Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum um klukkan hálftvö í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna nýs stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu, frá utanrmn. Nýr stofnsamningur Fríverslunarsamtaka Evrópu var undirritaður í Vaduz í Liechtenstein 21. júní 2001 og veitti Alþingi ríkisstjórninni heimild til að fullgilda hann með þingsályktun 10. apríl sl. Fullgilding samningsins kallar á lagabreytingar hér á landi og miðar frumvarpið að breytingum á innlendri löggjöf sem fjallar um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar og rétt til stofnsetningar en markmið lagabreytinganna er fyrst og fremst að veita svissneskum ríkisborgurum og lögaðilum rétt til samræmis við EES-borgara þar sem það leiðir af nýjum stofnsamningi EFTA. Við athugun nefndarinnar á málinu kom í ljós að 22., 24. og 25. gr. frumvarpsins ganga lengra en fullgilding nýs Fríverslunarsamnings Evrópu krefst og leggur nefndin til að þeim ákvæðum verði breytt. Jafnframt hefur komið í ljós að í frumvarpið vantar breytingar á fjölmörgum ákvæðum laga sem eru á málefnasviði iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis og leggur nefndin því til að þeim ákvæðum verði bætt við. Þá er lögð til breyting á gildistökuákvæði og að lokum eru lagðar til nokkrar lagfæringar á frumvarpinu en þar er ekki um efnisbreytingu að ræða. Nefndin vekur athygli á að í 1. gr. frumvarpsins er breytt lögum nr. 45/1965, um eftirlit með útlendingum. Þau lög munu falla úr gildi 1. janúar 2003 við gildistöku nýrra laga um útlendinga ef samþykkt verða á þessu þingi og þarf þá að gera samsvarandi breytingu á þeim. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali og gerð er grein fyrir hér að framan. Utanrmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Það er ekki nauðsynlegt að orðlengja mikið um það frv. sem hér er til umræðu að öðru leyti en því að vekja athygli þingheims á því hve mikilvægt það er fyrir okkur að halda vöku okkar þegar við fáum til umfjöllunar lög og þingsályktanir sem snerta hið Evrópska efnahagssvæði. Hér hefur komið í ljós að þinginu og embættiskerfinu hefur yfirsést í nokkrum efnum og við erum af þeim sökum að gera breytingartillögur. --- Jú, þinginu, hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir. Þinginu hefur yfirsést vegna þess að endanlega er þingið ábyrgt fyrir þeim lögum sem hér eru samþykkt að sjálfsögðu. Það dugir ekki að setja ábyrgðina á embættiskerfið sem að sjálfsögðu á að þjóna þinginu og upplýsa okkur. En það er ekki þetta sem ég vildi fyrst og fremst ræða heldur hitt, þ.e. að minnast þess að iðulega erum við samþykkja hér frv. og þáltill. sem hafa mjög afdrifaríkar afleiðingar í samfélagi okkar. Fyrir nokkrum missirum var samþykkt hér þáltill. um eins konar stefnuyfirlýsingu Íslendinga sem tók á aðskiljanlegum málum sem snerta hið Evrópska efnahagssvæði. Það hefur staðið upp á okkur að samþykkja lög og reglugerðir frá hinu Evrópska efnahagssvæði og stundum hefur það dregist verulega. Það hefur verið ráðin bót á þessu með því að þingið samþykkir þá eins konar viljayfirlýsingu um hvað það hyggist lögfesta á komandi mánuðum. Í einni slíkri þáltill. sem þingið samþykkti var samþykkt að umbylta íslenska orkugeiranum í þá veru sem Evrópa eða Evrópusambandið hafði ákveðið. Þá samþykkti þingið að við mundum lögfesta að á komandi sumri mundum við gera öllum orkufyrirtækjum í landinu að aðgreina framleiðsluhluta fyrirtækjanna og síðan dreifingar- og söluhlutana hins vegar. Með þessu móti er Evrópusambandið að búa í haginn fyrir markaðsvæðingu raforkugeirans og þá á hið sama að gilda um raforkuframleiðslu í Evrópu og á Vestfjörðum og reyndar hvar sem er innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég tel að þarna hefðu Íslendingar átt að leita undanþágu. Ég er nokkuð sannfærður um að okkur hefði tekist að fá samþykkta undanþágu við þessu ákvæði. Það voru einvörðungu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem vöktu athygli á þessu og við héldum uppi umræðu um þetta mál við lítinn fögnuð í þinginu. Menn spurðu hvað þetta ætti eiginlega að þýða, þetta væri þáltill., eins konar almenn viljayfirlýsing og menn ættu að snúa sér að gagnlegri verkefnum en að karpa um slíkt. En með þessari ákvörðun, með þessari samþykkt vorum við að skuldbinda okkur í þessum efnum og hefðum betur hugað nánar að því sem við vorum að gera því ég hef orðið var við það bæði innan stjórnarandstöðu og einnig innan stjórnarmeirihlutans að þarna hefðum við betur farið öðruvísi að. Þetta, herra forseti, vildi ég nefna í tilefni þessa frv. sem fjallar um breytingar sem þinginu og embættismannakerfinu yfirsást á sínum tíma.

Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við þetta. Það er orðinn plagsiður hér hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ævinlega þegar eitthvað kemur fyrir þingið sem varðar Evrópska efnahagssvæðið, ég tala nú ekki um Evrópusambandið, að hv. þm., ég segi ekki að hann umhverfist en hann alla vega sýnir aðeins á sér ranghverfuna og fer jafnan að tala um að það hafi einungis verið þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hafi náð því að vekja eftirtekt á þessum raforkumálum. Ástæðan er auðvitað sú að aðrir í þinginu eru þeirrar skoðunar að með réttu lagi séu þessar breytingar þess eðlis að það sé alveg fyllilega tímabært og eðlilegt að ræða þær hér í þinginu. En ég ætla ekki að elta ólar við hv. þm. um það. Ég reyni einungis að biðja hann um að stilla skap sitt þegar minnst er á Evrópusambandið og Evrópska efnahagssvæðið. Ég minni á að hv. þm. Ögmundur Jónasson kemur núna upp og mér finnst hann vera farinn að breyta afstöðu sinni til Evrópska efnahagssvæðisins. Ég segi ekki að hann sé farinn að lyfta höndum af fögnuði þegar á það er minnst. En hann er þó farinn að tala um ýmis tæknileg atriði sem við þurfum að grípa til í þeim efnum að geta staðið við ýmsar okkar gerðir. Í framhaldi af þessu má kannski rifja upp umræðu sem varð hér milli mín og hans og hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals. Reyndar var það hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sem tók þátt í því hér í gær. Þá benti einmitt hv. þm. Halldór Blöndal á það varðandi ýmsa þá gerninga sem verið er að samþykkja af Evrópusambandinu að það tekur óratíma fyrir hin stóru ríki úti í Evrópu að setja þá í lög, en við hér hins vegar hlaupum alltaf strax til. Ég er ekki að mæla með því að menn tefji það úr hófi fram. Hins vegar eru ýmis lög einfaldlega þess eðlis að það er stundum umhendis að skilja hvaða erindi þau eiga inn í íslenska löggjöf. --- Er ég búinn með tímann minn?

Nei. Hv. þm. hefur ótakmarkaðan tíma. Þetta var ekki andsvar. Þetta var ræða og var kynnt sem ræða og hv. þm. mál tala eins lengi og hann vill.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir skörulega íhlutun  Herra forseti. Varðandi þetta frv. eða þær brtt. sem hér liggja fyrir vildi ég segja það eitt að mér finnst alveg með ólíkindum að það skuli þurfa svona viðamiklar breytingar af hálfu nefndarinnar. Ég segi þetta síst til þess að lasta hv. nefnd, síður en svo. Þetta sýnir bara að hún hefur unnið sitt verk ákaflega vel. En maður hlýtur auðvitað að spyrja um vinnubrögð þeirra sem leggja frv. af þessu tagi fram. Hér er sko ekki um neinar smábreytingar að ræða. Þegar hlaupið er á þessu þá sýnist mér að hér sé a.m.k. um verulega miklar breytingar að ræða í ýmsum greinum þó að töluvert sé af orðalagsbreytingum og slíku. Mætti ég svo spyrja hv. þm. Sigríði Önnu Þóraðardóttur framsögumann, af því að mér sýnist að hún hafi þegar kvatt sér hljóðs. Það er örsmátt mál. Hvað veldur því að lagt er til að þessi lög öðlist strax gildi en í frv. er einungis talað um 1. júní? Hvaða nauðir reka til þess?

Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna ummæla hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ég er ekki í hópi þeirra sem telja að EES-samningurinn hafi orðið okkur til góðs að því marki sem hv. þm. og hans flokkur þrástaglast á. Hins vegar er þessi samningur veruleiki og þá eigum við að sjálfsögðu að gera hið besta úr honum. Íslendingar hafa ekki sömu stöðu til þess að semja um tvíhliða aðkomu að Evrópussambandinu og þeir höfðu áður en þessi samningur var gerður. Þess vegna hef ég ekki verið á því máli að segja honum upp heldur vil að við gerum hið besta úr honum því að sjálfsögðu er sitthvað þar nýtilegt og hefur orðið okkur til góðs. Varðandi raforkumálin finnst hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni það hafa verið hin besta ráðstöfun, ef ég skildi hann rétt, að samþykkja þær breytingar sem tilskipun Evrópusambandsins um raforkugeirann gerir ráð fyrir og þvinga stór og smá raforkufyrirtæki og stofnanir á borð við Orkubú Vestfjarða til þess að umbylta rekstrarfyrirkomulagi sínu. Ég hef rætt þetta við starfsmenn orkubúsins. Þeim finnst þetta öllum út í hött og til mikillar óþurftar og þar á bæ hafa menn spurt sig hvaða hagsmunum sé verið að þjóna því þetta sé ekki neytendum í hag nema síður sé, starfseminni alls ekki, heldur fjötur um fót. Og menn spyrja: Hvers vegna í ósköpunum á að þvinga okkur til að fara að þessari miðstýringaráráttu Evrópusambandsins að þessu leyti? Það vekur furðu mína að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skuli leggja blessun sína yfir þetta að því leyti sem hann gerði hér áðan.

Herra forseti. Ég er alveg viss um að sitthvað af slíkri tilhögun í raforkumálum er aðfinnsluvert. Sumt hentar okkur ekki. En ég held að hinir stóru drættir séu þess eðlis að í framtíðinni muni þeir ekki vera mjög neikvæðir fyrir íslenskt efnahagslíf. En það er nú kannski ekki það sem skiptir öllu máli, engar tímanlegar nauður reka hratt á eftir því máli. Ég hjó eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson taldi að við hefðum getað komist undan þessu. Ég er ekkert að rengja það en það kemur mér svolítið á óvart, eða er það virkilega þannig að hv. þm. telur að í svona stóru máli hefðum við getað komist hjá því að framfylgja því? Ég geri mér grein fyrir því að þegar menn eru aðilar að samningi þá öðlast þeir ávinning og réttindi vegna samningsgerðarinnar en þeir þurfa líka stundum að taka á sig ýmsa hluti sem eru miður góðir, sem okkur kann að þykja neikvætt. Það er eðli samninga, menn gefa eitthvað frá sér og menn vinna eitthvað í staðinn. Þetta vildi ég segja í tilefni af þessu. En að öðru leyti fannst mér samt, herra forseti, sem hv. þm. væri örlítið að vitkast að því er varðar Evrópska efnahagssvæðið. Mér fannst hann skilja að það væri ekki að öllu leyti vont, hann hefði nú skilning á því að ýmislegt jákvætt hefði frá þeim samningi stafað. Samt sem áður er það þannig að hv. þm. er enn þá á árinu 2002 þeirrar skoðunar að samningurinn sé ekki góður. Það finnst mér dálítið dapurlegt því að fjöldamargar skýrslur hafa verið gerðar þar sem sýnt er fram á að góðæri og velsæld síðustu ára er ekki síst undan þeim samningi runnið. Hitt var svo fróðlegt að heyra, að hv. þm. sagði að við Íslendingar værum ekki lengur í sömu færum og áður með að gera tvíhliða samninga við Evrópusambandið. Það finnst mér alveg prýðilegt að hv. þm. skilji. Af hverju finnst mér það gott? Vegna þess að stefna stjórnmálaflokks hans er að hafa tengslin við Evrópu með þeim hætti.

Herra forseti. Þetta finnst mér alveg stórkostlegt, þegar á að skýra þá hagsveiflu sem hefur farið yfir heiminn allan, aukinn hagvöxt sem gerir vart við sig í öllum okkar viðskiptaríkjum, skýra hann á grundvelli EES-samningsins, þess vegna hafi aukinn hagvöxtur orðið í heiminum. Íslendingar hafa notið þeirrar hagsveiflu ekki síður en aðrar þjóðir þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hér hefur setið og hefur því miður séð til þess að góðærinu hefur verið mjög misskipt á milli þegnanna. Það er alveg rétt að þegar samningur er gerður þá þarf maður að undirgangast þær skyldur sem hann setur manni á herðar, ég tek alveg undir það að sjálfsögðu. Við mátum það svo á sínum tíma mörg að skyldurnar væru það þungar að heildarpakkinn yrði okkur ekki til góðs þegar hann væri gerður upp og frá þessu hef ég ekki hvikað. Verst þótti mér þó að sú ríkisstjórn sem þá sat skyldi meina þjóðinni að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um þennan samning, það þótti mér afar slæmt og gagnrýnivert. Og mér finnst það eins gagnrýnivert á árinu 2002 eins og mér þótti það fyrr á tíð þegar samningurinn var keyrður hér í gegn. En varðandi orkubúið þá finnst mér það alveg furðulegt ef mönnum finnst það í alvöru vera í lagi að innleiða tilskipanir á borð við þá sem við sitjum nú uppi með í orkugeiranum, ef það hefði verið hægt að tryggja okkur undanþágu sem betur hefði staðið vörð um íslenska hagsmuni. Þá hefði okkur að sjálfsögðu verið í sjálfsvald sett hvað við gerðum. En ákvörðunin hefði verið okkar en ekki skriffinnanna í Brussel.

Herra forseti. Varðandi undanþáguna sem hv. þm. nefnir þá orðar hann það svo: Ef það hefði verið hægt. Ég varpaði þeirri spurningu til hv. þm.: Var það hægt? Og hann svaraði henni ekki. Að öðru leyti ætla ég ekki lengi að elta ólar við ummæli hv. þm. um Evrópska efnahagssvæðið en það er auðvitað merkilegt að heyra hv. þm. halda því fram að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi ekki átt neitt í þeirri uppsveiflu sem varð hér á landi. Heldur hv. þm. að það hafi ekki skipt nokkru máli fyrir íslenskan sjávarútveg að í einu vetfangi voru niðurfelld 93% af öllum tollum sem þurfti að greiða af þessu? Að sjálfsögðu skipti þetta mjög miklu máli. Ég hafði alltaf skilið afstöðu þingmannsins þannig að hann gerði sér grein fyrir hinum efnahagslega ávinningi en hann væri hins vegar mjög óhress með að fórna þyrfti í staðinn, eins og hann hefur margoft bent á, fullveldi. Um þetta stóðu deilur. Var fullveldisafsalið í þeim mæli að það bryti stjórnarskrá? Þeir fjórir vísu menn sem um það véluðu á sínum tíma töldu að svo væri ekki, en það væri auðvitað komið fast að brúninni í þeim efnum.

Nokkuð til í þessu.

En ég taldi hins vegar alltaf að hv. þm. og skoðanabræður og -systur hans sæju ekki annað en að tollfríðindin hefðu skipt miklu máli fyrir íslenskan sjávarútveg. Og eitt af því sem við erum að velta fyrir okkur núna er einmitt að það sem ekki náðist að fella niður heftir mjög vaxtarsprotana í íslenskum sjávarútvegi. Af því leiðir að sumir í þessum sal, ég ætla ekki að elta þingmenn með því að fara út í þá umræðu, en sumir í þessum sal telja að nauðsynlegt sé að ganga skrefi lengra og fara í Evrópusambandið. En ég ætla ekki að fara að eyðileggja umræðu um þetta fína frv. með því að æsa þingmanninn upp til slíkra óláta í umræðu um það.

Það er nokkuð til í þessari söguskýringu.

Herra forseti. Segja má að þetta frv. sé fylgifrv. með samningi þeim um endurskoðun stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu sem jafnframt er til umfjöllunar á þessu þingi, þykkt og mikið plagg, þar sem hinum gamla Stokkhólmssamningi sem staðið hafði óbreyttur um 40 ára skeið er breytt og hann í raun og veru endursaminn. Hinn nýi samningur er kenndur við borgina Vaduz í Liechtenstein og meginefnisáhrifin eru þau að uppfæra samninginn til nútímans og taka inn í hann fjölmörg svið sem ekki var tekið á í gamla samningnum en hafa öðlast vaxandi gildi í viðskiptum og samskiptum þjóða á undanförnum áratugum. Þar má nefna sérstaklega ýmiss konar þjónustu, viðskipti og fjárfestingar og aðra slíka hluti, en gamli samningurinn var fyrst og fremst sniðinn að hefðbundnum fríverslunarhugmyndum með vörur eins og þær voru á þeim tíma þegar hann var gerður fyrir meira en 40 árum. Efnisáhrif samningsins eru kannski ekki mikil þannig að þessi pappírsvinna öll hvað Ísland snertir er svo sem talsverð fyrirhöfn utan um lítið mál en það er þó engu að síður þannig að sjálfgefið er að Sviss sem aðili að EFTA öðlist þau réttindi sem leiðir af hinum nýja stofnsamningi EFTA. Og í reynd er það nú það sem í langflestum tilvikum er verið að gera í þeim tiltölulega flóknu og óskiljanlegu textum sem eru bæði í frv. og síðan í brtt., þar sem oftast kemur fyrir að í staðinn fyrir orðin ,,Evrópska efnahagssvæðið`` koma ,,og samkvæmt stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu``. Það sem þá gerist ósköp einfaldlega er að Sviss bætist við þau þrjú ríki sem fyrir eru og felast á bak við þessa fögru yfirskrift ,,Evrópska efnahagssvæðið``. Þar er átt við á mannamáli Ísland, Noreg og Liechtenstein, og þegar vitnað er síðan til stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu þá bætist Sviss við. Vonandi má þetta verða mönnum til einhverrar einföldunar á að skilja þá latínu sem hér er. Síðan verð ég að segja um þennan stofnsamning almennt að hann hefur gildi kannski aðallega af tveimur ástæðum, þ.e. vegna þess að hann markar leikreglurnar innbyrðis milli þessara ríkja, Íslands, Noregs, Liechtensteins og Sviss, og hann er síðan sá grundvöllur sem fríverslunarsamningar út á við við þriðju ríki eru byggðir á. Það hefur smátt og smátt orðið meginhlutverk EFTA, eða þar sem EFTA hefur verið sýnilegast og virkast á undanförnum árum, að hafa með höndum fríverslunarsamninga EFTA-ríkjanna út á við við önnur ríki. Fróðlegt er að velta því aðeins upp, herra forseti, vegna orðaskipta sem fóru fram áðan að slíka fríverslunarsamninga geta EFTA-ríkin gert og getur Ísland gert fyrir sitt leyti af því að við erum ekki aðilar að Evrópusambandinu. Það er ástæðan fyrir því að við sem hluti af EFTA, annars vegar sameiginlega í gegnum EFTA, hins vegar með bókunum og tvíhliða samningum sem oft hafa tengst gerð fríverslunarsamninga í gegnum EFTA, t.d. bókanir um viðskipti með landbúnaðarvörur eða vörur sjávarútvegsins, höfum þetta samningafrelsi enn þó að við séum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að við höfum ekki verið innlimuð í Evópusambandið. En það yrði búið með það frá fyrsta degi ef við gengjum í Evrópusambandið og það finnst mér að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti að hafa í huga. Þá kæmu til með að gilda hin almennu viðskiptakjör og tollakjör Evrópusambandsins út á við, þar á meðal tollmúrar sem í vissum tilvikum mundu rísa upp gagnvart viðskiptum með sjávarfang. Það eru því eins og stundum áður margar hliðar á þessu máli og alls ekkert einfalt að halda því fram að viðskiptahagsmunum okkar sé sjálfkrafa betur borgið með aðild að Evrópusambandinu að þessu leytinu til heldur en einmitt með þeirri stöðu sem við höfum í dag. Nú eru í undirbúningi viðskiptasamningar við ýmis Asíulönd þar sem eru miklir markaðir fyrir sjávarfang og ýmsir telja að framtíðin gæti legið ekki síst á því sviði. Vegna þess að EES-samningurinn var aðeins gerður að umtalsefni þá vil ég segja að mér fannst í raun og veru ekkert vera mjög flókið að meta hinn viðskiptalega þátt hans og ekki hafa verið það síðan. Það er alveg hægt að fara yfir það og reikna út ef menn vilja hvað megi reikna með að hafi verið áætlaðir ávinningar Íslands af þeim tollaniðurfellingum eða lækkunum sem fengust með EES-samningnum. Þar hafa menn haft mikla tilhneigingu til að ýkja ávinning Íslands stórkostlega og það mætti jafnvel ætla að menn hafi ekki áttað sig á því hvaða viðskiptakjör Ísland hafði áður en EES-samningurinn komst í gildi en þau voru í öllum aðalatriðum mjög góð. Bókun 6 tryggði Íslendingum að langmestu leyti tollfrjálsan eða tiltölulega tollalágan aðgang fyrir mikilvægustu framleiðsluvörur sínar. Ég hef aldrei dregið dul á það að síðan komu til sögunnar ákveðnar viðbótarniðurfellingar þannig að viðskiptakjör okkar með sjávarvörur og aðrar útflutningsvörur inn á markaði Evrópusambandsríkjanna bötnuðu við gerð EES-samningsins, það er alveg á hreinu, en það var bara á þeim afmörkuðu sviðum þar sem ekki hafði verið fríverslun fyrir. En það gilti um langmikilvægustu framleiðsluvörur okkar eins og frosnar afurðir og saltfisk þangað til tollfrjálsa kvótanum var náð, sem oftast var fullnægjandi. Síðan hefur gleymst að það náðist einmitt ekki full fríverslun með allar vörur og það skýtur upp kollinum núna þegar umræðan fer í gang um stækkun Evrópusambandsins og úr gildi falla fríverslunarsamningar okkar við Austur-Evrópulönd, þau lenda þá undir tolla- og viðskiptakjarareglur Evrópusambandsins sem í sumum tilvikum að óbreyttu mundi þýða versnandi viðskiptakjör fyrir okkur. Eftir stóðu því ákveðnir tollar, ekki háir að vísu en oft á bilinu 5-- 6% og upp í 15% á ákveðnum vöruflokkum, sem mundu vakna upp í þessu tilviki gagnvart löndum eins og Póllandi, Eystrasaltsríkjunum o.s.frv. þegar þau verða aðilar og ef ekki tekst að leysa það mál sem er ósköp einfaldlega viðskiptalegt úrlausnarefni. Menn hafa rætt þar um aðallega tvær leiðir, þ.e. að reyna að ná fram varanlegri fríverslun með skírskotun til þess að viðskiptakjör eigi ekki að versna við breytingar af því tagi að Evrópusambandið stækki eða, sem væri að vísu lakari kostur, að taka þetta inn með hækkun á tollfrjálsum kvótum o.s.frv. og hafa þá til viðmiðunar svonefna jafnvirðissamninga, að viðskiptakjörin í verðmætum talið versnuðu ekki. Þá er viðmiðunin þau viðskipti, sá útflutningur sem við höfum haft til þessara landa og þá mundum við auðvitað gjalda þess í vissum tilvikum að við höfum ekki verið stórtæk í útflutningi t.d. til Póllands. Ég er þeirrar skoðunar að eðlilegast sé að ræða málið eins og það liggur fyrir, herra forseti, um viðskiptakjör samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, hann er til staðar og það þarf ekkert að deila um það. Það er hægt að fara nákvæmlega yfir hvaða breytingar urðu á tollum. Hins vegar er engin ástæða til að reyna að umskrifa söguna örfáum árum eftir að hún hefur skapast að í raun hafi orðið óskaplegar grundvallarbreytingar sem hafi gjörbreytt efnahagslegu umhverfi Íslands með þessum samningi. Það er bara ekki rétt. Það er bara óskaplega einfaldlega ekki svo. Það er alveg hægt að mæla þessi áhrif. Þau eru tiltekin og munum þá líka eftir því að þetta kom ekki ókeypis. Fyrir þetta greiðum við í fyrsta lagi greiðslur okkar í sjóðina, þróunarsjóðina. Í öðru lagi gáfum við veiðiheimildir á móti og í þriðja lagi má auðvitað gjaldfæra debetmegin þá ókosti samningsins sem menn hafa hér m.a. verið að ræða og eru líka til staðar. Ég held að menn viðurkenni vissa ókosti. Meira að segja hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að tala um sálarkvalir sínar þegar hann hefði stundum þurft að standa að því að innleiða hér alls konar tilskipanir og fáranlegt regluverk sem í raun er út í hött að vafrast með á Íslandi, hvort það er sporbreidd járnbrautarteina eða eitthvað annað álíka gáfulegt sem varðar hinn daglega veruleika á Íslandi ekki mikið. Það var hér ákaflega fyndið þingmál fyrr á árum sem var ættað frá Brussel, um hálfleiðara, sem þingmenn gerðu sér mjög að skemmtiefni hér á kvöldfundum fyrir nokkrum árum. Að síðustu, herra forseti, tek ég undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom reyndar líka aðeins inn á, að ekki hefur nú verið vandað sérstaklega til vinnunnar við undirbúning þessarar lögfestingar af hálfu ráðuneytanna sem lögðu þarna í púkk. Það er auðvitað heldur dapurlegt fyrir iðn.- og viðskn. að standa frammi fyrir því að hafa gleymt sínum eigin lögum í hverju tilvikinu á fætur öðru. Það er alveg merkilegt að þeir séu svona ryðgaðir orðnir í iðn.- og viðskn., t.d. í lögunum um viðskiptabanka og sparisjóði og lögunum um aðrar lánastofnanir, að þeir bara gleymdu að þau væru til og hér vantaði algjörlega inn í frv. ákvæði sem auðvitað hefði þurft til að lögtaka breytingarnar í þeim lögum og taka það sem það snýst um, taka Sviss inn með hinum EFTA-ríkjunum sem þar voru fyrir. Þarna hefði náttúrlega mátt vanda betur til verka, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta misskilning sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan þegar hann hélt því fram að þinginu hefðu orðið á mistök við vinnslu þessa frv. Því er þveröfugt farið. Þær brtt. sem fram eru komnar við frv. eru auðvitað gerðar eftir mjög vandlega umfjöllun um málið í þingnefndinni. Það komu fram gallar á frv. sem við lögðum vinnu í að lagfæra og ég held að það sýni auðvitað ekkert annað en að þingnefndin hafi unnið verk sitt vel og samviskulega. Ég vek athygli á því að það er fyrst og fremst verið að veita svissneskum ríkisborgurum og lögaðilum rétt til samræmis við EES-borgara þar sem það leiðir af nýjum stofnsamningi EFTA. Hvað varðar gildistökuna sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði um er það svo að engin nauður rekur til að breyta henni. En það er hins vegar engin ástæða til að þær taki ekki gildi fyrr en í júní. Eðli málsins samkvæmt er eðlilegt og skynsamlegt að gildistakan verði strax.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 164/2001, um breytingu á bókun 26 við EES-samninginn, frá utanrmn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 164/2001 frá 11. desember 2001, um breytingu á bókun 26 við EES-samninginn, og til að fella inn í samninginn reglugerð ráðsins nr. 659/1999 frá 22. mars 1999, um ítarlegar reglur um beitingu 93. gr. EB-sáttmálans. Meginmarkmiðið með breytingum á bókun 26 er að tryggja Eftirlitsstofnun EFTA sambærilegar heimildir og framkvæmdastjórn ESB eru faldar með fyrrgreindri reglugerð ráðsins nr. 659/1999. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp til laga um breytingu á samkeppnislögum þess efnis. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og er einróma í afstöðu sinni til málsins. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem öll nefndin skrifar undir, þar á meðal hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar. Ég í sjálfu sér ætla ekki að gera miklar athugasemdir við efni þessa álits hv. utanrmn. en þegar ég skoða þetta mál vakna eigi að síður margar spurningar sem tengjast öðru máli sem liggur hér fyrir þinginu, varðandi ríkisábyrgð. Við munum taka það fyrir eftir helgi. Í þessari till. til þál. er kveðið á um að Alþingi álykti að heimila ríkisstjórninni að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á tilteknum bókunum, m.a. um valdsvið og störf Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði ríkisaðstoðar. Þetta eru tvær reglugerðir sem um er að ræða, annars vegar nr. 164/2001 og hins vegar nr. 659/1999. Þessar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar, um breytingu á þessum viðaukum og bókunum, eru þjóðréttarsamningar en samkvæmt samningnum er ekki gert ráð fyrir að í ákvörðuninni sé kveðið á um að gildistaka þeirra gagnvart aðildarríkjunum sé háð staðfestingu þeirra heima fyrir. Þær verða með öðrum orðum skuldbindandi fyrir aðildarríkin um leið og þær hafi verði teknar, nema eitthvert aðildarríkjanna hafi um það fyrirvara. Það hefur ekki verið gert af Íslands hálfu skilst mér nema þegar ljóst er að ákvörðunin kallar á lagabreytingar. Lagalega séð virðist mér af lestri þessa texta, hv. frsm. leiðréttir það ef það er rangt, að þetta verði í raun skuldbindandi fyrir okkur um leið og við höfum samþykkt þetta. Þegar maður skoðar síðan ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar, hvað í þeim felst, er þar m.a. kveða á um formreglur varðandi beitingu 88. gr. Rómarsáttmálans sem var áður 93. gr. Í því felst að fylgjast skal stöðugt með öllum kerfum vegna ríkisaðstoðar sem tilheyra yfirráðasvæðum samningsaðila og öllum áætlunum um að veita slíka aðstoð. Í þessu segir líka að í þessu felist ákvæði um að bíða með að hrinda ákveðinni ríkisaðstoð í framkvæmd áður en hún hefur verið samþykkt. Einnig segir að þetta feli í sér endurheimt ríkisaðstoðar, ,,recovery of aid``. Hér segir að þegar ESA hefur komist að neikvæðri niðurstöðu varðandi ólögmæta ríkisaðstoð skuli viðkomandi EFTA-ríki grípa til allra nauðsynlegra aðgerða til að endurheimt aðstoðina frá móttakanda hennar með vöxtum. Viðkomandi EFTA-ríki verður að framfylgja ákvörðun ESA án tafar. Þetta segir í 14. gr. á bls. 4 í þingskjalinu sem við erum með hér. Nú kann vel að vera að þetta sé misskilningur hjá mér, að frv. sem við ætlum að afgreiða í næstu viku um ríkisábyrgð til deCODE feli ekki í sér ríkisaðstoð eins og hún er skilgreind samkvæmt 92. gr. Rómarsáttmálans. Ég hef aðeins skoðað þann texta á ensku og mér er ekki fullkomlega ljóst hvort hann felur það í sér en það hljómar óneitanlega þannig að svo kunni að vera. Ég velti því þess vegna fyrir mér, herra forseti, og vil spyrja hv. frsm. nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Önnu Þórðardóttur, hvort við séum að fara inn á þetta svið og hvort við getum hugsanlega, með því að samþykkja þessa þáltill., skuldbundið okkur til að þurfa að afturkalla ríkisábyrgðina yrði hún talin ólögmæt. Þá vaknar óneitanlega sú spurning, herra forseti, hvort þetta kalli ekki á að við bíðum með að veita þessa aðstoð þangað til við höfum fengið skýrt svar um hvort hún sé heimil. Ég vildi bara, í þessari umræðu, fá að spyrja út í þetta og hvort þessi mál beri ekki að skoða í samhengi. Það er alveg ljóst að ef til þess kæmi að við værum að veita hér ólögmæta ríkisaðstoð samkvæmt að mati Eftirlitsstofnunarinnar væri kannski betra að skoða það í kjölin áður en við höldum lengra.

Herra forseti. Ég tel að ekkert sé því til fyrirstöðu að við klárum þetta mál, þessa þingsályktun og tel að það þurfi ekki að skoða í sérstöku samhengi við frv. sem liggur fyrir þinginu um ríkisábyrgð og við ætlum að taka til umfjöllunar í næstu viku.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það mál sem við ætlum að ræða í næstu viku virðist a.m.k. í mikilli andstöðu við það sem við erum að samþykkja hér. Reyndar hef ég grun um að málið sé í andstöðu við þær samkeppnisreglur sem við höfum skuldbundið okkur til að framfylgja og geti hugsanlega verið í andstöðu við þær. Það hafa komið fram mörg sannfærandi rök í umræðunni fyrir því að svo kunni að vera. Ég hlýt að spyrja hv. form. utanrmn. hvort nefndin hafi ekki örugglega gengið úr skugga um að þetta sé þannig. Er það ekki örugglega þannig að ríkisstjórnin sé búin að kanna ítarlega að um það sé ekki að ræða að við skuldbindum okkur í dag til að framfylgja reglum sem við ætlum hugsanlega að brjóta strax á mánudag eða þriðjudag? Ég tel mikilvægt að hv. ríkisstjórn horfi á það sem hún er að gera í samhengi og skuldbindi sig ekki til að framfylgja ákveðnum ákvæðum í alþjóðasamningum einn daginn en ætli svo að fara fram hjá þeim daginn eftir. Það þarf að liggja ljóst fyrir að fram hafi farið einhver könnun á þessu þannig að ekki verði slíkt tjón sem þetta gæti falið í sér. Ég verð líka að segja, herra forseti, að miðað við þennan texta hér, varðandi það að binda þessa ríkisaðstoðarreglur í ákveðið kerfi, er m.a. verið að heimila afturköllun með vöxtum. Þá hljóta menn nú að velta alvarlega fyrir sér hvort þetta sé ekki of mikil áhætta, þ.e. að veita þessa ríkisaðstoð án þess að það liggi algerlega ljóst fyrir að hún verði heimil. Ég kalla eftir því frá hv. frsm. nefndarinnar, sem er jafnframt þingflokksformaður Sjálfstfl., hvort ekki hafi örugglega verið gengið úr skugga um að þetta sé ekki svona, að það sé fullkomlega búið að skoða það ofan í kjölinn.

Herra forseti. Þessi mál voru ekki skoðuð í samhengi í utanrmn. við umfjöllun málsins. En ég treysti því fullkomlega að ríkisstjórnin hafi farið ofan í kjölinn á þessum málum. Síðan verður frv. um ríkisábyrgðina til umfjöllunar hér í þinginu í næstu viku og fer til þingnefndar sem að sjálfsögðu mun fara vandlega ofan í það mál.

Herra forseti. Hafi ég verið sjónarmun á undan ætla ég samt sem áður ekki að tefja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon mjög lengi frá því að geta komið hingað upp og flutt tímamótaræðu sína sem við bíðum spennt eftir að hlýða á. Ég vildi einungis segja það í framhaldi af orðum hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur að þetta mál var ekki skoðað í efh.- og viðskn. í tengslum við umfjöllun nefndarinnar á frv. ríkisstjórnarinnar um ríkisábyrgð á skuldabréfum sem deCODE ætlar að selja. Við ræddum þetta að engu leyti. Mér finnst það vera nokkuð djarflega mælt af hálfu hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur að koma hér upp og segjast treysta því að þetta hafi verið skoðað af hálfu ríkisstjórnarinnar, nokkrum mínútum eftir að hún hefur tekið undir með umkvörtunum og umvöndunum hv. þingmanna yfir því sleifarlagi sem er að finna á vinnu ríkisstjórnarinnar varðandi mikilvæga lagagerð. Hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir hefur réttilega bent á það og ávítaði hv. þm. Ögmund Jónasson fyrir að hafa skilið þetta með öðrum hætti. Hún benti á að þingnefndin hefði unnið ákaflega gott verk varðandi ályktunartillöguna sem við ræddum hérna áðan þegar hún breytti í 19 greinum frumvarpi sem kom frá ríkisstjórninni, vegna þess að þar hafði, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á, jafnvel hæstv. iðn.- og viðskrh. gleymt því að til eru lög um viðskiptabanka og sparisjóði í landinu. Miðað við þetta og miðað við þá reynslu sem hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir hefur nýlega haft í utanrmn., þá segi ég að það er kjarkur í konu sem kemur hingað og segist bara treysta því að ríkisstjórnin hafi skoðað þetta. En bersýnilega hefur hún ekki hugmynd um það.

Herra forseti. Ætli ég reyni þá ekki að hafa ræðu mína svona sjónarmun lengri en ræða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar var. Ég tel að það sé fullkomlega gilt að taka hér upp umræðu um frv. um ríkisábyrgð, hina stórfelldu ríkisábyrgð til fyrirtækisins deCODE í tengslum við þessa breytingu. Það er að vísu þannig að frv. um þá ríkisábyrgð er nokkuð sérkennilegt um margt, m.a. vegna þess að það víkur til hliðar lögunum um ríkisábyrgðir og aftengir þau gagnvart ríkisábyrgðinni til deCODE í öllum greinum nema einni, 5. gr. þeirra laga sem gilda um ríkisábyrgðir og fjallar um eftirlitshlutverk ríkis\-ábyrgðarnefndar eftir að ábyrgð hefur verið veitt. En tengsl þess máls við hinn evrópska rétt og hlutverk Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, eru náttúrlega augljós. Þau eru m.a. vegna þess að við 1. umr. deCODE-málsins viðurkenndi hæstv. fjmrh. að það kynni að vera álitamál hvort sú aðstoð stæðist hinar evrópsku reglur. Og ég hef skilið það svo að ekki sé útilokað að farið verði fram á forúrskurð áður en ábyrgðin verður veitt. Um er að ræða heimildarlög, svo sérkennilegt sem það nú er, þar sem fjmrh. fær vald til þess að taka upp pennann og skrifa 20 milljarða ávísun ef honum sýnist svo, og ákvæðum laganna um ríkisábyrgð og áhættumat og annað því um líkt er ýtt til hliðar. Það getum við út af fyrir sig gagnvart hinum íslensku lögum að svo miklu leyti sem það brýtur þá ekki hinn evrópska rétt sem við erum skuldbundin af. Og það er alveg ljóst að það gæti komið til kasta Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, að meta það hvort ábyrgðin til deCODE væri samrýmanleg ákvæðum um ríkisaðstoð, því ríkisábyrgð er ekkert annað en ríkisaðstoð eða stuðningur og það gæti gerst annað hvort eftir á með því að málið væri kært eða það gæti gerst í gegnum það að farið yrði fram á forúrskurð. Ég er ekki í neinum vafa um að ábyrgðin mun flokkast, ef hún verður veitt, sem ríkisaðstoð, ríkisstuðningur. Álitamálið er þá hvort hún er heimil vegna þess að um sé að ræða þannig þróunarstarfsemi, stuðning við rannsóknir eða þróun eða nýsköpun af því tagi sem heimilt er að styðja sérstaklega með opinberum fjármunum. Og það mun alls ekki verða einfalt mál að meta, fyrir nú utan öll hin álitamálin sem tengjast þá fordæminu og jafnræðisreglu gagnvart öðrum o.s.frv. Um efni þessarar þáltill. hins vegar þröngt séð, þá er í sjálfu sér ekkert annað um það að segja en að hér er á ferðinni uppfærsla á tilskipun sem byggir á þeim megin\-grunni að ákvæði ESA séu sambærileg við systurstofnanirnar í hinni stoðinni hjá Evrópusambandinu. Og það út af fyrir sig held ég að sé engin spurning að ætlunin er að tryggja í anda tveggja stoða kerfisins fræga, að eftirlitsheimildirnar séu þarna að öllu leyti samrýmanlegar. Ákvæðin sem síðan gilda um þetta almennt og að hluta til er breytt hér gætu líka mögulega átt eftir að koma við sögu í þessu deCODE-ríkisábyrgðarmáli eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir benti á, t.d. ákvæði um endurgreiðslur á ólögmætri ríkisaðstoð. Segjum að ábyrgðin verði veitt. Hún er umreiknuð í fjárgildi vegna lægri fjármagnskostnaðar við þessa fjármögnun talin vera af stærðargráðunni 3--4 milljarðar kr. ef umreiknað er yfir í beina peninga sem ríkisábyrgðin er talin lækka fjármögnunarkostnað á þessum 35 milljarða pakka yfir eitthvert árabil, þá er hægt að fá út tölur af þessari stærðargráðu. Segjum að þetta verði flokkað sem ríkisaðstoð upp á 3,5 milljarða og svo komi í ljós í kærumálum eftir ár eða tvö að þetta hafi verið ólögmætt. Þá ber samkvæmt ákvæðunum hér að endurgreiða aðstoðina og með vöxtum. Og þá að sjálfsögðu kemur ESA heldur betur við sögu og mögulega dómstóllinn einnig. Það er því ekki nema eðlilegt að menn nefni þessi mál hér í samhengi og æskilegt hefði auðvitað verið að tími hefði unnist til þess, bæði í utanrmn. eða þá í samstarfi við efh.- og viðskn. að fara yfir þetta mál. Eins þekki ég ekki til, ég játa að ég hef ekki haft tíma til að setja mig inn í það nákvæmlega, hvaða lagabreytingar koma til með að leiða af þessu. Fljótt á litið gefur maður sér að það hljóti að þurfa að breyta lögunum um ríkisábyrgðir, þeim lögum sem þar um gilda, það er a.m.k. ljóst að það þarf að vera hægt að fullnusta niðurstöður sem kunna að verða á grundvelli þessara reglna, t.d. að sækja hina ólögmætu ríkisaðstoð með vöxtum o.s.frv. Einnig væri fróðlegt að vita í hvaða samhengi hin almennu ákvæði núgildandi laga frá 1991 eða 1992, ef ég man rétt um ríkisaðstoð, eru í þessu sambandi. Fyrir nú utan, herra forseti, hvað það væri fróðlegt í sögulegu samhengi að rifja upp umræðurnar sem urðu um það mál á sínum tíma þegar ný ríkisstjórn ætlaði að brjóta heldur betur í blað og hætta öllu sukki og óráðsíu í sambandi við ríkisábyrgðir sem verið hefði og hverfa frá sjóðasukki og fortíðarvanda og nú skyldi brotið í blað og nýir tímar innleiddir. Til þess að undirstrika þetta enn frekar voru sett inn í lögin um ríkisábyrgðir sérstakur kafli um áhættumat, að það skyldi aldrei veita eina einustu krónu í ríkisábyrgð nema það væri alveg sérstaklega metið hver áhættan væri í því sambandi. Mér er þetta nokkuð minnisstætt því um þetta voru fluttar eldlegar ræður af valdhöfunum sem þá voru komnir á stólana, þ.e. hæstv. forsrh., Davíð Oddsson og meðreiðarsveinar hans á þeirri tíð. Nú ber svo við á því herrans ári, anno domini 2002, að þau lög eru bara einfaldlega tekin úr sambandi þegar það hentar og á að skutla einu stykki 20 milljarða ríkisábyrgð hér út á silfurfati og sérstaklega hlýtur kaflinn um áhættumat að teljast áhugaverður í þessu sambandi, því ef eitthvað er stórt í sniðum, þá er það 20 milljarða ríkisábyrgð til eins fyrirtækis eða það sem veðjað er á eina viðskiptahugmynd, ef svo má að orði komast. Herra forseti. Ég held að ég láti þessar athugasemdir mínar nægja.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 159/2001, um breytingu á XVIII. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 159/2001 frá 11. desember 2001, um breytingu á XVIII. viðauka (öryggi og hollustuhættir á vinnustöðum, vinnuréttur og jafnrétti kynjanna) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun ráðsins 2001/23/EB frá 12. mars 2001, um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar. Eitt meginmarkmið tilskipunar nr. 2001/23/EB, sem er endurútgefin tilskipun nr. 77/187/EBE með innfelldum breytingum sem leiddu af tilskipun nr. 98/50/EB, er að vernda réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum eða hluta fyrirtækja. Tilskipun nr. 77/187/EBE hefur verið innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 77/1993, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, en eftir stóð að taka upp ákvæði tilskipunar 98/50/EB og er það gert nú með innleiðingu hinnar endurútgefnu tilskipunar. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur félagsmálaráðherra lagt fram frumvarp til laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og er utanrmn. einróma í þeirri afstöðu sinni.

