Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. til laga um breyt. á tollskránni fjallar nær eingöngu um tolla á vörum til iðnaðarins. Iðnaður er nú orðinn sívaxandi þáttur í þjóðarbúskap Íslendinga. Eftir síðustu skýrslum um það, hvernig þjóðin skiptist í atvinnustéttir, þá er talið, að kringum 31% af landsmönnum hafi haft framfæri sitt af iðnaðarstörfum árið 1950, og er þá talinn með byggingariðnaðurinn allur að vísu og einnig fiskiðnaðurinn. Það mun vera um 16% allra landsmanna, ef fiskiðnaður og byggingariðnaður er ekki talinn með, en um 31%, ef byggingariðnaðurinn og fiskiðnaðurinn er meðtalinn. Það er nú mála sannast, að engin þjóð getur verið án þess að hafa iðnað og allra sízt sú þjóð, sem sækir langleiðir um aðdrætti, eins og Íslendingar hljóta að gera vegna legu landsins. Hér háir ýmislegt að vísu iðnaðinum. Sérstaklega er það fámenni þjóðarinnar, hvað innanlandsmarkaðurinn verður lítill og þess vegna erfitt að koma við fjöldaframleiðslu, og svo það, að sækja þarf hráefnin mest út úr landinu. Iðnaður sá, sem hér í landinu starfar, hefur að verulegu leyti komizt á fót á þeim tíma, þegar innflutningshöft voru talsvert ströng og gjaldeyrishömlur, og við höfum alltaf haft háa aðflutningstolla á flestum þeim vörum, sem iðnaðurinn framleiðir, og því háa verndartolla yfirleitt. Árið 1950 var breytt verulega um stefnu í verzlunarmálum og aukinn mjög innflutningur á alls konar neyzluvörum og gefinn frjálsari en áður hafði verið, og lék mörgum hugur á að fylgjast vel með því, hvernig íslenzkur iðnaður stæðist það próf, sem hann þá hlaut að ganga undir í sambandi við þessa breyttu viðskiptastefnu. Ég held, að það verði nú varla annað sagt en að íslenzkur iðnaður hafi staðizt allvel það próf, sem hann hefur gengið undir nú síðustu árin í sambandi við aukinn innflutning á erlendum iðnaðarvörum. Það hefur verið reynt að fylgjast með þessu og gera ráðstafanir til úrbóta, þegar það hefur komið fram; að þeirra þyrfti sérstaklega við. Ég ætla að minnast á tvennt, sem hefur sérstaklega fallið í minn hlut að fjalla um í sambandi við þetta. Annað er fyrningarafskriftir á vélum til iðnaðarins. Til þess að greiða fyrir iðnaðarfyrirtækjum og létta þeim nokkuð skattabyrðina, var í fyrra gefin út af fjmrn. ný reglugerð um fyrningarafskriftir af vélum, sem notaðar eru til iðnaðarins, og voru fyrningarafskriftir yfirleitt hækkaðar um 50%. Hitt atriðið er endurskoðun á tollakjörum iðnaðarins. Það var sett nefnd til þess að hafa þessa endurskoðun með höndum, og tók hún til starfa í aprílmánuði s.l. Var þessi nefnd skipuð af mér í samráði við hæstv. þáverandi iðnmrh., og verkefni n. var að endurskoða tollskrána með tilliti til iðnaðarins. Átti n. að gera sér grein fyrir því, hvort iðnaðurinn hefði hæfilega tollvernd, og ef n. fyndist svo ekki vera, að gera þá till. í framhaldi af þeirri athugun. Í þessari n. áttu sæti fimm menn, og hefur n. unnið að mínum dómi mjög gott starf. Sjötti maður átti að vísu líka sæti á fundum n. án atkvæðisréttar, og var hann frá Landssamhandi iðnaðarmanna. Nefndin sendi fjmrn. till. fyrir skömmu. Um 6. febr. s.l. fengum við till. um breyt. á tollskrárlöggjöfinni, og 20. febr. fengum við grg. og útreikninga um áhrif þessara tillagna á tolltekjurnar, og loks fengum við almenna grg. frá n. núna 8. þ. m. Var það siðasta skjalið, sem kom frá n., og þar með hafði hún endanlega skilað áliti. Við höfum nú ekki beðið boðanna með að taka þessar till. n. til athugunar, því að ætlunin hafði verið sú, eins og ég lýsti yfir fyrir jólin hér á hv. Alþingi, að leggja fyrir þetta þing til afgreiðslu tillögur n., eða það af till. n., sem ríkisstj. sæi rétt að taka upp. Hefur verið unnið ósleitilega síðan af fjmrn. og iðnmrn. í sameiningu að