Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil byrja á því við lokameðferð þessa máls hér á hinu háa Alþingi að þakka hv. allshn. fyrir trausta og vandaða umfjöllun um málið, en að gefnu tilefni og til að varða áframhaldandi góða samstöðu um afgreiðslu málsins hef ég í dag tekið ákvörðun um að skrifa svohljóðandi bréf til réttarfarsnefndar: ,,Í frv. til laga um meðferð einkamála eru ákvæði í XIX. kafla sem er ráðgert að heimili svonefnda flýtimeðferð á einkamálum. Samkvæmt 123. gr. frv. á þetta við um mál sem rísa vegna ákvarðana eða aðgerða stjórnvalda og vegna verkfalla, verkbanna eða vinnudeilna. Hér er um nýmæli að ræða og er greint frá því í athugasemdum við frv. að þeim sé ætlað að mynda farveg til skjótrar lausnar á brýnum málum varðandi mikla hagsmuni í tilvikum þar sem ekki er tryggt að unnt sé að fá vernd réttinda með lögbannsaðgerð. Í ljósi þessa er hér með lagt fyrir réttarfarsnefnd að hún taki til athugunar ekki síðar en sumarið 1993 hver reynsla hafi fengist af heimildum til flýtimeðferðar. Sérstaklega er ætlast til að tekið verði til athugunar í hverjum mæli þessar heimildir verða nýttar, í hvers konar málum það hefur gerst og hvort telja megi að umrædd heimild hafi leitt til fjölgunar dómsmála sem mætti annars ætla að hefði ekki komið til ef þau hefði þurft að reka eftir almennum reglum um meðferð einkamála. Rökstuddar niðurstöður af þessari athugun skulu liggja fyrir ekki síðar en í lok árs 1993 ásamt tillögum nefndarinnar um breytingar á reglum um flýtimeðferð ef hún telur þeirra þörf.``

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. hefur náðst ágæt samstaða um að afgreiða það mál sem hér er til umræðu. Ég vil hins vegar að það komi fram að af hálfu Alþb. höfðum við nokkrar áhyggjur af því ákvæði sem hæstv. dómsmrh. vék hér að. Við höfum hins vegar ákveðið að standa að málinu hér á Alþingi í trausti þess að sú yfirlýsing sem hér var gefin leiði til raunhæfrar athugunar á því hvort það nýmæli sem hér er verið að festa í lög muni ekki brjóta gegn þeim almennu venjum og skilningi sem samtök launafólks hafa lagt í þessi mál á undanförnum áratugum. Það er afar mikilvægt að um þessi ákvæði ríki góð samstaða í samfélaginu. Það er ekki okkar ætlan með samstöðu okkar hér um afgreiðslu þessa máls að stuðla að því að skerða réttindi eða möguleika samtaka launafólks til þess að gæta hagsmuna félaga sinna. Í trausti þess að það bréf sem hæstv. dómsmrh. las hér upp verði til þess að raunhæft mat fari fram á því hvaða breytingar hér hafi orðið og í trausti þess að góð samvinna verði höfð við samtök launafólks um framkvæmd þeirra ákvæða, sem að réttindum og möguleikum samtaka þeirra snúa, munum við styðja það frv. sem hér er til umfjöllunar. Ég vil hins vegar, virðulegi forseti, óska eftir því að umræðu um þetta mál verði ekki lokið hér og nú, heldur muni það verða geymt þar til kemur að endanlegri afgreiðslu fjárlaga.

Frú forseti. Ég var rétt að hefja ræðu mína um vatnsveitur sveitarfélaga og óskaði eftir nærveru hæstv. félmrh. í því máli og þar sem hún var ekki í húsinu gerði ég hlé á máli mínu. En nú er félmrh. staddur hér þannig að ég get þá varpað fram þeim spurningum sem vöknuðu hjá mér við lestur þessa frv. Skemmst er frá því að segja að félmn. Alþingis hefur sent frá sér nál. og mælt með því að þetta frv. verði samþykkt. Að því nál. stendur m.a. sú sem hér er og gerði það án fyrirvara. Það kann að vera reynsluleysi mínu að kenna að ég áttaði mig ekki á því fyrr en eftir á að ég hefði í rauninni átt að setja fyrirvara á þetta nál. vegna þeirra spurninga sem ég hef um þetta mál og sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á hér á þingi. Um þetta mál er það að segja að það er í sjálfu sér mjög þarft. Verið er að endurskoða gildandi lög um vatnsveitur og var sérstakri nefnd falið að endurskoða gildandi lagaákvæði um vatnsveitur og holræsi og er þetta fyrsti hluti þeirrar vinnu, þ.e. nú er komið frv. til laga um vatnsveitur. Nefndin virðist hafa fyrirhugað að endurskoða líka lög um holræsi enda mun ekki af veita því gildandi ákvæði vatnalaga ná yfir það og þau eru frá 1923. Nefndin telur hins vegar að þessi endurskoðun krefjist víðtæks samráðs við önnur ráðuneyti svo sem umhvrn. og iðnrn. Skemmst er frá því að segja að í gildi eru mjög margar reglugerðar um vatnsveitur sveitarfélaga og mjög mismunandi sem allar hafa þurft að hljóta staðfestingu félmrh. Þar að auki eru mismunandi gjaldskrár í gildi í sveitarfélögunum. Það sem er verið að gera er að setja ný lög og það á að setja eina reglugerð um vatnsveitur fyrir landið allt. Ákvæði frv. einfalda allar framkvæmdir til mikilla muna, bæði hjá sveitarstjórnum og félmrn. og þar að auki er sjálfsforræði sveitarstjórna um gjaldskrá eigin fyrirtækja og stofnana aukið og er ekkert nema gott um það að segja. Það sem vakti spurningar hjá mér er ekki síst að finna í 4. gr. þessara laga svo og 14. gr. 4. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórn er eigandi vatnsveitu sveitarfélags og sér um lagningu allra vatnsæða hennar, þ.e. aðalæða, götuæða og heimæða. Sveitarstjórn annast og kostar viðhald vatnsæðanna.`` Um 4. gr. segir í athugasemdum: ,,Með þessari grein er lagt til að sveitarstjórn verði eigandi allra vatnsæða veitukerfisins, þar með taldra svokallaðra heimæða er liggja frá götuæð og inn í fasteign. Eins og málum er háttað í dag er það húseigandi, sem skal sjá um og greiða kostnað við lagningu slíkrar vatnsæðar og jafnframt annast viðhald hennar, sbr. hér ákvæði 23. greinar vatnalaga. Rétt þykir að leggja hér til þá breytingu að lagning og viðhald heimæðar verði alfarið í höndum sveitarstjórnar sem ætti að hafa í för með sér hagræðingu fyrri báða aðila, þ.e. húseigandann og sveitarstjórn. Sambærilegt ákvæði er að finna í ýmsum reglugerðum fyrir hitaveitur og eðlilegt að sama fyrirkomulag gildi fyrir allar vatnsæðar hvort sem um þær rennur heitt eða kalt vatn. Varðandi þær heimæðar sem þegar hafa verið lagðar vísast til gildistökuákvæðisins í 14. grein.`` Fyrir þá sem ekki þekkja þetta er kannski rétt að upplýsa að þetta getur verið mikið hagsmunamál, bæði fyrir húseigendur og sveitarfélag. Ef við tökum dæmi hér í Reykjavík þá hefur málum verið þannig háttað að ef kaldavatnsæð heim að húsi gefur sig þá þarf húseigandi að greiða viðgerð þessarar heimæðar allt út í miðja götu, hann þarf að greiða fyrir þann kostnað sem af hlýst bæði vegna þess að það þarf að rífa upp gangstétt og hann þarf að greiða þann kostnað sem af hlýst vegna þess að það þarf að brjóta upp malbik. Þetta er umtalsverður kostnaður fyrir húseigendur. Nú á sem sagt að bæta úr þessu og sveitarfélagið á að eignast allar þessar heimæðar og halda þeim við. Þetta er hagsmunamál líka fyrir sveitarfélagið vegna þess að ef við tökum dæmi hér í Reykjavík þá eru víða mjög gamlar lagnir. Reykjavíkurborg hefur verið að taka upp hitaveitulagnir og raflagnir í götum en hefur á sama tíma ekki getað endurnýjað kaldavatnslagnirnar vegna þess að húseigendur hafa ekki viljað leggja sjálfir í þann kostnað að láta endurnýja þá æð þannig að hún hefur þá bara verið áfram léleg og svo þarf að grafa allt upp aftur ef hún bilar. Þetta getur því líka verið mikið hagsmunamál fyrir sveitarfélagið. Í sjálfu sér er frv. hið besta mál, eins og maður segir, nema hvað í 14. segir: ,,Lög þessi skulu taka gildi 1. janúar 1992. Við gildistöku þeirra falla úr gildi lög um aðstoð til vatnsveitna nr. 93/1947 svo og 20., 21., 23. og 28. gr. vatnalaga nr. 15/1923. Þær heimæðar, sem fasteignaeigendur eiga við gildistöku laga þessara, sbr. ákvæði vatnalaga nr. 15/1923, skulu vera eign þeirra áfram nema samkomulag verði um að sveitarstjórn yfirtaki þær. Að liðnum 10 árum frá gildistöku þessar laga ber sveitarstjórn að yfirtaka framangreindar heimæðar sé þess óskað af fasteignareiganda.`` Með öðrum orðum: Þó að lögin kveði á um það að sveitarfélag skuli eignast allar heimæðar frá því að lögin taka gildi --- og þá á það náttúrlega við um öll ný hús --- þá á það ekki við um hús sem þegar eru byggð og sveitarstjórn mun ekki yfirtaka þær heimæðar nema samkomulag náist milli húseigenda og sveitarstjórnarinnar fyrr en eftir 10 ár. Þá ber sveitastjórninni skylda til þess að yfirtaka heimæðina fari fasteignareigandi fram á það. Nú hlýtur að vakna sú spurning hvernig á að standa að þessu á þessu 10 ára tímabili. Hvernig fá íbúðareigendur um land allt að vita að þeir geta farið fram á það við sína sveitarstjórn að hún yfirtaki heimæðina og hvernig á að standa að þessum málum af hendi sveitarfélaganna? Þetta býður að vissu leyti upp á dálitla mismunun því að nú gæti verið, ef við tökum dæmi af Reykjavíkurborg, að hún mundi ákveða að eignast einhverjar heimæðar í gamla Vesturbænum, hún mundi skrifa húseigendum þar bréf þess efnis að hún sé tilbúin að yfirtaka heimæðarnar og síðan mundi hún gera það. Síðan bilaði heimæð þremur götum frá þar sem hún hefði ekki hugsað sér að yfirtaka og þá yrði sá húseigandi væntanlega að gjöra svo vel og greiða þann kostnað sem af biluninni hlytist. Þetta gæti a.m.k. vel gerst og mér finnst skipta máli að menn geri sér einhverja grein fyrir því hvernig þetta á að fara fram. Þarna er um hagsmunamál að ræða og þarna er um talsvert peningalegt hagsmunamál að ræða líka. Þess má geta að ef vatnsveitur í sumum sveitarfélögum nýta sér þá heimild sem er í lögunum um álagningu vatnsgjalds getur orðið um talsverða tekjuaukningu að ræða hjá ákveðnum sveitarfélögum. Eftir breytinguna má vatnsgjaldið nema allt að 0,3% af álagningarstofni og þá er þar um að ræða fasteignamat. En ekki nóg með það heldur geta sveitarfélögin miðað við fasteignamat í Reykjavík, þ.e. eins og segir hér: Til að jafna heimildina og gera hana samanburðarhæfa milli vatnsveitna sveitarfélaga er gert ráð fyrir að áður en til álagningar kemur verði stofninn margfaldaður með markaðsstuðli fasteigna í Reykjavík og síðan má leggja 0,3% af álagningarstofninum í vatnsgjald. Búast má við því að þetta geti skapað einhverjar tekjur hjá ákveðnum sveitarfélögum og þess vegna gert þau betur í stakk búin til þess að yfirtaka allar þessar heimæðar. Mér finnst vanta einhverja tengingu þarna á milli, þ.e. hvernig á þetta að gerast og hver eru réttindi og skyldur sveitarfélaganna og hins almenna húseiganda. Það eru þessar spurningar sem ég vildi að svo stöddu fá svör við hjá hæstv. félmrh.

Virðulegi forseti. Sú spurning sem hér er borin fram snýst einkum um framkvæmd og ákvæði til bráðabirgða í 14. gr. en það kemur fram, eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, að í 4. gr. er sú breyting gerð að sveitarstjórn er eigandi vatnsveitna sveitarfélaga og sér um allar vatnsæðar hennar, þ.e. aðalæð, götuæð og heimæðar. Það kemur fram í 4. gr. frv. að eins og málum er háttað í dag skal húseigandi sjá um og greiða kostnað við lagningu slíkra vatnsæða og jafnframt annast viðhald hennar, en hér er lögð til sú breyting að lagning og viðhald heimæðar verði alfarið í höndum sveitarstjórnar. Þá er spurning um hvernig hagað verði framkvæmdinni að því er varðar ákvæði til bráðabirgða um þær heimæðar sem voru lagðar fyrir gildistöku laganna. Nefndin sem samdi þetta frv. taldi nauðsynlegt að hafa nokkurn aðlögunartíma og taldi ekki rétt að sveitarstjórnirnar yfirtækju heimæðar fyrirvaralaust. Þetta hefur verið kostað af eigendum íbúða og sú spurning vaknaði ef þetta yrði strax yfirtekið af sveitarstjórnum að hugsanlega væri hægt að tala um eignaupptöku og þá kallað á bætur fyrir. Þetta er sú skýring sem ég fékk hjá nefndinni og hún taldi því nauðsynlegt að þarna væri gefið nokkurt svigrúm. Þó er ekkert því til fyrirstöðu eins og hér kemur fram að á þessu tímabili sé hægt að leita eftir samkomulagi við sveitarstjórnirnar að þær yfirtaki heimæðarnar. Ef einhver óskar sérstaklega eftir því getur hann vissulega farið fram á það að viðkomandi sveitarstjórn yfirtaki þær en skyldan fellur á sveitarfélögin að liðnum 10 árum frá gildistöku laganna. Út af fyrir sig hefði verið hægt að hafa hérna fimm ár, átta ár eða tíu ár, en nefndin sem samdi þetta taldi rétt að hafa þennan aðlögunartíma. Vatnsgjaldið sem hefur verið nefnt er nokkuð hátt, eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni, og má það nema allt að 0,3% af álagningarstofni. Það er algengt núna að sveitarstjórnirnar ákveði upphæð vatnsgjalds sem er á bilinu 0,1--0,2% en hér er lagt til að það megi nema allt að 0,3% af álagningarstofni þannig að það er rétt sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að verulegt svigrúm er gefið umfram það sem hefur verið.

Herra forseti. Mér virðist verulegt ósamræmi í þeim lögum sem verið er að leggja til að samþykkja. Í annað stað er gert ráð fyrir því að allir greiði sama skatt fyrir sitt vatn en engu að síður geti verið mismunur á því hvort menn séu eigendur heimæðanna og beri á þeim ábyrgð næstu 10 árin eða ekki. Nú hlýtur það að vera svo að þeir sem eru eigendur heimæðanna og bera á þeim ábyrgð eigi að greiða minna en hinir. Allt annað er rökleysa. Það er beinlínis út í hött að halda því fram að þeir sem ekki eiga sínar heimæðar eigi að borga hlutfallslega miklu minna, eins og hér er verið að leggja til. Þess vegna tel ég að það ákvæði sem er hér í 14. gr. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Að liðnum 10 árum frá gildistöku þessara laga ber sveitarstjórn að yfirtaka framangreindar heimæðar sé þess óskað af fasteignareiganda.`` Ég tel að þetta ákvæði hljóti að verða að breytast á þann veg að skilyrðislaust skuli vera yfirtekin hver einasta heimæð þannig að komi það upp eftir þennan tíma að óhöpp verði í götunni og heimæðin fari að leka þá þurfi ekki að fara að fletta upp einhverjum plöggum um það hvort það hafi verið beðið um yfirtöku á þessu eða hinu rörinu. Menn geta rétt ímyndað sér skjalabunkann í Reykjavík ef alls staðar þyrfti að gá að því við hvert einasta hús hvort þar hefði legið fyrir beiðni og það yrði að fletta þessu --- hvað lengi? Ekki eina öld, ef lögin stæðu, heldur áfram samkvæmt orðanna hljóðan. Auðvitað hljóta menn að verða að slá endanlegan botn í svona lagatexta með því að á ákveðnu tímabili gerist það sjálfkrafa að allar heimæðarnar séu á ábyrgð vatnsveitunnar. Mér finnst að menn hafi af einhverjum ástæðum viljað halda því fram að það geti verið hlunnindi fyrir mann að eiga heimæðina eftir að það er þannig frá gengið að hann verður að greiða jafnmikið hvort sem hann á heimæðina eða ekki. Ég sé ekki að þarna sé rökrétt hugsun á bak við. Ég vil þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir að fara í ræðustól og vekja athygli á því að hér er ekki allt sem sýnist. Ég hef ekkert á móti þeirri kerfisbreytingu sem verið er að leggja til, að það sé vatnsveitan sem beri ábyrgð á þessari tengingu úr götunni og inn í húsin, en ég tel alveg fráleitt að það þurfi að leggja fram ósk frá hverjum einasta fasteignareiganda sem verði svo geymd í einhverri skjalamöppu og ef þessi ósk er svo ekki til staðar í skjalamöppunni þegar bilar í götunni einhvern tímann seinna verða menn sjálfir að borga viðgerðarkostnað. Hér er ekki nógu vel að málum staðið og ég hefði talið eðlilegt að þetta mál færi til nefndarinnar, ekki til að tefja það heldur til að flýta fyrir vinnu í þinginu og þar yrði tekin afstaða til þessa atriðis í 14. gr. svo að menn hefðu þá alveg á hreinu hvort hér væri um mistök eða vilja að ræða.

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að bæta sem síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Vestf., sagði hér því að ég held að öllum hljóti að vera ljóst eftir þá útlistun sem hann gerði á þessu ákvæði að þetta gengur alls ekki upp. Við getum bara séð okkur sjálf í því. Nú skipta fasteignir um eiganda og kaupi maður sér fasteign á einhverjum tilteknum stað í Reykjavík þyrfti maður þá væntanlega að ganga úr skugga um það hvort sá sem selur manni fasteignina hefur farið fram á það að Reykjavíkurborg eignist heimæðina eða ekki. Það er með öðrum orðum ekki hægt að vera viss um þá hluti nema þetta sé gert á einhvern kerfisbundinn hátt af sveitarfélaginu. Ef hins vegar væru tekin fyrir einhver ákveðin svæði og boðið upp á það að heimæðar væru yfirteknar þá er það mismunun gagnvart íbúum sveitarfélagsins þar sem allir eiga að borga hið sama þannig að þetta gengur augljóslega ekki upp og þessu verður að breyta. Hafi menn haft það helst í huga að brjóta ekki hinn heilaga eignarrétt á fólki þannig að ekki væru teknar af því heimæðarnar ef því væri mjög mikið í mun að eiga þær þá ætti þetta ákvæði náttúrlega ekki að vera svona orðað eins og hér er heldur þannig að sveitarfélaginu beri skylda til að yfirtaka heimæðarnar sé þess óskað af fasteignareiganda. Þá dugir að hafa það með þeim hætti. Þá er hinn heilagi eignarréttur fasteignareigandans á heimæðinni tryggður ef menn vilja endilega hafa það þannig. Mér finnst því að við blasi að það þurfi að endurskoða þetta frv. eins og það liggur hér fyrir.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög eðlilegt að við ræðum þetta mál hér 21. des. og förum yfir það, ekki síst þegar ljóst er að hér hafa orðið veruleg mistök við framsetningu málsins í frv. upphaflega. Hv. þingnefnd virðist hafa sést yfir það þegar hún fjallaði um málið. Ég vil taka mjög eindregið undir það sem hér hefur komið fram varðandi 14. gr., síðustu grein frv., að ekki verður séð að sú skipan sem þar er fram sett sé skynsamleg. Mér finnst skýringar hæstv. ráðherra varðandi málið, að þetta væri einhver spurning um eignarréttarviðhorf, ekki vera haldbærar nema það sé rökstutt frekar en þar kom fram. Ég held að það sé mjög óvænlegt að fara að lögfesta þetta 10 ára tímabil. Ég skil það svo að stefnt sé að því að að loknum 10 árum beri sveitarstjórninni að yfirtaka þessar heimæðar sé þess óskað af fasteignareiganda en þó því aðeins að þess sé óskað. Það er því í rauninni til langframa stefnt að því að einstakir fasteignareigendur, sem þetta frv. snertir, geti átt æðarnar og þær geti gengið í arf mann fram af manni, það er alveg ljóst, langt fram á næstu öld náttúrlega, eða svo lengi sem þessi lög fá að standa. Þ.e. ef þetta stangast ekki á við Evrópuréttinn og þyrfti kannski athugunar við. Það má vel vera. Það kemur kannski til umræðu síðar ef þau mál verða lögð fyrir þingið að gerðum samningi. Ég vil ekkert um það fullyrða út af fyrir sig. Ég undrast að þetta skuli hafa komið frá nefnd, sem hæstv. ráðherra hefur skipað í málið, og að hv. félmn. skuli ekki hafa rekið augun í þetta, sem þó getur auðvitað alltaf komið fyrir. En ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar að því hvort þetta mál hafi ekki verið rætt sérstaklega í nefndinni og hvernig formaður nefndarinnar, sem hér er á fundinum, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, lítur á þetta mál. Mér finnst það skipta verulegu máli hvernig forusta í nefndinni metur þetta ákvæði og það þurfi að koma fram við umræðuna. Ég held að langeðlilegast væri, áður en tekin er afstaða til málsins, að því verði vísað aftur til hv. félmn. til frekari athugunar varðandi þau atriði sem hér hafa komið ábendingar fram um. Það verði þá skilað, eins og þingsköp heimila, 29. gr. þingskapa, framhaldsnefndaráliti og hugsanlega brtt. við þetta ákvæði að betur athuguðu máli. Mér finnst að rangt væri að hrapa að því að fara að lögfesta þetta ákvæði eða vísa málinu til 3. umr. með þessum meinbugum sem hefur verið bent á. Hæstv. ráðherra talaði um þetta sem ákvæði til bráðabirgða en það er ekki sett fram sem slíkt enda er í rauninni verið að lögfesta þarna til langframa. Ég sé ekki að þetta sé neitt bráðabirgðaákvæði. Þetta 10 ára tímabil varðar aðeins það að fasteignareigandi getur að því loknu óskað eftir yfirtökunni eða réttara sagt sveitarstjórninni ber að því loknu að yfirtaka, komi fram ósk frá fasteignareiganda, en aðeins ef svo er. Ég tek eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur undirritað þetta með fyrirvara. Hann er ekki viðstaddur umræðuna, hefur e.t.v. gert grein fyrir þessu þegar umræða hófst um málið. Ég held að hans fyrirvari hafi lotið að gjaldtöku og þeim gjaldstofnum, álagningarstofnum, sem kveðið er á um í 7. gr. Ég hefði kosið, sérstaklega ef hv. formaður nefndarinnar tæki hér til máls, að hann greindi okkur frá því hvaða breytingar verði á gjaldstofnum eða hvaða afleiðingar ákvæði frv. hafa varðandi gjaldstofna. Þetta hefði ég auðvitað átt að vera búinn að kynna mér en ég væri þakklátur hv. formanni nefndarinnar ef hann vildi varpa ljósi á það, sérstaklega hvort þarna sé um einhverja sjálfkrafa hækkun að ræða vegna breytinga á viðmiðunum, stofni til álagningar, sem ég held að hafi verið eitt af því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði fyrirvara um. En virðulegur forseti, aðalerindi mitt er í rauninni það að hvetja til þess eindregið að málinu verði vísað aftur til nefndar og hún skili þá frhnál. um málið.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að þau sjónarmið sem hér hafi komið fram snúist um að gera ákvæðið í 14. gr. fortakslausara en það er. Talað er um að að liðnum 10 árum frá gildistöku þessara laga beri sveitarstjórn að yfirtaka framangreindar heimæðar og síðan kemur viðbótin: ,,sé þess óskað af fasteignareiganda.`` Þá er spurningin um það hvort hægt sé að ná einhverju samkomulagi um að gera þetta fortakslausara þannig að þessi síðustu orð falli brott. Ég tel rétt að það sé skoðað milli 2. og 3. umr. hvort hægt sé að ná einhverju samkomulagi um þetta. Mikil vinna hefur verið lögð í þetta mál og fulltrúar Sambands sveitarfélaganna áttu sæti í nefndinni sem hefur samið þetta frv. Síðan hefur þetta gengið yfir til Sambands sveitarfélaga sem hefur mælt eindregið með samningu þessa frv. Þetta frv. felur í sér að verið er að einfalda alla framkvæmd á þessu. Ég tel mjög slæmt ef þetta dregst þannig að það nái ekki fram að ganga fyrir áramótin sem er nauðsynlegt út af álagningunni. Ef það nær ekki fram að ganga fyrir áramótin yrði raunverulega að fresta þessu um eitt ár. Þess vegna legg ég áherslu á að frv. verði samþykkt fyrir áramótin en legg til að nefndin skjóti á fundi til þess að ræða þetta mál. Ég tel að hér sé ekki um nein mistök af hálfu nefndarinnar að ræða heldur sé fyrst og fremst verið að ræða um hvort gera eigi þetta ákvæði fortakslausara. Því tel ég rétt að nefndin komi saman til þess að ræða þetta ákveðna atriði og athuga hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi. Þetta mál megi þá lögfesta fyrir jólaleyfi vegna þess að, eins og ég segi, annars mundi þetta í reynd frestast í eitt ár sem ég tel að sé mjög bagalegt vegna þess að sveitarstjórnir, margar hverjar, hafa lagt mikla áherslu á að þetta frv. næði fram að ganga.

Virðulegi forseti. Beint var til mín ákveðnum spurningum sem mér er mjög ljúft að svara. Ég vil láta það koma fram strax að þetta er framhaldsumræða og sú fyrri var nokkuð góð umræða, ég held hún hafi verið fyrripartinn í gær, ef ég man það rétt, og þá einmitt kom hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, þessum sjónarmiðum á framfæri og við ræddum þetta frv. nokkuð. Það er rétt með þessar ábendingar sem komu fram hjá honum og sem hann reyndar kom á framfæri í nefndinni. Við ræddum þennan þátt 14. gr. og þessi 10 ár. Mitt sjónarmið var að það væri mjög jákvætt að sveitarstjórnirnar eignuðust heimæðarnar. Ég leit svo á að þetta svigrúm væri gefið til þess að smærri sveitarfélögum, ekki síst, yrði ekki gert með mjög litlum fyrirvara eða fortakslaust, eins og hér kemur fram, að yfirtaka heimæðar sem væru kannski með allt öðrum hætti en gerist í þéttbýlinu. Þá vorum við að ræða um langar heimæðar í meira dreifbýli. Þarna þyrfti að vera svigrúm til yfirtöku. Mér finnst alveg sjálfsagt að taka málið fyrir aftur í nefndinni þar sem margar ábendingar hafa komið fram eftir á. Ég vek athygli á að allir nefndarmenn rita undir nál. og einn með fyrirvara. Við vorum búin að ræða þetta nokkuð vel, ábendingar voru komnar fram og allir voru tilbúnir að veita málinu brautargengi. Það er mjög gott ef hægt er að staldra við og skoða þau atriði sem menn hafa áhyggjur af eftir á þegar þeir fara að velta þessu fyrir sér. Það skal ekki standa á því að ég taki þetta til skoðunar í nefndinni. Annað atriðið var 7. gr. og þessi upphæð, sem má nema allt að 0,3% af álagningarstofni. Það var líka rætt hvernig hann væri myndaður af markaðsstuðli fasteigna í Reykjavík. Mitt mat var að þetta hafi tengst því þegar upp kom fyrir tveimur til þremur árum hve misjöfn staða sveitarfélaga var, þegar tekið var mið af fasteignamati, en matið var mjög misjafnt um land. Félmrh. getur áréttað það ef þetta er rangt með farið hjá mér en þá var reynt að finna stuðul sem jafnaði þau gjöld sem þyrftu að vera með áþekkum hætti. Hér var líka borin fram spurning um það, vegna þess sem stendur í umsögn um 7. gr., að einstaka vatnsveitur hafa haft heimild til að innheimta hærra hundraðshlutfall og áhyggjur af því hvað gerist ef þetta gjald nægir ekki ef sveitarstjórn hefur ráðist í dýra vatnsveitu. Ég vek þar athygli á 2. gr. sem einmitt er vísað í í nál. að ætlast er til að sveitarstjórn geri áætlun fyrir fram til að reyna að fyrirbyggja að farið sé í framkvæmd sem sveitarfélagið ræður varla við að framkvæma og reka. Hér var einmitt spurt hvað gerist ef framkvæmdin og reksturinn er það dýr að 0,3% af álagningarstofni dugir ekki. Ég held að mjög æskilegt væri að félmrh. setti fram skoðun á því en ég sjálf taldi að þarna hefði verið farið rúmt með, einmitt vegna þeirra vatnsveitna sem hafa þurft að innheimta örlítið hærra hundraðshlutfall. Ef framkvæmd og rekstur er óeðlilega dýrt miðað við að þetta er talið rúmt gjald hefði ég talið að þá gilti svipað ákvæði og með önnur verkefni sveitarstjórna ef upp koma vandkvæði sem sveitarstjórn ræður illa við. En mér er ljúft að taka þetta mál aftur fyrir milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Vegna þeirra ummæla formanns félmn. að þetta mál hafi verið tekið þar til umræðu og mönnum hefði sýnst þar að þetta gæti verið í lagi vil ég segja það að frá mínum bæjardyrum séð var þetta ekki tekið til umræðu. Ég vakti athygli á þessu reyndar inni í nefndinni, hafði rekið augun í þetta, enginn kom á fund nefndarinnar til þess að útskýra hvað þarna væri á ferðinni. Í rauninni var áhuginn einn á því að afgreiða þetta mál út úr nefndinni og inn á Alþingi. Það er auðvitað þannig afgreiðslu sem mál fá þessa dagana, því miður. Það liggur svo mikið á og svo mikill er þrýstingurinn að koma því út úr nefndinni að þótt maður sé með vangaveltur og hafi ákveðnar efasemdir eru takmörk fyrir því hvað maður treystir sér til að standa gegn því. Þar af leiðandi stóð ég að því að taka þetta út úr nefndinni en vildi ekki láta hjá líða að vekja athygli á þessu þannig að mönnum mætti vera ljóst hvað hér væri á ferðinni. En þetta vildi ég láta koma fram.

Virðulegi forseti. Þegar fundi var slitið klukkan sex í morgun hafði ég rétt byrjað ræðu mína um fjárlögin. Ég var búin að tala í u.þ.b. 40 mínútur. Þegar þar var komið sögu hafði ég rætt um ástandið í þjóðfélaginu og lagt þar til grundvallar spá Þjóðhagsstofnunar. Ég kynnti álit minni hluta efh.- og viðskn. á tekjuhlið fjárlaganna og síðan var ég þar stödd að ég var að mæla fyrir till. minni hluta menntmn. um skólagjöld en þá var klukkan orðin sex og úthald stjórnarliða algjörlega brostið. Ég verð eiginlega að harma það að svo fjörugar umræður skuli hafa verið stöðvaðar þegar menn voru komnir vel á skrið og það stóð ekki á mér að halda áfram ræðu minni. En nú ætla ég sem sagt að halda áfram, virðulegi forseti, ætla reyndar ekki að tala mjög langt mál. Ég verð þó aðeins að fara til baka og rifja upp þessa till., sem ég var að kynna, vegna allra þeirra þingmanna sem voru fjarverandi umræðuna í nótt. Á þskj. 312 flytja eftirtaldir þingmenn brtt. við fjárlögin: Valgerður Sverrisdóttir, Hjörleifur Guttormsson, Ólafur Þ. Þórðarson og sú sem hér stendur. Þessi brtt. er í 26 liðum og gengur út á það að skólagjöld við öldungadeildir og í skólum á háskólastigi skuli ekki lögfest. Hér erum við sem sagt að gefa Alþingi á nýjan leik tækifæri til þess að fella þessa tillögu ríkisstjórnarinnar um skólagjöld. Ég þarf ekki að beita miklum rökstuðningi fyrir þessari tillögu. Við flm. hennar teljum að skólagjöld eigi ekki að innleiða í íslenska skólakerfinu. Við fögnum því að sjálfsögðu að stjórnarflokkarnir náðu samkomulagi um það að skólagjöld skyldu ekki innleidd í framhaldsskólum landsins en það er allmikið eftir enn, háskólarnir og öldungadeildirnar. Við teljum að hér sé um ranga stefnu að ræða. Hér er verið að ganga þvert gegn þeirri reglu, sem hefur ríkt alla þessa öld, um að reyna að koma á sem allra mestu jafnrétti til náms. Hér hefur verið reynt að stuðla að því að allir hefðu tækifæri til þess að afla sér menntunar. Við höfum komið hér upp öflugu og fjölbreyttu skólakerfi en þær spurningar hljóta að vakna hver sé tilgangurinn með þessum skólagjöldum. Er hann fyrst og fremst sá að afla fjár til skólakerfisins eða er hann sá að draga úr menntun í landinu? Er hann sá að sjá til þess að færri nemendur afli sér framhaldsmenntunar? Það verð ég að segja, virðulegi forseti, að ef það er hugmyndin er þar um öfugþróun að ræða. Ef það er eitthvað sem Íslendingar þurfa á að halda þá er það aukin menntun, auknar rannsóknir, til þess að hægt sé að stuðla að nýsköpun í landinu. Allar svokallaðar iðnvæddar þjóðir eða iðnríki heimsins beina nú sjónum mjög að skólakerfinu. Ég get vitnað bæði til ríkja OECD og ekki síst Bandaríkjanna, Kanada og Japans þar sem menn reyna mjög að efla menntun og auka fjárveitingar til skólakerfisins. Hér erum við að horfa upp á mikla öfugþróun. Öfugþróun, hæstv. menntmrh. Hér er verið að reyna að innleiða skólagjöld. Fjárlagafrv. úir og grúir af tilmælum til skólanna um að spara og hagræða í stað þess, ef eitthvert vit væri í fjárlögum íslenska ríkisins, að auka fjárveitingar til skólanna vegna þess að þar er vaxtarbroddur. Þar er sá vaxtarbroddur sem við þurfum á að halda. En þetta er ekki aðeins spurning um framtíðina og það að hér spretti upp atvinna, hér verði til einhver atvinna og nýsköpun í atvinnu. Þetta er spurning um jafnrétti, þetta er spurning um þær hugmyndir sem hafa verið ríkjandi í íslensku samfélagi frá byrjun þessarar aldar. Þau stjórnvöld sem nú hafa sest á valdastóla eru því miður haldin ýmiss konar þráhyggju eins og einkavæðingu. Ég óttast að þessar skólagjaldahugmyndir séu einmitt forboði þess, sem reyndar kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að hér eigi að efla einkavæðingu í skólakerfinu. Einhverra hluta vegna hafa ákveðin öfl mikla trú á því að skólar, sem reknir eru af einkaaðilum, séu einhverjum þeim kostum búnir sem ríkisskólar eru ekki. Staðreyndin er sú, þegar litið er á lönd eins og Bretland þar sem er að finna afar dýra og fína einkaskóla fyrir bresku yfirstéttina sem gegna því hlutverki m.a. að viðhalda stéttaskiptingu í bresku samfélagi, að þetta eru örfáir skólar. Reyndar eru skólar sem reknir eru af einkaaðilum eða studdir af stórfyrirtækjum og stofnunum nokkuð margir í Bandaríkjunum og þróast þar við hlið ríkisháskóla og ríkisskóla. Auðvitað getur þetta orðið til að efla fjölbreytni en við lifum einfaldlega í svo litlu og fámennu samfélagi að hér er ekki kostur á slíku úrvali skóla. Við verðum ósköp einfaldlega að einbeita okkur að því að halda hér uppi öflugu og góðu skólakerfi. Ég get auðvitað ekki látið hjá líða að minna á það að ein meginforsenda þess að hér blómstri gott skólakerfi er auðvitað sú að launakjör þeirra, sem vinna við skólakerfið, séu með þeim hætti að það sé eftirsóknarvert að fást við kennslu. En hér í þessum tillögum, sem einmitt eru til umræðu við 3. umr. um fjárlögin, er boðaður niðurskurður á launum opinberra starfsmanna. Menntmrn., eins og önnur ráðuneyti, á að ná niður launakostnaði. Ég verð að lýsa því hér sem minni skoðun að skólakerfið hér á landi þolir engan niðurskurð launa, engan. Þar eru launakjör með þeim hætti að það er íslensku samfélagi til vansa. Ég ætla ekki að gera skólagjöldin að frekari umræðuefni en ég minni á þessa brtt. okkar. Þegar atkvæðagreiðsla fer fram gefst þingmönnum kostur á að sýna hug sinn til skólagjaldanna. Ég vona að þeir þingmenn Alþfl., sem hafa lýst andstöðu sinni við skólagjöld, standi við orð sín og greiði atkvæði með þessari tillögu í stað þess að sitja hjá eins og þeir gerðu við 2. umr. Mig langar einnig til að minna aðeins á þær brtt. sem við kvennalistakonur flytjum við fjárlagafrv. Þær eru örfáar en ganga allar út á það að styrkja stöðu kvenna í samfélaginu. Ég vil rifja það upp að við kvennalistakonur erum á Alþingi fyrst og fremst til þess að reyna að leggja okkar af mörkum til að bæta hag kvenna, gera þær sýnilegri í þjóðfélaginu, draga hlut þeirra fram í samfélaginu og reyna hvað við getum til að efla þátttöku þeirra og áhrif. Þetta eru örfáar tillögur sem mig langar að gera að umræðuefni. Sú fyrsta gengur út á það að Byggðastofnun fái sérstakt framlag til þess að stuðla að atvinnuþróun fyrir konur á landsbyggðinni. Það er svo sannarlega ekki að ástæðulausu að þessi tillaga er flutt því staðreyndirnar tala sínu máli. Við höfum horft upp á það, reyndar í u.þ.b. 200 ár, að það eru miklu frekar konur en karlar sem flytja sig af landsbyggðinni og til Reykjavíkur eða þéttbýlisins. Það liggur a.m.k. á mínu borði ársskýrsla Reykjavíkurborgar þar sem rakin er íbúaþróun allt frá manntalinu 1703. Þær tölur sýna að konur hafa alltaf verið í meiri hluta í Reykjavík. Þessu hefur m.a. ráðið þörfin fyrir vinnuafl kvenna hér í bæ. Vinnukonur voru stór og fjölmenn stétt hér í bænum allt fram á miðja þessa öld. Enn þann dag í dag er það að gerast að konur flytja úr sveitum og dreifbýli og hinum smærri stöðum landsbyggðarinnar hingað á suðvesturhornið í atvinnuleit vegna þess, held ég fyrst og fremst, hve atvinnulíf er fábreytt úti á landsbyggðinni. Það sér hver maður að ef það er ásetningur okkar að reyna að viðhalda byggð sem víðast á landinu, ég er ekki að segja að það þurfi að vera í hverjum einasta firði og hverri einustu sveit, þarf auðvitað að eiga sér stað þróun þar eins og annars staðar, en ef við viljum tryggja dreifða byggð í landinu þurfa konur að eiga kost á fjölbreyttari vinnu en nú. Það þarf eitthvað að gerast í þessum málum. Þess vegna leggjum við til að Byggðastofnun fái ákveðið framlag til þess að stuðla að atvinnuþróun kvenna. Þessum peningum er hægt að verja á ýmsan hátt með því að veita styrki til nýsköpunar, með því að standa fyrir námskeiðum og ýmsu því sem gæti leitt konur áfram í atvinnusköpun. Næsta tillaga gengur út á það að hækka framlag til Kvennasögusafnsins. Það er ekki há upphæð sem hér er um að ræða. Þetta er ákaflega hógvær beiðni. Við leggjum til að í stað þess að Kvennasögusafnið fái 1 millj. fái það 1,5 millj. Ekki er hægt að fara fram á minna. Þarna er um að ræða ákaflega merkilega stofnun, framtak einstaklings, Önnu Sigurðardóttur, sem hefur lagt heimili sitt undir kvennasögusafn þar sem hún hefur safnað ýmiss konar gögnum um sögu kvenna, bókum, blaðagreinum, tímaritum, ljósmyndum og fleiru, sem snertir sögu okkar kvenna, sem því miður er enn að mestu óskráð. Í þriðja lagi leggjum við til sérstakan lið til alþjóðasamtakanna UNIFEM. Þetta eru kvennasamtök Sameinuðu þjóðanna sem m.a. gegna þeim tilgangi að styðja konur í þróunarlöndunum. Þarna er á ferðinni ákaflega merkilegt starf og auðvitað þarf ekki að tíunda það hér fyrir þingmönnum að við Íslendingar höfum miklu að miðla til annarra þjóða, menntun, heilsugæslu og ýmsu öðru. Við eigum að styðja þjóðir svokallaðra vanþróaðra ríkja eða þróunarlanda eins og við best getum. Fjórða tillagan gengur út á það að styrkja Kvennaathvarfið í Reykjavík og samtökin Stígamót. Bæði þessi samtök vinna að því að aðstoða konur og börn sem verða ýmist fyrir líkamlegu eða andlegu ofbeldi, sem því miður er allt of algengt í okkar samfélagi, skelfilega algengt. Það veitir ekki af að styðja þessi samtök sem bæði hjálpa þeim sem lent hafa í slíkum hörmungum og vinna jafnframt að fyrirbyggjandi starfi, fræðslu og kynningu. Í fimmta lagi leggjum við til að Fæðingarheimili Reykjavíkur fái sérstaka fjárveitingu, 50 millj. Eins og kunnugt er eru það áform hæstv. heilbr.- og trmrh. að Fæðingarheimili Reykjavíkur verði lagt undir Landspítalann en konur, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, hafa margar hverjar lagst gegn þessari sameiningu og hafa lagt áherslu á að konur eigi að eiga fleiri kosta völ. Þær eigi að geta valið á milli fæðingarstofnana. Það er ekki að spyrja að miðstýringaráráttunni hjá þessum stjórnarflokkum sem hér ríkja. Allt skal sameinað í eitt allsherjar spítalaskrímsli. Ég vil síðan fara örfáum orðum um þær brtt. aðrar sem liggja fyrir og skal reyna mjög að stytta mál mitt, virðulegi forseti. Ég vil nefna till. sem verður væntanlega mælt fyrir síðar í dag um heiðurslaun listamanna. Ég vil lýsa ánægju minni með að nú fjölgar um eina konu á þessum lista og veitir ekki af. En það kemur í annarra hlut að mæla fyrir þeirri tillögu. Varðandi brtt. meiri hluta fjárln. er þar sem betur fer ýmislegt gott að finna en þar er líka margt mjög vont. Ég vil fagna því sem ég nefndi áður að skólagjöld í dagskólum framhaldsskólanna eru felld niður. Þetta er eins og við vitum árangur af samningum ríkisstjórnarflokkanna og það er ástæða til þess að fagna því að þetta varð niðurstaðan. Mig langar líka að lýsa yfir ánægju minni með hækkun á fjárveitingu til Íslensku óperunnar. Ég er mikill unnandi klassískrar tónlistar og vona svo sannarlega að Íslenska óperan fái að dafna. Það er þó sá ljóður á þessum tillögum að framlag til Leikfélags Reykjavíkur er lækkað mjög en við verðum að vona að Reykjavíkurborg hlaupi þar undir bagga. Hér væri ástæða til þess að gera tillögur meiri hluta fjárln., sem varða landbúnaðinn, að sérstöku umræðuefni. Það er í rauninni alveg hrikalegt hvað landbúnaðurinn verður fyrir miklum niðurskurði. Við vitum að það hefur átt sér stað mikill samdráttur í landbúnaði, og eins og ég hef margoft nefnt í þessum ræðustól, þarf mjög að stuðla þar að endurskipulagningu og hagræðingu, eins og það heitir á nútímamáli. Ég verð að harma það að fyrst að menn gerðu þennan búvörusamning við bændur skuli hér gengið fram við að rifta honum eða brjóta hann, nánast í hverju atriðinu á fætur öðru. Ég verð að segja að þótt ýmsir hópar verði fyrir miklum skerðingum í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin grípur til þá verða bændur mjög illa úti. Það gildir reyndar um allt launafólk í landinu sem verður að taka á sig verulegar kjaraskerðingar vegna stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, gera að umræðuefni síðustu tillögu eða tillögu númer 45 á skjali meiri hlutans sem snýr að launalið í ríkiskerfinu. Þar stendur: Launaliðir rekstrarviðfangsefna lækki um 6,7% og önnur gjöld um 1,3%. Þarna er á ferðinni sú fyrirskipun sem út hefur verið gefin um niðurskurð yfirvinnu og launa í ríkiskerfinu. Ég beindi þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. við 2. umr. hvernig hann ætlaði að ná þessu markmiði í menntakerfinu. Mér er menntakerfið mjög hugleikið og þess vegna horfi ég sérstaklega á það. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvernig þessi niðurskurður á að nást fram nema stefna eigi að niðurskurði á kennslu á öllum skólastigum. Ef svo er er þar á ferðinni mjög alvarlegt mál, eins og ég hef áður nefnt. Ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin hverfi frá þessum áformum og átti sig á því að m.a. í skólakerfinu byggir fólk launakjör sín að miklu leyti á yfirvinnu, því miður, vegna þess að grunnlaunin eru svo lág. Grunnlaunin eru svo lág að fólk verður hreinlega að vinna yfirvinnu og þar af leiðandi að kenna miklu meira en góðu hófi gegnir til þess að hafa sæmileg laun. Þess vegna á ég mjög erfitt með að sjá að þetta komist til framkvæmda nema af því leiði verulegt tjón í skólakerfinu. Það er nokkuð, herra forseti, sem við megum alls ekki við. Ég gæti gert mjög margt í þessum tillögum að umræðuefni en ég veit að mælendaskrá er löng og ég var búin, eins og ég nefndi í upphafi, að flytja nokkra ræðu milli kl. 5 og 6 í morgun. Þetta er því orðinn dágóður skammtur en ég hef að sjálfsögðu tækifæri til þess að tala öðru sinni við þessa umræðu og þá mun ég hugsanlega taka á fleiri málum. Ég vil líka minna á að það sem eftir lifir þings eigum við eftir að ræða frumvörp um tekjuskatt og eignarskatt þar sem sjómannaafslátturinn og barnabæturnar koma til umræðu. Þá gefst eflaust kostur á að ræða betur launakjörin í landinu og þær miklu árásir sem nú er verið að gera á ýmsa hópa samfélagsins.

Herra forseti. Ég vil leita eftir því að formaður fjárln. verði viðstaddur meðan ég tala þessi orð ef forseti vil hafa það hugfast.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til þess að formaður fjárln. verði viðstaddur.

