Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðan skiptist í tvær umferðir. Í fyrri umferð hefur forsrh. til umráða allt að hálfri klukkustund en fulltrúar annarra þingflokka 20 mínútur hver. Í síðari umferð hefur hver flokkur 10 mínútur til umráða. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., Þjóðvaki, Alþfl., Framsfl., Alþb. og óháðir og Samtök um kvennalista. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstfl.: Davíð Oddsson forsrh. í fyrri umferð og Hjálmar Jónsson, 2. þm. Norðurl. v., og Þorsteinn Pálsson sjútvrh. í þeirri síðari. Fyrir Þjóðvaka talar Jóhanna Sigurðardóttir, 13. þm. Reykv., í fyrri umferð en Svanfríður Jónasdóttir, 6. þm. Norðurl. e., í þeirri síðari. Ræðumenn Alþfl. verða: Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn., Ásta B. Þorsteinsdóttir, 9. þm. Reykv., og Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., í fyrri umferð, en Rannveig Guðmundsdóttir, 5. þm. Reykn., í þeirri síðari. Af hálfu Framsfl. tala Halldór Ásgrímsson utanrrh. og Ingibjörg Pálmadóttir heilbr.- og trmrh. í fyrri umferð en Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., í þeirri síðari. Fyrir Alþb. og óháða tala í fyrri umferð Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., og Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., en þeirri síðari Svavar Gestsson, 8. þm. Reykv. Af hálfu Samtaka um kvennalista tala Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., og Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í fyrri umferð en Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., í þeirri síðari. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hæstv. forsrh., Davíð Oddsson.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Nýtt löggjafarþing er að hefjast. Þessi aldagamla stofnun er enn að hefja störf í þjóðarþágu. Hugsanlegt er að einhverjum þyki undarlega tekið til orða þegar fullyrt er að Alþingi sé komið saman með þeim einlæga ásetningi að setja þjóðarhagsmuni öðrum kröfum ofar og það sé ekkert nýtt. Það er nefnilega sú undarlega staða uppi að til eru þeir menn sem nefna Alþingi naumast á nafn án þess að láta þess getið í leiðinni að þar sitji almennt séð illviljaðir andstæðingar þjóðarinnar og skiptir þá minnstu máli úr hvaða pólitíska ranni þeir komi. Það sé sameiginlegt keppikefli þeirra allra meira og minna að gera þjóðinni grikk. Jafnvel menn sem eru taldir gegna svo ábyrgðarmiklum stöðum að þeim eru skömmtuð fjórföld eða fimmföld laun alþingismanna láta sig ekki muna um að líkja þessari stofnun við samfélag bófa og þjófa. Ég geri þessar öfgar að umtalsefni þótt mér sem öðrum þingmönnum sé fullljóst að Alþingi þarf ekki að hafa stærstar áhyggjur af þess háttar ábyrgðarlausu tali. Hins vegar skiptir máli að yfirbragð þinghaldsins og sá þáttur starfa þess sem helst snýr að almenningi endurspegli þá miklu vinnu og þau vönduðu störf sem hér eiga sér stað frá morgni til kvölds. Það verður aldrei hjá því komist að hlutur málstofunnar í störfum þingsins verði mest áberandi út á við og hætta er á vegna eðlis hennar að umræður á þeim vettvangi geti gefið skakka mynd af öllu því sem hér fer fram. Sem betur fer benda mörg ótvíræð merki til þess að hinn ómerkilegi áróður gegn Alþingi nái ekki eins langt inn í þjóðarvitund og í fljótu bragði virðist. Þannig er hin almenna þátttaka í alþingiskosningum, sem er einhver sú mesta í veröldinni, auðvitað talandi tákn þess að Íslendingar líta á þessa stofnun sem eina sína mikilvægustu og vilja hafa sín áhrif á það hverjir hér sitja. Mjög margir hafa einlægan áhuga á að fylgjast grannt með störfum þingsins. Þeir sömu munu sjá að á þessu þingi koma fram fjölmörg athyglisverð mál og að þingið mun kosta kapps um að efla þjóðarhag og menningu lands á alla lund. Herra forseti. Í stefnuræðu minni 18. maí sl. var þess getið að þótt alllangan tíma muni taka að vinna sig út úr sjö ára stöðnunarskeiði sé bati að verða á flestum sviðum efnahagslífsins. Ekkert bendir til að þarna hafi verið tekið of sterkt til orða. Hagvöxtur á Íslandi verður um eða yfir 3% á þessu ári annað árið í röð. Sá vöxtur er sambærilegur við það sem þekkist hjá iðnríkjunum og mestu máli skiptir að við höfum forsendur til að tryggja áframhaldandi hagvöxt og þar með að efla og treysta atvinnulífið í landinu og bæta lífskjör allrar þjóðarinnar. En þótt efnahagsástandið sé þannig jákvætt eru forsendurnar brothættar og við verðum öll að gæta að okkur. Efnahagslegur stöðugleiki og varfærni í ríkisfjármálum eru forsendur framfara, lágra vaxta, öflugs atvinnulífs og þar með atvinnuöryggis. Þau markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér í gengismálum, peningamálum og ríkisfjármálum miða öll að því að treysta þennan grundvöll. Ríkisstjórnin vill virkja framtak einstaklinganna í þágu aukinnar verðmætasköpunar og stuðla að hagræðingu í íslensku atvinnulífi hvort sem er í opinberum rekstri eða einkarekstri. Sumir óttuðust að sá jákvæði blær sem var á þjóðhagsáætlun á sl. hausti væri meira í ætt við óskhyggju en raunveruleika og til voru þeir sem kölluðu hana kosningalegan fagurgala. En framvindan á því ári sem nú er alllangt gengið hefur nær algerlega verið í takt við þá þjóðhagsáætlun, reyndar örlítið hagstæðari. Hagvöxtur verður þannig töluvert meiri en þá var gert ráð fyrir en verðbólga, viðskiptajöfnuður og atvinnuleysi svipað því sem þá var reiknað með. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á hvern mann mun aukast um 3,5% á þessu ári og tæp 6% á tveimur árum. Er sú kaupmáttaraukning nokkuð umfram vöxt þjóðartekna. Hefur ekki lengi orðið meiri kaupmáttaraukning ef frá eru talin árin 1986 og 1987 en ávinningurinn þá var byggður á fölskum forsendum og hrundi með braki og brestum. Þótt þjóðhagsáætlun sem lögð hefur verið fram á þinginu bendi til að hagvöxtur á árinu 1996 verði nokkru minni en í ár getur margt orðið til þess að breyta þessum horfum til hins betra. Þannig er enn óvissa um stækkun álversins við Straumsvík og er slík stækkun því ekki innifalin í þjóðhagsáætlun. Ákvörðun af eða á um stækkun álversins mun liggja fyrir á þessu ári. Ekki er heldur loku fyrir það skotið að aukin hagræðing í atvinnulífinu muni skila nokkuð meiri ávinningi en menn treysta sér til að reikna með á þessari stundu. Þjóðhagsáætlunin er því sett fram með varfærnum hætti og hagvöxtur á næsta ári gæti orðið svipaður og í nágrannalöndunum ef okkur tekst að halda vel á spilunum. Ríkisstjórnin hefur það meginmarkmið í stjórnun peningamála að stuðla að stöðugu verðlagi og hornsteinn þeirrar stefnu er að gengi krónunnar raskist ekki. Meðalgengi krónunnar hefur ekki riðlast nú um tveggja ára skeið og er sú gengisfesta táknræn fyrir öryggi í þjóðarbúskapnum. Ríkisstjórnin samþykkti nú í haust hugmyndir Seðlabanka Íslands um nýja gengisskráningarvog sem væri raunsærri og meira í tengslum við vöru- og þjónustuviðskipti Íslands við umheiminn en hin fyrri gengisskráningarvog. Áformar bankinn að tryggja að þau tengsl rofni ekki og verði því gengisvogin endurskoðuð árlega miðað við viðskipti landsins út á við. Það blandast engum hugur um að stöðugleikinn í gengismálum hefur átt verulegan þátt í því að lækka verðbólgu í landinu og myndar þann trausta ramma fyrir atvinnustarfsemi á íslandi sem menn finna fyrir nú. Engin minnsta ástæða er til þess að hverfa frá þeim stöðugleika sem er í gengismálum enda er afgangur á viðskiptum við útlönd og raungengi og verðbólga í sögulegu lágmarki. Nokkur vaxtahækkun varð á fyrstu mánuðum þessa árs, ekki síst á skammtímamarkaði. Á því eru allmargar skýringar, svo sem erlendir vextir, óróleiki í tengslum við kjarasamninga og verkfall í upphafi árs. Einnig skapar kosningabarátta og óvissa um ríkisstjórnarmyndun jafnan óróleika á markaði. Skammtímavextir tóku síðan að lækka á miðju þessu ári og eru vextir því enn mun lægri en þeir voru fyrir vaxtaaðgerðir þáv. ríkisstjórnar og Seðlabanka Íslands haustið 1993. Öllum sérfræðingum ber saman um að áform ríkisstjórnarinnar um að draga úr halla ríkissjóðs á þessu ári og framtíðaráform í þeim efnum muni leiða til lækkunar vaxta auk þess sem nokkur vaxtalækkun hefur þegar orðið erlendis. Markmiðin í ríkisfjármálum speglast glöggt í því fjárlagafrv. sem fjmrh. hefur lagt fram og ljóst er að niðurstaða þess er í fullu samræmi við stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar. Þar er höfuðáherslan lögð á að skapa skilyrði til varanlegs hagvaxtar og aukinnar atvinnu án þess að verðlag fari úr böndum og jafnframt að halda áfram að lækka erlendar skuldir þjóðarinnar. Þessi stefnumörkun nær ekki fram nema henni sé fylgt eftir með aðgerðum á fjölmörgum sviðum. Það er hægt að færa efnahagsleg rök fyrir því að ríkissjóð megi reka með halla tímabundið, ekki síst á tímum samdráttar og vaxandi atvinnuleysis. Hér á landi hefur stórfelldur hallarekstur ríkisins frekar talist til reglu en undantekningar. Nú þegar kaupmáttur almennings mun fara vaxandi og afkoma þjóðarbúsins batnar er áríðandi að tryggja jafnvægi í fjármálum ríkisins. Við þingmenn hljótum, hvar í flokki sem við stöndum, að geta náð sátt um það markmið að safna ekki skuldum þegar hagvöxtur er tekinn að glæðast á ný. Við skulum muna að jafnvægi í ríkisfjármálum er ekki aðeins hagfræðilegt hugtak heldur forsenda þess að fjárfesting í atvinnulífinu aukist, vextir lækki og störfum fjölgi. Við erum með öðrum orðum að ræða um þau sameiginlegu markmið að bæta lífskjör allra heimila í landinu. Á næsta ári munu heildarútgjöld ríkissjóðs lækka nokkuð að raungildi og hlutfall útgjalda af landsframleiðslunni mun lækka umtalsvert og mun ekki hafa verið lægri í átta ár. Þetta er mikill árangur. Tekjur munu aukast nokkuð en þó mun heildarskattbyrðin minnka vegna þess að hlutfall tekna af landsframleiðslu mun lækka frá síðasta ári. Reyndar hefur skattbyrðin ekki verið lægri á þá mælistiku mælt frá árinu 1987. Unnið er að ýmsum umbótum í skattamálum í samræmi við stefnumál ríkisstjórnarinnar. Hafinn er undirbúningur að heildarendurskoðun á tekjuskattskerfinu, ekki síst með það fyrir augum að draga úr jaðaráhrifum skattkerfisins. Verða fyrstu skrefin í þá átt stigin þegar á næsta ári. Á sl. vori mótaði ríkisstjórnin langtímastefnu um nýtingu þorskstofnsins á grundvelli undirbúningsvinnu Hafrannsóknastofnunar og Þjóðhagsstofnunar. Sérfræðingar þessara stofnana telja að sú langtímastefna eigi að tryggja þjóðinni hámarksafrakstur á þorskstofninum á ókomnum árum. Þótt talið sé að klak þorsks á síðasta vori hafi heppnast þokkalega er ekki við því að búast að snögg umskipti verði varðandi leyfilegan þorskafla á komandi árum heldur er gengið út frá hægt vaxandi aflaheimildum frá ári til árs. Fiskveiðistjórnunin mun áfram byggjast að mestu á aflahlutdeildarkerfi en jafnframt verður gerð úttekt á mismunandi leiðum við fiskveiðistjórnun og eru niðurstöðurnar nýttar við þróun hennar. Þjóðfélagsumræðan á Íslandi virðist gjarnan verða sveiflukenndari en víðast hvar annars staðar, a.m.k. í nálægum löndum. Stundum er eins og svartnættið grípi þjóðina fyrirvaralítið og þá ekki síst fjölmiðla og dökkna þá flestir litir litrófsins undraskjótt. Það vakti athygli margra er einstakir fjölmiðlar, jafnvel þeir sem vilja láta taka sig alvarlega, byrjuðu skyndilega að hamra á því að lífskjör Íslendinga væru mjög bágborin í samanburði við aðrar þjóðir og landflótti væri geigvænlegur. Í rauninni þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta landflóttatal því að óyggjandi tölur liggja fyrir um það atriði og sýna þær að oft áður hafa fleiri flutt af landi brott umfram þá sem hingað flytja en gerst hefur upp á síðkastið. Því fer ekki milli mála að meintur landflótti hefur verið ýktur stórlega af hvaða ástæðum sem það er gert. Samanburðurinn á lífskjörum er annað mál. Engu var líkara en að lífskjör á Íslandi hefðu breyst til hins verra á hálfu ári. Spurt var hvað hefði orðið af efnahagsbatanum. Virtist viðkomandi fjölmiðill undrandi á því að þriggja prósentna hagvöxtur hefði ekki í einni svipan bætt fyrir sjö ára stöðnun í íslensku efnahagslífi og það lífskjaratap sem óðaverðbólga í tvo áratugi hafði valdið. Rétt er að hafa í huga að flókið er að bera saman lífskjör einstakra þjóða. Vissulega er hægt að skoða verð á einstökum vörutegundum og þá fást auðvitað niðurstöður í samræmi við þann þrönga mælikvarða. Vín og rósir gefa t.d. allt aðra mynd í slíkum samanburði en húsnæði og heilsugæsla, svo dæmi sé tekið. Slíkur samanburður er því meira í samræmi við áróðurslega tilburði en eiginlegar úttektir og er því afar varasöm aðferð svo ekki sé fastar að orði kveðið. Heildarmælikvarðar, svo sem landsframleiðsla á mann og einkaneysla, segja ekki heldur alla söguna en gefa þó miklu skýrari mynd af lífskjörum en sá villandi samanburður sem ég gerði að umtalsefni. Á slíka mælikvarða eru lífskjörin yfir meðaltali annarra iðnríkja. Þannig er landsframleiðsla á mann á árinu 1993 um sjö prósent meiri en að meðaltali í OECD-ríkjunum. Frá þeim tíma hefur hagvöxtur og kaupmáttur aukist ívið meira en að meðaltali í aðildarríkjum OECD. Tilraunir til að meta þjóðarauð landa sýna einnig hagstæðar niðurstöðutölur fyrir Ísland. Þannig birti Alþjóðabankinn nýlega niðurstöður sínar um auðugustu ríki heimsbyggðar að mati bankans og mat bankans var byggt á mannauði, náttúruauðlindum og fjármunaeign þjóða. Skemmst er frá því að segja að Ísland lenti í sjöunda sæti í þeirri athugun bankans og er samkvæmt því í hópi auðugustu þjóða heims, til að mynda auðugra en sjálf Bandaríki Norður-Ameríku, mælt á þennan mælikvarða. Upp á síðkastið hefur vísitala neysluverðs hækkað töluvert, ekki síst vegna hækkunar á matvöruverði. Hafa ýmsir dregið þá ályktun af þessari þróun að verðbólga væri að fara úr böndum. Sú ályktun er fráleit. Matvælaverð getur sveiflast allmikið eins og löng reynsla er fyrir, bæði eftir árstíðum og tíðarfari, og einmitt slíkir þættir skýra hækkun vísitölunnar að undanförnu. En þegar á allt er litið má ætla að vísitala neysluverðs hækki minna á þessu ári en reiknað var með í byrjun árs. Almennt var reiknað með að vísitalan mundi hækka um 2--2,5% en flest bendir nú til þess að hækkunin verði innan við 2%. Gert er ráð fyrir að sama vísitala hækki um 2,5% á næsta ári og því fer ekki milli mála að verðlagsþróunin hér á landi verður hagstæðari en víðast hvar annars staðar bæði á þessu ári og á hinu næsta. Herra forseti. Um langt skeið fór störfum fækkandi hér á landi. Þeirri þróun hefur nú verið snúið við og störfum fjölgar á ný. En nýju fólki á vinnumarkaði hefur einnig fjölgað og þess vegna hefur enn ekki tekist að draga úr atvinnuleysinu. Gangi efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar fram mun störfum halda áfram að fjölga á þessu kjörtímabili og grundvöllur atvinnulífsins að styrkjast. Engu að síður verður að grípa til fjölmargra aðgerða af hálfu ríkis og sveitarfélaga til að mæta vandamálum þeirra sem við atvinnuleysi búa. Nauðsynlegt er að efla vinnumiðlun og endurskoða lög um hana. Félmrh. hefur þegar skipað nefnd til að endurskoða atvinnuleysisbótakerfið. Tilgangurinn er að styrkja stöðu þeirra sem þess kerfis eiga að njóta en jafnframt er leitast við að koma í veg fyrir misnotkun þess. Stefnt er að því að efna starfsmenntun enda er atvinnuleysi mest meðal ófaglærðs fólks. Þá er þýðingarmikið að endurskoða þær samskiptareglur sem gilt hafa á vinnumarkaði og laga þær að því sem gildir í helstu samkeppnis- og viðskiptalöndum okkar. Íslenskt atvinnulíf verður að búa við sams konar skilyrði og aðrir þótt nauðsynlegt sé að taka sérstakt tillit til séríslenskra aðstæðna. Ekki er vafi á því að stöðugleikinn í landinu, traust gengi, lækkandi vextir og vinnufriður, mynda frjóan jarðveg fyrir blómstrandi atvinnulíf. Markaðsaðstæður orkufreks iðnaðar eru nú mjög góðar og eru þar allmörg mál á döfinni sem sum hafa verið rædd opinberlega en önnur eru á undirbúningsstigi. Það er þó álit flestra að vaxtarbroddur atvinnulífsins felist í litlum eða meðalstórum fyrirtækjum. Þangað sé flest störf að sækja og mesta verðmætasköpun og einmitt í slíkum fyrirtækjum fá nýjar hugmyndir fyrr flug en í hinum stærri. Þegar er hafið átak í eflingu slíkra fyrirtækja, m.a. með öflun upplýsinga um aðgang að tækifærum á Evrópska efnahagssvæðinu og með gerð tillagna um bætt rekstrarumhverfi, einföldun laga og reglugerða og skilvirkari samskipti við stjórnvöld. Það er álit ríkisstjórnarinnar að rekstur ríkisins á bankastofnunum með sérstökum stuðningi og ívilnunum við þær samrýmist ekki nútímaviðskiptaháttum. Ríkisvaldið mun því leitast við að laga sig að breytingum á fjármagnsmarkaðnum og breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélög. Markmiðið er fyrst og fremst að jafna samkeppnisstöðu í rekstri banka. Það er mat ríkisstjórnarinnar að samkeppni fjármálastofnana á jafnréttisgrundvelli stuðli að lækkun vaxta og þar með bættu rekstrarumhverfi fyrirtækjanna í landinu. Þá knýja alþjóðlegir samningar sem Íslendingar eru aðilar að á um að rekstrarformi bankanna verði breytt. Engin ákvörðun hefur hins vegar verið tekin um sölu á hlutafé í ríkisbönkum. Stjórnarflokkarnir hafa enga ályktun gert um slíka sölu og lokaorðið í þeim efnum er auðvitað hjá Alþingi. Eðlilegt hlýtur að teljast að ríkið dragi sig út úr hefðbundinni lánastarfsemi á fjármagnsmarkaði en verði þess í stað virkur þátttakandi í stuðningsaðgerðum við nýsköpun atvinnulífsins. Herra forseti. Þeir sem fylgjast með alþjóðlegri umræðu verða þess mjög varir að menntamál hafa þar verið fyrirferðarmeiri en stundum endranær og samhengi mennta og lífskjara er hvarvetna í brennidepli. Íslenskir stjórnmálaflokkar lögðu allir áherslu á gildi menntunar í kosningabaráttunni og stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar endurspeglar þessar áherslur. Afkoma og staða íslensku þjóðarinnar verður ekki tryggð nema hún sé vel menntuð og geti nýtt sér öll tækifæri til auðsköpunar. Stundum gleymist að telja menntun, rannsóknir og vísindi með þegar dregin eru fram þau atriði sem mestu skipta við framkvæmd langtímastefnu í efnahags- og atvinnumálum. Þess vegna er eðlilegt að líta á framlög til slíkra mála sem fjárfestingu. Reyndar má færa fram allgóð rök fyrir því að slík fjárfesting sé ekki síður til þess fallin að skila arði en þeir fjármunir sem lagðir eru til hefðbundinna atvinnugreina. Góð menntun er þannig besta tryggingin fyrir því að íslenska þjóðin standist samkeppni og geti skarað fram úr á alþjóðamarkaði. Við hljótum að setja okkur það mark að námskröfur á Íslandi séu á borð við þær sem bestar þyki á heimsmælikvarða. Slíkar kröfur er hægt að gera þótt um leið sé hugað sérstaklega að því sem íslenskt er. Við megum ekki draga úr kröfum um þekkingu á íslensku, íslenskri sögu og íslenskum bókmenntum. Þann arf ræktar enginn nema við sjálf. Við eigum að búa svo að okkar námsmönnum að þeir standist samkeppni um aðgang að bestu háskólum veraldar. Við göngum hins vegar ekki að því gruflandi að hér mun aldrei myndast sambærileg aðstaða á öllum sviðum og gerist í stærstu mennta- og vísindastofnunum heimsins. Því er mikilvægt fyrir okkur að eiga tök á alþjóðlegu samstarfi, ekki síst á evrópskum vettvangi og þeir samningar sem við höfum þegar gert tryggja okkur slík tækifæri. Skipulega er unnið að því að flytja grunnskólann frá ríki til sveitarfélaga í samræmi við grunnskólalög og hefur verið haft náið samráð við fulltrúa allra þeirra aðila sem mestra hagsmuna eiga að gæta. Stefnt er að því að ný lög um framhaldsskóla verði afgreidd á þessu þingi svo óvissa um þetta mikilvæga skólastig verði sem allra minnst. Í framhaldi af því þarf að huga að almennri löggjöf um háskólastigið. Þannig þykjast menn sjá fyrir endann á heildarendurskoðun laga um íslenska skólakerfið og verður næsta stórverkefni á sviði menntamála að endurskoða námskrár og jafnframt að nýta nýja tækni til upplýsingamiðlunar til hins ýtrasta í skólakerfinu. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum er að vernda náttúru landsins á þann hátt að fólki gefist kostur á að njóta hennar, vinna að endurheimt þeirra náttúrugæða sem búseta hefur raskað, draga úr mengun og stuðla um leið að skynsamlegri nýtingu náttúruauðlinda en forðast sóun hráefna og orku svo nokkuð sé nefnt. Ríkisstjórnin mun leitast við að skapa sem best skilyrði fyrir einstaklinga, fyrirtæki og sveitarfélög til frumkvæðis og aukinnar þátttöku í umhverfisvernd. Hún vill ná víðtækri samvinnu við sveitarfélög og samtök einstaklinga og fyrirtækja um framkvæmdaáætlun í umhverfismálum til næstu aldamóta sem miða að því að gera Ísland að umhverfislegri fyrirmynd. Huga verður að því að láta umhverfisgjöld standa undir kostnaði við förgun úrgangs til að draga úr myndun hans og styrkja endurnýtingu og endurvinnslu og tryggja viðunandi umhverfisvernd. Herra forseti. Ríkisstjórnin ákvað í stefnuyfirlýsingu sinni sl. vor að búvörusamningur skyldi tekinn til endurskoðunar, ekki síst með tilliti til þess mikla vanda sem sauðfjárbændur standa frammi fyrir en allir flokkar lýstu því yfir fyrir kosningar að á þeim vanda yrði að taka. Búvörusamningum er nú lokið. Í samningunum er leitast við að tryggja hagkvæmari framleiðslu, vinnslu og sölu sauðfjárafurða til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur. Rekstrarskilyrði sauðfjárframleiðslunnar munu breytast á samningstímanum til að tryggja tekjugrundvöll sauðfjárbænda. Hagkvæmni í greininni verður aukin með uppkaupum og tilfærslum og sauðfjárbændur verða studdir til að hætta búskap kjósi þeir það. Tilfærslur verða gerðar á beingreiðslum svo frekari hagræðing geti átt sér stað í greininni og ekki síst stefnt að því að sauðfjárrækt sé stunduð í samræmi við markmið umhverfisverndar. Hinn nýi búvörusamningur er gerður til þess að treysta grundvöll sauðfjárræktarinnar en um leið til að laga hann að breyttum neysluþáttum þjóðarinnar og auka frelsi í verðlagningu í greininni. Ljóst er að stuðningur ríkisvaldsins við þessa grein landbúnaðarins mun minnka nokkuð á samningstímanum. Ábyrgð framleiðenda á eigin málum er aukin en heildarmarkmiðið er að tryggja að sauðfjárbúskap megi stunda með lífvænlegum hætti í framtíðinni í góðri sátt við landið og neytendur afurðanna. Herra forseti. Í áratugi börðumst við Íslendingar fyrir rétti strandríkja til stærri fiskveiðilögsögu. Forustuhlutverk Íslendinga í þeirri baráttu er almennt viðurkennt. Á síðari hluta áttunda áratugarins varð 200 mílna efnahagslögsaga að veruleika með hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Sá sáttmáli hefur nú öðlast gildi þótt ýmsar þjóðir, svo sem Norðmenn, hafi fyrir sitt leyti ekki staðfest hann. Í sumar var lögð síðasta hönd á úthafsveiðisamning Sameinuðu þjóðanna. Ólíkt landhelgisbaráttunni þar sem Ísland gekk fram fyrir skjöldu sem strandríki hlaut stefna stjórnvalda í úthafsveiðimálum að taka nokkurt mið af hagsmunum bæði strandríkja og úthafsveiðiríkja. Umfram allt þurftum við þó að taka mið af hag þjóðar sem á alla tilveru sína undir sjávarútvegi. Íslendingar hafa lengi stundað úthafsveiðar. Nokkurt hlé varð þó á þeim veiðum m.a. vegna þess að unnt var að sækja aukinn afla á Íslandsmið eftir því sem landhelgin stækkaði en Íslendingar hafa sótt á úthafið á ný. Augljóst er að Íslendingar verða að eiga þess kost að sinna slíkum veiðum til að tryggja lífskjör sín í framtíðinni því að auðlindin á heimamiðum er takmörkuð og sveiflukennd hversu vel sem menn reyna að standa að fiskveiðistjórnun. En um leið og þetta hefur verið sagt þarf að undirstrika að við hljótum að leitast við að gæta jafnvægis milli hagsmuna okkar sem úthafsveiðiríkis og strandríkis. Fiskveiðar skipta okkur miklu meira máli en flesta aðra. En engu að síður þurfum við að sýna sanngirni í kröfum okkar um kvóta á svæðum sem liggja að lögsögu annarra ríkja. Þá höfum við augljósa hagsmuni af ábyrgri umgengni um auðlindina jafnt á svæðum utan eigin lögsögu sem innan. Þar er orðstír okkar sem fiskveiðiþjóðar og umhverfisverndarmanna í húfi. Allra þessara þátta hefur verið gætt í stefnumótun Íslands, þar á meðal í þeim deilum sem við höfum átt í við Norðmenn og Rússa. Í hinum nýgerða úthafsveiðasamningi felst nokkur leiðsögn í átt til ábyrgrar fiskveiðistjórnunar og ásættanlegt tillit er að okkar mati tekið til allra sjónarmiða. Þess er oft getið að heimur minnkandi fari og samskipti einstakra einstaklinga, fyrirtækja og ríkisstjórna landa á milli verði æ nánara. En þessi miklu samskipti geta einnig gert hagsmunagæslu þjóðarinnar út á við flóknari en áður vegna nýrra tækifæra, þarfa eða aðstæðna og eru úthafsveiðamálin gott dæmi um hvernig við höfum þurft að bregðast við slíkum úrlausnarefnum. Annað dæmi er varnarsamstarf við Bandaríkin sem hefur verið lagað að breyttum aðstæðum um leið og varanlegir öryggishagsmunir þjóðarinnar og bandamanna hennar á Norður-Atlantshafi hafa verið tryggðir. Miklar hræringar eru í öryggismálum Evrópu. Atlantshafsbandalagsríkin standa frammi fyrir afdrifaríkum ákvörðunum svo sem um stækkun bandalagsins til austurs. Þær krefjast festu og góðs undirbúnings og kalla á þátttöku og ábyrgð allra bandalagsríkjanna. Íslendingar eru hlynntir stækkun Atlantshafsbandalagsins en vilja þó að allrar varfærni sé gætt. Af hálfu íslenskra stjórnvalda er grannt fylgst með þróun viðskiptamála vestan hafs og samskiptum Evrópu og Ameríku á því sviði og er stefnt að því að efla viðskipti við Ameríkuríkin. Í Asíu opnast viðskiptatækifæri þótt nokkurn tíma muni taka að nýta þau svo um muni. En það verk er hafið og hafa íslenskir einkaaðilar og ríkisvaldið komið að því máli. Í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið er unnið að því auka pólitískt samráð við Evrópusambandið á þeim grundvelli sem samningurinn mótar. Verkefnin nú eru að nýta sem best trausta stöðu okkar í Evrópumálum. Rækta þarf enn frekar þau tengsl sem við höfum, forn og ný, og hafa okkur sem mest í frammi með þeim ríkjum sem við eigum bestu samleið með. Eitt af einkennum samtímans er að sífellt fleiri mál verða ekki leyst án yfirgripsmikilla milliríkjasamninga og samræmingastefnu fjölda ríkja. GATT-samningurinn um aukið frelsi í milliríkjaviðskiptum, sem er Íslendingum hagfelldur, er dæmi um þetta. Framkvæmd samningsins hefur hins vegar valdið deilum hér á landi og orðið tilefni til gagnrýni á stjórnvöld. Ekki hefur borið á þess háttar deilum annars staðar. Segja má að réttmæt gagnrýni hafi komið fram um einstök smávægileg tæknileg atriði í framkvæmd samningsins. Þau atriði hafa verið leiðrétt og verða leiðrétt hvenær sem þau koma upp. Að öðru leyti hefur gagnrýnin að mestu leyti verið óréttmæt. Hún hefur verið byggð á fölskum væntingum um markmið og áhrif GATT-samningsins á innflutning og verðlag búvöru. Þær væntingar hafa verið búnar til af mönnum sem ætíð vissu betur eins og sést á skrifuðum ræðum þeirra og greinum. Staðreyndin er sú að GATT-samningurinn hvað varðar búvöru er framkvæmdur í grundvallaratriðum eins hér á landi og annars staðar er gert. Hvergi var stefnt að því að umturna innflutningsstefnu um búvörur á skömmum tíma. Íslensk stjórnvöld eru því ekki að bregðast skuldbindingum sínum í GATT eða vinna þvert á ætlun annarra aðildaríkja samningsins. Auðvitað gætum við einhliða ákveðið að fara ekki eftir GATT-samningnum og gengið miklu hraðar fram en önnur ríki í átt til breytinga á innflutningi búvara. Vafalaust mætti færa einhver efnahagsleg skammtímarök fyrir því að svíkja bændur varðandi þá stefnu sem mótuð var og þeim kynnt. Síðasta ríkisstjórn lagði mikið upp úr því að bændur og samtök þeirra styddu heils hugar aðild okkar að GATT-samningnum. Því er ótrúlegt að einhver geri þær kröfur nú að komið sé aftan að þessum aðilum við framkvæmd samningsins og gengið þvert á það sem sagt var þá þegar ákvörðun um hann stóð yfir. Ég fullyrði að það stóð ekki til af hálfu síðustu ríkisstjórnar að ganga fram með þeim hætti og núverandi ríkisstjórn mun ekki fremur en hin fyrri standa þannig að verkum enda er ekki meirihlutavilji á þessum vettvangi fyrir slíkum vinnubrögðum. Ég er sannfærður um að meginþorri almennings vill ekki ganga hraðar fram í breytingum en bændastéttin getur risið undir. Með GATT-samningnum var ákveðið að fella niður bannreglur og auka fjölbreytni en aldrei var talað um að ganga af landbúnaði neins ríkis dauðum eins og sumir vilja nú vera láta. Meginatriðið er að á næstu árum verða verulegar breytingar á íslenskum landbúnaði og rótttækar breytingar á innflutningi búvara. Þessar breytingar eru í senn æskilegar og óumflýjanlegar, bæði fyrir bændur og neytendur og verða að gerast í sátt við þessa aðila. Þeir sem vilja efna til heiftar og illinda á milli þeirra sem standa þurfa saman eru ekki að vinna gott verk. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ég nefndi í upphafi ræðu minnar að þeir sem þjóðin hefur valið til að fara með mál sín á þjóðþinginu þrá að láta gott af sér leiða. Þeim svíður þegar þeim er brigslað um að taka eigin hag fram yfir þjóðarhag. Það verður tekist á og deilt á því þingi sem nú er nýhafið. Ekki vegna þess að þingmenn vilji ekki vel heldur vegna þess að þeim sýnist sitt hverjum um markmið og aðferðir. Í þessu eru þingmennirnir og þjóðin eins. Við viljum að þjóðin fylgist grannt með okkur og við förum fram á að hún fái óbrenglaða mynd af störfum okkar. Okkur kemur ekki til hugar að víkjast undan endanlegum dómi þjóðarinnar. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar, hlýtur þjóðin að spyrja eftir þessa ræðu. Svarið er að ríkisstjórnarflokkarnir hafa enga stefnu nema þegar kemur að niðurskurði á velferðarkerfinu eða einkavæðingu í þágu fjármagnseigenda. Sjálfstæðisflokkurinn hefur dregið Framsóknarflokkinn á asnaeyrunum eða hann svikið sína kjósendur nema hvort tveggja sé. Kjörorð framsóknarmanna í kosningabaráttunni var Fólk í fyrirrúmi. En nú hafa þeir sýnt sitt rétta andlit. Fólkið er ekki í fyrirrúmi, heldur sauðkindin. Afnumið er að bætur atvinnulausra, öryrkja og gamla fólksins hækki í samræmi við verðlags- og launaþróun. Annað gildir um sauðkindina, þar er allt verðtryggt. Sjúklingar skulu nú greiða fyrir aðgerðir á sjúkrahúsum. Auk þess á að taka upp sérstakt gjald fyrir fólk á biðlistum eftir aðgerðum. Með öðrum orðum virðist eiga að fara að selja aðgang að biðlistaaðgerðum á sjúkrahúsum og einkavæða í heilbrigðiskerfinu. Boðað er einnig að skerða lífeyri heimavinnandi fólks og öryrkja sem ekki hafa greitt í lífeyrissjóð. Og ekki er látið þar við sitja. Bætur tryggingaþega skornar niður um tvo milljarða króna, Framkvæmdasjóður fatlaðra um 150 millj. og framlög til húsnæðismála um 1.300 millj. kr. Skattbyrði einstaklinga eykst og samdráttur í fjárfestingum fjölgar atvinnulausum um 1000 manns. Í því máli sem heitast brennur á þjóðinni, kjaramálunum, hefur ríkisstjórnin enga skoðun. Ráðherrarnir hafa ekki enn áttað sig því eftir hveitibrauðsdagana að það hefur orðið trúnaðarbrestur milli þeirra og þjóðarinnar. Hæstv. forsrh. sagði ekki orð um kjaramálin áðan eða kjarastefnu ríkisstjórnarinnar annað en að barma sér mjög yfir hvað fjölmiðlar væru vondir og ósanngjarnir í kjaramálaumræðunni. Forsrh. sagði þó í febrúar sl.: Það er ekki vafi í mínum huga að þessir samningar sem ná til langstærsta hluta vinnumarkaðarins, þess hluta sem lýtur lögmálum þjóðarteknanna meira en aðrir, verða algerlega fordæmisskapandi fyrir aðra samninga. Algerlega fordæmisskapandi, sagði forsrh. þá. Nú nokkrum mánuðum síðar gerir hann lítið úr málinu og er með yfirlýsingar sem hljóta að kynda undir átökum á vinnumarkaðnum. Inntak kjarasamninganna í febrúar var krónutöluhækkun, ekki prósentuhækkun launa, þannig að þeir fengju mest sem lægst hefðu launin. En nú nokkrum mánuðum síðar virðist þessi jafnlaunastefna gleymd og grafin. Lægst launaða fólkið sem fékk 1.000 kr. meira á mánuði en aðrir í febrúar á nú bara að una því þótt hálaunaaðallinn hjá hinu opinbera hækki um allt að 100.000 kr. á mánuði. Hækkun sem ein og sér jafngildir tveggja mánaða launum tekjulægstu hópanna. Siðferðiskennd þjóðarinnar hefur verið misboðið og hún sættir sig ekki við að ríkisstjórnin ætli bara að láta eins og ekkert sé og treysta á að þetta sé eins og hvert annað dægurmál sem fólkið í landinu gleymi óðar. Það má öllum vera ljóst að sáttmálinn sem gerður var við fólkið í landinu hefur verið rofinn. Það hljóta allir að sjá að úrskurður Kjaradóms er stefnumarkandi en honum ber að hafa hliðsjón af launastefnunni á vinnumarkaðnum, ekki móta hana eins og segir í lögunum. Verði úrskurðurinn látinn standa og sú ákvörðun látin ganga yfir að tugir þúsunda króna gangi til þeirra betur settu hjá hinu opinbera eru dagar þjóðarsátta á enda. Ný kjarastefna hefur orðið til í landinu. Kjarastefna sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á ætli hún að skila auðu í þessu máli. Það eru þá skýr skilaboð til þjóðarinnar frá ríkisstjórninni um að þjóðarbúið þoli launahækkanir sem margir hljóta að fagna. Það er lítilsvirðing við launafólk í landinu og fádæma sjálfumgleði ráðamanna að halda að láglaunafólkið sætti sig við að þjóðarsáttin nái bara til þeirra. Þessi kjaradómur hefur líka enn staðfest þær ógöngur sem lífeyrismál þjóðarinnar eru í. Lífeyrisréttindi ráðherra geta hækkað um 30.000 kr. á mánuði vegna þessa úrskurðar, þannig að hann getur nú numið allt að 200.000 kr. eftir úrskurð Kjaradóms. Þessi 30.000 kr. hækkun á mánuði til ráðherra eftir sex ára starf er ekki óalgeng mánaðargreiðsla lífeyrisþega eftir að hafa greitt í 25 ár í lífeyrissjóð. Það er skoðun þingflokks Þjóðvaka að forréttindasjóði sem færa hæstu embættismönnum, bankastjórum, alþingismönnum og ráðherrum margfaldan lífeyri á við aðra, beri að leggja niður og munum við flytja um það tillögu á Alþingi. Himinháar lífeyrisgreiðslur til forréttindastétta í þjóðfélaginu sem eru úr öllu samhengi við það sem almennt gerist á vinnumarkaðnum verður að afnema. Hvaða réttlæti er í því að bankastjórar ríkisbankanna fái 350.000 kr. á mánuði í lífeyri eftir fimm ára starf sem bankastjórar meðan algeng lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna eru um 38.000 kr. eftir 25 ára starf og enn minna í almennu lífeyrissjóðunum? Góðir áheyrendur. Það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því sem er að gerast í íslensku þjóðfélagi. Samhjálp, jöfnuður, samstaða með alþýðu fólks; hinum siðferðilega mælikvarða hugsjónanna hefur verið vikið til hliðar fyrir græðgi og kaldri gróðahyggju þar sem hver er sjálfum sér næstur. Það hefur orðið alvarlegur trúnaðarbrestur milli fólksins í landinu og ráðamanna. Kornið sem nú fyllir mælinn eru allt að 100.000 kr. launahækkanir til æðstu ráðamanna þjóðarinnar og sérlög um skattfríðindi sem Þjóðvaki einn flokka mótmælti í vor og þjóðin einum rómi gerir nú kröfu um að gangi til baka. Á meðan er 1.000 kr. rétt að láglaunafólki í nafni einhverrar láglaunastefnu og jafnlaunastefnu og ráðist með fullum þunga í fjárlagafrumvarpinu að kjörum atvinnulausra, öryrkja og sjúkra. Þarf okkur að undra á því þótt mikil reiðialda hafi gripið um sig í þjóðfélaginu? Skattskráin í ár sýnir að algengar mánaðartekjur ráðamanna í þjóðfélaginu eru á bilinu 400--800 þús. Þessara sömu manna og réttu láglaunafólki svo örlátlega 1.000 kr. aukalega í síðustu kjarasamningum. Kjör láglaunafólks eru í hrópandi ósamræmi við það að Ísland er sett á bekk með ríkustu þjóðum heims. Og hvar er auðurinn? Er hann hjá verkafólki, iðnaðarmönnum, námsmönnum, umönnunarstéttum á spítölum og í skólum, eða verslunar- og skrifstofufólki? Nei, hann liggur hjá þeim sem hafa komið sér vel fyrir í skjóli valdsins, hvort sem eru æðstu embættismenn eða forsvarsmenn atvinnulífsins. Hæstv. forsrh. staðfesti í ræðu sinni hér áðan að Ísland væri í hópi auðugustu þjóða heims, auðugra en sjálf Bandaríki Norður-Ameríku, sagði forsrh. Það er þyngra en tárum taki að þess skuli ekki sjást stað í kjörum hins almenna launamanns. Þessi auður leitar aðeins í vasa þeirra betur settu í þjóðfélaginu. Kannski eins og vínið og rósirnar sem forsrh. nefndi í samanburðarfræði sinni um lífskjörin. Það er líka nöturlegt að svo skuli komið hjá einni auðugustu þjóð heims að lág laun séu notuð sem helsta aflið til þess að fá útlendinga til að fjárfesta hér á landi. Það er ekki síst nýsköpun í atvinnumálum og aukin framleiðni atvinnuveganna sem þjóðin þarf á að halda. Íslenskt þjóðfélag lýsir sér í hnotskurn í því að atvinnuleysi hefur aukist. Eftirvinna hefur dregist saman hjá þeim sem hafa vinnu. Kjör hafa versnað hjá lág- og millitekjufólki en batnað hjá hálaunahópunum. Allt of margir þurfa að lifa af launum sem eru við hungurmörk. Fullvinnandi fólk þarf í auknum mæli að leita á náðir félagsmálastofnana. Öryrkjar og atvinnulausir verða sífellt stærri hluti þjóðarinnar. Stöðu þorra launafólks á almennum vinnumarkaði svipar æ meir til þrælahalds nútímans. Landflótti er orðinn vaxandi vandamál. Útbreiðsla fíkniefna og þróun ofbeldis er orðið að þjóðarböli. Hvar er vonin? Vonin um öfluga atvinnuuppbyggingu og lífvænleg kjör handa börnum okkar í framtíðinni? Liggur hún í að vinna í frystihúsum í Hirtshals eða slá upp fyrir húsum í Norður-Noregi? Nei, framtíðarsýn okkar er önnur. En til þess verður að ráðast í breytingar. Án breytinga hjakkar allt í sama farinu og sjálfumgleði ráðamanna mun halda áfram. Góðir áheyrendur. Sjávarútvegur er í ákveðinni kreppu og þar má ekki mikið út af bera. Þjóðvaki vill koma á veiðileyfagjaldi sem renni til þjóðarinnar en ekki örfárra kvótaeigenda eins og nú gerist. Auk þess þarf allur fiskur að fara gegnum fiskmarkaði og rýmka þarf heimildir útlendinga til fjárfestinga í sjávarútvegi. Sömuleiðis er nauðsynlegt að kanna samkeppnishæfni íslensks sjávarútvegs með tilliti til þess gífurlega styrkjakerfis sem sjávarútvegur bæði í ESB-löndunum og Noregi búa við. Þetta eru skynsamlegar tillögur, en stjórnin hefur unnið það eitt í sjávarútvegsmálum að klúðra með óskiljanlegum hætti hagsmunum okkar við rækjuveiðar á Flæmska hattinum. Landbúnaðarmálin hafa verið í samfelldri vitleysu hjá ríkisstjórninni. Þingmenn Þjóðvaka bentu ítrekað á í vor að útfærsla GATT-samningsins fæli í sér ofurtolla og verið væri að verðleggja innfluttar landbúnaðarvörur út af markaðnum. Slíkt væri bæði fjandsamlegt neytendum, bændum og skattgreiðendum. En allt kom fyrir ekki. Öllu var stjórnað eftir hagsmunum fortíðarinnar. Nýi búvörusamningurinn er af sama toga. 12 milljarðir eru lagðir á skattgreiðendur næstu árin í sauðfjárrækt eingöngu, sem er sama fjárhæð og kostar að reka alla grunnskóla og framhaldsskóla landsins. Sú stefna sem Þjóðvaki hefur boðað í þessu máli, er stefna sem svarar bæði kröfum neytenda og bænda, enda hafa t.d. sunnlenskir bændur knúið á um svipaðar hugmyndir. Íhaldssemin er einn helsti þrándur í götu breytinga. Ástæðan er sú að hagsmunir of margra felast í því að viðhalda ríkjandi ástandi. Það er ein meginástæða stöðnunar og kyrrstöðu í þjóðfélaginu og þess, að róttækar og nauðsynlegar þjóðfélagsumbætur ná ekki fram að ganga. Það á við um atvinnulífið svo sem sjávarútveg, landbúnað, erlenda fjárfestingu og aðlögun vegna breytinga í alþjóðlegu umhverfi, svo ekki sé minnst á breytingar á lífeyriskerfinu eða á kjördæmaskipaninni. Góðir Íslendingar. Því er ekki að leyna að þær skoðanakannanir sem birst hafa að undanförnu um fylgi flokkanna hafa valdið okkur Þjóðvakafólki vonbrigðum. Auðvitað verða þær okkur tilefni til að staldra við og spyrja hvort við höfum ekki svarað þeim væntingum sem kjósendur gerðu til okkar. Til hvers ætlast kjósendur? Við höfum reynt að fylgja málum okkar fram í samræmi við þær áherslur sem við kynntum í kosningabaráttunni. Vissulega er tilvist í stjórnarandstöðu oft erfitt hlutskipti, ekki síst þegar ný samtök eru að hasla sér völl, þá er við því að búast að skiptist á skin og skúrir. Og þó okkur hafi hingað til e.t.v. ekki tekist að komast í gegnum þagnarmúrinn, þá munum við halda áfram því dropinn holar steininn. Við höfum miklu aðhaldshlutverki að gegna og við munum halda áfram að vinna að uppstokkun flokkakerfisins og sameiningu jafnaðarmanna í voldugt bandalag sem breytt gæti valdahlutföllum á Íslandi til frambúðar og það mun takast. Á umliðnum áratugum hafa verið gerðar nokkrar tilraunir til að umbreyta flokkakerfinu og sameina jafnaðarmenn og félagshyggjufólk í eina breiðfylkingu sem gæti boðið Sjálfstfl. byrginn og tekið forustuna í landsmálum. Krafan um slíkan valkost þar sem kjósendum væri boðið upp á sameinaða jafnaðarmenn og félagshyggjufólk andspænis hinni gömlu, þreyttu hagsmunapólitík Sjálfstfl. og Framsfl. vex fiskur um hrygg þessa dagana og vikurnar. Uppstokkun flokkakerfisins og aukin völd og áhrif kvenna á stjórnmálasviðinu er forsenda nauðsynlegra breytinga í þjóðfélaginu. Það er einfaldlega vegna þess að konur hafa meiri hagsmuni af breytingum og sjá í þeim meiri þjóðfélagsumbætur og breytingar á stöðu sinni í þjóðfélaginu en karlarnir gera. Kvennabaráttan er ógnun við ríkjandi ástand. Fleiri konur í valdastöðum er krafa um breytingar. Fleiri konur í fremstu forustu stjórnmálanna þýðir einfaldlega atlögu gegn ríkjandi ástandi því ég tel að þær muni gera kröfu til breytinga og muni ekki vernda óbreytt ástand. Góðir Íslendingar. Launastefna sem mótuð var af launafólki árið 1990 var keypt því verði að launafólk tók á sig skatta af atvinnurekstrinum sem ber nú lægstu skatta í Evrópu. Og í síðustu kjarasamningum niðurgreiddi ríkið launin um fjóra milljarða fyrir atvinnurekendur. Þessi láglaunastefna gengur ekki lengur. Hún dregur niður sjálfsvirðingu fólks. Hún er líka orðið efnahagsvandamál þegar fólk getur hvorki keypt vörur né þjónustu atvinnulífsins. Niðurgreiðsla launa og slök kjör geta ekki verið til frambúðar verðið fyrir stöðugleikann því að þannig átti þetta ekki að vera. Nú er komið að fyrirtækjunum sem mörg hver skila miklum hagnaði og greiða litla skatta að auka sína framleiðni og skila henni í launaumslög fólksins. Væri ekki líka ástæða fyrir verkalýðshreyfinguna að skoða breytingar á skipulagi kjaramála, sameina til að mynda opinbera starfsmenn og launafólk á almennum vinnumarkaði í sama starfsgreinafélag sem síðan yrði lögformlegur aðili um kaup og kjör með vinnustaðinn sem grunneiningu. Koma síðan á atvinnulýðræði þannig að starfsfólk fengi fulltrúa í stjórn fyrirtækja. Og ekki veitir af að hreinsa til í verktakavinnunni þannig að stemmt verði stigu við misnotkun á verktakafyrirkomulagi í þeirri mynd að launafólk sé í reynd skyldað til að gerast verktakar og þar með svipt ýmsum félagslegum réttindum. Sameinaðir þurfa jafnaðarmenn og félagshyggjufólk líka að ráðast gegn tvöfalda launakerfinu á vinnumarkaðnum sem felur í sér sporslur og fríðindi til þeirra betur launuðu, sem heldur niðri kjörum láglauna- og millitekjuhópa. Sameiginlega þurfum við líka að sporna við því, sem íhaldsöflin hér og víðar gæla við, að taka á atvinnuleysinu með því að fara bandarísku leiðina og fjölga lægst launuðu störfunum og hlutastörfunum sem og að draga úr réttindum og kjörum launafólks á vinnumarkaðnum. Skattamálin verður einnig að taka til gagngerðrar endurskoðunar og lækka tekjuskatt á millitekjuhópum auk þess sem hækka þarf vaxta- og barnabætur og einstæðir foreldrar og tekjulág heimili verða að geta nýtt sér ónýttan persónufslátt barna sinna. Þetta væru raunverulegar kjarabætur sem skiluðu sér til launafólks. Góðir Íslendingar. Forseti Alþingis sagði nú við setningu þingsins að naprir vindar léku nú um þessa virðulegu stofnun. Herra forseti, það næða líka naprir vindar um mörg heimili landsins þar sem atvinnuleysið hefur knúið dyra og fullvinnandi fólk á ekki fyrir framfærslu barna sinna. Þess vegna hriktir nú í stoðum þjóðfélagsins. Þegar við blasir að jafnlaunastefnan og þjóðarsátt hefur verið brotin á bak aftur af hálaunahópum þjóðfélagsins. Það þarf þjóðarsátt um nýjar leikreglur, þar sem gefið verður upp á nýtt og þjóðarkökunni skipt með öðrum hætti en nú er. Um annað verður aldrei sátt eða friður í landinu. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ný ríkisstjórn hefur setið að valdastólum í tæpa sex mánuði. Eðlilegt er að spurt sé tíðinda því að landsmenn eru að sönnu litlu nær um það nú en á fyrstu dögum nýrrar stjórnar hvað það er sem þessi ríkisstjórn ætlar sér í hinum stóru málum þjóðarinnar. Stefnumiðin hafa verið óskýr og eftir höfðinu dansa limirnir þannig að ákaflega hefur þetta verið verklítil ríkisstjórn. Það er og ekki að undra þegar til þess er litið að hina raunverulegu, pólitísku stefnumörkun vantar fullkomlega bæði í stjórnarsáttmála og innan stjórnarflokkanna sjálfra. Þeir forðast framtíðina en binda sitt trúss við fortíð og núið, óbreytt ástand. Það er sannarlega áhyggjuefni þjóðar, þjóðar sem hefur fyrir eigin atorku og kraft komist í gegnum erfiða tíð kreppu og samdráttar og vill horfa með bjartsýni fram á veg, nýta það góðæri sem við getum skapað okkur ef við þorum og viljum. Það hefur því þegar komið í ljós og mun enn frekar koma á daginn hversu miklu munar hvaða máli það skiptir að áhrifa Alþfl. gætir ekki lengur við stjórn landsins. Öll stefnumörkun til framtíðar, öll framtíðarsýn sem Alþfl. hefur ævinlega haft að leiðarljósi og gætti mjög við landsstjórnina síðustu tvö kjörtímabil undir forustu jafnaðarmanna, er ekki að finna á stjórnarheimilinu í dag. Það virðist því allt benda til þess því miður, að þessi helmingaskiptastjórn Sjálfstfl. og Framsfl. verði með svipuðum hætti og fyrr hefur verið þegar þessir flokkar renna á annað borð saman í eina sæng og sporin hræða. Hver man ekki eftir viðskilnaði helmingaskiptastjórnar Framsóknar og Sjálfstfl. 1974--1978, þegar kjósendur gáfu þeim flokkum reisupassann svo um munaði í kosningum í lok þess kjörtímabils. Svipað var uppi á teningnum eftir samkrull þessara flokka 1983--1987. Ekki glæsilegur viðskilnaður það. Og enn á ný eru þessi öfl runnin saman við ríkisstjórnarborðið og því ekki furða þótt ugg setji að mörgum. Forsrh. flutti hér ákaflega áferðarfallega og um margt hljómþýða ræðu í upphafi þessa kvöldfundar eins og raunar vænta mátti úr þeirri áttinni. En að sama skapi var ákaflega lítið handfast þar að finna þegar hismið hafði verið skilið frá kjarnanum. Það var þó hárrétt í ræðu hæstv. forsrh. að við Íslendingar höfum gengið í gegnum þrengingar efnahagskreppu eins og raunar margar nágrannaþjóðir okkar. En með samstilltu átaki þjóðar og stjórnvalda hefur okkur tekist að komast í gegnum erfiðleikatímabilið. Alþfl., einn stjórnmálaflokka, var aðili að ríkisstjórn öll þessi erfðu ár og var í meginhlutverki þeirrar varnarbaráttu. Það er vissulega ekki óskastaða neinna stjórnmálaflokka að vera við stjórnvölinn þegar á móti blæs. Það er sjaldnast til vinsælda fallið en þó nauðsynlegt verk sem þarf að vinna. Miklu eftirsóknarverðara er að láta til sín taka með vindinn í bakið og þegar allar aðstæður eru hagstæðar. Og nú eru mestu erfiðleikarnir að baki og með öruggum og markvissum vinnubrögðum er betri tíð fram undan, möguleikar á góðæri sem til hafa orðið vegna þess að við fórum ekki á taugum og misstum ekki allt úr böndum á tímum erfiðleika og þrenginga. Alþfl. er stoltur af verkum sínum í vörninni. Hann hefði gjarnan viljað vera þátttakandi í sókn til bættra lífskjara nú þegar möguleikar eru á slíku en það kemur í hlut núverandi stjórnarflokka að njóta ávaxtanna af árangri umliðinna kjörtímabila. Þeirra eru möguleikarnir. En hvort þeir nýta þá til hagsbóta fyrir íslenskt launafólk, íslenska þjóð, er svo allt önnur saga. Það eru raunar fyrir hendi sterkar vísbendingar um það að núverandi stjórnarflokkar ætli að fara á hraða skjaldbökunnar inn í nýja tíð og láta möguleika hagstæðra ytri skilyrða fram hjá sér fara, láta möguleikana á góðærinu fljóta fram hjá. Nágrannaþjóðir okkar eru þegar komnar á blússandi ferð. Fjárfestingar þar aukast og hagvöxtur fer upp á við. Því miður er því ekki þannig farið hér á landi. Hér er skjaldbökustjórn við völd og óðurinn til kyrrstöðunnar sá söngur sem hæst hljómar. Góðir landsmenn. Lítum aðeins á loforð og efndir í íslenskum stjórnmálum. Ég átti von á því að nú þegar lægi það fyrir í smáatriðum hvar þessi 12 þúsund nýju störf yrðu til sem Framsfl. lofaði fyrir kosningarnar í vor. Nei, engar vísbendingar enn þá um störfin 12 þúsund. Hins vegar er að finna í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar nákvæma áætlun um það hvernig ríkisvaldið sjálft ætlar að fækka störfum á almennum vinnumarkaði. Þeir sjálfstæðismenn og framsóknarmenn ætla nefnilega að skera niður framlög til fjárfestinga, svo sem samgöngumála, félagslegra íbúðabygginga og á vettvangi heilbrigðisþjónustunnar um hvorki meira né minna en 1,9 milljarða kr. á næsta ári. Þeim fjölgar ekki beinlínis störfunum með þeirri ráðstöfun heldur þvert á móti fækkar til mikilla muna, sennilega um ein 1.500 talsins. Nei, loforðin um 12 þúsund störfin frá því í vor eru eins og rispuð og illa farin hljómplata sem var notuð of mikið í samkvæmi gærkvöldsins, í aðdraganda síðustu kosningar og eigandinn, formaður Framsfl., hefur sett út í öskutunnu. Þetta heitir á mæltu máli svikin kosningaloforð. Eða hvar eru störfin 12 þúsund, hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson? Sama er að segja um þennan eina milljarð sem Framsfl. lofaði að veita á ári hverju til nýsköpunar í atvinnulífi. Hvar er hann? Týndur og tröllum gefinn. Svo vildi Framsfl. fyrir kosningar veita hugmyndaríku fólki áhættulán til nýsköpunar í atvinnulífinu. Hvar er þann nýja lánaflokk að finna? Hann er öllum hulinn. E.t.v. upplýsir Finnur Ingólfsson, hæstv. viðskrh., þjóðina um það við tækifæri hvar hann er falinn. Einnig lofaði Framsfl. að reisa heimilin við, koma með umfangsmiklar aðgerðir til að mæta erfiðleikum margra skuldsettra heimila í landinu. Eru þær aðgerðir e.t.v. fólgnar í lækkun barna- og ekki síst vaxtabóta sem ríkisstjórnin hefur boðað? Eða er þær að finna í hækkun verðbólgu og vaxta sem ýmsir efnahagssérfræðingar sjá handan við hornið? Hvar eru bjargráðin fyrir heimilin í landinu sem vilja og þurfa að lækka skuldirnar? Hvar eru þau, hæstv. félmrh. Páll Pétursson? Virðulegi forseti. Það er gjarnan talað um virðingu Alþingis. Og satt er það, hún er mikilvæg í lýðræðisþjóðfélagi. Hitt er þó ekki síður nauðsynlegt að þjóðin geti tekið mark á stjórnmálamönnum. En því miður er það svo að allt of margir stjórnmálamenn tala með tungum tveimur, einni röddu fyrir kosningar og oft annarri eftir þær. Hverjum hefði til að mynda til hugar komið að það yrði meginmarkmið Ingibjargar Pálmadóttur, núv. hæstv. heilbrrh., í íslenskum stjórnmálum að láta þá Íslendinga alla sem sökum heilsubrests þurfa á sjúkrahús, greiða aðgangseyri, innritunargjald burt séð frá efnum þeirra og félagslegum aðstæðum? Þessi sama kona gagnrýndi ráðherra síðustu ríkisstjórnar harðlega fyrir sparnað í heilbrigðismálum og taldi þá gerlegt að gera svo öllum líkaði. Hún lofaði á báðar hendur, en nú er öldin önnur. Nú gengur hún lengra í niðurskurði en nokkru sinni fyrr hefur verið gert. Enginn er óhultur. Mæðra- og feðralaun skulu lækka og bætur í almannatryggingakerfinu til þess fólks sem hvað höllustum fæti stendur eru skornar þvers og kruss. Já, þær eru svæsnar, öfugmælavísurnar, sem þjóðinni er boðið upp á. Þegar hlustað er annars vegar eftir hástemmdum loforðum þáv. stjórnarandstöðuþingmanns Ingibjargar Pálmadóttur fyrir síðustu kosningar og svo aftur grimmilegar niðurskurðaráætlanir sömu konu en nú í sæti heilbrrh. eftir kosningar. Getur þjóðin tekið mark á slíkum stjórnmálamönnum? Og Sjálfstfl., þessi málsvari frelsis, mannúðar og umbóta, eins og hann kallar sig í aðdraganda kosninga, hvar er hann staddur núna tæpum sex mánuðum eftir þær? Þessi flokkur frelsis og samkeppni snýr GATT-samningnum á hvolf og í stað aukinnar samkeppni, vöruúrvals og lækkaðs vöruverðs þá eru efndirnar tollamúrar, bönn og hindranir og með þeim afleiðingum að matvælaverð er hér enn í hæstu hæðum. Og nýskipan landbúnaðarmála í loforðum Sjálfstfl. birtist í nýjum búvörusamningi sem festir í sessi fátækt og erfiðleika íslenskra bænda en um leið eitt hæsta búvöruverð til neytenda sem þekkist á byggðu bóli. Já, þær eru merkar umbæturnar hjá þeim sjálfstæðismönnum eða hitt þó heldur. Og stjórnarsinnar sameina svo sálirnar um helmingaskiptafyrirkomulagið, um kyrrstöðuna þegar þeir sl. vor festu enn frekar í sessi gatslitið og ónýtt kvótakerfi sem löngu er ljóst að aldrei verður nein þjóðarsátt um. Alþfl. segir kyrrstöðunni stríð á hendur. Við viljum stokka upp og gjörbreyta landbúnaðarkerfinu, einnig stjórn fiskveiða. Við viljum að silfur hafsins, þorskurinn í sjónum, verði sameign allrar þjóðarinnar en ekki örfárra útvaldra. Við viljum lækka matvöruverð, fara neðar með vextina, stórauka fjárfestingu og þá ekki síst fjárfestingu erlendra aðila hérlendis. Við viljum umræðu um Evrópusambandið á dagskrá. Alþfl. er ekki og verður ekki flokkur yfirboða eða gylliboða. Hann er sjálfum sér samkvæmur hvort heldur hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við munum vera heiðarleg í stjórnarandstöðu, en halda stjórnarflokkunum við efnið, koma þeim úr sporunum. Þrátt fyrir drjúgan þingmeirihluta Framsfl. og Sjálfstfl. er núv. ríkisstjórn veik í eðli sínu því markmiðin hennar vantar. Virðulegi forseti. Við viljum takast á við verkefnin en ekki hlaupa frá þeim. Við viljum nýta möguleikana sem góður árangur af störfum Alþfl. á umliðnum árum hefur skapað. Við getum fangað góðærið, aukið hér velmegun ef rétt er að verki staðið. Við jafnaðarmenn viljum bæta lífskjör og nú er það hægt. Núna er það hægt. Við viljum einfaldlega nota tækifærin sem fram undan eru en ekki glata þeim. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Þingheimur og þjóð hafa nú hlýtt á stefnuræðu forsrh. Þeirrar ræðu hefur verið beðið með mikilli eftirvæntingu nú þegar ríkisstjórnin hefur haft tækifæri til að móta með hvaða hætti hún hyggst efna loforðin sem voru gefin kjósendum í vor. Það ríkti bjartsýni í íslensku þjóðlífi þegar menn gengu til kosninga. Loforðin gengu yfir þjóðina, en ekkert í orðum forsrh. gefur þó til kynna að þau loforð hafi menn hugsað sér að efna. Það vekur óneitanlega athygli að forsrh. hefur lítið minnst á velferðarmálin eða heilbrigðismálin í stefnuræðu sinni, mál sem þó brenna heitt á þjóðinni nú. En það sem hæstv. forsrh. lætur ósagt í stefnuræðu sinni birtist með illþyrmilegum hætti í fyrsta fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Hagvextinum sem átti að gagnast atvinnuuppbyggingu í landinu og efla velferð þeirra sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu, virðist hafa verið ráðstafað annað. Það dylst engum að við þurfum að fara vel með takmarkaða fjármuni og að fyllstu aðgæslu og aðhalds er þörf á öllum sviðum í opinberum rekstri. Því þarf að forgangsraða verkefnum og fjármunum ríkisins. Við höfum nú séð forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Það verður fróðlegt t.d. fyrir þolendur ofbeldisafbrota að fylgjast með því hvort Alþingi er sammála ríkisstjórninni í því að fresta gildistöku laga sem tryggja bætur til þeirra sem hafa orðið öryrkjar af völdum ofbeldis. Ætli þessu fólki finnist það réttlætanlegt að ríkisstjórnin spari 60 millj. kr. á næsta ári í bótagreiðslum til þeirra á sama tíma og varið er 150 millj. kr. til þess að gera enn eina tilraunina til þess að selja lambakjöt erlendis? Hvers konar ríkisstjórn er það sem forgangsraðar á þennan hátt? Og enn er forgangsraðað. Sjúkrahúsin í Reykjavík eru í heljargreipum. Samdráttur í legurými á Ríkisspítölum er kominn út fyrir öryggismörk. Fjárhagsvandi spítala hefur leitt til lokana á sérhæfðum deildum sem veita læknismeðferð sem ekki er völ á annars staðar hér á landi. Þar er um að ræða einu taugalækningadeildina á landinu og einu sérhæfðu deildina til meðferðar á brunasárum. Þannig er verið að draga verulega úr gæðum heilbrigðisþjónustu, nokkuð sem gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér. Það skilja allir að hagræðingar í heilbrigðis- og velferðarmálum er þörf, en slíkt verður að gerast af sanngirni og raunsæi. Hæstv. heilbrrh. hefur sýnt að hún hefur vilja til að skoða mál frá nýjum hliðum og okkur ber vissulega skylda til þess að skoða allar hugmyndir með opnum huga. En það skýtur óneitanlega skökku við eftir þá umræðu sem hefur farið fram um hlutverk sjúkrahúsanna í landinu að sjá að það eru engar nýjar eða frumlegar hugsanir um forgangsröðun verkefna eða í sparnaðarleiðum í fjárlagafrv. Og án þess að vilja etja saman landsbyggðinni og þéttbýlinu, þá vekur það furðu að stóru sjúkrahúsunum á höfuðborgarsvæðinu sem þjóna öllu landinu er enn á nýjan leik gert að spara stærstu upphæðirnar á meðan landsbyggðarsjúkrahúsin sleppa við stærsta skellinn. Við verðum að hlúa að sérhæfðu sjúkrahúsunum og forgangsraða verkefnum innan þeirra. Og nú er auk þess komið að því að setja börnin í forgang. Það umhverfi sem börn og fjölskyldur þeirra þurfa í veikindum barna er hvergi til á íslenskum sjúkrahúsum. Það er brýnt hagsmunamál fyrir þjóðina að búa vel að sjúkum börnum og unglingum. Vonandi ber ríkisstjórnin gæfu til að setja velferð barna á Íslandi framar í forgangsröðun sína og hefja hið fyrsta byggingu barnaspítala. Þannig getur Sjálfstfl. staðið við fyrri loforð og skuldbindingar og Framsfl. e.t.v. búið til eitthvað af þessum 12 þúsund störfum sem hann lofaði kjósendum í vor. Það er ljóst við lestur fjárlagafrv. að sparnaðaráform ríkisstjórnarinnar felast að mestu í því að leggja meiri álögur á fólk. Það hefði verið meiri reisn yfir því að viðurkenna að kostnaðarhlutdeild sjúklinga, öryrkja og barnafjölskyldna er komin upp á hættuleg mörk og viðurkenna að í sumum tilvikum hefur verið gengið of langt í tekjutengingu og kostnaðarþátttöku fólks í útgjöldum til heilbrigðismála. Með fyrirhuguðu innritunargjaldi við innlagnir á sjúkrahús er verið að vega verulega að afkomu sjúklinga og öryrkja. Framlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra hefur verið skert stórlega í ár. Þetta er alvarlegasta atlagan sem hefur verið gerð að Framkvæmdasjóði fatlaðra til þessa. Það kastar þó fyrst tólfunum þegar ríkisstjórnin ákveður að afnema tengingu trygginga og örorkubóta við vísitölu og almennar launabreytingar. Fram að þessu hefur ríkt hér sátt um að jafna kjör fatlaðra eins og nokkur kostur er. Þeir hafa hingað til átt skjól í samningum sem verkalýðshreyfingin gerir við stjórnvöld hverju sinni. Þannig hafa mannúðar- og jafnréttissjónarmiðin endurspeglast í velferðarkerfi okkar fram að þessu. Með aðgerðum sínum er ríkisstjórnin ekki bara að skerða kjör öryrkja. Hún er að ræna þá mannlegri reisn og innleiða á ný ölmusuhugsun fortíðarinnar. Nú verður öryrkjum og ellilífeyrisþegum skammtað úr hnefa sem þurfalingum af því sem verður afgangs á fjárlögum hverju sinni. Hvar eru nú sjónarmið mannúðar og virðingar? Virðulegi forseti og góðir áheyrendur. Við setningu Alþingis sl. vor sagði hæstv. forsrh. að það ríkti þjóðarsátt um velferðarkerfið. Sú þjóðarsátt er nú rofin. Var það þetta sem Framsóknarflokkarnir kölluðu betra Ísland? --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Hæstv. forsrh. hefur nú kynnt þegnum sínum stefnu ríkisstjórnarinnar. Fátt kom á óvart í ræðu forsrh., enda hefur ríkisstjórnin vanþóknun á nýmælum. Eins og kunnugt er stendur íslenska þjóðin frammi fyrir margvíslegum vandamálum. Atvinnuleysi er landlægt, laun lág, verð á neysluvöru með því hæsta sem þekkist og afkoma fyrirtækja slök. Því miður er ekki að heyra á máli hæstv. forsrh. að ætlunin sé að blása til sóknar. Þvert á móti skal varðveita óbreytt ástand og hlúð af alúð að sérhagsmunahópum. Ræða forsrh. er hryggilegt dæmi um skort á framtíðarsýn og djörfung á tímum þegar slíkra kosta er þörf. Til að gæta alls sannmælis verður þó að benda á að ekki eru allir meðlimir ríkisstjórnarinnar jafnilla haldnir af doða. Hæstv. menntmrh. hefur með eftirtektarverðum hætti markað brautina fram á við. Hann vill hervæða þjóðina. Í nýafstaðinni kosningabaráttu lagði Alþfl. til að kvótakerfið í landbúnaði yrði afnumið. Undir þessar hugmyndir Alþfl. hafa málsmetandi bændur á Suðurlandi tekið, ekki til þess að gleðja hin tifandi hjörtu okkar krata heldur hitt að þeir eru búnir að gera sér grein fyrir því að landbúnaðarstefna Jónasar frá Hriflu, hugmyndafræðings núverandi stjórnarflokka, hefur fyrir löngu gengið sér til húðar. Það er hreint með ólíkindum að Sjálfstfl., hinn meinti talsmaður frjálsra viðskipta, skuli verja með oddi og egg hið miðstýrða sovétfyrirkomulag sem stjórnkerfi og landbúnaðarframleiðsla öll óneitanlega er. Nú nýverið var undirritaður í landbrn. samningur um breytingu á núgildandi búvörusamningi um framleiðslu sauðfjárafurða. Hann felur í sér að á næstu fimm árum muni ríkissjóður verja sem nemur 12 þúsund millj. kr. til sauðfjárræktar, samningur sem eykur útgjöld ríkissjóðs um 1.500--2.000 millj. kr. miðað við gildandi búvörusamning. Árangurinn af útgjöldum er enginn. Bændur munu áfram hjakka í sama farinu. Því er eðlilegt að aðrir framleiðendur í landbúnaði eins og kartöflubændur og garðyrkjubændur, sem áttu erfitt uppdráttar, spyrji sem svo: Munum við fá sams konar styrki? Herra forseti. Ríkisstjórn sem hefur efni á að eyða fjármunum á þennan hátt getur ekki rökstutt frestun á gildistöku laga um greiðslu bóta til þolenda afbrota. Hvernig á lögmaður, sem ég ræddi við í gær, að útskýra fyrir fórnarlambi ofbeldisverks að útgjöld sem nema tugum ef ekki hundruðum þúsunda kr. verða ekki endurgreidd? Lögmaðurinn hafði hvatt til að lagt yrði út í kostnað í trausti þess að hann fengist endurgreiddur. Á meðan renna 12 þúsund millj. til sauðfjárræktar. Hvers konar gildismat liggur eiginlega til grundvallar þeirri forgangsröðun almannafjár, sem fylgdi því frv. til fjárlaga, þar sem m.a. er lagt til að leggja aukin gjöld á sjúklinga, afnema vísitölutengingu bótagreiðslna, miða afslátt eftirlaunaþega við 70 ár í stað 67 og mun hærri fjárhæð renni til sauðfjárframleiðslu en sem nemur framlögum til Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri samanlagt. Háleit orð hæstv. forsrh. um menntun sem fjárfestingu virka heldur hjákátleg í þessu samhengi. Það er fráleitt svo að Alþfl. vilji leggja niður landbúnað á Íslandi heldur beinist gagnrýni okkar að þeirri leið sem stjórnvöld hafa valið til að ná því markmiði að hér sé við lýði öflugur landbúnaður, landbúnaður sem framleiðir úrvalsvörur. Núverandi kerfi er bændum fjandsamlegt, neytendum og skattgreiðendum. Það er kerfið sem menn vilja leggja niður. Herra forseti. Upplýsingaöld er gengin í garð. Nútímatækni í boðskiptum og upplýsingamiðlun mun á komandi árum hafa gríðarleg áhrif á þróun atvinnuveganna hér á landi, jafnvel svo mikil að jafna megi við nýja iðnbyltingu. Því er nauðsynlegt að stjórnvöld, ætli þau að tryggja áframhaldandi velferð og hagsæld þegnanna, móti stefnu í þessu mikilvæga máli. Vöxtur og framgangur atvinnuveganna mun á næstu árum taka í veigamiklum atriðum mið af því hvernig til tekst í þessu efni. Við hljótum því að fara að fordæmi annarra þjóða og undirbúa þjóðina undir þessar breytingar. Upplýsingasamfélagið er staðreynd. Það mun verða rauði þráðurinn í atvinnustefnu framtíðarinnar. Sem dæmi um breytingar sem hafa átt sér stað má nefna að mörg evrópsk fyrirtæki eru farin að láta færa sitt daglega bókhald hjá fyrirtækjum í Asíu. Fjarlægðir eru ekki lengur vandamál. Í því liggja möguleikar okkar. Á þessa byltingu minnist forsrh. ekki. Óvíst er að hún hafi komist á dagskrá frekar en önnur framfaramál. Herra forseti. Eins og við mátti búast eyddi hæstv. forsrh. litlum tíma í að fjalla um utanríkismál enda hefur hann illan bifur á útlendum hugmyndum. Ekki er minnst einu orði á ríkjaráðstefnu ESB, sem er á næsta leiti en niðurstöður hennar geta skipt okkur talsverðu máli. Það þarf þó ekki að koma á óvart. Á aðalfundi Samtaka fiskvinnslustöðva nú nýverið var þeirri spurningu velt upp í ljósi þeirra styrkja, sem Evrópusambandið og Norðmenn veita sjávarútvegsfyrirtækjum sínum, hvort sú stund gæti runnið upp að íslenskur sjávarútvegur verði ekki lengur samkeppnisfær við sjávarútveg þessara þjóða. Spurningunni var ekki svarað þar og verður ekki svarað hér. En á það var bent að nauðsynlegt sé að ræða þessa hluti því að sú staða gæti komið upp að við hefðum ekki nema um tvennt að velja: annaðhvort að styrkja íslenskan sjávarútveg með fjárframlögum eða að ganga í Evrópusambandið. Þó ekki væri nema í þessu ljósi tel ég nauðsynlegt að Íslendingar ræði Evrópusambandið og að hinn pólitíski fundarstjóri, hæstv. forsrh., setji málið á dagskrá. Góðir landsmenn. Það er ljóst eftir að hafa hlustað á stefnuræðu forsrh. að ábyrgð stjórnarandstöðunnar er mikil. Hennar mun bíða að vinna það þrekvirki að draga núv. ríkisstjórn upp úr hjólförum stöðnunar og afturhalds. Í það verk munum við alþýðuflokksmenn einhenda okkur. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórnin setti fram í stjórnarsáttmála helstu markmið sem stjórnarflokkarnir voru sammála um að ættu að hafa forgang á þessu kjörtímabili. Hæstv. forsrh. hefur sett fram fyrir okkar hönd á greinargóðan hátt hvað ríkisstjórnin ætlast fyrir. Verkefnalisti ráðuneyta verður gefinn út innan skamms og í gær var lagt fram fjárlagafrv. sem markar tímamót í íslenskum stjórnmálum. Stefnuræðan, verkefnalistinn og fjárlagafrv. bera stefnumálum og framtíðarsýn þeirra flokka, sem að ríkisstjórninni standa, ljóst vitni. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að tryggja framtíð velferðarkerfisins, eflingu menntunar, baráttuna gegn atvinnuleysi ásamt því að létta skuldabyrði heimilanna. Átak í þessum málum á sér sameiginlegan upphafspunkt, hallalaus fjárlög. Allar aðgerðir ríkisvaldsins eru bæði marklitlar og máttlausar nema hinn fjárhagslegi grunnur sé traustur. Hlutverk stjórnvalda er að sjá til þess að einstaklingum og atvinnulífi séu búin skilyrði til vaxtar og þroska án þess að gengið sé á möguleika komandi kynslóða til velsældar í landinu. Stefnu ríkisstjórnarinnar sem endurspeglast í fjárlagafrv. verður best lýst með því að þar er gengið eins langt og hægt er í þjónustu við þegnana á sama tíma og fullt tillit er tekið til framtíðarhagsmuna. Ríkisstjórnin ætlar sér að ná tökum á ríkisfjármálunum og eyða fjárlagahallanum. Jöfnuður á ríkissjóði mun leiða til lækkunar raunvaxta og aukinnar fjárfestingar í atvinnulífinu. Þessi fjárfesting er forsenda hagvaxtar og aukinnar atvinnu. Aukinn hagvöxtur og aukin atvinna er forsenda bættrar afkomu heimilanna á komandi árum. Áframhaldandi halli á ríkissjóði leiðir til hærri raunvaxta og mikils samdráttar í fjárfestingum atvinnulífsins. Hagvöxtur minnkar þá og atvinnuleysi eykst. Aukin skuldasöfnun ríkissjóðs leiðir þjóðina inn í vítahring sem erfitt eða ómögulegt verður að brjótast út úr. Komandi kynslóðir þyrftu þá að horfast í augu við vaxandi atvinnuleysi og minnkandi tekjur. Herra forseti. Sú dökka mynd sem blasir við ef ríkisstjórnin grípur ekki til aðgerða er að halli ríkissjóðs yrði 11 milljarðar 1996 og 16 milljarðar árið 1999. Skuldir ríkisins ykjust um um það bil 70 milljarða á kjörtímabilinu og vaxtagjöldin ein yrðu 18 milljarðar á síðasta ári kjörtímabilsins. Afleiðingar alls þessa yrðu hrikalegar fyrir einstaklinga og atvinnulíf. Raunvextir rjúka upp og hrun yrði í fjárfestingum atvinnulífsins, hagvöxtur lítill sem enginn, tekjur minnka og atvinnuleysi gæti aukist til muna. Vonandi vill enginn bera ábyrgð á slíkri stefnu. Vaxandi atvinnuleysi og tekjumissirinn, sem af því leiðir, orsakar fjöldagjaldþrot og skuldabaggar komandi kynslóða yrðu óbærilegir. Velferðarkerfið endurspeglar réttlætiskennd þjóðarinnar og þessi sama réttlætiskennd krefst þess að samneyslan í dag verði ekki greidd af börnum okkar á morgun. Aðhald og ábyrgð í ríkisrekstri hafa óhjákvæmilega í för með sér að fjárveitingar til ýmissa mála verða minni en margir hefðu viljað. Þegar skorið er niður rísa upp þrýstihópar um ýmis nauðsynjamál og reyna að tryggja aukinn hlut til þeirra mála sem þeir bera fyrir brjósti. Ef undan verður látið verða göfug markmið að engu og hrunadansinn hefst á ný. Sá hópur sem ekki heyrist í en á mesta kröfu og réttmætasta eru kynslóðirnir sem erfa eiga landið. Framtíðin á sér fáa málsvara. En nú hvílir sú skylda á stjórnmálamönnum og öðrum sem hafa forræði yfir fjármálum ríkisins og auðlindum þjóðarinnar að gæta betur að sér í ákvörðunum sem nú þarf að taka en varða langa framtíð. Við verðum að taka sameiginlega ábyrgð á framtíðinni. Herra forseti. Það er rétt að Framsfl. sagði í kosningabaráttunni að það þyrfti að skapa 12.000 störf fyrir aldamót enda er atvinnuleysið ósamrýmanlegt hugmyndum okkar um félagslegt réttlæti. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar verða til þess einar og sér að 9.200 ný störf verða til á almennum vinnumarkaði til aldamóta samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar. Sérstakar aðgerðir og erlend fjárfesting geta skilað einhverjum þúsundum starfa til viðbótar svo að það er líklegt að hægt verði að ná þessu markmiði ef vel og skipulega er unnið. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa greinilega enga trú á því að þetta geti gerst og hvetja fólk hér nánast til þess að flytja úr landi, tala um skjaldbökuríkisstjórn. Það er svo skrýtið með skjaldbökuna að hún mun víst geta lifað í ein 200 ár. Það getur ríkisstjórnin ekki. En ég ætla að vona að sú stefna ríki í 200 ár að afstaða gagnvart framtíðinni sé ábyrg og menn hrúgi ekki upp skuldum hvað sem því svo líður að kratar komist í boðað stríð og geti breytt þorski í síld. Nýr búvörusamningur milli bænda og ríkisstjórnar kemur í veg fyrir hrun byggðarinnar í sveitum landsins sem hefði ófyrirsjáanlegar afleiðingar á alla þjóðfélagsgerðina. Á sama tíma og dregið er úr útgjöldum ríkisins er bændum hjálpað til sjálfsbjargar og þeim gert kleift að framleiða landbúnaðarvörur á hagkvæmari hátt sem tryggir neytendum lægra verð og hvetur til útflutnings. Ríkisstjórnin leggur áherslu á veg hagnýtrar menntunar og rannsókna. Kennslustundum verði fjölgað og skólastarf bætt enda er menntun undirstaða allra framfara. Með traustri menntun í landinu tökum við ábyrga afstöðu gagnvart framtíðinni. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar leiða til aukins kaupmáttar og lægri vaxta sem verður til mikilla hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Sérstakar ráðstafanir fyrir fjölskyldur í greiðsluerfiðleikum eru í burðarliðnum eins og Framsfl. lagði áherslu á í kosningabaráttunni, það er rétt og hefur verið rifjað hér upp, og sett var fram í stjórnarsáttmála. Þannig hefur Framsfl. í mjög góðu samkomulagi við hinn stjórnarflokkinn lagt drögin að efndum á þeim atriðum sem bar hæst í kosningabaráttunni, bæði af hálfu Sjálfstfl. og Framsfl. Herra forseti. Öflug viðskipti Íslands við umheiminn hafa verið ein af meginforsendum velferðar í landinu. Alþjóðasamningar sem við erum aðilar að gefa okkur öll þau sóknarfæri sem við þurfum til að tryggja framhald góðrar lífsafkomu. Sívaxandi alþjóðleg samkeppni leggur mikla ábyrgð á herðar íslensku atvinnulífi, bæði hvað varðar aukna verðmætasköpun og markaðsstarf. Árangur í því starfi skilar sér fljótt í meiri hagvexti og minna atvinnuleysi. Það er sameiginlegt verkefni allra þeira sem starfa að því að tryggja hagsmuni Íslands á erlendum vettvangi að hafa eflingu íslensks atvinnulífs að leiðarljósi og þar með að leggja sitt af mörkum til atvinnuskapandi starfsemi. Það er sá boðskapur sem ég flutti ræðismönnum Íslands á fjölmennri ráðstefnu sem nú stendur yfir hér á landi. Þar verður einnig að koma til virkara samstarf ráðuneyta, stofnana og fyrirtækja sem að þessum málum koma. Verið er að efla og samhæfa markaðsstarfsemi utanrrn., Útflutningsráðs, Ferðamálaráðs og markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar. Sérstök áhersla verður lögð á að auka þjónustu og tengsl utanrrn. við útflutningsfyrirtækin og beita utanríkisþjónustunni meira á þeim vettvangi. Í tengslum við opinbera heimsókn forseta Íslands til Kína var í utanrrn. undirbúin vandleg dagskrá fyrir íslenskt viðskiptalíf. Það er mál manna að vel hafi tekist til. Svipuð tækifæri verða notuð í framtíðinni á sama hátt. Það er mikil ástæða til að þakka forseta Íslands fyrir frábæra frammistöðu og góðan málflutning í þessu tilviki sem og öðrum á erlendum vettvangi. Það er ljóst að auðlindir þær sem við byggjum helst afkomu okkar á eru takmarkaðar. Varðveisla þeirra verður að mótast af framsýni og skynsemi. Liður í því er að gæta réttmætra hagsmuna Íslands við veiðar á alþjóðlegum hafsvæðum. Framtíðarlausn í þeim málum verður einungis fengin með samningum og að því er nú unnið af fullri festu. Úthafsveiðisamningurinn mun þar koma að góðum notum. Þetta er flókið mál sem þarf að taka á af gætni. Við verðum að nýta okkur alla möguleika sem við höfum á alþjóðavettvangi til að tryggja hagsmuni okkar bæði hvað varðar utanríkishagsmuni, viðskipti og öryggismál, enda þessir málaflokkar samofnir. Við eigum margvíslega möguleika og það er engin ástæða til að óttast einangrun. Mikill órói hefur að undanförnu verið í þjóðfélaginu vegna launahækkana til alþingismanna. Ýmislegt í máli þessu hefur verið heldur klaufalegt en vonandi tekst að finna þá lausn á málum sem er í samræmi við réttlætiskennd okkar sjálfra og þjóðarinnar. Hitt er annað mál að ýmsar spurningar hafa vaknað sem kalla á svör. Stjórnendur fyrirtækja, flestir verkalýðsforingjar, alþingismenn, ráðherrar og fjölmargir aðrir aðilar hafa margföld laun á við þá sem lakast eru settir, það er staðreynd. En hverju er um að kenna að ekki hefur tekist að gera lægstu launin mannsæmandi? Hvernig stendur á því að launamunur er svo mikill sem raun ber vitni? Er það Alþingi að kenna? Hefur verkalýðshreyfingin e.t.v. brugðist? Vilja atvinnurekendur hafa þetta svona? Auðvitað bera allir mikla ábyrgð. En málið er miklu flóknara en margir vilja vera láta. Ég tel að stjórnmálamenn, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur eigi að setjast niður að ráða ráðum sínum. Ekki til að semja um krónur eða prósentur, heldur til að reyna að finna siðferðilegan grunn sem kjarasamningar framtíðarinnar gætu byggt á. Er t.d. hægt í samfélagi frjálsra samninga að setja einhverjar þær leikreglur sem tryggja aukið réttlæti í launamálum? Geta allir aðilar máls fallist á að einungis verði um fastar krónutöluhækkanir að ræða næstu árin? Það verður erfitt að finna réttu svörin. Það verður meira að segja erfitt að finna réttu spurningarnar en tilraun þarf að gera. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Framsóknarflokkurinn telur að þessi ríkisstjórn sé á réttri leið og í ríkisfjármálum eru raunar ekki aðrar leiðir færar. Við tökum því fulla ábyrgð á þeirri stefnu sem hér hefur verið kynnt og teljum að með því höfum við framtíðina að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Oft er talað um að ný ríkisstjórn eigi sér sína hveitibrauðsdaga. Hveitibrauðsdagar þessarar ríkisstjórnar sem nú leggur fram sitt fyrsta fjárlagafrv. voru fáir. Sá raunveruleiki sem við blasir gerði það að verkum að strax þurfti að hefjast handa við bústörfin til að forða alvarlegum uppskerubresti. Það sem við mér blasti í heilbr.- og trmrn. var að fjárlög ráðuneytisins voru byggð á sandi og í málaflokkinn vantaði einn milljarð til að endar næðu saman. Þessi blákalda staðreynd kallaði á skjót viðbrögð, viðbrögð sem koma víða niður og eru engan veginn sársaukalaus. Ég hef lagt til að áður boðuðum nýframkvæmdum verði frestað því það er ekki skynsamlegt að byggja ný hús þegar ekki er fé til að reka þá starfsemi sem fyrir er. Sífelldar sumarlokanir deilda koma þungt niður á sjúklingum og lengja biðlista eftir mikilvægum aðgerðum. Þrátt fyrir að þrem milljörðum meira sé áætlað á fjárlögum fyrir árið 1996 en áætlað var fyrir árið 1995 gefur það ekki svigrúm til nýrra framkvæmda þar sem laun hafa hækkað umtalsvert innan málaflokksins. Um heilbrigðis- og tryggingamál hefur lítill friður ríkt af margvíslegum ástæðum. Hér er mikið verk að vinna og ég tel allra mikilvægast að ná sem viðtækastri sátt. Í upphafi kjörtímabilsins var hörð rimma milli stétta innan heilbrigðisþjónustunnar og þau átök beindust mjög að heilbrrn. Við höfum náð starfsfriði með samningum og samráði við viðkomandi aðila og það er vel. Lyfjaverð hefur lækkað tvo sl. mánuði, bæði hlutur ríkisins, en ekki síður hlutur sjúklinga. Þetta er samvinnuverkefni lækna, lyfsala og ráðuneytis sem tekist hefur vel. Ýmsar aðgerðir sem boðaðar eru með fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar vekja ekki sérstaka hrifningu. En miklar væntingar eru innan heilbrigðisþjónustunnar sem lýsa sér best í því að fyrstu vikur mínar í embætti fékk ég nýjar beiðnir um þjónustu og framkvæmdir upp á 32 nýja milljarða. Í þeim aðgerðum sem boðaðar eru í fjárlagafrv. er reynt eftir megni að komast hjá að þær bitni á sjúklingum og þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Gert er ráð fyrir að auka enn samvinnu milli sjúkrahúsa, sérstaklega á Stór-Reykjavíkursvæðinu og auka þannig hagkvæmni. Einnig eru tillögur um að auka samvinnu sjúkrastofnana á landsbyggðinni með einni yfirstjórn í hverju kjördæmi. Sú breyting getur átt sér stað um áramótin 1997 og er þegar hafinn undirbúningur að þeirri vinnu. Á næstu dögum mun ég kynna áætlun varðandi forvarnir, reglugerð um forvarnasjóð var samþykkt í ríkisstjórn í morgun en um 25--30 millj. verður ráðstafað til sérstakra átaksverkefna. Í heild yrði því varið 50 millj. kr. til áfengis- og vímuefnavarna. Ég tel það mikilvægt því auk þess að forða fjölskyldum og heimilum frá mikilli ógæfu eykur fátt hagvöxt okkar meira en ef okkur tekst að sporna gegn þeirri vá sem áfengis- og vímuefnavandinn er. Aðrir mikilvægir forvarnaþættir verða teknir föstum tökum. Ég vil sérstaklega nefna mikilvægi þess að auka fjármagn til rannsókna á giktsjúkdómum en afleiðingar þess sjúkdóms kosta samfélagið um átta milljarða króna árlega. Þá verður átak gert til að kynna skaðsemi reykinga og aðstoða fólk sem vill hætta að reykja. Undanfarið hefur verið mikil umræða um nauðsyn þess að forgangsraða innan heilbrigðisþjónustunnar með markvissum hætti. Ég hef ákveðið að verða við sameiginlegri áskorun læknaráðs Landspítala og Borgarspítala og setja af stað vinnu við að skoða leiðir til markvissrar forgangsröðunar sem sátt geti náðst um í þjóðfélaginu. Einnig er að hefjast vinna við forgangsröðun framkvæmda innan þess málaflokks, enda er ljóst að við erum a.m.k. á sumum sviðum búin að fjárfesta of mikið. Ég stefni að því að leggja framkvæmdaáætlun fyrir Alþingi næsta haust. Ég hef hér á undan eingöngu rakið þá þætti er varða heilbrigðis- og tryggingamál, en þau taka til sín um 40% af fjárlögum íslenska ríkisins. Vert er að minna á að þriðji stærsti útgjaldaliður ríkisins á eftir heilbrigðis-, trygginga- og menntamálum er vaxtakostnaður. En það eru 12% fjárlaga, 14 milljarðar kr., sem fara í vaxtagreiðslur. Því er til mikils að vinna að ná niður þeim kostnaði og það kæmi sér vel að eiga þá peninga til frekari þjónustu í heilbrigðismálum. Velferðarkerfið verður ekki rekið með lánum til framtíðar. Ég geri mér vel grein fyrir því að í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar er margt sem auðvelt er að gagnrýna. Aðalatriðið er að í þessu fjárlagafrv. er ekki ætlunin að íþyngja sjúklingum með nýjum gjöldum á heilsugæslu eða sérfræðiþjónustu heldur verður jafnaður sá munur sem er í dag hjá sjúklingum sem greiða háar upphæðir fyrir sína læknisþjónustu og þeirra sem ekkert greiða. Við munum tryggja að enginn þurfi að hugsa sig um tvisvar til að fá nauðsynlega læknishjálp vegna fjárskorts. Virðulegi forseti. Ég minntist á hveitibrauðsdaga hér í upphafi. Sá sem tekur lán fyrir hveitibrauðsdögum á ekki mikið öryggi í framtíðinni. Það er staðföst trú mín að með því að koma fjármálum ríkisins á traustan grunn munum við tryggja velferð til framtíðar.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það mun vera svo að Davíð Oddsson forsrh., hafi hér flutt okkur fyrr í kvöld sína sjöundu stefnuræðu á rúmum fjórum árum. Þetta voru tvær ræður árið 1991, síðan ein hvert árið 1992, 1993 og 1994 og nú aftur tvær á þessu ári. Þetta er mikið af stefnuræðum og væntanlega mikið af stefnum. Af þessu merka tilefni varð ég mér úti um þetta hugverkasafn og er með það hér. Það væri of mikið að segja að ég hafi lesið það mér til gamans en ég lagði það á mig og það var merkilegt fyrir margra hluta sakir, m.a. vegna þess að í gegnum þessar stefnuræður birtist ákveðið ferli, ákveðinn hringur. Þannig er, eins og menn muna, að á árunum 1991, 1992 og að miklu leyti árið 1993 sá hæstv. forsrh. Davíð Oddsson ekki annað en svart. Stefnuræðurnar fjalla að mestu leyti um fortíðarvanda, um sjóðasukk og um Framsóknarflokkinn. Hvað hann sé og hafi verið lengi spilltur og slæmur flokkur. En svo ber svo til í ræðunni 1994 að það birtir skyndilega upp og hæstv. forsrh., sem ekkert hafði séð nema myrkur í mörg ár, sér allt í einu við sjóndeildarhringinn bjarta rönd og hún gengur upp yfir himininn og hæstv. forsrh. talar um efnahagsbata og góðæri í hvers manns ranni. Svo langt var gegnið að í ræðunni um haustið 1994 segir á bls. 4 ef ég man rétt, að nú sé svo komið að öll þjóðin skynji efnahagsbatann nema stjórnarandstaðan. ,,Öll þjóðin skynjar efnahagsbatann,`` sagði hæstv. forsrh. haustið 1994. En þá var orðið stutt í kosningar eins og einhverjir muna. Síðan koma tvær ræður í ár. Í vor og aftur nú. Og þá er svo merkilegt að það er aftur farið að draga úr þessu. Nú er efnahagsbatinn orðinn brothættur. Nú verður hagvöxturinn því miður minni á næsta ári en áður var ætlað. Og nú er atvinnuleysið, sem mikið var talað um að væri á niðurleið fyrir kosningar, því miður vaxandi. Það er að vísu ekki talað mikið um fortíðarvanda enda er forsrh. nú orðið málið skylt. Og það er af einhverjum ástæðum, mér óskiljanlegum, ekkert talað illa um Framsóknarflokkinn í þessum ræðum en að öðru leyti er það alveg ljóst að það er byrjaður nýr hringur hjá hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni. Fingurnir hafa aftur færst upp af hvítu nótunum upp á þær svörtu. Þannig er nú það. En hvar er svo stefnan í þessari stefnuræðu? Hvar eru úrræðin gagnvart helstu vandamálum líðandi stundar? Hvar er leiðsögn þjóðarinnar í baráttunni við atvinnuleysið? Hún er ekki í stefnuræðunni. Hvar er stefnan varðandi bág lífskjör og vanda heimilanna sem Framsóknarflokkurinn taldi að væri hrunin fyrir kosningar? Ekki orð um það hér í stefnuræðunni. Hvar er til að mynda leiðsögnin í efnahagsmálum varðandi okurvextina? Ekkert um það í stefnuræðunni. Enda er þessi stefnuræða meira og minna innantómt blaður. Það er ekkert slíkt í henni. Og gott dæmi um það er hvernig hæstv. forsrh. afgreiðir þá umræðu sem verið hefur í þjóðfélaginu undanfarið um bág lífskjör og yfirvofandi landflótta. Lítum aðeins á það. Á bls. 4 segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þjóðfélagsumræðan á Íslandi virðist gjarnan vera sveiflukenndari en víðast hvar annars staðar, a.m.k. í nálægum löndum.