málinu. Er skemmst af því að segja, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er byggt á till. n., en þó verulegar breytingar gerðar. Er hér í tekið það, sem stjórnin vill gera að sínum till. í málinu. Nál. sjálft mun koma til hv. þingmanna fjölritað. Í till. n. var aðalatriðið að lækka tolla á hráefnum til iðnaðarins. En það var einnig annar nokkuð stór þáttur í tillögunum frá n., og hann var uppástunga um að hækka allmikið verndartolla á vissum vörum, aðallega á nærfatnaði, skófatnaði og rafmagnsheimilistækjum. Eftir rannsókn þá og athugun, sem málið hefur fengið í ráðuneytunum, hefur niðurstaðan orðið sú, að ríkisstj. hefur ekki tekið upp till. um hækkun á verndartollum. Ríkisstj. vill ekki leggja til, að verndartollar verði hækkaðir, og telur ekki nauðsyn á því. Þó eru teknar upp lítils háttar tollhækkanir á örfáum liðum. Það snertir helzt sápulíki, sælgætisvörur, pressaðar korkplötur, korkvörur til skógerðar og spil. En þessar hækkanir eru lítilfjörlegar, og það má því segja, að stj. hafi ekki fallizt á till. n. um aukna verndartolla. Aftur á móti hefur stj. fallizt í höfuðatriðum á till. n. um lækkun á hráefnistollunum, þó með þeirri mikilsverðu undantekningu, að stj. hefur ekki treyst sér til að fallast á lækkun verðtolls á gervisilkivefnaði og á ullarvefnaði, en það var í till. nefndarinnar stungið upp á, að lækkuð yrðu aðflutningsgjöld allverulega á þessum varningi. Einn meginþátturinn í lækkunartillögunum er sá að lækka verðtoll á hráefnum til iðnaðar úr 8% í 2% og sleppa vörumagnstolli, sem er 7 aurar á kíló. Ég minntist á það, hvað iðnaðurinn er orðinn stórkostlegur þáttur í þjóðarbúskapnum. Það er ekki vafi á því, að iðnaðurinn verður í framtíðinni enn vaxandi þáttur í þjóðarbúskapnum. Að vísu eru takmörk fyrir því, hvað iðnaður fyrir innlendan markað einvörðungu getur vaxið. En við getum alls ekki látið við það sitja eða hugsað okkur það eitt, að iðnaðurinn framleiði fyrir innlendan markað. Það verður vitaskuld að keppa að því hér að koma upp útflutningsiðnaði. Og ef sá draumur á að rætast að nota til nokkurrar hlítar raforku þá, sem landið hefur ráð á, þá verður að breyta raforkunni í verðmæti um hendur iðnaðarins, og þá verður útflutningsiðnaður að koma til. Við ættum að hafa hér góð skilyrði að mörgu leyti til útflutningsiðnaðar. Við höfum að vísu ekki mikið af hráefnum, en við höfum ódýra orku, og þar af leiðandi höfum við betri skilyrði en ýmsar aðrar þjóðir, sem þó hafa stórkostlegan útflutningsiðnað. Ég vil í því sambandi nefna þjóð eins og Dani. Þeir hafa hvorki orku né hráefni, en þeir hafa tekið á þessum málum með svo miklum myndarskap, að þeir hafa stórfelldan útflutningsiðnað samt. Þeir flytja inn bæði orkuna og hráefnin. Við verðum að sjálfsögðu að hafa hæfilega vernd fyrir iðnaðinn í tollalöggjöfinni, en gæta þess þó jafnframt að ganga ekki of langt í því tilliti, því að þá verður framleiðslukostnaður á Íslandi of hár, og er þar vandratað meðalhófið. Lífskjör þjóðarinnar fara vitaskuld í framtíðinni mjög eftir því, hvort við getum framleitt sjálfir góðar og ódýrar vörur til neyzlu innanlands og samkeppnisfærar vörur til útflutnings. Ef við göngum of langt í því að framleiða hér sjálfir handa okkur mjög dýrar vörur, miklu dýrari en aðrir geta framleitt þær og selt okkur þær, þá rýrir það og þrengir lífskjör þjóðarinnar. Þess vegna er vandratað, eins og ég segi, meðalhófið í þessum efnum. Ég vona, að hv. Alþ. vilji taka þannig á þessu máli, að frv. geti orðið að lögum á þessu þingi, þótt nokkuð sé áliðið þingtímans. Málið hefur fengið góðan undirbúning, og þetta ætti að vera vel kleift. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr., og vil biðja hv. fjhn. að taka málið fyrir hið allra fyrsta.