Öllum er kunnugt að jólaleyfi þingmanna fer að nálgast. Þar af leiðandi fara að dofna áhrif frá því máli sem flutt er úr þessum ræðustól. En ég hygg að svo hafi verið síðan ég kom á þing að ég hafi í þessari umræðu lýst hug mínum til fjárlagagerðarinnar og afgreiðslu landbúnaðarins á þeim vettvangi. Þó að hér hafi orðið skipti þannig að komin sé ríkisstjórn sem ég styð, fjmrh. og landbrh. úr mínum flokki þá finnst mér eðli málsins samkvæmt eðlilegt að afstaða mín liggi fyrir hér í fáum orðum gagnvart landbúnaðarmálunum. Það hefur stundum í þeim efnum á liðnum árum verið deilt nokkuð hart, kannski ekki sérstaklega í sambandi við fjárlagagerð, um þann málaflokk en þannig hefur nú þó atvikast að flest málefni hans hafa fengið þær lyktir að vera afgreidd samhljóða í nefndum þingsins, landbn. og fjárln. Annars er það nokkuð eftirtektarvert hvað lítið virðist breytast í áherslum þótt stjórnarskipti verða. Ég held að einir fimm eða sex fjármálaráðherrar hafi verið við völd síðan ég kom á Alþingi og líklega hér um bil eins margir landbúnaðarráðherrar og það virðist einhvern veginn sem jafnan sé mikill ágreiningur á milli þessara tveggja ráðuneyta um framsetningu á landbúnaðarmálum og gildir einu hverjir þar eiga hlut að máli. Ég vil minna á það við þessa umræðu, þó það heyri ekki beinlínis hér undir fjárlagaafgreiðsluna, að nú er t.d. tekinn upp sami háttur í sambandi við greiðslu jarðræktarframlaga og árið 1988, þ.e. að jarðræktarlögin eru numin úr gildi nema að því er varðar þær fjárhæðir sem eru á fjárlögum. Í nokkur ár, líklega í ein þrjú ár, fór fram umræða, sem ég var þátttakandi í, til að ná sátt um þessi mál og gera breytingar á þessari löggjöf þannig að menn gætu orðið sáttir um framkvæmd hennar. Og þetta var allt saman gert og það er eftirtektarvert að kostnaður við framkvæmd jarðræktarlaga hefur dregist saman ár frá ári allt frá árinu 1984 úr rúmum hálfum milljarði, eins og þá var, niður í 60--70 millj., eins og nú er. Kostnaður við jarðræktarframlögin er núna 10--12% af því sem hann var árið 1984. En samt er þetta jafnmikill þyrnir í augum þeirra fjármálaráðuneytismanna og samt eru núna tekin upp sömu þrælatökin og árið 1988. Og samt eru menn að tala um að það eigi að þróa þennan atvinnuveg, samt eru menn að tala um að þar eigi að ná fram hagræðingu og sparnaði og samt eru menn að tala um að þar eigi að nota innlend aðföng. Á þessu sama árabili hafa aðrar þjóðir, þær sem eru næstar okkur, verið að auka fjármagn til þróunarverkefna í landbúnaði alveg gagnstætt því sem við erum að gera. Og þó búum við í norðlægu landi þar sem aðstæður í ræktunarmálum eru miklu erfiðari og vandasamari og miklu meiri þörf á þróunarverkefnum heldur en á þrautræktuðum lendum meginlandsins. Og þetta er þeim mun eftirtektarverðara þar sem verið er að tala um það í fullri alvöru að færa þennan atvinnuveg til móts við alheimsviðskipti í þessari grein, fella niður alla viðskiptamúra, draga úr niðurgreiðslum, ég tala nú ekki um útflutningsbótum, og menn eru að tala um að atvinnuvegurinn eigi að aðlaga sig að þessum aðstæðum. Samt er í rauninni allt gert sem mögulega er hægt til að hindra að þessi atvinnuvegur geti þróast. Landbn. Alþingis fór ítarlega yfir þessi mál og nefndarmenn sinntu því starfi af mikilli alvöru. Landbn. lagði fram tillögur til fjárln. Formaður fjárln. fór þess á leit við mig, með því að ég var þá á heimleið, að ég færi yfir þessi mál vegna tillögugerðar fjárln. að kvöldi til daginn áður en ég skrapp heim til mín. En eftir á sást ekki stafur eða krókur til breytinga í fjárlagafrv. Og ég á ekki nema eina skýringu á þessu og hún er sú að fjárln. hafi svo mikla minnimáttarkennd gagnvart landbn. að hún hafi ekki treyst sér að taka upp tillögur hennar. Sum mál landbúnaðarins voru afgreidd með þeim hætti í fjárln. að það er alveg ljóst að þar hafa menn ekki vandað sig mikið. Það var reyndar skýrlega um það talað í þessu sambandi að auðvitað væri landbúnaðarnefndarmönnum frjálst að nýta sér það starf sem landbn. vann við fjárlagagerðina ef tillögur nefndarinnar yrðu ekki virtar. Það var hins vegar tekið skýrlega fram að landbn. mundi ekki flytja þessar tillögur sem slík. Þetta hefur gengið eftir, landbn. hefur ekki fjallað um þessa undarlegu niðurstöðu hjá fjárln. en tveir nefndarmenn hafa hins vegar tekið upp hluta af tillögum landbn. og auðvitað styð ég þær tillögur heils hugar. Ég get heldur ekki látið hjá líða --- og er það mér reyndar nokkurt undrunarefni að ekki skuli hafa komið meira fram í umræðunni hver hlutur sauðfjárbænda á að verða á grundvelli þeirra efnahagsráðstafana sem hér er verið að gera. Þar er kveðið á um að færa hér um bil 1 / 5 af launum þeirra bænda sem vinna að þessari búgrein frá árinu 1992 til ársins 1993. Ég hef nú bent á það, að vísu ekki hér í þinginu, af hverju menn leysa ekki vandamál ríkissjóðs með sams konar framkomu gagnvart öðrum þeim í þjóðfélaginu sem eiga í samningum við ríkissjóð. Af hverju er bara þessi eina grein tekin hér sérstaklega út úr? Mér skilst að ef ríkissjóður hefði sama hátt á gagnvart öðrum samningsbundnum greiðslum við fólkið í landinu þá gæti hann fært eina 6--7 milljarða á milli ára. Og væri þá ekki bara kominn blússandi hagnaður og rekstrarafgangur á ríkissjóð á næsta ári? Það hygg ég að vera mundi. Nú er það auðvitað svo og það hefur löngum verið ríkt í bændum landsins --- það er ekki svo afar langt síðan þeir voru þjóðin öll --- að gangast nokkuð við skyldum sínum þegar harðnar í ári. En þá er það spurningin: Af hverju er bara þessi eina grein tekin út úr, sauðfjárbændur? Þetta hefði að sjálfsögðu verið miklu geðfelldara og líðanlegra ef bændastéttinni var sérstaklega gert að taka á sig vissar skyldur gagnvart erfiðu árferði að því hefði verið dreift á stéttina alla. Þá hefðu þetta þó ekki orðið nema eitthvað líklega í kringum 5% og að sjálfsögðu miklu bærilegra en að láta þessa grein sem hefur þurft að taka ýmislegt á sig á síðustu árum fram yfir aðra þá sem landbúnað stunda. Það hefði verið miklu sanngjarnara að dreifa þessu fyrst að bændur landsins fá sérstaka glaðningu í þessum efnum. Það sem einkum hefur borið hér á góma í landbúnaðarumræðunni er niðurskurður á fjárveitingum til Framleiðnisjóðs. Ég verð þó hins vegar að segja að það er sá þátturinn sem ég á auðveldast með að líða. Við stöndum frammi fyrir því að á þessum vetri fer fram endurskoðun á búvörulögunum sem sett voru árið 1985 og hafa reyndar ekki tekið miklum breytingum á þessu árabili. Sú löggjöf hefur dugað býsna vel. En nú eru hins vegar breyttar áherslur, m.a. með nýjum búvörusamningi og það fer auðvitað ekki hjá því að lögin þarf að endurskoða enda liggur fyrir um það frv. hér. Það liggur líka fyrir að Framleiðnisjóðurinn er þannig staddur að hann getur sinnt lögboðnum skyldum sínum, þ.e. ef hann fær að vera í friði með það fjármagn sem hann fær og ríkið tekur það ekki til sín eins og borið hefur á á síðustu árum. Það hlýtur þá að liggja alveg ljóst fyrir að því sem nú er tekið af fjármagni Framleiðnisjóðs landbúnaðarins verða menn að skila aftur við endurskoðun á búvörulögunum. Það er að sjálfsögðu af þessari ástæðu sem ég hef fellt mig við þessa ákvörðun. Um þetta væri að sjálfsögðu hægt að tala miklu lengra mál en ég vek athygli á því, sem ég sagði hér áðan, að e.t.v. verða landbúnaðarmál meira í sviðsljósinu síðar í vetur ef lyktir GATT-viðræðnanna verða t.d. þær að samkomulag náist á þeim vettvangi. Menn skyldu ekki láta sér detta það í hug að þótt ríkisstjórnin fallist á eitthvað í þeim efnum þá eigi sú umræða ekki eftir að ganga hér í gegnum Alþingi þar sem menn eru að sjálfsögðu ekki einungis frjálsir heldur hafa grundvallarskyldum að gegna gagnvart þeirri samningsgerð. Landbn. Alþingis hefur í skýrri umræðu tekið tvo fundartíma sína til að fara yfir þau mál og það er alveg augljóst að ekki verður komist hjá því að meta þær aðstæður mjög nákvæmlega, ef samkomulag verður, og þá m.a. með tilliti til þess hvaða áhrif verður um að ræða á þróun landbúnaðarins. Og enn fremur, eins og ég sagði hér áðan, þá fer fram umræða um búvörulögin. Mér sýnist að það frv. sem fyrir liggur og hefur verið dreift nái ekki til þeirra breytinga allra sem nýr búvörusamningur gerir ráð fyrir. Þetta segi ég án þess að ég hafi skoðað það nákvæmlega. Og með því að sú umræða er fram undan og þar sem fjárlagaafgreiðslan sem slík fer meira og minna inn á þætti þeirrar umræðu þá geymi ég mér að ræða þau mál til hlítar. En þetta fannst mér að ég hefði skyldur til að koma hér á framfæri við þessa umræðu þótt tilefni til umræðu um þessi mál sé að sjálfsögðu miklu meira en hér hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í stólinn til að þakka þennan ágæta fyrirlestur um landbúnaðarmál sem ég hlustaði á hjá hv. þm. Agli Jónssyni. Hann var fróðlegur og ég vék ekki úr salnum vegna þess að mér fannst hann vera mjög merkilegur og ég kom hér fyrst og fremst til að þakka það. En um leið vil ég þá spyrja: Hver er afstaða hv. þm. og formanns landbn. til þeirra aðgerða sem við gripum til, að standa ekki með Norðmönnum og Kanadamönnum varðandi GATT-samninginn?

Herra forseti. Um þetta hef ég einungis það að segja að ekki hefur farið fram umræða í mínum þingflokki um neinar ákvarðanir hér að lútandi. Almennt get ég sagt það sem mína skoðun að við hljótum að öðru jöfnu að leggja skýrari áherslur á sérstöðu en flestar aðrar þjóðir, m.a. vegna þeirra breytinga sem við höfum verið að gera í íslenskum landbúnaði, draga úr kostnaði og leggja af útflutning. Þess vegna hljóta okkar mál að skipast með þeim þjóðum sem leggja grundvallaráherslu á að vernda sinn landbúnað og treysta hann og þannig er afstaða mín, ef það er einhvers virði fyrir þingmanninn að vita um hana. En um einstaka þætti samningsgerðarinnar sem slíkrar get ég af augljósum ástæðum ekki fjallað vegna þess að sú umræða hefur ekki enn átt sér stað þar sem ég hef haft möguleika á því að fá þær upplýsingar sem haldbestar eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið en spyr þó enn: Ef ekki hefur verið fjallað um þetta í þingflokki þingmannsins hver tók þá ákvörðunina um að við stæðum þarna ekki með Kanadamönnum og Norðmönnum? Og um leið: Telur þingmaðurinn að sjónarmiðum Íslands hafi verið nógu vel komið á framfæri í þessum viðræðum með því að standa ekki með Norðmönnum, sem við eigum jú mesta samleið með í þessum efnum?

Herra forseti. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan að mér er ekki kunnugt um hvernig mál hafa skipast á vegum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum þar sem þar hafa ekki verið fengnar fram neinar skýringar. Ég get hins vegar sagt að ég held að á ýmsan hátt hafi verið gætt vel að þátttöku landbúnaðarins í þessum efnum. Ég ætla ekki að fara út í neinn samanburð við fyrri tíð enda þjónar það engum tilgangi. En þátttakendur frá landbrn. hafa verið í þessari umræðu meira og minna í haust og landbúnaðarnefndarmenn Alþingis geta vel borið um það vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið í nefndinni og ég hef áður sagt frá, að þar hefur mér virst vera vel að málum staðið. Ég endurtek svo það sem ég sagði áðan að það verða náttúrlega aðrir að svara fyrir ríkisstjórnarþátttöku og aðgerðir í þessum efnum. Ég skyldi vissulega gera það ef það væri á mínum færum því ég kæri mig ekki um neina leynd yfir þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 frá menntmn. á þskj. 300. Menntmn. Alþingis hefur fjallað um úthlutun heiðurslauna listamanna fyrir næsta ár líkt og áður hefur tíðkast af forverum hennar, menntamálanefndum efri og neðri deildar. Nefndin leggur til að jafnmargir listamenn fái heiðurslaun í ár og fengu þau á síðasta ári, eða 18 listamenn. Jafnframt gerir nefndin tillögu um að hver heiðurslaun hækki úr 800.000 kr. í 850.000 kr. Af þeim 18 sem fengu heiðurslaun á þessu ári eru 16 á lífi. Nefndin gerir tillögu um að tveimur nöfnum sé bætt á þann lista. Hún mælir með því að Sigríður Hagalín og Thor Vilhjálmsson bætist í hóp þeirra listamanna sem njóta heiðurslauna. Var nefndin einróma um þá ákvörðun.

Virðulegi forseti. Ég er kominn í ræðustól til að mæla fyrir brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 á þskj. 305. Einnig hef ég hugsað mér að ræða svolítið um samstarf eða sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík í þessari 3. umr. við fjárlagafrv. Virðulegi forseti, ef forseti hefði tök á því vildi ég gjarnan fá hæstv. forsrh. í salinn, sem jafnframt er borgarfulltrúi Sjálfstfl. í Reykjavík. Nú spyr ég forseta hvort hæstv. forsrh. sé í húsinu.

Hæstv. forsrh. er í húsinu og mun ég nú strax gera ráðstafanir til þess að hann verði við umræðuna.

Þá vildi ég raða ræðu minni þannig upp að ég byrja á því að ræða um samstarf og verkaskiptingu sjúkrahúsanna í Reykjavík og mæli síðan fyrir brtt. á eftir. Lengi hefur staðið til og mjög oft verið rætt um að nauðsynlegt sé að koma á aukinni verkaskiptingu eða samstarfi á milli sjúkrahúsanna í Reykjavík. Að vissu marki ég tek undir þær tilraunir sem gerðar hafa verið. Staðreyndin er sú að fyrirkomulag það sem nú er við lýði á sjúkrahúsunum í Reykjavík er eitthvert það óhagkvæmasta sem hægt er að hugsa sér og vil ég nefna tvö dæmi.

Má ég trufla hv. þm. í ræðu sinni? Mig langar til að spyrja hann hvort hann gæti sæst á það að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur ræðu hv. þm. síðar, eða réttara sagt innan tíu til fimmtán mínútna, þar sem hæstv. forsrh. tekur nú þátt í viðræðum hér í húsinu við forustumenn stjórnmálaflokkanna.

Ég hygg að það sé í lagi að forsrh. verði ekki kominn hingað fyrr en eftir svona tíu mínútur. Ég hugsa að það taki u.þ.b. tíu mínútur hjá mér að ræða um samstarf og sameiningu sjúkrahúsanna í Reykjavík, þannig að ég get, virðulegur forseti, vel sætt mig við það. En eins og ég sagði þá er staðreyndin sú að það fyrirkomulag sem hér er við lýði á sjúkrahúsunum í Reykjavík sennilega eitthvert það óhagkvæmasta sem hægt er að hugsa sér. Dæmi get ég nefnt og vil ég taka tvö. Í fyrsta lagi að á árinu 1990 hafa sennilega, vegna sparnaðar og skorts á hjúkrunarfræðingum, verið ámóta mörg rúm sem ekki voru nýtt á Borgarspítala og Landspítala og voru nýtt á Landakotsspítala. Með öðrum orðum hefði Landakotsspítala verið lokað og hinir tveir spítalarnir reknir með fullum afköstum þá hefði sama þjónusta verið veitt hvað þetta snertir. Þjónustan er auðvitað mjög mismunandi á þessum sjúkrahúsum og þar af leiðandi er ekki hægt að fullyrða að með lokun Landakots og fullum rekstri hinna sjúkrahúsanna hefði verið sambærileg þjónusta að öllu leyti. Annað dæmi skal ég nefna um það hversu óhagkvæmt þetta fyrirkomulag er. Barnadeild er rekin á Landakotsspítala og einnig á Landspítalanum. Engin barnadeild er á Borgarspítalanum. En staðreyndin er sú að langflest þau börn sem koma inn á sjúkrahús koma inn eftir að hafa lent í slysi. Þar af leiðandi koma þau inn á sjúkrahúsið í gegnum þá einu slysadeild sem rekin er af öllum sjúkrahúsunum í Reykjavík og hún er staðsett á Borgarspítalanum. Menn sjá að þetta fyrirkomulag er afskaplega óhagkvæmt og því ákaflega mikilvægt að koma þar á nokkrum breytingum. Ítrekaðar tilraunir til þess að koma á samstarfi og aukinni sameiningu á milli sjúkrahúsanna hafa verið gerðar en því miður hafa þær alltaf strandað á því að Sjálfstfl., og þá á ég við borgarstjórnaríhaldið í Reykjavík, hefur sett sig upp á móti öllum slíkum sameiningartillögum. Gott dæmi um þetta er að fyrir einu og hálfu ári stóð til að koma inn í heilbrigðisþjónustulögin því ákvæði að sama skyldi gilda um Borgarspítalann í Reykjavík og öll önnur sveitarfélagssjúkrahús, að formaður stjórnarinnar yrði skipaður af heilbrrh. Borgarstjórnaríhaldið gat ekki með nokkru móti sæst á þetta og því var sú undantekning gerð á stjórnarfyrirkomulagi Borgarspítalans að allir fulltrúarnir þrír eru tilnefndir af Reykjavíkurborg og enginn fulltrúi heilbrrh. Þarna slitnuðu þau mögulegu tengsl sem þurfa að vera til auka samstarf og verkaskiptingu á milli þessara sjúkrahúsa. Þær hugmyndir sem nú liggja fyrir um sameiningu Borgarspítala og Landakotsspítala eru að mínu viti hættulegar. Það kann að hljóma nokkuð einkennilega þar sem ég annars vegar mæli með því að koma á auknu samstarfi og jafnvel sameiningu sjúkrahúsanna hér á höfuðborgarsvæðinu og standa svo gegn því að Borgarspítali og Landakotsspítali séu sameinaðir. Ástæðan er sú að sameiningin ein og sér, að byggja upp tvö jafnstór bráðaþjónustusjúkrahús í Reykjavík, mun þegar fram líða stundir ekki aðeins hafa í för með sér stórkostlega aukna skattbyrði Íslendinga heldur mun það einnig leiða til þess að dregið gæti úr gæðum faglegra vinnubragða á þessum tveimur stóru sjúkrahúsum af þeirri ástæðu að í svo fámennu landi sem Íslandi er viss hætta á að sú dreifing sérhæfðrar þjónustu sem nú er á milli spítala landsins geti minnkað gæði heilbrigðisþjónustunnar þar sem oft eru of fá tilfelli til þess að halda við þjálfun í meðferð. Því er beinlínis rökrétt að koma á mjög nákvæmri verkaskiptingu á milli tveggja sjúkrahúsa og staðsetja einstakar sérgreinar á öðru hvoru sjúkrahúsinu. En auðvitað verður þetta ekki gert nema að hægt sé að koma því við að stjórnir viðkomandi stofnana ákveði hver verkaskiptingin skuli vera. Ef sameina á sjúkrahús og auka samstarf þeirra er nauðsynlegt að menn hafi tvær forsendur að leiðarljósi: Í fyrsta lagi þarf sameiginlega ráðningu allra sérfræðinga inn á sjúkrahúsin. Og af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að ef ekki er ein stjórn sem ræður alla sérfræðinga inn á sjúkrahúsin þá mun sérfræðiþjónustan dreifast mjög mikið milli sjúkrahúsanna og leiða til þess að á hverju sjúkrahúsi verður byggð upp sérhæfð þjónusta. Þegar ráðnir hafa verið sérfræðingar í einstökum sérgreinum inn á sjúkrahúsin kallar það auðvitað á tæki og áhöld til þess að gera þessum sérfræðingum kleift að starfa. Þetta segir okkur einnig að það þarf að vera sameiginleg ákvörðun einnar stjórnar um hvaða tæki skuli keypt inn á sjúkrahúsið. Ef ein stjórn ákveður þetta þá eru aðeins keypt þau tæki inn á það sjúkrahús sem menn hafa komið sér saman um að veita skuli sérhæfða þjónustu. Ef svo er hins vegar ekki þá munu stjórnir allra sjúkrahúsanna kaupa sömu tækin og tækjakaupin kalla svo á sérfærðinga til að starfa við þau. Þannig eru þessar tvær forsendur alveg hliðstæðar og verður að taka ákvarðanir um ráðningu sérfræðinganna og tækjakaupin á einum og sama staðnum. Og því er nú tillaga mín sú að Borgarspítali, Landspítali og Landakotsspítali verði sameinaðir, allir undir einni sameiginlegri yfirstjórn. Og til hvers? Jú, til þess að tryggja þessar forsendur, þ.e. sameiginlega ráðningu sérfræðinga og ákvarðanir um tækjakaup. Sparnaður af þessari aðgerð, bara þeirri að koma þessu undir sameiginlega yfirstjórn og hafa skrifstofuhaldið allt á einum og sama staðnum --- og í raun og veru gæti skrifstofa ríkisspítalanna tekið á móti öllu bókhaldi og launaútreikningum Borgarspítala og Landakotsspítala --- yrði í kringum 50 millj. króna á einu ári. Bara af sameiningu yfirstjórnarinnar. En eftir sem áður þarf að tryggja það að spítalarnir geti starfað sjálfstætt faglega séð þannig að á hverju sjúkrahúsi sé sjálfstætt læknaráð og hjúkrunarráð. Þannig geti þeir keppt faglega innbyrðis en séu ekki að keppa um takmarkaða fjármuni sem við höfum úr að spila. Í öðru lagi legg ég til að þessi skipting á sérhæfðri þjónustu, sem mikið er talað um, verði komið fyrir með samkomulagi á milli Borgarspítalans og Landspítalans. Landakot verði að hluta til gert að öldrunarlækningasjúkrahúsi en að hluta til að sérhæfðu sjúkrahúsi sem taki á móti sjúklingum sem bíða eftir því að komast í aðgerð og eru á mjög löngum biðlistum. Þar mætti t.d. nefna þjónustu í bæklunarlækningum þar sem biðin eftir aðgerðum er einna lengst. Það mætti hugsa sér að gera Landakot að hluta til að sérhæfðum bæklunarlækningaspítala til þess að nýta þá skurðstofuaðstöðu sem fyrir er á sjúkrahúsinu. Ekki er eingöngu hægt að líta á sjúkrahúsin þrjú í Reykjavík ein og sér. Það verður einnig að líta á það að allt í kringum okkur eru sjúkrahús eins og St. Jósefsspítali í Hafnarfirði, sjúkrahús í Keflavík og sjúkrahús uppi á Akranesi og austur á Selfossi. Það þarf einnig að taka tillit til þess hvernig hægt væri að auka samstarf og verkaskiptingu milli þessara sjúkrahúsa og sjúkrahúsanna þriggja hér í Reykjavík. Því teldi ég skynsamlegt að ná samstöðu um að á þessum sjúkrahúsum væru stundaðar einhverjar af þeim sérhæfðu skurðlækningum og sérhæfðu aðgerðum sem nauðsynlegar eru en langar biðraðir eru af fólki sem komast þarf í aðgerð. Með því móti tel ég að hægt væri að ná fram verulegum sparnaði í sjúkrahúsarekstrinum í landinu. En ég tel að þær tillögur sem nú liggja fyrir um einhliða sameiningu Borgarspítalans og Landakotsspítala verði þegar fram líða stundir í raun og veru aðför að skattgreiðendum í landinu. Og ef núv. hæstv. heilbrrh. beitir sér fyrir því að þetta verði niðurstaðan, þá mun hann ekki verða sá maður sem hann sjálfsagt vill að eftir verði tekið fyrir að hafa dregið úr útgjöldum til heilbrigðisþjónustunnar heldur hið gagnstæða. Hann mun verða sá heilbrrh. sem hefur með tillögum sínum orðið til þess, þegar fram líða stundir, að kostnaðurinn í heilbrigðisþjónustunni eykst stórkostlega. Virðulegi forseti. Ég hélt ég þyrfti ekki nema tíu til fimmtán mínútur til þess að fjalla hér um sjúkrahúsin og ég hef nú gert þeim málaflokki skil eftir því sem ég vildi gera við 3. umr. fjárlaga. En ég á eftir að mæla fyrir brtt. þeirri sem ég talaði um í upphafi að ég þyrfti að gera og er þskj. 305. En til þess að ég geti gert það þá er alveg nauðsynlegt að ég fái hæstv. forsrh. og borgarfulltrúa Sjálfstfl. í Reykjavík hingað í salinn. Mér var sagt það áðan, virðulegur forseti, að innan 10--15 mínútna yrði það í lagi og nú sýnist mér að það séu liðnar a.m.k. 15 mínútur ef ekki 20 frá því að það átti að geta gengið upp.

Forseti mun gera ráðstafanir til að ná í forsrh. Eins og hv. ræðumanni er kunnugt hefur forsrh. verið hér á fundum með forustumönnum í stjórnmálaflokkum en nú mun forseti reyna að athuga hvort ráðherrann sé laus.

Ég geri mér grein fyrir því, virðulegur forseti, en til þess að tefja ekki tímann þá ætla ég að gera grein fyrir þessari brtt. sem er á þskj. 305 og er við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 og ég er eini flm. að. Þessi brtt. gerir ráð fyrir því að við 6. gr. frv. bætist nýr liður sem verði liður 5.19 og hljóði svo: ,,Að kaupa eða taka á leigu húsnæði til uppbyggingar heilsugæslu í Reykjavík.`` Ég geri síðan grein fyrir því í stuttri grg. með brtt. af hverju þessi brtt. er nú fram komin hér við 3. umr. fjárlaga. En, með leyfi forseta, þá ætla ég að lesa þessa grg.: ,,Nefnd, sem heilbrigðisráðherra skipaði til að gera tillögu um hvernig sameina megi Borgarspítalann og Landakot í eitt sjúkrahús hefur gert tillögu um að heilsugæslustöðin í Borgarspítalanum verði flutt þaðan. Ekkert húsnæði er því til að taka á móti þeirri starfsemi sem nú er í heilsugæslustöðinni í Fossvogi. Undanfarin ár hefur verið inni í 6. gr. fjárlaga heimild handa fjármálaráðherra til að kaupa eða taka á leigu húsnæði til uppbyggingar heilsugæslu í Reykjavík. Nú er þetta ákvæði ekki í 6. gr. frumvarpsins og því engar heimildir fyrir fjármálaráðherra til að kaupa eða taka á leigu húsnæði fyrir heilsugæslu í Fossvogi þegar hún verður flutt úr Borgarspítalanum.`` Áður en þetta kom til þá var á fundi borgarstjórnar Reykjavíkur 5. desember, þ.e. áður en að nefndin skilaði af sér. --- Og, virðulegur forsrh., þakka þér fyrir að gefa þér tíma til að koma hér í salinn. Ég veit að þú ert í miklum önnum. En ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir að þú kæmir hingað, virðulegur forsrh., er ekki sú að þú skulir vera forsrh. heldur að þú ert borgarfulltrúi í Reykjavík. Og á fundi í borgarstjórn 5. des. sl. var eftirfarandi samþykkt gerð samhljóða, með leyfi forseta: ,,Borgarstjórn samþykkir að skora á ríkisstjórnina að hún beiti sér fyrir því að á fjárlögum ársins 1992 verði varið fé eða a.m.k. aflað heimildar í 6. gr. til áframhaldandi uppbyggingar heilsugæslustöðva í Reykjavík. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga er engu fé varið til uppbyggingar heilsugæslustöðva í borginni né heldur er heimildarákvæði í 6. gr.`` Þessi samþykkt er reyndar ekki alls kostar rétt vegna þess að það eru 50 millj. kr. inni í fjárlagafrv., sem er jú virðingarvert. Í fyrsta skipti held ég megi segja að maður sér það á þessum fjárlagalið að Reykjavík fær peninga til uppbyggingar heilsugæslustöðva. En allar þær 50 milljónir fara til að innrétta heilsugæslustöðina sem á að vera staðsett í Mjóddinni fyrir Austurbæjarumdæmi syðra, en þar var á fyrri hluta þessa árs keypt húsnæði undir rekstur heilsugæslustöðvar. Þrátt fyrir það er alls ekki nóg að gert. Það var áhersluatriði fyrrv. heilbrrh. að Reykjavík skyldi hafa forgang að uppbyggingu heilsugæslunnar. Reykjavík hefur setið á hakanum á undanförnum árum og eru ákveðnar ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi sú að landsbyggðin hefur haft forgang. Og í öðru lagi vil ég fullyrða, sem ég veit reyndar að hæstv. forsrh. er mér ekki sammála, að það hafa verið aðrar áherslur af hálfu Sjálfstfl. í Reykjavík í þessum efnum en það að byggja upp heilsugæslustöðvar. Þeir hafa hins vegar viljað byggja hér upp þjónustusnautt kerfi sjálfstætt starfandi heimilislækna sem ég ætla nú ekki að gera nákvæmlega grein fyrir en það gerði ég í langri ræðu fyrir tveimur dögum síðan. En staðreyndin er sú að það eru 13.000 Reykvíkingar í dag sem ekki komast inn á heilsugæslustöðvar og sem ekki hafa aðgang að sjálfstætt starfandi heimilislæknum. Og verði það úr að Borgarspítalinn og Landakotsspítalinn verði sameinaðir í eitt sjúkrahús og farið að þeirri tillögu sem nefndin leggur til, að heilsugæslustöðin í Fossvogi verði rekin út, sett út úr spítalanum, þá erum við að auka enn á þá erfiðleika sem hér eru. Og af því að heimildin í 6. gr. er ekki lengur inni í frv. þá hafa heilbrrh. og fjmrh. engin úrræði til að mæta þeim erfiðleikum sem þarna munu skapast. Hæstv. heilbrrh. óskaði eftir því við samstarfsráð heilsugæslustöðva í Reykjavík á miðju sumri að samstarfsráðið gerði tillögur um forgangsröðun verkefna á uppbyggingu heilsugæslustöðvanna í Reykjavík. Um miðjan október skilaði samstarfsráðið af sér þessum tillögum. Ég gerði hér í umræðu fyrir tveimur dögum síðan nákvæmlega grein fyrir því hver þessi forgangsröðun er og ætla ég því ekki frekar að rekja það og ég veit að forsrh. er kunnugt um hver er. En það er í fyrsta lagi lögð höfuðáhersla á að Grafarvogssvæðið hafi algjöran forgang. Nú veit ég að til stendur alveg á næstu dögum að ganga frá leigusamningi um heilsugæslustöð í Grafarvogi. En þetta ákvæði sem kemur þarna fram í skýrslu nefndarinnar um að loka stöðinni í Fossvogi er mjög alvarlegt. Í brtt. á þskj. 305 er gert ráð fyrir að inn í 6. gr. fjárlaga komi nýr liður, sem verði liður 5.19, að kaupa eða taka á leigu húsnæði til uppbyggingar heilsugæslu í Reykjavík, þannig að fjmrh. og heilbrrh. hafi heimild til að mæta þeim erfiðleikum sem munu skapast verði heilsugæslustöðin sett úr Fossvogsspítalanum. Með þessu ákvæði er ekki verið að auka útgjöld ríkisins nema menn þurfi að leysa úr neyðarástandi sem getur skapast. Þarna er ekki verið að heimta peninga til skilyrðislausrar uppbyggingar sem verði eytt hvort sem þörf er á eða ekki. Þetta er má segja varaákvæði, að inni í fjárlagafrv. sé heimild til ráðherranna til að geta gert þetta, en ekki skýlaus krafa. Og því spyr ég hæstv. forsrh., sem jafnframt er borgarfulltrúi Sjálfstfl. í Reykjavík, hvort hann muni styðja þessa brtt., ekki síst í ljósi þess að borgarstjórn Reykjavíkur hefur ótvírætt skorað á ríkisstjórnina að þetta ákvæði komi inn í fjárlagafrv.

Herra forseti. Fyrst út af hinni beinu spurningu vil ég svara því, sem kemur ekki hv. þm. á óvart, að ég mun auðvitað sem forsrh. eingöngu fylgja tillögum fjmrh. og brtt. meiri hluta fjárln. Þar mun ég hvergi bregða út af venju annarra forsætisráðherra. Varðandi hins vegar heilsugæslustöðvarnar þá er það ekki alveg rétt hjá hv. 11. þm. Reykv. og reyndar töluvert rangt að borgaryfirvöld í Reykjavík hafi ekki haft áhuga fyrir byggingu heilsugæslustöðva, fjarri því. Á hinn bóginn var það viðurkennt og það var rétt hjá þingmanninum að það væri eðlilegt að landsbyggðin hefði forgang við slíka uppbyggingu vegna þeirrar aðstöðu sem þar var. En menn voru sammála um að komið væri að því að Reykjavík færi að njóta sín. Þess vegna beitti ég mér fyrir því á hverju þinginu á fætur öðru hér rétt fyrir jólin þegar ég var hér staddur að ræða við heilbrrh. og fjárveitingarnefndarmenn og gerði einmitt sérstakan samning á síðustu stigum um stuðning við tilteknar heilsugæslustöðvar hér í Reykjavík, eins og menn kannski muna, þannig að þar var viljinn fyrir hendi. Varðandi Fossvogsstöðina þá var dæmið þannig að menn höfðu rætt það við til að mynda fyrrv. heilbrrh., hv. þm. Guðmund Bjarnason, við höfðum rætt það við hann á sínum tíma að sú stöð færðist yfir í nýja byggingu við Bústaðaveg þar sem byggð yrði hæð ofan á Grímsbæ. Ég reyndar átti afskaplega gott samstarf á þeim tíma við fyrrv. hæstv. heilbrrh. og m.a. var ég samþykkur hugmyndum hans, eins og þingmaðurinn veit, varðandi heilsugæslustöðina í Mjódd og í alla staði átti ég mjög ánægjulegt samstarf við hann um þessa þætti og hugsa til þess með góðri minningu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir skýrt svar. Ég ætla ekki að fara að skattyrðast um það hér og nú og deila um það hvort Reykjavíkurborg hafi haft áhuga eða ekki áhuga. Við höfum, eins og fram kom, sinn hvora áhersluna og sjónarmiðið í þeim efnum. Ég skil einnig að það er auðvitað erfitt fyrir forsrh. að fylgja brtt. við fjárlagafrv. og virði það alveg við hann. En auðvitað mun hann ekki sem borgarfulltrúi standa að þessari samþykkt borgarstjórnar Reykjavíkur. Ég ætla ekki heldur að fara að deila um það en spyr hæstv. forsrh.: Hvernig eigum við þá sem þingmenn Reykjavíkur að mæta því ef þetta atriði kemur nú fram, að Borgarspítalastöðinni verði lokað og engin úrræði eru til staðar í fjárlögum að mæta þeim erfiðleikum?

Já, herra forseti, svo ég víki aftur að fortíðinni, það var í minni tíð sem borgarstjóra --- sem er ekki langt síðan --- þá hafði ég um það rætt að ekki væri óeðlilegt að Reykjavíkurborg legði út fyrir þessari byggingu og hafði reyndar rætt það við síðasta hæstv. heilbrrh. að ef um það næðust samningar þá mundi þingið koma með hlut ríkisins á nokkrum árum eftir það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þetta svar. Það er auðvitað mjög merkilegt og ég skil það ekki öðruvísi en svo en að hæstv. forsrh. sem borgarfulltrúi í Reykjavík muni beita sér fyrir því að Reykjavíkurborg muni sjá um uppbyggingu á nýrri heilsugæslustöð í Reykjavík komi það til að heilsugæslustöðinni í Borgarspítalanum verði lokað. Og ég fagna þessari yfirlýsingu.

Virðulegi forseti. Mér þykir að vísu einkennilegt að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér við umræðu um fjárlögin en ég læt mér vel líka að hæstv. forsrh. er hér og hæstv. menntmrh. Ég flyt á þskj. 281 nokkrar brtt. við fjárlögin sem ég ætla að leyfa mér að mæla hér fyrir. Í fyrstu tillögunni legg ég til að framlag til Rannsóknasjóðsins verði hækkað sem nemur verðlagsbreytingu á milli ára, þ.e. úr 110 í 120 milljónir. Ég held að við getum öll verið sammála um að það er afar mikilvægt, ekki síst þegar árar eins og nú í íslensku efnahagslífi og að kreppir, að auka rannsóknir og nýsköpun. Því vissulega er því fjármagni vel varið þegar litið er til framtíðar. Rannsóknasjóðurinn var settur á fót árið 1985, ef ég man rétt, og hefur sannað sig að vera mjög þarfur. Hann veitir fjármagni til ýmissa góðra hugmynda sem koma bæði frá einstaklingum og rannsóknastofnunum og þess er ætíð gætt að mótframlag sé annaðhvort frá einstaklingunum, rannsóknastofnunum eða öðrum aðilum. Ótrúlega margar af þeim hugmyndum sem þannig hafa verið styrktar hafa orðið vaxtarbroddur í þjóðfélaginu. Og þarna kemur hæstv. fjmrh. og af því að ég veit að hann þekkir mjög vel rannsóknastarfsemina og metur hana mikils þá vil ég aðeins leyfa mér að endurtaka að ég legg hér til í fyrstu tillögu að Rannsóknasjóðurinn verði aukinn svo að haldið verði í við verðlagsbreytingu á milli ára, þ.e. úr 110 í 120 millj. kr. Og ég var að rekja það, sem ég veit að hæstv. fjmrh. gæti rakið hér ekki síður en ég, að Rannsóknasjóðurinn hefur stuðlað að mörgum mjög góðum rannsóknaþróunarverkefnum og mörg þeirra hafa orðið mikilvæg og vaxtarbroddur í íslensku efnahagslífi. Ég tel sjálfsagt og alveg sérstaklega í því ástandi sem nú er að hann sé efldur. Raunar hef ég samviskubit út af því að leggja ekki til meira. Ég tel að því fjármagni sé afar vel varið en mér er ljóst að það er hart í búi og þröngt og því hef ég kosið að spenna ekki bogann meira en hér er gert. Hér er sem sagt eingöngu um að ræða verðlagsþróun á milli ára. Ég legg síðan til í annarri tillögu minni að veitt verði 50 millj. kr. til byrjunarframkvæmda við handboltahöll. Mér er fyllilega ljóst að þetta er umdeilt mál en ég er mjög eindregið þeirrar skoðunar að standa eigi við samninga og reyndar einnig, getum við sagt, alþjóðasamninga eins og þessi er. Hann er bæði alþjóðasamningur og innlendur samningur. Og ég vek athygli á aðdraganda þess máls. Handknattleikssambandið gekk í það að ná samningi um að heimsmeistaramót yrði haldið hér á landi og fékk mikinn stuðning frá stjórnvöldum. Það gaf út mikinn glæsibækling og í hann skrifuðu m.a. fyrrv. utanrrh. Matthías Á. Mathiesen, fyrrv. borgarstjóri Davíð Oddsson og fyrrv. menntmrh. Birgir Ísleifur Gunnarsson og studdu eindregið þessa málaleitun Handknattleikssambands undir, getum við sagt, forustu hæstv. utanrrh. Það var reyndar meira gert því öll utanríkisþjónustan var notuð í því sambandi. Ég hygg að allir sendiherrar og aðrir sem starfa í utanríkisþjónustunni erlendis hafi fengið bréf frá utanrrh. um það og þeir hafa verið beðnir að vinna að því eins og þeir frekast gætu. Ég veit að fjölmargir ræðismenn sem fengu slíka beiðni gengu í málið og niðurstaðan varð sú að alþjóðlegur samningur náðist um að halda mótið hér á landi. Ég vil taka það skýrt fram að ég var þessu samþykkur og studdi það eins og ég gat svo að ég tel mig vera jafnábyrgan fyrir því eins og þeir ágætu menn sem ég nefndi hér áðan. Í framhaldi af þessu var gerður samningur við Kópavogsbæ. Að sjálfsögðu er hægt að breyta þeim samningi ef Kópavogsbær óskar ekki að byggja slíkt handboltahús og báðir aðilar eru sammála, en hinn alþjóðlegi samningur stendur eftir sem áður. Mér sýnast fjárhagsvandræði Handknattleikssambandsins megi ekki verða til þess að rjúfa samninginn enda skilst mér að Handknattleikssambandið hafi alls ekki gefið frá sér að halda mótið hér á landi. Þau mál verður að leysa eftir öðrum leiðum og eru að mínu mati óháð þessu. Komið hafa fram upplýsingar upp á síðkastið um að slík hús megi byggja miklu ódýrara en áður var talið og ég tel að ríkisstjórnin, miðað við þá forustu sem þeir ýmsu menn sem ég nefndi áðan hafa haft, ætti að ganga í það að leita samstarfs annars staðar um byggingu ódýrara handboltahúss. Því er lagt til að þessi fjárveiting verði veitt. Ég set reyndar fram tillögu til vara að breyta þessu í heimild, þ.e. hafa heimild á 6. gr. til lántöku að upphæð 50 millj. kr. til byrjunarframkvæmda við byggingu handboltahallar. Það kann vel að vera að hæstv. ríkisstjórn kjósi það fremur og það er þá ekki eins fast bundið ef t.d. samkomulag yrði um það við alþjóðlega aðila og við Handknattleikssambandið að þeir hættu við þessa keppni hér á landi sem ég tel að vísu hinn mesta álitshnekki fyrir okkur Íslendinga eins og að henni var staðið áður. Þá legg ég hér til að veittar verði litlar 5 millj. kr. til byggingu heilsugæslustöðvar í Kópavogi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá heilbrigðisyfirvöldum mun hvergi vera þrengra um heilsugæsluna en í Kópavogi. Þar hefur orðið meiri fólksfjölgun en víðast og því fer víðs fjarri að heilsugæslustöðin sem þar er sinni þörfinni. Svo vill til að heilbrigðisyfirvöld höfðu samþykkt fyrir u.þ.b. einu og hálfu ári að hafin yrði bygging á heilsugæslustöð í austurhluta kaupstaðarins. Lóð var fengin, samið við verktaka og meira að segja tæki komin á staðinn og þar liggja tækin. Ég tel að það eigi að standa við þetta loforð sem var þá gefið og veita byrjunarfjármagn. Þetta er lítil upphæð en nægði til þess að ganga frá teikningum og öllum undirbúningi þannig að unnt væri að hefja þá byggingu árið 1993. Loks legg ég hér til að orðið verði við beiðni St. Jósefsspítala um fjárframlag til rekstrarins eins og þeir mátu það, 239,8 millj. kr. Síðan hefur það gerst að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur gert samkomulag við stjórn spítalans og gerir ráð fyrir því að viðbótarfjárveiting verði 60 millj. kr. en ekki 120 millj. kr. og setur þær skyldur á sjúkrahúsið að þar verði hagrætt svo að þetta megi nægja. Ég hef því ákveðið að taka þessar tillögur til baka. Ég vil hins vegar taka það fram að mér þykir of lítið í lagt og ég sé ekki hvernig þetta ágæta sjúkrahús, sem er viðurkennt að sé eitthvert besta rekna sjúkrahús hér á landi, með lægri daggjöld en yfirleitt þekkjast og styttri biðlista en víðast hvar eru, t.d. í bæklunaraðgerðum, á að reka þannig að svo vel takist áfram sem verið hefur til þessa með svo lítilli fjárveitingu og ég tel mistök að skera svo mikið þarna niður. En engu að síður er þetta samkomulag sem stjórn sjúkrahússins hefur kannski séð sig tilneydda til að gera sem einhvers konar skárri kost af tveimur sem upp á er boðið af hálfu heilbr.- og trmrh. og því tek ég þessa tillögu til baka. Ég ætla þá ekki, herra forseti, að lengja umræðurnar en vil aðeins segja að lokum að okkur er að sjálfsögðu ljóst að fjárlögin verða fljótlega afgreidd og verða fjárlög hins íslenska ríkis fyrir árið 1992. Við höfum lýst því í mörgum ræðum að við teljum þá stefnu sem fjárlögin marka afar varhugaverða og alveg sérstaklega tel ég svo vera í því ástandi sem nú er í þjóðfélaginu með samdrátt upp á rúm 6%. Ég spyr t.d. hv. þm. að því hvernig halda menn að hér hefði orðið í þjóðfélaginu á kreppuárunum upp úr 1930 ef sú stefna hefði ríkt sem nú er boðuð. Þá var í staðinn spýtt í lófana og skóflurnar teknar fram, lagðir vegir og byggðir skólar og lagður grundvöllur að frystihúsum og það var byggt á bjartsýni og eins og þá var gjarnan talað um, unnu menn sig út úr kreppunni. Það gerði reyndar einnig viðreisnarstjórnin 1968 þegar hrun varð í veiðum, hún setti upp nefndir um land allt og hún setti fjármagn í það að skapa atvinnu, hún forðaði þjóðinni eins og hún gat frá gífurlegu atvinnuleysi. Það varð að vísu verulegt, en hefði orðið miklu meira ef ekki hefði þó verið gripið til þessara ráða. Því vil ég láta koma hér fram að um leið og tek undir alla viðleitni til að draga úr óþarfa kostnaði, sem ég vil kalla svo, gagnrýni ég harðlega hvernig að þessu er staðið í fjárlögunum. Ég vil láta koma hreint fram að ég tel enga goðgá þótt eitthvert erlent lán væri tekið til framkvæmda sem draga úr atvinnuleysi og viðhalda menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu, jafnvel í þeirri stöðu sem við erum nú í með erlend lán. Ég hef sagt áður úr þessum stól að það er vitanlega miklu skárra fyrir ríkissjóð að taka erlent lán en að heimila sölu á húsbréfum erlendis, þar sem þau eru seld á langtum lakari kjörum en ríkissjóður gæti fengið lán. Það er bara að stinga höfðinu í sandinn þegar sagt er að við leggjumst gegn erlendri lántöku. Ég vil taka undir það sem komið hefur fram um menntakerfið, m.a. í ræðu áðan hjá hv. 18. þm. Reykv., Kristínu Ástgeirsdóttur. Ég tel þá stefnu afar hættulega að ganga svo að menntakerfinu eins og gert er ráð fyrir og ég hef ekki heyrt skýringar frá hæstv. menntmrh. á því hvernig hann hyggst framkvæma þann niðurskurð, þá fækkun sem þar er gert ráð fyrir. Ég vek athygli á því að allar þær þjóðir sem hafa náð langt og tekist að viðhalda góðum lífskjörum og tekist að skapa öryggi í efnahagslífinu, hafa lagt áherslu á menntakerfið og rannsóknir og vísindi. Það er gegnum gangandi hvar sem á er litið. Það má alls ekki ganga svo langt eða leggjast svo lágt í þeirri bölsýni sem hér er boðuð að höggva að rótum framtíðar okkar, eins og ég hef kallað það, með því sem gert er ráð fyrir í menntakerfinu. Svo ég vona svo sannarlega að hæstv. ríkisstjórn taki þau mál til endurskoðunar. Ég sagði áðan að tala mætti um fjölmargt fleira, eins og heilsugæsluna og hvernig að velferðarkerfinu er staðið. Ég gæti sjálfur nefnt ýmsar hugmyndir sem ég teldi vera betri til að ná þar inn einhverjum tekjum en þær sem nú eru ráðgerðar, en ég ætla ekki að lengja ræðu mína með því að ræða þau mál.

