Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að við tökum til 3. umr. frumvarp um heildstæða löggjöf um heilbrigðisstarfsmenn sem hefur verið í vinnslu nokkuð lengi því að þetta er í þriðja sinn sem frumvarp þessa efnis er nú lagt fyrir Alþingi. Aldrei hefur það náð svona langt. Hér er lögð til ein heildstæð rammalöggjöf í stað 14 sérlaga um allar 33 stéttir heilbrigðisstarfsmanna í landinu og er til samræmis við það sem gerist í næstu nágrannalöndum. Það hefur verið mikil og góð samstaða í nefndinni við vinnslu þessa máls. Eftir 2. umr. fjölluðum við aftur um málið í nefndinni, m.a. vegna breytingartillagna sem hér eru á dagskrá við 3. umr. Ég vísa til nefndarálits á þskj. 1090 þar sem kemur fram að til fundar við nefndina hafi komið fulltrúar frá velferðarráðuneyti og embætti landlæknis. Það var vegna brjóstapúðamálsins svonefnda, en nefndin fjallaði ansi mikið um hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna og ábyrgð þeirra í ljósi brjóstapúðamálsins. Niðurstaða varð sú að fjalla ekki frekar um það í tengslum við þetta mál heldur flytur meiri hluti nefndarinnar frumvarp til laga um breytingu á lögum um landlækni og lýðheilsu sem er að finna á þskj. 1093, mál 679. Því ætla ég ekki að fjölyrða meira um þetta við þessa umræðu. Frú forseti. Vegna tillögu í lið 2 á þskj. 1092 frá Eygló Harðardóttur þar sem gert er ráð fyrir því að landlæknir skuli halda skrá yfir hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna vísast til umsagnar í nefndaráliti fyrir 2. umr. frá 1. minni hluta og er ítrekað hér í þessu nefndaráliti eftir 2. umr. um að málið þurfi frekari skoðunar við. Það þarf að skoða það heildstætt og með hliðsjón af því að um 33 heilbrigðisstéttir er að ræða. Engu að síður ítrekum við eftir þessa umfjöllun milli umræðna að velferðarráðuneytið skoði ítarlega setningu reglna sem miði að því að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra eða að minnsta kosti upplýsa um mögulega hagsmunaárekstra til að sjúklingar geti tekið afstöðu til slíkra upplýsinga. Hvað varðar tillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um framlengingu á starfsleyfi í 3. tölulið á þskj. 1092 er þar vísað til þess að í 26. gr. frumvarpsins er lagt til að heilbrigðisstarfsmanni verði ekki heimilt að reka eigin starfsstofu eftir 70 ára aldur, en sæki viðkomandi heilbrigðisstarfsmaður um það er landlækni þó heimilt að framlengja leyfið til tveggja ára í senn en þó aldrei oftar en tvisvar. Það er rétt að það gætir misræmis að því er varðar eina stétt heilbrigðisstarfsmanna, Lyfjastofnun er samkvæmt 22. gr. lyfjalaga heimilt að framlengja leyfi leyfishafa lyfsöluleyfis um eitt ár í senn og er þá ótakmarkaður fjöldi skipta. Í áliti 1. minni hluta við 2. umr. kom fram að ekki væri ástæða til að breyta lyfjalögum nú hvað þetta varðar, enda er endurskoðun þeirra væntanleg. Við í meiri hlutanum í hv. velferðarnefnd teljum þó brýnt að árétta að hin nýja rammalöggjöf sem við erum hér að fjalla um tekur til allra heilbrigðisstarfsmanna og allra heilbrigðisstarfsstétta og hún gengur þannig framar hinum eldri lyfjalögum að þessu leyti þó að um sérlög sé að ræða. Þannig eigi 26. gr. frumvarpsins einnig við um lyfsala og leyfishafa lyfsöluleyfis. Eftir samþykkt laga um heilbrigðisstarfsmenn verður því eingöngu heimilt að framlengja lyfsöluleyfið þrisvar sinnum til tveggja ára í senn eftir 70 ára aldur leyfishafa, alveg eins og gildir um allar aðrar heilbrigðisstéttir. Ég vil taka fram vegna umræðu sem hefur orðið um þetta ákvæði að ekki er verið að tala um að menn megi ekki stunda sitt fag eða sína vinnu, aðeins að menn megi ekki reka eigin starfsstöð. Frú forseti. Ég vil að lokum víkja að breytingartillögu frá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur sem er að finna á þskj. 1091. Þar er lagt til að tekið verði að nýju inn í 13. gr. frumvarpsins að læknir beri ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu, meðferð sjúklinga o.s.frv. eins og þar segir. Þessu var breytt við 2. umr. á þann veg að sérákvæði um lækna var fellt brott enda beri allir heilbrigðisstarfsmenn ábyrgð á greiningu og meðferð þeirra sjúklinga sem til þeirra leita samkvæmt 1. mgr. greinarinnar. Með því er á engan hátt dregið úr lagalegri og faglegri ábyrgð lækna né óvissa sköpuð um þeirra ábyrgð. Þetta ætla ég að láta nægja. Undir nefndarálitið sem ég hef hér kynnt rita hv. þingmenn, auk þeirrar sem hér stendur, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lúðvík Geirsson, Magnús H. Norðdahl, Skúli Helgason og Guðmundur Steingrímsson. Eygló Harðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Við ræðum við 3. umr. breytingar á lögum um heilbrigðisstarfsmenn. Eins og fram kom í máli hv. formanns velferðarnefndar, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, er þetta í þriðja sinn sem þetta frumvarp fer hér í gegn og sjaldan komist jafnlangt og nú. Það er tímabært að hv. Alþingi afgreiði þetta frumvarp sem lög frá Alþingi. Ég tek undir með hv. formanni velferðarnefndar, vel hefur tekist til í nefndinni um samvinnu í þessu máli sem og í heilbrigðisnefnd á síðasta þingi áður en tvær nefndir voru sameinaðar undir heiti velferðarnefndar á síðasta haustþingi. Það hefur verið unnið að þessu af fjölmörgum þingmönnum, margir verið kallaðir til og samhljómur hefur verið í nefndinni um flestalla þætti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gerum við 13. gr. sem er í III. kafla um réttindi og skyldur heilbrigðisstarfsmanna. Við viljum að í stað stað 1. málsliðar 3. mgr. 13. gr. sem hljóðar svo: „Heilbrigðisstarfsmaður ber, eftir því sem við á, ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita“ komi, með leyfi forseta: „Í stað 1. málsl. 3. mgr. 13. gr. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Læknir ber ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita eða hann hefur umsjón með. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn bera, eftir því sem við á, ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga sem til þeirra leita.“ Við viljum skjóta inn tveimur nýjum málsliðum í 13. gr. Að öðru leyti erum við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sammála þeim breytingum sem gerðar hafa verið á þessu frumvarpi til laga um heilbrigðisstarfsmenn og væntum þess að hv. þingmenn á Alþingi veiti því brautargengi í atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. hér.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. um frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn lagði ég fram nokkrar breytingartillögur og dró þær síðan til baka til 3. umr. í þeirri von að hægt væri að koma að einhverju leyti til móts við breytingartillögur mínar á milli 2. og 3. umr. Því miður náðist ekki samstaða um það þótt að mörgu leyti eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar, sérstaklega hvað varðar 2. breytingartillögu hjá mér, megi segja að við séum svo sem öll sammála innan nefndarinnar um mikilvægi þess að settar verði skýrar reglur um hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna. Meiri hluti velferðarnefndar taldi ekki tímabært í augnablikinu að Alþingi mundi samþykkja hvernig ætti að halda utan um þessi hagsmunatengsl. Ég taldi hins vegar brýnt að leggja fram þá aðferðafræði og þá tillögu sem ég hafði mótað varðandi það hvernig hægt væri að standa að hagsmunaskráningu og vil aðeins ræða þá hugmynd hér. Hún byggist á tiltölulega nýsamþykktri heilbrigðislöggjöf í Bandaríkjunum, mjög viðamikilli löggjöf þar sem reynt var að tryggja sem flestum heilbrigðistryggingu í Bandaríkjunum. Þar voru líka settar ákveðnar reglur um skráningu á tengslum við lyfjaframleiðendur. Í tillögunni er sú löggjöf höfð til hliðsjónar. Mín tillaga er þannig að á eftir 25. gr. laganna komi ný grein, ásamt fyrirsögn, sem verði svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hagsmunaskráning. Landlæknir skal halda skrá yfir hagsmunatengsl heilbrigðisstarfsmanna. Heilbrigðisstarfsmaður skal tilkynna landlækni um tengsl við framleiðendur, dreifingaraðila eða heildsala lyfja og lækningatækja eigi hann verulegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta hjá viðkomandi. Einnig skal hann tilkynna landlækni ef hann er eigandi að svo stórum hlut slíks aðila að hann eigi þar verulegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta. Framleiðendur, dreifingaraðilar og heildsalar lyfja og lækningatækja sem njóta greiðsluþátttöku ríkisins skulu tilkynna landlækni árlega um greiðslur eða hlunnindi sem einstakir heilbrigðisstarfsmenn, hagsmunasamtök þeirra eða heilbrigðisstofnanir njóta frá þeim, að fjárhæð 1.500 kr. eða meira. Nánar skal kveðið á um hagsmunaskráningu, m.a. um skráningu, aðgengi að skránni, tengsl og mat á verulegum fjárhagslegum hagsmunum í reglugerð“ sem ráðherra mundi þá setja. Þó að maður finni fyrir ákveðnum samhug um nauðsyn þess að setja skýrari reglur hvað varðar þessa hagsmunaskráningu finnst mér skorta á að velferðarnefnd setji einhvers konar ramma fyrir velferðarráðuneytið upp á það hvernig það eigi að skoða ítarlega, eins og hér er talað um, „setningu reglna sem miði að því að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra eða hið minnsta að upplýsa um mögulega hagsmunaárekstra til að sjúklingar geti tekið afstöðu til slíkra upplýsinga“. Ég legg þessa tillögu fram í þeirri von að þingmenn taki jákvætt í hana. Ef svo verður ekki verður vonandi hægt að hafa hana til hliðsjónar í þeirri vinnu sem fer þá fram innan velferðarráðuneytisins. Treysti ég á að meiri hluti velferðarnefndar fylgi þessu máli mjög vel eftir gagnvart velferðarráðherra. Ég legg einnig til að í staðinn fyrir að heilbrigðisstarfsmanni verði óheimilt að reka eigin starfsstofu eftir 70 ára aldur verði samræmi á milli þessara laga sem hér stendur til að samþykkja um heilbrigðisstarfsmenn og lyfjalaga, að í stað orðanna „framlengja leyfi til tveggja ára í senn, þó aldrei oftar en þrisvar“, þ.e. að 70 ára aldri, komi að landlæknir hafi þá heimild til að framlengja leyfi um eitt ár í senn. Þá fari að sjálfsögðu fram ákveðið mat hjá landlækni um það hvort rétt sé að framlengja þetta leyfi. Við 1. umr. málsins benti hv. þm. Siv Friðleifsdóttir á að til dæmis gæti þetta verið bagalegt hvað varðar geðlækna, í rauninni bendi ekkert beint til annars en að þeir eigi að geta starfað lengur en til 70 ára aldurs að því gefnu að þeir haldi heilsu og viðhaldi þekkingu sinni. Það væri náttúrlega hlutverk landlæknis að meta það. Þótt meiri hluti velferðarnefndar taki fram að þessi nýja rammalöggjöf gangi lengra en lyfjalögin tel ég samt eðlilegra að það sé samræmi á milli þess hvernig við stöndum að þessu. Þess vegna legg ég þetta til. Síðan er líka lagt hér til að ekki bara læknanemar geti fengið undanþágu til að gegna störfum heldur einnig að þeir sem hafa lokið fjórða árs námi í lyfjafræði við Háskóla Íslands eða sambærilegu námi við annan háskóla geti fengið tímabundið starfsleyfi til að gegna störfum lyfjafræðings. Í slíkum tilvikum ætti lyfjafræðinemi að starfa með og á ábyrgð lyfjafræðings. Ég taldi nauðsynlegt að það væri svona undanþáguákvæði hvað varðar lyfjafræðinga. Það hafa komið upp tilvik úti á landi í mínu kjördæmi að það hefur verið verulega erfitt að manna stöðu lyfjafræðings. Það er að verða heilmikil tækniþróun eins og bent var á sem gæti gert það að verkum að hugsanlega mætti veita nemum í lyfjafræði sem hafa lokið fjórða árs námi, eru nánast búnir með sitt nám, leyfi til að starfa þar, þá með og á ábyrgð lyfjafræðings þó að þeir væru þá hvor á sinni starfsstöðinni. Þessi tillaga hlaut ekki heldur neinar undirtektir. Ég ætla aðeins að fá að ræða líka breytingartillögu frá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur þar sem lagt er til að læknir beri ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita eða hann hefur umsjón með. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn beri, eftir því sem við á, ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga sem til þeirra leita. Þessi athugasemd kom frá læknum. Við erum ekki að fjalla um þetta mál í fyrsta skipti á Alþingi, eins og kom fram, en það kemur greinilega fram í þeim umsögnum sem við fengum frá læknum og hjúkrunarfræðingum að það er ákveðin óvissa, ákveðið óöryggi sem tengist því að núna sé verið að setja rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn í staðinn fyrir að hafa sérlög eins og hafa verið hingað til. Menn höfðu, sérstaklega hvað varðar lækna, áhyggjur af þessu atriði. Hins vegar held ég að við getum líka horft til reynslu nágrannaþjóða okkar í þessu efni. Þar hafa verið gerðar sambærilegar breytingar eins og hér er verið að leggja til, að það sé ekki skilgreint sérstaklega hver beri ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu. Það hefur gefið ágætisraun miðað við það sem ég kynnti mér þannig að ég tel þetta ekki lykilatriði varðandi það að starfsmaður muni að sjálfsögðu áfram bera ábyrgð á störfum sínum þó að það sé ekki læknir sem ber fyrst og fremst ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita. Þetta er það sem ég vildi fá að nefna sérstaklega um þetta frumvarp. Ég þakka fyrir samstarfið í nefndinni. Þótt þessi fjöldi breytingartillagna liggi fyrir held ég að ég geti samt sagt að það hafi verið þokkaleg samstaða um málið í nefndinni, enda sjáum við að það er komið hér til 3. umr.

