Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna sérnefndar um stjórnarskrármál. Formaður er Birgir Ármannsson og varaformaður Guðjón Ólafur Jónsson.

Um klukkan hálffjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um stöðu garðplöntuframleiðenda. Málshefjandi er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson verður til svara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um aðstoðarmenn og ráðgjafa ráðherra. Þessi fyrirspurn er sett fram að gefnu tilefni fyrir margt löngu eða 10. febrúar. Tilefnið sem um ræðir var viðtal sem Þorfinnur Ómarsson átti á fréttastöðinni NFS, 28. janúar á þessu ári, við Þorbjörgu Helgu Vigfúsdóttur. Hún var kynnt til viðtalsins sem ráðgjafi menntamálaráðherra og var spurð hvort svo væri ekki. Hún svaraði: Jú, takk. Þá spurði Þorfinnur: Hvað gerir ráðgjafi menntamálaráðherra? Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir svaraði, með leyfi forseta: „Ja, það er góð spurning. Hérna, það er svona meira pólitískt starf heldur en venjulegur fagmaður inni í ráðuneyti. En ég er svona með skólamálin dálítið á minni hendi, sem eru ekki lítil, og er svona að skoða málin áður en ráðherra tekur ákvarðanir og hjálpa henni við ýmsar skoðanir á málum.“ Þorfinnur spyr þá: „Sumir segja að menntamálaráðherra sé eini ráðherrann sem hafi tvo aðstoðarmenn, ekki bara einn heldur tvo. Þú ert sem sagt númer tvö?“ Þá svarar Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir: „Já, sumir - já, ætli það sé ekki alveg hægt að segja það.“ Með öðrum orðum: Viðmælandi Þorfinns á opinberum vettvangi staðfestir að hún sé ráðin í menntamálaráðuneytið sem pólitískur aðstoðarmaður eða ráðgjafi ráðherra en falli ekki undir hið almenna embættismannakerfi. Nú minnti mig að í lögum um Stjórnarráð Íslands væru ákvæði sem bönnuðu fleiri en einn aðstoðarmann og þegar ég fór og skoðaði lögin þá segir þar skýrum orðum: „Ráðherra er heimilt að kveðja sér til aðstoðar, meðan hann gegnir embætti, mann utan ráðuneytis, sem starfi þar sem skrifstofustjóri, enda hverfi hann úr starfi jafnskjótt sem ráðherra, en njóti þá launa þrjá mánuði …“ - o.s.frv. Það stendur skýrt í lögunum að ráðherra má ráða í ráðuneytið mann, einn mann utan ráðuneytis, sem starfi þar sem aðstoðarmaður ráðherra. Það er hvergi að finna, í lögum um Stjórnarráð Íslands, neina heimild til að fleiri pólitískir aðstoðarmenn eða pólitískir ráðgjafar, sem eru þá persónulegir aðstoðarmenn viðkomandi ráðherra, séu ráðnir í ráðuneytin. Í þessu sambandi veltir maður fyrir sér, þegar maður horfir utan frá á nýjan upplýsingafulltrúa í forsætisráðuneytinu, sem út á við virðist a.m.k. starfa sem aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra, skrifar greinar sem slíkur og kemur fram sem slíkur, hvort farið sé að lögum, í ljósi mjög skýrra lagaákvæða. Ég spyr hæstv. ráðherra: 1. Geta ráðherrar ráðið ótakmarkaðan fjölda aðstoðarmanna eða ráðgjafa í fast starf í ráðuneyti sínu? Ef um takmarkanir er að ræða, hverjar eru þær? 2. Hafa einhverjir ráðherrar ráðið til sín aðra starfsmenn en hefðbundinn aðstoðarmann? Ef svo er, um hvaða ráðherra er að ræða, hverjir eru starfsmennirnir og hvaða störfum gegna þeir?

Herra forseti. Samkvæmt 14. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969, eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, er ráðherra „heimilt að kveðja sér til aðstoðar, meðan hann gegnir embætti, mann utan ráðuneytis, sem starfi þar sem skrifstofustjóri, enda hverfi hann úr starfi jafnskjótt sem ráðherra, en njóti þá launa þrjá mánuði, hafi hann ekki áður verið ríkisstarfsmaður, en ella eigi hann rétt á að hverfa til fyrra starfs síns eða annars starfs eigi lakara að föstum launum í þjónustu ríkisins.“ Þetta ákvæði hefur verið túlkað svo að það veiti heimild til að ráða einn aðstoðarmann í hvert ráðuneyti. Þá er ráðherrum heimilt að ráða til sín ráðgjafa á afmörkuðum sviðum til að sinna tímabundnum verkefnum enda standi fjárheimildir til þess. Með bréfi dagsettu 15. febrúar síðastliðinn óskaði forsætisráðuneytið eftir upplýsingum frá öðrum ráðuneytum um starfsmenn sem ráðnir hefðu verið með slíkum hætti. Í svörum ráðuneytanna kom fram að í flestum tilvikum er ekki um að ræða neina aðra aðstoðarmenn ráðherra en þá sem getið er um í 14. gr. laga um Stjórnarráð Íslands. Það er hins vegar rétt að nú starfa upplýsingafulltrúar í tveimur ráðuneytum, þ.e. í forsætisráðuneytinu og í samgönguráðuneytinu, þ.e. upplýsingafulltrúar sem hafa verið ráðnir til tímabundinna verkefna. Upplýsingafulltrúar hafa starfað á þessum grundvelli í öðrum ráðuneytum. Síðan er það rétt að í menntamálaráðuneytinu er nú starfandi ráðgjafi í menntamálum sem einnig starfar tímabundið. Þetta er staða þessara mála, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég gæti trúað hæstv. forsætisráðherra fyrir því að ég tel ekki vanþörf á að bæta við einum eða tveimur ráðgjöfum í menntamálaráðuneytið. En auðvitað verða menn að fara eftir lögum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að breyta þessum lögum. Ég tel að sérhver ráðherra sem kemur nýr inn í ráðuneyti eigi að eiga kost á að ráða með sér nokkra pólitíska aðstoðarmenn. Ég tel t.d. að í stórum ráðuneytum eins og menntamálaráðuneytinu og heilbrigðisráðuneytinu eigi menn að fá að taka inn með sér þrjá pólitíska aðstoðarmenn. Ég tel að það sé ekki vanþörf á að hafa slíkan starfskraft til að aðstoða ráðherrann við að koma málum í framkvæmd, sem hann hefur sagt að hann vilji berjast fyrir. Hins vegar tel ég að ráðuneytisstjórar hafi á síðustu árum orðið fullpólitískir. Þeir eru farnir að gegna starfi pólitísks ráðgjafa, finnst mér stundum. Það á ekki að vera og á að gera þá sjálfstæðari og sterkari en þeir eru í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn. Það er alltaf áhugavert fyrir okkur óbreytta þingmenn að velta þessum hlutum fyrir okkur. Þá vitum við hvað við eigum að gera þegar við verðum ráðherrar. Ég hef svolítið fylgst með þessu. Ég velti því t.d. fyrir mér um daginn þegar aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra, sem hér hefur verið til svara, skrifaði mikla skammargrein um stjórnarandstöðuna hvort það væri tilhlýðilegt að opinberir embættismenn sinntu slíkum ritstörfum undir fullum starfstitli sem upplýsingafulltrúar forsætisráðuneytisins. Af þeim orsökum spurði ég um laun og önnur ráðningarkjör þessa meinta upplýsingafulltrúa og hverjir hefðu gegnt þeirri stöðu undanfarin tíu ár. Ég hef því miður ekki enn fengið svar við þeirri fyrirspurn. Með þessu vil ég ekki segja að menn hafi ekki málfrelsi þótt þeir séu embættismenn, alls ekki. En mér finnst að þeir ættu frekar að tjá sig sem prívatpersónur en ekki sem embættismenn. Virðulegi forseti. Þetta eru hlutir sem alltaf er gaman að velta fyrir sér.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að amast við því að ráðherrar hafi með sér inn í ráðuneytin pólitíska aðstoðarmenn. En auðvitað verður slíkt að byggjast á skýrri lagaheimild og því að menn haldi sig við hana ellegar sæki um breytingar til þingsins á heimildinni. Ég held að fyllsta ástæða sé til að draga fram og leggja áherslu á er að ráðherrar haldi sig við aðgreiningu á pólitískum aðstoðarmönnum annars vegar og embættismönnum hins vegar. Mér finnst það ekki góð þróun að þrír síðustu ráðuneytisstjórar hafa verið ráðnir án auglýsingar. Ráðning á þeim hefur borið meiri keim af því að ráðherrann sem átti í hlut hafi verið að ráða sér pólitískan aðstoðarmann en ekki embættismann. Þarna finnst mér menn farnir að blanda hlutum saman sem er ekki æskilegt. Það má út af fyrir sig ræða það að ráðuneytisstjórar fylgi ráðherrum en við höfum ekki það kerfi. Það ber að virða það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Svör hæstv. forsætisráðherra voru skýr. Það er heimild til að ráða einn aðstoðarmann með hverjum ráðherra inn í ráðuneyti. Því hlýtur að liggja ljóst fyrir að sá starfsmaður sem var kveikjan að fyrirspurninni hefur einfaldlega misskilið til hvers var verið að ráða hann og vinnur þá vonandi samkvæmt því en ekki sem aðstoðarmaður ráðherra, eins og starfsmaðurinn virðist hafa litið á sig. Hæstv. ráðherra talar um heimildir til að ráða ráðgjafa til að sinna tímabundnum störfum. Spurningin er: Þarf ekki að skerpa á þeirri heimild? Þarf ekki að skerpa rammann í kringum það þannig að bæði starfsmennirnir sem ráðnir eru og ráðherra viti að um tímabundna skammtímaráðningu er að ræða í ákveðin föst verkefni? Þarf ráðherra ekki að ráða eftir ákveðnum reglum en ekki að ráða inn fólk sem heldur að það sé orðið persónulegir aðstoðarmenn númer tvö eða þrjú eða fjögur? Ég get alveg tekið undir að full þörf geti verið á því að ráða inn fleiri pólitíska aðstoðarmenn með ráðherra þegar hann tekur við ráðuneyti. En þá er mjög mikilvægt að þeir pólitískt ráðnu ráðgjafar, persónulegir ráðgjafar ráðherrans, víki á sama tíma og ráðherrann og allir viti hvaða hlutverki þeir gegna í ráðuneytinu. Það gengur ekki að fólk, sem á undir ráðuneyti að sækja og telur sig vera að tala jafnvel við opinberan starfsmann, óvilhalla opinbera starfsmenn, sé að ræða beint við pólitíska ráðgjafa eða aðstoðarmenn hæstv. ráðherra án þess að hafa hugmynd um það. Ég legg áherslu á það í lokin að mikilvægt er að setja reglur um pólitískar ráðningar í ráðuneytin, gegnsæjar, opnar og allir viti um hvað þær fjalla, bæði þeir sem verið er að ráða og eins hinir sem ráða.

Herra forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra varðandi samkeppnisstöðu fiskverkenda um það hver afstaða hæstv. ráðherra sé til ójafnrar stöðu fiskverkenda, annars vegar þeirra sem eru í beinum tengslum við útgerð og fá fiskinn á lægra verði og hins vegar þeirra sem kaupa hráefni sitt á mörkuðum en það er allt að 30% verðmunur á því sem þeir fá fiskinn á. Það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni fyrir þá sem vilja láta eðlileg markaðslögmál gilda að mismunurinn sé svo gríðarlegur. Þetta er einföld fyrirspurn hvað það varðar. Dæmin eru svo svakaleg í þessu að hæstv. ráðherra hlýtur að hafa velt þessu fyrir sér. Ég er með dæmi af sjómanni sem fær greitt samkvæmt uppgjöri, hann fékk greitt í föstum viðskiptum 80 kr. fyrir stóran fisk en síðan sá vinnslan sem hann er í föstum viðskiptum við sér ekki fært að nýta undirmálið sem að öllu jöfnu ætti að vera miklu ódýrara. Það fór á markað og verðið þar var 20% hærra en hann fékk fyrir góðan, stóran fisk. Það væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu hæstv. ráðherra um þetta málefni.

Hæstv. forseti. Fjallað hefur verið um umrædda samkeppnisstöðu í tveimur álitum þáverandi samkeppnisráðs, áliti nr. 6/1996 og 2/2000. Í báðum þessum álitum benti samkeppnisráð á að aukið frelsi til framsals aflaheimilda, t.d. með þeim hætti að unnt væri að verða sér úti um aflahlutdeild án þess að eiga skip, væri til þess fallið að efla virka samkeppni á þeim markaði sem um ræðir. Jafnframt yrði samkeppnisstaða aðila á fiskvinnslumarkaði að vissu marki jöfnuð og aðgangur nýrra keppinauta að markaðnum auðveldaður. Samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, sbr. 1. gr. laga nr. 1/1999, geta þeir aðilar sem fullnægja tilteknum almennum skilyrðum fengið veiðileyfi til veiða í atvinnuskyni í íslenskri efnahagslögsögu. Hins vegar verður slíkur aðili jafnframt að verða sér úti um kvóta til veiða á þeim tegundum sem háðar eru takmörkun á leyfilegum heildarafla samkvæmt ákvörðun sjávarútvegsráðherra. Slíkum veiðiheimildum er aðeins úthlutað til einstakra skipa. Fiskvinnslufyrirtæki sem hyggst veiða eigin afla til vinnslu er því nauðsynlegt að kaupa skip og kaupa eða leigja kvóta samkvæmt þeim reglum sem um þau viðskipti gilda að lögum. Fiskvinnslufyrirtæki sem af einhverjum ástæðum telja sig ekki hafa möguleika á að veiða sjálf afla til vinnslu verða að kaupa hráefni af útgerð sem hefur veiðiheimildir samkvæmt framangreindum reglum. Í áliti samkeppnisráðs, nr. 6/1996, var bent á að frjálst framsal aflaheimilda sem leiði óhjákvæmilega til þess möguleika að útgerðir fénýti aflaheimildir í tengdum rekstri, t.d. fiskvinnslu, hafi komið til með setningu laga nr. 38/1990. Með þessu hafi skapast ákveðinn aðstöðumunur milli annars vegar fiskvinnslustöðva án útgerðar og hins vegar fiskvinnslustöðva með útgerð. Hins vegar verði að hafa í huga að sú breyting í fiskveiðistjórn, sem fólst í því að kvótakerfi var komið á upphaflega, beindist fyrst og fremst að útgerðum. Hins vegar höfðu lög um stjórn fiskveiða óbein áhrif á annan atvinnurekstur en sjálfa útgerðina. Sá aðstöðumunur til hráefnisöflunar sem af kvótakerfinu hefur leitt var þó einnig til staðar að hluta áður en kvótakerfi var komið á, þ.e. sum fyrirtæki ráku bæði útgerð og fiskvinnslu, önnur aðeins fiskvinnslu fyrir daga kvótakerfisins. Samkeppnisráð benti einnig á að hafa þyrfti í huga að of rík tilhneiging til jöfnunar á rekstrarlegri stöðu fyrirtækja gæti haft þau óæskilegu áhrif að takmarka möguleika til hagræðingar og sérhæfingar og þar með unnið gegn markmiðum samkeppnislaga. Sem dæmi mætti nefna að samkeppnislegur ávinningur gæti verið af lóðrétt samþættum rekstri eins og þeim sem ætti sér stað þegar fyrirtæki ræki bæði útgerð og fiskvinnslu. Með vísan til þess var ekki talið hafa verið sýnt fram á að reglur sem heimila framsal á kvóta og fela í sér möguleika á fénýtingu hans í skyldum rekstri færu gegn markmiðum samkeppnislaga. Hins vegar var bent á að skv. 5. gr. laga um stjórn fiskveiða væri það skilyrði sett fyrir úthlutun aflaheimildar eða yfirráðum yfir slíkri hlutdeild að hún væri bundin við skip. Það gæti auðveldað til muna aðgang fiskvinnslustöðva að hráefni og styrkt samkeppnisstöðu þeirra á markaði ef heimildir til skráningar aflahlutdeildar tækju einnig til fiskvinnslufyrirtækja. Samkeppnisráð benti enn fremur á að fiskverkandi án útgerðar gæti orðið sér úti um hráefni með því að kaupa það á fiskmarkaði eða með því að eiga bein viðskipti við útgerð. Sá kostur væri einnig fyrir hendi að fiskverkandi án útgerðar keypti eða leigði kvóta. Þessi síðarnefnda aðgerð við hráefnisöflun kynni að hafa ýmsa kosti í för með sér sem gæti styrkt samkeppnisstöðu viðkomandi aðila, t.d. á erlendum mörkuðum. Fiskverkandi án útgerðar gæti þannig hugsanlega haft betri tök á að stjórna gæðum, magni og verði hráefnisins. Á hinn bóginn kallaði þessi aðferð á, að óbreyttum lögum, að fiskverkandi sem keypti eða leigði kvóta keypti einnig skip. Hafa bæri í huga að fiskvinnslustöðvar án útgerðar væru oft tiltölulega smá fyrirtæki sem stunduðu sérhæfðan rekstur. Smæð viðkomandi fiskvinnslu gæti komið í veg fyrir að hagkvæmt yrði fyrir hana að reka jafnframt útgerð. Telja yrði líklegt að ef þessi fyrirtæki hefðu tækifæri til þess að kaupa eða leigja aflahlutdeild án þess að þurfa jafnframt að festa kaup á skipi mundi það auka möguleika þeirra til að verða sér úti um hráefni. Slík breyting gæti þannig eflt samkeppni á fiskvinnslumarkaði auk þess sem hún mundi auðvelda nýju aðilum aðgang að þeim markaði. Ég get í sjálfu sér tekið undir þessa niðurstöðu fyrrverandi samkeppnisráðs og það mundi verða til þess að efla samkeppni í fiskvinnslu ef þeir sem einungis stunda fiskvinnslu ættu möguleika á að kaupa eða leigja aflahlutdeild án þess að þurfa einnig að kaupa skip.