Virðulegur forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar að fjalla nokkuð um þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð við gerð þessa fjárlagafrv. Ég verð að segja sem nýliði á Alþingi að mér finnst þau ekki vera til fyrirmyndar. Mál hafa komið inn mjög seint, breytingar hafa komið á hverju málinu eftir annað, þau hafa verið illa unnin og illa undirbúin, illa kynnt og jafnvel ekki kynnt viðkomandi aðilum. Það hefur verið kallað í aðila til samráðs til málamynda þegar mál hafa verið komin að lokastigi út úr nefndum og þannig finnst mér að bæði nefndum þingsins og þingmönnum hafi verið gert að framkvæma verk sem er óframkvæmanlegt nema að vinna það mjög illa. Það er auðvitað þess vegna sem við stöndum frammi fyrir því öngþveiti sem hefur verið þessa daga í þinginu og ekki sér fyrir endann á enn þá. Mig langar til þess að ræða nokkuð um upphaf ferils ríkisstjórnarinnar áður en ég held lengra vegna þess að ég tel að í upphafinu sé framhaldið fólgið. Ég held að eftir að menn komu í land úr Viðey á sínum tíma hafi smám saman verið að skýrast fyrir landslýð hvað hafi farið þar fram í samræðum stjórnmálaflokkanna sem eiga aðild að þessari ríkisstjórn. Þar hefur farið fram undirbúningur að þeim aðgerðum sem við höfum séð líta dagsins ljós. En ekki hefur verið þrautalaust fyrir þessa formenn að koma aðgerðunum í gegnum sína flokka. Þar hefur verið við andstöðu að etja og þeir hafa þurft að fara til baka með margt af því sem þeim hefur dottið í hug og margt hefur reyndar breyst sem betur fer og skánað í meðförum þingmanna stjórnarflokkanna og vegna andstöðu stjórnarandstöðunnar. Auðvitað er hægt að nefna fjölmörg dæmi um það hvernig mál hafa komið inn fyrst og hvernig þau hafa svo breyst í tímans rás og eru orðin mun skárri núna en þau voru þegar þau voru fyrst kynnt. Þó er ekki hægt að segja annað en það að margar af þeim stóru breytingum sem ríkisstjórnin hefur ætlað að færast í fang við gerð fjárlaganna er út af fyrir sig fáránlegt að reyna með svo stuttum fyrirvara sem verið hefur. T.d. er um að ræða verulegar breytingar á málefnum sem snúa að sveitarfélögunum. Við höfum séð hvernig þau hafa tekið nýjar og nýjar stefnur á hverjum degi. Nú er auðvitað fyrir fram vitað ef menn ætla sér í breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eða skiptingu kostnaðar á þeim þáttum sem unnir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum að það þarf að ætla sér til þess mjög langan tíma í umræðu og kynningu á málunum fyrir sveitarstjórnarmönnum og til rökræðna um hvort þetta séu skynsamlegar ráðstafanir sem menn ætli sér í. Það út af fyrir sig útilokar alfarið að menn geti tekið ákvarðanir með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum vikum. Lágmarkið er a.m.k. að aðstandendur ríkisstjórnarinnar læri af þeim mistökum sem þeir hafa gert. Ég segi það til að ljúka þeim þætti að eina ráðið til þess að bæta fyrir þetta er að setja málin í biðstöðu og ætla sér tíma til umræðu við sveitarfélögin á næsta ári til þess að reyna að lenda málum gagnvart þeim þannig að ekki verði óbrúanlegt bil til framtíðar við sveitarfélögin. Ég var á fundi fyrir nokkrum dögum með þingmönnum Vesturlands og fulltrúum sveitarstjórna þaðan og þar kom mjög vel fram hvernig sveitarstjórnarmenn líta á þessi mál og hvað þeir eru slegnir og raunverulega vonsviknir yfir því hvernig að þeim hefur verið staðið. Kannski er ástæðulaust lesa hér upp mótmælaorðsendingar og annan pappír sem við höfum fengið frá ýmsum sveitarstjórnum allt í kringum landið þar sem menn hafa mótmælt þessum aðferðum. Þetta er bara einn af hópunum sem ríkisstjórnin hefur snúið sér að í aðdraganda þessa fjárlagafrv. Aðrir hópar eru t.d. launþegar, sjómenn, sjúklingar, nemendur og skólafólk. Þar vil ég segja að eitt af því allra alvarlegasta sem við okkur blasir í þeim fyrirætlunum sem fyrir liggja er niðurskurðurinn í skólamálum vegna þess að ekki er hægt að benda á neina áætlun. Menn vita raunverulega ekki neitt um hvað er verið að tala og þeir skólamenn sem ég hef rætt við um þessi mál segjast ekki sjá fyrir sér að það sé nokkur einasti möguleiki að verða við hugmyndunum um niðurskurð í skólamálum. Ég ætla satt að segja að vona að þegar menn eru komnir út úr þeirri vitleysu sem er að ganga yfir okkur hér með gerð þessa fjárlagafrv. beri menn gæfu til þess að endurskoða hugmyndir sínar um niðurskurð í skólakerfinu og ekki verði gert neitt þar nema að vel yfirlögðu ráði með miklu og löngu samráði við þá sem þar eiga hlut að máli, því að erfitt er að bæta það sem skemmt er í sambandi við skólamál í landinu. Eitt er það sem ég vil ræða vegna þess að ég hef ekki komið að gerð fjárlagafrv. áður. Ég hef að vísu komið að gerð margra fjárhagsáætlana fyrir bæjarfélag og þar eru þau vinnubrögð viðhöfð að þegar fjárhagsáætlun er lögð fram þá er hún tilbúin. Þá eru menn tilbúnir til að ræða öll atriði. Það er eitt plagg. Hún er rædd í einu lagi. Mér finnst það óskaplegur galli á því sem við erum að framkvæma hér að við 2. umr. skuli ekki liggja fyrir allar tillögur og að það skuli ekki vera rætt í einu lagi um fyrirbrigðið, þ.e. fjárlagafrv. og öll þau tengdu frv. sem eiga að fylgja með. Ég tel að til þess að menn geti tekið heildstætt á þessum málum sé auðvitað langeðlilegast að þau séu rædd í einu lagi og raunverulega ætti fjárlagafrv. ekki að vera tilbúið til 2. umr. fyrr en öll fylgifrv. eru tilbúin til umræðu þannig að hægt sé að ræða málið í heildstæðu formi og þingmenn geti áttað sig á því. Hér höfum við staðið frammi fyrir því að fram á síðustu klukkustundir eru að koma inn breytingar og ég ætla að vona að ég sé sá eini sem á erfitt með að átta mig á því hvernig málin standa í heild þegar þeim er hrúgað svona að eins og gert er við þessa vinnu sem við höfum séð fara fram í haust. Einn af hlutum þessa fjárlagafrv. er sá pakki sem menn kalla ráðstafanir í ríkisfjármálum og sumir kalla bandorm. Mér finnst það hálfóviðkunnanlegt orð, ég held það ætti að reyna að finna eitthvað annað, langhali væri t.d. nýyrði sem gæti gengið. Mig langar að nefna þetta, þennan hluta fjárlagafrv. eða fylgifisk vegna þess að í umræðunni um hann bar á góma mörg af markmiðum ríkisstjórnarinnar. Sérstaklega langar mig að ræða um það markmið ríkisstjórnarinnar að einkavæða stofnanir. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh., hann lagði málin fram með nokkuð skýrari hætti þar en ég hafði heyrt áður. Það var að vísu í samstarfssamningi eða svokallaðri hvítri bók ríkisstjórnarinnar talað um einkavæðingu og nefnd hafa verið fyrirtæki í eigu ríkisins í því sambandi. Í ræðu sinni, þegar frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum var lagt fram, sagði hæstv. forsrh. nokkru nánar frá því að hverju ríkisstjórnin stefndi að þessu leyti. Þar kemur mjög skýrt fram að hugmyndin sé að selja á næsta ári ríkisfyrirtæki. Þar segir hæstv. forsrh.: ,,Undirbúin verður sala á hlut ríkisins í Ferðaskrifstofu Íslands, Bifreiðaskoðun Íslands, Endurvinnslunni hf., Gutenberg hf. og Sementsverksmiðjunni. Búnaðarbanka Íslands verður breytt í hlutafélag í upphafi næsta árs og hafin sala á hlut ríkisins í honum.`` Þarna eru málin sögð með alveg skýrum hætti og mig langar til að fjalla dálítið um tvö eða þrjú af þessum málum. Í fyrsta lagi Sementsverksmiðjuna á Akranesi. Í umræðunum um Sementsverksmiðjuna og það að gera hana að hlutafélagi kom fram, eins og það var kynnt fyrir þeim sem eiga hlut að máli t.d. uppi á Akranesi og víðar, að ekki væri hugmyndin að selja Sementsverksmiðjuna. Það stóð í því plaggi og stendur að ríkið eigi að eiga öll hlutabréfin og það þurfi sérstaklega að gera samþykkt á Alþingi til að selja megi það hlutafélag. Hér stendur skýrum stöfum í ræðu forsrh. að selja eigi fyrirtækið. Ég tel að menn hafi verið blekktir með aðdraganda málsins þar sem mönnum var sagt að ekki stæði til að selja fyrirtækið. Ég hef áður sett fram mína skoðun á því hvers vegna ekki eigi að selja einmitt Sementsverksmiðju ríkisins og ætla ekki að endurtaka það hér en vil vekja athygli á því hvernig menn hafa breytt þar sinni skoðun. En það var annað fyrirtæki sem mig langar að fjalla hér um sem talað er um að selja. Það er Bifreiðaskoðun Íslands. Mig langar að ræða það mál einfaldlega vegna þess að ég tel að ekki fari hjá því, í framhaldi af því að ríkið ákveði að selja Bifreiðaskoðun Íslands, að þá muni landsmenn fara yfir það mál og skoða aðdragandann að því öllu. Vegna þess að þegar ríkið ásamt öðrum aðilum ákvað á sínum tíma að stofna þetta hlutafélag var það kynnt þannig að þetta ætti að vera óskaplega hagkvæmt fyrirtæki og það ætti að verða ódýrara fyrir bifreiðaeigendur þegar fram í sækti að láta skoða bílana sína hjá þessu fyrirtæki. Settar voru upp skoðunarstöðvar, keyptar færanlegar skoðunarstöðvar og gjaldskrár allar hækkaðar mjög. Þegar menn fóru að gagnrýna þessa hluti var þeim svarað með þeim hætti að það væri eðlilegt og það væri hagkvæmt fyrir viðskiptavini Bifreiðaskoðunar Íslands að greiða niður stofnkostnað vegna stöðvarinnar því að þegar það væri búið mundu viðskiptavinirnir fara að njóta þess í gjöldum.  Þannig er staðið að einkavæðingu fyrirtækja á Íslandi. Ég tel þetta ekki vera til fyrirmyndar þegar ríkið leiðir þróun eins og þessa. Ég vil vara menn við því að það verði framhald á slíkum aðferðum við einkavæðingu. Ég held að full ástæða sé til að óttast það, bæði með tilliti til þess hvernig þetta mál hefur gengið fram og með tilliti til þess sem hefur komið fram frá hendi hæstv. fjmrh. í sambandi við annað fyrirtæki sem talað er um að selja og það er Búnaðarbanki Íslands. Hann taldi sem sagt að það kæmi til greina að selja hann með einhvers konar afföllum, fyrir hálfvirði eða eitthvað svoleiðis. Ég segi bara eins og er að þegar menn eru farnir að trúa með slíkum hætti á einkavæðinguna, sem virðist koma fram í svona tali, eins og því að selja fyrirtæki ríkisins fyrir hálfvirði, þá er ekki von á góðu. Þá er full ástæða til að menn haldi vöku sinni og reyni að koma í veg fyrir að slíkar gerðir fari fram átölulaust. Auðvitað var margt annað sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. í sambandi við þennan bandorm sem menn kalla. Ég ætla ekki að fara að tíunda það allt saman en ég lét það vera að taka til máls við þá umræðu vegna þess að ég taldi að þar hefði verið nóg talað. En segi það samt að þar var æðimargt sem ég hefði gjarnan viljað segja mínar skoðanir um. Nú fer að styttast mjög til jóla og möguleiki þingmanna til að halda langar ræður fer minnkandi. Ég mun ekki halda mjög langa ræðu hér. Mig langar þó til að koma að fáeinum atriðum í sambandi við þetta fjárlagafrv. Þá er það fyrst undirbúningurinn að því að öðru leyti en því sem ég hef rætt fyrr. Þessi undirbúningur sem ég vil meina að hafi farið fram af hendi ríkisstjórnarinnar frá því í sumar með því að vera smám saman að innprenta þjóðinni svartsýni og koma henni í skilning um að allt sé hér að fara til fjandans. Ég tel að raunveruleikinn, sem búið er að búa til, sé falskur á margan hátt. Við erum komnir í einhvers konar kreppuástand sem hefur myndast vegna þess að fólkið í landinu og sérfræðingarnir eru búnir að meðtaka þennan boðskap um móðuharðindin. En hverjar eru svo áþreifanlegu ástæðurnar fyrir þessum móðuharðindum sem við eigum að eiga fram undan? Þær eru samdráttur í þorskveiðum sem við höfum ákveðið að taka á okkur á næsta ári. Það er mikið áfall en ekki nálægt því svo stórt að það eigi að leiða af sér slíkrar hörmungar sem menn hafa reiknað út. Það er langt því frá. Það væri nánast hægt að bæta sjávarútveginum í landinu upp allt tapið sem hann verður fyrir vegna minnkandi þorskafla ef hægt væri að ná tökum á vaxtaskrúfunni. Spádómar um samdrátt í þjóðartekjum og á öllum sviðum þjóðfélagsins hafa smám saman verið að versna. Menn hafa verið að taka inn afleiðingarnar af hugmyndum og ráðagerðum ríkisvaldsins um næsta ár. Þannig hefur útreikningurinn, sem sýnir að samdrátturinn aukist meir og meir, vafið utan á sig. Ég tel að það sé full ástæða til að fara yfir þessi mál aftur og ég er alveg sannfærður um að þjóðin getur farið miklu betur út úr næsta ári en menn eru að gera sér í hugarlund núna. Ég ætla satt að segja að vona að menn vakni upp eftir áramótin svolítið bjartsýnni en þeir eru þessa dagana. Það kann ekki góðri lukku að stýra að menn sjái ekki neitt fram undan nema svartnætti og að hér sé tóm afturför í sambandi við afkomu þjóðarinnar. Eitt af allra stærstu atriðunum í hlutverki ríkisstjórnarinnar að mínu viti er að halda friði í þjóðfélaginu, friði á vinnumarkaðnum, friði við þá aðila sem eiga viðskipti við ríkið og ríkisstofnanir. Í þeim efnum finnst mér að ríkisstjórnin hafi illa brugðist. Mér finnst, þegar við berum saman það sem stjórnmálamenn sögðu í aðdraganda alþingiskosninganna og það sem hefur gerst síðan, að menn hljóti að verða að viðurkenna að þar sé æðimargt sem hafi breyst og breyst býsna mikið. Stöndum við ekki frammi fyrir því núna að ríkisstjórnin telur að ekki eigi að hækka persónuafslátt um áramótin? Það þýðir að mati verkalýðsfélaganna raunverulega lækkun upp á líklega 3--4%, ég man nú ekki töluna á þessum afslætti. Ekki veit ég til þess að nokkur stjórnmálaflokkur hafi sagt annað í kosningabaráttunni í vor en að það ætti að hækka persónuafsláttinn. Það var eitt aðalinntakið í ræðum fjölmargra stjórnmálamanna, að það væri engin spurning, allir voru sammála um þetta. Það er nú liðin tíð. Ég tel að hver ríkisstjórn eigi að hafa stefnu í launamálum og kjaramálum. Það eigi að vera hluti af stefnu ríkisstjórnar. Ég tel að stjórnin sem sat á undan þessari hafi lent í ógöngum, sem hún hefði ekki þurft að lenda í, ef unnið hefði verið betur við upphaf ríkisstjórnarinnar að því að mynda stefnu í launa- og kjaramálum. Ég hef ekki séð stefnu þessarar ríkisstjórnar í launa- og kjaramálum. Ég get ekki dæmt um hver hún er. Ég verð að dæma það mál eftir því sem frambjóðendur stjórnmálaflokkanna sem standa að ríkisstjórninni sögðu í kosningabaráttunni í vor. Ef það er stefna ríkisstjórnarinnar í launamálum, sem þá var kynnt, held ég að hún hafi breyst æðimikið frá þeim tíma. Það er ekki gott þegar menn tala tungum tveim. Það sem hefur breyst, eins og ég kom að áðan, er auðvitað það að við ætlum að veiða minna af þorski. En nú stefnir í það að við getum veitt meira af loðnu. Ekki má gleyma stóra efnahagsáfallinu, sem menn tala um sem efnahagaáfall, en það er bygging álvers. Það er búið að vera árlegt efnahagsáfall í fjölmörg ár að við höfum ekki getað byggt álver. Það hafa verið jafnmikil rök fyrir því að færa það á reikning sem efnahagsáfall næsta haust eins og þetta haustið. Ég get ekki tekið mark á því þegar menn kalla það efnahagsáfall að fá ekki að byggja álver vegna þess, eins og ég segi, að það er búið að vera þannig undanfarin ár. Persónuafsláttur átti að hækka um 3,4% um þessi áramót og það verður ekki af því samkvæmt því sem haft er eftir ráðamönnum í þessari ríkisstjórn. Mér finnst að ríkisstjórn, sem hefur verið mynduð, þurfi að hafa stefnu í þessum málum, hún þurfi að koma sér niður á það með hvaða hætti hún ætlar að standa að samningamálum af því að á þetta hefur skort mjög á undanförnum árum. Ég hef sjálfur tekið þátt í fjölmörgum samningum og ríkið hefur gengið á undan í samningamálum með þeim hætti að það hefur oft valdið verulegum vandamálum í samningum annarra aðila í þjóðfélaginu. Mér finnst að eitt af því sem ætti að vera hluti af launa- og kjarastefnu ríkisstjórna er að ríkið hlýtur að vera, vegna þess hve stór aðili það er á vinnumarkaðinum, leiðandi aðili í samningum við aðila vinnumarkaðarins. Ríkið á aldrei að semja um hluti við ríkisstarfsmenn sem ekki er hægt að semja um á almennum vinnumarkaði. Þetta prinsipp hefur ríkið brotið í fjölmörgum atriðum í sínum samningum með alls kyns samningum við aðila um hluti sem ekki er hægt að semja um á almennum vinnumarkaði. Ég skal bara taka eitt dæmi. Það er dæmi um það að menn semji um að þeir geti fengið frí á fullum launum í heilt ár. Hvaða aðilar á vinnumarkaðinum geta gert svona samninga? Getur maður sem rekur verslun og er með tvo til þrjá í vinnu samið upp á þetta? Svo ég nefni nú bara eitt dæmi. Ég tel að ríkið hafi og reyndar bæjarfélögin líka gert samninga sem eru fráleitir. Ef við tökum annað dæmi, t.d. samningana um lífeyrissjóðina, sem ríkið og bæjarfélögin hafa gert þá eru þeir einmitt dæmi um þetta sem ekki hefur verið hægt að gera á almennum vinnumarkaði og hefur valdið þeim miklu vandamálum sem við sitjum uppi með þ.e. mismun á réttindum fólks til lífeyris. Þetta er mál sem menn verða að taka á og geta ekki vikið sér undan lengur, að ríkið verður að ganga þar á undan og gera breytingar. Þær verða sárar og erfiðar og það verður við erfiða andstæðinga að etja sem eru lífeyrissjóðirnir sem eru orðnir mjög sterkir og hafa í fyrirsvari það fólk sem ræður verkalýðsfélögunum. Mín skoðun er sú að það sé ekki hægt að víkja sér undan þessu einfaldlega vegna þess að ríki og sveitarfélög bera langmesta ábyrgð á því hvernig komið er. Þau verða að ganga á undan. Ég tel að ríkja eigi það grundvallarmarkmið að opinberir aðilar sjái til þess að lífeyrisréttur fólks sé til, lágmarkslífeyrisréttur sem sé tryggður af hinu opinbera. Hann sé það góður að fólk geti lifað af honum og þar fyrir utan geti menn myndað sér lífeyri til viðbótar. Ég hef stundum sagt það og vil segja það hér að ef við setjum málin einfalt upp þá þyrftum við að taka 6% sem atvinnurekendur greiða í lífeyrissjóðinn og greiða út sem rennslislífeyri til þeirra sem komnir eru á eftirlaun og láta þá sem eiga lífeyrissjóðina svo um að halda áfram með þá ef þeir vilja en bjóða þeim annars þann kost að leggja inn í sameiginlegan lífeyrissjóð allra landsmanna. Því ekki getum við gert þessa fjármuni upptæka, það mundi aldrei vera liðið í þjóðfélaginu. Hins vegar held ég að það yrði liðið ef ríkið mundi höggva á þennan hnút sem vissulega er vegna þess að fjölmargir aðilar í þjóðfélaginu eiga ekki nægileg lífeyrisréttindi þrátt fyrir að við séum búin að vera með almenna lífeyrissjóði í 30 ár eða a.m.k. 25 ár flesta þeirra. Þessi réttindi þarf að tryggja þeim. Eitt af því sem menn hafa tekist á um hér í þinginu undanfarna daga er sú hugmynd ríkisstjórnarinnar að skerða sjómannafrádráttinn og mig langar að segja fáein orð um það mál. Þar er um það að ræða, eftir því sem okkur er sagt, að ríkisstjórnin hugsi sér að ná þarna í eitthvað í kringum 200--230 millj. kr. samkvæmt þeim hugmyndum sem okkur var sagt frá. Sjómannasamtökin hafa sagt að það væri um að ræða miklu stærri upphæð. Síðan hafa menn verið að basla við að breyta þessu, aðallega hafa farið fram samningar á milli stjórnarliða um það með hvaða hætti væri hægt að breyta þessum hlutum. Hér var fyrir tveimur dögum kynnt að komin væri um þetta full sátt. Það kom fram í fjölmiðlum að menn teldu að þeir hefðu náð sáttum við forustumenn sjómannasamtakanna. Það var borið til baka af öðrum forustumönnum sjómannasamtakanna í fjölmiðlum, bæði í sjónvarpi, útvarpi og blöðum. Nú sýnist mér að sé hver höndin upp á móti annarri hjá sjómönnum. Það er illt mál, finnst mér, ef búið er að reka fleyg í samstöðu sjómanna gagnvart þessu hagsmunamáli þeirra. Þarna er eitt dæmið um að ríkisstjórnin hefur ekki gefið sér tíma til að vinna mál. Það er ádeiluvert. Mál eins og þetta hefði að mínu viti þurft að taka til umræðu í kjarasamningum vegna þess að ef ríkið hvarflar frá því að veita mönnum sjómannaafslátt, hvort sem þeir hafa róið á sjó eða ekki, ef þeir hafa bara fengið sjómannaafslátt vegna þess kerfis sem hefur verið í gangi, þá er ekki eðlilegt að taka af þeim þennan rétt nema í samhengi við aðra samninga þeirra. Þá er hægt að takast á um það í samningum hvort atvinnurekendur eigi ekki að taka, sem eðlilegt er, að sér þær greiðslur vegna þess að vitanlega ráða menn sig í vinnu með tilliti til heildararðs af því sem þeir ætla að fara að gera. Þeir sem hafa verið að beita línu eða verið á sjó hafa auðvitað litið á öll kjörin, ekki bara hvað fæst útborgað hjá viðkomandi útgerðarmanni, heldur öll kjörin, líka sjómannaafsláttinn. Þegar honum er svo kippt til baka virðist manni fráleitt annað en það sé gert í samningum þannig að aðilar fái tækifæri til þess að takast á um hvernig eigi að skipta byrðunum sem ríkið léttir af sér. Við getum haldið áfram með fjölmörg önnur atriði sem þessi ríkisstjórn hefur verið að fást við. Allt hefur þetta verið gert í miklum flýti og þó er ekki eins og hún hafi verið að taka við fyrir nokkrum vikum. Hún hefur haft allt sumarið, alveg frá því í vor hefur hún haft tíma til þess að undirbúa sín mál. Það hefur ekki verið nógu langur tími og það verð ég þó að viðurkenna að þótt sá tími hefði verið notaður vel eru mörg af þeim málum sem hún hefur vaðið fram í þannig gerð að ekki er hægt að leysa þau á svo stuttum tíma. Menn verða að gefa sér mjög langan tíma til undirbúnings breytinga í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu og í samningum við aðila vinnumarkaðarins. Ef menn ætla að gera breytingar þá verða þeir að taka sér tíma til þess. Það verður að vera hægt að fara í gegnum málin með þeim aðilum sem eiga hlut að þeim. Það er þessi ríkisstjórn vonandi að læra í aðdraganda þessarar umræðu, að svona er ekki hægt að haga sér. Þessi svokallaði lögregluskattur sem við erum búin að vera að kynnast hér í nokkra daga er eitt dæmið. Þetta snjallræði var fundið upp í staðinn fyrir það að henda í sveitarfélögin að sjá um fatlaða, þá ákváðu menn að það skyldi heita greiðsla vegna löggæslu. Þetta átti að vera nefskattur, að vísu mismunandi hár, tvær upphæðir voru ákveðnar og auðvitað kæmi þetta mjög misjafnlega niður á sveitarfélögunum. Þessi einfalda hugsun var ákaflega fáránleg vegna þeirra afleiðinga sem þetta hefði. Svo ég taki dæmi, vegna mismunarins á þessum upphæðum, mig minnir að þetta hafi verið 2.700--2.800 kr. á sum sveitarfélög og annars staðar líklega 1.700--1.800 kr., að eitt af ríkustu sveitarfélögum hér í nágrenninu sem tekur ekki nema 3% í útsvar, hefði þurft að borga 1.700 kr. en fátækustu sveitarfélögin eiga kannski að borga 2.800 kr. Auðvitað er engin röksemd fyrir því að hafa þetta misjafnlega hátt vegna þess að ef greiða á mismikið ætti það að koma fram í þjónustunni. Það er ekki aldeilis þannig að gerður sé sá munur á upphæðinni, eins og tillagan var, að hún sé miðuð við þá þjónustu sem er veitt. Svo við tökum dæmi, þá er fjöldi íbúa á lögreglumann allt frá því að vera líklegast 410 og upp í 1.200 manns á lögregluþjón. Þannig er upphæðin ekki fundin út frá því hver þjónustan er. Auðvitað vitum við það að í ýmsar fámennar sveitir koma lögregluþjónar yfirleitt aldrei og það er fáránlegt að láta menn borga mismunandi hátt gjald, eins og þarna var fundið upp á, vegna þessara mála. Mig langar að koma að einu atriði vegna nefndar sem ég á sæti í, samgn. Það eru framlögin til vegamála. Þau hafa verið skert mjög mikið frá fyrra ári og geysileg skerðing hefur orðið á framlögum til vegamála frá þeirri vegáætlun sem var í gildi á síðasta vori. Þá var í gildi áætlun þar sem var gert ráð fyrir að heildartekjur til vegamála yrðu 6 milljarðar 318 millj. en núna er gert ráð fyrir því að heildardæmið verði 5 milljarðar 565 millj. kr. Þarna er um lækkun að ræða í kringum milljarð. Það verður þó að taka fram að það er ekki rétt að nota orðið niðurskurður um alla upphæðina vegna þess að orðið hafa breytingar á tekjum sem hafa komið inn í dæmið líka. Ætli við getum ekki talað um líklegast 765 millj. kr. niðurskurð á framkvæmdum miðað við það sem áður var reiknað með. Það er auðvitað geysilegur niðurskurður vegna þess að hann kemur allur fram á nýframkvæmdum vegagerðar í landinu. Búið var að gera samning á sínum tíma um Vestfjarðagöng og í tengslum við þann samning var ákveðið að það ætti að taka að láni fé til Vestfjarðaganga með það fyrir augum að dreifa þessum kostnaði á fjögur ár. Ríkisstjórnin ákvað að hverfa frá þessu. Þetta var gert í tengslum við það að þessum framkvæmdum yrði flýtt um eitt ár. Ríkisstjórnin ákvað að halda sig við það að þessu yrði flýtt um eitt ár en að fjárhæðin yrði tekin af vegafénu. Þetta var auðvitað aðgerð sem var, að mínu viti, óþörf, óskynsamleg og ekki til neins annars en að vekja tortryggni og kannski öfund á milli svæða í landinu vegna þess að þegar ákveðið var að flýta jarðgöngum á Vestfjörðum var um það mjög góð samstaða allt í kringum landið. Nú kemur það að jarðgöngunum var flýtt út sem niðurskurður á framlögum til vegamála í öðrum byggðarlögum sem ekki átti að verða. Það gerist á sama tíma og ríkisstjórnin ákveður að skera niður framkvæmdir miklu meira en bara þetta. Það eru yfir 500 millj. í viðbót við þá upphæð sem tekin var inn í vegafé vegna Vestfjarðaganganna. Örugglega verður lítið um framkvæmdir víða úti um land í vegamálum og þetta mun valda tortryggni á milli manna. Menn verða ekki jafnfúsir til að ræða um að flýta framkvæmdum á einum stað ef það kæmi upp svipað mál, eins og við erum að tala um hér, þ.e. jarðgöng á Vestfjörðum. Ég gleymdi því áðan, en mig langar að koma að því aftur, að til þess að sýna dæmi um það hvernig aðgerðir ríkisstjórnarinnar koma við einstök byggðarlög þá hef ég hér í höndunum plagg sem ég fékk frá Akranesi um það hvernig bæjarstjórnin á Akranesi telur að þessar aðgerðir komi við fjármál bæjarins. Þá er þar fyrst til að taka að löggæsluskatturinn sem ég ræddi hér áðan, sem er 2.850 kr. á íbúa, yrði á Akranesi tæpar 15 millj. kr. Breyting á lögum vegna ábyrgðasjóðs launa vegna gjaldþrota, sem eru 0,2%, yrðu 420 þús. Breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins þar sem sveitarfélögum er gert að greiða 3,5% sem framlag til hverrar félagslegrar íbúðar sem keypt er. Miðað við meðalverð íbúða og meðalfjölda sem hefur verið keyptur á undanförnum árum á Akranesi gætum við verið að tala um tæpar 2,4 millj. Samtals er þetta tæplega 18 millj. tekjutap fyrir Akraneskaupstað. En sveitarfélögin í landinu verða fyrir tekjutapi líka, eins og ríkið, vegna almenns samdráttar. Þeir á Akranesi reikna þennan samdrátt á sama hátt og gert er hér á vegum opinberra aðila gagnvart ríkinu og telja að tekjurnar á næsta ári muni rýrna um 12,4 millj. kr. Þeir telja að áhrif verðlagsbreytinga muni verða 6% til hækkunar á næsta ári og aukning vegna rekstrar í sveitarfélaginu verði 8 millj. Þannig að lakari staða sveitarfélagsins á Akranesi yrði upp á 60 millj. Þar til viðbótar kemur skerðing á framlagi Jöfnunarsjóðs til Akraneskaupstaðar. Akranes hefur fengið framlag á undanförnum árum og fékk í fyrra í kringum 50 millj. Skerðingin verður líklegast ekki undir 15 millj. ef fram fer sem horfir. Nú hafa sveitarfélög, bæði Mosfellsbær og Hafnarfjörður, ákveðið að hækka útsvar sitt upp í 7,5% sem þýðir að þessi sveitarfélög geta fengið úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og eiga fullan rétt á því. Það mun gera það að verkum að 30% skerðing mun verða á framlögum til sveitarfélaganna sem hafa fengið framlög á undanförnum árum úr Jöfnunarsjóðnum. Þetta er mjög alvarlegt mál og fyrir fátækustu sveitarfélögin er þetta alvarlegast því það kemur auðvitað verst við þau. Ég ætla nú að fara að ljúka máli mínu. Ég var að vona fyrir nokkrum klukkutímum síðan að hægt yrði að ljúka umræðum um fjárlög og þau frv. sem nauðsynlegast væri að koma í gegn fyrir jól en sú von virðist vera að bregðast. Mér finnst það miður en ég tel að stjórnarandstaðan hafi gert það sem hún hefur getað. Hún getur ekki skilið við málin í þinginu án umræðu. Hún hefur rækt sitt hlutverk að mínu viti eðlilega við þessar erfiðu aðstæður sem nú eru. Ríkisstjórnin hefur boðið upp á mjög erfiðar aðstæður við undirbúning fjárlaga. Ég tel að það eina sem er jákvætt við þennan aðdraganda og hvernig þetta hefur gengið sé að við getum vonað að ríkisstjórnin og hennar stuðningsaðilar læri eitthvað af málinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. sem ég flyt ásamt öðrum þingmönnum Alþb. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1992. Ég mæli fyrst fyrir þeim brtt. sem eru á þskj. 324. Fyrsta brtt. á því þskj. er um að framlag til Rannsóknasjóðs hækki úr 110 millj. kr. í 130 millj. kr. Rökin fyrir þessari brtt. eru einkum þau að í tíð síðustu ríkisstjórnar var gerð samþykkt um að tvöfalda framlög til rannsókna og vísindastarfsemi á 10 ára tímabili. Þáverandi ríkisstjórn steig myndarlegt skref í þeim efnum með þeim hætti að framlög til rannsókna og vísinda voru á þessu ári hækkuð um 25% að raungildi frá árinu 1990 til ársins 1991. Um þessa stefnumótun ríkisstjórnarinnar var mjög góð samstaða. Þegar ég greindi frá þessari niðurstöðu og stefnu ríkisstjórnarinnar á fundi í sameinuðu þingi á sínum tíma, eftir hinum gömlu þingsköpum og stjórnarskrá landsins, hlaut þessi tillaga undirtektir þingmanna úr öllum flokkum. Eftir þeim orðum að dæma hefði mátt ætla að Sjálfstfl. t.d. væri hlynntur því að stuðla myndarlega að þróun rannsókna og vísindastarfsemi í landinu en því miður sér þess ekki stað í fjárlagafrv. sjálfu. Ég er þeirrar skoðunar að á tímum eins og við lifum núna, þegar um er að ræða samdrátt og krepputeikn á lofti sums staðar þó að auðvitað margt sé með þeim hætti að ekki sé ástæða til almennrar svartsýni í þessu landi, þá er það engu að síður svo að á slíkum tímum á einmitt að auka rannsókna- og þróunarstarfsemi. Ég held satt að segja að ef við skoðum þá þróunarmöguleika sem íslenskt atvinnulíf hefur á efnahagslíf á komandi árum þá felist þróunarmöguleikarnir fyrst og fremst í rannsóknum, vísindum, þróunarstarfsemi og hugviti. Því miður hefur ekki tekist að halda utan um þessi mál með þeim hætti sem í raun er skyldugt. Það er þannig að öll menntunr, menntastarfsemi af hvaða tagi sem er, er undirstaða almennilegra lífskjara í framtíðinni. Allar svokallaðar menningarþjóðir leggja á það áherslu að undirstaða batnandi lífskjara á komandi árum og áratugum felist í rannsóknum, þróun, vísindastarfsemi og góðum skólum. Af þeim ástæðum flytjum við þessa till. á þskj. 324 um hækkun á framlagi í Rannsóknasjóð. Í öðru lagi eru á þessu þskj. tvær litlar till. um breytingar á fjárlögunum að því er varðar grunnskólann. Í fyrsta lagi gert ráð fyrir að hækka liðinn Þróunarstarf í leikskólum um 4 millj. kr. Lög um leikskóla voru sett hér sl. vor og þar var gert ráð fyrir að hefja framkvæmd þeirra mála strax á árinu 1992 með því að ráða svokallaðar umdæmafóstrur sem hefðu starfsmiðstöð á fræðsluskrifstofunum í viðkomandi umdæmum. Í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar fyrir árið 1992 er ekki að finna neitt ákvæði um þetta en það er hins vegar gert ráð fyrir að varið verði rúmlega einni millj. kr. í þróunarstarf í leikskólum án þess að það sé tilgreint nánar með hvaða hætti það á að fara fram. Ég tel víst að það sé ætlunin að hér sé um að ræða þróunarstarf sem unnið sé í góðu samstarfi við Fósturfélag Íslands og aðra þá aðila sem um starf í leikskólum eiga að véla. Og til að undirstrika þá afstöðu Alþb. að við teljum mikilvægt að málefnum leikskólanna sé sinnt þá flyt ég þessa till. á þskj. 324 um þróunarstarf í leikskólum. Þá flyt ég litla brtt. um námsráðgjöf. Námsráðgjöf er einn mikilvægasti þáttur í nútíma skólastarfi. Námsráðgjöf er í raun og veru óhjákvæmilegur hluti af sveigjanlegum framhaldsskóla þar sem leiðir opnast fyrir unga fólkið til að ljúka námi á mismunandi brautum, á mismunandi löngum tíma. Og af þeim ástæðum flyt ég tillögu um að hækka framlög til námsráðgjafar í grunnskólum úr 6,6 millj., eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., í 12 millj. kr. Þar með er í raun og veru gert ráð fyrir því að halda áfram því átaki í námsráðgjöf sem hafið var fyrir nokkrum missirum og birtist m.a. í ráðningu námsráðgjafa í nokkrum grunnskólum, ég held fjórum eða fimm, og auk þess í ákvörðun um að stofna formlega braut fyrir námsráðgjafa í félagsvísindadeild Háskólans. Aðsóknin að þessari námsbraut hefur verið geysilega mikil. Ég held satt að segja að ef menn vilja sjá skólann þróast hvort sem það er grunnskóli, framhaldsskóli eða háskóli þá verði menn að gera sér grein fyrir því að námsráðgjöf verður gildari og gildari liður í starfi þessarar stofnunar á komandi árum. Í þriðja lagi flyt ég hér tillögu um Þjóðminjasafn Íslands, um að nokkrum fjármunum verði varið til endurbóta á Þjóðminjasafninu. Það verður að segja alveg eins og er að það er þyngra en tárum taki hvernig Þjóðminjasafnið er á sig komið. Og þeim mun dapurlegra er það nú sem Alþingi samþykkti fyrir tveimur eða þremur árum ný lög um þjóðminjavernd á Íslandi þar sem sett eru myndarleg markmið af ýmsu tagi. En á sama tíma og löggjafinn er að taka ákvarðanir eins og þessar þá fást menn ekki til að leggja fjármuni í endurbætur á Þjóðminjasafnshúsinu. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé nauðsynlegt forgangsefni. Ég er þeirrar skoðunar að við hlið Þjóðarbókhlöðunnar og endurbóta á Þjóðleikhúsinu þá eigi að sinna Þjóðminjasafninu sérstaklega. Reyndar tel ég að miðað við stöðuna í dag sé Þjóðminjasafnið komið mjög framarlega í forgangsröðinni. Ég held og ég veit það reyndar að þjóðminjarnar eru í hættu. Aftur og aftur þegar gerir veður hvort sem það er regn eða rok þá birtast fréttir um að Þjóðminjasafnið haldi hvorki vatni eða vindum og þess vegna er nauðsynlegt að halda áfram þeim endurbótum sem hafnar eru á Þjóðminjasafninu og hófust á þessu ári. Í fjórða lagi flyt ég hér litla tillögu um 500 þús. kr. hækkun á liðnum Kvennasögusafn. Í fjárlögum ársins 1991 er gert ráð fyrir 1,5 millj. kr. í Kvennasögusafnið. Þessi liður er lækkaður í fjárlagafrv. og ég sé satt að segja engin rök fyrir því af hverju einmitt þetta safn skuli vera lækkað og flyt því tillögu um að Kvennasögusafnið fái einfaldlega sömu upphæð á árinu 1992 og það fær á árinu 1991. Þá flyt ég hér í fimmta lagi tillögu um Menningarsjóð. Menningarsjóður hefur átt við mikla erfiðleika að stríða. Ástæðan er fyrst og fremst sú að mínu mati að Menningarsjóður var látinn yfirtaka gríðarlega mikið verk sem skrifað var um þjóðhátíð nokkra fyrir ekki löngu síðan og liggur með lager, gríðarlega þungan og rándýran lager af þessum bókum hjá sér og þetta setti allan fjárhag Menningarsjóðs úr skorðum. Ég sé mér til ánægju að í brtt. fjárln. er gert ráð fyrir því að fara í fjármál Menningarsjóðs. Ég fagna því. Ég held að það sé í raun og veru mjög nauðsynlegt að framkvæma þar uppgjör. Ég reikna fastlega með því að hæstv. menntmrh. eigi aðild að því máli og ég þakka honum fyrir það. Það er nauðsynlegt að gera upp eignir og skuldir Menningarsjóðs og taka um leið ákvörðun um það hvaða stofnun og aðili það er sem á að sjá um þessa útgáfustarfsemi eða skylda útgáfustarfsemi á komandi árum. Þá er það náttúrlega ljóst að bókaútgáfa á við mikla erfiðleika að stríða. Það eru alls konar bókaforlög sem eru núna afar illa stödd eins og alþjóð veit. En í gangi eru margs konar menningarleg útgáfuverkefni sem ríkið er að hafa afskipti af. Eitt af því t.d., fyrir utan Menningarsjóð, er Iðnsaga Íslendinga, í þriðja lagi er það Íslensk þjóðmenning sem er glæsilegt fyrirtæki sem hefur verið í gangi núna undanfarin ár, glæsileg útgáfa. Í fjórða lagi er það útgáfa á vegum Árnastofnunar. Í fimmta lagi er það útgáfa á vegum Þjóðminjasafnsins. Ég tel í raun og veru að það væri að mörgu leyti eðlilegt að öll þessi opinbera útgáfustarfsemi væri flutt á einn stað, hugsanlega í tengslum við eitthvert starfandi bókaforlag úti í bæ en alla vega sé ekki verið að hengja pinkla á þessar stofnanir hverja fyrir sig þar sem bersýnilegt er að þær ráða ekki við það fjárhagslega og hafa heldur ekki þá markaðsþekkingu sem þarf til þess að koma þessum vörum frá sér, þessum dýrmætu bókum sem þessar ríkisstofnanir eru að gefa út. Þess vegna fagna ég því að það eigi að taka á málefnum Menningarsjóðs og ég vona að það verði vel gert en flyt hér tillögu um að rétta nokkuð fjárhag Menningarsjóðs við frá því sem gert er í fjárlagafrv. Þá flyt ég hér tvær tillögur um breytingu á liðnum Listir, framlög. Það er í fyrsta lagi liðurinn Ýmis menningarmál. Það er í raun og veru alveg ótilgreint í fjárlagafrv. hvað þetta er. Það eru 9 millj. kr. í fjárlagafrv. en 20 millj. kr. í þessari tillögu sem ég er með. Og af hverju er ég að flytja þessa tillögu? Ég get játað að það er af þeirri reynslu að til menntmrh. leita ævinlega þúsundir aðila, alls konar hópar og félagasamtök sem eiga meiri og minni rétt á að fá einhvern lítils háttar stuðning eða viðurkenningu. Það er útilokað að fjárln. Alþingis sé að afgreiða svoleiðis hluti eins og hún var reyndar oft að gera. Ég veit ekki hvernig það er núna, en í minni tíð í menntmrn. var nefndin iðulega að skipta smáliðum niður á þennan kór hér og þennan glímuflokk þar og guð veit hvað og það var satt að segja alveg ótrúlegt hvað menn gengu langt í smámunasemi í þeim efnum. Ég er hér að leggja til að þessi fjárlagaliður, sem er í raun og veru á úthlutunarvaldi menntmrh. eins, verði rýmkaður verulega til að unnt sé að koma til móts við þessa hópa. Mönnum kann að finnast það skrítið að stjórnarandstæðingur flytji slíka tillögu um breytingar á fjárlögum en ég geri það engu að síður vegna þessarar reynslu sem ég hef. Og ég tel að það sé eitt það allra dapurlegasta sem menn þurfa að standa í í því ráðuneyti að þurfa að láta myndarleg menningarfyrirtæki aftur og aftur fara bónleið til búðar vegna þess að það er ekki til, ja, einu sinni fáeinir aurar til að rétta að þessu fólki sérstaklega þegar snillingar í fjárln. taka nú um það ákvörðun að eyða af liðnum Ýmis menningarmál í Reiðhöllina eða Landssamband hestamanna eða önnur álíka menningarmál í þessu landi sem eru þó alls góðs makleg. Eftir situr menntmrh. með ekki neitt til að ráðstafa í liðinn Ýmis menningarmál. Þá flyt ég hér í öðru lagi litla tillögu um M-hátíð, að til hennar verði varið 2,1 millj. kr. í staðinn fyrir 1,1 millj. kr. Þetta geri ég vegna þess að ég vil undirstrika nauðsyn þess að M-hátíðirnar haldi áfram. Þær eru mikilvægur menningarviðburður. Þær styrkja menningarlífið í viðkomandi byggðarlögum. Ég hygg að Sunnlendingar, sem þekkja til M-hátíðarinnar á Suðurlandi sl. sumar, viti að M-hátíðin þar skilur eftir sig verulegan árangur víða sem lifir áfram til komandi ára. Og ég held að það sé mjög nauðsynlegt að áfram verði haldið með þetta verk og þess vegna flyt ég þessa litlu tillögu um M-hátíð. Þá flyt ég hér tillögu um lítils háttar stuðning við Hið Íslenska fornleifafélag og loks um lítils háttar stuðning upp á nokkur hundruð þús. kr. við Þjóðræknifélag Íslendinga. Ástæðan til að ég flyt þessa tillögu um Þjóðræknisfélag Íslendinga er fyrst og fremst sú að Þjóðræknisfélagið hefur verið að skipuleggja tengsl við Íslendinga erlendis um heim allan. Hagstofan hefur unnið skrá yfir Íslendinga sem búa erlendis. Hér er um að ræða mörg mörg þúsund manns. Og ég held að það sé mjög brýnt verkefni og skynsamlegt að tengja þetta fólk við Ísland áfram þó ekki sé nema til að tryggja að það komi hingað og beri hróður landsins sem víðast og hygg ég að ekki sé völ á mikið ódýrari landkynningu en ummælum þessa fólks um land og þjóð hvar sem það er statt í heiminum. Þá flyt ég hér á þskj. 325 ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og Hjörleifi Guttormssyni tillögu um breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna. Þar er gert ráð fyrir að hækka nokkuð framlag til lánasjóðsins til að undirstrika að við teljum það mikilvægt úrslitaatriði, mikilvægt atriði í jöfnun lífskjara í landinu að Lánasjóður ísl. námsmanna sé varinn. Hann hefur átt undir högg að sækja. Ríkisstjórnin hefur skorið grunnlánin niður um 17% og horfur eru á að enn frekari niðurskurður verði á næsta ári. Það er ólíkt dapurlegra fyrir ungt fólk að hefja nám t.d. næsta haust 1992 miðað við áform ríkisstjórnarinnar heldur en t.d. var í fyrra eða hittifyrra eða fyrir fjórum eða fimm árum. Til þess að undirstrika þá stefnu Alþb. að Lánasjóður ísl. námsmanna á að lifa og hann er félagslegt verkefni þá flytjum við þessir þrír þingmenn Alþb. þessa tillögu um eflingu Lánasjóðs ísl. námsmanna. Náskyld þessari tillögu er till. á þskj. 326 sem er breyting á liðnum Jöfnun á námskostnaði. En þar í er svokallaður dreifbýlisstyrkur sem greiddur er nemendum í framhaldsskólum. Nemendum í framhaldsskólum hefur fjölgað stórkostlega á undanförnum árum. Í tíð síðustu ríkisstjórnar hækkaði þessi fjárlagaliður jafnt og þétt og ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Jóhanni Ársælssyni flytjum hér tillögur um að halda þeirri stefnu áfram þannig að unnt verði að veita því unga fóli sem er við nám í framhaldskólum einhvern stuðning þó í litlu sé því hér er ekki um stórar upphæðir að ræða á hvern nemanda. Þá flytjum við, ég ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Guðrúnu Helgadóttur, tillögur á þskj. 327. Það eru þrjár tillögur sem snerta menningarmál og það er fyrst varðandi Listasafn Sigurjóns Ólafssonar. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 2,5 millj. kr. í þessu skyni. Það kom auðvitað strax í ljós að það var fjarri öllu lagi og við 2. umr. fjárlaga breytti ríkisstjórnin tillögu sinni í 4,5 millj. kr. Í fjárlögum þessa árs minnir mig að framlagið til Listasafns Sigurjóns Ólafssonar sé um 5,5 millj. kr. Hér er því um að ræða lækkun frá þessu ári í beinni krónutölu. Ég verð að segja alveg eins og er að miðað við þau verðmæti sem eru í Listasafni Sigurjóns Ólafssonar, miðað við það dýrmæta frumkvæði sem Birgitta Spur hefur haft við að byggja upp þetta safn þá finnst mér það næstum að segja, með leyfi forseta, dálítið nánasarlegt að vera að lækka framlagið til þessa safns um hálfa eða heila milljón. Satt að segja held ég að Listasafn Sigurjóns Ólafssonar sé eitt það safn sem við getum verið stoltust af hér á landi. Og þó við eigum prýðilegt Listasafn Íslands og menn hafi víða staðið sig vel við uppbygginu listasafna og myndlistarsala hér þá er Listasafn Sigurjóns Ólafssonar mjög sérstætt listasafn og það þekkja t.d. þeir sem hafa orðið að leiða hér um land erlenda gesti. Það er ævinlega farið með þá í Listasafn Sigurjóns Ólafssonar vegna þess að þar er í raun og veru um að ræða verðmæti sem vekja athygli útlendinga. Ég gleymi seint þeim þakkarbréfum sem ég hef fengið frá hópi erlendra ráðherra m.a. sem hafa séð þetta listasafn og eru þakklátir fyrir að hafa skoðað það. Ég er reyndar alveg sannfærður um að ef þeir útlendingar, sem hafa skoðað Listasafn Sigurjóns Ólafssonar, vissu af því að það væri í nauðum mundu þeir hlaupa til og reyna að tryggja einhverja fjármuni handa listasafninu þannig að það legðist ekki af. En ég held að það væri okkur Íslendingum til minnkunar ef við þyrftum að sækja til útlendra aðila, þó gjafir þeirra geti verið góðar, til að halda uppi þessari mikilvægu stofnun, Listasafni Sigurjóns Ólafssonar. Þá flyt ég hér ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Guðrúnu Helgadóttur tillögu um Þjóðleikhúsið sem gerir ráð fyrir því að treysta rekstur þess á næsta ári. Ég hef miklar áhyggjur af rekstri Þjóðleikhússins á næsta ári eins og fjárlagafrv. lítur út. Ég sé ekki betur en Þjóðleikhúsið sé eiginlega eina stofnunin sem á að skera niður í raunfjárlögum frá árinu 1988. Ég sé ekki að það séu margar ríkisstofnanir sem á að skera niður með sama hætti. Ég held að það sé bara engin. Við höfum ekkert efni á því að láta Þjóðleikhúsið skera niður með þessum hætti. Þá flyt ég hér ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds og Guðrúnu Helgadóttur tillögu um kynningu á íslenskri list erlendis. Þau mál hafa mikið verið til umræðu hér að undanförnu, ekki hér á Alþingi heldur meðal þjóðarinnar þar sem menn hafa talið að tiltekinn búksláttur sé umdeilanlegt fyrirbæri í menningarþróun Íslands. Ég skal ekkert um að segja, ég hef ekki það vit á menningarsögu að ég geti kveðið upp stóra dóma í þeim efnum, get þó sagt að ég hef grun um að þetta hafi ekki verið algengt til forna án þess að ég fari nú nokkuð nánar út í það. En kynning á íslenskri list erlendis á að vera stjórnvöldum metnaðarmál. Staðreyndin er sú að þegar Íslendingar eru að kynna eitthvað í útlöndum þá eru þeir nokkuð seigir við að kynna fisk og þeim finnst líka gott að hafa með í för fegurðardrottningar og kraftajötna. Hámarki nær þetta samt ef menn geta fengið t.d. bæði fegurðardrottningu og kraftajötun til að kynna rækju. En þessir snillingar, sem t.d. stjórna Útflutningsráði Íslands og kynningu á Íslandi í útlöndum, gleyma því yfirleitt að það sem menn muna af Íslandi er menning. Það er nú einu sinni staðreynd að þótt hvort tveggja sé undirstaða, fiskurinn og menningin, þá er það þannig að fiskinn borðum við en menninguna munum við. Og það á ekki aðeins við um Íslendinga heldur einnig aðra. Og þess vegna held ég að sá sljóleiki sem birst hefur í kynningu á íslenskri menningu erlendis geti orðið okkur dýr vegna þess að ég held að hérna sé um verðmæti að ræða sem geti skilað fjármunum í þjóðarbúið þegar fram í sækir og þess vegna flytjum við hér litla tillögu um að efla kynningu á íslenskri list erlendis. Þá flyt ég hér á þskj. 329 ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Kristni H. Gunnarssyni, Jóhanni Ársælssyni og Hjörleifi Guttormssyni tvær tillögur. Það er í fyrsta lagi tillaga um starfsemi áhugaleikhópa þar sem við gerum ráð fyrir að hækka framlög til þeirra um 4 millj. kr. Í öðru lagi gerum við tillögu um að framlag til Bandalags ísl. leikfélaga hækki úr 2,5 upp í 5 millj. kr. Ég held að það sé mjög brýnt, virðulegi forseti, að Alþingi sýni þessum aðilum rausnarskap. Okkur tókst að hækka framlög til þeirra í tíð síðustu ríkisstjórnar talsvert mikið. Nú er snúið af þeirri braut því miður og framlögin eru beinlínis lækkuð. Í fjárlagafrv. er m.a. gert ráð fyrir að strika út framlag til Alþýðuleikhússins sem er satt að segja alveg ótrúlegt. En það er út af fyrir sig ekki það sem við erum með hér á dagskrá heldur eru það áhugaleikhóparnir og Bandalag ísl. leikfélaga. Mér er kunnugt um að hvergi á byggðu bóli er önnur eins leikstarfsemi í gangi á vegum áhugaleikfélaga eins og á Íslandi, hvergi nokkurs staðar. Það er talað um að sett séu upp hér á Íslandi á vegum áhugaleikfélaga á milli 70 og 90 leikverk á ári. Og allt það fólk sem tekur þátt í starfsemi áhugaleikfélaga allt í kringum landið eru mörg hundruð manns. Ég hygg að fátt sé meira gefandi fyrir þetta fólk og þar með þjóðina í heild en þessi þátttaka í starfsemi áhugaleikfélaga og þess vegna er þessi tillaga flutt. Ég vil aðeins í leiðinni geta þess, virðulegur forseti, þótt ekki sé nein tillaga flutt um það hér af okkur að ég er ekki sáttur við breytinguna á fjárlagastefnunni varðandi Leikfélag Reykjavíkur. Þar er gert ráð fyrir því, ef ég man rétt, að fella framlag til þess svo að segja niður, það verði bara 1 millj. kr. eftir eða eitthvað því um líkt úr 15 millj. kr., en í staðinn fari þetta til Íslensku óperunnar. Ég verð að segja að mér finnst það leggjast lítið fyrir íslenska ríkið að strika út elsta leikfélag landsins. Mér finnst að Leikfélag Reykjavíkur og Borgarleikhúsið séu ekki bara verkefni Reykjavíkur sem sveitarfélags. Leikfélag Reykjavíkur er elsta samfellt starfandi áhugaleikfélag á Íslandi þannig að það jafngildir því að leggja almenna rækt við hina íslensku þjóðmenningu að sinna Leikfélagi Reykjavíkur og veita því viðurkenningu. Ég kann ekki að meta þá fjárlagapólitík að lækka framlag til Leikfélags Reykjavíkur úr 15 millj. kr. í 1 millj. kr. Mér finnst að ríkið eigi að sýna Leikfélagi Reykjavíkur þakklætisvott með því að halda þessum aurum inni til Leikfélagsins sem hafa verið inni á því í mörg ár en eru núna skornir niður í 1 millj. kr. út af Íslensku óperunni. Loks vil ég geta þess, virðulegi forseti, að ég flyt brtt. ásamt hv. 5. þm. Vestf., Kristni H. Gunnarssyni, um framlög til íþróttamála. Það er liðurinn Ýmis framlög til íþróttamála og það helgast af því sama og ég greindi frá áðan varðandi menningarmál að það eru hundruð íþróttafélaga í landinu með alls konar smærri og stærri metnaðarfull verkefni í gangi. Íþróttastarfsemin er og á að vera þáttur í menningarstarfsemi og menningarlífi þjóðarinnar. Íþróttastarfsemin er ekki aðeins uppeldisatriði fyrir þá sem taka þátt í íþróttastarfseminni heldur einnig fyrir þjóðina í heild. Ég hygg satt að segja að ekki sé hægt að hugsa sér betra forvarnastarf gagnvart ungu fólki og unglingum en virka íþróttastarfsemi og hundruð fulltrúa íþróttafélaganna allt kringum landið leita til menntmrh. á hverju einasta ári eftir stuðningi vegna ýmissa áforma sem eru á vegum þessara félaga og ég tel að menntmrn., íþróttamálaráðuneytið, eigi að geta tekið vel á móti þessu fólki, og þurfi ekki að láta menn fara bónleiða til búðar eins og nauðleitarmenn þó um minni háttar verkefni sé að ræða. Ég er að hugsa um alls konar íþróttir, ég er auðvitað að hugsa um flokkaíþróttir en ég er einnig að hugsa um einstaklingsíþróttir. Ég er að hugsa um íþróttir fyrir almenning, íþróttir fyrir konur, íþróttaátak af ýmsu tagi og Íþróttamiðstöð Íslands sem var stofnuð á síðasta kjörtímabili á Laugarvatni og fleira. Þótt menn hafi komist að því að íþróttir ættu að vera alveg sérstakt verkefni sveitarfélaganna og ríkið ætti ekki að koma þar nálægt kann ég ekki að meta þá reglustikustefnu vegna þess að ég held að ríkið eigi að vera með í íþróttastarfseminni. Þátttaka í íþróttafélögum á Íslandi er gífurlega mikil og hún er meiri en nokkurs staðar annars staðar. Framlög til íþróttamála frá einstaklingum með beinum hætti og óbeinum hætti í sjálfsboðavinnu eru geysilega mikil. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að til þess að leggja rækt við þennan garð þurfi menntmrn. að hafa nokkurt svigrúm. Þess vegna flytjum við þessa litlu tillögu um ýmsa íþróttastarfsemi og við flytjum hana ekki til þess að fjárln. fari að skipta henni á milli alls konar félaga úti um allt land heldur til þess að það sé hægt á faglegum grundvelli í íþrótta- og æskulýðsmáladeild ráðuneytisins að meta hvaða áherslur á að hafa í þessum efnum. Ég tel að það sé mikilvægt, þetta sé svið sem hefur verið vanrækt bæði af okkur og sveitarfélögunum og við þurfum að taka á því. Virðulegi forseti, ég hef kannski ekki tekið eftir öllum brtt. en ég sé hvergi þetta íþróttahús þarna suður í Kópavogi. Ég held það sé hvergi í þessum pappírum. Það er ekki nógu gott því að íþróttahúsið í Kópavogi átti ekki bara að vera íþróttahús fyrir einn leik sem ætti svo að rífa daginn eftir, eins og hæstv. forsrh. heldur. Það er ekki hugsað þannig, heldur áttu að verða margir leikir og mikil starfsemi í þessu húsi og íþróttahús eru satt að segja einhver allra merkilegustu menningarhús á Íslandi. Í íþróttahúsum er ævinlega lifandi félagsstarf frá því í rauða býtið á morgnana og langt fram á nætur. Ég er sannfærður um að þetta íþróttahús sem átti að byggja í Kópavogi hefði ekkert skorið sig úr í þeim efnum og þetta er góð fjárfesting, hún skilar arði í þjóðarbúið og það þurfa þeir miklu reglustiku- og talnafræðimenn að skilja sem virðast ráða öllu í pólitík í seinni tíð. Það er auðvitað ofboðslegt að bregðast þannig ungu fólki og öldruðu auðvitað líka með því að slátra þessu íþróttahúsi. Ég vona að svo verði ekki heldur að þetta sé eitthvert millbilsástand í þeim efnum. Ég sé að menn eru í einhverjum vandræðum þarna, sjálfsagt eins og venjulega með borgarstjórnaríhaldið í Reykjavík. Það er alltaf til vandræða og Reykjavíkurborg er reyndar að verða til skammar í íþróttamálum. Þannig er að ekki verður hægt að halda alþjóðlega leiki í fótbolta eftir fáein ár vegna þess að Laugardalsvöllurinn uppfyllir ekki skilyrði í sambandi við öryggi á áhorfendasvæðum. Þetta á að heita höfuðborg landsins og það er bersýnilega nauðsynlegt ef íþróttastarfsemin á að lifa í landinu að miðstöðvar hennar og þungamiðja verði flutt út úr þessu plássi hér vegna þess að borgarstjórnaríhaldið í Reykjavík hefur engan skilning eða metnað fyrir hönd íþróttastarfs í landinu. Það er kostulegt að besti frjálsíþróttavöllur á Íslandi er ekki í Reykjavík. Nei, hann er í kjördæmi hæstv. menntmrh. og hæstv. forseta og reyndar í hennar eigin sveit. Mosfellssveit hefur gert Reykjavík skömm til á þessu sviði og ég held að það sé alveg nauðsynlegt að sem allra flest sveitarfélög taki sig til og geri eitthvað í íþróttamálum, Mosfellssveit, Kópavogur, Garðabær og Hafnarfjörður, því að ef menn ætla að hafa þetta í höndunum á Reykjavík þá koðnar þetta allt niður og verður aldrei neinn myndarbragur á íþróttastarfsemi á Íslandi.  Þá hef ég mælt fyrir fáeinum brtt. um mennta- og menningarmál og íþróttir, virðulegi forseti, og hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti léti boða formann og varaformann fjárln. á þennan fund því að sú umræða sem hér fer fram hlýtur að skoðast nokkuð í ljósi þeirrar vinnu sem þeir hv. þm. hafa stýrt í fjárlaganefnd. Einnig þætti mér vænt um ef hæstv. fjmrh. yrði til kallaður því að ég leyfi mér að flytja tvær brtt. við það frv. sem er til umræðu. Með leyfi forseta vil ég fyrst kynna þá brtt. sem fjallar um ferðamál á Íslandi. Eins og menn vita er gert ráð fyrir því að viss hluti af tekjum þeim sem koma úr Fríhöfninni renni til ferðamála. Mikill misbrestur hefur orðið á því að svo hafi verið eins og gert er ráð fyrir, en hitt er þó staðreynd að íslenska þjóðin hafði um 11 milljarða kr. í gjaldeyristekjur af ferðamálum á seinasta ári. Það er eina greinin sem allir gera ráð fyrir að muni veita okkur meira í gjaldeyristekjur ár eftir ár til aldamóta ef við stöndum rétt að verki. Þá er það spurning: Er virkilega sparnaður að skera niður það fé sem ætlað er til að byggja upp þá þjónustustarfsemi sem nauðsynleg er svo hægt sé að láta greinina vaxa? Fyrsta atriðið sem verður að vera í lagi svo hægt sé að beina fjölmennum hópum til ákveðinna staða, hvort sem það er Gullfoss, Látrabjarg eða einhverjir slíkir staðir, er að sjálfsögðu að þar sé einhver salernisþjónusta. Í tengslum við þann mikla ferðamannastraum þarf að koma upp einhverri veitingaþjónustu og einhverri almennri upplýsingaþjónustu. Ég vil geta þess til fróðleiks að þeir sem hafa lagt það á sig að fara vestur á Látrabjarg og skoða það eru mjög sælir yfir því að hafa gert það, en bregðist það að þeir geti fengið staðfest skírteini um að þeir hafi komist á vestasta odda Evrópu finnst þeim að þeir hafi verið snuðaðir. Það er aldraður maður á Patreksfirði sem kom því kerfi upp að veita slík skírteini. Stundum er misbrestur á því og þá skilja þeir ekki hvað hefur gerst, þeim finnst að það sé verið að taka frá þeim rétt þeirra á því að það sé staðfest að þeir hafi komið á þennan stað. Við getum haft ómældar fjárhæðir af slíkum náttúruperlum, sem þessi staður er, í framtíðinni hjá þeim sem eiga eftir að ferðast um þetta land og koma á þessa staði. En það gerist ekki nema menn setji fjármuni til að byggja upp lágmarksþjónustu. Ég verð að segja eins og er að þegar sumir tala um að of mikil örtröð sé komin á vissum svæðum á Íslandi og ekki sé hægt að beina fleiri mönnum inn á þessi svæði get ég vissulega tekið undir það undir sumum kringumstæðum. En hvers vegna ekki að fjölga stöðunum? Við eigum svo marga staði sem við getum vísað á. Er þá rökrétt að gera ráð fyrir því að við verjum 68 millj. kr. samtals til landkynningar og þessarar uppbyggingar þegar ættu að fara 184 millj. kr. samkvæmt þeim lögum sem Alþingi hefur samþykkt? Erum við í reynd að auka tekjur ríkisins með því að standa svona að þessu? Ég hef ávallt reynt að berjast fyrir því að skerðingin ætti sér ekki stað og alltaf talið að það hlyti að koma að því einhvern tímann að menn hefðu það sem ég mundi kalla það ,,bissnessvit``, að þeir sæju að þeir væru að skaða ríkissjóð með því að skerða þessi framlög. Ég er sannfærður um það að það sem aðrar þjóðir eru að gera, eins og t.d. Bretar, er það sem gert verður í framtíðinni hér á landi. Þeir hafa komið sér upp sérstöku víkingasvæði þar sem þeir fóru í uppgröft í York og þar hafa þeir leikara allt sumarið. Mikið af þessu er bara venjulegt fólk sem er sett í víkingaföt, látið vinna störfin sem víkingar unnu í sínum þorpum og staðurinn mokar inn peningum þannig að aðrir staðir á Humber-svæðinu öfunda mjög þennan stað af þeirri hugkvæmni að hafa farið út í þetta. Þangað streyma ferðamenn til að skoða þetta mannlíf. Þeir eru að glíma við það núna í Grimsby að byggja heilt hús sem á að vera minjahús um togaraútgerð þeirra við Ísland þar sem þeir vilja hafa vélarhljóðið af togurunum, það eru svalir sem rugga. Fiskilyktin og lyktin um borð í skipinu á að vera þarna einnig. Allt er þetta hugsað til þess að draga að fólk frá öðrum stöðum í Bretlandi til þess að reyna að selja sögu fiskveiðanna við Ísland og þeir trúa því að þetta verði arðbært. Ég spyr sjálfan mig: Hvers vegna látum við t.d. ekki þá sem sinna þjónustustörfunum á Þingvöllum og eiga að gæta þar að því að vissar reglur séu virtar vera ríðandi á hestum og notum okkur það að það er ekki bara uppi á punt sem t.d. Bretar hafa sinn lífvörð og láta hann vakka upp í þessum furðulega skrúða? Þeir vita að það er fjöldi ferðamanna sem mætir, tekur myndir, og lífvörðurinn hann er stórgróðafyrirbrigði. Hann er sýningaratriði í reynd. Það eru ekki bara Bretar sem gera þetta.

