Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við umr. um tekjuskattsfrv. ríkisstj. í gærkvöld vefengdi hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, að rétt væri haft eftir þegar ég sagði að hækkun kauptaxta frá 1979 til 1980 hefði numið 51%, en atvinnutekjur á mann hefðu hækkað um 53% eða svo. Bar ég Björn Björnsson hjá Kjararannsóknarnefnd fyrir þessu og hefur hann í samtali við mig í dag staðfest að það sé rétt að meðalhækkun kauptaxta milli áranna 1979 og 1980 nemi 51%. Á hinn bóginn vildi hann ekki meta hversu mikil hækkun atvinnuteknanna hefði verið í reynd. Er það rétt, að varðandi það atriði var misskilningur okkar á milli. Bið ég hann afsökunar á því. Á hinn bóginn liggur fyrir að hækkun kauptaxta frá árinu 1979 til 1980 hefur verið þessi eða þar um bil: Hjá verkamönnum 52%, iðnaðarmönnum 52.2% og verslunarmönnum 52.3%, um 41.5% hjá verkakonum og 48.4% hjá opinberum starfsmönnum. Búast má við að atvinnutekjur á mann hafi hækkað verulega miklu meira hjá sjómönnum frá árinu 1979 til ársins 1980 og kemur þar hvort tveggja til, að farmannaverkfall var á árinu 1979 mjög langt og í annan stað voru aflabrögð mun meiri á s. l. ári en 1979 þótt fiskverð hafi ekki fylgt hækkun kauptaxta. Það er vafalaust að fulltrúar ríkisvaldsins hafa að þessu leyti sýnt vilja sinn í verki til þess að halla á hlut sjómanna. Ef farið er aftur til ársins 1978 kemur í ljós að kauptaxti verkamanna hækkaði ekki nema um 43% milli áranna 1978 og 1979, en atvinnutekjur þeirra hækkuðu á hinn bóginn um 49% á mann. Veldur þar mestu vinnutímabreyting og að í vaxandi mæli var farið að beita launahvetjandi kerfum í atvinnurekstrinum. Ég þarf ekki að segja hv. þm. frá því, að vitaskuld hafa sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum og hinir ýmsu hagfræðingar reynt að gera sér grein fyrir því, hversu atvinnutekjur í heild hafi hækkað frá árinu 1979 til 1980. Inni í kerfinu er nú mjög mikið talað um að þessi hækkun sé í kringum 55%. Ef það reynist rétt er vafalaust að atvinnutekjur á mann hafa ekki hækkað um minna en 53% frá 1979 til 1980 og kannske nær 54%. Ef heildaratvinnutekjur á mann eru þær sömu og hækkun kauptaxta, eða 51%, ber það vott um meiri samdrátt en viðurkenndur hefur verið og verri lífskjör á s. l. ári en opinberar skýrslur herma, en samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 hækkaði vísitala framfærslukostnaðar um 58.5% milli áranna 1979 og 1980. Mönnum kann að þykja þessi talnaleikur nokkuð langur, en ástæðan er sú, að umrætt frv. ríkisstj. á að fela í sér fyrirheit um að við það verði staðið að skattar verði lækkaðir sem svarar 1.5% í kaupmætti. Með því að ýmsar tölur í þessu skattafrv. eru miðaðar við skattgjaldsvísitölu 145 og með því að ríkisstj. fæst ekki til að leggja að öðru leyti til grundvallar hærri meðaltalshækkun launatekna en 51% liggur fyrir að verið er að fara á bak við launamenn í landinu og gera þeim að greiða hærri skatta en opinberlega er viðurkennt. Aðeins skekkjan milli 51 og 53% þýðir um 2 milljarða gkr. í auknar tekjur fyrir ríkissjóð, sem þá um leið eru teknar frá launþegum í landinu. Ég þykist geta sýnt fram á að af þeim 9 milljörðum gkr., sem ríkisstj. þykist vilja rétta launþegum, hefur hún með talnaleik tekið rúma 5 milljarða gkr, aftur. Það er töluvert fé. Það er út af fyrir sig að menn eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, reyni að bera blak af ríkisstj. og hjálpa henni í skattaáþjáninni, bæði á s. l. ári og á þessu ári líka. En hitt er varla verjandi fyrir mann í hans stöðu að reyna að halda uppi blekkingum um það, hversu miklar hækkanir urðu á taxtakaupi verkamanna á s. l. ári og atvinnutekjum þeirra. Sú tala getur undir engum kringumstæðum legið undir tölunni 53. Ef hann hefur uppi aðrar tölur í því sambandi talar hann gegn betri vitund eða þá af fákunnáttu. Ég þekki engan þann mann, sem hefur reynt að gera sér grein fyrir skattalagabreytingunum í heild, sem heldur því fram, að í þeim felist meiri eftirgjöf en sem svarar 0.5%. Ég er raunar þeirrar skoðunar sjálfur, að miðað við þjóðhagsáætlun ríkisstj. sé þessi tala enn lægri. Það gefur auga leið, að í 60% verðbólgu er kjarabót á bilinu 0–0.5% ekki merkjanleg. Þetta skattafrv. felur þess vegna ekki í sér neina leiðréttingu fyrir launþega. Til þess er þessi breyting allt of óveruleg og kemur of seint til skila, eða öll á síðari hluta ársins. Á hinn bóginn var kjaraskerðingin 7% umfram samninga 1. mars s. l. og veldur því m. a. að fyrirframgreiðsla skatta er tilfinnanlegri en ella. Það liggur fyrir. Því er ekki hægt að neita. Og einn þeirra manna, sem innsigluðu þá gerð, var formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson.



Herra forseti. Örstutt athugasemd. Mér varð það á að gera stutta athugasemd við ræðu hv. 8. landsk. þm., Halldórs Blöndals, í gær. Ágreiningur okkar var sá, að hann hafði eftir starfsmanni Kjararannsóknarnefndar ranga tölu. Það voru annars vegar tölur um hækkun taxtakaups og svo kaupmátt ráðstöfunartekna. Hv. 8. landsk. hefur nú beðist afsökunar á ummælum sínum sem ollu hér miklum geðshræringum í gær. Ég lýsti því yfir að það væru ein 50 atriði í ræðu hans röng. Hefði ég gert athugasemdir við fleiri atriði hefði hann 50 sinnum þurft að biðjast afsökunar. En hann er maður að meiri.



Herra forseti. Þessi málflutningur hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar er furðulegur. Ég hélt að hann væri kjörinn til þess, að vísu kannske ekki á Alþingi, heldur í sínu félagi sem hann er formaður fyrir, að reyna að gæta hagsmuna hins vinnandi fólks í þessu landi. Nú hefur hv. þm. Halldór Blöndal bent á og fengið staðfest af Kjararannsóknarnefnd, þó svo að hin raunverulega tala í síðari tilvikinu hafi ekki verið nefnd, að hækkun atvinnutekna 1979 til 1981 sé verulega meiri en hækkun kauptaxta á sama tímabili. Þetta merkir að skattalagabreytingar, sem miðaðar eru við hækkun á kauptöxtum, hljóta að þýða það, vegna þess að atvinnutekjur hafa hækkað meira, að meira sé tekið af launafólkinu í skatta en látið er í veðri vaka. Það er alveg furðulegt að formaður Verkamannasambands Íslands skuli vera að gera sér leik að því að snúa út úr þessum staðreyndum. Ég er hræddur um, herra forseti, að það hefði ekki gerst á árunum áður að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og aðrir launþegaforingjar hefðu látið það henda sig að ganga á fund þáv. fjmrh., hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens, sitja með honum einn fund og samþykkja að fundinum loknum þá niðurstöðu hæstv. fjmrh., að um verulega skattalækkun væri að ræða fyrir launþega, án þess að gera minnstu tilraun til að afla sér sjálfir frétta af því með t. d. viðræðum við sérfræðinga Alþýðusambands Íslands eða kauplagsnefndar, hvort þessir útreikningar hæstv. fjmrh. væru reistir á réttum grundvelli. Nú hefur hv. þm. Halldór Blöndal sýnt og sannað hér og fengið staðfest að útreikningar hæstv. fjmrh. eru ekki réttir að því leytinu til, að skattalækkunin er þar miðuð við hækkun kauptaxta milli áranna, sem er minni en hækkun atvinnutekna. Þar af leiðandi hlýtur það að fela í sér allverulega breytingu til óhagræðis í skattlagningu fyrir almenna launþega. En það er e. t. v. eitt af mörgu sem kemur manni nú á óvart, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson og aðrir hans nótar eru nú allt í einu orðnir þögul vitni. Þeir eru nú allt í einu orðnir þau þögulu vitni sem aldrei og hvergi þurfa að taka til máls, ef hagsmunir launþega eru í húfi, og láta það henda sig að koma upp í ræðustól, eins og hv. þm. gerði áðan, til þess að snúa út úr upplýsingum, sem eru tölulega staðfestar, til að reyna að varpa ryki í augu almennings í þessu landi þegar sannarlega er verið að láta í veðri vaka að skattalagabreytingar, sem gerðar eru og hafa að vísu jákvæð áhrif fyrir fólk, séu meira virði en raun ber vitni. Ég hef áður sagt það úr þessum ræðustól, að það er orðið hlutverk verkalýðsforingja Alþb. að tala með rödd Jakobs þó svo að hendurnar séu hendur Esaús. Framkoma hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar áðan sannar þetta.



