Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 357 leggur samgn. fram brtt. við 11. gr. frv. til vegalaga. Við 2. umr. málsins í d. komu fram óskir um nokkrar breyt. á þessari gr. og reyndi n. að færa hana í það horf, sem hún taldi fært til þess að ganga á móts við þessar óskir. Þær breyt., sem felast í till., eru helstar þær að í stað þess að þessu fé, þ. e. 25 af hundraði þéttbýlisvegafjárins, sem eins og í frv. stendur skal ráðstafað eftir till. vegamálastjóra að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, þá komi að þessu fé skuli ráðstafað af fjvn. Alþ. að fengnum till. vegamálastjóra. Hér er um það mikið fjármagn að ræða, áætlað um 70 millj. kr. á þessu ári, - að ástæða þótti til þess að Alþ. eða n. í umboði þess tæki endanlega ákvörðun um það hvernig því yrði ráðstafað. Þessu fjármagni er ætlað, eins og komist er að orði í brtt., að flýta gerð vega og gatna með bundnu slitlagi í þéttbýli. Er gert ráð fyrir að með því megi gera vinnubrögð við gatnagerðina hagkvæmari, vinna skipulegar, taka fyrir ákveðin svæði og ljúka þar, en slíkt er nauðsynlegt vegna þess að þetta verður ekki unnið nema með miklum tækjakosti. Því ríður á miklu að það sé ekki verið að flytja tækin til að óþörfu, þar sem annars yrði e. t. v. eytt eins miklu fjármagni í tækjaflutninginn og verkið sjálft. Það verður að koma í veg fyrir slíkt og reyna að vinna að þessu á skipulegan hátt. Það leiðir af sjálfu sér að þá þarf að gera áætlun um verkefnin nokkuð fram í tímann og þess vegna ætti jafnframt að vera hægt að ákvarða ráðstöfun þess með nokkrum fyrirvara, en ekki að bíða alveg fram á síðustu stundu með það. Önnur aðalbreyt., sem felst í brtt. n., er sú, að í staðinn fyrir það að við lögðum til við 2. umr. málsins að það væri heimilt að nota þetta fjármagn einnig til vega- og gatnagerðar í þéttbýli sem væri með 100–200 íbúa - sú brtt. var dregin til baka til 3. umr., - þá ákváðum við að breyta því á þann veg að það væri heimilt að láta þetta ákvæði einnig ná til þéttbýlis með færri en 200 íbúa. Þar með er það lagt á vald fjvn. hversu langt hún gengur í því. Það er ekki þar með sagt, að við ætlumst til þess að það sé farið niður í það, að átt sé við gatnagerð í kringum örfá hús, heldur hitt, að ef eitthvert þéttbýli væri rétt á mörkunum við þá tölu, sem ákveðin væri sem lágmark, gæti það orðið mjög óþægilegt í framkvæmd. Vegna þeirrar vinnutilhögunar, sem ég nefndi áðan, verður að vinna þetta skipulega þannig að taka fyrir ákveðna landshluta og þá gæti orðið mjög óþægilegt, ef eitthvert þorp væri rétt neðan við þau mörk, sem lögin kynnu að ákveða, en það yrði að sleppa því vegna lágmarksákvæðis laganna og það ætti þá ekki kost á að njóta þess fyrr en kannske að mörgum árum liðnum þegar önnur yfirferð kæmi, enda þótt íbúatalan yrði komin yfir lágmarkið miklu fyrr. Fjvn. verður vitanlega að setja sér einhverjar reglur við úthlutunina og skipuleggja verkefnin, en við töldum rétt að þetta væri lagt á hennar vald.



Herra forseti. Ég get í flestu tekið undir þá brtt. sem samgn, hefur nú komið fram með, og ég lýsi ánægju minni með að nokkru breytt orðalag í þessari till. Ég hefði, eins og áður hefur komið fram hér í d., talið eðlilegra að prósentan, sem þarna er sérstaklega ráðstafað, hefði verið hærri, en get vel fallist á það fyrir mitt leyti að draga þá till. til baka eftir að komið er í ljós að um þetta næst nokkurn veginn samkomulag. Ég hefði e. t. v. líka viljað hafa ráðstöfunina í þágu sveitarfélaganna eitthvað ótvíræðari, þ. e. a. s. þeirra sveitarfélaga sem hafa erfiðasta aðstöðu. Það er örlítið erfitt að koma því þarna, en í þeim efnum verð ég að treysta á fjvn. og vegamálastjóra, að þau sjái svo til að þetta fé komi þeim sveitarfélögum að mestu gagni sem erfiðast eiga uppdráttar. Það er vitað, að vegna þeirrar gagnrýni sem ég hef heyrt varðandi það að þetta fé skuli sérstaklega tekið út úr, þá verður það aldrei of oft tekið fram, að sveitarfélögin, landshlutasamtök þeirra, hafa óskað alveg sérstaklega eftir því mörg hver að eitthvert slíkt fé yrði tekið sérstaklega út úr hinni almennu ráðstöfun þéttbýlisvegafjárins með líkum hætti og þarna er gert, og ég reikna með því að þau treysti mjög á góða framkvæmd þessa máls. En ég kom hingað aðallega til þess að minna enn þá alveg sérstaklega á þau byggðarlög sem hafa mikinn gegnumakstur og eru nú að leggja á bundið slitlag, þar sem mikla umferð hafa þvert í gegnum kauptúnin. Ég finn því ekki á þessu stigi nógu ákveðinn farveg, en ég mun huga að því síðar á hvern hátt verður hægt að bæta hér úr, þ. e. a. s. ef út úr þessu sérstaka ráðstöfunarfé, þessum 25%, kemur ekki sérstakt framlag einmitt til þessara byggðarlaga. Ég treysti því sem sagt að þetta ráðstöfunarfé, sem þarna er alveg sérstaklega fram tekið um, það renni að nokkru til þeirra byggðarlaga, sem hafa mikinn gegnumakstur, og treysti fjvn. til að taka það sjónarmið mjög til greina því að þarna er um sérstöðu að ræða. Að öðru leyti get ég lýst yfir stuðningi við þetta, en ítreka það, að þessi hagkvæmnisvinnubrögð og annað það orðalag, sem tekið er beint upp úr gömlum vegal., fer alltaf örlítið í taugarnar á mér vegna þess að ég veit hvað það orðalag hefur verið misnotað, En við skulum vona að það verði ekki gert eftir þetta



Herra forseti. Ég hafði við 2. umr. málsins flutt brtt. á þskj. 348, sem snertir hagsmuni minnstu þéttbýlisstaðanna, þ. e. a. s. þéttbýlisstaða af stærðinni frá 50 til 200 íbúa, þar sem mér fannst að ekki ætti að binda töluna við 100, eins og till. var uppi um. Ég tek eftir því að hv. samgn. hefur tekið tillit til þessa sjónarmiðs og borið fram brtt. þar sem gert er ráð fyrir að ákvæðið geti einnig náð til þéttbýlis með færri en 200 íbúa. Ég vil þakka n. og sérstaklega form. n. fyrir að hafa tekið tillit til þessara sjónarmiða og vil aðeins bæta því við að að sjálfsögðu dreg ég til baka þá till. sem fyrir lá á þskj. 348.



Herra forseti. Ég flutti ásamt tveimur öðrum hv. þm. brtt. við ákvæði þessa frv. um skiptingu þéttbýlisfjármagnsins sem við drógum til baka til 3. umr. Ég vil þakka hv. n. fyrir að hún hefur tekið að nokkru, að vísu litlu leyti, tillit til þess sem þar var farið fram á, orðalagi nokkuð breytt á þann veg sem við teljum betra. Hins vegar harma ég að ekki hefur náðst samkomulag um að meira af þessu þéttbýlisfé sé ráðstafað án tillits til höfðatölu. Ég vil endurtaka það, sem ég hef sagt áður, að ég tel í grundvallaratriðum skakkt, að ráðstafa þéttbýlisfé eftir höfðatölu. Ég tel þörfina um land allt vera að verulegu leyti óháða fjölda þeirra sem þar kunna að búa. Margt annað kemur til sem ég hef gert grein fyrir og ætla ekki að endurtaka. Hins vegar eru í þessu frv. fjölmörg önnur ákvæði mjög mikilvæg og til bóta. Við óttumst, að það geti orðið til þess að tefja fyrir framgangi frv. að berjast til þrautar fyrir þessari brtt., og höfum því ákveðið að draga hana til baka. Þó vil ég lýsa því yfir, svo að ekki fari á milli mála, að ég mun halda áfram baráttu minni fyrir því að þeirri reglu, sem þarna gildir, verði breytt.



