Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf ekki að segja nema örfá orð varðandi þetta frv. á þskj. 230, sem er um heimild fyrir ríkisstj. til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um félagslegt öryggi. Á félagsmálaráðherrafundi Norðurlanda í haust í Kaupmannahöfn um miðjan september var þessi samningur undirritaður af fulltrúum allra Norðurlanda, og eins og fram er tekið í athugasemdum við þetta frv., er hér fyrst og fremst um að ræða að setja í eitt kerfi marga samninga. sem áður hafa verið staðfestir af Norðurlöndum varðandi þetta efni, varðandi félagslegt öryggi. Í þessu eru þó nokkur ný atriði, eins og greinilega er fram tekið einnig í athugasemdunum. Ríkisstj. Íslands stóð að því, að þessi samningur yrði undirritaður á þann hátt, sem hér er um að ræða, í haust, og það er því hún, sem nú leggur þetta frv. hér fyrir hið háa Alþingi og æskir þess, að Alþingi staðfesti hann. Ég sé í raun og veru ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, greinargerðin er það glögg, að hv. alþm. geta áttað sig algerlega á því, hvað eru eldri samþykktir, sem aðeins er verið að sameina nú, og hvað er nýtt í því, sem hér er um að ræða, og hygg ég, að það muni ekki verða meiningarmunur um það, að afgreiða beri þetta mál í því formi, sem hér er lagt til. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. þetta er undirbúið af þar til kvöddum mönnum, er ég fékk til að taka það starf að sér á s.l. sumri, eins og nánar segir frá í grg. Það hefur síðan verið samþ. í hv. Ed. með sáralitlum breytingum, en nokkuð voru þar skoðanir manna skiptar um meginefni frv., eins og við mátti búast. Út af fyrir sig skil ég það sjálfur, að mönnum sé mörgum lítið um gefið þá löghelgan á ættarnöfnum, að vísu í mjög takmörkuðum mæli, sem á að veita með þessu frv., en ég hef þó orðið sammála frv., vegna þess að ég tel það vera raunhæft, þannig að hægt sé að framfylgja reglunum, sem settar eru, en gallinn er sá á núverandi banni gegn ættarnöfnum, að því hefur aldrei verið framfylgt og að árlega bætast fleiri og fleiri við með ólögleg ættarnöfn. Ég tel heppilegra að vísa þessu í takmarkaðan þröngan farveg en að setja þá stíflu, sem sýnt er, að flætt er yfir og ekki verður að gagni. Mér er ljóst, að þetta er nokkurt áhorfsmál, hvað gera eigi, en vonast til, að hv. deild íhugi málið, og ef hún getur ekki fallizt á þá till. að veita mjög takmarkaða heimild til ættarnafna eins og frv. gerir, bendi hún þá á, hverjar raunhæfar aðgerðir sé hægt að hafa í frammi til þess að framfylgja núverandi lagaboðum, eða geri till. um önnur framkvæmanlegri. Mér finnst það vera höfuðefnið eða atriðið í þessu að fá settar reglur, sem eru framkvæmanlegar, og tel það höfuðkost þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.



Herra forseti. Enda þótt nokkuð sé síðan þessu frv. var útbýtt hér á Alþ., er ég ekki við því búinn að gera því þau skil, sem verðugt væri. Hæstv. menntmrh. mun hafa látið þess getið í fyrra, þegar rætt var um ættarnöfn og skyldu útlendinga til þess að taka upp íslenzk nöfn, ef þeir vildu öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, að það hefði verið léleg framkvæmd á l. um mannanöfn, eftir fyrirmælum þeirra hefði ekki verið farið og þau margfaldlega brotin og hér í landi væru mörg ólögleg ættarnöfn. Ég efast ekkert um það, sem hæstv. ráðh. hafði þá á orði og hefur vikið að, nú þegar þetta frv. er lagt hér fram, að það er sjálfsagt nokkuð til í því, að síðan þessi lög voru sett, 1925, lög um mannanöfn, hafi verið tekin upp ólögleg ættarnöfn, og mönnum hefur verið látið haldast það uppi að nota þessi ættarnöfn óátalið, eftir því sem ég veit bezt, af þeim, sem eiga að annast framkvæmd þessara laga og hafa aðgæzlu með framkvæmd þeirra. Þó að þetta hafi gengið svona til, finnst mér, að það sæti furðu, að sakir þess að löggjöfin er brotin, þá eigi sama sem að afnema hana. Það er a.m.k. í þessu falli, eins og breytt er til um þetta mál, sama sem afnám hinna eldri laga um það, að menn megi ekki taka upp ættarnöfn. Eftir þessu frv., sem hér liggur fyrir, á það að vera heimilt eftir settum reglum að fengnu áliti þar til kvaddra manna, mannanafnanefndarinnar, sem skipa á, og þess á svo að gæta, að farið verði eftir fyrirmælum þessara laga um ættarnöfn og mannanöfn. Þetta er nú góðra gjalda vert og sjálfsagt ósköp dýrðlegt að mega hugsa til þess, að nú skuli verða farið í þessum efnum að lögum. En má ég spyrja: Hver er kominn til að segja það, að menn vilji ekki brjóta þessa löggjöf? Mundi ekki þurfa að hafa eitthvert eftirlit með henni, svo að hún yrði ekki brotin, og ef hún væri nú brotin, mundi þá ekki þurfa að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til að kippa slíku í lag, en er þá eitthvað auðveldara að fullnægja þessu lagaboði en hinu eldra um það, að eftir l. sé farið? Það þykir mér einkennilegt, ef svo er, og aldrei fyrr hef ég heyrt talað um það hér á Alþ. að afnema lög sakir þess, að lög eru brotin. Því miður mun það vera svo, að t.d. bifreiðalög eru brotin, sú löggjöf, sem er í alla staði nauðsynleg og varðar miklu að haldin sé. Aldrei hef ég heyrt talað um það, að af því að þessi löggjöf sé brotin, væri rétt að afnema hana. Þvert á móti hefur það komið til orða, sem líka er í alla staði eðlilegt, að það eigi að herða og skerpa þessa löggjöf, svo að þeir, sem verða brotlegir við hana, verði enn eftirminnilegar en áður á það minntir, að eftir þessari löggjöf eigi þeir að fara og hegða sér, og er það í alla staði eðlilegt sakir þeirrar miklu þýðingar, sem þessi löggjöf hefur gagnvart umferð manna á vegum úti. Nú býst ég við, að mér verði svarað því til, að þetta sé nú allt annað, því að menn eigi líf sitt í hættu, ef eftir þessari löggjöf verður ekki farið. Ég skal játa það. En er það víst, ef lengra er litið og betur er skoðað, að þjóðin eigi öllu minna undir því, að hún sé á verði um sína tungu? Og hinn forni nafnasíður okkar Íslendinga er eitthvert sterkasta atriðið í verndun málsins, að við höldum uppi okkar gamla nafnasið. Þess mættum við líka vera minnugir, ekki sízt þeir hv. þm., sem flestir tóku þátt í því, þegar Ísland endurheimti frelsi sitt, að það var fyrst og fremst sakir þess, að þjóðin hafði varðveitt sína menningu og sína tungu. Ef þjóðin hefði verið búin að tapa máli sínu að miklu eða öllu leyti, mundum við aldrei hafa endurheimt frelsi okkar. Eitthvert það sterkasta og sérkennilegasta einkenni þjóðarinnar, að við værum sérstök þjóð, var einmitt okkar bókmenntir og að við héldum okkar tungu. Sama kynslóðin sem að því hefur staðið að endurheimta frelsið, nærri því sama þingið, nærri því sömu þingmennirnir sem tóku þátt í því að endurheimta frelsi þjóðarinnar, það væri hörmulegt, ef það ætti svo að liggja fyrir þeim að útbúa löggjöf, sem gæti jafnvel vel orðið fyrsta sporið til þess að brjála okkar tungu og að við að lokum töpuðum henni. Það væri ömurlegt hlutskipti. Hæstv. ráðh. vitnaði til þess undirbúnings, sem þetta mál hefur fengið, að sérstök nefnd hefði verið skipuð til þess að annast undirbúning þess. Því miður finnst mér, að sjónarmið þeirra mætu manna, sem hafa útbúið þetta mál, hafi verið allt annað en æskilegt, að einum nefndarmanninum undanskildum. Og þó að allir þeir menn, sem við þetta verk fengust, séu mætir menn, - það skal ég vissulega bera, - þá vill það þó svo til, að sá maðurinn í þessum hópi, sem hefur langsamlega mesta þekkingu á, hverja þýðingu það hefur um verndun tungu, og hefur mesta þekkingu á bókmenntum, er algerlega á móti þessu máli og vill, að við höldum uppi okkar forna nafnasið, og