held að allir heilvita menn sjái að það er engin meining með þessu, það er verið að teygja lopann og á endanum verður sagt: Stjórnarandstaðan stóð í vegi fyrir þessu öllu, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Hann kemur væntanlega í seinna svari sínu inn á spurningu mína sem ég vil ítreka, hvort hann telji að skoðanakönnun gæti skilað okkur því sama. Ég tek undir þetta, ég óttast að við séum að fara dálítið út um víðan völl og mér fannst reyndar að spurningar hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar væru líka mjög óskýrar og kölluðu á frekari spurningar. Í þessu andsvari er ég kannski að einbeita mér að því að gagnrýna það ferli sem við erum að ræða í dag, og mundi vilja fá fram skoðun hv. þingmanns á því hvort ekki hefði verið eðlilegra að niðurstaða stjórnlagaráðs, þegar hún kom fram, hefði verið sett í faglega yfirferð og vinnu Alþingis. Það mátti öllum vera ljóst að greinargerð sú sem fylgdi tillögum stjórnlagaráðs skýrði engan veginn málið heldur vakti fleiri spurningar en hún svaraði.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki svarað spurningunni um skoðanakönnun, það datt úr mér. Ég er ekki á því að breyta eigi stjórnarskrá eftir niðurstöðu skoðanakönnunar. Skoðanakannanir mæla stemninguna í þjóðfélaginu á einhverjum tímapunkti og sú stemning getur gerbreyst. Tökum sem dæmi atkvæðagreiðsluna um stækkun álversins í Straumsvík í Hafnarfirði. Þar var sagt að Hafnfirðingar vildu ekki stækkun. Nú stendur yfir stækkun, henni er að verða lokið og 76% Hafnfirðinga eru fylgjandi stækkuninni. Það er því ekki hægt að breyta grunnlögunum eftir skoðanakönnunum og einhverri stemningu sem ríkir í þjóðfélaginu. Stjórnarskrá á að þróast hægt og jafnt með þjóðfélaginu en ekki taka snöggum breytingum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans. Það er eðlilegt að maður velti fyrir sér hvað ákveðnar greinar þýða og hvernig á að túlka þær og hvernig á að ná þeim í framkvæmd í gegnum lagasetningu. Ég velti fyrir mér og langar að spyrja hv. þingmann út í 8. gr. í tillögu stjórnlagaráðs sem fjallar um mannlega reisn. Þar stendur, með leyfi forseta: „Öllum skal tryggður réttur til að lifa með reisn. Margbreytileiki mannlífsins skal virtur í hvívetna.“ Ég held að við séum öll sammála um að auðvitað eiga allir að fá tækifæri og aðstæður þeirra að vera þannig að þeir geti lifað með reisn. Þegar skýringar stjórnlagaráðs við þessa tillögu eru skoðaðar er maður hins vegar engu nær um hvernig eigi að ná þessum markmiðum. Við hvað er átt? Hvað þýðir það að setja svona lagað í stjórnarskrá? Hver eru viðmiðin? Það sem mér kann að finnast eðlilegt eða sanngjarnt er ekki endilega það sama og hv. þingmanni finnst og sú merking sem ég tel að þetta orðalag, mannleg reisn, hafi, er ekki endilega hin sama og hv. þingmanns. Það eru engar leiðbeiningar um það eða ég fæ ekki séð nokkrar leiðbeiningar um það hvernig lagafrumvörp sem koma í framhaldi af þessu geti mögulega litið út. Það sama má segja um aðrar greinar, t.d. 12. gr. sem fjallar um rétt barna, þar er sagt að það sem er barni fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang. Um það er yfirleitt deilt þegar verið er að tala um hag barna.

Virðulegi forseti. Þetta er kjarni málsins. Drögin að stjórnarskránni eru uppfull af réttindum sem er erfitt að skilgreina. Þetta eru hin svokölluðu þriðju kynslóðar réttindi. Grunnlögin verða einfaldlega að vera þannig að það sé skýrt hvenær stjórnarskrárbrot á sér stað og hvenær ekki. Ef ég missi húsið mitt af einhverjum ástæðum, er ekki með vinnu og annað slíkt og segjum að ég sofi í pappakössum, get ég þá sagt að það sé búið að brjóta á mér stjórnarskrárvarinn rétt, ég geti farið í mál við ríkið og fengið dæmdar bætur? Er það leiðin sem við viljum fara inn á? Eða til dæmis ákvæðið sem segir að allir eigi að hafa rétt til atvinnu. Ef enginn vill ráða mig á vinnumarkaði, er þá verið að brjóta stjórnarskrárbundin réttindi mín, á ég að geta farið í mál við ríkið vegna þess að þjóðfélagið er ekki þannig að það vilji ráða mig í vinnu og á ég að fá dæmdar bætur út á það? Og svo framvegis. Ég held að fólk hafi verið á algerum villigötum þegar það sló þann grunntón sem er í drögunum. Það getur vel verið að fallegt sé að segja að allir eigi að búa við mannlega reisn, það hljómar mjög vel og ég er sammála því. En aftur á móti er ekki hægt að hafa slíka hluti í grunnlögum vegna þess að það er ekki skýrt hvað mannleg reisn er og ekki skýrt hvaða réttindi er verið að verja. Það verður að vera hægt að verja réttindin fyrir dómstólum og það er ekki hægt í þessu tilfelli.

Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður kom inn á þetta í ræðu sinni og andsvörum, hvernig eigi að uppfylla þær kröfur sem eru gerðar í þessum tillögum með tilliti til lagasetningar og að fylgja því eftir að allir geti búið við mannlega reisn og allir geti haft atvinnu og svo framvegis. Mér sýnist nefnilega að tillögur stjórnlagaráðs skapi kannski fleiri vandamál en þær leysa. Hugsunin er án efa mjög góð og falleg og maður getur tekið undir flestallt af þessu tagi í tillögunum. En það er annað mál þegar kemur að því að semja lög sem eiga til dæmis að taka á því að það sem er barni fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang, þegar teknar eru ákvarðanir í málum sem það varðar, eins og segir í 12. gr. Hér eru fjölmargir þingmenn sem þekkja það úr fyrri störfum sínum, hafa t.d. setið í félagsmálanefndum sveitarfélaga, 

Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður virðumst vera alveg sammála um að þetta réttindaflóð, öll þau réttindi sem búið að hlaða inn í þessi drög, stenst enga nánari skoðun, enga grunnskoðun, t.d. að allir eigi rétt á að búa við frið. Ef ófriður brýst út í einhverju nágrannalandanna sem leiðir hingað til Íslands, eigum við þá að fara í mál við ríkið vegna þess að það hefur ekki tryggt okkur þann frið sem er stjórnarskrárvarinn réttur okkar? Ég vil segja að þeir sem sömdu þetta hafa alls ekki hugsað málið til enda og hafa ekki nálgast verkefnið með því hugarfari að búa til grunnlög sem verja borgarana fyrir því sem við viljum verja þá fyrir. Almennar fallegar yfirlýsingar hafa ekkert með það að gera og hafa ekkert með grunnlögin í landinu að gera.

Virðulegi forseti. Mér finnst nauðsynlegt að nýta mér tækifærið sem okkur þingmönnum gefst til að tjá okkur um umdeilt mál í þinginu og nú ræðum við þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögu stjórnlagaráðs. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að ég hef miklar áhyggjur af því fordæmi sem þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla gefur. Ég óttast nefnilega að héðan í frá muni þjóðaratkvæðagreiðslur snúast um undirliggjandi hugmyndafræði tillagna sem eru til vinnslu í þinginu en ekki um einstök ákvæði laga sem eru umdeild. Þegar kosið var til stjórnlagaþings valdi ég og örugglega margir aðrir kjósendur einstaklinga á grundvelli hugmyndafræði þeirra um inntak stjórnarskrárinnar. Ógilding Hæstaréttar á þeirri kosningu breytti því ekki að mati meiri hluta þingsins og því finnst mér skjóta skökku við að leita þurfi aftur sérstaklega álits kjósenda á hugmyndafræði þessara einstaklinga eins og hún birtist núna í tillögum stjórnlagaráðsins. Ég spyr því meiri hlutann eða þá 30 þingmenn sem samþykktu að fela stjórnlagaráðinu að setja saman ráðgefandi tillögur um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins hvort ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sé merki um að þessir hv. þingmenn telji sig hafa gert mistök með því að keyra í gegn stofnun stjórnlagaráðs með ólöglega kjörnum fulltrúum. Margt af því sem stjórnlagaráðið leggur til er að mínu mati jákvætt og löngu tímabært að verði kveðið á um í stjórnarskránni. Nefna má að þjóðinni er ætlaður málskotsréttur. Í 65. gr. er gert ráð fyrir því að 10% kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðis um lög sem Alþingi hefur samþykkt. Það tel ég vera mjög jákvætt ákvæði og er orðið brýnt að komi inn í stjórnarskrá landsins, annaðhvort bætta eða nýja stjórnarskrá. Auk þess er í tillögum stjórnlagaráðs ákvæði sem kveður á um að tveir af hundraði kjósenda eða 2.500 manns geti lagt fram þingmál á Alþingi og að tíu af hundraði kjósenda geti lagt fram frumvarp til laga fyrir Alþingi. Þessi tvö ákvæði eru í samræmi við stefnu Samstöðu, flokks lýðræðis og velferðar, sem stofnaður var á þessu ári og það er einmitt álit margra þeirra sem eru félagar í flokknum að hér sé ekki nógu mikið lýðræði, hvorki í stjórnmálum né í atvinnulífinu. Við teljum að gefa þurfi kjósendum kost á að leggja fram frumvarp á þingi og ekki síst að gefa kjósendum kost á því að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um umdeild mál og þá sé ekki krafist hærra hlutfalls kjósenda en 10%. Í þeim spurningum sem meiri hluti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ætlar að leggja fyrir þjóðina er einmitt spurt hvort þjóðin vilji hækka þetta hlutfall og hafa það í 15 eða 20%, sem ég er ekki sátt við. Ég spyr því þá fulltrúa sem samþykktu þessa þingsályktunartillögu af hverju ekki voru sett inn 5%, 10% og 15% þannig að tillaga stjórnlagaráðsins væri í miðjunni. Með því að setja hana sem lægstu kröfu er gefið til kynna að meiri hluti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þyki þetta of lágt hlutfall. Það eru ákvæði eða tillögur frá stjórnlagaráði sem ég tel vera til bóta og brýnt að komi inn í stjórnarskrána og jafnframt ákvæði sem ég vil alls ekki sjá í endurbættri stjórnarskrá. Þess vegna held ég að ég eigi, eins og kannski svo margir aðrir kjósendur, í stökustu vandræðum með að svara fyrstu spurningunni í þessari spurningakönnun. Í fyrstu spurningunni stendur, með leyfi forseta: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga?“ Valmöguleikarnir eru sem sagt já, nei eða tek ekki afstöðu. Ég get eiginlega hakað við alla þrjá möguleika en ef ég mundi gera það mundi ég sennilega ógilda svar mitt. Ég er sammála því að ákveðnar tillögur stjórnlagaráðs eigi að fara beint inn í stjórnarskrá ef engin lagatæknileg vandkvæði eru á því og við brjótum ekki neina alþjóðasamninga með því. Ég tel samt að sumar aðrar tillögur eigi alls ekki að fara inn. Hvernig á ég að svara þessari spurningu? Ég er ekki einu sinni viss um að ég mundi mæta í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að ég get ekki komið skoðun minni að á þessum tillögum stjórnlagaráðs. Ég ætla aðeins að fara í þau ákvæði sem ég hef mestar áhyggjur af og mundi gjarnan vilja vita hvort þjóðin hafi jafnmiklar áhyggjur og ég eða alla vega meiri hluti hennar. Ég hefði kosið að við mundum leggja mjög umdeild ákvæði eða tillögur stjórnlagaráðs í þjóðaratkvæðagreiðslu svo við sæjum það svart á hvítu hver afstaða þjóðarinnar væri í þeim málum en ekki bara einhverja lagatæknilega afstöðu þegar gengið verður endanlega frá nýrri eða bættri stjórnarskrá. Það ákvæði sem ég hef miklar áhyggjur af er í 67. gr. tillagna stjórnlagaráðsins. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, þann hluta upp sem ég hef mestar áhyggjur af þar: „Mál sem lagt er í þjóðaratkvæðagreiðslu að kröfu eða frumkvæði kjósenda samkvæmt ákvæðum 65. og 66. gr. skal varða almannahag. Á grundvelli þeirra er hvorki hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum né heldur um skattamálefni eða ríkisborgararétt.“ Ég hef sem sagt áhyggjur af banni við að setja málefni í þjóðaratkvæðagreiðslu sem varða annars vegar þjóðréttarlegar skuldbindingar og hins vegar skattamálefni. Rökstuðningur stjórnlagaráðs fyrir því að banna þjóðaratkvæðagreiðslu um þessa málaflokka er að svona bann er ríkjandi í Danmörku. Frú forseti. Eigum við ekkert að læra af eigin reynslu og þá sérstaklega eftir hrun þegar við lentum í því að hér var kosin af þjóðinni forusta stjórnmálaflokka sem tók við völdum og virtist ekkert þrá meira en að koma skuldbindingum einkaaðila yfir á skattgreiðendur? Slíkar aðstæður gætu komið upp aftur að hér væru við völd einstaklingar sem þrá ekkert heitar en að losna við vandamál einkaaðila og koma þeim yfir á skattgreiðendur og þá þurfa skattgreiðendur að geta gripið inn í og sagt: Hingað og ekki lengra. En ástæður þess að forustumenn vildu koma einkaskuldum yfir á skattgreiðendur voru einfaldlega þær að þeir vildu halda góðum tengslum við skattgreiðendur í Bretlandi og Hollandi og við hið svokallaða alþjóðasamfélag sem aldrei hefur verið skilgreint. Þökk sé forseta Íslands tókst forustumönnum þessara stjórnarflokka, sem ríkt hafa frá því í apríl 2009, ekki að koma þessum skuldaklafa einkaaðila yfir á skattgreiðendur. Það var forseti Íslands sem tryggði að þetta skattamál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að læra eitthvað af þessari reynslu okkar eftir hrun í stað þess að líta til Danmerkur sem ekki hefur lent í slíkum aðstæðum, og leyfa þjóðinni að taka ákvarðanir um meiri háttar skattaskuldbindingar eins og Icesave-skuldbindingin snýst um. Það er kannski hægt að takmarka þetta við skattamál sem eru ákveðið hlutfall af vergri landsframleiðslu en allar meiri háttar skattaskuldbindingar eru að mínu mati eitthvað sem þjóðin þarf að taka afstöðu til hvort lagðar séu á ríkissjóð. Ég tel jafnframt mikilvægt að sá möguleiki sé fyrir hendi að kjósendur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög þar sem verið er á einhvern hátt að skerða fullveldi þjóðarinnar í þjóðréttarlegum skuldbindingum og það sé ekki bara í hendi ráðherra að gera einhverja samninga þar sem fullveldið er á einhvern hátt takmarkað. Í ljósi þeirra vandkvæða sem ég sé við tillögur stjórnlagaráðs hef ég lagt fram, ásamt öðrum, tvær breytingartillögur og ég íhuga að leggja fram fleiri breytingartillögur því að eftir því sem ég heyrir meira um tillögur stjórnlagaráðs þeim mun fleiri efasemdir vakna hjá mér um önnur ákvæði en 67. gr. sem ég hef helst beint sjónum mínum að. En þær breytingartillögur sem ég legg fram, og lagði reyndar fram strax þegar við hófum fyrri umr. um þessa ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, fela í sér tvær viðbótarspurningar. Önnur spurningin hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem varða skattamál?“ Mjög finnst mjög brýnt að þessi spurning fari inn, ekki síst í ljósi þess að Icesave-málið er enn þá óleyst og ekki ljóst hvernig endalok þess máls verða og hvort þjóðin mun verða sátt við þau endalok. Hin spurningin sem við viljum nokkur leggja fram hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum?“ Við lögðum sem sagt þessar breytingartillögur eða viðbótarspurningar fram við fyrri umr. og áttum samtal við ýmsa í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um að koma þeim inn í spurningavagninn sem leggja á fram í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu en spurningarnar hlutu ekki náð fyrir augum meiri hluta nefndarinnar, því miður. Það kemur reyndar á óvart vegna þess að ég veit alla vega um einn aðila, þingmann og ráðherra, sem ekki segist geta samþykkt þennan spurningavagn nema inn komi spurning varðandi það að banna þjóðaratkvæðagreiðslur um skattaleg málefni. Ég tel að við aukum ekki trúverðugleika þingsins með því að samþykkja með naumum meiri hluta í þinginu spurningavagn sem stór hluti þingsins er mjög ósáttur við vegna þess að það gerir þjóðina óörugga varðandi hver tilgangurinn er með þessum spurningum. Það vekur líka upp spurningar um hvort það hafi einhvern tilgang að mæta í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og hvort niðurstaða hennar muni á einhvern hátt leiða til breytinga eða verða notuð við vinnslu á tillögum þingsins varðandi breytingar á annaðhvort núverandi stjórnarskrá eða tillögu um nýja stjórnarskrá. Ég óttast að kjósendur munu bara sitja heima vegna þess að ekki hefur verið leitað eftir meirihlutasamþykki í þinginu varðandi um hvað á að spyrja og hvernig eigi síðan að fara með niðurstöðuna úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Frú forseti. Ég vil enn og aftur hvetja meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til að taka allar þær breytingartillögur sem nú liggja fyrir og allar þær viðbótarspurningar sem lagðar eru til og kanna hvort við eigum ekki að reyna að ná sátt um þessa ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu með því að taka inn spurningar frá öðrum en meiri hlutanum og þeim sem hvað mest hafa barist fyrir nýrri stjórnarskrá, sem er virðingarverð barátta en ég tel að þau hafi ef til vill gengið of langt í að sætta sig við lélegar spurningar til þess eins að koma stjórnarskránni í gegn. Ég hvet til þess enn og aftur að við vinnum einu sinni saman að því að hanna þessar spurningar þannig að á þinginu ríki mun meiri sátt en nú er um þær spurningar sem lagðar verða fyrir þjóðina í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er sammála mörgu af því sem þingmaðurinn sagði í ræðu sinni en kannski ekki alveg öllu. Það sem ég velti fyrir mér og það eru kannski þær vangaveltur sem hv. þingmaður er með varðandi fyrstu spurninguna og vil ég þá nota tækifærið og koma því á framfæri. Ég held að það sé mjög mikilvægt, ef hægt er að laga þetta eitthvað, að byrjað sé á því að laga þá spurningu. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á eru menn sammála um sumt í þessum tillögum og um annað ekki. Hér er bara gefinn kostur á því að vera sammála þeim öllum eða engum sem er röng aðferð, fólki er ekki gefinn kostur á að velja greinar eða segja álit sitt á einstökum greinum, fyrir utan það að bætt er við ákveðnum spurningum sem ekki er nokkur einasta sátt um heldur, og menn eru að velta fyrir sér af hverju spurt er um þessa hluti en ekki aðra. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í einmitt 67. gr. Það kom augljóslega fram hjá hv. þingmanni að ef sú grein væri í gildi í dag hefðum við ekki getað sent Icesave-málið til þjóðarinnar, ég lít alla vega svo á. Ef ný stjórnarskrá verður orðin að veruleika áður en Evrópuviðræðurnar eru leiddar til lykta og ákvæði sem þetta væri inni, að alþjóðlegar skuldbindingar eða samningar ættu ekki að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, er það þá rétt skilið hjá mér að samkvæmt stjórnarskrá mætti ekki spyrja þjóðina um samning sem hugsanlega verður til út þessum Evrópuviðræðum?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að leggja eigi sem flest umdeild mál í dóm þjóðarinnar með þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan hef ég áhyggjur af því að ef stjórnarskráin tekur á of mörgum málum og lofar of miklu fengjum við þingmenn stöðugt gagnrýni fyrir að brjóta stjórnarskrána með einhverjum tillögum eða frumvörpum sem við leggjum fram. Það hefur margoft farið í taugarnar á mér eftir hrun hversu erfitt er að ná fram raunverulegum breytingum til hagsbóta fyrir almenning vegna þess að í hvert skipti sem maður leggur eitthvað til, t.d. varðandi skuldamál heimilanna, er maður að brjóta eignarréttarákvæðið í stjórnarskránni. Ég er hlynntari beinu lýðræði en því að setja stjórnarskrá þar sem öllu er lofað og allt er tekið fram. Um þjóðréttarlegar skuldbindingar eða alþjóðasamninga, eins og t.d. ESB-samninginn, það væri náttúrlega mjög æskilegt að hann yrði kláraður áður en við göngum til kosninga þannig að þjóðin geti tekið afstöðu til hans og við þyrftum ekki að hafa alþingiskosningar sem mundu snúast enn og aftur um ESB-aðild eða ekki. Ég er sem sagt á móti því að setja of mikið í stjórnarskrána og vil frekar setja inn í hana ákvæði sem heimilar að sem flest mál sem eru umdeild í samfélaginu fari til þjóðarinnar ef hún krefst þess eða ákveðinn hundraðshluti gerir það. Mér finnst mjög brýnt að til dæmis ESB-samningurinn fari til þjóðarinnar og að við samþykkjum ekki stjórnarskrá sem kemur í veg fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég spyr um þetta vegna þess að mér finnst að sumu leyti stangast á ákveðið orðalag í 67. gr. og 111. gr. þar sem kveðið er á um að ákveðnir samningar skuli fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. En það er nú annað, en þetta er eitt af því sem þarf að skýra að mínu viti. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um núna er 91. gr. í tillögum stjórnlagaráðs, þar segir, með leyfi forseta: „Í tillögu um vantraust á forsætisráðherra skal felast tillaga um eftirmann hans.“ Ég spyr hv. þingmann hvort þingmaðurinn telji eðlilegt að setja svona ákvæði inn í stjórnarskrá, að stjórnarandstaða á hverjum tíma - lítum bara á stjórnarandstöðuna í þinginu í dag, ætti að koma sér saman um hver eigi að taka við ef flutt yrði vantraust á sitjandi forsætisráðherra. Það er ekki útilokað að menn kæmust að samkomulagi um slíkt innan stjórnarandstöðu en það eru hins vegar jafnlitlar líkur á að tækist. Með þessu er verið að skerða mjög möguleika stjórnarandstöðu til að koma fram með vantraust ef það er stemning fyrir slíku í þinginu á einhverjum tíma. Mér finnst svolítið sérstakt að sjá svona lagað í stjórnarskrá, að settur sé beinlínis texti fram sem er til þess fallinn að takmarka möguleika stjórnarandstöðu. Maður hefði talið nægilegt að ráðherra eða ríkisstjórn á hverjum tíma hefði bara þann þingmeirihluta sem þarf til að sitja og að stjórnarandstaða þurfi ekki að koma sér saman um eftirmann. Þar af leiðandi tel ég að þessi grein sé sitjandi stjórnvöldum á hverjum tíma mjög í hag.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að svona þrenging á því hvernig vantraustsyfirlýsing er lögð fram takmarkar náttúrlega völd stjórnarandstöðu, og sérstaklega þegar hún er samsett af mörgum flokkum, þá get ég ímyndað mér að erfitt sé að ná samstöðu um eftirmann forsætisráðherra. Það sem skiptir kannski mestu máli varðandi vantraust á ríkjandi stjórnarmeirihluta og þar með forsætisráðherra er að þeir flokkar sem standa að henni geti lagt fram hvað taki við. Það getur vel verið að um það sem á að koma, eftir að búið er að samþykkja vantraustsyfirlýsingu, séu hópar úr stjórnarandstöðu og stjórnarliðum sammála. Það er allt önnur atkvæðagreiðsla, mundi ég halda, vegna þess að það þarf ekki endilega að vera eftir pólitískum línum hvað á að taka við, eða stjórnarandstaðan annars vegar og stjórnarliðar hins vegar. Fyrst þarf bara að fá fram staðfestingu á því að ríkisstjórnin sé fallin og síðan er náttúrlega næsta atkvæðagreiðsla sem er þá annaðhvort um kosningu eða um nýjan forsætisráðherra, sem dæmi. Annars finnst mér tillögur stjórnlagaráðs um forsætisráðherra gefa honum allt of mikil völd, ég hef áhyggjur af því, eins og varðandi ráðherraval og annað. Maður fer að velta því fyrir sér hvort Vilmundur heitinn Gylfason hefði ekki verið mjög gagnrýninn á þessar tillögur stjórnlagaráðsins 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ágæta ræðu sem vakti mann til umhugsunar um marga þætti og þó að ég sé sammála sumum get ég líka sagt að það eru ákveðnir þættir sem maður þarf kannski ekki efnislega að vera sammála líka. En til þess er orðræðan að reyna að fá upplýsingar um hvað býr að baki ákveðinni hugsun. Það sem ég vil taka undir með hv. þingmanni er til að mynda fjöldinn sem mun taka þátt í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem sumir nefna skoðanakönnun og ég held að það sé eiginlega réttnefni í þessu. Hættan við þetta er, eins og hv. þingmaður benti á, sérstaklega fyrsta spurningin. Hún er algerlega opin og veitir kjósendum eiginlega enga tryggingu fyrir einu eða neinu nema að það er algerlega lagt fram opið í hendur stjórnmálamanna fyrst og fremst hvað eigi að móta úr þessari skoðanakönnun sem við fáum síðan niðurstöðu um. Ég vildi bara fá að heyra hjá hv. þingmanni um þennan fjölda og vangaveltur til dæmis í ljósi sögunnar, náttúrlega ekki nærri eins stórt mál en samt kannski mikilvægt í hugum margra, ekki síst t.d. landsbyggðarinnar, og það er skoðanakönnunin sem Reykjavíkurlistinn lét framkvæma á sínum tíma, og ekkert óeðlilegt við það, hvort flugvöllurinn ætti að fara eða vera. Þar var þátttaka í kringum 30% og mjög mjótt á munum. Hvernig lítur hv. þingmaður á það ef þátttaka í þessari skoðanakönnun eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu verður ekkert sérstök, hvernig telur hún að þeirri niðurstöðu verði tekið, til að mynda af hálfu þeirra þingmanna sem hér stjórna í meiri hluta?

Virðulegi forseti. Það voru mikil vonbrigði hversu lítil þátttaka var í kjörinu til stjórnlagaþings á sínum tíma. Það var kannski vegna þess að ekki hafði verið leitað nógu mikilla sátta um það fyrirkomulag, því miður. Við ættum að læra eitthvað af þeirri reynslu. Til að ná fram málum þarf að gefa eftir og semja við fólk sem menn líta á sem andstæðinga sína. Ég tel að það hefði þurft að reyna meira en gert var til að ná meiri sátt um það fyrirkomulag. Núna óttast ég að við séum enn og aftur að fara í sama farið og það verði ekki einu sinni sú 30% þátttaka í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eins og var í kosningunni til stjórnlagaþings vegna þess að núna sér fólk ekki til hvers það er að taka þátt. Í kosningunni um stjórnlagaþingsfulltrúa voru ákveðnir fulltrúar af lista mjög marga kjörnir fyrir þjóðina að gerð tillagna um stjórnarskrá. En hér er, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir bendir á, algerlega óljóst til hvers þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla er og ekki nóg með það, heldur er mjög erfitt að svara fyrstu spurningunni. Maður stoppar þar, og ég alla vega sem kjósandi tek hlutverk mitt mjög alvarlega og vil gefa sem besta mynd af því sem ég óska eftir að verði minn fulltrúi eða mín túlkun á einhverjum álitamálum. Ég get það ekki með fyrstu spurningunni. Ég get ekki útskýrt fyrir þingheimi hvaða afstöðu ég hef 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom ágætlega inn á einmitt þetta að semja. Það er það sem margir hafa kallað eftir í þinginu á umliðnum þremur árum og nú er tæpt ár í kosningar og við erum ekki enn farin að sjá að það verði samið í nokkrum sköpuðum hlut. Ég vil meina að það sé einn helsti akkillesarhæll forustumanna ríkisstjórnarflokkanna að geta ekki í þessum stóru málum farið eftir ráðleggingum, hlustað eftir því sem stjórnmálamenn í hinum ýmsu flokkum, þar á meðal í stjórnarandstöðunni, hafa að segja í ákveðnum málum. Þess vegna er þingið að mörgu leyti í þeirri sjálfheldu sem það er í núna. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann aftur, og þakka henni svörin við fyrri spurningu minni. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni, þó að ég sé efnislega ósammála þeirri leið sem er verið að fara - gott og vel, við stöndum frammi fyrir því að menn eru að reyna að fara í þessa ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu - að það hefði verið ágætt að menn hefðu einu sinni sameinast um spurningarnar og farið í þær í þeirri sátt sem við erum að kalla eftir. Það er ekki gert og þess vegna eru ýmsar tillögur komnar fram, m.a. af hálfu fulltrúa okkar sjálfstæðismanna í stjórnskipunarnefndinni. Ég hef líka sett fram tillögu eða spurningu um að fækka þingmönnum úr 63 í 51. Ég hef þó alla jafna ekki verið gjörn á að taka undir það að fækka þingmönnum vegna þess að ég tel hlutverk þingsins vera gríðarlega mikilvægt og í rauninni er það mikilvægasta stofnun okkar stjórnskipunar og samfélags. En með þeim tillögum sem hér er ætlunin að fara eftir og gefum okkur að þær verði að veruleika, þ.e. bæði að þjóðaratkvæðagreiðslur verði tíðari og að forseti fái aukin völd, þá erum við í rauninni að takmarka völd þingsins. Á þeim grunni hef ég lagt fram spurningu 

Virðulegi forseti. Ég tók einmitt eftir þessari breytingartillögu, um fækkun þingmanna úr 63 í 51, og ég verð að segja að ég er algerlega sammála þeirri tillögu og ætla mér meðal annars að samþykkja hana ásamt mörgum öðrum breytingartillögum. Ástæðan er kannski svolítið önnur en hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir hefur fyrir framlagningu þessarar tillögu. Ég vil auka völd nærsamfélaga með því að fækka þingmönnum á þingi og taka upp svæðisþing. Ástæðan er sú að eftir að við fluttum til dæmis stóran málaflokk eins og málefni fatlaðra til sveitarfélaganna kom í ljós að sveitarfélögin þurfa að leita meira til stjórnsýslunnar í Reykjavík en áður vegna þess að það er ekki hægt að koma þessari stjórnsýslu, svo stórum málaflokki yfir á einstök sveitarfélög heldur þarf stærra apparat. Áætlanir eru uppi um að færa málefni aldraðra yfir á sveitarfélögin og stjórnsýsla þeirra á að fylgja með, eins og stjórnsýsla málefna fatlaðra átti að fylgja með yfirfærslu á þeim verkefnum. En það er ekki hægt nema þetta þriðja stjórnsýslustig komi til og til að fjármagna það vil ég skera niður á þingi, enda fara þá mörg mál á þetta svæðisþing sem annars hefðu komið hingað inn. Ég vil líka nota svæðisþingin til að taka við hluta af auðlindagjaldinu til að tryggja að auðlindagjaldið fari ekki hingað suður í ríkiskassann og úr samfélögunum úti á landi, heldur fari þangað til baka 

Virðulegur forseti. Við ræðum breytingartillögu við tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitamál þeim tengd. Ég held að það sé þörf á því að ræða það að við erum ekki að leggja til að farið sé í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána. Í vikunni birtist grein eftir mæta konu sem taldi það rétt þjóðarinnar að fá að greiða atkvæði um stjórnarskrána. Ég er þeirri konu sammála en sú ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sem þingið ræðir hér á ekkert skylt við þá atkvæðagreiðslu þegar að því kemur að leggja fyrir þjóðina breytta eða nýja stjórnarskrá til samþykktar eða synjunar. Við erum hér að ræða allt annað mál. Við erum að ræða hvort leggja eigi fyrir þjóðina í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu spurningar um hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að vera lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá eður ei. Síðan erum við að ræða það að leggja fyrir samhliða í ráðgefandi atkvæðagreiðslu sex spurningar sem allar eru frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka það skýrt fram enn og aftur að þessi fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðsla er ekki um nýja stjórnarskrá. Það virðist vera ríkjandi misskilningur úti í samfélaginu að svo sé, en svo er ekki. Margir á þingi tala einnig eins og um það sé að ræða að ný stjórnarskrá sé á leiðinni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hins vegar eru málin þannig hér og nú að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur kallað til sérvalda hæfa lögfræðinga til að fjalla um tillögur stjórnlagaráðs og kanna hvort það sé innbyrðis samræmi í þeim tillögum og hugsanlega þá koma með athugasemdir ef svo er ekki. Þegar þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla mun hafa farið fram og þjóðin sagt sitt um þær spurningar sem hér liggja fyrir mun stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taka þetta tvennt, niðurstöður ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu ásamt athugasemdum þeirra sérfræðinga sem nú hafa verið ráðnir til að fjalla um tillögurnar, og leggja í haust fram frumvarp að nýrri stjórnarskrá sem þingið verður þá að ræða og afgreiða sem slíkt. Þær tillögur sem þá verða samþykktar verða drög að nýrri stjórnarskrá sem þjóðin fær síðan að greiða atkvæði um, væntanlega í næstu alþingiskosningum samhliða því að kjósa nýtt þing. Mér finnst stundum, virðulegur forseti, eins og þessir þættir séu töluvert á reiki. Umræðan sem við erum hér í er að mörgu leyti sérstök vegna þess að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram sex spurningar. Hins vegar liggja líka fyrir tvær breytingartillögur frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fjórar breytingartillögur frá 1. minni hluta. Það eru tvær breytingartillögur frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem sæti á í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og 11 breytingartillögur frá þingmönnum sem ekki eiga sæti í umræddri nefnd. Ég hef ekki orðið vör við mikla umræðu hér á milli stjórnarliða annars vegar og stjórnarandstæðinga hins vegar um allar þessar breytingartillögur, hvort okkur þyki ástæða til að fjölga þeim spurningum sem eru á þessum spurningavæng við 3. efnisgrein, að þar bætist við allt að 17 viðbótarspurningar. Ég held að svo verði reyndar ekki, virðulegur forseti, en það er ekki verið að ræða þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Ég ítreka það sem ég hef sagt í mínum fyrri ræðum að mér þykir vont að í þeim spurningum sem hin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla á að taka afstöðu til skuli ekki með einu orði minnst á afstöðu þjóðarinnar til forsetaembættisins og þá þess hvort samhliða því að hluti þjóðarinnar eigi að geta kallað til þjóðaratkvæðagreiðslu eigi forsetinn áfram að hafa það vald í sinni hendi að vísa lögum sem samþykkt hafa verið á Alþingi, og embættið telur að sé ágreiningur um hjá þjóðinni, til þjóðaratkvæðagreiðslu. Á sá sem gegnir embætti forseta Íslands, hugsanlegur minni hluti þingmanna og ákveðið hlutfall þjóðarinnar að hafa tækifæri til að vísa lögum í þjóðaratkvæðagreiðslu? Þarna stangast á nokkuð sem ég hefði kosið að breytingartillaga við hefði fengið umræðu um. Hún er frá 1. minni hluta, frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, og þar stendur, með leyfi forseta: „Við 3. efnismgr. bætist nýr töluliður er orðist svo: Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er heimilað að synja lagafrumvörpum staðfestingar og vísa þeim þannig í þjóðaratkvæðagreiðslu?“ Ég held að það sé brýnt að samhliða 6. spurningu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu?“, komi hin spurningin inn þannig að þá sé ljóst hvort þjóðin vill að bæði embætti forseta Íslands og tiltekið hlutfall kosningarbærra manna hafi tækifæri til að taka afstöðu til mála af þessu tagi. Mér þætti betra ef við værum líka að ræða þær breytingartillögur sem liggja fyrir vegna þess að þær tengjast margar því hvort það eigi að vera eitt kjördæmi í þessu landi. Með spurningunni um það hvort það eigi að vera jafnt atkvæði kjósenda erum við að ræða um landið sem eitt kjördæmi, að mínu mati. Hér hristir maður úti í sal höfuðið og er ekki sammála því, en það gefur augaleið að stór og mikil kjördæmi eins og Suðvesturkjördæmi sem við hv. þm. Magnús Norðdahl erum bæði þingmenn fyrir mundi græða á hugmyndinni eitt atkvæði, einn maður en minni kjördæmi, eins og Norðvesturkjördæmi sem Norðvesturkjördæmi, mundu verulega tapa nema að með einhverjum öðrum hætti yrði horft til þess að jafna aðstöðu þar. Það gæti orðið flókið. Þetta er, virðulegur forseti, um margt sérkennilegt mál og merkilegt. Ég ætla að láta þessari ræðu minni lokið núna en ítreka að æskilegt væri að við ræddum þessar breytingartillögur samhliða þeim tillögum sem liggja fyrir frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Herra forseti. Við höldum áfram umræðunni um þingsályktunartillögu frá ríkisstjórninni og ríkisstjórnarflokkunum, þar með talið Hreyfingunni, varðandi þá skoðanakönnun sem stefnt er að nú í haust. Rótin að því að við horfum fram á þessa þingsályktunartillögu er að mínu mati sú að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hafa ekki lagt sig fram um að ná sátt um þær breytingar á stjórnarskránni sem allir geta viðurkennt og telja ágætt að fara í. Ég hef komið inn á það í fyrri ræðum mínum í tengslum við stjórnarskrána að það er eins og við gleymum alltaf sögunni. Ég hef verið að hlusta á nokkrar ræður hér og það er með endemum að hlusta á suma stjórnarþingmenn tala eins og stjórnarskrá Íslands hafi aldrei verið breytt í áranna rás. Ekki þarf að fara lengra aftur en til ársins 1991 þegar töluverðar breytingar voru gerðar. Einnig voru miklar breytingar gerðar á mannréttindakaflanum 1995 eftir mjög umfangsmikið samráð þvert á flokka og í samfélaginu. Töluverðar breytingar voru líka gerðar á stjórnarskránni 1999 þegar kjördæmaskipaninni var breytt, sem er hægara sagt en gert, og ýmsar aðrar breytingar voru samþykktar. Það er svolítið merkilegt að upplifa að í þeim ræðum sem ég hef verið að hlusta á hjá sumum stjórnarliðum er eins og þau vilji ekki viðurkenna þessar breytingar. Það er mín skoðun að betra sé að fara hægt í breytingar og hafa þær skynsamlegar, gera þá breytingar sem meiri sátt næst um, en gera þær breytingar sem nú eru ræddar. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir vinnu þeirra sem voru í stjórnlagaráði sem og annarra sem komið hafa að gerð og mótun þessara tillagna. Ég hef bent á það í gegnum tíðina að nefnd undir forustu Jóns Kristjánssonar hafði á sínum tíma gríðarlega miklu hlutverki að gegna í tengslum við breytingar á stjórnarskránni og eftir að forseti Íslands hafði til að mynda beitt málskotsrétti sínum í fyrsta sinn varð ljóst að menn þurftu að sameinast um þær breytingar sem gera þyrfti á stjórnarskránni. Ég hef meðal annars nefnt breytingartillögu er varðar - ég er ekki með stjórnarskrána en mig minnir að það sé 79. gr. hennar. Við sjálfstæðismenn höfum ítrekað sagt að við séum reiðubúin að setja inn svonefnt auðlindaákvæði í stjórnarskrána og auðvitað þyrfti að ræða hlutverk og eðli forsetaembættisins. En eina skjaldborg vinstri manna, sem Samfylkingin sló upp á sínum tíma, var sú að í engu mætti hrófla við forsetaembættinu í stjórnarskránni. Mikið var reynt að ná samstöðu um að fara í ákveðnar breytingar, skoða sérstaklega hlutverk forsetans til lengri tíma litið, en ekki var með nokkru móti hægt að tala Samfylkinguna inn á slíkar breytingar. Ég held að menn sjái það núna að þar að baki bjó afskaplega skammsýn pólitísk hugsun. Ég hef heyrt það frá þeim sem störfuðu í stjórnarskrárnefndinni, úr öllum flokkum, hvort sem það voru sjálfstæðismenn, framsóknarmenn eða vinstri grænir, að mjög stutt hafi verið á milli manna, í mesta lagi kannski hálfsárs vinna eftir til að leggja fram raunhæfar breytingar á stjórnarskránni. Við sjálfstæðismenn höfum alltaf lagt upp með að það skipti máli að vinna breytingar á stjórnskipaninni í sátt. Vegna afstöðu Samfylkingarinnar fór þessi vinna við breytingar á stjórnarskránni í hægagang, eðlilega. En viti menn, þau undur og stórmerki hafa gerst, einhverra hluta vegna, að Samfylkingin hefur kúvent í málinu og nú á bara að láta stjórnarskrána, og um leið samfélagið allt, gjalda fyrir flumbruganginn sem viðhafður er af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar. En hingað erum við komin. Ég hef sagt að sagan skipti miklu máli þegar verið er að ræða stjórnarskrána. Það er rangt sem haldið hefur verið fram að menn hafi ekki viljað leggja sig fram um að breyta stjórnarskránni. Við ræddum ekki alls fyrir löngu norsku skýrsluna svonefndu, um stöðu, framkvæmd og þýðingu EES-samningsins fyrir norskt samfélag. Þar kom skýrt fram að EES-samningurinn hefði haft gríðarlega miklu hlutverki að gegna fyrir norskt samfélag og hagsmunir tengdir samningnum væru miklir. Það er rétt að draga það fram að stjórnarskráin þar er öðruvísi en hér á landi þegar kemur að framsali til erlendra alþjóðlegra stofnana. Norðmenn sögðu: Gott og vel, við viðurkennum að það er lýðræðishalli og hann hefur aukist frá því að samningurinn tók gildi 1994 til dagsins í dag. Á móti kemur að hagsmunirnir fyrir norskt samfélag eru það miklir að almenn samfélagsleg sátt er um að halda í EES-samninginn og reyna helst að styrkja hann með einhverjum hætti. Hér heima ræddum við þessa skýrslu í þinginu og sáum fram á - og það er rétt að draga það fram - að burt séð frá Evrópusambandsumsókninni sem er í gangi og er augljóst að mætir mikilli mótstöðu í samfélaginu skiptir máli að klára viðræðurnar og leyfa þjóðinni að kjósa um nýjan samning. En eftir aðfarir ríkisstjórnarinnar er málið allt að því að komast í öngstræti. Þess vegna tek ég undir það að kosið verði um hvort framhald eigi að vera á Evrópusambandsumsókninni samhliða þingkosningum þannig að kjósendur geti gefið væntanlegum stjórnvöldum skýr skilaboð um það. Þetta er einföld spurning sem kjósendur ættu að geta tekið afstöðu til. Ef við ýtum ESB til hliðar stöndum við eftir sem áður með EES-samninginn í höndunum. Það er alveg ljóst að síðan við lögleiddum samninginn 1992 og hann tók formlega gildi 1994 hefur lýðræðishallinn vissulega aukist og allt hefur komið fram sem sérfræðingar vöruðu við á sínum tíma í tengslum við stjórnarskrána. Við þurfum eftir sem áður að taka afstöðu til þess hvort heimild eigi að vera í stjórnarskránni til að framselja vald til alþjóðlegrar stofnunar, ef við ætlum á annað borð að halda í EES-samninginn. Svo hafa ýmsir hér inni miklar efasemdir um þann samning, ég er þeim ósammála en ég virði engu að síður þær skoðanir. Þá er best að við ræðum það en ljóst er að við þurfum að breyta stjórnarskránni með tilliti til þessa. Ég held að það hefði verið gríðarlegur fengur ef við hefðum náð þeim breytingum fram að koma auðlindaákvæði í stjórnarskrána, rætt um framsal á valdi til alþjóðlegra stofnana og breytingarákvæðið svonefnda. Síðan sjáum við þessar tillögur. Við sjálfstæðismenn höfum sagt að við séum á móti þessu ferli af því að við teljum það ekki farsælt fyrir þjóðina eða í þágu stjórnarskrárinnar, en við stöndum nú frammi fyrir þeim spurningum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur sett fram. Það er með ólíkindum að fulltrúar þeirra afla sem talað hafa um aukið gagnsæi og að skýr og klár markmið séu sett fram hverju sinni vilji setja nafn sitt við þessar tillögur, þá sérstaklega fyrstu spurninguna. Svarið við henni væri: Já, ég vil að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Hvað þýðir það? Þetta er algjört yfirklór og að mínu mati er fyrst og fremst verið að afhenda stjórnmálamönnum mjög opinn tékka í málinu, mjög víðtækt svið. Ekki er með neinu móti hægt að segja að kjósendur fái tækifæri til að tala skýrt til þingmanna. Þær tillögur sem nú liggja fyrir eru óljósar og illa ígrundaðar. Ég tek undir með hv. þm. Lilju Mósesdóttur, þó að ég sé ekki sammála henni í öllu, sem sagði hér áðan að nær hefði verið, fyrst við erum komin á þetta stig, að reyna að ná einhverju samkomulagi um allar þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram í tengslum við þetta mál. Ég hef meðal annars lagt fram breytingartillögu í þessu máli sem felur það í sér að kjósendur geti svarað því, já eða nei, hvort fækka eigi þingmönnum úr 63 í 51. Það er mjög skýr spurning sem kjósendur geta svarað og gefur skýr skilaboð. Það sem við stjórnmálamenn þurfum í raun að fá eru skýr skilaboð, en ekki loðin og molluleg eins og þau sem þingsályktunartillagan gefur færi á. Tími minn er liðinn. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu. Mörgu var velt upp sem snertir þetta mál. Þingmaðurinn fór aðeins yfir mannréttindakafla stjórnarskrárinnar en hann var lögleiddur 1995 og hefur komið nokkuð góð dómaframkvæmd á hann, ekki er hægt að segja annað. Í kjölfar þess að stjórnarskrá er breytt rísa oft álitaefni um þau atriði sem hefur verið breytt. Ég spyr því hv. þingmann hvað henni finnist um það að mannréttindakaflanum sé umbylt í þeirri þingsályktunartillögu sem liggur fyrir. Ég spyr ekki síst vegna þess að töluverð sátt hefur ríkt um þennan hluta stjórnarskrárinnar eftir síðustu breytingu. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur hvort ekki sé verið að blekkja þjóðina með því að leggja til að þessar tillögur fari í þjóðaratkvæðagreiðslu í október í ljósi þess að nú hefur verið ákveðið að skipa sex til sjö manna lögfræðiteymi til að vinna að þessu máli í sumar, en ætlunin er að sá hópur skili tillögum sínum til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fyrir þingbyrjun í haust. Verður fyrirhuguð atkvæðagreiðsla þá ekki þegar orðin úrelt? Nú verður kannski samþykkt, eða þegar málið verður afgreitt, að setja ákveðnar spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu í haust en þegar sú atkvæðagreiðsla fer fram verður jafnvel búið að breyta áhersluatriðum í samræmi við tillögur umrædds lögfræðihóps.

Herra forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spyr mjög skýrt sem er annað en þær tillögur að spurningum sem við fjöllum um. Jú, þetta verður úrelt, að mínu mati. Miðað við afgreiðslu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar tel ég að þessi skoðanakönnun sé í raun strax orðin úrelt því að stjórnarmeirihlutinn, með Hreyfinguna í broddi fylkingar, hefur nú þegar áskilið sér rétt til að fara ekki endilega eftir niðurstöðu þeirrar atkvæðagreiðslu sem gerð verður. Við heyrðum forsætisráðherra svara hér í morgun fyrirspurn um samningaviðræður við Hreyfinguna. Það að samningaviðræður séu í gangi eru tíðindi í sjálfu sér. Það eru stórtíðindi í sjálfu sér að forsætisráðherra, sem í aðra röndina vill alls ekki viðurkenna að verið sé að ræða við Hreyfinguna, hefur nú þegar í þessum stól viðurkennt að vera í samningaviðræðum við hana. Út á hvað skyldu þær samningaviðræður ganga? Meðal annars út á stjórnarskrána. Í miðri umræðu um stjórnarskrármálið og stjórnlagaráðstillögurnar fáum við ekkert að vita hvaða málamiðlanir forsætisráðherra og hennar fylgdarlið hefur hugsað sér að gera við Hreyfinguna. Það er með ólíkindum að upplifa þessi vinnubrögð og í raun setur það þingið enn og aftur niður. Það sama á við þegar farið er yfir fréttaflutning af blaðamannafundinum, en það er önnur saga. Við erum að ræða hér stjórnlagaráðstillögurnar og um leið er verið að semja um þær í næsta herbergi. Mér finnst það umhugsunarvert. Hv. þingmaður spyr líka um umbyltingu á mannréttindakaflanum. Ég held að allir hafi verið sammála um það, hvort sem það voru vinstri menn, hægri menn, miðjumenn, norðanmenn eða sunnanmenn, hvað þá fræðimenn úti í samfélaginu, að það skref sem stigið var 1995, annars vegar hvernig unnið var að því og hins vegar hvernig það var síðan stigið í þinginu, hafi verið afar farsælt, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar, sérstaklega að varpað skuli ljósi á þær samningaviðræður sem standa yfir milli þingmanna Hreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar. Það má fullyrða úr þessum ræðustóli að í þeim samningaviðræðum birtist mikil hræsni og hræsnin í öllu málinu afhjúpast líka. Hv. þingmenn Hreyfingarinnar hafa nefnilega verið talsmenn þess að senda þær tillögur sem koma frá stjórnlagaráði beint í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekki verið að gera það með þeim tillögum sem hér liggja fyrir, vegna þess að kjósa á um hvort leggja eigi þær tillögur fram sem grunn að stjórnarskrá, heldur koma fimm spurningar á eftir sem endurspegla stefnu ríkisstjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar. Tvær fyrstu spurningarnar eru frá Vinstri grænum, næstu tvær frá Samfylkingunni og síðasta spurningin er frá þingmönnum Hreyfingarinnar. Það er alveg augljóst hvernig þetta liggur fyrir. Það er einnig athugunarvert að fara eigi í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem kemur til með að kosta á bilinu 250–300 milljónir í október og ekkert vitað hver kosningaþátttakan verður, þetta er jú ráðgefandi. Það má segja að hálfpartinn sé verið að gabba fólk á kjörstað til að kjósa um þessar tillögur vegna þess að ríkisstjórnin er algjörlega óbundin af því að fara eftir niðurstöðunni. Þetta kemur á sama stað niður og það sem ég spurði hv. þingmann um áðan, hvort þetta væri ekki hreinn blekkingaleikur til að halda þessari vesölu hv. ríkisstjórn saman til þess eins að hún geti setið aðeins lengur á kjörtímabilinu. Þessi samningur við Hreyfinguna endurspeglar það.

Herra forseti. Já, það er umhugsunarefni að forsætisráðherra vilji ekki viðurkenna að hún stýrir í raun minnihlutastjórn í landinu. Þá spyr ég: Til hvers í ósköpunum er verið að leggja í allar þessar samningaviðræður við Hreyfinguna ef svo er ekki? Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hér er ekki um neitt annað að ræða en hræsni. Þetta er sýndarsamráð af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við sjáum hvernig hún hefur hagað sér þegar kemur að samráði við einstaka hópa. Látum vera samráð við okkur í stjórnarandstöðunni, sem er ekkert. Í þau fáu skipti sem reynt hefur verið að hafa samráð við okkur hefur það algjörlega verið hunsað. Sjáum samráðið sem ríkisstjórnin hefur haft við aðila vinnumarkaðarins í tengslum við stöðugleikasáttmálann o.s.frv. Það er ávallt hunsað. Það sama er hægt að segja um fiskveiðistjórnarmálin, um sáttanefndina um sjávarútveginn, sem var alveg skýr. Það átti að byggja á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og menn voru tilbúnir að ræða ákveðna þætti, eins og eðli og umfang veiðileyfagjaldsins, auðlindaákvæði í stjórnarskrá - allt voru það eðlilegir og sjálfsagðir hlutir sem allir hefðu verið fáanlegir til að ræða ef þeir fengju að koma að borðinu. Þetta var allt sýndarmennska, eintóm sýndarmennska varðandi þessa sáttanefnd eins og um svo margt annað í hjali ríkisstjórnarflokkanna endrum og sinnum um að leiða þurfi mál til lykta með samningum. Við sjálfstæðismenn höfum ítrekað að við erum meira en reiðubúin til að fara í breytingar á stjórnarskránni. Málið snýst ekki um það, heldur um vinnubrögðin. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar með þennan verkstjóra í broddi fylkingar eru þess eðlis að sporna þarf við þeim af því að þau skaða stjórnarskrána og samfélagið. Ég vil því geta þess í lokin 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir eitt og annað sem kom fram í máli hv. þingmanns og þá einkum það sem kom fram hjá honum varðandi EES-samninginn og það valdaafsal eða þann lýðræðishalla sem hann hefur haft í för með sér. Hv. þingmaður ræddi nýútkomna skýrslu í Noregi sem fjallar um EES-samninginn og það valdaafsal sem þar hefur átt sér stað samhliða þessum samningi, og það sama hefur auðvitað gerst hér á Íslandi. Ef maður skoðar stöðuna í Noregi í dag er hún svipuð og hér á Íslandi, eins og hv. þingmaður kom inn á. Andstaðan við Evrópusambandsaðild er öllu meiri í Noregi en hér en engu að síður er gríðarleg andstaða í báðum þessum löndum. En 1/3 hluti Norðmanna er hins vegar líka á móti EES-samningnum og ég held að þannig sé málum reyndar ekki háttað hér, ég hugsa að andstaðan við EES-samninginn sé ekki jafnsterk hér á landi. Margir sem hafa fjallað um þessa skýrslu segja að um þrjár leiðir sé að velja fyrir Norðmenn. Númer eitt væri að ganga í ESB, númer tvö væri að segja sig úr EES. Flestir eru sammála um að hvorugt þeirra atriða verði ofan á í Noregi, Noregur sé ekki að fara að segja sig úr EES á næstu árum og heldur ekki að fara að ganga í Evrópusambandið. Þriðja leiðin væri þá að leita einhvers konar leiða til að draga úr því fullveldisafsali sem EES-samningurinn hefur haft í för með sér, hugsanlega endurskoða hann. Ég áttaði mig ekki á því í máli hv. þingmanns þegar hún talaði um fullveldisafsalið sem EES-samningurinn hefur í för með sér og að það bryti hugsanlega í bága við stjórnarskrá - var hv. þingmaður að mæla með því að við mundum heimila það fullveldisafsal í stjórnarskrá eða hugsanlega að fara þá leið að draga úr því og leita eftir endurskoðun á EES-samningnum, og þá kannski í samstarfi við Norðmenn, til að draga úr þessu fullveldisafsali? Það væri gott að fá þetta fram.