Hæstv. forseti. Eins og hv. frsm. utanrmn. tók fram var nefndin einróma í afgreiðslu sinni á þessu máli, þessari þáltill. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 159/2001. Hér er verið að fjalla um XVIII. viðaukann, öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, vinnuréttur og jafnrétti kynjanna. Mig langar af því tilefni að vekja athygli hv. þingmanna á einu atriði, vegna þess að það er með þetta mál eins og sum önnur sem hafa verið rædd hér í morgun, að það er ýmislegt sem hangir á þeirri spýtu og ýmislegt annað sem hefur verið og er til umfjöllunar á hinu háa Alþingi og í nefndum sem verður fyrir áhrifum af þessari reglugerðarsetningu eða lagasetningu. Hér er m.a. verið að innleiða tilskipunina hvað varðar réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum og það kallar á lagabreytingar hér á landi eins og fram kom í máli hv. frsm. og þær má finna á þskj. 990. Það vill þannig til í hv. umhvn. hefur í þessari viku verið fjallað um frv. til laga um nýja Umhverfisstofnun. Það var tekið úr nefndinni ef ég man rétt hér rétt fyrir helgi. Um það mál standa þó nokkrar deilur, sérstaklega er varða vinnubrögð og upplýsingar til starfsmanna og samráð við þá. Ég hjó eftir því í umsögnum um það frv. að þar vísaði Félag íslenskra náttúrufræðinga til þess að við stofnun þeirrar nýju Umhverfisstofnunar þar sem í raun og veru er verið að leggja niður nokkrar aðrar ríkisstofnanir og setja undir einn hatt og því um aðilaskipti að ræða að því er best verður séð, þá vakti Félag íslenskra náttúrufræðinga athygli á því að ef ekki næðist samkomulag við starfsmenn um að fá sambærileg störf eins og á að gera, þá vaknar auðvitað biðlaunarétturinn. Ef um þetta verður deilt, þá er á það bent í þessari umsögn að hin nýja löggjöf sem byggir á forsögn Evrópusambandsins um aðilaskipti ætti hér við. Nú var það þannig í hv. umhvn. þar sem ég á sæti að við ræddum það mál ekki í samhengi, þ.e. Umhverfisstofnunina og þá tilskipun sem hér er til umfjöllunar, enda var nú flýturinn ansi mikill á afgreiðslu frv. um Umhverfisstofnun. Ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri, þó hér sé um samkomulagsmál að ræða og í raun og veru hið besta mál sem hér hefur verið afgreitt úr hv. utanrmn., að benda hv. þingmönnum á að það er náttúrlega ýmislegt sem fylgir með í kaupunum og gæti eins og í öðrum málum kannski komið í bakið á stjórnvöldum vegna þess flýtis og laklegra vinnubragða sem eru á öðrum málum á hinu háa Alþingi og er ég þá sérstaklega að vísa til frv. um Umhverfisstofnun.

Herra forseti. Ég fagna að sjálfsögðu því að hér á að fullgilda viðbótartilskipun sem varðar réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum og styð fyrirvaralaust að það verði gert með þeim hætti sem þáltill. gengur út á. Enginn vafi leikur á því að þessi réttur eða sú vernd sem starfsmenn samkvæmt þessum reglum njóta í sviptingum á hlutabréfamarkaði með fyrirtæki eða þegar þau eru að sameinast og renna saman, eitt er að kaupa annað o.s.frv., skiptir mjög miklu máli. Í vaxandi mæli, held ég, eru þær breytingar sem óvænt verða á högum starfsmanna tengdar slíkum sviptingum frekar en kannski því að fyrirtækin sem slík hverfi af sjónarsviðinu eða mönnum sé sagt upp. Mjög gjarnan verða einmitt breytingar á högum manna í tengslum við slíkar hræringar í atvinnulífinu. Þá er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að starfsmenn standi ekki uppi varnarlausir, að réttindi þeirra yfirfærist og að ákvarðanir sem örfáir menn í krafti fjármagns eða eignarhalds á fyrirtækjum geta tekið á einni nóttu, geti ekki gert starfsmenn tugum, hundruðum eða þúsundum saman réttlausa. Til þess er þetta regluverk upp sett, að tryggja að ákvæði kjarasamninga varðandi kaup og kjör, ráðningarfestu og annað því um líkt, haldist eftir því sem verða má. Það er að sjálfsögðu hið besta mál, herra forseti, og þó fyrr hefði verið, að taka þessa tilskipun hér inn. Hitt verð ég að segja, því miður, af því þannig vill til að ég sit jafnframt í félmn. þar sem til umfjöllunar er frv. til laga um nauðsynlegar breytingar vegna tilskipunarinnar, að þar hef ég fyrirvara á einfaldlega vegna þess að ég er ekki sannfærður um að þar hafi heimavinnan verið unnin nógu vel til þess að útfæra þennan rétt og ákveða að hvaða marki við setjum hann í sumum tilvikum rýmri hér inn í okkar löggjöf en tilskipunin að lágmarki gerir. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst heldur leiðinlegt að verða vitni að þessu aftur og aftur þegar verið er að taka hér inn ýmsar tilskipanir sem tengjast félagslegum réttindum eða rétti launamanna, þ.e. að þá man ég varla eftir einu einasta tilviki þar sem mönnum hefur þótt koma til greina að útfæra hér hlutina þannig með sjálfstæðum hætti að í einhverjum tilvikum væri verið að færa mönnum rýmri rétt en við værum að lágmarki skuldbundin til. Sá misskilningur má alls ekki vaða uppi, herra forseti, að við höfum ekkert sjálfræði í þessum efnum. Það höfum við að sjálfsögðu. Við getum litið á tilskipun af þessu tagi sem lágmark og síðan útfært í löggjöf okkar ríkari rétt eftir því sem okkur sýnist ástæða til. Fyrir því geta verið fullgildar íslenskar ástæður að eitthvað sem ekki er tryggt í tilskipun af þessu tagi og sett er af Evrópusambandinu eða samstarfi aðila hins Evrópska efnahagssvæðis, geti átt rétt á sér á Íslandi. Ég ætla að nefna mjög gott dæmi úr þessari tilskipun hér, þ.e. það efnisatriði að flotinn, fiskiskipafloti og hafskipafloti landsmanna verður undanþeginn þessum réttindum með öllu nánast eins og hann leggur sig því hér er orðið hafskip skilgreint þannig að það sé í raun skip sem komist út á sjó, aðeins út fyrir bláfjörurnar. Þetta er sem sagt ekki hafskip í þeim skilningi að það sigli á heimshöfunum, heldur er fyrst og fremst um að ræða öll stærri skip, hafgangandi skip og ljóst er að t.d. stærstur hluti fiskiskipaflota okkar lendir þar af leiðandi sjálfkrafa undir þessu úr því að sú skilgreining er tekin upp. Herra forseti. Hefði ekki verið ástæða til þess í undirbúningi þessa máls, að sjálfsögðu í samráði við aðila vinnumarkaðarins og þá ekki síst samtök sjómanna, að fara yfir það hvort þessi mikilvæga stétt á vinnumarkaði landsins ætti að vera þarna undanskilin þó svo að þessi tilskipun sé þannig úr garði gerð úti í Evrópu? Þar eru menn væntanlega fyrst og fremst að hugsa um kaupskipaflotann vegna ýmissa sérákvæða og alþjóðlegra ákvæða sem gilda um hann, m.a. alþjóðlegrar skipaskráningar og slíkra hluta sem geta gert það að verkum að það væri jafnvel snúið mál að koma þessum réttindum við að öllu leyti gagnvart þeim. En þetta hefur það í för með sér, ef ég hef skilið þetta mál rétt, að tilskipunin svona upp tekin með þá hugsun að leiðarljósi, að því er virðist, að hvergi sé tryggður nema blálágmarksréttur sem hún felur í sér, þýðir þetta gagnvart íslenskum sjómönnum. Mér finnst í raun og veru varla hægt annað, herra forseti, en að þetta fái a.m.k. einhverja umræðu þegar málið kemur hér fyrir, bæði núna þegar þessi tillaga hlýtur hér umfjöllun og er til seinni umræðu og síðan þegar lagafrv. kemur á dagskrá, sem væntanlega verður á næstunni, og það á að útfæra í löggjöf okkar réttinn sem á tilskipuninni byggir. Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að koma þessum sjónarmiðum og þessum fyrirvara mínum á framfæri. Hann tengist ekki upptöku tilskipunarinnar sjálfrar sem slíkrar, sem hér er lögð til í þáltill. efnislega heldur fyrst og fremst útfærslunni sem kemur þá á dagskrá þegar lagafrv. sjálft verður hér til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 162/2001, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 162/2001 frá 11. desember 2001, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/53/EB frá 18. september 2000, um úr sér gengin ökutæki. Tilskipunin markar heildarramma um meðhöndlun allra farartækja sem eigendur vilja losa sig við og felur það í sér að koma þarf upp kerfi sem nær til alls landsins og tryggir móttöku allra bílflaka og, að því marki sem unnt er, annars úrgangs og hluta sem fjarlægðir eru við viðgerðir bifreiða. Felur þetta m.a. í sér að leggja þarf sérstakt úrvinnslugjald á bifreiðar og að fjármunum sem þannig innheimtast verði varið til að reksturs kerfisins. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og samkvæmt upplýsingum frá umhverfisráðuneyti er hafinn undirbúningur við endurskoðun löggjafar en þeirri vinnu verður ekki lokið fyrr en með haustinu. Nefndin vekur athygli á því að nauðsynlegar breytingar á innlendri löggjöf munu ekki ná fram að ganga innan þess frests sem gefinn er til að innleiða tilskipunina hér á landi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og er utanrmn. einróma í þeirri afstöðu sinni.

Herra forseti. Hér er á ferðinni hið ágætasta mál þar sem verið er að koma á skilagjaldi eða úrvinnslugjaldi á notaðar bifreiðar og verið að reyna að koma því umhverfismáli í sæmilegar horfur. Það er stórt þrifnaðarmál, ef ég leyfi mér að orða það svo, miðað við það hvernig Íslendingar hafa umgengist slíka hluti fram undir þetta. Það þarf ekki annað en aka hér um borg og bæi eða sveitir til þess að sjá að víða er mikil mengun af bílhræjum og ekki bara sjónmengun, heldur er líka um að ræða í sumum tilvikum að hættuleg efni geta farið úr rafgeymum, mengað jarðveg o.s.frv. Herra forseti. Það er að vísu miður að heimavinnan er langt á eftir og umhvrn. upplýsti að það verði fyrst með haustinu eða á haustþingi að unnt verði að vænta löggjafar eða frv. þar sem heimildir stofnast til gjaldtökunnar og lagarammi verður settur um rekstur úrvinnslu- og skilakerfisins. Við verðum að vona að vel takist til í þeim efnum og að ekki fari of mikill tími til spillis. Það er einnig mikilvægt, herra forseti, að kerfið taki sem fyrst til notaðra bifreiða þannig að ekki verði bara um að ræða kerfi sem smátt og smátt kemur til sögunnar í gegnum nýjar bifreiðar sem koma inn í landið og taka gjaldið á sig heldur verði um að ræða virkt kerfi sem taki sem allra fyrst til allra skráðra bifreiða. Það mun vera ætlunin samkvæmt því sem upplýst var í hv. þingnefnd um þetta mál og verður að treysta á að svo sé. Herra forseti. Reyndar er ástæða til að minna á í þessu sambandi að því miður fer ekki hjá því að það læðist að manni sá grunur að við séum óvenju aftarlega á merinni hvað varðar upptöku tilskipana á sviði umhverfismála. Það hefur staðið í mönnum af einhverjum ástæðum, annaðhvort vinnunnar vegna eða þá af pólitískum ástæðum, að taka hér upp ýmis ákvæði sem tengjast t.d. umbúðum og eðlilegri gjaldtöku þar sem sá greiðir sem mengar eða sá sem er að selja varning í umbúðum tekur á sig þær skyldur sem því eru samfara að taka við þeim aftur o.s.frv. Íslendingar virðast ekki sérstaklega framarlega í röðinni þegar kemur að þessum hlutum af einhverjum ástæðum. Það finnst mér að sjálfsögðu miður, herra forseti. Því ættum við að reyna að leggja metnað okkar í að vera í fararbroddi þeirra ríkja sem taka á þessum þáttum umhverfismálanna og ættum auðvitað ekki að þurfa að gera hvert hæti í þeim efnum vegna þess að á okkur sé þrýst utan frá til þess. Það væri ákaflega gaman að sjá eitthvað gerast á sjálfstæðum íslenskum forsendum í þessum málum. Þegar maður fer að velta því fyrir sér þá er eiginlega merkilegt að t.d. í þessu tilviki skuli þetta ekki hafa verið innleitt fyrir lifandis löngu síðan úr því menn hafa þó komið sér upp skilvirku skilagjaldskerfi á umbúðum undan gosdrykkjum og öðru slíku og starfrækt það með ágætum um árabil. Af hverju í ósköpunum hafa menn þá ekki útfært þetta gagnvart fleiri vöruflokkum, t.d. þeim hér sem í hlut á, þ.e. bifreiðum með öllu því sem þeim fylgir, þ.e. að koma þeim í lóg eða endurnýta þær eins og kostur er? Herra forseti. Ég fagna þessari tilskipun. En mér þykir miður að heimavinnan skuli liggja svona langt á eftir.

Herra forseti. Það má vera að einhverjum hv. þingmönnum þyki lítt við hæfi að þjóðþrifamálin komi frá Brussel. En þannig hefur það samt lengi verið á sviði umhverfismála á Íslandi. Sú tilskipun sem hér á taka upp er bara enn eitt dæmið um það. Hins vegar kem ég hér upp, herra forseti, til að minna á að við fyrri umræðu um þessa þáltill. var rætt um að umhvrn. væri í raun ekki tilbúið með þá löggjöf um úrvinnslugjald sem þyrfti að koma í kjölfarið og að stjórnvöld væru að falla á tíma. Ég vil vekja athygli á því að á hinu háa Alþingi var lagt fram frv. til laga um úrvinnslugjald á síðasta þingi, 126. löggjafarþingi, en það náði ekki fram að ganga. Síðan hefur verið einhver togstreita á milli umhvrn. og fjmrn. um þetta mál sem ég svo sem þekki ekki í smáatriðum. Hún hefur hins vegar valdið því að það hefur dregist úr hömlu og við eigum ekki von á nauðsynlegri lagasetningu eða frv. til laga um þetta mál fyrr en á næsta löggjafarþingi, þ.e. í haust, herra forseti. Enn og aftur vil ég vekja athygli á þessum vinnubrögðum sem einkennast fyrst og fremst af því að allt er gert á elleftu stundu og í raun ekki fyrr en menn eru komnir í þvílíkar nauðir að keyra þarf málin mjög hratt í gegnum nefndir. En ég vona sannarlega að það frv. sem verður lagt fyrir hv. umhvrn. um úrvinnslugjald í haust verði lagt fyrir á fyrsta degi þingsins og hægt verði að afgreiða þessi mál með sómasamlegum hætti þrátt fyrir að við séum í raun allt of sein, herra forseti. Auk þess vil ég lýsa ánægju minni með að hér sé verið að innleiða enn eitt hagræna stjórntækið í umhverfismálum enda kominn tími til. Það var líka kominn tími til að framleiðendur þeirra ökutækja sem við fjöllum um bæru þann kostnað sem hlýst af því að farga framleiðslu þeirra.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um aðild að samningi um vörslu kjarnakleyfra efna. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að samningi um vörslu kjarnakleyfra efna sem gerður var í Vínarborg 3. mars 1980. Samningur um vörslu kjarnakleyfra efna er á meðal þeirra samninga sem Sameinuðu þjóðirnar hafa skilgreint sem hryðjuverkasamninga. Hann hefur tvenns konar markmið. Annars vegar gerir hann tilteknar kröfur um hvernig vörslu kjarnakleyfra efna sem nota skal í friðsamlegum tilgangi skuli háttað þegar slík efni eru flutt milli landa. Hins vegar mælir hann fyrir um hvers konar ráðstafanir aðildarríki skuli gera vegna ólögmætra athafna með kjarnakleyf efni þegar þau eru flutt milli landa eða eru í notkun, geymslu eða flutningi innan lands. Aðild að samningnum kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur dómsmálaráðherra þegar lagt fram frumvarp til laga um breytingu á almennum hegningarlögum. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2002. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2002. Í samningnum er líkt og í samningi aðila á síðasta ári kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2002/2003 að veiða allt að 10.000 lestir af loðnu innan lögsögu Íslands úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Þá er kveðið á um gagnkvæmar heimildir skipa hvors aðila til kolmunnaveiða innan lögsögu hins á árinu 2002 og að íslenskum skipum verði heimilt að veiða allt að 1.300 lestir af makríl og 2.000 lestir af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2002. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um að koma á fót vestnorrænni samráðsnefnd um nýtingu náttúruauðlinda. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið, í samvinnu við landstjórnir Færeyja og Grænlands, að koma á fót níu manna samráðsnefnd um nýtingu náttúruauðlinda og að nefndina skipi þrír fulltrúar frá hverju vestnorrænu landanna. Tillagan byggist á tilmælum nr. 3/2001 sem samþykkt voru á ársfundi Vestnorræna ráðsins á Grænlandi 2001. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um alþjóðlega ráðstefnu um sjálfbæra þróun og nýtingu lífríkis á Vestur-Norðurlöndum. Með tillögunni er farið fram á að ríkisstjórn Íslands, í samvinnu við landstjórnir Færeyja og Grænlands, haldi alþjóðlega ráðstefnu um sjálfbæra þróun og nýtingu lífríkis á Vestur-Norðurlöndum en tillagan byggist á tilmælum nr. 2/2001 sem samþykkt voru á ársfundi Vestnorræna ráðsins á Grænlandi 2001. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Hv. formaður utanrmn. hefur hér mælt fyrir nál. nefndarinnar um alþjóðlega ráðstefnu um sjálfbæra þróun og nýtingu lífríkis á Vestur-Norðurlöndum. Ég kem einvörðungu upp til að lýsa ánægju minni með þær tillögur sem hér eru til umræðu, bæði þá er hér um ræðir, þáltill. sem var rædd hér á undan, um samráðsnefnd um nýtingu náttúruauðlinda, og þá sem eftir fylgir, um heimildaöflun og skráningu gagna um veiðimenningu Vestur-Norðurlanda. Að sjálfsögðu eru þessi mál þannig vaxin, herra forseti, að þau fylgjast að. Það er hægt að vinna þau saman og ég tel einboðið að á ráðstefnu um sjálfbæra þróun og nýtingu lífríkis sé sérstaklega fjallað um veiðimenninguna og hvernig hin forna veiðimenning í útnorðri er í raun hluti af sjálfbærri þróun og mikilvæg, ekki aðeins fyrir menningu manna heldur fyrir lífríkið. Hið sama á í raun við um samráðsnefnd um nýtingu náttúruauðlinda, umfjöllun um náttúruauðlindir, af hvaða tagi sem hún kann að vera, á einnig fullt erindi á ráðstefnu um sjálfbæra þróun og nýtingu lífríkis. Ég kem hér upp, herra forseti, til að benda á samhengið á milli þessara tillagna og lýsa ánægju minni með þá afgreiðslu sem hér hefur orðið.

Herra forseti. Ég ætla eins og síðasti hv. ræðumaður að koma með nokkrar almennar athugasemdir sem tengjast öllum þessum þremur þingmálum sem flutt eru hér til staðfestingar á ákvörðunum í Vestnorræna ráðinu. Það fyrirkomulag hefur verið hér við lýði um nokkurt árabil, ekki þó alla tíð síðan Vestnorræna þingmannaráðið og síðan ráðið kom til sögunnar. Sú mun vera ástæðan að mönnum þótti ástæða til að treysta þær ályktanir sem gerðar væru á fundum ráðsins betur í sessi með því að leggja þær fyrir þjóðþingin og þær öðluðust þann sess sem því væri samfara. Hér er hreyft hinum þörfustu málum. Ég vil þá ekki síst nefna samráðsnefndina um nýtingu náttúruauðlinda. Maður gæti vel hugsað sér að í framtíðinni yrði þar um að ræða mikilvægan vettvang sem gæti að einhverju leyti tekið að sér samstarf vestnorrænu landanna á þessu sviði, eða verið stjórnvöldum til ráðuneytis í því efni. Samráðsnefnd af því tagi gæti verið skipuð af fagaðilum eða þeim sem um þetta fjalla dags daglega í störfum sínum eða tengjast málunum með einhverjum hætti. Sama gildir um þá ráðstefnu sem hér er lagt til að verði haldin sameiginlega af ríkisstjórn Íslands og landstjórnum Færeyja og Grænlands. Þetta eru að vísu viðfangsefni sem alltaf hafa verið uppi í þessu samstarfi og eru einn af hornsteinum þess má segja, þ.e. allt sem lýtur að auðlindanýtingu og lífríkinu enda allar þjóðirnar háðar nýtingu hinnar lifandi náttúru. Ég vil líka nefna í því samhengi, herra forseti, það Norður-Atlantshafssamstarf sem líka er að komast örlítið á legg. Þessar þrjár þjóðir eru auðvitað mjög tengdar og verið fundað eða haldnar ráðstefnur, fyrst í Reykjavík fyrir nokkrum árum, í Færeyjum fyrir rúmu ári síðan og fyrir dyrum stendur þriðja ráðstefnan af því tagi þar sem eyþjóðirnar, strandríkin og strandsvæðin við norðanvert Atlantshaf hafa fundað um mál sín. Mér finnst vel koma til greina að skoðað verði hvort þetta ráðstefnuhald sem hér er sérstaklega lagt upp með af hálfu vestnorrænu landanna þriggja gæti á einhvern hátt tengst þessari uppbyggingu á samstarfi eyþjóða og strandsvæða við norðanvert Atlantshaf. Það verður auðvitað líka að gæta þess, herra forseti, að í svona samstarfi verði ekki tvíverknaður eða allt of mikil skörun í þeim verkefnum sem sinnt er innan samstarfsins. Ég vil svo almennt segja um hið vestnorræna samstarf að það er afar ánægjulegt hvernig það hefur styrkst í sessi. Það gekk í gegnum þrengingar á ákveðnu árabili og var jafnvel hik á mönnum eftir um 10 ára starf hvert halda skyldi. Sem betur fer var valinn sá kostur að efla það frekar en veikja. Því hefur nú verið ráðinn starfsmaður. Það hefur fengið fasta skrifstofu og hefur á nýjan leik látið meira til sín taka. Það tel ég tvímælalaust mjög jákvætt. Ég hef lagt fram tillögu, herra forseti, sem einnig er til umfjöllunar í utanrmn. en hefur nú ekki náð afgreiðslu þar, um að efla þetta samstarf sérstaklega og tengt því verði mótuð svokölluð nærsvæðastefna, þ.e. að Ísland móti sér skýra stefnu um samskiptin við næstu nágranna sína og hvernig það verði byggt upp. Þetta hafa flestar aðrar þjóðir gert. Þær hafa lagt línur í formi stefnumörkunar með þingályktunartillögum eða einhvers konar stjórnarsamþykktum og er svo unnið samkvæmt því. Ég held að það væri skynsamlegt að við gerðum það. Þá kæmi t.d. inn í það samhengi bæði vestnorræna samstarfið sjálft, Norður-Atlantshafsnefndin, þar sem Norðmenn og fleiri eru þátttakendur til viðbótar, og síðan þetta Norður-Atlantshafssamstarf sem ég hef áður komið inn á. Í tillögunni sem ég lagði fram er einmitt lögð áhersla á hið sama og í þriðja þingmálinu sem hér er á dagskrá næst á eftir þessu sem nú er til umræðu, þ.e. till. til þál. um samvinnu við heimildaöflun og skráningu gagna um veiðimenningu Vestur-Norðurlanda, það er atriði sem oft hefur borið á góma í þessu samstarfi og er einnig fjallað um í þeirri tillögu sem ég hef flutt. Saga vestnorrænu þjóðanna fléttast einmitt mjög saman á þessu sviði, bæði að fornu og nýju má segja. Á líðandi stundu eru auðvitað mikil samskipti í þessum efnum á sviði sjávarútvegsmála og við veiðar og auðlindanýtingu, en sagan geymir þar merkilega kafla, t.d. um hinar miklu fiskveiðar Færeyinga við Ísland og Grænland, allt sem þeim tengdist og öllum þeim samskiptum sem það hafði í för með sér. Ég tel einnig, herra forseti, að þar sé um hið ágætasta mál að ræða. Ég styð það og læt nægja að geta þess hér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um samvinnu við heimildaöflun og skráningu gagna um veiðimenningu Vestur-Norðurlanda. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórn Íslands verði falið, í samvinnu við landstjórnir Færeyja og Grænlands, að efna til samstarfs um heimildaöflun og skráningu gagna um veiðimenningu Vestur-Norðurlanda til að tryggja varðveislu sameiginlegrar arfleifðar en tillagan byggist á tilmælum nr. 1/2001 sem samþykkt voru á ársfundi Vestnorræna ráðsins á Grænlandi 2001. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt. Ég tek undir það með hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni og Þórunni Sveinbjarnardóttur að vestnorræna samstarfið er mjög mikilvægt og mikilvægt að Íslendingar taki þátt í því á öflugan hátt. Það hefur verið að styrkjast undanfarin ár og um síðustu helgi var undirritaður sérstakur samstarfssamningur milli vestnorrænu þjóðanna, Grænlands, Íslands og Færeyja.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta utanrmn. um till. til þál. um staðfestingu breytinga á samningi um alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar breytinga á samningi um alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl sem samþykktar voru á 25. aukaþingi aðila stofnunarinnar í Washington 17. nóvember 2000. Með breytingum á samningnum er alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl einkavædd og fyrirtækið INTELSAT sett á stofn, auk alþjóðlegrar eftirlitsstofnunar, ITSO. Samkvæmt greinargerð með tillögunni telur samgönguráðuneytið að samningurinn kalli ekki á lagabreytingar hér á landi og var sá skilningur staðfestur af fulltrúa utanríkisráðuneytis á fundi nefndarinnar. Ekki er gert ráð fyrir að stofnun eftirlitsstofnunar hafi í för með sér aukinn kostnað fyrir þau ríki sem aðild eiga að samningnum enda er gert ráð fyrir að fjármunir komi frá fyrirtækinu til reksturs hennar. Rannveig Guðmundsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir rita undir með fyrirvara. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta utanrmn. í þessu máli. Ástæða þess að ég kýs að sitja hjá við afgreiðslu þess eða veita því ekki brautargengi er að ég hef miklar efasemdir um að það sé til farsældar fallið að fara út í þá einkavæðingu á því ágæta að mínu mati og vel heppnaða samstarfi sem þjóðir heimsins hafa byggt sér upp í gegnum alþjóðastofnunina INTELSAT á sviði fjarskipta um gervitungl og að það sé a.m.k. ótímabært, ef ekki bara að slíkar hugmyndir ættu alls ekki að vera á dagskrá til framtíðar litið einu sinni, að fara út í þá einkavæðingu. Það skapar líka ákveðna erfiðleika sem m.a. lýsa sér í því að þá verður að aðskilja annars vegar rekstur stofnunarinnar á þessu sviði og hins vegar það samræmingar- og eftirlitshlutverk sem hún hefur haft með höndum. Sérstök ástæða er til, herra forseti, að hafa áhyggjur af stöðu fátækari og vanþróaðri ríkja í þessu sambandi sem hafa litla sem enga möguleika sjálf að annast um þessa hluti á eigin vegum. Það eru ekki síst þau sem hafa notið mjög góðs af hinu alþjóðlega samstarfi enda var það strax frá byrjun lagt til grundvallar að allir skyldu hafa aðgang að þessari tækni og þeim möguleikum og slíkur aðgangur skyldi vera án mismununar. Það hefur að sjálfsögðu verið handhægt að tryggja í gegnum hið opinbera eignarhald samstarfsríkja í stofnuninni eins og þetta hefur verið hingað til. Það má auðvitað segja, herra forseti, og nota þau nauðhyggjurök að menn standi hér frammi fyrir gerðum hlut því að ljóst er að við Íslendingar út af fyrir sig annaðhvort tökum við þeim breytingum eins og þær eru eða ekki. Þær eru frágenginn hlutur og hefðu menn viljað koma öðrum sjónarmiðum á framfæri þá hefðu menn auðvitað þurft að gera það í vinnu málsins. Ég hygg að hér hafi, eins og stundum áður, þeir um vélað og mestu um ráðið sem sjálfir eru í litlum vanda staddir í þessum efnum, þ.e. stjórþjóðirnar og þróaðri ríkin sem hafa bæði tækni og fjárhagslega getu í sínum færum til þess að leysa úr málum sjálf og eru minna upp á það komin að slíkt alþjóðasamstarf sé áfram rekið á þeim jafnréttisgrundvelli og með þá hugsun að leiðarljósi sem innbyggð var í því strax á sjötta og sjöunda áratugnum þegar það hófst, að tryggja skyldi öllum jafnan rétt og jafnan aðgang að slíku kerfi. Ég held að Íslendingar mættu alveg hugsa aðeins til baka og velta því fyrir sér hvílík gjörbreyting varð á stöðu okkar hér úti í miðju Atlantshafinu þegar Ísland gerðist aðili að þessum samningi og byggði hér fyrstu jarðstöðina sem kom í gagnið um 1980, ef ég man rétt. Þá varð algjör umbylting á stöðu Íslands í fjarskiptalegu tilliti vegna þess að við eða Póstur og sími fyrir okkar hönd gerðist aðili að því samstarfi og við nutum góðs af allri þeirri fjárfestingu og allri þeirri uppbyggingu sem þarna var sameiginlega unnið að og þurftum í raun og veru ekki annað að gera sjálfir en að leggja okkar litla hlut af mörkum í hlutfalli við þjóðartekjur okkar eða íbúatölu eða þann sambærilega mælikvarða sem þarna var lagður til grundvallar, þ.e. þegar iðgjöldin sjálf voru greidd eða hvort það var nú þjóðarframleiðsla, nú man ég það ekki nákvæmlega. En eitt er víst að slíkt fyrirkomulag og slíkt samstarf var smáríkjum eins og Íslandi afar hagstætt, þannig að í okkar hlut þurfti fyrst og fremst að koma að byggja jarðstöðina hér og koma upp móttökubúnaðinum. Það gerði okkur í einu vetfangi kleift að komast í fullkomið fjarskiptasamband og opnaði leið t.d. fyrir beinar sjónvarpsútsendingar til og frá landinu. Það þarf síðan ekki held ég að ræða um það meira, herra forseti, að þróunin hefur orðið hröð og það er eiginlega erfitt að ímynda sér heiminn eins og hann var fyrir þann tíma þegar mönnum þykir sjálfgefið að fréttaatburðir utan úr heimi birtist hér á sjónvarpsskjánum samstundis en þá er nú ekki lengra síðan þetta að menn þurftu að sæta hér flugsamgöngum, og t.d. myndefni af atburðum, lifandi myndir komust yfirleitt ekki til landsins fyrr en um sólarhring eftir að þær voru sendar af stað frá útlöndum. Annan þátt þessa máls, herra forseti, vil ég líka gera að athugunarefni og það er sú leið sem hér er valin og er sambærileg við það sem valið var í fyrra þegar hliðstætt mál, INMARSAT, var hér á dagskrá. Þar var einmitt um mjög sambærilegar breytingar að ræða á alþjóðastofnun og alþjóðasamstarfi sem hafði verið byggt upp í opinberri alþjóðlegri stofnun og skilað miklum árangri þar sem voru fjarskipti á hafinu, að eignarhlutur Íslendinga í þeim fyrirtækjum sem þarna verður komið á fót, þ.e. hinum einkavædda þætti starfseminnar, rekstrarþættinum, að hér á að velja þá leið, sambærilega við það sem gert var á síðasta ári, að skilja eignarhlut ríkisins eftir í Landssímanum hf. Nú er enginn vafi á því að ríkið á þennan hlut því að um opinbert fyrirtæki var að ræða sem fór með eignarhaldið fyrir hönd Íslands. Ég hefði talið að það hefði átt að skoða og í rauninni eindregið mælt með því að fyrst um sinn a.m.k. yrði eignarhlut ríkisins komið fyrir hjá því sjálfu, hann yrði leystur út úr Landssímanum og íslenska ríkið eða t.d. Póst- og fjarskiptastofnun eða einhver slíkur aðili færi með eignarhaldið fyrir hönd ríkisins. Nú er það að vísu svo sem betur fer að komin er upp biðstaða í einkavæðingarbrölti ríkisstjórnarinnar hvað Landssímann varðar, kann vel að vera að hann verði að langmestu leyti og yfirgnæfandi leyti í eigu ríkisins enn um sinn, en það breytir ekki hinu að þessi áform eru enn þá einhvers staðar vakandi og þá mundi það gerast að ekki bara væri þessi breyting á orðin í hinni alþjóðlegu stofnun og hún sett yfir í einkarekstrarform heldur mundi eignarhluturinn af okkar hálfu líka lenda yfir í hendur einkaaðila og hverfa frá ríkinu ef um einkavæðingu Landssímans yrði að ræða. Þetta hefur, herra forseti, að mínu mati alls ekki verið rætt eða skoðað eins og vert og skylt væri. Ég hefði viljað sjá aðrar leiðir farnar í þessum efnum og treysti mér ekki til að styðja þetta mál eins og það er hér fram borið.

Hæstv. forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. utanrmn., sú er hér stendur og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, rita undir nál. með fyrirvara. Ég get tekið undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að í raun stöndum við frammi fyrir gerðum hlut þegar þessi samningur á í hlut en í sjálfu sér geri ég ekki athugasemdir við það að ákveðið sé að einkavæða þessa stofnun. Hins vegar er fyrirvari okkar Rannveigar Guðmundsdóttur, hv. þingkonu, gerður vegna þess að eignarhluti Íslendinga í hinu nýja fyrirtæki verður eftir í Landssímanum og eins og allir á hinu háa Alþingi vita hefur mikið einkavæðingarferli þar staðið yfir á Símanum og allsendis óljóst á þessari stundu hvernig það endar, þ.e. hvort Síminn verður seldur. En ég hygg að það gefi stjórnvöldum ráðrúm til að huga sérstaklega að eignarhlutanum í INTELSAT og hvort megi þá koma honum fyrir með öðrum hætti en innan Símans ellegar, verði það niðurstaðan eins og stefnir í hér, sé þess auðvitað tryggilega gætt að verð eignarhlutarins endurspeglist í verði Símans alls og að sjálfsögðu að Síminn, verði hann einkavæddur, uppfylli öll þau skilyrði sem þessi samningur leggur á herðar fyrirtækinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur frá félagsmálaráðuneyti, Halldór Grönvold frá Alþýðusambandi Íslands, Hrafnhildi Stefánsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins, Ernu Guðmundsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Gísla Tryggvason frá Bandalagi háskólamanna og Þórhall Vilhjálmsson frá starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Frumvarpið, sem felur í sér endurskoðun á gildandi lögum nr. 77/1993, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, er m.a. lagt fram til innleiðingar á tilskipun nr. 2001/23/EB, um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar. Í frumvarpinu er gerð grein fyrir réttindum og skyldum framseljanda fyrirtækja sem færast yfir til framsalshafa við aðilaskipti, svo sem um launakjör og starfsskilyrði, vernd gegn uppsögnum og réttarstöðu trúnaðarmanna. Þá er að finna ákvæði um rétt starfsmanna til upplýsinga og samráðs og viðurlög ef brotið er gegn ákvæðum frumvarpsins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Drífa Hjartardóttir, Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara og Ásta R. Jóhannesdóttir með fyrirvara.

Herra forseti. Mál ganga nú býsna hratt fram. Það eru ekki nema nokkrar mínútur síðan við ræddum hér einmitt, og þá í kippu af málum frá hv. utanrmn., þáltill. sem þessu máli tengist, þ.e. að taka upp ákvæði tiltekinnar tilskipunar sem síðan er þá aftur gefin lagastoð með þessu frv. Ég get að hluta til vísað til þess sem ég sagði þá um það mál. Enginn minnsti vafi leikur á því að þessi ákvæði fela í sér umtalsverðar réttarbætur eða fela í sér mikilvægan rétt fyrir launamenn sem er trygging þeirra fyrir því að launakjör þeirra og starfsréttindi yfirfærist eða haldist eftir því sem við getur átt eins og þau standa og eru fyrir hendi, samningsbundin og með öðrum hætti, á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað og færast þá yfir til þess sem tekur við fyrirtækinu, þ.e. þess sem kallaður er framsalshafi í frv. Það sem ég geri hins vegar athugasemdir við, herra forseti, og veldur þeim fyrirvara sem ég hef á um stuðning við frv. eins og fram kemur í nál. er í fyrsta lagi sú nálgun sem mér sýnist hér vera nánast að öllu leyti, þ.e. að um algjöra lágmarksnálgun sé að ræða, að í raun sé gengið út frá því að það beri að reyna að taka tilskipunina upp og setja henni lagastoð á þeim grunni að hvergi verði veittur nema sá lágmarksréttur sem tilskipunin tryggir. Herra forseti. Eins og ég hef áður sagt finnst mér svolítið metnaðarlítið og dapurlegt að ekki skuli í einhverjum tilvikum vera tekið upp til sjálfstæðrar skoðunar í undirbúningi mála af þessu tagi þar sem aðilar vinnumarkaðarins koma nú oft að, þ.e. að vegna séríslenskra aðstæðna eða af öðrum ástæðum velji menn hér að búa öðruvísi um hlutina eða færa mönnum í einhverjum tilvikum ríkari rétt. Það getur verið auðvitað á báðar hliðar. Það geta verið ákvæði sem tengjast starfsmönnum í vissum tilvikum. Það gætu verið ákvæði sem tengjast fyrirtækjunum í öðrum tilvikum. Þetta minni ég nú á, herra forseti, vegna þess að mér finnst svolítið fara þannig hér oft þegar þessi mál eru á dagskrá að verkefni Alþingis og okkar sé eingöngu að taka við þessu eins og þetta er og lögfesta þetta þannig án þess svo mikið sem velta fyrir okkur hvort í einhverjum tilvikum, þar sem við höfum svigrúm til, og það höfum við að sjálfsögðu, sé ástæða til að ganga öðruvísi frá máli, t.d. veita fleirum en tilskipunin að lágmarki tekur til einhver tiltekin réttindi eða búa um þau með einhverjum öðrum hætti. Herra forseti. Þarna vekur auðvitað athygli, og það hefði að mínu mati þurft að skoðast miklu betur áður en frv. verður gert að lögum, að samkvæmt b-lið 2. mgr. 1. gr. laganna, þar sem fjallað er um gildissvið þeirra, skal undanskilja hafskip. Og hvað þýða hafskip í þessu sambandi, herra forseti? Eru það skip sem eitthvert fyrirtæki sem heitir Hafskip á? Nei. Eru það fraktflutningaskip á heimshöfunum? Nei. Það eru, ef við höfum náð að læra það rétt í félmn., í raun og veru öll stærri skip sem fara á sjó og eitthvað að ráði frá ströndinni. Það þýðir að svo til allur íslenski flotinn lendir í þessum flokki. Með því er sem sagt, herra forseti, verið að ákveða að sá réttur sem ætlunin er með lögunum að tryggja starfsfólki við aðilaskipti að fyrirtækjum nýtist ekki íslenskum sjómönnum. Þeir verða þar undanþegnir. Nú er það ekki þannig að sjávarútvegsfyrirtæki gangi ekki kaupum og sölum eða sviptingar gangi ekki yfir á vinnumarkaði þeirra sem starfa í íslenskum sjávarútvegi bæði á sjó og landi. En svona er þetta nú, herra forseti. Það verður að segjast eins og er að það var alls ekki unnt að vinna þetta eins og þurft hefði, t.d. með því að fá fulltrúa sjómanna og aðila vinnumarkaðarins til þess að setjast yfir þennan þátt málsins sérstaklega og skoða hvort það sé svona sem menn vilja ganga frá þessu eða hvort eitthvað annað komi til greina. Það er alveg ljóst að við þurfum ekki, við erum ekki þjóðréttarlega skuldbundin til að gera þetta öðruvísi. Það má sleppa íslenska flotanum þarna nokkurn veginn eins og hann leggur sig og ákveða að lögfesta bara lágmarksgrundvöll tilskipunarinnar. En það er ekki þar með sagt að það sé endilega það sem eðlilegast sé að gera út frá íslenskum aðstæðum. Ég hef grun um það, herra forseti, að ástæða þessa ákvæðis sem undanþiggur hafskip til viðbótar þeim breytingum sem stjórnvöld gera þegar þau færa verkefni innan stjórnkerfisins --- það er sömuleiðis undanþegið hér, þ.e. réttur starfsmanna við aðilaskipti stofnast t.d. ekki ef um verkefnaflutning innan Stjórnarráðsins er að ræða eða aðrar slíkar breytingar sem tengjast þá endurskipulagningu opinberrar stjórnsýslu, enda er vel um það búið í öðrum lögum reyndar og við hvort sem er með ákvæði í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna sem taka á því. En skyldi nú kannski ekki ástæða þessa vera sú, herra forseti, að þegar menn voru að semja þessar tilskipanir úti í Brussel þá þótti þeim ekki auðviðráðanlegt að láta þetta t.d. taka til hins alþjóðlega kaupskipaflota? Sjávarútvegur er lítil atvinnugrein og jafnvel siglingar í mörgum þessara landa og þar sem þær vega þungt er oft um að ræða alþjóðlegan, jafnvel alþjóðlega skráðan kaupskipaflota á heimshöfunum. Mætti nú svo sem ýmislegt um það fyrirkomulag allt saman segja, herra horseti. Þar hefur hálfgert þrælahald leynt og ljóst verið ástundað á starfsmönnum frá þróunarríkjum. En þannig er það nú. En það er ekki þar með sagt að við eigum hér þegar við ákveðum hvar við drögum mörkin í þessum efnum uppi á Íslandi að gefa okkur það fyrir sjálfgefið að íslenski flotinn sé þarna undanskilinn. Ekkert hindrar það að hafa hann þarna með, ekkert bannar okkur það ef við viljum ákveða það svo og við ráðum því hér á Alþingi vel að merkja. Hefur farið einhver efnisleg umræða fram um það hvort menn séu bara alveg sáttir við þetta og allir vilji hafa það þannig að íslenskir sjómenn njóti ekki þessa réttar? Ég lýsi nú eftir henni. Þetta mun vætnanlega þýða að hluti starfsfólks í mjög mörgum fyrirtækjum hefur þennan rétt við aðilaskipti, þ.e. í blönduðum sjávarútvegsfyrirtækjum þar sem fólk starfar bæði í landi og á sjó. Þá geri ég ráð fyrir því að landfólkið hafi þennan rétt en ekki sjómennirnir. Það finnst mér ekki einboðið að hafa þannig. Það hefði e.t.v. mátt skoða það t.d. að undanskilja kaupskipaflotann til samræmis við hið alþjóðlega fyrirkomulag, ef mönnum hefðu þótt sérstök rök fyrir því, t.d. kaupskipaflota í millilandasiglingum. Hér er nú reyndar ekki eiginleg alþjóðleg skipaskráning. En það hefði mátt fara yfir og skoða það. En mér finnst alls ekki sjálfgefið að fiskiskipaflotinn sé skilinn þarna eftir út undan og svona almennt þá harma ég þá lágmarksnálgun sem hér er að finna á öllum sviðum. Herra forseti. Síðan mætti kannski gera nokkrar athugasemdir ef maður eiginlega --- ég vil nú ekki segja, legði sig niður við það --- legði sig eftir því við orðalag hér og framsetningu mála og þessarar blessaðar hráu þýðingar á tilskipunum sem eru meiri háttar hausverkur. Það ergir mann svo á köflum að lesa ýmsilegt sem að manni ber að maður fer að velta því fyrir sér hvort það væri ekki bara betra að sleppa því að standa í þessum þýðingum heldur en að koma þessu yfir á eiginlega óbrúklega íslensku og framsetningu af því tagi sem hér getur að líta. Til dæmis hljóðar 4. tölul. 2. gr. um orðskýringar þannig: ,,4. Aðilaskipti eru aðilaskipti á efnahagslegri einingu ...`` Það er nú svona heldur knosað, herra forseti, að orða þetta svona. Eða 3. töluliðurinn: ,,3. Fyrirtæki er einstaklingur,`` --- fyrirtæki er einstaklingur, --- ,,félag, opinberir aðilar og aðrir þeir sem stunda atvinnurekstur ...`` Fyrsti málsliðurinn þarna er nú ekki skemmtilegur, að fyrirtæki sé einstaklingur. Þetta stafar auðvitað af því að menn eru að berja þarna saman þýðingu á einhverjum orðskýringum, væntanlega úr enskri tungu, hverrar málfræði er önnur og setningarskipan en í íslensku. Út úr því koma svona hlutir. Ég held, herra forseti, ef menn ætla sér að þýða þetta á frambærilega íslensku á annað borð að þeir verði að reyna að leggja talsverðan metnað í að finna út úr þýðingunum og koma þeim í sæmilega setningarskipan en reyna ekki um of á þanþol tungunnar. En það finnst mér vera alveg hreint á ýtrustu mörkum hér í ýmsum tilvikum. Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu greiða þessu frv. atkvæði mitt af því að það felur í sér réttarbót svo langt sem hún nær. En ég hef þessa fyrirvara á og ég áskil mér allan rétt til þess að skoða það þó síðar verði að þetta verði útfært á einhvern annan hátt og sérstaklega farið yfir það hvernig öðruvísi verði frá þessu gengið varðandi íslenska sjómenn og starfsmenn í íslenskum sjávarútvegi, sem er auðvitað atvinnugrein í allt öðru samhengi hér en hún er víðast hvar annars staðar á svæðinu sem tilskipunin tekur til.

