Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gerði nokkuð rækilega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls í umr. í gær og ég get í meginatriðum vísað til þess sem þá var sagt. Það vekur nokkra athygli, sem kom fram hjá hæstv. viðskrh. áðan, að hann hygðist láta endurskoða þessa löggjöf strax á þessu ári. Auðvitað ber að fagna þessari yfirlýsingu, því að þessi löggjöf er að sjálfsögðu með þeim hætti að við hana verður tæpast búið. Það er mér að sjálfsögðu fagnaðarefni að þar tekur ráðh. upp það sem kom fram í þáltill. minni fyrr á þessum vetri, að um þetta mál yrði fjallað af fulltrúum allra þingflokka. Get ég í sjálfu sér fagnað yfirlýsingu ráðh. Það gefur nokkuð auga leið í þessu sambandi, að tæpast verður talað um að Alþ. hafi of rúman tíma til starfa þegar þess er gætt að hér fer nú fram í rauninni umr. um þetta mál í þriðja sinn á þessum vetri, en samt er afgreiðsla þess með þeim hætti að fylgja verða því yfirlýsingar um að endurskoðun eigi sér strax stað. Ég get ekki látið hjá líða að minna á að það hljóta að vera mönnum vonbrigði hvað hér er um litlar úrbætur að ræða í þessu mikla vandamáli þar sem í þessu frv. felst sennilega eitthvað í kringum 40% þátttaka, en hefði þurft að vera 60% miðað við það sem almennast kostar að kynda hús í þessu landi. Hér er um að ræða sáralitlar endurbætur frá því sem áður hefur verið því að þátttaka hins opinbera hefur verið á milli 30 og 40% í kyndingarkostnaðinum. Það er sannarlega ekki að ófyrirsynju þótt hæstv. viðskrh. vilji nú gefa yfirlýsingar um að úr þessu þurfi að bæta. En þessu er nú öllu sleppt í þeirri tillögugerð, sem við freistum hér enn þá einu sinni að koma fram, og raunar öðru því, sem lögð hefur verið áhersla á, ekki einungis af sjálfstæðismönnum, heldur mörgum öðrum hv. alþm. Þess í stað er nú þess aðeins freistað að halda því í frv. sem áður var bundið í lögum, og þar á ég við skólana. Þau ákvæði voru reyndar áður eingöngu miðuð við grunnskóla, en hafa nú verið gerð víðtækari. Þó vil ég benda á að þátttaka í olíukostnaðinum eða kyndingarkostnaðinum samkv. þessu frv. nemur ekki nema innan við 30%, líklega í kringum 25–27% af því sem kostar að hita upp skólarými. Í þessari till. er ekki gerð nein tilraun til að lagfæra þessa upphæð, heldur aðeins að hafa hana lögboðna eins og hún hefur verið. Í 2. brtt. er gerð tilraun til að fá heimild, lengra er nú ekki farið, til þess að olíustyrkur verði greiddur til rekstrar á heilsugæslustöðvum. Hér er um að ræða algjörar lágmarkskröfur um þessi efni. Ég held að það hefði verið gagnlegt að bera þær saman við það sem hefur komið fram, t. d. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, frá fjórðungssamböndunum, frá Búnaðarþingi og fleiri slíkum aðilum. Það væri fróðlegt að bera öll þau erindi saman svo að menn sæju hvað hér eru ákaflega litlar kröfur gerðar. Ég trúi satt að segja ekki öðru en hv. alþm., sem sæti eiga í þessari d., sjái sér fært að greiða þessari brtt. atkvæði, svo sanngjörn sem hún er að öllu leyti.



Herra forseti. Ég bið afsökunar. Ég var stöðvaður á leið minni að utan. Ég vona að sá hv. þm., sem við mig þurfti að ræða, fái að koma því málefni hér á framfæri, ef hann telur það nauðsynlegt, sem tafði okkur eitt augnablik. En ég skal sannarlega ekki tefja þessa umr. Það er samkomulag um málsmeðferð hér, eins og venja er til í þessari hv. d. Þó það sé að vísu æðimargt sem ég mundi gjarnan hafa viljað að víkja ætla ég ekki að gera það. Ég var forfallaður vegna fundar í utanrmn. og gat ekki hlustað á umr. hér, en þykist vita að þeir hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og Lárus Jónsson, sem flytja hér brtt. ásamt mér, muni hafa gert þeim gleggri skil en mér hefði verið unnt að gera. En þær munu víst ekki hafa náð fram að ganga og þá langar mig til að spyrja hæstv. iðnrh. að því sérstaklega, hvort ákvæði 15. gr. frv., ef það verður að lögum, muni ekki taka til Hitaveitu Siglufjarðar og hvort hann muni ekki treysta sér til að gefa eitthvert jákvætt fyrirheit um að heimildin yrði notuð til að greiða nokkuð fyrir því orkuveri. Það hefur verið hér á dagskrá árum saman vandamál orkuveitnanna á Siglufirði, en þannig hagar til, eins og alkunna er, að Siglfirðingar hafa séð sér fyrir orku sjálfir og meira að segja selt raforku inn á kerfi Rafmagnsveitna ríkisins, og þeir hafa orðið að standa undir þessum framkvæmdum sjálfir sem sagt og verið í miklum fjárhagserfiðleikum. Til viðbótar því að sjá sér fyrir raforku án aðstoðar ríkisvaldsins, án beinnar aðstoðar a. m. k., hafa þeir orðið að borga eins og aðrir verðjöfnunargjald sem hefur verið þeim mjög þungbært. Þegar síðast var rætt hér um verðjöfnunargjald og ákveðið að Orkubú Vestfjarða fengi hlutdeild í því var gerð tilraun til að láta Siglfirðinga njóta þar jafnréttis, að þeir fengju eitthvað ofurlítið af þessu gjaldi til þess að þeim væri ekki mismunað með þessum hætti. Þetta mál var bæði deilumál og mikið umræðumál milli mín og t. d. hv. 4. þm. Vestf., og við skulum ekkert rifja það upp, við skiljum hvor annan, en þá var þess óskað, að sérstaklega yrði tekið tillit til þess vanda Siglfirðinga, og ég held að ég muni það rétt, að hæstv. iðnrh. hafi verið fullur velvilja og lýst þá yfir að það mál yrði skoðað sérstaklega að greiða fyrir Siglfirðingum með einhverjum öðrum hætti. Ég hygg ég muni fara rétt með það að ráðh. hafi sagt framámönnum Siglfirðinga í viðræðum - í beinum viðræðum eða óbeint - að það væri eðlilegast að skoða þessi mál í samhengi, þ. e. vandamál Rafmagnsveitu Siglufjarðar og hitaveitunnar, svo nú er einmitt hið rétta tilefni til að reyna að láta 15. gr. taka til Siglfirðinga og fá um það yfirlýsingu og að mál þessara tveggja stofnana í Siglufirði séu athuguð í tengslum hvort við annað og það gert fyrr en seinna úr því að 4. liður í 1. brtt. okkar þm. Sjálfstfl. hér í Ed. hefur ekki verið samþykktur. Ég spyr hæstv. iðnrh. hvort hann muni geta gefið eitthvert vilyrði í þessa átt, að það verði ekki langur dráttur á því að taka þessi mál föstum tökum og reyna að koma þarna á jafnræði og sanngjarnri lausn miðað við aðstæður annars staðar.