færir það til, sem vonlegt var, að með því móti verði tungunni bezt borgið, að við höldum þessari venju. - Það koma fram í áliti þessara manna einnig þau sögulegu rök, sem þeir minnast á, að fram á síðustu aldir helzt málið óspjallað af ættarnöfnum, en byrjunin var, að útlendir menn, er hingað komu og dvöldust hér um skeið, héldu sínum ættarnöfnum, og það var fyrsta sporið til þess, að nokkrir Íslendingar fóru að taka upp ættarnöfn, og er réttilega á það bent, að meðferð þeirra í íslenzku er þannig, að þau eru notuð sem beygingarlaus orð. Það er einnig vitnað til annarra þjóða, nágrannaþjóða vorra, Norðurlandaþjóðanna, um hvaða nafnasiður gilti hjá þeim og hvenær þær breyttu til, og það er einnig á það bent, að eftir að þær breyttu til um sinn nafnasið, leið ekki á löngu þar til hann var algildur orðinn hjá þeim, upptaka ættarnafna, og mál þessara þjóða meira og minna brjáluð. Og ein af frumrótunum til þeirra breytinga og þeirra málspjalla, sem þetta varð hjá öðrum þjóðum, var einmitt nafnasiðurinn. Hæstv. ráðh. drap aðeins á þetta eina atriði, sem mér skildist að vekti fyrir honum, að af því að lögin hefðu verið brotin, væri þetta tilraun til þess, að sú löggjöf, sem með þessu móti væri sett, yrði haldin. Vel má vera, að hæstv. menntmrh., sem nú er, ætli sér að vera vel á verði um framkvæmd þessarar löggjafar og sjá til þess, að ekki verði óþjóðleg ættarnöfn tekin upp, eftir því sem hann kann að líta á og mannanafnanefndin kann að leggja til. Ég vil ekki efast um þetta. En finnur ekki hæstv. ráðh., hver vandi honum er fenginn á hendur að annast slíka framkvæmd, og er það alveg víst, að mannanafnanefndin, sem sett verður, verði þá vel á verði um að gæta þess, að það komi ekki upp óþjóðleg nöfn? Og úr því að byrjað er með ættarnafnafarganið, hvar verður látið staðar numið, mundi það ekki fara eins og hjá öðrum þjóðum, sem tekið hafa upp þennan nafnasið, að þar eru engin takmörk fyrir? Mér er sagt, að í þýzkri tungu muni vera um 6 millj. manna, sem hafa ættarnafnið Müller. Allir þekkja til í Danmörku, hvað eru margir Larsenar, Sörensenar, Petersenar og þess konar nöfn. Um ættfræðina úr því þarf ekki að tala, hvernig það fer úr höndum með ættfræðina. á Íslandi, eftir að búið væri að taka upp svona nafnasíð. Það væri búið að gera það svo torvelt, að það yrði lítið upp úr ættfræði leggjandi, eftir að þessi nafnavenja væri tekin upp og hún yrði almenn. Mig furðar á, að hv. Ed. skyldi afgreiða þetta mál á þann veg, sem hún gerir. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það má heita, að Ed. hafi afgreitt málið eins og það var lagt fyrir hana. En það gekk þó ekki alveg óbreytt í gegn, og það er svona ofur lítil bending um, hvert haldið muni verða, ef þetta yrði að lögum og ætti að fara að framkvæma þau. Í fyrstu brtt. þeirrar n., sem var samþ. með minni hluta atkvæða vafalaust í d., - það reyndar veit ég nú ekki alveg með víssu, en ég veit með víssu, að þetta mál var afgreitt með minni hluta dm. sem betur fór til hv. Nd., - en breytingin hljóðar um það, að ef útlend kona giftist Íslendingi, sem hefur ekki ættarnafn, þá má hún kenna sig við föður eiginmannsins á sama hátt og hann. Þetta er nú fyrsta sporið, þá eru konurnar orðnar son, en ekki dóttir. Það bendir til, hvernig bragðið muni verða á þessu og hver blærinn muni verða á þessu máli, þegar til framkvæmdanna kemur, ég tala nú ekki um, þegar lengra frá líður. Ef litið er svo á efni málsins að öðru leyti, þá sýnist mér sem um framkvæmd þessarar löggjafar verði margs að gæta og það muni vel geta borið til, að þó nokkuð mörg atriði löggjafarinnar verði brotin, það þurfi að vera talsvert vel á verði um það. Og mikið má það vera góð trú, ef menn halda fyrir fram, að það verði auðveldara að gæta þessarar löggjafar en þeirrar, er nú gildir, þar sem þetta er enn margbrotnara og flóknara en þó þar sem algert bann er við upptöku nýrra ættarnafna eftir núverandi löggjöf. Hitt get ég viðurkennt, að löggjöfina eins og hún er skortir nokkuð á það að vera eins úr garði gerð og þyrfti að vera; það skal ég játa. En mér finnst, að það hefði verið á allan hátt betra og réttara að fullkomna löggjöfina, sem við höfum nú um nöfn og ættarnöfn, heldur en að afnema hana og setja þetta í staðinn. Ég ætlaði mér ekki í þetta sinn, vegna þess að ég var ekki sérstaklega við því búinn, að tala langt mál um þetta, en ýmis atriði í grg. fyrir þessu frv., sem nm. hafa látið fylgja því, eru sterkustu röksemdirnar með því, að þetta mál á alls ekki að verða afgreitt í þeim búningi, sem það er í, og er talandi vottur þess, að það ber að forðast að innleiða nýjan nafnasíð í okkar landi. Við eigum heldur að umbæta það, sem áfátt er um nafnavenju okkar, þar sem við höfum farið út af réttu spori og þeirri einu réttu leið, sem við áttum að halda í heiðri, það er verndun okkar tungu, og halda uppi okkar forna nafnasið. Það hefðum við heldur átt að gera, að endurbæta og lagfæra það, en að hverfa frá margra alda gamalli venju, eins gamalli venju og þjóðin er gömul, og taka upp nafnavenjur, sem geta orðið háski fyrir okkar menningu og tungu. Komi þetta mál aftur frá hv. menntmn. og verði till. hennar eitthvað í þeim búningi, sem þetta frv. bendir til, þá vildi ég gjarnan geta tekið þátt í því frekar að ræða um þessi atriði, en ég þykist reyndar vera þess fullviss, að þessi hv. d. afgreiðir ekki þetta mál í þessum búningi, sem það er, hún kippir því í lag, þannig að sú forna venja, sem við höfum haft í heiðri að mestu leyti fram að þessu, verði látin gilda. Nokkrum sinnum hefur borið við á undanförnum árum, þegar tíðrætt hefur verið um erlenda menn, sem hafa óskað eftir íslenzkum ríkisborgararétti, að það hefur verið gert að skilyrði, að þeir tækju upp íslenzk nöfn. Þessi hv. d. hefur verið á verði um, að slíkt væri gert, og sem betur fer hefur verið þó nokkur meiri hl. deildarinnar, sem hefur jafnan staðið á verði um það og verið með því. Það kemur þess vegna ekki til mála, að nú hverfi hún frá þeirri stefnu, sem gilt hefur í þessum efnum, og stuðli að gerbyltingu í þessum efnum meðal þjóðarinnar. Og það má gjarnan segja hér um leið, að þeir menn, sem voru talsmenn fyrir því, að þeir fullorðnu ríkisborgarar, þeir erlendu ríkisborgarar, sem sóttu um íslenzkan ríkisborgararétt, héldu ættarnöfnum sínum, vildu leyfa þeim að halda sínum fyrri ættarnöfnum, þó að erlend væru, aðeins þá stund, sem þeir lifðu, en að niðjar þeirra og eftirkomendur yrðu að öllu leyti að uppfylla okkar nafnaskyldur. Og það er allt annað atriði, sem vakti fyrir þeim mönnum, sem vildu leyfa útlendingunum að halda sínum ættarnöfnum, þ.e.a.s. fullorðnum mönnum, meðan þeir lifðu, heldur en þetta, því að hér er náttúrlega gengið alveg inn á nýja braut og á ekkert skylt við þessi atriði í raun og veru, sem hefur áður verið talað um hér í þessari hv. d. viðvíkjandi útlendingunum, sem sóttu um íslenzkan ríkisborgararétt. Það þótti sem sé fullmikill strangleikur gagnvart þeim að heimta af þeim, að þeir skiptu algerlega um nafn og tækju upp íslenzk heiti, en samt sem áður var meiri hluti d. og þó nokkuð mikill meiri hluti, sem var þessu fylgjandi. Ég er þess vegna alveg öruggur um það, að þessi hv. d. lætur ekki fara frá sér frv., sem heimilar nú, að tekinn sé upp gersamlega nýr nafnasiður og farið verði að taka upp ættarnöfn. Og þó að tilgangurinn sé í byrjuninni góður, að það verði engin orðskrípi, býst ég við því, að áður en varir fari þar að kenna margra grasa og þá verði nokkuð erfitt um framkvæmd slíkrar löggjafar og miklu erfiðara en að framkvæma nafnalögin, sem nú gilda.



