Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Vegna þeirra orðaskipta sem urðu áðan varðandi þá kynningu sem átt hefur sér stað eða þyrfti að eiga sér stað í tengslum við staðgreiðslukerfisbreytinguna langar mig að spyrja hæstv. fjmrh. og er hann nú málunum kunnur, bæði sem yfirmaður málaflokksins í ráðuneyti og þátttakandi í kynningarherferðinni, hvernig sé háttað eftirliti eða samstarfi hins háa ráðuneytis og embættismanna á sviði skattamála við þá fjölmiðla og aðra aðila sem eru ýmist gegn borgun eða að því er virðist óumbeðnir að taka að sér að kynna þessa staðgreiðslukerfisbreytingu fyrir þjóðinni. Nú vill svo til að ræðumaður var að fá skattkort sitt í hendur í gær eða fyrradag og þar kemur fram, sbr. það frv. sem liggur til meðferðar í fjh.- og viðskn., að fullur persónufrádráttur, 100%, séu 13 607 kr. á mánuði og að skattahlutföll staðgreiðslu séu 35,20%. Þess vegna vakti það nokkra athygli mína þegar ég sá og mér var sagt að bæði í sjónvarpi í gær eða í fyrradag og einnig í DV í gær væru tekin dæmi til útskýringar fyrir væntanlega staðgreiðendur skatta með öðrum tölum. Í DV í gær, mánudaginn 14. des., eru tekin dæmi um reiknaða skatta einstaklings með 42 036 kr. í laun og þar er persónuafsláttur reiknaður upp á 14 797 kr. Væntanlega á það að vera fullur persónufrádráttur einstaklings við hinar venjulegu aðstæður. Og af því að mér sýnist þarna gæta nokkurs misræmis og jafnvel þó að það kynni að vera hægt og er auðvitað hægt að taka dæmi um mismunandi persónuafslátt þá væri æskilegast að slíkri kynningu væri háttað með sem allra einföldustum hætti þannig að sem almennust dæmi og alls staðar sömu dæmin væru tekin, þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig samstarfi við fjölmiðla sé háttað. Er reynt að tryggja það að þeir sem eru að fjalla um þessa kerfisbreytingu þessa dagana, akkúrat á sömu dögum og launamenn fá sín skattkort og aðrar upplýsingar í hendur, að það sé sæmilegt samræmi í þeim dæmum, í þeirri kynningu sem á sér stað? Og er þess að vænta af hálfu hins háa ráðuneytis að eitthvað verði gert á þeim dögum sem líða fram að áramótum og e.t.v. fyrstu daga ársins til þess að gera almenningi kleift að nálgast upplýsingar um þessi efni með auðveldari hætti? Það sem mér hefur borist til eyrna um þessi efni frá síðustu dögum bendir jafnvel til þess að það væri ástæða til að ræða hvort ekki sé nauðsynlegt að opna ráðgjöf með línum þannig að almenningur geti hringt beint í aðila sem eru tilbúnir með svör á reiðum höndum, kunna það sem svara þarf til um og eru tilbúnir til þess að veita þessar upplýsingar. Ég held að það væri mjög mikilvægt, herra forseti, ef hægt væri að liðka fyrir þessari breytingu með þeim hætti og tryggja það að alls staðar væri um samræmdar upplýsingar að ræða þar sem verið er að kynna þessa breytingu, hvort sem það er umbeðið eða óumbeðið af hálfu fjölmiðla, hvort sem þeir fá fyrir það peningagreiðslur eða ekki og eins þetta, að almenningur þyrfti ekki að hrekjast milli margra aðila til að fá þessar einföldustu upplýsingar sem menn greinilega vantar þessa dagana eins og það hvað þeir eigi að gera við skattkortið sitt, hvar þeir geti fengið útgefið aukaskattkort, hvernig þeir eiga að fá að nota aukaskattkort, hvernig reikna skuli út og hvernig mönnum nýtist persónufrádráttur maka ef um slíkt er að ræða o.s.frv. Ég vona að ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. ráðherra skilji efnislega hvað ég er að fara og geti þá svarað einhverju til um það hvaða aðgerðir séu í gangi eða verði í gangi á næstu dögum, hvað hið háa ráðuneyti hyggist fyrir í þessum efnum.



Herra forseti. Fram hafa komið réttmætar ábendingar um að þetta mál þarfnist betri kynningar. Í tilefni af þeim orðum og þeim tilmælum sem beint hefur verið til mín skal það tekið fram að ég mun beita mér sérstaklega fyrir því í samráði við ríkisskattstjóraembættið að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess að ná samkomulagi við sérstaklega sjónvarpsstöðvar og/eða aðra fjölmiðla til þess að koma haldgóðum, réttum og einföldum upplýsingum á framfæri við allan almenning í tæka tíð. Upplýsingaátak um þetta mál hefur að vísu lengi verið í undirbúningi en því hefur greinilega seinkað mjög. Á ráðstefnu sem skattstjórar landsins héldu í seinni hluta júlímánaðar að ég hygg norður á Akureyri var því lýst hvernig það mál hefði verið undirbúið og hvernig það hefði verið tímasett, samningar gerðir við sérstaka auglýsingastofu um að annast þetta. Niðurstaðan af því starfi er t.d. kynningarbæklingur sem dreift hefur verið í hvert hús og auglýsingar í dagblöðum, en bæði er að þessi kynningarherferð fór seinna af stað en þá var ráð fyrir gert, og annað, að réttar endanlegar upplýsingar voru síðbúnari en gert var ráð fyrir. Vafalaust hefur þetta tafið málið. En ég tek undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað að það er full nauðsyn á að gera sérstakar ráðstafanir til þess að bæta þessa kynningu. Ég mun ekki hér úr ræðustól ætla mér þá dul að kveða upp neinn úrskurð um það hvort upplýsingar, sem birst hafa í dagblöðum, með tilteknum dæmum og einstaklingum, eru réttar upplýsingar. En undir þetta meginatriði, að bæta kynninguna sérstaklega nú þessa dagana og eins fram eftir nýju ári, undir það tek ég heils hugar og mun gera það sem í mínu valdi stendur til þess að tryggja það.



