Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Aðalbreytingin er í því fólgin, að frv. gerir ráð fyrir að nokkuð verði komið til móts við þær óskir, sem uppi hafa verið um það, að fellt verði niður vísitöluálag á afborganir og vexti nokkurs hluta þeirra lána, sem húsnæðismálastjórn hefur veitt á undanförnum árum. Frv. gerir ráð fyrir, að þessum óskum verði mætt að þessu sinni að hálfu leyti. Þá kom inn í frv. í hv. Ed. ný gr. frá því, sem var, er það var lagt fyrst fyrir, og er nú 3. gr. og er um það, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að lána byggingarmeisturum, sem fjölbýlishús byggja, lán út á húsin, en lánið yfirfærist síðar á þá, sem íbúðirnar kaupa. Verður að telja þetta til bóta í sambandi við þessi mál, og hefur heilbr.- og félmn. einróma lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, fjallar um breytingu á l. um tilbúning og verzlun með ópíum o.fl. nr. 14 frá 20. júní 1923. Felur frv. í sér, að ákvæði laga þessara verði gerð víðtækari, svo að þau nái einnig til annarra efna en þeirra, sem afleidd eru af morfíni eða kókaíni og misnotkun geta valdið á svipaðan hátt. Vaxandi notkun eiturlyfja í ýmsum myndum um allan heim er mikið áhyggjuefni. Eru mál þessi mjög erfið viðfangs. Ber því að sjálfsögðu að gera allar tiltækar ráðstafanir til varnar þessum vágesti hér á landi sem annars staðar. Í því skyni er frv. þetta flutt. Það hefur verið samþ. einróma í Ed. Heilbr.- og félmn. Nd. mælir eindregið með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. því til 1. um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum, sem hér liggur fyrir til umr., var vísað til sjútvn. þessarar hv. d. á síðasta degi fyrir páskahléið, og hefur því eingöngu gefizt tóm til að athuga frv. á þeim dögum, sem liðnir eru síðan páskahléi lauk. Frv. hafði áður verið til meðferðar í Ed., sem hafði gert nokkrar breytingar á upphaflega frv. Það er auðsætt af grg. frv., að það hefur verið lengi í undirbúningi, en þrátt fyrir það kemur fram í umsögnum, sem Ed. bárust, - sem reyndar hafa borizt til sjútvn. þessarar hv. d. líka, - að skoðanir eru skiptar um ýmis atriði frv. Sjútvn. hefði kosið að ræða efni frv. ýtarlegar við ýmsa aðila, sem gert hafa aths. við það og komið með ábendingar um breytingar, en til þess hefur ekki gefizt tími. N. kvaddi aðeins á sinn fund þá dr. Þórð Þorbjarnarson, formann fiskmatsráðs, og Sigurð B. Haraldsson, efnaverkfræðing, sem er annar af tveim framkvæmdastjórum Ferskfiskeftirlitsins, en ég, sem formaður sjútvn., ræddi þetta mál við Bergstein Á. Bergsteinsson fiskmatsstjóra og þá aðallega þær brtt., sem n. flytur á sérstöku þskj. Það er hins vegar lögð mikil áherzla á, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, aðallega af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að þörf er talin á að endurskoða ýmsar reglugerðir í sambandi við fiskmatið, og þessi lög heimila að sjálfsögðu slíka endurskoðun, og í öðru lagi vegna þess, að gert er ráð fyrir, að reynt verði að koma við nokkrum sparnaði í þessari starfsemi, sparnaði, sem talið hefur verið, að gæti numið 4-6 millj. kr. Þessum sparnaði á að ná fram með því að sameina undir eina stjórn Fiskmat ríkisins og Ferskfiskeftirlitið, og er talið, að með því móti geti starfskraftar þessara stofnana, sem nú eru aðskildar, notazt betur heldur en nú á sér stað. Eftir atvikum hefur sjútvn. talið rétt, að á þetta reyndi, hvort hægt væri að koma þeirri hagræðingu, sem þarna er gert ráð fyrir, í framkvæmd, og þess vegna varð það niðurstaða n., þrátt fyrir þann nauma tíma, sem hún hafði til athugunar á frv., að mæla með samþykkt þess, en þó með nokkrum breytingum, sem ég skal gera lauslega grein fyrir hér á eftir. Um sjálft frv. er það að segja, að í 1. gr. þess eru skilgreiningar á því, hvað sé fiskur og hvað séu fiskafurðir, í hverju eftirlit með vinnslu fiskafurða sé fólgið og í hverju mat á fiski og fiskafurðum. Í 2. gr. þess er svo kveðið á, að allur fiskur, sem landað er, skuli háður eftirliti, þar til hann hefur verið unninn eða honum ráðstafað á annan hátt. Einnig eru þar ákvæði um, að fiskur eða fiskafurðir, sem fluttar eru út, skuli háðar eftirliti eða vera metnar, nema hvort tveggja sé. Í 3. gr. frv. er kveðið á um, að settar skuli reglugerðir og erindisbréf um framkvæmd laganna og nánari ákvæði, er að því lúta. Í 4. gr. er ákvæði um það, að Fiskmat ríkisins annist eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum samkv. þessum lögum, en að sjútvmrh. hafi yfirstjórn þeirra mála á hendi. Ég vil geta þess, í sambandi við till. sjútvn. um að fella niður 17. gr. frv., þar sem gert var ráð fyrir, að yfirstjórn Fiskmatsins hefði ráðgjafanefnd sér til halds og trausts, sem væri fyrst og fremst skipuð fulltrúum framleiðenda, að hugsunin á bak við þá till. er sú, að viðskiptamenn okkar á erlendum mörkuðum leggja a.m.k. í sumum tilfellum mikið upp úr því, að það eftirlit og mat, sem þarna um ræðir, sé framkvæmt af hlutlausum og óvilhöllum aðila. Það er talið, fyrst og fremst vegna kaupendanna, að ekki sé æskilegt að hafa þá skipan á, sem gert var ráð fyrir í 17. gr. frv. Vík ég e.t.v. nokkru nánar að því hér á eftir. Í 5. gr. er kveðið á um skiptingu verkefna milli ferskfisk- og freðfiskdeildar, og í 7. gr. eru ákvæði um það, að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins skuli framkvæma, í samráði við Fiskmat ríkisins og helztu samtök framleiðenda í hinum ýmsu framleiðslugreinum, þær rannsóknir og tilraunir, sem gera þarf vegna eftirlits og mats á fiski og fiskafurðum. Ég vil leggja áherzlu á það fyrir mitt leyti, að ég tel þetta mjög mikilvægt atriði, því að allt eftirlit með hreinlæti og góðri meðferð á fiski, sem verið er að vinna úr vörur til manneldis, er orðið það hárnákvæmt og vísindalegt í mörgum greinum, að það er alveg nauðsynlegt, að Fiskmatið geti stuðzt við rannsóknastofnun eins og þá, sem íslenzki fiskiðnaðurinn nýtur nú góðs af, en Fiskifélagið upphaflega kom á fót og nú heitir Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Samkv. 8. gr. skipar sjútvmrh. fiskmatsstjóra, deildarstjóra og yfirfiskmatsmenn, að fenginni umsögn samtaka hinna ýmsu framleiðslugreina. Þessari gr. var breytt í meðferð hv. Ed. og leggur sjútvn. til, að henni verði aftur breytt, og kem ég að því hér á eftir. Samkv. 9. gr. er fiskmatsstjóra falin á hendur yfirstjórn Fiskmats ríkisins og yfirumsjón með öllu eftirliti og mati á fiski og fiskafurðum í landinu. Ég vil geta þess, að í álitsgerð frá fiskmatsráði, sem vann mikið að undirbúningi þessa máls, kom það fram, að þar höfðu þeir, sem að því áliti stóðu, óskað eftir, að inn í lögin kæmu fyrirmæli um það, hvaða menntunar væri krafizt af fiskmatsstjóra sem æðsta yfirmanni þessara mála. Þau ákvæði hafa ekki verið tekin upp í frv. Ég vil láta það í ljós sem mína skoðun, að ég álít, að í framtíðinni beri að stefna að því að fá sérmenntaðan og sérhæfðan mann í þetta starf, og vil ég þó ekki með þeim orðum kasta neinni rýrð á þann mann, sem þessu starfi gegnir nú. En, eins og ég gat um áðan, eru mörg af þessum störfum orðin flókin og sérhæfð og þarf að vinna að þeim á vísindalega vísu og með meiri nákvæmni en menn með venjulega starfsreynslu hafa yfir að ráða í þeim efnum. Eins og vikið er að í nál. sjútvn., þá gerir n. ráð fyrir, að þessi lög þurfi ef til vill innan tíðar að koma til endurskoðunar, og má þá taka þetta atriði til nánari yfirvegunar. Í 9. gr. er kveðið á um deildaskiptingu innan Fiskmatsins, og í 10. gr. er svo kveðið á, að fiskmatsmenn er starfa á vegum Fiskmats ríkisins skuli framkvæma undir umsjón yfirmatsmanna eftirlit það og mat, sem þessi lög gera ráð fyrir. Fiskmatsmenn skulu vera löggiltir af lögreglustjóra. Í 11. gr. eru ákvæði um það, hvernig haga skuli ráðningarkjörum fiskmatsstjóra, deildarstjóra og yfirfiskmatsmanna. Hv. Ed. gerði breytingu á þeirri grein, sem við leggjum til, að verði felld niður, þannig að greinin færist aftur í sama horf og hún er í upphaflega frv. Samkv. 12. gr. er starfsmönnum Fiskmatsins bannað að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um brot í opinberu starfi að skýra óviðkomandi mönnum nokkuð frá því, sem leynt á að fara, en þeir hafa fengið vitneskju um í starfi sínu. Þetta er sjálfsagt ákvæði í lögum eins og þessum, því að þarna getur í mörgum tilfellum verið um að ræða mjög mikil trúnaðarstörf, sem ekki er sama, hvernig á er haldið. Í 12. gr. er kveðið á um, að þeir, sem ætla sér að flytja úr landi fisk eða fiskafurðir, skuli tilkynna það hlutaðeigandi deildarstjóra í Fiskmatinu eða yfirfiskmatsmanni, með hæfilegum fyrirvara og að hleðsla vörunnar í skip fari fram undir umsjón starfsmanna Fiskmats ríksins. Í síðari hluta þessarar greinar var upphaflega ákvæði um það, að lögreglustjórar löggiltu hleðslustjóra skv. tilnefningu fiskmatsstjóra og sæju um, að þeir rituðu undir eiðstaf um, að þeir vildu rækja með alúð og kostgæfni skyldur þær, sem á þeim hvíla í starfi þeirra. Þetta ákvæði hefur hv. Ed. fellt niður, en sjútvn. þessarar d. leggur til, að það verði tekið upp aftur, vegna þess að ákvæði um það, að lögreglustjóri skuli löggilda hleðslustjóra er ekki hægt að setja í reglugerð, en sá hafði verið skilningur sjútvn. Ed., og þess vegna hafði hún fellt þetta atriði niður. Í 14. gr. er hverjum þeim, sem veiði verkar, eða verzlar með fisk eða fiskafurðir, sem lög þessi ná til, gert að skyldu að gefa starfsmönnum Fiskmats ríkisins allar nauðsynlegar upplýsingar og veita þeim aðstoð við framkvæmd eftirlits og mats. Og í framhaldi af því er starfsmönnum Fiskmats ríkisins heimilaður aðgangur að hverjum þeim stað, þar sem fiskur eða fiskafurðir, sem lög þessi taka til, eru unnar eða geymdar. Einnig er í gr. kveðið á um sýnishornatöku. Í 15. gr. eru svo nánari ákvæði um valdsvið fiskmatsstjóra, deildarstjóra og yfirfiskmatsmanna, en fiskmatsstjóri skal úrskurða, ef ágreiningur rís vegna fiskmats eða eftirlits, en skjóta má úrskurði hans um skilning á lögum þessum og reglum settum skv. þeim til sjútvmrn. 17. gr. frv., eins og hún var upphaflega, var heimildargrein fyrir sjútvmrh. til þess að skipa 5 manna ráðgjafanefnd við Fiskmat ríkisins, og átti að tilnefna í hana fulltrúa frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Alþýðusambandi Íslands o.s.frv. Þessari gr. breytti hv. Ed. í það horf, að í staðinn fyrir að í henni fólst heimild fyrir ráðh. til að tilnefna þessa ráðgjafanefnd, þá segir frv., eins og það liggur fyrir nú, að n. skuli skipuð. En eins og ég vék að áðan, þá er það mat okkar í sjútvn. þessarar d., að þessa grein beri að fella niður, og af því leiðir, að gera þarf nokkrar aðrar breytingar á frv. Ég vil geta þess, að eftir afgreiðslu Ed. á málinu bárust sjútvn. þessarar d. ýmsar aths. um frv. og þá fyrst og fremst svo hljóðandi aths. frá sjútvmrn., með leyfi hæstv. forseta: „Við afgreiðslu frv. til l. um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum lagði sjútvn. Ed. til ýmsar breytingar á frv., sem allar voru samþ. við afgr. í d. Þar sem nokkrar af þeim breytingum, sem gerðar voru, eru á misskilningi byggðar, skal eftirfarandi tekið fram: 1) Breytingar, sem gerðar hafa verið á 8. og 11. gr. frv., fela það í sér, að yfirfiskmatsmenn eigi að vera ráðnir starfsmenn. Í nál. sjútvn. segir: „Þá telur n. eðlilegt, að yfirfiskmatsmenn séu ráðnir eins og hefur verið til þessa.“ Hér er um misskilning að ræða, þar sem fleiri fiskmatsmenn, sem starfað hafa hjá Fiskmati ríkisins, eru ýmist skipaðir eða settir í sín embætti. Skv. l. nr. 46 1948 um fiskmat, skipar rn. fiskmatsmenn, að fengnum till. fiskmatsstjóra (5. gr.), og í 6. gr. segir, að yfirfiskmatsmenn skuli vera 8 að tölu. Yfirfiskmatsmenn eru nú 15 talsins og eru 8 af þeim skipaðir, en hinir settir. Þeir matsmenn, sem starfað hafa hjá Ferskfiskeftirlitinu, eru aftur á móti ráðnir starfsmenn. Þessi breyting Ed. hefði í för með sér skerðingu á réttindum yfirfiskmatsmanna, því stöður þeirra allra yrðu lagðar niður. 2) Á 10. gr. frv. eru gerðar tvær breytingar. Fjórða málsgr. hljóðaði svo í frv.: „Kaup fiskmatsmanna fyrir störf þeirra og annan kostnað af störfum þeirra við fiskmatið greiði eigendur fisksins þeim, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð um störf fiskmatsmanna.“ Sú breyting var gerð, að í stað orðanna: „Kaup fiskmatsmanna“ komi orðin „kaup saltfisks- og skreiðarmatsmanna.“ Breyting þessi gefur tilefni til þess skilnings, að ríkissjóður eigi að greiða kaup fiskmatsmanna við freðfiskeftirlitið. Hins vegar mun tilgangurinn ekki vera sá, og er því æskilegt að frvgr. verði óbreytt, en þar er ráðgert, að þessum málum verði skipað með reglugerð. Eftirfarandi málsgr. er bætt við 10. gr. frv.: „Fiskmatsmenn, sem starfa við ferskfiskeftirlit, skulu vera ráðnir starfsmenn, og verða laun þeirra greidd samkv. samningi, sem við þá verður gerður.“ Að vísu hefur sá háttur verið á, að þessum fiskmatsmönnum hefur verið greidd þóknun skv. sérstökum samningi, en vafasamt virðist að setja sérstök lagaákvæði um greiðslur til þeirra, enda verður að gæta samræmis í kjörum allra fiskmatsmanna. 3) Í 9. og 13. gr. eru felld niður ákvæði á þeim forsendum, eins og segir í nál., að n. finnist eðlilegra, að um þessi atriði sé fjallað í reglugerð. Sum þessara ákvæða verða hins vegar ekki sett með reglugerð, t.d. getur rn. ekki með reglugerð skyldað lögreglustjóra til að löggilda hleðslustjóra. Lögreglustjórar eru stjórnvaldsaðilar, sem heyra undir annað rn. Önnur ákvæði fela í sér heimildir til nánari og sveigjanlegri framkvæmdar laganna.“ Þetta voru aths. sjútvmrn. við frv., eins og það kom frá Ed. Sömuleiðis barst n. svo hljóðandi aths. frá fundi saltfisks- og skreiðarmatsmanna sem ég tel rétt að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir löggiltir saltfisks- og skreiðarmatsmenn hafa kynnt sér frv. til l. um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum, sem nú liggur fyrir hæstv. Alþ. Við höfum í þessu sambandi borið saman frv., eins og það var lagt fyrir Alþ. af hæstv. sjútvmrh., við þá breytingu, sem Ed. Alþ. hefur nú gert við 10. gr. frv. sem hljóðar svo: „Fiskmatsmenn, sem starfa við ferskfiskeftirlit, skulu vera ráðnir starfsmenn og laun þeirra greidd með sérstökum samningi, er við þá verður gerður.“ Í 6-7 undanfarin ár hafa saltfisks- og skreiðarmatsmenn búið við það misrétti, miðað við mat á saltfiski og skreið annars vegar og eftirlit á ferskum fiski hins vegar, að hinum síðarnefndu hafa verið tryggð og greidd föst laun meðan við höfum haft stopula vinnu við mat til útflutnings á tveimur aðalgreinum sjávarútvegsframleiðslunnar. Við höfum vonað, að þetta misrétti mundi verða leiðrétt við endurskoðun fiskmatslaganna, en verði þetta misrétti staðfest með l. frá Alþ. skv. áður nefndri breytingu sjútvn. Ed. Alþ., hljótum við saltfisks- og skreiðarmatsmenn að krefjast sama réttar og þar er lagt til um matsmenn við eftirlit á ferskum fiski, en að öðrum kosti að endurskoða, hvort við gegnum áfram störfum við mat á saltfiski og skreið til útflutnings. Um 17. gr. frv. ásamt þeirri breytingu, sem Ed. Alþ. hefur gert á 8. gr. í því sambandi, fáum við ekki betur séð, en að um óháð opinbert fiskmat til útflutnings sé þá ekki lengur að ræða. Samkv. framansögðu ber að fella 17. gr. niður. Erum við þegar þess vissir, að afstaða stéttarbræðra okkar annars staðar á landinu er sú sama og hér greinir. Virðingarfyllst . . . Til hv. sjútvn. Nd. Alþ.“ Undir þetta skrifa 14 fiskmatsmenn. Í framhaldi af þessum aths. við frv., og eftir viðræður við aðila um það, eftir því sem tími gafst til, flytur svo sjútvn. 5 brtt. á þskj. 650. Fyrsta breytingin er við 8. gr. Hún er sú, að gr. orðist svo: „Sjútvmrh. skipar fiskmatsstjóra, deildarstjóra og yfirfiskmatsmenn að fengnum umsóknum og meðmælum. Við skipun deildarstjóra, yfirfiskmatsmanna og ráðningu annarra starfsmanna við Fiskmat ríkisins skal leitað álits væntanlegs yfirmanns starfsmanns þess, sem hlut á að máli.“ Breyt. á þessari gr. leiðir af því, að lagt er til í 5. brtt. n., að 17. gr. verði felld niður, en meðan hún var inni í frv., var gert ráð fyrir að sjútvmrh. skyldi leita álits viðkomandi starfsgreina og ráðgjafanefndarinnar samkv. 17. gr., áður en hann skipaði í þær stöður, sem gr. fjallar um. 2. brtt. n. er við 10. gr., og hún er um það, að greinin orðist eins og hún var í upphaflega frv. Verður síðasta mgr. hennar þá þannig: „Kaup fiskmatsmanna fyrir störf þeirra og annan kostnað af störfum þeirra við fiskmatið greiða eigendur fisksins þeim, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð um störf fiskmatsmanna.“ Ég vil taka fram í sambandi við þetta, að samkv. þessari breytingu greiða fiskeigendur ekki kostnað við eftirlit og mat á nýjum fiski. Brtt., sem lögð er til við 11. gr., er borin fram vegna fram kominnar aths. frá rn. um það, að ef greinin væri látin standa eins og hún nú er í frv., mundu störf yfirfiskmatsmanna, þ.e. þeirra 8 yfirfiskmatsmanna, sem nú eru skipaðir í þau störf, raunverulega vera felld niður og er greininni breytt í upphaflegt horf. 4. brtt. hef ég áður minnzt á. Hún er fyrst og fremst um það að gera það mögulegt að fá löggilta hleðslustjóra. Ég hef þá lauslega farið yfir efni frv. og þær breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á því. Þær eru, eins og hv. dm. sjá, flestar um það að færa frv. í upphaflegt horf, að öðru leyti en því, að lagt er til, að 17. gr. verði alveg felld niður. Tveir hv. nm. skrifuðu undir nál. sjútvn. með fyrirvara, þeir hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Reykn., og hafa þeir flutt sérstaka brtt. við 19. gr. frv., um það, að síðari málsgr. falli niður. Samkv. þeirri mgr. skal greiða 1 1/2 0/00 gjald til þess að standa undir kostnaði við ferskfiskmatið. Ég vil geta þess, að erindi barst um það frá SÍF, að þetta ákvæði yrði fellt út úr l., en samstaða varð ekki um það í n., og standa þeir hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Reykn. einir að þeirri till., sem flutt er á þskj. 648 um þetta atriði. Ég vil taka það fram, að sjútvn. er ljóst, að það er engan veginn víst, að tekizt hefði að eyða öllum skoðanamun um einstök atriði þessa frv., þótt n. hefði haft lengri tíma til þess að fjalla um málið. Eftirlit með vöruvöndun fiskafurða og fiskmat eru þannig í eðli sínu, að ekki er að furða, þótt ólíkra sjónarmiða gæti, og ný viðhorf eru sífellt að skapast. Þess vegna eiga ýmis atriði varðandi þessa starfsemi fremur heima í reglugerð en í l., eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., sem setur mjög rúmar heimildir til þess að skipa þessum málum með reglugerðum. Jafnframt má búast við því, að áður en langt líður þurfi að endurskoða þessi lög, eða þær reglugerðir, sem kunna að verða settar samkv. þeim, ef frv. verður samþykkt. Bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sjávarafurðadeild SÍS hafa skýrt svo frá, að í Bandaríkjunum sé verið að setja lög og reglur um strangara eftirlit með fiskmeti en þar hefur gilt til þessa. Bæði þessi samtök óskuðu raunar eftir því, að afgreiðslu þessa máls yrði frestað til hausts, með hliðsjón af fréttum frá Bandaríkjunum um þessi mál. Ekki hefur þótt ástæða til að fallast á þá frestun, m.a. vegna þess, að alltaf er opin leið til endurskoðunar l., þó að hún kunni að taka lengri tíma en endurskoðun reglugerða. Sjútvn. undirstrikar það í áliti sínu, að þrátt fyrir það að hún mælir með samþykkt frv., m.a. í sparnaðarskyni, sem er út af fyrir sig lofsverður hlutur, leggi hún á það ríka áherzlu, að sá sparnaður megi hvergi leiða til þess, að slakað verði á kröfum um vandaða og þrifalega meðferð fisks og fiskmetis á öllum stigum framleiðslunnar. Eftirlitið og fiskmatið getur ráðið úrslitum um það, hvort Íslendingar halda þeirri fótfestu, sem þeir hafa náð á beztu mörkuðum fyrir fiskafurðir. Það er þess vegna mikilvægt, að þetta kerfi sé þannig upp byggt og framkvæmt, að viðskiptavinir okkar geti viðurkennt það og treyst því. Ég vil geta þess, að einn nm., hv. 4. þm. Norðurl. e., var fjarverandi, þegar n. fjallaði um þetta mál á þeim fundi, sem hún afgreiddi það. Ég vil svo að lokum leggja alveg sérstaka áherzlu á það sem mína skoðun, og ég hygg, að það sé einnig skoðun allrar sjútvn., að ef unnt reynist að framkvæma þann sparnað við fiskmatið og fiskeftirlitið, sem gert hefur verið ráð fyrir, verði það ekki látið ganga út yfir Ferskfiskeftirlitið. Ferskfiskeftirlitið er yngri þáttur í starfsemi Fiskmatsins en sjálft útflutningsmatið. En að mínu áliti hefur Ferskfiskeftirlitið á þeim fáu árum, sem það hefur starfað, unnið ómetanlegt starf fyrir fiskiðnaðinn. Ég held, að það fari ekkert á milli mála, að öllum þrifnaði í sambandi við meðferð á fiski hefur stórfleygt fram, eftir að Ferskfiskeftirlitið fór að hafa eftirlit með þessum hlutum. Það á bæði við um bátana og útbúnað þeirra. Það er ekki lengur um að ræða, að það komi fram í hraðfrysta fiskinum svokallaðar slagvatnsskemmdir, sem áður voru algengar og stöfuðu heinlínis af skorti á þrifum í bátum og frystihúsum, og fleira mætti telja, sem Ferskfiskeftirlitið hefur komið til leiðar. Það hefur haft eftirlit með því, að notað væri ómengað vatn við fiskþvott og annað þess háttar, og sú starfsemi hefur borið mjög góðan árangur. Sömuleiðis hefur Ferskfiskeftirlitið haft á hendi nokkra fræðslu- og leiðbeiningastarfsemi. Sú fræðslu- og leiðbeiningastarfsemi hefur því miður legið niðri nú um nokkurt skeið, en að mínum dómi ber að halda henni áfram. Ég vil að lokum aðeins nefna það atriði, að vegna þess árangurs, sem Ferskfiskeftirlitið hefur náð í sínum störfum, hefur það á seinni árum iðulega komið fyrir, að bankar hafa leitað álits um ásigkomulag á bátum og fiskmóttökum, og það hefur komið fyrir, að bankar hafa neitað um rekstrarlán, nema hæfnisvottorð lægi fyrir frá Ferskfiskeftirlitinu. Þetta álít ég, að sé engin tilviljun og beri vott um, að þarna hafi náðst góður árangur. Þess vegna vil ég láta það verða mín síðustu orð í sambandi við þetta mál að þessu sinni, að vara eindregið við því, að dregið verði úr þjónustustarfsemi Ferskfiskeftirlitsins. Þvert á móti álít ég, að hana beri að auka.