Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf um forföll þingmanna. Hið fyrra er frá 2. þm. Norðvest., Jóhanni Ársælssyni, dagsett 5. nóv. og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda á vegum Alþingis og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi, Gísli S. Einarsson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Síðara bréfið er frá 5. þm. Norðvest., Guðjóni Arnari Kristjánssyni, dagsett 4. nóv. og hljóðar svo: „Hér með óskar undirritaður tímabundins leyfis frá þingstörfum með vísan til 53. gr. þingskapa og að 2. varaþingmaður Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Pétur Bjarnason, taki sæti á Alþingi frá og með 8. nóvember til og með 21. nóvember.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá 1. varamanni Frjálslynda flokksins í Norðvest., Steinunni K. Pétursdóttur, dagsett 4. nóv.: „Vegna starfa minna hef ég ekki tök á að taka sæti Guðjóns Arnars Kristjánssonar sem 1. varamaður Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi að þessu sinni.“ Kjörbréf Gísla S. Einarssonar og Péturs Bjarnasonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. Þeir hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnir velkomnir til starfa að nýju.

Herra forseti. Olíufélögin hafa orðið uppvís að glæp. Þau hafa staðið fyrir ólöglegu verðsamráði sem hefur kostað samfélagið háar upphæðir, fast að 40 milljörðum segir Samkeppnisstofnun. Hagnaður olíufélaganna sem má rekja beint til þessa ólögmæta athæfis er að mati Samkeppnisstofnunar 6 milljarðar. Þegar einhver stelur er ætlast til þess í siðuðu samfélagi að sá sem stelur bæti þjófnaðinn að fullu. Olíufélögin hafa að vísu fengið sekt en sú sekt er miklu minni en hagnaðurinn sem má rekja til hins ólögmæta athæfis. Mér finnst þess vegna eðlilegt að olíufélögin endurgjaldi samfélaginu með einhverjum hætti til þess að bæta skaðann að fullu. Nú hefur það líka gerst að olíufélögin hafa iðrast opinberlega, þau hafa beðist afsökunar og ef hugur fylgir máli hjá olíufélögunum, ef um er að ræða eitthvað annað en kattarþvott og yfirklór, hljóta þau líka að vera til viðræðu um það að bæta samfélaginu skaðann. Það tel ég að sé í rauninni eina leiðin til að ná sáttum við samfélagið. Ég tel þess vegna eðlilegt í framhaldi af afsökunarbeiðni olíufélaganna að á það verði látið reyna hvort þau séu reiðubúin til að endurgreiða samfélaginu það sem Samkeppnisstofnun segir að þau hafi með rangindum af því tekið. Mér finnst eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra hafi forgöngu um slíkar viðræður. Ég vil því inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort hann telji ekki rétt í framhaldi af afsökunarbeiðni olíufélaganna að láta reyna á vilja þeirra til að bæta samfélaginu þann mikla skaða sem þau hafa unnið því og hvort hann muni ekki íhuga að beita sér fyrir slíkum viðræðum hið fyrsta.

Herra forseti. Það er meginstarf Alþingis að setja lög. Við höfum sett lög um Samkeppnisstofnun og við höfum sett lög um þau mál sem hér er verið að fjalla um. Samkeppnisstofnun hefur fellt úrskurð sinn og sett fram sektir á olíufélögin sem nema ef ég man rétt eitthvað milli 2 og 3 milljörðum króna. Síðan hefur komið fram að olíufélögin muni áfrýja þeim úrskurði, fyrst til úrskurðarnefndar og síðan hugsanlega til dómstóla. Jafnframt hefur komið fram að málefni olíufélaganna eru til lögreglurannsóknar. Við verðum að sjálfsögðu að fara að lögum og mál þessi verða að halda áfram í samræmi við þau lög sem Alþingi hefur sett. Nú kemur formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og ætlast til þess að forsætisráðherra landsins og ríkisstjórn grípi inn í það ferli. Hefur hv. þm. ekki heyrt um aðskilnað dómsvalds, framkvæmdarvalds og löggjafarvalds? Eigum við að breyta því? Er hann að leggja til breytingu á stjórnarskránni? Nei, að sjálfsögðu eiga þessi mál að halda áfram í réttu ferli. Hér er um mjög alvarleg brot að ræða en við verðum að treysta á dómskerfi okkar í þessu máli. Við verðum að treysta á réttarkerfi okkar í þessu máli og við verðum að hafa þolinmæði til þess að þau mál gangi fram með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir.

Herra forseti. Það er alveg fráleitt af hæstv. forsætisráðherra að hlaupa í þessa vörn fyrir olíufélögin. Er þetta forsætisráðherra olíufélaganna? Ég spyr. Málið er einfaldlega þannig að það liggur fyrir að olíufélögin hafa með rangindum tekið af fólki 6 milljarða. Það liggur fyrir að það á að sekta þau um 2,6 milljarða. En það liggur líka fyrir að olíufélögin hafa beðist afsökunar opinberlega. Þau virðast a.m.k. í orði kveðnu iðrast og það hlýtur að vera réttur samfélagsins að óska eftir því að þau bæti að fullu þann skaða sem þau hafa unnið einstaklingum og fyrirtækjum. Það liggur líka fyrir að mati lögfræðinga að það verði ákaflega erfitt fyrir einstök fyrirtæki og einstaklinga að leita réttar síns. Þess vegna er fullkomlega rökrétt að gengið sé eftir því að þau bæti samfélaginu í heild þann skaða sem þau hafa unnið. Það er enginn að tala um að grípa inn í dómsvaldið. Það er enginn að tala um að rugla með einhverjum hætti skiptingu ríkisvaldsins í hina þrjá þætti. Það er verið að tala um 

Herra forseti. Ég hef m.a. áhyggjur af málflutningi hv. þingmanns. Að sjálfsögðu er ég ekki sérstakur forsætisráðherra olíufélaganna og alveg fráleitt að þingmaðurinn leyfi sér að segja slíkt. En ég er að sjálfsögðu forsætisráðherra á grundvelli þeirra laga og reglna sem við höfum sett á Alþingi. Og ég vænti þess að hv. þingmaður vilji virða þau lög og reglur líka. Af hverju settum við á stofn Samkeppnisstofnun? Var það ekki til að fjalla um þessi mál? Af hverju settum við á stofn úrskurðarnefnd samkeppnismála? Var það ekki til að fjalla um þessi mál? Af hverju settum við lög um það hvernig skyldi taka á málum sem þessum fyrir dómstólum? Svo kemur hv. þm. hér og vill að forsætisráðherra landsins fari að kalla fyrir sig olíufélögin. Mér finnst þetta alveg fráleitt og mér finnst full ástæða til að hafa áhyggjur af þingmanninum.

Herra forseti. Mér finnst vera til skammar hvernig forsætisráðherra lýðveldisins hleypur í vörn fyrir olíufélögin. Það er enginn að tala um að kalla fyrir sig einn eða annan. Það sem við erum að tala um er að reyna að ná sáttum í þessu máli. Það liggur fyrir að þjóðfélagið er allt í uppnámi. Þjóðfélagið er sárt. Það eru flakandi undir á samfélaginu vegna þessa máls, vegna þess að olíufélögin hafa með rangindum tekið miklar upphæðir af samfélaginu. Það er fullkomlega eðlilegt að menn reyni að leita sátta í því máli, sérstaklega þegar olíufélögin hafa sagt að þau iðrist, og þau biðjast afsökunar. Hver á að hafa forgöngu um það hvort þau séu e.t.v. til í að bæta samfélaginu þann skaða með einhverjum hætti í frjálsum viðræðum? Það er að sjálfsögðu forsætisráðherra. En auðvitað gengur það ekki ef hæstv. forsætisráðherra lítur á sig sem talsmann olíufélaganna gagnvart þjóðinni eins og hann hefur gert hér.

Herra forseti. Ég held að það séu fleiri en olíufélögin sem þurfa að biðjast afsökunar. Mér fyndist að hv. þingmaður ætti að biðjast afsökunar á þeim ummælum sínum að ég sé hér sérstakur talsmaður olíufélaganna. Hvað á þetta að þýða? Ég er talsmaður þeirra laga og þeirra reglna sem Alþingi hefur sett. Er ekki ljóst að þegar hefur verið úrskurðuð mikil sekt í þessu máli? Er ekki ljóst að það mun síðan ganga áfram? Er ekki líka ljóst að þessi mál eru til lögreglurannsóknar? Hvað er þingmaðurinn að fara? Mér þætti vænt um að hann útskýrði það nákvæmlega hvernig þetta á að fara fram sem hann er að lýsa. Við eigum að efla þær stofnanir sem hafa með þessi mál að gera og gleðjast yfir því að við eigum öflugar stofnanir sem koma upp um svona mál og hafa það aðhald á markaðnum sem raun ber vitni. Það er það sem skiptir máli.

Hæstv. forseti. Bankarnir keppast nú um að bjóða lán á lágum vöxtum og í stað þess að lána tiltekið hlutfall af verðgildi eignar eru nú boðin 100% lán. Allt lítur þetta vel út við fyrstu sýn en þegar farið er að rýna í smáa letrið er iðulega annað upp á teningnum. Ég held að mörgum hafi brugðið í brún þegar upplýst var í fréttum Stöðvar 2 í gær hverjir skilmálar eru fyrir 100% íbúðalán hjá Íslandsbanka. Í fréttinni kom fram að þeir sem sækja um slík lán verða að taka lánatryggingu og skila blóð- og þvagsýni til læknis. Meðal þess sem fólk þarf að svara á sérstöku eyðublaði er hvort foreldrar eða systkini þeirra hafi haft hjarta- eða æðasjúkdóma, geð- eða taugasjúkdóma, berkla, krabbamein, sykursýki eða sjúkdóma sem geta verið arfgengir. Sumt af þessu samkvæmt fréttinni stríðir reyndar gegn lögum um persónuvernd. Hér er um að ræða fyrirtæki á markaði en fyrirtæki engu að síður sem starfar samkvæmt lagaramma sem hér er settur, samkvæmt landslögum. Þegar um er að ræða að þegnunum sé mismunað á þennan hátt samkvæmt heilsufari er ástæða til að beina spurningum til hæstv. ráðherra sem fer með bankamálin. Hefur það verið rætt á vegum ráðuneytisins eða undirstofnana þess hvort ástæða sé til að skerpa á lögum um persónuvernd eða öðrum lögum sem koma í veg fyrir eða eiga að koma í veg fyrir grófa mismunun af þessu tagi?

Hæstv. forseti. Það er með þetta mál eins og það sem talað var um hér á undan að það er ekki þannig að ráðherrar hafi afskipti af öllu því sem fram fer í þjóðfélaginu. Við höfum komið því þannig fyrir í sambandi við bankana að þeir starfa samkvæmt lögum þar um, en stofnanir eins og Fjármálaeftirlitið hafa miklu hlutverki að gegna í sambandi við þá starfsemi sem fer fram í fjármálastofnunum. Eins og ég hef margoft tekið fram fer ég ekki með stjórn þeirrar stofnunar. Fjármálaeftirlitið er algjörlega sjálfstætt og ég hef ekki upplýsingar um það að hvaða málum þeir eru að vinna hverju sinni. Af því að hv. þm. talar hér um lög um persónuvernd vil ég taka fram að þau heyra ekki undir ráðuneyti mitt, heldur undir dómsmálaráðuneytið. Í því tilfelli er því eins farið, Persónuvernd er sjálfstæð stofnun og starfar ekki samkvæmt tilmælum frá dómsmálaráðherra. Með lagasetningu okkar höfum við komið okkur upp umhverfi og farvegi fyrir tilfelli eins og þetta þar sem við hljótum að treysta á að eftirlitið sé með þeim hætti sem þarf að vera og það sé tekið á þegar farið er út fyrir velsæmi í sambandi við mál eins og þetta. Ég heyrði þetta líka í fréttum eins og hv. þingmaður í gærkvöldi og hef ekkert frekari svör en hann við spurningunni.

Hæstv. forseti. Mér finnst ástæða til þess að þeir ráðherrar sem málið tekur til skoði það sérstaklega og þá hvort ástæða er til að skerpa á lögum til að koma í veg fyrir grófa mismunun af þessu tagi. Bankar og fjármálastofnanir hafa skyldum að gegna gagnvart samfélaginu. Slíkar stofnanir eiga að þjónusta það. Það hefur oft verið sagt, sérstaklega af hálfu þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, að ríkið eigi ekki að vera að vasast í því sem einkafyrirtæki geti gert eins vel. Nú er að koma á daginn á hvern hátt bankarnir þjónusta landsmenn, mismuna tilteknum byggðasvæðum og nú á að mismuna sjúku fólki sem er haldið illkynja sjúkdómum. Mér finnst full ástæða til að löggjafarvaldið taki þessi mál til skoðunar, og einnig framkvæmdarvaldið og allir þeir sem eiga að gegna eftirlitshlutverki.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra vegna samgöngumála hér í Reykjavík og þá er ég nánar tiltekið að ræða mislæg gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Eins og menn þekkja er afskaplega mikil þörf fyrir þá samgöngubót. Í Reykjavík er sú sérstaka staða uppi að á meðan í flestum kjördæmum eru sveitarstjórnarmenn að sækja á ríkisvaldið um hinar ýmsu samgöngubætur má færa rök fyrir því, virðulegi forseti, að þetta snúist við hér í Reykjavík þar sem ríkisvaldið í rauninni er tilbúið með fjármuni en meiri hlutinn hér í borg hefur ekki áhuga á að nýta þá fjármuni. Eru þessi mislægu gatnamót ekki eina dæmið um slíkt. Ég vildi því nota tækifærið, virðulegi forseti, og spyrja hæstv. samgönguráðherra nokkurra spurninga í tengslum við þetta: Hver er staða þeirrar vinnu sem unnin hefur verið vegna undirbúnings mislægra gatnamóta á mótum Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar? Hver er kostnaðurinn sem fallið hefur til hjá Vegagerðinni? Hvert sér samgönguráðherra fyrir sér að verði framhald þessa máls?

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns vil ég segja að í fyrsta lagi liggur ekki fyrir á mínu borði hver kostnaður við undirbúning og hönnun þessara mislægu gatnamóta við Kringlumýrarbrautina er en það er alveg ljóst að búið er að eyða verulegum fjármunum í undirbúning í nokkuð langan tíma. Það lá fyrir að verulegur hluti af frumáætlun hafði verið unninn og ég geri mér í hugarlund að það séu háar fjárhæðir sem búið er að eyða í þetta. Staða verksins gagnvart þeim áformum sem uppi voru um mislæg gatnamót er að hætt var við þau vegna skipulagsástæðna og afstöðu Reykjavíkurborgar. Engu að síður er áfram unnið að þessu verki í þeim tilgangi að ná fram í fyrsta lagi bráðabirgðaaðgerð sem bætir verulega umferðarflæðið þarna sem var á grundvelli tillögu hönnuða. Ég tel það þó bráðabirgðaaðgerð sem vonandi verður hægt að fara lengra með á næsta ári. Við þurfum að hugsa til framtíðar í þessu og staða málsins er sú að ég geri ráð fyrir því að Vegagerðin haldi áfram að vinna að undirbúningi mislægra gatnamóta í þeim tilgangi að þegar tími gefst til og færi gefst í samstarfi við borgaryfirvöld verði hægt að fara í þessa framkvæmd, þriggja hæða mislæg gatnamót sem eru að allra mati sem þekkja vel til mjög góð lausn og getur mjög vel fallið að þessum gatnamótum. Ég vonast til að í framtíðinni verði hægt að fara í þá framkvæmd og að því er unnið á vegum samgönguráðuneytis og Vegagerðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Það liggur fyrir að hér hefur verulegum fjármunum nú þegar verið varið í þetta verkefni og það væri æskilegt að fá þær upplýsingar hjá hæstv. ráðherra á hvaða bili það er. Það er í sjálfu sér ánægjulegt ef menn ætla að fara sem allra fyrst í bráðabirgðaaðgerð á næsta ári og að á sama hátt eru menn ekki hættir að undirbúa það að fara út í framtíðarverkefni hvað þetta varðar. Það segir sig sjálft og allir vita það, allir sem hafa keyrt í gegnum Reykjavík, að það er mikil þörf á mislægum gatnamótum á þessu svæði. Þetta eru þau gatnamót á landinu þar sem flest slysin verða, og þar sem í tísku er að reikna út þjóðhagslegan ávinning er ekki nokkur vafi að það er mikill ávinningur af því að fá þessa miklu samgöngubót. Hún nýtist ekki bara Reykvíkingum, heldur svo miklu fleirum, bæði í nágrannasveitarfélaginu og í rauninni landinu öllu.

Virðulegi forseti. Í grunnskólum landsins hefur á þessu skólaári tapast yfir ein milljón skóladaga vegna verkfalls kennara og tregðu ríkisvaldsins við að koma að deilunni með því að gera upp við sveitarfélögin og gera þeim þannig kleift að sinna lögbundnum verkefnum sínum. Í kvöld dregur til tíðinda í kjaradeilu kennara og sveitarfélaga en þá mun liggja fyrir hvort miðlunartillaga ríkissáttasemjara verður samþykkt eða felld. Margt bendir þó til þess að hún verði felld af kennurum og að verkfall bresti á aftur á morgun. Burt séð frá því hvort verkfallið verður lengra er staðan sú að grunnskólabörnin í landinu hafa orðið af lögbundinni kennslu í sex vikur á þessu skólaári. Glatast hefur stór hluti þessa missiris og vandséð er hvernig börnunum verður bættur skaðinn sem þau verða fyrir á skólagöngu sinni allri. Þó að rekstur grunnskólans sé á forræði sveitarfélaga í landinu og hafi undir þeirra stjórn eflst gríðarlega og batnað stórum frá því sem var þegar ríkið hafði með rekstur skólans að gera er ábyrgðin á fræðslu- og menntamálum stjórnvalda og undan henni geta þau ekki vikist. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra hvort það hafi verið rætt í ríkisstjórn hans að beina til sveitarfélaganna einhverjum jákvæðum tillögum að samræmdum aðgerðum til að bæta börnum landsins skaðann sem þau hafa orðið fyrir á námi sínu vegna kjaradeilunnar. Ef það hefur ekki verið rætt nú þegar í ríkisstjórninni, mun þá hæstv. forsætisráðherra beita sér fyrir því að afleiðingar kennaraverkfallsins fyrir menntun barnanna verði teknar þar upp? Hyggst hann leggja til við ríkisstjórn sína að leggja til samræmdar aðgerðir við sveitarfélögin í landinu til að mæta afleiðingum verkfallsins fyrir skólagöngu barnanna?

Herra forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns í sambandi við þetta mál og auðvitað gerum við það öll hér í salnum. Við skulum vona að leiðir finnist til að leysa málið. Hæstv. menntamálaráðherra hefur rætt afleiðingar þessa verkfalls í ríkisstjórninni og það liggur fyrir að menntamálaráðuneytið er að fara yfir það með hvaða hætti verður hægt að vinna upp þá töf sem hefur orðið á námi. Við skulum vona að sú töf verði ekki meiri en orðið er. Að því máli er unnið á vegum menntamálaráðuneytisins í samvinnu við fræðsluyfirvöld hjá sveitarfélögunum og skólana í landinu. Menntamálaráðherra hefur upplýst ríkisstjórnina um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið að því leytinu að ég gat ekki skilið það öðruvísi en svo að vinna væri hafin á vegum menntamálaráðherra og honum væri kunnugt um að fram kæmi tillaga frá hæstv. ríkisstjórn um að beina því til fræðsluyfirvalda sveitarfélaganna að koma með leiðir til úrbóta til að bæta börnum landsins skaðann sem þau hafa orðið fyrir á skólagöngu sinni og hvernig unnt verði að vinna upp þá töf sem orðið hefur á námi barnanna. Auðvelt er að halda því fram, virðulegi forseti, að verði verkfallið lengra, bresti á aftur með verkfalli, sé þetta skólamissiri ónýtt í grunnskólum landsins. Það hefur gengið svo langt að sex vikur hafa tapast nú þegar og ef það er að marka þær fréttir sem berast að utan og þann orðróm sem er í gangi meðal kennara verður miðlunartillaga ríkissáttasemjara að öllum líkindum felld. Við munum vita það í kvöld. Því vil ég beina því til hæstv. forsætisráðherra, fyrst við erum að ræða þetta eitt mikilvægasta mál sem komið hefur upp lengi í fræðslu- og menntamálum landsins, hvort hann hafi í undirbúningi einhverjar aðgerðir eða lausnir til að koma að deilunni verði miðlunartillaga ríkissáttasemjara felld í kvöld, annaðhvort af kennurum eða sveitarstjórnarmönnum eða báðum aðilunum.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg augljóst að auðvitað eru engar slíkar áætlanir uppi. Menn verða að sjálfsögðu að bíða eftir þeirri niðurstöðu sem verður og gefa launanefndum sveitarfélaganna og kennaranna tækifæri til að ræða þá stöðu. Ég vil taka það fram út af ummælum hv. þingmanns að auðvitað verður aldrei hægt að bæta algjörlega upp slíka töf á námi sem orðin er. Það er nauðsynlegt að gera það besta úr málum og það er það sem menntamálaráðuneytið vinnur að í samvinnu við skólayfirvöld og fræðsluyfirvöld og mun að sjálfsögðu gera sitt besta í þeim efnum. Það eru skólarnir sem þetta mun fyrst og fremst hvíla á, skólarnir í landinu og kennararnir munu fyrst og fremst vinna fram úr því hvernig best er að bæta upp þessa töf.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og skora á hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir því að fram komi tillaga frá stjórnvöldum um hvernig hægt verði að bæta börnunum upp þann mikla skaða sem orðið hefur á skólagöngu þeirra þar sem tapast hafa heilar sex vikur af þessu skólamissiri. Hann nefndi það tóm sem launanefnd sveitarfélaga og samninganefnd kennara þurfa að fá til að ræða málin og í því samhengi vildi ég inna hann eftir því hve langan frest er hægt að gefa þeim til viðbótar áður en ríkisstjórnin kemur að deilunni með einhverjum hætti, t.d. eins og við höfum bent á hér að gera sveitarstjórnunum grein fyrir því að gert verði upp við þær með svo myndarlegum og sanngjörnum hætti af hálfu hins opinbera svo að þau geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum og samið við kennara með réttmætum og sanngjörnum hætti eins og ríkisvaldið gaf tóninn um með samningunum við framhaldsskólakennara fyrir nokkrum missirum. Þessar stéttir eiga að og verða að fylgjast að.

