Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er flutt í beinu framhaldi af þeim tveimur frv., sem áður hafa verið lögð fyrir Alþingi af hæstv. forsrh., varðandi þær breyt., sem fyrirhugaðar eru á kosningaraldri, og felur þetta frv. í sér hliðstæða eða sams konar breyt. á sveitarstjórnarlögunum, um að sami aldur gildi til kosninga þar eins og í kosningum til Alþingis. Ég tel óþarft að fjölyrða frekar um þetta frv. Vona ég, að öllum hv. þdm. sé ljós nauðsyn þess, að það sé flutt, með hliðsjón af þeim frv., sem áður hafa verið flutt um sama efni, þótt í öðrum greinum sé. Ég óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni stórt og merkilegt mál að mínum dómi. Ég vil lýsa yfir eindregnum stuðningi við þá hugmynd, sem í frv. þessu felst. En sú hugmynd, sem þar er um að ræða, er um það, að ríkisstj. er heimilað að festa kaup á eða láta smíða nú þegar allt að 6 skuttogara af tveim mismunandi gerðum og selja þá síðan bæjarfélögum, félögum eða einstaklingum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara hér mörgum orðum um erfiðleika togaraútgerðarinnar. Það efni var skilmerkilega rakið í ræðu hv. 1. flm. þessa frv., hv. 5. þm. Reykn., og á síðastliðnu ári skilaði stjórnskipuð n. áliti um þetta sama efni, sem útbýtt var til þm., en í þeirri n. áttu sæti, að ég ætla, einir 8 menn gerkunnugir þessum málum öllum, og niðurstaða þeirra var á þá lund, ef ég man rétt, að eins og sakir stæðu þá, yrði að reikna með árlegu tapi á olíukyntum nýsköpunartogara, er næmi um það bil 5–6 millj. kr. Nú er það rétt, að á þessu ári hafa aflabrögð togara verið almiklu betri en áður fyrr. En eigi að síður mun það óvefengjanleg staðreynd, að togarar eru enn gerðir út með miklu tapi og eiga við mikla fjárhagslega erfiðleika og greiðsluerfiðleika að etja, enda var það tekið fram í þessu áliti togaranefndarinnar, ef ég man rétt, að aflamagn, þótt það breyttist, mundi ekki geta breytt því, að rekstur þessara togara, sem þarna var um að ræða, breyttist í viðunandi horf. Það þarf því áreiðanlega ekki að eyða mörgum orðum að því að rökstyðja það, að togarar hafi átt við mikla fjárhagslega örðugleika að etja og séu þrátt fyrir batnandi aflabrögð nú allra síðast reknir með miklu tapi. Það ætla ég að öllum hv. þdm. sé ljóst og um það verði út af fyrir sig ekki deilt. Það er auðvitað svo, að það liggja margvíslegar ástæður til þess, að svo er komið fyrir togurunum og svo hefur gengið hjá þeim, eins og rakið er í grg. þeirri, sem þessu frv. fylgir, og rakið var á sínum tíma í áliti togaranefndarinnar, og sé ég ekki ástæðu til að fara út í það, en vil aðeins undirstrika þá staðreynd, sem fyrir liggur og talar skýrustu máli í þessu efni, að á síðustu árum hefur togurum, sem út eru gerðir, fækkað um það bil um helming eða rúmlega það, og munu nú ekki vera gerðir út nema um eða jafnvel innan við 20 togarar. Sú staðreynd segir sína sögu. Ég ætla ekki hér í þeim fáu orðum, sem ég segi, að fara út í að rekja það, sem öllum er kunnugt, hver áhrif togaraútgerðin á sínum tíma hafði á íslenzkan þjóðarhag og hver lyftistöng hún varð framförum í þessu landi. Auðvitað má ekki einblína út af fyrir sig á það, heldur verður að skoða þetta mál eins og það horfir við á hverjum tíma. Ég tel, að þrátt fyrir ýmsar breytingar, sem orðið hafa, höfum við ekki efni á því að hverfa frá togaraútgerð eða láta togarana ganga úr sér með þeim hætti, er átt hefur sér stað á undanförnum árum. Ég held, að það verði að leita allra tiltækra ráða til þess að bæta aðstöðu þessarar atvinnugreinar, og þá er einmitt hér bent á það ráð, sem næst virðist liggja, þ.e.a.s. að endurnýja skipin með þeim hætti að efna til tilrauna á því sviði að fá togara búna öðrum og betri tækjum en þessir togarar okkar eru, sem margir hverjir eru orðnir gamlir, vegna þess að þróunin