`` --- Það er nú ekki fullyrt að þetta sé sveiflukenndara heldur en kannski einhvers staðar fjær okkur. --- ,,Stundum er eins og svartnætti grípi þjóðina fyrirvaralítið og þá ekki síst fjölmiðla og dökkna þá flestir litir litrófsins undraskjótt. Það vakti athygli margra er einstakir fjölmiðlar, jafnvel þeir sem vilja láta taka sig alvarlega`` --- jafnvel þeir. Skyldi það vera Morgunblaðið sem vill láta taka sig alvarlega? --- ,,byrjuðu skyndilega að hamra á því að lífskjör Íslendinga væru mjög bágborin í samanburði við aðrar þjóðir og landflótti væri geigvænlegur.`` Morgunblaðið svarar hæstv. forsrh. í dag með frétt um að brottfluttum fjölgi jafnt og þétt og hafi aldrei verið fleiri mánuð eftir mánuð núna síðsumars og í haust. Hátt á þriðja hundrað manns umfram þá sem flytja til landsins fara úr landi á mánuði hverjum. Það er svar Morgunblaðsins. Og með svipuðum hætti afgreiðir hæstv. forsrh. samanburð á lífskjörum hér og í öðrum löndum. Nöldur í fjölmiðlum. Hvað eru fjölmiðlar líka að fjalla um fréttir sem koma sér illa fyrir ríkisstjórnina? Jafnvel ábyrgir fjölmiðlar sem vilja láta taka sig alvarlega. Er þá þessi stefna í stjórnarsáttmálanum? Eru úrræðin þar? Eru efndirnar þar? Nei. Að vísu er gefið mjög snöfurmannlegt loforð á fyrstu blaðsíðu stjórnarsáttmálans. Það er svohljóðandi: Með aðgerðum sínum á kjörtímabilinu hyggst ríkisstjórnin gera landsmönnum kleift að ganga bjartsýnir og með reisn inn í 21. öldina. Þetta er myndarlegt loforð. Að vísu er ekkert sagt hvernig á að standa við það. Manni dettur í hug að þarna hafi Framsóknarflokkurinn loksins náð að koma marki sínu á stjórnarsáttmálann og þetta hafi hrotið niður á blaðið áður en kosningaloforðaæðið var runnið af Framsóknarflokknum í vor. Loforðið um að landsmenn geti gengið uppréttir inn í 21. öldina er eina loforðið sem eitthvað munar um í þessu plaggi og eiginlega það eina bitastæða. Herra forseti. Hvar er Framsóknarflokkurinn? Ég lýsi eftir Framsóknarflokknum. Hann fór að heiman frá sér daginn eftir stjórnarmyndun klæddur í gráan selskinnsjakka og hefur ekki sést síðan. Hvar eru efndirnar á kosningaloforðum Framsóknarflokksins? Hvar eru hrikalegustu, myndarlegustu, stórtækustu kosningaloforðin sem gefin hafa verið, sennilega á öldinni? Við þekkjum þetta, góðir þingmenn, en það sakar ekki að minna á hvernig þetta var. Brýnustu verkefni stjórnmálanna fram til aldamóta, atvinna fyrir alla, og hvað var sagt? Það var sagt: Við munum. Þar eru engir fyrirvarar. Við munum skapa 12.000 ný störf. Er það upphafið að efndunum, hæstv. utanríkisráðherra, að fækka þeim með niðurskurði á fjárlögum um 1.000? Á að fjölga störfunum með því að byrja á því að fækka þeim? Það er út af fyrir sig hugmyndafræði. Hvað var sagt um húsnæðismálin? Hvar eru efndir framsóknarmanna á húsnæðismálunum? Endurreisn heimilanna, það var hvorki meira né minna sem Framsókn lofaði. Við munum, var sagt fyrir kosningar, setja lög um greiðsluaðlögun, við munum grípa til víðtækra skuldbreytinga sem fela í sér að vöxtum og/eða lánstíma sé breytt, og takið nú eftir, skuld sé lækkuð eða fryst. Framsóknarflokkurinn gaf fólkinu í landinu jafnvel fyrirheit um niðurfellingu skulda í húsnæðiskerfinu. Hvar eru efndirnar? Hefur einhver fengið lánin sín lækkuð nýlega? Ég bið þá að gefa sig fram við mig á skrifstofu minni eða hringja í mig næstu daga. Herra forseti. Það er ekki svo mikið sem fyrirheit um efndir í stefnuræðu forsrh., í stjórnarsáttmálanum eða fjárlögunum. Það eina sem hæstv. félmrh., Páli Péturssyni hefur dottið í hug, hvort sem það snjallræði kom yfir hann í göngum á Auðkúluheiði eða annars staðar er að lengja í húsbréfalánunum hennar Jóhönnu. Lengja í hengingarólinni. Það er það sem er á döfinni fyrir utan það að einhverjir nýir þingmenn hjá Framsókn hafa verið settir í nefndir. Það breytir ekki stöðu fólks varðandi vanskil á húsnæðislánum þó ágætir þingmenn fari í nefndir. 
             Nei, herra forseti, að svo miklu leyti sem um stefnu er að ræða er hún hér í fjárlagafrumvarpinu. Þetta eru samdráttar-, niðurskurðar- og afturhaldsfjárlög. Þetta eru hefðbundin kyrrstöðuafturhaldsfjárlög helmingaskiptaríkisstjórnar. Ef það er eitthvað sem þessi ríkisstjórn er um þá er hún um óbreytt ástand á Íslandi. Þá er hún um stöðnun, uppgjöf gagnvart atvinnuleysinu og þeim erfiðleikum sem hér hefur verið við að glíma. Það vottar ekki fyrir framsækinni stefnumótun, tillögugerð eða fjárveitingum í nokkru tilliti sem eru til þess fallin að taka á vandamálum íslensku þjóðarinnar. Kveðjurnar sem ýmsir fá í þessu frumvarpi eru líka athyglisverðar eins og aldraðir, öryrkjar og atvinnulausir sem hafa um langt árabil búið við þá tryggingu að bætur þeirra eða lífeyrir fylgja launaþróun í landinu. Nú boðar hæstv. forsrh. að einhver von sé um að kaupmáttur aukist, laun hækki. Hvað er þá gert? Þá á að taka þessa tryggingu úr sambandi og skerða þennan lífeyri. Þar hefur ríkisstjórnin fundið hóp sem hún getur þjarmað að. Ég, herra forseti, hvet til víðtækrar samstöðu í þjóðfélaginu gegn þessari ríkisstjórn. Róttæk stjórnmálaöfl, verkalýðshreyfingin, samtök aldraðra, samtök öryrkja og önnur félagsmálasamtök, sem bera hag almennings fyrir brjósti, eiga að berjast gegn þessari stefnu. Við eigum að sýna ríkisstjórninni að við viljum ekki að fólk þurfi að kaupa sig inn á sjúkrahúsin. Það er ekki stefna sem við viljum hafa á Íslandi. Við sættum okkur ekki við uppgjöf gegn atvinnuleysinu, bág lífskjör og landsflótta. Það sem þarf að koma til er uppbyggingarstefnan, er sóknarstefnan og það þarf að telja kjark í fólkið í landinu til þess að takast á við þessi vandamál en spila ekki á svörtu nóturnar eins og hæstv. forsrh. vill nú gera. Fyrir þessu mun Alþb. berjast af fullum krafti á næstu mánuðum og ég skora á ykkur sem flest að ganga í lið með okkur. Ísland er ríkt land og Ísland er gott land. Við höfum alla möguleika á því að halda áfram að byggja upp og þróa það velmegunar- og velferðarsamfélag sem við viljum sjá hér í landinu. Herra forseti, það er að mínu mati aðeins spurning um tíma hvenær skapast á nýjan leik pólitískar forsendur til þess á Íslandi að halda slíku starfi áfram.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Við höfum fengið að heyra stefnu ríkisstjórnarinnar hér í kvöld. Ræða hæstv. forsrh. var tiltölulega hugljúf og margt í henni sem hægt er að taka undir. Hún var vel flutt, fas hæstv. forsrh. og viðmót orðið nokkuð agað, jafnvel hlýlegt á köflum. En ræðan sjálf var hins vegar ekki merkileg og sagði svo sem ekki mikið um stefnu ríkisstjórnarinnar. Í henni voru engin markverð nýmæli og lítil framtíðarsýn. Satt að segja lýsti hún metnaðarlausri ríkisstjórn sem virðist hafa stöðnun að leiðarljósi. En það var vissulega gott að heyra forsrh. enn og aftur boða að stefnt sé að hallalausum fjárlögum. Um það markmið geta allir verið sammála. En við skulum minnast þess að þetta er fimmta árið í röð sem sami hæstv. forsrh. boðar að ríkissjóður verði rekinn hallalaus innan tíðar. Lái mér hver sem vill fyrir að taka hæfilega mikið mark á boðskap forsrh. Þrátt fyrir slæma reynslu verður hann samt sjálfur borubrattari með hverju árinu sem líður, með hverri nýrri stefnuræðunni sem flutt er. En sagði hann ekki hér áðan orðrétt, með leyfi forseta: ,,Á næsta ári munu heildarútgjöld ríkissjóðs lækka nokkuð að raungildi og hlutfall útgjalda af landsframleiðslunni mun lækka umtalsvert og ekki hafa verið lægra í átta ár. Þetta er mikill árangur.`` Þetta er mikill árangur, sagði hæstv. forsrh. rétt eins og tölurnar í frumvarpi til fjárlaga væru niðurstöðutölur úr ríkisreikningi. Mér þykir rétt að minna hann á að ekki er um neinn árangur að ræða enn þá nema ef vera skyldi það þrekvirki að hafa sett þessa áætlun á blað og boða hana hér. Hingað til hafa áform hæstv. forsrh. í ríkisfjármálum brugðist og þess vegna finnst mér hann fullfljótur á sér að fullyrða að árangur hafi nú þegar náðst. En eins og ég sagði var fátt bitastætt í ræðunni og lítið um nýmæli eða ferska hugsun enda líklega til of mikils mælst að búast við frískleika af þessari hæstv. ríkisstjórn. Enn einu sinni eru málefni orkufreks iðnaðar á dagskrá. Og einu sinni enn er sagt að vaxtarbroddur í atvinnulífinu felist í litlum eða meðalstórum fyrirtækjum. Þangað sé flest ný störf að sækja og mesta verðmætasköpun. Undir þessi orð er hægt að taka og vonandi reynast þau sannari nú en oft áður. Það hefur áður verið stefna stjórnvalda og þar með síðustu ríkisstjórnar sem hæstv. forsrh. leiddi einnig að auka veg lítilla og meðalstórra fyrirtækja, ekki síst í fiskvinnslu. Nýir markaðir hefðu opnast og möguleikar okkar til að nýta þá áttu að aukast. Staðreyndin er hins vegar sú að þrátt fyrir yfirlýsta stefnu stjórnvalda hafa möguleikar til að koma slíkum rekstri á fót ekki aukist. Aðgangur er t.d. mjög takmarkaður að áhættufjármagni. Sá sem ætlar í nýjan atvinnurekstur verður að eiga veð í steinsteypu, eiga kvóta eða ríka ættingja sem geta lánað til þess að fá þá fyrirgreiðslu sem að þarf til að koma rekstrinum af stað. Í þessum efnum hafa ríkisbankarnir ekki fylgt yfirlýstri stefnu stjórnvalda. Ég hef reyndar verið hugsi yfir því hvert markmiðið er með því að reka tvær bankastofnanir með sérstökum stuðningi ríkisins ef þær eru á engan hátt bundnar af því að styðja stefnu stjórnvalda. Velta má fyrir sér hvort ekki verði réttara að reka hér aðeins einn öflugan ríkisbanka sem fylgir stefnu stjórnvalda hverju sinni og að ríkið einbeiti sér frekar að nýsköpun í atvinnulífinu, t.d. með því að stofna öflugan áhættulánasjóð atvinnulífsins sem verulega er þörf fyrir ef takast á að endurreisa atvinnulífið og útrýma því mikla atvinnuleysi sem við búum við. Því miður er ekkert í stefnu ríkisstjórnarinnar sem bendir til þess að á atvinnuleysinu verði tekið, þvert á móti. Eflaust eru margir þeirra sem nú eru án vinnu og jafnvel á leið úr landi að hugsa til þess að ákveðinn og metnaðarfullur Framsóknarflokkur talaði fyrir kosningar um 12.000 störf og boðaði stefnu þar sem fólk væri í fyrirrúmi. En þessi sami flokkur er nú metnaðarlaus og bíður upp á sömu gömlu úrlausnirnar sem þýða í raun að þeir sem minnst hafa verða að bera meira. Hæstv. forsrh. sagði reyndar að það þyrfti ekki að fara mörgum orðum um þetta landflóttatal. Landflóttinn væri að stærstum hluta tilbúningur fjölmiðla. Því til staðfestingar sagði hann orðrétt, með leyfi forseta, að óyggjandi tölur liggi fyrir um það atriði og sýna þær að oft áður hafa fleiri flutt af landi brott umfram þá sem hingað flytja en gerst hefur upp á síðkastið. Því fer ekki á milli mála að meintur landflótti er ýktur stórlega, sagði hæstv. forsrh. Þetta er merkileg fullyrðing og fróðleg. Ég hvet hæstv. forsrh. að skoða tölur sínar vel því að þær ættu að hringja varúðarbjöllum í huga hans. Það er rétt að landflóttinn hefur verið svipaður þrisvar áður. Fyrst árin 1969 og 1970 á síðustu árum viðreisnarstjórnar sem Sjálfstæðisflokkurinn fór fyrir, næst árin 1976 og 1977 þegar að hér ríkti stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar undir forustu Sjálfstæðisflokksins og loks árið 1989 eftir að samstjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknar- og Alþýðuflokks hafði sett atvinnulífið í rúst og hrökklast frá. Þetta er afrekalistinn sem hæstv. forsrh. minnti á og ætti að vera honum til varnaðar í stað afsökunar. Ég get ekki betur séð en að á bresti landflótti þegar að Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með forustu í ríkisstjórn í einhvern tíma. Varla er það afleiðing af góðri stjórn efnahagsmála. Virðulegi forseti. Það sem mér fannst merkilegast í ræðu hæstv. forsrh. áðan var það sem hann sagði ekki. Tóku menn t.d. eftir því að hann nefndi varla á nafn verkefni tveggja ráðuneyta sem fara þó með tvo mjög stóra og mikilvæga málaflokka, þ.e. heilbr.- og félmrn. Það var ekkert um úrlausnir í húsnæðismálum, ekkert um skuldastöðu heimilanna, ekkert um jafnréttismál, ekkert um málefni fatlaðra, aldraðra eða öryrkja, ekki orð um stefnuna í heilbrigðismálum eða um almannatryggingakerfið. Vissulega kom ein setning um það markmið að bæta lífskjör allra heimila í landinu, að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi aukast nokkuð á þessu ári og því næsta. Það er rétt að halda þessu til haga. En hvað segja þessi orð um það hvers við megum vænta? Nánast ekki neitt. Frumvarpið til fjárlaga, sem lagt var fram í gær, segir okkur hins vegar meira um þessi mál enda birtist þar hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar. Þar sjáum við að ef kaupmáttur lægstu launa hækkar mun sú hækkun að einhverju leyti hverfa í greiðslu fyrir þjónustu til heilbrigðisstofnana. Það á enn að skera niður framlög heilbrigðisstofnana stefnulaust. Ekki er búið að skilgreina hlutverk hverrar stofnunar fyrir sig og taka ákvörðun samkvæmt því um það hvers konar þjónustu hver stofnun á að veita. Heildarstefna til einhverra ára hefur ekki verið sett, enn er skorið niður af handahófi og flatt sem engum árangri mun skila til lengri tíma litið, aðeins skaða þessar stofnanir og þá þjónustu sem þær veita. Eina stefnumið á þessu sviði sem sjáanlegt er í frumvarpi til fjárlaga fyrir utan það að auka þjónustugjöldin er ætlun ríkisstjórnarinnar að einkavæða sérhæfðar deildir sjúkrahúsanna. Að dómi ríkisstjórnarinnar virðist það ekki vera samfélagslegt verkefni að bjóða sérhæfða læknishjálp á sjúkrahúsum landsins. Þetta er ný hugsun að ,,há-effa`` sjúkrahúsin svo að ég noti nú málfar sumra framsóknarmanna og dæmi hver fyrir sig um ágæti hennar. Það er engu líkara en að hæstv. heilbrrh. hafi gengið í björg þeirra sjálfstæðismanna og ég verð að viðurkenna að ég sakna hennar úr okkar hópi. Frv. sýnir að það á að skerða bótagreiðslur elli- og örorkulífeyrisþega og ef ríkisstjórnin fær að ráða skulu þær ekki lengur fylgja almennum launabreytingum. Þessi skerðing kemur til viðbótar annarri skerðingu sem gerð var á styrkjum til þessa hóps með nýlegri reglugerð. Það er ekki verið að ráðast á garðinn þar sem hann er hæstur og ég spyr því hvaða fólk eigi að vera í fyrirrúmi að dómi þeirra framsóknarmanna. Ég hef í höndum fjöldamörg bréf frá öryrkjum þar sem þeir lýsa fjárhagsstöðu sinni og þeirri tekjuskerðingu og útgjaldaaukningu sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum. Lífsafkoma þessa fólks er erfið og það sama má segja um stóran hóp aldraðra sem einnig fá að kenna á hnífnum og hugmyndir eru um að hækka aldursmark þeirra sem njóta afsláttar á lyfjakostnaði og læknishjálp. Aukin gjaldtaka fyrir innlagnir á sjúkrahús og fyrir einstakar aðgerðir mun bitna af fullum þunga á þessum hópum sem og öðrum sem búa við lág laun í þjóðfélaginu. Á þessa hópa og aðgerðir sem bitna á þeim var ekki minnst í ræðu hæstv. forsrh. Ég sagði áðan að stefna ríkisstjórnarinnar væri hugmyndalaus. Það er hún reyndar ekki. Það þarf alveg sérstakt hugmyndaflug og reyndar sérstakt hugarfar til að finna sífellt nýjar leiðir til að taka frá þeim sem minnst hafa og það virðist ríkisstjórnin hafa gert ef marka má frv. til fjárlaga því að þar kemur hin raunverulega stefna fram. Á skuldastöðu heimilanna var heldur ekki minnst í ræðu hæstv. forsrh. Var það mál þó oft á dagskrá að mig minnir hjá öðrum stjórnarflokknum á síðasta kjörtímabili og í kosningum í vor en þá hafði Framsfl. stefnu. Virðulegi forseti. Þessi umræða snýst um stefnu eða stefnuleysi ríkisstjórnarinnar. Ég segi ekki að það hafi verið miklar væntingar gerðar til hennar. En ég átti þó von á að hér birtust einhver úrræði varðandi vaxandi atvinnuleysi og versnandi afkomu þeirra sem lægst hafa launin, að tekið yrði með einhverjum hætti á misskiptingu tekna í þjóðfélaginu og misrétti kynja á því sviði. Þessi von beindist skiljanlega ekki að Sjálfstfl. en miðað við málflutning framsóknarmanna sl. fjögur ár og í kosningabaráttunni gerði ég mér nokkrar vonir um breytingar. Ræða forsrh. gerði þessar vonir að engu. Hann staðfesti þó í ræðu sinni að nóg væri til skiptanna. Hér væru lífskjör yfir meðaltali annarra iðnríkja og Ísland sjöunda auðugasta ríki heims, auðugra en sjálf Bandaríki Norður-Ameríku, fyrirmyndin sjálf. Meðaltölin segja ekki alla söguna hér frekar en í Bandaríkjunum. Þessar upplýsingar staðfesta, og það ætti ríkisstjórnin að hafa í huga, að hér á landi ríkir ójöfnuður sem brýnt er að lagfæra. Á það minntist hæstv. forsrh. hins vegar ekki. Alþb. er sammála því markmiði að ná fram hallalausum ríkisrekstri. Við erum hins vegar ósátt við þá leið sem ríkisstjórnin hefur valið að þessu marki, ósátt við þann ójöfnuð sem hér ríkir, ósátt við atvinnuleysið, ósátt við stefnuleysið. Við munum leggja okkar tillögur fram, tillögur sem miða að jöfnuði og réttlæti í þjóðfélaginu. --- Ég þakka fyrir áheyrnina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Á síðasta ári kom út bók eftir þekktan breskan sagnfræðing, Theodore Zeldin, sem heitir Persónuleg saga mannskyns. Tilgangur bókarinnar er að öðlast nýja sýn á framtíðina með því að skoða fortíðina í nýju ljósi. Upphafskaflinn, eins og reyndar allir 25 kaflar bókarinnar, hefst á viðtali við nútímamanneskju sem á sér drauma og bakþanka og upplifir hindranir sem eiga sér djúpar sögulegar rætur. Rætt er við Júlíönu, 51 árs, sem hefur verið þjónustustúlka á einkaheimili í Frakklandi frá 16 ára aldri eins og móðir hennar. Júlíana eignaðist barn 16 ára, gifti sig og eignaðist átta önnur börn sem hún hafði lítinn tíma til að sinna. Hún einangraðist frá systkinum sínum og vinum og sagði engum frá ofbeldishneigð eiginmannsins gagnvart sér og börnunum. Vinnan var flótti frá heimilinu en enginn hafði bent henni á aðrar brautir í lífinu þrátt fyrir verulega óhamingju. Henni finnst hún hafa tapað í lífinu, að hún hafi ekki lifað almennilegu lífi, ekki sem sjálfstæð manneskja. Aldrei hafði verið hlustað á hana, og hún upplifði sig sem þræl eða eign annarra. Það er nákvæmlega þetta sem viðurkennt er opinberlega að gerist með þræla, en einhvern veginn er sú hugsun ekki jafnsjálfsögð þegar við heyrum slíka sögu. Við vísum gjarna til þess að hver sé sinnar gæfu smiður eða að við örlögin sé að sakast. Bókarhöfundur skoðar mannshugann sem athvarf fyrir aldagamlar hugmyndir sem rétt eins og frumur líkamans endurnýjast og úreldast með mismunandi hraða. Allir viðmælendur höfundar eru konur þó að hann sé að skrifa um sögu mannkynsins. Ástæðan er sú að honum finnst að margar konur líti á lífið með mjög ferskum augum og að sjálfsævisögur margra þeirra séu frumlegasti hluti nútímabókmennta. Mannkynssagan sé of bundin við karla og að ný sýn á framtíðina sé ómöguleg nema að tekið sé mið af öllu mannkyni, báðum kynjum. Zeldin kallar á nýja sýn á söguna, stjórnmálin og framtíðina. Hér í kvöld höfum við hlustað á stefnuræðu hæstv. forsrh. Því miður er hún afar hefðbundin og ekki gerð hin minnsta tilraun til að taka á framtíðinni á ferskan hátt út frá sjónarmiðum jafnréttis og kvenfrelsis. Kannski er ekki við öðru að búast þegar um er að ræða stefnuræðu ríkisstjórnar afturhaldssaflanna í íslensku þjóðfélagi, ríkisstjórn þeirra flokka sem hafa staðið vörð um hefðbundna og rótgróna hagsmuni á flestum sviðum. Athyglisverðastur finnst mér undirtónninn í ræðunni, nefnilega sá að hér sé allt í blóma en samt verði almenningur að lifa við helmingi lægri laun en í nágrannalöndunum. Efnahagsbatinn, sem að langstærstum hluta má rekja til aflans úr Smugunni, á ekki að fara til almennings. Þótt 6.000 manns gangi nú um atvinnulausir verður ekki séð að neinar úrbætur séu í augsýn. Viðurkennt er þó að helsti vaxtarbroddur atvinnulífsins sé í smáfyrirtækjum eins og Kvennalistinn hefur boðað í 12 ár. Reiði almennings í kjölfar launahækkana til æðstu embættismanna er mjög skiljanleg þar sem á yfirborðinu hefur verið rekin sú launastefna að hækka lægstu launin mest. Háttsettir aðilar á öllum sviðum samfélagsins virðast ávallt halda sínu enda ná venjulegir kjarasamningar ekki til þeirra nema að hluta og sporslurnar svokölluðu geta verið ansi drjúgar. Það er löngu tímabært að stokka upp allt launakerfið í landinu þannig að öll laun séu sýnileg og uppi á yfirborðinu. Það höfum við kvennalistakonur lagt til hér á Alþingi, nú síðast á vorþinginu í þeim tilgangi að opinbera og ráðast gegn því óþolandi launamisrétti sem tíðkast á milli kynja og að því máli vinnum við áfram. Fólk verður að fara að átta sig á því að það er hrópandi mótsögn á milli þess hversu þjóðartekjur okkar eru háar og launastigsins í landinu. Stóra verkefnið í íslenskum stjórnmálum hlýtur að vera að finna skýringar á því hvers vegna íslenskir launamenn eru aðeins hálfdrættingar á við launamenn í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við, þrátt