Herra forseti. Ég get tekið undir öll þau rök, sem hv. 1. þm. Árn. flutti fram gegn þessu frv. Hann gat þess, að þegar deilur hafa staðið hér á undanförnum þingum varðandi þá skyldu manna, sem fá íslenzkan ríkisborgararétt, að skipta alveg um nafn, var ágreiningurinn milli okkar, sem þá deildum, um það eitt, hvort eðlilegt væri að láta fulltíða menn skipta algerlega um nafn, þó að þeir bæru útlent nafn. Um hitt var enginn ágreiningur milli okkar, sem fastast deildum þá um það mál, að sjálfsagt væri, að niðjar hinna nýju ríkisborgara bæru íslenzk nöfn, sem væru algerlega að hinum forna íslenzka nafnasið. Ég minnist engrar raddar í þeim deilum um, að eðlilegt væri og réttmætt, að hin útlendu ættarnöfn fengju áfram að lifa í tungunni og með þjóðinni. Þær deilur, sem um það mál stóðu, eru í raun og veru algerlega óskyldar kjarna þessa máls. Og mér er það mikil ánægja, að við hv. 1. þm. Árn., sem hart deildum í því máli, skulum nú snúa bökum saman í andstöðu okkar við þetta frv. Nýmæli þessa frv. er fyrst og fremst það, að nú skal vera lögheimilað að taka upp ný ættarnöfn. Þetta frv. er að ýmsu leyti miklu ýtarlegra frá almennu lagalegu sjónarmiði en gildandi lög um ættarnöfn og að nær öllu leyti betra en gildandi lög, að þessu aðalatriði undanteknu, ef nú á að heimila að taka upp ný ættarnöfn. Hæstv. menntmrh. sagði í framsöguræðu sinni, að höfuðgalli núgildandi laga væri sá, að þau hefðu reynzt óframkvæmanleg, höfuðkostur þessa frv. væri sá, að það væri framkvæmanlegt. Þetta er rökstuðningur, sem er ofar mínum skilningi. Hvað var það, sem var óframkvæmanlegt eða hefur reynzt óframkvæmanlegt í gildandi lögum? Menn hafa brotið gildandi lög á þann hátt, að menn hafa tekið ólögleg ættarnöfn, og nú er mér spurn: Halda menn, að menn geti ekki eftir sem áður tekið sér ólögleg ættarnöfn? Hvað er það í þessum lögum, sem kemur í veg fyrir það, að menn haldi áfram að taka sér ólögleg ættarnöfn? Halda menn, að það sama ríkisvald sem hefur ekki hingað til getað staðið gegn töku ólöglegra ættarnafna muni geta það framvegis? Geta þeir menn, sem hafa ekki hingað til treyst sér til þess að meina mönnum töku ólöglegra ættarnafna, gert það framvegis? Halda menn, þó að menntmrh. eða dómsmrh. fái heimild til að samþykkja víss ættarnöfn, að honum vaxi þá svo ásmegin í baráttunni gegn ólöglegum ættarnöfnum, að hann mundi þá geta bannað það, sem hann hingað til gat ekki bannað eða vildi ekki banna? Ég skil ekki þessar röksemdafærslur. Hafi ekki verið hægt hingað til að meina mönnum töku ólöglegra ættarnafna, af því að yfirvöldunum þyki það ganga of nærri persónulegu frelsi manna eða eðlilegum réttindum manna að fá ekki að ráða sínu nafni, þá geta menn það auðvitað ekki heldur framvegis. Þessi lög breyta engu um það. Heimildin, sem rn. er fengið til þess að viðurkenna sum ættarnöfn, breytir engu getu þess sama rn. til þess að hindra menn í að taka sér ólögleg ættarnöfn. Það á að vera höfuðröksemd fyrir þessu frv., að það sé framkvæmanlegt. En ég fæ ekki skilið ákvæði 10. gr. þess öðruvísi en þannig, að nú eigi allir þeir íslenzkir ríkisborgarar, sem bera ólögleg ættarnöfn, að leggja þau niður. Í 10. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lögleg ættarnöfn, sem íslenzkir ríkisborgarar bera nú, mega haldast.“ Síðan segir í 11. gr.: „Ættarnöfn skulu vera íslenzk og rétt að lögum íslenzkrar tungu.“ Þessi tvö ákvæði er ómögulegt að skilja öðruvísi en þannig, að ólögleg ættarnöfn, sem nú eru borin af íslenzkum mönnum, skuli lögð niður, að þeir menn, sem þau bera, skuli skipta um nafn. Hvernig er hægt að segja, að þessi lög séu framkvæmanleg, það verði nú allt í einu framkvæmanlegt að láta menn leggja niður ólögleg ættarnöfn, þegar menn hafa sagt, að höfuðgalli fyrrverandi laga sé, að þau hafi verið óframkvæmanleg, að þetta hafi ekki verið hægt? Hér er um svo augljósa rökvillu að ræða, að mig furðar satt að segja á því, að hún skuli vera fram borin af manni eins og hæstv. dómsmrh. Í 11. gr. segir, eins og ég sagði áðan, að ættarnöfn skuli vera íslenzk og rétt að lögum íslenzkrar tungu, en ekki aðeins mörg ólögleg ættarnöfn, sem nú eru borin, eru annaðhvort erlend eða ekki samkvæmt lögmálum íslenzkrar tungu, heldur einnig mörg löglegu ættarnöfnin, þannig að í raun og veru er alger mótsögn milli 10. og 11. gr., þar sem 10. gr. löghelgar löglegu ættarnöfnin, sem nú eru borin, þó að útlend séu eða ekki rétt að lögum íslenzkrar tungu, en 11. gr. segir, að ættarnöfn skuli vera íslenzk og rétt að lögum íslenzkrar tungu. Svona lagasmíð tel ég ekki sæmilega. Hér er auðvitað mikill vandi á ferðum. Um það er ég hæstv. dómsmrh. algerlega sammála. Málið er mjög vandasamt. Eins og oft vill verða um jafnvandasöm mál og hér er á ferðinni, er ekki til lausn, sem kunni ekki að orka einhvers tvímælis, en sú lausn, sem hér er um að ræða, er svo stórgölluð, að til hennar má ekki hverfa. Hvað á þá að gera í þessu máli? Ég vildi eindregið lýsa fylgi mínu við skoðun minni hluta mannanafnanefndarinnar, sem hv. 1. þm. Árn. einnig lýsti eindregnu fylgi sínu við, en hugmynd minni hlutans, próf. Alexanders Jóhannessonar, er sú, í samræmi við skoðanir, sem ég hef áður sett fram hér á Alþ. hvað eftir annað í umræðum um nöfn erlendra ríkisborgara, að öll ættarnöfn, sem nú eru borin, eigi að hverfa úr tungunni, að öll ættarnöfn, hvort sem þau eru útlend eða íslenzk, eigi að hverfa úr tungunni, þó ekki með þeim hætti, að nokkrum fullvöxnum manni skuli skylt að breyta um nafn, heldur þannig, að þau hverfi í næstu kynslóð. Það mætti t.d. fara svo hægt í sakirnar að miða aðeins við ófædd börn, leggja ekki nafnbreytingarskyldu á herðar nokkurra barna, en láta ættarnöfnin hverfa með þeirri kynslóð, sem ófædd er, þegar lagaákvæði um þetta yrðu sett. Það má segja, að í slíku stórmáli sem þessu, sem varðar alla framtíð íslenzku þjóðarinnar og íslenzka tungu og snaran þátt íslenzkrar menningar, skipti ekki máli, hvort breytingin taki fullt gildi einum mannsaldri eða einum, tveimur eða þremur áratugum fyrr eða síðar. Aðalatriðið er það, að einhvern tíma sé mörkuð rétt stefna, sem á sínum tíma komist fullkomlega í framkvæmd. Ég tel engan efa leika á því, að stefna eigi að því, að íslenzk kunga verði ættarnafnalaus. Hin forna íslenzka nafnvenja, að menn kenni sig til föður síns, er svo snar þáttur íslenzks máls og íslenzkrar menningar, að í hann eigum við að halda fast. Ættarnöfn á Íslandi komu til skjalanna í kjölfar erlendra yfirráða, í kjölfar íslenzkrar undirgefni undir erlend áhrif, mér liggur við að segja að sumu leyti í kjölfar íslenzks skriðdýrsháttar fyrir erlendum venjum. Ættarnöfnin eru ekki í samræmi við íslenzka málvenju. Þau raska mikilvægum grundvallarþætti í eðli íslenzkrar tungu. Ættarnöfn eru yfirleitt notuð þannig, að þau eru óbeygð eða þá að þau eru í hæsta lagi höfð í tveim föllum, og er hvort tveggja alveg óíslenzkt að eðli. Hv. 1. þm. Árn. minntist á ákvæði 7. gr., sem ég er honum alveg sammála um að er alveg fráleitt, þar sem erlendri konu, sem gift er Íslendingi, sem hefur ekki ættarnafn, er heimilað að kenna sig til föður eiginmannsins, þ.e., að það skuli vera lögfest, að kona geti verið son. Að lögfesta nafn eins og Guðrún Jónsson t.d. tel ég ekki koma til nokkurra mála. Slík nöfn hafa nokkuð tíðkazt, en eru öll ólögleg. Rök ráðamanna fyrir því að hafa ekki gert neitt í þessu eru þau, að það hafi ekki verið framkvæmanlegt að knýja fólk, sem tekið hafi upp slík nöfn, til að breyta um nöfn, og nú á ráðið að vera einfaldlega það að leyfa þeim að bera nöfn, sem eru slík skrípi, að mér vitanlega hefur enginn mælt slíku bót opinberlega. Þetta er að gefast algerlega upp fyrir erfiðleikunum. Ég játa, að hér er um vanda að ræða, en svona fullkomlega uppgjöf gegn vandanum má ekki sýna. Ég skal ekki orðlengja frekar um málið á þessu stigi þess, en taka undir þau ummæli hv. 1. þm. Árn., að ég treysti hv. menntmn. til þess að gerbreyta aðalefni þessa frv., þ.e. því, að heimilað skuli að taka upp ættarnöfn. Ég treysti henni til þess. Í samræmi við þær skoðanir, sem áður hafa komið fram í umræðum um skyld mál, tel ég, að á því sé sem betur fer lítil hætta, að þessi hv. deild láti þetta frv. óbreytt frá sér fara.