Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:04] Að loknum atkvæðagreiðslum um tvö fyrstu dagskrármálin fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson og hæstv. dómsmrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða.

[15:04] Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var rætt um það í þessum sal hvernig yrðu afgreidd mál sem lúta að bílalánum öryrkja frá Tryggingastofnun ríkisins. Hér er um að ræða 40 ára gamla hefð og öryrkjar hafa getað gengið að tvenns konar tilteknum lánum vegna bifreiðakaupa. Um þessi mál hefur verið ágæt samstaða í þjóðfélaginu. Fyrir nokkrum vikum ákvað meiri hluti tryggingaráðs síðan fyrir sitt leyti að rétt væri að fella þetta niður og þá var það mál tekið upp í þessari stofnun í fyrirspurnatíma, m.a. að mínu frumkvæði. Þá svaraði hæstv. heilbrrh. því til að þessi lán verði ekki felld niður þrátt fyrir samþykkt tryggingaráðs og hún vísaði í því sambandi á heilbr.- og trn. Alþingis sem mundi taka málið fyrir. Nú er mér kunnugt um að heilbr.- og trn. Alþingis hefur tekið þetta mál fyrir aftur og aftur, síðast í morgun. Það er bersýnilegt að stjórnarflokkarnir eru klofnir í málinu og það er líka bersýnilegt, hæstv. forseti, að það er full samstaða um það í stjórnarandstöðuliðinu, eða þannig hef ég skilið það, að ljúka ekki þingstörfum fyrir jól öðruvísi en að þessu máli verði séður farborði með eðlilegum hætti. Þess vegna skora ég á hæstv. heilbrrh. að standa nú þannig að málum að það verði sett lög sem treysta undirstöðu þessara bílalána vegna þess að ný samþykkt tryggingaráðs er ekki nægileg að mati stjórnarandstöðunnar, trúi ég. Nú eru þeir hlutir þannig að stjórnarflokkarnir hafa ekki tekið mikið tillit til stjórnarandstöðunnar að undanförnu. Nú vill hins vegar þannig til að þeir neyðast til þess að hlusta á stjórnarandstöðuna a.m.k. þá daga sem eftir eru fram að jólum. Og ég segi við hæstv. ráðherra og hæstv. forseta, á bak við þessi orð mín varðandi bílalán er full alvara.

[15:07] Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Svavars Gestssonar vil ég geta þess að tryggingaráð hefur nýverið haldið fund eða sl. föstudag. Þar var ákveðið að þessi bílalán verði óbreytt, það verði áfram lánað til öryrkja eins og verið hefur að því undanskildu að prósentan hækkar varðandi vextina. Vextir hækka úr 1% í 4%. Að öðru leyti er þetta óbreytt. Það er hálfrar aldar hefð fyrir þessum lánum. Ef stjórnarandstaðan ætlar að stoppa þing vegna þess að það þarf að breyta lögum vegna þessarar hálfrar aldar hefðar, er ýmislegt að breytast í þinginu.

[15:08] Herra forseti. Það kemur mér spánskt fyrir sjónir að heyra hæstv. heilbrrh. tala um að það komi henni undarlega fyrir sjónir að stjórnarandstaðan ætli að gera röfl út af því að það vanti stoð í lögum fyrir þessum bílakaupalánum. Það var ekki stjórnarandstaðan sem benti á það í þessum sal. Það var hæstv. heilbrrh. sem kom hingað og tjáði þinginu sjálf að það væri ekki hægt að hafa þessi bílakaupalán áfram vegna þess að það skorti lagastoð. Og það var í þeim umræðum sem ég kom upp og spurði hæstv. heilbrrh. hvort hún hygðist leggja fram frv. sem skyti stoðum undir þessi lán. Ég bætti því við að ef hún ætlaði ekki að gera það, þá mundi ég hlutast til um að stjórnarandstaðan gerði það. Hæstv. heilbrrh. kom þá upp og sagði: ,,Eigum við ekki að gera það saman?`` Fjölmiðlar túlkuðu það svo að hæstv. heilbrrh. hefði boðið hinum léttstíga formanni heilbr.- og trn. upp í dans og ég tók það svo. Það var af þeim sökum sem þetta mál hefur ítrekað verið tekið upp í heilbr.- og trn. Ég vísa líka til þess, herra forseti, að í síðari umræðum sagði hæstv. heilbrrh.: ,,Ég hef falið heilbr.- og trn. að vinna þetta mál.`` Ég varð þess auðvitað áskynja að þetta kom ýmsum í meiri hluta nefndarinnar á óvart, en svona er staðan. Heilbr.- og trn. hefur rætt þetta mál og það er ljóst að það er ekki samstaða innan nefndarinnar. Ég tók þá ákvörðun að bera þetta mál ekki upp innan nefndarinnar vegna þess að ég taldi að það væri verra fyrir málið. Það var alveg ljóst á fundi í morgun að það var ekki samstaða um þetta. Til að draga málið saman, herra forseti, það var ekki stjórnarandstaðan heldur hæstv. heilbrrh. sem kom hingað og sagði að það skorti lagastoð fyrir lánunum. Að lokum. Í ályktun sem samþykkt var á miðstjórnarfundi Framsfl. fyrir réttu ári um málefni fatlaðra segir að þeir sem þurfi á bifreið að halda vegna fötlunar sinnar verði aðstoðaðir við að eignast og reka eigin bifreið. Ég veit að Framsfl. er ekki eins og fíllinn. Hann hefur miklu takmarkaðra langtímaminni. En það er svo skammt um liðið að ég er viss um að forusta Framsfl. hlýtur að muna eftir þessari eigin samþykkt sinni.

[15:10] Virðulegi forseti. Vandinn í þessu máli er auðvitað sá að það skortir greinilega aðeins traustari aðbúnað málsins. Þess vegna er óhjákvæmilegt, þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. heilbrrh. eða kannski einmitt vegna yfirlýsinga hennar, að flytja frv. og gera það að lögum í þessari stofnun. Ég geri ekki ráð fyrir að mönnum sé neitt að vanbúnaði með það að afgreiða frv. til þess að skjóta lagastoðum undir afstöðu heilbr.- og trmrh. í þessu efni. Ég tel að hún ætti fremur að þakka fyrir það heldur en amast við því að stjórnarandstaðan komi til liðs við hana í þessum krappa dansi sem hún stígur núna við íhaldið í ríkisstjórninni.

[15:11] Virðulegi forseti. Það er verið að endurskoða almannatryggingalöggjöfina og ég trúi ekki öðru en að stjórnarandstaðan geti beðið með okkur og við getum haldið áfram þessari lánafyrirgreiðslu eins og verið hefur án þess að stöðva þingstörfin. Ég hef áhuga á að breyta þessum lögum, það er rétt sem hv. formaður heilbr.- og trn. sagði. Ég hafði áhuga á því að heilbr.- og trn. kæmi sér saman um það. Það hefur ekki orðið samkomulag um það og ég spyr þingheim: Á að stöðva þessa lánafyrirgreiðslu vegna þess, þrátt fyrir hálfrar aldar hefð? Eru menn ekki komnir ansi langt í smámunasemi?

[15:12] Virðulegi forseti. Í mínum huga er málið mjög einfalt. Það er hæstv. heilbrrh. sjálf sem skýrði Alþingi frá því að það væri ekki hægt að halda þessum greiðslum áfram nema lög yrðu sett sem gætu orðið grundvöllur áframhaldandi greiðslna. Hæstv. heilbrrh. sagði þetta á Alþingi og hæstv. heilbrrh. tók undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það þyrfti þá að vinna í samráði heilbr.- og trn. og ráðuneytisins til að bæta það sem þarna væri áfátt. Nú virðist vera að þess þurfi ekki lengur. Ég legg til, virðulegi forseti, að hæstv. heilbrrh. leysi þetta með einföldum hætti. Sem sé þeim að hún leiti til ríkislögmanns og fái álit hans sem allra fyrst þannig að það liggi fyrir hvort ríkislögmaður sé þeirrar skoðunar að það sé hægt að halda þessum greiðslum áfram án lagastoðar. Þetta er tiltölulega einfalt mál og ríkislögmaður gæti leyst það í fljótheitum. Ef það kemur í ljós að áliti ríkislögmanns að það sé hægt að halda þessum greiðslum áfram eins og ekkert hafi í skorist, þarf ekki lagabreytingu. Komi það hins vegar í ljós að ríkislögmaður sé sammála hæstv. ráðherra miðað við þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra gaf Alþingi fyrir skemmstu, hafa verið tekin af öll tvímæli um að það þarf lagastoð fyrir greiðslunum. Ég er sannfærður um að hæstv. heilbrrh. og þá ekki síður hæstv. fjmrh. vilja hafa slík atriði í lagi áður en haldið er áfram greiðslum með þeim hætti sem hefð er þó komin á um.