Herra forseti, örstutt. Ég tek undir með hv. þm. að frv. mætti gjarnan vera á íslensku. Það er svo knosað málfarið á því að oft er erfitt að skilja það. Hins vegar vil ég benda á að í hv. félmn. þar sem þetta var rætt kom fram að um sjómenn gilda sérstök lög og með því að fella þá undir þessi lög kynni réttarstaða þeirra versna. En síðan kemur að því hvort við Íslendingar eigum alltaf að taka upp lágmark í þeim reglum sem Evrópusambandið nefnir. Það er alveg réttmætt að við gætum að sjálfsögðu gert betur. En það eru alltaf tveir aðilar sem koma að atvinnulífinu. Það eru í fyrsta lagi fyrirtækin og hins vegar launþegarnir eða starfsmennirnir. Ef við förum að rugla því fína jafnvægi sem er á milli fyrirtækja og starfsmanna gætum við raskað t.d. atvinnuleysi vegna þess að ef við veitum starfsmönnunum góðan rétt og sanngjarnan þá gæti verið að mörg fyrirtæki sem ætluðu sér að fara í gjaldþrot en gætu hugsanlega lifað áfram ef reglurnar væru ekki of stífar, færu í gjaldþrot. Og starfsmennirnir sem við ætluðum að vernda sitja uppi með ríkari rétt en atvinnulausir. Herra forseti. Það er spurning hvort hv. þm. vill hafa það sem er nánast orðið náttúrulögmál í Evrópusambandinu, þ.e. 10% atvinnuleysi og ungt fólk fær ekki vinnu í stórum hópum langt fram eftir starfsævinni. Þetta fá menn fá í kaupbæti þegar þeir auka rétt launþega um of á kostnað fyrirtækjanna, því jafnvægið er mjög viðkvæmt og fínt.

Herra forseti. Annars vegar tel ég gæta þess misskilnings hjá hv. þm. þegar hann heldur því fram að það gæti í nokkru tilviki tekið rétt af sjómönnum að falla undir þessi lög og þessa tilskipun. Eðli þessa frv. er ekki slíkt að það upphefji ákvæði annarra laga eða taki af mönnum einhvers staðar rétt sem þeir hafa á öðrum grundvelli en þeim sem lögin taka til, sem er fyrst og fremst kjarasamningar og ráðningarsamningar, þ.e. ráðningarsambandið milli launamanns og vinnuveitenda. Ætlunin með frv. er að festa í sessi að við aðilaskipti skuli þessi réttindi yfirfærast eins og þau standa á þeim degi, í gegnum ráðningarsamband viðkomandi launamanns við vinnuveitanda sinn. Þetta hróflar ekki við öðrum réttindum. Ég held að hitt sé misskilningur. Þetta gæti aldrei orðið annað en réttarbót fyrir sjómenn, að svo miklu leyti þá sem þetta hefur áhrif. Það kann vel að vera að þetta mundi ekki færa þeim mikið til viðbótar. Ég hygg þó að það gæti vel gert það í ákveðnum tilvikum. Hitt atriðið, varðandi 10% atvinnuleysi í Evrópusambandinu og hvort ég vilji það. Nei, ég vil ekki 10% atvinnuleysi svo hv. þm. hafi það algjörlega á hreinu. Ég vil helst ekkert atvinnuleysi, ekki einu sinni það sem hægri sinnaðir hagfræðingar kalla hæfilegt atvinnuleysi. Fari það og veri. Ég tel það grundvallarmannréttindi að menn hafi vinnu og geti framfleytt sér eftir því sem möguleiki er á að koma slíku við. Ég tel hins vegar ekki að það eigi að stilla þessu upp þannig að það séu ósættanlegar andstæður, þ.e. full atvinna í einu landi og góð réttindi launamanna. Þvert á móti. Það má snúa dæminu algjörlega við og segja: Einmitt til þess að hafa ánægt starfsfólk, öruggt um sinn hag, þarf það að vera vel verndað og njóta réttinda.

Herra forseti. Ég og hv. þm. erum á sama máli um mikilvægi þess að ekki sé atvinnuleysi. Ég tel að atvinnuleysi sé eitt mesta böl sem menn lenda í en hv. þm. hefur ekki útskýrt fyrir mér eða gert það trúverðugt af hverju hið gífurlega atvinnuleysi í Evrópusambandinu stafar og hvernig stefndur á því að það hefur verið um áratugabil, ekki bara eitt eða tvö ár heldur hefur það í um 30--50 ár verið viðvarandi, þ.e. um 10% atvinnuleysi. Af hverju stafar það? Ég rek það til strangra reglna og of mikilla réttinda sem kerfið veitir. En varðandi sjómenn stendur hér að framseljanda eða framsalshafa sé óheimilt að segja starfsmanni upp vegna aðilaskipta að fyrirtæki nema efnahagslegar, tæknilegar eða skipulagslegar ástæður séu fyrir hendi. Það má sem sagt segja upp undir þeim kringumstæðum. Ég veit ekki hvernig þessi ákvæði eru gagnvart sjómönnum. Það getur vel verið að þessar ástæður séu ekki til gagnvart sjómönnum. Þá mundu þessi lög heimila uppsagnir sjómanna þó að sjómannalögin geri það ekki. Þetta eru nýrri lög og þau mundu gilda um þá ef þeir féllu undir þessi lög.

Nei, herra forseti, ég held að enn komi fram misskilningur. Ég held að þessar skilgreiningar sem þarna eru dregnar upp vísi til þeirra aðstæðna að réttindin samkvæmt þessum lögum gildi ekki. Þær verða ekki yfirfærðar og notaðar til þess að taka af mönnum rétt sem þeir hafa samkvæmt öðrum samningum eða önnur lögvernduð réttindi. Ég held að það sé ekki þannig.

Þetta eru nýrri lög.

Já, en þar með er ekki sagt, þó að lög séu mismunandi gömul, herra forseti, að yngri lög upphefji sjálfkrafa ákvæði annarra laga. Þau þurfa þá að gera það með pósitífum hætti. Það þarf að taka það fram að þessi lög komi í staðinn fyrir eða gildi um aðstæður sem annars staðar er fjallað um. Það er alls ekki hægt að gefa sér yfirfærslu eða lögjöfnun af því tagi sem hv. þm. gerir þarna. Ég held að það sé ekki rétt. Væri eitthvað hæft í þessu væri það akkúrat dæmi um að við hefðum þurft að skoða þetta betur. Það var nú m.a. það sem ég sagði, að mér fyndist ansi stórt á stykkinu að ákveða að íslenski sjávarútvegurinn eins og hann leggur sig, þ.e. allur fiskiskipaflotinn, sé undanþeginn án þess að farið sé betur yfir það mál. Varðandi atvinnuleysið í Evrópusambandinu og þessa kenningu sem mér finnst hv. þm. rekja til umfangsmiklla og íþyngjandi reglna á vinnumarkaði í Evrópu, þá er það hin bandaríska kenning. Þetta er frjálshyggjukenningin, um að velferðarkerfið og regluverkið sé svo hamlandi fyrir atvinnulífið að þar sé ekki hægt að halda uppi fullri atvinnu. En hvernig stendur þá á því að einmitt mestu velferðarríkjum sögunnar, Norðurlöndunum, hefur gengið betur með sinn umfangsmikla rétt launamanna og sitt umfangsmikla velferðarkerfi? Þar er ekki atvinnuleysið sem sums staðar er niðri í Evrópu. Ég held að þetta sé ofureinföldun hjá hv. þm. Auðvitað er öllum ljóst að ef atvinnulífinu er íþyngt út í hið óendanlega lætur eitthvað undan að lokum en það að tryggð séu mannsæmandi réttindi á vinnumarkaði á ekki á nokkurn hátt að vera á kostnað þess að hægt sé að halda uppi fullri atvinnu.

Herra forseti. Við ræðum hér um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Eins og sést á nál. frá nefndinni skrifa ég undir það með fyrirvara og get ég tekið undir nánast allar athugasemdir síðasta ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég verð að segja að þótt ég styðji þetta mál tel ég það ekki hafa verið nægilega unnið í nefndinni. Þýðingin á þessum reglum Evrópusambandsins, þ.e. þessari tilskipun, er alls ekki boðleg. Ég tel ýmislegt mjög athugavert við málfarið á frv. Við eigum ekki að senda frá okkur plögg eins og þessi, án þess að huga betur að íslenska textanum. Í umsögnum um málið til nefndarinnar eru tillögur að mun betra orðalagi á ýmsum þáttum frv. en meiri hlutinn í nefndinni kaus að breyta engu og samþykkja frv. óbreytt. Það kom einnig fram í nefndinni, þegar fulltrúar atvinnurekenda og verkalýðshreyfingarinnar komu á fund nefndarinnar, að málið var greinilega ekki fullunnið af hálfu ráðuneytisins þegar það var lagt fyrir nefndina, a.m.k. hafði vinnu við málið verið hætt í miðjum klíðum og síðan kom það inn til þingsins algjörlega eins og atvinnurekendur vildu að það liti út, án þess að tekið væri tillit til athugasemda frá verkalýðshreyfingunni. Ég vil gagnrýna það, herra forseti. Ég tel að taka hefði átt tillit til ýmissa atriða hér. Ég vil gera að umtalsefni hér 1. gr. þar sem í ljós kemur að lögin muni ekki gilda um hafskip. Það var þó nokkur umræða um það í nefndinni. Það hefði e.t.v. átt að fá inn í nefndina frekari upplýsingar um réttindi þeirra sem ekki heyra undir þessi lög. Það var líka gagnrýnt að í frv. vantaði markmiðsgrein og ég get tekið undir það. Sömuleiðis gagnrýni ég að tilskipunin hafi verið túlkuð svo þröngt sem raun ber vitni. Við hefðum vel getað farið yfir málið og tekið inn frekari atriði og aukið rétt launafólks með því. En meiri hlutinn kaus að túlka þetta þröngt og þannig er frv. lagt fyrir þingið til afgreiðslu. Það hefur einnig verið gagnrýnt að viðurlög vanti ef ekki er farið að þessum lögum. E.t.v. hefði verið ástæða til að setja inn viðurlög í frv. Ég get tekið undir að ástæða hefði verið til þess. Sömuleiðis hefði þurft frekari orðskýringar. Orðskýringarnar í frv. nú þegar, það kom aðeins fram í máli síðasta ræðumanns hvernig staðið er að þeim orðskýringum og hve hráar þýðingarnar eru --- eins og þetta ,,fyrirtæki er einstaklingur`` eða ,,aðilaskipti eru aðilaskipti``. Alþýðusamband Íslands kom með tillögu að breytingu á skilgreiningu á aðilaskiptum sem mér finnst mun skýrari heldur en sú sem er í frv. En ASÍ lagði til að aðilaskipti yrði skýrt á þann veg að aðilaskipti væru hvers konar framsal eða samruni á fyrirtæki sem heldur einkennum sínum, þ.e. skipulagðri heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi, hvort sem um er að ræða aðal- eða stoðstarfsemi. Reyndar hefði ég talið þurfa að skýra aðal- og stoðstarfsemi en það orðalag kemur fyrir í frv. aftur og aftur. Sömuleiðis hefði ég talið ástæðu til að hnykkja á því í 6. gr. að þegar fjallað er um upplýsingar og samráð, þar sem fyrirtækjum er skylt að láta trúnaðarmönnum starfsmanna eða starfsmönnum í té upplýsingar um ákveðin atriði, ætti að krefjast skriflegra upplýsinga. Upplýsingar geta verið alls konar og ef það eru munnlegar upplýsingar er ekki eins tryggt að menn geti sannað það að þeir hafi fengið upplýsingarnar eða sent þær frá sér. Það er líka talað um að upplýsingar séu veittar með góðum fyrirvara en segir ekkert um hvað er góður fyrirvari. Það á að gefa upplýsingarnar með góðum fyrirvara áður en aðilaskiptin koma til framkvæmda. Það eru engar skilgreiningar á hvað góður fyrirvari er. Það er auðvitað matsatriði hverju sinni og auðvitað vantar líka refsiákvæði um það ef menn fá ekki upplýsingarnar með góðum fyrirvara. Ýmislegt er athugavert við þetta frv. Það er nánast bein þýðing úr tilskipuninni. Við hefðum átt að taka tillit til ýmissa athugasemda sem koma m.a. frá BSRB og Alþýðusambandi Íslands, málefnalegra og góðra athugasemda sem ég hefði talið þörf á að taka inn í í frv. Menn voru hins vegar ekki tilbúnir að samþykkja það í meiri hlutanum. Fyrirvari minn snýr sem sagt að því að þetta er of þröngt túlkað. Það vantar viðurlög og ég hefði viljað sjá þetta frv. á sómasamlegri íslensku. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan mun ég engu að síður styðja þetta mál þó að ég hafi fyrirvara á nál.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að bregðast við því sem hér hefur komið fram í ræðum hv. þingmanna. Ég held að það sé rétt, ef við lítum aðeins á 1. gr. þar sem hafskip eru undanskilin gildissviði þessara laga, að rifja upp það sem kemur fram í grg. með frv. um 1. gr. þar sem segir einmitt um þetta atriði að gert sé ráð fyrir að frv. taki ekki til hafskipa og er sú undanþága byggð á 3. mgr. 1. gr. tilskipunarinnar. Til þess að skýra hugtakið hafskip þá segir hér, með leyfi forseta: ,,Með hugtakinu hafskip er átt við skip sem siglir á opnu hafi, þ.e. annað en það sem siglir eingöngu á innlendum vatnaleiðum eða í landvari, eða á svæðum nærri landvari, eða þar sem hafnarreglur gilda. Er hér byggt á skilgreiningu á hugtakinu sem er að finna í alþjóðasamþykkt Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar um menntun og þjálfun sjómanna á kaupskipum frá árinu 1978, sbr. breytingar frá árinu 1995.`` Þetta er sú skilgreining sem hægt var að finna á hugtakinu hafskip og á við öll skip sem sigla á opnu hafi. Ég held að rétt sé að það komi fram. Jafnframt varðandi réttindi sjómanna þá eru þau býsna vel tryggð í íslenskum rétti og kemur það m.a. fram í sjómannalögunum þar sem gert er ráð fyrir að sjómenn eigi mjög ríkan rétt verði um eigendaskipti eða einhvers konar aðilaskipti að skipi að ræða. Það var því mat okkar að þarna væri um mjög ríkan rétt að ræða þannig að við þyrftum í rauninni ekki að hafa áhyggjur af því atriði eins og kom fram í vinnu nefndarinnar. Menn hafa gert að umræðuefni þýðingar á tilskipunum og það er svo sannarlega rétt að þar mætti vanda sig betur. En það er nú svo þegar menn eru að reyna að finna hugtök sem gilda um evrópskan rétt þá hefur það gengið hálfilla. Í lagasetningu nú til dags eru menn jafnan farnir að hafa orðskýringar í frumvörpunum og það er gert hér og það eru þá orðskýringar við þau hugtök sem fram koma í þeim lagatexta sem um er fjallað hverju sinni. Í þessu tilfelli, sem við í félmn. stöldruðum nokkuð við, þ.e. í 4. tölul. 2. gr. þar sem segir: ,,Aðilaskipti eru aðilaskipti ...`` Í þessu tilfelli verður auðvitað að lesa nokkuð lengra þar sem segir: ,,Aðilaskipti eru aðilaskipti á efnahagslegri einingu ...`` Í þessu frv. þýðir hugtakið ,,aðilaskipti`` aðilaskipti á efnahagslegri einingu. Það er auðvitað grunnpunkturinn í þessu að við eigum ekki hugtak yfir það sem heitir aðilaskipti á efnahagslegri einingu. Þess vegna sitjum við uppi með þetta í frv. en ég held að sem lagatexti skýri þetta sig sjálft í frv. Þetta á eins við um 3. tölul. þar sem verið er að skýra orðið fyrirtæki í þessu lagafrv., en það er ,,einstaklingur, félag, opinberir aðilar og aðrir þeir sem stunda atvinnurekstur án tillits til þess hvort slíkt er gert í hagnaðarskyni.`` Orðið fyrirtæki er því notað um öll þessi fyrirbæri, einstaklinga, félög, opinbera aðila og aðra sem stunda atvinnurekstur. Í þessu frv. er orðið fyrirtæki notað í þeim tilgangi. Ég held að ég verði jafnframt að bregðast aðeins við því sem kom fram hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur sem lýtur að því að frv. sé illa unnið í félmn. Ég held að við höfum farið ofan í það. Reyndar var beðið um aðila frá sjómannasamtökunum sem ekki sáu sér fært að mæta á fund nefndarinnar, en að öðru leyti fórum við algjörlega ofan í málið í heild og yfir þær umsagnir sem bárust og fengum á fund nefndarinnar það fólk sem hefur setið hvað lengst yfir þessum texta. Ljóst er að aðilar vinnumarkaðarins --- það er það vinnulag sem hefur tíðkast hér varðandi yfirfærslu á Evrópurétti til íslensks réttar --- sitja yfir þessu mánuðum og jafnvel árum saman og komast að niðurstöðu og færa okkur hana síðan í gegnum ráðuneytið og við tökum auðvitað fullt tillit til þeirrar vinnu. Það eru þeir sem hafa komið sér saman um hugtakanotkun og þann rétt sem hér er verið að yfirfæra til okkar, og í þessu tilfelli kom það einmitt fram hjá þeim aðilum vinnumarkaðarins sem mættu á fund nefndarinnar að þeir hefðu setið mjög lengi yfir þessum frumvarpstexta. En auðvitað voru það ekki öll atriði sem menn náðu saman um og í því frv. sem liggur fyrir frá félmrh. er ráðuneytið búið að meta það sem fram kom í vinnu aðila vinnumarkaðarins og leggur það síðan fram hér í þessu frumvarpsformi. Ég held því að ekki sé hægt að segja að aðilum vinnumarkaðarins hafi ekki verið fullkomlega ljóst hvað kæmi fram í frv. eins og reyndar kom fram í umræðum í nefndinni frá þeim. Það er því unnið að þessu máli með nákvæmlega sama hætti og alltaf hefur verið gert, aðilar vinnumarkaðarins hafa fengið að koma að þeirri vinnu og náð samningum um þau atriði sem hér hafa komið fram. En varðandi það sem kom fram um viðurlögin, þá er það nýmæli í þessum lagatexta að gert er ráð fyrir skaðabótum. Það er 8. gr. sem gerir ráð fyrir skaðabótaskyldu sé brotið gegn þessum lagatexta, þannig að ég held að rétt sé að fram komi að hér er gert ráð fyrir skaðabótaskyldu. Að öðru leyti, hæstv. forseti, ber þessi löggjöf þess merki að um lágmarksrétt er að ræða og sé um ríkari rétt að ræða annars staðar í lögum þá á hann auðvitað við. Við megum ekki gleyma því að megininntak lagafrv. kemur einmitt fram í 3. gr. og um það fjallar allt þetta mál, að réttindi og skyldur framseljanda samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað færast yfir til framsalshafa, þ.e. þeir sem taka við fyrirtækinu bera allar þær skyldur sem áður giltu í hinu fyrra fyrirtæki gagnvart launþegum.

Herra forseti. Athugasemdir mínar við málfar og þýðingar hér eru ekki sprottnar af því að ég óttist sérstaklega að merking sé óskýr eða réttaróvissa skapist vegna þess að þýðingar séu ekki vandaðar í þeim skilningi, það óttast ég í sjálfu sér ekki. Mér er líka fullkomlega ljóst að því ágæta fólki sem glímir við þessar þýðingar í Þýðingamiðstöðinni eða hvar sem það nú er, er mikill vandi á höndum. Það er langt frá því alltaf einfalt að vinna slíkt verk. En maður hlýtur samt að leyfa sér að gera athugasemdir þegar málfar er þannig að það jaðrar við að vera meiðandi að sjá það á prenti. Mér finnst t.d. koma til greina bara einföld umorðun á þessum setningum, þegar menn segja ,,fyrirtæki er einstaklingur``, mér er alveg sama þó að það komi síðan komma og eitthvert framhald. Ef menn bara segðu: Fyrirtæki getur þýtt eða getur tekið til eða þýðir samkvæmt lögum þessum eða vísar til einstaklings, opinbers aðila, fyrirtækis o.s.frv. Eða í 4. tölul. þegar sagt er: ,,Aðilaskipti eru aðilaskipti á efnahagslegri einingu o.s.frv.``, að segja þá frekar: Með aðilaskiptum í lögum þessum er átt við að efnahagsleg eining skipti um eiganda o.s.frv. Þá er þetta strax orðin nokkurn veginn nothæf setning en ekki svona dapurleg málfræði eða málfarslega bjöguð framsetning. Og þetta er kannski vandinn. Þarna er væntanlega valin samnings- eða tilskipunaraðferðin að nafnorðið er þarna fremst og síðan er prjónað aftan við það. Því er spurning hvort menn ættu ekki að láta eftir sér að setja þetta í hendurnar á málfarsráðunaut eða góðum íslenskumanni þegar merkingarlega er búið að þýða hlutina, að umorða þá og endursemja þannig að þetta sé svona sæmilega frambærilegt.

Hæstv. forseti. Ég held að við getum alveg verið sammála um það að hér mætti örugglega vanda þýðingar betur og huga að því að menn hafi þetta með þeim hætti að menn séu ekki mjög særðir þegar horft er á textann. En ég minni á að það er einmitt þýðingamiðstöð í utanrrn. sem ég hef leyft mér að benda á að væri hugsanlega hægt að færa út úr ráðuneytinu, ef það væru kannski aðrir en harðsvíraðir embættismenn sem horfðu bara nákvæmlega á þennan lagatexta og hefðu það í huga að horfa mætti til fallegra og litbrigðaríkara máls, þá væri það ábyggilega hið besta mál ef við gætum fundið henni stað annars staðar en í ráðuneytinu.

Herra forseti. Mér heyrist að formaður nefndarinnar og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi orðið sammála um þá gagnrýni sem kom fram bæði í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og mínu um þýðingarnar og málfarið, að hér mætti margt betur fara og við eigum auðvitað að vanda mál okkar og tryggja það að lagatexti sem kemur frá okkur sé á almennilegu og vönduðu máli. Aftur á móti það sem varðar vinnuna í nefndinni þá er það alveg rétt að þar fór fram ágæt vinna við frv. En ég gagnrýndi það að við skyldum ekki taka tillit til athugasemda sem ég taldi fullkomna ástæðu til að skoða. Og þegar aðilar vinnumarkaðarins koma, sem eru búnir að liggja yfir þessu mánuðum eða jafnvel árum og eru mjög ósammála í nefndinni um frv., þá held ég að það verði að vera þannig að nefndarmenn þurfi að komast að samkomulagi um hvernig málum er háttað, t.d. eins og orðskýringarnar hér, annað orðalag o.s.frv. Ég hefði því talið að við hefðum átt að vera með málið aðeins lengur í nefndinni og komast að niðurstöðu um t.d. orðalag eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um varðandi aðilaskiptin, það komu ákveðnar tillögur frá verkalýðshreyfingunni um hvernig mætti orða þetta, við hefðum getað lagað það til líka. Ég tel að við hefðum átt að vinna þetta áfram því ljóst var að aðilar vinnumarkaðarins voru ekki sammála í málinu. Það var því ákveðin vinna sem var eftir hjá okkur í nefndinni og ég var ekki alveg sátt við það að málið færi óbreytt inn í þingið, það hefði mátt gera á því breytingar til batnaðar.

Hæstv. forseti. Ég held að við höfum einmitt komist að því að aðilar vinnumarkaðarins voru ekkert ósammála um innihald 4. töluliðs þar sem er hin margfrægu aðilaskipti koma fram. 

Herra forseti. Vissulega er rétt að verkalýðshreyfingin var náttúrlega ósátt við það hversu skammt var gengið. Menn þar gagnrýndu harðlega hvað tilskipunin var túlkuð þröngt. Aftur á móti verð ég að segja hér að ráðuneytið er ekki alviturt í þessum málefnum. Það er þingmanna að setja lög og semja lagatexta eða a.m.k. laga hann til þegar hann kemur þannig frá ráðuneytinu að ýmislegt mætti betur fara. Auðvitað eigum við að gera það og þess vegna gagnrýni ég þetta. En vissulega er rétt að aðilar vinnumarkaðarins deildu ekki um þessar orðskýringar. En þeir töldu þær ekki nægilega góðar. Þess vegna komu tillögur um annan texta, eins og þetta um aðilaskipti sem eru aðilaskipti.  
            

Hæstv. forseti. Bara svona rétt til að árétta það þá getum við verið alveg sammála um að við eigum að finna okkur betri þýðingar ef við getum það. Í þessu tilfelli náðum við ekki að þýða betur en þarna kemur fram og aðrar tillögur sem komu um þetta atriði voru ekki betri en frumvarpstextinn segir til um. Við getum alveg verið sammála um að það má reyna að finna og fá jafnvel málfarsráðunauta með í þetta starf. En þær tillögur sem fram komu voru einfaldlega ekki betri en við höfðum í frumvarpstextanum. Þess vegna gátum við ekki lagt til breytingu á þessu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum. Nefndin fékk að venju til sín gesti og umsagnir, hlýddi á og skoðaði nokkuð rækilega. Frv. byggist á tilskipun nr. 19 frá Evrópusambandinu frá árinu 2001 og lýtur að viðurkenningu á starfsréttindum ýmissa starfsstétta í tækni- og hönnunargreinum. Nefndin mælir einróma með því að frv. verði samþykkt en gerir þó eina breytingu. Hún leggur til að raffræðingar bætist við upptalninguna á löggiltum starfsheitum í tækni- og hönnunargreinum, en með því er um að ræða staðfestingu á þeim réttindum sem rafvirkjar hafa aflað sér með meistaranámi sem veitir rétt til A- eða B-löggildingar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur fyrirvara á nefndarálitinu og sá fyrirvari byggir á því sem síðast var nefnt, þ.e. að hv. þm. styður ekki þessa viðbót varðandi raffræðinga. Að öðru leyti er iðnn. einróma sammála þessu áliti.

Herra forseti. Ég vil útskýra þann fyrirvara sem ég hef á þeirri brtt. sem hv. iðnn. gerir á þessu frv.. Ég tel að menn þurfi að fara mjög varlega í því að búa til ný starfsheiti, gefa þeim löggildingu og veita mönnum þannig ákveðinn rétt, vegna þess að um leið og menn eru komnir með ákveðið starfsheiti þá hafa þeir líka ákveðin réttindi. Og ef of mikið er af slíku dregur það úr samkeppni í atvinnulífinu. Það er ljóst að þeir menn sem hér eftir munu kalla sig raffræðinga, sem er hugtak sem ég hugsa að velflestir Íslendingar skilji ekki hvað er, munu í krafti þess að Alþingi hafi samþykkt þessa tillögu gera kröfu til þess að sitja að ákveðnum störfum. Það þýðir að annað fólk sem hefur sambærilega menntun en getur ekki kallað sig raffræðinga og hefur hingað til getað sótt um þau sömu störf, megi það ekki. Þannig mun samkeppnin um þau störf minnka og atvinnulífið verða þrengra og í meiri viðjum og ekki eins lipurt að bregðast við breytingum. Þetta er er mjög vel þekkt og kom hér fram í umræðu áðan um Evrópusambandið, þar sem menn hafa verið að búa til mikið af réttindum og reglum og viðjum sem atvinnulífið er hneppt í. Það verður til þess að nýsköpun og kraftur í atvinnulífinu dofnar og upp kemur ákveðin stöðnun sem endurspeglast svo í atvinnuleysi sem ég held að flestir séu á að sé ekki æskilegur hlutur. Í Evrópusambandinu er atvinnuleysið viðvarandi, 10%, og er nánast litið á það sem náttúrulögmál. Ég er á móti því að gera þessa, að mínu mati, óþörfu breytingu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl. Frv. er ætlað að útvíkka gildissvið laga nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., þannig að þau nái einnig til bifreiða og innleiða þannig tilskipun nr. 1999/94/EB, sem kveður á um að seljendur nýrra bifreiða birti með skýrum hætti eldsneytiseyðslu og koltvísýringslosun þeirra bifreiða sem þeir hafa til sölu. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hjálmar Árnason, Bryndís Hlöðversdóttir, Helga Guðrún Jónasdóttir og Ísólfur Gylfi Pálmason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nefndarálitið rita aðrir nefndarmenn í iðnn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta iðnn. um frv. til laga um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Nefndin fékk fjölmargar umsagnir og gesti á sinn fund og skoðaði þær umsagnir rækilega. Frv. er ætlað að setja lagaramma um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, en hún hefur verið tíðkuð hér á landi undanfarna tvo áratugi. Frá því að niðurgreiðslur hófust hefur um 10 milljörðum kr. verið ráðstafað til þeirra. Í frv. er lagt til að sú framkvæmd sem tíðkast hefur á niðurgreiðslum verði lögfest með skýrum hætti. Þó leggur nefndin til nokkrar breytingar á framkvæmdinni sem eru þær helstar að mögulegt verður að greiða niður hitun með olíu hjá þeim sem ekki eiga kost á annarri hitun, eigendur smávirkjana eiga kost á niðurgreiðslu á rafhitun, notkun varmadælna til að hita íbúðir verður gjaldgeng til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur geta fengið styrk til stofnunar nýrrar veitu eða stækkunar eldri veitu, komið verður á opinberu eftirliti með framkvæmd aðgerðanna og settar verða skýrar reglur um það í hvaða tilvikum kyntar hitaveitur skuli njóta niðurgreiðslna. Meiri hlutinn leggur til breytingu á frv. þess efnis að nýjum kafla verði bætt inn um orkusparnað --- eins og kom fram í 1. umr. höfðu margir hv. þm. hug á að taka slíkt ákvæði inn --- en nefndin telur vænlegustu leiðina til að draga úr kostnaði ríkissjóðs af jöfnun húshitunarkostnaðar vera þá að stuðla að og hvetja til sparnaðar í orkunotkun. Nefndin bendir á að svigrúm til orkusparnaðar er töluvert, svo sem bætt einangrun húsa og bætt stýring á húshitun til að bæta orkunýtni. Breytingin sem iðnn. gerir hvað þetta ákvæði varðar er að verja skuli til orkusparnaðaraðgerða allt að 1% af því fé sem ákveðið er í fjárlögum til niðurgreiðslu á kostnaði við húshitun og til að styrkja nýjar hitaveitur. Meiri hlutinn leggur jafnframt til breytingu á frv. þess efnis að ef orka frá virkjun fer ekki um kerfi dreifiveitu heldur beint til notanda, samanber smávirkjanir, skuli sú notkun vera mæld með löggiltum mæli og vinnsluaðili sjá um uppgjör niðurgreiðslu á sama hátt og dreifiveitur gera þegar orkan fer um kerfi þeirra. Meiri hlutinn bendir einnig á að samkvæmt frv. er kostnaður við rafhitun íbúðarhúsnæðis sem ekki er á veitusvæði hitaveitu niðurgreiddur óháð því hvernig raforkan er unnin, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 4. gr. frv. Hvort sem orkan kemur frá vindmyllu eða vatnsorkuveri er nægilegt svigrúm í frv. að mati nefndarinnar til að unnt verði að niðurgreiða raforku sem stafar frá nýrri tækni í vinnslu hennar. Um þetta urðu töluverðar umræður í nefndinni sem og við 1. umr. málsins og kom fram nokkur almennur vilji til þess að leggja þennan skilning í málið. Herra forseti. Loks bendir meiri hlutinn á að mikilvægt er að umsóknarskylda samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I verði vel kynnt fyrir þeim aðilum sem nú njóta niðurgreiðslna á orku til húshitunar svo að tryggt verði að niðurgreiðslur falli ekki niður hjá þeim sem rétt eiga á þeim. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér fjallað um og lagðar eru til í þingskjali 1246. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason var fjarverandi við afgreiðslu málsins, en hv. þm. Guðjón Guðmundsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Svanfríður Jónasdóttir, Helga Guðrún Jónasdóttir, Árni Steinar Jóhannsson, Kjartan Ólafsson, auk þess sem hér stendur, rita undir nefndarálit þetta.

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti frá iðnn. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er lagt til að sú framkvæmd sem tíðkast hefur á niðurgreiðslum verði lögfest með skýrum hætti. Þó eru lagðar til nokkrar breytingar á framkvæmdinni sem eru þær helstar að mögulegt verður að greiða niður hitun með olíu hjá þeim sem ekki eiga kost á annarri hitun, eigendur smávirkjana eiga kost á niðurgreiðslu á rafhitun, notkun varmadælna til að hita íbúðir verður gjaldgeng til niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur geta fengið styrk til stofnunar nýrrar veitu eða stækkunar eldri veitu, ...`` Ég vil spyrja hv. frsm. nefndarinnar um þessar smávirkjanir. Hvað felst nákvæmlega í þessu? Mér hefur ekki unnist tími til þess að fara yfir þetta nál. ítarlega. En hvað felst í þessu? Eiga þeir sem eru með smávirkjanir sama kost og hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur, þ.e. að fá styrk t.d. til þess að stækka veitur sínar?

Herra forseti. Í frv. felst að eigendur smávirkjana eiga kost á niðurgreiðslu á rafhitun. Í nokkrum tilvikum eru bæjarlækir virkjaðir á lögbýlum sem njóta niðurgreiðslu og hafa notið um árabil. Hugsunin er sú að ef viðkomandi aðilar virkja bæjarlækinn geti þeir fengið, eins og gert hefur verið með hitaveiturnar, sem nemur allt að fimm ára styrk, niðurgreiðslu, enda má segja að það sé langtímasparnaður fyrir ríkisvaldið. Með því er komið til móts við þann sem ætlar að virkja bæjarlækinn og þarf að leggja í töluverðan stofnkostnað vegna þess. Niðurstaðan af því má segja að sé til hagsbóta fyrir ríkisvaldið, það sparar niðurgreiðslurnar til lengri tíma, en aðstoðar jafnframt viðkomandi bónda til að koma sér upp slíkri smávirkjun og gefur honum hugsanlega færi á að skapa sér tekjur.

Virðulegi forseti. Hvað með þá bændur sem þegar hafa virkjað og reka smávirkjanir og hafa fullnægt orkuþörf sinni um einhvern tíma? Í síðari liðnum er um að ræða sérstakan styrk. Þarna eru niðurgreiðslurnar en hins vegar er styrkurinn til að stækka veitur. Í nál. segir að hitaveitur sem ekki eru opinberar veitur geti fengið styrk en í frv. er talað um niðurgreiðslur á rafhitun. Gildir hið sama varðandi þessar smávirkjanir, að möguleiki sé á styrk til þess að stækka þær? Ég hefði viljað fá svör við því hvort möguleiki er fyrir þá sem reka þessar smávirkjanir á sambærilegum styrk og þeir fá sem ætla að stækka hitaveitur sem ekki eru opinberar.

Herra forseti. Því er fljótsvarað. Ég hygg að þetta muni ekki gilda um virkjanir hjá þeim sem þegar eru búnir að koma sér upp virkjunum og eru komnir með þær í rekstur. Hér er verið að horfa til framtíðar.

Herra forseti. Ég skrifa ekki undir þetta nál. hv. iðnn. þó ég eigi þar sæti og hafi verið viðstaddur. Ég er á móti þessu fyrirkomulagi, þ.e. niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar og mun sitja hjá við afgreiðslu málsins. Ég er á móti því vegna þess að verið er að skekkja markaðsstöðuna en markaðurinn gefur vísbendingar um hvað er skynsamlegt og hvað ekki. Við erum komin í þá stöðu að til þessa málaflokks eru veittar 1.000 millj. kr. Það kom fram í hv. iðnn, að þetta eru um 1.400 fjölskyldur, þannig að styrkur á hverja fjölskyldu er um 700 þús. kr. á ári. Afleiðingin er sú að menn fara ekki út í framkvæmdir sem eru þjóðhagslega skynsamlegar, virkjarnir og annað slíkt, vegna þess að þeir geta ekki keppt við niðurgreiðsluna og ódýra rafmagnið. Til þess að vinna á móti því eru menn komnir í nákvæmlega sömu stöðu og var í sovétríkjunum gömlu. Menn eru farnir að styrkja skynsamlegar aðgerðir með sama fé. Fyrst taka menn markaðinn úr sambandi með því að niðurgreiða orkuna og síðan þurfa þeir að fara að styrkja skynsamlegar framkvæmdir. Þá kemur náttúrlega í ljós að erfitt getur verið að finna út úr hvað er skynsamlegt vegna þess að markaðurinn er ekki til staðar. Þá þurfa hv. þm. og ráðuneytið að setjast niður og skilgreina hvað er skynsamlegt. Það hefur komið fram hér og kristallaðist í umræðunni áðan um hvort bæjarlækurinn væri skynsamleg fjárfesting eða ekki. Þetta er akkúrat afleiðingin af því þegar menn leyfa sér að taka markaðinn úr sambandi með þessum hætti. Ég tel að menn ættu að skoða þetta kerfi í heild sinni og athuga hvort ekki sé skynsamlegt að láta bara hverja fjölskyldu fá hálfa milljón á ári. Svo getur hún keypt orku á því verði sem býðst, hvar sem hún býðst.

Herra forseti. Ég deili alls ekki þeim sjónarmiðum með hv. þm. Pétri Blöndal að það sé óskynsamlegt inngrip í markaðinn að jafna húshitunarkostnað í einu landi. Ég hef heldur ekki séð nein sannfærandi rök fyrir því að þetta fyrirkomulag, sem tekur mið af þeim veruleika sem við stöndum frammi fyrir því að ákveðin landsvæði hafa aðgang að jarðhita og geta notið góðs af ákaflega ódýru heitu vatni til að hita upp hús en önnur ekki, valdi því að menn taki óskynsamlegar ákvarðanir um fjárfestingar. Hitt virði ég við hv. þm. að hann er gegnumheill og sanntrúaður markaðshyggjumaður í sér og trúir á óskeikula handleiðslu hins óskeikula markaðar. Það er lífsskoðun út af fyrir sig. Það geri ég ekki. Ég lít hvorki á markaðinn sem óskeikulan né alvitran og þaðan af síður sem herra mannsins. Ég held einmitt að í þessu tilviki stöndum við frammi fyrir mjög skýrum kostum í þeim efnum, hvort við viljum beita samtakamætti, félagslegum lausnum eða hvað við köllum það, til þess að jafna einn af undirstöðuþáttum í lífsskilyrðum fólks, sem það auðvitað er í köldu landi að hafa þak yfir höfuðið og geta kynt upp með viðráðanlegum hætti. Ég verð að segja að mér finnst hv. þm. nokkuð kjarkmikill að hjóla í þennan þátt málsins með þeim hætti sem hann gerir, vitandi þó væntanlega að kostnaðarmunur fjölskyldna vegna þessa þáttar er marghundraðfaldur í landinu. Það liggur við að fólk sem hæstan hefur kostnaðinn á þessu sviði borgi næstum því ársútgjöld þeirra sem hagkvæmastra hitaveitna njóta í mánuði hverjum. Telur hv. þm. það réttlætanlegt?

Herra forseti. Ég er afskaplega ánægður með gagnrýni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hún undirstrikar og kristallar þann mismun á lífsskoðunum okkar. Hv. þm. trúir á að hægt sé að skipuleggja allt ofan frá með ríkisvaldinu. Ég trúi því ekki. Ég tel að best sé að láta markaðinn finna út bestu leiðirnar og ef það er svo að orka er ódýrari á einum stað en öðrum á það að verða til þess að fólk flytji þangað og búi frekar en á hinum staðnum. Ef það er svo að fiskur er nálægt einum stað þá á fólk að búa þar vegna þess að fiskurinn er nálægt. Við eigum ekki að reyna að stýra því héðan hvar fólk býr. Það er eimitt þetta, skynsemi mannsins og markaðurinn, sem á að leiða til mestrar hagkvæmni fyrir þjóðfélagið. Ég er því mjög ánægður með að hv. þm. skuli vera óánægður með lífsskoðun mína.

Herra forseti. Ég er ekki óánægður með lífsskoðun hv. þm. Péturs Blöndals. Hann hefur hana í friði fyrir sig mín vegna. Ég er hins vegar ósammála honum og vil gjarnan rökræða grundvallarþætti af þessu tagi, t.d. hvort við ætlum að vera svo hörð í markaðshyggju að við hverfum t.d. bara alveg frá því fyrirkomulagi að jafna lífsskilyrði fólks hvað undirstöðuþætti af þessu tagi varðar. Þá værum við virkilega að svara spurningunni um hvort við ætlum að gera markaðinn að algerum herra lífs okkar og láta hann, eins og hv. þm. benti réttilega á, einan ráða því hvernig íslenskt samfélag lítur út eftir 10 eða 50 ár, hvar fólk býr og hvar ekki og annað þar fram eftir götunum, eins og engin önnur sjónarmið og ekkert annað skipti máli. Samkvæmt þessu væri réttlætanlegt að ýta öllu öðru en lögmálum markaðarins til hliðar. Ég held að þetta sé hvorki félagslega né menningarlega skynsamlegt eða réttlætanlegt. Ég held reyndar að þetta sé líka efnahagsleg heimska vegna þess að markaðurinn er oft mjög skammsýnn og blindur. Ef markaðurinn mundi t.d. leggja í eyði stóran hluta landsins vegna þess að þar væri engum ráðstöfunum beitt til að jafna kyndingarkostnað eða aðra undirstöðuþætti búsetu og mannlífs og svo kæmi allt í einu í ljós að þetta hefði verið efnahagslegt glapræði vegna þess að það hefði veikt efnahagslega undirstöðu þjóðarinnar til lengri tíma litið og gera það að verkum að við nýttum ekki verðmætasköpunarmöguleika sem lægju í byggðum landsins, torvelda uppbyggingu ferðaþjónustu o.s.frv. vegna þess að það væri ekkert fólk eftir í landinu til þess að annast um móttöku ferðamanna og kynna og sýna landið, gæta þess o.s.frv. Er þetta ekki dálítið einfölduð og barnaleg mynd, að með hrárri markaðshyggju komist menn alltaf að réttri niðurstöðu og þannig eigi samfélögin að mótast og af engu öðru?