Hæstv. forseti. Ný raforkulög taka gildi 1. janúar næstkomandi og þá breytist margt í rekstrarumhverfi raforkufyrirtækja. Hæstv. iðnaðarráðherra var falið það verk að setja fjölmargar reglugerðir. Sumar hverjar eða kannski engin er komin fram. Það hefur alltaf verið vitað líka að margt ætti eftir að koma upp, því miður, ýmis vandamál í sambandi við framkvæmd þessara laga. Eitt þeirra atriða sem er að koma upp núna og hefur verið rætt um er að afslættir Landsvirkjunar og t.d. Rariks eru að falla út sem m.a. hefur það í för með sér að t.d. fiskeldisfyrirtæki munu þurfa að borga 100% meira í raforkukostnað en á þessu ári ef ekkert verður að gert. Þetta er, eins og ég áður sagði, vegna þess að Landsvirkjun gefur ekki lengur afslátt til Rariks og Rarik bætir ekki við svo ég taki dæmi. Það mun hafa þessi áhrif. Í kjördæmaviku okkar kom m.a. fram í Norðausturkjördæmi, virðulegi forseti, að raforkukostnaður Silfurstjörnunnar í Öxarfirði mundi hækka úr 25 milljónum í 50 milljónir ef þetta gengur fram. Sama má segja um garðyrkjubændur þó ég sé ekki með tölur á hraðbergi í þeim efnum. En þar munu afslættir líka detta út og þá mun raforkukostnaður þeirra hækka mikið nema eitthvað verði gert og ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég varð ekki var við að iðnaðarráðherra hafi mikið fjallað um þetta eða þá að í meðförum iðnaðarnefndar á síðasta þingi hafi mikið verið fjallað um málið eða það komið upp. Þess vegna langar mig að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra hvernig ráðherra hyggist bregðast við þessum vanda eða hvað ríkisstjórnin ætli að gera í þessu máli sem dúkkar upp eftir nokkrar vikur.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt að það eru taka gildi ný lög um raforkuumhverfið sem hafa gríðarlega miklar breytingar í för með sér og segja má að við séum að fara inn í gjörbreytt umhverfi þar sem allt verður meira og minna uppi á borðinu og sýnilegt. En í því umhverfi sem við erum að fara út úr hefur ýmislegt óljóst verið viðhaft og engin hefur í raun vitað nákvæmlega hvernig raforkuverð hefur orðið til. Þetta mun breytast með nýjum raforkulögum. Það er jákvætt að mínu mati. En það er hins vegar alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að það hefur þær afleiðingar varðandi ýmislegt sem hefur verið vitað og varðar t.d. afslætti og jafnvel flutninga á afgangsorku og annað slíkt, að ekki verður hægt að framkvæma með sama hætti í nýju lögunum þegar þau hafa tekið gildi. Það er áhyggjuefni út af fyrir sig. En að sjálfsögðu verður unnið í því og þegar hefur hafist ákveðin vinna sem snýr að því að reyna að átta sig á hvernig hægt er að koma til móts við þau mikilvægu fyrirtæki sem þarna eiga í hlut og hv. þingmaður nefndi. Ég hef átt nokkra fundi bæði með fulltrúum þessara fyrirtækja og eins innan ráðuneytis um þetta málefni og að sjálfsögðu er þetta líka málefni landbúnaðarráðuneytisins þar sem þessi fyrirtæki heyra undir það. Ég vil lýsa yfir áhyggjum eins og hv. þingmaður gerði en mun hins vegar beita mér eins og mér er unnt til að sjá til þess alla vega að þessi starfsemi leggist ekki af.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að upplýsa þingheim um að unnið sé að þessu og að komið verði til móts við þessi fyrirtæki. Ég vona sannarlega að það verði gert. Annað atriði sem ég vil spyrja um er af svipuðum toga. Það er vegna sömu fyrirtækja sem munu þá fella niður afslætti sína sem hafa verið liður í því að lækka húshitunarkostnað um 11 þúsund Íslendinga mest til sveita með því að niðurgreiða rafhitunarkostnað. Í fjárlögum á þessu ári eru 860 milljónir og áætlaðar 890 milljónir á næsta ári. Þegar afslættir þessara fyrirtækja falla niður mun húshitunarkostnaður 11 þúsund Íslendinga sem allir búa í Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi, þ.e. landsbyggðarkjördæmunum, hækka nema niðurgreiðslurnar verði auknar töluvert mikið. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að þessar 30 milljónir sem þarna eru settar inn dugi ekki til að koma til móts við þessa niðurfelldu afslætti þessara orkufyrirtækja. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Verður brugðist við þessum vanda á svipaðan hátt og lýst var hér áðan?

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé svigrúm innan þess ramma sem núna liggur fyrir í sambandi við niðurgreiðslu vegna húshitunar. Það er svigrúm að mínu mati. Ef eitthvað annað kemur í ljós þá verður náttúrlega að bregðast við því. Eins og hv. þingmaður veit hafa framlög verið stórhækkuð í tíð núverandi ríkisstjórnar til þess að greiða niður húshitunarkostnað á landsbyggðinni eða þar sem menn njóta ekki jarðhitans. Ég held að við getum verið tiltölulega stolt af því hvernig að þeim málum hefur verið staðið.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins árétta þetta og segja að ég óttast að svigrúmið sem hæstv. iðnaðarráðherra talar um í þessum fjárlagalið sé ekki nægjanlegt til að mæta þessum hækkunum og líka spilar inn í fjölgun þeirra sem munu fá niðurgreiðslu eftir breytingar sem gerðar voru á lögunum, ýmsar kærur og fleira sem ég hef ekki tíma til að rekja hér nú. Aðalatriðið er að hæstv. ráðherra nefnir að brugðist verði við þessu. Má ég þá, virðulegi forseti, spyrjast fyrir um hvort brugðist verði við þessum vanda, bæði hjá fiskeldisstöðvunum og garðyrkjubændum, áður en lögin taka gildi, áður en 1. janúar rennur upp?

Hæstv. forseti. Ég ítreka það að við erum að fara inn í gjörbreytt umhverfi þar sem allt er uppi á borðinu en ýmislegt sem viðhaft var var kannski minna uppi á borðinu. Ég er ekki að gera lítið úr því að það hafi verið mikilvægt fyrir þær atvinnugreinar sem hér voru nefndar. En þegar við tökum upp frjálsa samkeppni á þessu sviði þá eru okkur ákveðin takmörk sett eins og allir vita. En það sem ég get sagt og endurtek hér er að mér finnst þetta mikilvægir málaflokkar og atvinnugreinar og innan þeirra marka sem ég hef möguleika á mun ég beita mér fyrir því að þarna verði alla vega enginn skellur.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að koma þessari fyrirspurn að. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgönguráðherra og spyr um stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi lækkun eða niðurfellingu vegskatts um Hvalfjarðargöng. Eiga Íslendingar, og þá þeir sem mestra hagsmuna hafa að gæta, íbúar Norðvesturkjördæmis, von á aðgerðum í þessa átt? Ef svo er, hvenær? Það er líklegt að kostnaður vegna samgöngubóta um Hvalfjörð, ef af hefði orðið, nemi þeim kostnaði sem varð þegar stofnað var til Hvalfjarðarganganna. Þess vegna hlýtur að vera sanngjörn krafa allra Íslendinga og sérstaklega þeirra sem eiga ríkastra hagsmuna að gæta að vegskatturinn verði felldur niður. Þetta og mál sem lúta að Arnkötludalsleið eru ein ríkustu samgöngumálin sem að okkur lúta, íbúum Norðvesturkjördæmis. Því spyr ég um vegskatt um Hvalfjarðargöng.

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að þetta er tæplega óundirbúin fyrirspurn vegna þess að hún liggur skriflega fyrir í þinginu frá hv. þingmanni Norðvesturkjördæmis Jóhanni Ársælssyni. Því er kannski ekki ástæða til að eyða mjög miklum tíma í umræður um þetta. En það liggur fyrir að ýmsir hafa áhuga á því að lækka gjaldið vegna notkunar á Hvalfjarðargöngunum og sá sem hér stendur er meðal þeirra. Þingmenn úr öllum flokkum hafa vakið athygli á því að mjög æskilegt væri að lækka þetta gjald og af hálfu samgönguráðuneytisins hefur verið lögð áhersla á það við stjórn Spalar að leita allra leiða til þess að lækka þetta gjald. Gert er ráð fyrir að endurskoðuð verði innheimta virðisaukaskatts og það er samkvæmt stjórnarsáttmála og ég hef vakið athygli á því í umræðum um lækkun á virðisaukaskatti að ég hef gert ráð fyrir því að til þess komi að skatturinn lækkaði á þessum þætti, þ.e. gjaldið er í lægra þrepi virðisaukaskattsins og ég tel eðlilegt að það verði skoðað í þeirri heildarendurskoðun. Breytingar á álagningu virðisaukaskatts gætu og ættu að leiða til lækkunar gjaldsins. En aðalatriðið er að í viðræðum milli Spalar, samgönguráðuneytis og Vegagerðar er verið að leita leiða til að lækka gjaldið. Ég tel eðlilegt að taka þessa umræðu að öðru leyti þegar fyrirspurnin sem ég benti á verður hér til umræðu og á dagskrá síðar á þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og að hafa bent á að þessar spurningar liggja að einhverju leyti fyrir. En ég vil bara ítreka að aldrei er of oft spurt góðra spurninga sem nauðsynlegt er að fá svör við. Það er alveg öruggt mál. Þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir íbúa Norðvesturkjördæmis að það ætti í rauninni að koma upp í hverjum fyrirspurnatíma til að leggja áherslu á að þetta á að taka af. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra að beita sér í þessu máli af fullum þunga en ekki láta einhverja menn, eins og ég vil næstum segja, úti í bæ vera að ræða málin.

Virðulegi forseti. Ég met að sjálfsögðu áhuga þingmannsins á þessu máli og geri ekki lítið úr honum. Það er nú ekki um það að ræða að einhverjir menn úti í bæ séu að fjalla um þetta heldur eru það stjórnendur Spalar, þess hlutafélags sem fengu með sérstökum samningi við ríkið leyfi til að grafa göngin. Þeir hafa fullt vald og fullan rétt til þess að fjalla um þetta mál. Ég hef lýst þeim vilja mínum að allra leiða verði leitað í samstarfi við stjórn Spalar til þess að lækka gjaldið og ég á von á því að þeir ágætu stjórnendur leggi sig fram við að finna leiðir til þess.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um græðara. Í kjölfar þingsályktunar um stöðu óhefðbundinna lækninga sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 2002 skipaði ég nefnd sem falið var að gera úttekt á stöðu óhefðbundinna lækninga á Íslandi og bera hana saman við stöðu mála annars staðar á Norðurlöndunum, í Evrópusambandinu og í Bandaríkjunum. Verkefni nefndarinnar var að skoða stöðu óhefðbundinna lækninga, gera tillögur um hvernig koma skuli til móts við vaxandi umsvif á sviði óhefðbundinna lækninga og að taka afstöðu til þess hvort viðurkenna skuli nám í þeim með veitingu starfsréttinda. Í áfangaskýrslu nefndarinnar sem lögð var fram á Alþingi, 130. löggjafarþingi, var gerð grein fyrir upphafsvinnu nefndarinnar sem leiddi til þeirrar niðurstöðu að æskilegt væri að gefa þeim græðurum kost á tiltekinni viðurkenningu hins opinbera að uppfylltum ákveðnum menntunarlegum og faglegum kröfum. Með þessu móti yrði starfsemi græðara settur ákveðinn rammi og komið á fót virku eftirliti sem væri til hagsbóta jafnt græðurum og þeim sem nýta sér þjónustu þeirra. Ákveðið var að þetta yrði best gert með lagasetningu og er frumvarpið sem hér er kynnt meginniðurstaðan af starfi nefndarinnar. Óhefðbundnar lækningar hafa lengi verið stundaðar í einhverri mynd í öllum samfélögum. Viðhorf til þessara mála eru mismunandi milli landa, munur er á því hvaða aðferðir óhefðbundinna lækninga hafa náð fótfestu í menningu ólíkra þjóða og í hve miklum mæli almenningur nýtir sér þær. Í Noregi og Danmörku hafa nú verið sett lög um starfsemi þeirra sem vilja veita óhefðbundna meðferð og í Svíþjóð er unnið að undirbúningi að lagasetningu. Í 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins kemur fram að komið skuli á fót frjálsu skráningarkerfi græðara en með því er átt við að græðurum er ekki skylt að skrá sig í skráningarkerfið heldur sé það val hvers og eins. Kveðið er á um að skráningarkerfið skuli vera í umsjá Bandalags íslenskra græðara. Í umsjóninni felst: að færa á skrá þá græðara sem þess óska að því tilskildu að þeir uppfylli skilyrði um félagsaðild, taka af skrá þá sem þess kunna að óska og afskrá þá sem ekki uppfylla lengur sett skilyrði fyrir skráningu. Mikilvægt er að umsjónaraðili með kerfinu tryggi að skráðar upplýsingar séu ávallt réttar og að allar breytingar séu færðar inn reglulega. Bandalagi íslenskra græðara er heimilt að innheimta skráningargjald af hverjum einstaklingi sem skráir sig í skráningarkerfið. Gjaldið skal vera hóflegt og einungis ætlað til að standa straum af þeim kostnaði sem hlýst af rekstri og viðhaldi skráningarkerfisins. Gert er ráð fyrir að sú viðurkenning sem skráning felur í sér verði græðurum og einstökum fagfélögum þeirra hvatning til að sækjast eftir aðild að skráningarkerfinu. Aðeins þeir græðarar sem fá skráningu hafa heimild til að kynna sig sem skráða græðara á því sviði sem þeir starfa. Skráning er til marks um að þeir uppfylli tilteknar menntunarlegar og faglegar kröfur og felur í sér ákveðinn gæðastimpil sem nýtist græðurum við að kynna starfsemi sína og veitir jafnframt notendum þjónustunnar ákveðnar upplýsingar um gæði hennar. Nefndin telur að verði þetta frumvarp að lögum hafi það í för með sér ávinning fyrir þá sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara, samhliða því að starfsumhverfi græðara verður bætt. Frumvarp til laga um græðara var sent til umsagnar fjölda aðila um miðjan júlí 2004 og voru viðbrögð almennt jákvæð. Samkvæmt frumvarpinu skal eins og áður segir komið á fót frjálsu skráningarkerfi fyrir græðara sem leggja stund á heilsutengda þjónustu utan hins almenna heilbrigðiskerfis. Með almennu heilbrigðiskerfi er átt við alla heilbrigðisþjónustu sem veitt er af löggiltu heilbrigðisstarfsfólki, hvort sem ríkið tekur þátt í kostnaði vegna hennar eða ekki. Megináhersla er lögð á neytendavernd og að efla faglega ábyrgð þeirra sem veita heilsutengda þjónustu eins og hún er skilgreind í frumvarpinu. Í athugasemd við 2. gr. frumvarpsins er nánar skýrt hvað átt er við með heilsutengdri þjónustu. Þeim sem veita slíka þjónustu hefur verið valið samheitið græðarar sem oft hefur komið fyrir í þessari framsöguræðu. Orðið er gamalkunnugt orð í íslensku máli og hentar vel til að afmarka þann fjölbreytta og sundurleita hóp sem veitir heilsutengda þjónustu eins og hún er skilgreind í frumvarpinu. Einnig hefur orðið græðari verið notað um skeið af bandalagi nokkurra fagfélaga sem veita heilsutengda þjónustu, þ.e. Bandalagi íslenskra græðara sem stofnað var árið 2000. Fram að þessu hefur engin lögformleg skilgreining verið til á heilsutengdri þjónustu græðara. Græðarar hafa ekki notið opinberrar viðurkenningar. Samkvæmt frumvarpinu er græðurum veitt ákveðin viðurkenning af hálfu hins opinbera ef þeir skrá sig í skráningarkerfi það sem frumvarpið fjallar um. Slík skráning er háð skilyrðum og leggur vissar skyldur og faglegar kröfur á herðar einstökum fagfélögum sem fá aðild að skráningarkerfinu og þeim einstaklingum sem skrá sig í það. Í drögum að reglugerð sem lögð eru fram sem fylgiskjal með frumvarpi þessu er kveðið á um þær kröfur sem fagfélög þurfa að uppfylla til að hljóta aðild að skráningarkerfinu. Kröfurnar lúta m.a. að menntunarlegum og faglegum kröfum sem einstaklingar þurfa að uppfylla til að teljast fullgildir félagar í viðkomandi fagfélagi. Í meðfylgjandi drögum að reglugerð sem lögð er fram sem fylgiskjal með frumvarpinu er kveðið á um að almenningur skuli eiga greiðan aðgang að upplýsingum um hvort græðari sé skráður og í hvaða starfsgrein. Þetta er mikilvægt til þess að hver sá sem vill nýta sér þjónustu græðara geti gengið úr skugga um hvort græðari sá er hann leitar til uppfylli þær kröfur sem kveðið er á um í frumvarpi þessu og reglugerðum sem á því byggja. Herra forseti. Frumvarpinu sem hér er lagt fram er eins og áður segir ætlað að hafa í för með sér ávinning fyrir þá sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara, jafnhliða því sem starfsumhverfi græðara verði bætt. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram í þinginu. Ég var einn af flutningsmönnum þingsályktunartillögunnar sem var samþykkt hér 2002 sem síðan varð til þess að farið var í þá vinnu sem nú hefur skilað sér inn í þingið sem frumvarp um græðara. Ég get ekki annað en verið ánægð með það. Við lestur frumvarpsins sé ég að víðtæk sátt hefur verið um hvernig frumvarpið er úr garði gert. Leitað hefur verið til fjölmargra félagasamtaka og stofnana um umsagnir. Síðan hefur verið höfð til fyrirmyndar lagasetningin á Norðurlöndunum en bæði í Noregi og Danmörku tóku gildi á þessu ári lög um óhefðbundnar lækningar. Ég vil líka segja að mér finnst orðið græðari gott orð yfir þá sem stunda þessa heilsutengdu þjónustu eða óhefðbundnar lækningar og er sannfærð um að þessi lagasetning veitir bæði þeim sem nýta sér þjónustu græðaranna betri stöðu og sömuleiðis er þetta betra starfsumhverfi fyrir þá sem sinna óhefðbundnum lækningum. Mig langar aðeins til að spyrja hæstv. ráðherra út í atriði sem er ekki alveg óskylt þessu, áhugamál mitt sérstakt, þ.e. hvort hæstv. ráðherra væri tilbúinn að taka einnig inn í svona lagasetningu aðra heilsutengda þjónustu, heilsurækt. Nú veit ég ekki hvort ráðherrann er að hlusta á mig þar sem ég sé að hann er að tala við fyrrverandi umhverfisráðherra en ég var sem sagt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann væri tilbúinn til að samþykkja svipaða lagasetningu yfir þá sem veita heilsutengda þjónustu sem felst í hreyfingu og líkamsrækt. Nú hefur það gerst á Norðurlöndunum að læknar hafa vísað í æ auknari mæli á hreyfingu í stað þess að fara inn á hefðbundna læknisþjónustu. Við lestur þessa frumvarps finnst mér ekki óeðlilegt að sá hópur, þ.e. þeir sem sinna líkamsrækt og heilsutengdri þjónustu sem felst í því að fólk hreyfi sig og geri það á réttan hátt, fái einhverja svipaða stöðu. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að standa að því. Ég hyggst leggja fram þingsályktunartillögu í þá veru í vetur þar sem farið yrði í svipaða vinnu og hér hefur verið farið í hvað varðar hreyfingu. Ég hef mikinn áhuga á því að það verði gert. Ég vildi gjarnan heyra í hæstv. ráðherra um það. Auðvitað munum við síðan fara yfir þetta mál í heilbrigðis- og trygginganefnd og skoða það lið fyrir lið og hvort eitthvað mætti betur fara. Við fyrsta yfirlestur líst mér vel á málið og er tilbúin að styðja að það verði að lögum sem fyrst. Ég fagna því að þingsályktunin sem Lára Margrét Ragnarsdóttir, fyrrverandi þingmaður og núverandi varaþingmaður, átti frumkvæði að skuli hafa skilað sér með þessum hætti inn í þingið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni sem talaði hér á undan mér, hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, og fagna því að þetta frumvarp sé komið hér fram. Við sem vorum hér á síðasta kjörtímabili fylgdumst mjög vel með framgangi þingsályktunartillögu hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur sem var 1. flutningsmaður tillögu um að skipa nefnd sem átti að gera úttekt á stöðu óhefðbundinna lækninga á Íslandi og bera saman við stöðu mála erlendis. Við vitum að töluverður áhugi er á þessu frumvarpi úti í samfélaginu, bæði meðal þess stóra hóps fólks sem málið varðar og mundi falla undir skilgreiningu græðara og jafnframt þess stóra hóps fólks sem nýtur þjónustu þeirra stétta sem falla undir græðara. Það kemur m.a. fram í skýrslu frá þeirri nefnd sem skipuð var í kjölfar samþykktar þingsályktunartillögunnar að á 15 ára tímabili, frá 1985 til 2000, fjölgaði þeim sem nýttu sér þessa þjónustu græðara úr 6% og upp í tæplega 30%. Það segir að þetta meðferðarform nýtur mikillar velvildar og álits meðal þjóðarinnar. Mig langaði að draga fram að í nefndaráliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar með þingsályktunartillögunni þegar hún kom til afgreiðslu í hinu háa Alþingi sagði eftirfarandi, með leyfi forseta: „Nefndin telur brýnt að ráðist verði í þá vinnu sem tillaga þessi gerir ráð fyrir. Ljóst er að svokallaðar óhefðbundnar lækningar eru stundaðar hér á landi í talsverðum mæli með þegjandi samþykki yfirvalda. Það skortir tilfinnanlega regluramma um þessa starfsemi svo að unnt sé að hafa eftirlit með henni og vernda hagsmuni notenda þessarar þjónustu sem og starfsöryggi og heiður þeirra sem sannanlega hafa aflað sér þekkingar til að veita hana. Segja má að þessi starfsemi hafi hingað til farið fram í einhvers konar lagalegu tómarúmi með afskiptaleysi yfirvalda og er mikilvægt að ráða bót á því vegna eðlis þjónustunnar. Áður en af því getur orðið verður þó að vinna ákveðna grunnvinnu. Tillaga þessi gengur út á að ráðist verði í þessa vinnu og þannig stigið fyrsta skrefið að því markmiði að mynda lagaramma utan um þessa starfsemi.“ Síðan segir einnig í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Nefndin vill koma þeirri afstöðu sinni á framfæri að ekki eigi að leggja áherslu á löggildingu starfsréttinda í þessum greinum heldur geti viðurkenning náms og réttinda verið nægjanleg í flestum tilvikum. Í slíkum viðurkenningum felst mikilvæg neytendavernd.“ Í rauninni má segja að það frumvarp sem við erum núna að fjalla um fari nákvæmlega eftir þeim ramma og þeim hugmyndum sem nefndin lagði til. Í mínum huga er tilgangur þessa nýja frumvarps í fyrsta lagi að skilgreina hvað felst í heilsutengdri þjónustu græðara og í öðru lagi að gæta hagsmuna neytandans. Það er mjög mikilvægt og þýðir m.a. að þjónusta sem er boðin sé viðurkennd af stjórnvöldum og uppfylli ákveðin skilyrði um gæði og öryggi. Hún á líka að fela í sér að þjónustan sé háð eftirliti stjórnvalda, að þeir sem veita þjónustuna séu skráðir og hafi grundvallarþekkingu í ákveðnum greinum heilbrigðisvísinda og hafi undirgengist tilteknar reglur, þar á meðal siðareglur sem eiga að tryggja hag neytandans. Hér á ég við siðareglur viðkomandi stéttar. Síðan er líka mjög mikilvægt að upplýsingar liggi fyrir þannig að almenningur geti áttað sig á hvaða einstaklingar eru viðurkenndir af stjórnvöldum og hverjir eru það ekki. Loks er í þriðja lagi tilgangur frumvarpsins að viðurkenna stöðu græðara í íslensku samfélagi og kveða á um réttindi þeirra og skyldur og skapa þeim betri starfsaðstæður. Í máli hæstv. ráðherra kom fram að Danir og Norðmenn hafa farið svipaða leið og hér er lögð til og hafa nýlega sett lög um græðara sem eru á svipuðum nótum, þ.e. að viðurkenna græðara með því að þeir fái skráningu sem slíkir að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Hér er auðvitað gerður greinarmunur annars vegar á löggiltum heilbrigðisstéttum sem meðhöndla sjúka svo sem læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraþjálfarar og fleiri heilbrigðisstéttir sem fá starfsleyfi hjá heilbrigðisráðuneytinu, og hins vegar græðurum sem eru skráðir, reyndar er skráningarkerfið frjálst samkvæmt þessu frumvarpi sem ég tel vera alveg viðunandi. Það er því gerður ákveðinn greinarmunur á þessu. Mig langar í örfáum orðum að fjalla um stöðu þess sem kallað er óhefðbundnar lækningar í öðrum löndum, en t.d. í Kína, Víetnam og Kóreu er það sem við köllum óhefðbundnar lækningar hið hefðbundna. Meira að segja í skýrslu eða öllu heldur ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar til stjórnvalda um hvernig haga eigi þessum málum þá er talað um „traditional medicine“, ekki óhefðbundnar, „untraditional“, heldur traditional, þannig að það sem er óhefðbundið hjá okkur er hefðbundið í mörgum öðrum ríkjum, m.a. Austurlanda. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég datt ofan á eru á sjöunda hundrað þúsund læknar í Kína sem mundu falla undir skilgreiningu óhefðbundinna lækninga, sem væru þá hefðbundnar hjá þeim, og sú meðferð sem þeir veita er að fullu greidd af sjúkratryggingakerfinu. Síðan er líka vert að benda á að í Ástralíu og Indlandi og fleiri stöðum er háskólanám fyrir lækna, hjúkrunarfræðinga, lyfjafræðinga og fleiri í óhefðbundinni meðferð. Rannsóknastofnanir í óhefðbundnum meðferðarformum eru t.d. starfandi í Noregi, Japan, Þýskalandi, Kanada og Bandaríkjunum en einnig í Indlandi, Indónesíu og Sameinuðu arabísku furstadæmunum svo fáein lönd séu nefnd. Þetta innlegg mitt er til þess að undirbyggja það að við förum varlega í því að gefa til kynna að þetta sé ósannreynd og óvísindaleg meðferð. Ég vil því gera sérstaklega að umfjöllunarefni 2. gr. frumvarpsins þar sem segir að þessi meðferð byggist fremur á hefð og reynslu en gagnreyndum vísindalegum niðurstöðum. Það er dálítil hætta á að verið sé að gera lítið úr þeim raunverulega árangri sem sýnt hefur verið fram á með rannsóknum að er ekki lakari en árangur af því sem við köllum hefðbundnar meðferðir. Í skýrslu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar til stjórnvalda eru m.a. gefin dæmi um rannsókn þar sem tveir hópar sjúklinga með mismundi sjúkdóma en samt sem áður sambærilegir fóru í meðferð þar sem annar hópurinn fékk það sem við mundum kalla hefðbundna meðferð, lyfjameðferð og slíkt með framleiddum lyfjum, og hinn hópurinn fékk meðferð sem mundi falla undir óhefðbundna meðferð. Niðurstaðan af þessu eftir eitt ár var að óhefðbundna meðferðin var ódýrari. Það voru færri aukaverkanir af óhefðbundinni meðferð, það var meiri fylgni milli álits sjúklinga á árangri og raunverulegs árangurs meðferðar og viðurkenning sjúklings á hlutverki meðferðaraðila í að leysa heilbrigðisvandann var einnig meiri, og það var 53–63% hagkvæmara að beita óhefðbundinni meðferð með tilliti til árangurs en hefðbundinni. Þetta var bæði hagkvæmara og árangursríkara þannig að við skulum aðeins staldra við þegar við segjum eða gefum í skyn að meðferðin sé óvísindaleg. Þarna er hins vegar verulegur óplægður akur og það er oft erfitt að finna aðferðir til að rannsaka áhrif tiltekinnar meðferðar en það er mikil þróun í gangi í þessum efnum. Þess vegna beini ég því til hv. heilbrigðisnefndar að hún skoði orðalag 2. gr. frumvarpsins þannig að ekki sé verið að gera lítið úr þessum meðferðum. Ég er þeirrar skoðunar og ég veit að margt af því sem mundi falla undir starfssvið græðara er í rauninni framkvæmt af heilbrigðisstéttum sem hluti af starfi þeirra inni á spítölum og er í rauninni viðurkennd meðferð þó að sú meðferð fái ekki sömu viðurkenningu þegar hún er í höndum græðara og nefni ég þar t.d. nálastungumeðferð og nudd og slíkt sem hefur verið sýnt fram á að hefur mjög góð áhrif á sjúklinga. Mér sýnist að öðru leyti að það frumvarp sem hér er til umræðu taki mið af ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um hvernig á að taka á þessum málum þannig að það er af hinu góða. Að lokum langar mig aðeins að draga fram 8. gr. frumvarpsins sem snýr að auglýsingum. Fyrirsögn 8. gr. er reyndar Starfsheiti og kynning en ég ætla sérstaklega að varpa spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra hvað varðar þær takmarkanir sem þar koma fram varðandi auglýsingar á þessari starfsemi. Þeir hópar sem mundu falla undir þessi lög hafa í dag engar slíkar takmarkanir og ég hef ekki séð að það hafi verið til trafala. Sannarlega þurfa þessir aðilar að gæta að ákveðnum siðareglum og að þeir séu ekki að lofa meiru en þeir geta staðið við, en ég sé ekkert því til fyrirstöðu að þeir auglýsi þjónustu sína hér eftir sem hingað til. Reyndar er það skoðun mín að við höfum gengið of langt varðandi heilbrigðisstéttir að þeir megi ekki auglýsa þjónustu sína því hvenær eru auglýsingar upplýsingar og er ekki sjúklingum nauðsynlegt að hafa upplýsingar þegar þeir taka ákvörðun um til hvers þeir eiga að leita. Í því sambandi langar mig að benda á þjónustu tannlækna. Verðlagning á þjónustu tannlækna er frjáls í dag en fólki er það yfirleitt ekki ljóst. Fólk heldur að það gangi að föstum taxta þegar það fer til tannlæknis, en það er öðru nær. Og meðan fólk hefur ekki upplýsingar um hvað kostar t.d. að senda barnið sitt í tannréttingar þar sem er gríðarlegur verðmunur á milli tannlækna, hvernig í ósköpunum á fólk að geta metið hvar bestu þjónustuna er að fá, hvar eru mestu gæðin fyrir besta verðið, hvert er hagkvæmast að leita? Þessar upplýsingar liggja ekki á lausu nema fólk hreinlega hringi á milli staða þannig að því er í raun og veru gert mjög erfitt fyrir. Ég legg áherslu á að 8. gr. verði endurskoðuð í nefndinni og horft verði til þess að þessar stéttir auglýsa í dag og það hefur ekki skapað vanda, og um leið vil ég lýsa yfir þeirri skoðun minni að ég tel að við göngum of langt varðandi þetta atriði hjá heilbrigðisstéttum í dag. Almennt séð tel ég að frumvarpið sé til mikilla bóta fyrir stöðu græðara og stöðu neytenda og það sé mikið framfaramál að það fari í gegn. Það hefði e.t.v. mátt gerast fyrr en það er eins og með svo mörg mál að þau koma seint fram hér á landi, við förum stundum heldur varlegar en aðrar þjóðir en kannski má segja að þegar við tökum okkur til þá gerum við það vel.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði aðeins að þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega og góða yfirferð um þessi mál í ræðu sinni og spyrja hv. þingmann hvort hún hefði einhverja tillögu um hvernig við ættum að breyta 2. gr. Ég get alveg tekið undir það að þetta sé ekki alveg í takt við reynsluna, sérstaklega þegar litið er til fjarlægra heimsálfa varðandi þá sem sinna þessari heilbrigðisþjónustu eða heilsutengdu þjónustu þar, því vissulega má segja að í Austurlöndum byggir þessi þjónusta á gagnreyndum vísindalegum niðurstöðum. Við þurfum því kannski að breyta 2. gr. og ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé með ákveðna tillögu um hvernig best væri að breyta henni. En ég er alveg sammála því að mér finnst hún eiginlega ekki geta staðið svona í ljósi þess í hverju þessi heilsutengda þjónusta felst úti í hinum stóra heimi. Síðan get ég tekið undir með hv. þingmanni í sambandi við takmarkanir á auglýsingunum. Ég get ekki séð að við eigum að takmarka það eitthvað miðað við hvernig þetta er í dag. Nuddarar og aðrir geta auglýst í dag og mér finnst engin ástæða til að við þurfum þrengja það eitthvað þó að komið sé ákveðið starfsumhverfi í kringum þjónustu þessara hópa.