í endurnýjun togaraflotans hefur langt frá því verið með þeim æskilega hætti. Við munum það, að á árunum 1947–1951 átti sér stað mikil stökkbreyting í þessum efnum. Á því stutta tímabili voru keyptir inn 43 togarar, en síðan má segja, að gengið hafi mjög hægt með endurnýjun þessa togaraflota, þannig að á næsta áratug var lítið eða ekkert keypt af togurum. Eftir það hafa að vísu nokkrir togarar bætzt í hópinn, en samt sem áður er niðurstaðan þessi, að togaraflotinn er ekki meiri en áður var minnzt á. Þess hefur þess vegna ekki verið gætt sem skyldi að endurnýja þessi skip reglulega og smám saman og fylgjast með framþróuninni í þessum efnum, sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og ýmsar aðrar veiðiþjóðir hafa upp tekið. Hér á þarf að verða breyting að mínum dómi, og með þessu frv., sem hér er um að tefla, gæti verið stigið fyrsta skrefið í þá átt að koma í kring nauðsynlegri breytingu í þessum efnum. Þess vegna vil ég styðja það heils hugar. Ég held, að það sé rétt stefna, sem þarna er bent á, að láta þessa togara af hendi eða selja þá þeim aðilum, sem áhuga hafa á útgerð þeirra og þörf hafa fyrir útgerð þeirra, hvort sem það eru sveitarfélög, einstaklingar eða útgerðarfélög önnur. Mér er um það kunnugt, að fyrir þessu er áhugi. Það er sagt frá því í þessari grg., að vandræði hinna stærri frystihúsa muni ekki verða leyst og ekki bætt úr þeirra hráefnaskorti, nema til komi togaraafli. Það er vafalaust rétt. En mér er það jafnvel kunnugt, að um minni frystihús getur verið að ræða, þar sem svo stendur á, að menn sjá ekki fram á, að úr hráefnaskorti þeirra verði bætt eða hráefni verði þeim örugglega tryggt, nema upp á sé að hlaupa skip, sem geti sótt lengra á miðin en nú er hægt með minni bátum. Þar á ég sérstaklega við það landssvæði, þar sem ég er kunnugastur, Norðurland vestra. Þar hagar einmitt svo til, að þar hefur í kaupstöðum og kauptúnum verið komið upp frystihúsum, og þau frystihús eru nauðsynleg undirstaða undir atvinnulífi á þessum stöðum. En á allra síðustu árum hefur reynzt ákaflega erfitt að fá hráefni til þessara frystihúsa af þeim sökum, sem alkunnar eru, að fiskur hefur lagzt frá landi og hann þarf að sækja langar leiðir, en það er ekki á færi þeirra smáu báta, sem eru á þessum stöðum. Þess vegna er þarna einmitt mikill áhugi á því að eignast stærri skip, togara, og menn sjá ekki önnur tiltækari ráð til þess að bæta úr atvinnuástandi á þessum stöðum, sem því miður hefur verið mjög áfátt að undanförnu, heldur en að halda áfram að byggja upp þennan iðnað, nýta þau tæki, sem þegar eru fyrir á staðnum, frystihúsin, í stað þess að láta þau standa óvirk og ónýtt og láta þau þar með ganga smám saman úr sér. Ég efast ekki um það, að aðilar, t.d. á þessum stað eða stöðum, því að ég tel eðlilegt, að þegar um slík stærri skip er að tefla, sameinuðust fleiri staðir af þessu tagi um slík skip, vegna þess að þau gætu verið, ef til vill, óþarflega stór fyrir einn stað, og ég hygg, að það sé að vakna áhugi á því, að fleiri en einn staður getur staðið að slíku skipi, - ég efast ekki um, að það mundi verða mikill áhugi fyrir því á þessum stöðum að fá að taka á móti einum af þessum reynslutogurum. Það vill nú einmitt svo vel til, að það liggur fyrir, að það hefur verið mikill áhugi á þessum stöðum, t.d. á Sauðárkróki, þar hafa þeir verið að reyna að eignast skip af þessari gerð eða í þá áttina, og á s.l. vetri eða vori var í það gengið að koma þar á fót útgerðarfélagi, sem ætlað var það hlutverk að eignast slíkan togara. Það var leitað eftir tilboðum, og þeir fengu tilboð um togara frá Noregi, sem að vísu var ekki alveg nýr, heldur eins árs gamall, og þeir ákváðu að reyna að brjótast í því af vanefnum að eignast þetta skip. Það var leitað til ráðamanna hér um fyrirgreiðslu og aðstoð, m.a. til