Frú forseti. Aðeins vegna þess að ég minntist ekki á eina af tillögum hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem hún gerði að umræðuefni hér síðast hvað varðar tímabundið starfsleyfi, en í 11. gr. frumvarpsins er kveðið á um tímabundið starfsleyfi sem heimilt sé að veita þeim sem hafi lokið fjórða árs námi í læknisfræði til að sinna tilgreindum læknisstörfum. Ég vil ítreka að meiri hlutinn í nefndinni telur að ákjósanlegt hefði verið að fella niður með öllu ákvæði um tímabundin starfsleyfi en um leið viðurkennum við að aðstæður eru víða með þeim hætti að það getur verið nauðsynlegt að hafa þær inni og það á þó einkum við um lækna. Í ljósi þessa er það mat meiri hlutans að það sé mikilvægt að tímabundin starfsleyfi til þeirra sem ekki hafa lokið tilskildu námi séu einungis gefin út í undantekningartilvikum og þegar brýna nauðsyn ber til vegna þess að ekki sé völ á heilbrigðisstarfsmanni sem hefur lokið námi sínu að fullu. Hvað varðar lyfjafræðingana er ljóst að heildarendurskoðun lyfjalaga er væntanleg og því er mikilvægt að við þá endurskoðun verði þetta skoðað og þá þau atriði sem hv. þingmaður nefndi, vandræði í kjördæmi hennar með að manna lyfjafræðingastöður. Ég vil ítreka að þessi lagabálkur tekur til 33 heilbrigðisstétta. Í honum er aðeins gerð þessi eina undantekning hvað varðar tímabundið starfsleyfi til nema í læknisfræði. Það helgast að sjálfsögðu af hefð og reynslu sem á það fyrirkomulag er komin, og er talið að það hafi gefist vel. Ég ítreka að það er mikilvægt að þetta verði skoðað við heildarendurskoðun lyfjalaga en meiri hluti nefndarinnar telur ekki rétt að fjölga þeim stéttum sem fái tímabundið starfsleyfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir andsvarið. Ég tek undir það sem þingmaðurinn bendir hér á að þetta eiga að sjálfsögðu að vera undantekningartilvik en hins vegar hafa komið upp slíkar aðstæður, sérstaklega hvað varðar lækna, og svo tilvik sem ég þekki til varðandi lyfjafræðinga þar sem gekk mjög erfiðlega að manna stöður. Þannig að þó þetta gæti verið tímabundin úrlausn held ég að það sé mikilvægt að hafa þennan möguleika af því að maður fann svo sterklega fyrir því hve þetta ástand orsakaði mikið öryggisleysi í viðkomandi samfélagi. Þess vegna var það niðurstaða mín að leggja til þessa breytingartillögu. Ég fagna því að þetta verði eitt af því sem verður skoðað við endurskoðun á lyfjalögum. Í framhaldinu, af því að það var upplýst innan nefndarinnar að heilmikil þróun væri í gangi hvað varðar möguleika á að nota fjarvinnslutæknina, að þó að það væru almennir starfsmenn sem afhentu lyfin þá gæti lyfjafræðingur haft yfirumsjón með því starfi. Ég held að það sé líka eitthvað sem við munum horfa fram á á næstum árum hvað varðar læknavísindin almennt að tæknin er ótrúlega hröð. Ég þekki til dæmis hvað varðar röntgenmyndatökur á Selfossi að greiningarvinnan fer meira og minna fram á höfuðborgarsvæðinu þó að myndirnar séu teknar sem næst þar sem sjúklingarnir búa. Þannig að þetta er bara mjög spennandi. Ég held samt sem áður að það sé mjög mikilvægt að hafa þessar undanþáguheimildir í lögunum þannig að heilbrigðisyfirvöld geti gripið til þeirra ef nauðsyn krefur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið svona langt og ætla ekki að sverja það af mér, því að ég talaði fyrir því máli sem frumvarpið byggir á árið 2008 og síðan hefur það verið í þinginu og fengið vandaða umfjöllun. Ég vona að það hafi batnað og vil trúa því að það hafi batnað í meðförum þingsins og er mjög sammála þeirri hugsun að hafa lagabálka um heilbrigðisstarfsmenn í einum lögum í stað þess að hafa þá í mörgum sérlögum. Í rauninni er ekkert sem mælir með því að hafa fjölda sérlaga um heilbrigðisstarfsmenn að mínu áliti, því að það sem snýr að sérstöðu heilbrigðisstarfsmanna er eðli málsins samkvæmt hægt að taka fyrir í lagabálki eins og þessum. Hins vegar eru nokkrir hlutir sem ég vildi nota tækifærið og ræða sérstaklega við þessa umræðu. Fyrst vildi ég nefna, af því að ég held að það sé mjög mikilvægt að við séum meðvituð um það að þegar kemur að aldursmörkum eins og hér hafa verið rædd, að við höfum í huga að við erum alltaf að vinna út frá aldursmörkum sem eru fullkomlega úrelt. 67 ára aldurinn sem við erum að vísa til kom til fyrst á tíð kanslara Þýskalands sem var ekki uppi á síðustu öld heldur þarsíðustu öld, Bismarcks. Sama á náttúrlega við með 70 ára aldurinn, það er eitthvað sem við höfum kannski miðað við alla síðustu öld en á þeirri öld urðu mjög miklar breytingar hvað varðar meðalaldur fólks. Bara frá árinu 1996 hefur meðalaldur bæði karla og kvenna á Íslandi hækkað um þrjú ár. Það eru auðvitað mun meiri líkur á því að eftir því sem fólk verður eldra og er komið á þennan aldur sé það ekki heilsuhraust og geti ekki sinnt þeim störfum sem það sinnti áður en það er alls ekki algilt, langt í frá, og þeim fjölgar alltaf sem geta unnið lengri starfsævi. Það er bara mjög misjafnt hvort fólk vill það, mjög margir fá mikla hamingju út úr því að sinna sínu starfi, ekki síst á því sviði þegar um er að ræða lækna og heilbrigðisstarfsmenn. Hér er gert ráð fyrir því að viðkomandi heilbrigðisstarfsmaður geti sótt um leyfi til landlæknis eftir 70 ára aldur til að starfa áfram, og verði þá með sér starfsstofu, en þó ekki oftar en þrisvar þannig að viðkomandi getur verið með starfsstofu til 76 ára aldurs. Ef ég skil málið rétt er viðkomandi einstaklingi heimilt að starfa áfram en ekki með sérstaka starfsstofu og þarf þá að vinna hjá öðrum. Það er alla vega mjög gott að viðkomandi hafi tækifæri til að starfa áfram. Mér skilst að þetta hafi hljómað svona í frumvarpinu sem ég talaði fyrir á sínum tíma og þó svo að menn geti alveg skipt um skoðun ætla ég ekki að gera stóran ágreining um þetta núna. Það gæti verið að einhver kæmi hér upp og læsi upprunalega frumvarpið og þá yrði kannski fátt um svör annað en að það er svo sem eðlilegt að skipta endrum og eins um skoðun ef eitthvað nýtt kemur upp. Ég vil í mestu vinsemd, virðulegi forseti, hvetja hv. þingmenn til að hugsa málið gaumgæfilega áður en þeir hafna breytingartillögu frá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur. Hv. þm. Eygló Harðardóttir minntist hér á að rökin frá nágrannalöndunum bentu til þess að ekki væri ástæða til að halda þessu. Ég held að við getum alveg fullyrt, og til dæmis þetta blessaða brjóstapúðamál, sem hefur hvað mest verið rætt hér, sýnir það svart á hvítu, að eftirliti með heilbrigðisþjónustu á Íslandi er mjög ábótavant. Því er mjög ábótavant. Ég hef ekki kannað það en mér kæmi á óvart ef við værum ekki eftirbátar vinaþjóða okkar á Norðurlöndunum hvað þetta varðar, því miður. Ég þekki það úr mínu fyrra starfi að þetta er nokkuð sem maður áttaði sig á, kannski nokkru seinna en maður hefði viljað, og var með ýmsar fyrirætlanir og undirbúning til að breyta því og mér hefur ekki fundist tíminn hafa verið nýttur nægilega til að taka á þessum málum. Til dæmis þegar landlæknisembættið og Lýðheilsustöð voru sameinuð lögðum við sjálfstæðismenn til að það yrði gert með öðrum hætti og þá með sérstaka áherslu á að efla eftirlitsþáttinn. Við erum í þeirri stöðu, virðulegi forseti, að við erum ekki með sambærilegar tölur um fjölda aðgerða, biðlista o.s.frv. eftir heilbrigðisstofnunum, svo ég taki bara eitt dæmi. Það er fullkomlega óásættanlegt þannig að þegar menn eru að bera saman tölur á milli stofnana eru þær ekki sambærilegar. Við skulum ekki gleyma því að sá læknir sem mest hefur verið í umræðunni varðandi brjóstapúðana fór til landlæknisembættisins og spurðist fyrir um púðana, hvað hann ætti að gera í þessu. Það hefur verið lítil umræða um það að það var ekkert gert með það af hálfu eftirlitsaðilans annað en að skilaboðin frá eftirlitsaðilanum voru að það borgaði sig ekki að rugga bátnum eða búa til einhverja hræðslu í tengslum við þetta. Þetta var opinbera eftirlitið, virðulegi forseti. Ég veit ekki til þess og ekkert bendir til þess að það hafi orðið einhverjar stórkostlegar breytingar frá því að þessi mál komu upp. Ég tel þess vegna að við ættum frekar að stíga varlega til jarðar hvað þetta varðar. Í breytingartillögu frá hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur stendur, með leyfi forseta: „Í stað 1. málsl. 3. mgr. 13. gr. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Læknir ber ábyrgð á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga sem til hans leita eða hann hefur umsjón með. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn bera, eftir því sem við á, ábyrgð á greiningu og meðferð sjúklinga sem til þeirra leita.“ Ég held að allir séu sammála um að það skipti máli að þetta sé mjög skýrt. Þess vegna er best að hafa þetta mjög skýrt í lögunum, ef við sjáum að við erum að komast á þann stað sem ég vona að við komumst að koma á betra eftirliti með heilbrigðisþjónustu. Mér hefur fundist umræðan einkennast fremur af því að verið sé að hnýta í einkarekna heilbrigðisþjónustu í tengslum við brjóstapúðamálið í stað þess að taka heildstætt á þessum málum og það kann ekki góðri lukku að stýra. Ég skil ekki af hverju menn eru að setja núna orku í það sem er sjálfsagt, að skoða réttindi og stöðu sjúklinga, og það sé eingöngu gert vegna einkarekinnar þjónustu. Það er mér fullkomlega óskiljanlegt. Það er að vísu einn þriðji af heilbrigðisþjónustunni en af hverju er það bara tekið út? Af hverju er ekki öll heilbrigðisþjónustan tekin út úr því að verið er að fara í þá vinnu? Það er eitthvað rangt við að nálgast málið með þeim hætti. Það getur hins vegar enginn haldið því fram að við séum komin á þann stað sem ég ætla öllum að við viljum með eftirlitið. Við sameiningar hefur ekki verið lögð nægjanleg áhersla á þann þáttinn, og þá er ég að vísa í sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar en þar var mjög gott tækifæri til þess einmitt að leggja línuna og undirbúa þá stofnun sem ætti að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustunni og hún mundi sinna því hlutverki sem við viljum að hún sinni, virðulegi forseti. Mér finnst því rökin um nágrannalöndin ekki eiga við af þessum ástæðum og hvet þingheim til að samþykkja tillögu hv. þingmanna Ragnheiðar Ríkharðsdóttur og Unnar Brár Konráðsdóttur. Síðan væri áhugavert að ræða það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi hér varðandi lyfjamálin og lyfjafræðingana. Ég held hins vegar að það væri æskilegt að þær breytingar sem yrðu á því sviði yrðu til þess að við sæjum lyfjafræðinga sinna þeim störfum sem tengist menntun þeirra því að þeir eru með afskaplega góða og öfluga menntun og hugsunin er sú að þeir séu að ráðleggja og fylgjast með lyfjanotkun sjúklinga. Ég held að við ættum að fara þá leið og hægt sé að fara þá leið og þrátt fyrir að hægt sé að gera margt áhugavert eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir vísaði til í tengslum við þetta held ég að það eigi að vera útgangspunkturinn að við eigum að nýta í meira mæli þekkingu og menntun þessarar hæfu starfsstéttar, lyfjafræðinga. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég lýsa yfir ánægju með að þessi vinna sé komin svona langt og að frumvarpið sé að verða að lögum. Mér þykir það afskaplega ánægjulegt og það er augljóst að það mikla starf ekki bara í þinginu, heldur líka þess vinnuhóps sem fór af stað undir forustu Daggar Pálsdóttur og skrifaði frumvarpið á sínum tíma, hefur skilað sér. Ég hef trú á því og vil trúa því að þetta verði að lögum. Ég vil hvetja hv. þingmenn og þingheim til að hugsa sig vel um varðandi breytingartillögu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég er sannfærður um að ef þingheimur fer vel yfir málið og hugsar það vel verður niðurstaðan sú að sú tillaga verður samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um neytendalán á þskj. 1137. Þetta er 704. mál þessa þings. Í frumvarpi þessu sem var unnið af nefnd sem efnahags- og viðskiptaráðherra skipaði er lögð til innleiðing á tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur. Tilgangur tilskipunarinnar er að endurskoða reglur um neytendalán til að auka neytendavernd og tryggja samræmt lagaumhverfi við veitingu neytendalána, auk þess að stuðla að aukinni neytendavitund um lánskjör og gera neytendum hægara um vik að bera saman ólíka lánasamninga. Í þessari nefnd áttu sæti fulltrúar helstu hagsmunaaðila auk ráðuneytisins. Upplýsingar þar um koma fram í upphafskafla greinargerðar með frumvarpinu. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Frumvarpið fylgir að mestu leyti gildissviði nefndrar tilskipunar, 2008/48/EB. Þó eru fasteignalán sem áður og lán að fjárhæð undir 200 evrum og yfir 75 þús. evrum ekki undanskilin frá gildissviði frumvarpsins líkt og tilskipunin gerir ráð fyrir að geti verið. Aðildarríkjunum er frjálst að fella fleiri tegundir lánasamninga undir gildissvið laga við innleiðingu og er í frumvarpi þessu lagt til að það verði gert að hluta til áfram og að hluta til í enn ríkari mæli en áður hefur verið. Frá árinu 2008 þegar lögum nr. 121/1994 var breytt með lögum nr. 179/2000 hafa fasteignalán fallið undir lög um neytendalán. Á sama tíma var tekin út undanþága vegna lánasamninga af hærri fjárhæð en 1,5 millj. kr. Þessar breytingar hafa gefið góða raun og er lagt til að fasteignalán falli innan gildissviðs þessa frumvarps og ekkert hámark verði á fjárhæðum. Þessi fjárhæð er í samræmi við það sem þekkist annars staðar á Norðurlöndum. Þar falla lánveitendur sem veita lán með veði í fasteign til lengri tíma undir ákvæði laga um neytendalán. Svonefnd smálánafyrirtæki hófu starfsemi hér á landi í upphafi árs 2010 og hefur veiting slíkra lána fallið utan núgildandi laga um neytendalán, nr. 121/1994. Lagt er til að undanþágur frá gildissviði laga um neytendalán verði þrengdar frá því sem nú er og ákvæði frumvarpsins gildi um öll neytendalán óháð fjárhæð, þar með talin smálán og önnur lán almennt, án tillits til gildistíma svo fremi sem þau rúmist ekki innan þeirra skilgreindu undanþáguákvæða sem er að finna í frumvarpinu og fjalla yfirleitt um lán til skemmri tíma og á hagstæðari kjörum en almennt gerist - trúlega er ekki mikil hætta á því að hefðbundin smálán komi þar við sögu. Kröfur um upplýsingaskyldu lánveitenda eru nokkuð ítarlegri í frumvarpinu en þekkst hefur áður hér á landi. Gerð er krafa um ítarlegar upplýsingar í auglýsingum þar sem fjallað er um vexti eða önnur kjör vegna lánasamnings. Gerðar eru kröfur um vissar upplýsingar sem ber að veita fyrir samningsgerð og ákvæði um upplýsingar við samningsgerð eru ítarlegri en samkvæmt núgildandi lögum. Tilskipunin kveður á um að vissar upplýsingar skuli ávallt veittar á stöðluðu eyðublaði sem fylgir með sem viðauki við tilskipunina, en eyðublaðið á að auðvelda neytendum að bera saman lánstilboð. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að þeirri línu verði fylgt og ráðherra birti eyðublað í íslenskri þýðingu í reglugerð. Tilskipunin gerir kröfur um að lánshæfi lántaka sé metið áður en gengið er frá lánasamningi, en aðildarríkjum er veitt ráðrúm til að ákveða sjálf með hvaða hætti matið fer nákvæmlega fram. Lagt er til að framkvæmt verði hefðbundið greiðslumat vegna lánveitinga yfir ákveðinni fjárhæð, en vegna lægri fjárhæða verði svonefnt lánshæfismat látið nægja. Lagðar eru ákveðnar línur um framkvæmd greiðslu- og lánshæfismats í frumvarpinu, en gert er ráð fyrir að ráðherra hafi heimild til að setja ákvæði í reglugerð sem kveða nánar á um gerð slíkra mata. Í frumvarpinu er fjallað um skyldur lánamiðlara sem eru aðilar sem veita milligöngu um lán eða ráðgjöf um lántöku. Slík ákvæði er ekki að finna í núgildandi lögum um neytendalán. Þær kröfur snúa m.a. að upplýsingagjöf til neytenda um hvert umboð lánamiðlara sé, einkum hvort hann starfi fyrir einn eða fleiri lánveitendur eða sem óháður miðlari. Jafnframt skal hann tilkynna neytanda um þóknun sem hann þiggur frá neytanda fyrir vinnu sína ef einhver er og skjalfesta samning við neytanda um þjónustu sína áður en gengið er frá lánasamningi. Í frumvarpinu er fjallað um svokallaða tengda lánasamninga sem eru lánasamningar sem gerðir eru í þeim eina tilgangi að fjármagna kaup á tiltekinni vöru eða þjónustu. Í frumvarpinu er kveðið á um rétt neytanda til að falla frá tengdum lánasamningi ef hann nýtir rétt sinn til að falla frá viðkomandi samningum um kaup á vöru eða þjónustu. Frumvarpið kveður jafnframt á um að í þeim tilvikum sem neytandi hefur ekki fengið fulla afhendingu samkvæmt ákvæðum samnings um kaup og hann hefur leitað úrræða til að fá úr því bætt gagnvart seljanda án árangurs þá skuli hann hafa rétt til að leita vissra úrræða gagnvart lánveitanda. Neytanda er í slíkum tilfellum heimilt að beita þeim úrræðum gagnvart lánveitanda sem hann gæti almennt beitt gagnvart seljanda, svo sem úrræði samkvæmt lögum um neytendakaup og almenn réttarfarsúrræði. Hann getur þó ekki krafist úrbóta eða nýrrar afhendingar í skilningi laga um neytendakaup og laga um þjónustukaup, enda væri slíkt óþarflega íþyngjandi kvöð gagnvart lánveitanda. Vert er að taka fram að möguleikar neytanda til fullnustu gagnvart kröfuhafa takmarkast við fjárhæð lána á þeim tíma sem krafa um úrbætur er gerð. Hugsunin er því sú að neytandi þurfi ekki að halda áfram að greiða að fullu fyrir vöru eða þjónustu sem hann fékk ekki afhenta í samræmi við samning þó að ekki sé hægt að leita fullra efnda frá seljanda. Þetta eru meginefnisatriði þessa frumvarps, virðulegur forseti, og ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir hans ræðu. Ég fagna því að fram sé komið frumvarp til laga um neytendalán. Ég vil trúa því að ef við klárum frumvarpið séum við að stíga skref í átt til betri neytendaverndar á fjármálamarkaði. Ég vil trúa því að það sé markmið okkar allra. Ég er búinn að lesa í gegnum frumvarpið og þar eru mjög stórir þættir undir. Ég tel afskaplega mikilvægt að við tökum fasteignalánin inn eins og þarna er um að ræða, en það veldur mér áhyggjum að í athugasemdunum kemur fram að ráðuneytið hafi ekki talið ástæðu til að óska sérstaklega eftir umsögnum fyrir þinglega meðferð frumvarpsins. Ég skil ekki alveg röksemdafærsluna á bak við það. Það kemur líka fram að þetta muni þýða kostnaðarauka fyrir lánveitendur. Nú eru nokkrir dagar þangað til þinginu lýkur og þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Ekki hefur verið óskað eftir umsögnum í ráðuneytinu og ég veit ekki hvenær við fáum umsagnir frá þeim fjölmörgu aðilum sem þetta þurfa að skoða. Ég vildi kannski byrja á því, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. ráðherra hvenær hann teldi raunhæft fyrir okkur að ljúka þessu. Ég held að mikill vilji sé til þess í þinginu til að klára þetta mál, en ég held að það sé að sama skapi fullkomlega augljóst að við þurfum að vanda mjög til verka.

Frú forseti. Ég bind að sjálfsögðu vonir við að hægt sé að ljúka afgreiðslu þessa máls fyrir þinglausnir í vor, eða nær þær nú verða. Það er að sönnu rétt að þetta er mikilvægt mál, mikið hagsmunamál. Ég held að menn hljóti að horfa til þess að þetta eru úrbætur fyrir neytendur og á að treysta stöðu þeirra. Mundu nú ýmsir segja að ekki veitt af, svona í ljósi reynslunnar, að innleiða akkúrat, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, aukna neytendavernd á sviði fjármálaþjónustu. Ég bendi á að undirbúningur frumvarpsins fól í sér mjög víðtækt samráð við alla helstu leikendurna. Þar voru fulltrúar frá Fjármálaeftirliti, frá Neytendasamtökum, frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Neytendastofu, þannig að reynt var að leita þannig fanga að öll sjónarmið væru höfð með í farteskinu. Mér er ekki kunnugt um annað en að ágæt samstaða hafi verið í hópnum við undirbúning málsins þannig að það er kannski frekar þingsins sjálfs að svara því hve mikinn tíma þarf í að vinna málið. Auðvitað er að stærstum hluta um að ræða innleiðingu á þessari tilskipun eins og hún kemur af skepnunni, en það eru frávikin frá henni sem er kannski eðlilegt að menn skoði vandlega. Þar erum við í öllum tilvikum, að ég held, að reyna að teygja okkur aðeins lengra í átt til aukinnar neytendaverndar, það er þá eitthvað sem menn verða að vega og meta á móti því hvort með því sé þetta gert íþyngjandi úr hófi fyrir fjármálafyrirtæki eða aðra lánveitendur. Þó er í einu tilviki ekki gengið jafnlangt og kannski ýtrustu kröfur gætu verið eins og ég fór yfir í framsöguræðu minni, þannig að reynt er að gæta einhvers jafnvægis í því líka.

Virðulegur forseti. Það eru 13 dagar í þinglausnir. Við þekkjum hversu dýrt það getur verið að innleiða tilskipanir án þess að fara vel yfir þær. Ef það er vilji meiri hlutans að klára frumvarpið fyrir þinglausnir tel ég einsýnt að við gerum ekkert annað í þessari nefnd. Ég lít svo á að þá munum við væntanlega ýta öðrum málum frá. Svo mikið vitum við eftir að vera búin að fara í gegnum þetta í viðskiptanefndinni - hér er hv. þm. Eygló Harðardóttir sem hefur farið í gegnum þá vegferð alla á þessu kjörtímabili - þegar kemur að neytendaverndinni og lánasamningunum og öðru slíku. Við erum búin að fara í gegnum það að gengislánasamningarnir voru dæmdir ólöglegir, ég þarf ekki að fara í gegnum alla þá sögu, en það er ekki forsvaranlegt annað en að vinna þetta afskaplega vel af hálfu hv. þingmanna. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að þetta verði þá málið sem við verðum í í vor og verðum ekki í öðrum málum á meðan.

Frú forseti. Ég hef enn meiri metnað fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar en síðasti ræðumaður. Ég trúi ekki öðru, í ljósi þess hversu vel og vasklega nefndin er skipuð, en hún geti nú fengist við eitthvað fleira en þetta mál fram að þinglausnum án þess að ég ætli að varpa nokkurri rýrð á það, það er mikilvægt að vinna það vel. Ég held að þau atriði sem aðallega er þó ástæða til að fara yfir séu nú ekki svo mörg, sérstaklega ekki mælt á mælikvarðann „frávik frá hinum almenna ramma tilskipunarinnar“. Ég held að það eigi ekki að taka langan tíma að skoða það. Eðlilega munum við sjálfsagt staldra við smálánin og þá ákvörðun að taka þau hér inn undir. Ég held að við þurfum ekki að ræða mikið um fasteignalánin vegna þess að þau hafa verið flokkuð með neytendalánum og almennt talið að það gæfi góða raun. Ég hef enga umræðu heyrt um það að við víkjum frá þeim útfærslum sem hafa verið við lýði og göngum lengra í átt til verndar neytendum. Það er þá 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir hans framsögu. Ég vil taka undir áhyggjur hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar varðandi það hversu seint þetta mál kemur fram. Þetta er stórt mál og mikilvægt og það skiptir miklu máli að ramminn sem varðar neytendalán sé skýr og að við vinnum þetta vel. Ég mundi vilja spyrja hæstv. ráðherra um 21. gr. um árlega hlutfallstölu kostnaðar. Þar er sagt að ef lánasamningur heimilar verðtryggingu skuli reikna þá tölu út frá þeim forsendum að verðlag, vextir og önnur gjöld verði óbreytt til loka lánstímans. Ég hefði áhuga á að heyra túlkun ráðherrans á þessum orðum. Hvernig mundi hann túlka orðin „verði óbreytt til loka lánstímans“? Ég kíkti áðan á vefsíðu Landsbankans. Í reiknivélinni fyrir fasteignalán er það þannig að þegar maður velur verðtryggða kostinn kemur fyrir fram upp 2,5% sem valmöguleiki fyrir verðbólgu. Ég sem lánþegi þarf þá að breyta því miðað við þær verðbólgutölur sem eru staðreynd í dag, sem eru rúmlega 6%. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að Neytendastofa hafi nægilegar valdheimildir til að fylgja þessum lögum eftir. Það hefur ítrekað komið fram á fundum viðskiptanefndar um fjöldamörg mál að ákveðin skörun virðist vera á milli verkefna Neytendastofu og annarra eftirlitsstofnana og neytendur hafa verið mjög ósáttir við það hversu lítið Neytendastofa getur beitt sér. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra - þetta er að vísu stuttur tími en ég mun fara nánar í gegnum það í ræðu minni - hvort hann telji ekki ástæðu til að setja samræmdar reglur fyrir fasteignalán, sem mundu sérstaklega fjalla um fasteignalánin. Við erum að fara að ræða hér á eftir lög um Íbúðalánasjóð. Þar gilda til dæmis ákveðnar reglur varðandi hámark á veðhlutfalli lána, en sambærilegar reglur virðast hins vegar ekki gilda fyrir fasteignalán almennt á markaðnum og ekki heldur varðandi lánstíma eða raunar þau úrræði sem skuldarar eiga rétt á hjá Íbúðalánasjóði - að bjóða 

Já, ég skal reyna að svara eftir því sem ég get. Ég skal fúslega játa að ég er enginn sérstakur sérfræðingur í þessum formúlum sem eru notaðar við útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, en þar eru menn að reyna að komast eins nálægt því og mögulegt er að gera mönnum glögga grein fyrir því hver heildarkostnaður við lántökuna sé. Það er auðvitað hárrétt að menn þurfa að gefa sér þar einhverjar forsendur, til dæmis um verðbólgu, þegar um verðtryggð lán er að ræða, en þannig verður það víst að vera. Ég kann ekki svör við því hvort einhver betri aðferð er tiltæk en sú sem þarna er lögð upp af sérfræðingunum. Í öðru lagi varðandi Neytendastofu held ég að það verði að viðurkennast að að sjálfsögðu mætti búa betur að henni en tekist hefur á þrengingartímum undangenginna missira. Mér er vel kunnugt um áhugann á því að þeir geti ráðið að minnsta kosti eina manneskju í viðbót til að sinna alveg sérstaklega þessu viðfangsefni, sem er neytendavernd á sviði fjármálaþjónustu og þar á meðal og ekki síst að fylgja eftir réttindum sem lög um neytendalán eiga að færa fólki. Það er auðvitað mikilvægt. Varðandi stöðlun eða samræmingu lánskjara vegna fasteignalána er hér verið að reyna að tryggja lágmarksrétt sem menn eigi alltaf að eiga á grundvelli þess að fasteignaveðlán séu flokkuð sem neytendalán, en það þýðir ekki sjálfkrafa að öll form og allt verði samræmt í þeim efnum, enda verður væntanlega að hafa eitthvert svigrúm til handa mismunandi fjármálastofnunum að bjóða upp á einhverja valkosti. En þeir eiga þá líka að liggja skýrir fyrir þannig að menn geti borið saman. Það er hugsun laganna hér að menn eigi alltaf rétt á greinargóðum upplýsingum til að geta borið 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög brýnt að hæstv. ráðherra kynni sér sérstaklega hvernig staðið er að útreikningi árlegrar hlutfallstölu kostnaðar þannig að það sé skýrt að verið sé að miða við að menn taki stöðuna á þeim degi sem ætlunin er að taka lánið og út frá því sé reiknað hvert verðlag, vextir og önnur gjöld verði þá óbreytt út frá þeim tíma. Ég tel líka að við ættum að skoða það að gera þá kröfu að lánveitandi verði að setja upp mismunandi spá hvað varðar verðbólgu og þróun þannig að fólk geri sér grein fyrir því áður en það tekur lánið, skrifar undir, hvaða áhrif það gæti haft á greiðslubyrði þess ef verðbólgan færi til dæmis á flug. Ég vil líka hvetja ráðherrann til að skoða hvort rétt sé að veita Neytendastofu sambærilegar valdheimildir á við Fjármálaeftirlitið eða Samkeppniseftirlitið. Ég nefndi hugmynd um það, þegar við vorum að ræða þingsályktunartillögu um neytendavernd, hvort ástæða væri til 

Já, ég er alveg tilbúinn til að fara á námskeið í djúpfræðum útreiknings á árlegri hlutfallstölu kostnaðar og mundi þiggja leiðsögn hvaðan sem er, þar á meðal frá hv. þingmanni, í þeim efnum. En maður stekkur ekki alskapaður inn í alla skapaða hluti, það er heiðarlegast að segja bara eins og er að ég veit í grófum dráttum hvernig þetta er gert og ég veit hver grunnhugsunin er, hún er sú sem kom fram í máli hv. þingmanns að sem gleggstar upplýsingar liggi fyrir, þegar menn taka lánið, um það hvað það felur í sér. Þess vegna eru þessi ítarlegu ákvæði hér í frumvarpinu um þær upplýsingar sem skuli liggja fyrir auglýstar í byrjun í öllu kynningarefni, upplýsingar sem skulu liggja fyrir áður en samningur er gerður og síðan upplýsingar sem skulu liggja fyrir þegar gengið er frá samningum. Allt gengur þetta út á hið sama, að tryggja rétt manna til upplýsinga. Mismunandi dæmi um verðbólgu. Já, já, það er sjálfsagt hægt að hugsa sér það að menn þurfi að gefa upp einhver dæmi. Eins og ég segi,  
             Varðandi Neytendastofu og Samkeppniseftirlitið eða Fjármálaeftirlitið þá hef ég ekki þá trú að það sé skynsamlegt að fara að búa til þriðja eftirlitið með fullum valdheimildum. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna framlagningu þessa frumvarps. Það er ljóst að það tekur mjög á neytendavernd og á hana hefur skort hér á Íslandi á fjármálamarkaði. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hv. ráðherra um: Nú kom fram í fréttum í morgun að hugmyndir innan stjórnkerfisins eru þær að halda Fjármálaeftirlitinu og Seðlabanka aðskildum áfram, ólíkt þeirri þróun sem er í öðrum löndum. Ég veit að nefnd hefur verið að störfum um þessi mál og tveir af þremur sérfræðingum þar og einnig þeir erlendu sérfræðingar sem að því koma eru á því að sameina eigi bankaeftirlit Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans. Ég hef lengi haldið því fram, alveg frá því í byrjun árs 2006, að sameina eigi bankaeftirlit Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans og skilja eftir mun minni stofnun sem sjái um neytendavernd og samkeppnismál. Það er nákvæmlega sú leið sem til dæmis er verið að fara í Bretlandi og í mörgum öðrum löndum. Er hv. ráðherra þeirrar skoðunar að einn maður eða kona muni ná að hafa eftirlit með öllum fjármálamarkaði á Íslandi á fullnægjandi hátt þannig að ekki komi upp svona hlutir aftur eins og þessi ólöglegu gengislán og öll sú misklíð sem hefur orðið? Er hv. ráðherra þeirrar skoðunar?