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál að sinni, það gefst kannske tækifæri til að ræða það nánar síðar. Það er vissulega alveg rétt, sem hér hefur verið á bent og hæstv. menntmrh. sæddi um, að þessi nafnamál eru orðin mikið vandræðamál hér hjá okkur. Þau hafa verið til umræðu hér þing eftir þing í sambandi við nafnbreytingu þeirra erlendu manna, sem fengið hafa íslenzkan ríkisborgararétt, og í framhaldi af þeim umræðum hefur svo verið í það ráðizt af hæstv. menntmrh., sem er víssulega lofsvert, að láta endurskoða þessi lög, og er frv. það, sem hér er fram komið, árangur þeirrar endurskoðunar. Það væri auðvitað hægt að ræða langt mál um þessi nafnamál yfirleitt, en það skal ég ekki gera. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á í sambandi við þetta frv. á þessu stigi málsins. Það var á það bent af hæstv. ráðh., að meginkjarni þessa máls og sú hlið þess, sem líklegust er til að valda ágreiningi, er það ákvæði, að hér eftir verði mönnum heimilað að taka upp íslenzk ættarnöfn, með þeim takmörkunum, að það skuli vera háð samþykki dómsmrn., hverjir fái að taka upp slík nöfn, og væntanlega verður farið í því efni eftir tillögu sérstakrar nefndar, sem um það verði látin fjalla. Ég veit ekki, hvort allir hv. þm. hafa kynnt sér tillögur, sem fram komu á sínum tíma frá ættarnafnanefndinni svokölluðu, sem sett var á laggirnar, að ég held, eftir lögunum frá 1913 og átti að finna upp ættarnöfn og hvaða ættarnafnareglum ætti að fylgja. Ég minnist þess, að ég las grein eftir Árna Pálsson prófessor, mjög skemmtilega grein, sem ef til vill ýmsir hv. þingmanna hafa lesíð, þar sem hann tók nokkuð til meðferðar niðurstöður þessara virðulegu sérfræðinga, sem um þetta höfðu fjallað. Auk þess sem þessi grein er skemmtileg, eins og vænta mátti frá hálfu þess manns, sem hana ritaði, var þar mjög skilmerkilega tætt niður álit þessarar svokölluðu ættarnafnanefndar og bent á, hvílík fáránleg heiti kæmu út, ef ætti að fylgja þeim reglum, sem þar var getið um. Nú skal ég ekkert um það segja, hvort þeir ágætu menn, sem kynnu að verða í nýrri ættarnafnanefnd, fylgdu þeim reglum, sem þar voru fram settar, en þær reglur áttu að hafa það til síns ágætis að falla vel í íslenzkt mál, en ég segi bara: Hamingjan hjálpi okkur, ef ætti að fara að lögleiða ættarnöfn eins og slík, sem þar var bent á að rétt væru samkvæmt lögum íslenzkrar tungu. Ég verð að láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel vera mjög varhugavert að fara að löggilda heimild til að taka upp ný ættarnöfn. Það er víssulega rétt, að það hefur verið erfiðleikum bundið að framkvæma lögin um bann gegn ættarnöfnum og fjöldi nýrra ættarnafna verið tekinn upp, en mér finnst þó ekki, að það mál sé komið á það stig, að það geti réttlætt að bera fram eða lögfesta það á Alþingi, að þessi ættarnöfn öll skuli vera lögleg, þ.e.a.s., það er nú ekki einu sinni lögfest, því að eins og hv. 1. landsk. benti á, eru ekki lögfest þau ættarnöfn, sem ólöglega hafa verið upp tekin, og mundi væntanlega verða að fá leyfi rn., til þess að þau yrðu lögleg. En mér finnst a.m.k. ákaflega erfitt að sætta sig við þá tilhugsun, að vegna þess að lög hafi verið brotin í þessu efni, þá verði nú að beygja sig fyrir lögbrotunum og löggilda ættarnöfnin eða löggilda þá venju, sem lögbrotin eiga að hafa löghelgað. Við þekkjum auðvitað fjöldamörg lög, sem hafa verið brotin á margvíslegan hátt. Það er t.d. ekkert launungarmál, að skattalög eru ákaflega brotin, og ég held þó, að fæstum komi til hugar að löggilda skattsvik, þannig að þótt hér sé við margvíslega erfiðleika að stríða, verði fyrst og fremst að reyna að finna leiðirnar til þess að framkvæma l., því að ég get ekki skilið annað en það sé með ýmsum ráðum hægt a.m.k. að orka mjög í þá átt, að það sé hægt að framkvæma bannið gegn ættarnöfnunum. Nú er mér ekki kunnugt um, hvort eða hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar af þeim yfirvöldum, sem eiga að fjalla um þessi mál, til að koma í veg fyrir, að ólögleg ættarnöfn væru tekin upp, en það virðist a.m.k. augljóst, að það ætti í öllum opinberum skýrslum, manntali og með öðrum þeim ráðum, sem opinberir aðilar hafa yfir að ráða, að vinna gegn ættarnöfnunum með því, að þar séu ekki tekin upp þau ættarnöfn, sem ólögleg eru, heldur nöfn manna skráð þar svo sem löglegt er. Er ekki að efa, að það gæti mjög orkað í þá átt að vinna gegn ættarnöfnunum, ef þau væru hvergi viðurkennd á opinberum vettvangi. Það er auðvitað alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér, að það ber brýna nauðsyn til þess að íhuga það þá vendilega, ef menn vilja ekki löggilda ættarnöfnin, hvaða leiðir eigi að fara til þess að framfylgja banninu gegn þeim, og þess er mjög að vænta, að sú hv. nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, íhugi það, hvaða úrræði þar væru tiltækilegust. En ég tel það geta verið strax til leiðbeiningar fyrir hv. n., að fram komi viðhorf það, sem ríkjandi er í hv. þd. til ættarnafnanna yfirleitt. Ég vildi því ekki láta hjá líða að taka það hér fram sem mína skoðun, að það megi ekki hverfa inn á þá braut að löghelga ættarnöfn, heldur miklu fremur, að það eigi að stefna að því að útrýma öllum ættarnöfnum úr málinu, vegna þess að það er auðvitað alveg rétt, að það er a.m.k. ákaflega erfitt að neita mönnum um að taka upp ættarnöfn, ef heilum hóp landsmanna er leyft að halda ættarnöfnum. Og það á ekki að vera neitt meiri erfiðleikum bundið að banna ættarnöfn, t.d. með þeim fyrirvara, sem próf. Alexander Jóhannesson hefur í sínu séráliti, heldur en að lögbjóða, að þeir útlendingar, sem verði íslenzkir ríkisborgarar, skuli algerlega skipta um nafn. Ég sé ekki, að það sé neitt meiri kvöð við menn að gera það og það eigi að vera algerlega vansalaust fyrir hvern mann að kenna sig til síns föður. - Og það er nú eitt í þessu, sem mig hefur undrað hér á landi, og það er, að okkar ágætu kvenréttindasamtök skuli ekki í rauninni hafa risið upp gegn ættarnöfnunum, því að það er eiginlega dálítið einkennilegt að hugsa sér það, að kona skuli geta sætt sig við að týna algerlega nafni sínu við giftingu. Að vísu er það nú svo hér á Íslandi, að hún heldur sínu sérnafni, en erlendis er tíðkað, að það er yfirleitt ekki talað um annað en herra og frú Smith eða eitthvað slíkt, hvað sem það er nú, og það veit enginn lengur, hvað konan heitir, hún er eins og hvert annað fylgifé mannsins. Mér finnst þess vegna, að það væri fullkomlega vert fyrir íslenzk kvenréttindasamtök að taka upp harða baráttu gegn ættarnöfnum í málinu og fá það lögfest, að kona haldi sínu nafni, hvort sem hún er gift eða ógift, og yrði ekki á þann hátt neitt fylgifé mannsins, heldur héldi sínum persónuleika óskertum að því leyti. 



