Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. er samið af starfsmönnum samgrn. og veðurstofustjóra, en gildandi lög um þessa stofnun eru frá 1958 og því meira en aldarfjórðungs gömul. Það leiðir af sjálfu sér að full ástæða er til að endurskoða lögin og færa þau til samræmis við nútímaaðstæður. Frv. hefur verið til meðferðar í hv. Ed. og þar voru gerðar á því nokkrar breytingar, ekki viðamiklar efnisbreytingar heldur fyrst og fremst við uppsetningu frv. sem nefndinni þótti betur fara. Þær breytingar sem Ed. gerði á frv. voru í fullu samráði við samgrh. og var full samstaða í deildinni um afgreiðslu þessa frv. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa lengri framsögu með frv., en legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Á tveimur þingdögum hefur farið fram ítarleg umr. um þau þrjú mál sem hér eru í raun og veru til meðferðar, þ. e. frv. um þróunarfélag, frv. um Byggðastofnun og frv. um Framkvæmdasjóð. Ég hef í ræðu minni gert grein fyrir mínum sjónarmiðum og Alþb. til þessara frv. og hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta. En eftir svör forsrh. og svör hv. 1. þm. Suðurl. vil ég leggja áherslu á að hér er ekki um það að ræða að verið sé að draga úr því sem kallað hefur verið miðstýring. Hér er verið að auka embættismannavaldið, efla miðstýringu og draga vald úr höndum Alþingis. Svo virðist á sumum talsmönnum Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. að allt sé af hinu illa sem frá Alþingi kemur og það sé hin eina raunverulega miðstýring þegar Alþingi kýs stjórn í stofnanir - og þetta á auðvitað við um BJ líka - en þegar að því kemur að afhenda embættismönnum vald, svo að segja óskorað vald eins og yfir Framkvæmdasjóði, afhenda ráðh. óskorað vald, eins og forsrh., yfir öllum þessum stofnunum, þá heitir það ekki miðstýring, þá heitir það að draga úr miðstýringu vegna þess að Alþingi er svipt valdi. Það er alveg kostulegt að heyra endurtekið frá talsmönnum þessara þriggja eða fjögurra stjórnmálaflokka þá fyrirlitningu á lýðræðinu sem kemur fram með þessum hætti. Ég held að þessi vinnubrögð og þessi viðhorf séu ákaflega varasöm. Ég held að það sé eðlilegt að Alþingi hafi forustu og kjósi stjórnir í ákveðnar stofnanir. Ef þær stofnanir ekki standa sig með eðlilegum hætti á auðvitað að bæta lagareglur og ákvæði um vinnubrögð þessara stofnana. Það á ekki að gefast upp með því að henda öllu í embættismannavaldið eins og verið er að gera í frv. um Framkvæmdasjóð. Það á ekki að gefast upp með því að afhenda t. d. forsrh. einum valdið sem ráðh. yfir þessum stofnunum sem hér er verið að tala um. Ég tel að það sé auk þess algerlega óeðlilegt, miðað við verkaskiptingu í stjórnarráðinu, að forsrh. sé með valdið yfir þessum stofnunum öllum. Ég tel að það eigi að vera félmrh. sem fari með Byggðastofnunina, svo að ég nefni dæmi, og atvinnuvegaráðherrarnir eigi með einhverjum hætti að fara með stjórn atvinnumálafélags eins og þessa þróunarfélags. Þetta vildi ég láta hér koma fram, herra forseti, og mótmæla mjög harðlega þeirri lítilsvirðingu - að ég segi ekki fyrirlitningu - á Alþingi í sambandi við það að stýra málum fyrir okkar hönd. Þessi mál koma til meðferðar í þeirri nefnd sem ég á sæti í., fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, þannig að ég ætla ekki að lengja þessar umr. hér frekar og vafalaust gefst kostur á því að taka málin til ítarlegri meðferðar í þeim fimm umr. sem eftir eru í báðum deildum um þessi þrjú frv. Þau eru hér afgreidd með einni umr. um eitt þessara mála. Það sýnir auðvitað eins og fleira hvað stjórnarandstaðan er jafnan reiðubúin til þess að greiða fyrir því að mál fái skjóta og glögga meðferð hér í þinginu og ástæðulaust að kvarta yfir því að hún sé að setja fótinn fyrir afgreiðslu mála. Að lokum, af því ég sé hérna hv. skrifara, hv. þm. Ólaf Þórðarson, og ég er eiginlega aldrei sammála honum, þá ætla ég að geta þess að ég er sammála mörgu af því sem hann sagði í ræðu sinni um þetta mál.



Herra forseti. Ég sé mér ekki annað fært er að hlaupa undir bagga með virðulegum forseta sökum þess skorts á ræðumönnum sem við búum hér greinilega við og leggja aðeins orð í belg. Mönnum gefst þá tækifæri til að hugsa sig um á meðan og hugsanlega mætir virðulegur 6. þm. Reykv. hingað meðan ég mæli fáein orð. Ég hyggst við 2. umr. um frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi flytja við það brtt. ásamt með fleiri virðulegum þm. og sú brtt. lýtur að því að það verði kveðið á um það í lögum þessum, ef af verður, hvar nefnt hlutafélag ríkisins og annarra aðila skuli eiga sér heimili og varnarþing. Ég geri sem sagt um það till. að það verði á Akureyri, sem er á Norðurlandi, herra forseti, og er stundum nefndur höfuðstaður Norðurlands. Sumir ganga svo langt að kalla Akureyri höfuðstað landsbyggðarinnar, en hvað um það.

Matthías var að taka undir það.

Við fögnum að sjálfsögðu stuðningi við það sjónarmið, ég og sennilega virðulegur forseti líka og ekki síður þó að hann komi frá Vestfjörðum, að Akureyri sé réttnefndur höfuðstaður landsbyggðarinnar. Það hefur verið uppi um það ósk af hálfu aðila af landsbyggðinni, frá Akureyri og víðar að, að þessu nýja fyrirtæki, sem stundum var nefnt í umræðunum þróunarfélag að ég hygg, en heitir hér einfaldlega hlutafélag, verði valinn staður utan Reykjavíkursvæðisins til mótvægis við þá miklu þenslu og uppbyggingu sem þar er nú. Sú krafa hefur reyndar lengi verið uppi að reynt verði að stuðla að byggðajafnvægi með því m. a. að dreifa opinberum stofnunum um landið og sá sem hér stendur hefur lagt á það áherslu í sínu máli að þá verði sérstaklega litið til þess þegar hleypt er af stokkunum nýrri starfsemi, stofnuð ný fyrirtæki eða nýjar þjónustustofnanir, þá verði þau tækifæri ekki látin ónotuð í þessu skyni. Nú vill svo vel til að hér er hæstv. forsrh., sem eðlilegt má telja, við þessa umr. Ég vil því beina spurningum til hans í sambandi við þetta atriði og þá í fyrsta lagi: Er að vænta stuðnings frá hæstv. ríkisstj. við það sjónarmið sem felst í brtt. sem ég hyggst flytja um við þetta frv.? Brtt. hefur reyndar þegar verið dreift á borð þm. Einnig vildi ég spyrja hæstv. forsrh. almennt, þar sem mér skilst að a. m. k. þrjú mismunandi frv. séu hér til umr., hvað líði afstöðu ríkisstj. varðandi það að í tengslum við þessa uppstokkun á Framkvæmdastofnun ríkisins, þeirri starfsemi sem fyrst og fremst hefur verið innan veggja á Rauðarárstíg, og endurskipulagningu verði byggðasjónarmið höfð í huga á þann hátt að tækifærið verði notað til að koma þessari starfsemi út um landið. Er t. d. að vænta þess að Byggðastofnun verði flutt út á landsbyggðina, til Akureyrar, til Egilsstaða, til Ísafjarðar eða á einhverja sambærilega þjónustumiðstöð í öðrum landshlutum fremur en höfð hér í Reykjavík? Mér skilst einnig að væntanlegt sé af leyndarmálalista hæstv. forsrh. frv. um eignarhaldsfyrirtæki ríkisins, sem fara skuli með eignarhald ríkisins í hlutafélögum, og bætist þá enn ein stofnunin við sem alveg upplagt væri að mínu viti að flytja út fyrir Reykjavíkursvæðið til að draga úr þeirri miklu þenslu og óæskilegu að margra mati sem hér hefur ríkt. M. ö. o., herra forseti, held ég að hér komi upp í hendurnar á virðulegri ríkisstj. af hennar eigin völdum ágætt tækifæri til að sýna í verki hug sinn til þessara sjónarmiða og láta nú verkin tala. Ég ætla að öðru leyti ekki að segja mjög margt um þessi mál. Það hefur þegar verið talað fyrir sjónarmiðum okkar Alþb.-manna í þeim efnum og við höfum á það bent að hér sé það að ske, svo merkilegt sem það nú er, að ein stofnun, sem hefur heitið Framkvæmdastofnun, sé að klofna í marga parta, ekki kannske alveg óskiljanlegar öreindir eins og einhverjir höfðu nú áhyggjur af að Sjálfstfl. væri að tvístrast í hér á dögunum, en a. m. k. í marga parta. Það kemur einnig fram einhvers staðar í fskj. með þessum frv. að skipta eigi upp húseigninni við Rauðarárstíg milli þessara mismunandi öreinda Framkvæmdastofnunar heitinnar. Ég held að það sé þá upplagt að selja þá húseign eða hlut t. d. hlutafélagsins eða Byggðastofnunar í þeirri húseign og ráðstafa því fjármagni til uppbyggingar á einhverjum öðrum stöðum á landinu. En ég hefði gjarnan viljað, ekki síst vegna þess að ég á ekki sæti í þeirri n. sem tekur þessi frv. til umfjöllunar, heyra viðhorf hæstv. forsrh. hvað þetta sérstaka mál varðar.



Herra forseti. Þegar þessi umr. hófst fyrr í vikunni gerði ég grein fyrir helstu sjónarmiðum mínum, einkum og sér í lagi að því er varðar frv. til l. um Byggðastofnun. Síðan hafa ýmsir hv. þm. tekið til máls og m. a. fjallað um það sem ég setti fram í minni ræðu á dögunum. Ég hirði ekki um að eltast við hótfyndni hv. 5. þm. Vestf., en ástæðan til þess að ég kveð mér aftur hljóðs er ræða hæstv. forsrh. því að mér sýndist hann að nokkru leyti misskilja inntak minnar ræðu. Hann minntist lítillega á það starf sem unnið var af þeirri nefnd sem ég átti sæti í og gat um að hún hefði fjallað um endurskoðun á lögum um Framkvæmdastofnun og fjárfestingarsjóðunum skv. umboði frá hæstv. ríkisstj. Hann taldi að lítið bitastætt hefði komið frá þeirri nefnd og minnti réttilega á að formaður þeirrar nefndar, Tómas Árnason núverandi seðlabankastjóri, hefði viljað ganga lengst og hafði lagt til róttækustu breytinguna, þ. e. að það yrði stofnaður sérstakur banki eða mjög öflug stofnun í staðinn fyrir Framkvæmdastofnunina og hina ýmsu fjárfestingarsjóði. Í raun og veru var hér um að ræða tillögu um að búa til nýjan ríkisbanka, mjög öflugan nýjan ríkisbanka, og vitaskuld gátum við ekki fallist á það sem gengum til þessara nefndarstarfa með það í huga að draga úr ríkisforsjánni og bákninu. Við töldum að þessi tillaga formannsins hefði þveröfug áhrif og væri ekki tilgangur þess nefndarstarfs. Hæstv. forsrh. taldi, eins og ég greindi frá áðan, að lítið bitastætt hefði verið í því séráliti sem ég, Lárus Jónsson og Árdís Þórðardóttir skiluðum af okkur. Þetta er ekki nákvæmlega rétt vegna þess að það vill nefnilega svo til að margt af því sem fram kemur í þeim frv. sem hér eru til umr. er tekið upp úr okkar áliti. Má ég þá minna á í því sambandi að hér er lagt til að fjárfestingarsjóðunum verði fækkað, hér er lagt til að skilið sé á milli Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs, hér er gert ráð fyrir að allverulegt fé renni til rannsókna og nýsköpunar og síðast en ekki síst er lagt til að Framkvæmdastofnun verði breytt í Byggðastofnun. Þetta eru allt tillögur sem hægt er að finna í séráliti okkar þremenninganna. Að því leyti held ég að það nefndarstarf hafi orðið til nokkurs árangurs. Gallinn er hins vegar sá að að því er varðar sér í lagi Byggðastofnun er gerð formbreyting en ekki efnisbreyting. Því miður er stigið þar of lítið skref í átt að því sem til var lagt að gert yrði þegar Framkvæmdastofnun yrði lögð niður og ný stofnun undir nafninu Byggðastofnun yrði sett á laggirnar. Ekki hef ég á móti því að til sé sjóður eða stofnun í landinu sem hafi aðstöðu til þess að rétta hjálparhönd af félagslegum ástæðum ef um neyðarástand er að ræða eða mjög verulega byggðaröskun eða til þess að fylgja eftir áætlunum um eflingu atvinnulífs eða byggðaþróunar. Hins vegar finnst mér að það eigi að fara varlega í slíkar sjóðsstofnanir vegna þess að hættan er sú, eins og við sjáum af reynslunni, að slíkir sjóðir séu misnotaðir og mjög frjálslega með þá farið af hálfu þeirra sem þeim stjórna, auk þess sem mér heyrist tónninn vera sá í hinni opinberu stjórnmálaumræðu að það eigi að draga sem mest úr fjárveitingum til stofnana eða sjóða nema um sé að ræða hreina arðsemi af þeirri starfsemi sem veita á féð til. Til þess að skýra þá hugsun sem að baki þessum orðum mínum liggur og til þess að útskýra frekar hvað við var átt við þegar við töluðum um og lögðum til að Byggðastofnun yrði sett á laggirnar, en með afmarkað hlutverk, þá vildi ég leyfa mér að lesa hér upp úr séráliti sem ég hef verið að vitna hér til, en þar segir, með leyfi forseta, að „Byggðastofnun eigi að starfa í tveimur deildum, byggðadeild og lánadeild. Byggðadeild annist áætlunargerð og fylgist með byggðaþróun, lánadeild annist afgreiðslu lána og starfrækslu sjóðsins. Um lánveitingar úr sjóðnum gilda eftirfarandi reglur: a) Lán verði bundið áætlunum um eflingu atvinnulífs og byggðaþróun. b) Lán verði veitt til að forða neyðarástandi í einstökum byggðarlögum eða fyrirtækjum sem hefur í för með sér verulegt atvinnuleysi og röskun búsetu. c) Óafturkræf framlög verði aðeins veitt til rannsókna og tilrauna í atvinnulífinu. d) Lán verði veitt til almennra fjárfestinga, ef fjárfestingarsjóðir eða peningastofnanir sinna ekki lánveitingu, sé þess talin brýn þörf, en þó einvörðungu þegar fjárfestingin er talin arðbær. Sjóðnum verði heimilt að lána samkvæmt liðum a og b með lægri vöxtum og lengri greiðslutíma en tíðkast hverju sinni á almennum lánamarkaði. Slíkar lánveitingar takmarkist við framlög ríkissjóðs á hverjum tíma, enda sé það meginstefnan að lána á sem sambærilegustum kjörum sem Byggðasjóður hefur sjálfur aflað fjár til með lántökum. Framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs verði ákveðið á fjárlögum hverju sinni, enda hefur ákvæðið um hvað framlagið skuli miðast við, þegar sjóðurinn hefur 2% af upphæð fjárlagafrv. til ráðstöfunar, reynst dauður lagabókstafur.“ Ég hirði ekki um að vitna frekar til þessa sérálits, enda held ég að öllum sem með fylgjast sé ljóst að hér er gert ráð fyrir mjög þröngri og afmarkaðri notkun á því lánsfjármagni sem til ráðstöfunar er. Það frv. sem hér er til umfjöllunar felur þetta ekki í sér. Gert er ráð fyrir að Byggðastofnun hafi nokkurn veginn sama svigrúm til lánveitinga og Framkvæmdastofnun hafði. Ég hef í því sambandi lesið upp ákvæði úr frv. annars vegar og ákvæði úr lögunum hins vegar til að benda á að þar er nánast enginn munur á. Í öðru lagi gerir frv. um Byggðastofnun ráð fyrir því að í staðinn fyrir að Framkvæmdastofnun og Byggðasjóður fái nú 2% af fjárlagaupphæðinni fái sú stofnun 0.5% af þjóðarframleiðslu, sem er nokkurn veginn sama féð, sem þýðir það að þarna er til meðferðar fyrir Byggðastofnun nokkurn veginn sama upphæðin og enn þá opið í allar áttir hvernig með þetta lánsfé skuli fara. Ein af höfuðmeinsemdunum og aðalgagnrýnin sem beinst hefur að Framkvæmdastofnuninni er auðvitað sú að þar hefur verið lánað fé undir því yfirskini að um félagslega aðstoð væri að ræða, en í raun er verið að lána þar að mjög verulegu leyti til starfsemi sem er óarðbær. Ef á að halda áfram þeirri stefnu stríðir það gegn yfirlýstum markmiðum hæstv. ríkisstj. og stríðir gegn margendurteknum skoðunum og stefnum sem stjórnarflokkarnir hafa sett saman að undanförnu. Síðast í morgun las ég í Morgunblaðinu ræðu seðlabankastjóra þar sem hann leggur mjög mikla áherslu á að því er varðar stjórnun peningamála á næstu mánuðum og misserum að það sé stöðvaður hinn mikli straumur fjármagns í gegnum farvegi sem ekki taka tillit til arðseminnar. Þó að ég hafi tekið fram og endurtaki að í þessum frv. sé margt athyglisvert sem ástæðulaust sé að hafna með öllu finnst mér gallarnir vera mjög stórir og mjög áberandi. Og þeir snerta því miður grundvallaratriði. Enn er gert ráð fyrir að allt of miklu fé sé varið í gegnum ríkissjóð til opinberra sjóða án tillits til arðseminnar, enn er gert ráð fyrir að þessir sjóðir verði starfræktir með erlendum lántökum, enn er gert ráð fyrir því að Byggðastofnun hafi jafnmikið fjármagn umleikis og Framkvæmdastofnun hafði áður og í frv. um Byggðastofnunina er það lagt í vald stjórnar þessarar stofnunar sjálfrar á hvaða lánskjörum lánað er. Þessar meinsemdir eru þess eðlis að mér finnst, og held fram þeirri skoðun, að Byggðastofnun sé formbreyting en ekki efnisbreyting og það sé til lítils að gera kerfisbreytingar og tala hátíðlega um slík frv. þegar innihaldið er ekki meira en ég hef gert grein fyrir.