Herra forseti. Margt mætti um það mál segja sem hér er á dagskrá á lokastigi í þinginu, en ég ætla ekki að fjölyrða um það nú því að um það hefur þegar verið fjallað mikið og nefndin á málinu tekið og tími naumur til að ljúka störfum þingsins. En vegna fsp. frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, hv. 5. landsk. þm., áðan vil ég svara honum nokkru. Hann spurði um málefni Hitaveitu Siglufjarðar og með hvaða hætti vandi hennar gæti komið inn í úrlausn sem tengdist heimildum í þessu frv. Ég vil í þessu sambandi vísa til nál. fjh.- og viðskn. hv. Nd., sem hv. þm. í þessari d. hafa eflaust séð og kynnt sér, þar sem fjallað var einmitt um 15. gr. Þessi hv. n. hafði ítrekað samband við iðnrn. vegna þessa máls og var að leitast við að þreifa sig áfram eftir skilgreiningu sem hægt væri að ná samstöðu um í n. einmitt varðandi viðmiðanir sem tengjast þessari grein sérstaklega. Ég tel ástæðu til að lesa upp það sem sagði í nál. hv. fjh.- og viðskn. Nd. um þetta, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Athyglin beindist einkum að ákvæðum 15. gr. frv. Greininni er ætlað að tryggja að ekki dragi úr áhuga við nýtingu hagkvæmra innlendra orkugjafa vegna styrks til húshitunar með olíu. Nefndinni þykir nauðsynlegt að settar verði reglur um framlög til varmaveitna sem eru „þjóðhagslega hagkvæmar“, en eru fyrst í stað ekki samkeppnisfærar við húshitun með olíu að frádregnum olíustyrk. N. telur að hér verði eingöngu um undantekningartilvik um takmarkaðan tíma að ræða. Til viðmiðunar í þessu sambandi vill n. taka fram eftirfarandi: Greiða má tímabundið framlag til varmaveitna, sem starfa á vegum opinberra aðila og hafa samþykktar gjaldskrár, sem fela í sér hærra orkuverð en nemur húshitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk, en lægra en nemur olíuhitunarkostnaði. Framlagið miðist við það, að hjá varmaveitum, þar sem hitunarkostnaður fer fram úr 90% af hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk, er fallið hefði til íbúa þeirra húsa sem tengd eru slíkum veitum. Framlaginu skal fyrst og fremst varið til að lækka stofnkostnað viðkomandi veitu. Matið á gjaldskrám og samanburður við olíuverð skal miðast við samræmdar reglur sem iðnrn. setur um viðmiðunarhúsnæði, dreifingu stofnkostnaðar, fjármagnskostnað, ákvörðun heimæðagjalds sem hlutfalls af stofnkostnaði og annarra atriða er máli skipta.“ Að því er varðar stöðu einstakra varmaveitna, sem nú hafa verið reistar og teknar í notkun, vísa ég til yfirlits á bls. 13 í grg. með því frv. sem hér er til meðferðar, en þar er reynt að draga upp mynd af núverandi stöðu varðandi hitunarkostnað sem hlutfall af kyndingarkostnaði með olíu, bæði án olíustyrks og að frádregnum olíustyrk, og miðað við meðalfjölskyldu í íbúð sem talin er, sem kunnugt er, fjórir menn samkv. þessu frv. Ef litið er á þetta yfirlit kemur í ljós að það eru tvær hitaveitur sem skera sig áberandi úr í sambandi við kostnað þegar tekið hefur verið tillit til olíustyrks. Það eru hitaveitan á Suðureyri og hitaveitan á Blönduósi sem báðar eru yfir 100% í þessari viðmiðun með olíustyrk og kostnað meðalstórrar fjölskyldu er settur á 100. Í þriðja sæti kemur þarna Hitaveita Siglufjarðar með rösklega 80% eða 81% samkv. þessum útreikningi. Nú skal ég ekki um það fullyrða, hvort þessar tölur, sem hér eru birtar í fskj., taka tillit til þeirra gjaldskrárbreytinga sem nýlega hafa orðið. Ég hef það ekki alveg á hreinu og vil því ekki taka af um það. En ég vil um þetta segja og þá fsp. sem hér liggur fyrir, að iðnrn. mun hafa hliðsjón af því áliti sem þarna kom fram hjá hv. nefnd. Við, sem spurðir vorum þar um þetta, lýstum yfir að við teldum að þetta væru eftir atvikum nothæfar viðmiðunarreglur sem þyrfti svo að fara betur ofan í í sambandi við setningu reglugerðar um þetta efni. Jafnhliða eða þegar að því kemur svo að beita heimildinni eða taka afstöðu til þess nú þarf að sjálfsögðu að fara vel ofan í málefni viðkomandi veitna, sem þegar eru teknar til starfa, athuga fjárahagsstöðu þeirra og meta síðan hvort þær falla undir þær reglur sem settar eru. Varðandi Hitaveitu Siglufjarðar er það alveg rétt, sem hv. fyrirspyrjandi Eyjólfur Konráð vék að áðan, að fjárhagsstaða þeirrar veitu er mjög erfið. Það er óhætt að segja það. Ástæðurnar eru margþættar fyrir þessari stöðu veitunnar og flokkast sumpart undir náttúruhamfarir. Sem kunnugt er varð þessi veita fyrir allnokkru tjóni vegna snjófljóða á Skútudal, þar sem mannvirki hennar skemmdust, fyrir einum tveimur árum, og það náðist ekki það vatn úr jörðu sem vonir stóðu til. Kostnaður við þessa veitu, stofnkostnaður, hefur því orðið til muna meiri en vonir stóðu til, en viðmiðunin var í upphafi eins og við aðrar hitaveitur, að kostnaður orku frá veitunni færi ekki yfir 80% af olíukostnaði, og var þá að sjálfsögðu allt annað ástand í sambandi við verðlag á olíu en síðar varð eða nú er fram komið. Eftir töflunni, sem við höfum í grg. með frv., er Hitaveita Siglufjarðar aðeins yfir þessum 80% mörkum og kann að fara hærra eftir þær gjaldskrárbreytingar sem orðið hafa, en Hitaveita Siglufjarðar fékk - ef ég man rétt - 34% hækkun á gjaldskrá sinni í þessum mánuði. Ég ætla ekki að fara að gefa hér mynd af stöðu Hitaveitu Siglufjarðar. Við fengum erindi um það í iðnrn. í aprílmánuði s. l., en þar kemur fram að við verulegan vanda er að fást og eins og fram kom í máli hv. þm. áðan hefur iðnrn. fyrir allnokkru, þegar á fyrri hluta árs 1979, að mig minnir, boðið forráðamönnum veitnanna á Siglufirði, bæði rafveitu og hitaveitu, að ljá þeim aðstoð við að greina þennan fjárhagsvanda og leitast við að styðja þessi fyrirtæki við að komast fram úr honum með einhverjum hætti. Ég er nú þeirrar skoðunar, að það komi vel til álita að á tilvikum og fjárhagsvanda eins og þarna er um að ræða, sem sumpart er fólginn í uppsöfnuðum skuldum og vöxtum og afborgunum sem stafa af því, hvernig að fjármögnun þessa fyrirtækis hefur verið staðið, og þeim áföllum sem það hefur orðið fyrir á uppbyggingartíma, verði tekið e. t. v. með öðrum hætti en samkvæmt frv. sem hér liggur fyrir, og gæti þó hvort tveggja komið til álita. Ég vil því hafa góð orð um að ofan í málefni þessarar veitu verði farið, og mér sýnist að hún hljóti að verða mjög framarlega í hópi þeirra fyrirtækja sem til álita kemur að hljóti einhverja úrlausn samkv. þeim heimildum sem hér liggja fyrir. Ég vil svo aðeins segja það, að þegar komið er út í svo flókið dæmi sem hér er um að ræða, þar sem er niðurgreiðsla á orku, er vissulega matsatriði hvar menn ætla að stöðva sig. Það hefur einmitt komið fram í umr. um þetta mál hér í þinginu, á liðnum vetri, að þar eru mörkin ekki allt of ljós. Þar hefur hver og einn sína reynslu. En þegar farið er út í niðurgreiðslur af þessu tagi verða menn að sjálfsögðu að leita að einhverjum meðaltalskostnaði, meðaltalsviðmiðun, og haga síðan niðurgreiðslum miðað við það fjármagn sem Alþ. veitir til þessara mála til að létta á kostnaði. Ég er þeirrar skoðunar, að þarna þurfi að gæta hófs, sérstaklega með tilliti til þess að draga ekki úr áhuga manna á að beisla og nýta innlendar orkulindir, og ég held að þeir, sem fara ofan í þessi mál, t. d. viðmiðunina varðandi upphæð á olíustyrk, sjái að hér er komið alveg að mörkum. Menn munu áreiðanlega heyra það mjög víða úti um landið, þar sem menn eru að taka innlenda orkugjafa í notkun, hvort sem það er raforka eða jarðvarmi, að þeim þyki raunverulega nóg að gert í sambandi við þá niðurgreiðslu sem hér hefur verið ákveðin á olíunni. Geri ég þó engan veginn lítið úr þeim vanda sem menn eiga við að fást á þessu sviði. En vandann er hægt að leysa að hluta til með öðrum hætti, þ. e. orkusparnaði og skynsamlegum aðferðum að því leyti sem þær eru varanlegar og fólki til hagsbóta, óháð því hvort það kyndir hús sín með olíu eða með innlendum orkugjöfum í framtíðinni.



Herra forseti. Ég fjallaði ítarlega um þetta mál við 1. umr. hér og ætla ekki að gera það frekar. En í samráði við hv. þm. Pétur Sigurðsson vildi ég freista þess að flytja hér skriflega brtt. sem er of seint fram komin. Ég óska eftir því við hæstv. forseta, að hann fari fram á afbrigði um tillöguna. Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt var felld brtt. frá okkur hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni og Eyjólfi Konráð við 2. umr., en 2. liður þeirrar till. var um að olíustyrkur skyldi greiddur skólum og öðrum menningarstofnunum, sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum, dvalarheimilum fyrir aldraða og unga. Aðeins örlítill hluti af þessari till., sem er þó í öðru formi, er till. mín við 3. umr. Hún kemur fram skrifleg og er þannig: „Við 7. gr. bætist stafliður d: Heimilt er einnig að greiða dvalarheimilum aldraðra og ungra olíustyrki, sbr. reglur um skólahúsnæði samkv. a-lið þessarar greinar.“ Ég legg þessa till. fram í samráði við hv. þm. Pétur Sigurðsson sem ég vænti að allir hv. deildarmenn viti að hefur á þessum málum, sem hér er tekið á, mjög mikinn áhuga. Það þarf ekki að rökstyðja þetta með mörgum orðum. Þannig er, að úti um land er farið að reka á vegum sveitarfélaga mörg dvalarheimili og þau, sem búa við það að hafa hitaveitu eða innlenda orkugjafa hafa náttúrulega miklu betri rekstrarskilyrði. Þetta er erfitt fyrir hin sveitarfélögin, sem reka þessar stofnanir oftast, eða aðra aðila, ef um sjálfseignarstofnanir er að ræða, og þess vegna óska ég eftir því, að menn hugleiði í hv. Ed. að heimila ráðh. að greiða slíka styrki þessum stofnunum á hliðstæðan hátt og skólastofnunum.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hæstv. iðnrh. þá yfirlýsingu sem hann hefur hér gefið varðandi vandamál Hitaveitu Siglufjarðar og Rafmagnsveitu Siglufjarðar. Ég efast ekki um að hann muni framfylgja þeim orðum sem hann hér lét falla um að þessi málefni yrðu tekin til alveg sérstakrar skoðunar. Þarna er um alveg sérstætt vandamál að tefla, þar sem báðar þessar stofnanir bæjarins eru í miklum fjárhagsvanda, og ég fæ ekki séð að Siglufjörður megni að rísa undir þessu alveg næstu árin nema með einhvers konar hjálp frá ríkisins hálfu, a. m. k. að dýrum og erfiðum og stuttum lánum verði breytt þannig að bæjarfélagið fái undir þeim risið. Hvort tveggja eru þetta mjög góðar framkvæmdir, vil ég halda fram,og verða mikil lyftistöng Siglufirði í framtíðinni, en þessi tímabundnu vandamál eru fyrir hendi, eins og ráðh. upplýsti að sér væri fullkunnugt um. Hann sagði að hann hefði í hyggju að taka þau vandamál til alveg sérstakrar skoðunar og leysa það mál kannske bæði á grundvelli þeirra laga, sem hér verða væntanlega samþykkt, og eins með öðrum hætti. Ég er honum þakklátur fyrir það og jafnframt fyrir að hann skyldi geta sérstaklega um vanda Hitaveitu Blönduóss.



