Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Það er venja hér á Alþ., að frsm. meiri hl. tali á undan, en úr því hann er ekki hér viðstaddur og þess er krafizt, að málið sé tekið til afgr., þá skal ég verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að segja nokkur orð nú þegar. Í rauninni hef ég ekki miklu við það að bæta, sem fram er tekið í nál. okkar 3. landsk., sem menn hafa vafalaust lesið. En að við höfum ekki getað fallizt á að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, byggist á því, að við álítum litla tryggingu í því fólgna, þó að Landsbankanum sé gert að skyldu að taka frá meiri eða minni upphæð af því, sem hann á inni í enskum bönkum. Okkur finnst það enn fremur óþarft, jafnvel þótt þessi varasjóður yrði stofnaður, að bæta við nýrri n. til þess að annast stjórn hans, þar sem svo margar n. eru fyrir, sem hafa afskipti af erlendum viðskiptum, og teldum við, að bankaráð Landsbankans ætti að geta annazt stjórn hans. Í þriðja lagi álítum við, að sú trygging, sem með þessu fengist fyrir gjaldeyrisverzlun landsins, sé svo óviss, að ekki sé til vinnandi, að ríkissjóður greiði þær 240 þús. kr. í vaxtatap til Landsbankans, sem frv. gerir ráð fyrir. Við teljum því réttmætt, að frv. verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá. „Í trausti þess, að þjóðbankinn (Landsbanki Íslands) geri sitt ýtrasta til, að utanríkisverzlun þjóðarinnar verði rekin svo gætilega sem kostur er á, án þess að ný lög séu sett um skyldur hans í því efni, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég mun svo ekki fjölyrða um þetta að sinni. Ég geri ráð fyrir, að hv. d. fái nú tækifæri til þess að heyra rök meiri hluta n., og gefst okkur minnihlutamönnum þá tækifæri til þess að ræða málið nánar. Vænti ég, að hæstv. forseti veiti mér þá leyfi til frekari umræðna en ella, þar sem umræðum hefur verið hagað á annan veg en venja er til.

Frsm. meiri hl. (Sveinbjörn Högnason) : Eins og nál. ber með sér og frsm. minni hl. hefur lýst, hefur n. ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þessa máls, og hefur minni hl. n. þegar gert grein fyrir sinni skoðun. Meiri hl. n. lítur svo á, að í þessu frv. felist svo mikilvæg atriði til tryggingar gjaldeyrisverzluninni í framtíðinni, að sjálfsagt sé að taka þau til rækilegrar athugunar. Það má segja, að stofnun gjaldeyrisvarasjóðs nái ef til vill ekki fullum ætluðum tilgangi, en engu að síður er hér um virðingarverða tilraun að ræða til þess að koma í veg fyrir sömu gjaldeyrisvandræði og við áttum við að búa fyrir stríð. - Og það er mjög æskilegt, að stjórnmálamenn vorir og fjármálamenn hafi vakandi auga með viðskiptum þjóðarinnar út á við og geri ráðstafanir í því efni í tæka tíð, ef þörf krefur. Það verður ekki séð, að það sé nokkur rökstuðningur gegn frv., sem frsm. minni hl. hélt fram, að þeir vildu ekki leggja þá kvöð á ríkissjóðinn að greiða 200 þús. kr. í vaxtamismun til Landsbankans, því það skiptir ekki máli frá sjónarmiði almennings, hvort bankinn, sem rekinn er algerlega af opinberu fé, leggur fram það fé eða ríkissjóður. Það er auðvitað, að vaxtatap getur orðið vegna þessarar sjóðsstofnunar, og hlýtur þjóðfélagið að bera þann kostnað, hvort sem það nú er í gegnum bankann eða gegnum ríkissjóð. Meiri hl. hefur ekki séð ástæðu til þess að gera ýmsum stöfnunum, bönkum, sparisjóðum o. s. frv. að skyldu að fá samþykki til lántöku innanlands, enda mun það ekki heldur hafa verið meiningin skv. frv. Brtt. við 8. gr. má því fremur skoðast sem leiðrétting. Með þessari einu breytingu leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. og leggur áherzlu á, að það nái fram að ganga.