Virðulegi forseti. Ég velti því einmitt fyrir mér hvernig hægt væri að orða þetta með einhverjum þeim hætti sem sneiddi hjá þessum vanköntum sem eru núna á greininni en ég komst ekki að neinni niðurstöðu um það og hafði kannski ekki heldur mikinn tíma til að velta því fyrir mér. En ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir nefndina að fá góðar umsagnir, að fá umsagnir frá þeim aðilum sem eiga þarna hagsmuna að gæta og kannski ekki síður frá þeim fagfélögum þar sem eru löggiltar starfsstéttir vegna þess að ég veit t.d. að hjúkrunarfræðingar telja að ýmis meðferð sem þeir veita hefur í raun og veru, þó að hún sé innan þeirra starfssviðs, ákveðna samsvörun í ýmsu sem græðarar eru að gera, og þá sérstaklega hjúkrunarfræðingar sem hafa aukið við menntun sína á einhverju tilteknu sviði. Ég tel því að það ætti einmitt að leita til lækna, hjúkrunarfræðinga, sjúkraþjálfara og fleiri stétta til að fá sjónarmið þeirra á því hvernig þetta ætti að hljóða. Ég hef ekki lausn á því en vildi nota tækifærið og benda á að þetta er kannski ekki nákvæmlega eins og við viljum hafa það og í rauninni ekki í samræmi við sannleikann í málinu, þó svo, eins og ég sagði áðan, að það séu ákveðnir erfiðleikar með aðferðafræði við að sannreyna óhefðbundnar meðferðir. Hvernig ætlum við að sannreyna það t.d. að nudd hafi áhrif á ónæmiskerfið? Reyndar er það kannski óheppilegt dæmi vegna þess að það eru einmitt rannsóknir sem benda til þess að nudd hafi jákvæð áhrif á ónæmiskerfið. En þetta er þá verkefni nefndarinnar að skoða.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þurfum auðvitað að senda málið út til umsagnar og fá álit fjölmargra. Þó svo að frumvarpsdrögin hafi verið send út mjög víða til umsagnar þurfum við engu að síður að fá umsagnir inn í nefndina. Það er einmitt fín ábending hjá hv. þingmanni að skoða það sérstaklega að fá löggiltar stéttir til að segja álit sitt eins og t.d. á 2. gr. Ég er alveg sannfærð um að við munum gera það í nefndinni að fá sem flesta að málinu og laga það sem við teljum að betur mætti fara í frumvarpinu. Síðan get ég ekki séð að neitt ætti að vera því til fyrirstöðu að við getum afgreitt málið úr nefndinni að því loknu því það er, eins og mér heyrist allir vera sammála um, hið þarfasta mál bæði fyrir almenning og þá sem veita þessa þjónustu.

Virðulegi forseti. Bara stutt athugasemd. Það var leitað til ýmissa aðila við vinnslu frumvarpsins en það var samt sem áður einn aðili sem hafði séð frumvarpið á fyrri stigum í umsögnum og kom á óvart hvað það hafði breyst mikið frá því að hann hafði fengið það til umsagnar og þangað til endanlega útgáfan kom. Ég held því að það sé ástæða til að leita sérstaklega til þessara aðila til að sjónarmið þeirra komi þá fram um hvað betur mætti fara.

Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því frumvarpi sem heilbrigðisráðherra hefur nú mælt fyrir. Eins og umræðan í þingsalnum ber glöggt vitni um er þetta ekki nýtt mál í þinginu og heyrist á ræðumönnum sem hér hafa talað á undan mér að um þetta hefur verið fjallað töluvert í þinginu og sérstaklega í heilbrigðis- og trygginganefnd. Eins og kom fram í máli ræðumanna kemur þetta frumvarp fram í kjölfarið á þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi 2002 og heilbrigðisnefnd fjallaði töluvert um á sínum tíma. Þegar þetta mál var í heilbrigðisnefnd fengum við bæði tilteknar umsagnir inn í nefndina og fengum gesti á okkar fund frá Bandalagi íslenskra græðara og fleiri aðilum sem höfðu sterkar og góðar skoðanir á þessu. Þar kom m.a. fram að þetta er mjög fjölbreyttur og sundurleitur hópur sem hefur í almennri umræðu gengið eða setið undir því að stunda það sem við kölluðum í þingsályktunartillögunni óhefðbundnar lækningar. Markmiðið eins og ég skil með frumvarpinu núna og í takt við þingsályktunartillöguna er að veita ákveðna viðurkenningu tilteknum hópi þeirra sem hafa stundað óhefðbundnar lækningar. Einhvern veginn segist mér svo hugur að þá flokkist þessi hópur svolítið niður. Það kom í ljós í meðferð heilbrigðis- og trygginganefndar að margir af þeim sem hafa verið að veita þessa þjónustu eru með margra ára háskólanám að baki en aðrir hafa jafnvel bara sótt ákveðin helgarnámskeið. Það er náttúrlega ljóst að með frumvarpinu, ef að lögum verður, er verið að tryggja ákveðna neytendavernd. Verið er að tryggja það að almenningur geti gert sér svolitla grein fyrir því hvað stendur á bak við þjónustutilboð frá hverjum og einum. Það sem ég velti svolítið fyrir mér og langaði til að beina spurningu til ráðherra um er að við töluðum alltaf um þetta sem óhefðbundnar lækningar. Eins og kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu er í dönsku og norsku lögunum, sem nýbúið er að setja, talað um óhefðbundna meðferð sem er svona aðeins í takt við þá orðnotkun sem við höfum tileinkað okkur á Íslandi, en hins vegar er í þessu frumvarpi talað um heilsutengda þjónustu græðara. Spurning hvort ráðherra getur að einhverju leyti skýrt fyrir okkur af hverju þessi orðnotkun er valin. Hins vegar vil ég taka undir það sem hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum að mér finnst heitið græðari óskaplega gott og ég held að full sátt sé um að nota það, líka meðal Bandalags íslenskra græðara og þeirra aðildarfélaga sem þar heyra undir. En ef ráðherra vildi aðeins skýra fyrir okkur hvers vegna þessi orðnotkun er valin í frumvarpinu væri það gott. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ástu Möller er sín hvor sýnin á þetta, þ.e. í okkar vestrænu samfélögum og síðan víða í Asíu og Afríku. Við og á vettvangi WTO lítum á þetta sem svona jaðarþjónustu eða viðbótarþjónustu og umræðan hér áðan og andsvör hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur bera þess líka merki að við eigum svolítið erfitt með að fóta okkur í þessu, hvað það er sem við í rauninni viljum að heyri undir þessa almennu heilbrigðisþjónustu og hins vegar það hvað við teljum að eigi að falla undir þetta óhefðbundna. Mér fannst orðaskipti þessara tveggja hv. þingmanna fyrst og fremst bera þess merki hvað við enn eigum erfitt með að fóta okkur í því hvað eigi að vera hvað. Það kom líka fram hjá hv. þm. Ástu Möller að margir hjúkrunarfræðingar telja sig og örugglega læknar vera að veita þjónustu sem eftir sem áður telst óhefðbundin, ég nefni bara sem dæmi nálastungur og annað. Ég veit ekki annað en að læknar séu gjarnir á að beita henni, en síðan sé sérstakt félag þeirra sem einungis veita slíka þjónustu. Það sem þetta snýst kannski að hluta til um er að við erum með eitthvað ákveðið sem heitir almennt heilbrigðiskerfi þar sem við erum búin að tryggja greiðsluþátttöku almannatrygginga en síðan erum við með heilsutengda þjónustu, eins og það heitir í frumvarpinu, sem stendur þar fyrir utan. Þetta er held ég að hluta til kappsmál margra þeirra sem veita óhefðbundnar lækningar, heilsutengda þjónustu, að komast inn í þetta almenna heilbrigðiskerfi og að fleiri geti þá notið þeirrar þjónustu. Málið ber þess merki, eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra líka, að frumvarpið er unnið í sátt. Í nefndinni sem vann frumvarpið áttu sæti aðilar m.a. frá Bandalagi íslenskra græðara. Frumvarpið var líka sent til umsagnar víða. Ég geri ráð fyrir að þegar búð er að vísa frumvarpinu til heilbrigðis- og trygginganefndar munum við eftir sem áður senda það til umsagnar og fá líka á fund nefndarinnar gesti, bæði fulltrúa heilsutengdrar þjónustu, eins og það heitir í frumvarpinu, og jafnframt einhverja fulltrúa frá hinu almenna heilbrigðiskerfi eða talsmenn þess. Mig langar sérstaklega að vekja athygli í þessu tilviki á vinnubrögðum sem ég tel vera til mikillar fyrirmyndar. Eins og frumvarpið ber með sér er í nokkrum tilvikum rætt um eða nefndar reglugerðarheimildir. Til að mynda segir hér að ráðherra skuli með reglugerð kveða á um þær kröfur sem fagfélög þurfa að uppfylla til að eiga aðild að skráningarkerfinu, þessu frjálsa. Einnig er talað um lágmark vátryggingarfjárhæðar sem ráðherra skuli ákvarða með reglugerð. Síðan er jafnframt gert ráð fyrir að heiti eins og alvarlegir sjúkdómar og aðgerðir sem veita meðferð sem fylgir alvarleg áhætta, það skuli skilgreint betur í reglugerð. Síðan er um kynningar og auglýsingar, takmarkanir á því sem ræðumenn hér á undan nefndu líka. Það sem ég vildi hrósa er að drög að reglugerðunum fylgja frumvarpinu. Við eigum þá hægara með að átta okkur á heildarmyndinni og jafnframt að ræða það við þá gesti og umsagnaraðila sem heilbrigðis- og trygginganefnd mun leita til. Ég tel að þessi vinnubrögð séu mjög til fyrirmyndar þegar um er að ræða nokkuð víðtækar reglugerðarheimildir eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Mig langar að lokum, herra forseti, að fagna því að frumvarpið er fram komið. Grunnvinnan var unnin af fyrrverandi hv. þingmanni, Láru Margréti Ragnarsdóttur. Hún hélt síðan áfram í heilbrigðis- og trygginganefnd sem vann þetta mál vel og faglega, afgreiddi það frá sér og til þingsins. Það hefur síðan skilað sér í þessu frumvarpi sem enn er búið að leggja frekari vinnu í af hálfu ráðherra og er gleðilegt að það skyldi ekki dragast að koma frumvarpinu inn í þingið. Síðan geri ég ráð fyrir að þegar það er komið í heilbrigðis- og trygginganefnd fái það þar eins og önnur mál vandaða og góða yfirferð.

Herra forseti. Ég vil eins og fleiri hv. þingmenn sem þegar hafa tekið til máls fagna því að þetta frumvarp skuli vera komið fram, frumvarp til laga um græðara. Ég tel eins og fleiri að frumvarpið sé unnið með þeim hætti eins og ég hefði gjarnan viljað sjá fleiri frumvörp unnin þar sem fram kemur þingsályktunartillaga, málið er síðan unnið í heilbrigðis- og trygginganefnd og unnið áfram í heilbrigðisráðuneytinu og eftir því sem best verður séð með vönduðum vinnubrögðum og margir hafa komið þar að. Með frumvarpinu er verið að fylla upp í það tómarúm sem hefur verið varðandi þá fjölmörgu einstaklinga sem hafa stundað hér óhefðbundnar lækningar eins og við höfum kallað það eða flokkað þá fjölmörgu sem stunda ýmiss konar heilbrigðistengda þjónustu sem hefur verið í lagalegu tómarúmi. Það hefur verið til baga vegna þess að þeir einstaklingar sem hafa sótt þjónustu inn í þennan geira hafa ekki haft nokkra einustu möguleika á að vita hvort starfsemin sé viðurkennd eða ekki. Hér erum við að fá þennan ramma sem vonandi dugar til þess að þessi fyrrnefnda óhefðbundna starfsemi geti blómstrað áfram en með þeim gæðakröfum sem á þarf að halda. Með frumvarpinu munu verða viðurkennd bæði náms- og starfsréttindi hverrar stéttar því þær eru fjölmargar. Ljóst verður hvað felst í starfi græðara og hvaða menntunar verður krafist og hvaða einstaklingar eru viðurkenndir sem græðarar og að þeir séu skráningarskyldir. Það sem skiptir líka máli er að sérhver stétt og sérhver einstaklingur mun hafa ákveðnar siðferðilegar skyldur og ekki síst þagnarskylduna. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að þrátt fyrir heilbrigðisþjónustuna eins og við þekkjum hana í dag á Íslandi og ég tel að við stöndum nokkuð framarlega hvað varðar þekkingu og veitta almenna heilbrigðisþjónustu, sérstaklega á háskólasjúkrahúsunum, þá eru stöðugt fleiri einstaklingar sem leita út fyrir hina hefðbundnu heilbrigðisþjónustu, ekki síst einstaklingar sem eru haldnir langvinnum og alvarlegum sjúkdómum sem þrátt fyrir góða, vísindalega sannaða meðferð á sjúkrahúsunum telja að það vanti eitthvað umfram það og leita til ýmissa einstaklinga, inn á mismunandi svið, hvort sem það eru nú nálastungur, nudd, grasameðferð, heilun eða hvað það nú er sem fólk telur sig geta fengið betri bót, a.m.k. betri líðan þó það fái ekki bata. Ég tel því að mjög mikilvægt sé að viðurkenna þessa starfsemi, koma utan um hana ákveðnum böndum en þó ekki þannig að það komi í veg fyrir að hún geti blómstrað. Ég tel einnig að með frumvarpinu felist ákveðin viðurkenning á heilsutengdri þjónustu græðara. Hún er samt sett aðeins skörinni lægra en sú heilbrigðisþjónusta sem við erum vön. Það er heldur ekki hægt að setja allt undir sama hatt því að orðið græðari nær yfir einstaklinga sem eru allt að því sjálfmenntaðir eða hafa lítið nám að baki og einnig þá sem hafa mjög langt og erfitt háskólanám að baki, þannig að orðið græðari spannar mjög vítt svið. Það eina sem er sameiginlegt er að þau falla ekki undir okkar hefðbundna eða vestræna módel. Það er kannski til umhugsunar fyrir okkur að reyna að komast út úr þeirri núverandi skilgreiningu hvað er hefðbundið og óhefðbundið. Það sem talað er um sem hefðbundið er út frá menningarheimi okkar og okkar vestrænu skilgreiningu og þekkingu eins og við notum innan heilbrigðisþjónustunnar, sérstaklega læknisfræðinnar. Spurning hvort við náum ekki í framtíðinni að skilgreina frekar heilbrigðisþjónustuna út frá álfum eins og okkar, sem vestræna meðferð, og síðan afríska eða asíska eftir uppruna, því margar þessar fræðigreinar byggja á árþúsunda þekkingu og reynslu og að baki margra liggur, eins og ég sagði áðan, mjög langt háskólanám. Ég tel að frumvarpið um græðara, ef það verður að lögum, verði fyrsta skrefið til þess að koma a.m.k. hluta þessarar starfsemi undir skilgreiningu á heilbrigðisþjónustu þannig að hún verði viðurkennd sem hluti af heilbrigðiskerfi okkar og að þeir einstaklingar sem hana sækja fái einnig stuðning og greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins.