Hver á að ríða fyrir liðinu?

Ég játa það að mér verður nú hugsað til þingmanna Sunnlendinga þegar slíkt kemur upp.  En ég spyr sjálfan mig: Af hverju er ekki sögusýning á Þingvöllum? Af hverju er ekki sögusýning höfð á þessum stað til þess að draga þar að ferðamenn? Hvers vegna teljum við það svo sjálfsagt að það sé nóg að benda á holtið, hálffallnar rústir þar sem lítið sést annað en móta fyrir hring og segja: Þarna var iðandi mannlíf, þarna var þessi starfsemi, og láta menn predika yfir útlendingum í hálftíma eða klukkutíma. Þetta er einfaldlega það sem framtíðin mun ekki gera. Hún mun reyna að glæða þetta í lífrænt form. Það gerist ekki nema með því móti að við áttum okkur á því að það er ekki sparnaður fyrir ríkið að skera niður þá upphæð sem ætluð er til ferðamála. Við erum að tapa peningum í virðisaukaskatt og mörgum öðrum sköttum með þessu tiltæki. Ég vil bæta því við að Sameinuðu þjóðirnar gera áætlanir um atvinnustarfsemi í heiminum til aldamóta. Hvaða atvinnustarfsemi er það sem þeir telja að muni taka við mestum mannafla til aldamóta? Það er ferðamannaiðnaðurinn. Það er ekkert sem þeir telja að taki við jafnmiklum mannafla. Við Íslendingar erum í sérstaklega góðri stöðu til þess að gera þar stóra hluti. Það hefði þótt skop ef menn hefðu sagt það um aldamótin að við færum að selja vatn til útlanda. Við trúðum varla norska skáldinu sem sagði frá því að á erlendri krá hefði hann fyrst og fremst verið að hugsa um norska vatnið, vatn sem rennur, eins og hann sagði. Við trúðum því ekki að þetta yrði söluvara. Ég hefði ekki trúað því fyrir 10 árum að sjálfsalar seldu mönnum andrúmsloft í Tókíó og menn þyrftu að borga peninga til að fá þar hreint loft þegar svækjan væri að drepa þá. Allt þetta eru sölumöguleikar þjóðarinnar til atvinnusóknar. Í staðinn fyrir að menn setji á meiri ferð í þeim efnum þá hafa menn sameinast um það að hafa hér jarðarför, hafa hér minningarathöfn í öllum skjölum um álver sem ekki reis. Auðvitað eru það okkur vonbrigði að ekki skyldi takast að ná viðunandi samningum um álver og að sú vinna sem í það hafði verið lögð kemur ekki að gagni, í það minnsta ekki strax. Við verðum bara að taka því og ekkert þýðir að ætla að mynda einhvern grátkór sem eigi að messa yfir þjóðinni alla virka daga og segja: Af því það var ekki álver, af því það var ekki álver, af því það var ekki álver og láta svo alla hagfræðinga landsins reikna út hvað það þýði af því það var ekki álver. Þetta gengur bara ekki upp. Þjóð sem á slíka möguleika eins og við verður að gera sér grein fyrir því að það eru ekki þjóðirnar þar sem álverksmiðjurnar standa sem hafa hæstar meðaltekjur á mann. Sviss hefur löngum verið á toppnum. Hvað hefur Sviss? Er þetta náttúruauðugasta land Evrópu? Er þetta frjósamasta land Evrópu? Það er nú öðru nær. Þeir hafa treyst á mannvitið og ósnortna náttúru landsins. Þetta tvennt hefur fært þjóðinni meiri meiri fjármunalega farsæld en nokkrum öðrum. Vissulega hafa þeir komið upp bankakerfi og staðið sig vel á því sviði og ég get alveg tekið undir hugmyndir íslenskra fjármálamanna um að hér eigi að koma á slíkri þjónustu. Það er mjög jákvætt að þær hugmyndir skuli vera komnar fram. En það breytir ekki því að það er kolvitlaus stefna þegar kreppa og atvinnuleysi blasir við að ætla þá að fara að ráðast á þau litlu framlög sem við erum með til að efla ferðamál í landinu. Það dýpkar kreppuna. Sá ferðamannastraumur sem nú er um landið má með sanni segja að séu þær síldveiðar sem við stundum í dag miðað við þær síldveiðar sem voru á Norðurlandi á sínum tíma. Þótt við veiðum vissulega enn Suðurlandssíld þá er það lítið miðað við það sem þetta var í hlutfalli við okkar tekjur á sínum tíma. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja þessa brtt. á þskj. 265 og ætla ekki að hafa lengra mál um hana, en hún gerir ráð fyrir því að fyrir 68 millj. kr. komi 184 millj. kr. Ég hef flutt hliðstæða tillögu í kaflanum sem fjallar um skerðingu sjóðanna í öðru lagafrv. þar um. Þá ætla ég að víkja að því máli sem tengist kannski að hluta til því starfi sem ég hef sinnt mest alla ævi og það snýr að nemendum í landinu. Það er nú einu sinni svo að við setjum lög um hátterni manna og ætlumst til þess að eftir þeim sé farið, en þetta gengur misjafnlega. Og ég hygg að það hafi orðið fleirum en mér orðið bylt við þegar ein af þingkonum Kvennalistans kom með þá fyrirspurn hversu margir nemendur á grunnskólaaldri flosnuðu upp úr skóla. Svarið var: Milli 200 og 300. En jafnframt að talan var óljósari fyrir þeim í menntmrn. en Skagfirðingum á sinni hrossaeign. Varð ég nú nokkuð hissa að það skyldi vera látið rokka jafnsvakalega. Það var einu sinni gert það grín að tölfræði ákveðins Íslendings vegna þess að hann lét velta á fimm og níu og taldi ekki skynsamlegt að vera með nákvæmara orðalag. En þetta hefur ekki verið reynt. Þrátt fyrir skylduna eru þessir nemendur að flosna upp úr skóla. Í þeim fjárlögum sem hér liggja fyrir erum við með framlög til stofnana sem eru kannski bein afleiðing af þessu. Við erum með framlög Vernd barna og ungmenna, við erum með framlög til barnaverndaráðs, til Meðferðarheimilisins að Tindum og Unglingaheimilis ríkisins. Unglingaheimili ríkisins tekur í rekstur, bæði frá sveitarfélögum og ríki, samtals 77 millj. kr. og þar af er ríkið með um 42 millj. kr. Meðferðarheimilið að Tindum sem er rétt risið tekur um 50 millj. kr. og þá er það spurning: Er það ekki einhvers virði að reyna að skilgreina þetta vandamál fyrr og reyna að bregðast við því? Hvers vegna flosna nemendur upp úr skóla? Eru þetta allt óknyttaunglingar sem engu tauti er komandi við eða er eitthvað annað sem getur komið til? Því miður er það staðreynd að verulegur fjöldi unglinga verður fyrir einelti í skóla. Hópurinn leggst á þessa unglinga alveg eins og hrafnar leggjast á hvítan hrafn. Stór hluti harkar af sér og sigrar en samt er talið að 30--40 nemendur minnst flosni upp úr skóla af þessari ástæðu. Það þýðir ekkert að hafa það í grunnskólalögum að þetta vandamál skuli leyst á staðnum. Það er setið fyrir þessum nemendum á leiðinni í skólann, það er setið fyrir þeim á leiðinni úr skólanum og þau eru tekin fyrir og hædd og hrakin einnig innan veggja skólans. Þau hafa gefist upp og þeim er það martröð að ætla að mæta á þessum vinnustað. Ég tel að á þessu verði ekki tekið nema nemendur eigi kost á því að sækja skólavist í heimavistarskólum þar sem mjög mikið eftirlit er haft með því hvort þeir fá óáreittir að stunda nám sitt. Ég tel að íslenskt samfélag geti ekki komið sér undan því að horfa á þetta. Alþingi samþykkti þáltill. vegna þess að það var sama sinnis og með leyfi forseta vil ég lesa upp þá þáltill. sem var samþykkt 12. mars 1991. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að beina því til ríkisstjórnarinnar að koma á fót samstarfshópi á vegum ráðuneyta og sveitarfélaga til að gera tillögur um samræmdar aðgerðir sem miði að því að aðstoða ungmenni sem flosnað hafa upp úr skóla. Samstarfshópurinn fjalli einnig um sameiginlegar forvarnir gegn þessum vanda. Samstarfshópurinn verður skipaður fulltrúum tilnefndum af dómsmála-, félagsmála-, menntamála- og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu, stærstu sveitarfélögunum og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Samstarfshópurinn skili niðurstöðum fyrir árslok 1991.`` Sem sagt tillögurnar áttu að liggja fyrir núna. Það var vilji Alþingis. Það var líka vilji Alþingis í beinu framhaldi af því að inn í þessi fjárlög yrðu einhverjir peningar settir til þess að takast á við þetta vandamál. Ég tel að sú tillaga sem ég flyt hér á þskj. 346 um að sett verði inn á heimildargrein að verja allt að 20 millj. kr. til að tryggja skólagöngu þeirra ungmenna á grunnskólastigi sem flosnað hafa upp úr skóla sé í beinu framhaldi við það sem hér er rætt um. Meðflutningsmenn að þessari brtt. eru hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir. Þetta er heimildargrein. Þeir atburðir gerðust vestur á fjörðum í sumar að skóli sem í erfiðri aðstöðu hafði sinnt þessum verkefnum að einhverju leyti varð fyrir barðinu á þeim sem reiknuðu út hvað það kostaði að hafa nemanda í skóla og hann kom út sem mjög dýr stofnun. Það er vissulega rétt. Hann kom aftur á móti sem ódýr stofnun ef við bárum þetta saman við Unglingaheimilið eða við berum þetta saman við Tinda. En engu að síður vaknar sú spurning hvort hægt sé með skipulögðum hætti að nota þann skóla og ég vil þakka hæstv. formanni fjárln. fyrir þau orð sem hann hefur látið falla í sinni ræðu um það að það mál verði skoðað. Það verður að sjálfsögðu að koma í ljós hvort hann hentar undir þessa starfsemi eða ekki, en þar er aftur á móti húsakostur til staðar til að hægt sé að sinna þessu. Sú nefnd sem ætlunin er að hæstv. menntmrh. skipi og ég veit að hann mun skipa og tryggja það að hún skili nál. sínu, er ætlað að skila áliti sínu í maí. Mér finnst þess vegna að það sé rökrétt að gera ráð fyrir því að inn í fjárlögin komi heimild sem geri það að verkum að ef það nál. sem átti að vera komið núna og það nál. sem kemur í maí falla á einhvern hátt saman þá séu til peningar til að takast á við þennan vanda. Ég hef, herra forseti, gert grein fyrir þessum tveimur brtt. Þá vil ég víkja að því máli sem var það stærsta mál sem ég barðist fyrir í breytingum á málum í fjárveitinganefnd meðan ég átti þar sæti. Það var spurningin um það að ríkisreikningur væri með sömu upphæðum og fjárlög plús fjáraukalög hvers árs. Þarna kæmi sama upphæð, þetta mundi stemma. Ég veit að það var verið að þrengja að ráðherrum, þeir vildu hafa frelsi til þess að veita aukafjárveitingar út og suður. Blöðin hafa verið að gera grein fyrir þessu hvert þetta hefur farið hjá sumum stofnunum. Mér skilst að komið hafi fram í meiri hlutanum að ákveðinn ráðherra, að þeirra mati, hafi farið út fyrir sínar heimildir. Ég vil vekja samt á því athygli að varaformaður fjárln., sem landbrh. á sínum tíma, leysti til sín eignir á ákveðinni jörð, sem mér er kunnugt um, og ábúandinn sat áfram. Ég tel að allar hugmyndir um að nú sé nóg að finna einn sem mönnum finnst að hafi ekki farið rétt að og hengja hann, sé að sigla fram hjá aðalatriði málsins. Það kom fram hjá hv. formanni fjárln. að hann taldi nokkurs virði þá mótspyrnu sem Ásbjörn nokkur Jóakimsson hafði sýnt er honum hafði verið ætlað að flytja mann yfir Skerjafjörð og gerði raunverulega Íslandsklukkuna að bók fjárlagaumræðunnar. Nú hefur hv. formaður fjárln. flutt til þingsins tillögur sínar og gerst flutningsmaður fyrir valdhafana inn í Alþingi Íslendinga eitt og annað. Spurningin er bara þessi: Láta þeir sér nægja það sem hann hefur flutt viljugur hingað inn, eða stendur hæstv. formaður fjárln. frammi fyrir því um næstu jól að þeir hafa ekkert mark tekið á þeim heimildum sem hann var að veita og mokað út peningum svo skiptir hundruðum milljóna? Menn hafa mokað út milljörðum í aukafjárveitingum. Og hvað er þá til ráða? Með leyfi forseta vil ég minna á ákveðinn kafla í Íslandsklukkunni þegar Jón Hreggviðsson er búinn að ná því langþráða marki að geta borið upp mál sitt við Arnas Arnæus og fær það svar sem honum þótti skrítnast á lífsleiðinni þegar bókasafnarinn mikli brosir við og segir, með leyfi forseta: ,,Í þínu máli má einu gilda um Jón Hreggviðsson sagði Arnas Arnæus og brosti. Ha, sagði Jón Hreggviðsson. Þitt mál kemur þér sjálfum lítið við Jón Hreggviðsson. Það er miklu stærra mál. Hverjum er að borgnara þó höfuð eins betlara sé leyst? Ein þjóð lifir ekki af náð. Sá er eldurinn heitastur sem á sjálfum brennur, sagði Jón Hreggviðsson. Ég veit það þótti ekki skörulegt í fornöld að biðjast griða, en hvaða afl hefur einmana betlari til að berjast um líf sitt við gervallan heiminn? Arnas Arnæus virti enn vandlega fyrir sér þennan mann sem hafði verið strýktur á Kjalardal, járnaður á Bessastöðum, dæmdur við Öxará, barinn á þjóðvegum Hollands, sendur í gálga af þýðverskum, settur í spænska treyu útí Lukkstað, og sat nú hér gestur hans við hliðina á stígvélinu sínu, stígvéli kóngsins, og vildi lifa. Hafi þínu máli verið rángturnað, sagði Arnas Arnæus, þá er einlægast þú gángir sjálfur fyrir konúng og berir munnlega fram við hann þína súpplíkk um nýa stefnu og aðra upptöku málsins. Konúngur kann því ekki illa að sjá í andlit þegna sinna og leysir fúslega og með góðsemi þeirra erindi ef honum virðist þar grundvöllur til. En blandið mér ekki í þessi mál. Því það er aungu bjargað þó ég bjargi þér. Og öllum til ils að ég biðji um smátt í þeim stað.`` Nú vil ég mælast til þess við hv. formann fjárln. að hann falli ekki í þá gryfju og biðji um smátt varðandi afgreiðslu fjárlaga og þau mál, heldur að hann beini kröftum sínum að því að endurflytja frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði. Þetta var flutt á sínum tíma eftir mikla baráttu í fjárveitinganefnd þar sem menn börðust fyrir því að fjárlögin yrðu virt. Og þeir sem þá sátu í neðri deild Alþingis fluttu frv. undir forustu síns formanns. Þeir sem voru í efri deild voru stuðningsmenn þess þó þeir gætu að sjálfsögðu ekki verið flutningsmenn. En hér stendur í 1. gr. sama og stendur í stjórnarskránni, með leyfi forseta: ,,Greiðslu úr ríkissjóði má ekki inna af hendi nema heimildar til hennar sé aflað fyrir fram í fjárlögum eða fjáraukalögum fyrir hvert reikningsár, sbr. þó 8. gr.`` Þetta þýðir í reynd að það sem er ekki sækjanlegt á hendur ráðherrum nema fyrir landsdómi er sækjanlegt á hendur þeim með venjulegri málsókn eftir þetta og hver og einn getur tekið það upp. En til þess að sækja mál á hendur þeim í gegnum landsdóm þarf meiri hluti alþingismanna að fallast á slíkt. Meiri hlutinn ver þá ríkisstjórn sem situr, hver sem hún er og samþykkir ekki að ráðherrar hennar séu sóttir. Landsdómur gengur því í reynd ekki upp í framkvæmd nema þá að skipt hafi verið um ríkisstjórn, helst í tengslum við kosningar. Seinasta atriði þessarar greinar þar sem sagt er sbr. þó 8. gr., er að sjálfsögðu ekki í stjórnarskránni. Það er engin undanþága til í stjórnarskránni fyrir þessu ákvæði. Og þing sem taka störf sín alvarlega eins og bandaríska þingið stendur fast á þessu ákvæði. Þeim dytti aldrei í hug að afgreiða fjárlög eins og við erum að gera hér án þess að líka væri tekið fram hverjar væru heimildir ríkissjóðs til yfirdráttar í bandaríska seðlabankanum. Þar er sett hámark. Forseti Bandaríkjanna hefur ekki heimild til að tékka út eins og honum sýnist. Ef hann sér ekki um að ná inn peningunum samkvæmt því sem ákveðið hefur verið þá verður hann að stöðva greiðslur hvort heldur það eru laun eða annað. Og það er harka í þessu. Harkan er slík að embættismenn forsetans, sem sáu fram á það að forsetinn gat ekki komið fram vilja sínum við að aðstoða kontraskæruliða, féllu í þá freistni að selja hergögn til að fá peninga og láta kontraskæruliðana hafa og þeir voru dæmdir. Og forsetinn slapp hálf --- ja, slapp og slapp ekki, bar við minnisleysi og að hann hefði ekki vitað um þetta. Má vera að það sé satt. Ég ætla ekki að dæma um það. En ef hann hefði sagt: Ég lét framkvæma þetta, þá hefði hann verið dæmdur sem sakamaður af hæstarétti Bandaríkjanna. Haldið þið að við Íslendingar hefðum þurft að standa í svona löguðu hefðum við haft hernaðarráðuneyti? Nei, hér hefðu menn bara látið fara út aukafjárveitingu. Og það er þetta mál sem er svo stórt að öll önnur eru smámunir. Ef Alþingi Íslendinga nær ekki þeim aga gagnvart framkvæmdarvaldinu að hægt sé að stöðva það að menn borgi miskunarlaust út í heimildaleysi. Ef það er ekki hægt að stöðva það þá er öll vinna hjá hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni einskis virði, hann hefði eins getað sofið heima í sínu rúmi í Keflavík allan þennan tíma sem hann hefur verið að puða í fjárln. Þá hefði hann bara þurft að láta samþykkja greiðsluheimild til ríkisstjórnarinnar og látið svo gá að því yfir jól hvað þeir væru búnir að eyða miklu. Þannig stendur nú málið. Og nú er það spurning hvort hann skilur það sem Jón Hreggviðsson skildi aldrei, að hans mál væri eitthvert aukaatriði í þessu sambandi. Jóni fannst það nokkuð hart, ég viðurkenni það, að bókasafnarinn teldi það engu skipta hvort höfuð eins betlara yrði látið fjúka. Og framkvæmdarvaldið telur að það skipti ekki miklu máli þó höfuð eins formanns fjárln. sé látið fjúka og hans verk troðið niður í svaðið sem einskis vert afrek. En ef Alþingi Íslendinga samþykkir þetta frv. er komin upp sú staða að hver og einn þingmaður getur krafist þess af Ríkisendurskoðun að hún greini frá því í skýrum texta: Það var óheimilt að greiða þessa greiðslu. Þessi greiðsla var ekki greidd samkvæmt heimildum fjárlaga eða fjáraukalaga og þá hefur þingið komist í sömu aðstöðu og bandaríska þingið að það getur haldið ráðherrunum við þær staðreyndir sem Alþingi Íslendinga hefur samþykkt. Ég tel að þar sem hv. þm. Pálmi Jónsson gerðist flm. að þessu máli á sínum tíma, frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði, geti núv. hv. formaður fjárln. treyst því að hann hafi hans stuðning. Og að sjálfsögðu mun hann hafa stuðning þeirra óbreyttu sem á sínum tíma báru þetta mál upp. Og þetta er þá stóra málið sem ekki má láta liggja. Ég gæti haft hér langt mál um margt sem ég er ósáttur við í þessum fjárlögum. En það er nú einu sinni svo að starfandi meiri hluti hlýtur að stilla upp fjárlögunum eins og hann telur skynsamlegast á hverjum tíma. Og starfandi meiri hluti hefur allan rétt til að hafa rangt fyrir sér í þeim efnum, allan rétt til þess. En minni hlutinn á aftur á móti skýlaust þann rétt að farið sé eftir fjárlögunum. Þau séu ekki bara einskisvert pappírsgagn. Meiri hlutinn sömuleiðis. Alþingi Íslendinga þarf að sameinast, hvort sem menn eru stjórnarsinnar eða í stjórnarandstöðu, til að ná þessu fram. Þótt margt sé skemmtilegt til aflestrar í Íslandsklukkunni ætla ég að láta hjá líða að vitna frekar í hana. Einnig að láta hjá líða að lengja þetta mál, en vona að mönnum sé ljóst að það sem ég hef verið að segja hér um þessi mál er annars vegar í tengslum við það sem hefur lengi verið mitt áhugamál að fá niðurstöðu varðandi reglur í þessum efnum og hins vegar að tala fyrir þeim tveim brtt. sem ég hef flutt við þetta frv.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til fjárlaga fyrir næstkomandi ár. Eins og gefur að skilja spannar það frv. og hefur áhrif á flest svið þjóðlífsins og tekur á flestu því sem uppi er í þjóðlífinu. Af eðlilegum ástæðum eru álitaefnin og ágreiningsefnin því mörg sem eru á milli manna og flokka um þetta mál. Ég hef, virðulegur forseti, ekki fram til þessa tekið til máls í umræðum um þetta frv. eða um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992 sem er í raun og veru viðtengi fjárlagafrv. Ég hef aðeins sagt nokkur orð um frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég vil því gera grein fyrir afstöðu minni til helstu mála sem varða þær ákvarðanir sem menn eru að taka fyrir næstkomandi ár í hinum ýmsu málaflokkum. Ég vík fyrst að sjávarútveginum. Það er öllum kunnugt hvílíkir erfiðleikar eru í sjávarútvegi og því kemur verulega á óvart að í þessu frv. til fjárlaga og reyndar öðrum frv. skuli vera ýmsar nýjar álögur á þessa atvinnugrein á sama tíma og stjórnvöld eru að reiða það fram sem helstu rök fyrir ýmsum hörðum aðgerðum af þeirra hálfu að hér sé aflasamdráttur sem menn verði að bregðast við með ákveðnum hætti. Slíkur samdráttur bitnar auðvitað fyrst og fremst á sjávarútveginum þar sem um er að ræða verulegan samdrátt í afla á yfirstandandi fiskveiðiári frá því sem verið hefur á síðasta ári og reyndar undanförnum árum. Eins og fram hefur komið fyrr í haust hér á hinu háa Alþingi er þessi atvinnugrein ákaflega illa í stakk búin til að taka á sig þær auknu álögur sem ráð er fyrir gert. Einnig hefur það verið upplýst að skuldir sjávarútvegsins námu um síðustu áramót, fyrir tæpu einu ári, um 84 milljörðum kr. þannig að það er ljóst að skuldþol atvinnugreinarinnar í heild er ekki meira, ef það er þá ekki þegar komið yfir þau mörk sem menn geta staðið undir. Mönnum er það líka ljóst að burðarásar í mörgum byggðarlögum landsins, sjávarútvegsfyrirtækin, standa nú um þessar mundir á barmi --- ja, gjaldþrots getum við jafnvel sagt í mörgum tilvikum þar sem skuldir eru orðnar gífurlega miklar. Þegar veiðiheimildir eru skertar eins og raun ber vitni er torvelt að finna út úr því hvernig hægt verði að standa undir skuldbindingunum. Sú staða sem blasir við í fjöldamörgum sveitarfélögum á landsbyggðinni hefur orðið til þess að sveitarstjórnir eru í æ ríkari mæli að koma inn í þennan rekstur til að tryggja áframhald þeirra fyrirtækja eða að stofna önnur fyrirtæki sem taka við af þeim sem gefast upp. Með þessu móti eru sveitarfélögin að taka á sig gífurlegar byrðar til þess eins að tryggja þann grundvöll sem menn standa á í þessum byggðarlögum og lífsafkomu fólks. Því vekur það einnig undrun að stjórnvöld skuli áforma að leggja nokkuð miklar byrðar á sveitarfélögin við þessar kringumstæður. Þá er það fram undan, samkvæmt þeim spám sem fram hafa komið frá virtum stofnunum eins og Þjóðhagsstofnuna, að atvinnuleysi muni aukast á næsta ári í einkum og sér í lagi í kjölfar þessa aflasamdráttar. Auðvitað mun það atvinnuleysi fyrst og fremst bitna á verkafólki í sjávarútvegi og því kemur það eins og högg framan í launafólk að áform skuli vera um að skerða verulega þau réttindi sem það á til launagreiðslna í atvinnuleysi. Stjórnvöld hafa á undanförnu hausti líka lagt ríka áherslu á að menn þyrftu að hagræða ekki aðeins í sjávarútvegi heldur þyrftu sveitarfélög að sameinast og fyrir því hefur verið farin nokkuð mikil áróðursherferð. Það er dálítið á skjön við þá áherslu að ætla sér svo að draga úr framlögum til vegamála eins og ráð er fyrir gert í fjárlagafrv. Því eins og mönnum er væntanlega ljóst eru samgöngubætur það sem einna helst dugar fólki á landsbyggðinni til að snúa bökum saman, auka afl sitt til að geta staðið á móti þeirri þróun sem verið hefur í byggðamálum. Ég tel því að samdráttur og niðurskurður í vegaframkvæmdum sé ákaflega óskynsamlegur, ekki bara út frá mínu sjónarmiði heldur einnig út frá pólitískum áherslum stjórnvalda. Þá er þess að geta í sambandi við áherslur í vegamálum, sem fram hafa komið, að einkum munu stjórnarliðar beina sjónum sínum að Vestfjarðagöngum. Áform er um og tillögur komnar fram um að hægja á því verki um sem svarar einu ári frá upphaflegri áætlun. Ég vil mótmæla harðlega öllum hugmyndum í þá veru að hreyfa við þessu verkefni, hvort heldur það er með því að hægja á framkvæmdum eða að sleppa tilteknum hluta þeirra og fresta þeim um eitt ár. Ég tel að hér séu í raun og veru ekki um boðlegar tillögur að ræða sem lagðar hafa verið fram og ég tel að áform af þessu tagi séu síst til þess fallin að auðvelda okkur að ná saman um skynsamlega stefnu í byggðamálum eins og nauðsynlegt er eins og horfurnar eru í hinum ýmsu byggðarlögum um land allt um þessar mundir. Ég vil því, virðulegur forseti, þessu næst aðeins minnast á launamálin. Gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrv. að laun muni ekki hækka á næsta ári heldur í raun verði kaupmáttarrýrnun. Það eru heldur engar væntingar að sjá út úr þeim tillögum, sem er að finna í fjárlagafrv. og skyldum frv., um að áform séu til tekjujöfnunar í samfélaginu. Þvert á móti eru ýmsar tillögur sem fram eru komnar, eins og skerða sjómannafslátt, einungis til þess fallnar að auka mismun á milli hópa. Ég minni á að sjómannaafslátturinn er krónutöluafsláttur sem nýtist lágtekjusjómönnum betur en hátekjusjómönnum og ætli menn að skerða þann afslátt verður það þyngra högg fyrir lágtekjusjómenn en hina betur settu og eykur því hlutfallslega þann mun sem er á milli þessara hópa. Ég vil einnig lýsa furðu minni á þeirri afstöðu sem fram kemur af hálfu ríkisvaldsins í þeim viðræðum við launþegasamtökin sem fram hafa farið á undanförnum vikum þar sem fram hefur komið afstaða ríkisstjórnarinnar í launamálum og til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu. Ég er hér einmitt með undir höndum dreifibréf sem samninganefnd ríkisins sendi sínum viðsemjendum nú fyrir skömmu þar sem fram koma viðhorf ríkisstjórnarinnar og ríkisvaldsins til kjaramála á næstkomandi missirum. Þar er ýmislegt sem verður manni til undrunar og rökstyður þá skoðun sem ríkt hefur verið að enginn vilji sé til þess af hálfu núv. stjórnvalda að stuðla að því að jafna lífskjör í þjóðfélaginu. Ég bendi hér á sem dæmi um þetta að í þessu bréfi sem ég er að vitna til, atriði nr. 21, segir hér, með leyfi forseta: ,,Að samninganefnd ríkisins bendir á varðandi umræðu um breytta tekjuskiptingu milli launþegahópa að hér er fyrst og fremst um að ræða innra vandamál stéttarfélaganna.`` Þetta er mjög athyglisvert sjónarmið að líta svo á að hér sé ekki um að ræða vandamál sem aðrir en stéttarfélögin sjálf eiga að taka á. Með þessu er ríkisvaldið að segja að það ætli ekki að skipta sér af þessu og í raun og veru komi því þetta ekkert við og vilji ekki gera neitt til þess að draga úr tekjumismun á milli einstakra þjóðfélagshópa. Síðar segir enn fremur, sem mér hefur orðið nokkurt undrunarefni, í þessum sama lið, 21, með leyfi forseta: ,,Að samninganefnd ríkisins getur ekki við núverandi aðstæður bent á þá hópa launþega sem ættu hlutfallslega að lækka í launum til hagsbóta lægra launuðum starfsmönnum ríkisins.`` Ja, hér er mikið ráðaleysi á ferð ef samninganefndin getur ekki fundið neina tekjuhópa í þjóðfélaginu sem mætti láta borga meira en þeir gera í dag og ekki aðeins til ríkissjóðs heldur til þess að dreifa tekjum frá hinum hærri til hinna lægri, þ.e. tekjujöfnun. Ég get satt að segja ekki með nokkru móti skilið þessa hugsun sem fram kemur af hálfu samninganefndar ríkisins í þessu atriði. Það er ýmislegt fleira í þessu plaggi sem skýrir afstöðu ríkisvaldsins til kjaramála og starfsmanna ríkisins. Það er margt sem verður ekki sagt að lýsi neinum vilja til að halda uppi góðum samskiptum við launþega í landinu ellegar að semja við þá um kaup og kjör með það að leiðarljósi að tekjujöfnun sé markmið. Ég vil víkja frá þessu plaggi að sinni sem lýsir afstöðu ríkisvaldsins í kjaramálum og kem e.t.v. að því síðar í ræðu minni því ég tel að á ferðinni sé mjög athyglisvert plagg sem á fullt erindi til þingheims til að skýra afstöðu ríkisstjórnarinnar í þessum málum sem auðvitað eru ævinlega hornsteinn og grundvöllur að allri áætlanagerð í sambandi við fjárlög og stefnumótun ríkisstjórnarinnar í hinum ýmsu málum sem snerta fólk í þjóðfélaginu. Ég vil líka aðeins víkja að breytingum sem áformaðar eru um að leggja byrðar á sveitarfélög í landinu umfram það sem áður var um samið. Ég tel hér um að ræða alveg forkastanleg vinnubrögð af hálfu stjórnvalda, að hafa nú tæpum tveimur árum eftir að ríkisvaldið og sveitarfélögin sömdu um verkaskiptingu og tekjuskiptingu sín í milli einhliða lagt fram tillögur til að breyta þessu og það á þann veg að færa aukinn kostnað af ríkissjóði og yfir á sveitarfélögin. Þetta er náttúrlega með slíkum fádæmum að ég er hræddur um að Sjálfstfl. sem nú situr í ríkisstjórn hefði eitthvað látið í sér heyra hér á Alþingi ef hann hefði verið í stjórnarandstöðu og slíkar tillögur hefðu komið fram. Ég minni á að auðvitað er það meginskylda stjórnvalda að ræða við og semja við þá aðila sem helst koma að þeim málum sem ríkisstjórn á hverjum tíma hefur uppi áform um að breyta. Það var ekki gert í þessu tilviki nema að mjög óverulegu leyti og satt að segja finnst mér það ekki vera mjög heiðarlegt að ræða við sveitarfélögin um ákveðna hluti sem fram komu, að þau tækju á sig eins og 3,5% af kosntaðarverði íbúðarhúsnæðis sem byggt er í félagslega kerfinu, hækkunina á gjaldskrá Fasteignamats ríkisins, sem í raun og veru er að mestu leyti greidd af sveitarfélögum. Á sama eru menn með hugmyndir til viðbótar án þess að greina sveitarstjórnum frá því í þeim viðræðum sem þó fóru fram um hin atriðin. Þetta finnst mér með slíkum endemum að ég minnist þess ekki að hafa heyrt þess getið fyrr að svona samskipti ættu sér stað milli ríkisvalds og sveitarfélaganna. Ég vil minna á það sem lá raunverulega til grundvallar þeim samningum sem gerðir voru fyrir þremur árum, ef ég man rétt, um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þar voru ákveðin viðhorf að baki, ákveðnar röksemdir sem menn gengu út frá þegar var komist var að niðurstöðu í þessum málum. Í fyrsta lagi var gengið út frá því sem staðreynd að þessi breyting yrði að færa sveitarfélögum, sér í lagi fámennum kaupstöðum, auknar tekjur. Á þeim tíma lá fyrir að af tæplega 30 kaupstöðum á landinu voru níu kaupstaðir sem höfðu ekki tekjur fyrir rekstrarútgjöldum. Og auðvitað er ekki hægt að búa þannig að sveitarfélögum, sem eru í raun og veru ákveðinn hornsteinn í þessu þjóðfélagi, að þau sé ekki hægt að reka með sómasamlegum hætti ef þau reyna að uppfylla þær skyldur sem löggjafarvaldið hefur sett á þau gagnvart íbúum sveitarfélagsins. Í öðru lagi var sú hugmyndafræði að skipta verkefnum á milli aðila með hreinum hætti, ef svo má segja, þ.e. að það væri sami aðili sem tæki ákvörðun um útgjöld og rekstur og bæri ábyrgð á málinu einnig. Mönnum þótti það ekki hafa gefist vel að annar aðilinn sæi um þjónustuna og rekstur á henni, tæki ákvarðanir sem leiddu til útgjalda, en hinn aðilinn, ríkisvaldið, borgaði. Því var sú hugmyndafræði höfð að leiðarljósi, að greina þetta vel og rækilega í sundur þannig að saman færi ákvörðun um útgjöld og ábyrgð teknamegin. Þannig var t.d. heilsugæslan flutt af hendi sveitarfélaga yfir til ríkisvaldsins svo að heilbrigðisþjónustan væri þá öll ríkismegin í þessum málaflokki og sveitarfélögin tóku að sér að reka grunnskólakerfið, tóku það allt á sig að undanskildum launum kennara. Fleiri dæmi má nefna sem einmitt voru afleiðing af þessari hugmyndafræði um verkaskiptingu þessara tveggja stjórnsýsluðaila. Það sem verið er að gera hér er að ganga gegn þessum hugmyndum nánast fullkomlega, þ.e. annar aðilinn, ríkisvaldið, ákveður einhliða að láta hinn aðilann borga hluta af þeim kostnaði sem ríkisvaldið tók að sér að greiða. Ég vil því fá rökstuðning frá hæstv. ríkisstjórn, sér í lagi hæstv. félmrh., fyrir þessari grundvallarbreytingu af hálfu ríkisstjórnarinnar í samskiptum milli ríkis og sveitarfélaga. Ég tel að hæstv. ráðherra verði að færa rökstuðning fyrir þeirri skoðun sinni að þetta sé ákjósanleg leið eða a.m.k. hvers vegna þetta er sú tillaga sem stjórnvöld leggja fram. Það er ekki nægjanlegt að hafa það sem rökstuðning að ríkissjóð vanti tekjur, menn þurfa líka að geta rökstutt það með sæmilegum hætti hvers vegna nákvæmlega þessi leið var lög til. Og ég óska eftir því, virðulegi forseti, af því að svo háttar til að nú situr sami félmrh. og var þegar samið var við sveitarfélögin um breytta verkaskiptingu að hæstv. félmrh. geri rökstudda grein fyrir þessari afstöðu. Hvers vegna nákvæmlega þessi leið er valin því að ég tel að út frá öllum þeim rökstuðningi, sem menn höfðu og komu sér niður á, báðir aðilar, ríki og sveitarfélög, um hina hreina verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, þá verði ríkisvaldið að koma með rökstuðning fyrir því að sú leið hafi þá ekki gengið upp fyrst að hér er lagt til að breyta út af. Því tel ég nauðsynlegt að ræða einmitt þetta atriði því með þessum sama rökstuðningi sem væntanlega liggur hér að baki þá verðum við að rífa upp öll önnur samskiptamál milli ríkis og sveitarfélaga og þar með talin öll þau verkefni sem menn áður höfðu komist að niðurstöðu um að annar aðilinn ætti að hafa að öllu leyti og hinn ekki. Og því spyr ég: Getur það þá gerst að komist verði að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt sé að ríkisvaldið taki þátt í að greiða útgjöld vegna skólakerfisins, svo eitthvað sé nefnt, ef það er skynsamlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar að sveitarfélögin taki þátt í að greiða útgjöld vegna löggæslu? Getur það verið skynsamlegt, með sömu rökum, að ríkisvaldið taki þátt í því að greiða kostnað vegna reksturs leikskóla og dagvistarheimila sem eru á hendi sveitarfélaga? Ég spyr, virðulegur forseti, er hæstv. ráðherra í húsinu?

Samkvæmt viðveruskrá virðist hæstv. ráðherra vera í húsinu en eins og hv. þm. veit standa yfir fundir stjórmálamanna þannig að ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra getur komið hér en það skal kannað.

Já, það væri ágætt ef forseti gæti kannað það. Ég held þá bara áfram og geymi aðeins um sinn að ræða samskipti ríkis og sveitarfélaga sem ég tel nauðsynlegt að menn færi frekari rök fyrir af hálfu stjórnvalda því það getur leitt af sér verulega uppstokkun í þeim málaflokkum frá því sem menn komu sér niður á fyrir tveimur árum.

Forseti vill upplýsa hv. ræðumann um það að félmrh. er því miður upptekinn á flokksfundi hér í húsinu og getur ekki komið að þessu sinni.

