Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Varðandi þetta frv. get ég að mestu, vísað til grg., sem því fylgir. Meginefni þess er það, að eignarauki, sem stafar af aukavinnu, er menn leggja fram utan reglulegs vinnutíma til þess að byggja íbúð til eigin afnota, skuli ekki talinn sem tekjur og skattlagður á þann hátt. Ég þarf ekki að lýsa því, hversu ákvæði gildandi skattal., eins og þau hafa verið, vafalaust réttilega túlkuð af skattanefndum og skattstjórum, hafa komið illa og hart niður á mörgum, sem byggt hafa sér íbúðir, bæði í kaupstöðum, kauptúnum og til sveita. Eins mikil og húsnæðisvandræðin eru hér hjá okkur, er sjálfsagt að stuðlað sé fremur af ríkisvaldinu til þess, að menn leggi fram aukavinnu til þess að koma upp yfir sig íbúðum, heldur en að tálma þeim það, eins og nú er gert með gildandi skattalögum. Niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur hefur mjög tekið þetta til greina við álagningu útsvara, svo að þau hafa ekki komið svo tiltölulega hart niður á þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli. Það má benda á það, að ef þessi aukavinna á að vera skattfrjáls, þá ætti önnur aukavinna, sem menn leggja á sig og fá greidda í peningum, einnig að vera skattfrjáls, a.m.k. ef arði af þeirri aukavinnu er varið til þess að koma upp eigin íbúðum. En þó er hér sá munur á, að þegar menn fá þessar tekjur í peningum, er möguleiki til þess að halda nokkru eftir af þeim fyrir sköttum. En hér er ekki um neina peninga að ræða, sem skattþeginn eignist, heldur eignarauka, sem er fast bundinn í eigninni. Þess vegna hefur reynslan verið sú, að ýmsir þeir menn, sem hér eiga hlut að máli, hafa ekki átt nema um tvo kosti að velja. Annaðhvort að taka lán, sem oft eru þá lítt fáanleg, til þess að standa skil á skattgreiðslum, eða, ef það er ómögulegt, þá að selja húsin, eftir að þeir með mikilli vinnu og sjálfsafneitun eru búnir að koma yfir sig þaki. Það koma ýmis vandamál til greina í sambandi við þá löggjöf, sem hér er ætlazt til, að sett verði. En ætlazt er til þess, að fjmrh. setji um ákvæði þessi, sem í frv. er lagt til, að lögfest verði, nánari reglur. Það má búast við, að reynt verði að misnota þessar undanþágureglur, sem í frv. felast. En það á hins vegar að mega treysta því, að skattyfirvöldin gæti þess, að ekki komi undir þessi ákvæði fleiri en þeir, sem ætlazt er til, að njóti þessara hlunninda. Og með þeim heimildum, sem skattyfirvöldin hafa, ætti þetta að vera hægt. Og ekki ætti að vera meiri hætta á undanbrögðum eða skattsvíkum í sambandi við þetta ákvæði, en í sambandi við fjölda mörg önnur ákvæði skattal. Skal ég ekki hafa fleiri orð um þetta mál að sinni. Ég hef, bæði áður og eftir að þetta frv. var flutt, borið mig saman við menn þaulkunnuga skattamálum hér í Reykjavík. Og þeir af þeim, sem ég hef talað við um þetta, hafa talið þetta, sem í frv. er farið fram á, bæði sanngjarnt og sjálfsagt og ekki erfiðara í framkvæmd, en mörg önnur ákvæði skattal. Vegna þess, hve margir menn hafa þegar orðið hart úti af þessum ástæðum, með sköttum, sem á hafa verið lagðir nú í ár, er svo ákveðið í 2. gr. þessa frv., að tekjuskatt álagðan árið 1948 skuli ákveða að nýju í samræmi við ákvæði 1. gr. frv., ef skattgreiðandi krefst þess innan þriggja mánaða frá gildistöku þessara laga. Til greina gæti komið að stytta þennan frest, þannig að sem fyrst eftir gildistöku laganna fengist úr þessu endanlega skorið. Það hefur komið fram sá misskilningur, m.a. í einu blaði hér í bænum, að þetta frv. eigi einungis við Reykjavík eða þá einungis við kaupstaðina, en nái ekki til sveitamanna. En ég hefði nú haldið, að sveitamenn væru einstaklingar, eins og aðrir þjóðfélagsborgarar. Það er skýrt tekið fram í frv., að það nær til allra einstaklinga í landinu. - Mér er kunnugt um, að Stéttarsamband bænda hefur haft þetta mál til meðferðar og gert ályktun, sem fer mjög í sömu átt og þetta frv. Ég vænti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti mæla með því, að þetta frv. verði samþ. Það þarf kannske að athuga betur ýmsa tekniska hluti í sambandi við þetta, því að það getur að sumu leyti verið dálítið vandasamt að framkvæma efni frv. En ég vil samt mæla með samþykkt frv., vegna þess að mér sýnist ástæða til þess, eins og kemur fram hjá hv. flm. málsins, að gera allt, sem mögulegt og framkvæmanlegt er, til þess að ýta undir það, að menn leggi sig fram þannig, að þeir leggi sína eigin vinnu fram til þess að koma upp íbúðum yfir sig. Þetta hefur svo mikla þjóðfélagslega þýðingu, að það er tvímælalaust full ástæða til að hlynna að þeim, sem svona fara að. Það er að vísu rétt, eins og tekið var fram áðan, að ef menn lita aðeins formlega á þetta, mætti kannske segja, að líka væri ástæða til að undanþiggja frá skatti eftirvinnutekjur, sem menn fá fyrir vinnu hjá öðrum. En þar er sá mikli munur á, að ef menn vinna þetta við eigin byggingar, þá eru menn að festa þessi verðmæti til þess að búa í haginn fyrir sig, og þess vegna er þetta allt annars eðlis en lausayfirvinnutekjur, sem þá ganga ýmist til þess að koma upp íbúðum eða til venjulegra nota. Það gildir náttúrlega sérstakt um aukatekjur, sem menn ávinna sér og beinlínis nota í byggingar eigin íbúða, og mætti segja, að þarna kæmi fram nokkur mismunur. Og mætti sjálfsagt athuga, hvort hægt er að draga úr slíku misrétti. En þó að slíkir ágallar komi fram, er hér um svo þýðingarmikið atriði að ræða, sem þetta frv. fjallar um, að ýta undir það, að menn vinni sjálfir að því að koma upp íbúðum til eigin nota, að ég mun ekki láta það standa í vegi fyrir því að vera með þessari breyt., þó að einhverja ágalla kynni að mega benda á í því sambandi, sem ég nú gat um.



Herra forseti. Það er nú starfandi mþn. í skattamálum, sem mér skilst, að fjmrh. hafi skipað. Þar eiga sæti tveir fulltrúar frá Sjálfstfl., einn frá Framsfl., einn frá Alþfl. og einn frá Sósfl. Störf þessarar n. fara fram í húsakynnum bæjarskrifstofanna vegna þess, að annar fulltrúi Sjálfstfl. er starfsmaður Reykjavíkurbæjar og undirmaður hv. 1. flm. þessa frv. Og ég býst við, að efnið í þessu frv. sé komið þann veg í frv. -form, að það sé einhvern veginn árangur starfs þessarar mþn. Þetta frv. hefur, a.m.k. að efni til, komið til umr. í þeirri n. Og allir nm. í þeirri n. eru sammála um, að gera þurfi eitthvað í þessu atriði. Og sú breyt. á skattal., sem er í undirbúningi hjá þessari mþn., sem ég gat um, getur maður þá sennilega búizt við, að fram komi bráðlega, fyrst till. um breyt. í þessu atriði er komin fram. Og ég verð að segja, að þessi órói, sem kemur fram í að hreyfa þessu máli á þingi, sem hér liggur fyrir, þegar vitað er, að á leiðinni er heildarfrv. um breyt. á skattal., sem fulltrúar allra flokka vinna að, hann minnir dálítið á aðferðir, sem hafðar hafa verið í sambandi við till., sem fram hafa hér komið um jeppabifreiðar og landbúnaðarvélar. Fleira hefur komið fram í sambandi við innflutning jeppabifreiðanna, sem virðist mest vera gert til þess að sýnast. Ég er, eins og aðrir í mþn., á því, að þetta frv. eigi fram að ganga. En ég tel þessa breyt. ófullkomna. Þetta á að mínu áliti ekki að koma fram sem breyt. á 9. gr. skattal., heldur 10. gr. Þetta, sem menn vinna við eigin íbúðir, eru tekjur manna, sem koma strax fram sem peningur í hendi, þegar húsið er selt. En til þess að ýta undir það, að menn leggi vinnu sína í þessa hluti, er eðlilegt að veita þeim frádrátt í skatti, a.m.k. miðaðan við venjulega dagvinnu, fyrir því, sem menn vinna við að koma upp eigin íbúðum. Og ég lagði til, að þetta verði sett sem einn liður í 10. gr. skattal., greinina um frádrátt. Það er hins vegar ekki alveg búið að afgreiða þetta úr n. Þó var meiri hl. í því máli í n. ekki á því að fallast á till. mína í þessu efni, heldur vildi bæta þessu við 35. gr. skattal., sem er um ívilnun í skatti vegna sjúkleika, og þá þarf að sækja um þetta til skattstjóra. Ég held, eins og sakir standa, að þetta sé álit meiri hl. þessarar skattamálan., þótt eitthvað kunni að breytast afstaða sjálfstæðismanna í n. við það viðhorf, sem skapazt hefur við það, að hv. þm. Snæf. kemur hér með þetta mál í frv.-formi og tekur það út úr öðru, sem verið er að undirbúa í sambandi við breyt. á skattal. Ég tel nú ekki svo mikinn mun á því, sem menn vinna sjálfir við eigin íbúðir, og hinu, sem menn leggja á sig í sama skyni í vinnu til þess að afla sér hærri peningatekna við annað. Til dæmis sjómenn geta ekki unnið að byggingu eigin íbúða sinna í yfirvinnu. En þeir leggja mikið á sig til þess að auka tekjur sínar sem mest, ef þeir eru að byggja íbúðir fyrir sig. Þess vegna álít ég, að það eigi að hafa hliðsjón af því, og álít, að þetta sé of þröngt ákveðið, eins og til er tekið í frv. Enn fremur álít ég, að þegar þetta er tekið sérstaklega, sem frv. er um, að ekki sé hægt að ganga frá því máli, svo að gagni verði, nema með því að taka þetta sérstaklega fyrir í sambandi við álagningu útsvara einnig, því þótt hv. þm. Snæf. segði, að niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur hefði tekið sanngjarnt tillit til þess, þegar menn hafa verið að koma á þennan hátt upp eigin íbúðum, þá held ég, að það hafi verið einmitt öfugt. Niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur, sem starfar undir stjórn hv. þm. Snæf., borgarstjórans í Reykjavík, hefur lengi sýnt mjög mikla ófyrirleitni í hækkun útsvara. Kvartanir hafa komið úr ýmsum áttum þessu viðkomandi, og menn standa varnarlausir gagnvart niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur í þessum efnum. Og það mundi ekki ná tilgangi sínum að samþ. þetta frv. sem lög, nema með því að gera svipuð ákvæði bindandi fyrir niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur. - Og það er mjög óeðlilegt líka, þegar um ákvæði 2. gr. er að ræða, að miða það, sem þar er ákveðið, aðeins við síðasta framtal. Hér er lagt til, að það ákvæði nái aðeins til þess misréttis, sem menn hafa verið beittir við síðustu skattálagningu. Og frv. er miðað einungis við skattálagningu, en ekki útsvarsálagningu. En þetta þarf að ná til lengri tíma aftur í tímann. Það er óhjákvæmilegt. Og ég vil sérstaklega beina því til þeirrar n., sem fær frv. þetta til meðferðar, að taka þetta atriði til sérstakrar athugunar. Ég vil taka það fram, að ég er mjög hlynntur því, og Sósfl., að ívilnanir viðkomandi skattálagningu verði látnar gilda gagnvart þeim mönnum, sem leggja mikið á sig til þess að koma upp eigin íbúðum. Og ég vil leggja áherzlu á það, að Sósfl. verður fús til þess að hraða afgreiðslu þessa máls í þinginu. Og ég vænti þess, að flokkur hv. 1. flm. leggi fram sinn skerf til þess, að við getum afgr. frv. bara á mjög skömmum tíma, því að þetta er mjög aðkallandi, vegna þess að ýmsir, sem lagt hafa vinnu í að koma upp eigin íbúðum, eru að komast í þrot, vegna þess að krafizt hefur verið af þeim að greiða skatt af þessum yfirvinnutekjum, sem að vísu hafa aukið þeim eign, en hafa ekki gefið þeim neina greiðslumöguleika. Þetta er því mjög aðkallandi.