Herra forseti. Mig langar af þessu tilefni til að taka undir það sem hér hefur verið sagt um aukna kynningu á þessu stóra máli. Og að gefnu tilefni, kannski ekki síst vegna þeirrar umræðu við atkvæðagreiðslu sem hér fór fram í dag, leyfi ég mér að benda hæstv. fjmrh. á að svona kynning og auglýsing er náttúrlega sjálfsögð og eðlileg bæði í útvarpi og sjónvarpi og í dagblöðum kannski líka. Og að gefnu tilefni vil ég minna á að það eru fleiri en tvö dagblöð til í landinu og ef á annað borð á að auglýsa eitthvað frá ríkinu í dagblöðum þá tel ég að þar eigi að láta eitt yfir þau öll ganga því að það vita þeir sem þekkja til að það er ekki síður styrkur við dagblöðin að fá auglýsingar frá ríkinu heldur en eitthvað annað. Í þessu tilfelli er kannski ekki verið að útdeila þessu sem styrk heldur að gefa öllum landsmönnum tækifæri á að sjá það sem á annað borð á að birtast í dagblöðum. Og hversu einkennilegt sem það er nú þá er staðreyndin sú að það kaupa ekki allir landsmenn annaðhvort Morgunblaðið eða DV. Þetta segi ég m.a. út af ríkisskuldabréfum sem auglýst voru lengi á síðum ákveðinna dagblaða mun meira en á öðrum. Það virtist eins og sumum Íslendingum væri ætlað að kaupa meiri hlut eða a.m.k. þyrfti að auglýsa það meira fyrir þeim sem keyptu ákveðin blöð en minna fyrir hinum. Jafnframt má benda m.a. á auglýsingar sem hafa verið að birtast undanfarið um brunavarnaátak sem þótti ekki ástæða til að birta öðrum landsmönnum en einungis lesendum Morgunblaðsins. Í þessu tilfelli er það kannski ekki fjöldi auglýsinganna sem skiptir mestu heldur miklu frekar að auglýsingin sé skýr og þá í leiðbeiningaformi þannig að menn geti átt hana. Ég ítreka að það er mjög nauðsynlegt að ef auglýsingin á annað borð á að birtast í dagblöðum þá sé eitt látið ganga yfir þau öll.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta frv. er annað frv. um breytingar á þessum lögum sem mælt er fyrir á þessu þingi. Fyrra frv. var um skattlagningu einstaklinga og var í tengslum við upptöku staðgreiðslu skatta og launatekjur einstaklinga. Þetta frv. fjallar hins vegar um skattlagningu fyrirtækja. Í fjárlögum fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að tekjuskattur fyrirtækja á því ári verði um 150 millj. kr. hærri en var áætlað skv. óbreyttum skattalögum, þ.e. rúmlega 1900 millj. kr. Með frv. þessu eru lagðar til breytingar sem tryggja eiga þá tekjuöflun, auk þess sem þær eru skref í átt að einföldun á skattlagningu fyrirtækja með niðurfellingu frádráttarliða. Skref í þá átt en ekki skrefið allt. Frv. þetta fjallar um breytingu á ákvæðum er snerta afskriftir birgða í árslok, um framlög í fjárfestingarsjóði, um bifreiðakostnað og breytt skatthlutfall. Auk þess er ákveðið að framlengja ekki heimild til skattfrjáls framlags í varasjóð. Enn fremur eru í frv. ákvæði er varða meðferð verðbóta á verðtryggðar eignir og skuldir. Til athugunar var einnig að gera breytingar á þeirri reglu að heimilt sé að afskrifa útistandandi viðskiptaskuldir og færa hina afskrifuðu fjárhæð til gjalda. Ekki þótti rétt að sinni að gera breytingu í þessu efni. Nokkuð öðru máli gegnir um afskriftir skulda en birgða sem breytt yrði með lögum þessum. Um mat á birgðum gilda frjálslegri reglur sem gera fyrirtækjum kleift að haga mati birgða í samræmi við raunverulegt verðmæti. Skuldir yrðu hins vegar metnar á fullu verðgildi ef afskriftareglan yrði felld út, jafnvel þótt vitað sé að af þeim verði afföll. Varhugavert kann að vera að gera fyrirtækjum þannig að ofmeta eignarstöðu sína og ekki rétt gagnvart lánveitendum sem eiga í því tryggingar og öðrum viðskiptamönnum sem eiga hagsmuna að gæta. Þar sem unnt reyndist að ná þeim auknu tekjum sem gert var ráð fyrir, 150 millj. kr. og rúmlega það, með þeim breytingum öðrum sem í frv. felast varð að ráði að láta þetta mál, afskriftir skulda, bíða frekari athugunar í framhaldandi endurskoðun á skattlagningu fyrirtækja. Þær fjárhæðir sem kunnar eru frá álagningu 1987 og þetta frv. snerta eru: Álagður tekjuskattur fyrirtækja 1590 millj. kr. Framlög í fjárfestingarsjóði 724 millj. kr. Framlög í varasjóði 236 millj. kr. Þá er talið að vörubirgðir í árslok 1986, sent hafa áhrif á álagningu skatta 1987, séu um 33 milljarðar króna. Auk þess að breyta frádráttarliðum er skatthlutfall lækkað til samræmis við lækkað skatthlutfall einstaklinga. Hluti atvinnurekstrartekna, þ.e. hjá einstaklingum með rekstur, sameignarfélögum o.fl., er skattlagður hjá einstaklingum sem tekjur þeirra. Í þeim tilvikum verður skatthlutfallið 35,2%, þ.e. tekjuskattur og útsvar í staðgreiðslu. Tilgangur þessarar lækkunar er sá að koma í veg fyrir að rekstrarform