Ég vil fyrst geta þess að ég flokka það nú undir oflát þegar hv. 3. þm. Reykv. talar svo að ég sé eini skrifarinn í deildinni. Það er á misskilningi byggt og veit ég að skrifari sem situr á hægri hönd er þess mjög meðvitandi að svo er ekki. En ég ætlaði örlítið að víkja að hugmyndum Tómasar Árnasonar, sem fram komu í þeirri nefnd sem við sátum í á sínum tíma þegar verið var að endurskoða sjóðakerfið, m. a. vegna þess að mér fannst mjög afflutt það sem um var að ræða af hv. þm. 6. þm. Reykv. Till. Tómasar, sem hafði stuðning okkar framsóknarmanna, hefði verið hægt að fá stuðning sjálfstæðismanna sem voru í nefndinni, var á þá leið að stofna einn fjárfestingarbanka sem allir sjóðirnir yrðu settir í. Þetta var tvímælalaust gert með það fyrir augum að minnka báknið. Auðvitað hefði þessi sjóður orðið sterkur. Nýjar atvinnugreinar, hverjar sem þær eru, hafa alltaf verið settar til hliðar hjá hinum almennu sjóðum, hvort sem það eru stofnlánasjóðir landbúnaðarins, sjávarútvegsins eða iðnaðar, - nýjar atvinnugreinar, ný umsvif hafa alltaf meira og minna verið sett til hliðar og átt undir högg að sækja, hvar þau ættu heima. Athugasemdir eins og þær að þær greiddu ekki til sjóðanna og fleira hafa gjarnan verið notaðar. Þess vegna töldum við að það kerfi sem væri stuðlaði ekki að því að ný atvinnustarfsemi ætti auðvelt með að brjóta sér brautir. Ég tel þess vegna að allar hugmyndir um að minnka báknið hljóti að samrýmast þeirri stefnu sem þarna var mörkuð og þeim tillögum sem Tómas lagði fram hvað þetta snertir. Við heyrum það aftur á móti æ ofan í æ að hér séu of stutt skref stigin og einnig hitt að stöðva beri strauma fjármagns sem ekki taki tillit til arðsemi. Þeir straumar fjármagns sem ekki taka tillit til arðsemi fara fyrst og fremst í gegnum fjárlög til margs konar félagsmála og ég tel eðlilegt að þeir sem svona grimmt boða þessa stefnu geri grein fyrir því með brtt. við fjárlög hvort þeir vilja skera niður heilsugæsluna, menntakerfið eða tryggingakerfið, þannig að skýrt komi fram hvað þeir eru að tala um. Ég hygg aftur á móti að hv. 6. þm. Reykv. hafi á undanförnum árum ekki gert sér grein fyrir því að með gengisskráningu krónunnar hefur verið fært það mikið fjármagn frá landsbyggðinni að þeir fjármunir sem farið hafa til baka í gegnum Byggðasjóð með lægri vöxtum en verðbólguþróunin var eru skiptimynt miðað við hitt. Ef gengisskráning krónunnar hefði verið rétt þyrfti ekki jafnmikið fjármagn til þess að rétta við hjá ýmsum fyrirtækjum úti á landi í dag.



Herra forseti. Aðeins út af spurningu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég er því hlynntur að athugað sé hvort ekki er rétt að staðsetja ríkisstofnanir meira úti á landsbyggðinni en gert hefur verið. Athyglisverð skýrsla kom út um þetta fyrir allmörgum árum. Ég held að menn hafi reynt að framkvæma ýmislegt af því sem þar var lagt til, en það verður að segjast eins og er að þar rakst hvað á annars horn. Ég varð t. d. oft var við það í mínu kjördæmi að þar var því harðlega mótmælt er flytja átti stofnun til Akureyrar. Menn sögðu að það væri mjög erfitt að komast þangað. Mér er kunnugt um að sams konar viðleitni í Noregi rann meira eða minna út í sandinn. Það voru nánast eingöngu menntastofnanir sem tókst að flytja. Ég teldi skynsamlegra að staðsetja Byggðastofnun á Ísafirði eða Akureyri eða Egilsstöðum en þróunarfélagið, en ég treysti mér ekki til að segja meira um það nú. Ég held að það mál þurfi vandlegrar athugunar við.



Herra forseti. Það getur vel verið rétt hjá hæstv. forsrh. að ástæða sé til að athuga þessi mál vandlega og ekki rasa um ráð fram, en ég hefði þá talið æskilegt að virðuleg ríkisstj. hefði verið búin að athuga það vandlega áður en hún lagði þessi frv. fram og ætlast til þess að þau verði samþykkt hér á nokkrum vikum. Í ljósi þess sem hæstv. forsrh. hér sagði sé ég ekki annað en að hann sé að segja sig frá þeim möguleikum að koma þessum stofnunum að einhverju leyti út úr Reykjavík, ef það er meiningin að keyra þessi frv. h$r í gegnum þingið á þeim vikum sem eftir lifa þingsins, en hann treystir sér ekki til að standa að neinum flutningi þessara stofnana út úr höfuðborginni nema eftir mjög vandlega og langa athugun. Út af fyrir sig er ég til í að ræða um það við hæstv. forsrh. að það verði fremur Byggðastofnun en t. d. þetta þróunarfélag sem staðsett verði á Akureyri. Ég býst ekki við að það stæði á mönnum norður þar heldur að hafa endaskipti á því. En varðandi það sem hann síðan sagði um erfiðleikana á því að staðsetja svona stofnanir úti á landsbyggðinni og skýrslu þá sem hér á árum áður var gerð hvað þetta varðar, þá vil ég í fyrsta lagi benda á að það eru nokkuð breyttir tímar uppi, bæði hvað varðar samgöngur og hvað varðar möguleikana á því að miðla upplýsingum og koma boðskap áleiðis. Það þarf auðvitað ekki að fræða verkfræðinginn sjálfan, hæstv. forsrh., um þá breytingu sem orðin er í alls konar boðleiðum og fjarskiptum og öðru slíku sem auðveldar mjög allan flutning á upplýsingum og öll samskipti milli stofnana, manna og landshluta, en einnig eru t. d. mun betri flugsamgöngur og samgöngunetið hvað flug varðar um landið allt er nú mun betra en það var þó ekki sé farið nema nokkur ár aftur í tímann. Ég bendi á að frá Akureyri, sem hér er nokkuð til umræðu, er daglegt flug má ég segja, a. m. k. nær daglegt flug, til Ísafjarðar, til Egilsstaða og auðvitað mörgum sinnum á dag til Reykjavíkur. Sem slík er Akureyri samgöngulega séð nokkuð vel sett og í beinum tengslum við þjónustumiðstöðvar í öðrum fjórðungum og auðvitað í ágætis vegasambandi við sitt næsta nágrenni á Norðurlandi. Ég held því að uppi séu breyttir tímar m. a. hvað þetta varðar. Einnig held ég að uppi séu breyttir tímar hvað varðar vaxandi samstöðu landsbyggðarinnar sem slíkrar um það hreinlega að sameinast um einhverja valkosti í þessum efnum gegn Reykjavíkursvæðinu. Ég minni t. d. á ályktun sem samþykkt var í Neskaupstað til stuðnings því að Akureyri yrði fyrir valinu sem aðsetur þessa þróunarfélags. Þar var ekki hver að reyna að ota sínum tota. Þvert á móti var þar á ferðinni samstaða og skilningur á því að menn ná ekki neinum árangri með því að stíga skóinn hver niður af öðrum í þessum efnum. Ég held að það sem þurfi að gerast sé að menn nái samstöðu um að skipta þarna með sér verkum, ef svo má að orði komast, að einn fái þetta og annar hitt og við dreifum þessu með samkomulagi og fullum skilningi um landið. Herra forseti. Mér þóttu svör hæstv. forsrh. og formanns Framsfl. heldur rýr í roðinu hvað þetta varðaði. Ég get ekki annað en lýst óánægju minni með það hversu lítil þau svör voru sem hann gaf hér við spurningum mínum. Ég hafði gert mér vonir um að ríkisstj. eða a. m. k. forsrh. og virðulegur formaður Framsfl. hefði hugleitt þessi mál og haft meira fram að færa um þau en raun ber vitni. Þau koma ekki aftur þau tækifæri sem ganga mönnum úr greipum í þessum efnum. Ef menn gefast sífellt upp við fyrstu erfiðleika í þessum efnum, fyrstu mótbáru, ná menn aldrei langt. Það gefur auga leið. Ég held að þeir erfiðleikar hafi oft verið ekki síður ímyndaðir en raunverulegir. Satt best að segja held ég að menn verði að rökstyðja það ærið vel áður en því er kyngt að það sé óhjákvæmilegt að allar þessar stofnanir rjúki upp á Reykjavíkursvæðinu. Ég sé fátt mæla gegn því en mjög margt mæla með því að það verði reynt að sporna við fótum gegn þeirri miklu byggðaröskun sem dynur yfir á dögum þessarar ríkisstj. og það stendur auðvitað engum nær en henni að grípa til einhverra ráðstafana í því sambandi. Til þess er nú líka verið að flytja, geri ég ráð fyrir, frv. til laga um Byggðastofnun að hafa þarna áhrif á. Það er ærið andkannalegt ef sú hin sama byggðastofnun, sem á nú að hafa þarna áhrif á, verða til blessunar í þessum efnum, gefst sjálf upp fyrir því að koma sér út á land eða þeir sem að henni standa. Það er auðvitað ærið hörð einkunn um stöðu þessara mála. Fróðlegt væri að heyra í einstökum þm. stjórnarflokkanna utan af landsbyggðinni. Eru þeir alveg sáttir við þessi svör hæstv. forsrh.? Mér heyrðist einn þeirra kveðja sér hljóðs áðan. Eru menn tiltölulega ánægðir með að það eigi að afgreiða þessi frv. öll núna, en hins vegar sé viðamikið og erfitt mál, sem verði að skoða mjög lengi og vandlega, að reyna að koma einhverjum þessum stofnunum eða öðrum slíkum eitthvað út fyrir Elliðaárnar? Ég á þá ekki við að flytja eigi höfuðstöðvar þeirra suður í Arnarnes. Ég á við að finna ætti þeim stað í einhverjum þjónustumiðstöðvum annarra landshluta þar sem þær gætu haft þau áhrif sem slíkar stofnanir gjarnan hafa á sitt nánasta umhverfi. Kannske yrðu þær, og auðvitað, enn þá meiri vítamínsprauta fyrir slíka staði en þær verða hér á höfuðborgarsvæðinu sem þegar býr við verulega þenslu, t. d. á byggingarmarkaðinum. Sú þensla báknsins, þó hún verði kannske ekki mjög mikil í steinsteypu, sem hér er gerð till. um, mundi auðvitað bætast við það sem fyrir er á þessu svæði. Það gefst e. t. v. tóm til að ræða þessi mál betur þegar þau koma til 2. umr. Ég mun a. m. k. gera það. En ég hefði talið ágætt og mjög eðlilegt ef hæstv. forsrh. treysti sér til þess að segja eitthvað meira um þetta áður en málið fer hér af dagskrá og eins hefði verið fróðlegt að heyra í talsmönnum byggðastefnunnar, t. d. öðrum í Framsfl. og Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég man ekki betur en það hafi verið yfirlýst stefna flestra flokkanna að það væri rétt að halda þannig á málum að reyna að færa eitthvað af þeim stofnunum sem ríkið ræður yfir út á land. Hins vegar er fleira umhugsunarvert í þessu sambandi, þ. e. til hvers það leiðir að gera það í sumum tilvikum, hvort þarna er þá um aukakostnað að ræða, verulegan aukakostnað. Það verður að líta á allt í því sambandi. Ég er þeirrar skoðunar að þó að það sé einhver aukakostnaður, sem af því leiðir, eigi að gera þetta í einhverjum mæli. Ég er ekki að segja að það eigi að fara mjög hratt í þetta vegna þess að reynslan mun sýna hvernig til tekst ef við förum að færa stofnanir út um land. Það eru mörg ár síðan talað var um þetta, en minna hefur verið að gert. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að það er tilvalið tækifæri að gera þetta í sambandi við a. m. k. byggðasjóðinn og jafnvel fleiri þær stofnanir sem hér eru til umræðu. Ef það er svo skoðun þm. og stjórnmálaflokka á þessari stefnu, sem var mörkuð og allir lýstu sig sammála, að hverfa frá henni eiga menn að hafa mannskap í sér til að segja það og þá þarf ekkert að vera að þvæla um þetta meir, að það sé komin sú niðurstaða og auðséð sé að óhagræði sé í Afríku og aukakostnaður í mörgum tilfellum, að það sé ekki hægt. Menn eiga bara að segja það sem þeim býr í brjósti í þessu efni. En ég ætla að endurtaka að ég tel að það eigi að reyna í þetta sinn að flytja eina eða tvær af þessum stofnunum norður á Akureyri t. d. þar sem samgöngur eru bestar bæði við Vestfirði og Austfirði og þrjár, fjórar ferðir á milli Reykjavíkur og Akureyrar daglega. Ef það gengur ekki þar gengur það hvergi. Það er alveg klárt. Ég vil að þetta komi fram.



Herra forseti. Hér eru tveir meginefnisflokkar til umræðu og þeir tengjast verulega mikið, þ. e. byggðamál og nýsköpun í atvinnulífi. Af því sem ég hef heyrt af þessari umr. finnst mér ekki hafa komið nógu glögglega fram, t. d. varðandi byggðamál, að þar eru tveir algerlega aðskildir þættir sem menn þurfa að horfa á. Í fyrsta lagi ýmsar almennar aðgerðir stjórnvalda. Almennar aðgerðir ríkisvalds á hverjum tíma hafa miklu stórvirkari áhrif á byggðir en einhvers konar byggðakontóristastefna hefur á einstök atriði. Það er svo hvort sem mönnum líkar betur eða verr að sú stefna sem hefur ríkt í efnahagsstjórn á undanförnum áratugum byggist á því að einhvers staðar inni sitja menn og halda í tauma og stýra efnahagslífi í stóru og smáu út í frá eftir ákveðnum forsendum. Við þekkjum þess dæmi. Menn gera heildarkjarasamninga, menn gera heildarfiskverðssamninga, menn taka heildarbúvöruverðsákvarðanir, menn taka heildarvaxtaákvarðanir, menn leggja stórar línur í peningamálum, menn leggja línur í húsnæðismálum og ýmsum þáttum sem oft og tíðum skilja eftir afskaplega lítið olnbogarými fyrir það fólk, hvar sem er í landinu, hvort sem er utan Reykjavíkur eða innan, sem á síðan að reyna að bjarga sér. Það er að mínu viti tómt mál að tala um einhverja sértæka byggðastefnu þegar málunum er stjórnað með hinum almennu stórvirku stjórnvaldsaðgerðum sem viðhafðar eru á hverjum tíma. Þess vegna hefur það miklu meiri áhrif á líf fólks hvar sem er á þessu landi hvaða húsnæðismálastefnu hæstv. félmrh. fylgir, hvaða menntamálastefnu hæstv. menntmrh. fylgir, hvaða atvinnumálastefnu er fylgt, hvaða peningamálastefnu er fylgt og hvað orkuverð er hátt í þessu landi. Það hefur miklu meiri áhrif á líf fólksins en einhver byggðapólitík við Rauðarárstíg. Ég held að áður en menn tala sig hérna máttlausa um hvernig Byggðastofnun þeir ætla að búa til, hvernig byggðasjóð þeir ætla að búa til og hvernig byggða- hitt og þetta þeir ætla að búa til eigi þeir að líta á hinar almennu stórvirku stjórnvaldsaðgerðir og huga að þeim fyrst. Ein röng gengisskráning í eitt ár hefur miklu stórtækari áhrif á líf fólks úti á landi en byggðakontóristarnir uppi við Rauðarárstíg geta nokkru sinni haft eða byggðastefna ríkisstj. Þetta vildi ég láta koma fram í þessari umr. Menn skyldu huga að hinum almennu aðgerðum ríkisvaldsins fyrst. Ef menn hafa áhuga á því að fólk geti lifað á þessu landi án þess að þurfa að fara í gegnum póstlúgur þingmannanna í Reykjavík með allt smátt og stórt eiga þeir að tala um sjálfstjórn héraða. Þá eiga þeir að tala um að finna þann ramma utan um líf fólksins í þessu landi sem geri því kleift að bjarga sér sjálft, sem geri því kleift að ákveða vinnu sína, ákveða verkefni sín vitandi hvað því er sjálfu fyrir bestu. Það er byggðastefna. Byggðastefna er að búa þannig að fólki að það geti bjargað sér sjálft. Byggðastefna á ekki að byggjast á einhverjum aumingjabótum frá Alþingi eða Rauðarárstíg. Þess vegna eiga menn að velta fyrir sér hugmyndum um sjálfstjórn, sjálfsforræði. Ég minni á þáltill., sem BJ lagði fram á þinginu í fyrra og hefur lagt aftur fram í vetur, sem fjallar um þróunarstofur landshluta. Hugmyndin er að framselja vald og framselja verkefni í atvinnu- og byggðamálum til fólksins úti á landi sem veit hvar skórinn kreppir hverju sinni og veit það miklu betur en þeir Rauðarárstígsbúar sem þó vafalaust reyna vel. Ég held að þetta sé mergurinn málsins hvað varðar byggðastefnuna. Byggðastefna er fundin upp af forsjárhyggjupostulum sem eru sannfærðir um að fólk hafi ekki vit fyrir sér sjálft og kunni ekki að ráða sínum málum. Það þarf enga byggðastefnu ef fólki er gert kleift að bjarga sér sjálft. Varðandi nýsköpun í atvinnulífi má segja að þar gildi sömu almennu forsendur. Í fyrsta lagi skiptir höfuðmáli hver hinn almenni bakgrunnur efnahagslífsins er. Þar nefni ég atriði eins og stefnu í peningamálum, stefnu í vaxtamálum og þess háttar. Hins vegar eru sértækar aðgerðir til að styðja við, helst tímabundið, nýjungar í atvinnulífi sem geta hvort sem er verið í svokölluðum gömlum atvinnugreinum eða nýjum. Þar skiptir höfuðmáli að menn leggi til grundvallar að koma fólki, koma fyrirtækjum þannig á legg að þau geti bjargað sér sjálf. Það gagnar ekki neitt að koma á fót einhverju fyrirtæki, koma á fót einhverjum atvinnurekstri sem síðan er því sífellt háður að vera á spena, fá sífellt styrki, fá sífellt bætur, fá sífellt einhverjar ívilnandi aðgerðir. Það er ekki til neinnar frambúðar. Út á það getur engin nýsköpunarstefna gengið, hvort sem er í byggðamálum eða atvinnumálum. Þess vegna þurfa menn líka í sambandi við nýsköpunina sjálfa í atvinnulífinu að hafa það í huga alveg eins og varðandi sjálfstjórn héraðanna að raunveruleg nýsköpun til bóta í atvinnuháttum verður ekki öðruvísi en að fólki sé hjálpað til þess að hjálpa sér sjálft. Það er grundvallaratriði. BJ flytur á þessu þingi þáltill. um stuðning við stofnun smáfyrirtækja. Þar er vikið á ýmsan hátt að málefnum sem þessu eru viðkomandi. Þar eru hugmyndir um hvernig hægt er að styðja fólk og fyrirtæki til þess að ná sjálfsbjörginni. Ég held að um það snúist þetta mál. Við getum haldið áfram að breyta nafnspjöldunum inn við Rauðarárstíg alveg í það óendanlega. Við gefum kallað þetta Byggðastofnun, Byggðadeild, Byggðasjóð. Við getum hreyft til skrifborðin, hreyft til nafnspjöldin, skipt húsinu niður á ýmsa enda og kanta. En það breytir engu. Það sem breytir málinu á endanum er traust, að við treystum fólki á heimaslóð, að við treystum fólki, sem stendur í atvinnurekstri, til þess að sjá fótum sínum forráð. Við eigum að styðja það, en alls ekki gera það háð sífelldum ívilnandi aðgerðum. Um það held ég að byggðamál og nýsköpunarmál snúist. Stofnanirnar sjálfar, ytri búnaðurinn að þessu, eru í flestum tilfellum miklu minna atriði.