Frú forseti. Ég hef aldrei heyrt þá hugmynd fyrr að einn maður gæti annast allt það eftirlit sem hér á í hlut. Ef einn starfsmaður á að vera hjá Neytendastofu er náttúrlega enginn að tala um að allt eindaeftirlit á fjármálamarkaði verði fært þangað, það er náttúrlega enginn að tala um það. Að sjálfsögðu þurfum við öflugt fjármálaeftirlit í skilningnum eindaeftirlit sem fylgist með heilsufari hverrar fjármálastofnunar um sig. Við þurfum svo líka að fylgjast með kerfinu í heild sinni og kerfisáhættunni. Þessu þarf öllu að koma fyrir og um þetta þarf að búa. Það er auðvitað gert og stóð til að það væri gert hér á árum áður en gafst nú kannski ekki vel. Ég mundi lýsa stöðunni varðandi Seðlabanka og Fjármálaeftirlit þannig að engar ákvarðanir hafi verið teknar til einhverrar langrar framtíðar, hvorki um sameiningu né heldur aðskilnað. En eins og málin eru að þróast er margt sem vísar í þá átt að ekki sé skynsamlegt að hrófla mikið við þessum tveimur stofnunum í bili. Fyrir því eru ýmsar praktískar ástæður. Báðar stofnanirnar eru hlaðnar verkefnum sem tengjast vonandi tímabundnu ástandi í okkar efnahagslífi og fjármálum, þær þurfa hins vegar að vinna vel saman. Þeim málum hefur verið komið í farveg með lögbundnum ákvæðum um samstarfssamning þeirra í milli sem er kominn á og virkar ágætlega, þannig að búið er að betrumbæta það og á að vera búið að girða fyrir að vinstri höndin viti ekki hvað sú hægri gjörir, þannig að eindaeftirlitið, heildareftirlitið og fjármálastöðugleikayfirsýnin sé samræmd og þetta kerfi vinni saman. En við erum ekki komin alla leið í þeim efnum. Eins og hv. þingmaður veit bíður hér umræðu, sem vonandi verður, stór skýrsla um framtíðarfyrirkomulag á fjármálamarkaði sem hefði verið ákaflega gott ef við hefðum fundið okkur einhvers staðar augnablik til að ræða, frú forseti, þrátt fyrir allar annir þingsins. Þar er mjög mikilvægt mál á ferðum sem við eigum eftir að klára. Þó ýmislegt hafi verið gert frá hruni eru ýmis verk óunnin líka, 

Virðulegi forseti. Ég tek því þá þannig að þær eigi sér enga stoð í raunveruleikanum fréttirnar sem voru á forsíðu Fréttablaðsins í morgun. En hitt er aftur á móti annað mál að hv. ráðherra hefur greinilega misskilið algjörlega hvað ég var að segja. Ég spurði: Getur verið að einn maður geti fylgst með neytendavernd á fjármálamarkaði? Í umsögn fjármálaráðuneytisins er það nefnilega sagt hreint út að þetta muni kalla á eitt starf í viðbót. Hitt er annað mál að færa bankaeftirlit inn í Seðlabankann og við stöndum þá bara í ágreiningi, ég og hæstv. ráðherra, með það að flestir sérfræðingar hafi bent á að því sé betur komið saman vegna eftirlits með fjármálastöðugleika. 

Frú forseti. Ég sé núna hvað hv. þingmaður var að fara í þessum efnum og þá liggur það ljóst fyrir. Það er það mat sem fram kemur í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að það aukna eftirlit sem þetta frumvarp felur í sér kalli á einn viðbótarstarfsmann. Það þýði auðvitað ekki að engu eftirliti þar til viðbótar hafi verið sinnt. Ég veit að vísu að Neytendastofa hefði gjarnan þegið meiri fjárveitingar áður en þessar breytingar komu til, en þá er horfst í augu við það að þessum auknu eftirlitsskyldum þurfa að fylgja einhverjir fjármunir þannig að hægt sé að sinna því að einhverju lágmarki. Ég skildi þetta svo að hv. þingmaður væri að tala um stóra samhengið af því hann byrjaði á því að spyrja um Seðlabanka og Fjármálaeftirlitið. Ég hef ekkert skipt um skoðun í þessum efnum. Ég hef orðað það á þann veg að ég hafi, án þess að hafa kannski endanlega tekið afstöðu til þess, verið heldur hallur undir það að þetta ætti sennilega að sameinast, eða að minnsta kosti að fara saman í hús, þannig að gagnvegirnir væru greiðir og stutt væri á milli manna sem ynnu í 

Virðulegi forseti. Það var ansi áhugavert að hlusta á þessi andsvör. Þau skýra kannski hve stórt mál er hér um að ræða. Samkvæmt umsögn um frumvarpið og því sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra er hér um að ræða einkum þrjá þætti sem vega þungt: Í fyrsta lagi eftirlit með smálánum og þeim fyrirtækjum sem því sinna. Fyrirtækin eru víst fimm hér á landi og er afskaplega mikilvægt að fara vel og gagnrýnið yfir þessi mál. Í öðru lagi eftirlit með lánamiðlurum en undir þá falla allir þeir sem bjóða upp á fjármögnun á hinu keypta fyrir hönd þriðja aðila, eins og t.d. bílasalar, húsgagnasalar og raftækjaverslanir. Sem dæmi um slíka lánasamninga má nefna raðgreiðslusamninga eins og kreditkortafyrirtækin veita. Í þriðja lagi upplýsingagjöf til neytenda sem er afskaplega stórt atriði. Það er mjög mikilvægt að fara yfir það, en ég held að það væri svolítið skrýtið ef við notuðum ekki tækifærið í tengslum við þetta frumvarp og skoðuðum rétt neytenda. Í þeirri umræðu sem verið hefur í þingsal, en aðallega þó í hv. þáverandi viðskiptanefnd og nú að litlu leyti í nýrri hv. efnahags- og viðskiptanefnd, hefur mikið verið rætt um að við séum eftirbátar þeirra þjóða sem við berum okkur saman við þegar kemur að neytendavernd á fjármálamarkaði. Það eru ekki bara upplýsingar heldur líka réttindi neytenda. Hér voru gerðar örstuttar athugasemdir áðan og andsvör en hv. þm. Eygló Harðardóttir spurði hæstv. ráðherra út í mál sem virkar lítið en er í raun stórt og snýr að því hvernig lánin eru reiknuð út og hlutfallsreikningar í tengslum við það. Ég ætla ekki að fara yfir það nákvæmlega hér en þessir hlutir skipta alveg gríðarlega miklu máli. Við höfum séð það í endurreikningi á gengislánum og öðru slíku að svo virðist sem neytendur hafi mjög lítinn rétt. Síðan verður það bara að segjast að eftirlitið er fullkomlega tannlaust og bitlaust og tekur ekki á þessum málum. Fjármálaeftirlitið er dæmi um eftirlit sem hefur gríðarlega mikla fjármuni, svo það sé bara sagt, ég veit ekki til þess að nein önnur stofnun sem hafi fengið viðlíka fjármuni og auknar fjárveitingar og Fjármálaeftirlitið eftir bankahrun. Þrátt fyrir að Fjármálaeftirlitið eigi að sinna þessum þætti að hluta til hefur það til dæmis aldrei tekið út eða skoðað eða gert athugasemdir við útreikning á gengislánum. En útreikningur á gengislánunum er afskaplega sérkennilegur, það er ein ástæðan fyrir því að þessir dómar eru alltaf að falla. Ég er þess vegna sannfærður um að við séum ekki búin að sjá fyrir endann á því. Þá vísa ég til þess, og það er í sinni einföldustu mynd, að í endurútreikningunum eftir fyrsta gengislánadóminn er ekki tekið til greiðslu inn á höfuðstól. Það er hins vegar gert alla jafna í öllum viðskiptum manna á milli. Sá sem benti fyrstur á þetta er endurskoðandi norður í landi, Gunnlaugur Kristinsson, sem var, að mig minnir, búinn að eyða 40 klukkustundum í að skoða þessi mál þegar hann komst að þessari niðurstöðu. Það var ekki eftirlitsstofnun heldur endurskoðandi  Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson minntist á það sem ég hélt að væri komin pólitísk samstaða um. Ég þykist nú muna að komið hafi yfirlýsingar frá núverandi hæstv. ráðherra um að mikilvægt og skynsamlegt væri að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Á miðvikudaginn ræðum við stjórnarráðsbreytingar sem eru ekki einu sinni umsagnir um. Málið var rifið út úr nefndinni með miklum látum og keyrð var í gegn einhver breyting á Stjórnarráðinu sem enginn hefur heyrt um og allt í einu eiga Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn að fara hvort í sitt ráðuneytið. Virðulegi forseti. Maður þarf ekki að vera lengi hér við þessi störf til að sjá að það er ekki vænlegt til árangurs í samvinnu milli stofnana að hafa þau hvort undir sínu ráðuneyti, svo mikið er víst að það er ekki vænlegt til árangurs. Við erum í þeirri stöðu að enginn veit nákvæmlega hvar þessi mál eiga heima þegar kemur að neytendamálum á fjármálamarkaði. Ég held að það séu í það minnsta þrír aðilar sem sinna þessu; Neytendastofa, Fjármálaeftirlitið og hugsanlega Samkeppniseftirlitið, en það …  Hæstv. ráðherra sagði í andsvörum, sem mér fannst alveg rétt hjá honum að segja, að hann væri ekki búinn að kynna sér ákveðna þætti sem hv. þm. Eygló Harðardóttir spurði hann út í hörgul um, það var bara heiðarlegt og eðlilegt af hæstv. ráðherra að viðurkenna það. Það segir okkur hvað við þurfum að fara vel í þennan lagabálk. Það þýðir ekkert að kasta til höndunum. Við getum ekki annað en skoðað málið og þær breytingar sem við erum að fara í núna í tengslum við aðra þætti. Ég veit ekki til þess að það hafi verið skoðað. Ég mundi ætla að með alla þessa ráðgjafa og stýrihópa sem nú starfa í Stjórnarráðinu hefði verið skynsamlegt að skoða þessar stofnanir, Fjármálaeftirlitið, Seðlabankann, Samkeppnisstofnun og Neytendastofu, jafnvel einhverjar fleiri og athuga hvað væri skynsamlegt að sameina í því efni. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson spurði: Bíddu, á einn maður með 8 milljónir kr. á ári - það er væntanlega heildarkostnaður, þ.e. launatengdu gjöldin og allt annað - að bjarga neytendamálunum? Það er bara mjög eðlileg spurning. En stóra einstaka málið er þetta: Við hljótum að geta nýtt þá fjármuni sem eru til staðar betur og lagt meiri áherslu á að vernda neytendur á fjármálamarkaði. Ég hef áhyggjur af því að þetta snúist um að menn ætli frekar að taka fyrir einhver mál sem eru ofarlega á baugi í umræðunni, til dæmis smálánin, sem er alveg sjálfsagt og mjög mikilvægt að setja skýran og góðan lagaramma um, ég dreg neitt úr því. En ef við ætlum að leggja fram frumvarp um neytendalán, sem ég fagna, skulum við gera það almennilega. Við skulum ekki endalaust vera í bútasaumi og vera á harðahlaupum og sitja svo uppi með einhverja stöðu eins og núna því að hún er fullkomlega óásættanleg. Ég lít sérstaklega til fasteignalánanna. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við förum yfir þau af gildum ástæðum sem ég tel að þurfi ekki að ræða sérstaklega. Ég held að við þurfum ekki að ræða skuldavanda heimilanna, það var sérstök umræða um það rétt áðan. Ég held að það væri mjög mikilvægt að skoða alla hluti. Ég veit ekki hvort við eigum að skoða lyklafrumvarpið og þær hugmyndir í tengslum við þetta mál. Ég mundi ætla að eðlilegt væri að gera það þegar við förum yfir neytendalán og þá sérstaklega fasteignalán. Ég held að það væri óskynsamlegt og skrýtið ef við mundum ekki taka einn snúning á því, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég hef oft furðað mig á því þegar ég skoða þessi mál hvað það virðist vera auðvelt, sérstaklega fyrir ungt fólk, að koma sér í miklar skuldir. Það er eitthvað að í kerfinu. Ég er gamall eins og á grönum má sjá og man að þegar ég var að stíga mín fyrstu spor út í lífið og fá fjárhagslegt sjálfstæði að það var heljarinnar mikið mál að fá lán. Það var mikil stund ef einhver ætlaði að fá smáræðislán. Síðan þróaðist það á örskotstíma í að það gerðist bara sjálfkrafa. Ég man eftir einni manneskju sem var með afskaplega lágar tekjur, hún var au pair. Hún fór í bankann og stofnaði einhvern reikning og af því að það komu einhverjar krónur inn á reikninginn mánaðarlega fékk hún sjálfkrafa hálfa milljón í yfirdrátt. Það var ekki ódýrt. Ætli vextirnir þá hafi ekki verið kringum 15–20% af þeim yfirdrætti. Það er ekki eina dæmið. Við værum ekki með þessar miklu skuldir á einkamarkaðnum ef þetta væri ekki afskaplega auðvelt. Ég því líka fyrir mér þegar ég renni í gegnum frumvarpið hvað það er sem er til bóta fyrir neytendur. Ég sé að menn hafa fjórtán almanaksdaga frest til þess að falla frá lánasamningi án þess að tilgreina ástæðu. Ég held að það sé afskaplega gott. Uppgreiðslugjaldið sem hér er nefnt er um 1% af fjárhæð má ekki vera hærra. Ef eitt ár eða minna er eftir er uppgreiðslugjaldið 0,5% af fjárhæðinni. Ég verð að viðurkenna að ég þarf aðeins að rifja þetta upp til þess að muna hvernig það er í samanburði við það sem verið hefur, mér sýnist það vera lægra. Upplýsingar og upplýsingaskyldan sem aðeins var minnst á í andsvörum áðan er mikið mál. Við vitum að fjármálalæsi þjóðarinnar er ekki sem skyldi, sérstaklega þeirra sem yngri eru, en þó held ég að það nái eitthvað upp. Það er afskaplega mikilvægt að við göngum þannig frá málum að þegar viðkomandi einstaklingur tekur lán sé alveg skýrt að hann sé meðvitaður um hvaða áhættu hann tekur, hver kostnaðurinn er o.s.frv. og hvaða afleiðingar það getur haft í för með sér. Auðvitað getum við aldrei tekið ábyrgðina frá fólkinu. Fólk á að hafa frelsi en því fylgir ábyrgð. Það verður þá að vera sá heiðarleiki til staðar í þeirri umgjörð sem við erum með að það sé alveg skýrt að fólk, sérstaklega hugsa ég til þeirra sem eru að stíga sín fyrstu skref í slíkum viðskiptum, að þeir séu algjörlega meðvitaðir um það hvaða kostnað það hefur í för með sér að taka viðkomandi lán og hvaða áhætta er fólgin í láninu. Það eru margar freistingarnar í lífinu. Það er svo sannarlega allra handa markaðssetning sem snýr að ungu fólki, þá er ég ekkert að vísa bara í bíla eða slíkt, það er bara mjög margt sem gaman og miklu meira en var hér áður þegar við sem í þessum sal í það minnsta þrír af fjórum  Ég er alveg tilbúinn þess að leggja mig allan fram og vinna langt fram á nótt til þess að skoða þetta og fara vel yfir þetta, en ég hvet nú hv. þingmenn til þess að átta sig á því að hér um alvöru mál á ferðinni. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um neytendalán. Ég held að þetta sé hið besta mál, en ég vil gera nokkrar athugasemdir við það. Fyrst ætla ég að tala aðeins um einn þátt sem ég fagna sérstaklega að sé kominn hér inn. Ég hef verið, eins og hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar vita og gera sér grein fyrir, talsmaður frelsis á fjármálamarkaði og frelsis yfirleitt, en ég fagna því samt að hér sé verið að herða rammann um smálán. Það er nákvæmlega eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði áðan að freistingarnar fyrir ungt fólk eru margar og smálánin eru stíluð inn á ungt fólk. Þetta eru gríðarlega dýr lán og eins og hæstv. ráðherra benti á í andsvari getur árlegur kostnaður getur numið allt að 600%. Það sér hver heilvita maður að það er ekki farsælt að taka þannig lán. Þrátt fyrir að ekki sé kannski um mjög stórar upphæðir að ræða, alla vega ekki í augum okkar sem erum með millitekjur, eru þetta háar upphæðir fyrir ungt fólk. Ég held að það að fara fram á að lánafyrirtækin geri einhvers konar lánshæfismat styrki það mjög að ekki verði einhver mistök eða að lánin glepji ekki á sama hátt þá sem eru viðkvæmir fyrir svona gylliboðum, getum við sagt. Auðvitað er sjálfsagt að einhvers konar úrræði séu fyrir hendi þannig að fólk geti útvegað sér lán ef það þarf þess nauðsynlega og það getur vel verið að réttlætanlegt sé að borga mikið fyrir það í einhverjum tilfellum, en þetta á alls ekki að vera þannig að smálán séu stór grein fjármála á Íslandi. Þetta er náttúrlega hluti af neytendavernd og ég fagna því að hér skuli vera farið vel í marga liði sem lúta að því að bæta neytendavernd á Íslandi. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að neytendavernd á fjármálamarkaði hefði bara verið ágæt hingað til.  Þá kem ég að því sem ég geri mestar athugasemdir við en það er stofnanaumgjörðin um neytendaverndina. Ég hef verið þeirrar skoðunar í mjög mörg ár, alveg frá því í kringum 2000, að neytendavernd á fjármálamarkaði sé ábótavant. Þegar ég var við rannsóknir í háskólanum gerði ég meðal annars rannsóknir á sparnaðarlíftryggingum og fór m.a. einu sinni í Fjármálaeftirlitið og benti þeim á hvað erlend tryggingasölufyrirtæki væru að taka mikið í falinn kostnað. Ég mætti svo sem skilningi en þeir sögðu að neytendavernd væri ekki alveg á þeirra sviði. Neytendavernd á fjármálamarkaði hefur verið ábótavant. Það hefur algjörlega vantað þann stofnanalega ramma sem þarf utan um hana. Við höfum orðið mjög illa vör við það núna í eftirhreytum hrunsins að mörg álitamál hafa komið upp. Við sjáum jafnframt að betur hefði verið að hér hefði verið virk neytendavernd á fjármálamarkaði, til dæmis þegar verið var að veita gengislánin, vegna þess að sá sem hefði haft góða innsýn í reglur sem giltu um slík lán hefði átt að gera sér grein fyrir því að þau væru á gráu svæði eða jafnvel ólögleg. Það er náttúrlega algjörlega ótrúlegt að þetta hafi farið fram hjá mönnum og lekið einhvern veginn í gegn og öll þessi lán hafi verið veitt. Ég er þeirrar skoðunar að eftirlit með neytendavernd á fjármálamarkaði eigi heima á borði Fjármálaeftirlitsins. Ég er reyndar á því að bankaeftirlitshlutverk Fjármálaeftirlitsins eigi að vera í Seðlabankanum til að tryggja fjármálalegan stöðugleika. Það fjármálaeftirlit sem eftir stendur á fyrst og fremst að snúast um neytendavernd, samkeppnismál og eftirlit með vátryggingum, vátryggingum sem snúa að heimilum og einstaklingum en líka fyrirtækjum af því að það er óeðlilegt að skilja þær að. Í frumvarpinu kemur fram að sú aukna neytendavernd sem boðuð er í því kalli á einn starfsmann. Ég leyfi mér að efast um að þetta sé rétt mat hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég sé fyrir mér að mun öflugra eftirlit þurfi en það sem einn maður getur sinnt, auk þess sem ég geri athugasemdir við það að neytendavernd á jafnflóknum markaði og fjármálamarkaði, neytendavernd sem lýtur að því að hafa eftirlit með flóknum fjármálagjörningum og flóknum fjármálavörum, eigi að vera á þessum stað, að sérþekkingin sem Neytendastofa byggir upp eigi að vera akkúrat á þessu sviði. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður sagt, að þetta eigi mun fremur heima í breyttu Fjármálaeftirliti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frumvarp, en ef ég dreg þetta saman þá fagna ég því að neytendavernd skuli vera aukin. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd á auðvitað eftir að fara nákvæmlega yfir frumvarpið og ekki ólíklegt að upp komi einhverjir agnúar í þeirri yfirferð, og ég mun fjalla betur um málið í 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að fara aðeins í gegnum nokkrar greinar frumvarpsins og ítreka það sem ég nefndi í andsvörum við hæstv. ráðherra. Ég ætla að nefna sérstaklega 10. gr. Eitt af því sem við þyrftum að skoða sérstaklega vel er lánshæfis- og greiðslumatið. Bæði hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddu það í sínum ræðum, þ.e. hvernig við getum tryggt að teknar séu vandaðri ákvarðanir þegar fólk skuldbindur sig. Hluti af því hlýtur að vera vandað lánshæfis- og greiðslumat. Þeir Íslendingar sem hafa búið annars staðar á Norðurlöndunum eða í Bandaríkjunum hafa margir nefnt að þegar þeir koma þangað er allt önnur menning sem varðar viðhorf fjármálastofnananna til þess að lána fjármuni. Þar þykir mun eðlilegra að fólk byggi upp ákveðna viðskiptasögu hjá viðkomandi fjármálafyrirtæki með því að fá að stofna reikning og vera með reglulega innlögn, vera í föstu starfi og hafa sýnt fram á það í ákveðinn tíma að viðkomandi hefur ákveðna greiðslugetu. Í Bandaríkjunum er haldin mjög viðamikil skrá utan um greiðsluhæfni fólks sem byggist meðal annars á því hvort fólk hafi staðið í skilum, t.d. hvort það borgar símareikningana sína á réttum tíma. Það eru ýmsir aðrir þættir en viðskipti við viðkomandi fjármálafyrirtæki. Ég sé síðan að það kemur fram varðandi 25. gr. hvaða reglugerðarheimildir ráðherra hefur. Það er sérstaklega talað um framkvæmd lánshæfis- og greiðslumats og ég held að það skipti mjög miklu máli að ráðherra fái skýr skilaboð frá löggjafarvaldinu um það hvað á að gilda varðandi nánari framkvæmd lánshæfis- og greiðslumats. Eins og greinin er orðuð núna er tiltölulega óljóst á grundvelli hvers lánveitandi skal meta lánshæfi eða greiðslugetu lántaka. Síðan vil ég nefna varðandi 18. gr. að þegar við fengum lauslega kynningu á málinu í efnahags- og viðskiptanefnd spurði ég meðal annarra hvort ekki væri of hátt viðmið að uppgreiðslugjald mætti ekki fara yfir 1% af fjárhæð endurgreiðslu ef lengri tími en eitt ár er á milli greiðslunnar og loka lánstíma samkvæmt samningi aðila. Ef tíminn er eitt ár eða minna má uppgreiðslugjaldið ekki fara yfir 0,5% af fjárhæð endurgreiðslunnar. Er þetta ekki of hátt viðmið? Þetta með uppgreiðslugjaldið er eitt af því sem ég held að nefndin þurfi að skoða mjög vel. Mig minnir að Neytendastofa hafi fengið nokkrar kvartanir þegar fjármálafyrirtækin fóru að bjóða upp á fasteignalán. Eins og hæstv. ráðherra benti á hafa fasteignalán fallið undir löggjöf um neytendalán og þegar þau fóru fyrst inn á fasteignamarkaðinn komu ýmsar athugasemdir frá lántökum vegna viðskipta þeirra við fjármálafyrirtækin og síðan hafa líka verið settar reglur um uppgreiðslugjald Íbúðalánasjóðs. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við veltum þessum prósentutölum mjög vel fyrir okkur og fáum rökstuðning fyrir því hvernig þessar tölur eru ákveðnar. Því miður virtist það ekki vera alveg nógu skýrt af hálfu ráðuneytisins þegar farið var í gegnum kynninguna. Í andsvörum mínum hef ég líka nefnt sérstaklega mikilvægi þess að nefndin fari mjög vel yfir 21. gr. Það hefur verið gerð athugasemd við þessa árlegu hlutfallstölu kostnaðar og samspil hennar við lög um vexti og verðtryggingu. Menn hafa síðan verið að velta fyrir sér hvort þetta stangist hugsanlega á við þær tilskipanir frá Evrópusambandinu sem eiga að tryggja neytendaverndina þannig að það þarf að vera mjög skýrt í lagatextanum hvernig á að standa að þessum útreikningi. Við brenndum okkur ansi illilega á því að meiri hluti þingsins samþykkti að vera ekki með það nákvæmlega útreiknað fyrir fram af þingnefndinni hvernig ætti að standa að svona útreikningi þegar kom að lögum nr. 151/2010, um endurútreikning gengistryggðra lána. Þeir útreikningar sem nefndarmenn fengu þegar verið var að keyra frumvarpið í gegnum þingið reyndust síðan ekki stemma við það hvernig ráðuneytið seinna meir túlkaði lagatextann. Það hefur haldið því fram að fjármálafyrirtæki hafi mjög mikið svigrúm sjálf til að túlka lögin sem Alþingi setti um málið. Það var alls ekki að mínu mati í samræmi við þann skilning sem þingmenn höfðu þegar verið var að samþykkja lögin. Þetta þarf að vera mjög skýrt. Ég legg líka áherslu á að þó að þetta sé fasta reglan til að reyna að upplýsa neytendur um þá áhættu sem tengist verðtryggðum lánum held ég að mjög brýnt sé að fjármálafyrirtækin þurfi að leggja fram einhverja frekari útreikninga sem sýni til dæmis áhrifin af því ef verðbólga hækkar um 10% umfram það sem hún er í dag eða ef hún lækkar. Til dæmis mætti sýna spá Seðlabankans þó að það sé líka ágætt að benda á að spá Seðlabankans hefur almennt ekki staðist frá því að verðbólgumarkmiðin voru tekin upp. Ég nefndi 27. gr. í andsvari við hæstv. ráðherra, um eftirlits- og ákvarðanavald Neytendastofu. Í lögunum um Neytendastofu sést að hún hefur miklar valdheimildir. Það ferli sem neytendur þurfa að fara í gegnum, óska eftir úrskurði, fara síðan fyrir áfrýjunarnefnd neytendamála og þegar það liggur fyrir geta neytendur höfðað einkamál til að fylgja eftir úrskurði Neytendastofu, er flókið. Neytendastofa hefur úrskurðað í hag neytenda og fjármálafyrirtæki hunsað þann úrskurð. Það eina sem neytandi hefur þá haft möguleika á að gera er að höfða mál og það að fara með mál frá héraði upp í Hæstarétt getur kostað alveg upp í 1,5–2 millj. kr. Við erum að fjalla um fjármálaafurðir og þegar ágreiningur er þar á milli hallar mjög á neytandann í valdajafnvæginu hvað varðar fjármuni og styrk fjármálafyrirtækis andspænis einstaklingi, neytandanum. Þess vegna ítreka ég að það skiptir verulega miklu máli að við förum mjög vel yfir eftirlits- og ákvarðanavald og valdheimildir Neytendastofu til að hún geti framfylgt því sem við erum að leggja hér til að hún geri. Ef ekki er hægt að tryggja að lögunum sé framfylgt eru þau vitagagnslaus. Ég var ekki sérstaklega að tala um að Neytendastofa væri bitlaus í því hvernig hún sinnir hlutverki sínu heldur að hún hefur ekki tæki til að framfylgja þeim lögum sem hún á að framfylgja. Síðan lýsi ég ákveðnum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra við spurningum mínum um það hvort ekki þyrfti að setja almennar leikreglur um fasteignalán. Ég held að það sem seðlabankar allra hinna vestrænu ríkja hafi lært í hruninu eftir að Lehman Brothers hrundu, eftir fasteignabóluna í Bandaríkjunum og víðar, Spáni og mörgum öðrum löndum, sé að fasteignabólur ógna mun meira fjármálalegum stöðugleika viðkomandi ríkja en til dæmis hlutabréfabólur. Miklu lægra hlutfall af heimilum þarf að taka þátt í þessum bólum til að það sé farið að ógna fjármálalegum stöðugleika. Þeir sem eiga í viðskiptum á hlutabréfamarkaði nota yfirleitt ekki þá fjármuni sem þeir eru að nýta til almennrar neyslu, til að lifa af, en aftur á móti með heimilin eru fasteignalánin þeirra stærsta einstaka fjárfesting. Við sáum hvaða áhrif gengistryggðu lánin höfðu á samfélagið í heildina, tæplega 10% heimilanna voru með gengistryggð lán og þegar greiðslubyrðin jókst svona gífurlega margfölduðust áhrifin í efnahagslífinu. Ég hef saknað þess að við höfum ekki séð tillögur eins og Seðlabankinn sjálfur kallaði eftir i skýrslu sinni um peningastefnuna eftir höft, um það að setja það sem þeir kalla þjóðhagsvarúðartæki sem varðar reglur um veðhlutföll og lánalengd. Við höfum lagt fram tillögur í frumvarpi okkar um hvernig við eigum að afnema verðtrygginguna og lækka vexti vegna þess að það skiptir gífurlega miklu máli til að búa til betra umhverfi fyrir efnahagsstjórn á landi að það séu settar skýrar reglur. Stór mistök voru gerð í aðdraganda hrunsins á Íslandi. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var einmitt bent á þau mistök sem voru gerð varðandi fasteignalánamarkaðinn. Ég tel hins vegar að stærstu mistökin þar hafi ekki endilega út af fyrir sig verið að bjóða upp á 90% lán hjá Íbúðalánasjóði. Við getum tekið þá umræðu síðar. Vandinn var að við skyldum ekki setja almennar reglur fyrir öll fjármálafyrirtæki og Íbúðalánasjóð hvað varðar veðhlutfallið og lánahlutfallið. Það voru settar reglur fyrir Íbúðalánasjóð varðandi hámarksupphæð lána. Ég er ekki endilega að hvetja til þess að það sé gert fyrir fjármálafyrirtækin almennt en það þarf að setja reglur í samræmi við það sem þekkist í Danmörku, fasteignalánalögin þar. Þar eru settar ákveðnar reglur um veðhlutfall og lánatíma á íbúðarhúsnæði, atvinnuhúsnæði, sumarbústaði og annað og líka kaup á jörðum. Þetta er það sem ég benti á að skiptir verulega miklu máli ef við ætlum að tryggja raunverulega neytendavernd og þá ekki hvað síst hvað varðar þessa stærstu einstöku fjármálaákvörðun sem hvert og eitt heimili tekur, það sem hefur hvað mest áhrif á stöðu bæði einstakra heimila og á fjármálastöðugleikann hér á landi. Þetta er eitt af því sem ég mun ræða við vinnslu málsins innan efnahags- og viðskiptanefndar en ég hef líka mikinn áhuga á að heyra hvort hæstv. ráðherra sé sammála mér um að það sé brýnt að skoða þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þegar farið er yfir þetta mál rifjast ýmislegt upp fyrir manni. Ég vil því nota tækifærið og spyrja aðeins um reynslu hv. þingmanns af því þegar gengið var frá hinum frægu lögum nr. 151/2010. Þá lá mikið á og niðurstaðan varð sú að lagasetningu sem átti að skýra stöðuna og einfalda málið er búið að flækja þannig að við sjáum ekki einu sinni fram úr því. Ég sá það í vefmiðlinum Pressunni að mönnum finnst þögn bankanna vera æpandi, eðlilega, varðandi þessi lán, en við höfum fengið upplýsingar um það í þinginu að ef allt gengur upp sjáum við einhverja niðurstöðu í þessum málum í fyrsta lagi næsta haust. Það er að stærstum hluta vegna þess að hér var unnið allt of hratt og málið var ekki unnið almennilega. Þetta var ekki tekið fyrir einhverra hluta vegna í hv. viðskiptanefnd á sínum tíma. Ef ég man rétt var málið keyrt gegnum efnahags- og skattanefnd og ef ég man líka rétt sat þar hv. þm. Eygló Harðardóttir. Og af því að hér er verið að ræða þetta risamál, sem hefur áhrif á alla Íslendinga, mundi ég vilja að hv. þingmaður rifjaði aðeins upp fyrir okkur hvernig staðið var að þessu máli þar og hvaða lærdóm hún telur að við ættum að draga af því. Ég spyr hv. þingmann, af því að við erum að fjalla um þetta frumvarp sem ég bind miklar vonir við, hvort hún meti það ekki svo að það skipti máli að vanda sérstaklega til verka.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spyr um reynsluna af þessari lagasetningu. Orðin sem koma upp í huga mér eru þau að hún var bitur og sár og það er mikil eftirsjá í því hvernig staðið var að þessu. Það að vera hér milli kl. 12 og 1 að nóttu að kalla eftir því að fá upplýsingar um hvernig reikna ætti þessi lán út og geta ekki fengið skýr svör frá því ráðuneyti sem lagði frumvarpið fram, þurfa síðan strax eftir jólafrí og áramótin að leita til ráðuneytisins til að ítreka það að setja þyrfti skýrar reglur, að sett væri upp svokallað skapalón eða raunar bara stærðfræðilíkan um hvernig ætti að reikna þetta, eins og endurskoðandinn Gunnlaugur Kristinsson gerði raunar síðan á endanum. Það kom svo aldrei, það tók langan tíma að veita umboðsmanni skuldara heimild til að fylgja því máli eftir. Þetta er akkúrat eins og ekki á að standa að lagasetningu. Mér finnst þetta mjög miður vegna þess að ég held að við séum öll sammála um að við þurfum að bæta lagaumhverfið fyrir neytendalán. Það er ekki ásættanlegt eins og þetta er núna, það er ekki ásættanlegt hvernig skipan eftirlitsmála er háttað hvað varðar fjármálaafurðir og neytendavernd og því er maður svo ósáttur við að fá þennan lagabálk inn svona seint. Ég efast ekki um að þarna eru ákveðin ákvæði sem eru til bóta fyrir neytendur en, eins og hv. þingmaður benti á, við höfum bara 13 þingdaga til að vinna þetta mál og það skiptir svo miklu máli fyrir heimilin í landinu að við vöndum okkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við verðum að læra af þeim mistökum sem við gerðum þá, það væri gersamlega fráleitt að ætla að fara þá leið að gera þau mistök aftur. Hv. þingmaður nefndi að menn hefðu verið að vinna þetta á síðustu stundu, um miðjar nætur, ekki hægt að fá upplýsingar og þær upplýsingar sem komu fram gáfu ekki rétta mynd. Síðan hefur komið á daginn að það að gera mistök í þessu máli var gríðarlega dýrt fyrir íslensku þjóðina. Við munum aldrei geta reiknað þann kostnað sem kom til út af þeim óþægindum sem fólk varð fyrir. Og ástæðan fyrir því að fólk hefur getað leitað réttar síns er vegna þess að ákveðnir aðilar tóku sig til af sjálfsdáðum og fóru að benda á veilur í framkvæmdinni sem byggja á gallaðri lagasetningu. Ég setti sjálfur á heimasíðuna mína reiknivél til að sýna fram á hversu óhönduglega tókst til. Ef við ætlum að klára þetta núna - ég vek athygli á því að núna er kvöldið fyrir 1. maí og margir hv. þingmenn voru búnir að gera aðrar ráðstafanir enda átti enginn von á að hér yrði fundur og mundu örugglega mun fleiri vilja taka þátt í umræðunni en gera núna og fylgjast með því sem hér fer fram. Það er bara ekki boðlegt að ætla að keyra þetta í gegn. Það eru 13 þingdagar eftir, vanalega tekur 14 daga fyrir umsagnaraðila að senda inn umsagnir og það skiptir gríðarlega miklu máli að umsagnir séu vandaðar. Það kom bara í ljós í umræðunni að hæstv. ráðherra, eins og hann orðaði það sjálfur, er ekki sérfræðingur í hlutum sem eru mjög mikilvægir og ég hrósa hæstv. ráðherra fyrir hreinskilnina, en það sýnir okkur að við þurfum að vanda til verka og þetta vinnulag núna er alveg út í hött.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði. Þetta eru engin smámál sem við erum að taka fyrir núna til 1. umr., ég held að allir þingmenn hafi upplifað svekkelsi og vonbrigði þegar þeir horfðu á skjalabunkann sem var hér í hliðarsal þegar fresturinn til að leggja fram þingmál til afgreiðslu á þinginu rann út. Þarna voru mál sem hefðu að mínu mati getað komið inn fyrir löngu síðan, þarna eru mörg mál sem hafa jafnvel verið lögð fram áður og ekki voru gerðar þær meiri háttar breytingar á að ekki hefði verið hægt að leggja þau fram fyrr. Þessir starfshættir eru fullkomlega óásættanlegir. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að til dæmis 10. málið á dagskrá þessa fundar er mál sem ég tel skipta miklu máli. Þetta er frumvarp frá efnahags- og viðskiptanefnd og þar eru sett inn ákvæði til að tryggja betur rétt einstaklinga til að höfða mál í fordæmisgefandi málum. Það er raunar verið að tryggja fólki gjafsókn í því. Ég nefndi einmitt í ræðu minni þennan mismun á stöðu annars vegar fjármálafyrirtækja og hins vegar neytenda þegar kemur að því að halda uppi vörnum fyrir sínum málstað þannig að þarna eru ákvæði sem munu skipta máli hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í þeim andsvörum sem var að ljúka eru þau vinnubrögð sem við erum að verða vitni að algerlega óboðleg. Í dag voru greidd atkvæði um hvort þingfundur ætti að standa lengur en þingsköp segja til um og ef mig misminnir ekki greiddu 27 þingmenn stjórnarliðsins því atkvæði. Ég spyr: Hvar eru þessir hv. þingmenn núna? Ég heyrði á tal eins stjórnarþingmanns við þingflokksformann annars stjórnarflokkanna sem spurði hvort yrðu fleiri atkvæðagreiðslur. Nei, var svarað. Fínt, þá get ég farið. - Ég ætla ekki að nefna landsvæðið vegna þess að þá þrengist hópurinn. Mér finnst þetta algerlega óboðlegt, frú forseti, og ég vil spyrja hæstv. forseta hversu lengi þingfundur á að standa vegna þess að þeir 27 þingmenn sem greiddu þessu atkvæði eru ekki hér. Mér reiknast til að það séu 10 stjórnarþingmenn í húsinu og við erum hér með stórmál undir 