Herra forseti. Við verðum að átta okkur á því að íslenska stjórnarskráin er öðruvísi en norska stjórnarskráin. Í norsku stjórnarskránni er ákveðin heimild til aukins fullveldisframsals umfram það sem hér er. Ef við skoðum söguna sjáum við að strax í upphafi var varað við því að með EES-samningnum værum við hugsanlega að ganga á skjön við stjórnarskrána. Fræðimenn, sérfræðingar sem við leituðum til, sögðu að svo væri ekki, það væri á mörkunum og voru með ákveðna fyrirvara. Síðan hefur ræst úr þeim fyrirvörum, þannig að við sjáum það í ljósi samningsins, þróunarsamningsins, að við stöndum frammi fyrir því að við verðum annaðhvort að fara í það sem hv. þingmaður talar um, að semja upp á nýtt við ESB um nýjan EES-samning, eða einfaldlega segja okkur frá EES-samninguum eða þá, sem ég tel skynsamlegast, algjörlega óháð ESB, að tala um framsalsákvæðið í stjórnarskránni en ég tel að það ákvæði sé þarft. Við sem sitjum í EFTA-nefndinni höfum farið mjög yfir þessa þætti með norsku þingmönnunum sem eru í þeirri nefnd sem og þeim frá Liechtenstein ásamt Evrópusambandinu og það er alveg ljóst að þeir segja að ef taka á upp þennan samning verður hann alveg tekinn upp. Ég veit ekki hvort það yrði til hagsbóta fyrir Ísland ef það væri gert. Það er ljóst að margir innan ESB eru á því að við höfum fengið þarna gríðarlega góðan samning gegn endurgreiðslu sem er allt of lítil að þeirra mati. Ég er ekki sammála því, ég held að þessi samningur hafi verið góður bæði fyrir ESB en ekki síður fyrir þá aðila, löndin þrjú, þar á meðal okkur, sem eru aðilar að samningnum. Við þurfum hins vegar að huga að því hvernig við gætum áfram okkar hagsmuna. Ég er að reyna að undirbyggja umræðuna um það hvernig 

Virðulegi forseti. Ég er ekki heldur að ræða ESB í þessu samhengi heldur eingöngu EES-samninginn og þessa skýrslu. Ég og hv. þingmaður erum sammála um framtaksleysi sitjandi ríkisstjórnar en ég held að við séum ósammála hvað þennan þátt snertir. Ég tel ekki skynsamlegt að heimila frekara fullveldisafsal í stjórnarskrá Íslands en orðið er með EES-samningnum. Í rauninni heyrir maður það og finnur, ef maður fylgist með norskum fjölmiðlum, að andstaðan við þetta fullveldisafsal í Noregi er að vaxa ár frá ári og ég held að það væri mjög skynsamlegt að leita einhvers konar leiða við það að endurskoða EES-samninginn, reyna að draga úr fullveldisafsalinu, því að sé það gert munu þessi ríki gera þetta saman. Þá skulum við átta okkur á því að Norðmenn hafa miklu sterkari stöðu en Íslendingar í þessu efni. Einhvers staðar sá ég tölur um að yfir 20% af orkuforða Evrópuríkjanna kæmu frá Noregi. Það er auðvitað svo að þegar Noregur talar er frekar hlustað en þegar Ísland eða Liechtenstein gerir það. Þrátt fyrir að ég og hv. þingmaður séum sammála um margt hygg ég að við séum ekki sammála hvað þennan þátt snertir. Ég tel ekki skynsamlegt að setja frekara fullveldisafsal inn í stjórnarskrána, ég held að við eigum fremur að leita leiða til að skoða hvernig við getum brugðist við til að draga úr fullveldisafsali. Ég held að ákallið um það gæti verið jafnstórt hér á landi og það er í Noregi, 

Herra forseti. Sjónarmið hv. þingmanns eru mjög skiljanleg, að menn velti þessu upp. Það er líka rétt að undirstrika það sem kom fram í norsku skýrslunni. Menn segja beinlínis að þeir muni viðurkenna þennan lýðræðishalla, hann sé öllum ljós, en þeir vilji frekar búa við hann af því að hagsmunirnir út af EES-samningnum séu það miklir. Menn eru sem sagt reiðubúnir til að lúta því ákveðna framsali sem átt hefur sér stað og hefur auknar heimildir í norskum lögum en í íslenskum. Ég held að við verðum að vera raunsæ. Það hefur komið fram í máli norska utanríkisráðherrans, Støre, að það er ekki raunsætt að taka EES-samninginn upp, skilaboðin frá ESB eru alveg skýr hvað það varðar. Það þyrfti þá alveg nýtt samningaferli sem ég á eftir að sjá að gæti gengið eftir. Það er ekkert óeðlilegt að menn láti á þetta reyna í samvinnu við Norðmenn og við erum svolítið háð Norðmönnum hvað þetta varðar. Mín skoðun er hins vegar sú að raunsærra sé að setja svona ákvæði í stjórnarskrána með tilliti til EES-samningsins og til þess að undirstrika að við viljum vera fullgildir aðilar að því samstarfi og samningi sem hefur fært okkur Íslendingum gríðarlega hagsmuni og hefur verið mikil búbót fyrir okkur sama á hvaða sviði borið hefur niður, hvort sem það er á sviði menntaáætlana, menningaráætlana, rannsóknaráætlana, heilbrigðisáætlana eða hvað það er sem við höfum síðan verið í samstarfi við ESB um á grundvelli EES-samningsins. Með þessu er ég að draga fram að við megum ekkert vera að tipla á tánum í kringum þetta mál, þessa umræðu í tengslum við stjórnlagaráðstillöguna. Þess vegna var svo skrýtið að sjá ekki tillögu um þetta atriði. Þess vegna hafa fulltrúar okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið fram með breytingartillögu um það að slík spurning verði líka lögð fyrir þjóðina. Það er alveg makalaust að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ekki viljað spyrja þjóðina um þetta. 

Herra forseti. Við ræðum hér áfram um ferlið sem drög að stjórnarskrá á að fara í og er aðallega talað um þjóðaratkvæðagreiðslu í því sambandi. Ég sakna þess nokkuð að hv. þingmenn Hreyfingarinnar, Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Þór Saari, séu ekki viðstödd umræðuna en þau hafa sýnt málinu mikinn áhuga. Hæstv. forsætisráðherra sagði að þau legðu áherslu á að þetta mál verði afgreitt og í staðinn vildu þau festa þessa ríkisstjórn í sessi með öllum hennar kostum og göllum. Ég sakna þess líka að fleiri þingmenn séu ekki viðstaddir eins og til dæmis flutningsmenn málsins, sem hafa ekki sést lengi. Það er dálítill galli að geta ekki fengið sjónarmið þeirra fram vegna þess að málið sem við ræðum er mjög stórt. Bornar hafa verið fram fjöldamargar breytingartillögur og áhugavert hefði verið að heyra skoðanir allra þessara þingmanna á þeim, hvort þeir leggi til að þær verði samþykktar eða felldar. Það hefði þá getað orðið veganesti fyrir þjóðina í atkvæðagreiðsluna. Vandinn, herra forseti, er sá að þjóðin veit eiginlega ekkert um hvað hún er að greiða atkvæði vegna þess að málið hefur ekki verið rætt efnislega á þingi. Það má segja að þingmenn viti það ekki heldur, af því að áður en maður ræðir hlutina efnislega er maður ekkert mjög vel inni í málunum og veit ekki kosti og galla ýmissa atriða. Ég ætla í þessari örstuttu ræðu minni að ræða um forseta Íslands. Hann hefur verið mikið í fréttunum. Hann hefur vísað nokkrum málum til þjóðarinnar sem ég er mjög ánægður með, önnur var ég síður ánægður með. Ég var til dæmis ekki ánægður þegar hann vísaði fjölmiðlamálinu til þjóðarinnar, en Alþingi ógilti það svo. En ég tel að í sambandi við Icesave hafi hann nánast bjargað þjóðinni frá verulega miklum skakkaföllum sem núverandi hæstv. ríkisstjórn hefði borið ábyrgð á. Ég sakna þess að það mál hafi ekki verið rætt í hörgul. Ég hef hins vegar lagt fram frumvarp um að afnema embætti forsetans. Ég tel að embættið sé tímaskekkja, það hafi aldrei átt heima á Íslandi. Fyrri forsetar voru reyndar tiltölulega aðgerðalitlir þannig að það var svo sem allt í lagi. En þegar forseti fer að verða mjög aðgerðamikill og pólitískur, þannig að forsetakosningar verða í framtíðinni meira og minna pólitískar, verðum við að fara að skoða hvort við viljum hafa forseta. Við vorum í margar aldir með erlendan konung yfir okkur, ætli það hafi ekki verið í sex aldir sem við vorum nýlenda erlendra þjóða. Það voru svo sem ágætisnýlenduþjóðir og ágætiskonungar en ég hugsa að þjóðinni hefði vegnað betur án þeirra tengsla - og þess vegna er ég á móti því að ganga í Evrópusambandið, en það er önnur saga. En ég tel að íslensk þjóð geti alveg komist af án konungs eða forseta sem er ígildi konungs. Menn hafa bent á það að einmitt þessi málskotsréttur forsetans hafi bjargað málum, sérstaklega í Icesave, og að forsetinn hafi komið mjög vel út í því máli öllu. Ég hef sagt það hér áður að forseti Íslands var sá sem stóð eins og klettur gegn erlendri pressu. Mér fannst bera meira á honum en allri utanríkisþjónustunni samanlagt, hann stóð sig frábærlega vel. Engu að síður mundi ég vilja skoða hvort leggja ætti embættið niður og í staðinn ætti að koma, sem ég bendi á í umsögn minni til nefndarinnar, réttur þjóðarinnar til að krefjast þingrofs. Ég held það yrði miklu meira virði en að geta lagt einstök mál fyrir Alþingi. Það að geta lagt fyrir einstök mál á Alþingi er ósköp lítils virði. Hver einasti þingmaður getur flutt mál og ef einhver hópur kjósenda kæmi til mín og segði að hann hefði gott mál til að flytja og væri búinn að útbúa það og hafa það tilbúið mundi ég stökkva á það nema það væri gjörsamlega andstætt lífsskoðunum mínum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans um þetta mál. Hann fór yfir völd og áhrif forsetans í stjórnarskránni og að breyttu tillögum. Það eru ekki allir sammála um hvort verið sé að auka völd forsetans eða minnka samkvæmt þessum stjórnarskrárdrögum sem stjórnlagaráð skrifaði. En það er önnur saga. Nú berast okkur þingmönnum margar fjölpóstssendingar þar sem við erum hvött til að koma þessu máli til þjóðarinnar. Hvert er álit þingmannsins á því miðað við þessa fyrirliggjandi tillögu? Er verið að leggja til að landsmenn fái að kjósa um nýja stjórnarskrá eða þau drög sem stjórnlagaráð samdi? Að mínu mati er það ekki svo vegna þess að hér er búið að setja fram spurningar sem eru teknar upp úr stefnuskrám Samfylkingarinnar, Vinstri grænna og Hreyfingarinnar. Eina spurningin sem raunverulega snýr að drögum frá stjórnlagaráði er sú fyrsta. Spurt er hvort landsmenn vilji að þær tillögur verði notaðar til hliðsjónar við breytingu á stjórnarskránni. Það á sér stað mikil blekking í þessu máli og það er ekki verið að leggja það til að tillögur stjórnlagaráðs fari til þjóðaratkvæðis. Þeim hefur verið fundið margt til foráttu. Fræðimenn á sviði lögfræði hafa talið málið ótækt í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að það eru svo miklir árekstrar, m.a. við alþjóðasamninga og önnur lög. Er ekki rétt að þetta mál verði lagt til hliðar og þingið taki það til sín því að það erum við þingmenn sem höfum vald samkvæmt núverandi stjórnarskrá til að breyta stjórnarskránni og enginn annar.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það ferli sem þetta mál er komið í er mjög undarlegt. Það er farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og þá kynni hinn almenni kjósandi að halda að hann hefði eitthvað um málið að segja. Svo er þó ekki, herra forseti, vegna þess að þegar búið er að greiða atkvæði um þetta mál stendur til að breyta því. Þá á að fara fram efnisleg umræða um málið. Það er mjög margt gott í þessum hugmyndum, t.d. Lögrétta, en ég tel mjög slæmt hvernig hún er lögð upp í frumvarpinu. Ég hefði viljað breyta greininni gersamlega. Ég hefði viljað að fullskipaður Hæstiréttur myndaði Lögréttu, skoðaði ekki bara frumvörp frá Alþingi heldur líka mál sem koma upp í gegnum Hæstarétt þar sem menn efast um að lög standist stjórnarskrá. Þá ætti Lögrétta að taka til málsins eins og stjórnlagadómstólar gera annars staðar. Það er mjög margt gott í þessu en það þarf að breyta því verulega. Svo er líka mjög margt mjög hættulegt og mér finnst allt að því atlaga að stjórnarskrárbreytingunum frá stjórnlagaráðinu að senda skjalið svona hrátt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef það verður samþykkt, hvað þýðir það? Má breyta því? Jú, menn segjast ætla að breyta því þannig að þetta hefur ekkert að segja. Ef það verður fellt, hvað ætla menn þá að gera? Segjum að það verði fellt vegna þess að þarna er ákvæði sem auðveldar mjög aðild að Evrópusambandinu og af því að flestir Íslendingar eru á móti aðild að því ágæta bandalagi spyr ég: Hvað gerist ef meiri hlutinn fellir þessar tillögur sem sumar hverjar eru ágætar? Þær eru nefnilega slæmar í bland. Hvað gerist þá? Ég hefði talið miklu skynsamlegra að Alþingi sem er stjórnarskrárgjafinn í landinu hefði farið í gegnum þetta áður en það sendi 

Virðulegi forseti. Já, það er mergurinn málsins í þessu öllu saman. Hér er verið að leggja til að hafa ráðgefandi skoðanakönnun í október. Segjum sem svo að þingið samþykki þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir, þá er búið að móta hér spurningar sem eiga að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á sama tíma er verið að skipa sex eða sjö manna lögfræðiteymi sem á að fara yfir tillögur stjórnlagaráðs í sumar. Ég reikna með að þetta lögfræðiteymi komist að niðurstöðu um einhverjar breytingar á þessu máli sem stjórnlagaráð sendi frá sér. Þar með er þjóðaratkvæðagreiðslan gerð úrelt þá þegar. Við það eitt að skipa þetta lögfræðiteymi er þingsályktunartillagan algjörlega orðin úrelt efnislega. Þetta er tóm blekking og það álit ríkisstjórnarinnar með stuðningi þingmanna Hreyfingarinnar gengur út á það að fara með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu og gera svo ekki neitt með það. Eins og þingmaðurinn fór yfir er þetta ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla og stjórnvöld eru algjörlega óbundin af því að taka tillit til hennar. Ég hef farið yfir kostnaðinn, það kostar á bilinu 250–300 milljónir að efna til svona skoðanakönnunar og mér finnst það svolítið hátt gjald sem skattgreiðendur þurfa að greiða til að halda þessari ríkisstjórn á lífi. Það er vitað að hér starfar minnihlutastjórn og það standa yfir miklar samningaviðræður við þingmenn Hreyfingarinnar. Ég tek einnig undir það hjá hv. þm. Pétri Blöndal að ég sakna þess að sjá ekki þingmenn Hreyfingarinnar í þingsal þegar þetta mál er á dagskrá. Þetta virðist vera þeirra eina stefnumál og eina baráttumál og raunverulega skilyrði þess að þau styðji ríkisstjórnina en aðrir þingmenn hafa ekki hugmynd um hver skoðun þeirra er á málinu því að þau 

Herra forseti. Kostnaður við málið er náttúrlega sérkapítuli. Það hefði verið miklu skynsamlegra að fá eitthvert fyrirtæki til að sjá um skoðanakönnun meðal þjóðarinnar af tveimur ástæðum. Þegar þjóðin fer í þjóðaratkvæðagreiðslu telur hún sig vera að greiða atkvæði um eitthvað, að hún fái að ráða einhverju.

Nákvæmlega.

Hún gerir það hins vegar greinilega ekki. Það er verið að gefa þjóðinni langt nef með þessu en ef við færum í skoðanakönnun sem er miklu ódýrara og um leið miklu betra, því að það er hægt að spyrja fleiri spurninga og hægt að spyrja miklu markvissara, mundi enginn sem tæki þátt í þeirri skoðanakönnun telja að þetta væri eitthvað sem hann hefði áhrif á heldur væri bara verið að fá upplýsingar um skoðun hans á vissum hlutum í þessum drögum og menn yrðu ekki fyrir jafnmiklum vonbrigðum og menn munu verða núna. Hreyfingin hefur látið mörg orð falla um samstarfsmenn sína á þingi. Ég ætla ekki að falla í þá gryfju að nota sambærileg orð um hana. En ef þau senda svona mál með samningi við ríkisstjórnina í þjóðaratkvæðagreiðslu og skemma málið þar með er ábyrgð þeirra mikil. Þá kynni að vera að það væri rétt að nota orð hv. þm. Þórs Saaris og segja að þau ættu að segja af sér eins og hann hefur sagt um aðra félaga sína á þingi. Mér finnst mikill ábyrgðarhlutur að senda málið órætt til þjóðarinnar. Það er ekki efnislega rætt og þingmenn hafa ekki einu sinni myndað sér skoðun á því, við höfum ekki fengið kosti og galla margra atriða í þessum drögum. Það á að senda þetta til þjóðarinnar og fá til baka eitthvað sem menn ætla ekkert að fara eftir.

Einmitt.

Virðulegi forseti. Haustið 2008 gerðist hér nokkuð sem hefur verið kallað hrun. Sumir segja bankahrun en ég hef bent á að það hafi líka verið annars konar hrun sem sneri að ríkissjóði - í rauninni sambærilegt og Svíar gengu í gegnum fyrir um 20 árum - og stafar af útþenslu og agaleysi á Alþingi. Það sem gerðist við hrunið, ég átti sæti á Alþingi þá, var að valdaleysi Alþingis var opinberað og það blasti við að Alþingi sem slíkt hafði ekki tæki til að koma í veg fyrir hrunið og gat því ekki brugðist við því. Ég held að það lýsi því best þegar tvær þingkonur úr stjórnarmeirihlutanum, sem var þá frekar mikill, það var í rauninni aukinn meiri hluti á Alþingi, stigu upp í pontu og sögðu að þeim liði eins og þær væru afgreiðslukonur á kassa, með öðrum orðum Alþingi væri ekki til annars bært en að stimpla mál. Í ljósi þessa vildi ég breyta stjórnarskránni. Til að færa völd til Alþingis og kannski þau völd sem almenningur telur að Alþingi hafi þarf að breyta stjórnarskránni. Framsóknarflokkurinn ákvað á flokksþingi sínu skömmu seinna, í janúar 2009, að boðað skyldi til stjórnlagaþings. Það var samþykkt með miklum meiri hluta þeirra sem tóku þátt í því þingi, yfir þúsund manns sátu það ágæta þing. Það að kalla til stjórnlagaþings var kannski nauðsynlegt einfaldlega vegna þess að ekki hafði tekist að breyta stjórnarskránni frá því að Ísland varð lýðveldi árið 1944. Þar tóku menn gömlu stjórnarskrána upp, höfðu reyndar tekið hana upp áður, og ræddu að í henni væru ákvæði sem þyrfti að breyta. Vald ráðherra væri einfaldlega of mikið og í anda þess sem hirðmenn konungs í Danmörku hefðu. Þetta er það fyrirkomulag sem við höfum búið við. Reyndar var mannréttindakafla stjórnarskrárinnar breytt árið 1995 og ég tel að það hafi verið afskaplega góðar og þarfar breytingar. Þegar það var gert átti sér stað vönduð og efnismikil umræða og menn voru sammála um það hér á þingi að ráðast skyldi í þær breytingar. Síðan gerðist það að í meðförum þingsins þegar kjósa átti til stjórnlagaþings fór allt í handaskolum. Lögin voru illa unnin sem endurspeglar kannski vandræði þingsins og Hæstiréttur dæmdi kosninguna til stjórnlagaþings ógilda. Það er kannski til marks um hversu illa lögin voru samin að Hæstiréttur virkaði þarna í rauninni ekki sem dómstóll heldur sem æðra sett stjórnvald eða einhvers konar yfirúrskurðarnefnd sem gerði það svo aftur að verkum að vafi kom upp um hvort hægt væri að vísa þeirri niðurstöðu til dómstóla. Ég var í þeirri stöðu að Framsóknarflokkurinn bað mig um að vera fulltrúa sinn í nefnd til að finna út hvað væri best að gera. Við í nefndinni fórum ítarlega yfir það hvaða leiðir væru færar. Ýmsar hugmyndir voru uppi, til dæmis að kjósa upp á nýtt með tilheyrandi kostnaði eða taka málið algerlega inn á Alþingi. Á þeim tímapunkti fannst mér rétt að halda áfram, horfa fram hjá þeim mistökum sem gerð voru á Alþingi, sætta okkur við það að Hæstiréttur skyldi hafa ógilt kosninguna og stofna til stjórnlagaráðs. Í stjórnlagaráðinu áttu að sitja þeir sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings. Sumir segja að þeir hafi verið umboðslausir en þá ber að hafa í huga að Hæstiréttur felldi kosninguna úr gildi vegna formgalla sem ég taldi minni háttar og hefði hugsanlega ekki átt að leiða til ógildingar, en Hæstiréttur var ekki sömu skoðunar. Það hefur enginn haldið því fram að einhvers konar svindl hafi verið í gangi og kosningin hafi verið ógild af þeim sökum. Það var eingöngu um formgalla að ræða. Þegar ég tók þá ákvörðun með meiri hlutanum að halda áfram þótt leiðin væri upp í mót og þar væri að finna urð og grjót, og þó að við mundum hrasa ættum við að standa upp aftur og halda áfram, þá lét ég það fylgja sem skilyrði að þegar stjórnlagaráð skilaði af sér tillögum mundu tillögurnar koma inn á Alþingi til efnislegrar meðferðar. Þar liggur hundurinn grafinn, virðulegi forseti. Tillögur stjórnlagaráðs hafa ekki verið teknar til efnislegrar umræðu á Alþingi. Það hefur formaður nefndarinnar viðurkennt og þeir sem sitja í stjórnarandstöðu, að efnisleg umræða í nefndinni hafi nánast ekki farið fram. Ég hef hlustað á þær ræður sem hafa verið haldnar og má segja að fram hafi farið einhvers konar efnisleg umræða í ræðustól, og það er vel, en það hefur algerlega vantað að stjórnarþingmenn komi hingað og taki þátt í umræðum af einhverju viti. Þetta er hinn lögformlegi staður kjörinna fulltrúa þjóðarinnar að ræða efnislega um mál og það er ekki bara okkar í stjórnarandstöðu að halda uppi umræðu. Við þurfum að fá önnur sjónarmið, við þurfum að fá sjónarmið þeirra sem vilja að þingsályktunartillagan fái brautargengi. Nú er lagt til að tillögur til stjórnarskipunarlaga og álitaefni þeim tengd skuli borin upp í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, samanber 1. mgr. 1. gr. laga nr. 91/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Ég óttast að við lendum í sömu sporum og þegar kosið var til stjórnlagaþings. Þá var ákveðið í fyrsta skipti að stofna til persónukjörs og gera landið að einu kjördæmi. Ég er fylgjandi persónukjöri og skil reyndar ekki af hverju ekki er búið að innleiða það á Íslandi. Við erum ein af fáum þjóðum í Evrópu sem höldum gamla fyrirkomulaginu. En útfærsla þess persónukjörs þá fór fram var svo illa úr garði gerð að það hefur nánast eyðilagt það að hér verði hægt að taka upp persónukjör sem allir landsmenn sætta sig við. Í öðru lagi held ég að fullreynt sé að gera landið að einu kjördæmi. Það mun leiða af sér þvílíkan lýðræðishalla að þeir sem eru í minni hluta og búa úti á landi munu ekki eiga fulltrúa sína hér eins og þeir þurfa. Nú er spurt um það hvort þjóðin vilji jafna vægi atkvæða í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og mér sýnist sem svo að það gæti hugsanlega verið samþykkt vegna þess að þorri kjósenda býr á höfuðborgarsvæðinu. En af hverju erum við með jöfn atkvæði dreift um landið? Jú, vegna þess að höfuðborgin nýtur þess umfram landið allt að þar er Alþingi Íslendinga, ráðuneytin og aðrar nauðsynlegar stofnanir. Því fylgja mikil umsvif, miklir fjármunir, mikil atvinna og gerir það að verkum að jafna verður það ójafnvægi út með einum eða öðrum hætti. Eina leiðin til að gera það er að tryggja þeim sem búa í hinum dreifðari byggðum aukinn atkvæðisrétt, eins og á Vestfjörðum. Í Bandaríkjunum er því þannig háttað að þeir sem búa í Washington hafa ekki kosningarrétt á við aðra landsmenn. Af hverju? Jú, Hvíta húsið er þar, stjórnsýslan er þar, þingið er þar, Hæstiréttur er þar og jafna þarf þann mismun út. Eins og ég kom inn á áðan þegar ég benti á þau flausturslegu vinnubrögð sem viðhöfð voru á Alþingi og hefðu gert það að verkum að nánast væri búið að eyðileggja persónukjörið, þá tel ég að með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sé hugsanlega verið að eyðileggja þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem við þurfum á að halda í framtíðinni. Af hverju er talað um auknar þjóðaratkvæðagreiðslur? Vegna þess að landsmenn átta sig á því að til þarf að vera einhver öryggisventill sem fær fram hinn raunverulega vilja landsmanna til erfiðra og umdeildra mála. Það er einn slíkur öryggisventill til í dag og hann liggur hjá forseta Íslands. Honum hefur verið beitt skynsamlega og þannig að nánast 100% Íslendinga felldu úr gildi lög sem höfðu verið samþykkt af meiri hluta Samfylkingar og Vinstri grænna. Í þessum tillögum á að breyta eðli forsetaembættisins. Ég held að þær tillögur þurfi mikla efnislega umræðu á Alþingi Íslendinga. Forsetinn benti okkur á þegar Alþingi var sett í haust að hugsanlega væri verið að færa forsetanum meiri völd en hann hefði nú þegar. Ég held að okkur sé hollt að hlusta þegar forsetinn sjálfur beinir þessum tilmælum til okkar sem sitjum á Alþingi Íslendinga. Það er eitt sem ég vil benda á. Í tillögunni til þingsályktunar kemur fram svohljóðandi spurning: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga?“ Þetta er hin raunverulega spurning sem á að spyrja þjóðina að í hinni ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér sýnist sem svo að ef meiri hluti landsmanna samþykkir þessa tillögu þá verði það gert án þess að hún fái efnislega umræðu á Alþingi. Ég hef heyrt í stjórnlagaráðsmönnum sem hafa lýst yfir óánægju með þennan framgang og sagt að vinna þurfi málið betur. Það þarf nefnilega að vinna þetta mál betur og ég get sagt að mín tilfinning og skoðun er að hugsanlega verði þessi nýja stjórnarskrá felld bara út af einu ákvæði, einum þætti. Ástæðan er sú að landsmenn munu aldrei samþykkja það að gera landið að einu kjördæmi. Ég trúi því ekki. Jafnvel þó að allt annað sé gott í þessum tillögum þá er ég ansi hræddur um að menn muni merkja við reitinn: „Nei, ég vil ekki að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá.“ Það er líka annað sem við þurfum að ræða. Stjórnlagaráð breytti mannréttindakaflanum sem kemur fyrir í gömlu stjórnarskránni. Að mínu mati þurfti ekki að breyta þeim kafla. Hann er tiltölulega nýr sé miðað við stjórnarskrár almennt og það ríkti um hann alger samstaða. Það hefur ríkt alger samstaða um mannréttindakaflann í stjórnarskránni. Hann er í samræmi við mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og fleiri sambærilega samninga sem við styðjumst við. Ef menn segja já, þá verður mannréttindakaflanum breytt. Færustu sérfræðingar hafa komið og sagt að hugsanlega þurfi að skoða það betur. Ég lái ekki stjórnlagaráðinu vegna þess að ég tel að það hafi verið vel mannað þó að hallað hafi kannski á landsbyggðina vegna þess að þau höfðu sáralítinn tíma til að móta og koma með tillögur sínar. Ég held, virðulegi forseti, að þau orð mín við fyrri umr. um að hugsanlega væri verið að stíga skref aftur á bak og ekki til góðs séu á rökum reist. Ég sat hjá við þá atkvæðagreiðslu og ég hef ekki gert upp hug minn hvort ég muni sitja aftur hjá að hafna þessum tillögum. Það er einnig annað sem ég vil segja. Það er ótrúlegt að breytingar á stjórnarskrá Íslands skuli vera orðið bitbein í einhverjum hrossakaupum á Alþingi, skuli vera notað til að halda lífi eða hugsanlega fella þessa ríkisstjórn. Það er sorglegt, virðulegi forseti. En að þessu sögðu vil ég segja að margar góðar tillögur eru í tillögum stjórnlagaráðs. Ég held að þær hefðu getað gert stjórnarskrána betri en þó er ég ekki alveg viss um að aðalmarkmiðinu verði náð, sem var einmitt að styrkja Alþingi Íslendinga. Það var það sem ég taldi vera langmikilvægasta verkefnið þegar við fórum í það að breyta stjórnarskránni okkar, styrkja Alþingi þannig að Alþingi verði kleift, ekki bara að koma í veg fyrir kreppu heldur til að bregðast við hvers konar vanda sem steðjar að íslensku þjóðinni.

Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna sem mér fannst að mörgu leyti ágæt, en ég varð hugsi yfir mörgu sem þingmaðurinn sagði. Eitt af því sem ég hjó eftir var að hann sagði að það væri sorglegt að engin efnisleg umræða hefði farið fram um málið á vettvangi Alþingis. Þá vildi ég koma hingað upp til að leiðrétta það vegna þess að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur nánast ekki gert neitt annað í allan vetur en að fjalla um þetta mál. Henni hafa borist um 300 umsagnir, þar af voru um 70 efnislegar. Við höfum kallað til okkar alla helstu sérfræðinga í þessum málum, á hverju sviði fyrir sig, og mér þykir afar leitt að heyra ef boð um það og þessa vinnu alla saman hafa ekki borist þingflokki Framsóknarflokksins. Ég heyrði áhyggjur þingmannsins, ef ég hef skilið ræðu hans rétt, af því að landið yrði gert að einu kjördæmi með persónukjöri. Ég get ekki séð að slík tillaga felist í tillögum stjórnlagaráðs og mundi hafa áhyggjur af því líka ef svo væri, en svo er ekki.

Virðulegi forseti. Það sem ég hef áhyggjur af á Alþingi er þegar þingmenn koma upp og fullyrða að hitt og þetta sé frábært. Um daginn fór fram utandagskrárumræða þar sem kom fram að þingmenn Samfylkingarinnar teldu að þeir hefðu náð stórkostlegum árangri hvað varðar aga í ríkisfjármálum. Það er einfaldlega ekki rétt. Það felst ekki í fjölmörgum umsögnum sem berast að hér hafi farið fram efnisleg umræða. Það sem ég taldi að hefði átt að koma fram er að allar þessar umsagnir væru teknar og þær væru ræddar í nefnd. Hv. formaður nefndarinnar kom fram og sagði að sú efnislega umræða hefði því miður ekki náðst, ef ég man rétt. Ég hef líka heyrt það frá þeim sem áttu sæti í stjórnlagaráði. Efnisleg umræða fer þannig fram að tillögur og athugasemdir eru teknar, þær vegnar og metnar og svo koma fram breytingartillögur. Síðan átti að koma fram frumvarp frá Alþingi, það var forsendan fyrir því að ég studdi það að stjórnlagaráð yrði sett á laggirnar á sínum tíma. Ég ætla ekki að karpa um það hér við hv. þingmann hvort efnisleg umræða hafi farið fram. 

Frú forseti. Því er til að svara að ég hef þegar haldið ræðu í þessu máli, gerði það frekar snemma í þessari löngu umræðu, og þar kom ég fram með mín sjónarmið. Ræðan er á vef þingsins og hægt er að hlusta á hana þar eða lesa. Ég undrast það ef formaður nefndarinnar hefur sagt að ekki hafi farið fram efnisleg umræða því að við höfum rætt við langflest þungavigtarfólk sem sendi inn ábendingar. Ég veit að þingmaðurinn er löglærður og veit hvernig maður breytir stjórnarskrá. Ég held að við séum algjörlega á réttu róli með þetta mál vegna þess að frumvarp þarf að samþykkja og svo rjúfa þing og miðað við þetta kjörtímabil leggjum við fram frumvarp í haust. Þá getur þingmaðurinn náttúrlega komið með breytingartillögu við það. Málið var lagt fram í skýrsluformi á þessum þingvetri og allir vita sem vilja vita það að maður leggur ekki fram breytingartillögu við skýrslu.

Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir því að hafa sagt að menn legðu fram breytingartillögu við skýrslu. Hins vegar langar mig að benda á að spurningin sem á að bera upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni er eftirfarandi: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga?“ Yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga. Þá skil ég hv. þingmann þannig að hún vilji að stjórnarskráin, sem kom frá stjórnlagaþinginu, verði lögð óbreytt fyrir þjóðina. Er það réttur skilningur?

… stjórnlagaráð.

Ég taldi að þær tillögur sem komu frá stjórnlagaráði ættu að fá eðlilega, efnislega meðferð í meðförum Alþingis. Það er ekkert mál að senda þær út og fá umsagnir hinna og þessara. Það er annað mál að leggjast yfir þær því að hvort sem menn ræddu við viðkomandi eða ekki þarf að vinna úr tillögunum. Ég er þeirrar skoðunar að margar af þessum umsögnum hefðu gert að verkum að breytingar hefðu orðið á þeim tillögum sem komu frá stjórnlagaráði. Nú er í rauninni bara verið að spyrja, eins og ég skil þetta og kannski líka af því að það stendur hérna, hvort eigi að taka tillögu stjórnlagaráðs  Ég var á sínum tíma reiðubúinn að ganga skrefinu lengra til að við gætum breytt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hvað varðar efnislega umræðu um þetta mál er auðvitað mjög sérkennilegt að áður en búið er að ræða málið í heild sinni jafnlengi og hæstv. forsætisráðherra hélt eina ræðu byrjar hún að garga: Málþóf. Það skýrir dálítið það sem við erum að ræða. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann sat …

Forseti vill biðja hv. þingmann að nota hefðbundin ávarpsorð og gæta orða sinna í ræðustól á Alþingi.

Ég mun gera það, virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann - þar sem hann sat í nefndinni þegar ákveðið var að halda áfram eftir að kosningarnar voru dæmdar ógildar og stjórnlagaþingi breytt í stjórnlagaráð, án þess að ég ætli að vera með einhverjar fabúleringar um það - út í það þegar tillögur stjórnlagaráðs komu til þingsins: Hver er skoðun hans á því nú þegar búið er að fara í þessa vinnu á vegum stjórnlagaráðs, búið að halda þjóðfundinn? Var það í raun ekki nægjanlegt veganesti fyrir þingið að halda áfram með vinnuna á þeim grunni? Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mjög óljóst hvað varðar þessa skoðanakönnun, sem á að fara fram, hvert hún færir okkur í meðferð málsins. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki væri eðlilegra að þingið tæki tillögur stjórnlagaráðs, færi yfir þær og byggði á þeim þær tillögur sem þingið ætti að samþykkja og legði þær síðan fyrir þjóðina. Þetta milliskref, að fara í skoðanakönnun sem er munaðarlaus að því er mér finnst - hefði ekki verið nægilegt að hafa skýrslu stjórnlagaráðs og fara þá beint í vinnuna á vegum þingsins í stað þess að fara í svona skoðanakönnun 

Virðulegi forseti. Ég hallast að því að það sé akkúrat það sem átti að gera. Það átti að taka tillögur stjórnlagaráðs, ef ég skildi spurningu hv. þingmanns rétt, vinna þær á Alþingi og leggja á þeim grunni fram tillögur að nýrri stjórnarskrá. Það var í rauninni forsenda þess að ég samþykkti á sínum tíma að farið skyldi í þetta svokallaða stjórnlagaráð. Ef menn vilja raunverulega breyta stjórnarskránni þá skilur helst á milli hvaða skref þeir vilja stíga til að breyta henni. Þjóðfundurinn var góður og hin svokallaða stjórnarskrárnefnd skilaði góðu verki. Hvort þar hefði átt að láta staðar numið var ekki mitt mat, mitt mat var að það þyrfti að fá einhverja fulltrúa frá þjóðinni til að koma að þessari vinnu. Ég vildi kannski taka þetta skrefinu lengra en hv. þingmaður, ef ég skil hann rétt. En ég ítreka að ég sagði að það yrði að fara fram efnisleg umræða. Nú hafa okkur borist tölvupóstar frá þeim sem vilja hleypa þessu máli í gegn og ég spyr þá hina sömu: Vilja þeir ekki að efnisleg umræða fari fram? Vilja þeir ekki að þingmenn noti almennt ræðustól Alþingis til þess að fara yfir þetta mál? Ég hef ekki séð hann vera misnotaðan á einn eða annan hátt, þetta er það stórt mál að ég held að það sé rétt að menn nýti sér þann rétt sem þeir hafa til að ræða málið úr ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður vorum ekki sammála um að halda áfram með stjórnlagaráðið en það er hins vegar staðan sem við erum í. Ég var aðallega að kalla eftir því að þegar sú niðurstaða lægi fyrir, og heyri ég að hv. þingmaður er sammála mér um það, væri kominn nægur efniviður fyrir þingið til að fjalla um þær breytingar á stjórnarskránni sem þingið vill hugsanlega gera og leggja síðan í dóm kjósenda. Manni finnst sumir misskilja þetta að því leyti að verið sé að taka rétt af þjóðinni til að fá að kjósa um þessa tillögu. Þetta verður einungis ráðgefandi og það er enginn að mæla fyrir því hvernig staðið er að því. Það er mjög sérkennilegt. Fyrir utan að það er mjög sérkennilegt að heyra suma hv. stjórnarliða koma hingað og tala um rétt þjóðarinnar þegar í tvígang, bæði í Icesave-málunum og í Evrópusambandsumsókninni, hefur ekki mátt tala við þjóðina. Það er sláandi þegar sömu aðilar eiga í hlut. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann um eitt atriði sem hann kom inn á í ræðu sinni sem vakti athygli mína. Ég kom reyndar inn á það sjálfur í ræðu minni sem ég flutti hér í fyrradag. Það er í sambandi við þingsetningu 1. október þegar forseti lýðveldisins fór yfir þær breytingar sem hann sæi í tillögum stjórnlagaráðs. Sumir hv. þingmenn hafa komið og sagt: Ja, þetta er ekkert í anda þess sem stjórnlagaráð leggur til. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki þurfi að fara sérstaklega yfir þessa hluti, t.d. kaflann sem snýr að forsetanum, þegar hægt er að túlka þá með mismunandi hætti. Þetta þarf auðvitað að vera miklu skýrara þegar mjög færir einstaklingar, hvort heldur það er forseti lýðveldisins eða fulltrúar í stjórnlagaráði, túlka niðurstöðurnar ekki með sama hætti. Þarf þetta ekki að vera meira afgerandi þannig að það liggi klárt fyrir um hvað eigi gera skoðanakönnun?

Virðulegi forseti. Þar er mergurinn málsins. Ég held að stjórnlagaráð hafi skilað af sér mjög góðu verki. Efnislega er ég hins vegar ósammála þeim um ýmsa þætti, ég er jafnvel þeirrar skoðunar á því sem þingmaðurinn nefndi að það sé einmitt dæmi um að vinna hefði þurft hlutina aðeins betur. Ég held að stjórnlagaráðsmenn viðurkenni almennt að þeir hefðu alveg vilja hafa nægan tíma, en þetta kostaði peninga og það verður að horfa í það líka. Ég held að það sem okkur vanti svo nauðsynlega á Alþingi Íslendinga sé umræða um efnisþætti máls. Mér finnst málið reyndar hafa þokast áfram í fjárlaganefnd þar sem ég sit með hv. þingmanni. Ég held að við séum á réttri leið með margt. Ég heyri hins vegar að margir vilja halda uppi umræðu um að hér sá málþóf eða að þingmenn séu svona og hinsegin sem skiptir að mínu mati engu máli. Mín upplifun af þessum vinnustað er að hér sé vandað, velmeinandi fólk sem ég er reyndar ósammála oft og tíðum því að það hefur jafnvel aðra sýn á lífið en ég, en ég virði það. Ég verð að nýta mér þann rétt að koma upp og andmæla því þegar ég er ósammála og ýta á nei-takkann þegar ég tel að mál séu frekar til ógagns en gagns.

Virðulegi forseti. Það dylst engum mikilvægi þess máls sem við ræðum hér, gjaldeyrishöftin og hvernig við getum afnumið þau. Ég er þeirrar skoðunar að af hálfu ríkisstjórnarinnar vanti upp á kraft og ákveðni í því máli. Það má í raun og veru segja að allir ríkisstjórnarfundir ættu að byrja og enda á umræðu um það hvernig við getum afnumið höftin og allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar á þingi ætti að miða að því að forgangsraða í þágu þess. Augljóslega er svo ekki. Það má í raun segja að þessu verkefni hafi allt að því verið útvistað til Seðlabankans og hann sé meira og minna að fást einn við það. Auðvitað er ekki svo og ég geri því ekki skóna að hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarliðsins hafi ekki áhyggjur af málinu. Ég held að allir séu sammála um alvarleika þess, en við þurfum að setja meiri kraft í það. Vandinn er að hluta til sá að annar stjórnarflokkanna telur að málið verði ekki leyst nema með því að taka upp aðra mynt og ganga í ESB. Það setur auðvitað mark á allar áætlanir, allar aðgerðir í þessu máli. Og það er ekki hægt að neita því að hinn stjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, hefur elt Samfylkinguna í því efni. Virðulegi forseti. Tíminn vinnur gegn okkur í þessu máli. Skaðinn af höftunum er mjög mikill og hann fer vaxandi dag frá degi. Höftin grafa undan öllu efnahagslífi og skerða lífskjör þjóðarinnar í bráð og lengd. Það grefur undan lífeyrissjóðakerfinu okkar að geta ekki fjárfest erlendis og breytir líka um leið eðli lífeyrissjóðakerfisins til hins verra að mínu mati, og höftin grafa undan gengi íslensku krónunnar. Þetta er því augljóslega ekki einkamál Seðlabankans. Ég get ekki varist því að telja, og reyndar eru margir mér sammála um það, að áætlun Seðlabankans virðist ekki vera að ganga nægilega vel upp. Þróunin hefur verið á einn veg. Frá Seðlabankanum streyma beiðnir um að herða höftin, herða eftirlitið og herða viðurlögin. Ég kemst ekki hjá því að nefna líka, virðulegi forseti, að vaxtahækkanir Seðlabankans auðvelda okkur ekki viðfangsefnið. Ef hér liggja inni 1.000 milljarðar sem vilja komast út úr landinu sjá menn að hver vaxtahækkun veldur því að vandinn vex. Margt er auðvitað hægt er að gera en eitt er alveg víst. Ekkert verður gert nema við náum pólitískri sátt á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og aðila vinnumarkaðarins um þær leiðir sem færar eru. Þetta er pólitískt vandamál og þetta er tæknilegt vandamál. Sjálfstæðisflokkurinn lagði til strax árið 2009 að skoðaður yrði skoðaður sá möguleiki að þeir sem ættu til dæmis ríkisskuldabréf og vildu komast úr landinu, ættu möguleika á því að breyta slíkum bréfum í bréf í erlendri mynt. Undir þá hugmynd hafa til dæmis Samtök atvinnulífsins nú tekið. Það er gríðarlega mikilvægt að sannfæra markaðinn um að þessi svokallaða hengja fari ekki af stað þegar við lyftum höftunum, vegna þess að ef það gerist myndast líka hætta á því að innstæður Íslendinga í bönkunum fari af stað. Þar er um gríðarlega háar fjárhæðir að ræða og slíkt gæti valdið allt að því óleysanlegu vandamáli. Þess vegna þarf að setja fram ýmis varúðartæki sem þarf að vera hægt að grípa til og ýmsar lausnir sem skipta máli aðrar en að fara bara uppboðsleiðina og fjárfestingarleiðina sem Seðlabankinn hefur lagt áherslu á. Því vil ég beina til hæstv. ráðherra nokkrum spurningum. Mundi hann styðja að farið yrði í þá vinnu að skoða hvaða möguleika íslensku bankastofnanirnar hafa til að vinna gegn því að útflæði yrði af innstæðunum yfir í erlenda mynt og hvaða hugmyndir gætu legið þar að baki? Er hæstv. ráðherra tilbúinn að skoða möguleika á að skattleggja útflæðið og síðan, eins og t.d. hefur komið fram hjá Samtökum atvinnulífsins, að nota þá fjármuni til að bregðast við hækkun á verðtryggðum skuldum heimilanna? Er ráðherra tilbúinn til að skoða önnur tæki sem hægt er að beita til að ráðast á þá hengju, þ.e. á mismunandi eignarflokka, ekki bara ríkisskuldabréfin eða innstæðurnar heldur líka þá sem snúa að öðrum fjármunum sem vilja komast út úr landinu, t.d. í hinum föllnu bönkum? Síðan og ekki síst er það sem skiptir kannski mestu máli: Ríkissjóður verður að vera rekinn með afgangi vegna þess að fjármögnun á halla hans núna er óeðlilega ódýr. Þetta vita markaðsaðilar og horfa til þessa og það er gríðarlega mikið kappsmál að við náum betri árangri í 

Frú forseti. Mér telst svo til að þetta sé í fjórða sinn frá áramótum sem við ræðum í raun þetta sama stef. Það er skiljanlegt að menn vilji kryfja til mergjar þetta stóra og mikilvæga mál og ég fagna því í sjálfu sér. Í aðalatriðum gengur sú áætlun sem gengið var frá fyrir rúmu ári eftir eins og til var stofnað, með gjaldeyrisútboðum og blönduðum leiðum skuldabréfa og fjárfestingarleiða. Þrjú útboð hafa farið fram á þessu ári og losað um liðlega 200 milljónir evra sem hafa skipst nálægt því jafnt á milli kaupa- og fárfestingarleiðarinnar. Þessi áætlun er að sjálfsögðu, eins og alltaf hefur legið fyrir, í stöðugu endurmati og hún er á þeim stað sem reiknað var með. Kannski hefur framkvæmd hennar dregist af ýmsum ástæðum en gert var ráð fyrir því að í aðgerðaröðinni yrðu gjaldeyrisútboð, til að tappa af óþolinmóðasta hluta fjármagnsins, og fjárfestingarleið fremst. Síðan kæmi að útgöngugjaldi og eftir atvikum frekari skuldabréfaútboðum og einnig hefur langtímabinding einhvers hluta þessa stabba í skuldabréfum til langs tíma síður en svo verið útilokuð. Um hana er fjallað í áætluninni sem einn mögulegan kost. Í þessu sambandi er mikilvægt að leggja áherslu á að nýsett lög um gjaldeyrismál, þar sem var markaður skýrari rammi og settur rammi utan um gjaldeyrisviðskipti gömlu bankanna, var mjög mikilvægur áfangi til að hægt væri að stýra útflæði þeirra stóru fjárhæða, þannig að Seðlabankinn og stjórnvöld gætu tryggt að uppgjör gömlu bankanna, sem menn hafa horft meira á sem þátt þessa máls, raskaði ekki fjármálalegum stöðugleika. Einnig hefur heilmikið miðað í því að greina betur heildarstærðirnar og greiðslujafnaðardæmið. Nýjasta rit Seðlabankans, sem ég geri ráð fyrir að hv. málshefjandi og aðrir þingmenn hafi kynnt sér, kemur inn á þetta. Þar er viss uppfærsla á eldri skýrslu sem gekk undir heitinu Hvað skuldar þjóðin? Þar er þetta greint og brotið niður. Mikilvægt er að menn hafi í huga, þegar talað er um hinar háu tölur, 1.000–1.200 milljarða kr., að þar er verið að leggja saman mismunandi þætti, þ.e. snjóhengjuna í formi lausafjár, sem er kannski um eða undir 400 milljörðum, eign í bönkunum og skuldabréfauppgjörið milli gamla og nýja Landsbankans. Loks er það uppgjör búanna sjálfra og gjaldeyrisjöfnuðurinn eða ójöfnuðurinn í því, en í þessu riti Seðlabankans er greint rækilega að ef tekin er frá eignin í bönkunum og uppgjör gamla og nýja Landsbankans er nettó-ójöfnuðurinn í því sem eftir er í uppgjöri gömlu bankanna kannski af stærðargráðunni 120–130 milljarðar kr. Segja má að það sé það sem í raun og veru er í viðbót við hina klassísku snjóhengju sem við höfum talað um. Í þessu sambandi er náttúrlega mikilvægt að nefna að nýlegt skuldabréfaútboð íslenska ríkisins skiptir miklu máli sem og að nú hefur það verið staðfest í tvígang á innan við ári, að íslenska ríkið hefur aðgang að erlendum fjármálamörkuðum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir traust og trúverðugleika þessarar áætlunar, en það er ekki síður mikilvægt vegna þess að auðvitað gengst ríkið og staða þess undir ákveðið próf í slíkri útgáfu. Ég tek að sjálfsögðu undir með hv. málshefjanda að það er stór hluti þessa trausts sem við þurfum að byggja á, þ.e. að ríkisfjármálin séu að þróast með réttum hætti og við stöndum við markmið okkar um að ná jöfnuði í afkomu ríkisins innan tilsettra tímamarka. Ég bind miklar vonir við störf þeirrar nefndar sem er skipuð fulltrúum allra þingflokka og á að skoða leiðir til að flýta afnámi gjaldeyrishafta. Það er mikilvægt að setja það í samhengi við að um er að ræða dýnamíska áætlun sem getur tekið breytingum og þarf að aðlaga að aðstæðum okkar. Varðandi spurningar hv. þingmanns um lausafjárstöðu bankanna er svarið að sérstaklega er haft í huga að bankarnir hafi rúma lausafjárstöðu og ráði við það, bæði hvað varðar efnahagslegan styrk og lausafjárstöðu, þegar útflæði gæti orðið vegna áætlunar um afnám gjaldeyrishafta. Sú staða er mjög rúm og reglurnar sem þeim er gert að uppfylla í þeim efnum eru sniðnar með hliðsjón af því. Varðandi skuldabréfaútgáfu og skattlagningu á útgreiðslurnar er svarið að sjálfsögðu já. Við gerum ráð fyrir slíku útgöngugjaldi og það yrði hluti af því að takast á við losunina þegar út í þann þátt yrði komið. Ég tel því að í aðalatriðum sé framvindan, hversu óþolinmóðir sem menn eru, nokkurn veginn í takti við það sem búast mátti við fyrsta árið. Að sjálfsögðu hefðu gjaldeyrisútboðin mátt vera tíðari fyrir minn smekk og meira mátt ganga undan í þeirri leið en þau eru þó að skila því 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka málshefjanda, hv. þm. Illuga Gunnarssyni, fyrir að efna til umræðu um þetta brýna og mikilvæga mál. Ég er í sjálfu sér sammála í grófum dráttum því mati sem fram kom í máli hv. þingmanns, en vil leggja sérstaka áherslu á það að hvaða leið sem menn sjá fyrir sér við lausn á gjaldeyrishöftum, hvort sem er upptaka erlendrar myntar einhliða, tvíhliða eða með því að fjármagna Evrópska seðlabankann að hluta, munum við í öllum tilvikum þurfa að auka fjárfestingu í landinu verulega frá því sem nú er. Vandinn liggur í því að ekki hefur verið næg fjárfesting í landinu til að koma því fjármagni sem hér er ofaukið, ef svo má segja, í vinnu. Fjárfesting hefur raunar verið í sögulegu lágmarki undanfarin ár. Það er engin lausn á þessu máli að ganga í Evrópusambandið. Það er raunar furðulegt að heyra slíkan málflutning akkúrat þessa dagana, á meðan til að mynda Grikkland er í raun orðið gjaldþrota vegna þátttöku sinnar í evrusamstarfinu. Jafnvel þó að við gengjum í Evrópusambandið og tækjum upp evru væri það auk þess ekki sama evra og í Þýskalandi, menn gleyma því nefnilega, íslensk evra væri ekki sama og þýsk evra. Eftir stæði það vandamál að fólk mundi ekki vilja eiga evrurnar sínar í íslenskum bönkum nema á Íslandi væru raunveruleg fjárfestingartækifæri. Hverju stæðum við þá frammi fyrir? Þá stæðum við frammi fyrir því að íslensku evrurnar mundu streyma til Belgíu, Þýskalands og annarra Evrópulanda til eigenda fjármagnsins og Seðlabankinn og ríkið þar með þyrfti að taka sífellt hærri upphæðir að láni hjá Evrópska seðlabankanum í mynt sem við getum ekki prentað. Með öðrum orðum, Evrópusambandsleiðin út úr gjaldeyrishöftunum er gjaldþrota leið fyrir Ísland.

Virðulegi forseti. Upphafsmaður umræðunnar, hv. þm. Illugi Gunnarsson, sagði að afstaða Samfylkingarinnar væri sú að gjaldeyrishöftin yrðu ekki leyst nema með aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru og að sú afstaða kæmi í veg fyrir gang í afnámi gjaldeyrishafta. Þetta er rangt. Hitt er ljóst að aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru í gegnum aðild auðveldar til muna afnám hafta og er eina raunhæfa leiðin til að losna við aflandskrónuvandann án nokkurra áfalla. Það er nefnilega í grundvallaratriðum rangt sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði áðan að það myndist einhvers konar skuld íslenska ríkisins eða Seðlabankans við Evrópska seðlabankann í kjölfar upptöku evru í gegnum aðild að Evrópusambandinu. Með aðild að Evrópusambandinu breytast íslenskar krónur, allar íslenskar krónur, líka aflandskrónur, í evrur án þess að það valdi áfalli fyrir jafnvægi í greiðslujöfnuði milli Íslands og annarra ríkja. Virðulegi forseti. Þar af leiðandi er ljóst að aflandskrónuvandinn verður miklu, miklu einfaldari úrlausnar með þessari leið. En það er líka rétt að upphafsskrefið í afnámi hafta verður að stíga og það ferli er, eins og kom vel í ljós hjá hv. upphafsmanni umræðunnar, bæði áhættusamt og flókið. Við verðum að vera saman á báti í því verkefni og það þýðir ekki að gera afnám hafta að flokkspólitísku bitbeini. Við verðum, ef við ætlum að komast af stað í það, að sameinast um að taka þetta verkefni burt af þrætusviði stjórnmálanna og standa saman, vegna þess að ómögulegt er að spá fyrir um þróun gengis í kjölfar afnáms hafta og veruleg áhætta er samfara ferlinu. Þess vegna skiptir mestu máli full samstaða um aga í ríkisfjármálum, jöfnuð í ríkisfjármálum 2014 og að við uppfyllum Maastricht-skilyrðin sem allra fyrst, um það eiga allir flokkar að geta sameinast. Svo skiptir máli, ef menn meina eitthvað með afnámi hafta, að þeir flokkar sem hingað til hafa skilað auðu í framtíðarstefnumörkun um peningamálastefnu, fari að segja hvað eigi að taka við þegar höftum er lokið.

Frú forseti. Við ræðum afnám gjaldeyrishafta og það er ekki síður mikilvægt en margt annað sem rætt er hér. Afnám gjaldeyrishafta er annað mikilvægasta málið sem íslenskt samfélag stendur frammi fyrir á eftir skuldum heimilanna og verðtryggingunni, vegna þess að það er útilokað að leysa það með skynsamlegum hætti áður en skuldahengjuvandi heimilanna, fyrirtækjanna, sveitarfélaganna og ríkissjóðs er lagaður. Nema menn vilji fara hina svokölluðu skiptigengisleið sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur talað fyrir, en hún er róttæk aðferð til að koma þessum málum í höfn með því að skipta út froðueignum og fá í staðinn einhverjar alvörueignir með gjaldfellingu þeirra og halda áfram í eigin gjaldmiðil. Það sem hefur vantað hér á landi eru einfaldlega vandaðar, óháðar úttektir á leiðum sem mögulega eru til í gjaldmiðilsmálum. Það þýðir ekkert að spyrja Seðlabankann eða fjármálaráðuneytið um þær, það þarf að fá hópa færustu erlendu sérfræðinga sem völ er á, sem munu njóta aðstoðar innlendra aðila. Velta þarf upp öllum leiðum, einhliða upptöku annars gjaldmiðils, upptöku í samstarfi við aðrar þjóðir, nýkrónur með skiptigengisleið, evru með eða án aðildar að Evrópusambandinu og svo þarf að velta upp kostnaðinum af því að halda áfram á sömu braut og hanga eins og hundur á roði á íslenskri krónu sem hefur valdið okkur meira tjóni en flest annað í efnahagssögu þjóðarinnar, halda áfram með gagnslausa peningastefnu Seðlabanka Íslands, sem aldrei hefur gengið eftir, og að fara úr öskunni í eldinn í efnahagsmálum enn einu sinni, og maður spyr sig: Er ekki nóg komið? Stjórnmálin, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason minntist á, virðast ekki geta leyst þetta mál fremur en svo mörg önnur brýn mál og því þarf að taka það úr höndum stjórnmálamanna og fela sérfræðingum til skoðunar og í framhaldinu af því ætti Alþingi að ræða það.