Herra forseti. Ég er feginn þeim umræðum, sem hér hafa orðið, vegna þess að þær sýna, að a.m.k. hefur flutningur þessa frv. vakið menn til umhugsunar og vonandi framkvæmda í þessu máli. En þannig vill til, að í gildi hafa verið um 30 ára bil lagafyrirmæli, sem aldrei hafa verið framkvæmd, og er merkilegt, að svo skeleggir og eindregnir forustumenn og áhugamenn um þessi efni eins og hv. 1. þm. Árn. hafa setið á Alþ. allan þann tíma og aldrei að fundið því aðgerðarleysi stjórnarvaldanna, sem átt hefur sér stað. Er mér mikil gleði, að ég skuli þó hafa getað með þessum hætti vakið hans áhuga. Það er ekki fyrr en hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) bar hér í fyrra eða hittiðfyrra fram á Alþ. fyrirspurn um það, hvernig væri háttað framkvæmd þessara laga, að nokkurn tíma hjá nokkrum þm. hafi lýst sér áhugi fyrir framkvæmd l. frá 1925. Hv. 8. þm. Reykv. er sá eini, sem virðist hafa haft einhverja hugsun á því, að þessi lög væru í gildi, og þegar ég skýrði frá því, hvernig framkvæmdin hefði verið, þá minnist ég þó ekki, að hann bæri fram neina aðfinningu gegn því allsherjar framkvæmdaleysi, sem verið hafi, og enn þá síður, að aðrir þm. vöknuðu .þar við og hreyfðu athugasemdum. Ég fyrir mitt leyti er ákaflega andstæður þeirri löggjöf, sem reynslan sýnir að er óframkvæmanleg, og það er auðvitað mesti misskilningur, að það tjái í því sambandi að vitna í það, að skattalög séu brotin og annað þess háttar. Við vitum, að það er enginn borgari, sem ekki viðurkennir nauðsyn skattalaga. Hitt vitum við, að það er mjög sterkt almenningsálit, sem telur, að löggjöf eins og þessi eigi ekki rétt á sér, og einmitt þess vegna hefur engin ríkisstj., svo margbreyttar sem þær hafa verið á þessu 30 ára bili, leitazt við að framkvæma þessi lög. Þau hafa verið gersamlega dauður bókstafur, Alþingi, ríkisstjórn og löggjafarvaldinu til skammar. Þar við bætist, að lögin eru ákaflega vafasöm að efni að því leyti, að menn greinir á um, hvað í þeim felst, auk þess sem þau gera mjög upp á milli manna, þannig að sum ættarnöfn eiga að vera alveg bönnuð, önnur eiga að vera bönnuð um sinn, eiga að vera bönnuð eftir tiltekinn tíma og þó mismunandi í hverju einstöku tilfelli, en þriðji hópurinn og sum af þeim leiðustu og óþörfustu að gerð eiga að lifa um aldur og ævi. Slíka löggjöf tel ég ekki til fyrirmyndar. Og ég vil algerlega neita því, að þetta frv., sem ég viðurkenni að er að öðru leyti mjög mikið áhorfsmál, þess aðalatriði varðandi ættarnöfnin, ýti undir ættarnöfn frá því, sem verið hefur. Það er þvert á móti tilgangur minn með flutningi frv. að reyna að koma í veg fyrir, að ný ættarnöfn verði tekin, og tryggja, að þau, sem tekin verði, séu í betra samræmi við lögmál íslenzkrar tungu en þau ættarnöfn hafa verið, sem bæði hafa tíðkazt hér frá fornu fari og tekin hafa verið upp ólöglega síðustu árin. Mér er engin launung á því, að mín skoðun sjálfs er sú, að langbezt væri, að ættarnöfnum væri með öllu útrýmt úr íslenzkri tungu, þó að ég verði hins vegar að játa, að á því eru vissir annmarkar. Svo margir mætir Íslendingar og framúrskarandi menn í okkar þjóðernisbaráttu fyrr og síðar hafa borið ættarnöfn, að við getum ekki lengur sagt, að ættarnafn sem slíkt hljóti endilega að bera merki um óþjóðrækni. og að því leyti eru ættarnöfnin runnin inn í íslenzka sögu og orðin þáttur í henni. Engu að síður tel ég, að það væri Íslendingum til heiðurs og stolts, ef við gætum á ný eingöngu tekið upp okkar gamla nafnasið, og ég skal verða því eindregið fylgjandi og öruggur talsmaður þess, ef hægt er að fá meiri hluta á Alþ. til slíkra framkvæmda. En þá vil ég, að við horfumst í augu við verkefnið, segjum ekki, að börn okkar eða barnabörn eigi að gera það, eins og hv. 1. landsk. þm., sem telur að það sé ágætt, að góðir menn nú á dögum beri ættarnöfn, en það eigi bara að hindra blessuð börnin og barnabörnin í að gera það. Nei, ég segi: Við skulum þá hafa kjark til þess að banna öll ættarnöfn öllum Íslendingum t.d. frá upphafi næsta árs. Ef menn vilja sameinast um slíka framkvæmd og þá segja, eins og kom fram í efri deild: Á kjörskrám, í öllum opinberum stöðum skulu allir menn nefnast eftir hinum forna íslenzka nafnasið, ekkert víxilblað eða skuldbinding skal tekið gilt, nema þessi aðferð sé höfð, - og séu enn fremur hæfilegar sektir lagðar við, til þess að hægt sé að framfylgja l., þá skal ég vera með í slíkri lagasetningu. Og hvort sem ég verð í ríkisstj. til að fylgja þar eftir eða ekki, skal ekki standa á mínum stuðningi. En ég er í þessu máli eins og öðrum algerlega á móti því að látast, að þykjast ætla að gera eitthvað, sem maður ætlar ekki að gera, að þykjast vera á móti ættarnöfnum, en segja bara: Ja, það eru blessuð börnin,sem eiga ekki að bera það, en ég ætla sjálfur að bera það. - Ég held, að engum slíkum aðferðum sé sæmilegt eða hæfilegt að beita. Ef maður vill láta gott af sér leiða, er öruggasta leiðin sú að sýna með eigin fordæmi, að maður trúi á eigin kenningar. Þá er fyrir þá góðu herra, sem nú eru á móti ættarnöfnum, en hafa orðið fyrir þeirri ógæfu að hljóta þau og geta þess vegna ekki kennt sjálfum sér um, að sýna það að kasta ættarnöfnunum, skapa þar með almenningsálitið gegn þessum ósið, sem ég tel fyllilega að sé ósiður. Ég tel, ef þetta frv. er rétt skilið, en ekki rangtúlkað, eins og hér hefur verið gert, að þá mundi það geta átt þátt í því að skapa aðhald í þessum efnum og meiri takmarkanir á ættarnafnaupptöku en verið hefur fram til þessa. Og það er einungis vegna þess, að ég var sannfærður um það, að frv. mundi verka í þá átt, sem ég tók að mér flutning þess, eftir að þeir menn skiluðu því í mínar hendur, sem höfðu verið fengnir til þess að semja frv. og reyna að finna lausn í því. Ég álít sem sagt, að þarna sé um tvær aðferðir að ræða, annars vegar þá, sem er í frv., að reyna að veita þessum síð andstöðu, en að svo miklu leyti sem menn treysta sér ekki til þess að kveða hann niður, að reyna þá að fella hann í þá rás, sem geri minnstan skaða. Ef menn telja, að þetta sé of linlega að farið, þá á að horfast í augu við að koma á breytingu, sem aldrei verður, nema hún sé gerð í eitt skipti fyrir öll. Það er alveg víst, að ef svo ágætir menn sem nú eru uppi á Íslandi og bera ættarnöfn, eins og sumir þm. í þessari hv. d., halda áfram með sínu fordæmi kannske 30, 40 til 50 ár enn þá að bera þessi nöfn og hamra þau inn í hugsun þjóðarinnar, þá verður miklu örðugra að fá siðinn afnuminn en ef við reynum að skapa öldu í dag og segja: Nú ætlum við að breyta hér til, og við skulum gera það svo rækilega að skipta um frá næsta ári og láta alla menn kenna sig að gömlum og góðum íslenzkum sið. - Ef hv. d. vill leggja lið að slíku, þá skal ég verða því eindregið fylgjandi. Að öðru leyti vil ég benda á, að þótt við tölum nú um þetta atriði sem kannske eitt aðalatriði frv., þá eru, eins og lítillega hefur komið fram, ýmis önnur efni, sem frv. fjallar um. Og ég tel, að jafnvel þótt menn vildu breyta þessu meginatriði í þá átt, sem hv. 1. landsk. talaði um, ég heyrði nú ekki nema part af því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, - að menn ættu að fella breytingar sínar inn í frv., vegna þess að fyrir utan þetta atriði eru í frv. ýmis þörf nýmæli, þannig að annaðhvort ætti að fella breytingarnar inn í þetta frv. eða þá taka þær upp í sérstöku frv., þannig að það gæti orðið að gagni. Kemur það alveg í einn stað niður, hvort það er í þessu frv. eða öðru. Aðalatriðið er, að það af frv., sem menn eru sammála um að horfi til góðs, nái fram að ganga að efni til. Hér er ekki um neitt metnaðarmál eins eða neins að ræða, enn síður nokkurt stjórnmál í venjulegum skilningi eða pólitískt atriði, þannig að hægt ætti að vera að reyna að finna á þessu mjög vandasama máli einhverja þá lausn, sem meiri hlutanum féll í geð, en jafnframt - og á það legg ég megináherzlu - sé framkvæmanleg.