sjútvmrh., sem tók þessu máli mjög vel og sýndi því mikinn velvilja og stuðning og greiddi fyrir því, eftir því sem hans geta leyfði. En það voru ýmis ljón á þessari braut. Fyrst var nú það, að um þurfti að sækja atvinnujöfnunarfé eða til atvinnujöfnunarsjóðs. Það fékkst fyrirheit um það, að ekki mundi standa á fyrirgreiðslu þar, en sá böggull fylgdi, að safna þurfti hlutafé heima í héraði upp á 2½ millj. Það þótti mönnum að vísu nokkuð mikið, vegna þess að fjárhagur manna stendur þarna yfirleitt ekki með miklum blóma. Samt var í það gengið af miklum röskleik að safna þessu hlutafé, og það tókst. Þá var komið suður og haldið, að nú lægju allar leiðir opnar, en þá sýndi það sig, að það voru í vegi ýmsar ófyrirsjáanlegar hindranir, m.a. það og það, sem fyrst og fremst réð úrslitum, að það þótti ekki vera fyrir hendi heimild til þess hjá fiskveiðasjóði að lána út á slíkt skip sem þetta, þar sem það væri gamalt. Ekki efa ég það, að á þá lund hljóði reglur fiskveiðasjóðs, þó að einhvern tíma kunni að hafa verið gerð undantekning þar frá. Þegar sú fyrirgreiðsla fékkst ekki hjá fiskveiðasjóði, sem reiknað hafði verið með, þá voru í rauninni allar bjargir bannaðar. En þá var náttúrlega gengið á fund stórbankanna hér í Reykjavík og rætt við bankastjórana. Þeir tóku málefninu elskulega, eins og þeirra var von og vísa, voru allir af vilja gerðir, a.m.k. í orði kveðnu, en fyrir þeim voru að flækjast ýmiss konar reglur, sem þeir þrátt fyrir góðan vilja komust ekki fram hjá, svo að þessir menn, sem höfðu hug á þessu þarna norður frá, að ráðast í þetta stórvirki, urðu að hverfa bónleiðir til búðar og sjálfsagt eitthvað fátækari af vonum og bjartsýni en áður fyrr, en reynslunni ríkari. En þetta er nú útúrdúr. Ég skal ekki hafa hann lengri, þó að þessa sögu mætti rekja miklu ýtarlegar. En hún sýnir og undirstrikar þá þörf, sem fyrir hendi er í þessu efni, og þess vegna m.a. vil ég eindregið mæla með því, að þetta frv. sé samþykkt, þó að mér sé ljóst, að það er ekki út af fyrir sig nema fyrsta sporið, sem þarf að stíga á þessari braut. En fyrsta sporið er mikils virði. Ég skal að vísu játa, að það má vel vera, að sveitarfélögum, t.d. eins og þeim, sem ég áðan nefndi, yrði ofviða að fást við útgerð sem þessa. En þá vil ég segja það, að samt sem áður hvílir það á almannavaldinu að leysa vandræði þessara staða, og ég verð að segja það, að ég álít, að það sé alveg tímabært að taka það til athugunar, hvort ríkissjóður eigi ekki beinlínis að gera út togskip eins og þessi til þess að afla hráefnis til þessara staða. Ég hygg, að það geti verið eins skynsamleg ráðstöfun og t.d. að þurfa að greiða stórar fúlgur í atvinnuleysisstyrki til þessara staða. Ég hygg, að það geti verið fyllilega réttmætt að reyna að leysa vandræði ýmissa sjávarplássa, sem búa við hráefnisskort, með þeim hætti að stofna þar beinlínis til ríkisútgerðar togara. Á þetta bendi ég, þó að í þessu frv. sé gert ráð fyrir því, að ríkissjóður selji þessa togara, sem þar er um fjallað. Ég held, að það sé alveg rétt, sem í þessu frv. segir, að það megi ekki fyrir koma, að togaraútgerð leggist alveg niður. Ég held, að það væri vá fyrir dyrum, ef slík framvinda ætti sér stað, svo mikill þáttur og svo mikil undirstaða er hráefnisöflun þessara stóru skipa í rekstri ýmissa vinnslustöðva. Og það er sjálfsagt rétt, alveg laukrétt, sem í grg. með þessu frv. segir, að bátarnir geta ekki leyst togarana af hólmi í þessum efnum. Endurnýjun togaraflotans þarf þess vegna að eiga sér stað, og það er sjálfsagt og eðlilegt, að ríkisvaldið og ríkið hafi þar forgöngu. En um leið og hugsað er til togaranna með þessum hætti og viðurkennd þessi staðreynd, sem ég drap á, þá má vitaskuld ekki gleyma þörfum bátaflotans. Það má ekki gleyma því, að þar er þörf líka á endurnýjun og á nýsmíði