Herra forseti. Það vakti athygli í sambandi við ummæli hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar áðan um hversu miklar atvinnutekjurnar hefðu orðið á s. l. ári, að hann batt sig við töluna 51, enda þótt fyrir liggi að hækkanir á kauptaxta hjá þeim atvinnustéttum, sem eru innan Alþýðusambands Íslands, liggja yfirleitt allar rétt um 52 og upp í 52.5% og jafnvel enn hærra. Þeir menn, sem fyrir hönd Alþýðusambands Íslands og þeirra launþega, sem eru innan þeirra samtaka, sömdu við ríkisstj. varðandi þær skattalagabreytingar, sem frv. um tekjuskattinn gerir ráð fyrir, hafa því ekki staðið sig, þeir hafa brugðist og sætt sig við lægri tölu en jafnvel hækkun kauptaxtanna hlaut að gera að algerri lágmarkstölu.



Þessari umr. er lokið. Ég féllst á að gera undantekningu svo að menn fengju hér borið af sér sakir og gert grein fyrir atkv. sínu. Því er fullnægt og fyrir tekið fyrsta dagskrármál.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 508 um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 94 1933, um tékka. Þetta er nál. fjh.- og viðskn. sem hefur fjallað um frv. Á fund n. komu Þórður B. Sigurðsson, forstöðumaður Reiknistofu bankanna, og Björn Líndal, frá viðskrn. N. er sammála um að mæla með að frv. verði samþykkt. Hér er um býsna nauðsynlegt mál að ræða. Vélakostur banka og sparisjóða hefur tekið verulegum breytingum á síðustu árum. Nú er farið að senda allar upplýsingar í gegnum síma með þar til gerðum tækjum og farið að vinna mikið af bókhaldi bankastofnana í Reiknistofu bankanna sem staðsett er í Kópavogi. En lögin eru frá 1933. Þess vegna er ekki óeðlilegt að breytingarnar, sem hafa komið til nú á síðustu árum, krefjist að þessi lög þurfi að endurskoða á ýmsan hátt. En sem sagt: Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 154.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 506 um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og mæli fyrir hönd meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir meiri hl. hennar með því, að það verði samþykkt, og er það í samræmi við afgreiðslu fjárlaga. Undir nál. skrifa Halldór Ásgrímsson, Ingólfur Guðnason, Guðmundur J. Guðmundsson og Sighvatur Björgvinsson.