Herra forseti. Mér fannst sá dólgslegi tónn, sem öðru hverju brá fyrir í ræðu hæstv. dómsmrh., bera vott um það, að hann geri sér sjálfur ljóst, að málstaður hans er vægast sagt mjög veikur, að það frv., sem hann hefur borið fram, er meingallað og honum til einskis sóma. Hann sagði, að hann teldi ættarnöfn ósið. Það er mjög sjaldgæft, að menn kalli eigin tillögur ósiðlegar, en það gerði hæstv. ráðherra. Hann ber fram tillögur um að löghelga ættarnöfn, sem hann sjálfur kallar ósiðleg. Sem betur fer gerist slíkt sjaldan, en hefur þó gerzt hér. Hæstv. ráðh. misminnti algerlega um það, sem gerzt hefur í málinu undanfarin ár, þegar hann rakti sögu málsins. Mannanafnalögin hafa einmitt verið rædd rækilega þrjú undanfarin þing í sambandi við reglur um nafngiftir erlendra ríkisborgara. Þegar fyrst komu fram tillögur um að skylda erlenda ríkisborgara til þess að skipta algerlega um nafn og ég flutti till., sem gengu í aðra átt, voru einmitt nafnalögin rædd mjög ýtarlega, sérstaklega milli hv. þáverandi menntmrh., Björns Ólafssonar, og mín. Ég sagði þá, að ég mundi flytja brtt. við nafnalögin og hefði í hyggju að gera það. Hæstv. menntmrh. sagðist sjálfur hafa þetta mál í athugun í sínu ráðuneyti og hefði í hyggju að gera um þetta mál tillögur. Það var ástæðan til þess, að ég hvorki á því þingi né síðar hef flutt brtt. við sjálft nafnalagafrv. Síðan hefur hæstv. dómsmrh. einum tvisvar sinnum endurtekið þessar yfirlýsingar, þegar þetta mál hefur borið á góma. Þó sé ég, að hann hefur ekki skipað nefnd í málið fyrr en 1. marz 1955, á s.l. ári. En það man ég glöggt, að síðast þegar málið var til umr. hér á hinu háa Alþ., vék einmitt hæstv. dómsmrh. að fyrirhugaðri nefndarskipun eða sagði, að málið væri í athugun í sínu tn., og það er alls ekki eðlilegt, að þingmenn beri fram tillögur í máli, meðan fyrir liggja yfirlýsingar ráðh. um, að málin séu til athugunar í þeirra rn., sérstaklega þegar um mál er að ræða eins og þetta. Hæstv. ráðh. sagði, um leið og hann viðurkenndi, að hér væri vandamál á ferð, og í framhaldi af þeirri yfirlýsingu sinni, að ættarnöfn væru ósiður, að í þessu máli yrði að ganga hreint til verks: annaðhvort yrði að banna öll ættarnöfn frá ákveðnum degi, t.d. byrjun næsta árs, eða taka upp þann sið, sem hann mælir með í þessu frv. Ég skal lýsa því yfir, svo að á því leiki ekki nokkur vafi, hver afstaða mín sé, að ég mundi vera því eindregið fylgjandi, ef nokkur von væri til, að Alþingi fengist til þess, að samþykkja ákvæði um, að öll ættarnöfn skyldu úr gildi numin t.d. frá byrjun næsta árs. Til að undirstrika þetta skal ég taka fram, að ég mun annaðhvort einn eða ásamt einhverjum öðrum þm. flytja brtt. um þetta einmitt við þetta frv. Sem varatillögu mætti flytja þá hugmynd, sem ég hef lýst sem þeirri lausn, er ég teldi skynsamlegasta: að leysa þetta viðkvæma mál þannig, að ættarnöfnum yrði útrýmt, en þó án þess að sú skylda væri lögð á nokkurn fulltíða mann að skipta um nafn. Þó að ég sjálfur persónulega teldi þá lausn vera skynsamlegri og hógværari, tel ég hitt atriðið svo miklu nauðsynlegra, að tryggja, að ættarnöfnum verði útrýmt úr tungunni, að ég mundi hiklaust fylgja því, þótt það kostaði það, að allmargir menn yrðu að breyta um nöfn þegar í stað. Á þessu vildi ég engan vafa láta vera. Mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. skuli hafa lýst yfir fylgi sínu við þá till., sem áreiðanlega verður hér til umræðu og atkv., að t.d. frá næstu áramótum skuli öll ættarnöfn vera óheimil á Íslandi. Mér þykir mjög vænt um fylgi hans við þá tillögu, og slíkur áhrifamaður sem hann er í sínum flokki, vildi ég mega vænta þess, að till. yrði fjarri því að vera fylgislaus í flokki hans.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í tilefni af ræðu hæstv. menntmrh. Að mörgu leyti þótti mér vænt um að heyra ræðu hans. Hann lýsti því sem sé yfir, að flutningur þessa frv. af sinni hálfu væri gerður sakir þess, að hann hefði fyrir fram ekki trú á, að unnt væri að hafa þetta mál í því formi, sem hann hefði kosið helzt, sem sé að gera alveg hreint borð og afnema öll ættarnöfn. En vegna þess, hvernig hann lítur einmitt á það mál, og meðal annars út af rökstuðningi hans, þegar hann talaði fyrir þessu máli, þá undrar mig, að hann skyldi vilja flytja þetta frv., jafnvel þó að telja mætti fyrir fram einhverjar líkur fyrir því, að framkvæmd þessarar löggjafar yrði nokkuð með öðrum hætti en framkvæmd nafnalöggjafarinnar frá 1925. Hæstv. ráðh. lýsti því reyndar yfir, að enginn af þeim ráðherrum, sem komið hefðu síðan sú löggjöf var sett, mundi hafa skeytt nokkuð um að halda í heiðri þá löggjöf. En í sambandi við þetta má þá spyrja: Er fyrir fram vitað um það, að þeir ráðherrar, sem koma til með að annast framkvæmd þessarar löggjafar, verði það betur á verðinum hér eftir en verið hefur, að framkvæmd þessarar löggjafar verði í lagi? Það má vafalaust finna að því við okkur, að við þm., sennilega á hverjum tíma, séum ekki nægilega á verði um það að aðgæta, hvort ríkisstjórnir annast framkvæmd laga eins og vera ætti. Ég skal ekki biðjast neitt undan þeim aðfinnslum, sem að mér kynni að verða beint í því efni, en heldur kýs maður að gera ekki um of að því, nema a.m.k. verulegt tilefni sé til. Ég get lýst því yfir, að ekki hafði ég hugmynd um það fyrr en nú, að allir þeir ráðherrar, sem hafa átt að annast framkvæmd þessarar löggjafar, hafi vanrækt skyldur sínar í því efni. Ég hefði verið einmitt fúsari til að trúa því, að þeir hefðu viljað vera á verði um framkvæmd slíkrar löggjafar, að hún væri með löglegum hætti. Mér þykir sérstaklega vænt um að heyra yfirlýsingu hæstv. ráðh., þar sem hann er af sinni hálfu tilbúinn til að afnema öll ættarnöfn, og þá skal ég nota tækifærið, sem reyndar hefur komið áður fram hjá mér í umræðum um þetta mál, - það skal ekki standa á mér að fylgja slíkum tillögum. Það, að ég hef ekki gert till. undanfarið um að taka af skarið um þau ættarnöfn, sem leyfð voru með löggjöfinni 1925, er sá mannlegi veikleiki, að maður vill ekki nema af nokkuð mikilli nauðsyn a.m.k. særa tilfinningar manna. En vel má vera, því að menn taka þetta nokkuð persónulega, sem ég álít nú að ekki ætti að vera, að málið hafi samt sem áður verið svo mikilvægt um þetta efni, að maður hefði ekki átt að láta slíka tillitssemi ráða, en enn síður ætti að gera það nú, eins og horfir með þetta mál. - Hæstv. ráðh. drap einmitt á eitt atriði nú í sinni ræðu, hann minntist á, að hér væru í þingi nokkrir menn, sem bæru ættarnafn, þjóðkunnir menn og mætir og góðir menn, og þegar þeir væru búnir að bera það í nokkra áratugi til viðbótar, mundi verða nokkru torveldara að fá slík ættarnöfn afnumin en að gera það nú þegar. Ja, ég býst einmitt við, að þetta sé rétt. Ég er hæstv. ráðh. nokkuð sammála. En hvað heldur þá hæstv. ráðh.? Hvernig heldur hann að það verði, þegar kannske allmikill hluti þjóðarinnar er búinn að taka upp ættarnafn og maður sér, að með því nafnafargani er stefnt í óefni, að fást við slíkt mál og fá það allt saman afnumið? Þá er ég hræddur um, að það verði nokkuð torvelt. Þess vegna er þetta einmitt röksemd með því að taka ekki upp ættarnöfn og helzt af öllu að afnema þau ættarnöfn, sem fyrir eru, þó að með löglegum hætti séu. Hvað fylgi almennings áhrærir, þá er ég alveg sannfærður um það fyrir fram, að meginþorri fólks mun vera því fylgjandi, að þjóðin haldi sínum forna og góða nafnasið. Nærri því hvar á landinu sem er þyrði ég að keppa um þá skoðun fyrir kjósendum landsins, að ég treysti því og trúi, að þeir menn, sem vilja hafa þennan íslenzka nafnasið í heiðri, hafi hljómgrunn fyrir því og verði í meiri hluta. Ég tel því, að það væri vel farið, áður en nokkurt óhappaspor er stigið í þessum málum, að það verði gert hreint borð í þessum efnum og við höldum okkar gömlu venjum og hreinsum málið af þeim fáu ættarnöfnum, sem fyrir eru, og ég er víss um, að fljótlega sætta menn sig við það. Ég hef þá trú til manna fyrir fram, að ei þeir íhuga, hvað skaðlegt það kynni að reynast okkar tungu að taka upp þennan nýja síð, mundu þeir vilja fúsir vinna það til að leggja ættarnafn sitt niður og kenna sig við föður sinn eins og okkar nafnasíður er og hefur verið og ætti að vera áfram. Ég verð að segja það að lokum, að ég hef hina beztu trú á því, að þessu frv. verði gersamlega snúið við og ættarnöfn verði með öllu bönnuð, og það mundi verða bezta lausnin á þessu máli.