Herra forseti. Þetta er afskaplega áhugaverð umræða. Spurningin er um hvort einstaklingurinn sé fær um það að líta til framtíðar þegar hann tekur ákvarðanir, t.d. hvort hann eigi að búa á Sauðárkróki, þar sem er afskaplega ódýr og hagkvæm hitaveita, eða á Skagaströnd þar sem þarf að hita upp með olíu. Ég hef meiri trúi að einstaklingurinn sé fær um að meta kosti sína til framtíðar en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég tel að hann hafi meira vit á því hvernig hann á að haga lífi sínu en ég. Ég get ekki sagt honum hvernig best er fyrir hann að lifa, eins og margir hv. þm. virðast hafa trú á. Ég hef hins vegar lagt til að í þessu máli verði skoðað að fólk fái hreinlega greiðslur fyrir að búa á þessum stöðum og geti síðan sjálft ákveðið hvort það kaupir ofurdýrt rafmagn til húshitunar eða hvort það nýtir aðra möguleika, t.d. hitaveitu sem notast við eldivið, rekavið, kol, olíu eða einhverja aðra orkugjafa. Það yrði bara að eftirláta einstaklingum. Ég hef það mikla trú á einstaklingnum að hann geti metið það miklu betur sjálfur en við hér í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Hv. þm. Pétur Blöndal var í ræðustól á undan mér og ljóst er að hann vill fara markaðsleiðir en í nefndinni er einhugur um þá leið sem fara á hér. Ég er ósammála hv. þm. Pétri H. Blöndal, sérstaklega hvað þetta mál varðar. Það verður að geta þess að það sem við Íslendingar gerðum á 8. áratugnum, með uppbyggingu hitaveitna alls staðar þar sem gengið gat, massífum rannsóknum og síðan uppbyggingu hitaveitna allan 8. áratuginn og fram á 9. áratuginn, að til lengri tíma litið hefur þetta orðið til að skapa stórkostlega auðlind fyrir þetta samfélag. Það má segja að hluti breytinganna hafi orðið á markaðslegum forsendum, þ.e. olían hækkaði svo mikið að menn sáu sér hag í því til framtíðar að fara í þessa uppbyggingu. En uppbyggingin varð þó fyrir áeggjan og að hluta til með opinberum fjármunum til að hraða þessari uppbyggingu. Það hefur komið okkur til góða mjög víða um landið og stórlega minnkað innflutning á eldsneyti frá útlöndum. Þetta er spurning um hvernig maður nálgast hlutina og oft á tíðum er réttlætanlegt að leggja til opinbert fé, sjái maður að slíkt geti til lengri tíma litið leitt til að þjóðin sem heild hagnast enn meira en áður var. Eins og ég segi var gott samkomulag um þetta frv. í nefndinni og skrifa ég undir nál. Niðurgreiðslur á rafmagni eru ekki nýjar af nálinni. Raforka til hitunar íbúðarhúsa hefur verið niðurgreidd í tæplega tvo áratugi. Á fjárlögum ársins 2002 eru ætlaðar 853 milljónir úr ríkissjóði til þessara niðurgreiðslna, en afsláttur Landsvirkjunar er 100 milljónir og afsláttur Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins nemur um 20 millj. kr. Auk þess kunna að vera niðurgreiðslur hjá öðrum veitufyrirtækjum, en upphæð þeirra hefur ekki verið tekin saman. Alls gætu því niðurgreiðslur á rafhitun húshitunar og afsláttur orkufyrirtækja numið um 1.000 millj. kr. Ég tel mikilvægast í þessu frv. að þrátt fyrir niðurgreiðslurnar er til staðar hvati til þess að byggja upp nýjar hitaveitur. Þannig geta hitaveitur eða sveitarfélög sem vilja byggja upp hitaveitur fengið styrkinn greiddan til þess að fara yfir í jarðvarmaveitur og við á hinu háa Alþingi höfum reynslu af því. Þegar hafa nokkrar veitur notfært sér þetta fyrirkomulag til þess að bæta og stækka dreifikerfi sín eða byggja nýjar veitur. Þannig hefur Hitaveita Blönduóss fengið 6,6 millj. kr. af opinberu fé til þess að stækka dreifikerfið. Það háttar þannig til víða þar sem hitaveitur eru í rekstri að stofnkostnaður við stækkun dreifikerfisins er ekki arðbær út af fyrir sig fyrir viðkomandi fyrirtæki og þá er í mörgum tilfellum mjög æskilegt að styrkja viðkomandi veitur til þess að stækka dreifikerfin sem getur síðan leitt til þess í mörgum tilfellum að það er verið að undirbyggja möguleika á annarri atvinnuuppbyggingu en þegar er á svæðinu. Má þar nefna að með stækkun dreifikerfa víða hjá þessum veitum er kannski verið að leggja grunn að því að stór landsvæði verða fýsilegri t.d. fyrir sumarbústaðabyggð eða ferðaþjónustuaðila sem byggja mjög mikið á því að hafa aðgang að nægu heitu vatni. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt og þetta sé innbyggt í frv. Að vísu er í frv. endurgreiðsla sem er miðuð við fimm ár. Við vorum mörg sem vildum fara lengra og taka tíu ára tímabil. Sennilega hefði það verið æskilegra. Raunar er það augljóslega dýrara fyrir ríkissjóð. En hefðum við haft það í frv. að taka tíu ára tímabil hefði að sama skapi verið enn þá meiri hvati fyrir þær veitur sem vilja stækka sig, byggja við dreifikerfi sitt eða að byggja nýjar veitur. Það hefði verið enn auðveldara en er samkvæmt þessu frv. Auðvitað erum við öll þannig stemmd að við viljum að byggð séu upp orkufyrirtæki á grunni jarðhitans sem víðast. Það fyrirkomulag sem við tölum um hér og er aukið og styrkt hefur orðið til þess t.d. að Hitaveita Dalabyggðar hefur fengið 39,6 milljónir eins og kemur fram í frv. Hitaveita Dalvíkur hefur vegna stækkunar dreifikerfisins þar fengið 25,3 milljónir. Þar sem ég þekki vel til staðhátta þar þá er það borðleggjandi mjög mikið framfaraskref sem á sér stað með þeim möguleika sem Hitaveitu Dalvíkur er gefinn með þessum styrk til þess að byggja upp hitaveitu á Árskógsströnd og í þorpunum á Árskógssandi og í Hauganesi. Án styrkjarins hefði þetta að öllum líkindum verið mjög erfið framkvæmd. En með styrknum er dreifikerfi Hitaveitu Dalvíkur komið á allt þetta svæði og það gjörbreytir möguleikum manna til atvinnuuppbyggingar í þessum litlu þorpum og síðan kemur verulegur hluti sveitabæjanna með. Þetta tel ég vera mjög til góða. Fleiri hafa fengið möguleika á þessu, t.d. Hitaveita Drangsness, Hitaveita Skagafjarðar vegna stækkunar dreifikerfisins í Skagafirði, Hitaveita Stykkishólms vegna nýrrar veitu og síðan Hitaveita Öxarfjarðar vegna tiltölulega nýrrar veitu. Ég held að við séum öll sammála um að þetta sé gott fyrirkomulag. Við getum hins vegar deilt um hvað endurgreiðslutímabilið eigi að vera langt. Hæstv. iðnrh. hefur fallist á fimm ár. En eins og ég segi þá var vilji í nefndinni, og verður þá að endurskoða það eins fljótt og menn treysta sér til, að fara í endurgreiðslu sem nemur tíu árum. Margir telja að það mundi enn auka áhuga manna á því að fara í hitaveitur víðar um landið þar sem þær eru ekki nú þegar. Ég tel að í frv. sé stigið mjög mikilvægt skref líka því auðvitað á það að vera þannig þegar greiddur er niður orkukostnaður að mjög mikilvægt er að almenningur sé upplýstur um hvaða verðmæti hann er með í höndunum þannig að niðurgreiddar afurðir, hvort sem það er rafmagn eða annað, mega alls ekki leiða til þess að menn fari að bruðla með hitann eða afurðirnar. Þess vegna er mjög mikilvægur kafli settur inn með brtt., þ.e. að fara í orkusparnaðaraðgerðir. Það getur reyndar reynst mjög vel fyrir landið allt saman vegna þess að í brtt. er lagt til að verja skuli til orkusparnaðar allt að 1% af því fé sem ákveðið er á fjárlögum til niðurgreiðslna á kostnaði við húshitun til þess að styrkja nýjar hitaveitur. Orkusparnaðaraðgerðir skulu stuðla að því að draga úr kostnaði við niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði og Orkustofnun skal gera áætlun um hvernig fénu skulið varið og leggja hana fyrir iðnrh. til staðfestingar. Ég held að þó að þetta sé sett inn í frv. með brtt. um niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði þá eigi kannski að taka orkusparnaðarmál upp á miklu víðtækari grunni. Við ættum að taka það mál inn á öðrum forsendum vegna þess að það er morgunljóst að þar sem eru ódýrar hitaveitur í dag er mjög mikið bruðlað með orkuna. Maður finnur strax fyrir því sjálfur. Ég bý t.d. sjálfur við dýra hitaveitu. En síðan kemur maður inn á orkuveitusvæði þar sem hitaveita er ódýrari eins og í minni heimabyggð á Dalvík og ég tala nú ekki um á höfuðborgarsvæðinu. Þar bruðlar fólk augljóslega mjög mikið með orku, hefur allt of heitt í húsum sínum o.s.frv. Ég held að hæstv. ríkisstjórn og hv. Alþingi eigi að leggja drög að því að gert verði átak í því að upplýsa fólk um það hvernig fara skuli með þessa auðlind án þess að það sé til nokkurra óþæginda fyrir viðkomandi vegna þess að bruðl með orku eins og það tíðkast hér landi er yfirleitt vegna vanþekkingar. Það er enginn að tala um að menn eigi að skera niður við sig orku, alls ekki, heldur að nota hana skynsamlega og rétt. Bruðl með orku er stórmál vegna þess að ef menn framkalla orkusparandi hugsunarhátt í landinu má í fyrsta lagi fresta uppbyggingu virkjana vegna aukins iðnaðar og fjölgunar í samfélaginu. Það liggur augljóslega fyrir. Hver sú virkjun sem er hægt að fresta að reisa vegna orkusparandi aðgerða skiptir milljörðum. Þetta hafa aðrar þjóðir farið í gegnum, ég tala nú ekki um Norðurlandaþjóðirnar sem hafa farið mjög markvisst í gegnum þetta ferli varðandi orkusparnað. Sparnaðurinn af því er talinn í milljörðum króna ef almenn þátttaka fæst í verkefni af því tagi að spara orku á öllum sviðum. Þó svo að við höldum að heita vatnið sé óþrjótandi auðlind þá er það ekki svo. Orkusparandi aðgerðin, meðvitund fólksins um orkunýtingu, getur leitt til stórbætts rekstrar hitaveitna víða um landið. Hitaveitur draga stundum niður í holunum sem dælt er upp úr og það að minnka orkunotkunina gerir það augljóslega að verkum að minna þarf að bora.

Forseti vill inna hv. þm. eftir því hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni því ráðgert hafði verið að gera hlé á þessum fundi frá klukkan eitt til hálftvö, matarhlé.

Virðulegi forseti. Ég á reyndar ekki mjög mikið eftir. En ég þigg það að gera hlé og klára mál mitt á svo sem eins og tíu mínútum eftir það.

Þá verður það svo og hv. 6. þm. Norðurl. e. gerir hlé á ræðu sinni. Enn fremur er gert hlé á þessum fundi og honum fram haldið kl. 13.30.

Herra forseti. Eins og hefur komið fram skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Ástæðan er sú að það er ekki verið að breyta upphæðum lífeyrisgreiðslna. Það er ekki verið að aftengja tekjutengingu við tekjur maka og það er ekki verið að hækka frítekjumörkin og því munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sitja hjá við afgreiðslu þessara liða. Þó svo að formbreytingin í sjálfu sér sé til bóta getum við ekki samþykkt greinina eins og hún er.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðunni skrifum við hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, þingmenn Samfylkingarinnar, undir þetta nefndarálit með fyrirvara og er fyrirvarinn sambærilegur og hjá hv. þm. Þuríði Backman. Þar sem ekki er verið að taka á þáttum í almannatryggingunum sem við hefðum talið fulla ástæðu til að taka á, eins og það að afnema tekjutengingu við tekjur maka, það er ekki verið að hækka neitt frítekjumörk og ekki verið að hækka neinar bætur sem eru óheyrilega lágar, þá skrifum við undir nál. með fyrirvara.

Herra forseti. Fram til þessa hefur lambhúshettan ekki valdið miklum vandræðum á Íslandi og það er ekki ástæða til að gera því skóna að svo verði í framtíðinni. Hér er verið að heimila lögreglunni að banna fólki að bera lambhúshettur eða grímur í mótmælagöngum. Að sjálfsögðu er þessu beint gegn ofbeldisseggjum, það veit ég. En, herra forseti, þegar óeirðir brjótast út og einhverjir taka upp á því að hylja andlit sitt eins og t.d. gerðist í óeirðunum í Genúa á Ítalíu ekki alls fyrir löngu, halda menn að tilmæli lögreglu að taka vinsamlegast niður grímurnar hefðu breytt miklu? Ég held ekki. Við eigum ekki að setja lög sem setja skorður við framferði fólks að nauðsynjalausu og reyndar ekki fyrr en við erum beinlínis neydd til þess. Við eigum að verja frelsið og halda hvers kyns eftirliti og afskiptum lögreglu af fólki í algeru lágmarki. Slíkt styrkir lýðræðisandann í þjóðfélaginu. Það gerir þessi lagagrein hins vegar ekki. Ef við ætlum mönnum hið besta framöllum við jákvæða framkomu. Hið gagnstæða á einnig við.

Herra forseti. Það er því miður þannig að hægt og bítandi látum við undan tækninni og þeim möguleikum að njósnað sé um fólk. Í þessu frv. er enn og aftur verið að færa víggirðinguna örlítið aftar en áður hefur verið og færa í lög möguleika atvinnurekenda og annarra til þess að fylgjast með fólki við vinnu sína eða athafnir aðrar. Mér þykir þessi þróun vera öfugþróun og treysti mér ekki til þess að taka þátt í löggjöf sem miðar í þessa áttina, í hina öfugu átt, og greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Ekki mæli ég með samþykkt þessarar lagagreinar því þar eru þættir sem eru ekki ásættanlegir. Með þessari lagagrein er verið að draga úr skyldu þeirra sem vinna með persónuupplýsingar að láta viðkomandi einstakling vita eða afla heimilda Persónuverndar. Þannig segir t.d. á þá leið að ef hagsmunir hins skráða af því að fá vitneskju um upplýsingar sem öðrum eru veittar um hann þykja eiga að víkja fyrir veigamiklum einkahagsmunum eða almannahagsmunum þá sé það heimilt. Hér erum við komin út á hált skilgreiningasvell og hef ég þá sérstaklega í huga hinar miklu deilur sem fram fara í þjóðfélaginu um meðferð heilsufarsupplýsinga, en einmitt á því sviði er mikilvægt að standa vörð um upplýst samþykki fólks, t.d. gagnvart handhöfum gagnagrunns á heilbrigðissviði. Nú er það svo að gagnagrunnur á heilbrigðissviði er undanskilinn þessum lögum, en það gildir ekki um aðrar heilsufarsupplýsingar til annarra. Þess vegna get ég ekki stutt þessa lagagrein.

Herra forseti. Engin fagleg eða hagfræðileg rök hafa komið fram sem mæla með því að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður. En eftir þetta munu þjóðhagsspár og greining á efnahagsástandinu lúta pólitísku forræði í fjmrn. Hér er fyrst og fremst verið að þjóna dyntum oddvita ríkisstjórnarinnar, enda er niðurlagning Þjóðhagsstofnunar aðvörun og mælistika á það hvernig fyrir þeim fer sem ekki ganga í takt við hæstv. forsrh. Hér er líka um mikla sóun á fjármunum að ræða því að útgjöld við breytinguna munu tvöfaldast. Ég segi nei, herra forseti, við þessari vitleysu.

Virðulegi forseti. Meiri hluti efh.- og viðskn. hefur lagt til að þetta frv. verði samþykkt. Það eru engar sérstakar ástæður til annars en að ætla að þeim verkefnum sem Þjóðhagsstofnun hefur sinnt verði ágætlega sinnt hér eftir. Allt það sem snýr að þjóðhagsreikningagerð fer inn í Hagstofuna og það hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar að slíkt fyrirkomulag er víða viðhaft. Það hefur líka komið fram í umfjöllun nefndarinnar að þjóðhagsspár eru víða gerðar í fjármálaráðuneytum þannig að ég sé ekki neina ástæðu til annars en ætla að öllum þeim verkefnum sem stofnunin hefur haft verði bærilega sinnt hér eftir sem hingað til.

Herra forseti. Með því að leggja niður Þjóðhagsstofnun er verið að veikja undirstöður lýðræðis. Umræðu um efnahags- og atvinnumál þarf að byggja á traustum upplýsingum, en forsenda slíkrar umræðu er að þeir sem taka þátt í henni, hvort sem það eru alþingismenn, samtök launafólks eða aðrir, þurfa að hafa aðgang að upplýsingum. Með þessum breytingum er verið að draga úr slíku aðgengi og það er verið að færa vinnslu gagna og efnahagsspár undir pólitískt framkvæmdarvald í ríkara mæli en verið hefur. Við megum ekki láta það sama henda okkur og henti Nýsjálendinga. Þegar Nýsjálendingar fóru loksins að vakna til vitundar um afleiðingar einkavæðingar sem þá hafði verið framkvæmd mótmælalaust í sex ár fór nýsjálenska þjóðhagsstofnunin loksins að ranka við sér og gerðist ósammála forsætisráðherra sínum. Hvað skyldi hann hafa gert? Hann lagði stofnunina einfaldlega niður. Þetta er ekki til eftirbreytni, herra forseti.

Herra forseti. Þjóðhagsstofnun er tímaskekkja. Opinberar spár og greining hagtalna er tímaskekkja. Ég segi já við að leggja þessa stofnun niður, en þó með trega vegna þess að það kemur fram að það eigi að kosta 45--50 millj. kr. að leggja stofnunina niður og ekkert sparast. Það kemur hvorki fram í greinargerð með frv. né í umsögn hv. efh.- og viðskn. að eitthvað muni sparast í framtíðinni þannig að ég er ekkert sérstaklega glaður með það að leggja niður stofnun þegar ekkert sparast og meira að segja kostar ríkissjóð.

Herra forseti. Þjóðin öll veit að hér er á ferðinni pólitískur geðþótti, pólitískir dyntir forsrh. Ég er ekki kjörinn á Alþingi til að vera í hópi jábræðra forsrh. þegar honum detta í hug hlutir, þegar hann vill láta kné fylgja kviði og færa til betri vegar ef menn voga sér að andæfa honum í opinberri umræðu. Það gerði þjóðhagsstofustjóri árið 2000, hann var með aðrar spár en forsrh. Afleiðingin varð sú að hann skyldi leggja af og stofnunina um leið. Ég tek ekki þátt í leik af þessum toga.

Herra forseti. Þetta er fráleitt mál og fráleitur málatilbúnaður að öllu leyti, bæði efnislega og hvað vinnubrögð snertir. Það eru engin fagleg rök fyrir því að standa svona að verki. Þetta er gert í andstöðu við starfsfólk og margar fagstofnanir og er afturför en ekki framför í því tilliti að hægt sé að byggja á traustum og óháðum þjóðhagsupplýsingum við mikilsverða ákvarðanatöku og stjórn efnahagsmála í landinu. Aðrir kostir hafa ekki fengið skoðun, eins og þeir að stofnunin verði framvegis í skjóli Alþingis og starfi þar sem óháð fagstofnun á sínu sviði. Til viðbótar öllu þessu má svo nefna þá staðreynd að kostnaður mun vaxa en ekki minnka við þessar breytingar. Það er alkunna að Þjóðhagsstofnun vann sér það til óhelgi að leyfa sér að gagnrýna hagstjórn hæstv. ríkisstjórnar og fyrir það á hún nú að gjalda með lífi sínu, herra forseti. Hér er í orðsins fyllstu merkingu verið að skjóta sendiboðann.

Virðulegur forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem einnig er með fyrirvara, vegna þess að nú erum við kannski að sjá það í fyrsta skipti, þannig að þetta er söguleg stund hér á Alþingi, að talað sé um hryðjuverk í íslenskum lögum. Við höfum áður talað um skemmdarverk. Þetta frv. er auðvitað fyrst og fremst liður í því að viðurkenna alþjóðlega samninga, en hefur jafnframt þessi áhrif og við ræddum það í gær að þetta væri kannski líka stærra mál í tilfinningalegum skilningi.

Herra forseti. Hér er gert refsivert að styðja mann, félag eða hóp sem fremja eða hafa þann tilgang að fremja hryðjuverk. Þetta þykir umdeilanleg skilgreining sem reyndar er hert á í nefndaráliti allshn. og er ég mjög sáttur við þá skilgreiningu sem þar er. Engu að síður finnst mér lagagreinin opin og óljós og get ekki veitt henni stuðning.

Herra forseti. Hér er Alþingi Íslendinga að samþykkja afskaplega metnaðarfull markmið varðandi aukið umferðaröryggi á næstu árum, en hv. þm. verða líka að gera sér grein fyrir því að þau metnaðarfullu markmið sem hér er að finna fela í sér viðamiklar aðgerðir sem kalla á aukið fjármagn. Ég vil bara hnykkja á því að hv. allshn. getur um slíka hluti í nefndaráliti sínu. Við þurfum öll, sem erum í þessum sal að greiða málinu atkvæði, að vera vakandi fyrir því að setja það fjármagn sem þarf í málaflokkinn við næstu fjárlagagerð þegar við ákveðum fjármagnið sem á að fara í þær aðgerðir sem hér eru nauðsynlegar.

Herra forseti. Þar er komið sögu í þessu frv. til laga er víkur að samruna tveggja stofnana, Umferðarráðs og Skráningarstofu, sem breytast í Umferðarstofu. Í athugasemdum með frv. kemur umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. sem segir í raun alla sögu um umbúnað þessa máls. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Reikna má með því að unnt verði að ná fram hagræðingu með sameiningu verkefna á þessu sviði en á þessu stigi liggur ekki fyrir með hvaða hætti eða í hversu miklum mæli það verður.`` Þetta segir í raun allt sem segja þarf. Málið er fullkomlega vanreifað. Það veit enginn hvað hin nýja stofnun mun kosta. Þær stofnanir sem fyrir voru kostuðu um 300 millj. kr. Það veit enginn í hverju hagræðingin er fólgin. Það veit enginn í hverju samruninn er fólginn. Svona á Alþingi ekki að vinna. Málið er fullkomlega vanreifað. Ég greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Er þá þar komið sögu í frv. að sleppir erindum er varða Umferðarstofu og kveðið er á um sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa. Ég er mjög áfram um þau mál, hefði raunar viljað að fastar hefði verið kveðið að orði og dómsmrh. hefði verið gert að skipa slíka rannsóknarnefnd, en hér er orðalagið að hann geti það. En viljinn er hins vegar skýr og ég fagna því skrefi sem hér er tekið og greiði þessu atkvæði.

Hæstv. forseti. Mér þykir ekki gott ef menn ætla að halda hér áfram í dag og hafa kvöldfund. Okkur hefur verið fyrirskipað, með þessari dagskrá, að klára með skömmum fyrirvara nefndarálit í mjög mikilvægum málum þannig að það hefur hálfvegis þurft að kasta til þess höndunum að skila því af sér. Síðan er greinilegt, miðað við það sem hér hefur verið látið uppi, að meiningin sé að vera hér í kvöld. Í dag er laugardagur og því afar erfitt að koma því við. Ég veit um marga þingmenn sem hefðu vilja taka þátt í umræðum um sjávarútvegsmálin sem eru að fara að byrja og mér finnst slæmt að þeir skuli ekki fá tækifæri til að taka þátt í þeirri umræðu. Síðan hef ég orðið var við að búið er að boða fundi í nefndum klukkan sex, a.m.k. í tveimur nefndum. Mér finnst það ekki ganga fyrir eins og er. Þar fyrir utan veit ég ekki til þess að nein dæmi séu um það nema við lok þings að menn hafi haldið kvöldfund á laugardögum. Ég fer fram á að þetta verði endurskoðað og menn séu ekki látnir standa hér fram eftir kvöldi til að fjalla um þetta mikilsverða mál. Þingmenn hafa greinilega gert ýmsar aðrar ráðstafanir í dag og ég óska eftir því að hæstv. forseti endurskoði fundaplanið eins og ég hef heyrt að hann hafi hugsað það.

Af þessu tilefni vil ég í fyrsta lagi taka fram að ég hef látið boð út ganga til nefndasviðs um að ekki verði haldinn fundur í neinni þingnefnd það sem eftir lifir þessa dags né næstu nótt. Ég vil jafnframt að það komi fram að það var samkomulag um að sjávarútvegsmál yrðu rædd hér um miðjan dag. Í þriðja lagi vil ég segja að það er hægt að koma miklu efni að á fimm tímum í ræðum ef þær eru snjallar.

Herra forseti. Hæstv. forseti hefur kynnt formönnum þingflokkanna þann ásetning sinn að efna til kvöldfundar í dag. Það gerði hann fyrir nokkrum dögum. Okkur er sá vilji hans ljós. Við teljum það hins vegar óráðlegt og höfum mótmælt því og um það er því ekkert samkomulag. Hins vegar hefur verið ágætt samkomulag um störf þingsins undanfarna daga. Ég tel mjög mikilvægt að við högum þinghaldinu þannig að áætlanir standist og vil fyrir mitt leyti greiða fyrir því að svo geti orðið. Hins vegar er mjög óvenjulegt að efna til kvöldfundar á laugardegi. Það mun alger nýlunda nema þegar komið er að þingslitum eða þegar þingslitadagur er alveg fram undan. Svo er ekki núna. Okkur hefur miðað ágætlega í þingstörfum undanfarna daga. Það verður einnig sagt um daginn í dag. Ég beini því til hæstv. forseta að fundurinn verði ekki langur og ekki fram á kvöldið. Hitt vil ég staðfesta að um fyrirkomulag þessa dags að öðru leyti er fullt samkomulag.

Herra forseti. Ég get staðfest það fyrir mína hönd að eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan er sá vilji hæstv. forseta okkur löngu ljós að til hafi staðið að hafa jafnvel kvöldfund, en ekki hefur verið samkomulag um það á meðal okkar. Ég verð að segja, herra forseti, að það er náttúrlega algerlega út úr myndinni að verið sé að halda kvöldfund á laugardegi ef nefndafundir eiga að vera. Búið er að boða formlega nefndafundi í tveimur nefndum þannig að mikilvægt er að það sé þá ljóst að af þeim fundum verði ekki ef halda á áfram hér fram á kvöldið. Ég vil hins vegar lýsa yfir ánægju minni með og vil skilja orð hæstv. forseta þannig að hann geri ráð fyrir að fundi ljúki klukkan átta. Hann talaði um næstu fimm tímana. Það væri gott að fá það nokkuð skýrara hvort það sé ekki þannig að við getum sæst á að ekki verði fundað lengur en til klukkan átta því að ég vil taka undir það líka sem hér hefur komið fram að ekki er góður bragur á því að funda á laugardagskvöldi. Eins og komið hefur fram hefur það reyndar oft gerst en það er þá ef við erum á síðasta degi þingsins og erum að ljúka þingstörfum. En það er ekki þannig því miður. Það stefnir í --- eigum við ekki að orða það svo að við teljum okkur nokkuð góð ef við náum að halda okkur innan við þá áætlun sem við settum okkur. Ég hvet því hæstv. forseta til þess að kveða hér upp úr með að fundur verði ekki í kvöld heldur verði honum lokið í síðasta lagi um kvöldmatarleytið.

Það vekur athygli mína að svo virðist sem hv. þm. hafi ekki athugasemdir við það að haldinn sé kvöldfundur í nefndum Alþingis á laugardagskvöldi sem er nýmæli. En ég tel á hinn bóginn að tímanum sé betur varið með því að umræður fari fram hér í þingsalnum og hef af þeim sökum sent skýr skilaboð um að það verði ekki nefndafundir í dag eða í kvöld og þarf ekki að fjölyrða um það. En við því er að búast að kvöldfundur verði og jafnvel fundur fram á nótt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1253 um 670. mál, frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Hér er verið að víkja frá úthlutunarreglu 2. mgr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, en eins og kunnugt er voru í gildi sérstök lög á árunum 1998--2001 varðandi norsk-íslenska síldarstofninn. Þau lög eru nú úr gildi fallin og að öllu óbreyttu mundi taka gildi ákvæði sem felur í sér 2. mgr. 5. gr. laga um að hlutdeild hvers skips yrði ákveðin á grundvelli veiðireynslu þess miðað við þrjú bestu veiðitímabil þess á undangengnum sex veiðitímabilum. Hér er sem sagt lagt til að horfið verði frá þessu og þess í stað verði aflahlutdeildinni úthlutað á grundvelli aflareynslu þessara skipa á árunum 1994--2001 að báðum árum meðtöldum. Ástæðan fyrir því að farið er að þeirri leið er sú að þessum veiðum hefur verið stýrt undanfarin ár og þess vegna er ekki eðlilegt að nota þá viðmiðun sem verður til við óheftar veiðar. Þess vegna er miklu eðlilegra að hafa hér undir lengra veiðitímabil. Ég vek athygli á því að fram kom í meðförum málsins í hæstv. sjútvn. að hagsmuanaðilar, bæði útvegsmenn og sjómenn, eru sammála þeirri leið. Ég vek líka athygli á því að þetta er auðvitað í nokkurri óvissu. Ekki liggur fyrir hver hlutdeild okkar verður í þessum veiðum. Þess vegna þarf að ná samkomulagi. Ég vek líka athygli á því að miðað við síðustu tölur um 130 þús. tonna afla úr þessum stofni, þá er það ígildi um 5.000 þorskígildislesta, þ.e. þorskígildið í norsk-íslensku síldinni er 0,04. Hér er auðvitað ekki um að ræða mjög miklar veiðiheimildir í þorskígildum talið þó vel megi rökstyðja að hugsanlega geti þetta vaxið með því að hægt verði að nýta síldina betur til verðmætari hluta, en það er auðvitað óviss þáttur sem við ekki vitum og einkanlega vegna þess að óvissan er líka háð því hversu miklu verður úthlutað. En í ljósi alls þessa leggjum við hv. þm. til, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Ingvarsdóttir og Helga Guðrún Jónasdóttir, að málið verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Svo hagar til að forseti þingsins óskar eftir því að ég komi niður. Ef forseti vill fresta fundi í fimm mínútur, þá er það allt í lagi mín vegna.