Herra forseti. Ég vildi bara leyfa mér, af því að ég gat ekki verið hér við 2. umr. málsins og ég sé að það hefur verulega áunnist á milli 2. og 3. umr., að þakka hv. nm. fyrir störf þeirra í þágu málsins. Það orkar ekki tvímælis að hér er mjög til bóta farið. Hitt geta menn deilt um, hvort þeir vilja ganga lengra til þessarar handarinnar eða skemur. Það er ekki nema eðlilegt að um það geti verið deilt. En mér sýnist að hér hafi verið fundin mjög skynsamleg leið í þeim atriðum, sem mestu máli skipta, og frv. virðist sigla út úr þessari hv. d. í dag, enda þarf það að fara að hraða ferð sinni. Ég endurtek þakkir mínar til hv. nm. fyrir störf þeirra og dm. þegar þeir verða búnir að afgr. frv.



Herra forseti. Ég get ekki verið öruggur um það, að hv. dm. séu allir sammála samgrh. um það, að með þessu frv. sé fundin nokkuð skynsamleg leið til þess að ráða bót á þeim vandamálum sem hér er fjallað um. Ég vil ítreka það, sem ég sagði við 2. umr. í hv. d. 3. mars, að hér væri gengið á hlut Reykjavíkur eins og vant er og Reykjavík enn frekar gerð að einhvers konar skattríki fyrir þjóðina alla. Fer ekkert á milli mála, að gengið er á þann hlut sem Rvík hefur hingað til fengið úr þessum sameiginlega sjóði. Verið getur að hæstv. ráðh. meini einmitt að þar sé skynsemin í vinnubrögðunum. En ég vil að gefnu því tilefni, að þegar ég tók til máls við 2. umr. hafði ég ekki meðferðis það bréf frá borgarverkfræðingi í Rvík, sem ég vitnaði þá í eftir minni, leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa það bréf upp nú. Ég vil taka það fram, áður en ég les bréfið, að það er skrifað 6. jan., en með þeim hraða sem hefur verið á breyt. á verðgildi peninganna og upphæðum öllum, þá hafa þær að einhverju leyti breyst til hins verra fyrir Reykjavík, en ég leyfi mér að vitna í þetta bréf, sem skrifað er 6. jan.: „Fyrir Alþ. liggur nú till. um breyt. á vegal. í þá átt að skerða hlut Reykjavíkurborgar í fé sem ætlað er til þjóðvega í þéttbýli. Reglugerð frá 27. des. 1973 ákveður hvaða vegir innan þéttbýlis skuli teljast þjóðvegir í þéttbýli. Í Reykjavík er þetta Eiðsgrandi frá mörkum Seltjarnarneshrepps að Hringbraut, Hringbraut, Miklabraut og Vesturlandsvegur að Höfðabakka, Kringlumýrarbraut frá Sætúni að Fossvogslæk, Sætún, Kleppsvegur, Elliðavogur og Reykjanesbraut að Breiðholtsbraut, Fossvogsbraut frá Hringbraut við Sóleyjargötu sunnan Öskjuhlíðar um Fossvogsdal að Höfðabakka, Höfðabakki frá Vesturlandsvegi að Breiðholtsbraut og Bæjarháls frá Höfðabakka að Tunguhálsi. Þarna er um að ræða allt aðalvegakerfi Reykjavíkurborgar innan skipulagssvæða aðalskipulags frá 1965, að undanskilinni Geirsgötubrú að því er virðist. Þjóðvegakerfi þetta er ekki nærri fullbyggt, og sá hluti þess, sem gerður hefur verið, þarf nú á næstu árum verulegra endurbóta við til þess að geta annað vaxandi umferð. Má þar nefna Miklubrautina frá Háaleitisbraut að Miklatorgi, sem breikka verður innan tíðar í sex akreinar, og umferðarmannvirki á gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar, svo að eitthvað sé nefnt af því efni. Í öðru lagi vantar inn í kerfið enn sem komið er veigamiklar umferðargötur algerlega, eins og Fossvogsbrautina, og Elliðaárvogurinn og Sætúnið eru að mestu leyti ógerð. Svo að einhverjar tölur séu nefndar má slá því föstu, að umferðarmannvirkin á gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar muni kosta um 200 millj. kr., en þessi gatnamót eru hin mikilvægustu gatnamót í öllu umferðarkerfi landsins, en Kringlumýrarbraut flytur nú alla umferð frá gjörvöllu Reykjanesi og þéttbýlissvæðum sunnan Reykjavikur inn á þjóðvegakerfið í heild. Núverandi skipting tekna Vegasjóðs til þjóðvega í þéttbýli er þannig 121/2% af tekjum Vegasjóðs. Ráðh. er þó heimilt að undanskilja það fé sem renna á til hraðbrauta hverju sinni. Af því, sem þá er eftir, skal taka 10% í sjóð sem fer til úthlutunar til afmarkaðra verkefna er flýta þarf hverju sinni. Framkvæmdir, sem fjármagnaðar hafa verið með þessum fjármunum, eru m. a. Suðurlandsvegur í gegnum Selfoss, gjáin í Kópavogi og eru þetta stærstu verkin þar. Samkvæmt vegáætlun fyrir 1975 eru markaðar tekjur af bensingjaldi, þungaskatti og gúmmígjaldi 2 250 millj. kr. og sérstakt ríkisframlag til Vegasjóðs 380 millj. kr. Samtals eru þetta 2630 millj. kr. Fé, sem renna á til hraðbrauta utan þéttbýlis, er 590 millj. kr., þannig að eftir verða þá 2 040 millj. kr. - 2 milljarðar og 40 milljónir kr. - til skifta. 10% frádregin til hins sérstaka sjóðs skilja eftir 1836 millj. kr. Skiptingin til þéttbýlisstaða fer síðan eftir íbúatölu og eru þá meðtaldir þéttbýlisstaðir sem hafa 300 íbúa eða fleiri, og er skiptingin eftir manntali 1. des. 1973 þannig að Reykjavík taldist hafa 84 333 íbúa, en þéttbýlisstaðir með 300 íbúum eða fleiri í heild 182800 íbúa. Þannig átti hún 46.13% af því fé, sem til skipta kemur, og gerir það skv. áætlun Vegagerðar ríkisins um 105.6 millj. kr. árið 1975. Þetta er það sem átti að koma til Reykjavíkur. Frv. það, sem fyrir Alþ. liggur til breyt. á þessu, fjallar um það að í stað 10% frádráttar af skiptifénu komi 25%, og síðan sú breyting að þéttbýlisstaðir skuli teljast kaupstaðir og kauptún með yfir 200 íbúa í stað 300 áður. Breyt, þessi mun því muna Reykjavíkurborg 17–20 millj. kr. á árinu 1975, og með tilliti til þeirra brýnu verkefna, sem við okkur blasa á þjóðvegum í þéttbýli í Reykjavík, og með tilliti til þess að rúmlega 40% af tekjum Viðlagasjóðs koma frá bifreiðum reykvíkinga, tel ég að þm. Reykjavíkur,“ - og svo kemur rúsínan í pylsuendanum, - „ef Reykjavik á þá nokkra þm., ættu að beita sér fyrir því að þessi till. verði felld.“ Herra forseti. Ég vil svo gera það að till. minni, að þessi upphæð, 10%, sem áður var, haldist. Legg ég því til að breyt. um að 10% hækki í 25% verði felld niður og eins falli niður það, sem kemur fram í brtt. á þskj. 357, að heimilt sé að láta þetta ákvæði einnig ná til þéttbýlis með færri en 200 íbúum. Ég leyfi mér að leggja fram brtt. um þetta.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti, Ég tel óráðlegt að skerða meira en gert er hlut Reykjavíkur af heildarframlagi því sem veitt er til lagningar þjóðvega í kauptúnum og kaupstöðum með hliðsjón af því í fyrsta lagi hversu mikill hluti teknanna verður til hér í Reykjavík, í öðru lagi hversu mörg óleyst verkefni er hér um að ræða og í þriðja lagi hversu vegir innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur eru mikið notaðir af öðrum en íbúum höfuðstaðarins. Ég eyði ekki frekari tíma til rökstuðnings þessari skoðun, en mun greiða atkv. gegn þeirri breyt., sem í frv. felst að þessu leyti, en styð það í öðrum atriðum.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af því, sem fram hefur komið hjá hv. 12. þm. Reykv. og hæstv. utanrrh., þá finnst mér að það sé ástæða til að ég undirstriki það, sem ég sagði áðan, að hv. dm. hafa sýnt mikinn skilning á þessu máli, því að það er jafnt reykvíkingum í hag sem öðrum landsbúum að dreifa þessu fé með sæmilegri sanngirni og skynsemi. Ég held að það orki ekki tvímælis að sú leið, sem hér er valin í þeim efnum, sé mjög réttmæt. Ég efast ekki um að reykvíkingar eiga óleyst verkefni í vegamálum sínum eins og aðrir landsmenn, en hitt er ég líka sannfærður um, að þeir standa þar betur að vígi en landsbyggðin yfirleitt. Þess vegna er sá skilningur, sem kemur fram hjá hv. samgn. á þessu máli réttmætur. Ég hef alltaf talið að ég hafi metið það rétt, þegar ég á sínum tíma greiddi atkv. með því að það yrði mál allrar þjóðarinnar að byggja brýrnar yfir Elliðaárnar, svo sem gert var, og hefur þó oft verið á mig deilt fyrir það. Ég álít að það sé einnig réttmætt, nú þegar svo mikið átak hefur verið gert eins og þar var og við áframhald á þeim vegum, sem nú eru orðnir innanborgarvegir eða götur hér, að rýmka á þessum mörkum, og ég fagna því að samstaða hefur almennt náðst hér í hv. d. Hitt skil ég vel, þegar borgarverkfræðingur potaði rúsínunni í pylsuendann, eins og hv. 12. þm. Reykv. sagði, þá séu þeir, hann og hæstv. utanrrh. það kappgjarnir að þeir vilji sýna borgarverkfræðingi að hann hafi lög að mæla og við því hef ég ekkert að segja.