[15:14] Herra forseti. Mig langar að benda á að eftir að heilbr.- og trn. hefur rætt þessi mál nokkuð oft. Þar hefur komið í ljós að það er meiri hluti fyrir því að lagastoð verði sett fyrir bílakaupalánunum í nefndinni ef fulltrúar Framsfl., samflokksmenn ráðherrans, eru á sama máli um þörfina fyrir lagastoðina. Varðandi endurskoðun almannatryggingalaganna, get ég sannfært menn um það að við erum tilbúin til að bíða með ýmislegt fleira sem nú er á döfinni eftir endurskoðun almanntryggingalaganna, fleira en lagastoðina fyrir bílakaupalánunum.

[15:15] Virðulegi forseti. Ég þakka góðar ábendingar frá Sighvati Björgvinssyni, fyrrv. heilbr.- og trmrh. En ég vil minna hann á að það var Ríkisendurskoðun sem benti á í hans tíð að það vantaði þessa lagastoð. Síðan eru liðin þrjú ár. Og nú allt í einu er ekki hægt að halda áfram þessari hefð í einhverja mánuði vegna þess að nú skortir lagastoð. Ég benti á að hana skorti. En við höfum langa hefð. Við höfum ekki náð samkomulagi varðandi lagastoðina og því eru menn að gera veður út af þessu á þessu augnabliki. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson tók þetta aldrei upp í ríkisstjórninni, aldrei. Nú kemur hann með leiðbeiningar sem eru að sjálfsögðu ágætlega þegnar. En ég segi enn og aftur, ætla menn að tefja þingið út af þessu?

[15:17] Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt að það þurfi að segja sama hlutinn tvisvar við hæstv. ráðherra. Það var með öðrum orðum þessi hæstv. ráðherra sjálfur sem upplýsti Alþing um það að hún teldi ekki vera lagalega stoð fyrir þessum greiðslum. Ég hef ekki haft þá skoðun. Ég hef ekki flutt Alþingi slíkan boðskap. Það var hæstv. heilbrrh. sem gerði það. Vandi málsins stafar af því að þetta er ekki bara einhver samkoma í gagnfræðaskóla sem við sitjum. Þetta er löggjafarþing Íslendinga og hæstv. heilbrrh. er þrátt fyrir allt ráðherra. Ef hæstv. ráðherra lýsir því sem skoðun sinni gagnvart Alþingi að ákveðin gerð standist ekki lög, þá hlýtur Alþingi að taka mark á því. Og þá hlýtur heilbrrh. að hafa eitthvað fyrir sér í því sem hann segir. Vitaskuld geta fleiri átt aðild að því að óska eftir áliti ríkislögmanns en hæstv. heilbrrh. sem auðsjáanlega vill ekki gera það sjálfur. Mín ráð til heilbr.- og trn. væru því sú að nefndin kallaði ríkislögmann á sinn fund og leitaði eftir því við hann að hann gæfi álit sitt á því hvort lagastoð þyrfti fyrir því að halda þessum greiðslum áfram eftir yfirlýsingar hæstv. heilbrrh. hér í þinginu. Það er hins vegar með öllu rangt að stjórnarandstaðan ætli að stöðva þingstörf út af þessu máli. Það sem stjórnarandstaðan er að segja og hefur komið fram hjá hv. þm. sem talaði hér síðast er að það er meiri hluti í heilbr.- og trn. fyrir að gera þá breytingu sem gera þarf til þess að taka af öll tvímæli um þetta. Og hæstv. ráðherra er spurður hvort hann vilji veita því atbeina að sá gerningur geti gengið hér fram. Þá verður engin töf á málinu af hálfu stjórnarandstöðufulltrúanna því þeir eru reiðubúnir til að ganga til liðs við hæstv. ráðherra eins og hæstv. ráðherra bauð fyrir nokkrum dögum.

[15:19] Herra forseti. Ég vek athygli á því að sá góði lögspekingur, umboðsmaður Alþingis, hefur vakið athygli á því að það kunni að vera svo í einstökum efnum að ívilnandi aðgerð af hálfu ríkisvaldsins í garð hópa eða einstakinga kunni að hafa verið byggð á sínum tíma á lökum lagagrundvelli. Þá hefur umboðsmaður sagt: Breyting af þeim ástæðum verður ekki gerð á ívilnandi aðgerð nema með lögum. Ég tel því að hér sé ekkert vafamál á ferð. Sú ákvörðun sem tryggingaráð hefur tekið að halda þessari hefð áfram stenst fyllilega alla lögfræðilega skoðun. Hins vegar kann að vera rétt að rétt sé að athuga þann lagagrundvöll á nýjan leik í framtíðinni þegar lög eru skoðuð nánar. En ég tel að hæstv. heilbrrh. sé algerlega á réttu róli í þessu máli með því að afgreiða það með þessum hætti. Við getum öll verið sátt við það. Afgreiðslan fer fram. Þeir hópar sem hv. þingmenn bera fyrir brjósti fá sitt og lögfræðilegi grundvöllurinn verður tryggður frekar þegar fram í sækir. Menn eru að framkvæma hluti sem fjölmargir hv. þingmenn sem heilbrigðisráðherrar hafa framkvæmt í góðri trú og það mun hæstv. heilbrrh. einnig gera.

[15:20] Virðulegi forseti. Mér finnst það koma dálítið einkennilega fyrir að hér er verið að hefja þingstörf í dag og einn hv. þm., 8. þm. Reykv., fer fram á einföld svör, útskýringar af hálfu hæstv. ráðherra. Og þá heitir það hér að við séum að tefja þingstörf eða það sé ætlun okkar að tefja þingstörf. Það er sjálfsagt að flytja þetta frv. Við getum gert það, lagt það fram hér, flutt það og afgreitt það fyrir jól. Mér heyrist á hæstv. forsrh. að það sé vilji til þess a.m.k. hjá hluta stjórnarliða að afgreiða málið. Þá getum við gert það, lagt fram frv. og afgreitt það. Það er síst af öllu ætlunin að tefja þingstörf þótt einstakir hæstv. ráðherrar séu beðnir um útskýringar á málum sem eru til umræðu og allir vita að verið er að ræða.

[15:23] Herra forseti. Á þskj. 382 er brtt. við frv. sem er flutt af minni hluta iðnn., hv. þm. Svavari Gestssyni. Tillaga þessi er í þremur liðum og gæti hver liður tillögunnar í raun verið sjálfstæð samþykkt Alþingis. Því geri ég eftirfarandi athugasemdir varðandi a-lið tillögunnar: Starfsleyfi hefur verið gefið út fyrir Ísal af þar til bærum yfirvöldum, af umhvrh. samkvæmt lögum og reglugerðum. Samningurinn við Alusuisse-Lonza var undirritaður af hálfu íslenskra stjórnvalda, m.a. með tilliti til þessa starfsleyfis. Væru gerðar breytingar fyrr en samningurinn sem undirritaður hefur verið gerir ráð fyrir eins og þessi tillaga felur í sér, væru það samningsrof. Varðandi b-lið tillögunnar er gert ráð fyrir að Alþingi kjósi sjö manna atvinnumálanefnd sem geri tillögur um alhliða eflingu atvinnulífsins. Svo er að nú eru í gangi á vegum ríkisstjórnarinnar verkefni á mörgum sviðum sem gera ráð fyrir því að atvinnulífið verði eflt. Þar vil ég minna á, eins og ég gerði við 2. umr. málsins, verkefni um lítil og meðalstór fyrirtæki, fjárfestingarskrifstofu iðnrn. og viðskrh. og markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar. Þær verða notaðar í þeim tilgangi að efla atvinnulíf, ekki síst á landsbyggðinni. Þar eru nokkur verkefni núna í undirbúningi. Í þriðja lagi er í vændum sérstakt samstarfsverkefni Iðnlánasjóðs, Iðnþróunarsjóðs, Iðntæknistofnunar og iðnrn. sem gengur undir vinnuheitinu Átak til atvinnusköpunar og mun því verða komið af stað upp úr áramótum. Allt miðar þetta að því að reyna að efla atvinnulífið og leggja sérstaka áherslu á þau svæði sem núna standa höllum fæti og varla fyrirsjáanlegt að þær stóru framkvæmdir sem um er talað í tillögunni lendi einmitt þar. Að þessu leyti til tel ég að þessi tillaga sé óþörf. Í c-lið tillögunnar er gert ráð fyrir því að Alþingi kjósi sérstaka sjö manna nefnd til stefnumörkunar í orkufrekum iðnaði og stóriðju á grundvelli sjálfbærrar þróunar. Skýrsla um þetta efni, sem allir stjórnmálaflokkar komu að, kom út í upphafi þessa árs. Þar er nákvæmlega tekist á við þessi verkefni og bendi ég hv. þm. á hana. Í öðru lagi er verið að skipa sérstaka nefnd þar sem óskað er eftir tillögum frá öllum stjórnmálaflokkum og öllum hagsmunaaðilum varðandi endurskipulagningu á orkukerfi landsmanna. Í þriðja lagi hefur verið á vegum iðnrn. og markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar sérstök nefnd til að stilla upp þeim virkjunarkostum sem hugsanlega væru fram undan miðað við tiltekna iðjukosti. Þessi nefnd mun á næstu dögum skila áliti og þess vegna segi ég: Það er verið að vinna að öllum þeim þáttum sem þarna er um getið og því legg ég til að þessari tillögu verði hafnað í atkvæðagreiðslu.