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur um virðingarleysi gagnvart vinnu okkar og hve sérkennilegt er að horfa til þess að sá hópur sem greiddi því atkvæði að halda til streitu fundi í kvöld skuli þá ekki vera hér og taka þátt í þeirri umræðu. Ég beini því til forseta að það þurfi kannski að taka til umræðu til hvers 1. umr. mála er. Ég hef alla vega skilið það svo, og viðurkenni að ég hef skamma þingreynslu, að það væri til þess að hér kæmu fram sjónarmið, hægt væri að ræða við ráðherra og menn kæmu með ólík sjónarmið til að skapa umræðu í nefndum þingsins. En þegar haldið er á spöðunum eins og hér er gert með því að halda kvöldfund þegar mjög margir þingmenn eru horfnir til annarra starfa út um land og borg og bý verður sú umræða hvorki fugl né fiskur. 

Virðulegi forseti. Það sem við horfum upp á í kvöld er ákveðin örvænting stjórnarliðsins. Það er þannig að á síðasta degi sem heimilað var að leggja fram frumvörp án þess að leita sérstaklega afbrigða var kastað inn í þingið á sjötta tug mála, stórra og smárra. Nú erum við í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Hv. þingmenn stjórnarliðsins líta greinilega á sig sem einhvers konar atkvæðagreiðsluvélar, svo ég noti enn og aftur orðalag hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar, og koma hér rétt svona í heimsókn kl. 3 til að greiða atkvæði en hlaupa síðan eins og fætur toga út úr þinghúsinu. Síðan er gert ráð fyrir að hér fari fram umræður um aðskiljanleg mál sem formaður þingflokks Samfylkingarinnar sagði að væru mjög stór og mikil mál og það á að taka þessi mál í gegnum 1. umr. kvöldið fyrir 1. maí. Þetta er auðvitað algert virðingarleysi við þingið. Þetta er virðingarleysi við þá þingmenn sem vilja taka þátt í þessari 

Forseti biður hv. þingmenn um að vanda orðaval.

Virðulegi forseti. Það sem er kannski upplýsandi við þessa umræðu er að alla vega við ákveðnar aðstæður geta stjórnarliðar hreyft sig hratt og farið út úr þinghúsinu þegar umræða hefst. En að koma hér upp og bjóða mönnum upp á að það sé svo nauðsynlegt að fara yfir og funda um mál vegna þess að þau séu svo mikilvæg, mál sem komu allt of seint fram eins og allir vita, og taka síðan ekki þátt í umræðunni, að vera með stórmál eins og við erum að ræða hér og ræðum enn, sem er hvorki meira né minna en neytendalánin, á svo óhefðbundnum tíma er náttúrlega ótrúlegt. Ég tek undir að það væri afskaplega æskilegt ef virðulegur forseti gæti upplýst okkur um hvað við ætlum að standa lengi í þessu, og ég vek athygli á því 

Frú forseti. Hér fer fram þátturinn „Endurtekið efni“ því rætt var um það í dag, í aðdraganda þess að greidd voru atkvæði um lengd þingfundar, hvert erindið yrði í þeirri umræðu sem hér fer fram. Það er það sem menn vita, að ræða mál í 1. umr. meðal annars til þess að undirbúa góða og vandaða meðferð í nefndum þingsins. Þetta eru allt stór og mikilvæg mál eins og hefur komið fram fyrr í dag og mig undrar satt best að segja ef hv. þingmenn eru ekki tilbúnir til að tryggja góða og vandaða meðferð í nefndum eins og til að mynda með niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem er þriðja mál á dagskrá. Ég hvet menn til að nýta tímann betur en síðustu tíu mínútur eða svo og ljúka að minnsta kosti umræðu um fyrsta málið áður en við förum til kvöldverðarhlés og síðan höldum við áfram.

Virðulegi forseti. Ég frábið mér svona útúrsnúninga eins og fram koma hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, sem ætti kannski sem starfandi þingflokksformaður að athuga hvar hennar lið er vegna þess að mér telst til að hér séu fjórir þingmenn þingflokks hennar, en ég geri ráð fyrir að þeir hafi verið fleiri sem greiddu atkvæði með þessum ágæta kvöldfundi. Umræðan snýst að sjálfsögðu um ömurleg vinnubrögð þessarar ömurlegu ríkisstjórnar alla tíð. Hér er búið að henda inn málum á síðasta degi fyrir frest og þeim ekki gefinn tími til að fá almennilega umræðu. Nú erum við með fullt af mikilvægum málum, segir hv. þm. Álfheiður Ingadóttir. Hvernig væri þá að gefa okkur þingmönnum færi á að ræða þau þegar þingmenn geta til dæmis gert ráð fyrir því að það séu þingfundir? Eins og fram hefur komið er hér skellt á þingfundi á mjög óhefðbundnum degi sem gerir að verkum að 

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann ræðutíma sem þeir hafa til að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Það eru ákveðnir aðilar sem koma í veg fyrir að mál fái góða og vandaða meðferð í nefnd, það er ljóst. Það eru hv. þingmenn stjórnarliðsins. Það virðist ekki skipta neinu máli hversu stór mistökin eru. Við ræddum í þaula áðan hvaða afleiðingar það hafði þegar stjórnarliðum datt í hug að keyra í gegn lög nr. 151/2010, sem viðbrögð við gengisláninu. Hér er farið fram á að stórmál séu afgreidd á nokkrum dögum. Nú erum við að ræða bara eitt mál, ekki mörg, bara eitt. Læra hv. þingmenn stjórnarliðsins af þessum mistökum? Nei. Það er bara sagt: Þið skuluð gera svo vel og hanga hér fram eftir nóttu, 

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn og hæstv. ráðherra sem eru í salnum að áætlað er að þingfundi ljúki kl. 10.

Frú forseti. Já, fram til kl. 10 í kvöld eins og hv. þingmanni og þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins er fullkunnugt um eftir fund þingflokksformanna í morgun. Það stóð aldrei til að hanga hér fram eftir nóttu, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson orðaði það. Það undrar mig svolítið að menn skulu láta eins og þeir séu á sínu fyrsta þingi. Það líður að þinglokum. Það eru nefndadagar í næstu viku og við höfum að sjálfsögðu hug á því, allir þingmenn, að ljúka störfum á tilsettum tíma í samræmi við starfsáætlun, en þá þurfum við að halda svolítið vel á spöðunum. Ég vil upplýsa að nú eru í húsi tíu þingmenn stjórnarliðsins. Ætli hluti sé ekki einhvers staðar að borða þar fyrir utan, sjálfstæðismenn eru fjórir og af framsóknarmönnum tveir. Það eru 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um það áðan að undirbúa þyrfti góða og vandaða meðferð í nefndum. Ég hef litið þannig á að 1. umr. væri að minnsta kosti upptakturinn að því. Þá hefði maður getað gert ráð fyrir því að þegar um er að ræða tvö mál sem eiga að fara til atvinnuveganefndar, væri að minnsta kosti einn þingmaður úr stjórnarliðinu úr atvinnuveganefnd viðstaddur. En það vill þannig til að ekki er einn einasti þeirra úr hópi atvinnuveganefndar viðstaddur þessa umræðu  Í öðru lagi, sem liggur líka fyrir - hv. þingmaður rýkur nú úr salnum og vill auðvitað ekki hlusta á sannleikann í málinu - er auðvitað mjög sérstakt að velja til þess kvöldið fyrir 1. maí. Það var reynt í fyrra 

Frú forseti. Ég ætla að koma hingað upp og ítreka það sem ég sagði áðan. Ég hef ekki heyrt neinn af þeim sem hér hafa talað reynt að rökstyðja að það sé skynsamlegt og gáfulegt að hafa 1. umr. með þessum hætti, að hér séu örfáir þingmenn í húsi og afar fá sjónarmið komi fram. Enginn hefur heldur mótmælt því að á þessum fundi stefnir í að Alþingi sé afgreiðslustofnun fyrir ríkisstjórnina. Það er mjög óeðlilegt. Við eigum fyrst og fremst að vanda okkur við lagasetningu. Ein leið til þess er meðal annars sú að við 1. umr. komi öll sjónarmið fram sem nefndin þarf að íhuga og hugsanlega bregðast við og þá er einnig hægt að ræða við ráðherra. En það er ekki raunin hér. Ef við teljum hve margir þingmenn eru í húsi til þess ráðaskrafs sem við þurfum að fara í, 

Virðulegi forseti. Það er af nógu að taka þegar verið er að ræða jafnstórt mál og hér er um að ræða og er miður að við séum að ræða það við þessar aðstæður núna. Ég held að þeir sem hafa fylgst með umræðunni hafi áttað sig á því að hér er um gríðarstórt mál að ræða, mál sem við erum búin að bíða lengi eftir, og það snýr að neytendavernd. Ég lít alla vega þannig á að ef við nýtum þetta tækifæri ekki til að styrkja neytendavernd þá sé það mjög miður. Ég ætla ekki að trúa því fyrr en ég tek á því að þannig verði gengið frá þessu máli. Það er ýmislegt sem er hægt að ræða. Hér kemur það meðal annars fram að það á að þrengja, eins og ég skil frumvarpið, skilyrði fyrir því að taka lán - það er kannski ekki þrenging en það á að skýra atriði sem varða upplýsingar fyrir lántakendur. Mér sýnist sem svo að við þurfum að fara vel yfir þann þáttinn og sjá til þess að við séum að ganga frá þessu eins og hægt er, þ.e. að upplýsa um kostnaðinn og áhættuna fyrir þá sem taka lán. Hér er um tvenns konar mat að ræða. Ef ég skil málið rétt þá á að vera greiðslumat ef um stærri lán er að ræða en lánshæfismat ef um smærri lán er að ræða. Greiðslumat er skilgreint þannig að það sé útreikningur á greiðslugetu lántaka miðað við eignir, skuldir, gjöld og tekjur sem meðal annars byggjast á viðurkenndum neysluviðmiðum. En lánshæfismat er mat lánveitenda á lánshæfi lántaka byggt á viðskiptasögu aðila á milli upplýsinga um eignir, skuldir, gjöld, tekjur og upplýsingar úr gagnagrunnum um fjárhagsmálefni og lánstraust. Lánshæfismat felur ekki í sér greiðslumat nema slíkt sé áskilið sérstaklega. Hugmyndin er væntanlega sú að varðandi lánshæfismat sé fyrst og fremst um það að ræða að viðkomandi lánafyrirtæki afli sér upplýsinga um viðkomandi viðskiptavini og meti þá hvort hann sé hæfur til að taka lán en greiðslumat er mun flóknara að því leyti til að þá er verið að taka til stöðu viðskiptavinar og það er þá væntanlega reiknað út. Hæstv. ráðherra getur kannski farið yfir það á eftir hvort ekki sé rétt skilið að það sé einhvers konar útreikningur á því og mat á því miðað við fjárhagslega stöðu lántakans hvort hann geti tekið viðkomandi lán. Hér er talað um að byggja eigi á viðurkenndum neysluviðmiðum og það þýðir væntanlega að það sé reiknað út jafnnákvæmlega og hægt er og metið hvort viðkomandi sé hæfur til að taka viðkomandi lán. Ég verð að viðurkenna að það er orðið dálítið síðan, virðulegi forseti, að ég tók lán og væri fróðlegt að þekkja samanburðinn við það sem viðgengst í dag. Það væri fróðlegt að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort hér er um mikla breytingu að ræða. Ég trúi ekki öðru en ef einstaklingar ætla að taka stór lán, til dæmis fasteignalán, þurfi þeir að uppfylla ákveðna kríteríu áður en þeir taka lán. Það er kannski ágætt að fá að vita það, af því að það er mikið lagt upp úr því í þessu frumvarpi, þ.e. greiðslumati og lánshæfismati, hver sé raunverulegur munur á þessu og því fyrirkomulagi sem er í dag því að lánshæfismat virðist fyrst og fremst ganga út á það að verið sé að kalla eftir upplýsingum úr þeim gagnagrunni sem er til staðar núna. Ég býst við því að það sé gert þannig með lán, sérstaklega smáu lánin, því að varla fær fólk lánafyrirgreiðslu bara út á útlitið á sér. Ef svo er væri hins vegar fróðlegt að heyra það hjá hæstv. ráðherra og ég vildi gjarnan að hann færi yfir það að hvaða leyti þessi tvö möt eru frábrugðin því fyrirkomulagi sem er í dag.