Herra forseti. Ég skal ekki gegnumlýsa þá einföldu mynd sem hv. 4. landsk. þm. dró hér upp. Það er greinilegt að hann hefur mótað sér mjög glöggar skoðanir og hefur allt á hreinu í sínum huga. Skal ég ekki við þetta tækifæri gera athugasemdir við hans sjónarmið sem við þekkjum af hvaða rótum eru runnar og vitum að hafa ekki mikla athugun að baki. Ég vil aðeins segja út af þeim hugmyndum, sem uppi eru varðandi staðsetningu Byggðasjóðs á Akureyri, að ég er fylgjandi þeirri hugmynd. Ég hef talið að það sé réttur vettvangur að sú hugmynd verði tekin upp í nefnd hér á Alþingi og að það verði Alþingi sjálft sem skeri úr um það hvort þm. treysti sér til þess að stíga þetta skref. Ég álit að það sé eðlilegt. Í þessari stofnun eru saman komnir fulltrúar hvaðanæva af landinu og það verður að ákvarðast í þeirra hópi hvort þetta mikilvæga skref verður stigið eða ekki. Ég tel að ef svo fer að alþm. treysti sér ekki, gegn von minni, til þess að stíga þetta skref hljóti það að koma til álita varðandi framhaldsendurskoðun á sjóðakerfinu að einum af stofnlánasjóðunum verði valinn þar staður. Það er eðlilegt þar sem Akureyri er annað mesta þéttbýlissvæði landsins og hlýtur að geta gert sanngjarnar kröfur til þess að nokkurt tillit sé tekið til þess hér í þessari stofnun.



Herra forseti. Ég mun ekki flytja hér langa ræðu um þetta mál. Það kemur til af því að ég var í þeirri nefnd sem undirbjó þessi þrjú frv. sem hér eru til umræðu. Jafnframt er þess að geta að ég á sæti í þeirri hv. nefnd sem fær þetta mál til meðferðar. Það er óþarfi að fjalla um efni frv. í löngu máli, það hefur verið gert hér í mörgum ræðum. Það er ljóst að skv. tillögum ríkisstj., eins og þær birtast í þessum frv., er gert ráð fyrir að Byggðastofnun verði sjálfstæðari en hingað til þótt hennar verksvið sé heldur þrengra en Framkvæmdastofnunar í dag. Framkvæmdasjóður, sem hefur verið undir stjórn Framkvæmdastofnunar, mun færast til og draga saman seglin. Varðandi þróunarfélagið er það að segja að þar er að finna aðferð til þess að koma fjármunum til atvinnulífsins, sérstaklega til þeirra fyrirtækja sem hugsanlega kunna að verða stofnuð á næstunni og þar sem nýjungar eru í fyrirrúmi, en slík fyrirtæki eiga ekki mikla möguleika til lánafyrirgreiðslu úr fjárfestingarlánasjóðum í dag. Fyrir Nd. liggur brtt. frá hv. þm. Steingrími Sigfússyni og fleiri þm. um það að þróunarfélagið eigi varnarþing og aðsetur á Akureyri. Þessi till. er að mínu áliti algjörlega út í bláinn. Það er gert ráð fyrir því að ríkissjóður verði minnihlutaaðili í þessu hlutafélagi og það hlýtur auðvitað að vera hlutafélagið sjálft sem ákveður hvar það verður staðsett eins og önnur hlutafélög í landinu. Verði það ákvörðun meiri hlutans, sem semur samþykktir fyrirtækisins, að flytja þetta fyrirtæki til Þórshafnar, Kópaskers eða Akureyrar verður auðvitað að fara að því, því að það er meiri hluti í hlutafélaginu sem ræður slíku. Ég vil hins vegar taka undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að það gæti verið álitlegur kostur, og þar hefur Alþingi auðvitað fulli vald á málinu, að Byggðastofnun eigi heimili annars staðar en í Reykjavík. Akureyri kemur vissulega til greina. Þetta þarf að ræða í nefnd. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Ég held þó að ekki sé hægt að ljúka þessari 1. umr. hér í Nd. án þess að minnst sé á þrjú önnur frv., sem koma fram væntanlega innan tíðar, verða tilbúin af nefndarinnar hálfu í næstu viku og eru eins og þessi þrjú frv. byggð á samkomulagi stjórnarflokkanna frá því í september s. l. Skv. þeim frv., sem fjalla um fjárfestingarlánasjóðina, má gera ráð fyrir því að tillögur verði gerðar um að hægt sé að lána úr fjárfestingarlánasjóðunum til annarra atvinnugreina en þeirra sem lánin hafa hingað til verið einskorðuð við. Lán hafa verið bundin við ákveðnar atvinnugreinar. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því að lánastarfsemi verði meira á vegum viðskiptabanka en hingað til hefur verið. Og í þriðja lagi er rétt að geta þess að sjóðirnir fá leyfi til að gerast aðilar að þróunarfélaginu sem um hefur verið rætt í þessum umræðum. Mér finnst eðlilegt að nefndin, sem fær þau frv. og þessi mál til umræðu, ræði það hvernig hægt er að koma þessari starfsemi sem mest til atvinnugreinanna sjálfra. Það er markmið þessarar hæstv. ríkisstj. að draga úr ríkisumsvifum, að koma þessari starfsemi sem mest í hendur fyrirtækjanna sjálfra og auka þannig arðsemina til hagsbóta fyrir alla. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri en vænti þess að þessi þrjú frv. og þau sem á eftir koma fái greiða afgreiðslu á þingi nú í vor.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd vegna ummæla hv. 2. þm. Reykv. hér áðan. Hv. þm. hefur greinilega misskilið þetta illilega þegar hann ætlar að skjóta sér á bak við það að vegna þess að ríkið hyggist vera minnihlutaaðili í þessu hlutafélagi geti það engin áhrif haft á það hvar það á heima og hvernig það verður. Ríkið hefur þegar í þessu frv. bundið þátttöku sína í þessu félagi ákveðnum skilyrðum og það segir í fskj. að það muni beita sér fyrir ákvæðum í stofnsamningi hlutafélagsins. Það er því ekkert, nákvæmlega ekkert því til fyrirstöðu, virðulegur 2. þm. Reykv., að eitt af þeim skilyrðum verði t. d. það að hlutafélagið eigi heimili og varnarþing á Akureyri. En ég tel eðlilegt, og ég vil láta það koma fram, að ekki bara eitt heldur t. d. þrjú af þessum fjórum nýju hlutafélögum eða fyrirtækjum virðulegrar ríkisstj., sem Framkvæmdastofnun er að klofna upp í, verði úti á landi. Og ég er tilbúinn að ræða það hvert á að vera hvar og hvernig á að standa að því. En aðalatriðið er það að hér gefst ríkisstj. tækifæri til að sýna hug sinn til þessara mála í verki og það verður eftir því tekið hvernig sá hugur birtist í framkvæmdum.



Herra forseti. Á þskj. 582 eigum við viðskrh. barn saman, sem er frv. til l. um breyt. á lögum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, borið fram af viðskrh., en samkomulag um að ég mæli fyrir því. Skv. gildandi lögum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar er framkvæmd laga þessara skipt þannig að iðnrh. fer með framkvæmd III. kafla laganna, um orkusparnað, og IV. kafla, um nýtingu innlendra orkugjafa, en framkvæmd II. kafla, um olíustyrk, er í höndum viðskrh. Þegar lögin um greiðslu olíustyrks voru fyrst sett 1974 var litið svo á að um verðlagsmál væri að ræða og var framkvæmd laganna því í vörslu viðskrn. og hefur svo verið síðan að því er snertir framkvæmd og greiðslu olíustyrks. Samkomulag hefur nú orðið um að færa framkvæmd þessara mála alfarið til iðnrn. og felur frv. þetta í sér lögfestingu á því samkomulagi. Verði frv. þetta að lögum færast mál er varða greiðslu olíustyrkja til iðnrn. og með því verður framkvæmd þessa málaflokks á einni hendi. Eðlilegt þykir að fela iðnrn. að sjá um greiðslu olíustyrkja, m. a. með tilliti til þess að leggja verður áherslu á að menn skipti sem mest yfir í rafhitun í stað olíuhitunar, en iðnrn. hefur besta yfirsýn yfir möguleika á rafhitun í hinum ýmsu héruðum landsins. Af hálfu og fyrir forgöngu iðnrn. í samstarfi við félmrn. hefur verið hafist handa um átak í orkusparnaðarskyni. Eitt af því sem það framtak felur í sér er breyting á olíukyntum húsum í rafkynt hús þar sem kostur er að leggja rafhitun í hús. Það er ætlað að um 2700 íbúðir í landinu séu enn kyntar með olíu. Það er álitið að yfir 2000 íbúðum sé auðgert að breyta úr olíu yfir í rafhitun með tiltölulega vægum kostnaði í flestu falli. Þetta er það átak sem nú stendur fyrir dyrum og í ár er það hyggja manna að takast muni að breyta um, úr olíukyndingu yfir í rafhitun, 1000 íbúðum og 1000 til viðbótar á næsta ári. Til olíustyrkja er varið skv. fjárlögum á þessu ári rúmum 50 millj. kr. og ætti þess vegna að vera hægt að spara verulega á þessum lið. Þá er hugmyndin að nýta þá fjármuni til að liðka fyrir hjá húseigendum að framkvæma þessar breytingar, en sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar í því skyni. Enn fremur er ætlunin nú að taka fyrir mannvirki, skólahúsnæði og félagsheimili og annað húsnæði, á vegum sveitarfélaga o sjá til hversu langt við getum náð fram í því skyni. Ég nefni kirkjur í þessu sambandi einnig. Herra forseti. Ég legg til að þegar 1. umr. lýkur verði frv. þessu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég tel að það frv. sem hér er flutt horfi til réttrar áttar. Þannig var mál með vexti þegar lög voru sett sem hér er verið að breyta að það var tillaga mín sem iðnrh. í þann tíð að meðferð olíustyrkja yrði lögð til iðnrn. með þeim hætti sem hér er lagt til. Það hafði verið að forgöngu iðnrn. samið frv. til l. um þessi efni og það rn. eitt um það fjallað, látið þó viðskrn. fylgjast með og ákveðið samstarf við viðskrn. um þau efni. En um það leyti sem málið var fullbúið og lá fyrir þingflokkum hér, komið frá ríkisstj., þá hrökk hæstv. þáv. viðskrh. við eða hans flokksmenn og óskuðu eindregið eftir því að við haldið yrði hinni gömlu skipan frá 1974 og olíustyrkjaúthlutuninni haldið hjá viðskrn. og öllu því sem henni tengdist. Um þetta var nokkur strekkingur í ríkisstj. þá og málinu vísað til úrskurðar þáv. hæstv. forsrh. sem fól viðskrh. að flytja þetta frv. hér í þinginu, en ákveðnir kaflar laganna, sem ég man ekki að nefna ákveðið nú, voru lagðir framkvæmdalega undir iðnrn., það sem snertir orkusparnað og þá þætti. Mér þótti mjög miður að svona skyldi til takast og tel að það hafi í rauninni verið eitthvað annað en efnisrök sem lágu að baki að svona var lagst í málið af þáv. hæstv. viðskrh. og ég tel að þessi skipan hafi orðið til að tefja fyrir eðlilegri þróun þessara mála, þ. e. að skipt yrði frá olíuhitun yfir á innienda orkugjafa. Ég reyndi eftir að þessi lög voru sett að ýta á eftir því að fá haldbærar upplýsingar um það hvar væri hægt að skipta yfir á innlenda orkugjafa eins og reglugerð varðandi þau lög sem hér er verið að leggja til breytingu á kvað á um. Reglugerðin skuldbatt í rauninni þá sem gætu framkvæmt þetta, hefðu möguleika á því, og viðkomandi veitur til þess að gefa þar um upplýsingar og gerðu ráð fyrir því að menn misstu innan tiltekins tíma þennan styrk til að létta olíuhitunina. Um það leyti sem ríkisstjórn dr. Gunnars Thoroddsens fór frá hafði loks tekist eftir mikla fyrirhöfn að fá um það upplýsingar frá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða hvar væri á þeirra veitusvæðum hægt að breyta frá olíuhitun yfir á rafhitun. Það var held ég eitt síðasta málsgagnið sem ég lagði fram í þeirri ríkisstjórn, upplýsingar um þetta efni, og þeim var raunar haldið til haga sem fskj. með þáltill. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar sem ég hef flutt tvisvar ásamt flestum þm. Alþb. í hv. Sþ. Þar er að finna þetta yfirlit og það lá þá fyrir að mati þessara aðila að fyrir árslok 1983 væri tæknilega hægt að breyta hjá 80% þeirra íbúðareigenda sem höfðu olíukyndingu yfir á rafhitun. Það kom raunar fram að allmikil brögð væru að því að menn hefðu hvort tveggja, nytu niðurgreiddrar rafhitunar og einnig olíustyrks, en vissulega hafa sumir þannig blandað kerfi sér til hagsbóta. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar að þessu leyti, en bendi á að mjög hægt hefur gengið í þessum málum síðan, miklu hægar en tæknileg tök hefðu verið á, og ég tel að það hefði verið skynsamlegt að hverfa að því ráði mjög ákveðið að taka upp beinar styrkveitingar til þess að örva þessa breytingu, en nú hygg ég að samkvæmt reglum um orkusparnaðarlán sé um lánveitingar að ræða og e. t. v. ekki nógu hvetjandi. En allt er það til bóta sem fram miðar í þessum efnum. Og það sem hæstv. ráðh. sagði hér um þetta, að til stæði að koma á skiptum hjá 1000 íbúðareigendum og 1000 á næsta ári og þá væru menn væntanlega komnir langleiðina í þessu sjálfsagða verki að hagnýta okkar innlendu orkugjafa, rafmagnið og jarðvarmann, hvarvetna þar sem það er hægt til upphitunar íbúðarhúsnæðis, þetta er auðvitað þeim mun sjálfsagðara mál þegar ástandið er nú eins og menn þekkja í okkar raforkukerfi að þar er yfirfljótandi af orku og þess vegna þjóðhagslega séð hægt að gefa mönnum hana og hverfa frá olíunni, gefa mönnum hana tímabundið ef það mætti verða til þess að greiða fyrir þessari breytingu. Ég er nú ekki með beinar tillögur um það efni. Ég vil svo nefna það hér í tengslum við þetta frv. að það er um ár, rétt rúmt ár, síðan hæstv. iðnrh. lagði fram í þinginu, raunar í hv. Ed., frv. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Það sofnaði með samkomulagi allra aðila í iðnn. Ed., þar sem nm. þar töldu að það frv. horfði til engra bóta og skilaði ekki þeim markmiðum sem fyrirheit höfðu verið gefin um af ríkisstj. um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar, og nefndin skoraði á hæstv. ráðh. og sendi honum sérstakt erindi þar sem óskað var eftir því að hann léti yfirfara þetta frv. og sæi til þess að það kæmi með breytingum til þingsins að hausti. Af því hefur síðan ekkert frést. Raunar er öll þessi saga í sambandi við fyrirheitin um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar orðin dálítið kynleg svo að ekki sé meira sagt. Þau mál hafa verið rædd hér einkum í tengslum við fjárlagaafgreiðslu nú um tveggja ára skeið og ég ætla ekki að fara að bæta í það orðasafn. Þar liggja fyrir margar staðreyndir varðandi þetta mál og m. a. orð hæstv. iðnrh. í sambandi við það að honum þyki að miður hafi gengið en hann vonaði, miklu skemmra en hann vonaði, og hann hefur greint sjálfur frá ágreiningi sem uppi hefur verið í röðum ríkisstjórnarflokkanna í sambandi við þetta mál. Það hefur einnig gert þingbróðir okkar, hv. þm. Egill Jónsson, nýlega í Ed., að ég hef séð í umræðuþætti Alþingistíðinda, svo að þetta hefur einnig verið þar á dagskrá og er það raunar ekki að undra. En ég tel sem sagt, herra forseti, að þetta frv. horfi til réttrar áttar, hafði sjálfur staðið að sams konar tillögu 1980 þótt ég fengi því þá ekki framgengt.