Virðulegur forseti. Ég vildi leggja örfá orð í belg um þetta ágæta mál sem er hér til umræðu. Þetta mál er enn ein sönnun þess að þingsályktunartillögur sem samþykktar eru hér á þinginu hafa oft á tíðum mjög góð áhrif og verða að veruleika. Eins og hér hefur verið komið inn á var þetta mál sent til margra umsagnaraðila, þeir voru 60 talsins. Þar á meðal var frumvarpið sent til Bandalags íslenskra græðara, en það var stofnað árið 2000. Bandalagið hefur einmitt notað þetta orð „græðari“ sem er mjög fallegt og kjarnyrt íslenskt orð. Mér finnst fara vel á að nota það í þessu sambandi, um óhefðbundnar lækningar eða óhefðbundna meðferð, ef maður ætti að vera nákvæmari. Aðildarfélög bandalagsins eru nokkur og mig langar að nefna þau: Acupunkturfélag Íslands, Cranio sacral félag Íslands, Cranio, félag höfuðbeina- og spjaldhryggsjafnara, Félag íslenskra heilsunuddara, Félag lithimnufræðinga, Organon, félag hómopata, Samband svæða- og viðbragðsfræðinga á Íslandi og Svæðameðferðarfélag Íslands. Við heyrum af þessum lestri, virðulegi forseti, að félögin sinna þjónustu á mjög víðtæku sviði. Segja má að í frumvarpinu felist neytendavernd, gerðar eru kröfur um aukið öryggi og reynt að tryggja gæði eins og kostur er í þessu frjálsa skráningarkerfi sem græðarar geta skráð í ef þeir hafa áhuga á því og uppfylla ákveðnar menntunarkröfur og faglegar kröfur. Það eru einnig gerðar kröfur til þeirra. Þeim er t.d. skylt að virða þagnarskyldu og einnig, eins og fram kemur í 4. gr., að taka tryggingar. Þar kemur fram að skráðum græðurum er skylt að hafa ábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélagi með starfsleyfi hér á landi vegna tjóns sem leitt gæti af mistökum eða gáleysi í störfum þeirra. Þeir geta líka lagt fram ábyrgð í ákveðnum tilvikum. Málið veitir því vernd fyrir neytandann en það er einnig mjög gott fyrir græðarana sjálfa að fá einhvers konar viðurkenningu í þessu frumvarpi. Með því að ná inn á skráningarlistann geta þeir sagt að þeir séu skráðir græðarar og í því felst ákveðin viðurkenning. Ég tel mjög brýnt að þetta mál fái góða skoðun, m.a. vegna þessa stóra hóps sem nýtir sér þjónustu græðara í dag, sem fer mjög vaxandi. Ég hef skilið það svo að góð sátt sé um þetta mál og m.a. hafi læknar talið að frumvarpið væri í ásættanlegu formi og hafi ekki mikið við það að athuga. Hér hefur farið fram umræða um 2. gr. frumvarpsins, þ.e. skilgreininguna á því hvað er græðari. Þar kemur fram að með orðinu græðari sé átt við þá sem leggja stund á heilsutengda þjónustu utan hins almenna heilbrigðiskerfis en með slíkri þjónustu er átt við þjónustu sem byggist fremur á hefð og reynslu en gagnreyndum vísindalegum niðurstöðum. Ég get ekki tekið undir að orðanna hljóðan, virðulegur forseti, geri lítið úr græðurum, þ.e. með því að vísa í hefð og reynslu. Stundum kemur á daginn að það sem hefur verið byggt á hefð og reynslu reynist síðar hægt að sanna vísindalega, að menn hafi verið á réttri leið. Varðandi nálastungur má t.d. nefna að þar er aðferð sem menn hafa stundað mjög lengi, m.a. í Kína. Þar gerðu menn kort af mannslíkamanum þar sem fram komu, nálastungupunktarnir, kort sem þróað var í mörg hundruð ár út frá reynslunni. Þegar vísindin urðu fullkomnari og menn gátu mælt þessa punkta með rafbylgjum þá kom í ljós, að ég held, yfir 90% fylgni á þessum punktum og svo korti sem gert var út frá rafbylgjunum með vísindalegum nálgunum. Þar sannaði hefðin sig, að eitthvað var á bak við hana. Nálastungupunktarnir breyttust ekki mikið við rafbylgjurnar þegar kortið var kannað með þeim hætti. Ég tel mjög gott að fólk geti nýtt sér þjónustu græðara. Það er æskilegt, jákvætt og gott fyrir hvern þann sem getur nýtt sér þá þjónustu. Hins vegar er önnur hlið á málinu sem maður þarf að spyrja sig að, þ.e.: Hvað kostar meðferðin? Mun hún kosta skattborgarana eitthvað? Eins og við vitum er mikill vöxtur í heilbrigðiskerfinu og útgjaldaaukning. Við veitum mjög góða þjónustu en það þarf að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu. Það er alveg ljóst að í fjárlögunum fyrir næsta ár fara 122,5 milljarðar kr. til heilbrigðismála. Það eru um 45% af útgjöldum ríkisins. Þar af eru 8,5 milljarðar kr. hækkun, þ.e. raunhækkun, og þá hefur ekki verið tekið tillit til verðlags eða verðbóta. Þetta er raunhækkun upp á 8,5%. Mér finnst það afar há tala. Ég var að reyna að ímynda mér og reyna að giska á hve mikil raunaukningin væri á því sem fer í heilbrigðiskerfið. Þetta eru 8,5%, sem er geysilega mikið. Hér fór fram utandagskrárumræða um daginn um þenslu í samfélaginu, þróun verðbólgu og áhrif hennar á kjarasamninga. Þar kom upp sú krafa, sem eðlileg er, að sýnt væri aðhald í fjárlögum, sem er það hagstjórnartæki sem stjórnvöld geta beitt. Á sama tíma er krafa um aðhald í fjárlögum sem við vissulega beitum, m.a. með því að takmarka mjög fjárfestingar. Hins vegar er 8,5% raunaukning í heilbrigðismálum. Ég held að það ríki mikil sátt um þá raunaukningu. Ég hef a.m.k. ekki heyrt stjórnarandstöðuna gera miklar athugasemdir við það. Það er reyndar raunaukning líka í menntamálunum og félagsmálum. Við verðum því að forgangsraða, virðulegur forseti, og þess vegna vil ég sérstaklega benda á að í umsögn fjárlagaskrifstofu segir, með leyfi virðulegs forseta: „Sjúkratryggingar koma ekki til með að greiða eða taka þátt í kostnaði einstaklinga sem leita eftir heilsutengdri þjónustu græðara. ... Ekki er því talið að frumvarpið leiði til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum.“ Af þessu er ljóst að við erum ekki að feta okkur inn á þá braut að skattborgarar greiði fyrir þessa þjónustu í gegnum fjárlög. Það er algjörlega skýrt og mér finnst mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu, sérstaklega vegna orða hv. þm. Þuríðar Backman áðan. Það er a.m.k. ekki meiningin með þessu frumvarpi að ríkið taki þátt í kostnaðinum. Ég vil benda líka á það að í 7. gr. segir, virðulegur forseti: „Heilbrigðisstofnun er heimilt að koma til móts við óskir sjúklinga sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara sé það í samræmi við stefnu stofnunarinnar.“ Í greinargerðinni segir um 7. gr., virðulegur forseti: „Enn fremur er í 7. gr. tekið fram að heimilt sé að koma til móts við óskir sjúklinga sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara inni á heilbrigðisstofnun sé það í samræmi við stefnu stofnunarinnar.“ Almennt er það þannig að meðferðir á stofnunum eru ókeypis í okkar kerfi. Ég túlka þetta sem svo að þrátt fyrir að veitt sé heilsutengd þjónusta græðara á heilbrigðisstofnun þá verði hún greidd af viðkomandi sjúklingi en ekki skattborgurum. Annars væri ekki samræmi milli frumvarpsgreinanna og umsagnar fjármálaráðuneytisins. Ég vildi gera þetta að sérstöku umtalsefni vegna hins mikla vaxtar í heilbrigðiskerfinu. Þessi þjónusta sem græðarar veita er mjög mikilvæg og æskileg og sjálfsagt mun koma upp spurning um hvort það eigi að greiða hana, hvernig, með hvaða skilyrðum o.s.frv. En það er a.m.k. alveg ljóst að í þessu frumvarpi er ekki opnað á það. Ég sé líka, virðulegur forseti, að við fetum hér sömu leið og menn hafa gert í Noregi og Danmörku, að setja upp frjálst skráningarkerfi. Það þýðir að menn komast þar inn ef þeir uppfylla ákveðnar menntunar- og faglegar kröfur. Ég tel vel staðið að verki. Málið er búið að fá víðtæka skoðun og ég tel að það muni flýta mjög fyrir skoðun málsins í heilbrigðisnefnd þingsins.

Virðulegi forseti. Ég staldraði aðeins við það sem hv. þm. sagði rétt áðan varðandi þjónustu græðara þegar þeir koma inn á heilbrigðisstofnanir. Ég lít öðruvísi á þessa grein eða skil hana á annan hátt en hv. þm. Mér virðist að þetta eigi við ef sjúkrahúsin taka ákvörðun um að tiltekin þjónusta, sem er þá veitt innan veggja sjúkrahússins, gæti þá verið í höndum græðara en gæti hins vegar einnig verið í höndum löggiltra starfsstétta. Eins og ég rakti í máli mínu áðan er í ýmislegt í störfum löggiltra fagstétta, t.d. hjúkrunarfræðinga og sjúkraþjálfara, sem græðarar sinna einangrað og veita eingöngu þá þjónustu. Ég lít svo á að ef sú þjónusta er veitt inni á sjúkrahúsi vegna tilvísunar frá þá heilbrigðisstéttum, hjúkrunarfræðingum, læknum eða öðrum sem um það hafa að segja, þá sé það greitt af viðkomandi heilbrigðisstofnun en ekki af sjúklingnum sjálfum, sé sú meðferð veitt vegna tilvísunar frá heilbrigðiskerfinu. Það verður áhugavert að heyra svar hæstv. ráðherra á eftir varðandi þetta atriði en ég gat ekki á mér setið að koma upp og ræða þetta mál. Það skiptir verulegu máli.

Virðulegur forseti. Ég er mjög ánægð með að hv. þm. Ásta Möller skuli spyrja út í þetta. Ég tel mjög mikilvægt að átta sig á því hvað þetta þýðir nákvæmlega. Eins og ég skil frumvarpið þá er hægt að veita þjónustu á stofnun ef það er í anda stofnunarinnar en síðan kemur mjög skýrt fram í umsögn fjármálaráðuneytisins að það eigi ekki að greiða eða taka þátt í kostnaði einstaklinga sem leita eftir heilsutengdri þjónustu græðara og frumvarpið leiði ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Ef heilbrigðisstofnun kallar inn græðara og hann veitir þjónustu inni á stofnuninni, nýja þjónustu, þá er ekki greitt fyrir hana. Þá hlýtur sjúklingurinn sjálfur að greiða það. Enda spyr maður sig: Ef það ætti að fara að greiða meðferðina á stofnuninni, af skattfé borgaranna, af stofnuninni sjálfri sem er á fjárlögum. Af hverju er það þá ekki greitt úti í bæ? Hver er munurinn þá? Mér finnst þetta mjög áhugaverð spurning og það getur vel verið að hæstv. heilbrigðisráðherra geti varpað skýrara ljósi á þetta. En ég skil það þannig að frumvarpið leiði ekki til aukinna útgjalda og ekki verði sett nýtt fé í þjónustu græðara. Það hlýtur að útiloka að stofnanir geti greitt fyrir þjónustu græðara inni á stofnunum.

Virðulegi forseti. Það væri kannski ágætt að hæstv. heilbrigðisráðherra greiddi úr þessum vanda hjá okkur. Ég skildi það þannig að umsögn fjármálaskrifstofunnar væri í þá veru að það væri ekki gert ráð fyrir að sjúkratryggingar Tryggingastofnunar greiddu græðurum, þeir færu sem sagt ekki inn á samning hjá Tryggingastofnun og fengju ekki greitt þar. Sé hins vegar tekin ákvörðun um að sjúklingur, sem er inni á heilbrigðisstofnun, þurfi á tiltekinni meðferð að halda sem er í höndum græðara, þá er það hluti af þeirri meðferð og órjúfanlegt frá annarri meðferð innan stofnunarinnar en það væri ágætt að heyra frá hæstv. ráðherra um það efni. Í þessari umræðu kom upp í huga mér að Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands er að vissu leyti greidd af opinberu fé. Fólk greiðir hins vegar ákveðið daggjald sem stendur ekki undir nema hluta af þeim kostnaði sem meðferðin kostar. Það er alveg ljóst að þar fer fram meðferð, leirböð og annað, sem mundi falla undir óhefðbundna meðferð. Í raun hafa heilbrigðisyfirvöld að vissu leyti viðurkennt, á þessu endurhæfingarsviði, meðferð sem er greidd af opinberu fé að einhverju leyti. Það mætti skoða það aðeins.

Virðulegur forseti. Ég held að rétt sé að hæstv. heilbrigðisráðherra varpi ljósi á þessa spurningu, hvað þetta nákvæmlega þýðir. Ef það er óljóst getum við líka kallað eftir því í nefndinni. Ég held að mjög brýnt sé að kveða upp úr með þetta. Eins og við vitum eru nokkrar stéttir sem vilja gjarnan fá endurgreiðslur frá Tryggingastofnun, fá endurgreiðslur af skattfé borgaranna. Mér finnst þetta grundvallarspurning. Það er prinsippspurning fyrir hvað á að greiða og hvað ekki. Það er svo mikill vöxtur í heilbrigðisútgjöldunum. Við erum að auka útgjöld um 8,5% núna milli ára, samt í aðhaldsumhverfi. Við þurfum virkilega að vanda okkur og forgangsraða varðandi það hvað almennur skattpeningur á að fara í í þessu sambandi. Þetta segi ég ekki til að gefa í skyn að þessi þjónusta sé ekki mikilvæg. Ég held að hún sé mjög mikilvæg og geti hjálpað afar mörgum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem fram hefur farið um þetta mál og þær jákvæðu undirtektir sem frumvarpið hefur fengið. Það er rétt að þetta er ekki í fyrsta skipti sem það kemur til kasta þingsins, fyrst í formi þingsályktunar og síðan afrakstur samþykktarinnar nú í frumvarpi. Nokkrum spurningum hefur verið beint til mín og ég ætla að reyna að svara þeim eftir bestu getu. Ég veit að síðan fer heilbrigðis- og trygginganefnd vandlega yfir frumvarpið. Í fyrsta lagi var spurning frá hv. 4. þm. Reykv. s. um heilsutengda þjónustu, hreyfingu og líkamsrækt, hvort ég sé reiðubúinn að standa að frumvarpi um slíkt. Því er til að svara að ég er opinn fyrir öllu sem varðar neytendavernd og að setja reglur um að fagleg sjónarmið ráði varðandi þá þjónustu sem veitt er utan hins almenna heilbrigðiskerfis, eins og stendur í 2. gr. frumvarpsins. Ég get ekki sagt um það á þessu stigi með hverjum hætti slíkt yrði eða með hvaða hætti slíkt bæri að en þetta frumvarp ber með sér að ráðuneytið er reiðubúið að skoða þau mál. Síðan var staðnæmst við orðalag í 2. gr.: „Með heilsutengdri þjónustu græðara er átt við þjónustu sem einkum tíðkast utan hins almenna heilbrigðiskerfis og byggist fremur á hefð og reynslu en gagnreyndum vísindalegum niðurstöðum.“ - Það er alveg rétt að hefð, reynsla og vísindalegar niðurstöður, áreiðanlegar líka þótt mig bresti þekkingu til að tala tæmandi um þau mál, eru mismunandi eftir því hvaða menningarheim við búum við. Ég hef heimsótt bæði spítala og lyfsölu í Kína og það eru mjög ólíkar hefðir sem þar eru uppi, m.a. í lyfsölunni þar sem menn standa með vigt og vigta jurtir í poka. Síðan er biðröð eftir þeim og það er talið bara hefðbundið og langreynt sem þar er selt. Auðvitað gæti nefndin farið ofan í þetta orðalag og fengið þau sjónarmið sem uppi eru um þetta en frumvarpið ber vissulega keim af því að þarna er verið að samræma ýmis sjónarmið. Ég held að þetta sé atriði sem væri rétt fyrir nefndina að kalla eftir umsögnum um, en umsagnir um frumvarpið eru til í stórum bunkum eins og greinargerðin ber með sér. Frumvarpið samræmir ýmis sjónarmið. Af þeirri rót er 1. mgr. 2. gr. þar sem sagt er: „Með orðinu græðari í lögum þessum er átt við þá sem leggja stund á heilsutengda þjónustu utan hins almenna heilbrigðiskerfis.“ - Orðalagið „heilsutengd þjónusta“ er angi af þessu. Varðandi auglýsingarnar í 8. gr. er um heimildarákvæði að ræða og það eru engin áform um það, a.m.k. ekki hjá mér, að fara að herða reglur í þessu efni. Hins vegar er þá miðað við að sambærilegar reglur gildi og um auglýsingar annarra heilbrigðisstétta. Síðan er það aftur mál sem við gætum rætt. Auðvitað þarf að fara fram umræða um hvernig auglýsingar í almenna heilbrigðiskerfinu eru, hvort við höfum gengið þar of langt eða hvort ástæða er til að breyta þar til á einhverjum póstum. Við erum með tiltölulega strangar reglur í því eins og kom fram hjá hv. þm. Ástu Möller. Það er aftur sérmál en ég undirstrika að þarna er um heimildarákvæði að ræða. Síðan voru nokkur skoðanaskipti um greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í þessari starfsemi. Í 2. gr. kemur fram að hér er átt við þjónustu utan hins almenna heilbrigðiskerfis sem Tryggingastofnun ríkisins tekur ekki þátt í. Það er hin almenna regla. Ef svo skyldi hins vegar fara að spítalar kölluðu eftir þjónustu græðara og sjúklingurinn væri lagður inn á spítala hygg ég að það sama mundi gilda um hann og aðra sem eru lagðir inn á spítala. Ég tel að þar sem rætt er um heilbrigðisstofnanir í þessu sambandi eigi þetta við um þjónustu spítala. Ég veit reyndar ekki í hve ríkum mæli slíkt mundi verða eða hvort einhver dæmi eru fyrir slíku, að spítalar mundu kalla eftir þjónustu græðara inn á stofnun sína. Ég hygg að ef svo væri og sjúklingurinn væri skráður inn mundu gilda um hann sömu reglur og um aðra sem þar liggja. Þetta er sú tilfinning sem ég hef fyrir þessu máli.

Frú forseti. Eins og ég hafði orð á í ræðu minni áðan eru mörkin um margt óljós og þessi síðustu orðaskipti eru einmitt til marks um það. Í skilgreiningunni í frumvarpinu segir að við séum annars vegar að tala um almenna heilbrigðiskerfið sem eru vísindalega gagnreyndar aðferðir og hins vegar tölum við um heilsutengda þjónustu græðara. Þá segir að hún tíðkist einkum „utan hins almenna heilbrigðiskerfis og byggist fremur á hefð og reynslu ...“ Þetta er einmitt vandi okkar í dag. Til að mynda er uppi á Reykjalundi verið að nota nálastungur sem verkjastillandi meðferð. Það kostar ekki að vera á Reykjalundi. Ég sé fyrir mér að við fáum nálastungusérfræðing inn á Landspítala – háskólasjúkrahús og þá hlýtur sú þjónusta að greiðast af sjúkrahúsinu, alveg á sama hátt og mönnum er gefinn kostur á annarri verkjastillandi meðferð. Þessi umræða sýnir fyrst og fremst hvað mörkin eru um margt óljós. Við erum að tala um lækna eins og uppi á Reykjalundi með hefðbundna menntun sem hafa svo bætt þessu við sig sem að þeirra mati gefur oftar en ekki betri raun en hefðbundin lyfjameðferð.

Virðulegi forseti. Ég er sammála þessari útleggingu hv. þingmanns. Hér er vissulega um að ræða margs konar starfsemi. Það er alveg rétt. Sumir hafa lokið háskólanámi, margra ára háskólanámi, og nálastungur eru m.a. stundaðar uppi á Reykjalundi. Og það er alveg rétt, þar er greitt fyrir þá sjúklinga eins og aðra inni á þeirri stofnun.

Frú forseti. Það sem ég vildi árétta og kom skýrlega fram í orðum hæstv. heilbrigðisráðherra er sá skilningur minn á þessu ákvæði í frumvarpinu að heilbrigðisstofnunum sé heimilt að koma til móts við óskir sjúklinga sem vilja nýta sér þetta þar sem það er í samræmi við stefnu stofnunarinnar. Í því hlýtur að felast að það er sjúklingunum að kostnaðarlausu. Þetta er ekkert eina dæmið. Við vitum að t.d. á Landspítalanum fá menn geðheilbrigðisþjónustu. Innifalið í henni er þjónusta sálfræðinga. Samt tekur ríkið ekki þátt í kostnaði við sálfræðiþjónustu úti í bæ. Það sem þetta byggist á er það að við erum ekki með kostnað sjúklinga af innlögnum á sjúkrahús eða aðrar heilbrigðisstofnanir en ýmis sambærileg þjónusta og læknismeðferð kostar sjúklinga sem sækja slíkt utan stofnana. Ég er bara mjög sátt við þessa skýringu hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er ágætt að hún fylgi okkur inn í nefndina. Það þýðir samt ekki aukin útgjöld fyrir heilbrigðiskerfið eða hið opinbera vegna þess að það fellur þá innan ramma þeirra fjárveitinga sem sjúkrahúsin eru með.

Virðulegi forseti. Vegna umræðunnar um það hvenær væri greitt fyrir þjónustu þessara einstaklinga langar mig að spyrja hæstv. ráðherra af því að það er nú tækifæri til þess - ég hef áður spurt hann út í greiðslur fyrir störf þeirra sem veita húðflúr, sérstaklega konum sem láta byggja upp brjóst eftir brjóstnám vegna brjóstakrabbameins. Yrði það greitt ef spítali fengi þann sem sérhæfir sig í húðflúri inn á spítalann til að byggja upp geirvörtu á konu sem brjóstið hefur verið tekið af alveg eins og borgað er fyrir það þegar læknir flytur húð og græðir annars staðar sem er mun erfiðari og ekki eins árangursrík aðferð? Ég vildi gjarnan fá svar frá hæstv. ráðherra um þetta. Málið snýst um hvað gerist ef slík meðferð kæmi inn á spítalann því þarna erum við farin að viðurkenna öðruvísi þjónustu en þessa hefðbundnu.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki óyggjandi svör við þessu. Það er almenn regla að fyrir sjúklinga sem eru inni á spítölum er sú þjónusta greidd sem er talið óhjákvæmilegt að veita þeim þar. Ég get ekki lagt á það mat án þess að ráðgast við mér fróðari menn hvort slík tilvik kæmu upp í húðflúri eða uppbyggingu eftir aðgerðir. Almenna reglan er sú að sú þjónusta sem er talið nauðsynlegt að veita meðan á spítalavist stendur er greidd af fjárveitingu viðkomandi spítala eins og fram hefur komið hér. Ég get því miður ekki svarað þeirri spurningu svo óyggjandi sé hvort það getur komið upp á spítalanum að óhjákvæmilegt sé að veita þessa þjónustu.

Virðulegi forseti. Þar sem hæstv. ráðherra getur ekki svarað þessari spurningu þá vil ég hvetja hann til þess að hefja vinnu við að bjóða þennan möguleika inni á sjúkrahúsum. Þetta er bæði ódýrara og árangursríkara. Þar sem við erum núna að viðurkenna starfsemi t.d. græðara þá ættu auðvitað þeir sem veita húðflúr í lækningaskyni, eins og þeir sem byggja upp geirvörtur, að fá sambærileg réttindi og aðstöðu og græðararnir. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að taka þetta mál sérstaklega fyrir því ég veit að mjög margar konur hafa þurft að fara í þessa meðferð eftir krabbamein og brjóstnám. Þær bíða eftir svari frá hæstv. ráðherra um hvort hann muni viðurkenna þessa þjónustu húðflúrara inni á spítala, eins og þjónustu græðaranna.

Virðulegur forseti. Eins og ég skildi hæstv. heilbrigðisráðherra á stofnunin sjálf að greiða útgjöld sem felast í því ef sjúklingar vilja nýta sér þjónustu græðara á heilbrigðisstofnun sé það í samræmi við stefnu stofnunarinnar. Af því tilefni langaði mig aðeins að velta dálitlu upp: Getur staðan orðið sú - ég er nú ekki að segja að hún verði þannig - en gæti hún orðið þannig að til yrðu kallaðir græðarar, t.d. heilsunuddarar eða meðferðaraðilar sem sinna nálastungum, í auknum mæli á heilbrigðisstofnanir til að lina þjáningar fólks í talsvert stórum stíl? Þá þyrfti að forgangsraða upp á nýtt á þessum stofnunum af því að væntanlega þýddi það talsverð útgjöld að kalla inn svona meðferðaraðila á stofnanirnar.