Ég þakka forseta fyrir upplýsingarnar. Ég mun þá geyma þennan málaflokk um stund og vík að öðrum málum. Ég vil aðeins koma aftur að því sem ég gat um í inngangi, þ.e. að sjávarútvegi. Það hefur komið fram í máli hæstv. forsrh. um þá atvinnugrein að það þurfi duglega að taka til hendinni þar og að þar standi menn misjafnlega vel að verki, eða misjafnlega illa, ef maður leggur út af orðum hæstv. forsrh. og um sé að ræða gífurlega offjárfestingu í atvinnugreininni sem meira og minna sé að sliga þetta þjóðfélag og áhrif þeirrar fjárfestingar skili sér inn í ríkisbúskapinn og torveldi mönnum að sækja þær samfélagslegu tekjur sem að öðrum kosti væri unnt að skila inn í ríkissjóð. Ég vil, til þess að það komist rækilega á framfæri, andmæla þessari ofuráherslu á offjárfestingu í sjávarútvegi. Ég tel að hún sé ekki með neinum slíkum hætti að það standi undir fullyrðingum eins og þarna hafa verið settar fram, m.a. í framsöguræðu hæstv. forsrh. um frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992 sem óhjákvæmilega tengist umræðu um fjárlög. En þar sagði hæstv. forsrh. að um væri að ræða mikla fjárfestingu í sjávarútvegi sem væri aðalástæðan fyrir erfiðleikum þar, svo að ég dragi saman í örfá orð sem þar kom fram. Ég vil láta það koma skýrt fram að til eru opinber gögn um fjárfestingu í einstökum atvinnugreinum og þau bera það ekki með sér að unnt sé að rökstyðja þessa fullyrðingu. Auðvitað tek ég að sumu leyti undir það og vil taka það fram að það má vissulega finna dæmi þess að hægt væri að komast af með minni fjárfestingu og menn gætu sameinast um rekstur á einhverjum stöðum og lagt af sér tiltekna fastafjármuni. En það er ekki í það ríkum mæli að það hafi þau afgerandi áhrif sem af er látið. Og ef menn ætla að ganga til hins ýtrasta á þeirri brautinni eru menn farnir að tala um að umbylta búsetumynstrinu í landinu og ég er hræddur um að þá yrðu háar upphæðirnar sem þjóðarbúið yrði að afskrifa í fjárfestingum, í íbúðarhúsnæði og öðru slíku sem tilheyrir búsetu manna. Þannig að ég held að menn megi ekki fjalla um offjárfestingu með því hugarfari að búseta, eins og hún hefur þróast, hafi ekki nein áhrif þar á og skipti ekki neinu máli. Ég vil nefna varðandi heildarfjárfestingu í sjávarútvegi að fram kemur í bók, sem dreift var til alþingismanna fyrir nokkrum vikum og heitir Fjárfesting 1945--1989, frá Þjóðhagsstofnun, gefin út í júní á þessu ári, í töflu 7.11 á bls. 129 að á síðasta ári, sem upplýsingar eru um, árinu 1989, hafi heildarfjárfestingin í þjóðarbúinu verið um 850 milljarðar kr. Þar af er fjárfesting í fiskveiðum ekki nema 49 milljarðar og í fiskiðnaði ekki nema 24 milljarðar. Þó að þetta tvennt sé lagt saman þá gerir það ekki nema 73 milljarða kr. eða vel innan við 10% af heildarfjárfestingu landsmanna. Ég get ekki fallist á það, virðulegi forseti, að atvinnugrein, sem skilar svo gífurlega miklum verðmætum inn í þjóðarbúið eins og sjávarútvegurinn hefur gert á undanförnum mörgum áratugum, og er með innan við 10% fjárfestingu landsmanna, sé sá baggi á þjóðfélaginu að menn hrópi: offjárfesting, nánast í öðru hverju orði þegar menn taka sjávarútveg til umræðu. Það er ýmislegt fleira sem menn hafa lagt peningana í sem hefur ekki endilega skilað þeim arði sem æskilegt væri. Ég nefni sem dæmi og til samanburðar að fjárfesting í verslunar-, skrifstofu- og gistihúsnæði er um 66 milljarðar kr., eða örlítið minni en í sjávarútvegi. Fjárfesting í íbúðarhúsnæði er um 256 milljarðar kr. Það er alveg fráleitt að halda því fram að hér sé um að ræða einhverja þá offjárfestingu sem valdi mönnum verulegum erfiðleikum í þjóðfélaginu. Þvert á móti er ég þeirrar skoðunar að arðurinn af þessari atvinnugrein undanfarin 40, 50 ár hafi verið það mikill að hann hafi dugað til þess að byggja upp nútímasamfélag á þessum stutta tíma og nánast úr engu. Það er meira en ég hygg að menn geti fundið dæmi um í erlendum þjóðfélögum, að ein atvinnugrein geti verið slíkur aflgjafi á svo skömmum tíma. Þegar atvinnugrein sem er orðin svo skuldseig sem raun bert vitni, m.a. vegna óskynsamlegrar stefnu stjórnvalda fyrir nokkrum árum í gengismálum og vaxtamálum, sem hlaðið hefur upp skuldum umfram allar verðmælingar og vísitöluviðmiðanir sem menn geta náð í, finnst mér ómaklegt af stjórnvöldum að ráðast sérstaklega á þessa atvinnugrein til þess að ná í skatta inn í ríkissjóðinn. Ég hygg að það væri ákaflega fróðlegt að láta reikna út, og það væri mikið þjóðþrifaverkefni að láta einhverja virðulega stofnun reikna það út hver áhrif Sjálfstfl. hafi verið á skuldasöfnun í sjávarútvegi. Ég hygg að það væri forvitnileg niðurstaða sem kæmi úr því ef menn reiknuðu út hvað Sjálfstfl. ber mikla ábyrgð á skuldsetningu sjávarútvegsins, t.d. á árunum 1987--1988, með gengisstefnunni sem þá var rekin. Ekki verður það minna ef maður bætir við áhrifum af þeim háu vöxtum sem Sjálfstfl. keyrði af stað á árinu 1985, ef ég man rétt. Ég held að það væri mjög verðugt verkefni fyrir Alþingi og þjóðina að láta reikna þetta út svo að menn geti gert sér grein fyrir því hve Sjálfstfl. hefur verið sjávarútveginum og þar með landsbyggðinni dýr. Ekkert bólar á hæstv. félmrh., virðulegur forseti. Ég ætlaði sérstaklega að fara yfir þau mál sem lúta að samskiptum ríkis og sveitarfélaga og þá skattlagningu sem stjórnvöld hafa í hyggju á sveitarfélögin. Ég hafði hugsað einnig mér að fara ítarlega yfir áform stjórnvalda í samgöngumálum og þann samdrátt sem menn hafa ákveðið í vegamálum og sérstaklega við gerð jarðganga á Vestfjörðum. Ég mun að sinni ekki fara frekar yfir þessi mál en ég hef gert fram til þessa. Ég hef tækifæri til þess að taka aftur til máls síðar í þessari umræðu og get þá farið ítarlegar yfir einstaka þætti og málaflokka en ég geri hér sem er meira almenn yfirferð yfir þessi mál. Ég vil þó láta það koma fram að ég mótmæli harðlega áformum ríkisstjórnarinnar varðandi ríkisábyrgð launa. Ég tel að hér sé ekki um siðlega framkomu að ræða, hvorki í pólitískum skilningi né öðrum. Það er ekki boðlegt að leggja fram hugmyndir af þessu tagi, hvorki fyrir Alþingi né samtök launafólks því hér er um að ræða slíka grundvallarbreytingu að fáir hefðu trúað því að ríkisstjórn með Alþýðuflokkinn, Jafnaðarmannaflokk Íslands, innan borðs mundi leggja fram slíka hryggðarmynd sem sviptir launafólk grundvallarréttindum í þessu þjóðfélagi. Ég vil, virðulegi forseti, af því að hér bólar ekkert á hæstv. félmrh., sem ég hefði helst viljað ræða við um þá málaflokka sem lúta að honum í fjárlagafrv., fara að draga saman mitt mál. Ég vænti þess að ráðherrann verði viðstaddur og til áheyrnar í síðari ræðu minni í þessari umfjöllun um fjárlagafrv. ríkisins fyrir árið 1992. Lýk ég þá máli mínu að sinni, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan fara fram á það að hæstv. fjmrh. verði kallaður til fundarins. Það er satt að segja nokkuð sérkennilegt að fjmrh. skuli vera svo mikið í burtu frá þessari umræðu. Það hefur verið venja hér um langt árabil að fjmrh. væri viðstaddur 2. og 3. umr. fjárlaga en það virðist vera þannig að núv. hæstv. fjmrh. hafi takmarkaðan áhuga á því að vera viðstaddur umræðu um þetta frv. sitt. Þegar hæstv. fjmrh. kynnti fjárlagafrv. var stefið í hans ummælum að hér væri verið að leggja fram frv. til raunhæfra fjárlaga. Munurinn á þessu frv. og fyrri fjárlögum fælist í því að hér væri verið að leggja grundvöll að nýjum vinnubrögðum sem gerðu allar tölur frv. raunhæfar. Þess vegna hefðu ráðuneytin sjálf og stofnanir þeirra farið yfir framlögin til einstakra ríkisstofnana og allt væri þetta byggt á raunhæfu mati. Nú blasir hins vegar við að ríkisstjórnin hefur á síðustu tveimur vikum verið að tæta þetta svokallaða raunhæfa frv. í sundur. Slíkur er tætingurinn hjá hæstv. ríkisstjórn að hún neyðist til þess að láta flytja sem 45. brtt. meiri hluta fjárln. útfærslu á niðurskurði í ríkisfjármálum sem er einsdæmi í fjárlagagerðinni, einfaldlega vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki lengur hugmynd um það hvernig hún á að ná þeim áformum í rekstrarkostnaði og launakostnaði ríkisstofnana sem stefnt er að í þessu frv. Þess vegna er alveg ljóst að þau ummæli hæstv. fjmrh., að hér væri á ferðinni raunhæft fjárlagafrv., eru nú þegar orðin hrein öfugmæli við 3. umr. frv. hvað þá heldur í ljósi þess sem gerast mun þegar frv. kemur til framkvæmda. Annað atriðið sem hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv., var að frv. væri hornsteinn í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og grundvöllur að kjarasamningum eftir áramót. Það er alveg ljóst þegar við erum komin að 3. umr. frv. að þessi fullyrðing hæstv. fjmrh., að fjárlagafrv. og fjárlög næsta árs yrðu grundvöllur nýrra kjarasamninga, er einnig orðin að hreinum öfugmælum. Þvert á móti er það þannig að öll samtök launafólks eru nú þegar í uppreisn gegn þessu frv. BSRB, Alþýðusambandið, sjómannasamtökin og fjöldinn allur annar af samtökum launafólks mun telja það frumkröfu í kjarasamningum eftir áramót að hrinda þeirri aðför sem gerð er að kjörum þeirra í frv. Það blasir þess vegna þegar við að þetta fjárlagafrv. mun gera kjarasamninga á nýju ári mun erfiðari en ella. Í þriðja lagi var það fullyrðing hæstv. fjmrh. að hér væri verið að ganga frá fjárlögum sem yrðu grundvöllur að vaxtalækkun, raunvaxtalækkun í íslenska hagkerfinu á nýju ári. Hæstv. forsrh. sagði, þegar niðurstöður næturfundar ríkisstjórnarinnar í þessum mánuði voru kynntar, að þegar í byrjun nýs árs yrði raunvaxtalækkun á grundvelli fjárlagafrv. Nú þegar er orðið ljóst að það er ekkert í þessu frv. sem mun leiða til þess að raunvaxtastigið í landinu fari lækkandi á nýju ári. Þvert á móti er ærið margt sem bendir til þess, eins og ég mun koma að eftir fáeinar mínútur, að þetta fjárlagafrv. verði ein meginorsök þess að raunvaxtastigið í íslenska hagkerfinu verði áfram hátt á næsta ári. Því miður er það þannig að allar þessar þrjár einkunnir, öll þessi þrjú markmið, sem hæstv. fjmrh. valdi sínu fyrsta fjárlagafrv., eru þegar orðin öfugmæli hér við 3. umr. frv. Markmiðið um raunhæf fjárlög sem myndu standast í fyrsta sinn, ný vinnubrögð o.s.frv. Í öðru lagi markmiðið um grundvöll kjarasamninga strax á nýju ári og í þriðja lagi grundvöllur að vaxtalækkun. Hæstv. fjmrh. mun því miður þurfa að upplifa það á nýju ári að hallatala þessa frv. mun ekki standast. Hæstv. fjmrh. mun því miður þurfa að upplifa það á nýju ári að glíma hans og ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins, bæði launafólk og fulltrúa atvinnulífsins, verður harðari og grimmari en ella vegna þessa frv. Hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. munu því miður þurfa að glíma við þá staðreynd að fulltrúar bankakerfis og fjármálastofnana munu á nýju ári rekja það fyrir þeim að vegna þessa fjárlagafrv. verði ekki unnt að ná niður raunvaxtastiginu í íslenska hagkerfinu. Í sjálfu sér þarf ekki að segja mikið meira um þessi höfuðatriði. Reynslan mun auðvitað sanna eða afsanna hvort þessi dómur minn er réttur. Ég er alveg tilbúinn að leggja hann í fang reynslunnar og nýs árs og heilsa upp á hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. á nýju ári og skoða það með þeim hver niðurstaðan verður. Virðulegi forseti. Ég hef sagt það síðustu daga að raunhallinn á því fjárlagafrv., sem hér er verið að afgreiða, sé aldrei undir 7 milljörðum kr. Ég hef líka heyrt kunnáttumenn, sem síðustu daga hafa farið yfir þetta fjárlagafrv. og þær svokölluðu ,,lausnir`` sem ríkisstjórnin hefur komið sér saman um, komast að þeirri niðurstöðu að raunhalli þessa fjárlagafrv. sé í kringum 9 milljarðar, hæstv. forsrh. Ég ætla ekki að nefna þá tölu hér sem mína skoðun en ég get hennar hins vegar til þess að hæstv. fjmrh. hugleiði af fullri hógværð, vegna þess að hógværðin hefur ekki verið hans helsti kostur í ummælum um þetta frv. á undanförnum mánuðum. Ég bið hann að hugleiða af fullri hógværð að kannski kann reynslan að sýna það að þessir menn hafa rétt fyrir sér. Hvers vegna er raunhallinn meiri en þeir tæpu 4 milljarðar sem verið er að reikna með í frv.? Ég ætla aðeins að nefna nokkur atriði til skýringar. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að tekjuáætlun frv., sérstaklega hvað snertir tekjuskatt einstaklinga og tekjur af innflutningi, er byggð á því að þessar tekjur aukist á næsta ári þrátt fyrir það að Þjóðhagsstofnun hafi komist að þeirri niðurstöðu að næsta ár verði eitt mesta samdráttarár í 40 ára sögu íslenskrar hagstjórnar. Hvernig menn fá það út, jafnvel þótt þeir reikni inn í tekjuskatt einstaklinga 700 milljónir vegna sérstakra álaga á sveitarfélögin, að hið nýja ár skili auknum tekjuskatti og auknum tekjum af innflutningi frá fjárlagafrv., það er mér óskiljanlegt. Ég minni á í því sambandi að fjárlagafrv. var byggt á þeirri forsendu að hér hæfust álversframkvæmdir á næsta ári. Nú hefur það gerst að ekki aðeins álversframkvæmdunum hefur verið slegið á frest um margra ára bil heldur hefur einnig komið fram alvarlegur aflasamdráttur þannig að þjóðfélagið hefur orðið fyrir tvöföldu áfalli í þeim skilningi. Að fara þá að bæta við teknamegin í frv. vegna veltunnar í hagkerfinu er galdraverk sem ég fæ ekki skilið enda stenst það ekki. Ég vil einnig nefna virðisaukaskattinn. Ég vil segja við hæstv. fjmrh.: Ég tel að það séu nokkur merki þess að við séum nú að lifa sams konar keðjuverkandi samdráttaráhrif í hagkerfinu og hér urðu sumarið og haustið 1988. Þær keðjuverkandi samdráttaraðgerðir í hagkerfinu leiddu til þess að innheimtan af stærsta veltuskattinum, sem þá var söluskatturinn en er nú virðisaukaskatturinn, hríðféll frá einum mánuði til annars. Ég óttast þess vegna --- en vonandi er sá ótti ekki á rökum reistur --- að hæstv. fjmrh. muni upplifa það á næstu mánuðum að það verði ekki bara innheimtutölur nóvembermánaðar í virðisaukaskattinum sem verða langt undir áætluðum mörkum heldur einnig innheimtutölur annarra mánaða. Ég nefni til viðbótar að í frv. er reiknað með einum milljarði í tekjur vegna sölu á ríkisfyrirtækjum. Fulltrúar atvinnulífsins og fulltrúar verðbréfafyrirtækjanna hafa fullyrt það síðustu daga að þær breytingar sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera á tekjuskatti arðgreiðslna muni hafa í för með sér algjört hrun og óstöðugleika á hinum veikburða íslenska hlutafjármarkaði. Slíkt kemur til viðbótar því hruni sem þar hefur orðið vegna efnahagsástandsins og samdráttarins almennt á síðustu mánuðum. Að ætla sér þá milljarð í tekjur af sölu ríkisfyrirtækja, sem á engan hátt er byrjað að undirbúa með raunhæfum hætti, er satt að segja draumsýn sem ég hef enga trú á að fái staðist. Ég nefni til viðbótar að nú er sett 1.500 millj. kr. slumptala inn í frv. sem skerðing launa og rekstrarkostnaðar í ríkiskerfinu. Hún er byggð á því að meginhluta að í skólakerfinu verði næsta haust skorið niður sem nemur tæpum hálfum milljarði í launakostnaði kennara í grunnskólunum og framhaldsskólunum. Það er alveg ljóst, og það veit núv. hæstv.menntmrh. og einnig núv. hæstv. fjmrh., að það mun aldrei koma til framkvæmda. Það leggur enginn í að gera þúsundir íslenskra barna kennaralausar á næsta hausti. Á sama hátt er í þessum niðurskurði reiknað með að í sjúkrahúsunum einum verði niðurskurðurinn milli 300 og 400 millj. til viðbótar við þann niðurskurð sem áætlaður er á hreinum útgjaldatölum þessara sjúkrastofnana á næsta ári. Eins og Davíð Á. Gunnarsson, framkvæmdastjóri ríkisspítalanna, sagði í viðtali, þá hefði hann enga trú á því að menn í alvöru meintu slíkar tölur. Ég held þess vegna að hæstv. fjmrh. megi teljast góður, svo ég noti nú það orð, ef hann nær 800--1.000 millj. af þessum 1.500 millj. sem þarna er gert ráð fyrir. Einnig má nefna, eins og ég vék að, að útgjöldin í sjúkrastofnunum og skólakerfinu, eins og þau birtast ein og sér, eru auðvitað með þeim hætti að afar ólíklegt er að þau dugi stofnununum út árið enda hefur það þegar komið í ljós hjá Háskóla Íslands að hann mun loka á nýja nemendur næsta haust ef þessar tölur verða látnar standa. Mun hæstv. ríkisstjórn láta Háskóla Íslands vera lokaðan næsta haust fyrir nýnemum? Ég hef enga trú á því. Þannig gæti ég nefnt fjölmörg dæmi sem sýna að það er lágmark, þegar skoðað er teknamegin og gjaldamegin í þessu fjárlagafrv., að það eru a.m.k. 3 milljarðar, jafnvel 4 sem ekki munu skila sér, annaðhvort vegna þess að tekjurnar nást ekki inn eða þá að útgjaldasparnaðurinn muni ekki koma til framkvæmda. Þess vegna segi ég, hæstv. fjmrh.: Hér er verið að ganga frá fjárlögum sem ekki eru raunhæf og sem nú þegar eru þannig frá gengin að hallinn á ríkisfjármálunum verður aldrei undir 7 milljörðum á næsta ári, kannski miklu meiri. Hvað hefur það í för með sér út frá kenningum hæstv. fjrmh. og ríkisstjórnarinnar sjálfrar? Það hefur það í för með sér að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er hrunin. Vaxtastefna ríkisstjórnarinnar er hrunin. Sjálfur hornsteinninn í því sem ríkisstjórnin ætlaði sér að gera er brotinn. Við siglum þess vegna inn í nýtt ár með ríkisstjórn sem hefur engan raunhæfan grundvöll fyrir efnahagsstefnu sinni, engan raunhæfan grundvöll fyrir vaxtastefnu sinni og efnahagskerfið sjálft og þjóðfélagið er í upplausn. Virðulegi forseti. Ég hef ekki lagt það í vana minn að endursegja hér í ræðustól á Alþingi leiðara DV. Ég ætla þó að gera það í dag vegna þess að í leiðara DV í dag kemur fram, að mínum dómi, sannur en miskunnarlaus og harður dómur um þetta fjárlagafrv. Í leiðaranum segir, með leyfi virðulegs forseta, á þessa leið: ,,Ofbeldishneigður heilbrrh. hefnir sín á nunnum Landakots með því að skera fjárveitingatillögu sína til spítalans niður við trog milli 2. og 3. umr. um fjárlög, þannig að fyrirsjáanlegt er að loka verði spítalanum að verulegu leyti á næsta ári. Nunnurnar höfðu brugðið fæti fyrir snöggt frumhlaup ráðherrans um að leggja út í milljarðskostnað við að sameina tvo spítala, þótt sterk rök hafi verið leidd að því að slíkt sé óráðlegt. Þetta minnir á ofsafengnar aðgerðir ráðherrans gegn heilsuhæli í Hveragerði. Snögg kyrking eins spítala milli 2. og 3. umr. er gróft dæmi um handahlaupin við smíði fjárlaga, sem eru meiri en verið hafa á heilum mannsaldri. Tillögur um álögur og niðurskurð rjúka inn og út úr fjárlagafrv. eins og um vængjahurð á hóteli. Einn daginn á að láta sveitarfélögin taka við málefnum fatlaðra. Næsta dag eiga þau ekki að gera það heldur taka þátt í kostnaði við löggæslu. Þriðja daginn á ekki að taka þennan kostnað af útsvarinu heldur með sérstökum nefskatti á kjósendur. Þetta eru skrípalæti. Fundir eru haldnir kvöld- og næturlangt á Alþingi og í nefndum þess. Minni tími en nokkru sinni fyrr er gefinn til að þingmenn geti lesið hin síbreytilegu gögn, sem þeim er ætlað að afgreiða á færibandi. Aldrei hefur íslensk ríkisstjórn sýnt Alþingi aðra eins fyrirlitningu. Rifrildið milli stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga hverfur stundum í skugga rifrildis milli stjórnarsinna því að ríkisstjórnin hefur ekki gefið sér tíma til að afla sér stuðnings einstakra stjórnarþingmanna við mikilvægar tillögur um afdrifaríkar breytingar á fjárlögum. Stjórnarsinnar deila um skattafrádrátt af arðgreiðslum hlutafélaga, um sjómannaafslátt, um skólagjöld, um framlengingu jöfnunargjalds, um niðurskurð í jarðgangagerð, um ríkisbyggingar í Hornafirði og um skatt á hafnagjöld, svo að nokkur þekkt dæmi séu nefnd. Margt fer saman í því hneyksli, sem afgreiðsla fjárlaga var orðin. Í fyrsta lagi var fjárlagafrv. illa unnið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar voru umdeilanleg nýmæli sem ríkisstjórnin átti að vita að hún þyrfti að ræða við uppreisnarhneigða þingmenn stjórnarliðsins. Í öðru lagi virðist ríkisstjórnin og liðsstjórar hennar á Alþingi, svo sem forsetar og þingflokksformenn, ekki átta sig á að hefðir vinnubragða eru aðrar þar heldur en í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem án nokkurra mannasiða er valtað kerfisbundið yfir minni hlutann. Í þriðja lagi eru meginstoðir tekjuhliðar fjárlagafrv. marklausar með öllu. Með einu pennastriki er áætlun um tekjuskatt hækkuð um rúman milljarð milli umræðna þótt á sama tíma hafi komið í ljós að áætlanir ríkisins um skattstofninn fara lækkandi. Sama er að segja um áætlanir um innflutningstekjur. Ljóst er að innflutningur mun dragast saman á næsta ári í enn meiri mæli en tekjur fólks. Fjárlagafrv. ætti að endurspegla þessar breyttu forsendur en gerir það alls ekki. Forsendur þess eru marklausar. Ríkisstjórnin undirbýr mál sitt illa og keyrir áfram vanhugsaðar ráðagerðir með offorsi. Hún skiptir daglega um skoðun og ætlast til að þingmenn hlaupi í hring á eftir sér. Hún lætur þingið starfa nótt og dag til að afgreiða fjárlög sem byggjast á pennastrikum út í loft. Um langan aldur hefur engin ríkisstjórn farið um með slíkum rassaköstum og ruglingi, ofbeldi og undirbúningsleysi og sú sem nú niðurlægir þing og þjóð.`` Tilvitnun lýkur, virðulegi forseti, í þennan leiðara DV sem ber heitið Makalaus fjárlög. Ég vil minna hæstv. fjmrh. á að í leiðurum þessa blaðs var ríkisstjórninni fagnað á síðasta sumri. Í helgargreinum þessa blaðs var ríkisstjórnin lofsungin á sl. sumri og hausti. Þetta er eitt af þeim blöðum í landinu sem sagði þjóðinni í sumar og haust að miklar vonir væru bundnar við þessa ríkisstjórn. Sá dómur sem þarna er kveðinn upp er því miður, hæstv. fjmrh., sá dómur sem nú breiðist út um þjóðfélagið allt. Það hefur enginn trú á því, og kannski ekki hæstv. ríkisstjórn heldur, að þetta fjárlagafrv. sé undirstaða eins eða neins. Þar með er efnahagsstefnan í landinu komin út og suður. Það var alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. í haust að trúverðugleiki fjárlagafrv. var forsendan fyrir stöðugleika í efnahagsmálum, forsendan fyrir vaxtalækkun og forsendan fyrir skynsamlegum kjarasamningum. Þegar þessi trúverðugleiki hefur verið brotinn í sundur, tættur í spað af stjórnarliðunum sjálfum á síðustu vikum, þá er ekkert eftir. Ég get sagt hæstv. fjmrh. það að í orðræðum stjórnarliða hér á göngum Alþingis í dag er rætt um það að ríkisstjórnin þurfi að koma með ný fjárlög inn í þingið strax í marsmánuði ef hún á að halda andliti sínu og ekki missa efnahagsstjórnina gjörsamlega úr böndunum. Virðulegi forseti. Í raun og veru þarf ekki að segja mikið meira. Þessi niðurstaða liggur fyrir. Hæstv. ríkisstjórn getur auðvitað knúið á um það að hér fari fram í þingsalnum fyrir jól atkvæðagreiðsla um þetta frv. Það er með hefðbundnum hætti. Það er ekki sú atkvæðagreiðsla sem ræður því hvort frv. er hornsteinn skynsamlegrar efnahagsstefnu. Það er raunveruleikinn sem ræður því. Sá raunveruleiki er ekki bakhjarl þessa frv. Virðulegi forseti. Ég hef kosið að flytja hér tvær litlar brtt. við þetta frv. Ég hafði ekki hugsað mér að ganga í sveit þeirra þingmanna sem flytja mikið af brtt. við fjárlagafrv. En það var hins vegar í tveimur efnum sem ég gat ekki á mér setið að flytja hér inn í þingsalinn brtt. vegna þess að mér finnst sú hugsun sem liggur að baki afgreiðslu fjárln. og ríkisstjórnarliðsins vera svo hróplega röng og ósanngjörn. Það fyrra snertir framlag til Neytendasamtakanna. Ef við trúum á þá kenningu að samkeppni á markaði vöru og þjónustu sé góð fyrir stöðugleika í efnahagslífi, fyrir heilbrigt efnahagsástand, þá er líka nauðsynlegt að byggja trúnaðartraust neytenda gagnvart markaðnum. Það gerist með þrennum hætti, reynslu neytandans sjálfs, með starfi skipulegra samtaka og með starfsemi opinberra aðila. Framlögin til hinna opinberu aðila eru líka skorin niður. En það hróplega gerist að í fjárlagafrv. var ákveðið að skera hina litlu upphæð, 5 millj. kr. til Neytendasamtakanna, niður í 1,5 millj. Mér er það gjörsamlega óskiljanlegt hvers vegna menn ganga úr götu sinni til slíkra verka. Fjárln. sér að vísu að þetta er óhæfa og leggur til að framlagið sé hækkað um 1 millj. Ég er hér að leggja til, ásamt hv. þm. Steingrími Hermannssyni og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að Alþingi ákveði að Neytendasamtökin fái sömu upphæð á næsta ári og þau höfðu í ár. Það er raunlækkun, hæstv. fjmrh., þannig að Neytendasamtökin taka þátt í því að skerða sinn hlut. En ég sé ekki samhengið í því að Neytendasamtökin séu sá aðili í þessu fjárlagafrv. sem líklegast er einna mest skorinn niður. Ég hef ekki hér í þingsölum heyrt nein rök fyrir því. Ég vil því biðja í fullri vinsemd hæstv. fjmrh. að hugleiða það og ræða það við hæstv. viðskrh. hvort þeir vilja ekki sjá sóma sinn í því að annaðhvort beita sér fyrir því sjálfir, og þá drögum við þessa brtt. að sjálfsögðu til baka, eða þá að styðja þessa tillögu þannig að þingið lýsi þeirri afstöðu sinni til frjálsrar starfsemi Neytendasamtakanna að hún fái óbreyttar þær litlu 5 millj. sem samtökin hafa fengið á undanförnum árum. Í öðru lagi hef ég ásamt Steingrími J. Sigfússyni flutt þá tillögu að framlagið til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands verði hækkað um tæpar 40 millj. Framlag Íslands til málefna hinna fátæku ríkja suðursins hefur lengi verið hneyksli. Við leituðumst við í síðustu ríkisstjórn að hækka það á ýmsum liðum smátt og smátt. Ég hef orðið var við að menn hafa tekið eftir því erlendis, í alþjóðlegum stofnunum, að slíkt gerðist. Menn vita þar af því að framlag Íslands hefur verið lítið og ómerkilegt í ljósi þess að okkar hlutur í daglegu lífi er með því besta sem tíðkast í veröldinni. Mér finnst að þegar kreppir að hjá okkur eigum við ekki að láta það koma niður á því hróplega litla framlagi sem við leggjum til fátækra ríkja þar sem tugþúsundir barna deyja á hverjum sólarhring vegna þess að þau hafa ekki hreint vatn og fá ekki einfaldasta bóluefni sem við teljum sjálfsagðan hlut. Ég vil þess vegna biðja ríkisstjórnarmeirihlutann að hugleiða í alvöru hvort ekki er rétt að sýna það siðferðilega merki að fara ekki að lækka framlagið til Þróunarstofnunarinnar þrátt fyrir erfiðleikana hjá okkur sjálfum. Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan óska eftir því að formaður fjárln. yrði viðstaddur það sem ég ætla næst að víkja að. Formaður fjárln. vék að því í sinni ræðu að í tíð þáv. landbrh. hefði verið staðið að kaupum á fasteignum á ríkisjörð með þeim hætti að óeðlilegt væri og lýsti því yfir að það væri hans persónulega skoðun að slíkt væri lögbrot. Það eru ansi stór orð, virðulegi forseti, að form. fjárln. lýsi slíku yfir í ræðustóli á Alþingi. Nú vill svo til að mér hefur borist í hendur minnisblað sem sent hefur verið til landbrh. vegna fyrirspurnar um fordæmi slíkra gerninga á vettvangi Stjórnarráðs Íslands. Þar kemur fram að fjölmörg fordæmi eru fyrir því að slíkt hefur verið gert. Það er athyglisvert að Ríkisendurskoðun hefur aldrei gert neina athugasemd við slíkt. Ég vil nefna sem dæmi að árið 1986 voru fjárhús og hlaða keypt á jörðinni Stóraheiði í Vestur-Skaftafellssýslu. Ég vil nefna að árið 1987 voru íbúðarhús og hesthús keypt á Aðalbóli í Suður-Þingeyjarsýslu. Ég vil nefna að árið 1988 voru fjárhús, hlaða og aðrar byggingar keypt á Hraunsmúla í Snæfellssýslu. Og ég vil nefna að árið 1988 var hlaða keypt á Neðri-Þverá í Vestur-Húnavatnssýslu og fleiri dæmi mætti nefna. Öll þessi dæmi eru frá þeim árum þegar annar maður gegndi embætti landbrh. Ég vil einnig geta þess, virðulegi forseti, að margt bendir til þess að í landbúnaðarráðherratíð hv. þm. Pálma Jónssonar hafi einnig verið staðið að kaupum með þessum hætti. Samt sem áður á núv. þingmaður Pálmi Jónsson sæti í fjárln. þar sem menn eru að fjalla um málin með þessum hætti. 1987 voru slík kaup gerð varðandi jörð á Vestfjörðum. Það er þess vegna alveg ljóst að ef litið er til reynslunnar og sögunnar eru fjölmörg dæmi þess að að kaupum á húseignum á ríkisjörðum hafi verið staðið með þessum hætti. Það er auðvitað mjög vont að hv. formaður fjárln. skuli ekki sjá sér fært að vera í þingsalnum og hlýða á staðreyndir máls í þessum efnum.

Forseti vill geta þess að hann hefur gert ráðstafanir til að hv. þm. Karl Steinar Guðnason verði hér í þingsalnum.

Enn fremur er rétt að það komi fram, og ég vil nefna það vegna þess að á sínum tíma gegndi ég embætti fjmrh., að slík kaup voru hluti af heildarráðstöfunum vegna loðdýraræktar í landinu. Það fór hér fram gífurleg umræða á þinginu og í ríkisstjórn á þeim tíma hvernig ætti að bregðast við til aðstoðar í þeim erfiðleikum sem ríktu í málefnum loðdýrabænda. Ég vil einnig nefna að Jarðasjóður er sjóður með sjálfstæðan fjárhag í vörslu landbrn. og hefur ákveðna fjárveitingu. Í öllum tilvikum hefur verið reynt að tryggja að sjóðurinn réði við þær skuldbindingar sem hann tæki á sig innan ramma þeirra fjárveitinga sem hann fær í sinn hlut. Ég tel einnig rétt að geta þess að það liggur fyrir frá Stofnlánadeild landbúnaðarins í bréfum, sem send voru í janúarmánuði árið 1991, að Stofnlánadeild landbúnaðarins hvetur eindregið til þess að til slíkra aðgerða verði gripið. Þar er lagt til sem fyrsti liður í formlegu bréfi frá Stofnlánadeild landbúnaðarins til landbrh. að ríkissjóður kaupi loðdýramannvirki á ríkisjörðum án þess jafnvel að um ábúðarslit sé að ræða. Þessi skoðun er síðan ítrekuð í bréfi frá Stofnlánadeild landbúnaðarins 4. mars 1991 þar sem fram kemur að stjórn deildarinnar lítur svo á að ríkið muni tryggja greiðslur á áhvílandi lánum við Stofnlánadeildina annaðhvort með kaupum á loðdýramannvirkjum og yfirtöku lána eða á annan hátt, eins og kemur fram í bréfi landbrn., svo ég vitni orðrétt í bréfið frá Stofnlánadeild landbúnaðaðarins 4. mars 1991. Þannig gæti ég, virðulegur forseti, rakið fjölmörg gögn í þessu máli bæði frá landbúnaðarráðherratíð hv. þm. Jóns Helgasonar og einnig frá landbúnaðarráðherratíð hv. þm. Pálma Jónssonar. Aldrei fyrr hefur ástæða verið talin til að gera við það athugasemd hvað þá heldur að formaður fjárln. gengi svo langt að lýsa þeirri persónulegu skoðun sinni að hann teldi slíkt vera lögbrot. Ég tel þá skoðun ekki rétta, ekki byggða á raunhæfum gögnum og alls ekki á þeirri athugun sem óhjákvæmilegt hefði verið fyrir fjárln. að framkvæma ef hún ætlaði að fella dóm af þessu tagi. Ég vil fagna því að hv. þm. Karl Steinar Guðnason er kominn hér í salinn. Ég ætla hins vegar ekki að eyða tíma þingsins með því að endurtaka allt sem ég sagði. En ég vil hins vegar í viðurvist hv. þm. rekja í örstuttu máli það sem ég hef hér lýst mjög ítarlega. Ég harmaði það að hv. þm. skyldi ganga svo langt að nota embætti sitt sem formaður fjárln. til að lýsa yfir lögbroti í tengslum við ákveðið embættisverk fráfarandi landbrh. Ég rakti það að ég hef hér í höndum minnisblað til núv. landbrh. frá landbrn. þar sem rakin eru fjölmörg dæmi þess frá liðnum árum, frá árunum 1986, 1987 og 1988 að fasteignir hafi verið keyptar á jörðum með nákvæmlega sama hætti. Ég rakti einnig, hv. þm., að í landbúnaðarráðherratíð Pálma Jónssonar, sem situr í fjárln., hefðu fasteignir á jörðum verið keyptar með sama hætti og ábúandinn þó jafnframt fengið að búa áfram á jörðinni. Og ég rakti einnig, hv. þm., ítarlega bréf frá Stofnlánadeild landbúnaðarins þar sem fram koma eindregnar óskir stjórnar Stofnlánadeildarinnar um að málin séu framkvæmd með þessum hætti. Það er þess vegna alveg ljóst að innan íslenska stjórnkerfisins er víðtækur og langvarandi praxís að fara með mál með þessum hætti. Ef það væri skoðun einhverra manna í fjárln. að nú allt í einu skuli slíkt teljast lögbrot þá hefði verið rétt að gera það með þeim hætti að fara yfir alla söguna frá liðnum árum. Fara yfir allan málflutning og bréfaskriftir og óskir opinberra stofnana eins og Stofnlánadeildar landbúnaðarins en taka ekki eitt dæmi út úr og gera það sérstætt. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera þetta að meira umfjöllunarefni. Út af fyrir sig gat formaður fjárln. vakið athygli á að æskilegt væri að gera þessi mál með öðrum hætti, það var allt annað, en eins og sagt var í mínu ungdæmi: það er stórt orð Hákot og að kveða upp úr með að slíkt sé lögbrot er auðvitað sérkennilegt, sérstaklega í ljósi þess að við förum nú ekki með dómsvaldið hér á Alþingi hvorki í fjárln. né í ræðustóli í þessum sal. Með allri virðingu fyrir ríkislögmanni þá fer hann ekki með dómsvaldið heldur. Hann hefur stundum haft rangt fyrir sér og það þekki ég vel. Þannig að hann er heldur ekki neinn ,,hæstiréttur`` í þessu máli sá ágæti maður. Jafnvel þótt ríkislögmaður hafi komist að einhverri niðurstöðu þá lærði ég það fljótt í fjmrn. að það er ekki mikill sannleikur í því. Hann t.d. sagði við mig og fyrirrennara minn að ríkið mundi örugglega vinna ákveðið viðkvæmt mál í undirrétti. Það reyndist vera alrangt mat, ríkið tapaði málinu. Þannig að ríkislögmaður reyndist í þeim efnum hafa rangt fyrir sér. Oft hefur hann hins vegar rétt fyrir sér en það er bara engin sönnun hvort um lögbrot sé að ræða eða ekki þótt ríkislögmaður hafi skilað einhverju bréfi um tiltekið efni. Og við megum alls ekki fara að halda þannig á málum, ágæti þingmaður Karl Steinar Guðnason, að þótt einhver lögfræðingur í Stjórnarráðinu úrskurði eitthvað lögbrot þá sé það þar með orðið lögbrot. Það eru sérstakar stofnanir í okkar lýðræðisríki sem ákveða það hvað er lögbrot og hvað ekki. Við megum ekki víkja út frá þeim grundvallaratriðum íslenskrar stjórnskipunar í ræðustól hér á Alþingi, sérstaklega ekki þegar menn eru að mæla fyrir málum fyrir hönd fjárln. Alþingis. Virðulegi forseti. Ég hefði ætlað mér að gera kannski nokkuð mál úr því að í 56. tölul. brtt. 302, frá meiri hluta fjárln., lið 6.22, er lagt til að ráðherrum sé veitt einstakt ráðstöfunarvald yfir fjármunum íslenska ríkisins. Þar er í fyrsta sinni farið inn á þá braut að ráðherrar fá sjálfdæmi um að ráðstafa hundruðum milljóna í launa- og rekstrarkostnað innan sinna ráðuneyta. Það er alveg sama þó þar standi ,,í samráði við fjárlaganefnd`` vegna þess að það liggur ekkert fyrir um það samráð. Og við skulum alveg vera viss um að meðhöndlun þeirra mála verður ekki með þeim hætti að hvert og eitt tilvik verði borið upp formlega í fjárln. nema formaður fjárln. ætli að fara að lýsa því yfir hér að hvert og eitt tilvik þess hvernig þessum fjármunum verður ráðstafað verði borið upp í fjárln. og jafnvel þótt svo væri þá er fjárln. ekki fjárveitingavald. Ég veit að sumir fjárlaganefndarmenn tala stundum eins og fjárln. sé fjárveitingavaldið en það er ekki þannig, það er Alþingi Íslendinga sem er fjárveitingavaldið. Ég gagnrýndi þetta mjög harðlega hér við 2. umr. Ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu hér en ég vil bara segja að ég tel þetta stór og alvarleg mistök, mjög alvarleg mistök. Hér sé farið inn á hættulegar brautir og rangar brautir. Það kemur mér á óvart að það er gert af mönnum sem ég hélt að væru samherjar mínir í því að koma á nýrri skipan, nútímalegri skipan í ríkisfjármálum á Íslandi. Þetta er afturhvarf til fortíðar. Það er kannski of vægt til orða tekið að segja afturhvarf til fortíðar. Vegna þess að í fortíðinni er ekki heldur hægt að finna neitt dæmi um slíkt sjálfsákvörðunarvald ráðherra til ráðstöfunar á fjármunum. Ég vona að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi muni læra þá lexíu af þessari ráðstöfun að þetta verði aldrei gert aftur. Ég vona að menn fari ekki, með því að samþykkja þessa tillögur, inn á þá braut að í næstu fjárlögum fái ráðherra sjálfdæmi um mörghundruð millj. kr. í sínum ráðuneytum. Þetta er röng stefna. Þetta er hættuleg stefna. Það liggur við að ég segi: Þetta er siðlaus stefna í nútíma lýðræðisríki. Því það verður ekkert eftirlit með því hvernig ráðherrann fer með þessa peninga, hann ræður því einn. Hann getur kúgað stofnanir, hann getur beitt valdi, hann getur farið að refsa stofnunum og fjölmargt annað sem er ekki í samræmi við nútímalýðræði. Virðulegi forseti. Þessi fjárlög verða ekki hornsteinn stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Þessi fjárlög verða ekki grundvöllur lækkunar raunvaxta á næsta ári. Þessi fjárlög verða ekki grundvöllur að nýjum kjarasamningum. Þessi fjárlög eru ekki nýtt skref til endurbóta í ríkisfjármálum íslenska lýðveldisins, því miður. Þetta eru fjárlög sem fela í sér áframhaldandi háa raunvexti. Þetta eru fjárlög sem fela í sér óstöðugleika í hagstjórn. Þetta eru fjárlög sem fela í sér óróleika á vinnumarkaði. Þetta eru fjárlög sem fela í sér brot á mörgum þeim eðlilegu grundvallarreglum nútímaríkisfjármála sem ég hafði haldið að menn meintu eitthvað með þegar menn sögðu hér á Alþingi á liðnu kjörtímabili að við ættum öll að sameinast um að halda í heiðri. Því miður er það þannig að stjórnarmeirihutinn á Alþingi er með þessu fjárlagafrv. að brjóta flest öll þau grundvallarmarkmið sem hann setti sér í upphafi.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins í nokkrum orðum segja það í framhaldi af ásökunum síðasta ræðumanns að ég hef vísað í minnisblað ríkislögmanns um það hvað hann telur vera rétt í sambandi við kaup á jörðinni Kirkjuferju og Kirkjuferjuhjáleigu en þar kemur fram að þessi gjörningur er talinn algjörlega ólöglegur. Ég hef einnig sagt að það skiptir ekki máli hver fordæmin eru ef menn gera rangt. Ef menn gera rangt þá hlýtur það að vera rangt, ef það er ólöglegt þá er það ólöglegt og þá á að taka á því sem slíku. Það að gera oft rangt skapar ekki hefðir og gerir ekki hlutinn réttan og á því byggi ég mína skoðun. Þess vegna hefði verið eðlilegast að þetta mál færi fyrir dómstólana, það væri eðlilegast, og að ráðherrar fari ekki að taka sér vald til fjárveitinga þegar engar heimildir liggja fyrir. Eitt er víst að mér er tjáð að lausafé jarða eða húsa hefur ekki áður verið keypt með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég mun hér með afhenda hv. 6. þm. Reykn. minnisblað sem ég hef í höndunum, sem ég fékk með eftirgangsmunum hjá landbrn. og þar eru upp talin slík kaup sem fram hafa farið á sl. árum. Ég vona að það verði til . . .  Síðan kemur þessi upptalning frá árunum 1986--1990. Þar eru: ,,Stóraheiði í Vestur-Skaftafellssýslu, fjárhús, hlaða. Aðalból, Suður-Þingeyjarsýslu, íbúðarhús, hesthús. Hraunsmúli, Snæfellsnessýslu, fjárhús, hlaða, vélageymsla, íbúðarhús. Neðriþverá, Vestur-Húnavatnssýslu, hlaða. Setberg, Snæfellsnessýslu, flatgryfja. Kálfholt, Rangárvallasýslu, loðdýrahús o.fl. Norðurhlíð, Suður-Þingeyjarsýslu, íbúðarhús, loðdýrahús, fjós, haughús, hlaða, fjárhús, ræktun.`` Þessu hefur þá hér með verið komið á framfæri. Ég harma að þetta skuli hafa þurft að lesast upp hér á hinu háa Alþingi. Það hafði ég ekki hugsað mér að gera þar sem hér er e.t.v. um viðkvæma hluti að ræða fyrir þá sem áttu í örðugleikum en það verður auðvitað ekki þolað að hv. form. fjárln. Alþingis beri einum fyrrv. ráðherra á brýn að hafa haft lögbrot í frammi í ráðherratíð sinni.

Hæstv. forseti. Það veldur mér afar miklum vonbrigðum ef hv. 14. þm. Reykv. skuli telja ástæðu til að ætla að þó eitthvað hafi verið gert rangt áður að sé það gert aftur þá sé það orðið rétt. Það er siðferði sem mér finnst fyrir neðan allar hellur. Við stöndum frammi fyrir þessu máli núna og ósk um þessa heimild núna og það er alveg ljóst samkvæmt minnisblaði ríkislögmanns að hann telur þetta mjög vafasamt. Hann telur þetta vera fjarri lögum og það er það sem ég hef verið að koma á framfæri hér og vekja athygli á. Það er kjarni málsins ekki það hvort einhverjir aðrir hafi gert rangt áður.

Virðulegur forseti. Orð formanns fjárln. hafa venjulega haft sérstakt gildi hér á Alþingi, sérstaklega þegar hann er í ræðu að mæla fyrir áliti nefndarinnar. Í öðru lagi vil ég nefna það, eins og ég sagði hér áðan, að jafnvel þótt ríkislögmaður hafi látið einhverja skoðun í ljós, þá er það ekki úrskurður dómsaðila. Þess vegna er mjög hæpið að einstakur þingmaður, sem gegnir ábyrgðarstöðu af því tagi sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason gerir, sé að lýsa því sem persónulegri skoðun sinni, jafnvel þótt hann hafi þá persónulegu skoðun að hér sé um lögbrot að ræða. Í þriðja lagi nefndi hann lausafjármuni og ekki væru fordæmi fyrir því. Það sem hann á sjálfsagt við eru búrin í húsunum og annað sem tilheyrir umönnun dýranna. Í þeim tilvikum sem hér voru rakin frá fyrri árum þegar keypt voru fjós og fjárhús voru auðvitað keyptir básarnir og keðjurnar og annað sem tilheyrði skepnunum og annað sem tilheyrði því að hirða um kindurnar í fjárhúsunum, það voru ekki bara veggirnir og gólfin og þakið sem voru keypt þannig að það var með nákvæmlega sama hætti keypt það sem tilheyrði umönnun dýranna. Enginn munur er á því. Þingmaðurinn getur kallað básana í fjósunum og grindurnar í fjárhúsunum lausafjármuni ef hann vill eins og búrin eru hjá loðdýrabændum. En það er jafnríkur þáttur í skepnuhaldinu og starfsemi húsnæðisins eins og þessi ræðustóll er hluti af húsmunum Alþingis.