Herra forseti. Já, það er sumt kynlegt í sambandi við orkumál okkar, það er ekki ofmælt. Það er rétt að ekki náðist samkomulag um að fylgja fram því frv. til l. um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar sem nefnd á mínum vegum útbjó fyrir ári síðan eða rúmlega það. Ég vil aðeins nefna að frá því 1. ágúst 1983 hefur raungildi, miðað við kaupgjaldsvísitölu, orku til húshitunar lækkað um tæp 20%. Að vísu er viðmiðunin sú að fá stórhækkun á orkuverði til þess að bjarga Landsvirkjun og orkufyrirtækjum frá gjaldþroti, en hæstv. fyrirrennari minn hafði tekið sér alræðisvald í þeim sökum og stjórnaði þessu svo snilldarlega að Landsvirkjun stefndi í 400 millj. kr. greiðsluþrot á árinu 1983 ef ekki hefði verið tekið í taumana. Það er rétt, og ég þakka hv. 5. þm. Austurl. fyrir undirtektir við þetta frv., ég tala nú ekki um, hversu erfitt og andstætt það er þegar tvö ráðuneyti þykjast eiga um að véla í sambandi við einstök fyrirtæki eins og fjmrh. þykist hafa með að gera fyrirtæki eins og sjóefnavinnslu o. s. frv. Það er spauglaust að ráða við þetta þegar margir vilja taka í taumana og ég tala nú ekki um þegar straumarnir ganga á misvíxl. En ég hafði hugsað mér alveg sérstaklega að taka til hendinni í sambandi við olíustyrkina. 108 hafa breytt úr olíu- á fyrsta ársfjórðungi yfir í rafhitun, 108. 126 lán alls hafa verið veitt til breytinganna, en það er hyggja manna að verulega fleiri hafi breytt úr olíu- yfir í rafhitun án þess að leita eftir slíkum lánum. En mér þykir ástæða til að lesa hér bréf, sem mér barst á dögunum, sem er skrifað norður í Skagafirði af Helgu Þórðardóttur búsettri þar og hljóðar svo: „Ég undirrituð óska eftir upplýsingum um olíustyrki. Mig langar að vita hvort eftirlit sé haft með því að réttir aðilar fái styrkinn. Ástæðan fyrir spurningu minni er sú að þegar ég las listann um styrkþega hér í Lýtingsstaðahreppi ofbauð mér hve margir sem hita hús sín með rafmagni eða heitu vatni þiggja olíustyrk. 50 millj. kr. eru á fjárlögum til þess að borga þessu fólki olíustyrki og framkvæmdin með þeim hörmungum að hér er það staðfest að í Lýtingsstaðahreppi einum er fjöldi manna sem þiggja olíustyrk en hita hús sín annað tveggja með rafmagni eða heitu vatni.

Þetta hlýtur að vera lygi.

Þú, hv. 2. þm. Norðurl. v., skalt spyrja þessa framsóknarkonu, Helgu Þórðardóttur á Mælifellsá. 



Herra forseti. Æsist nú nokkuð leikurinn þar sem hæstv. ráðh. fer að upplýsa um hvernig menn greiða atkv. í Norðurl. v. og er greinilegt að vit hans og vitneskja er mikið í þessum efnum, að hann skuli geta staðhæft það hér úr ræðustóli. En efasemdir hafa komið fram frá hv. þm. Páli Péturssyni að rétt sé hermt, enda kann að vera að þeim sem hafa veitt Framsfl. stuðning með atkv. sínu fari nú eitthvað fækkandi bæði í sveitum og þéttbýli og þar af kunna efasemdirnar að vera sprottnar hjá hv. þm. Páli Péturssyni. Ég kvaddi mér hljóðs þegar hæstv. ráðh. var þar kominn ræðu sinni að hann tíundaði enn og einu sinni aftur þá raunlækkun á raforkuverði sem orðið hefði frá 1. ágúst 1983. Hann hefur sent út fréttatilkynningar og línurit sem hafa þennan upphafspunkt: 1. ágúst 1983. Það er sannarlega mikið snilldarbragð því að þá hafði ráðh. komið því til leiðar með samþykki sínu að Landsvirkjun hafði hækkað í tvígang raforku, í júnímánuði, 3. júní, og 29. ágúst 1983, um samtals 56%. Hæstv. ráðh. telur að það hafi ekki verið ofætlan landslýðnum og þá ekki síst fólkinu á hinum „köldu svæðum“ að axla þær byrðar sem þurfti til þess að rétta af hallann hjá Landsvirkjun, hallann sem til er kominn vegna óhæfilegra orkusölusamninga til útlendra fyrirtækja sem starfrækt eru í landinu, en Sjálfstfl. og fleiri neituðu að standa að að knýja fram eðlilega og sanngjarna leiðréttingu í því máli á árum áður. Þetta er rétt að nefna þegar hæstv. ráðh. fer að ræða þessa raunlækkun. Ég veit ekki hvaða viðmiðun hann er með í þessu samhengi og hvort hann er með raunlækkun launa á viðkomandi tímabili einnig inni í þessum samanburði, launa sem fara sílækkandi 



Herra forseti. Það er vitað að Helga Þórðardóttir skipaði þriðja sæti á framboðslista Alþb. í Norðurl. v. 1974 og í ljósi þess er það þeim mun athyglisverðara að hún hefur nú tekið upp bréfaskriftir við hæstv. iðnrh., en látið hjá líða að senda fyrrv. iðnrh. nein bréf. En ég ætlaði að varpa fram til iðnrh. einni spurningu þar sem umræða um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar er á dagskrá. Ég er sammála efni frv., að það sé eðlilegt að þetta heyri allt undir eitt rn., en framkvæmd þeirra laga sem í gildi eru á að vera á þann veg að hver sveitarstjórn fari yfir íbúafjölda, merki við hverjir fái olíustyrk og sendi svo þær merkingar suður. Jafnframt er ætlast til þess að orkufyrirtæki það sem selur á viðkomandi svæði, hvort sem það eru Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða eða einhver annar aðili, veiti einnig hliðstæðar upplýsingar. Hafi þetta verið trassað eða vísvitandi falsað hefur að sjálfsögðu verið auðvelt að fara í kringum þetta kerfi, en það byggist engu að síður á því að tveir aðilar verða að hafa brugðist þeim trúnaði sem var sýndur. Það sem ég ætlaði að gera að umræðuefni er hvað liði framkvæmd þess að fá hlutlausa úttekt á því hver sé ástæðan fyrir hinu háa orkuverði á Íslandi. Það er hvimleitt að hlusta á núv. hæstv. iðnrh. og fyrrv. iðnrh. kasta þessum bolta á milli sín, en sannleikurinn er sá að alþýðu þessa lands er selt rafmagn á hæsta hugsanlega verði. Ef raforka yrði hækkuð verulega frá því sem hún er núna mundi það einfaldlega leiða til þess að menn mundu færa sig yfir í aðra orkugjafa. Á því verði er búið að selja raforkuna að undanförnu og það hlýtur að vera eðlilegt í þessari umræðu að leita eftir upplýsingum um hvað líði þeirri framkvæmd, að fá upplýst hver er ástæðan fyrir hinu gífurlega háa raforkuverði á Íslandi.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður var einn af frumkvöðlum þess eða a. m. k. réð hann úrslitum sem formaður nefndar um að hér var afgreidd í fyrra þáltill. um að rannsakaðar yrðu orsakir hins háa orkuverðs. Nefnd er starfandi, nefnd hlutlausra sérfræðinga eins og það var orðað í till., og hún hefur kostað ríkissjóð rúmar 2 millj. kr. og skilar tæplega niðurstöðum sínum, ekki lokaniðurstöðum, fyrr en á miðju næsta ári, en áfangaskýrslu e. t. v. undir lok þessa árs. Þetta er af þessu að segja. En ég er þeirrar skoðunar og raunar er ég sannfærður um að framkvæmd olíustyrkjanna er ólíðandi subbuskapur og fyrir það ætla ég að setja fót. Og ef þessi lög ná fram að ganga er það ákvörðun mín að þeim sem þiggja olíustyrk verði tilkynnt til að mynda að frá og með 1. okt. eða 1. nóv., þannig að menn hafi nægjanlegan umþóttunartíma, verði olíustyrkur af lagður ef viðkomandi á tök á því að fá annan innlendan orkugjafa. Okkur hefur ekki tekist að fá áreiðanlegar upplýsingar um hvernig úthlutun olíustyrkjanna er háttað og það hefur farið mjög illa úr hendi viðskrn. Það hefur verið tillaga mín í 11/2 ár að iðnrn. fengi fangs á þessu máli. En embættismannakerfi viðskrn. hefur spyrnt við fótum vegna þess að það vill halda áfram að útdeila þessum peningum með þeim hætti sem er fullkomlega óeðlilegur og eins og ég segi að mínum dómi, enda hef ég sannanir fyrir því, hreinn og beinn subbuskapur.



Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði frv. til l. til breytinga á lögum um kosningar til Alþingis á þskj. 784. Á síðasta þingi voru samþykkt lög um breytingar á kosningalögum. Voru lögin samþykkt í kjölfar breytinga á stjórnarskránni þar sem m. a. var breytt ákvæðum um skiptingu þingsæta milli kjördæma og kosningaraldur lækkaður. Frv. að lögum þessum var flutt af formönnum fjögurra stjórnmálaflokka og var það samþykkt nánast óbreytt. Við meðferð þess frv. í þingnefnd var af hálfu dómsmrn. komið á framfæri við okkur aths. og ábendingum varðandi efni frv., þó ekki reiknireglur. Einnig var þar um að ræða ábendingar um lagtæringar á nokkrum atriðum í kosningalögum og ábendingar um atriði sem æskilegt væri að breyta eða ástæða til að athuga nánar. Þessar aths. og ábendingar voru skoðaðar af þingnefnd og fulltrúum þingflokka og var gengið frá tillögum um breytingar á frv. Ekki vannst þó tími á þinginu til að afgreiða þessar tillögur úr nefnd, en gert var ráð fyrir að þær yrðu lagðar fyrir Alþingi þegar það kæmi saman að nýju. Er þetta frv. í samræmi við þær tillögur sem þannig voru undirbúnar. Ég tel naumast þörf á að rekja brtt. við frv. Þær eru flestar lagtæringar til samræmis við breytingar sem samþykktar voru í fyrra eða til nánari glöggvunar, m. a. með tilliti til endurútgáfu laganna. Rétt er þó að nefna nokkur atriði. Lagt er til að kosningarréttur þeirra sem ekki eiga lögheimili í landinu en hafa átt það á síðustu fjórum árum reiknist frá 1. des. næstum fyrir kjördag, en kjörskrárgerð er að öðru leyti miðuð við 1. des. Lagt er til að framboðsfrestur renni út fjórum vikum fyrir kjördag í stað þremur vikum og þremur dögum eins og ákveðið var í fyrra. En það er gert til að unnt verði að lengja þann tíma sem kjósendur geta greitt atkv. utan kjörfundar. Er lagt til að sá tími verði fastákveðinn þrjár vikur, en skv. lögunum frá í fyrra getur hann farið niður í tvær vikur. Við þetta styttist í eina viku sá tími sem yfirkjörstjórnum og landskjörstjórnum er ætlað til að fjalla um framboð. Þá er slakað á skilyrðum fyrir því að kjósandi megi greiða atkv. utan kjörfundar. Er lagt til að nægi að kjósandi geri ráð fyrir því að geta ekki sótt kjörfund á kjördegi þar sem hann er á kjörskrá. Einnig er breytt ákvæðum er varða það atvik ef ráðgerð forföll reynast ekki fyrir hendi á kjördegi. Frv. þetta fjallar eins og áður sagði fyrst og fremst um lagfæringar á ýmsum ákvæðum kosningalaganna til samræmis við breytingar þær sem samþykktar voru á síðasta þingi. Frv. fjallar hins vegar ekki um reiknireglur laganna. Eru með frv. ekki lagðar til breytingar á þeirri aðferð sem samþykkt var á síðasta þingi. Rétt er þó að taka fram að við athugun á frv. komu fram ábendingar um að þörf væri að lagtæra ágalla á ákvæðum frv. að þessu leyti, miðað við þá reikniaðferð sem á var byggt. Við meðferð kosningalagafrv. á síðasta þingi kom skýrt fram að talið var að umfjöllun málsins væri ekki lokið. Samráð hafði verið haft við sérfræðinga um ýmsar breytingar sem til greina gátu komið og voru ræddar. Frv. var hins vegar byggt á samkomulagi fjögurra stjórnmálaflokka á þinginu árið áður og efnislegum breytingum varð ekki við komið þar sem samkomulag náðist ekki. Því var hins vegar lýst yfir í nál. í báðum þingdeildum að unnið yrði áfram að málinu milli þinga og niðurstöður lagðar fram á þessu þingi. Það var vegna þessarar yfirlýsingar sem dráttur hefur orðið á að þetta frv. væri lagt fram á þessu þingi þar sem þess var vænst að einhver niðurstaða yrði af fyrrnefndum yfirlýsingum. Þá vannst á síðasta þingi ekki heldur tími til að ræða til þrautar tilhögun persónukjörs og var gert ráð fyrir að það yrði rætt með sama hætti milli þinga. Af þessum ástæðum var frv., sem þá var fyrir þinginu, samþykkt óbreytt. Herra forseti. Frv. þetta fjallar um breytingar á ýmsum ákvæðum kosningalaganna. Ljóst er að í tengslum við athugun þess er líklegt, eins og fram kom við meðferð kosningalagafrv. á síðasta þingi, að önnur atriði kosningalaganna verði tekin til frekari skoðunar, þ. á m. sjálfar reiknireglurnar. Af þeirri ástæðu tel ég rétt að leggja til að kosin verði sérstök þingnefnd til að fjalla um frv. og önnur atriði kosningalaganna sem þar kunna að koma fram og að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og þeirrar nefndar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 696 um breytingu á erfðalögum nr. 8 frá 1962. Það er allshn. Nd. sem flytur þetta frv. Efni þess kemur fram í 1. gr. frv. Hún er þess efnis að við 9. gr. erfðalaganna sem nú gilda bætist ný mgr. sem orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Annað hjóna eða bæði geta þó ávallt mælt svo fyrir í erfðaskrá að það þeirra sem lengur lifir skuli hafa heimild til að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja hvort sem þeir eru fjárráða eða ófjárráða. Ber skiptaráðanda þá að gefa út leyfi til setu í óskiptu búi til eftirlifandi maka eftir umsókn hans nema ákvæði 8. gr. standi í vegi fyrir því.“ Þetta frv. er borið fram af allshn. eftir að nefndin fjallaði um frv. sem borið var fram um þetta sama atriði af þeim Guðrúnu Helgadóttur, Birgi Ísl. Gunnarssyni, Guðmundi Einarssyni, Guðrúnu Agnarsdóttur og Jóni Baldvini Hannibalssyni. Í nefndinni var fjallað allítarlega um frv. sem ég nefndi nú, sem einnig var lagt fram á síðasta þingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Allshn. leitaði álits allmargra aðila á frv. því sem hv. alþm. Guðrún Helgadóttir er 1. flm. að. M. a. var leitað til dr. Ármanns Snævarrs fyrrv. hæstaréttardómara, Guðrúnar Erlendsdóttur dósents og Ragnars Hall borgarfógeta. Umsagnir bárust einnig frá Lögmannafélagi Íslands og fleiri aðilum. Enginn þeirra, sem lét í ljós álit sitt á hinu fyrra frv. eða þeirra sem nefndin átti viðræður við, mælti með samþykkt þessa frv. í óbreyttri mynd. Það komu fram ýmsar aths. um að framkvæmd þess mundi reynast erfið, það mundi valda réttaróvissu og skertur væri mjög réttur niðja beggja og bréferfingja við búskipti, en í því frv. sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir er 1. flm. að var gert ráð fyrir að lögunum yrði breytt á þá leið að eftirlifandi maki öðlaðist umráðarétt yfir íbúðarhúsnæði og húsmunum þannig að erfingjar gætu ekki krafist skipta svo sem nú er heimilt og áframhaldandi seta eftirlifandi maka í óskiptu búi væri tryggð. Eins og ég sagði gáfu umsagnir ótvírætt í skyn og viðræður við þá sérfræðiaðila sem n. kallaði á sinn fund, að verulegir örðugleikar væru á framkvæmd lagagreinar þeirrar sem felst í frv. Guðrúnar Helgadóttur og fleiri þm. Af þeim orsökum varð það að samkomulagi í allshn. að lokinni ítarlegri skoðun þessa frv. að n. bæri fram frv. um þetta sama efnisatriði sem er að finna á þskj. 696. Þar er farin einfaldari leið að sama marki. Efni frv. er það að skv. því geta hjón tryggt eftirlifandi maka áframhaldandi og óskerta setu í óskiptu búi eftir andlát hins ef fyrirmæli um það eru sett í erfðaskrá. Þó svo að fyrirmæli séu sett í erfðaskrá gilda þau ekki að óbreyttum lögum ef einhverjir lögerfingjar krefjast skipta. Það geta þeir jafnan eftir að ár er liðið hafi heimild verið fengin til setu í óskiptu búi. Breytingin er því grundvallarbreyting. Unnt er nú, þrátt fyrir andmæli niðja, að tryggja áframhaldandi setu eftirlifandi maka í óskiptu búi. Eftirlifandi maki þarf ekki að leysa upp bú sitt og selja eigur til þess að borga út erfðahlut niðja ef sett hefur verið ákvæði þess efnis í erfðaskrá. Á það hefur verið bent og það með réttu að nokkur fyrirhöfn er að því að setja slíkt ákvæði í erfðaskrá. Einnig var bent á að erfðaskrár eru ekki mjög algengar hér á landi. Á hinn bóginn telur n. að ef slíkt ákvæði kæmist í lög mundu þeir sem telja æskilegt að eftirlifandi maki eigi setu í óskiptu búi, að ekki sé hægt að leysa upp búið af niðjum beggja, gera erfðaskrá. Þar af leiðandi yrðu mun fleiri erfðaskrár gerðar samkv. þessu ákvæði en eru gerðar í dag. Það má því segja að þetta frv. tryggi þeim sem það vilja að búi eftirlifandi maka verður ekki skipt, jafnvel þó að krafa komi fram um það frá niðjum beggja.



Herra forseti. Fyrst verð ég að geta þess að það sýnist þjóna æðilitlum tilgangi að ætla að reyna að skýra flókið mál sem þetta fyrir þingheimi og freista þess að fá jafnvel samþykki fyrir brtt. þegar svo til engir hv. þm. eru í salnum eða fæstir þeirra. Þegar ég flutti framsögu fyrir frv. um sama mál var nær enginn í salnum. Er til of mikils mælst, herra forseti, að hringt verði á þm. og sú pína á þá lögð að hlýða á mál mitt? Ég sé ekki til hvers ég er að flytja það öðruvísi.

Ég vona nú að hv. ræðumaður vilji . . .