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. þá hefur n. ekki orðið fullkomlega sammála um afgreiðslu þessa máls. 2 nm. hafa skrifað undir nál. með fyrirvara, og er ég annar þeirra og hv. 2. þm. Reykn. hinn. Það er þó ekki hægt að segja, að innan n. hafi verið mikill ágreiningur um efni þessa máls. Þvert á móti mátti segja, að það var allgóð samstaða þar um málið, en það, sem á milli skildi undir lokin, var það, að meiri hl. n., eða þeir sem skrifuðu undir nál. fyrirvaralaust, töldu, að ekki yrði undan því vikizt að afgreiða málið á þessu þ., en við, sem skrifuðum undir nál. með fyrirvara, töldum ekki aðstöðu nú til þess að afgreiða þetta stórmál á þann hátt, sem skylda ber raunverulega til. Það kom hér fram í framsögu af hálfu meiri hl., að raunverulega þá líta þeir svo á, eins og við sem skrifum undir nál. með fyrirvara, að það hafi ekki fengizt eðlilegur tími til þess að skoða þetta mál eins og þó hefði átt að gera. Ég vil benda á það, að hér er um býsna viðamikið mál að ræða. Fiskmat okkar er í allmörgum greinum og býsna viðamikið, og það hefur þótt nauðsynlegt að vinna að endurskoðun á því um langan tíma, og eins og fram kemur í grg. fyrir þessu frv., var það ákveðið strax árið 1960, að fiskmatsráð skyldi taka að sér að endurskoða I. um fiskmat og eftirlit með fiskafurðum. Sú endurskoðun stóð yfir í nokkur ár, og þegar fiskmatsráð loksins skilaði sínum till. til rn., þá ósammála, þá tókst þannig til hjá sjútvmrn., að þar lágu þessar till. í nærri 2 1/2 ár, áður en þær eru lagðar fram hér á Alþ., og þá þó nokkuð breyttar frá því, sem fiskmatsráð eða meiri hl. þess hafði gert till. um. En þegar málið er loksins lagt fyrir Alþ., þá liggur svo mikið á að afgreiða málið rétt í þinglokin, að það vinnst ekki tími til þess í n. að lesa málið, bera það saman við eldri lög eða skoða það á annan hátt, sem skylda alþm. stendur þó til. Ed. Alþ. fékk þetta mál fyrst til athugunar, og hafði það nokkurn tíma og gerði á því talsverðar breytingar, eins og fram kemur hér í nál. frá þeirri d., en afgreiðslan þar tókst ekki betur en svo, að sjálft rn. sendir bréf í tilefni af afgreiðslu málsins þar og varaði við því að senda frv. í þeim búningi, á því þurfi enn að gera allmiklar breytingar. Og auk þess komu svo fram eftir afgreiðslu málsins í Ed. umsagnir frá ýmsum aðilum, sem starfa að þessum málum, og mótmæli gegn ýmsum ákvæðum frv., eins og þau voru orðin eftir afgreiðsluna í Ed. Eftir að sjútvn. þessarar d. hafði athugað málið, komst hún brátt að þeirri niðurstöðu, að það væri langæskilegast, að þetta mál fengi að liggja til næsta hausts og væri þá tekið til rækilegrar afgreiðslu. Þetta var álit allra nm., vegna þess að þeir gerðu sér strax grein fyrir því, að hér voru uppi mjög deildar meiningar um mörg ákvæði þessarar löggjafar og að málið væri allt þannig vaxið, að það þyrfti meira en part úr degi eða þá einn eða tvo daga, eins og frekast gat veeið um að ræða vegna starfstíma þingsins í þetta skipti, til þess að hægt væri að ganga frá þessu máli á viðunandi hátt. En þó að þetta væri álit sjútvn., þá fór það nú svo, að frá hæstv. ríkisstj. komu enn á ný tilmæli um það, að frv. yrði afgreitt og því þá borið við, að það yrði ekki hægt að koma fram ráðgerðum sparnaði í fiskmatinu á þessu ári, nema frv. yrði gert að lögum. Og það var þessi endurtekna beiðni frá ríkisstj., sem réð úrslitum um það, að meiri hl. n. taldi rétt, þrátt fyrir allar þessar aðstæður, að afgreiða frv. N. var svo öll sammála um þær brtt., sem talið var óhjákvæmilegt að gera á frv. og fluttar eru hér á sérstöku þskj., 650. Allir nm. voru sammála um það, að rétt væri þó að gera þær breytingar á frv., en það þýðir að sjálfsögðu það, að þetta frv. gengur aftur til Ed., hvernig sem því reiðir af þar á þeim fáu stundum, sem eftir eru af starfstíma þingsins að þessu sinni. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að ýmsir þýðingarmiklir aðilar að þessum málum hafa eindregið lagt það til, að frv. yrði látið liggja. Þannig barst slík umsögn frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og frá Samb. ísl. samvinnufélaga, en báðir þessir aðilar töldu rétt, eins og málið liggur fyrir, að það yrði látið bíða og athugað nokkru nánar. Það kom einnig fram í viðtali, sem n. átti við dr. Þórð Þorbjarnarson og Sigurð Haraldsson, sem er annar af aðalforstöðumönnum Ferskfiskeftirlisins, að þeir töldu báðir, að það væri mjög æskilegt, ef hægt væri að láta málið bíða og það fengi nokkuð frekari athugun. En þrátt fyrir það, að svona væri ástatt, þá sem sagt hefur þetta gengið þannig til, að lagt er til hér af meiri hl. að afgreiða málið, þó að það liggi þannig fyrir, að sjútvn. Nd. hefur ekki haft tíma til þess að lesa frv. og bera það saman við eldri l., og þó að hún sjái á því ýmiss konar annmarka og þó að það sé einnig ljóst, að það sé mjög hæpið, að hægt sé að koma fram nokkrum verulegum sparnaði í sambandi við rekstur Fiskmatsins á þessu ári, þó að frv. verði samþykkt nú á þessu þingi, umfram það, sem hægt væri þá að koma fram með því að lögfesta málið t.d. á næsta hausti. Ég vík þá að nokkrum efnisatriðum þessa máls en verð að viðurkenna að ég hef ekki haft tíma eða aðstöðu til þess að kynna mér málið ýtarlega, en reynt þó að gera mér grein fyrir aðalatriðum þess. Það sem hér er fyrst og fremst um að ræða með þeirri lagabreytingu, sem hér er stefnt að, er það, að gert er ráð fyrir því, að hið svonefnda Ferskfiskeftirlit, sem starfað hefur nokkuð sjálfstætt og hefur haft með höndum sérstakt eftirlit með stærðarflokkun og gæðaflokkun á nýjum fiski, verði lagt niður eða öllu heldur, að verkefni þess verði lagt undir hið almenna Fiskmat ríkisins. Sé gengið út frá nýlega afgreiddum fjárl., þá er talið, að þetta ferskfiskeftirlit kosti orðið um 9 1/2 millj. kr. á ári, og tekjur hefur Ferskfiskeftirlitið af sérstöku útflutningsgjaldi á sjávarafurðum. En hið almenna fiskmat, Fiskmat ríkisins, kostar aftur á móti skv. fjárl. yfirstandandi árs í kringum 7 1/2 millj. kr. Það er sá hluti reksturskostnaðar hins almenna fiskmats, sem ríkið á að greiða, en auk þessa er svo auðvitað um allmikinn kostnað við fiskmatið að ræða, sem fiskeigendur verða að greiða, þ.e. fyrir störf fiskmatsmanna ýmist í hinu almenna eftirliti, sem á sér stað í frystihúsunum, eða þá í sambandi við útflutningsmatið á saltfiski og skreið og öðrum slíkum útflutningsvörum. Þá vaknar spurningin: Hvaða möguleikar eru þá fyrir hendi á því að spara útgjöld með því að fela hinu almenna Fiskmati ríkisins þau störf, sem Ferskfiskeftirlitið hefur haft með höndum? Forstöðumenn Ferskfiskeftirlitsins draga það mjög í efa, að hægt verði að spara nokkuð með þessari sameiningu, nema þá að gripið verði til þess að draga úr því eftirliti, sem Ferskfiskeftirlitið hefur með höndum. En hins vegar er það tekið fram af þeim, sem að málunum standa, að til þess sé þó ekki ætlazt. Menn reikni með því, að uppi verði haldið áfram sams konar eftirliti með nýjum fiski, stærðarflokkun hans og gæðaflokkun, sem er undirstaða verðlagningarinnar, bæði gagnvart sjómönnum og bátaútvegsmönnum, eða útvegsmönnum almennt. Það er sem sagt lögð á það áherzla, að haldið verði uppi áfram sams konar starfsemi varðandi ferskfiskeftirlit og verið hefur, en það eigi hins vegar að vinnast af annarri stofnun. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það séu ekki miklir möguleikar án verulegrar breytingar í vinnubrögðum til að spara mikið fé á því að ætla að leggja yfir á hið almenna Fiskmat ríkisins þau verkefni, sem Ferskfiskeftirlitið hefur haft með höndum, því að ég vil ógjarnan trúa því, að á vegum hins almenna fiskmats hafi verið margir starfsmenn fastráðnir, sem ekki hafa haft nema lítið eitt að gera. En hitt er ég alveg sannfærður um, að það er engin leið að ætla að fela hinum almennu fiskmatsmönnum, sem stunda mat á saltfiski og skreið og taka aðallega kaup sitt hjá fiskeigendum, og fyrst og fremst í formi tímavinnukaups - það er engin leið að ætla að leggja á þessa aðila verkefni Ferskfiskeftirlitsins, án þess þeir fái þá fyrir það fulla greiðslu. Því fer því alveg fjarri, að það hafi komið hér nægilega skýrt fram í sambandi við þetta mál, hvernig er hugsað að ná fram þeim sparnaði, sem mest er talað um í sambandi við þessa skipulagsbreytingu. Ég vil taka það fram sem mína skoðun, að ég er ekki á móti því, að Ferskfiskeftirlitið og hið almenna Fiskmat verði sameinað, að það verði allt rekið undir einum hatti, mér finnst það á margan hátt eðlilegt og það sé sjálfsagt að reyna það, en ég held hins vegar, að það sé mikil þörf á því að athuga þessi mál miklu betur en gert hefur verið, ef það á að verða líklegt, að það sé hægt að ná einhverjum viðhlítandi árangri til sparnaðar í sambandi við þessa skipulagsbreytingu. Ég fyrir mitt leyti vil þó taka undir það, að það er mjög lofsvert að reyna að spara í þessum rekstri, og ég vil ekki á neinn hátt setja fótinn fyrir það, að hægt sé að koma þarna fram sparnaði, ef það verður þá ekki á kostnað sjálfs eftirlitsins og fiskmatsins, sem er okkur vissulega mjög þýðingarmikið. En þá verður þetta líka að vera raunverulegur sparnaður, sem kemur til skila. Nú er það svo, eins og ég sagði hér áður, að það hefur verið í lögum ákvæði um það, að greitt hefur verið sérstakt gjald af öllum útfluttum fiskafurðum til þess að standa undir kostnaðinum við ferskfiskeftirlitið. Þetta gjald nemur 11/2 % og er talið, að það muni skila á árinu 1968 í kringum 9 1/2 millj. kr. Ef nú er ætlunin að spara á ferskfiskeftirlitinu með því að fela hinu almenna Fiskmati ríkisins að vinna þessi verk, vil ég líka fella niður þetta gjald, sem útflutningurinn þarf að greiða nú. Ég aðhyllist ekki þann sparnað í sambandi við þessi mál, að það verði gerð sú skipulagsbreyting, að í stað þess að ríkið hefur um áraraðir borgað meginhlutann af kostnaði hins almenna fiskmats, þ.e.a.s. eftirlits með útflutningsafurðum okkar, verði þeim kostnaði velt af ríkinu með ákveðinni skipulagsbreytingu og yfir á fiskeigendur, bæði yfir á sjómenn og útvegsmenn, og þeir látnir með sérstöku gjaldi standa undir þessum kostnaðarliðum, því að í mínum augum hefur það ekki annað að segja en það, að það rýmkast þá um hag ríkissjóðs við þau útgjöld, sem hann hefur haft af hinu almenna fiskmati árum saman og fengið sína tekjustofna áður til að standa undir, en ríkið ætlar svo að losa sig við það að sinna þessu verkefni og koma því raunverulega yfir á bak sjómanna og útvegsmanna í gegnum það gamla gjald, sem áður hafði verið lagt á í sérstöku augnamiði. Vegna þessa höfum við, tveir af nm. í sjútvn., ég og hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, flutt brtt. við frv. á þskj. 648, um það, að síðari mgr. 19. gr. frv. skuli falla niður, en þessi síðari mgr. felur í sér ákvæði um það, að innheimta skuli af öllum útfluttum sjávarafurðum sérstakt gjald sem nemur 1 1/2 % og er áætlað að nemi í kringum 9-10 millj. kr. Ég vil spara þessi útgjöld, létta þessum álögum af útflutningsframleiðslunni. Verði þessu gjaldi létt af, er það hins vegar verðugt verkefni fyrir ríkið að reyna að sjá um, að kostnaðurinn af hinu almenna fiskmati og ferskfiskeftirlitinu fari ekki stórt yfir það, sem áætlað er í fjárlögum. Þá væri hér um einhvern raunverulegan sparnað að ræða. Annars er hér fyrst og fremst um það að ræða, að það sé verið að létta tilteknum útgjöldum af ríkissjóði og koma kostnaðinum raunverulega yfir á aðra. Þessi aðferð af hálfu þeirra, sem fara með fjármál ríkisins, er að verða býsna algeng. Fyrir rúmu ári eða svo stóðum við hér frammi fyrir till. um það, að það skyldi létta af ríkissjóði greiðslum í sambandi við rekstur Rafmagnsveitna ríkisins, en á þeim hafði verið nokkur hallarekstur um áraraðir, og ríkið hafði borgað þennan halla og fengið auðvitað tekjustofna til þess, en svo var framkvæmdur sparnaður á þann hátt, að ríkið þurfti ekki að borga hallann, en lagður var á sérstakur rafmagnsskattur og gjaldið fyrir þetta sama innheimt af rafmagnsnotendum öllum í landinu, almenningi í landinu og fyrirtækjum í landinu. Þetta kalla ég fyrir mitt leyti engan sparnað. Þetta skapar aðeins fé í aðra hluti, en þannig hefur þetta verið hér í fjölmörgum tilfellum. Skv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að lögin taki ekki gildi fyrr en 1. júlí í sumar, en 1. júlí í sumar verða nú sennilega komin á land, miðað við fyrri reynslu, svona 70-80% af þeim nýjum fiskafla, sem fellur undir verksvið Ferskfiskeftirlitsins, og sem sagt til fallinn allur meginkostnaðurinn í sambandi við rekstur Ferskfiskeftirlitsins. Það er því alveg augljóst mál, að þó þetta frv. yrði ekki samþ. nú, heldur í lok okt. eða á haustþinginu, getur hér ekki verið um mikla fjármuni að ræða í sambandi við hugsanlegan sparnað á framkvæmdinni við ferskfiskeftirlitið. Mér sýnist því allt mæla með því, að frv. yrði látið liggja að þessu sinni og efni þess athugað nokkuð nánar, en ekki flaustrað að þessari afgreiðslu nú á þessum síðustu starfsklukkutímum þingsins. Ég vil einnig benda á það, að sjútvn. hefur lagt hér fram allmargar brtt. við frv., vegna þess að hún telur, að það sé með öllu útilokað að ætla að afgreiða málið í þeim búningi, sem það kom frá Ed. í þessum brtt. er fjallað um allmikilvæg atriði, m.a. lagt til að fella alveg niður 17. gr. frv., en efni hennar var tekið upp í Ed. En þessi 17. gr. frv. fjallar um það, að sjútvmrh. skuli skipa sérstaka 5 manna ráðgjafanefnd, sem starfi við Fiskmat ríkisins og gert er ráð fyrir því, að ýmsir aðilar, sem eiga hér hlut að máli, skuli tilnefna af sinni hálfu menn í þessa ráðgjafanefnd og að hún eigi síðan að fylgjast með rekstri Fiskmats ríkisins og vera tengiliður milli þess annars vegar og sjávarútvegsins hins vegar, eins og segir í þessari 17. gr. Margir aðilar hafa snúizt gegn þessu ákvæði frv. og bent á, að það gæti verið hættulegt. Það mundi verða litið svo á af ýmsum aðilum, og þá ekki síður af aðilum erlendis, að þetta fyrirkomulag benti til þess, að Fiskmatið væri ekki óháð ríkisstofnun, heldur væri það að verulegu leyti í höndum framleiðendanna sjálfra, sem þarna hefðu jafnvel úrskurðarvald um ýmis deilumál, sem upp geta komið um framkvæmd fiskmatsins. Þannig kemur t.d. fram í umsögn frá SÍF, að þeir eru á móti þessari gr., eins fiskmatsmenn ýmsir, sem sent hafa frá sér umsögn, eru þessu ákvæði andvígir, og það kom líka greinilega fram í sjútvn. Nd., að þar voru allir nm. á móti því að hafa þetta ákvæði í l. Brtt. sjútvn. eru einnig um ýmis önnur atriði mikilvæg, eins og t.d. niðurlag 10. gr. eftir afgreiðslu í Ed., en orðalag í þeirri gr. er þannig, að það virðist hafa fremur ill áhrif á ýmsa þá, sem starfa í fiskmatinu og telja, að með því orðalagi sé gert upp á milli fiskmatsmanna, eftir því við hvers konar fiskmat þeir starfa, og ýmsir þeirra telja, að þeir muni verða að athuga það, hvort þeir starfi áfram í þjónustu Fiskmatsins, ef þeir eigi að lúta þar lakari kjörum en aðrir starfsbræður þeirra, sem þó vinna hjá sömu stofnun að hliðstæðum verkefnum. Þessar breyt. og aðrar, sem hér hefur verið gerð grein fyrir áður, eru það mikilvægar, að þær sýna greinilega, að það hefur ekki farið fram eðlileg eða fullnægjandi athugun á þessu máli í Ed., og um það er ekkert að villast, að sú athugun hefur heldur ekki farið fram hér í Nd. Ég tel fyrir mitt leyti enga ástæðu til þess að verða við þeim kröfum ráðh., fjmrh. og sjútvmrh., að hespa þetta mál af nú. Það er nú t.d. býsna athyglisvert, að hæstv. sjútvmrh. lætur ekki einu sinni sjá sig hér í d., á meðan er verið að ræða þetta mál og hefði nú kannske ekki verið óeðlilegt, að hann hefði fylgzt nokkuð með því, hvaða álit menn hafa á því, sem hér er verið að gera. En þessi vinnubrögð eru að vísu í fullu samræmi við önnur, sem nú gerast æði algeng hér á Alþ., að ráðh. kasta fram málum á síðustu dögum þingsins, jafnvel breyt. á stórum lagabálkum, jafnvel breyt., sem hefur verið unnið að árum saman og mikill ágreiningur er um, og þess er síðan krafizt, að alþm. geri lagabreyt., sem þannig eru undirbyggðar, á örfáum dögum eða eftir nauðalitla athugun. Sé það eitthvað óþægilegt, sem ekki hefur nú komið fram nein frambærileg skýring á, að þetta mál sé nú látið liggja fram á næsta haust, geta ráðh. kennt sjálfum sér um og engum öðrum. Hvers vegna var t.d. ekki hægt að leggja fram þetta frv., sem þó hafði verið undirbúið og komið í hendur sjútvmrn. fyrir 2 1/2 ári síðan, fyrr en núna rétt í þinglokin? Hvaða ástæður voru til þess að liggja þarna á málinu allan þennan tíma, en krefjast þess svo af alþm., að þeir afgreiði málið hér á einum eða tveimur starfsdögum þingsins? Það er vitanlega ekki hægt að ganga inn á svona vinnubrögð. Vinnubrögð sem þessi leiða auðvitað til þess, eins og því miður er orðið býsna algengt, að samþ. eru hér ákvæði á Alþ. inn í löggjöf, sem ekki fá staðizt með neinu móti, ákvæði, sem jafnvel eru hrein endileysa. En stundum eru hafðar uppi afsakanir eins og þær að það verði nú að samþykkja vitleysuna, jafnvel þó menn sjái hana, vegna þess að það vinnst ekki tími til þess að senda málið til hinnar d. og Ijúka málinu þannig. Þetta nær auðvitað engri átt. Þar sem hæstv. sjútvmrh. er nú kominn hér í þingið, og það hefði nú kannske átt að gefa mér tilefni til að endurtaka alla ræðu mína  Ég get ekki séð, að ástæða sé til þess að reka þetta mál í gegn, svo lítið unnið eins og það er hér í þinginu, nema þá að fram komi frá hæstv. ráðh. einhverjar frambærilegar skýringar um það, að með því að afgreiða málið nú skapist möguleikar til þess að spara einhver umtalsverð útgjöld. En auðvitað hlýtur hæstv. ráðh. að taka nokkurt tillit til þess, að hans rn. er búið að liggja með þetta frv. í sínum höndum í meir en tvö ár og hefur ekki unnizt tími til að leggja það hér fyrir þingið fyrr en starfstíma þess er að verða lokið. Ég hef hér bent á það einnig, að sjútvn. Nd. hefur ekki haft tíma til að lesa frv., hún hefur ekki haft tíma til að bera það saman við gildandi lög. Hún hefur orðið að láta sér nægja að krafsa í nokkrar greinar, þar sem alveg augljóslega liggur fyrir, að málið fær ekki staðizt í þeim búningi, sem það hefur nú, þegar það kemur frá Ed. Því er það, að n. hefur flutt hér allmargar brtt. við frv., svo að það verður að fara til Ed. Það er því í rauninni alveg óútséð um það, hvort tekst að afgreiða málið, þrátt fyrir þessa pressu. En ég vil taka það enn fram í áheyrn hæstv. ráðh., að ég fyrir mitt leyti vil þó reyna að greiða fyrir því, að hægt sé að koma fram sparnaði í fiskmatinu, séu þess einhverjir möguleikar, ég vil vinna að því. En ég held hins vegar, að það verði erfitt að koma fram þeim sparnaði nema breytt sé að verulegu leyti til um vinnubrögð, sérstaklega í sambandi við framkvæmdina alla á ferskfiskeftirlitinu. Ef það á að vinnast eins og það hefur verið unnið í aðalatriðum, þó að önnur stofnun eigi að gera það getur hér ekki orðið um neinn verulegan sparnað að ræða. Það er a.m.k. álit þeirra, sem hafa gegnt forstöðu fyrir Ferskfiskeftirlitinu fram á þennan dag. Og ég álít líka, að það verði að koma hér fram í viðræðum, með hvaða hætti eigi að koma þessum sparnaði við, ef á að vinna að ferskfiskeftirlitinu með sama hætti og gert hefur verið. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hafi líka veitt því athygli, að mjög þýðingarmiklar stofnanir, sem láta sig auðvitað fiskmat og eftirlit með fiskafurðum skipta, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga og fleiri aðilar, og formaður Ferskfiskeftirlitsins, Sigurður Haraldsson, þessir aðilar hafa allir látið það uppi, að þeir teldu mjög æskilegt, að málið yrði látið bíða og það gæti fengið nokkru frekari athugun. Og það vinnst aldrei vel fram úr vandamálum með því að ætla að setja löggjöf, þar sem flestir þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, eru meira og minna óánægðir með skipulagið og una því kannske mjög takmarkað í framkvæmd. Ég hef sagt hér, að ég hef ekki á móti því, að sú skipulagsbreyting fari fram, sem er eitt meginatriði þessa frv., þ.e.a.s. að ferskfiskeftirlitið verði lagt í rauninni undir hið almenna Fiskmat ríkisins og það verði allt rekið þannig undir einum hatti. Ég tel, að með þessu sé stefnt í rétta átt og það beri að vinna að þessu. Ég er því ekki andvígur þessu meginatriði, sem stefnt er að með þessu frv. En ég tel hins vegar, að þegar á að breyta okkar löggjöf um þetta efni, svo vandasamt sem það er, verði að standa að afgreiðslunni hér á Alþ. með öðrum hætti en gert hefur verið. Það er alveg útilokað að bjóða alþm. upp á það að afgreiða þetta svo að segja athugunarlaust, jafnlangan tíma sem bæði fiskmatsráð hefur haft til athugunar á þessum málum og ekki orðið sammála, og eins rn. sjálft til sinnar athugunar á málinu. Ég held hins vegar að það gætu verið allmiklir möguleikar á því, að takast mætti víðtæk samstaða hér á Alþ. um afgreiðslu þessa máls á næsta hausti og vildi ég þá greiða fyrir henni, en hins vegar væri rétt að láta málið liggja núna. Það held ég að væri miklu eðlilegra.