Frú forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðum um þetta mál. Allir hafa lýst ánægju sinni með að það sé komið fram og þann megintilgang þess og markmið að treysta neytendavernd á þessu sviði. Það eru aðeins örfá atriði sem ég staldra við sem að mér hefur verið beint. Í fyrsta lagi áttum við nokkrar umræður um 21. gr. um útreikning á svonefndri árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Ég upplýsti að ég teldi mig engan sérstakan sérfræðing í því og hef uppskorið umfjöllun í framhaldinu. Ég var þar meðal annars að vísa til þess, sem kemur fram í greininni, að til fyllingar lagatextanum er gert ráð fyrir að tiltekið stærðfræðilíkan sé gefið út með reglugerð þar sem hin reikningslega aðferðafræði er útlistuð og fest í sessi. Ég er til dæmis ekki með í höfðinu það stærðfræðilíkan, svo að það sé nú sagt alveg eins og er, en ég hef séð það, séð myndir af því. Lagatextinn sjálfur þarf hins vegar að ramma þetta af eins og bæði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Eygló Harðardóttir komu inn á. Ef menn telja að ganga þurfi enn rækilegar frá hlutum en þarna er gert veður það að sjálfsögðu skoðað en ég hygg að sumt af því sem þar var rætt sé meiri spurning um hvort það eigi erindi inn í upplýsingaefnið og/eða þá reglugerð sem mönnum verður þá gert að vinna samkvæmt til fyllingar lagatextanum sjálfum. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson vék að smálánunum og lýsti eins og fleiri ánægju með að á þeim yrði tekið. Síðan ræddi hann neytendavernd á fjármálamarkaði og það leiðréttist sá misskilningur að ég hefði talið hana vera með einhverjum ágætum. Það held ég að ég hafi ekki sagt. Ég held þvert á móti að það hljóti að verða að viðurkennast að hún var fljótandi og í miklu andvaraleysi á árum áður og það var með það eins og fleira að því var kannski ekki mikið sinnt á meðan menn töldu að allt léki í lyndi. Það var til dæmis athyglisvert, af því að gjaldeyrislán voru nefnd til sögunnar, að skýringin á því að það viðgekkst jafnlengi og raun bar vitni er væntanlega sú að enginn gerði athugasemdir á meðan það fyrirkomulag var mönnum hagfellt. Það er ekki fyrr en syrtir í álinn sem menn fara að velta þeim möguleika fyrir sér að komast undan þeim lánum á grundvelli þess að þau kunni að vera ólögmæt. Það segir svo sína sögu aftur um það að auðvitað á svona lagað ekki að geta gerst og öflug neytendavernd og öflugt eftirlit á náttúrlega að taka á slíku. Hvernig því á að vera fyrir komið umfram það þá að efla Neytendastofu og þau tæki önnur sem koma við sögu - við erum auðvitað með talsmann neytenda, við erum með stéttarfélög, sem hafa oft beitt sér í þessum efnum og gera í sambandi við ýmis almenn neytendamál, neytendasamtök og síðan auðvitað opinbera eftirlitsaðila sem eiga að minnsta kosti að tryggja, eins og Fjármálaeftirlitið, að farið sé að leikreglum. Hv. þm. Eygló Harðardóttir vék sömuleiðis að 10. gr. eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði áðan um lánshæfis- og greiðslumat. Það er auðvitað gert alveg skýrt hvar mörkin liggja í sambandi við fjárhæðir og form láns að lánshæfismat taki þá til minni fjárhæða en greiðslumat sé framkvæmt ef lánveiting fer umfram 1 millj. kr. hjá einstaklingi eða 2 millj. kr. hjá hjónum. Almennt gildir að sjálfsögðu greiðslumat t.d. um fasteignalán sem eru oftast á þeim fjárhæðum. Þarna er um að ræða annars vegar hið einfaldara form þar sem menn reiða fyrst og fremst fram upplýsingar um eignir sínar og tekjur en ekki er farið út í útreikninga á greiðslugetu beinlínis með sama hætti og þegar greiðslumatið sjálft er framkvæmt. Við höfum auðvitað orðið nokkra reynslu af þessu. Þetta kom í áföngum inn í lög hjá okkur og sérstaklega þá greiðslumatið, tengdist lánveitingum þar sem sjálfskuldarábyrgð ábyrgðarmanna eða lánsveð komu við sögu og væntanlega þá í og með líka til að verja þá sem gengust í ábyrgð eða lánuðu veð og síðan á grundvelli samkomulags sem tókst milli aðila árið 2001 og þetta var enn frekar fest í sessi með lagabreytingum á árinu 2009. Hér er sem sagt gerður skýr greinarmunur á þessu tvennu, hinu einfaldara formi, greiðslumatinu, og lánshæfismatinu sem er víðtækara hugtak þar sem leitast er við að sannreyna, getum við sagt, bæði greiðsluvilja og greiðslugetu. Þetta er auðvitað hefðbundið. Hv. þm. Eygló Harðardóttir ræddi líka muninn á hefðum á Íslandi og í nálægum löndum. Ég held að það sé alveg rétt að á árum áður var lánveitingum kannski hagað á dálítið öðrum grunni og mjög oft voru það þá veð eða ábyrgðir sem skiptu sköpum um það hvort menn fengu lánin en ekki endilega djúpstæðar rannsóknir á viðskiptasögu viðkomandi aðila eða það að menn reyndu að sannreyna greiðsluhæfi hans. Sjálfsagt þekkja margir muninn á þessu. Þeir sem hafa verið í námi eða búið á öðrum Norðurlöndum geta sjálfsagt margir sagt af því sögur að það var ólíku saman að jafna á Íslandi á köflum og til dæmis í Svíþjóð eða Noregi. Menn löbbuðu ekki inn af götunni, skrifuðu undir einhverja pappíra og út með bíllykla svo létt í þeim löndum á sama tíma og menn gátu það iðulega á Íslandi. Þar var lagst í býsna miklar rannsóknir á viðskiptasögunni ef hún var til staðar. Ef ekki, ef hún var stutt, ef viðkomandi aðili var nýlega fluttur til landsins og átti sér ekki langa sögu í viðskiptum við viðkomandi banka, var farið í ítarlegri rannsóknir á tekjum og öðru slíku. Markmiðið var auðvitað að lánveitingarnar væru við hæfi og líkur væru á því að lánin fengjust greidd. Með öðrum orðum, þetta snýst líka um traust og um þá sögu sem menn geta fært með sér í viðskiptum við sína fjármálastofnun. Hér var á köflum kannski ekkert síður algengt að menn færðu sig til á milli lánastofnana í leit að því að betur byðist, að mönnum væru þá veitt meiri lán á frjálslegri forsendum en kannski þar sem þeir höfðu ekki fengið slíka úrlausn. Ég held að þetta hafi breyst mjög verulega og vil trúa því að almennt séu vinnubrögðin að nálgast miklu meira það sem best má telja og að dregið hafi úr þeirri miklu áherslu á að horfa meira á tryggingarnar en þess í stað á getu manna til að greiða lánin, standa undir þeim. Varðandi 18. gr. og uppgreiðslugjaldið þá má ugglaust lengi ræða það hvað sé hóflegt í þeim efnum. Hér er samt settur tiltölulega strangur rammi í 18. gr. og þetta teldist sjálfsagt í mörgum tilvikum fremur lág þóknun fyrir uppgreiðslurétt á lánum sem þarna er settur rammi um. Að sjálfsögðu má það allt saman ræðast við hvað eigi að miða í þeim efnum. Aðalatriðið er að mikilvægt er að festa í lagaramma um það eins og annað þannig að menn séu varðir fyrir einhverjum slíkum ákvæðum í lögum og að sjálfsögðu eru slík viðmið í eðli sínu hámark. Það er ekkert sem bannar mönnum að bjóða þjónustu fyrir eitthvað lægra gjald. Ég er búinn að nefna 21. gr. og spurninguna um það þar hversu ítarleg ákvæði eiga erindi nákvæmlega inn í lagatextann sjálfan og hvað heppilegra er að útfæra í reglugerð sem snýr að hreinni stærðfræði og öðru slíku. Að sjálfsögðu er hægt að setja áskilnað um að sýna einhver dæmi í tilviki verðtryggðra lána fremur en þau að reikna lánið út frá stöðu augnabliksins og gera ráð fyrir því að aðstæður haldist stöðugar. Að sjálfsögðu má reikna fráviksdæmi en vandinn er auðvitað sá að það er ekki bara verðlagsþróunin ein sem þarna kemur við sögu, slæm sem auðvitað verðbólga er og augljóst að hægt er að reikna út hvaða áhrif það hefur á verðtryggt lán ef verðbólga er svo og svo mikil, en það er auðvitað hitt, sem er enn hættulegra, ef misgengi verður milli verðlagsþróunar, eða verðbólgu og launaþróunar. Það er þá sem vandinn virkilega ber að dyrum, ef menn lenda í slíku, og það er sjálfsagt erfitt að setja beinlínis upp dæmi um slíkt. Ég vil taka það fram, vegna orða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um einhvers konar rammalöggjöf um fasteignaveðlán, að ég er síður en svo að útiloka eitt eða neitt í þeim efnum. Það kann vel að vera að til þess sé ástæða að skoða það sérstaklega að setja ramma um sumt af því sem hv. þingmaður nefndi, svo sem eins og veðsetningarhlutföll og annað í þeim dúr. Ég er svo innilega sammála hv. þingmanni að fasteignabólur eru bæði stórskaðlegar og stórhættulegar. Þær geta leikið viðkomandi fasteignaeigendur og þá sem eru að reyna að koma sér upp húsnæði afar grátt en þær eru líka stórvarasamar frá sjónarhóli fjármálastöðugleika eins og dæmin sanna og eru í raun mjög hættulegar vegna þess að á meðan þær eru að skrúfast upp þá lítur dæmið freistandi og vel út. Á meðan veðrýmið vex og vex og eign á pappírunum í fasteign myndast er hætt við því, eins og dæmin sanna, að aftan að mönnum læðist tilhneiging til aukinnar skuldsetningar í trausti þess að veð og eign standist á móti. Ekki þarf að leggjast í miklar rannsóknir til að sjá að þetta er ein af stóru ástæðunum fyrir óstöðugleikanum í efnahagsmálum Vesturlanda. Þetta blasir við þegar Ísland, Írland, Bandaríkin og Spánn eru skoðuð og sumir hafa af því hvað mestar áhyggjur um þessar mundir að hugsanlega sé fasteignabóla að skrúfast upp í Kína sem geti endað með ósköpum. En við skulum sjá til með það. Þetta er því vel þekkt hætta. Þetta átti sinn þátt í erfiðleikum hinna Norðurlandanna á tíunda áratugnum og er virkilega ástæða til að vera á varðbergi gagnvart slíku. Allur glannaskapur í útlánum af þessu tagi er varasamur og þegar viðvörunarbjöllurnar fara að hringja, eins og þær gerðu auðvitað á löngu árabili á Íslandi þegar skuldsetning heimilanna var vaxandi og við vorum að nálgast heimsmet í þeim efnum, hefðu menn frekar átt að reyna að taka í taumana en auka þá enn aðgengi manna að lánsfé og hækka lánshlutföll. Auðvitað voru þar gerð mjög mikil mistök sem kosta okkur verulega núna. Sumir hafa sagt, með nokkrum rétti, að það sé lán í óláni landsbyggðarinnar að bólan skrúfaðist ekki upp með sama hætti þar og hún gerði á mestu þenslusvæðum landsins. Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég þakka þingmönnum fyrir þátttöku í henni og vona og veit að hv. efnahags- og viðskiptanefnd mun taka þetta mál til gagngerrar skoðunar enda allir sem hafa tekið þátt í umræðunni lýst því yfir að þeir telji að um mikilvægt mál sé að ræða sem sé til úrbóta á viðkomandi sviði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna og svör við ýmsum spurningum sem þarna komu fram. Ég spurði hæstv. ráðherra um muninn á greiðslu- og lánshæfismatinu sem er gert ráð fyrir og er ágætlega skilgreint hér í þessu frumvarpi og þeirri framkvæmd eins og hún er í dag. Nú skal ég alveg viðurkenna að ég þekki það ekki nákvæmlega en ég efast ekkert um að hæstv. ráðherra sé með það á hraðbergi. Mér sýnist að þetta sé eins og maður getur ímyndað sér að þetta sé hjá bönkunum núna. Ef menn taka stærri lánin eins og fasteignalán fara menn í gegnum greiðslumat eins og menn þekkja. Lánshæfismatið er fyrst og fremst það að menn eru bara að kalla eftir upplýsingum úr gagnagrunnum um viðkomandi einstakling áður en hann fær lán og ég get einhvern veginn ímyndað mér að það sé gert þannig í dag. Tæplega fá viðkomandi einstaklingar lán út á andlitið á sér eingöngu. Síðan vil ég gjarnan heyra hjá hæstv. ráðherra hvernig hann sér fyrir sér eftirlitsstofnanirnar. Það hefur komið fram mjög hressilega í þessari umræðu að neytendavernd og eftirlit með henni á íslenskum fjármálamarkaði er í algjörum lamasessi, ég held að allir séu sammála um það sem það hafa skoðað. Það eru samt mjög miklir fjármunir sem fara í eftirlit sem hefur víst ekki nýst sem skyldi. Hér hafa menn bent á að margt virðist benda til þess að það væri til dæmis skynsamlegt að sameina Neytendastofu og Samkeppniseftirlitið og þá Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann 

Frú forseti. Ég vísa aðallega í athugasemdir við 10. gr. frumvarpsins varðandi útlistun á muninum á greiðslumati og lánshæfismati. Þar er það skilgreint, og greiðslumatið held ég að sé nokkuð vel þekkt. Flestir sem starfa á fasteignalánamarkaði hafa sett sér reglur um greiðslumat og það á sér þá sögu, sem ég rakti í minni seinni ræðu hér, að vera sprottið upp úr farvegi þess þegar ábyrgðarveitingar áttu í hlut þannig að greiðslumatið er nokkuð vel þekkt fyrirbæri. Lánshæfismatið er hins vegar tilraun til að setja ákveðinn ramma um einfaldari afgreiðslu á lánum af lægri fjárhæð þar sem þó er í raun um víðtækara hugtak að ræða. Það er fleira sem menn geta tekið inn í myndina þegar þeir reyna með einföldum hætti að meta lánshæfi manna. Greiðslumat er reikningsleg aðgerð sem þarf þá að taka tillit til allra aðstæðna, tekna og áætlaðrar framfærslu og reyna að meta afganginn sem líklegur sé hjá viðkomandi aðila til þess að geta staðið undir greiðslubyrði af láninu enda um hærri fjárhæðir að ræða. Lánshæfismatið á við þar sem kannski minni fjárhæðir eru á ferðinni en engu að síður vilja menn eftir því sem kostur er með einföldum hætti kanna líkurnar á því að viðkomandi lán endurgreiðist. Varðandi eftirlitsstofnanirnar hafa menn svo sem rætt um það hvort til dæmis neytendamálin og eftirlitsmálin ættu að stokkast upp í talsvert ríkari mæli en gert hefur verið fram að þessu. Það er alveg rétt að það eru margir þátttakendur inni í þessu að hluta til, 

Virðulegi forseti. Ef svo ólíklega vill til að ég tali aðeins of lengi mælist ég til að ég fái ráðherrabjöllu, það er miklu þægilegra en sú háværa bjalla sem maður fær alla jafna hér. Hún sker svolítið í eyrun, en ég skal lofa að fara eins hratt og ég get úr ræðustólnum ef svo ólíklega vill til að ég gleymi mér. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil það þannig að greiðslumatið sé í rauninni bara eins og það er í dag og lánshæfismatið er kannski það nýja. Þó mundi ég ætla, miðað við lýsinguna þarna, að þá sé þetta eins og þetta er framkvæmt í dag. Mér finnst að minnsta kosti ótrúlegt ef það eru veitt mikil lán án þess að kanna neitt stöðu viðkomandi einstaklinga, viðskiptasögu eða kalla eftir upplýsingum frá Lánstrausti eða öðru slíku. Það væri ágætt að fá það fram. Síðan held ég að það sé afskaplega mikilvægt að við svörum því hvernig við viljum sjá eftirlitið með neytendavernd á fjármálamarkaðnum. Við sjáum núna, virðulegi forseti, að þau mál sem hafa náð í gegn neytendum til hagsbóta hafa kostað mjög mikla fjármuni, í lögfræðikostnað og annað slíkt. Alla jafna hefur fólk ekki slíkt á milli handanna, ég tala nú ekki um ef það er í miklum skuldavanda. 

Frú forseti. Um leið og ég er alveg tilbúinn að fallast á að það sé ástæða til að fara yfir þessi mál og ræða skipulagið vil ég heldur ekki gera of lítið úr þó þeim úrræðum sem til staðar eru. Það er rétt að minna á að ákvæði laga um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu gilda um úrræði Neytendastofu og málsmeðferð þar. Það má skjóta ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála sem er virk og starfar á grundvelli laga um Neytendastofu og talsmann neytenda. Uni menn ekki niðurstöðum áfrýjunarnefndar er að sjálfsögðu hægt að fara áfram með slíkt mál til ógildingar fyrir dómstólum. Það er farvegur fyrir slík ágreiningsmál, og þeim sem fara þessa leiðina hefur fjölgað í ljósi ástandsins á undanförnum missirum. Áfrýjunarnefndin er mikilvægur vettvangur, og mikilvægur réttur sem menn eiga í þessum efnum er að bera ágreining um neytendamál upp þar.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseti sagði réttilega hér áðan að það hefði verið skynsamlegt á sínum tíma þegar við sáum hversu mjög íbúðalánamarkaðurinn var að þenjast út og verðlag fór þar hækkandi að reyna með einhverjum hætti að takmarka aðgengi að lánsfé. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um þetta. Það var sjálfsagt hægara um að tala en í að komast. Við munum að þá voru starfandi á markaðnum þrír umsvifamiklir bankar sem höfðu á sínum tíma forgöngu um að hækka mjög lánshlutföllin og bjuggu þannig til mikla samkeppni við Íbúðalánasjóð. Þess vegna gerðist það á árinu 2008, og raunar var það svo seint sem á miðju ári 2008, að samþykkt var í þáverandi ríkisstjórn að tillögu hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, tillaga um að hækka heimildarmörkin fyrir Íbúðalánasjóð til að veita lántakendum sínum lán. Ég tel að það hafi verið mjög óhyggilegt þegar við skoðum þetta í þessu samhengi. Ég vil líka í þessu sambandi nefna annað. Við höfum um árabil stuðst við svokallað vaxtabótakerfi. Á sínum tíma talaði ég fyrir því og skrifaði um það miklar og lærðar greinar að það væri eðlilegt að lækka vaxtabætur við þær aðstæður sem voru uppi á fyrsta áratug þessarar aldar. Þá tókst mér það sem ég hefði aldrei gert mér í hugarlund, að sameina Samfylkinguna, Framsóknarflokkinn á þeim tíma og Alþýðusamband Íslands í andstöðu við þessa hugmynd. Þá töldu menn að þetta væri svo mikilvægt til að auðvelda ungu fólki að kaupa sér húsnæði. Það var auðvitað hið þveröfuga sem gerðist, einfaldlega það að þetta varð einn þátturinn í því að kynda undir húsnæðisverðinu og hækka með því þröskuldinn þannig að við vorum komin í einhvers konar vítahring. Það var bæði aukið lánsfjárframboð, sem að öðru jöfnu hefði átt að auðvelda fólki 

Það getur vel komið til greina að við vissar aðstæður megi líta til þess að það verði hreinlega að draga úr stuðningi ef menn telja að hann sé að skrúfa upp fasteignabólu eða eigi þátt í að skapa óeðlilegt ástand. Það er þó neyðarkostur að mínu mati að fara í þann enda málsins því að þá erum við að tala um að draga úr stuðningi við fólk sem hefur þegar riðið sér skuldbindingar og er með afborganir af sínum húsum. Ég held að það sé fyrst og fremst mikilvægt að stemma stigu við því að það myndist spírall sem skrúfi upp fasteignaverðið og síðan elti skuldsetningin sem hún er eiginlega dæmd til að gera, svo lengi sem menn eru í séreignarstefnu og fólk er að berjast við að kaupa sína fyrstu íbúð eða stækka við sig. Það er auðvitað viðkvæmasta aldursskeiðið þegar menn ráðast í fyrstu fjárfestinguna eða auka hana með stækkandi fjölskyldu og kaupa stærra húsnæði. Þá má aldrei standa þannig að húsnæðislánum, veðsetningarhlutföllum eða hámarksfjárhæðum lána að það sem slíkt fari að skrúfa upp markaðsverðið. Auðvitað þarf alltaf að bera tiltekinn byggingarkostnað og endurnýjunarkostnað en við vitum vel að þegar fasteignabólurnar eru komnar á skrið myndast yfirverð og jafnvel bullandi yfirverð sem leggst ofan á skuldirnar og einhver hirðir, sá sem byggir íbúðina eða stundar fasteignaviðskiptin. Það var það sem gerðist hér, það var komið margra milljóna króna yfirverð á blokkaríbúðir miðað við byggingarkostnað. Enginn tók eftir því af því að það var hægt að fá nóg lán og menn töldu sér trú um að það væri fullnægjandi veð í pípunum. Auðvitað tók steininn úr í þessari ógæfusögu þegar bankarnir ruddust inn á fasteignalánamarkaðinn í kjölfar þess að íbúðalánin voru hækkuð í 90%. Svo kórónaðist ógæfan með því að menn fóru að halda að fólki þeim möguleika að taka erlend 

Virðulegi forseti. Ég er enn þeirrar skoðunar að það hefði verið skynsamlegt á sínum tíma að beita vaxtabótakerfinu til að reyna að draga úr þeirri miklu þenslu sem við sáum myndast á íbúðamarkaðnum. Vaxtabæturnar eru í eðli sínu hugsaðar til þess að greiða niður fjármagnskostnað. Þegar við sáum þessa þróun byrja að gerast á sínum tíma var ljóst að með því að vera með þær rausnarlegu vaxtabætur sem þá voru varð fjármögnunin auðveldari þannig að það má segja að með þeim hætti hafi fólk átt meiri aðgang að ódýru lánsfé sem var þá auðvitað til þess fallið að fólk fór í stærri fjárfestingar en það endilega réð síðan við eins og allir vita. Við þekkjum að þegar svona fasteignabólur myndast eru fyrir því ýmsar ástæður. Sennilega er sú veigamesta aðgangurinn að ódýru lánsfé og það er það sem menn stóðu frammi fyrir hér á landi og annars staðar, aðgangi að mjög miklu ódýru lánsfé. Þess vegna sjáum við að svona fasteignabólur eru ekki einsdæmi hér á landi, við sjáum þær á Írlandi, Spáni og auðvitað fyrst og fremst í Bandaríkjunum sem var gleggsta dæmið um þetta. Kannski er það það sem ýtti af stað þessari miklu kreppu í heiminum sem við súpum nú öll seyðið af. Síðan má líka bæta við hlutum eins og skipulagsmálum á höfuðborgarsvæðinu sem sannarlega ýttu undir mikið kapphlaup á íbúðamarkaðnum. Það þarf að hyggja að mjög mörgum málum. Vandinn var og er líka í dag þannig að frá þessum sjónarhóli séð er samkeppni um lántakendur. Bankarnir eru líka að koma inn á íbúðalánamarkaðinn núna til dæmis með því að bjóða fram óverðtryggð lán sem eru á margan hátt mjög aðlaðandi fyrir marga. Í því getur líka falist hætta, menn verða að átta sig á því að þegar fram í sækir og vaxtakjör kunna að breytast, sem við vitum ekki nákvæmlega, en í því felst áhættan, getur þarna verið að myndast einhver áhætta sem við þurfum að takast á við 