Nú verður gert hlé á þessum fundi í fimm mínútur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta sjútvn. og það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpi þessu er lagt til að loðnuveiðiflota landsmanna verði úthlutað varanlegri aflahlutdeild í norsk-íslenska síldarstofninum. Samkvæmt frumvarpinu skal Fiskistofa úthluta einstökum skipum í eigu íslenskra útgerðarmanna aflahlutdeild á grundvelli aflareynslu skipanna á árunum 1994--2001 að báðum árum meðtöldum. Út af fyrir sig eru rök til þess að miða úthlutun við lengri veiðireynslu en þrjú ár ef það er vilji meiri hluta alþingismanna að úthluta nú úr þessum réttindum til fárra útgerða með varanlegri aflahlutdeild. Það er hins vegar grundvallarspurning sem hver verður að svara fyrir sig. Ljóst er að það er minni ágreiningur um kvótastýrðar veiðar á uppsjávarafla en veiðar á botnfiskstofnum með kvótakerfi. Úthlutun verðmæta til útgerðarmanna einna þegar heimil er sala og leiga á veiðiréttinum án þess að atvinnuréttur sjómanna eða fólks í sjávarútvegsbyggðum sé á neinn hátt tryggður verður hins vegar ávallt mjög umdeild. Útgerðin átti aldrei að fá leigu- og sölurétt á óveiddum fiski. Útgerðin þurfti reglur um veiðirétt og nýtingarrétt sér til handa. Í veiðunum var varðveittur atvinnuréttur fólksins sem varð að söluvöru útgerðarmanna sem nú hafa sjálfdæmi um afkomu og framtíð fólks í sjávarbyggðum. Í lögum um veiðar utan lögsögu Íslands, nr. 151/1996, voru á sínum tíma sett sérstök ákvæði um innskilareglu. Í 4. mgr. 5. gr. þeirra laga er ákvæði um að binda megi úthlutun því skilyrði að skip afsali sér aflaheimildum úr fiskstofnum innan lögsögu Íslands er nemi, reiknað í þorskígildum, allt að 15% af þeim afla heimildum sem ný úthlutun færir þeim eða þá allt að 15% þeirrar tegundar sem úthlutað er, reiknað í þorskígildum. Þessi aðferð var notuð í samræmi við lögin þegar úthlutað var rækjukvóta á Flæmingjagrunni um áramótin 1996/1997. Þar sem rækja á Flæmingjagrunni er ekki deilistofn, þ.e. veiðist ekki á lögsögumörkum 200 sjómílna fiskveiðilandhelginnar eins og norsk-íslenska síldin, var innskilareglan byggð á 4. mgr. 6. gr. fyrrgreindra laga en þar segir að innskil skuli vera allt að 7% af þeim aflaheimildum sem úthlutað var reiknað í þorskígildum. Þar var ákveðið að 4% af rækjuhlutdeild skyldi skilað inn. Sú regla hækkaði kvóta innan lögsögunnar um 274.423 kíló til annarra skipa. Og var skilað inn í rækjuheimildum. Enn ein regla er í lögum nr. 151/1996 um mögulega útfærslu til innskila sem byggist á nokkurs konar uppboði þeirra sem njóta vilja úthlutunar. Þar segir: ,,Þá getur hann [ráðherra] ráðstafað veiðiheimildum til skipa þeirra útgerða sem að undangenginni auglýsingu hafa lýst sig með skuldbindandi hætti reiðubúnar til þess að afsala af viðkomandi skipi mestum afla heimildum, reiknað í þorskígildum, á tegundum sem heildarafli er takmarkaður af.`` --- Þetta er sem sagt þriðja leiðin til innskila samkvæmt lögunum nr. 151/1996, um veiðar utan lögsögu. --- Þrátt fyrir þessi lagaákvæði sem áður er vitnað til og fyrri framkvæmdir sjávarútvegsráðherra við beitingu innskilareglu þegar verið er að færa útgerðarmönnum einum eignar-, sölu- og leigurétt til viðbótar veiðiréttinum á nýjum kvótasettum fiskveiðistofnum, í þessu tilfelli norsk-íslensku síldinni, er ekki vikið orði að því í greinargerð með frumvarpinu né í nefndaráliti meiri hlutans að nú skuli farið að áðurnefndum ákvæðum laganna um að aflaheimildir annarra aukist lítillega þegar verið er að eignfæra norsk-íslensku síldina að öllu leyti til fárra útgerða. Einnig er litið fram hjá því að allt að 5% séu forgangur þeirra sem veiðarnar hófu eða náðu fyrstir árangri við veiðarnar þótt slíkt frumkvöðlaákvæði sé í lögunum og hafi áður verið virkt í úthlutun úthafskarfans á Reykjaneshrygg. Frá því að þær veiðar hófust að nýju árið 1994 hefur verið deilt um hvernig þessum rétti skuli úthlutað. Einkum voru sjómenn ósáttir við að enn á ný yrði rétturinn útgerðarmanna einna. Á fylgiskjali með nefndaráliti þessu má sjá viðhorf skipstjórnarmanna og upplýsingar um afstöðu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands á sínum tíma og ábendingar varðandi þessi lög sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Fyrri umsögnin er frá árinu 1997 og er til sjútvn. Alþingis á þeim tíma og er um umsögn um frv. til laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, 57. mál, sem þá var á dagskrá þingsins. Þar segir: ,,Vísað er til bréfs sjútvn. Alþingis, dagsett 21. október 1996, þar sem óskað er eftir umsögn um framangreint frumvarp til laga. Málið var tekið fyrir á fundi stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þann 15. nóvember sl. Umsögn samtakanna um lagafrumvarpið fer hér á eftir.`` Síðan kemur umsögnin: ,,Við vinnu að undirbúningi þessa frumvarps var út frá því gengið að úthafsveiðisamningur Sameinuðu þjóðanna yrði að fullu kominn í gildi áður en það yrði að lögum. Stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands telur þess vegna það ekki tímabært að festa í lög takmarkanir á möguleikum íslenskra fiskiskipa til veiða utan lögsögu eins og málin hafa þróast. Þess vegna leggur Farmanna- og fiskimannasamband Íslands eindregið til við sjútvn. Alþingis að þessu máli verði frestað í 1--3 ár eða fram að þeim tíma þegar úthafsveiðisamningur Sameinuðu þjóðanna verði að fullu kominn í gildi. Samtökin hafna því alfarið að sett séu lög eða reglugerðir sem takmarka framtakssemi íslenskra fiskiskipstjóra eða aflamöguleika þeirra. Þannig vilja samtökin koma í veg fyrir að sú staða geti komið upp að okkar skipstjórar séu heftir að einhverju leyti við veiðar og sókn á fjarlægum miðum umfram það sem veiðiskip annarra þjóða þurfa að búa við. Niðurstaða stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands er að ekki beri að leggja hömlur á möguleika Íslendinga til veiða á alþjóðlegum svæðum umfram það sem aðrir þurfa að búa við. Samtökin lýsa yfir að þau séu reiðubúin til að veita frekari umsögn um málið á fundi með sjútvn. Alþingis.`` Þannig hljóðaði sú aðvörun á sínum tíma árið 1997. Þar kemur greinilega fram að skipstjórnarmenn hafa af því nokkrar áhyggjur hvernig þessu verði hagað og telja að ekki sé rétt að fara í þetta mál með of miklum flýti. Síðan er hér önnur umsögn sem fylgiskjal, og er á bls. 6, en það er umsögn um frv. til laga um stjórn fiskveiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, 642. mál, og er frá upphafi árs 1998. Þar segir: ,,Efni lagafrumvarps sem hér er til umsagnar varðar skiptingu veiðiheimilda milli íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum fyrir árin 1998, 1999 og 2000.`` Það eru m.a. þau ár sem eru inni í þeim árafjölda sem núna er notaður sem viðmiðun. Það sem breyttist eftir að þau lög voru sett var að þá tókum við einnig upp ákveðna úthlutun þar sem stærð skipanna skipti verulega miklu máli. Þar af leiðandi er sú reynsla sem við núna ætlum að úthluta á talsvert stýrð þó að sennilega sé betra að nota þá fleiri ár til þess að stýringin hafi ekki eins mikil áhrif á reynsluna. --- En áfram held ég og svo kemur fram tillaga sem er send til Alþingis og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Skipta skal a.m.k. 90% af þeim árlegu heildarveiðiheimildum sem í hlut Íslands koma milli þeirra skipa sem veiðar stunduðu úr norsk-íslenska síldarstofninum á árunum 1995, 1996 og 1997 eða komið hafa í þeirra stað, þannig að 70% sé skipt milli skipa miðað við aflareynslu þeirra en 30% skipt eftir burðargetu.`` Síðan segir: ,,Af 70% aflareynslunni skal reikna helming (50%) hlutdeild skipstjóra og áhafnar.`` --- Hér eru sjómenn eðlilega að árétta að mönnum finnist það ekki sjálfgefið að útgerðunum einum og sér sé ávallt úthlutaður þessi veiðiréttur og að um það hafi aðrir ekkert að segja. Þess vegna kemur þessi ábending. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Hér er lagt til að í stað 60% verði sett 70% og í stað burðargetu verði sett aflareynsla. Í stað 40% komi 30% og í stað jafnt komi burðargeta. Því er hafnað af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands``, segir í þessari ályktun frá 1998, ,,að þátttaka sem fólst í því einu að fara til veiða án þess að veiða nánast neitt verði notuð sem réttlæting jafnra skipta á aflahlutdeild. Þar sem enn á ný er verið að kvótasetja fisktegund vill FFSÍ benda á að í aflareynslu er úthlutun að jöfnu byggð á aflareynslu skipstjóra og áhafnar skips og framlagi útgerðar. FFSÍ telur það sjálfsagða réttlætiskröfu að enn á ný verði úthlutun aflaréttar ekki einhliða úthlutað til útgerða, heldur verði réttur sjómanna og útgerða lagður að jöfnu í aflareynslunni.`` Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Nú verði af Alþingi mörkuð sú stefna að atvinnuréttur skipstjóra og áhafnar sé réttilega metinn og þar sem tillaga FFSÍ byggir að 70% á aflareynslu, verði skipstjóra- og áhafnaréttur í aflahlutdeild 50% af aflareynslunni`` --- því það er það sem áhöfnin leggur til til jafns á móti útgerðinni --- ,,eða með öðrum orðum 35% af heildarúthlutun viðkomandi skips.`` Lagt er til, áður en farið er að móta þær reglur sem við síðan höfum verið að vinna eftir, að ekki verði farin áfram sú beina vegferð að það séu útgerðarmenn einir sem eigi atvinnuréttindi í aflareynslunni heldur eigi áhöfnin það líka að hluta til. Hér er gerð tillaga um að 35% af heildarveiðireynslunni séu sem sagt áhafnarhluturinn eða áhafnarrétturinn til veiðanna sem útgerðir hafi ekki einhliða ráðstöfunarrétt á. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Áhafnarhlutdeild aflamarksins að hluta eða öllu leyti verður aðeins ráðstafað af íslenska ríkinu til viðkomandi skips eða annarra fiskiskipa og áhafna innan fiskveiðiársins ef endurúthlutun á sér stað innan ársins.`` --- Reynslunni má sem sagt endurúthluta, en það skal þá gert innan ársins. --- ,,Sjútvrh. getur einnig úthlutað áhafnarhluta aflamarksins á næsta fiskveiðiári telji hann það í samræmi við eðlileg nýtingarmörk fiskstofna.`` --- Þ.e. ef það væri talið eðlilegt miðað við heildarnýtingu á norsk-íslenska síldarstofninum í þessu tilviki. --- ,,Við lítum svo á að atvinnuréttur sjómanna sé jafnrétthár gagnvart lögum landsins sem Alþingi hefur sett og atvinnuréttur útgerðarmanna, en þar sem um sameign þjóðarinnar er að ræða skal ríkið úthluta ónotuðum aflarétti áhafnar.`` --- Það sé sem sagt alfarið á vegum stjórnvalda að úthluta þeim hluta réttindanna ef hann nýtist ekki á viðkomandi skipum. --- ,,Áhöfn getur ekki fénýtt aflahlutdeild með leigu eða sölu heldur aðeins með veiðum, enda verði áhafnarhlutdeildin ekki færð af viðkomandi skipi nema annað skip komi í stað þess sem úthlutað var til.`` Hér er auðvitað enn á ný verið að ítreka sjónarmið sem iðulega hefur í gegnum tíðina komið fram hjá sjómönnum og samtökum þeirra þegar fjallað hefur verið um fiskveiðikerfið okkar, að menn eru ekki almennilega sáttir við þennan óhefta sölu- og leigurétt útgerðarmanna þar sem ákvörðunin er þeirra einna um það hvernig rétturinn skuli nýttur, hvort hann skuli leigður frá skipinu til annarra skipa eða jafnvel seldur og þar af leiðandi atvinnurétturinn sem áður var svo mikilsverður fyrir fólkið í sjávarbyggunum varðandi sjósókn skipanna. Atvinna fólksins fólst auðvitað í því að útgerðarmaður ætti allt sitt undir því að sækja sjóinn. Það er verið að ítreka það sjónarmið hér að um leið og þetta er gert að framseljanlegri vöru --- og það erum við að fara að gera í þessu frv. núna og þess vegna er ég að vitna til þeirra orða sem sögð voru og tillagna sem lagðar voru til hér fyrir nokkrum árum til þess að hafa áhrif á stefnumótun stjórnvalda. En hér erum við með frv. í höndunum sem á endanlega að úthluta þessum rétti til útgerðarmanna og þeir einir auðvitað fá eitthvað að hafa um þetta að segja. Síðan segir áfram í þessum tillögum frá árinu 1998: ,,Innan hvers árs er heimilt að framselja ákveðinn hluta árlegs aflahámarks hvers skips miðað við aflareynslu þess við veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum árið 1997. Skal það magn sem heimilt er að framselja nema 50% af sama hlutfalli heildarveiðiheimilda og nam hlutdeild sama skips í heildarafla ársins 1997.`` Hér er enn verið að árétta það að framsalsréttur útgerðarmannanna sé ekki algjörlega frjáls og að það verði a.m.k. að vera þannig að ef menn ætla að framselja hluta af þeim réttindum sem þeim er úthlutað þá sé alla vega byggt á veiðireynslu ársins á undan og að framsalsrétturinn geti aldrei orðið nema helmingur þess veiðiréttar sem menn nýttu. Þessi tillaga er leidd af þessu sama sjónarmiði, þ.e. að samtök sjómanna hafa í gegnum tíðina haft miklar athugasemdir við leigu- og sölurétt aflaheimilda. Ég á von á því að þannig verði afstaða manna um langa framtíð til þessa máls og tel engar líkur á því að nokkur sátt fylgi þeirri lagagerð sem við erum núna að ræða né annarri sem byggir alfarið á því að rétturinn sé úgerðarmanna einna. Mitt sjónarmið er að svo verði ekki. Síðan er í þessari tillögu tekið sérstakt dæmi um hvernig úthlutunin sem hér er lögð til mundi koma út miðað við aflaheimildir skips upp á 3.000 tonn. Ég ætla ekkert að rekja það. Ég held ég hafi gert nokkurn veginn grein fyrir því hvað í þessum tillögum fólst þannig að ég tel mig ekki þurfa að rekja þetta dæmi. Ég held að það hljóti að vera algjörlega skiljanlegt að í tillögum sjómanna fólst í fyrsta lagi að úthlutunarrétturinn yrði aldrei meiri en svo að 35% sætu eftir sem áhafnarréttindi og sá hlutur yrði aldrei framseljanlegur af útgerðarmanni og í annan stað að heimild útgerðarmanns til þess að framselja væri byggð á því hvað skipið aflaði árið á undan og gæti aldrei orðið meiri en 50% af þeirri veiðireynslu. Hér er sem sagt, eins og oft áður, verið að setja hinu frjálsa framsali takmörk með þessum tillögum. Síðan segir áfram hér, með leyfi forseta: ,,Farmanna- og fiskimannasamband Íslands er sammála því sjónarmiði sem kemur fram í umsögn um 2. gr. frv. í síðari hluta umsagnar í 4. mgr. þar sem segir: ,,Þykir óeðlilegt að útgerðir sem ekki hafa sannað veiðihæfni skipa sinna,`` --- þetta er bein tilvitnun í frv. sjútvrh. frá þessum tíma --- ,,geti framselt veiðiheimildir þær sem úthlutað er á grundvelli þessara laga.`` Þess vegna er lagt til að veiðireynsla vegi 70% sem forsenda aflamarks og að aðeins sé heimilt að framselja 50% þess magns sem var raunveruleg veiðireynsla síldveiðiskipa á árinu 1997, þ.e. síðasta síldveiðitímabili. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands leggur einnig til að endurúthlutað verði eigi síðar en 20. maí ef einhver skip hafa þá eigi veitt meira en t.d. 50% af heimildum sínum. Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands þykir óeðlilegt að útgerðir sem ekki hafa sannað veiðihæfni skipa sinna geti fengið veiðiheimildum úthlutað úr norsk-íslenska síldarstofninum.`` Hér er enn einu sinni verið að árétta það að ef menn eru að úthluta á annað borð þá eigi veiðireynslan alla vega að vega þar þungt, enda hefur veiðireynslan yfirleitt vegið þungt við stjórn fiskveiða þó það sé ekki algilt. Má nefna sem dæmi skip sem voru gerð kvótalaus upp úr 1990 eftir að heimilað var að aðskilja aflakvóta algjörlega frá skipum og gera þau kvótalaus. Þó þau séu jafnvel enn þá í útgerð og hafi verið í útgerð óslitið frá árinu 1990 og hafi þar af leiðandi ákveðna veiðireynslu í meira en áratug þá hafa þau skip sem þannig er ástatt um ekki fengið þá veiðireynslu viðurkennda á neinn hátt á sama tíma og ýmsir aðrir hafa fengið sína veiðireynslu viðurkennda. Hér erum við enn á ný að leggja til að veiðireynsla verði viðurkennd í þessu frv. og að sá floti sem síldveiðarnar hefur stundað fái úthlutað veiðiréttindum. Enn á ný er lagt upp með að veiðireynslan vegi þyngst þegar kemur að rétti til áframhaldandi veiða. Þetta er sama sjónarmiðið og komið hefur fram í nánast öllum alþjóðasamningum sem Íslendingar hafa gerst aðilar að eða samningum við þjóðir í Norður-Atlantshafi um skiptingu veiða úr ákveðnum stofnum, svo sem karfastofninum á Reykjaneshrygg, svo sem veiðum úr stofnum á Flæmska hattinum og í Barentshafi og síðan auðvitað í tengslum við síldveiðarnar sem við erum hér að ræða. Í öllum tilvikum, hvað svo sem menn segja og hvað sem hagspekingar og hagfræðingar hafa sagt um þessi mál og þrátt fyrir hvaða önnur rök sem tínd hafa verið til þá er það staðreynd máls að veiðirétturinn, veiðireynslan sem menn hafa tekið sér oftast nær hafi ekki verið samkomulag um þessar veiðar þegar þær voru byrjaðar --- svo var hvorki á Reykjaneshryggnum né varðandi norsk-íslensku síldina --- en þegar upp er staðið, þegar sest er loksins að samningaborði eftir nokkurra ára óhefta veiði úr óskiptum stofnum skal það ævinlega vera svo að veiðireynslan myndar réttinn. Íslenskir útgerðarmenn hafa vissulega hagnast á því hvað íslenskir skipstjórar hafa í raun verið harðsæknir við að sækja til sín veiðirétt út fyrir lögsöguna. Þeir hafa notið þess eins og reglurnar hafa verið að fá þá úthlutun til sín til ráðstöfunar, til framsals og til leigu. En þegar upp er staðið hagnast auðvitað íslenska þjóðin mest á því að íslenskir skipstjórnarmenn skyldu oft og tíðum hafa tekið þær ákvarðanir sem þeir tóku, þ.e. að sækja í stofna sem ekki hafði verið skipt. Jafnvel eru dæmi þess að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið par hrifin af þessu, eins og menn muna þegar við hófum þorskveiðar okkar í Smugunni og menn sigldu þangað til veiða. Sumir forustumenn íslenskra útgerðarmanna höfðu jafnvel um það miklar efasemdir að við skyldum hefja þar veiðar. En ég ítreka að ævinlega hefur það verið veiðireynslan sem hefur fært íslenskum útgerðarmönnum veiðirétt og íslensku þjóðinni sérstaklega. Síðan segir áfram í þessari samþykkt, og mér hefur oft verið hugsað til þess þegar við höfum verið að tala um þessa síld okkar á undanförnum árum: ,,Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands þykir óeðlilegt að útgerðir sem ekki hafa sannað veiðihæfni skipa sinna geti fengið veiðiheimildum úthlutað úr norsk-íslenska síldarstofninum. Því er harðlega mótmælt af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands að skip sem send voru í Síldarsmuguna, að því er best verður séð í þeim tilgangi einum að eygja von í framtíðarúthlutun veiðiheimilda úr síldarstofninum eingöngu vegna hugsanlegra framsalsmöguleika (brasks), fái aflamark út á slíka sýndarþátttöku. Einhver þessara skipa hafa nú horfið af skipaskrá og því er með öllu óskiljanlegt að þau skuli vera með á tillögum að úthlutunarlistum.`` Þannig var það nú í upphafi árs 1998. Þá voru jafnvel á listanum skip sem voru horfin af íslenskri skipaskrá. Auðvitað snerust átök íslenskra útgerðarmanna um að fá þennan rétt viðurkenndan, að fá að nýta þessar aflaheimildir, og meira en það því þeir hafa ævinlega sóst eftir þessum veiðirétti og nýtingarrétti sem ég hef lagt svo ríka áherslu á að væri fólkinu í byggðarlögunum mikils virði og sjómönnum eigi síður mikils virði því tekjur sjómanna og landverkafólks koma af fiskveiðum, af nýtingu veiðiréttarins, en tekjur útgerðarmanna geta hins vegar komið af leigu réttindanna eða sölu eftir að búið er að færa þessa úthlutun í þau bönd að útgerðarmenn einir hafi þennan ráðstöfunarrétt. Þegar við erum að ræða þessi mál verður að hafa í huga að þetta er partur af stefnu íslenskra stjórnvalda almennt í fiskveiðimálum. Í þessu kristallast sá mikli ágreiningur sem almennt er um fiskveiðistjórnina. Veiðiréttinum hefur með þessum hætti verið úthlutað útgerðarmönnum og þeir haft leigu- og sölurétt og einir geta ákveðið að þurfa ekki að taka tillit til fólksins sem í sjávarbyggðunum býr, né áhafna fiskiskipa sinna sem voru þó þátttakendur í að skapa þessa veiðireynslu fyrir þá. Það er ekki undarlegt að Farmanna- og fiskimannasambandið, sem gætir hagsmuna félagsmanna sinna, teldi að hluti veiðireynslunnar ætti að vera áhafnarinnar. Það er í raun furðulegt að þróunin í öllum þessum málum skyldi verða sú að menn færu að tala um atvinnuréttindi útgerðarmanna þegar verið er að úthluta veiðiheimildum. En þá spyr maður: Hvar eru þá atvinnuréttindi fiskimannanna sem á skipunum hafa starfað? Hvar eru atvinnuréttindin og trygging þess að eignir fólks í sjávarbyggðum verði ekki verðlausar um leið og atvinnan hverfur? Í þessum orðum kristallast ágreiningurinn um stjórn fiskveiða almennt. Hann kemur svona að varðandi frv. sem við ræðum hér, um útdeilingu á réttinum að því er varðar norsk-íslensku síldina. Eins og ég gat um er verið að fjalla hér um breytingar á lögum nr. 151/1996, um veiðar utan lögsögu Íslands. Á grundvelli þeirra laga eru ákvæði um innskilarétt eins og ég vék að í nefndaráliti mínu. Ég held að ég hafi verið búinn að nefna með hvaða hætti var farið varðandi innskilaréttinn sem myndaðist vegna veiðanna á Flæmingjagrunni. Þar var skilað inn í íslenska lögsögu, til annarra skipa en rétt fengu á Flæmingjagrunni, rúmlega 274 tonnum í þorskígildum talið til annarra skipa. Mest af þeim heimildum var í rækju. Ef við skoðum hins vegar hitt dæmið, þ.e. úthlutunina á Reykjaneshrygg, sem á betur við til samanburðar við norsk-íslensku síldina vegna þess að þar er um deilistofn að ræða --- þar er stofn sem er bæði innan og utan íslenskrar lögsögu eins og síldin hefur stundum verið, getur verið og verður vonandi í meiri mæli í framtíðinni --- er lagareglan að skila megi allt að 15% þeirra réttinda sem er verið að úthluta í þorskígildum talið inn í lögsöguna til annarra skipa í kvótabundnum fisktegundum. Ég hefði talið rétt, þegar farin er sú leið að úthluta síldveiðiheimildunum varanlega, a.m.k. eins ,,varanlega`` og hægt er samkvæmt kerfinu sem við vinnum eftir. Það er þó alla vega svo, þegar þessum rétti er úthlutað svona, að hann verður leigu- og söluvara. Margir útgerðarmenn líta í raun á það sem svo, þegar þeir hafa fengið aflahlutdeild í ákveðnum fiskstofni, að þeir hafi eignarhald á ákveðnum hluta stofnsins til nokkurrar framtíðar --- um alla framtíð telja sumir. Reynslan hefur auðvitað sýnt okkur að alveg frá árinu 1984, þegar við tókum upp kvótakerfið til eins árs til reynslu, að það hefur verið framlengt og stjórnvöld hafa reynt að festa kerfið í sessi. Hér er auðvitað verið að stíga enn eitt skrefið í þá átt, með því frv. sem hér er um að ræða. En víkjum aftur að því hvernig við notuðum lagaregluna varðandi úthlutun til togaranna sem stunduðu veiðar á Reykjaneshrygg í úthafskarfanum. Þar var líka sett það skilyrði að heimildunum skyldi skila inn í lögsöguna og af því þetta var deilistofn mátti skila allt að 15% þeirra heimilda sem úthlutað var. Reglan var hins vegar sú að fara ekki að fullu í þessi 15% heldur var miðað við 8% af þeirri úthafskarfaaflahlutdeild sem útgerðunum var úthlutað. Skip sem ekki höfðu veiðiheimildir í lögsögu Íslands voru skert tilsvarandi í þeim tegundum sem úthlutað var, þ.e. heimildir þeirra til úthafskarfaveiða. Þessi regla varð til þess að til annarra skipa í lögsögunni var skilað tæpum 2.000 tonnum, ef ég man rétt. Samkvæmt þessu plaggi var skilað nákvæmlega 1.938.991 kg, tæplega 2.000 tonnum. Þeim var skilað inn í lögsöguna og úthlutað til annarra skipa á grundvelli þeirra laga sem nú er ætlunin að breyta á þeirri forsendu að þeir sem hefðu stundað þessar veiðar væru núna að fá nýja úthlutun til nokkurrar framtíðar. Það væri eðlilegt að sá floti sem innan lögsögunnar situr með sínar veiðar og hefur ekki burði til að sækja út úr lögsögunni og mynda sér veiðirétt í öðrum tegundum fengi einhvers notið þegar aðrir fá mikið. Flotinn innan lögsögunnar var talinn að eiga að fá a.m.k. eitthvað til sín. Þess vegna var 8% af þeim veiðirétti sem úthlutað var í þorskígildum skilað inn í lögsöguna og úthlutað til annarra skipa. Það er svo saga út af fyrir sig, sem ég mun gera grein fyrir á eftir, hvernig menn fóru í þessa innskilareglu. Útgerðirnar höfðu sjálfdæmi um hvaða tegundum þær vildu skila. Það var ekki sett regla um að þær skiluðu inn heimildum, sem hefði verið eðlilegt þar sem þetta var botnfiskveiðifloti þó hann stundaði þarna úthafskarfaveiðar í flotvörpum, í þorskígildum sem hlutfalli af veiðiheimildum hvers skips og 8% hefðu verið uppfyllt þannig. Það var því miður ekki gert heldur fengu útgerðirnar, í langflestum tilfellum útgerðir frystitogara sem stunduðu þessar veiðar þó að vissulega hafi verið að veiðum ísfisksskip, að velja sér innskil. Það sem var skilað var inn voru að langmestu leyti þorskígildi í ufsa. Hvers vegna var það? Jú, það var auðvitað vegna þess að þegar þessi úthlutun fór fram höfðu veiðar á ufsa dregist saman og aflaheimildir skipa í ufsa náðust ekki. Þar af leiðandi skiluðu menn inn þeirri tegund sem þeir töldu ólíklegast að þeir mundu nýta með veiðum á komandi árum. Það var auðvitað eðlilegt út frá sjónarmiði útgerðarmanna úr því reglan var svona útbúin að þeir skiluðu heimildunum inn með þessu lagi. Það var hins vegar ekki eðlilegt sjónarmið gagnvart þeim skipum sem njóta áttu. Eins og horfurnar voru í ufsaveiðunum á þessum tíma var hægt að segja sem svo að hluti af ufsaheimildunum hafi verið svokallaður pappírsfiskur, þ.e. heimildir sem ekki nýttust. Auðvitað hafa menn hafa nýtt sér afgangsheimildir ef hægt er að orða það svo, heimildir sem útgerðir hafa ekki séð sér hag í að veiða, í tegundatilfærslu í gegnum árin, sem reyndar var hér breytt á Alþingi fyrir tveimur árum. Heimildum hefur þannig verið skipt í tegundir sem menn telja sig frekar geta veitt eða hafa verið þeim verðmætari. Staðreyndin er auðvitað sú að í gegnum tíðina hafa nokkrar fisktegundir að langmestu leyti verið notaðar í tegundatilfærslu og þeim breytt í verðmætari fisktegundir, t.d. grálúðu. Til þess hafa verið notaðar tegundir sem ekki veiddust, t.d. ufsi, ýsan, steinbíturinn og á seinni árum flatfisktegundir. Reglan var eigi að síður þessi, innskilaregla upp á 8%. Ég held að sú regla hafi í raun ekki verið þessum útgerðum mjög dýr. Það eru tvær ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi það sem ég nefndi áðan, að menn gátu skilað inn heimildum sem nýttust þeim almennt ekki og í öðru lagi var þorskígildisstuðullinn fyrir úthafskarfa kannski ekki í samræmi við þróunina í veiðunum. Menn náðu í verðmætari og betri fisk. Þróunin í úthafskarfaveiðunum var auðvitað sú að skipstjórarnir fundu út úr því hvar væri hægt að veiða verðmætari fisk en þann sem við byrjuðum að veiða í úthafskarfaveiðunum, sem oft var talað um sem kýlakarfa, þ.e. sýktan karfa sem var illvinnanlegur. En eftir því sem veiðarnar þróuðust og menn fóru á meira dýpi með flotvörpurnar fundu menn út úr því að þeir gætu veitt betri karfa. Ég hygg að nú sé svo komið að nánast öll veiðin fari fram í mjög verðmætum karfa, ekki síðri verðmætum en hér innan lögsögunnar. Þetta sáu auðvitað fiskiskipstjórarnir fyrir. Þrátt fyrir að útgerðarmenn sem áttu þarna hlut að máli hefðu ekki verið mjög hrifnir af því að skila inn heimildum sáu þeir sér samt sem áður hag í að fá þessar úthlutanir og 45.000 tonnum af karfa á Reykjaneshrygg var skipt til þeirra skipa sem veiðarnar höfðu stundað. En ef ég man rétt var önnur regla einnig viðurkennd við úthlutunina á Reykjaneshrygg. Þá var viðurkennd regla sem einnig er í lögunum nr. 151 sem við erum nú að ræða breytingar á, um frumkvöðlaréttinn. Þau skip sem hófu veiðarnar fengu ef ég man rétt örugglega eitthvað til sín úthlutað út á frumkvöðlaréttinn. Mér finnst að mörgu leyti sanngjarnt að þegar útgerð eða skipstjórar ná árangri við veiðar --- yfirleitt eru það fáir sem byrja veiðar í ákveðinni tegund og ryðja brautina --- að þeir fái notið þess við úthlutun aflaheimilda. Það gildir um þá sem hófu síldveiðarnar 1994 eða þá sem náðu tökum á úthafskarfaveiðunum. Mér finnst það ekkert óeðlilegt að frumkvæðisrétturinn sé að einhverju leyti viðurkenndur fari menn á annað borð þá leið við að útdeila heimildunum. Eins og ég gat um áður er ég almennt þeirrar skoðunar að sá veiðiréttur sem við erum að úthluta og köllum aflahlutdeild í stýrikerfum okkar eigi bara að vera ávísun á veiðirétt sem útgerðarmenn geta nýtt sér með veiðum og síðan fénýtt eða unnið eftir atvikum en hafi ekki heimild til framsals og söluréttar á. Ég hef aldrei talið að það væri skilyrði fyrir arðsömum fiskveiðum, hvort sem væri í kvótakerfi eða öðru kerfi, að því fylgdi slíkt framsal á óveiddum fiski, hvorki salan né leigan. Og þeir sem vildu ekki í raun og veru nýta sér þennan rétt með veiðum og skapa þannig atvinnu, þyrftu ekki á þeim heimildum að halda. Það hefði auðvitað alltaf verið eðlilegast að slíkar heimildir féllu þá niður og yrðu til að friða viðkomandi stofn og byggja hann vonandi upp eða þá að þeim hefði verið skilað inn til ríkisins og hægt hefði verið að úthluta þeim aftur að hluta eða að öllu leyti eftir því hvað mönnum hefði sýnst með þróun stofnsins og veiðanna. Það liggur því fyrir að þær tvær úthlutanir utan lögsögu, annars vegar úr stofni sem er fjarri lögsögu okkar og er ekki á lögsögumörkum og er þar af leiðandi ekki deilistofn, sem var rækjan á Flæmingjagrunni, og hins vegar úthlutunin á karfa á Reykjaneshrygg, að í báðum tilvikum var það svo að farið var að þeim lögum sem hér er verið að ræða, um að eðlilegt væri að skila einhverju hlutfalli inn í lögsöguna. Meðan við erum með leigu- og framsalskerfi þá eru að mínu viti enn þá ríkari rök til þess að þær útgerðir sem fá nýja úthlutun skili einhverju inn til annarra skipa sem eru að veiðum innan lögsögunnar. Hvers vegna er það? Jú, það er auðvitað vegna þess að hægt er að færa fyrir því gild rök að þegar skip voru að finna sér ný verkefni sem ekki voru kvótasett og gátu farið að ná þar árangri og sýna góð afköst og skapa verðmæti, þá losnaði auðvitað um aðra kvótastöðu á viðkomandi skipum, og þær útgerðir sem voru að vinna sér veiðireynslu á Reykjaneshrygg, á Flæmingjagrunni, í Smugunni, í Barentshafi, svo eitthvað sé talið, gátu auðvitað leigt frá sér aðrar aflaheimildir. Þar af leiðandi voru það leiguliðarnir innan lögsögunnar sem í raun og veru tryggðu rekstrargrunn þeirra skipa sem voru að vinna sér inn nýja veiðireynslu og fá hana úthlutað hér í þessum lögum og einnig í almennu lögunum um stjórn fiskveiða. Þess vegna finnst mér að jafnvel sé enn ríkari ástæða til þess, úr því að við erum með framseljanlegt kerfi eins og stjórnvöld eru svo hrifin af, þó að ég sé það ekki, að þeir sem leigðu heimildir af skipum innan lögsögunnar sem þau þurftu ekki að nota þegar þau voru að vinna sér inn veiðireynslu á öðrum tegundum fái einhvers notið í því. En eins og ég gat um áður er það nú svo að kvótalítil og kvótalaus skip hafa með engum hætti notið veiðireynslu sinnar innan lögsögunnar þó að alltaf sé verið að úthluta nýjum og nýjum heimildum út á veiðireynslu, m.a. þessa hérna sem við erum að tala um. Þar er verið að úthluta aflaheimildum út á veiðireynslu. Hvað hefur ekki verið gert varðandi smábátana? Var ekki verið að úthluta aflaheimildum út á veiðireynslu? Hvað var ekki gert við línutvöföldunina? Var ekki verið að úthluta aflaheimildum út á veiðireynslu? Hvað var ekki gert út á meðalkvótann á sínum tíma? Varð hann ekki að varanlegri aflaúthlutun og fengu þá ekki skip þá veiðireynslu? Og hvað var ekki gert varðandi sóknarmarkið á sínum tíma? Fengu menn ekki veiðireynslu út á það, bæði meðan veiðireynsla sóknarmarksskipanna hafði áhrif á aflamarksskipin og eins eftir 1988 þegar veiðireynslan hafði ekki áhrif á aflamarksskipin en breytti röðun skipanna í aflamarkspottinum? Samt var það svo þegar lög nr. 38/1990 tóku að fullu gildi árið 1991 var að hluta til sú reynsla viðurkennd sem menn höfðu verið að vinna sér inn með sóknarmarksmöguleikunum. Öll þau dæmi sem ég hér hef rakið eru byggð á veiðireynslu. Þar að auki er vissulega hægt að rekja fleiri dæmi eins og þegar smábátarnir milli sex og tíu tonn voru settir inn í kvóta, þeir fengu það auðvitað byggt á veiðireynslu. Það eru því fjölmörg dæmi um það að skip hafa fengið viðurkennda veiðireynslu sína, bæði fyrir daga kvótakerfisins þegar öll grunnúthlutunin í kerfinu var byggð á þremur árum, árunum 1981--1983, og eins síðan eftir að kvótalög voru sett á 1984. Og allt til dagsins í dag er verið að úthluta skipum aflakvótum út á veiðireynslu sína. Þannig hefur það verið, nema til þeirra skipa sem voru gerð kvótalaus eða kvótalítil með lögunum nr. 38/1990. Sá floti hefur aldrei eftir að þeir sem keyptu skipin eftir 1990, kvótalítil eða kvótalaus, þó að þeir hafi stundað veiðar og borgað öðrum útgerðarmönnum offjár fyrir veiðiréttinn, þá hefur veiðireynsla þeirra ein og sér ekki verið viðurkennd að neinu leyti. Ég er ekki viss um, herra forseti, ef grannt væri skoðað að þetta stæðist, ef það væri skoðað ofan í kjölinn hvernig það megi vera að hinir ýmsu hópar í útgerð á Íslandi fái veiðireynslu af hinum ýmsu veiðum og fisktegundum án þess að aðrir geti með neinum hætti myndað sér neina nýja úthlutunarröð í þeim efnum. Þetta vildi ég láta koma fram til hliðar við þessa umræðu vegna þess að ég held að aldrei sé of oft vikið að því að það er auðvitað umdeilanlegt þegar verið er að úthluta veiðirétti til einstakra útgerðarmanna, einkum af því að veiðirétturinn er sölu- og leiguvara, sem hann auðvitað átti aldrei að vera heldur eingöngu veiðiréttur og nýtingarréttur. Ef, herra forseti, menn hefðu stigið þau spor eða vildu yfirleitt stíga þau spor í dag að færa sig frá fortíðinni og læra af fyrri mistökum þá værum við, að mínu viti, á betri vegferð en við erum í dag í þessum málum. En ég veit náttúrlega fullvel að um það eru þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarinnar mér ekki sammála og telja að þeir séu á gullinni vegferð í útfærslu sinni í kvótakerfunum almennt. Þar er ég þeim ósammála. Herra forseti. Sá floti sem núna á að fá aflaheimildum úr norsk-íslensku síldinni úthlutað naut á sínum tíma sérstakrar fyrirgreiðslu stjórnvalda. Það var að vísu fullt tilefni til, það var vegna loðnubrests. Þá var ákveðið, og það var áður en menn hófu veiðar á nýjan leik úr norsk-íslenska síldarstofninum, vegna þess að loðnan gaf sig ekki sem skyldi og fannst ekki og litlar veiðar heimilaðar, að úthluta sérstökum loðnuuppbótum árið 1991. Það var gert og um það voru út af fyrir sig hvorki útgerðarmenn né sjómenn neitt ósammála að þegar útgerðarmunstur og stór uppistaða tekna ákveðins hluta flotans væri ekki til staðar og stæði ekki undir útgerð og launum áhafna væri horft á það sérstaklega hvernig taka mætti á þeim vanda. Það var ekki margt til ráða en ákveðið var að úthluta sérstökum bótum til loðnuveiðiskipa. Mér finnst ástæða til að minnast á þetta hér vegna þess að þó að um það hafi verið samstaða með útgerðarmönnum og sjómönnum á sínum tíma að sá floti, loðnuveiðiflotinn sem núna er að fá þessar varanlegu heimildir í norsk-íslensku síldinni, fengi sérstakar bætur vegna afkomubrests í loðnuveiðunum þá var ekki samkomulag um það meðal útgerðarmanna og sjómanna og hagsmunaaðila í sjávarútvegi að þeim heimildum sem þá áttu að koma vegna tekjubrestsins skyldi úthlutað til skipanna sem framseljanlegar heimildir. Ég man glöggt að um þetta stóðu talsvert miklar deilur vegna þess að fulltrúum sjómanna a.m.k. fannst það í sjálfu sér sjálfgefið að þannig væri gengið að því að lagfæra stöðu loðnuveiðiútgerða og loðnuveiðisjómanna að úthluta þeim aflaheimildum, sem þeir gætu svo stundað veiðar á og skaffað sér tekjur. En menn voru hins vegar mjög andvígir því innan sjómannasamtakanna allra, að ég tel, að þær heimildir væru framseljanlegar, að þeim væri úthlutað til loðnuflotans og hann gæti síðan eða útgerðarmenn þeirra skipa hefðu svo sjálfdæmi um það að selja þær heimildir. Þetta var auðvitað eðlilegt viðhorf því að þær heimildir voru að stórum hluta teknar af öðrum skipum og úthlutað til þess flota sem hafði misst afkomumöguleikana, það var eðlileg ráðstöfun. Hitt var óeðlilegt að þær bætur sem áttu að vera til að bjarga útgerðarmynstri þessara skipa yrðu síðar söluvara þessara útgerða, en þannig var nú að málunum búið. Reyndin varð sú að þeim heimildum sem úthlutað var var úthlutað til loðnuflotans sem síðan hafði rétt til að selja eða leigja þær heimildir. Þetta eru að uppistöðu til sömu útgerðirnar enn í dag sem eru núna að fá úthlutanir í norsk-íslensku síldinni. Mig langar, með leyfi forseti, að fá að vitna í viðtal við þáv. sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, varðandi þetta mál um þetta leyti. Síðar mun ég vitna í nokkra þingmenn sem höfðu auðvitað á þessu skiptar skoðanir, þ.e. á því hvernig að þessu var staðið. Auðvitað var mikill ágreiningur um hvernig þessum bótum skyldi úthlutað en þær urðu hins vegar að hreinni féþúfu síðar þegar loðnuveiðarnar jukust á ný, ekki síður þegar síldveiðarnar bættust við og allra mest þegar rækjuveiðarnar urðu hluta flotans arðbærar. Þá losuðu menn sig auðvitað við þessar heimildir. Hefði reglan aftur á móti verið sett um að mönnum bæri að skila þessum heimildum þegar betri tíð kæmi í uppsjávarveiðarnar hefði ég talið, og það var skoðun sjómannasamtakanna á þeim tíma, það mun meira réttlæti. Eins og fram kemur í áðurnefndu viðtali við Halldór Ásgrímsson, þáv. sjútvrh., voru þetta 44--45 skip sem vantaði verkefni. Ákveðið var að úthluta þeim þó nokkrum heimildum, m.a. 5 þús. lestum í rækju. Rækjukvótinn var reyndar aukinn sem því nam. Einnig var úthlutað til þeirra heimildum í almennum botnfiskveiðum. Það kemur auðvitað fram í viðtölum við þingmenn á þessum tíma að menn höfðu svona ákveðnar athugasemdir við þessa framkvæmd, einkum að því er laut að því að þetta yrði síðan söluvara. En hví er ég að rekja þetta hér? Þetta er jú, eins og ég sagði áðan, sami flotinn og nú er að fá þessum heimildum úthlutað. Betur hefði farið á að þessar heimildir væru ekki framseljanlegar enda var þarna verið að bæta mönnum sérstakan tekjubrest. Þetta vildi ég láta kom fram og tel mig búinn að fara allítarlega yfir sögu síldveiðanna og úthlutana í því dæmi og eins hvaða heimildir sá floti sem nú stendur til að úthluta hefur fengið í gegnum árin. Af þessum sökum tel ég að við þessa úthlutun hefðum við átt að nota innskilaregluna. Það hefði átt að koma fram í frv. sjútvrh. að hann hygðist nýta sér þá reglu. Okkur þingmönnum hefði verið gerð grein fyrir því hvaða viðmiðun hefði verið þar til staðar til að auka heimildir annarra skipa innan lögsögunnar lítillega, enda er ekki nema lítið hlutfall af þeim aflaheimildum sem úthluta á sem kæmi inn sem innskilaregla. Herra forseti. Nú fer eitthvað að styttast í ræðu minni en samt sem áður langar mig að víkja að ákveðnum atriðum. Fyrst að því sem við köllum í dag þorskígildisstuðul síldarinnar. Síldin sem veiðist hér innan lögsögunnar hefur stuðulinn 0,06 á móti þorskígildi, ef ég man rétt. En síldin sem veiðist úr norsk-íslenska stofninum hefur stuðulinn 0,04 og er sem sagt talin verðminni en síldin innan lögsögunnar. Síldin hefur löngum verið óviss fiskur. Menn hafa notað ýmis orðatiltæki í því sambandi, þ.e. til að varpa ljósi á hegðun hennar, m.a. segja menn síldin veður og kveður eða síldin kemur og fer. Það er auðvitað alveg rétt að þannig hefur það verið. En hitt er líka vonandi rétt að með nútímatækni og tækjavæðingu, m.a. rannsóknaskipa og fiskiskipa, vitum meira um ferðir síldarinnar og síldarstofnanna, stærð þeirra og hegðun, en á árum áður. Þar af leiðandi á máltækið ,,síldin veður og kveður`` kannski ekki við lengur vegna þess að við erum ekki háð því í veiðum okkar að síldin vaði um yfirborð sjávar eins og var í gamla daga þegar við höfðum ekki tæki til að finna síldina neðan sjávar. Þar af leiðandi kveður síldin okkur ekki sem veiðistofn þó að hún sjáist ekki á yfirborði sjávar. En þetta orðatiltæki er vitanlega byggt á reynslu fyrri ára, meðan síldveiðar fóru fram þegar hún óð í yfirborði sjávar og var sjáanleg mönnum. Hvers vegna vík ég að þorskígildisstuðlum síldarstofnanna? Jú, það er vegna þess að ég held, eins og þróun síldveiðanna hefur verið á undanförnum árum og ekki síður þróun síldveiðiskipanna, en þau eru mörg hver orðin fullvinnsluskip, stefni í að fullvinnsla uppsjávarfisks verði um borð í skipum. Með því að flaka síldina um borð og frysta hana auka menn mikið verðmæti hvers kílós, bara með því einu að renna henni í gegnum flökunarvél og ná holdinu aukast verðmæti hennar afar mikið. Það gerist auðvitað líka þegar menn vinna aflann úti á sjó að mönnum tekst að gera verðmæti úr síld sem ella hefði ekki verið hægt vegna þess að síldin gæti verið full af átu eða mjög viðkvæm að öðru leyti. Með því að veiða hana og vinna úti á sjó tekst mönnum að gera verðmæti úr síld sem hefði hugsanlega ekki nýst til manneldis ef skip hefðu þurft að flytja hana til lands, a.m.k. á árum áður. Á þessu hefur orðið geysileg breyting. Þessi floti, loðnu- og síldveiðiflotinn, hefur breyst mikið á undanförnum árum. Mörg skipanna hafa verið stækkuð og eru komin með sérstakan kælibúnað til að flytja síldina og aðrar uppsjávartegundir sem ferskastar að landi þannig að þær megi m.a. nota til manneldisvinnslu þó að það takist ekkert alltaf þegar síldin er átumikil, að flytja síldina ísvarða að landi til vinnslu. Það tekst hins vegar um borð í vinnsluskipunum, sem eru stödd úti á miðunum og veiða þann afla sem þau geta afkastað. Þar af leiðandi eru þeir þorskígildisstuðlar sem við miðum núna við að mínu viti ekki réttir, miðað við þá þróun sem er að verða í síldveiðunum og er fyrirsjáanleg. Síldarútgerðirnar munu gera vaxandi verðmæti úr síldaraflanum. Um það er ekkert nema gott að segja en þar með er verðmætisstuðullinn sem við byggjum á eins og er of lágur. Það á sennilega bæði við 0,04 ígildi norsk-íslensku síldarinnar og 0,06 ígildi hinnar íslensku. Ég verð nú að segja að miðað við þær breytingar sem orðið hafa á íslenska flotanum á undanförnum árum sé ég ekki sérstök rök fyrir því lengur að þorskígildisstuðull stofnanna innan lögsögunnar eða utan lögsögunnar sé misjafn. Eins og við sáum á veiðum á síldinni innan lögsögunnar á síðustu vertíð sigldu menn allt í kringum land með síldarfarma sína. Skip frá Hornafirði stunduðu m.a. veiðar í Víkurál og verður varla lengra farið umhverfis þetta land og nákvæmlega sama hvort menn sigla norður fyrir eða suður fyrir. Þar með er lengri sigling af miðum með síldina sem veiðist innan lögsögunnar til heimahafnar en með þá síld sem veidd er utan lögsögunnar, þ.e. fyrir austan og norðaustan land. Eins og öllum er ljóst, herra forseti, er siglingarleið til Austfjarðahafna ekki ýkja löng utan úr Síldarsmugunni fyrir austan land. Færa mætti rök að því að það væri lengra að sigla í Víkurál norðvestur af landinu en út í Síldarsmugu. Rökin sem áður voru fyrir því að verðmætastuðull síldarinnar ætti að vera misjafn fá ekki lengur staðist miðað við þá hegðun sem síldin hefur tekið upp á seinni ár. Einnig ber á það að líta að tæknin í skipunum, stækkun þeirra og afkastageta og ekki síst vinnslubúnaður, sem ég hygg að verði í 10--12 skip flotans innan skamms, mun verða til þess að mikill hluti af síldaraflanum, þó að hann sé veiddur í Síldarsmugunni og jafnvel lengst norður í hafi eða uppi undir Svalbarða, verður unninn úti á sjó og verður verðmæt vara. Þar af leiðandi er sá ígildisstuðull sem við erum að tala um alveg örugglega rangur og stefnir í að rofna enn meira úr tengslum við raunveruleikann. Ígildisstuðullinn er fundinn út frá þeim verðmætum sem talið er að viðkomandi tegund gefi sem hlutfall af verðmæti þorsks. Verðmætisstuðull þorsks er 1 og síðan eru verðmæti annarra tegunda fundin út frá honum. Herra forseti. Floti okkar mun á komandi árum gera vaxandi verðmæti úr þessum afla. Um það er ekkert nema gott að segja en ég bendi hins vegar á að þeir stuðlar sem miðað er við eru ekki endilega réttir, eins og ég vona að ég hafi fært skýr rök fyrir. Ef ég man rétt veiddi það skip sem mest verðmæti gerði úr uppsjávarfiski á síðasta ári 7.500 tonn af síld. Það var auðvitað Akureyrarskipið Vilhelm Þorsteinsson. Eins og ég gat um áður stefna fjöldamörg skip að því að koma sér upp sams konar og svipuðum búnaði. Þá sjáum við auðvitað að 132 þús. tonna afli úr norsk-íslensku síldinni getur orðið afar verðmætur, einkum þeim skipum sem geta veitt hann og unnið og þurfa ekki að fara til lands með aflann. Við sjáum hins vegar jafnframt að það þarf ekki ýkja mörg svo afkastamikil skip til þess að nýta þessar heimildir. Það liggur alveg ljóst fyrir að þeir útgerðarmenn sem núna eiga þessi skip munu reyna að sækjast eftir því eins og þeir geta að tryggja sér heimildir í norsk-íslensku síldinni miðað við þann stuðul sem þar er nú og þær framtíðarhorfur sem þar gætu verið, því það er nánast ávísun á gjafafé að geta nálgast veiðiheimildir í síld eftir þeim verðmætastuðli sem nú gildir. Herra forseti. Þess verður samt að láta getið að þó að við gefum út þessa verðmætastuðla þá stunda útgerðarmenn viðskipti sín ekki endilega nákvæmlega eftir stuðlunum. Ekki er mér kunnugt um á hvaða bryggjuprís þeir versla sín á milli í dag með norsk-íslenska síld eða aðra síld. Kannski hefur hæstv. sjútvrh. upplýsingar um það enda hefur hann upplýsingar um margt úr sínu ráðuneyti og frá Fiskistofu. Það væri fróðlegt ef hann upplýsti okkur um hvort hann vissi hvernig þessi viðskipti ganga fyrir sig í dag og á hvaða verðmætahugtaki útgerðarmenn versla með síld, hvort það er á þessum 0,04 eða einhverju öðru. Ég hygg að útgerðarmaður sem gæti keypt síldarkvóta í dag á þessari tölu, 0,04 miðað við þorskígildi, teldi sig gera góð kaup. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi er ég ekkert viss um að það sé út af fyrir sig óeðlilegt þó að miðað sé við fleiri ár eins og hér er lagt til í frv. Í raun er kannski verið að eyða út hluta af þeim áhrifum sem komu fram þegar burðargetan var látin vega svona mikið í kvótarétti skipanna en ekki aflareynslan með því að miða við fleiri ár. Úr því að menn fara þessa kvótaúthlutunarleið sem byggir á því að útgerðarmenn fái leigu- og söluréttinn m.a. á þessum aflaheimildum --- ég tel að útgerðarmenn eigi að hafa vissuna um veiði- og nýtingarréttinn. En mér finnst og hefur alltaf fundist að engin nauðsyn sé á að þeir hafi leigu- og söluréttinn --- en úr því að verið er að fara þá leið, herra forseti, að úthluta nú varanlega til þessara skipa er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að miða við öll árin sem veiðarnar hafa átt sér stað. En hitt finnst mér algjörlega óeðlilegt, herra forseti, og vil beina þeim orðum mínum sérstaklega til hæstv. sjútvrh., að ekki skuli með neinum hætti horft til þess sem ég hef vikið að í máli mínu, þ.e. að verðmætastuðlarnir eru sjálfsagt skakkir miðað við þorskígildi og að ekki skuli vera lagt upp með það að sá floti sem núna er að fá þessi miklu verðmæti til sín til nokkurrar framtíðar, skuli ekki þurfa að undirgangast sömu reglur og viðhafðar voru á Reykjaneshrygg og á Flæmingjagrunni um að fara að þeim lögum sem við erum hér að breyta, lögum nr. 151/1996, um að skila nokkrum heimildum til þess flota innan lögsögunnar sem ekki hefur verið að fá ný verkefni en hefur í raun verið að taka á sig aflaskerðingu á undanförnum árum eins og við þekkjum í þorskinum þar sem tvisvar er búið að skera niður aflaheimildir um 30 þúsund tonn tvö ár í röð. Herra forseti. Ég tel mig hafa farið allítarlega yfir þetta mál og geri mér vonir um að hæstv. sjútvrh. leggist ekki í að reyna að misskilja orð mín um að ég tel að það eigi að fara þá leið að þessi floti skili einhverju inn og að ástæða sé til þess, þar sem hann fellur undir þá reglu að skila allt að 15%, að nota þá jafnvel hærri stuðul en 8%, eins og notaður var á Reykjaneshrygg, jafnvel 12%, vegna þess að ígildisstuðullinn er lágur eins og ég hef vikið að og vegna þess að hér er örugglega verið að úthluta verðmætum sem verða þessum flota mikils virði á komandi árum vegna veiði- og nýtingarmöguleikanna. Þess vegna segi ég það alveg eins og er að ég lýsi andstöðu við það ef engin innskilaregla á að vera viðhöfð í þessu máli. Síðan hef ég haft þann almenna fyrirvara sem ég hef iðulega haft þegar ég hef verið að ræða um lög sem snúa að stjórn fiskveiða, að útgerðarmenn þurftu aldrei leigu- og söluréttinn að óveiddum fiski. Þeir þurftu að hafa vitneskju um að þeir mættu fara til veiða. Þeir þurftu að hafa vitneskju um að þeir mættu fénýta aflann. Annað þurftu þeir ekki. Í því fólst útgerðarmöguleikinn og í því fólust tekjurnar og það sem meira er, í þeirri útfærslu fiskveiðistjórnar að tekjur útgerðar gætu eingöngu komið af fiskveiðum með því að veiða aflann fólst trygging fólksins, bæði áhafnarinnar fyrir að aflinn yrði veiddur og ekki síður fólks í sjávarbyggðum fyrir því að aflinn kæmi að landi og yrði unninn þar eða meðhöndlaður. Í þeirri útfærslu var atvinnuréttur sjómannanna og fólksins í sjávarbyggðunum fólginn, trygging þess fyrir eignum sínum fólginn, þ.e. að það væri ævinlega skylda útgerðarmanna að veiða þær heimildir sem þeir fengju. Með því að gera þetta að leigu- og sölurétti fengu útgerðarmenn sjálfdæmi um það hvernig þeir færu með þessar heimildir, hvort þeir seldu þær eða leigðu og þar með var atvinnuréttur fólksins og öryggi þess, bæði sjómanna og annarra sem í sjávarútvegsbyggðum búa, fyrir borð borinn. Ég tel að mjög misráðið hafi verið að fara þá leið og geri ævinlega athugasemdir við það í hvert skipti sem ég held einhvers staðar tölu eða skrifa grein að þannig skyldi hafa verið með málin farið. Herra forseti. Ég tel að ég hafi farið mjög djúpt í þetta mál þannig að öllum ætti að vera ljóst út frá hvaða forsendum ég byggi málflutning minn. Þótt hæstv. sjútvrh. hafi ekki látið þess getið hér þegar hann lagði frv. fram né að það komi fram í áliti meiri hlutans að nein innskilaregla skuli viðhöfð þá hefur hæstv. sjútvrh. auðvitað heimildirnar í lögum nr. 151/1996, og ég skora á hann að nota þær. Í því felst þó örlítill vottur að réttlæti, herra forseti.