Herra forseti. Ég vil nú aðeins í byrjun mótmæla því ávarpi hv. þm., sem hann viðhafði hér áðan, að þar sem ráðh. væri nú mættur á þingi, yrði hann að endurtaka ákveðnar spurningar hér. Hv. þm. veit ósköp vel, að ég á sæti í annarri deild þingsins og var að sinna mínum skyldustörfum þar ásamt fundarhöldum utanbæjarmanna, sem ég veit að þm. er ekki mótfallinn, að einnig sé sinnt, þannig að ég hef verið hér á þingi að mínum skyldustörfum ekkert síður en hann. Þetta var atriði, sem ég vil að ekki væri a.m.k. ómótmælt í þingtíðindum. Ég verð að telja þær fsp., sem fólust í orðum þm., eftir að ég komi hér inn, mjög eðlilegar. Það er rétt, eins og hann segir: málið á mjög langan aðdraganda og um það hefur verið deilt af þeim aðilum, sem að undirbúningi þess stóðu. Það var meginástæðan til þess, hve lengi málið lá í rn., að tvö álit voru uppi um úrbætur í þessum efnum. Og varðandi það, sem þm. spurði sérstaklega um, get ég upplýst, að það, sem ýtir svo aftur á eftir afgreiðslu þess, eru þær sparnaðarhugmyndir, sem að baki frv. liggja, og tekið var fram af hæstv. fjmrh., þegar hann flutti sína framsöguræðu fyrir sparnaðarfrv., að þetta væri einn liðurinn í því, sem spara átti, svo að það er meginforsendan fyrir því, að nú var lögð í það vinna aftur að ganga á milli þeirra aðila, sem hlut áttu að máli, með fulltrúum sjútvmrn. og fjmrn., og niðurstaða þeirra viðræðna við þessa aðila er þetta frv. Það var að vísu vitað, að einstakir af þessum aðilum höfðu eftir sem áður aths. við það að gera, hvað fram hefur komið í umsögnum þeirra til nefnda, svo að það kemur okkur ekkert á óvart. Meginástæðan fyrir flutningi frv. og því, að ríkisstj. leggur áherzlu á afgreiðslu þess nú, er sá sparnaður, sem talið er að í frv. felist. Ég vil ekki nefna neinar tölur þar um og hef ekki aðstöðu til þess, hvað í raun og veru mætti spara með þeirri sameiningu, sem frv. gerir ráð fyrir. En það er álit allra þeirra, sem að þessu hafa komið á vegum rn., að það megi gerast á grundvelli samþykktar þessa frv. og þeim reglugerðum, sem semja verður eftir samþykkt frv. Önnur ástæðan til þess, að lögð er áherzla á afgreiðslu málsins nú, er einmitt þau atriði, sem þm. spurði sérstaklega um varðandi ferskfiskeftirlitið. Svo sem alkunnugt er, er ferskfiskeftirlitið liður í starfi verðlagsráðs sjávarútvegsins. Það er um það samið í sambandi við fiskverð, sem nú gildir, a.m.k. til 1. júlí, að það skuli starfa með sama hætti og verið hefur, þannig að það samkomulag, sem þar hefur verið gert, er ekki unnt að rjúfa. Sparnaðurinn á m.a. að felast í því, að sömu menn gegni fleiri störfum en þeir gera í dag. Það er talið vafasamt, að einstakir starfsmenn Fiskmatsins geti ekki einnig gegnt þessum ferskfiskeftirlitsstörfum og hugsað m.a. að fá fram sparnað í því, auk þess sem hægt er að sameina yfirstjórn þessara mála meira undir einum hatti en nú er í dag. Þá kvaðst þm. vilja fylgja frv., ef hægt væri að sannfæra menn hér um það, að það spöruðust umtalsverðar upphæðir. Ég sagði það hér áðan og endurtek það aftur, að ég vil ekki á þessu stigi nefna þar fastmarkaðar tölur, en að því er stefnt, eins og hv. þm. er kunnugt, að á þessu megi spara allt að 3 millj. kr. Hvort það tekst, getur m.a. oltið á ýmsum ákvæðum þeirrar reglugerðar, sem samþykkja verður í kjölfar samþykktar frv. og að sjálfsögðu verður það gert í samráði við þá aðila, sem á þessum vettvangi starfa nú. Þetta held ég að séu þau meginatriði, sem þm. spurði um, eftir að ég kom hér inn og önnur ástæðan fyrir því, að frv. nái fram að ganga. Sú þriðja er sú, að það fer áreiðanlega töluvert mikil vinna í að semja þær reglugerðir, sem frv. gerir ráð fyrir, og það verður að ætla sér einhvern tíma til þess. Það er talið, að af þeim tíma, sem er frá þinglokum nú til 1. júlí, muni ekki veita til þess að ganga frá þessum reglugerðum og hafa um það nauðsynlegt samráð við þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli. Þetta held ég að séu þau meginatriði, sem þm. minntist á eftir að ég kom hér inn í sal Nd.



Herra forseti. Mér finnst hlýða, áður en ég ræði um það mál, sem hér liggur fyrir, efnislega, að minnast nokkrum orðum á það, hvernig meðferð stórmála eigi að vera hér á þingi. Það voru fyrir nokkru til umræðu hér í hv. d. frv. til l. um breyt. á þingsköpum Alþingis, og þá var minnzt nokkuð á þetta atriði. Ég hélt því fram þá, að það væri óeðlileg og óheppileg afgreiðsla á stórum málum, ef þau kæmu fram seint á þingi og væru ekki neitt sérlega aðkallandi, að þau væru afgreidd þá þegar, heldur yrði málið látið bíða til næsta þings og afgreitt þá, þannig að stórmál, sem þannig stæði á um, að þau kæmu fram seint á þingi, kæmu til meðferðar á tveimur þingum. Ég held, að ég muni það rétt, að hæstv. forsrh. hafi talið, að þetta væri rétt málsmeðferð. Að sjálfsögðu verður að undanskilja í þessum efnum mál, þó að stór séu, ef þau eru eitthvað sérstaklega aðkallandi, eins og tekjuöflunarfrv. eða annað hliðstætt. Það er eðlilegt, að stjórn knýi á um það að fá slík mál afgreidd, því að rekstur ríkisins og þjóðarbúsins byggist á því, að slík mál nái fram að ganga, a.m.k. að dómi þeirra, sem völdin hafa. En það gildir að sjálfsögðu allt annað um meiri háttar lagabálka og yfirgripsmikla, sem geta verið að ýmsu leyti flóknir og þurfa þess vegna að vera sem skýrastir og greinilegastir, til þess að þeir nái tilætluðum árangri. Ég tel, að það mál, sem hér liggur fyrir, komi hiklaust undir þann flokk mála. Ég álít, að þetta frv., sem hér er til meðferðar, sé eitt af allra mestu stórmálum, sem fyrir þetta þing hafa komið. Það þarf ekki að lýsa því fyrir þm., hve mikilvægur útflutningurinn er í okkar þjóðarbúskap og hversu þýðingarmikið það er, að við vöndum sem allra bezt útflutningsframleiðsluna, því að eftir því fara mjög bæði sölumöguleikar og verðlag á útflutningsvörum. Við þekkjum mörg dæmi þess úr okkar sögu, að útflutningsvörur okkar hafa selzt vel, vegna þess að við höfum staðið framarlega í vöruvöndun. Önnur dæmi þekkjum við einnig, sem eru gagnstæð, þar sem vöruvöndunin hefur verið léleg eða henni hnignað og af því hlotizt það, að salan hefur minnkað og jafnvel góðir arkaðir alveg tapazt af þeim ástæðum. Þess vegna er það ákaflega mikilvægt, að það sé vandað se allra bezt til meðferðar eða verkunar á okkar útflutningsafurðum og það eftirlit, sem hefur það verkefni með höndum, sé sem traustlegast og bezt byggt upp. Ég held, að þess vegna - ég sé, að ráðh. brosa, en það er langt frá því, að þetta sé nokkurt hlátursmál. Það er fullkomið alvörumál, að við vöndum sem bezt okkar útflutningsvörur og gætum þess að missa ekki markaði erlendis af handvömm í þeim efnum.  Ég sagði áðan, að þetta mál væri ákaflega stórt og yfirgripsmikið. Eins og hv. þm. sjá á 20. gr. frv., er hér hvorki meira né minna en slengt saman þremur stórum núgildandi lagabálkum. Það eru lög nr. 46 5. apríl 1948, um fiskmat og meðferð, verkun og útflutning á fiski. Það eru lög nr. 42 9. júní 1960, um ferskfiskeftirlit, og það er lög nr. 42 19. júní 1933, um vinnslu, verkun og at meðalalýsis. Ef menn fletta upp í stjórnartíðindum eða þingtíðindum frá þessum tíma, geta menn séð, að hér er um mjög stóra lagabálka að ræða, og þess vegna mætti það nú ekki minna vera n sú þingnefnd hér í hv. d., sem um þetta mál hefur átt að fjalla, hefði haft aðstöðu til þess að bera öIl þessi lög saman eða ákvæði þeirra við þetta frv., en það var upplýst af hv. 4. þm. Austf. hér áðan, sem á sæti í sjútvn., að n. hafi alls ekki unnizt tím til þess að framkvæma slíka athugun. Það er líka rakið mjög greinilega í nál. hv. sjútvn., hvernig málsmeðferðin hefur verið hér í hv. d. á þessu stóra máli. N. segir, að frv. hafi fyrst verið vísað til n. miðvik daginn 10. þ. m., eða þann dag, sem páskafríi hófst. Að sjálfsögðu starfaði þingið ekki yfir páskadagana frekar en aðrir aðilar, og ekkert gat þess vegna orðið úr athugun málsins þá. Þegar þingið kemur svo saman aftur eftir páskana, eru ekki eftir nema fjórir starfsdagar hjá Alþ. Í raun og veru eru það þessir fjórir dagar, sem Nd. á að hafa til athugunar á þessu stóra máli. Ég tel, að það sé fjarri öllu lagi að ætla þd. að hafa ekki rýmri tíma til a hugunar á jafnstóru máli en fjóra daga. Ég álít að alveg óforsvaranleg vinnubrögð, og það er ástæðan til þess m.a., að ég á erfitt með að sætta mig við það, að þetta mál verði afgr. á þessu þingi, enda sýnist mér, að það, sem hefur komið fram hér í umr. og reyndar líka í nál. sjútvn., sýni það fullkomlega, að það sé ærin ástæða til þess, að þetta mál fái betri og vandaðri athugun á Alþ. en hægt er að veita með þessum hætti. Því er haldið fram af hæstv. ríkisstj., að það sé nauðsynlegt fyrir hana að fá þetta mál samþykkt nú á þessu þingi, vegna þess að hún muni þá geta komið fram ýmsum sparnaði í sambandi við fiskeftirlitið. Það kom hins vegar fram hjá hæstv. sjútvmrh. hér áðan, að það er allt mjög óljóst í þeim efnum, og hann taldi sig ekki geta nefnt neinar tölur um það, hvaða sparnaður kynni að hljótast af þessu, þessari endurskoðun eða þeirri sameiningu, sem hér er talað um, eða hvort hægt væri að fækka starfsmönnum eitthvað eða ekki. Þess vegna liggur raunverulega ekkert endanlegt fyrir um það, hvort hér verði um nokkurn sparnað að ræða eða ekki. Ég tek undir það með hv. 4. þm. Austf., að ég vildi síður en svo verða meinsmaður þess, að hægt væri að koma fram einhverjum sparnaði í þessum efnum. En ég vil hins vegar jafnframt hafa hugmynd um það, hvernig sá sparnaður verður framkvæmdur. Yrði framkvæmdin kannske með þeim hætti, að eftirlitið yrði að einhverju leyti lakara en áður? Þá held ég, að sparnaðurinn mundi ekki borga sig. Þess vegna finnst mér, að það sé mjög mikilvægt atriði, áður en Alþ. gengur frá þessu máli, að fá alveg fullkomna vitneskju um það, hvernig framkvæmdin verður og hvort hún er líkleg til þess að eftirlitið haldist ekki lakara en hefur verið, eða hvort það sé hætta á því, að það verði lakara en nú. Ég sé, að sjútvn. er nokkuð uggandi í þessum efnum, þó að meiri hl. hennar mæli með framgangi frv. Hún segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin vill í framhaldi af þessu taka fram, að þótt hún mæli með samþykkt frv., m.a. í sparnaðarskyni, þá leggur hún á það ríka áherzlu, að sá sparnaður má hvergi leiða til þess, að slakað verði á kröfum um vandaða og þrifalega meðferð fisks og fiskmetis á öllum stigum framleiðslunnar. Eftirlitið og fiskmatið getur ráðið úrslitum um það, hvort Íslendingar halda þeirri fótfestu, sem þeir hafa náð á beztu mörkuðum fyrir fiskafurðir. Það er þess vegna mikilvægt, að þetta kerfi sé þannig uppbyggt og framkvæmt, að viðskiptavinir okkar geti viðurkennt það og treyst því.“ Undir þessi orð n. hljóta þm. að sjálfsögðu að taka, en það leiðir af þessu, að til þess að við getum afgreitt þetta mál, svo hægt sé að telja þá afgreiðslu fullkomlega ábyrga, þá þurfum við að hafa nákvæma vitneskju um það, hvernig framkvæmdinni á þessum sparnaði verður háttað, og hvort hún er líkleg til þess að okkar dómi að tryggja ekki lakara eftirlit en það, sem nú er. Því að ef það er einhver hætta á því, að eftirlitið geti orðið lakara eftir þessa breytingu, þá mundi ég ekki treysta mér til að greiða atkvæði með sparnaði, þó að einhver yrði í sambandi við breytinguna. Ég vil heldur bera ábyrgð á því, að útgjöldin verði eitthvað meiri, ef það verður til þess að tryggja betra eftirlit og vandaðri framleiðslu. Sannleikurinn er líka sá, að frv. sjálft er þannig í pott búið, að það sjálft tryggir út af fyrir sig engan sérstakan sparnað. Það er allt opið urri mannahald og jafnvel opnara en áður var, eins og kemur fram í ýmsum greinum þess, sem ég sé ekki ástæðu til þess að vitna í, en minnzt er á í aths. þeim, sem fylgja einstökum greinum, og þess vegna veit maður ekkert um það, þó að það væri kannske hægt að framkvæma einhvern sparnað til að byrja með, hvort það yrði þannig í reynd, þegar fram í sækti. Annars verð ég að segja það, að þó að það sé mikilvægt að reyna að spara sem mest á þessum sviðum sem öðrum, þá álít ég þó hitt enn mikilvægara, að lögð sé áherzla á það, að eftirlitið sé sem traustast og bezt. Það liggur þannig ekkert fyrir um það, að þetta frv. muni tryggja raunverulegan sparnað, en það hefur komið fram, bæði í nál. sjútvn. og einnig áður í umr. hér á þ., að ýmsir aðilar, sem bezt þekkja til, telja, að þetta mál þurfi að fá vandaðri og betri undirbúning en þetta frv. er. Það kemur til dæmis fram í nál. sjútvn., að bæði Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sjávarafurðadeild SÍS hafa skýrt svo frá, að í Bandaríkjunum sé verið að setja lög og reglur um strangara eftirlit með fiskmeti en þar hefur gilt til þessa. Óskuðu raunar báðir þessir aðilar eftir því, að afgreiðslu málsins yrði frestað til hausts með hliðsjón af fréttum vestan hafs um þessi mál. Þarna fara tveir aðilar, sem eiga einna mestra hagsmuna að gæta í sambandi við þetta mál, fram á það, að afgreiðslu málsins verði frestað til hausts, vegna þess að það séu breytingar í undirbúningi erlendis, sem geti haft áhrif á það, hvernig við verðum að hátta þessari löggjöf. Það hefur einnig komið fram í umr., að tveir þeir menn, sem eru einna fróðastir um þessi mál, dr. Þórður Þorbjarnarson, formaður fiskmatsráðs, og Sigurður B. Haraldsson efnaverkfræðingur, hafa báðir talið það heppilegra, að afgreiðslu málsins væri frestað til hausts og tími þangað til notaður til betri undirbúnings á málinu. Mér sýnist þannig, að rökin fyrir því, að málinu verði frestað, séu mjög sterk. Ég nefni það í fyrsta lagi, sem ég hef gert áður, að meðferð, sem málið fær í þessari d. vegna tímaskorts, er algjörlega óforsvaranleg, þar sem málið er hér í raun og veru ekki til meðferðar nema í fjóra daga og sú n., sem hefur fengið málið til meðferðar, játar í nál., að vegna hins nauma tíma, sem n. hefur haft til athugunar á frv., hefur hún ekki getað kynnt sér þessi atriði til hlítar, miðað við þá aðila, sem hlut eiga að máli, þ.e.a.s. þær nýjungar, sem felast í frv. Það er algerlega óforsvaranlegt að ein þd. afgreiði stórmál eins og þetta án þess að hafa fengið betri tíma til að íhuga það heldur en Nd. fær í þessu tilfelli. Ég nefni það svo í öðru lagi, að það liggur ekkert fyrir um það, að raunverulegur sparnaður megi hljótast af samþykkt þessa máls. Þar höfum við engu á að byggja öðru en ágizkunum, sem mér finnst, að við getum ekki lagt mikið upp úr. Þó að við allir séum samþykkir sparnaði, finnst mér, að við verðum að hafa vitneskju um það, áður en við samþykkjum nokkuð í þá átt, hvernig hann verði framkvæmdur og hvort eftirlitið verði jafngott og traust eftir sem áður. Um það höfum við enga vitneskju nú, ef við samþykkjum þetta mál á þessu stigi. Ég nefni það svo í þriðja lagi, að þeir aðilar, sem bezt þekkja til þessara mála, eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sjávarafurðadeild SÍS og sérfræðingarnir dr. Þórður Þorbjarnarson og Sigurður B. Haraldsson, mæla með því, að málið fái betri athugun, áður en það sé afgreitt hér á Alþ. Ég verð að segja, að ég skil ekki það ofurkapp, sem ríkisstj. leggur á það að fá þetta mál afgreitt, eftir að öll þau rök liggja fyrir, sem ég hef nú greint. Það var einnig upplýst hér í umr., að jafnvel þótt einhver sparnaður kynni að hljótast af þessu máli, ef frv. verður samþykkt, mundi hann alls ekki koma til greina á þessu ári. Það er ekki hægt að framkvæma hann á þessu ári, þannig að af þeirri ástæðu virðist vera alveg óhætt að láta málið bíða afgreiðslu til haustþingsins, svo að af þessari ástæðu einni fellur sparnaðartalið um sjálft sig í sambandi við það, að málið verði afgreitt á þessu þingi. Það eru fjölmörg atriði í þessu frv., sem þyrftu nánari athugunar við og væri ástæða til að flytja brtt. við, ef tími ynnist til, og það vinnst kannske tími til þess við 3. umr., ef málið verður látið ganga fram á þessu þ. Ég nefni t.d. 3. gr. frv. Þar er ætlazt til þess, að það verði aðeins ákveðið í reglugerð, hver eigi að vera menntun og reynsla forstöðumanna Fiskmats ríkisins og einstakra deilda þess, yfirfiskmatsmanna og verkstjóra við fiskverkun. Við vitum það ákaflega vel, að það er mjög mikilvægt, að þessir menn hafi næga menntun og kunnáttu til að framkvæma það starf, sem þeim er ætlað. Ég álít, að það sé svo mikilvægt, að það ættu að verða miklu nánari ákvæði um þetta atriði í l. heldur en að þetta skuli aðeins ákveðið með reglugerð, sem við vitum ekkert um, hvernig verður ákveðin. Mörg atriði fleiri mætti nefna, sem ég ætla að sleppa að þessu sinni, vegna þess að það geta verið möguleikar þá til að taka það mál aftur upp við 3. umr. málsins, ef ekki verða tekin til greina þau mikilvægu rök, sem eru fyrir því, að málinu verði frestað. Það er líka ákaflega erfitt að ræða þetta mál á þeim tíma, sem hæstv. sjútvmrh. þarf að gegna þingmannsstörfum í Ed., því að ýmis atriði málsins eru þannig vaxin, að maður vildi gjarnan leggja fram fsp., en það gefst kannske möguleiki til þess við 3. umr. Ég verð að segja það líka, þó að það eigi aðallega að ræða um einstakár gr. frv. við 2. umr., að þegar það er upplýst, að hv. sjútvn. hefur ekki haft tíma til að lesa saman gr. frv. og núgildandi laga um sama efni, þá finnst mér, að það geti mjög vel komið til greina og verði eiginlega að gera það við 3.umr. málsins, að greinar frv. verði lesnar hér upp og bornar saman við gr. núgildandi l. Þá gætu þm. allir fylgzt með því, hvað er raunverulega nýtt í frv. og hvað er fellt niður af því, sem við vildum kannske gjarnan hafa. Þetta tæki kannske einhvern tíma, en við þm. eigum ekki að horfa í tímann, þegar stórmál eru annars vegar, heldur gefa okkur tíma til þess að íhuga þau sem rækilegast. Og ég segi það satt, að ég mundi ekki sjá eftir næturtíma í það, að við kynntum okkur þetta stórmál á þennan hátt við 3. umr. En það kemur kannske ekki til þess, ef hæstv. ríkisstj. íhugar málin betur og sér, að það eru fullgild rök fyrir því, að málinu verði frestað til haustþingsins. Þess vegna ætla ég ekki að hafa þessi orð mín fleiri nú að sinni, en ég tel, ef málið heldur áfram, ekki útilokað, að ég ætli að segja einhver orð um málið þá í 3. umr.