báta af tilteknum stærðum. Bátaflotinn, sem við þorskfiskveiðar hefur fengizt, hefur úr sér gengið á umliðnum árum, þar sem flest skipakaup hafa verið miðuð við síldveiðar að undanförnu. Það er að mínum dómi mikil þörf á því að hefja nýsmíði báta, sem fást við þorskfiskveiðar, og að því þarf auðvitað að vinna, að sú nýsmíði eigi sér stað hér innanlands, þar sem skipasmíðastöðvum hefur verið komið á fót, en skortir hins vegar verkefni og eiga af þeim sökum við vandkvæði að búa, a.m.k. í bili. Þetta er annað mál, en ég minni á það í leiðinni, að það má vitaskuld ekki gleyma því. Það er líka mjög mikið nauðsynjamál. Og þó að það sé unnið af fullri festu að endurnýjun togaraflotans og það þurfi að gera, þá má hitt verkefnið ekki verða útundan, og vitaskuld þarf að kanna þar ýmsar leiðir og athuga t.d., hvaða bátastærð henti bezt og hvernig greitt verði fyrir skipasmíðastöðvunum bezt til þess að annast smíði þvílíkra skipa. Þess vegna sé ég það mér til ánægju, að tveir hv. þm. hafa einmitt borið fram þáltill., þar sem gert er ráð fyrir, að fari fram athugun á því, hvernig hægt sé að staðla tilteknar, ákveðnar stærðir og hvernig hægt sé að greiða fyrir smíði þeirra hér innanlands. Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vildi aðeins þegar á þessu stigi taka fram minn stuðning við þetta frv. eða þá hugsun, sem í því felst. Vitaskuld fer það til athugunar í nefnd, og sjálfsagt er hugsanlegt, að þar geti komið fram einhverjar nýjar hugmyndir í sambandi við það, það geti tekið einhverjum breytingum, en við meginstefnu þess vil ég lýsa fullu og eindregnu fylgi.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Það er aðeins í tilefni af beinum fyrirspurnum, sem hv. 1. flm. þessa frv. beindi til mín í umr. í gær. Mér gafst þá ekki vegna annarra starfa tími til þess að svara honum, en vil nota tækifærið til þess nú og skal þá í upphafi taka það fram, að ég mun leiða hjá mér þau svigurmæli, sem fram komu í ræðu hans til þess að gera lítið úr þeim tilraunum, sem uppi hafa verið hafðar til úrbóta á því vandamáli, sem ætlað er að leysa með því frv., sem hér er flutt. Ég tel, að það bæti hvorki hag íslenzkrar togaraútgerðar né losi um þann hnút, sem þar hefur verið á löngu árabili að hnýtast, þó að farið væri að elta ólar við einstök þau atriði í ræðu þm., sem undir léttari tón áttu að heyra, - það muni ekki bæta neitt um þann vanda, sem hér er við að etja. Þm. sagði að nánast ekkert af opinberri hálfu hefði verið gert til styrktar togaraútgerð hér á undanförnum árum, annað en kjósa nefndir ofan á nefndir, eins og hann mun hafa efnislega orðað það, þar við sæti. Ég vil í fyrsta lagi taka fram, að það er rétt hjá honum, að tvær eða þrjár slíkar nefndir hafa verið kosnar og hafa efnislega komizt að sömu niðurstöðu um þá erfiðleika, sem þar er við að etja, og gert hliðstæðar till. til úrbóta. Þær hafa einkum verið fólgnar í þrennu, þessar till.: Í fyrsta lagi auknum opinberum fjárhagslegum styrk, í öðru lagi rýmkun veiðisvæðanna og í þriðja lagi, að breytt verði gildandi lögum um skipun áhafna þessara skipa, þ.e.a.s. að fækkað yrði mannskap á togurunum til þess að bæta rekstrarafkomu þeirra. Varðandi fyrsta liðinn, þá hygg ég, að því verði ekki á móti mælt, að undanfarnar ríkisstjórnir hafa hækkað allverulega fjárframlög til styrktar togaraútgerðinni. Um hin tvö atriðin hefur orðið að leita fylgis bæði innan Alþ. og utan við breytingu lagaákvæða og reglugerða þar um. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvaða andstöðu það hefur mætt að rýmka veiðiheimildir togaranna innan núverandi fiskveiðilögsögu. Ég minnist þess ekki, að hv. þm., frsm. þessa máls, hafi sérstaklega örvað til þess eða hvatt til stuðnings við það að hleypa togurunum inn í núverandi fiskveiðilögsögu, frekar en þeim er þegar veitt mjög takmarkað og tímabundið skeið á hverju ári. Sannleikurinn er sá, ef menn vilja horfast í augu við staðreyndir, að skoðanir manna í þessum efnum hafa ekki farið eftir flokkum, fremur mætti telja, að það færi eftir kjördæmum, hvar menn eru kjörnir, hver afstaða manna hefur verið í þessum efnum, og utan þess hóps eru svo einnig menn, sem hafa ef til vill tekið afstöðu án þess að láta áhrif kjördæmisins hafa þar áhrif á eða þær skoðanir, sem eru í viðkomandi kjördæmi. En sannleikurinn er eigi að síður sá, að meiri hluti hefur ekki verið fyrir slíkri laga- og reglugerðarbreytingu sem þarna er um að ræða, og af þeim ástæðum hefur ríkisstj. og undanfarnar ríkisstjórnir talið það óeðlilegt, að gengið væri í berhögg við meiri hluta Alþingis í þessu efni. Nákvæmlega sama máli gegnir um fækkun áhafnarinnar á togurunum. Fjöldamargir af okkar færustu togaramönnum telja það mjög vel fært að fækka að mun mannskap á þessum skipum, án þess að það þyrfti að skerða veiðihæfni þeirra eða veiðigetu. Af hálfu stéttarfélaganna, sem þarna eiga hlut að máli, hefur harðlega verið á móti þessu barizt og færð fram þau rök, að þótt togaraafli hafi nú um skeið minnkað, þá séu skipin með sama útbúnaði og verið hefur og hafi verið þegar núgildandi lög voru sett og þess vegna engin ný forsenda fyrir fækkun manna um borð, önnur en minnkandi afli. Og það eitt getur ekki að þeirra dómi orðið viðmiðun til lagabreytinga. Þetta eru efnislega, held ég, þau rök, sem þeir hafa fært fyrir sínu áliti. Þeir hafa hins vegar bætt því við þessar röksemdir sínar, að þeir séu reiðubúnir til þess að ræða hugsanlega fækkun áhafnar, ef ný skip komi til með nýjum búnaði, sem sannanlega geri það mögulegt, að ekki aukist álag á einstaklingana um borð frá því, sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum, með þeim aðbúnaði, sem menn hafa um borð í okkar skipum, eins og þau hafa verið í dag útbúin. Þetta hafa verið þær þrjár meginröksemdir, sem hafa verið undirstaða að tillögum þeirra togaranefnda, sem starfað hafa á undanfórnum árum. Ræðumaður vék að því með nokkuð gamansömum tón, að ég hefði lýst yfir áhuga mínum og ríkisstj. á því hér fyrir nokkru að fá hingað leiguskip af nýtízkugerð, til þess að Íslendingar fengju aðstöðu til að prófa þar sérstaka hluti um borð og væru að loknum þeim tíma færari um að gera tillögur eða kröfur til byggingar nýrra skipa við hæfi okkar aðstæðna hér og fá þannig fram veiðiskip með sem mestri veiðihæfni. Þetta skýrði ég hér á hv. Alþingi í þessari hv. deild fyrir um það bil 10 mánuðum, að þessi tilrann hefði að okkar dómi mistekizt. Það var reynt á nánast öllum skipasmíðastöðvum í Evrópu að fá slíkt skip til leigu og eins hjá útgerðarfyrirtækjum í sömu löndum. Það var aðeins einn möguleiki, sem gafst. Ég skal gjarna endurtaka þá skýringu aftur, það var aðeins einn möguleiki, sem gafst til þess að fá slíkt skip til leigu, en þá bæði um svo skamman tíma og á svo óhentugum árstíma, að að fróðustu manna áliti hér heima gæti sú tilraun ekki gefið þann árangur, sem annars hefði mátt vænta. Þeir togaraskipstjórar, sem við var rætt, töldu, að skipið þyrfti að vera a.m.k. 6–8 mánuði hér og þá um haust- og vetrarmánuði, en sá tími, sem til boða stóð hjá þessum eina aðila, var júlí- og ágústmánuður, en menn töldu, að þá gæti engin reynsla af þessu fengizt og þá aðeins í 2 mánuði. Af þeim ástæðum var áfram hugsað um þessi mál, og niðurstaðan varð sú að skipa nýja nefnd, sem skyldi falið það verkefni, eins og ræðumaður vitnaði til, að sjá um byggingu 3–4 skipa af mismunandi gerðum, þannig að þau gætu rutt brautina að frekari endurnýjun togaraflotans, byggðri á reynslu, sem okkar færustu menn hefðu yfirumsjón með og drægju af eðlilegar ályktanir. Þm. gat þess þá einnig, að hann teldi, að lítið hefði frá þessari n. heyrzt