Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Samkv. því, sem ég lýsti við 2. umr., hef ég borið fram brtt. á þskj. 664. Brtt. skýrir sig sjálf, en hún fjallar um að fella niður heimildina til varpeigenda að greiða þeim mönnum, er varp hirða, borgun fyrir starf sitt í eggjum, ef þeir óska. Tel ég rétt að reyna á þegnskap þeirra manna, er mest eiga í húfi um æðarfuglaræktina, að ræna ekki eggjunum. Ég geri ráð fyrir, að þessi brtt. fái fylgi hv. deildar, og hirði ekki um að fjölyrða um till. frekar, nema sérstakt tilefni gefist.

Frsm. (Ingvar Pálmason) : Eins og sjá má á nál. allshn. á þskj. 647, getur n. ekki fallizt á þau ákvæði í frv., sem gera varpeigendum að skyldu að eitra fyrir svartbak á ári hverju. - Þetta mál er gamall kunningi á Alþingi. Það var, að því er mig minnir, fyrst flutt hér árið 1935 af þáv. þm. Dal. og var þá í nokkuð svipuðu formi og þetta frv., en þá voru í því ákvæði um að heimila að eitra fyrir svartbak. Málið gekk í gegnum aðra deildina, en varð ekki útrætt. Á þingi 1936 var frv. flutt aftur, en þá var tekið úr því ákvæðið um eitrunina, og þannig gekk málið í gegn án verulegrar andstöðu. Nú kemur þetta frv. sem sérstakt lagafrv., og virðist það eiga að skoðast sem tilraun, því í 7. gr. stendur, að með l. þessum skuli frestað framkvæmd laganna frá 1936. Ég verð að segja, að þetta er allrar virðingar vert, því að það ber þess vott, að höfundar frv. séu ekki alveg vissir um, að þessi löggjöf sé heppileg til frambúðar. Það er að nokkru vikið að því í nál., og munu fleiri vera þeirrar skoðunar, að eitrun sé ómannúðleg aðferð við eyðingu dýra og enda ekki með öllu óskaðvænleg öðrum dýrum en þeim, sem eyða á, og jafnvel mönnum. Það er og álit allshn., að það sé ekki viðeigandi fyrir Alþ. að leiða slíkt í lög, enda þótt það kynni að vera nauðsynlegt undir einhverjum kringumstæðum að nota þessa aðferð til eyðingar dýra. Samkv. l. frá 1936 hafa verið settar sýslusamþykktir um eyðingu svartbaks, og a. m. k. í einni þeirra er heimilað að eitra fyrir hann. Ég skal ekkert um það segja, hvort nægileg er sú heimild í l. frá 1936 til þess að setja slíkt ákvæði, en staðfesting ráðuneytisins á samþykktinni hefur fengizt. Ég tel því, að þar, sem svo hagar til, að lítil hætta sé að nota eitrun til þess að eyða svartbak, sé það opin leið skv. l. frá 1936 að setja slíka heimild í sýslusamþykktir. Þess vegna erum við í allshn. á móti þessu atriði frv., og það er ekki ástæða til að halda langa ræðu um þessa ómannúðlegu aðferð, sem hér á að beita, en ég skýt máli mínu til tilfinninga manna. Til sönnunar því, að þessi aðferð verður ekki varin, eru einmitt ummæli, sem tekin eru upp í nál., þess manns, sem virðist vera aðalhöfundur frv., að stryknin sé mjög hættulegt eitur. En ekkert er á móti því, að varpeigendur, þeir sem vilja vinna að hagsmunum sínum, reyni sjálfir að eyða svartbak eftir beztu getu. En eins og ég sagði í gær viðvíkjandi frv. um friðun æðarfugls, þá hef ég litla trú á, að atvinnugrein, sem þarf hinnar mestu natni og umhirðu við, verði bjargað með ströngum lagaboðum, heldur byggist það á innri hvöt þeirra, sem stunda þessa atvinnugrein. Því tel ég umrædda aðferð heppilegri heldur en að vera að setja lög, sem ef til vill reynast misjafnlega vinsæl. Ég held, að málinu sé enginn ógreiði ger með till. allshn. Ég sé ekki annað en að þeir, sem trúa á eitrið, geti þá farið að dæmi Dalamanna og fengið það staðfest í sýslusamþykkt. Önnur atriði frv. geta þeir og tekið upp, nema þeir geta ekki tekið fé úr ríkissjóði í þessar þarfir eins og þeim sýnist. Það má vera, að þetta mál um aukning og eflingu æðarvarps í landinu snerti ríkissjóð töluvert, en það snertir mest þá, sem þessa atvinnu stunda, og afkoma varpsins fer auðvitað eftir aðbúnaði