Herra forseti. Það voru nú í rauninni aðeins örfá orð, sem ég ætlaði að segja hér um þetta mál til viðbótar því, sem ég hef þegar sagt, og það var í tilefni af því, sem hæstv. sjútvmrh. sagði hér í umr. um málið í dag. Hæstv. ráðh. sagði í upphafi síns máls, að hann vildi ekki, að þau orð stæðu hér án mótmæla í þingtíðindum, sem ég hafði látið falla um veru hans hér á þingi. Hafi mín orð fallið á þann hátt í sambandi við það, að þau hafi meitt hann, þá get ég leiðrétt það sjálfur, en ég held nú, að það hafi ekki verið. Það, sem ég hafði sagt í þeim efnum, var það, að auk þess sem svo stæði á, að í rauninni vildi öll sjútvn., að málið fengi að bíða eftir eðlilegri athugun, þá væri það svo, að auk þess að allur undirbúningur væri svona á sig kominn, stæði þannig á, að sjútvmrh. sjálfur væri ekki viðstaddur þessar umr. Ég veitti því athygli, að hann var ekki hér viðstaddur allan þann tíma, sem ég talaði fyrir minni till. og mínu áliti og ekki heldur þann tíma, sem frsm. meiri hl. talaði hér í þessu máli. Og ég sagði, að mér þætti þetta miður. En svo þegar ég sá, að hæstv. ráðh. kom hér inn í salinn áður en ég hafði lokið máli mínu, þá mun ég hafa sagt það, að ég sæi, að hæstv. ráðh. væri nú mættur á þingi. Hæstv. ráðh. segir, að ég hafi sagt það og það má vel vera. En sem sagt, ég átti ekki við neitt annað en það, að hæstv. ráðh. væri þá mættur hér í þingsalnum, og þótti mér það miklu betra og beindi þá til hans nokkrum þeim aths., sem ég hafði áður látið falla hér um málið. En í tilefni af þessu vil ég aðeins segja það, að ég vil enn einu sinni undirstrika það, að það er alveg lágmarkskurteisi, sem ráðh. eiga að sýna þd., að þeir séu viðstaddir umr. um þau mál, sem þeir leggja fyrir þingið og vilja fylgja eftir. Ég efast að vísu ekkert um það, að hæstv. ráðh. getur hafa þurft að sinna störfum í Ed., en þá er líka venjan sú og hið eðlilega, að reynt sé að haga afgreiðslu mála þannig í hinni d. á meðan, að það sé ekki þar verið að ræða þau mál, sem ráðh. á með eðlilegum hætti að taka þátt í umr. um. En þessi hæstv. ráðh, er ekki einn um það að standa svona að málum, en í þessu tilfelli var þetta nú mjög óviðkunnanlegt. Ekki meira um það atriði en það var sem sagt ekki meining mín að meiða hæstv. ráðh. með þessum orðum mínum á neinn hátt. En ég hafði lagt hér fyrir ráðh. nokkrar fsp. og þó aðallega um það, í hverju sá hugsanlegi sparnaður gæti legið að knýja þetta mál fram nú á þessum tíma fram yfir það, sem yrði, þó að málið yrði afgreitt í byrjun haustþings. Ég hafði bent á það, að samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að l. taki ekki gildi fyrr en 1. júlí. Og á þeim tíma munu verða komin á land 70-80% af þeim fiskafla á þessu ári, sem fellur undir eftirlit Ferskfiskeftirlitsins eða sem aðalkostnaðurinn við Ferskfiskeftirlitið miðast við. En það er einmitt á ferskfiskeftirlitinu, sem ætlunin er að reyna að spara fé. Ég get því ekki ímyndað mér það, að hér geti verið um mikinn sparnað að ræða á þessu tímabili, sem er frá 1. júlí, ef hægt væri að koma við skipulagsbreytingunni þá strax, og t.d. fram til 1. nóv., miðað við allar aðstæður og þegar þess er svo gætt, að það er ætlunin að halda uppi alveg hliðstæðum vinnubrögðum í ferskfiskeftirliti eftir samþykkt á þessari lagabreytingu, sem hér er um að ræða og áður hefur verið. Það er ætlað aðeins að fela annarri stofnun að sjá um það, að sömu vinnubrögð fari fram. Mér fannst hæstv. ráðh. ekki svara þessari spurningu minni á þann hátt, sem ég tel fullnægjandi. Hann leiddi engin rök að því, fannst mér, að það gæti verið um neinn verulega meiri sparnað að ræða, þó að þetta frv. yrði samþ. nú fremur en það væri samþ. síðar á árinu. Svar hæstv. ráðh. var aðeins þannig, að ætlunin væri með þessari skipulagsbreytingu að spara á framkvæmd ferskfiskeftirlitsins með þessari sameiningu og það væri ráðgert, að það mætti spara með þessu á heilu ári í kringum 3 millj. kr. En frekari skýringar komu hér engar fram. Ég hafði einnig bent á það, að þeir, sem hingað til hafa mest haft með ferskfiskeftirlitið að gera, eins og sá forstöðumaður, sem mætti á fundi sjútvn., höfðu lýst því yfir, að þeir væru mjög vantrúaðir á það, að hægt væri að spara nokkurn skapaðan hlut á þessari skipulagsbreytingu eða nokkuð teljandi, nema þá að breytt yrði alveg um eftirlit í þessum efnum frá því, sem verið hefur. En ég vil nú samt ganga út frá því fyrir mitt leyti, að það væri kannske hægt að koma fram nokkrum sparnaði með skipulagsbreytingu á matinu, en ég held, að á yfirstandandi ári verði ekki hægt að ná fram miklum sparnaði og því hefði það verið fyllilega þess virði að gefa þinginu kost á því að vinna að afgreiðslu þessa máls með eðlilegum hætti. Ég efast ekkert um það, að hæstv. ráðh. hefur orðið þess var að það er vilji sjútvn. þessarar d., að málið fái að bíða. Hún hefði helzt kosið, að svo gæti orðið og það hefði gefizt tækifæri til þess að athuga málið miklu betur en tími hefur unnizt til. Og það er aðeins vegna þess, að fram hefur komið mjög eindregin ósk frá hálfu ráðh. um það að afgreiða málið nú, sem meiri hl. sjútvn. hefur fallizt á það að standa að ákveðinni afgreiðslu, þó á þann hátt að breyta frv. allverulega frá því, sem það er komið frá Ed. Ég skal svo ekki ræða hér öllu meira um þetta mál. Ég hef lýst hér minni afstöðu til þess. Ég tel, að þær brtt., sem fyrir liggja frá sjútvn. þessarar d., séu allar til bóta og það sé rétt að samþykkja þær, og samþykkt á þeim sé í rauninni alveg lágmark þess, að hægt sé að standa að því að afgreiða þetta mál. En ég legg líka mikla áherzlu á það, að sú brtt. verði samþ., sem ég og hv. 2. þm. Reykn. flytjum um það að fella þá jafnhliða niður það sérstaka gjald, sem lagt var á vegna ferskfiskeftirlitsins, og sparnaðurinn komi þá fram á þann hátt, að ekki verði þá lögð jafnmikil gjöld á framleiðsluna eins og áður hefur verið. En þrátt fyrir það þó að þessar till. til breytinga liggi fyrir, hefði ég talið langæskilegast, að málið fengi að bíða. Það hefði verið mín helzta ósk að taka málið til afgreiðslu á næsta hausti. En eins og ég hef sagt áður, tel ég þó, að viss atriði í þessu frv. stefni í rétta átt, það sé rétt að vinna að þeirri skipulagsbreytingu í aðalatriðum, sem frv. fjallar um, en það hefur bara ekki getað fengið þann undirbúning hér í þinginu, sem eðlilegt hefði verið. Þetta er mín meginafstaða til afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Það verður svo jafnan, þegar líður að þingslitum, að þá er mikil málefnaþröng, þ.e.a.s. naumur tími til afgreiðslu mála, og þá verður hæstv. ríkisstj. oft að gera það upp við sig, hvaða máli hún leggi höfuðáherzlu á að þoka fram, og hallast þá heldur á, að ágreiningsmálum sé þokað til hliðar, til þess að þau mál, sem ríkisstj. leggur mesta áherzlu á og telur nauðsynlegt að fá afgreidd fyrir þinglok, geti fengið afgreiðslu. Nú hrúgast málin frá hæstv. ríkisstj. upp mörg og stór, á síðustu dögum þingsins og jafnframt virðist vera mjög spenntur boginn með það að þrýsta fram ágreiningsmálum, sem ætla mætti, að stjórnin vildi ekki, að yrðu til þess að bregða fæti fyrir hennar hjartfólgnustu áhugamál, og þannig standa sakirnar nú. Ég tel þetta mál svo stórt, að það sé alveg ógerlegt að meina þm. að tala um málið og það jafnvel rækilega, því að það væri með öllu eðlilegt, svo mikilsvert sem það er fyrir þjóðarbúið. Hér er um að ræða frv. til l. um eftirlit og mat á fiski og fiskafurðum. Nú mætti ætla, að þetta mál, sem ríkisstj. leggur mikið kapp á að fá afgreitt, væri mjög vel undirbúið, því að í skjölum málsins má sjá, að það var undirbúið af mþn. skipaðri mörgum sérfróðum mönnum í þessum málum, og sú nefnd hefur haft langan tíma fyrir sér til starfa. Mér sýnist, að hennar störf hafi byrjað á miðju ári 1960 eða fyrir um það bil 8 árum. Að vísu hafa einhver hlé orðið á hennar störfum, þegar hún var að afla sér gagna frá öðrum löndum m.a., en þó er ljóst, að hún tekur til starfa aftur 1962, og er svo ekki saga starfsins í n. rakin lengur, en síðan virðist hennar starf hafa staðið yfir. Hvað sýnir þetta? Það sýnir annaðhvort, að vinnubrögð hafa verið slæleg hjá n. eða þá hitt, að málið hefur reynzt viðamikið, margþætt og vandasamt, og það hygg ég, að sé ástæðan. Það hefur reynzt erfitt að fá samkomulag um samningu frv., sem leysti þessi mál á þann veg, að ágreiningur yrði ekki um grundvallaratriði. Það sýnist því svo, sem hægt hefði verið að leggja þetta mál miklu fyrr fyrir þingið, en það er ekki gert fyrr heldur en núna daginn, sem þingið fór í páskafríið og n. hefur aðeins getað athugað það, sjútvn. hefur aðeins getað athugað málið á þessum fáu virku dögum síðan páskafríi lauk. Öll n. skýrir frá því í nál., að tíminn hafi verið allsendis ófullnægjandi til þess að kanna þetta mál eins og hún teldi þörf á og nauðsynlegt og skýrir m.a.s. frá því, að hún hafi ekki getað borið frv., sem er mikill bálkur, saman við þau lög, sem eiga að falla úr gildi, ef þetta frv. yrði að lögum. En það er hvorki meira né minna heldur en þrenn eða fern lög, allmiklir lagabálkar. Lög um fiskmat og meðferð og verkun og útflutning á fiski í fyrsta lagi og um ferskfiskeftirlitið og í þriðja lagi lög um mat meðalalýsis. Þessi lög eiga öll að falla úr gildi, ef þetta frv. verður að lögum, en hv. sjútvn. hefur ekki gefizt tóm til þess að bera þetta frv. saman við gildandi löggjöf, og rennum við þm., sem ekki höfum tekið þátt í störfum sjútvn., þess vegna algerlega blint í sjóinn um þetta, eins og eiginlega nm. játa sjálfir, að þeir geri. En það fer ekki á milli mála, að mat á fiskafurðum Íslendinga er eitt stórfelldasta hagsmunamál þjóðfélagsins, og löggjöf um slíkt örlagamál í efnahagsmálum okkar verður auðvitað að vera vönduð. Annars getur verra af hlotizt. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, eins og komið hefur hér fram hjá fleiri en einum þm., að á þessu stigi sé mjög óráðlegt og óskynsamlegt og næsta mikill ábyrgðarhluti að afgreiða frv. núna, svo lítt athugað, og að hæstv. ríkisstj. jafnvel þó að hún telji sig sannfærða um það, að hún með hinni nýju lagasetningu geti sparað eins og hún neinir, allt að þremur millj. kr., þá eigi hún að líta það stórum augum á gildi þessa máls, fiskmatsins, að það sé meira virði að vanda vel til slíkrar löggjafar sem þessarar heldur en jafnvel þótt hún gæti sparað 3 millj. kr. Að vísu er engin áætlun sýnd í skjölum málsins um það, hvernig þessar 3 millj. megi sparast og mér finnst ýmislegt benda til hins gagnstæða. Í fyrsta lagi, ef af samþykkt þessa frv. leiddi vandaðra og öruggara og betra fiskmat, þykir mér það furðu sæta, ef það hefur orðið mikill sparnaður við matið, ef á allan hátt verður betur til matsins vandað, þó að þarna standi til að sameina tvær stofnanir, Ferskfiskeftirlitið og Fiskmat ríkisins. Ég sé, að það er hér tekið í mál af þeim mönnum sem undirbúið hafa frv., að nauðsyn beri til þess að bæta kjör matsmanna til þess að fá sem allra hæfasta menn til starfa, og af því veitir sannarlega ekki. Það er áreiðanlega hlutur, sem borgar sig, að hafa valinn mann í hverju rúmi í stétt matsmannanna. Undir þeirra starfi á þjóðin svo mikið. En ekki getur leitt sparnað af því, ef á að hækka laun þeirra, sem væri góðra gjalda vert og áreiðanlega skynsamlegt. Þá sé ég einnig, að það hefur verið mikill ágreiningur um það, hvort heppilegt væri, að matið væri framkvæmt með svipuðum hætti eins og verið hefur um langt árabil, þ.e.a.s. að einhver af starfsmönnum hraðfrystihúsanna væri jafnframt matsmaður hjá þessu húsi undir húsbóndahendi þess, sem er eigandi frystihússins. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar, að þetta væri óheppilegt fyrirkomulag og ég er það enn. Forráðamenn frystihúsanna virðast hafa verið þeirrar skoðunar, að svona vildu þeir hafa það áfram, en embættismenn Fiskmats ríkisins létu í ljós þá skoðun, að útflutningsmatið yrði að vera framkvæmt af óháðum opinberum matsmönnum í hverju frystihúsi og þannig, að matsmennirnir væru alveg teknir undan húsbóndahendi frystihúseigendanna, og þetta held ég, að sé bráðnauðsynlegt. En ef matið væri bætt og öryggi þess aukið með því, að matið væri framkvæmt af mönnum óháðum eigendum frystihúsanna, þá get ég ekki séð, að af því leiði sparnað. Ég held, að af því hljóti að leiða aukinn kostnað, en það held ég líka, að sé kostnaður, sem ekki megi horfa í, því að fiskmatsmennirnir mega ekki vera háðir eigendum hraðfrystihúsanna. Það getur gengið út yfir áreiðanleik matsins og hefur oft gert það. Ég er sannfærður um það. Ég er ekki það ókunnugur í frystihúsunum, að ég ekki viti það, að matsmennirnir þar hafa stundum talið sig vera eins og á milli steins og sleggju vegna tillitsins, sem verið er að taka til síns húsbónda annars vegar og svo skyldustarfanna hins vegar. Og ég er þess vegna sammála embættismönnum Fiskmatsins, að það sé nauðsynlegt að matið sé framkvæmt af mönnum, sem algerlega séu óháðir hraðfrystihúsaeigendunum, þó að það kosti vafalaust heldur aukin útgjöld heldur en hitt. Að þessu athuguðu get ég ekki séð, að það séu miklar líkur til þess, ef á að bæta matið, að þá verði mjög mikið um milljónasparnað af lögfestingu þessa frv. Ég hefði viljað vona, þó að ég sjái það hvergi í nál. sjútvn., að aðalefni þessa frv. væri umbætur á matinu, að það væru í því ákvæði, sem gerðu matið öruggara, jafnvel strangara og a.m.k. með öllu óháð eigendum hraðfrystihúsanna. En þetta er ekki veigamesta atriði frv., því miður. Það stendur hér á bls. 10 í kaflanum um niðurstöður og till. Fiskmatsins, að hér verði aðeins rætt um veigamesta atriði frv., sameiningu á starfsemi Fiskmats ríkisins og Ferskfiskeftirlitsins. Þetta segja þeir sjálfir, að sé veigamesta atriði frv., bara sameiningin. Það tel ég ekki meira en formsatriði. Væri gott, ef eitthvað gæti sparazt við það að skella þessum tveimur stofnunum saman, en það finnst mér engan veginn aðalatriði þessa þýðingarmikla máls. Nál. ber það með sér, að öll n., - þar virðist enginn ágreiningur vera - telur sig hafa haft allt of nauman tíma til þess að skoða málið ofan í kjölinn og getur þannig í raun og veru ekkert sagt um það, hvort það sé til bóta frá gildandi löggjöf, að þetta frv. verði samþ. Hún hefur ekki getað kynnt sér þau atriði til hlítar, sem aðalágreiningur hefur verið um á undanförnum árum hjá mönnum, sem unnu að samningu frv. Og sérfræðingarnir, sem kallaðir voru til, þeir dr. Þórður Þorbjarnarson, sem er formaður fiskmatsráðs og Sigurður B. Haraldsson efnaverkfræðingur, sem var starfsmaður n., sem undirbjó frv., munu báðir hafa lagzt á móti því, að málið væri knúið í gegn nú. Þeir munu hafa látið í ljós á fundum n., að þeir teldu málið ekki nægilega athugað og það væri ráðlegast að fresta afgreiðslu þess. En þegar n. hefur játað það, að hún hefur ekki getað kannað málið, þá fellst hún á, að á það reyni, hvort samþykkt þess leiði til sparnaðar. Við mundum allir vilja það, að hægt væri að spara, en sízt á þeim sviðum, þar sem mikið tjón gæti orðið að í efnahagsmálum okkar, í höfuðatvinnuveginum, sjávarútveginum. N. telur rétt, að á þetta reyni, hvort af því leiði sparnað. Hún er ekki sannfærðari um það en svo. Hún segist vilja, að reynslan skeri úr um það, hvort af því verði sparnaður. Á öðrum stað í skjölunum segir jú, að þeir telji, að með sameiningu Ferskfiskeftirlitsins og Fiskmatsins mætti spara verulegar fjárhæðir, ef framkvæmdin tækist vel. Engan veginn eru þeir, sem gefa þessar upplýsingar í fskj. málsins, engan veginn eru þeir sannfærðir um það, að þetta leiði til sparnaðar. Þeir segja, að þetta geti leitt til sparnaðar, ef framkvæmdin takist vel. Þeir efast um það. Og það er eingöngu út frá þessari sparnaðarvon, sem sjútvn. getur á það fallizt, að málið sé afgreitt nú. Sjútvn. hafði tal af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Sjávarafurðadeild SÍS og greinir frá því að báðar þessar stofnanir óskuðu raunar, að strangara eftirlit yrði með fiskmeti og málinu yrði frestað um sinn. Það er bent á, að það sé verið að gera strangari kröfur til fiskmetis á okkar verðmæta markaði í Bandaríkjunum, og þeir telja ráðlegt að bíða með að setja ákvæðin um okkar mat, þangað til vitað sé; hvernig þær verði, þessar nýju reglur hjá okkar fiskkaupendum í Ameríku, hve strangar þær verði. Hér segir: „Óskuðu báðir þessir aðilar eftir því, að afgreiðslu málsins yrði frestað til hausts með hliðsjón af fréttum vestanhafs um þessi mál.