Herra forseti. Nefndarmenn Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. eru andvígir þessu frv. Eins og fram kom hjá frsm. meiri hl. n., stjórnarsinna og litla stjórnarandstöðuflokksins, Alþfl., er þeim umhugað um að halda áfram þessum rangláta skatti, sameiginlegu afkvæmi þeirra, sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem vinstri stjórnin setti á haustið 1978 eftir að sú stjórn var mynduð. Sjálfstfl. lýsti þá yfir andstöðu sinni við þessa skattlagningu og í þau skipti, sem þessi skattlagning hefur verið endurnýjuð, hefur Sjálfstfl. lýst yfir andstöðu sinni. Því kemur mér það mjög á óvart að sjá þetta frv. flutt sem stjfrv., að hæstv. þrír ráðh., sem sæti eiga í þessari ríkisstj., voru einhuga um að mótmæla þessum skatti haustið 1978 og 1979 og tóku ekkert minna upp í sig en við hinir um ranglæti þessa skatts. Mér væri töluverð forvitni að heyra, sérstaklega af því að tveir þeirra eru nú hér inni í þd., hvað hafi breytt afstöðu þeirra til þessarar skattlagningar, hvort þeir hafi sannfærst um að hér væri um sanngjarnan og réttlátan skatt að ræða, sem þeir töldu vera mjög ranglátan haustið 1978, eða hvaða ástæður liggi til grundvallar þeim skoðanaskiptum sem virðast eiga sér stað ef rétt er að þetta frv. sé frv. ríkisstj. í heild. Þetta er ekta vinstri skattur, enda getur Alþfl. ekki slitið sig frá þessum skatti. Það sést á því, að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hengir sig utan á stjórnarliðið, Framsfl. og Alþb., til þess að fá að vera með í því að framlengja enn einu sinni þennan skatt og gera verslun og viðskiptum í landinu áframhaldandi bölvun. Þetta er í framhaldi þeirrar stefnu sem vinstri stjórnin tók upp með því að hækka eignarskatta yfir 50% ofan á þessa sérsköttun á ýmsum sviðum. Eignarsköttunum er haldið áfram alveg óbreyttum af þessari stjórn, enda alveg dæmigerðir vinstristjórnarskattar. Það er furða að Alþfl., sem telur sig stjórnarandstöðuflokk, sem telur að ríkisstj. leggi allt of háa skatta á samfélagið, skuli standa að slíkri skattlagningu. Ekki verða þessir skattar greiddir af þeim sem byggja eða eiga verslunar- og skrifstofuhúsnæði nema leggja það með einhverju móti á reksturinn. Í reynd verða það því viðskiptamennirnir sem verða undir þessu að standa þegar til lengdar lætur. Þetta er því ein skattlagningin á almenning til viðbótar við allar skattlagningar sem fyrir eru. Það þýðir svo lítið að koma hér upp í ræðustól öðru hvoru og berja sér á brjóst og segja að skattarnir séu orðnir allt of háir í þessu þjóðfélagi og það verði að gera sérstakar ráðstafanir til að lækka þá, en hengja sig svo alltaf þegar tækifæri gefst utan á skattpíningarflokka eins og Alþb. og Framsfl. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt, erum við fulltrúar Sjálfstfl. í n. andvígir þessari sérstöku skattlagningu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, eins og við vorum þegar þetta frv. var fyrst lagt fram. Það skýtur nokkuð skökku við hvað snertir Framsfl. þegar hann er að tala um hvað erfitt sé um verslun og viðskipti víða úti um land. Er ein leiðin til að auka og efla uppbyggingu verslunar úti á landi að bæta alltaf við nýjum sköttum á þessa atvinnugrein? Hvað er þessi flokkur að fara? Veit hann ekkert hvað hann er að fara - eða eru þetta sömu blekkingarnar og alltaf eru viðhafðar? Það vantar ekki, þegar verið er að tala um viðskipti, áhuga á að verði að jafna hér kjörin á milli byggða. Ég sé ekki annað en það eigi að leggja alveg jafnt þessa skatta á úti á landi og á Reykjavíkursvæðinu. Í þessu tilfelli þykir framsóknarmönnum þetta ágætt og sér í lagi hafa þeir forgöngu um að mæla með þessum skapnaði með því að senda einn sinna manna hingað í ræðustól. Ég tel þetta frv. alfarið vera ranglátt, alveg eins nú og haustið 1978, og legg því til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það sem síðasti ræðumaður, hv. 1. þm. Vestf., sagði í ræðu sinni áðan þegar hann gerði grein fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. En ég vil bæta nokkrum orðum við og gera sérstaklega grein fyrir því hér, hvað þessi skattur er mikill þyrnir í augum sveitarfélaganna í landinu. Ástæðan fyrir því er sú, að þegar grundvallarbreyting var gerð á skattkerfinu fyrir allmörgum árum var reynt að móta heildarstefnu um hverjir skyldu vera skattstofnar ríkis og hverjir skyldu vera skattstofnar sveitarfélaga. Þá var sú stefna mörkuð í grófum dráttum, að fasteignirnar í hverju sveitarfélagi fyrir sig skyldu vera skattstofn sem sveitarfélögin tækju skatta af. Þess vegna var fasteignasköttum nokkuð breytt og þeir hækkaðir og það jafnvel svo að sumum hefur þótt nóg um. Síðan hefur það hins vegar gerst, að ríkið hefur æ ofan í æ höggvið í þennan knérunn, bæði með því að hækka eignarskatta, en grundvöllur eignarskatta er að sjálfsögðu í mjög ríkum mæli fasteignir, og svo með því að leggja þennan sérstaka skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem leggst á sama skattstofn og fasteignagjöld sveitarfélaganna og eignarskatturinn, þ. e. miðað er við fasteignamatsverð í árslok 1980, eins og er um að ræða í þessu tilviki. Þessi sérstaki eignarskattur er 1.4% af skattstofninum, þ. e. 1.4% af fasteignamatsverði viðkomandi eignar, og er þar með orðinn allnokkru hærri en fasteignaskatturinn sem sveitarfélögin innheimta af sömu eignum. Fasteignaskattur sveitarfélaga er 1% af fasteignamatsverði atvinnuhúsnæðis og getur hæst farið upp í 1.25%, en þessi sérstaki skattur er 1.4% af skattstofninum. Þessi sérstaki skattur er því hærri en fasteignaskatturinn sem lagður er á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, og hann er orðinn allstór hluti af þeim heildarsköttum sem innheimtir eru af fasteignum. Ég hef ekki tölu um hverju þessi skattur nam á árinu 1980, en á árinu 1979 nam þessi skattur hér í Reykjavík 22% af öllum fasteignasköttum sem innheimtir voru í Reykjavík, bæði af verslunar- og skrifstofuhúsnæði og íbúðarhúsnæði. Af þessum tölum má sjá hvað þessi skattur er orðinn mikill hluti af þeim skatttekjum sem sveitarfélögunum raunverulega voru ætlaðar þegar lögin um tekjustofna sveitarfélaga voru sett. Þessi skattur var upphaflega hugsaður sem bráðabirgðaskattur, en hann birtist hér í sama líki ár eftir ár og er framlengdur nú enn einu sinni. Borgarstjórn Reykjavíkur hefur fjallað um þennan skatt. Ég vil sérstaklega gera grein fyrir því hér, að borgarstjórn Reykjavíkur hefur samhljóða skorað á Alþingi að framlengja ekki þennan skatt og fella frv. sem um þennan skatt koma hér á þing. Um þetta voru allir flokkar sammála. Það sýnir glöggt hversu alvarlegum augum sveitarstjórnarmenn líta á þann skatt sem hér um ræðir. Það er eitt atriði enn, sem sérstaklega snertir Reykjavík, sem ég vildi gera grein fyrir í þessu sambandi, en það er að fasteignamatið hefur hækkað mjög mikið hér í Reykjavík og það sérstaklega á ákveðnum svæðum, t. d. í miðborg Reykjavíkur. Fasteignamatið hefur hækkað svo mikið að skattheimta af eignum hér, bæði í formi fasteignaskatta, í formi eignarskatta og í formi þessa sérstaka skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, er verulega farin að hamla gegn notkun húsnæðis í miðborg Reykjavíkur. Það eru ekki nema ákveðnar tegundir atvinnurekstrar sem raunverulega standa orðið undir því að greiða þennan háa skatt hér í miðborginni. Það dregur úr því sem borgaryfirvöld stefna að, þ. e. að gera notkun húsnæðis hér fjölbreyttara, koma upp fjölbreyttara atvinnulífi og fjölbreyttara mannlífi í miðborginni. Með hinni gegndarlausu skattheimtu á þessar eignir er nú svo komið, að það er ekki nema ákveðin tegund rekstrar sem stendur raunverulega undir því að greiða slíka skatta, og þess vegna hamlar þetta gegn þeirri stefnu, sem borgarstjórn Reykjavíkur hefur haft, að reyna að auka fjölbreytnina í miðborg Reykjavíkur. Ég efast ekkert um að hið sama eigi við t. d. í miðbæ Akureyrar og annars staðar þar sem slíkir þéttbýliskjarnar hafa myndast. Þess vegna er ég eindregið andvígur því, að þetta frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði samþykkt, og mun greiða atkvæði gegn frv. hér.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. hefur nú tekið af mér ómakið að benda á afstöðu borgarstjórnar Reykjavíkur til þessa máls, enda erum við báðir borgarfulltrúar og tókum þátt í að móta þá afstöðu sem þar var einróma samþykkt. Ég vil þó, úr því að ég var búinn að kveðja mér hljóðs, mótmæla þessu frv. og þessari skattheimtu og tel að eigendur verslunar- og skrifstofuhúsnæðis verði að fylgjast vel með afstöðu stjórnmálaflokkanna til skattlagningar sem þessarar. Það má bæta því við, að ég tel að fólkið í landinu verði að fylgjast með málflutningi og afstöðu flokkanna og einstakra þm. til skattlagningar almennt og þá sérstaklega sköttum sem þessum, því að mínu mati og margra annarra - það hefur komið hér fram í umr. - eru skattar af þessu tagi á eignir manna eignaupptaka í stærri og stærri áföngum. Það hefur greinilega komið fram í málflutningi um þennan skatt, að fólkið í landinu á ekki talsmenn gegn þessari skattlagningu í neinum öðrum stjórnmálaflokki en Sjálfstfl. Sjálfstfl. er eini flokkurinn sem virðist hafa nokkurn áhuga á því að gæta hagsmuna fólksins gagnvart skattlagningu. Það þýðir að hinir flokkarnir gæta hagsmuna og buddu ríkissjóðs og fjmrh. Ég held að það væri ástæða til að draga athygli að þessari staðreynd. Við sjálfstæðismenn erum ekki nógu margir á Alþingi til að geta breytt hér nokkru um að þessu sinni. Það verður fólk líka að hafa í huga. Því verður fólk líka að átta sig á. Hópurinn er því miður of lítill til þess. Ég skal nú ljúka máli mínu. Ég sé að forseti vill ekki málalengingar. En ég vil ítreka það, að fólkið, sem þegar er að sligast undan skattpíningu á sem flestum sviðum, átti sig á því, hvar talsmenn þess á Alþingi eru og að það virðist ekki eiga vini í neinum öðrum stjórnmálaflokki en Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég vek athygli á því, að þegar þetta mál var til umr. í sambandi við stefnuræðu forsrh. hinn 23. okt. kom það fram í máli hæstv. sjútvrh., formanns Framsfl., að innan ríkisstj. væru uppi umræður um það, hvort ekki væri rétt að leggja niður skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hann komst svo að orði, með leyfi herra forseta: „Staða ríkissjóðs skapar einnig möguleika til endurskoðunar á skattalögum. Í því sambandi leggjum við framsóknarmenn mikla áherslu á niðurfellingu nýbyggingagjalds, eins og ráð er fyrir gert og fullt samkomulag um. Við teljum einnig skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði vafasamari nú þar sem dregið hefur úr þenslu á því sviði og upphaflegum markmiðum með honum því náð. Við teljum nauðsynlegt að endurskoða álagningu eignarskatts, einkum einstaklinga.“ Síðar segir hann um þær breytingar sem hann telur almennt nauðsynlegt að gera á skattalögum: „Um þetta allt hefur verið rætt í ríkisstj. og menn þar sammála um slíka endurskoðun, enda er hún komin í gang, og vænti ég þess, að árangur sjáist fljótlega.“ Við sjáum á því frv., sem hér liggur fyrir, að Framsfl. hefur lent í minni hl. í ríkisstj. í þessu máli. Eins og endranær hefur Alþb. snúist öndvert gegn öllum þeim málum sem snerta verslun í landinu, enda er Alþb. í eðli sínu fjandsamlegt verslun. Á þeim tíma sem hæstv. félmrh. var ritstjóri Þjóðviljans, var algengt að lesa þar alls konar upphrópanir um að þeir menn, sem ynnu við verslunar- og skrifstofustörf, væru verri en aðrir menn, og þar var einnig um það talað að verslunar- og skrifstofufólk væri annars flokks launþegar. Þannig andaði frá hæstv. félmrh. til þessa fólks meðan hann var ritstjóri Þjóðviljans, og það kemur einnig fram í því frv. sem hér liggur fyrir, að hann er jafnandsnúinn þessum atvinnuvegi og áður. Ég þarf ekki að rifja það upp, að við fasteignamatið í ár hækkaði atvinnuhúsnæði minna en venjulegt íbúðarhúsnæði. Ég hygg að atvinnuhúsnæði hafi hækkað um 45%, en venjulegt íbúðarhúsnæði um 50% eða svo hér í Reykjavík. Það sýnir okkur að verð á fasteignum til atvinnurekstrar hefur dregist aftur úr öðru fasteignaverði. Á þessu getur ekki verið nema sú eina skýring, að menn sjái sér ekki sama hag og áður í því að eiga atvinnuhúsnæði. Það hefur raunar ekki aðeins komið fram í máli formanns Framsfl., heldur einnig í ummælum hæstv. viðskrh. Tómasar Árnasonar, að þessi skattur, sem hér um ræðir, sé ranglátur, hafi hann einhvern tíma hafa einhvern tilgang sé sá tími liðinn og nú sé þess vegna kominn tími til að leggja hann niður. Það yrðu mér mikil vonbrigði ef samflokksmenn mínir í ríkisstj. ætla að standa að því með Alþb.-mönnum að knýja á um að þessi skattur haldi áfram. Í lengstu lög geri ég mér vonir um að sjálfstæðismennirnir í ríkisstj. reyni heldur að rétta framsóknarmönnum hjálparhönd með því að afnema þennan óskapnað sem í grundvallaratriðum stangast á við skoðanir og hugsjónir Sjálfstfl. eins og sú mikla hækkun eignarskattsins sem oft hefur verið rædd. Ég vil skjóta því inn í og vil gjarnan spyrja frsm. meiri hl. í því sambandi: Ég geri mér ekki alveg ljóst, hvort þessi skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði leggst á pylsuvagna, og væri fróðlegt að fá um það upplýsingar. En mér hefur virst að það geti verið góður „Bisness“ að eiga pylsuvagn og kannske rétt að skattleggja þvílíka vagna líka fyrst á annað borð er verið að fara út í þetta. Svo vil ég að síðustu aðeins láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa skilning á því að einkaframtakið þurfi líka á skrifstofuhúsnæði að halda eins og ríkisbáknið hefur verið þanið út, eins og fjölgað hefur í stjórnarráðinu, eins og margar skrifstofur einkaaðila hafa verið teknar í þjónustu hins opinbera til þess að gefa út álitsgerðir um eitt og annað.