Herra forseti. Þegar umr. um þetta mál var frestað fyrir nokkrum dögum, þá stóðu málin þannig, að hæstv. dómsmrh. hafði óskað eftir vissum upplýsingum, nokkuð óákveðnum þó, um lánastarfsemi bankanna, áður en hann fyrir sitt leyti gæti samþ. þá brtt., sem hér lá fyrir, en hún var sú að hækka það lánsfé, sem veðdeild Búnaðarbankans yrði útvegað, úr 800 þús. í 1.2 millj. Ég hef síðan reynt að afla mér upplýsinga um útlán bankanna, og í þessu sambandi er það þó sérstaklega sjálfur Búnaðarbankinn, sem hæstv. ráðh. óskar upplýsinga um. Það er nú úr hörðustu átt að vísu, að ráðh. biðji um þessar upplýsingar, því að þessar upplýsingar eru alltaf annað slagið gerðar upp í bönkunum og sendar hæstv. ríkisstjórn sem algerlega heimulegt plagg, sem helzt ekki er óskað eftir að sé birt. En þegar ráðh. biður mig nú um þessar upplýsingar, þá kemst ég ekki hjá því að nefna þær, þó að þær eigi að vera hálfheimulegar. En til þess að gera þær sem minnst opinberar, þá ætla ég að fara með þær í prósenttölu, en hins vegar nefna ekki neinar krónuupphæðir. Hvað Búnaðarbankann snertir, þá voru um áramótin - en þá var síðasta skýrslan - 58.1% af útlánum hans bundið við landbúnaðinn, 1% í sjávarútvegi, 12.5% hjá kaupmönnum og kaupfélögum, 10.8% hjá iðnaðarmönnum, 5.2% í byggingum, 0.4% í samgöngum, - þetta er allt prósentvís, - 1% hjá ríkinu, 3.3% hjá bæjar- og sveitarfélögum og 7.7% í ýmsu, og af þessum 7.7% er óhætt að bæta við landbúnaðinn nokkru, því að það er í ýmsum greinum, sem standa honum mjög nærri, og sama mætti segja um iðnaðinn, svo að talan af lánsfénu, sem stendur í landbúnaðinum, er í raun og veru hærri en þessi 58.1%. Á sama tíma stóð svo hjá Landsbankanum, að 5.6% af hans útlánum voru í landbúnaði, 34% í sjávarútvegi, 26.2% í verzlun, 4.1% í iðnaði, 2.8% í byggingum, 2% í samgöngum, 10,4% hjá ríkinu, 7.4% hjá bæjar- og sveitarfélögum, 3.2% í ýmsu og 3.8% hjá ríkisverksmiðjunum. Og hjá Útvegsbankanum voru 0.5% í landbúnaði, 49.6% í sjávarútvegi, 24.8% í verzlun, 13.8% í iðnaði, 3.9% í byggingum, 0.2% í samgöngum, 1.7% hjá bæjar- og sveitarfélögum, 5.5% í ýmsu. Svona var nú útlánunum hagað um áramótin. Svona fóru þau prósentvís í atvinnuvegina. Nú virtist mér ráðh. telja, að það, sem einkum vekti fyrir honum, væri, hvort Búnaðarbankinn væri ekki með sína lánastarfsemi á rangri hillu, þannig að hann gæti dregið úr lánastarfsemi t.d. hér í Reykjavík og tekið þessa 1.2 millj. úr sjálfs hendi, sem ætlazt er til að frv. geri mögulegt að bændurnir geti fengið til lána úr veðdeildinni. Viðvíkjandi þessu er nú það að segja fyrst og fremst, að það er náttúrlega alltaf matsatriði, hvort þetta er hægt eða ekki. Þegar við lítum nú á bankana og samanburðinn, þá kemur t.d. fram, að varasjóður Landsbankans fyrir utan seðlana er meira en tífaldur á við Búnaðarbankans, og þó er það svo, að eins og 4. þm. Reykv. sagði hér við síðustu umr., þá kallar þörf að byggja hús, íbúðarhús, og að geta veitt lán úr veðdeild ekkert minna á í bæjum