Herra forseti. Með hliðsjón af því, sem ég hef áður sagt um að eðlilegt sé að taka þessi væntanlegu lög til endurskoðunar í ljósi þeirrar reynslu sem fæst e. t. v. þegar á þessu fyrsta ári og þá yrði þetta atriði eflaust tekið til athugunar við þá endurskoðun, með tilliti til þess segi ég nei.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að beina ákveðnum óskum til hæstv. utanrrh. um að hann afli upplýsinga sem ég mun hér á eftir gera nánari grein fyrir. Það er orðin næsta árviss viðburður hér á landi að íslenskir kommúnistar þyrli upp moldviðri miklu, moldviðri áróðurs og blekkinga, og haldi því fram að hér á landi séu geymd kjarnorkuvopn. Þetta er gert þrátt fyrir að margyfirlýst sé af hverjum utanrrh. á fætur öðrum undanfarin ár að svo sé ekki. Þessu er þyrlað upp hér a. m. k. einu sinni á ári, sjálfsagt með það sjónarmið í huga að séu ósannindi endurtekin nægilega oft fari fólk að trúa þeim, a. m. k. að efast. Þetta er gamalt og þekkt áróðursbragð sem oft hefur verið notað og kommúnistar hafa oftlega áður beitt. Nú er það svo, að oft hafa átt sér stað hér umr. um þetta efni. Hins vegar hygg ég að það hafi í fyrsta skipti gerst á þessu ári að því er haldið fram, og það er ekki talið, heldur er fullyrt að hér á landi séu kjarnorkuvopn. Það er gert síðast í Þjóðviljanum í morgun. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Ljóst væri þó samkvæmt skrifum erlendra tímarita um kjarnorkumál, t. d. mætti nefna The Bulletin og The Atomic Seientist, að hér væru geymd kjarnorkuvopn.“ Þetta er ekki það eina. Samtök hernámsandstæðinga hafa líka gengið býsna langt í þessum efnum og segir í Þjóðviljanum, að ég held 13. maí: „Herstöðvaandstæðingar kröfðust þess að kjarnorkuvopn og hergögn þeim tilheyrandi yrðu á brott úr landinu.“ Hér er þessu slegið föstu þrátt fyrir þau ummæli sem rétt og þar til bær yfirvöld hér og ráðh. hafa viðhaft í þessu efni. Og enn fremur segir í Þjóðviljanum þennan dag, með leyfi forseta: „Við mótmælum því, að hérlendis skuli geymd kjarnorkuvopn, og ítrekum enn einu sinni þá kröfu, að bandarískur her verði á brott.“ Ég held að þessu verði að mótmæla enn einu sinni. Þessu er auðvitað þyrlað hér upp til að tortryggja þátttöku okkar í varnarsamstarfi vestrænna þjóða og kannske ekki síður til að skelfa íslenskan almenning. Með þessu er beinlínis verið að hræða fólk. Ég veit ekki hvaða hagsmunum er verið að þjóna með þessum málflutningi, en það eru kannske fyrst og fremst hagsmunir þeirra sem hér vilja engar varnir. Þetta byrjaði sem sagt með fundi herstöðvaandstæðinga. Síðan flutti hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ræðu í Sþ. s. l. laugardag, þar sem hann lýsti fullkominni andstöðu sinni og síns flokks við stefnu ríkisstj. í utanríkismálum, og er það raunar ekki ný bóla. Síðan koma skrif í Þjóðviljanum næstu daga, en þá fyrst tók nú steininn úr þegar í útvarpinu var fjallað um þetta í a. m. k. 10 mínútna pistli í fyrrakvöld, að ég hygg, og það verður mjög að draga í efa að sá málflutningur, sem var hafður uppi í Ríkisútvarpinu, samrýmist þeim reglum um fréttaflutning sem þar gilda, en m. a. segir - með leyfi forseta - í 3. gr. reglna um fréttaflutning Ríkisútvarpsins: „Ríkisútvarpið flytur ekki tilgátur eða ágiskanir um atburði eða staðreyndir nema haft sé eftir öðrum og þyki hafa sérstakt fréttagildi.“ Það, sem hér var um að ræða, voru 5 ára gömul ummæli sem búið er að endurtaka hér einu sinni á ári og þyrla upp þannig að það getur varla talist hafa sérstakt fréttagildi. Þar að auki má svo ýmsar aths. gera við það, hvernig þýtt var af ensku á íslensku það sem þarna fór fram. Ég hjó eftir því, að viðmælandi fréttamanns talaði um „some research“. Það var þýtt „úttekt“. Það er nú heldur lök þýðing og fengi líklega ekki hátt á prófi sá sem þannig skilar verkum sínum  Það verður að draga í efa að þetta samrýmist þeim reglum sem ég hef til vitnað, og auðvitað skal Ríkisútvarpið gæta óhlutdrægni í hvívetna. Um þetta efni var fjallað í löngu máli, í 10 mínútur eða allt að því, en það voru held ég 15 eða 20 sekúndur sem fóru í að greina frá sjónarmiðum talsmanns utanrrn., sem vísaði öllu þessu á bug eins og oftlega hefur verið gert áður. Það var nú jafnræðið sem þar ríkti. En þau ummæli, sem allt þetta spinnst út frá, eru sem sé frá árinu 1975, úr riti sem að sögn heitir Defence Monitor og gefið er út af einhvers konar stofnun sem heitir Center for Defence Information í höfuðborg Bandaríkjanna. En hvaða stofnun er það? Fréttamaður útvarpsins endurtók a. m. k. þrisvar sinnum, að þetta væri hlutlaus stofnun og ein sú virtasta er fjallaði um varnarmál í Bandaríkjunum, og sagði orðrétt: „líklega sú áreiðanlegasta“. Ég hygg að þeir muni ekki margir hér sem heyrt hafa þessarar stofnunar getið. En það er auðvitað þannig, að það getur hver sem er í Bandaríkjunum sett á fót hvernig stofnun sem hann vill, gefið henni það nafn sem hann kýs og síðan skráð hana. Það er öruggt mál að það eru tugir slíkra stofnana starfandi í Washington. Þessi stofnun hefur það að yfirlýstu markmiði að gagnrýna gerðir og stefnu Bandaríkjahers og varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna. Og svo að ég vitni nú í ekki ómerkari heimild en Þjóðviljann, málgagn þeirra manna sem þessu þyrla upp, stóð þar fyrir fáeinum dögum að það væri talið að þessi stofnun væri „einhvers staðar vinstra megin við miðju í stjórnmálum“. Ætli hún sé ekki töluvert til vinstri? Ætli hún sé ekki töluvert langt frá miðjunni? Því hefur margsinnis verið lýst yfir hér, eins og ég áður gat um, að samkv. samkomulagi Íslands og Bandaríkjanna eru hér ekki geymd kjarnorkuvopn, en málflutningur þeirra, sem þessu moldviðri þyrla upp, byggist á því, að menn séu sekir nema því aðeins að þeir geti sannað sakleysi sitt. Því er sem sagt slegið föstu að þetta sé svona þrátt fyrir allar yfirlýsingar í gagnstæða átt. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að minna á þau ummæli hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, sem hann lét falla í umr. í Sþ. s. l. laugardag er hann greindi frá viðræðum sínum við Kosygin, þegar Geir Hallgrímsson fór í opinbera heimsókn til Sovétríkjanna sem forsrh. Íslands og Kosygin lýsti sérstakri ánægju sinni með þá ákvörðun Íslendinga að leyfa ekki staðsetningu kjarnorkuvopna í landi sínu. Halda menn í raun og veru að ef það hefði verið tekin sú ákvörðun einhvern tíma án vitundar íslenskra stjórnvalda að staðsetja kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli hefði það farið fram hjá ráðamönnum í Sovétríkjunum? Aldeilis ekki. Ég hygg að hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni t. d. sé það jafnljóst og öðrum sem með þessum málum fylgjast, að Sovétríkin vita nákvæmlega hvar Bandaríkjamenn geyma kjarnorkuvopn og hvar flugskeyti þeirra eru sem búin eru kjarnorkuvopnum, t. d. í Evrópu. Þetta er á almannavitorði og fer ekki leynt og það mundi áreiðanlega ekki vera látið liggja í láginni af hálfu Sovétríkjanna ef hér væru geymd slík vopn. Það er tínt til hér að á Keflavíkurflugvelli séu flugvélar sem geti borið kjarnorkuvopn. Þetta er áreiðanlega alveg rétt. Ég hygg að ef út í þá sálma er farið muni allar flugvélar eða því sem næst geta flutt kjarnorkuvopn. Það hefur verið bent á annað atriði hér: Þær öryggisráðstafanir sem viðhafðar eru þar sem slík vopn eru geymd, t. d. í herstöðvum í Þýskalandi, eru með þeim hætti að það fer ekki fram hjá neinum, sem þar býr í grennd eða á leið um, að þannig er. Þetta vita menn. Í þriðja lagi má á það benda, að öll mannvirki á Keflavíkurflugvelli eru samþykkt af þar til bærum íslenskum yfirvöldum og velflest eða öll mannvirki þar eru byggð af íslenskum aðilum. Og ég veit ekki betur en íslenskir aðilar eigi greiðan gang þarna um til að ganga úr skugga um þetta, ef áhugi er á því, ef menn trúa ekki margendurteknum yfirlýsingum utanrrh. úr fleiri en einum stjórnmálaflokki. Tilefni þess, að ég kvaddi mér hér hljóðs utan dagskrár, var að vekja athygli á þessu og fara fram á það við hæstv. utanrrh. að hann láti kanna hvers eðlis sú stofnun er sem þessar 5 ára gömlu upplýsingar eru étnar upp eftir hér ár eftir ár, hvort það sé rétt, sem haldið er fram og fullyrt í Ríkisútvarpinu, að þetta sé hin virtasta og áreiðanlegasta stofnun sinnar tegundar í veröldinni, hver kosti starfsemi þessarar stofnunar, hver séu pólitísk tengsl hennar og yfirleitt hvar hún standi meðal þeirra stofnana sem sinna slíkum málum, en þær skipta, eins og ég áður sagði, tugum a. m. k. Jafnframt því væri kannske ekki úr vegi að hv, þm. Ólafi Ragnar Grímssyni yrði boðið suður á Keflavíkurflugvöll.