“ Sparnaðaratriðið er aðalatriði þessa máls og væri það góðra gjalda vert, ef öruggt væri, að matið yrði eins gott eða betra við þá breytingu, sem hér er um að ræða. En þrátt fyrir þessa lauslegu athugun sjútvn. á frv., koma þeir strax auga á það, að þeir telji nauðsynlegt að breyta frv. í a.m.k. 5 allveigamiklum atriðum og eru brtt. n. á þskj. 650. Þeir detta strax ofan á það, að breytinga sé þörf. En ekki nóg með það, heldur er einnig lagt til, að 19. gr. frv. verði breytt, og er sú till. á þskj. 648. Við þessa lauslegu athugun, sem fram hefur farið á málinu, eru sem sé komin fram tvö þskj. með brtt. við frv. og jafnframt lýst yfir, bæði af n. og öðrum aðilum, sem þetta mál varðar mikið, að æskilegt sé að fresta því til hausts. Síðasta gr. frv. er ekki um það, að frv. þetta taki þegar gildi. Hún er einmitt um það, að frv. eigi ekki að öðlast gildi fyrr en á miðju ári 1968, 1. júlí. Það er skiljanlegt, ef á að slá saman tveimur stofnunum. Þá má búast við, að það þurfi að segja upp öllu starfsliði beggja stofnananna og endurráða fólk með tilliti til hinnar nýju skipunar og með tilliti til sparnaðarins, og þá auðvitað að segja upp endanlega einhverju af starfsfólki annarrar hvorrar eða beggja stofnananna. Og það getur ekki gerzt með skemmri fyrirvara en þrem mánuðum. Það sér hver maður. Það er það allra minnsta, þó líklegra, að sumir þessara manna þyrftu sex mánaða uppsagnarfrest. Ef það væri sex mánaða uppsagnarfrestur, sem þeir þyrftu og ættu rétt á, þessir menn, þá er komið fram undir haust. Núna erum við í aprílmánuði, og það er komið fram undir þingbyrjun, þegar uppsagnarfrestur þeirra væri liðinn. Ég sé því ekki, að sparnaðurinn geti neinn orðið, né heldur, að það veiti af allverulegum tíma til margvíslegs undirbúnings til þess að gjörbreyta allri framkvæmd á okkar fiskmati. En sem sé, ástæðan til þess, að það er sótt fast í Alþ. að samþykkja þetta frv. nú, það er sparnaðarsjónarmiðið. Og þó ég telji það ekki veigamikið, þá vil ég þó líta á það. En það liggur hér annað frv. fyrir, frv. um síldarútvegsnefnd. Eins og það frv. er nú orðið, mundi það leiða af sér beinlínis, að síldarútvegsn. kæmi ekki fram skynsamlegum sparnaðaraðgerðum í sínum rekstri. En samt á að knýja það fram. Og ég hugsa, að það liggi nokkurn veginn augljóslega fyrir, að ef það frv. verður samþ., þá kemur það í veg fyrir sparnaðarmöguleika þar, ámóta eins og vonir gætu vaknað um að næðust fram hér með þessu frv. Síldarútvegsn. taldi, að verksvið sitt hefði færzt til og breytzt. Verkefnið hafði færzt frá skrifstofunni á Siglufirði til Austfjarðanna, og síðan var bætt úr brýnni þörf með því að setja þarna skrifstofu og einn starfsmann. Verkefnin höfðu aukizt hér á skrifstofunni suðvestanlands, og þar þurfti jafnvel að auka við mannskap, en norður á Siglufirði sátu starfsmenn n. allmargir, miðað við hin gömlu verkefni, sem þeir höfðu haft, fullmargir, verkefnalitlir meira en hálft árið, en síldarútvegsn. taldi sig hafa og hefur, að gildandi l. óbreyttum, aðstöðu til þess að færa menn til eftir verkefnum. Síldarútvegsn. er þjónustustofnun og á að sjá fyrir hagsmunamálum þjóðfélagsins í heild, og svo einkanlega útgerðarmanna, síldarsaltenda og annarra slíkra, sem við útgerð og síldarvinnslu fást, og óskir þeirra voru ekki þær að færa verkefnin frá skrifstofunni í Reykjavík, sem hefði auðveldað málið, ef þeir hefðu óskað eftir því að færa verkefnið aftur til Siglufjarðarskrifstofunnar. Þá hefði þetta mannahald getað notazt. Nei, þeir óskuðu eftir því, að aukið væri mannahald hérna á skrifstofunni í Reykjavík, og þar með fært enn þá meira af verkefnum frá skrifstofunni á Siglufirði. Þetta þýddi það, að mati allra flokka manna í síldarútvegsn., að það þyrfti að færa til starfsfólk frá skrifstofunni á Siglufirði og til skrifstofunnar hérna í Reykjavík, því síldarútvegsn. taldi ekki fært að færa verkefnin frá skrifstofunni hér, gegn mótmælum síldarsaltenda og LÍÚ, enda er nú svo komið, að allir þeir aðilar, sem áður höfðu óskað eftir því, að frv. um það mál væri flutt hér, höfðu nú lýst yfir, að þeir væru á móti því frv. í því formi, sem það nú er, því það bindur hendur síldarútvegsn. um framkvæmdaratriði, sem er eðlilegt að n. hafi fullt frjálsræði um, að haga skrifstofuhaldi og mannahaldi eftir verkefnum og hlutverki sínu. En Alþ. virðist ætla að taka fram fyrir hendur stjórnenda síldarútvegsmálanna með því að fyrirskipa þeim, hvar aðalverkefnin skuli unnin. Því það að skipa fyrir um það í l., hvar skuli vera aðalskrifstofa, hlýtur að leiða af sér það, að aðalverkefnin eigi að vinna þar, annars er það bara hégómi.  Ég viðurkenni það, að þetta mál, sem ég nú er að ræða, er aðeins að því leyti í tengslum við hitt frv., að þar er knúið á fast um að ná fram máli í sparnaðarskyni, en hins vegar virðist hér vera haldið fast á því, sem fyrirmunar stjórnendum þeirrar stofnunar að gæta skynsemdar í sínu verki og haga mannahaldi og skrifstofuhaldi eins og verkefnin kalla á. En þeir menn um það, sem vilja binda svo hendur stjórnenda þeirrar stofnunar. Ég er a.m.k. andvígur því og sé ekki neitt skynsamlegt í því. En ég hefði viljað halda því fram, að það væri eðlilegt, að það mál væri lagt til hliðar. Það leiðir ekki til sparnaðar, svo mikið er víst, og ég veit ekki annað en það sé ósk LÍÚ, það sé ósk forustumanna í félagi síldarsaltenda sunnanlands og vestan, og það sé ósk allra flokka manna í síldarútvegsn. Þannig liggur málið fyrir. Í trausti þess, að skynsemin verði látin ráða í því máli skal ég ekki hafa lengra mál um þetta, en tel, að ef stjórnarandstaðan greiðir fyrir framgangi hinna nauðsynlegustu mála ríkisstj. með því að hafa um þau mál hóflegar umr., þá sé ekki nema eðlilegt og sanngjarnt, að hæstv. ríkisstj. taki þá eitthvert tillit til þess að vera ekki að þrýsta fram einnig viðkvæmum deilumálum, sem lítinn eða engan tilgang hafa og kannske neikvæðan tilgang, að samþykkja nú á síðustu stundum þingsins. Ég er þeirrar skoðunar um þetta mál, að því bæri að fresta, það væri skynsamlegast, en auðvitað ræður hæstv. ríkisstj. og hennar meiri hl. því, hvort svo verður eða ekki, en málið er svo mikils vert, að það á að hafa alla gát á, áður en gengið er frá endurskoðaðri löggjöf um matið á okkar fiskafurðum.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til 2. umr., hefur verið til athugunar í sjútvn. þessarar virðulegu d., og leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. með einni lítils háttar breytingu. Minni hl. hefur skilað sérstöku nál. og mun gera grein fyrir sínu máli. Brtt. sú, sem fram er komin, er á þskj. 652 og er nánast orðalagsbreyting, því þar segir: „Við 2. gr. 5. tl. orðist svo: Til rannsóknarstofnana sjávarútvegsins 0.99%“, en í frv. er sagt: Til byggingar rannsóknarstofnana sjávarútvegsins. Hér áður var sérstakt útflutningsgjald, sem greitt var í byggingarsjóð rannsóknarstofnana sjávarútvegsins, en í gildandi l. er þetta orðalag, sem sjútvn. tekur upp og telur það nauðsynlegt, vegna þess að hér er um heimild að ræða til þess að greiða rekstrarkostnað, tækjakostnað o. þ. h., en á ekki að fara í sérstakan byggingarsjóð. Frá gildandi l. er sú breyt. í þessu frv. á 2. málsl. 1. gr. um viðmiðun á magngjaldi af freðfiskflökum, skreið o. fl. að það er lækkað úr 4.2% af hámarksútflutningsverðmæti í 3,5%. Önnur breyt. frá gildandi l. er sú, að lagt er til eftir frv., að 3,5% verði tekið af fob-andvirði af frystum humar og óverkuðum saltfiski, loðnumjöli og loðnulýsi. Samkvæmt gildandi l. er frystur humar og óverkaður saltfiskur með magngjald, en loðnumjöl og loðnulýsi er í 6%o flokki. Á árinu 1967 var veitt undanþága frá því, að þetta yrði greitt, og svo er einnig gert ráð fyrir í þessu frv. samkv. bráðabirgðaákvæði, að ekki verði innheimt gjald af loðnumjöli og loðnulýsi á árinu 1968. Hér er um nokkra hækkun að ræða frá því, sem er í gildandi l., því það var, eins og ég sagði áðan, magngjald bæði af frystum humar og óverkuðum saltfiski. Af frystum humar mun það vera 0,3% af aflaverðmæti, en af óverkuðum saltfiski hef ég talið, að það mundi vera nálægt 2%, þó það komi fram hjá kunnugum aðila, að það sé um 2½%, en að því kem ég síðar. Svo er samkv. 6. lið 1. gr. gert ráð fyrir, að útflutningsgjald af saltsíld hækki í 10% af fob-verði, en samkv. gildandi l. er það 6%. Þá gerir frv. einnig ráð fyrir því, að þær tekjur, sem koma af þessum hækkunum, renni til vátryggingasjóðsins, til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa, samkv. reglum, sem sjútvmrh. setur, og er þetta umreiknað hér í frv. Það eru að sjálfsögðu lægri tölur til hinna ýmsu aðila heldur en í gildandi lögum, en þá er gengið út frá hærra útflutningsverði, sem er eðlilegt. Það er nú þannig, að þótt meiri hl. n. mæli með því, að frv. verði samþ. eins og það kemur frá Ed. með þeirri breytingu, sem ég minntist á áðan, þá verður að segja það eins og satt er, að yfirleitt er náttúrlega ekki allt of mikil ánægja með hækkanir, en nauðsyn brýtur lög, ef svo mætti segja. Það er einmitt vegna þess, hversu miklum áföllum íslenzka þjóðarbúið hefur orðið fyrir í sambandi við sinn útflutning, að til þess þarf að koma, að útflutningsgjöld hækki í þeim tilgangi, sem ég minntist á áðan, þ. e. a. s. til þess að sjá vátryggingasjóði fyrir auknum tekjum. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, miðað við svipaðan afla og aflaverðmæti og var á s. l. ári, að þessi breyting gefi um 42 millj. kr. í auknar tekjur. Vátryggingasjóður íslenzku fiskiskipanna var settur á stofn í þeirri mynd, sem hann er nú, á árinu 1961, og er það þannig, að iðgjöld hafa verið greidd af honum frá þeim tíma, en oftast nær hefur vantað nokkuð upp á, að hægt væri að greiða öll iðgjöldin, og hefur sérstaklega sigið á ógæfuhliðina nú á s. l. ári, þegar vantaði 95 millj. kr., til þess að tekjur og gjöld gætu staðizt á. Hv. Alþ. afgreiddi á s. l. hausti l. um ráðstöfun á gengishagnaði og þar var gert ráð fyrir, að 50–60 millj. kr. færu til vátryggingasjóðsins, en eins og sést af því sem ég sagði áður og einnig kemur fram í grg., þá vantar talsvert á, að séð sé fyrir nægum tekjum í sambandi við þetta fyrir s. l. ár. Ég vil hér til glöggvunar hv. þm. gefa stutt yfirlit yfir útkomu vátryggingasjóðsins frá því hann byrjaði 1961 og til þess tíma, og enn fremur áætlun fyrir 1968 og reyndar að nokkru leyti áætlun fyrir 1967. Á árinu 1961 námu gjöld 104,8 millj. kr., en tekjur það ár námu aðeins 44 millj., sem stafaði af því, að það var ekki fyrr en síðari hluta ársins, sem byrjað var að innheimta útflutningsgjöldin í þessu sambandi. Og árið 1962 námu gjöldin tæpum 123 millj. kr., en tekjur sjóðsins voru það ár 116,4 millj. Árið 1963 námu gjöldin 172,8 millj. kr., en tekjur það ár 132,2 millj. 1964 námu gjöldin 159,1 millj., en tekjur það ár 164,9 millj. Á árinu 1965 nam þetta 194,2 millj. kr. Það ár voru tekjurnar 194,5 millj., þannig að tekjur og gjöld stóðust á, og er það eina undantekningin á þessu yfirliti. 1966 námu gjöldin 208,4 millj., en tekjurnar 195,5 millj. Á árinu 1967 er áætlað, að gjöldin muni nema 220,7 millj., og eins og ég sagði áðan, eru tekjurnar aðeins 125 millj., svo að þarna vantar 95 millj. Og þrátt fyrir þá úrbót, sem fékkst í sambandi við ráðstöfun gengishagnaðarins, vantar þarna talsvert mikið á, að tekjur og gjöld standist á. Það er gert ráð fyrir því, að á árinu 1968, að öllu óbreyttu, muni gjöld hjá sjóðnum nema 273,9 millj. Það sjá því allir, að hér er við mikinn vanda að stríða og að ráðstafanir þarf að gera. Um það að farið var að innheimta útflutningsgjöld í sambandi við greiðslu á vátryggingagjöldum getur vissulega orðið ágreiningur, og hefur þegar orðið, en þetta hefur þó orðið til þess, að útvegur hefur gengið svona með minni umbótum heldur en hann ella hefði þurft að fá, ef þessi leið hefði ekki verið farin. Ég tel, að þótt það sé vissulega engin hrifning yfir þessu, sem ég vil koma að á eftir, þá sé þetta raunverulega svo stórt og veigamikið mál, og svo nauðsynlegt, mál sem ekki eingöngu snýr að eigendum fiskiskipanna, heldur einnig að sjómönnum og öðrum þeim, sem vinna að sjávarútvegsframleiðslu, bæði verkamönnum og öðrum, að þess vegna sé hér um hagsmunamál þessara allra að ræða, því að vissulega er það í þágu verkunarstöðvanna, að flotinn geti gengið og að hann sé tryggður. En ef unnið yrði áfram að þessum málum þannig, að alltaf breikkaði greiðslubilið hjá útflutningssjóði, mundi það ekki leiða til annars en að tryggingunum mundi verða sagt upp, enda hefur ósjaldan verið á það minnzt af tryggingarfélögum nú upp á síðkastið. Þegar á fyrstu árunum, sem þetta kerfi var við lýði, komu greiðslurnar venjulega svona sex mánuðum eftir á, nú eru þær orðnar upp í 10–11 mánuðum á eftir, og hefur þetta orðið til mikilla óþæginda fyrir útvegsmenn í sambandi við uppgjör á tjónum og öðru slíku, því að það hefur oft verið um það talað, og jafnvel komið til framkvæmda, að það yrði skuldajafnað í sambandi við iðgjöldin, þó að gert sé ráð fyrir, að vátryggingasjóðurinn greiði þau. Ég vil benda á, að meiri hl. sjútvn. leggur áherzlu á það, að endurskoðun fari fram á þessu tryggingakerfi og reynt verði að lækka þennan útgerðarkostnað og er það áreiðanlega mikil nauðsyn, og hefur oft verið um það rætt, t. d. í sambandi við samningana um starfsgrundvöll fyrir vélbátaflotann eða fiskiskipaflotann á s. l. ári. Þá var sú breyting gerð, að hætt var að innheimta söluskatt, sem hefur verið innheimtur af þessu og nam á því ári 16–18 millj. kr., svo þar kemur strax til greina lækkun. En það er fleira, sem þarf að gera, og væri einmitt æskilegt að mál, sem gæti orðið mjög til lækkunar á iðgjöldum bátanna, þ. e. í sambandi við björgunarlaunin, kæmi til kasta Alþ. Það er þannig, að á tveim þingum a. m. k., ef ekki þremur hefur verið borið fram frv. um það, að íslenzku varðskipin væru skylduð til að veita aðstoð fyrir hæfilega þóknun, án þess að þau tækju björgunarlaun, en hv. Alþ. hefur ekki afgreitt þessi frv., þó að þau hafi komið fyrir a. m. k. tvisvar sinnum. Það er mitt álit, að það sé nauðsynlegt að hafa þetta enn þá víðtækara og skylda öll íslenzk skip til þess að veita aðstoð fyrir hæfilega þóknun við björgun íslenzka skipaflotans, en að því verður að sjálfsögðu komið síðar. Það er enn fremur fleira, sem þarf að gera en setja l. um björgunarlaun, og það er að endurskoða tjónagreiðslur og iðgjöld fiskiskipanna. Það er nú þannig, eins og ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. viti, að Samábyrgð Íslands ber skylda til þess að tryggja skip að 100 lestum, en það er ekki skyldutrygging á skipum yfir 100 lestir og eru þau yfirleitt tryggð hjá svokölluðum frjálsum félögum. Það verður að segjast eins og það er, að það er meira samræmi í þessum málum hjá Samábyrgðinni en öðrum. Skv. l. um Samábyrgðina verða skipin að vera virt a. m. k. annað hvert ár, en á skipunum, sem eru hjá frjálsu félögunum, fer ekki fram mat í hvert skipti. Svo hafa þau enn fremur greitt svokallaða kaskótryggingu, yfirhleðslutryggingu, og vélatryggingu, einnig á stærri skipunum, svo raunverulega er það þannig, að stærri skip hafi setið við betra borð en þau minni. Það hlýtur að koma til kasta Alþ. áður en langt um líður að endurskoða þessi mál í heild, og ég veit það, að það eru skiptar skoðanir um tryggingamálin yfirleitt, en mín skoðun er sú, að það mundi fara bezt á því, að það væri skyldutrygging á öllum skipum, öllum fiskiskipum að undanskildum togurunum, á sama stað. Svo gætu frjálsu félögin endurtryggt skipin að einhverjum hluta, og það mundi áreiðanlega vera mikið til bóta, að stefnt yrði að því, að tryggingin yrði sem mest hér innanlands, því að það er nú þannig, a. m. k. í sambandi við viðgerðir o. þ. h., að nokkuð mikið af því er náttúrlega vinna. En eins og er a. m. k. hjá frjálsu félögunum, mun mjög stór hluti af tryggingaráhættunni vera endurtryggður. Ég skal ekki vera að hafa þetta mjög mikið lengra, en ég get þó ekki komizt hjá að skýra frá því, að mótmæli hafa borizt í sambandi við frv. þetta, þó að umsagna hafi ekki verið leitað. Það er nú svo, að það er yfirleitt auðvelt að mótmæla og þarf ekki alltaf að leita umsagna í sambandi við það. Ég ætla ekki að fara að lesa það upp, heldur aðeins minnast á það, að í fyrsta lagi mótmælir síldarútvegsnefnd harðlega þessu gjaldi, þessari hækkun á saltsíldinni, en eins og ég sagði áðan, nemur hækkunin um 4% af fob-andvirði saltsíldarinnar. Ég verð nú að segja það með fullri virðingu fyrir síldarútvegsnefnd, sem var nú verið að ræða um hérna áðan og verður væntanlega rætt um á eftir, að það er náttúrlega góðra gjalda vert, en það er ekki hlutverk síldarútvegsnefndar, finnst mér, í sambandi við þetta mál að taka þetta svona upp, því það er hlutverk síldarútvegsnefndar að sjá um sölu og fylgjast með framleiðslu á saltsíld o. s. frv. og einnig að sjá um það hvar aðalskrifstofan og skrifstofur n. eru o. þ. h., en þeir virðast hafa skrifað sjútvmrh. 29. nóv. í sambandi við málefni síldarútvegsins almennt og er þetta eiginlega í framhaldi af því, að þeir nota þetta tækifæri til þess að koma þessu á framfæri. Aftur á móti eru hér mótmæli frá báðum síldarsaltendafélögunum, sem má til sanns vegar færa, að séu náttúrlega meira á rökum reist, því að það eru hrein hagsmunafélög, þ. e. félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi og félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. Þeir mótmæla þessu harðlega og telja, að framleiðslu saltsíldar sé stefnt í voða með því að setja svona hátt útflutningsgjald á saltsíldina. Ég vil vona það, að þessi mótmæli félags síldarsaltenda, bæði Norður- og Austurlands og Suður- og Vesturlands, þýði það, að þeir geri ráð fyrir því, að saltendur þurfi að taka á sig hluta af hækkun á útflutningsgjaldi, því annars, ef þeir reiknuðu ekki með því, að það yrði þannig, hefðu þeir náttúrlega minni ástæðu til að mótmæla, ef það væri eingöngu um innheimtustarf að ræða hjá þeim frá sjómönnum og útvegsmönnum. Það eru vissulega mótmæli, sem eru meira á rökum reist, finnst mér, mótmælin frá stjórn Samtaka síldveiðisjómanna, en þeir mótmæla þessu harðlega og telja, að framleiðslu saltsíldar sé stefnt mjög í voða og benda einnig á, hvernig afstaða Norðmanna er í þessu sambandi og hvað þeir gera, sem styrkja þetta í staðinn fyrir að við skattleggjum. Það sést á þessu, að sjómenn gera sér fulla grein fyrir því, eða þeirra forsvarsmenn í þessu félagi, að útflutningsgjaldið kemur við þá, svo og útvegsmennina sjálfa. Og er það að mínu viti alveg rétt. En þrátt fyrir það hefur n. ekki getað séð sér fært að breyta frv. Að síðustu vil ég skýra frá mótmælum, sem hafa borizt frá stjórn Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda, en það var eins og ég skýrði frá áðan, að það er að mínu viti svona um 1½% hækkun miðað við fob-verð, en þeir telja, að það sé um 1%, því að áður var þetta magngjald, eins og ég sagði áðan. Ég skal ekki hafa þessi orð mín mikið fleiri. Sjútvn. þessarar virðulegu d. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem ég hef lýst, og þó að hér sé um mjög verulega hækkun á útflutningsgjöldum að ræða, sem eins og ég sagði, er engin ánægja með, er nú talið, að kunnugustu manna yfirsýn, að þessar þrjár greinar, sem hér eru sérstaklega skattlagðar, geti frekar öðrum staðið undir þessu. Það má benda á það í sambandi við saltsíldina og einnig humarinn, að það á eftir að verðleggja það fyrir sumarið, en aftur á móti var salfiskurinn verðlagður um s. l. áramót og þar kemur það náttúrlega dálítið verr við, og má segja, að það komi nokkuð í bakið á þeim mönnum, sem þar er um að ræða. En þrátt fyrir þetta er það nú þannig, að í okkar fjármagnslitla landi höfum við oft orðið að breyta útflutningsgjöldum og hækka þau. Það væri vissulega gott, ef fleiri stoðir rynnu undir efnahagslífið, sem gætu styrkt þær atvinnugreinar, sem þurfa á aðstoð að halda hverju sinni, en það er áreiðanlega öllum ljóst, sem hér eru inni, að vátryggingariðgjöldin verða að greiðast,svo að fiskiskipaflotinn geti gegnt sínu hlutverki. Ég vil einnig að síðustu leggja mikla áherzlu á það, að allt verði gert, sem mögulegt er, til þess að endurskoða tryggingarmálin og lækka þennan útgjaldalið, eftir því sem föng eru á. Að síðustu vil ég svo segja það, sem ég byrjaði á, að meiri hl. sjútvn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem ég nefndi.