Frú forseti. Auðvitað þarf að hyggja að því bæði með tæki eins og vaxtabætur og húsaleigubætur að það hefur ákveðin efnahagsleg áhrif. Það er alveg rétt, en það má ekki gleyma því að í báðum tilvikum er um tekjutengdar bætur að ræða, a.m.k. í grunnkerfinu, jafnvel verulega tekjutengdar. Þær eru fyrst og fremst hugsaðar sem stuðningur við tekjulægri fjölskyldur vegna húsnæðiskostnaðar, eigin íbúðaröflunar eða leigu. Þær hafa vissulega áhrif og má færa fyrir því rök að vaxtabætur upp að vissu marki geti aukið útlán vegna þess að greiðslugeta manna til að ráða við þau vex. Með sama hætti hefur því oft verið haldið fram að þegar húsaleigubætur hafa verið hækkaðar snögglega leiði það til hækkunar á leigu og þá hirði menn meira til sín í leigunni. Síðan nefndi hv. þingmaður áhugaverðan hlut, skipulagsmálin og það hvernig þetta var hugsað, t.d. á suðvesturhorninu, og hvers konar kapphlaup brast á um hönnun nýrra hverfa og úthlutun lóða. Það var ekki mjög gæfuleg umræða þegar upp er staðið og ætli ýmsir vildu ekki hafa látið ýmislegt ósagt sem þeir sögðu þá, þegar sum sveitarfélögin fóru á undan og náðu kannski uppbyggingartíma og önnur sveitarfélög töldu sig verða að fylgja í kjölfarið. Það var jafnvel haldið uppi mikilli gagnrýni á lóðaskort eins og það var kallað þangað til svo var komið að fleiri þúsund lóðir voru í boði á hverju ári og menn voru farnir að byggja næstum því þrefalt það á ári sem nokkur grundvöllur gat verið fyrir að þyrfti til eðlilegrar endurnýjunar eða viðbótar á húsnæði á svæðinu. Svo lauk því öllu saman með ósköpum og við erum ekki búin að súpa seyðið af því enn. Þetta leitar nú vonandi jafnvægis, og eigum við þá ekki að hafa trú á skynsemi mannskepnunnar,  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að lokamálsliður 1. mgr. 12. gr. laga nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, falli brott. Er sú tillaga í samræmi við tillögur í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar en sá starfshópur skilaði skýrslu sinni til iðnaðarráðherra í desember 2011. Samkvæmt umræddu ákvæði 1. mgr. 12. gr. skal frá styrkjum vegna stofnunar nýrra hitaveitna „dreginn annar beinn eða óbeinn fjárhagslegur stuðningur ríkisins, stofnana þess eða sjóða til viðkomandi hitaveitu eða byggingar hennar“. Í skýrslu starfshópsins eru þau rök færð fyrir brottfalli ákvæðisins að það sé verulega íþyngjandi fyrir smærri jarðhitaverkefni ef allur stofnstyrkur þurrkist út vegna þess opinbera fjármagns sem lagt var í jarðhitaleitina. Dæmi eru um að Alþingi veiti framlag til byggingar minni hitaveitna og ef það framlag kemur til frádráttar þeim styrk sem kveðið er á um í 12. gr. laga nr. 78/2002 getur það leitt til þess að forsendur fyrir byggingu hitaveitunnar bresta. Frá árinu 2003 hefur umræddu frádráttarákvæði 1. mgr. 12. gr. laganna verði beitt alls fimm sinnum og hefur frádrátturinn samtals numið 26 millj. kr. Afnám ákvæðisins hefur því tiltölulega óveruleg áhrif á hagsmuni ríkissjóðs en skiptir minni hitaveitur og sveitarfélög hins vegar afar miklu máli. Er breytingin enn fremur liður í stefnumörkun ríkisins um aukna nýtingu jarðvarma á landsvísu. Frumvarp þetta tengist meðal annars lagningu hitaveitu til Skagastrandar eins og boðað var á fundi ríkisstjórnarinnar 16. desember 2011. Gert er ráð fyrir að lagning hitaveitu til Skagastrandar verði fjármögnuð með 180 millj. kr. framlagi sveitarfélagsins, 50 millj. kr. með sérstöku framlagi af fjáraukalögum 2011, 30 millj. kr. af framlagi til sóknaráætlunar samkvæmt fjárlögum 2012 og 150 millj. kr. á grundvelli 12. gr. laga nr. 78/2002. Miðað við óbreytt lög þarf að draga frá 150 millj. kr. styrknum þær 80 millj. kr. sem Alþingi hefur ákveðið að verja sérstaklega til byggingar hitaveitunnar. Það mundi leiða til þess að forsendur fyrir byggingu hitaveitunnar mundu bresta. Við því er brugðist með frumvarpi þessu. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Orkustofnun. Verði frumvarpið að lögum mun það fyrst og fremst hafa áhrif á nýjar hitaveitur sem sækja um stofnstyrki á grundvelli laga nr. 78/2002. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu verður ekki séð að lögfesting frumvarpsins muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóðs. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að leggja þetta frumvarp fram sem mér sýnist við fyrstu sýn að sé mjög jákvætt. Hér er vitnað til skýrslu starfshóps sem kom með tillögur og skilaði, held ég, í desember á síðasta ári og við í atvinnuveganefnd tókum til umtalsverðrar skoðunar í janúar- og febrúarmánuði. Við könnumst ágætlega vel við þessa tillögu. Ég vil aftur á móti spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta sé eina afurð þess starfshóps sem hæstv. iðnaðarráðherra hyggst leggja fram. Þar voru fjölmargar aðrar tillögur sem lutu að jöfnun húshitunarkostnaðar, ekki eingöngu sú að styrkja minni hitaveitur til að geta aflað eðlilegs fjár heldur snerust megintillögur hópsins kannski að því að jafna húshitun á öllu landinu og koma því til samræmis við eðlilegt markaðsverð á höfuðborgarsvæðinu með ákveðnum sveiflum. Eigum við von á frumvarpi sem lýtur að þessum þætti? Er unnið í iðnaðarráðuneytinu að heildarjöfnun? Þá er ég ekki bara að tala um jöfnun húshitunar á köldum svæðum heldur jöfnun raforkuverðs um land allt. Ég ítreka þó, frú forseti, að mér sýnist þetta við fyrstu sýn nokkuð jákvætt en mér finnst skorta á að hér sé meira kjöt á beinum miðað við þann starfshóp sem skilaði ágætri skýrslu 

Virðulegi forseti. Ég hef sett af stað vinnu við það í ráðuneytinu að vinna nánar með tillögur starfshópsins sem hv. þingmaður nefndi. Það er stefnt að því að næsta haust liggi fyrir tillögur um breytt fyrirkomulag sem verða kynntar þá í þinginu. Hér er aðeins tekin ein tillaga frá starfshópnum og hún sett í frumvarpsform þannig að hún geti nýst núna strax. Hv. þingmaður kallar eftir þessari vinnu og eins og ég sagði geri ég ráð fyrir því að tillögurnar verði komnar fram í haust og þá getum við farið nánar yfir þær. Það er markmið með niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar að ná fram jöfnuði í landinu vegna hitunar húsnæðis. Forréttindum þeirra sem búa á svæðum þar sem er góður aðgangur að heitum og tiltölulega ódýrum jarðhita til húshitunar er ekki jafnt dreift og markmiðið er þá að finna leiðir til að jafna þann kostnað sem þarf að reiða fram vegna húshitunar.

Frú forseti. Ég þakka svar hæstv. ráðherra. Ég skil það þannig að næsta haust megum við eiga von á því að inn komi frumvarp sem komi þá öðrum tillögum starfshópsins í frumvarpsdrög sem við getum fjallað hérna um og gert að lögum um að jafna húshitunarkostnað. Er það ekki stefna ráðuneytisins að niðurstöður þessa starfshóps verði þar inntakið? Ég vona að ráðherra geti tjáð sig um það. Þó að hópurinn sé að hefja störf í ráðuneytinu hlýtur að liggja fyrir stefnumörkun af hálfu ráðherra eða ríkisstjórnar. Ráðherra nefndi að það væru forréttindi fyrir þá sem búa á heitum svæðum að geta nýtt heitt vatn, og oft þá ódýrt, til húshitunar. Það má kannski segja að það séu ekki lengur nein forréttindi þegar við erum að tala um að allt að 90% þjóðarinnar búi við það, það er frekar orðin spurning hvenær við klárum að hitaveituvæða restina og ef það er ekki hægt, þá að koma til móts við þann hóp sem eftir stendur. Þetta var gríðarlegt átak og skref sem menn tóku bæði í að spara gjaldeyri, spara fé með því að hætta að nýta olíukyndingu og fara í hitaveituvæðingu og auðvitað líka gríðarlegt tækniframfaraskref og frumkvöðlastarf sem menn fóru í fyrir einum 40 árum þegar þessi væðing varð. Ég spyr að lokum, frú forseti, hæstv. ráðherra hvort markmiðið sé ekki að jafna húshitunina en mig langar líka að vita hvort í ráðuneytinu sé unnið með tillögur þess efnis og hvort markmiðið sé þá að jafna raforkuverð á landinu öllu 

Virðulegi forseti. Jú, það er markmiðið og verið er að vinna með tillögur starfshópsins í þessa veru. Í núverandi kerfi er það algjörlega háð fjárveitingum hvers árs hve hárri upphæð er varið til verkefnisins hverju sinni og þar með hversu hátt hlutfall flutnings- og dreifikostnaðar er niðurgreitt. Starfshópurinn telur hins vegar mikilvægt að fjármögnunin sé með öðrum hætti. Hann leggur til mismunandi leiðir og það er það sem verið er að fara yfir. Það er verið að meta þær leiðir og athuga hvort kannski sé hægt að bæta einhverju við þær. Markmiðið er sannarlega að koma með frumvarp í haust þar sem skikki verður komið á þessi mál. Þó að jöfnuðurinn hafi í upphafi verið algjör og allur kostnaður greiddur er staðan orðin þannig að það eru ekki niðurgreidd nema 67% þannig að við þessu þarf að bregðast. Ég þarf ekkert að fara hér yfir tillögur starfshópsins en hann leggur fram þrjár tillögur að mismunandi fjármögnun og þær tillögur er verið að meta ásamt fleiru hvað þetta málefni varðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar og tek undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, þetta virðist frekar jákvætt mál og því ber að fagna. Það segir í athugasemdum við frumvarpið að þessi breyting sé enn fremur liður í stefnumörkun ríkisins um aukna nýtingu jarðvarma á landsvísu. Í seinasta andsvari voru hv. þingmaður og hæstv. ráðherra meðal annars að ræða um jöfnun raforkuverðs. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra þó að það sé kannski ekki alveg efni þessa frumvarps, en þó, hvað líði umsókn Hrunamannahrepps og Bláskógabyggðar vegna dreifiveitu sem þau sveitarfélög hafa í hyggju að setja á laggirnar og eru þá að hugsa það fyrst og síðast til að lækka kostnað við raforku til garðyrkjunnar. Það hefur komið fram í máli þeirra og þau hafa meðal annars kynnt fyrir þingmönnum Suðurkjördæmis að þetta er afar hagkvæm framkvæmd og mundi taka kringum fimm ár að borga sig upp. Þetta er til meðferðar í ráðuneytinu eftir því sem mér skilst. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún gæti gefið okkur hér stöðu þessara mála, sagt okkur hvernig þeim er háttað, hvenær búist er við að svar liggi fyrir og hvar málið sé statt í ráðuneytinu. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt vegna þess að það er talað um mikilvægi garðyrkjunnar og ylræktar á tyllidögum og hér hefur ríkisstjórnin tækifæri til að sýna hug sinn í verki.

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi er það frumvarp sem við ræðum hérna ákaflega gott mál. Þetta er jöfnunargjald á hitaveitur og kemur til móts við smærri hitaveitur úti um allt land. Varðandi hitt málið sem hv. þingmaður nefndi get ég því miður ekki svarað hér og nú, var ekki búin að taka stöðuna á því ákveðna verkefni, en ég get svarað hv. þingmanni annaðhvort munnlega eða skriflega, allt eftir því hvernig hv. þingmaður óskar, þegar ég er búin að afla mér upplýsinga í ráðuneytinu um stöðu þess máls.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Já, það er kannski ekki sanngjarnt að ætlast til þess að hæstv. ráðherra hafi svarið við hinu málinu undir umræðu um þetta tiltekna mál. Þó er það þannig að þetta er stórmál fyrir garðyrkjuna sem hæstv. ráðherra er jafn vel kunnugt um og okkur öðrum þingmönnum Suðurkjördæmis þannig að ég þigg það góða boð að fá svar frá hæstv. ráðherra svo fljótt sem verða má. Ef ekki verður af þessari dreifiveitu er óleyst það vandamál sem garðyrkjan stendur frammi fyrir, sem sagt hár taxti Rariks á raforku. Þá er spurningin hvort hæstv. ráðherra hyggist koma inn með frumvarp sem breyti gjaldskrá Rariks til lækkunar. Garðyrkjan fellur ekki undir stórnotendataxtann núna heldur borgar heimilisgjald fyrir þá raforku sem hún tekur inn í sína starfsemi. Ég mundi vilja spyrja hæstv. ráðherra, að því gefnu að leyfisveitingin sé ekki bara á lokametrunum og þessi framkvæmd geti hafist, hvort til standi að fara í einhverjar lagabreytingar með gjaldskrána frá Rarik. Hvort sem verður ofan á held ég að það sé afar mikilvægt að þetta verkefni verði tekið föstum tökum vegna þess að þarna eru óendanlega mörg tækifæri og stórkostlegt að sjá þá uppbyggingu sem orðið hefur í þessum iðnaði á undanförnum árum þannig að ég tel að við gætum náð góðri samstöðu um það hér að greiða sem mest fyrir 

Virðulegi forseti. Mér virðist það umræðuefni sem hv. þingmaður imprar á undir þessari umræðu vera efni í aðra. Ég óska eftir því við hv. þingmann að hann sendi mér þessa spurningu skriflega ef hv. þingmaður vildi vera svo vænn svo ég geti unnið með hana eins fljótt og mögulegt er.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér er jákvætt og ekki margar athugasemdir sem þarf að gera við það í sjálfu sér. Með því er verið að opna á möguleikann á því að ef tiltekin hitaveituframkvæmd hefur fengið styrk frá hinu opinbera sé tryggt að sá styrkur dragist ekki frá þeim styrk sem kveðið er á um í 12. gr. laganna sem gæti hins vegar leitt til þess að forsendur fyrir byggingu hitaveitu bresti. Þetta hefur fyrst og fremst þýðingu fyrir hinar smærri hitaveitur. Tilefnið sýnist mér af þessu frumvarpi núna sérstaklega, og gerir það brýnt að ljúka þessu máli núna, sú staða sem uppi er varðandi hitaveituframkvæmd á Skagaströnd. Þar tók sveitarstjórnin þá jákvæðu og góðu ákvörðun að ráðast í hitaveituframkvæmdir og leiða heitt vatn frá Blönduósi út á Skagaströnd. Það er býsna kostnaðarsamt en getur orðið til mikilla hagsbóta fyrir íbúana. Skagstrendingar búa, eins og um 35 þús. Íslendingar, við mjög hátt orkuverð og þetta er viðleitni sveitarstjórnarinnar á Skagaströnd til að bæta lífsskilyrði þar með því að reyna að lækka húshitunarkostnað með þeirri aðferð að leiða hitaveitu þangað út eftir og stuðla þannig að lægri húshitunarkostnaði. Fyrir litlar hitaveitur getur þetta þó verið býsna dýrt og hlutfallslega miklu dýrara auðvitað en fyrir stærri hitaveitur sem selja sína orku inn á stærri orkuveitusvæði. Þess vegna var á sínum tíma sett upp þetta kerfi til að geta styrkt þær hitaveitur með einhverjum hætti. Það má kannski segja að fram til þessa hafi það ákvæði sem nú er í lögum ekki verið mjög íþyngjandi en það getur orðið mjög íþyngjandi ef um er að ræða stærri framkvæmdir, eins og í tilviki Skagastrandar. Á sínum tíma var ráðist í þessa framkvæmd eftir hinn mikla þorskaflaniðurskurð á árinu 2007. Þá varð það niðurstaða þáverandi ríkisstjórnar að koma til móts við ýmis sveitarfélög og svæði sem urðu sérstaklega illa úti í hinum tímabundna niðurskurði á þorskaflaheimildum. Þá held ég að vísu að enginn hafi haft hugarflug til þess sem hæstv. ríkisstjórn er núna að boða, að þeir sem tækju á sig niðurskurðinn í þorskaflaheimildunum fengju ekki að njóta aukningarinnar þegar til hennar kæmi. Það er önnur saga og við munum örugglega ræða það allmiklu betur síðar á þessu þingi ef ríkisstjórninni auðnast það óhappaverk sitt að afgreiða frumvarp til laga um breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum út úr þingnefnd og inn í þingið að nýju. Stóra málið er þá að með þessu frumvarpi hérna er reynt að opna á það að styrkir sem eru veittir til að greiða niður stofnkostnað við hitaveitur við þessar aðstæður komi ekki til frádrags þegar þessi mál verða öll gerð upp. Það getur gjörbreytt öllum forsendum fyrir byggingu hitaveitna á þessu svæði. Sú tillaga sem hér er um að ræða varð til í nefnd sem skipuð var af hæstv. ríkisstjórn eftir fund sem haldinn var á Ísafirði 5. apríl 2011. Þetta getum við sagt þá að sé fyrsti og eini sjáanlegi afraksturinn af þeirri nefndarskipan. Ég vek athygli á tímasetningunni í þessu sambandi, 5. apríl 2011 er ákveðið að skipa þessa nefnd og hún var skipuð eitthvað síðar. Hún var skipuð fulltrúum frá hinum svokölluðu köldu svæðum og líka pólitískum fulltrúum og fulltrúum úr ráðuneytum þannig að fyrir fram hefði maður ímyndað sér að þær tillögur sem þar litu dagsins ljós og voru gerðar opinberar í desember síðastliðnum yrðu umsvifalaust grundvöllur að nýju lagafrumvarpi sem tæki á húshitunarmálunum almennt, yrðu þar með kynntar fljótlega í byrjun þessa árs og lagðar fram í frumvarpsformi sem Alþingi gæti þá tekið afstöðu til. Því er alls ekki að heilsa. Frumvarpið sem við erum hér að ræða er nánast eins og aukasetning í þeim tillögum sem fram koma í þessari nefndarvinnu. Er ég ekki að gera lítið í sjálfu sér úr þeirri aukasetningu, hún skiptir sannarlega máli fyrir einstaka framkvæmd, a.m.k. á þessu tímabili núna. Það kann að vera að það opni líka möguleika í framtíðinni fyrir einhverja aðra, við vitum það ekki. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að hæstv. starfandi iðnaðarráðherra svaraði þeirri spurningu minni hvort í pípunum væru, kannski í orðsins fyllstu merkingu bókstaflega talað, einhverjar þær hitaveituframkvæmdir sem gætu notið góðs af þeirri lagabreytingu sem hérna er verið að boða ef þetta verður að lögum. Það kemur líka fram í þessu frumvarpi að þessu umrædda frádráttarákvæði í 1. mgr. 12. gr. laganna um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar hafi verið beitt fimm sinnum á tíu ára tímabili, sem sagt annað hvert ár. Hvað skyldi frádrátturinn nema hárri upphæð? Alls 26 millj. kr. Það kemur fram í áliti fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að frádrátturinn sem þetta frumvarp, sem er eini afraksturinn sem við höfum séð af verki þeirrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði með miklum lúðrablæstri og söng fyrir 13 mánuðum, nemi sem sagt 26 millj. kr., að jafnaði þá 2–3 milljónum á ári. Þar með er ekki hægt að segja annað um þetta frumvarp en að þarna hafi fjallið tekið jóðsótt og að lítil mús hafi fæðst. Þetta er afraksturinn af allri vinnunni. Ég hefði til dæmis talið eðlilegt í þessu sambandi, jafnvel þó að hæstv. ríkisstjórn treysti sér ekki til þess í sínum miklu önnum að klára þá vinnu sem unnin var af nefnd sem hæstv. ríkisstjórn skipaði á þessum hátíðarfundi vestur á Ísafirði fyrir 13 mánuðum, að önnur svona tengd atriði sem sneru beinlínis að hitaveituframkvæmdunum yrðu þá tekin með í þessu slengi. Þá yrði að minnsta kosti séð til þess að ákvæði í núgildandi lögum sem lýtur að því þegar farið er í hitaveituframkvæmdir með heimild til að ráðstafa sem svarar niðurgreiðslustyrkjunum heimili það að nota þessa styrki til að lækka stofnkostnað. Slíkar niðurgreiðslur mætti þá nota í þessum tilgangi um átta ára skeið. Upphaflega var þetta að mig minnir um fjögurra ára skeið en er búið að lengja upp í átta ár. Með tillögu nefndarinnar sem ég er búinn að gera aðeins að umræðuefni var gert ráð fyrir því að þessir styrkir gætu gilt í allt að 12 ár. Af hverju er þetta gert núna? Jú, vegna þess að einmitt við aðstæður sem þessu frumvarpi er ætlað að taka til, til dæmis hitaveituframkvæmdir í dreifbýlum héruðum þar sem notendur eru tiltölulega fáir, þar sem þarf að flytja orkuna um tiltölulega langan veg, þar sem stofnkostnaður í lögnum og öðru slíku er hlutfallslega mikill, er hægt að nota niðurgreiðslupeningana eða ígildi þeirra til að greiða niður stofnkostnaðinn um átta ára skeið. Tillaga nefndarinnar er sem sagt sú að það tímabil lengist upp í 12 ár. Það blasir við hverjum manni að það getur auðvitað gjörbreytt öllum forsendum til frekari hitaveituvæðingar í landinu. Á vegum hæstv. iðnaðarráðherra sem þá var starfandi voru kynnt hér á sínum tíma drög að byggðaáætlun. Þá var því slegið föstu að hitaveituframkvæmdir væru nánast úr sögunni í landinu umfram það sem núna væri þekkt. Hitaveitusvæðin sem menn þekktu væru af þeim toga að ekki væri við því að búast að þær framkvæmdir gætu þjónað stærri notendahópi en þær gera í dag. Höfuðborgarsvæðið og náttúrlega þau önnur landsvæði og sveitarfélög sem hafa hitaveitur í dag gætu vænst þess að njóta hitaveitna um ókomin ár en önnur svæði sem hafa verið að leita að heitu vatni, m.a. með styrk úr Orkusjóði, gætu gleymt því. Nú ættu menn að snúa sér annars vegar að varmadælum og hins vegar að því að kynda upp húsin sín með lurkum! Það var svar hæstv. ríkisstjórnar við ákalli manna um að reyna að lækka húshitunarkostnaðinn í landinu. Það sem menn hafa horft til er að á mörgum stöðum er hægt að fara í aukna notkun á heitu vatni, það er jafnvel til staðar nægjanlegt heitt vatn en það eru hins vegar ekki fjárhagslegar forsendur miðað við það sem við búum við í dag að fara í framkvæmdir á mörgum dreifbýlum svæðum vegna þess að þessi niðurgreiðslustofnstyrkur er bara til skemmri tíma. Þess vegna hafa menn mjög kallað eftir því að þetta gæti verið til lengri tíma. Eitt af því sem kemur fram í tillögum þess starfshóps sem ég gerði að umtalsefni er að þessi tími verði lengdur. Þau segja hér, með leyfi virðulegs forseta: „Tillögur starfshópsins hafa einnig áhrif á samkeppnisstöðu jarðvarmaveitna gagnvart rafhitun en sama ætti einnig að gilda um stofnstyrki veitna, þ.e. að hærri eingreiðsla ætti að vera í boði fyrir nýframkvæmdir með nýjum tillögum. Þar sem eðli jarðvarmaveituframkvæmda er að þeim fylgir hár stofnkostnaður en lágur rekstrarkostnaður ættu hærri stofnstyrkir að vega þungt í hagkvæmni slíkra framkvæmda. Til að tryggja enn frekari jarðvarmavæðingu er lagt til að viðmiðunartími stofnstyrkja verði rýmkaður. Lagt er til að sérstök nefnd sérfræðinga meti stofnstyrkjaþörf hverrar framkvæmdar fyrir sig og verði heimilt að lengja stofnstyrkjaframlagið í allt að 12 ár ef þörf krefur.“ Nú vill svo til að fjölmargir aðilar sem standa að hitaveiturekstri, t.d. sveitarfélög, hafa komið að máli við mig og marga þingmenn, hygg ég, og ég fullyrði að þeir hafa talað við iðnaðarráðuneytið í því skyni að fá þessari tillögu hrint í framkvæmd. Ef það yrði gert væri hægt að nýta jafnvel fjárfestingu sem þegar er til staðar í stofnbúnaði, borholum, dælubúnaði og öðrum slíkum hlutum, en það eru ekki forsendur til þess ef menn þurfa að búa við það að þessir styrkir séu takmarkaðir eins og þeir eru í dag. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, enn og aftur að það hefði verið eðlilegt, úr því að farið er að hreyfa þessu máli á annað borð og hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til þess að taka stærra skref en hér er þó verið að taka, að hafa að minnsta kosti með í þessu viðhengi þá tillögu sem starfshópurinn leggur áherslu á og hefði í sjálfu sér verið býsna útlátalítil fyrir ríkissjóð. Það hefði fyrst og fremst orðið til þess að nýta fjárfestingarnar betur og reyndar hvetja til arðbærra framkvæmda, að því gefnu að hægt væri að greiða niður stofnkostnaðinn sem þessu nemur. Þar með hefði verið hægt að auka umsvif, m.a. á svæðum sem hafa mjög lengi búið við neikvæðan hagvöxt eins og við þekkjum. Ég tek sem dæmi Norðvesturland, þar eru ótal tækifæri. Skagafjarðarveitur hafa verið að velta fyrir sér að lengja mjög stofnlínur til að dreifa heitu vatni út á bæi sem ekki geta notið þess núna. Við þekkjum fjölmörg dæmi þar sem bæir liggja býsna nærri þessum lögnum en geta ekki notið þess að fá heitt vatn einfaldlega vegna þess að fjárfestingin sem því nemur er of mikil til að lítil orku- og veitufyrirtæki geti leyft sér að fara í þetta. Þess vegna er svo mikilvægt að reyna að lækka fjárfestingarkostnaðinn með því að fara í einhver slík verkefni. Þetta dæmi frá Skagaströnd ætti að vera mikil fyrirmynd. Þar var það ekki síst þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, sem beitti sér mjög hart fyrir því máli. Það þurfti svo sem ekki miklar fortölur í þeirri ríkisstjórn, hún hafði mikinn skilning á byggðamálum og mörgum öðrum málum, en engu að síður var það hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra sem hafði að þessu frumkvæði og á þakkir skildar fyrir það, auðvitað sérstaklega þó framsýni Skagstrendinga sjálfra. Ég ítreka að í sjálfu sér fagna ég þessu frumvarpi. Þetta er hins vegar dæmi um það að fjallið hefur tekið jóðsótt og það hefur fæðst lítil mús, en mjór er kannski mikils vísir. Ég ítreka að ég tel eðlilegt að atvinnuveganefnd íhugi það að gera breytingartillögu á þessu frumvarpi, a.m.k. að því leytinu að það feli í sér möguleika á því að 