Hæstv. forseti. Við ræðum nú um síldina og þær reglur sem hæstv. sjútvrh. og fylgismenn hans hafa ákveðið að leggja til að gildi við úthlutun á veiðirétti í síld. Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja að vegna þess að þetta mál var tekið á dagskrá á laugardegi og þingmenn höfðu ekki gert ráð fyrir því að vera hér á fundum fram eftir laugardegi mæli ég fyrir minnihlutaáliti sem Svanfríður Jónasdóttir átti að vera framsögumaður að, en ég skrifaði undir álitið með henni. Þetta frv. sjávarútvegsráðherra byggist á tveimur atriðum, að Fiskistofa úthluti einstökum skipum aflahlutdeild í norsk-íslenska síldarstofninum á grundvelli aflareynslu þeirra frá því að veiðar hófust aftur á stofninum árið 1994 og síðan er sú regla áréttuð að hafi skip komið í stað annars njóti það aflareynslunnar. Þessar breytingar eru lagðar til eftir að ákveðið hefur verið að veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum falli undir 5. gr. laga um veiðar utan lögsögu Íslands og að aflahlutdeildum verði úthlutað á skip. Jafnaðarmenn hafa þrisvar lagt fram frv. til breytinga á lögunum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands í samræmi við það sem Samfylkingin leggur til varðandi úthlutun aflaheimilda samkvæmt lögunum um stjórn fiskveiða, þ.e. að veiðarnar verði boðnar út. Fyrsta þingmálið í þá veru var lagt fram á 121. þingi, síðan á 122. þingi og loks á 126. þingi. Þá hafa fulltrúar jafnaðarmanna í sjávarútvegsnefnd jafnan lagst gegn þeim ráðstöfunum sem meiri hlutinn hefur á hverjum tíma gert vegna norsk-íslenska síldarstofnsins en þær ráðstafanir hafa leynt og ljóst miðað að því að kvótasetja stofninn eins og nú er verið að innsigla. Framangreind frv. og nál. fulltrúa jafnaðarmanna eru hluti af þessu nefndaráliti. Eins og alkunna er voru veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki stundaðar svo neinu næmi í yfir 30 ár. Á síðustu árum hefur orðið þar breyting á. Með samningum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum milli síldveiðiþjóðanna á norðanverðu Atlantshafi hafa Íslendingar tryggt sér veiðiréttindi á bilinu 132--233 þús. lestir úr leyfilegum heildarafla. Ef vonir manna um aukningu í stofninum og að stærri hluti hans gangi inn í íslenska lögsögu rætast er nú augljóslega verið að úthluta mun meiri verðmætum, gætu orðið allt að þrefalt meiri, en leiða má af veiðireynslu skipanna í tonnum talið. Þá liggur ekki fyrir hvort ráðherra hyggst nýta sér þá innskilareglu sem er að finna í 5. gr. laga um veiðar utan lögsögu Íslands og var beitt þegar veiðar á úthafskarfa á Reykjaneshrygg og rækju á Flæmingjagrunni voru kvótasettar á sínum tíma. Úthlutun ,,varanlegra`` aflahlutdeilda úr norsk-íslenska síldarstofninum er framkvæmd af hálfu sjávarútvegsráðherra þrátt fyrir þá staðreynd að þegar frv. til laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands var afgreitt út úr sjávarútvegsnefnd á sínum tíma sagði í áliti meiri hlutans sem var undirritað af þingmönnunum Árni R. Árnasyni, Stefáni Guðmundssyni, Vilhjálmi Egilssyni, Einari Oddi Kristjánssyni, Hjálmari Árnasyni og Guðmundi Hallvarðssyni: ,,Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum verði á grundvelli leyfa til veiðanna á sambærilegum forsendum og verið hafa. Veiðireynsla úr þessum stofni myndi ekki grunn að fastri aflahlutdeild.`` Undir þessa yfirlýsingu skrifuðu allir þeir hv. þm. sem ég las hér upp nöfnin á. Eitthvað er að gerast annað núna með þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Samfylkingin styður ekki þá ákvörðun ráðherra að úthluta einstökum skipum aflahlutdeild í norsk-íslenska síldarstofninum enda hafa fulltrúar jafnaðarmanna í sjávarútvegsnefnd ítrekað lagt til að önnur leið yrði valin. Samfylkingin mun því sitja hjá við þær tæknilegu lagfæringar sem hér eru lagðar til vegna þeirrar ákvörðunar ráðherra. Undir nál. rita Svanfríður Jónasdóttir og Jóhann Ársælsson. Hæstv. forseti. Meðferðin á íslenska síldarstofninum og réttinum til að veiða þar úr er í hnotskurn það sem stjórnvöld á Íslandi hafa verið að baksa við á undanförnum árum, þ.e. að koma endanlegu eignarhaldi útgerðarmanna á allan veiðirétt við Ísland. Þegar síldveiðarnar hófust var það svo undarlegt að ráðamenn litu á það sem sérstakt vandamál að síldin skyldi vera munaðarlaus, það væri enginn sem ætti hana. Það var stórkostlegt vandamál vegna þess að stefnan sem uppi var var að gera allan veiðirétt að eign í höndum útgerðarmanna. Og menn fóru af stað, eins og hefur verið rakið hér í ræðu á undan, hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, og yfirlýsingarnar sem ég las áðan segja sína sögu um það hvernig stjórnmálamenn sem áttu sæti á Alþingi þá litu á málið, þ.e. að veiðiréttur sem yrði til með þessum hætti ætti ekki að mynda grunn að varanlegum réttindum. Við höfum tekist á um þessi vandamál, þ.e. veiðiréttindi, á hér í sölum Alþingis alveg frá því að kvótakerfi var komið á og munum halda áfram að takast á um þau ef fer sem horfir. En það að menn skuli hafa haft þrek til þess hér í sölum Alþingis, stjórnarmeirihlutinn á Alþingi og ríkisstjórnin skuli hafa haft þrek til þess að taka ákvarðanir um það að koma eignarhaldi með slíkum hætti sem hér er verið að gera á íslenska síldarstofninn, ekki bara að menn fengju leyfi til þess að veiða samkvæmt þeirri veiðireynslu sem þeir höfðu fengið á þeim árum sem þeir stunduðu þessar veiðar í upphafi heldur skuli úthluta þeim aflahlutdeild í þessum stofni. Og það er nákvæmlega sama hversu stór þessi norsk-íslenski síldarstofn yrði, þær útgerðir sem núna eiga veiðirétt í honum mundu eiga allan veiðiréttinn, hvort sem veiðiréttur þeirra mundi tvöfaldast, þrefaldast eða tífaldast. Þetta lýsir því ákaflega vel sem er að gerast og hefur verið að gerast á undanförnum árum hvað varðar auðlind íslensku þjóðarinnar. Hún skal hvað sem tautar og raular verða öll að eign þeirra sem stunda útgerð á Íslandi. Og það er seilst í alls konar rökstuðning fyrir þessu. Ég minnist þess að í dómi Hæstaréttar, sem fjallaði um þetta mál, taldi hann --- og þar komu menn upp um sig sem kváðu upp þann dóm, að þeir höfðu ekki lesið heima, þeir höfðu ekki farið yfir söguna hvernig veiðiréttur sem nú er úthlutað til veiða á hinum ýmsu tegundum á Íslandsmiðum, hefur orðið til, vegna þess að þeir komu upp um sig með því að segja að úthlutunin hefði átt sér málefnalegar forsendur. Það má sjálfsagt segja að úthlutunin hafi átt málefnalegar forsendur að sumu leyti, þ.e. að því leyti til sem úthlutunin hefur byggst á því að útgerðarmenn hafi verið að veiða í frjálsu umhverfi og samkeppni hver við annan. En það er einungis hluti af veiðiréttinum sem þannig er til kominn. Það er hægt að nefna ýmis dæmi um ákvarðanir stjórnvalda sem beinlínis voru teknar til þess að koma eignarhaldi á veiðiréttindunum í hendur útgerða. Tilteknum fjölda skipa voru úthlutuð sérstök réttindi, t.d. til þess að veiða í dragnót hér í Faxaflóanum. Það voru yfirlýsingar um það þá að slík réttindi til tiltekins ákveðins, afmarkaðs hóps mundu aldrei verða að eignarréttindum í höndum þeirra sem slík réttindi fengju.  Tveim eða þrem árum seinna var þessum réttindum úthlutað sem réttindum sem hægt var að framselja sem eignarréttindum og menn seldu. Ýmsir útgerðarmenn fengu úthlutað veiðiréttindum út á það að sendar hefðu verið inn tilkynningar um að það ætti að smíða einhver skip. Kilir uppi á landi urðu allt í einu að einhverjum tilteknum tonnafjölda. Fjölveiðiskip sem ákveðið hafði verið að byggja fengu úthlutað veiðiréttindum. Ríkið skammtaði þessum aðilum veiðiréttindi. Einhverjir skipstjórar sem höfðu verið við störf um borð í skipum sem einnig hafði verið úthlutað veiðiréttindum, fengu réttindi þannig að út á útgerð sama skipsins fengust tvöföld réttindi með þeim hætti. Ef menn fluttu veiðiréttindi af Suðvesturlandi til Norðurlands þá bættust 25% ofan á veiðiréttindin sem flutt voru á töluvert löngu tímabili. Ekki er hægt að halda því fram að fyrir öllum þessum veiðiréttindum sem ég hef verið að telja upp og urðu til með þessum hætti hafi verið málefnaleg ástæða og að þau hafi verið einhvers konar atvinnuréttindi sem urðu til með þessum hætti. Það er fráleitt að halda slíku fram. Og um síldina, sem við erum að fjalla hér um, má segja mjög svipaða hluti. Síldin var ekki einhver stofn sem menn réðust í að veiða og hefðu átt frumkvöðlarétt að, eins og það hefur líka stundum verið kallað, til þess að fá úthlutaðan veiðirétt vegna þess að menn hefðu verið að leggja í margra ára veiðar og kostnað til þess að nýta einhverja nýja stofna. Veiðiréttindin í síldinni urðu til í samningum við aðrar þjóðir og þeir sem fengu að veiða síldina komu til leiks þegar búið var að semja um að það mætti veiða hana. Þetta sem ég er að tala hér um er allt saman hluti af hinu mikla þrætumáli sem er eignarhaldið og hvernig með það skuli fara á þessari auðlind okkar þjóðar. Hér hafa ráðið ferðinni í sölum Alþingis og ríkisstjórna undanfarinna ára menn sem hafa haft þá stefnu, hafa haft þá bjargföstu ákvörðun á bak við sína stefnu að veiðiréttindi á Íslandsmiðum, rétturinn til að nýta Íslandsmið ætti að vera séreign útgerðarmanna. Og það er hluti af þeirri stefnu sem birtist í því að menn skuli hafa þrek til þess að leggja fram tillögur hér í sölum Alþingis um það að íslenski síldarstofninn skuli vera eign þeirra sem hafa nýtt hann frá því að samningar náðust, hversu stór sem hann verður í framtíðinni. Mig langar til þess að fara svolítið yfir þau viðbrögð sem Samfylkingin hefur verið með við þessu og það fólk sem í henni er og hefur lagt fram tillögur á undanförnum árum til þess að reyna að leysa þessi vandamál. Ég ætla að byrja á því að nefna hér að á 121. löggjafarþingi fluttu Sighvatur Björgvinsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Össur Skarphéðinsson og Ágúst Einarsson frv. til laga og í því frv. voru einungis tvær greinar. Fyrri greinin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra er heimilt, þrátt fyrir ákvæði 2. og 6. mgr., að bjóða árlega út veiðiheimildir á norsk-íslenska síldarstofninum. Er þá útgerðum fiskiskipa sem hæf eru til þess að stunda síldveiðar heimilt að gera tilboð í tiltekið aflamark af síld. Ráðherra skal ákveða útboðsskilmála og skal þar kveðið á um hámark og lágmark þess aflamarks sem heimilt er að bjóða í vegna einstaks fiskiskips, skilafrest á tilboðum og önnur atriði er máli skipta vegna útboðsins. Þá er ráðherra heimilt að ákveða í útboðslýsingu að ekki verði tekið tilboðum undir tilteknu lágmarksverði. Hæstu tilboðum skal jafnan tekið meðan aflaheimildir hrökkva til. Séu tvö eða fleiri tilboð jafnhá en heildaraflamark ekki nægjanlegt til þess að taka þeim að fullu skal tilboðunum tekið með hlutfallslegri skerðingu. Tilboðsgjafi er bundinn af tilboði sínu en á þó rétt á að falla frá því sé um slíka skerðingu að ræða. Tilboðsgjafi skal staðgreiða aflamark og skal aflamarkið skráð á viðkomandi fiskiskip þegar það hefur verið greitt að fullu. Tekjum af útboði aflaheimilda skal varið til haf- og fiskirannsókna og til slysavarna sjómanna, þar á meðal til rannsókna sjóslysa samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis.`` Í greinargerðinni stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og alkunna er hafa veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki verið stundaðar svo neinu nemi í yfir 30 ár. Á allra síðustu árum hefur orðið þar breyting á. Norsk-íslenski síldarstofninn hefur verið í mikilli framför eftir langvarandi lægð og eru nú merki um að hann sé að ganga á gamlar slóðir. Með samningi um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum milli síldveiðiþjóðanna á norðanverðu Atlantshafi, sem gerður var á sl. ári og Íslendingar eru aðilar að, tryggðu Íslendingar sér veiðiréttindi úr stofninum á hafsvæðunum utan íslensku fiskveiðilögsögunnar, og á vertíðinni, sem hefst í vor, hafa Íslendingar öðlast rétt til veiða á 230 þúsund tonnum af síld úr stofninum. Á þessu og síðasta ári hófust því á ný síldveiðar íslenskra skipa úr norsk-íslenska síldarstofninum --- veiðar sem miklar vonir eru bundnar við og þá ekki síst ef stofninn hefur göngu sína á fornar veiðislóðir innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Vegna þess hve langur tími er liðinn frá því að síldveiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum voru stundaðar af íslenskum fiskiskipum er ekki á neinni veiðireynslu að byggja hjá þeim flota sem nú hyggst stunda þær veiðar. Síldveiðiskipin, sem þessar veiðar stunduðu fyrir þrjátíu árum, eru flest horfin úr íslenska flotanum og útgerðir margra þeirra hættar störfum. Íslendingar standa því frammi fyrir aðstæðum, þegar veiðarnar hefjast aftur, sem eru alls ólíkar því sem átt hefur við um veiðar úr öðrum fiskstofnum á Íslandsmiðum og utan þeirra þar sem byggt var á margra ára veiðireynslu skipa sem í útgerð voru þegar stjórnkerfisleiðir voru valdar. Á komandi síldarvertíð er gert ráð fyrir frjálsum veiðum með þeim einu takmörkunum að þau skip ein fái veiðiheimildir sem sérútbúin eru til síldveiða. Þar sem líklegt er talið að árið 1997 kunni að vera fyrsta ár af 3--6 árum þar sem síldveiðiútgerðir afla sér veiðireynslu er verði grundvöllur að aflamarksúthlutunum síðar óttast margir að mikið kapphlaup verði meðal síldarútgerða um að hefja veiðar sem allra fyrst og veiða strax sem allra mest til þess að tryggja sér sem hæsta hlutdeild úr heildarkvótanum, 230 þús. tonnum, sem ákveðinn hefur verið. Rökin eru ekki síst þau að með því væru útgerðarmenn síldarskipa að tryggja sem best stöðu sína hvað aflahlutdeild varðar í þeim tilgangi að standa sem best að vígi þegar að því kæmi að aflakvóta yrði úthlutað í samræmi við veiðireynslu. Fari svo óttast menn m.a. að manneldismarkmið í síldveiðum verði víkjandi og verðmæti síldveiðanna fyrir þjóðarbúið verði mun minna en vera ætti og verið gæti. Þá er einnig á það bent að sé stefnt að úthlutun aflamarks á skip með slíkum aðdraganda sé ráðgert að ganga enn lengra á þeirri braut að úthluta ókeypis verðmætum til tiltekinna einstaklinga og útgerða --- ókeypis aflakvótum í síldveiðum --- sem að þessu sinni hafi ekki verið undirbyggð á grundvelli veiða skipa heldur fyrir tilstilli samninga sem handhafar almannavalds hafa gert við aðrar þjóðir. Því er óeðlilegt með öllu að gera ráð fyrir að slíkum verðmætum verði innan fárra ára skipt upp á milli nokkurra aðila án þess að gjald komi fyrir. Með frumvarpi þessu er lagt til að sú stefna verði mótuð varðandi veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum að sá kostur verði gefinn í lögum að í stað veiða með ókeypis aðgangi tiltekinna veiðiskipa og með úthlutun ókeypis aflakvóta í framtíðinni séu veiðiheimildir seldar á frjálsum markaði til útgerða þeirra skipa sem búin eru til síldveiða. Verði frumvarpið að lögum á sjávarútvegsráðherra þann kost að velja slíka leið, en það á hann ekki í gildandi lögum. Í frumvarpinu eru jafnframt ákvæði um hvernig að slíku útboði á aflaheimildum skuli staðið verði sú leið valin. Í umræðum um veiðileyfagjald, þ.e. sölu aflaheimilda, hafa komið fram ýmsar tillögur og hugmyndir um útfærslu, en með veiðileyfagjaldi er átt við gjaldtöku í tengslum við úthlutun veiðiheimilda. Nokkur dæmi um slíka útfærslu eru nefnd í þingsályktunartillögu þingmanna jafnaðarmanna um veiðileyfagjald (3. máli 121. löggjafarþings). Í frumvarpinu er sú útfærsluleið valin hvað varðar sölu veiðileyfa á norsk-íslenska síldarstofninum að selja veiðileyfi í almennu útboði þar sem útgerðir allra íslenskra skipa, sem stundað geta síldveiðar, hafa sama rétt til þátttöku. Þótt sú útfærsluaðferð sé valin hér ber ekki að hafa það til marks um að flutningsmenn séu þeirrar skoðunar að hana beri að velja öðrum fremur hvað varðar framkvæmd veiðileyfagjalds í öðrum fiskveiðum. Þar koma aðrar aðferðir ekki síður til greina eins og rakið er í tillögu jafnaðarmanna sem vikið var að hér að framan. Litlar upplýsingar eru tiltækar um markaðsverð á aflaheimildum vegna síldveiða í frjálsum viðskiptum og engar um slík viðskipti með aflaheimildir í norsk-íslenska síldarstofninum því að engin slík viðskipti hafa orðið. Ógerningur er því með öllu að spá fyrir um hvert gæti orðið markaðsverðmæti þeirra aflaheimilda í útboði sem hér er gerð tillaga um. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að allar tekjur, sem ríkið kynni að hafa af útboðinu, renni til þess að greiða kostnað í þágu sjávarútvegsins sjálfs og sjómanna, þ.e. til haf- og fiskirannsókna og slysavarna sjómanna, þar á meðal til rannsókna sjóslysa. Fyrir það fé, sem fengist með útboðinu, ætti að vera unnt að efla mjög þá starfsemi sem hér um ræðir sjávarútveginum og sjómönnum til velfarnaðar. Með útboði á aflaheimildum er einnig komið í veg fyrir að manneldismarkmiðum í síldveiðum verði vikið til hliðar eins og margir óttast að verða muni við núverandi aðstæður. Séu veiðiheimildir keyptar gegn gjaldi í stað ókeypis aðgangs verður ríkari nauðsyn til þess að verðmæti aflans verði sem allra mest. Munu útgerðarmenn og sjómenn þá huga að því að skipuleggja veiðar sínar með þeim hætti í stað þess að ná sem mestu magni án tillits til verðmætis. Umræður um sölu aflaheimilda í hefðbundnum veiðum hafa verið vaxandi á Íslandi og samkvæmt nýrri skoðanakönnun á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands hafa rösklega 75% landsmanna lýst sig fylgjandi því grundvallarsjónarmiði. Tímabært er því orðið að lögð sé fram á Alþingi tillaga í mynd lagafrumvarps um hvernig af slíku geti orðið og vegna þeirrar sérstöðu, sem veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum hafa, er tilvalið að beita þar slíkri aðferð. Með samþykkt frumvarpsins gefst einstakt tækifæri til þess að framkvæma þá stefnu sem mikill meiri hluti þjóðarinnar hefur lýst fylgi við og verða sér úti um mjög dýrmæta reynslu af slíkri framkvæmd sem gæti nýst við endurskoðun á fyrirkomulagi aflamarkskerfisins í öðrum veiðum sem stundaðar eru frá Íslandi. Öfugt við flestar aðrar fiskveiðar miðast síldveiðiárið við almanaksár og er því lagt til að frumvarp þetta, ef að lögum verður, öðlist gildi 1. janúar 1998. Eru þá a.m.k. fjórir mánuðir þar til síldarvertíð getur hafist og er það góður tími til þess að undirbúa þá nýju framkvæmd, sölu aflaheimilda úr norsk-íslenska síldarstofninum, sem frumvarpið gerir ráð fyrir.`` Ég held að það sé full ástæða til að rifja upp þessa tilögu einfaldlega vegna þess að hún var tímabær þegar þarna var komið sögu. Og ég tel að það hafi verið mikið slys að menn skyldu ekki taka þau veiðiréttindi sem þarna voru í boði og bjóða þau fram þar sem jafnræði hefði verið haft til hliðsjónar og allir hefðu staðið jafnir gagnvart því að nálgast þessi veiðiréttindi með þeim hætti sem þarna var lagt til. En það var nú ekki aldeilis að hér í sölum Alþingis eða við það ríkisstjórnarborð sem þá var væri áhugi á því að leita eftir slíkum leiðum. Áhuginn virtist einungis beinast að því að reyna að finna leiðir eða láta tímann líða kannski öllu fremur, eins og dæmið sannar sem við erum hér með í höndunum, þangað til menn hefðu komið sér upp þreki til þess að bera fram tillögu um það að úthluta þessu varanlega til útgerða sem stunda síldveiðar við Ísland. Og nú hefur hæstv. sjútvrh. öðlast þrekið og meiri hlutinn á Alþingi virðist vera tilbúinn til þess að ganga fram í því að staðfesta það hér í sölum Alþingis að þeir útgerðarmenn sem gera út á síldveiðar á Íslandsmiðum eigi norsk-íslenska síldarstofninn, hversu stór sem hann verður í framtíðinni. Þetta er auðvitað gjörsamlega ótækt og ætti ekki að vera meiri hluti fyrir því á hv. Alþingi að fara leið eins og þessa. Og ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég veit að hæstv. forseta blöskra slíkar aðfarir sem hér eru á ferðinni, að verið sé að slá eignarhaldi þeirra sem eru núna í útgerð á Íslandi á allan norsk-íslenska síldarstofninn, inn í framtíðina. Fleiri frumvörp af því tagi sem ég var hér að lýsa hafa verið flutt. Á 122. löggjafarþingi 1997--1998 var flutt frv. til laga, sem Sighvatur Björgvinsson, Jón Baldvin Hannibalsson, Össur Skarphéðinsson og Ágúst Einarsson fluttu líka, sem hafði sama tilgang og það frv. sem ég var að lýsa hér áðan. Í nál. 2. minni hluta sjútvn. á 122. löggjafarþingi á þskj. 1345, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Jafnaðarmenn hafa lagt til, bæði á þessu þingi (146. mál) og því síðasta, að veiðiheimildir úr norsk-íslenska síldarstofninum yrðu boðnar út og að gerðar yrðu viðeigandi breytingar á lögunum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, nr. 151/1996. Það er skoðun jafnaðarmanna að með þeirri skipan mála væri líklegast að markmið fiskveiðistjórnunar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðileyfa næðist fram. Eins og alkunna er hafa veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki verið stundaðar svo neinu nemi í yfir 30 ár. Á allra síðustu árum hefur orðið breyting á því. Norsk-íslenski síldarstofninn hefur verið í framför eftir langvarandi lægð og er þess vænst að hann muni brátt ganga á gamlar slóðir. Með samningi um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum milli síldveiðiþjóðanna við norðanvert Atlantshaf tryggðu Íslendingar sér veiðiréttindi úr stofninum á hafsvæðum utan íslensku fiskveiðilögsögunnar og á næstu vertíð koma 202 þúsund lestir í hlut Íslendinga. Vegna þess hve langur tími er liðinn frá því að veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum voru stundaðar af íslenskum fiskiskipum er ekki á neinni veiðireynslu að byggja hjá þeim flota sem hyggst stunda þessar veiðar. Síldveiðiskipin, sem veiðarnar stunduðu fyrir þrjátíu árum, eru flest horfin úr íslenska flotanum og útgerðir margra þeirra hættar störfum. Íslendingar standa því frammi fyrir aðstæðum sem eru alls ólíkar því sem þeir hafa vanist við veiðar úr öðrum fiskstofnum á Íslandsmiðum og utan þeirra þar sem oftast var byggt á margra ára veiðireynslu skipa sem voru í útgerð þegar stjórnkerfisleiðir voru valdar. Með frumvarpi jafnaðarmanna hefur sú stefna verið mótuð varðandi veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum að ákveðið verði í lögum að í stað ókeypis úthlutunar aflakvóta til tiltekinna veiðiskipa verði veiðiheimildir seldar þeim sem hug hafa á að stunda veiðarnar. Í umræðum um veiðileyfagjald, þ.e. sölu aflaheimilda, hafa komið fram ýmsar tillögur og hugmyndir um útfærslu, en með veiðileyfagjaldi er átt við gjaldtöku í tengslum við úthlutun veiðiheimilda.`` Ég ætla að sleppa því að fara yfir meira úr þessu nál. nema, með leyfi forseta, hér í lokin þar sem stendur: ,,Sú niðurstaða sem birtist í frumvarpi sjávarútvegsráðherra er málamiðlun milli ríkisstjórnarflokkanna, málamiðlun milli þeirra sem ekki vilja að veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum ,,myndi grunn að fastri aflahlutdeild``, sbr. nefndarálit meiri hluta sjávarútvegsnefndar við afgreiðslu frumvarps til laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, og þeirra sem vilja þegar fara að stýra veiðunum með úthlutun veiðiheimilda á grunni slíkrar reynslu, sbr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands.`` --- Þeir sem þarna er átt við eru þingmennirnir sem ég las upp hér í upphafi ræðu minnar, hæstv. forseti, sem skrifuðu allir undir þennan fyrirvara, að þeir teldu að þessar úthlutanir ættu alls ekki að mynda grunn til slíkrar úthlutunar sem hér um ræðir. Niðurlagið í nefndaráliti jafnaðarmanna frá 30. apríl 1998 hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er bastarður sem hvorki mun uppfylla kröfur um hagkvæmar veiðar né réttláta úthlutun veiðiheimilda. Annar minni hluti mun ekki styðja þessa niðurstöðu en leggur til að í stað slíkrar málamiðlunar verði veiðarnar frjálsar enn um sinn, sbr. breytingartillögur þar um í sérstöku þingskjali, enda sé það næstbesti kostur við veiðistjórnun þegar aðstæður eru eins og nú varðandi norsk-íslenska síldarstofninn.`` Hæstv. forseti. Þarna var verið að bregðast við enn einni bráðabirgðaniðurstöðu ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. sem allar hafa greinilega verið hugsaðar í eina átt, þ.e. að teygja tímann þangað til að þeir teldu að það hentaði að gera þessi veiðiréttindi að eign, framtíðarréttindum þeirra sem stunda útgerð þeirra skipa sem hér um ræðir. Og á 125. löggjafarþingi er þetta mál enn á ferðinni. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að grípa hér niður í álit 2. minni hluta sjútvn. vegna sambærilegs máls þá: ,,Með frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 38/1998 er ríkisstjórnin að leggja til að skip sem voru við síldveiðar á árunum 1995, 1996 og 1997 fái veiðiheimildir afhentar af hálfu hins opinbera án endurgjalds og þurfi síðan ekki að veiða neitt en megi umsvifalaust selja allar þær veiðiheimildir sem þau fá.`` --- Nú voru menn komnir á þennan punkt. Nú voru menn orðnir tilbúnir að leyfa mönnum að selja réttindin. Þetta var á árinu 1998. --- ,,Önnur skip sem fá veiðiheimildir en voru ekki við síldveiðar á árunum 1995, 1996 eða 1997 mega hins vegar ekki framselja neitt heldur verða þau að veiða allt.`` --- Allt sem þau fá úthlutað. --- ,,Í desember árið 1998 féll frægur dómur, nr. 145, í Hæstarétti. Meginniðurstaða hans var sú að það samræmdist ekki atvinnufrelsis- og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þeir einir gætu fengið veiðileyfi sem hefðu haldið skipum sínum til veiða á tilteknum árum. Í janúar síðastliðnum féll í undirrétti svokallaður Vatneyrardómur þar sem niðurstaðan er sú að sama eigi við um veiðiheimildir og það sem Hæstiréttur komst að niðurstöðu um varðandi veiðileyfi, að það samræmdist ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að þeir einir fengju úthlutað veiðiheimildum eða kvóta sem leiði rétt sinn til reynslu tiltekinna ára.`` Og nú langar mig til þess að setja fram hugleiðingar mínar um þá niðurstöðu sem þarna var vitnað til, þ.e. að Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu, reyndar eftir að ríkisstjórnarflokkarnir höfðu túlkað dóm Hæstaréttar með tilteknum hætti og síðan fellur annar dómur, og niðurstaðan er sú, hvort sem mönnum líkar það nú betur eða verr að þá stendur sá dómur Hæstaréttar eftir að það hafi verið brot á stjórnarskránni að veita mönnum ekki veiðileyfi ef þeir sæktu um. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni hvort þeirrar veiðireynslu sem ríkið hefur verið að viðurkenna sem undirstöðu fyrir réttindi útgerðarmanna til þess að fá úthlutað veiðirétti til langs tíma hafi verið aflað í því umhverfi sem hér er verið að lýsa, þ.e. á meðan veiðileyfi voru í gildi á Íslandsmiðum sem voru brot á stjórnarskránni. Þeir sem höfðu veiðileyfi á Íslandsmiðum á þeim tíma sem veiðirétturinn varð til sem þarna um ræðir fengu þau veiðiréttindi út á veiðireynslu sem þeir öfluðu sér á meðan aðrir gátu ekki fengið veiðileyfum úthlutað, sem Hæstiréttur hefur núna óumdeilanlega úrskurðað að hafi verið brot á stjórnarskránni. Það hlýtur að vera ástæða til þess að draga í efa að slík réttindi standist vegna þess að það er vitað að á þeim tíma sem þetta ástand varði voru margir útgerðarmenn sem hefðu tekið þátt í útgerð ef þeir hefðu haft til þess veiðileyfi. Slík veiðileyfi kostuðu offjár og hömluðu því að aðilar kæmu til leiks, t.d. við það að veiða íslensku síldina. Þetta nál. sem ég er að vitna í hér, hæstv. forseti, er frá 4. apríl 2000 og þegar það er lagt hér fram í Alþingi hefur niðurstöðu Vatneyrardóms verið vísað til Hæstaréttar en ekki var fallinn dómur í því máli þá. En ég vitna áfram í nál., með leyfi forseta: ,,Fyrir utan það siðleysi sem felst í að afhenda réttinn til veiðanna án endurgjalds keyrir auðvitað um þverbak að ríkisstjórnin skuli leggja það til að síðan gildi ekki sömu reglur fyrir alla. Reglur ríkisstjórnarinnar fara eftir því hvort skip var við síldveiðar árið 1995, 1996 eða 1997. Það ræður hvernig þau eru meðhöndluð. Þetta eru töfraárin að mati ríkisstjórnarinnar, þau ár sem gefa rétt til úthlutunar ókeypis gæða sem síðar má selja. Ef viðskiptin með veiðiréttinn eru talin svona mikilvæg, af hverju eru veiðiheimildirnar þá ekki boðnar út þannig að allir sitji við sama borð? Þegar lögin um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum voru sett vorið 1998, fyrir tæpum tveimur árum, og leystu af hólmi þá aðferð að nota úthafsveiðilöggjöfina sem grundvöll veiðanna, lögðu jafnaðarmenn til að síldarkvótarnir yrðu boðnir út. Það var og í samræmi við sérstakt þingmál í þá veru sem þá hafði tvisvar verið flutt af jafnaðarmönnum. Það gekk út á að úthafslögunum yrði breytt þannig að heimilt yrði að bjóða síldarkvótana út. Í því áliti sem fulltrúar jafnaðarmanna í sjávarútvegsnefnd lögðu á sínum tíma fram við 2. umr. um frumvarp ríkisstjórnarinnar sem varð að lögum nr. 38/1998, um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum, kemur m.a. fram að með þeirri skipan mála að veiðarnar yrðu boðnar út væri líklegast að þau markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiréttarins næðust fram. Því áliti var jafnframt lýst að frumvarpið væri bastarður, niðurstaða málamiðlunar stjórnarflokkanna sem ekki gátu komið sér saman um hvort veiðireynsla úr síldarstofninum ætti að mynda grunn að fastri aflahlutdeild eða ekki eins og meiri hluti nefndarinnar hafði áréttað sérstaklega við setningu úthafsveiðilaganna árinu áður. Nú virðist hins vegar samstaða um málið meðal stjórnarþingmanna. Veiðireynsla á ekki aðeins að mynda grunn að fastri aflahlutdeild og veiðirétti heldur fullkominn framsalsrétt, nánast eignarrétt sem ókeypis er afhentur þeim sem héldu skipum sínum til síldveiða á tilteknum árum. Gildandi lög segja að sjávarútvegsráðherra eigi fyrir 1. nóvember árið 2000 að leggja fram frumvarp um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Því er ljóst að með þeim breytingum sem verið er að leggja til er verið að tjalda til einnar nætur. En þar sem ríkisstjórnin kýs, þrátt fyrir það, að ganga til breytinga á lögunum í þá veru sem áður er lýst munu fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni leggja fram breytingartillögur við frumvarp ríkisstjórnarinnar og fylgja þannig eftir þeirri skoðun að líklegast sé að markmið fiskveiðistjórnar um hagkvæmar veiðar og réttláta úthlutun veiðiheimilda fáist með því að bjóða veiðarnar út.`` Undir þetta rituðu hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og sá sem hér stendur. Á 126. löggjafarþingi birtist þetta mál enn á ný og sagan heldur áfram. Á því löggjafarþingi flytjum við sams konar tillögur og birtum svipað nál. og ég var að vitna hér í áðan, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og sá sem hér stendur. Á 126. löggjafarþingi flytja jafnaðarmenn frv. til laga um breytingar á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og þar eru flutningsmenn hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Sigríður Jóhannesdóttir og Össur Skarphéðinsson ásamt þeim sem hér stendur. Tillögugreinin í því frv. er samhljóða þeirri tillögu um breytingar á þessum lögum sem ég las upp í upphafi máls míns, ég ætla ekki að endurtaka það, hæstv. forseti. En ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í grg. Þar var lagt til að þau lög, sem hefðu orðið til ef þetta frv. hefði verið samþykkt, öðluðst gildi 1. jan. 2001. Í grg. stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í 3. gr. laga um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, nr. 38/1998, segir að sjávarútvegsráðherra skuli fyrir 1. nóvember árið 2000 leggja fyrir Alþingi frumvarp um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum eftir árið 2000. Þrátt fyrir þetta ákvæði hefur sjávarútvegsráðherra lagt til með frumvarpi að lögin um norsk-íslenska síldarstofninn verði áfram í gildi. Frestun þess að leggja fram nýtt frumvarp um veiðarnar byggir hann á þeirri forsendu að sú efnislega endurskoðun sem mælt er fyrir um í 3. gr. laganna verði framkvæmd samhliða heildstæðri endurskoðun sem nú er unnið að á lögum um stjórn fiskveiða á vegum nefndar sem sjávarútvegsráðherra skipaði á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða XXVII í lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990. Þetta frumvarp gerir hins vegar ráð fyrir að veiðarnar fari fram skv. 5. gr. laganna um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og þingmenn Samfylkingarinnar leggja því til breytingar á þeim til samræmis við það sem Samfylkingin leggur til varðandi úthlutun aflaheimilda samkvæmt lögunum um stjórn fiskveiða. Eins og alkunna er voru veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki stundaðar svo neinu næmi í yfir 30 ár. Á síðustu árum hefur orðið þar breyting á.`` --- Og veiðarnar hafa verið stundaðar samkvæmt samningi þar um. --- ,,Vegna þess hve langur tími leið frá því að síldveiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum voru stundaðar af íslenskum fiskiskipum var ekki á veiðireynslu að byggja hjá þeim flota sem tekið hefur þátt í veiðunum. Síldveiðiskipin, sem veiðarnar stunduðu fyrir þrjátíu árum, hafa flest horfið úr íslenska flotanum og útgerðir margra þeirra eru hættar störfum. Það fyrirkomulag sem gilt hefur við veiðarnar á undanförnum árum átti ekki að skapa grunn að fastri aflahlutdeild, sbr. álit meiri hluta sjávarútvegsnefndar um frumvarp til laga um veiðar utan lögsögu, 57. mál á 121. þingi, þar sem segir: ,,Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum verði á grundvelli leyfa til veiðanna á sambærilegum forsendum og verið hafa. Veiðireynsla úr þessum stofni myndi ekki grunn að fastri aflahlutdeild.```` Ég held, hæstv. forseti, að ég sé í þriðja sinn að nefna í ræðu minni þá yfirlýsingu, og ég las hana upp í upphafi ræðu minnar, sem hv. þingmenn stjórnarflokkanna skrifuðu undir. En áfram í grg. frá Samfylkingunni í janúar 2001, með leyfi forseta: ,,Samfylkingin telur að löngu sé tímabært að skipa þessum málum til frambúðar og skapa veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum lagaramma og starfsumhverfi þannig að útgerðir þeirra viti að hverju þær ganga. Lagt er til að um veiðarnar gildi lögin um fiskveiðar utan lögsögu Íslands og að veiðarnar séu boðnar út, einnig að sjávarútvegsráðherra ákveði útboðsskilmála og skal þar kveðið á um hámark þess aflamarks sem heimilt er að bjóða í vegna einstaks fiskiskips, skilafrest á tilboðum og önnur atriði er máli skipta vegna útboðsins. Þessi stefna er í samræmi við þá stefnu Samfylkingarinnar að bjóða eigi út nýtingu takmarkaðra gæða sem eru í þjóðareign eða þjóðarforsjá.`` Hæstv. forseti. Ég verð að segja eins og er að ég hefði gjarnan viljað hafa þessa ræðu mína betur skipulagða en hún er, en vandi minn er sá að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir átti að hafa framsögu fyrir okkur samfylkingarmenn hér í dag en hún hafði ekki gert ráð fyrir því að vera á fundi hér svo seint á laugardegi og gat því ekki mætt til starfans. Ég hef þess vegna flutt þessa framsögu og hafði ekki tækifæri til þess að skipuleggja þessa ræðu eins og best hefði verið á kosið. En áður en ég lýk þessari ræðu langar mig til þess að nefna fáeinum orðum það sem ég byrjaði á að tala um og það er að mér finnst að þessi málefni sem við erum nú að fjalla hér um, þ.e. veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum, séu í raun í hnotskurn það vandamál sem við erum að fást við um eignarhaldið á nýtingunni til þess að gera út á Íslandsmiðum og hér hafi það komið einna skýrast í ljós í þessu hvað varðar norsk-íslensku síldina og svo í þeim atriðum sem ég taldi upp áðan, þ.e. þegar íslensk stjórnvöld hafa með ýmsum aðferðum verið að koma eignarhaldi og réttindum til þess að stunda útgerð á Íslandi í hendur aðila án þess að fyrir því séu eðlileg málefnaleg rök sem væru fólgin í einhvers konar veiðireynslu. Það er auðvitað aldeilis hörmulegt að við skulum standa í þeim sporum að það sé búið að búa til einkaeignarrétt handa fjölmörgum útgerðarmönnum á Íslandi með þeim hætti sem hér er verið að gera. Ég sé ekki að aðferðirnar við það að koma eignarhaldinu til íslenskra útgerðarmanna sem stunda síldveiðar, íslenskra útgerðarmann sem keyptu kili uppi á landi á sínum tíma, íslenskra útgerðarmanna sem fengu sérleyfi í rækju í tvö, þrjú ár og fengu síðan úthlutað veiðiréttindum á grundvelli þess án þess að nokkrir aðrir gætu fengið tækifæri til þess að taka þátt í því að skapa slík réttindi, útgerðarmanna sem ,,keyptu`` veiðiréttindi sunnan af landinu og fluttu norður og fengu viðbætur upp á 25% í þorskinum þess vegna, útgerðarmanna sem voru á sóknarmarki sem þeir fengu síðan úthlutað veiðiréttindum út á. Allt voru þetta allt öðruvísi aðferðir heldur en Hæstiréttur var að vitna til þegar hann komst að þeirri niðurstöðu að úthlutanir sem hefðu farið fram til útgerðarmanna hefðu átt sér málefnalegar forsendur. Ég tel að eitt af því alvarlegasta sem gerðist þegar Hæstiréttur fjallaði um þessi málefni hafi verið það að þar var ekki fjallað um þessi mál. Það er augljóst að hæstaréttardómararnir hafa ekki vitað um það sem hefur verið að gerast í gegnum tíðina vegna þess að í umræðunni hefur ævinlega verið haft uppi að útgerðarmenn hafi fengið úthlutað veiðiréttindum af því að þeir hafi verið að gera út á þeim tíma sem veiðiréttindin eru miðuð við. Og látið hefur verið að því liggja að það starfsumhverfi sem þeir voru í hafi verið eðlilegt þannig að engin sérréttindi hafi valdið því að menn hafi síðan fengið áframhaldandi sérréttindi út á þau. Því miður er þetta svona og um þetta mætti auðvitað margt segja. Eitt langar mig að tala um í því sambandi vegna þess að ég held að ástæða sé til að gera það eins oft og mögulegt er. Því hefur nefnilega verið haldið fram lengi og af mörgum, m.a. ýmsum ágætum lögfræðingum, einn hefur þar fremstur gengið, Sigurður Líndal, sem hefur haldið því fram að veiðiréttindi á Íslandsmiðum væru atvinnuréttindi og talað um þau eins og hver önnur atvinnuréttindi. Þetta hefur ruglað marga í ríminu og margir hafa viljað meina að þarna væri þá verið að tala um sambærileg atvinnuréttindi og menn tala um í daglegu tali þegar um atvinnuréttindi er að ræða. En auðvitað er ekki slíku til að dreifa. Réttindi sem hægt er að kaupa og selja eru ekki atvinnuréttindi með sama hætti og þau atvinnuréttindi sem menn hafa eignast vegna náms t.d. og eru tengd námi og starfi þeirra manna sem fá þau. Það er ekkert vafamál að t.d. skipstjórnarréttindi eru atvinnuréttindi. Það er ekki vafamál og um það deila menn ekki. Skipstjóri sem er útgerðarmaður hefur atvinnuréttindi sem skipstjóri. Ef þessi skipstjóri var útgerðarmaður á þeim tíma sem hamingjan féll mönnum í skaut og þeir fengu réttindi út á þá fékk hann slík réttindi í sínar hendur og sumir hafa verið að streitast við að halda því fram að þarna hafi atvinnuréttindi hans verið á ferðinni. En hvað þá um skipstjórann sem var skipstjóri á skipi hjá öðrum? Voru atvinnuréttindin þá aldrei önnur en atvinnuréttindi útgerðarmannsins? Voru atvinnuréttindin aldrei önnur en atvinnuréttindi þess sem átti hlutafé í fyrirtækinu? Eru það allt í einu orðin atvinnuréttindi manna að eiga hlutafé í fyrirtæki? Hvers slags della er þetta eiginlega sem menn eru komnir út í þegar þeir nota það sem aðalröksemd fyrir því að hægt sé að afhenda mönnum þau gæði sem hér um ræðir að þau fylgi því að eiga hlutafé í fyrirtæki? Mér hefur fundist það vera með miklum endemum að hlusta á röksemdafærslu af þessu tagi, um þessi réttindi sem íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að gera að eignarréttindum fyrir útgerðarmenn á Íslandi og hið frjálsa framsal hefur gjörsamlega valdið eðlisbreytingu á því sem menn hefðu hugsanlega viljað kalla atvinnuréttindi áður. Það er auðvitað augljóst hverjum manni sem vill leggja sig í það að velta þessu fyrir sér. Það er því ekki um það að ræða að hér séu á ferðinni atvinnuréttindi. Hér eru hins vegar á ferðinni hlunnindi eða sérréttindi og fyrst og fremst einokunarréttindi sem hið opinbera hefur ákveðið að láta í hendur tiltekinna aðila sem eru valdir, ekki með einni aðferð heldur fjölmörgum aðferðum í gegnum tíðina. Og það er fráleitt að halda því fram, eins og Hæstiréttur gerði á sínum tíma, að það hafi verið málefnalegar ástæður fyrir því að menn fengu þessar úthlutanir, nema í einhverjum tilfellum. Við getum sagt og ég býst við að Hæstiréttur hafi fyrst og fremst átt við það að hafi menn stundað veiðar þessi tilteknu þrjú ár sem oftast eru nefnd þá hafi það verið málefnalegar ástæður. En að það séu málefnalegar ástæður þegar ríkið kallar allt í einu til útgerðarmenn og segir: Við erum búin að semja um að fá að veiða síld úr norsk-íslenska stofninum, gjörið þið svo vel. Og að menn skuli síðan fá úthlutað réttindum út á slíkt, það hlýtur að vera af einhverju öðru tagi. Það sem ég var að nefna áðan þegar sjútvrn. og hæstv. sjútvrh. ákváðu á sínum tíma að ákveðinn hópur skipa mætti veiða með dragnót í Faxaflóanum, og nokkrum árum seinna var ákveðið að þessi hópur fengi úthlutað veiðiréttindum út á þessar veiðar, lokaður hópur sem enginn fékk að koma inn í, að vísu er það ekki rétt því að þingmenn stóðu í því hér að troða einum og einum útgerðarmanni inn í þennan hóp. Og svo fengu þessir menn, sem með pólitískum þrýstingi einstakra þingmanna úr kjördæmum höfðu fengið að fara inn í hópinn, úthlutað veiðiréttindum út á allt saman. Þetta eru líklega málefnalegar ástæður fyrir úthlutun eða hvað? Nei, það er sko ekki um slíkt að ræða. Og aftur um úthlutanir hins opinbera þar sem menn gengu svo hart fram að þess eru dæmi að hæstv. sjútvrh. hafi úthlutað tilraunaveiðileyfi í rækju til tveggja eða þriggja ára og svo úthlutað aflahlutdeild út á það eftir að þrjú árin voru liðin. Það fengu engir aðrir að koma nálægt. Þetta eru líklega málefnalegar ástæður fyrir því að viðkomandi fengju þessar úthlutanir.  Ég segi bara eins og er og endurtek það: Mér finnst það eitt af því verra sem gerst hefur í þessari umræðu þegar Hæstiréttur féll í þá gryfju að taka afstöðu til þessara hluta á grundvelli sem hann hefur greinilega ekki kynnt sér nægilega vel. Hæstv. forseti. Það hafa verið átök um sjávarútvegsmálin. Nú eru þrjú frv. sem liggja hér fyrir þinginu sem hæstv. aðalforseti þingsins hefur tjáð mér að hann ætli að klára umræður um á þessum þingfundi. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst í því fólgið töluvert ofbeldi á okkur þingmönnum. Í fyrsta lagi fengum við afar takmarkaðan tíma til þess að undirbúa okkur undir þessar umræður. Við þurftum að skila af okkur nefndarálitum með miklum hraða. Hér eru á ferðinni afar stór mál. Og síðan er annað sem á auðvitað eftir að ræða betur um en það hafa á síðustu stundu verið að koma fram breytingar á þeim málum sem hér um ræðir. Þriðja frv. sem liggur hér fyrir, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, var kynnt á síðasta fundi nefndarinnar og er flutt af meiri hluta sjútvn. Það frv. hefur ekkert verið skoðað til þess að athuga hvaða vandamál fylgi því að gera þessar breytingar. Og það frv. þarf líka að skoða í ljósi þess að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að nú þurfi aldeilis að taka til. Það sé líklega algjörlega ólöglegt að innheimta einhver gjöld fyrir útgerðarmenn eða iðnaðarfyrirtækin í landinu með einhverjum reglum frá Alþingi. Hið opinbera hafi líklega alls ekkert leyfi til þess að gera svona hluti. Það hlýtur því að þurfa að velta því fyrir sér hvort ástæða sé þá til þess að auka í fyrir Landssamband smábátaveiðimanna, auka í innheimtu af þessu tagi með því frv. sem nú hefur verið flutt. Samt sem áður ætlar hæstv. forseti að keyra málin áfram á fullri ferð í staðinn fyrir að nefndin hefði auðvitað átt að taka þetta mál og skoða það miklu betur. Hitt málið sem á að ræða hérna, sem ætti að öllu eðlilegu að vera stærsta málið, er veiðigjaldsmálið, sem á víst að vera sættir ríkisstjórnarinnar við þjóðina eða heimsbyggðina, held ég, í sjávarútvegsmálum. Því ætti kannski að gera svolítið hærra undir höfði en að ræða það um miðnættið á laugardagskvöldi eða fram eftir nóttu. En það stefnir allt í það. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum. Ég tel að þau séu ekki eðlileg og mér finnst að hæstv. forseti sé að misbeita valdi sínu á okkur þingmönnum með þessum hætti. En ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína lengri, hæstv. forseti. Ég fæ tækifæri til þess að tala fimm sinnum í sjávarútvegsmálunum og líklega sjö sinnum, svo ég ætla aðeins að skipuleggja þær ræður þannig að ég spili ekki öllu út í einu sem ég þarf að ræða. Ég á eftir tvær ræður í þessu máli sem ég nefndi áðan og tvær ræður í því sem ég nefndi þar á undan og svo á ég eftir eina ræðu í þessu, þannig að það verður snúið að klára sig af þessu öllu saman, en hæstv. forseti virðist ætla að keyra málin áfram þannig að okkur sé nauðugur einn kostur að nýta okkur ræðutíma okkar út í æsar, en sem betur fer verður hvíld á milli.

