Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu á þskj. 965 sem ég flyt hér við 3. umr. og lýtur að því að taka upp ákvæði 3. gr. í þeim lögum sem við höfum til umfjöllunar. Hún lýtur að því að skýra skilmerkilega hvaða þætti af eignum hinna föllnu banka er ekki ætlunin að taka undir gjaldeyrishöftin og var aldrei ætlunin að gera með frumvarpinu heldur var ætlunin að undanskilja þá þætti í þeim reglum sem Seðlabankinn gæfi út á grundvelli þeirra. Til að taka af öll tvímæli er þessi breytingartillaga flutt og þessi áskilnaður hafður í lögunum sjálfum til að vekja ekki óþarfaáhyggjur erlendra aðila sem eiga kröfur á hina föllnu banka. Þessar undanþágur lúta að reiðufé sem er á bankareikningum erlendis í erlendri mynt og að eftir sem áður verði heimilt að nýta það til greiðslu til erlendra aðila enda hefur það enga viðkomu á Íslandi eða í íslenskum efnahag. Sömuleiðis að innstæður þessara aðila í erlendri mynt í Seðlabanka Íslands verði þeim að sjálfsögðu til reiðu enda hafa þær ekki áhrif á aflandskrónurnar eða snjóhengjuna eða þau verkefni sem við er að fást innan lands. Hér var spurt um umfang þessa við 2. umr. Umfangið á innstæðum aðila í Seðlabanka Íslands er liðlega 294 milljarðar í erlendum innstæðum sem þessi undanþága nær til. Hins vegar kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að erlendar eignir búanna losa 1.700 milljarða kr., 1.700 milljarða íslenskra kr. eða sem jafngildir því og að vænta megi þess að um fimmtungur þess sé reiðufé á erlendum bankareikningum. Sú stærðargráða sem sá þáttur undanþágunnar nær til gæti þá verið um 350 milljarðar . Þessi undanþága nær til þeirra innstæðna sem eru á þessum reikningum að kvöldi 12. mars, sem er núna síðastliðins, en áframhaldandi ákvæði lúta að því erlenda reiðufé sem skapast mun á reikningum og heimildum fyrir Seðlabankann til að setja frekari reglur um framkvæmd þessarar undanþágu. Það helgast meðal annars af þeim skamma tíma sem var til að formgera hana í breytingartillögu við lagafrumvarpið. Ég vildi enn fremur nota tækifærið og svara fyrirspurnum sem fram komu varðandi gjaldeyrisforðann, bæði til að svara þeim og líka til að undirstrika að þó að efnt sé til kvöldfundar á Alþingi til að styrkja gjaldeyrishöftin er það ekki vegna þess að hér sé að skapast mikill órói á gjaldeyrismarkaðnum. Seðlabankinn hefur 1.081 milljarð í gjaldeyrisvarasjóði og er í góðum færum til þess að bregðast við þeim hræringum sem kunna að vera á honum. Af því eru 600 milljarðar hreinn forði sem kallað er, en hreinn forði er brúttóforðinn mínus þær skammtímaskuldir sem við höfum á honum. Þegar litið er hins vegar líka til langtímaskuldanna er gjaldeyrisforðinn náttúrlega einhvers staðar í kringum núllið, en það eru skuldbindingar sem ekki þarf að standa skil á nema á löngum tíma. Ég vildi að þetta kæmi fram vegna þess að spurst var fyrir um þetta við umræðuna. Ég mæli með því við þingið að breytingartillagan verði samþykkt og frumvarpið svo breytt gert að lögum á þessum fundi.