Herra forsti. Við áttum orðastað um þetta í nótt ég og hv. formaður fjárln. og ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég þá sagði. En ég er þakklátur fyrir þær upplýsingar sem hafa verið reiddar fram af einum nefndarmanna í fjárln., hv. 8. þm. Reykn. og fyrrv. fjmrh., og ég held að þær rökstyðji enn frekar en mér tókst í nótt þær nýju upplýsingar um það mál sem ég hér flutti. Ég tel að nú sé svo komið að það sé hv. formaður fjárln. sem þurfi að íhuga sín stóru orð úr þessum ræðustóli. Að mínu mati þarf hv. formaður fjárln. að íhuga stöðu sína. Hann er ekki háyfirdómari, það heitir á latneskri tungu judex optimus maximus. Virðulegur er formaður fjárln. að sjálfsögðu en hann er ekki judex optimus maximus.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 161, sem er 150. mál þingsins og er frv. til laga um kaup á björgunarþyrlu. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Steingrímur Hermannsson, Guðrún Helgadóttir, Anna Ólafsdóttir Björnsson, Össur Skarphéðinsson, Guðmundur Hallvarðsson, Stefán Guðmundsson og Matthías Bjarnason. Í 1. gr. frv. segir eftirfarandi: ,,Ríkisstjórnin skal á árinu 1992 gera samning við framleiðendur eða seljendur um kaup á björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna.`` Í 2. gr. segir: ,,Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1992 að fjárhæð allt að 150 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt.`` 3. gr.: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í grg. segir: ,,Frv. þetta er efnislega samhljóða ályktun sem Alþingi samþykkti sl. vor. Í 2. gr. er lánsfjárheimild fyrir fjármálaráðherra vegna málsins. Frumvarpið er flutt til þess að herða á því að vilji Alþingis í þessu máli nái fram að ganga. Flm. telja að löng og ítarleg greinargerð með frv. sé óþörf. Þingheimi og landsmönnum öllum á að vera ljóst hversu brýnt er að þjóðin eignist sem fullkomnasta björgunarþyrlu eins fljótt og kostur er á. Málið þolir enga bið. Flm. vona að Alþingi beri gæfu til að veita þessu frv. samþykki sem allra fyrst þannig að það geti orðið að lögum fyrir næstu áramót.`` Héðan af getur frv. auðvitað ekki orðið að lögum fyrir næstu áramót en ég vona að hv. allshn., sem fær málið til umfjöllunar, vinni vel og hratt að málinu og skili því sem allra fyrst inn í þingið þannig að lokaafgreiðsla geti orðið með sem skjótustum hætti. Ég mun geyma mér alla frekari umræðu um málið til 2. umr. í ljósi þess samkomulags sem hefur verið gert. Ég vil í því sambandi þakka hæstv. forseta fyrir að heimila framsögu með málinu og að því verði vísað til nefndar. Einnig vil ég þakka hv. stjórnarandstöðu fyrir að greiða fyrir framgangi mála á þingi með því að taka þátt í því samkomulagi sem gert var að ekki yrði umræða um þetta frv. Ég veit að þeir í stjórnarandstöðu hafa margt um þetta mál að segja alveg eins og ég en við munum geyma okkur það til 2. umr. Hæstv. forseti. Að lokinni 1. umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Með leyfi virðulegs forseta mun ég gera grein fyrir því áliti. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund til viðræðna Indriða H. Þorláksson og Bolla Þór Bollason frá fjármálaráðuneytinu, Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóra, Þórarin V. Þórarinsson, Hannes G. Sigurðsson, Þórð Magnússon og Ólaf Nilsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Jóhann Þorvarðarson frá Verslunarráði Íslands, Árna Benediktsson frá Vinnumálasambandi samvinnufélaga, Ögmund Jónasson, Björn Arnórsson og Garðar Hilmarsson frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Pál Halldórsson og Birgi Björn Sigurjónsson frá Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, Ásmund Stefánsson, Láru V. Júlíusdóttur og Gylfa Arnbjörnsson frá Alþýðusambandi Íslands, Benedikt Valsson og Ragnar Hermannsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Óskar Vigfússon og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Helga Laxdal frá Vélstjórafélagi Íslands, Svein Hjört Hjartarson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Rúnar B. Jóhannsson frá Félagi löggiltra endurskoðenda, Guðmund Arnaldsson frá Landvara, Sigfús Bjarnason frá Bandalagi íslenskra leigubifreiðastjóra, Gunnar Jóhannsson og Ólaf H. Ólafsson frá ríkisskattanefnd, Ólaf Davíðsson frá Félagi íslenskra iðnrekenda, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Unni Halldórsdóttur frá Samtökum foreldra og kennara, Hörð Svavarsson frá Foreldrasamtökunum, Gunnar Helga Hálfdánarson frá Landsbréfum, Sigurð B. Stefánsson frá Verðbréfamarkaði Íslandsbanka og Eirík Guðnason frá Verðbréfaþingi Íslands. Bárust nefndinni margvísleg gögn frá þessum aðilum varðandi málið. Meiri hluti nefndarinnar mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Þær breytingar sem meiri hlutinn gerir tillögur um eru eftirfarandi: 1. Breytingin á 2. gr. felur í sér að horfið er frá því að fella brott 27. gr. laganna sem felur í sér heimild til að fresta skattlagningu söluhagnaðar þegar greitt er með skuldaviðurkenningu. Með breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar er lagt til að ákvæði 27. gr laganna verði látin standa með þeim breytingum að sá söluhagnaður, sem skattgreiðslu er frestað af, taki verðbreytingum samkvæmt almennum reglum laganna og að við sölu skuldaviðurkenningar, á þeim tíma sem heimilt er að dreifa söluhagnaði, falli niður heimildin til að fresta skattlagningu söluhagnaðar. Sú grein, sem samkvæmt frumvarpinu átti að verða 27. gr. laganna og fjallar um samvinnuhlutabréf, verður skv. 6. tölul. breytingartillagnanna ný grein í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, 124. gr. 2. Breytingin á 6. gr. frumvarpsins felur í sér að samræming skattalegrar meðferðar samvinnufélaga og hlutafélaga verði nokkru meiri en frumvarpið gerði ráð fyrir með því að heimila flutning skattalegra réttinda og skyldna við sameiningu félaga með þessi mismunandi félagsform. Ekki er ástæða til að gera greinarmun á reglum um þetta efni eftir því hvort hlutafélag sameinast öðru hlutafélagi eða samvinnufélagi. 3. Breytingin á 7. gr. felur í sér nokkra rýmkun á þeim skilyrðum sem frumvarpið gerir ráð fyrir að sett verði fyrir yfirfærslu taps við sameiningu félaga. 4. Breytingin á 9. gr. varðar sjómannaafslátt. Í fyrsta lagi er bætt í upptalningu skipa, sem falla undir ákvæði greinarinnar, sanddæluskipum, og er þar átt við þau skip sem notuð eru til efnistöku á sjó en ekki t.d. dýpkunarpramma sem notaðir eru innan hafna. Í öðru lagi er breytt skilgreiningu á þeim dögum sem veita afslátt. Í stað þess að miða við daga á sjó er nú miðað við þá daga sem skylt er að lögskrá áhöfn á skip og stærri báta. Sjómaður, sem skráður er í a.m.k. 260 daga á ári, fær reiknaðan afslátt fyrir allt árið, en að öðrum kosti hlutfallslega. Úthaldstímabil sjómanna á minni bátum miðast við almenna vinnudaga. Ef sjómaður á þeim bátum hefur minna en 30% tekna sinna af sjósókn á hann ekki rétt á skattaafslætti. 5. Breytingin á 15. og 16. gr. felur í sér að ákvæði er varða ríkisskattanefnd eru felld brott úr frumvarpinu. Nefndin var sammála um að breyting á skipan og starfsháttum ríkisskattanefndar þurfi rækilegrar skoðunar við sem ekki var unnt að framkvæma samhliða afgreiðslu þessa frumvarps. Nefndin er einnig sammála um nauðsyn þess að taka til endurskoðunar ákvæði um ríkisskattanefnd á vorþinginu. 6. Lagt er til að á eftir 17. gr. komi ný grein. Hér er um að ræða breytingu á númeri greinar sem flyst til í frumvarpinu, sbr. 1. tölul. hér að framan. 7. Breytingin á 18. gr. felur í sér að gerð er tillaga um sérstakt gildistökuákvæði sem frestar gildistöku og framkvæmd ákvæðis b-liðar 4. gr. frumvarpsins um að útborgun arðs verði ekki frádráttarbær frá skattskyldum tekjum. Ákvæðið er, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu, tengt fyrirhuguðum breytingum á skattlagningu fyrirtækja og einstaklinga, þar á meðal þeirri að fjármagnstekjur verði skattskyldar. Talið er rétt að lögfesta nú ákvæði frumvarpsins um að útborgun arðs verði ekki frádráttarbær þar sem það eitt og sér er íþyngjandi og kynni að verða talið afturvirkt verði það lögfest um leið og aðrar áformaðar lagabreytingar sem tengjast þessari. Þær eru hins vegar ívilnandi að mestu og geta því dregist nokkuð án hættu á gagnrýni um afturvirkni því þörf er frekari undirbúnings. Lögð er áhersla á að tryggja samræmi í tímasetningu þeirrar breytingar sem lögin kveða á um og þeirrar löggjafar sem síðar kemur, þ.e. skattlagningar fjármagnstekna, og að komið verði í veg fyrir tvísköttun arðs. Auk þess að setja slíka tryggingu er breytingin ásamt upphaflegu ákvæði til þess fallin að eyða óvissu sem gæti reynst skaðleg í atvinnulífinu. 8. Við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða sem felur í sér að a-liður 4. gr., sem takmarkar þann tíma sem unnt er að geyma uppsafnað tap, verður ekki til þess að áhrif ákvæðisins verði afturvirk. Undir nál. rita Rannveig Guðmundsdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Vilhjálmur Egilsson, Ingi Björn Albertsson og Guðjón A. Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er fjallað um um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum, er að okkar dómi í minni hluta efh.- og viðskn. illa undirbúið. Það hefur komið í ljós að ekkert samráð hefur verið haft við aðila vinnumarkaðarins um málið. Í reynd hygg ég að hæstv. fjmrh. geti staðfest að þetta mál er með þeim hætti að það er nánast ekki umfjöllunarhæft á Alþingi. Það er ámælisvert í svo mikilvægu máli eins og frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt að menn skuli vera að huga að breytingum á frv. alveg fram á síðustu mínútu. Við 1. umr. þessa máls héldum við, sem skipum minni hluta nefndarinnar, því fram að þetta frv. væri meingallað. Við notuðum ekki mjög sterk orð þegar við lýstum því yfir en það kom hins vegar í ljós þegar kallað var á hina ýmsu aðila þjóðfélagins að þeir notuðu miklu sterkari orð en við til að tjá skoðanir sínar. Það segir sína sögu. Við höfum orðið vör við það hér á Alþingi að það hefur lítið verið hlustað á minni hluta Alþingis a.m.k. fram að þessu. Við hljótum því að gera okkar besta til að kalla fram viðbrögð við vanhugsuðum ráðstöfunum. Það höfum við gert í þessu máli og gert okkar besta til þess. Það hefur orðið til þess að meiri hluti Alþingis hefur tekið rökum í nokkrum atriðum en þó alls ekki öllum. Ég vil taka það fram að meiri hluti nefndarinnar hefur gert ýmsar breytingar á frv. sem eru til bóta. Og ég vil jafnframt taka það fram að meiri hluti nefndarinnar hefur ekki verið öfundsverður af því hlutskipti að fá þetta frv. í sínar hendur. Ég ætla ekki að saka meiri hluta nefndarinnar um það en sá ráðherra sem ábyrgð ber á málinu, og ég vildi nú gjarnan að hlustaði á mál mitt þó mér sé það ljóst að hann þarf að nýta tímann til að laga það sem hægt er að laga á þeim tiltölulega stutta tíma sem eftir er þings, hlýtur að bera á því ábyrgð. Það er afar merkilegt í reynd að fulltrúar atvinnulífs á Íslandi skuli þurfa að láta sér detta það í hug að það sé nánast verið að lögfesta í einu tilteknu atriði fjandskap við atvinnulífið. Ég segi fyrir mig að ég vil ekki trúa því að hv. þm. stjórnarflokkanna beri slíkan hug í brjósti. En svo virðist vera að einhverjir innan þeirra raða hafi það afl að þeir geti knúið fram slíka hluti án nokkurs tilgangs. Það er það sem er alvarlegast. Og ef það þarf til til að halda saman ríkisstjórn að lögfesta lagaákvæði sem engu máli skiptir, tilefnislaus ákvæði, þá getur slíkt ríkisstjórnarsamstarf ekki verið mikils virði. Það er e.t.v. það merkilega við það ákvæði sem ég hef hér í huga að það stendur til að lögfesta það í nótt og ég lít svo á að þar með sé verið að lögfesta að ríkisstjórnarsamstarfið standi ekki á mjög heilbrigðum grundvelli. Í þessu frv. er fjallað um ýmis atriði. Við í minni hlutanum gerum grein fyrir atriðunum í nál. á þskj. 352 og ég skal reyna að hafa ekki um það mjög langt mál. Ég vil í fyrsta lagi nefna eftirstöðvar rekstrartapa. Sú krafa er sett upp að ekki megi yfirfæra rekstrartap í lengri tíma en fimm ár. Þar er um skerðingu að ræða, þar er um afturvirkni að ræða. Við teljum að þetta mál sé alls ekki nægilega undirbúið og það þarfnist betri lögfræðilegs undirbúnings sérstaklega vegna afturvirkni. Hæstv. fjmrh. tjáði mér það fyrir stundu að hann hygðist beita sér fyrir því að brtt. yrði flutt vegna þessa ákvæðis sem mér finnst sjálfsagt að hæstv. fjmrh. geri eða meiri hluti nefndarinnar, þar sem lagt er til að fyrirtækin fái val í fyrningu, ef ég ef skilið hæstv. fjmrh. rétt. Það má segja að sú tillaga mildi þetta mál þótt ég telji að mun betra sé að fella niður þetta fimm ára ákvæði. Val í afskriftum er ekki góð reikningsskilaregla og það hefur verið tilhneiging til þess að nota ávallt skattalegar reglur í reikningsskilum hér á landi. Í sjálfu sér er ekkert sem segir það og því skal það viðurkennt að þessi brtt. hæstv. fjmrh. er til bóta. Í þriðja lagi gerum við grein fyrir afstöðu okkar til sjómannaafsláttar. Ég gerði ítarlega grein fyrir skoðunum mínum um ákvæði frv. við 1. umr. málsins. Þar komu fram í grg. furðuleg sjónarmið og hugur til þessara ákvæða sem eiga sér langa sögu í íslenskri skattalöggjöf. Meiri hluti nefndarinnar leggur fram breytingu á þessu ákvæði sem virðist vera samin að mestu leyti í bakherbergjum hér á Alþingi en nefndin, a.m.k. nefndin í heild sinni, kom lítið að því verki en kallaði að sjálfsögðu fyrir sig fulltrúa sjómanna út af þessu máli. Minni hluti nefndarinnar er andvígur því að rýra kjör sjómannastéttarinnar sérstaklega við þessar aðstæður. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja það. Afli hefur dregist mikið saman og því munu kjör þessarar stéttar rýrna umfram aðrar. Og það er ekkert tilefni til þess að rýra kjör sjómanna sérstaklega með þessum hætti og því mun minni hlutinn greiða atkvæði gegn brtt. meiri hlutans. Hæstv. fjmrh. hefur tjáð mér að það standi til að flytja enn eina brtt. í þessu sambandi. Það er vissulega til bóta ef það er til lagfæringar á því sem fyrir er. En ég treysti mér ekki til að greiða atkvæði með þeirri breytingu því það er engin leið að gera sér grein fyrir hvað felst í því og svo virðist vera að enn ein brtt. hafi verið samin í bakherbergjum hér á Alþingi. Svona á að sjálfsögðu ekki að vinna að málum. Og það er lágmark að þessi mál séu rædd við viðkomandi stéttir áður en frv. eru lögð hér fram á Alþingi og þau vinnubrögð sem þarna hafa viðgengist eru þeim sem að því hafa staðið til skammar svo ekki sé meira sagt. Í fjórða lagi gerum við grein fyrir almennri hækkun tekjuskatts og barnabótum. Það liggur alveg ljóst fyrir að Alþýðusamband Íslands telur að hér sé um skattahækkanir að ræða sem nema 1.200 millj. Fjmrh. hefur ekki sama skilning á því máli, en það liggur alveg ljóst fyrir að þetta atriði málsins mun koma til umfjöllunar í komandi kjarasamningum. Jafnframt er gert ráð fyrir að skerða barnabætur sérstaklega um rúmar 500 millj. kr. en minni hlutinn er andvígur því að skerða ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna sérstaklega. Við teljum það ekki vera rétta leið við þessar aðstæður að þeir, sem hafa miðlungstekjur og hærri, séu skertir í hlutfalli við barnafjölda. Það var ákveðið af nefndinni að fella niður ákvæði um ríkisskattanefnd. Minni hluti nefndarinnar er sammála því og hefur fallist á að vinna að breytingum á því máli á næsta ári. Að síðustu vil ég gera grein fyrir skattalegri meðferð á arði. Ég vildi nú gjarnan, því um það ætla ég ekki að hafa mjög langt mál, biðja hæstv. fjmrh. að hlýða á mál mitt í því sambandi. Það hafa komið fram afarsterk viðbrögð í þessu máli. Viðbrögð sem ekki er hægt að ganga fram hjá. Viðbrögð frá fjármagnsmarkaðnum sem eru svo alvarleg að fjármálaráðherra í hvaða landi sem er hlýtur að taka á sig mikla ábyrgð ef hann hlustar ekki á slíkar viðvaranir. Þessar viðvaranir ganga út á það að menn telja að verið sé að eyðileggja uppbyggingarstarf. Ég ætla ekki að hafa uppi neinar fullyrðingar um það vegna þess að ég þekki ekki nægilega vel til á þessum markaði. En hæstv. fjmrh. verður að svara þessu alvarlega máli. Fjmrh. sem þarf að gangast fyrir sölu á skuldabréfum á þessum sama markaði verður að koma með einhverjar yfirlýsingar sem a.m.k. geta komið meiri ró á markaðinn. Það liggur alveg ljóst fyrir, hæstv. fjmrh., að lífeyrissjóðir landsmanna munu draga mjög úr hlutabréfakaupum í atvinnulífi okkar Íslendinga og telja æskilegra að lána viðkomandi fyrirtækjum. Þessi þróun hefur svo sem verið víðar. Það hefur komið í ljós að þetta hefur gerst í Bandaríkjunum, í því mikla landi kapítalistmans, með þeim afleiðingum að lánsfé hefur farið mjög vaxandi í bandarískum fyrirtækjum með hörmulegum afleiðingum. Svona er ekki hægt að standa að málum, hæstv. fjmrh., og ég skil ekki hvaða þráhyggja er hér á ferðinni. Það vita allir að lögfesting á þessu ákvæði og síðan ákvæði til bráðabirgða er eingöngu fallið til að skapa óvissu, ekki til að fá tekjur í ríkissjóð, þá hefði maður nú skilið málið, nei, bara til að skapa óvissu. Það getur ekki verið markmið út af fyrir sig. Ég trúi því ekki á hæstv. fjmrh. að hann hafi nein slík markmið í huga og veit það reyndar. Hann er ekki þeirrar gerðar enda hefur hann verið manna fremstur í flokki í þessu máli hér á Alþingi áður fyrr og beitt sér fyrir mörgu í því máli. Það vildi svo til að á síðasta Alþingi var hann hér í minni hluta og þá var sú tíð, hæstv. fjmrh., að það var stundum hlustað á minni hlutann. Og það var stundum tekið til greina ef hann hafði eitthvað skynsamlegt fram að færa. Nú virðist sem sú tíð sé liðin, hæstv. fjmrh. Ég býst við því að hæstv. fjmrh. geti fallist á að það sé skynsamlegt að falla frá þessu. Og ég veit að hann er þeirrar skoðunar. En það verður að gefa þjóðfélaginu einhverjar skýringar á því hvers vegna þarf að lögfesta óljósan samning milli stjórnarflokkanna. Er það til þess að ríkisstjórnin hangi saman fram yfir áramót? Er þá ekki betra að lofa henni að springa? Og ef ríkisstjórn springur út af svona litlu máli þá er hún vart þess virði að hún hangi saman. Ég trúi því vart að hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar telji það einhverja áhættu að fella þessa vitleysu. Því ef einhverjir aðilar vilja rjúfa stjórnarsamstarf út af svona máli þá væri það heimsmet og með ólíkindum ef einhverjir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands ætla að standa upp úr ríkisstjórninni vegna þess að þessi vitleysa hefði verið felld. Framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins sagði að svo virtist vera að það ætti að lögfesta brandara. 

Ég á það bara inni.

Það er nefnilega ekki nægilegt, hæstv. fjmrh., að eiga þetta inni því þá er það orðið of seint. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mikið lengra mál. Það er alveg ljóst að samþykkt þessa frv. mun ekki greiða fyrir lausn kjarasamninga. Það eru mörg ákvæði þess efnis að helstu launþegasamtök landsins geta ekki stutt málið. Það varðar barnabótamálið sem er að mínu mati mjög alvarlegt, það varðar persónuafsláttinn og það varðar jafnframt vinnuveitendur sem hafa lýst andstöðu við mikilvægar breytingar. Það veit ekki á gott að samþykkja slíkt frv. í miðjum samningum. En ríkisstjórnin hefur kosið að gera það en ég spái að svo geti farið að ríkisstjórnin muni koma með nýjar brtt. á nýju ári. Ekki verði bara fluttar brtt. á síðustu mínútum. Menn þurfi líka að koma með brtt. í næsta mánuði og má vera að einhverjir taki rökum þá eftir að hafa sofið yfir jólin. Vel má vera að vandamálið í þessu öllu saman sé svefnleysi ríkisstjórnarinnar. Ég vil trúa því að eitthvað skynsamlegt muni koma frá hæstv. fjmrh. eftir að hann hefur fengið meiri svefn. Ég veit að mikið hefur mætt á honum undanfarið og það er ekki vel gert svona rétt fyrir jólin að lesa þetta yfir honum en það verður ekki komist hjá því og ég veit að hæstv. fjmrh. hefur á því fullan skilning. Í nál. okkar kemur fram að lokum að við teljum rétt að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar og ég vil lesa upp lokaorðin sem eru þessi, með leyfi hæstv. forseta: Umfjöllun í máli þessu er staðfesting á því að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar taka ekki rökum. Þetta er nú e.t.v. einum of mikið sagt því það hefur komið fyrir að ríkisstjórnin hefur tekið rökum.

Léstu prenta þingskjalið upp?

Ég tel nóg að veikja þetta aðeins í framsögu, hæstv. fjmrh. Ég vil taka það fram að ég hafði ekki leyfi annarra nefndarmanna til að veikja þessa setningu með þessum hætti en ég veit að mér verður það fyrirgefið. ,,Öll umfjöllun er staðfesting á þeim málflutningi stjórnarandstöðunnar á þessu hausti að ríkisstjórnin hafi engan vilja til að taka tillit til minni hlutans og rökstuddra skoðana sem fram koma af hálfu aðila vinnumarkaðarins.`` Þetta eru stór orð en við teljum okkur hafa fulla ástæðu til að setja þau fram, hæstv. fjmrh. ,,Þótt minni hluti nefndarinnar hafi að vísu takmarkað traust á því að ríkisstjórnin muni undirbúa þetta mál betur vill hann samt gera henni kleift að bæta ráð sitt. Í þeirri von að frv. verði lagt fram að nýju á næsta ári í umfjöllunarhæfu formi leggur minni hluti nefndarinnar til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Ég vænti þess að þetta verði a.m.k. til þess að hæstv. fjmrh. komi með einhverja skynsamlegar brtt. á næsta ári.

Herra forseti. 1. þm. Austurl. hefur gert ágætlega grein fyrir áliti okkar sem minni hlutann skipuðu og ég þarf því ekki að endurtaka það sem hann fjallaði um og fór yfir afstöðu okkar í megindráttum til þessa frv. Ég tek undir allt sem hann sagði þar um þær aðstæður og þau vinnubrögð sem nefndin varð við að búa í þessu efni. Ég er honum fullkomlega sammála um að það er sannast sagna ansi dapurlegt að þurfa að horfa upp á afgreiðslu alvörumála af þessu tagi sem varða hagi og afkomu alls þorra landsmanna og hafa ekki haft betri tíma eða betri aðstöðu til að fara þar ofan í saumana á hlutunum. Herra forseti, því miður liggur fyrir að hæstv. ríkisstjórn er ófáanleg til að fallast á okkar góðu ráð og taka þetta mál til betri skoðunar og gjörbreyta því og sýna það í algerlega nýjum búningi á nýju ári. Ég er ekki í neinum vafa um að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki oft verið betur ráðið en einmitt í þessu. Ég er alveg viss um að hæstv. ríkisstjórn er að gera mikil pólitísk mistök og e.t.v. sín stærstu mistök með því að afgreiða þetta mál og knýja það í gegnum þingið með þeim hætti sem nú stendur til. En því miður er það svo að þrátt yfir augljósa fingurbrjóta og mikið óréttlæti sem í þessu máli felst virðast stjórnarliðar ekki hafa fundið leiðina til baka út úr því öngstræti sem ótímabær og vanhugsuð framlagning þessa frv. er. Að sjálfsögðu liggur það í hlutarins eðli að við stjórnarandstæðingar og minni hlutinn á Alþingi verðum að una því. Ljóst er að hæstv. ríkisstjórn hefði í afli meiri hluta síns hvort eð er náð að knýja málið í gegnum þingið fyrir áramót. Enda er það auðvitað svo að það er ekki hlutverk stjórnarandstöðu og alls ekki að reyna að koma í veg fyrir það að ríkisstjórn og meiri hluti hennar komi málum sínum fram. En ég tel að við höfum hins vegar gert skyldu okkar með því að vekja rækilega athygli á innihaldi þessa frv. eftir því sem kostur var og vara við því að lögfesta ákvæði þess og gera það sem í okkar valdi hefur staðið til að snúa mönnum frá villu síns vegar. En því miður, þrátt fyrir minni háttar lagfæringar sem er sjálfsagt að viðurkenna, stendur meginefni frv. eftir óbreytt. Þar fyrst og fremst í mínum huga um tvö þungavigtaratriði að ræða sem mestu óréttlæti valda, þ.e. sú breytta greiðslubyrði tekjuskatts sem felst í breytingum frv. á barnabótum og barnabótaauka annars vegar og tengd því máli útreikningur persónuafsláttar á næsta ári. Sú staðreynd að hann er ekki færður upp til verðlags um þessu áramót eins og ég tel að réttast væri við núv. aðstæður. Hitt stóra atriðið eru svo þær vanhugsuðu tilraunir hæstv. ríkisstjórnar til að breyta reglum um sjómannafrádrátt. Þetta eru þeir tveir efnisþættir sem ég ætla að gera hér að umtalsefni í mínu máli og vona að mér takist að koma því sæmilega til skila á ekki allt of löngum tíma. Varðandi sjómannafrádráttinn er það að segja að hæstv. ríkisstjórn ákvað strax í haust að með einum eða öðrum hætti yrði aflað tekna inn í ríkissjóð með því að þyngja skattbyrði sjómanna og/eða barnafjölskyldna í landinu. Það lá fyrir og liggur fyrir í forsendum fjárlagafrv. að ætlunin var að draga úr bótum eða öllu heldur auka skattskil þessara hópa um einar 700 millj. kr. á næsta ári miðað við raungildi. Maður hlýtur auðvitað að spyrja sig að því fyrst: Hvernig í ósköpunum stendur á því að mönnum skuli verða það sérstaklega fyrir ef þeir ætla að auka skatttekjur ríkissjóðs af beinum sköttum að velja sér tiltekna markhópa með þessum hætti án tillits til tekna að mestu leyti eða annarra slíkra aðstæðna sem eðlilegast væri að miða við? Ég vona að þetta verði rækilega kynnt fyrir þjóðinni á næstu vikum þannig að öllum megi verða það ljóst að sú furðulega þverstaða blasir við að ríkisstjórnin hefur ákveðið að hækka skatta á hjónum sem eiga börn en ekki á öðrum hjónum sem ekki eiga börn. Þveröfugt við það sem hefur verið venjan að gefa sér á Íslandi að því fylgdu aukin útgjöld og að ýmsu leyti erfiðari aðstæður fyrir fólk að eignast börn og koma þeim til manns. En þessi ótrúlega staða er uppi og sama má að nokkru leyti segja um sjómannastéttina og þá útreið sem hún fær af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þar er með þessum skrítna hætti valinn sérstaklega út ákveðinn hópur, bent á hann og sagt: Þið skulið borga hærri skatta á næsta ári og svo þið, barnafólkið. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst þetta furðuleg og eiginlega óskiljanleg niðurstaða og svo dapurleg að tæpast tali tekur. Fyrir utan það að auðvitað er það alveg ljóst að með því að þyngja sérstaklega skattbyrðina á barnafjölskyldum í landinu, ungu fólki og fólki undir miðjum aldri er sérstaklega verið að höggva enn í þann sama knérunn þar sem er fólk holt og bolt í landinu sem ber jafnframt þunga greiðslubyrði af öflun íbúðarhúsnæðis, hefur í mjög mörgum tilvikum orðið fyrir misgengi launa og lánskjara á undanförnum árum og með ýmsum öðrum hætti orðið verr fyrir barðinu á stjórnvaldsákvörðunum og þróun mála í landinu á undanförnum árum en aðrir aldurshópar. Það er auðvitað alveg ljóst að sú stóra ljóta gaddavírsgirðing, ef ég mál orða það svo, sem er strengd í gegnum íslenskt samfélag þar sem eru kynslóðirnar fyrir og eftir verðtryggingu er líka að nokkru leyti á ferðinni hér í þessu máli. Það er hyldýpi staðfest á milli þeirrar kynslóðar í landinu sem annars vegar kom undir sig fótunum, eignaðist húsnæði sitt og fasteignir og borgaði niður lán af þeim ef einhver voru fyrir daga verðtryggingar og fékk stórkostlega aðstoð við þær fjárfestingar í formi þess að lánsfé afskrifaðist í verðbólgunni á örfáum árum og hinnar kynslóðarinnar sem lenti í nákvæmlega sömu hlutum að afla sér íbúðarhúsnæðis, náms og því um líkra hluta eftir verðtryggingu. Það vill svo til að ræðumaður er þannig settur að hafa verið í miðjum systkinahópi, stórum og myndarlegum eins og tíðkaðist norður í landi á þeim tíma --- það er a.m.k. mitt mat að hann sé myndarlegur, ég er svo sem ekki að biðja aðra að vera mér sammála um það --- en eitt er alveg klárt og það er að ég hef ákaflega góðan samanburð úr minni fjölskyldu þar sem eru elstu systkini mín annars vegar og hin yngstu hins vegar. Verðtryggingargirðingin liggur nefnilega í gegnum systkinahópinn miðjan. Fyrri hlutinn var búinn áður en verðtrygging var tekin upp á lánum að koma sér upp íbúðarhúsnæði og afla sér náms og fleiri hluta en yngri hlutinn lenti í þessu eftir verðtrygginguna. Þess vegna gerist það nú að bræður sem ekki skilur mikið meira að en tíu ár í aldri eða átta ár og að flestu leyti eru í sömu aðstöðu hvað snertir húsnæði sem þeir búa í, lífskjör og tekjur eru í fyrra tilvikinu að borga um 500--1.000 kr. á ári af lánum vegna íbúðarhúsnæðis en í hinu tilvikinu um 500.000 kr. Þetta er nú ósköp einfaldlega svona. Nánast það eina sem skilur þessa menn að í aðstöðu allri eru þessi tíu ár í aldri og þessi gaddavírsgirðing verðtryggingarinnar, misgengisins og okurvaxtanna sem er búið að girða í gegnum íslenskt samfélag. Því miður lenda þeir sem eru öfugu megin girðingarinnar þungt fyrir þessum breytingum hjá hæstv. ríkisstjórn. Hefði ekki verið nær að líta aðeins á tekjumörk og aðstæður þess hóps sem er í mjög mörgum tilvikum búinn að koma börnunum af höndum sér og vonandi til manns og á íbúðarhúsnæði sitt skuldlaust og sína ágætlega stóru bíla og hefur jafnvel bullandi fjármagnstekjur vegna þess að það er að lána hinni kynslóðinni fé í dag? Hefði ekki verið nær að líta aðeins á stöðu þessa hóps t.d. með hátekjuskattþrepi eða með skattlagningu fjármagnstekna eða með öðrum slíkum hlutum? Nei, herra forseti, hér er auðvitað á ferðinni sorgleg niðurstaða. Hún er andfélagsleg og óréttlát og það er ekki hægt annað en að hryggjast við því að hæstv. ríkisstjórn skyldi af einhverjum mér óskiljanlegum ástæðum lenda inn í þetta öngstræti. Ég held að ég láti þetta duga sem rökstuðing minn um þessar mislukkuðu breytingar hvað varðar tilhögun greiðslu barnabóta og barnabótaauka með vísan til þess að þarna er enn að verulegu leyti verið að höggva í sama knérunn. En mér nægir t.d. sú staðreynd að samkvæmt gögnum í þessu frv. og öðrum sem við fengum frá fjmrn. að þetta er í reynd skattþynging á rétt um 70% af öllum barnafjölskyldum í landinu. Sem sagt langt yfir helmingur og yfir tveir þriðju hlutar barnafjölskyldna eða um bil fær þarna á sig skattþyngingu á næsta ári. Lakar setti hlutinn af þeim hópi sem þarna verður fyrir skerðingu eru engir hátekjumenn, það er því miður alveg á hreinu. Varðandi sjómannafrádráttinn, herra forseti, er það svo að ég hygg að hæstv. ríkisstjórn hefði notið verulegrar samúðar og stuðnings og jafnvel haft til þess tiltölulega gott veður hjá sjómannastéttinni sjálfri í landinu þó hún hefði tekið til skoðunar og bættra framkvæmda reglur um sjómannafrádrátt. Það er að vísu svo að ég hygg að það sé þokkalega góð samstaða meðal launafólks í landinu um það að sjómenn gegni svo sérstöku starfi við það erfiðar aðstæður fjarri heimili, taki það mikla áhættu í starfi, starfstími sé svo stuttur o.s.frv., að það sé réttlætanlegt að líta til þess með alveg sérstökum hætti. Ég hef ekki orðið var við út af fyrir sig að það væri mjög umdeilt að sjómannastéttin nyti þarna nokkurrar viðurkenningar fyrir sín erfiðu en jafnframt þjóðhagslega mikilvægu störf. Það er vel því að ég tel auðvitað að svoleiðis eigi það að vera að við þurfum að geta búið vel að sjómönnum okkar og það er fullkomlega réttlætanlegt að mínu mati að taka tillit til starfsaðstæðna þeirra að nokkru leyti í gegnum tekjujafnandi aðgerðir hins opinbera sem og auðvitað líka með öðrum ráðstöfunum í kjarasamningunum hvað varðar aðbúnað í störfum o.s.frv. En þeim mun dapurlegra er það að þessi lending hjá hæstv. ríkisstjórn sem virðist vera að líta dagsins ljós, svo maður tali nú ekki um málatilbúnaðinn í upphafi, er á engan hátt til þess fallin að bæta framkvæmd þessara hluta. Vissulega tel ég að þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til séu til bóta og sjálfsagt er að fagna því að það sé þó verið að lagfæra hlutina. En því miður er það engan veginn gert með þeim hætti að mínu mati að það teljist ásættanlegt. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn hefði ósköp einfaldlega átt að setja sér það markmið að draga úr útgjöldum vegna sjómannafrádráttar um það sem ég hefði talið raunhæft að meta upp á svona 75--120 millj. kr. með endurbættri og hertri framkvæmd þeirra mála. Það er það sem hér er verið að tala um. Verið er að nota losaralega framkvæmd skattayfirvalda á undanförnum árum gagnvart þessum frádrætti til að smygla í gegn umtalsverðri almennri skerðingu á sjómenn. Það er slæm niðurstaða vegna þess að í raun er þar með verið að misnota þær réttmætu ástæður sem voru til að taka þá hluti í gegn. Það held ég að flestir hafi verið sammála um að ástæða væri til að gera. Þó þarna sé verið að reyna að lagfæra þetta aðeins frá þeim ósköpum sem frv. hefði haft að óbreyttu í för með sér að fullkomin óvissa var um það hvort tekjur sjómanna mundu skerðast um 180 millj. kr. eða jafnvel allt að 500 millj. kr. á næsta ári. Og þvílík vinnubrögð sem mönnum var hér boðið upp á. Það er hent inn í þingið frv. illa útfærðu og hraklega rökstuddu og það er bara sí svona slegið á það að þetta sé einhvers staðar á bilinu 180--500 millj. kr. sem eigi að taka út vösum sjómanna á næsta ári. Ég tel ástæðu til að ætla að brtt. meiri hlutans geri það að verkum að minni hætta sé á því að um jafnstórfellda kjaraskerðingu verði að ræða á næsta ári en ella hefði getað orðið en því miður liggja ekki fyrir neinir traustir útreikningar á því hver kjaraskerðingin gæti samt orðið. Ég óttast að hún gæti orðið til muna meiri en þær 180 millj. kr. sem aftur er ætlunin að taka. Ég held að ég geti rökstutt það nokkuð hvers vegna svo gæti farið. Ég hef töflu undir höndum, herra forseti, þar sem farið er yfir lögskráningardaga sjómanna í landinu og þannig munu þessar brtt. meiri hlutans út garði gerðar að þeir sjómenn sem eru lögskráðir og á sjó í 260 daga á ári, reyndar er það nær 261 ef ég hef reiknað rétt, fá fullan sjómannaafdrátt. Hins vegar er það þannig að um leið og þeir eru færri daga á sjó en sem þessu nemur þá tekur frádráttur þeirra að skerðast. En nú háttar ósköp einfaldlega þannig til að mínu mati og samkvæmt minni þekkingu --- en um það liggja út af fyrir sig ekki fyrir nægilega haldgóðar upplýsingar --- að verulega fjölmennir hópar heilsárssjómanna eru með færri lögskráningardaga, sumir umtalsvert færri. Ég held að það sé ekki tilviljun að Vélstjórasambandið brást heldur illa við þessum breytingum, ekki í þeim skilningi að þeir væru endilega að segja að þær væru verri en það sem fyrir var í boði, en í þeim skilningi að þeir töldu þetta engan veginn nógu miklar lagfæringar eða ganga nógu langt fyrir sig. Hvers vegna ætli það sé? Gæti það ekki hugsast að það væri vegna þess að það gerist æ algengara meðal manna eins og vélstjóra að þrír menn skipti með sér tveimur plássum og séu þannig reglubundið í fríi og í landi. Þó að þeir hafi engin önnur störf með höndum og engar aðrar tekjur þýðir þetta að sjódagar þeirra færast niður. Mér er kunnugt um það því ég hef aflað mér upplýsinga um það frá nokkrum áhöfnum á síðustu tveimur, þremur sólarhringum að það er fjöldinn allur af mönnum sem nákvæmlega svona háttar til um. Þeir eru í hópi vélstjóra, í hópi stýrimanna og annarra yfirmanna og líka í hópi háseta því þar hafa komið inn í kjarasamninga á undanförnum árum reglur um reglubundinn rétt til frítöku, launalausrar frítöku að vísu. Eftir því sem afkoma þessara manna leyfir þeim þá hafa þeir tekið sér þessi frí í vaxandi mæli því sjómenn eru þrátt fyrir allt menn eins og aðrir og eru að reyna að lifa einhverju fjölskyldulífi með sínum fjölskyldum og taka sér frí eins og efni þeirra leyfa. Auðvitað fara þeir út á sjó aftur í auknum mæli ef þeir eiga kost á því þegar kjörin skerðast en engu að síður liggur það ljóst fyrir að fjöldinn allur af heilsársjómönnum er með lögskráningardaga á bilinu frá 180--200 upp í 230--250 og lendir þar af leiðandi í talsverðri skerðingu. Ég hef reiknað út til gamans nokkur dæmi. Ég hef farið yfir þessar breytingahugmyndir meiri hlutans og mér sýnist t.d. að frádráttur sjómanns sem er með um 230 lögskráða daga á sjó, og væri með 30 daga orlofi ofan á það kominn með fullt starfsár samkvæmt venjulegum viðmiðunum, 260 daga, skerðist um tæp 12% eða rétt um 29.000 kr. Ef við tökum annan sjómann, sem er 200 daga á sjó, þá skerðist hans frádráttur um 23,3% eða 55.407 kr. ef ég hef reiknað rétt. Það er orðið umtalsvert. Það eru nokkurn veginn mánaðarlaun þeirra sem lökust hafa þau í landinu. Það munar um minna, líka fyrir sjómenn. Síðan er eitt enn í þessu efni, herra forseti, sem ég óttast þó einna mest og það er að ég held að menn hafi alveg gleymt að reikna eitt inn í dæmið og það er aflasamdrátturinn á næsta ári. Hvað þýðir hann ef nokkurn veginn óbreyttum flota verður beitt á 10--15% minni afla í óbreyttu fiskiríi, sem við skulum vona að guð gefi okkur á næsta ári, svo að menn þurfi ekki að hafa meira fyrir því að taka aflann. Það þýðir auðvitað miklu minna úthald hjá flotanum. Auðvitað ættu menn að verða fljótari að ná þessum tittum þegar þeim fækkar. Hvað þýðir það aftur? Fleiri daga í landi. Hvað gerist þá? Þá skerðist sjómannafrádrátturinn líka af þeim sökum. Þá fá sjómenn á sig tvöfalda skerðingu vegna aflasamdráttarins. Brúttótekjur þeirra minnka auðvitað sem nemur minni skiptahlut en dögunum fækkar líka ef skipin verða lengur bundin. Ég þekki auðvitað mörg dæmi um það að menn eru þegar búnir að breyta sínum útgerðarháttum í ljósi minni veiðiheimilda. Ég get tekið dæmi af bátaútgerð hér á suðvesturströndinni. Hvað gera þeir? Þeir eru margir á sjó núna þrjá til fjóra daga í viku, fiska í einn gám, ef þeir hafa leyfi til sölu, og eru svo með bundið. Þeir segja: Það borgar sig ekki að kaupa kvóta, það borgar sig ekki að vera að berjast um til þess að landa í vinnslu, við fiskum bara í gáminn og bindum svo. Þrjá til fjóra daga í viku, ef sæmilega vel gengur eru þeir ekki nema hálfa vikuna að ná gámnum. Svona gæti þetta farið eða þá að menn taka þetta út með lengri fríum. Þetta getur augljóslega haft umtalsverð áhrif og ég óttast að menn hafi ekki tekið þetta inn í dæmið sem skyldi. Að lokum er það, herra forseti, alveg augljóst mál að þessar breytingar sem hér eru á frumvarpinu í tillögum meiri hlutans varðandi smábátasjómenn gætu komið illa við ákveðna hópa smábátasjómanna. Þó að vissulega tryggi þær með býsna góðum hætti, að mínu mati, stöðu heilsárs smábátasjómannanna sem eru með sína báta á floti allt árið, það skal ég fúslega viðurkenna, en ég óttast að ákveðnir hópar smábátasjómanna gætu farið tiltölulega illa út úr þessum breytingum. A.m.k. batnar ekki þeirra hlutur frá því sem er en það hefði þurft að gerast vegna þess að eðli sjómannafrádráttarins, eins og hann er nú uppbyggður að miða hann við daga á sjó, kemur mjög illa út fyrir ákveðna hópa smábátasjómanna. Þ.e. þá sem taka megnið eða allar tekjur sínar mjög árstíðabundið með sjósókn. Ég nefni dæmi sem mér er vel kunnugt. Margir frændur mínir og vinir framfleyta sér af því að róa til grásleppu. Það er auðvitað borðleggjandi að þeir menn taka inn stærstan hluta sinna tekna og kannski allar tekjur sínar af sjósókn á tiltölulega skömmum tíma. Þar af leiðandi nýtist sjómannafrádrátturinn þeim að mjög litlu leyti. Þetta er í mýmörgum tilvikum og reyndar mikið oftar held ég en hitt, menn sem hafa annaðhvort enga eða þá mjög litla tekjuöflun af öðru. Þetta eru gjarnan menn sem vinna sjálfum sér mikið, dytta að sínum bát, fella öll sín net og undirbúa sína sjósókn alveg sjálfir, eru þá í landi en að sjálfsögðu eru þau störf órjúfanlega tengd þeirra sjósókn. Ég spyr: Er það ætlunin að láta þá ekki njóta með sama hætti þessa stuðnings við sjómannastarfið eins og aðra? Herra forseti. Ég ætla ekki að tala allt of langt mál. Ég hefði vissulega getað haft skap í mér til að segja mjög, mjög margt fleira um þetta mál og önnur sem í frv. eru, t.d. um skattlagningarmál fyrirtækjanna sem væri kafli út af fyrir sig. E.t.v. gefst okkur kostur undir einhverjum öðrum formerkjum að ræða þau ósköp hér á þinginu eftir áramótin því að málefni atvinnulífsins verða áfram til umfjöllunar á Alþingi, það fer ekki hjá því eins og að því öllu saman er búið. Kjarasamningar fara í hönd og fleira gerir það að verkum að augljóslega munu okkur alþingismönnum gefast tækifæri til að ræða stefnu hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum öllum innan skamms á nýju ári á hv. Alþingi. Að lokum, herra forseti, það sem óhjákvæmilegt er að vekja athygli á og er bagalegt að hæstv. fjmrh. skuli hafa þurft að bregða sér til hliðar. Hann sendi mér eitt lítið lettersbréf í ræðustólinn og tjáði mér að hann þyrfti að skjótast hér til hliðar. Ég féllst á það með því að kinka kolli til fjmrh. Ég ætla þá bara að segja það ofan í þingtíðindin og við þá sem á mál mitt hlýða hér, aðra en hæstv. fjmrh., að eitt er óumdeilt og ótvírætt og það er að skattametið íslenska er að falla núna á þessum sólarhring. Það er algjörlega borðleggjandi. Hlutfall skatttekju ríkissjóðs af launamönnum á Íslandi mun verða hið hæsta í sögunni á árinu 1992, sem hlutfall af verðmætum þjóðarbúsins, ef menn skilja hvað ég er þar að fara. Um þetta liggja fyrir ótvíræð og óhrekjanleg gögn t.d. í skjölum frá Þjóðhagsstofnun. Það er því alveg ljóst að heildartekjur ríkissjóðs eru á árinu 1991, sem er að kveðja okkur senn, eftir endurskoðaða áætlun um 27,1% af vergri landsframleiðslu. Þetta hlutfall á að hækka í 28,5% á árinu 1992 og það munar um minna. Vissulega er þessi viðmiðunartala að lækka en engu að síður er það ljóst að þarna er í uppsiglingu Íslandsmet í skattheimtu. 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir furðu minni á því hve fáir þingmenn eru í salnum við umræður um þetta mikla og alvarlega mál sem snertir þúsundir fjölskyldna í landinu og alla sjómannastéttina auk atvinnulífsins. Ég vil fara þess á leit að hæstv. fjmrh. komi hingað í salinn.

Ég vil upplýsa hv. þm. um að ég er nú þegar að gera ráðstafanir til þess að hæstv. fjmrh. komi í salinn. Hann er í húsinu. Getur hv. þm. haldið áfram inngangi að ræðu sinni á meðan hæstv. fjmrh. er á leiðinni hingað í sal.