fyrirtækja hafi mikil áhrif á skattgreiðslur. Því er talið að rétt sé að samræma hlutföllin eftir því sem unnt er. Skattar fyrirtækja eru greiddir eftir á og þykir því hæfilegt að ætla þeim að greiða 45% af tekjum sínum í skatt. Þá er höfð hliðsjón af verðbólgu eins og hún hefur verið að undanförnu en ekki er unnt að útiloka að einhver munur reynist vera á raunverulegu skatthlutfalli ef verðbólga breytist verulega frá því sem verið hefur. Áhrif þessa frv. á skattheimtu af fyrirtækjum og breytingar varðandi varasjóði hafa verið metin þannig miðað við árið 1987: Í fyrsta lagi má gera ráð fyrir að þrátt fyrir takmörkun á framlögum í fjárfestingarsjóði muni hluti þess fjár sem áður rann í varasjóð verða lagður í fjárfestingarsjóð. Er það ágiskun að um helmingur þess skili sér sem skattstofn eða 118 millj. Skattur af því fé yrði því samkvæmt frv. um 53 millj. kr. Í öðru lagi mun niðurfærsla á verði vörubirgða lækka um 1650 millj. kr. Ekki má reikna með að öll sú fjárhæð skili sér sem skattstofn þar sem hluti birgða er hjá aðilum sem sýna rekstrartap og matsreglur vörubirgða eru þannig að óvissa er um niðurstöðu þessara breytinga. Ef reiknað er með að skattstofninn hækki um 660 millj. kr. þá þýðir það að aukinn skattur verður 297 millj. kr. samkvæmt frv. Í þriðja lagi má ætla að lækkun skatthlutfalls úr 51% í 45% lækki skattgreiðslur um 187 millj. Alls eru tekjuáhrif frv. því þessi: Hækkun vegna varasjóðs 53 millj. Hækkun vegna birgða 297 millj. Lækkun vegna breytingar skatthlutfalls mínus 187 millj. Heildarniðurstöður 163 millj. kr. Ekki þarf að gera ráð fyrir breyttri skattheimtu miðað við álagningu 1987 vegna ákvæða um kaup og fjármagnsleigu bifreiða þar sem um er að ræða tiltölulega nýtt fyrirbæri sem ekki hafði mikil áhrif fyrr en á þessu ári. Framangreindar tekjutölur eru áætluð álagning. Samkvæmt reynslu má gera ráð fyrir að innheimta fyrsta árið verði um 122 millj. kr. Miðað við verðbreytingar til 1988 má gera ráð fyrir um 160 millj. á því ári. Í 31. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt er ákvæði þess efnis að sem rekstrargjöld til frádráttar megi einungis draga frá kostnað sem gengur til að afla tekna, tryggja og viðhalda eignum. Þetta ákvæði er að efni til afdráttarlaust en þarfnast að mínu mati frekari útfærslu í reglugerð þar sem m.a. verði tekið á skattalegri meðferð risnu og annarrar einkaneyslu, svo og einkaafnota bifreiða. Með því yrði stefnt að bættri framkvæmd og eftirlit auðveldað. Viðfangsefni slíkrar reglugerðar yrði að tryggja það að einkaneysla, hvort heldur sem er eigenda eða einstakra starfsmanna, verði ekki færð til frádráttar skattskyldum tekjum fyrirtækis nema að því leyti sem slík einkaneysla er hlunnindi og ígildi launa og samkvæmt því gefin upp og skattlögð hjá þeim sem nýtur. Í því efni kemur til álita eins og stundum áður að fara að fordæmi danskra skattyfirvalda sem hafa sett þá reglu að takmarka frádrátt í slíkum tilvikum við ákveðinn hundraðshluta útgjalda þannig að sönnunarbyrðin hvílir ekki framar á skattyfirvöldum, að færa sönnur á að slík risnu- eða einkaneyslugjöld séu raunverulegur þáttur við að afla fyrirtæki tekna. Í frv. þessu er hins vegar gert ráð fyrir ákvæði um skattalega meðferð á kaupleigu og fjármagnsleigu á einkabifreiðum en slík öflun bifreiða hefur færst mjög í vöxt. Ákvæðið miðar að því að mismunandi fjármögnunarform hafi ekki áhrif á skattgreiðslu. Herra forseti. Frv. þetta um skattlagningu fyrirtækja er flutt af tveimur meginástæðum, annars vegar þörf á auknum tekjum fyrir ríkissjóð og hins vegar af nauðsyn á samræmingu jaðarskatts einstaklinga og fyrirtækja og mismunandi fyrirtækjaforma nú eftir að staðgreiðsla á tekjuskatti einstaklinga hefur verið tekin upp. Frekari endurskoðun á tekjuskattsmálum fyrirtækja er viðamikið verkefni sem mun koma til kasta Alþingis fyrr en síðar. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur hér mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þ.e. ákvæði þess lagabálks sem snýr að skattlagningu fyrirtækja, og er það vissulega vel að hæstv. fjmrh. er nú loksins tekinn til við að mæla fyrir skattafrv. sem snerta aðra en almenning og ber að fagna því. Ég efast út af fyrir sig ekki um vilja hæstv. fjmrh., margyfirlýstan sem mjög á loft hefur verið haldið undanfarin ár, um að hann vilji reiða hátt til höggsins í skattamálum og koma á réttlátara og sanngjarnara skattakerfi á Íslandi. Auðvitað hlaut að reka að því fyrr eða síðar að hæstv. fjmrh. legði til atlögu við skatta fyrirtækjanna eða skattgreiðslur þeirra, léti ekki nægja að skera niður undanþágur og frádráttarheimildir einstaklinga. Það hefur verið mikið gagnrýnt