Herra forseti. Ég hygg að ég geti ekki tekið tímann í það að bíða eftir að hv. þm. gangi í salinn. Frv. það, sem liggur fyrir hv. Alþingi á þskj. 53 og er ástæðan fyrir hinu nýja frv. sem hv. síðasti ræðumaður talaði nú fyrir, var fyrst flutt á síðasta þingi. Flm. voru þá ásamt mér hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Kristín S. Kvaran, Guðrún Agnarsdóttir og Jón Baldvin Hannibalsson. Frv. varð ekki útrætt á því þingi og því var það endurflutt s. l. haust. Meðflm. mínir voru þá hinir sömu með þeirri breytingu að í stað hv. þm. Kristínar Kvaran, sem þá var í leyfi, varð hv. þm. Guðmundur Einarsson meðflm. Frv., eins og hér kom áður fram, felur í sér þá breytingu á erfðalögum frá 1962 að við lát maka eigi eftirlifandi maki ævinlega rétt til setu í heimili sínu óskiptu eins og það var við lát maka, bæði þegar eftirlifandi maki fær ekki leyfi til setu í óskiptu búi vegna þess að fyrirmæli hins látna eru á annan veg eða samþykki fjárráða niðja er ekki fyrir hendi og þegar erfingjar látins erfingja krefjast skipta. Allir þekkja raunaleg dæmi um afleiðingar búskipta þar sem eftirlifandi maki verður að hrekjast úr eigin heimili vegna krafna um búskipti svo að við persónulegan missi bætist fjárhagslegt öryggisleysi og oft og tíðum sár sem seint gróa. Menn kunna að spyrja hvort algengt sé að búskipta sé krafist. Skv. upplýsingum dóms- og kirkjumrn., dags. 21. mars 1984, hafa slíkar beiðnir borist svo sem hér segir: Eftirtöldum embættum hafa ein eða fleiri beiðnir borist, en ekki er tilgreint hvernig þær skiptast á milli ára: Sýslumanninum í Barðastrandarsýslu ein beiðni, sýslumanninum í Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógetanum á Akureyri og Dalvík sex beiðnir, sýslumanninum í Gullbringusýslu og bæjarfógetanum í Keflavík, Njarðvík og Grindavík ellefu beiðnir, sýslumanninum í Suður-Múlasýslu og á Eskifirði þrjár beiðnir, bæjarfógetanum í Ólafsfirði ein beiðni, sýslumanninum í Rangárvallasýslu tvær beiðnir, sýslumanninum í Norður-Múlasýslu og bæjarfógetanum á Seyðisfirði ein beiðni, sýslumanninum í Strandasýslu ein beiðni og bæjarfógetanum í Vestmannaeyjum ein beiðni. Hjá eftirtöldum embættum er tekið fram hvernig skipting er milli ára, en ég vil nú sleppa því hér. Hér er um þrjú ár að ræða, 1981–1983: Á Akranesi þrjár beiðnir, í Ísafjarðarsýslu og á Ísafirði sjö beiðnir, borgarfógetanum í Reykjavík 244 beiðnir, sýslumanninum í Snæfellsness- og Hnappadalssýslu og bæjarfógetanum í Ólafsvík sex beiðnir. Af þessum tölum er ljóst að langflestar beiðnir um búskipti koma fram á þéttbýlissvæðum og þá einkum í Reykjavík, enda hefur mikill áhugi komið fram á því að frv. þetta næði fram að ganga. Nægir að nefna hringingar og fyrirspurnir til skrifstofu Alþingis um örlög þessa máls sem hafa verið mjög tíðar. Lífaldur manna hækkar í sífellu samfara betra heilbrigðisástandi í landinu og það hlýtur að vera þjóðfélaginu fyrir bestu að fólk búi sem lengst í eigin heimili og annist sig og heimili sitt eftir bestu getu og með þeirri þjónustu sem samfélagið býður. Íslendingar hafa haft þá sérstöðu að í heimi atvinnuleysis og kreppu hefur roskið fólk í miklu meira mæli getað tekið þátt í atvinnulífi þjóðarinnar en annars staðar gerist. Þannig á þetta að vera þó að nú horfi e. t. v. til verri vegar um stund ef verulegt atvinnuleysi kynni að sækja að okkur. Þarf vart að benda á þann sparnað sem er í því fólginn að hinir öldruðu búi á eigin heimilum í stað þess að gista stofnanir meðan þess gerist ekki bein þörf. Og ekki síður - og það er mikilvægt atriði þessa máls - á aldrað fólk skilyrðislausan rétt til þess að ráða sínu eigin lífi meðan það er til þess fært og frumréttur þess er að búa áfram í eigin heimili eftir lát maka ef það vill. Sá ákvörðunarréttur á ekki að vera í höndum barna eða stjúpbarna. Skv. núgildandi lögum, ef við lítum á hina lagalegu hlið málsins, á eftirlifandi maki langstærstan hluta í búinu. Hann á í fyrsta lagi helming búsins og erfir síðan 1/3,.en niðjar erfa 2/3 af helmingi eignanna. Bréferfingi getur aldrei eignast nema 1/3 af eignum arfláta, þ. e. hins látna. Það verður því að teljast óeðlilegt að þeir sem svo lítinn hluta búsins erfa geti með árs fyrirvara hvenær sem er krafist skipta á búinu öllu og jafnvel gert aðalerfingja ófært að halda eigin heimili. Hér er á engan hátt gengið á endanlegan erfðarétt annarra erfingja en makans, heldur er skiptum á heimili hins eftirlifandi maka einungis frestað skv. hinu upphaflega frv. Allar reglur erfðalaganna gilda áfram um að eignirnar verði ekki rýrðar. Frv. hefur nú verið til umfjöllunar í hv. allshn. Nd. á tveim löggjafarþingum. Skiptaráðandinn í Reykjavík var kallaður á fund n. og hafði flest við frv. að athuga, en þó einkum að það yrði erfitt í framkvæmd. Flestum aths. hans þóttist ég geta svarað, en á það var lítið hlýtt, en þær voru allar um framkvæmd. Það er ekki mál löggjafans að annast framkvæmd mála. Ef Alþingi sýnist svo að lögum skuli breytt skal framkvæmdavaldið framkvæma. Lögmannafélag Íslands sendi álitsgerð laganefndar félagsins og varaði við samþykkt frv. og sagði þar m. a., með leyfi forseta: Nefndin varar við samþykkt frv. og vill vekja athygli á því að með umræddri brtt. er gengið í berhögg við meginreglur gildandi erfðalaga, svo sem rétt erfingja til arftöku og ráðstöfunarrétt arfleifanda.“ Tekið var jafnframt fram að stjórn félagsins hefði ekki fjallað efnislega um frv. Lögmannafélagið var ekki beðið um afstöðu til þess hvort réttur makans eða erfingjans skyldi vera meiri eða minni. Frv. tekur þar af allan vafa um vilja flm., en hann er sá að réttur makans verði aukinn á kostnað erfingjanna, þ. e. barna. Öðrum atriðum framkvæmdalegs eðlis var svarað er formaður félagsins kom á fundinn. Þarna misskilur Lögmannafélagið hlutverk sitt. Hlutverk þess er að gefa umsögn um lagafrv. sem slíkt en ekki að móta stefnu Alþingis í erfðamálum. Jón Ísberg, sýslumaður Húnvetninga, sendi svohljóðandi umsögn og heiður sé honum fyrir það: „Mér var sent frv. til breyt. á erfðalögum um leið og ég var beðinn um upplýsingar. Ég vil aðeins nota tækifærið og þakka viðkomandi alþm. fyrir að þora að hrista upp í stöðnuðu kerfi.“ Guðrún Erlendsdóttir dósent skilaði áliti að beiðni n., en ágæt grein hennar í Úlfljóti árið 1978 um nauðsyn þessarar breytingar á erfðalögunum varð m. a. kveikjan að tillöguflutningi okkar. Þar segir hún m. a., með leyfi forseta: „Þetta frv. er vissulega í anda þeirrar þróunar sem verið hefur undanfarna áratugi og miðast að því að bæta hag eftirlifandi maka. Það er réttilega tekið fram í grg. með frv. að krafa um búskipti geti bitnað mjög illa á eftirlifandi maka og valdið því að hann verður að selja íbúð sína og hefur í engan stað að venda nema opinberar stofnanir.“ Prófessor Ármann Snævarr lýsti efnislega samþykki, en bæði vísuðu þau til yfirstandandi heildarendurskoðunar á erfðalögunum og öll þekkjum við hvern tíma slíkt tekur. Eins og jafnan vill verða í nefndum um mál sem krefjast gaumgæfilegrar skoðunar virtist frv. ætla að daga uppi á ný. Þá brá svo við að Bjarni Bjarnason borgardómari hafði samband við mig persónulega og spurðist fyrir um örlög frv. sem hann greinilega var hlynntur. Ég benti honum á að hafa samband við formann n. sem hann gerði og síðan kom hann á fund hennar. Lagði hann þá fram málamiðlunartillögu, þar sem hann taldi ekki nást samkomulag í n. um málið, og sú tillaga er orðrétt hið nýja frv. n. Og hvað skilur svo á milli frv. okkar og frv. n.? Hið nýja frv. heimilar hvorum maka sem er að leyfa með erfðaskrá hinum sem lengur lifir að sitja í óskiptu búi. Þannig gengur hið nýja frv. lengra en okkar sem einungis fjallaði um heimildir. En - og það er stórt en - erfðaskrá er skilyrði fyrir rétti til setu í óskiptu búi skv. frv. og hætt er við að mikið vanti á að fólk geri slíka erfðaskrá. Mér hefur orðið tíðrætt um hina öldruðu, en við skulum ekki gleyma því að ekki eru meiri líkur til þess að ungt fólk, kannske við bestu heilsu, hafi hug á því að gera erfðaskrá. Annað atriði þar sem mjög skilur á milli þessara tveggja frv. er að í hinu nýja frv. er stjúpbörnum enn heimilað að krefjast búskipta eins og núverandi lög gera ráð fyrir. Því ákvæði hlýt ég að hafna. Ýmsir telja að við búskipti skuli tekið annað tillit til stjúpbarna en sameiginlegra barna. Ég er því algjörlega ósammála og tel það viðhorf í andstöðu við þá stefnumörkun sem löggjafinn hefur unnið að, t. d. með nýsettum barnalögum. Allur andi þeirra laga er að foreldrar beri ábyrgð á börnum sínum án tillits til þess hvort þeir kjósa að búa saman eða ekki. Vissulega hefur átt sér stað hugarfarsbreyting í þessum efnum. Engin ástæða er til að gera ráð fyrir að milli stjúpforeldra og stjúpbarna hljóti að ríkja tilfinningaleysi og jafnvel illindi. Vitaskuld er það til og engin lög geta náð yfir öll tilvik mannlegs lífs, en í landi þar sem þúsundir barna búa með öðru foreldri, með eða án maka, ber að eyða því hugarfari að milli stjúpforeldra og stjúpbarna þurfi að ríkja tortryggni. Í frv. okkar er því enginn munur gerður á rétti barna og stjúpbarna til að krefjast skipta á heimili eftirlifandi maka. Nefndin hefur kosið að sjá svo til að hv. þm. þurfi ekki að greiða atkv. um hið upprunalega frv. og þar sem hið nýja frv. er þó spor í áttina að því marki sem með því var að stefnt tók ég þann kost að flytja það með n. Við flytjendur hins fyrra frv., hinir sömu og áður að öðru leyti en því að hv. þm. Ellert Schram gerðist meðflytjandi í fjarveru hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar, viljum þó enn freista þess að fá fram afstöðu hv. þm. um forgangsrétt stjúpbarna umfram önnur börn til að krefjast búskipta. Þess vegna höfum við borið fram brtt. á þskj. 740 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: Í stað orðanna „heimild til að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja“ í 1. gr. komi: heimild til að sitja í óskiptu búi með niðjum annars eða beggja. Þetta tel ég afar mikilvægt atriði vegna þess að sé svo séð til að stjúpbörn hafi þennan forgangsrétt enn og aftur er satt að segja ekki mikið gagn í þessu nýja frv. Ég harma að ekki skuli fleiri hlýða á mál mitt því mér er fullkunnugt um að þetta mál hefur átt skilning og stuðning hér í þinginu. Við treystum því að hv. þm. skoði hug sinn vandlega um þetta atriði og greiði brtt. okkar atkv. sitt. Hér getur ekki verið um neitt flokkspólitískt mál að ræða, en með þessu máli er fylgst úti í þjóðfélaginu, það get ég alveg sagt hv. þm. Verði till. okkar felld, þ. e. brtt., mun ég samt greiða hinu nýja frv. atkv. mitt þar sem ég tel að það sé skref í rétta átt. Ég harma hins vegar að hið upprunalega frv. skyldi ekki ná fram að ganga og geng ekkert að því gruflandi að fyrir því eru tvær meginástæður, andstaða við frumvörp stjórnarandstöðuþm., þó að víst væri einn stjórnarþm. meðal flytjenda, og slæleg skoðun sumra þm. á málinu og skortur á vilja til að taka afstöðu gegn framkvæmdavaldinu. En ég vil benda hv. þm. á að samþykkt brtt. gerði hið nýja frv. mun stærra skref í réttlætisátt en það er nú. Að lokum þetta, herra forseti: Engin ástæða er til að senda hið nýja frv. til n. Nefndin flytur það öll og brtt. er þrautrædd þar. Þar nýtur hún ekki fylgis, að því er best verður séð, og því einungis tímaeyðsla að senda málið aftur til n. g vona að hv. formaður n. sé sammála mér í því. Ég skora á yður, herra forseti, að fallast á atkvgr. um frv. og brtt. án frekari umfjöllunar n. og flýta þannig fyrir afgreiðslu málsins til hv. Ed. Jafnframt vil ég fara þess á leit við yður, herra forseti, að allar umr. um málið verði ljósritaðar og sendar með málinu til Ed. Þar sem svo lítill tími er til þingloka flýtti það vissulega fyrir hv. þm. Ed. að átta sig á málinu. Þetta mál hefur goldið þess að þarfnast gaumgæfilegrar skoðunar. Og ég vil ítreka það, herra forseti, að ég sé enga minnstu ástæðu til að senda okkur flytjendum málsins það aftur til umsagnar. Mér er fyrirmunað að skilja hvað við eigum að ræða meira í þessu máli. Það hefur svo sannarlega verið gert.



Herra forseti. Ég hef hlýtt á mál hv. 10. landsk. þm., bæði í n. og einnig hér á þingfundi, og hlýt því að hafa fullnægt öllum skyldum um hlustun í málinu. Hitt vekur undrun mína þegar hv. þm. fullyrðir að þeir sem fá mál til umsagnar eigi ekki að senda í sinni umsögn neitt álit á stefnunni sem verið sé að marka, það sé yfir höfuð ekki tilgangurinn með því að senda þeim mál til umsagnar. Ég kem af fjöllum. Auðvitað er það aðalatriði þegar mál er sent til umsagnar að þeir sem fjalla um málið segi álit sitt á málinu og þeirri stefnumörkun sem þar færi fram. Hvernig í dauðanum má annað eiga sér stað? Er hugsunin á bak við slíkar yfirlýsingar sú að menn eigi að gefa á því skýringar hvort þessi lög muni vera falleg eða ljót í lagasafninu eða hvað eru menn að fara fram á? Hvað eru menn að fara fram á með því að senda mál til umsagnar? Auðvitað verða menn að una því þegar þeir senda mál til umsagnar og fá mjög neikvæðar umsagnir manna sem hafa hugsað um þessa hluti, tekið afstöðu til þeirra. Þá ber þeim að snúast með rökum gegn slíkum málflutningi en ekki að halda því fram að viðkomandi hafi farið út fyrir sitt verksvið, þeim komi þetta nánast ekkert við, það sé ekki þeirra að móta stefnuna. Þeir eru að segja sitt álit og eftir því er stefnan mótuð. Mér hefur fundist, eins og mörgum öðrum, alveg fráleitt hvernig þetta frv. var sett fram af hv. flm. og mig undrar að fulltrúi öreiganna skuli hafa mestar áhyggjur af því hvað verður um arfinn því það er eignastéttin sem löngum hefur haft áhyggjur af arfinum en ekki öreigarnir. Þeir erfa ekkert og eiga ekkert. En það er flest farið að snúast við í þjóðfélaginu. Ég vil líka spyrja í þessu sambandi: Er það óeðlilegt að sá sem er dauðvona og tekur ákvörðun um að hann vill ekki að eftirlifandi maki fái að ráðskast með þessa hluti geti haft þau áhrif, ef hann segir nei við þeim rétti sem hér er settur, að hans börn fái sinn hlut? Er það óeðlilegt vald? Oft eru þessar eignir í framkvæmd í sameiginlegri notkun barna og foreldra. Á þá ekkjan, ef henni sýnist svo, að geta sparkað stjúpbarninu út og sagt: Þú færð engan arf strax. Ég ætla að hafa þessar eignir í minni umsjá, hvort sem það er um fjögur hundruð fermetra íbúð eða minni að ræða. Er þetta réttlætið sem menn eru að tala um? Það er ekkert þak á þessum hugmyndum. Ég tel að það megi vissulega finna þess dæmi að börn hafi sýnt óbilgirni sínum foreldrum eða því foreldri sem hefur verið eftirlifandi. Það er þó meginreglan að börn samþykkja að foreldri sitji í óskiptu búi. Spurningin er þegar hitt gerist og þau neita: Hvers vegna neita þau? Það er vegna þess að það er ósamkomulag á milli barnanna og þess foreldris sem eftir lifir. Og sjaldan veldur einn þá tveir deila. Ég lýsti því yfir í n. að ég væri efnislega andvígur frv. eins og það væri flutt og mundi greiða atkv. gegn því og væri hlynntur því að það færi sem fyrst úr n. Sú till. sem hér er sett fram grundvallast á sömu grunnhugsun og er í núgildandi erfðalögum, þ. e. að sá aðili sem er að kveðja hefur réttinn til að segja fyrir um hvað verði gert við hans eigur. Það liggur nefnilega alveg ljóst fyrir að skv. núgildandi erfðalögum, eins og réttilega var upp talið, fær eftirlifandi maki 4/6 af eignunum. Hann fær helming og hann fær 1/3 af því sem eftir er. Ég hygg að í þeim lögum eins og þau eru sé vissulega tekið mikið tillit til eftirlifandi maka. Hann fær bæði þann helming sem hann á með réttu og hann fær 1/3 af hinu. Það hlýtur að vera umhugsunarefni varðandi börn, sem oft og tíðum hafa ílengst á heimili sinna foreldra og unnið þeim mikið fjárhagslega, hvort það sé rétt að ganga þannig frá þessu í lögum að við brottför annars foreldrisins geti hitt raunverulega úthýst þeim sem eftir eru. Mér er ekki ljóst hvort það er hugsjónaeldur eða fáfræði sem liggur á bak við það mikla kapp sem hv. 10 landsk. þm. leggur á að boða að hér sé eitthvað réttlætismál á ferðinni. Ég veit ekki til þess að stjúpbörn í þessum heimi hafi haft of góða daga. Það getur vel verið að hv. 10. þm. Reykv. telji að svo sé og það sé rétt að ná af þeim þeim rétti sem þau hafa í lögum. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég mun hiklaust líta á það sem mína skyldu að líta svo á að þau séu hinn veikari aðili en ekki hinn sterkari í þeim leik sem hér er verið að tala um og tel ég að ég hafi fullar skyldur í því sambandi að veita þeim lið þannig að það sé ekki reitt af þeim sem þau hafa samkv. íslenskum lögum.