Herra forseti. Það er nokkuð erfitt að átta sig á því, hver er afstaða hv. þm. Siglf., sem talaði hér fyrir hönd Sósfl. í þessu máli. Ýmist var hann með ásakanir gagnvart mér, að mér virtist, um málefnahnupl, þar sem ég notaði aðstöðu mína til þess að ná till., sem hann hefði unnið að í mþn., eða hann talar um, hve nauðsynlegt sé að koma fram efni þessa frv., og endar svo með því að skora á mig að beita mér fyrir því í mínum flokki, að þessu máli, sem hér liggur fyrir, verði hraðað í gegnum þingið. Það þarf sannarlega engrar hvatningar við af hans hálfu, til þess að Sjálfstfl. hraði afgreiðslu þessa máls á þingi. En hv. þm. Siglf. byrjaði á að segja, að efni þessa frv. muni vera komið frá einum starfsmanni á bæjarskrifstofunum, sem mun vera hagfræðingur bæjarins. Hv. þm. segir, að unnið hafi verið að þessu máli á skrifstofum starfsmanna bæjarins. Þessi hagfræðingur hefur nú aldrei minnzt á þetta mál einu orði við mig, og ég aldrei rætt það við hann. Og að þetta sé hnupl frá hv. þm. Siglf., af því að þetta sé till., sem hann hafi borið fram í mþn., það er bara hlægilegt. Þetta mál var rætt ýtarlega á landsfundi sjálfstæðismanna á Akureyri í sumar, og var þar gerð sérstök ályktun um þetta mál. Og það er fjarri lagi, þegar hv. þm. Siglf. eignar sér þessa hugmynd, af því að hann hafi borið þetta mál fyrst fram í mþn. í skattamálum. Varðandi það, að heildarundirbúningur undir breyt. á skattal. sé á leiðinni, sem hv. þm. Siglf. var að tala um, þá er þetta gömul og klassísk mótbára gegn umbótum á löggjöf. Maður hefur enga tryggingu fyrir því, að heildarendurskoðun á skattalöggjöfinni verði komið í kring á þessu þingi. Þar koma vafalaust fram mörg ágreiningsmál, og mjög mikil hætta er á því, að allmikinn tíma þurfi til þess að afgreiða þau mál. Það er þess vegna fullkomin ástæða til þess að bera þetta frv. fram og hraða því, því að þetta mál, sem frv. er um, þolir enga bið, að létta þessari miklu skattabyrði af þeim mönnum, verkamönnum og öðrum efnaminni borgurum, sem leggja mikið á sig til þess að koma upp sínum eigin íbúðum, en standa frammi fyrir því nú að þurfa að selja húsin vegna skattinnheimtu, ef ekki verður breytt. l. þar um. Ég þekki mörg dæmi þess úr þingsögunni, að ýmsum umbótamálum hefur verið komið fyrir kattarnef einmitt á þeim grundvelli, að vísað hefur verið til þess, að heildarendurskoðun sé að fara fram á viðkomandi lagabálki, og á þeim grundvelli lagzt á móti málum. Á fyrsta þingi, sem ég átti sæti á, flutti ég frv. um opinberan ákæranda. En með tilvísun til heildarendurskoðunar á tilteknum l. - eins og hv. þm. Siglf. var að minnast á í sambandi við þetta frv. - var tafið fyrir því máli þing eftir þing. En sú heildarendurskoðun er ekki komin fram enn, eftir 14 ár, sem liðin eru síðan ég bar tilgreint frv. fram. Ég skal nú ekkert um það segja, hvort endurskoðun skattal. verður lokið fljótlega eða ekki. Allt er í óvissu um það, að mér virðist. Og ég vil ekki, að þessu máli, sem hér liggur fyrir, verði frestað, þangað til sú endurskoðun kemur til endanlegrar afgreiðslu hér. Hv. þm. Siglf. notaði svo tækifærið til ásakana á niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur og á mig. Annars vegar sagði hann, að niðurjöfnunarnefndin gengi fram á ófyrirleitinn hátt í því að skattpína þessa menn, sem með þessu frv. á að koma til hjálpar, og mér skildist, að hann teldi, að innheimtuaðgerðir mínar væru af svipuðu tagi. En í þessu frv. felst engin ásökun á neinn skattstjóra eða skattanefnd. Ég álít, að þessir aðilar telji sig bundna að lögum við að fjalla um þessi mál eins og gert hefur verið. Og skattstjórinn í Reykjavík taldi mjög æskilegt að fá þetta frv. samþ., til þess að skattyfirvöldin í Reykjavík hefðu heimild til að veita þessum mönnum, sem byggja sínar eigin íbúðir á þann hátt, sem hér er greint, ívilnanir í skatti, því að þeir, sem við skattamál fást, vita bezt, hve þetta kemur illa við menn. En hins vegar er ekki lögfestur útsvarsstigi, sem niðurjöfnunarn. skuli fara eftir, og hafa þær því frjálsar hendur þannig, að þeim er heimilt að taka tillit til þess, að ætlazt er til þess af löggjafanum, að þeim mönnum sé hlíft við þungbærum greiðslum til hins opinbera, sem eru að koma upp eigin íbúðum og leggja vinnu sína í það. En að hv. þm. Siglf. talar um, að niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur gangi lengra en góðu hófi gegnir og á ófyrirleitinn hátt fram í útsvarsinnheimtu af þessum mönnum, það hygg ég að stafi af því, að hann hafi ekki sett sig inn í þetta. Niðurjöfnunarn. Reykjavíkur hefur einmitt séð þá nauðsyn, sem á því er að ívilna þessum mönnum, sem með eigin vinnu hafa unnið að því að koma upp sínum eigin íbúðum, og tekið mjög mikið tillit til þess, þegar um slíkt hefur verið að ræða. Þessar ásakanir hv. þm. Siglf. í garð niðurjöfnunarn. Reykjavíkur eru því fleipur eitt og fjarstæða. Hann segir, að menn séu varnarlausir gagnvart þessum yfirgangi niðurjöfnunarn. Reykjavíkur. En ég veit nú ekki annað en að tveir aðilar geti breytt ákvörðunum niðurjöfnunarn. Reykjavíkur, bæði yfirskattanefnd og ríkisskattanefnd. Og ef menn telja sig órétti beitta af niðurjöfnunarn. Reykjavíkur, þá er hægt að reyna, hvort ekki sé hægt að fá lagfæringu á því og réttingu mála á þessum tveimur stöðum. Um innheimtuaðgerðir mínar sem borgarstjóra í Reykjavík skal ég ekki ræða hér. En ég ætla, að þær séu ekki harðgerðari gagnvart borgurunum, en innheimtuaðgerðir hv, þm. Siglf., þegar hann var bæjarstjóri á Siglufirði og hafði svipað hlutverk með höndum. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir góðar undirtektir undir þetta mál, og vænti þess, að þetta mál fái skjóta afgreiðslu á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég vil ekki láta frv. þetta fara svo fram hjá mér við 1. umr., að ég ekki láti í ljós ánægju mína yfir því, að það er fram komið. Ég ætla ekki að deila um aðdraganda að flutningi þess hér í þinginu. Hann skiptir ekki svo miklu máli frá mínum bæjardyrum séð. Aðalatriðið er, að hér er frv., sem á að fyrirbyggja órétt, sem hafður hefur verið í frammi gagnvart þeim mörgu þjóðfélagsþegnum, sem reynt hafa með eigin vinnu að byggja sér þak yfir höfuðið. Ég hygg, að það þurfi ekki mörg orð til að útskýra, að þessir menn hafa verið sérstaklega skattpíndir og að nauðsynlegt er, að því verði af þeim létt. Og mér skilst, að þetta frv. hafi þá möguleika inni að halda. Þess vegna fagna ég því, að það er komið fram. En ég vil, til athugunar fyrir þá n., sem fær þetta frv. til meðferðar, benda á, hvort ekki sé rétt að gera það, sem hv. þm. Siglf. benti á, að taka útsvörin líka með, því að jafnvel þótt svo væri, að niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur, eins og hv. borgarstjórinn í Reykjavík, þm. Snæf., lýsti yfir, hefði verið mjög sanngjörn í þessu tilliti í niðurjöfnun útsvara á menn að þessu sinni, þá er það ekki tryggt, að það sé annars staðar eins, og ekki er tryggt heldur, að svo verði í niðurjöfnunarn. Reykjavíkur til eilífðar, heldur geti komið verri menn sem þar ráði síðar. Þess vegna álít ég, að það eigi að ákveða með l., að niðurjöfnunarnefndir skuli taka ákveðið tillit til þess, hliðstætt því sem þetta frv. fer fram á viðkomandi skattinum, að menn þeir, sem hér ræðir um, verði ekki heldur píndir með álagningu. útsvara - Sömuleiðis álít ég rétt fyrir n., sem fær mál þetta til meðferðar, að athuga, hvort ekki muni vera rétt, að þeim, sem orðið hafa fyrir þessum órétti í skattgreiðslu á stríðsárunum, verði endurgreitt það, sem af þeim hefur verið tekið þá og 2. gr. frv. fjallar um endurgreiðslu, á viðkomandi tekjuskatti álögðum 1948.