Herra forseti. Við hv. 4. þm. Austf. stöndum að nál. á þskj. 663 og lýsum þar yfir þeirri afstöðu okkar, að við séum andvígir þessu frv. og leggjum til, að það verði fellt. Áður en ég vík að efni sjálfs frv. langar mig til þess að vekja athygli á því, að mér sýnist, að með þeirri skattlagningu, sem ráðgerð er með hækkun útflutningsgjaldsins, sé verið að brjóta gegn einu af megin-prinsipum viðreisnarstjórnarinnar, þeim, sem boðuð voru í upphafi árið 1960, en þar var það talið mikið glapræði og orsök mikils ófarnaðar, sem væri orðinn í þjóðfélaginu, að ýmist væru greiddar misháar bætur á ýmsar framleiðslugreinar, þannig að bæturnar væru hærri á þær framleiðslugreinar, sem verr gengju og væru afkastaminni en aðrar. Með því væri verið raunverulega að draga úr hagvexti í þjóðfélaginu, og mér finnst, að út frá þessu megi álykta, að þegar er farið að skattleggja hinar ýmsu framleiðslugreinar í landinu mjög misjafnlega með háum sköttum, þá hljóti það að verka á nákvæmlega sama hátt og skýrt var frá í viðreisnartill. frá 1960. Ég bendi aðeins á þetta, en að vísu þarf það ekki að vekja neina undrun hjá neinum hv. þm., því við, sem höfum setið hér nokkur ár á hv. Alþ., erum orðnir því vanir, að af hálfu hæstv. ríkisstj. sé brugðið nokkuð frá þeirri stefnu, sem hún boðaði í upphafi og sagðist ætla að fylgja. Frá efni þessa frv. skal ég skýra í örfáum orðum. Það hefur verið að því vikið af hv. frsm. meiri hl. sjútvn., Sverri Júlíussyni, og skal ég ekki endurtaka mikið af því, sem hann sagði, en aðalatriði frv. er það, að með því er ráðgert að hækka útflutningsgjöldin allverulega á þrem tegundum sjávarafurða, þ. e. a. s. á saltsíld, humar og óverkuðum saltfiski. Þessi hækkun útflutningsgjaldsins á að gefa í tekjur á einu ári 42 millj. kr., og þessi tekjuauki á allur að ganga til vátryggingasjóðs fiskiskipa, sem er undir æðstu yfirstjórn hæstv. sjútvmrh., og er nú þannig komið, að á s. l. ári var hallinn á sjóðnum um 95 millj. kr. og skv. áætlun fyrir yfirstandandi ár er gert ráð fyrir, að hallinn á vátryggingasjóðnum verði um 103 millj. kr. Hluti vátryggingasjóðsins af útflutningsgjaldinu á með samþykkt þessa frv. að hækka úr 73% í 76,90% og lækkar hlutfallshluti annarra aðila, sem fengið hafa hluta af útflutningsgjaldinu, tilsvarandi í nokkuð svipuðum hlutföllum, að mér sýnist. Ég kemst ekki hjá því að gagnrýna það eilítið, að þegar frv. þetta var lagt fram í hv. Nd., fylgdi hæstv. sjútvmrh, því ekki úr hlaði á nokkurn hátt. Og eins og hv. þm. vita, er slíkur hraði á afgreiðslu mála í n. þessa dagana, að mál fá þar yfirleitt ekki eins góða athugun og skyldi, og þess vegna er það, að ýmisleg atriði, sem ekki sjást af frv. sjálfu eða þeim aths., sem því fylgja, geta verið óljós fyrir hv. þm., sem þekkja ekki kannske til smæstu atriða í starfsemi vátryggingasjóðsins. Mér finnst ástæða til þess að benda á þetta, því að ég tel, að það sé skylda hvers ráðh., sem leggur fram meiri háttar málefni, eins og ég hiklaust flokka þetta undir, að hann fylgi þeim úr hlaði og gefi nauðsynlegar skýringar. En til þess að bæta mér þetta upp lagði ég það á mig að lesa þær umr., sem urðu um málið í hv. Ed., þegar það var lagt þar fram, og mun ég víkja að því lítillega hér á eftir. Í aths. með frv. þessu segir m. a., að hækkun útflutningsgjaldsins á saltsíld eigi að gefa í tekjur hækkað útflutningsgjald um 28 millj. kr. Hins vegar þóttist ég sjá það í þeirri ræðu, sem hæstv. sjútvmrh. hélt í Ed., að upphæð þessi, eftir því, sem hann sagði þar, væri ekki nema 24 millj. kr., þannig að þarna er um 4 millj. kr. skakki á, sem ég vildi gjarna óska eftir, að hæstv. ráðh. gæfi skýringu á. Skv. aths. frv. er gert ráð fyrir því, að hækkunin á óverkuðum saltfiski gefi í tekjur um 8 millj. kr. yfir heilt ár og hækkun útflutningsgjalds á humar gefi 6 millj. kr. Hv. þm. Sverrir Júlíusson las hér upp áðan yfirlit um afkomu tryggingasjóðsins allt frá árinu 1961. Af því yfirliti má sjá, að flest árin síðan hefur tryggingasjóðurinn verið rekinn með nokkrum halla. Flest árin að vísu litlum halla, en þó nokkrum, og fyrsta árið, 1961, sem er dálítið sérstakt að vísu, er hallinn allverulegur, en um rekstur sjóðsins tekur þó alveg steininn úr árið 1967, í fyrra, og árið í ár. Ég gat um það áðan, að hallinn væri talinn vera á s. l. ári um 95 millj. kr.; útgjöld tryggingasjóðsins umfram þær tekjur, sem hann hefur. Þegar frv. um upptöku á gengishagnaði útflutningsvörubirgða, sem lágu í landinu, þegar gengið var fellt 24. nóv. s. l., var hér til meðferðar, kom það fram, að ráðgert væri að nota um 50–60. millj. kr. af þessum upptæka gengishagnaði, sem var rétt eign eigenda þeirra útflutningsvörubirgða, sem voru til gengisfellingardaginn, til þess að borga upp í þennan mikla halla á vátryggingasjóðnum 1967 50–60 millj., þannig að gera má ráð fyrir, að af hallarekstri vátryggingasjóðsins fyrir s. l. ár standi eftir a. m. k. 35–40 millj. kr. Eins og ég sagði áðan, er áætlað, að hallinn á yfirstandandi ári nemi 103 millj. kr., og ráðgert er að ná upp í þann mikla skakka um 42 millj. kr. með hækkun útflutningsgjaldsins, sem frv. þetta ráðgerir. Nú var ég að velta því fyrir mér, hvernig á þessu stæði, að svona geysilegar breytingar hefðu orðið á afkomu tryggingasjóðsins á árinu 1967 og 1968 og mér, í mínum barnaskap, fannst ekki ósennilegt, að þetta hlyti að vera a. m. k. í aðalatriðum því að kenna, að tekjur sjóðsins hefðu brugðizt mjög með minnkandi afla og lækkandi verði á útfluttum sjávarafurðum, og e. t. v. aukinni tjónagreiðslu þessara ára, stóraukinni tjónagreiðslu. En þegar ég var að lesa umr. í Ed., sá ég skýringu, sem mér hafði ekki dottið í hug, að gæti verið ein af ástæðunum eða meginástæðan fyrir þessum mikla halla, en ég tel rétt að vekja athygli á henni engu að síður, til þess að hæstv. sjútvmrh. geti þar leiðrétt eitthvað, ef rangt er með farið, eða gefið skýringar. En þessi skýring á halla tryggingasjóðsins kom fram í ræðu, sem hv. 5. landsk. þm. hélt þar. Ég hef tekið eftir því nokkuð af lestri þingræðna úr Ed., að þessi hv. þm. þykist hafa sæmilegt vit á sjávarútvegsmálum og liggur ógjarnan á því, og þess vegna þykir mér, af því, sem ég sagði áðan, og líka vegna þess, að ég tel, að þessi maður, þessi hv. þm. geti ekki verið að gefa yfirlýsingar eða verið með getsakir, sem ekki fá stuðzt við veruleikann, þess vegna þykir mér ástæða til þess að lesa upp örlítinn kafla úr þeirri ræðu, sem þessi hv. þm. hélt um þetta atriði, en hann segir þar m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Við sem erum hreinir útvegsmenn hér á Íslandi, við erum aðeins örfáir. Það eru langflestir, sem eiga beinan þátt í fiskverkun eða eru svo nátengdir henni, að þeir eiga hagsmuna að gæta í vinnslunni líka, og ég vildi aðeins láta það koma fram, að þetta kerfi er byggt upp í þágu útgerðarmanna, sem í langflestum tilfellum eru verkendur um leið. Hitt er svo annað mál, að vátryggingakerfið er komið á það stig, að það býður upp á misnotkun, leiðinlega misnotkun, sem óprúttnir aðilar notfæra sér og draga til sín fjármagn, óeðlilega stórar upphæðir í gegnum vátryggingakerfið og koma því undir svokallað sjótjón og fá viðgerðarreikninga greidda undir því yfirskini, að hér sé um tjón að ræða, þó að í mörgum tilfellum sé um viðhald að ræða. Hins vegar er það svo, að þegar menn hafa getað notað þessa aðstöðu og svo á að skerða hana, þá auðvitað kveinka menn sér undan því, það er ekkert óeðlilegt. Þegar misrétti hefur átt sér stað í þjóðfélaginu og það er verið að leiðrétta misréttið, þá vilja menn ekki sleppa misréttinu, skv. eðli málsins. Það væri þess vegna alveg eins eðlilegt, að ýmsir útvegsmenn mundu jafnvel mótmæla því, að það yrðu settar strangar reglur um bótagreiðslur til útvegsmanna, vegna þess að menn eru að missa köku, sem þeir hafa fengið vegna misnotkunar á vátryggingakerfinu, en það væri hróplegt ranglæti og a. m. k. óeðlilegt, að Alþ. vildi stuðla að því að viðhalda slíku.“ Svo mörg voru þau orð hv. þm., og af því að ég, eins og ég sagði hér áðan, tel, að hér sé um nokkuð alvarlegar ásakanir að ræða til nokkuð fjölmenns hóps manna í þjóðfélaginu og af því að þær eru bornar fram af manni, sem telur sig allvel þekkja til sjávarútvegsmála, þá vil ég skora á hæstv. ráðh. að gefa yfirlýsingu um það hér á eftir, hvort hann sé sammála hv. þm. um það, að þetta sé ein af þeim ástæðum og að því er manni sýndist af ræðu hv. þm. ein af þeim meginástæðum, sem orsakað hafa hallann á vátryggingarsjóðnum í ár og s. l. ár. Hitt er svo líka nokkuð skrýtið, ef hv. þm. hefur þessa skoðun á eðli útgjalda vátryggingasjóðsins, að hann skuli leggja til og styðja með sínu atkvæði, að tekjur sjóðsins séu stórlega auknar, eins og hann gerir með því að greiða þessu frv. atkv., þá væntanlega til þess að meiru sé hægt að eyða í þessa hluti, sem hann hélt hér fram að hefði verið gert að undanförnu. En svona gerast nú hlutirnir stundum skrýtnir. Ég sagði það í upphafi máls míns, að skattur sá, sem frv. gerir ráð fyrir, næmi um 42 millj. kr. Ég vil þegar í upphafi undirstrika það, að allur þessi skattur á allar þessar þrjár framleiðslutegundir sjávarafurða, hann kemur niður á hráefnisverðinu, hann lendir þar endanlega allur. Og hverjir eru það, sem í raun réttri greiða hann? Það eru sjómennirnir á síldveiðiskipunum, það eru sjómennirnir, sem fiska humarinn, og það eru sjómennirnir, sem leggja þorskinn upp til saltfiskverkunarstöðvanna. Ég vil víkja nokkru nánar að þessu.  „Stjórn Samtaka síldveiðisjómanna telur ekki hægt að leggja aukin útflutningsgjöld á sjávarafurðir okkar, þegar við eigum í síaukinni samkeppni með sölu þeirra við aðrar þjóðir. Saltsíldarmarkaðurinn er mjög þröngur, og þar gætir stóraukinnar samkeppni frá öðrum þjóðum. Á sama tíma og Norðmenn styrkja sinn saltsíldariðnað með 30 norskum kr. pr. tunnu (á þriðja hundrað ísl. kr.) á að stórauka útflutningsgjöld á íslenzkri saltsíld, sem við seljum á sama markað og þeir. Við það bætist, að útlit er fyrir, að við þurfum að veiða síldina austur undir Noregi, sem hefur í för með sér stóraukinn kostnað og minni afla. Á síðasta ári varð stórfelld verðlækkun á síld til bræðslu, samfara minni afla. Við það versnaði afkoma sjómanna svo, að nú eru orðin mikil vandkvæði á að manna stærstu bátana og fyrirsjáanlegt er, að auknir örðugleikar verða á að fá sjómenn til síldveiða í sumar, þrátt fyrir minni atvinnu í landi en verið hefur. Viljum við benda á, að með hækkun á útflutningsgjaldi er verið að raska þeim skiptakjörum, sem verið hafa milli útgerðar og sjómanna. Viljum við vara við þeim afleiðingum, sem af því geta hlotizt. Von okkar var sú, að með hækkuðu verði á síld til söltunar sköpuðust möguleikar á söltun um borð í fiskiskipunum, sem gæfu auknar tekjur til sjómanna og útgerðar, og við héldum okkar dýrmætu saltsíldarmörkuðum. En ef það frv., sem hér um ræðir, verður að l., sjáum við ekki, hvernig hægt verður að fá það verð, sem nauðsynlegt er til að manna fiskiskipin til síldveiða á komandi sumri.“ Þetta segir í bréfi, sem stjórn Samtaka síldveiðisjómanna hefur sent hv. Alþ. En er nú réttlátt að skattleggja síldveiðisjómenn, þó að skatturinn eigi að ganga m. a. til greiðslu á tryggingariðgjöldum? Er afkoma þeirra slík, að sérstaklega sé eðlilegt eða réttlátt að skattleggja þá með frv. þessu? Hvað segir reynslan okkur um það, sem við höfum þegar fyrir okkur, og hvað getum við ráðið í horfurnar á þessu ári um það, hvort síldveiðisjómenn og fleiri sjómenn séu líklegir til þess að geta borið háa nýja skatta ofan á það, sem þeir bera úr býtum á veiðum? Mig langar til þess að víkja örfáum orðum að þessu atriði, því að ég tel það mjög mikilvægt. Það er staðreynd, að meðaltekjur sjómanna á síldveiðum s. l. ár voru um 92–93 þús. kr. Þetta sýna skýrslur, sem eru öllum aðgengilegar, sem vilja þær kynna sér. Þessar 92–93 þús. kr. tekjur síldveiðisjómanna eru fengnar fyrir erfitt og hættulegt starf, oft á tíðum við mjög vondan aðbúnað, 7 mánuði ársins, eða allt frá júníbyrjun til desemberloka á s. l. ári lengst norð-austur í hafi, um 6–800 sjómílur frá næstu hlutum Íslands og miklu nær bæði Noregi og Spitsbergen heldur en okkar eigin landi. Og það er nú ekki einu sinni svo vel, að tekjur þessar séu hreinar nettótekjur, sem þeir hafa út úr þessu langa 7 mánaða úthaldi. Nei, frá þessum tekjum má draga fæðiskostnað þessara manna um borð í skipunum, sem áætlaður er að ég tel mjög hóflega um 3500 kr. á mán. Það vill segja, að fyrir 7 mánaða úthald er fæðiskostnaðurinn, sem kemur til frádráttar þessu, 24500 kr. Það þýðir, að nettótekjur síldveiðisjómanna á s. l. ári á stærri síldveiðiskipunum hafa verið fyrir 7 mánaða úthald 67500 kr. eða 68500 kr. Finnst mönnum nú sanngirni að skattleggja þennan hlut umfram það, sem þegar er gert, með öðrum þeim sköttum, sem til staðar eru í þjóðfélaginu? Og ef menn vilja ekki líta á réttlætishlið málsins, þá vil ég spyrja, ja, fyrst og fremst hæstv. ráðh. og þá fyrst og fremst hæstv. sjútvmrh. og þá aðra stuðningsmenn ríkisstj., sem væntanlega koma til með að samþ. þetta frv. hér á eftir: Er það viturlegt að búa þannig um hnútana fyrirfram, að nærri því sé útilokað, að síldveiðar verði stundaðar í úthafinu á næsta sumri og næsta hausti? Því að svo sannarlega eru ýmsar blikur á lofti nú og margt, sem bendir til þess, að um það megi fyllilega örvænta, að svo verði. Hvar yrði afkoma þessarar þjóðar komið, ef hún missti allar þær tekjur, sem hún hefur beint og óbeint af síldveiðum og vinnslu síldarinnar í landi, hvort sem er til söltunar eða til bræðslu í verksmiðjunum? Ætli það yrði ekki fljótlega vart við enn meira tómahljóð en þó heyrist þegar úr ríkiskassanum, og ætli ýmsir þeir, sem starfa í viðskiptum og þjónustustarfsemi í landinu, mundu ekki fljótlega finna fyrir því? Og ætli þjóðfélagið sem slíkt þyldi það mjög lengi, að ekki yrði gert út á síldveiðar? Þetta eru spurningar, sem hljóta að vakna í hugum allra þeirra, sem um þessi mál hugsa af einhverri alvöru og vilja setja sig inn í, hvernig þau standa. Og ég tel það furðulega fífldirfsku af hæstv. ríkisstj. að ætla sér með þessu frv., þótt út af fyrir sig sé upphæðin ekki ýkjastór, að fara að skattleggja þennan hóp þjóðfélagsborgaranna með þessum álögum. Það er staðreynd, að heildarútflutningsverðmæti síldarafurða á s. l. ári lækkaði niður í 510 millj. kr. úr 1216 millj. árið 1966. Að sjálfsögðu þýddi þetta tilsvarandi tekjutap fyrir síldarútgerðina, bæði fyrir sjómennina og eins fyrir útgerðarmanninn. Því miður eru horfur þannig um afurðasöluna, að það er af öllum, sem til þekkja, talið algjörlega útilokað, að við getum á yfirstandandi ári búizt við hækkunum á bræðslusíldarafurðum, þ. e. a. s. mjöli eða lýsi, og því miður verð ég að segja af þeim kunnugleika, sem ég hef af sölumálum saltsíldar, að það eru talsvert meiri líkur á því, að við verðum að sæta því hlutskipti að fá lækkað verð fyrir okkar saltsíld á erlendum mörkuðum í ár frá því, sem var í fyrra, en þá lækkaði útflutningsverð saltsíldar í allflestum viðskiptalöndum okkar um 3 kr. sænskar pr. tunnu. Það gerðist um öll Norðurlönd, í Svíþjóð, sem er langstærsti kaupandinn okkar, í Finnlandi, sem er næst-stærsti kaupandinn okkar, í Danmörku, Noregi, Bandaríkjunum, Ísrael. Ég man ekki eftir neinu landi, þar sem við í fyrra gátum náð hækkun á útfluttri síld, nema Rússlandi. Ég hef heyrt því haldið fram bæði nú og áður af hæstv. ríkisstj., að ekki sé óeðlilegt að hækka þetta gjald, vegna þess að með gengisfellingunni á s. l. ári þá muni verða svo mikil hækkun - fást svo miklu fleiri krónur fyrir hverja útflutta síldartunnu, t. d. frá því, sem var í fyrra, að það réttlæti hækkun þessa gjalds. Ég hef reynt að gera mér grein fyrir því, á hvaða öruggum grunni þessi staðhæfing er byggð og hvort það væri hugsanlegt, að eitthvað yrði eftir af þessari hækkun, sem gæti leitt til þess að hægt væri að bæta kjör síldveiðisjómanna frá í fyrra, en ég tel alveg bráðnauðsynlegt, að það verði gert. Og þá hef ég sett upp þetta dæmi, þegar ég hef verið að reyna að velta þessu fyrir mér. Ég reikna með því, að verðmæti saltsíldarinnar verði óbreytt frá í fyrra, en það er mikil bjartsýni að búast við því, en við skulum leyfa okkur að vera bjartsýn. Það þýðir þá, að við fáum fyrir hverja útflutta síldartunnu um 30% fleiri ísl. kr. en við fengum fyrir sama verðmæti á s. l. ári, og nú reikna ég með meðalverði á saltsíldartunnuna, einhvers staðar í kringum 1200 kr. Þá reikna ég með - ja, það var aðeins innan við 30%, sem ég reiknaði - ég reikna með, að hækkun pr. saltsíldartunnu vegna gengisfellingarinnar sé um 350 kr. Hærra getur það ekki verið. Og þá skulum við nú gá að því, hvort hugsanlegt sé, að eitthvað verði eftir af þessari fjárhæð í sumar til þess að bæta kjör síldarútgerðarinnar og þá fyrst og fremst sjómanna. Ég held, að það verði ekki, eða a. m. k. mjög óverulegt. Og það vil ég rökstyðja á eftirfarandi hátt. Almennt er talið, að síldin muni halda sig á svipuðum slóðum á þessu sumri og hausti eins og var á s. l. ári, eða a. m. k. hygg ég, að allir útreikningar og allar bollaleggingar hljóti að byggjast á því. Nú hefur verið að undanförnu unnið að því að sérstakri n., sem skipuð var af hæstv. sjútvmrh., að undirbúa flutninga af fjarlægum miðum til söltunar í landi, bæði til þess að reyna að bæta hag síldarútgerðarinnar með því að koma hráefninu í verðmætari vinnslu en bræðsluna og auka þannig tekjur þessara aðila, og eins að hjálpa til þess, ef það mætti verða framkvæmanlegt, að Íslendingar gætu haldið þeim síldarmörkuðum, sem við höfum náð á löngu árabili með miklu starfi og höfum getað haldið í skjóli þess fyrst og fremst, að við höfum haft, ef svo mætti segja, nálægt því einokunaraðstöðu með að skaffa þá síld á markaðinn. Hún hefur unnið sér mjög gott orð erlendis og hefur verið borguð hærra verði frá okkur en frá nokkrum öðrum. Einokunaraðstaðan byggðist á því þangað til í fyrra, að síldin var það nálægt ströndum okkar lands, að við áttum auðvelt með að ná í hana og koma henni tiltölulega nýrri til vinnslu í landi til söltunar, en útlendingar, sem vildu gera út á Íslandsmið, töldu að það borgaði sig tæplega, vildu heldur kaupa síldina af okkur og líka vegna þess, að á þeim árum allt fram á s. l. ár var t. d. bræðslusíldarverðið í Noregi mjög hátt. Það er ráðgert, að það kosti 150 kr. að koma hverri tunnu á land af fjarlægum miðum. Þó vitum við, að tunnur, salt og annað fleira, sem þarf til söltunar, mun hækka af völdum gengisfellingarinnar og af ýmsum öðrum ástæðum og áætla ég þá hækkun um 100 kr. ísl. á hverja tunnu. Þá má reikna með því, að verklaun á hverja síldartunnu í landi muni hækka af ýmsum ástæðum, bæði vegna hækkunar kaupgjalds og af ýmsum öðrum ástæðum um ekki minna en 20 kr. á hverja tunnu. Og þegar frv. þetta, sem ég veit að mun ganga í gegn, er orðið að l., þá þýðir það aukna hækkun á útflutningsgjaldi á saltsíld, sem nemur tæpum 50 kr. á tunnu. Þessar hækkanir allar, sem ég hef hér talið upp, nema um 320 kr. Og þá er farið af þeirri 350 kr. hækkun, sem gengisfellingin gerir á hverja tunnu, þá er farin í þessa kostnaðarliði öll fjárhæðin að undanteknum 30 kr. ísl. Það er sú upphæð, sem hugsanlegt er, að eftir væri til þess að bæta hag síldarútgerðarinnar. En ég sagði það áðan og endurtek það enn, að það að reikna með því, að útflutningsverð okkar verði óbreytt á þessu ári frá því í fyrra, það er mjög bjartsýnt og getur brugðizt og það mundi leiða til þess, að dæmið raskaðist enn þá þessum aðilum í óhag. Segjum svo, að það væru kannske eftir af þessari gengislækkun um 30 kr. á hverja tunnu. Þá er það víst, að það hlyti að koma til skipta milli útgerðarinnar annars vegar og skipshafnar hins vegar. Og við vitum, að hækkun útgerðarkostnaðar í ár er gífurlega mikil frá því í fyrra. Við vitum t. d., að olían ein hefur hækkað að ég held um 45%, þannig að báturinn og útgerðarmaðurinn þarf að fá ábyggilega einhvern hluta af þessu. Ég held því, að ég hafi flutt alveg óhrekjandi rök, og ég skora á hæstv. sjútvmrh. að rekja það, því að ég geri nú ráð fyrir því, að hann tali hér á eftir, hvað af þeim tölum, sem ég hef hér flutt, fái ekki staðizt. Og þá, ef það er rétt, sem ég hef sagt, þá stöndum við frammi fyrir því, að gengislækkunin út af fyrir sig skapar ekki grundvöll til þess að hækka verðið, eftir því sem mér sýnist, svo að nokkru nemi til síldarútgerðarinnar, hvorki til skipseigenda eða til áhafna, og þegar af þeirri ástæðu tel ég það viti firrta áætlun að ætla að knýja þessa hækkun útflutningsgjaldsins fram. Ég endurtek, að ég tel, að það séu svo yfirgnæfandi miklir þjóðfélagslegir hagsmunir bundnir við það, að það sé hægt að bæta aðstöðu síldarútgerðarinnar á þessu yfirstandandi ári, frá því sem var í fyrra, að ýmislegt megi á sig leggja til þess að gera það. Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um þennan þátt málsins, en víkja að nokkru öðru að gefnu tilefni. Hæstv. sjútvmrh. er ekki hér í d. því miður, en ég vildi gjarnan óska eftir því, að hann væri hér. - Já, ég sé, að hæstv. ráðh. gengur inn í salinn og ég vil fagna því, af því að hann hefur gefið tilefni til þess, að hér hefur þurft að bera fram nokkrar skýringar vegna þess, sem hann sagði í hv. Ed., og þar sem hv. þm. Sverrir Júlíusson endurtók þetta í sinni ræðu áðan, þá vil ég af þessum tveim gefnu tilefnum víkja nokkrum orðum að því. En það atriði er, að ráðh. sagði með nokkrum þjósti, að því er mér er sagt af þeim, sem á hlýddu í Ed., að honum fyndist það einkennilegt, að síldarútvegsnefnd væri að mótmæla þessu frv., því að í raun réttri kæmi henni það alls ekkert við. Hennar starf væri það að selja saltsíld og annað átti hún ekki að hugsa um. Og þetta endurtók minn ágæti samþingsmaður Sverrir Júlíusson og vill halda því fram, að það hafi verið upprunnið úr eigin brjósti, og það skal ég ekki efa. En þetta finnst mér dálítið skrýtin kenning og mjög vafasöm, að ekki sé meira sagt. Það er rétt hjá þessum hv. þm., að aðalstarf síldarútvegsnefndar er að sjálfsögðu að selja saltsíld á erlendum mörkuðum. Þetta er hennar aðalstarf skv. lögum, og væri betur, að sumir myndu eftir því alltaf, þegar þeir í ræðu og riti eru að kenna síldarútvegsnefnd um ýmsa hluti í þjóðfélaginu, sem aflaga hafa farið, m. a. í þessari atvinnugrein, um ýmsa hluti, sem hún hefur ekki skipt sér af og á ekki lögum samkv. að koma nokkurs staðar nálægt. En ég hef bæði hér í hv. Alþ. hlustað á það og víða lesið um það, að t. d. hefur síldarútvegsnefnd verið skömmuð blóðugum skömmum fyrir það, hvað lítið væri gert að því að vinna saltsíld í neytendaumbúðir, og einn hv. sérfræðingur hér fór einu sinni í útvarp frekar en sjónvarp og hellti þar úr skálum reiði sinnar yfir nefndina út af því, að hún hefði verið þröskuldur í vegi þess, að hér hefði verið lögð niður síld og soðin niður. Eins og allir vita, sem þekkja til l. um síldarútvegsnefnd - og ef einhver dregur það í efa, getur hann flett þeim upp, - þá er það vitað, að síldarútvegsnefnd hefur ekkert með þau málefni að gera lögum samkv. Það er hverjum einum aðila í þjóðfélaginu frjálst, sem vill út í þetta leggja, að gera þetta og síldarútvegsnefnd hefur ekkert með það að gera. En kemur þá síldarútvegsnefnd yfirleitt ekkert við þetta frv., eins og þessir þm. hafa haldið fram? Ég held því fram, að henni komi það mjög mikið við. Ég held því fram að aðalvandi okkar í þeirri sölustarfsemi, sem hefst núna eftir nokkra daga til að reyna að selja þessar afurðir, muni vera sá að geta verið samkeppnisfærir við ýmsa aðra keppendur okkar um markaðina, og þá fyrst og fremst Norðmenn, Rússa, Færeyinga og e. t. v. fleiri um verðið, sem við verðum að fá fyrir okkar framleiðslu, og munum líka eiga í talsverðum erfiðleikum með að sýna okkar kaupendum, og þá fyrst og fremst þeim, sem nota síldina í sínar niðurlagningarverksmiðjur eins og er að yfirgnæfandi hluta bæði í Svíþjóð og Finnlandi, fram á það með rökum, að við getum framleitt í þá samninga, sem við kunnum að geta gert við þá. Þeir leggja nefnilega talsvert mikið upp úr því, að fyrirfram séu nokkrar líkur til þess, að við getum afgreitt það magn, sem um er samið. Nú hef ég fært að því rök, að ég tel nokkuð góð, að með þessu frv. sé verið að skattleggja síldveiðisjómennina og raunar kannske útgerðina að einhverju leyti og hagur þessara aðila sé slíkur, að hann megi ekki við því, þannig að við stöndum frammi fyrir því, að jafnvel þó að þetta kannske sé ekki stórt, 42 millj. kr., þá geti sá steinn verið nægilega stór til þess, að hann dugi til þess að koma skriðunni af stað, þannig að síldarútgerðin fari bókstaflega ekki í gang, veiðarnar sjálfar. Og hvar stöndum við þá? Hvernig stöndum við þá að vígi með að selja okkar síld og afgreiða upp í samninga, ef fyrirfram eru verulega miklar líkur á því, að síldarúthald verði ekki neitt?