Virðulegi forseti. Varðandi þjónustu sem veitt er inni á stofnunum þá er það í valdi framkvæmdastjórar, sviðsstjóra, lækningaforstjóra, hjúkrunarforstjóra hverrar stofnunar hvaða þjónusta er veitt. Auðvitað kemur líka til kasta ráðuneytisins og fjárveitingavaldsins ef um mikla útþenslu er að ræða og menn ætla að fara inn á ný svið. Það breytir ekki þeirri almennu reglu sem gildir núna og menn hafa verið að ræða um hvort væri rétt og það er allt annað mál að sjúkrahúsvist er mönnum að kostnaðarlausu þó rukkað sé fyrir fjölmargar rannsóknir inni á stofnunum.

Virðulegur forseti. Ég held að við þurfum að fara mjög ítarlega yfir þetta í nefndinni. Ég þekki nú ekki nákvæmlega hvernig þetta er núna, þ.e. hvort verið sé að kalla til utanaðkomandi græðara inn á heilsustofnanir eða hvort hér verði um alveg nýja tegund þjónustu að ræða sem við sinnum ekki í dag. Ég velti líka upp samkeppnissjónarmiðum. Ef það verður kallað á græðara inn á stofnanir í auknum mæli og greitt fyrir hvert skipti, af stofnuninni væntanlega, eitthvert gjald, koma þá ekki upp erfið samkeppnissjónarmið gagnvart öðrum sem eru ekki inniliggjandi á stofnunum og þurfa að borga úr eigin vasa fyrir þjónustu græðara? Við getum kannski ekki komist algerlega að þessu í þessari umræðu. En ég tel mjög brýnt að heilbrigðisnefnd skoði þetta algjörlega ofan í kjölinn þannig að það sé algjörlega skilgreint hvaða braut við erum að feta í þessu efni.

Virðulegi forseti. Það er vissulega sjálfsagt að heilbrigðis- og trygginganefnd fari yfir þetta mál. Það er sjálfsagt að fara yfir þau sjónarmið. Ég er nú þeirrar skoðunar að þetta frumvarp muni ekki breyta miklu um þetta. Eins og var hér tíundað áðan vinna t.d. stofnun Náttúrulækningafélags Íslands í Hveragerði og Reykjalundur kannski svona til hliðar við þetta svið eða í tengslum við þessa þjónustu. En ég hef ekki trú á að það verði bylting í þessu. Það er verið að koma á skráningarkerfi fyrir þá sem vinna utan heilbrigðiskerfisins. Það held ég að verði stærstu áhrifin af þessu frumvarpi. En það er sjálfsagt að fara yfir málið.

Virðulegi forseti. Frumvarp þetta fjallar einkum um gagngera breytingu á grundvelli kirkjugarðsgjalds sem stendur undir rekstri kirkjugarða í landinu. Nú er fjárhæð kirkjugarðsgjalds ákveðin sem fast árlegt gjald sem miðast við fjölda sóknarbarna 16 ára og eldri í viðkomandi sókn. Kirkjugarðsgjaldið losar nú 3 þús. kr. á ári fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Það tekur hækkunum milli ára í samræmi við hækkun á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga næstliðinna tveggja ára á undan gjaldárinu. Kirkjugarðsgjaldið hefur því ekki í raun tekið mið af raunverulegum kostnaði við rekstur kirkjugarðanna. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að kirkjugarðsgjald taki mið af reiknilíkani sem mæli raunverulegan kostnað við greftranir og rekstur kirkjugarða. Hluta gjaldsins er ætlað að renna í Kirkjugarðasjóð sem nýtir féð til að jafna aðstöðu kirkjugarða með lánum eða styrkjum. Lagt er til að þessi hlutur verði aukinn, m.a. til þess að sjóðurinn geti aðstoðað kirkjugarða sem fá minna fé vegna kerfisbreytingarinnar og til að auðvelda þeim að laga sig að breytingunum. Kirkjugarðasamband Íslands hefur síðan árið 2000 beitt sér fyrir gerð reiknilíkans um útreikning kirkjugarðagjalds og skiptingu þess. Sambandið gaf m.a. út skýrslu vorið 2003 þar sem ítarlega er fjallað um fjármál kirkjugarða. Síðan hefur starfshópur dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, fjármálaráðuneytisins og Kirkjugarðasambandsins unnið áfram að útfærslu á gjaldalíkaninu. Málið var lagt fyrir Kirkjuþing haustið 2003 sem heimilaði fyrir sitt leyti flutning frumvarpsins og breytingar þar að lútandi. Breyturnar sem notaðar verða fyrir útreikning kirkjugarðsgjaldsins verða aðeins tvær, þ.e. fjöldi látinna á næstliðnu ári annars vegar og hins vegar stærð grafarsvæða í umhirðu. Við útdeilingu gjaldsins mun Kirkjugarðasjóður hins vegar nota fleiri breytur. Ráðgert er samkomulag milli dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og Kirkjugarðasambands Íslands þar sem nánar verði kveðið á um greiðslur samkvæmt líkaninu. Tekið er mið af því að sömu grundvallarverkefni þarf að vinna í sérhverjum kirkjugarði án tillits til fjölda íbúa í sókn. Með þessu fyrirkomulagi verður framlag til kirkjugarðanna ekki lengur lögboðið. Hins vegar er ekki unnt að útiloka að stjórnvöld telji óhjákvæmilegt vegna aðhalds í ríkisfjármálum að líta til þessara útgjalda eins og annarra. Fjárveiting til kirkjugarða í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2005 er byggð á nýja reiknilíkaninu og nemur um 715 millj. kr. sem er svipuð fjárhæð og hefði verið eftir gamla kerfinu. Virðulegi forseti. Nokkrar minni háttar breytingar á kirkjugarðalögunum er einnig að finna í þessu frumvarpi. Fyrst má nefna að kirkjugarðsstjórnir geta sameinast, í öðru lagi að forstjóri Fornleifaverndar ríkisins eða fulltrúi hans eigi sæti í kirkjugarðaráði í stað þjóðminjavarðar, í þriðja lagi að kirkjugarðsstjórnir sendi legstaðaskrá, þ.e. skrár um hvar látnir menn eru jarðsettir, ekki aðeins til sóknarprests heldur einnig til legstaðaskrár kirkjugarðaráðs á netinu, í fjórða lagi að með samþykki biskups geti kirkjugarðaráð ákveðið að hætt skuli að grafa í kirkjugarði þar sem sókn er orðin fámenn eða íbúarnir eru allir farnir og sjaldan eða aldrei hefur verið jarðsett í garðinum á undanförnum árum. Í fimmta lagi er sú breyting lögð til sem vikið var að hér að framan að til Kirkjugarðasjóðs skuli renna hærra hlutfall en áður af kirkjugarðsgjaldi, þ.e. allt að 12% í stað 8%, svo að kirkjugarðaráð hafi svigrúm til að jafna aðstöðu kirkjugarða og auðvelda aðlögun í breytt kerfi. Þá er einnig lagt til að Kirkjugarðasjóði verði heimilað að veita smæstu kirkjugörðum fjárframlag í stað hlutdeildar í heildarframlagi, en þar er um að ræða kirkjugarða þar sem að jafnaði er jarðsett einu sinni eða tvisvar á ári eða sjaldnar. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Markmið lagasetningarinnar er að gjörbreyta útreikningum á kirkjugarðsgjaldinu og koma með nýtt reiknilíkan. Það er erfitt að leggja dóm á það svo sem. Ég tel aftur á móti rétt að ræða hér hvort ekki sé rétt að endurskoða það fyrirkomulag sem við höfum á þessu, þ.e. lögum um kirkjugarða. Þjóðkirkjan heldur því fram að nánast sé búið að aðskilja ríki og kirkju og hefur reyndar gert fjárkröfur á hendur ríkinu, m.a. varðandi þjóðgarðinn á Þingvöllum og það er spurning hvort við eigum að vera að hafa þessa starfsemi í höndum eins trúfélags. Ég tel vel koma til greina einmitt að ræða það í tengslum við þetta frumvarp hvort ekki eigi að koma þessum málaflokki í heild sinni yfir til sveitarfélaganna. Mér finnst nærtækt að gera það sérstaklega ef litið er á lögin um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu því þá hafa sveitarfélögin ýmsar skyldur sem er rétt að yfirfara og spurning hvort ekki sé einfaldlega rétt að sveitarfélögin annist þennan málaflokk alfarið. Í 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag hafi þær skyldur að láta ókeypis í té hæfilegt kirkjugarðsstæði og efni í girðingu. Ég tel miklu eðlilegra að sveitarfélagið hefði þennan málaflokk í heild sinni. Einnig má skoða hvernig stjórn kirkjugarða er fyrirkomið. Í 8. gr. laganna kemur fram að hver kirkjugarður þjóðkirkjunnar sé sjálfseignarstofnun með sérstöku fjárhaldi, í umsjón og ábyrgð safnaðar. Síðan segir í 9. gr., með leyfi forseta: „Nú hafa tvær eða fleiri sóknir sameiginlegan kirkjugarð ... og skulu þá sóknarnefndir hver um sig kjósa einn mann úr hópi aðalmanna og varamanna í nefndinni ...“ Nú eru margar sóknir í Reykjavík þannig að stjórnin hér hjá kirkjugörðunum er ansi fjölmenn. Ég hef svona vissan efa um svo fjölmenna stjórn. Ég held að um 18 manns sitji í þeirri stjórn. Ætli það sé heppilegt til þess að stýra þeirri samfélagsstofnun sem kirkjugarðarnir eru og á þetta verkefni ekki fremur heima hjá sveitarfélögunum? Það væri forvitnilegt að fá að heyra afstöðu hæstv. ráðherra dóms- og kirkjumála hvað varðar það efni.

Virðulegi forseti. Ég hef í raun ekkert frekar um þetta efni að segja en fram hefur komið. Frumvarpið lýtur að reiknilíkaninu og fyrirkomulagsatriðum sem ég nefndi til að einfalda starfsemina, sérstaklega í hinum fámennari byggðum, og tekur mið af því að menn vilji líta til þess. Ég get svo sem ekki heldur sett mig í spor hv. síðasta ræðumanns sem er heiðinn, ef ég veit rétt, og er ekki í þjóðkirkjunni og vill veg hennar ekki mikinn. Það er sjónarmið sem er sjálfsagt að ræða hvort menn eigi að fela kirkjulegum yfirvöldum að sinna þessu eða láta þau fjalla um þessi mál. Ég er ekki að gera tillögu um það hér. Ég er að gera tillögur um fyrirkomulagsatriði og nýskipan varðandi útreikninga á gjöldum til kirkjugarðanna. Hitt er annað mál sem hv. þm. getur að sjálfsögðu rætt og komið með tillögur um, að taka þetta úr höndum kirkjulegra yfirvalda og flytja þetta til sveitarfélaganna, en frumvarpið snýst ekki um það. Ég hef ekki þá skoðun og mun ekki flytja frumvarp um það efni.

Frú forseti. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að ég er ekki í þjóðkirkjunni. Hann má þó ekki ætla að ég vilji ekki veg hennar sem mestan. 

Virðulegi forseti. Ég vék ekki með neinum hætti að Ásatrúarfélaginu eða öðrum trúfélögum svo það sé ástæða fyrir mig til að svara andsvarinu á annan veg en þann að að sjálfsögðu er trúfrelsi í landinu þó ákvæði stjórnarskrárinnar séu þannig að hér er einnig starfandi þjóðkirkja. Frumvarpið sem ég flyt raskar ekkert þeirri skipan eða hvernig menn eru jarðsettir hér á landi. Þetta er spurning um reiknilíkan. Spurning um yfirstjórn kirkjugarða í fámennum byggðarlögum. Ég hef átt gott samstarf við Ásatrúarfélagið og vil taka það sérstaklega fram, af því að við erum hér nefndarmenn í Þingvallanefnd t.d., að við höfum átt gott samstarf við það félag og vitum að Þingvellir sem friðlýstur helgistaður allra Íslendinga er að sjálfsögðu líka griðastaður fyrir menn í Ásatrúarfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar, um nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga, sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Össuri Skarphéðinssyni, Margréti Frímannsdóttur, Ástu R. Jóhannesdóttur og Ágústi Ólafi Ágústssyni. Efni tillögunnar er að Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa nefnd sem geri úttekt á kostum þess og göllum út frá læknisfræðilegu, siðfræðilegu og trúarlegu sjónarmiði að heimila nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Hér á landi er ekki heimilt samkvæmt lögum að vinna með stofnfrumur úr fósturvísum manna. Lög um tæknifrjóvganir frá 1996 banna hvers konar rannsóknir, tilraunir og aðgerðir á fósturvísum manna, ef þær eru ekki liður í glasafrjóvgunarmeðferð eða greiningum arfgengra sjúkdóma í fósturvísunum sjálfum. Á það hefur þó verið bent að þessi lög voru sett hér á landi tveimur árum áður en rannsóknir á stofnfrumum úr fósturvísum manna hófust að ráði árið 1998. Víða um heim fer nú fram umræða um notkun stofnfrumna úr fósturvísum manna í læknisfræðilegum tilgangi og fer umræðan fram á vettvangi siðfræði, vísinda, trúar og stjórnmála. Um er að ræða unga vísindagrein, en rannsóknir hófust á níunda áratugnum. Þegar hefur náðst mikill árangur í rannsóknum á eiginleikum stofnfrumna í því markmiði að nýta þær í náinni framtíð til lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Þó að miklar vonir séu bundnar við notkun þessara frumna ber þess að geta að enn finnst engin lækning þar sem stofnfrumum úr fósturvísum er beitt. Íslenskir vísindamenn hafa hins vegar unnið að rannsóknum á vefjasértækum stofnfrumum og í Blóðbankanum hefur verið unnið með blóðmyndandi stofnfrumur frá árinu 1995. Það er ástæða til þess að geta þess að fyrir um ári var birt ítarleg grein um stofnfrumurannsóknir í Morgunblaðinu. Þar kom fram að í Blóðbankanum hafi verið unnið með blóðmyndandi stofnfrumur frá 1995 en þá einangruðu Kristján Orri Guðmundsson, dr. Leifur Þorsteinsson, líffræðingur í Blóðbankanum, og dr. Sveinn Guðmundsson, forstöðulæknir Blóðbankans, þær úr fylgju- og naflastrengsblóði í samstarfi við prófessor Ásgeir Haraldsson á Barnaspítala Hringsins. Ég og einn annar flutningsmaður frumvarpsins, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, gerðum okkur ferð í Blóðbankann fyrir skömmu þar sem við kynntum okkur þessi mál. Það er alveg ljóst að þar fer fram mjög merkileg rannsókn vísindamanna á stofnfrumum sem vert er að gefa gaum. Við sáum í heimsókninni í Blóðbankann að vísindamenn sem að þessu mikilvæga verki vinna búa við mjög þröngar og erfiðar aðstæður og ljóst að við þurfum að búa miklu betur að vísindamönnum okkar til þess að takast á við þetta brýna framtíðarverkefni á sviði læknavísinda. Þá er nýlega hafin hér á landi stofnfrumumeðferð sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, en Íslendingar hafa þurft að sækja slíka meðferð til útlanda. Slíkri meðferð er beint gegn ýmsum illkynja blóðsjúkdómum. Komið hefur fram í fjölmiðlum að eigin stofnfrumur hafi verið græddar í sex einstaklinga hér á landi á þessu ári eftir lyfjameðferð við illkynja blóðsjúkdómum, en batavonir sjúklinga hafa aukist mjög við þá meðferð. Í nýlegu viðtali við Þórarin Guðjónsson, doktor í frumulíffræði, kemur fram að stofnfrumurannsóknir miði að því að nýta stofnfrumur til lækninga á ýmsum vefjarýrnunarsjúkdómum þar sem frumur hafa skemmst. Sérstaklega hafi sjónum verið beint að svokölluðum stofnfrumum úr fósturvísum manna, þ.e. fósturvísum sem verða til við glasafrjóvganir og er ekki ætlað að verða að fóstrum og því eytt. Rannsóknir á stofnfrumum úr fósturvísum eru umdeildar, ekki síst út frá siðfræðilegum sjónarmiðum. Til marks um það má benda á að stofnfrumurannsóknir voru mikið hitamál í nýafstöðnum kosningum í Bandaríkjunum en Bush forseti bannaði opinberan fjárstuðning ríkisins við rannsóknir á stofnfrumum úr fósturvísum, en Kerry, frambjóðandi demókrata til forsetakjörs, sagði að hann mundi aflétta þessu banni ef hann næði kjöri. Þetta er til marks um það að hér er auðvitað mjög umdeilt mál á ferðinni. Rannsóknir vísindamanna beinast fyrst og fremst að því að nýta með upplýstu samþykki, sem er mjög mikilvægt, kynfrumugjafa umframfósturvísa sem verða til við glasafrjóvganir og ella yrði eytt. Enn sem komið er hefur ekki fengist nein niðurstaða um það hvort hægt sé að nota stofnfrumur til lækninga, en vísindamenn beina sjónum sínum að því að hægt sé að lækna sjúkdóma eins og alzheimer, sykursýki, mænuskaða og parkinsonveiki. Það vakti athygli mína í Daily Mail, sem ég sá í gær og kom út í októbermánuði, grein um hvað stofnfrumur fá áorkað í lækningamætti. Þó í því tilviki hafi verið farin leið og gengið lengra en við leggjum til í frumvarpinu um nýtingu stofnfrumna, en við leggjum einungis til að heimilt sé að nýta umframfósturvísa sem verða til við glasafrjóvganir sem ella yrði eytt er hér mjög merkilegt dæmi um hvað stofnfrumur fá áorkað í lækningamætti. Í greininni kom fram að blind 64 ára gömul kona í Bandaríkjunum fékk sjónina aftur eftir að læknar græddu í hana frumur úr fóstri sem hafði verið eytt. Læknarnir sem framkvæmdu aðgerðina segja að þessi góði árangur veki vonir um að hægt verði að hjálpa fjölda fólks með þessum hætti í framtíðinni, en aðgerðin var framkvæmd af læknateymi við háskóla í Kentucky. Þeir fjarlægðu sjónhimnufrumur úr fóstri sem hafði verið eytt og græddu þær í vinstra auga konunnar. Fyrir aðgerðina var umrædd kona blind á vinstra auga og hafði mjög litla sjón á hægra auga. Talið var að hún yrði algjörlega blind innan fárra ára en með þessari lækningameðferð hefur hún nú næga sjón með vinstra auganu til að geta lesið bækur og tölvupóst. Ég nefni þetta sem dæmi um hvað hér eru á ferðinni merkileg vísindi í læknavísindunum og hvað hægt er að gera með stofnfrumur í lækningaskyni. Ástæða er til að ítreka að ekki liggur enn fyrir hvort hægt verði að nota stofnfrumurnar til lækninga. Sumir vara líka við of mikilli bjartsýni í þessum efnum. Í Læknablaðinu á sl. ári er grein um eiginleika stofnfrumna; frumusérhæfing og ný meðferðarúrræði eftir Þórarin Guðjónsson og Eirík Steingrímsson. Þar kemur eftirfarandi fram í samantekt þeirra um efnið, með leyfi forseta: „Ekki leikur nokkur vafi á að rannsóknir á stofnfrumum hafa veitt mikilvægar upplýsingar um þroskun og sérhæfingu frumna. Auk þess er ljóst að miklar vonir eru bundnar við notkun stofnfrumna til lækninga. Vara skal þó við of mikilli bjartsýni enda oft erfitt að yfirfæra niðurstöður sem fást í frumurækt eða dýramódelum yfir á manninn.“ Síðar í samantektinni segir: „Sem stendur er ómögulegt að svara spurningunni um það hvort frekar eigi að nota stofnfrumur úr fósturvísum eða fullorðinsstofnfrumur til lækninga enda eru frekari rannsóknir nauðsynlegar áður en þeirri spurningu verður svarað. Enn fremur er enn ekki ljóst hvort hentugra verði að græða stofnfrumurnar sjálfar í sjúklinga eða leyfa þeim að sérhæfast að hluta eða öllu leyti í rækt fyrir ígræðslu.“ Í nýlegri grein í Læknablaðinu kemur fram að í mörgum löndum hafi verið losað um hömlur á rannsóknum á stofnfrumum úr fósturvísum. Svíar og Bretar eru mjög virkir í slíkum rannsóknum, en þær eru t.d. bannaðar í Noregi, og í Danmörku er nú mjög til umræðu að leyfa þær. Þórarinn Guðjónsson, doktor í frumulíffræði, segir í greininni að til sé að verða ný vísindagrein innan lífvísindanna sem nefna megi vefjaverkfræði. Standi rannsóknirnar undir væntingum séu í raun fá takmörk fyrir því til hvers megi nota stofnfrumur. Þar á hann bæði við viðgerðir á vefjum og uppbyggingu heilla líffæra en þar við bætist að stofnfrumur gætu nýst afar vel til þess að prófa á þeim virkni og sérhæfni lyfja. Með því móti sé hægt að stytta tímann sem nú fer í lyfjaprófanir á mönnum og draga verulega úr kostnaði við lyfjaþróun. Fram kom einnig hjá Þórarni að stofnfrumurannsóknir úr fósturvísum manna séu leyfðar í mörgum löndum, að sjálfsögðu með mjög ströngum skilyrðum sem varða siðfræðileg álitamál. Ég tel fulla ástæðu til að taka það fram að umræðan um stofnfrumurannsóknir hefur blandast saman við umræðuna um einræktun sem hófst að ráði árið 1997 þegar vísindamönnum í Skotlandi tókst að þróa aðferð til að einrækta ána Dolly. Kjarni líkamsfrumu var fluttur yfir í kjarnalaust egg og á þann hátt var hægt að búa til einstakling sem innihélt sama erfðaefnið og var í líkamsfrumunni. Þegar talað er um einræktun er afar brýnt, virðulegi forseti, að gera greinarmun á einræktun í æxlunarlegum tilgangi og einræktun í læknisfræðilegum tilgangi. Í seinna tilfellinu er fósturvísirinn sem verður til við kjarnaflutning einungis ræktaður áfram þar til hann kemst á kímblöðrustig en þá er hægt að einangra stofnfrumur til rannsókna og/eða lækninga. Rannsóknahópur í Newcastle á Englandi hefur nýlega fengið grænt ljós til einræktunar í læknisfræðilegum tilgangi. Áætlunin gengur út á að flytja kjarna úr líkamsfrumu sykursýkissjúklings yfir í kjarnalaust egg og einangra síðan stofnfrumur úr kímblöðrunni sem myndast. Á þann hátt er vonast til að sérhæfa megi frumurnar til þess að framleiða insúlín og græða þær aftur í sjúklinginn. Með þessu móti er hægt að komast fram hjá þeim stóra vanda sem læknavísindin eiga oft við að etja, sem sé að líkaminn hafni frumum sem komið er fyrir í honum. Þess ber að geta að flest nágrannalönd hafa sett lög sem banna einræktun manna í æxlunarlegum tilgangi en eru með til umfjöllunar möguleikann á einræktun í læknisfræðilegum tilgangi. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er vísað í könnun sem var gerð hér á landi meðal íslenskra lækna, lögfræðinga og presta þar sem spurt var um viðhorf til notkunar stofnfrumna úr fósturvísum til lækninga. Það er skemmst frá því að segja, virðulegi forseti, að það er ítarlega farið yfir könnunina í greinargerð með málinu og niðurstaðan er sú, sem er nokkuð athyglisverð, að einungis 8% þátttakenda lýstu sig algerlega mótfallna slíkum lækningum og mikill meiri hluti áleit þær réttlætanlegar. Ég fagna því að hæstv. ráðherra er viðstaddur umræðuna. Það er afar mikilvægt nú við 1. umr. að fá fram afstöðu hans til þessa mikilvæga máls. Við leggjum á það mikla áherslu að hægt sé að ná góðri samstöðu um þetta mál hér á hv. Alþingi. Það skiptir verulegu máli að við byrjum á að feta okkur inn á þessa braut. Hér er farið hægt í þetta mál. Við þurfum líka meira fjármagn til stofnfrumurannsókna heldur en vísindamenn hafa til umráða nú. Ég spyr ráðherrann: Er hæstv. ráðherra reiðubúinn að beita sér fyrir því að hægt sé að efla hér á landi stofnfrumurannsóknir til lækninga og að veitt verði til þess fjármagn? Síðan spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann telji rétt að kannaðir verði kostir þess og gallar út frá læknisfræðilegu og siðferðilegu sjónarmiði að heimilað verði að nota stofnfrumur úr fósturvísum til lækninga alvarlegra sjúkdóma eins og hér er lagt til. Ég vil minna á það hér í lokin að það hefur verið mjög kallað eftir því að þessi umræða yrði tekin upp á Alþingi sem ég hef hér og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar beitt okkur fyrir. Það hefur verið kallað eftir því víða í vísindaheiminum að hér á landi yrði farið að ræða þessi mál eins og annars staðar er gert. Það kemur t.d. fram í fræðigrein í Læknablaðinu árið 2003, með leyfi forseta, að nauðsynlegt sé að Ísland taki afstöðu til notkunar stofnfrumna úr fósturvísum í læknisfræðilegum tilgangi líkt og nágrannalöndin og aðrar þjóðir hafa gert á síðustu árum. Viðfangsefnin séu flókin og krefjist nokkurrar grunnþekkingar líkt og önnur siðferðileg álitamál lífssiðfræðinnar. Þörf sé bæði á almennri og þverfaglegri umræðu um mál af þessu tagi áður en samfélagið velur hvernig á að nýta þau tækifæri sem ný þekking og tækni skapa. Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er lokið, en ég ítreka að ég held að mikilvægt sé að þessi umræða fari fram á meðal fagfólks, stjórnmálamanna og almennings eins og kallað hefur verið eftir af vísindaheiminum. Það er megintilgangur þessarar tillögu og ástæða þess að við fórum af stað með hana hér inn í þingið, en markmiðið með flutningi hennar er að Alþingi móti stefnu um hvort heimila eigi með lögum að nota stofnfrumur úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga alvarlegra sjúkdóma. Ég legg til málinu verði vísað til síðari umr. og hv. heilbrigðisnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka 1. flutningsmanni þessarar tillögu fyrir þann áhuga sem hún sýnir með því að flytja hana. Hér er hreyft mjög stóru og vandasömu máli sem þarfnast umræðu og vinnu. Framlögð tillaga felur í sér að gerð verði úttekt á kostum og göllum þess að heimila nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Tillagan gerir ráð fyrir að skipuð verði nefnd og einnig er lagt til hverjir skipi hana. Nefndin á að skila af sér eftir rúmlega ár. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið hefur látið sig vísindasiðfræði miklu skipta, þar með er talin umræða um stofnfrumur. Við höfum tekið þátt í samráði innan lands og á erlendum vettvangi, bæði innan Norðurlandanna og á Evrópuvettvangi og á alþjóðlegum vettvangi. Ýmsir þættir vísindasiðfræði hafa á margan hátt þótt til fyrirmyndar hér á landi og vakið athygli. Núgildandi lög sem snerta rannsóknir á stofnfrumum eru fyrst og fremst lög nr. 55/1996, um tæknifrjóvgun, en þar eru hvers konar rannsóknir á fósturvísum bannaðar ef þær eru ekki þáttur í glasafrjóvgunarmeðferð eða sjúkdómaleit í fósturvísunum sjálfum. Þessi lög eru orðin átta ára gömul. Margt mælir með því að úttekt verði gerð að nýju á málinu í heild sinni út frá þeim sjónarmiðum sem það snerta, svo sem læknisfræði, siðfræði og trúmálum. Ég undirstrika að það er mikil þörf á umræðu í þessu efni og mér er kunnugt um að fyrirhuguð er ráðstefna um þau í vetur, en það tel ég vera mjög af hinu góða. Víða hefur komið fram að mörg lönd hafa losað um hömlur sínar á rannsóknum á þessu sviði, en eigi að síður er ljóst að miklar rannsóknir eru fram undan áður en læknisfræðilegt notagildi þessara frumna verður ljóst. Ég tel eðlilegt að þessi mál verði skoðuð. Ég tel að tillaga flutningsmanns eigi að njóta allrar athygli og fá ítarlega og jákvæða meðferð hér á Alþingi. Ég vil ekki svara fyrir fram spurningum sem snerta niðurstöður um fjármagn til rannsókna og lækninga alvarlegra sjúkdóma. Tillagan gerir ráð fyrir að skipuð verði nefnd sem fari yfir þau atriði. Ég undirstrika að þetta er stórt og vandasamt mál og að ítarleg umræða þarf að fara fram um það, en tillagan vísar í þá átt að sú vinna verði sett af stað. Afstaða mín til málsins er jákvæð en að öðru leyti er það í valdi þingsins að ákveða hvað gert verður.