[15:26] Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel að þessi ræða hæstv. iðnrh. hafi verið mjög á mörkunum. Ég veit ekki betur en umræðunni hafi lokið á laugardaginn og síðan fer hæstv. ráðherra upp í stólinn sérstakra erinda til að leggja sínu liði, ef hann á eitthvert lið í salnum, línurnar um það að fella tillögu mína. Ég kann satt að segja ekki við þessi vinnubrögð og kannast ekki við að þau hafi verið tíðkuð í þessari stofnun. Eða er verið að breyta þingsköpum með þessu brautryðjendastarfi hæstv. iðnrh.? Ég mótmæli þessum vinnubrögðum ráðherrans og ég ráðlegg þingheimi að hafa orð hans að engu. Málið liggur þannig, sérstaklega úr því að hann níðist á þingsköpunum með þeim hætti sem hann gerði áðan. Ég skora þess vegna á þingheim að samþykkja mína tillögu vegna áskorana hæstv. iðnrh.

[15:27] Herra forseti. Lengi má manninn reyna. Það sem kom mér á óvart í röksemdafærslu hæstv. iðnrh. var afstaða hans til b-liðar tillögu minni hluta iðnn. um að þegar í stað skuli skipa nefnd til að gera tillögu um eflingu alhliða atvinnulífs o.s.frv. vegna þess að miðvikudaginn 3. október 1990 kemur fram í viðtali við Þjóðviljann sama tillaga frá sitjandi ráðherra í þáv. ríkisstjórn, hæstv. ráðherra Guðmundi Bjarnasyni. Hann sagði svo um álversframkvæmdir á Reykjanesi sem þá stóðu fyrir dyrum, með leyfi forseta: ,,Guðmundur sagðist hafa gert grein fyrir því á ríkisstjórnarfundi á mánudag að ef niðurstaðan í álmálinu yrði sú sem iðnrh. hefði kynnt, yrðu að fylgja henni tillögur og ákvarðanir um það hvernig skuli brugðist við þeirri röskun sem af ákvörðuninni hlytist. Í þeim efnum væri um ýmsa kosti að velja. Það mætti t.d. skoða hvernig skipuleggja megi hina opinberu þjónustu, bæði hvað varðar mennta- og heilbrigðismál. Guðmundur sagði e.t.v. nauðsynlegt að stöðva eða fresta opinberum framkvæmdum á svæðinu í kringum álverið, en það sem mestu máli skipti væri að finna ný grundvallaratvinnutækifæri úti á landsbyggðinni.`` Ég sé ekki betur en þarna hafi minni hluti iðnn. hlaupið undir bagga með hæstv. ráðherra Guðmundi Bjarnasyni og lagt til það sem hann sagðist ætla að leggja til í ríkisstjórninni 1990. Það hefur víst farist fyrir, enda gleyma menn ýmsu á svona löngum tíma. Ég átti því von á því að a.m.k. sá hæstv. ráðherra yrði mjög ánægður með þennan tillöguflutning, svo ég nefni nú ekki iðnrh. sjálfan, því þetta er tillöguflutningur framsóknarmanna frá því fyrir aðeins fimm árum. En þeir hafa nú gleymt ýmsu, blessaðir framsóknarmennirnir á þeim tíma.

[15:31] Virðulegur forseti. Sá samningur um stækkun álbræðslu í Straumsvík sem leitað er staðfestingar á er slæmur samningur. Raforkusamningurinn felur í sér útsölu á orku a.m.k. til ársins 2004 og setur jafnframt í hættu sérsamninga við fjölmörg innlend fyrirtæki um sölu ótryggðrar orku en þessi fyrirtæki gefa þó í aðra hönd svipað verð og forgangsorka til álbræðslunar næstu átta árin. Að gerðum raforkusamningi vegna stækkunarinnar verða yfir 60% af raforkusölu Landsvirkjunar með beinum hætti tengd sveiflum sem fylgja heimsmarkaðsverði á áli. Skattar á Ísal eru lækkaðir stórlega með því að lágmarksframleiðslugjald er lækkað um helming, úr 20 Bandaríkjadölum á framleitt tonn í 10 dali. Viðurkennt er að ekki muni koma til greiðslu tekjuskatts á afskriftatíma fjárfestingarinnar, a.m.k. næstu átta ár. Jafnframt heldur gildi sínu það fráleita ákvæði aðalsamnings Ísal að fyrirtækið fær að draga frá fyrir skattgreiðslu á 3,7% tækni- og söluþóknun til eiganda síns, Alusuisse. Við umhverfismál álbræðslunnar hef ég gert rökstuddar athugasemdir í 16 liðum, sem minni hluti umhvn., og vísa til þess. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir því að reisa hvert stóriðjufyrirtækið á fætur öðru á Faxaflóasvæðinu. Það er þjóðfélagslega stórhættuleg stefna. Ég ítreka, herra forseti, þetta er slæmur samningur á heildina litið. Því segi ég nei.

[15:33] Herra forseti. Það er ljóst að þessi samningur sem nú er lagt til að lögfesta hefur bæði jákvæðar og neikvæðar hliðar. Stærsti kosturinn er að stækkun álversins í Straumsvík og meðfylgjandi framkvæmdir munu verka sem vítamínssprauta á íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Í öðru lagi hef ég komist að þeirri niðurstöðu eftir athugun og umfjöllun milli umræðna að þótt raforkuverðið mætti sannarlega vera hærra þá er það viðunandi og að samningur þar að lútandi muni breyta afkomu Landsvirkjunar verulega frá því sem ella hefði orðið. Í þriðja lagi tel ég til bóta að skattalegt umhverfi álversins í Straumsvík verði nú fært í átt til þess sem gildir um íslensk fyrirtæki og er það vel þótt eðlilegra hefði verið að fyrirtækið félli einfaldlega undir íslenskt skattalög. Þetta voru hinar jákvæðu hliðar málsins. Hins vegar höfum við kvennalistakonur margt við umhverfisþátt málsins að athuga, svo sem ég lýsti við 2. umr. málsins sl. laugardag. Í þeim efnum tel ég að íslensk stjórnvöld hafi veitt afslátt af ýtrustu skilyrðum um mengunarvarnir í ákafa sínum við að koma stækkun álversins í gegn. Af þeim sökum getum við kvennalistakonur ekki greitt þessu frv. atkvæði okkar og munum sitja hjá við það en styðja brtt. minni hlutans.

[15:35] Virðulegi forseti. Meginatriði álmálsins sem hér er lagt fyrir eru orkusölusamningur og samningur um skattamál. Ég er sátt við þessa þætti málsins. Jafnframt eru umhverfismálin hluti málsins þó að þau séu ekki lögð formlega fyrir Alþingi. Enn fremur er ljóst að stækkun álversins getur með öðrum framkvæmdum á sama svæði haft áhrif á efnahags- og atvinnulíf í landinu þannig að enn meira halli á landsbyggðina en verið hefur. Fari svo að fleiri stóriðjuver verði reist er einnig æskilegt í tengslum við stækkun álversins að undirbúin verði stefnumörkun í orkumálum til lengri tíma. Fulltrúi Alþb. í iðnn. hefur við 2. umr. málsins flutt þrjár brtt. við frv. sem er á dagskrá, brtt. sem snerta hið almenna og efnislega umhverfi málsins. Afstaða Alþingis til þeirra tillagna liggur ekki fyrir fyrr en að lokinni þessari atkvæðagreiðslu. Þess vegna mun ég ekki gera grein fyrir endanlegri afstöðu minni til málsins og greiði ekki atkvæði.