Hæstv. forseti. Það sem varð til þess að ég óskaði eftir að veita andsvar við ræðu þingmannsins var að þingmaðurinn minntist á hátíðarræðu ríkisstjórnar á Vestfjörðum. Þá rifjaðist upp fyrir mér að ríkisstjórnin hélt líka hátíðarræðu á Suðurnesjum ofan í víkingaskipinu þar sem miklar áætlanir um mikla atvinnuuppbyggingu áttu að eiga sér stað. Ef ég man rétt er eini afraksturinn af því sem þar hefur komið fram sá að sett var á laggirnar hermangarasafn. Það er í bígerð og væntanlega gæti orðið til eitt starf. Þær eru því víða, mýsnar sem ganga út úr fjalli ríkisstjórnarinnar. Svo ég sé ekki að grínast hér langt fram á mánudagskvöld ætla ég að spyrja hv. þingmann út í þá vinnu sem atvinnuveganefnd vann í vetur. Þingmaðurinn nefndi ítrekað aðra tillögu sem laut að aukinni jarðvarmavirkjun og þar af leiðandi að stækka þann hluta landsins sem nýtur þeirra forréttinda, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að geta notað heitt vatn til húshitunar. Í meðförum nefndarinnar og undir ágætri stjórn hins röska formanns, hv. þm. Kristjáns L. Möllers, var alveg við það að nefndin færi að flytja frumvarp sem byggðist á tillögum þessa starfshóps. Sér hv. þingmaður fyrir sér að atvinnuveganefnd ætti að skoða það að bæta þessum lið við? Væri það ekki svolítið skynsamlegt? Eins spyr ég hvort atvinnuveganefnd eigi að bíða eftir þeirri vinnu sem hæstv. iðnaðarráðherra nefndi í andsvari við mig áðan að væri farin af stað í ráðuneytinu 

Virðulegi forseti. Eins og við báðir vitum, við hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, er atvinnuveganefnd svo vel skipuð að þar er margt fólk sem hefur mikinn áhuga á málefnum landsbyggðarinnar og ekki síst því brennandi máli sem húshitunarkostnaðurinn er. Við höfum, held ég, mörg hver flutt nokkrar ræður um það hér bæði fyrr og síðar. Eins og ég hef margoft sagt hefur okkur stundum vegnað vel og stundum miður. Því miður hefur okkur vegnað mjög illa síðustu árin. Atvinnuveganefnd skoðaði þetta mál alveg sérstaklega og þegar upplýst var að sú nefnd sem ég hef tíðum vitnað til í ræðu minni væri um það bil að ljúka vinnu sinni var ákveðið að doka aðeins við. Við ákváðum að kynna okkur afrakstur þessarar nefndar sem við og gerðum eftir áramótin og ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra beitti sér fyrir því að það væri sömuleiðis gert í fleiri fagnefndum. Fagnefndirnar eru alveg tilbúnar til þess að mínu mati, og það á auðvitað sérstaklega við um atvinnuveganefnd, að takast á við þetta mál og gera þær breytingar sem þarf að gera. Við treystum því hins vegar, held ég, velflest að þetta yrði eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar en eitthvað annað virðist ríkisstjórnin hafa haft að sýsla en að hyggja að þessu stóra máli. Við sjáum að eini afraksturinn af nefndarvinnunni er þetta litla frumvarp hérna sem hefur mikla þýðingu á afmörkuðum stöðum, og ég ætla ekki að gera lítið úr því, en er hins vegar ekki mjög stórt í hinu stóra samhengi. Það sem mér finnst hins vegar alveg blasa við að atvinnuveganefnd hljóti að gera er að taka sérstaklega fyrir það sem snýr að hitaveitunum sjálfum. Þar er kallað eftir því og gerð tillaga um það af nefndinni sem vísað er til að þetta stofnstyrkjaframlag megi teygja upp í allt að 12 ár. Ég tel að það sé algjörlega einboðið að nefndin leggi slíka breytingartillögu fram í tengslum við þetta og afgreiða málið þannig. Það er ekki samboðið Alþingi, 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að atvinnuveganefnd ætti ekkert að vera vanbúin að fara ofan í einmitt þennan þátt. Það væri gaman ef hæstv. iðnaðarráðherra mundi bregðast við því í lokaræðu sinni á eftir hvort til greina kæmi að skoða það með atvinnuveganefnd og ráðuneytinu að bæta þessum lið inn. Ég held að það mundi hjálpa til við þá hitaveituvæðingu sem er svo nauðsynleg. Hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni varð tíðrætt um skýrslu þessa starfshóps. Mig langar í seinna andsvari mínu til að spyrja hv. þingmann hvort hann muni - kannski fór það fram hjá mér í ræðu hans, ef svo er bið ég forláts - eftir þessari heildarjöfnun á húshitunarkostnaði, tillögu sem helst var uppi í umræðu okkar í atvinnuveganefnd. Er það sé rétt munað hjá mér, ég var ekki með pappírana hjá mér, að við séum að tala um að leggja 17 aura á kílóvattstundina á heildsölustigi til að standa undir heildarjöfnun á húshitun? Getur þingmaðurinn aðeins farið yfir það? Ég veit að hann er vel að sér bæði í skýrslunni og húshitunarjöfnun á köldum svæðum. Það er eiginlega merkilegt að við skulum vera að fjalla um þetta enn þann dag í dag þó að, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, á einhverjum tímapunkti hafi jöfnunin verið nokkuð algild. Í meðförum þingsins, þar sem við tökum ákvörðun árlega um það hvaða fjármunir fari í þetta, varð skekkjan sú að jöfnunin nái aðeins 67% í dag 

Virðulegi forseti. Það fór ekki fram hjá hv. þingmanni, ég hafði einfaldlega ekki tíma til að fara nánar út í þær tillögur sem þessi ágæta nefnd skilaði af sér á sínum tíma um lækkun húshitunarkostnaðar. Það voru að mínu mati mjög góðar tillögur og það sem meira var, þetta voru líka mjög ábyrgar tillögur í þeim skilningi að málinu var ekki vísað óútfylltu til ríkissjóðs heldur voru gerðar tillögur um það með hvaða hætti ætti að fjármagna þann augljósa viðbótarkostnað sem yrði af því að fara út í frekari niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði. Það er einmitt vandinn sem við höfum glímt við. Eins og ég hef orðað þetta höfum við stundum unnið góða stundarsigra. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að fyrri hluta tímabilsins sem menn hafa haft til skoðunar, sem er frá árinu 2005, gekk þetta prýðilega framan af en um leið og fór að slá í bakseglin létu þessar fjárveitingar undan síga. Þær hafa lækkað mjög mikið að raungildi sem hefur aftur þýtt það að húshitunarkostnaðurinn hefur aukist. Það er tillaga starfshópsins að leggja tiltekið jöfnunargjald á alla selda raforku. Niðurstaða hans er sú að til að fjármagna þennan aukna kostnað þurfi að leggja á 0,1 kr. á kílóvattstundina, það er allt og sumt. Það gefur augaleið að það mun ekki hafa nein teljandi áhrif á húshitunarkostnað nokkurs manns þó að við tökum með samfélagslegum hætti þá ákvörðun að taka á okkur þessar byrðar, 0,1 kr. á kílóvattstund, til að standa undir húshitunarjöfnun í landinu að því marki sem þarna er lagt til. Þarna er ekki verið að leggja til að ganga alla leið, t.d. að lækka húshitunarkostnaðinn vítt og breitt um landið til jafns við það sem er í Reykjavík. Það er eingöngu verið að tala um að greiða niður flutning og dreifingu á rafmagninu til að það leggist ekki á þær fáu herðar sem 

Hæstv. forseti. Ég kom inn á það í stuttu andsvari við hæstv. iðnaðarráðherra að frumvarpið væri stutt, út fellur ein málsgrein í 12. gr. laganna, og það væri í sjálfu sér jákvætt. Það sem ég vil nota þennan tíma minn til að fara yfir kom jafnframt fram í andsvörum við hæstv. ráðherra í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Fram hefur komið að þessi starfshópur skilaði því sem þetta frumvarp byggir á, þ.e. skilaði skýrslu til iðnaðarráðherra í desember 2011, og að atvinnuveganefnd þingsins tók skýrsluna til sérstakrar skoðunar og umfjöllunar og í nefndinni var mikill áhugi á að skoða málið. Á þeim tímapunkti kom fram að ef ekki stæði til af hálfu ráðuneytis og ráðherra að nýta þessa skýrslu til að koma með frumvörp kom það til tals í nefndinni, svo að það sé sagt, að reynt yrði að klára málið og leggja þá hugsanlega fram frumvarp á vegum nefndarinnar. Ég held að ég megi fullyrða að nefndin hafi verið nokkuð einhuga um það þannig að líklegt er að í þingsal sé nokkuð víðtækur stuðningur við jöfnun á húshitunarkostnaði. Þetta frumvarp snýr að einum hluta þess, þ.e. ekki verður dreginn frá sá beini eða óbeini fjárhagslegi stuðningur ríkisins sem litlar hitaveitur geta fengið eins og var gert áður þegar sótt var um styrk. Í einstaka tilvikum þar sem er um mjög litlar og fámennar veitur að ræða dró upphæðin sem þær gátu áður aflað með einum eða öðrum hætti niður styrkinn þannig að hann varð að engu. Ég þekki þetta mál ágætlega þar sem í sveitarfélaginu sem ég var í forsvari fyrir um nokkurra ára bil er öflug hitaveita þar sem kappkostað hefur verið og mikill metnaður verið lagður í að dreifa heitu vatni til sem flestra aðila og jafnframt úr sveitarfélaginu í næstu sveitir, jafnvel 8–10 km leið. Hitaveitan hefur m.a. notið þess kerfis sem ríkisvaldið hefur haft og hefur það nýst mjög vel. Þetta skiptir gríðarlegu máli og ég get alveg tekið undir það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra, að það væru forréttindi. Ég hef sagt að í framtíðinni muni það hreinlega verða þannig þar sem ekki er heitt vatn að ef ekki kemur til einhver annars konar sambærileg orkujöfnun til að menn geti haft heitt vatn því að það að hafa heitt vatn í ómældu magni er gríðarlega mikill kostur þá muni það stýra búsetu og atvinnuuppbyggingu í þó nokkrum mæli. Þess vegna er nauðsynlegt að skoða þetta. Það sem kom fram í þessum tillögum og í andsvörum mínum við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson um þessa 10 aura - mig minnir að við séum allt í allt að tala um að við séum með 17 teravattstundir þannig að við erum að tala um 1.700 milljónir - að ef okkur tækist t.d. með þessari tillögu og eins þeirri tillögu sem hv. þingmanni var tíðrætt um að lengja stofnstyrkjaframlagið þannig að það gæti varað yfir lengri tíma til að mögulegt væri að fara í enn fleiri hitaveitur þá mundi þörfin á þessum 1.700 milljónum fara minnkandi á næstu árum vegna þess að okkur tækist að færa fleiri heimili yfir í þann flokk sem nyti kosta heita vatnsins og þannig mundum við smátt og smátt draga úr þessum kostnaði og það væri þjóðhagslega hagkvæmt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra þar sem í kjördæmi okkar ráðherrans, á Vatnsleysuströnd á Suðurnesjum, eru líklega á 6 km kafla einir 40 aðilar í dreifbýlinu fyrir utan Voga sem hafa sótt um að fá heitt vatn frá HS Orku um allnokkurt skeið en HS Orka hefur ekki treyst sér í til þess - ég hef varla trú á því að þeir hafi ekki haft bolmagn til þess að dreifa vatni þangað þegar hitaveita Flúða, sem er ekki af sömu stærðargráðu, kannski 1% af fjárhagslegu afli HS Orku, getur dreift vatni um 10 km leið til mun færri aðila en 40 - hvort hann telji þessa aðgerð gera það að verkum að HS Orka muni treysta sér til að fara í það verkefni að hitaveituvæða 40 aðila á 6 km kafla á svæði sem maður hefði haldið fyrir fram að væri hitaveituvætt og væri með heitt vatn. Ég veit til þess að fyrir einu, tveimur árum gekk svo fram af einum þarna á svæðinu að hann tók sig til og fór að bora og fann heitt vatn en það reyndist erfitt að virkja það. Kannski hjálpar þessi aðgerð þeim aðila að nýta þá borholu. Það sem mig langaði jafnframt til að ræða er sú tillaga sem hæstv. ráðherra minntist á að væri verið að skoða, þær eru þrjár, um að leggja 10 aura á kílóvattstundina á heildsölustigi og atvinnuveganefnd fannst skynsamlegust og jákvæðust. Það eina sem stóð út af og átti eftir að skoða þegar talað var um að leggja 10 aura á heildsölustigið var að þá mundi gjaldið leggjast á alla raforkusölu, líka stóriðjuna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort búið sé að skoða það í ráðuneytinu. Er hægt stóriðjunnar vegna að leggja þessa 10 aura á vegna þeirra samninga sem hafa verið gerðir? Þetta er almenn aðgerð og það kom fram í umræðunum hér í fyrra um ETS-skattana að menn útilokuðu ekki að ef um almennan skatt eða álagningu væri að ræða þar sem öll fyrirtæki og allir sætu við sama borð gæti stóriðjan ekki skotið sér undan þeirri gjaldtöku þrátt fyrir samninga um ákveðið verð. Ef stóriðjan tæki ekki þátt mundi gjaldið náttúrlega hækka á þá sem kaupa rafmagnið en þetta gjald er ótrúlega lágt í hinu stóra samhengi. Gæti hæstv. ráðherra tjáð sig um hvort það sé rétt munað hjá mér að ef menn bættu 10 aurum til viðbótar mundum við ná fram almennri raforkujöfnun í landinu? Þá værum við komin með sambærilegt kerfi og við treystum okkur til að hafa við jöfnun á olíugjaldi um land allt og símagjaldi. Mjólkuriðnaðurinn tekur það á sig sjálfur að jafna að menn geti keypt mjólk á sama verði. Er það ekki almennt viðmið hjá ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra og markmið, eins og kom að ég held fram í andsvari við mig, ég túlkaði það að minnsta kosti þannig, að jafna raforkuverð að öllu leyti, ekki einungis til húshitunar heldur að öllu leyti? Fyrirtæki gætu þannig verið nánast hvar sem er og byggt þar upp án þess að þurfa að hafa þann varnagla á að lagaumhverfi iðnaðarráðuneytisins, eða lagasetning sem kemur frá iðnaðarráðuneytinu og Alþingi samþykkir um gjaldskrá Rariks, mundi stjórna því hvar fyrirtækin gætu verið og hvar ekki. Í því sambandi vil ég nefna það sem kom fram í andsvari hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur við hæstv. ráðherra í sambandi við garðyrkjuna. Í kosningabaráttunni 2009 talaði ég einmitt fyrir því að það tæki fimm mínútur að lagfæra það umhverfi sem garðyrkjan byggi við, það þyrfti fyrst og fremst reglugerðarbreytingu í ráðuneytinu til að skilgreina hvað væri þéttbýli og hvernig framkvæmdin ætti að vera. Ég lagði líka fram þingsályktunartillögu og, ef ég man rétt, skráði sig næstum því helmingur þingmanna á hana í öllum flokkum, ekki síst úr ríkisstjórnarflokkunum sem vildu gjarnan vera með í því að auka hér hlut hins græna hagkerfis og efla garðyrkjuna í landinu, en þrátt fyrir það gerðist ekkert fyrr en í haust þegar iðnaðarráðuneytið breytti reglugerð sinni til samræmis við skilgreiningar Hagstofunnar á þéttbýli og hætti að miða við 200 og fór niður í 50 og tók reyndar upp ákveðið magn og fjarlægð frá spennistöð. Í útskýringum fulltrúa ráðuneytisins sem kom fyrir iðnaðarnefnd kom skýrt fram að garðyrkjan naut góðs af þeirri breytingu sem menn gerðu vegna Grundartanga. Það þurfti að aðlaga kerfið þar, reglugerðina sem um var að ræða, til að hægt væri að byggja þar upp iðnaðarhverfi svo að fyrirtæki þar mundu njóta stórnotendataxta. Í sjálfu sér var það ekki markmið þessarar reglugerðarbreytingar að laga umhverfið fyrir garðyrkjuna enda hefur satt best að segja verið ótrúleg andstaða í stjórnkerfinu við að breyta raforkuverði og raforkuverðsumhverfi garðyrkjunnar á þessu kjörtímabili. Það er alveg ótrúlega miðað við þann yfirlýsta áhuga sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa sýnt þessu og ættu auðvitað að sýna þegar talað er um græna orku og græna stóriðju. Það var sem sagt gert en markið um magn þess sem átti að selja á þessum stað - garðyrkjan fór fram á að sett yrðu 5 megavött - voru 8 megavött. Það eru því aðeins tvö garðyrkjusvæði á landinu sem geta notið þessa í stað allflestra ef miðað hefði verið við 5 megavött og síðan 10 km frá spennistöð. Það er rétt að hægt er að laga þetta umhverfi með lagabreytingu og breyta gjaldskrá Rariks. Ég hef verið talsmaður þess lengi. Það sem nefnt var í áðurnefndu andsvari, um hugsanlegt dreifikerfi Bláskógabyggðar og Hrunamannahrepps í samstarfi við garðyrkjubú á því svæði, stafar auðvitað af því að menn hafa ekki fundið þann velvilja og þann framkvæmdavilja, þó að stundum hafi kannski fundist velvilji en aldrei framkvæmdavilji, til þess að fara af stað í að lagfæra þessar aðstæður, hvort sem er með reglugerð eða lagabreytingu. Það er kannski rétt að ítreka þá spurningu sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur og bæta jafnvel við spurningalistann sem ráðherra gæti svarað. Verður það skoðað, af því að þetta snýst ekki um að menn ætli að græða á þessu, að setja upp svona kerfi á þessu svæði sem mundi ná til um 80% garðyrkjunnar í landinu, þ.e. ylræktarinnar? Þá mundi þessi dreifiveita borga sig upp á fimm árum, sem er alveg ótrúlegt. Atvinnuveganefnd kom inn í þetta líka eins og það mál sem ég nefndi áðan. Ég veit satt best að segja ekki hver staðan er í því. Það væri gaman ef hæstv. ráðherra veit hver staðan er, þar sem aðilar reiknuðu út kostnaðarmat, kostina og gallana, við það að setja upp eigið dreifikerfi annars vegar og hins vegar forsendur Rariks, að fara yfir allar forsendur og athuga hvort þetta standist. Ef þetta stenst, sem mér finnst allar líkur á, er ákaflega áhugaverður kostur hvort þarna sé komin leið til að byggja upp dreifikerfi víða um land. Ég held að það mætti skoða það og vil koma þeirri hugmynd á framfæri við ráðherra og ráðuneytið að þarna væri hægt að setja upp samvinnufyrirtæki í anda þess sem er í Bandaríkjunum þar sem um 42% raforkunnar er dreift í gegnum „nonprofit“ samvinnufyrirtæki í öllu dreifbýli. Þá mætti hugsa sér að slík dreifikerfi yrðu einfaldlega sett upp á landinu vegna þess að gjaldskrá Rariks endurspeglar ekki þörf fyrir atvinnuuppbyggingu og raunverulega notkun, ekki síst í garðyrkju en við gætum líka verið að tala um fiskeldisstöðvar, loðnubræðslur og fleiri atvinnutækifæri á Íslandi sem nýta íslenskt hráefni, íslenska raforku 

Forseti minnir hv. þingmann og þingmenn á að nota íslenska tungu og þýða erlend heiti eða orðskýringar yfir á íslensku.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem við höfum staðið frammi fyrir og hefur verið okkar stóra vandamál í sambandi við húshitunarkostnaðinn er þessi gríðarlegi þungi húshitunarkostnaður í dreifbýlustu héruðunum, þ.e. þau viðmið sem við þekkjum og hafa verið við lýði samkvæmt reglugerð um árabil þar sem miðað er við 200 íbúa eða færri. Þetta hefur gert það að verkum að upp koma mjög sérkennilegar aðstæður, ekki þarf annað að gerast en fjölskylda flytji í burtu eða fjölskylda flytji á staðinn til að menn sveiflist þarna á milli verðsvæða. Þetta hefur í raun og veru voðalega lítið að gera með hina markaðslegu stöðu. Nú veit ég alveg af hverju þetta var gert á sínum tíma því að þá töldu menn að það þyrfti að vera þannig að vildu menn greiða niður flutnings- og dreifingarkostnað yrði að gera það af fé ríkisins en ekki í gegnum orkufyrirtækin. Það var sjónarmiðið sem lá til grundvallar og fyrirheitin voru þau auðvitað að þetta yrði síðan greitt niður að tilteknu marki í gegnum ríkissjóð. Eins og við vitum hefur það ekki tekist alls staðar nægilega vel til, alls ekki tekist nægilega vel til. Hv. þingmaður rakti þær breytingar sem gerðar hafa verið þar sem viðmiðunum var breytt og hv. þingmaður fór lauslega yfir það. Ég skal játa að ég náði ekki nákvæmlega hvaða áhrif hv. þingmaður taldi að þessar breytingar hefðu haft, hvort þetta hefði í heild sinni haft jákvæð áhrif eða hvort aðrar breytingar, svo sem eins og skírskotun til magnsins sem var þarna til forsendu, hefðu á einhvern hátt slegið á þau jákvæðu áhrif sem ella hefðu orðið af slíkum breytingum. Erindi mitt er þess vegna að biðja hv. þingmann um að fara aðeins betur yfir þessi mál í andsvari til að útskýra fyrir okkur hvaða breytingar þetta hefði haft í för með sér.