Hæstv. forseti. Það er full ástæða til að ræða þessi mál á Alþingi og býsna oft þyrfti að gera það vegna þess að samkeppnisstaða fiskverkenda til að keppa sín á milli, annars vegar þeirra sem fá fisk af sínum eigin skipum og hinna sem kaupa á markaði, er óþolandi. Hún hefur það í för með sér núna að mismunurinn t.d. á því verði sem menn greiða fyrir aflann er svona á bilinu 20–40 kr. á kílóið og menn sjá hvers konar aðstöðumunur það er. Þetta fyrirkomulag er í raun og veru að útrýma möguleikum þeirra sem hafa verið með fiskvinnslu án útgerðar. Stjórnvöld hafa daufheyrst við ábendingum um að það þurfi að taka á þessum málum. Auðvitað er eina leiðin til þess að skilja með skýrum hætti á milli fiskvinnslu og útgerðar en það hafa stjórnvöld í landinu ekki kært sig um að gera. Þau voru hins vegar fljót til þegar menn töldu ástæðu til að skilja á 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða þann skamma ræðutíma sem gefinn er í þessum umræðum.

Herra forseti. Það virðist vera allt í lagi þó að samkeppnisstaða fyrirtækja í fiskvinnslu og útgerð, sérstaklega fiskvinnslu án útgerðar, sé algerlega óþolandi í samanburði við þá sem reka eigin útgerð. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki kveða nógu skýrt að orði varðandi niðurlag ræðu sinnar og vil spyrja hæstv. ráðherra: Mun ráðherra beita sér fyrir því að fiskvinnsla sem ekki er með útgerð geti leigt eða keypt til sín aflaheimildir án þess að eiga eða gera út skip sem fyrsta skref í að jafna þessa aðstöðu? Og eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson benti á virðast allt önnur lögmál gilda í öðrum atvinnugreinum en í útgerð og fiskvinnslu. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti farið aðeins yfir það og sagt okkur af hverju önnur lögmál ættu að gilda í þeim iðnaði frekar en öðrum.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni að það hefði verið akkur í því ef hæstv. ráðherra hefði kveðið sterkar að orði um það hver afstaða hennar væri í þessu máli en verði ekki tíma sínum í það að lesa upp úr gömlum álitum samkeppnisráðs. Mér finnst þetta vera það stórt mál og sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir á heimasíðu sinni að hún vilji ekki föndra við sjávarútveginn og byggðirnar. En þá vil ég spyrja á móti: Vill hæstv. ráðherra láta eðlileg markaðslögmál gilda í þessum atvinnuvegi? Það er sú spurning sem hæstv. ráðherra ætti að svara hér skýrt, hvort eðlileg markaðslögmál eigi gilda þannig að menn sem ætla að taka þátt í þessum atvinnurekstri standi jafnir að vígi. Það blasir við öllum sem horfa yfir þetta svið, undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, að það er eitthvað að, nýir aðilar komast ekki inn í þessa atvinnugrein. Það mundi breyta talsvert miklu fyrir byggðirnar ef skilið væri á milli veiða og vinnslu vegna þess að þó svo að ákveðin byggðarlög, eins og Bíldudalur, misstu réttinn til fiskveiða vegna þessa kerfis, sem Framsóknarflokkurinn hefur komið á, þá væri möguleiki fyrir viðkomandi aðila að sækja sér fisk á markað eftir lögmálum markaðarins. Dæmin eru svakaleg, það er 30% verðmunur á hráefninu, og það er algerlega út úr korti að ætla fyrirtæki að keppa við annað fyrirtæki sem fær hráefnið, sem er stór hluti af kostnaði fyrirtækisins, á 30% hærra verði en samkeppnisaðilinn. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra svari nú skýrar hver raunveruleg afstaða hennar er í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vona að allir hv. þingmenn geri sér grein fyrir því að ég fer ekki með sjávarútvegsmál. Það er því ekki í mínu valdi að gera breytingar á því fyrirkomulagi heldur verða þeir að beina þeim fyrirspurnum þá til hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það sem snýr að mér í þessu máli er sá þáttur sem ég fór yfir í svari mínu. Það er mitt hlutverk að koma að málinu frá því sjónarhorni, þ.e. frá sjónarhorni samkeppnismála og þess vegna fór ég yfir þá meðferð mála sem hefur átt sér stað innan Samkeppnisstofnunar meðan hún var og hét og fór yfir niðurstöður samkeppnisráðs sem snúa að þessu máli. Hins vegar get ég sagt það að þeim niðurstöðum var beint til sjávarútvegsráðherra á sínum tíma þar sem hann fer með þennan málaflokk og það leiddi ekki til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða í þá átt sem samkeppnisráð benti á. Hvað varðar það að skilja eigi á milli veiða og vinnslu með skýrum hætti hef ég ekki verið þeirrar skoðunar að það yrði til hagsbóta fyrir land og þjóð þegar á heildina er litið og hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum í sjálfu sér. En hins vegar má velta fyrir sér hvort þarna geti verið eitthvert meira frjálsræði. Þetta er svar mitt við því sem hér hefur komið fram að ég beiti mér ekki sérstaklega fyrir breytingum á lögum um stjórn fiskveiða, enda hef ég talið í öllum aðalatriðum það vera mjög góð lög og hafa skipt miklu máli í sambandi við útgerð á Íslandi síðan þau lög voru sett, hún er þó farin að bera sig miklu betur. Það að ég hafi einhvern tíma sagt að ég ætlaði ekki að föndra við byggðirnar er það nú svolítill útúrsnúningur hjá hv. fyrirspyrjanda hvernig hann hefur notað þau orð mín en sannleikurinn er sá að ég er meira og minna alla daga að föndra við byggðir. Það sem ég meinti þegar ég lét þau orð falla var að ég hef ekki verið þeirrar 

Herra forseti. Ég hef beint eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra og hún hljóðar svo: 1. Hvað eru mörg óafgreidd mál í meðferð hjá Samkeppniseftirlitinu, hver er meðalafgreiðslutími þeirra og hvað eru elstu mál gömul? 2. Hversu mörg mál voru óafgreidd hjá Samkeppnisstofnun þegar ný samkeppnislög tóku gildi og hvað höfðu þau beðið lengi afgreiðslu að meðaltali? Ástæða þess að ég spyr þessara spurninga er sú að þegar Samkeppnisstofnun var lögð niður og búin til ný stofnun var það gert með því fororði að efla ætti þessa nýju stofnun og málin ættu að ganga hraðar í gegnum hana. Þess vegna er vel þess virði að spyrja hvort sá tilgangur hafi náðst. Málið er að ég hef dæmi fyrir mér þar sem kvörtun er beint til Samkeppnisstofnunar í apríl 2004 en enn þá er ekki komin niðurstaða. Þrátt fyrir þær breytingar sem boðaðar voru með nýjum lögum um Samkeppniseftirlitið hefur það mál a.m.k. ekki klárast. Það sem er athyglisvert við það mál er að nær allir málsaðilar, nema sá sem kærði, hafa skipt um nafn. Íslandsbanki er orðinn Glitnir, Landssíminn er Síminn og Samkeppnisstofnun Samkeppniseftirlitið. Samt sem áður, þó að þetta sé orðið svo gamalt að allir eru búnir að skipta um nafn í þessu umhverfi er ekki enn þá komin niðurstaða. Þetta varðar mál á sviði fjarskipta og upplýsingamiðlunar og einmitt í þeim geira skiptir verulega miklu máli að niðurstöður komi mjög fljótt vegna þess að tækniframfarir eru örar. Og síðan þegar kominn er úrskurður mörgum mánuðum eða jafnvel árum síðar þá skiptir niðurstaðan kannski ekki öllu máli. Miklu máli skiptir vil ég segja og legg áherslu á að ef þetta Samkeppniseftirlit á að virka þá verða niðurstöður í málum að koma fram en ekki að það sé árum seinna frá því að kært er. Þess vegna er mjög fróðlegt að fá nú að vita svör við þeim spurningum sem ég hef beint til hæstv. viðskiptaráðherra hvort það hafi í raun orðið, sem efnt var til, að meðalafgreiðslutími hafi orðið styttri en var áður.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni að það skiptir miklu máli að niðurstöður fáist í mál. En þegar ný samkeppnislög tóku gildi og Samkeppnisstofnun var lögð niður tók Samkeppniseftirlitið við tæplega 80 óafgreiddum málum. Að meðaltali höfðu þau beðið afgreiðslu í 13 mánuði. Um miðjan mars á þessu ári var um þriðjungi framangreindra mála lokið af hálfu Samkeppniseftirlitsins. Allt fram í febrúar á þessu ári hélt Samkeppniseftirlitið málafjölda í horfinu, þ.e. fjöldi mála í meðferð var á bilinu 70–80 mál. Lögð hefur verið áhersla á að meðferð nýrra mála sé í viðunandi horfi og hefur það tekist í flestum tilvikum. Í byrjun apríl hafði málum í meðferð hins vegar fjölgað allmikið og voru þau þá tæplega 100. Skipti þar mestu að Samkeppniseftirlitinu hafði á sl. vikum borist um 15 tilkynningar um samruna fyrirtækja. Svo mörg samrunamál sem afgreiða verður samkvæmt lögbundnum lágmarksfrestum tefja meðferð almennra mála sem ekki lúta sambærilegum frestum. Elsta mál sem ekki hefur verið lokið formlega hófst í lok ársins 2001. Rétt er að taka fram að það mál var um alllangan tíma sett í bið af hálfu Samkeppnisstofnunar vegna forgangsröðunar verkefna, auk þess sem brýnir hagsmunir af lokum málsins eru ekki lengur til staðar. Sjö þeirra mála sem nú eru til meðferðar eru frá árinu 2002. Ekki er hægt að greina frá meðalafgreiðslutíma mála sem nú eru til meðferðar fyrr en þeim er lokið. Marktækar reynslutölur um málshraða Samkeppniseftirlitsins munu ekki liggja fyrir fyrr en lengri tími hefur liðið frá stofnun þess. Taka ber fram að Samkeppniseftirlitið hefur gripið til ýmissa aðgerða til að liðka til fyrir meðferð mála. Má þar m.a. nefna að eftirlitið hefur sett sér nýjar málsmeðferðarreglur þar sem kveðið er á um lágmarkskröfur til aðsendra erinda, auk þess sem kveðið er á um mat Samkeppniseftirlitsins á því hvort aðsend erindi gefi tilefni til rannsóknar. Á grundvelli framangreindra ákvæða getur Samkeppniseftirlitið ákveðið að taka mál ekki til rannsóknar á grundvelli innkomins erindis. Á hinn bóginn hvetur Samkeppniseftirlitið til þess að óformlegum ábendingum um samkeppnislagabrot sé beint til þess. Á nýrri heimasíðu gefst almenningi og fyrirtækjum kostur á að senda inn slíkar ábendingar. Með þessu hyggst Samkeppniseftirlitið stuðla að betri nýtingu á ráðstöfunartíma þess. Ítarlegar leiðbeiningar er að finna um þetta á nýrri heimasíðu Samkeppniseftirlitsins, samkeppni.is. Rétt er að minna á að ýmis atriði hafa áhrif á það hversu langan tíma mál eru í meðferð hjá Samkeppniseftirlitinu. Má í því sambandi nefna eftirfarandi: Mál hjá Samkeppniseftirlitinu eru misjafnlega umfangsmikil og flókin. Ákvarðanir samkeppnisyfirvalda sem birtar eru á heimasíðunni spanna allt frá tveimur blaðsíðum til tæplega eitt þúsund blaðsíðna. Því fleiri málsaðilar og aðrir sem afla þarf gagna eða sjónarmiða hjá þeim mun lengri tíma getur málið tekið. Oft gleymist að bið eftir gögnum og sjónarmiðum aðila er verulegur hluti þess tíma sem mál tekur. Stjórnsýslulög setja Samkeppniseftirlitinu og öðrum stjórnsýslustofnunum kröfur um meðferð mála sem augljóslega hafa áhrif á málshraða. Brýn mál sem til meðferðar eru tefja oft meðferð annarra mála. Sem dæmi má nefna að ákvörðun um íhlutun eða ógildingu samruna þarf samkvæmt lögum að taka innan fjögurra mánaða frá því að fullbúin gögn berast eftirlitinu. Samrunamál eru því tekin fram fyrir mál sem ekki lúta lögbundnum tímafrestum. Mannafli og rekstrarsvigrúm stofnunarinnar hefur að sjálfsögðu áhrif á málshraða. Samkeppniseftirlitið hefur á liðnum mánuðum ráðið til sín fleira starfsfólk. Þeirri vinnu er ekki lokið. Jafnframt hefur Samkeppniseftirlitið leitast við að útvista verkefnum eftir því sem tök hafa verið á. Stefna Samkeppniseftirlitsins og markmið um árangursstjórnun miða m.a. að því að flýta afgreiðslu mála. Upplýsingar um þetta má finna á heimasíðu eftirlitsins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra kærlega fyrir svörin en þau gefa skýrt til kynna að fleiri óafgreidd mál séu nú en þau voru áður en Samkeppniseftirlitið var stofnað. Það má vera að þau hefðu ef til vill orðið enn þá fleiri ef það hefði ekki verið stofnað. Það mátti jafnvel ráða svo í orð hæstv. viðskiptaráðherra. En nú er ástandið allt annað en lagt var upp með. Það eru fleiri óafgreidd mál nú en voru hjá Samkeppnisstofnun. Þess vegna finnst mér vera réttmætt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún ætli að bregðast við þannig að hægt sé að ráðast á þennan stafla og minnka í honum. Það eru mál þarna, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, frá 2001 og eru því orðin fimm ára gömul. Þetta er náttúrlega algjörlega óviðunandi og ég heyrði á orðum hæstv. viðskiptaráðherra að hún var sammála mér hvað það varðar. Síðan kom fram að hæstv. ráðherra taldi að ekki væri hægt að bera saman hvort málshraði hafi aukist eða ekki, vegna þess að of skammur tími væri liðinn, þetta væri ekki marktækur tími. Það má vera og þess vegna væri mjög fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti gefið upp og upplýst hvenær reynslan er orðin nægjanlega löng á þessa mikilvægu stofnun, Samkeppniseftirlitið, til að hægt sé að bera saman svo marktækt sé vinnubrögð annars vegar í þeirri gömlu stofnun sem var lögð niður og nú í Samkeppniseftirlitinu.

Hæstv. forseti. Mér finnst alveg eðlilegt að hv. þingmenn velti þessum hlutum fyrir sér sem hv. þingmaður hefur gert og spyrji sig þeirra spurninga hvort sú breyting sem gerð var hafi verið rétt og hvort Samkeppniseftirlitið sem slíkt skili starfi sínu vel, það eru bara mjög eðlilegar spurningar. Ég tel að svo sé, en ítreka það sem kom fram í máli mínu áðan að ekki er ástæða til þess alveg strax að hafa uppi stóru orðin, við skulum aðeins gefa okkur tíma til að fara yfir stöðuna. En allt það sem hefur komið fram gagnvart ráðuneytinu síðan Samkeppniseftirlitið varð til segir mér að þarna sé haldið vel á málum og þær vinnureglur sem settar hafa verið lofa mjög góðu að mínu mati. Sérfræðingum hefur verið fjölgað. Mér er hins vegar kunnugt um að mikil spenna er á markaðnum og ekki alltaf auðvelt að fá starfsfólk í nákvæmlega þau störf sem um ræðir. Engu að síður hefur stofnunin verið efld fjárhagslega sem hefur leitt til þess að þarna hefur verið hægt að fjölga starfsfólki. Það er gríðarlega mikilvægt starf sem þar er unnið og þess vegna ástæða til að það sé til umfjöllunar á hv. Alþingi og ég hef leitast við að svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður bar hér upp.

Herra forseti. Ég beini spurningum til hæstv. iðnaðarráðherra um ívilnanir til álvera á landsbyggðinni. Tilefni þessarar fyrirspurnar er viðtal við ráðherrann í Fréttablaðinu 14. mars síðastliðinn, þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Ríkið mismunar ekki fyrirtækjum í landinu með samningum við álfyrirtæki, segir Valgerður Sverrisdóttir, iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Þeir séu samþykktir af eftirlitsstofnun EFTA þar sem starfsemin sé á landsbyggðinni.“ Síðan er orðrétt tilvitnun í hæstv. ráðherra: „Heimilt er að styrkja fyrirtæki í ákveðinni starfsemi á landsbyggðinni. Svo vill til að sum þessara álfyrirtækja eru þar og hafa því gert ívilnandi samninga við stjórnvöld.“ Áfram segir í fréttinni vegna viðtals við forstjóra Marels um að ekki væri hægt að halda fyrirtækjum hér í landi vegna ytri efnahagslegra ástæðna, með leyfi forseta: „Hún segir að fyrirtækið fengi fyrirgreiðslu starfaði það á landsbyggðinni og Eftirlitsstofnunin samþykkti það.“ Mér finnst þetta vera nokkur tíðindi og því hef ég beint fyrirspurnum til hæstv. ráðherra sem hljóða svo: 1. Í hverju eru þau sérkjör og „ívilnandi samningar við stjórnvöld“ fólgin sem álver og önnur fyrirtæki á landsbyggðinni geta fengið umfram fyrirtæki á suðvesturhorni landsins og heimil eru samkvæmt ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA? 2. Hver er ferill umsóknar fyrirtækja um sérkjör á þessum grunni? - Sem ráðherrann minnist á í fréttaviðtalinu. 3. Hvaða fyrirtæki í landinu njóta nú þegar sérkjara á nefndum forsendum, hverjar eru þær ívilnanir og hve mikla fjármuni er um að ræða í hverju tilviki? Mér finnst þetta mjög athyglisvert. Það skiptir máli hvernig ríkið kemur að atvinnulífi og reyndar búsetu vítt og breitt um landið. Það skiptir vissulega miklu máli að það sé ekki gert með neikvæðum hætti. Ég minni á að enn eru óafgreiddar hugmyndir um niðurgreiðslu á flutningskostnaði til fyrirtækja á landsbyggðinni sem var þó eitt af digrustu kosningaloforðum Framsóknarflokksins fyrir síðustu kosningar. En flutningskostnaðurinn og mismunun í flutningskostnaði er núna t.d. mjög íþyngjandi fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni. Þess vegna hef ég beint þessum spurningum, herra forseti, til hæstv. iðnaðarráðherra.