öllum, hvort hann er góður eða hvernig um varpið er hirt. Ég hygg, að ég muni ekki þurfa miklu fleiri orð um þetta að segja, því þau rök, sem ég hef fært fyrir máli mínu, eru glögg og sýna á engan hátt óvilja í garð þeirra, sem vernda vilja varplöndin, því það tel ég réttmætt. Við í allshn. erum algerlega mótfallnir því, að fuglum eða nokkrum dýrum sé eytt með eitri. Þó er sá möguleiki fyrir þá, sem telja eitrun lífsspursmál, að fara eftir lögunum frá 1936. Þeir geta gert allt, nema þeir fá ekki úr ríkissjóði meira til höfuðs svartbaknum en ákveðið er í þeim lögum. Ég vil gera ráð fyrir, að hv. deild geti fallizt á að afgreiða mál þetta með rökstuddri dagskrá, svo sem allshn. leggur til.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Þetta frv. er, að ég hygg, bezt undirbúið af öllum frv., sem lögð hafa verið fyrir þetta þing, enda hefur verið eytt í það meiri tíma en nokkurt annað frv., og því finnst mér ekki viðeigandi að afgreiða það með dagskrá. Viðureignin við svartbakinn og það tjón, sem hann hefur gert í varplöndum, er saga um lítil samtök og skeytingarleysi. Um skeið var þó um samtök að ræða á Vesturlandi, fyrir forgöngu manns þar, að eyða þessum vargfugli, og eru þau samtök ekki ólík því, sem um ræðir hér í þessu frv. Varpeigendur lögðu fram fé til að halda við þessum samtökum, og þetta hélzt alllangan tíma, en svo dofnaði yfir því, og nú er svo komið, að svartbakurinn er að eyða æðarvarpi um gervallt landið. Ýmsar aðrar ástæður eru þó fyrir hendi; sem gera að verkum, að varpið er nú minna en áður, t. d. eru hlunnindin ekki eins mikils virði í samanburði við það, sem þau voru, þegar litið er á aðrar afurðir, og því ekki eins um varpið hugsað, en þetta er þó lítill þáttur. Einnig voru svartbaksegg hirt áður fyrr, meðan þrengra var í búi, en það er nú að mestu úr sögunni, því eins og kunnugt er, þá eru varplönd svartbaksins á heiðum uppi, allfjarri mannabyggðum, og talsverð fyrirhöfn að afla þeirra. En, eins og ég sagði áður, þá hefur þetta samtakaleysi um eyðingu þessa vargfugls orðið þess valdandi, að hann er nú að eyða öllu varpi á landinu. Skýrslur sanna, að svartbakurinn eyðir 50–60% af eggjum, og enn þá er ekki hægt að segja, hve mikið hann drepur af ungum, en það mun vera mikið. Ég hef ferðazt víða um Vesturland á síðustu árum, og hefur leið mín þá bæði legið um Gilsfjörð og einnig víðsvegar um Strandasýslu, og hef ég verið sjónarvottur að, hvernig aðfarir svartbaksins eru gagnvart æðarungum. Einu sinni lá leið mín um Gilsfjörð, ásamt fleiri mönnum, það var að morgni dags um sólaruppkomu, þá sáum við æðar fugl og svartbak þar rétt við veginn. Æðarfuglinn hafði sett sig í varnarstöðu, en vargfuglinn var áleitinn, og að lokum flaug æðarfuglinn upp. Kom þá í ljós, að hann hafði setið á tveimur ungum. Svartbakurinn var ekki lengi að hirða þessa unga, þegar æðarfuglinn var farinn, og var fljótur að éta þá. Ég hef talað við mann, sem hafði skotið svartbak og fundið í maga hans 11 æðarunga. Það er verið að tala um, að þessum fugli sé sýnt mannúðarleysi með ákvæði frv. um eitrun. Ég er ekki að draga úr, að þeim sé sýnd mannúð, enda er það gert í frv., - hv. n. hefur bara misskilið það. Eitrunin er ekki tilraun til að eyða svartbak, heldur er þetta einasta leiðin til að eyða honum. Enda þótt menn reyndu að ná eggjunum, þá mun samt ekki hægt að útrýma honum með því; einnig er illt að fá færi til að skjóta hann, því hann er styggur. Þess vegna er þetta engin tilraun, heldur eina leiðin, sem hægt er að fara, þegar það sýnir sig, að hlunnindin eru að ganga til þurrðar og varpeigendur hafa ekki samtök sín á milli, þá verður þjóðfélagið að grípa inn í. Ef ein sýsla tekur sig saman um að eyða svartbak, þá hefur það ekki mikla þýðingu, þegar varpeigendur