Nei, ég held ég verði að bíða eftir honum. Hins vegar ætla ég ekki að flytja langt mál. Ef það er ósk ríkisstjórnarinar að reyna að flýta fyrir málum þá er það lágmark að ráðherrarnir séu viðstaddir umræður. --- Velkominn í salinn. Virðulegi forseti. Það hefur verið afar merkileg reynsla fyrir mig sem nýja þingkonu á hinu háa Alþingi að taka þátt í vinnslu þess máls sem hér er til umræðu. Það var sérkennilegt að hlusta á fulltrúa Vinnuveitendasambandsins hella sér yfir stjórnarliða, sem sumir hverjir hafa þóst vera talsmenn atvinnurekenda, vegna illa unnins frumvarps, óþarfra ákvæða og árása á atvinnulífið. Sá góði maður, sem það gerði, gekk svo langt að segja að verið væri að lögfesta lélegan brandara. Fulltrúar samtaka launafólks voru harðorðir um þetta frv. og mótmæltu einarðlega útreikningum fjmrn. á persónuafslætti og skerðingu barnabóta. Fulltrúar sjómanna höfnuðu útreikningum fjmrn. á niðurskurði sjómannaafsláttarins og töldu ríkið vera að seilast mun dýpra í vasa sjómanna en ráðuneytið vildi viðurkenna. Sjómenn eru öflug og miklvæg stétt enda létu þeir vel í sér heyra. Það leiddi til þess að fjmrh. bakkaði en hélt þó sínum 180--200 millj. Það segir okkur að mikið var til í útreikningum sjómannasamtakanna fyrst skerðingin skilar sömu upphæð og áætlað var eftir að dregið var úr skerðingunni. Það verður þó að taka fram hér og nú að ekki eru öll kurl komin til grafar hvað varðar sjómannaafsláttinn því mótmæli eru hörð og greinilegt að sjómenn sætta sig ekki við þessa árás á kjör þeirra ofan á aflasamdrátt og skerðingu barnabóta sem þeir verða fyrir eins og aðrir. Virðulegi forseti, ég mun nú víkja að nokkrum þáttum þessa frv. Að undanförnu hefur verið nokkuð rætt um þau ákvæði skattalaganna sem heimila fyrirtækjum að nýta tap til skattaafsláttar svo og að fyrirtæki geti keypt tap annarra fyrirtækja og nýtt sér það til að lækka eigin skatta. Þessum ákvæðum laganna var að sjálfsögðu ætlað að taka tillit til lélegrar fjárhagsstöðu fyrirtækja svo og að stuðla að sameiningu og hagræðingu í rekstri fyrirtækja. Allnokkur dæmi eru um umdeildar aðgerðir fyrirtækja þar sem greinilega er verið að teygja heimildir skattalaganna til hins ýtrasta og því ekki að undra að reynt sé að taka á þessum ákvæðum. Við kvennalistakonur tökum undir að óeðlilegt sé að fyrirtæki geti keypt tap eða gjaldþrota fyrirtæki til þess eins að komast hjá skatti. Við styðjum þá meginhugsun sem felst í frv. um að þrengja þessi ákvæði þannig að greinilega sé um hagræðingu eða sameiningu fyrirtækja að ræða. Hins vegar kom í ljós við vinnslu málsins í nefndinni að þessi þáttur frv. er illa unninn og að ekkert samráð var haft við fulltrúa atvinnulífsins enda mótmæltu þeir harðlega. Nú er augljóst að eigendur fyrirtækja eiga mikilla hagsmuna að gæta og því eðlilegt að þeir mótmæli slíkum þrengingum. En ég verð að segja að ég tek meira mark á skattasérfræðingum og endurskoðendum sem telja þessi ákvæði of óskýr og allsendis óljóst hvaða áhrif fyrirhugaðar breytingar muni hafa. Því tel ég eðlilegt að þessi hluti frv. verði unninn betur. Við 1. umr. um tekju- og eignarskattsfrumvarpið ræddi ég nokkuð um sjómannaafsláttinn og er óþarfi að endurtaka allt sem þá var sagt. Við kvennalistakonur teljum nauðsynlegt og réttlætanlegt að endurskoða gildandi lagaákvæði um sjómannaafsláttinn en það á að gerast í samráði við sjómenn. Við mótmælum því harðlega að ráðist sé einhliða á kjör sjómanna með þessum hætti því það er augljóst að þessi skerðing þýðir kjararýrnun og ekkert annað. Það er ekkert sem réttlætir slíka árás á kjör sjómanna og við fordæmum lagasetningar sem þessa. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar mun kalla á hörð viðbrögð sjómanna í komandi kjarasamningum enda er sjómannaafslátturinn hluti af kjarasamningum þeirra. Nú í kvöld bárust fréttir af því að sjómannasambandið er að leita eftir verkfallsheimild og ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvernig ætlar hann að bregðast við þessu? Þá kem ég að því máli sem í mínum huga er langsamlega stærst og alvarlegast en hefur því miður fallið í skugga annarra stórmála. Hér á ég við skerðingu barnabóta. Ríkisstjórnin ætlar að skerða barnabætur um rúmar 500 millj. og það er gert með þeim hætti að barnafólk með tæplega meðaltekjur verður fyrir skerðingu. Nú er það svo, virðulegi forseti, að það er dýrt að lifa á Íslandi og það er dýrt að ala upp börn. Meðaltekjur eru í kringum 110 þús. kr. á mánuði og ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að barnafólk með slíkar tekjur sem hugsanlega er að koma sér upp húsnæði, borga námslán og barnagæslu er ekki of sælt af slíkum tekjum. Það er ekki annað hægt en að mótmæla harðlega þeirri stefnumörkun sem felst í þessu frv., að barnafólk, sem hefur meðaltekjur, skuli skattlagt sérstaklega með þessum hætti. Það er vægast sagt öfugsnúið að skattkerfið skuli með þessum hætti neita að taka tillit til þess kostnaðar sem fylgir því að eiga og ala upp börn. Fyrir upptöku staðgreiðslukerfisins var til staðar sérstakur frádráttur vegna barna. Þetta er barnfjandsamleg stefna, hæstv. fjmrh. og ríkisstjórninni til skammar. Í flestum þjóðfélögum Vesturlanda er stutt við bak barnafjölskyldna, sums staðar með verulegum fjárupphæðum og fremur reynt að stuðla að því að fólk eignist börn fremur en draga úr barneignum meira en orðið er. Skerðing barnabótanna er enn ein árásin á kjör almennings í landinu og bætist ofan á þá kjaraskerðingu sem felst í samdrætti, þeim þjónustugjöldum sem ríkisstjórnin er að leggja á, hækkuðum sköttum sveitarfélaga og öðru því sem ríkisstjórnin er að keyra í gegnum þingið þessa dagana. Árið 1988 voru barnabætur hækkaðar um 320 millj. kr. til að vega upp á móti hækkun matarverðs í tengslum við upptöku virðisaukaskatts. Þetta var gert til að koma til móts við aukin útgjöld barnafjölskyldna. Ef þessi upphæð er framreiknuð miðað við forsendur fjárlagafrv. þá samsvara 320 millj. kr. um 500 millj. í dag. Það er með öðrum orðum verið að taka til baka hverja einustu krónu sem fór í hækkun barnabóta árið 1988. Þeir sem stóðu að hækkuninni árið 1988 voru Sjálfstfl. og Alþfl. Þeir eru núna að taka hana alla til baka fjórum árum síðar. Þá kem ég að þeirri fullyrðingu verkalýðshreyfingarinnar að sá útreikningur á persónuafslætti sem birtist í þessu frv. feli í sér 1.200 millj. kr. hækkun á tekjuskatti launafólks. Þar standa orð verkalýðshreyfingarinnar gegn orðum fjmrn. En í kjölfar þessa vakna spurningar varðandi aðrar upphæðir og viðmiðanir í frv. sem reiknaðar eru upp samkvæmt vísitölu en nefndarmenn hafa ekki enn fengið botn í þetta mál hvað sem síðar verður. Ég minntist í upphafi á orð fulltrúa VSÍ um lögfestingu hins lélega brandara. Með þessum orðum var verið að vísa til brtt. við 18. gr. frv., þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ákvæði b-liðar 4. gr. öðlast gildi 1. janúar 1993 og koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda á árinu 1994 vegna tekjuársins 1993 enda taki gildi frá sama tíma lög um skattskyldu fjármagnstekna og arðs af hlutafé er komi í veg fyrir tvísköttun arðs.`` Það má öllum ljóst vera að þessi brtt. felur í sér ákveðna viljayfirlýsingu eða bókun en slík framtíðarsýn á að mínum dómi, svo og ýmissa annarra, ekki heima í lagatexta þó ég sé að sjálfsögðu sammála því að skattleggja eigi fjármagnstekjur. Augljóst er að Alþfl. hefur orðið að negla Sjálfstfl. niður með þessum hætti og telur ekki óhætt að treysta honum öðruvísi en að fest verði í lög að koma eigi skattlagningu fjármagnstekna á til að koma í veg fyrir tvísköttun arðs. Þetta lýsir betur en margt annað ástandinu á stjórnarheimilinu. Því er svo við að bæta að fulltrúar þeirra sem fást við sölu hlutabréfa telja að með þessum ákvæðum og fleiri sem er að finna í frv. sé verið að skapa óvissu á hlutabréfamarkaðnum og að síst af öllu muni þær lagabreytingar sem boðaðar eru ýta undir hagstæða sölu þeirra ríkisfyrirtækja sem ætlunin er að breyta í hlutafélög samkvæmt stefnu núv. ríkisstjórnar. Það gæti þýtt að 1 milljarður áætlaðra ríkistekna sé þar með fokinn ef illa tekst til. Virðulegi forseti. Í samningaviðræðum um þinglok nú fyrir jól, sem áttu sér stað í þinghúsinu í gær, reyndum við kvennalistakonur hvað við gátum að fá skerðingu barnabóta hnekkt. En það tókst því miður ekki. Við lýsum því ábyrgð á hendur ríkisstjórninni vegna þeirrar árásar sem gerð er á barnafólk með þessu frv. Við mótmælum einhliða árás á kjör sjómanna og leggjum til að ákvæði sem snerta nýtingu taps fyrirtækja og skattlagningu arðs af hlutabréfum verði skoðuð betur áður en gengið verður endanlega frá þeim hliðum frv. Af framansögðu má ljóst vera, herra forseti, að við þingkonur Kvennalistans munum greiða atkvæði gegn þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka nefndinni fyrir það starf sem hún hefur unnið. En eina ástæðan fyrir því að ég kem hér upp og veiti andsvar er sú að fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, og hefur reyndar verið nefnt í fjárlagaumræðunni fyrr í dag, að ekki beri saman skoðun Alþýðusambandsins annars vegar og fjmrn. hins vegar varðandi persónuafslátt. Að þessu tilefni vil ég taka fram eftirtalið: Á þessu ári er mánaðarlegur persónuafsláttur einstaklings 23.377 kr. að meðaltali sem þýðir að meðal mánaðarlaun undir 58.750 kr. hafa verið skattfrjáls 1991. Það skal tekið fram að hér er um meðaltal að ræða en á síðari hluta ársins eru skattleysismörkin talsvert hærri eða 60.120 kr. á mánuði. Í endurskoðaðri þjóðhagsspá er gengið út frá því að laun hækki um 2,5% á mann milli áranna 1991 og 1992. Eigi skattbyrði tekjuskatts að haldast óbreytt milli ára þarf að hækka skattleysismörkin samsvarandi eða um 2,5%. Miðað við fyrirliggjandi spá um þróun lánskjaravísitölu mun persónuafslátturinn hækka um 1,2% um mitt árið 1992, sem strangt til tekið þýðir að lækka þyrfti persónuafsláttinn við upphaf næsta árs eigi meðalhækkun hans milli ára að vera 2,5%. Þetta er í raun afleiðing af tæplega 5% hækkun á skattleysismörkum tekjuskatts um mitt þetta ár sem kemur fram að fullu á næsta ári. Í áætlun fjárlaga er hins vegar miðað við að persónuafsláttur haldist óbreyttur frá því sem hann hefur verið og er nú á fyrri hluta ársins 1992 en hækki síðan um mitt ár um 1,2% eins og lög mæla fyrir. Þetta þýðir að skattleysismörkin hækka um tæp 3% milli ára. Í árslok 1988 var lögum um tekjuskatt breytt þannig að ákvörðun persónuafsláttar fyrir fyrri hluta hvers árs var gerð að sjálfstæðri aðgerð en ekki tengd sjálfvirkt við lánskjaravísitöluna. Þetta á einungis við um ákvörðun persónuafsláttar fyrri hluta ársins. Eftir sem áður breytist persónuafsláttur í takt við lánskjaravísitölu um mitt ár. Við höfðum samband við Alþýðusambandið og bentum þeim á að lagabreyting þessi hefur átt sér stað og ég veit ekki betur en að þeir hafi tekið fullt tillit til þeirrar beiðni okkar að líta betur á málið og kanna þetta með tilliti til þeirra breytinga sem þá urðu á lögum.

Virðulegur forseti. Vegna þess sem hæstv. fjmrh. sagði áðan þá endurtókum við þessa spurningu til fulltrúa Alþýðusambandsins á síðasta fundi nefndarinnar vegna þess að okkur hafði skilist að hér væri um einhvern mismunandi skilning að ræða milli fjmrn. og Alþýðusambandsins og spurðum um það hvort þar hefði orðið breyting á. Forseti Alþýðusambands Íslands svaraði að svo væri ekki. Ég ætla ekki að fara í gegnum þessa útreikninga en þeir tóku fram að um mitt ár hafi lánskjaravísitalan verið eðlilegur mælikvarði. Það væri raunvirðisframreikningur sem stjórnvöld noti og þeim kom á óvart að sá raunvirðisframreikningur væri ekki notaður áfram. Og fullyrtu að hér væri um skerðingu á skattleysismörkum að ræða sem næmi 2.047 kr. Ég held að það sé alveg ljóst, hæstv. fjmrh., að við komumst ekki að neinni niðurstöðu í þessu máli í kvöld. En ég vildi koma þessum sjónarmiðum á framfæri og ljóst er af þeim samtölum sem við höfum átt við Alþýðusamband Íslands og raunar líka við BSRB að hér er uppi stór krafa sem þeir munu halda fram og telja að verði að leiðrétta. Forseti Alþýðusambands Íslands taldi að hér væri um skerðingu á ráðstöfunartekjum að ræða sem næmi 1,2% og tók fram að hér væri ekki um neina tilfærslu að ræða heldur aukna skattheimtu. Þannig stendur það mál gagnvart vinnu í nefndinni. Nú er bagalegt, hæstv. fjmrh., að hafa ekki meiri tíma til þess að fara ofan í málið og ræða við aðila og einmitt þess vegna teljum við að það eigi að vísa þessu frv. til ríkisstjórnarinnar vegna þess að málið hafi ekki verið rætt á fullnægjandi hátt sem eðlilegt má teljast miðað við núverandi aðstæður. Þetta mál er þannig að að auðvitað eiga menn ekki að þurfa að skiptast á einhverjum skeytasendingum út af því nokkrum klukkutímum eða mínútum áður en það er lögfest. Það er afar mikilvægt að þessir útreikningar séu alveg á hreinu og að fullur skilningur sé á milli aðila. Ég er ekki að segja að útreikningar fjmrn. séu rangir. Þeir eru það vissulega ekki en þar eru notaðar aðrar forsendur en hjá launþegahreyfingunni. Og það liggur alveg fyrir að þessi krafa mun verða uppi hjá launþegahreyfingunum gagnvart ríkisvaldinu í kjarasamningunum sem í hönd fara. Það eru sem sagt 1.200 millj. vegna persónuafsláttar, 500 millj. vegna barnabóta og 200 millj. vegna sjómannaafsláttarins. Nú átti ég von á því að hæstv. fjmrh. svaraði í einhverju því sem hann var spurður um og ég skal endurtaka það mjög stutt því ég vil ekki lengja hér umræður og hafði í reynd sagt það í mínum þingflokki að ég mundi ekki gera það. En ég krefst þess að hæstv. fjmrh. svari alvarlegum atriðum áður en þessari umræðu lýkur því annars mun henni ekki ljúka strax. Ég tel að hann verði að svara því hvers vegna í ósköpunum standi á því að ekki er hægt að leiðrétta sjálfsögð atriði gagnvart atvinnulífinu. Hvað býr þar að baki? Auðvitað verður að upplýsa þingheim um það áður en atkvæðagreiðsla fer fram þannig að þingmenn viti hvað þeir greiða atkvæði um, það er nú lágmark, hvernig svo sem menn greiða atkvæði. Það hefur komið fram að ákveðnir þingmenn í liði ríkisstjórnarinnar treysta sér ekki til að fylgja jöfnunargjaldinu. Hvers vegna í ósköpunum ætlar allt þetta lið að styðja þessa endemis vitleysu í sambandi við arðinn? Ég get vel skilið röksemdir þingmannanna í sambandi við jöfnunargjaldið vegna þess að þeir telja að þetta sé ólöglegt. Ég er ekki sammála því en þeir hafa sín rök og fara eftir þeim. En þingmenn sem fylgst hafa með málinu í efh.- og viðskn. vita nákvæmlega hvað fulltrúar atvinnulífsins hafa sagt í þessu máli. En samt ætla þeir að fylgja málinu þó það skipti engu máli. Og eigum við að skilja við þetta mál án þess að fá nokkrar skýringar á því? Ég mun ekki gera það, hæstv. fjmrh. Að síðustu hafði ég vænst þess að hæstv. fjmrh. gerði einhverja grein fyrir því að hann hygðist beita sér fyrir frekari breytingum á þessu frv. áður en 2. umr. lyki. Ég tel mikilvægt að vita hvað honum finnst um þau viðbrögð Sjómannasambands Íslands að leita nú þegar verkfallsheimildar vegna skerðingar sjómannafrádráttarins. Það er alvarlegt mál, hæstv. fjmrh. Það er mikilvægt að fá viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeim boðum sem koma frá Sjómannasambandi Íslands og er náttúrlega í algerri mótsögn við þær upplýsingar, sem við fengum, að um samkomulag við forustumenn sjómannasamtakanna væri að ræða. Við hefðum getað sætt okkur við það að gengið væri algjörlega fram hjá nefndinni í þessu máli ef niðurstaðan hefði verið fengin eftir samráð við sjómannasamtökin og þar hefði verið samstaða, eins og niðurstaðan var kynnt. Nú lít ég ekki þannig á að fjmrh. beri í einu og öllu að ná samstöðu við alla þá sem hann þarf að eiga viðskipti við. Ég geri mér fullkomlega ljóst, hæstv. fjmrh., að þannig er ekki hægt að halda á málum. En þá á ekki að kynna mál þannig þó ég sé ekki að segja að hæstv. fjmrh. hafi gert það. Ég hef ekkert heyrt hann segja um það. Það er kannski best fyrir hæstv. fjmrh. að segja sem minnst í þessu máli, a.m.k. þar til niðurstaða er fengin. En ég hafði gert ráð fyrir því að hann segði okkur eitthvað um hvaða breytingum hann hyggst beita sér fyrir vegna þess að við lok þessa máls skiptir miklu máli hvaða brtt. verða fluttar fram af hálfu meiri hlutans.

Virðulegur forseti. Það var nú ekki ætlun mín að steinþegja þessa umræðu heldur tók ég til máls einungis til andsvara við síðasta ræðumann áður en hv. 1. þm. Austurl. talaði, þ.e. til að svara því sem kom fram hjá hv. 18. þm. Reykv., Kristínu Ástgeirsdóttur. Fyrst langar mig til að víkja málinu aftur að því. Mér finnst eins og skýringar mínar hafi ekki komið nægilega fram varðandi persónuafsláttinn. Þegar lög um staðgreiðsluna voru samþykkt á sínum tíma var ætlunin að lánskjaravísitalan yrði viðmiðun allt árið. Það hefði þýtt að skattbyrði einstaklinganna hefði jafnvel orðið lægri í slæmu árferði en hækkað síðan þegar árferðið breyttist. Þetta muna þeir hv. þm. sem nálægt þeirri löggjöf komu. Það var innifalið með því að tengja persónuafsláttinn við þessa vísitölu. Rétt fyrir áramót eða um svipað leyti árs og nú, fyrir þremur árum, 1988, ákvað þáv. ríkisstjórn að breyta þessari viðmiðun sem tekin er tvisvar sinnum þannig að tekið var út úr lögunum að fylgja þyrfti lánskjaravísitöluviðmiðuninni þegar ákveðið var í desember við hvað ætti að miða og það var þá hreinlega ákvörðun Alþingis við gerð fjárlaga hvernig farið yrði að. Þetta gerði það að verkum að við hrapandi tekjur reyndist skattbyrðin vera hlutfallslega hin sama á nýju ári. Með öðrum orðum, launþegar sem þurftu að bera minna úr býtum höfðu sömu skattbyrðina eftir breytinguna sem alls ekki var hugmyndin í upphafi. Það sem hér er verið að gera er einungis að fylgja þeim lögum sem sett voru haustið 1988 og allar götur síðan hefur það verið yfirlýsing ríkisstjórna að skattbyrðin yrði sú sama frá ári til árs og um það snýst þetta mál. Ef við hefðum átt að fylgja okkar forsendum út í hörgul þá hefði í raun þurft að lækka persónuafsláttinn, þ.e. auka skattbyrðina á fyrri hluta næsta árs. Það var ákveðið að gera það ekki heldur að halda honum óbreyttum og taka síðan lánskjaravísitöluna inn á næsta ári. Þetta gerist auðvitað vegna þess að í forsendum frv. er gert ráð fyrir mjög svo hrapandi verðbólgu. Ég vona að þetta skýri þetta mál. Um reikningana sjálfa get ég ekkert sagt. Ég reiknaði þetta ekki sjálfur, hvorki með höndum né á mína reiknivél og ég get því miður ekki sagt um það hvaða reikningsaðferð er heppilegust í þessu sambandi. En sjálf hugmyndin á bak við þetta er sú sem ég hef lýst og ég held að allir séu sammála um. Menn geta síðan deilt um það hvort sú breyting sem gerð var á sínum tíma hafi verið rétt eða röng, það er önnur saga. 

Er hann það ekki enn?

Hann er ekki enn þá í gagnfræðaskóla, nei, nei, hann komst upp úr gagnfræðaskóla fyrir löngu. Nú þarf ég að snúa mér til hæstv. forseta því að ég veit ekki hvort það er eðlilegt að ég mæli fyrir tillögu sem búið er að dreifa en enn þá hafa ekki verið veitt afbrigði til að taka megi tillöguna á dagskrá. Hugmynd mín var að fá að ræða aðeins efni þeirrar tillögu.

Ef ekki koma andmæli við því að hæstv. fjmrh. lýsi efni þessarar tillögu á þessu stigi málsins, þá tel ég ráðherranum heimilt að gera það.

Ég þakka hæstv. forseta. Það er rétt, ég hyggst flytja tillögu, henni hefur verið dreift hér á borð þingmanna og leitað verður afbrigða um að fá að taka hana til umræðu og afgreiðslu. Þessi tillaga er tvíþætt. Annars vegar fjallar hún um það að breyta fyrningarreglum 38. gr. tekju- og eignarskattslaganna þannig að þær verði sveigjanlegri og hægara sé þess vegna um vik fyrir fyrirtækin að haga afskriftum með tilliti til árferðis. Tillagan hefur að sjálfsögðu þýðingu, ekki síst eftir að sú breyting er gerð á lögum að takmarkað verður hvernig flytja megi yfirfæranlegt tap á milli ára og að yfirfæranlegt tap fyrnist á tilteknum árafjölda. Þessi hugmynd kom fram í nefndarstarfinu og hefur verið skoðuð af starfsmönnum fjmrn., fulltrúum ríkisskattstjóra og loks hjá sérfræðingum sem til þekkja og eru endurskoðendur fyrirtækja hér í bænum. Ég tel þessa tillögu til bóta og ég veit að hún tíðkast. Hugmyndin er til í lögum erlendis þannig að víða a.m.k. tíðkast að hafa þann háttinn á að leyfa fyrirtækjum sveigjanlegar afskriftir. Hinn þáttur brtt. á þskj. 363, ef afbrigði verða veitt fyrir að taka hana hér fyrir, er einfaldur. Brtt. fjallar um að breyta framkominni brtt. á þskj. 351 en þar er gert ráð fyrir að fjöldi daga sem veitir fullan rétt til sjómannaafsláttar verði 260 en í þessari nýju tillögu er gert ráð fyrir að dagafjöldinn breytist í 245. Eftir viðræður við fulltrúa sjómanna og eftir að hafa farið í gegnum reikningslíkön og skoðað dreifingu, bæði tekjudreifingu og dreifingu á lögskráningardögum á milli aðila, kom í ljós að hugsanlegt er og líklegt að þessi tala, 245 dagar, nægi til þess að ríkissjóður nái þeim tekjum sem að var stefnt, eða 180 millj. kr. Verði verulegt frávik munu þessi mál að sjálfsögðu verða tekin upp síðar en ekki er efni til að skoða þetta af neinni alvöru fyrr en á miðju ári 1993 þegar upplýsingar eftir tekjuárið 1992 liggja fyrir. Ég skal viðurkenna að hér er að mínu viti hallað nokkuð á ríkissjóð. En mér er kunnugt um að þetta mál er þannig vaxið að ástæða er til þess að taka tillit til útreikninga sjómannasamtakanna og í trausti þess að breyting sú sem hér er gerð verði samþykkt og leiði til farsællar niðurstöðu, hef ég ákveðið að flytja þessa tillögu. Hv. 1. þm. Austurl. spurðist fyrir um það hvernig stæði á því að þá tillögu sem fram kom í frv. um arð væri þar að finna. Við ræddum þetta nokkuð við 1. umr. en mér heyrist að eftir nefndarstarfið finnist mönnum eðlilegt að víkja að þessu máli aftur og krefjast frekari skýringa. Ég held að einfaldast og kannski sanngjarnast sé að segja einungis eins og er að á miklum erfiðleikatímum, þegar ríkisstjórn þarf að grípa til aðgerða til að skerða réttindi og kjör fjölmargra aðila í þjóðfélaginu, hlýtur maður að velta mjög nákvæmlega fyrir sér hvernig hægt er að skipta þessum byrðum á sem flesta. Það var gert með því að ná tekjum af sveitarfélögum sem við töldum að hefðu styrkt stöðu sína á undanförnum árum. Það var gert með því að láta fólk greiða fyrir þjónustu sem áður hafði kostað lítið sem ekkert. Það var gert með því að draga úr barnabótum þeirra sem hafa hærri tekjur en styrkja fremur hina sem hafa lægri tekjur. Það var gert með því að breyta reglum um sjómannaafslátt, í því skyni að þeir nytu fyrst og fremst afsláttar sem væru sannanlega úti á sjó, með þeim margfeldisstuðli sem menn gætu komið sér saman um og það var gert með ýmsum slíkum lagabreytingartillögum. Þá þótti ýmsum sem ríkisstjórnin þyrfti jafnframt að segja frá því hvernig hún hygðist haga skattlagningu fyrirtækja og ekki er óeðlilegt að að því væri spurt hvað fyrirtækin eigi að leggja að mörkum. Þess vegna var brugðið á það ráð að segja frá því nú hvaða reglur ættu að gilda í framtíðinni um arð en lögfesta nú þegar þann hluta þeirra reglna sem væru mest íþyngjandi. Það stóð hins vegar aldrei til, aldrei nokkurn tímann, að sú regla sem lagt var til í upphafi að yrði lögfest ætti að standa ein og sér þegar til skattlagningar kæmi. Þvert á móti var gert ráð fyrir því að í frv. sem flutt yrði á vorþinginu yrði greint nákvæmlega frá hvernig ríkisstjórnin og stjórnarflokkar hygðust skattleggja arð og taka á ýmsum skattlagningarreglum fyrirtækjanna. Þar sem um er að ræða annaðhvort ívilnandi aðgerðir eða aðgerðir til þess að jafna skattheimtuna til að mynda með því að lækka hlutföll á móti ýmsum lagabreytingum þótti okkur eðlilegt að taka þetta mál sérstaklega út úr. Það er rétt sem hér hefur verið ýjað að að auðvitað höfðu stjórnarflokkarnir ekki jafnmikinn áhuga á þessari breytingu en það breytir hins vegar ekki því að fjmrh. sem fer með þessi mál í ríkisstjórninni ber sömu ábyrgð á því lagafrumvarpi sem flutt er um þetta efni algjörlega burtséð frá því hver það er sem á upphaflegu tillöguna um þetta tiltekna efni. Ég vil bæta við að þegar ég fann fyrir því að fulltrúar atvinnurekstrarins og ýmsir fleiri höfðu af því stórfelldar áhyggjur að þetta kynni að hafa afar slæm áhrif á hlutabréfamarkaðinn lagði ég mig fram um það að ná þannig niðurstöðu í þessu máli að flestir eða allir gætu sætt sig við og það er skýringin á því að bráðabirgðaákvæði er skotið inn í frv. en það er gerð breyting um það efni af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Með því ætti að vera tryggt að hlutabréfamarkaðurinn og verðbréfamarkaðurinn starfaði áfram eins og hingað til og fengi að þroskast áfram. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. að sá sem hér stendur hefur verið mikill áhugamaður um hlutabréfamarkað á Íslandi og það er rangt sem kemur fram í bréfi Vinnuveitendasambandsins að síðasta ríkisstjórn hafi breytt reglum um hlutabréfamarkaðinn eins og þar stendur því að það var gert með þingmannafrumvarpi og sá var fyrsti flm. sem hér stendur. Hins vegar var það gert í fullri samstöðu við þáv. stjórnarflokka, þar á meðal hv. 1. þm. Austurl. sem sat í fráfarandi ríkisstjórn. Það er hins vegar yfirlýsing núv. ríkisstjórnar og hefur margoft komið fram að hún hyggst breyta skattkerfinu á þann veg að upp verði tekinn eignatekjuskattur, þar á meðal fjármagnstekjuskattur en í staðinn verði eignarskattar lækkaðir og það er rétt enn fremur að það er ekki hugmyndin að þessar breytingar leiði til nýrra og aukinna tekna ríkissjóðs. Við teljum hins vegar eðlilegt, ekki síst vegna þess að um er að ræða ýmsa tekjuviðmiðun í lögum og skattalögum, tekjutryggingar, að allar tekjur, ekki einungis launatekjur, verði taldar með þegar tekjur eiga t.d. að hafa áhrif á bætur eins og oft hefur verið rætt um til að mynda um lífeyristryggingar. Eina ástæðan fyrir því að þetta ákvæði fór inn í lagafrv. var sú að við vildum sýna nú þegar þetta íþyngjandi ákvæði. Eitt og sér gat það aldrei staðið því að ef þetta hefði verið skilið svona eftir í lögum án þess að aðrar breytingar hefðu verið gerðar hefði þetta að sjálfsögðu þýtt að arður væri ekki einungis skattlagður einu sinni, heldur tvisvar og jafnvel oftar, þegar t.d. var um að ræða hlutabréfasjóði. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið til að mynda í ræðum hv. 1. þm. Austurl. að það er auðvitað nokkur ágalli við þetta ákvæði, að láta það standa eitt og sér. Nú hefur þessu verið breytt og vonast ég til þess að efnislega geti sem flestir verið ánægðir með niðurstöðuna enda hefur hún verið borin undir sérfræðinga í þessum málum. Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi, a.m.k. að mestu leyti, komið til móts við óskir hv. 1. þm. Austurl. og reynt að svara brýnustu spurningum sem til mín var beint.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svarið. Að því er varðar sjómannafrádráttinn þá vil ég minna á að nú er búið að leggja fram brtt. tvisvar og alltaf er útkoman sú sama í tekjuútreikningum fjmrn. Við spurðum um það í nefndinni hvort það væri hægt að treysta á útreikningana og báðum um að fá að fara frekar ofan í þá. Okkur var sagt að það væri að sjálfsögðu engin vissa fyrir því en það væri allt sem benti til þess að þessir 260 dagar mundu skila þessum tekjum. Nú er okkur sagt að það sé allt sem bendi til þess að 245 dagar skili þessum tekjum. Ef þeir skila ekki þessum tekjum, segir í tillögunni mun reglum verða breytt. Þá mun því verða náð inn aftur. Þetta eru ekki góð vinnubrögð, hæstv. fjmrh. Ég vil minna hæstv. fjmrh. á að þótt uppi kunni að vera það sjónarmið að fyrirtækin verði að leggja eitthvað af mörkum, sem ég get tekið undir, þá er það staðreynd við þessar aðstæður þegar atvinnulífið er nánast að fara á hliðina að mikilvægast er að fyrirtækin gangi þannig að það sé full atvinna í landinu og það er skammsýni þegar því er haldið fram að það eigi að leggja á þessi fyrirtæki nánast til þess að þau fari á hliðina. Það sem hæstv. fjmrh. sagði er ekki nægilegt til að eyða óvissu að mínu mati. Það eru fullnægjandi svör en óvissan stendur áfram. Hann segir að það eigi að koma með frv. á vorþingi. Gott og vel, en það er svo tilgangslaust að leggja þetta til, hæstv. fjmrh., það skapar aðeins óvissu, það hefur skapað óvissu og það hefur spillt þessum markaði. Ég á ekki von á því að það hafi verið hugmyndin en niðurstaðan er sú og yfirlýsingar hæstv. fjmrh. breyta því miður ekki þeirri staðreynd.

Virðulegur forseti. Ég er sannfærður um að þegar sú breyting mun eiga sér stað á fyrirliggjandi frv., þegar brtt. verður borin undir atkvæði og þá samþykkt, mun öllum verða ljóst að þetta atriði verður ekki virkt í lögum fyrr en eftir tekjuárið 1993. Og ég er sannfærður um það ef við látum það heyrast hér frá Alþingi --- og það auðvitað hljótum við að gera --- þá mun þetta atriði ekki hafa áhrif á verðbréfamarkaðinn eins og hv. síðasti ræðumaður hélt fram. Ég vil hins vegar bæta því við að allt það sem við erum að reyna að gera varðandi fjárlagagerðina gengur út á það eitt fyrst og fremst að ná niður hallanum, ná tökum á fjárlögunum með þeim hætti sem hér hefur verið rakið. Það var hárrétt hjá hv. síðasta ræðumanni að við höfum náð inn miklum tekjum, við höfum lækkað gjöldin. Allt er þetta gert í því eina skyni að koma í veg fyrir það að ríkisvaldið seilist í of mikla fjármuni og auki þannig eftirspurnina eftir fjármagni sem leiðir til hækkunar vaxta. Og til hvers er þetta gert? Þetta er til þess gert að fólk og fyrirtæki sem þarf á lánum að halda, ekki síst fyrirtækin, til að byggja upp nýja atvinnustarfsemi í landinu fái til þess meira svigrúm, meira olnbogarými í framtíðinni heldur en hingað til hefur verið. Og það er einmitt á þessum nótum sem ég vonast til að það myndist breið samstaða hér í þinginu á milli stjórnarflokkanna og milli stjórnarandstöðuflokkanna að finna leiðir til þess að sem mest jafnvægi verði milli gjalda og tekna ríkisins þannig að okkur auðnist að draga úr lánsfjáreftirspurninni og draga þannig úr vaxtakostnaði.

Herra forseti. Það er erfitt fyrir hæstv. fjmrh. að standa frammi fyrir þessum staðreyndum, það skil ég vel. En staðreyndin er sú að með því að lögfesta þessi ákvæði þá er ákveðið að arðurinn skuli ekki lengur vera frádráttarbær í fyrirtækjunum. Og það mun hafa þau áhrif að íslensku lífeyrissjóðirnir kaupa ekki í sama mæli hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum. Þetta er aðalatriðið. Og svo kemur hæstv. fjmrh. hér upp og talar um að auðvitað þurfi að auka eigið fé fyrirtækja en leggur allt annað til í reynd. Það er ekki hægt að taka þetta alvarlega, hæstv. fjmrh. Þetta er í slíkri mótsögn við allt sem stendur í ykkar plöggum að það er alveg eins og því hafi bara verið gleymt. Og ég trúi því ekki að hver einasti fylgismaður þessarar ríkisstjórnar taki þessa áhættu. Því hvað svo sem líður viðræðum hæstv. fjmrh. við þá aðila sem starfa á þessum markaði þá trúi ég því ekki að þeir hafi skipt um skoðun með jafnskjótum hætti og núv. ríkisstjórn. Þetta eru staðfastir menn, ég er ekki að segja að allir séu þeim sammála, þetta eru kapítalistar eins og þeir gerast bestir hér á Íslandi og þeir eru vanir að standa á sinni skoðun og ég er viss um að þeir hafa ekki breytt þarna um skoðun. Því miður er ekki hægt að eyða þessari óvissu, hæstv. fjmrh., nema fella þessa vitlausu tillögu.

Virðulegur forseti. Ég vil einungis benda á að það sem stendur eftir af þessari tillögu og það sem hefur verið sagt í þessu máli er ekkert annað en það að arður verður einungis einu sinni skattlagður. Það er alveg rétt sem hefur komið fram, ekki nú en oft áður, að það er ekki endanlega útséð hvaða form verður á fjármagnstekjuskatti en það er alveg ljóst að það er verið að gefa þau skilaboð til þjóðarinnar að arð eins og hverjar aðrar tekjur þarf að skattleggja. Það er hins vegar spurningin hvar sú skattlagning á að koma fram. Ég vona og ég veit reyndar, af því að hv. 1. þm. Austurl. er endurskoðandi, að hann skilji að það eina sem við erum að gera er þetta og við þurfum að senda þessi skilaboð frá okkur núna: Þær reglur eru víðast hvar í gildi annars staðar að arður er skattlagður jafnt og aðrar tekjur, þetta þarf að gilda jafnframt um opinber verðbréf, ríkisskuldabréf, í framtíðinni, þannig að það sé jafnræði á milli slíkra bréfa. Að þessu verður stefnt og ég sé ekki að þetta ákvæði í lögunum, þegar tekið er tillit til breytinga sem verða gerðar á lagafrv., setji hlutabréfamarkaðinn í neina hættu.

Herra forseti. Það er auðvitað þannig að maður vorkennir hæstv. fjmrh. svo óskaplega að þurfa að koma í ræðustólinn og standa í þeim sporum sem hann er að það er varla að maður fái sig til að leggja hér orð í belg. En ég held að það sé þó nauðsynlegt að . . .

Að gefa andsvar við . . . ?

Nei, það var ræða hæstv. fjmrh. sem þú fluttir hér áðan, var það ekki?

Nei, nei þú varst ekki inni þegar ég flutti mína ræðu.

Jú, ég hlustaði. Ég get út af fyrir sig farið úr ræðustólnum og beðið um orðið, herra forseti, ef fjmrh. vill það frekar, það er alveg sjálfsagt.

Já, herra forseti, ég ætlaði þá aðeins að bæta við umfjöllun um þessa skattlagningu fyrirtækjanna sem hæstv. fjmrh. er hér að baksa við að verja. Staðreyndin er auðvitað sú, hvort við myljum það með okkur lengur eða skemur, að flestum ber saman um að kák hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum sé þegar búið að baka heilmikil vandræði og skapa hér óvissu að óþörfu, fullkomlega óþörfu og tilefnislausu. Við hefðum fagnað því held ég hér á hv. Alþingi og enginn meira en ræðumaður ef hæstv. ríkisstjórn hefði lagt hér inn myndarlegan tillöguflutning um heildarsamræmingu skattreglna um fjármagnstekjur og um arð af hlutabréfum. En því miður er engu slíku fyrir að fara. Og þeir sem til þekkja á þessum óburðuga íslenska hlutabréfamarkaði, ef svo má að orði komast, sem er hér að sögn að slíta barnsskónum og ræðumaður er nú ekkert sérlega vel að sér um, segja ósköp einfaldlega a.m.k. hálfur skaði sé þegar skeður með þeirri auglýsingu hæstv. ríkisstjórnar út í þjóðfélagið að til hafi staðið að gera skattalega meðferð arðgreiðslna óhagstæðari heldur en aðrar tekjur af fjármagni. Og þess vegna breytir kannski ekki svo mjög miklu úr þessu með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn klúðrar þessu hér saman að lokum. Ég er ekki viss um að það breyti svo mjög miklu úr því sem komið er. En það hafa farið út í þjóðfélagið til þeirra sem eru eitthvað að velta fyrir sér hvernig þeir ráðstafa sínum sparnaði, skilaboð sem eru vægast sagt ekki mjög hvetjandi til þess að menn leggi frekar fé í hlutabréf heldur en t.d. í skuldabréf, ríkisskuldabréf eða leggi slíka peninga inn á bók. Hættan er sú að við lendum í svipaðri stöðu og Bandaríkjamenn t.d. á síðasta áratug en þá var skattaleg meðferð þannig að fjármagnið leitaði ekki í hlutabréf eða aukningu á eigin fé fyrirtækjanna heldur var það beinlínis hagstæðara fyrirtækjunum að sækja sér fjármagn með skuldabréfaútgáfu. Og afleiðingin varð sú að fyrirtækin veiktust, urðu skuldsettari og skuldsettari og menn vöknuðu upp við mjög vondan draum eins og allir þekkja. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. verður auðvitað að vera hreinskilinn við okkur eins og við öll hin og viðurkenna það að þetta er eitt allsherjar klúður hjá hæstv. ríkisstjórn, alveg hreint dapurlegt. Og lang, lang gáfulegasta leiðin út úr ógöngunum er að fresta öllum þessum áformum og þá meina ég með því að fella þessa mislukkuðu bráðabirgðaákvæðistillögu en síðan á hæstv. fjmrh. að drífa sig í gang og koma með myndarlegan pakka hérna inn í þingið t.d. í febrúar og við skulum vinna alveg linnulaust með honum hérna í efh.- og viðskn. til að koma á á Íslandi fyrir vorið myndarlegri og heildstæðri skattalöggjöf þar sem tekið er með farsælum hætti á þessum málum, þessu stóra gati í okkar skattkerfi sem lýtur að eðlilegri og sanngjarnri skattalegri meðferð arðs af fé og hlutabréfum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé réttlætanlegt að hafa skattlagningarþakið eða þrepið gagnvart arði af hlutabréfum eftir atvikum ívið hagstæðara heldur en af öðrum fjármagnstekjum. Ég tel margt mæla með því. Ég væri t.d. tilbúin til þess að slíkar reglur gagnvart eiginlegum almenningshlutafélögum væru þannig að þær væru eftir atvikum hvetjandi til þess. Við Íslendingar þurfum auðvitað á því að halda að það verði uppbygging í okkar atvinnulífi og einnig á þessu sviði. Að lokum er svo eitt, herra forseti, sem ræðumaður getur ekki neitað sér um að nefna úr því að hann er aldrei þessu vant kominn í þennan ræðustól. Og ræskir nú forseti sig af einhverjum ástæðum. Það er auðvitað hin kostulega þverstæða í málflutningi hæstv. ríkisstjórnar sem flaggar hér einkavæðingu og ætlar að fara að selja ríkisfyrirtæki og sum á hálfvirði samanber morgunrutlsákvörðun eða tilkynningu hæstv. fjmrh. þegar hann var illa vaknaður hérna einn morguninn og missti það út úr sér að hann ætlaði að selja Búnaðarbankann á hálfvirði. Hvernig heldur hæstv. fjmrh. að það fari saman að boða það að skattaleg meðferð arðs af hlutabréfum verði gerð stórlega óhagstæðari, auglýsa það alveg sérstaklega út í þjóðfélagið en á sama tíma að vera að tala um í fjármagnssoltnu þjóðfélagi eins og Ísland er í dag að ætla að fara að dæla út hlutabréfum í ríkisfyrirtækjum. Allt eins þó þau verði seld á undirboðsverði. Það er eins og hæstv. fjmrh., sem ég hélt að ætti að þekkja til á þessum markaði, viti bara alls ekki hvar hann er staddur, hafi lent í einhverri reginþoku og sé bara þar að sveima. Veit t.d. hæstv. fjmrh. ekki að allmörg stórfyrirtæki í landinu liggja með ákvarðanir aðalfunda sinna um hlutafjárútboð óvirk? Hvers vegna? Vegna þess að íslenski hlutabréfamarkaðurinn hefur verið að þorna upp og lokast praktíst talað síðustu mánuðina. Það vill t.d. svo til að sá sem hér talar nauðaþekkir málefni fyrirtækisins Flugleiða hf., af því að það var hans embætti um tíma að vita hvað var að gerast í samgöngumálum í landinu. Það var þannig að á aðalfundi Flugleiða hinum síðasta var flutt m.a. söguleg fjallskilaræða þar sem þáv. stjórnarformaður fyrirtækisins gerði upp við kolkrabbann. Þá var tekin ákvörðun um að bjóða út geysimikið hlutafé í þessu mikla fyrirtæki Flugleiðum. Ég hef ekki orðið var við að þau væru seld. Vita menn hvers vegna? Vegna þess að verð á bréfum Flugleiða hefur farið lækkandi og það er alveg augljóst mál að ef Flugleiðir dældu eitt þúsund milljón króna verðmæti af hlutafé hér út á markaðinn þá mundu þau enn lækka. Staðan er auðvitað þannig í dag á þessum litla hlutabréfamarkaði sem manni er sagt að sé til hér einhvers staðar svona í skúffum að þetta verkar sem --- ég verð að taka undir það með framkvæmdastjóra VSÍ --- sem lélegur brandari allt sem hæstv. ríkisstjórn er hér að gera. Og ég held að það ætti nú að minnsta kosti að draga einkavæðingarfána ríkisstjórnarinnar í hálfa stöng núna í tilefni af því ef þessi vitleysa verður samþykkt sem hér liggur fyrir í brtt.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er búið að segja margoft að ég hafi ætlað að selja hlutabréf Búnaðarbankans á hálfvirði. Það sem ég sagði, ef það skyldi nú verða mönnum til upplýsinga, var það að ég ætlaði að bjóða öllum landsmönnum hlutabréf í bankanum á hálfvirði. Það segir auðvitað ekkert um það hve mikils virði bankinn er. En síðan var sagt að ef landsmenn kærðu sig ekki um að kaupa á niðursettu verði bréf bankans yrðu þau bréf seld hæstbjóðendum. Þetta var sagt að sérstöku gefnu tilefni og á það bent jafnframt að þessi leið hefði víða verið farin. En nú ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það mál. Vegna orða síðasta hv. ræðumanns þá vil ég sem mikill áhugamaður um hlutabéfamarkaðinn og verðbréfamarkaðinn íslenska þakka þann mikla víðtæka stuðning sem hér hefur komið fram frá fulltrúum flestra stjórnmálaflokka, sem sæti eiga á Alþingi, við það mál og vænti þess að eiga þar hauk í horni þegar að því kemur að taka þurfi á skattalagabreytingum sem áhrif hafa á verðbréfa- og hlutabréfamarkaðinn í framtíðinni. Ekki síst vegna þess að sú hv. ríkisstjórn sem nú starfar hefur sett sér það markmið að einkavæða opinber fyrirtæki og til þess að það geti gengið sem snurðulausast fyrir sig þá er afar nauðsynlegt að víðtæk samstaða sé þar um. Þess vegna þakka ég hv. áhugamönnum, sérstaklega þeim nýjustu í hópnum, fyrir þann mikla áhuga sem þeir hafa sýnt að þroska áfram hlutabréfa- og verðbréfamarkaðinn hér á landi.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. fjmrh. kynnti fjárlagafrv. í haust sagði hann að þetta fjárlagafrv. ætti að vera grundvöllur kjarasamninga. Ég minnti hæstv. fjmrh. á það við 3. umr. fjárlaga fyrr í dag að þegar við erum komin að afgreiðslu fjárlaganna er ljóst að þetta fjárlagafrv. er einn helsti þröskuldurinn við gerð kjarasamninga sem þurfa að fara fram hér upp úr áramótum. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að forustumenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þeirra samtaka sem fjmrh. á að semja við, hafa lagt það á sig að koma hér í Alþingishúsið síðla á laugardagskvöldi til að fylgjast með þessari umræðu. Hvers vegna er það, hæstv. fjmrh.? Það er vegna þess að með því frv., sem hér er verið að ræða, er verið að taka af launafólki, barnafólki, innan BSRB ígildi 4.000 kr. á mánuði. Þetta frv. er hreint kjaraskerðingarfrv. ríkisstjórnar gagnvart launafólki innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem er barnafólk. Heldur hæstv. fjmrh. að þetta sé skynsamleg leið til að ná kjarasamningum og stöðugleika í íslensku efnahagslífi? Þessi aðgerð með barnabæturnar er álíka vitlaus, álíka heimskuleg gagnvart launafólkinu í landinu og það ákvæði sem hér hefur verið til umræðu gagnvart atvinnulífinu. Það er satt að segja alveg furðuleg skammsýni þegar hæstv. fjmrh. á kost á því að leggja hér á hátekjuskatt í tekjuskatti og hefði verið studdur af stjórnarandstöðuflokkunum líklegast velflestum ef ekki öllum til þeirra verka hér á þingi að þá skuli hann hafna þeirri leið en kjósa í staðinn að taka 4.000 á mánuði frá því fólki sem er með miðlungstekjur og á tvö, þrjú eða fjögur börn. Þegar vinnumarkaðurinn leysist upp í átök eftir áramót, hæstv. fjmrh., þá er nauðsynlegt að þú gerir þér grein fyrir því að það ert þú, hæstv. fjmrh., og ríkisstjórnin sem ber meginsök á því. Við sögðum í sumar að í þessu fjárlagafrv. yrði að leggja grundvöll að kjarasamningum með því að breyta skattalögunum á þann veg að auka ráðstöfunartekjur venjulegs launafólks í gegnum skattabreytingar og taka það með peningum sem eru sóttir til hátekjufólksins og fjármagnseigenda. Í þessu frv. er notuð þveröfug aðferð. Fjármagnseigendur og hátekjufólk er látið í friði en í staðinn er farinn sérstakur leiðangur til að rýra kjör launafólks með miðlungstekjur og nokkur börn á framfæri sínu. Þetta hefur auðvitað komið fram við þessa umræðu en það er nauðsynlegt að minna hæstv. fjmrh. á það að þessa dagana hafa birst áskoranir frá þeim samtökum launafólks sem hann á að semja við, þar sem þingheimur hefur verið hvattur til þess að hverfa frá þessum gerningi. Við hverja ætlar hæstv. fjmrh. að semja með þessum aðferðum eftir áramótin? Maðurinn sem stóð hér í stólnum á síðasta þingi og hafði uppi fögur orð um nauðsyn þess að eiga góða sambúð við launafólk af hálfu fjmrh. og ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. ætti að minnast þess í byrjun næsta árs að þetta kvöld, laugardagskvöld, þegar við göngum til atkvæða um þetta frv. og um fjárlögin er það forustusveit þeirra samtaka, sem hann á að semja við, sem sérstaklega hefur gert sér för hingað í þinghúsið til þess að fylgjast með því hvað hér er að gerast. Þessi ríkisstjórn stefnir að því að hleypa öllu upp eftir áramótin, stefnir að ófriði á vinnumarkaði, áframhaldandi háum raunvöxtum og gífurlegum halla á ríkissjóði. Það er ekkert í þeim skattabreytingum sem hér á að fara að samþykkja sem hjálpar atvinnulífinu, ekki neitt. Það er fjöldi ákvæða sem rýrir getu atvinnulífsins til þess að vaxa. Í þessu skattafrumvarpi er ekkert sem hjálpar launafólki til að leysa þá erfiðu þraut að ná nýjum kjarasamningum. Þvert á móti er fjölmargt sem gerir launafólki mjög erfitt fyrir að ná kjarasamningum. Er það virkilega hlutverk þessarar ríkisstjórnar að magna þau vandræði og þá erfiðleika sem við er að glíma í okkar þjóðfélagi? Það er stór ábyrgð og mikil sök og þess verður minnst, hæstv. fjmrh., lengi hver verkin verða hér í kvöld og í nótt.

Herra forseti. Ég sá að hæstv. félmrh. var kominn hér í húsið en þar sem hæstv. félmrh. er ábyrgðarmaður lífeyrissjóðanna í landinu þá vildi ég fá að leggja fyrir hæstv. félmrh. eina spurningu undir þessari umræðu. En áður en hæstv. félmrh. kemur hingað þá vildi ég segja við hæstv. fjmrh. að hann má ekki koma hér í ræðustól og tala þannig, eins og mér fannst á honum, að hann væri nánast að segja: Ég er hlutabréfamarkaðurinn og ég þakka stuðninginn, þennan nýja stuðning, þessa óvæntu stuðningsmenn. Ég vil upplýsa hæstv. fjmrh. um það að þótt ég hafi ekki tamið mér mikil ræðuhöld á Alþingi a.m.k. fram að þessu hef ég ávallt stutt íslenskt atvinnulíf og mun halda áfram að gera það. Það er e.t.v. dálítið merkilegt að stuðningsins við íslenskt atvinnulíf skuli ekki vera að leita í nægilega miklum mæli hjá hæstv. fjmrh. Það veldur mér vonbrigðum. Og þótt það sé allt rétt hjá hæstv. fjmrh. að hann hafi beitt sér mjög í stjórnarandstöðu fyrir því að lagfæra þennan hlutabréfamarkað þá er ekki nóg að hann geri það einn. Ég minni hann á að auðvitað gerði hann það ekki einn en það má vel vera að hæstv. núv. fjmrh. hafi notið þess forgangs á Alþingi að geta talað lengur en ýmsir aðrir og þar af leiðandi hafi hans málflutningur í þessu máli komist betur til skila en við hinir í hinum þögla meiri hluta stutt dyggilega við bakið á stjórnarandstæðingum. Það er ekki það sem við upplifum í dag að hæstv. núv. fjmrh. standi dyggilega að baki stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Ekki einu sinni með þögninni. Það þýðir lítið fyrir hæstv. fjmrh. að standa upp og tala eins og hann sé hlutabréfamarkaðurinn því það er allt annað, hæstv. fjmrh. Hlutabréfamarkaðurinn talar fyrir sig sjálfur. Það er ekki fjmrh. landsins sem á að tala fyrir hann. Hlutabréfamarkaðurinn hefur sagt okkur hver viðbrögðin eru með þessari tillögugerð og með þeirri óvissu sem þarna hefur verið sett út. Óvissu sem mun áreiðanlega valda meira atvinnuleysi en annars hefði þurft að vera og ég vildi spyrja hæstv. félmrh. hvort félmrh. óttast ekki aukið atvinnuleysi af þessum sökum. Hvort það gæti verið að það slys mundi gerast að tölurnar á skráningunni í félmrn. mundu hækka. Ég gæti trúað því að svo væri. Er hæstv. félmrh. tilbúinn að bera ábyrgð á því að atvinnuleysi muni aukast af þessum sökum? Og hæstv. fjmrh. talaði hér um samræmingu og sagði að það ætti að samræma þetta allt á fjármagnsmarkaðinum. Ég er sammála hæstv. fjmrh. í þeim efnum. En þá á samræmingin að felast í því að arðurinn og vextirnir séu skattlagðir með sambærilegum hætti. Nú leggur hæstv. fjmrh. það til að arðurinn verði ávallt skattfrjáls hjá móttakanda, en vextirnir eigi að verða skattskyldir hjá móttakanda. Er þetta samræmingin, hæstv. fjmrh.? Í þessu felst ekkert samræmi. Ég er sammála hæstv. fjmrh., það á að samræma og ef það var ætlunin að ná tekjum af þeim aðilum sem fá arð í þjóðfélaginu þá átti að sjálfsögðu að lækka skattfrjálsan arð eða þau mörk. Það hefði ég skilið, hæstv. fjmrh., ef það var hugmyndin að þeir sem njóta arðs legðu meira í þjóðarbúið þá hefði að sjálfsögðu átt að lækka þau mörk. En ég bendi á það, hæstv. félmrh., sem ber ábyrgð á lífeyrissjóðakerfinu í landinu, a.m.k. að stórum hluta, að lífeyrissjóðirnir hafa lýst því yfir að þeir muni mjög draga að sér hendur í sambandi við kaup á hlutabréfum í íslensku atvinnulífi. Ég er viss um að þessi staðreynd mun því miður auka atvinnuleysi og það mun tefja fyrir því að lífeyrissjóðir landsmanna fjárfesti í íslensku atvinnulífi. Það er það sem við þurfum á að halda í dag. Fjmrh. landsins hefur staðið hér upp og sagt við Alþingi: Ég er tilbúinn að bera pólitíska ábyrgð á þessu máli, þessari dæmalausu vitleysu. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh., þannig að það liggi fyrir á þessari stundu, er hæstv. félmrh. jafnframt tilbúinn að bera pólitíska ábyrgð á þessum málum í andstöðu við hlutabréfamarkaðinn og í andstöðu við lífeyrissjóðinn í landinu?