Herra forseti. Í gær var gert hlé á þingfundum. Það voru settar eins konar löngu frímínútur og þingheimur sendur niður á Hótel Sögu til að hlýða á boðskap erkibiskups í peningamálum Íslendinga, Jóhannesar Nordals. Þetta mun vera árlegt „ritual“. Það, sem var þar skemmtilegast, var að heyra gömlu viðreisnarklíkuna rifja upp gamla góða daga og bera saman árangurinn af hagstjórn viðreisnar í tíu ár, samstjórn Alþfl. og Sjálfstfl., í samanburði við þau ósköp sem yfir hafa dunið á þessum áratug framsóknaróðaverðbólgunnar. En skemmtilegasta uppákoman á þessari samkomu var að heyra bankastjóra Landsbankans, Jónas Haralz, lýsa sjálfum sér þar sem fulltrúa smælingjanna. En þar með er ég kominn að ræðu hv. 3. þm. Reykv., Alberts Guðmundssonar. Hann kom hér í pontu áðan og sagði að það væri eins og fólkið ætti yfirleitt enga fulltrúa nema þá helst í Sjálfstfl., þeir væru fulltrúar smælingjanna. Er þó hér um að ræða frv. til l. um áframhald skattlagningu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem m. a. hv. þm. Albert Guðmundsson er að mótmæla ásamt fleiri mönnum sem sæti eiga í borgarstjórn Reykjavíkur. Þetta frv. væri ekki hér á dagskrá og yrði hér aldrei samþykkt ef ekki væri fyrir þá staðreynd, að það er fram borið af ríkisstj. þar sem eiga aðild a. m. k. þrír sjálfstæðismenn. Ég verð þess vegna að skilja þessa yfirlýsingu hv. þm. á þá lund, að „guðfaðir ríkisstjórnarinnar“ sé nú að afneita þessum þremur hæstv. ráðh. og telji þá ekki lengur í hópi sjálfstæðismanna. Ég vil taka það fram að ég er eindregið andvígur þessu frv. og mun greiða atkvæði á móti því. Að vísu tel ég réttlætanlegt við vissar kringumstæður að beita slíkum ráðum, þá um takmarkaðan tíma, ef það vakir beinlínis fyrir mönnum að draga úr óeðlilegri steinsteypufjárfestingu. Ef sú fjárfesting hefur verið óhófleg um skeið getur verið réttlætanlegt að grípa til þeirra ráða um skamman tíma. Nú hefur þessi skattur verið í gildi á þriðja ár. Hann hefur þegar haft umtalsverð áhrif, en er nú orðinn of íþyngjandi, eins og fram hefur komið, enda er svo á málum haldið yfirleitt að afkoma atvinnuvega, hvort heldur er í framleiðslu eða verslun, er með þeim hætti að það er ekki einungis hagsmunamál viðkomandi atvinnurekstrar, heldur þjóðarinnar allrar, þar með talið launþega sem auðvitað verða endanlega að bera kostnaðinn af þessu, að þessi sérstaka skattlagning verði afnumin. Að því er varðar framsóknarmenn vil ég rétt einu sinni rifja það upp fyrir þeim, að nú að undanförnu hafa forsvarsmenn kaupfélaganna og Samb. ísl. samvinnufélaga ítrekað skorað á ríkisstj. að gæta betur hagsmuna atvinnulífsins í landinu. Það er ástæða til að rifja t. d. upp samþykkt sem gerð var á svæðisfundi samvinnuhreyfingarinnar á Suðurlandi er haldinn var að Hvoli 21. mars. Þar segir, með leyfi forseta: „Fundurinn bendir á að atvinnufyrirtækin geta ekki staðið undir þeim fjármagnskostnaði sem verðbólguvextirnir hafa í för með sér, enda eru fjölmörg verslunar- og iðnfyrirtæki í landinu algjörlega komin í þrot með rekstrarfé og rekstrargrundvöllur brostinn og þar með er atvinnuöryggi fjölda fólks stefnt í hættu. Fundurinn skorar á ríkisstj., Alþingi og aðra, sem hlut eiga að máli, að taka höndum saman til þess að búa þessum atvinnu- og þjónustufyrirtækjum viðunandi rekstrargrundvöll.“ Þetta varðar m. a. það mál sem hér er á dagskrá. Varðandi þá fullyrðingu, að Sjálfstfl. sé sérstakur fulltrúi þeirrar stefnu að draga úr miðstjórnarvaldi og útþenslu hins opinbera geira með sívaxandi skattlagningu, vil ég einfaldlega með vísun til staðreynda mótmæla því, vegna þess að það liggur ljóst fyrir að Alþfl. hefur ítrekað hér, bæði við afgreiðslu fjárlaga og æ síðan, verið merkisberi þeirrar stefnu að draga stórlega úr álagningu skatta og ríkisumsvifum. Því fer fjarri, þó að Sjálfstfl. taki stundum undir slík sjónarmið, að þess hafi sést nægilega vel merki t. d. þegar Sjálfstfl. hefur verið við völd í landinu.



Herra forseti. Ríkisstj., sem Alþfl. átti aðild að, hafði frumkvæði að því, að þessi sérstaki skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var lagður á á haustmánuðum 1978 og enn þá, eins og fram hefur komið hjá frsm., hefur fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, lagt til að þessi skattur verði framlengdur enn um sinn. Hugmyndin, var sú þegar þessi sérstaki skattur var lagður á á sínum tíma, að hann skyldi vera hemill á fjárfestingu í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ég mun styðja að skatturinn verði framlengdur enn um sinn, en þeir tímar geta þó vissulega komið að ástæða þyki til að fella þennan skatt niður. Sú afstaða að vera enn um sinn hlynntur því, að þessum skatti sé haldið, er í beinu framhaldi af þeirri afstöðu sem við höfðum á haustmánuðum 1978. En það er von að hv. þm. Matthías Bjarnason spyrji hér að því, þegar hann mælir á móti þessum skatti, eins og hann gerði árið 1978, og biðji um grg. frá svokölluðum flokksbræðrum sínum í ríkisstj. um hvað það sé sem hafi breyst hjá þeim. Ég hygg að ég fari rétt með það, að Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson, núv. hæstv. ráðh., hafi verið mjög eindregið andvígir þessum skatti á sínum tíma. Ég hef ekki heyrt neina grg. frá þeim í þá veru, hvers vegna þeir hafi skipt um skoðun. Mér finnst ákaflega eðlilega spurt hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni þegar hann spyr þessa flokksbræður sina eftir grg. fyrir því, af hverju þeir hafi skipt um skoðun. Ég leyfi mér að ítreka þá spurningu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar til flokksbræðra hans og ráðh. í ríkisstj.: Hvað er það sem hefur breyst? Af hverju styðja þeir núna þennan skatt sem þeir voru eindregið andvígir á sínum tíma? Hv. þm. Albert Guðmundsson lýsti því áðan að í þessum efnum sem öðrum af skattlagningartegund væri Sjálfstfl. hinn eini stjórnmálaflokkur sem fólkið gæti treyst. Ummæli af þessu tagi hljóma auðvitað eins og grín. Og af hverju hljóma þau eins og grín? Af þeirri einföldu ástæðu að það eru flokksbræður hv. þm. Alberts Guðmundssonar, enn a. m. k., í ríkisstj. sem eru að leggja þennan skatt á. Þjóðin er auðvitað hætt að botna upp eða niður í því, með hverjum hætti þarna er málum háttað. Hvað er Sjálfstfl. og hvað er ekki Sjálfstfl.? Hér innan sala Alþingis eru menn auðvitað fyrir löngu hættir að botna í því einnig. Það hljómar auðvitað ekki ýkjatrúverðuglega að Sjálfstfl. hafi eina eða aðra skoðun í þessum efnum, því að Sjálfstfl. hefur auðvitað enga skoðun í þessum efnum.

Hefur hv. þm. sömu skoðun á málefninu og Jón Baldvin Hannibalsson?