Frú forseti. Ég kem fyrst og fremst hér upp til að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta ágæta mál. Það gladdi mig að heyra hvað hæstv. heilbrigðismálaráðherra tekur jákvætt í það. Í tillögunni er gengið út frá því að skipuð verði nefnd af hálfu heilbrigðisráðherra sem geri úttekt á kostum og göllum málsins og það held ég að sé mjög þarft. Um leið og skipuð er nefnd með aðkomu þeirra aðila sem nefndir eru í tillögunni, og þar er komið víða við því þetta er stór nefnd, þar verða fagmenn og fræðimenn af mörgum og mismunandi sviðum, þá erum við í rauninni líka að ýta undir umræðu úti í samfélaginu. Í athugasemdum, eða greinargerð með þessari þingsályktunartillögu, er m.a. vísað til könnunar sem var gerð hér á landi um viðhorf manna til þessara álitaefna, þar sem markhópurinn var læknar, lögfræðingar og prestar. Það kemur m.a. fram að afstaðan og viðhorfin eru mjög mismunandi. Þarna er þó einungis um þrjár háskólamenntaðar stéttir að ræða. Maður veltir fyrir sér hvernig dreifingin hefði orðið ef fleiri hefðu verið teknir með í könnunina. Eins og hv. 1. flutningsmaður, Jóhanna Sigurðardóttir, vakti athygli á, voru það ekki nema 8% sem settu sig alfarið gegn því að þessi leið væri farin. Niðurstaðan sem kemur fram, og er áréttuð í fræðilegri grein sem birtist um þetta mál í Læknablaðinu í fyrra, er helst sú að mikil þörf sé á þjóðfélagslegri umræðu um málið. Ég held að það eigi við um þetta eins og ýmis önnur mál sem hafa verið til umfjöllunar í heilbrigðis- og trygginganefnd, það sem okkur vantar mest varðandi nýja tækni, nýja möguleika í læknisfræðinni, og okkur vantar einnig í þessa umræðu, er siðfræðiumræða. Í gegnum áratugina höfum við verið svolítið fátæk af umræðu þar sem fræðigreinar eru leiddar saman. Það vantar siðfræðiumræðu tengda trúarlegum sjónarmiðum með aðkomu læknisfræðinnar, en læknisfræðin fæst jú fyrst og fremst við þessi mál. Að skipuð verði nefnd í máli eins og þessu, sem hefur það hlutverk að ræða kosti og galla málsins, nefnd sem síðan skili tilteknum niðurstöðum til þessa álitaefnis, finnst mér hafa þann kost helstan að slíkt kallar á umræðu úti í samfélaginu. Eina sem ég velti fyrir mér er hvort þessi starfstími, 1. janúar 2006, er kannski of skammur. Ég tók ekki eftir hvort það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra áðan, en ég veit að einhvern tíma á næstu mánuðum er áætluð ráðstefna um þetta álitaefni. Ég held að öll svona umræða þurfi að gerjast mikið í samfélaginu, þannig að þetta fari ekki út í að líkjast kosningabaráttunni í Bandaríkjunum, þar sem menn standa með öðrum hvorum frambjóðandanum, Kerry eða Bush. Mér finnst eðlilegt að mál sem hefur orðið að hita- og kosningamáli í Bandaríkjunum og skipt þjóðinni í tvær fylkingar þar, fái þá umræðu sem svona nefndarskipan býður upp á. Ég geri ráð fyrir að að lokinni umræðunni hér verði þessu máli vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar. Ég hlakka til þess að nefndin fjalli um málið þar og fái ef til vill til sín einhverja gesti sem viðra mismunandi sjónarmið. En ég er í aðalatriðum jákvæð út í þetta mál, vegna þess að það býður upp á umræðu sem ég held að sé mjög nauðsynleg eins og á ýmsum öðrum sviðum læknisfræðinnar þar sem siðfræðin, trúfræðin og annað þarf að koma inn í, ég nefni t.d. álitaefni varðandi snemmómskoðun og annað sem við höfum aðeins verið að fjalla um. Það hefur komið í ljós að Svíar og Bretar séu mjög virkir í þessu, Norðmenn hafi bannað þetta og Danir séu að hugsa sig um. Það er alveg ljóst að hafi aðrar þjóðir heimilað þessa nýtingu á fósturvísum til rannsókna og lækninga, ef þessi vinna fer nú þegar fram í öðrum löndum og í alþjóðlegu vísindasamfélagi þá stöðvar slíkt ekki við nein landamæri. Það segir sig alveg sjálft þegar stór hluti þeirrar þjóðar sem við höfum mest samstarf við er kominn af stað í þessa vinnu, þá hljótum við a.m.k. að þurfa að taka afstöðu til þess og fara í gegnum umræðuna sem því fylgir. Ég hef svolítinn fyrirvara við starfstímann af því ég held að umræðan þurfi tíma til að þróast. Svo velti ég því líka fyrir mér af því könnunin náði til lækna, lögfræðinga og presta, af hverju við höfum ekki lögfræðing í nefndinni. Ég vonast til að þetta mál verði afgreitt til heilbrigðis- og trygginganefndar eftir þessar umræður og fái þar jákvæða afgreiðslu þannig að umræðan geti þá hafist, sem ég tel að hljóti að vera okkur til góðs.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga sem Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flutningsmaður að. Ég er einn af meðflutningsmönnum. Ég fagna því að menn hafa tekið vel í tillöguna í þessari umræðu. Málið mun fara til heilbrigðis- og trygginganefndar þar sem ég á sæti og ég hlakka til að fá að fjalla um þetta mál þar. Við höfum verið að fást þar við ýmsar siðfræðilegar spurningar. Auðvitað koma slík mál oft til kasta nefndarinnar þar sem við erum með heilbrigðiskerfið undir og vísindi tengd því. Hér er verið að leggja til mjög mikilvægt og tímabært starf eins og bent hefur verið á. Notkun stofnfrumna í vísindum er nýjung. Ég verð að segja að mér finnst tillagan að nefndinni vera góð. Þarna er verið að kalla saman, eins og lagt er til, mjög breiðan hóp til að ræða málið og gera úttekt á kostum og göllum þess út frá læknisfræðilegu, siðfræðilegu og trúarlegu sjónarmiði að heimila nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Ég get tekið undir það með hv. formanni heilbrigðis- og trygginganefndar að e.t.v. er nefndinni gefinn of skammur tími til að vinna þetta starf en það er þá minnsta mál fyrir okkur í nefndinni að breyta tímamörkum nefndarinnar. Við getum lagt til að nefndin ljúki störfum síðar ef okkur virðist tíminn vera of skammur sem ég gæti vel trúað að væri rétt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór ágætlega yfir það í ræðu sinni þegar hún mælti fyrir málinu í hverju þetta felst og hver staða þessarar vísindagreinar er. Ég er enginn vísindamaður en mér finnst þetta vera ákaflega merkilegt starf allt saman og nýtt. Hér kemur einmitt í ljós að það er ekki heimilt að vinna með stofnfrumur úr fósturvísum manna hér á landi. Lögin um glasafrjóvgunarmeðferðina voru sett tveim árum áður en rannsóknir á stofnfrumum úr fósturvísum manna hófust, eða 1998, þannig að þetta eru allt miklar nýjungar og því mjög tímabært og mikilvægt að við vinnum þessa vinnu, vinnum heimavinnu okkar í þessum málum. Miklar vonir eru bundnar við notkun stofnfrumna í lækningum. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir benti einmitt á það hér að sums staðar í nágrannalöndum okkar er gengið lengra en við leggjum til hér. Menn hafa náð miklum árangri í að nota þessar frumur. Fólk hefur t.d. fengið sjónina aftur eins og hv. þingmaður benti á dæmi um. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég fagna því að ráðherra tók vel í að þessi vinna færi af stað og líka formaður heilbrigðis- og trygginganefndar. Ég get ekki séð annað, a.m.k. ef ég álykta út frá þessari umræðu, en að þetta mál muni verða afgreitt úr nefndinni í vetur ef umræðan í nefndinni verður jafnjákvæð og hér í þingsalnum. Ég vil þakka fyrir hana og fagna því að menn taka vel í málið. Við munum áreiðanlega taka höndum saman um að afgreiða það að farið verði út í þessa merkilegu vinnu.

Virðulegi forseti. Mig langaði að koma hér upp og hafa örfá orð um þá þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu, um nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Þar kemur fram að gerð er tillaga um að stíga í rauninni örstutt skref í þá átt að skoða hvað felst í nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum til rannsókna og lækninga. Eiginlega er fyrsta skrefið í skoðunartímabilinu að skipa nefnd sem á að gera úttekt á kostum þess og göllum út frá læknisfræðilegu, siðfræðilegu og trúarlegu sjónarmiði að heimila nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Eins og ég segi er þetta er í rauninni fyrsta skrefið, þ.e. að skoða kosti og galla í þessu máli. Síðan getum við þá byggt frekari ákvarðanir á því. Ég tek í sjálfu sér ekki neina afstöðu til þess hverjir eiga að skipa í nefndina en kannski vantar einhvern inn í upptalninguna. Ég geri í sjálfu sér ekki neinar athugasemdir við það frekar. Ég athugaði í dag þegar ég var að skoða þessa þingsályktunartillögu hvort málið hefði komið til umfjöllunar á síðustu þingum. Mér taldist til að a.m.k. á síðustu fimm þingum hefði þetta efnisorð, stofnfruma, ekki verið tekið til umfjöllunar. Sama má segja þegar skoðað er hvað hefur verið fjallað um slík mál t.d. í Morgunblaðinu sl. tvö ár. Það er ekki mjög mikið þótt birst hafi einstaka frétt um hvað hefur verið að gerast, fréttir um umræðu erlendis og síðan náttúrlega frétt sem sneri að stofnfrumumeðferð sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi þar sem eigin stofnfrumur voru notaðar í lækningaskyni. Ég man eftir þeirri umræðu, þetta þótti mjög merkilegur viðburður og miklar framfarir í læknavísindum hér á landi. Þótt þessi umræða hafi ekki farið mjög hátt hérlendis hefur hún gert það erlendis. Eins og kom fram í framsöguræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur var þetta mál eitt af stóru málunum í forsetakosningunum í Bandaríkjunum núna fyrir stuttu. Miklar og mjög skiptar skoðanir voru um málið. Þetta tekur til mjög margra þátta, siðfræði, vísinda, trúar og stjórnmála. Ég tel einmitt mjög mikilvægt að við hefjum þessa umræðu hér á landi. Eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni er bannað samkvæmt lögum að vinna með stofnfrumur úr fósturvísum manna hér á landi. Það er tekið fram í lögum. Ég bendi á að þegar við settum lög um tæknifrjóvganir 1996 fórum við þá leið, að mjög vel athuguðu máli, að heimila tæknifrjóvgun með gjafaeggi. Þar gengum við framar en aðrar þjóðir, a.m.k. hafa Danir ekki leyft slíkar tæknifrjóvganir. Þessi ákvörðun var tekin að vel íhuguðu máli með mörg siðfræðileg sjónarmið undir. Þetta hefur leitt til þess að núna, eftir að tæknifrjóvgunardeildin fór út fyrir veggi Landspítalans og verður reyndar opnuð formlega á föstudaginn, hefur það komið fram að Danir hafa sérstaklega leitað eftir upplýsingum hér á landi til að fá að komast í slíka meðferð sem er bönnuð í Danmörku. Ég er ekki að segja að við ættum að leggja til grundvallarlagabreytingar varðandi stofnfrumugerð til að nýta okkur þær í viðskiptalegum tilgangi en það sem ég er að segja er að þegar niðurstaða er fengin eftir ítrekaða umræðu, önnur niðurstaða en aðrar þjóðir hafa fengið, gefur það líka ákveðna möguleika, ekki bara á viðskiptalegum grundvelli, heldur líka sem snýr að vonum fólks til annars og betra lífs en það hefði annars átt kost á. Ég er m.a. að tala um tilvik varðandi gjafaegg. Varðandi stofnfrumur eins og hefur komið fram í máli ýmissa hv. þm. eru ýmsar vonir bundnar við rannsóknir á stofnfrumum og hvaða möguleika það mun hugsanlega gefa til lækninga á sjúkdómum sem ekki hafa verið taldar mögulegar fyrr. Í því tilviki sem við erum hér að skoða erum við náttúrlega að tala um fósturvísa manna og við þurfum að gæta þar siðfræðilegra sjónarmiða. Á hinn bóginn segir það sig sjálft að þegar verið er að nota stofnfrumumeðferð eða stofnfrumur úr eigin líkama til notkunar í sama líkama horfum við ekki á þetta með sama hætti. Við ræddum fyrr í dag töluvert um óhefðbundnar lækningar, mál sem kom einmitt frá þingmanni. Í huga mínum er það dálítið sambærilegt mál sem hefur ekki verið til umræðu hér á landi í sama mæli og erlendis. Ég tel að þetta sé mjög gagnleg umræða og ég tel sjálfsagt að styðja að sú vinna fari fram sem þingsályktunartillagan leggur til.

Frú forseti. Ég vil byrja á því fyrir hönd okkar flutningsmanna þessarar tillögu að þakka fyrir þær jákvæðu undirtektir sem hún hefur hlotið í umræðunni. Ég tel að það sýni fordómaleysi af hálfu hv. þingmanna en líka ákveðna framsýni af hálfu hæstv. ráðherra að hafa tekið svo jákvætt í tillöguna. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að hann segði fyrir sitt leyti að hann fylgdi meginefni tillögunnar, þ.e. að sett verði niður nefnd til að skoða þetta frá þeim þríþætta sjónarhóli sem þar er rakinn. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar, frú forseti, að þetta mál, þ.e. þeir möguleikar sem felast í stofnfrumum, boði byltingu í læknavísindunum. Það getur vel verið að sú bylting taki, eins og svo oft í vísindunum, töluvert langan tíma að rísa og dafna og ná fullum þroska en það er enginn vafi um það í mínum huga að þetta er næsta bylting læknavísindanna. Þarna er í reynd að raungerast ákveðin draumsýn margra vísindamanna sem sáu fyrir þann möguleika að hugsanlegt væri að nota stofnfrumur, rækta þær og nota í læknisfræðilegum og vísindalegum tilgangi en líka í þeim tilgangi að koma í veg fyrir mein í fólki. Stofnfrumur sem hér er um að ræða eru í reynd tvíþættar, það má segja að stofnfrumur séu tvenns konar. Í fyrsta lagi eru þær sem ég held að á íslensku séu kallaðar fullorðinsstofnfrumur og eru þannig að þær er hægt að sérhæfa út í ýmsar vefjagerðir, oftast eina, en stofnfrumur úr fósturvísum eru sérstakar að því leyti til að þær eiga eðli máls samkvæmt eftir að sérhæfast og skapa heilan mannslíkama þannig að úr þeim verða til frumur sem eiga eftir að sérhæfa sig í allar gerðir vefja sem finnast í mannslíkamanum. Hugmyndin á bak við nýtingu stofnfrumna er því m.a. sú að hægt sé að rækta stofnfrumur og síðan græða í einstaklinga í tilteknu umhverfi og fá það umhverfi til þess að laða fram eiginleika þess í stofnfrumunum og þegar þær fjölga sér mynda þær líffæri. Þetta er sem sagt algjör bylting. Í framtíðinni er hugsanlegt að með þessum hætti sé hægt að nota þessa eiginleika stofnfrumna t.d. til þess að rækta hjartavöðva í tilviki þar sem hjartadrep hefur orðið og skapa þannig þokkalega heilt hjarta úr hjarta sem hefur orðið fyrir áfalli. Með sama hætti vænta menn þess að einhvern tímann í framtíðinni verði hægt að rækta taugafrumur og búa þannig aftur til taugaleiðara og koma í veg fyrir, hugsanlega í langri framtíð, verstu afleiðingarnar af slysi sem verða þar sem taugabrautir ganga í sundur, eins og t.d. í mænu, a.m.k. við ákveðna mænuskaða. Þetta er algjör og augljós bylting. Hér hafa hv. flutningsmaður og aðrir farið yfir ýmsa aðra möguleika, ýmsa sjúkdóma sem við glímum við í dag. Með vissum hætti má segja að það séu sjúkdómar sem tengjast aukinni ævilengd, ellitengdir sjúkdómar. Þetta eru sjúkdómar eins og parkinsons- og alzheimersveiki. Í þeim tilvikum sem menn ætla sér að nota stofnfrumur eru menn að ræða um það að græða ósérhæfðar stofnfrumur á þá staði í mannsheilanum þar sem einhvers konar skemmd hefur orðið og þar sem heilinn hefur hætt að framleiða ákveðin boðefni. Skortur á þeim getur leitt til þess að alvarlegir sjúkdómar framkallast eins og þeir sem ég nefndi. Með því að græða stofnfrumur á þessa staði er hægt að leiða aftur til þess að framleiðslan hefjist á ný og hugsanlega hægt að koma í veg fyrir þessa sjúkdóma. Ég segi hugsanlega. Auðvitað fagna ég því. Menn eiga alltaf að vera fullir af efa og vekja ekki of miklar væntingar en það er engin spurning samt í mínum huga um að þetta eru hlutir sem munu nást í framtíðinni, hvort sem það verður eftir 10 ár, 20, 50 eða fleiri. Þetta er læknisfræðilegur möguleiki sem menn hafa sýnt fram á að gengur upp í dýrum og gengur upp í tilraunaglösum. Það siðferðilega vandamál sem menn glíma við, sem er ósköp eðlilegt, stafar af tvennu. Í fyrsta lagi er sá möguleiki uppi að með þessari aðferð sé hægt að fjöldaframleiða einstaklinga. Ræktun á stofnfrumum og kjarnaskipti á stofnfrumum sem eiga eftir að sérhæfa sig getur leitt til þess að hægt sé að fjöldaframleiða alveg eins einstaklinga. Þetta er sá möguleiki sem er ræddur í vísindaskáldsögum. Hins vegar stöndum við kannski aðallega frammi fyrir því siðferðilega spursmáli: Hvenær verður einstaklingur til? Við erum sökum þeirra eðliskosta sem einkenna stofnfrumur úr fósturvísum fyrst og fremst að hugsa um þá vegna þess að það eru svo miklu meiri möguleikar þar. Fósturvísarnir sem við tölum um eru umframfósturvísar sem ekki hafa verið notaðir við glasafrjóvganir. Það er fortakslaust kveðið á um að þetta megi ekki gera. Á þeim tíma sem við settum lögin sem hv. þm. Ásta Möller gat um áðan minnist ég þess ekki að við höfum mikið rætt þetta vegna þess að málið var svo skammt komið og önnur siðferðileg úrlausnarefni tóku hug okkar allan. Eigi að síður var þetta framsæknasta löggjöf sinnar tegundar þá. Ef ég man rétt flutti hæstv. dómsmálaráðherra hana. En eins og ég hef stundum sagt og sagan á eftir að sýna var sú löggjöf sem hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra, Þorsteinn Pálsson, beitti sér fyrir á ýmsum dómsmálatengdum sviðum framúrstefnulöggjöf sem ég held að eigi eftir að halda nafni hans hærra á lofti en margt annað sem hann gerði annars staðar. Herra forseti. Það sem ég ætlaði að ræða um sérstaklega er þetta: Hvenær verður einstaklingur til? Með því að nota stofnfrumur úr umframfósturvísum erum við eigi að síður ekki að gera annað en að nýta frumur sem verða til mjög snemma á þroskaskeiði fósturvísisins áður en kemur að svokölluðu kímblöðrustigi. Það þarf ansi sterkt hugmyndaflug og mjög sterkar tilfinningar tel ég til þess að komast að þeirri niðurstöðu að við séum þá að meðhöndla lífveru sem hægt er að skilgreina sem einstakling. En um þetta snýst auðvitað deilan og spurningin er: Er verjanlegt að nota frumur úr fósturvísi af þessu tagi til þess að rannsaka - það er það eina sem við erum að velta fyrir okkur að verði kannað - eða nota í framtíðinni til þess að framleiða vefi í tilraunaglösum á tilraunastofum sem hugsanlega er hægt að nota til þess að framleiða hormóna eins og insúlín eða vaxtarhormón eða ýmiss konar efni? Í framtíðinni er hugsunin sú, eins og ég sagði, að með þeim hætti verði hægt að búa til heil líffæri eða vísi að líffærum í líkama einstaklings sem gerir viðkomandi einstaklingi kleift að lifa miklu betra lífi en ef hann hefði gengið með sjúkt líffæri og þar með ekki gengið heill til skógar.