Herra forseti. Það ber vissulega að fagna því að með þessari breytingu, sem hér er lögð til af hv. allshn. á frv. Guðrúnar Helgadóttur og fleiri hv. þm., skuli stigið skref í réttlætisátt og opnaðir möguleikar eftirlifandi maka til setu í óskiptu búi, en ég harma það að n. skuli ekki hafa séð sér fært að stíga skrefið til fulls eins og lagt er til í hinu upphaflega frv., þ. e. fullur réttur eftirlifandi maka til setu í óskiptu búi, þannig að skipti á búi, sé þess krafist, taki ekki til íbúðarhúsnæðis sem eftirlifandi maki býr í né til húsmuna hans nema hann óski þess sjálfur. Mér finnst í rökstuðningi allshn. fyrir þessari breytingu lögð megináhersla á að með ákvæðum frv. á þskj. 53, frv. Guðrúnar Helgadóttur o. fl., sé skertur mjög réttur niðja og áhorfsmál, eins og sagt er, að svipta lögerfingja rétti til að krefjast búskipta á búi sem eftirlifandi maki situr í. Í rökstuðningi n. finnst mér því megináhersla lögð á hagsmuni lögerfingja að fá arfshluta sinn greiddan úr búinu. Þessi viðhorf og áherslur finnst mér rangar því að megináhersluna á að leggja, að mínu mati, á hagsmuni eftirlifandi maka. Í annan stað er í rökstuðningi n. talað um skilning á því að við lát maka geti skapast erfiðleikar ef erfingjar geri kröfu um búskipti og með till. allshn. sé komið til móts við þau sjónarmið. Þetta er að mínu mati einmitt kjarni málsins og meginrök fyrir því að ganga á eins lagt og lagt er til í upphaflegu frv. Guðrúnar Helgadóttur o. fl., þ. e. þeir miklu erfiðleikar, bæði fjárhagslegir og félagslegir, sem geta orðið hjá eftirlifandi maka ef erfingjar krefjast búskipa. Ég verð að segja að mér finnst það stríða gegn öllu réttlæti að hægt sé að hrekja eftirlifandi maka af heimili sínu sem er eign hans og hann hefur byggt upp og eignast ásamt sínum maka með margra áratuga striti og vinnu. Með þeirri leið sem í frv. allshn. er lýst eru að vísu opnaðir möguleikar til setu í óskiptu búi ef viðkomandi hafa athugað sérstaklega að mæla svo fyrir um í erfðaskrá. En ég er hrædd um að fæstir athugi slíkt þegar ekki er að öðru leyti gerð erfðaskrá og athugi því ekki þennan möguleika fyrr en um seinan. Auk þess breytir samþykkt þessa frv. engu fyrir þá sem nú sitja í óskiptu búi og því um mismunun og ójafna möguleika að ræða fyrir þá sem misst hafa maka sinn og nú sitja í óskiptu búi og þá sem möguleika hafa á, eftir að frv. verður að lögum, að mæla svo fyrir um í erfðaskrá. Mér finnst því ekki alls kostar rétt það sem fram kom í framsöguræðu hv. þm. Gunnars G. Schram fyrir þessu frv., að frv. þetta tryggi þeim sem það vilja rétt til setu í óskiptu búi. Mín skoðun er því sú, herra forseti, að frv. allshn. gangi of skammt til að tryggja rétt eftirlifandi maka og harma ég að allshn. skuli ekki hafa treyst sér til að mæla með frv. í upphaflegri mynd. En úr því að allshn. stendur öll að þessu frv. met ég stöðuna svo að tilgangslaust sé að flytja brtt. í þá veru sem upphaflegt frv. gerði ráð fyrir og ekki verði lengra gengið í þessu máli að sinni, enda ljóst að flm. þessa frv. virðast meta stöðuna með líkum hætti þar sem þeir flytja aðeins brtt. sem tryggja á að stjúpbörn eftirlifandi maka geti ekki krafist búskipta ef annað er fyrir mælt í erfðaskrá.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. sérstaklega. Ég held að það þjóni ekki miklum tilgangi á þessari stundu að fara að ræða um frv. efnislega. Ég vil hins vegar minna á að meiri hl. allshn., þó að hann væri algjörlega andvígur upprunalega frv., gekk mjög til móts við flm. þess og þau sjónarmið sem þar komu fram, eins og frv. sem hér liggur fyrir sýnir. Þar er opnuð greið leið fyrir eftirlifandi maka til áframhaldandi setu í óskiptu búi. Hér hefur af báðum síðustu hv. ræðumönnum verið lögð sérstök áhersla á það réttlætisatriði sem slík seta getur verið. Það hefur hins vegar ekki verið undirstrikað nema af hv. 5. þm. Vestf. Ólafi Þ. Þórðarsyni að það eru fleiri hliðar á þessu máli sem alveg ástæðulaust er að ganga á svig við. Það eru hagsmunir barnanna. Vitanlega eru mál ætíð einstaklingsbundin, en það gefur auga leið að það geta verið miklum mun ríkari og meiri hagsmunir barnanna að fá erfðahlut sinn leystan úr búinu en eftirlifandi maka að sitja þar áfram. Ekki síður er fjárhagsvandi á ferðum hjá ungu fólki og yngra fólki og þörf þar á fjárhagsaðstoð, svo ekki sé talað um að þau geti heimt til sín eign sem þau eiga að lögum. Ég ætla ekki að fjölyrða um málið efnislega. Ég vil þó lýsa algjörri andstöðu við brtt. á þskj. 740 sem er þess efnis að stjúpbörn eru svipt þeim rétti sem þau hafa skv. lögum til þess að krefjast erfðahlutar eftir kynforeldri sitt úr búinu. Stjúpfaðir eða stjúpmóðir geta m. ö. o. skv. þessari brtt. setið yfir hlut stjúpbarna sinna og meinað þeim að fá erfðahlut sinn úr búinu. Það tel ég vera hið mesta ranglætismál, enda hefur slíkt ákvæði aldrei verið í íslenskum erfðalögum. Að lokum, herra forseti, get ég ekki látið hjá líða að andmæla sem ósönnum og fullkomlega rakalausum þeim fullyrðingum, sem komu fram í máli hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur áðan, að ástæðan fyrir andstöðu meiri hl. allshn. gegn hinu upphaflega frv. hafi verið af tvennum toga spunninn. Í fyrsta lagi vegna þess að það var flutt af þm. stjórnarandstöðunnar og í öðru lagi vegna þess að nm. hefðu ekki kynnt sér frv. til hlítar. Hvort tveggja er alrangt.



Herra forseti. Ég vil benda hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni, 5. þm. Vestf., á ofurlítinn misskilning í sambandi við skilgreiningu á orðinu „öreigi“. Það hlýtur að teljast til nauðþurfta hverrar manneskju að eiga sitt eigið heimili, þ. e. þak yfir höfuðið. Hann hefur áhyggjur af því að við sem berum fyrir brjósti þá sem minnst mega sín séum svona áhugasöm um arf. Við teljum að fólk þurfi að eiga heimili, en ég vil benda hv. þm. á, ef hann hefur áhyggjur af því að stóreignarmenn sem kannske hafa tekjur af eignum sínum, fái þarna rétt, að hann hefur sjálfur orðið til þess að flytja frv. þar sem réttur þessa fólks er tryggður líka. Ástæðan fyrir því að í mínu upphaflega frv. var ekki lagt til að allar eignir kæmu til skipta var einmitt sú að við töldum að það væri ekki nauðsynlegt, einungis að eftirlifandi maki ætti rétt á setu í sínu eigin heimili og skiptum á því væri frestað. En þm. hefur nú flutt frv. sem tryggir að jafnvel þó að um verulegar eignir væri að ræða, sem gæfu af sér stórkostlegar tekjur, er nú með erfðaskrá hægt að fresta öllum skiptum á þeim eignum. Ég hafna alfarið þeim mismun sem gerður er á stjúpbörnum og sameiginlegum börnum viðkomandi hjóna. Ég veit ekki hvaða hugmyndir hv. 5. þm. Vestf. hefur um líf stjúpbarna nú til dags. Ég held að sögur Grimms-ævintýra tilheyri liðinni tíð og ég hef engar sönnur fyrir því að stjúpbörn eigi harðari ævi í okkar nútímaþjóðfélagi en önnur börn. Um það veit ég auðvitað ekki neitt.

Það hef ég.

Skv. íslenskum lögum ber foreldrum að annast framfærslu barna sinna, hvort sem þau eru í hjúskap eða utan, og löggjafinn hefur sjálfur markað þá stefnu með barnalögum að auka skyldur foreldra við börn sín, hvernig sem þau annars eru í heiminn komin, auk þess að tryggja rétt barnsins til aðgangs og umgengni við báða foreldra sína. Ég get því ekki séð að stjúpbörn eigi að hafa nokkurn meiri rétt en önnur börn til þess að hrekja eftirlifandi maka úr búi. Ég held líka að löggjafinn ætti að huga að því, ef hann vill stuðla að betri samskiptum meðal manna í þessu þjóðfélagi, að það vill svo til að um er að ræða hálfsystkin í þessu tilviki og það er auðvitað ekki til að efla samkomulag þeirra og styrkja ef nokkuð af systkinunum getur vaðið inn í heimili móður eða föður hinna og hrakið þau brott. Ég held að menn skyldu huga að því hvaða afleiðingar löggjöf hefur. Ætli væri ekki heilbrigðara að öll börn, sem búið varðar, sætu þar við sama borð og biðu þess að búinu yrði skipt þegar eftirlifandi maki hefði ekki lengur fyrir það neina þörf. Menn tala hér um fjárþörf ungs fólks, væntanlega þess sem er að byggja. Heilagir allir! Ætli það fólk sem nú er að skila þjóðfélaginu hafi ekki orðið að lúta meiri fjárhagsörðugleikum en sú kynslóð sem nú er að vaxa upp í landinu? Ég tel að henni sé vorkunnarlaust að sjá um sig sjálf  Ég heyri það frá hv. 5. þm. Vestf. að hann hefur ótrú á húsnæðismálastefnu núv. ríkisstj. og ég er sammála honum um það. Það er kannske rétt hjá honum að þetta er verra en oft áður. En þrátt fyrir allt held ég að æska þessa lands hafi fengið það uppeldi og ýmsa þá þjónustu, menntun og allan betri aðbúnað en jafnvel við fengum sem erum nú á miðjum aldri, að ég tali nú ekki um þá sem eldri eru, að henni sé vorkunnarlaust að reyna að koma undir sig fótunum eins og foreldrar hennar urðu að gera og þurfi ekki að hrekja foreldra sína úr eigin heimili til þess að geta gleypt eigur þeirra. Það tel ég siðferðilega gjörsamlega alrangt. Varðandi það sem hér var sagt um umsagnaraðila vil ég aðeins geta þess að ég er þeirrar skoðunar að það sé Alþingi sjálft sem á að móta stefnu í löggjöf landsins. Það á auðvitað að hlýða á skoðanir ýmissa annarra í þjóðfélaginu og til þess er eflaust um umsagnir beðið. En svo lítið mark er tekið á þeim beiðnum aftur og aftur, eins og við öll vitum sem í nefndum sitjum og sendum mál til umsagnar, að sumu af því er ekki sæmandi að taka við athugasemdalaust. Ég vil enn og aftur geta þess að mér finnst ekki sæmandi Lögmannafélagi Íslands að hafa ekki mikið annað um lagafrv. að segja en að þar sé varað við samþykkt frv. þar sem gengið sé á rétt erfingja til arftöku og ráðstöfunarrétt arfleifenda. Menn geta bent á að þarna sé um þetta atriði að ræða, en þeir eiga ekki að vara við samþykkt þess. Það er bein ókurteisi við Alþingi Íslendinga og við það stend ég. Ég skal ekki eyða tíma þeirra fáu þm. sem á mál mitt hlýða og ég harma að þeir skuli ekki vera fleiri vegna þess að ég hef tröllatrú á því að þm. margir hverjir skilji þetta mál og séu því hlynntir. Það er hins vegar afar erfitt að sannfæra nokkurn mann ef hann ekki hlýðir á það mál sem flutt er svo sjálfsagt verð ég þar með að gefast upp. En ég þakka þeim þm. sem hafa sýnt þessu máli áhuga og ekki síður þeim fjölmörgu úti í þjóðfélaginu sem hafa haft samband við mig vegna þessa. Og þó að þm. treysti sér e. t. v. ekki til að samþykkja brtt. þá sem við höfum flutt við hið nýja frv., en treysta sér samt til að samþykkja frv. óbreytt, þakka ég hv. allshn. fyrir að flytja það. Ég tel það vissulega skref í rétta átt þó mér finnist það allt of stutt. Það er a. m. k. betra en ekki neitt því að það ástand sem nú viðgengst er öldungis óþolandi og ósæmandi. Ég ítreka þá ósk mína, herra forseti, að þess verði freistað að greiða um þetta mál atkv. Ég hlýt að geta þess að vegna starfa í Norðurlandaráði verð ég ekki á næsta þingdeildarfundi. Ég vil biðja herra forseta að kanna hvort ekki sé unnt að finna svo marga þm. hér í hv. deild að hægt sé að greiða um þetta atkv. Ég vil helst eiga þess kost að taka þátt í þeirri atkvgr. Takist það ekki vil ég jafnframt fara þess á leit við hæstv. forseta að með atkvgr. verði beðið til miðvikudags, en þá verð ég komin aftur til starfa.



Þess skal nú freistað að fá menn til atkvgr., en hins vegar kemur naumast til greina að afgreiða þessa till. eða tilmæli án þess að forseti hafi aðstöðu til að kanna það betur hjá n. hvernig hún hugsar í því efni.

Má ég benda hæstv. forseta á að þetta hefur gerst fyrir nokkrum dögum. Landbn. lagði fram frv. sem ekki var sent til n.

Það er hverju orði sannara að slíkt hefur komið fyrir, en það heyrir til algjörra undantekninga. Sú hefð hefur skapast að vísa öllum þingmálum til n. nema í örfáum undantekningartilfellum. Ef það koma fram veruleg andmæli gegn því að ganga fram hjá nefnd er óheppilegt að forseti hafi þann hátt á að láta ganga fram hjá nefnd.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. Frvgr. er þannig að ríkisstj. skuli heimilt að selja Gunnari Guðmundssyni, Lindarbrekku, eyðijörðina Víðines í Beruneshreppi, Suður-Múlasýslu. Í grg. er upplýst að þessi jörð hefur ekki verið í byggð síðan 1944 og að Gunnar á Lindarbrekku hafi haft afnot af jörðinni um fleiri tugi ára. Landbn. afgreiddi þetta mál þannig að hún samþykkir að mæla með því að þetta frv. verði samþykkt eins og það kom frá Ed. og allir landbn.-menn skrifa undir þetta nál.