Herra forseti. Ég vildi með örfáum orðum lýsa afstöðu minni til þessa frv., sem fyrir liggur. Ég tel hiklaust, að frv. þetta stefni í rétta átt, og fagna þess vegna því, að það skuli vera fram komið. - Mér er kunnugt um, að fulltrúi Alþfl. í þeirri n., sem hefur undanfarið starfað að endurskoðun skattal., hefur verið því samþykkur, að svipuð breyt. og þessi verði tekin inn í það endurskoðaða skattalagafrv., þó að þar sé gert ráð fyrir nokkuð öðru formi á þeim skattfríðindum, sem hér er um að ræða, heldur en hér er gert ráð fyrir. Ég get að vísu ekki leynt því, og vildi skjóta því til þeirrar n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að æskilegra væri að láta þau skatthlunnindi, sem hér er um að ræða, geta náð til fleiri aðila en þeirra, sem hér er gert ráð fyrir, að njóti þeirra, því að eins og hér hefur verið bent á, geta menn með eigin vinnu stuðlað að sköpun slíkra þjóðfélagslegra verðmæta sem bygginga á fleiri hátt ,en þann að leggja fram eigin vinnu í sambandi við verkið. Menn geta auðvitað aflað sér tekna með margs konar vinnu og varið tekjunum til þess að koma húsi yfir höfuð sér. Hér er því ekki eðlismunur á, heldur formsmunur á þeirri vinnu, sem maður leggur á sig, til þess að koma upp eigin húsi. Mér er fullkomlega ljóst, að erfiðleikar eru í sambandi við það, og það kann að valda misferli, ef svo almenn heimild ætti að vera í skattal., að draga mætti frá við skattaframtal tekjur af aukavinnu, sem maður legði á sig til þess að koma upp húsi til eigin íbúðar. En vel kann að vera, að það fyndist form fyrir aðferð til þess að láta slíka skattfríðindaheimild ná til allra, sem leggja á sig sérstaka vinnu til þess að koma upp yfir sig húsi, og stuðla þannig að lausn húsnæðisvandamálsins í landinu. Og ef einhver leið til þess er tiltækileg, þá mundi ég vera því hlynntur, að til slíkra ráðstafana yrði gripið. Ég vildi skjóta því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, að hún athugi, hvort ekki er unnt að gera þessa skattaívilnunarheimild víðtækari, en hér er gert ráð fyrir í frv., þannig að hún nái til allra auka. tekna, sem sannanlega er varið til þess að koma upp íbúð yfir viðkomandi skattgreiðanda.



Herra forseti. Ég hélt ekki fram, að hér hefði verið hnuplað uppástungum mínum í þessu máli. Ég tók skýrt fram, að mþn. í skattamálum hefði öll verið sammála um, að það þyrfti að stíga skref í þessa átt, sem frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar hefur ekki verið fullt samkomulag um formið, sem hafa ætti á því. Ég held, að það sé af hroðvirkni gert að gera ráð fyrir því að setja þetta ákvæði, sem frv. er um, inn í 9. gr. skattal. Það á að koma við 10. gr. að mínu áliti. Það er algerlega óþarfi fyrir hv. þm. Snæf. að segja eða gefa í skyn, að ég sé með mótbárur gegn framgangi þessa frv. Ég er alveg með því, að þessi skattívilnun sé leyfð. Og ég tók þetta skýrt fram. Og ég tók fram, að þetta væri allt of þröngt til tekið í frv. Mér finnst ekki rétt að binda þetta eingöngu við það, að menn vinni sjálfir að byggingu íbúða fyrir sig til eigin íbúðar. Og ég tók einnig fram, að ég teldi ákvæði 2. gr. ná til of langs tíma. Það er vitanlega hægt að taka til greina í því efni, sem sú gr. fjallar um, það, sem gerzt hefur í þessum efnum á mörgum árum, og láta endurborga skatt og útsvör, sem lagt hefur verið á of hátt. Og það er óeðlilegt gagnvart skattþegnunum að binda þetta aðeins við þann tíma, sem hér er gert ráð fyrir í 2. gr. frv., en láta það ekki ná einnig til þess, sem áður hefur verið gert í þessum efnum. Þess vegna er ég ekki aðeins hlynntur því, sem felst í þessu frv., heldur einnig því, að farið verði lengra í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég var þess vegna ekki að benda á, að hér hefði verið gripið til eins hluta af hugmyndum, sem fram hafa komið í n., sem vinnur að endurskoðun skattalöggjafarinnar - ég var ekki að benda á þetta í þeirri meiningu, að ég vildi slá því á frest að samþ. efni frv. Ég er ekkert á móti því, að þessi mál verði að einhverju leyti afgreidd í pörtum, hvert atriði út af fyrir sig. Ég tók fram, að ég vildi, að þetta frv. væri samþ., af því að það væri aðkallandi. En það eru líka ýmis önnur mál á döfinni hjá mþn. í skattamálum, sem þarf að afgreiða fljótt. Og mér heyrðist á hv. þm. Snæf., að hann gerði hálfvegis ráð fyrir því, að það yrði ekkert úr störfum þessarar mþn., þannig að mjög litlar líkur væru til þess, að þær till., sem frá henni kæmu, yrðu lögfestar. Þetta eru náttúrlega nýjar upplýsingar, ef svona er. Og form. þessarar n. er sjálfstæðismaður, og n. er skipuð af ráðh. Sjálfstfl. Og nú talar einn af foringjum Sjálfstfl., sem er borgarstjórinn í Reykjavík. Getur verið, að það megi skoða þetta sem upplýsingar um það, að meiningin sé að gera ekkert úr þessu máli frekar, þ.e. endurskoðun skattal.? En nú um nokkurt skeið hafa störf þessarar mþn. alveg legið niðri. Það er kannske eitthvert samband milli þess og þessara upplýsinga hv. þm. Snæf. En mþn. er svo langt komin í störfum sínum, að hún getur á mjög skömmum tíma lokið við störf sín. En þau hafa legið niðri nú um tíma. En ef búast má við því, að ekki verði hugsað um, að það fáist afgreiðsla á þessum heildartill. mþn., þá er það enn frekari rök fyrir því, að það beri að afgr. þessi mál, breyt. á skattal., í pörtum. - En hvað sem því líður, tók ég skýrt fram, að ég væri mjög fylgjandi því, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir. Og það er langt frá því, að ég hafi borið fram mótbárur gegn þessu frv. á nokkurn hátt. En ég fann að því, að það væri hroðvirknislega samið, og taldi, að það gengi of skammt. En þetta stendur hvort tveggja til bóta. Hv. þm. Snæf. sagði það vera ósannindi, sem ég sagði um niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur. Ég ætla ekki að munnhöggvast við hann um þetta. En mér er vel kunnugt um þessi mál frá ýmsu fólki. En það kemur á daginn, þegar þetta frv. er orðið að l. og farið er að framkvæma þau, hvernig þarna er um hnútana búið og hvaða fólk hefur farið illa út úr þessu. Og við getum beðið með að rífast um það, þangað til við sjáum niðurstöður þess. - En ég skora á hv. þm. Snæf. að vinna að því, að hans flokkur aðstoði hann í því að fylgja þessu máli fram.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta frv. nú. Það var hér á dagskrá fyrir 2 árum, og urðu þá um það allýtarlegar umræður. Hins vegar er það af rökstuddum ástæðum, að þetta mál er nú flutt hér öðru sinni, því að tíminn hefur mjög sannað það, að þær mótbárur, sem færðar voru helzt gegn því á sínum tíma, hafa við lítil rök að styðjast. T. d. var þá m. a. talið af alþýðusambandsþingi, að frv. sem þetta, ef að lögum yrði, mundi auka stjórnmáladeilur innan verkalýðsfélaganna og afskipti pólitísku flokkanna af innanfélagsmálum þeirra. Ég held nú í ljósi þeirra hörðu átaka, sem átt hafa sér stað við nýafstaðnar kosningar til alþýðusambandsþings, að enginn þurfi að bera því við lengur, að þessi eða önnur breyting á lögum stéttarfélaganna muni innleiða pólitísk átök og deilur innan samtakanna. Þær deilur eru nefnilega þegar deginum ljósari, svo að ekki stenzt sú viðbára lengur. Hitt er rétt, að sumir hafa til þessa ekki viljað fylgja slíkri breytingu, af því að þeir hafa fremur kosið að hún sprytti af frjálsum óskum samtakanna sjálfra, kæmi, ef svo mætti segja, innan frá. En því miður hefur ekki bólað á slíkri hreyfingu frá yfirstjórn þessara samtaka, sem kommúnistar ráða. En ef sú breyting yrði, að óskir um þetta kæmu innan frá, yrði því ekki síður fagnað af flm. þessa frv. - Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, en óska eftir, að málinu verði vísað til allshn.