síðan, og óskaði eftir upplýsingum um, hvað, störfum n. liði. Ég vil aðeins af því að ég ætla að hafa það svar mitt sem lokaorð þessara orða minna, minna á enn eitt atriði, sem þm. minntist á, og það var út af minni gerðum bátaflotans, þar sem hann taldi að hefðu óeðlilega margir bátar verið strikaðir út af skrá á undanförnum árum. Ástæðan til þess er einfaldlega sú, að um árabil höfðu verið á skipaskrá hér skip, sem raunar voru óvirk, höfðu verið bundin í naustum árum saman, þó að þau væru á skrá, og alls ekki útgerðarhæf. Skipaskoðunarstjóri fór fyrir nokkru fram á það við alla sína fulltrúa úti á landi, að þeir gerðu gangskör að því að skoða ástand þessara mála hver á sínum stað og senda sér nákvæma skýrslu þar um. Þetta ásamt þeim vágesti, sem að smærri bátagerðum hefur steðjað, þ.e.a.s. bráðafúinn hefur orsakað það, að nú um nokkurra ára bil hefur verið óeðlilega mikið strikað út af skipaskrá, vegna þessarar hreingerningar, ef ég má orða það svo, í skipaskráningunni. Það segir þess vegna ekki nema hálfan sannleikann um þessa hluti, þegar um árabil hefur safnazt töluvert saman af bátum, sem raunar voru ekki orðnir annað en nafn á skrá, en alls ekki til veiða hæfir. Þessari skýringu vildi ég koma hér að, þó að mér gefizt hér ef til vill síðar tækifæri til þess að greina þarna nokkru nánar frá. Varðandi nefndarstörfin sjálf vil ég taka eftirfarandi fram, með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér um störfin frá togaranefndinni svonefndu. Fyrsti þátturinn í starfi nefndarinnar var í því fólginn að safna gögnum, sem nauðsynleg máttu teljast, til þess að unnt væri að gera tillögur um smíði skuttogara, einkum um stærð og gerð og allan útbúnað. Í því skyni átti n. mörg viðtöl við skipstjórnarmenn á togurum og ræddi við þá um reynslu þeirra af togveiðum og leitaði eftir áliti þeirra um skipastærðir og ýmislegt, er viðkemur útbúnaði skipanna. Voru þær athuganir n. að ýmsu leyti mjög gagnlegar og raunar nauðsynlegar fyrir allt starf nefndarinnar. Þá var enn fremur leitað upplýsinga og gagna víða erlendis frá skipasmíðastöðvum, auk þess sem tæknilegir sérfræðingar nefndarinnar hafa kynnt sér þessi mál með því að skoða nýjustu skuttogarana erlendis og einnig slík skip, ef þau hafa komið hér í höfn. Á þennan hátt hefur einnig verið safnað miklum og nauðsynlegum gögnum. Þá hefur enn fremur verið rætt ýtarlega við fulltrúa frá þeim verkalýðssamtökum, sem hlut eiga að máli, að því er snertir áhafnir togaranna, um áhafnir og vinnufyrirkomulag um borð í slíkum togurum, sem hér um ræðir. En n. taldi mjög nauðsynlegt að fá sem gleggstar hugmyndir um afstöðu þessara aðila til þessa þáttar undirbúningsstarfsins. Þegar lokið var þessum undirbúningsþætti í starfi nefndarinnar, var ákveðið að láta gera uppdrátt af skipum, er gætu orðið grundvöllur að væntanlegum tillögum n. um skipastærð, gerð og útbúnað, og er nú unnið að þessum þætti, þ.e.a.s. teikningu skipanna. Það er gert ráð fyrir, að því verki verði lokið nú innan mjög skamms tíma. Meginsjónarmið í öllum athugunum n. hefur verið, að skip, sem byggð yrðu, hentuðu fyrst og fremst til öflunar hráefnis fyrir fiskvinnslustöðvarnar í landi, en jafnframt, að slík skip gætu sótt til fanga á þau mið, sem íslenzkir togarar sækja nú á heima og á fjarlægum miðum. Herra forseti. Ég læt þessar athugasemdir nægja að sinni við framsöguræðu hv. 5. þm. Reykn.