Herra forseti. Ég tel ummæli þau, sem hæstv. ráðh. lét falla í lokaorðum sínum alls ekki vera til þess fallin að koma inn í umr. sem þessar. Grín og allt slíkt í sambandi við alvörumál, sem er til umr., ætti að hýsa heima fyrir og bíða betri tíma. En ég skal gjarnan grínast við hann á öðrum vettvangi en í ræðustólum Alþ. þegar alvörumál eru þar á dagskrá, ég tala nú ekki um þegar þau snerta að verulegu leyti Reykjavik, sem ég er nú þm. fyrir hér og eins hæstv. utanrrh. Við erum báðir annaðhvort núv. eða fyrrv. borgarfulltrúar og vitum nokkurn veginn hvar skórinn kreppir að, og eins á það, sem kom fram í skrifum borgarverkfræðings, fullkomlega erindi inn í þessar umr. án þess að nokkurt grín sé þar við haft. Ég skal ekki segja að hve miklu leyti það er sérstaklega reykvíkingum í hag að dreifa fénu óeðlilega mikið. Ég vil ekki segja að það sé með neinni skynsemi gert að taka meira en réttlætanlegt er af reykvíkingum. Það held ég að reykvíkingar geti aldrei orðið sammála um, að þeir telji það skynsamlegt að taka það, sem þeim ber að nota hér í verklegar framkvæmdir, og setja það í framkvæmdir annars staðar á landinu. Hitt er annað mál, að ég held það sé fullkomlega samþykkjanlegt af hverjum sem er, hvort sem það eru reykvíkingar eða aðrir, og ekki síður reykvíkingum, að taka eðlilegan þátt í uppbyggingu á mannvirkjum um land allt, hvort sem það er vegagerð eða annað. Ég veit ekki til þess að Reykjavík hafi nokkurn tíma látið á sér standa með að taka þátt í slíkri uppbyggingu utan borgarinnar. En ég álít að það sé kominn fyllilega tími til - og þá kannske vegna hins óábyrga tals sem kom hérna fram hjá ráðh. í lokaorðum hans - að láta fara fram könnun á því hvort hlutur reykvíkinga í sameiginlegu átaki um land allt er ekki orðinn óeðlilega mikill. Ég trúi því ekki, að reykvíkingar skorist undan því að taka eðlilegan þátt í uppbyggingu á mannvirkjum utan Reykjavíkur.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég mun ekki deila um það við félaga minn, hæstv. samgrh., hvor okkar sé meiri kjördæmisþm. Ég hygg að hann standi vel fyrir sínum hlut að því leyti.



Herra forseti. Ég leyfi mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár til þess að bera fram kvörtun við þessa hv. d. og forseta þessarar hv. d. yfir fullmiklum flýti í vinnubrögðum iðnn. þessarar d. í sambandi við afgreiðslu frv. um málmblendiverksmiðju í Hvalfirði, flýti, sem ég tel nálgast nú á síðustu dögum óþinglegt flaustur. Ég tel mig ekki hafa fengið í hendur öll þau gögn, sem nauðsynleg eru, til þess að ég geti skilað rökstuddu áliti mínu á frv. hér í d., en önnur gögn hef ég fengið svo seint og það illa úr garði gerð að til vansæmdar horfir, og raunar svo seint að ekki hefur gefist tóm til að kanna þau svo að gagni geti komið, þegar við það er miðað að til þess er nú ætlast að iðnn. skili áliti á morgun. Sem dæmi vil ég nefna það að álit Þjóðhagsstofnunar, sem óskað var af viðræðunefnd um orkufrekan iðnað, var ekki lagt fyrir iðnn. fyrr en á fundinum í morgun. Hagsýslustjóri, sem kom til okkar á fundinn til þess að útskýra þetta álit Þjóðhagsstofnunar, kvartaði undan því að ekki hefði gefist tími til þess að vinna þetta álit eins og nauðsynlegt væri að sínu viti. Hann kallaði þetta álit Þjóðhagsstofnunar því háðulega nafni „utanlegsfóstur“, sem hann sagðist vera að leggja þarna fram, vakti athygli á því hversu mjög ófullkomið það væri vegna tímaskorts og fór ekki dult með að hann teldi að þarna hefði þurft að vinna miklu meira og betra verk. Hann lagði einnig á það áherslu að hér væri aðeins reynt að svara nokkrum spurningum frá viðræðunefnd um orkufrekan iðnað. Í plagginu felast ekki svör við neinum spurningum frá iðnn. Ed. Alþingis. Varðandi mjög þýðingarmikið atriði þessarar skýrslu, þar sem eru talnalegar upplýsingar, þá tók hann fram að iðnn. mætti ekki taka of mikið mark á þessum tölum, þar sem Þjóðhagsstofnun áskildi sér rétt til að breyta þeim við nánari athugun. Ég leyfði mér á fundinum í morgun að bera fram spurningar um nokkur atriði, sem ekki er fjallað um í þessari skýrslu, sem gerð er, eins og ég sagði áður, að ósk viðræðunefndar um orkufrekan iðnað sem bar fram allar spurningarnar. Ég leyfði mér að bera fram nokkrar spurningar til viðbótar um atriði, sem þarna koma ekki fram, svo sem um áhrif þessa fyrirtækis í Hvalfirði á atvinnuvegi landsins og búsetuform, spurningu um það, hvaða tillit hefði verið tekið til yfirvofandi olíuskorts í heiminum, þegar út er reiknaður arður af hugsanlegri sölu ferrosilicium sem á fyrst og fremst að fara í smíði véla sem ætlaðar eru til þess að vera knúnar með olíu. Ég innti líka eftir því hvaða áhrif rekstur þessarar verksmiðju uppi í Hvalfirði kynni að hafa á markaði okkar erlendis fyrir innlend matvæli, svo sem landbúnaðarafurðir, þar sem nú fer hækkandi verð erlendis á matvælum sem framleidd eru í umhverfi sem er sannanlega talið ómengað af iðnaði. Enn fleiri spurningar eru það, sem nauðsynlegt er að Þjóðhagsstofnun fjalli um. En fyrst og fremst er nauðsynlegt að fulltrúum í iðnn. Ed. gefist tóm til þess að skoða skýrslu Þjóðhagsstofnunar, eins og hún liggur fyrir og þar næst eins og hún verður, eftir að Þjóðhagsstofnun hefur gert á henni nauðsynlegar breytingar, sem tilkynnt var á þessum fundi í morgun að gerðar yrðu. Ég tel með öllu fráleitt að hægt sé að ætlast til þess, að iðnn. skili áliti á frv. með svo skömmum fyrirvara eftir að þessi skýrsla Þjóðhagsstofnunar hefur verið lögð fram, - skýrsla sem raunar hefði átt að liggja fyrir þegar málið var tekið á dagskrá þessarar hv. deildar. Í öðru lagi nefni ég það til, þegar ég deili á vinnubrögð iðnn. Ed., að dregið var fram undir það allra síðasta að kveðja til fulltrúa frá líffræðistofnun Háskóla Íslands til þess að láta uppi álit sitt á því, hvort unnt væri fyrir líffræðinga að gera úttekt á mengunaratriðum þessa frv. og samningsins, sem því fylgir, og láta uppi álit sitt á því, hvort gerlegt væri fyrir líffræðinga að kanna þau gögn sem fyrir lágu varðandi þessi atriði, og í öðru lagi að láta í ljós álit sitt á því, hvort hætta væri af völdum mengunar í sambandi við þetta mál. Það var þráast við fram undir það síðasta að kveðja til forstöðumann líffræðistofnunarinnar, Agnar