heldur en í sveit. En þrátt fyrir þetta hefur Landsbankinn með sína miklu varasjóði og sinn milli 30 og 40 milljóna króna hagnað árlega ekki séð sér fært að lána veðdeild bankans neitt af sínu fé, svo að hún gæti lánað meira út. Þvert á móti átti veðdeildin um áramótin inni hjá bankanum. Aftur á móti hefur Búnaðarbankinn, til þess að reyna að leysa vandræði þeirra manna, sem reynt er að leysa hér með þessu frv., lánað veðdeildinni hjá sér úr sparisjóði á þriðju millj., til þess að hún gæti leyst vandræði manna, sem var allra verst ástatt með og líkur voru til, að hætta yrðu beinlínis búskap, ef þeir gætu ekki fengið veðdeildarlán. Aðstaða þessara tveggja banka til þess að fullnægja þessari lánaþörf manna, sem þurfa á veðdeildarlánum að halda, hefur þess vegna verið ákaflega misjöfn. Og Búnaðarbankinn hefur a.m.k. sýnt þar viðleitni, sem er þess eðlis, að það er engin ástæða fyrir hv. alþm. annað en að viðurkenna hana og hjálpa til, að hann geti gert hana sem bezta. Enn fremur hefur Búnaðarbankinn úr sínum sparisjóði lánað byggingar- og ræktunarsjóði, sem báðir eru í vörzlum bankans, og átti útistandandi hjá þeim, sem talið er í landbúnaðarlánunum í síðustu greininni, sem ég nefndi áðan, milli 9 og 10 millj. um síðustu áramót, líka til þess að þeir menn, sem væru að byggja yfir höfuðið á sér í sveitinni, og þeir menn, sem eru að rækta í sveitinni, gætu haldið áfram með það, þó að bankinn væri fjárvana, deildirnar, sem áttu að lána, væru fjárvana, og þess vegna hefur hann með sparisjóðnum gert þetta. Nú veit maður ekkert, hvernig þetta verður í framtíðinni og hve létt verður fyrir hann í framtíðinni að lána svona lagað úr sparisjóðnum til að geta komið á móti beiðnum manna. En hvort tveggja þessi dæmi sýna, að Búnaðarbankinn hefur mjög sterkan vilja á að gera það og sterkari en Landsbankinn, sem þó ætti að hafa betri aðstöðu til þess að geta veitt úrlausn í sinni veðdeild, sem hann ekki hefur gert, - og ég er ekkert að álasa honum fyrir það sérstaklega, það er mikið fé, sem þar er um að ræða, og það er Alþingis að sjá fyrir því, - en hann hefur heldur engan vilja sýnt á því. Nú veit ég ekki, hvort hæstv. ráðh. óskar, að ég fari nánar út í þessa sálma. Ég hef reynt að skýra, hvernig lánsfé bankanna allra þriggja, sem útistandandi var um áramótin, skiptist á milli atvinnuveganna. Ég hef sýnt fram á, að Búnaðarbankinn hefur ekki, eins og mér virtist helzt koma fram hjá honum, hliðrað sér hjá að lána út um sveitirnar, heldur lúna hér í bæinn. Það er meiri hlutinn af hans útlánum um áramótin út um sveitir, og mikill meiri hluti, þegar tillit er tekið til ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs. Hjá Útvegsbankanum eru bara 49.6% í sjávarútvegslánum, hitt er í öðru. Hjá Landsbankanum eru bara 34% í sjávarútvegslánum o.s.frv., svo að ég sé ekki, að það sé á nokkurn hátt með nokkrum sanni hægt að segja, að Búnaðarbankinn hafi þarna sniðgengið sitt hlutverk og eigi að hefnast fyrir það með því að útvega honum