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil þakka meiri hl. n. tillögu hans í þessu máli, en mér urðu það vonbrigði, að minni hl. skuli ekki geta fallizt á frv., og það því fremur sem í milliþinganefnd í gjaldeyrismálum voru fulltrúar frá öllum flokkum, og voru þeir allir sammála um að gera þær till., sem frv. felur í sér. Ríkisstj. hefur einnig orðið sammála um að gera það að till. sinni, að þessi l. verði sett. Ég mun ekki lengja umr. nú, þar sem ég gerði frv. nokkur skil við 1. umr., og því fylgir auk þess ýtarleg greinargerð, en vil þó víkja að því örfáum orðum, vegna þeirra ástæðna, sem minni hl. færði fram gegn frv. Minni hl. heldur því fram í áliti sínu, að það muni ekki hafa mikla þýðingu, þótt lagt verði til hliðar sem svarar nokkrum millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Hann færði þó engin rök fyrir þessari fullyrðingu sinni. Það, sem fyrir milliþn. vakti í þessu máli, var það, að jafnan væri fyrir hendi nokkurt fé til ráðstöfunar erlendis og jafnframt að hindra það, að söfnuðust erlendar lausaskuldir. Þessum mönnum kom saman um, að til þess að ná þessu marki væri nauðsynlegt að binda þetta í löggjöf. Það, sem fyrir n. vakir, er m. a. það, að keppt verði að því að halda við þessari innieign, en jafnan þegar hún rýrnar, verði gjaldeyrismálin tekin til rækilegrar íhugunar og ráðstafanir gerðar í tæka tíð til þess að koma í veg fyrir gjaldeyrisskort. Í bæði þau skipti, sem gerðar hafa verið ráðstafanir vegna gjaldeyrismálanna, var það ekki gert fyrr en töluverðar skuldir höfðu safnazt erlendis. Þeir, sem um þetta mál hafa fjallað, hafa flestir verið sammála um það. Hefur það m. a. verið rætt við bankastjórn Landsbankans og formann bankaráðs. Það má ef til vill segja, að sama árangri mætti ná með því að fela Landsbankanum forsjá þess. - Þetta er ekki rétt. Ég vil benda á það, að til þess að gera ráðstafanir til þess að hafa áhrif á gjaldeyrisjöfnuðinn getur enginn einn aðili verið einhlítur, hvorki Alþ., ríkisstjórn eða þjóðbankinn. Til þess að hafa heilsteypta stefnu í málinu þurfa þessir þrír aðilar að vinna saman, og er því lagt til, að skipuð verði nefnd, er hafi þau verkefni með höndum, sem frv. ræðir um. Þessi nefnd á svo að koma saman einu sinni í mánuði, þar sem menn bera saman ráð sín um úrræði. Minni hl. fjhn. heldur því fram, að til sé fjöldi nefnda, sem hafi með höndum ýmsa þætti viðskiptalífsins. Þetta er engin röksemd gegn frv., því að þó að það sé rétt, að þessar n. hafi með höndum ýmsa þætti viðskiptalífsins, þá hefur engin þeirra einhlíta yfirsýn yfir það allt. Nú eru styrjaldartímar. Við skulum taka dæmi um her, samsettan af mörgum herdeildum, þar sem hver herdeild hefur sinn forkólf. Herforingjaráð eða yfirstjórn er engu að síður nauðsynleg, sem hafi