Ingólfsson prófessor í vistfræði. Þegar hann kom svo á okkar fund gerði hann okkur grein fyrir því í n., að hann teldi æskilegt að líffræðingum gæfist kostur á því að gera ýmiss konar athuganir áður en þetta mál væri tekið til afgreiðslu. Hann nefndi til 5 vikna tíma í þessu skyni, miðað við það að 4 líffræðingar eða 4 sérfræðingar yrðu settir til starfa af hálfu líffræðistofnunar til þess að gera frumathuganir á prentuðum heimildum varðandi þetta mál, síðan með því að eiga viðræður við þá, sem kunnugastir væru innanlands og erlendis, og gera skýrslu til iðnn. Alþ., skýrslu þar sem niðurstaðan yrði e. t. v. sú að ekki þyrfti að gera frekari athuganir, skýrslu sem yrði tæmandi. En þó kynni að verða sú niðurstaða skýrslunnar, að líffræðistofnun teldi æskilegt að gerðar yrðu vettvangsathuganir á staðnum þar sem verksmiðjan á að rísa, - vettvangsathuganir sem fælust í athugun á veðurfari, straumum og samsetningu sjávar, gerð kort yfir lífríki staðarins, en það yrði lokaathugunin áður en tekin yrði ákvörðun um hvort þarna yrði sett upp verksmiðja. Síðara stigið kynni að taka eina 4 mánuði í rannsóknum til þess að hægt væri að skila áliti um það stig athugana. Ég fór þess á leit að líffræðistofnuninni yrði gefið tóm til þess að gera frumstigsathugunina, þá fyrstu, til þess að við gætum fengið skýrslu þeirrar stofnunar til þess að byggja á álit okkar um það hvort um mengunarhættu væri að ræða frá þeirri verksmiðju, þ. e. a. s. ég fór fram á 5 vikna frest til þess að líffræðistofnunin gæti innt þetta starf af höndum. Þeirri ósk var synjað á þeirri forsendu að þetta tæki allt of langan tíma og óvíst væri hvort hægt væri að útvega sérfræðinga til að vinna þetta verk. Ég tel að hér sé um að ræða svo mikið alvörumál, - mál sem skipt geti sköpum fyrir tilveru þjóðarinnar, - svo mikið alvörumál, að það sé fráleitt að setja þröng tímatakmörk fyrir störfum iðnn. þessarar hv. d. í sambandi við þetta mál. Ég vil vekja athygli á því, að ef prófessor Agnar Ingólfsson hefði verið til okkar kvaddur í upphafi, á 1. fundi eða 2. fundi iðnn., ef þá þegar hefði verið tekin ákvörðun um það að láta fram fara þessa nauðsynlegu athugun, þá hefði henni langt til verið lokið nú. Ég mun, ef með þarf, gera frekari rökstudda grein fyrir kröfu minni um meiri tíma handa iðnn. Ed. til þess að kynna sér hinar ýmsu hliðar þessa máls, sem hér um ræðir, áður en hún skilar áliti, þ. e. a. s. svo að henni verði kleift að skila rökstuddu áliti. En fyrst og fremst á þessu stigi núna óska ég eftir lengri fresti en til morguns, - með ófullkomin plögg í höndunum, vantandi önnur, óska ég eftir lengri fresti en til morguns til þess að skila endanlegu áliti á frv. um málmbræðslu í Hvalfirði.



Herra forseti. Iðnn. þessarar d. fékk frv. til l. um járnblendiverkmiðju til meðferðar 12. febr. s. l. Hún hefur því haft það til meðferðar í nokkurn veginn réttan mánuð. Hún hefur á þessu tímabili haldið 11 fundi  Ég hef að vísu ekki starfað mjög lengi á hinu háa Alþ., en ég man ekki eftir mjög mörgum málum sem hafa fengið ítarlegri meðferð. Ég hef litið svo á að það sé töluvert ítarlegri meðferð að fá þessa menn á fund, þar sem nm. gefst tækifæri til að spyrja þá út úr um hin fjölmörgu mál, heldur en að fá skriflega umsögn sem oft er mjög mikið ábótavant að minni reynslu í meðferð slíkra mála. Ég vil jafnframt geta þess, að t. d. í orkumálum, þar sem tveir þættir voru taldir sérstaklega mikilvægir, þ. e. a. s. orkuframboð og verð á orku, leitaði n. skriflegra upplýsinga frá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen og Landsvirkjun og hvort tveggja það liggur fyrir. Það hljómar dálítið einkennilega þegar kvartað er undan því að umsögn Þjóðhagsstofnunar skuli komin svo seint í okkar hendur. Ég man ekki eftir því að nokkur nm. hafi farið fram á þá umsögn. Það var ekki farið fram á hana á fyrsta fundi n. þegar ég ræddi um það, hverja ætti að kalla fyrir og við hverja ætti að ræða. Ég upplýsti hins vegar að Þjóðhagsstofnun væri með þetta í meðferð fyrir tilstilli viðræðunefndar um orkufrekan iðnað. Þjóðhagsstofnun fékk það til meðferðar 10. jan. s. l. og hefur því haft töluverðan tíma. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar gerði mjög vel grein fyrir þessu áliti í morgun. Það er skakkt, sem kom fram hjá hv. ræðumanni, að hann hafi sagt að ekki mætti taka mark á því sem þarna stæði, eða hvernig hv. ræðumaður orðaði það. Hann sagðist vilja fara nánar yfir töflur sem fylgja, fylla þær betur út, og ætlaði að senda okkur blöð til viðbótar í dag e. t. v. með einhverjum breytingum. En það mikilvægasta að mínu mati var það í morgun, að ekkert kom fram hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunar sem breytir þeirri niðurstöðu sem fram kom m. a. á fundi með t. d. Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra og fleirum á hinum efnahagslegu hliðum þessa máls, Það var ekkert, sem þar breytir neinu um. Þvert á móti er það álit, sem barst í morgun, staðfesting á því að eðlilega hefur verið að þessu máli unnið. Ég vil geta þess að hv. þm. hefur verið ákaflega frjór í sínum hugmyndum um ýmsar athuganir sem iðnn. ber að láta gera, og sú spurning hefur satt að segja vaknað hvort þn. á að feta alla þá slóð sem opinberum stofnunum er falið að annast. Á t. d. iðnn. að ganga í gegnum alla þá leið sem Heilbrigðiseftirliti ríkisins ber að annast? Heilbrigðiseftirlitið sýndi það að mínu mati á fundi þar sem þeir menn sem ég nefndi áðan voru mættir, að Heilbrigðiseftirlitið hefur unnið mjög vandlega að þessu máli og lagt í það mikla vinnu og mikinn tíma. Ég treysti landlækni og forstjóra Heilbrigðiseftirlitsins og Heilbrigðiseftirlitinu fyllilega til þess að sinna þessu máli svo að til sóma verði. Spurningin er sú: Á ein n. Alþ. að ganga í gegnum alla þá vinnu, öll þau störf, öll þau álit, allar þær rannsóknir, sem Heilbrigðiseftirlitinu ber samkv. lögum að annast. Mitt svar er nei. Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur verið sett upp sem opinber stofnun til þess að annast þennan þátt slíkra mála. Svipað má segja um Náttúruverndarráð. Náttúruverndarráði var skrifað á árinu 1973 af viðræðunefnd um orkufrekan iðnað og leitað álits ráðsins á staðsetningu verksmiðjunnar. Náttúruverndarráð svaraði þessu með bréfi skömmu síðar á því ári, að það sæi ekkert athugavert við staðsetningu verksmiðjunnar á þessum stað sem um er rætt, í Hvalfirði. Vitanlega á það að vera hlutverk Náttúruverndarráðs að láta fara fram líffræðilega úttekt á þessu umhverfi ef ráðið telur þess þörf. Það er skilyrðislaust samkv. lögum um hlutverk Náttúruverndarráðs. Og ég vil vekja athygli á því, að í sambandi við önnur slík mál, eins og t. d. þaraverksmiðjuna á Reykhólum, þar ákvað Náttúruverndarráð að fram skyldi fara líffræðileg úttekt á Breiðafirði áður en ákvörðun yrði tekin um byggingu verksmiðjunnar. Það var Náttúruverndarráð, sem fól líffræðiskor Háskóla Íslands að annast þá úttekt. Líffræðiskor Háskóla Íslands vakti athygli Náttúruverndarráðs á þessu - ég vil undirstrika það - athygli Náttúruverndarráðs á þessu með bréfi núna í jan. Náttúruverndarráð tók þá það bréf fyrir á fundi sínum, ef ég man rétt 21. eða 23. jan. s. l., og þar kemur ekki fram sú samþykkt, að slík líffræðileg athugun skuli fara fram áður en ákvörðun er tekin um byggingu verksmiðjunnar. Ég tel það skakkt í grundvallaratriðum, að iðnn. Alþ. fari að ráða sérfræðinga til þess að gera slíka líffræðilega athugun. Ég ætla ekki að ræða efnislega um þetta mál, það mun ég gera við framsögu mína með málinu. Þó vil ég geta þess hér, að ég tel æskilegt að hafa það sem höfuðreglu að slíkar athuganir, eins og rakið var af prófessor Agnari Ingólfssyni, fari fram áður en meiri háttar iðnaðarframkvæmdir eru ákveðnar. Í þessu tilfelli taldi Náttúruverndarráð af einhverjum ástæðum ekki þörf á því eða a. m. k. óskaði ekki eftir því í svari sínu við fsp viðræðunefndar um orkufrekan iðnað né síðar. Ég vil forðast að fara út í efnislega meðferð málsins nú. Um það verða eflaust langar umr. í þessari hv. d. En ég vil mótmæla því að þetta mál hafi ekki fengið ítarlega meðferð í n. Að sjálfsögðu mun n. sjálf ákveða, hvort hún er sammála þessu viðhorfi minn og þá hvert framhald málsins verður í höndum nefndarinnar.



Herra forseti. Vegna þess að hæstv. iðnrh. var ekki viðstaddur þegar ég hóf mál mitt hér utan dagskrár varðandi vinnubrögð iðnn., vil ég aðeins rifja það upp að ég var að æskja örlítið lengri tíma til öflunar gagna í iðnn., örlítið lengri tíma en þess sem nú virðist eiga að veita. Ég taldi mér ókleift að skila nál. á morgun þar sem iðnn. fékk skýrslu Þjóðhagsstofnunar fyrst nú í morgun, allítarlegt plagg. En ég óskaði m. a. eftir fyllri upplýsingum um ýmis ekki ómerkileg atriði, fyllri upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun, svo sem um áhrif á atvinnuvegi og búsetuform í landinu og raunar fjögur atriði önnur sem ég bað um svör við. Ég tilnefndi það einnig að Agnar Ingólfsson, prófessor í vistfræði, forstöðumaður líffræðistofnunar Háskólans, hefði talið tæknilega mögulegt fyrir d. að ljúka athugun prentaðra heimilda og öflun annarra upplýsinga, sem til þyrfti, á fjórum vikum og geta í lok fimmtu vikunnar skilað iðnn. Ed. bráðabirgðaskýrslu með áliti um það, hvort ástæða væri til að óttast hættulega mengun eða hættu fyrir vistríkið í Hvalfirði, lífríkið í Hvalfirði af völdum þessarar verksmiðju. Til þess þyrfti aðeins 5 vikur. Ég óskaði eftir því að frekari frestur yrði veittur, þannig að fyrir okkur lægi a. m. k. skýrsla um niðurstöður fyrsta stigs athugunar á þessu máli. En því var synjað á þeirri forsendu að mikið lægi á. Þetta mál hefur nú verið rösk 3 ár á döfinni, þetta málmblendiverksmiðjumál, þannig að ljóst er að hefði vilji verið fyrir hendi, þá hefði verið hægt að ljúka þessari fyrsta stigs athugun a. m. k. 44 sinnum. Annars stigs athuguninni, þar sem prófessorinn gerir ráð fyrir í mesta lagi fjögurra mánaða tíma til starfa, hefði þá verið hægt að ljúka 12 sinnum á þessum tíma ef vilji hefði verið fyrir hendi að gera þessar athuganir sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson játaði og ég er alveg viss um að nauðsynlegar væru til undirbúnings svona framkvæmdum. Það er rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði, það var ekki af hálfu nm. beðið um þá skýrslu frá Þjóðhagsstofnun sem fyrst kom í morgun, einfaldlega vegna þess að það var tilkynnt strax í upphafi að þessa skýrslu mundum við fá í hendur. Hitt er satt að það var á þeim fundi n. sem átti að verða sá síðasti að ákvörðun formanns, að ég innti eftir þessari skýrslu og rak á eftir henni. Það átti að láta n. ljúka störfum án þess að þessi skýrsla kæmi einu sinni í hendur okkar. Ég veit að það er rétt, sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði, málsmeðferðin mun koma til umr. hér í d. þegar n. skilar áliti og gefst þá tækifæri til þess að fjalla m. a. um það með hvaða hætti hefur verið unnið að þessu máli í iðnn. Ég mun láta það bíða til þess tíma að færa rök að því að störf Heilbrigðiseftirlits ríkisins til undirbúnings þessa máls hafi ekki verið eins góð og frekast varð á kosið. Það er alveg rétt að lögum samkv. á Náttúruverndarráð að fjalla um öll þau atriði sem að náttúruvernd lúta í sambandi við stofnun fyrirtækja á borð við fyrirhugaða málmblendiverksmiðju í Hvalfirði. En hitt er formanni iðnn. einnig fullvel ljóst, að sá galli er á gjöf Njarðar, að í löggjöfinni er Náttúruverndarráði ekki ætlað vald til þess að fjalla um svona mál fyrr en sótt hefur verið um leyfi til rekstrar verksmiðju, fyrr en stofnað hefur verið fyrirtækið sem á að reka verksmiðjuna og það hefur sótt um leyfi til verksmiðjurekstrar. Iðnn. Alþ., raunar Alþ. sjálft, á lögum samkv. ekki aðgang að áliti Náttúruverndarráðs fyrr en löngu eftir að því er ætlað að vera búið að afgreiða þetta lagafrv. Við vitum að hér í hv. Alþ. er málmblendiverksmiðjumálið á afgreiðslustigi. Hér verður tekin ákvörðun um það hvort þessi verksmiðja verður leyfð eða ekki. Það er skylda hv. Alþ. á þessu stigi, skylda iðnn. þessarar hv. d., að afla sér allra fáanlegra upplýsinga um það sem málið varðar til þess að geta myndað sér rökstudda skoðun á því hvort æskilegt sé að þessi verksmiðja komi upp í Hvalfirði eða ekki. Við höfum líffræðistofnun Háskóla Íslands sem býðst til þess að gera úttekt á því atriði sem varðar mengunina og skila iðnn. áliti innan 5 vikna. Ég spurði prófessor Agnar