Herra forseti. Ég er ekki í neinum vafa um það, að meiri hluti íslenzku þjóðarinnar er andvígur ættarnöfnum. Það kemur fram í vali manna sjálfra. Þrátt fyrir það að nokkuð hafi bætzt við ættarnöfn á undanförnum áratugum, er það enn yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga, sem heldur fast við hinn forna íslenzka sið. Hitt er ekki jafnvíst, og það verðum við að gera okkur ljóst, hvort aðferðin til þess að halda öllum við hinn góða gamla síð sé sú að hafa um þetta ströng bönn eða reyna að fella þá löngun, sem hjá sumum og allmörgum er til ættarnafna, inn í hóflegan farveg, en standa þó þar á móti eftir föngum. Ég vil ítreka það, að frv. miðar ekki að því að opna allar flóðgáttir, heldur að koma á raunverulegri takmörkun frá því, sem verið hefur, og allar aðrar túlkanir á frv. eru ranghermi. Menn geta sagt, að frv. nái ekki tilgangi sínum, það sé ófullkomið o.s.frv., en það er yfirlýstur tilgangur frv. að verka til hindrunar í þessu efni Ef menn telja, að þær hindranir séu ekki nógu miklar, og vilja hafa þær strangari, þá, eins og ég sagði áðan, er ég sammála því, að það verði gert, ef menn vilja gera það af fullkominni alvöru og af heilindum og ekki til að sýnast. Mér heyrðist það nú á hv. 1. landsk. (GÞG), að honum hafi ekki alveg geðjazt það, sem ég sagði. Það skiptir mig í sjálfu sér ekki miklu máli. Hitt hefur meiri þýðingu, að orð mín höfðu auðsjáanlega haft á hann góða verkun að því leyti, að nú lýsti hann því yfir, að hann ætlaði að hafa það sem aðaltillögu, sem hann nefndi alls ekki sem sína till. í sínu fyrra máli. En það er gott, að eitthvað hefur verið kippt í hans skoðun við það, sem ég sagði, og þarf ég sízt um það að sakast. - Það er líka mjög óvenjulegt lítillæti og fjarstætt því, sem við eigum að venjast, ef hv. þm. ætlar að taka upp þann sið í framtíðinni að flytja ekki till. um það, sem aðrir eru að vinna að. Ég held einmitt, að þessi hv. þm. sé þekktur að töluvert öðrum vinnubrögðum, að honum að öðru leyti ólöstuðum, en að hann sé feiminn í tillöguflutningi eða frábitinn því að taka upp mál, sem aðrir eru að fjalla um, en ef hann hefur þær hugmyndir um sig sjálfur, sýnir það einungis, að enginn er dómari í sjálfs sín sök. Hinu hverf ég ekki frá, að langáhrifaríkasta aðferðin í þessu efni er sú, að þeir, sem bera ættarnöfn og telja ósiðlegt að flytja frv. um að reyna að hafa einhvern skikk í þeim efnum, ættu sjálfir með sínu góða fordæmi að leggja niður ættarnöfnin og byrja síðan vítur á aðra, þegar þeir eru búnir að sýna með þessu sínu fordæmi, að hugur fylgi máli hjá þeim.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera þá athugasemd, að hæstv. menntmrh. sneri auðvitað vísvitandi og viljandi út úr þeim orðum mínum áðan, að ég mundi telja það aðalskoðun mína, að rétt væri, að allir menn legðu niður ættarnöfn frá ákveðnum tíma, t.d. 1. jan. næsta árs, þó að ég segðist mundu flytja um það till. og hafa hana aðaltill., beinlínis af því, að slík till. mundi ávallt verða borin upp á undan hinni till., sem fæli það í sér, að ættarnöfn skyldu vera óheimil í næstu kynslóð, vegna þess að sú till. gengur lengra. Ég tók alveg skýrt fram, að sjálfur teldi ég það vera skynsamlegri lausn, og ég hef líka ástæðu til þess að halda, að það sé skoðun fleiri manna. M.a. var það skoðun minni hl. í mannanafnanefndinni, að sú leið skyldi farin, að ættarnöfn skyldu bönnuð í næstu kynslóð og hverfa með næstu kynslóð. Mér vitanlega hefur enginn á undan hæstv. dómsmrh. borið fram þá till., að ættarnöfn skyldu bönnuð frá ákveðnum tíma, t.d. frá næstu áramótum. Ég hef ekki séð þá till. á prenti. Hitt er annað mál, eins og ég sagði áðan, að svo mikið legg ég upp úr því, að ættarnöfn hverfi, að ég tel rétt að fylgja þeirri till., þó að ég telji hana að ýmsu leyti mjög gallaða. Þetta vona ég að sé svo augljóst mál, að það ætti ekki frekari skýringa að þurfa við.



Herra forseti. Af því að hv. þm. sagði. að ég hefði viljandi snúið út úr ummælum sínum, þá er það nú í fyrsta lagi naumast á hans færi að segja, hvað ég viljandi geri. Ég hefði getað misskilið hann. Um það, hvort ég hafi misskilið hann eða ekki, er bezt að athuga hans mál, þegar það liggur fyrir, og ef þá sannast, að ég hafi að einhverju farið rangt með, þá skal ég verða fyrsti maður til að viðurkenna það. En þá skora ég líka á hann að breyta ekki áður en borið er saman.



Herra forseti. Ég er einn þeirra mörgu þingmanna, sem flutt hafa á þessu þingi till. um breytingar á friðunarlínunni, og raunar líka hef ég flutt brtt. um landhelgina. Nú sé ég í báðum stjórnarblöðunum í dag, Morgunblaðinu og Tímanum, að skýrt er frá, að fram sé komin till. frá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu til lausnar á deilu Íslendinga og Englendinga út af löndunarbanninu í Bretlandi, sem Bretar byggja á ágreiningi um friðunarlínuna. Morgunblaðið segir orðrétt, að tillaga þessi sé þess efnis, að Bretar skuli aflétta löndunarbanninu gegn því, að Íslendingar láti staðar numið og færi ekki landhelgislinu sína - það er alls staðar notað orðið „landhelgislína“ - út fyrir núverandi fjögurra mílna landhelgi. Tíminn flytur þessa frétt á svipaða lund, segir, að skeyti NTB frá London sé á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúar allra greina brezka fiskiðnaðarins hafa lýst yfir, að þeir séu fúsir að samþykkja í meginatriðum miðlunartillögu frá nefnd Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu um lausn á fiskideilu Breta og Íslendinga.“ Og frá efni till. frá Efnahagssamvinnustofnuninni segir Tíminn á þá leið, að Íslendingar skuli samkvæmt henni lofa því að færa ekki út fiskveiðitakmörk sin úr þeim 4 mílum eins og þau séu nú i, en á móti vilji Bretar fella niður bann sitt gegn löndun fisks úr íslenzkum togurum. Í fyrirsögninni segir Tíminn: „Bretar samþykkir miðlunartillögunni í fiskideilunni.“ Það er látið svo sem þessi miðlunartill. sé alkunn, og verð ég þó að segja, að mér er ekki mikið um hana kunnugt fyrr en nú, að ég sé þetta í báðum stjórnarblöðunum. Nú skal ég ekki draga dul á það, að mér leikur mikil forvitni á að fá að vita nánar um þetta þýðingarmikla mál, og það getur ekki verið annað en hæstv. ríkisstj. geti gefið fyllri upplýsingar um þetta en blöðin skýra hér frá. Till. mín er m.a. borin fram af lífsnauðsyn útvegsmanna og sjómanna á Vestfjörðum og fjallar einmitt um það, að 4 mílna friðunarlínan verði færð út. Það er enn fremur augljóst mál, að víða annars staðar fyrir ströndinni er hægt eftir sömu reglum og friðunarlínan var dregin að færa friðunarlínuna út til mikils hagræðis, bæði norðanlands og sunnan og austan, án þess að farið væri út fyrir grundvallarreglurnar, sem línan var dregin eftir, og er ég alveg sannfærður um, að loforð af hendi íslenzkra stjórnarvalda um að gera ekki heldur þær lagfæringar mundi koma sér mjög illa og fá lítinn hljómgrunn í þeim landshlutum. Tíminn tekur það fram, að íslenzka ríkisstj. hafi ekki enn lýst yfir afstöðu sinni til þessarar tillögu, og má vera, að afstaða íslenzku ríkisstj. sé ekki ráðin, en það ríður á því, að Alþingi Íslendinga fái að vita um afstöðu stjórnarinnar, undireins og hún liggur fyrir og áður en Bretum er sent svar stjórnarinnar, og eðlilegast er, að Alþingi fái að vita um ljóslega, hvernig málið stendur nú. Það er því ósk mín til hæstv. ríkisstj., þess ráðherra, sem hefur þessi mál til meðferðar fyrir hennar hönd, að Alþingi verði gefnar góðar og glöggar upplýsingar um aðdraganda þessa máls og hvernig málið stendur nú. Ég vil vona, að það verði ekki gefin sömu svör og í gær, að við skulum bara lesa blöðin. Það hef ég þegar gert, en mér nægir það ekki. Ég vona, að hæstv. ríkisstj. verði fúsari til svara í dag en í gær.