Hæstv. forseti. Það er alveg klárt og ég tek alveg undir það að þessi 200 manna samlíking við þéttbýli er svolítið sérkennileg, sérstaklega í ljósi þess að menn hafa horft upp á það - talandi um garðyrkjuna enn og aftur, menn gætu líka verið að tala um fiskeldi, loðnubræðslu eða eitthvað slíkt í fámennu byggðarlagi - að þar er nýtt miklu meira magn af orku en í 700 manna byggð eða jafnvel í 2.000 manna byggð. Í 2.000 manna byggð er náttúrlega umtalsverður fjöldi tenginga og það hefur verið mér óskiljanlegt satt best að segja að Rarik hafi haft þann taxtann á að segja að ódýrara sé að fara inn með 200 tengingar eða 2.000 tengingar, ef um svo stóra byggð væri að ræða, við skulum segja eins og Árborg þar sem 7.500 manns búa, heldur en að fara inn í eina garðyrkjustöð sem nýtir jafnmikið rafmagn með eina tengingu, einn stóran og breiðan kapal og ekki einu sinni mjög langt frá spennistöð. Ég hef talað lengi fyrir því að einungis hafi þurft reglugerðarbreytingu. Gott er að taka dæmi um lítið þorp, Laugarás í Biskupstungum, þar sem búa innan við 200 manns en nýta raforku eins og um þúsund manna byggð væri að ræða, ef ekki meir. Við það eitt að þessi reglugerð var sett á, að það dygði 50 manns í íbúakjarna, þá lækkaði taxtinn þar úr dreifbýlistaxta í þéttbýlistaxta, þannig að garðyrkjustöðvarnar þar bjuggu allt í einu við allt annað rekstrarumhverfi en garðyrkjustöð sem var rétt utan við Laugarás sem þarf að halda áfram að kaupa á dreifbýlistaxta. Það sem reglugerðin gerði hins vegar ekki en hefði getað gert - af því að hún var ekki miðuð við garðyrkjuna, hún var miðuð við Grundartanga, það kom fram hjá starfsmanni ráðuneytisins - ef hún hefði verið miðuð við garðyrkjuna hefði magnið verið miðað við 50 manns, 

Virðulegi forseti. Ég skal játa að á sínum tíma skildi ég vel þessa 200 manna reglu og ég féllst á hana vegna þess að forsendan fyrir henni var þá sú að ætlunin væri að greiða með gagnsæjum hætti niður kostnað við dreifingu og flutning í dreifbýli sem væri umfram dreifingarkostnað í þéttbýli. Það eru auðvitað rök í sjálfu sér að segja sem svo að ekki sé eðlilegt að jafna þetta í gegnum orkufyrirtækin, það er þá eðlilegra að gera það með gagnsæjum hætti í gegnum ríkissjóð þannig að mönnum sé það ljóst. Það hefur líka verið nefnt að ef við ætluðum að hverfa algjörlega frá þessari reglu og jafna þetta í gegnum orkufyrirtækin væru áhrifin veruleg á þéttbýlisstaði, t.d. á svæði Orkubús Vestfjarða eða hjá Rarik. Niðurstaðan er út af fyrir sig ekki óskynsamleg í því að hafa einhver viðmið þarna. Hins vegar verður þetta mjög afkáralegt eins og hv. þingmaður benti á. Það sem er dálítið sérkennilegt er að það skuli vera allt aðrir hlutir sem valda því síðan að farið er að endurskoða þessa reglu, að miða við 50 íbúa í staðinn fyrir 200, en þá er um leið „sjanghæjað“ upp magninu sem má þá leggja til grundvallar sem aftur hefur þessi neikvæðu áhrif. Því má kannski segja að það sé tekið burtu með vinstri hendinni það sem sú hægri veitir mönnum. Það er auðvitað mjög sérkennilegt þegar þannig er staðið að máli. Á sínum tíma var sú pólitíska ákvörðun tekin að reyna að greiða þetta í gegnum þetta fyrirkomulag. En stóra málið í þessu er þá auðvitað það að menn finni lausnirnar til að lækka húshitunarkostnaðinn. Þær tillögur sem nefndin, sem ég hef margoft gert hér að umtalsefni, lagði fram fela í sér mjög verulega lækkun á húshitunarkostnaði einkanlega í dreifbýlinu, ekki bara í húshitunarkostnað þeirra 35 þúsund manna sem búa við háan húshitunarkostnað almennt, heldur er það sérstaklega mikil lækkun hjá þeim sem búa á þeim svæðum sem núna hafa búið við þyngsta kostnaðinn. 

Hæstv. forseti. Í raun og veru er svolítið áhugavert að velta því fyrir sér hvort þéttbýlið sé að greiða niður dreifbýlið og að menn hafi ekki viljað gera það með skattfé. Ég skil rökin sem sett voru af stað þegar menn voru bara að horfa á Rarik eitt og sér, og að innan þess neytendahóps sem Rarik þjónaði mundi það leggjast með óeðlilega miklum þunga á þéttbýlisstaði sem voru hjá Rarik ef þeir einir ættu að greiða niður dreifbýliskostnaðinn hjá sama fyrirtæki. Þess vegna fannst mér hugmyndin í starfshópi sem hér hefur margoft verið nefndur vera svo góð, að leggja á 10 aura eða hugsanlega 20, ef við tækjum alla jöfnunina ef ég man tölurnar rétt, á heildsölustigið. Og skiptir þá gríðarlegu máli að stóriðjan komi þar með í þann pakka því að þá er ekki í raun verið að tala um neina niðurgreiðslu frá einum eða neinum heldur hina pólitísku stefnumótun um að við ætlum að hafa eitt raforkuverð í landinu. Nú verður raforkan til í mjög miklu magni á Suðurlandi, í Þjórsá og á Þjórsár/Tungnaársvæðinu. Það er svolítið sérstakt að verðlagningin fari fram í Reykjavík og raforkan seld við hliðina á Þjórsá, þar er dreifbýlið á hæsta verði þegar orkan rennur þar fram hjá, það er mjög sérkennilegt. En það sem mér finnst mjög áhugavert að skoða er að við hættum þessu niðurgreiðslutali og förum heldur að búa til pólitískan grunn fyrir að hafa eitt raforkuverð í landinu. Og ef það er þannig að Rarik getur ekki gert þetta við núverandi aðstæður, með núverandi gjaldskrá þá finnst mér mjög áhugavert að setja á laggirnar samvinnudreifikerfi, „nonprofit“, með leyfi forseta, ekki-hagnaðarfyrirtæki, og biðst forláts að hafa gleymt að þýða það hugtak áðan. 

Virðulegi forseti. Það er aðdáunarvert hvernig þingmönnum Framsóknar tekst að koma samvinnuhreyfingunni inn í alla umræðu í þinginu og var augljóst á orðum hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar að hann var búinn að finna hér mikið sóknarfæri fyrir samvinnuhreyfinguna, sem flestir héldu að væri dáin drottni sínum, en víða eru sóknarfærin. Ég vil þó hins vegar segja að ég held að við ættum að hlusta vel eftir þeim hugmyndum sem hv. þm Sigurður Ingi Jóhannsson var með, vegna þess að við vannýtum örugglega fyrirtæki sem eru án hagnaðar og á við á sumum stöðum eins og þarna. Það er náttúrlega bara sjálfsagt, ef einhver vill setja svona fyrirtæki af stað, að hann hafi frelsi til þess, en ég held að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hafi fært góð rök fyrir því að ýmislegt væri hægt að gera til að jafna húshitunarkostnað. Ástæðan fyrir því að ég vísa í orð hans er að mér finnst þetta frumvarp hér vera ótrúlega rýrt, virðulegi forseti. Ef ég skil þetta rétt er það til komið eftir flottan hátíðarfund hjá hæstv. ríkisstjórn á Vestfjörðum þar sem var lofað öllu fögru í atvinnumálum. Við sitjum síðan uppi með þetta plagg sem er afar þunnt, ekki bara í pappír heldur líka efnislega. Hér á að breyta reglum þannig að frádráttur, sem hefur verið 26 millj. kr. frá árinu 2003, í níu ár væntanlega, hverfi. Það er niðurstaðan úr þessari skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar, sem er nú mannaður góðu fólki. Ég veit ekki hvort það á að gera grín að þessu, það er auðvitað ekki hægt. Það kemur hvert málið á fætur öðru frá ríkisstjórninni sem er hvorki fugl né fiskur og virðist fyrst og fremst vera lagt fram til að hægt sé að segja að búið sé að leggja eitthvert mál fram. Meira að segja í þeirri litlu umræðu sem var um frumvarp um neytendalánin áðan, kom í ljós þegar maður fór að skoða helsta kjarnann í því, að það virtist eiga að setja í lög eitthvað sem er framkvæmt núna, og þá er ég að vísa í lánshæfismatið og greiðslumatið. Virðulegi forseti. Ég held að þegar horft er á stóru myndina sé vandinn sá að í hinum dreifðu byggðum eru ákveðnir hlutir dýrari en í þéttbýlinu. Alla jafna eru neysluvörur eins og matvæli og annað slíkt dýrari, flutningur er dýrari og kemur fyrst og fremst til út af miklum flutningskostnaði og fámenni, og svo er oft á tíðum mjög dýrt að hita upp hús. Ég mundi ætla að við þær aðstæður sem núna eru uppi, ættu menn að líta á þetta í stærra samhengi og setja sér metnaðarfull markmið. Ég verð að viðurkenna að ég er ekkert sérstaklega spenntur fyrir því að búa til endalaus niðurgreiðslukerfi sem gera ekki annað en að færa fjármuni á milli staða á landinu. Mér finnst það hvorki vera skynsamlegt til skemmri né lengri tíma, hvað þá sýna metnað. Ég mundi ætla, virðulegi forseti, að nú væri lag að setja upp metnaðarfulla áætlun um hvernig við getum nýtt umhverfisvæna, innlenda orkugjafa sem víðast um landið. Við gerðum þetta áður, ég kann þá sögu ekki vel en ég man hins vegar þegar ég var strákur í Borgarnesi og hitaveitan kom. Það var mjög metnaðarfullt verkefni, stórmál þar sem heilt bæjarfélag var lagt undir og öllu skipt út. Vissulega var það dýrt og það var verið að borga hana niður í langan tíma, en allt í einu var bærinn orðinn miklu hreinni og við vorum hætt að nota dýra, erlenda olíu og notuðum þess í stað innlendan, umhverfisvænan orkugjafa. Nú vitum við að það er snúið að gera þetta á öllum stöðum. Margir staðir á Íslandi eru það sem kallað er kaldir en þeim stöðum fer samt fækkandi út af tækninýjungum. Jafnvel þótt hugsanlega sé hægt að ná í heitt vatn á ýmsum stöðum er hlutfallslega dýrt að kynda fá hús. Er heita vatnið eina leiðin? Nei, það er ekki eina leiðin. Í skýrslu vinnuhópsins er bent á að til eru ýmsir aðrir umhverfisvænir orkugjafar, t.d. grisjunarviður, kurl og viðarpillur. Síðan erum við til dæmis að nota metan á bíla og allur heimurinn keppist núna við að finna umhverfisvæna orkugjafa. Ætli mörg lönd hafi til þess betra tækifæri en Ísland? Ég efast um það. Ég hélt að þegar við færum að ræða um frumvarp um breytingu á lögum um niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði, sem er afrakstur af hátíðarfundi hæstv. ríkisstjórnar og afrakstur vinnu starfshóps sem skilaði af sér í desember 2011, mundum við að tala um einhverja hluti sem skipta máli og menn væru að stefna til framtíðar. Ég hélt að við mundum kannski sjá áætlun um hvernig við ætlum að minnka notkun erlendra orkugjafa og láta innlenda umhverfisvæna orkugjafa taka við. En það er öðru nær, virðulegi forseti. Við sitjum uppi með þetta plagg á einu A5 blaði, sem snýst um að breyta ákvæðum lítillega þannig að frádráttarákvæði sem beitt hefur verið fimm sinnum frá árinu 2003 verði ekki lengur til staðar, en samt sem áður er þessu jafnað út með öðrum hætti þannig að enginn kostnaður sé fyrir ríkissjóð. Ég er ekki að biðja um aukinn kostnað fyrir ríkissjóð, ég bið hins vegar um framtíðarsýn í þessum málum. Við Íslendingar höfum núna þá sérstöðu að vegna þess að við höfðum framtíðarsýn, vegna þess að við tókum stór skref og höfum nýtt umhverfisvæna orkugjafa, stöndum við framar en aðrar þjóðir hvað það varðar. Það er ekkert lítið mál því að ef allar þjóðir væru eins og Íslendingar, virðulegi forseti, hefði ekki þurft neitt Kyoto-samkomulag. Þá hefðu menn ekki áhyggjur af gróðurhúsaáhrifunum vegna þess að langstærstur hluti orkunýtingar okkar kemur frá umhverfisvænum orkugjöfum, langstærstur, mig minnir að hluturinn sé 70%, jafnvel hærri. Það þýðir ekki að við eigum að láta staðar numið. Við eigum að nota þá þekkingu sem við eigum. Hún er í orkufyrirtækjunum, hún er í háskólunum, hún er á verkfræðistofunum. Því miður er það svo að þessar stofnanir, sérstaklega verkfræðistofurnar, hafa verið að missa fólk, sérstaklega yngra fólkið, með þessa þekkingu til annarra landa og þar er sú þekking nýtt. Það er algjör misskilningur að Ísland sé eina landið í heiminum þar sem má nýta til dæmis jarðvarma, því fer víðs fjarri. Víða í Evrópu er hægt að nýta jarðvarma og um alla Ameríku, bæði Suður-, Mið- og Norður-Ameríku er sama staða uppi. Sérstaða okkar hefur verið sú að við höfum haft þá framsýni að nýta það sem náttúran hefur upp á að bjóða á Íslandi og nú er lag, virðulegi forseti, að stíga næstu skref. Við eigum mannskapinn, við eigum mannauðinn, sem er eitthvert tískuorð, og það er engin einasta spurning að hagsmunir okkar Íslendinga eru algjörlega þeir að færa okkur yfir í innlenda orkugjafa eins mikið og mögulegt er. Við eigum að líta á þau sem tækifæri, þessi litlu svæði þar sem er óhagkvæmt eða ekki nægjanlega hagkvæmt að bora eftir heitu vatni og of dýrt að flytja rafmagn þangað með þeim kerfum sem við höfum núna. Við eigum að líta á það sem tækifæri að nýta aðra möguleika sem eru til staðar. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin fellur á þessu prófi eins og mörgum öðrum. Ég veit ekki hvort menn geta verið mjög á móti þessu máli, ég efast um það. En hins vegar er tími okkar dýrmætur, tími fólksins í stjórnkerfinu er dýrmætur. Það tækifæri sem svo sannarlega gafst til að koma fram með metnaðarfulla áætlun, ég tala nú ekki um eftir að menn höfðu blásið í herlúðra og farið út um land á hátíðarfundi til að sýna hversu mikill áhuginn væri á að koma til móts við þarfir viðkomandi svæða, var ekki nýtt og það er auðvitað fyrir neðan allar hellur að menn sitji uppi með þetta. Þetta minnir mig á það, virðulegi forseti, þegar ríkisstjórnin fór á Reykjanes, sem er sá staður sem hefur komið hvað verst út úr varðandi atvinnuleysi og annað slíkt, og haldinn var mjög flottur fundur í víkingaskipinu með öllum helstu fyrirmönnum ríkisstjórnarinnar. Niðurstaðan var ansi rýr, hvort það var ekki eitt stríðsminjasafn. Ég vil ekki gera lítið úr því, en það er afskaplega lítið í samanburði við það að ríkisstjórnin stóð í vegi fyrir alls kyns uppbyggingu á Reykjanesi eins og við öll þekkjum. Það er gömul saga og ný og afskaplega sorgleg saga um þá sem verða fyrir aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, og stundum er það reyndar þannig að aðgerðir ríkisstjórnarinnar koma í veg fyrir uppbyggingu. Það gerðist sannarlega á Reykjanesi, við getum bara nefnt heilbrigðismálin og ég tala nú ekki um orkumálin, en örugglega mætti fleira nefna. Það er ótrúlegt hvernig framganga ríkisstjórnarinnar hefur verið gagnvart þeim landshluta. Þetta kemur auðvitað fyrst og fremst niður á fólkinu sem þar býr og kemur niður á Íslendingum. Ég hefði svo gjarnan viljað að við værum hér að ræða um metnaðarfull skref á þessu sviði. Þegar við urðum fyrir því áfalli sem bankahrunið var, var þó ánægjulegt að allra handa sprotar mynduðust, fólk er að fara af stað með verkefni og fyrirtæki sem maður hafði ekki hugmyndaflug til að ímynda sér. Það er auðvitað frábært og mjög spennandi. Þegar allt er í blóma verða menn kannski værukærir, eins og í tilfelli okkar Íslendinga, en við getum líka litið til annarra landa eftir svipuðum dæmum. Í tilfelli okkar Íslendinga var allt í einu öll áhersla á fjármálakerfið og þar vildi flest ungt fólk vera, það var sömuleiðis ansi mannaflsfrekt og sogaði til sín einstaklinga úr öllum greinum og mikla orku, þannig hlutir eins og þessir voru í skugganum. Við sjáum svipaða hluti í Noregi; þegar olíuiðnaðurinn er í þeim mikla blóma sem þar er kemur það niður á öðrum greinum. Við aðstæður eins og þessar eru því tækifæri til að fara á slóðir sem við höfum kannski ekki sinnt en eru svo sannarlega spennandi. Ég sé spennandi möguleika á húshitun í hinum dreifðu byggðum, litlu köldu svæðunum - þetta eru kannski ekki lítil svæði en þar býr fátt fólk. En þetta frumvarp verður í það minnsta ekki liður í að nýta þau tækifæri. Ég vonast bara til þess að við munum fyrr en seinna ræða hlutina undir öðrum formerkjum, að þá munum við tala um að nýta mannauðinn og þau tækifæri sem við eigum á Íslandi til þess að lækka húshitunarkostnað til skemmri og lengri tíma á þeim svæðum þar sem hann er hár, en þetta frumvarp stendur ekki undir þeim væntingum.

Virðulegur forseti. Eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þingmanns skil ég hann svo að þar sem ekki eru allar tillögur starfshópsins undir í þessari umferð sé sjálfsagt og eðlilegt að tefja það frumvarp sem við ræðum hér og sjá til þess að það fari ekki til nefndar. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á ræðu mína fyrr í kvöld hefði hann heyrt að verið er að vinna með allar tillögur starfshópsins í ráðuneytinu sem hv. þingmaður nefndi áðan og er stefnt að því að tillögur liggi fyrir í þinginu í haust og verði kynntar þá. Eins og hv. þingmaður hefur væntanlega kynnt sér lagði starfshópurinn fram ýmsar hugmyndir um fjármögnun og yfir þær er verið að fara í ráðuneytinu ásamt fleiri atriðum er varða húshitun. Þetta frumvarp tengist meðal annars lagningu hitaveitu til Skagastrandar og er gert ráð fyrir að með lagningu hitaveitu til Skagastrandar verði fjármögnunin með 180 millj. kr. framlagi sveitarfélagsins, 50 millj. kr. með sérstöku framlagi af fjáraukalögum 2011 og 30 millj. kr. framlagi til sóknaráætlunar samkvæmt fjárlögum 2012 og 150 milljónum á grundvelli 12. gr. laga nr. 78/2002. En miðað við óbreytt lög þarf að draga þær 80 millj. kr. frá 115. millj. kr. styrknum sem Alþingi hefur ákveðið að verja sérstaklega til byggingar hitaveitunnar. Það mundi leiða til þess að forsendur fyrir byggingu hitaveitunnar mundu bresta og við því er brugðist með þessu frumvarpi. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji það vera ástæðu til að tefja fyrir því að þetta frumvarp fari í gegn og 

Virðulegi forseti. Ef hæstv. ráðherra hefði hlustað á ræðu mína hefði hún ekki talað með þeim hætti sem hún gerði hér. En það er áhugavert að heyra að ég sé ásakaður um að tefja málið þegar ég er búinn að tala í 15 mínútur um þetta stóra mál. Það væri ágætt að vita hvað hæstv. ráðherra vill skammta mér mikinn tíma varðandi þetta stóra mál. Hvað má ég tala lengi í þessu máli án þess að hæstv. ráðherra komi hér upp og ásaki mig fyrir að tefja málið? Þessi málflutningur er ekki boðlegur. Ég veit ekki hvar ég á að byrja. Ég fór yfir það í ræðu minni að ég teldi að nú væru mjög mikil tækifæri á þessu sviði. Hver einasti hv. þingmaður sem hér talaði sagði að lítill metnaður væri í þessu frumvarpi. Reyndar fór ég yfir það og vísaði í niðurstöðurnar í starfshópnum að mér hefði fundist vanta að menn ræddu í stærra samhengi hvernig þeir vilja sjá þetta gert, að við litum ekki einungis til nánustu framtíðar hvað það varðar. Ef hæstv. ráðherra ásakar einhvern um að hlusta ekki á ræðurnar ætti hún að líta sér nær. Eins hafna ég því algjörlega að ég sé að tefja stórt mál, sem ég hef áhuga á, þegar ég hef talað um það í 15 mínútur. Reyndar tók ég það fram að ég væri ekki á móti málinu og mér sýndist hæstv. ráðherra í það minnsta horfa á ræðustólinn þegar ég talaði þannig að ég taldi að hún væri líka að hlusta. En kannski var hæstv. ráðherra bara að ímynda sér hvað sá sem hér stendur var að segja og lagði síðan út frá því. Það er auðvitað mögulegt en það er erfitt að ræða það út frá þeim forsendum.

Virðulegur forseti. Ég gat því miður ekki skilið ræðu hv. þingmanns öðruvísi en að honum fyndist ekki ástæða til að greiða fyrir frumvarpinu sem tekið var fram fyrir aðrar tillögur starfshópsins vegna þess að ekki væri verið að koma hér með frumvarp með öllum tillögunum. Hafi ég misskilið hv. þingmann gleður það mig og ég fagna því að hv. þingmaður muni vilja greiða fyrir þessu frumvarpi sem er aðeins fyrsta skrefið. Það getur verið að hv. þingmanni finnist þetta vera lítið skref en það skiptir mjög miklu máli fyrir þá sem þarna um ræðir. Það er mikilvægt að koma frumvarpinu í gegn og að hv. þingmenn flýti fyrir því að það komist sem fyrst til nefndar svo hægt sé að afgreiða það og gera það að lögum. Í haust koma hins vegar allar heildartillögurnar og þá getum við tekið umræðuna sem hv. þingmaður kallar eftir.

Virðulegi forseti. Ég sagði aldrei að ég væri á móti þessu frumvarpi, reyndar sagði ég að ég teldi að ég mundi styðja þetta frumvarp. Ég fór hins vegar yfir tillögur starfshópsins og mér fannst og finnst enn vanta í þær meiri metnað. Ég var að vísa í það, svo ég reyni að endursegja stærsta hlutann af því sem ég sagði áðan, að mér finnst að við þessar aðstæður ættum við að nýta tækifærið og ekki líta bara til millifærslukerfis. Ég átta mig á því að hluti af tillögum starfshópsins gengur út á millifærslukerfi til þess að byggja upp hitaveitur en fram kemur í niðurstöðum starfshópsins að honum finnst vanta að ýtt sé undir að nýtingu annarra umhverfisvænna orkugjafa en þeirra sem við höfum nýtt fram til þessa. Það er það sem ég hefði viljað sjá lagt meira út af í niðurstöðum starfshópsins. Það var kannski ekki uppleggið en ég mundi ætla að nú væri lag fyrir okkur, til dæmis í samvinnu við háskólana okkar, að reyna að nýta þau tækifæri sem við eigum sem eru á fleiri sviðum en bara í hinni hefðbundnu raforkuframleiðslu eins og við þekkjum hana og sömuleiðis í jarðhitaverkefnum. Það á sér stað þróun um allan heim og við verðum að setja okkur það markmið að vera áfram í fremstu röð þegar kemur að umhverfisvænum orkugjöfum. Ég hefði viljað sjá áætlun um hvernig við ætluðum að ná yfir hin köldu svæði sem hér eru með fleiri aðferðum en við höfum verið að beita. Það er það sem ég sagði og mér finnst áhugavert og mikilvægt að við ræðum það hér