Ég þakka.

Ég er ekki að bjóða, hef ekkert umboð til þess. Ég var að segja að það væri ekki úr vegi. Hann gæti þá leitað af sér allan grun í þessu máli.

Ekki stæði á mér að fara.

Jú, é er nefnilega ansi hræddur um að það stæði á hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að fara, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar og er sannfærður um að sú leit hans mundi engan árangur bera. Þá væru menn, eins og þar stendur, búnir að missa glæpinn og þá yrði ekki árviss atburður að þyrla upp þessu moldviðri lyga og blekkinga.



Herra forseti. Til mín var beint þeirri spurningu, hvaða stofnun þetta væri og hvers konar stofnun það væri og hver væri starfsmaður sá sem fréttamaður útvarpsins átti samtal við 20. þ. m. Ég hef gert ráðstafanir til að óska eftir því, að sendiráð Íslands í Bandaríkjunum sendi sem nákvæmastar upplýsingar um þessa stofnun. Ég vænti að þær komi fljótlega og þá mun ég að sjálfsögðu útbýta þeim til utanrmn. og líka upplýsingum um þann starfsmann sem viðtalið átti sér stað við og það af þeim sökum að hann var titlaður í samtalinu kjarnorkusérfræðingur. Mér leikur hugur á að ganga úr skugga um hvort svo sé eða ekki. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér um þessa stofnun í Bandaríkjunum, var hún sett á fót 1971. Það eru einstaklingar sem að henni standa og e. t. v. fyrirtæki. Hún er í engum tengslum við bandarísk stjórnvöld, heldur er hún einkafyrirtæki. Ég get ekki að svo stöddu dæmt um hve virt hún er. Þetta er ekki ýkjastór stofnun á bandarískan mælikvarða. Það er talið að þar muni vinna um 15 manns. Henni veitir forstöðu, ef þær upplýsingar eru réttar sem ég hef, fyrrverandi aðmíráll. Ég hygg að það sé ekki of sterkt að orði kveðið hjá hv, fyrirspyrjanda, að stofnunin teljist á vinstri væng stjórnmálanna og hafi það orð á sér. Það er í sjálfu sér sjálfsagt gott markmið, þar sem hún er svona friðarsinnuð, að því er virðist, og gagnrýnin mjög á stefnu Bandaríkjanna í milliríkjaviðskiptum og varnarmálum og þeim málum sem það snerta. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef tiltækar um stofnunina, en ég mun sem sagt gera gangskör að því að fá ítarlegar upplýsingar um hana og um þennan kjarnorkusérfræðing, sem mér satt að segja, eftir viðtalinu að dæma, fannst ekki sérstaklega mikið vísindalegt bragð að. Þó vil ég taka það fram, að eftir að við höfum fengið þennan útdrátt eða þátt, sem birtur var í útvarpinu, afritaðan og honum hefur verið dreift til utanrmn. sýnist mér að þessi kjarnorkusérfræðingur hafi tæpast fullyrt jafnmikið og maður ætlaði eftir að hafa hlustað á útvarpið, vegna þess að það eru ýmsir varnaglar í því sem hann segir. Í raun og veru fullyrðir hann alls ekki á enskunni að það séu kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli. Hann dregur alveg í land með það. Ég verð því að ætla að lagt hafi verið fullmikið upp úr þessu samtali. Hitt er svo annað mál, að þetta er ekkert nýtt. Það er rétt sem fyrirspyrjandi sagði, að einn starfsmaður þessarar stofnunar, Schneider, skrifaði grein í rit 1975 eða 1976, þar sem hann lét líka liggja að því að hér væru geymd kjarnorkuvopn. En það var þó byggt á ágiskunum hans, hann hafði ekki sannanir fyrir því. Sama hefur átt sér stað um aðrar stofnanir, sem kannske eru af svipaðri gráðu og þessi stofnun, að þær hafa slegið þessu upp. En ég held að það megi segja um allt slíkt að það sé á ágiskunum byggt, ekki rökstutt, því að auðvitað getur það ekki verið neinn rökstuðningur fyrir því að hér séu kjarnorkuvopn að hér séu flugvélar sem geti flutt kjarnorkuvopn. Það ætti að liggja nokkuð í augum uppi. Ég tel mjög nauðsynlegt að þessi mál séu könnuð rækilega og gerð sé gagnskör að að eyða þeirri tortryggni sem ríkir í þessum efnum hér, þannig að enginn þurfi að velkjast í neinum vafa um hvort geymd séu á Keflavíkurflugvelli kjarnorkuvopn. Ég vænti að við höfum möguleika til að ganga úr skugga um það. Við höfum, að ég ætla, íslenska menn sem hafa þá kunnáttu að þeir gætu gengið úr skugga um þetta. Við höfum hér mikla og mæta öryggismálanefnd sem ætti að hafa þetta verkefni m. a. á sinni könnu. Það er vel til athugunar að fela henni það verkefni að ganga úr skugga um þetta. Það er um að gera að á þessu máli sé tekið á þann hátt og það sé kannað á þann hátt, að fólk beri traust til þess hvernig sé gengið úr skugga um þetta. Ég minni á það, eins og gert var áðan, að a. m. k. þrír utanrrh. hafa lýst því yfir að ekki væru geymd kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli.

Þeir hafa væntanlega gengið úr skugga um það allir saman?

Já, þeir hafa byggt það á upplýsingum áreiðanlega. Það voru ekki heldur þeir menn sem ég tel ástæðu til að rengja. Ég tek alveg eins mikið mark og meira mark á þeim mönnum en kjarnorkusérfræðingi vestur í Bandaríkjunum. Um hann eigum við eftir að fá nánari upplýsingar. En hina mennina, sem hafa gefið þessar upplýsingar, þekkjum við. Það er ekki heldur út í bláinn að þeir hafa gefið þær. Það er ákvæði í varnarsamningnum sem beinlínis kveður á um að það mundi þurfa leyfi íslenskra stjórnvalda til þess að hér væru geymd kjarnorkuvopn. Slíkt leyfi hefur aldrei verið gefið. Eftir slíku leyfi hefur aldrei verið leitað. Þar við bætist svo að Ísland er aðili að alþjóðasamningum um dreifingu kjarnorkuvopna, þar sem það hefur tekið á sig skyldur í því efni ásamt Bandaríkjunum og Sovétríkjunum, sem voru aðalhvataaðilar að því að það samkomulag var gert á sínum tíma. Það væri algert brot á þeim samningi ef hér væru geymd kjarnorkuvopn. Af Íslands hálfu hefur það verið og er slík forsenda fyrir dvöl varnarliðsins hér að það séu ekki kjarnorkuvopn hér á landi, að ég tel að bandarísk stjórnvöld og hernaðaryfirvöld, hverjar getsakir svo sem menn vilja hafa uppi í garð þeirra, mundu ekki taka þá áhættu að hafa hér kjarnorkuvopn vitandi hvað við mundi liggja. - Ég mundi tafarlaust beita mér fyrir viðeigandi ráðstöfunum ef það sannaðist. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki minnstu trú á að það séu geymd þarna kjarnorkuvopn. Ég held að það sé fráleitt. Ég hef verið þarna og farið um völlinn. Ég játa að ég þekki ekki kjarnorkuvopn, en mér finnst það með ólíkindum ef færi fram hjá manni sá búnaður sem þyrfti að vera ef kjarnorkuvopn væru geymd þarna. Aðalatriðið í þessu efni er að þetta sé reynt að rannsaka og ganga úr skugga um það og leiða í ljós hvort þarna eru kjarnorkuvopn eða ekki. En ég tel alveg hiklaust að þarna séu ekki kjarnorkuvopn, og það er meginatriðið. Að slíkri rannsókn mun ég vinna í samvinnu við utanrmn. og ég mun vinna að því að afla þeirra gagna, sem hún fer fram á í þessu sambandi, og gera aðrar þær ráðstafanir sem talin er þörf á. Það væri meira en lítið brot af hálfu varnarliðsins og yfirmanna þess að hafa látið þrjá íslenska utanrrh. gefa slíkar yfirlýsingar sem þeir hafa gefið og hafandi kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli. Ég trúi ekki að slíkt viðgangist. Það mega aðrir trúa því að skiptum á milli ríkja og milli manna sé þannig háttað. Það eru náttúrlega vonbrigði að menn skuli frekar vilja leggja trúnað á raddir sem berast um þetta frá stofnunum í útlöndum, sem hafa ekki neina sérstaka aðstöðu til að kynna sér málið og byggja niðurstöður sínar á einhverjum líkum sem þeir gefa sér, en að trúa því sem íslensk yfirvöld hafa sagt og lýst yfir æ ofan í æ og ekki hafa verið leidd nein rök að að væri rangt, - engin rök verið leidd að því. Ég ætla ekki að öðru leyti að fara út í umr. um þessi málefni almennt, en vil endurtak að það er alger forsenda fyrir því varnarsamstarfi, sem hér á sér stað, og fyrir dvöl varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, að þar séu ekki geymd kjarnorkuvopn.



Ég vil aðeins geta þess, að samkomulag er um það milli þingflokka hér í hv. d. að koma lánsfjárlögum til n. þannig að við þurfum ekki að halda kvöldfund. Ég óska því eftir því við hv. þdm. að þeir verði mjög stuttorðir og gagnorðir og við gætum lokið þessum utandagskrárumr. upp úr hálfsjö ef mögulegt væri til þess að við kæmum lánsfjárlögum klakklaust til n. fyrir kl. hálfátta, en lengur tel ég varla unnt fyrir hv. þdm. að sitja.