af hálfu talsmanna Alþb. í skattamálum a undanförnum árum að á sama tíma og skattalegum reglum fyrirtækja hefur verið breytt að flestu leyti þeim í hag á undanförnum árum, þá hafa skattar gagnvart almenningi ekki tekið sams konar breytingum, en nú er með vissum hætti brotið blað í þessum efnum því að hér stendur til að fækka eða einfalda frádráttarheimildir fyrirtækjanna og er það vissulega spor í rétta átt þó smátt sé. Hæstv. fjmrh. þurfti ekki langt eftir fordæminu, enda sést það og kemur fram í frv. hans ef það er skoðað að honum hefur orðið að góðu liði sú vinna sem Alþb. hefur á undanförnum árum unnið í þessum efnum og birst hefur í tillögu- og frumvarpsflutningi hér á hinu háa Alþingi nú sl. tvö ár í formi lagafrumvarpa um breyttar skattgreiðslur fyrirtækja eða reyndar bæði einstaklinga og fyrirtækja. Fyrir því Alþingi sem nú starfar, 110. löggjafarþingi, liggur einmitt frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á þskj. 9, 9. mál, lagt fram í Ed. og mælt þar fyrir því af 1. flm. Svavari Gestssyni fyrir alllöngu síðan. Ef það frv. er tekið og skoðað þá kemur þar fram að í nokkrum greinum eru frv. sambærileg, en hæstv. ráðherra hefur af einhverjum ástæðum, sem út af fyrir sig er ekki ástæða til og e.t.v. er hæstv. ráðherra enginn sérstakur greiði gerður með því að vera uppi með getsakir um það hvers vegna hann hefur ekki náð fram ýmsum þeim einföldunarákvæðum sem við fyrstu sýn virðast næsta sjálfsögð, svo sem eins og því að takmarka eitthvað heimildir fyrirtækja til að draga frá tap á útistandandi viðskiptaskuldum. Sömuleiðis fyrningarreglur sem ég hefði talið að einnig hefði átt að taka á ef frádráttarheimildir fyrirtækjanna eru til meðferðar á annað borð. Það er einn grundvallarmunur á skattlagningu fyrirtækja og einstaklinga, sem þarf að sjálfsögðu ekki að minna hv. þm. á en gleymist stundum þegar um þessi mál er fjallað úti í þjóðfélaginu, og hann er sá að tekjuskattar og útsvar einstaklinga eru brúttóskattar. Þeir eru lagðir á heildartekjur með tilteknum frádráttarliðum einstaklinganna, en tekjuskattar fyrirtækja eru nettóskattar, lagðir a nettótekjur að frádregnum öllum kostnaði. Það gerir það að verkum að þrátt fyrir gífurlegt umfang og gífurlega veltu fyrirtækjanna í landinu er skattstofninn harla smár og hinn álagði tekjuskattur fyrirtækja í landinu merkilega lítil upphæð eða um 11/2 milljarður eins og kemur fram í fskj. með frv. ráðherrans. Rúmur 11/2 milljarður, álagður tekjuskattur fyrirtækja á árinu 1987. Þess vegna er það auðvitað þeim mun nauðsynlegra að mínu mati, herra forseti, að þegar skattur er lagður á þessar nettótekjur fyrirtækjanna þá séu álagningarreglur þar sem skýrastar og frádráttarliðir sem fæstir og auðvitað helst engir. Helst engir því að það á auðvitað að skattleggja nettóhagnað fyrirtækjanna þegar þau hafa haft eðlilegan frádrátt frá tekjum upp í öll sín útgjöld eins og þau gera, þá er auðvitað ekkert eðlilegt við það að þar til viðbótar komi einhverjar umfangsmiklar frádráttarheimildir af hinum hreina hagnaði fyrirtækjanna. Þess vegna var það að í tillögum Alþb. var og er raunar eina frádráttarheimildin, sem við vildum heimila frá hagnaði fyrirtækja fyrir skatt, að draga frá t.d. annað hvert ár eins og 5% vegna rannsóknar- og þróunarstarfsemi á verksviði viðkomandi fyrirtækja. Ég hefði talið að hæstv. ráðherra hefði gert gott í því að leggja til að hjóla í annan hvorn frádráttarliðinn sem hann ekki leggur til atlögu við, þ.e. viðskiptaskuldirnar eða fyrningarreglurnar, og bjóða þau kaup að fella annan hvorn niður á móti sæmilega rýmilegri frádráttarheimild til fyrirtækja sem lyti að því að heimila þeim frádrátt vegna starfsemi á þessu sviði. Það er tvímælalaust þörf fyrir það í íslensku atvinnulífi að hvetja fyrirtækin til umsvifa að þessu leyti, að hvetja þau til rannsóknar- og þróunarstarfsemi og það væri t.d. hægt að gera með því að veita þeim einhverja skattalega ívilnun af þessu tagi. Í frv. okkar alþýðubandalagsmanna eru auðvitað ýmis fleiri markverð atriði sem ástæða væri til að nefna í þessari umræðu vegna þess að ég tel eðlilegt að þær nefndir sem fjalla um þessa skattlagningu fyrirtækjanna taki mið af því að fyrir þinginu liggur ítarlegt frv. um nákvæmlega sama efni, að vísu lagt fram í annarri deild. Þess vegna mun ég fara fram á það í þeirri nefnd sem væntanlega fær þetta frv. til meðferðar, fjh.