Virðulegi forseti. Við verðum að ná saman um raunhæfa leið til að afnema gjaldeyrishöftin. Fjárfestingarleið Seðlabankans er allt of hægvirk en hún felst í tilboði til eigenda erlends gjaldeyris að kaupa krónur á 30% afslætti. Slíkur afsláttur skekkir samkeppnisstöðu fjárfesta, ekki síst þeirra sem hafa tekið stöðu með íslensku efnahagslífi. Ef tillaga mín um skattútstreymi fjármagns hefði verið innleidd rynni stór hluti afsláttarins í ríkissjóð en ekki til einkaaðila og til lífeyrissjóðanna. Skatturinn hefði aflað ríkinu tekna til að fjármagna hallarekstur og við hefðum getað minnkað snjóhengjuna strax. Nú hefur komið í ljós að eigendur snjóhengjunnar vilja hvorki fara út með miklum afföllum né binda fé sitt innan lands til langs tíma. Ástæðan er stefna ríkisstjórnarinnar um að taka upp evru sem verður á einu gengi fyrir alla og væntanlega gengi sem er hærra en aflandskrónugengið. Síðan er ætlunin að taka lán fyrir þessu 1.000 milljarða útstreymi, og þetta vita eigendur snjóhengjunnar, frú forseti. Vaxtahækkunarferli Seðlabankans er hafið og markmið þess er að hemja verðbólgu af völdum gengislækkunar sem stafar ekki síst af afborgunum af miklum erlendum skuldum. Þessar vaxtahækkanir munu stækka snjóhengjuna. Frú forseti, það verður að sýna eigendum aflandskróna og eigna sem tilheyrðu þrotabúum gömlu bankanna hörku. Við eigum að hóta þeim upptöku nýrrar krónu með 80% afföllum ef þeir fjárfesta ekki strax til langs tíma í íslensku atvinnulífi eða sætta sig við mikil afföll, allt að 80% afföll á gjaldeyrismarkaði.

Virðulegi forseti. Nú höfum við búið við gjaldeyrishöft í þrjú og hálft ár. Við fylgjum plani sem var sett fram af Seðlabankanum fyrir rúmu ári og hvorki virðist ganga né reka. Af þeim peningum sem er líklegt að flæði til skamms tíma úr landi við afléttingu gjaldeyrishafta hafa nú um 60 milljarðar verið losaðir með þessu plani Seðlabanka Íslands. Þeir 60 milljarðar nema varla vöxtunum sem eru að safnast upp þannig að það er að safnast í hengjuna, það er að fjúka í snjóhengjuna frægu. Þess vegna er brýnt að grípa til annarra aðferða en beitt er núna, og mitt mat er að það verði einungis gert með því að allir stjórnmálaflokkar og aðilar vinnumarkaðarins, hvort heldur eru atvinnurekendamegin eða verkalýðsfélagamegin, taki sig saman um þetta stóra verkefni. Komið hafa fram ótal hugmyndir og sumar þeirra hafa verið taldar upp í dag og aðrar hafa farið lægra. Það er komið nóg af hugmyndum. Nú er spurning um að greina þær og hvaða leiðir sé best að fara. Það er algjörlega augljóst miðað við árangurinn hingað til og þá staðreynd að gjaldeyrishöftin hafa verið til staðar í þrjú og hálft ár að samstaða er nauðsynleg, það þarf einhvers konar þjóðarsátt um þetta mál. Það verður að taka það úr höndum Seðlabankans vegna þess að hann hefur ekki reynst starfi sínu vaxinn, sem er ekki nema von vegna þess að það þarf mjög sterka pólitík á bak við jafnafdrifaríka ákvörðun og að afnema gjaldeyrishöftin.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér áætlun íslenskra stjórnvalda um afnám gjaldeyrishaftanna í framtíðinni, en áætlun um afnám gjaldeyrishafta má ekki valda röskun og óstöðugleika á gengi krónunnar. Því er mikilvægt að sú afnámsáætlun sem stjórnvöld hafa samþykkt og Seðlabankinn vinnur eftir sé sveigjanleg og raski ekki stöðugleika í fjármálakerfinu. Tryggja verður að afnám gjaldeyrishafta komi ekki niður á kjörum almennings og atvinnulífs með hárri verðbólgu og gengisfalli krónunnar. Það er öllum ljóst að afnám gjaldeyrishafta er ekki á næsta leyti en stjórnvöld byggja áætlanir sínar fyrst og fremst á grunni gjaldeyrisútboða eins og kom fram áðan, en þau hafa farið fram og eru fram undan. Einnig er byggt á fjárfestingarleiðum ásamt skuldabréfaskiptum hjá ríkissjóði í tengslum við afnám haftanna og gert ráð fyrir gjaldi eða skatti á þá fjármuni sem færu úr landi. Ljóst er að þessi áætlun mun alltaf þurfa að taka mið af efnahagslegum skilyrðum svo að hún komi ekki til með að valda gjaldeyrisóstöðugleika í fjármálakerfinu og hugsanlega eyðileggja þann mikla árangur sem náðst hefur í efnahagsstjórn landsins eftir hrunið. Jafnmikilvægt og það er okkur sem þjóð að geta aftur átt óheft viðskipti á milli landa verður að leggja mikla áherslu á að gætilega verði farið við afnám gjaldeyrishaftanna svo að sá mikli árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum og auknum hagvexti skili sér sem best í bættum lífskjörum almennings og til efnahagslífs og atvinnulífs landsins. Gjaldeyrishöftin eru ill nauðsyn eftir hrunið, enginn hefði kosið sér þau ótilneyddur, og þau munu áfram verða eitt erfiðasta verkefni sem stjórnvöld þurfa að glíma við í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar áðan mátti heyra mjög augljóslega á hvers konar villigötum umræðan um lausn á gjaldeyrishöftunum eða inngöngu í Evrópusambandið er. Hv. þingmaður virtist telja að ef við gengjum í Evrópusambandið fengju Íslendingar evrur fyrir allar eignir sem hér eru en gleymdi algjörlega að skuldirnar breytast líka í evrur. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom aðeins inn á það. Vandinn liggur í skuldunum. Ef skuldavandinn er ekki leystur og menn breyta hér öllu í evrur, bæði eignum og skuldum, og skuldirnar streyma úr landi, eignirnar streyma úr landi, þýðir það einfaldlega að við lendum í sömu stöðu og Grikkland er í núna þar sem er áhlaup á bankana á hverjum einasta degi. Evrópski seðlabankinn þarf að dæla evrum þar inn, en er reyndar nú búinn að setja fjóra gríska banka í straff, þeir fá ekki meira úr Evrópska seðlabankanum, þeir greina að sjálfsögðu ekki frá því hvaða bankar það eru enda væru þeir bankar þá hugsanlega búnir að vera. Þessir bankar þurfa að leita á náðir Evrópska björgunarsjóðsins svokallaða, sjóðs sem Íslendingar þyrftu vel að merkja líka að dæla fjármagni inn í ef við gengjum í Evrópusambandið. Hlutur Íslands miðað við það sem stefnir í vegna björgunaraðgerðanna svokölluðu á evrusvæðinu vegna evrukrísunnar næmi hundruðum milljarða króna. Við værum með þessu að setja okkur í sömu stöðu og Grikkland og auk þess að borga fyrir vandræðin í öðrum Evrópulöndum. Það er ekki lausn, frú forseti. Við þurfum lausn sem tekur mið af íslenskum aðstæðum og gerir vandann ekki algjörlega óbærilegan eins og hann er því miður orðinn í Grikklandi og líklega fleiri Evrópuríkjum núna. Ef hv. málshefjandi Illugi Gunnarsson hefur tíma til að svara í lokaræðu sinni væri fróðlegt að heyra mat hv. þingmanns á því hvernig menn sáu fyrir sér að gjaldeyrishöftin yrðu afnumin þegar þau voru sett á, 

Virðulegi forseti. Ég held að öllum sé ljóst sem hlýða á þessa umræðu að það er samstaða hér á þinginu um að afnema gjaldeyrishöftin. Það eigum við að gera eins fljótt og óhætt er. Það er hins vegar algjört skilyrði fyrir skjótu afnámi haftanna að við finnum ábyrgar leiðir til að verja hagsmuni almennings í landinu í þeirri aðgerð, verja heimilin fyrir aukaverkunum sem yrðu mikið gengisfall íslensku krónunnar með tilheyrandi verðbólgu og lífskjaraskerðingu fyrir allan almenning, ekki einungis þá sem skulda mikið. Ég þakka Samtökum atvinnulífsins fyrir frumkvæði þeirra. Það er að sjálfsögðu alltaf lofsvert þegar samtök af þessu tagi leggja fram tillögu til launar á brýnum vandamálum. Þar er lýst í einföldum skrefum tilteknum aðgerðum við afnám hafta og er sjálfsagt að skoða það vandlega. Ég vil þó setja fyrirvara við þá hugmynd að ríkissjóður gefi út skuldabréf sem boðin verði erlendum krónueigendum með tilteknum afslætti innan mjög þröngs tímaramma því að þar með er í reynd verið að bjóða uppi þann dans að þjóðnýta skuldir einkaaðila með stóraukinni skuldsetningu ríkissjóðs sem tekur í ofanálag á sig alla áhættuna af aðgerðinni. Hitt er annað og verður að leggja miklu áherslu á, að umræðan um afnám hafta hefur öll verið á miklum villigötum. Hún hefur snúist um birtingarmynd sjúkdómsins en ekki hina undirliggjandi meinsemd sem er sú bitra staðreynd að við erum ekki með stöðugan gjaldmiðil í landinu sem nýtur trausts á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Ef við værum með traustan gjaldmiðil væru engin gjaldeyrishöft í landinu. En til þess að afnema höftin verðum við að svara tveimur lykilspurningum: Hvernig ætlum við að verja almenning fyrir fyrirsjáanlegri skarpri lækkun krónunnar við afnám hafta? Og hins vegar: Hvaða gjaldmiðlaumhverfi eða peningastefnu ætlum við að bjóða þessum sama almenningi og fyrirtækjunum í landinu þegar höftin hafa verið afnumin? Ég vil afnema gjaldeyrishöftin en ég er ekki tilbúinn að bjóða upp á það að framselja íslenskan almenning inn í eitthvert tilraunaeldhús Samtaka atvinnulífsins og talsmanna þeirra á Alþingi og stinga síðan höfðinu í sandinn þegar kemur að umræðu um framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar.

Forseti. Við ræðum hér eitt stærsta og flóknasta verkefni sem fram undan er, kannski það stærsta fyrir utan skuldamál heimilanna. Það er ef til vill til marks um það að síðast þegar við vorum með gjaldeyrishöft voru þau sett á til bráðabirgða en stóðu í marga áratugi. Ég held að það sé alveg ljóst að við verðum að afnema verðtrygginguna og leiðrétta skuldir heimilanna áður en lengra er haldið. Við sjáum það til dæmis á þeirri leið sem Samtök atvinnulífsins hafa kynnt fyrir þingmönnum að þar er í raun gert ráð fyrir því að gengið falli og ríkið komi inn og greiði heimilum hærri vaxtabætur til að bæta þeim upp tjónið en að fjármagnseigendur séu stikkfríir. Það er bara beinn ríkisstyrkur við fjármálafyrirtæki. Það er ekkert hægt að horfa á það öðruvísi. Talað er um að við þurfum einhverja leið. Menn hafa ólíkar hugmyndir. Gallinn við það að vera með eina leið og hengja sig í hana er að hún getur farið út um þúfur. Ég er hrædd um að ESB-leiðin strandi úti í móa, við vitum í raun ekkert hvað verður um evruna, það er einhvern veginn mjög erfitt að trúa á þá lausn þessa dagana. Ég held að sé alveg fullreynt með krónuna. Við þurfum að skoða þessi mál eins og margir hafa bent á, safna saman öllum hugmyndum sem komið hafa og fara í alvöru greiningarvinnu til að finna lausn sem hentar okkur. Það sem hentar einhvers staðar annars staðar hentar ekki endilega hér.

Forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir umræðuna og þau svör sem fram hafa komið. Ég vil segja það strax í upphafi að ég er ósammála hæstv. ráðherra um að hlutirnir gangi eftir áætlun. Ég er þeirrar skoðunar að þetta gangi allt of hægt og að skaðinn fari stigvaxandi. Seðlabankinn með eykur á vandann vaxtahækkunum sínum vegna þess að þar með stækkar hin margumrædda snjóhengja. Vandinn er sem sagt að aukast. Vegna þeirra orða sem féllu varðandi útgáfu á ríkisskuldabréfum í erlendri mynt horfa menn fyrst og fremst til þeirra sem eiga núna ríkisskuldabréf, sem eru skuldir ríkisins í íslenskum krónum, að þeim verði breytt í bréf sem verða til langs tíma, 15–20 ára, og verði þá í erlendri mynt til þess að hægt sé að byggja upp útflæðið þannig að það sé fyrirsjáanlegt. Ég tel líka að í hugmyndum Samtaka atvinnulífsins um að mæta þeim hækkunum á verðbólgunni sem leiða til hækkunar á verðtryggðum lánum með því að greiða til baka eða auka vaxtagreiðslur, að til þess að greiða það eigi að nota þær tekjur sem fást með því að setja á útgönguskatt. Það skiptir máli að hafa það í huga í því efni. Það sem skiptir mestu máli er að ríkisstjórnin og Alþingi taki þetta mál og geri það að forgangsmáli sínu. Þetta er ekki mál Seðlabankans, þetta er mál þingsins og ríkisstjórnarinnar. Það er rétt sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson benti á, það þarf að ná þjóðarsátt um það. Það er sennilega ofnotaðasta orðið á undanförnum missirum en í þessu máli verður að nást þjóðarsátt. Um það verður ríkisstjórnin að hafa forustu, þ.e. sátt á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, allra aðila vinnumarkaðarins, af því að sú aðgerð að afnema höftin er einhver sú mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir og jafnframt ein sú erfiðasta. Það verður ekki gert með því að fara áfram þá leið sem Seðlabankinn hefur farið, því miður. 
            

Frú forseti. Ég þakka umræðuna. Það er ánægjulegt að finna mikinn vilja til þess að takast sameiginlega á við þetta verkefni. Það er stórt, það er vandasamt og afar afdrifaríkt fyrir okkur að það takist án þess að við glötum fyrir borð þeim stöðugleika sem þó hefur tekist að ná í hagkerfinu og hefur kostað sínar fórnir. Það kemur ekki til greina að fara í glannaskap í þessum efnum sem yrði á kostnað almennings í landinu eða ríkissjóðs. Það er rétt að minna á að hrein staða þjóðarbúsins, sem glittir í þegar rykið er að setjast eftir fall bankanna og með uppgjöri á þeim, er ekki svo slæm, 60%, að talið er, í lok árs 2010. Hún hefur farið batnandi síðan meðal annars vegna þess að innlendir aðilar greiða erlendar skuldir sínar tiltölulega hratt niður. Það færir okkur líka heim sönnur um að það má ræða þetta mál, hvort sem heldur er sem greiðslujöfnunarvanda eða skuldavanda. Auðvitað er þetta sambland af hvoru tveggja. Viðfangsefnið er það að við ráðum ekki við eða höfum ekki stöðu til þess að láta þessar skuldir greiðast of hratt niður eða hverfa of hratt út úr hagkerfinu, sérstaklega ekki á meðan innflæði er takmarkað. Á meðan innlendir aðilar greiða erlend lán sín niður á sama tíma mundi það verða meira en greiðslujöfnuðurinn réði við. Það er mikilvægt að um þetta sé höfð eins mikil þverpólitísk sátt eða samstarf og mögulegt er. Þess vegna er nú að störfum nefnd fulltrúa allra þingflokka sem er að greina þetta mál, stýrihópur ráðherra og Seðlabanka og Fjármálaeftirlits er sömuleiðis virkur og er að fara yfir stöðuna núna í ljósi reynslunnar af þeim þremur gjaldeyrisútboðum sem búin eru á árinu. Það fjórða er fram undan í byrjun júní. Það hefur allan tímann legið fyrir að nú yrði staðan metin meðal annars í ljósi þeirra upplýsinga sem koma frá markaðnum í gegnum þessi útboð. Ákvarðanir um framhaldið og næstu skref þurfa að koma fram; er það útgönguskattur eða er það að einhverju leyti skuldabréfabinding eins og hér hefur borið á góma? Engu hefur verið hafnað í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það var minni hluti þingmanna, 30 þingmenn, sem ákvað skipun stjórnlagaráðs þvert á dóm Hæstaréttar á sínum tíma. Það var umdeild ákvörðun og veikti mjög hugmyndir ríkisstjórnarinnar að því hvernig haga skyldi vinnu við breytingar á stjórnarskránni. Auðvitað átti að endurtaka atkvæðagreiðsluna ef einhver alvara var í þessari vegferð. Að mati margra fræðimanna og leikmanna einnig uppfylla tillögur stjórnlagaráðs alls ekki grunninn sem hægt er að byggja nýja stjórnarskrá á, að mati margra er það frumvarp sem frá þeim kom ónothæft. Í stað þess að þingið lagfæri þessi stjórnarskrárdrög, skrifi þau upp á nýtt, á núna að senda þau í þjóðaratkvæði. Það er engu líkara en að þeir sem ráða ferð telji sig ekki hafa umboð til að endurskoða tillögur ráðs sem þeir hafa sjálfir skipað og ætli því að setja almenning í þá stöðu að greiða atkvæði um drög sem allir vita að geta aldrei orðið að stjórnarskrá. Spurningarnar sem fólk á að svara í atkvæðagreiðslunni eru í raun platspurningar og virðast miða að þeim eina tilgangi að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og félagar hennar geti varist falli á Alþingi.  Þann 29. mars var málið tekið til umræðu og voru vinnubrögðin þá gagnrýnd mikið, sjálf stjórnarskráin er jú undir. Vinnubrögðin sýna í raun öll virðingu meiri hlutans fyrir skipulagi íslensks samfélags, þ.e. virðingu þeirra fyrir stjórnarskrá lýðveldisins. Þetta skín svo sem í gegn í mörgum málum. Við getum séð dæmi um það í landsdómsmálinu, við getum séð dæmi um það í fiskveiðistjórninni, rammaáætlun, lögum um Stjórnarráðið og svo birtist það okkur nú. Má segja að það að ætla að keyra þetta í atkvæðagreiðslu í sumar samhliða forsetakosningum hafi verið fyrir fram dauðadæmt og að nú hafi meiri hlutinn í raun viðurkennt mistök sín með því að gefa það út að þeir vilji að skrifstofa þingsins ráði nokkra lögfræðinga til að fara yfir tillögur stjórnlagaráðs út frá lagatæknilegum forsendum til að undirbúa frumvarp sem lagt verður fyrir þingið síðar. Þetta er eins og að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu úti í miðri á. Á öðrum vettvangi er slíkri atkvæðagreiðslu hafnað, síðast af hæstv. forsætisráðherra hér í morgun, þegar talað var um hvort ekki væri rétt að stöðva viðræður um aðild að Evrópusambandinu, sem heyrast enn háværar raddir um. Fyrrverandi ráðherra ríkisstjórnarinnar og þingmaður Samfylkingarinnar, Árni Páll Árnason, hefur opnað á þennan möguleika og hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir gaf það út hér í morgun að það væri eðlilegt að kjósa um það mál samhliða næstu alþingiskosningum. Það heyrast sem sagt raddir úr stjórnarliðinu um að eðlilegt sé, áður en þessu ferli lýkur, að halda um það þjóðaratkvæðagreiðslu hvort halda eigi áfram. Deilan virðist nú frekar snúast um hvenær atkvæðagreiðslan verði en rök hæstv. forsætisráðherra eru þau að það sé ekki tímabært, það verði að ljúka þessum viðræðum. Það er hins vegar kjörið tækifæri til að gera það, eins og tillögur hafa komið fram um, samhliða þessari þjóðaratkvæðagreiðslu í haust, ef af henni verður. Við sjáum veikleika ríkisstjórnarinnar endurspeglast í þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem hún virðist eiga í þessa dagana við þingmenn Hreyfingarinnar. Það er áhugavert að lesa yfirlýsinguna sem kom frá þingmönnum Hreyfingarinnar um þau mál sem þau segjast hafa rætt við ríkisstjórnina og helst brenna á þjóðinni, þar á meðal þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs, persónukjör, gagnsæi upplýsinga, tjáningarfrelsi, leiðir til almennra skuldaleiðréttinga, afnám verðtryggingar sem og framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnarkerfisins. Þau virðast ekkert hafa rætt þá fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin kynnti í dag. Að mati hv. þingmanna Hreyfingarinnar kalla þær aðstæður sem ríkja í samfélaginu á aðgerðir af hálfu stjórnvalda og ábyrga afstöðu minni hlutans. Þar segir, með leyfi forseta: „Takist samningar um framgang ofangreindra mála lýsum við okkur reiðubúin að verja ríkisstjórnina vantrausti komi til þess. Við höfum aldrei heitið ríkisstjórninni stuðningi gegn vantrausti en höfum stutt öll góð mál óháð uppruna þeirra.“ Hér sjáum við hvað er að gerast, virðulegi forseti. Þetta verða ein dýrustu atkvæði í sögu lýðveldisins. Kostnaður við þessa þjóðaratkvæðagreiðslu verður sennilega hátt í 300 milljónir og ef það á að tryggja atkvæði þriggja hv. þingmanna Hreyfingarinnar eru þetta um 100 milljónir á atkvæði. Þessi mál leiða mann óneitanlega að fjárfestingaráætlun fyrir Ísland fyrir árin 2013–2015 sem hæstv. ríkisstjórn kynnti í dag. Mig langar að gera hana að umtalsefni vegna þess að þar endurspeglast í raun sama vandamál ríkisstjórnarinnar og er gagnvart Hreyfingunni í þessu máli nema í því tilfelli á það við um Guðmund Steingrímsson, þingmann Bjartrar framtíðar eins og flokkurinn heitir orðið í dag. Honum er þökkuð þessi fjárfestingaráætlun og er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að hann eigi að taka sæti eða starfa með ráðherranefnd um þessi mál. Hér er á ferðinni í raun mjög ógeðfelld stefna þar sem verið er að skipta dúsum milli landshluta og til hinna ýmsu samfélagshópa. Þetta er allt í sama dúr og það samkomulag sem verið er að gera við Hreyfinguna á þessum tímapunkti og sýnir okkur hvað ríkisstjórnin er skelfilega veik. Hér er hún reyndar að ávísa fjárfestingum yfir á næsta kjörtímabil, hún er að reyna að moka yfir það getuleysi sem við höfum orðið vitni að á þessu kjörtímabili og ætlar að setja ábyrgðina yfir á næstu ríkisstjórn. Það endurspeglast líka í þessu mjög augljóslega hvernig ríkisstjórnarsamstarfs þessi ríkisstjórn horfir til eftir næstu kosningar. Við sjáum að það er verið að reyna að ná samkomulagi við Hreyfinguna og við sjáum á þessari fjárfestingaráætlun að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson á að vera aðaldriffjöðurin. Þetta er næsta ríkisstjórnarsamstarf. Ríkisstjórnin er að brúa bil til þessara minni flokka, þessara nýju framboða, til að byggja upp eitthvert fjölflokkaríkisstjórnarmynstur eftir næstu kosningar. Það sem er ógeðfellt í þessari fjárfestingaráætlun, virðulegi forseti, er að hún er öll í fyrirvörum og í henni eru dulbúnar hótanir til almennings í landinu, þ.e. þessar fjárfestingar fara ekki af stað nema samþykkt verði fiskveiðistjórnarfrumvörp sem nú liggja fyrir þinginu. Einnig eru fyrirvarar vegna fjárfestinga og verkefna sem verða fjármögnuð af eignasölu. Það vantar ekki upp á að þessu sé skipt í flokka. Hér á að setja á þremur árum um 17 milljarða í fjárfestingar og verkefni og fjármagna með sérstöku veiðigjaldi ef fiskveiðifrumvörpin verða samþykkt. Hér er atvinnulífinu stillt upp við vegg og almenningi um allt land, sem hefur risið upp gegn þessum gölluðu hugmyndum ríkisstjórnarinnar í fiskveiðistjórnarmálum, og sagt: Ef þið viljið þetta ekki verða engar fjárfestingar. Þetta er sýn þessarar ríkisstjórnar. Það er verið að stinga dúsum upp í fólk, það er verið að kaupa fólk og fyrirtæki til liðs við sig með mjög ósmekklegum hætti. Þetta er í sama dúr og stjórnarskrármálið, alveg sama dúr. Það er verið að kaupa menn til liðs við sig á þessum nótum. Þessi fjárfestingaráætlun á að skila um 40 milljörðum á þessu tímabili í auknar fjárfestingar. Á sama tíma fjölluðum við um rammaáætlun í þingnefnd í dag sem er búið að mæla fyrir á þingi. Í þeirri áætlun er gert ráð fyrir, samkvæmt skýrslu GAMMA, að þeir frestir eða tafaleikir sem verða á framkvæmdum, samkvæmt rammaáætlun, samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar, muni á næstu fjórum árum kosta okkur 270 milljarða í fjárfestingum, fimm þúsund ársverk. Það er fyrir utan afleidd störf. Þessi fjárfestingaráætlun á að skapa fjögur þúsund ársverk. Í þessu endurspeglast forgangsröð núverandi ríkisstjórnar. Hún er með þann möguleika að fara þá skynsamlegu leið að leysa sjávarútvegsmálin, laða að fjárfestingu á þeim vettvangi. Nei, það á að taka úr greininni og setja í samfélagsverkefni þannig að fjárfestingar munu dragast mikið saman í sjávarútvegi. Á hinn bóginn á að loka fyrir fjárfestingar í orkufrekum iðnaði með sömu afleiðingum. Allt er þetta gert til að kaupa til fylgilags við sig framboð flokka eins og hv. þingmanns Guðmundar Steingrímssonar og hv. þingmanna Hreyfingarinnar. Það er ógeðfellt, virðulegi forseti, að verða vitni að þessu. Fræðimenn hafa gefið vinnubrögðum í kringum endurskoðun á stjórnarskránni falleinkunn. Margir þeirra taka undir með Sigurði Líndal lagaprófessor, einum helsta fræðimanni okkar á þessu sviði. Hann segir m.a. að menn verði fyrst að skilgreina núverandi stjórnarskrá áður en þeir ákveði að breyta henni. Margt sé mjög gott við hana. Til dæmis er búið að breyta mörgu í henni frá 1874. Þetta sé því ekki sama stjórnarskráin þar sem lítið sé eftir af þeirri upphaflegu. Hann bendir á að nýbúið er að breyta mannréttindakafla hennar. Hann óttaðist mjög niðurstöður þeirrar nefndar sem skipuð var af þinginu, að hún yrði pólitísk og í hana veldist fólk sem hefði ekki nægilega þekkingu á stjórnarskránni og notkun hennar. Þetta hefur gengið eftir, áhyggjur þessa fræðimanns hafa gengið eftir og endurspeglast í umsögnum okkar helstu fræðimanna í dag um að grunnurinn sem er lagður fyrir sé ónothæfur. Hann telur, ásamt öðrum, að umræður um heildarendurskoðun á stjórnarskránni hafi fyrst og fremst komið upp vegna hrunsins sem hún hafi þó ekkert haft með að gera, það hafi ekkert verið stjórnarskránni að kenna að hér varð hrun. Það er auðvitað magnað að áherslur og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar skuli vera með þeim hætti að við séum að brölta í mikilli óeiningu og ágreiningi um þetta mikilvæga mál. Ég hefði haldið að á þessum tímapunkti ættu menn frekar að einbeita sér að faglegri og fræðilegri vinnu við að útfæra einhverjar breytingar sem sæmileg samstaða gæti náðst um í stað þess að flækja ferlið eins og nú er verið að gera. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði fyrir stuttu, með leyfi forseta: „Við erum með tillögu stjórnlagaráðsins, það hefur komið fram gagnrýni um að það séu einhver lagatæknileg atriði sem þurfi að laga, það þurfi líka að laga greinargerðina, og við ætlum nú að fá fólk sem hefur sérþekkingu í lögfræði til þess að yfirfara þessa tillögu.“ Sem betur fer tókst okkur í stjórnarandstöðunni að koma í veg fyrir það að menn færu í flaustursskap að láta kjósa um svo óundirbúið mál, sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir tekur nú undir, samhliða forsetakosningum. Það tókst þó kannski að bjarga einhverju fyrir horn, svo ég noti bara hennar eigin orð. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði, með leyfi forseta: „Ég skora á þingmenn að vera ekki hræddir við fólkið í landinu …“ Hún skorar á okkur þingmenn að vera ekki hrædd við að leggja þessi mál í dóm þjóðarinnar. En hverju svarar hún þegar við ræðum það hvort við eigum að leggja það í dóm þjóðarinnar að halda áfram á þeirri vegferð sem við erum í í aðildarviðræðum við ESB? Nei, þá er það ekki tímabært, virðulegi forseti.  „Ef Íslendingar vilja ekki einu sinni halda viðræðunum áfram þá munu þeir fella samninginn hvort eð er þegar þar að kemur. En ef þeir samþykkja að halda áfram fæst aukinn lýðræðislegur stuðningur við aðildarferlið. Og þar með mun sterkara umboð…“ Hann er sem sagt fylgjandi því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu með málið. Árið 2005, þegar vinna hófst við endurskoðun stjórnarskrárinnar eftir eðlilegum leiðum, kröfðust þingmenn Samfylkingarinnar neitunarvalds í nefndinni. Við þeim óskum var orðið þó að það mundi stuðla að lengri málsmeðferð. En það er ekki stíll þessara ríkisstjórnarflokka að vera samkvæmir sjálfum sér og nú er okkur brigslað um málþóf þegar troða á vanreifuðum og illa undirbúnum hugmyndum í gegnum Alþingi. „Auðlindamálin eru pólitískasta viðfangsefnið við endurskoðunina“, svo ég vitni í orð Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins. Hann segir m.a., með leyfi forseta: „Að því leyti er rétt að hafa það sem forgangsverkefni. Þá spyrja menn: Er það ekki pólitískt óleysanlegt mál?“ Hann vill halda því fram að þegar skyggnst sé undir yfirborð umræðunnar fari því fjarri. Þetta sé sennilega mest rædda álitaefnið. „Í áliti auðlindanefndar undir forystu Jóhannesar Nordals voru fyrir áratug settar fram hugmyndir um stjórnarskrárbindingu auðlindaákvæðis. Á bak við þær var samstaða allra þáverandi þingflokka. Undirnefnd stjórnarskrárnefndarinnar frá 2005 undir forystu Bjarna Benediktssonar“ - núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins - „ræddi svipaða lausn.“ Fyrir kosningarnar 2007 var til orðið samkomulag að texta að auðlindaákvæði á milli flokka, en það þótti óráð að setja það fram fyrir kosningar, málinu væri ekki fulllokið. Það eru mörg önnur álitamál sem lengra voru komin í þessari vinnu og hefði verið nær að reyna að byggja faglega og eðlilega vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar á þeirri miklu vinnu sem hafði farið fram. Hæstv. forsætisráðherra segir að henni finnist mjög sérkennilegt að öll þau ár sem hún hefur setið í ríkisstjórn hafi það alltaf verið sjálfstæðismenn sem hafi brugðið fæti fyrir það að við höfum getað þokast eitthvað áfram í stjórnarskrármálinu og það viti allir sem vilja vita að þingið hefur verið ófært um að leysa þetta mál sjálft í marga áratugi. Þessar fullyrðingar hæstv. forsætisráðherra standast ekki miðað við það sem ég fór yfir áðan. Auðvitað reynum við sjálfstæðismenn og aðrir í stjórnarandstöðunni, þingmenn Framsóknarflokksins, að koma í veg fyrir svona endaleysur, sóun fjármuna með röngum áherslum á erfiðum tímum. Það er okkar verkefni að taka svona leikaraskap út af dagskrá sem lítil alvara virðist vera að baki, valdabrölt fólks sem setur eigin hagsmuni ofar þjóðarhagsmunum. 

Forseti. Nú hellast yfir þingmenn tölvupóstar þar sem fram kemur sú skoðun að með þeirri umræðu sem hér stendur sé verið að lengja í því að Íslendingar fái kosið um nýja stjórnarskrá. Af því tilefni vil ég árétta að það mál sem hér liggur fyrir snýst ekki um það hvort þjóðin geti kosið um nýja stjórnarskrá, samþykkt hana eða synjað. Það mál sem hér liggur fyrir er þingsályktunartillaga sem heimilar þingi og þá væntanlega ríkisstjórn að fengnu samþykki þessarar þingsályktunartillögu að leggja sex spurningar fyrir almenning á Íslandi. Þær eru vissulega tengdar ýmsu sem snýr að stjórnarskrá lýðveldisins en ekki er með neinum hætti hægt að leggja það út að þetta mál eins og það liggur hér fyrir, ef og þegar það fer í atkvæðagreiðslu, sé þess eðlis að þjóðin væri að segja skoðun sína á nýrri stjórnarskrá eins og sagt er. Það er langur vegur frá. Því miður hefur þingið ekki notið þeirrar gæfu að vinna úr þeim miklu gögnum sem fyrir liggja um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þess í stað er málið sífellt sett í þann hnút sem raun ber vitni og við upplifum þessa dagana. Það er umhugsunarefni fyrir okkur öll sem hér eigum sæti hvers vegna ekki hefur tekist að vinna úr öllum þeim gagnabunka sem fyrir liggur í stjórnarskrármálinu. Í því efni má nefna afrakstur vinnu stjórnarskrárnefnda fyrri ára, sérstaklega á árinu 2005 til ársins 2007. Það má líka nefna afrakstur þjóðfundarins frá árinu 2010 sem gekk mjög vel og skilaði mörgum hugmyndum. Stjórnlaganefndin starfaði frá 2010 til 2011 og stjórnlagaráðið á árinu 2011 eins og allir þekkja. Afrakstur þeirrar vinnu var afhentur forseta Alþingis 29. júlí á síðasta ári. Það er að verða hartnær eitt ár frá því að sú gjörð var staðfest. Engu að síður liggur fyrir að þingið vann ekkert í því gagni sem forsenda var afhent fyrr en eftir langa mæðu og niðurstaða þeirrar vinnu er sú að Alþingi hefur ekki tekið neina efnislega umræðu um breytingar á þeirri stjórnarskrá sem fyrir er í landinu og ekki heldur tillögu að nýrri stjórnarskrá sem við getum kallað sem svo sem kom út úr stjórnlagaráðsvinnunni. Nei, það sem kemur þá út úr þessari „vinnu Alþingis“ eftir eitt ár eru sex almennar spurningar sem senda á til þjóðaratkvæðis og hvernig svo sem svörin við þeim verða er alveg ljóst að óhjákvæmilegt er fyrir þingið að taka grundvallarumræðu um efnislega þætti málsins sem hingað til hefur ekki fengist. Í mínum huga er eingöngu um að ræða frestun á því lögbundna hlutverki sem Alþingi hefur og felst í þessari þingsályktunartillögu, þetta er tillaga um að fresta því að alþingismenn sem kjörnir voru til setu á árinu 2009 takist á við hlutverk sitt og rýni þær tillögur sem Alþingi hafa borist. Það verður væntanlega ekki fyrr en seint og um síðir því að þjóðaratkvæðagreiðsla um þessar sex spurningar á ekki að fara fram fyrr en í haust, í október, og þá fyrst á að taka hina efnislegu umræðu og gefa sér þá veturinn til að komast að einhverri niðurstöðu. Mér er algjörlega hulin ráðgáta hvers vegna þessi vinna hefur ekki farið fram nú þegar. Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta þingmann úr stjórnarliðinu eða meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggja fram rök fyrir því hvers vegna ekki hafi verið tekist á við þessar spurningar. Ég álít einnig að það ættu að vera allar forsendur til þess að þingið gæti tekist á við þetta verkefni, ekki síst í ljósi yfirlýsinga frá öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi í dag í þá veru að þeir hafa lýst sig reiðubúna að koma að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Það er út af fyrir sig mjög gott að hafa fyrirliggjandi þá vitneskju að ríkur vilji sé meðal allra stjórnmálaflokka að ganga til þessa verks og það rekur mig enn og aftur að þeirri spurningu hvað skortir á skilyrði til að þannig sé unnið. Þess í stað erum við hér í sífelldum átökum og að takast á um það annað slagið í heift hvers vegna þetta verklag sé viðhaft og síðan að skiptast á spurningum sem lúta að einstökum atriðum stjórnarskrárinnar. Fremur ættum við að vera með málið í vinnslu þingmanna sem skiluðu okkur síðan tillögu inn til Alþingis að nýrri stjórnarskrá sem væri þá hægt að senda út til atkvæða eins og lög gera ráð fyrir. Tilfinning mín er sú að þetta sé liður í einhvers konar pólitískum leik, því miður, og við sjáum þess raunar stað í því með hvaða hætti forustumenn ríkisstjórnar svara úr ræðustóli eða í fjölmiðlum um þær þreifingar sem eiga sér stað milli ríkisstjórnarinnar og þingflokks Hreyfingarinnar. Eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi í fyrirspurnatíma í morgun standa yfir samningar í þessa veru þannig að verið er að semja um meðal annars meðferð stjórnarskrárinnar utan Alþingissalarins og er ekki góður bragur á slíku. Það eru mörg álitamál í þessum efnum. Sérstaklega vil ég nefna eitt, ekki síst í ljósi þess hvernig þessu máli var stefnt á sínum tíma, að þjóðaratkvæði og sú skoðanakönnun sem gera á með þessum sex spurningum átti að vera gerð jafnhliða forsetakosningum. Sem betur fer verður sú könnun ekki gerð jafnhliða þeim. Það væri æskilegt að þingið ræddi það sérstaklega í tengslum við endurskoðun stjórnarskrár hvernig ætti að fara með hið svokallaða synjunarvald forseta. Við sjáum þess stað, a.m.k. hjá tveimur frambjóðendum til forseta, þar sem annar frambjóðandinn lýsti því yfir að ef naumur meiri hluti væri fyrir máli á Alþingi í umdeildu máli vildi sá frambjóðandi vísa því máli til atkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar og frá öðrum frambjóðanda höfum við fengið tilkynningu um að ef hann hlyti kosningu yrði væntanlega mjög umdeildu máli sem er í meðferð hjá Alþingi nú þegar, fiskveiðistjórnarfrumvarpinu, vísað til þjóðarinnar. Menn eru þegar í framboði til forseta farnir að gefa yfirlýsingar um það hvernig og við hvaða mál á að beita þessu synjunarvaldi. Ég hefði talið æskilegra að þingið lyki afgreiðslu sinni og vinnu áður en til slíkra tilkynninga kæmi en þó teldi ég æskilegra að synjunarvald sem slíkt væri ekki hjá einum einstaklingi heldur væru reglur í stjórnarskrá sem mæltu fyrir um það hvaða mál ættu að fara til þjóðaratkvæðis, undir hvaða skilmálum, hversu margir Íslendingar gætu óskað eftir því að fá til þjóðarinnar mál eða að einhver tiltekinn hluti alþingismanna gæti borið það upp. Þessi mikilsverðu efni hafa ekki fengist rædd í tengslum við þetta mál og þegar maður rýnir þær spurningar sem hér liggja fyrir er alveg með ólíkindum að sjá hvernig þær eru orðaðar, sumar hverjar. Það er nánast útilokað fyrir þann sem mun lenda í því og vill taka þátt í þeirri atkvæðagreiðslu ef hún fer fram að átta sig á því hvað svar hans við tiltekinni spurningu þýðir. Þannig væri hægt að tína út nokkrar spurningar og fara yfir. Tími minn til umræðu um það er ekki mikill þannig að ég geri ráð fyrir að taka það fyrir í annarri ræðu en læt þessu lokið að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Þar kom fram að þingmenn eru núna að fá tölvuskeyti frá aðilum sem hafa áhyggjur af því að þeir fái ekki að kjósa um nýja stjórnarskrá. Ég held að einhver misskilningur sé hér á ferð því að sú kosning sem fyrirhuguð er í október snýst ekki um að kjósa um nýja stjórnarskrá heldur er hún könnun á ákveðnum atriðum er lúta að stjórnarskránni og þeim tillögum sem lagðar hafa verið fram af hálfu stjórnlagaráðs. Það er ekki verið að kjósa um samþykkt eða synjun á stjórnarskrá. Það er mikilvægt að þessu sé haldið til haga, það er einhver misskilningur á ferðinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í fyrstu spurninguna í þessari þingsályktunartillögu en hún lýtur að því hvort menn vilji eða vilji ekki segja álit sitt á tillögum stjórnlagaráðs. Ekki er boðið upp á að fjalla um einstakar greinar en eins og fram hefur komið í ræðum þingmanna eru sumir þingmanna sammála einstökum greinum en ósammála öðrum. Eingöngu er gefinn kostur á því að segja álit sitt á því hvort leggja eigi tillögur ráðsins til grundvallar eða ekki, það er allt eða ekkert. Þetta er mikill galli því að ef hugmyndin með þessu er að mæla fylgið með tillögunum, gefur þetta ekki færi á að mæla hvaða breytingar menn vilja gera og hverjar ekki. Á hinn bóginn er bætt við fimm spurningum sem eru að mínu viti valdar með mjög óljósum hætti. Í þeim er að finna að einhverju leyti áherslur sem hafa komið fram í allri vinnslu málsins en mörg önnur atriði hafa líka komið fram á þjóðfundinum og einnig hjá stjórnlagaráði og nefndinni sem starfaði. Mig langaði að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi út í þessa framsetningu á spurningunum og aðallega fyrstu spurningunni.

Forseti. Fyrst varðandi umræðuna um gildi þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem er fram undan. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, og ég nefndi í ræðu minni, að ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt í óbreyttri mynd er ekki verið að greiða atkvæði um stjórnarskrá lýðveldisins. Þetta er þvert á móti skoðanakönnun, nokkurs konar Gettu betur-keppni þar sem menn eiga að skora fyrir einhver svör en við vitum bara ekki úrslitin úr því fyrir fram. Það er einfaldlega vegna þess að túlkunin á svörunum verður svo mismunandi. Þetta er því hárrétt ábending hjá hv. þingmanni um fyrstu spurninguna í þessari skoðanakönnun. Af hálfu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar liggur meira að segja fyrir staðfesting á því, með skipan sérfræðinganefndarinnar, að gera þarf breytingar á þeirri tillögu sem stjórnlagaráðið skilaði forseta Alþingis í júlí á síðasta ári. Með þeirri könnun sem ætlunin er að láta gera er því verið að spyrja almenning hvort viðkomandi vilji leggja til grundvallar tillögur sem eru í vinnslu Alþingis. Plaggið er að því leyti til ófullkomið að verið er að inna fólk eftir afstöðu til skjals sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er nú þegar farinn að vinna að breytingum á. Af hverju bíða menn þá ekki með það, vinna sína vinnu og klára tillögu að endurskoðaðri eða nýrri stjórnarskrá, eftir því hvernig Alþingi vinnur úr því, og bera hana síðan undir almenning í landinu? Ég held að ástæðan sé fyrst og fremst sú að við þá gjörð, í tengslum við slíka þjóðaratkvæðagreiðslu, þyrfti að boða til almennra kosninga. Þess vegna 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið. Í 25. gr. tillagna stjórnlagaráðs er kveðið á um að allir eigi að eiga rétt til sanngjarnra launa. Ekki er nánar útlistað hvernig eigi að tryggja það og hvað teljist í raun vera sanngjörn laun. Hvað eru sanngjörn laun? Er það eitthvað sem hægt er að leggja fingur á og segja: Þetta eru sanngjörn laun? Getur það farið eftir vinnuframlagi? Getur það farið eftir álagi? Getur það farið eftir því hvers konar vinnu er verið að inna af hendi? Svona atriði þarfnast mikillar yfirlegu og í raun vantar að Alþingi og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi farið ofan í hverja einustu tillögu og sagt: Þetta gengur ekki upp. 

Forseti. Það er vandi með þann rétt sem ætlunin er að tryggja og í þessu tilviki að öllum verði tryggður réttur til sanngjarnra launa. Væri ekki rétt að spyrja núverandi seðlabankastjóra að því hvernig honum hafi gengið að eiga við hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum? Ég held að það væri skemmtilegt að fá lýsingu á því frá Má Guðmundssyni hvernig þau loforð um sanngjörn laun sem honum voru gefin í aðdraganda ráðningar sinnar hafi gengið eftir. Hann er nú í máli við vinnuveitanda sinn til að innheimta þau laun sem honum voru gefin fyrirheit um. Það er einfalt mál að setja svona hluti fram en erfiðara að fullnusta þá. Ég held að þetta ákvæði ásamt ýmsum öðrum sé mjög gildishlaðið og nánast útilokað að setja í lagatexta og hafa fulla sannfæringu fyrir því að tryggingin á fullyrðingunni gangi eftir. Það er útilokað 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Eftir því sem við ræðum þetta mál meira á þinginu afhjúpast enn frekar sá fáránleiki að ætla að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu ekki síðar en í október. Það vill þannig til, eins og ég hef sagt áður í ræðu, að búið er að skipa sex til sjö manna lögfræðingateymi til að lesa yfir tillögur stjórnlagaráðs. Teymið á að vinna í sumar og skila tillögum til þingsins eigi síðar en í byrjun september. Samt er haldið áfram með þetta mál, að leggja fram þessar spurningar í skoðanakönnun hjá þjóðinni, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessar tillögur eru nú þegar úreltar vegna þess að lögfræðingateymið sem á að vinna í sumar kemur til með að gera breytingar á því plaggi sem nú er lagt til grundvallar. Í ljósi þessa er mjög einkennilegt að fyrsta spurningin skuli standa eins og hún gerir í þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“ Þessu er ekki hægt að svara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að tillögurnar koma til með að taka breytingum í sumar. Þess vegna vil ég spyrja þingmanninn: Er þetta ekki tímaeyðsla? Er ekki verið að henda 250–300 millj. kr. út um gluggann algerlega að ástæðulausu? Væri ekki nær að nota peningana í eitthvað annað en þá leiksýningu sem málið er?

Forseti. Ég get svarað því strax. Ég tel að það sé full þörf fyrir þessa fjármuni til þarfari verkefna en þessara. Ég held að við sjáum þess víða stað að fjármuni vantar, svo sem í heilbrigðiskerfið, menntakerfið og á öðrum sviðum þjóðlífsins. Ef við erum aflögufær í ríkissjóði, sem ég dreg raunar í efa, er að mínu mati vissulega þarfara að verja þessum fjármunum til annarra verkefna. Það hnikar hins vegar ekki þeirri skoðun minni að úr því sem komið er og vegna þess hvernig boltinn var gefinn upp á árinu 2009, ber þinginu að ljúka umræðunni um stjórnarskrána af ábyrgð og skynsemi og vinna þau verkefni sem Alþingi eru falin en ekki skjóta sér undan þeim eins og mér þykir þessi skoðanakönnun gefa tilefni til. Ég er þeirrar skoðunar að hvort sem mönnum líkar betur eða verr sé það verkefni Alþingis og eigi að vera það, að búa nýjar tillögur að breytingum á stjórnarskrá eða eftir atvikum nýrri stjórnarskrá í hendur almennings í landinu og menn eigi ekki að skorast undan því. Ég tel mjög mikils um vert að þeirri vinnu sem hafin var verði lokið. Ég tel það innlegg sem hér er á ferðinni frestunarleið og fyrst og fremst, eins og ég nefndi áðan í andsvari, aðferð til að forða því að rjúfa þurfi þing jafnhliða því að kosið hafi verið um nýja stjórnarskrá og boða í framhaldinu til nýrra kosninga. Menn eru bara með tafaleiki til að geta haldið áfram stjórnarsamstarfi út þetta kjörtímabil.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála þingmanninum þegar hann segir að um tafaleiki sé að ræða. Þetta er enn einn tafaleikurinn sem ríkisstjórnin leikur í þessari málsmeðferð, málsmeðferð sem stenst ekki stjórnarskrá. Ég hef oft sagt að ríkisstjórninni væri nær að fara að gildandi stjórnarskrá áður en hún reynir að breyta henni svona. Sú ábyrgð verður ekki tekin af okkur þingmönnum að það erum við sem breytum stjórnarskránni og enginn annar. Það ákvæði er skýrt í stjórnarskránni. Mig langar að spyrja þingmanninn að því hvort hann hafi veitt því athygli að hér er spurt pólitískra spurninga um nokkur mál. Tvö mál frá Vinstri grænum, tvö frá Samfylkingunni, töluliður 6 er beint frá Hreyfingunni. Svona hafa ríkisstjórnarflokkarnir skipt þessum spurningum niður. 

Forseti. Já, ég get svarað því játandi að ég hafði rekið augun í þetta, ég rýndi það eftir að þetta kom upp í umræðu um málið. Allir fá sinn hluta af kökunni í þessu máli og það birtist meðal annars svona. Ég held að það sé rétt sem hv. þingmaður bendir á að æskilegra væri að núverandi stjórnvöld fylgdu ákvæðum stjórnarskrárinnar sem er þó enn í gildi. Frægasta dæmið um það hvernig skautað var fram hjá þeim, var í upphafi starfstíma þessara ágætu einstaklinga þegar ráðinn var seðlabankastjóri sem var norskur ríkisborgari. Það stenst ekki ákvæði íslenskrar stjórnarskrár að erlendur ríkisborgari sé ráðinn til þess starfs. Það er eitt dæmi af mörgum um það að ákvæði stjórnarskrárinnar sem í gildi eru hafi verið brotin af núverandi stjórn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mig langar að fara aðeins yfir og spyrja hv. þingmann um eitt mál sem ég spurði félaga hans að, hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, í umræðunum fyrr í morgun. Það snýr að því að töluverð umræða hefur verið um að stjórnarskrá Íslands heimili ekki það fullveldisafsal sem felst í EES-samningnum. Nýlega fór fram úttekt á þessum málum í Noregi, þ.e. EES-samningnum og stöðu Noregs í því sambandi. Staðan í Noregi og á Íslandi er um margt mjög svipuð. Gríðarleg andstaða er við Evrópusambandsaðild í báðum löndunum og miklar vangaveltur um fullveldi samhliða stjórnarskrá. Í skýrslunni var rætt um þrjá möguleika fyrir Noreg. Það var í fyrsta lagi að ganga í Evrópusambandið, í öðru lagi að segja skilið við EES-samninginn eða í þriðja lagi að leita eftir því að endurskoða EES-samninginn með einhverjum hætti og draga úr fullveldisafsali. Nú hefur reyndar komið fram í þinginu breytingartillaga sem snýr að þessu fullveldisafsali, hvort þjóðin vilji heimila fullveldisafsal í stjórnarskrá. Mig langaði að inna hv. þingmann eftir skoðun hans í því máli. Telur hv. þingmaður að við ættum að gera breytingar á stjórnarskrá sem heimili slíkt fullveldisafsal eða ættum við að styrkja fullveldisákvæði í stjórnarskrá og halda því eins og það er, og leita leiða til að endurskoða EES-samninginn? Miklar umræður eru þessa dagana um fullveldi, ekki eingöngu í tengslum við ESB-umsóknina heldur almennt í samfélaginu. Það væri fróðlegt að fá sýn hv. þingmanns á þetta.

Forseti. Eins og ágætlega kemur fram í þessu andsvari er hægt að tengja umræðu um stjórnarskrána við ýmis mál og hv. þingmaður Ásmundur Einar Daðason spyr um þetta grundvallarmál. Stutta svarið mitt við þessu er einfaldlega það að ég vil ekki með neinum hætti ganga á fullveldisrétt íslensku þjóðarinnar. Ég tel þvert á móti að meðan við viljum vera sjálfstætt ríki eigum við að verja hann með kjafti og klóm og ganga eins langt í því og við mögulega getum. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er mjög harður á því. Ég geri mér hins vegar ljóst að vegna ákvæða EES-samningsins og framkvæmdar þeirra er þessi spurning að verða mjög áleitin. Hún er meðal annars grunnurinn að þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Birgir Ármannsson og Ólöf Nordal hafa flutt og kemur væntanlega til afgreiðslu þegar umræðu um þetta mál lýkur. Sú spurning hljóðar þannig að gerð er tillaga um að við ákveðna tiltekna efnisgrein bætist einn töluliður sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana?“ Úr því að þessi þingsályktunartillaga um skoðanakönnunina er komin fram er eðlilegt að viðbótartillögur séu lagðar til. En ég ítreka þá afstöðu mína að eðlilegra og skynsamlegra hefði verið á allan hátt að Alþingi hefði útfært ákvæði í þessa veru, ef meiri hluti hefði verið fyrir því, og sú útfærsla færi síðan til þjóðaratkvæðis með öðrum breytingum á stjórnarskrá. Ef spurning sem þessi fer inn í skoðanavagninn, könnunarvagninn, stendur eftir sem áður upp á Alþingi að taka afstöðu til niðurstöðunnar, móta tillöguna sem yrði síðan borin undir þjóðina.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um fullveldisafsalið og það er mjög mikilvægt að verja fullveldið með kjafti og klóm. Ég er ánægður með að hv. þingmaður er ekki sammála flokkssystur sinni hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur hvað þetta snertir. Ég vil líka taka undir þá breytingartillögu sem flutt er af hv. þm. Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal. Ég held að það væri mjög gott ef þjóðin yrði spurð um þetta, ef á annað borð á að fara af stað með einhvers konar Gettu betur-spurningakeppni, eins og hv. þingmaður lýsti þessum leiðangri. Það væri mjög fróðlegt að vita afstöðu þjóðarinnar í þessu efni, því að miðað við það sem maður heyrir úti í samfélaginu hygg ég að ekki sé vilji hjá þjóðinni til að afsala sér meira fullveldi en orðið er, heldur fremur í þá átt að styrkja það. Maður heyrir að margir stjórnarliðar vilja ekki spyrja þessarar spurningar, ekki frekar en Evrópusambandsspurningarinnar, hvort þjóðin vilji halda aðildarviðræðunum áfram, þótt aðeins sé farið að brotna upp úr þeirri afstöðu. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Er ekki bara svo að ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar að hún vill ekki spyrja spurninga sem hún einfaldlega hræðist svörin við? Getur ekki verið 

Forseti. Þetta var mjög athyglisverð nálgun hjá hv. þingmanni á spurningunni um hvað veldur því að spurningavagninn inniheldur ekki fleiri spurningar en þessar sex. Ég held að svar mitt við því hvort ríkisstjórnin sé að forðast þessar beinu spurningar sem hún telur að séu andstaða við meðal þjóðarinnar, sé einfaldlega sú staðreynd að allt frá upphafsdögum þessarar ríkisstjórnar hefur legið fyrir vilji til að endurskoða stjórnarskrána. Nú þremur árum seinna erum við enn á byrjunarreit þess máls. Ástæðan er bara ein. Ríkisstjórnin þorir ekki af einhverjum ástæðum að ganga til móts við fólkið í landinu með tillögu að nýrri eða endurskoðaðri stjórnarskrá fyrr en undir lok líftíma síns. 