Ingólfsson að því, hvort líffræðistofnunin gæti skilað áliti fyrir miðjan apríl, ef henni yrði falið þetta verk á mánudag, þ. e. a. s. nú í dag, og hann sagði já, hún gæti það. Í viðtali við hagsýslustjóra í morgun og ritara viðræðunefndar um orkufrekan iðnað kom það fram hjá ritara n., að ef gera ætti eðlilega könnun og nauðsynlega könnun á áhrifum málmblendiverksmiðjunnar á búsetuform hér á landi, þá mundi verkið, þessi athugun, sennilega taka eina 3 mánuði. En nú spyr ég ykkur, hv. þm., í fyrsta lagi hvort þið teljið það ekki vera þess virði fyrir Alþ. að geta gengið úr skugga um það, hvort lífríki Hvalfjarðar sé stefnt í hættu með þessari verksmiðju að áliti líffræðistofnunar Háskólans, hvort það sé ekki þess virði fyrir Alþ. að ætla 5 vikna frest til þess að fá svar við slíku. Og ég ætla líka að spyrja hv. þm. hvort þeir telji það ekki nokkurra vikna virði að fá að vita álit sérfræðinga á áhrifum sem málmblendiverksmiðjan mundi hafa á aðra atvinnuvegi landsins og búsetu í landinu, hvort það væri ekki nokkurs virði fyrir hv. alþm. að fá þetta álit áður en þeir greiða atkv. um það hvort þessi verksmiðja á að koma upp í Hvalfirði eða ekki. Ég ítreka það, að ég fer þess á leit fyrst og fremst að veittur verði frestur til þess að líffræðistofnun Háskólans geti fellt úrskurð. Og ég segi fyrir mig, ég mundi ekki áfrýja þeim úrskurði, ef líffræðistofnun Háskólans fengi að fjalla um þetta mál, - úrskurði um það hvort lífríki Hvalfjarðar stafi hætta af fyrirhugaðri málmblendiverksmiðju í Hvalfirði. Ég fer fram á frest til þess næst þar á eftir að tóm gefist til þess að Þjóðhagsstofnun geti svarað spurningunni um áhrif þessa fyrirtækis, sem fyrirhugað er að stofna í Hvalfirði, á atvinnuvegi landsmanna, búsetuform í landinu. Í þriðja lagi er það lágmarkskrafa mín að veittur verði frestur til þess að athuga gaumgæfilega þá skýrslu sem hér liggur fyrir frá Þjóðhagsstofnun og skilað var til n. í morgun.



Herra forseti. Ég held að ljóst sé og ætti að vera jafnljóst öllum hv. þm. d., að hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Uppi eru áform um að reisa risavaxna verksmiðju, sem kosta mun um 10 þús. millj. kr., hér ekki langt frá höfuðborginni, og þessi verksmiðja á að framleiða vöru og framleiðsla þeirrar vöru, sem þarna á að framleiða, getur haft í för með sér að eitruð úrgangsefni berist frá þessari verksmiðju. Einnig er ljóst að fáar framkvæmdir koma til með að hafa jafnvíðtæk félagsleg og efnahagsleg áhrif og þessi framkvæmd. Það er því ljóst að hér er á ferðinni eitt viðamesta og umdeildasta mál sem Alþ. hefur til umfjöllunar á þessum vetri, og þó er útlit fyrir að afgreiða eigi það með óeðlilegum hraða. Ég hlýddi á formann n. upplýsa það hér áðan að haldnir hefðu verið 11 fundir í n. um málið. En ég vil segja honum það, að fjöldi nefndafunda skiptir að sjálfsögðu ekki ýkjamiklu máli í þessu sambandi ef ljóst þykir að enn sé mörgum spurningum ósvarað, og það virðist vera ljóst. Hér hafa verið bornar fram ýmsar spurningar - ýmsar áleitnar spurningar - og hent á vandamál sem augljóslega hafa ekki verið nægilega rannsökuð. Formaður n. gaf í skyn áðan, að það væri hugsanlegt að Náttúruverndarráð hefði ekki látið rannsaka þetta mál sem skyldi, og ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en hann viðurkenndi beinlínis í orðum sínum áðan að málið hefði ekki verið rannsakað eins og eðlilegt væri af hálfu Náttúruverndarráðs. En hann bætti því bara við að það væri ekki gott við því að gera, þetta væri ekki verkefni iðnn. Hún væri hér að störfum á Alþ. og ætti ekki að taka að sér að leysa öll verkefni fyrir aðrar stofnanir ríkisins. Þetta kann mönnum að finnast augljós sannindi við fyrstu sýn. En ef menn hyggja betur að því, þá held ég að menn hljóti að komast að annarri niðurstöðu. Ef Alþ. hefur einhvern grun um það, að einstakar stofnanir ríkisins eða hins opinbera, sem eiga að hafa með höndum rannsókn mála og undirbúning þeirra, sinni þeim verkefnum ekki sem skyldi og sá undirbúningur, sem hefði þurft að fara fram, hafi ekki farið fram eða hafi ekki verið nægilegur, þá ber að sjálfsögðu Alþ. að taka í taumana og þar er iðnn. Ed. fulltrúi okkar þm. í þessari d. Ég vil sem sagt undirstrika það hér að við getum ekki afsakað okkur með því, að það hafi verið í verkahring einhverrar annarrar stofnunar þjóðfélagsins að vinna verk sem ekki hafi verið unnið. Hér á þessum stað er valdið og hér er ábyrgðin. Ég vil að lokum mjög eindregið taka undir þau tilmæli sem hér hafa komið fram af hálfu hv. þm. Stefáns Jónssonar að frestur verði veittur til þess að úrskurður líffræðistofnunar Háskólans geti legið fyrir. Ég vil um leið mjög eindregið skora á hv. formann iðnn. að taka þessi tilmæli til alvarlegrar athugunar og hraða ekki störfum n. meira en svo að eftir standi ekki alvarlegar spurningar sem ekki hafa fengist svör við. Ég sem sagt ítreka að ef hann, formaður n., er raunverulega þeirrar skoðunar að Náttúruverndarráð hafi ekki framkvæmt þær rannsóknir sem hefði þurft að framkvæma, þá dugar ekki fyrir okkur að vísa ábyrgðinni á Náttúruverndarráð. Ábyrgðin er okkar og ábyrgðin er nú hjá iðnn. Ed.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Orð mín hafa e. t. v. misskilist svo að ég teldi að Náttúruverndarráð hafi ekki haldið vel á þessu máli. Það er rangt. Náttúruverndarráð hefur fjallað um þetta mál á a. m. k. tveimur eða þremur fundum og hefur látið frá sér fara álit. Ég sagði aðeins að það sá af einhverjum ástæðum ekki ástæðu til þess að láta fara fram þá líffræðilegu athugun sem hér hefur verið rætt um og ég er raunar því sammála í þessu tilfelli. Ég hef kynnt mér eins og ég hef frekast getað - og ég held að það sé nokkuð ítarlega - öll gögn varðandi áhrif slíkrar verksmiðju á lífríki. Ég hef sannfærst um að þessi áhrif eru ákaflega lítil og raunar hverfandi eins og ég mun ræða í framsöguræðu fyrir áliti meiri hl. n. Meðlimir Náttúruverndarráðs höfðu einnig aðgang að þessum upplýsingum og hafa að sjálfsögðu - ég efast ekki um það - byggt sinn úrskurð á slíku. Þetta vil ég aðeins að komi hér fram. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði áðan, að ég tel að þessar opinberu stofnanir hafi allar sinnt þessu máli mjög vel.