Herra forseti. Eins og hv. 1. flm. þessa frv. tók fram, hefur það verið flutt hér áður, en er nú í dálítið breyttri mynd. Efni þess er þó óbreytt, en það, sem hefur breytzt, er það, að nú er það heill flokkur, stærsti þingflokkurinn, sem raðar sér sem flm. málsins, svo að útlit er fyrir, að hér sé um pólitískt frv. að ræða. En nú skulum við rifja upp, hvaða undirtektir þetta mál hefur fengið í verkalýðsfélögunum, hagsmunasamtökum verkamanna. Verkamenn hafa rekið sig á það í hvert sinn og komið hefur til átaka innan verkalýðsfélaganna, að hagsmunir þeirra hafa aldrei verið hinir sömu og hagsmunir atvinnurekendanna, sem nú raða sér um þetta frv. Um verkamannafélagið Dagsbrún, sem ég hef verið formaður fyrir í 6 ár, get ég sagt það, að á þessu tímabili hefur enginn sjálfstæðisverkamaður haft svo mikið fyrir að ræða þetta mál í félaginu, svo að ekki er það fram borið hér fyrir þá né aðra verkamenn. Þegar þetta frv. kom fyrst fram, var það upphaflega rætt í trúnaðarmannaráði Dagsbrúnar, og þar mælti ekki einn einasti með því. Því var þvert á móti mótmælt með öllum greiddum atkvæðum. Um sama leyti var almennur fundur í Dagsbrún, og var mál þetta lagt fyrir hann. Þar voru samþykkt mótmæli gegn því og rökstudd með því, að slíkt fyrirkomulag mundi valda pólitískum deilum og flokkadráttum innan félaganna. Þarna voru um 600 manns á fundi, og fundurinn samþykkti harðorð mótmæli gegn þessu frv. með öllum greiddum atkvæðum gegn 5, og enginn af þessum 600 verkamönnum reis upp til að mótmæla því gerræði, sem hv. flm. þessa frv. þykjast vera að firra verkamenn. En hvers vegna koma þeir þá með þetta frv.? Ekki líklega til að fordæma það, að menn í frjálsu þjóðfélagi ráði sjálfir fyrirkomulagi félaga sinna, ef þau eru löglega stofnuð og starfrækt. Það er illt til þess að vita og kemur naumast af góðu, þegar algerlega óviðkomandi menn og ótilkvaddir ætla að fara að setja frjálsum félögum reglum um innri mál þeirra og tilhögun. Ég gæti hugsað mér, að þeir mundu vitna í Búnaðarfélagið, að þar séu hlutfallskosningar. Þar gegnir allt öðru máli, sbr. þá gífurlegu fjárveitingu, sem Búnaðarfélagið hefur fengið frá ríkinu. Ef verkalýðsfélögin hefðu fjárstyrk frá hinu opinbera, væru hlutfallskosningar eðlilegri. En verkalýðsfélögin eru hrein hagsmunafélög, sem byggja tilveru sína á baráttu fyrir kjörum meðlima sinna, en ekki almannafé. Hitt er svo annað mál, að verkamönnum er það ekkert undrunarefni, þó að mál sem þetta sé borið fram hér gegn þeim, því að þeir hafa ekki átt svo miklum skilningi að mæta á hæstv. Alþingi, að þeir búist beinlínis við hagsbótamálum héðan. Það liggur við, að öll afskipti Alþ. af verkamönnum hafi verið til að hefta starfsemi verkalýðsfélaganna. Við hv. 11. landsk. bárum t. d. fram till. um togaravökulögin í fyrra. Það var þá talið, að það mál væri alveg hreint frámunalega hættulegt fyrir afkomu sjávarútvegsins. Síðan var því máli vísað til ríkisstj., og hefur ekki verið hreyft við því síðan. Í hvert sinn, sem verkalýðssamtökin hafa lagt frv. um breytingar fyrir Alþ., t. d. um togaravökulögin, hefur verið unnið á móti þeim eins og hægt er, og reynslan hefur sýnt, að löggjafinn hefur orðið hagsmunamálum verkalýðsins fjötur um fót. Hér hefur gengið erfiðast að fá skilning á hlutverki verkamannsins í þjóðfélaginu, og nú á Alþ. að fara að blanda sér í innri mál verkalýðsfélaganna. Og hvílík lýðræðishugsjón er hér boðuð. Ef einn fimmti hluti stéttarfélags kemur fram með það að heimta hlutfallskosningu, en 4/5 hlutar félagsins greiða atkvæði á móti hlutfallskosningu, þá mælir þetta frv. svo fyrir, að þessi fimmtungur skuli ráða fyrir 4/5 félagsmanna. Þetta er nú lýðræði. Löggjafinn á að fara að lögbjóða, að fimmti hluti félagsmanna skuli vera rétthærri, en allir aðrir félagsmenn til samans. Menn, sem hafa byggt upp verkalýðsfélögin og barizt fyrir málum verkamanna, skulu lúta í lægra haldi og margfaldur meiri hluti félagsmanna með þeim, ef aðeins tekst að vekja upp 1/5 hluta félagsmanna gegn yfirgnæfandi meiri hluta þeirra. Það er stórfurðulegt, svo að ekki sé meira sagt, að heill þingflokkur skuli koma fram með annað eins og þetta, og þar að auki er vert að athuga það, að enginn þessara manna er í verkalýðsfélagi, enginn þeirra hefur þurft að berjast á vettvangi verkamannsins, og með flutningi þessa frv. eru þeir ekki að berjast fyrir verkamenn. - Ég trúi því ekki fyrr en ég sé og tek á því, að þetta frv. fari sem l. út úr Alþ., þingmenn fótumtroði svo rétt samborgaranna sem hér er lagt til og í eðli sinu er brot á stjórnarskrá landsins. Ég vildi aðeins lýsa þessu yfir, um leið og ég læt þá öruggu von í ljós, að allir þm., sem unna réttlæti og frjálslyndi, sameinist um að fella þetta frv., ef það kemst svo langt.