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu frá ríkisstjórninni og þingmönnum Hreyfingarinnar um að af stað fari þjóðaratkvæðagreiðsla um sex spurningar sem fyrir fram eru gefnar. Mig langar í byrjun að upplýsa að einhver misskilningur virðist vera í gangi í samfélaginu vegna þess að þingmönnum berast tölvupóstar og SMS þar sem þess er óskað að þjóðin fái að greiða atkvæði um stjórnarskrána. Það er ekki það sem er í bígerð núna hjá ríkisstjórninni vegna þess að ríkisstjórnin treystir sér ekki með skýrslu stjórnlagaráðs óbreytta í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar liggur hundurinn grafinn, frú forseti, þannig að þær spurningar sem stendur til að setja í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eru á engan hátt tengdar þessu máli frá stjórnlagaráði. Ég hef líka farið yfir það í dag að spurning eitt í tillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, um hvort tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá, er raunverulega orðin úrelt vegna þess að nú hefur verið fenginn lögfræðihópur til að lesa þetta allt saman yfir. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur viðurkennt að til dæmis verði þessum hópi falið að endurskrifa greinargerðina sem stjórnlagaráð skilaði af sér. Það er því verið að breyta málinu í þessum töluðu orðum og þar með verður þjóðaratkvæðagreiðslan úrelt og er nú þegar orðin úrelt vegna þess að búið er að koma saman þessu lögfræðingateymi. Ég fór yfir í andsvari áðan, og lítill tími til að fylgja því eftir, þá blekkingu sem búið er að koma inn í breytingartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna því að hér eru ríkisstjórnarflokkarnir ásamt Hreyfingunni sem er að vísu ráðherralaus, þau standa saman að þessu, búin að koma kosningastefnumálum sínum inn sem snerta stjórnarskrána raunverulega ekki neitt. Vinstri grænir eiga punkt tvö og þrjú sem hljóða svo, með leyfi forseta: „2. Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign? 3. Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Þetta eru stefnumál Vinstri grænna. Fjórði og fimmti punktur koma frá Samfylkingunni þar sem verið er að spyrja hvort í nýrri stjórnarskrá eigi að vera ákvæði um persónukjör og í punkti fimm hvort atkvæði landsmanna eigi að vega jafnt. Þetta eru baráttumál Samfylkingarinnar í undanliðnum kosningum, þetta er því mjög kunnuglegt. Og svo hefur Hreyfingin greinilega fengið að setja inn síðasta punktinn, sjötta punkt, þar sem spurt er hvort tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er allt og sumt. Svo er verið að halda því fram að verið sé að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána. Þetta er svo mikill blekkingaleikur og þetta er svo mikill tafaleikur vegna þess að að sjálfsögðu eru það þingmenn samkvæmt núgildandi stjórnarskrá sem eiga að breyta stjórnarskránni. En ferlið er búið að kosta skattgreiðendur um 1.000 millj. kr. hingað til og svo er með þessari tillögu verið að leggja til að bæta við 250–300 millj. kr. með því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu í haust, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er raunverulega ekkert sem heldur í þessu máli. Mig langar aðeins til að fara yfir hvernig stjórnarskrá er breytt. Í 79. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög.“ Hér er alveg kveðið skýrt á um það í stjórnarskránni sjálfri hvernig breyta á stjórnarskrá. Við skulum hafa það hugfast að einungis þingmenn geta lagt fram frumvörp og þingsályktunartillögur á Alþingi og þá verða þingmenn að sjálfsögðu að leggja fram frumvarp til breytingar á stjórnarskipunarlögum sem felur í sér breytingar á stjórnarskrá. Þess vegna er það óskiljanlegt í hvaða rugl þessi mál eru komin og alveg óskiljanlegt hvað ríkisstjórnin leggur mikið á sig að koma þessu út úr þinginu vegna þess að það er einfaldlega ekki heimilt samkvæmt stjórnarskrá Íslands, frú forseti. Minnisblað barst til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þann 26. mars 2012 frá Björgu Thorarensen, en hún er með okkar fremstu stjórnskipunarfræðingum hér á landi, þar sem hún fer yfir það hvernig stjórnarskipunarlögunum var breytt við lýðveldisstofnunina 1944. Mig langar til að grípa ofan í þetta minnisblað vegna þess að það er skýrt hvernig þetta ferli var. Og þá vitna ég í minnisblaðið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktaði 17. maí 1941 að lýðveldi yrði stofnað á Íslandi jafnskjótt og sambandinu við Dani yrði formlega slitið og vann síðan áfram að undirbúningi nýrrar stjórnarskrár. Í maí 1942 samþykkti Alþingi ályktun um það að kjósa milliþinganefnd með fulltrúum allra stjórnmálaflokka til þess að gera tillögur um breytingar á stjórnarskipunarlögum ríkisins. Þann 15. desember sama ár voru samþykkt stjórnarskipunarlög, nr. 97/1942. Þau bættu ákvæði við 76. gr. stjórnarskrár konungsríkisins Íslands frá 1920 með heimild til að víkja frá hefðbundnu breytingarferli á henni. Samkvæmt hinu nýja ákvæði skyldi samþykkt eins þings gilda sem stjórnarskipunarlög eftir að þjóðaratkvæðagreiðsla hefði farið fram um nýja stjórnarskrá í stað tveggja þinga eins og stjórnarskráin mælti fyrir um. Þessi stjórnarskrárbreyting, þ.e. stjórnarskipunarlög, nr. 97/1942, fylgdi hefðbundnu ferli, þ.e. var samþykkt af tveimur þingum með almennum kosningum á milli. Milliþinganefndin vann að verkefni sínu síðari hluta ársins 1942 og fyrri hluta árs 1943 og skilaði frumvarpi að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands vorið 1943. Í stjórnarskrárfrumvarpinu var mælt fyrir um að gildistaka hinnar nýju stjórnarskrár væri háð samþykki þjóðarinnar. Nánar tiltekið var 81. gr. svohljóðandi. „Stjórnarskipunarlög þessi öðlast gildi, þegar Alþingi gerir um það ályktun, enda hafi meiri hluti allra kosningabærra manna í landinu með leynilegri atkvæðagreiðslu samþykkt þau.“ Frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands var samþykkt á Alþingi 8. mars 1944. Þá voru samþykkt lög nr. 17/1944, um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána, en samkvæmt fyrrgreindri 81. gr. hennar þurfti meiri hluti allra kosningabærra manna í landinu að samþykkja hana í þjóðaratkvæði til að hún öðlaðist gildi. Með sama hætti þurfti að leggja tillögu um sambandsslit við Danmörku í þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt 18. gr. dansk-íslensku sambandslaganna. Þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram dagana 20. til 23. maí 1944. Voru báðar tillögurnar samþykktar með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða. Lokapunkturinn á því ferli sem markaði upphaf lýðveldis voru ályktanir sem Alþingi gerði 16. júní 1944, önnur um niðurfellingu dansk-íslenska sambandslagasamningsins frá 1918 og hin um gildistöku stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Vegna fyrrgreindra breytinga sem gerðar voru á stjórnarskránni frá 1920 með stjórnarskipunarlögum, nr. 97/1942, nægði samþykkt eins þings og þjóðaratkvæðagreiðslan í maí 1944 til þess að lýðveldisstjórnarskráin tæki gildi. Jafnframt var tryggt að þjóðin sjálf samþykkti stjórnarskrána með endanlegri og bindandi niðurstöðu.“ Það er þetta sem ég er að kalla eftir þegar við erum að tala um að landsmenn fái að greiða atkvæði um stjórnarskrána sína, að fyrir landsmenn verði lögð í þjóðaratkvæðagreiðslu endanleg stjórnarskrá eins og hún á að líta út en ekki að fara fram með spurningar eins og ég fór yfir áðan sem er meira að segja búið að blanda inn í pólitískum stefnumálum flokkanna sem nú sitja í ríkisstjórn. Auðvitað á að gera þetta svona og það er það ferli sem ég vil sjá. Í minnisblaðinu kemur einmitt lausn á þeim vandamálum sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir, leið eitt og leið tvö frá Björgu Thorarensen, en svo virðist vera sem ríkisstjórnin ætli ekki að taka mið af þeirri góðu ráðgjöf sem kemur fram í minnisblaðinu. Mig langar til að lesa það upp, frú forseti, hvernig Björg Thorarensen lagaprófessor sér fyrir sér hvernig hægt er að höggva á þennan hnút varðandi breytingar á stjórnarskrá. Leið eitt hljómar svo, með leyfi forseta: „Fyrir kosningar til Alþingis vorið 2013 verði bætt nýju ákvæði við núgildandi stjórnarskrá með heimild til að víkja frá hefðbundnu breytingarferli 1. mgr. 79. hennar. Þar verði mælt fyrir um að samþykkt eins þings skuli gilda sem stjórnarskipunarlög, eftir að þjóðaratkvæðagreiðsla hefur farið fram um nýja stjórnarskrá. Þessu ákvæði yrði bætt inn eftir hefðbundnu ferli með samþykki tveggja þinga og kosningum á milli. Í frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár sem Alþingi samþykkir í kjölfarið verði síðan ákvæði sem mælir fyrir um að stjórnarskráin taki gildi eftir að hún hefur verið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér er eðlilegt að gera kröfu um að meiri hluti kjósenda á kjörskrá samþykki hana, enda hefur aðeins eitt þing samþykkt hana. Þetta er leiðin sem farin var 1942.“ Hin leiðin sem Björg Thorarensen leggur til er þessi, með leyfi forseta: „Hægt er að samþykkja nýja stjórnarskrá vorið 2013 og fylgja þar hefðbundnu ferli núgildandi 1. mgr. 79. gr., þ.e. að hún verði samþykkt á tveimur þingum með almennum kosningum á milli. Eins og endranær snúast þær kosningar þó ekki um að kjósendur taki beina afstöðu til stjórnarskrárinnar. En til þess að tryggja beina aðkomu kjósenda að setningu hennar og undirstrika þannig stöðu þjóðarinnar sem stjórnarskrárgjafa líkt og árið 1944 er hægt að binda gildistöku hennar (eftir samþykkt tveggja þinga) því skilyrði að hún hljóti samþykki í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Svona er nú einfalt að koma þessu máli í lag en ekki er vilji til þess hjá núverandi ríkisstjórnarflokkum. Svo virðist vera að búið sé að taka ákvörðun um að leyfa þjóðinni ekki að koma að þessu með bindandi hætti eins og kveður á um í núgildandi stjórnarskrá. Því er þessi ráðgefandi skoðanakönnun komin á dagskrá og virðist vera mjög fast haldið í hana, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra upplýsti um miklar samningaviðræður við hv. þingmenn Hreyfingarinnar í vikunni. Það virðist vera það lím sem heldur ríkisstjórninni núna saman, þ.e. að farið verði af stað með einhvers konar þjóðaratkvæðagreiðslu um einhvers konar tillögur sem beinlínis snerta ekki það mál sem við erum að fjalla um, þ.e. að fólk fái að hafa áhrif á það og kjósa um stjórnarskrá, því það verður ekki í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess að nú þegar hefur verið farið af stað með breytingarferli að þeirri skýrslu sem stjórnlagaráð hefur lagt fram. Færir lögfræðingar hafa verið beðnir um að taka sæti í því lögfræðingateymi og alveg ljóst að miklar breytingar verða gerðar á skýrslu stjórnlagaráðs vegna þeirrar gagnrýni sem sú skýrsla hefur fengið. Þar inni eru ýmis ákvæði sem beinlínis stríða gegn alþjóðasamningum, stjórnarskránni og öðrum lögum þannig að nú þegar er breytingarferlið hafið að þessari skýrslu. Það er blekking ein, frú forseti, að halda því fram að þjóðin fái að kjósa um stjórnarskrána þegar þessar tillögur eru skoðaðar.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ræðu hennar. Hún rifjaði upp núgildandi ákvæði stjórnarskrár um breytingar á stjórnarskrá sem auðvitað er mikilvægt að hafa í huga. Í þeim umræðum sem eiga sér stað á opinberum vettvangi um þessi mál er oft dálítið ruglað með þessa hluti og því er mjög þarft að rifja það upp á þessum stað í umræðunni. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir að minnast aftur á ágætt minnisblað Bjargar Thorarensen, lagaprófessors og prófessors í stjórnskipunarrétti, frá því í marslok, þar sem hún kom á framfæri við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ábendingu um með hvaða hætti, og stjórnskipulega rétt, væri hægt að koma því í kring að bindandi atkvæðagreiðsla meðal þjóðarinnar færi fram um nýja stjórnarskrá eða stjórnarskrárbreytingar. Það var mjög þarft innlegg frá Björgu Thorarensen í starf nefndarinnar en passaði hins vegar ekki við áætlun meiri hlutans þannig að ekki var meira gert með þetta minnisblað. Ég skora á hv. þingmenn að kynna sér þetta efni vegna þess að þarna er komið með yfirveguðum hætti til móts við þau sjónarmið að eðlilegt sé að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um nýja stjórnarskrá, sem mörgum finnst mikilvægt. Ég ætla ekki að gera lítið úr því en finnst rétt að það sé þá gert þegar tillaga að nýrri stjórnarskrá liggur fyrir en ekki einhvers staðar á leiðinni þangað. Við stöndum frammi fyrir því í dag að ætlunin er að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu í miðjum klíðum og niðurstöður hennar munu gefa mjög takmarkaða mynd og vera lítið til leiðsagnar fyrir þá sem fá málið síðan í hendurnar næsta haust.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það að þessum tillögum var stungið ofan í skúffu vegna þess að þær pössuðu ekki við áætlun meiri hlutans. Ég tek undir með þingmanninum að það virðist engu skipta hvað reynt er að gera, á hvaða lausnir er bent í málinu. Við þekkjum það úr fleiri málum hjá þessari ríkisstjórn að ekki virðist vera hægt að taka við tillögum, sérstaklega ekki ef þær eru góðar og ekki heldur ef þær virðast fela í sér lausn mála sem fyrir liggja. Þar sem hv. þingmaður rifjaði upp þetta minnisblað frá Björgu Thorarensen langar mig að vísa í það aftur sem ég las ekki upp í ræðu minni, með leyfi forseta: „Nú er til umfjöllunar tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort tillaga stjórnlagaráðs skuli lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga. Slík atkvæðagreiðsla sem hefur það markmið að leita leiðsagnar frá kjósendum getur ekki komið í staðinn fyrir að þjóðin taki beina afstöðu til nýrrar stjórnarskrár með bindandi niðurstöðu, með öðrum orðum samþykki hana eða hafni henni, eftir að Alþingi hefur samþykkt hana í endanlegri mynd. Án tillits til þess hvort ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram um tillögur stjórnlagaráðs hlýtur Alþingi við áframhaldandi vinnslu frumvarps til nýrrar stjórnarskrár að búa svo um hnútana að réttur þjóðarinnar sem hins endanlega stjórnarskrárgjafa verði tryggður, líkt og gert var árið 1944.“ Hér gefur Björg Thorarensen, lagaprófessor í stjórnskipunarrétti, þinginu beinlínis leiðsögn um að ekkert sé að marka ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og gefur einnig ráð um það hvernig þjóðin getur komið að endanlegu frumvarpi, endanlegri stjórnarskrá 

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir þetta ágæta minnisblað sem ég vona nú að hv. þingmenn kynni sér og horfi til sem leiðar frekar en þeirrar tillögu sem liggur fyrir frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um meðferð þessa máls. Við höfum tillögur stjórnlagaráðs í höndunum og hver sem er á þingi getur lagt það fram sem heild sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá, það þarf ekki þjóðaratkvæðagreiðslu til að málið fari í þann farveg. Það hefur reyndar aldrei þurft þann farveg til. Allt frá því að stjórnlagaráðið skilaði af sér á síðasta sumri hefur hverjum þingmanni verið í lófa lagið að leggja slíkt plagg fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá, sem fengi þá eðlilega meðferð í þinginu. Það hefur enginn hindrað menn í því, það hafa allir verið frjálsir að því. Þeir sem telja tillögur stjórnlagaráðs góðar hefðu getað gert þær að sínum tillögum og komið þeim á framfæri með þeim hætti. Af einhverjum ástæðum var ekki farið í það heldur eru farnar einhverjar krókaleiðir í þessu sambandi og eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni er frekar verð að lengja í málsmeðferðinni og gera hana flóknari og erfiðari. Þeir sem segjast í orði kveðnu vera hrifnastir af tillögum stjórnlagaráðs eru sjálfir bara að seinka því að málið komist inn í þingið. Hver einasti þingmaður, þingmenn Hreyfingarinnar eða hv. þingmenn annarra flokka, hver sem er, hefði getað komið með tillögur stjórnlagaráðs í september, október á síðasta ári og sagt: Ég legg þetta fram sem frumvarp til nýrrar stjórnarskrár. Þingið á og verður að taka afstöðu til þess. Í staðinn fyrir það er verið að fara miklar krókaleiðir í þessu sambandi. Það er nú aðalmálið. Verið er að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á kolvitlausum tímapunkti í ferlinu. En varðandi spurningarnar sjálfar velti ég því fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, geti upplýst hver viðbrögð meiri hlutans voru við hugmyndum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Hv. þm. Birgir Ármannsson á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eins og ég og við höfum verið nokkuð einhuga um að þar hefur miklum tíma verið sóað. Tími þingmanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur farið í að hlusta á gesti, ekkert hefur verið unnið með það plagg sem kom frá stjórnlagaráði og kannski ekki nema von því að eins og hv. þingmaður fór yfir er ekki enn búið að leggja það fram í frumvarpsformi á Alþingi, hvernig sem annars stendur á því. Jú, jú, margir gestir hafa komið á fund nefndarinnar með mismunandi mikla gagnrýni. Þarna hafa komið lagaprófessorar, sérfræðingar í auðlinda- og umhverfisrétti o.s.frv. og meira að segja hefur það gerst að þeir lögfræðingar sem voru stjórnlagaráði til aðstoðar hafa komið fyrir nefndina og sagt: Jú, ég var þarna til ráðgjafar en ekki var farið eftir mínum ráðum varðandi textann í skýrslunni. Þarna sjáum við hve málið er byggt á veikum grunni að því leyti að stjórnlagaráð skyldi ekki hafa tekið tillit til þeirra breytinga sem þó voru lagðar til. En vinnubrögð þess meiri hluta sem nú situr eru jú skrýtin. Varðandi spurningu þingmannsins, hvernig meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar brást við öðrum spurningum sem leggja átti fyrir nefndina og hvernig þessar spurningar voru valdar, er hægt að segja það beint út að því var hafnað að ræða það eitthvað frekar og nú er þetta komið fram í þessu formi. En að sjálfsögðu er það réttur þingmanna að leggja fram breytingartillögur við frumvörp og þingsályktunartillögur þó að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir ætli nú að taka þann rétt af mér í öðru máli sem fjallar um rannsóknir á bönkunum. Það sýnir að því var ekki tekið vel í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd 

Forseti. Ég hef brotið heilann dálítið um uppleggið í því máli sem hér liggur fyrir. Eins og margoft hefur komið fram er um að ræða sex spurningar sem ætlunin er að bera fram og setja í almenna atkvæðagreiðslu meðal þjóðarinnar. Hvernig svo sem ég hef reynt að nálgast þetta mál þá sé ég ekki að með neinum hætti sé hægt að leggja það út á þann veg að sú atkvæðagreiðsla sé atkvæðagreiðsla um stjórnarskrártillögu. Sú bábilja er hins vegar uppi og því er haldið að fólki að sú atkvæðagreiðsla sem að er stefnt sé atkvæðagreiðsla um já eða nei um eina tillögu að nýrri stjórnarskrá. Ég er dálítið hugsi yfir því og vildi gjarnan heyra hvort hv. þingmaður telur að þær spurningar sem lagðar eru fram í breytingartillögunni komi til með að aðstoða stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd við að komast að einhverri niðurstöðu um þau mál sem verið er að spyrja út í. Hefur nefndin til dæmis tekist á um einhverjar mismunandi leiðir varðandi umræðu um persónukjör í kosningum? Ég hef einfaldlega ekki áttað mig á því til hvers þetta plagg er sett upp með þessum hætti, hvers vegna farið er af stað í þessa vegferð því að tilfinning mín er sú að vinnan öll sé eftir. En ég vona að hv. þingmaður geti staðfest að þetta sé misskilningur hjá mér. En ef svo er ekki þá þykir mér illa farið með tíma, verkefni og fjármuni við þá framkvæmd sem hér er stefnt að.

Virðulegi forseti. Skemmst er frá því að segja að öllum vangaveltum þingmannsins og spurningum er hægt að svara með neii. Það hefur til dæmis ekki verið tekið efnislega fyrir í nefndinni hvernig á að framkvæma þetta persónukjör og það sama má segja um allar spurningarnar. Þingmaðurinn spurði hvort þjóðaratkvæðagreiðsla komi til með að aðstoða okkur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd við að gera drög að nýrri stjórnarskrá og svarið við þeirri spurningu er einfaldlega nei. Þingmenn eiga nefnilega að breyta stjórnarskránni og spurningarnar eru svo almennt orðaðar að niðurstaðan kemur ekki til með að styðja við þetta mál í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Í fyrsta lagi er þjóðaratkvæðagreiðslan ráðgefandi þannig að þingmenn eru ekki bundnir af henni. Það er því raunverulega alveg sama hvað kemur út úr henni, meiri hlutinn er óbundinn af því. Í öðru lagi er ekkert ákvæði um það hve margir þurfa að taka þátt í kosningunni. Ef kosningaþátttaka verður mjög dræm, ef einungis 10% af kosningarbærum mönnum taka til dæmis þátt í þeim, gerir það málið enn veikara. Eins og þessu er stillt upp, að fara með þessar spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu, er þetta bara hrein peningaeyðsla. Það er verið að blekkja fólk og umræðan og meðvirknin með málinu í samfélaginu er slík að fólk heldur að það sé að fara að kjósa um stjórnarskrá. Áður en málinu er hleypt áfram þarf að upplýsa fólk um að svo er ekki. Ég undrast mjög fjölmiðla, að þeir skuli ekki koma fram og segja hvernig málið er vaxið, 

Forseti. Spurning mín til hv. þingmanns er til komin vegna nafnsins á tillögunni, þetta á að vera þingsályktunartillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég skildi orðið ráðgefandi á þann veg að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vildi fá ráð varðandi einhver úrlausnarefni sem hann gæti ekki komist að niðurstöðu um. Ég taldi að í öllum meginatriðum væru svör við þessum spurningum komin fram á þjóðfundinum, í afrakstri þeirrar vinnu sem þar var efnt til; mjög góð og mikil vinna. Ég taldi jafnframt að svör væru komin fram í vinnu stjórnlagaráðs o.s.frv. Ég hef ekki getað skilið hvernig menn ætla að ná dýpri skilningi á málinu á grunni þeirrar skoðanakönnunar sem ætlunin er að gera. Þar sem það er einbeittur vilji stjórnarmeirihlutans, þó að nokkrir brestir séu í honum, að leita eftir ráðum varðandi spurningar sem hann sjálfur á að svara væri ekki úr vegi að inna hv. þingmann eftir því hvernig hún skynji afstöðu þingsins til þeirra breytingartillagna sem hún hefur lagt fram og þá sérstaklega varðandi það hvort vilji sé til að bæta við spurningu sem felst í breytingartillögu hv. þingmanns á þskj. 1106 og lýtur að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu, hvernig hún skynji umræðuna í þinginu gagnvart þeirri tillögu. Ég heyrði það á hv. formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að þar var ekki ríkur vilji til að bæta við neinum tillögum en þær umræður hafa heyrst frá hv. þingmönnum ýmsum, og jafnvel hæstv. ráðherra í fyrirspurnatíma í morgun, að kannski séu að verða einhver vatnaskil varðandi það mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu vegna þess að ég hafði ekki tíma til að fara inn á ESB-málið í ræðu minni áðan. Fyrir liggur breytingartillaga um það hvort ganga eigi til þjóðaratkvæðagreiðslu, samhliða þessum stjórnlagaráðstillögum, um að draga til baka umsóknina að Evrópusambandinu. Eins og þingmaðurinn fór yfir þá virðast meiri deilur innan ríkisstjórnarflokkanna um það en áður hefur verið. Það hefur beinlínis komið fram í þinginu í þessari viku að þrír þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa opnað á það að fara með þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru hv. þm. Árni Páll Árnason, hv. þm. Helgi Hjörvar og hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir. Ég tel að nú verði að láta á það reyna, hvort sem þetta verður samþykkt sem breytingartillaga við þingsályktunartillöguna eða þá að þingsályktunartillaga mín, sem liggur óafgreidd í utanríkismálanefnd, komist sem sjálfstæð tillaga á dagskrá þingsins, því að þar bíður hún síðari umr. og atkvæðagreiðslu í þinginu. Mælt hefur verið fyrir henni einu sinni þannig að ég er alveg til viðræðna um það hvor leiðin verður farin. En einhver tregi virðist vera í formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, að hleypa þeirri tillögu inn í þingið. Það ræðst þá - ef sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir gengur til atkvæða - hvort lýðræðisást ríkisstjórnarflokkanna nær ekki líka til þess að landsmenn fái að kjósa um áframhaldandi aðildarviðræður við ESB eða ekki. Það er ekki hægt að vera bara með lýðræðisást í sumum málum en ekki í öðrum. Ég bíð því spennt eftir atkvæðagreiðslunni.

Virðulegur forseti. Við sem höfum gagnrýnt þennan málatilbúnað allan höfum mörg hver bent á hversu furðulegt það er að ætlast til þess að almenningur greiði atkvæði um tillögur sem ekki er vitað hvernig muni líta út. Í fyrsta lagi eru ekki komin drög að stjórnarskrá frá Alþingi og í öðru lagi eru þær spurningar sem gert er ráð fyrir að lagðar verði fram mjög óljósar, annars vegar eru þær óljósar og hins vegar bera þær það með sér að til þess sé ætlast að svarað sé á tiltekinn hátt. Á þetta hefur verið bent af þeim sem þekkja hvernig spurningar skuli orðaðar í skoðanakönnunum. Svo gerðist það fyrir tveimur dögum líklega að hv. þm. Árni Páll Árnason lýsti því yfir að hann teldi hugsanlega tímabært að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort haldið skyldi áfram umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Hver urðu þá viðbrögð hæstv. forsætisráðherra og margra þeirra sem hvað mest hafa talað fyrir þeirri tillögu sem hér er til umræðu? Viðbrögðin voru þau að það væri bara ekki hægt, það væri fráleit hugmynd að fara að greiða atkvæði um mál sem ekki væri búið að klára. Þetta var sama fólkið og kemur svo hingað upp og heimtar að farið sé í atkvæðagreiðslu um mjög óljósar stjórnarskrártillögur þó að ekkert liggi fyrir um hvernig tillagan komi til með að líta út frá þinginu. Þetta var sama fólkið og sakar þá sem eru á móti þeim undarlegu vinnubrögðum um það að vera á móti lýðræðinu, og vel að merkja sama fólkið og hefur verið andsnúið öllum möguleikum á þjóðaratkvæðagreiðslu á þessu kjörtímabili þegar þeir hafa komið upp. Hvað varðar umsókn um aðild að Evrópusambandinu má benda á að þar liggja staðreyndir málsins fyrir. Evrópusambandið sjálft hefur raunar reynt að benda Íslendingum á það í bréfi að varhugavert sé að tala um samningaviðræður við Evrópusambandið vegna þess að það gefi til kynna að verið sé að semja um eitthvað. Þegar ríki sæki um aðild að Evrópusambandinu fari ekki í hönd samningaviðræður, tvíhliða samningar, um hvernig þátttöku þess ríkis í ESB verði háttað. Þvert á móti liggi fyrir út á hvað ESB gengur og viðræðurnar gangi út á það hvernig það ríki sem sækir um ætli að aðlagast sambandinu. Þetta hefur Evrópusambandið sjálft reynt að útskýra fyrir Íslendingum. Miklu frekar er hægt að greiða atkvæði um hvort menn vilji halda áfram umsóknarferli um aðild að Evrópusambandinu en um einhverjar mjög óljósar tillögur um stjórnarskrána. Tvískinnungurinn sem birtist í þessum hástemmdu yfirlýsingum stjórnarliða er því hróplegur. Til að klára þennan samanburð er aðildarferli að Evrópusambandinu, til viðbótar við það að vera eitthvað sem er alveg fyrirsjáanlegt og ljóst hvert eigi að leiða, eitthvað sem þarf að leggja mikið fjármagn í og hefur tekið gríðarlega mikinn tíma. Því er þar um að ræða spurningu um forgangsröðun. Hér er hins vegar verið að eyða fjármagni og tíma í eitthvað sem mun ekki skila neinu. Menn verða engu nær eftir þessa svokölluðu skoðanakönnun og raunar má segja að gagnlegra væri til að fá mynd af afstöðu almennings, telji menn gagn í þeim spurningum sem hér eru lagðar fram í tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að halda um þetta almenna hefðbundna skoðanakönnun sem kostar að sjálfsögðu brot af því sem atkvæðagreiðslan kostar. Þá fengju menn þó að vita hver afstaða almennings væri í grófum dráttum og raunar af nokkurri nákvæmni á meðan þessi þjóðaratkvæðagreiðsla skapar hættu á því að einungis lítill hluti almennings mæti á kjörstað og niðurstaðan verði mjög skökk. Með því að hafa þennan þáttinn á er valin dýrari og verri leið, sérstaklega vegna þess hve óljóst þetta er. Það hlýtur að vera fráhrindandi þegar kemur að því að fá fólk til að mæta á kjörstað, ég tala ekki um að það er mjög óljóst hver áhrifin af þessu verða, ef menn hafa yfir höfuð fyrir því að mæta og taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Það er mjög óljóst hvað mun fást út úr því, sama hvernig þeir hinir sömu greiða atkvæði. Það hefði kannski legið beinna við að gera bara hefðbundna skoðanakönnun eða fá fyrirtæki til þess. Fyrst við erum að ræða þetta og þar sem ákveðin hætta er á því að ríkisstjórnin berji þetta í gegnum þingið þá þurfum við þingmenn að taka mið af því og reyna að lágmarka tjónið eða að minnsta kosti reyna að láta þetta skila einhverjum árangri. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og 1. flutningsmaður þessarar tillögu, lýsti því yfir, þegar hún var spurð út í það hvers vegna spurningarnar væru svona óljósar og þessi málatilbúnaður allur, að þetta væri fyrst og fremst spurning um að kanna viðhorf almennings til hugmyndafræðinnar að baki stjórnarskrá og stjórnarskrárbreytingum. Þetta snerist í raun ekki um atriðin sem slík, um greinarnar sem slíkar, heldur vildu menn með þessu fá hugmynd um hvaða áherslur almenningur vildi hafa þegar kæmi að hugmyndafræðinni við gerð stjórnarskrár. Ég hef því lagt fram þrjár breytingartillögur sem taka mið af þeim orðum formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Þær fela í sér þrjár grundvallarspurningar er varða hugmyndafræðina við það að semja stjórnarskrá. Í fyrsta lagi legg ég til að ef af öllu þessu verður, og ráðist verður í könnun á viðhorfi fólks til hugmyndafræðinnar við gerð stjórnarskrár, verði spurt: Eiga breytingar á stjórnarskrá að miða að því að um hana verði sem víðtækust sátt? Einhverjir mundu kannski telja að þetta væri spurning sem gæfi tiltölulega augljóst svar en svo er alls ekki, ekki af ræðum stjórnarliða um þetta mál að dæma. Nú er það nefnilega komið upp, sem ekki hefur verið í gegnum tíðina á Íslandi, að valdhafarnir vilja nota meirihlutavald sitt, þótt tæpt sé, til að innleiða pólitíska stefnu sína í stjórnarskrána.

Rétt.

Þeim þykir þar af leiðandi ekki skipta öllu máli hversu mikil sátt er um niðurstöðuna svo framarlega sem þeir sjá fram á að meiri hluti náist um tillögur þeirra. Þetta tel ég að sé mjög röng og hættuleg aðferð við það að breyta stjórnarskrá. Stjórnarskrá á að snúast um það sem almenn sátt er um í samfélaginu, þ.e. grundvallarlögin sem við sættum okkur meira og minna öll við að starfa eftir og haldast tiltölulega stöðug þó að ríkisstjórnir komi og fari. Þegar menn ætla að fara að breyta stjórnarskrá og láta hana líta út eins og stefnuskrá stjórnmálaflokks, og útiloka jafnvel skoðanir stórs hluta þjóðarinnar, eru menn komnir út á hættulega braut. Því er mjög eðlilegt og raunar nauðsynlegt að spyrja hvort sú aðferðafræði hugnist fólki. Þessi nýja aðferðafræði við breytingu á stjórnarskrá, að stjórnarskrá sé í raun nokkurs konar stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar en ekki plagg sem meira og minna allir - jafnvel, ef maður má segja það, sjálfstæðismenn - geti sætt sig við. Ég hef oft kvartað undan því hversu mikið fylgi Sjálfstæðisflokkurinn hefur fengið á Íslandi gegnum tíðina. En ég verð hins vegar að sætta mig við að í gildi sé stjórnarskrá sem sjálfstæðismenn rétt eins og sósíalistar geta sætt sig við. Allir verða að geta sætt sig við þá stjórnarskrá sem er í gildi, nema kannski mesta öfgafólkið. Mér finnst því við miðjumenn hvorki geta útilokað sósíalista né sjálfstæðismenn þegar að því kemur að semja stjórnarskrá. Þetta er ólíkt viðhorfum núverandi ríkisstjórnar en það verður fróðlegt að sjá hvort þetta samræmist viðhorfum almennings. Við komumst að því ef breytingartillaga mín verður samþykkt og þetta mál nær í gegn.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og nokkuð hlý orð í garð okkar sjálfstæðismanna. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns að hann ræddi þá tilhneigingu í þessu máli að láta stjórnarskrána líta út eins og stefnuskrá stjórnmálaflokks. Þá rann upp fyrir mér svarið við því sem ég hafði hugsað mér að spyrja hv. þingmann um. Ég hef nefnilega velt því mikið fyrir mér í þessu máli hvers vegna einungis þessar spurningar eru lagðar fram af meiri hluta nefndarinnar. Af hverju eru bara þessar sex spurningar eða þessi fimm atriði? - fyrst er verið að ræða frumvarpið í heild. Af hverju er ekki spurt um allt hitt fyrst farið er af stað? Við sjáum af þeim fjölda breytingartillagna sem komið hafa fram að enginn skortur er á góðum hugmyndum að spurningum ef það verður ofan á að fara þessa leið. Þá held ég að það sem hv. þingmaður sagði sé svarið við spurningunni. Þarna er einmitt verið að koma atriðum á framfæri sem eiga frekar heima í stefnuskrá stjórnmálaflokks en í stjórnarskrá. Ég vil biðja hv. þingmann um að svara mér því til hvort ég skilji orð hans rétt. Ég vil líka, vegna þess að breytingartillögur hv. þingmanns komu til umræðu í ræðu hans, fá viðbrögð hans við ummælum þingflokksformanns Vinstri grænna, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem talar um það á bloggsíðu sinni að breytingartillögurnar séu kjánalegar 

Virðulegur forseti. Jú, ég óttast það nefnilega að ríkisstjórnin ætli sér að reyna að ná í gegn breytingum á stjórnarskrá eða alveg nýrri stjórnarskrá sem líti út eins og kosningabæklingur þeirra flokka sem sitja í ríkisstjórn. Það má vel vera að ég verði sammála þeim um margt af því sem þar kemur fram en þá er líka mikilvægt að það séu atriði sem eru auðskiljanleg og framkvæmanleg, en seinni tvær breytingartillögur mínar lúta einmitt að því. Stjórnarskrá þarf að vera þannig að allir skilji hana nokkurn veginn á sama hátt og það verður að vera hægt að framkvæma það sem þar stendur. Það dugar ekki að skrifa stjórnarskrá sem lýsingu á því hvernig menn vilji sjá heiminn, samsetningu af fögrum frösum, heldur verður að vera lýsing á grundvallarreglum sem við ætlum að notast við til að byggja upp hinn bjarta heim. Seinni spurningin snerist um ummæli þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem ég hef hvorki séð né heyrt nema í endursögn hv. þingmanns. En ég velti mér ekki mikið upp úr því sem kemur út úr hv. þm. Birni Val Gíslasyni, formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er allt eins hægt að gelta á hund sem geltir á mann á götu eins og að brúka munn við hv. þm. Björn Val Gíslason, ég held það skili álíka miklu. Ég prófaði reyndar að gelta á hv. þingmann í mötuneytinu í fyrradag til að kanna hver viðbrögðin yrðu, en það skilaði heldur engu 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta orða sinna.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það væri kostur ef stjórnarskrárákvæði væru þannig að hægt væri að framkvæma þau. Ég verð því að lýsa því hér yfir að þegar breytingartillaga hv. þingmanns kemur til atkvæða mun ég lýsa yfir stuðningi við hana vegna þess að ég held að þetta sé mikilvægt atriði og rétt að benda á það. Hér liggur líka önnur breytingartillaga frammi, frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, sem ég hyggst styðja. Hún sýnst um það að ef af þessu verður komi inn valkostir, með leyfi forseta: „Ég vil að unnið verði að breytingum á gildandi stjórnarskrá án þess að tillaga stjórnlagaráðs liggi þar til grundvallar.“ Þau vilja spyrja fólk að því hvort það vilji yfir höfuð hafa þessa tillögu en lýsa því samt yfir að þau sé tilbúin í breytingar eða að stjórnarskrá Íslands, eins og hún er núna, verði bara óbreytt. Mér finnst nefnilega skrýtið að lagt sé af stað í þennan leiðangur án þess að gefa fólki kost á því að segja hug sinn gagnvart núgildandi stjórnarskrá. Það er mín skoðun og ég vil spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þess hvort það mikilvægasta sem við þurfum að fást við núna sé að fá nýja stjórnarskrá. Var það stjórnarskráin sem klikkaði í aðdraganda efnahagshrunsins? Það er mikið talað um þörfina á nýju lýðveldi og nýju Íslandi, en er eitthvað í stjórnarskránni sem varð til þess að við lentum í þessum ógöngum? Telur hv. þingmaður að með því einu að fá nýja stjórnarskrá 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að minna hv. þingflokksformann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á mikilvægi þess að gæta orða sinna. Hann er að vísu ekki staddur í salnum en honum berst þetta vonandi til eyrna. Ég hugsa að ekki sé vanþörf á þessari áminningu frá virðulegum forseta. En hvað varða spurningarnar …

Forseti vill leiðrétta misskilning. Forseti beindi orðum sínum til hv. þingmanns.

Nei, það getur ekki verið, frú forseti. Þá hefur frú forseti ekki fylgst með hinum fjölmörgu og skrautlegu ummælum þingflokksformannsins. Svo ég komi mér að því að svara spurningu hv. þingmanns þá finnst mér það liggja beint við að ef farið verður út í svona skoðanakönnun eða atkvæðagreiðslu verði spurt hvort menn vilji hugsanlega óbreytta stjórnarskrá. Það er augljós spurning, finnst mér, ef á annað borð er farið út í svona verkefni. Þó að það væru bara tvær spurningar, jafnvel þó að það væri bara ein spurning þá yrði hún líklega þessi. Hún gefur að minnsta kosti einhverja raunverulega niðurstöðu. Ef svarið er á þann veg að menn vilja halda óbreyttri stjórnarskrá þá liggur það bara fyrir, þá er komin eiginleg niðurstaða úr atkvæðagreiðslunni. Ef svarið er hins vegar á þann veg að menn vilja breytta stjórnarskrá þá opnar það á ýmsa möguleika. Hvað varðar athugasemd hv. þingmanns um að breytt orðalag í stjórnarskrá breyti ekki eitt og sér hlutum til betri vegar þá er ég hjartanlega sammála því. Í ræðu sem ég flutti á Hólahátíð síðastliðið vor las ég einmitt nokkra kafla úr stjórnarskrá Sovétríkjanna sem fjölluðu allir um mikilvægi þess að lífið yrði betra fyrir alla þegna landsins og 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var á margan hátt mjög athyglisverð og ekki síður það sem kom fram í andsvörum hv. þingmanns við fyrra andsvar. Ég geri ráð fyrir því að ef viðbrögð stjórnarliða við breytingartillögum hv. þingmanns eru eins og hér var upplýst þá stafi þau af því að verið er að halda þeim veruleika að almenningi að á ferð sé atkvæðagreiðsla um stjórnarskrána og að allt sem raski þeirri áætlun stjórnarflokkanna að fólk haldi annað sé ekki til góðs. Þær áherslur sem hv. þingmaður setur fram í breytingartillögum sínum eru þess eðlis að þær undirstrika þá skoðun að þetta sé enn meira og minna hugmyndasmiðja og ég tel nauðsynlegt að fá frekari útskýringar frá hv. þingmanni á þeim tveimur breytingartillögum sem hann komst ekki í að útskýra í ræðu sinni. Ég held að það sé mjög þarft fyrir málið til að undirstrika það hverju á að ná fram með þeirri skoðanakönnun sem gera á með einbeitta vilja í október í haust og kostar alla þessa fjármuni. Ef menn ætla sér að fara út í einhverja hugmyndasmíði er nauðsynlegt að fá frekari skýringar á breytingartillögunum sem hv. þingmaður komst ekki yfir að skýra hér áðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir tækifærið til að skýra þær tvær breytingartillögur sem ég náði ekki að fara yfir í ræðu minni. Annars vegar er það tillaga sem hljóðar svo: „Er mikilvægt að ákvæði stjórnarskrár Íslands séu framkvæmanleg?“ Það er ekki að ástæðulausu sem ég spyr um þetta. Þetta hefur, ótrúlegt en satt, verið nokkuð umdeilt í umræðum um stjórnarskrá. Nú eru sumir reiðubúnir til að halda því fram að í stjórnarskrá sé í lagi að hafa ákvæði sem lýsa fyrst og fremst vilja eða löngun þeirra sem skrifa stjórnarskrána hvernig þeir vilji helst að heimurinn sé, eða Ísland að minnsta kosti. Þannig geta jafnvel farið inn stjórnarskrárákvæði á borð við það að allir eigi rétt á því að vera heilbrigðir. Auðvitað viljum við öll, ég held að óhætt sé að fullyrða það, að sem flestir séu heilbrigðir. En ef menn skrifa það í stjórnarskrá, ef í stjórnarskrá verður grein þar sem segir að allir eigi rétt á að vera heilbrigðir, hvernig er þá hægt að framkvæma það? Ég er því þeirrar skoðunar að orðalagið í stjórnarskránni verði að vera þannig að það veiti stjórnvöldum raunverulegt aðhald til að bjóða upp á sem besta heilbrigðisþjónustu til að vinna að því að sem flestir verði heilbrigðir, en stjórnarskráin getur ekki mælt fyrir um það að allir séu heilbrigðir. Svo er það hin tillagan og í henni segir: „Er mikilvægt að ákvæði stjórnarskrár Íslands séu auðskiljanleg?“ Það er ekki heldur að ástæðulausu sem ég tel rétt að spyrja um þetta ef á annað borð verður farið út í það að kanna hug fólks til, eins og hv. formaður 

Forseti. Þetta er allt mjög fróðlegt að hlýða á, ekki síst í ljósi mismunandi áherslna flutningsmanna þingsályktunartillögunnar og meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar annars vegar og sýnar hv. þingmanns hins vegar. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af ýmsum ákvæðum í tillögum stjórnlagaráðs. Eins og fram kom í umræðum um þetta mál er eitt ákvæði þess eðlis að öllum skuli tryggð sanngjörn laun og í umræðum spunnust hugleiðingar um það hvernig ganga ætti úr skugga um að svo yrði og var meðal annars vísað í mjög bitra og sára reynslu núverandi Seðlabankastjóra, Más Guðmundssonar, þegar rætt var hvernig ætti að uppfylla þetta ákvæði. Ég deili einnig áhyggjum hv. þingmanns af þeim þáttum sem breytingartillaga hans á þskj. 1375 tekur til, varðandi mikilvægi þess að ákvæði stjórnarskrárinnar séu auðskiljanleg. Þetta er að mörgu leyti dálítið flókið verkefni og í mínum huga hefur það verið flækt töluvert mikið í umræðunni undanfarin þrjú ár. Að mínu mati er verið að breyta stjórnarskránni í þá átt að verða pólitískt þrætuepli í stað þess að beina umræðunni í þann farveg að gera þessi grunnlög landsmanna að sameign. Jafnvel sjálfstæðismenn hafa þá hugsun, með framsóknarmönnum, að þannig eigi að umgangast þessi grundvallarlög landsins. Ég vil gjarna gefa hv. þingmanni færi á að fjalla örlítið meira um þá breytingartillögu sem liggur fyrir á þskj. 1375 og lýtur að skiljanleika þeirra ákvæða sem í stjórnarskránni eiga að vera.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefndi dæmi um ákvæði sem einhverjir kynnu að vilja sjá í stjórnarskrá, þ.e. að öllum skuli tryggð sanngjörn laun fyrir vinnu sína. Ég get upplýst hv. þingmann um að þetta hefur verið prófað, meðal annars í sovésku stjórnarskránni. Það er kannski matsatriði hversu vel tókst til við framkvæmdina á því. Það er nefnilega mjög mikilvægt að hægt sé að hrinda í framkvæmd öllu því sem stjórnarskráin mælir fyrir um. Það er líka mikilvægt að ljóst sé hvað það á að vera, það sé auðskiljanlegt, til að stjórnarskráin veiti það aðhald sem á þarf að halda og skapi festu og stöðugleika í stað þess að ýta undir óvissu og glundroða. Það er ekki að tilefnislausu sem ég legg þetta til. Nokkrir hv. þingmenn hafa í umræðum um þetta mál rifjað upp ræðu forseta Íslands við þingsetninguna í október sl. þar sem hann fjallaði um túlkun sína á tillögum stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá. Svo komu aðrir álitsgjafar fram í fjölmiðlum og sögðust vera algjörlega ósammála, forsetinn hefði misskilið þetta. Hins vegar birtust nokkrir stjórnlagaráðsliðar, einn eða tveir eða þrír, og lýstu sig í grófum dráttum sammála forsetanum en nokkrir félagar þeirra höfðu allt annan skilning á tillögunni sem þeir höfðu þó í sameiningu unnið að því að skrifa. Það er mjög hættulegt þegar stjórnarskrá er skrifuð á þann hátt að hægt er að túlka hana með mjög ólíkum hætti. Tilgangurinn með stjórnarskrá er ekki hvað síst sá að skapa stöðugleika, festu og vissu um nokkur grundvallaratriði. Hún má alls ekki vera til þess fallin að ýta undir óvissu og óstöðugleika.

Frú forseti. Í fyrri ræðu fór ég yfir aðdragandann að þessu máli, skipun stjórnlagaráðs, hvernig stjórnlagaráðið síðan skilaði af sér, vinnuna í þinginu, vinnuna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem hefur verið töluvert til umræðu hér líka, þá stöðu sem málið er í nú og þá fyrirhuguðu þjóðaratkvæðagreiðslu sem ríkisstjórnin hyggst fara í með einhverjar ákveðnar afmarkaðar spurningar, óljósar, sem tengjast vinnu við gerð nýrrar stjórnarskrár. Það er þó ekki svo að sá sem hér stendur sé mótfallinn því að fram fari endurskoðun á stjórnarskránni. Hins vegar er mikilvægt að hafa það í huga, og það rakti ég einnig í fyrri ræðu, að stjórnarskrá á að vinna í sátt ólíkra hópa, ólíkra flokka, ólíkra sjónarmiða. Stjórnarskrá eigum við ekki að breyta við hverjar kosningar, þ.e. við eigum ekki að breyta mjög oft og það er einmitt þess vegna sem það þarf alþingiskosningar á milli, þ.e. til að menn vinni málið á breiðum grunni. Eins og margir hafa komið inn á hefur meiri hlutinn ákveðið að fara fram með nokkrar spurningar, vangaveltur um sjónarmið, ætlar að fara fram með í þjóðaratkvæðagreiðslu og velta upp nokkrum spurningum og fá ráðgefandi álit þjóðarinnar á einhverjum ákveðnum atriðum. Í minni fyrri ræðu rakti ég þær spurningar sem ríkisstjórnin hefur lagt til og mig langar að fara aðeins yfir þær breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram frá fjölmörgum þingmönnum, bæði 1. og 2. minni hluta í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og eins frá ákveðnum alþingismönnum. Það er verið að fara í eins konar skoðanakönnun meðal þjóðarinnar, ef það nær fram að ganga á Alþingi sem ég tel reyndar að séu ekki réttu vinnubrögðin í þessu máli, það væri rétt að klára að vinna málið í þinginu og fara síðan með heilsteypta stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar þeirri vinnu væri lokið, ef um það næst víðtæk sátt í þinginu. Ef menn ætla að fara af stað í einhvern svona spurningaleiðangur, skoðanakönnun meðal þjóðarinnar, má auðvitað spyrja um fjölmargt annað, bæði sem tengist stjórnarskránni og eins sem tengist málum sem brenna mjög á þjóðinni um þessar mundir. Mig langar að byrja á því að fjalla um tvær breytingartillögur sem eru lagðar fram af hv. þm. Lilju Mósesdóttur, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð, þessum þremur hv. þingmönnum, þar af eru reyndar tveir þeirra varaþingmenn sem ekki eiga sæti á Alþingi nú en áttu það þegar þessi tillaga var lögð fram. Fyrri breytingartillagan er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem varða skattamál?“ Þarna er verið að spyrja þjóðina hvort hún vilji hafa í stjórnarskrá ákvæði þess efnis að hægt sé að spyrja um skattamál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég skil ekki, frú forseti, hvers vegna þeir sem aðhyllast aukið beint lýðræði eru ekki tilbúnir að fá álit þjóðarinnar á því hvort hún vill hafa ákvæði um þetta í stjórnarskrá. Önnur tillaga frá þessum hv. sömu þremur þingmönnum er svo, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum?“ Þarna er verið að tala um hvort þjóðin geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um mál eins og Icesave-samningana. Það hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstjórn að hún er mótfallin því að slíkt geti farið til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það væri raunar skelfilegt ef við horfðum upp á að stjórnarskrá yrði samþykkt án þess að það ákvæði væri inni. Þá hefði þjóðin þurft að taka á sig hundruð milljarða á sínum tíma vegna þess að það var enginn varnagli þar sem hægt var að grípa til og grípa þannig fram fyrir hendurnar á vanhæfri hæstv. ríkisstjórn. Ég skil ekki af hverju þetta ákvæði má ekki vera inni og ég skil ekki heldur af hverju ekki má spyrja þjóðina hvort hún vilji halda þessu ákvæði inni. Ég hallast helst að því að ástæða þess sé sú að meiri hlutinn, þ.e. ríkisstjórnarflokkarnir, óttast að þjóðin kunni að vilja hafa þessi ákvæði í stjórnarskrá. Svo er raunar líka með tillögu frá hv. þingmönnum í 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, svohljóðandi: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er heimilað að synja lagafrumvörpum staðfestingar og vísa þeim þannig í þjóðaratkvæðagreiðslu?“ Frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir hver afstaða ríkisstjórnar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur er í þessu máli sem og formanns Vinstri grænna. Það er ekki vilji til þess að þetta ákvæði sé inni. Það er einmitt þetta ákvæði sem gerði það að verkum á sínum tíma að það var hægt að vísa Icesave-samningunum til þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að tillögur þess efnis höfðu verið felldar í þingsal af þessum stjórnmálaflokkum sem á tyllidögum kenna sig við mikla lýðræðisást. Ég hallast að því að það sé eins með þessa tillögu sem við ræðum hér, um hvort það eigi að vera ákvæði í stjórnarskrá sem heimili forsetanum að hafna slíku og vísa í þjóðaratkvæðagreiðslu, að þar sé einnig óttinn við það að þjóðin kunni að vilja hafa þetta ákvæði í stjórnarskrá og að það sé ekki vilji til þess hjá ríkisstjórninni að spyrja þessarar spurningar. Önnur breytingartillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, er um að lagðir séu fram tveir nýir valkostir, annars vegar þessi, með leyfi frú forseta: „Ég vil að unnið verði að breytingum á gildandi stjórnarskrá án þess að tillaga stjórnlagaráðs liggi þar til grundvallar.“ Og hins vegar: „Ég vil að stjórnarskrá Íslands verði óbreytt frá því sem nú er.“ Frú forseti. Það eru mjög skiptar skoðanir um tillögur stjórnlagaráðs, bæði skipunina í það og tillögurnar eins og þær komu fram. Það eru líka mjög skiptar skoðanir um það hvort fólk telji nauðsynlegt að breyta stjórnarskrá Íslands. Mér finnst sjálfsagt að spyrja þjóðina, samhliða þessum ráðgefandi spurningavagni ríkisstjórnarinnar, hvort hún vill breyta stjórnarskránni. Vill þjóðin breyta stjórnarskránni í dag? Skiptir þetta mestu máli í dag? Mér finnst sjálfsagt að þjóðin fái að svara þessari spurningu. Ég skil raunar ekki hvers vegna meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er ekki tilbúinn til þess að þjóðin fái að svara þessari spurningu. Frú forseti. Hér er einnig breytingartillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana?“ Frú forseti. Stjórnarskráin er grundvöllur fullveldis okkar Íslendinga og mér finnst sjálfsagt að spyrja þeirrar spurningar. Nú hefur það komið fram, til að mynda hjá hæstv. utanríkisráðherra og einstökum þingmönnum, að það þurfi að setja ákvæði í stjórnarskrá sem heimili fullveldisafsal vegna EES-samningsins. Mér finnst sjálfsagt að spyrja hvort þjóðin vilji yfir höfuð heimila slíkt í stjórnarskrá. Kann að vera að þjóðin vilji ekki heimila frekara fullveldisafsal í stjórnarskrá? Það er bara mjög gott að það liggi fyrir þar sem þetta er grunnurinn undir fullveldi þjóðarinnar og á þessum grunni byggjum við allt annað. Mér finnst sjálfsagt að þjóðin fái að segja hug sinn á því hvort hún vilji yfir höfuð setja inn frekara fullveldisafsal. Frú forseti. Töluvert fleiri breytingartillögur hafa verið lagðar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að vekja athygli á nokkrum af þeim fjölmörgu breytingartillögum sem fram hafa komið við þetta mál. Þegar maður sér þessar breytingartillögur allar saman blasir við spurningin: Af hverju leggur meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar einungis til að það verði spurt um sex atriði í þessari stóru, dýru skoðanakönnun? Eins og hv. þingmaður benti réttilega á er ekki spurt um afstöðu þjóðarinnar til fullveldisafsals vegna alþjóðasamninga en þó er það atriði mjög í deiglunni núna vegna þess að við erum með til umfjöllunar í utanríkismálanefnd atriði sem snertir þetta einmitt og það snýr að heimildum til fjármálaeftirlits í Evrópu sem við þekkjum og höfum rætt í þinginu. Það er ekki spurt um afstöðuna til þessa og ekki heldur um afstöðuna til málskotsréttar forseta Íslands. Þetta eru þó þau mál sem hafa kannski mest verið til umræðu og eru núna til umræðu í aðdraganda forsetakosninga. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði áðan að það ætti að láta stjórnarskrána líta út eins og stefnuskrá stjórnmálaflokks. Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu? Af hverju telur hann meiri hluta nefndarinnar hafa staldrað við þessar spurningar en ekki þær fjölmörgu sem þingmaðurinn rakti svo ágætlega í erindi sínu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og tek undir með hv. þingmanni, sérstaklega um spurninguna er varðar fullveldisafsalið. Maður hefði talið eðlilegt, sérstaklega við núverandi kringumstæður og í ljósi aðildarviðræðna við ESB og þess sem þar er að koma upp, að spyrja þjóðina hvort hún vildi hafa ákvæði í stjórnarskrá sem heimilaði afsal fullveldis eða að það ætti að draga úr því og styrkja þannig fullveldið. Hvað þann þátt snertir held ég að skýringin hljóti að liggja í því að ríkisstjórnin óttist það að vilji þjóðarinnar standi jafnvel í þá átt að styrkja frekar fullveldið en hið gagnstæða. Það samrýmist á engan hátt utanríkisstefnu sitjandi ríkisstjórnar sem hamast við það alla daga að afsala okkur fullveldi þegar kemur að utanríkismálum og er á fullri ferð í því aðlögunarferli eins og hv. þingmaður kom inn á varðandi störf í ýmsum nefndum í þinginu. Af hverju er síðan staldrað við þessar spurningar? Það er dálítið sérstakt því að í minni fyrri ræðu fór ég nákvæmlega yfir þær spurningar sem þarna eru lagðar fram og velti því upp af hverju verið væri að spyrja þeirra spurninga sem þarna væru. Ég velti líka fyrir mér skilgreiningum og öðru sem þeim tengdist. Úr því að þau ætla með einhvern spurningavagn af stað, af hverju er þá ekki hægt að taka allar hinar spurningarnar inn í líka og jafnvel spurninguna um Evrópusambandsaðild? Það gæti hugsanlega verið skynsamleg nálgun. Ef menn yfir höfuð vilja auka beint lýðræði gæti vel verið skoðandi að fram færu atkvæðagreiðslur einu sinni á ári um ýmis mál. En þetta getur ekki gengið þannig að menn velji sér spurningarnar og velji sér atkvæðagreiðslurnar eingöngu þegar það hentar stefnu sitjandi ríkisstjórnar. Þannig virkar ekki beint lýðræði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta svar. Aðeins varðandi það atriði sem hann nefndi í lok ræðu sinnar um Evrópusambandsaðild, ég veit að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um að við göngum ekki í Evrópusambandið og nú hefur það verið að gerast, síðast í dag í fyrirspurnatíma til ráðherra, að hæstv. umhverfisráðherra lýsti því sem sinni skoðun að það ætti að leggja það fyrir þjóðina hvort halda skuli þessum viðræðum áfram eða gefa þjóðinni kost á því að kjósa um það á þessu kjörtímabili. Við vitum að hv. þm. Árni Páll Árnason viðraði svipaðar skoðanir í upphafi vikunnar þar sem hann talaði um að það væri kannski nauðsynlegt til að frelsa þetta mál úr skotgröfum stjórnmálanna. Heldur hv. þingmaður kannski að nú sé lag, að nú sé staðan þannig á þinginu að þessi tillaga komi fram og verði samþykkt? 