fyrir háa landsframleiðslu. Og ég tala nú ekki um ef höfð er í huga skoðun Alþjóðabankans að við séum sjöunda ríkasta þjóð heims. Flestir eru sammála um að skýringarnar liggi í mistökum stjórnmálamanna og annarra ráðamanna. Stórfelld fjárfestingarmistök hafa átt sér stað með aðstoð ríkisbankanna. Nægir sem dæmi að nefna offjárfestingar í virkjunum, laxeldi og í allt of stórum fiskiskipastóli, með vaxtabyrði sem er að sliga ríkissjóð. Á meðan stjórnmálamenn hafa ekki kjark til að taka þjóðhollar ákvarðanir sem stríða gegn sérhagsmunahópum, hvort sem þeir eru á sviði landbúnaðar, sjávarútvegs, í velferðarkerfinu eða hjá peningavaldinu yfirleitt, þá verður kökunni misskipt og launastigið í landinu allt of lágt miðað við þjóðarauð. Því miður virðist núverandi stjórn ekki líkleg til að taka á þessu misrétti, heldur viðheldur hún því. Nægir að nefna framkvæmdina á GATT-samningnum, sem snúist hefur í andhverfu sína eins og frægt var í sumar þegar verðið á grænmeti var hærra en nokkru sinni fyrr. Í stefnuræðu forsrh. kom fram ýmislegt góðra gjalda vert um menntamál þó að útfærslur séu óljósar. Ég er svo sannarlega sammála því sjónarmiði að framlög til menntamála séu skynsamleg fjárfesting til framtíðar. Samkvæmt fjárlagafrv. á samt að lækka framlögin til Lánasjóðs íslenskra námsmanna um heilar 80 milljónir frá síðasta ári og áfram á að neyða Háskóla Íslands til að fjármagna rekstur sinn að hluta með dulbúnum skólagjöldum sem kölluð eru skrásetningargjöld, til að geta talist lögleg. Þá stendur til að skerða fjárveitingar til Rannsóknarráðs Íslands og Nýsköpunarsjóðs námsmanna allverulega. Þá verður fróðlegt að fylgjast með hvort fé fæst af fjárlögum háskólans til að koma á laggirnar námi í kvennafræðum næsta haust eins og nú stendur loksins til. Þessi nýja námsbraut mun aðeins kosta eina milljón, sem byggist á því að verulega er byggt á námskeiðum sem fyrir eru. Kvennafræði hafa verið kennd í velflestum háskólum erlendis í allt að 25 ár og nú er tækifærið til að raungera þá viðamiklu undirbúningsvinnu, sem ég og fleiri hafa unnið að á undanförnum árum. Lítið er fjallað um börnin okkar í stefnuræðunni eða hvernig búið er að barnafjölskyldum, sem nú flytjast úr landi í meira mæli en áður í hærri laun og mun betra bótakerfi á velflestum sviðum. Nú á enn að skerða bótagreiðslur eða að fresta því alfarið að greiða þær út. Einn af veiku hlekkjunum í okkar velferðarkerfi er fæðingarorlofið, sem Kvennalistinn hefur mjög látið til sín taka hér á Alþingi. Nú er nauðsynlegt að taka upp sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs og tryggja það að foreldrar sinni saman börnum sínum í níu mánuði eftir fæðingu, og geti tryggt þau tilfinningabönd sem myndast við ungabörn á fyrsta æviárinu og mun ég beita mér fyrir því á þessu þingi. Á nýafstaðinni ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kína var samþykkt merkileg framkvæmdaáætlun um mannréttindi kvenna. Þar náðust fram í fyrsta skipti ýmis ákvæði um mannréttindi stúlkubarna. Þótt íslensk stúlkubörn þurfi ekki að líða sömu hörmungar og stallsystur þeirra víða úti í heimi, þ.e. umskurð, svelti eða menntunarleysi, þá verðum við að tryggja það að við getum horft beint í augu þeirra með jafngóðri samvisku og í augu drengjanna okkar eins og Gro Harlem Brundtland komst að orði í lokaræðu ráðstefnunnar. Það má ekki mismuna stúlkum hvort sem er í kennslubókunum eða á vinnumarkaðnum og kynferðislega misnotkun og allt ofbeldi og vanrækslu á börnum verður að uppræta með öllu. Í menntakerfum Evrópusambandsins eru þegar komin upp vandamál samfara því að þjóðríkið sem meginhugtak sjálfsmyndar skipar annan sess en áður. Þetta birtist ekki síst í menntakerfinu þar sem æ vaxandi hluti skólabarna í hverju landi finnur sig ekki þar sem áherslan er á eitt þjóðerni og eitt tungumál. Menningarlegur margbreytileiki er staðreynd og þá opnast um leið augu fólks fyrir því hve ráðandi öfl halda oft einstrengingslegri mynd af veruleikanum að fólki, ekki síst í kennslubókunum sem gjarna eru nokkrum árum á eftir tímanum í hverju landi. Þótt ég sé sammála forsrh. um að við megum ekki draga úr kröfum um þekkingu barna á menningararfinum, ekki síst vegna rannsóknar minnar á þekkingu barna og unglinga á íslenskri menningu, þá bendir fjölþjóðleg rannsókn Sigríðar Valgeirsdóttur til að það sé helst á sviði myndmáls og tæknilæsis sem þekking íslenskra unglinga er ekki í fremstu röð. Óháð samskiptum okkar við önnur lönd ber okkur að virða menningu allra þeirra barna sem eru í okkar skólum og líklegt er að fjöldi erlendra barna fari vaxandi ef EES-samningurinn hefur tilætluð áhrif á flæði fólks á milli landa. Virðulegi forseti. Ég er sammála áðurnefndum sagnfræðingi, Theodore Zeldin, að þörf sé á nýrri sýn á söguna, framtíðina og stjórnmálin. Nauðsynlegt er að taka mið af reynslu og breyttri stöðu kvenna ekki síður en karla. Stjórnmálin þurfa að vera í takt við stöðu nútímamanneskjunnar í öllum sínum margbreytileika og byggjast á raunverulegu lýðræði. Það er sannfæring mín að sterkt afl undir forustu kvenna geti komið með nýja sýn í íslenskum stjórnmálum. Það afl má ekki vera á kafi í hagsmunatengslum og það þarf að tryggja hér samfélag þar sem jafnrétti og jöfnuður ríkir. Allir minnihlutahópar hvort sem þeir kallast konur, innflytjendur, samkynhneigðir eða fatlaðir njóti mannréttinda eins og aðrir. Menningarlegur margbreytileiki getur vel þrifist með sterkri íslenskri menningu. Við verðum að opna augun og lokast ekki af í þjóðhverfum hugsunarhætti fortíðarinnar. Við höfum vonandi öll meðtekið boðskapinn frá kvennaráðstefnunni í Kína um að mannréttindi séu algild og nái jafnt til allra. Ég vil gjarnan taka þátt í og móta slíkt afl sem hefði kvenfrelsi, jafnrétti, menningarlega víðsýni, náttúruvernd og samábyrgð að leiðarljósi rétt eins og Kvennalistinn gerir nú. Þetta afl þarf að vera sterkt ef við eigum að komast upp úr þeim hjólförum sem íslensk stjórnmál eru nú í. Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti, góðir áheyrendur. Stefnuræða forsrh. einkenndist sannarlega ekki af neinu neistaflugi og skapaði ekki þá tiltrú að nú mundi sköpum skipt í þjóðfélaginu. Hún var á hefðbundnum nótum, eins konar hanastél hefðbundinna hátta. Uppskriftin er: Drjúgur kafli um efnahagsmál, dálítið um atvinnumál og loks viðskipti við umheiminn. Hanastél þetta var svo eins og önnur hanastél kryddað af skvettu af hinu og þessu, örfáum orðum um umhverfismál og nokkuð mörgum reyndar um menntamál sem var bragðmesti kaflinn. Það var lítið annað nýstárlegt í þessu hanastéli nema ef vera skyldi ergelsi vegna umfjöllunar fjölmiðla um lagasetningu alþingismanna á sl. vori um sérstök kjör sér til handa, lagasetningu sem hlaut að kalla á hörð viðbrögð í þjóðfélaginu. Orð utanrrh. um sama efni hér áðan voru ólíkt skynsamlegri. Hitt er svo hárrétt hjá hæstv. forsrh. að þessi umfjöllun mun líklega ekki hafa mikil áhrif til lengdar. Kjósendur eru ekki alltaf sjálfum sér samkvæmir og þeir munu sjálfsagt standa með sínum mönnum þegar til kastanna kemur. Samkvæmt skoðanakönnunum síðustu vikna virðast þeir helst vilja refsa þeim sem stóðu gegn stærstu vitleysunni í þessari umdeildu lagasetningu. Ég saknaði margs úr umfjöllun forsrh. um atvinnumál sem einkum snerust um hefðbundnar greinar, fiskveiðar sem eru auðvitað aðeins einn þáttur sjávarútvegs, landbúnað og stóriðju sem er enn og aftur draumaverkefni ráðamanna. En hann minntist t.d. ekki einu orði á ferðaþjónustu, þá atvinnugrein sem hefur sýnt mesta grósku á undanförnum árum og á samt enn mikla möguleika til áframhaldandi sköpunar starfa og öflunar dýrmæts gjaldeyris sem ekki veitir nú af þegar fiskunum fækkar í sjónum. Af fróðleiksfúsum ferðamönnum er hins vegar nóg í heiminum. Hér á Íslandi höfum við margt að bjóða sem önnur lönd hafa ekki. Við þurfum að móta framtíðarstefnu í ferðamálum og taka þar mið af þeirri staðreynd að jarðhitinn og sérstakt umhverfið, hreint loft og tært vatn eru ómetanlegar auðlindir í heimi sívaxandi mengunar. Við gætum jafnvel auglýst landið okkar sem öndunarvél umheimsins ef rétt væri á málum haldið. Náttúran og varðveisla umhverfis er forsenda áframhaldandi grósku í ferðaþjónustu og fleiri greinum. Því miður bendir fátt til þess að ríkisstjórnin geri sér fulla grein fyrir ábyrgð ríkisvaldins í þessu efni en kvennalistakonur munu áfram sem hingað til reyna að vinna þessari grein það gagn sem þær mega. Nú er vitaskuld ekki hægt að grípa á öllum málum í einni ræðu sem takmarkast af tilsettum tíma. En stefna ríkisstjórnarinnar birtist víðar en í stefnuræðu forsrh. eins og margsinnis hefur komið fram í kvöld. Hún birtist ekki síst í fjárlagafrumvarpinu sem okkur barst í hendur fyrst í gær. Frá sjónarhóli kvenna er sú stefna lítið fagnaðarefni. Þar er það staðfest svart á hvítu að ekki er ætlun ráðherranna að gera neitt stórátak til eflingar mannréttindum kvenna. Ég kalla það ekki stórátak þótt þar sé nefnt í greinargerð að fjrmh. ætli að taka jafnrétti karla og kvenna í kjaramálum til sérstakrar skoðunar án þess að það sé skýrt frekar á nokkurn hátt. Augljóslega er áfram saumað að ýmsum þáttum velferðar sem skipta konur afar miklu máli. Ljóst er að fram undan eru átök um áherslur þar sem brýnt er að gæta hagsmuna láglaunafólks, einstæðra foreldra, aldraðra, öryrkja, atvinnulausra og annarra sem bera skarðan hlut frá borði. Ég ætla þó að leyfa mér að gleðjast yfir því hér og nú að í fjárlagafrumvarpinu er að finna örlítinn vott þess að baráttan fyrir bættri meðferð fórnarlamba nauðgara skilar smám saman árangri. Í því er sem sagt lagt til að ákveðinni upphæð verði varið til að kosta lögfræðiþjónustu við neyðarþjónustu vegna nauðgana. Smátt en mjög mikilvægt atriði. Þannig eru hægt og bítandi að komast í framkvæmd hinar ýmsu tillögur nefndar sem skipuð var fyrir 11 árum að frumkvæði Kvennalistans til að gera tillögur að úrbótum í þessum efnum. Hitt er sárara að fá það staðfest sem fréttist fyrir nokkrum dögum að ríkisstjórnin vill fresta gildistöku laga um bótagreiðslur ríkisins til þolenda afbrota. Þessi lög sem eiga að taka gildi 1. jan. nk. og ná jafnframt til brota sem framin voru eftir 1. jan. 1993 eru sem björgunarhringur fyrir þá sem verða fyrir tjóni af mannavöldum en slíkt tjón er jafnan örðugt að fá bætt úr hendi afbrotamannsins. Þessi lagasetning er því mikilvæg réttarbót fyrir þolendur ofbeldisbrota og fyrirætlun ríkisstjórnarinnar um frestun er eins og enn eitt hnefahöggið framan í það fólk. Við munum ræða fjárlagafrumvarpið nánar næstu daga. Í þeim umræðum mun ég m.a. krefjast svara um þetta mál og þá enn fremur um áhrif frestunar á afturvirkni laganna ef af frestun verður sem Kvennalistinn mun beita sér gegn eftir mætti. Virðulegi forseti. Þögn forsrh. um mannréttindi kvenna í þessari stefnuræðu er vægast sagt æpandi. Konur í öllum flokkum og á öllum sviðum þjóðlífsins kalla eftir skilningi, viðurkenningu og aðgerðum. En forsrh. landsins heyrir ekki þótt hátt sé kallað. Formaður stærsta flokks landsins heyrir ekki og hann sér eitthvað illa líka. Hann virðist að minnsta kosti ekki hafa séð opið bréf formanns jafnréttis- og fjölskyldunefndar Sjálfstæðisflokksins sem birtist í Morgunblaðinu fyrir nokkrum vikum en þar var lýst eftir viðhorfum formannsins til jafnréttis. Því hefur ekki enn verið svarað og því var ekki svarað í stefnuræðunni. Þannig mega konur þessa lands enn einu sinni kyngja vonbrigðum sínum. Þrátt fyrir vaxandi umfjöllun um mannréttindi kvenna um rétt þeirra til sambærilegra launa og aðstæðna á við karla um aðgerðir gegn ofbeldi, um nauðsyn þess að auka áhrif og völd kvenna sér forsrh. ekki ástæðu til að víkja að þessum málum einu orði í stefnuræðu sinni nú fremur en fyrr. Og maður spyr sig: lásu hinir ráðherrarnir ekki stefnuræðuna? Þeir eru þó alltént búnir að heyra hana nú. Eru þeir virkilega sammála þessum áherslum? Hvað með ráðherra jafnréttismála? Og er eina konan sem titluð er herra svo önnum kafin í skurðstofu heilbrigðisráðuneytisins að hún hefur ekki tíma til að minna oddvita sinn á kvennabaráttuna? Reyndar hlýt ég að gera þá játningu að ég átti ekki von á miklu. Ég átti ekki von á öðru en að núverandi ráðherrar myndu bíða aðgerðarlitlir eftir hugarfarsbreytingunni sem þeir uppgötvuðu fyrir nokkrum vikum að þjóðin þyrfti á að halda. Stefna stjórnvalda í þessum málum mun ekki breytast fyrr en konur koma að stjórn landsins. Ekki bara ein og ein, heldur margar saman. Raunverulegur árangur næst ekki fyrr en konur halda um stjórnvölinn. Það er nákvæmlega reynsla annarra þjóða sem náð hafa lengra en við í því að jafna stöðu kynjanna og við höfum einnig glöggt dæmi þess hér í næsta húsi þar sem konur taka til hendinni við stjórn borgarinnar. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Nú er lokið fyrri umferð umræðunnar og hefst þá hin síðari. Fyrstur tekur til máls fyrir hönd Sjálfstfl. hv. 2. þm. Norðurl. v., Hjálmar Jónsson.

Herra forseti, góðir tilheyrendur. Það er mikið að gerast í þjóðfélaginu þegar stöðugleiki ríkir, þá er hægt að horfa til framtíðar, vinna að framtíðinni, að umbótum, að framförum. Kaupmáttur vex, hagvöxtur eykst, hagur atvinnuveganna er allgóður og greinilega töluvert batnandi. Í þjóðhagsspánni, sem lögð var fram hér í þinginu í gær, er tekið fram að hinar góður horfur séu að meira að segja varlega fram settar. Niðurstaðan er því sú að ríkisstjórninni, þinginu og þjóðinni miðar gangan til meiri hagsældar vel. Ytri skilyrði eru öll eða flest til staðar, það er bjart fram undan. En svo skyndilega er maður barinn í höfuðuð. Raunveruleikinn kemur vaðandi utan af Ingólfstorgi með reiði, með óánægju, með andúð. Þegar útifundurinn fjölmenni og magnþrungni var haldinn hér fyrir utan átti ég leið á nefndarfund upp í Arnarhvoli og ég gekk Austurstrætið. Út undan mér heyrði ég og sá hvar barn hnippti í móður sína og sagði: Þarna er einn þeirra. Blessað barnið hafði svo sem áttað sig á því hverjir væru skúrkarnir í samfélaginu. Herra forseti. Ég tek vel eftir þessari óánægju og tek hana alvarlega. Það eru ástæður fyrir því að slíkt bylgja andúðar og nánast heiftar kemur upp. Og hverjar eru þær ástæður? Heiðvirðum launamanni gremst hvernig undanskot á sköttum og skyldum viðgangast, hvernig hlutar tekna, jafnvel stór hluti er falinn. Hvernig neðanjarðarhagkerfi þrífst án þess að við verði ráðið. Ef fólk fær á tilfinninguna að hið háa Alþingi sé af hinu sama sauðahúsi er auðvelt að láta reiðina ólga. Er þá ekki einu sinni hjálp í þessu liði sem er kosið til að stjórna málum og þoka þeim til betri vegar? Herra forseti. Margir hv. þm. hafa minnst á það í kvöld að við erum sjöunda ríkasta þjóð heimsins. Allir landsmenn eiga að geta búið við góðan hag. Enginn skal fá mig til að trúa því að það sé ekki hægt. En til þess þarf sameiginlegt átak, almennt breytt hugarfar. Mundu eftir því, áheyrandi minn, að neðanjarðarhagkerfið, svarta atvinnustarfsemin, gerviverktakinn, undanskotin viðgangast vegna býsna almennrar þátttöku. Kannski þekkir þú eitthvað til þessa að spilað sé á svörtu nóturnar. Það þarf tvo til að nótulaus viðskipti séu stunduð. Ef þú tekur þátt í slíku ertu að segja að aðrir eigi að bera þínar byrðar. Kerfið, bótakerfið, tryggingakerfið, félagskerfið, allt á það að vera fyrir þá sem þurfa. Enginn ætti að hugsa um það hvort það borgi sig að vinna eða vera á bótum. Skattbyrðin er svona þung, m.a. vegna þess að það greiða ekki allir það sem þeim ber. Herra forseti. Ágætu tilheyrendur. Við höfum sameiginlegt verk að vinna. Við berum öll ábyrgðina. Ýmiss konar undanskot valda því að ríkissjóður verður af 8--11 milljörðum kr. á ári hverju. Hvað væri hægt að bæta margt í menntun, heilsugæslu, í hækkun ellilífeyris svo dæmi séu tekin ef allt það skilaði sér? Hver eru skilaboð fólksins frá útifundinum? Ég held að þau séu þessi. Stjórnmálamönnum hefur á undanförnum árum ekki tekist að koma í veg fyrir alls kyns óhæfu og ósóma sem skekkir kjörin og mismunar fólki í landinu. Þar sem ekki ríkir réttlæti ríkir ekki heldur friður. Herra forseti. Á allra næstu árum þarf að verða breyting á þessu. Það á ekki að vera að hægt að tala um sérstaka láglaunahópa og láglaunasvæði á landinu. Lagfæringar á þessu eru kynntar í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég nefni nokkur atriði. Þeirra er getið í fjárlagafrv. og eru stórmál, tímamótamál. Lífeyriskerfinu verður breytt þannig að allir landsmenn njóti sambærilegra lífeyrisréttinda. Tekjuskattskerfið verður endurskoðað og gert gagnsærra. Atvinnuleysistryggingakerfið er í endurskoðun, aðeins nokkur mál af mörgum sem vinna er hafin við. Till. til þál. var lögð fram í kvöld á þessum fundi og bíður framsögu fyrsta flutningsmanns. Þingmenn úr öllum flokkum flytja tillöguna sem ætla ríkisstjórninni með hjálp sérfróðra aðila í þjóðfélaginu að leita leiða og finna leiðir til að bæta skattheimtu ríkis og sveitarfélaga. Fleiri munu fylgja á eftir. Bættur hagur á að koma öllum vel. Ég vænti sýnilegs árangurs áður en kjörtímabilið er hálfnað. Þá hafi samhentir stjórnarflokkarnir unnið gott verk, hvattir og brýndir til verka af gagnrýninni stjórnarandstöðunni og umfram allt í sátt við þjóðina. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Það hefur um margt verið athyglisvert að hlýða á málflutning stjórnarandstöðunnar í gær eftir að fjárlagafrv. kom fram og hér í umræðunni í kvöld. Í gær sögðu þeir um fjárlagafrv. að þeir væru sammála meginstefnunni. Ágreiningurinn var nú ekki meiri en sá að þeir voru sammála meginstefnunni. En þeir belgdu sig þessi lifandis ósköp þegar þeir fóru að telja þjóðinni trú um að þeir hefðu bara viljað ná markmiðunum með öðrum hætti. Hvað sögðu þeir í því efni? Jú, þeir voru á móti því að skera svona mikið niður í fjárfestingu. Þeir vildu skera meira niður í rekstri. Hvers vegna? Vegna þess að þannig fækkaði störfunum ekki eins mikið. Hvernig á nú að skilja þessi orð? Vita þeir ekki, talsmenn stjórnarandstöðunnar, að á bak við framlög til skólamála eru störf kennara? Á bak við framlög til lögreglunnar eru störf lögreglumanna og á bak við framlög til sjúkrahúsanna eru störf lækna og hjúkrunarfræðinga. Ég held satt best að segja að þeir viti þetta og þeir viti meira en þeir láta í veðri vaka um þessi efni. En hvernig á þá að skilja þessi ummæli? Vilja þeir fækka þessum störfum? Vilja þeir fækka læknum og hjúkrunarfræðingum? Vilja þeir fækka kennurum og lögreglumönnum? Er það hin nýja stefna hv. þm. Ögmundar Jónassonar að skera niður útgjöld á þessum mikilvægu þjónustusviðum? Ég held satt best að segja að það sé heldur ekki stefna þeirra. Þá hlýtur maður að koma að þeirri spurningu: Hver er stefnan eftir allar þessar upphrópanir? Hæstv. heilbrrh. markaði þá skýru og skynsömu stefnu við mótun fjárlaganna í sumar að stöðva fjárfestingar á sviði heilbrigðismála til þess að þurfa ekki að skera jafnmikið niður í rekstri og tilfærslum til trygginganna. Ef maður hefði skilið málflutning stjórnarandstöðunnar í gær rétt var boðskapur þeirra sá: Byggið þið fleiri sjúkrahús. Skerið þið meira niður af framlögum til sjúkrahúsanna og tryggingabótanna. En þeir meintu þetta ekki enda komu þeir hér hver á fætur öðrum í dag og sögðu: Við erum alveg hneykslaðir niður í tær, að þið skuluð vera að skera niður í heilbrigðiskerfinu og á ýmsum öðrum sviðum í ríkisrekstrinum þó að sá niðurskurður hefði orðið miklu meiri ef farið hefði verið að óskum þeirra í gær að eyða meiru í fjárfestingu og skera meira niður í rekstri. Hvaða ályktanir getur maður dregið af þessum málflutningi? Ég get ekki dregið af honum aðrar ályktanir en þær að á bak við hann er engin hugsun, á bak við hann er engin stefnumörkun. Þetta er botnlaus málflutningur og marklaus með öllu. Það er auðvitað grátlegt fyrir þá þrjá krataflokka sem skipa sér hér í stjórnarandstöðu með Kvennalista. En hver er nú árangurinn af þeirri ríkisfjármálastefnu sem mótuð hefur verið? Hann kom fram strax í dag. Vextir af skammtímabréfum ríkissjóðs lækkuðu um 0,5% vegna þess að ríkisstjórnin náði við framlagningu þessa fjárlagafrv. þeim markmiðum sem sett voru. En svartagallsraus talsmanna krataflokkanna og Kvennalistans heldur hér áfram. Þeir sjá engan árangur. En þessi árangur kom fram strax í dag. Þannig er um málflutning stjórnarandstöðufokkanna á öllum öðrum sviðum. Það hefur verið eins og rauður þráður í gegnum ræður þeirra. Stöðnun, stöðnuð ríkisstjórn, stöðnun í þjóðlífinu, stöðnun í atvinnulífinu. En hvað segja nú þeir mælilkvarðar sem segja okkur nokkuð til um það hvort þjóðfélagið er í stöðnun eða framför? Hver er hagvöxturinn í þjóðfélaginu? Er hann ekki að aukast um meira en 3% á þessu ári? Er það stöðnun? Hver hefur verið aukning kaupmáttar ráðstöfunartekna á mann? Er það ekki um rúmlega 3%, lítið eitt meira en hagvöxturinn? Er það stöðnun? Hver er fjárfesting atvinnuveganna? Hefur hún ekki verið að aukast um 13% á þessu ári og eru ekki horfur á að hún muni aukast á næsta ári um 10%? Er það stöðnun? Nei, atvinnulífið á Íslandi er í sókn. Auðvitað getum við gert betur og auðvitað þurfum við að gera betur. En þeir sem ganga svo á svig við raunveruleikann í íslensku þjóðfélagi eru staðnaðir sjálfir. Þeir sem tala eins og hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa gert um fjárlagafrv. eru staðnaðir. Þessir þrír flokkar hafa verið að tala um það í 50 ár að ég held að þeir sameinast. Þeir héldu sameiningarfund í sumar og hver varð niðurstaðan af honum? Þeir fundu ekkert mál til að sameinast um. Er nokkuð annað dæmi betra um pólitíska stöðnun en málflutningur þessara þriggja krataflokka og Kvennalistans? Ég held ekki. Íslenskt þjóðfélag er hins vegar í framför og sókn. Skilaboðin frá iðnaðinum í dag voru gróska, meiri vöxtur en áður. Staðan í sjávarútveginum er hagnaður þrátt fyrir minni afla, sókn á erlenda markaði. Það eru framfarir í íslensku þjóðlífi hvað sem um svartsýni og stöðnun stjórnarandstöðunnar er að segja.