Herra forseti. Ég vil taka undir þakklæti hv. þingmanna til hv. flutningsmanns þingsályktunartillögunnar. Þetta er mjög þörf umræða. Við erum með marga duglega og ákafa vísindamenn sem vilja að sjálfsögðu rannsaka og finna lausnir á ýmsum vandamálum á heilbrigðissviðinu og víðar. Þeir lenda oft í þeirri stöðu að nálgast siðfræðimörk sem við glímum við. Annars vegar erum við með sjúkt fólk, alzheimersjúklinga, krabbameinssjúklinga o.s.frv. og hins vegar erum við með skilgreiningu á því hvað er maður og helgi hans. Ég held að umræðan sem tillagan kallar fram sé mjög þörf, sérstaklega skilgreiningin á því hvað er maður og hver helgi hans er. Það hefur nefnilega verið breytingum undirorpið í ýmsum þjóðfélögum hvað er skilgreint sem maður. Við erum t.d. með þá skilgreiningu í sambandi við fóstureyðingar að eyða megi fóstrum ef ekki er gengið lengur með en 12 vikur og í undantekningartilvikum 20 vikur. Í sjálfu sér gerist ekkert sérstakt við 12 vikur hjá fóstrinu sem réttlætir það að segja að í gær var það ekki maður og á morgun er það orðið maður, eða fyrir fimm mínútum var það ekki maður og núna er það orðið maður. Skilgreiningin er því afskaplega loðin og fljótandi og kannski ekki nægilega góð. Við ræðum ýmiss konar siðferðileg vandamál, t.d. snemmómskoðanir þar sem verið er að vinsa úr ákveðna einstaklinga sem gætu verið veikir en eru það ekki endilega. Þar með er verið að vinsa úr og eyða lífvænlegum fóstrum og hugsanlega yrðu einhver alheilbrigð. Það sem við ræðum hér er líka siðferðilegt vandamál varðandi það hvort við eigum að heimila það að nota fósturvísa sem eins konar varahluti fyrir fólk, búa til hjarta, búa til leg jafnvel. Ég vil gjarnan varpa upp þeirri hugmynd hvað mundi gerast ef vísindamenn byggju til leg utan líkama og notuðu það síðan til þess að framleiða einstaklinga með glasafrjóvgun. Það er sem sagt mikið af siðferðilegum vandamálum. Annað vandamál sem ég hef oft hugleitt í sambandi við glasafrjóvganir er að það eru nokkrar frumur sem koma til greina, nokkrir einstaklingar, og viðkomandi læknir eða sérfræðingur velur úr einn einstakling til að lifa. Hann er næstum því guð almáttugur, hann skapar einstakling, hvorki meira né minna. Ég veit ekki til þess að nokkur hafi velt vöngum yfir því hvað sé í rauninni verið að gera. Það eru fjórar frumur, tvær geta orðið stúlkur og tvær geta orðið drengir, og það er ljóshært og dökkhært og ég veit ekki hvað, og svo er ein valin úr og plantað í legið og verður fullburða einstaklingur. Við erum því með mjög mörg siðferðileg vandamál sem ég vona að þingsályktunartillagan kalli fram virka umræðu um. Varðandi það hvort tímaramminn sé of stuttur eða of langur held ég að hann sé of stuttur. Það er það mikið að gerast í vísindunum, það er það mikil þróun í gangi að við ættum ekki að hafa tímarammann lengri en þetta. Hins vegar á okkur ekki að bera nein skylda til þess að fara að tillögum nefndarinnar heldur er henni fyrst og fremst ætlað það hlutverk í mínum huga að skapa umræðu um þetta mikla vandamál sem við stöndum frammi fyrir, sem sagt: Hvenær er frumuklasi orðinn maður og hvenær er hann ekki maður og hvenær verður hann helgur?

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka þá jákvæðu umræðu sem fram hefur farið um málið. Hún hefur verið öfgalaus og menn verið opnir fyrir því að skoða málið út frá öllum hliðum en gera sér auðvitað virkilega grein fyrir því að hér er á ferðinni mjög stórt mál sem þarf að skoða mjög vandlega og út frá ýmsum hliðum, læknisfræðilegum, siðferðilegum og trúarlegum sjónarmiðum. Ég fagna því hve þingmenn eru jákvæðir fyrir því. Það er afar gott innlegg í málið að fá þau jákvæðu viðbrögð sem fram komu hjá hæstv. ráðherra og reyndar einnig fulltrúum stjórnarflokkanna sem hafa talað, formanni heilbrigðis- og trygginganefndar, Jónínu Bjartmarz, hv. þm. Ástu Möller og hv. þm. Pétri H. Blöndal. Við fögnum því, aðrir flutningsmenn sem hafa líka talað, hve jákvæð viðbrögð málið fær. Það er alveg ljóst að vísindamenn hafa verið að kalla eftir því að þjóðþingið taki upp þá umræðu sem á sér stað og hefur átt sér stað á undanförnum missirum og árum á öllum þjóðþingum í kringum okkur. Vísindasamfélagið hefur kallað eftir því að sú umræða fari einnig fram á þessu þjóðþingi. Ég hef fundið fyrir afar sterkum viðbrögðum frá fagfólki og vísindafólki við tillögunni þar sem henni er mjög fagnað og ég er viss um að viðbrögðin við umræðunni í þessum sal gleðji það fólk þegar það heyrir hve vel því er tekið að ráðast í þessa athugun. Það er reyndar svo að þó að við mundum samþykkja þingsályktunartillögu um heimild til nýtingar stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum, að þá er það líka hagur þeirra sem væru á móti því að það fari fram umræða um kosti og galla út frá þeim sjónarmiðum sem við höfum talað um. Ég hvet til þess, ef tillagan verður samþykkt og þó að hún verði ekki samþykkt - en mér heyrist hljómgrunnur vera fyrir henni - að umræðan fari fram um það úti í þjóðfélaginu og ekki síst innan heilbrigðis- og vísindasamfélagsins. Það er auðvitað ekki nægjanlegt að samþykkja bara tillöguna eins og hún er lögð upp. Vísindamenn þurfa þannig aðbúnað að þeir geti farið í þessar rannsóknir. Við eigum mjög menntað vísindafólk og okkur ber skylda til þess að búa þeim þá aðstöðu hér á landi að þeir geti sinnt þessari vísindagrein þannig að við missum þá ekki alla úr landi heldur gerum þeim kleift að fara í þessar rannsóknir hérna og að við eflum allan aðbúnað og aðstöðu þeirra til að fara út í stofnfrumurannsóknir. Við verðum líka að veita til þess nauðsynlegt fjármagn svo, eins og ég segi, að vísindamenn okkar og vísindasamfélagið sé í stakk búið til að takast á við þá byltingu sem við sjáum hugsanlega í framtíðinni á læknasviðinu með því að fara út í að heimila nýtingu á stofnfrumum úr fósturvísum til rannsókna og lækninga. Hér hefur aðeins verið komið inn á nefndina sem á að fela þetta verkefni. Ég skoðaði það mjög vandlega með meðflutningsmönnum mínum hvernig nefndin ætti að vera skipuð. Við leggjum til að nefndina skipi fulltrúi landlæknisembættisins, Læknafélags Íslands, Siðfræðistofnunar, Prestafélags Íslands, vísindasiðanefndar, læknadeildar Háskóla Íslands, Landspítala – háskólasjúkrahúss, Krabbameinsfélagsins og heilbrigðisráðuneytisins. Ég held að nefndin sé mjög faglega og vel skipuð. Það má vel vera, eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz nefndi áðan, að taka ætti fulltrúa frá lögfræðistéttinni í hópinn en þeir voru í þeim hópi sem var talin ástæða til þess að spyrja sérstaklega í sérstakri rannsókn og könnun um afstöðu þeirra við að fara út í að heimila nýtingu á stofnfrumum eins og hér er lagt til. Ég held að sú nálgun sem er í tillögugreininni, að kanna fyrst og fremst kosti og galla og menn meti þá og fari svo út í það sem ég tel að þurfi að fylgja með, að búa vísindamönnum okkar aðstöðu til þess að sinna því að fara út í þessar rannsóknir, sé afar mikilvæg. Við getum ekki eingöngu breytt lagaumhverfinu og heimilað að hægt sé að fara út í slíkar rannsóknir eins og hér er lagt til, heldur skiptir líka máli að við fylgjum því vel eftir þannig að veitt verði nauðsynlegt fjármagn til þess að hægt verði að fara af fullum metnaði út í þessar rannsóknir ef þær verða heimilaðar, bæði til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Virðulegi forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að tefja málið eða störf þingsins frekar vegna þess að hér eru komin fram afar mikilvæg og jákvæð viðhorf þeirra þingmanna sem hér hafa talað, bæði úr stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu, og ekki síst hæstv. ráðherra sem vekur vonir um að tillagan fái jákvætt brautargengi á þingi og verði vonandi samþykkt sem allra fyrst eftir að hún hefur fengið þinglega meðferð í hv. heilbrigðisnefnd.

Herra forseti. Ég lýsti því yfir í ræðu minni áðan að ég styddi málið, aðallega út frá því að það gengur út á að skoða þessi mál, hvetja til umræðunnar og að aðilar vísindasamfélagsins komi saman hver út frá sínu sjónarhorni, siðfræðingar, trúfræðingar, læknar o.fl. Mér fannst aðeins í seinni ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 1. flutningsmanns frumvarpsins, að hún væri komin svolítið á undan sér, að það þyrfti að skapa læknunum starfsumhverfi til að sinna þessum rannsóknum og það kostaði fjármagn. Ég er alveg sammála því að ef niðurstaðan verður sú á Alþingi að þetta verði það sem meiri hluti Alþingis vill og við viljum gera þá þarf auðvitað að tryggja fjármagnið. Ástæðan fyrir því að ég kem upp núna er kannski fyrst og fremst og eingöngu til að árétta að málið gengur eingöngu út á það að gera úttekt á kostum og göllum, fá fram afstöðu með og á móti, rök með og á móti því að heimila þetta. Það var á þeirri forsendu sem ég studdi málið þó að ég útiloki ekki að að þeirri úttekt lokinni, ef niðurstaðan er sú að það eigi heimila þetta og breyta lögunum, að þá þurfi auðvitað fjármagn að fylgja. Málið gengur út á að gera úttekt á kostum þess og göllum út frá læknisfræðilegum, siðfræðilegum og trúarlegum sjónarmiðum að heimila nýtingu stofnfrumna úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Ég styð þá afstöðu eins og ég gerði grein fyrir fyrr í ræðu minni.

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við þetta andsvar hv. þingmanns vegna þess að eins og hv. þingmaður les í tillögugreinina sjálfa gengur hún eingöngu út á það að gerð verði úttekt á kostum þess og göllum út frá læknisfræðilegu, siðferðilegu og trúarlegu sjónarmiði að heimila nýtingu á stofnfrumum úr fósturvísum manna til rannsókna og lækninga á alvarlegum sjúkdómum. Þetta eru efnisatriði tillögunnar og ég tek alveg undir þau. Ég var náttúrlega komin aðeins lengra vegna þess að ég tel málið það brýnt. Ef það verður niðurstaðan að heimila að fara út í lagabreytingar eftir að nefndin er búin að komast að niðurstöðu og hugsanlega leggja til lagabreytingar verður að fylgja málinu eftir. Við verðum þá að bæta aðbúnað og aðstöðu vísindamanna okkar til þess að þeir geti farið út í þær mikilvægu rannsóknir sem við værum þá að heimila með því að breyta lagalegu umhverfi til þess að þeir geti farið út í þessar rannsóknir og lækningar á sjúkdómum eins og við stefnum hér að.