Nei, hann hefur það ekki. Hv. þm. hefur sömu skoðun og hann hafði 1978 í þessum efnum. - Ég endurtek það, að ég kalla eftir grg. frá hæstv. ráðh. Sjálfstfl.: Hvað er það sem hefur breyst síðan 1978? Það er fleira sem vekur athygli í þessari umr. Hér var upplýst áðan að borgarstjórn hefði samþykkt einróma á sínum tíma andstöðu við þennan skatt. Hér situr hv. þm. Guðrún Helgadóttir, sem jafnframt er borgarfulltrúi það er ég best veit. Ég kem því ekki alveg heim og saman, með hverjum hætti borgarstjórn hefur mótmælt þessum skatti einróma, því ég þykist vita að þennan sérstaka skatt ætli hv, þm. að styðja hér rétt á eftir. Ég óska eftir skýringum á því með hverjum hætti þetta kemur heim og saman.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 9. þm. Reykv., lagði fram þessa spurningu: Hvað er Sjálfstfl. og ekki Sjálfstfl.? Hann tók sem dæmi að við ættum þrjá sjálfstæðismenn í núv. ríkisstj. sem að öllum líkindum mundu standa með framlengingu þessa skatts. Ég spyr á móti: Hvað er Alþfl. og hvað er ekki Alþfl.? Hér eru tveir kratar búnir að tala á nokkrum mínútum, einn með framlengingu skattsins og annar á móti honum. Hvað er Alþfl. og hvað er ekki Alþfl.? Vegna þeirra hugleiðinga, sem hafa komið fram hjá mönnum varðandi sjálfstæðismenn sem sæti eiga í ríkisstj.: Þeir eru ekki einir dæmi um að innan þessarar ríkisstj. er viljinn allt sem þarf til þess að breyta um skoðanir. Það hefur komið fram og var fundið að því, að við í Sjálfstfl. stæðum ekki að og vildum ekki stuðla að verslun og viðskiptum. Ég mótmæli því. Við gerum það að sjálfsögðu. Og það er ekki eingöngu vegna þess að einhverjir efnamenn eigi í hlut. Innan þessara raða eru kannske þeir smælingjar í launþegastéttum sem við ættum frekast að horfa til. Alla vega, og þá tel ég innan viðskiptastéttarinnar verslunarmenn og skrifstofumenn hafa þeir innan sinnar atvinnugreinar stærsta stéttarfélag landsins. Það er svo þýðingarmikið að núv. hæstv. heilbrmrh., formaður Alþb., hefur talið það þýðingarmesta af komandi verkefnum hjá sér að ná þessu félagi undir sinn verndarvæng og þeim smælingjum sem þar eru. Það vekur auðvitað athygli þegar Alþfl.-menn tala um þennan skatt hér í þingsölum, og ég tala nú ekki um þegar hv. 4. þm. Reykv. segir að hann sé á móti skattinum, að þeir sverja hann ekki af sér, enda viðurkennir hv. þm. Vilmundur Gylfason að Alþfl.-menn áttu þátt í að koma þessum skatti á og hann er hér áfram m. a. vegna þeirra og fyrst og fremst vegna þeirra. En ég bendi á og tek undur þau orð sem komu fram í ræðu hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, að það getur auðvitað verið réttlætanlegt, og þess vegna hefur þessi skattur að öllum líkindum verið lagður á, að leggja skatta á einhverja grein, þar sem er of mikil þensla, til þess að draga úr henni. Í þessu tilfelli verður að ætla að þessi skattur hafi verið notaður sem nokkurs konar hagstjórnartæki. Það er hins vegar alls staðar viðurkennt núna að þessu markmiði hefur verið náð. Það er ekki aðeins að það er mikið framboð af verslunar- og skrifstofuhúsnæði í Reykjavík, heldur vitum við líka að það gengur kaupum og sölur langt undir sannvirði. Þannig er ljóst að því markmiði, sem vinstri flokkarnir beittu sér fyrir á sínum tíma í sambandi við þessa skattlagningu, hefur verið náð og skatturinn er óþarfur. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt þó að umr. verða um frv. sem þetta, þar sem hér er um skattafrv. að ræða. Raunar er mjög eðlilegt að menn hafi mismunandi mat á þessari skattlagningu eins og hverri annarri. En ég stóð hér upp vegna þess að hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín spurningu um pylsuvagna, hvort þeir muni verða skattlagðir. Það gleður mig ef hv. þm. Halldór Blöndal er að komast í stétt atvinnurekenda, og ég lýsi því yfir að ég mun leita eftir viðskiptum við hv. þm. þegar hann setur upp pylsuvagn, en til þess að svara þessari spurningu, sem ég reyndar á von á að hann hafi í fullri alvöru viljað fá svarað, bendi ég honum á 3. gr. frv. Þar er talað um að stofn til sérstaks eignarskatts skuli vera fasteignamatsverð í árslok 1980. Það hlýtur náttúrlega að skilja á milli. Er þetta metin fasteign? Er þetta verslunar- og skrifstofuhúsnæði samkv, fasteignamati? Hér er á einum stað gerð grein fyrir því, hvernig með skuli fara ef ekki er búið að meta fasteign, það hefur dregist eitthvað. Ég bið hv. þm. að leita sér upplýsinga um hvers eðlis ákveðin eign er með því að fá upplýsingar hjá Fasteignamati ríkisins. Pylsuvagnar geta eins og aðrar byggingar náttúrlega verið með ákaflega mismunandi hætti. Þess vegna er ekki hægt að gefa hv. þm. neina sérstaka uppskrift um hvort pylsuvagn skuli teljast fasteign eða eitthvað annað. En þar sem ég kom hér upp til að svara þessari fsp. vil ég endurtaka áhuga minn á því að versla við hv. þm. þegar hann hefur komið sér upp slíkum atvinnurekstri.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv., Vilmundur Gylfason, hóf sína ræðu um það frv., sem hér er á dagskrá, með því að lýsa yfir að hann yrði enn um sinn að styðja það. Hann sagði að hann yrði enn um sinn að styðja þetta frv., þessa skattlagningu, en hvernig hann sagði það, hvernig hann orðaði það, er alveg nóg fyrir mig, því að hugarfarið á bak við sýnir að hann er í eðli sínu á móti frv. jafnvel þó hann hafi staðið að því á sínum tíma. - En ég fer ekki til baka með það, að það kemur hér fram og hver sem vill taka eftir því sér að Sjálfstfl. er, hvað sem hver segir, sá eini sem mótmælir þessu frv. Ég tók það fram, að því miður væru þeir sjálfstæðismenn ekki nógu margir á þingi sem væru andvígir þessu frv., en að sjálfsögðu er mér ljóst eins og hverjum öðrum að þeir sjálfstæðismenn, sem sitja í ríkisstj., greiða þessu frv. atkv. sitt. Ég gleymdi þeim ekki og tók þannig til orða að það átti að vera auðvelt að skilja það. Það er rétt hjá hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni, að frv. er borið fram m. a. af þeim fulltrúum sem telja sig til Sjálfstfl. og sitja í ríkisstj. En ég lagði áherslu á í minni tölu að fólkið í landinu áttaði sig á því, hvar það ætti vini, hvar það ætti skjól í íslenskum stjórnmálum. Því miður er hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson ekki viðstaddur því ég ætlaði mér að nota hans eigin orð, sem hann viðhafði á samkomu úti í bæ nýlega og ég var áheyrandi að. - Ég er þakklátur fyrir að þm. er nú kominn í salinn því ég ætlaði mér að fá að nota hans eigin orð. Þegar fólkið í landinu áttar sig á hvar það á talsmenn og kýs þá Sjálfstfl. í ríkari mæli þannig að fulltrúar flokksins verði svo margir að dugi til að fella frv. sem þessi, þá koma tímar og þá koma ráð. En hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson viðhafði þau orð, að þeir tímar, sem við nú lifðum á, væru kallaðir öðrum orðum, þeir væru kallaðir kommatímar og kommaráð. Það er þá líklega rétt orðað þrátt fyrir samsetningu ríkisstj.



Herra forseti. Það er rétt munað hjá flokksbræðrum mínum og öðrum sem talað hafa í þessu máli, að ég hef ekki verið sérstakur stuðningsmaður þessa sérstaka skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Komið hefur til orða að fella þennan skatt alveg niður. Það var rætt um að fella nýbyggingagjaldið niður við gerð fjárlaga. Það var gert. Þá var einnig minnst á að lækka þennan skatt eða fella hann niður. Á hitt vil ég benda, að við sjálfstæðismenn höfum ekki alltaf verið ánægðir eða kannske með góða samvisku þegar á hafa verið lagðir skattar á liðnum árum og er það mannlegt. En nú er svo komið, að samkv. tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1981 er gert ráð fyrir álagningu þessa skatts, svo slæmt sem það nú er. Ég hef samþykkt fjárlagafrv. eða fjárlög ársins 1981 og sé mér því ekki fært annað en samþykkja þetta frv. og þennan skatt fyrir það ár sem nú er að liða.