- og viðskn. Nd., að hún horfi á það frv. sem liggur fyrir þinginu um þetta efni nú þegar. Þar vil ég nefna t.d. ákvæði um árvissa skattarannsókn á fjárhag tiltekins hluta fyrirtækja sem ég teldi að væri gagnlegt nýmæli þannig að á skattrannsóknarstjóra hvíldi sú kvöð að rannsaka á hverju ári t.d. úrdrátt úr framtölum 100 fyrirtækja umfram þau verkefni sem berast honum með ýmsum öðrum tilteknum hætti. Þær rannsóknir sem gerðar hafa verið af þessu tagi hafa ekki verið reglulegar. Þær hafa verið tilviljanakenndar eftir því hvernig verkefni hafa staðið hjá skattrannsóknarembættunum og sum árin kannski verið allt of lítið af því gert að skoða uppgjör með þessum hætti. Við höfum einnig lagt til að fjármagnstekjur yrðu framtalsskyldar. Hvað sem líður hugmyndum eða vilja til þess að skattleggja slíkar tekjur þá tel ég það mjög þýðingarmikið og sjálfsagt að fjármagnstekjur séu taldar fram, þær séu framtalsskyldar. Þannig er það í flestum nálægum löndum þó ekki sé nema til að hafa yfirsýn yfir fjármagnshreyfingar í þessum efnum, enda gegna þar bankar og sparisjóðir ýmsum skyldum gagnvart skattayfirvöldum til þess að gera þeim grein fyrir tekjum og gjöldum og hreyfingum í þessum efnum. Síðan erum við með hugmyndir um verulega einföldun á framtalsreglum og fleira sem nefna mætti. Herra forseti. Að lokum þetta: Hvað felst svo í frv. hæstv. ráðherra? Hver er uppskeran af þessum breytingum? Ég gerði það nokkuð að umtalsefni hér á kvöldfundi, sem reyndar teygðist ofurlítið inn í nóttina sl. nótt, hver yrði hlutdeild fyrirtækjanna samkvæmt þessum nýju lögum í þeim auknu skattbyrðum sem stendur til að leggja á í landinu. Og ég verð að segja að þar finnst mér uppskeran merkilega rýr þó ég ætli ekki að gera lítið úr vilja hæstv. fjmrh. Ég vil alls ekki gera það því að ég vil trúa því í lengstu lög að a.m.k. þarna sé honum þó alvara. En hann hefur að nokkru leyti rakið það sjálfur, hæstv. ráðherrann. Niðurstaðan er sú að vegna brottfalls framlaga í varasjóð falla til 53 millj. kr. í tekjur á næsta ári. Vegna hækkunar vörubirgða falla til 297 millj. kr. á næsta ári eða á verðlagi ársins 1987 væntanlega. Og vegna lækkunar skattahlutfallsins úr 51% í 45% lækka skattgreiðslur þessara aðila á móti um 187 millj. kr. Það var nefnilega þannig að þegar menn skoðuðu hvað kæmi út úr dæminu, hvað brottnám þessara tveggja meginfrádráttarliða eða breytingar á þeim gæfu í skatttekjur á næsta ári, sem sagt 350 millj. kr. eða svo, þá þótti mönnum þetta of mikið. Það væri ekki hægt að leggja það á fyrirtækin í landinu að bera þetta þannig að menn lækkuðu skattprósentuna á móti um 6%, úr 51% í 45% og fá þannig 187 millj. kr. afslátt til að draga frá og nettóniðurstaðan er 163 millj. kr. á verðlagi ársins 1987. Miðað við innheimtuhlutfall skilst mér að gert sé ráð fyrir því að þetta geti skilað í skatttekjum á verðlagi yfirstandandi árs um 122 millj. kr. og uppreiknað til verðlags á árinu 1988 er sem sagt gert ráð fyrir því að fyrirtækin skili með þessum hætti 160 millj. kr. í viðbót við það sem hefði verið að óbreyttu. Þetta er nú niðurstaðan. Ég tók að gamni mínu þessa tölu, 160 millj. kr., og fann það út í nótt, það hefur verið svona rétt fyrir kl. þrjú í nótt að ég reiknaði það út að af 8750 millj., sem margsannað var hér í umræðum í gær og í nótt að væru hinir nýju skattar samanlagðir sem leggja á á, þá eru þetta 1,7%. 1,7% á að sækja þangað af þessum mikla bagga. Það er auðvitað merkilega rýr uppskera hjá hæstv. ráðherra og tel ég ástæðu til að vekja rækilega athygli á þessum tölum hér. Ég vil einnig nefna að þau tíðindi hafa nú gerst á tiltölulega fáum árum, líklega eru það um fjögur ár, herra forseti, þrjú eða fjögur ár, að skatthlutfall fyrirtækja hefur lækkað úr 65% niður í 45%. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við völdum, þá var skatthlutfall í tekjuskattsálagningu á fyrirtæki 65%. 65% af nettóhagnaði fyrirtækja með leyfilegum frádrætti skyldi á þeim tíma renna í ríkissjóð. Síðan tók auðvitað þessi ágæta ríkisstjórn, sem sló næstum því Íslandsmet í kjaraskerðingu á almenning, sig til við að lækka álögur á banka og fyrirtæki, m.a. með því að færa niður skattprósentuna á fyrirtækin. Vissulega var það einnig í tengslum við verðlagsbreytingar en eftir stendur sú staðreynd að á næsta ári, verði frv. þetta að lögum, þá verður frá því að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hóf að lækka þetta skatthlutfall búið að færa það niður um 20% eða 1/5, á ekki lengri tíma en þetta. Þetta finnst mér vera athyglisverð staðreynd þegar rætt er um það hvort virkilega sé mikil ástæða til þess, þó að þarna sé aðeins höggvið í tvo frádráttarliði fyrirtækjanna, fyrir hæstv. fjmrh. að færa skatthlutfallið svona mikið niður á móti. Ég sé ekki rök fyrir því. Þvert á móti hefði ég talið að það hefði verið óhætt að leyfa þessu skatthlutfalli að standa óbreyttu jafnvel þó að fleiri frádráttarliðir yrðu undan teknir