Hæstv. forseti. Fyrsta spurning er þessi: „Í hverju eru þau sérkjör og „ívilnandi samningar við stjórnvöld“ fólgin sem álver og önnur fyrirtæki á landsbyggðinni geta fengið umfram fyrirtæki á suðvesturhorni landsins og heimil eru samkvæmt ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA?“ Svar: Sérkjör af því tagi sem spurt er um í fyrirspurninni eru grundvölluð á ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA sem fram kemur í leiðbeiningum stofnunarinnar um opinbera styrki og lýst er nánar í lögum um Evrópska efnahagssvæðið nr. 2/1993. ESA hefur að tillögu íslenskra stjórnvalda gefið út svokallað byggðakort yfir landsvæði þar sem heimilt er að fjármagna verkefni með opinberum styrkjum og veita sérkjör. Samkvæmt kortinu er landinu skipt í tvö svæði, annars vegar höfuðborgarsvæðið ásamt norðanverðum Reykjanesskaga til og með Sandgerðisbæ og hins vegar önnur landsvæði. Óheimilt að veita aðstoð úr opinberum sjóðum á fyrrnefnda svæðinu en heimilt að vissu marki á öðrum landsvæðum. Þar býr um þriðjungur þjóðarinnar. Samkvæmt ákvörðun ESA geta fyrirtæki á landsbyggðinni fengið sérkjör umfram fyrirtæki á suðvesturhorninu allt að 17% af upphaflegum stofnkostnaði vegna starfsstöðvar eða breytinga á henni. Til viðbótar er heimilt að veita smáum og meðalstórum fyrirtækjum aðstoð er svarar til allt að 10% af sömu kostnaðarþáttum. Norðurál við Grundartanga og Fjarðaál í Reyðarfirði hafa fengið ívilnanir á nokkrum sviðum í samræmi við þessi lög. Ívilnanir þessar eru nánar skilgreindar í lögum um heimildir til samninga um álverksmiðjur á Grundartanga og í Reyðarfirði. Um er að ræða ábyrgðir ríkisins til að tryggja efndir af hálfu viðkomandi sveitarfélaga í fjárfestingarsamningum og hafnarsjóða í hafnarsamningum, undanþágu frá vissum ákvæðum í lögum um búsetu og ríkisfang stjórnarmanna, takmarkanir og skyldur um fyrirtækjafyrirkomulag og eignarhald og undanþágu frá lögum um brunatryggingu og viðlagatryggingu fasteigna. Jafnframt er kveðið á um skattlagningu álveranna en hún er í meginatriðum í samræmi við íslensk skattalög en með nokkrum sérákvæðum svo sem um fasteignaskatta, stimpilgjöld, byggingarleyfisgjöld og fleira. Ívilnanir varðandi byggingu álvers eru reiknaðar út í upphafi samningstímabilsins á grundvelli áætlana um stofnkostnað og rekstur samkvæmt reglum ESA. Byggðastofnun er heimilt að fjármagna verkefni, veita lán og ábyrgðir á landsbyggðinni utan höfuðborgarsvæðisins. Um fjármögnunar- og lánastarfsemi stofnunarinnar gilda ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Stjórn Byggðastofnunar setur reglur um framlög til verkefna, lán og ábyrgðir og ákveður hugsanleg „sérkjör“ eftir lögum og reglugerð fyrir stofnunina. Önnur spurning: „Hver er ferill umsóknar fyrirtækja um sérkjör á þessum grunni?“ Svar: Hvað varðar áðurnefnd álfyrirtæki var samið um sérkjör á grundvelli heimilda í lögum frá Alþingi sem áður var vísað til. Varðandi feril umsókna fyrirtækja til Byggðastofnunar vísar til laga og reglugerðar um stofnunina. Þriðja spurning: „Hvaða fyrirtæki í landinu njóta nú þegar sérkjara á nefndum forsendum, hverjar eru þær ívilnanir og hve mikla fjármuni er um að ræða í hverju tilviki? “ Svarið er þetta: Fyrsti áfangi Norðuráls, bygging 60.000 tonna álvers við Grundartanga 1998, naut ívilnana samkvæmt sérkjörum í fjárfestingarsamningi sem reyndist samkvæmt útreikningum ESA vera að upphæð samtals 6 millj. bandaríkjadala, eða um 460 millj. kr. Það var um það bil 3,6% af áætluðum stofnkostnaði álversins. Að svo stöddu liggja ekki fyrir einstakar upphæðir ívilnana samkvæmt þeim fjárfestingarsamningum um stækkanir Norðuráls áfram eða umfram þessi 60.00 tonn í 260.000 tonna framleiðslugetu á ári sem nú er að hluta komið til framkvæmda og gera má ráð fyrir. Upphæð ívilnana fyrir byggingu 322.000 tonna álvers Fjarðaáls í Reyðarfirði er samkvæmt útreikningum 34,3 millj. bandaríkjadala, eða um 2.600 millj. kr. sem eru um 3% af áætluðum stofnkostnaði álversins eða langt innan við heimild ESA. Heildarupphæð styrkja Byggðastofnunar til atvinnuþróunar á landsbyggðinni á árinu 2004 var samtals 143 millj. kr. sem skiptist milli 64 verkefna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn og svör ráðherra. Mér finnst þessi staða og svör ráðherra varpa betra ljósi á þá framtíðarsýn sem núverandi ríkisstjórn hefur varðandi stóriðjustefnuna og þau sérkjör sem heimilt er að veita álverum eða stóriðju utan höfuðborgarsvæðisins. Mér finnst mikilvægt að draga þetta fram hvað varðar arðsemi af stóriðjunni og hvort þau sérkjör sem stóriðjan fær í núverandi mynd mundi ekki skila sér betur, eða að minnsta kosti jafn vel, inn á viðkomandi svæði í formi annarra styrkja 

Virðulegi forseti. Í þessu máli er um það að ræða að það er opinber stefna stjórnvalda að beita ívilnun og sérkjörum hvað varðar skatta og verðlagningu á raforku til þess að stuðla að atvinnuuppbyggingu á ákveðnu landsvæði. Það er stefna sem er þekkt víða og menn beita en afmarka ekki einvörðungu við eina tiltekna atvinnugrein eins og er í þessu tilviki. Ég held að íslensk stjórnvöld verði í ljósi þess að slík stefna skilar árangri - hún skilar árangri í atvinnuuppbyggingu á Austurlandi og mun reyndar væntanlega gera það á Norðurlandi líka með álveri þar - að beita sömu stefnu á öðrum svæðum landsins. Þá er ég ekki síst með í huga svæði eins og Vestfirði þar sem störfum hefur fækkað á aðeins sex árum um tæp 10%. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó þau næðu ekki lengra en raun bar vitni. Ég vék sérstaklega að þeim ívilnunum sem ríkissjóður getur gert samkvæmt samþykktum ESA-dómstólsins. Það er athyglisvert hjá hæstv. ráðherra að hún kom inn á þær ívilnanir sem álverksmiðjan á Grundartanga nýtur og Fjarðaál, t.d. með stórfelldum afslætti á hafnargjöldum. Í öðru tilvikinu var höfnin held ég meira og minna byggð fyrir viðkomandi fyrirtæki. Þannig að þetta eru gríðarlega miklar ívilnanir. Maður veltur fyrir sér í þessu samhengi líka þeim mikla flutningskostnaði sem fyrirtæki á landsbyggðinni verða fyrir, sem skýrsla sem gerð var af samgönguráðuneytinu 2003 sýndi að hefði vaxið hrikalega. Nú með hækkandi olíuverði er þetta mál enn alvarlega. Enda kom það fram í viðtali í útvarpinu í gær við fulltrúa atvinnulífs á Ísafirði sem bentu á þetta. En þegar á að koma að þeim þætti situr sú skýrsla föst, eða þær tillögur, í ríkisstjórninni eftir upplýsingum frá ráðherra. Ég vil því spyrja til viðbótar: Hvað líður skýrslu um jöfnun flutningskostnaðar sem var eitt af stærri kosningaloforðum Framsóknarflokksins fyrir síðustu alþingiskosningar og ekkert hefur verið gert með? Því samkeppnisstaða atvinnulífs úti um land skerðist núna mjög. Það er ekki nóg að veita þessa gríðarlega háu ríkisstyrki til álvera með stórfelldum niðurgreiðslum á raforku, niðurgreiðslum á hafnargjöldum, niðurgreiðslum á sköttum o.s.frv. Það á ekki að mismuna óeðlilega. Tökum skipasmíðaiðnaðinn. Þar hefur ítrekað verið kallað eftir aðgerðum af hálfu ríkisvaldsins til að jafna stöðu 

Hæstv. forseti. Ég held að við verðum að passa okkur á að rugla ekki hlutum saman. Annars vegar getum við verið að tala um aðgerðir t.d. á vegum Byggðastofnunar sem varða landsbyggðina og hins vegar getum við verið að tala um fjárfestingarsamninga sem eru gerðir á grundvelli stórverkefna eins og uppbyggingu álvera. Þá eru slíkir samningar lögfestir á hv. Alþingi þar sem þeir eru ákveðin undanþága frá almennum skattalögum að einhverju leyti. Þess vegna skulum við líka hafa í huga að það er ekki þannig að þetta fyrirkomulag sé algjörlega einskorðað við stóriðju eða álversframkvæmdir. Það er hægt að hugsa sér slíka samninga á grundvelli annarrar starfsemi. En grundvallaratriðið er að það þarf að fá slíka samninga samþykkta af Eftirlitsstofnun EFTA. Við höfum undirgengist slíkt fyrirkomulag með EES-samningnum. Þess vegna er það ekki þannig að þetta gildi bara fyrir álver. Það held ég að sé mjög mikilvægt að komi fram. Hv. þingmaður talaði um samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar og vissulega er hún veik á sumum sviðum en getur verið sterk á öðrum. Það sem nú hefur verið að gerast í sambandi við gengi krónunnar skiptir mjög miklu máli fyrir sjávarútveginn sem er fyrst og fremst stundaður á landsbyggðinni. Hvað varðar flutningskostnaðinn hef ég margoft farið yfir það hér á hv. Alþingi að hugmyndir voru uppi um hvort ástæða væri til að … 

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um samkeppnisstöðu ríkisbanka á húsnæðismarkaði. Það er ekki í fyrsta skipti sem ég tek þetta mál upp á Alþingi. Ég hef gert það mjög reglulega og á sama hátt hef ég gert það í félagsmálanefnd þar sem ég gegni varaformennsku. Ástæðan er einföld. Ég tel að hér sé ekki gætt jafnræðis varðandi samkeppnisstöðu ríkisbankans annars vegar og annarra banka og sparisjóða hins vegar. Ég hef auk þess miklar áhyggjur af því að þær aðgerðir sem menn hafa farið í í kringum Íbúðalánasjóð ógni þeim stöðugleika sem verið hefur í þjóðlífinu og sátt hefur verið um að viðhalda. Ég held, virðulegi forseti, að við höfum gert ákveðin mistök með þeirri framgöngu sem ég ætla ekki að lýsa neitt nákvæmlega. Ég held að menn þekki sjónarmið mín hvað það varðar. Það skiptir mjög miklu máli ef menn ætla að reyna að viðhalda þeim stöðugleika sem við viljum hafa, sem er grundvöllur að velmegun í okkar samfélagi og afskaplega mikilvægur fyrir fólk almennt, sérstaklega yngra fólk sem er með skuldir eins og húsnæðislán og annað slíkt. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir og það er margt sem bendir til þess - það hafa komið meldingar, og því máli er ekki lokið, frá eftirlitsstofnunum sem við höfum gengist undir með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, um að við stöndum heldur ekki rétt að málum þegar kemur að samkeppnisstöðu þessa ríkisbanka gagnvart öðrum þeim bankalánastofnunum sem eru á markaði. Þess vegna, virðulegi forseti, vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Mun ráðherra beita sér fyrir því að samkeppnisstaða ríkisbanka á húsnæðismarkaði gagnvart einkabönkum verði jöfnuð með tilliti til: a. greiðslu ríkisábyrgðargjalds - gróflega reiknað 220 millj. kr. á ári, b. greiðslu tekjuskatts - gróflega reiknað 180 millj. kr., c. kröfu um eiginfjárhlutfall - en það er einungis 5% hjá Íbúðalánasjóði en 8% hjá bönkum og sparisjóðum, d. reglna um greiðslu vaxtabóta vegna viðgerða húsa - en þar hefur Íbúðalánasjóður algera sérstöðu, e. skuldajöfnunar opinberra gjalda, f. uppgjörsaðferða? Í þessum síðustu þremur liðum, eins og ég nefndi, er alger sérstaða hjá Íbúðalánasjóði gagnvart öðrum bönkum og sparisjóðum. Ég tel sjálfsagt að aðstoða þá sem eru að kaupa íbúðahúsnæði, sérstaklega í fyrsta skipti, og að við reynum að hafa það að markmiði að sem flest fólk, helst allir, geti búið í eigin húsnæði. Ég tel þó mun skynsamlegra að gera það með öðrum og skilvirkari hætti en þeim að halda úti þeirri stefnu sem við höfum gert fram til þessa. Á sama hátt held ég að við getum náð þeim félagslegu markmiðum sem flestir eru sammála um, í það minnsta í þessum sal, og er ég þá sérstaklega að vísa til þess að menn geti haft aðgang að lánsfjármagni sama hvar þeir búa á landinu. Ég tel að það sé mjög einfalt og auðvelt að ná því fram án þess að vera með fyrirferðamikinn ríkisrekstur á lánamarkaði. Og það eru fjölmörg dæmi, virðulegi forseti, víðs vegar í álfunni um að það sé gert með öðrum hætti. Reyndar er það svo, virðulegi forseti, að við höfum algera sérstöðu hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að þær miklu breytingar sem hafa orðið á húsnæðismarkaðnum hafa gert efnahagsstjórnina nokkru snúnari en hún annars hefði verið. Ég held hins vegar að það sé fullkomlega ótímabært að kveða upp úr með það að þar hafi verið um mistök að ræða. Það þarf allt að skoðast í samhengi við þann árangur sem fæst út úr aðgerðunum. Ég held að það hafi nú þegar sýnt sig að árangurinn er talsvert mikill því vextir hafa lækkað umtalsvert á húsnæðislánum. Það hefur síðan haft aðrar afleiðingar sem hafa gert efnahagsstjórnina snúnari eins og ég nefndi áðan. Það er eðlilegt að hv. þingmaður velti fyrir sér þeim sex atriðum sem koma fyrir í fyrirspurninni og hvernig staðið verður að þeim í framtíðinni. Þau eru hins vegar öll þess eðlis að þau hljóta að koma til athugunar í þeirri endurskoðun sem nú er í gangi á því hvernig við munum koma fyrir fjármögnun á húsnæðismarkaði. Eftir því hvernig niðurstaðan verður í þeim efnum munu þau annaðhvort hafa leyst af sjálfu sér eða taka þarf afstöðu til þeirra á nýjum forsendum. En öll eru þau þess eðlis að þau hljóta að koma inn í þessa umræðu. Eins og staðan er núna er því ótímabært fyrir mig að kveða upp úr um sérstaka afstöðu til einstakra atriða annað en að endurtaka að ekki er óeðlilegt að að þeim sé hugað og um þau spurt. Niðurstaðan hlýtur síðan að koma í ljós þegar við höfum komist að endanlegri niðurstöðu um hvernig við munum koma fjármögnun á húsnæði landsmanna fyrir og við munum sjá meira um það á næstu vikum. Ef allt gengur eftir eins og fyrirhugað er gætum við séð niðurstöðu í því á þessu ári.

Virðulegi forseti. Sú samkeppnisstaða sem menn eiga fyrst og fremst að hafa áhyggjur af hvað varðar íbúðalán er auðvitað samkeppnisstaða íslenskra neytenda borið saman við neytendur í öðrum löndum. Það liggur því miður fyrir að íslenskir neytendur búa við þær aðstæður að þeir þurfa að borga miklu hærri vexti en neytendur í öðrum löndum. Það sýna tvær skýrslur sem nýlega hafa verið gefnar út önnur á vegum Neytendasamtakanna og hin á vegum Norræna ráðherraráðsins. Ég hygg að það væri verðugt verkefni fyrir hv. þingmenn að beita sér fyrir því að vaxtastigið hér á landi lækki og nálgist það sem er erlendis. Það ætti að vera hlutverk íslenskra stjórnvalda að reyna að gera eins vel í þeim efnum og t.d. stjórnvöld á Norðurlöndum gera.