En ef bátaflotinn er uppi í slipp?

Ef bátaflotinn er uppi í slipp? Er svo illa komið? Þá reikna ég með, að hæstv. sjútvmrh. sjái til þess að laga vátryggingakerfið, stinga í þau göt, sem flokksbróðir hans sagði í hv. Ed., að væru á kerfinu og spara þannig útgjöldin. En ég held, að þetta sé svo augljóst mál, að við, sem eigum að annast söluna á þessari saltsíld okkar, sem er ekkert verulega lítið búsílag í okkar þjóðfélagi og okkar þjóðarbúskap, að við hljótum að hafa verulegar áhyggjur af öllum þeim aðgerðum, sem við teljum til þess fallnar að koma í veg fyrir, að bátar komist á síldveiðar í sumar. Við hljótum að hafa áhyggjur af því, ef hagur síldveiðisjómanna verður það aumur, fyrirsjáanlega það aumur, að þeir vilja ekki hverfa að þessum störfum, heldur leita sér atvinnu við einhverja aðra hluti, annaðhvort í landi eða við einhverjar aðrar tegundir veiða. En á þessu er fullkomlega mikil hætta. Ég tel, að þetta réttlæti þær umsagnir og þau afskipti, sem síldarútvegsnefnd hefur haft af þessu máli, og ég hygg, að báðir þessir ágætir þm. muni fallast á það með mér, þegar þeir athuga þetta nánar, að þetta sé ærin ástæða til þess, að við höfum í n. sent frá okkur mótmæli gegn þessu frv. Til frekari rökstuðnings þessu langar mig til þess að lesa hér upp bréf frá 29. nóv. 1967, sem sent var hæstv. sjútvmrh., svo að hv. þm. geti heyrt þær röksemdir, sem þar eru fram færðar. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni ráðstafana þeirra varðandi útflutning sjávarafurða, sem fyrir dyrum standa í kjölfar breytingar gengis ísl. krónunnar, vill síldarútvegsn. vekja athygli hæstv. ríkisstj. og annarra þeirra aðila, sem um mál þessi fjalla, á eftirfarandi: 1. Síldarútvegsn. hafa borizt fregnir af því, að samráð hafi verið haft við forsvarsmenn ýmissa greina útflutningsframleiðslunnar varðandi umræddar ráðstafanir og að Efnahagsstofnunin hafi í þessum umr. lagt fram skýrslur, þar sem talið sé, að síldarsöltun sé sú framleiðslugrein landsmanna, sem minnstri fyrirgreiðslu þurfi á að halda í sambandi við markaðs- og framleiðsluörðugleika. Síldarútvegsn. kemst ekki hjá því að lýsa yfir furðu sinni á því, að fulltrúum frá saltsíldarframleiðslunni skuli ekki hafa verið gefinn kostur á að fylgjast með undirbúningi málanna á sama hátt og fulltrúum frá ýmsum öðrum greinum útflutningsframleiðslunnar, og óskar n. hér með eftir að fá umrædda skýrslu Efnahagsstofnunarinnar senda. 2. Vegna síaukinnar hækkunar á kostnaði við framleiðslu á saltaðri síld á undanförnum árum hefur síldarútvegsn. orðið að gera sífelldar verðhækkunarkröfur á hendur kaupendum síldarinnar erlendis, án tillits til söluverðs frá öðrum framleiðslulöndum. Hefur n. tekizt að ná töluverðum hækkunum í ýmsum markaðslöndum og þá einkum í þeim löndum, sem sækjast fyrst og fremst eftir kaupum á stórri sumarsíld, sem á undanförnum árum hefur verið erfitt að fá keypta í mjög stórum stíl nema frá Íslandi. Ástæðan fyrir þessu er sú, að söltun Norðmanna um borð í veiðiskipum á Íslandsmiðum hefur á undanförnum árum farið ört minnkandi þar til í ár. Orsök þessarar þróunar hjá Norðmönnum var m. a. sú, að markaðsverð á bræðslusíldarafurðum var óvenjuhátt á tímabili og samtímis mikið síldarmagn á miðunum. Taldi norska útgerðin því hagkvæmara að láta veiðiskipin sigla með síldina til bræðslu í Noregi heldur en að framkvæma söltunina um borð. Þessar sífelldu verðhækkunarkröfur hafa þegar leitt til þess, að þýðingarmiklir markaðir hafa glatazt, en öðrum verið stefnt í hættu. Síldarútvegsnefnd hefur þó heldur kosið að spenna bogann til hins ýtrasta í þessu efni en að gera kröfur um uppbætur af almannafé eins og sumar framleiðslugreinar útflutningsins hafa neyðzt til að gera. Á yfirstandandi ári hafa Norðmenn fjórfaldað söltun sína á Íslandssíld og buðu á þessu ári verulega lækkun frá fyrra árs verði. Færeyingar fylgdu í kjölfar Norðmanna og lækkuðu verð sín verulega. Þessi verðlækkun Færeyinga og Norðmanna varð þess valdandi, að mjög erfitt reyndist að ná samkomulagi um fyrirframsölu á íslenzkri saltsíld s. l. vor, og varð að lokum að semja um nokkra verðlækkun, sem Norðmenn buðu og sömdu um. Af sömu ástæðum minnkaði verulega frá árinu áður magn það, sem tókst að semja um sölu á. 1966 tókst t. d. að semja um sölu á 245 þús. tunnum af saltaðri síld til Svíþjóðar, sem hefur síðustu árin verið langstærsta markaðslandið, en í ár fengust Svíar ekki til þess að kaupa nema 192 þús. tunnur. Samkeppnisaðstaðan hefur þó verið enn verri að því er sölu hinnar stærðarblönduðu vetrarsíldar snertir, þar sem óhemjumikið hefur veiðzt síðustu árin í Norðursjó af síld af svipaðri stærð og svipuðu fitumagni. Er samningar stóðu yfir í s. l. mánuði um sölu á þessari tegund síldar til Póllands, buðu Norðmenn Pólverjum saltaða Norðursjávarsíld á 40% lægra verði en síldarútvegsn. hafði samið um við Pólverja árið áður. Fyrir nokkrum árum hafði síldarútvegsnefnd tekizt að byggja upp verulegan markað fyrir ýmsar teg. síldarflaka í V-Þýzkalandi og Bandaríkjunum. Vegna verðhækkunar þeirrar, sem ekki hefur verið komizt hjá að krefjast, og af öðrum ástæðum, lágum verðtilboðum frá öðrum framleiðslulöndum og háum innflutningstollum í V-Þýzkalandi, hefur framleiðsla þessi nú stöðvazt hér á landi. Svo sem kunnugt er, hefur síldarsöltunin jafnan verið talin áhættusamasta atvinnugrein landsmanna, m. a. vegna sífelldrar óvissu um það, hvort söltunarhæf síld berist til stöðvanna og vegna þess hvað hér er um viðkvæma og geymsluþolslitla vöru að ræða. Má í því sambandi benda á það mikla tjón, sem fjöldi söltunarstöðva varð fyrir á s. l. ári. Sem dæmi um það, hvað áhættan er mikil samfara þessum atvinnurekstri, má benda á það, að engin síld hafði borizt til söltunar um miðjan sept. s. l. haust, en í venjulegum síldarárum lýkur söltun um það leyti. Söltunarstöðvarnar höfðu þó búið sig undir, að söltun hæfist á venjulegum tíma, ráðið starfsfólk og gengið frá kaupum á venjulegum rekstursvörum o. s. frv. Eins og kunnugt er, hélt norsk-íslenzki síldarstofninn í áttina til Jan Mayen og Svalbarða s. l. sumar í stað þess að halda á venjulegar veiðislóðir við Ísland og ríkti mikil óvissa um, hvort nokkur síld mundi veiðast í nánd við Ísland á vertíðinni. Hlýtur öllum að vera ljóst, hve gífurlegt tjónið hefði orðið, ef svo hefði farið, að engin síld hefði borizt til söltunar. Síldarútvegsnefnd leggur því áherzlu á, að þetta allt sé haft í huga, er taka þarf ákvarðanir er varða framleiðslugrundvöll hinna einstöku greina útflutningsframleiðslunnar. Þá vill síldarútvegsnefnd vekja athygli á því, að gengisfelling ísl. krónunnar veldur mikilli hækkun á tunnum, salti og ýmsum öðrum rekstrarvörum í sambandi við síldarsöltun. Hinn breytti söltunartími veldur því, að ekki verður komizt hjá, að söltunarstöðvarnar geri ráðstafanir til að geta geymt síldina í upphituðu geymsluhúsnæði, og mun það hafa mikinn viðbótarkostnað í för með sér. Fregnir berast nú um það, að ýmsar framleiðsluþjóðir saltsíldar hyggist auka saltsíldarframleiðsluna, og vill síldarútvegsnefnd vekja sérstaka athygli á því, að meiri óvissa ríkir nú varðandi sölumagn og söluverð en á undanförnum árum. Flest bendir til þess, að þróunin í þessu efni verði Íslendingum ekki í vil. 3) Síldarútvegsnefnd varar alvarlega við því, að gerðar verði nokkrar ráðstafanir, sem hafa það í för með sér, að saltsíldarframleiðslan búi við verri kjör en aðrar greinar útflutningsframleiðslunnar og væntir þess, að framvegis verði haft fullt samráð við nefndina og samtök síldarsaltenda um allar þær ráðstafanir, sem gerðar kunna að verða og snerta saltsíldarframleiðsluna.“ Afrit af bréfi þessu er sent Efnahagsstofnuninni og Seðlabanka Íslands, en eins og ég sagði áðan, er bréf þetta skrifað hæstv. sjútvmrh., Eggert G. Þorsteinssyni. Þegar frv. það, sem hér er verið að ræða, var lagt fyrir hv. Ed., sendi n. mótmæli gegn því, eins og ýmsir aðrir aðilar gerðu, og hv. þm. Sverrir Júlíusson vék að þessum mótmælum hér áðan og taldi þau upp. Ég tel ástæðu til þess að lesa þessi mótmæli - þau eru ekki mjög löng - af því að, eins og ég sagði áðan, á þeim hefur verið sérstaklega hneykslazt, bæði af hæstv. ráðh. og ýmsum fleirum. En út af frv. þessu segir nefndin m. a. þetta: „Mótmæli síldarútvegsnefndar gegn fram kominni brtt. í frv. til l. um breyt. á l. nr. 4 28. febr. 1966, um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Síldarútvegsnefnd vill mjög eindregið og ákveðið mæla gegn hækkun útflutningsgjalda af saltsíld, sem felst í frv. þessu. Nefndin telur, að þessi hækkun geti leitt til þess, að þessi atvinnuvegur, sem hingað til hefur bjargazt án opinberra styrkja, lamist svo, að hann falli niður að mestu. Með bréfi voru dags. 29. nóv. s. l., sem hér með fylgir í myndriti og sem stílað var til sjútvmrh., en jafnframt sent Efnahagsstofnuninni og Seðlabanka Íslands, eru ýtarlega raktir þeir erfiðleikar, sem fram undan eru með sölu og framleiðslu saltsíldar á sumri komanda. Er þar m. a. bent á erfiðleika um öflun hráefnis og verkun síldar af fjarlægum miðum, svo og kostnaðarauka af þeim sökum. Í bréfi þessu varar nefndin alvarlega við því, að nokkrar ráðstafanir verði gerðar til þess, að þessi útflutningsgrein verði lögð í einelti með auknum álögum. Allar þessar ábendingar og aðvaranir síldarútvegsnefndar virðast virtar að vettugi. Það er furðulegt, að ekki skuli haft í neinu samráð við nefndina eða hlustað á till. hennar og aðvaranir, þegar þess er m. a. gætt, að í nefndinni eru fulltrúar útvegsmanna, sjómanna og verkamanna, síldarsaltenda og auk þess þrír fulltrúar þingkjörnir. Vér viljum nú benda á nokkur atriði sem skýlaus rök fyrir því, að hin mesta firra er að hækka útflutningsgjöld af saltsíld. Þvert á móti ætti að fella niður með öllu þau gjöld, sem fyrir eru. Og ekki nóg með það. Hið opinbera ætti að styrkja þessa atvinnugrein, ef ætlazt er til, að haldið verði í horfinu á þeim mörkuðum, sem unnizt hafa. 1) Eins og alkunnugt er, veittu Norðmenn styrk til útflytjenda saltsíldar á s. l. ári, norskar kr. 30 fyrir hverja útflutta tunnu síldar eða ísl. kr. 240 eftir núverandi gengi. Auk þess veittu þeir síldarútgerðinni margs konar fyrirgreiðslu. Það hefur skýrt komið fram, að á þessu ári munu Norðmenn hafa í hyggju að auka þessa aðstoð verulega. Ef reiknað er með útflutningsgjaldi því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og óbreyttum norskum framleiðslustyrk, verður ekki um minni mun á aðstæðum íslenzkra og norskra saltsíldarframleiðenda að ræða, fyrir tilstilli opinberra stjórnarathafna, en 400–450 ísl. kr. á hverja tunnu. Sýnir þetta bezt, hversu fráleitt er að hækka álögur á þennan atvinnuveg frá því, sem nú er. 2) Síldarsöltun er veigamikill liður í útflutningsframleiðslu þjóðarinnar og hlutfallslega miklu stærri en hjá þeim þjóðum, sem við oss keppa á hinum ýmsu mörkuðum. Allar álögur hljóta því enn að torvelda oss samkeppni á mörkuðunum, sem um er barizt, og verða þess valdandi fyrr en síðar, að við förum þar halloka. 3) Þessi atvinnuvegur hefur um fjölda ára veitt vel borgaða og happadrjúga atvinnu, og þá einkum að sumri til, ýmsum námsmönnum og öðrum þeim, sem gjarnan hafa viljað drýgja tekjur sínar með sumarvinnu. Að hausti og vetri hefur drjúgur atvinnuauki fallið í hlut vinnandi fólks við að ganga frá síldinni til útflutnings. Með vaxandi álögum og þar af leiðandi minnkandi sölum, mundi stórlega úr þessu draga. Margt fleira mætti tína til, en eitt er víst, að allt ber það að sama brunni. Auknar álögur af hálfu þess opinbera, ofan á þau vandræði og þá erfiðleika, sem fram undan eru, geta orðið til þess að særa þennan atvinnuveg því helsári, sem eigi verði grætt á næstunni. Síldarútvegsnefnd endurtekur það, að hún varar alvarlega við að hækka útflutningsgjöld af saltsíld, svo sem í frv. þessu er ætlað. Hún mótmælir því og væntir þess fastlega, að þau mótmæli verði tekin til greina.“ Þessi samþykkt var gerð af öllum 7 fulltrúum í nefndinni, þ. á m. tveimur þingkjörnum fulltrúum úr liði eða tilheyrandi stjórnarflokkunum og ýmsum öðrum yfirlýstum stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. og ríkisstjórnarflokka. Ég held því, að það verði erfitt að halda því fram, að þessi mótmæli séu byggð á einhverjum annarlegum ástæðum og einhverjum sérstökum óvilja hjá okkur stjórnarandstæðingum í garð hæstv. ríkisstj. Í umr. í Ed. komu fram, eins og ég hef nokkuð vikið að áður, ýmsar furðulegar staðhæfingar hjá þeim sumum hverjum, sem þar tóku til máls. Ég hef áður vikið að mjög fáránlegum yfirlýsingum og meira en hæpnum staðhæfingum, sem hv. stjórnarstuðningsmaður, 5. landsk. þm., lét sér þar um munn fara, og ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi einhverjar skýringar á þeim hér á eftir, en þetta var nú ekki það eina, sem þessi sérfræðingur Alþfl. í sjávarútvegsmálum viðhafði þar, sem er furðulegt og fjarri því að vera rétt. Hann sagði m. a., með leyfi hæstv. forseta, í þessari ræðu: „Síldarútvegsnefnd er með geysilegar fullyrðingar hér í sínu bréfi, svo ótrúlegar, að maður er alveg undrandi að sjá þetta frá þessari ágætu n., og hefði hún fyrr betur brugðið við í ýmsum málum með röskleik til þess að bæta okkar aðstöðu í síldarsöltun, og má þar minna á tunnuverksmiðjuna o. fl. í því sambandi. Ekki er okkur útvegsmönnum greint frá, lið fyrir lið, rekstri á tunnuverksmiðju ríkisins, sem hún rekur og hefur allan veg og vanda af. Fer það þó ekki leynt, að kostnaður á síldartunnu er tugum kr. meiri á tunnu framleiddri á hennar vegum heldur en á innfluttri tunnu, og hún bliknar ekkert við að halda því áfram. Hvort hún gerir það í þágu einhverra manna veit ég ekki, vissulega er þetta atvinnubótavinna, en hún er þá ekkert klökk við það að verðleggja tunnurnar eins og nauðsynlegt er. Þá er hún ekkert klökk yfir því verði, sem sjómenn og útgerðarmenn eru látnir borga. Þeim er svo mikið niðri fyrir, að ég má til með að lesa það fyrir hv. þm., sem hún segir hér: „Nefndin telur, að þessi hækkun geti leitt til þess, að þessi atvinnuvegur, sem hingað til hefur bjargazt án opinberra styrkja, lamist svo, að hann falli niður að mestu.“ Svo bætir hv. þm. við: „ Hver trúir nú svona fullyrðingum? Þeir ekki einu sinni sjálfir.“ Af því, sem ég hef hér verið að lesa, er það sennilegt, að hv. þm. ætli að gera rekstur tunnuverksmiðjunnar að sérstöku árásarefni á síldarútvegsnefnd. Ég hef áður sagt, að þessi hv. þm. telur sig hafa allmikið vit á sjávarútvegsmálum og því sem þar gerist, svo að það er dálítið fróðlegt til upplýsinga fyrir þá, sem vildu á það hlýða, af því að við höfum nógan tíma til þess að tala hér í kvöld og nótt, að vita hverjar eru staðreyndirnar í þessum staðhæfingum þessa hv. þm., og skal ég víkja að þeim örfáum orðum. Samkvæmt l. hefur síldarútvegsnefnd með að gera yfirstjórn tunnuverksmiðja ríkisins. Hins vegar hefur verið um það fullt samkomulag í n. í mörg ár, að þetta væri óeðlilegt, og n. hefur ítrekað farið þess á leit við hæstv. núv. sjútvmrh. og fyrri sjútvmrh., að tunnuverksmiðjunum yrði skipuð sérstök stjórn og síldarútvegsnefnd leyst undan því erfiða hlutskipti að bera ábyrgð á því fyrirtæki. Til þessa hefur hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh., sem með þessi mál fer, ekki viljað verða við þessari ósk, þannig að nefndin hefur nauðug viljug orðið að veita þessu fyrirtæki forsjón og skal gera áfram, heyri ég, að hæstv. ráðh. segir inni í hliðarherberginu. Það er líka rétt að upplýsa það, að það er skv. beinum fyrirmælum frá núv. hæstv. sjútvmrh., að tunnuverksmiðjurnar báðar, á Akureyri og á Siglufirði, eru reknar. Tunnuverksmiðjan á Siglufirði er nýuppbyggð. Hún brann fyrir nokkrum árum til kaldra kola og var byggð upp með ærnum kostnaði, og þar eru fullkomnar vélar og mikil verðmæti fest. Vinnslutími þessarar verksmiðju er hins vegar það stuttur á ári hverju, fjórir mánuðir venjulega, að fjarri fer því, að við fáum þá arðsemi út úr fjárfestingunni, sem hægt væri að fá, ef hægt væri að lengja vinnslutímann. Hins vegar er tunnuverksmiðjan á Akureyri gömul og á margan hátt úrelt, og hún hefur á ýmsan hátt mjög erfiða aðstöðu til þess að vera rekin, enda er reynslan sú, að tunnur frá Akureyrarverksmiðjunni hafa á undanfarandi árum verið allmiklu dýrari í framleiðslu en frá Siglufjarðarverksmiðjunni. Það er ekkert leyndarmál, að þær ákvarðanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið um það að reka báðar þessar verksmiðjur, þó að óhagkvæmt sé, eru teknar fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að fyrirtæki þessi hafa á báðum þessum stöðum, Siglufirði og Akureyri, getað veitt talsvert mikla atvinnu, og mjög kærkomna atvinnu, því að vinnan hefur verið unnin á þeim tímum ársins, veturna, þegar vinna er venjulegast í algeru lágmarki. Það eru fyrst og fremst þessi atvinnubótasjónarmið, sem ráðið hafa því, að báðar þessar verksmiðjur hafa verið reknar. Reynslan hefur svo verið sú, að undanfarandi ár hefur framleiðslukostnaður okkar eigin tunna verið um 30–40 kr. hærri en á þeim tunnum, sem við kaupum erlendis frá, og þá mest frá Noregi. Þetta er allveruleg fjárhæð, 30–40 kr. á tunnu. Þessi kostnaður innlendu framleiðslunnar umfram þá innfluttu hefur verið undanfarin ár greiddur að hálfu leyti af síldarsaltendum, en að hálfu leyti hefur hann verið tekinn af varasjóðum við tunnuverksmiðjurnar, sem hafa verið nokkrir, en hefur gengið mjög á, og síldarútvegsnefnd hefur orðið ítrekað að lána tunnuverksmiðjunum stórfé til þess að hægt væri að borga þennan verðmismun niður. Ég tel rétt í þessu sambandi að bæta því við, að ég tel mjög eðlilegt, að við höfum hér í landinu eina vel búna verksmiðju til framleiðslu á síldartunnum. Það er vegna þess, að við þurfum að hafa aðstöðu til þess að geta bent hinum erlendu framleiðendum, sem vilja selja okkur tunnur, á það, að ef þeir verða of ósvífnir í verðkröfum, munum við geta smíðað okkur tunnur sjálfir. Að því leytinu er tilvist einnar, vel búinnar tunnuverksmiðju mjög mikilvæg. En til þess þarf að mínu viti heldur ekki nema eina verksmiðju, það dugir. Af þessum fáu orðum, sem ég hef sagt til skýringar, vegna þessarar fáránlegu ásökunar hv. 5. landsk. þm. í Ed., hygg ég, að ekki geti á því leikið nokkur vafi, að sjái hann ástæðu til þess að beina spjótum sínum að einhverjum aðila vegna reksturs tunnuverksmiðjanna, er hann á miklum villigötum, ef hann beinir þeim árásum að síldarútvegsnefnd, því að eins og ég hef hér lýst, hefur hún verið að framkvæma beinar fyrirskipanir flokksbróður hv. þm., hæstv. sjútvmrh., sem bréflega hefur lagt fyrir nefndina að reka báðar tunnuverksmiðjurnar, og vænti ég, að hv. þm. gangi þá í það af sínum mikla röskleik að beina þessum spjótalögum að flokksbróður sínum og sjá til þess, að hann, í krafti síns ráðherravalds, sé ekki að fyrirskipa, að það sé verið að troða upp á - eins og hann orðar það - troða upp á ísl. síldarsaltendur tunnum, sem eru langtum dýrari en þær, sem eru framleiddar erlendis og keyptar þar. En við sjáum nú, hvað garpskapurinn dugir mikið til þessa. Ég hef nú þegar talað nokkuð langt mál um þetta frv. og skal nú fara að stytta það. Ég hygg, að hæstv. ráðh. sé því heldur meðmæltur, að ég fari að stytta mál mitt úr þessu, en ég vil bara í lokin endurtaka það og mæli það af heilum hug, þegar ég segi, að hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. ætti að athuga það vel, hvort hún er ekki að stíga vafasamt skref, þegar hún leggur til að stórhækka útflutningsgjald á saltsíld. Saltsíldin bar áður 6% útflutningsgjald. Með frv. á að hækka það upp í 10%. En það eru fleiri gjöld lík útflutningsgjaldinu, sem lögð eru á þessa framleiðslugrein, og ef það er allt reiknað með, hygg ég, að það muni láta nærri, að útflutningsgjöld og önnur gjöld, sem lögð eru á, muni komast upp í 14% af saltsíld. Er vit í því að leggja svona há gjöld á við þær aðstæður, sem fyrir hendi eru núna og taldar eru að verði á yfirstandandi ári? Er vit í því að skattleggja með útflutningsgjaldi saltsíldina jafnhátt raunverulega á sama tíma og Norðmenn, sem verða okkar aðalkeppinautar, hafa svo til engin útflutningsgjöld á þessari framleiðslu, á sama tíma og sennilegt má telja, að síldin verði miklu nær Noregsströndum heldur en Íslandi, á sama tíma og vitað er, að Norðmenn eru að undirbúa stórsókn til þess að keppa við okkur um þá markaði, sem við höfum náð? Gætir ekki nokkuð mikillar skammsýni í svona skattaálögum? Ég vil því skora á hæstv. ráðh. nú á síðustu stundu að íhuga það, hvort ekki eru aðrar leiðir færar og færari en sú, sem fyrirhuguð er að fara, til þess að ná inn þeim tekjum, sem talið er, að tryggingasjóðinn vanti. Leiðir, sem ekki eru jafnhættulegar fyrir þjóðarbúskap okkar eins og ég tel þessa vera og ég hef flutt rök að. Að endingu vil ég svo bara segja það, að ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi svör við þeim fsp., sem ég hef hér sett fram í sambandi við mál þetta, og gefi þær skýringar, sem ég hef óskað eftir, og þá ekki sízt í sambandi við þau ummæli, sem ég hef vikið að og hv. 5. landsk. þm. viðhafði í Ed., þegar þetta frv. var til meðferðar þar.