eða t.d., eins og ég kom að í upphafi máls míns, skipt á ákveðnum frádráttarliðum fyrir aðra. Ég verð að vona að hæstv. fjmrh. gangi svo vel, betur en þetta, við að fækka frádráttarliðum fyrirtækjanna meir, við að koma t.d. böndum yfir það sem er almennt viðurkennt að allt of mikið sé um að kostnaður af ýmsu tagi, sem er óviðkomandi eða ekki í beinum tengslum við nauðsynlegan rekstur fyrirtækjanna, sé færður þar inn undir. Þetta þekkja auðvitað hv. þm. og hefur verið margoft rætt hvort sem það heitir nú risna eða eitthvað annað. Þar kæmi margt til greina. Auðvitað þurfa að vera í fyrsta lagi alveg skýr ákvæði um að slíkt sé óheimilt og í öðru lagi kæmu til greina margir möguleikar við að setja þak eða takmarka með ýmsum hætti möguleika fyrirtækjanna til að vera með slíkar æfingar til að koma sér hjá að greiða tekjuskatta. Tekjuskattar upp á rúman 11/2 milljarð af allri veltu, öllum tekjum fyrirtækjanna í landinu er auðvitað svo hlægilega lágt hlutfall í raun að það tekur naumast tali. Við skulum líka minnast þess í tengslum við staðgreiðslukerfisbreytinguna að í skattlagningu á almenning í landinu er verið að skera miskunnarlaust niður við trog alla þá félagslegu frádráttarliði að kalla sem í því skattakerfi hafa verið við lýði. Það má telja á fingrum sér hluti eins og námsmannafrádrátt, rétt leigjenda til að draga húsaleigu frá, rétt fólks til að draga frá kostnað vegna stofnunar heimila og svo gæti ég þulið áfram. Þessum félagslegu frádráttarliðum á að sögn að fórna á altari einföldunar skattakerfisins. Menn deila í sjálfu sér ekki um að það geti verið og sé réttlætanlegt og gott ef hægt er að koma til móts við þessa hópa. Ég geri ekki ráð fyrir því að það sé almenn skoðun manna. En menn segja sem svo að þrátt fyrir það að þetta séu réttlætanlegir liðir með tiltekinn félagslegan grundvöll að baki, þá skuli þeim fórnað og þeir skornir niður í þágu einföldunar skattakerfisins. Ég tel að það eigi þá að beita sömu vinnureglu á fyrirtækin. Það getur varla verið óréttlátara gagnvart þeim að ganga að þessum frádráttarliðum og fella þá burtu, ef menn vilja einföldun skattakerfisins á annað borð, heldur en það er t.d. að fella niður frádrátt námsmanna sem eru að koma út úr skólum og hefja göngu sína úti í lífinu, stofna heimili eða annað slíkt. Þess vegna ítreka ég hvatningu mína og brýningu mína til hæstv. fjmrh. að gera nú betur. Ég tek viljann fyrir verkið og tek þennan litla og rýra pappír sem hér birtist með þessari léttvægu niðurstöðu, 1,7% af hinum nýju skattaálögum, með þeim jákvæða hætti að ég vona að meira fylgi á eftir. Ég vona það svo sannarlega.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorð við þessa umræðu. Það tíðkast nú hinar stuttu ræður, jafnvel um stórmál eins og þetta. Ég kalla það stutta ræðu hjá hv. síðasta ræðumanni þótt hann talaði í 15 mínútur. Enda munu hv. þm. vera orðnir nokkuð þreyttir og máttlitlir eftir erfiða og jafnvel taugaveiklunarkennda atkvæðagreiðslu hér í dag. Um þetta frv. má kannski segja svipað og um suma liði fjárlagafrv. sem menn voru að samþykkja með semingi hér fyrr í dag. Með semingi vegna þess að þeir vildu gjarnan hafa upphæðirnar hærri. Það er auðvitað ekkert leyndarmál að við kvennalistakonur teljum að fyrirtæki í landinu séu aflögufærari, miklu aflögufærari en ráð er fyrir gert í fjárlagafrv. og staðfest er í því frv. sem hér er til umræðu. Maður hlýtur að bera saman þær gífurlegu alögur sem almenningi er ætlað að taka á sig með breikkun söluskattsstofnsins og þessa hækkunarörðu sem lögð er á fyrirtæki með þessu frv. Menn skyldu taka eftir því að hæstv. ríkisstjórn telur ástæðu til þess í sambandi við þær breytingar sem er verið að leggja til í álögum á fyrirtæki að lækka skattbyrði á fyrirtæki, sem annars hefði orðið, um 187 millj. kr. Það er reyndar rúmlega sú tala sem tónlistarfræðsla mundi kosta á næsta ári væri henni sinnt að fullu í samræmi við núgildandi lög. Margs konar annan samanburð mætti auðvitað gera. Að mínu mati er þetta hrein móðgun við stöndug fyrirtæki því séu þau vel rekin hljóta stjórnendur að vilja láta skoða sig sem fulltrúa hinna breiðu baka sem hafi þá vel efni á því að standa undir framlögum til ýmissa góðra mála. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um frv. á þessu stigi. En hv. þm. má vera ljóst að við kvennalistakonur erum þess fúsar að leyfa fyrirtækjunum að greiða meira til samneyslunnar í landinu en ætlunin er að leggja til með þessu frv. En hæstv. fjmrh. ef hann væri hér nærstaddur. Mig langaði bara til að spyrja í fullri alvöru hvers vegna þetta frv., sem virðist nú tiltölulega einfalt í sniðum, hafi komið svo seint fram.