Herra forseti. Ég held að sú sérstaða sem hefur skapast með því að hafa sterkan Íbúðalánasjóð sé sú að hér hefur verið lánsfé á lægstu mögulegum vöxtum og hlutfall þeirra sem eiga húsnæði er hvergi hærra en hér á landi. Það er staðreynd, herra forseti, a.m.k. með því alhæsta. Við skulum líka minnast þess að þegar bankarnir fóru af stað með sín íbúðalán höfðu íbúar landsbyggðarinnar ekki aðgang að þeim lánum nema á afarkjörum og afarvöxtum. En vegna þess að Íbúðalánasjóður var þar við hliðina urðu þeir að breyta um. Ég held þess vegna að það sé eitthvert albrýnasta mál nú að stöðva þessa einkavæðingaraðför að Íbúðalánasjóði. Með honum höfum við tryggt félagslegt jafnræði milli þegna landsins til íbúðabygginga.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort það er til að bæta hag skuldugra eða lántakenda hjá Íbúðalánasjóði að auka kostnað hans af ýmsum þáttum með hækkun á hlutfalli og greiðslu ábyrgðargjalds þó það hljóti auðvitað að verða áleitnari spurning með árunum ef viðskiptabankarnir bjóða betri kjör en ríkið á þessum markaði, hvert hlutverk ríkisins sé orðið. Ég er hingað kominn til að gera stutta athugasemd við þau orð hæstv. fjármálaráðherra að hér hafi húsnæðisvextir farið lækkandi. Það er auðvitað aldeilis af og frá. Samkvæmt spá hæstv. fjármálaráðherra eða ráðuneytis hans frá því í fyrradag, hygg ég, er verðbólga á Íslandi 5,9%. Við hana leggjast vextir upp á 4,5% sem þýðir að húsnæðisvextir á Íslandi í ár verða yfir 10% og ég trúi að þeir séu hvergi hærri í ríkjum OECD, hvergi hærri í Norður-Evrópu. Það er þess vegna beinlínis villandi að halda því fram að hér fari húsnæðisvextir lækkandi og er eyðsluhvetjandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Það er augljóst að hann hefur skilning á þessu máli og það er verið, ef ég skil hæstv. ráðherra rétt, að skoða málið og er ánægjulegt að vita til þess að niðurstaða fæst á þessu ári. Það kemur náttúrlega fram og menn vita að þetta snýst ekki bara um vilja okkar hér á þingi því eins og ég nefndi áðan þá liggur fyrir að þær eftirlitsstofnanir sem við höfum undirgengist með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu virðast ekki vera sáttar við þann hátt sem við höfum á lánum á húsnæðismarkaði. Vegna orða annarra hv. alþingismanna í umræðunni get ég verið alveg sammála mörgu því sem þar kom fram. Ég get t.d. verið sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um það markmið að lækka vaxtastigið og reyna að ná sem hagstæðustum kjörum fyrir það fólk sem er að kaupa sér húsnæði. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir og hlýtur að vera markmið okkar allra. Hv. þm. Helgi Hjörvar hafði áhyggjur af verðbólgu. Þar er kannski stærsta málið í þessu. Það liggur alveg fyrir, og ég held að engin velkist í vafa um það að framganga ríkisins á þessum markaði hefur í það minnsta ekki hjálpað til að halda verðbólgu niðri. Ég held að allir geti verið sammála um slíkt og það er ekki rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hér sé hæsta húsnæðisverð á byggðu bóli, það stenst ekki. Þrátt fyrir að það hafi hækkað gríðarlega, af nokkrum ástæðum sem við höfum stundum rætt hér, þá er það samt sem áður lægra en gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það er í sjálfu sér allt í lagi. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt við það. Aðalmarkmið okkar hlýtur að vera að bæta hag húsnæðiskaupenda. Ég fagna orðum hæstv. fjármálaráðherra um hans skoðun á þessu máli.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hv. þm. Helgi Hjörvar tekur sér fyrir hendur að snúa út úr orðum mínum hér. Hann veit auðvitað vel að ég er að tala um verðtryggða vexti og þeir verðtryggðu vextir hafa aldrei verið lægri en núna frá því að samkeppnin hófst á þessum markaði og mér liggur við að segja að yfir 90% af húsnæði á Íslandi sé fjármagnað á þann hátt. Það er hins vegar alveg rétt hjá honum að það er fleira sem segir til um húsnæðiskostnaðinn heldur en verðtryggðu vextirnir og verðbólgan kemur vissulega þar að, það er rétt hjá honum. En þá held ég að við þurfum að rifja það upp að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur náð verulegum árangri í því að berjast við verðbólguna. Sennilega hefur verðbólgan aldrei verið eins lág að meðaltali og hún hefur verið það tímabil sem þessi ríkisstjórn hefur setið. Það þýðir að á þessu tímabili hafa vextir af íbúðahúsnæði, eins og hv. þingmaður reiknaði þá sjálfur, aldrei verið lægri og þá miklum mun lægri en á þeim tímabilum sem forverar þess flokks sem hann er í dag hafa setið í ríkisstjórn. Ég held að hv. þingmaður ætti að hafa þetta í huga þegar hann reynir að snúa út úr orðum mínum á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Töluverð umræða hefur orðið um erfðabreytt matvæli. Um slík matvæli eru mjög skiptar skoðanir og hefur andstaða við þau verið einna mest í Evrópu. En framleiðsla á þeim fer að mestu leyti fram í Bandaríkjunum. Þessi umræða er ákaflega mikilvæg, m.a. fyrir okkur Íslendinga sem viljum markaðssetja Ísland sem hreint land með hreinar afurðir. Heyrst hafa raddir um að með erfðabreytingu á matvælum sé tekin veruleg áhætta varðandi mengun umhverfisins og fjölbreytileika þess. Sömuleiðis, sem er ekki síður um vert, kom t.d. fram í viðtali í Morgunblaðinu við Michael Meacher, þingmann og fyrrverandi umhverfisráðherra í Bretlandi sem var hér á dögunum, að mjög háværar raddir væru uppi um að erfðabreytt matvæli hefðu veruleg áhrif á heilsufar manna og aukna hættu á ofnæmi í för með sér vegna þess að vitað er að mannslíkaminn bregst við óþekktum áreitum með ofnæmisviðbrögðum. Þetta hefur ekki verið rannsakað nógu vel. Hann heldur því fram að varðandi þetta hafi einungis verið gerðar athuganir á dýrum og að miðað við flestar þær niðurstöður sé ástæða til að hafa áhyggjur. Virðulegi forseti. Mér finnst mest um vert í þessu að neytandinn hafi val. Rannsóknir eru að mörgu leyti ófullnægjandi að þessu leyti. Fólk leitar sér upplýsinga að miklu leyti sjálft og tekur afstöðu sjálft. Fjölmargir vilja hvorki sjálfir né að börn þeirra neyti erfðabreyttra matvæla. Því tel ég afar mikilvægt að matvæli á Íslandi verði merkt. Í því sambandi vil ég nefna reglugerðir Evrópusambandsins, sem við eigum að taka upp. Ég spyr um þær í fyrirspurn minni. Krafist er merkinga á erfðabreyttum matvælum í öllum aðildarlöndum sambandsins. Þar eru ströngustu reglugerðir hvað þetta varðar í heimi, að því er talið er. Ég tel afar mikilvægt að við göngum þann veg sem allra fyrst að taka þessa reglugerð upp. Það er réttur neytenda að vita hvort í matvælum sem þeir neyta á degi hverjum séu erfðabreyttir þættir eður ei. Virðulegi forseti. Við erum að tala um matvæli sem eru á borðum landsmanna á hverjum einasta degi. Við erum að tala um morgunkorn, um kex og annað sem unnið er úr erfðabreyttum maís frá Bandaríkjunum. Ég tel mjög mikilvægt að neytendur 

Herra forseti. Reglugerðir Evrópusambandsins nr. 1829/2003, um erfðabreytt matvæli og fóður, og síðan nr. 1830/2003, um rekjanleika og merkingu erfðabreyttra lífvera og rekjanleika matvæla og fóðurs sem eru afurðir erfðabreyttra lífvera, tóku gildi í aðildarríkjum Evrópusambandsins 2004. Enn sem komið er hafa þær ekki verið teknar upp í EES-samninginn. Ástæðan er sú að upptaka þeirra tengist upptöku tilskipunar um sleppingu erfðabreyttra lífvera í umhverfið, sem er frá 2001. Upptaka hennar hefur dregist vegna skoðunar á þeim ákvæðum hennar sem varða tveggja stoða kerfi EES-samningsins og tengist líka svokallaðri Cartagena-bókun við samninginn um erfðabreyttar lífverur. Nú hefur náðst samkomulag um þann þátt. En raunar á eftir að ná samkomulagi vegna sérstakrar aðlögunarbeiðni frá Liechtenstein. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir aðlögunartexta vegna reglugerða nr. 1829 og 1830, sem ég nefndi áður, að því er varðar vörur sem eru á markaði við gildistöku reglugerðanna. Drög að aðlögunartexta EFTA-ríkjanna fyrir þessar gerðir eru nú til umfjöllunar hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Gert er ráð fyrir því að þegar þessi mál eru í höfn verði gerðirnar innleiddar í íslenskan rétt í beinu framhaldi. Þær kalla væntanlega á breytingar á lögum um erfðabreyttar lífverur, nr. 18/1996, og líka lögum um matvæli, nr. 96/1995. En þegar þær breytingar hafa verið gerðar munu gilda sömu reglur hér á landi og innan Evrópusambandsins. Ég deili skoðunum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur í þessu máli. Það er mikilvægt að þessum málum ljúki, að vörur sem innihalda erfðabreytt matvæli verði merktar og að neytandinn hafi val. Ég tel að það sé ótvírætt mjög mikilvægt. Neytandinn verður að vera vel upplýstur til að geta haft það val sem um er að ræða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma fram með þessa fyrirspurn. Hún er ekki ný af nálinni á hv. Alþingi. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði fyrir ári að hinu sama. Eins hafa komið fram á fyrri þingum fyrirspurnir um upptöku þessara reglugerða. Það er mikilvægt að hafa í huga að það tekur meira en mannsaldur að fá fram áhrif erfðabreyttra matvæla á heilsu fólks. Það má líkja því við áhrif reykinga en það tók a.m.k. 30 ár að sjá áhrif reykinga á heilsu fólks. Því er nauðsynlegt að neytendur hafi val, séu meðvitaðir og upplýstir um hvað það gæti þýtt að velja erfðabreytt 

Virðulegi forseti. Ég hef þá skoðun að erfðabreytt matvæli geti verið mjög háskaleg heilsu manna. Ég held að það eigi eftir að koma á daginn þegar fram líða stundir og rannsóknir á erfðabreyttum matvælum fara að skila sér. Þau eru í mörgum tilfellum háskaleg heilsu manna og sérstaklega sumra manna, sem eru viðkvæmari fyrir þeim en aðrir, og af því að erfðabreytt matvæli eru notuð í margar grundvallarfæðutegundir eins og talið var upp hérna áðan sem mörg okkar neytum daglega eða oft í mánuði, oft í viku, eins og morgunkorn, brauðvörur og grundvallarfæðutegundir, m.a. sem börn neyta í miklum mæli. Ég held að þetta sé sérstaklega hættulegt fyrir mörg börn. Ég held að það eigi eftir að koma á daginn að erfðabreytt matvæli hafi slæm áhrif á heilsu margra. Því hljótum við að harma sofandahátt stjórnvalda í þessum málum, að það þurfi að berja á þeim í þinginu til að bregðast almennilega við þessu máli. Ég er sannfærður um að þetta er háskaleg matvara í mörgum tilfellum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra deili þeirri skoðun með mér að merkja eigi matvæli á Íslandi sem eru erfðabreytt. Ég verð samt að lýsa því, eins og hv. þm. Björgvin Sigurðsson gerði, að mér finnst þetta ganga of hægt hjá okkur. Það er ekkert því til fyrirstöðu að við tökum þetta mál sérstaklega út ef við leggjum þannig áherslu á það og gerum kröfur um að þessi matvæli verði merkt. Eins og komið hefur fram eru þær matvörur sem að mestu leyti eru með þessum erfðabreyttu þáttum í, t.d. barnamatur, popp, kex og morgunkorn, sem börn borða mikið af. Ég tel þetta afar mikilvægt. Fram hefur komið að meiri hluti ríkja og landa í heiminum, fyrir utan ríki í bæði Norður- og Suður-Ameríku, hefur farið þessa leið og tekið sterkari varúðarafstöðu gagnvart erfðabreyttum matvælum. Það er mín skoðun að við eigum að vera með hinum meðvituðu þjóðum í Evrópu sem vilja fara varlega. Eins og við vitum geta erfðabreytt matvæli haft ofnæmisvaldandi áhrif. Við ættum ekki hanga með slugsunum í þessu, sem eru aðallega Bandaríkjamenn og Kanadamenn að einhverju leyti, Argentína og ríki í Ameríku. Við eigum að fara evrópsku leiðina og við eigum að veita fólki hér á landi sem allra, allra fyrst þann rétt að velja sér matvæli án erfðabreyttra þátta. Það er að mínu mati verið að skerða réttindi manna meðan þessi krafa er ekki gerð hér. Þá erum við að skerða 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum ágætar umræður. Þessi mál eru flókin og hafa á vegferðinni komið upp ýmis mál sem hefur þurft að leysa. Ég vænti þess að málin séu komin á síðasta stig þannig að þau fari að skýrast. Slíkar reglur koma þá til framkvæmda eftir að lögum hefur verið breytt. Það er engin spurning í mínum huga um að það er mikilvægt fyrir neytendur að þessar merkingar verði á erfðabreyttum matvælum. Það er grundvallaratriði til þeir geti valið, hvort þeir vilja kaupa slíkar vörur eða velja annað.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í ræðustól til að forvitnast aðeins um málefni malarnámu einnar í Esjubergi við Kollafjörð. Svo það fari ekki á milli mála við hvaða malarnámu er átt vil ég lýsa henni í örfáum orðum. Þetta er malarnáma sem stendur við Kollafjörðinn við þjóðveg nr. 1 og hefur verið í rekstri í nokkra áratugi. Þar hefur verið reistur mikill veggur úr steinsteypu. Flestir kannast kannski við áletrun sem á þessum vegg stendur: „Flatus lifir.“ Fyrir nokkrum árum tóku nokkrir athafnamenn sig til, kannski Flatus sjálfur, ég veit það ekki, og bættu við: „Flatus lifir enn“. Þetta veggjakrot er á margan hátt orðið klassískt í sögu íslensks veggjakrots en hvað um það, virðulegi forseti, ég kom til að spyrja um þessa malarnámu. Ég á leið þarna um á hverjum degi og mér þykir mikið lýti, á þeim annars fallega stað, að þetta sé þarna alveg við þjóðveginn. Ég tel líka nokkra slysahættu af þessari námu því að oft á tíðum þegar vindar blása hart úr ákveðnum áttum eru þar mjög miklir sviptivindar. Gárungarnir hafa oft sagt að á þessum stað sé hægt að verða sér úti um ókeypis sandblástur á bílum. En að öllu gamni slepptu hafa margir kvartað undan því að bílar þeirra hafi orðið fyrir skemmdum þegar þeim hefur verið ekið þar fram hjá, þegar veður hafa verið válynd. Virðulegi forseti. Við sem eigum reglulega leið þarna fram hjá höfum orðið vör við að vinnsla í þessari námu hefur mjög dregist saman. Þarna voru áður stórvirk tæki til malarvinnslu og oft mikið um að vera en undanfarin missiri er ekki að sjá að þar sé mikil starfsemi. Hins vegar er svæðið algjörlega ófrágengið og þar er enn þá mikið af möl. Enn er þar sandfok, það hef ég sjálfur sannreynt bara núna í vetur, jafnvel litlir steinar sem fjúka þar yfir veginn. Ég tel að þetta skapi tvímælalaust enn slysahættu. Ég hef fyrir framan mig grein úr DV frá því 31. maí árið 2003. Þar kemur fram, í viðtali við eigendur þessarar námu, að þeir hafi m.a. verið í viðræðum við samtökin Gróður fyrir fólk í landnámi Ingólfs um það hvernig þeir ætli að ganga frá svæðinu eftir sig, hvernig uppfyllingu verði komið fyrir í þessu sári í fjallshlíðinni og svæðið grætt upp. Síðan eru liðin þrjú ár og hefur ekkert gerst. Þess vegna kem ég upp og forvitnast um það hjá hæstv. ráðherra hvernig málum er háttað varðandi þessa malarnámu, nú þegar tæki og tól hafa verið fjarlægð. Getur ráðherra geti fært okkur einhverjar fréttir af því hvort þessari námu verði lokað og svæðið grætt upp? Ég tel tvímælalaust að það 

Frú forseti. Malarnám er eins og kunnugt er starfsleyfisskyldur rekstur samkvæmt lögum nr. 7 frá 1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, með síðari breytingum. Starfsleyfisútgáfan og eftirlitið er í höndum heilbrigðisnefndar Reykjavíkurborgar. Samkvæmt upplýsingum frá umhverfissviði Reykjavíkur er Steypustöðin hf. með starfsleyfi til efnistöku úr námunni. Umhverfissviði Reykjavíkur hefur ekki verið tilkynnt um neinar breytingar þar á, en breytingar, þótt ekki sé nema á rekstraraðila, kalla á breytingar á starfsleyfi. Í þeim tilvikum þar sem starfsemi er hætt er hlutaðeigandi gert að ganga frá námusvæðinu í samráði við leyfisútgefanda og eftirlitsaðila. Þetta er mjög skýrt samkvæmt lögum. Í tilefni fyrirspurnarinnar bað ég umhverfissvið Reykjavíkur um frekari upplýsingar um þetta mál, svo sem hvort annar rekstraraðili hafi tekið að sér vinnslu úr námunni, sem mundi þá kalla á leyfi til þess, eða hvort námuvinnslunni hafi verið hætt. Ekki hefur enn þá borist svar frá Reykjavíkurborg um þetta efni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svarið svo langt sem það náði. Ég veit að þetta mál heyrir á vissan hátt undir Reykjavíkurborg en mér þótti samt sem áður rétt að taka það upp í þingsalnum til að vekja athygli á því. Við erum meira að segja þess heiðurs aðnjótandi að hafa borgarfulltrúa í salnum sem situr hér og heyrir mál okkar, hv. þm. Helgi Hjörvar. Ég vona að hann taki þetta efni til gaumgæfilegrar athugunar í borgarstjórn Reykjavíkur og ég skora einnig á aðra borgarfulltrúa sem sitja á þingi og eru kannski að hlusta á mál okkar að taka þetta mál líka til gaumgæfilegrar umfjöllunar í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég mun sjálfur sjá til að borgarfulltrúi F-listans, Ólafur F. Magnússon læknir, kanni þetta mál nánar innan borgarstjórnar Reykjavíkur, því að ég tel svo sannarlega að kominn sé tími til að eitthvað verði gert varðandi þetta svæði. Mér finnst algerlega ótækt að slík svæði séu látin vera eins og þetta svæði er árum saman eftir að ljóst er að stórum hluta vinnslunnar hefur verið hætt, eins og gapandi svöðusár í landslaginu, sár sem skapar jafnvel hættu fyrir vegfarendur. Það er enginn vafi á því að þetta skapar óþægindi fyrir vegfarendur. Ég tel algerlega ótækt að menn séu látnir komast upp með þetta. Ég mundi gera það að tillögu minni að eigendum þessarar námu yrði tafarlaust gert að gera eitthvað í þessum málum, að gera hreint fyrir sínum dyrum og helst að sjá til þess að svæðið yrði grætt upp og gengið frá náttúrunni þannig að það sé mönnum sæmandi. Mér finnst að við slíkt ófremdarástand, sem ríkir nú á þessum stað og hefur gert mjög lengi, sé ekki hægt að una lengur og hvað sem öllum reglum varðandi malarnám líður þá sé tími til kominn að menn geri bragarbót á þessu máli.