Svarið er já.

Ég ætlast til þess að hæstv. félmrh. sýni Alþingi þann sóma og þeim, sem hér eru að spyrja og stytta mál sitt eins og þeir geta, og sýni lífeyrissjóðunum og hlutabréfamarkaðinum þann sóma, því hlutabréfamarkaðurinn er ekki hæstv. fjmrh. og það er ekki nóg að tala um þetta mál við hann, að hún komi hér upp og segi frá sinni skoðun í málinu.

Virðulegi forseti. Svarið við þeirri fyrirspurn sem hv. þm. beindi til mín er já.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. fjárlaga minnti ég hæstv. félmrh. á það að daginn, sem ríkisstjórnin samþykkti að leggja fjárlagafrv. fram á Alþingi, átti hún sérstakan fund á skrifstofu forsrh. með formanni Alþfl., hæstv. utanrrh. Dagana þar á undan hafði allt fjölmiðlakerfi landsins verið yfirfullt af fréttum um það að hæstv. félmrh. gæti ekki stutt fjárlagafrv. Ástæðan sem hæstv. félmrh. gaf þá var að það skorti nokkuð á jöfnunaraðgerðir gagnvart launafólki, sérstaklega í skattamálum í tengslum við fjárlagafrv. Þennan dag í september birtu allir fjölmiðlar landsins, sérstaklega sjónvarpsstöðvarnar, myndir af hæstv. félmrh. þar sem hún gekk út úr stjórnarráðshúsinu af fundi sínum með forsrh. og utanrrh. og hún lét hafa við sig viðtal. Hún lýsti því yfir að nú hefði hún ákveðið að styðja það innan ríkisstjórnarinnar að fjárlagafrv. yrði lagt fram vegna þess að hún hefði fengið tryggingu fyrir því að í tengslum við fjárlagafrv. yrðu afgreidd fjölmörg atriði í lífskjarajöfnun í þágu launafólks. Þessi lífskjarajöfnunaratriði yrðu í skattamálum, húsnæðisbótum, húsaleigubótum og fjölmörgu öðru sem mundi auka kaupmátt launafólks. Þetta sagði hæstv. félmrh. í áheyrn alþjóðar og ég veit að það voru þúsundir af launafólki og fólki tengt Alþfl. sem trúðu því að eitthvað væri að marka yfirlýsingar hæstv. félmrh., varaformanns Alþfl. Manneskjunnar sem sumir hafa talið fulltrúa fyrir það litla sem eftir væri af samvisku Alþfl. Nú erum við stödd hér á laugardagskvöldi og það vill svo til að á þessu laugardagskvöldi og þessari nóttu á að fara að afgreiða bæði frv. um tekjuskatt sem er tengt fjárlagafrv. og fjárlagafrv. sjálft. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. félmrh.: Hvað í þessu tekjuskattsfrumvarpi, hvað í þessu fjárlagafrv. eru þær tekjujöfnunaraðgerðir sem hæstv. félmrh. fékk loforð fyrir hjá forsrh.? Eða: Hefur hæstv. félmrh. verið svikin? Eða: Var ekkert að marka yfirlýsingar hæstv. félmrh.? Voru þær bara ein af mörgum leiksýningum hæstv. félmrh. til þess að búa til þá ímynd að hæstv. félmrh. kærði sig eitthvað um kjör venjulegs launafólks í landinu? Ég óska eftir því vegna þess að við höfum ákveðið hér að sýna ákveðna tillitssemi við afgreiðslu þessara mála að nú komi hæstv. félmrh. hér upp og svari því: Hvar eru lífskjarajöfnunaratriðin í þessu skattafrumvarpi og í fjárlagafrumvarpinu sem hæstv. félmrh. fékk tryggingu fyrir? Hvar eru þau? Eru þau fólgin í barnabótunum sem taka 4.000 kr. á mánuði af launafólki innan BSRB sem á þrjú börn? Taka 4.000 kr. á mánuði af launafólki innan ASÍ sem á þrjú börn? Þannig að kaupmáttur venjulegs launafólks, venjulegrar fjölskyldu hér í landinu er skertur sem nemur mánaðarlaunum verkamanns og verkakonu með því frv. sem við erum hér að ræða. Hefur hæstv. félmrh. gert sér grein fyrir því að hún mun með atkvæði hér kvöld styðja það að kaupmáttur verkakvenna og verkakarla, félagsmanna innan BSRB, fjölskyldna launafólksins í landinu verður skertur sem nemur mánaðarlaunum láglaunafólks í landinu. Er það lífskjarajöfnunin, hæstv. félmrh.? Eða er það þannig að Alþfl. er tilbúinn til að samþykkja hvað sem er? Er hæstv. félmrh. komin á sama stig í lífkjarajöfnunarmálunum og hæstv. utanrrh. í jöfnunargjaldinu? Ekki til prinsipp. Ekki til orðheldni. Ekki til að það sé neitt að marka það sem sagt er. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. komi hér upp og það dugir eitt orð, hæstv. félmrh., það dugir eitt orð, en það þarf dálítinn kjark að koma hér upp og segja það. Þetta eina orð sem dugir er að koma hér upp og segja á eftir: Virðulegi forseti, svarið er: Hvergi. --- Hvergi, hæstv. félmrh., því lífskjarajöfnunaraðgerðirnar eru hvergi í þessu frv. Þær eru hvergi í fjárlagafrv. Það er ekki neitt sem hæstv. félmrh. hefur fengið. Nú skora ég á hæstv. félmrh. að koma hér upp og segja þetta eina orð.

Virðulegi forseti. Það hljómar mjög sérkennilega úr munni hv. þm. að heyra þennan hv. þm. tala um leiksýningu en ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Varðandi fyrirspurn hv. þm. þá hef ég áður svarað henni hér í þessum ræðustól. Ég hef fengið slíka spurningu áður frá hv. þm. og það er ekkert breytt frá því. Ég get endurtekið það svar. Ég sagði það að frá þeim tíma sem hv. þm. nefndi þá hefur ríkisstjórnin í stefnuyfirlýsingu sinni markað ákveðna stefnu um það að ráðist verður í ákveðnar aðgerðir til tekjujöfnunar á sviði félags- og skattamála. Það kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég sagði þegar hv. þm. spurði um þetta síðast, að frá því í september þá hafa orðið breytingar í því efnahagsumhverfi sem við búum í og það er mjög brýnt að það sé tekið á til þess að ná stöðugleika í þjóðfélaginu og vinna að áframhaldandi þjóðarsátt. Ég nefndi það einnig að þau sjónarmið væru uppi að skoða ætti tekjujöfnunaraðgerðir í tengslum við kjarasamninga. Kjarasamningar eru ekki í höfn. Miðað við það efnahagsumhverfi sem við erum í þá get ég fallist á þau sjónarmið að tekjujöfnunaraðgerðir verði skoðaðar í tengslum við kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Í haust var sagt: Kjarajöfnunaraðgerðirnar verða í fjárlagafrv. þegar það verður afgreitt á Alþingi í desember. Nú er sagt: Kjarajöfnunaraðgerðirnar verða í tengslum við kjarasamninga. Eru einhverjir peningar ætlaðir í þessu fjárlagafrv. í slíkt, hæstv. félmrh.? Svarið er nei. Það er ekki króna ætluð í þessu fjárlagafrv. til þess. Jú, það er rétt, hæstv. félmrh. svaraði mér einu sinni áður og þá var svarið að vegna þess að samningar hefðu brugðist um álver, vegna þess að Jón Sigurðsson hefði ekki getað efnt pappírsfyrirheitin sem hann gaf í Reykjanesi og í kosningunum . . .

Þetta er nú útúrsnúningur.

Það er enginn útúrsnúningur vegna þess að það eina sem var á borðinu um álver voru pappírsloforðin sem við hinir bentum á að væru ærið hæpin. Og nú kemur hæstv. félmrh. og endurtekur það að vegna þess að pappírsloforðin um álverið stóðust ekki þá verði launafólkið í landinu að sætta sig við að fá ekki lífskjarajöfnun, þá verði barnafólkið innan BSRB að sætta sig við að kjör þess verði skert um 4.000 kr. á mánuði. Síðan sagði hæstv. félmrh.: Það eru erfiðleikar. Það er alveg rétt, hæstv. félmrh., það hefur enginn neitað að taka þátt í lausn þeirra. En, hæstv. félmrh., lausnin er þannig að hátekjufólkið sem er með 400--500 þús. kr. á mánuði og á engin börn, það er ekki skert um krónu í þessu frv. Ekki um krónu.

Hvað með 500 millj. sem hv. þm. ætlaði að skera af þegar hann var fjmrh.?

Ég skal alveg ræða það, hæstv. félmrh., ég hef bara ekki tíma til þess í andsvari, ég bara sé það að hæstv. félmrh. þolir ekki að sitja undir þeirri staðreynd að hátekjufólkið með 500--600 þús. kr. á mánuði er ekki skert um krónu í þessu frv., en launafólkið innan BSRB . . .

Það er rangt.

Það er ekki rangt, það er staðreynd, hæstv. félmrh., það er ekki skert um krónu og þú getur bara flett frv. og sýnt okkur ákvæðið ef þú heldur því fram að það sé gert, en launafólkið innan BSRB, það er skert með 4.000 kr. á mánuði --- á mánuði, hæstv. félmrh., ef það á þrjú börn. Þetta eru staðreyndir málsins. Þetta eru staðreyndirnar sem varaformaður Alþfl. verður að horfast í augu við. Þetta er dómurinn um herleiðinguna sem hæstv. félmrh. er kominn í.

Herra forseti. Þau tíðindi gerðust við afgreiðslu þessa máls í efh.- og viðskn. að nefndin þríklofnaði þrátt fyrir það að hér sé á ferðinni mál sem hefur verið afgreitt í þinginu ár eftir ár. Og það vill svo til að við sem tilheyrum stjórnarandstöðunni skipum 1. minni hl., en það eru auk mín Halldór Ásgrímsson, Steingrímur J. Sigfússon og Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Á þskj. 347 er nál. frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. og það er svohljóðandi, herra forseti: ,,Nefndin ræddi á tveimur fundum frumvarp til laga um árlega framlengingu á jöfnunargjaldi sem hér hefur verið innheimt frá árinu 1979. Í frumvarpinu er lagt til að innheimta gjaldsins verði nú aðeins framlengd um sex mánuði. Jöfnunargjaldið nær til innflutnings á sams konar iðnaðarvörum og framleiddar eru hér á landi. Í umræðum um jöfnunargjaldið hefur verið dregið í efa að áframhaldandi gjaldtaka samræmist þeim fríverslunarsamningum sem Íslendingar eru aðilar að og einnig hefur verið bent á að rök skorti til að framlengja þessa innheimtu. Undirritaðir nefndarmenn eru á annarri skoðun. Þeir telja að enn séu gild rök til staðar fyrir innheimtu jöfnunargjaldsins. Í fyrsta lagi gætir enn áhrifa uppsafnaðs söluskatts. Í öðru lagi er staða íslensks iðnaðar með þeim hætti að hann þolir ekki versnandi samkeppnisstöðu. Í þriðja lagi kallar mikill viðskiptahalli á aðgerðir sem draga mega úr innflutningi. Þá mætti bæta við að hér er um mikilvægan tekjustofn að ræða fyrir ríkissjóð og að jöfnunargjaldið er mun geðfelldari tekjulind en margt það sem ríkisstjórnin seilist í þessa dagana. Meðan ekki sannast að um brot á samningum sé að ræða og helstu viðskiptaþjóðir okkar láta ógert að mótmæla þessari gjaldtöku er sjálfsagt að nýta þennan tekjustofn. Undirritaðir nefndarmenn telja því rétt að halda innheimtu jöfnunargjaldsins áfram. Verði það gert á annað borð er eðlilegt að sú tilhögun gildi allt árið. Frumvarp ríkisstjórnarinnar er hálfkák og betra að fella gjaldið niður strax en að standa uppi um mitt ár án slíks tekjustofns. Treysti stjórnvöld sér til að rökstyðja sex mánaða framlengingu`` --- og reyndar níu mánuði samkvæmt allra nýjustu tillögum --- ,,er vandséð að ekki sé hægt að bæta sex mánuðum þar við`` --- eða þremur nú. ,,Því leggur 1. minni hluti til að lögin verði framlengd um eitt ár og að 1. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að í stað 30. júní komi: 31. desember. Með þessari breytingu ættu 700--800 millj. kr. að renna í ríkissjóð.`` Af þessu leiðir, herra forseti, að ríkisstjórnin þarf að senda enn eitt bréfið til Efnahagsbandalagsins. Það er nefnilega búið að tilkynna í tvígang að þetta gjald verði fellt niður, það var gert í fyrsta sinn á miðju ári 1990 og síðan í annað sinn í janúar 1991 vegna þess að það hefur staðið til ár eftir ár að fella þetta gjald niður. Nú verða bréfaskriftirnar að hefjast enn á ný. Og það verður að koma í ljós síðar hvort þeir aðilar, sem við eigum viðskipti við á erlendri grund, samþykkja þessa framlengingu. En á þskj. 358 flytjum við, 1. minni hl., brtt. í samræmi við það sem fram kom í nál. Hún er svohljóðandi, herra forseti: ,,1. Við 1. gr. Í stað orðanna ,,30. júní 1992`` í niðurlagi greinarinnar komi: 31. desember 1992. 2. Við 3. gr. Í stað orðanna ,,1. júlí 1992`` í síðari málsgrein komi: 1. janúar 1993.`` Þessi brtt. er í samræmi við það sem ég áður sagði að við leggjum til að jöfnunargjaldið verði framlengt í eitt ár. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja það frekar. Eins og ég sagði þá er hér um heldur geðfelldari tekjuöflun að ræða en t.d. það sem hér var til umræðu rétt áðan, sjómannaafsláttur og barnabætur, betra er að nota hina almennu neyslu til þess að afla tekna en að leggjast á ákveðna hópa.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 348 um frv. til laga um breytingar á lögum um jöfnunargjald, frá 2. minni hluta efh.- og viðskn. ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk á sinn fund Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra, Svein Á. Björnsson frá utanríkisráðuneytinu, Ólaf Davíðsson, framkvæmdastjóra Félags íslenskra iðnrekenda, Indriða H. Þorláksson, skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu, og Jónas Friðrik Jónsson frá Verslunarráði Íslands. Erindi barst frá Verslunarráði Íslands. Annar minni hluti nefndarinnar telur að sú álagning jöfnunargjalds, sem frumvarpið gerir ráð fyrir, sé nauðsynleg vegna þeirra erfiðleika sem nú steðja að íslensku efnahagslífi og vegna þess að enn gætir uppsöfnunaráhrifa söluskatts. Því er lagt til að frumvarpið verði samþykkt án breytinga.`` Undir nál. skrifa Rannveig Guðmundsdóttir, Sólveig Pétursdóttir og Guðjón A. Kristjánsson. En ég vil láta það koma fram að mér er fullkunnugt um þá brtt. sem hefur komið fram á þskj. 360 og mun styðja hana.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið erum við tveir þingmenn, ég og hv. þm. Ingi Björn Albertsson, ekki sammála meðnefndarmönnum okkar í nefndinni um þetta gjald og við leggjum til að þetta frv. verði fellt. Jöfnunargjald er í ósamræmi við fríverslunarsamninga okkar við EFTA og EB og enginn nýr efnislegur rökstuðningur hefur verið lagður fram sem réttlætir framlengingu á gjaldinu. Þjóð sem vill láta taka mark á sér í alþjóðlegum samskiptum stendur við gerða samninga. Framlenging á jöfnunargjaldi er afar óheppilegt innlegg í þær viðræður sem fram undan eru við EB vegna samninga um EES og tvíhliða samning um fiskveiðimál. Ríkisstjórn Íslands hefur gefið EB tilkynningu um niðurfellingu gjaldsins og þarf nú að bæta við annarri tilkynningu um framlengingu þess og verður það væntanlega ekki gott innlegg í þau mál sem þarf að ræða við þá ágætu menn. Framlenging á jöfnunargjaldi mun væntanlega hafa í för með sér málssókn af hálfu innlends greiðanda gjaldsins sem jafnframt gæti verið fylgt eftir af hálfu erlends þolanda við EB. Erlend fyrirtæki, sem spurst hafa fyrir um aðflutningsgjöld eftir að núgildandi lög um jöfnunargjald voru samþykkt, hafa fengið þau svör að það félli niður um næstu áramót. Innlendur greiðandi mun væntanlega láta reyna á það hvaða réttarstöðu fríverslunarsamningarnir veita og mun það verða afar áhugavert lögfræðilegt álitaefni hvort íslensk stjórnvöld geti gert alþjóðasamninga og síðan virt þá að vettugi gagnvart innlendum aðilum. Það hefur einnig komið fram eða það er eitt dæmi um það að erlent fyrirtæki hafi kvartað undan þessu gjaldi við Evrópubandalagið og þá hefur það einmitt verið einkennileg tilviljun að í framhaldi af slíkri kvörtun hefur verið fellt niður jöfnunargjald af þeim vörum sem þar eiga í hlut. Gjald eins og jöfnunargjald, sem leggst á innflutning, stuðlar að rangri skráningu gengis krónunnar. Íslenskur útflytjandi fær ekki alla þá upphæð sem innflytjandi greiðir til þess að fá til sín erlenda vöru. Slíkir skattar, sem gera innflutning óhagkvæmari án þess að gera útflutning jafnframt hagkvæmari, virka sem tæki til þess að viðhalda röngu gengi og lenda í raun á almenningi og útflutningsfyrirtækjum. Þennan þátt af þessu gjaldi mun ég sérstaklega ræða við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og Halldór Ásgrímsson þegar þeir fara að tala um sjávarútvegsmál og áhuga sinn á velferð þeirrar atvinnugreinar. Það er skoðun okkar hv. þm. Inga Björn Albertssonar og mín að þó að vissulega séu erfiðleikar í ríkisfjármálum miklir að þá muni framlenging gjaldsins stefna margföldum hagsmunum í hættu miðað við þá upphæð sem framlenging á að skila. Ég vil enn fremur segja það að ég öfunda ekkert hæstv. fjmrh. og hæstv. utanrrh. af því að standa í þessari gjaldtöku vegna þess að mér hefur verið fullkunnugt um skoðanir þeirra á þessu máli í gegnum tíðina og eins hef ég rætt þetta mál við mjög marga embættismenn, bæði í utanrrn. og fjmrn. og ég held að það hafi ekki verið neitt skemmtiverk fyrir þá að leggja til þessa gjaldtöku en ég er ekkert að áfellast þá sérstaklega fyrir þetta heldur fyrst og fremst er ég ósáttur við samþingmenn mína úr Sjálfstfl. og Alþfl. fyrir það að hleypa þeim áfram með þetta gjald.

Virðulegi forseti. --- Er hæstv. utanrrh. í húsinu?

Hæstv. utanrrh. er í húsinu en forseta er kunnugt um það að hann er á fundi með sínum flokksmönnum, en forseti mun gera ráðstafanir til að athuga hvort unnt sé að kalla ráðherrann til.

Það er ekki eðlilegt þegar verið er að greiða fyrir afgreiðslu mála að hæstv. utanrrh. leyfi sér að vera á fundum í þinghúsinu þegar verið er að ræða mál sem snertir hann með jafn afgerandi hætti þannig að þegar við höfum fallist á það að greiða fyrir þingstörfum og ætlum ekki að tala lengi þá mælist ég til þess að geta frestað máli mínu þar til hæstv. utanrrh. kemur í salinn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. á frv. til laga um vatnsveitur sveitarfélaga á þskj. 361 frá félmn. Nefndin kom saman að nýju til að fjalla um 7., 8. og 14. gr. frumvarpsins. Nefndin fékk á sinn fund Húnboga Þorsteinsson, skrifstofustjóra í félagsmálaráðuneytinu. Nefndin mælir með því að gerðar verði breytingar á framangreindum greinum og flytur um það tillögur á sérstöku þingskjali. Breytingar nefndarinnar eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi. Við 7. gr. er gerð tillaga um orðalagsbreytingu til að taka af öll tvímæli um að upphæð vatnsgjalds skuli miðast við að standa straum af stofnkostnaði og rekstri vatnsveitna og því sé gjaldtaka umfram þann kostnað óheimil. 1. málsl. fyrri mgr. 7. gr. orðast þá svo: Sveitarstjórn er heimilt að heimta vatnsgjald af öllum fasteignum er vatnsins geta notið og skal við það miðað að gjaldið standi straum af stofnkostnaði og rekstri vatnsveitna. Við 8. gr. er bætt ákvæði um að hámark aukavatnsgjalds skuli tilgreint í reglugerð er félmrh. setur. Og við 14. gr. er gerð tillaga um að fimm árum eftir gildistöku laganna beri sveitarstjórn að yfirtaka heimæð sé þess óskað af fasteignareiganda, en fram að þeim tíma komi aðeins til yfirtaka sveitarstjórnar ef samkomulag verði um það milli hennar og fasteignareiganda. Þó er kveðið á um að á þessu fimm ára tímabili skuli sveitarstjórn annast á eigin kostnað viðhald framangreindra heimæða. Breytingin er til að tryggja að þeir fasteignaeigendur, sem ekki ná samkomulagi við sveitarstjórn eða er ókunnugt um ákvæði laganna, verði ekki fyrir verulegu fjárhagstjóni vegna viðhalds heimæðar. Jafnframt er sett ákvæði í greinina er skyldar sveitarstjórn til að kynna fasteignaeigendum ákvæði hennar. Einar K. Guðfinnsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en aðrir nefndarmenn, Rannveig Guðmundsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ingibjörg Pálmadóttir, Jón Kristjánsson, Kristinn H. Gunnarsson, Eggert Haukdal, Gunnlaugur Stefánsson og Guðjón Guðmundsson skrifa undir álitið og eru sammála þeim brtt. sem eru tilgreindar og ég hef hér mælt fyrir á þskj. 362.

Virðulegur forseti. Þessi afgreiðsla á frv. um jöfnunargjald gerist nú æ farsakenndari en við blasti í upphafi þegar frv. var lagt fram. Við 1. umr. rakti ég nokkuð sögu þessa máls og lýsti því yfir að mér hefðu orðið á þau mistök að taka hæstv. utanrrh. alvarlega í rúmlega eitt ár þegar hann innan síðustu ríkisstjórnar lýsti því yfir hvað eftir annað að það væri brot á alþjóðlegum skuldbindingum Íslands að framlengja jöfnunargjaldið. Ég óskaði jafnframt eftir því að hæstv. utanrrh. legði fram þau bréf sem hann hefði skrifað Evrópubandalaginu og jafnvel fleiri erlendum aðilum þar sem hann tilkynnti fyrir hönd Íslands að jöfnunargjaldið yrði lagt niður. Nú er mér tjáð, hæstv. utanrrh., að því hafi verið neitað af hálfu hæstv. utanrrh. í efh.- og viðskn. þessa þings  Það er auðvitað mjög alvarlegt fordæmi þegar hæstv. utanrrh. neitar að leggja fram á Alþingi Íslendinga bréf sem hann notaði í heilt ár í ríkisstjórn Íslands sem röksemd fyrir því að ekki væri hægt að framlengja jöfnunargjaldið. Ég hef trúað því fram til þessa að hæstv. utanrrh. vildi láta taka sig alvarlega í alþjóðamálum. Ég hef talið að ýmislegt af því sem hann hefur barist fyrir, þótt ég hafi kannski ekki verið ánægður með að allt saman, byggðist á þeirri lífsskoðun hans að Ísland ætti að vera þátttakandi í alþjóðlegu samstarfi og taka á sig alþjóðlegar skuldbindingar og þær ættu að standa. Það væru ákveðnir nútímalegir hættir í samskiptum þjóða og innan lýðræðisríkja, sem bæri að virða. Ég tek eftir því að hæstv. utanrrh. sagði t.d. í fjölmiðlum í dag að það væri ánægjulegt að Rússland væri komið í hóp lýðræðislegra ríkja og mundi hugsanlega sækja um aðild að varnarbandalagi lýðræðisríkja, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það. Í lýðræðisríkjum, hæstv. utanrrh., neitar utanrrh. þjóðþinginu ekki um að leggja fram bréf sem skrifuð hafa verið í nafni ríkisstjórnar Íslands til alþjóðasamtaka sem Ísland er aðili að. Svona einfalt er nú það, hæstv. utanrrh. Þess vegna er það óhjákvæmilegt að því sé mótmælt hér harðlega, að hæstv. utanrrh. skuli hafa neitað þjóðþinginu um að fá þetta bréf í hendur.  Mér er þetta ekki gamanmál, hæstv. utanrrh. Vegna þess að það eru nokkrar grundvallarreglur sem eiga að gilda í lýðræðisríkjum og í samskiptum stjórnvalda og þjóðþinga. Ég tel að hæstv. utanrrh. hafi brotið þær grundvallarreglur með því að neita að sýna þjóðþinginu þetta bréf. Það væri vissulega tilefni til langra umræðna ef hér hefði ekki verið gert samkomulag um að greiða fyrir afgreiðslu mála. Ég vil þess vegna beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh.: Hver eru rök hans fyrir þeirri einstæðu ákvörðun að meina Alþingi Íslendinga, þjóðþingi í lýðræðisríki, að fá að sjá með eðlilegum hætti og hafa til grundvallar í umræðu sinni formlegt bréf sem skrifað hefur verið alþjóðlegum samtökum af hálfu Íslands? Ég ætla svo að neita mér um þá skemmtan að spyrja hæstv. utanrrh. að því hvernig hann ætli að rökstyðja það í næsta bréfi til Evrópubandalagsins að ákvörðun ríkisstjórnar um að leggja niður jöfnunargjaldið um mitt næsta ár hafi allt í einu orðið hér á einum sólarhring að ákvörðun um að leggja það niður 1. sept. það sama ár.  ár við ríkisstjórnarborðið í gamla húsinu við Lækjartorg, hafi verið marklaust kjaftæði? Hér var sagt fyrr í kvöld að þess væri óskað til að sýna okkur ákveðna tillitssemi að spurningum væri svarað og ég vil óska eftir því við hæstv. utanrrh. að hann svari þessari spurningu. Ég vil svo um leið óska hæstv. fjmrh. til hamingju með það að hafa ekki aðeins flutt hér á Alþingi frv. um það að framlengja jöfnunargjald heldur einnig sérstakar brtt. um að framlengja það enn frekar.

Virðulegi forseti. Alþingi Íslendinga hefur ekki verið synjað um að sjá umrædd bréf, eins og fram kom hér í frammíkalli hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. Viðkomandi þingnefnd, efh.- og viðskn., var heimilað að berja augum texta þessara bréfa. Þannig að trúnaðarmenn Alþingis, sem um málið hafa fjallað og þar með trúnaðarmenn þingflokka, hafa séð bréfin. Það er ekki til siðs að dreifa þessum bréfum sem þingskjölum eins og hv. þm. veit né heldur afhenda þau í ræðustólinn. En meginefni spurningar hans var um að hvers vegna Alþingi hefði verið synjað um að sjá efni þessara bréfa og svarið við því er: Því var ekki synjað. Niðurstaða þessa máls er einföld. Hún er sú að hv. 8. þm. Reykn. hefur orðið að þeirri ósk sinni sem baráttumanni fyrir framlengingu þessa gjalds að það er orðin staðreynd. Hv. þm. sagðist ætla að meina sjálfum sér að spyrja hvaða rökstuðningur yrði notaður á erlendum vettvangi til að réttlæta það en það er ekkert leyndarmál, það var upplýst í umræðum í hv. nefnd. Rökstuðningurinn er aðallega sóttur í grg. með frv., hæstv. fyrrv. fjmrh., um hvers vegna uppsöfnunaráhrif eru enn viðvarandi.

Virðulegur forseti. Það er siður í löndum sem sum eru ekki lengur til að koma þannig fram við þjóðþingin að þeim eru bara sýnd einhverjir pappírar en bannað síðan að segja nokkrum öðrum frá heldur farið með þá af slíkri leynd að ekki megi þeir neins staðar vera til í vörslu þjóðþingsins. Ég er ekki reiðubúinn að sætta mig við slíkt. Þess vegna ætla ég að segja hæstv. utanrrh. það að ég mun í utanrmn. fara formlega fram á að þessi bréf verði lögð fram í utanrmn. með sama hætti og önnur skjöl eru þar lögð fram og skilin eftir í vörslu utanríkisnefndarmanna. Það verður fróðlegt að sjá hvort utanrrn. muni neita því. Ég mun síðan taka það upp í nefndinni þegar ég hef séð þessi bréf hvort ég tel þetta vera slíka leyndardóma að ekki megi birta. Um það geta síðan orðið fróðlegar og athyglisverðar umræður í utanrmn. í ljósi samanburðar við ýmis önnur skjöl sem þangað berast og leyft er að birta. Það er ánægjulegt og mikið persónulegt koplíment fyrir mig að hæstv. utanrrh. skuli nú telja málflutningi sínum best borgið á alþjóðlegum vettvangi með því að taka upp þau rök og þann efnivið sem ég skildi eftir í fjmrn. og væri óskandi að hann temdi sér það á fleiri sviðum.

Hæstv. forseti. Kannski fyrst aðeins út af þessu margumrædda bréfi. Það var eftir mikinn eftirgang og kröfuhörku hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hv. efh.- og viðskn. fékk að berja þetta merkilega bréf augum og reyndar tvö önnur bréf líka. Og ég verð að segja eftir að hafa lesið þau var mér það alveg hulin ráðgáta hvers vegna það þurfti þennan eftirgang við ráðuneytið til að fá að sjá þessi bréf. Ég gat ekki séð að í þeim væri nokkur skapaður hlutur sem ekki þyldi dagsins ljós. Það bíður ekki mikið hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar þegar hann fær, og hann fær það vafalaust, að lesa það bréf í utanrmn. Þannig ég skil ekki af hverju mátti ekki sýna þetta bréf. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hóf hér ræðu sína áðan á því að segja að hann hefði leyft sér að taka hæstv. utanrrh. alvarlega á síðasta þingi varðandi jöfnunargjaldið. Ég held ég verði að nota sömu orð og segja að ég leyfði mér líka að taka hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson alvarlega þegar hann lét þá skoðun í ljós á síðasta þingi að jöfnunargjaldið ætti að falla út við þessi áramót. Þess vegna urðu það mér vonbrigði núna þegar hv. þm. hefur lýst því yfir að hann sé hugsanlega reiðubúinn að styðja þetta gjald áfram. Það hefur verið lögð fram brtt. við jöfnunargjald í þá veru að það verði framlengt úr sex mánuðum í níu mánuði sem kemur mér nokkuð á óvart. Ég var að sjá það núna fyrst á borði mínu hér í þingsalnum og harma að svo skuli vera. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við ræðu frsm. 3. minni hluta að bæta öðru en því að þetta gjald er núna orðið eitt af þessum tímabundnu gjöldum sem er framlengt ár eftir ár og endurnýjað ár eftir ár svona svipað og skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Þetta er gjald sem átti að falla út við upptöku virðisaukaskatts en er núna endurnýjað ár eftir ár og orðið einn af þessum föstu liðum, því miður. Hér hafa menn verið að berja sér á brjóst og segjast vera vinir atvinnulífsins í hinum og þessum málum. Ég vil benda mönnum á að verslun í landinu er líka hluti af atvinnulífinu í landinu og hún á sér fáa málssvara hér innan þessara veggja. Að maður tali nú ekki um neytendur sem þessi skattlagning lendir á. Menn vita að við innflutning leggst þetta gjald ekki bara á vöruverðið, það leggst á flutningsgjald, það leggst á pökkun, tryggingu og aðra slíka hluti og endar síðan að sjálfsögðu út í verðlaginu með hækkuðu verði sem auðvitað lendir á neytendum. Hér hefur aðeins verið minnst á þá samninga sem við höfum gert sem eru náttúrlega marklausir. Við virðum þá einskis og hér sagði frsm. 1. minni hluta að við ættum að halda áfram að brjóta þá á meðan við komumst upp með það. Það er að sjálfsögðu mjög góð tekjuleið fyrir ríkissjóð. Auðvitað tökum við bara tollskrána okkar og vinnum hana upp og brjótum tollasamninga og leggjum á tolla þar sem við höfum samþykkt að hafa enga tolla svo lengi sem við komumst upp með það. Þetta eru náttúrlega alveg fáránleg rök og ekki sæmandi. Enda þekkjum við þess dæmi núna að samviskan er ekki mjög góð. Einn aðili hefur gert athugasemdir við jöfnunargjald, hið svokallaða reipamál. Samviskan var náttúrlega það slæm hjá ráðuneytinu að það vafðist ekkert fyrir því hvað átti að gera, það átti auðvitað að fella jöfnunargjaldið strax niður og það var gert. Auðvitað er þetta gott fordæmi. Það er kannski það sem Verslunarráðið á frekar að gera en fara í beina málssókn, það er að benda öllum sínum umbjóðendum á það að gera athugasemdir við ráðuneytið því viðbrögð ráðuneytisins eru alveg skýr, þeir þora ekki --- og vita að þetta þolir ekki dagsins ljós.

Það er nú mest samþykkt á nóttunni hér.

Já, það eru myrkraverk víða og þetta er eitt af þeim. Hæstv. forseti. Ég stend að áliti 3. minni hluta og ef þingheimur er, eins og ég sagði áðan, mjög vinveittur atvinnulífinu --- og ég vona að það komi hér fram á eftir --- þá vona ég að hann taki undir okkar skoðun að þetta gjald beri að leggja niður, það sé óréttlátt og það eigi alls ekki rétt á sér með tilliti til þeirra samninga sem við höfum gert. Og af því að ég var aðeins hér að vitna í hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson áðan þá er nú best að vera sanngjarn. Hann talaði fyrir því að þetta gjald yrði lagt niður um þessi áramót, það gerði auðvitað núv. hæstv. fjmrh. líka.

Herra forseti. Fáein orð í viðbót vegna bréfaskrifta sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni og þáttar undirritaðs í þeim. Það er alveg rétt að ég gekk nokkuð fast fram í því að fá umrædd bréf í hendur og kynna mér efni þeirra. Nú var það svo að af vissum ástæðum vissi ég um tilvist a.m.k. eins af þessum bréfum, þau eru reyndar þrjú. Og ég hafði ástæðu til að ætla að í þeim væru engin þau stórkostlegu leyndarmál að miklu máli skipti í sjálfu sér hvort þau lægju fyrir, lægju frammi eða okkur væri efni þeirra kunnugt, það mundi ekki breyta miklu í afstöðu okkar til málsins. En á hinu var ég býsna staðfastur og það var að láta ekki halda undan fyrir mér gögnum sem vörðuðu mál sem væri til skoðunar í einni af nefndum Alþingis. Það, eins og ég vitnaði í í efh.- og viðskn., hafði ég ekki áður upplifað á minni þingveru hér sem er nú komin á níunda ár og hef aldrei látið neita mér um gögn þau sem ég tel að varðað gætu mál sem til skoðunar væru við lagasetningarstörf á Íslandi. Enda er það eðli málsins samkvæmt þannig að ég tel að enginn aðili þjóðfélagsins hafi í raun og veru réttmætar forsendur til þess að neita nefndum Alþingis um upplýsingar og þurfi þá að vera einhverjar sérstakar ástæður sem ég hef í raun ekki enn komið auga á. Ef um trúnaðargögn er að ræða ber að að sjálfsögðu virða slíkan trúnað enda þekkja menn þess fjölmörg fordæmi, samanber utanrmn. að þar séu hlutir jafnvel að fullu og öllu ræddir í trúnaði og lokaðir þar inni. Hið sama hlýtur að geta átt við fagnefndir þingsins. Í hlutarins eðli liggur að undir vissum kringumstæðum, t.d. í efh.- og viðskn. þar sem viðskiptaleg mál eru til umfjöllunar sem geta verið viðkvæm og nauðsynlegt að fari leynt, verður nefndin að geta kynnt sér slíka hluti. Auðvitað hefði ekki verið boðlegt að efh.- og viðskn. hefði afgreitt frá sér ákvörðun um það hvort sem hún mælti með því eða á móti að framlengja þetta jöfnunargjald að hún hefði ekki haft undir höndum bréflegar upplýsingar sem gátu varðað stöðu okkar í málinu á erlendri grund. Þess vegna gerði ég úr því þó nokkurt mál að bréfunum yrði ekki undan haldið og óskaði fyrst eftir að fá þau í hendur. Því var synjað. Þá óskaði ég eftir því að fá þau í hendur í trúnaði en því var sömuleiðis synjað. Að lokum bar formaður nefndarinnar þau skilaboð frá utanrrh. að hann hefði mælt fyrir um að þessi gögn yrðu ekki afhent. Þá óskaði ég eftir hæstv. utanrrh. á fund nefndarinnar og krafðist þess að fá að heyra af hans eigin munni að þessum gögnum yrði haldið fyrir nefndinni. En sem betur fer rann ljósið upp fyrir hæstv. utanrrh. og hann sá að þetta var óhæfa og gekk ekki og féllst á það að senda embættismann sinn með þessi bréflegu gögn og afhenda efh.- og viðskn. til skoðunar, en að vísu ekki til afhendingar þannig að við hefðum þau undir höndum eftir nefndarfundi. Á þetta var sæst sem eðlilegt mátti teljast og lauk þar með skoðun efh.- og viðskn. á þessum bréfum. Hef ég svo sem ekki fleira um þetta að segja, aðrir hafa rakið afstöðu okkar til málsins fyrir hönd minni hlutans. En af því að bréfaskriftir þessar hafa verið til umræðu og bréf þessi og af því að hér hefur verið vitnað í það góða skáld Halldór Laxness og lesið upp úr bók hans Íslandsklukkunni nokkrum sinnum á undanförnum sólarhringum, finnst mér ekki hægt að ljúka þessum kafla öðruvísi en að lesa hér framarlega úr sögunni þar sem segir frá gamla manninum og viðskiptum hans við kóngsins bífalíngsmann og prófoss. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta, sem ég veit að góðfúslega sé vitnað í þetta göfuga rit: ,,Gamall maður kemur með hundi sínum innanúr hrauni og geingur í veg fyrir lestamenn: Og hverjir eru mennirnir? Hinn feiti svarar: Ég er hans majestets bífalíngsmaður og prófoss. Óekkí, muldraði gamli maðurinn hás einsog rödd úr fjarska. Skaparinn er nú samt sá sem ræður. Ég hef bréf uppá það, sagði bífalíngsmaður konúngsins. Og það veit ég, sagði gamli maðurinn. Bréfin eru orðin mörg. Og það er margt bréfið. Vænir þú mig um lygi gamli fjandi, spurði bífalíngsmaður konúngsins. Þá hætti öldúngurinn sér ekki nær lestamönnum, en settist á garðbrotið kríngum Lögréttuhúsið og horfði á þá. Hann var í aungu frábrugðinn öðrum gömlum mönnum: grátt skegg, rauð augu, stromphúfa, hnýttir fætur, kreppti bláar hendurnar um stafprik sitt og hallaðist fram á það tinandi. Hundurinn hans fór innfyrir garðinn og þefaði af mönnunum án þess að gelta, sem siður er laungrimmra hunda. Í fornöld voru eingin bréf, tuldraði öldúngurinn fyrir munni sér. Þá gall við Surtur, fylgdarmaður hins bleika: Rétt segir þú lagsmaður. Gunnar á Hlíðarenda hafði ekkert bréf. Hver ert þú? spurði öldúngurinn. O þetta er snærisþjófur af Akranesi, hann er búinn að liggja í Þrælakistunni á Bessastöðum síðan um páska, svaraði bífalíngsmaður konúngsins og sparkaði vonskulega í hundinn. Hinn svarti tók til máls og glotti við svo skein í hvítar tennurnar: Hitt er kónsböðullinn frá Bessastöðum. Það míga utaní hann allir hundar.``

Virðulegi forseti. Hreggviðsson vildi samt sitt bréf, hann vildi náðunarbréf. Það er fjmrn. á Íslandi en ekki hið danska kansellí sem hefur gefið út bréf, þ.e. rökstuðning í bréf, gegn hinu evrópska stórveldi og heldur því fram með tilstyrk Þjóðhagsstofnunar Íslendinga að víst séu nokkur rök fyrir því að framlengja þetta gjald. Ég hygg að Hreggviðsson og jafnvel fleiri hefðu látið uppi efasemdir um það að íslenskir alþingis- og bífalingsmenn kæmu upp í stól hver um annan þveran til þess að veikja málstað Íslands í deilum við hið evrópska kansellí. Og af því að menn hafa spurt hvers vegna, þá er ástæða til þess að minna á það að því er yfirlýst af íslenskum viðskiptasamtökum að þau muni höfða mál og jafnvel að það hafi verið tilgangurinn með því að krefja um þessi bréf að leggja þau fram fyrir rétti til stuðnings því að fá þessari ákvörðun Alþingis hnekkt. Þess vegna, einfaldlega, verða þessi bréf ekki lögð fram.

Virðulegi forseti. Ég ráðlagði hæstv. utanrrh. að láta málið kyrrt liggja þegar lestrinum úr Íslandsklukku væri lokið en því miður þá fór hæstv. utanrrh. ekki að þeim ráðum. Það er rangt hjá hæstv. utanrrh. að hið íslenska fjmrn. hafi skrifað eitthvert bréf í þessum efnum eða sent frá sér greinargerð. Það hefur það ekki gert.

Framlagt á ríkisstjórnarfundi.

Það sem framlagt var á ríkisstjórnarfundi, svo ég svari frammíkalli hæstv. utanrrh., var greinargerð sem efnahagsráðgjafi fjmrh., ekki embættismaður, heldur pólitískur samstarfsaðili fjmrh. hafði saman sett en enginn embættismaður í fjmrn. vilja nálægt koma.

Jú, þeir hjá Þjóðhagsstofnun.

Enn fer hæstv. utanrrh. með rangt mál, en af því að hann hætti sér í umræður um þetta mál á grundvelli tilvitnana í þá merku bók Íslandsklukkuna er rétt að greina frá því að Evrópubandalagið hefur kært einu sinni íslenska jöfnunargjaldið og fjmrn. íslenska brást þannig við þeirri kæru að gjalda jáyrði við henni og fella niður jöfnunargjaldið af þeirri vöru sem Evrópubandalagið kærði að á væri jöfnunargjald. Og hver var þessi vara? Það er við hæfi, hæstv. utanrrh., að geta þess í lok umræðunnar, það var snæri.

Virðulegi forseti. Það eru nákvæmlega sömu efnisrök fyrir að jöfnunargjaldið sé í gildi til áramóta á nýju ári eins og eru fyrir þeirri brtt. hæstv. fjmrh. að jöfnunargjaldið sé ekki aðeins fram á mitt ár eins og er í upphaflega frv. heldur sé ævitími þess framlengdur um þrjá mánuði. Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að sú viðbótarupphæð sem fæst með því að hafa jöfnunargjaldið þremur mánuðum lengur en hæstv. fjmrh. hefur lagt til með brtt. sem greidd verða um atkvæði á eftir er nokkurn veginn sama upphæð og hæstv. ríkisstjórn ætlar að fá inn með því að skerða sjómannafrádrátt. Það er því alveg ljóst að þeir stuðningsmenn ríkisstjórnarliðsins sem hafa talið sig vera trega til að samþykkja kjaraskerðingu sjómanna hafa við þessa atkvæðagreiðslu tækifæri til þess að skila ríkissjóði nokkurn veginn sömu upphæðinni og ríkissjóður fær með því að skerða sjómannafrádráttinn. Það er leitt að menn skuli ekki átta sig á því við þessa atkvæðagreiðslu að hér er hægt með fullboðlegum rökum með því að segja já við þessari till. að losa þingið og sjómannastéttina algerlega við þá skerðingu á sjómannafrádrætti sem greidd verða um atkvæði síðar í kvöld. Vegna þess að við teljum rétt að afla tekna með þessum hætti sem hér er gert frekar en að fara þær leiðir sem ríkisstjórnarmeirihlutinn vill fara, segi ég já.

Herra forseti. Þar sem mér er ekki ljóst á hverju ótti hæstv. fjmrh. byggðist við of miklar tekjur hefði hin fyrri till. verið samþykkt, en ég treysti ekki of vel reiknimeisturum fjmrn., þá sit ég hjá.

Virðulegur forseti. Hér er um það að ræða að gera mikilvæga breytingu á tilhögun að því er varðar skattalega meðferð á arði sem þó á ekki að taka gildi fyrr en síðar samkvæmt brtt. sem kemur til atkvæða á eftir. Þetta er tilefnislaus og algjörlega ástæðulaus breyting sem eingöngu er til þess fallin að vekja óróa á hlutabréfamarkaði og þar með að auka líkur á atvinnuleysi og stöðva nauðsynlega uppbyggingu atvinnulífsins og möguleika lífeyrissjóða til að leggja eigið fé í fyrirtæki í landinu. Þetta er þeim mun furðulegra að allir aðilar sem hafa komið að þessu máli telja þetta algjörlega tilefnislaust og þessi breyting mun ekki færa ríkissjóði nokkrar tekjur. Ég segi því nei.

Virðulegur forseti. Hér er um enn eina brtt. í þessu máli að ræða sem var varpað hér fram fyrir aðeins klukkutíma síðan. Þessi brtt. felur jafnframt í sér skerðingu á kjörum sjómanna. Því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni sú fyrsta af nokkrum tillögum og brtt. sem lúta að skerðingu sjómannafrádráttar og þó svo hér sé á ferðinni síðbúin tilraun af hálfu stjórnarliðsins til að klóra í bakkann er engu að síður alveg ljóst að í brtt. þessari sem og í öðrum ákvæðum frv. sem að sjómannafrádrættinum lúta felst umtalsverð almenn skerðing á þessum réttindum sjómanna. Mál þetta hefur verið illa undirbúið og það er veruleg óvissa á því um hversu mikla kjaraskerðingu verður að ræða hjá sjómönnum á næsta ári. Ég tel það afar óskynsamlegt að standa svona að málum með tilliti til þess að kjarasamningar sjómanna, rétt eins og annarra stétta, eru lausir um þessar mundir og enn fremur blasir við veruleg kjaraskerðing hjá sjómönnum á næsta ári vegna aflasamdráttar. Er jafnvel ástæða til að ætla að þessi tvö efnisatriði, aflasamdráttur og skerðing sjómannafrádráttar, leggist saman með margföldunaráhrifum. Það er því erfitt að sjá hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn með þessum málatilbúnaði. Við mótmælum þessari óskynsamlegu og óréttmætu kjaraskerðingu sem þannig er lögð á þessa stétt. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hér er það að gerast að ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi kýs að fara þá leið til að sækja sér 180 millj. að skerða réttindi sjómanna, fá á sig eins og fram hefur komið í dag, verkfallsboðun frá sjómannasamtökunum, mótmæli frá miklum fjölda starfandi sjómanna og stríð og óróleika á vinnumarkaði upp úr áramótum vegna upphæðar sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefði getað sótt sér hér fyrr í kvöld með því að samþykkja að framlengja jöfnunargjaldið um þrjá mánuði í viðbót. Það er óskiljanlegt að ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi, sérstaklega fulltrúar samtaka sjómanna, menn sem gegna formennsku í verkalýðs- og sjómannafélögum, skuli frekar kjósa þá leið að sækja þessar 180 millj. með því að brjóta rétt á sjómannasamtökunum í landinu og starfandi sjómönnum í stað þess að samþykkja með stjórnarandstöðunni að framlengja jöfnunargjaldið um þrjá mánuði í viðbót. Þessi ákvörðun á eftir að reynast ríkisstjórninni, þingmeirihlutanum, mjög erfið. Hún á eftir að reynast ástandinu á vinnumarkaðinum mjög erfið og hún mun skapa átakatímabil hjá íslenskum sjómönnum þar til henni hefur verið hnekkt í kjarasamningum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Sjómenn búa nú við mjög hefta sjósókn og af þeim sökum hafa þeir mátt þola verulega tekjuskerðingu. Hér er lagt til að skerða umsamin réttindi sjómannastéttarinnar umfram það sem af aflaskerðingunni hlýst. Það er með öllu óþolandi hvernig að þessu máli hefur verið staðið af ríkisstjórninni og stuðningsmönnum hennar. Um réttindamál sjómanna á ekki að semja í bakherbergjum hér í Alþingi. Það er sjómanna sjálfra að semja um sín kjör í frjálsum samningum án óeðlilegra afskipta ráðherra og ákveðinna þingmanna. Sjómannaafslátturinn er hluti af samningsbundnum kjörum sjómanna. Virðulegi forseti. Þingmenn Framsfl. greiða því allir atkvæði gegn þessari skerðingu og mótmæla óeðlilegum afskiptum ríkisstjórnarinnar af kjörum sjómanna og þeirri ákvörðun að skerða sjómannaafsláttin um 10--11%. Því segi ég nei.

Hæstv. forseti. Það er Sjálfstfl. og Alþfl. til ævarandi skammar að ráðast sérstaklega á starfskjör íslenskra sjómanna. Heildarsamtök og einstök félög sjómanna mótmæla hástöfum þeirri aðför og launaskerðingu sem nú er fyrirhuguð. Það er óþolandi að rífa upp kjarasamninga einnar stéttar við fjárlagagerð hér á Alþingi og skapa mikla óvissu í undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar sem á nú við mikla erfiðleika að etja. Ég segi nei.

Frú forseti. Þessi breyting sem hér er verið að greiða atkvæði um á barnabótum felur í sér lækkun á barnabótum um 500 millj. kr. og er í raun sérstök skattlagning á barnafjölskyldur í landinu. Þeim er gert að leggja sérstaklega af mörkum til að greiða úr vanda ríkissjóðs meðan aðrir sem betur eru til þess bærir að leggja eitthvað af mörkum losna undan því. Með þessari aðgerð er verið að taka aftur þá hækkun barnabóta sem kom til framkvæmda á árinu 1988 í tengslum við upptöku virðisaukaskatts og sem hugsuð var til að vega upp á móti hækkun matarverðs og átti sérstaklega að koma barnafjölskyldum til góða. Það voru þá 320 millj. sem framreiknað til verðlags næsta árs eru 500 millj. kr. Sem sagt hver einasta króna aftur tekin. Og það eru sömu flokkar sem standa að því þá og nú. Þá voru það Alþfl. og Sjálfstfl. sem m.a. stóðu að þessari breytingu. Nú taka þessir flokkar þetta aftur. Við kvennalistakonur mótmælum þessari óréttlátu skattlagningu, við greiðum atkvæði gegn þessu og því segi ég nei.