Flm. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. 3. þm. Norðurl. v., sem talaði hér áðan, fyrir eindreginn stuðning við þetta mál. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hann benti á, að ekkert er eðlilegra en slíkt mál sem þetta, sem í rauninni er stórmál og hugsað sem upphaf aðgerða, sem væntanlega yrði framhald á, - að slíkt mál fái rækilega athugun í n., ef vilji er fyrir því að vinna að málinu á annað borð, og þá geti eitthvað breytzt í meðförum, og ég vil lýsa því yfir fyrir hönd okkar flm., að við erum að sjálfsögðu fúsir til þess að ræða um breytingar á þessu frv., allt það, sem betur mætti fara eða mætti auðvelda það, að hafizt verði handa með nokkrum myndarbrag í sambandi við þessi mál. Hv. 3. þm. Norðurl. v. skýrði hér frá því, að áhugi og það mikill áhugi væri í hans kjördæmi fyrir því að fá skuttogara til þess að bæta úr þeim atvinnuskorti, sem þar hefur verið og er ríkjandi á ýmsum stöðum, í kaupstöðum og kauptúnum. Og frásögn hans var býsna fróðleg. Í fyrsta lagi kom þar fram, að þörfin á því, að við gerum tilraunir með skuttogara, hún er brýn og áhuginn er víða fyrir hendi, en í öðru lagi sýndi sú saga, sem hann rakti hér, að einhvern veginn er það þannig, að slíkt skipulagsleysi ríkir í þessum efnum, bæði hjá ríkisvaldi og lánastofnunum, að þeir, sem áhuga hafa á því að bæta úr atvinnuskorti með því að taka upp nýjan hátt í sambandi við skipakaup og útgerð skipa, þeir reka sig á vegg, sem hindrar þá í því að gera slíka tilraun. Þetta virðist mér vera býsna fróðleg saga. Hann skýrði frá því, að hæstv. sjútvmrh. hefði verið allur af vilja gerður til þess að greiða fyrir þessu máli, og ég dreg það ekki í efa, en allt kom fyrir ekki, það varð að hætta við að gera þessa tilraun. Hæstv. sjútvmrh. svaraði hér að nokkru þeim fyrirspurnum, sem ég beindi til hans sérstaklega í ræðu minni hér í gær. Ég mun hafa haft nokkuð ákveðin orð um það; að áhugi stjórnarvalda og ráðamanna í stjórnarflokkunum 4 sambandi við endurnýjun togaraflotans hefði virzt heldur lítill á undanförnum árum og hann hefði kannske einna helzt birzt í því, að stöðugt hefðu verið skipaðar nýjar og nýjar nefndir og þá fyrst og fremst til þess að kanna rekstrargrundvöll og gera tillögur um bættan rekstrargrundvöll gömlu togaranna, en það væri fyrst nú með skipun nefndar frá því í marzmánuði í vor, sem hefði verið þó ákveðið af stjórnarvalda hálfu að láta fara fram könnun á því, hvernig líklegt væri, að útkoman yrði varðandi ný skip með nýja tækni. Ég er satt að segja orðinn svo langeygur eftir að sjá eitthvað raunhæft í sambandi við þetta mál, að vegna þess kvað ég nokkuð fast að orði. Mér virðist, að þrátt fyrir vafalaust góðan vilja ýmissa mætra manna, eins og hæstv. ráðherra, þá hafi hér allt hjakkað allt of lengi í sama fari, það hafi yfirleitt, það lítið sem gert hefur verið, verið athugað um einhverjar úrbætur í sambandi við gömlu skipin, en yfirleitt ekki farið út í það fyrr en þá nú að kanna af alvöru líklegan rekstrargrundvöll skipa af nýrri gerð skipa með nýjum búnaði, skipa, sem ættu að geta að margra dómi verið hagkvæmari en hin gömlu skip. Ég þarf ekki að minna á það, sem allir vita, að meiri hlutinn af þeim togurum, sem enn er verið að gera út héðan, meiri hluti þeirra er um 20 ára gamall eða nálægt því. Þessir togarar eru dýrir í viðhaldi, sá kostnaður vex með hverju ári, og í rauninni er það ekki nema spurning um nokkur ár, hvenær þeir eru svo gersamlega úreltir og svo allt of dýrir í viðhaldi, að það geti engan veginn verið forsvaranlegt að halda útgerð þeirra áfram, það getur ekki verið spurning um nema tiltölulega skamman tíma með elztu skipin. En þessi skip, það er talið, að þau þurfi við núverandi aðstæður um 30 manna áhöfn. Það er hins vegar talið, að skuttogarar, 400–500 tn. að stærð, muni vegna bætts útbúnaðar og annars fyrirkomulags ef til vill ekki þurfa nema 20 manna áhöfn eða a.m.k. þriðjungi minni áhöfn en togarar, sem við eigum nú. Þá er það einnig talið af hinum fróðustu mönnum, að með bættum útbúnaði, sem á að vera auðvelt að hafa í þessum nýju skipum, bættum umbúnaði 4 lestum og breytingar að því er varðar alla meðferð fisksins, þangað til hann kemur í land, eigi að vera möguleikar á