Forseti. Ég tek undir tóninn í orðum síðasta hv. ræðumanns. Ég vil segja almennt um þetta að auðvitað er þessi starfsemi mikilvæg fyrir land og lýð, fyrir framkvæmdir við vegi og hús og fleira, en okkur hefur gengið furðu illa að taka upp einhver skynsamleg og hreinleg vinnubrögð í þessu efni. Það er sárara en bærilegt er að fara um landið og sjá allar þessar ófrágengnu námur. Enn eru menn að veltast um í gömlum námum vegna þess að okkur gengur illa að koma í gegnum þingið frumvarpi frá hæstv. umhverfisráðherra um gamlar námur og er illskiljanleg sú fyrirstaða sem við því er. Hins vegar er það auðvitað þannig að til eru reglur sem hreinlega á að fara eftir um frágang náma sem búið er að nýta. Það verður að 

Frú forseti. Það er algjörlega ljóst að í þessum efnum gilda reglur. Það eru í gildi reglur um frágang náma og það er auðvitað mjög nauðsynlegt að farið sé að þeim reglum. Þetta er á ábyrgð sveitarfélaganna, það er ekki hægt að deila neitt um það. Mér hefur þótt gott að heyra þá orðræðu sem hér hefur farið fram þannig að menn eru meðvitaðir um þetta. Ég þykist viss um að þeir þingmenn sem hafa tekið til máls munu kannski hnippa í þá aðila sem hafa verið sérstaklega nefndir hér í dag.

Þú ætlar að senda lögguna á þá.

Forseti. Þessari fyrirspurn hefur verið valið nafnið ljósmengun í samræmi við það orðalag sem á henni er. Í raun og veru væri nær að kalla hana jákvæðara nafni. Það mætti t.d. kalla hana „varðveisla næturhiminsins“ eða „skynsamleg orkunýting“ eða „samkomulag nágranna um næsta umhverfi sitt“, vegna þess að alla þessa þrjá þætti spannar þetta hugtak, ljósmengun, sem er tiltölulega nýtt og var fyrst fest í Alþingistíðindi í fyrra í fyrirspurn sem ég flutti þá og var raunar orðuð á nákvæmlega sama hátt. Það er í fyrsta lagi óþægindi og ami að því fyrir nágranna ljósmengandi staða að stilla ekki ljósmagni í hóf, sérstaklega á það auðvitað við um nætur eins og menn þekkja sem hafa búið við slíkt. Það getur verið ami að því að búa á ljósmiklum svæðum og full ástæða til að taka mark á kvörtunum af því tagi. Í öðru lagi vakna spurningar í þessu sambandi um orkunýtingu, hvort menn séu að nýta orkuna skynsamlega á þeim tímum þar sem orkan skiptir alltaf meira og meira máli og verður dýrari og dýrari, hvort sem mælt er í krónum á bensíntunnu eða í umhverfisspjöllum á landi þar sem menn eru að lýsa beint upp í loftið og verja hugsanlega helmingi meiri orku en þarf þegar meiningin var að lýsa beint niður á t.d. umferðarmannvirki eða aðra merkilega staði sem þarf lýsingar við. Í þriðja lagi eru það svo þau mikilvægu lífsgæði sem felast í því að mannkynið geti notið fegurðar alstirnds næturhimins. Það er sannarlega mikil upplifun að gera það og vekur hugrenningar sem allir kannast við um stærð veraldarinnar og eðli guðs almáttugs og eigin smæð sem ýmsum er hollt að hugsa meira um, bæði í þingsalnum og þeim sem utan hans standa, og er ákaflega mikilvægt uppeldislegt mál fyrir börnin okkar. Ég verð að segja að frá uppeldi mínu hér í Reykjavík man ég eftir þessum alstirnda næturhimni. Lýsingin var ekki meiri en svo að það mátti fara hérna rétt niður í Vatnsmýri eða út fyrir götuna til þess. Nú hefur þeim stöðum í hinni eiginlegu Reykjavík mjög fækkað og það þarf að fara nokkuð langa leið til að losna við ljósmengun, jafnvel allt til Þingvalla, að Kleifarvatni eða á hæðir nokkuð fyrir utan byggð. Ég vil spyrja umhverfisráðherra, þó að ég viti að þetta sé kannski ekki það mál sem mest brennur á í umhverfisráðuneytinu og í störfum hennar, hvort þetta hafi verið hugleitt á hennar vegum 

Frú forseti. Eins og við vitum öll stafar ljósmengun af mannlegum umsvifum þegar mikil lýsing veldur því að stjörnuhiminn sést illa. Í íslenskum lögum eru engin ákvæði eða skilgreiningar er varða ljósmengun beint eða aðgerðir til að takmarka hana. Það eru t.d. engar vísbendingar í lögskýringargögnum með lögum nr. 7 frá 1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, eða í fyrri lögum um sama efni, að þeim hafi verið ætlað að taka til ljósmengunar. Hins vegar er gert ráð fyrir því í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir að ráðherra setji í reglugerð almenn ákvæði um tiltekin atriði til að stuðla að mengunarvarnaeftirliti, en ráðstafanir til að sporna gegn ljósmengun og athugun á henni falla ekki þar undir. Það er því alveg ljóst að ættu stjórnvöld að takmarka hugsanlega ljósmengun þyrfti að festa í lög ákvæði þar um. Ljósmengun hefur ekki verið til umfjöllunar í ráðuneytinu fram til þessa. Það hafa ekki komið fram neinar beinar tillögur í þá veru, hvorki frá stofnunum ráðuneytisins né öðrum, og þar að auki hafa ekki farið fram rannsóknir hér á landi um t.d. viðhorf almennings eða ferðamanna til ljósmengunar eða á umfangi og útbreiðslu hennar. Hins vegar er auðvitað alveg ljóst að það eru kannski fáar borgir og bæir í veröldinni meira upplýst en hér hjá okkur. Mér er það fullkomlega ljóst. Það er samt vitað að hingað koma ferðamenn í þeim tilgangi einum að skoða norðurljósin. Ég tel að það sé mjög vel mögulegt að njóta næturhimins víða um landið og fara þarf bara tiltölulega stutt frá þéttbýli í flestum tilvikum til þess. Aftur á móti varða mjög margar athugasemdir og fyrirspurnir um ljósmengun lýsingu í gróðurhúsum. Það hefur aðallega verið umkvörtunarefni hér á landi þar sem notuð eru notuð sterk ljós sem sjást stundum mjög langt að. Slíkur ljósbjarmi, sem berst langar leiðir frá þéttbýli eða jafnvel orlofshúsabyggð, er algengur hér á landi á vetrarkvöldum og nóttum. Það væri auðvitað auðvelt að laga þetta, a.m.k. að draga úr því með daufari ljósum og betri frágangi. Þá er líka mögulegt að nota lampa í gróðurhúsin sem nýta ljósið betur og beina því ekki upp. Sveitarfélög geta tekið á þessu málum, t.d. á vettvangi skipulagsmála og í vinnu við Staðardagskrá 21. Það væri möguleiki að skoða þessi mál sérstaklega í tengslum við þetta. Ég vil geta þess í tilefni af þessu að árið 2000 setti Borgarbyggð ákvæði í umhverfisstefnu sína sem kveður á um að við uppsetningu og endurnýjun götulýsingar verði þess gætt að ljósmengun utan svæðis verði í lágmarki. Hins vegar hefur það ekki verið sett í forgang í umhverfisráðuneytinu að athuga ljósmengun hér á landi eða að gera sérstakar áætlanir í þá veru, a.m.k. ekki í náinni framtíð. En ég vil hins vegar segja það hér, og hef raunar sagt það áður, að mér finnst þessi umræða mjög athyglisverð og eins og fyrirspyrjandi nefndi réttilega geta verið óþægindi og ami að því að ljósmagni sé ekki stillt í hóf. Ég vil geta þess sérstaklega, af því ég nýt þeirra forréttinda að búa úti í sveit, að ég viðurkenni það að ég sé til þess að slökkva ljós á kvöldin svona um tíuleytið. Það er auðvitað fyrst og fremst vegna þess að mér finnst dýrðlegt að geta notið þeirra forréttinda að sjá stjörnubjartan himin og þau fyrirbæri sem eru á næturhimninum. Það eru sannarlega mikil lífsgæði og ég tek undir að það eru líka heilmikil uppeldisáhrif í því fólgin að geta notið þeirra fyrirbæra sem eru á hinum dýrðlega næturhimni á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að ljósmengun er nokkuð sem við ættum að ræða. Fyrir ætti að liggja áætlunargerð af hálfu stjórnvalda hvað það varðar. Það kemur mér á óvart hve framandi þessi umræða er hæstv. umhverfisráðherra. Það liggur fyrir að á Íslandi er ljósanotkun mjög glannaleg og er mikil orkusóun á Íslandi. Það blasir við öllum sem skoða aðeins í kjölinn á málinu. Þótt seint sé og búið að byggja upp mikið af nútímalegu og öflugu þéttbýli á suðvesturhorninu er ekki of seint að grípa í taumana með þeim hætti að fyrir liggi aðgerðir af hálfu stjórnvalda til að takmarka ljósmengun og ná utan um vandamálið. Það er sjálfsagt að stilla þessu í hóf. Þetta er sóun eins og hver önnur sóun og þetta er mengun eins og hver önnur mengun. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra, sem tekur fyrirspurninni vel, að ráðast í slíka áætlanagerð.

Forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir hlý svör og björt, þannig að orðin hæfi efninu. Ég spurði í fyrra þann sem þá sat í stól umhverfisráðherra, sem svaraði kannski ekki öðruvísi efnislega en þótti málið hálffáránlegt og hafði engan áhuga á því. En ég sé hins vegar að núverandi hæstv. umhverfisráðherra hefur áhuga á málinu og ég fagna því. Ég held að kominn sé tími til að undirstofnanir umhverfisráðuneytisins hyggi að þessu máli með rannsókn og athugun og hugsanlegum ráðagerðum í framhaldinu, hvort sem það yrði í formi laga eða a.m.k. einhvers konar leiðbeininga eða reglugerða. Það er rétt hjá hæstv. umhverfisráðherra að einstök sveitarfélög, Hveragerði, Borgarbyggð að ég held örugglega, hafi reynt að sporna við of miklu ljósi. Það hefur auðvitað einkum verið í kringum gróðurhús. Það er stundum þannig, þegar ekið er niður þar sem einu sinni hétu Kambarnir, að manni finnst að það sé geimstöð hinum megin fjallsins en ekki mannabyggð. Það er auðvitað sérstakt vandamál en þetta á ekki eingöngu við þar. Í fyrra leitaði ég á netinu að því sem þar væri að finna um ljósmengun og sló það orð inn. Mig minnir að ég hafi fundið undir 100 síðum og reyndar ágætar greinar þar, frá Birgi Þórðarsyni og stjörnuskoðunarmönnum á Seltjarnarnesi, Þorsteini Sæmundssyni og fleirum. Ég sló orðinu aftur inn í dag og nú birtist það á 515 síðum. Það bendir til þess að áhugi sé að aukast á þessu efni og kannski vandinn líka. Ég er með mynd sem ég get ekki sýnt mönnum í Alþingistíðindum eða á netinu. En hún er tekin er af NASA. Ég fann hana á einni af þessum síðum, í grein eftir Birgi Þórðarson. Hún sýnir ljós á Íslandi séð úr gervihnetti. Þar sést að stór svæði á landinu eru þakin ljósi að nóttu til. Ég ætla, ráðherranum til uppörvunar og hvatningar, að gefa honum þessa mynd á eftir.

Frú forseti. Þetta hefur verið mjög athyglisverð umræða, um mál sem er full ástæða til fyrir okkur öll að velta fyrir okkur. Mér finnst það til fyrirmyndar að til séu sveitarfélög sem þegar hafa gefið þessum málum sérstakan gaum og gert áætlanir til að draga úr ljósmengun. Ég held að í raun sé það nokkuð sem við getum séð fyrir okkur að fleiri muni gera í kjölfarið.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um umferðaröryggi á Kjalarnesi. Eins og hv. þingmönnum er ljóst er þjóðvegur 1, þar sem hann liggur um Kjalarnes, einhver fjölfarnasti vegarkafli landsins. Þar er um að ræða þjóðleið milli höfuðborgarsvæðisins og Vestur- og Norðurlands og liggur fyrir að þungi þeirrar umferðar hefur vaxið verulega á undanförnum árum. Kemur þar m.a. til sú þróun að þungaflutningar hafa stöðugt færst í vöxt á undanförnum árum og færst yfir á vegakerfið. Auk þess hefur mikil uppbygging orðið á Vesturlandi, m.a. á Grundartanga, og fjölgun íbúa sem því fylgir hefur leitt til þess að umferð hefur aukist verulega. Þessi þróun kallar að sjálfsögðu á aðgerðir og uppbyggingu í vegamálum á þessu svæði. En það má einnig nefna að á Kjalarnesi hefur á undanförnum árum byggst upp allfjölmennt íbúðahverfi, Grundarhverfi. Það er að sjálfsögðu mikið hagsmunamál fyrir íbúa þar að samgöngumál séu í lagi, ekki síst með tilliti til umferðaröryggis. Íbúar hafa áhyggjur af þeim þunga sem eru í umferðinni þar og umferðarmagninu. Þeir hafa bent á að nauðsynlegt sé að huga sérstaklega að aðgerðum til að tengja þjóðveginn og íbúahverfið betur en nú er gert. Hæstv. forseti. Þessu til viðbótar má nefna stærsta umferðarmálið á þessu svæði. Það er að sjálfsögðu lagning Sundabrautar og tenging hennar við Kjalarnes. Það hefur auðvitað legið lengi fyrir, eins og hv. þingmenn vita, að ríkisstjórnin hefur fullan vilja til að hefja verkið en misvísandi yfirlýsingar núverandi borgarstjórnarmeirihluta í Reykjavík, og að því er virðist viljaleysi til að taka af skarið í þessum efnum, er til þess fallið að trufla framgang málsins verulega. Nýlegar yfirlýsingar formanns skipulagsnefndar borgarinnar og borgarstjóraefnis Samfylkingarinnar, Dags B. Eggertssonar, eru þess eðlis að því meira sem hann talar um efnið því erfiðara er að átta sig á því hvað hann vill raunverulega. Ég tel óhjákvæmilegt að nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. samgönguráðherra um viðbrögð hans við yfirlýsingum af hálfu forustumanna R-listans í þessum efnum, um hvaða áhrif þau sjónarmið sem komið hafa fram af þeirra hálfu hafa á áform samgönguyfirvalda að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr: „1. Hvaða áform eru uppi af hálfu samgönguyfirvalda um vegabætur í þágu umferðaröryggis á Vesturlandsvegi á Kjalarnesi? 2. Eru sérstaklega fyrirhugaðar breytingar á vegtengingu við þéttbýlið á Kjalarnesi? 3. Hvenær má vænta framkvæmda við breytingar af þessu tagi?“ Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á því mikilvæga máli sem umferðaröryggi á Kjalarnesi er. Umferðaröryggisaðgerðir í nágrenni við Grundarhverfi eru aðkallandi verkefni sem ég hef kynnt mér sérstaklega. Þess ber að geta að nú þegar hafa verið framkvæmdar tilteknar aðgerðir sem eru í þágu umferðaröryggis á svæðinu. Til að setja þetta mál í rétt samhengi er nauðsynlegt að halda nokkrum atriðum til haga, sem lúta að legu Vesturlandsvegar um Kjalarnes í tengslum við lagningu Sundabrautar. Sú staða sem uppi er í skipulagsmálum Reykjavíkurborgar og snýr að legu fyrirhugaðrar Sundabrautar er með miklum ólíkindum. Missiri eftir missiri eru samgönguyfirvöld dregin á svari um hvar Sundabraut megi liggja yfir Kleppsvíkina. Hver afsökunin er nefnd af annarri. Nú síðast á fundi borgarstjórnar í gær hélt Dagur B. Eggertsson, formaður skipulagsráðs borgarinnar, því fram að málið tefjist vegna þess að enn sé óvissa um fulla fjármögnun verksins. Þetta er auðvitað alger firra. Formanni skipulagsráðs væri nær að vinna heimavinnuna sína og fylgjast með því sem er hið sanna og rétta í málinu. Það ætti að nægja honum að fylgjast með fréttum til að hann viti betur.  Rétt er að minna á í þessu sambandi, ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar vildu gefa mér hljóð, að það er formaður skipulagsráðs ...

Þetta er bara dapurlegt hjá þér, að veitast að fjarstöddum manni.