Hæstv. forseti. Hér er lagt fram eitt frv. enn sem felur í sér skattahækkanir í landinu. Stefna núverandi ríkisstjórnar er áhyggjuefni. Fyrst er ráðist á heimilin og nú er ráðist á fyrirtækin. Það er talað um skatta eins og það sé verið að tala um súkkulaði. Ég held að mönnum sé ljóst að það verður að halda uppi atvinnulífi í landinu. Stefna núv. ríkisstjórnar er óðum að sigla atvinnurekstri í strand. Í ræðu sem ég hélt við 1. umr. um fjárlög minntist ég á fastgengið og gagnrýndi þá stefnu. Það er að koma æ betur í ljós að sú stefna er að sigla í strand. Þá er sú stefna að halda uppi lánskjaravísitölu sem við í Borgarafl. höfum gagnrýnt mjög harðlega. Það er líka að koma í ljós að hún er að sigla atvinnulífinu í strand. Það er mjög athyglisvert að í Tímanum í dag er viðtal við forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga. Hann kemur inn á vandamál fyrirtækjanna. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: "Að mínu mati eru þessi vaxtakjör í landinu og líka þessi svokallaða fastgengisstefna á góðri leið með að setja obbann af undirstöðu atvinnuvegunum í strand." Hann segir enn fremur: "Ég held að það sé ekkert ofsagt. Bæði er að fiskvinnslan er komin í bullandi hallarekstur og ekki þarf að tala um annan útflutningsiðnað eins og t.d. ullariðnað. Ég tel að því miður sé obbinn af atvinnurekstri þeim sem við (SÍS) og kaupfélögin í landinu öllu stöndum í, kominn í bullandi hallarekstur. Og hann fer hratt vaxandi." Þetta segir forstjóri stærsta fyrirtækis landsins og er það þó með betri skattareglur en mörg önnur einkafyrirtæki. Ég hefði átt von á að flokkurinn sem kennir sig við einkaframtakið, Sjálfstfl., hefði gert athugasemdir við þetta en svo er ekki. Þeir eru fangar skattastjórnarinnar. Þessi skattlagning við þessar kringumstæður á fyrirtæki sem þegar eru að sigla í strand getur haft alvarlegar afleiðingar. Það verður ekki fram hjá því litið að vaxandi skattlagning á öllum sviðum bitnar bæði á launafólki og fyrirtækjum. Og fyrirtæki sem þegar eru í bullandi taprekstri geta ekki bætt á sig meiri álögum. Það er svo að þessi stefna ríkisstjórnarinnar er einhver sú versta sem um getur. En það er ekki nóg með að forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga tjái sig um lánskjaravísitöluna. Seðlabanki Íslands hefur skrifað ríkisstjórninni bréf. Við hér á Alþingi höfum ekki séð það, en í Tímanum í dag er vitnað í þetta. Með leyfi forseta stendur svohljóðandi í Tímanum í dag: "Seðlabanki Íslands hefur tekið saman stefnumarkandi skýrslu um þróun í gjaldeyris- og peningamálum. Var þessari skýrslu skilað til ríkisstjórnarinnar í síðustu viku. Í skýrslunni kemur fram m.a. það álit að raunvextir séu óeðlilega háir og geti ekki haldist þetta háir til lengdar". Ég endurtek: geti ekki haldist þetta háir til lengdar. "Einnig er komið inn á hlut ríkisins í þeirri gífurlegu eftirspurn sem er eftir lánsfjármagni og bent á nauðsyn þess að ríkissjóður verði rekinn hallalaust og þannig létt á lánsfjárþörf hans. Hins vegar bendir bankinn á að innlendar lántökur opinberra aðila muni aukast verulega á næsta ári samkvæmt áætlunum og því muni vextir haldast háir á næstu vikum og mánuðum." Þetta eru alvarlegir hlutir. Hæstv, ríkisstjórn er að leggja hér fram frv. um aukna skatta á fyrirtækjum. Á sama tíma er ljóst að þau berjast í bökkum, a.m.k. útflutningsatvinnuvegirnir, og eiga í erfiðleikum með rekstur. Ég tel að þetta beri vott um að ríkisstjórnin ætli að reynast ansi hörð við fólkið í landinu. Og þessi skattlagning á eftir að draga dilk á eftir sér. Það frv. til laga sem hér er verið að ræða núna var fyrir skömmu lagt fram, raunar í dag, svo við höfum ekki haft mikinn tíma til að kynna okkur hvaða afleiðingar það hefur frekar en önnur frv. hæstv. ríkisstjórnar.