Herra forseti. Þetta frv. er þannig vaxið, að ég get ekki látið hjá líða að kveðja mér hljóðs við 1. umr. þess, ekki sízt þar sem hún verður væntanlega útfararsálmur þess. Hv. 1. flm. málsins talaði um það áðan, að þetta frv., sem hann flytur nú ásamt öllum þm. Sjálfstfl. í þessari hv. d., væri hið sama og hann flutti hér fyrir 2 árum og þá var fellt. Og ástæðuna til þess, að það er nú flutt í annað sinn, kvað hann vera þá, að tíminn hefði leitt í ljós réttmæti málsins. Hann gat þess um leið, að þau mótmæli, sem komið hefðu þá fram gegn frv., hefðu haft litla þýðingu. Ég skal nú gera þeim ummælum nokkur skil. Þetta frv. snertir fyrst og fremst verkalýðshreyfinguna í landinu, og hún hefur því sjálf mest að segja um málið, hennar orð er hér þungvægast. Og nú geta hv. flm. þessa máls ekki státað af því, að verkalýðsfélögin hafi mælt með þessari breytingu, það er eitthvað annað. Á síðasta alþýðusambandsþingi, sem menn af öllum stjórnmálaflokkum sátu á, voru einróma samþ. mótmæli gegn þessu frv. og þau eru skjalfest. Þannig hafa verkalýðssamtökin í heild borið fram einróma mótmæli, og þau mótmæli eru þungvæg, en ekki léttvæg. Um þetta frv. er það að segja, að ef sá háttur yrði upp tekinn, sem það gerir ráð fyrir, að verkalýðsfélögunum yrði fyrirskipað með lögum að taka upp innan sinna vébanda ákveðið kosningafyrirkomulag til stéttarþings og stjórnar- og trúnaðarstarfa, þá verð ég að segja, að það væri hrein árás á félagafrelsið í landinu og það dæmafá árás, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á. Og ég sé ekki, að neitt réttlæti þá árás, þótt hv. 7. þm. Reykv. teldi í ræðu sinni, að rökstuddar ástæður lægju til þess, að þetta mál er flutt hér að nýju. En honum láðist að nefna þær ástæður. - Eitt hefur þó verið reynt að telja þessu frv. til gildis. Það er það, að það muni innleiða meira lýðræði í skipulagi verkalýðshreyfingarinnar, skilst manni, og minni innbyrðis átök en verið hafa að undanförnu. Þess ber að gæta, að verkalýðshreyfingin er samsett af mönnum úr öllum flokkum, og það er rétt, að átaka hefur gætt innan hennar vegna þess. Hins vegar gengur enginn þess dulinn, sem er hlynntur verkalýðshreyfingunni, að bezt væri að þjappa henni saman um áhugamál sín án tillits til flokksskoðana einstaklinganna. Það væri bezt, að menn skipuðu sér eftir málefnum, og það hafa verkalýðssinnar oft gert, þess eru mörg dæmi. En með því að ákveða og lögbjóða hlutfallskosningar í félögunum er um leið verið að ákveða, að stjórnmálabarátta skuli alltaf vera háð innan samtakanna, því að þá mundi óhjákvæmilega verða stillt upp til kosninga eftir flokkum, flokkarnir mundu kanna fylgi sitt. Og upp úr þessu sprytti eingöngu og héldist pólitísk barátta innbyrðis í verkalýðsfélögunum, í stað þess að samtök vinnandi fólks eiga að leysa hagsmunamál sín í sameiningu. Ég væni hv. flm. ekki um, að þeir ætlist til, að þannig fari, en ég bendi á þá staðreynd, að þannig mundi fara, ef frv. þeirra næði fram að ganga, þetta yrði afleiðingin af því. Hv. síðasti ræðumaður gat þess í sinni ræðu, sem ég minntist á áðan, að eitt blómið, sem ætlað væri að skreyta þetta frv., væri það, að það fullnægði betur lýðræðinu, en núverandi fyrirkomulag, en fullnæging lýðræðisins er sú, að gert er ráð fyrir, að einn fimmti hluti félagsmanna geti ákveðið kosningafyrirkomulag gegn fjórum fimmtu hlutum félagsmanna. En er þetta ekki að fara aftan að hlutunum í öllu lýðræðisskvaldrinu? Þegar talað er um lýðræði í kosningum, þýðir það, að meiri hlutinn ráði. Það gildir að sjálfsögðu um kosningar í verkalýðsfélögum eins og annars staðar. En hér er þessu snúið við og 1/5 gert hærra undir höfði en 4/5. Afleiðingin yrði sú, að ef um ágreining væri að ræða, réði þessi fimmti hluti, en vilji mikils meiri hluta yrði fyrir borð borinn. Slíkt er ekki lýðræði. Ég gat þess í upphafi þessa máls, að alþýðusambandsþing hefði fyrir tveimur árum samþykkt einróma mótmæli gegn þessu frv. Þar greiddu menn af öllum flokkum atkv. gegn frv., meðal þeirra sjálfstæðismenn. Það kom mér ekkert einkennilega fyrir sjónir, að hv. 7. þm. Reykv. skyldi flytja þetta frv. fyrir tveimur árum, þar sem það er á allra vitorði, að það er stefna Sjálfstfl. á þingi, að hlutfallskosningar verði teknar upp í verkalýðsfélögunum. En mér kemur einkennilega fyrir sjónir, að það skuli nú vera flutt hér í annað sinn og þá af öllum sjálfstæðismönnum í deildinni, því að það er nú svo um þann flokk eins og aðra, að ég hélt hann hefði vit á að draga sig til baka með mál, sem ekki eru í neinu samræmi við vilja fólksins, heldur þvert á móti. Ég hélt, að hann hefði rekið sig svo rækilega á í þessu efni 1946, að hann gleymdi því ekki strax aftur, en það lítur ekki út fyrir það. Þótt nú hafi eðlilega komið til átaka í verkalýðsfélögunum við kosningar til alþýðusambandsþings, þá geri ég fastlega ráð fyrir og veit raunar fyrir víst; að verkamenn sjá ekkert annað en óhag í því að samþykkja þetta frv., það mundi ala á sífelldri sundrung og veikja stéttarsamtök þeirra og brjóta þau niður. Ég verð því að lokum að segja, að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að þetta frv. komist lengra, en til nefndar, fremur en síðast. Síðan verður það fellt.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá liða við 1. umr. þessa máls að láta þess getið, að ég er andvígur því. Ég tel, að afskipti löggjafans af frjálsum félagsskap í landinu eigi ekki að vera meiri en nauðsyn krefur. Og sú hefur líka verið stefnan fram til þessa, sbr. lög um stéttarfélög og vinnudeilur og lögin um samvinnufélög. Þar kemur fram sú stefna að hafa afskipti löggjafarvaldsins af málefnum félagssamtakanna ekki meiri, en brýna nauðsyn ber til. Með þessu frv. er aftur á móti lagt til, að löggjafarvaldið fari beinlínis að skipta sér af skipulagningu verkalýðsfélaganna, þar sem miklum minni hluta á að vera heimilt að krefjast hlutfallskosninga, en það eru meiri afskipti en ég fellst á, að séu réttmæt eða æskileg. Þó læt ég þess getið, að e. t. v. væri ástæða til að breyta eitthvað gildandi lögum um stéttarfélög og vinnudeilur og samvinnufélagalögunum, en um leið tek ég það skýrt fram, að ég álít, að það eigi ekki frekar við fyrri lögin, en þau síðari. Reynslan hefur sýnt, að í sambandi við kosningar í slíkum félögum hefur oft orðið vart nokkurs misskilnings og þar hafa orðið mistök. Það hefur t. d. komið í ljós í ákveðnum félögum, að ekki hefur verið fylgt til hins ýtrasta kosningareglum, og hefur þá í skjóli ónákvæmra lagaákvæða ýmislegt vafasamt verið framkvæmt, t. d. eins og að bæta kjósendum á kjörskrá eftir að kosning var hafin. Þá hafa kosningar einnig farið fram með handauppréttingum og lauslega taldar niðurstöður látnar gilda, enda þótt véfengdar hafi verið og krafa hafi komið um skriflega kosningu. Ég hygg, að allir geti verið sammála um það, að æskilegt sé, að ekki þyrfti að rísa ágreiningur innan félaga um kosningafyrirkomulag og komið væri t. d. í veg fyrir, að mögulegt sé að bæta mönnum inn á kjörskrá eftir að kosning er hafin. Sömuleiðis ættu allir að geta orðið sammála um, að fundarsköpin í heild væru þannig, að ekki þyrftu að verða deilur út af fyrirkomulagi funda í t. d. verkalýðsfélögum og samvinnufélögum. Og þær breytingar, sem ég tel, að geti komið til mála að gera í þessu sambandi, eru, að ný löggjöf væri sett og þá um leið nákvæmari fyrirmæli um það, hvernig fundarsköp í slíkum félögum skuli vera, og enn fremur nokkrar almennar reglur um það, hvernig kosningar í þeim skuli fara fram. Um þetta ættu allir að geta verið sammála. En þetta er allt annað en að fyrirskipa kosningaaðferð og tryggja minni hlutanum rétt til þess að ákveða, að slík kosningaaðferð sé tekin upp. Og ef gengið er svo langt í afskiptum af hinum ýmsu frjálsu félögum og félagssamtökum eins og hér er lagt til, þá gæti verið ástæða til þess að fara að athuga, hvort ekki væri rétt að setja fyrirmæli um kosningar og fundarsköp í ýmsum öðrum félagssamtökum, sem eru ekki miklu þýðingarminni en verkalýðsfélögin, þ. e. a. s. stjórnmálaflokkunum. Nú gilda engin lagaákvæði um starfsemi stjórnmálafl. og heldur ekki um innra skipulag þeirra. Stjórnmálafl. geta hagað skipulagi sínu og kosningum og allri starfsemi sinni eins og þeim sýnist. Þó eru stjórnmálafl. í raun og veru eitt sterkasta valdið í þessu þjóðfélagi. En nú vita allir, að skipulag stjórnmálafl. er ákaflega mismunandi. Ég hygg, að sá flokkur, sem stendur að þessu frv. og vill nú ganga mjög langt í því að setja reglur um frjálsan félagsskap í landinu, hafi allra lélegast og losaralegast skipulag af öllum stjórnmálaflokkum í landinu. Það veit í rauninni enginn, hvað Sjálfstæðisfl. er. Manni skilst þó, að hann sé samansettur af ýmsum félögum í ýmsum bæjum og héruðum, eins og reyndar hinir flokkarnir. En víst er um það, að engar ákveðnar reglur virðast gilda um heildarskipulag hans og þinghald, heldur er flokksþingið eins konar allsherjarmót sjálfstæðismanna, sem þeir kalla svo landsfund sjálfstæðismanna. Og litlar reglur munu vera um það, hvernig kosnir eru fulltrúar á þessi allsherjarmót. Ég hygg þó, að ég hafi fengið alveg áreiðanlegar fregnir af því, hvernig fulltrúar eru kosnir á þennan landsfund sjálfstæðismanna. Þar munu sumir fulltrúarnir kosnir af félögum, aðrir vera tilnefndir af stjórn Sjálfstfl. og þar munu jafnvel mæta menn, sem ekki hafa verið tilnefndir af nokkrum aðilum, heldur bara af því að þá langar til þess að mæta þar! Ég hygg, að þetta gildi ekki aðeins um fulltrúana úr Reykjavík, heldur einnig utan af landi. Ég hef áreiðanlegar fregnir af því, að á þessum landsfundum er enginn greinarmunur gerður á fulltrúunum, hvort sem þeir eru kosnir af félögum, tilnefndir af stjórn Sjálfstfl. eða þeir mæta þar bara af því, að þá langar svo mikið. til þess að vera þar viðstaddir. Og þessir landsfundir Sjálfstfl. hafa oft verið einhverjar hinar mestu pólitísku skrípasamkomur, sem haldnar hafa verið, hallelújasamkomur af ómerkilegustu tegund, þar sem hvorki fundarmenn sjálfir né utanaðkomandi menn hafa vitað neitt um það, hvort fulltrúarnir hafa löglegt umboð eða ekki, enda mun atkvgr. á þessum fundum sjálfstæðismanna hafa farið fram með lófataki og í bezta tilfelli með handauppréttingum, og eiga þá allir að samþ., en um ágreining á þessum fundum hefur afar lítið heyrzt. Mér finnst það sitja afar illa á flokki eins og Sjálfstfl. að bera slíkt frv. fram sem þetta, sem hér liggur fyrir, og undrast ég það mjög, að allir hv. þm. þessa flokks skuli hafa sameinazt um slíkt mál, að setja frjálsum félagasamtökum í landinu mjög nákvæm fyrirmæli um það, hvernig þau skuli haga sínum kosningum og innri málum, þegar um þeirra eigin flokk, Sjálfstfl., má segja, að hann sé algerlega skipulagslaus. Það mun ekki vera hætta á því, að frv. þetta fái nokkrar verulegar undirtektir nú frekar en áður, en ef einhver hætta væri á því, að þetta frv. næði fram að ganga, þá væri ástæða til að setja löggjöf um stjórnmálafl. og þá fyrst og fremst til þess að tryggja það, að Sjálfstfl. verði sæmilega lýðræðislegur flokkur.