Herra forseti. Raunar get ég ekki láð hv. þm. Eiði Guðnasyni þó að hann vildi minnast aðeins á utanríkismálin, áður en þingi yrði slitið, í beinum tengslum við skýrslu utanrrh. sem flutt var í Sþ. og gafst ekki býsna mikill tími til að ræða þar. Ég var einnig þeirrar skoðunar að þá skýrslu hefði orðið að ræða miklu fyrr og gefa okkur betri tíma til að ræða hana. En ég hafði ekki búist við því, að hv. þm. Eiður Guðnason mundi gefa okkur tækifæri til þess með utandagskrárumr. hér í hv. Ed. að fara að ræða þessa skýrslu utanrrh. Vitaskuld höfum við engan tíma til þess samkv. yfirlýsingu forseta og ég mun því verða við beiðni hans um að lengja ekki mál mitt hér mjög, aðeins fagna yfirlýsingum Eiðs um að hann muni í einlægni og af einurð gera ráðstafanir til þess að okkur auðnist nú að ganga úr skugga um hvort geymd eru kjarnorkuvopn á Keflavíkurflugvelli eða hvort farið er með þau í flugvélum um völlinn þannig að brot geti talist á samkomulagi íslenskra yfirvalda við Bandaríkjamenn um afnotin af herstöðinni á Keflavíkurflugvelli. Það var karlmannlega gert af hv. þm. Eiði Guðnasyni að bjóða Íslendingum út á völlinn að leita að kjarnorkusprengjum, sérstaklega með tilliti til þess, að það hefur verið skotið lítils háttar á þá þegar þeir hafa verið þarna á Miðnesheiðinni að leita að kríueggjum. Og blaður af þessu tagi eins og hjá hv. þm. og tilraunir hans til að rýra undantekningarlaust álit þeirra óháðra stofnana í heiminum sem um hermál fjalla eða halda uppi gagnrýni á ríkisstj. Bandaríkjanna og sérstaklega hermálaráðuneytið í Pentagon eftir þau óhugnanlegu ævintýri á sviði hermála sem þessir aðilar hafa staðið fyrir á árunum eftir stríð, þær tilraunir hans eru e. t. v. eins og við er að búast af Alþfl.-manni, fulltrúa þess flokks sem tengdastur hefur verið hersetubraskinu á landi hér frá upphafi, eiðsvarnastur í hópi bandarískra leppa á landi hér. Svardagar íslenskra utanrrh., eins, tveggja eða þriggja, frá upphafi í málum eins og þessu eiga trúnað sinn í rótunum sem liggja til hinna fyrstu svardaga íslensks utanrrh. og þeirra, sem á eftir komu, um að aldrei kæmi til þess að leyfð yrði erlend herseta á Íslandi á friðartímum þrátt fyrir inngönguna í NATO. Ég geri ráð fyrir að hæstv. núv, utanrrh. Íslands muni þá harla vel. Hann sat að vísu ekki á þingi þá, en hann hlýtur að muna harla vel þessa svardaga. Þá eiða heyrðum við báðir tveir unna þá, þar sem við áttum sæti í miðstjórn Framsfl. saman. Ég vil minna á að til eru fleiri plögg um eðli herstöðvarinnar á Miðnesheiði en þau sem kennd eru við fyrrnefnda 15 manna stofnun í Washington. Ég hef fyrir framan mig t. d. blátt plagg sem heitir: North-Atlantie Assembly. Draft on the activities of committee of the northern region. Presented by mr. John C. Curver, United States, and mr. Jón G. Sólnes, Iceland. - Þetta er skýrsla hermálanefndar Þingmannasambands Atlantshafsbandalagsins sem þeir kratarnir sækja af trú og dyggð. Það liggja hér fyrir okkur í vandaðri íslenskri þýðingu ályktanir Þingmannasamtaka Norður-Atlantshafsbandalagsins frá því í haust - ályktanir sem þessir þm. hafa greitt atkv., samþ. eins og aðrir. Það var einmitt á ráðstefnuna, þar sem þessar ályktanir voru samþykktar, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fór á kostnað Alþingis í október í haust leið, - þess kostnaðar Alþingis sem hann sór síðan fyrir vestur á fjörðum að nokkurn tíma hefði verið greiddur. Hér stendur í fyrstu tillögunni, það er till. nr. 70, um Evrópu-kjarnavopn, orðrétt, með aðild þeirra Alþfl. mannanna og Sjálfstæðismannanna: „Þingmannasamtökin leggja trúnað á kjarnorkuvopn Bandaríkjamanna og skuldbindingar þeirra um varnir Evrópu.“ - Þeir leggja trúnað á margt. Ég veit ekki hvernig þetta hefur verið á enskunni, en með slíkum hætti eru þessar ályktanir þeirra félaga þýddar gegnumgangandi, og hygg ég að þetta sé ekki öllu óvandaðri þýðing en sú þýðing sem hv. þm. Eiður Guðnason vitnaði í áðan. Ég hef ekki haft fyrir því, ég hef ekki mátt vera að því, að veita skýrslu hermálanefndar Atlantshafsbandalagsins jafnnákvæma yfirferð í þýðingu og verðugt væri. En vegna þess að vikið var að ummælum sem hv. þm. Geir Hallgrímsson viðhafði hér við umr. í Sþ. um utanríkismálin, vegna þess að Eiður Guðnason vitnaði í þessi ummæli hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, langar mig að lesa nokkuð upp. Ég veit ekki hvað við eigum að titla erlenda forsrh. Hver er etikettan, hæstv. utanrrh.? Eigum við að kalla forsrh. erlenda ríkja hæstv.? Líklega ekki. Við getum látið duga að kalla Kosygin bara forsrh. Sovétríkjanna. Í 104. mgr. í þessari skýrslu hermálanefndarinnar, sem unnin er af sérstökum fulltrúa Sjálfstfl., og við skulum ætla að það megi jafnvel kalla hann kjarnorkuvopnafræðing, Jóni G. Sólnes, sem þeir sérstakir fulltrúar Alþfl. hafa þá væntanlega trúnað á eins og á kjarnorkuvopnunum, eins og segir í skýrslunni, segir: „It is also worth noting that in this respect, in the speech delivered in the honour of Iceland's prime minister visiting the Soviet Union in september of last year, the Soviet prime minister“ - það er upplýst að hér er átt við Kosygin - „praised the fact that the Icelanders do not permit nuclear weapons to be stationed in the country.“ En í þessari sömu skýrslu er gefin upp heimildin fyrir því, að hér séu ekki kjarnorkuvopn. Neðst á þessari sömu bls., bls. 22, segir að heimildarmaðurinn sé Björn Bjarnason, „special assistant to the prime minister“ og sérstakur fylgdarmaður Geirs Hallgrímssonar í þessu ferðalagi til Moskvu. Hann segir Kosygin að það séu ekki kjarnorkuvopn á Íslandi. Kosygin þakkar Geir Hallgrímssyni kærlega fyrir það. Geir Hallgrímsson kemur á Alþingi Íslendinga og ber Kosygin fyrir því að hér séu ekki kjarnorkuvopn. Ég hét hæstv. forseta því að tala ekki mjög lengi, en ég ætla aðeins í lokin að vitna í mgr. nr. 106 í þessari góðu skýrslu og 108 ef hæstv. utanrrh. væri fáanlegur til að hugleiða þessa skýrslu einnig í beinum tengslum við það mál sem hann hefur heitið okkur að láta rannsaka af kostgæfni. Það er best að lesa alla mgr. nr. 106: „The base at Keflavik is a key factor for NATO strategy in the Northern Atlantic. In peacetime the base excerts a limiting and moderating influence on the Soviet operatives in the North-Atlantic and in times of crisis or war it will furnish a vital springboard for advanced defence of NATO against the northern fleet of the U. S. S. R. for control over the sea, land and communications.“ Ég geri ekki ráð fyrir að ég þurfi að eyða tímanum í að þýða þetta, - a. m. k. ekki fyrir þá NATO-experta Alþfl. sem hafa trúnað á bandarísk kjarnorkuvopn - svo að ég geti þess vegna farið yfir á mgr. 108 í þessari sömu ágætu skýrslu þar sem hann heldur áfram og útskýrir hvernig fara muni nú „ in case of war and hostilities“ með þessa herstöð- „in event of hostilities“, segir í skýrslu hermálanefndar Atlantshafsbandalagsins, ef í það fer að til styrjaldar komi. Þetta er opinber skýrsla hermálanefndar Atlantshafsbandalagsins, og þó að hæstv. utanrrh. vilji nefna nafn Jóns G. Sólness í því sambandi skal hann minnast þess, að hann sjálfur og hans kompaní sendu Jón Sólnes sem aðalfulltrúa sinn í þessa nefnd. - Hér segir í mgr. 108 hvernig fari ef í hart fer: „Soviet airpower would clearly attend to neutralize the Icelandic facilities . . .“ Þetta þýðir í stuttu máli í lauslegri þýðingu, náttúrlega ekki eins vandaðri og þið NATO-sinnar hafið dreift hér af ályktuninni ykkar um þessi mál, en í lauslegri þýðingu þýðir þetta: Ef í hart fer, ef í odda skerst, þá mun flugher Sovétríkjanna áreiðanlega reyna að eyðileggja, - „to neutralize“, ákaflega kurteist orðalag, - einangra eða þurrka út þessa íslensku aðstöðu, þ. e. herstöðvarnar þarna, þar sem fullnægjandi útbúnaður er hvergi til varnar. Við hefðum þurft, við höfum ekki tíma til, en svo sannarlega hefðum við þurft að ræða skýrslu Ólafs Jóhannessonar um utanríkismál, hafa tíma til þess ekki einn dag, ekki tvo daga, þrjá eða fjóra daga og rifja upp sögu þessa máls og ýmsar fullyrðingar hæstv. utanrrh., sem við höfum ekki tíma til að fjalla um hérna. En ég vildi aðeins í lokin þakka hv. þm. Eiði Guðnasyni fyrir að hafa vakið máls á þessu, þó tími væri lítill til hér, og það get ég gert best með því að rifja upp stöku sem ég hnoðaði saman þegar verið var að mynda vinstri stjórnina á sínum tíma og spurt hvernig við, sem værum á móti herstöð á Íslandi, treystum okkur til að fara í stjórn með Alþfl. Hún var svona. Það eru á henni gallar, ég viðurkenni það, en meiningin er nokkuð góð: Út úr neyð er engin leið, sem okkur væri greið að rata, í samvinnu við Arna og Eið, úrbeinaða NATO-krata.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Eiði Guðnasyni fyrir að hafa vakið máls á þessu hér, þótt ég undrist það orðalag sem hann hafði í upphafsræðu sinni. Ég á bágt með að skilja þann hita og þau stóru orð og þær ásakanir sem koma fram hjá stuðningsmönnum Atlantshafsbandalagsins þegar til umr. kemur spurningin um hvort hér séu kjarnorkuvopn eða ekki. Ég tel, eins og ég sagði í umr. um skýrslu utanríkisráðherra og einnig í útvarpsumr. fyrir nokkru, að hér sé á ferðinni svo alvarlegt mál, enda kom það réttilega fram hjá utanrrh. sjálfum áðan, að þm. eigi að ræða það og þjóðin öll af rólegri og yfirvegaðri alvöru. Ásakanir fyrir fram og tortryggni, eins og kom fram bæði hjá frummælanda og því miður einnig hjá hæstv. utanrrh. í garð þeirrar stofnunar og þess einstaklings, Williams Arkin, sem fréttamaður hafði samband við, finnst mér bera vott um að áður en menn hafa efnislega niðurstöðu í málinu sé byrjað á því að reyna að tortryggja heimildirnar. Það mætti hafa mörg orð um hvers vegna fyrrv. fréttamaður Ríkisútvarpsins, maður sem ég taldi í hópi fremstu íslensku fréttamanna um árabil, kaus að ráðast með svo beinum hætti að þeim fréttamanni útvarpsins sem gegndi að mínum dómi sjálfsagðri skyldu fréttamanns í frjálsu þjóðfélagi að afla sér upplýsinga um þetta efni. Við skulum minnast þess, að meðal þeirra eðliskosta Bandaríkjanna sem ég og fleiri dá mest, þótt margt gagnrýnum í þeirra fari, er einmitt það frjálsa og óháða hlutverk sem fréttamenn, blöð, fjölmiðlar og rannsóknastofnanir gegna þar í landi. Þegar Washington Post var að birta fréttir af Watergate-hneykslinu var það líka kallað vinstrisinnað blað. Þegar fréttamennirnir voru að ráðast gegn Spiro Agnew og Richard Nixon voru þeir líka kallaðir kommúnistar. Það breytir því ekki að sagan hefur sýnt að Washington Post og þessir fréttamenn höfðu rétt fyrir sér. Við skulum þess vegna taka því fagnandi að erlendir aðilar gefa okkur tilefni til að spyrja okkur sjálf gagnrýninna spurninga um þetta efni. Sagan sýnir okkur að forsetar Bandaríkjanna, utanríkisráðherrar Bandaríkjanna, hafa logið að sinni eigin þjóð, eins og í Kampútseumálinu, að utanríkismálanefnd bandaríska þingsins og bandaríska þinginu öllu. Riehard Nixon og Henry Kissinger hafa verið staðnir að lygaröð varðandi aðgerðir bandarískra stjórnvalda í Kampútseu og Víetnam á sínum tíma. Það er þess vegna ærin ástæða til að setja spurningamerki við yfirlýsingar stjórnvalda Bandaríkjanna. Ég tek það fram til að fyrirbyggja allan misskilning, að ég tel enga ástæðu til að draga í efa yfirlýsingar íslenskra utanrrh. í þessum efnum. Ég segi það hreint og skýrt. En ég tel hins vegar í ljósi sögunnar fyllstu ástæðu til að spyrja spurninga sem draga í efa að bandarísk stjórnvöld hafi sagt íslenskum utanrrh. allan sannleikann í þessum málum. Sagan sýnir okkur fjölmörg dæmi þar sem bandarísk stjórnvöld hafa kosið að umgangast valdsmenn annarra landa, umgangast sína eigin þjóð, umgangast sitt eigið þing með þeim hætti að segja þeim ekki allan sannleikann. Ég vil nefna það, að fyrir tæpum 20 árum fórst á Grænlandi flugvél með kjarnorkusprengju innanborðs og var hún þar í banni. Þar höfum við eitt dæmi um hvernig samkomulag um flutning kjarnorkuvopna var brotið. Ef hér væri nægur tími mætti tína til fjölmörg önnur slík dæmi. Ég vil geta þess hér, að ég óskaði eftir fundi í hv. utanrmn. þessa þings þegar þessi fréttaauki birtist, vegna þess að í honum kemur fram nákvæmari tilvísun til heimilda en áður hefur komið fram í þessum efnum. Nú er það svo, að samkv. þingsköpum eru umræður í utanrmn. háðar leynd, en ég skil ákvæði þingskapa þannig, að mönnum sé heimilt að skýra frá því sem þeir sjálfir sögðu. Ég vil þess vegna nota tækifærið til að segja og skýra frá því hér, að fyrr í dag óskaði ég eftir þremur meginupplýsingum í utanrmn. Ég óskaði í fyrsta lagi eftir því, að fram yrði lögð í n. sú skýrsla bandaríska flotans eða handbók sem merkt er 5510–83 B. Vegna þess að hér var talað um ónákvæmar þýðingar getur vel verið að hjá fréttamanni eigi sér stað í flýti vissar ónákvæmar þýðingar, en sú ónákvæmni er ekki öll á þann veg sem fyrri ræðumenn hér hafa viljað vera láta, vegna þess að í þýðingu fréttarinnar segir að heiti þessarar handbókar sé handbók um kjarnorkuöryggismál, en enska heitið er hins vegar í réttri íslenskri þýðingu handbók um kjarnorkuvopnaöryggismál. Í öðru lagi óskaði ég eftir því, að gerð yrði grein fyrir því, með hvaða hætti íslensk stjórnvöld væru spurð um leyfi til að hafa hér hinar ýmsu tegundir af vopnum sem bandarískur her telur sér nauðsynlegt að hafa. Ef íslensk stjórnvöld hafa ekki slíka skrá eða fá reglulega slíkar upplýsingar frá Bandaríkjunum hafa þau ekki möguleika á að fylgjast nákvæmlega með þeim vopnaflutningi sem fer til og frá þessari herstöð. Í þriðja lagi óskaði ég eftir að starfsmenn utanrrn., sem hafa gert opinberlega þá skoðun ljósa að í samanburði við aðrar erlendar stöðvar Bandaríkjanna telji þeir að hér sé ekki sá búnaður sem beri svip kjarnorkuvopnastöðva, veiti skriflega og ítarlega grg. um hvaða efnisatriði felast í slíkum samanburði, hvaða tæknilegan svip og einkenni slíkar stöðvar bera og hverjar séu forsendur þeirrar ályktunar sem þeir hafa sett fram opinberlega. Ég vil taka það skýrt fram vegna þess sem utanrrh. sagði áðan, að í hinum upphaflega texta, hinum enska texta, samtalsins við William Arkin kemur alveg skýrt fram að hann telur að hér séu kjarnorkuvopn. Það er niðurstaðan í samtalinu, sem kemur að vísu ekki fram í endursögn fréttamannsins, en þessar setningar og aðrar í viðtalinu finnst mér gefa fyllilega til kynna að þessi einstaklingur er ekki í neinum vafa um að á Íslandi eru staðsett kjarnorkuvopn. 