því, að skuttogararnir komi með miklu betri fisk að landi heldur en togarafiskur hefur áður verið og alveg sérstaklega miklu betri fisk en netafiskurinn er upp og ofan, sem hefur verið aðalmagnið af þeim fiski, sem hraðfrystihúsin hafa fengið undanfarin ár. En það er alkunnugt, að verulegur hluti netafisksins er því miður mjög vont hráefni. Og ef þetta er rétt, að togarar af nútímagerð geti flutt að landi 1. flokks hráefni, sem ef til vill gefur ekki mikið eftir línufiski, kannske alls ekki, þá er þar um að ræða mikilsverðan hlut fyrir þjóðarbúið. Það er vitanlega þjóðhagsleg nauðsyn, að við vöndum þessa vöru sem mest, og við getum ekki búizt við því til lengdar, að skreiðarmarkaður t.d. í Afríku taki við úrgangsfiski frá okkur, eins og sá fiskur hefur verið, sem verstur hefur borizt hér á landi til vinnslu. Við getum ekki búizt við því, að það verði svo í framtíðinni, að við getum selt mjög slæma og gallaða vöru. Ég skal ekki fara öllu lengra út í þessa sálma, ég talaði nokkuð rækilega um þessi mál hér í gær, en ég vildi aðeins að lokum leggja á það ríka áherzlu, að það er fyrir löngu tími til þess kominn, að þetta mál, hvernig skuli að því staðið að endurnýja íslenzkan togaraflota, að það mál verði tekið föstum tökum. Hæstv. ráðh. skýrði frá því, að sú n., sem hann skipaði í vor til þess að kanna þessi mál, hefði unnið að gagnasöfnun og aflað ýmissa þarflegra og nauðsynlegra gagna og gert ýmsar athuganir í þessu sambandi. Og nú væri svo komið, að hún hefði ákveðið að láta gera teikningar af togskipi, skuttogara, einni eða fleiri gerðum, og að þessu sé nú unnið. Það er að sjálfsögðu gleðilegt, að þessi n. skuli hafa starfað og skuli vera að störfum, og ég vil vænta þess, að sem allra fyrst komi einhver árangur í ljós af störfum hennar og að það verði hægt á grundvelli þess undirbúnings, sem hún er að láta framkvæma, að hefjast handa um skipasmíðina. En ég sé ekki, að þó að þessi n. eigi eitthvað í land með sinn undirbúning, þá eigi það að þurfa að tefja á nokkurn hátt fyrir því, að það frv., sem hér liggur fyrir, fái eðlilega meðferð og verði með einhverjum breytingum ef til vill samþykkt á þessu þingi. Þar með er ríkisstj. fengin heimild til þess að vinna að þessum málum, að því er snertir fjármálin og annað, sem vitanlega er nauðsynlegt, ef eitthvað verulegt á að gera, og ég sé ekki, að það þurfi á neinn hátt að tefja þetta mál, þó að n., sem er að athuga hinar heppilegustu gerðir og stærðir skuttogara fyrir okkur, hafi ekki lokið störfum. Hins vegar vil ég leggja áherzlu á það og vænta þess, að hæstv. ráðh. beiti áhrifum sínum í þá átt, að þessi n. hraði störfum sínum, eftir því sem föng eru á. Nauðsynin á því að efla þann skipastól okkar, bæði togara og vélbáta. sem aflar bolfisks fyrir hraðfrystihúsin, er vissulega brýnni nú en nokkru sinni fyrr. Ég skýrði frá því í gær og taldi mig hafa fyrir því allgóðar heimildir, að þau hraðfrystihús, sem þegar hefði algerlega verið lokað og hætt störfum, væru um það bil 20. En ég var varla farinn úr þessum ræðustól, þegar kunnugur maður þessum málum skýrði mér frá því, að þau hraðfrystihús væru nú a.m.k. orðin 25 og þeim hefði fjölgað með hverri viku nú að undanförnu. Ég vil svo láta það verða mín síðustu orð í sambandi við þetta mál við 1. umr., að ég heiti á hæstv. sjútvmrh. að taka nú myndarlega forustu um breytta stefnu í þessum málum, að hann taki nú forustu um það, að mörkuð verði raunsæ uppbyggingarstefna í málefnum útvegsins öllum, þar sem kostað verði kapps um það, að þau framleiðslutæki, sem við eigum í dag, verði hagnýtt og skili eðlilegum afköstum, en jafnframt og ekki síður verði markvisst að því unnið að afla okkur nýrra og fullkominna framleiðslutækja með nútímasniði, og þá er gagnger endurnýjun togaraflotans áreiðanlega mjög ofarlega á blaði.