Frú forseti. Ég hef þá trú að það sé meiri hluti í þinginu fyrir því að leyfa þjóðinni að taka ákvörðun um það hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið verði haldið áfram. Það kom meðal annars fram hér í umræðum fyrir tveimur vikum, meira að segja virðast hv. þingmenn Hreyfingarinnar sem eru komnir nánast upp í ból hjá ríkisstjórninni ekki tilbúnir að standa gegn því að þjóðin fengi að segja skoðun sína á því hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið yrði haldið áfram. Síðan hafa tveir fyrrverandi hæstv. ráðherrar fjallað um að slík atkvæðagreiðsla ætti að fara fram og nú hefur einn nýr ráðherra, hæstv. umhverfisráðherra, fjallað um slíkt hið sama. Þó hefur maður ákveðnar áhyggjur af því hvað hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, forustumenn ríkisstjórnarinnar, ráða miklu. Hæstv. forsætisráðherra sagði í morgun að það væri óráð að leyfa þjóðinni að koma að þessum málum. Þannig lýsti hún beinu lýðræði á máli sem henni er ekki þóknanlegt. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann varðar málsmeðferðina alla og hvernig þetta mál endar allt saman. Í stjórnarsáttmála var talað um að það þyrfti að fara út í þá hluti sem hér eru til umræðu, endurskrift á stjórnarskrá getum við sagt núna þegar drögin frá stjórnlagaráði liggja fyrir. Ferill þessa máls hefur verið endalaus sorgarsaga og nú eru sem sagt stjórnarflokkarnir búnir að vera við völd í rétt rúm þrjú ár. Ef farið verður út í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu sem allt bendir til kemur niðurstaða úr því væntanlega einhvern tímann í nóvember. Þá eru orðnir ansi fáir mánuðir til stefnu til að ljúka þessu máli. Einhvern veginn finnst mér þetta bera allt saman keim af því að margir stjórnarliðar væru fegnastir ef þetta mál sofnaði einhvern veginn. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér? Er hann sammála þeirri greiningu minni að það sé afar ólíklegt að þetta fari í gegnum þingið fyrir kosningar?

Frú forseti. Ríkisstjórnin virðist einhvern veginn ná að sigla í strand öllum málunum sem hún lagði upp með og þá er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast. Það er alveg rétt að ríkisstjórnin hefur fjallað um breytingar á stjórnarskránni. Sá leiðangur er þyrnum stráðum og sorgarsaga og mjög alvarleg þegar maður horfir á það til að mynda hvernig þetta byrjaði, kosningin á þessu stjórnlagaráði sem var síðan dæmt ógild af Hæstarétti. Síðan komu lög þar sem þessir einstaklingar voru skipaðir. Það er fyrsta ranga ákvörðunin sem var tekin. Þegar verið er að breyta stjórnarskrá skipar Alþingi ekki menn í stjórnlagaráð eftir að það er búið að dæma atkvæðagreiðslu ógilda í Hæstarétti. Svona gætum við áfram talið, það eru auðvitað fleiri mál undir, t.d. sjávarútvegsmálið sem hefur velkst hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, mál sem beinlínis mun leggja landsbyggðina af nái veiðigjaldið fram að ganga.  Ég ætla ekki að gerast spámaður hvað þetta mál snertir en því miður er það svo með stóru málin að þau virðist daga uppi vegna innanflokksátaka og erja og einbeitts vilja til að vera í átökum frekar 

Virðulegi forseti. Þetta er merkileg greining hjá þingmanninum á frammistöðu ríkisstjórnarinnar í hennar hjartans málum. Það virðist ekki vera hægt að koma neinu í gegnum þingið og þá bregða menn á það ráð að kenna stjórnarandstöðu um, en þeir sem hafa einhverja innsýn í þingstörf vita að það er bara fyrirsláttur. Ég skil þá hv. þingmann svo að ástæðan fyrir því hvernig þetta mál hefur farið fram og virðist ætla að fara fram er ekki af vilja, heldur fremur af klaufaskap, vankunnáttu og getuleysi. Skil ég þingmanninn rétt þannig?

Klaufi, vangeta …?

Frú forseti. Ég ætla kannski ekki að gera orð hv. þingmanns að mínum. Hins vegar blasir við og er öllum ljóst að ríkisstjórnin hefur átt í miklum erfiðleikum með að koma málum í gegn sem raunverulega skipta máli. Maður sér það á forgangslista ríkisstjórnarinnar núna. Skoðum hvaða mál það voru sem hæstv. forsætisráðherra vildi ólmur koma í gegn. Það voru breytingar á Stjórnarráðinu, stjórnlagaráðstillögurnar, veiðigjaldafrumvarpið og fiskveiðistjórnarkerfið. Ég held að þetta séu ekki málin sem valda því að unga fólkið er að flytja úr landi. Ég fékk tövupóst frá góðum félaga mínum í síðustu viku. Hann hefur verið við nám erlendis og er að velta fyrir sér að koma heim. Hann er ekki að bíða eftir því að stjórnarskráin breytist upp á það hvort hann komist heim. Hann er að bíða eftir því að það verði tekið á málefnum einstaklinga og fyrirtæki, atvinnulífinu komið af stað, framleiðsla aukin og tekið á skuldavanda heimila og einstaklinga sem ráða ekki við sín mál, 

Frú forseti. Það liggur nú við að maður hætti við að taka þátt í þessari umræðu þegar hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kemur svo berlega upp um fordóma sína að hann velur pólitískum andstæðingum hér orð að þeir séu vangefnir.

Það er vitleysa.

Þó að það hafi ekki verið sagt héðan beint úr pontu var það gert þegar þú gekkst úr pontunni til okkar sem hér sitjum,  
            

Ertu ekki í andsvari við …?

…ljúga upp einhverju …


            

Forseti biður hv. þingmenn beggja megin við ræðupúlt um að gæta orða sinna.

Frú forseti. Það kann vel að vera að einhverjir álíti okkur sem hér erum núna að reyna að koma því til þjóðarinnar sem lofað var, þ.e. að fá að taka afstöðu í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu til þess frumvarps sem stjórnlagaráðið lagði fram, að menn telji að við séum vangefin eða eitthvað allt annað, við séum að gera þetta af illum hug,  Það vill svo til að ekki eru allir jafngleymnir. Ég man eftir hv. þingmanni, frú forseti, Ásmundi Einari Daðasyni sem var einu sinni í þingflokki Vinstri grænna og bauð sig fram fyrir þann flokk. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvenær skipti hann um skoðun á því að taka ætti upp þjóðaratkvæðagreiðslur um mikilvæg mál? Og hvernig stendur á því að hann kallar tillögu um slíkt ýmist skoðanakönnun eða spurningavagn og gerir lítið úr því? Ég man líka eftir því að hv. þingmaður studdi heils hugar ýmislegt annað sem ég ætla að koma að í seinna andsvari mínu. En hvenær skipti hv. þingmaður um skoðun?

Frú forseti. Ég held að sá taugatitringur sem kom fram hjá hv. þingmanni í upphafi andsvars hennar lýsi mjög vel þeirri stöðu sem ríkisstjórnin er í þar sem menn koma fram með skætingi, eru að  En þegar kemur að spurningum hv. þingmanns sem snúa að þjóðaratkvæðagreiðslum þá held ég að hv. þingmaður hafi ekki hlýtt nægilega vel á ræðu mína því að ég hef verið mjög fylgjandi því að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um stór mál. Ég vil í því samhengi nefna að ég studdi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu. Það gerði meiri hluti þingflokks Vinstri grænna ekki á sínum tíma. Forustumenn í þingflokki Vinstri grænna og í Vinstri grænum lögðu mjög hart að þeim sem hér stendur að vera ekki á tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsmálið á sínum tíma. Það sama gilti um báðar Icesave-atkvæðagreiðslurnar þar sem voru lagðar fram breytingartillögur í þingsal um þjóðaratkvæðagreiðslur um Icesave-samningana. Sá sem hér stendur studdi þær tillögur báðar tvær en það gerði hv. þingmaður ekki. Það sem ég kom að í ræðu minni áðan sneri að því að úr því að fara ætti fram með skoðanakönnun, eða þjóðaratkvæðagreiðslu, á vilja þjóðarinnar til ákveðinna þátta sem snerta stjórnarskrána, ekki stjórnarskrána í heild, væri mjög eðlilegt að taka inn í það fleiri spurningar er varða til dæmis fullveldisafsal og fleiri mál er varða það hvort þjóðin vilji yfir höfuð breyta stjórnarskránni eða fækka þingmönnum, það eru fleiri breytingartillögur hér, eða um Evrópusambandsumsóknina. Af hverju mega þessar spurningar ekki koma inn í þennan spurningavagn, því það er spurningavagn þegar það eru fleiri en ein spurning, frú forseti. Það voru fleiri spurningar saman og um svona óskyld atriði sem þetta snerta. 

Frú forseti. Það hefur margoft komið fram af hverju þessar spurningar urðu fyrir valinu og nægir að minna á niðurstöðu þjóðfundar. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér gögn þess máls sem við ræðum, sem eru meðal annars þjóðfundurinn, niðurstaða hans. Hvað kom út úr því? Það voru náttúruauðlindirnar í þjóðareign, það var þjóðaratkvæði um stór mál, það var persónukjör og það var jöfnun atkvæðisréttar. Við höfum farið yfir það í umræðum af hverju þessar spurningar, þessi álitaefni urðu fyrir valinu. Mér þykir nú vont að þurfa að nýta andsvarstíma minn í að svara spurningu hv. þingmanns en hann beindi henni til mín. Orðafar hans hins vegar og ræða er mér algjörlega óskiljanleg í ljósi þess að við vorum einu sinni að berjast fyrir sama málstað, meðal annars um náttúruauðlindir 

Frú forseti. Það hafa ekki verið deilur um það að náttúruauðlindir verði í þjóðareign. Hefur sá sem hér stendur lýst andstöðu við það? Nei. Það sem ég benti hins vegar á í máli mínu var af hverju fleiri spurningar voru ekki teknar inn í þennan spurningavagn. Af hverju má ekki spyrja fleiri spurninga en þarna er gert?

Þingið ræður því.

Ég hef nefnilega verið talsmaður þess að fram fari beint lýðræði en það hefur hins vegar verið hjá þingflokki Vinstri grænna fremur verið í orði en á borði.  
            

Virðulegur forseti. Að öllu jöfnu hef ég yfirleitt ekkert út á fundarstjórn hæstv. forseta að setja en ég finn mig knúna til að gera athugasemd núna við fundarstjórn forseta þar sem forseti lét það óáreitt þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hóf andsvar sitt við hv. þm. Ásmund Einar Daðason á því að vega að hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni sem hún var þó ekki í andsvari við, gaf það í skyn að hann væri að viðhafa orð sem hann hafði alls ekki gert. Og til að taka af allan vafa vændi hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson um að hafa haft þau orð um einhverja pólitíska andstæðinga og flutningsmenn þessarar tillögu eða lýst yfir því að þeir væru vangefnir þegar hann í raun sagði að það væri vangeta. Það var orðið sem sagt var hér af hálfu þingmannsins. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir 

Forseti vill að gefnu tilefni vegna orða hv. þingmanns taka það fram að forseti bað hv. þingmenn beggja vegna ræðupúlts um að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að forseti gerði athugasemd. Það er hins vegar algjörlega óþolandi að ræðumenn skuli nýta sér færi sem þeir klárlega hafa hér í ræðupúltinu til að vega að þingmönnum sem ekki hafa möguleika á því að bera hönd fyrir höfuð sér nema þá að bera af sér sakir. Það er kannski eitthvað sem hv. þm. Tryggi Þór Herbertsson hefði átt að gera, að óska eftir því þegar svo alvarlega var vegið að þingmanninum. Það er nú einu sinni þannig að við erum kannski að deila um ákveðið mál, frú forseti. Það heimilar þingmönnum samt ekki að fara fram með þessum hætti og leggja öðrum þingmönnum svona ljót orð í munn eins og hér var gert, að hafa látið það falla um samþingmenn sína að einhver sé vangefinn. Þau orð féllu ekki héðan úr ræðustól að einhver hefði verið lýstur slíkur. Það var hins vegar talað um vangetu og það er allt annað og allt annað hugtak. Ég hvet hæstv. forseta til að sjá til þess að rætt verði við umræddan þingmann um það hvernig þingmaðurinn hagaði sér bæði í þingsal og í ræðustól.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum Gunnari Braga Sveinssyni og Ragnheiði Elínu Árnadóttur. Þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom í andsvar við þann sem hér stendur er það mjög sérstakt þegar andsvarinu er beint til aðila úti í sal fremur en þess sem á að beina andsvari til. Ég heyrði ummæli hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar og þar var talað um vangetu en ekki vangefni. Frú forseti. Það er að verða svolítið hvimleitt þegar ríkisstjórnarliðar, ráðherrar og þingmenn ríkisstjórnarinnar eru að verða svo taugatrekktir og hafa á köflum svo litla stjórn á sér að farnar eru að ganga svona ásakanir hér um salinn. Þetta er ekki til þess fallið að bæta vinnubrögð á þinginu og ég vil taka undir það að því sé beint til frú forseta að málið verði almennt tekið upp, ekki bara þetta einstaka mál heldur almennt verði það tekið upp og athugasemdum beint til þeirra þingmanna sem við á.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, ferli sem hefur vægast sagt verið sérkennilegt í þinginu. Ég ætla að nota hluta af upphafsmáli mínu til að fara aðeins yfir það. Í tillögunni sjálfri sem liggur fyrir var í tveimur liðum lagt til að farið yrði í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og spurningar lagðar fyrir þjóðina um tiltekin álitaefni. Ein spurningin var hvort tillaga stjórnlagaráðs yrði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefði verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga. Í seinni liðnum voru fimm spurningar sem hljómuðu svona: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði: 1. náttúruauðlindir lýstar þjóðareign? 2. ákvæði um þjóðkirkju Íslendinga óbreytt frá því sem nú er? 3. persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er? 4. ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt ? 5. ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningarbærra manna geti krafist þess að mál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ef já, hve hátt finnst þér að þetta hlutfall ætti að vera?“ Svo voru gefnir þrír valkostir. Ég vitnaði nú til þessa án þess að biðja um leyfi forseta en vonast til að mér verði það fyrirgefið. Það er augljóst mál öllum sem hlustuðu á mál mitt að þessar spurningar vöktu mun fleiri spurningar hjá þeim sem staðið hafa frammi fyrir þeim. Eftir að landskjörstjórn hafði yfirfarið þessar spurningar var í nefndaráliti meiri hlutans lagt til að þeim yrði öllum breytt. Í fyrstu spurningunni yrði þriðji möguleikinn tekinn út, þar sem var mögulegt að taka ekki afstöðu, því að það bætti engu við já-ið eða nei-ið. Þeir sem stæðu frammi fyrir spurningunni „náttúruauðlindir lýstar þjóðareign?“ í kjörklefanum mundu náttúrlega velta því fyrir sér: Eru það allar náttúruauðlindir, líka þær sem eru í einkaeigu? Þess vegna er nú búið að breyta því. Þetta snýst um að þær sem ekki eru í einkaeigu verði lýstar þjóðareign. Með spurninguna um þjóðkirkjuna virtist gefið að allir sem færu í kjörklefann vissu nákvæmlega hvernig ákvæðið um þjóðkirkjuna væri. Það sama gilti um persónukjörið og spurninguna um hve hátt hlutfallið ætti að vera. Það var mat landskjörstjórnar að þær væru of leiðandi. Meiri hlutinn tók það til sín og leggur nú til að sá hluti verði felldur út. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar þessi þingsályktunartillaga kom fram á sínum tíma fannst mér hún vera afar flumbrulega unnin og spurningarnar afspyrnu afkáralegar og snubbóttar og það væri útilokað að senda þær út eins og þær voru, þær mundu ekki skýra málið nokkurn skapaðan hlut. Ég kem aðeins betur inn á umræðuna um það í nefndinni á eftir. Í lok nefndarálits meiri hlutans er fjallað um viðbótarspurningu. Með leyfi forseta ætla ég að vitna beint: „Þingsályktunartillaga þessi varðar með mjög afmörkuðum hætti meðferð á tillögum stjórnlagaráðs að nýjum stjórnarskipunarlögum og helstu nýmæli og álitaefni sem þar koma fram. Lögð hefur verið fram breytingartillaga við málið. Meiri hlutinn telur að sú tillaga varði eðlisólíkt og ótengt mál og því séu ekki efni til að fjalla um hana samhliða þessu máli.“ Frú forseti. Lagðar hafa verið fram fjölmargar breytingartillögur, yfir 20 tillögur, og ég vil því spyrja: Eru þær allar eðlisólíkar? Eru þær allar ótengdar? Ég vil líka spyrja, frú forseti: Hvar er meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem lagði fram þessar sex spurningar sem áður var farið yfir? Af hverju er hann ekki í þingsal að ræða það málefnalega hvort allar þessar nýju breytingartillögur, yfir 20 talsins, séu að mati meiri hlutans eðlisólíkar eða ótengdar og því séu ekki efni til að fjalla um þær samhliða málinu? Ég verð að segja eins og er að mér finnst þetta sérkennilegt. Ef niðurstaðan á að vera sú í kjölfarið á þessari umræðu að breytingartillögurnar, yfir 20 talsins, komi til atkvæðagreiðslu án þess að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafi fjallað um þær, þær fari í atkvæðagreiðslu óræddar, bendir margt til þess að menn hafi ekki mikinn áhuga á að fjalla málefnalega um þær tillögur sem hér eru fram komnar. Um hvað snýst málið? Það væri kannski rétt að hætta aðeins að karpa um einstaka og jafnvel óskylda hluti, eins og kom fram í andsvörum áðan um skoðanir manna einhvern tíma fyrr og hvort þeir hefðu skipt um skoðun síðar meir. Danskur forsætisráðherra, sósíaldemókrati mikill, sagði eitthvað í þá veru að „man har et standpunkt, til man tager et nyt“, með leyfi forseti, sem þýðir beinlínis að maður hafi eina skoðun þangað til maður fær nýja. Það er svo sem ekkert ólíkt því sem við höfum horft upp á með Samfylkinguna sem virðist skipta um skoðun eftir því hvernig vindar blása, en það getur líka verið þannig að staðreyndir breytist og þá á maður auðvitað að kanna hug sinn og skipta um skoðun ef rök eru til þess. Hér varð hrun, eins og margir hafa nefnt. Spurningin er þessi: Varð hrun vegna þess að stjórnarskráin var svo slæm? Var það stjórnarskrá Íslands að kenna? Nei, svo var ekki. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannaskýrslunni sem hér var samþykkt 63:0 kom bersýnilega í ljós að ástæður hrunsins voru afleit stjórnsýsla og víða pottur brotinn hjá framkvæmdarvaldinu og eftirlitsstofnunum, en mest var það þó óprúttnum stjórnendum fjármálafyrirtækja að kenna. Mun ný stjórnarskrá leysa þennan vanda? Mun sú tillaga sem kom frá stjórnlagaráði koma í veg fyrir að hrun sambærilegt því sem við upplifðum hér á haustdögum 2008 verði aftur? Nei, ég tel svo ekki vera. Það þarf hins vegar að laga stjórnsýsluna og tryggja að eftirlitsstofnanir hafi bæði þau tól og tæki sem þær þurfa og að þær sinni síðan þeim störfum sem Alþingi og þjóðin ætlast til af þeim. Munu þær sex spurningar sem meiri hlutinn leggur til svara öllum spurningum sem menn hafa sett fram um stjórnarskrána og þau vafamál sem þar hafa verið? Nei, alls ekki. Til að mynda fjallar engin þessara sex spurninga um valdsvið forsetaembættisins, sem þó hefur verið verulega til umfjöllunar. Við framsóknarmenn höfum viljað í kjölfarið hrunsins gera ákveðnar breytingar, eins og kom fram í ágætri ræðu kollega míns, hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, þegar hann fór yfir stefnu Framsóknar um bindandi stjórnlagaþing og þær breytingar sem við vildum að yrðu gerðar. Því var klúðrað með því að klúðra kosningunum, sem ég ætla að koma inn á á eftir. Við höfum til dæmis talað í mörg ár fyrir því að nauðsynlegt sé að setja skýrt ákvæði um auðlindir í þjóðareign í stjórnarskrá, samanber fiskveiðistjórnarlögin og nýja stefnu Framsóknarflokksins þar um sem hefur legið fyrir frá flokksþingi okkar 2011. Við lögðum fram stefnu Framsóknarflokksins á vorþinginu og aftur í haust. Þar fjallar 1. gr. einmitt um þetta atriði, að tryggja að nytjastofnar í hafinu umhverfis Ísland séu þjóðareign og að koma þurfi slíku ákvæði í stjórnarskrá. Í vetur hefur verið fjallað talsvert um stjórnarskrármál, þó hvergi nærri nóg. Ef hugmyndafræðin er sú að við ætlum að leita til almennings og spyrja um ákveðnar tilteknar spurningar þarf umræðan um núverandi stjórnarskrá og þær breytingar sem stjórnlagaráð lagði til að verða miklu víðtækari og almennari en raun ber vitni. Ég var á ráðstefnu hjá Landssamtökum landeigenda fyrr í vetur. Þar voru nokkrir sérfræðingar, til að mynda Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður, Róbert Spanó prófessor og fleiri, sem reyndu að útskýra eignarhaldsákvæðið í stjórnarskránni og þær breytingar sem hér er verið að ræða, þ.e. um náttúruauðlindir í þjóðareign. Niðurstaða þeirra var í stuttu máli, frú forseti, sú að munurinn á núverandi stjórnarskrárákvæði og þeim tillögum sem fram koma sé enginn eða mjög lítill. Hins vegar séu í greinargerðinni, sem fylgdi tillögunum frá stjórnlagaráði, verulega mörg álitaefni sem munu í framtíðinni - ef af verður og tillaga til stjórnlagaráðs verður óbreytt gerð að nýrri stjórnarskrá og greinargerðin fylgir málinu, eins og lagt var til í fyrstu tillögu til þingsályktunar um að tillaga stjórnlagaráðs yrði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá - valda dómstólum talsverðum erfiðleikum. Aftur á móti munu þeir sem njóta þessa eignarréttar kannski ekki þurfa að óttast vegna þess að 1. mgr. 1. gr. mannréttindasáttmála Evrópu mun ævinlega verja núverandi ákvæði í stjórnarskránni og menn ættu fyrir vikið ekki að þurfa að hafa áhyggjur af því en hugsanlega þyrftu þeir að sækja rétt sinn fyrir dómstólum og dómstólar gætu lent í vandræðum vegna þess að í greinargerðinni rekist hvað á annars horn því að hún er alls ekki brúklegt skýringargagn. Einnig var fjallað um tillögu stjórnlagaráðs á ráðstefnu Framsóknarflokksins um sveitarstjórnarstigið. Þar fjallaði doktorsnemi, Eva Marín Hlynsdóttir, um þetta. Niðurstaða hennar og þeirra sem hún vitnaði til var sú að breytingin frá mjög stuttum og hnitmiðuðum setningum í núverandi stjórnarskrá væri mikill texti og flókinn sem segði ekkert meira. Það væri sem sagt ekkert gert með sveitarstjórnarstigið til að skýra hvernig það stæði betur eða öðruvísi í nýrri stjórnarskrá en það gerir nú. Þessi tvö dæmi, frú forseti, segja mér að tillögurnar frá stjórnlagaráðinu séu á margan hátt þess eðlis að við hefðum þurft að fjalla miklu meira og efnislegar um þær. Nú ætla ég að víkja að nefndaráliti 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem hefst á því að fjallað er um að ferli málsins hafi verið ein sorgarsaga eins og ég kom aðeins inn á í máli mínu áðan. Þar er minnst á aðkomu Hæstaréttar sem ógilti kosningu stjórnlagaráðs. Í nefndarálitinu kemur fram að í flestum venjulegum lýðræðisríkjum hefði sú ríkisstjórn sem ekki gat framkvæmt gilda kosningu væntanlega sagt af sér en það gerðist ekki hér. Í stað þess að kjósa upp á nýtt til stjórnlagaþings fóru menn þá sérkennilegu leið að skipa þá sem höfðu verið kosnir í hinni ólöglegu kosningu í stjórnlagaráð. Ég ætla ekki fara nánar út í það. Einnig er komið inn á kostnaðinn í nefndaráliti 2. minni hluta. Hann er þyrnum stráður. Eftir að stjórnlagaráð skilaði tillögu að nýrri stjórnarskrá til Alþingis hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndin haft málið til umræðu í rúma fimm mánuði en þar hefur engin efnisleg umræða farið fram, frú forseti. Skemmst er frá því að segja, svo að ég vitni í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Skemmst er frá því að segja að 2. minni hluti man ekki eftir neinum nafngreindum sérfræðingum í stjórnskipunar-, auðlinda- og umhverfisrétti eða á öðrum réttarsviðum sem hafa lagt heildstætt lofsyrði á tillögur ráðsins vegna misræmis í tillögunum.“ Hvernig hefði ferlið átt að vera? Það kom skýrsla frá stjórnlagaráði til forseta þingsins. Eðlilegt hefði verið að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd færi yfir þá skýrslu og skilaði áliti sínu inn í þingsal. Það hefði að mínu viti verið langeðlilegast að áliti þessu væri skilað nú á vorþingi en ekki á næsta þingi eða einhverju þingi héðan í frá. Ég tel það eðlileg vinnubrögð að þær skýrslur sem nefndir þingsins fá til umfjöllunar rati sem fyrst inn í þingsal. Eftir breytinguna á þingsköpunum fara mjög margar skýrslur, ef ekki allar, til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Vissulega hefur verulega mörgum skýrslum verið beint þangað og er því vinnuálagið mikið, en þar hafa menn því miður ekki valið þann kost að skila þeim strax af sér. Í upphafi bentu margir á, þar á meðal fulltrúi framsóknarmanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, sú sem skrifar undir 2. minnihlutaálitið, að greinargerðin sem fylgdi með tillögu stjórnlagaráðs væri ekki brúkleg. Menn þvældu með það fram og aftur en núna viðurkenna allir að greinargerðin er ónothæf. Þess vegna hefur verið ákveðið af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að fá til liðs við nefndina sjö sérskipaða lögfræðinga til að yfirfara greinargerðina og tillögurnar og búa til samræmdar tillögur. Þetta hljómar í mínum eyrum, frú forseti, eins og menn viti ekki alveg hvað þeir eru að fara að gera. Við erum að ræða um örfáar spurningar sem á að varpa til þjóðarinnar á sama tíma og sérfræðingar vinna samhliða að breytingum sem hugsanlega og mjög líklega snúa að nákvæmlega sömu spurningum, auk fjölmargra annarra eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni varðandi valdsvið forseta Íslands o.fl. Það er sem sagt skoðun mín að þessi skýrsla hefði átt að fá lokaumfjöllun hjá nefndinni á þessu þingi. Þar hefði niðurstaða skýrslunnar væntanlega getað orðið sú að greinargerð stjórnlagaráðs væri ófullnægjandi og að tillaga meiri hlutans væri sú að fá þennan sérfræðingahóp til að yfirfara málið og þannig mundi málið komast á næsta stig. Í kjölfarið væri kannski eðlilegast að spyrja þjóðina, þ.e. þegar sérfræðingarnir væru búnir að yfirfara allt og enn væru einhver álitamál uppi sem menn vildu spyrja þjóðina um. Því miður var ekki valin sú leið. Sú tillaga sem meiri hlutinn taldi að væri ótengd og ólíkt efni var, svo ég vitni aftur til nefndarálitsins, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að boðað er til þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum telur 2. minni hluti það eðlilega kröfu út frá lýðræðissjónarmiðum að landsmenn fái að segja hug sinn til umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Naumur meiri hluti alþingismanna tók þá ákvörðun í atkvæðagreiðslu á Alþingi hinn 16. júlí 2009 að hafna breytingartillögu um að landsmenn segðu hug sinn um það hvort leggja ætti inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Féllu atkvæði þannig að nei sögðu 32 þingmenn, já sögðu 30 þingmenn og einn alþingismaður sat hjá.“ Ég tek undir það sem fram kemur í nefndarálitinu að mikilvægt sé að skýrt sé hvort þjóðarvilji sé fyrir ESB-umsókn Íslands. Ég tek líka undir þá umræðu sem hefur farið fram að einstaka ákvæði í tillögum stjórnlagaráðs er varða framsal til alþjóðastofnana snerti með beinum hætti aðildarumsóknina að Evrópusambandinu og því sé þetta mál á engan hátt ótengt eða efnislega ólíkt og því fullkomlega eðlilegt að setja þessa spurningu fram. „Nú þegar“ - eins og fram kemur í nefndarálitinu - „hefur 2. minni hluti lagt fram breytingartillögu í málinu, samanber þingskjal 1028, sem orðast svo: „Við 3. efnismálsgrein bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Vilt þú að stjórnvöld dragi aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu til baka?“ Undir þetta hafa ýmsir stjórnarliðar tekið, til að mynda hv. þm. Árni Páll Árnason, hv. þm. Helgi Hjörvar og nú síðast hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir hér í morgun. Sambærileg sjónarmið hafa heyrst frá hæstv. innanríkisráðherra Ögmundi Jónassyni og ef til vill fleirum. Það er því augljóst í ljósi niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar sumarið 2009 og þeirra breytinga sem hafa orðið í Evrópu  Nú hef ég, frú forseti, lokið tíma mínum en engan veginn við það efni sem ég ætlaði að fara yfir. Ég bið því forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður sat í hinni margfrægu þingmannanefnd sem var skipuð og fór yfir skýrslu og verk rannsóknarnefndar Alþingis. Hann fjallaði aðeins um þá skýrslu og þingmannaskýrsluna í ræðu sinni og vísaði í efnahagshrunið og þar fram eftir götunum. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvernig umræðan hafi verið um nýja stjórnarskrá í þingmannanefndinni, hvort mikið hafi verið talað um nauðsyn þess að skrifa nýja stjórnarskrá frá grunni, hvort almennur samhljómur hafi verið um það í nefndinni og hver fyrirferðin á því viðfangsefni hafi verið í nefndinni. Það er annað sem ég veit að þingmannanefndin skoðaði sérstaklega og það voru úrbætur í stjórnsýslunni og á vinnubrögðum á Alþingi. Nefndin kom með tillögur um þau atriði. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort honum finnist ferill þessa máls vera til eftirbreytni miðað við þau vinnubrögð sem átalin voru í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og þingmannanefndin fjallaði um. Er ferill þessa máls sem snertir grunnlög okkar til eftirbreytni? Telur hann að þetta leiði til þeirra úrbóta í stjórnsýslu og vinnubrögðum á Alþingi sem vonast var til?

Frú forseti. Þetta voru ágætar spurningar hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur. Varðandi stjórnarskrárumræðuna í þingmannanefndinni var hún afar lítil. Ég held að ég geti fullyrt að ekki hafi hvarflað að nokkrum manni, ekki eftir því sem ég man, að stjórnarskráin sjálf hafi verið ástæða þess að hér varð hrun og þess vegna væri nauðsynlegt að taka hana til endurskoðunar. Hins vegar var lagt til í þingsályktunartillögu nefndarinnar að stjórnarskrá Íslands yrði skoðuð, löggjöf endurskoðuð eftir atvikum og undirbúin löggjöf á tilgreindum sviðum stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Meðal annars vegna þess að við vorum að fjalla um Icesave á þessum tíma var ákvæðið um þjóðareign á náttúruauðlindum nokkuð ofarlega í huga margra, en það hvarflaði aldrei að nokkrum manni að stjórnarskráin hefði verið undirrót hrunsins eða skaðvaldurinn í því efni. Hins vegar var bent á, eins og ég nefndi í ræðu minni, að aðrir þættir í stjórnkerfinu hefðu brugðist hrapallega og þar á meðal var bent á stjórnsýsluna. Við vorum í talsverðum umræðum um Stjórnarráðið um daginn og veltum einmitt fyrir okkur hvort þau viðbrögð framkvæmdarvaldsins að breyta Stjórnarráðinu væru viðbrögð við þingmannaskýrslunni. Niðurstaða okkar, að minnsta kosti mín og ég man ekki til þess að neinn hafi mótmælt því, var sú að það væri ekki í anda hennar. Vinnubrögðin við breytingar á stjórnarskránni, á grunnlögum landsins, eru auðvitað til skammar, svo ég taki stórt upp í mig. Ef menn hefðu farið eftir þeim áherslum sem þingmannanefndin lagði til, hún benti á þær ávirðingar sem stjórnsýslan hafði sannarlega orðið fyrir - ef menn hefðu lært af þeirri reynslu hefðu þeir ekki farið fram með mál eins og hér hefur verið gert, 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni svarið. Mér finnst mjög athyglisvert það sem fram kemur í máli hans varðandi umfjöllun þingmannanefndarinnar um stjórnarskrána. Ég get tekið undir með þingmanninum að stjórnarskráin hafi ekki verið skaðvaldurinn í aðdraganda hrunsins. Ég get líka sagt það hér og endurtek og ítreka þá skoðun mína að vissulega þarfnast atriði í stjórnarskránni skoðunar og breytinga og ég veit að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er mér sammála um það. Þar má til dæmis nefna atriði varðandi forsetaembættið, svo sem málskotsréttinn, og einnig hvað varðar fullveldisframsal vegna alþjóðaskuldbindinga. Það vekur líka athygli að þetta eru ekki þau atriði sem spurt er um hér. Þau hafa verið mjög til umfjöllunar í samfélaginu varðandi forsetaembættið, ekki síst núna vegna þess að forsetakosningar eru fram undan. Upphaflega tillagan var sú að kosningarnar og þessi þjóðaratkvæðagreiðsla ættu að fara fram samhliða. Sem betur fer var hægt að afstýra því. Maður getur rétt ímyndað sér hvernig kosningabaráttan vegna forsetakosninganna væri núna ef þær væru haldnar samhliða, en það var ekki það sem ég ætlaði að ræða hér. Mig langaði líka að spyrja hv. þingmann, af því að hann kom inn á Evrópusambandið í lok ræðu sinnar og nefndi réttilega að nú hefðu komið upp sjónarmið innan ríkisstjórnarflokkanna um að það ætti að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarferlið, hvort hann telji að kominn sé meiri hluti fyrir því í þinginu. Ég veit að við deilum því sjónarmiði að leggja það í dóm þjóðarinnar hvort halda eigi 

Frú forseti. Varðandi síðustu spurninguna hvort kominn sé meiri hluti fyrir því að hætta aðildarviðræðum, er að minnsta kosti sláandi að hugsa til þess að sumarið 2009 þegar Ísland var svo sannarlega á hnjánum og við vissum ekki alveg í hvaða átt við áttum að líta eftir bjargráðum og vorum satt best að segja nokkuð reikul í spori, þegar tillagan um að sækja um aðild að Evrópusambandinu kom fram, var tillaga um að senda það í þjóðaratkvæði og spyrja þjóðina ráða felld með 32 atkvæðum, en 30 vildu að það yrði gert og einn sat hjá. Það er lítill meiri hluti. Síðan hefur auðvitað margt breyst á Íslandi, við höfum náð vopnum okkar að einhverju leyti og vitum að minnsta kosti hvert við viljum stefna, mörg hver okkar, en á sama tíma hafa hlutirnir í Evrópu og innan Evrópusambandsins ekki síst, farið mjög á verri veg. Ég er því ekki viss um að í dag sé sá meiri hluti fyrir aðildarumsókninni sem var í þinginu sumarið 2009. Varðandi það að spyrja þjóðina ráða hlýtur maður að minnsta kosti að álykta að þeir flokkar, stjórnarflokkar, sem tala mjög mikið um að leita til þjóðarinnar, til að mynda um þær sértæku spurningar sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt til, vilji það. Þeir tala mjög gjarnan um að þeir séu miklir lýðræðisflokkar og vilji spyrja þjóðina um allt milli himins og jarðar, þótt þeir hafi reyndar verið á móti því að spyrja hana um Icesave og hafi margfellt að taka til umfjöllunar tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-umsóknina. Maður getur velt því fyrir sér, í ljósi yfirlýsinga einstakra stjórnarliða sem ég nefndi í ræðu minni, hvort sá meiri hluti sé horfinn og staðan sé breytt í þinginu. Staðan er að minnsta kosti breytt í Evrópu og það er mín skoðun að 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á marga áhugaverða þætti í ræðu sinni. Margir þeirra varða spurningar sem nefndar eru í þessari umræðu, bæði í tillögum meiri hlutans og eins í tillögum okkar í minni hlutanum og einstakra þingmanna sem margar hverjar eru vel þess virði að skoða og þörf væri á að fá í miklu ítarlegri umræðu um í þingsal áður en gengið verður til atkvæða. Hins vegar er eitt atriði sem mér finnst sérstök ástæða til að draga fram á þessu stigi umræðunnar og það er sú meginspurning: Er skynsamlegt og er það gott vinnulag að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál í miðjum klíðum þegar viðurkennt er af flestra hálfu að vinna þurfi betur tillögurnar frá stjórnlagaráðinu? Ég segi af flestra hálfu vegna þess að innan dyra í þinginu hafa flestir tekið undir þau sjónarmið að tillögurnar séu ekki tilbúnar til að koma fram í frumvarpsformi nú þegar, það þurfi að leggja ákveðna vinnu af mörkum áður en slíkt verði hægt. Nýjasta útspil meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bendir einmitt til þess að það sé þeirra viðhorf þegar sagt er að verið sé að semja við hóp sérfræðinga á sviði lögfræði og stjórnskipunarréttar til að koma tillögunum í réttan lagalegan búning. Ég vildi spyrja hv. þingmann eða biðja hann að deila með okkur hugsunum sínum um hvort þetta geti hugsanlega verið réttur tími til að efna til atkvæðagreiðslu af þessu tagi, hvort ekki væri réttara að bíða þar til 

Frú forseti. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að þeir sem sátu í stjórnlagaráðinu, þó að ég hafi ekki komið því að í ræðu minni áðan, hafi lagt sig alla fram og vandað sig við að setja saman tillögur. Það hefur líka komið fram í máli þeirra og vinnu þeirra að menn hafi orðið sammála um niðurstöðuna og þá gerist það jú gjarnan að einstaka tillögur verða málamiðlunartillögur og greinargerðin ber þess greinilega merki. Svo var líka gefinn knappur tími þannig að ég held að menn hafi ekki gaumgæft að lesa þetta saman þannig að þetta yrði heildstætt plagg. Mér fannst hugmynd meiri hlutans um að senda tillögurnar út sem heild og grundvöll frumvarps án þess að menn fjölluðu um þær mjög varhugaverð, svo ég taki ekki dýpra í árinni, einmitt vegna þess að greinargerðin er ófullnægjandi. Tillögur meiri hlutans snúa að fáum tilteknum atriðum og voru eins og ég lýsti í ræðu minni flumbrulegar, það þurfti að breyta þeim öllum eftir að landskjörstjórn hafði yfirfarið þær. Ég held þó að slíkar ábendingar hafi komið fram innan nefndarinnar og í þeim umsögnum sem ég hef kynnt mér bentu menn gjarnan á að þetta væri ótækt og gengi ekki. Ég tel að skort hafi á efnislega umræðu og afleiðingin af því sé að fá þessar tillögur fram, hvorki fleiri né færri, og það vanti mjög mikilvæga málaflokka inn í. Ég rakti það aðeins í ræðu minni að ég teldi að þetta væri ekki rétt tímasetning og ekki rétt skipulag á vinnunni. Fyrst hefði átt skila skýrslu með tillögum til þingsins og síðan að fá sérfræðinga til að fara yfir þetta og ef menn sætu uppi með álitaefni væri 

Hæstv. forseti. Í svari sínu kemur hv. 3. þingmaður Suðurkjördæmis inn á það sem er auðvitað ákveðinn vandi í þessu sem er sá að vegna þess að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hugsanlega meiri hlutinn á þingi, við vitum það ekki enn, er alltaf að fara í einhverjar æfingar með málsmeðferð og form hefur orkan því miður farið allt of mikið í það. Og bara til að rifja upp hvernig mál hafa gengið fyrir sig á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þá hefur það að mörgu leyti verið fróðlegt og ágætt og ég ætla ekki að gera lítið úr því sem gert hefur verið, sem meðal annars fólst í því að fjöldamargir gestir komu á fund nefndarinnar og greindu frá sjónarmiðum sínum um tillögur stjórnlagaráðs. Nefndin sem slík hefur hins vegar ekki tekið þá umræðu enn þá sem nauðsynleg er til að reyna að vinna úr þeim upplýsingum sem fram hafa komið af hálfu gestanna eða reyna með einhverjum hætti að ná fram sjónarmiðum eða sætta sjónarmið milli nefndarmanna eða annað slíkt. Að því er snýr að efnislegum þáttum tillagna stjórnlagaráðs þá höfum við vissulega fengið fjöldamarga gesti sem reyndar hafa flestir, eins og fram hefur komið fyrr í þessari umræðu, verið mjög gagnrýnir á tillögur stjórnlagaráðs ýmist að hluta eða í heild. Það er svolítið misjafnt hver nálgun manna hefur verið en þeir gestir sem komið hafa á fund nefndarinnar hafa flestir, ekki allir en flestir, verið mjög gagnrýnir og hefur gagnrýnin verið hvað hörðust frá þeim sem sérhæfingu hafa á sviði stjórnskipunarréttar og lögfræði. En nóg um það. Þetta setur málin auðvitað í dálítið einkennilegt ljós og það sem er að gerast núna með þeirri tillögu sem er til umræðu er að enn er verið að skjóta á frest hinni efnislegu umræðu á vettvangi þingsins 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar hugleiðingar hv. þm. Birgis Ármannssonar sem situr í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég sit ekki þar og hef þar af leiðandi fyrst og fremst fengið upplýsingar frá fulltrúa okkar framsóknarmanna í þeirri nefnd. Hv. þingmaður staðfestir það sem ég hef áður heyrt, og hef líka kynnt mér með því að kíkja á og lesa einstaka umsagnir, að þar hafi bæði verið fróðlegt og áhugavert að sitja og margt hefur þar af leiðandi vel verið gert, ég ætla heldur ekki að gera lítið úr því, en líka að niðurstöður flestra sem hafa fjallað um málið hafi verið mjög gagnrýnar svo ekki sé meira sagt. Niðurstaðan er alltaf sú sama, frú forseti, að ég tel líka eins og hv. þm. Birgir Ármannsson að hér sé verið í einhvers konar æfingum á formi í staðinn fyrir að fylgja eðlilegri málsmeðferð, að taka skýrsluna til umfjöllunar og finna þá á henni annmarka. Það virðist svo að fyrir fram hafi menn verið búnir að ákveða að ekki ætti að hrófla við þessu, þetta ætti að fara svona inn. Þegar menn komust að því að það var ekki hægt, væntanlega vegna þeirra umsagna sem bárust og gesta sem kallaðir voru fyrir nefndina, sáu menn að lokum ljósið að þetta gengi ekki. Þá var búið að setja af stað það ferli að leggja ákveðnar spurningar fyrir þjóðina, en um leið á að ráða ákveðinn hóp sérfræðinga til að yfirfara þetta sem hefði auðvitað verið hin rökrétta leið. Við getum svo deilt um hvort skipa hefði átt sérstaka þingnefnd eða fela stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd það verk að koma með mótaðar tillögur. Það er ekkert að því að bera á einhverjum tímapunkti spurningar undir þjóðina en menn verða að velja tímapunktinn, menn verða að velja spurningarnar eftir efnislega umræðu. En eftir stendur að enn er ósvarað eftir þó alla þessa umræðu, hvort þær rúmlega 20 breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram séu að mati meiri hlutans 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að viðurkenna að maður er kannski aðeins annars hugar núna, flestir eru með hugann við það sem er að gerast suður í Keflavík, en við vonum auðvitað að allt fari vel. Ég ætla að fara yfir nokkrar af þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram. Ég hef þegar farið yfir eina og ætla að halda yfirferðinni áfram. Komið hefur fram gagnrýni á sumar af þessum tillögum og ég verð að segja að sú gagnrýni er ekki mjög málefnaleg, hún birtist á einhverri bloggsíðunni sem ég veit ekki hvort margir lesa. En í það minnsta eru þessar tillögur settar fram með gott eitt í huga. Á þskj. 1355 er breytingartillaga frá þeim er hér stendur og hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Við veltum því upp hvort ekki sé rétt, fyrst þessi ferð er farin, að leita álits á nokkrum spurningum. Það er rétt að þessar spurningar eiga sér forsögu í þjóðfundinum og um ýmislegt fleira sem þar kom fram hefði mátt spyrja, en við veltum því upp hvort ekki sé rétt að spyrja um ákvæði er tryggi jafnan rétt til nýtingar allra auðlinda. Nú er mikið í umræðunni um sjávarútvegsmálin að allir skuli njóta arðs af sjávarútvegsauðlindinni. Gjarnan er látið eins og þannig sé það ekki í dag en auðvitað njóta allir góðs af sjávarútvegsauðlindinni, en vissulega með mismunandi hætti. Við veltum því upp hvort ekki sé rétt að tala almennt um allar auðlindir, ég nefni til dæmis heita vatnið sem er ein af okkar verðmætustu auðlindum. Þeim gæðum er misskipt og við hljótum að velta því fyrir okkur hvort allir eigi ekki að eiga rétt á að nýta þá auðlind eins og aðrar. Sú nýting getur vitanlega ekki farið þannig fram að það sé hægt að leggja hitaveiturör héðan frá Reykjavík og vestur á firði, það mundi sjálfsagt ekki vera mjög sniðug aðferð, en hugsanlega mætti deila ágóðanum af þessari auðlind á höfuðborgarsvæðinu með þeim sem ekki njóta hennar, til dæmis með niðurgreiðslu á orkuverði eða einhverju slíku. Þessi spurning er meðal annars sett fram vegna þess að í tillögum stjórnlagaráðs eru mjög margar greinar sem taka á jafnræði og rétti til hins og þessa. Þar liggja örugglega að baki ágætismeiningar og þau álitamál liggja vitanlega undir í þeirri skoðanakönnun sem á að fara fram. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í dag að ekki er verið að kjósa um stjórnarskrá, verið er að kanna hug fólks til ákveðinna breytinga. Ég velti því þá upp hvort ekki sé eðlilegt að spyrja þessarar spurningar og það má spyrja um ýmislegt annað fyrst verið er að fara af stað í þennan leiðangur. Hér erum við að tala um auðlindir og nýtingu á þeim, ég hefði alveg eins getað tekið dæmi af rafmagnsframleiðslu eða einhverju slíku úr fallvötnum, eða jarðhita ef sú krafa er uppi um jafnan aðgang eða að allir eigi auðlindirnar. Flestir eru sammála um að styrkja eigi í stjórnarskrá ákvæðið um að auðlindir landsins séu þjóðareign. Það þarf hins vegar að skýra aðeins betur hvað er þjóðareign. En hvað um það, hér er komin fram tillaga sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði er tryggi jafnan rétt til nýtingar allra auðlinda?“ Að mínu viti er varhugavert að taka eina auðlind út og segja að allir eigi að njóta hennar ef skilningur manna er sá að auðlindir almennt eigi að vera sameign. Þá hljótum við í fyrsta lagi að þurfa að skilgreina hvað er auðlind. Þingsályktunartillaga frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að farið verði í vinnu við að skilgreina það hefur lengi legið frammi og er í nefnd, að ég held. En ég hef hér kynnt 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Í henni gerði hann að umtalsefni þá breytingartillögu sem hann hefur lagt fram ásamt öðrum hv. þingmanni. Hann bendir réttilega á misskiptingu á auðlindum og hvort ekki eigi að tryggja jafnan aðgang að þeim gæðum. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér að þessi mál muni þróast á þann veg í framtíðinni að af nýtingu á auðlindum, hvort sem um er að ræða heita vatnið, sjávarútveginn eða ferðaþjónustuna eða þar sem sannarlega er verið að nýta sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar, verði greitt eðlilegt gjald til þjóðarinnar, sem miðast auðvitað á hverjum tíma við aðstæður í viðkomandi atvinnugrein. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér að hugsanlega yrði stofnaður auðlindasjóður sem virkaði á annan hátt en fyrirkomulagið er núna. Nú er verið að kynna skattlagningu á eina atvinnugrein og síðan á að færa þá fjármuni til annarrar greinar og ráðstafa þeim áður en búið er í raun að innheimta skattinn. Það er búið að gefa væntingar. Manni finnst eins og þetta virki þannig að verið sé að kaupa fylgi við að styðja ákveðna skattlagningu á eina atvinnugrein til að geta ráðstafað fjármununum í eitthvað annað, í ákveðin verkefni. Sér hv. þingmaður það fyrir sér í framtíðinni að í stað þess að gera þetta svona muni menn frekar stofna svokallaðan auðlindasjóð? Síðan tek ég undir með hv. þingmanni að það er auðvitað eðlileg krafa að þau 10% þjóðarinnar, þeir þjóðfélagsþegnar sem þurfa að kynda með rafmagni og þurfa að borga kannski þrisvar til fjórum sinnum hærra verð en kostar að kynda með heitu vatni, fái sinn hlut í auðlindinni, á sama hátt og fólkið sem nýtur heita vatnsins í Reykjavík ætlar að fá tekjurnar af 

Virðulegi forseti. Á milli 80 og 90% fyrirtækja í sjávarútvegi eru á því svæði sem við köllum landsbyggð en vitanlega eru einnig mjög stór útgerðarfyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu. Stærstur hluti þessa veiðigjalds, með þeim breytingum sem eiga að verða á því, er skattur á landsbyggðina með einhverjum hætti. Það er verið að færa enn þá fleiri krónur frá landsbyggðinni til höfuðborgar, ef þessi aðferð gengur eftir. Í nýframsettu fjárfestingaráætlunarplaggi sem var kynnt í dag sýnist mér að ætlunin sé að fullnýta þennan skatt af landsbyggðinni í önnur verkefni. Ég held að í þessu hljóti að felast þau skilaboð til allra sem nýta auðlindir landsins með einhverjum hætti, að vilji stjórnarflokkanna sé að rukka eða láta greiða einhvers konar skatt af nýtingu á auðlindinni, hvort sem það er ferðaþjónusta, heita vatnið eða annað - væntanlega vindur í framtíðinni þegar vindmyllur verða komnar hér upp. Þær eru alls ekkert sérstaklega skemmtilegt fyrirbæri að mínu viti þó að þær séu eflaust umhverfisvænar og snjallar. Það hefur enn þá ekki tekist að selja mér þá hugmynd að auðlindasjóður sé sniðugur. Ég sé ekki fyrir mér að slíkur sjóður sé heppilegur í íslensku samfélagi. Ég mundi að minnsta kosti vilja sjá fyrst hvernig honum yrði stjórnað og hvaða reglur ættu að gilda um hann. Það er hins vegar ósköp eðlilegt að mínu viti ef verið er að rukka ákveðna atvinnugrein um extra mikið afgjald að mikill hluti af því afgjaldi renni til baka með einhverjum hætti í greinina til rannsókna, til þróunar, til fjárfestinga, nýsköpunar og alls þess sem allar atvinnugreinar þurfa á að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að ég verð að viðurkenna hreinskilnislega að ég skil ekki alveg allt þetta ferli. Ég stóð í þeirri meiningu, það getur vel verið að það sé misskilningur hjá mér, að þegar farið var í svokallaðar stjórnlagaþingskosningar sem endaði í þessu stjórnlagaráði - það var um það bil einn þriðji hluti þjóðarinnar sem tók þátt í kosningunum sem sýnir kannski hversu næm ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir er fyrir því sem þjóðin kallar eftir - að með því hefði þjóðin skipað fulltrúa sína til að skila tillögum inn til þingsins til að vinna úr og gera tillögu um breytingar á stjórnarskrá. Síðan þegar tillögum og skýrslu stjórnlagaráðs er skilað til þingsins á engin efnisleg umræða sér stað um þær tillögur, nema núna að sjálfsögðu. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það hafi í raun ekki legið fyrir nægt fóður eða nægar upplýsingar um afstöðu þjóðarinnar í gegnum þessa þjóðkjörnu fulltrúa. Þó að Hæstiréttur hafi dæmt kosninguna ógilda var farin sú leið að skipa stjórnlagaráð. Var ekki nægjanlegt fyrir þingið að vinna úr þeim hugmyndum sem þar koma fram í staðinn fyrir að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögurnar í heild? Maður áttar sig ekki á því hvaða vægi hún hefur, þó að búnar hafi verið til einhverjar aukaspurningar, maður áttar maður sig ekki á því ferli sem fram undan er. Svo er búið að telja fullt af fólki trú um að það sé að fara í kosningar um stjórnarskrána, en þetta er náttúrlega bara ráðgefandi skoðanakönnun fyrir þingið, fyrir þá vinnu sem fram undan er. Getur hv. þingmaður tekið undir að það væri eðlilegra að þingið fjallaði bara um tillögur stjórnlagaráðs 

Virðulegi forseti. Ég tel að betra væri ef ferlið væri þannig að við værum nú að taka til efnislegrar umfjöllunar hverja þá tillögu sem stjórnlagaráð skilaði af sér og þær breytingartillögur sem fram hafa komið. Afrakstur þeirrar vinnu yrði væntanlega frumvarp til breytinga á stjórnarskrá og það fengi afgreiðslu í þinginu. Síðan yrði leitað til þjóðarinnar. Ég er í það minnsta mótfallinn því að fara í einhverja tilraunastarfsemi, þ.e. að gera þessa skoðanakönnun. Ég óttast að sú ferð sem þar er lagt upp í muni mistakast á allan hátt vegna þess að það er ekki verið að bjóða fólki að greiða atkvæði um nýja stjórnarskrá. Það er verið að kanna hug þess til tillagna stjórnlagaráðs og til einstakra spurninga. En eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir benti réttilega á í dag í ræðu eru valkostirnir í raun bara þrír. Annaðhvort eru menn sammála öllum tillögum stjórnlagaráðs, þeir eru á móti öllum tillögum stjórnlagaráðs eða þeir gefa ekki upp afstöðu sína eða taka ekki afstöðu. Ákveðnar tillögur stjórnlagaráðs hugsa ég að þingmenn mundu margir hverjir vilja samþykkja en aðrar tillögur mundu þingmenn alls ekki vilja samþykkja. Hvorki þingmönnum né þátttakendum í könnunni sem á að fara fram í október er boðið upp á að velja úr tillögunum. Það er annaðhvort eða. Og það held ég að sé ekki rétt vegna þess að tillögurnar eru einfaldlega ekki tilbúnar til að vera lagðar fram í slíkri könnun.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson út í nokkrar breytingartillögur sem hann hefur lagt fram ásamt hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Ég verð að viðurkenna að sumar þeirra skil ég ekki alveg en nú gefst tækifæri til að spyrja hv. þingmann. Á þskj. 1354 er spurning: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði kveðið á um jafnrétti til búsetu?“ Mig langar örlítið til að biðja hv. þingmann að útskýra nánar fyrir mér hvað þeir flutningsmenn eiga við þegar talað er um jafnrétti til búsetu. Hvað fylgir því? Ég átta mig ekki á hvað hv. þingmenn eiga við með jafnrétti til búsetu eins og þetta er fram sett og hvað er í þessari spurningu sem kannski er ekki orðað. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann um þskj. 1358 sem orðast svo, með leyfi frú forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði sem kveður á um rétt allra landsmanna til jafnra samgangna?“ Nú eru samgöngur í lofti og á láði. Hvað erum við að tala um? Ef við tölum um flug, erum við þá að tala um að flugvöllum verði komið fyrir vítt og breitt um landið? Erum við að tala um að jafnar samgöngur séu jafnar samgöngur á sjó, landi og í lofti eða erum við að tala um jafnan aðgang að fé í samgönguáætlun? Hvað eiga hv. þingmenn við með þessum tveimur tillögum sem þeir hafa lagt fram? Ég vildi gjarnan heyra skýringar hv. þingmanns á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar góðu spurningar. Varðandi orðalagið „jafnrétti til búsetu“ á sú tillaga rætur að rekja til 6. gr. tillagna stjórnlagaráðs þar sem talað er um jafnræði reyndar. Þar er talað um jafnræði til alls konar hluta, þar á meðal búsetu. Það sem þarf hins vegar að skilgreina er hvað átt er við með jafnræði til búsetu. Það sem við leggjum hér til er að einfaldlega verði spurt, ef fólk er þeirrar skoðunar að það eigi að vera jafnræði eða jafnrétti til búsetu, hvort þeir sem taka þátt í þessari könnun séu sammála því að svo eigi að vera. Orðalagið rímar alveg við aðrar spurningar sem á að leggja fyrir þjóðina. Það sem vakir fyrir flutningsmönnum er að menn velti orðinu jafnrétti fyrir sér í þessu samhengi, reyni að sjá fyrir sér til dæmis jafnan búsetukostnað, jafnan rétt til að fá ódýrt rafmagn og ódýra hitaveitu. Þegar ég ákveð að búa á Langanesi eða í Hafnarfirði eiga almenn mannréttindi, sem má orða þannig, sem eru svo sem líka talin upp í þessum tillögum, ekki að vera til trafala. Jöfn gæði eiga að vera til staðar. Það getur verið að þetta sé óframkvæmanlegt en það væri gaman að vita hug þjóðarinnar til þess, þ.e. hug þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Varðandi tillöguna til jafnra samgangna er mjög vitlaust gefið í samgöngum á Íslandi. Við þurfum ekki annað en að fara vestur á firði til að sjá að í tugi ára hafa þeir sem búa á suðurfjörðum Vestfjarða varla búið við vegasamgöngur 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir útskýringuna á jafnrétti til búsetu. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann í beinu framhaldi: Segjum sem svo að meðal annars jafnræði til búsetu og jafnrétti til búsetu verði að veruleika, hvernig horfir þá hv. þingmaður til þess sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður að úthlutað verði úr jöfnunarsjóði vegna ákveðinna þátta? Meðal annars er horft til fjölda í sveitarfélagi, búsetu, fasteignagjalda og annars í þeim dúr. Hvernig sér hann þann sjóð vinna ef þetta verður að veruleika? Þegar hv. þingmaður og samflutningsmaður hans að breytingartillögu ræða um jafna dreifingu útgjalda ríkisins milli landshluta, er hann þá að horfa til þess að það séu þessi jöfnu útgjöld eða þessi jafna dreifing og að í útgjöldum ríkisins verði einfaldlega hver þegn samfélagsins með ákveðna krónutölu sem síðan dreifist um landið eftir því hversu margir búa á hverjum stað? Eiga þeir að njóta þess úr ríkissjóði? Er það það sem hv. flutningsmenn hafa í huga þegar þeir tala um jafna dreifingu útgjalda ríkisins á milli landshluta?