             Því miður var ég ekki í borgarstjórnarsalnum í gær þar sem þetta var til umræðu.  Þar sem Reykjavíkurborg hefur dregið þessa ákvörðun út í hið óendanlega þannig að ekki er unnt að hefja verkhönnun, sem er undanfari útboðs, tel ég óhjákvæmilegt að láta kanna það af fullri alvöru hvort ekki sé rétt að hefja framkvæmdir við Sundabraut að norðanverðu. Með því væri verkið tekið úr þeirri gíslingu sem það er í í dag. Ég sé fyrir mér að kannað verði að hefjast handa við framkvæmdir með breikkun vegarins á Kjalarnesi milli syðri gangamunna Hvalfjarðarganga að þeim stað þar sem fyrirhugað er að Sundabraut þveri Kollafjörð. Með þeirri aðgerð væri umferðaröryggismálum á Kjalarnesi og í nágrenni Grundarhverfis komið í gott horf. Tengingar við hverfið og milli svæða þess yrðu með besta móti og fyllsta umferðaröryggis gætt, eins og að sjálfsögðu er stefnt að. Verði þetta niðurstaðan mun þessi hluti framkvæmdanna koma inn í endurskoðaða vegáætlun fyrir árin 2007–2010 og tel ég ekkert því til fyrirstöðu að framkvæmdir eigi sér stað á fyrri hluta þess tímabils og gætu hafist á næsta ári í þágu umferðaröryggis á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Mér þóttu nokkur tíðindi felast í svari hæstv. samgönguráðherra. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni ef menn taka ákvörðun um að fara út í að brekka veginn á Kjalarnesi frá suðurmunna Hvalfjarðarganga í áttina að þeim stað þar sem fyrirhuguð Sundabraut á að koma. Þessi kafli er á margan hátt mjög varasamur. Þarna er mikil umferð og mikið um framúrkeyrslur. Ég tel að það væri fyllilega réttlætanlegt að þessi kafli yrði tvöfaldaður og þess vegna byrjað á því nú sem allra fyrst, áður en farið yrði í framkvæmdir við hina svokölluðu Sundabraut. Það er í sjálfu sér ámælisvert hversu verkið hefur tafist. Það er ámælisvert. Það er alveg óskiljanlegt að menn skuli ekki geta komist að niðurstöðu um það hvar Sundabrautin eigi að liggja. Þetta þarf ekki að vera svo flókin ákvörðun. Við í Frjálslynda flokknum höfum ákveðnar skoðanir á því hvernig hún eigi að vera. Tíminn leyfir ekki að fara út í þær umræður hér og nú en tvöföldun þessa kafla væri skref í rétta átt.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra opinberaði það hve vandræðalegt ástandið er. Hæstv. ráðherra hefur enga framkvæmdaáætlun fyrir allt þetta verkefni. Framkvæmdaáætlun þyrfti að liggja fyrir nú þegar, ekki bara fyrir Sundabraut heldur líka um veginn frá Kjalarnesi og upp að göngum, fyrir breikkun Hvalfjarðarganga og framhald þess verkefnis alla leið upp í Borgarnes. Slík framkvæmdaáætlun ætti að liggja fyrir. Hæstv. samgönguráðherra hefur ekki sinnt þeirri vinnu og hefur ekki heldur enn þá komið fram með áætlun um hvernig eigi að fjármagna þann hluta verkefnisins sem mest er rifist um, sem er Sundabraut. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að líta sér nær, fremur en að skjóta á aðra þegar hann hefur ekki staðið sig betur en þetta. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er ekki að verða til framkvæmdaáætlun fyrir þetta verkefni sem allt saman hangir saman í raun og veru, eða hvað?

Virðulegur forseti. Allir vita hvernig samgönguráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur varið skattfé því sem að mestu kemur af höfuðborgarsvæðinu fyrst og fremst til vegaframkvæmda úti á landi. Hann gengur trúlega frá samningi um Héðinsfjarðargöngin eftir helgi. Um leið gerir hann þá kröfu til Reykjavíkur að ef hér sé vandað betur til verka en ódýrast er eigi Reykvíkingar að greiða það sérstaklega og gildi þannig einhverjar sérstakar reglur um Reykvíkinga umfram aðra. Það er auðvitað fráleitt og hefur tafið verkið sem ráðherrann veit að var marga mánuði hjá umhverfisráðherra að bíða úrskurðar á síðasta ári. Framtaksleysi hæstv. samgönguráðherra er með þeim hætti að Faxaflóahafnir sf. hafa lýst sig reiðubúnar til að leggja Sundabrautina fyrir hann, vegna þess að hann kemst aldrei af stað. Nú hefur Sjóvá boðist til að leggja Suðurlandsveginn fyrir hann yfir Hellisheiðina vegna þess að þar kemst hann heldur ekki spönn frá rassi. 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gæta að ræðutímanum, hann er knappur, ekki nema ein mínúta, og hlýða forseta þegar hringt er.

Lengi verður, frú forseti, smátt smærra og dvergsmæð hæstv. ráðherra í umræðunni í dag verður örugglega lengi í minnum höfð og fer áreiðanlega í sögubækur Alþingis. Þvílík framganga, þvílíkur dólgsháttur að fela eigin umkomuleysi, að fela eigin ráðleysi og þá hlægilegu dapurlegu stöðu sem hæstv. ráðherra hefur innan ríkisstjórnarinnar, þar sem honum tekst ekki að fá neitt framkvæmdafé til neinna stórra framkvæmda. Engar aðgerðaráætlanir liggja fyrir um stærstu verkefnin í landinu. Hann hleypur nú í skjól einkafyrirtækja til fjármögnunar á helstu samgönguverkefnum þjóðarinnar en uppnefnir fjarstadda sveitarstjórnarmenn úr ræðustól Alþingis, þar sem þeir fá engum vörnum við komið. Þvílík smámennska, virðulegi forseti. Þvílík framganga hjá ráðherra hvers ferill er einhver mesta vonbrigðaganga seinni tíma sögu í íslenskum stjórnmálum. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda fyrir að bera upp þessa spurningu. Það veitir ekki af því að ræða umferðaröryggi, sérstaklega á þessum kafla. Mér finnst vel við hæfi að hrósa lögreglunni fyrir að hafa vakandi auga með þessum vegarkafla. Hins vegar ég verð að lýsa furðu á svörum hæstv. ráðherra. Hann lýsir sjálfum sér sem umkomulausum, hálfgerðum ræfli í gíslingu eins sveitarstjórnarmanns í Reykjavík. Mér finnst ekki mikið leggjast fyrir kappann. Það verður að segjast eins og er. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það er hann minntist á að ganga þyrfti frá vegarkaflanum við Grundarhverfið, gatnamótunum þar. Ég vil spyrja hann hvernig hann sjái það fyrir sér: Sér hann fyrir sér mislæg gatnamót eða hvernig hyggst hann ganga frá þessum vegarkafla? Hann hefur haft rúman tíma til að hugsa fyrir því. Í því hefur ekki tafið fyrir honum það sem hann bar fyrir sig 

Forseti. Það var einu sinni maður í vandræðum. Það var um miðja nótt um páskaleytið. Hann var í þeim vandræðum að hann var staddur í Jerúsalem og þurfti að þjóna tveimur herrum, annars vegar sjálfum sér og lífi sínu og hins vegar þeim málstað sem hann hafði lagt trúnað á. Um þennan mann orti Hallgrímur Pétursson þá línu að þá væri „Pétur með sturlan stærsta“ sem hann fór um garðinn þegar galað var þrisvar. Mér sýnist að hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson sé í svipuðum vanda og „Pétur með sturlan stærsta“. Kerlingin var spurð hvað sturli þýddi og hún taldi, af því að þetta var um miðja nótt og Pétur var að þvælast í borginni, að hann væri með koppinn með sér. Um það má lesa í þjóðsögum Jóns Árnasonar. Annars vegar hefur samgönguráðherra einlægan áhuga á verki sínu en hins vegar er hann í þjónustu Sjálfstæðisflokksins, barinn áfram af borgarstjórnarminnihlutanum í Reykjavík til að standa í eilífri styrjöld og skærum við réttkjörinn meiri hluta Reykvíkinga og koma í veg fyrir 

Frú forseti. Hér hefur verið settur af stað skrípaleikur og leikrit sett á svið. Sannleikurinn er sá að Reykjavíkurborg hefur verið í gíslingu andúðar samgönguráðherra og sjálfstæðismanna að því er varðar vegaframkvæmdir innan Reykjavíkur. 

Það er rangt.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og þá yfirlýsingu sem hann kom með varðandi vegbætur í tengslum við Grundarhverfi, sem ég held að sé afskaplega mikilvægt mál. Það er mikilvægt að huga að því og finna lausn sem tryggir umferðaröryggi á því svæði. Hins vegar vil ég líka bregðast við þeirri gríðarlegu taugaveiklun sem greip um sig meðal hv. þingmanna Samfylkingarinnar, sem komu hver á fætur öðrum í ræðustól, orðvörustu menn Samfylkingarinnar að jafnaði sem aldrei víkja neikvæðu orði að nokkrum manni hvorki utan þings né innan, komu upp í röðum og báru skjöld fyrir félaga sinn, borgarfulltrúann Dag B. Eggertsson. Ekkert af því sem kom fram í máli þeirra og ekkert af því sem þeir sögðu breytir vandræðaganginum af hálfu R-listans í þessu máli. Skorturinn á ákvarðanatöku, óákveðnin þegar kemur af því að taka af skarið í þessum efnum, gerir það að verkum að hæstv. samgönguráðherra hefur verið í verulegum vandræðum við það að koma þessu máli áfram. Í hvert skipti sem kemur að því að gera eitthvað í þessum málum koma fulltrúar R-listans, hvort sem það er borgarfulltrúinn Dagur B. Eggertsson eða einhverjir aðrir, með nýjar hugmyndir, einhverjar nýjar útfærslur og einhverjar nýjar leiðir. Það skortir gersamlega á að af hálfu borgaryfirvalda séu teknar ákvarðanir og sú stefna mörkuð sem nauðsynleg er til að hægt sé að koma þessu máli áfram. Ég fagna því að hæstv. samgönguráðherra hafi gefið þær yfirlýsingar sem frá honum komu í sambandi við þessar framkvæmdir. 

Virðulegur forseti. Það sannast að sannleikanum verður hver sárreiðastur þegar hlustað er á málflutning hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Ræða hv. þm. Helga Hjörvars kemur náttúrlega ekki á óvart því þetta er sennilega í þrítugasta skiptið sem hann heldur þá ræðu, í hvert einasta skipti sem hann fær færi á að tala við samgönguráðherra. En það liggur hins vegar fyrir að það er á valdi sveitarfélaganna í landinu að fara með skipulagsmál. Lega Sundabrautarinnar er partur af því verkefni. Með sama hætti var það á valdi sveitarstjórnarinnar í Reykjavík að taka ákvörðun um mislæg gatnamót á mörkum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Sú framkvæmd var slegin út af borðinu með tilstyrk hv. þm. Helga Hjörvars. Með sama hætti var það Reykjavíkurborg sem réð legu Hringbrautarinnar, hvað sem hv. þingmaður og hæstaréttarlögmaður sem hér talaði fyrr, segir um það efni. Það eru borgaryfirvöld sem fara með skipulagsmálin og Vegagerðin og samgönguyfirvöld hafa beðið eftir niðurstöðu borgaryfirvalda hvað þetta varðar. Þingmenn vita það vegna þess að það var afgreitt frá Alþingi, gert ráð fyrir 8 milljörðum kr. til fyrsta áfanga Sundabrautarinnar. Við höfum lýst því yfir að við gerðum ráð fyrir því að framkvæmdin yrði sett af stað í heilu lagi og að sjálfsögðu fjármögnuð.  Hv. þingmenn verða að lesa heima og átta sig á því að ábyrgð sveitarfélaganna er að sinna skipulagsverkefnunum. Við höfum tekið ákvörðun um að leggja Sundabraut en bíðum enn eftir því að niðurstaða fáist í hvar hún eigi að liggja. Í því liggur minn vandi.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra varðandi svokallaða ILO-samþykkt um uppsögn starfsmanna af hálfu atvinnurekenda. Á heimasíðu verkalýðsfélagsins Hlífar má m.a. sjá útfærslu á aðalatriðum samþykktarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Reglur um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda. 1. gr. Atvinnurekandi skal ekki segja starfsmanni upp starfi nema til þess sé gild ástæða í sambandi við hæfni eða hegðun starfsmanns, eða uppsögnin sé sannanlega byggð á rekstrarlegum ástæðum fyrirtækisins, stofnunarinnar eða þjónustunnar. 2. gr. Eftirtalin atriði eru meðal þeirra sem ekki teljast gildar ástæður til uppsagnar: a. aðild að stéttarfélagi eða þátttaka í starfsemi stéttarfélags utan vinnutíma, eða í vinnutíma með samþykki atvinnurekanda; b. að leita eftir því að gegna trúnaðarstarfi sem trúnaðarmaður launafólks eða starfa eða hafa starfað sem slíkur“ - o.s.frv. Fleiri atriði eru nefnd en síðan segir, með leyfi forseta: „e. fjarvist frá vinnu í fæðingarorlofi; f. aldur starfsmanns; g. fjarvist frá starfi um stundarsakir vegna veikinda eða slysa. 3. gr. Atvinnurekandi skal ávallt, með eins góðum fyrirvara og hægt er, upplýsa viðkomandi stéttarfélag og trúnaðarmann um ástæðu uppsagnar starfsmanns. Ef atvinnurekandi, einhverra hluta vegna, bregst þeirri skyldu sinni að upplýsa félagið og viðkomandi trúnaðarmann tímanlega um uppsögn starfsmanns þá telst uppsögnin ógild.“ Jafnframt segir í 6. gr.: „Þegar atvinnurekandi hefur í hyggju uppsagnir af efnahagslegum, tæknilegum, skipulagslegum eða svipuðum ástæðum skal hann: a. með góðum fyrirvara gefa viðkomandi stéttarfélagi og trúnaðarmanni viðeigandi upplýsingar, þar á meðal ástæður fyrirhugaðra uppsagna, fjölda starfsmanna, starfsheiti og á hvaða tímabili gert er ráð fyrir að uppsagnir fari fram.“ Eins og hér kemur fram, frú forseti, þá er þessi ILO-samþykkt nr. 158 afskaplega þýðingarmikil fyrir íslenska starfsmenn. Ísland eitt Norðurlanda hefur ekki fullgilt samþykktina. Mörg önnur Evrópuríki hafa gert það. Hvers vegna Ísland hefur ekki gert það veit ég ekki og spyr því hæstv. félagsmálaráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO, nr. 158, um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda, verði lögleidd hér á landi? Ef ekki, hvers vegna?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson hefur beint til mín fyrirspurn um hvort ég muni beita mér fyrir því að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO, nr. 158, um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda, verði lögleidd hér á landi og ef ekki, hvers vegna. Fyrst vil ég geta þess að spurningin um fullgildingu ILO-samþykktarinnar hefur þrívegis komið til athugunar á vettvangi félagsmálaráðuneytisins frá því að skýrslu um 68. alþjóðavinnumálaþingið árið 1984 var dreift til þingmanna, fyrst árið 1985, síðan árið 1994 og þá árið 2005. Í árslok 1994 var Alþjóðavinnumálastofnuninni send skýrsla íslenskra stjórnvalda um framkvæmd samþykktar nr. 158 sem tekin var saman á grundvelli 19. gr. stofnskrár ILO. Niðurstaða þeirrar athugunar sem fram hefur farið hefur leitt í ljós að aðstæður á Íslandi hafa ekki verið og eru ekki að öllu leyti í samræmi við ákvæði samþykktarinnar. Forsenda fullgildingar er að aðstæðum sé breytt er til samræmis við það sem áskilið er í samþykktinni. Það er hægt að gera með tvennum hætti, með kjarasamningum aðildarsamtaka vinnumarkaðarins eða lagasetningu. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að eiga sem best samstarf við aðildarsamtök vinnumarkaðarins og láta þeim sem mest eftir að semja um þær reglur sem gildi í samskiptum launafólks og atvinnurekenda. Fyrir tæpu ári hélt þáverandi félagsmálaráðherra samráðsfund með fulltrúum Alþýðusambandsins. Við það tækifæri voru honum kynntar ályktanir sem ársfundur ASÍ hafði samþykkt. Þeirra á meðal var áskorun til félagsmálaráðherra um að beita sér fyrir fullgildingu samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158, um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda. Það varð að ráði að fela samráðsnefnd félagsmálaráðuneytisins um málefni Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að fara yfir málið en í henni eiga sæti fulltrúar Samtaka atvinnulífsins og ASÍ auk ráðuneytisins. Á minnisblaði til félagsmálaráðherra, dagsettu 13. október 2005, gerði samráðsnefndin grein fyrir umfjöllun nefndarinnar um þetta mál. Á minnisblaðinu kemur fram að Alþýðusambandið telji að aðstæður á vinnumarkaði hafi breyst verulega á undanförnum árum, krafan um meiri framleiðni hafi orðið ákveðnari og henni hafi fylgt endurskipulagning fyrirtækja og uppsagnir með tilheyrandi ólgu og óöryggi. Málið snúist ekki um að vefengja rétt atvinnurekenda til að segja upp starfsmanni heldur fyrst og fremst um rétt starfsmanna til að fá upplýsingar um ástæður uppsagnar og hvort þær byggist á málefnalegum ástæðum. Alþýðusambandið hefur bent á að starfsmönnum sé mismunað á þessu sviði eftir því hvort þeir starfa á almennum vinnumarkaði eða í þjónustu hins opinbera. Á minnisblaðinu kemur fram að sjónarmið atvinnurekenda varðandi fullgildingu samþykktarinnar eru óbreytt. Samtök atvinnulífsins leggja höfuðáherslu á að varðveita sveigjanleika íslensks vinnumarkaðar og telja að hann hafi leitt til þess að atvinnusköpun og uppbygging hafi verið hraðari hér eftir efnahagssamdráttinn í nágrannalöndunum. Þau telja skýringuna fyrst og fremst sveigjanleika reglna í atvinnulífinu. Samtök atvinnulífsins telja að auki að ráðningarvernd komi verst niður á þeim hópum sem síst skyldi, þ.e. hópum sem standa lakast á vinnumarkaðnum. Ósveigjanlegar reglur á þessu sviði haldi slíkum hópum utan við vinnumarkaðinn. Samtökin telja að samþykkt nr. 158 ekki gott form á ráðningarverndinni. Af þessu sést að býsna langt er milli sjónarmiða samtaka atvinnurekenda og launafólks í þessu máli. Það er hins vegar sameiginlegt hagsmunamál launafólks, fyrirtækja og samfélagsins í heild að á íslenskum vinnumarkaði ríki góður vinnuandi og starfsmenn búi við sem best vinnuskilyrði. Ég hef með hliðsjón af þessu ákveðið að fela Rannsóknarsetri vinnuréttar og jafnréttismála við Viðskiptaháskólann í Bifröst að semja tillögur að leiðbeiningareglum í anda þess sem kemur fram í samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 158. Tillaga Rannsóknarseturs vinnuréttar og jafnréttismála um samskiptin við Alþjóðavinnumálastofnunina verður lögð fyrir samráðsnefnd ráðuneytisins og helstu samtaka vinnumarkaðarins. Tillagan verður lögð þar fram til umfjöllunar en ég legg áherslu á það að farsælast er að aðilar vinnumarkaðarins semji um þær reglur sem gilda í samskiptum launafólks og atvinnurekenda.