Ég var ekki að spyrja að því. Ég var að spyrja hvert þú þýddir þetta rétt.

Hvort ég þýddi þetta rétt?

Þú sagðir að maðurinn staðhæfði að það væru hérna vopn.

Já, ég þýddi það rétt.  Ég fagna því, sem utanrrh. sagði hér, og tek undir ósk Eiðs Guðnasonar í þeim efnum, að það sé aflað ítarlegra skýrslna um þá stofnun sem tvisvar hefur sent frá sér lýsingar á kjarnorkuvopnaeðli herstöðvarinnar hér á Íslandi. Jafnframt fagna ég því, að það kom fram á fundi utanrmn. að n. mun halda áfram að ræða þetta mál og kynna sér það. Í þriðja lagi fagna ég því, að þm. úr þremur stjórnmálaflokkum - því miður vantar þm. frá hinum fjórða, en kannske kemur að því einhvern tíma, - hafa flutt till. til þál. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um bann við geymslu á hvers konar kjarnorkuvopnum hér á landi. Bannið nái einnig til siglinga með kjarnorkuvopn, flutninga í lofti eða á annan hátt um eða yfir íslenskt yfirráðasvæði. Jafnframt verið kveðið á um eftirlit af Íslands hálfu með því að lögin verði virt.“ Vonandi nær þessi till. fram að ganga á næsta þingi, ef hún verður endurflutt, sem ég vona, og þá væntanlega með tilstuðlan þm, úr öllum flokkum. Ég tel það mjög mikilvægt atriði, eins og ég hef áður sagt, að þrátt fyrir ágreining okkar um bandarísku herstöðina hér hafa allir íslenskir stjórnmálaflokkar verið sammála um það, eins og hæstv. utanrrh. lýsti áðan, að það væri algert brot á samkomulagi Íslands og Bandaríkjanna ef hér hefðu verið um lengri eða skemmri tíma kjarnorkuvopn. Þessu máli er ekki lokið, herra forseti, þótt umr. hér í þessari d. verði lokið. Þetta er mál sem á engan hátt má kenna við einhverja hleypidóma, við eitthvert moldviðri, við einhverjar herferðir, við einhverja kommúnistagrýlu eða eitthvað annað. Þetta er grundvallarspurning um það, eins og hæstv. utanrrh. sagði alveg réttilega aðan, hvort bandarísk stjórnvöld hafa virt íslensk stjórnvöld eður ei. Ef kemur í ljós að þau hafa ekki virt íslensk stjórnvöld, hvernig getum við treyst slíkum herrum fyrir vörnum okkar?