Herra forseti. Þetta frv. er til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út s. l. sumar. Þetta frv. er gamall kunningi. Það er raunar um það að heimild sé fyrir því að leyfa slátrun í sláturhúsum sem eru þannig úr garði gerð að þau hafa ekki fengið löggildingu. Farist mun hafa fyrir á síðasta þingi að framlengja þetta ákvæði og þess vegna varð að gefa út brbl. til þess að hægt væri að slátra s. l. haust. Á þskj. 787 er nál. frá landbn. Hún leggur til að frv. verði samþykkt með einni breytingu, þ. e. að í stað 1986 verði sett 1987, þ. e. að þessi heimild sé veitt til 1987. Ég hafði samband við yfirdýralækni um þetta atriði og hann sagði að eins og ástandið væri í þjóðfélaginu væri hann alveg samþykkur því að þessi heimild yrði .til ársins 1987. Ég hafði einnig samband við ráðuneytisstjórann í landbrn. og hann mælti með því að þessi breyting yrði gerð á frv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um skipti á dánarbúum og félagsbúum o. fl. sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðmundi Einarssyni, Guðrúnu Helgadóttur og Gunnari G. Schram. Frv. þetta hljóðar svo, með leyfi forseta: „Skiptarétti er heimilt að skipta búi við slit á óvígðri sambúð. Ef sambúðarfólk verður ekki á eitt sátt um skiptin getur hvort um sig krafist þess að skiptaréttur fjalli um fjárskipti þeirra. Skiptarétti ber við skiptin að hafa hliðsjón af fjárhag aðila, hve lengi sambúð hefur staðið og öðru sem varðar hag aðila, m. a. framlagi hvors um sig til sameiginlegs heimilis á sambúðartíma með vinnu, fé til framfærslu eða á annan hátt. Sömu reglur skulu gilda við skipti á búi sambúðarfólks við andlát annars aðilans. Það telst óvígð sambúð skv. þessum lögum ef karl og kona stofna til sambúðar og hafa átt barn saman eða konan er þunguð af hans völdum eða ef sambúðin hefur varað samfleytt í tvö ár.“ Eins og fram kemur í grg. með þessu frv. er markmið þess að tryggja réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð að því er snertir fjármálauppgjör við slit á óvígðri sambúð. Eins og nú er vantar alla lagavernd við slit á óvígðri sambúð og því hafa oft risið upp mörg vandasöm ágreiningsmál, ekki síst við fjármálauppgjör, við slit á óvígðri sambúð. Fjöldi þeirra sem kjósa að búa í óvígðri sambúð hefur vaxið ár frá ári og nú er svo komið að fjöldi þeirra sem eru í óvígðri sambúð er 10 594. Sá fjöldi er efalítið mun meiri því að hér er einungis um að ræða óvígða sambúð sem skráð er hjá Hagstofu Íslands, en þar kemur fram að í ársvinnslu þjóðskrár 1980 og síðar hefur ný sambúð ekki verið skráð nema það lægi fyrir að hlutaðeigandi ættu barn saman eða tekið væri fram í aðsetursskiptatilkynningu að um óvígða sambúð væri að ræða. Í erindi sem Guðrún Erlendsdóttir dósent flutti á fundi Dómarafélags Íslands í október 1984 kemur fram að þingfest mál varðandi fjárskipti við slit óvígðrar sambúðar í bæjarþingi Reykjavíkur voru milli 80 og 90 árið 1982 og milli 90 og 100 á árinu 1983. Þessar tölur sýna ljóslega hvað brýnt er að tryggja með lögum réttarstöðu fólks við fjármálauppgjör ef til slita á óvígðri sambúð kemur. Alþingi hefur áður látið þetta mál til sín taka, en það var á árinu 1980. Þá var lögð fram þáltill. af þm. Alþfl. um réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð. Þessi þáltill. var samþykkt í febrúar 1981 og hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta nú þegar fara fram könnun á réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð. Í því skyni skipi viðkomandi ráðh. nefnd er geri tillögur um hvernig réttindum þess verði best fyrir komið, sérstaklega með tilliti til eigna og eignaréttar. Nefndin skal hraða störfum svo sem kostur er og skila álitsgerð og tillögum áður en næsta reglulegt Alþingi kemur saman.“ Þó að fimm ár séu liðin frá samþykkt þessarar till. situr allt við það sama í þessu hagsmunamáli fólks í óvígðri sambúð. Tvívegis hefur hér á hv. Alþingi verið spurst fyrir um framkvæmd þessarar þáltill., en ljóst er af svörum ráðh. við þeim fsp. að lítið virðist þoka til að tryggja réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð. Til þess er vísað að málefni fólks í óvígðri sambúð hafi verið til meðferðar í laganefndum, bæði á Norðurlöndum og innan Evrópuráðs. Hefur norræna sifjalaganefndin, sem Ísland á aðild að, m. a. haft viðfangsefnið til meðferðar. Þó ekki liggi fyrir sameiginleg niðurstaða þessarar norrænu sifjalaganefndar er engu að síður ljóst að sum Norðurlandanna hafi stigið ákveðið skref til að tryggja réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð að því er fjármálauppgjör varðar. Norrænar sifjalaganefndir, bæði í Danmörku og Noregi, hafa lagt til svipaða leið og þetta frv. gerir ráð fyrir, þ. e. að skiptarétti sé heimilt að skipta búi við slit á óvígðri sambúð, og liggur frv. um það fyrir sænska þinginu. Ég tel, herra forseti, að ekki þurfi að fara um það mörgum orðum hve brýnt er að Alþingi taki á þessu máli og að löggjöf verði um það sett með hvaða hætti fjármálauppgjör við slit á óvígðri sambúð skuli vera. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í stuttan kafla í grg. með þessu frv. þar sem glögglega kemur fram hvernig framkvæmdin hefur verið á þessu og hve brýnt er orðið að Alþingi taki af skarið með löggjöf í þessu máli. Þar segir, með leyfi forseta: „Eignamyndun er oftast sameiginlegt framlag beggja sambúðaraðila, ýmist beint, t. d. þegar bæði hafa haft atvinnutekjur, eða þá óbeint þegar kona vinnur á heimili og stuðlar þannig að bættri aðstöðu karlmannsins til tekjuöflunar. Nefna má að stundum stendur sambúð svo áratugum skiptir og allar eignir búsins hafa orðið til á þeim tíma. Ef um eignamyndun í húsnæði er að ræða á sambúðartímanum geta risið upp mikil vandamál við sambúðarslit þegar aðeins annar aðilinn er skráður eigandi fasteigna. Í hæstaréttardómum má sjá að oft hefur verið farin sú leið, til að draga úr mesta óréttlætinu, að dæma konunni þóknun fyrir störf hennar í þágu heimilisins. Það liggur þó í augum uppi, ef eignamyndun hefur verið mikil á sambúðartímanum, að slík þóknun getur verið hverfandi í samanburði við eignirnar. Hin síðari ár hefur þó niðurstaða dómstóla um slit óvígðrar sambúðar í auknum mæli verið sú til að koma í veg fyrir ósanngjarna niðurstöðu, að farið er að dæma um hlutdeild í eignamyndun á sambúðartímanum eða viðurkenna sameign aðila. Með þeirri stefnubreytingu er að nokkru leyti tekið tillit til framlags beggja til eignamyndunar sem orðið hefur á sambúðartímanum. Ljóst er þó að dómstólaleiðin er bæði erfið, dýr og oft seinvirk. Það getur því tekið nokkur ár að fá niðurstöðu um fjárskipti við slit á óvígðri sambúð. Með þeirri leið, sem hér er lögð til í þessu frv., - að skiptarétti verði heimilt að skipta búi sambúðarfólks, - yrði komið í veg fyrir löng og erfið málaferli fyrir almennum dómstólum.“ Herra forseti. Það er skoðun flm. þessa frv. að mikið sé í húfi og að Alþingi eigi að taka þegar af skarið til að tryggja eignarrétt í óvígðri sambúð. Verði skiptarétti heimilt að skipta búi sambúðarfólks yrði hvort tveggja í senn hægt að koma í veg fyrir þann málarekstur sem oft verður við slit á óvígðri sambúð og - það sem ekki er minna um vert - að hindra að annar sambúðaraðilinn verði fyrir miklu fjárhagslegu tjóni þegar upp úr sambúð slitnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa orð mín fleiri við 1. umr. um þetta mál, en vil leyfa mér að benda hv. þm. á þau fskj. sem fylgja með þessu frv., sem ég tel að séu mjög gagnleg aflestrar fyrir þá sem vilja kynna sér betur þetta mál. Það er í fyrsta lagi útdráttur úr grein í Tímariti lögfræðinga frá 1981, en það er erindi Guðrúnar Erlendsdóttur dósents um fjármál hjóna og sambúðarfólks. Er greint frá norrænni samvinnu á þessu sviði og umfjöllun dönsku og norsku sifjalaganefndarinnar um þetta mál svo og dómum um sameign. Sérstaklega skal bent á álit dönsku sifjalaganefndarinnar sem telur mikilvægt að fjárskipti við slit óvígðrar sambúðar geti komið fyrir skiptarétt. Að auki vil ég benda sérstaklega á kafla í fskj. með frv. sem ber heitið „Er þörf á lagareglum um fjármál sambúðarfólks?“ Þar kemur fram sú skoðun Guðrúnar Erlendsdóttur dósents, sem á sæti í íslensku sifjalaganefndinni, að hún telur nauðsyn að breyta skiptalögum á þann veg að skiptaréttur geti skipt búi sambúðarfólks. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 792 frá fjh.- og viðskn. Nál. hljóðar þannig: „Nefndin hefur rætt frv. og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk áliti þessu.“ Undir þetta rita Páll Pétursson, Svavar Gestsson, Guðmundur Einarsson, Þorsteinn Pálsson, Halldór Blöndal, Kjartan Jóhannsson og Friðrik Sophusson. Þetta frv. er flutt í tengslum við frv. til l. um breytingu á lögum nr. 97/1979 um eftirlaun til aldraða, sem heilbr.- og trmrh. hefur lagt fram á Alþingi. Er gert ráð fyrir fimm ára framlengingu á þeim lögum eða til ársloka 1989.



Herra forseti. Flm. þessa frv. eru hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Kristín Halldórsdóttir og Kristófer Már Kristinsson. Þetta frv. var sent nokkuð mörgum aðilum til umsagnar og eins og ég mun hér rekja voru flestir sem um frv. fjölluðu því andvígir. Nefndin fjallaði um málið á nokkuð mörgum fundum. Stjórn sambands ísl. sveitarfélaga sendi t. d. eftirfarandi umsögn um málið: „Stjórnin hefur kynnt sér frv. og mælir ekki með samþykkt þess. Þótt vitanlega sé æskilegt að gengið sé fljótt frá lóðum umhverfis byggingar þá telur stjórnin að frv. komi þar ekki að gagni.“ Í umsögn skipulagsstjóra ríkisins segir m. a. að þegar lögin voru samin hafi menn verið sammála um að byggingarlög skyldu vera stuttorð og gagnorð rammalög en síðan yrðu öll minni háttar atriði sett í byggingarreglugerð. Niðurstaðan hafi því orðið sú að sjálf byggingarlögin eru aðeins 8 bls. og geyma aðeins þau ákvæði sem óhjákvæmilegt þótti að lögfesta. Byggingarreglugerðin er aftur á móti um 50 bls. og í henni eru m. a. ýmis ákvæði sem ekki var talið að þyrftu að vera í lögunum sjálfum. Enn fremur segir skipulagsstjóri ríkisins: „Það frv., sem þér hafið sent mér til umsagnar, virðist ekki þess eðlis að það eigi heima í byggingarlögum. Miklu fremur ættu þessi ákvæði heima í reglugerð.“ Það kemur fram í umsögn skipulagsstjóra að 4. gr. geti vart staðist. Hugsanlegt væri að setja ákvæði þessu líkt í byggingarreglugerð á Reykjavíkursvæðinu en það er eina svæðið þar sem landslagsarkitektar finnast hér á landi. - Í heild leggst skipulagsstjóri ríkisins eindregið gegn því að þessi ákvæði verði tekin inn í byggingarlög. Vinnuveitendasamband Íslands segir í umsögn sinni: „Vinnuveitendasamband Íslands mótmælir því mjög ákveðið að sérstakar hömlur séu með löggjöf lagðar á byggingu atvinnuhúsnæðis.“ Vinnuveitendasambandið mótmælir þeim áformum, sem í frv. felast, að veita fámennum hópi manna einkarétt til þess að ákveða hvernig haga skuli fyrir komulagi á lóðum atvinnufyrirtækja og stofnana. Sérþekking á þessu sviði standi forsvarsmönnum atvinnufyrirtækja og stofnana þegar til boða og ekki verði séð hvaða nauðsyn er á að tryggja umræddum aðilum einokunaraðstöðu hvað varðar skipulagningu og frágang lóða atvinnufyrirtækja og stofnana. Enn fremur segir Vinnuveitendasambandið í umsögn sinni: „Að endingu skal á það bent að frv. þetta er óskýrt í ýmsum mikilvægum atriðum er augljóslega hlytu að leiða til vandkvæða í framkvæmd ef að lögum yrðu. Þá er einnig ljóst að frv. þetta skerðir stórlega atvinnumöguleika fjölmennra starfstétta, svo sem garðyrkjumanna og verkafólks, og að auki skerðir það eðlilegt forræði atvinnufyrirtækja á því hvernig nýtingu lóða þeirra og lands er háttað.“ Mælir Vinnuveitendasamband Íslands eindregið gegn samþykkt frv. Verslunarráð Íslands fékk frv. til umsagnar og bendir á “að samþykkt þessa frv. hefði í för með sér óeðlilegar hömlur á byggingu atvinnuhúsnæðis. Er það því andvígt samþykkt þessa frv.“ M. a. með skírskotun til þessara umsagna er það skoðun nefndarinnar að ekki beri að lögfesta ákvæði frv. Nefndin telur þó að þau efnisatriði, sem fram koma í 1. og 2. gr. frv. og kveða á um ítarlegri ákvæði til að tryggja að frá lóð verði gengið svo fljótt sem kostur er og aðrar framkvæmdir leyfa, þurfi hugsanlega að taka til sérstakrar athugunar í því skyni að tryggja að skýrari ákvæði um frágang lóða við opinberar stofnanir og atvinnufyrirtæki verði sett í reglugerð. Með vísan til þess sem fram hefur komið leggur nefndin til að frv. verði vísað til ríkisstj. Undir þetta skrifa Friðrik Sophusson, Jóhanna Sigurðardóttir, Stefán Valgeirsson, Guðmundur J. Guðmundsson, Stefán Guðmundsson, Eggert Haukdal og Halldór Blöndal með fyrirvara.



Herra forseti. Nál. það sem hér liggur fyrir á þsk,1 . 748 er svo langt frá því að vera sæmandi Alþingi Íslendinga að undrum sætir. Vitnað er í umsagnir sem ýmist eru svo illa unnar og óvandaðar að þær eru bein móðgun fyrir hið háa Alþingi eða svo augljóslega hlutdrægar þeim meinta hagsmunaaðila, þ. e. atvinnurekendum og ríkisvaldi, að umsögn er ekki marktæk. Nefndin ákveður síðan að fara að ráðum þessara umsagnaraðila, sem vilja vísa málinu frá, en samt sem áður segir nefndin að lokum, með leyfi forseta, því ég held að hv. frsm. hafi ekki lesið það atriði nál.: „Nefndin telur þó að þau efnisatriði, sem fram koma í 1. og 2. gr. frv. og kveða á um ítarlegri ákvæði til að tryggja að frá lóð verði gengið svo fljótt sem kostur er og aðrar framkvæmdir leyfa, þurfi hugsanlega að taka til sérstakrar athugunar í því skyni að tryggja að skýrari ákvæði um frágang lóða við opinberar stofnanir og atvinnufyrirtæki verði sett í reglugerð.“ Þar hefur þó nefndin ályktað að kannske sé þetta frv. ekki alveg út í hött. Byggingarreglugerð gerir umhverfismálum lítil skil. Í byggingarlögum frá 1978 segir ekki annað um frágang lóða en að um hann skuli vera ákvæði í byggingarreglugerð. Í henni, en hún er alls 49 bls. í Stjórnartíðindum, er þetta að finna, með leyfi forseta, um frágang lóða. „5.12. Frágangur lóða. 5.12.1. Skylt er byggjanda að setja lóð hússins í rétta hæð og fjarlægja þann uppgröft, sem ekki þarf til jöfnunar lóðar, eigi síðar en húsið er fokhelt. 5.12.2. Skylt er húseiganda að ganga snyrtilega frá lóð sinni með gróðri eða á annan hátt í samræmi við samþykktar teikningar. 5.12.3. Ef nefndin telur að hæðarlega og frágangur lóðar sé óviðunandi, eða hætta, óþrifnaðar eða óþægindi stafi af, og eigandi sinnir ekki áskorun nefndarinnar um úrbætur, getur hún látið framkvæma á hans kostnað þær úrbætur er hún telur nauðsynlegar. 5.12.4. Ef gróður á lóð veldur óþægindum eða hættu fyrir umferð getur byggingarnefnd krafist þess, að hann sé fjarlægður, eftir því sem með þarf. Sama gildir ef gróður veldur óþægindum með því að skerða verulega birtu í íbúð eða á lóð. Óheimilt er að breyta gróinni lóð í bílastæði nema að fengnu samþykki byggingarnefndar. Ekki má fella tré sem eru 40 ára eða eldri eða 4 metrar á hæð eða hærri nema með leyfi byggingarnefndar.“ Þetta er það sem 49 bls. byggingarreglugerð segir um umhverfi húsa. Og eftir þessum ákvæðum er sjaldnast farið eins og alkunna er. Frv. okkar flm. er til þess flutt að skylda þá sem fá oft verðmætar lóðir undir fyrirtæki sín á sem bestum stað í byggðarlagi til að ganga frá lóðum þessara fyrirtækja. Slíkt ætti auðvitað að vera sjálfsögð tillitssemi við samborgarana en langt er frá að sú tillitssemi sé okkur sýnd. Þvert á móti hirða fæstir þessara húsbyggjenda hætis hót um að ganga svo frá umhverfinu að sæmandi sé. Þetta telur hv. félmn. óþarft að lagtæra. Og lítum nú á með hvaða rökum. Umsögn sambands ísl. sveitarfélaga, sem hv. frsm. nál. las hér, hljóðar svo: „Stjórnin hefur kynnt sér frv. og mælir ekki með samþykkt þess. Þótt vitanlega sé æskilegt að gengið sé fljótt frá lóðum umhverfis byggingar þá telur stjórnin að frv. komi þar ekki að gagni. Þetta tilkynnist hv. þingdeildarnefnd hér með. Virðingarfyllst. Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóri.“ Eru þetta rök? Er þetta umsögn um þingmál? Umsögn á borð við þetta er einber ókurteisi við Alþingi og ekki birtingarhæf í þskj. Tali framkvæmdastjórinn hér fyrir hönd stjórnarinnar, sem full ástæða er til að efast um þar sem engin rök fylgja afstöðu hennar, ætti umræddur framkvæmdastjóri að undirbúa mál, sem lögð eru fyrir stjórnina, betur. Þess má reyndar geta að Magnús E. Guðjónsson var sjálfur í nefndinni sem samdi byggingarlögin. Nefndin hefur e. f. v. ekki vitað það og það er hin raunverulega ástæða fyrir afstöðu „stjórnarinnar“. Þvílíkt grín - og eftir þessu dansar hv. félmn. Skipulag ríkisins fékk málið til umsagnar. Zóphónías Pálsson skipulagsstjóri leggst gegn frv. en telur að flest atriði þess ættu að koma inn í reglugerð. Hann leggur mesta áherslu á að landslagsarkitektar fái einkarétt á að gera uppdrætti að umræddum lóðum. Í frv. er ekkert sem gerir ráð fyrir því, hafi skipulagsstjóri nennt að lesa frv. Þau rök hans eru því ruglið eitt. 3. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Rétt til að gera uppdrætti af lóðum óopinberra stofnana, annarra þjónustustofnana og atvinnufyrirtækja, sbr. síðasta málsl. 11. gr., hafa landslagsarkitektar eða aðrir þeir sem sérmenntun hafa í garðyrkju og skógrækt fáist ekki landslagsarkitekt til starfans.“ Mér er fullkunnugt um að það eru einungis til 11 menntaðir landslagsarkitektar í landinu, aðrir 11 að vísu erlendis við nám. Skipulagsstjóri bendir á að landslagsarkitektar finnist einungis á Reykjavíkursvæðinu og þess vegna geti þeir ekki áritað uppdrætti að lóðum nema í Reykjavík. Víst er samgöngukerfi landsmanna ekki eins og það gæti best verið, en dæmi eru um að reykvískir arkitektar hafi teiknað hús utan Reykjavíkur. En þetta eru rök að skapi hv. félmn. Í nál. er þó mest mark tekið á umsögn Vinnuveitendasambandsins. Fyrstu rökin sem nefndin grípur til í álitinu hljóða svo, með leyfi forseta: „Vinnuveitendasamband Íslands mótmælir því mjög ákveðið að sérstakar hömlur séu með löggjöf lagðar á byggingu atvinnuhúsnæðis.“ Vinnuveitendasambandið mótmælir þeim áformum, sem í frv. felast, að veita fámennum hópi manna einkarétt til þess að ákveða hvernig haga skuli fyrirkomulagi á lóðum atvinnufyrirtækja og stofnana. Sérþekking á þessu sviði standi forsvarsmönnum atvinnufyrirtækja og stofnana þegar til boða og ekki verði séð hvaða nauðsyn er á að tryggja umræddum aðilum einokunaraðstöðu hvað varðar skipulagningu og frágang lóða atvinnufyrirtækja og stofnana.“ Þetta er bull, herra framsögumaður hv. félmn.  Verslunarráð Íslands fékk frv. til umsagnar og bendir á „að samþykkt þessa frv. hefði í för með sér óeðlilegar hömlur á byggingu atvinnuhúsnæðis. Er það því andvígt samþykkt þessa frv.“ Í grg. segir: „M. a. með skírskotun til þessara umsagna er það skoðun nefndarinnar að ekki beri að lögfesta ákvæði frv.“ Þess skal þó getið að Samband ísl. samvinnufélaga rekur teiknistofu og þar er ekki talin ástæða til athugasemda við frv. Óli Hertervig á teiknistofu Sambandsins veit eflaust allt of vel um þann subbuskap sem viðgengst umhverfis atvinnufyrirtæki og opinberar stofnanir um allf land. Afgreiðsla þessa frv. er dæmigerð um slæleg og óvirðuleg vinnubrögð Alþingis. Frv. þetta er til þess flutt að opinberar stofnanir og atvinnufyrirtæki séu skyldaðar til að ganga þannig frá umhverfi sínu að til ánægju sé fyrir samborgarana. Byggingarreglugerðin tryggir þetta atriði augljóslega ekki og því þótti flm. rétt að setja þetta atriði inn í sjálf lögin. Og til þess er Alþingi að setja lög þó að mestur tími þess fari í skammtímaúrlausnir og pólitískt pex. Formlega er ekkert við þetta frv. að athuga og því er óskiljanlegt að ekki skyldi vera hægt að samþykkja það. Illa trúi ég því að svo standi nú á að þingið skipi eingöngu hirðulausir menn um umhverfi sitt.  Ég gat þess í framsöguræðu minni að vel kynni svo að fara að starfsheiti þeirra manna sem sérstaklega hafa lært til garðyrkju og skipulags stæði frv. fyrir þrifum. Orðið landslagsarkitekt er óttalegt orðskrípi, það er aldeilis rétt. En nám þessa fólks kemur að miklu gagni og tekur á engan hátt fram fyrir hendur garðyrkjufólks eða verkafólks. Það bætir skipulagskunnátta þeirra einungis við þekkingu á garðrækt og ég hef aldrei heyrt að garðyrkjufólk kvartaði yfir samvinnu við landslagsarkitekta, því síður verkafólk.  En þm. geta enn bjargað þessu frv. sem ég er viss um að engin getur verið andvígur sé málið skoðað. Út um allt land getur að líta óþrif og sóðaskap kringum annað hvert atvinnufyrirtæki í landinu. Þetta vita menn og enginn þm. getur haft á móti því að úr þessu sé bætt. Hæstv. félmrh. veit mætavel að þó að hann veifi allri byggingarreglugerðinni, 49 bls., þá hefur honum ekki hingað til tekist að fá menn til að fara að ákvæðum hennar. Ég vil minna hæstv. félmrh. á, eins og ég hef gert áður, að aðgengi að opinberum fyrirtækjum og atvinnufyrirtækjum, hvort sem þau eru í einkaeign eða ríkisins, skiptir t. d. fatlaða ekki litlu máli. Það er einfaldlega auðveldara fyrir alla samborgara að koma að húsum ef umhverfi þeirra er sæmilega hirt. Eins og ég hef áður sagt hér í þingræðu: Aðlaðandi aðgengi fyrir fatlaða er aðlaðandi aðgengi fyrir okkur öll. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra. Ég skora á hv. Nd. að hafa að engu umsagnir fyrrnefndra aðila og samþykkja frv. í stað þess að vísa því til ríkisstj. Ríkisstj. á ekki að setja lög heldur Alþingi sjálft. Alþingi getur með engu móti verið andvígt því að vinnustaðir verði gerðir manneskjulegri, að fötluðum verði gert auðveldara að komast að opinberum stofnunum, að viðskiptavinum fyrirtækja verði gert ánægjulegra að koma að þeim og að umhverfi landsmanna og umgengni við það verði bætt. Því trúi ég ekki.