Herra forseti. Það eru athyglisverðar umr. sem fara fram um þetta mál þingsins, um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það hafa nokkrir rifjað það upp, að sú ástæða, sem gefin var upp á sínum tíma þegar þessi skattur var lagður á ásamt nýbyggingagjaldinu, var ósköp einföld. Hún var á þá leið, að með þessum skatti ætti að koma í veg fyrir að fyrirtæki í landinu og einstaklingar eftir atvikum, þegar um nýbyggingagjaldið væri að ræða, nýttu sér neikvæða raunvexti til að hrúga upp eignum sem ekki kæmu að gagni. Þetta var, ef ég man rétt, aðalröksemdin, og vitna ég til þeirra umr. sem þá áttu sér stað hér á þingi. Sem sagt: Þessir skattar áttu að koma í veg fyrir að menn legðu svokallaðan verðbólgugróða í glæsihallir, skrifstofu- og verslunarhallir. Alþfl. barðist á þeim tíma fyrir stefnu sem hann kallaði raunvaxtastefnuna. Sú stefna birtist m. a. í frv. sem hv. þm. Vilmundur Gylfason ásamt fleiri flutti hér í sölum Alþingis og var á þá leið að festa vextina við verðbólgustigið nánast, með því móti væri komið í veg fyrir að hægt væri að mynda svokallaðan verðbólgugróða með þessum hætti. Fyrir skömmu urðu hér umr. á þingi og þá sögðu talsmenn Alþfl. að nú væri svo komið að raunvaxtastefnan hefði náð fram að langmestu leyti og það væri hægt að þakka Alþfl. það sérstaklega. Það, sem ég hef nú sagt, réttlætir fullkomlega að hv. þm. Vilmundur Gylfason og aðrir þm. Alþfl. fylki sér undir forustu Jóns Baldvins Hannibalssonar í þessu máli og viðurkenni að það var aðeins fljótfærni formanns þingflokksins að skrifa undir nál. með fyrrv. samstarfsmönnum sínum í ríkisstj. Þessu verða menn að átta sig á. Ég sé ekki að menn séu eitthvað minni karlar fyrir þær sakir að viðurkenna slíkar staðreyndir. Ég veit að í eðli sínu og hjarta er hv. þm. Vilmundur Gylfason ekki neinn skattaofsóknarmaður. Hann hefur margoft sagt mér hið gagnstæða og það hefur oft komið fram í ræðum hans. Hér er aðeins um það að ræða, að hann heldur að hann verði að standa við þennan skatt af því að hann tók þátt í að leggja hann á á sínum tíma, en er greinilega búinn að gleyma því, hver voru rök hans og annarra sem fyrir þessum skatti börðust. Hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson og Tómas Árnason hafa báðir í ræðum á Alþingi látið að því liggja að þennan skatt eigi að leggja niður. Ég tel að það hafi verið fyrst og fremst úr röðum framsóknarmanna sem krafan kom um að leggja niður nýbyggingagjald, vegna þess að það snerti bændur fyrst og fremst, en bændur eru margir hverjir fylgjendur framsfl. Nýbyggingagjaldið var þess vegna lagt af. Síðan situr þessi skattur eftir. Þá kem ég að hæstv. dómsmrh. Hann sagði hér og viðurkenndi að hann gerði það ekki með glöðu geði að leggja skatta á og vissulega hefðu margir slæma samvisku þess vegna. En menn skulu minnast þess, að fjárlög eru aðeins áætlun á hverjum tíma. Nú er um það rætt í fullri alvöru, og meira að segja er stærsti stjórnaraðilinn Framsfl. - nýbúinn að halda þing og lýsir þar yfir að leggja eigi niður skatta hér og hvar og síðan eigi að fresta framkvæmdum, enda hefur hæstv. ríkisstj. margfaldar heimildir til þess að fresta framkvæmdum, spara og skera niður. Hvernig væri þá að fella þennan skatt niður af þeirri ástæðu, að nú hafa mál skipast þannig að ekki er lengur um verulegan verðbólgugróða að ræða hjá þeim sem taka lán og standa fyrir fyrirtækjum eða hjá þeim sem þurfa að taka lán til þess að standa undir eigin húsbyggingum? Á þetta vil ég minna og ég skora á sjálfstæðismennina, sem styðja ríkisstj., að taka á þessu máli með þessum skilningi og rifja það upp, hverjar voru upphaflegu ástæðurnar fyrir því, að þessi skattur var lagður á. Ég skora jafnframt á hv. þm. Vilmund Gylfason og þingflokk Alþfl. að snúa við blaðinu. Það er auðvelt því að ég veit að þeir vilja ekki ofsækja menn með sköttum. Auk þess, og um það hefur jafnan verið rætt þegar þessi mál ber á góma, er þessi skattur til þess fallinn að gera upp á milli atvinnugreina. Það er einn mesti bölvaldurinn í þessu þjóðfélagi þegar farið er að mismuna atvinnuvegum. Það endar yfirleitt með því að samkeppni myndast þeirra á milli og alls konar grátur um að þessi hafi það Betra en hinn. Slík afskipti löggjafans af málefnum atvinnuveganna eru vitanlega af hinu illa. Herra forseti. Ég hef leyft mér að rifja upp hvernig þessi skattur varð til. Ég hef bent á að hæstv. ráðh. hafa látið að því liggja að þetta kunni að breytast. Ég veit, herra forseti, að sjálfstæðismennirnir í ríkisstj. eru þeir frjálslyndustu þeirra. Þeir hafa ekki þá lús á bakinu að hafa stutt þessa skatta í upphafi og eiga þess vegna léttara með en aðrir að ganga í lið með þingflokksfélögum sínum. Og ég hef höfðað til skynsamra manna í Alþfl., hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og annarra, og sýnt þeim fram á að nú hefur Alþfl. náð fram raunvöxtunum, nú hefur hann eytt orsökunum fyrir því að þessi skattur var settur á laggirnar. Ég heyri að hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur beðið um orðið. Ég hlakka til að heyra hann koma hér í ræðustól því að ég er viss um að hann lýsir yfir að hann muni snúast gegn þessum skatti.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að standa hér upp og lýsa yfir skoðun sinni. Mér er alveg ljóst að þm. eru misjafnlega ánægðir með að leggja á nýja skatta eða samþykkja hækkun skatta svo ég get vel skilið sálarlíf hans hvað það snertir. Hins vegar vil ég benda honum á þetta í fullri vinsemd: Hér er um að ræða sérstakan eignarskatt sem skal nema 1.4% af skattstofni. Vinstri stjórnin hækkaði haustið 1978 þessa skattlagningu um 50`% og núna hækkar þessi skattstofn á milli ára samkvæmt nýframkomnu skattafrv. ríkisstj. aðeins um skattvísitöluna, sem er mjög mikið undir launabreytingum sem urðu á milli ára. Þó við sleppum þeim og lítum eingöngu á mismun fasteignaskatta og fasteignamats er meðaltal fasteignaskatta og fasteignamats mun hærra og sennilega ekki mikið undir 60% þó að ég þori ekki að fullyrða það nákvæmlega, en það er langt yfir 45% eins og skattvísitalan gerir ráð fyrir. Hæstv. ríkisstj. og þar með okkar kæru flokksbræður, sem því miður sitja í þeirri ríkisstj., verða því að gera sér grein fyrir því, að ofan á eignarskattana kom 50% álag að tilstuðlan vinstristjórnarflokkanna haustið 1978 og nú á milli áranna 1980 og 1981 eru þessir skattar í reynd stórhækkaðir hvað þetta snertir samkv. því skattalagafrv. sem ríkisstj. leggur núna fram. Það er því að bera í bakkafullan lækinn að leggja 1.4% sérstakan eignarskatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það skiptir í sjálfu sér ekki höfuðmáli þó að það sé gert ráð fyrir þessum skatti í fjárlögum. Það eru margar breytingar gerðar á fjárlögum á yfirstandandi fjárlagaári. Ef menn viðurkenna að hér er um ranglátan skatt að ræða og að hafa gert vitleysu einu sinni er enn þá tími til þess að bjarga sér. Það þarf ekki endilega að hlaupa út í djúpa á og sökkva í hylinn. Menn geta stöðvast á bakkanum þó þeir hafi farið óvarlega og of tæpt á bakkann. Það er enn þá hægt að bjarga sér. Menn þurfa ekki endilega að fara á bólakaf. Þetta vildi ég nú segja við hæstv. dómsmrh. og hæstv. landbrh. sem hlustar á þessar umr. Hér er um mjög róttækar breytingar að ræða. Það er eftirtektarvert, að þegar við sjálfstæðismenn höfum verið í stjórn höfum við ekki farið lengra með eignarskattana en þetta. Í þau fjögur ár, sem við sátum í ríkisstj. með Framsfl., fór Framsfl. aldrei fram á hækkun á eignarsköttum fram yfir það sem þeir voru í lok stjórnartímabils ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Það er ekki fyrr en flokkurinn er kominn í vinstri stjórn sem þessi skattstofn er hækkaður um 50%, strax haustið 1978. Nú gerist það, hvort sem það er slys eða ásetningur, að eignarskattsstofninn hækkar aðeins um 45% á milli ára þegar liggur fyrir - eins og ég sagði áðan - nálægt 60% fasteignamats og fasteignaskatta. Þetta kemur ekki á auðmenn í landinu eina, það vitum við. Þetta kemur á venjulega húseigendur, á launafólkið í landinu. Þetta er aukaskattur til viðbótar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ef það voru rétt rök, sem fram voru borin haustið 1978 m. a. af Alþfl., verður Alþfl. að átta sig á því, að ekki dugir að vera í taumi hjá Framsfl. og Alþb. núna. Það var ógnarslys að þeir skyldu koma taumnum á Sighvat í nefndinni. Vilmundur Gylfason hefur flokkað krata í þrjá gæðaflokka og lakasti gæðaflokkurinn eru vanmetakratar. Ég hélt að það mundi aldrei henda Vilmund að tala fyrir vanmetakrata því Vilmundur er alls ekki skattpíningarmaður, síður en svo. En Sighvatur, veslings Sighvatur. Mér er sárt um það, af því að mér er vel við hann, að hann skuli lenda í þriðja gæðaflokki, ungur og hraustur maður. En Jón Baldvin Hannibalsson ber alveg af í þessum efnum. Hann er í fyrsta gæðaflokki og hann tekur skynsamlega á þessu máli. Hann álpast ekki í sama fenið og Sighvatur á eftir Alþb. og Framsókn, og hann er maður að meiri. En það er alveg eins með Vilmund Gylfason, m. a. s. Sighvat líka, að enn þá má bjarga sér frá að lenda á bólakaf í hylnum, alveg eins og flokksbræður okkar í ráðherrastólunum geta það enn þá, og fella þennan óskapnað, fella þessa trylltu skattlagningu Framsóknar og Alþb. Það vantar ekki að Framsfl. er alltaf á móti öllum sköttum þegar framsóknarmenn koma saman til fundar. Það er engin furða þó að t. d. dagblaðið Tíminn sé alveg undrandi yfir því, að jafntraust forusta og er í Framsfl. skuli vera endurkosin, eins og blaðið sagði sjálft, og það með 98 eða 99% atkvæða. Þetta er svipað hlutfall og gamli Stalín fékk alltaf í sínu kjördæmi, gamli Grúsíu-Stalín. Það eru karlar sem kunna að halda á sálunum sínum. En hitt er svo annað mál, að ef þessi flokkur er skoðaður í hnotskurn, ef borið er saman samþykktir hans og gerðir, þá færu þeir, ef það eru einhverjir þar á bás sem hugsa, að efast um gæðin. Þá kæmust fáir í fyrsta eða annan gæðaflokk í Framsfl. Ég held þeir lendi þá allir í þriðja flokki þar, í úrkastinu. Ég veit ekki hvað þeir heita þar, flokkarnir, en þeir heita vanmetakratar í Alþfl. sem eru í þriðja flokki þar. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta frv., en ég endurtek það við þá, sem ekki eru skattpíningarmenn, að halda ekki áfram að reyna að þvinga þetta mál í gegn. Þeir eru æðimargir hér í þinginu sem ekki eru skattpíningarmenn. Til eru hér í þingsölum menn sem aldrei finnst nóg lagt á af nýjum sköttum og vilja alltaf leggja fleiri nýja skatta á, en við hinir ættum að sameinast í því að fella þetta frv.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt sem fram kom hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni, að m. a. ein ástæðan fyrir því, að þessi skattur, sem hér er til umræðu, var lagður á haustið 1978, var sú, að þá hafði hlaðist upp húsnæði í skjóli verðbólgugróða. Það er líka staðreynd að síðan þá hefur margt færst til betri vegar í vaxtamálum þó ekki sé það ástand orðið algott að vísu, en þær forsendur hafa allverulega breyst til batnaðar. En það verður samt að rifja upp að þetta var ekki nema ein af ástæðunum sem færðar voru sem rök fyrir þessum skatti. Önnur ástæða var sú, að það hefði verið fjárfest um of í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þessi skattur var á þeim tíma hugsaður sem hemill eða sem hagstjórnartæki.