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanrrh. svör hans áðan og að það skuli verða gert, sem ég óskaði eftir, að afla nánari upplýsinga um þá stofnun, sem hér hefur borið svo mjög á góma, og aflað upplýsinga um sérfræðiþekkingu þess starfsmanns sem vitnað var til. En það, sem upp úr stendur eftir þessa umr., er að það hefur hvergi verið fullyrt að hér séu kjarnorkuvopn, nema að það hafa þm. Alþb. fullyrt í Þjóðviljanum, það hafa herstöðvaandstæðingar fullyrt á fundum. Annars staðar hefur slíkt ekki verið fullyrt. Þeir hafa fullyrt það á fundum þar sem það var haft í flimtingum og fluttur um það leikþáttur að kjarnorkuárás væri gerð á Keflavík, svo smekklegt sem það getur talist. Þar að auki vitnaði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson áðan til viðtals sem flutt var í Ríkisútvarpinu, til hins enska texta þess, og ég skal ekki lengja þessar umr. mjög, en ég ætlað að vitna til þessara orða líka vegna þess að ég er þar á öndverðri skoðun. Það stendur hér, fréttamaður segir: „So you are pretty certain that you are quite convinced that there are nuclear weapons kept there?“ Og svarið er: „Yes, I think so.“ Síðar í þessu viðtali segir: „So it takes sort of research in order to be both familiar with what responsibilities of the base are and what the responsibilities of the units of the base are and also what sort of indications there are that there might be nuclear weapons in the area.“ Þetta er hvergi fullyrt. En það verður fróðlegt að sjá á sínum tíma hvaða sérþekkingu þessi ágæti maður, sem hér er rætt við, hefur á þessum málum. Hv. þm. Ólafur Ragnar minntist á það og gat þess í ræðu sinni, að menn væru hér með stór orð áður en efnisleg afstaða lægi fyrir. Hann dregur þetta í efa sjálfur, en það gera hins vegar skoðanabræður hans ýmsir ekki, eins og hér hefur komið fram, heldur fullyrða hið gagnstæða. Hann vék hér að till. sem flutt hefur verið um bann við flutningi og geymslu kjarnorkuvopna. Þetta er auðvitað góðra gjalda vert. En hæstv. utanrrh. upplýsti áðan að Ísland er aðili að alþjóðlegum samningi um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna og þessi till. sýnist því vera nánast óþörf. Þar að auki leikur mér nokkur forvitni á að vita með hverjum hætti á að framfylgja þessu eftirliti í hafinu kringum Ísland og í loftinu yfir Íslandi. Ég er hræddur um að það verði býsna erfitt. Við getum alveg eins samþ. hér till. um að banna að gervitungl sveimi yfir í 40 þús. km. hæð í himingeimnum. Þetta er álíka raunhæft. Þetta ráðum við ákaflega illa við. Að lokum aðeins þetta: Ég vék hér að fréttaflutningi Ríkisútvarpsins og þakka þau fögru orð sem þm. Ólafur Ragnar Grímsson lét falla í minn garð. En Ríkisútvarpið á að fylgja ákveðnum reglum um fréttaflutning. Ég er þeirrar skoðunar, að í þessu tilliti hafi ekki verið farið eftir þeim reglum. Ríkisútvarpið á aldrei að vera hafið yfir gagnrýni. Það er eðlilegt að það sé gagnrýnt og hlýtur að verða að una því. Fréttamenn þar gera margt vel, annað miður. Öllum getur orðið á í messunni. Ég hygg að í þessu tilviki hafi fréttamanni orðið á í messunni vegna þess að ég tel að þetta mál hafi ekki verið flutt með þeim hætti í Ríkisútvarpinu sem ber að gera samkv. reglum Ríkisútvarpsins um fréttaflutning.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson greindi rétt frá því, sem hann sagði í utanrmn. fyrir stundu, og þarf ekki að endurtaka það. Ég tók ekki beint þátt í umr. þar, en það kom auðvitað fram af hálfu þm. Sjálfstfl., sem alkunna er, að Sjálfstfl. hefur aldrei léð máls á því, að kjarnorkuvopn væru á Keflavíkurflugvelli. Það er einmitt nauðsynlegt að hér komi fram, að það er enginn þingflokkur til á Íslandi sem nokkru sinni hefur léð á því máls að kjarnorkuvopn væru á Keflavíkurflugvelli eða á íslenskri grund. Það væri auðvitað alvarlegt brot af hálfu Bandaríkjamanna ef þeir ætluðu að reyna að fara á bak við okkur í því efni. Það er líka mjög alvarlegt að til skuli íslenskir menn sem sí og æ eru að reyna, jafnvel með rangtúlkun og rangþýðingum eins og hér kom fram áðan, að koma því á framfæri að einhverjir erlendir sérfræðingar haldi því fram og telji sig jafnvel vita og vera sannfærða um að á Íslandi séu kjarnorkuvopn. Það er alvarlegt mál og það er sjálfsagt að láta rannsaka það ofan í kjölinn, svo að engum geti blandast hugur um að Ísland er og verður kjarnorkuvopnalaust land.