Herra forseti. Það er alveg rétt, það liggur fyrir í grg. með frv., sem við fjöllum nú um, staðfest af iðnn. Nd., staðfest trú þeirra nm. í viðræðunefnd um orkufrekan iðnað á því að hér sé ekki um hættulegan rekstur að ræða. Það segir á 17. bls. hérna í grg.: „Frá upphafi viðræðnanna hefur verið lögð rík áhersla á að mengun frá verksmiðjunni yrði í algeru lágmarki,“ þ. e. viðræðunum við Union Carbide. „Hefur því ætið verið heitið og er ljóst, að hugur fylgir þar máli.“ Þar kemur líka þessi fullyrðing um mengunina frá verksmiðjunni að reykurinn, sem út sleppi, sé hættulaus dýrum og gróðri. Við fórum aftur á móti fram á það og ég hef farið fram á það að líffræðistofnun Háskólans verði falið að í fjalla um þetta mál, gefinn tími til þess að fjalla um þetta mál, kynna sér gögn sem fyrir liggja hér í landinu um þetta mál, m. a. þau gögn sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson, formaður iðnn. Ed. hefur fjallað um og kynnt sér sem verkfræðingur, en ekki líffræðingur. Ég vil að líffræðistofnun Háskóla Íslands fái þessi gögn í hendurnar og þann tíma sem til þarf að kynna sér þau og athuga þetta mál og fella sinn úrskurð um það, hvort nokkur hætta stafi af verksmiðju þessari, skila því áliti til iðnn. Ed. svo að hún geti dregið ályktanir af einhverju öðru en fullyrðingum og trú hv. þm. Steingríms Hermannssonar. Ég tek það fram enn einu sinni, ég hef gert það áður í þessari hv. d., að ég efast ekki um góðan vilja hans, ég hef fullkomna ástæðu til þess að trúa á góðan vilja hans í þessu máli. En ég vil samt óska þess að við fáum fyrir utan hans góða vilja álit líffræðistofnunar Háskóla Íslands á því hvort lífríki Hvalfjarðar er stefnt í hættu með tilkomu þessarar verksmiðju. Ég hef hér með höndum, herra forseti, gögn upp á heiðarleika Union Carbide í upplýsingum, gögn varðandi það, hversu trúverðugir bæklingarnir frá Union Carbide eru um það hversu gott það fyrirtæki er í mengunarmálum. Ég hef líka í höndunum plagg frá forstöðumanni eiturefnanefndar upp á það hversu ítarlega heilbrigðismálastofnunin hefur fjallað um þessi mál og hversu mikið er að leggja upp úr áliti þeirrar stofnunar varðandi mengunarhættuna af þessari verksmiðju. Ég hef hér í höndunum bréf frá forstöðumanni eiturefnanefndar þar sem hann segist alls ekki hafa fengið þau gögn eða þann tíma sem þarf til þess að fjalla um þetta mál, þótt leitað verði álits n. frá Heilbrigðiseftirlitinu og þó að forstöðumaður Heilbrigðiseftirlitsins notaði síðan svarbréfið, sem hér um ræðir, sem sönnun þess eða vísbendingu um það, að eiturefnanefnd styddi það álit Heilbrigðiseftirlitsins að ekkert væri við þessa fyrirhuguðu verksmiðju að athuga. Þau gögn munu koma til umr. þegar við ræðum nál. En ég ítreka það að engin sú stofnun, sem fjallað hefur um þetta mál að beiðni iðnn. Ed., hefur skilað okkur neinum þeim gögnum í hendur sem afsaki bað að við leitum ekki til líffræðistofnunar Háskólans um athugun og álit á þessu máli. Ég ítreka það. Ég vil beina því til hæstv. iðnrh. að það, sem hér um ræðir af minni hálfu, er ósk um frest, helst nógu langan til þess að hægt sé að gera athuganir á lífríki Hvalfjarðar, annars stigs athuganir á lífríki Hvalfjarðar og athuganir á hugsanlegum áhrifum á búsetuform í landinu af völdum þessa fyrirtækis. Til vara fer ég fram á frest, sem nægi til þess að hægt sé að fá álit líffræðistofnunar í fyrsta stigs athugun, þ. e. a. s. fram á 5 vikna frest, að því tilskildu að líffræðistofnun vilji nota hann til þess að fara í gegnum prentaðar heimildir og skila iðnn. áliti sínu og þá einnig um hvort þessi fyrsta stigs athugun kunni að nægja ein saman til þess að stofnunin geti sagt til um það hvort hér sé hætta á ferðum eða ekki. Og í þriðja lagi - til vara - fer ég fram á frest til þess að athuga skýrsluna frá Þjóðhagsstofnun ítarlega, áður en mér er gert að semja nál., og til þess að fá svör við spurningum sem ég bar fram á fundinum í morgun í sambandi við þetta plagg Þjóðhagsstofnunar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en mér finnst það vera mjög ómaklegt að ákæra hv. formann iðnn. fyrir slakleg vinnubrögð að undirbúningi þessa máls. Ég skal játa um leið að ég hef því miður ekki haft aðstöðu til þess að sitja alla þá löngu fundi, sem hafa verið í n., vegna anna í öðrum n. Alþ. En mér finnst að það sé rétt að það komi hér fram af hálfu stjórnarandstæðings, sem ekki er venja hér á hv. Alþ., að ég tel að það hafi verið mjög vel að staðið í þessu máli. Sjálfur hef ég engar kvartanir fram að færa í sambandi við vinnubrögð n.  Ég taldi rétt að þetta kæmi fram, enda bera fundargerðarbækur, sem eru að mestu leyti eða a. m. k. að hálfum parti ritaðar af hv. þm. Stefáni Jónssyni, þess merki að málið hefur fengið mjög tilhlýðilega athugun og útvegaðar hafa verið þær upplýsingar, sem kostur hefur verið á að fá varðandi þetta mál. Þetta er eins og annað nýtt sem íslendingar leggja út í í sínum atvinnuvegum. Það er nýtt. Þess vegna er hægt að gera það tortryggilegt og það hefur hv. þm. ekki sparað, hvorki á nefndarfundum né annars staðar sem hann hefur því við komið. En það orkar flest tvímælis þá gert er, og þá áhættu, sem hér kann að vera, verðum við að taka eða hafna málinu. Það er ekki um nema tvennt að gera eins og ávallt áður. En ákvörðunina verðum við að taka og vera menn til þess að gera það.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 5. þm. Norðurl. e., gat þess í annarri ræðu sinni, að ég hefði ekki verið viðstaddur þegar hann flutti mál sitt, og sýndi mér þá kurteisi að endurtaka orð sín og ég er þakklátur fyrir. En það er kannske rétt að geta þess, að ástæðan til þess að ég var hér ekki viðstaddur þessa fsp. er í fyrsta lagi að ég er nú aðeins Nd.-maður og nýt ekki þess heiðurs að eiga sæti í þessari hv. d. og í annan stað hafði ég ekki verið látinn vita af því að það stæði til að gera hér fsp. varðandi þetta mál. En út af hugmyndum hv. þm. um frestun á málinu í iðnn. Ed. um nokkurra vikna skeið til þess að bíða eftir rannsókn líffræðistofnunar, þá er þess fyrst að geta, að það liggur ekki fyrir í málinu að sé fyrir hendi sú mengunarhætta af þessari verksmiðju að það gefi tilefni til þess að slá málinu á frest eða bíða með afgreiðslu þess. Hins vegar hefur verið margtekið fram að ef þetta frv. yrði samþykkt og ráðist í byggingu þessarar verksmiðju, þá verður að sjálfsögðu gætt allra hinna ítrustu varúðarreglna í sambandi við mengun og bæði Heilbrigðiseftirlit ríkisins og aðrir aðilar munu þar um fjalla og setja sínar reglur þar um. Ég tel líka sjálfsagt að leitað verði til líffræðistofnunar Háskólans um þetta mál, þannig að frá henni geti komið fram þau sjónarmið sem sú stofnun vill láta frá sér fara og þau verði þá tekin til greina, eftir því sem ástæður þykja til, við varúðarreglur sem settar verða. Hins vegar er rétt að hafa það í huga, að hv. fyrirspyrjandi er andstæðingur þessa máls og hefur mikinn áhuga á því að draga málið á langinn, fresta því og helst koma í veg fyrir að það verði samþ. á þessu þingi. Ég geri ráð fyrir að það verði að skoða þessa