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurninguna, þessa um jöfnunarsjóð og hvað yrði um hann eða hlutverk hans, má margt segja um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég ætla að leyfa mér að segja að síðustu breytingar sem fólust í að bjarga einhverjum sveitarfélögum sem fóru offari í fjárfestingum voru að mínu viti óréttmætar. Jöfnunarsjóður var ekki hugsaður þannig á sínum tíma. Ég sé alveg fyrir mér að einhver slíkur sjóður, hvað sem hann mundi heita og hvernig sem hann starfaði, gæti fengið aukið hlutverk í að jafna tekjur milli sveitarfélaga og hugsanlega líka komast að með einhvers konar stærra hlutverk ef það yrði raunin. Varðandi útgjöldin sem hv. þingmaður spurði um er hægt að velta upp ýmsum leiðum í því hvernig jafna megi þau. Það sem er verið að vísa til er að í dag verða tvær af hverjum þremur krónum sem landsbyggðin framleiðir eftir á höfuðborgarsvæðinu. Það kann að vera eðlilegt í ljósi umfangs höfuðborgarsvæðisins, stjórnsýslu og alls þess, en að sama skapi er líka ætlast til að landsbyggðin búi við jafnt atkvæðavægi við höfuðborgarsvæðið sem er til þess fallið að skekkja myndina enn frekar. Í tillögum stjórnarmeirihlutans í sjávarútvegsmálum er enn gert ráð fyrir að flytja meira fjármagn af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það sem við segjum hins vegar er að það kann að vera hægt að jafna þetta með jafnari útgjaldadreifingu frá ríkinu, þ.e. hvort sem þetta er á haus eða sveitarfélög eftir samsetningu sveitarfélaga. Ég skal viðurkenna að það er ekki útfærsla í þessari tillögu enda var það ekki meiningin.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rekja mikið þá sorgarsögu sem hefur fylgt þessu ferli sem stjórnarmeirihlutinn hefur hugmyndir uppi um að klára en í upphafi er ágætt að rifja örstutt upp að þegar farið var í kosningarnar til stjórnlagaþings tók um einn þriðji kosningarbærra manna þátt, tæp 35% ef ég man rétt. Það segir auðvitað sitt um ákallið hjá þjóðinni eftir því að fara í þessa vegferð. Síðan þekkjum við það sem gerðist þegar Hæstiréttur ógilti kosninguna og meiri hluti þingsins tók þá ákvörðun að skipa svokallað stjórnlagaráð. Síðan fór stjórnlagaráð að vinna og skilaði skýrslu til þingsins. Ég hafði alltaf skilið vinnuferlið þannig að það væri til að endurspegla og koma á framfæri vilja þjóðarinnar sem hafði klárlega kosið þessa fulltrúa til að vinna þessi verk þó að ekki hafi allir tekið sæti sem hlutu kosningu. Ég ætla svo sem ekki að dvelja lengi við það þegar menn skipa síðan stjórnlagaráðið en þá var auðvitað komið það fólk sem þjóðin vildi að færi að undirbúa nýja stjórnarskrá eða væri með leiðbeiningar til þingsins sem auðvitað verður að fjalla um stjórnarskrána, samþykkja hana og leggja hana síðan fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan hefur þetta mál allt verið í einhverju krampakasti eins og svo margt annað hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkunum. Það virðist blandast inn í samningaviðræður stjórnarflokkanna við Hreyfinguna sem byrjaði bersýnilega um áramótin þegar þetta mál komst allt í einu á dagskrá sem eitt af mikilvægustu málunum sem þyrfti að leysa. Ég er töluvert hugsi yfir þessu ferli og ég er líka hugsi yfir því hvað verði með þessar tillögur. Eins og þetta er sett upp og á það bent er ekki æskilegt að fara í þessar spurningar. Ég hefði talið eðlilegri vinnubrögð að ræða tillögur stjórnlagaráðs eftir alla þá miklu vinnu sem stjórnlagaráð lagði í við endurskoðun á stjórnarskránni. Þingið gæti hugsanlega verið sammála um helminginn eða 40% eða 70%, ég veit það ekki fyrir fram, og það væri þá bara klárað og sett í nýja stjórnarskrá og síðan tekin ákvörðun um einhver deiluefni sem stæðu út af í þeirri vinnu, þá á milli pólitískra flokka á þinginu. Þá yrðu spurningarnar miklu afmarkaðri, þ.e. þá stæðu kannski út af fjórar, fimm eða tíu spurningar, hvað sem það væri, og þá væri hægt að spyrja alveg beint þannig að það þyrfti ekki að túlka þær. Menn hefðu getað sloppið við að pexa og rífast um hvernig bæri að skilja það. Þetta hefði ég talið skynsamlegustu leiðina til að klára þetta mál á vegum þingsins fyrst þessi leið var valin. Nei, það var ekki gert heldur voru þessar spurningar settar fram. Segjum að einhver kjósandi sé sáttur við 60 eða 70% af tillögum stjórnlagaráðs en ekki hinn hlutann, þá hefur hann ekkert val um annað en að hafna öllu eða samþykkja allt. Þó að það séu dregnar fram einhverjar viðbótarspurningar er ekki þar með sagt að það séu þær spurningar sem sá aðili sem vilji hugsanlega samþykkja breytingarnar hjá stjórnlagaráði vilji svara. Mér finnst það lýsa þessum vinnubrögðum og þetta slær mig þannig að þetta sé gert í einhverju krampakasti til að halda lífi í ríkisstjórninni í samningum sem byrjuðu við Hreyfinguna eftir þingfrestun í desember. Önnur rök geta ekki verið fyrir þessum vinnubrögðum að mínu mati. Bara til að undirstrika þetta vil ég vitna í skrif Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands og ritara EFTA-dómstólsins. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að fá að vitna orðrétt í það sem haft er eftir honum: „… stjórnarskrárfrumvarp stjórnlagaráðs of fjölþætt til að hægt sé að bera það í einu lagi undir þjóðina til samþykkis eða synjunar. Þarna séu einfaldlega of mörg flókin og stefnumótandi atriði tekin saman á einn stað til að hægt sé að ætlast til þess með sanngirni að þeim verði svarað af eða á.“ Síðan heldur viðtalið áfram við þennan ágæta mann: „Skúli átti sæti í stjórnlaganefnd sem skipuð var 2010 til að undirbúa og standa að þjóðfundi um stjórnarskrármálefni og setja fram hugmyndir um nýja stjórnarskrá, en það var upphafið að því ferli sem skilaði stjórnarskrárdrögunum.“ Það er ekki hægt að segja að þetta séu stjórnarandstæðingar með einhverja takta gagnvart þessum tillögum. Það geta ekki verið annað en eðlileg vinnubrögð að taka umræðuna í þinginu um tillögur stjórnlagaráðs sem eiga auðvitað að endurspegla það. Þeim var falið þetta verkefni þó að það sé hægt að efast stórlega um umboð þessa ágæta fólks. Við skulum ekki staldra við það og ekki gera athugasemdir við það. Þessum einstaklingum var falið þetta verkefni af þinginu og þeir ágætu einstaklingar sem sátu í stjórnlagaráði unnu það og skiluðu skýrslu og síðan hefur Alþingi ekki manndóm til að klára að fara í gegnum hana og taka þá hugsanlega einhver ágreiningsefni út úr þessari vinnu og bera það skjal síðan beint undir þjóðina. Það á að fara í skoðanakönnun hjá þjóðinni, ráðgefandi skoðanakönnun. Ég hlustaði á forseta lýðveldisins hér 1. október, hvernig hann túlkaði tillögurnar og reifaði sýn sína á kaflann um forsetann. Forseti landsins er mjög reyndur maður og hefur mikla þekkingu á þessum málum og hann túlkaði þessar tillögur stjórnlagaráðs út frá sinni þekkingu. Síðan telur að minnsta kosti einn hv. þingmaður sem á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að fulltrúar í stjórnlagaráði séu ekki alveg með sama skilning og forsetinn á tillögunum. Þá staldrar maður við og segir: Er þetta nægjanlega skýrt þannig að fólk geri sér grein fyrir því hvað í raun og veru á að fara að kjósa um? Ég leyfi mér að hafa þá skoðun að væntanlega sé forseti landsins, Ólafur Ragnar Grímsson, sá sem hefur að minnsta kosti mestu yfirsýn yfir þann kafla sem snýr að forsetanum. Við sem hlustuðum á ræðu hans 1. október heyrðum annað viðhorf en hjá öðrum til þessara tillagna stjórnlagaráðs. Þjóðfundurinn lagði grunninn undir vinnuna í stjórnlagaráðinu og síðan sat stjórnarskrárnefndin þar á milli. Mér finnst þetta hér einhver biðleikur til að kaupa þingmenn Hreyfingarinnar til að ríkisstjórnin gæti lafað áfram. Þetta virkar þannig á mig. Svo er búið að telja fullt af fólki trú um það, fólki sem sendir á mann fjölpósta, að það sé verið að taka af því einhvern rétt til að kjósa um stjórnarskrána. Það er ekki þannig. Hvernig ætlar hver og einn að túlka það þegar menn fara að fjalla um einstakar greinar úr stjórnlagaráðinu ef þær verða allar felldar eða allar samþykktar? Við þurfum að draga fram miklu skýrari og afmarkaðri spurningar og taka þá það út úr þeim tillögum sem stjórnmálaöflin á þinginu eru sammála um og vilja breyta eins og stjórnlagaráðið leggur til. En, nei, það á bara að setja allan pakkann í atkvæðagreiðslu. Auðvitað hefðu verið eðlilegri vinnubrögð ef stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði unnið þetta mál öðruvísi en í einhverju krampakasti til að halda lífi í ríkisstjórninni en ekki til að ná almennum markmiðum við skýrslu stjórnlagaráðs. Það er að minnsta kosti mín skoðun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þar sem hann velti því upp hver staða forsetans væri varðandi þessar tillögur frá stjórnlagaráði og hvernig framtíðarskipan forsetaembættisins væri og verður ef þessi þingsályktunartillaga nær fram að ganga. Málið er hins vegar að það á ekki að fara að kjósa um það í þjóðaratkvæðagreiðslu, í þessum köflum um forsetann. Það er búið að taka málið núna úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það hefur verið í nefndinni í allan vetur án árangurs og raunverulega án nokkurrar vinnu. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tók á móti sérfræðingum og álitsgjöfum til að fá álit þeirra á skýrslunni frá stjórnlagaráði. Þess vegna er svo skrýtið að búið sé að taka málið aftur út úr þinginu og fela sex til sjö manna lögmannahópi yfirlestur þeirra tillagna og tillagna sem stjórnlagaráð gerði varðandi greinargerðina, sem nú er komið í ljós að passar á engan hátt við frumvarpið sjálft sem stjórnlagaþing skilaði. Ég var gagnrýnd mjög mikið fyrir það að hafa gagnrýnt það á sínum tíma en svo hefur hið sanna komið í ljós vegna þess að það er viðurkennt núna að greinargerðin passar ekki fullkomlega við þessi frumvarpsdrög. Þess vegna langar mig til að spyrja þingmanninn: Finnst honum ekki einkennilegt að vera að fara af stað með þjóðaratkvæðagreiðslu, raunverulega um stefnumál ríkisstjórnarflokkanna í stað þess að stoppa þessa vinnu, leyfa sérfræðinefndinni að klára vinnu sína fyrir septemberlok og skila niðurstöðum inn í þingið og við þingmenn mundum svo vinna áfram með tillögurnar í stað þess að fara með þessa þjóðaratkvæðagreiðslu af stað sem er raunverulega úrelt nú þegar út af vinnu sérfræðinganefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi komið mjög skýrt inn á það í ræðu minni áðan að ég átta mig ekki alveg á ferlinu í þessu máli. Ég hefði talið skynsamlegt að sá hluti yrði tekinn út úr tillögum stjórnlagaráðs sem þingið gæti verið sátt við og það yrði tekið til hliðar. Síðan stæðu hugsanlega einhver atriði eftir sem yrðu þá sett afmarkaðri og skýrari í atkvæðagreiðslu hjá þjóðinni ef menn vildu fara slíkan millileik. Ég átta mig ekki alveg á þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Í fyrsta lagi er hún bara ráðgefandi sem er eðlilegt að því leyti til, en ég átta mig ekki á því hvað meiri hluti þingsins vill fá út úr þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég fór líka yfir það í ræðu minni og vitnaði í einn ágætan lögfræðing sem vann við undirbúning málsins sem heldur því fram að málið og tillögur stjórnlagaráðs séu allt of viðamiklar þannig að hægt sé að leggja þær fram með sanngjörnum hætti og fengið bara já eða nei. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að auðvitað hefði átt að taka til hliðar það sem menn voru sammála um og láta greiða atkvæði um það, ef þingið mundi vilja gera það, kannski um einhver ágreiningsmál sem væri naumur meiri hluti fyrir eða eitthvað slíkt, þjóðin segði þá sitt álit á því áður en það yrði sett inn í endanlegt frumvarp til kosninga og svo til staðfestingar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á tilganginum með þessu. Ég sagði í ræðu minni að mér fyndist þetta hafa verið unnið í einhverju krampakasti og í raun væri verið að semja við þingmenn Hreyfingarinnar til að ríkisstjórnin gæti lifað eitthvað áfram. Mér finnst vinnubrögðin vera í þá áttina án þess að ég geti fullyrt eitthvað um það.

Virðulegi forseti. Það er líklega mergurinn málsins, að búið er að semja við þingmenn Hreyfingarinnar um að styðja ríkisstjórnina gegn því að þau fái sitt eina stefnumál fram og það er að senda eitthvað í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi eitthvað í þjóðaratkvæðagreiðslu því að spurning eitt hljóðar þannig að spurt er hvort landsmenn séu sammála því að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Þessi þjóðaratkvæðagreiðsla á að fara fram í lok október á þessu ári. Samt er verið að vinna með tillögurnar núna, þessi lögfræðihópur sem ég vísaði í, þetta lögfræðiteymi sem búið er að fá til að endurskoða allar tillögur stjórnlagaráðs ásamt greinargerðinni. Spurning númer eitt er nú þegar orðin úrelt. Hvað verður um vinnu lögfræðiteymisins ef það kemur nei út úr þjóðaratkvæðagreiðslunni? Þetta er ekki bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla þannig að það er alveg sama hvort maður mætir á kjörstað og segir já eða nei. Ríkisstjórnin og Hreyfingin ráðherralaus geta beitt þessu að vild. Hér er verið að kasta mjög miklum peningum á glæ með því að fara með þetta svona í þjóðaratkvæðagreiðslu og það er svo mikill misskilningur í gangi í samfélaginu. Við þingmenn höfum verið að fá tölvupósta í dag þar sem þess er krafist að fólk fái að kjósa um stjórnarskrána. Ég er inni á því að fólk fái að kjósa í næstu alþingiskosningum um nýja stjórnarskrá sem okkur tekst vonandi að semja, en þetta er ekki kosning um stjórnarskrána. Þetta er ein spurning um það, eins og ég fór yfir áðan, hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að vera drög að nýrri stjórnarskrá. Tvö atriði eru beint upp úr stefnuskrá Vinstri grænna, tvö atriði upp úr stefnuskrá Samfylkingarinnar 

Virðulegi forseti. Fyrst út af þeim fjöldapóstum sem eru að berast til okkar hv. þingmanna, ég tek undir það með hv. þingmanni og ég sagði það líka áðan að mér finnst mjög sérkennilegt að fólk haldi að verið sé að fara í kosningar um stjórnarskrána, af því að þetta er auðvitað bara ráðgefandi skoðanakönnun. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir á sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Mér er mjög minnisstætt þegar þessi mál voru rædd í Silfri Egils, sem er vinsæll spjallþáttur, að þar sat fulltrúi Hreyfingarinnar, hv. þm. Þór Saari, í sama þætti og hv. þingmaður, þar sem hann var einmitt með tillögur að spurningu sem átti að bera fram, akkúrat í sama þættinum, þótt hann sæti ekki í nefndinni. Það endurspeglast kannski í því sem hv. þingmaður segir hér að verið er að semja um einhverjar spurningar. Það er mjög óeðlilegt að mínu mati að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sem á sæti í þeirri nefnd hafði ekki hugmynd um hvaða spurningar ætti að bera fram en hv. þm. Þór Saari var með þær. Það undirstrikar náttúrlega þann málflutning sem hv. þingmaður hefur verið með, að verið er að semja einhvern veginn á bak við tjöldin um spurningar til að halda lífi í ríkisstjórninni. Ég verð að segja fyrir mína parta, eða það er að minnsta kosti þannig þar sem ég fer um mitt kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, að ég man ekki eftir því að nokkur einasti maður hafi nefnt það við mig að við þyrftum að klára þessar breytingar á stjórnarskránni. Það eru allir að tala um að við þurfum að koma að skuldamálum heimilanna og skuldamálum fyrirtækjanna, atvinnuuppbyggingu, skapa störf og skapa von í þjóðfélaginu. Það eru að minnsta kosti þau skilaboð sem ég fæ úr mínu kjördæmi. En það virðist vera að ákveðinn hópur sem er í tengslum við þingmenn einstakra stjórnmálaafla telji þetta mikilvægasta málið. Sitt sýnist hverjum í því en ég held að þátttakan í kosningunum, um einn þriðji kjósenda tók þátt í þeim, segi allt sem segja þarf.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hæla forseta fyrir að vera mjög athugul í störfum sínum, ég þakka forseta fyrir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í eina af þeim spurningum sem lagðar eru til í því plaggi sem er til grundvallar þessari umræðu og það er spurningin um jafnt atkvæðavægi. Í umræðunni hefur komið fram að ákveðnar skýringar eru á því að atkvæðavægi er ekki jafnt milli allra landsmanna. Ég hef að sjálfsögðu ákveðinn skilning á því að sumum þyki það súrt í broti og ekki sé verið að gæta jafnræðis milli allra þegnanna. Gæðum er samt ekki skipt jafnara á öðrum sviðum og á ég þá við að á höfuðborgarsvæðinu er stjórnsýslan, ráðuneytin, Hæstiréttur, helstu rannsóknarstofnanir og annað sem þjóðin á. Þar af leiðandi hefur mörgum okkar þótt mjög eðlilegt að það sé skekkja þegar kemur að atkvæðavæginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverjar skýringar á því að spurt sé um þetta sérstaklega. Við vitum að margir hafa áhuga á að jafna stöðu þegnanna með ýmsum hætti, til dæmis að geta búið við mannsæmandi aðstæður, svo ég orði það þannig. Það er svo sem kveðið á um það í tillögum stjórnlagaráðs að jafnræði eigi að vera með búsetu og þess háttar. Ef þetta á að ná fram að ganga, að jafna atkvæðisréttinn, þarf eitthvað fleira að fylgja með.

Virðulegi forseti. Þetta er svo sem gamalt mál sem oft hefur verið rætt í gegnum tíðina sem hv. þingmaður bendir á. Ein af spurningum í tillögunni er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá Íslands verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt?“ Ég tek undir þær bollaleggingar sem hv. þingmaður var með hérna, að ef við ætlum að jafna atkvæðisréttinn, gott og vel, þá skulum við jafna öll önnur gæði. Við getum haldið langar og margar ræður um það. Við getum til dæmis staldrað við heilbrigðisþjónustu. Er jafnt aðgengi landsmanna að heilbrigðisþjónustunni? Það er það ekki. En við verðum líka að horfa raunhæft á hlutina. Við getum auðvitað ekki haft hátæknisjúkrahús í hverjum einasta landshluta en það hallar mjög mikið á þegnana sem búa á landsbyggðinni. Eftir að við fórum í niðurskurðinn - hvað þýðir það? Ég hef fengið margar ábendingar um það til að mynda frá fólki sem er farið að eldast, eftir því sem fólk eldist, alveg sama hvar það býr, þarf það því miður að fara oftar til læknis en þegar það er ungt. Þetta hefur þýtt mjög mikil útgjöld hjá mörgum eldri borgurum og auðvitað öllum sem þurfa að leita lækninga eftir að sérfræðilæknar hættu til dæmis að fara út á land á heilbrigðisstofnanirnar. Ég hef fengið margar ábendingar um þetta og við þurfum að taka umræðuna á þeim grunni og tala þá um jöfn búsetuskilyrði, jöfn atkvæðisréttindi og allt sem því fylgir, enda þekkjum við það vestan við hafið að þeir sem búa í höfuðborginni hafa ekki þingmenn vegna þess að stjórnsýslan er þar öll. Auðvitað gefur það augaleið að við eigum að taka umræðuna á breiðari grunni en þessum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi réttilega heilbrigðisþjónustuna sem er ein af þeim grundvallarforsendum, ég orða það þannig, þegar fólk velur sér búsetu. Það eru ákveðnir þættir sem skipta mestu máli, þ.e. atvinna, heilbrigðisþjónusta, skólamál, það eru ákveðnir þættir sem skipta meira máli en aðrir þegar fólk velur sér búsetu. Þetta eru grunnþarfir í hverju samfélagi, grunnþjónusta. Staðan er þannig í dag að þeim gæðum er mjög misskipt milli landsmanna, það er einfaldlega þannig, og þá er ég ekki að tala um, eins og hv. þingmaður benti á, endilega stærstu og flottustu sjúkrahúsin eða stærstu og bestu skólana eða fjölbreyttustu atvinnutækifærin sem völ er á. Við þekkjum það að sá sem missir vinnu sína norður á Sauðárkróki hefur ekki sama tækifæri til að finna sér starf við hæfi og einhver á höfuðborgarsvæðinu. Það er bara þannig. Sá sem er sérmenntaður í einhverju fagi hefur færri tækifæri úti á landi en annars staðar. Það er svo margt hægt að telja upp þar sem ójafnt er gefið í þessu blessaða landi okkar. Það er í rauninni kannski galið að ætla sér að hægt sé að jafna þetta allt til fulls, kannski ekki það sem við erum akkúrat að tala um núna, heldur að reyna að vekja athygli á því að þegar talað er um ein gæði, sem er klárlega þessi atkvæðisréttur sem hver maður á að hafa, þá er ýmislegt annað sem fylgir með. Í 23. gr. í tillögum stjórnlagaráðs er sagt, með leyfi forseta: „Allir eiga rétt til að njóta andlegrar og líkamlegrar heilsu að hæsta marki sem unnt er.“ Ég spyr: Hvað þýðir þetta? Eigum við einhvers konar gátlista um hæsta mark?

Virðulegi forseti. Kannski ég byrji á því síðasta sem hv. þingmaður nefndi og vitnaði til tillögu stjórnlagaráðs. Meiningin með hugsuninni er auðvitað góð hjá því ágæta fólki sem þar er að skila tillögum en síðan þarf að færa þær í þann búning að við köllum ekki yfir okkur dómsmál í tuga- eða hundraðatali. Einstaklingur gæti vitnað í það að samkvæmt orðanna hljóðan í stjórnarskránni eigi hann að hafa jafnt aðgengi, t.d. að heilbrigðisþjónustunni, en hann telji sig ekki hafa það. Hann gæti því farið í mál af því að það stangaðist á við stjórnarskrárákvæði. Það þarf að setja þetta í búning áður en þetta er samþykkt, en hugsunin er vissulega góð. Hv. þingmaður hélt áfram að spyrja um jafnan atkvæðisrétt, jöfn búsetuskilyrði og fleira. Ég veit það ekki, ég held í raun og veru að ef farið verði í að jafna atkvæðisréttinn, og það eru góð markmið út af fyrir sig, er skoðun mín sú að þá yrði bara að gera það og landið yrði að einu kjördæmi. Ég sé í raun og veru ekki í fljótu bragði hvernig menn ætla að jafna það eins og kjördæmin eru núna. Eins og við þekkjum er kjördæmið sem ég og hv. þingmaður komum úr ekkert smáflæmi og það er alveg fullt verk fyrir menn að sinna því þó að þar séu níu þingmenn í dag. Þeim fækkar um einn í næstu kosningum en ef þar væru kannski tveir, þrír eða fjórir þingmenn þá held ég að menn yrðu að stíga skrefið til fulls og segja: Ef við ætlum að jafna atkvæðisréttinn þá gerum við landið að einu kjördæmi. Ég held að það séu umræður sem við verðum að taka og hugsa þær út frá því þannig að það séu ekki einn, tveir eða þrír þingmenn sem eiga að sinna alveg heilu kjördæmi heldur að taka bara skrefið og segja: Landið er þá bara eitt kjördæmi. Það yrði að mínu mati fljótt á litið eðlilegustu viðbrögðin.

Virðulegur forseti. Varðandi þessa tillögu til þingsályktunar, um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs, tek ég fram enn og aftur að við erum ekki að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá heldur hvort fara eigi í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar er meginspurningin sú hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að liggja til grundvallar endurskoðun á stjórnarskránni og svo nokkrar spurningar sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt fram. Fleiri breytingartillögur hafa þó verið lagðar fram og sumar þeirra eru áhugaverðar og kalla eiginlega á að vera ræddar. Þær hafa þó ekki verið ræddar mikið hér í dag. Tillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um nýja spurningu til þjóðarinnar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu á þeim spurningavagni hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er falið að stýra myndun ríkisstjórnar?“ Þetta er áhugaverð spurning og ég get svarað því hér og nú fyrir mig að væri þessi spurning í spurningavagninum mundi ég segja: Nei. Hér hefur oft verið rætt að þeir sem vilja forsetaembætti segja að forsetinn eigi ekki að skipta sér af pólitík. Við getum svo verið sammála eða ósammála um það hvort forsetar lýðveldisins almennt hafa skipt sér af pólitík en mér þætti algjörlega fráleitt að fara þá leið að fela forseta Íslands að stýra myndun ríkisstjórnar. Við göngum til alþingiskosninga og það er þeirra flokka sem standa best að vígi eftir slíkar kosningar að mynda nýja ríkisstjórn. Þá er það skýr vilji atkvæðisbærra kjósenda í landinu hverjir eigi að vera í forustu. Það er þeirra stjórnmálamanna að taka við keflinu og vinna vinnuna. Ég hefði kosið að heyra hvað fleiri þingmönnum þætti um að slík spurning færi til þjóðarinnar. Mér þykir hún áhugaverð og ég mundi greiða því atkvæði að þjóðin yrði spurð um þetta. Hér er líka önnur tillaga frá Lilju Mósesdóttur og tveimur þingmönnum sem sátu sem varaþingmenn Hreyfingarinnar, Jóni Kr. Arnarsyni og Valgeiri Skagfjörð, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem varða skattamál?“ Þetta er í sjálfu sér áhugaverð spurning en ég er þeirrar skoðunar að yrði þjóðin spurð hennar mundi hún án efa segja: Já. Hver vill ekki hafa afskipti af skattamálum sínum, um það hvort hækka eigi skatta eða lækka, hvort fara eigi í breytingar á vörugjöldum eða breytingar á þessu eða hinu? Ég geri ekki athugasemd við að þjóðin eigi að hafa skoðun á því en ég teldi harla erfitt að koma saman fjárlögum, og segi það í fullri hreinskilni, ef spyrja ætti þjóðina í hvert skipti sem menn ætluðu sér að breyta sköttum til eða frá. Það er klárt að það er jafnstór spurning að spyrja þjóðina hvort lækka eigi skatta og hækka þá. Þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram hafa ekki fengið neina umræðu og ég sakna þess eiginlega að þeir sem lögðu þær fram skuli ekki hafa staðið fyrir öflugri umræðu um þær í þinginu. Þar sem þessir varaþingmenn Hreyfingarinnar eru farnir af þingi hefðu þingmenn Hreyfingarinnar getað tekið þátt í þessari umræðu. Þeir hafa hins vegar ekki sést.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langaði að ræða eitt við hv. þingmann sem ég spurði félaga hennar um fyrr í dag, hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Ég velti upp einni breytingartillögu sem er flutt af 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, um að bæta við spurningu um hvort þjóðin vilji heimila frekara fullveldisafsal í stjórnarskrá. Um þetta hafa verið skiptar skoðanir. Þetta hefur komist aðeins til tals í tengslum við EES-samninginn og þá staðreynd að margir segja að með EES-samningnum sé of mikið fullveldisafsal sem ekki sé heimilt í stjórnarskrá. Sumir vilja meina að skynsamlegt sé að setja heimild í stjórnarskrána til að veita slíkt fullveldisafsal. Aðrir eru hins vegar á þeirri skoðun að þarna eigi ekki að auka fullveldisafsalið frekar, heldur leita leiða til draga úr því og hugsanlega eiga frumkvæði að því að leita til Norðmanna og Liechtensteina um að endurskoða með einhverjum hætti EES-samninginn eða athuga hvort einhver möguleiki sé á því. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að það er breytingartillaga um þetta frá félögum hennar, hver sé hennar persónulega afstaða til þessa máls. Telur hv. þingmaður heppilegast í þessu efni að heimila slíkt fullveldisafsal í stjórnarskrá eða eigum við að láta stjórnarskrána standa eins og hún er og jafnvel styrkja enn frekar fullveldið í stjórnarskránni? Það væri fróðlegt að fá afstöðu hv. þingmanns til þessa.

Virðulegur forseti. Þegar stórt er spurt er oftast fátt um svör. Hér hefur það verið rætt að það að vera með EES-samninginn sýni að við séum að framselja ákveðið vald til alþjóðlegra stofnana. Við þurfum að spyrja okkur hvort svo sé, fara í gegnum þann þátt sem snýr að EES-samningnum og svara þá þeirri spurningu. Ég verð að játa, hv. þingmaður, að ég hef ekki velt þessari spurningu sérstaklega fyrir mér. Ég hefði kosið að fá fleiri til að ræða málið og hlusta á athugasemdir annarra aðila mér fróðari um þetta mál áður en ég svara hvort ég mundi segja já eða nei við slíkri breytingartillögu. Ég hallast að því að ég mundi frekar segja nei við henni út frá því sem ég veit í augnablikinu. En ég óska líka eftir að fá að skipta um skoðun fái ég frekari kynningu á því að slíkt sé nauðsynlegt. Það má, eins og hv. þingmaður nefndi, ræða það við aðrar þjóðir sem eru innan EES-samningsins en ekki aðilar að Evrópusambandinu með hvaða hætti þeir sjái að hægt sé að fullgilda EES-tilskipanir og -gerðir án þess að menn þurfi að breyta þessum þætti í stjórnarskrá. Að svo komnu máli get ég eiginlega ekki svarað hv. þingmanni öðruvísi.

Frú forseti. Það er kannski vegna skilningsleysis þess er hér stendur sem ég áttaði mig ekki alveg á svarinu, hvort hv. þingmaður væri frekar fylgjandi því að heimila fullveldisafsal í stjórnarskrá eða hið gagnstæða. Hv. þingmaður kemur kannski aðeins betur inn á það í seinna andsvari sínu. Engu að síður spyr ég vegna þeirrar breytingartillögu sem fyrir liggur um fullveldisafsalið frá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal: Finnst hv. þingmanni ekki, í ljósi allrar umræðunnar í dag um fullveldisafsal með EES-samningnum, um ESB-umsóknina og fleira í þeim dúr, fullkomlega eðlilegt að leita álits þjóðarinnar ef menn á annað borð ætla að fara af stað með einhvern spurningavagn um einstök atriði um málefni sem tengjast stjórnarskránni? Væri ekki eðlilegt að þessi spurning fylgdi þar með, þ.e. um eitthvað sem sneri að fullveldinu og hvort þjóðin vildi styrkja fullveldi í stjórnarskrá eða hið gagnstæða? Þrátt fyrir að hv. þingmaður sé á höfuðborgarsvæðinu langar mig síðan að spyrja hana um afstöðu hennar til breytingartillagna frá þeim sem hér stendur, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og einstökum stjórnarliðum. Nokkrar breytingartillögur snúa að stöðu landsbyggðarinnar og hvort skerpa eigi á byggðasjónarmiðum í stjórnarskrá, t.d. sem tengist húshitun og jöfnum rétti til þjónustu. Finnst hv. þingmanni í fyrsta lagi að slíkt eigi að vera í stjórnarskrá? Og í annan stað, finnst hv. þingmanni eðlilegt að spyrja þjóðina núna í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu hvort taka eigi einhverjar slíkar tillögur inn?

Virðulegur forseti. Til að halda áfram með það hvort framselja eigi ríkisvald til alþjóðlegra stofnana held ég að það þurfi að skoða … 
            

Forseti hvetur hv. þingmann til að fylgjast með svarinu sem hann óskaði eftir.

Ég er svo fjölhæfur að ég get setið hér og fylgst með.

Það þarf að fara fram meiri og betri umræða um hvað þetta þýðir í raun, bæði hvað varðar EES-samninginn og þær tilskipanir og gerðir. Menn þurfa að ræða það frekar í þinginu og koma sér að minnsta kosti saman um hvort það hafi fram til þessa farið á þann veg að með því að samþykkja hér gerðir og tilskipanir EES-samningsins sé verið að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana. Það er einfaldlega mín skoðun að við ættum að ræða það frekar hér áður en við leggjum fyrir slíka spurningu til að skoða hvernig þetta hefur verið gert fram til þessa, hvað það þýði og hvað þessi spurning þýði í raun. Hvað varðar hitt, hvort það eigi að binda í stjórnarskrá byggðapólitík, er svar mitt: Nei. Ég held hins vegar að það sé algjörlega ljóst að við viljum byggð í landinu og hana sem blómlegasta en við þurfum að mæta því með öðrum hætti en þeim að binda í stjórnarskrá eitthvað sérstaklega fyrir landsbyggðina og annað fyrir þéttbýlið. Stjórnarskráin miðar að grunnréttindum hvers Íslendings hvar á landinu sem hann býr. Það er grunnurinn, annað þurfum við að fara með í annars konar verkefni innan þings sem utan. Það er ekki hægt að binda einstaka landshluta í stjórnarskrá með réttindum og skyldum íbúanna sem þar búa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar. Mig langar að benda á að það mál sem nú er til umræðu felur jafnmikla fyrirvara í sér og sú atvinnustefna sem ríkisstjórnin kynnti í dag. Sú stefna er full af fyrirvörum og á að taka gildi þegar komin verður ný ríkisstjórn í landinu. Mig langar að benda á fyrirvarana sem eru kynntir með þessari breytingartillögu. Neðst í breytingartillögunni kemur fram, með leyfi forseta: „Jafnframt komi skýrt fram á kjörseðli að kjósandi geti sleppt því að svara einstökum spurningum. Einnig geymi kjörseðillinn eftirfarandi skýringartexta: Stjórnarskrá er breytt þannig að frumvarp er lagt fram á Alþingi. Það er rætt við þrjár umræður og getur tekið breytingum í meðförum þingsins. Verði frumvarpið samþykkt skal rjúfa Alþingi og kjósa nýtt þing. Frumvarpið er þá lagt fram að nýju og samþykki Alþingi það óbreytt taka breytingarnar gildi að fenginni staðfestingu forseta. Stjórnlagaráð hefur skilað Alþingi tillögum að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Verði það lagt fram sem frumvarp á Alþingi fær það þá meðferð sem lýst hefur verið.“ Þarna er risastór fyrirvari sem verður að sjálfsögðu að hafa með fyrst farið er af stað með þá vitleysu að láta kjósandann vita að þetta sé ekki endanlegt plagg þar sem stendur skýrt að það geti tekið breytingum. Þess vegna spyr ég: Er ekki óeðlilegt að fara af stað með þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem ekki er verið að kjósa um tillögur stjórnlagaráðs heldur handvaldar spurningar frá ríkisstjórnarflokkunum?

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Í fyrstu spurningu í þessum spurningavagni er, með leyfi forseta: „Vilt þú að tillaga stjórnlagaráðs verði lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá …?“ Þetta er kannski stóra spurningin. Stjórnlagaráð hefur lagt fram drög að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá og þetta er í mínum huga eina spurningin sem ætti að vera hér, hvort þær tillögur sem fyrir liggja eigi að vera grundvöllur að nýrri stjórnarskrá. Þær hljóta að eiga að vera grundvöllur að nýrri stjórnarskrá vegna þess að meiri hlutinn á Alþingi fól þeim 25 aðilum sem kosnir voru í þjóðaratkvæðagreiðslu um setu í stjórnlagaþingi - kosningarnar voru reyndar dæmdar ólögmætar - þetta verkefni og það ágæta fólk hefur skilað afurð sinni. Ég hefði persónulega kosið að Alþingi Íslendinga hefði fjallað málefnalega um tillögurnar áður en þjóðin yrði spurð að því hvort þær ættu að liggja til grundvallar. Ég hefði því kosið aðra aðferðafræði. Við stöndum nú frammi fyrir þessu ferli. Verði það vilji þjóðarinnar að tillögurnar eigi að liggja til grundvallar nýrri stjórnarskrá held ég að skylda Alþingis eftir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sé að vinna með drögin að nýrri stjórnarskrá. Það er einfaldlega mín skoðun hvað þetta varðar. Mér finnst allar aðrar spurningar óþarfar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar við spurningu minni.

Forseti vekur athygli á að hv. þingmaður er í andsvari. Hv. ræðumaður Ragnheiður Ríkharðsdóttir er til andsvara.

Ef frú forseti sem sagt að segja að ég verði ritskoðuð eða hvað er verið að fara?

Forseti var bara að vekja athygli á að hv. þingmaður er sjálfur í andsvari við ræðumann.

Ég gagnrýndi mikið þegar málið kom fyrst fram að alþingismenn þyrftu að leggja fram þingsályktunartillögu í þinginu til að spyrja þjóðina að því hvort það mætti leggja fram frumvarp. Þá var þessu breytt og ekkert af upphaflegu tillögunni stendur eftir því að ríkisstjórnarmeirihlutinn er kominn með svo margar breytingartillögur að sinni eigin þingsályktunartillögu. Það sem ég vil benda á er að 1. spurning, að þjóðin sé spurð að því hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að vera grunnurinn að nýrri stjórnarskrá, er óþörf vegna þess að hér hefur verið haldinn þjóðfundur, stjórnlagaráði komið á fót og búið er að skila inn skýrslu til Alþingis. En nú á að taka hana úr höndum Alþingis þótt þingmenn einir geti breytt stjórnarskránni. Ég hef kallað þetta tafaleik. Það er einstaklega skrýtið að koma fram með þetta núna þar sem búið er að fela lögfræðingateymi að lesa saman greinargerðina og frumvarpsdrögin til að samhæfa þau öðrum lögum, mannréttindasáttmálum og öðru. Teymið á að skila af sér til þingsins fyrir 1. september á þessu ári. En verði þetta samþykkt er að mínu mati verið að fara með úreltar tillögur í þjóðaratkvæðagreiðslu því að þjóðaratkvæðagreiðslan á ekki að fara fram fyrr en í lok október.

Virðulegur forseti. Ég skildi þetta reyndar ekki með sama hætti og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Ég taldi að þeir sérvöldu lögfræðingar sem valdir hafa verið til að fjalla um tillögur stjórnlagaráðs og það sem hér liggur fyrir eigi að fara yfir tæknilega þætti til að skoða hvort tillögurnar séu í samræmi innbyrðis. Ég hef ekki litið svo á og hef ekki heyrt um það rætt að þessir lögfræðingar eigi að breyta tillögum stjórnlagaráðs.

Jú.

Það er ekki minn skilningur. Það er þingsins, sem tekur við frumvarpinu úr hendi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að fjalla um þær tillögur sem þá koma fram og það er þingsins að taka afstöðu til þeirra. Þá liggur væntanlega fyrir hvort tillögurnar stangast á innbyrðis. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram að ég tel þessa ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu út í hött. Ég tel að þingið eigi að taka tillögur stjórnlagaráðs, ræða þær, leggja þær fyrir sem frumvarp að breyttri stjórnarskrá, ljúka þeirri umræðu, afgreiða stjórnarskrá í þokkalegri sátt, leggja hana fyrir þjóðina í næstu alþingiskosningum eða fyrir alþingiskosningar til að nýtt þing geti samþykkt þá stjórnarskrá og þjóðin annað tveggja tekið við henni eða synjað og þá gildi sú gamla áfram, þannig eigi ferlið að vera. Ég hef aldrei verið sátt við þetta ferli og tel að eina spurningin sem ætti að vera sé 1. spurningin fyrst verið er að fara í þetta ferli á annað borð.

Frú forseti. Mér sýndist rétt áðan hv. þm. Þór Saari vera viðstaddur. Ég hef óskað eftir því að hv. þingmenn Hreyfingarinnar taki þátt í umræðunni og útskýri fyrir okkur hvað er svona mikilvægt við það að senda þessi drög að stjórnarskrá til þjóðarinnar. En hann er sem sagt ekki viðstaddur. Ég hef fengið nokkuð af fjölpósti og í sjálfu sér gleðst ég yfir því þegar kjósendur senda mér bréf. Þessi er reyndar nánast alltaf eins. Ég ætla að fara í gegnum einn slíkan en þar stendur, með leyfi forseta: „Nú stefnir enn einu sinni í að þingið neiti þjóðinni um að segja hug sinn um nýja stjórnarskrá, að þessu sinni með fundartæknilegum aðferðum.“ Í fyrsta lagi erum við ekkert að ræða um nýja stjórnarskrá. Það verður ekkert kosið um nýja stjórnarskrá heldur verður kosið um það hvort þau drög að stjórnarskrá sem stjórnlagaráð kom að eigi að vera grundvöllur að nýrri stjórnarskrá sem Alþingi setur að sjálfsögðu. Alþingi er stjórnarskrárgjafi á Íslandi, hefur verið það lengi og verður það áfram að miklu leyti nema menn samþykki þá breytingartillögu sem ég hef lagt fram um að þjóðin greiði bindandi atkvæði um stjórnarskrána. Stjórnarskránni, sem send verður til atkvæða í sumar, verður breytt. Það liggur fyrir. Það er eiginlega ekkert að marka þessa atkvæðagreiðslu um stjórnarskrána þar sem hún er alls ekki um nýja stjórnarskrá heldur drög. Síðan þegar kosningunni er lokið fær Alþingi málið og um leið og það samþykkir einhverja breytingu á stjórnarskránni þarf að rjúfa þing og þá verða almennar þingkosningar. Þetta er ferlið samkvæmt núgildandi stjórnarskrá. Ég legg áherslu á að menn vandi sig við það að fara að stjórnarskrá hvort sem hún er sú sem við höfum í dag eða breytt. Það hefur lítið gildi að hafa stjórnarskrá ef menn fara ekki eftir henni. Í fjölpóstinum segir enn fremur, með leyfi forseta: „Þú átt að berjast fyrir mínum hag og réttindum en ekki skýla þér á bak við formsatriði.“ Ég tel mig ekki skýla mér á bak við formsatriði. Ég er að ræða hér einstök atriði í þessu mikla máli. Ég ber það mikla virðingu fyrir stjórnarskránni að ég vil ekki henda henni óræddri í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að hún verði ekkert efnislega rædd meðal þingmanna og þjóðin taki síðan afstöðu til einhverrar stjórnarskrár. Það eru nokkrar breytingartillögur sem ég vildi gjarnan ræða en tíminn er stuttur. Ég ræddi áðan um forsetann og vildi gjarnan taka smárispu um hann vegna þess að hann tjáði sig við þingsetningu eins og völd hans mundu aukast mikið við þessa breytingu. Ég ætla að fara í gegnum breytingartillögu frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem ég undirstrikaði í umsögn sem ég gaf um málið til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Hann vill spyrja, með leyfi forseta: „Er mikilvægt að ákvæði stjórnarskrár Íslands séu auðskiljanleg?“ - Já eða nei. Þetta held ég að sé meginatriðið. Stjórnarskráin er fyrir fólkið og það á ekki að þurfa lögfræðispekinga og prófessora til að túlka fyrir fólki hvað stjórnarskráin þýðir. Síðan er spurningin um það hvort ákvæði í stjórnarskránni eigi að heimila forseta Íslands að synja lagafrumvarpi staðfestingar og vísa þeim þannig í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar er aftur já eða nei. Þetta vildi ég ræða í þessari ræðu minni en hún er bara allt of stutt. Ég ætlaði að ræða samskipti almennings og Alþingis í sambandi við þær hugmyndir sem stjórnlagaráð lagði til en því miður kemst ég ekki lengra, frú forseti, í bili. Ég vil benda á að það vantar ákvæði um að við séum öll frjáls í tillögur stjórnlagaráðs, það vantar ákvæði um að ekki megi hneppa menn í þrældóm. Það er ekkert bann við mansali í þessari hugmynd að stjórnarskrá. Hins vegar er eitthvert skrúðmælgi: „Öllum skal tryggður réttur til að lifa með reisn“ - sem ég veit ekki almennilega hvað þýðir og væri gaman að heyra t.d. Þór Saari lýsa fyrir mér hvað þýðir að lifa með reisn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Ef við færum nú efnislega í tillögur stjórnlagaráðs, sem eru að vísu ekki á dagskrá vegna þess að það er hér verið að ræða þessa þjóðaratkvæðagreiðslu, er margt ansi kynlegt í þeim tillögum. Stjórnarskrá hvers ríkis er til þess að verja rétt borgaranna í viðkomandi ríki fyrir ofríki stjórnvalda. Það er grunninntak allra stjórnarskráa í heiminum. En í tillögum stjórnlagaráðs er til dæmis eitt ákvæði þar sem réttur dýra er tryggður. Ég átta mig bara ekki á því hvers vegna það á að tryggja rétt dýra í stjórnarskrá Íslands, en þetta er bara eins og það er og því verður sjálfsagt kippt út. Ég treysti vel þeim lögfræðihópi sem búið er að skipa núna til að lesa þetta yfir og hreinsa þarna til, taka burtu ákvæði sem ekki eiga að vera í stjórnarskránni og skýra önnur. Ég sit í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ég tel að það sé vinna hópsins að lesa tillögurnar með greinargerð og taka út það sem ekki á heima í stjórnarskránni þrátt fyrir að skilningur hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur sé annar. Ég vildi bara koma því að. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er ekki einkennilegt að fara fram núna með þessa atkvæðagreiðslu sem á að vera í síðasta lagi fyrir októberlok á þessu ári, á sama tíma og lögfræðihópurinn er að störfum við að breyta drögunum og þess háttar? Verða þessar spurningar þá ekki orðnar úreltar í haust vegna þess að skýrslan á eftir að taka svo miklum breytingum í vinnu þessa lögfræðihóps? Meðal annars hefur verið viðurkennt að endurskrifa þurfi greinargerðina.

Frú forseti. Ég hef margbent á að það er veila í því að biðja fólk um að samþykkja eitthvað sem á eftir að taka breytingum. Það er hreinlega rökvilla því að hvað gerist ef menn samþykkja eitthvað og Alþingi breytir því svo? Hvað heldur fólk þá? Fólk hefur sent mér fjöldann allan af skeytum í dag. Hvað segir það ef það samþykkir eitthvað og telur sig kannski vera að samþykkja drög að stjórnarskrá en svo kemur bara eitthvað allt annað út úr því? Það er mikill galli. Varðandi það hvort við eigum að ræða ferlið eða líka efnislega nýja stjórnarskrá, finnst mér alveg fráleitt að senda eitthvað í kosningu sem ekki hefur verið rætt efnislega, það er algjörlega fráleitt. Mér finnst það skylda hvers og eins þingmanns að fara í gegnum hvert einasta atriði í stjórnarskránni og láta í ljósi afstöðu sína, jákvæða eða neikvæða, þannig að kjósendur hafi eitthvað efnislegt til að taka á. Mér finnst annað alveg fráleitt þannig að ég skirrist ekkert við að ræða efnislega þær hugmyndir sem stjórnlagaráð kom með til Alþingis. Hv. þingmaður sagði að hlutverk stjórnarskrár væri að verja fólk fyrir ofríki ríkisins. Það er ekki rétt. Í mínum huga er hlutverk stjórnarskrár númer eitt, tvö og þrjú að verja fólk fyrir öðru fólki. Þess vegna er bannað að drepa, bannað að myrða. Í öðru lagi er hlutverk stjórnarskrár að búa til kröfur fólks á annað fólk, eins og kröfur barna á foreldra sína, kröfur aldraðra og öryrkja á þjóðfélagið. Svo stofna menn ríki að mínu mati til að framfylgja þessum mannréttindahugsunum og svo setjum við ákvæði í stjórnarskrána til að verja borgarana fyrir ofríki ríkisins.

Virðulegi forseti. Já, okkur greinir á um hvert hlutverk stjórnarskrárinnar er raunverulega. Ég bendi á dómaframkvæmd mannréttindakaflans í stjórnarskránni. Þau dómsmál hafa öll lotið að því að ríkið braut á einhvern hátt á einstaklingum og fólk hefur sótt rétt sinn til ríkisins. En látum það liggja á milli hluta. Mig langar til þess að lesa upp úr minnisblaði sem Björg Thorarensen lagaprófessor skrifaði til okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd 26. mars. 2012. Hluti þess hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Nú er til umfjöllunar tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort tillaga stjórnlagaráðs skuli lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga. Slík atkvæðagreiðsla sem hefur það markmið að leita leiðsagnar frá kjósendum getur ekki komið í staðinn fyrir að þjóðin taki beina afstöðu til nýrrar stjórnarskrár með bindandi niðurstöðu, með öðrum orðum samþykki hana eða hafni henni, eftir að Alþingi hefur samþykkt hana í endanlegri mynd.“ Þarna kristallast í þessum fáu orðum það sem við stöndum frammi fyrir. Það er það að þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla er raunverulega algjörlega tilgangslaus því að stjórnvöld eru ekki bundin af því sem kemur út úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, hún er ekki bindandi og er ekki með ákvæði stjórnarskrár eins og lagt er upp með varðandi þetta mál. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Er ekki of mikið í lagt að eyða 250–300 milljónum af skattfé í að fara af stað með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um sex spurningar sem ríkisstjórnin hefur handvalið og snúa raunverulega ekkert að stjórnarskrá Íslands og þeim póstum sem þingmaðurinn fór yfir þegar almenningur telur að við séum hér að ræða breytingar á stjórnarskrá? Svo er ekki.

Frú forseti. Ég átti eftir svara einni spurningu hv. þingmanns um dýraréttindi. Eins og ég gat um áðan tel ég að hlutverk stjórnarskrárinnar sé að gæta réttinda eins borgara gagnvart öðrum borgurum í fyrsta lagi, í öðru lagi að veita honum réttindi gagnvart öðrum borgurum og í þriðja lagi að verja hann fyrir ofríki ríkisins. Mér finnst alveg nóg að við pössum þetta. Það er að mínu mati fásinna að vera að þynna þetta út með því að taka ákvæði um dýr þarna inn. Það er verið að þynna út stjórnarskrána. Hvað þýða réttindi dýra? Hvað gerist með geitunginn sem ræðst á mig? Má ég drepa hann?

Nei, það er stjórnarskrárbrot.