með höndum framgöngu hersins í heild. - Svipaðri verkaskiptingu gerir frv. ráð fyrir. Mönnum er vorkunn, þótt þeim finnist, að dragast mætti að setja löggjöf sem þessa, eins og nú standa sakir, en ég álít, að það sé heppilegra að gera það nú, á meðan gjaldeyriserfiðleikar undanfarinna ára eru mönnum enn í fersku minni. Nú mætti segja, að stj. væri innan handar að hafa forgöngu í þessu máli og kveðja á sinn fund þá aðila, sem nefndir eru í frv., en ég vil benda á, að skv. frv. á að kjósa sérstaka fulltrúa í n. á Alþ., ekki til þess að stjórna sérstakri stofnun, heldur til þess að halda fram heildarstefnu flokkanna í þessum málum. Ég vil að lokum minnast á þriðja atriðið, sem minni hl. nefndi, kostnaðaratriðið fyrir ríkissjóð. Hjá því verður ekki komizt, að einhver kostnaður verður af þessu fyrir þjóðfélagið í heild. Hvernig sá kostnaður skiptist milli þjóðbankans og ríkissjóðs, getur verið ágreiningur um, en ég fyrir mitt leyti teldi réttast, að ríkissjóður tæki þann hlut, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil um leið upplýsa, að ef frv. verður samþ., mundi þetta fjárframlag fullnægja vissri þörf, sem nú er fyrir hendi fyrir bankann, og mér er nær að halda, að þó að frv. yrði ekki samþ., yrði að styðja þjóðbankann eigi að síður, vegna þess ástands, sem skapazt hefur í þessum efnum. Ég geri ráð fyrir, að mér hafi ekki tekizt að sannfæra minni hl. um nytsemi þessa máls frekar en við 1. umr. þess, en ég vil skora á þá, sem ekki hafa enn tekið til þess ákveðna afstöðu, að fylgja málinu fram, en vísa því ekki frá, svo sem minni. hl. leggur til. Það væri hægt að færa fram fleiri ástæður málinu til stuðnings. Ég hef ekki farið út í það hér, að eitt af þeim hlutverkum, sem n. hefur, er að hafa eftirlit með skuldasöfnun og lántökum landsmanna erlendis, en það mælir líka mikið með frv. Þá vil ég biðja menn að álykta ekki í fljótfærni, að málið sé óþarft vegna þess, hve við eigum miklar innistæður erlendis nú. Þetta getur fljótlega breytzt, og því verðum við að vera vel á verði. Þá vil ég einnig benda á það, að þegar talað er um ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir gjaldeyrisskort, er ekki aðeins um innflutningshöft að ræða, - þar eru fleiri sjónarmið. Aðrir flokkar kynnu að vilja grípa til annarra ráðstafana, t. d. með sérstökum tollum, að bankinn drægi saman sína útlánastarfsemi o. s. frv. Hver flokkur getur haft sitt sjónarmið, en ráðandi meiri hl. Alþ. verður að marka stefnuna. Það gæti því orðið mikils virði, að fulltrúar flokkanna kæmu með sín mismunandi sjónarmið á einn stað. Það kom fram við l. umr. frá hv. þm. Borgf., hvort ekki væri hægt að gera þetta mál einfaldara með því að samþ. aðeins l. um gjaldeyrisvarasjóð og skuldaeftirlitið, en sleppa nefndinni. Meiri hl. fjhn. hefur ekki gert till. um að nema burt þessa n., og vænti ég, að menn gangi ekki á það lagið. Ég geri mér vonir um, eins og ég hef rakið hér að framan, að þetta sérstaka ráð ætti að auka samvinnuna milli hinna þriggja aðila, Alþingis, ríkisstj. og yfirstjórnar bankans, en til þess að hægt sé að vænta þess, að samræmi verði í þeim ráðstöfunum, sem þessir aðilar gera, er nauðsynlegt, að fulltrúar frá þeim komi saman á einn stað.