í næstu sýslu hugsa ekkert um það. Þó að ráðstafanir séu gerðar í Dalasýslu einni þá eiga svartbakar annars staðar á Vestfjörðum mjög hægt með að renna sér yfir Dalasýslu, ef ekkert er gert í öðrum sýslum. Hv. n. telur, að ekki beri að setja strangar refsingar fyrir vanhirðu í þessum efnum. Ef ekki hefur þýðingu, hvort sektirnar eru l0 eða 100 kr., þá hefur hv. Alþ. verið á skakkri leið með refsilöggjöfina. Þetta er svona hvað eftir öðru hjá hv. n., því allir, sem líta á mál með sanngirni, sjá, að ekki stendur á sama, hvort refsingar eru smáar eða stórar. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkra kafla úr bréfi frá þeim manni, sem mest hefur undirbúið þetta frv., dr. Finni Guðmundssyni. Hv. n. segist vera á móti eitrun vegna bréfs frá Náttúrufræðifélaginu. Í þessu bréfi dr. Finns eru ummæli hv. n. hrakin. Í bréfinu segir svo: „Í sambandi við notkun n. á bréfi þessu skal þess getið, að 13. maí síðastl. kom stjórn Náttúrufræðifélagsins saman á fund til þess að ræða um það, hvaða afstöðu hún ætti að taka til frv. þess um eyðingu svartbaks, sem nú liggur fyrir Alþ. Á fundinum var gerð svo hljóðandi samþykkt : „Vegna upplýsinga frá sérfræðingum (sbr. fylgirit frv. eftir F.G.) sér stjórnin sér ekki fært að leggja á móti því, að frv. verði að lögum.“ Vegna breytts viðhorfs og nýrra gagna í málinu hefur stjórn Náttúrufræðifélagsins því fallið frá fyrri skoðun sinni, en þar með er líka gildi bréfsins frá 1935 úr sögunni“. Það gefur að skilja, að Náttúrufræðifélagið er ekki mótfallið því, að eitur sé notað, þegar vitað er um hina brýnu nauðsyn. Þessa ályktun hefur hv. n. ekki verið kunnugt um, því hún kom ekki .með hana. Svo eru önnur rök hv. n: gegn eitruninni þau, að aðferðin sé ómannúðleg. Þessu er svarað þannig í bréfinu: „Eyðing vargfugls með stryknin er vafalaust mannúðlegri drápsaðferð en fugladráp með haglabyssum.“ Þetta getur hv. n. ekkert haft við að athuga, því það er vitað, að svartbakur er skotharður fugl og styggur, og ef ekki tekst að drepa hann með einu skoti, þá flýgur hann á brott og kvelst lengi. Þetta er sýnilega mun ómannúðlegri aðferð. Dr. Finnur segir síðan, að eitrið sé mjög banvænt, og telur upp eiturmagn, sem nægir til að drepa ýmsar tegundir fugla og dýra. Enn fremur segir hann: „Þurfi að lóga stórum dýrum í dýragörðum (t. d. fílum), þá er það jafnan gert með stryknin, og mundi sú aðferð varla hafa verið valin, ef hún væri talin ómannúðleg“. Síðan sýnir hann fram á, hvernig eitrið verki, dýrið fái stífkrampa og deyi mjög fljótt, oftast innan 2–3 mínútna. Hin röksemd hv. n. er sú, að aðferðin sé hættuleg öðrum dýrum og jafnvel mönnum. Þessu er svarað þannig í bréfinu: „Hér á landi hefur áratugum saman verið eitrað fyrir refi um allt land, og enn fremur hefur oft verið eitrað fyrir svartbak og annan fuglvarg. Mér er ekki kunnugt um, að slys hafi nokkurn tíma af þessu hlotizt.“  Þetta hefur hv. n. misskilið og bendir á það sem beina hættu. - Að lokum kemst dr. Finnur svo að orði : „. . . . að eitrun er eina leiðin, sem varpbændur hafa til að verjast hinni sívaxandi ásókn svartbaksins. Skot eru bönnuð í eða við varplöndin, enda gæti það styggt fuglinn frá og valdið truflun í vörpunum, einkum framan af varptímanum.“ Af þessu er auðsætt, að ef að einhverju gagni má koma, þá er eitrun eina aðferðin, og ég fæ ekki betur séð en . einmitt nú, þegar vitað er um hið mikla tjón, sem svartbakurinn gerir, geri Alþ. skyldu sína í því að koma í veg fyrir frekara tjón af völdum þessa vargfugls. Menn geta ekki treyst á, að um þetta náist almenn samtök. Þess vegna á tvímælalaust að samþ. þetta frv., því það er svo vel undirbúið, og mér finnst óþarfi fyrir hv. n. að ganga í þessa gildru, sem ég álít, að hún hafi gengið í með þessari dagskrá sinni.