Virðulegi forseti. Ágætu tilheyrendur. 21. sept. sl. birtist viðtal við einn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar í vikublaði hér í bæ þar sem mynd af ráðherranum prýddi forsíðu undir fyrirsögninni ,,Það þarf að aga þessa þjóð.`` Við nánari lestur kemur í ljós að ráðherrann segir þessi orð ekki sjálfur en hefur augljósa velþóknun á þeim sem eru hans skoðanalegu jábræður varðandi það áhugamál hans að hernaður fyrir Íslendinga hefði þau jákvæðu aukaáhrif að aga þjóðina. Ráðherrann segir jafnframt að pólitískir andstæðingar hafi reynt að gera þetta mál tortryggilegt eða hlægilegt. Nú er ég pólitískur andstæðingur ráðherrans en ætla þó hvorugt að gera því mér finnst hugmyndin um herinn og sú niðurstaða að þurfa að aga þessa þjóð fyrst og fremst dapurleg. Kannski af því að hún sýnir svo ótrúlega lítinn skilning í þeirri lífsbaráttu sem er háð í landinu á hverjum degi og þá ekki síður vegna þeirrar bullandi vanþekkingar sem hugmyndin um agann afhjúpar gagnvart okkar séríslensku herskyldu sem er sjómennskan þar sem stór hópur manna leggur sig daglega í hættu og fjarvistir frá fjölskyldu til að tryggja þá efnahagslegu velferð sem er undirstaða sjálfstæðis okkar, að ég tali ekki um alla þá sem eru og hafa verið mánuðum saman í víking og landvinningum á fjarlægum miðum til að efla og bæta hag þjóðarinnar og tryggja stöðu okkar í samningum um þær auðlindir. Sá hagvöxtur sem við höfum notið í fyrra og í ár og gumað er af í stefnuræðu ríkisstjórnarinnar á rót sína að rekja til þessara veiða og sjómenn okkar hafa sýnt það á fjarlægum miðum að þeir eru í fremstu röð. En hvernig hafa þau stjórnvöld sem guma af hagvextinum síðan stutt við þá sem hafa verið í þessum víking? Hvernig hafa þau unnið úr landvinningunum? Á meðan íslenskir sjómenn voru að skapa okkur stöðu til að semja síðar um veiðar eins og í Smugunni hugsuðu íslensk stjórnvöld alvarlega um að banna þær veiðar. Því var afstýrt þá. En nú liggur í loftinu samningur um veiðar í Smugunni langt undir okkar veiðireynslu og á sama tíma gerist það á vettvangi NATO að sóknarmark er sett á rækjuveiðar á Flæmska hattinum. Andvaraleysi íslenskra stjórnvalda gagnvart framtíðarhagsmunum okkar er slíkt að á þeim fundi er íslenska sendinefndin skipuð einum manni sem er auk þess látinn sitja hjá. Við hefðum eins getað sent borðfána, segja íslenskir útgerðarmenn. Hver er staða okkar til að mótmæla eftir þessa frammistöðu? Hvers lags klúður er þetta? Það er vissulega vandmeðfarið að verja í senn hagsmuni strandríkis og úthafsveiðiríkis og þess að stunda veiðar á úthafinu í kröftugri sókn sem sjómenn okkar gera og að vera málsvarar veiðistjórnar í nafni fiskverndar. Þess vegna má ekkert bregðast. Þess vegna á að beita okkar færasta liði til þess að tryggja hagsmuni okkar. Aðrir verða ekki til þess, ekki lengur. Þeir kaldastríðsáratímar eru liðnir þegar lega landsins ein og sér tryggði stöðu okkar. Nei, nú reynir á okkur sjálf með nýjum hætti sem fullvalda og sjálfstæða þjóð. Þá verðum við öll að berjast saman en ekki þannig að sjómennirnir séu í landvinningum mánuðum og árum saman en stjórnvöld klúðri síðan hugsanlegri vinningsstöðu. Þetta eru utanríkismál okkar, ekki varalið og her. Ég hlýt að spyrja enn: Finnst mönnum stjórnvöld ekki aga þjóðina nægjanlega? Ekki einasta búum við við óblíða náttúru heldur hafa stjórnvöld búið svo um hnúta að lífskjörin eru þannig að fólk með fagþekkingu, m.a. sérhæft fiskvinnslufólk, flýr nú land sakir þess að víðast í okkar nágrannalöndum eru þau kjör sem vinnandi barnafólki eru boðin mun betri en hér. Þegar ég er að tala um kjör er ég ekki einasta að tala um kaupið. Nei, ég er líka að tala um hið félagslega öryggisnet fjölskyldnanna. Þess vegna flýr fólkið líka sem er ófaglært og atvinnulaust. En kaupið eitt er þó ærið tilefni. Eitt af því sem fylgdi með í umfjölluninni um launa- og starfskjör alþingismanna er samanburður við það sem gerist í öðrum löndum sem við gjarnan berum okkur saman við. Um tíma skildist þjóðinni að réttlæting á hækkun launa þingmanna og ráðherra fælist aðallega í þeirri staðreynd að kjör þingmanna í nágrannalöndunum væru betri. Auðvitað var það tilefni enn meiri ólgu meðal launafólks því að það er þeirrar skoðunar að sá þjóðarhagur sem skammtar því lífskjörin sé jafnframt sá þjóðarhagur sem helstu ráðamenn þjóðarinnar hljóti að búa við og taka tillit til þegar röðin kemur að kjörum þeirra. En landflóttinn raskar ekki ró ríkisstjórnarinnar þegar litið er til stefnuræðunnar. Það svífur yfir vötnum að svo megi böl bæta að benda á annað verra. Fólk hefur flúið land áður og þetta með lakari lífskjörin eru bara ýkjur vondra manna. Það hefur stundum verið talað um það að menn greiði atkvæði með fótunum eða hvað voru þeir tæplega 600 sem fluttu af landi brott bara núna í september að hugsa? Þeir vissu líklega ekki svo að ég endurtaki hér orðrétt skýringar hæstv. forsrh. í ræðunni hér að framan, með leyfi forseta, ,,að heildarmælikvarðar svo sem landframleiðsla á mann og einkaneysla segja ekki heldur alla söguna en gefa þó miklu skýrari mynd af lífskjörunum heldur en sá villandi samanburður sem ég gerði að umtalsefni.`` Þessi huggunarorð lýsa einkar næmum skilningi ríkisstjórnarinnar á stöðu mála. Jú, vissulega fluttu til landsins á sama tíma 335 manns eða u.þ.b. helmingur hinna brottfluttu. Brottflutningurinn í september samsvarar því að eitt þorp á landsbyggðinni þurrkist út. Og gott fólk. Nettóstaðan er sú að um síðustu mánaðamót hafa rúmlega 1.000 manns flutt frá landinu það sem af er þessu ári umfram þá sem komu. Allt síðasta ár voru það 800 þannig að allt bendir til þess að straumþunginn aukist. Niðurstöður sem fengnar eru með því að bregða mismunandi mælistikum á hinar ýmsu stærðir efnahagslífsins breyta engu þar um. En sjáum við þá merki þess að verið sé að takast á við vandann? Þann vanda að fólk vantar trú á framtíðina? Þann vanda að íslenskt atvinnulíf er ekki samkeppnisfært? Bendir nýgerður búvörusamningur eða útfærsla íslenskra stjórnvalda á GATT-samningnum til þess að framtíðin og lífskjör launafólks hafi verið höfð að leiðarljósi? Hvað með fjárfestingar og annan uppgang en þann sem við njótum vegna úthafsveiðanna? Hvar er íslenskur sjávarútvegur að fjárfesta? Jú, hann fjárfestir í útlöndum. Við breyttar aðstæður hafa íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi leitast við að ná nýjum og áhugaverðum viðskiptasamböndum og haslað sér völl á nýjum mörkuðum. Liður í því er samvinna við erlend fyrirtæki sem fyrir eru í greininni eða að hafa þá þekkingu sem okkar fólk þarf til að ná betri árangri í hörðum heimi samkeppninnar. En það samstarf fer ekki fram á Íslandi. Áhrifin berast hingað einungis óbeint því að erlend fyrirtæki mega ekki hasla sér völl á Íslandi í þessari grein, hvorki ein né í samvinnu við íslensk fyrirtæki. Í stað þess að þau séu staðsett á Íslandi og örvi íslenskt atvinnulíf verða þau að starfa erlendis því við viljum ekki að fyrirtæki með aðild útlendinga hversu lítil sem hún er séu íslensk. Þar fer fram þróunarstarf. Þangað safnast unga fólkið með metnaðinn og þekkinguna. Ég hlýt líka að spyrja: Er ekki kominn tími til landvinninga á Íslandi? Er það ekki ótrúlega hrokafull og gamaldags forgangsröðun að fresta ákvæðum um greiðslu skaðabóta til þolenda ofbeldisverka en nota háar upphæðir til kaupa á nýjum ráðherradrossíum? Góðir áheyrendur. Þessi ríkisstjórn, sem getur setið fram undir aldamót, ætlar að staðsetja sig kirfilega hérna megin aldamótanna. Það verða aðrir að taka að sér að verða hin nýja aldamótakynslóð, boðberar nýrra tíma hvort sem er í íslensku atvinnu-, efnahags- eða stjórnmálalífi. Góðir landar mínir. Það er sannarlega verk að vinna. Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Undir lok umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra leiði ég hugann að því hvort þessi skoðanaskipti undir augliti þjóðar, um stefnu og áform ríkisstjórnar, skili sér til þeirra er heima sitja. Hvort okkur alþingismönnum takist það ætlunarverk að kryfja til mergjar stefnu eða stefnuleysi stjórnvalda og hvort umræða af þeim toga er til þess fallin að stuðla að endurheimt virðingar Alþingis. Það er brýnt að við alþingismenn höfum það markmið að leiðarljósi í öllum störfum okkar. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur átt makindalega hveitibrauðsdaga. Í sumar hefur hvergi örlað á gjörðum sem sýna framsýni eða kraft og ekkert bólar á efndum þeirra kosningaloforða sem Framsóknarflokkurinn gaf kjósendum sínum í vor af miklu örlæti. Þegar atvinnuleysið náði hámarki í júlí dró félagsmálaráðherra athyglina með nýstárlegum hætti frá þeirri óþægilegu staðreynd. Hann lokaði á atvinnuleyfi útlendinga og bauð atvinnulausum lausnir í verbúðum fjarlægra byggðarlaga. En nýju 12.000 störfin láta á sér standa og forseti Alþýðusambandsins gagnrýnir harkalega að fjárfestingar minnka og að störfum mun fækka um 1.500. Það urðu hátt á þriðja þúsund ný störf til á síðastliðnu ári og búast mátti við áþekkri fjölgun á þessu ári að óbreyttu. Framsóknarflokkurinn notar sem afsökun vegna fækkunar starfa að það verði samt til um 1.700 ný störf á næsta ári auk þess sem markmiðið sé hallalaus fjárlög. Það markmið hefur legið fyrir í fjögur ár. Nýju störfin sem Framsóknarflokkurinn boðaði umfram það sem fyrir lá gáfu til kynna stórhuga áform um sértæka atvinnuuppbyggingu. Unga fjölskyldufólkið, sem á samdráttartímum hafði baslað við að koma yfir fjölskylduna þaki og stóð í skuldabasli, trúði á boðskapinn um endurreisn heimilanna. Kosningaloforð og málflutningur gáfu fyrirheit um nýjar aðgerðir og jafnvel digra sjóði til að breyta skuldastöðu heimilanna. Aukið lánshlutfall til fyrstu íbúðakaupa er hið besta mál en það snýr eingöngu að nýjum kaupendum. Hugsanleg lenging húsbréfalána snýr einnig að nýjum lántakendum og því er allsendis ósvarað hvernig ríkisstjórnin fer með vaxtabætur vegna lengingar lána og aukinna vaxtagreiðslna. Ekkert gerist enn þá í stóra kosningamálinu að laga skuldastöðu heimilanna umfram það sem gert var í stjórnartíð Alþýðuflokksins þrátt fyrir að nú er heilt ár liðið frá því Framsóknarflokkurinn hóf þann boðskap. Þjóðin veit að allt tal um erfiða skuldastöðu heimilanna hljóðnaði eftir kosningar og stóru orðin ,,12.000 ný störf og endurreisn heimilanna`` standa nú eftir sem háðulegt minnismerki um yfirboð og óábyrga aðferð til að komast til valda. Ríkisstjórn verður að hafa framtíðarsýn og leita leiða til nýrrar uppbyggingar og betri afkomumöguleika fyrir þjóð sína. Hvatinn að þeirri áherslu sem Alþýðuflokkurinn hefur lagt á alþjóðasamninga og alþjóðaviðskipti er meðal annars tækifærin til atvinnuuppbyggingar og möguleikar á erlendri fjárfestingu sem þeim fylgja ásamt þeirri staðreynd að þeir bjóða upp á lægra vöruverð, bætta afkomu og valfrelsi á öllum sviðum. Yngri kynslóðin gengur með opnum huga móti framtíð þar sem hlið grannríkja standa opin bæði hvað varðar menntun og atvinnu. Nemendur og kennarar flykkjast til Evrópu til að taka þátt í náms- og kennsluáætlunum Evrópusambandsins. Iðnaðarmenn nýta sér frjálsan aðgang að evrópskum vinnumarkaði. Þetta fólk kemur heim með ný viðhorf, nýja þekkingu og tekst á við framtíðarverkefni sem við ætlumst til að verði þá til staðar hér heima. Við eigum á hverjum tíma að skoða það með opnum huga hvernig hagsmunum okkar er best borgið. Það sjónarmið Alþýðuflokksins hefur verið gjarnan rangfært. Enginn mundi nú kasta samningnum um Evrópska efnahagssvæðið fyrir róða og í dag kemur þrýstingurinn á aukna Evrópusamvinnu úr jarðvegi atvinnulífsins. Það eru framkvæmdaöflin í þjóðfélaginu, forustumenn í sjávarútvegsfyrirtækjum og iðnrekendur sem hefja nú raust sína í spurn: Hvert skal stefna? Hvert skal stefna? En frá stjórnvöldum berst ekkert svar enda var þessi ríkisstjórn ekki mynduð um framtíðarsýn, hún var fyrst og fremst mynduð um sérhagsmuni. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni að réttmæt gagnrýni á GATT-samkomulagið um tolla og viðskipti sé eingöngu á smávægileg tæknileg atriði. Þetta er ekki rétt. Hin harða gagnrýni hefur verið á stefnu stjórnvalda og framkvæmd, á ofurvernd innlendrar framleiðslu sem ýtt hefur undir hækkanir á innlendum búvörum í sumar. Í samanburði á framkvæmd samningsins hér og í nágrannalöndum okkar má ekki gleyma því að aðrar þjóðir höfðu þá þegar náð fram lækkun á verði búvara langt niður fyrir það sem við búum við og því ekki jafnbrýnt fyrir þær að gera átak í verðlækkun í framkvæmd fyrsta áfanga samningsins. Hjá okkur er framkvæmd GATT-samningsins að snúast upp í andhverfu sína. Varfærni í ríkisfjármálum sem forsenda framfara má ekki breytast í stöðnun. Sá skortur á framtíðarsýn sem birtist okkur í stefnuræðu forsrh. ber í sér þá hættu. Ég tek undir falleg orð um að vel menntuð þjóð tryggi stöðu íslensku þjóðarinnar og gefi tækifæri til auðsköpunar. Við vorum líka öll sammála um það í vor að nú þegar við hefðum brotist út úr efnahagsþrengingum yrði að snúa vörn í sókn í menntamálum og standa við stóru orðin um að fjárfesta í menntun. Þessa sér ekki stað í fjárlagafrv. Það er samtrygging þessara stjórnarflokka að standa vörð um úrelt framleiðslukerfi í landbúnaði. Ég mundi vilja sjá brot af slíkri samtryggingu í þágu æsku þessa lands. Æska landsins hefur vaxið úr grasi á miklum umbrota- og þróunartímum þar sem mörgum gömlum gildum hefur verið kastað fyrir borð. Streita og félagsleg pressa af ýmsu tagi hefur valdið því að margt ungmennið hefur bognað undan álaginu. Ofbeldi og vímuefnaneysla meðal unglingaa hefur færst í vöxt og hefur vakið angist foreldra og ótta með þjóðinni. Það er brýnt að leita allra leiða til að finna skýringar og svör við því hvers vegna slíkt þjóðarmein nær að festa rætur og að kosta öllu til svo vinna megi bug á því. Góðir landsmenn. Þjóðlíf okkar byggir fyrst og fremst á fjölskyldunni. Hún er sá hornsteinn sem við vísum til þegar rætt er um farsæld og framtíð þjóðar. Þess vegna er það ótrúleg staðreynd að stjórnvöld hafa aldrei mótað opinbera stefnu í málefnum fjölskyldunnar. Við fulltrúar Alþýðuflokksins í þessari umræðu höfum hvert um sig vikið að ákvæðum fjárlaga og málefnum er snerta fjölskylduna og hagi hennar. Hvert þeirra um sig sértækt og unnið í hinum ýmsu ráðuneytum án þess að yfirsýn fáist yfir hvaða breytingum ákvarðanirnar samanlagt valdi í umhverfi fjölskyldunnar. Öflug fjölskyldustefna og aukin réttindi fólks með fjöskylduábyrgð á vinnumarkaði er lykill að jafnri stöðu kvenna og karla og undirstaða launajafnréttis. Það er skoðun okkar og hluti af þeirri framtíðarsýn sem við höfum boðað að stjórnvöld eigi að marka opinbera fjölskyldustefnu sem taki á heildstæðan hátt til þeirra þátta sem mesta þýðingu hafa fyrir hagi og aðstæður íslenskra fjölskyldna og að hagsmunir fjölskyldunnar verði viðurkenndur sjónarhóll við lagasetningu og ákvarðanir hins opinbera. Þessari stefnu munum við framfylgja með tillöguflutningi hér á hv. Alþingi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Á síðustu árum hafa orðið miklar breytingar á því þjóðfélagi sem við lifum í. Ný tækni leysir eldri vinnuaðferðir af hólmi og miklar sviptingar hafa átt sér stað í atvinnulífi okkar. Hefðbundin gildi hins kapítalíska þjóðfélags þar sem eignarhald á fasteignum, vélum og fjármagni vörðuðu leiðina til auðlegðar víkja nú fyrir nýjum gildum þar sem þekking og lifandi hugsun skipa hinn æðsta sess. Þekking og hraði skipta nú öllu máli við sköpun verðmæta. Þeir sem ekki ná að tileinka sér gildi hins nýja tíma eiga á hættu að verða undir í baráttunni. Áhrif slíkra byltinga eru ekki sársaukalaus. Fyrirtæki jafnt sem einstaklingar sem þekkja ekki sinn vitjunartíma daga uppi rétt eins og nátttröll við sólarupprás. Breyttum áherslum í atvinnulífi fylgir umrót hjá mörgum fjölskyldum. Eiga sumir um sárt að binda á sama tíma og aðrir hafa hafist til nýrrar og áður óþekktrar auðlegðar. Mörgum sem átt hafa þess kost að fylgjast með breytingum, sem átt hafa sér stað í nálægum löndum, þykir sem nokkuð skorti á að íslenskt þjóðfélag sé tilbúið að takast á við þau nýju tækifæri sem upplýsingaöldin veitir. Á Íslandi verður að eiga sér stað breyting hugarfarsins ef við eigum ekki að daga uppi. Við okkur blasir sú staðreynd að kjör hér á landi eru verri en í nálægum löndum. Atvinnuleysi hefur aukist samhliða því að ný tækni gerir það að verkum að færri hendur þarf til að vinna verkin. Ef ekkert er að gert stefnum við í þjóðfélag eins og við sjáum sums staðar í Evrópu þar sem einungis 2/3 þegnanna hafa atvinnu. Slík þróun er okkur ógeðfelld og hana verður að stöðva. Um það erum við sammála. Ég get ekki leynt því að mér þykir aðilar vinnumarkaðarins hafa brugðist í þessum efnum. Þeir hafa ekki skynjað vitjunartíma sinn, ekki uppfrætt félagsmenn sína um þau tækifæri sem felast í nýjum áherslum og nýrri nálgun að bættum kjörum heldur staðið í árvissu þrefi um löngu úrelta launataxta. Ef skapa á ungu fólki framtíð í landinu þarf að temja sér ný vinnubrögð. Íslenskt atvinnulíf verður að geta boðið upp á fjölbreytni í störfum og kjör sem eru á við það sem best gerist í nálægum löndum. Leiðin að þessu marki felst ekki í að bítast innbyrðis heldur að allir leggist á eitt við að stækka þá heild sem er til skiptanna. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd eins og margoft hefur verið nefnt hér í kvöld að það þarf að skapa 12.000 ný störf á komandi árum á þessu kjörtímabili. Sú aukning verður öll að eiga sér stað í atvinnulífinu. Starfsmönnum hins opinbera hefur fjölgað svo mikið síðustu árin að lengra verður ekki gengið á þeirri braut. Opinberum starfsmönnum mætti í raun fækka án þess að þjónusta við landsmenn minnki og þannig skapist svigrúm til þess að bæta kjör þeirra sem eftir eru. Ég hygg þó að slíkar aðgerðir verði vart gerðar nema samfara aukinni eftirspurn eftir vinnuafli, t.d. með tilkomu nýrrar stóriðju. Við framsóknarmenn höfum lagt fram áætlun um að koma á fót öflugum nýsköpunarsjóði sem væri þess megnugur að leggja fram áhættufé til stofnunar nýrra fyrirtækja, sem byggja á þeim tækifærum sem þekking og mannvit þjóðarinnar býr við og sem boðið geta starfsmönnum sínum kjör sem nútímamaður gerir með réttri kröfu til að hafa. Á síðasta vetri velti ég upp þeirri hugmynd að leggja hlut íslenska ríkisins í járnblendi-, sements- og steinullarverksmiðju, kísilgúrvinnslu og áburðarverksmiðju í eitt hlutafélag sem hefði frumkvæði að því að hér yrðu reist ný fyrirtæki á sviði orkufreks iðnaðar. Slíkt fyrirtæki yrði án efa lyftistöng íslenskum iðnaði. En þá þarf einnig að huga að starfsaðstöðu smærri fyrirtækja. Draga verður úr óþarfa skriffinnsku og afskiptum ríkisvalds af atvinnulífinu. Mörg ákvæði í lögum og reglugerðum, sem atvinnulífinu er gert að lifa eftir, eru íþyngjandi fyrir atvinnulífið og stór þáttur í því að halda hér uppi hærra vöruverði en gerist í nálægum löndum auk þess að minnka samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja á alþjóðavettvangi. Framsóknarmenn hafa sett fram hugmyndir um skattalegar aðgerðir til að örva nýsköpun og nýjar fjárfestingar og móta hugmyndir um vöxt ferðaþjónustu með því að aflétta opinberum gjöldum af tilteknum þáttum ferðaþjónustunnar. Að þessum málum verður örugglega unnið á þessu kjörtímabili. Við verðum að endurskoða gamla, steinrunna vinnulöggjöf. Við þurfum að minnka miðstýringu, koma í veg fyrir að einstakir hópar geti haldið þjóðfélaginu í gíslingu vikum sama meðan kjarabarátta er háð. En allar aðgerðir til að bæta kjör hins vinnandi manns eru til lítils ef hér verður áfram hallarekstur á ríkissjóði sem kallar á stóraukna skattbyrði á komandi árum. Því er það að við verðum að taka til í rekstri hins opinbera, ná jöfnuði í ríkisfjármálunum og það á næstu tveimur árum. Það er einlæg von mín að víðtæk samstaða og skilningur náist með þjóðinni á nauðsyn þeirra aðgerða sem fram undan eru í stað þess að alið sé á sundurþykkju og tortryggni í garð tiltekinna þegna eða landshluta. Mér þykir þannig miður hve margir þéttbýlisbúar virðast hafa gleymt uppruna sínum og sýna lítinn skilning á aðstæðum þeirra sem í dreifbýli búa. Gera verður kröfu til þess að íbúar í þéttbýli sýni skilning á því að staðhættir í dreifbýli eru erfiðari og lífsbaráttan harðari en í þéttbýli. Á næstunni hefur þeim áfanga verið náð að vetrareinangrun byggða á norðanverðum Vestfjörðum verður rofin með tilkomu jarðganga. Þetta er merkur áfangi í samgöngusögu þjóðarinnar allrar. Af ástæðum sem ég nefndi áðan er rétt að árétta að jarðgöngin á Vestfjörðum eru ekki gerð fyrir Vestfirðinga eina heldur eru þau eðlilegur hluti af því samgönguneti sem þjóðfélaginu ber að veita þegnum sínum. Ekki má gleyma því þótt þessum áfanga sé náð að enn vantar mikið á að Vestfirðir búi við sama öryggi í samgöngum og aðrir landshlutar. Stórfelldar endurbætur á veginum frá Ísafirði í Hrútafjörð ásamt Gilsfjarðarbrú eru á áætlun. Að þeim málum verður að vinna ötullega á komandi árum ef unnt á að vera að tala um raunverulegan vilja til að jafna aðstöðu fólks í þessu landi. Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Við stöndum frammi fyrir mörgum erfiðum úrlausnarefnum á kjörtímabilinu. Engu að síður lít ég með bjartsýni til komandi ára. Ég hef trú á að vilji og styrkur sé fyrir hendi til að búa þjóðfélagið undir að nýta tækifæri nýrrar aldar með það að leiðarljósi að bæta hag hins vinnandi manns og jafna aðstöðu án tillits til búsetu. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Sjaldan hefur reiðin verið jafneindregin og djúpstæð og í haust. Hún hefur beinst gegn öllum stjórnvöldum og sérstaklega þó afleiðingum stjórnarstefnunnar. Hún beinist gegn þeim stjórnvöldum sem svíkja bókstaflega allt sem stjórnarflokkarnir lofuðu fyrir kosningarnar í vor. Reiðin er svo mögnuð að full ástæða er til að vona að hún breytist í svarrandi brimöldu sem þurrkar burtu misrétti samfélagsins hvar sem það birtist. Eitt af því sem vekur reiði er leyndin. Það er einmitt leyndin sem eitrar og vekur grunsemdir. Fólk spyr: Af hverju fær Kjaradómur ekki að birta yfirtíðina sem hann hefur dæmt fólki að undanförnu? Af hverju fæst kjaranefnd ekki til að birta niðurstöður sínar? Af hverju hefur fjmrn. neitað sjálfum forseta Alþingis um upplýsingar um launakjör æðstu embættismanna í fjórar vikur þrátt fyrir kröfu Verkamannasambandsins um að leggja spilin á borðið? Leyndin vekur skuggalegar grunsemdir. Þjóðin bregst svona hart við vegna þess að lífskjörin hafa verið sprengd niður á steinaldarstigið. Það er vegna þess að atvinnuleysi hefur aldrei verið meira um hábjargræðistímann. Í ágústmánuði voru 6.000 manns á atvinnuleysisskrá. Nú ætlar ríkisstjórnin að auka atvinnuleysið á næsta ári samkvæmt fjárlagafrv. með því að bæta við 1--2 þúsund manns og 2.400 manns eru flúin úr landinu frá ársbyrjun 1993. Hér vantar með öðrum orðum 10.000 atvinnutækifæri auk þeirra sem munu bætast við á vinnumarkaðnum á næstu árum. Þjóðin bregst svona hart við vegna þess að stjórnarherrarnir hafa svikið kosningaloforðin. Framsfl. spilaði á atvinnuleysið í kosningabaráttunni. Framsfl. lék sér tillitslaust að tilfinningum fólks sem býr við vonleysi í afkomu sinni. Staðreyndin er sú að það hefur ekkert verið gert frá því að ríkisstjórnin tók við í atvinnumálum. Það hefur ekkert gerst nema það að fimm framsóknarmenn hafa fengið vinnu í Stjórnarráðinu og fimm sinnum fimm framsóknarmönnum hefur verið troðið í ráð og nefndir. Einu atvinnutækifærin sem fundist hafa þar fyrir utan eru í útlöndum eins og formaður Framsfl. er reyndar yfirleitt í seinni tíð. Þau atvinnutækifæri eru á Jótlandsheiðum. Þangað flytja Íslendingar núna sjálfviljugir undan ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. Það fóru 520 manns úr landinu í septembermánuði, 130 á viku, 26 manns á hverjum virkum degi hverfa úr landi. Í dag gætu hafa farið 26 einstaklingar. Í kvöld eru 3--6 fjölskyldur í landinu að pakka niður til að koma búsmunum sínum fyrir. Þannig er komið fyrir íslensku þjóðinni undir stjórn Sjálfstfl. fyrst með Alþfl., svo með Framsfl. Hver er framtíðarsýnin sem þessir stjórnarflokkar hafa skapað þjóðinni? Hún er myrkrið í gámi. Fólkið er líka reitt vegna þess að batinn sem Sjálfstfl. lofaði þjóðinni fyrir kosningar hefur ekki skilað sér til hennar og sést hvergi í fjárlagafrv. að sjálfsögðu. Þar er ekki minnst á einstæða móður í Grafarvogi sem baslar áfram með börnin sín og þarf að borga skatta af 70 þús. kr. á mánuði. Þar er ekki minnst á unga fjölskyldu í Hafnarfirði sem byggði þar íbúðarhús, er með 250 þús. kr. á mánuði samtals og ræður samt ekkert við húsið en situr uppi með 6% affallabréfin frá Jóhönnu, formanni Þjóðvaka. Fólk er líka reitt vegna þess, virðulegi forseti, hvernig komið hefur verið fram við aldraða og öryrkja þar sem kerfið er nú orðið svo fullkomið eftir aðfarir Alþfl. á síðasta kjörtímabili að fólk er að borga í jaðarskatta jafnvel yfir 100%. Í skýrslu sem send hefur verið þingmönnum um lífeyrissjóði kemur þetta m.a. fram. Þar er nefnt dæmi um einstakling sem býr einn og hefur á bilinu 22--27 þús. kr. á mánuði. Dæmi er nefnt um að hann hækki um 1.000 kr. á mánuði. Hvað gerist þá? Hann fer í 65 þús. kr. á mánuði. Og samstundis hækka opinber gjöld hans um 1.420 kr. á mánuði. Kaupið hans lækkar við að hækka. Fólk er líka reitt vegna þess, virðulegur forseti, að aldraðir og öryrkjar hafa verið hlunnfarnir sérstaklega að undanförnu. Niðurstaða heilbrrn. varð sú að aldraðir og öryrkjar fá ekki sömu krónutölu og aðrir. Þeir fengu færri krónur en allir aðrir af því að það var ákveðið að reikna prósentuna í krónutölunni út frá 70 þús. kr. á mánuði en ekki 48 þús. kr. á mánuði. Hjón sem eru bæði lífeyrisþegar hjá almannatryggingum fá hvort um sig aðeins 1.621 kr. í lífeyrishækkun á mánuði þegar kjarasamningar áttu að skila hinum lægst launuðu 3.700 kr. Í fjárlagafrv. sem birt var í dag er því svo lýst yfir að það eigi áfram að skerða kjör þessa fólks, það eigi að höggva á tenginguna við verðlagsþróun sem hér hefur verið um áratuga skeið. Á sama tíma verður fólk enn að taka verðtryggð lán en verðtrygging tryggingabóta þeirra sem allra minnst mega sín í þjóðfélaginu verður afnumin. Niðurskurðarhnífur Sighvats Björgvinssonar er eins og gömul ryðbredda við hliðina á blikandi niðurskurðarsveðjum Framsfl. Þar er engu eirt. Byggingarsjóður verkamanna er skorinn mjög harkalega niður undir forustu hæstv. félmrh. og Framkvæmdasjóður fatlaðra er að verða að engu. Fólk er líka reitt, hæstv. forseti, vegna þess hvernig sjávarútvegsstefnunni hefur verið framfylgt, hvernig sjávarútvegur og fiskimiðin og aðgangur að þeim er að færast á fárra manna hendur, hvernig fiskveiðistjórnin er að reka trillurnar á sjó í vitlausu veðri, hvernig slysum á sjó fjölgar beinlínis vegna þess hvernig fiskveiðireglukarlarnir stjórna landinu eins og fram kom á ráðstefnu um öryggismál sjómanna núna nýverið. Herra forseti, fólk er líka reitt vegna þess hvernig komið hefur verið fram við láglaunabændur í þessu landi, ekki síst sauðfjárbændur. Sauðfjárbændur eru hnepptir í fjötra ofstjórnar og fátæktar, verr en flestir aðrir landsmenn. Hin nýju drög að búvörusamningi laga á engan hátt kjör þessa fátæka fólks. Þvert á móti bendir margt til þess að kjör þess fólks eigi enn eftir að versna, að það verði sveltistefna Framsfl. sem svæli bændur burt úr sveitum landsins. Herra forseti. Síðasta ríkisstjórn vann markvisst að því að tala kjarkinn úr þjóðinni. Sú svartsýni grúfir enn yfir vötnunum og það er niðamyrkur inni gámunum sem flytja búslóðirnar á hverjum degi frá Íslandi á Jótlandsheiðar. Bjartsýni fólks blikar ekki lengur í því auga sem virðir framtíðina fyrir sér. Framtíðarlandið er gámur. Þannig hefur ríkisstjórn Sjálfstfl., fyrst með hjálp Alþfl. og nú Framsfl., farið með þjóðina. Við í þingflokki Alþb. og óháðra munum í vetur beita okkur gegn því þjóðfélagslega ranglæti sem hér hefur verið rakið. Við munum flytja tillögur um atvinnumál sem meginverkefni okkar í vetur. Við vonum að það takist að flytja svo mál okkar að heyrist um allt land. Þeir sem kalla saman alþingi götunnar eiga vísa liðsmenn í okkur. Svo mikið er víst. --- Góðar stundir.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Á nýafstaðinni kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Peking bar að til tíðinda að í pontu steig prinsinn af Svasílandi. Hann var þannig búinn að um mitti sér hafði hann bundið dúk svo klauf myndaðist á hliðinni. Á efri hluta líkamans bar hann annan dúk, skrautlegan mjög, þannig að hann lagðist yfir aðra öxlina. Að öðru leyti var maðurinn nakinn nema hvað hann hafði tyllt einni fjöður á höfuð sér. Vopn sín hafði hann skilið eftir heima. Kuflum klæddar múslimakonurnar frá Íran, sem sátu rétt hjá mér, grúfðu sig yfir borðin til að komast hjá því að horfa á þetta birtingarform karlmennskunnar, enda nánast um dauðasynd að ræða samkvæmt Kóraninum. Við vestrænu konurnar glenntum upp augun enda maðurinn hinn gjörvulegasti. Prinsinn sem ku eiga fjórar konur talaði fagurlega um mömmu sína og ömmu, um nauðsyn þess að búa litlu stúlkunum betri framtíð og þörfina á því að auka hlut kvenna í stjórnkerfinu, jafnt í ríkisstjórn sem sveitarstjórnum. Þetta var hjartnæm ræða en eftir að hafa hlustað á umræður um fátækt kvenna í Afríku, barna- og mæðradauða, útbreiðslu alnæmis meðal ungra stúlkna, algert réttleysi afrískra kvenna hvað varðar arf, eignir og börn og viljaleysi stjórnvalda til að taka á málum varð ég sannfærð um að ræða prinsins af Svasílandi væri innantómur fagurgali fluttur á hátíðarstundu. Herra forseti. Myndin af prinsinum kom upp í huga mér við lestur stefnuræðu hæstv. forsrh. því að ekki fæ ég betur séð en að ríkisstjórnin gangi um hálfnakin og stefnulaus, kyrjandi sinn fagurgala um efnahagsbata og að allt sé á réttri leið í anda Sjálfstfl. Það er nefnilega ekki sama hvert horft er og hvað er skoðað eða hvort sá sem hlustar tilheyrir þeim sem njóta batans eða hinum sem finna ójöfnuðinn brenna á sér og finnst að aldrei hafi verið meiri þörf á að stokka upp spilin og gefa upp á nýtt. Það stendur ekki til ef marka má stefnuræðuna. Gott ef blikur eru ekki á lofti í framkvæmdum og atvinnumálum svo ekki sé minnst á tryggingakerfið þar sem ekkjur og sjúklingar liggja vel við höggi rétt einu sinni. Stefna ríkisstjórnar á ekki að snúast um það eitt að reka ríkissjóð með eða án halla. Stefna ríkisstjórnar á að snúast um líf fólksins í landinu, almannahag, það að skapa þegnunum góðar aðstæður jafnt í einkalífi sem atvinnulífi og búa vel að atvinnuvegunum. Stefna ríkisstjórnar á að snúast um það að horfa til framtíðar og hún á að ákveða hvert skuli halda, að sjálfsögðu í góðri sátt við umbjóðendur sína. En í stefnuræðu kvöldsins er ekkert horft á hin alvarlegu vandamál mannlífsins á Íslandi, þau sem munu hafa afgerandi áhrif á þróun og framtíð okkar. Það var engin tilraun gerð til að greina stöðu Íslands í samfélagi þjóðanna. Það var ekki skilgreint hver eru mikilvægustu viðfangsefni samfélags okkar. Enn einu sinni er staldrað við hallann á ríkissjóði, vexti og vísitölur, kaupmátt og niðurskurð. Ekki svo að skilja að þau atriði í þjóðarbúskapnum skipti ekki máli. En stóru spurningarnar eru margar sem bíða svars. Hvaða stöðu eigum við að taka okkur í samvinnu við aðrar þjóðir í heimi sem breytist hratt? Um margt er staða okkar óljós. Norræn samvinna sem hefur verið okkur gífurlega mikilvæg er að breytast og mun eflaust minnka. Mér þótti eins og fleirum athyglisvert að fylgjast með því á kvennaráðstefnunni í Kína hvernig staða þeirra Norðurlanda sem nú eru komin inn í Evrópusambandið hefur breyst. Allt í einu er rödd Svíþjóðar þögnuð á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. En Svíar hafa um árabil beitt sér mjög í alþjóðaumræðu. Nú talar sú þjóð sem fer með formennsku í ráðherraráðinu fyrr hönd allra aðildarríkjanna. Norðmenn gátu hins vegar beitt sér verulega og munaði mjög um þá rödd. Ég er sannfærð um að á næstu árum verður tekist á um aðild Íslands að Evrópusambandinu og við eigum að fara í gegnum þá umræðu málefnalega en gagnrýnið. Ekkert hefur breytt þeirri skoðun minni að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins og að stóra spurningin sé sú í hvers konar samfélagi við viljum lifa og hvort við viljum sjálf ráða okkar för eða gangast undir ólýðræðislegt tilskipunarveldi karlanna í Brussel. Svo réttlætis sé gætt vil ég þó geta þess að Evrópusambandð stóð sig vel í þeirri styrjöld hugmyndanna sem háð var á kvennaráðstefnunni í Peking milli múslimaríkjanna og Vatíkansins í Róm annars vegar og þjóða Vestur-Evrópu, Ástralíu, Nýja-Sjálands og Norður-Ameríku hins vegar. Þeirri styrjöld er þó engan veginn lokið og ég hygg að fátt muni ráða meiru um framtíð mannkynsins hér á jörð en það hvaða sjónarmið ráða för varðandi mannréttindi, þjóðfélagsskipan og skiptingu lífsgæðanna þegar við höldum af stað inn í nýja öld. Ég minntist áðan á hin alvarlegu vandamál sem við stöndum frammi fyrir og þær stóru spurningar sem við þurfum að svara. Hvernig ætlum við að skapa því fólki vinnu sem mun streyma út á vinnumarkaðinn á næstu árum? Hvernig ætlum við að vinna bug á atvinnuleysinu? Hvernig ætlum við að stöðva þann fólks- og atgervisflótta sem greinilega er hafinn frá landinu? Hvernig ætlum við að reka gott velferðarkerfi sem kallar á æ meira fjármagn þannig að það þjóni þeim sem þurfa aðstoðar við? Þessum spurningum er ekki auðsvarað, en það þarf skipulagningu, áætlunargerð, nýjar hugmyndir og áherslur, t.d. í málefnum atvinnulausra, í þá veru að borga fólki fyrir að mennta sig, skapa og reyna nýjungar í stað þess að borga því fyrir að gera ekki neitt. Það þarf að styðja þá með lánum og styrkjum sem eru að leita fyrir sér í rekstri lítilla fyrirtækja og enn einu sinni minni ég á að í löndum Evrópu og Ameríku hafa konur verið leiðandi við stofnun nýrra fyrirtækja. Herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað um kjör þingmanna er mér ofarlega í huga sú atvinnu- og launastefna sem hér ríkir, bæði af hálfu ríkisins og atvinnulífsins. Sú stefna er ekki í neinu samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar. Umræðan að undanförnu sýnir og sannar að uppstokkunar er þörf. Íslenskur vinnumarkaður einkennist af löngum vinnudegi, lítilli framleiðni, lágum grunnlaunum, launamisrétti sem einkum bitnar á konum, sífelldum vinnudeilum og nánast alræðisstjórn karla. Það er eitthvað mikið að og ef svo heldur fram sem horfir munu æ fleiri Íslendingar leita betri lífskjara erlendis og þeir sem verið hafa í námi í öðrum löndum snúa ekki heim. Lausnirnar eru til. Þær felast í bættri menntun fólks, breyttu hugarfari, nýjum stjórnunarháttum og bættum vinnubrögðum. Íslenskir atvinnurekendur ættu að vera leiðandi afl í þróun vinnumarkaðarins með starfsfólki sínu, enda þeim í hag eins og samfélaginu öllu að bæta starfsanda og kjör. Atvinnurekendur ættu að bjóða upp á menntun, m.a. til að auka framleiðni, endurskoða vinnutímann, skapa sveigjanleika, bæta stjórnunarstíl sinn, tengja saman fjölskyldu- og atvinnulíf og nýta þá vannýttu auðlind sem er að finna í krafti, hugviti og menntun kvenna. Alþjóðabankinn hefur nýlega bent á að ekkert ríki sem vill þróast í átt til betri lífskjara megi láta hjá líða að beina fjármagni til kvenna í mun ríkara mæli en hingað til vegna þess að reynslan sýnir að það skilar sér margfalt til samfélagsins alls. En það er nú eitthvað annað en að íslensk stjórnvöld og atvinnurekendur séu að feta sig eftir nýjum brautum. Íslenskir atvinnurekendur leggjast hart gegn breytingum af nánast hvaða tagi sem er, samanber tilskipanir Evrópusambandsins um vinnutíma. Rannsóknir hafa leitt í ljós að íslenskir atvinnurekendur hafa lítinn sem engan áhuga á menntun starfsfólks síns og finnst ekki að góð menntun og árangur í námi skipti máli þegar fólk er ráðið til starfa. Íslenskir atvinnurekendur þverbrjóta jafnréttislögin og komast upp með það. Þarna er á ferð hugarfar einhvers staðar aftan úr öldum sem stendur samfélaginu fyrir þrifum. Ég spyr hvort íslenskt atvinnulíf ætli að verða eftir á 19. öldinni þegar við hin höldum inn í 21. öldina. Verkalýðshreyfingin hefur ekki heldur staðið sig sem skyldi. Á þeim bæ ríkir sama karlaveldið sem annars staðar sem horfir þögult á launamisrétti kynjanna og semur endalaust um steypuvinnu og brúarsmíði fyrir karlana til að draga úr atvinnuleysinu en gleymir konunum sem eru þó um helmingur félagsmanna og meiri hluti hinna atviunnulausu. Verkalýðshreyfingin skynjar svo sannarlega reiði, erfiðleika og vonbrigði félagsmanna sinna sem horfa á aðra bera mun meira úr býtum, en þeirri reiði þarf að beina í farveg umbóta, réttlætis og jafnréttis í stað þess að ráðast eingöngu á Alþingi sem gerði áratuga gömul starfskjör alþingismanna sýnileg í lögum, lagði niður eina skattlausa greiðslu og tók upp aðra. Það er m.a. það sem ekki má eins og sannaðist vorið 1992 þegar Kjaradómur gerði tilraun til að gera launakjör æðstu embættismanna ríkisins sýnileg, lækkaði suma og hækkaði aðra, en sú breyting var kveðin niður með útifundum og bráðabirgðalögum svo feluleikurinn gæti haldið áfram. Það getur tæplega verið stefna íslenskrar verkalýðshreyfingar að viðhalda launakerfi sem byggist upp á duldum greiðslum, sporslum til karla, leynisamningum, lágu grunnkaupi og misrétti sem fyrst og fremst bitnar á konum. Eigum við ekki að fá alla þætti málsins upp á borðið, horfast í augu við staðreyndirnar, skoða hver eru hin raunverulegu laun í landinu, fyrir hvað er borgað og hverjum og stokka upp launakerfið. Hverjir hafa hag af því að viðhalda óbreyttu ástandi? Er það ríkisvaldið? Eru það vinnuveitendur? Eru það ákveðnir hópar launafólks? Er það verkalýðsforustan? Svo mikið er víst að það er ekki þeim konum í hag sem fylla hópa hinna lægst launuðu. Herra forseti. Nú hefur það gerst að við íslenskar konur höfum fengið nýtt verkfæri í hendur í baráttu okkar fyrir kvenfrelsi og bættum hag. Það tæki er framkvæmdaáætlun Sameinuðu þjóðanna í málefnum kvenna sem íslensk stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að framfylgja. Þegar staða íslenskra kvenna er borin saman við það sem gerist meðal annarra þjóða kemur í ljós að hvergi í heiminum er formleg staða kvenna betri. Við búum við lagalegt jafnrétti á flestum sviðum og er boðið upp á þá menntun og heilsugæslu sem aðrir verða að láta sér nægja að dreyma um. En þegar betur er að gáð kemur í ljós að víða er pottur brotinn. Hlutfall kvenna á þingi og í sveitarstjórnum er mun lægra hér en á hinum Norðurlöndunum. Launamisréttið er mikið og meira en gerist meðal þeirra þjóða sem við berum okkur saman við, enda flokkað sem mannréttindabrot hjá Sameinuðu þjóðunum. Karlstýring vinnumarkaðar og verkalýðshreyfingar er yfirþyrmandi og fátt um konur í þeim stofnunum sem stýra út- og innstreymi fjármagns. Íslenskar konur búa við heimilis- og götuofbeldi og því miður er afstaðan til mannréttinda stúlkubarna ekki alltaf til fyrirmyndar, t.d. þegar kynferðislegt ofbeldi og misnotkun eiga í hlut. Flest af þessu má bæta með breyttu hugarfari, upplýsingum, umræðum, menntun og reyndar lagabreytingum á ýmsum sviðum. Nú þegar nokkrir dagar eru þangað til íslenskar konur minnast þess að 20 ár verða liðin frá víðtækustu vinnustöðvun kvenna sem um getur, jafnt inni á heimilum sem úti í samfélaginu, er tækifæri til að kynna framkvæmdaáætlun Sameinuðu þjóðanna og strengja þess heit að Ísland verði raunverulega í fyrsta sæti þeirra þjóða sem tryggja konum jafnan rétt og jafna stöðu á við karla. Nú reynir á okkur konur að fylgja áætluninni eftir og stjórnvöld að standa við fögru orðin, ef ríkisstjórnin ætlar ekki að haga sér eins og prinsinn af Svasílandi, standa hálfnakinn frammi fyrir þjóðinni með sína einu konu og láta frá sér fara innantómt kurteisishjal sem ekkert mark er á takandi. Í lokaræðu sinni á kvennaráðstefnunni í Peking sagðist Gro Harlem Brundtland, forsætisráðherra Noregs, bera þá von í brjósti að við sem nú teljumst til stjórnvalda stæðum okkur svo vel í að bæta heiminn og að tryggja góða framtíð bæði drengja og stúlkna að við verðskulduðum þá ótakmörkuðu tiltrú og traust sem skín úr augum nýfæddra barna. Undir þau orð vil ég taka. Einnig hér er verk að vinna. Tími orðanna er liðinn, tími aðgerðanna er runninn upp. --- Góða nótt.