Herra forseti. Fyrir nokkru voru tvö mál lögð fyrir þingið náskyld. Annars vegar var um að ræða skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980, sem var lögð fram í Sþ. á þskj. 410, hins vegar frv. til lánsfjárlaga. Frv. til lánsfjárlaga hefur nú verið afgreitt af Nd. og kemur nú til Ed., en hlýtur að sjálfsögðu eðlilega meðferð í n. Ég vil treysta því, að málið komist til n. í dag þannig að unnt sé að afgreiða það eftir helgi, og mun reyna að vera eins stuttorður og kostur er til að tíminn endist okkur til að ljúka umr. Ég vil rifja það upp, að frá því á s. l. hausti hefur verið ljóst að mikil framkvæmdaáform væru uppi í landinu á þessu ári. Er þar bæði um að ræða framkvæmdir einkaaðila og þá ekki síður framkvæmdir opinberra aðila. Ástæðan fyrir þessum miklu framkvæmdaáformum opinberra aðila er ekki sú, að einhver óvenjuleg þensla hafi orðið í ríkisumsvifum, því það er auðvelt að benda á að þar hefur lítil breyting á orðið, heldur er skýringin hin, að gríðarlega miklar orkuframkvæmdir eiga sér nú stað í landinu og ber þar hæst byggingu Hrauneyjafossvirkjunar, sem áætlað er að muni nema í fjárfestingu á þessu ári um 32 milljörðum kr. Samanlagt stefndi í fjárfestingu á þessu ári sem kostað hefði erlendar lántökur upp á 110–120 milljarða. Ég býst við að margir minnist þess, að ýmsir stjórnarandstæðingar töldu víst að þá hlytu erlendar lántökur að nema upphæð sem væri nærri þessum framkvæmdaáformum, þannig að erlendar lántökur mundu verða allt að 110 milljarðar. Niðurstaðan liggur nú fyrir. Með þessari lánsfjáráætlun, sem hér er lögð fram, er að því stefnt að erlendar lántökur nemi um 85 milljörðum. Heildarframkvæmdir í landinu eru áætlaðar 327 milljarðar, sem er um 26.5% af vergri þjóðarframleiðslu. Skuldahlutfall Íslendinga gagnvart öðrum þjóðum, hlutfall erlendra lána öðru nafni, var 34.9% í árslok 1979. En gangi það fram, sem hér er áætlað, að erlend lántaka verði 85 milljarðar á árinu, má búast við að skuldahlutfallið verði í lok þessa árs 34%. Það er sérstaklega eftirtektarvert, að þrátt fyrir þá miklu lántöku, sem ég hef nú nefnt, lækkar skuldahlutfallið úr 34.9% í 34%. Ástæðan er að sjálfsögðu sú, að við erum á árinu að endurgreiða erlend lán í stórum stíl. Við munum endurgreiða lán sem nemur 46 milljörðum þannig að bein aukning erlendra lána er um 39 milljarðar, en erlendu lánin eru orðin svo mikil að þó að við bætist 39 milljarðar er áætlað að þjóðarframleiðslan vaxi hlutfallslega hraðar þannig að þetta hlutfall lækki þrátt fyrir allt. Algengt er að menn ræði um erlendar lántökur út frá sjónarmiði þeirrar greiðslubyrði sem hvíli á þjóðinni vegna afborgana og vaxtagreiðslna af erlendum lánum. En ég vil taka það fram hér, eins og ég hef áður gert í Nd., að þessi viðmiðun er bersýnilega orðin mjög óraunhæf og tal manna um að greiðslubyrðin sé að vaxa úr 14% upp í 16% eða 18%, eins og er nú tíður söngur, ekki síst hjá stjórnarandstæðingum, er meira eða minna tómt mál að tala um vegna þess að sú hækkun, sem hér um ræðir, stafar ekki fyrst og fremst af nýjum erlendum lántökum, heldur einfaldlega af því að vextir erlendis hafa hækkað verulega. Þannig er ljóst að vaxtabyrðin af erlendum lánum hefur vaxið það verulega á seinustu mánuðum að þetta hlutfall greiðslubyrði af erlendum lánum vex um 2% einungis af þeirri ástæðu að vextir hafa hækkað. Sér þá hver maður að þetta hlutfall segir okkur ekki ýkjamikið ef ytri aðstæður, sem við höfum ekki vald á, geta breytt þessum hlutföllum í svo ríkum mæli sem dæmið sýnir. Hin eðlilega viðmiðun í þessum efnum er skuldahlutfallið, sem ég hef hér gert að umtalsefni, og það sýnir okkur að þrátt fyrir að hér sé um talsvert mikla erlenda lántöku að ræða fer það lækkandi á því ári sem nú er að líða. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 eru gerðar víðtækar ráðstafanir til að efla innlendan sparnað, m. a. til að draga úr erlendum lántökum, sem lýsir sér annars vegar í því, að 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða munu ganga til opinberra fjárfestingarsjóða og aukið verður framlag bankakerfisins til fjárfestingarstarfsemi á vegum opinberra aðila með því að 7% af innlánsaukningu banka ganga nú til þessara verkefna í staðinn fyrir 4% áður. Auk þess er gert ráð fyrir að sparisjóðir og hvers konar innlánsstofnanir leggi sinn hlut af mörkum. Innlend lánsfjármögnun er áætluð á þessu ári 52.6 milljarðar kr., en var í fyrra 30 milljarðar, þannig að hækkunin milli ára er 74%. Er það veruleg breyting til batnaðar, ef það gengur fram sem vonir standa til. Ég vil að lokum geta þess, að nokkrar minni háttar breytingar hafa verið gerðar á lánsfjárlagafrv. í Nd. í framhaldi af brtt. sem ég flutti við frv. annars vegar á þskj. 585 og hins vegar á þskj. 602. Þessar brtt. eru minni háttar, verða að teljast fyrst og fremst formsbreytingar því að þær hækka ekki erlendar lántökur á árinu 1980. Það er annars vegar sjálfskuldarábyrgð í þágu Vatnsveitu Búðardals og hins vegar heimild til lántöku vegna nýrra iðnaðarverkefna. Þessar framkvæmdir allar eru ráðgerðar í lánsfjáráætlun þannig að hún hækkar ekki af þeim sökum. Í Nd. var gerð sú breyting á frv., að ákvæðinu um skyldukaup lífeyrissjóða var lítillega breytt. Í stað þess að þar var sagt, þegar frv. var lagt fram, að lífeyrissjóðir skyldu kaupa verðtryggð skuldabréf af ríkissjóði, Byggingarsjóði ríkisins og Framkvæmdasjóði Íslands, er nú því bætt við að þeir geti keypt þessi skuldabréf einnig af fjárfestingarlánasjóðum sem viðurkenndir eru af Seðlabanka Íslands. Með þessari litlu breytingu er frv. nokkurn veginn komið í það horf sem það var í á s. l. ári, þegar lánsfjárlög voru þá samþykkt, og þarf ég þá ekki að eyða orðum að þeirri áróðurshrinu stjórnarandstæðinga sem hér hefur gengið yfir, þar sem miklu púðri er eytt í þetta áform og minnt á að skyldukaup lífeyrissjóða voru umdeilt mál fyrir nokkrum árum. Ég held að mergurinn málsins í því sambandi sé ósköp einfaldlega sá, að menn hafa breytt um afstöðu í þeim efnum. Menn telja óhjákvæmilegt nú orðið, ef einhver stjórn á að vera á efnahagslífi okkar, að lífeyrissjóðir leggi sitt af mörkum vegna fjárfestingarframkvæmda opinberra aðila. Við Alþb.-menn tókum nýja afstöðu í þessu máli fyrir einu ári, og þar hefur engin breyting orðið síðan. Aftur á móti hefur það eitt gerst í málinu, að Alþfl., sem var algjörlega sammála okkur um þetta efni fyrir einu ári, hefur nú enn snarsnúist í málinu og flutt till. um að fella ákvæði af þessu tagi niður. Sá snarsnúningur kemur svo sem engum á óvart og ekki frekar í þessu máli en öðrum. En afstaða okkar Alþb.-manna í þessum efnum er nákvæmlega sú sama sem var afstaða ríkisstjórnarflokka á s. l. ári, að hér verði lífeyrissjóðir að leggja sitt af mörkum ef nokkra stjórn eigi að hafa á efnahagsmálum okkar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta frv., en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður að þessu sinni. Eins og hv. dm. er kunnugt höfum við stjórnarandstæðingar greitt mjög fyrir framgangi mála á hinu háa Alþingi og teygt okkur í þeim efnum miklu lengra en oft hefur verið um stjórnarandstöðu. Það kemur því úr hörðustu átt þegar við erum af hæstv. forsrh. og fleiri ráðh. í núv. hæstv. ríkisstj. ásakaðir um að halda uppi óeðlilegu málþófi á lokadögum þingsins. - Í máli hæstv. forseta kom fram, að hann hyggst beita sér fyrir því að þetta mál gangi til nefndar í kvöld, og af tillitsemi við það mun ég vera mjög stuttorður hér og fjalla um nokkur meginatriði. Hæstv. fjmrh. endaði mál sitt með því að koma með nokkur svigurmæli í garð okkar stjórnarandstæðinga í sambandi við eina grein þessa frv., þ. e. 3. gr. En hæstv. ríkisstj. hefur nú séð sitt óvænna í sambandi við þá grein og henni var breytt í Nd. mjög til batnaðar, þó hún sé ekki að öllu leyti góð eins og hún er. Ég vísa aðeins til þess í sambandi við þetta, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. stefndi að því með 3. gr., eins og hún er í frv., að fella lífeyrissjóðina í slíka fjötra með ráðstöfunarfé sitt að háttvirtir stjórnarsinnar sáu sitt óvænna og beittu sér fyrir því, að hæstv. ríkisstj. brá af þessu þrautaráði sínu. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um það. Þá vil ég fjalla um tvö meginatriði sem eru í þessu frv. til lánsfjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1980. Í fyrsta lagi vil ég minna á að forsendur þessarar áætlunar eru fyrir allnokkru algerlega brostnar. Það kemur fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni á bls. 7. Þar segir: „Forsendur fjárlaga um kauplags- og verðlagsbreytingar voru þær. að kauptaxtar hækkuðu um 42% að meðaltali milli áranna 1979 og 1980, vísitala byggingarkostnaðar um 45% og neysluverðlag um 47% ....... Hins vegar er nú sýnt að verðlag hækkar meira á fyrri hluta ársins en gert var ráð fyrir við gerð fjárlagafrv. Nú er áætlað að hækkun framfærsluvísitölu frá febrúar til maí verði vart undir 12–13% og að óbreyttu verðbótakerfi gætu laun hækkað um 11–11.5% 1 júní.“ Engu að síður er þessi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun byggð á fjárlagaverðlagi og það er í rauninni alveg ljóst að fjárlagaverðlag er þegar orðið úrelt sem viðmiðun að grundvelli að slíkri áætlunargerð. Í viðbót við það mun verðlag fara miklum mun meira hækkandi það sem eftir er af árinu samkv. spám Þjóðhagsstofnunar en gert er ráð fyrir í fjarlögum síðustu ársfjórðunga ársins. Hér er sem sagt um að ræða algerlega brostnar forsendur fyrir þessu plaggi. Er það eitt gott dæmi um hvers konar öngþveiti efnahagsmál okkar eru komin í í höndum núv. hæstv. ríkisstj. Samkv. þessari lánsfjáráætlun, sem ég tel vera kjarna málsins, er gert ráð fyrir að stórauka bæði innlend og erlend lán til opinberra nota og til opinberra framkvæmda. Innlend lán til opinberra framkvæmda samkv. lánsfjárlögum í fyrra námu aðeins 8 milljörðum og 59 millj. kr. samkv. bráðabirgðatölum. Nú er ætlunin að afla innlends lánsfjár í sama skyni upp á rúma 24 milljarða. Þarna er um þreföldun að ræða. Þarna er hvorki meira né minna en um þreföldun að ræða. Ástæðan fyrir þessu er einfaldlega sú, að þrátt fyrir miklar og gífurlegar skattahækkanir, sem mikið er búið að tala um í sölum Alþingis, er minna tekið af skatttekjum ríkisins til opinberra framkvæmda, ef reiknað er á sama verðlagi, en fyrri ár. Hér er því stefnt að því að stórauka innbrot ríkisins á hinn almenna lánsfjármarkað, bæði í lífeyrissjóðina og í bankakerfið, sem hlýtur að verða til þess að einkaaðilar, atvinnufyrirtæki, atvinnuvegirnir fá minna fjármagn, bæði til uppbyggingar og til rekstrar. Erlend lán eru með þessu frv. mjög aukin. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði stefnt í lántökur erlendis upp á 110–120 milljarða kr., og það mun sjálfsagt vera rétt, og hann telur að hann hafi náð þarna verulegum árangri í því að lækka erlendar lántökur. En erlendar lántökur nema samt samkv. þessari áætlun 85.5 milljörðum kr. Hæstv. ráðh. talaði mikið um að greiðslubyrði okkar væri ekki að aukast með þessum lántökum. Ég hef í höndum bréf frá Seðlabanka Íslands, sem óskað var eftir af hv. fjh.- og viðskn. Nd., og þar er það skýrt að greiðslubyrði af útflutningstekjum hækkar í 18% á næsta ári, út af þessum lántökum m. a. Greiðslubyrði þessi hefur ekki verið meiri í sögu okkar þjóðar. Í nýútkomnu hefti Fjármálatíðinda fjallar seðlabankastjóri, Jóhannes Nordal, nokkuð um erlendar lántökur og greiðslubyrði af erlendum lánum. Vegna þess að ég ætla ekki að vera langorður vil ég vitna hér örstutt í þetta mali mínu til stuðnings um hvað hér er að gerast og hvað hér ber að varast. Í þessari grein Jóhannesar Nordals seðlabankastjóra segir svo: „Þótt greiðslubyrðin af þessum skuldum hafi hingað til reynst viðráðanleg, hljóta svo miklar erlendar skuldir að hafa í för með sér verulega áhættu, ef á móti blæs í efnahagsmálum eða skyndilegar breytingar verða á erlendum lánsfjármörkuðum.“ Þetta segir Jóhannes Nordal í nýútkomnu hefti Fjármálatíðinda og hefur áreiðanlega látið þessi orð falla einmitt í tengslum við gerð núverandi fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir 1980. Það eru fjölmörg atriði í þessu margþætta máli sem ástæða væri til að ræða. En málið hefur fengið umfjöllun í Nd. og í Sþ. hefur það nokkuð verið rætt. Eins og kom fram í máli hæstv. forseta er það meginstefna hans að koma þessu máli til nefndar í kvöld, en að þar gefist nægur tími til að rannsaka það ofan í kjölinn, ræða það, og ræða það síðan hér í hv. d. eftir hvítasunnu. Þess vegna skal ég, hæstv. forseti, ekki vera langorðari að sinni um þetta stórmál.