Ég minntist dálítið á þetta frv. við 1. umr. og taldi mig fylgjandi þeirri stefnu, sem fram kemur um þennan sjóð. Jafnframt tel ég rétt, að haft sé eftirlit um lántökur erlendis að því er snertir sparisjóði, bæjar- og sveitarfélög og aðrar opinberar stofnanir. Hér er að vísu ætlazt til, að þetta eftirlit nái til bankanna og þar á meðal Landsbankans, en þar virðist mér nokkuð öðru máli að gegna. Aftur á móti tel ég sjálfsagt, að Hagstofu Íslands séu gefnar skýrslur um skuldir erlendis ársfjórðungslega. Það, sem ég hef við þetta frv. að athuga, var það, sem hæstv. viðskmrh. minntist á um ákvæði 6. gr. Ég hef gert nokkra grein fyrir því, að ég teldi það algerlega geta samrýmzt tilgangi þessa frv., þó að bankaráð Landsbankans færi með þessi mál, með þeirri nánu samvinnu, sem er á milli þessara þriggja aðila, sem hæstv. viðskmrh. nefndi. Ég hef þess vegna ekki sannfærzt af þeim ummælum, sem fram hafa komið hjá hæstv. viðskmrh. um það, að þetta geti ekki allt saman farið vel úr hendi, og tilganginum með þessu frv. verði náð, þótt sú tilhögun verði á þessu höfð. Ég mun þess vegna greiða atkvæði á móti þeirri rökstuddu dagskrá, sem hér liggur fyrir, en mun hins vegar athuga fyrir 3. umr. breytingu í þá átt, að bankaráð Landsbankans hafi þetta með höndum. Ég mun þess vegna að sjálfsögðu fresta því að færa fram þau rök, sem ég álít, að fyrir því liggi, að frekar eigi að gera þá skipun en þessa, sem lögð er til í þessu frv.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Við 1. umr. þessa máls flutti hæstv. viðskmrh. talsvert ýtarlega ræðu um þetta frv. Ég hlustaði á hana með athygli, og eins og gefur að skilja, hef ég farið í gegnum grg., sem fylgir því, og að öðru leyti veitt því athygli, sem fram hefur komið í ræðum þeirra manna, sem hér hafa mælt með þessu frv. Út af öllu þessu get ég sagt það, að margt af því, sem þessir menn hafa sagt, er tekið fram í grg. þessa frv. Það er rétt lýsing á því ástandi, sem við búum við, og athuganir á því, hvernig hefur gengið. Um þá hluti er ekki neinn ágreiningur frá minni hálfu. Af engu, sem fram hefur komið, hef ég getað sannfærzt um það, að í þessu frv. sé nokkur framtíðar trygging, sem varni því, að þeir annmarkar, sem fyrir liggja í okkar utanríkis- og gjaldeyrisverzlun, láti á sér bera framvegis eins og hingað til. Mér hefur fundizt, að algerlega vantaði rökstuðning fyrir því í þessu frv., hvaða trygging felist í því, að Landsbankinn taki þessa upphæð frá innieign sinni í enskum bönkum og leggi hana í sérstakan sjóð og kaupi fyrir það verðbréf, sem halda á sérstaklega frá öðrum eignum þessa banka, því það er tekið fram í þessu frv., að gjaldeyrisvarasjóðurinn sé eign Landsbankans. Mér sýnist þetta nokkuð álíka ráðstöfun eins og það, að einhver bóndi, sem ætti margt fé, tæki sérstakan hóp af því og léti hann í sérstakt hús og segði sem svo : Þetta fé má ekki deyja, því ég ætla að hafa það sem sérstaka tryggingu. - Ef hann missti nú allt sitt og yrði að gefa sig upp sem gjaldþrota mann, þá mundi vissulega verða gengið að þessum fjárhóp eins og öðrum. Á sama hátt held ég að hljóti að fara fyrir þjóðbanka okkar. Ef hann yrði gjaldþrota, þá yrði eins gengið á þessa upphæð eins og allar aðrar. Nú vitum við, að erlendis eigum við innieignir, sem nema allt að 100 millj. kr. Þótt teknar séu af þessu 12 millj. kr. og keypt fyrir það ensk verðbréf, þá skilst mér, að það sé ákaflega lítil trygging frá því, sem er, að Landsbankinn á þessa upphæð og hefur af henni öll not, sem tækifæri gefur til. Þetta er því minni trygging frá mínu sjónarmiði og minni varzla, af því að eins og nú stendur, þá vitum við ákaflega lítið um það, hvers virði þessar eignir eru eða kunna að verða. Og ég vil segja það, að það má búast við, að enn meiri sókn sé yfirvofandi í því efni að yfirfæra kostnað setuliðsins. Af því fyrirkomulagi að þurfa að yfirfæra allan þennan kostnað, stafar ekki einungis bankanum mikil hætta, heldur líka þjóðfélaginu. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. talaði um það, að það þyrfti að vera náið samstarf á milli þessara þriggja aðila, Alþingis, ríkisstj. og bankaráðs Landsbankans, þá er það rétt. En til hvers höfum við viðskmrh. og viðskmráðun., ef ekki á að hafa samráð við Alþingi og bankaráð Landsbankans og stjórn hans um helztu vandamálin á fjármálasviðinu? Ég verð að segja það, að það á að vera eitt af aðalverkefnum hæstv. viðskmrh. að sjá um, að náin samvinna sé á milli þessara aðila um fjármál þjóðarinnar. Þessi nýi gjaldeyrisvarasjóður ræður að mínu áliti ekki neinar bætur á því, að hér verði aukin trygging á þessu sviði. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. sagði og einnig er tekið fram í grg. frv., að það sé nauðsynlegt, að alltaf sé til laust fé erlendis til þess að forða okkur frá gjaldeyrisörðugleikum, þá er það rétt, að undir venjulegum kringumstæðum er það nauðsynlegt. Síðan stríðið brauzt út hefur þetta verið öfugt frá því, sem það hefur verið á undanförnum árum. Áður áttum við þar aðeins skuldir, sem jukust ár frá ári, en nú eigum við mikið af innieignum hjá því herveldi, sem hefur undirokað þessa varnarlausu þjóð. Þótt við eigum þessar innieignir, þá er það fé ekki laust, þó að við keyptum fyrir það brezk verðbréf, hvort sem það væru ríkisskuldabréf eða annað. Ég gæti meira að segja vel hugsað mér, að þær upphæðir, sem við eigum í brezkum bönkum, yrðu síðar meir felldar í verði. Af þessum sökum fæ ég alls ekki séð, að nokkur nauðsyn sé til þess að stofna þessa nýju n., sem virðist í raun og veru vera aðalatriðið í þessu frv. Mér skilst, að Landsbankinn gæti alveg eins tekið frá 12 millj. kr. og keypt fyrir þær verðbréf, ef honum væri fyrirskipað það af ríkisstj. Þörfina á þessari nýju n. fæ ég því með engu móti séð. Við höfum nú í bankaráði Landsbankans formenn tveggja stærstu þingflokkanna og 3 menn aðra, sem á hverjum tíma hafa nægileg tækifæri til þess að fylgjast með öllum okkar viðskiptum, út á við og inn á við, að því er snertir þann hluta þeirra, sem Landsbankinn hefur með að gera. Mér er ekki ljóst, þó við færum að kjósa einhverja aðra menn frá þingflokkunum í sérstaka n., sem hefði með þessa hluti að gera, að þá yrði að því nokkur aukin trygging. Snertandi það, sem hv. frsm. meiri hl. n. og hæstv. viðskmrh. voru að tala um, að það skipti ekki mjög miklu máli, hvort sá kostnaður, sem af þessu leiddi, yrði greiddur af ríkissjóði eða Landsbankanum, þá .er það röksemd, sem ég gæti fallizt á, því bankinn er, eins og allir vita, eign ríkisins, svo að það skiptir vitanlega ekki máli, hvort það er að öllu. leyti greitt af bankanum eða ríkissjóði. Vissulega væri ekki heldur í það horfandi að leggja þessa upphæð fram. ef hér væri um nokkra tryggingu að ræða fyrir gjaldeyrisverzlun okkar í framtíðinni. Af því að ég get ekki komið auga á, að um það sé að ræða, tel ég óþarfa að leggja þessa upphæð fram. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að minnast á, nema eftirlitið með erlendum lántökum. Á meðan við höfum starfandi jafndýra n. og gjaldeyris- og innflutningsnefnd hefur verið á undanförnum árum, þá ætti að vera auðvelt að setja það inn í gjaldeyrislögin, að sú n. skuli hafa eftirlit með erlendum lántökum undir yfirstjórn ríkisstj. Annars held ég, að meiri þörf sé nú á ýmsu öðru en að banna lántökur, því þær munu ekki vera líklegar á næstunni. Við eigum það næstum víst, að kreppa skellur yfir okkur að þessu stríði loknu, og þá getur frekar komið til þeirra kasta að ákveða,. hve þröngar skorður skuli setja um lántökur erlendis, en núna á stríðstímunum er ekki sjáanleg nauðsyn á eftirliti á þessu sviði.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vil segja nokkur orð út af því, sem sagt hefur verið, þó ég vilji ekki tefja umr. um málið. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að það, sem skorti aðallega á, væri, að ekki kæmi nægilega glöggt fram í frv., hvaða gagn væri að því að stofna slíkan gjaldeyrisvarasjóð. Það væri kannske einfaldast að vísa í þessu efni til eldri lagaákvæða, eins og t. d. ákvæðanna um gulltryggingu þjóðbankans. Það mætti segja, að bankinn gæti alveg eins fundið upp á því að tryggja sjálfur sína seðla. En Alþingi hefur nú samt talið tryggara að setja viss skilyrði fyrir því, hvernig seðlarnir skuli tryggðir. Það er svo margt, sem segja má um, að vissar stofnanir gætu gert, sem Alþingi vill tryggja með lögum, að sé gert. Um það, hvaða gagn væri að því að gera þessa sérstöku ráðstöfun, vil ég benda á það, að sé þetta ákveðið með lögum, þá muni Landsbankinn telja sér skylt að haga starfsemi sinni þannig, að hægt sé að uppfylla þessi skilyrði laganna. Hv. þm. A.-Húnv. vildi í þessu sambandi taka dæmi af bónda, sem ætti margt fé og tæki frá vissan hluta fjárins, og sagði svo, hvað hann væri nær um þetta. Það er alveg rétt, en þetta er ekki sambærilegt. Þó að gjaldeyriserfiðleikar séu að vísu illir viðureignar og stafi oft af ástandi, sem erfitt er að ráða við, þá er það ekki hliðstætt við mæðiveikina, því það er oft hægt að gera ráðstafanir gegn því, að þetta verði gert, áður en allir sjóðir verða upp étnir. Það er sem sagt aðalatriðið að mega ekki snerta þennan varasjóð, nema með samþykki þessara aðila, sem hafa vald til þess að gera ráðstafanir, sem gætu komið að gagni til þess að vinna á móti erfiðleikunum. Auðvitað er það rétt, að hér er ekki fundið meðal gegn gjaldeyriserfiðleikunum, en með þessu á að vinna að því, að gjaldeyrisörðugleikar komi mönnum ekki eins á óvart og annars mundi. Hv. þm. A.- Húnv. sagði, að á þessum tímum væri á ýmsu frekar þörf en eftirliti með skuldum, heldur ætti að hafa það, þegar gjaldeyrisörðugleika bæri að höndum. En það er hætt við því, að við getum gleymt því, að gjaldeyriserfiðleikar geti yfirleitt átt sér stað, og að við venjum okkur of seint á þann hugsunarhátt, sem nauðsynlegur er í þessu efni. Í því sambandi vil ég benda á þann góðærishugsunarhátt, sem var hér á árunum 1927 til 1930. Ég er sannfærður um það, að ef ráðstafanir hefðu verið gerðar á þessum árum til þess að minnka eftirspurn eftir gjaldeyri, þá hefði gengið betur að yfirvinna erfiðleikana heldur en gekk. Það er þetta, sem er aðalatriði málsins. Af því að hv. þm. Borgf. hefur sagt, að hann ætli að flytja brtt. við 3. umr. um að fella niður ákvæðið um skipun þessarar nefndar, þá ætla ég ekki frekar að ræða um þá nauðsyn, sem ég tel á, að þessi n., sem frv. gerir ráð fyrir, sé skipuð. Ég læt þetta því nægja til þess að tefja ekki framgang málsins.