hugmynd hans nokkuð í því ljósi, þótt ég dragi ekki í efa að hv. þm. hefur í alvöru þungar áhyggjur af þessu því að hann og sálufélagar hans eru búnir að telja sjálfum sér trú um að hér sé á ferðinni stórkostlegur háski fyrir líf á Íslandi. Hins vegar koma upp spurningar í þessu sambandi. Það er vitað mál, að á vegum fyrrv. ríkisstj. var þetta mál í 3 ár í athugun - og ekki aðeins í athugun, heldur var ákveðið af fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. iðnrh., flokksbróður þessa hv. þm., Magnúsi Kjartanssyni, að í þetta skyldi ráðist. Það var í maí s. l. sem Magnús Kjartansson ritaði Union Carbide bréf þar sem hann tilkynnti að hann sjálfur og ríkisstj. væru eindregið fylgjandi þessu máli og vildu koma því fram. Manni verður því spurn: Hvernig stendur á því að í öll þessi 3 ár meðan málið var til meðferðar hjá fyrrv. ríkisstj., þá skuli engum af stuðningsmönnum þeirrar ríkisstj. hafa dottið í hug að þyrfti að spyrja líffræðistofnun Háskólans um álit á málinu? Ég vil svo að lokum aðeins taka fram að mér virðist mjög ómaklegt að deila á hv. formann iðnn. þessarar d., hv. 2. þm. Vestf., Steingrím Hermannsson, því að mér er það kunnugt eins og nm. að hann hefur unnið að þessu máli af miklum dugnaði sem nefndarformaður. Hér hefur komið fram hversu marga fundi n. hefur haldið og hversu margir aðilar úr ýmsum áttum hafa verið til kvaddir. N. hefur haft málið til meðferðar nú nær 4 víkur, og ætla ég því að flest ef ekki allt það, sem þyrfti að koma fram í n. hafi þegar komið fram ef þess hefur verið kostur að láta það koma fram. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka formanni n. fyrir ötult starf í þessu efni.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur beðið um orðið, en ég vil taka það fram að hann hefur þegar talað þrisvar. Hann hefur því ekki heimild til þess að tala oftar nema hann hafi sakir af sér að bera og vil ég spyrja hann hvort svo sé 



Herra forseti. Hvaðan hæstv. iðnrh. hafa komið þær upplýsingar að þau gögn, sem fram hafa verið lögð eða kunna að verða lögð í iðnn. Ed. varðandi þetta mál, yrðu ekki líkleg til þess að breyta afstöðu minni til málsins - hvaðan honum koma þær upplýsingar veit ég ekki - eða hv. þm. Eggert G. Þorsteinssyni sem hér talaði áður. Ég hef ekki farið dult með það, að ég er og hef verið frá upphafi andstæður hugmyndinni um málmblendiverksmiðju í Hvalfirði. Það hef ég svo sannarlega verið. En ég hef óskað eftir tæknilegum upplýsingum varðandi þessa fyrirhuguðu málmblendiverksmiðju til þess að geta kynnt mér málið betur. Ég hef ekki haft, eins og hv. þm. Steingrímur Hermannsson, 3 ár til að kynna mér þetta mál, og ég vil vekja athygli hæstv. iðnrh. á því að ég átti ekki setu hér á Alþ. þann tíma sem fjallað var um málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði í tíð fyrrv. ríkisstj. Honum er óhætt að treysta því, að ekki hefði staðið á mér að krefjast vistfræðilegrar athugunar hefði mér verið ljóst á þessu tímabili hversu langt þetta mál var komið áleiðis. Magnús Kjartansson á ekki sæti í Ed. Honum mun vafalaust gefast kostur á því að gefa skýringar á þessari hlið málsins er frv. kemur til Nd. En hvernig í ósköpunum hæstv. iðnrh. kemur til hugar að það breyti afstöðu minni eða annarra þm. til þessa máls, hvað hver maður heitir sem fjallað hefur um þetta mál áður, það skil ég ekki. Hér hefur ekki verið farið fram á annað en upplýsingar til þess að þm. gætu tekið rökstudda afstöðu til þessa máls. Það er rétt, að hvað eina orkar tvímælis, eins og hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson sagði áðan, - hvað eina orkar tvímælis þá gert er. Og flestum athöfnum fylgir nokkur áhætta. En við erum aðeins að fara fram á að fá þau gögn í hendurnar og þær upplýsingar sem gera okkur kleift að taka rökstudda áhættu í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni sem nm. í iðnn. þessarar hv. d. taka undir það, sem fram kom hjá hv. 4. landsk. þm., þakkir til formanns n. fyrir vel unnin störf. Hann hefur gefið greinargóðar upplýsingar um öll þau atriði sem óskað hefur verið eftir, og ég held að það hefði varla verið á betra kosið. Hitt er annað mál, án þess að ég ætli að fara að blanda mér inn í það einkastríð sem hefur verið á milli hv. 5. þm. Norðurl. e. og formanns, að ég verð að segja að þau samtöl þær umr. og þær óskir, sem fram hafa komið frá hv. 5. þm. Norðurl. e. í þessu máli, hafa verið ómetanlegar, ekki bara mér, ég held öllum nm., og eflaust hjálpað öðrum en mér til þess að mynda sér skoðanir á þessu máli og gera mér þá betur kleift að taka ákvörðun um þetta mál, málmblendiverksmiðjuna. Ég vil þakka þeim báðum fyrir það stríð sem hefur ríkt á nefndarfundunum, sem þó hefur verið í allri vinsemd. Vegna þeirra upplýsinga, sem fram hafa komið frá báðum, og vegna fsp. 5. þm. Norðurl. e., þá held ég að þessir fundir hafi orðið miklu meira virði en þeir hefðu annars orðið. Ég held að það sé kominn tími til að taka ákvörðun í þessu máli. Ég vona að það dragist ekki mjög miklu lengur. Hitt er annað mál, að ég tel ósk þm. réttmæta. Það hefði verið æskilegt að allar upplýsingar lægju fyrir bæði frá líffræðistofnun Háskóla Íslands og annars staðar frá. En að hans óskum kallaði formaður n. vísindamann frá Líffræðistofnun Háskólans á okkar fund og hann gaf þær upplýsingar, sem hann hafði yfir að ráða fyrirvaralítið. En ég man ekki betur en hjá honum hafi komið fram að það tæki nokkur ár að ljúka til fulls þeim rannsóknum sem hann teldi þurfa að gera til þess að vera öruggur um niðurstöðu.

4 mánuði.

Það væri hægt að gera einhverjar frumrannsóknir á skemmri tíma, 4 mánuðum, segir hv. þm. Stefán Jónsson, ég held að það sé rétt. En ég held að það verði ekki þær rannsóknir eða þær niðurstöður sem hann er með í huga þegar hann biður um endanlegar niðurstöður til þess að þær verði þá notaðar sem óyggjandi niðurstöður um endanlega afgreiðslu á þessu máli. Ég tók það sem gefið mál að þegar þessi vísindamaður hafði mætt á fundum hjá okkur, þá væri hv. 5. þm. Norðurl. e. reiðubúinn til þess að taka afstöðu í þessu máli. En það hefur verið misskilningur. Alla vega spurði ég hann á þeim fundi, hvort það yrði þá síðasta ósk hans í þessu máli, og hann kvað já við. Á fundinum í morgun komu fleiri óskir frá hans hendi, þannig að ég vil nú vona að það sé rangt sem hér hefur komið fram að hann sé með þessum óskum sínum að reyna að tefja og jafnvel draga ákvörðun í þessu máli það lengi að ekki náist endanleg ákvörðun á þessu þingi. En ég trúi ekki, að hann sé að vinna með því hugarfari eða a. m. k. hef ég ekki ástæðu til að ætla það af þeirri fundarsetu sem ég hef átt með honum. Ég vil enda þessi orð mín með því að láta í ljósi þá von að við séum að komast á leiðarenda í gagnasöfnun í málinu og mjög bráðlega verði þetta mál endanlega afgreitt í okkar n. En ég vil ítreka það, að ég held að það sé erfitt að gera meira til þess að afla upplýsinga og leggja þær fram og útskýra málið en formaður n. hefur gert, og ég er honum þakklátur fyrir. Sjálfur er ég miklu betur inni í málinu en ég annars hefði verið.