             Mér finnst menn vera að gefa höggstað á sér. Mig langar til að ræða annað varðandi framkvæmdina. Það er að mínu mati allt að því skemmdarverk á því góða starfi sem stjórnlagaráð vann að senda þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru margar góðar hugmyndir þarna inni þó að ýmsar séu ekki góðar og við þurfum virkilega að fara í gegnum sumar eins og þetta með dýrin og margt, margt fleira. Mér finnst það vera skemmdarverk vegna þess að þegar búið er að senda tillögurnar í þjóðaratkvæðagreiðslu heldur þjóðin að hún hafi eitthvað um þetta að segja, hver einasti kjósandi, en í reynd er þetta bara skoðanakönnun. Það er miklu betra að hafa skoðanakönnun því að það væri ekkert bindandi. Þá gæti maður sagt: Þetta var jú bara skoðanakönnun, þegar menn eru spurðir um þetta og hitt. Það væri hægt að spyrja miklu nákvæmar og það væri að öllu leyti miklu ódýrara að gera það þannig. Það er hægt að fá miklu meiri upplýsingar á miklu ódýrari hátt en hér er lagt til. Þetta er allt að því skemmdarverk á því starfi sem stjórnlagaráð vann og það er á ábyrgð þeirra sem vilja að keyra þetta í gegn jafnvel þannig að þeir eru tilbúnir að styðja góða eða slæma ríkisstjórn í staðinn.

Virðulegi forseti. Ég ræddi í ræðu minni áðan um aðferðafræðina sem notuð hefur verið til að koma á þessum stjórnarskrárdrögum og það sem hefur leitt til þeirrar stöðu sem við erum í núna. Nú langar mig til að beina sjónum efnislega að því sem er í þeim drögum sem stjórnlagaráð skilaði af sér til Alþingis og útskýra aðeins hverju ég er á móti í þeim stjórnarskrárdrögum efnislega. Til þess þarf ég að útskýra aðeins tilurð réttinda í stjórnarskrám yfirleitt. Við getum sagt að þróun grunnréttinda í hinum siðuðu þjóðfélögum hafi verið það sem við getum kallað fyrstu kynslóð réttinda, þ.e. réttur einstaklingsins á vernd fyrir utanaðkomandi kúgun, frelsi til orðs og athafna, kosningafrelsi, réttur til óvilhallrar meðferðar fyrir dómstólum. Þetta eru allt réttindi sem hægt er að kalla fyrstu kynslóð réttinda og komu inn í stjórnarskrár eftir að viðhorfsbreyting varð í kjölfar upplýsingastefnunnar á 18. öld þegar kenningar um frelsi, jafnrétti og bræðralag festu rætur. Þessar hugmyndir komu svo til framkvæmda í frönsku byltingunni og með stjórnarskrá Bandaríkjanna. Eftir það hefur lýðræði sem þjóðskipulag breiðst út um heiminn og stjórnarskrár flestra eða allra ríkja getum við sagt innihalda tryggingu borgaranna fyrir þeim þáttum sem ég taldi upp áðan. Eftir fyrri heimsstyrjöldina fór að bera á hugmyndum sem kalla mætti aðra kynslóð réttinda. Þær fjalla um hluti eins og rétt einstaklingsins til að búa við mannsæmandi kjör, rétt til atvinnu, menntunar, heilsugæslu, að lifa með reisn, rétt til húsnæðis og þess háttar. Eins og heyra má af þessu leiða annarrar kynslóðar réttindi oftar en ekki til þess að hlutverk ríkisins er útvíkkað og vald þess yfir einstaklingnum er aukið. Við getum einfaldlega hugsað okkur að ef það eru stjórnarskrárbundin réttindi að hafa rétt til atvinnu, menntunar, heilsugæslu og annars slíks þarf ríkið að hafa vald yfir einstaklingunum til að geta fjármagnað þetta. Það er skattlagningarvald og vald til að gera það sem þarf til að uppfylla þau skilyrði sem við getum kallað annarrar kynslóðar réttindi. Það er ljóst að þetta vald skerðir fyrstu kynslóðar réttindi einstaklinga. Það kostar mikið að tryggja öllum menntun, heilsugæslu, rétt til atvinnu, rétt til að lifa með reisn, rétt til húsnæðis og annað slíkt. Til þess þarf að innheimta skatta og margir hafa bent á að þetta geti skert eignarréttindi fólks. Ég er ekki lágmarksríkismaður og ég er á því að vissa hluti af annarrar kynslóðar réttindum beri að hafa í stjórnarskrá. Það eru hlutir eins og réttur til lágmarksmenntunar, til heilsugæslu, en ég get ómögulega skilið hugtök eins og réttinn til að lifa með reisn. Hvað er það? Það er alls ekkert skilgreint. Það er mjög mismunandi í hugum fólks hvað er að lifa með reisn. Einnig get ég ekki fallist á að það eigi að vera stjórnarskrárbundin réttindi að maður hafi húsnæði eða atvinnu. Hugsum okkur til dæmis að ég sé óalandi og óferjandi, rekist ekki í vinnu af einhverjum orsökum og fái þar af leiðandi hvergi vinnu. Það er ljóst að það eru stjórnarskrárbundin réttindi mín að hafa vinnu og þar af leiðandi er ríkið sem framfylgir þessu að brjóta á mér stjórnarskrárbundin réttindi og ég ætti þá að geta farið í mál við ríkið. Þjóðverjar hafa rekið sig á að það að vera of gjöfull á annarrar kynslóðar réttindi í stjórnarskrá getur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér eins og nýleg mál fyrir þýska stjórnlagadómstólnum sýna. Síðan er hægt að teygja þetta enn lengra of þá tölum við um þriðju kynslóðar réttindi. Það er til dæmis rétturinn til að njóta friðar frá stríðsátökum, réttur til náttúruverndar og nýtingar, réttur til ómengaðrar náttúru og réttur dýra. Þarna erum við komin mjög langt frá upphaflegu hugmyndunum um réttindi sem komu fram með upplýsingunni á 18. öldinni. Þarna erum við komin að vissum ómöguleika. Hugsum okkur til dæmis réttinn til að njóta friðar frá stríðsátökum. Hugsum okkur bara seinni heimsstyrjöldina, ef eitthvað slíkt mundi brjótast út aftur. Það er ljóst að Íslendingar nutu ekki friðar frá stríðsátökum, bæði voru gerðar árásir á Ísland og árásir á Íslendinga á íslenskum skipum og annað slíkt, og þjóðfélagið umturnaðist allt vegna stríðsátakanna. Gæti ég þá sem þegn í landi þar sem það er stjórnarskrárbundið að ég eigi að njóta friðar frá stríðsátökum farið til dómstóla og haldið því fram að verið væri að fremja stjórnarskrárbrot á mér? Samkvæmt orðanna hljóðan er það þannig. Það sem ég er að reyna að varpa ljósi á er að með því að búa til svona óskalista eins og drögin að stjórnarskránni eru núna þá er verið að búa til vissan ómöguleika í að framfylgja stjórnarskránni og það er verið þynna hana þannig út að hún verði marklaust plagg. Með því er ég ekki að segja að ég sé alfarið á móti því að setja inn eitthvað af annarrar kynslóðar réttindum, eins og rétt til menntunar, einhverrar lágmarksmenntunar, og rétt til heilsugæslu. En þau drög sem við höfum núna ganga allt of langt. Þau koma inn á þriðju kynslóðar réttindi, eins og til dæmis rétt dýra sem mér er gjörsamlega ómögulegt að skilja. Eiga dýrin að geta haldið því fram að verið sé að brjóta á þeim stjórnarskrárvarinn rétt? Eða hver á að gæta hagsmuna þeirra? Umboðsmaður dýra gæti kannski komið fram og séð um það. Hvað veit ég? Og síðan önnur réttindi sem eru í drögunum. Kannski er hægt að líta á þetta sem almenna stefnuyfirlýsingu með afar takmarkað lagalegt ef nokkurt lagalegt gildi. Við breytum þá stjórnarskránni raunverulega úr því að vera grunnlög fyrir landið í það að vera einhvers konar stefnuyfirlýsing fyrir það sem við viljum fyrir Ísland og Íslendinga. Það er kannski sú leið sem menn vilja fara með stjórnarskrána, að gera hana að stefnuyfirlýsingu og hún hætti að þjóna sem þau grunnlög sem við viljum að stjórnarskrá sé, a.m.k. sem ég vil að stjórnarskrá sé. Þetta eru í mjög stuttu máli heimspekileg rök mín fyrir því að vera á móti þeim drögum sem eru hér til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór hér yfir nokkrar af tillögum stjórnlagaráðs, hann fór yfir orðalag og var með ýmsar vangaveltur. Nú hafa ýmsar breytingartillögur komið fram við þær spurningar sem leggja á fyrir þjóðina í október og margar þessara breytingartillagna eiga rætur að rekja í tillögur stjórnlagaráðs. Það sem vekur samt eftirtekt og smitar að nokkru leyti inn í breytingartillögur er óskýrleiki ef ég má orða það þannig, það þarf að útskýra vel hvað felst í spurningunum og um leið hvað felst í tillögunum. Í 17. gr. í tillögum stjórnlagaráðs er talað um að tryggja beri frelsi vísinda, fræða og lista. Þetta skuli tryggja með lögum. Engin leiðbeining er gefin önnur en sú að setja skuli í lög frelsi til að stunda þessar greinar. Sama má segja um þá grein sem mér heyrðist hv. þingmaður nefna áðan um dýravernd þar sem segir að með lögum skuli kveðið á um vernd dýra gegn illri meðferð og dýrategunda í útrýmingarhættu. Ég geri ekki lítið úr þessu, hugmyndin og hugsunin á bak við þetta er mjög góð og mjög falleg. Ég velti fyrir mér framkvæmdinni á þessu. Hvernig eigum við að tryggja með lögum frelsi vísinda, fræða og lista? Hvernig lítur slíkt lagafrumvarp út og á hverju á það að taka? Stjórnlagaráð virðist leggja löggjafanum býsna mikið verkefni í hendur með mörgum af þeim tillögum sem það 

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt athugað hjá hv. þingmanni. En ef maður hugsar aðeins um hvað er verið að segja með því að tryggja frelsi vísinda, fræða og lista, hvað raunverulega er verið að segja þarna, þá er verið að segja hinn einfalda hlut að fólk hafi málfrelsi og að fólk eigi alla jafna að geta gert það sem það vill án takmarkana í lögum, hegningarlögum og öðrum slíkum lögum. Mér finnst það að taka eitthvað sérstaklega fram um vísindi, fræði og listir endurspegla kannski miklu frekar það að þeir sem voru í stjórnlagaráði sjá kannski - hvernig get ég orðað það án þess að móðga neinn? - yfir mikilvægi þeirra vegna þess að flestir þeirra koma úr lista-, fræða- og vísindasamfélaginu. Hugsanlega er það það vegna þess að hið einfalda er að það á að tryggja öllum málfrelsi og skoðanafrelsi og það nær yfir það að tryggja skuli frelsi vísinda, fræða og lista. Kannski endurspeglar þetta miklu fremur samsetningu ráðsins en nokkurn tímann eitthvert praktískt gildi.

Virðulegi forseti. Ég kann ekki alveg að segja frá bakgrunni þeirra sem voru í stjórnlagaráði, ég veit þó að einungis tveir af þeim sem ég reyndi að kjósa í það komust að. Ég veit að margir þeirra sem komust að í stjórnlagaráði höfðu ákveðna forgjöf fram yfir aðra frambjóðendur eftir að hafa verið í kjaftaþáttum og öðru slíku sem er í sjónvarpinu oft og tíðum. Það var svona ákveðin forgjöf sem menn höfðu en allt í lagi með það, ég ímynda mér ekki annað en að allir hafi verið að gera sitt besta og reynt að koma fram með ákveðnar lausnir. Frá því hefur verið sagt og er ljóst að oft og tíðum þurfti að gera málamiðlanir í vinnu stjórnlagaráðs eins og gengur þegar verið er að semja um hlutina og kann það að endurspeglast eitthvað í orðalagi og öðru sem sett er fram í þessum tillögum. Í grein sem er undir kaflanum Mannréttindi og náttúra sem er nokkuð viðamikill og ég hef svo sem ekki nefnt það fyrr, frú forseti, en ég verð að viðurkenna að mér finnst vanta svolítið í þessum tillögum að talað sé um rétt fólksins sem býr á Íslandi, að það sé jafnræði milli þess, og hef þar af leiðandi lagt fram breytingartillögur sem lúta að því. Í 7. gr. er talað um að allir hafi meðfæddan rétt til lífs. Eigum við að fara í atkvæðagreiðslu um það? Er einhver á móti því? Hvaða gildi hefur það í stjórnarskrá að allir hafi meðfæddan rétt til lífs? Ég átta mig ekki á því. Ef það er vilji manna að 

Virðulegi forseti. Þetta er nákvæmlega það sem ég talaði um í ræðu minni áðan að í þessum drögum eru hlutir sem hljóma vel og allir eru sammála. Til dæmis eru allir sammála um að allir eigi rétt til lífs. Það eru allir sammála um að það eigi að fara vel með dýrin og annað slíkt. Þetta hefur ekkert með grunnlögin að gera í mínum huga. Þetta er bara falleg stefnuyfirlýsing en ef maður tekur þann pól í hæðina að stjórnarskrá eigi að vera grunnlög í landinu og standa vörð um réttindi okkar og, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði, veita okkur vernd frá ríkinu - ég er henni algerlega sammála um að þetta er vernd borgaranna frá ofríki stjórnmálamanna og embættismanna - þá skil ég ekki hvaða hlutverki þessi fallegu markmið og fallegu sjónarmið eiga að gegna í grunnlögunum. Hins vegar væri hægt að líta á stjórnarskrá sem fallega stefnuyfirlýsingu fyrir land eða þjóð eins og okkur Íslendinga en þá aftur á móti missir hún hlutverk sitt sem er það að vernda einstaklinginn fyrir ofríki stjórnmálamanna, embættismanna og öðru slíku. Þá erum við komin inn á það að vera með grunnlög eða sem ættu að vera grunnlög sem veita borgurunum enga vernd, heldur er bara falleg stefnuyfirlýsing sem þjónar ekki þeim tilgangi sem stjórnarskrá á í mínum huga að þjóna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðu hans. Við erum nokkuð samhljóða í skoðun okkar á þessu eins og kom fram varðandi skilning okkar á að stjórnarskrá eigi að verja rétt borgaranna gegn framkvæmdarvaldinu og stjórnvöldum í því ríki sem stjórnarskráin gildir. Ég tek líka undir það að tillagan sem liggur fyrir frá stjórnlagaráði er frekar stefnuyfirlýsing en grunnlög, sérstaklega í ljósi þess að í þeirri skýrslu sem stjórnlagaráð hefur skilað inn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er mikið valdaframsal. Mig minnir að það sé á 70–80 stöðum vísað í nánari ákvæði í almennum lögum.

86.

Það er verið að úthýsa - 86 segir hv. þm. Pétur Blöndal. Á 86 stöðum er raunverulega verið að vísa stjórnskipunarvaldinu í almenna löggjöf, þá er stjórnskipunarvaldið farið úr höndum Alþingis. Þetta gagnrýni ég sérstaklega í ljósi þess að við höfum orðið vitni að því undanfarið að í almennum lögum sem við höfum fjallað um í þinginu er komið reglugerðarákvæðafargan sem er enn meira valdaframsal. Mér finnst vera villa í hugsuninni hjá stjórnlagaráði varðandi það atriði að taka valdaframsalið út úr grunnlögunum og setja í almenna löggjöf því að stjórnskipunarvaldið er hjá tveimur þingum með kosningum á milli. Ef til dæmis hefði verið kosið um stjórnarskrána í síðustu kosningum hefðu um það bil 90 þingmenn komið að því að breyta stjórnarskránni því að í kosningum koma náttúrlega nýir þingmenn inn og aðrir fara út þannig að stjórnskipunarvaldið er langtum víðtækara  
            

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður sagði. Settur er einhver rammi í stjórnarskrá og síðan þarf Alþingi að setja lög út frá því. Ég fellst algjörlega á að það er takmarkandi. Eins og ég sagði áðan held ég að þessi drög sem grunnlög fyrir okkur Íslendinga, sem stjórnarskráin á að vera að mínu viti, séu að missa gildi sitt sem slíkt plagg. Þetta er miklu frekar stefnuyfirlýsing en nokkuð annað. Það getur vel verið að menn hafi mismunandi sjónarmið í þessum efnum en ég hef aldrei í öllum þeim umræðum sem hafa verið um stjórnarskrána heyrt talað um að breyta eigi eðli stjórnarskrárinnar úr því að vera grunnlög yfir í það að vera stefnuplagg með fögrum orðum og fyrirheitum sem hafa ekkert lagalegt gildi fyrir dómstólum. Af hverri greininni á fætur annarri stafa engar lagalegar afleiðingar. Það held ég að sé mjög slæmt og þynni út þær greinar sem þó hafa 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta svar. Þingmaðurinn vill meina að það plagg sem liggur nú fyrir þinginu sé útþynning á stjórnarskránni. Ég tek undir það. Við skulum ekki gleyma því, eins og ég fór yfir áðan, að stjórnskipunarvaldið er mjög sterkt og afgerandi hér á landi og stjórnarskrá á ekki að breyta bara til að breyta henni eða út af því að vinstri flokkarnir ákváðu að hér hrundi allt vegna stjórnarskrárinnar og því þurfi að skrifa nýja stjórnarskrá. Maður hefur aldrei heyrt annað eins í nokkru ríki og við teljum okkur vera frekar lýðræðislegt land. Ef skýrsla stjórnlagaráðs fer óbreytt í gegn, eins og sumir vilja, þá leiðir það að sjálfsögðu til réttaráhrifa því að um leið og eitthvert atriði er komið í stjórnarskrá er ríkið bundið af því að uppfylla þær skyldur. Það var því mjög skemmtilegt að heyra hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson fara yfir atriði sem eru á mörkum þess að eiga heima í stjórnarskrá, eins og ákvæðið um dýravernd og annað. Hver á að leita réttar dýranna fyrir Hæstarétti? Þetta er því miður vanhugsað. Það er eins og þetta hafi ekki verið hugsað til enda. Verði þessar tillögur að nýrri stjórnarskrá hafa þær gríðarleg áhrif í samfélaginu vegna þess að megintónninn í þeim er eiginlega að gera allt fyrir alla og allir eigi að fá svakalegan rétt o.s.frv. Þetta er mjög skrýtið en ég undrast mest að mannréttindakaflinn skyldi hafa verið endurskrifaður vegna þess að það er komin dómaframkvæmd á hann síðan hann var settur í stjórnarskrána 1995 og er því nokkurn veginn orðið skýrt hvaða réttindi við höfum sem einstaklingar í 

Virðulegi forseti. Annað sem við höfum ekki komið inn á er nátengt því sem hv. þingmaður er að tala um og það er hvernig dómaframkvæmd breytist við breytingar á stjórnarskrá. Lög stafa af stjórnarskrá og ef breyting verður á stjórnarskrá leiðir það óhjákvæmilega til breytinga á lögum, ekki öllum lögum en einhverjum lögum. Það skapar réttaróvissu meðan einhvers konar dómaframkvæmd kemst á og annað slíkt. 
             Hugsum okkur stjórnarskrá Bandaríkjanna. Hugsum okkur að í henni yrði hnikað til einni setningu. Hvað mundi gerast? Það yrðu skrifaðar ótal fræðigreinar, það væru haldnar ráðstefnur, það væru skrifaðar bækur og gríðarlega mikil umfjöllun yrði um breytinguna og hvaða afleiðingu hún hefði. Okkur munar hins vegar ekkert um að rumpa upp stjórnarskrá á fjórum mánuðum og henda henni í þingið, jafnvel með hótunum frá meðlimum ráðsins um að ef við hlýðum ekki gerist hitt og þetta. Þetta er náttúrlega fáheyrt - algjörlega fáheyrt. Þetta varpar ljósi á hve aðferðafræðin við þetta er röng og hvað við nálgumst þetta á rangan hátt. Þetta getur haft stórkostlegar afleiðingar. Það er látið eins og þetta sé eitthvert smámál.

Akkúrat.

Hæstv. forseti. Eins og gengur í umræðum af þessu tagi koma menn víða við, á það bæði við um umræður í þingsal og eins úti í þjóðfélaginu. Áður hefur verið vikið að því í þessari umræðu að mismunandi skilningur virðist vera á því hvaða afleiðingar það mál sem við erum að ræðum hafi. Við getum orðað það svo að nái sú tillaga sem hér liggur fyrir fram að ganga sé gert ráð fyrir því að spurt verði í þjóðaratkvæðagreiðslu í haust um það hvort fólk vilji að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Út af fyrir sig er þetta ekki óskýr spurning, en hún hefur þann annmarka að á sama tíma og verið er að undirbúa atkvæðagreiðslu um þessa spurningu er líka vinna í gangi sem hlýtur að miða að því að breyta þessum tillögum stjórnlagaráðs. Þetta er dálítið undarleg röð á hlutunum hvernig sem á það er litið. Ég held að flestir sem hefðu nálgast þetta viðfangsefni hefðu sagt sem svo: Ef á annað borð á að vera þjóðaratkvæðagreiðsla hlýtur hún að fara fram þegar tillögurnar eru fullbúnar en ekki á nákvæmlega sama tíma og verið er að vinna í texta þeirra. Ég held að jafnvel harðsvíraðir stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar hljóti að átta sig á því að þetta er sérkennileg röð á hlutunum. Ef við gefum okkur að eðlilegt sé að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um nýja stjórnarskrá, af hverju er ekki stefnan sett á að efna til þeirrar atkvæðagreiðslu þegar drög að nýrri stjórnarskrá eru tilbúin, ekki meðan þau eru í vinnsluferli heldur þegar þau eru tilbúin? Ég minni á að með sérstakri ákvörðun hefur meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nýlega óskað eftir því við tiltekinn hóp lögfræðinga að þeir fari að vinna í texta þessara tillagna á sama tíma og verið er að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er svolítið sérkennilegt og segir okkur að atkvæðagreiðslan verður um drög sem er kannski búið að ljúka einhverri vinnu við, kannski er vinnan enn í gangi þegar atkvæðagreiðslan fer fram. Ég held að menn hljóti að átta sig á því að það er verið að gera hlutina í vitlausri röð. Athugum hvernig þetta ferli virðist vera hugsað. Nú tek ég það fram að ferlið hefur náttúrlega verið að breytast jafnóðum meðan á atburðarásinni hefur staðið. Það er ætlast til þess að þingið taki ákvörðun um það núna í maí að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu í haust um tillögur stjórnlagaráðs, hvort tillögurnar í heild eigi að vera grundvöllur að frumvarpi og síðan um nokkrar tilteknar spurningar sem ég get fjallað um í síðari ræðum. Verði þessi tillaga samþykkt fer í gang undirbúningur undir þjóðaratkvæðagreiðslu í haust lögum samkvæmt með kynningu á tillögunum og með umræðum um þær og annað þess háttar. Á meðan á þeirri kynningu stendur og á meðan þær umræður fara fram í þjóðfélaginu vinna nokkrir lögfræðingar á vegum meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að því að laga tillögurnar til. Það hlýtur að vera tilgangurinn með því að fá þá til starfa, að laga tillögurnar til. Hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar talar um að þetta eigi bara að vera lagatæknilegar breytingar og lagfæringar og eitthvað þess háttar, en ég minni á það sem ég sagði trúlega hér í fyrradag að í lagatexta, ég tala nú ekki um stjórnarskrártexta, getur hvert orð skipt máli varðandi túlkun, réttaráhrif og annað þess háttar. Við skulum ekki gera lítið úr því. Jafnvel það sem kallað er lagatæknileg yfirferð getur leitt til breytinga sem geta haft mikil áhrif á afstöðu fólks til þess hvort það vill samþykkja  Hæstv. forseti. Það vinnulag sem lagt er upp með,  
            

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Það er allt hárrétt sem þingmaðurinn fór yfir varðandi vinnulagið. Ég hef stundum sagt að sífellt sé verið að finna upp nýja og nýja tafaleiki því að svo virðist vera sem ríkisstjórnin treysti sér ekki til að bera efnislega ábyrgð á þessu máli. Ríkisstjórnin hefði átt að leggja fram drögin sem stjórnlagaráð samdi, bera þau upp í þinginu og flytja málið, í stað þess að vera að setja það hér inn og taka út úr þinginu, sem er mjög einkennilegt. Ég ætla að lýsa því yfir, frú forseti, að ég er mjög ánægð með að nú skuli loks vera búið að taka ákvörðun um að fá færa lögfræðinga til þess að lesa tillögurnar yfir. Okkur í minni hlutanum var að vísu ekki boðið að tilnefna okkar fulltrúa í þann hóp, við hefðum kannski getað verið með minni hluta í því, en það verður bara að hafa það. Þetta eru aðilar sem ég treysti þrátt fyrir að ríkisstjórnin skipi þá. Talað er um að þetta verði lagatæknilegur yfirlestur og mig langar því að spyrja þingmanninn: Telur hann ekki trúlegt að 7. gr. þessara frumvarpsdraga verði breytt? Í þeirri grein stendur: Allir hafa meðfæddan rétt til lífs. Hvernig getur ríkið tryggt það? Í 8. gr. stendur: Öllum skal tryggður réttur til að lifa með reisn. Í 17. gr. stendur: Tryggja skal með lögum frelsi vísinda, fræða og lista. Er það sem ég fór hér yfir í þessum þremur lagagreinum eitthvað sem á að vera í stjórnarskrá og hvernig á ríkisvaldið að geta 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi varðandi lögfræðingahópinn þá sakna ég þess svolítið að ekki skuli hafa komið skýrar fram í þessari umræðu hvert verksvið þeirra verði, hvert umboð þeirra verði, hvaða tími þeim er ætlaður til starfa o.s.frv. Á dögunum var upplýst að verið væri að semja við þá um þessa hluti og ég sakna þess að ekki sé komin skýrari mynd af því. Það setur okkur auðvitað nokkur mörk í þessari umræðu vegna þess að það skiptir töluvert miklu hvert umboð þeirra er, hver verklýsingin er og um hvað verið er að biðja þá. Við vitum heldur ekki, eins og fram kom í umræðum í fyrradag, hvaða vinnulag verður á störfum þeirra, hvort þeir eiga að starfa sem nefnd eða hópur eða hvort þeir eiga sem einstaklingar að vinna að ákveðnum tilteknum köflum eða greinum. Þetta er allt saman mjög óljóst. En ég tek undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að það er gott og tímabært, og hefði átt að gerast fyrir löngu, að fá flinka lögfræðinga til að taka þetta til yfirlestrar. Það var reyndar, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir man, í sjálfu sér vilji til þess í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir áramót að fá Lagastofnun Háskóla Íslands til að taka að sér svona vinnu en þegar Lagastofnun taldi sig í í fyrsta lagi þurfa rúman tíma til að vinna það verk vel, þó nokkurt fjármagn og ekki síst nokkurt sjálfræði eða sjálfstæði um það hvernig hún hagaði þeirri vinnu, reyndist ekki vera fyrir hendi samkomulagsgrundvöllur við meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég verð að koma nánar inn á þessar einstöku greinar í síðara svari mínu.

Virðulegi forseti. Það var fínt að þingmaðurinn minntist á að Lagastofnun Háskólans ætlaði að taka þetta verkefni að sér og taldi sig þurfa allt að ár til að lesa þetta saman og lagfæra. Því var hreinlega hafnað af meiri hlutanum á þingi þar sem talið var að það tæki allt of langan tíma. Ég vil minna á að nú eru níu mánuðir síðan Lagastofnun Háskólans bauð þetta og málinu hefur ekkert fleygt fram í þinginu. Það voru því stórkostleg mistök að Lagastofnun skuli ekki hafa verið falið þetta verkefni. Þá væri eitthvað skýrara, frú forseti, um hvað við erum að fara að greiða atkvæði, komist þessi þingsályktunartillaga í gegnum þingið. Níu dýrmætir mánuðir hafa þarna farið til spillis. Meiri hlutinn lætur eins og allt sé á fullu við að samlesa og lagfæra, en svo er bara ekki. Þessi vetur fór algjörlega til spillis í þinginu við að koma þessu máli eitthvað áfram. Allt út af þrjósku hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, sem er formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, því að þær telja að engin lögfræðielíta eigi að sjá um að skrifa stjórnarskrá. Svona er nú hrokinn mikill, frú forseti, en þetta hafa þær stöllur margoft sagt í ræðustól. Þar sem hv. þm. Birgir Ármannsson ætlar að svara mér varðandi þær lagagreinar sem ég las upp, langar mig að bæta við grein sem ég fann ekki áðan, 36. gr., sem fjallar um dýravernd: Með lögum skal kveðið á um vernd dýra gegn illri meðferð og dýrategunda 

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég nefna það, í og með fyrir þingtíðindin og þannig að það sé nákvæmara, að sennilega var ákvörðun um að leita til Lagastofnunar Háskólans tekin í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd einhvern tímann í nóvember. Ef ég man rétt var það í kringum áramót eða fljótlega í janúar sem ljóst varð að hugmyndir Lagastofnunar og hugmyndir meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fóru ekki saman. Það sem lá á borðinu var að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar taldi að ekki mundi nást að láta Lagastofnun vinna þá vinnu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu sem fara ætti fram samhliða forsetakosningum 30. júní. Síðan var þetta líka, að ég held, spurning um forræði á málinu. Lagastofnun taldi að vegna faglegs heiðurs þeirra fræðimanna sem mundu vinna verkið á hennar vegum væri nauðsynlegt að þeir hefðu nokkurt sjálfstæði í efnistökum og nálgun en eins og fram hefur komið hefur meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar viljað að þáttur sérfræðinganna væri takmarkaður við frekar þröngan lagatæknilegan ramma. Varðandi þau ákvæði sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spyr sérstaklega um vil ég geta þess að persónuleg skoðun mín er að það sé út í bláinn að hafa almennar óljósar stefnuyfirlýsingar af því tagi sem hún nefnir í stjórnarskrártexta. Stjórnarskrá er að mínu mati ekki vettvangur fyrir almennar pólitískar yfirlýsingar eða almennar yfirlýsingar um einhverja hluti. Þetta er lagatexti, grundvallarlög, og hann þarf að vera sæmilega skýr svo hægt sé að beita honum fyrir dómstólum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ein breytingartillaga hefur töluvert verið í umræðunni í dag hjá mörgum þingmönnum sem hv. þingmaður er 1. flutningsmaður að ásamt félaga sínum hv. þm. Ólöfu Nordal. Sú breytingartillaga hljóðar svo: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana?“ Þetta hefur verið í umræðunni, meðal annars í tengslum við EES-samninginn. Það kom fram hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að hennar skoðun væri fremur sú að eðlilegt væri að setja í stjórnarskrá heimild til þess valdaframsals sem nauðsynlegt er til að uppfylla EES-samninginn og að þetta þyrfti að skoða ítarlega. Þetta hefur meðal annars komið fram hjá hæstv. utanríkisráðherra, kom fram í skýrslu sem hann flutti þinginu nýlega o.s.frv. Hv. þingmaður hefur lagt til að þessari spurningu verði bætt á spurningavagn ríkisstjórnarinnar. Mig langar að spyrja hann að því hver skoðun hans sé á þessu máli. Er hann fylgjandi því, í ljósi allra staðreynda, að við heimilum þetta valdaframsal í stjórnarskrá eða eigum við að halda þessu eins og það er og reyna frekar að leita einhverra leiða til að koma í veg fyrir það valdaframsal sem þegar hefur orðið vegna EES-samningsins? Mig langaði að fá fram persónulega skoðun hv. þingmanns á þessu, sérstaklega í ljósi þess að hann er 1. flutningsmaður breytingartillögu sem felur í sér að spyrja þjóðina þessarar spurningar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir tækifærið til að ræða þessa breytingartillögu, sérstaklega vegna þess að ég hef ekki átt kost á því að gera það áður í þessari umræðu. Ég vil fyrst taka tvennt fram. Annars vegar eru þær breytingartillögur sem við hv. þm. Ólöf Nordal berum fram ekki lagðar fram vegna þess að við höfum sérstaka trú á þeirri leið sem lagt er upp með í tillögum meiri hlutans. Eins og margoft hefur komið fram leggjumst við gegn því að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu með þeim spurningum sem meiri hlutinn leggur upp með. Á hinn bóginn höfum við sagt að ef við verðum undir í því meginmáli teljum við til bóta ef hægt er að bæta við spurningum um önnur álitamál sem skipta verulega miklu máli og eru ekki inni í þeim spurningum sem meiri hlutinn leggur til. Við teljum að það sé ótvírætt meðal helstu álitamála sem kemur til með að reyna á í stjórnskipunarmálum Íslendinga á næstu árum hvort menn vilji heimila framsal til alþjóðastofnana. Þá, svo að ég fari út í fínni blæbrigði þess máls, er auðvitað hægt að orða slíkt ákvæði með mjög mismunandi hætti. Ég játa að breytingartillaga okkar, eins og hún liggur fyrir, nær ekki utan um það. Hún er í raun svo opin, eins og aðrar breytingartillögur í þessu máli og aðrar tillögur um spurningar, að menn geta túlkað hana dálítið hver með sínum hætti. Ég er persónulega þeirrar skoðunar að varast beri valdaframsal til alþjóðlegra stofnana. Ég held að við verðum að rifja það upp að EES-samningurinn er einmitt formaður þannig að ekki sé um formlegt valdaframsal að ræða. Fræðimenn hafa síðan deilt um það hvort valdaframsal hafi átt sér stað í raun. En formið á EES-samningnum var frá upphafi þannig að gert var ráð fyrir því 

Frú forseti. Ég fagna skoðun hv. þingmanns hvað þann þátt snertir að full ástæða sé til að varast allt valdaframsal og leitast af fremsta megni við að styrkja fullveldið, hvort sem það er í stjórnarskrá eða annars staðar. Þessi umræða er víða í gangi, til að mynda í Noregi. Staðan þar er ekki ólík þeirri á Íslandi en þar er mikil andstaða við Evrópusambandsaðild. Að vísu er hún töluvert meiri í Noregi, um 80%, en hér 60–70%. Einn þriðji hluti Norðmanna er líka á móti EES-samningnum en ég hygg að svo sé ekki á Íslandi, ég held það sé meiri stuðningur við hann hér. Þar voru menn að glugga í þessi mál, varðandi valdaframsalið sem tengist EES-samningnum og komust að því, og skrifuðu um það langa skýrslu, að líklega væru þrjár leiðir mögulegar. Í fyrsta lagi að ganga í Evrópusambandið, annars vegar að segja sig úr EES eða í þriðja lagi að reyna að endurskoða EES-samninginn, draga úr fullveldisafsalinu, kafa jafnvel betur ofan í EES-reglugerðirnar. Þeir hafa nú verið að hafna EES-reglugerðum, þannig að þeir hafa verið að spyrna við fótum. Ef ég misskil ekki hv. þingmann er hann að mælast til þess að við Íslendingar færum þessa þriðju leið, þ.e. að reyna að einhverju leyti að endurskoða EES-samninginn eða annað því um líkt. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji rétt að við leituðum eftir formlegu samstarfi við Norðmenn hvað það snertir að endurskoða EES-samninginn eða draga úr fullveldisafsalinu. Mig langar líka að spyrja hann að því hvort hann telji að þau ríki sem mynda EES hefðu árangur 

Hæstv. forseti. Þau efni sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ræðir hér eru eiginlega þess eðlis að þau gera kröfu um sérstaka og mjög langa umræðu vegna þess að þetta er ekki einhlítt. Í sambandi við fullveldisframsal getum við til dæmis velt fyrir okkur formlegu fullveldisframsali, sem EES-samningurinn er hannaður til að forðast. Það er allt önnur uppbygging á stofnanaþætti þess samnings og regluverki að þessu leyti, en á stofnanaverki og regluverki ESB. Það var meðvituð ákvörðun hjá þeim sem sömdu um gerð EES-samningsins á sínum tíma að búa til annað módel, einmitt til þess að ekki yrði um formlegt fullveldisframsal að ræða. Það hefur síðan verið deilt um hver þróunin hefur verið á framkvæmd þessa samnings og hvort hún feli í sér að menn hafi smátt og smátt misst frá sér einhverja þætti fullveldisins. Það er út af fyrir sig umræðuefni og eitthvað sem við þurfum að fara yfir. Ég er í meginatriðum sammála hv. þingmanni um að við eigum að viðhalda EES-samningnum, það er alla vega mín skoðun, og reyna að sníða agnúa af honum. Varðandi ákvæði í stjórnarskrá er hins vegar nauðsynlegt að geta þess að hægt er að orða ákvæði um fullveldisafsal eða fullveldisframsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana með misjöfnum hætti. Það er hægt að gera það mjög opið, jafnvel svo að það geti innifalið heimild til að ganga í ríkjasamband á borð við Evrópusambandið. En það er líka hægt að orða það með miklu þrengri hætti þannig að hugsanlega sé einungis heimilt framsal ríkisvalds í takmörkuðum mæli á mjög afmörkuðum sviðum 

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða þær fjölmörgu breytingartillögur sem liggja fyrir. Hv. þingmaður er meðal annarra flutningsmaður að nokkrum þeirra. Mig langar þó aðeins í upphafi að halda áfram með þá umræðu sem ég átti við hv. þingmann í andsvörum og varðaði fullveldisframsalið. Ég held að það sé hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að fullveldisframsal getur verið með ýmsum hætti. Það er hægt að takmarka það mjög mikið og ég held að við eigum að leita leiða til þess. Fyrsta breytingartillagan sem ég ætla að gera grein fyrir snýr að spurningu sem ég held að þurfi að spyrja. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem heimilað er að framselja ríkisvald til alþjóðlegra stofnana?“ Frú forseti. Stjórnarskráin er grunnurinn að fullveldi þjóðarinnar og öllu öðru sem við byggjum landið á. Það er mikilvægt fyrir þá vinnu sem fram undan er að það liggi skýrt fyrir hvort vilji sé til þess að fram fari frekara framsal á ríkisvaldi til alþjóðlegra stofnana. Ef menn ætla að fara af stað með einhvern spurningavagn fyrir þjóðina þá hlýtur þetta að vera ein af þeim lykilspurningum sem menn verða að leita svara við. Það liggur ljóst fyrir að utanríkisráðherra og hv. þingflokkur Samfylkingarinnar hafa sótt það mjög fast að einhvers konar fullveldisafsalsmöguleiki fari í stjórnarskrána og Evrópusambandið hefur sjálft sagt að það sé grunnurinn að Evrópusambandsaðild. Evrópusambandið hefur ályktað þess efnis að það fagni því að breytingar á stjórnarskránni séu nú í farvatninu því að þær leiði það af sér að nauðsynlegt fullveldisafsal verði heimilt til að Ísland geti gengið í Evrópusambandið. Miðað við hvernig landið liggur núna og þá gríðarlegu andstöðu sem er við yfirlýsta utanríkisstefnu ríkisstjórnarinnar meðal þjóðarinnar og í rauninni á þingi, því að það er ekki meirihlutastuðningur fyrir inngöngu Íslands í Evrópusambandið, þá verðum við að skoða þessi fullveldismál í því ljósi og átta okkur á hvort eðlilegt sé að setja einhvers konar heimild til fullveldisafsals í stjórnarskrána, hvort sem það yrði takmarkað, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti á í andsvari áðan og í ræðu sinni, eða hvort ekkert yrði opnað fyrir slíkt. Kann að vera að þjóðin vilji ekki neitt frekara fullveldisafsal í stjórnarskrána, hvort sem opnað yrði fyrir heimild til að það færi fram með þjóðaratkvæðagreiðslu eða öðru því um líku? Ég er ekkert viss um að þjóðin vilji veikja stjórnarskrána hvað þetta snertir. Mér finnst þessi spurning eiga fyllilega rétt á sér og vil lýsa yfir fullum stuðningi við hana, ætli menn af stað með svona spurningavagn. Það er ekki verið að leggja það til að kosið verði um stjórnarskrá heldur er verið að spyrja ákveðinna spurninga. Mér finnst þessi spurning vera lykilspurning í þessu sambandi og lýsi yfir fullum stuðningi við breytingartillöguna. Þá er það breytingartillaga sem flutt var af hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Vilt þú að þingmönnum verði fækkað úr 63 í 51?“ - Svo er bara já eða nei við því. Frú forseti. Um þetta eru auðvitað skiptar skoðanir. Sumir segja að þingmenn eigi jafnvel að vera enn færri, aðrir segja að ekki megi fækka þingmönnum frekar. Ætli menn af stað með einhvern spurningavagn er sjálfsagt að velta því upp hvort eðlilegt sé að spyrja hvort vilji sé til að fækka þingmönnum úr 63 í 51. Ég hef ekki sterka skoðun á þessu máli en það væri fróðlegt að sjá þjóðarvilja fyrir þessari breytingartillögu. Frú forseti. Ég ætlaði reyndar að gera grein fyrir fleiri breytingartillögum, eins og breytingartillögu Vigdísar Hauksdóttur um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB og nokkrar breytingartillögur sem snúa að landsbyggðinni og stöðu hinna dreifðu byggða í stjórnarskrá, en ég verð því miður að biðja frú forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá svo að ég geti 

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að bregðast sérstaklega við einu í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Það er áframhaldandi vangaveltur hans um fullveldisframsalið. Ég vil taka það fram að sú breytingartillaga sem ég stend að ásamt hv. þm. Ólöfu Nordal felur ekki í sér neina afstöðu til málefnisins sem slíks, hvorki þessi né þær sem varða stöðu forsetans, þ.e. málskotsréttinn eða afskipti hans af stjórnarmyndunum. Við teljum það hins vegar ótvírætt mikilvægt að fá fram vilja þjóðarinnar um þetta ef á annað borð verður farið út í að spyrja með þessum spurningavagni, eins og hv. þingmaður kallar þetta, sem er auðvitað réttari lýsing en þjóðaratkvæðagreiðsla ef út í það er farið. Varðandi fullveldisframsalið skulum við hafa í huga að tiltölulega sjaldan hefur reynt á það frá því að við gengum í EES. Þegar við gengum í EES var lögfræðingahópur fenginn til þess að meta hvort sá samningur samræmdist fullveldisákvæðum stjórnarskrárinnar. Hann taldi að vissulega væri farið að ákveðnum þolmörkum en hins vegar væri samningurinn innan marka. Svipuð niðurstaða var uppi þegar við gengum í Schengen. Þá var skoðað sérstaklega af sérfræðingum á sviði stjórnskipunarréttar og öðrum réttarsviðum hvort um væri að ræða óheimilt fullveldisframsal. Hið sama hefur verið gert tvisvar eða þrisvar þegar við höfum verið að breyta EES-samningnum og það hefur alltaf verið niðurstaða sérfræðinga að ekki hafi verið um óheimilt framsal að ræða. Hættan er því sú að með því að 

Enn og aftur beinir forseti þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði tímamörk.

Frú forseti. Ég skildi málflutning hv. þingmanns ekki svo að með tillögunni væri tekin afstaða til málsins. Ég var hins vegar að lýsa þeirri skoðun minni að ég væri fylgjandi því að þessi tillaga kæmi fram eins og hún er orðuð, þ.e. að kannað yrði hvort þjóðin vildi afsala sér frekara fullveldi í stjórnarskrá eða ekki. Það mætti líka velta því upp hvort skynsamlegt væri að orða spurninguna öðruvísi, hvort þjóðin vilji jafnvel styrkja fullveldið enn frekar í stjórnarskrá en nú er. En ég var líka að lýsa minni persónulegu skoðun á því að eðlilegt væri að við gengjum ekki lengra í þessa átt og færum fremur í hina áttina, styrktum fullveldið og færum ekki í frekara fullveldisafsal í stjórnarskrá líkt og hæstv. utanríkisráðherra hefur ítrekað talað um og Evrópusambandið hefur meðal annars ályktað um í þá veru að við þurfum að heimila frekara fullveldisafsal til að ganga í Evrópusambandið. Ég er andvígur því en mér finnst sjálfsagt að spyrja þjóðina. Maður veltir því óneitanlega fyrir sér af hverju þessi spurning er ekki höfð með í spurningavagni meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ríkisstjórnarinnar. Kann að vera að ríkisstjórnin óttist það að þjóðin vilji ekki afsala sér fullveldi frekar en orðið er? Kann að vera að meiri hluti þjóðarinnar sé mótfallinn hæstv. utanríkisráðherra sem vill heimila fullveldisafsal í stjórnarskrá? Mér finnst ekki ólíklegt að sú sé raunin og þess vegna velti ég fyrir mér hvort það sé ástæðan fyrir því að þessi spurning er ekki í spurningavagni ríkisstjórnarinnar og þær spurningar sem þar eru hafi þá frekar verið valdar. Ég treysti þjóðinni vel til að taka afstöðu í þessu máli og hræðist ekki niðurstöðuna því að ég finn það 

Hæstv. forseti. Í framhaldi af því sem ég sagði í fyrra andsvari mínu vildi ég árétta það að ákvæði sem felur í sér fullveldisframsal í stjórnarskrá getur verið af ýmsum toga. Við horfum til þess að ýmsir lögfræðingar, m.a. sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar, hafa mælt með því að slíkt ákvæði verði sett í stjórnarskrá. Það er fyrst og fremst til þess að hægt sé að framselja afmarkað vald eða vald á tilteknu, afmörkuðu, vel skilgreindu sviði til alþjóðlegra stofnana sem uppfylla tiltekin skilyrði líka. Það er mikið álitamál hvort slíkt ákvæði, sem væri sniðið að því að framselja tiltekið regluvald til Evrópustofnunar á sviði flugumferðarmála eða einhvers þess háttar, það er hægt að orða ákvæði sem heimilar slíkt framsal eða framsal til einhverra tiltekinna stofnana sem tengjast Schengen-samkomulaginu, mundi heimila það sem við getum kallað heildsöluframsal fullveldis til alþjóðlegra samtaka eins og aðild að Evrópusambandinu væri tvímælalaust. Ég legg áherslu á það að jafnvel þótt sumir telji að í stjórnarskrá eigi að vera fyrir hendi ákvæði sem heimilar þröngt afmarkað framsal tiltekins valds á tilteknu sviði er ekki þar með sagt að í slíku ákvæði þurfi að felast heimild til heildsöluframsals eins og gerist við aðildarsamning að ESB.

Frú forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni og sjálfsagt að skoða það. Hins vegar vil ég vitna aftur til orða hv. þingmanns í fyrra andsvari, þegar hann sagði að lagaspekingar hefðu farið yfir EES-samninginn á sínum tíma og komist að því að þar væri farið á ystu nöf varðandi fullveldisafsal en það væri réttum megin við strikið, því að nú erum við að komast að hinu gagnstæða. Utanríkisráðherra heldur því m.a. fram að það þurfi að opna þessar heimildir meira. Þetta þurfum við allt að nálgast af mikilli varúð. Ég tek undir með hv. þingmanni að allt orðalag í þessu samhengi skiptir gríðarlega miklu máli, að það sé skýrt og enginn vafi leiki á því við hvað sé átt hverju sinni. Það blasir við að sitjandi ríkisstjórn hefur fullan pólitískan vilja til að framkvæma gríðarlegt fullveldisafsal frá Íslandi til alþjóðlegra stofnana og ríkjabandalaga. Ég held að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af því. Ég hygg að andrúmsloftið hér á landi, væri það skoðað, sé mjög sambærilegt því sem er t.d. í Noregi, kannski ekki gagnvart afstöðu til EES-samningsins sem slíks, því að ég held að það sé meiri stuðningur við hann hér en er í Noregi, heldur til fullveldismála og fullveldisafsals. Það er vaxandi andstaða í Noregi við það og Norðmenn eru að fikra sig í þá átt að hafna EES-reglugerðum. Ég hugsa að landslag hins almenna borgara hér á landi sé sambærilegt. Þess vegna á spurning hv. þingmanns, svo ég segi það enn einu sinni, fyllilega rétt á sér ef menn ætla 

Forseti. Í þeirri umræðu sem um málið hefur staðið hefur verið farið mjög víða um eins og efni gefur tilefni til. Þó fannst mér bera töluvert á því að menn væru farnir að ræða efnislegt inntak stjórnarskrár, eins og við værum með fyrir okkur tillögu að breyttri stjórnarskrá eða nýrri stjórnarskrá. Því er alls ekki að heilsa. Hér er einungis verið að fjalla um þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og það er kannski þess vegna sem fram eru komnar töluvert margar breytingartillögur, m.a. frá fulltrúum Framsóknarflokksins á þingi. Ég vil staldra aðeins við sérstaklega þrjár breytingartillögur sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson flytur og eru af ýmsum toga en eru dálítið opnar, ekki endilega í báða enda en töluvert opnar sem gefur tilefni til að spyrja hvernig hv. þingmaður telur þær falla að þeirri breytingartillögu sem við höfum fengið í hendur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að þær koma með dálítið öðru móti að þessu máli en spurningavagninn í þeim sex tillögum sem liggja fyrir frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Það er til dæmis varðandi skiljanleika ákvæða stjórnarskrárinnar og framkvæmd ýmissa ákvæða og þá sátt sem nauðsynleg er að mati hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem þarf að ríkja um stjórnarskrána og einstök ákvæði hennar. Það væri því ágætt að heyra nálgun hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar á þessum tillögum.

Frú forseti. Já, þær tillögur sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson flytur eru á margan hátt ekkert óeðlilegar miðað við hvernig málið er unnið. Eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti á erum við ekki að ræða efnislegar tillögur. Við erum ekki að ræða það að senda heilsteypta stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vinnan er ekki komin á þann stað. Margir veltu því fyrir sér hvort forusta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar réði einfaldlega við þetta mál miðað við fregnirnar sem voru að berast af störfum hennar seinni hluta vetrar. Forustumenn í nefndinni hafa heldur talað um að þetta sé einhvers konar samráð við þjóðina til að átta sig á því hvernig landið liggur og hvernig fólk vilji haga vinnunni og annað því um líkt. Það er nefnilega mikill misskilningur að við séum að kjósa um breytingar á stjórnarskránni, einhverjar heilsteyptar tillögur í því efni. Í því ljósi eru þessar þrjár tillögur frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og formanni Framsóknarflokksins ekkert óeðlilegar. Hér segir til dæmis, með leyfi frú forseta: „Eiga breytingar á stjórnarskrá að miða að því að um hana verði sem víðtækust sátt?“ Þetta er um formið á vinnunni, ekki um efnisatriðin vegna þess að við erum ekki komin á þann stað í þessari vinnu. Þau ummæli er ég ekki að finna upp hjá sjálfum mér heldur er þetta bara það sem forustumenn stjórnarflokkanna í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa sagt sjálfir. Það er fyrst og fremst verið að fá afstöðu þjóðarinnar til vinnu sem ekki er lokið og tæplega hafin.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ef mig misminnir ekki er hluti af rökstuðningnum fyrir þessum tillögum sá og vísað hefur verið til þess í umræðu af formælendum þeirrar breytingartillögu sem liggur fyrir af hálfu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að sá spurningavagn sem er í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar sé meira spurning um hugmyndafræði og þess vegna séu þær breytingartillögur frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni komnar fram. Það er ein breytingartillaga á þskj. 1377 frá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem lýtur að mikilvægi þess að ákvæði stjórnarskrárinnar séu framkvæmanleg. Í okkar spjalli um þetta mál var nefnt ákvæði sem lýtur að því að öllum skuli tryggð sanngjörn laun. Þá er rétt að spyrja með hvaða hætti slíkt eigi að framkvæma og hvernig slíkt eigi að tryggja. Það er langur vegur frá að það sé einfalt. Það kann að valda okkur nokkrum vandræðum við umræður um málið, að fjalla efnislega um það, að svo virðist sem fólk treysti á það að sú umræða verði ekki tekin fyrir á nýju þingi þannig að við stöndum þá frammi fyrir því að sú ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla sem svo er kölluð, sem ég vil fremur kalla skoðanakönnun í afstöðu til þessa, verði ekki fyrr en í október. Ég hlýt því að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi trú á því að þátttaka í slíkri ráðgjöf verði ýkjamikil í ljósi þess að fyrir liggur að skipuð hefur verið sérfræðinganefnd sem ætlað er að breyta í rauninni þeirri tillögu sem skila átti til forseta Alþingis 29. júní á síðasta ári.