Enda þótt ég sé ekki samþykkur orðalaginu á þeirri rökstuddu dagskrá, sem hér liggur fyrir, er ég því samþykkur, að þetta frv. sé óþarft og ótímabært af þeirri ástæðu beinlínis, að ég álít, að það sé ekkert vit í að vera að festa fé í sjóðum á þessum tímum, heldur eigi þvert á móti að reyna að koma innistæðum okkar erlendis í verðmæti, sem flutt yrðu til landsins. Nú hef ég það fyrir satt, enda var það gefið í skyn af hv. þm. A.-Húnv., að gjaldeyris- og innflutningsnefnd væri orðin næsta óþörf stofnun. Það var sagt, að hún gæti ugglaust tekið að sér starf þeirrar n., sem hér um ræðir. Ég held, að það séu aðrir aðilar, sem ráða því, hvað flutt er til landsins og hvað mikið. Ég álít, að ríkisstj. ætti ekki að fara í neinn launkofa með það. Allir vita, að Bretar skammta okkur þær vörur, sem við flytjum inn. Okkar hagsmunir eru þeir sömu og þeirra, að fá eins mikið af verðmætum og mögulegt er, og þess vegna er ekkert vit að festa innistæður okkar í sjóðum erlendis. Ég vil ekki gera það að mínum orðum, að Bretar vilji ekki greiða okkur þessar skuldir, en ég vil segja það, að það sé mjög hæpið, hvers virði þessar innieignir verða, þegar fram líða stundir. Ég er víss um, að með hverjum mánuðinum, sem liður, rýrna þessar innieignir að verðmæti, og er því um að gera að nota þær til að, afla ýmislegra nauðsynja, meðan þess er kostur. Ég ætla nú ekki að orðlengja um þetta, en af því að hæstv. viðskmrh. var hér í d., langaði mig að fá vitneskju um, af hverju talan 12 millj. er í frv. Ég sé, að ráðh. er farinn úr d., en mig langaði aðeins til að vita, hvernig þessi tala, 12 millj., er fundin upp, því ég sé ekki, að það sé nein grein gerð fyrir því í frv., og að mínu áliti gildir einu, hvort þær eru 12 eða 13, 24 eða 36.



Frv. þetta er borið fram af sjútvn. og inniheldur þá breyt. á sjómannal., að loftskeytamenn verði eftirleiðis taldir með yfirmönnum skipa, og sömu ákvæði gildi um þá sem stýrimenn og vélstjóra. Í 32. gr. l. nr. 41 frá 1930 segir svo : „Sé skipverji eigi vinnufær um lengri tíma vegna veikinda eða slysa, eða sé hann haldinn sjúkdómi, er hætta stafar af fyrir aðra menn á skipinu, þá getur skipstjóri vikið honum úr skiprúmi. Á skipverji þá rétt á fullu kaupi sínu þar til ráðningu er slitið, og auk þess í einn mánuð frá ráðningarslitum, sé hann stýrimaður eða vélstjóri, eða í 7 daga, sé hann í annarri stöðu á skipinu. Sé skipverji sjálfur valdur að veikindunum eða slysinu, eða hafi hann leynt þeim, er hann réðst á skipið, á hann rétt á kaupi aðeins fyrir þann tíma, sem hann var vinnufær þeirra vegna, hvort sem honum er vikið úr skiprúmi eða eigi“. Ég vil vekja athygli á, í sambandi við þetta, að á stærri fiskiskipum hafa stýrimenn og vélstjórar lágt fast kaup, en meiri hluti af launum þeirra er „premía“. Öðruvísi er háttað með loftskeytamenn, sem hafa aðeins sitt fasta kaup. Ég vil spyrja hv. n., hvort hún hafi talað um þetta við útgerðarmenn og hvort þeir muni vera breyt. samþykkir. Svo er annað atriði. Ég hef veitt því athygli í fiskiþingtíðindum, að á síðasta fiskiþingi var samþykkt áskorun til Alþingis um að setja það ákvæði í sjómannal., að þeir, sem ráðast á skip, þurfi að hafa vottorð frá viðkomandi héraðslækni eða heilsuverndar stöð um, að þeir séu ekki haldnir neinum smitandi sjúkdómi. Mér finnst eðlilegt, að þetta verði gert. - Vil ég spyrja hv. n., hvort hún hafi tekið þetta til athugunar, og ef svo er ekki, hvort hún álíti þá ekki rétt að athuga það mál.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Viðvíkjandi athugasemd hv. þm. V:-Húnv. út af kaupi stýrimanna og vélstjóra, þá get ég gefið þær upplýsingar, a. m. k. hvað hlutaskiptum viðkemur, að þá telst, að hásetar haldi hlut í eina viku eftir ráðningarslit, og yfirmenn, sem ráðnir eru upp á hlut, á sama hátt þann tíma, sem ákveðinn er í sjómannal. Þetta hefur verið staðfest og er framkvæmt eftir því, sem ég bezt veit. Því næst er athugasemd hans um misræmið milli stýrimanna og vélstjóra annars vegar og loftskeytamanna hins vegar, og er hún ekki á rökum byggð, því hlutur hefur einnig verið reiknaður sem kaup. Um hitt atriðið, sem hv. þm. V.-Húnv. drap á, viðvíkjandi ber klaskoðun, þá mun hv. þm. N.-Þ. hafa haft það mál til athugunar í n., og hafði á orði að gera brtt. um það atriði, en ég held, að hann sé nú horfinn frá því. Annars mun hv. þm. skýra frá þessu sjálfur. Þetta frv. er í rauninni ekki annað en staðfesting á samningi, sem gerður var milli loftskeytamanna og útgerðarmanna, en sem veitir þessum mönnum sömu réttindi og öðrum yfirmönnum, og mér finnst sanngjarnt, að þessir menn fái staðfestingu á þessu í l.