Herra forseti. Ég get ekki lagt dóm á málið nema út frá því sem ég hef á milli eyrnanna en mér fannst í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, sem mér fannst mjög merkileg, hann færa mjög sterk rök fyrir því, herra forseti, að það frv., sem við ræðum hér og byggir m.a. á viðmiðun veiðireynslu fyrir hinn svokallaða Valdimarsdóm í desember 1998, fái ekki staðist vegna þess að Valdimarsdómurinn sagði réttilega að ekki væri hægt að meina mönnum að fá veiðileyfi, að allir sem vildu gera út skip ættu rétt á að fá veiðileyfi. Veiðireynslan fyrir Valdimarsdóm var því marki brennd að hana mynduðu aðeins þau skip sem höfðu fengið veiðileyfi áður, höfðu áður verið með veiðileyfi í íslensku lögsögunni. Hæstiréttur segir í dómnum að því verði ekki viðhaldið. Nú hagar svo til að frv. sem við erum að ræða byggir á að úthluta réttindum til manna sem m.a. eru byggð á veiðireynslunni fyrir 1998, sömu veiðireynslu og Hæstiréttur dæmdi óheimilt að meina mönnum aðgang að. Ég velti því upp hvort hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi ekki í raun dregið fram í ræðu sinni að frv. sem hér er til umræðu hafi þennan stóra galla.

Hæstv. forseti. Ég taldi mig reyna að koma nákvæmlega þessu á framfæri. Ég tel að grundvöllurinn fyrir veiðireynslunni hafi í raun brostið, þeirri veiðireynslu sem varð til áður en dómurinn féll, vegna dóms Hæstaréttar. Dómur Hæstaréttar setti, að mínu viti, alla sem voru í útgerð fyrir þann dóm undir sama hatt hvað þetta varðar. Hann taldi að þeir hefðu fiskað á Íslandsmiðum á sama tíma og aðrir sem hefðu haft áhuga á því og vildu gera út höfðu ekki aðgang að veiðileyfum. Það var sem sagt einokunarfyrirkomulag á Íslandsmiðum sem Hæstiréttur dæmdi sem brot á stjórnarskránni. Það var nú ekkert minna. Ég tel fráleitt að halda því fram að menn eða útgerðarfyrirtæki geti eignast einhvers konar réttindi út á veiðireynslu sem verður til við þær aðstæður sem þá voru. Í raun hefðu menn strax átt að fara í það, ef menn ætluðu að halda sig við að nýta veiðireynslu til úthlutunar, að skipta strax yfir á þá veiðireynslu sem varð til í framhaldinu. Ég hef stundum haldið því fram að það hefði getað verið lausn á ýmsum vandamálum sem við höfum glímt við í deilum um stjórn fiskveiða ef mönnum hefði ævinlega verið úthlutað veiðirétti út frá veiðireynslu síðustu þriggja ára.

Herra forseti. Ég tel það styðja þau rök enn frekar, að við séum hér að ræða mál sem e.t.v. fá ekki staðist lagalega framkvæmd, að þær tvær úthlutanir sem þegar hafa farið fram á grundvelli laga nr. 151/1996, urðu fyrir daga hæstaréttardómsins í desember 1998, þ.e. úthlutunin á Reykjaneshrygg og á Flæmska hattinum. Síðan Valdimarsdómurinn féll hefur engin úthlutun verið samkvæmt þessum lögum. Nú á hins vegar að úthluta heimildum m.a. út frá veiðireynslu sem Hæstiréttur dæmdi í raun ólöglegt að mynda, með þeim hætti að aðeins fáir útvaldir útgerðarmenn áttu kost á að afla þeirrar reynslu en ekki allir sem rétt áttu á samkvæmt Valdimarsdóminum. Samkvæmt stjórnarskránni var talið óheimilt að meina mönnum að fá veiðileyfi á skip sín og veiða úr þeim stofnum sem frjálst var að veiða. Ég lít svo á að þó að við höfum þessi tvö fordæmi um úthlutun á úthafskarfanum annars vegar og á Flæmingjagrunninu hins vegar séum við í raun allt öðruvísi staddir í dag með þessa úthlutun. Hún byggir á að miða við veiðireynslu sem búið er að dæma rangt að veita mönnum einkarétt á að mynda, eins og var fyrir Valdimarsdóminn. Þess vegna er frv., sem byggir á að taka tillit til áranna frá 1994, meira en vafasamt. Ég tel vafa leika á að við förum með því að landslögum.

Hæstv. forseti. Ég tel reyndar að vandinn sé ansi mikill hvað þessa hluti varðar. Mér finnst raunar engin nothæf leið til staðar önnur en að opna veiðar með frjálsum hætti og láta menn keppa um þau réttindi sem um er að ræða. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson var að segja, að í raun er allur þessi veiðiréttur í uppnámi. Hann hefur í raun ekki neitt á bak við sig, ekkert eðlilegt umhverfi. Þar á ofan kemur dómurinn sem segir að umhverfið sem þarna var hafi verið brot á stjórnarskránni. Skásti kosturinn hjá þeim sem vilja fara leið eins og þessa hefði verið að úthluta á grundvelli þeirrar veiðireynslu sem hefur orðið til eftir dóminn. En það er ekki nógu gott heldur. Sú veiðireynsla er líka fengin í vitlausu umhverfi af því að menn hafa verið að veiða á grundvelli reglna sem voru komnar á. Þannig bítur þetta mál í eigið skott. Samt sem áður tel ég að ástæða væri til að lögspekingar færu í gegnum þetta. Mér finnst í sjálfu sér að allur veiðiréttur sem orðið hefur til á Íslandsmiðum eftir þennan dóm, sem byggist á einhverri veiðireynslu, hljóti að vera í uppnámi ef menn velta þessum hlutum fyrir sér.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 151 27. des. 1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Eins og fram hefur komið hófust veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum aftur hér við landi árið 1994, þá eftir 27 ára hlé. Íslendingar byrjuðu á því að veiða 21 þús. lestir af síld þegar veiðarnar hófust. Ég hef undirritað nál. frá meiri hluta sjútvn. með fyrirvara. Ég er áheyrnarfulltrúi í sjútvn. og hef ekki stöðu þar sem fulltrúi í nefndinni. Ég geri í sjálfu sér ákveðna fyrirvara við frv. þótt ég velji þá leið að hafa fyrirvara við nál. Ég hef fyrirvara við að aflahlutdeildinni skuli úthlutað varanlega. Ég byggi það á því að við gerum okkur auðvitað öll vonir um að þessir stofnar eigi eftir að stækka og dafna. Við erum að vísu búin að bíða í mörg ár eftir því að hann gangi hér inn að Íslandsströndum og það hefur látið á sér standa þrátt fyrir góðar og miklar væntingar á undanförnum árum. En vonin er ekki úti. Við sem munum síldarárin vonumst til þess að norsk-íslenska síldin taki aftur upp sitt fyrra hegðunarmunstur og við getum veitt hana frá ströndinni og gert úr henni mikil verðmæti. Þess vegna finnst mér að við hefðum ekki átt að fara út í aflahlutdeildarúthlutun og byggja hana á veiðireynslu frá 1994--2001. Ég tel að farsælla hefði verið að úthluta aflamarki og þar með ekki varanlegum kvóta heldur gera það með úthlutun frá ári til árs miðað við þá kvóta sem við semjum um við viðsemjendur okkar, þ.e. Norðmenn, Rússa og Evrópusambandið. Eins og ég segi bindum við miklar vonir við að kvótarnir stækki í framtíðinni og ekki síður við að síldin gangi inn í lögsögu okkar, komist nær ströndinni og þar með sjávarbyggðum. Ég hef líka sterkan fyrirvara vegna þeirrar staðreyndar að síldar- og loðnuveiðiflotinn fékk á erfiðleikaárum sínum úthlutað þorski, þorskígildum. Það mun hafa verið 1991. Ég tel að koma hefði átt inn í þetta frv. innköllunarákvæði á þeim kvóta og legg stuðning minn við það. Ég batt vonir við að menn byggðatengdu kvótann og ég sagði það í fyrri ræðu minni um þetta mál. Ég hefði viljað sjá möguleika á byggðatengingu ef um aukningu yrði að ræða og síldin færi að ganga líkt og við vöndumst af henni á árum áður þannig að sjávarbyggðir við ströndina, stærstu síldarstaðir frá Húnaflóa og austur um Norðurland og suður um Austfirði, hefðu hlutdeild í þeim stækkunarmöguleikum sem væru fyrir hendi. Ég geri þessa miklu fyrirvara en geri mér samt grein fyrir því að um veiðar uppsjávarfisks hefur ríkt tiltöluleg sátt, held ég að megi segja. Það hefur gengið vel í þessum útgerðarflokki og engin stórátök orðið. Það má segja að stærstu átökin um fiskveiðar við Íslandsstrendur séu um bolfiskveiðarnar enda eru þær langafdrifaríkastar hvað sjávarbyggðir landsins varðar. Það er mikið til á þeim grunni sem ég hef ekki séð ástæðu til að amast mikið við þessu frv. Þó vil ég segja það að mér finnst mjög athyglisvert mál hafa komið upp í umræðunni hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, þ.e. um Valdimarsdóminn. Miðað við það sem fram kom í ræðu hans varðandi það að miði menn við veiðireynslu fyrir Valdimarsdóm, eins og hér er verið að gera, geti það hreinlega verið ólöglegt og við lent í miklum barningi með það á seinni stigum þegar búið er að samþykkja lögin. Þessi mál hafa ekki komið sterkt upp í umræðunni og raunar ekki í sjútvn. þegar fjallað var um málið. Eftir að hafa hlýtt á mál hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar varðandi þetta atriði held ég að við neyðumst til --- ég fer þess á leit, virðulegi forseti, við hv. formann sjútvn. --- að skoða málið milli 2. og 3. umr. Að mínum dómi færir hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson svo sterk rök fyrir því --- raunar hv. þm. Jóhann Ársælsson líka --- að e.t.v. séum við þarna að fremja lagabrot að það þurfi aldeilis að skoða vel áður en lengra er haldið. Verr væri af stað farið en heima setið ef við lendum strax í uppnámi með þetta. Þegar maður skoðar þetta í því ljósi virðist augljóst að hér sé um að ræða viðmiðun sem tekur til tímans fyrir Valdimarsdóminn. Það kallar e.t.v. á átök seinna, að menn vilji ræða réttindi sín og komast til botns í þessu máli. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti réttilega á að við höfum ekki staðið frammi fyrir svona úthlutunum frá því dómurinn féll. Í sjútvn. var þetta mál ekki rætt ítarlega. Ég held að við hefðum átt að kveikja á því fyrr og fá ítarlega úttekt á þessum hluta málsins. Þá er nú staðan sú að við þyrftum, virðulegi forseti, e.t.v. að salta þetta mál, skoða það í nýju ljósi og nota gamlar úthlutunaraðferðir enn um sinn þangað til við erum búin að komast til botns í því hvernig við ætlum að skipa þessum málum til framtíðar. Virðulegur forseti. Ég set þessa sterku fyrirvara við þetta mál. Hlutur Íslands úr leyfilegum heildarafla hefur síðan 1995 verið 132--233 þús. lestir á ári. Ég gat þess áðan í ræðu minni varðandi bollaleggingar um aflahlutdeild eða aflamark, að auðvitað gerum við okkur öll vonir um að þessi síldarstofn stækki og gangi inn í lögsöguna. 132--233 þús. lestir í okkar hlut eru ekki verulegt magn þegar við lítum á síldveiðar okkar í sögulegu samhengi. Ætli við höfum ekki verið að veiða á bestu árunum í kringum 600 þús. lestir. Hér er náttúrlega um mikinn mun að ræða frá því sem áður var. Ég vona að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson leiðrétti mig ef ég fer með rangt mál en ég held að 600 þús. lestir hafi veiðst hin bestu veiðiár. Á grunni þessara laga er alveg ljóst að með því að fá aflahlutdeild eygja viðkomandi aðilar möguleika á gríðarlegum verðmætum, þ.e. ef við höfum í huga þann möguleika að stofninn stækki og okkar hlutur verði stærri. Það eru staðreyndir málsins. Þess vegna held ég að það hefði átt að vera inni í lögunum að útgerðarfélögum með veiðireynslu í þessu væri úthlutað aflamarki og síðan aukningu eftir því sem verkast vill og helst með byggðatengingarákvæðum, þ.e. þeirri aukningu sem væntanlega kæmi í okkar hlut með samningum við Norðmenn, Rússa og Evrópusambandið. Ég tel mikilvægt að þetta komi fram í umræðunni. Síðan nefndi ég innköllunina á kvóta sem þessi útgerðarflokkur fékk vegna minnkandi loðnuafla. Það er í sjálfu sér eðlilegt að frá þeim hluta flotans sem fékk frá öðrum vegna erfiðleika, sjái hann fram á betri tíma og aukningu, séu innkallaðar þær veiðiheimildir sem þeim voru veittar til að koma sér yfir erfiðasta hjallann. Þeir fengu þær veiðiheimildir frá öðrum þannig að mér finnst það eðlilegt. Virðulegi forseti. Ég held að ég fari ekki mikið fleiri orðum um þetta mál. Ég hef gert grein fyrir fyrirvörum mínum við þetta frumvarp. Ég hef fylgst með umræðunni og, eins og við þrír hv. þm. höfum bent á, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og hv. þm. Jóhann Ársælsson og ég, hvatt til skoða stöðu málsins í ljósi þess að hér er um aflareynslu að ræða sem aflað var fyrir Valdimarsdóminn. Það held ég að sé mál málanna í þessari umræðu núna, að frv. gæti verið á mjög veikum grunni reist og kannski ólöglegum þegar upp er staðið. Ég held að við ættum að fara fram á það í umræðunni, við formann hv. sjútvn., að þetta mál verði skoðað af lögfróðum mönnum og við setjumst niður við fyrsta tækifæri til að fara yfir það á nýjan leik. Í því ljósi þarf að skoða allt dæmið upp á nýtt.

Herra forseti. Það er bara ein athugasemd sem ég vil gera. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson taldi að þessi floti gæti skilað inn einhverju af þeim heimildum sem hann fékk á árunum 1991. Ég dró þetta m.a. fram í ræðu minni sem rök fyrir því að innskilareglan yrði nú tekin í gagnið. Hvers vegna er ég að fara í andsvar út af þessu? Það er vegna þess að þær heimildir sem flotanum voru úthlutaðar 1991 eru ekki lengur til staðar á þessum flota. Útgerðir skipanna sem fengu þessar heimildir skiptu þeim út, þeir fengu úthlutað rækju og þeir fengu úthlutað botnfiskveiðiheimildum sem sérstökum uppbótum vegna loðnubrestsins. Síðan fóru menn að versla með þessar heimildir. Sumir skiptu þeim fyrir síld. Aðrir losuðu sig við þorskheimildirnar og fengu rækju. Sumir losuðu sig við rækju og fengu botnfiskheimildir og skiptu þeim síðar út fyrir síld. Þær heimildir sem úthlutað var sem bótum er ekkert hægt að sækja til baka, menn eru búnir að gera þær að verslunarvöru. Þess vegna dró ég skýrt fram að eðlileg væri að ef fara ætti að úthluta þessum réttindum yrði flotinn látinn vinna með innskilareglunni. Ég tel að það sé eina aðferðin til að ná einhverju til baka inn í lögsöguna þar sem ekki var gert ráð fyrir því á sínum tíma að heimildirnar sem þeir fengu væru ekki framseljanlegar. Hefði það verið gert hefði það bara verið veiðiréttur og þeir hefðu orðið að skila hinu sama til baka þegar tíð þeirra batnaði. Þá væri ekkert vandamál að fara þá leið sem hv. þm. minntist á. Hún er ekki fær, þess vegna er innskilareglan svo mikilvæg í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. um að málið er flókið vegna þess hve mörg ár eru liðin og vegna þess að menn hafa verslað með vöruna. Ég er ekkert ósammála honum um þá aðferð sem hann nefndi í ræðu sinni, þ.e. innskilaregluna. Ég gæti jafnvel tekið undir það að innskilareglan væri tengd hugsanlegri aukningu ef við sjáum fram á hana. Ég þakka bara hv. þm. fyrir ábendinguna. Ég geri mér grein fyrir því að málið er flókið og aðhyllist þá aðferð sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni.

Herra forseti. Hér erum við að ræða um frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Þau ákvæði lúta að því hvernig deila eigi út heimildum til veiða á síldinni úr norsk-íslenska síldarstofninum. Af þeim stofni veiddu Íslendingar lengi vel, allt til ársins 1968 en þá varð hrun eins menn muna. Það hafði mikil áhrif á lífið í plássunum þar sem síld hafði verið verkuð og söltuð. Síðan hefur stofninn náð sér á strik og við erum farin að veiða aftur úr honum. Það hefur verið gert eftir ákveðnum reglum sem segir um í lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Hvernig á að deila út þessum rétti? Það er ekkert óeðlilegt að þeir sem hafa stundað veiðarnar fái rétt til að veiða þar áfram. Við erum sammála um að þeir eigi að hafa möguleika til þess enda ekkert óeðlilegt við það. Spurningin er hins vegar, þegar við erum að deila út úr sameiginlegum sjóði eins og hafið er: Hvaða reglur á að nota? Þá má líka spyrja sig að því hvaða viðhorf menn hafa til náttúrunnar í þeim tilvikum, hvernig eigi að umgangast náttúruna. Sú skoðun nýtur nú æ meira fylgis um allan heim að náttúran sé ekki auðlind sem hægt er að moka endalaust úr án þess að hún beri skaða af. Við sjáum þess dæmi víðar í löggjöf og alþjóðasamþykktum um umgengni við náttúruna eins og Kyoto-samkomulagi. Alls konar umhverfisráðstefnur eru líka haldnar í því skyni að vernda náttúruna. Reyndar ganga menn hins vegar oft út í öfgar. Þá detta mér í hug hvalveiðar, hvernig hvalafriðun er orðin í dag. Það má ekki veiða hval nema á einstökum svæðum með ákveðnum skilyrðum. Ég tel tímabært að við förum að taka á því máli, að leyfa hvalveiðar og vinda okkur í það, herra forseti, að Íslendingar geti hafið hvalveiðar að nýju til nytja. Ég man eftir því, herra forseti, þegar ég var barn í sveit fyrir ofan Dalvík, hvað það var gott þegar menn komu með hrefnu eða hnísu, hvað kjötið var gott og hve góður matur var í því kjöti. Nú er sú tíð ekki lengur. Vonandi munum við snúa okkur að því að fara að veiða hval sem etur mikið af síld í sumum tilvikum og keppir við síldina um fæðu, sérstaklega skíðishvalir í átunni. Ég nefni þetta í þessu samhengi, herra forseti, því að náttúruverndin og það að menn aðhyllast stífa náttúruvernd getur leitt af sér mikil vandræði eins og margir álíta í sambandi við hvalinn hér við land og jafnvel víðar sem keppir við bæði menn og fiska um fæðuna. Því stærri sem hvalastofninn verður því erfiðara verður um vik fyrir sjómenn og þorskinn og aðra að þrífast. Svona er nú lífkeðjan. Herra forseti. Ég vona að fljótt verði farið að huga að hvalveiðunum. Á hinn bóginn gætum við okkar ekki nógu mikið í sambandi við verndun náttúrunnar og hugsa ég nú til hafsins áfram, t.d. hafsbotnsins. Við höfum tekið eftir, og sumir sjómenn hafa tekið þátt í því eðlilega, mikilli þróun veiðarfæra. Það er ekki sama hvernig veiðarfæri eru notuð og hvernig þau vinna á botni hafsins. Hlerar eru orðnir miklu þyngri og meiri og toggeta skipa er orðin mun meiri en hún var. Því hafa menn jafnvel hætt sér meira inn á svæði sem voru þannig að þau sköpuðu mikið rifrildi í trollunum og menn þurftu að standa lengi við að bæta á dekkinu. En mér er sagt að þeim stöðum fækki þar sem rifrildi á sér stað, þar sem trollin rifna eða veiðarfærið vegna þess að búið sé að slétta botninn svo víða og með þeim afleiðingum að það getur hugsanlega líka haft áhrif á lífríkið og skemmt jafnvel uppeldisstöðvar fiska. Herra forseti. Það þarf að fara að huga meira að verndun hafsins. Mikið er talað um verndun hálendisins og er það náttúrlega vel. Talað er um loftið. Það er talað um ósonlagið. En minna er talað um djúpin og held ég að nú sé kominn tími til að slá upp einni góðri og myndarlegri ráðstefnu um það hvernig eigi að vernda botn hafsins. Jafnvel hefur verið rætt um að þjóðgarðar gætu verið í hafinu, þ.e. sem nytu sömu verndar.  Því hefur jafnvel verið haldið fram að ef stór svæði í hafinu verða friðuð, herra forseti, þá safnist þar fiskur sem skynjar friðinn þar og róna og í nágrenni og í jöðrum þessara þjóðgarða kemur svo fiskur af hinu friðaða svæði. Það ber að ganga vel um hafið og ég tel, eins og ég sagði áðan, herra forseti, að það verði að huga meira að þessu. Ég nefndi áðan trollin. Komið hafa til mín menn, reyndir sjómenn og skipstjórar, sem lýsa áhyggjum sínum yfir því að í sumum tilvikum geti snurvoðin verið mjög afkastamikið og skemmandi veiðarfæri. Þar sem áður voru bara einfaldar keðjur eru nú komnir jafnvel bobbingar og járnkúlur til þess að auðveldara sé að draga voðina eftir botninum og að hún sé þannig orðin að íhuga verði og endurskoða þær reglur sem gilda um veiðar á snurvoðabátum. Það eru sjómenn sem benda öðrum fremur á þetta. Jafnvel þó að þeir hafi hag af því að fá fiskinn úr hafinu, er hugur þeirra þannig að þeir vilja náttúrlega ekki ganga þannig á auðlindina að hún eyðileggist og þau skilyrði og kjör sem fiskar þurfa að alast upp við. Sagan um síldina, norsk-íslenska stofninn, er eiginlega til að minna okkur á hvernig getur farið og hvað margt er hverfult í þessari veröld. Menn ganga út frá því að þeir búi við allsnægtir og góða daga, oft miklu lengur en gerist. Við sáum það best þegar hrunið varð í þessum stofni. Síðan fara menn að veiða aftur þegar stofninn fer að hressast og þá þarf náttúrlega að hafa reglur um það og skiptingu á milli þeirra þjóða sem gera tilkall til stofnsins. Já, það er ekki sama hvernig menn deila út auðlindum. Við sjáum það víða um heim, herra forseti, að til eru lönd sem eiga miklar auðlindir, demanta jafnvel og gull í jörðu. En fáir hafa aðgang eða möguleika til þess að nýta sér það. Til eru t.d. sögur frá Suður-Afríku þar sem örfáir einstaklingar áttu námurnar og höfðu svo þræla til að ná í demantana. Að vinnudegi loknum, eða löngum vinnustundum eins og stundum í þinginu þegar búið að vinna fleiri, fleiri klukkustundir án hvíldar, fóru menn heim en voru þá jafnvel berháttaðir. Það var gert til að leita á þeim svo hægt væri að útiloka að þeir reyndu að stela af þeim sem áttu auðlindina og töldu sig eiga hana. En auðvitað er þetta ekki þannig. Siðferði okkar tíma varðandi hafið, a.m.k. í hinum vestrænu ríkjum, er að minni hyggju það, herra forseti, að maðurinn er ráðsmaður á jörðinni og á að ganga vel um auðlindina og yrkja jörðina og skila henni ekki síðri en þegar hann byrjaði starf sitt. Hið sama á við um í samskiptum manna. Það var átakanlegt dæmið sem ég nefndi áðan frá Suður-Afríku, herra forseti, um hvernig auðlindinni var skipt þar, þ.e. varðandi demantanámurnar. Örfáar hræður áttu demantanámurnar og svo unnu þrælarnir hjá þeim og fengu ekkert og ef þeir mögluðu voru þeir barðir eða jafnvel teknir af lífi. Þetta viljum við ekki sjá, enda er þetta ókristilegt athæfi og við fordæmum þetta. Til eru líka ríki í dag sem hafa þetta þannig, herra forseti, því til eru kannski miklar auðlindir í þeim ríkjum og í þeim löndum, að örfáir hafa aðgang að þeim. Þeir sem hafa aðganginn eru vellauðugir, velta sér upp úr vellystingum og líður jafnvel illa af því þeir eiga svo mikinn auð. Á sama tíma fá aðrir ekki að njóta þess nema að litlu leyti. Ef við setjumst upp í flugvél og fljúgum í kringum hnöttinn þá sjáum við marga slíka staði. Það hlýtur að vera vilji okkar og löngun að hafa samfélagið og löndin þannig uppbyggð að þeir sem í þeim búa hafi jafnan rétt og jafna möguleika til að geta notið þeirra auðlinda eða gæða sem náttúran veitir á hverjum stað. Herra forseti. Ég minnist þess að árið 1974 voru nokkrir bændur á Hellnum á Snæfellsnesi. Hver þeirra var með sína trillu og menn fengu að róa til fiskjar. Það var fallegt að vera um borð í trillunni á skakinu og horfa á jökulinn, hvítan og fallegan. Náttúran undir jökli var fögur þegar menn voru á skakinu þar á bátum sínum, voru að veiða, veiddu fiskinn og fóru svo með hann í land og söltuðu, gerðu að honum sjálfir. Nú er það svo að ef jörð væri seld þar eða á einhverjum svipuðum stað, kannski rétt fyrir norðan Dalvík, nefni svona staði, eða á Vestfjörðum, og mönnum dytti í hug að vera með nokkrar skjátur og trillu til að veiða fisk og eitthvert lítilræði til að salta og selja þá mundi slíkt kosta tugi ef ekki hundruð milljóna. Þetta finnst mér nokkuð ankannalegt, herra forseti, og ég tel að við ættum að reyna að vinda ofan af þessu kerfi í stað þess að styrkja það sífellt með frv. eins og liggja nú fyrir þinginu, þessu hér sem nú er til umræðu, frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Þetta frv. snýst um að afhenda fáum aðilum allan réttinn til að veiða okkar hlut í norsk-íslenska síldarstofninum á grundvelli aflareynslu á árunum 1994--2001. Það er merkilegt að þetta skuli gert svona. Það er líka nokkuð merkilegt að þetta skuli gerast þegar hugmyndir um frjáls viðskipti, frjálsa verslun, frjálsan markað og eðlilega samkeppni eru nokkuð ráðandi í umræðum um efnahagslíf þjóðanna, hvernig því sé best varið. Auðvitað er mjög gott að samkeppni sé á milli manna, milli útgerða og annað. Þess vegna tel ég þetta nokkurn fingurbrjót miðað við þá stefnu sem Sjálfstfl. kennir sig við, samkeppnina og allt það. Það er nokkur mótsögn að minni hyggju, herra forseti, að þetta skuli gert svona. Hér eru nál. sem fylgja þessu frv., eftir að það hefur fengið umfjöllun í sjútvn. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að benda á að ég er sammála nál. samflokksmanna minna í sjútvn., hv. þm. Jóhanni Ársælssyni og Svanfríði Jónasdóttur. Einnig vil ég taka undir margt af því sem segir í nál. hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, sem er í 1. minni hluta sjútvn. Í nál. frá 2. minni hluta sjútvn. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þetta frumvarp sjávarútvegsráðherra byggist á tveimur atriðum, að Fiskistofa úthluti einstökum skipum aflahlutdeild í norsk-íslenska síldarstofninum á grundvelli aflareynslu þeirra frá því að veiðar hófust aftur á stofninum árið 1994`` --- það voru mikil gleðitíðindi, herra forseti, að þær veiðar hófust aftur --- ,, og síðan er sú regla áréttuð að hafi skip komi í stað annars njóti það aflareynslunnar. Þessar breytingar eru lagðar til eftir að ákveðið hefur verið að veiðar á norsk-íslenska síldarstofninum falli undir 5. gr. laga um veiðar utan lögsögu Íslands og að aflahlutdeildum verði úthlutað á skip.``

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því.

Má ég óska eftir því að hv. þm. geri hlé á ræðu sinni um stund?

Já, ég tek þá ósk til greina, herra forseti. (Forseti (HBl): Takk fyrir það. Þetta mál er tekið út af dagskrá um hríð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Þetta frv. er flutt af meiri hluta sjútvn. sem skipa auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Sigríður Ingvarsdóttir, Hjálmar Árnason og Helga Guðrún Jónasdóttir. Hér er einfaldlega brugðist við vegna ákvæðis í frv. til laga um stjórn fiskveiða þar sem kveðið er á um að bátar á krókaaflamarki geti orðið allt að 15 brúttótonn að stærð í stað þess að vera 6 brúttótonn eins og núna er. Þetta hefur í för með sér að að óbreyttum lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun mundi það hafa áhrif á tekjustreymi til Landssambands smábátaeigenda. Það er hins vegar ekki meiningin með breytingum á stærðarmörkum smábátanna. Það er eingöngu verið að bregðast við hugmyndum margra smábátaeigenda sem telja mikilvægt að fá svigrúm til að stækka báta sína til að auka sjóhæfni þeirra og öryggi sjómanna og enn fremur til að tryggja betur hráefnisöflun til fiskvinnslufyrirtækja sem byggja allt sitt á smábátaafla. Af þessu leiðir að til að tryggja það að fjárstreymi til Landssambands smábátaeigenda breytist ekki þarf að flytja sérstakt frv. til að breyta lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun og það felst í frv. sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Þetta mál um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun kom allt í einu upp á í fundi sjútvn., þeim síðasta sem haldinn var. Þá birtust menn allt í einu með þetta frv. Það hefur náttúrlega ekki hlotið eðlilega þingmeðferð og þarf auðvitað að fara fyrir nefndina eftir þessa umræðu. Það þarf að halda fund í nefndinni um málið.

Ég vek athygli hv. þm. á því að þetta mál hefur hlotið eðlilega þingmeðferð og er hér á dagskrá samkvæmt samþykki Alþingis, en það var samþykkt án mótatkvæða í dag að málið skyldi tekið fyrir og er Alþingi sjálft dómari um það hvað er þinglegt og ekki þinglegt í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég var ekki að ræða um það hvort þetta mál væri þinglegt eða ekki heldur var ég að tala um að þetta mál er flutt af meiri hluta sjútvn. Það hefur ekki verið sent til umsagnar og hefur ekki verið kallað í aðila sem eiga hlut að máli til að ræða um það með neinum hætti. Ég tel að alls ekki hafi verið fjallað eðlilega um það fyrr en nefndin hefur tekið málið upp aftur. Mér skilst --- ég stend alla vega í þeirri meiningu og verð leiðréttur ef það er rangt --- að mál sem flutt er með þessum hætti þurfi að fara aftur fyrir nefndina og nefndin að fjalla um málið eftir 1. umr. þess. Ég stend í þessari meiningu. Það var það sem ég átti við þegar ég sagði að það hefði ekki hlotið eðlilega þingmeðferð enn sem komið væri. Ég set ekkert út á það, enda tók ég þátt í því að afgreiða það í dag, að málið fái að koma á dagskrá.

Ég vek athygli hv. þm. á því að það er alsiða og að ég hygg venja að mál sem nefndir flytja gangi til 2. og 3. umr. án þess að þeim sé vísað til nefndar.

Hæstv. forseti. Ég mótmæli þessu og tel afar óheppilegt ef þannig verður staðið að málum í þessu máli, einfaldlega vegna þess að hér er ekki um það að ræða að nefndin flytur málið. Hér er um það að ræða að meiri hluti nefndar flytur málið. Það er ekki nefndin sem slík sem flytur það heldur meiri hluti nefndarinnar. Ég tel fulla ástæðu til þess og mun færa rök fyrir því í máli mínu hér á eftir að kalla til hagsmunaaðila til að ræða um áhrif af þessari lagabreytingu. Vegna þeirrar tillögu sem liggur fyrir um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða, sem eru hér á dagskrá og gert er ráð fyrir að ræða á eftir, er gert ráð fyrir að smábátar sem núna eru undir 6 tonna mörkum, þeir sem hlíta þeim reglum, geti stækkað eða fengið sér nýja báta, látið smíða eða keypt sér nýja báta sem eru allt að 15 brúttótonnum. Þegar menn fóru síðan að athuga málið kom í ljós að lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun mundu komast í uppnám að því leyti að ýmsir af þeim sem greitt hafa til Landssambands smábátaeigenda, samkvæmt lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, mundu ekki endilega gera það í framhaldinu, þeir gætu vikið sér undan því vegna þess að í lögunum er ekki gert ráð fyrir því að svo stórir bátar séu innan þess kerfis. Af þessum sökum ákvað meiri hluti nefndarinnar á síðasta fundi hennar að flytja þetta mál. Það var lagt þar fram og kynnt í fyrsta skipti þannig að við höfum ekkert tækifæri fengið til að kynna okkur hvaða áhrif gætu hugsanlega orðið af málinu. Ég tel að full ástæða sé til að fara yfir þetta og skoða málið vel þar sem vel kemur til greina að einhver vandamál fylgi þessari breytingu. Við erum að tala um báta sem orðnir eru stærri en þeir sem nú tilheyra hópnum sem Landssamband smábátaeigenda hefur yfir að ráða, báta yfir 12 lestum og þá kemur til skylduskráning á bátum sem eru ekki undir þeim mörkum. Þarna getur ýmislegt komið til. Síðan er annað, hæstv. forseti, sem er ástæða til þess að vekja athygli á. Hæstv. forsrh. hefur undanfarna daga ítrekað verið með yfirlýsingar um það, þess er skemmst að minnast þegar Samtök iðnaðarins birtu fræga skoðanakönnun um áhuga Íslendinga á að ganga í Evrópusambandið, að það væri kannski ástæða til að skoða hvort ríkið ætti ekki að hætta að innheimta gjöld fyrir Samtök iðnaðarins. Bíddu nú við, af hverju er ég að nefna þetta? Það er vegna þess að lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun eru af nákvæmlega sama tagi og lögin þar sem verið er að innheimta gjöld til iðnaðarins, fyrir iðnaðinn á vegum hins opinbera. Sé það ólöglegt liggur það auðvitað í augum uppi að lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun eru líka í uppnámi. Er skynsamlegt að breyta þeim lögum, bæta inn í lögin eða stækka þann hóp sem undir þau fellur? Ég er ekki að halda því fram að ekki eigi að gera þessa breytingu. Ég held því hins vegar fram að ástæða sé til að skoða málið betur í nefndinni. Það gafst ekki tækifæri til þess á áðurnefndum fundi og þarf þess vegna að gera það á milli umræðna. Það ástæðan, hæstv. forseti, fyrir því að ég komst svo að orði í upphafi. Það er á ýmsan hátt snúið að ræða um stærðir á bátum. En hér hafa menn lent í ýmsum vandamálum vegna stærðarmælinga. Þær eru ekki færri en þrjár mælingarnar, mismunandi mælingar sem gilda nú í smábátaflotanum. Þessi mælikerfi sem öll eru í gildi í smábátaflotanum voru fjögur á sínum tíma, þ.e. áður en tekin var upp brúttótonnamælingin yfir allan hópinn voru þessi mælikerfi fjögur. Þegar þær reglur voru settar sem í gildi eru í lögunum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, gerðu menn ráð fyrir því að nota mælikerfi sem byggist á rúmlestum. Þess vegna er talað um 10 rúmlestir þegar verið er að tala um þá sem eiga aðild að Landssambandi smábátaeigenda. Sá mælikvarði sem verið er að leggja til að verði notaður við stærðarmælingar á þessum bátum sem hér er um að ræða er 15 brúttótonn, sem er allt önnur mæling. Þetta ruglar auðvitað dæmið á ýmsan hátt. Rétt er að nefna að á fund nefndarinnar komu fulltrúar Landssambands smábátaeigenda og lögðust gegn þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til, þ.e. sem verið er að leggja til í breytingu á lögunum um stjórn fiskveiða sem á að ræða hér síðar á fundinum. Þeir lögðust gegn þessu vegna þess að þeir töldu að verið væri að vega að samtökum sínum með því að leggja til að smábátakerfið færi upp í 15 tonn. Þar með væri verið að vega að samtökunum á þann hátt að stór hópur öflugustu útgerðarmannanna mundi fara út úr samtökunum og í önnur samtök sjávarútvegsins. Nú held ég að það hafi kannski ekki verið hugmyndin á bak við þessa tillögu. Ég get alveg sagt frá því vegna þess að ég tók þátt í umræðu um hversu mikla stækkun ætti að leyfa í smábátakerfinu, í þeirri nefnd um endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða sem sat á liðnu hausti. Þar var rætt um þessa hluti. Ég lagði þar til að gerð yrði breyting í þá átt að þessir bátar mættu stækka upp í svona 8, 9 eða jafnvel 10 tonn. Þeir sem þekkja til þessara mála vita að ef 6 tonna bátar eru stækkaðir upp í 10 tonn samkvæmt því mælikerfi sem hér um ræðir, eru þetta orðnir býsna stórir bátar, líklegast meira en helmingi stærri en 6 tonna bátarnir eru í dag. Og miklu meira en helmingi stærri en margir af þeim þó þeir séu mældir 6 tonn. Tillagan sem er um að þessir bátar verði 15 tonn, er í raun um það að þessir bátar stækki þrefalt og meira en það. Það er út af fyrir sig nokkuð sem ég get vel hugsað mér að verði samþykkt. En það veldur vandamálum sem þarna eru komin upp á yfirborðið og sem forustumenn Landssambands smábátaeigenda mótmæltu á fundi nefndarinnar. Meiri hluti nefndarinnar bregst þá við með þessum hætti, að reyna að tryggja að Landssamband smábátaeigenda hafi áfram þennan hóp útgerðarmanna undir sínum verndarvæng, ef svo má að orði komast, með því að breyta lögunum. En ástæða er til að fara varlega í málið og a.m.k. að skoða vandlega hvort einhver önnur áhrif geti fylgt þessari breytingu. En svo verður að hafa í huga að hæstv. forsrh. er búinn að vera með digrar yfirlýsingar, ekki einu sinni heldur oftar, um að allar líkur séu á því að ríkið verði að hætta svona löguðu, hætta að innheimta gjöld fyrir atvinnuvegina, t.d. iðnaðarmannasamtökin. Það liggur sem sagt, eins og ég sagði, í augum uppi að hér er nákvæmlega sams konar mál á ferðinni. Þess vegna er ástæða til að gera kröfu um að þetta mál verði tekið inn í nefndina aftur á milli umræðna, að kallað verði bæði í hagsmunaaðila og þá sem best þekkja til hvað varðar lögfræðihliðina á þessu máli og áhrifin sem hugsanlega yrðu og fara yfir málið í nefndinni. Það var ekki gert einfaldlega vegna þess að enginn tími var til þess. Málið var kynnt undir lok síðasta fundar eins og ég er búinn að segja hér áður. Þetta vildi ég segja um frv. og mér finnst að hæstv. forseti eigi að tryggja að þessi háttur verði hafður á. Ég hef staðið í þeirri meiningu, og vil gjarnan fara yfir það betur ef það er rangt, að ef einhver hluti nefndar, þó það sé meiri hluti, flytji mál sem ekki hefur verið lagt fram með venjubundnum hætti þá sé eðlilegt, a.m.k. ef einhver geri um það kröfu, að málið fari fyrir nefndina milli umræðna og að fjallað sé um það þar. Ég sé enga ástæðu til annars. Mér finnst það bara liggja í augum uppi að menn hljóta að verða við þeirri kröfu. Það er alveg sérstök ástæða til þess að kalla í nefndina sem hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin skipaði núna á dögunum til þess að skoða hvort lög af þessu tagi sem notuð eru til þess að innheimta gjöld fyrir iðnaðinn í landinu og fyrir Landssamband smábátaeigenda, með þessum lögum sem hér er um að ræða, standist eða ekki. Fyrir liggur álit umboðsmanns Alþingis sem hæstv. forsrh. segir að geri mönnum skylt að fara yfir þetta og hæstv. forsrh. telur að líkur séu á því að það verði bara að hætta þessu, það verði bara að hætta innheimtu fyrir atvinnuvegina með þeim hætti sem hér er gert. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra núna, en ég sé ástæðu til þess að ræða málið og setja fram óskir mínar um að nefndin komi saman milli umræðna til þess að fara yfir það.