Ég vil leyfa mér að taka undir þá fsp., sem hv. 3. landsk. þm. hefur komið hér fram með viðvíkjandi því, hvað sé að gerast í samtölunum eða jafnvel samningum viðvíkjandi friðunarlínunni og fiskveiðideilunni við Englendinga. Ég verð að segja, að mér finnst fara að horfa heldur óvænlega fyrir Alþingi að fá að fylgjast með í því, sem er að gerast hjá hæstv. ríkisstj., þegar ekkert virðist duga til þess að fá fram svör um önnur eins mál og þessi. Ég bar fram í desember fyrirspurn í Sþ. í tilefni af fréttum, sem þá komu í dagblöðunum um samninga, sem ættu sér stað viðvíkjandi þessum málum. Þessi fsp. var á dagskrá, eins og lög stóðu til, og samkvæmt lögum er viðkomandi ráðherra skyldur til að svara slíkri fyrirspurn viku eftir að hún er borin fram samkvæmt þingsköpum, sem eru lög. Hæstv. ríkisstj. lét sér sæma að brjóta þessi lög, sem sé brjóta lög á Alþingi, brjóta ótvíræðar fyrirskipanir laga um, að ríkisstj. beri að svara um þessa hluti, og þessari fsp. hefur ekki verið svarað enn þá. Svo koma allt í einn í dag fréttir í báðum stjórnarblöðunum um þessi mál, og þá er gengið út frá þessari till., sem Efnahagssamvinnustofnunin sé með, eins og einhverjum sjálfsögðum, alkunnum hlut, sömu till. sem dregið var algerlega í efa að væri nokkur fótur fyrir, þegar önnur blöð fluttu þetta fyrir tæpum mánuði. Í gær, þegar rætt var hér um þýðingarmikið mál viðvíkjandi sjávarútveginum, gaf hæstv. forsrh., sem um leið er sjútvmrh., það svar, að það mætti ekki eyða dýrmætum starfstíma þingsins í að vera að ræða svona mál eins og sjávarútvegsmál eða stöðvun bátaflotans, það væri hægt fyrir þingmenn að deila á málið, þegar lausnin væri fundin. Ég veit ekki, hvort þetta á að vera lausnarorðið hjá hæstv. ríkisstj., að ríkisstj. eigi í friði að fá að gera þá samninga, sem henni þóknast, síðan láta Alþingi standa frammi fyrir gerðum staðreyndum, láta þingmenn sinna flokka standa frammi fyrir því annaðhvort að gera uppreisn í flokkunum, sem þeir eru yfirleitt mjög ófúsir á, eða þá samþykkja þvert ofan í vilja sinn gerðir ríkisstjórnarinnar, af því að þetta séu þegar orðnar staðreyndir. Ég veit ekki, hvort það er meiningin að viðhafa sömu aðferðina í þessu spursmáli núna viðvíkjandi landhelginni. En ég vil aðeins láta það koma fram, að þetta eru algerlega óviðunandi vinnubrögð, og ef þessir stjórnarflokkar, sem nú sitja að völdum, hafa þá hugmynd, að þeir séu einhverjir sérstakir lýðræðis- eða þingræðisflokkar með því að haga sér svona, þá vil ég segja þeim, að það hafa engir flokkar á Íslandi traðkað eins þingræðið undir fótum og þessir flokkar eru að gera nú með framkomu sinni gagnvart Alþingi. Ég vil svo mega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. gefi nú svör við þessu máli, viðvíkjandi því, hvort standa yfir samningar milli ríkisstj. og Breta út af löndunarbanninu í Bretlandi og friðunarlinunni hér heima, hvort það hafa komið fram till. viðvíkjandi einhverri svokallaðri lausn á þessum málum frá Efnahagssamvinnustofnuninni, hvort það liggi fyrir einhverjar yfirlýsingar frá hálfu Breta og þeirra brezku hringa, sem hafa sett bann undanfarið á okkar landanir þar í Bretlandi, án þess að það yrði okkur að nokkru tjóni, og hvort það hafi yfirleitt verið léð máls á því af hálfu einhverra fulltrúa íslenzku ríkisstj., t.d. sendiherra hennar erlendis, að það kæmi til mála, að íslenzk ríkisstj. léti Breta fara að skipta sér af því, hvers konar lög eru sett á Alþingi, hvort það væri m.ö.o. meiningin eins og í tíð danskra yfirráða hér á Íslandi að binda Alþingi eins og Danir gerðu áður með samningnum við Breta, án þess áður einu sinni að geta Alþingi tækifæri til þess að ræða þessi mál. En ég vil alveg sérstaklega leyfa mér að spyrja, hvort nokkur sendiherra Íslands hafi tekið þátt í slíkum samningum, og það veit ég að hæstv. utanrrh. ætti að geta upplýst, ef a.m.k. einhver sendiherra hefur tekið þátt í slíkum samningum með vitund ríkisstjórnarinnar. Ég álít óhjákvæmilegt, að það sé nú þegar gefin skýrsla um þessi mál, og ég held, að hæstv. forsrh. hefði vel mátt eyða dýrmætum starfstíma sínum og þingsins í að koma hér í dag. Hann hefur séð þessar fréttir í dag, hann veit um þær fsp., sem áður hafa komið fram, og ég vildi mælast til þess, fyrst hann er ekki við, að þá verði aðrir hæstv. ráðh., annaðhvort utanrrh. eða aðrir, við því að gefa upplýsingar um þetta mál, sem hér er nú búið að spyrjast fyrir um af tveimur þingmönnum og áður er búið að leggja fram löglegar fsp. um í sameinuðu þingi, án þess að svör hafi fengizt þar við.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós furðu mína á því, ef svo á að vera nú eins og í gærdag, að hæstv. ríkisstj. ætli alveg að skjóta sér hjá því að ræða við alþm. um þau mál, sem eru efst á dagskrá og vissulega ofarlega í hugum allra Íslendinga nú. Eins og hv. alþm. vita, var gerð hér á Alþingi í gær fsp. um mjög mikilvægt málefni, og hæstv. forsrh. lét sér sæma að svara með hálfgerðum skætingi, þegar hann loksins fékkst hingað upp í ræðustólinn, og nú í dag, þegar gerð er fsp. um mál, sem ekki snertir Íslendinga síður, þó að nokkuð með öðrum hætti sé, þar sem er landhelgismálið, þá virðist svo sem enginu hæstv. ráðh., þeirra sem þó eru hér staddir, ætli að svara aukateknu orði. Mér virðist, að það sé full nauðsyn á því fyrir Alþingi, að skýr svör fáist við því í fyrsta lagi, hvort hæstv. ríkisstj. standi í einhverri samningsgerð varðandi friðunarlínuna eða landhelgismálið, og í öðru lagi, hvort þau mál hafi verið eða séu á dagskrá hjá einum eða öðrum alþjóðlegum aðilum, Efnahagssamvinnustofnun Evrópu eða öðrum. Þetta eiga alþm. að fá að vita alveg ákveðið og skýlaust og þjóðin öll. Það er með engum hætti sæmandi hæstv. ráðh. að þegja um slíkt mál sem þetta. Sú friðunarlína, sem ákveðin var á sínum tíma 4 sjómílur, er að sjálfsögðu byggð á löggjöfinni um vísindalega friðun landgrunnsins, og með þeirri löggjöf var svo til ætlazt, að hægt væri innan ramma hennar að ákveða friðunarlínuna hverju sinni eftir því, sem möguleikar væru á, og alls ekki ætlunin að slá henni fastri um aldur og ævi miðað við 4 sjómílur. Ég held, að meginþorri þjóðarinnar liti þannig á, að okkur sé lífsnauðsyn að nota hvert tækifæri til þess að færa friðunarlínuna út, og það sé þess vegna með öllu óverjandi, ef nokkur ádráttur er gefinn eða nokkrir samningar gerðir um að binda þessa linn við 4 sjómílur, eins og nú er gert.



Ég vil ekki trúa því enn þá, að hæstv. ríkisstj. gefi engin svör um þetta mál. Það eru óvenjulega vel setnir ráðherrastólarnir í dag, það eru fjórir ráðherrar hér viðstaddir, það vantar aðeins tvo, það er óvenjulegt, og þetta mál er þess eðlis, að það getur ekki verið, að þeir tveir ráðherrar, sem fjarverandi eru, sitji inni með alla vitneskjuna um þetta mái. Þetta mál er þess eðlis, að hæstv. ríkisstj. hlýtur öll að hafa um það fjallað, og hver einn einasti ráðherra getur þess vegna áreiðanlega gefið þingheimi einhverja vitneskju um málið. Það getur því ekki verið annað en að annaðhvort sé hér eitthvað á seyði, sem eigi að þegja um, eða það sé orðin nú upptekin stefna hjá hæstv. ríkisstj. að þegja við öllum meiri háttar málum, sem Alþingi óskar eftir að fá vitneskju um, og hvorugt er viðunandi. Tíminn, blað utanrrh., segir, að hann hafi það eftir góðum heimildum, að í þessari till. frá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu sé það efni, að brezkir togaraútgerðarmenn felli niður bann sitt gegn löndun fisks úr íslenzkum togurum, en í staðinn á Ísland að heita því að færa ekki út fiskveiðatakmörk sín úr þeim 4 mílum, sem þau eru nú. Morgunblaðið orðar þetta á óheppilegri hátt, segir ekki frá efni till., en talar í allri sinni frásögn um landhelgi Íslands og landhelgislínuna, en bæði blöðin segja frá þessu í tilefni af því, að í gær eða fyrradag hafi verið fundur með fulltrúum brezku ríkisstj. og öllum greinum fiskiðnaðarins og niðurstaðan sé sú, að Bretar hafi tilkynnt, að þeir vilji fallast á þessa lausn málsins. Þetta er það, sem við fáum út úr stjórnarblöðunum. Við erum ekki að biðja um neitt annað en að fá vitneskju um það, hver sé aðdragandi þessa máls, þessarar tillögu, sem hér er efnislega skýrt frá, og hvernig málið standi nú. Það er eingöngu vegna mikilvægis málsins, sem ég bið um þetta, og mér þætti það allalvarlegt, ef nokkuð það væri búið að gera í þessu máli, sem bindi okkur við 4 sjómílna fiskveiðilínuna, friðunarlínu, en það er áfangi, sem íslenzka þjóðin hefur látið í ljós nú þegar að hún vilji ekki una við og geti ekki unað við vegna atvinnuástands í heilum landshlutum. Ég varð undrandi í gær, þegar færzt var undan því af hæstv. forsrh. að ræða sjávarútvegsmálin, eins og þau standa í dag, og ég hefði talið fulla ástæðu til þess, að þingmenn hefðu bara einn og einn úr sætum sínum risið upp og mótmælt þeim undirtektum hæstv. forsrh. að neita að ræða um það mál. En ég er enn meira undrandi í dag, ef enginn ráðh. fæst til þess að gefa góðfúslega upplýsingar um þetta mál. Þögnin er eitt af því versta núna, af því að grunsemdir vakna um það og hafa þegar vaknað, vegna fyrri frétta líka, að eitthvað sé búið að gera í þessu máli, sem þjóðin megi ekki fá að vita um fyrr en um seinan.