ekki í veðdeildina þetta fé, sem hér er farið fram á í frv. Ég treysti þess vegna því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mun hafa kvatt mér hljóðs við fyrri hluta þessarar umr. út af ummælum, sem þá féllu, einkum frá hæstv. dómsmrh. Nú skal ég játa það, að þar sem nokkrir dagar eru liðnir siðan þetta var, þá er sumt af þessu fallið í fyrnsku, og ég hefði þar af leiðandi raunar getað fallið frá orðinu. En ég man þó það, að út af þeim orðum mínum, að þetta frv. mundi ekki verða til mjög mikillar hjálpar fyrir suma þá, sem það ætti þó að hjálpa, og sums staðar á landinu, þá fór hæstv. ráðh. að bera saman smáibúðalánin og þetta frv. og taldi, að þetta frv. væri a.m.k. eins mikið til hagsbóta fyrir bændur og smáíbúðalánin fyrir þá, sem þar koma til greina. Og mig minnir, að hv. 4. þm. Reykv. væri þá að taka í sama streng um þetta. En ég vona nú, að það þurfi ekki langra skýringa við, að hér er ólíku saman að jafna. Ef þetta frv. væri aðeins um það að veita lán til smáíbúðarhúsa í sveitum, á minni jörðum o.s.frv., þá mætti auðvitað bera þetta tvennt saman. En hér er ekki um slíkt að ræða, heldur er hér um það að ræða að veita hjálp með þægilegu láni til þess ef til vill að kaupa jörð með íbúðarhúsi, útihúsum, verkfærum, bústofni og öllu tilheyrandi, og það held ég að sé dálítið ólíkt því að koma upp lítilli íbúð í kaupstað. Þó að svo undarlega vilji til, að það mun nú víða ódýrara að byggja í sveitum heldur en t.d. hér í Rvík, þótt varla sé hægt að skilja, hvernig á því stendur, þar sem flutningskostnaður á efni bætist við í sveitunum, þá mun vera þannig samt, að íbúðarhús í sveit og öll útihús, sem nauðsynleg eru á nútímajörð, kosta æði miklu meira en smáíbúð í kaupstað. Að því er seðladeild Landsbankans snertir, þá sá ég ekki annað við fyrri hluta umr. en að hæstv. ráðh. sannaði einmitt mín orð, þar sem hann upplýati, að á ákveðnum tíma hefði Útvegsbankinn skuldað seðladeild Landsbankans nærri 70 millj. kr., á sama tíma sem Búnaðarbankinn átti þar inni 4 millj. Þessi inneign Búnaðarbankans í seðladeildinni var þar auðvitað á hlaupareikningi og aðeins ætluð til þess að tryggja sparisjóð bankans. Það hefði litlu skipt, þó að hann hefði haft þetta í sjóði, frekar en á hlaupareikningi í Landsbankanum. Mundi þá enginn hafa haft við það að athuga, þó að hann hefði haft 4 millj. kr. hærri sjóð. En mér finnst þetta alveg sanna það, að seðladeildin er, eins og ég sagði, ekki einasta ætluð til þess, að með hennar fé sé starfað í Landsbankanum, heldur er hún ætluð til þess einnig að lána öðrum bönkum, eins og seðlabankar allra landa veraldarinnar hafa sem hlutverk að lána bönkum þjóðanna og hafa viðskipti við þá. Og þar sem seðladeild Landsbankans getur lánað Útvegsbankanum upp undir 70 millj. kr., þá sýnist mega vænta þess, að hún geti innt þær skyldur af hendi, sem ætlazt er til að hún geri eða Landsbankinn með þessu frv., því að það er ekki farið fram á svo mikið hér. Út af því, sem barst í tal um sparifé á