Það er sama ástandið.

Ónei, það er alrangt. Það er hægt að fjárfesta og það er hægt að meta það stjórnmálalega að fjárfest sé of mikið þó að það sé ekki gert í skjóli neikvæðra vaxta. Þetta er kjarni málsins. Ég segi það fyrir mig, að ég stóð að því að setja þennan skatt á á sínum tíma og tel ekki enn tímabært að leggja hann af. En ég sé hins vegar ekkert því til fyrirstöðu og tel það engum manni til vansæmdar að skipta um skoðun í máli sem þessu í ljósi breyttra aðstæðna. Það kann vel svo að fara að á næsta ári séu slíkar aðstæður komnar upp. En það er einfaldlega svo, og ég segi það fyrir mig og hygg að það sé skoðun flestra í þingflokki Alþfl., að við áttum þátt í því að setja þennan skatt á á sínum tíma. Fyrir því voru færð mjög veigamikil rök. Ég tel að forsendur hafi ekki breyst nógsamlega til þess að til baka sé horfið. Það þýðir á hinn bóginn á engan hátt að þessi skattur eigi að mínu mati að standa um alla eilífð. Hér hefur hins vegar verið vikið að „prinsipmálum í sambandi við þetta. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur lýst því, að Sjálfstfl. sé eini flokkurinn sem sé treystandi í efnum sem þessum, að menn séu ekki skattpíndir. Það kemur auðvitað illilega heim og saman við þá afstöðu þeirra hæstv. ráðh. sem í ríkisstj. sitja og greiða þessu atkvæði, en telja sig sjálfstæðismenn. Og manni er spurn: Ef svo færi að Sjálfstfl. lenti í ríkisstj., jafnvel innan tíðar, mundi ekki allur flokkurinn hegða sér eins og þeir hæstv. ráðh. Friðjón og Pálmi? Er það ekki saga undanfarinna ára að Sjálfstfl. hafi ekki haft forustu um að afnema skatta? Þeir munu ganga í skattasveitina allir sem einn. Það var það sem gerðist 1974 eftir mikil kosningaloforð um skattalækkanir. Þá sagði þáv. hæstv. fjmrh. og barmaði sér yfir því, að þetta væri allt meira og minna bundið og ekki væri hægt að lækka skatta sem neinu næmi. Og mín hugmynd er sú, að kæmist Sjálfstfl. hér til áhrifa mundi þessi 17 manna minni hl. fylgja Friðjóni og Pálma og ekki öfugt, það yrði niðurstaðan. Um enn eitt til viðbótar var hér spurt, hvernig á því stæði að borgarstjórn Reykjavíkur hefði einróma samþykkt andstöðu við þennan skatt. Þar situr hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Hún hlýtur þá að vera einn af þessum 15. Og ég spyr: Ætlar hv. þm. að hafa aðra afstöðu hér en hann hefur haft í borgarstjórn Reykjavíkur?



Herra forseti. Ég hef hlýtt á þessar umr. og skal ekki fara út í þær mörgum orðum. Ég vil þó aðeins geta þess út af þessu lagafrv., að það hefur komið til umr., eins og hæstv. dómsmrh. hefur hér getið um, við undirbúning fjárlaga að fella niður nokkra sérskatta og breyta skattalögum eftir því sem tekjuþörf fjárlaga gæti miðast við. Það var fellt niður nýbyggingagjald frá síðustu áramótum. Ég kom hingað í þennan ræðustól til þess að segja frá því, að ég held að það hafi ekki verið fyrir neina sérstaka baráttu eins stjórnarflokksins, eins og heyra mátti á máli hv. þm. Friðriks Sophussonar. Ég vil minna á að ég gaf mjög sterka yfirlýsingu í þá átt á fundi Stéttarsambands bænda áður en Alþingi kom saman, og það varð niðurstaðan að þessi skattur var felldur niður. Það var einnig rætt um að breyta fleiri atriðum skattalaga. Nú hefur verið flutt frv. þar sem breytingar eru lagðar til. En eins og nú standa sakir höfum við fallist á að framlengja það gjald, sem hér er til meðferðar, til eins árs, enda þótt það sé rétt að hér sé um sérstakan skatt að ræða sem leggur nokkra mismunun á herðar gjaldþegna og getur ekki orðið til frambúðar. Um almenn skattamál ætla ég ekki að ræða hér, enda þótt það hafi verið gert t. a. m. af hv. 1. þm. Vestf. En ég vil geta þess í sambandi við það frv. sem hér var til 1. umr. í gær, að nokkrar greinar þess frv. eru með fyrirvara af hálfu ríkisstj. þann veg að þær geti orðið athugaðar í þingnefnd og könnuð betur þau gögn sem unnt er að afla á þeim tíma sem til stefnu er til að kynna sér hvernig þær breytingar verka. Það er þess vegna hugsanlegt að frv. kunni að breytast eitthvað í meðförum þingsins. Ríkisstj. hefur engu slegið föstu um að það sé lagt fram þannig að það komi ekki til greina að endanleg gerð þess verði eitthvað önnur. - Ég heyrði ekki nákvæmlega hvað hv. þm. sagði um eignarskattinn, en þar geta verið atriði sem að mínum dómi komi til álita að taka til athugunar. Ég vil ekki vera að tefja þessa umr. að öðru leyti en því, að þó að fjárlög séu áætlun um tekjur og gjöld ríkisins er það skylda ríkisstj. hverju sinni að halda svo á málum að a. m. k. séu líkur til þess að jöfnuður geti verið á ríkisfjármálum. Ég vil auðvitað segja það, að eðlilegt er að þm. sem aðrir í landinu vilji gjarnan lækka skatta. En hafi menn uppi tillögur um skattalækkanir hlýtur að verða að krefjast þess, að þeim tillögum sé fylgt eftir með öðrum tillögum um sparnað í útgjöldum ríkisins. Vegna þess að hér hafa flokksbræður mínir talað nokkuð til okkar hæstv. dómsmrh. minnist ég þess til að mynda, að við afgreiðslu fjárlaga nú fyrir jólin fluttu þessir sömu flokksbræður okkar tillögur um aukin útgjöld ríkisins sem námu 5.5 milljörðum kr. Þeir fluttu að vísu tillögur um lækkun ríkisútgjalda, en þær till. námu aðeins 0.3 milljörðum kr. eða milli 0.3 og 0.4 milljarða kr. Þarna var ærinn munur á og var auðvitað lítið samræmi í og litla ábyrgð að finna í þeim tillöguflutningi öllum. Þannig er það stundum þegar þm. úr stjórnarandstöðu flytja till. um lækkun á tekjuöflun ríkisins, en þá verður auðvitað að krefjast þess, að þeim till. fylgi jafnharðan till. um sparnað í ríkisútgjöldum.