Það er viðvíkjandi ræðu hv. þm. V.-Húnv., að ég vildi segja hér nokkur orð. Það var út af ályktun fiskiþings. Það mál hefur verið til athugunar í sjútvn., og hef ég þar sérstaklega athugað um heilbrigðisvottorð sjómanna. Fiskiþing skorar sem sé á Alþ. að setja ákvæði um, að berklaskoðun fari fram sjómönnum a. m. k. einu sinni á ári. Málið hefur verið rætt við landlækni, og hann hefur ráðfært sig við berklayfirlækni. Nú í dag sendi landlæknir sjútvn. bréf um þetta, þar sem hann segir, að í berklavarnarl. sé heimild fyrir slíkri skoðun og tekur fram í bréfinu, að honum og berklayfirlækni hafi komið saman um að leggja til, að þetta yrði gert, að svo miklu leyti sem það er framkvæmanlegt. Ég tel því, að þetta atriði málsins sé í góðum höndum og hef þess vegna ekki flutt brtt. þá, sem ég hafði gert ráð fyrir að flytja. - Mál þetta hefur ekki verið til meðferðar í sjútvn. síðan bréfið kom frá landlækni. Ég tel, að það gerði ekki svo mikið til, þótt málið yrði ekki afgreitt á þessum fundi, því ég sé, að ýmis mál, mjög mikilvæg, eru ekki komin lengra áleiðis en þetta mál.

Frsm: (Bergur Jónsson) : Hér er um það að ræða að veita kauptúninu Akranesi kaupstaðarréttindi og setja lög um bæjarstjórn þar. Allshn. hefur farið gaumgæfilega í gegnum frv., og er það yfirleitt í fullkomnu samræmi við þá löggjöf, sem á þessu sviði gildir. Hún hefur gert hér þrjár smábreyt. Fyrsta breyt. er aðeins orðabreyt., að fyrir „stjórnarráðið“ komi: ráðherra. Það er orðin venja nú í lögum að hafa frekar orðið ráðherra. Önnur breyt. er sú að telja meðal tekna bæjarins fyrst og fremst útsvör, af því að þau eru yfirleitt aðaltekjurnar. Þriðja breyt. er við síðustu málsgr. 14. gr. Þar stendur : „Bæjarstjóri ávísar útgjöldum, og skulu þau áður samþ. af nefnd þeirri innan bæjarstjórnar, er þau heyra undir“. Þetta virðist vera þungt í vöfum og er vafalaust ekki framkvæmt á þann hátt. Þess vegna hefur n. tekið upp ákvæði, sem er í samræmi við bæjarstjórnarl. á Akureyri, að bæjarstjórn ávísi útgjöldum samkvæmt reglum, sem um það eru settar í samþykktinni um stjórn málefna kaupstaðarins. Að þessu loknu leggur n. til, að frv. verði samþ., og vísar til grg. frv., sem segir, að það sé almennur vilji á Akranesi, að bærinn fái kaupstaðarréttindi, og Akranes er orðið svo fjölmennt, að það er komið fram úr tveimur kaupstöðum landsins hvað íbúatölu snertir.



Ég ætla ekki að hefja neinar umræður um þetta mál, enda er þess ekki þörf, heldur aðeins þakka hv. n. fyrir afgreiðslu á málinu og þær breyt., sem hún hefur gert á frv. Óska ég svo, að það geti gengið áleiðis.