[15:36] Virðulegi forseti. Sá samningur sem hér liggur fyrir er á margan hátt mjög góður. Ég hef lýst því yfir áður og ítreka það nú að ég tel að það orkuverð sem fékkst með þessum samningi sé betra en hægt var að ætlast til miðað við þær aðstæður sem Íslendingar hafa búið við í orkumálum. Í öðru lagi tel ég að sá skattasamningur sem fékkst með þessum samningi sé veruleg framför frá þeim málum, eins og þeim hefur verið háttað til þessa. Í þriðja lagi tel ég að þótt umhverfisþátturinn hefði á margan hátt mátt vera betri þá sé hann fyllilega viðunandi. Ég tel því að frv. sem hér er verið að afgreiða sé mjög jákvætt framlag til efnahagsþróunar á Íslandi, samningurinn muni styrkja mjög fjárhagsstöðu Landsvirkjunar, hann muni draga úr erlendum skuldum þjóðarbúsins og auðvelda Íslendingum að ráða fram úr efnahagslegum örðugleikum sem hér hafa verið um langt skeið. Þess vegna tel ég sjálfsagt og eðlilegt að styðja þennan samning með frv. og segi því já.

[15:38] Virðulegi forseti. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt hefur þetta mál átt sér nokkurn aðdraganda. Við alþýðuflokksmenn höfum tengst því með því frumkvæði sem við höfðum um lausnina sem nú er orðin. Hæstv. núv. iðnrh. hefur lokið málinu mjög farsællega. Við styðjum samninginn sem gerður hefur verið. Vonandi verður hann upphafið að því að frekari erlendar fjárfestingar geti orðið í íslensku atvinnulífi til þess að fjölga atvinnutækifærum og bæta lífskjörin. Ég vil ekki heldur láta hjá líða að minnast á að breytingarnar sem síðasta ríkisstjórn gerði m.a. á skattaumhverfi fyrirtækja til frjálsræðis í gjaldeyrisviðskiptum og ekki síst til markaðsöflunar með aðild að EES hafa án efa átt sinn hlut að því að svo farsællega hefur nú tiltekist. Ég segi já.

[15:40] Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá þeim hv. þm. sem nú hafa talað, eru bæði góðar og slæmar hliðar á samningi þessum. Það er ljóst að hann hefur í för með sér fjölgun atvinnutækifæra á suðvesturhorni landsins, til skemmri og lengri tíma. Á þessu svæði býr stór hluti atvinnulausra á landinu og ástandið í atvinnumálum er þar hvað alvarlegast. Þótt ekki sé um að ræða framkvæmd sem skiptir sköpum í atvinnu landsmanna þá skiptir hún verulegu máli. Þá liggur það ljóst fyrir að samningurinn hefur jákvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf og afkomu Landsvirkjunar. Ég tel þessi rök vega mjög þungt í málinu og mun fyrst og fremst með tilliti til þessara þátta styðja málið. Ég segi því já.

[15:47] Herra forseti. Hér koma til atkvæða allmargar af tölum við 30. gr. laganna og sama mátti segja um breytingar á talnagildum í 2. gr. og í öðrum þeim greinum sem fela í sér einfaldar verðuppfærslur eða breytingar á talnagildum almennra fjárhæða í frv. Við munum sitja hjá við atkvæðagreiðslur um þessi talnagildi þó að þar sé í mörgum tilvikum um upphækkun að ræða, með vísan til þess samhengis sem þetta stendur í, í frv. hæstv. ríkisstjórnar. Síðan er lagt til að brott falli almenn verðlagsuppfærsluákvæði laga um tekju- og eignarskatt, í 121. gr., og það er hluti af stefnu hæstv. ríkisstjórnar, sem svo er kölluð, að afnema hvers kyns sjálfvirkni eða tengingar. Við erum andvíg þeirri breytingu og munum greiða atkvæði gegn því að hún verði gerð og sú grein falli út úr tekjuskattslögunum, en sitjum þar af leiðandi hjá við atkvæðagreiðslu um einstakar upphæðir talnagilda.

[15:51] Herra forseti. Í tilefni þessarar atkvæðagreiðslu minni ég á að þingmenn Alþfl. fluttu brtt. við 2. umr. fjárlaga sem gerði ráð fyrir hækkuðu fjárframlagi vegna barnabótaauka, hærra framlagi en hér er áætlað. Tilgangurinn var að sjálfsögðu sá að draga úr jaðarskattaáhrifum barnafjölskyldna. Því miður var þeirri tillögu hafnað af stjórnarmeirihlutanum. Þessi tillaga felur samt sem áður í sér breytingu til bóta og þess vegna styðjum við hana. Ég segi já.

[15:52] Herra forseti. Við þingmenn Alþb. höfum ítrekað á undanförnum árum gagnrýnt of mikil jaðaráhrif í skattkerfinu og þar á meðal lagt til þak á jaðarskatt. Hér er gengið eitt örstutt skref í þá átt að draga úr óhóflegri tekjutengdri skerðingu barnabótaauka, þó að okkar mati sé allt of skammt gengið. En við styðjum þessa breytingu sem spor í rétta átt í trausti þess að það ekki látið staðar numið hér heldur haldið áfram og farið í gagngera endurskoðun á tekjutengingu í skattkerfinu almennt.

[15:56] Herra forseti. Hér er lagt til að 1. og 2. mgr. 121. gr. tekjuskattslaganna falli brott. Þar segir, með leyfi forseta, að fjárhæðir sem um ræði í tilteknum greinum, 68. og 69. gr., skuli 1. júlí á hverju ári taka hlutfallslegri breytingu sem nemur mismun á lánskjaravísitölu frá fyrra ári og til þess árs sem yfir stendur. Með öðrum orðum: Hér eru á ferðinni hin almennu verðuppfærsluákvæði tekjuskattslaganna. Það er enginn vafi á því að með því að fella þetta úr lögum og frysta upphæðir, til að mynda persónufrádráttar í krónutölu, þannig að þær taki ekki verðlagsbreytingum á miðju ári eins og verið hefur er verið að skerða kjör manna, þ.e. þyngja skattbyrðina, enda mun það þegar á næsta ári hafa umtalsverð áhrif til lækkunar á persónufrádrætti og skattfrelsismörkum frá því sem ella hefði orðið. Við erum algjörlega andvíg þessari viðbótarkjaraskerðingu á landsmenn sem ríkisstjórnin ætlar að innleiða með þessum tæknibrellum og segjum því nei.

[15:57] Virðulegi forseti. Þessi greinarhluti sem hér kemur til atkvæða er langsamlega alvarlegustu tíðindi þessa frv. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að áskilja þingflokki mínum rétt til þess, þrátt fyrir tímanauð síðustu dagana fyrir jól, að taka þó nokkurn tíma í umræðu um þetta frv. vegna þess að 2. umr. lauk án þess að þessi þáttur málsins væri fullræddur.

[16:02] Hæstv. forseti. Verði þessi tillaga meiri hluta efh.- og viðskn. samþykkt þá er verið að breyta tillögunni sem kom fram í upphaflegu frv. um að sérstakur 15% afsláttur til lífeyrisþega vegna tvígreidds skatts lífeyris falli niður í þrepum. Hér er gert ráð fyrir því að hann falli niður í einu lagi. Í þessu felst veruleg kjaraskerðing lífeyrisþega og ekki nóg með það heldur er í frv. sem við höfum til meðferðar á hinu háa Alþingi um þrefalda árás á kjör ellilífeyrisþega að ræða. Í fyrsta lagi er verið að afnema tengingu við launavísitölu og breytingar á launum. Í öðru lagi fara fjármagnstekjur að skerða lífeyrisbætur ellilífeyrisþega, sem eini hópurinn í samfélaginu sem sætir því, og í þriðja lagi er verið að fella niður þennan afslátt. Ég hef getað tekið undir að þrepa hann niður en þetta er of langt gengið. Ég segi nei.

[16:03] Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn vegur að öldruðum úr mörgum áttum. Hér er verið að afnema að fullu þann skattafslátt sem Alþingi samþykkti fyrir ári síðan að veita ellilífeyrisþegum, sem var í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þá um að jafna kjörin í landinu og þá áherslu sjálfstæðismanna að afnema tvísköttun á lífeyri aldraða. Þessi skattafsláttur gæti numið, ef hann hefði fengið að haldast, um 22--82 þús. kr. á ári, miðað við meðallífeyri hjá ellilífeyrisþegum í SAL-sjóðunum og Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þetta er ein af mörgum atlögum ríkisstjórnarinnar nú að öldruðum og sennilega ein sú versta. Ég segi nei.