Herra forseti. Vegna þessarar umræðu í andsvari og svari við andsvari verð ég að taka fram að ég styð það að rætt verði um málið og að umræðan verði sett í gang, en það er alls ekki þar með sagt að ég styðji endilega einhverja fyrir fram gefna niðurstöðu. Það getur vel verið að það komi út úr umræðunni að heimilt sé að nota stofnfrumur og það getur vel verið að sú niðurstaða sannfæri mig um það en það er ekkert víst. Það getur líka komið út úr þessu að það megi alls ekki nota stofnfrumur til rannsókna þannig að við skulum ekki gefa okkur neitt um það fyrir fram. Stuðningur minn við þingsályktunartillöguna byggist eingöngu á því að hún býr til umræðu um málið og ég tel hana vera mjög brýna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgang allra landsmanna að GSM-farsímakerfinu. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að beita sér fyrir því, í krafti eignarhluta ríkisins í Landssíma Íslands, að fyrirtækið setji sér það markmið og hefjist þegar handa um að tryggja öllum landsmönnum aðgang að GSM-farsímakerfinu. Jafnframt felur Alþingi ráðherra að undirbúa og leggja fram frumvarp til breytinga á fjarskiptalögum þess efnis að GSM-farsímakerfið verði skilgreint sem öryggis- og neyðarkerfi í byggð og á aðalþjóðvegum landsins.“ Með tillögunni fylgir greinargerð sem ég vil hér rekja: Tillaga þessi var síðast flutt á 130. löggjafarþingi en varð þá eigi útrædd. Hún var send til umfjöllunar í samgöngunefnd og fékk nefndin nokkuð margar umsagnir um tillöguna. Umsagnir samtaka sveitarfélaga á Suðurlandi, Norðurlandi eystra og Norðurlandi vestra voru afar jákvæðar svo og umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar sem í sínu erindi lögðu sérstaka áherslu á mikilvægi GSM-sambands fyrir ráðstefnuþjónustu og fundahald. Auk þess bárust líka mjög afdráttarlausar stuðningsyfirlýsingar frá flestum samtökum á Vestfjörðum, Samtökum sveitarfélaga, ferðaþjónustuaðilum og öðrum aðilum á Vestfjörðum svo dæmi séu tekin sem hvöttu eindregið til þess að tillagan yrði samþykkt og tekið alvarlega og með átaki á GSM-farsímaþjónustunni um allt land. Ekki þarf að deila um mikilvægi þess að fjarskipti séu traust. GSM-kerfið hefur vaxið jafnt og þétt á undanförnum árum og almenningur sem og opinberir aðilar treysta á það í æ ríkari mæli. Allmikið vantar þó upp á að kerfið nái til allra byggða landsins. Þá er það algjörlega nú undir símrekanda komið hversu hratt brugðist er við bilunum í kerfinu en slíkt getur haft verulega þýðingu í öryggistilliti. Það velkist enginn í vafa um að samkeppnishæfni búsetu og atvinnulífs er háð nútímafjarskiptum. Notkun GSM-farsíma hefur breiðst hratt út, einkum meðal ungs fólks og í viðskiptalífinu. Samkvæmt upplýsingum Póst- og fjarskiptastofnunar eru nú, þegar þessi tillaga er samin, milli 230 og 250 þúsund GSM-farsímanúmer í notkun hér á landi. Það að svæði í byggð séu í GSM-símasambandi er í hugum fjölmargra einn af mælikvörðum á það hvort nútíminn hafi haldið þar innreið sína. GSM-símasamband er mikilvægt fyrir eflingu ferðaþjónustu og viðskipta í hinum dreifðu byggðum. Ferðafólk og vegfarendur vítt og breitt um landið treysta orðið á að í byggð og á helstu þjóðvegum landsins sé GSM-farsímasamband. Það er því gríðarlegt hagsmunamál fyrir atvinnulífið og alla íbúa landsins að eiga greiðan og öruggan aðgang að nútímafjarskiptum. Annað felur í sér mismunun. Gagnvart svo mikilvægri almannaþjónustu sem GSM-símafjarskipti eru orðin eiga íbúar landsins alls að búa við jafnrétti óháð búsetu hvað varðar aðgengi að þessari þjónustu. Í þessu samhengi verður jafnframt að leggja áherslu á að ekki verði slegið slöku við að efla gæði og öryggi annarrar fjarskiptaþjónustu, svo sem í almenna símkerfinu og NMT-farsímakerfinu. Því miður, herra forseti, virðist þjónusta og tilurð NMT-farsímakerfisins vera í mikilli óvissu og hver framtíð þess verður. Ljóst er að talsverður kostnaður fylgir því að tryggja landsmönnum aðgang að GSM-kerfinu í allri byggð og á aðalþjóðvegum, og víða verður það ekki rekið á viðskiptagrunni frekar en mörg önnur almannaþjónusta. Því er nauðsynlegt og eðlilegt að gera þá kröfu að ríkisvaldið tryggi öllum íbúum þjóðarinnar jafnt aðgengi að þessari þjónustu. Unnt er að tryggja hámarksöryggi og útbreiðslu GSM-farsímakerfisins með ýmsum hætti. Nærtækast er að fela Landssíma Íslands, sem er að nær öllu leyti í eigu þjóðarinnar, að ráðast í verkið. Með því einu að lækka arðsemiskröfuna sem gerð er til fyrirtækisins má ná markmiðinu án þess að veita til þess fé úr ríkissjóði. Hvað varðar aðra hluthafa í félaginu þarf að vera tryggt að þeir eigi innlausnarrétt á hendur ríkinu á sínum hlutum ef þeim líkar ekki sú ákvörðun. Rétt er að minnast á í þessu sambandi að á þessu ári er gert ráð fyrir að arður til ríkisins af rekstri Landssíma Íslands nemi 2,3 milljörðum kr. Það er því ljóst að Landssíminn sem fyrirtæki er gott og arðbært og er þess vegna mikilvægt að ríkið eigi það áfram. Hugnist mönnum ekki sú leið sem að framan greinir má tryggja útbreiðslu kerfisins með því að setja á það alþjónustukvaðir, en slíkar kvaðir falla að uppbyggingu þeirra fjarskiptalaga sem nú eru í gildi. Yrði sú leið farin hlýtur að teljast eðlilegt að fela Landssímanum að sjá um að uppfylla slíkar kvaðir, enda rekur fyrirtækið stærstan hluta þess fjarskiptakerfis sem fyrir er í landinu. Skilgreining GSM-farsímakerfisins sem öryggis- og neyðarkerfis í fjarskiptalögum leiðir til þess að tryggja verður þjónustuna, og það er líka hægt að fara þá leið samkvæmt fjarskiptalögum. Þegar tillagan var send út til umsagnar á síðasta þingi bárust fjöldamargar umsagnir um tillöguna. Ég vil t.d. vitna hér í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar um tillöguna, með leyfi forseta: „Samtök ferðaþjónustunnar hafa oft vakið athygli á að mikið vantar upp á að þjónustunet GSM-kerfisins nái um allt land eins og sjá má af meðfylgjandi mynd. Fyrir ferðaþjónustuna skiptir það orðið mjög miklu máli að ferðamenn, bæði innlendir og erlendir, geti treyst því að ná sambandi hvar sem er á landinu. Er það í fyrsta lagi mikið öryggisatriði fyrir ferðamenn að þeir geti leitað sér upplýsinga eða aðstoðar hvar sem þeir eru niður komnir.“ Áfram segir í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar: „Í öðru lagi og ekki síður mikilvægt er að með þeirri áherslu sem lögð hefur verið á uppbyggingu ferðaþjónustu utan höfuðborgarsvæðisins þá er það oft grunnkrafa frá þeim sem t.d. skipuleggja fundi og ráðstefnur að þar sé GSM-samband. Hefur þetta orðið til þess að gististaðir sem ekki eru innan þjónustusvæðis eru sniðgengnir og einnig heilu landsvæðin. Samtökin taka því undir þessa ályktun um að unnið verði markvisst að því að efla útbreiðslu kerfisins. Núverandi langdrægt NMT-kerfi er eingöngu þekkt innan Norðurlandanna og er nánast alfarið bundið við íslenska notendur og kemur því ekki erlendum gestum að gagni. GSM-kerfið er hins vegar notað um allan heim og væri mikill styrkur fyrir ferðaþjónustuaðila á Íslandi að geta kynnt það að hvar sem menn væru á landinu væru þeir í sambandi við umheiminn.“ - Þetta segir í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar, þess atvinnuvegar sem vex hvað hraðast nú á Íslandi og er að verða einn af stærstu gjaldeyrisskapandi atvinnuvegum þjóðarinnar. Lögð er áhersla á að sá atvinnuvegur byggir einmitt á því að hægt sé að nýta og nota landið allt til fjölþættrar ferðaþjónustu en eitt af skilyrðunum til að það sé hægt er að þar sé fjarskiptasamband með eðlilegum hætti, bæði í byggð á þeim stöðum sem koma til greina sem funda- og ráðstefnustaðir og einnig á þjóðvegakerfinu. Ég vil einnig benda á í hvers konar stöðu málið er nú að bæði fyrirtækin sem eru á fjarskiptamarkaðnum, Landssími Íslands og OgVodafone, keppast nú við að byggja upp GSM-farsímaþjónustuna á þéttbýlissvæðinu í kringum höfuðborgina og nágrenni hennar vegna þess að þar telja þeir arðsemina vera mesta. Á því svæði er víða komið upp tvöfalt GSM-kerfi og tvöfalt kerfi af sendum en út um stóra hluta landsins er enginn sendir vegna þess að þeir, að mati símafyrirtækjanna, uppfylla ekki þá arðsemiskröfu sem þau gera. Þetta held ég að sé rangt mat hjá þeim því það skiptir máli ef maður ætlar að vera þekktur fyrir að veita góða þjónustu að geta veitt hana um allt land. Notendur sem eru búsettir á höfuðborgarsvæðinu þurfa líka oft að fara út um land og það skiptir þá máli þegar þeir meta gæði fjarskiptaþjónustu sinnar hvort þeir geti hringt í öryggisskyni, staddir uppi á Steingrímsfjarðarheiði, á fundi á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp eða norður á Ströndum eða með sprungið dekk eða bilaðan bíl á Þverárfellsvegi eða Öxnadalsheiði, að geta þá hringt og látið vita af sér. Þetta er því ekki einkamál íbúanna sem búa á þessum stöðum, þetta er samfélagsmál. Þess vegna er lögð áhersla á það í þessari tillögu að ríkið, að við hér á Alþingi öxlum hina eðlilegu ábyrgð á því að fjarskiptasamband eins og GSM-fjarskiptasamband sé tryggt og öruggt á öllum aðalþjóðvegum, aðalleiðum í byggð og líka þar sem byggð og búseta er vítt og breitt meðfram ströndum landsins og inn til dala. Herra forseti. Ég vil víkja hér að einu klassísku erindi sem við þingmenn fáum. Ég er ekki að fagna því að það þurfi að senda okkur svona erindi en hér er ég með undirskriftaskjal frá öllum íbúum og fulltrúum atvinnufyrirtækja við Ísafjarðardjúp, það eru líklega nálægt 30 manns sem hafa ritað nöfn sín hér undir, þar sem þeir skora á Símann og á Alþingi að fylgja því eftir að fjarskiptaþjónustan við allt Ísafjarðardjúp verði bætt þannig að fólk og fyrirtæki þar geti notið eðlilegs öryggis og þjónustu sem fjarskiptasambandið veitir. Ég minnist þess þegar fjárlaganefnd var á ferðinni um Vestfirði núna í haust. Við byrjuðum ferðina um suðurfirðina og síðan var ekið áfram norður. Það var athyglisvert að einstaka staðir á leiðinni voru merktir þar sem sagt var að hægt væri að ná sambandi gegnum síma, örfáir staðir. Þá var rútan látin stoppa þar því fjárlaganefnd var náttúrlega skipuð stórmerkilegu fólki sem þurfti alltaf af og til að vera í símasambandi. Það var á vissan hátt upplifun að heyra þennan ágæta hóp segja stöðugt: Ja sko, ég get rétt talað við þig núna en svo verðurðu að bíða í tvo klukkutíma því að við ökum núna næstu tvo klukkutímana og erum þá ekki í neinu GSM-farsímasambandi. Svona gekk leiðin fyrir Vestfirði og þetta þekkjum við sem förum þar oft. En þegar maður er í rútu þá er hægt að tala í símann og svo hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur þá er líka hægt að stoppa og tala í símann. En eins og getur nú komið fyrir að bíll bili eða að það springi dekk á þessum hörðu malarvegum, þá er það bágt að geta ekki látið vita af sér, ég tala nú ekki um ef alvarlegri óhöpp verða. Í nútímasamfélagi viljum við hafa þetta öryggi, tæknin er fyrir hendi og hún er ekki svo dýr. Það vantar bara viljann sem þarf að vera fyrir hendi og einnig þá samfélagslegu ábyrgð sem ég kalla hér eftir gagnvart þessari þjónustu. Herra forseti. Ég hef hér mælt fyrir tillögu minni um GSM-farsímasambandið í byggð og á öllum aðalþjóðvegum landsins. Þetta er brýnt mál fyrir jafnrétti í búsetu, fyrir atvinnulíf, fyrir öryggi um allt land og þar eiga menn að horfa á landið sem heild en ekki bara á einhverja afmarkaða staði sem reiknað hefur verið út að muni skila arði út frá einhverjum gefnum forsendum. Þetta er þjónusta við landið í heild og það er eðlilegt að Landssími Íslands verði áfram í eigu ríkisins og honum verði falið að annast þessa þjónustu fyrir alla landsmenn.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. flutning þessarar þingsályktunartillögu og taka undir orð hans, það er ekki miklu við ágæta greinargerð hans að bæta. En kannski ég grípi niður í ferð fjárlaganefndar um Vestfirði, það er reynsla sem ég þekki mjög vel. Það er ekki við því að búast að oft hafi verið stoppað í þessari ferð, t.d. á leiðinni til Patreksfjarðar. Því þegar maður er á leiðinni þangað og héðan - hingað og héðan liggja flestar leiðir - þá er GSM-samband í Búðardal en síðan þarf ekki að stoppa þessa umtöluðu rútu fyrr en tveimur klukkutímum síðar, á Skálanesi og þá má aka í tæpa tvo tíma þangað til komið er á Patreksfjörð. En ég legg áherslu á að GSM-farsímakerfið verði skilgreint sem öryggis- og neyðarkerfi í byggð. Við höfum, eins og hv. flutningsmaður gat um, haft NMT-símkerfið og það hefur nýst okkur allvel undanfarna tvo áratugi síðan það var tekið upp líklega 1983 eða 1984. Hins vegar fullyrði ég af eigin reynslu að af einhverjum ástæðum hefur NMT-samband, a.m.k. á þeirri leið sem ég gat um áðan, stórlega versnað. Ég kann ekki tæknilegar skýringar á því, ég hef bara reynslu mína og sögur annarra um það. Þess utan er GSM að taka við eins og réttilega er getið um hér í greinargerð. Það er alþjóðlegt kerfi sem ferðamenn sem koma hingað nota og því sjálfsagt að reyna að skilgreina það þannig að þeir geti notað það hér. Það hefur löngum verið talað um að eftir því sem byggð eyðist eða eigi erfiðara uppdráttar þurfi að finna eitthvað sem komi í staðinn. Lengst af hefur ferðaþjónustuna borið hæst í því sambandi sem er kannski ekki órökrétt þar sem hún er sú grein sem hefur vaxið mjög mikið. Hins vegar er erfitt að ætla henni stað í dreifðum byggðum miðað við þær aðstæður sem henni eru þar búnar núna. Með hverju árinu og með hverjum áratug sem líður eru gerðar meiri kröfur um fjarskipti, um tengsl við umheiminn á allan hugsanlegan hátt. GSM-síminn er ekki lengur notaður einungis sem sími heldur mjög fjölþætt tæki til samskipta milli manna og milli heimsálfa . Hvernig eiga menn við svo mismunandi aðstæður, þar sem huga þarf að fjöldamörgu, t.d. húsakynnum, umhverfi og ýmsu öðru, að byggja upp ferðaþjónustu? Ég nefni sem dæmi - eftir því sem ég best veit er enginn þessara staða með GSM-farsímakerfi - t.d. Laugarhóll í Bjarnarfirði, Reykjanes við Djúp, Núpur í Dýrafirði, Bjarkarlundur, Flókalundur, Laugar í Dalasýslu. Ég veit ekki til að neinn þessara staða hafi GSM-samband. Ég veit reyndar ekki alveg um Laugar, síðast þegar ég var þar var ekki hægt að ná í GSM-síma þar. Þarna eru stórkostlegar aðstæður til að koma upp góðri, öflugri og fjölþættri ferðaþjónustu með þessum annmarka þó. Hann getur að vísu verið kostur í einstöku tilvikum en ef bjóða á upp á fjölbreytta þjónustu þá gengur þetta ekki. Við getum ekki byggt alla okkar ferðaþjónustu á landsbyggðinni upp á sérvitringum sem eingöngu vilja komast í frið, við þurfum að hafa þessa nýju samskiptatækni. Það segir sína sögu, eins og segir í greinargerð, að umsagnir sveitarfélaga, bæði á Suðurlandi, Norðurlandi eystra og vestra hafa verið jákvæðar og sömuleiðis hafa Samtök ferðaþjónustunnar - sem er kannski ekki svo skrýtið - lagt sérstaka áherslu á gildi þess að þetta mál nái fram að ganga. Það var gerð mjög vel grein fyrir gagnsemi GSM-farsímakerfisins, ég tek undir það sem hér hefur verið sagt og ítreka að GSM-kerfið verði skilgreint sem öryggis- og neyðarkerfi í byggð og á aðalþjóðvegum landsins og mér finnst ekki óeðlilegt að eignarhluti ríkisins í Landssíma Íslands verði nýttur til þess að setja þau markmið að Landssíminn taki þetta mál að sér og þegar verði hafist handa um að tryggja aðgang að GSM-kerfinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Bjarnasyni fyrir öflugan málflutning með þessari tillögu. Ég vil bara árétta hversu mikilvægt er að við nýtum styrk Landssímans til þess að byggja upp þessa þjónustu. Og ég vil vara við þeim hugmyndum og áróðri sem talsmenn hafa uppi á sölu Landssímans um að nota eigi andvirðið til að byggja upp. Það hefur aldrei þótt gott að selja björninn úti í skógi óveiddan og sama er með þetta. Auk þess, hverjum á þá að fela að byggja upp kerfið ef búið er að selja fyrirtækið en ríkið þykist samt ætla að standa að þessari þjónustu? Þetta eru hrein öfugmæli í munni þeirra sem hugsa um það eitt að selja bestu eignir ríkisins, selja þjónustufyrirtækin, almannaþjónustuna og sérstaklega þjónustu sem hefur grundvallarþýðingu og hægt er að græða á. Landssími Íslands er rekinn þannig að hann skilar miklum arði núna, eins og ég benti á áðan, áætlað er að hann skili 2,3 milljörðum í ár í arði til ríkisins og 6–7 milljörðum í hagnað á árinu, þannig að ekki er vandinn þar. En þjónustan sem hann á að veita, hana vilja landsmenn fá, við viljum fá gott fjarskiptasamband, gott fjarskiptanet um allt land. Það tryggir jöfnuð, búsetu og samkeppnishæft atvinnulíf um allt land. Auk þess er GSM-farsímaþjónustan grundvallaröryggistæki í byggð og á aðalþjóðvegum landsins og þess vegna er afar brýnt að ríkið axli þá skyldu sína og sjái til að þessi þjónusta verði um allt land. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til hv. samgöngunefndar og að hún fái þar góða, trausta og örugga afgreiðslu þannig að við getum afgreitt hana á þessu þingi sem afdráttarlausan vilja þingsins til þessa máls.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um varðveislu Hólavallagarðs. Fyrsti flutningsmaður er sú sem hér stendur en ásamt mér hv. þingmenn Bryndís Hlöðversdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Össur Skarphéðinsson, Jónína Bjartmarz, Guðmundur Hallvarðsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ögmundur Jónasson, Magnús Þór Hafsteinsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Mörður Árnason, Helgi Hjörvar, Ágúst Ólafur Ágústsson og Anna Kristín Gunnarsdóttir. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd til að vinna að því að tryggja varðveislu, uppbyggingu og kynningu á þeim menningarsögulegu verðmætum sem eru fólgin í kirkjugarðinum við Suðurgötu, Hólavallagarði.“ Þessi þingsályktunartillaga var áður flutt á 130. löggjafarþingi. Þá var hún ekki afgreidd úr nefnd en send til umsagnar og hefur verið tekið tillit til athugasemda í umsögnum sem allar voru mjög fylgjandi samþykkt hennar. Tillagan er nú lögð fram að nýju í örlítið breyttri mynd. Áður var gert ráð fyrir að henni yrði vísað til forsætisráðherra en hér er ákveðið að senda hana til menntamálaráðherra og fer hún því síðan til menntamálanefndar enda kannski eðlilegra vegna þeirra menningarsögulegu verðmæta sem eru í garðinum. Garðurinn var aðalkirkjugarður Reykjavíkur frá árinu 1838 en árið 1932 var búið að úthluta öllum leiðum í garðinum. Enn er þó jarðsett í frátekin leiði í Suðurgötugarði og er fyrirsjáanlegt að svo verði enn um sinn. Á síðasta ári voru teknar 28 grafir í garðinum, þar af 27 duftgrafir. Reiknað er með að svipaður fjöldi grafa verði tekinn árlega næstu áratugi og þeim fari jafnvel fjölgandi ef líkbrennsla eykst. Mikilvægt er að varðveita kirkjugarðinn fyrir komandi kynslóðir. Það er jafnframt þýðingarmikið fyrir sögu Íslands og menningu. Minningarmörkin segja sína sögu um þróun bæjarins og fólkið sem lifði þar og bjó fyrrum. Margir legsteinar hljóta að hafa kostað stórfé þegar þeir voru settir upp og sýna hvernig fyrri kynslóðir mátu minningu látinna. Hverfi minnismerkin hverfur einnig hluti sögunnar. Víða eru legsteinarnir illa farnir en þó er unnið að viðgerðum en auðvitað eru þetta allt saman forgengilegir hlutir sem tímans tönn vinnur á og við sem flytjum þetta mál teljum að ekki megi glatast. Í janúar 2003 samþykkti borgarráð Reykjavíkur deiliskipulag sem þróunarhópur Hólavallagarðs hafði látið vinna. Í því er gert ráð fyrir að Hólavallagarður njóti hverfisverndar. Hverfisvernd er ekki formleg friðlýsing en ber að skoða sem viljayfirlýsingu borgaryfirvalda um að fara að öllu með gát sem umsjónaraðili garðsins. Með hverfisverndinni voru settar reglur um umgengni og þróun garðsins. Við undirbúning deiliskipulagsins var gerð úttekt á minningarmörkum í garðinum og úttekt á trjágróðri, en hvort tveggja er mikilvæg forsenda frekari friðunar. Í umsögn um þetta þingmál bendir Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður á að segja megi að garðurinn sé merkt „minjasafn“ þar sem saga okkar birtist í hnotskurn. Gildi Hólavallagarðs frá sjónarhóli þjóðminjavörslunnar felist ekki síst í þeirri heildarmynd sem þar er varðveitt með einstökum hætti í evrópsku samhengi. Þjóðminjasafnið muni leggja áherslu á nálægðina við hinn merka minjagarð. Nálægð garðsins muni gera Þjóðminjasafninu kleift að flétta slíkri miðlun inn í starfsemi sína og byggja þar á rannsóknum sínum. Í skýrslu sem gerð var um minningarmörk í Hólavallagarði segir að á því leiki vart vafi að garðurinn sé með merkustu kirkjugörðum hérlendis og jafnvel þótt víðar væri leitað í Norður-Evrópu. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Fyrst ber að nefna að engin meiri háttar röskun hefur orðið á garðinum frá því að hann var vígður ef frá er talin lagning stígs gegnum garðinn frá Ljósvallagötu að Suðurgötu, en sú framkvæmd var nauðsynleg til að bæta aðkomu að garðinum. Garðurinn heldur því sínum upphaflega svip frá því að fyrst var grafið í hann og þar til lokið var við síðustu stækkun hans í upphafi fjórða áratugar síðustu aldar. Ólíkt því sem sjá má í eldri kirkjugörðum í Norður-Evrópu hefur elsti hluti garðsins verið látinn algjörlega óhreyfður, stígar ekki verið skipulagðir og engir hlutar hans sléttaðir til að koma fyrir bekkjum eða öðru slíku. Heildarsvip garðsins hefur því ekki verið raskað og gönguferð milli minningarmarka í garðinum er því sem ferð í tíma þar sem sjá má þróunina í gerð þeirra, auk þess sem garðurinn er heimild um list- og táknfræði, persónusögu og ættfræði og stefnur í byggingarlist, auk annars sem nefna mætti. Hólavallagarður er einnig mjög gróinn og mun vera þar að finna hátt á annað hundrað plantna, og er grasafræðin eitt af því sem full ástæða væri að rannsaka og þá gildi garðsins sem grasagarðs. Í deiliskipulagi um garðinn segir um gróðurinn: „Hin röksemdin fyrir hverfisvernd garðsins er vegna gróðursins í garðinum. Trjárækt á Íslandi varð ekki almenn fyrr en eftir aldamótin 1900. Gróðursetning í garðinum hófst að marki á árunum milli stríða. Í elsta hluta garðsins eru tegundir sem eiga rætur sínar í tilraunum frá þeim tíma. Í öðrum hluta garðsins er að finna einkennandi gróður frá eftirstríðsárunum. Auk þess er í garðinum ákaflega fjölbreytilegur blómgróður sem á rætur sínar að rekja til heimilisgarða á síðustu öld.“ Annað sem gerir Hólavallagarð mjög merkan er að þar er að finna tiltölulega mikið af járnsteyptum minningarmörkum, aðallega krossum, auk fjölda járnsteyptra grindverka. Hlutfallslega eru mörg slík minningarmörk varðveitt hér á landi en erlendis hafa pottjárnskrossar og -girðingar oft farið forgörðum af ýmsum ástæðum þar sem víða var öllu járni í kirkjugörðum safnað saman í styrjöldum og það brætt til hergagnagerðar. Fjölmörg grindverk úr smíðajárni eru einnig í garðinum og eru þau merk heimild um handverk og hönnun gömlu íslensku járnsmiðanna. Garðurinn er því merk söguleg heimild um ýmsar iðngreinar, svo sem járnsmíði. Í deiliskipulagi um garðinn segir: „Önnur meginrökin fyrir því að lýsa garðinn hverfisverndaðan er að í garðinum hefur varðveist eitt merkasta og heillegasta safn af minningarmörkum á Íslandi og þó víðar væri leitað. Þau gefa mjög gott yfirlit um þróun stílbrigða og handbragðs sem nær yfir nærri 170 ára tímabil. Garðurinn hefur enn fremur verið skilgreindur sem eitt mesta útiminjasafn landsins. Einstök minnismerki eru auk þess mikilvæg sem sýnishorn handverks í evrópsku samhengi (járnkrossar og girðingar).“ Á mörgum legsteinum frá því um miðbik síðustu aldar er að finna lágmyndir af þeim sem þar hvíla og eru margar þeirra eftir listamennina Einar Jónsson og Ríkarð Jónsson. Eru þessar lágmyndir því merkar heimildir um list þeirra. Flutningsmenn hafa í greinargerðinni lagt til hvernig skipan nefndar, sem lagt er til að skipa í þingsályktunartillögunni, skuli háttað sem og verksviði hennar. Ekki er talið óeðlilegt að í nefndinni sem skipuð yrði eigi sæti fulltrúar frá menntamálaráðuneyti, dóms- og kirkjumálaráðuneyti og samgönguráðuneyti, Þjóðminjasafni, Fornleifavernd ríkisins, Kirkjugörðum Reykjavíkurprófastsdæma og Reykjavíkurborg, en ráðherra skipi formann. Einnig hefur Fornleifavernd bent á mikilvægi þess að fulltrúi með þekkingu á gróðurfari garðsins sitji í nefndinni. Verkefni nefndarinnar skal vera að gera tillögur um hvernig best megi varðveita einstakt menningarsögulegt yfirbragð garðsins vegna minningarmarka, heildarmyndar hans og ræktunarsögu, svo að hann fái að lifa sem minjasafn fyrir komandi kynslóðir. Henni ber að líta til annarra landa um verndun og nýtingu gamalla sögulegra kirkjugarða í ljósi þess að þessi garður er elsti óspillti kirkjugarður í Norður-Evrópu og jafnvel Evrópu allri. Margvíslegar úttektir hafa verið unnar á ýmsum þáttum garðsins á vegum Þjóðminjasafns Íslands og fleiri aðila. Rétt er að nefndin kynni og nýti sér þau gögn í vinnu sinni. Nefndin skal gera tillögur að breytingum á lögum sem garðinn varða í ljósi verndunar hans, þó svo að hann sé enn í notkun og geti verið áfram um einhver ár eða áratugi, svo sem undir duftker. Einnig skal nefndin gera tillögur að lagabreytingum, m.a. í þá veru að hægt verði að friða garðinn og aðra merkilega garða, eins og t.d. Alþingisgarðinn. Samkvæmt íslenskum lögum er unnt að friða gömul hús en ekki er þar að finna skýra heimild um friðun garða. Þó er ekki loku fyrir það skotið að unnt sé að friðlýsa kirkjugarða. Á það bendir Fornleifavernd ríkisins í umsögn sinni, en það er nokkuð langsótt heimild að mínu mati. Þetta tel ég að nefndin ætti að skoða. Minjar 100 ára og eldri teljast til fornleifa, en heimilt er þó að friðlýsa yngri minjar samkvæmt lögunum. Þá er rétt að benda á að það er skýr heimild til þess að friðlýsa minningarmörk í kirkjugörðum, sbr. 21. gr. laganna um kirkjugarða. Á meðan grafið er í kirkjugarð er hann ekki verndaður og leiði má slétta 75 árum eftir að gröf var tekin, eins og lög eru nú. Til var merkur garður hér í borginni, Víkurgarður, en hann er nánast algjörlega glataður. Því er mikilvægt að grípa til lagasetningar og aðgerða á meðan Hólavallagarður er enn í svo upprunalegu horfi. Nefndin meti hvort ástæða er til að breyta lögum um minjar eins og garðinn í ljósi fyrirkomulags í öðrum löndum, en um slíka garða gilda mismunandi lög, eins og t.d. í Bretlandi, National Heritage Act, og síðan má náttúrlega líta til Danmerkur og Noregs þar sem annar háttur er hafður á en hér. Huga þarf að því hvernig garðurinn geti nýst sem grasagarður fyrir almenning svo að hann geti notið fjölbreytileika gróðursins og einnig fyrir námsmenn til að læra um flóru landsins. Í garðinum eru ljóslifandi dæmi um fjölbreytilegt handverk, steinsmíði, myndhögg, járnsmíði og fleiri list- og iðngreinar. Nefndin geri tillögur um það hvernig hægt er að varðveita, kynna og kenna námsmönnum sögu og eðli þessara greina og hvernig hægt væri að gera kynnisferðir í garðinn að lið í list- og iðnnámi. Sama á við um söguna sem hefur víða skírskotun í garðinum og ætti nefndin að gera tillögur um hvernig gera mætti garðinn hluta af sögukennslu og bókmenntafræðslu. Í garðinum er hinsta hvíla marga þjóðskálda, stjórnmálamanna, embættismanna, presta og biskupa, listamanna og fleiri sögufrægra manna, jafnvel sögupersóna úr bókmenntunum. Einnig ber að huga að nýtingu garðsins sem aðdráttarafls fyrir ferðamenn eins og gert er víða erlendis þar sem gamlir og sögulegir kirkjugarðar draga til sín þúsundir ferðamanna árlega. Það eru mörg dæmi um kynningarferðir undir mismunandi formerkjum og ljóst að áhuga skortir ekki hjá Íslendingum, eins og sýndi sig þegar Þjóðminjasafnið bauð upp á kynnisferðir um garðinn ekki alls fyrir löngu. Í ljósi þess hve sérstæður Hólavallagarður er í Evrópu ætti að huga að því að fá hann viðurkenndan sem „Evrópuminjar“ undir European Heritage Program. Mikilvægt er að nefndin sem skipuð yrði vinni samhliða og í góðu samstarfi við þróunarnefnd Hólavallagarðs og einnig að fjármagn verði tryggt svo unnt verði að setja kraft í þá vinnu sem nauðsynleg er svo að Hólavallagarður standi undir nafni sem einn af merkustu kirkjugörðum Norður-Evrópu. Vel væri við hæfi að samþykkja tillögu sem þessa á 100 ára afmæli heimastjórnar í ljósi þess sögulega mikilvægis sem garðurinn gegnir, en þar hvíla ýmsir af helstu baráttumönnum og sjálfstæðishetjum Íslendinga, svo sem Jón Sigurðsson forseti og Hannes Hafstein, fyrsti ráðherra Íslands, auk ýmissa annarra framámanna þjóðarinnar. Enn er tækifæri til að láta verða af því á þessu merka afmælisári því að enn lifa tæpir tveir mánuðir af því. Ég minni á að allar umsagnir um þetta þingmál hafa verið ákaflega jákvæðar. Einnig hefur menntamálaráðherra talað mjög jákvætt í mín eyru um mikilvægi þess að fara í þá vinnu sem lögð er til í þessari þingsályktunartillögu. Ég vonast til þess að þegar þetta mál, sem ég tel réttast að fari til hv. menntamálanefndar, kemur til nefndar fari fljótt af stað umfjöllun um málið. Það þarf ekki að senda það aftur út til umsagnar því að athugasemdir í umsögnum sem bárust þegar málið var sent til umsagnar á síðasta þingi hafa verið færðar inn í greinargerðina með málinu nú. Það ætti því að vera möguleiki á að afgreiða málið frá nefndinni ef ríkur vilji verður til þess, en ég trúi ekki öðru en að svo verði. Þetta er mikilvægt menningarmál fyrir okkur öll, ekki síst Reykvíkinga og þá sem búa á suðvesturhorninu. Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er nánast lokið og ég vísa málinu til hv. menntamálanefndar og síðan til síðari umræðu að umfjöllun þar lokinni.