milli okkar, hæstv. ráðh. og mín, þá vil ég endurtaka það, sem ég sagði við fyrri hl. umr. og ekki hefur verið hrakið, að ég tel ekki, að sparifé sé yfirleitt vel fallið til að lána það um langan tíma eða til að kaupa verðbréf fyrir það, nema þá fyrir varasjóð sparisjóða. Hæstv. ráðh. nefndi það, að Sparisjóður Rvíkur hefði lánað mikið af fasteignaveðslánum til langs tíma, að hann sagði, eða a.m.k. til 10 ára. Og það kann vel að vera með slíkan sparisjóð, að það sé óhætt fyrir hann að lána fasteignaveðslán til 10 ára, en 10 ára lán teljast ekki löng lán, og þó mun vera gætt þar nokkurrar varúðar, jafnvel með svo stutt lán, þar sem sparisjóður er rekinn af fyrirhyggju. Hæstv. ráðh. er hér ekki viðstaddur, og get ég ekki gert að því og sá ekki ástæðu til að vera að hætta við þessar athugasemdir af þeim sökum. Um þetta mál í heild sinni vil ég að lokum segja það, að ég játa, að það er nú þegar allvel séð fyrir lánum til bænda, til nýbygginga og ræktunar, í gegnum byggingarsjóðinn og ræktunarsjóðinn, en mér hefur lengi verið það áhyggjuefni, hvernig muni takast til, þegar eigendaskipti hljóta að verða á jörðunum, og ég er þegar farinn að reka mig á ákaflega mikil vandræði í því efni. Ég skil þetta frv. svo, að aðaltilgangur þess sé að hjálpa ungum mönnum til að koma fyrir sig fótum, geta byrjað búskap. Og eins og verðlag er nú í landinu á jörðum og öðru, sem þarf til þess að hefja búskap, þá sé ég ekki annað en það sé alveg rétt,sem ég sagði við fyrri hl. umr., að þessi hjálp mundi víða koma að litlu gagni vegna þess, hve hámark lánanna er lágt og féð lítið. Ég þekki ýmis dæmi til þess, að það er ekki annað sýnna en að t.d. ungir og efnilegir bændur verði að fara frá. jörðum sínum og hætta búskap, ef þeir geta ekki fengið nokkru hærra lán en hér er nefnt með sæmilegum kjörum. Ef til vill hef ég verið misskilinn eitthvað á dögunum út af ummælum mínum um þetta. Þau var ekki þannig að skilja, að ég væri að mótmæla þessu frv. og ætlaði ekki að vera með því. Ég viðurkenni það, að lítið er betra en ekkert og að þetta getur komið að notum sums staðar og einhverjir bændur og bændaefni haft gagn af því, þó að ég efist mjög um, að viðtækt gagn verði af því. Þess vegna mun ég, þrátt fyrir þær athugasemdir, sem ég hef gert, að sjálfsögðu greiða atkvæði með þessu frv.

Forseti (GíslJ): Þegar þetta mál var hér til umr. á síðasta fundi, þá óskaði hæstv. dómsmrh. eftir því, að umr. væri frestað, þar til vissar upplýsingar lægju fyrir, og lofaði ég þá sem forseti að taka málið ekki á dagskrá fyrr en vitað væri, að þær lægju fyrir hér til umr. Málið var tekið á dagskrá í dag; upplýsingarnar hafa verið gefnar. Hæstv. ráðh. hefur ekki beðið mig um sérstaka frestun á framhaldi umr., og sé ég því ekki ástæðu til annars en að slíta þessari umr. Honum gefst að sjálfsögðu tími til þess að athuga þær upplýsingar, sem fram hafa komið, fyrir 3. umr. Með því að enginn hefur kvatt sér hljóðs, er þessari umr. slitið, og verður gengið til atkvæða.