Herra forseti. Sagt er að fálkinn gráti þegar að því kemur að hann éti hjartað í þeirri rjúpu sem hann er nýbúinn að veiða. Mér finnst að eins fari fyrir Sjálfstfl. þegar rætt er um skattlagningu á verslunarhús eða á verslunina í landinu yfirleitt. Þá er komið við hjartað í rjúpunni og þá grætur Sjálfstfl. Þegar þessi skattur, sem hér er til umr., var lagður á haustið 1978 var m. a. haft í huga að draga úr miklum verðbólgugróða í þessum efnum, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson kom inn á. Einnig var haft í huga að draga úr þenslu í þjóðfélaginu, og átti það þó einkum við um nýbyggingagjaldið. Því til viðbótar má svo geta þess, að það virðist vera nægilega mikið til af verslunar- og skrifstofuhúsnæði í landinu. Það var nægilega mikið til og það er enn þá nægilega mikið til. Að öðrum þræði var þessi skattlagning auðvitað, eins og öll önnur skattlagning, hugsuð sem tekjuöflun ríkissjóðs. Ef létta á af einum skatti hlýtur það að koma niður einhvers staðar annars staðar. Þá verður að hækka skatta einhvers staðar annars staðar, nema samtímis sé dregið á einhvern ákveðinn hátt úr útgjöldum ríkissjóðs með einhverjum áþreifanlegum hætti, en það hefur ekki verið lagt til í þessu tilefni. Að mínu mati er réttara- ég a. m. k. vil það heldur að leggja skatt á verslun í landinu en launþega og því styð ég þetta frv.



Herra forseti. Ég þakka fyrst frsm. n., hv. 5. þm. Norðurl. v., þá glöggu skilgreiningu sem hann gaf mér á því, hvernig yrði farið með pylsuvagna í sambandi við þá verslunarálagningu sem hér um ræðir. En ég kvaddi mér nú ekki einkum hljóðs til þess, heldur til að víkja nokkrum orðum að hæstv, landbrh., sem að vísu er ekki í salnum, en má kannske segja að bættur sé skaðinn. Hann hefur verið einn þeirra manna í Sjálfstfl. sem alla tíð hafa viljað leggja mikla áherslu á að Sjálfstfl. gætti hófs í skattaálögum. Einkum var það svo í sambandi við eignarskattinn meðan formaður flokksins var forsrh. og 1. þm. Reykn. var fjmrh. Frá þeim tíma minnast menn þess, eins og t. d. ég, að það var ekki alltaf sem glögg grein var gerð fyrir því innan okkar flokks hvernig ætti að halda á sparnaðartillögum í sambandi við fjárlög. Ef við tökum eignarskattinn í fjárlögum ársins 1980 kemur í ljós að hann var 2.7 milljarðar á einstaklingum. Nú hefur eignarskattur á einstaklingum verið hækkaður upp í 6 milljarða á fjárlögum yfirstandandi árs. Hann hefur meira en tvöfaldast. Ef við lítum á þann sérstaka skatt sem hér er til umræðu, þ. e. skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, þá var hann í fjárlögum fyrir árið 1979 eða áður en hæstv. landbrh. komst í ríkisstj. 550 millj. kr., en í fjárlögum yfirstandandi árs hefur hann hækkað upp í 2 milljarða og 200 þús. gkr. eða fjórfaldast á þeim tíma sem hann hefur setið í ríkisstj. Það er þess vegna síður en svo að við séum að tala um það hér, flokksbræður hans, að hann eða sú ríkisstj., sem nú sitji, eigi að skila einhverju sem hafi verið innbyggt í kerfið áður en þeir urðu ráðherrar. Við erum í sambandi við eignarskattinn einungis að biðja þá um að láta sér nægja það sem áður var. Þegar hæstv. landbrh. talaði hér áðan um fjárlögin láðist honum að geta þess, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. við útlistun málsins, að í tekjuhlið fjárlagafrv. var um verulegar greiðslur að ræða, m. a. varðandi tekju- og eignarskatt, sem voru ofáætlaðar. Verulegur hluti af brtt. sjálfstæðismanna kom inn á þessa þætti. Vitaskuld skiptir það þó ekki máli þegar markmiðið með orðum hans var að reyna að gefa ranga mynd af málflutningi sjálfstæðismanna við afgreiðslu fjárlaga, en halda sér ekki við staðreyndir málsins. Er raunar hörmulegt til þess að vita. Þar sem hæstv. landbrh. hefur horfið af fundi skal ég ekki ræða þetta nánar, en fróðlegt hefði verið að varpa til hans fsp. út af þeim ummælum sem hann lét hér falla. Ég vil svo rifja það upp í sambandi við það, að ýmsir vilja nú eigna sér þennan skatt sem lagður er á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, að í tillögum Alþb. í efnahags- og atvinnumálum, sem lagðar voru fram fyrir kosningarnar 1978, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sérstakur stighækkandi fasteignaskattur verði lagður á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Skattinum verði varið til framleiðslu- og framleiðniskapandi aðgerða hjá útflutningsatvinnuvegunum.“ Það liggur því alveg ljóst fyrir hvaðan þessi skattur er upprunninn. Þessi skattur var búinn til á skrifstofu Alþb. og hefur m. a. þann tilgang að reyna að brjóta niður heilbrigða verslunarhætti. Ein af afleiðingum þessa skatts er sú, eins og hv. 1. landsk. þm. sagði áðan, að erfiðlegar gengur en ella að halda uppi viðunandi launakjörum hjá skrifstofu- og verslunarfólki, en við vitum að í hópi þess fólks er nú lægst launaða fólkið í landinu, sem hefur engin tök á því að koma vinnu sinni inn í nein framleiðsluhvetjandi kerfi eða akkorð. En eins og ég sagði áðan stendur þessi skattur í beinu samhengi við það, að forsvarsmenn Alþb. hafa löngum talið verslunar- og skrifstofufólk annars flokks fólk í landinu og þennan atvinnurekstur annars flokks og ekki skilið þýðingu hans, hvorki fyrir landið í heild né hinar strjálu byggðir. Á hinn bóginn gleður það mig að það skuli vera komið fram hjá tveim af ráðh. Framsfl., eins og ég gat um áðan, hjá formanni Framsfl., Steingrími Hermannssyni, og hjá hæstv. viðskrh., að þeir muni beita sér innan ríkisstj. fyrir því, að þessi skattur verði lagður niður í framtíðinni. Að síðustu vil ég svo ítreka það sem sagt var, að það skýtur nokkuð skökku við þegar fulltrúar Alþb. í borgarstjórn Reykjavíkur treysta sér ekki til að standa með þessari skattlagningu þar, en þótt sömu menn eigi sæti hér í Alþingi skuli enginn þeirra fást til að standa upp og útskýra sjónarmið þess flokks. Ánægjulegt er þegar maður á borð við Jón Baldvin Hannibalsson á sæti hér á Alþingi fyrir Alþfl. Meðan svo er standa a. m. k. vonir til þess, að heilbrigð rödd heyrist úr þeim herbúðum varðandi atvinnuvegina, en það hefur verið mjög áberandi í sambandi við skattalagastefnu Alþfl. að hún hefur verið fjandsamleg atvinnuvegunum upp á síðkastið og fleiri en versluninni, eins og við sjáum m. a. á þeim brtt. sem Alþfl. gerði í sambandi við tekjuskatt félaga í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Tillögur Alþfl. varðandi tekjuskattinn eru því líka fjandsamlegar atvinnuvegunum og koma til af því að ýmsir af forustumönnum Alþfl. í seinni tíð hafa ekki skilning á því, að höfuðmein okkar um þessar mundir er sprottið af því að atvinnuvegunum hefur ekki verið gefið nægilegt svigrúm og af því að þannig hefur verið haldið á skattgjalds- og verðlagsmálum að eðlilegt eigið fé hefur ekki myndast í atvinnurekstrinum. Af því súpum við seyðið nú og af því stafar m. a. að lífskjör fara hér versnandi ár frá ári, vanskilaskuldir hrannast upp og við fáum ekki við neitt ráðið.