Virðulegi forseti. Við höfum fjallað um þetta mál síðan klukkan fjögur í dag en ég hef enn þá ekki fengið svar við fyrirspurn minni um hver nettógjaldeyrisvaraforðinn er. Hv. formaður fór yfir sumar af þeim upplýsingum sem komu fram í nefndinni en þessari spurningu er hins vegar enn ósvarað. Fulltrúar Seðlabankans töldu að það væru svo margar leiðir til að finna út úr því hver hann væri að ekki væri hægt að koma með neitt eitt svar núna og fannst mér það ekki mjög trúverðugt. Mér finnst heldur ekki trúverðugt, virðulegi forseti, að við séum að gera þetta í svo miklum flýti núna. Þetta er svo sannarlega ekki ný staða í þessum málum. Bæði hafa þessar gloppur verið til staðar í langan tíma og sömuleiðis hafa menn átt að geta séð fyrir stöðu gjaldeyrismála og um hana hefur meðal annars verið fjallað á opinberum vettvangi. Það er áhugavert, virðulegi forseti, ef það er þannig eins og lagt er upp með að við séum fyrst og fremst að mæta þessari hugsanlegu 7 milljarða útgreiðslu tvisvar á ári, vegna þess að við erum, miðað við þær upplýsingar sem við fengum í nefndinni á þessum skamma tíma, að taka nokkuð mikla áhættu með þessu. Í það minnsta telur sá lögfræðingur sem við höfum kannski reitt okkur hvað mest á í efnahags- og viðskiptanefnd að þessu fylgi þó nokkur áhætta varðandi skaðabótaábyrgð ríkisins. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það hversu slæm gjaldeyrishöftin eru í eðli sínu. Það liggur hins vegar fyrir að hæstv. ríkisstjórn hefur mistekist fullkomlega að afnema þau og sömuleiðis hefur hæstv. ríkisstjórn mistekist fullkomlega að koma með trúverðuga stefnu um það hvernig við ætlum að koma okkur út úr þeim. Því dýpra sem við sökkvum í gjaldeyrishöftin því erfiðara verður að koma okkur út úr þeim. Öll þau varnaðarorð sem menn hafa haft uppi í tengslum við gjaldeyrishöftin almennt og sömuleiðis stefnuleysi ríkisstjórnarinnar hvað þau varðar hafa því miður gengið eftir. Þeir sem hafa verið svartsýnastir hafa því miður haft rétt fyrir sér. Þess vegna erum við núna á þessum stað að ganga frá þessu máli. Svo ég endi hins vegar á jákvæðu nótunum verður að segjast eins og er að þær breytingar sem hv. þm. Helgi Hjörvar mælir hér fyrir eru betri en engar og bæta annars slæmt mál. En því miður, virðulegi forseti, er ekki hægt að styðja þetta mál af augljósum ástæðum og það er líka ljóst, virðulegi forseti, að því er ekki lokið. Það mun kalla á umræður í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og sömuleiðis í þinginu um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og fullkomið getuleysi við að afnema gjaldeyrishöftin.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér í kvöld og nótt er í reynd afskaplega dapurlegt dæmi um það þegar fólk með sameiginlega hagsmuni vinnur ekki saman. Nokkrir aðilar fara fyrir hönd jöklabréfaeigenda en það eru þeir sem dældu inn peningum til Íslands í góðærinu og héldu við genginu og ollu miklu fjöri. Þeir eigendur hafa hag af því að íslenskt atvinnulíf gangi vel, þannig að þeir geti fengið greitt. Kröfuhafar föllnu bankanna sömuleiðis, þeir eru aðallega þrír. En svo virðist vera að þessir aðilar hugsi hver um sig: Ég ætla að reyna að sleppa út á meðan hinir komast ekki. Síðan hefur hæstv. ríkisstjórn sem búin er að halda upp á þriggja ára afmæli sitt, verið sofandi á verðinum í þessu. Þetta lá fyrir fyrir löngu síðan og auðvitað átti að semja við þessa kröfuhafa og segja við þá: Þið hafið hagsmuni af því að íslenskt atvinnulíf gangi. Annars fáið þið aldrei greitt eða mjög hægt. Þetta átti að gera fyrir löngu síðan. Mér skilst að í kvöld hafi verið samið um eitthvað við einhverja kröfuhafa um að milda reglurnar. Loksins, loksins eru menn sestir að samningaborði í stuttan tíma í efnahags- og viðskiptanefnd, ég þekki það ekki, ég er ekki í nefndinni. En þetta er eitthvað sem menn áttu að leggja áherslu á fyrir löngu síðan og segja við þessa aðila: Þið hafið hag af því að íslenskt atvinnulíf geti greitt ykkur og þið eigið að standa með okkur í því að finna lausnir og vinna að lausnum sem leysa sameiginlegan vanda okkar. Það hefur því miður ekki tekist, en það má vel vera að það takist héðan í frá. Það verður að koma þessum aðilum í skilning um að hagsmunir þeirra og hagsmunir íslensks atvinnulífs fara saman.