Herra forseti. Já, það gengur nú nokkuð mikið á. Ég kom nú bara hér upp í ræðustól til að mótmæla því, sem síðasti ræðumaður sagði, að það hefðu verið viðhöfð óvönduð vinnubrögð. Hins vegar ætlaði ég að hlífast við að hafa orð á því að það eru óvönduð vinnubrögð að flytja svona frv. eins og það er úr garði gert. Öll nefndin var sammála um það, ég vona að þm. taki eftir því, að það væri ekki hægt að lögfesta þetta frv. eins og það úr garði gert og það passaði alls ekki inn í þau byggingarlög sem eru nú í gildi. Hins vegar get ég líka upplýst það að flestir nm. voru tilbúnir að leggja það til og í raun og veru búnir að samþykkja að leggja það til að frv. yrði fellt, blátt áfram fellt. En þetta varð niðurstaðan. Ég held að það sé sá háttur sem þingnefndir hafa og eigi að hafa að senda frv. til umsagnar. Til hvers sendum við frv. til umsagnar? Er það ekki til þess að vita hvernig menn líta á viðkomandi mál og heyra rök þeirra aðila sem best þekkja til um það málefni sem við sendum hverju sinni? Ég þarf ekki að segja meira um þetta mál. Ég hljóp hér í skarðið fyrir formann hv. félmn. til þess að þetta frv. gæti fengið þinglega meðferð. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins endurtaka það að félmn. eyddi verulegum tíma að athuga þetta mál og allar umsagnir um það þannig að það er alveg út í hött, sem hv. 10. þm. landsk. sagði áðan, að vinnubrögðin hefðu verið óvönduð. Hins vegar tók nefndin við óvönduðu frv.



Herra forseti. Ég kom aðeins hér til að hafna því alfarið að hér sé um óvandað frv. að ræða. Það eru helber ósannindi. Ég get ekki séð á hvern hátt það er óvandað enda hafa engin rök komið fram um það, hreint engin. Ég ætla að leyfa mér að lesa hér 1. gr. eins og hún kæmi til með að hljóða ef frv. hefði orðið að lögum. 9. gr. byggingarlaga hljóðar svo eins og lögin eru í dag. „Óheimilt er að grafa grunn, reisa hús, rífa hús eða breyta því eða notkun þess eða gera önnur þau mannvirki, sem áhrif hafa á útlit umhverfisins, nema að fengnu leyfi viðkomandi bygginganefndar.“ Síðan koma undirgreinar: „Framkvæmdir skv. 1. mgr. skulu vera í samræmi við staðfest aðalskipulag og samþykkt deildarskipulag, sbr. 4. gr. 1. mgr. skipulagslaga.“ Önnur undirgrein fjallar um niðurrif og breytingar á húsum, og þriðja undirgreinin í 9. gr. fjallar um að byggingarleyfi skuli vera skriflegt og öðlast gildi þegar eftirtöldum skilyrðum hefur verið fullnægt: „1. Sveitarstjórn hefur staðfest samþykkt byggingarnefndar um veitingu byggingarleyfis . . . 2. Þeir sem ábyrgð bera á byggingarframkvæmdum hafa undirritað yfirlýsingu, sbr. 2. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 19. gr. 3. Byggingarleyfisgjöld og önnur tilskilin gjöld hafa verið greidd.“ Þetta eru lögin eins og þau eru nú. Síðan hefði bæst við eftirfarandi málsgrein: „Opinberum stofnunum, öðrum þjónustustofnunum og atvinnufyrirtækjum skal sett það skilyrði fyrir byggingarleyfi að frá lóð verði gengið svo fljótt sem kostur er og aðrar framkvæmdir leyfa. Skal gert ráð fyrir að óbyggður hluti lóðar verði skrýddur gróðri svo sem unnt er.“ Greinilega eru þm. á móti þessu. Síðan er eina breytingin sem gerð er í frv. að skilað skuli uppdrætti að fullfrágenginni lóð, helst undirrituðum af landslagsarkitekt þar sem til hans næst, annars staðgengli hans, sérfræðingi í garðyrkju eða skógrækt. Það er ekkert formlega athugavert við þetta frv. enda lét ég að sjálfsögðu lögfróðan mann fara yfir það eins og öll þau frv. sem ég hef flutt, og hef ekki enn þá fengið neinar ábendingar um formgalla. En sé þá að finna á þessu frv. hefði ég gjarnan viljað heyra um það frá nefndinni. Sannleikurinn er sá að það er ekkert fljótfærnislegt við þetta frv. Í frv. var lögð mikil vinna. Nálægt því komu þó nokkrir menn sem vit hafa á, þar af, minnir mig, ekki færri en þrír lögfróðir, þannig að sú er ekki ástæðan fyrir því að þessu frv. er hafnað. Hins vegar er mér fullljóst að Magnús E. Guðjónsson og fleiri, sem unnu byggingarlögin eins og þau eru núna, eru auðvitað haldnir sömu tregðu og flestir slíkir, að vilja helst engar breytingar á þeim merku lögum, því að sjálfsögðu finnst þeim sín verk fullkomin. Og þm. treysta sér ekki til þess að taka um það ákvörðun að þarna megi nú e. t. v. úr bæta. Aðalatriðið er þó að það nægir ekki að hafa þessi atriði í byggingarreglugerð. Eftir byggingarreglugerð er ekki farið. Það má vel vera að það sé ekki farið að lögum heldur í þessu landi. Vissulega eru mörg dæmi um það. En það ætti þó að vera nokkuð alvarleg ítrekun Alþingis að atriði sem þetta sé sett beint inn í lög. Ég harma því þessa afgreiðslu.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umræður. Ég hlýt náttúrulega að fagna þeim áhuga sem hér hefur komið fram á framkvæmd byggingarlaga og lagtæringu á þeim málum. Og ég efast ekkert um einlægan vilja hv. 10. landsk. þm. í þessu máli. En af því hún beindi til mín nokkrum orðum kemst ég ekki hjá að upplýsa það hér að skipulagslögin og byggingarlögin eru í sérstakri endurskoðun í félmrn. og ég vænti þess að fyrir haustþingi liggi endurskoðun á þessum lögum og þá verður væntanlega tækifærið til að leggja meiri áherslu á viss atriði ef þau vantar. En ég bendi á það að framkvæmd á þessum málum er í höndum sveitarfélaga yfirleitt. Það þarf að hyggja vel að lagarammanum sjálfum en reglugerðirnar eru aðalatriðið í framkvæmdinni.



Herra forseti. Ég þakka þessi orð hæstv. ráðh. Og vegna þess að hann kvaðst gleðjast yfir þessum áhuga mínum þá skal ég upplýsa hann um að þetta er miklu meira en áhugi. Flm. þessa frv. er sárkvalinn yfir þeim subbuskap sem viðgengst, þrátt fyrir allar byggingarnefndir landsins, kringum opinberar stofnanir og atvinnufyrirtæki, beinlínis sárkvalinn. Nú kann vel að vera að fólk hafi mismunandi næma tilfinningu fyrir umhverfi sínu. En það verður þá að játast að hér er þm. sem hefur orðið fyrir þeirri ógæfu að taka slíkt nærri sér. Mér er ljóst að þetta frv. verður eflaust ekki samþykkt frekar en mörg önnur góð, einkum frá stjórnarandstöðuþm. En ég vil þá að lokum mælast til þess við hæstv. félmrh., sem mér er ekki grunlaust um að kunni að vera illa haldinn af þessu sama og flm., beiti sér fyrir því á allan mögulegan máta að fylgst sé með því að frá umhverfi opinberra bygginga og atvinnufyrirtækja sé gengið. Ég vil að lokum benda hv. þm. á að ræða við rafmagnsveitustjórann í Reykjavík. Hann er sem yfirmaður stofnunar til algjörrar fyrirmyndar í þessum efnum. Rafmagnsveita Reykjavíkur hefur um langt skeið, áratugaskeið verið til yndis og ánægju Reykvíkingum vegna einstaklega fagurs umhverfis. Og ég hygg að forstjóri þeirrar stofnunar mundi upplýsa hv. þm. um að það borgar sig að ganga frá umhverfi bygginga. Það borgar sig í beinhörðum peningum sé það kunnáttusamlega gert. Og hann skal hafa heiður fyrir héðan úr ræðustóli Alþingis það sem hann hefur lagt til þessara mála þó að fæstir virðist vilja fara að hans dæmi.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja að ég væri búinn að tala mig dauðan í þessu máli en ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér orðið. Ég gerði grein fyrir því fyrr við þessa umr. að ég ásamt fleiri hv. þm. mundi leggja fram brtt. í þessu máli. Þær eru á þskj. 724 og 803, brtt. sem snerta 4. gr. þessa frv. Ég tel rétt og vil þar með greiða fyrir því að þessari umr. geti lokið, af því að ég mun tala nokkuð langt mál þegar ég mæli fyrir þessum brtt., að taka þær til baka til 3. umr. og gera grein fyrir þeim þá. Auk þess á ég ýmislegt vantalað við hæstv. félmrh., bæði að því er ég hygg af því sem hann er þegar búinn að segja og eins af hinu sem hann á væntanlega eftir að segja í þessu máli.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þá brtt. sem kom fram við 2. umr. á þskj. 724 frá hv. þm. Karvel Pálmasyni og fleirum. Mér þykir rétt við lok 2. umr. að skýra frá því að strax þegar þessi brtt. kom fram fór ég þess formlega á leit við Gest Jónsson lögmann, sem hefur fjallað mikið um þessi mál, að gefa mér umsögn um þessa brtt. Mér þykir hlýða að lesa álit hans hér upp. „Efnið er brtt. Karvels Pálmasonar og fleiri við frv. til laga um ríkisábyrgð á launum. Samkvæmt lagafrv. hljóðar b-liður 4. gr. þannig: „Ábyrgð ríkissjóðs tekur til eftirfarandi krafna í bú vinnuveitenda sem viðurkenndar hafa verið sem forgangskröfur í búið skv. 84. gr. laga nr. 3/1878, sbr. 1. gr. laga nr. 23/1979, sbr. þó 9. gr." Og síðan er a-liður og b-liður. „b. kröfu um orlofsfé sem fallið hefur til vegna launa launþega síðustu tólf starfsmánuði hjá vinnuveitenda, að því leyti sem það tímabil fellur innan tímamarka þeirra sem orlofsfjárkröfu fylgir forgangsréttur í búið.“ Um þennan lið er sérstaklega fjallað í grg. með frv. en þar segir: „Skv. b-lið 4. gr. nær ríkisábyrgð til orlofsfjárkrafna sem tilkomnar eru vegna launa launþega síðustu tólf starfsmánuði hans hjá vinnuveitanda. Starfsmánuðir þessir þurfa að falla innan þeirra tímamarka að forgangsréttur fylgi kröfunni skv. lögum nr. 3/1878. Tekið skal fram að með frv. er ráðgert að einungis launþegi sjálfur geti gert kröfur skv. því. Hafi launþegi fengið greidda orlofsfjárkröfu á hendur vinnuveitanda hjá Póstgíróstofunni, án þess að vinnuveitandi hafi staðið skil á fénu til hennar, með stoð í reglugerðum nr. 150/1972 og nr. 202/1979 á Póstgíróstofan ekki tilkall til greiðslu úr ríkissjóði. Ákvæði þetta nær því aðeins til þeirra tilvika er önnur tilhögun orlofsgreiðslna hefur verið ákveðin með kjarasamningi eða á viðlíka hátt og launþegi fer sjálfur með fyrirsvar fyrir kröfu sinni.“ Fram komin brtt. er um að við b-liðinn bætist: „Ríkisábyrgðin er óháð því hver fer með kröfuna.“ Hugsanlegt er að skilja tillöguna þannig að ríkisábyrgðin sé óháð því hver fari með kröfuna, skilyrði sé einungis að launþeginn sé eigandi hennar. Sé þetta ætlun tillögumanna felst í tillögunni engin breyting á frv. og tillagan er því óþörf. Líklegra þykir mér að ætlan tillögumanna sé önnur, þ. e. sú að orlofsfjárkrafa verði tryggð með ríkisábyrgð óháð því hver sé eigandi hennar. Sé þetta ætlunin er ljóst að um meiri háttar breytingar er að ræða. Þá hlyti Póstgíróstofan, bankar eða aðrir, sem kynnu að hafa eignast orlofsfjárkröfu launþega fyrir framsal eða innlausn, ríkisábyrgð á kröfunni. sú var einmitt ekki ætlunin samkvæmt frv. samkvæmt því áttu launþegarnir einir að njóta ríkisábyrgðarinnar en ekki innheimtuaðilar orlofsfjár. Ég vil að lokum benda á eftirfarandi atriði sem útiloka að mínu mati það að samþykkja brtt. óbreytta: 1. Upphaf og endir b-liðar 4. gr. frv. eftir framkomna brtt. stangast á. Í upphafinu er talað um kröfu launþega en í lokin skiptir eignarréttur að kröfunni ekki máli. 2. Mér þykir erfitt að samrýma brtt. ákvæði 10. gr. frv. Þar segir að við framsal kröfu glatist tiltekin réttindi. Í brtt. er þessu öfugt farið. 3. Með brtt. er dregið úr gildi skilgreiningar 3. gr. á því hvað teljist vinnulaun og njóti þar af leiðandi verndar laganna. Sé pólitískur vilji á Alþingi fyrir því að ríkið ábyrgist öðrum en launþegum kröfur á hendur gjaldþrota vinnuveitendum tel ég óhjákvæmilegt að gera aðrar breytingar á frv. en þær einar sem tillaga Karvels Pálmasonar o. fl. fjallar um. Virðingarfyllst, Gestur Jónsson hæstaréttarlögmaður.“ Ég taldi rétt, herra forseti, að láta þetta koma hér fram svo að það sé komið í þingtíðindi hvernig þessi brtt. snýr við þeim sem mest fjalla um þessi mál. Ég vænti þess að það skýri málið fyrir öðrum hv. þm. áður en gengið verður frá þessu frv. sem ég legg enn á ný mikla áherslu á að verði lögfest á þessu þingi.



Herra forseti. Enn þakka ég hæstv. forseta fyrir að gefa mér orðið hér. Út af því sem hæstv. félmrh. sagði um formann margnefndrar nefndar varðandi orlofsmálin þá hefði mér fundist eðlilegt að hæstv. ráðh., fyrst hann ætlaði að leita til formanns í nafni nefndarinnar, hefði leitað til nefndarinnar sem heildar því að þar eigi þó fleiri fulltrúar sæti. Varðandi þá ágalla sem Gestur Jónsson lögmaður telur á brtt. er því til að svara að það eru fleiri lögmenn til í landinu en hann. Lögfræðingur Alþýðusambands Íslands hefur aðstoðað við að móta tillögur þær sem hér liggja fyrir á þskj. 803 og 724 og telur þær báðar geta staðist að því er frv. varðar. Ég kem því ekki auga á að neitt sé því til fyrirstöðu að þessar tillögur komi hér til frekari umfjöllunar og atkvgr. við 3. umr. málsins. Ég vil hins vegar minna á það að Póstgíróstofan er opinber stofnun. Ríkið hlýtur að bera alla ábyrgð á slíkri stofnun og því sem þar fer fram fjármunalega séð, eins og í öðrum tilvikum, þannig að orlofsfé greitt inn í póstgíró er nánast ríkistryggt. Það fer ekki hjá því. Þarna er um ríkisstofnun að ræða sem ber ábyrgð á sínum gjörðum.