Þið eruð nú fljótir að lesa.

Það er ætlast til að við fjöllum um það. - Já, sem betur fer erum við fljótir að lesa og fljótir að sjá hvað er að gerast. Það er því svo að hér er komið enn ein sönnun þess að þessi ríkisstjórn verður mesta skattastjórn sennilega frá upphafi lýðveldisins. Og það er nokkuð ljóst að það verður hæsti hlutur af vergum þjóðartekjum, sem eru þó þær hæstu frá upphafi, sem skattar eru teknir af. Aldrei fyrr hafa verið lagðir á eins miklir skattar og jafnháir. Þetta leiðir hugann að því að það verður erfitt hjá fyrirtækjunum og það verður erfitt hjá almenningi í landinu. Þetta frv. verður ekki til að bæta það ástand.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka Steingrími J. Sigfússyni, hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 10. þm. Reykn. Kristínu Halldórsdóttur fyrir jákvæðar undirtektir við þetta litla frv., svo langt sem þær jákvæðu undirtektir náðu. Til mín var beint þeirri fyrirspurn hvernig á því stæði að þetta frv., sem ekki væri þó viðameira en þetta, væri svo seint fram komið. Svarið við því er það að upphaflega var það ætlan fjmrh. að leggja fram mun viðameira frv. sem tæki til heildarendurskoðunar á skattmeðferð fjármagns- og eignatekna. Það verk vissum við frá upphafi að væri veigamesta verkefnið við endurskoðun skattalöggjafar og það hefur, einfaldlega af þeim ástæðum, orðið að bíða betri tíma til þess að hægt væri að gera því þau skil sem þörf er á, þannig að það bíður. Ég legg á það áherslu að hér er um að ræða fyrsta skrefið í átt til endurskoðunar á skattlagningu fyrirtækja til samræmingar við þá endurskoðun sem þegar hefur átt sér stað varðandi tekjuskattsálagningu einstaklinga. Undirbúningstími þess hefur verið lengri. Nú er það svo, eins og fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að það er nokkur eðlismunur á skattareglum að því er varðar fyrirtæki og einstaklinga. Hann tók það sjálfur fram að annars vegar væri tekjuskattsálagning einstaklinga í staðgreiðslukerfi eins og nú hagar til nánast brúttóskattlagning, þar sem aftur á móti skattlagning fyrirtækja er eftiráskattlagning og skattlagning á nettóhagnað eftir að heimilt hefur verið að draga frá margvíslega kostnaðarliði. Síðan má nefna þriðja atriðið. Það er að fyrirtæki geta oft á tíðum, mismunandi eftir markaðsaðstæðum, velt sköttum sem á þau eru lagðir að hluta til eða jafnvel alveg yfir á herðar neytenda eða viðskiptavina, að vísu í mjög mismunandi miklum mæli og breytilegt eftir aðstæðum. Þetta þýðir líka að það krefst nokkurs undirbúningstíma að breyta skattlagningu fyrirtækja með hliðsjón af því að halda í heiðri þá meginreglu skattalaga að þau reynist ekki afturvirk, þ.e. að menn viti fyrir fram þegar ákvarðanir eru teknar um fjárráðstöfun í rekstri eftir hvaða skattareglum verði farið. Það þykir víðast hvar ekki nægilega góð regla að þær reglur séu settar eftir á. Megingagnrýnin á frv. hefur verið sú að það sé mikill munur á að því er varðar skattatilhögun þessarar ríkisstjórnar, annars vegar að lagðar séu þungar byrðar á einstaklinga en fyrirtækjum hlíft. Nú er það svo að þau eru tiltölulega fá íslensk fyrirtæki sem greiða einhvern umtalsverðan tekjuskatt. Þessi breyting, sem hér er boðuð, mun fjölga þeim allverulega og þegar við bætist reglugerð væntanleg, sem herðir á framkvæmd á meðferð einkaneyslu og risnu, má ætla að tekjuöflun vegna þessa frv. sé varleg. En ég kemst ekki hjá að vekja athygli á því að það er náttúrlega fjarri öllum sanni að segja að hlutur fyrirtækja í heildarskattatillögum þessarar ríkisstjórnar sé aðeins 1,7%. Þá hafa menn gleymt því að mjög margt í tekjuöflunaráætlun ríkisstjórnarinnar byggir á skattlagningu á fyrirtæki. Þar er ekki bara um að ræða þessa tekjuskattsálagningu á fyrirtæki heldur einnig launaskatt, verktökugjald, gjald á erlendar lántökur, hækkun á ríkisábyrgðargjöldum, kjarnfóðurskatt, arðtöku ríkisfyrirtækja o.fl. þannig að óhætt er að fullyrða að á bilinu 1500–1600 millj. kr. eru lagðar á fyrirtæki af þeim 5 milljörðum nettó sem þetta mál snýst um. Herra forseti. Ég ætla ekki að svo stöddu hér og nú að lengja þessar umræður. Ég skal þó geta þess í lokin að ég hef kynnt mér vendilega það frv. sem fyrir liggur og lagt var fram snemma á þessu þingi af hálfu þeirra alþýðubandalagsmanna um skattlagningu fyrirtækja og get sagt að í stórum dráttum er ég sammála þeim markmiðum sem þar eru sett fram. Að svo miklu leyti sem ég er ekki sammála þeim byggist það á því að í framkvæmdinni eru kannski nokkrir þættir þess frv. af því taginu að þeir þarfnast betri skoðunar í þingnefnd rétt eins og þetta frv.