[16:04] Herra forseti. Hér er enn vegið að öldruðum. Verið er að afnema að fullu það ákvæði í lögunum sem sett var til að koma í veg fyrir tvísköttun lífeyrisþega. Ég vil benda á að það er annar hópur aldraðra sem nýtur góðs af skattafrádrætti lífeyrisiðgjalda en af þessum 15% skattafslætti. Ég mótmæli þessari aðför að öldruðum og ég vil benda á að það er ekki bara þreföld aðför að öldruðum, sem er í gangi hjá ríkisstjórninni, heldur var upplýst á fundi heilbr.- og trn. í morgun að ráðherra hefur fleira í pokahorninu. Nú á að fara að skerða, með hærri prósentu, grunnlífeyri lífeyrisþega. Það á eftir að koma inn í umræðuna. Þannig að það er víða leitað fanga.

[16:05] Herra forseti. Hér er hæstv. ríkisstjórn að fella úr gildi tæplega ársgamalt ákvæði um skattafslátt ellilífeyrisþega vegna iðgjalda eða tekna úr lífeyrissjóðum. Þetta var jólagjöf eða kosningagjöf fyrrv. hæstv. ríkisstjórnar til aldraðra í aðdraganda kosninga 1994--1995. En nú er hins vegar ekki tilefni til að standa við slík gæði í garð þessa hóps heldur eru þau felld niður. Í stað þess að þrepast niður í áföngum og lækka um helming, eins og til stóð, þá er tillaga flutt um að fella þetta niður með öllu, strax um áramót. Var þó rökstuðningurinn á sínum tíma sá að þetta væri liður í afnámi tvísköttunar lífeyristekna. Þar af leiðandi er ekki rökrétt að þessi frádráttur skuli allur falla niður nú um áramótin þar sem skattfrelsi eingreiðslna kemur ekki að fullu til framkvæmda fyrr en um mitt þetta ár. Hér er hæstv. ríkisstjórn að svíkja þær forsendur sem gefnar voru um að það skuli haldast í hendur að afslátturinn á ellilífeyristekjunum verði þó ekki felldur niður fyrr en skattfrelsi eingreiðslna er komið til framkvæmda að fullu. Hér er enn ein árásin á aldraða á ferðinni og óréttmætt hvernig að þessu er staðið. Ég mótmæli því. Við leggjum til að þetta verði fellt.

[16:07] Herra forseti. Það er ástæða til að rifja upp að krafan um afnám tvísköttunar á lífeyrisgreiðslum er nánast ævaforn í íslenskri þjóðfélagsumræðu. Í tíð fyrri ríkisstjórnar var tekið á þessu máli með þeim hætti sem nú er verið að afnema, þ.e. það átti að veita lífeyrisþegum skattfrádrátt sem átti að samsvara hlut tvísköttunar í þeim greiðslum. Í tengslum við kjarasamninga var það síðan svo að verkalýðshreyfingin á Íslandi setti fram kröfur um að reyna að leysa þetta vandamál með öðrum hætti og á það var fallist. Það sem núv. ríkisstjórn er að gera með því að afnema þetta og þurrka út í einu vetfangi er hins vegar að hún að kippir til baka ákvörðun fyrri ríkisstjórnar. Hún stendur ekki við að gera það að siðaðra manna hætti, þ.e. þegar skattfrádráttur iðgjaldagreiðslanna hefur að fullu komið til framkvæmda. Þetta er þess vegna bæði órökrétt og siðlaust. Ég segi nei.

[16:08] Virðulegi forseti. Þau lög sem hér er verið að afnema voru sett fyrir um það bil ári síðan af fyrrv. ríkisstjórn, eins og komið hefur fram. Forsenda þess að þessi leið var farin var sú að ekki stóð til að hægt væri að draga lífeyrisgreiðslur frá skatti þegar verið var að greiða inn í lífeyrissjóðina. Lífeyrisiðgjöld voru ekki skattfrádráttarbær. Á sl. vori gekkst þáv. ríkisstjórn fyrir því að gera breytingu á þessari stefnu sinni, einungis vegna þess að samið hafði verið við ASÍ um að greiðslur inn í sjóðina skyldu vera skattlausar. Það er eðlileg afleiðing af þeirri stefnu að hverfa frá þessari, sem mörkuð var fyrir ári síðan. Nú gerðist það fyrir fáeinum dögum að ný yfirlýsing kom frá núv. ríkisstjórn þar sem sagði að flýtt yrði frádrætti á lífeyrisinngreiðslum og þá er að sjálfsögðu eðlilegt að flýtt verði fyrir því að þetta ákvæði falli niður að fullu. Það skal síðan tekið fram að það er rangt sem stundum er haldið fram að hér sé um að ræða sanngirnismál gagnvart öllum þeim sem greitt hafa í lífeyrissjóð á undanförnum árum vegna þess að allt fram til ársins 1988 var hægt að draga lífeyrisiðgjöld frá skatti eða að nota svokallaða 10% reglu. Um leið og ég leiðrétti þann sem talaði síðast og vissi betur þá segi ég já.

[16:11] Virðulegi forseti. Það er spurning, hæstv. forseti, um meðferð á fyrirsögnum og hvaða reglur gilda um þær. Hér er verið að samþykkja nokkur ákvæði til bráðabirgða um sérstakan tekjuskatt, fyrirframgreiðslu manna á sérstökum tekjuskatti, en þó tekur steininn úr þegar lagt er til að ein fyrirsögnin sé niðurfærsla bifreiða. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir lagfæringu á þessum fyrirsögnum öllum.

Við skoðum þetta á milli umræðna.

[16:13] Hæstv. forseti. Tilefni þess að ég hef óskað eftir að fram fari utandagskrárumræða um Neyðarlínuna hf. er margþætt. Í fyrsta lagi er ljóst að þrátt fyrir að lög kveði beinlínis á um að samræmdri neyðarsímsvörun verði komið á um þessi áramót bendir margt til að þessi mál séu enn í miklu uppnámi og ólestri. Þar að auki er margt svo alvarlegt við þessa framkvæmd að athuga að nauðsynlegt er að fá umræður um málið á Alþingi. Mun ég færa rök fyrir því að í framkvæmdinni hafi hæstv. dómsmrh. farið með málið, sem allir eru sammála um að er hið mesta þjóðþrifamál, inn í farveg sem er gersamlega óásættanlegur, reyndar svo mjög að ég tel nauðsynlegt að taka málið allt upp frá grunni og endurskoða það í heild sinni. Varðandi fyrra atriðið má benda á að nú þrettán dögum fyrir áramót er verið að auglýsa eftir starfsmönnum og aðeins fimm daga umsóknarfrestur gefinn. Þá er á það að líta í þessu sambandi að fullkomin óvissa ríkir hjá starfsliði lögreglu og slökkviðliðs um hvað gerist. Hverjir verða þeir starfsmenn sem eiga að axla ábyrgð á neyðarsímsvörun landsmanna á nýársdag? Þetta er ekki vitað en það er ekki bara í þessu sem endar eru lausir. Samkeppnisstofnun hefur gert alvarlegar athugasemdir við framkvæmdina og fullyrðingar um óeðlilega viðskiptahætti eða hringamyndun hjá eignaraðilum Neyðarlínunnar hf. hafa komið fram opinberlega. Um eftirlitsþáttinn er það að segja að allt er á huldu hvernig honum verður háttað. Við skulum ekki gleyma því að eins og málin standa nú er ætlunin að láta hlutafélag sem félagasamtök og öryggisfyrirtæki á einkamarkaði, Securitas, Vari og Sívaki, eiga yfirgnæfandi meiri hluta í annast milligöngu trúnaðarsamtala við lögregluna í landinu, taka þau upp á segulband og varðveita. Þetta hefur komið fram í skriflegu svari hæstv. dómsmrh. til undirritaðs um þetta efni. Í svari ráðherrans er fullyrt að trúnaðar verði gætt í meðferð persónuupplýsinga en ekkert er sagt um það hvernig. Hvernig ætti almannavaldið að tryggja borgaranum trúnað í hlutafélagi sem er í meirihlutaeign félagasamtaka og einkafyrirtækja á markaði? Hæstv. dómsmrh. verður að átta sig á því að fólk mun ekki sætta sig við annað en að fullkomið traust og fullkominn trúnaður ríki um þessi efni. Með öðrum orðum, hvernig sem á þessi mál er litið eru þau í fullkomnu uppnámi. Það sem meira er, ef ekki verður gripið í taumana þegar í stað þá er ljóst að til verður fyrirkomulag sem engin sátt getur orðið um. Hvers vegna? Víkjum nú nánar að því. Þegar lögin voru sett um neyðarsímsvörun var jafnan gengið út frá því að lögregla og slökkviðlið gegndu þar lykilhlutverki. Þetta var ítrekað staðfest af hálfu stjórnmálamanna, þar á meðal tveggja hæstv. ráðherra í núv. ríkisstjórn, þ.e. þeim Birni Bjarnasyni, hæstv. menntmrh., og Finni Ingólfssyni, hæstv. iðnrh., sem sagði á fundi hjá Landssambandi lögreglumanna í mars sl. að ekki kæmi til greina að einkavinavæða þessa þjónustu eins og hann orðaði það. En skyldi reyndin hafa orðið önnur? Mér finnst rétt að hæstv. dómsmrh. svari því nú. Í skýrslu Samkeppnisstofnunar segir að það kosti öryggisþjónustufyrirtæki 8--10 millj. kr. á ári að manna vaktstöð með sólarhringsvöktum. Samkomulag hafi hins vegar orðið um að fyrirtækin greiddu aðeins 5 millj. kr. árlega þannig að sparnaður þeirra næmi 3--5 millj. kr. á ári. Nú mun vera rætt um að hafa þessa greiðslu enn lægri og hagnaður þessara aðila yrði eftir því meiri. En hver skyldi síðan borga brúsann? Gert er ráð fyrir því að allir eignaraðilar greiði grunnupphæð og einhver þjónustugjöld en ríki og sveitarfélög komi með það sem á vanti. Samkvæmt upplýsingum dómsmrn. er gert ráð fyrir 300 millj. kr. framlagi ríkis og sveitarfélaga á næstu átta árum en þegar allt er reiknað saman má ætla að heildarkostnaðurinn á tímabilinu nemi 0,5 milljörðum kr. Margt bendir til að þessi upphæð kunni að verða enn hærri. Þannig gætu menn komist að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að koma á svæðastöðvum í öðrum landshlutum til að fulltryggja öryggi á landsbyggðinni. Hæstv. dómsmrh. Ég hef gert mjög alvarlegar athugasemdir við allan framgang þessa máls. Það er í fullkomnu uppnámi og mikilvægir þættir ófrágengnir og óljósir, en það sem verra er, ekki ríkir sátt um fyrirkomulagið sem hæstv. dómsmrh. ætlar að koma á varðandi samræmingu á neyðarsímsvörun landsmanna. Allir vilja samræma þessa þjónustu. Allir vilja að einstaklingar, hópar og fyrirtæki geti notið góðs af henni. Ég vil taka undir með hæstv. iðnrh. Finni Ingólfssyni að neyðarsímsvörun landsmanna eigi ekki að einkavinavæða. Nú spyr ég hæstv. dómsmrh. hvort einmitt þetta hafi ekki verið gert.