Flm. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Ég get ekki varizt því að snúa mér nokkuð að sessunaut mínum í sambandi við þessa hlægilegu ræðu, sem hann hér flutti. Ég veit, að þessi hv. þm. er töluvert mikill skipulagsmaður, og hefur af og til bólað á skipulagsfrv. og hagfræðiplönum og alls konar plönum frá honum. En að hv. þm. hefði áhuga fyrir að skipuleggja Sjálfstfl., hefur ekki komið fram fyrr en nú. Hv. þm. sagði, að það vissi enginn, hvað Sjálfstfl. væri. En við sjálfstæðismenn getum huggað okkur við það, að stærsti kjósendahópurinn í landinu veit, hvað Sjálfstfl. er, og það hefur hv. 4. þm. Reykv. fengið að vita um kosningar. Það er ekkert leiðinlegt, að menn mæti á fundum, af því að þá langar til þess. Það hefur ekki komið fyrir hjá Sjálfstfl., og ég vona, að það komi ekki fyrir, að menn mæti þar bara af því, að þeir eru skyldaðir til þess. En við söknum þess ekkert að hafa ekki Gylfa eða Hannibal innan Sjálfstfl., en getum vel sætt okkur við, að flokkurinn sé samstilltur vel. En þetta var nú aðeins útúrdúr hjá hv. þm. En það, sem hann vék að frv., sem hér liggur fyrir, þá lýsti hann sig mótfallinn því, af því að það mælti fyrir um það, að það skyldi hafa ákveðnar reglur innan verkalýðsfélagsskaparins í landinu og setja slíkum félagsskap ákveðnari skilyrði með ákvæðum laga. En þessi hv. þm. var ekki fyrr búinn að sleppa orðinu um þetta, en hann sagði, að það ætti að setja reglur um fundarsköp og almennar reglur um kosningar ekki aðeins innan verkalýðsfélaganna, heldur samvinnufélaganna líka. Ég veit ekki, hvort á að taka hv. 4. þm. Reykv. alvarlega, þegar hann talar svona. Ég vorkenni hv. 11. landsk., þegar hann talar hér í hv. d. um þetta mál, því að hann vann að því á sínum tíma innan verkalýðsfélaganna, að komið yrði á hlutfallskosningum innan félaganna, eins og kunnugt er. Síðan hefur hann komizt í þann pólitíska flokk, sem er fljótur að skrúfa fyrir sannfæringu manna, en þar verða þeir, sem inn í þann flokk leiðast, að dansa með, hver svo sem fyrri afstaða þeirra hefur verið. Það var annars lítið annað í ræðu hv. þm. en að óska þessu frv. sömu útreiðar og frv. um sama efni hefði fengið síðast. Þm. þurfa ekki að fá sér það til, þótt frv., sem þeir flytja, nái ekki við fyrsta flutning fram að ganga. Ég minnist þess, að sjálfstæðismenn fluttu á Alþ. frv. ekki óskylt þessu, um vinnulöggjöf, sem kölluð var þrælalög af þm., sem þá börðust á móti frv. En það má segja, að þetta frv. hafi verið í meginatriðum eins og það frv., sem hinir sömu flokkar stóðu að að flytja nokkru seinna, og er sú löggjöf búin að vera lengi við lýði og er orðin það vinsæl, að ég hygg, að enginn vilji missa hana nú. Ég er sannfærður um það, að þótt þetta frv. um sanngjarnar, lýðræðislegar kosningar innan verkalýðsfélaganna nái ekki fram að ganga á þessu þingi, þá muni stefna þess sigra að lokum. Hvort það er ákveðið hér á Alþ. eða með frjálsum vilja innan verkalýðsfélaganna, það skiptir ekki meginmáli í þessu sambandi. Hv. 11. landsk. sagði, að þetta frv. væri í raun og veru dauðadæmt, af því að því hefði verið mótmælt af alþýðusambandsþingi, og þau mótmæli yrðu ekki léttvæg fundin. En ég vil þá minna á í þessu sambandi, að það hefur verið sagt, að með þessu frv., ef það yrði samþ., yrði lögfest sundrung innan verkalýðsfélaganna. Það er eins og að ekki hafi verið pólitísk sundrung innan verkalýðsfélaganna hingað til og hún ætti að skapast við það, að þessi hlutfallskosning yrði tekin upp. En þetta er það, sem allir lýðræðissinnar um heim allan vilja taka upp. En hér hefur því verið haldið fram, að ef þetta kosningafyrirkomulag yrði tekið upp, mundi það auka afskipti pólitísku flokkanna í verkalýðsfélögunum. Ég veit ekki, hvort þau eru svo lítil nú, að menn verði ekki varir við þau. Nei, ég held þvert á móti, að þau meginrök, sem vitnað hefur verið til frá þingi Alþýðusambandsins, verði mjög léttvæg fundin. Ég vil svo víkja að ræðu hv. 8. þm. Reykv., sem fór mjög ýtarlega út í málið frá sínu sjónarmiði. Hann furðaði sig ákaflega á því, að þetta mál væri orðið pólitískt flokksmál. Þetta mál hefur verið rætt og samþ. á landsfundum og öðrum samkomum Sjálfstfl., og var gerð grein fyrir því við flutning málsins hér í hv. d., svo að frv. er framhald af þeim samþykktum. Þá var eitt atriði í ræðu hv. 8. þm. Reykv., sem er eftirtektarvert. Hann talaði um, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, væri flutt vegna hagsmuna atvinnurekenda, og komst þannig að orði, að hagsmunir verkamanna færu aldrei saman við hagsmuni atvinnurekenda. Ég skal leiða hjá mér þá ásökun, að þetta frv. sé flutt vegna hagsmuna atvinnurekenda, en ég vil vekja sérstaka athygli á hinu, sem er ákaflega veigamikið atriði fyrir okkur Íslendinga, að menn lýsi því yfir á Alþ., að hagsmunir verkamanna fari ekki saman við hagsmuni atvinnurekenda. Þessi rangsnúni hugsunarháttur er hættulegur íslenzkum stjórnmálum, en það er einmitt þetta, sem menn verða að gera sér grein fyrir og að það er einn flokkur í landinu, sem hefur tekið upp þetta aldagamla sjónarmið í baráttu sinni, að byggja á því, að stétt berjist gegn stétt. Þetta er búið að kenna hv. þm., og þess vegna talar hann þannig. Menn verða að gera sér grein fyrir, að hagur verkamanna og atvinnurekenda er mjög samantvinnaður og þeir þurfa að vinna að því að skapa gagnkvæman skilning milli stéttanna, sem hér er um að ræða, verkamanna og atvinnurekenda. Ég veit, að hér er um sjónarmið að ræða, sem Sósfl. hefur byggt alla sína pólitísku baráttu á. Og ég veit, að það er hættulegt íslenzku þjóðfélagi, ef þessi kenning þeirra fær að festa rætur. Það ríður því á að koma þeirri stefnu rækilega fyrir kattarnef og það sem fyrst. Þá sagði hv. 8. þm. Reykv., að það væri ekkert fordæmi fyrir því í nokkru þjóðfélagi, að það væru l., að ákveðið kosningafyrirkomulag væri haft innan frjálsra samtaka. En ég vil þá minna á búnaðarfélagssamtökin, vegna þess að það eru 12 ára gömul l., sem lögskipa, að hlutfallskosning skuli vera höfð innan búnaðarfélaganna, þegar kjósa á til búnaðarþings. Þessi ákvæði voru sett í jarðræktarlögin 1936. Þar er sagt, að rétt til þess að bera fram kjörlista hafi minnst 40 félagsmenn, og geri ég ráð fyrir, að það sé mjög lítill hluti af öllum félagsmönnum. Í gr. segir: „Rétt til að bera fram kjörlista hafa minnst félagsmenn með samtals 40 atkv., og skulu vera jafnmargir á hverjum lista og kjósa á og jafnmargir til vara. Komi fram fleiri en einn listi, skal hlutfallskosning viðhöfð.“ Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að þessi samtök væru meira fjárhagslega háð ríkinu, en verkalýðssamtökin, og mér skilst, að það séu einu rökin fyrir því, að ríkið geti leyft sér að setja slík kosningaákvæði innan búnaðarsamtakanna. Hvað fjárhagshlið málsins snertir, þá er það að vísu rétt, en verkalýðsfélagsskapurinn hefur engu minni þjóðfélagslega þýðingu en búnaðarfélagsskapurinn, og er því ekki úr vegi, að ríkið komi þeim málum svo fyrir, að rétt kosningafyrirkomulag sé viðhaft innan þeirra, en ekki eins og t. d. í Dagsbrún, sem lætur minni hlutann ráða. Í Dagsbrún, þegar á að kjósa 32 fulltrúa til alþýðusambandsþings, þá er kosið þannig, að þeir, sem fá hreinan meiri hluta, fá menn kosna, og það er minni hlutinn í Dagsbrún, sem stendur á bak við alla þessa menn.