Frú forseti. Þingflokkur VG hefur í þrígang flutt frumvarp til lögleiðingar á því að uppsagnir séu málefnalegar og rökstuddar og auk þess með miskaákvæði. Málið snýst um ákveðin grundvallaratriði sem ég veit að hæstv. félagsmálaráðherra skilur mætavel. Það snýst um virðingu fyrir fólki, það snýst um gegnsæi og það snýst um lýðræði. Þessar samþykktir varðandi uppsagnir hafa verið lögleiddar í langflestum löndum Evrópu og ekki þótt neitt mál. Þetta er enginn kostnaðarauki fyrir fyrirtæki en uppsögn starfsmanns skiptir verulegu máli fyrir hann því að ómálefnaleg uppsögn stefnir lífsafkomu launamanna í hættu fyrir utan þá miklu móðgun sem felst í uppsögninni. Ég hvet því hæstv. ráðherra, auk þess að þakka fyrir svörin, til að horfa á þetta með opnum hug þannig að virðing starfsmanna og lýðræði og réttindi þeirra séu tryggð til fulls.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir svörin. Mörgum í verkalýðshreyfingunni finnst hafa staðið upp á forvera hans í starfi, síðustu tvo félagsmálaráðherra, að ganga alla leið og samþykkja þessa samþykkt. Ég fagna því að ráðherra hyggist beita sér í málinu og vonast til þess að niðurstaða fáist hið fyrsta því eins og hér hefur verið rætt um er það afskaplega þýðingarmikið fyrir launamenn að vera varðir fyrir ósanngjörnum uppsögnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka það sem hér hefur verið lagt til málanna og hef í rauninni engu við svar mitt að bæta. Ég hef ákveðið að láta skoða þetta mál og fá þá niðurstöðuna upp á borðið, leiðbeiningareglur. Ég mun leggja þær fyrir þá aðila sem hlut eiga að máli. Það er sá farvegur sem ég vil setja þetta mál í núna. Ég tel mikilvægt að um þetta náist farsæl niðurstaða.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt tvær fyrirspurnir fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra um innflutning á erfðabreyttu fóðri, svohljóðandi: 1. Hve mikið er flutt inn af erfðabreyttum maís og erfðabreyttu sojamjöli og hvert er hlutfallið af heildarinnflutningi þessara fóðurvara? 2. Hvað líður innleiðingu reglugerða EB nr. 1829/2003, um rekjanleika og merkingar á erfðabreyttum lífverum og rekjanleika á matvæla- og fóðurvörum, og nr. 1830/2003, um rekjanleika efna sem innihalda erfðabreyttar lífverur, samanber fyrirspurn þessa efnis á 131. löggjafarþingi (404. mál)? Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir beindi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra fyrr í dag um reglugerðir varðandi merkingar á erfðabreyttum matvælum og vissulega tengjast þessar fyrirspurnir. Það hefur gerst áður, í fyrsta lagi á 131. löggjafarþingi sem ég hef áður spurt um. Á 128. löggjafarþingi lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um lögleiðingu þessara reglugerða um erfðabreyttar lífverur og fóður og eftirlit með því. Ég tel að það sé engin tilviljun að nokkuð sé rekið á eftir harðari reglum en gilda í dag um merkingar á erfðabreyttum matvælum og um innflutning á erfðabreyttu fóðri. Meðvitund fólks er að aukast og skilningur á því að ekki sé allt orðið ljóst hvað varðar áhrif erfðabreyttra matvæla á heilsu fólks. Það tekur tíma, það tekur a.m.k. mannsaldur, að leiða í ljós áhrif þessa á heilsu manna. Ég tel mikilvægt að neytendur fái að vita hvernig húsdýr til matvælaframleiðslu eru fóðruð, hvort það er með erfðabreyttu fóðri eða ekki og hvar þeir geti þá keypt 

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að ræða þessi mál og fræða, fara yfir hvað er að gerast á vettvangi heimsins í þessum efnum. Þess vegna vil ég í upphafi máls míns segja að nú í vor verður fundur hér á Íslandi sem Landbúnaðarháskólinn, landbúnaðarráðuneytið og Bændasamtökin standa fyrir, fræðslufundur með innlendum og erlendum sérfræðingum um erfðabreyttar lífverur, erfðabreytt fóður, umhverfið, notkun þess og reglugerðir Evrópusambandsins. Það er mikilvægt að upplýsa og fara yfir þessa stöðu og ræða hana. Hv. þingmaður spyr, með leyfi forseta: „Hve mikið er flutt inn af erfðabreyttum maís og erfðabreyttu sojamjöli og hvert er hlutfallið af heildarinnflutningi þessara fóðurvara?“ Árið 2005 voru flutt inn 12.665 tonn af sojamjöli í dýrafóður. Hluti af innflutningnum var merktur erfðabreyttur eða 4.920 tonn, 39%. Reikna má með að það sojamjöl sem kemur frá Argentínu og er merkt sem argentínskt sojamjöl sé erfðabreytt og bætast þá við 3.015 tonn eða 24%. Alls nemur þetta 7.935 tonnum eða 63%. Annað soja kemur ómerkt frá Evrópu eða er merkt sem brasilískt soja og er reiknað með að það sé ekki erfðabreytt. Sá innflutningur nam 4.730 tonnum eða 37%. Sama ár voru flutt inn 19.618 tonn af heilum maís. Þar af nam innflutningur frá Kanada, sem telja má víst að sé erfðabreyttur, um 15.296 tonnum eða 78%. Innflutningur á ómerktum maís frá Evrópusambandinu, sem að hluta er ræktaður þar, nam 4.322 tonnum eða 22%. Evrópusambandið hefur samþykkt hátt á annan tug yrkja í sínum löndum sem eru erfðabreytt. Síðari spurningin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvað líður innleiðingu reglugerða EB nr. 1829/2003, um rekjanleika og merkingar á erfðabreyttum lífverum og rekjanleika á matvæla- og fóðurvörum, og nr. 1830/2003, um rekjanleika efna sem innihalda erfðabreyttar lífverur, samanber fyrirspurn þessa efnis á 131. löggjafarþingi (404. mál)?“ Efni þessara reglugerða heyrir undir fleiri ráðuneyti og lýtur innleiðing þeirra að heildrænni upptöku á matvælalöggjöf Evrópu sem nú er til skoðunar. Evrópusambandið hefur verið að merkja fóður, hve hátt hlutfall sé erfðabreytt í því o.s.frv. þannig að það er búið að setja reglugerð hjá sér sem ekki hefur verið innleidd enn hér á Íslandi og hlýtur að koma til umfjöllunar á næstunni. Í sjálfu sér er ekki meira um þetta að segja á þessu stigi.

Virðulegi forseti. Afar hátt hlutfall af því fóðri sem hingað kemur er erfðabreytt og það veldur mér verulegum áhyggjum. Við ræddum fyrr í dag innleiðingu á reglugerð ESB um merkingar á erfðabreyttum matvælum og mikilvægi þeirra. Sú gloppa er í þeirri reglugerð að ekki eru gerðar kröfur um merkingar á afurðum af búfé sem alið hefur verið á erfðabreyttu fóðri. Ég tel að við ættum að gera það hér. Við stærum okkur af því að vera með hreinan landbúnað og flytjum til Bandaríkjanna og Evrópu afurðir sem við segjum lífrænar og þær bestu og hreinustu í heimi, og nefni ég þar lambakjötið sem dæmi. Við getum það ekki, við komumst ekki upp með það lengur, ef þau dýr sem afurðirnar eru unnar úr eru alin á erfðabreyttu fóðri. Það er því mín skoðun að við verðum að taka á þessu, grípa í taumana og í það minnsta setja reglur um merkingar og reyna á þann hátt að beita bændur aðhaldi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Í svörum hans kemur fram að mjög hátt hlutfall af innfluttu mjöli til dýrafóðurs er erfðabreytt. Það er 63% í sojamjölinu og 78% í maís og það eru aðallega svín og alifuglar sem eru fóðruð á þessu erfðabreytta fóðri. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur mjög haldið á lofti hreinleika landsins og hreinleika íslensks landbúnaðar. Það er að minnsta kosti ljóst að ekki er hægt að flokka svínaræktina, alifuglaræktina og að stórum hluta mjólkur- og kjötframleiðslu úr kúm undir það að vera vistvæna og hreina ef það er - sem hér er - staðreynd að stór hluti innflutts fóðurs er erfðabreytt. Mér finnst það mjög alvarlegt að það skuli svo litla athygli hafa fengið, bæði hjá landbúnaðarráðuneytinu og ekki síður hjá bændum, sjálfri bændastéttinni, hve alvarlegt það er að heimila og í raun og veru hvetja til innflutnings á erfðabreyttu fóðri því að það er stöðug samkeppni við erlendan innflutning. Það er ljóst að erfðabreytta fóðrið hefur verið ódýrara og nú er verið að óska eftir niðurfellingu á tollum til þess að fá enn lægra verð á fóðri og ég tel að þetta verði að skoðast allt í samhengi. Við viljum efla íslenska landbúnaðarframleiðslu en við viljum líka geta staðið undir nafni og það sé matvælaöryggi, neytendavernd sem nái einnig til erfðabreyttrar framleiðslu. Það er það sem við viljum sjá hér á landi.

Hæstv. forseti. Það er kannski tímanna tákn að einhver leyfi sér að segja: Matvælaöryggi er það sem við viljum sjá á Íslandi. Hv. þm. Þuríður Backman veit sem er að Ísland sker sig að margra mati úr hvað matvælaöryggi varðar, okkar hreinu landbúnaðarafurðir, gróður okkar jarðar, hvað Ísland er í rauninni hreint og laust við mengun, hvað dýraheilbrigði er hér mikið. Svo er það hitt sem hv. þingmaður hefur hér farið yfir að við urðum auðvitað aðilar að EES-samningnum og við þurfum að fylgja því eftir og vera þar samstiga Norðmönnum og fleirum um að setja reglur um að t.d. fóður, sem fer yfir ákveðið hlutfall, sé merkt sé það erfðabreytt. Þetta er sú vinna sem liggur fyrir. En ég fullyrði það að hér er mjög vel fylgst með öllum innflutningi, aðfangaeftirlitið og Landbúnaðarstofnun gerir það og það er auðvitað mikil samvinna á milli ráðuneyta um að skapa hér sem mest öryggi. Við höfum gert það bæði með áburðinn á jörðina og við gerum það með fóðrið til dýranna. Ég sagði hér áðan að hér yrði mjög merkileg ráðstefna haldin í sumar á vegum ráðuneytisins, Landbúnaðarháskólans og Bændasamtakanna til þess að fara yfir reglugerðirnar, yfir mikilvægi þess hvernig við stöndum að þessu máli, notkunina á efnum, þannig að þar verður fróðlegur fundur sem ég held að hv. þingmenn ættu að sækja og vera með þeim innlendu og erlendu vísindamönnum sem munu setja svip á þá ráðstefnu og ræða þetta mál sem mjög er rætt um núna. Ég fullyrði hér að Íslendingum er engin hætta búin. Við stöndum af miklu öryggi að okkar málum og búum við hollustu og góðar afurðir og gott búfjárfóður.

Hæstv. forseti. Ég held það hafi ekki farið fram hjá neinum að á sjúkrastofnunum og hjúkrunarheimilum hefur skapast neyðarástand vegna manneklu. Um þetta fóru fram utandagskrárumræður hér á Alþingi fyrir fáeinum dögum og sagði hæstv. heilbrigðisráðherra við það tilefni, með leyfi forseta: „Það eru hjúkrunarfræðingarnir og sjúkraliðarnir sem eru mesta framtíðarvandamálið og ekki síst sjúkraliðarnir sem frekar fáir hafa gert hér að umtalsefni. Ég hef mun meiri áhyggjur af stöðu sjúkraliða í framtíðinni en af stöðu hjúkrunarfræðinga þó að umræðan hér snúist mest um hjúkrunarfræðinga, það er líka vandi þar. En ég hef meiri áhyggjur af sjúkraliðunum í framtíðinni.“ Svo mæltist hæstv. heilbrigðisráðherra við umræður á Alþingi fyrir fáeinum dögum. Fyrirspurn mín lýtur einmitt að þessum skorti á sjúkraliðum og því framtíðarvandamáli sem hann skapar. Nú er þetta ekki nýr vandi og það ástand sem nú er uppi ekki ófyrirséð. Ýmislegt má nefna sem varpað hefur ljósi á þennan vanda og vil ég vísa í rannsókn sem gerð var á vegum landlæknisembættisins árið 2001 en þar kom fram að þá þegar vantaði sjúkraliða í rúmlega 850 stöðugildi. Það kom einnig fram að vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar og þess að einhverjir hætta störfum á hverju ári fyrir aldurs sakir væri ljóst að fjölga þyrfti í heilbrigðisþjónustunni um 300 einstaklinga með sjúkraliðaréttindi á hverju ári á næstu fimm árum og síðan trúlega um 100 sjúkraliða á ári. Hvað hefur gerst? Í fyrsta lagi komu engir 850 sjúkraliðar í þær stöðuheimildir sem þurfti að fylla, hvað þá að 300 sjúkraliðar bættust við á ári hverju eins og skýrsla landlæknis kvað nauðsynlegt. Á árinu 2003 voru veitt 70 ný leyfisbréf, á árinu 2004 voru þau 120 og á síðasta ári voru þau 90 og fyrirsjáanlegt er að þeim fari fækkandi. Ég minni á að samkvæmt skýrslu landlæknisembættisins hefði fjölgunin þurft að vera 300 á hverju ári ofan á 850. Nú er mér kunnugt um að hæstv. heilbrigðisráðherra átti nýlega fund með forsvarsmönnum Sjúkraliðafélags Íslands þar sem þessi mál voru rædd. Er mér kunnugt um að sá fundur hefur skapað væntingar um að gripið verði til aðgerða. Mín spurning, sem liggur hér fyrir, vísar aftur í tímann og spyr hvað gert hafi verið þótt að sjálfsögðu væri nær að spyrja hvað sé á döfinni. Spurningar mínar eru þessar, með leyfi forseta: 1. Hvað hefur ráðuneytið gert til þess að stuðla að fjölgun í stétt sjúkraliða í ljósi vaxandi eftirspurnar eftir sjúkraliðum á heilbrigðisstofnunum og viðvarandi undirmönnunar? 2. Hefur komið til álita að breyta verksviði sjúkraliða til samræmis við sambærilegar stéttir annars staðar á Norðurlöndum?