Herra forseti. Þessi umræða um gjaldeyrishöftin og nýjar og hertar reglur um þau efni hlýtur að kalla á að við ræðum í þinginu stöðu efnahagsmála í víðara samhengi og raunhæfa möguleika okkar á að afnema höftin á næstu missirum eins og stefnt hefur verið að. Í umræðunni hefur meðal annars verið dregið fram að afgangur af viðskiptum við útlönd rétt stendur undir þeim lánum sem höfum þegar ákveðið að taka til að byggja upp einhvern forða og að öðru leyti hvíla á íslensku efnahagslífi. Þegar sú staða blasir við okkur að afgangurinn sé rétt um 100 milljarðar, rétt rúmlega það sem við þurfum að greiða í vexti af erlendum lánum, er líka mikilvægt að hafa í huga að það er staðan þegar miðin á Íslandi eru sérstaklega gjöful, þegar verðið á erlendum mörkuðum er hátt, þegar verðið sem fæst fyrir álið er líka hátt og við sjáum metfjölda erlendra ferðamanna á Íslandi. Þegar öll ytri skilyrði eru okkur hvað hagfelldust eigum við rétt svo fyrir afborgunum af þeim lánum sem hér hafa verið tekin í íslensku efnahagslífi þannig að við séum réttu megin við núllið. Þá bætist við að í þessari umræðu horfumst við í augu við mörg hundruð milljarða af íslenskum krónum sem vilja leggja á flótta og við erum sífellt að herða reglurnar. Nú koma menn í annað skiptið á einungis fimm eða sex mánuðum og segja: Hérna er það sem þarf að gera til að við náum endanlega utan um vandann. Þetta er það sama og var sagt síðast í september. Í millitíðinni hefur manni ekki vaxið trú á að við værum yfir höfuð að ná utan um vandann og enn síður að ríkisstjórnin væri að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að efla trú á íslensku atvinnulífi. Þvert á móti hefur tafist að hér kæmi fram frumvarp um nýja skipan laga um stjórn fiskveiða. Nýjustu fréttir frá ríkisstjórninni eru þær að það eigi að fækka virkjanakostum í nýtingarflokki, draga úr þeim, og um nýliðna helgi lét forsætisráðherra þau orð falla að gjaldmiðillinn okkar væri í raun og veru ónothæfur. Þetta leggst allt á einn veg. Ríkisstjórnin virðist fullkomlega ófær um að leysa það grundvallarverkefni sitt að efla trú og auka traust á efnahagslífinu. Hér hef ég ekki nefnt hinn alvarlega vanda sem er sá að ríkissjóður er að sjálfsögðu rekinn með gríðarlegum halla sem er frumforsenda þess að gjaldmiðillinn geti sótt sér einhvern nýjan styrk. Á síðasta ári vantaði í hverja einustu viku heilan milljarð til að við ættum fyrir útgjöldum. Það sýnir rekstrarjöfnuðurinn. Í hverri viku vantaði að meðaltali milljarð í ríkiskassann til að eiga fyrir reikningunum sem þangað bárust.  
             Ríkisstjórnin hefur valið þann kost að