[16:18] Herra forseti. Það er rétt að rifja upp með örfáum orðum aðdraganda þessa máls en hann er sá að ég skipaði í aprílmánuði 1993 nefnd til þess að hafa frumkvæði að tillögugerð um samræmda neyðarsímsvörun. Hún skilaði síðan skýrslu og á grundvelli hennar var nefndinni falið að vinna lagafrv. sem fjallað var um á Alþingi og samþykkt á sl. vori. Í þeim lögum segir skilmerkilega að dómsmrh. sé heimilað að semja við opinberar stofnanir, sveitarfélög og einstaklinga um fyrirkomulag, fjármögnun og þátttöku í slíkum rekstri. Það er einmitt það sem að hefur verið stefnt og unnið að. Tillögugerðin er í upphafi samin af nefnd. Að henni komu fjölmargir aðilar, fulltrúi frá Pósti og síma, fulltrúi frá Slysavarnafélagi Íslands, heilbrrn., Almannavörnum, frá sveitarfélagi úti á landsbyggðinni og frá Reykjavíkurborg. Frv. sem byggt var á tillögum nefndarinnar fékk ítarlega umfjöllun á Alþingi og var samþykkt að tillögu og á grundvelli sameiginlegs nefndarálits frá hv. allshn. Allir flokkar sameinuðust um þann grundvöll sem unnið hefur verið að síðan, að leita eftir samstarfi opinberra stofnana, sveitarfélaga og einkaaðila um rekstur á þessu samræmda neyðarsímanúmeri. Við val á rekstraraðilum fór fram útboð á grundvelli samstarfsútboðs sem Ríkiskaup sáu um. Í framhaldi af því var gerður verksamningur við Póst og síma, Reykjavíkurborg, vegna Slökkviliðs Reykjavíkur, Securitas, Sívaka, Slysavarnafélagið og Vara. Ég ber fullt traust til þeirra einkafyrirtækja sem þarna eiga hlut að máli og opinberu fyrirtækjanna, bæði þess ríkisfyrirtækis sem um ræðir og borgarfyrirtækisins. Ég ber fullt traust til Slysavarnafélags Íslands til þess að eiga aðild að rekstri neyðarlínunnar. Það hefur með öðrum orðum verið full sátt frá upphafi um þann grundvöll sem unnið hefur verið að. Ráðuneytið hefur unnið að framkvæmd málsins nákvæmlega eftir þeirri forskrift sem lögin kveða á um. Ráðuneytið hafði frá uppphafi fullt samstarf við Samkeppnisstofnun, lét hana fylgjast með hverju skrefi, í þeim tilgangi fyrst og fremst að tryggja að ekki kæmu upp efasemdir um að samningurinn væri með þeim hætti að hann gæti raskað samkeppnisstöðu. Samkeppnisstofnun gerði athugasemdir á lokastigi samningsins. Þegar í stað var farið í að leiðrétta eða gera þær breytingar á samningnum sem Samkeppnisstofnun taldi nauðsynlegar til þess að tryggja eðlilega samkeppnisstöðu þannig að öllum efasemdum í þeim efnum hefur verið eytt. Bæði ríkið og þeir aðilar sem hér eiga hlut að máli telja sig vera að spara peninga með því að sameina krafta sína. Það er vissulega svo að sú upphæð sem þessir aðilar greiða lækkaði lítið eitt eftir meðferð Samkeppnisstofnunar. Ráðuneytið hafði ætlað sér að hafa upphæðina heldur hærri en eftir meðferð Samkeppnisstofnunar var hún lækkuð. En hér stendur ekkert út af að því er varðar samkeppnisskilyrði. Auðvitað verður lögum samkvæmt fullur trúnaður um starfsemina og engin rök eru fyrir því að halda því fram að Íslendingar séu misjafnlega til þess fallnir að gæta trúnaðar eftir því í hvaða stéttarfélögum þeir eru. Það er ekki svo. Ákvæðin um trúnað eru skýr, sérhæft fólk verður fengið til starfa, til þess að sinna þessu mikilvæga verkefni, og um það er nauðsynlegt að skapa traust og festu. Því miður hafði það nokkra tímatöf í för með sér þegar endurskoða þurfti samningana á grundvelli álits Samkeppnisstofnunar þannig að undirbúningi varð ekki lokið á þeim tíma, herra forseti, sem hafði verið vænst. En þetta neyðarnúmer mun taka til starfa um áramótin þó að í bráðabirgðahúsnæði verði og ekki að fullu eins og lögin segja til um fyrr en síðar á árinu. Það mun taka til starfa og gegna þeim skyldum sem lög kveða á um.

[16:25] Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að bera þetta mál fyrir þingið því að samræmd neyðarsímsvörun fyrir landið er af hinu góða, á því leikur enginn vafi. En hins vegar verður að draga í efa aðferðafræði hæstv. ráðherra í þessu máli sem er vægast sagt frekar umdeild og kallar á að hann geri betur grein fyrir máli sínu. Hver eru rökin fyrir að einkavæða neyðina? Hvers vegna er verið að einkavæða neyðina? Hvaða nauðsyn er á því að einkavæða starfsemi um samræmda neyðarsímsvörun á landsvísu, símsvörun sem ætlað er að sinna viðtöku tilkynninga um fólk og eignir í neyð og beiðnum um aðstoð lögreglu, slökkviliðs, björgunarsveita, sjúkraflutningaliðs og aðra neyðaraðstoð? Hvers vegna er þessi leið farin hér á land þveröfugt við það sem þekkist víðast erlendis? Á þessu hefur hæstv. ráðherra ekki gefið neinar skýringar. Hvers vegna voru Securitas hf., Vari hf. og Sívaki hf. valin til að koma að þessu máli? Hefur dómsmrn. kannað innbyrðis tengsl þessara þriggja fyrirtækja? Það hefur m.a. verið fullyrt við mig að Securitas hf. hafi nú þegar keypt fyrirtækið Vara hf. Jafnframt má benda á að vaktstöð Vara hf. var flutt í stjórnstöð Securitas hf. 1. október sl. Þá hefur Sívaki hf. ekki sérstaka stjórnstöð en býður viðskiptavinum sínum að tengjast stjórnstöð Securitas. Það er því von að spurt sé um einokun þessara fyrirtækja á öryggisþjónustumarkaðnum. Er verið að tryggja fákeppni og einokun á þessum markaði með aðstoð ríkisvaldsins? Ef tekið er mið af þeim verkefnum sem Neyðarlínunni er ætlað að sinna hlýtur það að vera krafa að fyrirtæki sem hleypt er inn í eignarhaldið séu fjárhagslega sterk. Samkvæmt upplýsingum frá hlutafélagaskrá eru tvö þeirra þriggja fyrirtækja sem aðild eiga að neyðarlínunni skráð með 400--500 þús. kr. í hlutafé. Tvö af þremur fyrirtækjum sem ætlað er að koma að því verkefni að sinna viðtöku símhringinga frá fólki í neyð hafa innan við 1 millj. í skráð hlutafé. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Félaginu eru tryggðar tekjur upp á hálfan milljarð næstu átta árin og af þeirri upphæð greiða ríki og sveitarfélög 80--90%. Er eðlilegt, herra forseti, að ríkið sé að greiða með rekstri öryggisþjónustufyrirtækja sem starfa á einkamarkaði?