Virðulegur forseti. Hér er spurt í fyrsta lagi: „Hvað hefur ráðuneytið gert til þess að stuðla að fjölgun í stétt sjúkraliða í ljósi vaxandi eftirspurnar eftir sjúkraliðum á heilbrigðisstofnunum og viðvarandi undirmönnunar?“ Því er til að svara að fyrir fjórum árum skipaði heilbrigðisráðherra nefnd sem ætlað var að meta ástæður vaxandi skorts á sjúkraliðum til starfa og gera tillögur um með hvaða hætti mætti bregðast við vandanum. Nefndin skilaði áfangaskýrslu til ráðherra með fimm megintillögum en skilaði ekki lokaskýrslu. Tillögurnar lúta að mati á þörf heilbrigðisþjónustunnar fyrir sjúkraliða, könnun á starfsframlagi þeirra, skilgreiningu á starfssviðinu, eflingu á framhaldsnámi fyrir sjúkraliða og kynningu á námi og starfi sjúkraliða, að það færi fram fyrir almenning og markhópa. Tekið hefur verið mið af ýmsum tillögum nefndarinnar og þær sumar komið til framkvæmda. Þá er núna að störfum nefnd sem skipuð var til þess að fjalla um framtíðarstöðu sjúkraliðastarfsins og á ég von á því að sú nefnd skili mér áliti innan skamms. Mér er kunnugt um að í því nefndarstarfi er tekið mið af áfangaálitinu sem ég rakti hér áðan. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands er nú að þróa mannaflaspár fyrir sjúkraliða og aðrar stéttir og er skýrslan væntanleg í lok þessa mánaðar. Það er rétt að það er skortur á sjúkraliðum til starfa fyrst og fremst á hjúkrunarheimilum en þó ber þess að geta að innritun í sjúkraliðanám hefur aukist á undanförnum árum þótt hún þyrfti að vera mun meiri. Framhaldsnámi fyrir sjúkraliða hefur verið komið á og hefur það sýnt sig og sannað. Launakjör sjúkraliða hafa verið bætt talsvert á undanförnum árum eins og þingmönnum er kunnugt. Allt eru þetta góðir áfangar en það er ljóst að betur má ef duga skal. Í öðru lagi spyr þingmaðurinn hvort komið hafi til álita að breyta verksviði sjúkraliða til samræmis við sambærilegar stéttir annars staðar á Norðurlöndunum. Því er til að svara að verksvið sambærilegra stétta á Norðurlöndunum er mismunandi og sífelldum breytingum undirorpið. Við ákvarðanir um starfssvið heilbrigðisstétta er tekið mið af nágrannalöndum okkar en þó er ljóst að aldrei er hægt að taka líkan eða starfslýsingar frá einu landi og heimfæra það yfir í ólík kerfi annars lands. Þannig er eðlilegt og sjálfsagt að starfssvið sjúkraliða taki mið af þeim veruleika sem á við á heilbrigðisstofnunum hér á landi. Ég vil minna á að landlæknisembættið hefur farið með öll málefni er varða starfssvið heilbrigðisstétta og á það að sjálfsögðu einnig við um sjúkraliða. Málið er til skoðunar og að sjálfsögðu er brýnt að starfskraftar sjúkraliða verði nýttir með sem allra hagkvæmustum hætti. Ég tel að sjúkraliðar muni verða í lykilhlutverki í heilbrigðisþjónustunni á komandi árum og það er vegna þess að þörf okkar fyrir þjónustu þessa starfshóps mun aukast og mikilvægi þeirra við að veita þjónustuna fer sífellt vaxandi. Varðandi mannaflaspána er alveg ljóst á þeim drögum sem við höfum séð nú þegar, endanleg skýrsla er ekki tilbúin, að við erum með nógu marga lækna í landinu, reyndar fleiri en nágrannaríki okkar. Við erum líka með fleiri tannlækna en nágrannaríki okkar en það vantar hjúkrunarfræðinga og það vantar sjúkraliða. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að ég sagði hér um daginn að ég hefði meiri áhyggjur af sjúkraliðunum þó að vissulega vantaði líka hjúkrunarfræðinga. Það er vegna þess að þegar maður skoðar mannaflaspána sér maður að stór hópur sjúkraliða fer út af vinnumarkaði eftir nokkur ár - samsetning hópsins er mjög athyglisverð. Það er því alveg ljóst að það þarf að efla þennan hóp, stækka hann og það þarf að fjölga sjúkraliðum. Ég mun taka upp viðræður við hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, um þessar mannaflaspár og þörfina fyrir bæði hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða í framtíðinni og bind ég nokkrar vonir við þær. Það hefur einnig komið til skoðunar að koma á svokallaðri brú, þ.e. hvort hægt er að bjóða upp á nám fyrir þá sem vinna núna inni á stofnunum, eru ekki sjúkraliðar en hafa mikla reynslu, eru ófaglærðir. Það fólk færi þá ekki í verklega hlutann þar sem það hefur að verulegu leyti þegar farið í hann á þeim stofnunum sem það hefur unnið á. Það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að ég átti mjög góðan og uppbyggilegan fund með forsvarsmönnum sjúkraliðafélagsins fyrir stuttu og sá fundur sannfærði mig enn frekar um að það er brýnt að stækka hóp sjúkraliða í framtíðinni, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Nú ætla ég ekki að gera lítið úr nefndarstarfinu og ég geri heldur ekki lítið úr góðum vilja hæstv. ráðherra, sem ég hef reyndar engar efasemdir um - ráðherra hefur sýnt þessu málefni ágætan skilning. Ég tek jafnframt undir með ráðherra að betur má ef duga skal því að ástandið er geigvænlegt, það sýna allar skýrslur og allar athuganir og ég gerði grein fyrir því í máli mínu áðan. Það er þörf á róttækum aðgerðum. Í fyrsta lagi þarf að hvetja ungt fólk til að koma inn í stéttina en til þess þarf að sjálfsögðu meira en orðin ein. Það þarf að horfa til launa og fjölskylduaðstæðna, samspil álags og vinnutíma skiptir að sjálfsögðu sköpum fyrir fjölskyldufólk. Í öðru lagi er það brúin sem hæstv. ráðherra vék að. Það þarf að skapa því fólki sem leyst hefur þennan vanda á sjúkrahúsum og á hjúkrunarheimilum tækifæri til að afla sér starfsréttinda sem sjúkraliðar en það verður ekki gert nema því séu skapaðar aðstæður á vinnustað til að sækja nám án kjaraskerðingar. Einnig þarf að skapa skólunum tækifæri til að svara aukinni eftirspurn eftir náminu. Ég lagði við hlustir þegar hæstv. ráðherra vék að samræðum sínum við hæstv. menntamálaráðherra í þessu efni og það væri æskilegt að þingið yrði upplýst um gang viðræðna. Einnig er á hitt að líta að huga má að breyttri verkaskiptingu á heilbrigðisstofnunum þannig að starfskraftar sjúkraliða verði nýttir í samræmi við menntun þeirra eins og hæstv. ráðherra vék einnig að. Þetta finnst mér að hljóti að koma til skoðunar en einnig hitt að með því að meta sjúkraliðanámið að verðleikum verður það án efa eftirsóknarverðari kostur fyrir ungt fólk en nú er.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt, sem hér kemur fram, að launin skipta að sjálfsögðu máli í þessu eins og hjá öðrum starfsstéttum og aðstæður þeirra sem vinna í þessum störfum varðandi tengsl við fjölskyldu og önnur atriði sem lúta að kaupi og kjörum á vinnumarkaði. Sjúkraliðastarfið er erfitt starf, ég þekki það úr eigin reynsluheimi í heilbrigðisþjónustunni, en það er geysilega mikilvægt. Þess vegna leyfði ég mér að segja um daginn að ég hefði áhyggjur af stöðunni í ljósi umræddrar mannaflaspár. Hún gefur vísbendingar um hver þróunin verður ef ekkert verður að gert. Ég mun fara í viðræður við hæstv. menntamálaráðherra og ég vil draga það sérstaklega fram hér að þær viðræður munu ekki einungis snúast um hjúkrunarfræðingana eins og sumir virðast halda. Ég vil líka taka málefni sjúkraliða upp við hæstv. menntamálaráðherra. Varðandi starfssviðið er mér kunnugt um, m.a. í kjölfar hins ágæta fundar sem haldinn var fyrir stuttu með forsvarsmönnum Sjúkraliðafélagsins, að sjúkraliðar hafa áhuga á að skoða sérstaklega starfssviðið. Það er landlæknir sem fer með málefni er varða starfssvið heilbrigðisstétta. Mér er kunnugt um að sjúkraliðar hafa bent á að þeir vilji gjarnan sprauta sjúklinga í meðferðarskyni en landlæknir hefur gefið út bréf um að þeir eigi ekki gera það. Ef ég man rétt er sjúkraliðum heimilt að gefa insúlín með insúlínpenna en ekki að sprauta lyfjum í sjúklinga með hefðbundnum hætti. Þessi atriði hafa vissulega verið til skoðunar en landlæknir skilgreinir starfssvið sjúkraliða eins og annarra heilbrigðisstétta.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um hjúkrunarheimili og öldrunarþjónustu: Hver er áætlaður kostnaður við að mæta þörfinni á dvöl á hjúkrunarheimilum á landinu öllu - uppsafnaðri og fyrirliggjandi þörf á hjúkrunarheimilum og plássum á hjúkrunarheimilum á landinu öllu? Og önnur stór spurning: Telur ráðherra það koma til greina að öldrunarþjónustan verði flutt til sveitarfélaga? - Því má fylgja eftir með því að mörg framboð til sveitarstjórna í stóru sveitarfélögunum hafa beinlínis á stefnuskrá sinni að öldrunarþjónustan verði flutt til sveitarfélaganna. Það er t.d. opinber stefna Samfylkingarinnar í Árborg og víðar á Suðurlandi að öldrunarmálin flytjist alfarið til sveitarfélaganna vegna þess að öldrunarmálin líði um margt fyrir það að innan málaflokksins skarast verksvið ríkis og sveitarfélaga verulega. Þarf að leita eftir samningum við ríkisvaldið til að taka yfir þann hluta þjónustunnar sem ríkið ber ábyrgð á í dag að því tilskildu að ríkið skapi sveitarfélögunum fjárhagslegar forsendur til þess. Ég er sannfærður um að það væri til mjög mikilla bóta að flytja öldrunarþjónustuna alfarið til sveitarfélaganna, það sé næsta skrefið í þá átt að dreifa valdi og verkefnum frá ríki til sveitarfélaga og yrði til að bæta þjónustuna stórum, rétt eins og þegar grunnskólinn fór fyrir 11 árum frá ríki til sveitarfélaga. Það sem er oft erfiðast í öldrunarþjónustunni er þessi skörun á milli ríkis og sveitarfélaga og það bitnar, stundum með blóðugum hætti, á gamla fólkinu, á þeim sem þjónustuna þurfa að fá. Ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að taka vel undir það og stíga skref í þá átt að öldrunarþjónustan verði flutt alfarið frá ríki til sveitarfélaga. Fyrri spurningin varðar hjúkrunarheimilin og er gífurlegt vandamál. Það er stórt vandamál í íslensku samfélagi, það er stórt vandamál í íslenskri velferðarþjónustu hve margir aldraðir fá ekki fullnægjandi vistun. Yfir eitt þúsund eldri borgarar deila herbergi með öðrum en sínum maka eða þeim sem þeir tengjast venslaböndum. Fimm hundruð eru, samkvæmt svari hæstv. heilbrigðisráðherra, í þörf og brýnni þörf eftir hjúkrunarheimilum. Leiða má að því líkur að þörf sé á um 1.000 herbergjum. Þetta er vaxandi vandamál og þetta er óviðunandi aðbúnaður fyrir gamla fólkið. Það er óviðunandi staða að þurfa að bíða á biðlistum og jafnvel að það þurfi að flytja fólk hreppaflutningum til að það fái þá umönnun sem það þarf. Þá er uppreisn umönnunarstéttanna á þessum stofnunum til marks um þann vanda sem er uppi í kjaramálum þeirra. Ég beini þessum tveimur stóru spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra og vona að hún greiði úr með svörum sínum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi um kostnað við að mæta þörfinni á dvöl á hjúkrunarheimilum í landinu öllu. Því er til að svara að það er frekar erfitt að reikna það út en ég ætla að gera tilraun til þess. Staðan er sú núna að búið er að byggja um það bil 3.470 hjúkrunarrými og þau hjúkrunarrými eru á svokölluðum daggjaldastofnunum, sem eru meginfjöldinn af rýmum, yfir 2.000 rými eru þar. Það eru hjúkrunarrými sem eru á heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum, það eru tæplega 500 rými sem eru þar og síðan eru það svokölluð sérrými, þau eru í kringum 65. Þetta eru gróflega áætlaðar tölur um það sem búið er að byggja af stofnunum ef dvalarrými eru líka tekin inn. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um hjúkrunarrýmin. Þau eru í kringum 2.700, þ.e. þau rými sem við getum algerlega flokkað sem hjúkrunarrými. Þessi rými er sem sagt búið að byggja. Gróft áætlað kostar 15 millj. kr. að byggja eitt rými, að byggja það sem sagt, steypan og það sem tilheyrir, þannig að það er þá búið að byggja fyrir í kringum 52 milljarða í landinu. En hvað kostar að reka þessi rými? Það kostar gróft áætlað 5,5 millj. kr. á ári að reka eitt rými þannig að það kostar þá um það bil 16 milljarða á ári að reka þau hjúkrunarrými sem nú þegar eru byggð og eru í notkun. En hvað vantar upp á? Það er mjög flókið að reikna það út nákvæmlega hvað vantar upp á en ég hef verið að láta skoða það í heilbrigðisráðuneytinu upp á síðkastið hvað brýnast sé að gera, að reyna að forgangsraða. Það vilja allir fá hjúkrunarrými. Það er alveg með ólíkindum hve mörg sveitarfélög eru nú í aðdraganda kosninga að biðja um hjúkrunarrými, sveitarfélög þar sem staðan er kannski ágæt. En allt í lagi, menn hafa metnað og það er ósköp eðlilegt. En gróflega áætlað tel ég að það vanti 370–380 rými til að þörfinni verði mætt með eðlilegum hætti og það eru rými sem þyrfti að fara í að byggja á næstunni. Það er kannski erfitt að segja nákvæmlega á hvaða árabili en þetta yrði að gerast á allra næstu árum. Hvað kostar að byggja þessi rými? Jú, miðað við sömu formúlu, þ.e. að það kosti 15 millj. kr. að byggja hvert rými, þá kostar það 5,6 milljarða nú á næstu árum og það kostar um 2 milljarða á ári að reka þau, þessi nýju rými. Segjum að þetta væri allt búið - við værum þá komin með rými sem fullnægja þörfinni í stórum dráttum - en þá værum við búin að byggja fyrir 57,6 milljarða alls og værum að reka hjúkrunarrými fyrir 18 milljarða á ári fyrir okkar öldruðu Íslendinga. Ég vil sérstaklega draga fram að þessi rými sem ég tel að við þurfum að fara að byggja á næstu árum, þessi 370–380 rými, eru í kringum 12% af heildarrýmafjöldanum. Það má því segja að við séum búin að byggja núna í dag 88%. Það eru 12% eftir. Er það stór biti eða lítill biti? Þetta er kannski minni biti en margur ætlaði, þessi 12% sem á eftir að byggja. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns, hvort flytja eigi öldrunarþjónustuna til sveitarfélaga, þá hefur það auðvitað oft komið fram að það væri æskilegt að hafa þjónustuna á einni hendi. Hæstv. félagsmálaráðherra, Jón Kristjánsson, fyrrv. heilbrigðisráðherra, var sérstaklega spurður að því í bréfi frá Reykjavíkurborg hvort það kæmi til greina að flytja þjónustuna þar yfir og því var svarað núna í lok janúar. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Það er mat heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra að á meðan ekki verður frekari þróun í sameiningarmálum sveitarfélaga og í samskiptum ríkis og sveitarfélaga hvað varðar breytt verkaskipti þeirra á milli verði ekki farið í frekari þjónustusamninga á sviði heilbrigðis- og öldrunarmála við sveitarfélög.“ Það hefur ekki verið vilji til þess að fara í frekari þjónustusamninga meðan sveitarfélagastigið er eins óburðugt og það er.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að hreyfa þessu brýna máli. Það er alveg ljóst að málefni aldraðra, bæði kjör og aðbúnaður, þurfa að vera í forgrunni hjá stjórnvöldum á næstu árum. Ekki síst er það uppbyggingin á hjúkrunarrýmunum sem er mjög brýn. Ástæðan fyrir því að við erum þó ekki komin lengra en raun ber vitni er sú að þessi ríkisstjórn hefur skert framkvæmdafé í Framkvæmdasjóð aldraðra með því að láta helminginn af því renna í rekstur. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hafi hreyft því við hæstv. fjármálaráðherra að þessi skerðing á sjóðnum verði nú stöðvuð þannig að allt fé renni til uppbyggingar á næstu árum meðan við erum að grynnka á biðlistum. Ég vil líka spyrja ráðherra að því hvort einhver áætlun eða aðgerðaplan liggi fyrir um það hvenær hægt verði að færa þessa 90–100 aldraða sem eru á sjúkrahúsum og teppa þar sjúkrahússpláss sem eru 3–4 sinnum dýrari en á hjúkrunarrýmunum. Það er mjög óhagkvæmt hvernig þetta er. Ég spyr ráðherra um það líka.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að þau hjúkrunarrými sem koma munu til sögunnar á næstu árum gera ekki meira en rétt að halda í horfinu. Því fer fjarri að þau komi til með að leysa vandann. Hér á Reykjavíkursvæðinu, svo dæmi sé nefnt, eru 300 einstaklingar í brýnni þörf. Það hefur einnig komið fram í skýrslum, sem gerðar hafa verið um þetta efni, að þriðjungur af þessu fólki fær aldrei þjónustu vegna þess að það deyr áður en að því kemur. Þetta fólk hefur ekki tíma til að bíða. Það er vissulega gagnlegt að skoða statistíkina og samspil ýmissa þátta. Bætt heimaþjónusta styttir t.d. biðlistana. Einnig er á það að líta, af því að við ræddum fyrir stundu mannekluna á sjúkrastofnunum og hjúkrunarheimilum, hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða sérstaklega. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir skýr svör og prýðileg. Það sem eftir stendur er að það kosti innan við 6 milljarða að byggja þau tæplega 400 rými sem vantar og rekstur þeirra sé í kringum 2 milljarðar á ári. Þetta segir okkur að um er að ræða ákaflega viðráðanlegt verkefni. Það er verkefni sem stjórnmálin eiga að taka á nú strax af því að þetta er brýnt verkefni. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði þá hefur fólkið ekki tíma til að bíða. Þær tölur sem við tölum um hér eru rétt til að mæta þeirri þörf sem nú er til staðar og kannski varla það. En upp úr stendur að þetta er vel viðráðanlegt verkefni. Það verður að forgangsraða í þessa veru. Þetta er eitt stærsta verkefnið eins og við sjáum nú á þeim áherslum sem eru í umræðunni fyrir sveitarstjórnarkosningar. Öldrunarmálin eru langstærsta einstaka málið af því að þar hefur safnast upp gífurlegur vandi í tíð þessarar ríkisstjórnar. Sá vandi felst í skorti á hjúkrunarheimilum. Eitt þúsund aldraðir deila herbergjum með öðrum en maka sínum og fimm hundruð manns eru í þörf og brýnni þörf fyrir vist á hjúkrunarheimilum. Sá vandi felst líka í hörmulegum kjörum umönnunarstéttanna og má þá minnast á hálfgerða uppreisn gegn þeim sorgarkjörum sem þær stéttir búa við. Ég vil í sjálfu sér fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra tekur undir að það sé æskilegt að öldrunarþjónustan sé öll á einni hendi og þá væntanlega á hendi sveitarfélaganna. Ég er ekki sammála því að sveitarfélögin séu ekki nógu burðug til að taka við henni. Þeim hefur fækkað gífurlega, eru nú 79 en voru 200 fyrir rúmum áratug. Það eru tilraunasveitarfélög sem hefur gengið vel að reka öldrunarþjónustuna, Hornafjörður og Akureyri. Við eigum að stíga næstu skref núna og ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að endurskoða það, ráðast í það verkefni að byggja upp hjúkrunarrýmin og beita sér fyrir því af öllu sínu pólitíska afli að öldrunarþjónustan verði flutt til sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem ég hef mjög mikinn áhuga á að gera, að bæta úr varðandi málefni eldri borgara, aldraðra, sérstaklega í hjúkrunarheimilismálunum. Ég hef sagt það opinberlega og get endurtekið það. Varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra þá er rétt að hann hefur ekki allur farið í byggingar heldur að hluta til í rekstur en það hlutfall hefur stórminnkað á síðustu árum. Sífellt hærra hlutfall hefur farið í byggingarframkvæmdir úr þeim sjóði sem er mjög ánægjuleg þróun. Ég er að láta vinna núna aðgerðaráætlun eða forgangsáætlun af því að mér finnst mjög mikilvægt að eldri borgarar, sveitarfélögin og allir hagsmunaaðilar viti nokkurn veginn hvar við þurfum að byggja á næstu árum af því að allir halda að það eigi að byggja hjá sér. Ég hef orðið vör við það að sum sveitarfélög eru, að mínu mati, á talsverðum villigötum í þessum málaflokki. Þau sameinast um það, minni hluti og meiri hluti í sveitarstjórn, að herja á ríkið. Það er kannski ósköp eðlilegt að málefni aldraðra séu núna í brennidepli í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga, af því að þau málefni eru á hendi ríkisins og það er ágætt fyrir bæði meiri hluta og minni hluta í sveitarstjórnum að sameinast um að lemja svolítið á ríkinu. Það er eðlilegt að það verði heitt mál af því að það er mál sem snýr að ríkisvaldinu. Þau rými sem ég var að ræða áðan eru ekki bara til að halda í horfinu, þau eru til að leysa mjög mikinn vanda. Ég tel að náum við þeim í gagnið, sem við stefnum að, þá verði staðan góð. Við megum ekki stofnanavæða of mikið. Það verður eðlisbreyting á fólki þegar það fer inn á stofnun. Fólk vill vera heima eins lengi og hægt er. Og ef við skoðum rýmin hlutfallslega miðað við Norðurlöndin þá erum við ekki í slæmum málum, það er bara þannig.