Herra forseti. Miðað við framsögu hv. formanns sjútvn., Einars K. Guðfinnssonar, kann mönnum að virðast að þetta sé nú frekar lítið mál. En svo er ekki þegar betur er að gáð vegna þess að þetta frv. um breytingu á lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, sem er á þskj. 1264, er afleiðing af ákveðnum tillögum sem eru í frv. um stjórn fiskveiða. Þær birtust okkur fyrst í þingsölum þegar hæstv. sjútvrh. kynnti það frv. því þá birtist í raun ástæða þess að þetta mál er flutt, en í 5. gr. frv. eins og sjútvrh. kynnti það í 1. umræðu um mál nr. 562, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, sagði: ,,Í stað orðanna ,,6 brl. eða 6 brúttótonnum```` --- sem er nú ekki alveg það sama og ekki alveg sama mælingin --- ,,í 2. málsl. 6. mgr. 11. gr. laganna kemur: 15 brúttótonnum.`` Þar kom sem sagt inn ástæðan fyrir því að síðar í meðförum sjútvn. tók meiri hlutinn þá ákvörðun að leggja fram sérstakt frv. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Ástæða þess er þessi tillaga í 5. gr. áðurnefnds frv. um að breyta 6 brúttólesta viðmiðunum og 6 brúttótonna viðmiðunum í 2. málsl. 6. mgr. 11. gr. laganna í 15 brúttótonn. Meiri hlutinn tók ákvörðun um fylgja þeirri tillögu eftir sem birtist í frv., en sú tillaga mun eiga rætur sínar að rekja í skýrslu hinnar margfræðu endurskoðunarnefndar sem oft hefur nú gengið hér undir nafninu sáttanefndin.  Í greinargerð með frv. þar sem þessi 15 brúttótonn koma fyrst fram, segir um 5. gr., með leyfi forseta: ,,Hér er lagt til að takmarka beri stærð krókaaflamarksbáta við 15 brúttótonn í stað 6 brl. eða 6 brúttótonna eins og gert er í núgildandi lögum. Þykir 6 brl. eða 6 brúttótonna takmörkunin of þröng, m.a. af öryggisástæðum. Er þetta í samræmi við tillögur meiri hluta nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Þetta ákvæði á þannig einungis við krókaaflamarksbáta og gildir ekki um dagabáta.`` Nú ber svo við að strax þegar þessi tillaga kom frá endurskoðunarnefndinni --- ég held ég muni rétt eftir því --- kom fram hjá forustumönnum Landssambands smábátaeigenda að þeir væru algjörlega andvígir því að þetta yrði sett í lagafrv. eða gert að lögum, að slík stækkunarheimild yrði notuð miðað við tillögu endurskoðunarnefndarinnar og farið í 15 brúttótonnin, sem er svo ástæða þessa frv. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Enda könnuðust þeir í Landssambandi smábátaeigenda ekki nokkurn skapaðan hlut við að þeir hefðu óskað eftir því á neinu stigi máls að þessi tillaga kæmi fram. Þeir hafa lýst sig andvíga því að setja þessi tillögu fram í frv. Það var auðvitað ekkert hlustað á þeirra rök í þessu máli frekar en það var hlustað á rök smábátasjómanna eða Landssambands smábátaeigenda þegar kvótasetningunni var skellt á smábátana. Þó að menn hefðu bent á það með mörgum rökum að engin ástæða væri til þess að fara í þá kvótasetningu, í ýsu, ufsa og steinbít, þá var það auðvitað gert þrátt fyrir það. Hæstv. sjútvrh. hefur svo verið að dunda sér við það á síðasta ári og það sem af er þessu að úthluta í smáskömmtum einhverjum kvótum til krókabátanna í andstöðu við það sem þeir báðu um, því þeir vildu fá að vera áfram í sínu aflahámarkskerfi og færðu fyrir því þau rök að ýsustofninn væri mjög að braggast. Auðvitað þóttust sjómennirnir sjá það á sínum krókum að upp væri að vaxa stór ýsustofn. Það hefur svo komið í ljós núna í togararallinu að í fjöldamörg ár hefur ekki mælst annar eins ýsustofn. Ástæðan fyrir kvótasetningu ýsunnar var því engin og er það auðvitað eins og um fleiri verk þessarar ríkisstjórnar sem tekur sér ýmislegt fyrir hendur þó ástæðan fyrir því sé engin. Það er bara út í loftið, tómt bull og kjaftæði. En samt fara menn þessa vegferð á móti bæði sjómönnum sem vinna í þessu kerfi og hagsmunasamtökum þeirra. Ég ætla ekki að halda því fram að ekki megi finna sjómann, herra forseti, einhvers staðar á landinu sem mundi vilja að þessir bátar stækkuðu í 15 brúttótonn. Ekki get ég nú haldið því fram. En ég verð hins vegar að segja að ég hef ekki hitt hann. Ég heyri það á einhverjum í sjútvn. að þeir telja sig hafa hitt menn sem vilja fá svona báta og því beri að fara í þá átt enda er vafalaust um tryggt atkvæði að ræða. Samt sem áður fer þessi tillaga gegn áherslum og framsetningu Landssamtaka smábátamanna, eins og reyndar hefur verið gert núna í eitt, tvö ár, að fara ævinlega á móti því sem mennirnir á sjónum og í greininni vinna, hafa viljað hafa í starfumhverfi sínu. Það hefur bara verið mottó þessarar ríkisstjórnar að fara ávallt þær leiðir sem valdið geti nógu miklu ósætti. Í þessu frv. koma menn síðan með sérstaka tillögu til að ná að færa afla á milli ára því honum hafi verið svo seint úthlutað. Það hafi ekki verið hægt að veiða hann. Við þessu var öllu varað. Menn lögðu það beinlínis til á síðasta sumri að kvótaúthlutuninni yrði þó alla vega frestað til áramóta þannig að mönnum gæfist kostur á að stunda veiðarnar með eðlilegu úthaldi. Menn þóttust sjá fyrir að úthlutunarstefnan og reglurnar mundu aldrei ná að klárast miðað við eðlilegt úthald flotans. Það var auðvitað reyndin. Margt hefur orðið til að framkvæmdin hefur eyðilagt útgerðarmynstur margra minni báta á síðastliðnu ári og síðastliðnu hausti, sérstaklega hvað varðar ýsuna. Mér kemur ekkert á óvart þó margir bátar á Vestfjörðum séu t.d. núna við að klára þennan litla steinbít sem úthlutað var. Vafalaust verður eitthvað óveitt af honum af þeim heimildum sem úthlutað er á stærri skipin og notað í tegundatilfærslu til að framleiða grálúðu. Þetta er nú saga samvinnu stjórnvalda við smábátasjómenn um hvernig þeir hefðu viljað stjórna þessum veiðum og fara í þessar breytingar. En stjórnvöld hafa ævinlega séð sér hag í því, af einhverjum annarlegum ástæðum sem ég kann ekki skil á, að fara aðrar leiðir en þær að reyna að vera í samstarfi við þá sem eiga að vinna eftir lögunum. Það er einnig verið að gera hér núna í þessu 15 tonna máli. Og 15 brúttótonnin eru, eins og ég sagði, ástæða frv. um skipaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Hefði millileiðin orðið fyrir valinu, sem Landssamband smábátaeigenda taldi að þeir gætu kannski sætt sig við, að breyta þessum sex brúttórúmlesta og brúttótonna viðmiðunum í lögunum í tíu tonn, tíu brúttórúmlesta viðmiðun eða tíu brúttótonna viðmiðun, þá hefði þetta frv. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun, herra forseti, aldrei þurft að koma fyrir þingið. Þá hefði greiðslugrunninum ekkert verið breytt því greiðslugrunnurinn til Landssambands smábátaeigenda byggir á því, eins og lögin eru í dag, að til þeirra sé greitt af skipum undir 10 brúttórúmlesta viðmiðunum. Reyndar er einhvers staðar grátt svæði þarna á milli, frá tíu og upp í tólf, því kjarasamningar annarra sjómanna, þ.e. Sjómannasambands Íslands, Farmannasambandsins og Vélstjórafélagsins, miða flestir við að greiðslutengt sé í gegnum greiðslumiðlun gjald til þeirra samtaka gegnum lögin um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun af skipum yfir tólf tonn eins og kjarasamningarnir kveða á um. Þannig að það er nú pínulítið grátt svæði þarna á milli.

Það verður slagur um það.

Já, það er rétt hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Það er mjög hætt við að einhver slagur geti orðið um þá sem þar hafa verið staddir. Ég hygg einnig að það séu til einhverjir aflamarksbátar sem hafi verið í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Það sem hér er verið að leggja til, herra forseti, með þessu litla frv. sem lítur nú svona sakleysislega út, um breytingar á skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, er að mínu viti afleiðing þess að menn hafa tekið vitlausa stefnu varðandi stækkuanrmöguleika á krókabátunum. Ég tel að það hefði alveg nægt að fara t.d. í tíu brúttórúmlestir. Það er sama tillaga og Landssamband smábátaeigenda var með, þegar þeir sendu okkur tillögur sínar inn í sjútvn., þegar þeir komu á fund okkar. Ég vil, með leyfi forseta, ef ég finn það í þessum gögnum lesa upp hver afstaða þeirra til málsins er. Hún er svona, með leyfi hæstv. forseta. Ég vitna hér í umsögn Landssambands smábátaeigenda til sjávarútvegsnefndar, en þar segir: ,,Í stað orðanna ,,6 brl. eða 6 brúttótonnum`` í 2. málsl. 6. mgr. 11. gr. laganna kemur: 15 brúttótonnum.`` Síðan kemur athugasemd Landssambands smábátaeigenda, með leyfi forseta, um þessa grein og hljóðar svo: ,,Frumvarp það sem hér er til umsagnar gerir ráð fyrir að heimilt verði að stækka krókabáta úr sex brúttórúmlestum eða sex brúttótonnum upp í 15 brúttótonn. Landssamband smábátaeigenda leggur til að þessu verði breytt þannig að miðað verði við 10 brúttórúmlestir.`` Síðar segja þeir, með leyfi forseta: ,,Helstu ástæður þess eru: 1. Tilkoma aflamarks á alla báta sex brúttórúmlestir að 10 brúttórúmlestum 1. janúar 1991`` --- þegar lögin nr. 38 tóku gildi --- ,,varð til þess að veiðiheimildir þessara báta fluttust í verulegum mæli á stærri skip. Bátunum fækkaði um nokkur hundruð og eru nú aðeins 130.`` --- Þ.e. bátar á milli sex og tíu brúttórúmlestir. --- ,,Veiðiheimildir þessara báta eru frá því að vera nánast engar upp í að vera viðunandi. Óveruleg nýsmíði hefur átt sér stað í þessum hópi, enda veiðiheimildir ekki gefið tækifæri til endurnýjunar. Með breytingartillögu Landssambands smábátaeigenda væri þessum aðilum gefið tækifæri á að komast inn í krókaaflamarkið, með meiri veiðiheimildir en þeir hafa í dag. Það er mat undirtitaðs að lækkun úr 15 brúttótonnum ...`` --- eins og ráðgert er í frv. og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mælti fyrir áðan. Þar er tillaga um að hafa þá viðmiðun í þessu frv. um greiðslumiðlun. Þá segir áfram, með leyfi forseta: ,,Það er mat undirritaðs að lækkun úr 15 brúttótonnum í 10 brúttórúmlestir, muni ekki leiða til stórfelldrar veðlækkunar báta í krókaaflamarki eins og veruleg hætta er á ef miðað væri við 15 brúttótonn.`` Þeir telja sem sagt að veruleg hætta sé á því að þessir bátar, á bilinu sex til tíu tonn falli verulega í verði við breytinguna sem hér er lögð til, að að þeim verði sérstaklega vegið. Þar er nú verið að tala um 130 báta. ,,Einkum er það vegna mikils mismunar á aflaheimildum báta milli sex og tíu og tíu til fimmtán, afkastagetu bátanna, endurbóta sem hefur verið talsverð á bátum milli tíu og fimmtán, en eins og áður sagði nánast enginn á bátunum á milli sex og tíu. 2. Við framgang laga um kvótasetningu krókabáta, lækkaði verðmæti bátanna um hundruð milljóna. Dæmi eru um verðlækkun einstakra báta 15 milljónir niður í 10 milljónir. Ástæðar þessa var skerðing á veiðiréttinum og að veiðum þeirra var ekki lengur stjórnað með fjöldatakmörkunum.`` Hér er enn ein lýsingin dregin fram á því hvernig kvótasetningin hefur farið með smábátaflotann en hún hefur aukist þar eins og við vitum.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Ég þarf í sjálfu sér litlu við það að bæta sem hér hefur komið fram hjá hv. tveimur fyrri ræðumönnum. Málið er flutt af meiri hluta sjútvn. og hefur þar fengið mjög litla umfjöllun. Þegar forsvarsmenn Landssambands smábátaeigenda komu á fund nefndarinnar lýstu þeir sig andvíga þessum breytingum. Ég tel að nefndin hafi ekkert velt fyrir sér eða fengið yfirlit yfir afleiðingar þessara breytinga, að gefa stækkunarmöguleika frá 6 tonnum og upp í 15. Fimmtán tonna bátur er orðinn afkastamikil fleyta sem eflaust mun kalla á að menn vilji fá möguleika á að fara í öðruvísi veiðar, þ.e. séu menn komnir með slík tæki í hendur. Eins og getið er um í frv. er lagt til að heimilt verði að veita bátum, allt að 15 brúttótonnum, leyfi til að veiða í atvinnuskyni með krókaaflamarki. Til þessa, eins og kunnugt er, hefur slík veiði verið bundin við báta undir 6 tonnum. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð en tek undir þau sjónarmið að nauðsynlegt væri að kalla aðila til umfjöllunar um málið milli umræðna í hæstv. sjútvn., fjalla um málið og leggja niður fyrir sér hvaða afleiðingar málið gæti haft. Við verðum að sjá fyrir okkur til hvers svona breytingar muni leiða. Eins og getið er um í lok grg. þykir rétt að krókaaflamarksbátar, þó þeir verði allt að 15 brúttótonn að stærð, teljist til Landssambands smábátaeigenda. Það er einvörðungu getið um að frv. sé ætla að tryggja það. Við höfum ekki haft möguleika á að fara neitt yfir þau mál þó að fram hafi komið við þessa hröðu yfirferð nefndarinnar að svo muni verða. Ég tek undir það, virðulegur forseti, með fyrri ræðumönnum að málið eigi að koma aftur til umfjöllunar í hv. sjútvn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1262 sem er 562. mál þingsins. Þetta er nál. um frv. þar sem lagðar eru til ýmsar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Meginbreytingin felst þó í því að verið er að taka upp svokallað veiðigjald, að lagt verði veiðigjald á veittar veiðiheimildir samkvæmt lögunum eins og nánar er útskýrt í frv. Ætlunin er að þessi gjaldtaka hefjist á árinu 2004 og hækki smám saman fram til ársins 2009 og verði eftir það 9,5% af gjaldstofninum. Það var nokkuð rætt í nefndinni hvernig bæri að skilgreina þetta veiðigjald. Menn höfðu ýmsar hugmyndir um það hvort þetta væri þjónustugjald, skattur eða auðlindarenta. Þetta mál var krufið nokkuð til mergjar og niðurstaðan varð sú eins og fram kom í nefndinni að eins og gjaldið væri sett fram í frv. stæðist það formkröfur sem eru gerðar til gjaldsins hvernig svo sem menn líta á það, þannig að í rauninni eru ekki sérstök pólitísk álitaefni í þessum efnum. Aðalatriðið er að það hefur ekki efnislega pólitíska þýðingu. Ég vil í þessu sambandi líka nefna það áður en ég kem að sjálfum breytingartillögunum að í nefndinni var töluvert mikið rætt um áhrif þess að gjaldstofninn byggist á þorskígildunum, mælieiningunni þorskígildi. Það voru ýmsar ábendingar um að þorskígildið væri kannski ekki alveg hlutlaus mælikvarði, gæti haft það í för með sér að það stýrði veiði með ýmsum hætti, það væri ívilnandi fyrir þá sem væru að veiða stærri fiskinn og væri þess vegna torveldandi fyrir þá sem væru að veiða smærri fiskinn. Þess vegna er það niðurstaða meiri hluta sjútvn. að leggja það til að ofan í þessi mál verði farið alveg sérstaklega og einnig reglur um slægingarstuðul og kvótanotkun og taka á spurningunni um yfir- og undirstöðu vegna stærðar fisks. Við teljum nauðsynlegt að þessari endurskoðun verði lokið þannig að hægt sé að gera breytingar sem geti tekið gildi við upphaf fiskveiðiársins 2003/2004, en út af fyrir sig væri hægt að gera hluta af þessum tillögum virkar fyrr ef þær fela ekki í sér lagabreytingu. Eins og hér kom fram í síðasta máli er í frv. lagt til að hækka stærðarmörk krókaaflamarksbáta úr 6 brúttótonnum í 15 tonn. Eins og mönnum er ljóst eru rökin fyrir þessu fyrst og fremst tvenns konar, annars vegar að auka öryggi við sjósókn og tryggja jafnari hráefnisöflun í fiskvinnslu sem fyrst og fremst vinnur úr afla smábáta. Það er auðvitað kominn nýr veruleiki sem þessir bátar vinna eftir með tilkomu krókaaflamarksins 1. september sl. og þau rök sem áður voru fyrir því að hafa þessa báta minni eru þess vegna ekki fyrir hendi með sama hætti. Það er hins vegar, eins og gert er ráð fyrir í sérstöku frv., tryggt að það hafi ekki áhrif á tekjur Landssambands smábátaeigenda. Ef ég fer yfir helstu breytingartillögurnar þá er gerð sú brtt. við 1. gr. að opnað verði á það að fleiri en Hafrannsóknastofnun geti stundað fiskirannsóknir og veitt fisk í því skyni án þess að hafa til þess veiðiheimildir að öllu eða einhverju leyti. Þetta er að okkar mati mjög mikilvægt skref í þá átt að opna á virkari þátttöku fleiri aðila. Það hefur orðið mikil breyting í okkar þjóðfélagi, menntun hefur aukist og þessi þekking er til víðar í þjóðfélaginu og þess vegna eðlilegt að opna á þennan möguleika. Eins og menn muna var við breytingar á lögunum um krókaaflamarkið á sl. hausti ákveðið að hafa veiðiskylduna, möguleikann á kvótaframsali, eins og hann hafði verið í þorskaflahámarkinu, 30%. Það hafa hins vegar komið ábendingar frá smábátasjómönnum, þar á meðal Samtökum smábátasjómanna, um að eðlilegast væri að hafa þetta 50% eins og er í almenna alflamarkskerfinu og það er niðurstaða meiri hlutans að verða við því. Enn fremur hefur, eins og mönnum er ljóst, krókaaflamarkið verið að þróast og menn hafa verið að færa aukinn veiðirétt inn í það kerfi á yfirstandandi fiskveiðiári og ekki öll kurl komin til grafar þar enn þá. Það er því ljóst að til þess að tryggja að ekki falli niður neinar heimildir, þarf að gefa mönnum möguleika á því að færa með sér heimildir að öllu leyti yfir á næsta fiskveiðiár. Það er líka ábending Landssambands smábátaeigenda og við verðum við því. Það hefur verið deilt töluvert mikið um þær reglur sem hafa verið uppi varðandi hámarkskvótahlutdeild eða aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila. Í frv. var gert ráð fyrir því að hækka þetta svokallaða kvótaþak talsvert mikið. Við leggjum hins vegar til í meiri hlutanum að ganga veginn til baka og lækka þetta frá því sem frv. gerir ráð fyrir eins og það er nánar útskýrt og teljum einfaldlega að sú reynsla hafi fengist af þessu að ekki sé ástæða til þess að gera róttækar breytingar á kvótaþakinu. Síðan eru hér ýmsar breytingar sem út af fyrir sig eru ekki efnislegar frá núverandi framkvæmd varðandi skyldu opinberra aðila til að veita sjútvrn. og Fiskistofu nauðsynlegar upplýsingar. Gert er ráð fyrir því, sem er mjög mikilvægt, að koma til móts við sjónarmið aflamarksbáta, sérstaklega þeirra báta sem eru með litlar aflaheimildir með því að svokallaður 3.000 lesta pottur sem hefur verið úthlutað úr árlega og átti að úthluta úr árlega til ársins 2006, verði gert varanlegt. Hér er þó ekki um það að ræða að þessir bátar fái þennan afla sem hlutdeild, heldur verði hér eingöngu um að ræða árlega úthlutun á aflamarki en lagt er til að sólarlagsákvæði sem var í lögunum hverfi burtu og þannig skapast auðvitað meira rekstraröryggi fyrir þennan flokk báta. Svipað má segja varðandi sérstakar aflaheimildir sem Byggðastofnun hafði til úthlutunar og áttu að renna út frá og með fiskveiðiárinu 2005/2006. Hér er gert ráð fyrir því að þeim aflaheimildum verði úthlutað áfram án tímatakmarkana, en að þær verði færðar undir forræði sjútvrn. eins og eðlilegt er eftir að fiskveiðiárinu 2005/2006 lýkur. Ýmsar breytingar eru lagðar til varðandi gildistökuákvæði frv. eins og þar er nánar útskýrt. Ég vil þó sérstaklega nefna að það er ákveðið að sjútvrh. muni að höfðu samráði við Byggðastofnun úthluta á þessu fiskveiðiári allt að 500 tonnum af óslægðum botnfiski í þorskígildum talið til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem hafa lent í vandræðum vegna samdráttar í sjávarúvegi. Þarna er raunverulega verið að opna á þriðjungs úthlutun á fyrirhuguðum byggðakvóta sem frv. gerði ráð fyrir að yrði settur upp. Síðan er hér mál sem lætur kannski ekki mjög mikið yfir sér þegar menn skoða þetta í heild sinni, en er þó merkilegt. Það hefur orðið mikil þróun varðandi uppbyggingu þorskeldis í landinu. Það eru ákveðnir hlutir sem hafa staðið því fyrir þrifum sem hér er m.a. verið að bregðast við með því að opna á heimild til ráðherrans til þess að úthluta sérstökum aflaheimildum til þeirra sem stunda þessa þróunarvinnu og það er auðvitað afar mikilvægt. Ég vil, virðulegi forseti, áður en ég lýk þessu aðeins segja að það hefur oft verið rætt um byggðakvóta og þau mál öllsömul og þau eru meira í deiglunni núna en stundum áður, þau verða auðvitað alltaf í umræðunni í hvert einasta skipti sem þessum heimildum er úthlutað. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að við höfum á undanförnum árum gengið býsna langt í þessum efnum. Þegar allt er til tekið eru um 7.600 tonnum úthlutað á ári hverju í formi byggðakvóta með einum eða öðrum hætti. Það er í fyrsta lagi þessi byggðakvóti sem er í ferskustu minni, 2.300 tonn. Það eru 2.300 tonn sem hæstv. sjútvrh. hefur úthlutað til byggðarlaga sem hafa orðið fyrir mikilli skerðingu, m.a. vegna þess að orðið hefur rækjubrestur, og byggir á tiltekinni grein fiskveiðistjórnarlaganna eins og mönnum er kunnugt um. Það er líka heimild sem Byggðastofnun hafði í þessu sambandi og þegar þetta er allt saman lagt saman, þá eru þetta um 7.600 tonn og síðan eru 3.000 tonn sem úthlutað er með sérstökum hætti til báta sem hafa aflamark innan við 200 tonn og hafa hlutfallslega komið best þeim sem eru með tiltölulega litlar aflaheimildir. Ég vil vekja athygli á þessu og ég held að menn þurfi að íhuga það mjög hversu langt þeir vilja ganga í þessum efnum. Ég veit að um þetta eru menn ekkert endilega sammála og síst af öllu í stjórnarmeirihlutanum og ég held að það væri æskilegt að menn reyndu að finna leið til þess að feta sig frekar út úr þessu og finna aðrar leiðir til þess að styrkja þessar byggðir. Í því sambandi hef ég mínar ákveðnu meiningar um þau mál. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem verið er að gera á frv. sjálfu. Það er auðvitað ekki verið að gera grundvallarbreytingar á hugmyndunum varðandi veiðigjaldið, en það er hins vegar verið að gera ýmsar breytingar á frv. að öðru leyti sem ég held að geti haft góð og farsæl áhrif frá því sem annars hefði orðið.

Herra forseti. Áður en við förum í gegnum umræðu og sjónarmið í þessu máli finnst mér nauðsynlegt að fá hér með andsvari ákveðnar upplýsingar frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, formanni sjútvn. Ég hef tekið eftir því að í brtt. meiri hlutans er lagt til að bráðabirgðaákvæði XXV falli brott en efni þess gert að 9. gr. a. í frv., ef ég man rétt. Nú er það svo að bráðabirgðaákvæði XXV í lögunum er þó nokkuð öðruvísi orðað en 9. gr. a. er orðuð í brtt. meiri hlutans. Ég tek t.d. eftir því að síðasta málsgrein bráðabirgðaákvæðis XXV í lögum um stjórn fiskveiða, sem er um báta undir 10 brúttórúmlestum og minni, er ekki með inni í þeim kafla sem færður er yfir í 9. gr. a. í tillögunum. Ég held ég hafi skilið það rétt að allt annað í þessu bráðabirgðaákvæði falli niður. Ég vil spyrja hv. þm. hvort þetta sé réttur skilningur og hvort að þessu þurfi ekkert að huga.

Virðulegi forseti. Athygli mín hafði svo sem verið vakin á þessu atriði varðandi síðustu málsgreinina. Þar er það hins vegar þannig, eins og hv. þm. tekur eftir, að þar er um það að ræða að verið er að úthluta aflahlutdeild í þorski til aflamarksbáta og þeirri úthlutun hefur verið lokið þannig að sú aflahlutdeild er einfaldlega komin á bátana. Í þessum 3.000 tonna potti er ekki um að ræða, og það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því, það er ekki um að ræða úthlutun á aflahlutdeild heldur eingöngu úthlutun á aflamarki. Þess vegna þarf að hafa þetta svona. Aflahlutdeildinni var á sínum tíma úthlutað með þeim hætti sem gerð er grein fyrir í þessu bráðabirgðaákvæði og þar sem þeirri úthlutun er lokið, er einfaldlega engin þörf á því að kveða á um það í þessum lögum vegna þess að þetta er búið að taka gildi.

Ég þakka þetta svar. Ég mun fara betur yfir það síðar í ræðu minni um þetta mál. Ég tók eftir því, hæstv. forseti, að hv. þm. notaði hér setningu sem ég hef nokkrum sinnum heyrt hann nota að undanförnu og hann notaði hana núna í sambandi við að stækka bátana í 15 brúttórúmlestir,  Ég vil bara segja það að ég tel að sá veruleiki sem hv. þm. er að víkja að varðandi það að krókaflamarkið var búið til hafi verið vondur veruleiki, það hafi verið vondur veruleiki að fara þá leið að búa hann til. Ég tel líka að ekki verði hjá því vikist í framtíðinni ef menn ætla að halda sér í þessum veruleika, en endalaust að halda áfram að búa það til sem hv. þm. vék að varðandi byggðapottana, því það er innbyggt í þennan veruleika sem menn hafa búið til að það verða endalausar uppákomur í byggðunum og menn munu þess vegna halda áfram að búa til alls konar byggðapotta. Í því frv. sem við nú ræðum er m.a. búið að búa til byggðapott sem á að koma að fullu til framkvæmda á kosningaárinu 2007.

Virðulegi forseti. Það sem ég hef sagt um þennan veruleika, það er bara veruleikinn. Það er þannig að þetta krókaaflamark tók gildi 1. september síðastliðinn, að vísu hafði lítil útgáfa af því tekið gildi árinu fyrr eins og menn muna. Okkur hafði tekist að fresta gildistöku laganna eins og við vitum tvisvar sinnum. Niðurstaðan varð hins vegar sú eins og við þekkjum að krókaaflamarkið varð til og þá var farið í það að auka veiðiréttinn í krókaaflamarkinu eins og menn hafa verið að gera og reyna að tryggja að þær byggðir sem yrðu ella fyrir mesta tekjutapinu fengju það bætt upp með einhverjum hætti og byggðakvótinn var sú aðferð sem niðurstaða varð um. Hann var auðvitað búinn til í þeim tilgangi að sjá til þess að aflaheimildirnar færu inn á þau byggðarlög sem annars fengu mestu skerðinguna, mestu hlutfallslegu skerðinguna á milli ára, þ.e. ef aflinn á síðasta árinu sem þorskaflamarkið var við lýði var borinn saman við úthlutunina á þessu fiskveiðiári. Út úr því kom það sem við þekkjum og er umdeilt og umdeilanlegt eins og úthlutanir af þessu taginu hafa alltaf verið.

Herra forseti. Nú er klukkan orðin rúmlega hálfátta að kvöldi og ekki hefur enn þá verið gefið matarhlé. Það stóð svoleiðis á fyrir þeim sem hér stendur að hann notaði þó nokkurn hluta af morgninum, reyndar líka allt gærkvöldið fram til klukkan tvö í nótt við að ganga frá nefndarálitum og þar að auki tímann frá hálfeitt til klukkan að verða rúmlega hálftvö við að ganga frá nefndarálitum og mætti þess vegna, því miður, aðeins of seint í atkvæðagreiðslu. Ég skrapp að vísu niður í dag og fékk mér kaffi og eina kökusneið. En ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að nú er ég orðinn ansi svangur og þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi gefa okkur stutt matarhlé, þótt ekki væri nema í korter. Það dugar mér til að setja í mig, ég veit ekki með aðra þingmenn. Ég vil fara fram á það í allri vinsemd við hæstv. forseta að við fáum örstutt matarhlé, þeir þingmenn sem erum að sinna þessari umræðu sem mér finnst skipta mjög miklu máli. Ég lít svo á að hér sé að fara fram stefnumótun til nokkurrar framtíðar um stjórn fiskveiða og hef ekki hugsað mér að láta hana fram hjá mér fara án þess að tjá allar skoðanir mínar um það í hvaða framtíð við erum að fara. Þess vegna fer ég fram á þetta, herra forseti.

Fundinum verður frestað til klukkan átta.

Herra forseti. Það er laugardagur og það er nokkuð liðið á kvöld. Ég vildi gjarnan inna hæstv. forseta eftir því hvenær hann hyggst ljúka fundi. Ég er búinn að vera hér á hinu háa Alþingi kjörinn fulltrúi síðan 1991 og á þeim tíma hefur það aldrei gerst að fundur hafi verið á laugardegi fram eftir kvöldi og jafnvel inn í aðfaranótt sunnudags eins og mér heyrist á stjórnarliðum að kunni að vera gert á þessu kvöldi utan einu sinni. Þá var það í fullu samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu. Þá var verið að ljúka þingi og út af fyrir sig ekkert við því að segja þar sem báðir aðilar, minni hluti og meiri hluti á þingi, voru því sammála. Ég vildi þess vegna, þar sem ekki liggur fyrir neitt samkomulag um það hvernig eigi að haga þessum fundi, inna hæstv. forseta eftir því með hvaða hætti hann hyggst stýra fundi inn í kvöldið og inn í nóttina og spyrja hann líka hvaða nauður rekur til þess að menn fari með þessum hætti í dagskrána. Ég veit að sönnu að það eru mörg mál undir en þetta eru mál sem þarf að ræða í þaula. Nú er það svo að að því er ég veit hefur ekki verið gerð nokkur tilraun til þess að leita samkomulags við stjórnarandstöðuna. Og það er alveg rétt að hæstv. forseti viti af því að ef það á með þessum hætti að beita ofbeldi, knýja menn til þess að vera hér á fundi sem hafa verið á fundum mörg kvöld í röð, þá verður því ákaflega illa tekið. Ég hef sjálfur verið á fundum á vegum Alþingis mánudag, þriðjudag, miðvikudag, fimmtudag, til kl. 7 í gær og síðan aftur núna. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er ákaflega fjölskylduóvinsamlegur forseti sem með þessum hætti stýrir þingi. Ég mótmæli þessu harðlega. Eins og aðrir þingmenn hef ég skyldur að rækja við fleiri en þetta háa Alþingi, þar á meðal mína fjölskyldu. Hæstv. forseti gerir mér ákaflega erfitt um vik að sinna því starfi. Síðan ég kom til þings hef ég aldrei þurft að rækja þingstörf með þessum hætti, að vera öll kvöld utan eitt fjarri fjölskyldu hér á fundum. Mér finnst það algerlega fráleitt, herra forseti. Ég á erfitt með að sætta mig við þessi vinnubrögð, ég á erfitt með að sætta mig við það að hæstv. forseti geri enga tilraun til þess að ná einhvers konar samkomulagi um niðurstöðu mála. Mér sýnist á þessu að það verði ákaflega erfitt að ná einhvers konar sameiginlegri lendingu um það hvernig á að halda þinghaldi áfram og mér sýnist að með þessum hætti verði menn hér alla næstu viku og þess vegna þar næstu viku og út af fyrir sig er mér alveg sama ef það er stefna forseta að reyna að ná þingi saman aftur í júní til þess að ljúka málum. Mér er alveg sama um það. En við eigum kröfu á því, við sem erum í ...

Hv. þm. hefur lokið við þann tíma sem ætlaður er til þess að ræða um fundarstjórn forseta samkvæmt þingsköpum.

Herra forseti. Ég geri þá engar athugasemdir við þann úrskurð hæstv. forseta en vek eftirtekt á því að það er ekki fullt samræmi á milli litar ljóss og tímamælingarinnar.

Ég vil taka fram að gefnu tilefni að það varð samkomulag um það við þingflokksformenn Samfylkingar og Vinstri grænna, og ég hygg að þeir hafi talað við þingflokksformann Frjálslynda flokksins, að það frv. sem hér er á dagskrá yrði tekið fyrir síðari hluta dagsins í dag. Það lá jafnframt fyrir í gær, þegar óskað var eftir því að þá yrði ekki kvöldfundur, að ég mundi hafa kvöldfund í kvöld og það hefur verið kunnugt um skeið. Ég vil vekja athygli á því að það var ekki að mínu frumkvæði sem tekin var ákvörðun um það að hefja umræður um 64. dagskrármálið, Fiskveiðar utan lögsögu Íslands, stjfrv., sem er mál ekki mikið í sniðum, en það hefur tekið klukkustundir að ræða það mál og eins og sakir standa eru þar þrír hv. þingmenn á mælendaskrá. Síðan gerði ég tilraun til þess að ljúka 65. dagskrármáli, sem er heldur ekki stórt í sniðum, og eins og sakir standa eru þar þrír hv. þingmenn á mælendaskrá. Ég hygg að rétt sé að það komi fram að það var samkvæmt ábendingum þingflokksformanns Frjálslynda flokksins, Guðjóns A. Kristjánssonar, sem ákvörðun var tekin um það að byrja umræðurnar kl. 3 með því að taka 64. dagskrármálið, Fiskveiðar utan lögsögu Íslands, stjfrv., 670. mál. Þó svo að þessi tími sé liðinn síðan, hartnær fimm tímar að ég hygg, þá hefur einungis unnist tími til að formaður sjútvn. fengi tækifæri til þess að gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta sjútvn. en hin málin bæði, sem eru ekki stór í sniðum, eru hálfrædd eins og málið lítur út nú. Ég lít svo á að það hafi verið samkomulag um það milli mín og formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar að það mál sem nú er á dagskrá fengist rætt síðari hluta þess dags sem við erum á nú. Það er alveg augljóst mál að þegar reynt er að hafa samráð um störf þingsins, þá hlýtur það samráð að vera gagnkvæmt.

Herra forseti. Ég vil staðfesta það sem hæstv. forseti segir um samkomulag um störf þingsins í dag að öðru leyti en því að við höfðum ekki komist að samkomulagi um kvöldfund. Reyndar kom það fram í máli hæstv. forseta að það hefði verið hans ákvörðun og ásetningur sem okkur var kynntur í gær og í fyrradag en við höfum mótmælt því. Við höfum ekki talið eðlilegt að hér yrði efnt til kvöldfundar. Það var aldrei neitt samkomulag um það hvenær umræðu lyki um sjávarútvegsmálin, enda höfðum við ekki leitað eftir umboði til slíks. En um það var samkomulag að umræðan færi fram nú síðdegis. Þá vil ég taka fram að þingið hefur verið afkastamikið í dag. Við höfum tekið til umræðu mjög mörg mál, stór og smá í sniðum, og afgreitt þau. Við höfum gengið til atkvæða um fjölmörg lagafrumvörp og þáltill. og afgreitt þau út úr þinginu þannig að í dag höfum við skilað góðu dagsverki. Ég vil taka undir mikilvægi þess að við göngum senn til samninga um þinglokin. Mér finnst það skipta máli að við höldum þannig á málum að áætlanir þingsins standi og ég vil alveg taka þeirri áskorun frá hæstv. forseta að auðvitað á þá að reyna á báða aðila til vilja til samkomulags en til þess að slíkt geti orðið þurfum við að fá heildarsýn yfir vilja ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar og síðan beiti hæstv. forseti þingsins sér fyrir því að finna leið til að ljúka þinghaldinu á tilsettum tíma.

Herra forseti. Ég vil koma hér í pontu til að staðfesta að það var allt rétt sem hæstv. forseti sagði um það að ég óskaði eftir því að frv. um norsk-íslensku síldina yrði tekið á dagskrá. Það var mjög einföld ástæða fyrir því. Það var ekki búið að koma út nefndarálitunum um stjórn fiskveiða, almenna frv. um stjórn fiskveiða, og ég óskaði eftir því að þess vegna gætum við byrjað á hinu málinu. Ég hef heldur ekkert við það að athuga þó að hæstv. forseti hafi rofið þá umræðu og geymi hana. Í raun og veru hefðum við getað farið í það mál þegar mælt hafði verið fyrir framsöguerindunum og jafnvel hefði mátt geyma það að mæla fyrir öðru hvoru framsöguerindinu ef því hefði verið að skipta. En ég vil bara staðfesta að það var mín ósk að við byrjuðum á því máli vegna þess að mér hafði ekki unnist tími til að klára þessi nefndarálit. Að öðru leyti geri ég ekki athugasemdir við það þó að við höldum eitthvað áfram að tala um málin en mér finnst hins vegar snúið ef við eigum að fara langt inn í nóttina, hæstv. forseti.

Herra forseti. Það var fullt samkomulag um að það fengist umræða um stjórn fiskveiða seinni part dags. Það hefur fengist, menn hafa verið í umræðu um það. Ég kom hins vegar hér upp til þess að mótmæla því fyrir mína hönd persónulega, ég er algerlega á móti því að menn séu á laugardagskvöldi að halda fund á hinu háa Alþingi. Það er í prinsippinu þannig að ég er á móti því að menn séu að halda fundi á laugardagskvöldum, sér í lagi þegar sér ekkert hilla undir lok þingsins. Í annan stað er það ekki nokkur hemja að hér er allnokkur hópur þingmanna sem hefur verið að störfum fyrir þingið nánast hvert einasta kvöld utan eitt. Þetta eina kvöld var þó þingfundur, þ.e. í gær, til kl. 19. Að öðru leyti höfum við sem erum í efh.- og viðskn. verið að störfum hvert einasta kvöld, ýmist til kl. 11 eða 12. Það er ekki hægt að bjóða mönnum upp á þetta. Við höfum á seinni árum tekið upp umræður jafnvel stundum á þinginu sjálfu um nauðsyn þess að fylgjast með framvindu tímans að því leyti til að gera þetta starf þannig að fjölskyldumenn geti með sæmilegu móti sinnt því. Ég er fjölskyldumaður og er í þeirri stöðu öðruvísi heldur en ýmsir aðrir þingmenn að ég á ung börn og mér finnst þetta alveg með ólíkindum, og mér finnst þetta ómögulegt. Í þriðja lagi, herra forseti, er það þannig að það er ekkert samkomulag um kvöldfund hér, ekki neitt. Hæstv. forseti hefur að sönnu látið uppi þau viðhorf að hann æski kvöldfundar en það er enginn sem hefur tekið undir það af þeim ástæðum sem ég hef tilgreint. Ég mótmæli þessu harðlega, herra forseti, og ég hlýt auðvitað að segja það að ofbeldi af þessu tagi, því að ég upplifi þetta ekki öðruvísi en sem ofbeldi, verður ekki til þess að greiða fyrir þingstörfum í næstu viku og það er rétt að forseti geri sér grein fyrir því hvaða loga hann er að tendra hér. Við erum komin undir síðasta hluta þingsins og þá er nauðsynlegt að menn fari að horfast í augu og kanna hvort einhver sameiginlegur flötur sé á að lenda málum á skaplegum tíma. Það hafa ansi litlir tilburðir verið uppi af hæstv. forseta til þess. Ég læt mér svo sem í léttu rúmi liggja úr þessu hvort fundi verður haldið áfram fram á kvöldið eða ekki en ég vek eftirtekt á því að hæstv. forseti sagði að hér yrði kvöldfundur. Ég kom áðan upp til þess að spyrja hæstv. forseta hvenær hann hygðist ljúka fundi og nú spyr ég hæstv. forseta: Hvenær í hans norðlenska tímatali lýkur kvöldi? Ætlar hæstv. forseti að taka þetta mál inn í nóttina og þar með að brjóta í blað eða láta staðar numið kl. 12? Ég ítreka að það hefur aldrei gerst áður þegar ekki hillir undir lok þings að menn haldi áfram fundi inn í aðfaranótt sunnudags. Það er bara hefð. En hér er kannski komið brjót til hefða.

Af þessu tilefni vil ég segja í fyrsta lagi að ég hef ekki kannað það sérstaklega hvenær fundir hafa verið á laugardögum og væri kannski ástæða til þess að athuga hvaða þinghefðir eru í því sambandi. Hinu man ég eftir að það liggur fyrir úrskurður forseta um það að heimilt sé að halda áfram þingfundi eftir kl. 6 á miðvikudegi í dymbilviku og ekki er talið að helgispjöll séu þó að það sé gert. Í annan stað vil ég segja að þegar ég ræddi um það og bauð það fram að það mál sem hér er til umræðu yrði ekki rætt fyrr en á mánudag þá var það að samkomulagi við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar að málið yrði tekið fyrir síðari hluta dagsins í dag. Þegar mér var svo bent á það og ég tók við þeirri ábendingu að ræða á undan mál sem er ekki stórt í sniðum, 64. mál, Fiskveiðar utan lögsögu Íslands, stjfrv., þá átti ég ekki von á því að umræður um það mál yrðu teygðar svo á langinn að menn gætu síðan í stjórnarandstöðunni staðið upp og sagt að ég væri að brjóta samkomulag með því að ég ætlaði að taka á dagskrá mál sem ég ræddi sérstaklega við formenn stjórnarandstöðunnar í gær um að yrði tekið á dagskrá í dag. Það er því öldungis ljóst að ég gat ekki búist við öðru en við það yrði staðið að það yrði a.m.k. möguleiki á því í dag að framsögumenn nefndarálita í sjútvn. hefðu tækifæri til þess að gera grein fyrir sínu máli á fundi í dag og að um það yrðu ekki gerðar athugasemdir af hálfu stjórnarandstöðu. Ég vil af því tilefni og vegna þess, sem ég fagna, að það er mikill sáttavilji sem fram kemur hjá formanni Samfylkingarinnar og formanni þingflokks Vinstri grænna gera hlé á þessum fundi í 10 mínútur til þess að eiga fund með formönnum þingflokkanna, þeim sem hér eru, um það hvernig haga skuli umræðum um það dagskrármál sem við erum nú að ræða.

Það varð að samkomulagi milli mín og formanna þingflokka að umræðu skyldi fram haldið á mánudag. Gert er ráð fyrir að umræðu um 63., 64. og 65. dagskrármál geti lokið á mánudaginn. Munum við sem þennan fund sátum reyna að greiða fyrir því að svo geti orðið.