[16:27] Virðulegi forseti. Þeir sem aðallega hafa sinnt neyðarþjónustu á Íslandi undanfarna áratugi eru annars vegar lögreglumenn og hins vegar slökkviliðsmenn, þótt ýmsir aðrir aðilar hafi þar einnig komið við sögu. Það var athyglisvert að í svari sínu minntist hæstv. dómsmrh. ekki orði á að samtök þessara tveggja greina, lögreglumanna og slökkviliðsmanna, hafa mótmælt harðlega því sem hér er verið að gera. En hins vegar áréttaði ráðherra hvað eftir annað að samkeppnisráð væri nú sátt við skipan mála. Ég spyr hæstv. dómsmrh.: Síðan hvenær varð samkeppnisráð aðalaðilinn að neyðarþjónustu landsmanna? Ég er viss um, hæstv. dómsmrh., að ef landsmenn væru spurðir: Á að taka mark á eftirfarandi aðilum í umræðum um neyðarþjónustu: a. slökkviliðsmönnum, b. lögreglumönnum, c. Samkeppnisráði? þá fengi Samkeppnisráð ekki mörg atkvæði en slökkviliðsmenn og lögregluþjónusta í landinu fengju hins vegar allan þorra atkvæða. Það er leitt að þurfa að segja það við hæstv. dómsmrh. að svör hans áðan voru engan veginn viðhlítandi. Í ljósi upplýsinga síðasta hv. ræðumanns þá er alveg ljóst að hæstv. dómsmrh. verður að gera miklu ítarlegri grein fyrir málinu. Annars stendur það eftir, eftir þessa umræðu, að hann í fyrsta lagi hunsi álit lögreglumanna og slökkviliðsmanna og í öðru lagi sé að skapa einhverjum einkaaðilum í landinu aðstöðu til að græða stórfé á neyðarþjónustunni og skýli sér þar á bak við Samkeppnisráð. Það er engin þjóðarsátt á Íslandi, hæstv. dómsmrh., um að fáeinir einstaklingar eigi að fá aðstöðu til þess að græða stórfé á neyðarþjónustu við landsmenn.

[16:30] Herra forseti. Hér er um talsvert mikilvægt mál að ræða og það undrar mig hversu margir þingmenn hlupu héðan úr þingsal eins og um einhverja sérstaka neyð væri að ræða. Þeir hafa líklega ætlað að hringja í neyðarþjónustuna þegar þetta mál komst á dagskrá. Ég þakka hv. 17. þm. Reykv. fyrir að taka þetta upp svo menn geti glöggvað sig á því hvað hér er um að ræða. En ég er ekki alveg sátt við svör hæstv. ráðherra. Mér fannst hann taka óstinnt upp þá gagnrýni sem færð hafa verið nokkuð sannfærandi rök fyrir. Það er fyllsta ástæða til að skoða þetta mál. Allir munu einhuga um ágæti og mikilvægi þess að koma á samræmdri neyðarsímsvörun og það er rétt að þau lög voru samþykkt samhljóða héðan frá Alþingi. Enda er það ekki álitaefni dagsins í dag, heldur með hvaða hætti framkvæmdin hefur verið. Hún hefur því miður ekki verið alveg hnökralaus og brýnt að laga það sem miður hefur farið. Mér virðist málið fyrst og fremst snúast um tvennt. Í fyrsta lagi það hvort framkvæmd málsins samræmist í raun og veru ákvæðum 7. gr. laganna þar sem segir að starfsmenn vaktstöðva skuli hafa hlotið menntun, þjálfun og starfsreynslu á vegum þeirra aðila sem neyðarþjónustu sinna. En eins og fram hefur komið er framkvæmdin í höndum Neyðarlínunnar hf. og þar kemur t.d. lögreglan hvergi nærri. Ég á erfitt með að skilja þá afstöðu sem hefur komið fram, að vísu ekki hér en ég las það einhvers staðar í gögnum, að það sé kostur að aðskilja þjónustu af þessu tagi og þá þjónustu sem felst í viðbrögðum við neyð. Í öðru lagi hefur Samkeppnisráð komist að þeirri niðurstöðu að náið samstarf Securitas, Vara og Sívaka í Neyðarlínunni geti haft skaðleg áhrif á samkeppni á öryggismarkaðnum og ég hlýt að taka undir með hv. 6. þm. Suðurl. að allt það samkrull er ekki sérlega góð latína. Þá er umhugsunarvert að upplýsingar sem koma inn til Neyðarlínunnar við neyðarsímsvörun, svo sem við innbrot og fleira, geta komið sé vel fyrir suma þá aðila sem að Neyðarlínunni standa og það fer ekki vel á því. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að athuga þetta mál gaumgæfilega því að það varðar miklu að framkvæmdin verði sem best.

[16:33] Virðulegi forseti. Það er mikill fnykur af þessu máli. Það lítur út fyrir að hagsmunahaugurinn sem Sjálfstfl. er í raun og veru meira og minna táknmynd fyrir sé að skríða af stað. Ég held að það væri skynsamlegt í þessu máli, hæstv. forseti, að endurmeta það í heild. Ég segi fyrir mitt leyti eftir að hafa heyrt þær lýsingar sem hér hafa komið fram og lesið blaðafréttir og blaðagreinar að undanförnu, að mér sýnist augljóst mál að hæstv. ráðherra á í raun og veru bara einn leik í stöðunni. Hann er sá að leggja fyrir þingið frv. um að fresta þessu máli um a.m.k. eitt ár. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það var tiltölulega góð samstaða um þetta mál í fyrra. Það stafaði þó ekki af því að allir væru ánægðir með málið heldur stafaði það m.a. af því að það var mikil tímaþröng hér við lok þingsins. En það stafað líka af því að menn treystu því að það yrði betur haldið á málinu af hálfu dómsmrh. en orðið hefur. Nú blasir við að það eru að koma áramót, þessi kerfisbreyting er í sjónmáli og undirbúingur í raun og veru í skötulíki, málið í heild er í uppnámi. Við hljótum því að beina þeirri áskorun til hæstv. dóms- og kirkjumrh. að hann beiti sér fyrir því að þessu máli verði frestað. Það er óhæfa að halda áfram með þetta mál eins og það er bersýnilega vaxið. Það er verið að stofna einum mikilvægasta þætti þjóðlífs á Íslandi í hættu með þeim vinnubrögðum sem ráðuneytið hefur viðhaft í þessu máli.