Er þetta ekki eins og í Sjálfstfl.? - GÞG: Ef þar er þá kosið nokkuð.

Ég vil minna á, hvernig menn litu á þessi mál 1936, þegar lögskipaðar voru hlutfallskosningar í búnaðarfélögunum. Þá var tekið fram í grg. fyrir frv., sem flutt var um það af framsóknarmönnum, sem studdu þá ríkisstj., sem einnig var mynduð af Alþfl., og mun það hafa verið eitt af samningsmálum Framsfl. og Alþfl. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessu kosningafyrirkomulagi er bændunum gefinn kostur á að hafa áhrif á skipun búnaðarþingsins, eftir því sem þeir hafa vilja og aðstöðu til. Einmitt með þessari skipan búnaðarþings ætti það að vera tryggt, að það væri nokkurn veginn rétt mynd af því viðhorfi, er bændurnir hafa til helztu áhugamála sinnar stéttar, og reyndar þjóðmála yfirleitt. Líklegt er, að öllum þyki vænt um þessi lagafyrirmæli. Þau svipta engan bónda réttindum, heldur þvert á móti. Þau veita bændum mikilsverð réttindi, sem þeim að sjálfsögðu ber og hefðu átt að vera búnir að fá fyrir löngu, en hefur þó dregizt til þessa. Nú mun þeim af öllum frjálshuga mönnum fagnað“. Á þessum tíma átti það að vera fagnaðarefni allra frjálshuga manna í landinu, að lýðræðislegra kosningafyrirkomulag skyldi tekið upp í landinu, þó að sumir líti öðrum augum á það hér, þegar um verkalýðssamtökin er að ræða. Loks er eitt atriði, sem ég vil minnast á, að með þessu frv. er ekki gert ráð fyrir því, að minni hlutinn eigi að ráða; heldur segir hér í frv.: „Skylt er að viðhafa hlutfallskosningu innan stéttarfélaga til stjórnar- og trúnaðarstarfa og við kosningu fulltrúa til stéttarsambands, ef 1/5 hluti félagsmanna krefst þess.“ En hér hefur verið reynt að koma á misskilningi, að minni hlutinn eigi með þessu að ráða í verkalýðsfélögunum. Minni hlutinn á ekki í þessu tilfelli að ráða í félögunum, en honum væri gefin þarna aðstaða til þess að geta, ef vissum skilyrðum er fullnægt, haft áhrif innan samtakanna, þannig að hann hefði rétt til þess að fá fram að hafa áhrif í hlutfalli við styrkleika sinn innan félaganna. Honum er gefið færi á að óska eftir, að áhrif hans fái að koma fram við kosningar í samræmi við styrkleika, sem sá minni hluti kann að hafa bak við sig. Það eru svo ekki fleiri orð í fram komnum ræðum, sem þarf að svara að sinni.



Herra farseti. Hv. 7. þm. Reykv. gat um það í upphafi ræðu sinnar, að hann kenndi í brjósti um mig, þegar um þetta mál væri að ræða, sérstaklega af því, að afstaða mín í þessu máli væri nú önnur, en áður hefði verið. Mér þykir vera orðin breyting frá því, sem áður var, þegar hann taldi það til gildis þessu frv., sem hann flytur nú, að ég hefði einu sinni verið efni þess meðmæltur. Ég held, að enginn misskilningur sé í sambandi við það, hver mín afstaða er til þessa máls, og komi þar ekki til greina nein flokkskúgun. Hv. þm. gat um, að vinnulöggjöfin hefði á sínum tíma verið flutt af Sjálfstfl. og verið þá kölluð þrælal. og verið óvinsæl, en nú væri hún orðin vinsæl löggjöf og vildi nú enginn af þeim l. sjá. Það er mesti misskilningur, að þau l. séu orðin svona vinsæl, heldur eru þau þvert á móti í mörgum tilfellum ákaflega ranglát, og þyrfti að gera á þeirri löggjöf miklar breytingar, ef hún ætti að verða góð löggjöf. Þessi hv. þm. komst í óveðursham, þegar hann fór að ræða við formann Dagsbrúnar. Hann sagði, að Sósfl. byggði alla sína tilveru á því að hafa sem mesta stéttarárekstra, hins vegar vissu allir, að hagsmunir verkamanna og atvinnurekenda færu saman. Það getur verið um að ræða hagsmunamál, þar sem verkamenn og atvinnurekendur geta orðið sammála. En ég hafði þá skoðun, þegar ég var í sama flokki og hann, að hagsmunaárekstrar hlytu að eiga sér stað milli verkamanna og atvinnurekenda. Við þurfum ekki annað en að líta á baráttu verkalýðsfélaganna fyrir bættum kjörum til að sannfærast um það. Það þýðir ekki að belgja sig upp og segja, að hagsmunir stéttanna eigi að fara saman, því að staðreyndirnar sýna okkur, að verkalýðshreyfingin hefur orðið að knýja fram hagsmunamál sín með styrk víðsýnna manna. Hv. flm. gat þess, að þegar l. um kosningar í búnaðarfélögunum voru sett, hefði þeim verið fagnað af öllum frjálslyndum mönnum og eins mundi verða um þetta frv., ef að l. yrði. Hér er ég honum ekki sammála, því að ég álít, að frjálslyndir menn samþ. ekki þetta frv. Ég leiddi rök að því, og hv. þm. hefur leitt hjá sér að svara þeim, að þetta frv. væri aðeins skrípamynd af lýðræði, því að minni hl. er ætlað að ráða. Ég verð að hafa um það sömu orð og hann sjálfur, að ég kenni í brjósti um hann, af því að hann skildi ekki, hvaða mál hann var að flytja, því að í frv. kemur skýrt fram, að þar á minni hl. að ráða yfir meiri hlutanum. Í einu félagi er hlutinn, sem vill hlutfallskosningu, en 4/5 hlutar á móti. Og þá á minni hl. að ráða samkvæmt frv.

Hann fær aðeins að ráða því að hafa hlutfallskosningu, en hefur áhrif hlutfallslega eftir styrkleika sínum.

Hann fær að ráða þessu, sem hv. þm. vill nú lögleiða, hvorki meira né minna. Í samþykkt alþýðusambandsþingsins er bent á þá staðreynd, sem ekki er hægt að sniðganga, að ef hlutfallskosning er lögboðin, þá er fyrirbyggt, að verkalýðsfélögin geti kosið trúnaðarmenn sína án tillits til stjórnmálaskoðana. Verkalýðsfélögin hafa kosið sér trúnaðarmenn með tilliti til hæfileika, en með hlutfallskosningum er tryggt, að barizt verður um þá, sem eru pólitískir baráttumenn innan verkalýðshreyfingarinnar. - Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um ræðu hv. 7. þm. Reykv. Ég vil svo að endingu þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir það, að hann ætlar að leggjast á móti frv. Ég vona, að fleiri geri það og efast ekki um, að svo verði. Ég endurtek það, að ég vænti þess, að hv. þd. sjái sóma sinn að gera þetta frv. ekki að l., heldur felli það, sökum þess að það er árás á innri málefni verkalýðshreyfingarinnar, og það er ekki til að framfylgja lýðræði, heldur þvert á móti til að gera hinum óháðu félagssamtökum hallara undir höfði. Ég get ekki stillt mig um að segja það að endingu, að ef þessi flokkur hefur svo mikinn áhuga á að koma þessu máli fram sem lítur út fyrir gegn harðvítugum mótmælum verkalýðshreyfingarinnar, þá er honum innan handar að berjast fyrir framgangi málsins innan vébanda verkalýðssamtakanna. Ef þetta mál er eins gott og þeir halda fram, þá efast ég ekki um, að verkamenn eru svo þroskaðir, að þeir aðhyllast fljótlega þetta fyrirkomulag. En ég er hræddur um, að þessir hv. þm. treysti sér ekki til þess og þess vegna beri þeir málið ekki fram í verkalýðsfélögunum, heldur hér á þingi til að fá það lögfest þvert ofan í vilja verkalýðsfélaganna.