Frú forseti. Hvað varðar þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu um málið þá held ég að meiri áhugi sé hjá þjóðinni að taka á skuldavanda heimilanna en að breyta stjórnarskránni. Við gætum látið fara fram atkvæðagreiðslu um afnám verðtryggingar til að mynda. Ég held að það yrði betri kosningaþátttaka í því, eða um áframhald ESB-viðræðna, svo dæmi séu tekin. Ég skynja því ekki þennan brennandi áhuga. Vissulega er fólk sem hefur áhuga á að breyta stjórnarskránni, aðrir eru hlutlausir gagnvart því og telja það kannski ekki brýnasta verkefnið. En maður finnur ekki brennandi áhuga hjá þjóðinni á því að þetta sé mikilvægasta málið núna. Ég held, með fullri virðingu og án þess að maður leyfi sér að vera með einhverjar fullyrðingar í þeim efnum, að stærsti hluti þjóðarinnar telji að önnur mál séu stærri og mikilvægari. Eins og hv. þingmaður benti á að það hafi verið forustumaður stjórnarliðsins sem hafi talað um hugmyndafræði, það var einmitt hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sem talaði um hugmyndafræði í þessu samhengi og þarf kannski að endurtaka það sem kom fram hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni þegar hann gerði grein fyrir tillögum sínum að það skyti svolítið skökku við að það fólk sem talar um að fara eigi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þessar tillögur að stjórnarskrá áður en stjórnarskráin er tilbúin er sama fólkið og segir að ekki sé hægt að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB fyrr en samningur liggi fyrir. Og eins að ekki hefði verið væri hægt að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave. Þetta skýtur allt svolítið skökku við og þess vegna er hægt að tala um þetta sem einhvers konar spurningavagn 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að fara í gegnum breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram og ætla að halda því áfram. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður að sú tillaga sem um er að ræða er að láta kanna ákveðnar spurningar, kanna tillögur stjórnlagaráðs og bæta við spurningum til að kanna hug þjóðarinnar til þeirra málefna sem þar eru rædd. Þar er sem sagt ekki verið að greiða atkvæði um stjórnarskrá. Það er vitað og viðurkennt að ýmislegt þarf að laga í þeim tillögum sem komu frá stjórnlagaráði til að þær gangi einfaldlega upp, sem þýðir vitanlega það að fara þarf yfir hverja og eina grein, vega, meta og máta hvort þær standast lagatæknileg atriði og samninga sem við höfum gert o.s.frv. Hér liggur fyrir tillaga frá 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Birgi Ármannssyni og Ólöfu Nordal, að spurningu sem þau telja að rétt sé að bera upp í kosningunni í október. Tillagan hljóðar svona, með leyfi forseta: „Vilt þú að í stjórnarskrá verði ákvæði þar sem forseta Íslands er falið að stýra myndun ríkisstjórnar?“ Ég hygg að þessi tillaga eigi rætur sínar að rekja til V. kafla í tillögum stjórnlagaráðs um ráðherra og ríkisstjórn og væntanlega þá 90. gr. þar sem fjallað er um stjórnarmyndun og fram kemur að Alþingi kjósi forseta. Það er nýmæli að sett sé inn með þessu að fram fari einhvers konar kosning á Alþingi um forsætisráðherra og með skýringum stjórnlagaráðs kemur fram að ef ekki takist að kjósa forsætisráðherra í fyrstu umferð sé haldið áfram og síðan taki við ákveðið ferli. Það er sem sagt forseti landsins sem setur fram tillögu um forsætisráðherraefni. Eins og við þekkjum öll hér á landi hefur venjan verið sú að eftir kosningar ræðir forseti Íslands við formenn eða fulltrúa stjórnmálaflokkanna og í framhaldi af því felur hann einhverjum einum að fara í stjórnarmyndunarviðræður við aðra flokka. Ég skil því tillögu þingmanna þannig að þeir telji rétt að spurt sé hvort þeir sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni í október séu sammála því að þannig eigi það að vera áfram. Ég velti fyrir mér hvort það hefði átt að vera til að skýra þessa spurningu enn frekar eitthvert orðalag „líkt og verið hefur“ eða eitthvað slíkt þannig að fólk átti sig á því að í rauninni er verið að spyrja um, eins og ég skil þetta, það fyrirkomulag sem er í dag. Tillögur stjórnlagaráðs ganga út á nokkra breytingu á þessu og meðal annars er ákvæði, með leyfi forseta, um að „hafi forsætisráðherra ekki verið kjörinn innan tíu vikna skal Alþingi rofið og boðað til nýrra kosninga“. Þetta er eiginlega svipað ákvæði má ætla og Grikkir hafa þurft að grípa til. Þeim hefur ekki tekist að mynda ríkisstjórn og þarf því að kjósa aftur núna í júní. Einnig segir í 90. gr. - tillaga þingmannanna kemur reyndar ekki inn á það en ég tel nauðsynlegt að minnast á það - að forsætisráðherra ákveði skipan ráðuneyta og tölu ráðherra og að „ráðherrar skulu ekki vera fleiri en tíu“. Ég er á móti því að festa í stjórnarskrá einhverja tölu á fjölda ráðherra. Það kann að vera að ríkisstjórn á hverjum tíma vilji hafa eitthvað um það að segja að ráðherrar geti verið átta, eins og nú er hugmyndin, eða jafnvel tólf ef verkefnin eru þannig eða sú sýn sem sú ríkisstjórn hefur. Það þarf því að vera einhver sveigjanleiki að mínu viti til að þetta gangi eftir. En meginathugasemd mín, frú forseti, var að fara yfir þessa tillögu þingmanna um hver það er sem stýrir stjórnarmyndun ríkisstjórnar og sýna fram á að svolítill munur er á því sem lagt er til í tillögum stjórnlagaráðs og því sem fram kemur í tillögum þingmannanna.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það sem hann var að tala um er í takt við það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson sagði, þ.e. að verið væri að þynna út stjórnarskrána með því að setja þar fram alls konar útópíu eða framtíðarsýn, framtíðarland, einhvers konar himnaríki, lofa því. Það sem menn eru að segja þarna um forsetann er í raun svipað og stendur í núverandi stjórnarskrá og ég hef gert kannski mesta athugasemd við. Í 15. gr. segir: „Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn.“ - Þar með forsætisráðherra. Þetta er náttúrlega algerlega tómt ákvæði því að í 13. gr. segir að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt. Þarna lendir þetta í hring, hann skipar ráðherrann og ráðherrann framkvæmir vald hans. Eftir kosningar liggja valdahlutföllin oft mjög klár þannig að í raun er ekki um neitt annað að ræða en að einhverjir tveir flokkar vinni saman og þá getur forseti ekkert um það sagt. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að Alþingi ræði ítarlega hvað gerist ef stefnir í stjórnarkreppu. Stjórnarkreppa er mjög slæm. Sú lausn sem Grikkir hafa er að mínu mati alls ekki góð, að fara í kosningar kannski á viðkvæmasta tíma vantrausts og spennu. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji það ekki umræðunnar virði að fara í gegnum það hvernig forsætisráðherra og ný ríkisstjórn verði skipuð þegar vandi steðjar að og þegar illa gengur að samræma ólík sjónarmið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur þarna inn á mjög áhugaverðan punkt því að auðvitað getur þessi staða komið upp hér eins og annars staðar. Tillögur stjórnlagaráðs gera ráð fyrir, ef ég skil þær rétt, að komi þessi staða upp sé sama leiðin og í Grikklandi farin, þ.e. að boða til nýrra kosninga. Það hefur örugglega sína kosti og galla að fara þá leið. Það kann að vera að eitthvert heimildarákvæði þurfi fyrir einhvers konar annarri aðferðafræði - nú ætla ég að leyfa mér að hugsa upphátt, ég er ekki endilega að mæla með því - að skipa til dæmis starfsstjórn, utanþingsstjórn eða eitthvað slíkt til bráðabirgða. Best væri vitanlega að hægt væri að skikka stjórnmálamenn til að ná saman um myndun ríkisstjórnar. Einnig má velta því fyrir sér hvort þá hefð sem okkur skortir á Íslandi, eða við höfum ekki haft, að vera með minnihlutastjórnir, vanti kannski inn í rammann sem við ræðum. Ég er sammála þingmanni um að það er mjög mikilvægt að fram fari umræða - og ég hefði vitanlega helst viljað að hún hefði farið fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd - um það hvernig við getum sett upp einhvers konar varaleið ef þessi aðstaða kemur upp. Í tillögum stjórnlagaráðs er lögð til sú leið að innan 10 vikna verði kosið að nýju ef ekki tekst að mynda stjórn. Ég leyfi mér reyndar að efast um að það hefði svo mikil áhrif á Íslandi, alla vega eins og stjórnmálin eru í dag. Það eru nokkuð skýr skil og nokkuð klár massi sem er á hverjum stað í samfélagi okkar.

Frú forseti. Þetta er mjög mikilvægur punktur sem hv. þingmaður kemur inn á. Ef menn ná ekki saman, hvað gerist þá? Mér finnst að hv. Alþingi beri skylda til að ræða þetta út í hörgul vegna þess að slík staða má ekki koma upp. Þá eiga menn að hafa einhver úrræði, t.d. að mynda þjóðstjórn, þ.e. allir flokkar tækju þátt í stjórnarmyndun, eða að skipuð yrði embættismannanefnd og þá jafnvel eftir tilnefningum flokkanna. En mér finnst ástæða til að ræða þetta eins og margt annað. Í allri hinni miklu umræðu um stjórnarskrána, ferlið og allt það, í haust þegar hún var lögð fram fékk ég einungis að tala í 30 mínútur samtals - ég fékk ekki lengri tíma til að ræða efnislega um stjórnarskrána. Ég hefði gjarnan viljað að þetta ákvæði ásamt fjöldamörgum öðrum yrði rætt í þaula, bæði af hv. stjórnarliðum, sem hér standa og taka ekki þátt í umræðum, og eins af stjórnarandstæðingum, sem bera uppi umræðuna, hvað við gerum ef upp kemur slík staða að ekki tekst að mynda stjórn. Nýjar kosningar leysa ekki endilega vandann eins og hv. þingmaður benti á vegna þess að þá kemur væntanlega upp sama staðan og jafnvel skarpari. Það stefnir í það í Grikklandi núna að staðan verði enn skarpari. Ég minni svo að sjálfsögðu á páfakjörið þar sem menn eru múraðir inni þar til þeir komast að niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvað gerist innan veggja Vatíkansins eða hvernig þeir ná á endanum að senda út hvítan reyk. Því miður held ég reyndar að þeir alþingismenn sem fengju það hlutverk yrðu býsna þaulsetnir, við þyrftum örugglega að bíða nokkuð lengi eftir því að sjá hvítan reyk liðast upp um skorsteininn. Þetta er eins og umræðan um gjaldmiðilinn, ég verð bara að viðurkenna að stundum verður maður alveg hringlandi ruglaður í þeirri umræðu þegar maður hlustar á hvern hagfræðinginn á fætur öðrum koma með aðra lausn en sá á undan var með. Mér dettur stundum í hug að það mundi seint ganga að láta slíka menn ráða öllu hér á landi. Nú er ég líklega búinn að móðga alla hagfræðinga á Íslandi en það verður þá bara að hafa það. Ég held hins vegar að það atriði sem hv. þingmaður bendir á sé mjög mikilvægt. Hvað gerist ef ekki tekst að mynda ríkisstjórn? Ef við höfum efasemdir um tillögu stjórnlagaráðs, um að á ný beri að boða til kosninga, þá er mjög mikilvægt að við komum fram með einhverja aðra hugmynd um það hvað eigi að taka við. Nú verð ég að viðurkenna að ég kann ekki alveg þær athugasemdir sem hv. þingmaður lagði inn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en ég veit að þær mælast í tugum blaðsíðna. Mér finnst einhvern veginn eins og það að boða til kosninga sé hálfgerð uppgjöf en einhvern varnagla verður klárlega að slá. Á meðan ég hef ekki aðra lausn þá ætla ég í sjálfu sér ekki að segja að þetta ákvæði sé það vitlausasta í tillögum stjórnlagaráðs. Það stendur þá upp á okkur að koma með aðrar hugmyndir.

Frú forseti. Ég vil varpa til hv. þingmanns ákveðnum spurningum. Ég vil fyrst vekja athygli á því að margir halda að verið sé að ræða um að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána. Sá misskilningur virðist vera mjög útbreiddur í samfélaginu að um sé að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrá. Það er mjög mikilvægt að sá misskilningur verði leiðréttur því að hér er eingöngu verið að ræða um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að mynda grundvöll að endurskoðun á stjórnarskránni. Ég held að tillögur stjórnlagaráðs séu í 113 greinum. Maður getur verið mjög sáttur við helminginn en mjög ósáttur með hinn helminginn. En það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því að einungis er verið að ræða ráðgefandi atkvæðagreiðslu um þessar 113 greinar, eða 114 greinar með gildistökuákvæði. Ég vil sérstaklega víkja að þeim spurningum sem dregnar eru út úr tillögu stjórnlagaráðs þar sem segir: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt?“ Nú þekkir hv. þingmaður vel til á landsbyggðinni. Við hvað er átt með þessu, að atkvæði vegi jafnt? Ég hef ásamt nokkrum öðrum þingmönnum lagt til að bætt verði við spurningu og spurt hvort aðgengi íbúanna að opinberri þjónustu eigi þá ekki að vega jafnt, þannig að jafnræði 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða þann tíma sem þeim hefur verið úthlutaður.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þeir eru til sem misskilja þær kosningar sem fram eiga að fara. Það er verið að leita eftir áliti þjóðarinnar á tilteknum spurningum þar á meðal tillögum stjórnlagaráðs. Það er einn mjög stór galli við það hvernig þetta er sett fram. Gallinn er sá að kjósandi hefur einungis val um að samþykkja allt eða ekkert. Nú eru ákveðnar greinar í tillögum stjórnlagaráðs mjög til bóta og aðrar sem eru alls ekki í lagi að mínu viti. Ég hefði gjarnan viljað fá að velja þær greinar sem eru góðar og að það færi þá í gegnum einhvers konar vinnslu og menn gætu síað þetta út með einhverjum hætti. Hins vegar er einungis gert ráð fyrir að þjóðin geti sagt já við öllum tillögunum eða nei við þeim öllum, auk þess geta menn svo setið hjá við atkvæðagreiðsluna. Þetta er að mínu viti stór galli á þessari kosningu. Varðandi jöfnun atkvæðaréttar þá ganga þær hugmyndir vitanlega út á það að færa þingmenn og færa völdin frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Það er einfaldlega þannig. Og nú eru uppi hugmyndir um að auka enn frekar á þau afgjöld sem landsbyggðin reiðir af hendi í formi hárra veiðigjalda, sem er landsbyggðarskattur. Það bætist þá við það að í dag verða tvær af hverjum þremur krónum sem landsbyggðin aflar eftir í Reykjavík og þar á að bætast við. Síðan tala menn um að jafna atkvæðavægið. Ég er ósammála því, við skulum bara hafa það á hreinu.

Frú forseti. Ég er mjög hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum um sem flesta þætti og því að þjóðin komi að sem flestum atriðum sem verið er að fjalla um, að leiðin sé sem greiðust og virkust. En einn megingallinn á tillögum stjórnlagaráðs er sá að lagt er til að þrengja þá möguleika sem nú eru til staðar hvað varðar aðkomu þjóðarinnar, t.d. hvað varðar þjóðréttarlegar skuldbindingar og framsal á fullveldi. Við höfum heimild til staðar og henni var beitt varðandi Icesave-samninginn. Úr tillögum stjórnlagaráðs má hins vegar lesa að það yrði ekki heimilt, þ.e. ef menn segja já við öllum tillögum sem þar eru á ferð. Ég legg til að spurningarnar séu hafðar heldur fleiri en færri til þess að þjóðin geti sagt skoðun sína í hinu stóra samhengi, ekki einungis svona óskaplega þröngt eins og lagt er upp með. Ég hef því lagt til, ásamt fleiri þingmönnum, að til viðbótar þeim spurningum sem þarna eru lagðar fram yrði spurt: Vilt þú að tryggt sé að í stjórnarskrá sé kveðið á um jafnræði allra landsmanna þegar kemur að opinberri þjónustu óháð búsetu? Við vitum að þannig er það ekki núna. Ég hefði líka viljað spyrja: Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera óháð búsetu? Við vitum að það er býsna mikið óhagræði fyrir fólk sem býr úti á landi, hvort sem er á Akureyri, Sauðárkróki, Egilsstöðum eða á Vestfjörðum, að taka með jafnvirkum hætti og aðrir þátt í stjórnarathöfnum eða nefndarsetum sem nánast allar eru í Reykjavík. Þennan aðstöðumun þarf að jafna.

Virðulegi forseti. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að þessar aðstæður þarf að jafna. Ég er þar af leiðandi mjög hlynntur þeirri breytingartillögu sem þingmaðurinn var að upplýsa um og fara yfir. Fyrri spurning í fyrra andsvari þingmannsins er vitanlega tengd þessu. Ef farið er að jafna atkvæðavægið á þennan veg þá þarf að gera ákveðnar ráðstafanir á hinn veginn líka. Það er óeðlilegt, að mínu viti, að allt vald og öll þau gæði sem þjóðin aflar sér á hverjum degi verði meira og minna eftir í Reykjavík og sé svo útdeilt þaðan með einhverjum hætti. Ég á eftir að kynna breytingartillögu sem mælir fyrir jöfnun útgjalda sem er mjög í anda þess sem hv. þingmaður talar um hér. Ég tel það á sama hátt mjög mikilvægt að fá umræðu um slíka tillögu ef jafna á einhverju á þennan veg, sem er að mínu viti á kostnað landsbyggðarinnar. Hv. þingmaður talaði um að hann væri mjög hlynntur því að nota þjóðaratkvæðagreiðslur og að hann beri fulla virðingu fyrir því. Ég hef hins vegar ákveðnar efasemdir um að þær eigi að nota í miklum mæli. Þær eiga að vera eins konar öryggisventill, held ég, sem á að nýta þegar á þarf að halda og vissulega á þjóðin að geta kallað eftir því með einhverjum hætti. Við þurfum að mynda okkur skoðanir á því hvort miða eigi við 10, 15 eða 20%, eða jafnvel meira, sem talað er um í spurningunum sem á að leggja fyrir þjóðina. Ég hef efasemdir um svissnesku leiðina, svo að dæmi sé tekið, þar sem allir skapaðir hlutir eru settir í atkvæðagreiðslu, en það er betra að útiloka ekki neitt fyrir fram í því. Ég velti því hins vegar fyrir mér - hv. þingmaður nefndi það ekki en það hefur komið fram í umræðum - hvers vegna í ósköpunum þeir sem láta sér svona annt um þjóðaratkvæðagreiðslur skuli ekki hafa samþykkt að Evrópusambandsferlið yrði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu í upphafi.

Hæstv. forseti. Í fyrri ræðu minni í dag náði ég ekki að klára það sem ég hafði ætlaði að fara yfir. Ég var búinn að fara yfir nokkuð um aðdragandann og það sem að mínu viti hefur farið úrskeiðis í þeim efnum hjá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og meiri hluta Alþingis. Ég fór líka yfir stefnu okkar framsóknarmanna að nokkru leyti og var kominn að því að fjalla um ýmis hliðaráhrif og síðan einstakar greinar og breytingartillögur. Mig langar þó í upphafi að ítreka þá skoðun mína að það hefði verið eðlilegasta málsmeðferðin við þetta mál að skýrslan sem stjórnlagaráð skilaði til forseta Alþingis og var síðan send stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að sú nefnd hefði farið yfir þá skýrslu eins og aðrar skýrslur sem berast nefndum og hún hefði síðan sagt álit sitt á skýrslunni og komið með tillögur til leiðbeiningar og úrbóta um með hvaða hætti þingið ætti að afgreiða skýrsluna. Eins og fram hefur komið þá nefndi fulltrúi okkar framsóknarmanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, það á fyrsta fundi nefndarinnar að greinargerðin sem fylgdi með væri ófullnægjandi. Ég fór aðeins yfir það í fyrri ræðu minni og benti á tvö dæmi, annars vegar náttúruauðlindagreinina og hins vegar greinina um sveitarstjórnarmál, þar sem í raun má halda því fram að tillögur stjórnlagaráðs séu engar breytingar frá núverandi stjórnarskrá, sérstaklega í tilvikinu með sveitarstjórnargreinina, heldur aukinn texti, flókinn texti sem segir ekkert meira. Aftur á móti komi fram misvísandi skilaboð í greinargerðinni og það var nefnt til dæmis að dómstólar gætu lent í vandræðum með þá greinargerð. Eins og ég sagði í upphafi þessarar málsmeðferðar benti fulltrúi okkar framsóknarmanna á að greinargerðin væri ófullnægjandi og það þyrfti að lesa þetta yfir til samræmis og koma með lögfræðilegt álit og gera í raun og veru greinargerðina upp á nýtt þegar búið væri að lesa saman einstakar greinar. Ég hefði talið að það hefði verið eðlileg afgreiðsla af hendi meiri hlutans að afgreiða skýrsluna með þeim hætti til þingsins og leggja svo til að fengnir yrðu sérfræðingar til að fara yfir hana áður en lengra væri haldið. Síðan gæti það alveg komið til greina að mismunandi útfærslur væru á ákveðnum greinum sem menn væru ekki sáttir við og vildu gjarnan fá leiðsögn þjóðarinnar um og gætu þá sent það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil líka nefna það og tók þess vegna skýrslu þingmannanefndarinnar með mér, frú forseti, þar sem ein af niðurstöðum þeirrar nefndar, og sá sem hér stendur tók þátt í störfum nefndarinnar, var að endurskoða þyrfti löggjöf á ýmsum sviðum og þar á meðal ætti að taka stjórnarskrá lýðveldisins Íslands til endurskoðunar, hvort þar væri eitthvað sem þyrfti að breyta og það er klárlega eitthvað og það hefur verið mín skoðun lengi, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni og er stefna Framsóknarflokksins, að gera þurfi á henni ákveðnar breytingar. En ég vil segja það hér svo það sé alveg skýrt að það var aldrei meining þingmannanefndarinnar og þingsályktunartillögunnar sem samþykkt var 63:0 og kom hvergi fram að stjórnarskráin per se sem er í gildi í dag hefði verið völd að hruninu eða eitthvað í henni hefði valdið því að hér varð bankahrun. Það kom hins vegar skýrt fram hverjir báru þar ríkustu ábyrgð þó að enginn vildi kannast við sína ábyrgð. Ég fór jafnframt yfir það að í þessari nýju tillögu frá stjórnlagaráði séu engin svör við því þar af leiðandi að ný stjórnarskrá muni koma í veg fyrir eða breyta þeim forsendum að hér gæti ekki orðið hrun aftur ef stjórnsýslan bilar eins og hún bilaði, eftirlitsstofnanir bila, og uppi sé sú spenna í alþjóðasamfélaginu sem raun bar vitni og til staðar séu óprúttnir aðilar sem stjórni fjármálalífinu sem geti keyrt fram af hengifluginu eins og við þekkjum. Hins vegar er rétt að nefna það líka að í ýmsum umsögnum sem komu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég hef lítillega kynnt mér hafa menn einmitt bent á að greinargerðin sé ófullnægjandi og margt þar sem þurfi að skoða. Í minnisblaði um samþykkt þjóðarinnar á nýrri stjórnarskrá, sem er undirrituð 26. mars 2012 af prófessor Björgu Thorarensen, er farið ágætlega yfir með hvaða hætti þetta var gert 1944 og aðdragandann að því, hvernig við gætum notað þá leið okkur til leiðsagnar til að ná beinu sambandi við þjóðina, að þjóðin geti sjálf haft bein áhrif á það og greitt atkvæði um stjórnarskrána og þetta sé stjórnarskrá allrar þjóðarinnar. Það er áhugavert að skoða niðurstöðuna, frú forseti, í atkvæðagreiðslunni en í atkvæðagreiðslunni tóku 98,61% kjósenda í landinu þátt og af þeim sem tóku afstöðu var yfir 95% eða 95,04% sem greiddu atkvæði með stjórnarskránni en aðeins 1,44% gegn henni. Jafnframt voru þá greidd atkvæði um sambandsslitin og það var enn meiri samhljómur meðal þjóðarinnar um það. Ég segi þetta núna vegna þess að við erum enn og aftur komin með risastórt mál, sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir bera hingað inn, sem menn hafa ekki borið gæfu til að vinna í sátt og samlyndi og reyna að ná sem víðtækastri sátt um, ekki einu sinni um stjórnarskrána, ekki einu sinni um grunnreglur samfélagsins. Reyndar hefur aðalumræðan snúist um formið og hinar tæknilegu útfærslur og þar hefur sannarlega verið talsvert klúður en fyrir vikið er ólíklegt að önnur eins samhljóða niðurstaða fáist í atkvæðagreiðslu um stjórnarskrá á meðan ekki næst meiri samhljómur, hvorki inni á þingi né úti í samfélaginu, um breytingarnar. Ef ég vík hér aðeins að lokaorðunum í þessu minnisblaði, með leyfi forseta, þá stendur hér: „Nú er til umfjöllunar tillaga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort tillaga stjórnlagaráðs skuli lögð fram sem frumvarp að nýrri stjórnarskrá eftir að hún hefur verið yfirfarin með tilliti til laga og alþjóðasamninga.“ - Þetta er óbein tilvitnun í fyrstu spurninguna sem meiri hlutinn lagði fyrir í þingsályktunartillögunni. Og svo áfram, með leyfi forseta: „Slík atkvæðagreiðsla sem hefur það markmið að leita leiðsagnar frá kjósendum getur ekki komið í staðinn fyrir að þjóðin taki beina afstöðu til nýrrar stjórnarskrár með bindandi niðurstöðu, með öðrum orðum samþykki hana eða hafni henni, eftir að Alþingi hefur samþykkt hana í endanlegri mynd. Án tillits til þess hvort ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram um tillögur stjórnlagaráðs hlýtur Alþingi við áframhaldandi vinnslu frumvarps til nýrrar stjórnarskrár að búa svo um hnútana að réttur þjóðarinnar sem hins endanlega stjórnarskrárgjafa verði tryggður, líkt og gert var árið 1944.“ Ég held að hér séum við komin með málið í hnotskurn um hvaða vegferð við erum á þegar það hefur verið upplýst að nú þegar hafi verið leitað til sjö sérfræðinga til að yfirfara það sem hefði þurft að gera strax en á sama tíma á að fara fram eins konar skoðanakönnun, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla, og þær spurningar sem voru lagðar fram af meiri hlutanum eru verulega umdeildar. Þær voru ekki nægilega vel unnar í upphafi. Þær hafa lagast, það má engu að síður spyrja margra spurninga út í einstakar greinar. Þeim er ekki svarað öllum í nefndarálitinu hvað þá öllum þeim breytingartillögum sem hafa verið lagðar fram síðar og meiri  Frú forseti. Ég lýk hér máli mínu, tími minn er búinn. Ég náði ekki að fara yfir 

Frú forseti. Mér þótti áhugavert að heyra það sjónarmið hv. þingmanns sem sat í þingmannanefndinni, að þær tillögur sem hér liggja fyrir séu ekki í samræmi við þær hugmyndir sem þingmannanefndin hafði, og sérstaklega að það hafi ekki komið fram hjá nefndinni að léleg stjórnarskrá hefði valdið hruninu. Þjóðin greiðir ekki atkvæði um stjórnarskrána í haust ef þessi tillaga verður samþykkt heldur er þetta bara óbindandi skoðanakönnun um eitthvað sem verður svo breytt og verður hugsanlega að mjög breyttri stjórnarskrá. En eftir það verður þing rofið - ný stjórnarskrá er síðasta mál fyrir þingrof - og síðan kýs þjóðin nýtt þing í almennum þingkosningum. Þjóðin og það þing samþykkir svo stjórnarskrána samkvæmt ákvæðum núgildandi stjórnarskrár og við hljótum að fara að henni. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Er það þá virkilega þannig, sem ég hef reyndar haldið fram, að þjóðin greiði aldrei atkvæði um stjórnarskrá sína? Hefur hv. þingmaður kynnt sér hugmyndir mínar um breytingu á 79. gr. sem er að finna á þskj. 43? Þar segir að fyrst yrði breytt því ákvæði, eingöngu 79. gr. sem fjallar um breytingu á stjórnarskránni, í þá veru að í stað þess að tvö þing þurfi til að samþykkja stjórnarskrána verði hún send í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það ákvæði yrði samþykkt fyrst og síðan þegar nýtt þing kemur saman geta menn innan tveggja, þriggja mánaða sent nýja stjórnarskrá í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Þetta er áhugaverður punktur sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur inn á. Ég ætla að nefna fyrst um vinnu þingmannanefndarinnar og umræðu um breytingar á stjórnarskrá, að ég minnist þess ekki að menn hafi rætt að einstökum greinum þyrfti að breyta. Hins vegar þótti eðlilegt að stjórnarskráin yrði tekin upp í tengslum við heildarendurskoðun á ýmsum lögum eftir hrunið. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að þjóðin greiðir ekki atkvæði í haust, í raun má kalla þetta skoðanakönnun, það verður sendur út spurningavagn eða eitthvað því um líkt. Það sem mér finnst athugavert við það er að á sama tíma er verið að vinna ákveðna vinnu sem ég held að hefði verið eðlilegra að klára áður en menn sendu út spurningarnar, við sjáum það af þeim fjölda breytingartillagna sem hafa komið fram. Ég segi alveg eins og er að á þessu stigi málsins, ef við ætlum að fara þessa leið, sé í sjálfu sér betra að senda út fleiri spurningar en færri og fá einhverja leiðsögn frá þjóðinni um þau atriði. Þá leið sem hv. þingmaður bendir á og þá útfærslu sem hann hefur kynnt viðurkenni ég að ég hef ekki kynnt mér í þaula. Hún hefur hins vegar nokkra samsvörun með þeim tveimur leiðum sem Björg Thorarensen prófessor bendir á í minnisblaðinu sem ég hef minnst á áður. Önnur leiðin er sú sem var farin 1942, að breyta stjórnarskránni fyrir fram þannig að það megi leggja fram bindandi tillögur fyrir þjóðina sem Alþingi staðfestir síðan með samþykkt sinni að séu orðnar að stjórnarskrá. Þar með er ferlið gengið til enda og þjóðin hefur sagt sitt álit. Ég benti hins vegar á í ræðu minni að ég efaðist um að sams konar samhljómur næðist nú eins og þá vegna þess að menn hafa ekki náð víðtækri sátt um málið í undirbúningnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og svörin við spurningum mínum. Svo ég útlisti þá breytingu sem ég lagði til þá gengur tillaga mín út á að í stað þess að tvö þing þurfi að samþykkja stjórnarskrána til að hún öðlist gildi, þurfi breyting á stjórnarskránni mikinn meiri hluta á Alþingi eða 4/5 og síðan þurfi mikla þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu og stór hluti þjóðarinnar þurfi að samþykkja tillöguna. Þetta á að vera samkomulagsmál, ekki ágreiningsmál. Stjórnarskrá á aldrei að vera ágreiningsmál. Þetta mundi þýða að í stað þess að öll stjórnarskráin yrði undir í næstu alþingiskosningum yrði bara þessi breyting undir. Um leið og nýtt þing kæmi saman gæti það lagt stjórnarskrá fyrir þjóðina í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá hefur þjóðin greitt atkvæði um stjórnarskrána sína með bindandi hætti. Ég held að í öllum þeim tölvupósti sem ég er að fá frá fólki komi sú meining fram að fólk vill greiða atkvæði um stjórnarskrána sína en eins og fyrirhugað ferli er mun það ekki gerast. Hv. þingmaður benti líka á að menn hefðu ekki fundið neina grein í stjórnarskrá sem olli hruninu og ég er sammála því. En það eru hins vegar margar greinar, t.d. 17 greinar um forsetann, sem hreinlega villa um. Það stendur að forseti geri samninga við erlend ríki. Það stenst ekki. 26. gr. er í mótsögn við 13. gr. sem segir að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt. Lætur hann þá líka ráðherra framkvæma vald sitt í 26. gr.? Núverandi stjórnarskrá er nokkuð full af mótsögnum.

Frú forseti. Það er auðvitað eftirtektarvert að í þeim spurningum sem meiri hlutinn lagði til er engin spurning um valdsvið forsetans þrátt fyrir alla þá umræðu sem verið hefur um það, ekki síst núna í aðdraganda forsetakosninga. Að mínu viti hefði verið fullkomlega eðlilegt að fram kæmu nokkrar spurningar um það og nokkrar af þeim breytingartillögum sem hafa verið lagðar fram snúast einmitt um það. Varðandi þá útfærslu sem hv. þingmaður Pétur H. Blöndal lýsti aðeins betur sýnist mér að hún sé nánast samhljóða þeirri leið sem prófessor Björg Thorarensen lagði fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefndina í lok mars sem leið. Ef ég má, með leyfi forseta, þá stendur í minnisblaði hennar: „Fyrir kosningar til Alþingis vorið 2013 verði bætt nýju ákvæði við núgildandi stjórnarskrá með heimild til að víkja frá hefðbundnu breytingaferli 1. mgr. 79. gr. hennar. Þar verði mælt fyrir um að samþykkt eins þings skuli gilda sem stjórnarskipunarlög, eftir að þjóðaratkvæðagreiðsla hefur farið fram um nýja stjórnarskrá. Þessu ákvæði yrði bætt inn eftir hefðbundnu ferli með samþykki tveggja þinga og kosningum á milli. Í frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár sem Alþingi samþykkir í kjölfarið verði síðan ákvæði sem mælir fyrir um að stjórnarskráin taki gildi eftir að hún hefur verið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hér er eðlilegt að gera kröfu um að meiri hluti kjósenda á kjörskrá samþykki hana, enda hefur aðeins eitt þing samþykkt hana. Þetta er leiðin sem farin var 1942. “ - Það var í aðdraganda lýðveldisstofnunarinnar. Hér er klárlega samhljómur við tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals og kannski nánast sama útfærsla. Ferlið væri að við færum þá lagalegu leið að setja nýtt ákvæði í núgildandi stjórnarskrá í gegnum tvennar kosningar og vinnum nýja stjórnarskrá, náum um hana víðtækri sátt og þá er líklegt að hún yrði samþykkt af stórum hluta kjósenda. Þar með værum við komin með nýja stjórnarskrá sem þjóðin hefði greitt atkvæði um.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður I. Jóhannsson kom inn á það í upphafi ræðu sinnar að þegar verið var að fara yfir tillögu stjórnlagaráðs kom upp að greinargerðin með þeim væri kannski ekki alveg í samræmi við tillögurnar. Það er kannski ekki aðalmálið en mig langar að spyrja hann út í þetta. Við munum eftir þingsetningunni 1. október þegar forseti lýðveldisins ávarpaði þingið og útlistaði hvað hann læsi út úr tillögum stjórnlagaráðs um hlutverk hans, hvernig hann kæmi að myndun ríkisstjórnar, gæti kallað til einstaka þingmenn eða einstaka þingflokka og gert síðan tillögu um forsætisráðherra og þar fram eftir götunum. Síðan hefur komið fram að minnsta kosti einn hv. þingmaður sem telur þetta ekki réttan skilning hjá forsetanum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort túlka megi tillögur stjórnlagaráðs á svo mismunandi vegu eins og hv. þingmaður lét liggja að í ræðu sinni um greinargerðina. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann um tillögur stjórnlagaráðs eins og þær komu inn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og það sem nefndin leggur síðan til, hann gerði þetta líka að umtalsefni í ræðu sinni. Getur hv. þingmaður tekið undir með mér um að eðlilegra hefði verið að taka þær tillögur stjórnlagaráðs sem samstaða væri um í þinginu og setja þær til hliðar og leggja þá afmarkaðri tillögur fram í þjóðaratkvæðagreiðslu til að fá fram skýrari vilja þjóðarinnar gagnvart þeim?

Frú forseti. Varðandi mismunandi túlkanir var gott dæmi um það þegar forseti lýðveldisins kom hér á þingsetningardaginn og tjáði þann skilning sem hann lagði í breytingarnar. Þá leið auðvitað ekki á löngu þar til ansi margir komu fram, m.a. þeir sem sömdu þessar breytingar, og töldu að þetta væri ekki rétt túlkun. Ég nefndi í fyrri ræðu minni í dag að ég hefði verið á ráðstefnu hjá Landssamtökum landeigenda þar sem fjallað var vernd eignarréttar og náttúruauðlindir í þjóðareign. Þar voru sérfræðingar eins og Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður, Róbert Spanó prófessor og fleiri sem fjölluðu um þessi mál. Þeir sögðu að eins og þeir læsu þetta væri munurinn á þeirri grein sem þetta varðar í núgildandi stjórnarskrá og eins og hún væri í tillögu stjórnlagaráðs, kannski enginn. Ef menn læsu hins vegar greinargerðina kæmu upp fullt af spurningum. Þeir töldu að í kjölfarið yrði erfitt fyrir dómstóla að túlka ákvæðið og það mundi hugsanlega valda óróa og auknu álagi á dómstóla landsins. Menn mundu einmitt láta reyna á þetta vegna þess að það væru mismunandi túlkanir uppi. Þeir bentu reyndar jafnframt á, fyrir þá sem óttuðust að þarna væri verið að minnka eignarréttinn, að menn þyrftu ekki að óttast það vegna þess að 1. gr. 1. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu tryggði ævinlega þann rétt. En hugsanlega mundi þetta þýða að menn þyrftu að ganga miklu lengra og í erfiðara dómstólaferli til að verja eignarrétt sinn sem er í dag kannski öllum ljós og menn deila ekki um.

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þingmaður náði kannski ekki að svara seinni hluta spurningar minnar vil ég ítreka hana en ég hafði lítinn tíma til að bera hana fram í lok andsvars míns áðan. Ég hef verið dálítið hugsi um meðferðina á tillögum stjórnlagaráðs. Ugglaust hafa menn ólíkar skoðanir á einstaka greinum og útfærslum. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að mikilvægt er eins og komið hefur fram að það sé samræmi á milli greinargerðarinnar og tillagnanna þannig að það liggi alveg fyrir hvernig beri að túlka þær og hver skilningur stjórnlagaráðsins á þeim er. Það sem ég spurði um í seinni spurningu minni var hvort ekki hefði verið skynsamlegra að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði farið yfir tillögurnar og reynt að afmarka þær dálítið, skorið í burtu þá kafla sem mundi nást sátt um og samstaða í þinginu, það hefði verið tekin umræða um þá og þar af leiðandi væri búið að taka þá til hliðar. Hugsanlega væri ágreiningur um einstakar greinar þótt ég átti mig ekki á því hvernig hlutföllin yrðu. En þá, þegar þeirri vinnu væri lokið, væri hægt að fara fram með miklu markvissari spurningar í þjóðaratkvæðagreiðslu en hér er gert. Nú stendur valið í raun um að annaðhvort samþykkja eða hafna. Fólk getur kannski verið mjög sátt við 70% af tillögum stjórnlagaráðs en hugsanlega haft efasemdir um 30%. Það verður að vega og meta hvort það eigi að styðja alla tillöguna í heild eða hafna. Hefði ekki verið skynsamlegra að afmarka þetta betur í vinnunni þannig að hægt væri að fá afgerandi niðurstöðu en ekki svona opna eins og stefnir í? Það er bara hægt að segja já eða nei, hvort sem maður er sáttur við hluta af tillögum stjórnlagaráðs eða ekki.

Frú forseti. Ég ætla í upphafi að nefna, þar sem ég ráðfærði mig við hv. þm. Pétur H. Blöndal, að ég sá að tillaga hans sem við ræddum og sú tillaga sem ég vísaði til í áliti Bjargar Thorarensen eiga aðeins það eitt skylt að þjóðin fær að greiða atkvæði um stjórnarskrá á einu þingi en að öðru leyti er verulegur munur á tillögunum. Varðandi það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði um get ég verið sammála honum um að ég tel að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefði átt að klára fyrst yfirferð um skýrsluna og koma með tillögur um breytingar. Ég er ekki viss um að á þeim tímapunkti hefði verið rétt að menn færu yfir þær og segðu: Við erum sáttir við þennan hluta eða þessa kafla og ætlum ekkert að eiga við þá en hér eru nokkrir sem við þurfum að fjalla um og ræða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ákveðið samhengi og samfella sé í stjórnarskránni og þess vegna verði að lesa hana alla í heild. Ef við breytum einum kafla getur það hugsanlega haft áhrif á annan. Þetta verður því að vera samfelldari vinna frekar en við séum að taka út einstakar greinar. Ég er hins vegar sammála þingmanninum um að það hefði farið vel á því, úr því að fara á þessa ráðgefandi leið og sækja svör við spurningum til þjóðarinnar, að menn hefðu verið búnir að skilgreina betur hvaða kafla þeir væru ósáttir við, um hvaða kafla menn skortir nægilega skýr svör um eða leiðsögn um hvert eigi að fara. Það hrópar auðvitað á mann að engar spurningar hafi verið settar fram um valdsvið forsetans þegar um það er verulegur ágreiningur í samfélaginu og margir hafa talað út og suður um það efni. Það hefði verið eðlilegra á margan hátt. Ég tel að eðlilegast hefði verið að reyna að ná samfellu og sem víðtækastri sátt en ekki keyra málið áfram því þetta eru grunnlög samfélagsins.

Frú forseti. Tillögurnar að stjórnarskipunarlögum sem komu frá stjórnlagaráði eru um 380 málsgreinar og ég tel að við þurfum að ræða þær ítarlega. Það er nefnilega þannig að ef við ætlum að senda þetta til þjóðarinnar til ákvörðunar og spyrja hvort hún vilji þessar tillögur eða ekki þurfum við fyrst að hafa velt því fyrir okkur sjálf hvort við viljum þessar tillögur eða ekki. Mér finnst það eiginlega fráleitt að hv. þingmenn ætli sér að senda spurningar til þjóðarinnar sem þeir hafa ekki einu sinni svarað sjálfir. Hér kom fram áðan í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar að sérfræðingar hefðu bent á leið til að koma því í framkvæmd að þjóðin greiddi atkvæði um stjórnarskrá sína og var leiðin svipuð þeirri sem farin var 1944. Ég lagði fram frumvarp, sem er á þskj. 43, í október ásamt fjölda annarra þingmanna. Ég ætla að fara í gegnum það aftur, frú forseti, þó að ég sé að endurtaka mig. Það er ekki vegna þess að ég sé í málþófi heldur vegna þess að ég varð var við ákveðinn misskilning á þessu ákvæði. Þar stendur, með leyfi forseta: „Greiði minnst 2/3 þingmanna á Alþingi atkvæði með tillögu um breytingu á stjórnarskrá þessari skal leggja tillöguna innan tveggja mánaða undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri kosningu. Greiði minnst 6/10 allra kosningarbærra manna breytingunni atkvæði sitt er hún gild stjórnarskipunarlög.“ Ef menn mundu samþykkja þessa tillögu eina sér fyrir næstu kosningar - henni yrði kannski breytt og hafður ívið lægri þröskuldar, ég viðurkenni að þeir eru ansi háir en ég geri þá kröfu að almenn sátt sé um stjórnarskrár yfirleitt - og færu svo í almennar kosningar, kosið yrði til þings, það þing mundi samþykkja hana, þá væri hægt að senda nýja stjórnarskrá með bindandi kosningu til þjóðarinnar. Þetta er lausn á þeim vanda. Þetta er ekki, eins og kom fram að sérfræðingar hefðu bent á, einskiptisaðgerð heldur yrði henni alltaf beitt. En ég ætlaði ekki að ræða um þetta, frú forseti. Ég ætla að vona að mér gefist tækifæri til að ræða mörg önnur atriði því að ég geri kröfu til þess að við hv. þingmenn ræðum það sem við ætlum að spyrja þjóðina um. Ég ætla að ræða samskipti þings og þjóðar eins og þau koma fram í þessu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga eða hugmyndum stjórnlagaráðs um þau. Í fyrsta lagi er sagt í 65. gr. um málskot til þjóðarinnar, með leyfi forseta: „Tíu af hundraði kjósenda geta krafist þjóðaratkvæðis um lög sem Alþingi hefur samþykkt. Kröfuna ber að leggja fram innan þriggja mánaða frá samþykkt laganna. Lögin falla úr gildi“ - nú, tíminn er að líða - „ef kjósendur hafna þeim, en annars halda þau gildi sínu. Alþingi getur þó ákveðið að fella lögin úr gildi áður en til þjóðaratkvæðis kemur. Þjóðaratkvæðagreiðslan skal fara fram innan árs frá því að krafa kjósenda var lögð fram.“ Þetta er þvílíkt bíó, frú forseti, og langur tími, heilt ár. Hvað gerist ef kjósendur samþykkja tillögu Alþingis, frumvarpið? Til hvers var öll vegferðin? Ef þeir hafna henni, hvers lags vantraust er það á Alþingi? Væri ekki miklu skynsamlegra, frú forseti, að kjósendur gætu greitt atkvæði um vantraust á Alþingi í stað þess að vera með - ég veit ekki hvað ég á að kalla þetta - ferli sem er allt að því hlægilegt? Svo í 66. gr. þar sem talað er um frumkvæði kjósenda, segir: „Tveir af hundraði kjósenda geta lagt fram þingmál á Alþingi.“ Nú getur hver einasti þingmaður af 63 hv. þingmönnum lagt fram þingmál á Alþingi. Ef 2% kjósenda væru með tilbúið mál til að leggja fram á Alþingi er ég nærri viss um að þeir fyndu einn þingmann á Alþingi til að leggja málið fram. Þetta er því algjörlega óþarft. Ég tel miklu mikilvægara, frú forseti, að - ég kemst ekki í að ræða að tíu af hundraði kjósenda geti lagt fram frumvarp til laga, en ég mundi vilja að 15% kjósenda gætu lagt fram tillögu um vantraust á Alþingi og yrði það samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti að rjúfa þing.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er ákaflega talnaglöggur maður held ég að sé óhætt að segja. Því hef ég sérstaka ánægju af því að heyra álit hv. þingmanns á því sem ég hef verið að velta fyrir mér í dag og spurt nokkra þingmenn út í, sem er hvaða árangurs megi vænta af þeirri aðferðafræði sem hér verður gengið út frá og hvort það væri jafnvel líklegra til að gefa rétta niðurstöðu að fela skoðanakannanafyrirtæki að gera skoðanakönnun. Þar næðist þó úrtak af þjóðinni allri og þversnið af skoðunum almennings. Hættan við það, ef sú leið verður farin sem hér er til umræðu, er að einungis lítill hluti þjóðarinnar sjái ástæðu til að taka þátt í þessari könnun eða atkvæðagreiðslu. Við höfum dæmi eins og kosningu til stjórnlagaþings. Það er einna skýrasta dæmið, enda málið þessu tengt. Er ekki hefðbundin skoðanakönnun miklu ódýrari og einfaldari leið, sem gæfi réttari niðurstöðu en þessi leið þar sem aðeins lítill, afmarkaður hluti, sem er ekki einkennandi fyrir þjóðfélagið allt, tekur þátt? Erum við þá ekki að ráðast í óþarfaframkvæmd, sem er mjög dýr og krefst miklu meiri undirbúnings og vinnu en þörf er á? Ef við komumst að þeirri niðurstöðu að það beri að setja þessar illskiljanlegu spurningar í einhvers konar könnunarferli er þá ekki miklu ódýrari, skynsamlegri og skilvirkari leið að gera skoðanakönnun?  
            

Frú forseti. Þetta voru mjög athyglisverðar spurningar og að mínu mati hárréttar. Þegar menn kjósa eru þeir nefnilega yfirleitt að taka afstöðu til einhvers sem á að gerast. Menn eru ekki að kjósa sísvona að gamni sínu um eitthvað sem hefur engin áhrif. Eðli þess ferlis sem á að fara í gang í haust er skoðanakönnun. Það næðist í raun miklu betri niðurstaða með skoðanakönnun en kosningu því að þá er hægt að fá frávikskannanir á ýmsum spurningum, það er hægt að hafa þýði jafndreift milli kynja og aldurs o.s.frv. Þegar menn kjósa búast þeir við því að taka ákvörðun um eitthvað. Ferlið sem á að fara í gang í haust er ekki ákvörðun, og það er meðvitað, því að menn ætla að breyta því sem kjósendur taka ákvörðun um á meðan á ferlinu stendur. Skoðanakönnun væri því miklu betri kostur, miklu ódýrari og gæfi betri niðurstöðu. Svo er annað sem má ekki gleyma. Þegar fólk fer og kýs, eins og ég sagði áðan, telur það sig taka afstöðu og hafa áhrif. Svo kemur í ljós að það hefur engin áhrif og því er meira að segja sýnd þvílík vanvirðing með því að breyta stjórnarskránni meðan greidd eru atkvæði um eitthvað ákveðið í henni. Það getur valdið verulegum trúnaðarbresti milli kjósenda og Alþingis og orðið til þess að skoðanir manna á þessari stjórnarskrá verði mjög léttvægar. Þetta getur því skaðað stjórnarskrána allverulega og ég vara við því og þess vegna tala ég hér um einstök atriði í stjórnarskránni.

Virðulegur forseti. Ég deili þessum áhyggjum hv. þingmanns. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, hefur reyndar sagt hér í ræðu að menn eigi ekki að velta sér of mikið upp úr orðalagi spurninganna, það sé ekki tilgangurinn með þessari atkvæðagreiðslu að kanna hug kjósenda til tiltekinna liða stjórnarskrárinnar, miklu frekar sé hugsunin sú að kanna viðhorf almennings til hugmyndafræðinnar á bak við ritun stjórnarskrár, hvers konar hugmyndafræði menn vilji leggja til grundvallar þegar síðan verður skrifuð ný stjórnarskrá. Þess vegna hef ég lagt fram breytingartillögur. Ef menn ákveða að fara út í þetta, sjá tilgang í því að kanna sérstaklega hvaða skoðun fólk hefur á hugmyndafræðinni við gerð stjórnarskrár, vil ég að spurt verði grundvallarspurninga, þar með talið spurningarinnar: Vilt þú að stjórnarskrá Íslands innihaldi eingöngu ákvæði sem eru framkvæmanleg? Þetta mundu eflaust einhverjir telja sjálfsagt mál og ekki þyrfti að spyrja um það, en eftir umræðuna um stjórnarskrárbreytingar veitir greinilega ekki af því að spyrja almenning álits á þessu vegna þess að sumir hv. þingmenn virðast telja að stjórnarskrá megi innihalda ákvæði um hvernig menn vilji helst að heimurinn sé, hvort sem hægt er að hafa hlutina svoleiðis eða ekki, og ákvæði um það hvernig líf fólks ætti helst að vera, hvort sem ríkisvaldið er í aðstöðu til þess að koma til móts við fólk eða ekki. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um það að stjórnarskrá þurfi að innihalda eingöngu ákvæði sem eru framkvæmanleg 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er verulega veigamikið. Ef eitthvert ákvæði í stjórnarskrá er þess eðlis, eins og ákvæðið um heilbrigðisþjónustuna sem er bara út úr kú, að ekki er hægt að framkvæma það þá rýrnar virðing almennings fyrir stjórnarskránni. Það gerist ef dómstólar segja: Þetta ákvæði hefur ekkert gildi, það er ekki hægt að framkvæma það. Þetta á til dæmis við um ákvæðið um lágmarkslaun. Á ríkið að tryggja öll laun í landinu eða hvernig sjá menn það? Ef eitthvert ákvæði er þannig að ekki er hægt að framkvæma það minnkar álit og virðing almennings fyrir stjórnarskránni og það er mjög slæmt. Ég hélt að hv. þingmaður mundi koma inn á það sem ég taldi eiginlega vera áhugaverðast og er í 40 síðna umsögn minni til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem þingmaður hefur skrifað umsögn til nefndar Alþingi. Ég vil nefnilega að 80% þjóðarinnar skilji stjórnarskrána. Það á ekki að þurfa lögspekinga til að segja fólki hvað ákvæðin þýða eins og reyndist með 26. gr. á sínum tíma þegar var verið að tala um fjölmiðlafrumvarpið. Þá komu fram þrjár mjög lærðar ritgerðir um 26. gr. og meðan ég las þær var ég hjartanlega sammála þeim hverri um sig en þær voru allar í kross.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði að það væru 380 málsgreinar í tillögum stjórnlagaráðs, ef ég hef tekið rétt eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann við hvað margar málsgreinar hann gerði athugasemdir, ef hann er með þá tölu á takteinum, því að ég veit að þingmaðurinn lagði mikla vinnu í það í jólafríinu að skrifa athugasemdir við einstakar greinar stjórnlagaráðs. Ég ætlaði að spyrja þingmanninn um helstu athugasemdir en ég hugsa að ég sleppi því og biðji hann að svara því alls ekki, ég ímynda mér að tvær mínútur dugi ekki til þess. Mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn út í það þegar hann nefnir að 15% geti lagt fram vantraust á Alþingi, á hann við 15% kosningarbærra manna eða 15% þjóðarinnar? Ég hef ákveðnar efasemdir um það á þessari stundu - ég tek fram að ég á eftir að skoða það betur hvað þingmaðurinn á við - og er ósammála því að hafa slíkt ákvæði til staðar um að 15% kosningarbærra manna, ef það er það sem þingmaðurinn á við, geti sett fram slíka ályktun. Þá væri tiltölulega einfalt fyrir frekar lítinn hluta þjóðarinnar að skipta hér um Alþingi ótt og títt ef til þess kæmi. Ég velti því líka upp við hv. þingmann hvort sams konar ákvæði geti þá gilt um ríkisstjórn á hverjum tíma þannig að einhver prósenta kosningarbærra manna til dæmis geti lagt fram vantraust á ríkisstjórn úr því að þingmaðurinn talar um að setja vantraust á Alþingi, eða hvort hann er með hvort tveggja þarna undir. Ég læt þetta duga, frú forseti, í þessu fyrra andsvari. Ég ætla að spyrja aðeins um auðlindir í því næsta.

Frú forseti. Mér taldist svo til að málsgreinar tillögu stjórnlagaráðs væru 383 og eru þá fyrirsagnir meðtaldar. Ég er ekki með tölu á því hversu mörgum ég gerði tillögu um að breyta en þær eru æðimargar, ég hugsa að þær nálgist helming, þó veit ég það ekki nákvæmlega. Þegar ég las þessar hugmyndir um samskipti kjósenda og Alþingis, í fyrsta lagi um þau 2% sem gætu lagt fram frumvörp, sem mér finnst nú vera alveg út í hött, svo hitt að tíu af hundraði kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem Alþingi hefur samþykkt, sem leiðir til mjög langvarandi vantrausts og kreppu milli kjósenda og Alþingis, og að lokum það að tíu af hundraði kjósenda geti lagt fram frumvarp til laga á Alþingi þar sem Alþingi kæmi með gagntillögu o.s.frv., og þetta á að afgreiða innan tveggja ára - þetta er þvílíkur óstöðugleiki fram og til baka milli Alþingis og kjósenda að ég held að það yrði mjög slæmt fyrir pólitískt líf í landinu. Í staðinn legg ég til að 15% kjósenda geti lagt til að þing verði rofið og skal sú tillaga fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að fyrst þarf 15% af kjósendum að leggja það til og svo þarf meiri hluti þjóðarinnar að samþykkja það. Það að þjóðin geti fellt ríkisstjórn tel ég ekki vera gæfulegt því að sú ríkisstjórn hefði þó notið a.m.k. þingmeirihluta. Það er nefnilega möguleiki til þess í þessum tillögum að setja ríkisstjórnina af, Alþingi getur sett ríkisstjórnina af með vantrausti, þannig að ef Alþingi beitir ekki vantrausti og þjóðin kemur með vantraust kemur upp mjög undarleg staða þar sem Alþingi styður ríkisstjórnina og þá er spurningin: Mundu þeir ekki bara mynda nýja ríkisstjórn, þ.e. nákvæmlega þá sömu?

Virðulegi forseti. Ekki tókst þingmanninum að sannfæra mig um þessa ágætu tillögu sína um að 15% geti lagt fram tillögu um vantraust sem færi þá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi út í ákvæði í tillögu stjórnlagaráðs um vantraust á forsætisráðherra, ég man ekki greinarnúmerið nákvæmlega núna, en komi fram tillaga um vantraust þá skuli tilnefna annan í staðinn, þ.e. að ekki er hægt að leggja fram vantraust án þess að tilnefna einhvern annan. Þarna tel ég að verið sé að ganga mjög á möguleika og rétt stjórnarandstöðu til að kanna eða láta á það reyna hvort ríkisstjórn hafi í raun meiri hluta á hverjum tíma. Við sjáum það alveg í hendi okkar að margir flokkar í stjórnarandstöðu geta að sjálfsögðu lent í miklum vandræðum með að koma sér saman um eftirmann ef þeir telja sig hafa meiri hluta til þess að velta stjórninni með einhverjum hætti. Það er hreinlegra að hafa þetta eins og er í dag að annaðhvort nýtur ríkisstjórnin eða ráðherrar hennar trausts eða ekki og þá þarf einfaldlega að skipa eða mynda nýja ríkisstjórn eða boða til kosninga ef ekki er slíkur meiri hluti fyrir hendi. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann um 34. gr. í tillögum stjórnlagaráðs þar sem fjallað er um náttúruauðlindir, að þær séu ævarandi eign þjóðarinnar nema náttúruauðlindir sem skilgreindar eru í einkaeigu, ef ég man rétt. Það sem ég velti fyrir mér, og spurning mín á kannski rætur að rekja til tillögu sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur lagt fram um skilgreiningu náttúruauðlinda. Er ekki full þörf á að farið verði í það að skilgreina og taka saman hvað það er sem við Íslendingar lítum á sem náttúruauðlindir?

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi vantraust á ríkisstjórn eða forsætisráðherra þá er það vissulega mikil kvöð að þurfa að tilnefna nýjan forsætisráðherra því að hann gæti verið jafnvel sá sami. Segjum að stjórnarandstaðan og sá flokkur sem tilnefnir forsætisráðherrann nái saman um og vilji fella hinn stjórnarflokkinn út. Þá getur komið upp sú undarlega staða að menn leggi fram vantraust á ríkisstjórnina, forsætisráðherra, en hann yrði svo aftur forsætisráðherra. Ég tel að þetta sé atriði sem við alþingismenn eigum eftir að ræða miklu, miklu betur. Við verðum að hanna og setja upp reglur sem eru þannig að helst komi aldrei til stjórnarkreppu, þ.e. stjórnarkreppu sem er það langvinn og lamandi að hún geti skaðað þjóðlífið mjög verulega. Þetta er úrlausnarefni sem við verðum að finna lausn á. Varðandi skilgreiningu auðlinda, ég hefði mjög gaman af því vegna þess að allar þær auðlindir sem við höfum í dag voru ekki auðlindir fyrir 200 árum. Sjávarútvegurinn var ekki auðlind, hann kostaði mannslíf á hverju einasta ári. Árnar voru ekki auðlind vegna þess að þær voru skaðvaldar í sveitum, einangruðu sveitir, menn komust ekki yfir þær og misstu hesta og hunda og menn drukknuðu í ám. Auðlindin verður ekki auðlind fyrr en til kemur mannauðurinn sem breytir til dæmis jökulánum í orku, sem breytir skipunum þannig að þau verða örugg. Og svo koma nýjar auðlindir eins og tíðnisvið rafsegulbylgna, sem símarnir okkar fá boð um, og á eftir að verða mikil auðlind í framtíðinni, mikil. Svo koma hlutir eins og losunarkvótar og annað slíkt. Ég sé ekki endann á auðlindunum en allt tengist þetta mannauði.