[16:34] Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans svör þótt þau séu langt frá því að vera fullnægjandi. Reyndar vil ég ganga enn lengra og segja að þau séu ekki þinginu boðleg. Hann leyfir sér að koma upp, hæstv. dómsmrh., og fullyrða að um þessi mál ríki fullkomin sátt, að um þau sé sátt í þjóðfélaginu. Eins og hér hefur komið fram hefur Landssamband lögreglumanna, Landssamband slökkviliðsmanna og fleiri aðilar ályktað og mótmælt þessum breytingum. Við höfum ekki fengið nein svör við þeim spurningum sem hér voru bornar fram, t.d. um það grundvallaratriði hver eigi að axla ábyrgðina á nýársdag eða hvernig þessi mál standi. Þessi mál eru í fullkomnu uppnámi. Ég er hér með bréf undirritað af aðalvarðstjórunum og varðstjórum Slökkviliðsins í Reykjavík þar sem þeir lýsa undrun og setja stór spurningarmerki við þessa ráðagerð alla. Síðan segir hæstv. dómsmrh. máli sínu til stuðnings um að sátt ríki um málið að menn treysti Reykjavíkurborg, Slökkviliðinu í Reykjavík, jafnvel Slysavarnafélaginu. Spurningin snýst ekki um þetta. Spurningin snýst um það hvort eðlilegt sé að fyrirtækjum á samkeppnismarkaði, fyrirtækjum á borð við Vara, Sívaka og Securitas, sé afhent neyðarsímsvörun landsmanna. Ég hef borið fram ýmsar spurningar um trúnað. Síðan hafa komið fram mjög alvarlegar upplýsingar sem lúta að hringamyndun og þegar talað er um einkavinavæðingu, þá meina menn það. Þá eru menn í alvöru að spyrja um einkavinavæðingu. Að lokum vil ég segja að mér er spurn: Hvers konar afskræmingu ætla menn eiginlega að búa til í kringum þetta? Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að byggja þessa þjónustu upp í kringum aðila sem óumdeilanlega njóta trúnaðar í þjóðfélaginu, aðila sem hafa þekkinguna, aðila sem hafa reynsluna? Þá er ég að sjálfsögðu að tala um lögreglu og slökkvilið. Þess má geta að í Finnlandi er verið að fella saman í eitt þjónustu þessara tveggja aðila til að sinna samsvarandi vakt og hér er um að ræða. Í Danmörku sinnir lögreglan þessu lykilhlutverki að undanskilinni Kaupmannahöfn, þar er það slökkviliðið. Varðandi eignaraðild má nefna að í Svíþjóð er það algert skilyrði að einkaaðilar eigi ekki hlut að máli og má nefna í því sambandi að sænski síminn, sem átti 50% hlut í neyðarlínunni sænsku, var umsvifalaust látinn afsala sér þessari eign sinni þegar stofnunin var gerð að hlutafélagi. Í Noregi fer einvörðungu lögregla og slökkvilið með þessa þjónustu en hér á landi, einu Norðurlandanna, eru það hins vegar einkaaðilar, félagasamtök og fyrirtæki í öryggisþjónustu sem fara með mikla meirihlutaeign í stofnun sem í eðli sínu getur aldrei búið við annað en einokunarskilyrði. Svona verður þetta ef hæstv. dómsmrh. forðar okkur ekki frá þessu slysi. Ég vil að lokum geta þess að ég hef orðið áþreifanlega var við það eftir að þessi umræða kviknaði sl. haust að þau sjónarmið sem ég hef verið að lýsa fá mjög mikinn hljómgrunn í samfélaginu. Og ég lýsi ábyrgð á hendur dómsmrh. ef hann tekur þessi mál ekki upp til gagngerðrar endurskoðunar.

[16:38] Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Þegar að því er spurt hvers vegna einkafyrirtæki, sjálfstæð félög og opinberir aðilar séu fengnir að slíkum rekstri er nauðsynlegt að ítreka enn og aftur að það er vegna þess að lögin sem Alþingi samþykkti gera ráð fyrir því að slíkt sé gert. Það vekur nokkra furðu þegar fulltrúar þeirra flokka sem að því stóðu koma nú og þykjast aldrei hafa nærri komið.  Síðan vil ég minna á að til þessara starfa verða ráðnir lögum samkvæmt menn sem hafa reynslu og þekkingu á þessu sviði. Að þessu fyrirtæki koma einkaaðilar sem hafa rekið vaktstöðvar, Slökkvilið Reykjavíkur sem hefur mikla reynslu í þessum efnum og Slysavarnafélagið sem hefur langa reynslu í þessum efnum og Póstur og sími sem hefur yfir tækniþekkingunni að ráða. Hér hafa engin gild rök verið færð fram fyrir því að þessum aðilum sé ekki treystandi til að reka starfsemi af þessu tagi. En ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Þetta er mikilvægt öryggisatriði, það er mikilvægt að að því sé þannig staðið að það skapist öryggi og traust og ráðuneytið mun fyrir sitt leyti leggja sig fram við að svo verði.

[16:41] Virðulegi forseti. Ég veit að hæstv. dómsmrh. getur ekki talað aftur í þessari umræðu svo ég vil ekki beina beinni spurningu til hans. En hér er svo sannarlega um mikilsvert málefni að ræða sem varðar okkur öll. Ég bið hins vegar hæstv. ráðherra að huga sérstaklega að þjálfunarþætti og þá sérstaklega með hliðsjón af því, ef ekki er enn búið að ráða þá menn sem eiga að fara að taka til starfa, að vel verði hugað að því að öryggi okkar sé ekki sett í hættu á neinn hátt nú um áramótin. Ég er ekki fyrst og fremst að hugsa um áramótin þótt væntanlega eigi mikið eftir að ganga á þá eins og oft áður, heldur bið ég fyrst og fremst hæstv. ráðherra að huga vel að því hvort þær kröfur sem gerðar eru til þjálfunar hjá þeim fyrirtækjum og aðilum sem eru að taka þetta mál að sér séu fyllilega í samræmi við það sem nægjanlegt er. Ég tel þetta mikilsvert vegna þess að við vitum að þeir aðilar innan slökkviliðs og lögreglu sem hafa sinnt þessu máli eru svo sannarlega í fullri þjálfun og í mjög nánu sambandi hver við annan og hafa leyst þetta mál mjög vel af hendi hingað til.

[16:44] Hæstv. forseti. Eftir að félmn. lauk umfjöllun um frv. til laga um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga barst nefndinni ábending frá fjmrn. um að nauðsynlegt væri að samræma 32. gr. laganna um tekjustofna sveitarfélaga við 112. gr. laga nr. 31/1995, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. 112. gr. í lögum um tekjuskatt og eignarskatt fjallar um ofgreiðslu skatta og er þar að finna nýtt ákvæði þess efnis að vextir skuli vera jafnháir hæstu vöxtum óbundinna sparireikninga á hverjum tíma, þ.e. vextir sem þeir fá í sinn hlut sem hafa ofgreitt skatta. Ákvæði þetta er nýtt og mun ganga í gildi hinn 1. janúar nk. Í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga er gengið út frá vöxtum á ákveðnum sparireikningi í Landsbanka Íslands sem nú er með 0,5% vöxtum meðan hæstu vextir á óbundnum sparireikningum eru nú 3%. Tekjuskattur og útsvar eru innheimt samtímis og því er ótvírætt hagræði af því að sömu reglur gildi um ofgreiddan tekjuskatt og ofgreitt útsvar. Því mælir félmn. með því að breyting verði gerð á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga og eru þær breytingartillögur svohljóðandi: 1. Á eftir 5. gr. komi ný grein er verði svohljóðandi: 2. málsl. 2. mgr. 32. gr. orðist svo: Skulu vextir þessir vera jafnháir hæstu vöxtum óbundinna sparireikninga á hverjum tíma. 2. Við 8. gr. (er verði 9. gr.). Við greinina bætist nýr málsliður svohljóðandi: Ákvæði 6. gr. tekur til ofgreiðslu sem á sér stað eftir það tímamark. Þetta ákvæði er samhljóða því sem kveðið er á um í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt eða svo að ég fari rétt með þetta, þá heita þau Lög um breytingar á lögum er varða rétt til endurgreiðslu og vaxta af ofteknum sköttum og gjöldum. Hæstv. forseti. Hér er um leiðréttingu að ræða. Menn ráku sig á það að það var ekki samræmi milli þessara laga og því nauðsynlegt að gera þessa breytingu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið úr fjmrn., þá er þarna um óverulegan kostnaðarauka að ræða fyrir sveitarfélögin. Samkvæmt þeim tölum sem þeir hafa þar yfir árið 1995, eru inneignarvextir samtals 120 þús. kr. og ef ég hef skilið það rétt er það vegna þessara 0,5% vaxta. Ef vextirnir hækka upp í 3%, þá gerir þetta 720 þús. kr. fyrir sveitarfélögin þannig að það er augljóst að þetta er óverulegur kostnaðarauki en mjög til hagræðis við úteikninga á vöxtum og við útreikninga á ofgreiddum sköttum. Félmn. mælir þess vegna með því að þessar breytingartillögur verði samþykktar.

[16:48] Herra forseti. Í gildandi lögum er kveðið á um það að yfirmenn eða skipstjórnarmenn skulu hafa hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða með öðrum sambærilegum hætti eigi síðar en 31. desember 1995 til þess að fá lögskráningu. Nú hefur komið í ljós að ýmsir skipstjórnarmenn hafa ekki fengið þessa fræðslu og er því nauðsynlegt að lengja aðlögunartíma til hins 31. desember 1996 til þess að flotinn geti farið óhindrað út eftir áramótin. Ég legg áherslu á það, herra forseti, að þetta frv. nái fram að ganga nú fyrir jól og legg til að því verði vísað til 2. umr. og samgn.