Mér er ekkert sérlega vel við Sjálfstfl., en ekki er mér svo illa við hann, að ég óski þess, að þm. hans flytji margar ræður eins og hv. 7. þm. Reykv. flutti hér áðan. - Ég ætla ekki að svara þeim kafla ræðu hans, er hann ræddi um það, sem hann telur eiga að vera grunntón allra stjórnmála, að stétt eigi að standa með stétt. Mér finnst ekki taka að svara því. Þau öfl í heimsstjórnmálunum, sem hafa haft þetta sem æðsta boðorð, nazistar, hafa sem betur fer goldið það afhroð á síðustu árum, að mér þykir ekki ómaksins vert að eyða verulegum tíma til að andmæla þessum hreinu nazistarökum, því að það er nazismi og ekkert annað að halda fram, að hagsmunir allra þjóðfélagsborgara fari saman. Hingað til hafa ekki önnur stjórnmálaöfl leyft sér að hafa þessa fíflalegu skoðun á oddinum en nazistaflokkar. Það er því vissulega hörmulegt fyrir Sjálfstfl., ef hann ætlar að boða það, sem var uppistaðan í stjórnmálakenningu nazista. Ég stóð aðallega upp af því, að hv. 7. þm. Reykv. sneri út úr ummælum mínum. Ég sagði, að ég væri andvígur þessu frv. af því, að með því væri gengið lengra til afskipta af innri málefnum frjálsra félagasamtaka í landinu, en mér þætti viðeigandi eða réttmætt. Hins vegar hafa verið sett l. um stéttarfélög og vinnudeilur, og þar eru nokkur ákvæði um skipulag þessara félaga, sem hafa ekki sætt gagnrýni og hafa ekki verið sett gegn andstöðu verkalýðsfélaganna, heldur með samþykki þeirra. Nú getur verið spurning, hversu nákvæmar reglur sé heppilegt að hafa í l. um þessi atriði. Og ég er þeirrar skoðunar, að með frv. eins og þessu sé gengið miklu lengra til afskipta af málefnum verkalýðsfélaganna, en rétt og sanngjarnt er. En með tilliti til þess, að í l. eru almenn ákvæði um skipulag verkalýðshreyfingarinnar, þá finnst mér ekki óeðlilegt, þó að nokkrum slíkum algerlega almennum ákvæðum væri bætt inn í l. um stéttarfélög og samvinnufélög. Þau ákvæði væru algerlega almenns eðlis, t. d. um réttar fundarreglur og fundarsköp eða um það, að kosningar færu fram á réttan hátt. Ég trúi því engan veginn, að slík ákvæði mundu sæta andmælum frá verkalýðshreyfingunni. Það er þess vegna rangt hjá hv. 7. þm. Reykv., að það sé nokkur mótsögn í því, þegar ég lýsi yfir andstöðu minni við þetta frv., en segist geta fellt mig við að setja inn í þá heildarlöggjöf, sem þegar er fyrir hendi, ákvæði um, að farið verði eftir réttum lögum um fundarhöld og kosningar. Hv. 7. þm. Reykv., sem hefur borið fram þetta frv. ásamt svo að segja öllum flokksmönnum sínum í þessari d., segist gera það til að tryggja rétt og gott lýðræði í verkalýðsfélögunum. Hann er lögfræðingur og framkvæmdastjóri Sjálfstfl., og nú játar hann það, sem ég vissi, að á landsfundum sjálfstæðismanna mættu ýmsir fulltrúar, sem væru ekki til þess kjörnir, heldur kæmu þangað af því, að þá langaði til þess. Ég verð að segja, að ekki er lýðræðisáhugi hv. 7. þm. Reykv. mikill, ef hann beitir sér ekki fyrir, að slíku verði breytt innan Sjálfstfl. Ég skil ekki, að hann treysti sér til að halda fram, að það séu lýðræðislegir landsfundir, ef fulltrúar geta mætt þar eingöngu af því, að þá langar til þess, og að slíkar samkomur geti markað allsherjarstefnu lýðræðisflokks. Þætti honum það lýðræðislegt, ef hér á Alþ. mættu þeir, sem til þess langaði?

Sagði hv. þm. ekki, að allir væru sammála á landsfundunum?

Jú, það kemur sennilega til af því, að þessi aðskotadýr ráða þar svo miklu. Það er líklegt, að ef fulltrúar væru kosnir lýðræðislega út um allt land, þá yrði ágreiningurinn meiri. Nú sýnist vera safnað þar saman fólki, sem er tilbúið til að klappa og hrópa húrra við öllu því, sem forkólfarnir segja á þessum fundum. Það er augljóst, að slíkt fyrirkomulag er svo ólýðræðislegt sem verða má. M. ö. o., það er játað af framkvæmdastjóra flokksins, að til landsfunda flokksins sé stofnað á þann ólýðræðislegasta hátt, sem hugsanlegur er. Mér sýnist því, að hann hafi miklu nærtækara verkefni fyrir sinn alkunna dugnað, en að standa fyrir setningu lagaboða, sem eiga að tryggja lýðræði í verkalýðsfélögunum. Hann ætti að beita dugnaði sínum við að reyna að tryggja lýðræði í Sjálfstfl. Ég er ekki viss um, að honum tækist það, en mér finnst, að hann ætti þó að gera tilraun í þá átt. Það væri virðingarvert af honum og stendur honum nær, þar sem hann er framkvæmdastjóri flokksins, heldur en að safna samflokksmönnum sínum utan um frv. til að hafa afskipti af innri málum verkalýðsfélaganna, þó að þau starfi á lýðræðislegum grundvelli.



Herra forseti, Hv. 7. þm. Reykv. talaði um það af miklu offorsi, að hagsmunir vinnuveitenda og atvinnurekenda færu alltaf saman. Ég hef heyrt þetta áður. Svona orð er hægt að segja á borgaralegum fundum: Við erum tilbúnir að taka ykkur alla í faðminn, og við skulum láta ykkur öllum líða vel. En ég er sannfærður um, að staðreyndirnar eru öðruvísi. Það er alveg víst, að hvenær sem verkamenn hafa verið að berjast fyrir bættum kjörum, þá hafa atvinnurekendur staðið á móti, og verkamenn hafa orðið að heyja harða baráttu og langa til að fá hagsmunamálum sinum framgengt. Það er leiðinlegt að heyra svona lagað frá manni, sem tekur að sér að mæla fyrir máli, sem hann hefur aldrei unnið að, og mér þætti gaman, að hann kæmi innan um þá fullorðnu menn, sem hafa dregið fram líf sitt 40–50 ár á verkamannavinnu, og segði við þá: Góðu, hagsmunir ykkar og vinnuveitendanna fara alltaf saman. Ég vil nefna tvö dæmi til skýringar. Það eru tvö hagsmunamál verkalýðsins, sem hafa kostað harðasta baráttu, og annað þeirra kom inn í þingið. Það voru togaravökulögin og afnám næturvinnu við höfnina í Reykjavík. Ég er sannfærður um, að hver atvinnurekandi lítur nú svo á, að þetta hafi verið hin mestu hagsmunamál fyrir þá. En það er oft ekki fyrr en eftir á, að menn skilja, hvað er þeim til hagsmuna. Þeir skilja það ekki fyrr en þeir reyna það. Hagsmunaástæðurnar eru svo margar, og atvinnurekendur sjá oft ekki hlut sinn. Hv. 7. þm. Reykv. talaði mikið um, að hv. 11. landsk. hefði áður verið fylgjandi þessu máli, þegar hann var í Sjálfstfl. Hvað hefur gerzt? Það er það, að þegar hann fór að vinna fyrir verkalýðinn, þá fann hann, að annaðhvort varð hann að snúa baki við verkalýðnum eða Sjálfstfl. Hagsmunabaráttan er nú þannig, að það verður að velja milli verkalýðsins og Sjálfstfl. Síðast þegar við sömdum um launakjör, þá voru í samningan. 3 sjálfstæðismenn frá okkar hálfu. Þeir höfðu greinilega sama álit á málinu og við hinir. Svo belgir hv. þm. sig út á því, að það sé einhver frámunalegur glæpur að halda því fram af mönnum, sem vinna fyrir verkalýðinn, að hagsmunir hans og atvinnurekenda fari ekki saman. Það er staðreynd, að atvinnurekendur berjast til að borga sem minnst kaup, til þess að þeir fái sem mestan gróða. Þetta er rétt frá þeirra sjónarmiði, en þeir eiga að kannast við það. Verkamenn aftur á móti berjast fyrir að fá hærra kaup til að fá betri lífsafkomu. Þetta er staðreynd, sem er ómögulegt að hrekja. Þetta getur ekki öðruvísi verið. Menn eru einu sinni þannig gerðir, að þeir fórna ekki sínum eigin mat fyrir hina.

Það er ekki hægt að fórna atvinnurekstrinum og atvinnunni um leið

Ég hef unnið hér í Reykjavík milli 20 og 30 ár, og þetta hefur verið sagt í hvert einasta skipti, sem verkamenn hafa farið fram á kjarabætur, svo að þetta er ekki nýtt. En allt hefur komizt af hjá atvinnurekendum, og ég sé ekki betur, en að hagur þeirra fari yfirleitt batnandi. Þá er það þetta með kosningarnar í búnaðarfélögunum. Ég fylgist þar ekki svo vel með, en ég held, að þetta mál hafi einmitt verið borið undir búnaðarfélögin og meiri hluti þeirra hafi samþ. að ganga inn á það. Eru þetta lík vinnubrögð? Hér er komið með þetta mál, þó að enginn í verkalýðsfélögunum hafi imprað á að fá þessi ákvæði í l., heldur þvert á móti hafa verkalýðsfélögin samþ. kröftug mótmæli gegn þeim. Og svo segir hann, að þetta sé aukið lýðræði í verkalýðsfélögunum, þegar á að lögbjóða, að minni hlutinn skuli ráða. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, að það gæti verið rétt að samþ. ákvæði um fundarreglur eða kosningar í verkalýðsfélögunum. Ég hef verið starfandi í verkalýðsfélögum milli 20 og 30 ár, og í hvert skipti hefur það verið sameiginlegt áhugamál allra að hafa kosningafyrirkomulagið eins fullkomið og hægt hefur verið, svo að það væri sízt hægt að vefengja það. Við höfum stöðugt verið að leita að sem fullkomnustu og beztu formi. En ef farið er að lögbinda þessa hluti, þá er loku skotið fyrir, að hægt sé að fá í þá meiri fullkomnun. Sú hefur reynslan orðið um öll þau mál, sem Alþ. hefur þannig blandað sér inn í. Þess vegna kærum við okkur ekki um afskipti löggjafarvaldsins af þessum málum, því að þá er girt fyrir, að þar verði meiri fullkomnun. Það er mín skoðun, að við eigum að byggja upp frjálsan félagsskap. Ég er því hissa á, að heill stjórnmálaflokkur skuli fylkja sér um mál eins og þetta.