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér til 1. umr. urðu svo að segja engar umr. um málið af annarra hálfu en hæstv. ráðh., sem talaði fyrir málinu örfá orð. Þessi háttur var á hafður með sérstöku tilliti til þess, að það var mjög þröngt um og þótti rétt að greiða fyrir því, að málið færi fyrir n. til athugunar. Það er því alls ekki óeðlilegt að nú, þegar málið kemur úr n., séu hér talsverðar umr. um þetta mál, því að hér er vissulega um allmikilsvert mál að ræða. En sé það svo, eins og oft vill verða, þegar þannig er staðið að málum, eins og gert er í þessu tilfelli, að aðalumræðan um málið getur eklci farið fram fyrr en komið er fram undir miðnætti og komið er að þinglokum, þá er erfitt að koma við eðlilegum umr. um málið. Þá vill það vera svo, að það er m. a. s. erfitt að halda hv. alþm. hér inni í þingsalnum til þess að hlýða á mál manna og þá ekki síður hæstv. ráðh., þó undan því sé ekki að kvarta nú, því að hæstv. sjútvmrh. er hér viðstaddur og hlýðir á mál manna. Samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til að hækka útflutningsgjöld á sjávarafurðum allverulega frá því, sem verið hefur. Það er gert ráð fyrir því, að þessi hækkun mundi nema í kringum 42 millj. kr. á þessu ári. Út af fyrir sig gætu ýmsir álitið það, að þetta gæti ekki skipt öllu máli, þó að þessar álögur kæmu til viðbótar því, sem fyrir er, og auðvitað dettur mér ekki til hugar að halda því fram, að þessar álögur skipti hér öllu máli, þær ráði úrslitum um það, hvernig fer með rekstur sjávarútvegsins. En þessar till., sem felast í þessu frv., verða að athugast með hliðsjón af því, sem gert hefur verið í þessum málum áður og hvers eðlis þessar álögur eru, sem hér er um að ræða. Eins og allir hv. alþm. vita, þá er nú í nokkur ár búið að halda hér uppi því fyrirkomulagi að leggja á tiltölulega há útflutningsgjöld á sjávarafurðir í meginatriðum til þess að afla svonefndum vátryggingasjóði fiskiskipa tekna, og svo hefur verið tekið upp það skipulag að greiða meginhlutann af vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans úr þessum sjóði. Það er sem sagt búið að koma þessu þannig fyrir, að hinar eiginlegu iðgjaldagreiðslur af vátryggingum eru teknar með sameiginlegu útflutningsgjaldi á öllum útfluttum sjávarafurðum, látnar renna í einn sjóð, og síðan eru vátryggingariðgjöld hinna ýmsu fiskiskipa greidd úr þessum sjóði. Það þurfti auðvitað ekki mikla spekinga til þess að sjá það, að þetta var stórhættulegt fyrirkomulag, og þetta fyrirkomulag braut í rauninni allar grundvallarreglur vátryggingakerfis, þær reglur, sem almennt hefur verið stuðzt við í vátryggingamálum. Ég hef margsinnis bent á þetta í umr. Alþ. á undanförnum árum og varað sterklega við þessu, því ég hef veitt því athygli, að þetta kerfi hefur þróazt með þeim hætti, að hér voru þessi mál að færast út í óefni. Nú játa allir að vísu, að þetta sé komið í óefni, en menn, sem þessum málum hafa ráðið á undanförnum árum, fyrst og fremst hæstv. sjútvmrh., hafa ekki sinnt aðvörunum í þessum efnum. Þeir hafa haldið kerfinu áfram. Þetta kerfi hefur leitt til þess alveg tvímælalaust, að vátryggingarkostnaður á fiskiskip á Íslandi er mun meira en helmingi meiri en í hliðstæðum tilfellum t. d. í Noregi, mun meira en helmingi hærri. Ég ætla ekki að fara út í það í einstökum atriðum að skýra fyrir mönnum, hvernig á þessu stendur, en þó aðeins að drepa á það, m. a. vegna þess, að það hefur verið komið inn á það hér í þessum umr. fyrr, að vísu með nokkuð einkennilegum hætti. Hér var skýrt frá því í þeirri ræðu, sem hér var flutt næst á undan mér, að einn af þm. Alþfl. í Ed. hefði flutt þar allmerka ræðu um þessi mál. Sá þm. er útgerðarmaður og þekkir því talsvert til þessara mála af eigin reynd. Þó að mér væri ekki alveg ljóst eftir þennan lestur úr ræðu þessa hv. þm., hvað hann átti við með því, sem hann sagði, í öllum greinum, fór það þó ekki fram hjá mér, að þessi þm. var að skýra frá því, að mikil spilling hefði þróazt í sambandi við þetta vátryggingarkerfi á undanförnum árum. Hann var að skýra frá því, að þeir útgerðarmenn, sem fengið hafa vátryggingariðgjöld sín greidd úr þessum sjóði, hafi m. a. haft þann hátt á, að þeir hafi ekki aðeins framvísað við þann tryggingasjóð tjónbótareikningum, sem þeir áttu að fá greidda eðlilega samkv. tryggingaskilmálum, þ. e. a. s. að fá greiddar úr sjóðnum bætur fyrir raunveruleg sjótjón, heldur hafi þeir einnig látið þarna fylgja með ýmsa reikninga, sem raunverulega áttu að tilheyra viðhaldi og öðrum reksturskostnaði bátanna. Þetta kom fram í ræðu þessa þm. Alþfl., og ég skal bæta því við, að ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að þetta er rétt. Þetta hefur verið að gerast. Ég skal svo bæta því einnig við, þannig að menn fái þá enn þá frekari skýringu á því, hvað þarna hefur verið að gerast, að það eru til mörg vátryggingafélög í þessu landi, sem öll hafa gjarnan viljað ná bátunum í landinu eða fiskiskipunum í landinu til sín, viljað fá einhvern viðskiptalegan hagnað af því að hafa skipin í tryggingu hjá sér. Og í þessari eðlilegu og frjálsu samkeppni við að reyna að ná í skipin til sín hefur það kannske komið fyrir í vissum vátryggingarfélögum, að aðilar þeirra hafa sagt við bátaeigendur: Ef þú kemur með skipið til mín, skal ég a. m. k. sjá um það, að það verði farið vel með þig í uppgjöri á tjónareikningum, því við sækjum greiðsluna fyrir tjónið í þennan sameiginlega sjóð hvort sem er. Og þegar eitt tryggingafélagið þykist hafa orðið vart við það, að annað gerði þetta, hefur hitt sagt sem svo: Til þess að ég haldi einhverjum viðskiptamönnum verð ég að hafa mig eitthvað í frammi líka. Afleiðingarnar af þessu öllu saman hafa svo auðvitað orðið þær, að hinir erlendu aðilar, sem hafa endurtryggt tryggingar skipanna og hafa orðið að mæta hinum raunverulegu greiðslum, sem um var að ræða fyrir tjónabætur, þeir hafa smám saman hækkað vátryggingariðgjöld skipanna, eftir því sem tjónin höfðu hækkað á þeim. Og nú er svo komið, að fjöldamörg íslenzk fiskiskip þurfa orðið að greiða tryggingariðgjald, sem er yfir 10%.  Ég skal ekki fara lengra út í að útskýra þetta hér við þessa umr., en aðeins benda á þetta: Það var alveg augljóst mál, að þetta tryggingarfyrirkomulag, sem þarna var byggt upp með reglunum frá 1961, átti ekki rétt á sér. Það gat í mesta lagi komið til mála að hafa það í eitt eða tvö ár til bráðabirgða, en það varð að reyna að koma þessum málum fyrir á annan hátt til frambúðar. Á þetta benti ég margsinnis. Það, sem er nauðsynlegt í tryggingarmálum, er m. a. það, að hver einstakur tryggingaraðili sé svo ábyrgður aðili, að hann finni það, að ef hann lætur tjón verða á eignum sínum æ ofan í æ, og það jafnvel að ástæðulausu eða ástæðulitlu, eða framvísar alveg óeðlilegum reikningum, þá bitnar það á honum sjálfum í hækkuðum iðgjöldum. Þetta lögmál hefur verið viðurkennt fyrir löngu síðan, og það verður að taka tillit til þess arna. En það, sem gerðist í þessum efnum, var það, að útgerðarmennirnir komust upp með það með aðstoð ríkisstj., þegar þetta kerfi var tekið upp, að koma raunverulega helmingnum af tryggingariðgjöldunum, sem þeir áttu að borga samkv. réttum hlutaskiptasamningum, koma helmingnum af kostnaðinum yfir á sjómennina sína, því að útflutningsgjaldið var tekið af óskiptu og þar með voru sjómennirnir, sem áttu helminginn af aflaandvirðinu, raunverulega látnir borga helminginn af vátryggingariðgjaldinu. Þetta þótti ýmsum útgerðarmönnum mjög girnilegt og þeir féllu fyrir þessu í upphafi og vildu gjarnan, að þetta yrði tekið upp, þetta kerfi, og ríkisstj. aðstoðaði þá til þess, þó að þetta væri í eðli sínu bæði ranglátt og heimskulegt. Og svo var einnig hitt, að forstöðumönnum vátryggingarfélaga þótti í byrjun ekki afleitt að hafa þetta kerfi, vegna þess að þá þurftu þeir ekki lengur að eltast við hvern einstakan útgerðarmann og rukka hann um iðgjöldin, en gátu gengið í þennan sameiginlega sjóð og töldu sig nokkurn veginn örugga með að fá öll iðgjöldin inn með þessum hætti. En auðvitað verða tryggingarnar að ganga þannig fyrir sig, að ef það eru mörg vátryggingarfélög, þá verða þau að hafa fyrir því að innheimta iðgjöldin hjá hinum ýmsu aðilum, sem þeir tryggja fyrir, þó að þeir hafi nokkurt erfiði af því. Þeir verða vitanlega að taka það á sig eins og aðrir, sem viðskipti eiga við fyrirtæki, enda ætla ég það, að þeir hafi ætlað sér kostnað sem þessu nemur í sambandi við sinn rekstur. En auðvitað vissu forystumenn vátryggingarfélaganna, að þetta kerfi var meingallað, og þeir hafa ekki dregið neina dul á það, og sérstaklega nú í seinni tíð láta þeir það alveg hiklaust uppi, að þetta kerfi fái ekki staðizt, það eigi ekki rétt á sér. En þegar svo er komið, að þetta kerfi hefur reynzt svona illa og það gerir sig ekki upp sjálft, tekjurnar eru ekki nægar fyrir sífellt vaxandi gjöldum, þá hefur ríkisstj. sig ekki í það að breyta kerfinu, leggja það niður og taka upp nýtt. Hún sér ekki aðra leið en þá að hækka útflutningsgjöldin, halda lengra áfram út í fenið, en játar að vísu, a. m. k. ýmsir stuðningsmenn ríkisstj. játa, að nú verði „absolut“ að fara að taka málin til athugunar og endurskipulagningar. Þetta kerfi er auðvitað mjög óréttlátt í mörgum öðrum greinum en þeim, sem ég hef minnzt hér á. Þetta kerfi mismunar stórkostlega einstökum rekstrargreinum sjávarútvegsins. Það fer t. d. ekkert á milli mála, að togaraflotinn, sem er tryggður gegnum þetta kerfi, borgar miklu minna í þetta vátryggingarkerfi á hverju ári en hann tekur aftur út úr því. Þetta hafa allir vitað, sem hafa komið nærri þessu frá byrjun. Með því að sýnilegt var, að þau gjöld, sem togaraútgerðin greiddi í sjóðinn, hlutu að vera miklu minni en útgjöldunum fyrir togarana nam, þá voru menn alveg vísvitandi að reyna að færa fjármuni frá bátaútvegi landsmanna yfir til togaraútgerðarinnar. Ég fyrir mitt leyti viðurkenni það, að það þurfti á sérstökum stuðningi að halda við togaraútgerðina. En sá stuðningur átti alls ekki að fara fram með þessum hætti. Þessi leið var alröng. Og það er ekki aðeins, að þarna hafi verið um mismunun á milli bátaútgerðar annars vegar og togara hins vegar að ræða, heldur er hér einnig um stórkostlega mismunun að ræða á milli einstakra rekstrargreina sjávarútvegsins í öðrum tilfellum. Það er t. d. ekkert um það að villast, að síldarútvegurinn er nú látinn borga í þetta tryggingarkerfi margfalt hærri gjöld en aðrar greinar sjávarútvegsins. Útflutningsgjaldið af bræðslusíldarafurðum, af síldarlýsi og síldarmjöli er 8%. En það er eflaust innan við 2% t. d. af ýmsum þorskafurðum. Þar er um fastagjald að ræða. Nú er gert ráð fyrir því, að útflutningsgjaldið, sem að mestum hluta til rennur í þennan vátryggingarsjóð, það eigi að vera 10% á saltsíld. Þannig hefur sem sagt verið byggt upp kerfi á undanförnum árum og er verið áfram að byggja upp mismununarkerfi þannig, að það er verið að leggja hér miklu hærri gjöld á vissar greinar sjávarútvegsins en aðrar. Þannig er verið að færa fjármuni hér á milli. Alveg tillitslaust. Einnig alveg tillitslaust til greiðslugetunnar á hverjum tíma. Aðeins sem dæmi núna t. d. vil ég nefna það, að það er gert ráð fyrir því í þessum l., að ekki skuli greiða núna í svipinn neitt útflutningsgjald af loðnuafurðum, þ. e. a. s. af loðnumjöli og því lýsi, sem kemur úr loðnunni. En hins vegar á að greiða 8% útflutningsgjald af síldarmjöli. Miðað við þá verðlagningu, sem nú er á loðnunni, gefur það svo margfalt meiri pening fyrir þær verksmiðjur, sem vinna úr loðnu, heldur en fyrir hinar, sem vinna úr síldinni, að það er ekkert sambærilegt. Það eru bara hreinir aular, sem halda, að það sé þörf á því að fella niður þetta gjald á loðnunni, borið saman við aðstöðu síldarinnar. Gjaldið er sem sagt ekki í neinu hlutfalli við greiðslugetu eða aðstöðu til rekstrar. Þetta er líka mjög háskalegt, ef það á að halda þessu við í langan tíma. Fyrir u. þ. b. tveimur árum síðan eða tæplega það var starfandi hér sérstök þn. skipuð mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum til þess að athuga nokkuð um rekstrarerfiðleika vélbátaútvegsins. Eitt af því, sem þessi nefnd athugaði, var m. a. þetta vátryggingarkerfi, og skal ég tilfæra hér nokkur atriði úr niðurstöðum þessarar n., en þarna var um að ræða 5 alþm. úr öllum stjórnmálaflokkum. Þeir urðu allir sammála um að senda frá sér þetta nál. Það kemur fram í þessu nál., að n. hafi látið athuga tekjur þessa vátryggingasjóðs á því tímabili, sem reikningar lágu þá fyrir um og hægt var að átta sig á, þ. e. a. s. á tímabilinu 1961–1965. Og síðan var þetta sundurliðað eftir því sem tök voru á af n. á nokkra helztu þætti útgerðarmála. Og n. komst að þeirri niðurstöðu, að á þessu tímabili hefði vátryggingarsjóðurinn fengið í tekjur frá togaraútgerðinni rétt rúmlega 55 millj. kr., en borgað vegna togaraútgerðarinnar á sama tíma ekki 55 millj., heldur 152,5 millj. Þá var athugað um hvalveiðiskipin. Tekjur, sem komu í þennan sjóð frá hvalveiðiskipunum, námu um 8,9 millj., en gjöld vegna þeirra voru aðeins 2,9 millj. Það er greinilegt, að þau lögðu nokkuð með sér í kerfið, og bátaflotinn sem heild hafði greitt af sínu flutningsgjaldi á þessu tímabili í kerfið 570 millj. kr. rúmlega, en allar greiðslur vegna bátaflotans úr kerfinu voru á sama tíma 562 millj. eða nokkru lægri en tekjurnar af bátaflotanum sem heild. Þegar hitt er svo haft í huga, sem ég hef verið að greina frá, að sumar greinar bátaflotans borga greinilega miklu meira í kerfið en þeim her að réttum hluta, eru þær vitanlega að greiða þar með öðrum greinum. En aðalefni þessa frv. er sem sagt það, að nú er gert ráð fyrir því að hækka útflutningsgjaldið af saltsíld úr 6% upp í 10%, en í rauninni er það nú svo, að af saltsíldinni þarf að borga meira í útflutningsgjöld en sem nemur þessum 10%, sem þarna er rætt um. Hér er aðeins rætt um þetta hreina útflutningsgjald, sem svo er kallað, en svo eru bara önnur útflutningsgjöld af sömu vöru, sem renna í aðra sjóði, jafnvel alveg óviðkomandi viðkomandi grein. Þegar saman eru lögð þau raunverulegu útflutningsgjöld, sem greiða þarf af útfluttri saltsíld, t. d. að taka miðað við það gjald, sem reiknað er með í þessu frv., nema öll útflutningsgjöldin - þar með talið að vísu gjaldið til síldarútvegsnefndar, sem um leið er að nokkru leyti söluþóknun, en er fast gjald, sem tekið er af útflutningnum, - nema gjöldin af saltsíld rétt um það bil 14%. Hvar halda menn nú, að þeir finni fyrir á byggðu bóli slík útflutningsgjöld af framleiðslu eins og þetta? Hvergi nokkurs staðar. Hér er um svo fjarstæðukennda tölu að ræða, að það fer út yfir öll endamörk. Miðað við þær upplýsingar, sem fram hafa komið hér í þessum umr., má orðið reikna með því, að greiða þurfi af hverri saltsíldartunnu - miðað við það verð, sem kom fram hjá þeim nm. úr síldarútvegsnefnd, sem hér talaði næstur á undan mér og þekkir þessi mál efalaust mjög vel, miðað við það verð, sem hann gat hér um á útfluttri saltsíld og reiknaði með sem meðaltalsverði - um það bil 217 kr. Síldarverðið til útgerðarmanna og sjómanna var á s. l. sumri 390 kr. miðað við uppsaltaða tunnu, sem er nú líklega heldur meira en útflutningstunnan er í reynd. Það er hæpið að tala um það að hráefnið í hverja tunnu sé þá mikið meira en 370–380 kr., en við skulum bara segja, að það séu 390 kr. Það er það verð, sem báturinn fær fyrir að sækja síldina, jafnvel svo hundruðum mílna skiptir út í haf, allur rekstur bátsins og öll launagreiðslan til allrar skipshafnarinnar. Ef maður einfaldar dæmið svolítið fyrir sér, kemur fljótlega í ljós, að miðað við það, að þetta frv. verði samþ., verða útflutningsgjöldin öll saman á hverja saltsíldartunnu a. m. k. jafnhá og aflahlutur allrar skipshafnarinnar er úr hráefnisverðinu. Það er orðið dálaglegt. Það hefur hingað til verið talið, að síldveiðisjómenn hefðu sæmilegt kaup. Þeir höfðu það á meðan bezt aflaðist. 12–14 menn eru á hverju síldveiðiskipi. Þeir eiga allir að fá álíka kaup fyrir það að veiða aflann og skila honum frá sér eins og tekið er af hverri saltsíldartunnu í samanlögð útflutningsgjöld. Svona geta engir menn haldið áfram að haga sér með skattlagningu aðrir en þeir, sem ekkert vita, hvað þeir eru að gera. Það er alveg óhugsandi. Þeir geta á örskömmum tíma drepið niður framleiðsluna með svona áframhaldi. Nei, það var auðvitað orðið um það að ræða, að útflutningsgjöldin í þessum efnum voru orðin allt of há hjá okkur. Þau voru orðin allt of há, og það var ekkert vit í því að bæta þar við. Það var vitað, að sjómannastéttin í landinu var mjög óánægð með það fyrirkomulag að þurfa á þennan hátt að standa raunverulega undir vátryggingarkostnaði skipanna, vitandi það einnig, að það var verið að leggja á hana gjöld til að standa einnig að nokkrum hluta undir viðhaldskostnaði. Og að ofan á það allt saman skuli síðan bætt viðbótargjaldi til þess að gera aflahlut sjómannanna enn þá lakari en hann hefur verið, ganga enn á skiptakjörin sjómönnunum í óhag, þetta var auðvitað fádæma illa til fundið. Það þarf því engan að undra, þótt Samtök síldveiðisjómanna sendi hér til Alþ. hörð mótmæli gegn skattlagningu eins og þessari og vari sterklega við afleiðingunum af þessu. Og ég vil minna hæstv. sjútvmrh. á það í þessu sambandi og þá ríkisstjórnarmenn alla, sem að þessu ætla að standa, að þeir skulu kenna sjálfum sér um og engum öðrum, ef slys hlýzt af í sambandi við þessa skattlagningu. Það er enginn vafi á því, að sjómenn munu fylgjast vel með því í sumar, hvað verður ákveðið um síldarverðið, og það eru víst ekki miklar líkur til þess, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir, og allra sízt eftir þá hækkun á gjöldum, sem hér er verið að ákveða, að hægt verði að hækka verðið á hráefninu til söltunar, svo sem þó hefði verið nauðsynlegt að gera. Nú vita allir það, að horfur með síldveiðar á komandi sumri eru mjög óvissar. Það sem menn vita er það, að horfur á því, að hægt sé að borga það bræðslusíldarverð, sem síldveiðiflotinn gerir kröfur um, eru mjög slæmar. Það er gefið upp af forystumönnum Síldarverksmiðja ríkisins, að miðað við það verðlag, sem við eigum nú við að búa á bræðslusíldarafurðum sé hægt að greiða í allra hæsta lagi 1.04 kr. fyrir kg af síld til bræðslu, þó miðað við það að síldarverksmiðjurnar fái ekkert í sinn hlut upp í afskriftir. En síldarverðið til bræðslu var á s. l. sumri 1.21 kr. pr. kg fyrir gengisbreytinguna. Getur nokkur maður búizt við því, að eigendur síldveiðibáta sætti sig við lægra verð fyrir síld til bræðslu eftir gengislækkunina heldur en það var fyrir gengislækkun? Og það því fremur þegar menn hafa nú það í huga, að á þessu tímabili hefur olíuverðið hækkað um 48%. Nei, það er alveg vitað mál, að eigendur síldveiðiskipa gera kröfur um að fá mun hærra verð en var gildandi í fyrra fyrir bræðslusíldina og hæstv. sjútvmrh. hlýtur að vita að það er enginn grundvöllur til í dag fyrir að borga þetta verð. Sá grundvöllur er ekki til. Það liggur einnig fyrir, að það hefur ekki verið samið við síldveiðiútgerðina, eins og um hafði verið talað, á hliðstæðum grundvelli eins og samið hafði verið við þorskveiðiútgerðina í byrjun vetrarvertíðar. Það framlag til stofnfjársjóðs, sem myndað hefur verið við fiskveiðasjóð með 124 millj. kr. framlagi, var miðað aðeins við þann afla, sem til fellur á þorskveiðum, en ekki þann afla, sem verður á síldveiðum. Það hafði nefnilega verið gert ráð fyrir því, að það yrði samið sérstaklega um rekstrargrundvöll fyrir síldveiðar, og það er ekki búið að semja um þann grundvöll, og útlitið er svona. En aftur á móti höfðu menn nokkrar vonir um það, að verðlagið á saltsíldinni væri þannig, að þar gæti verið um nokkra hækkun að ræða frá því, sem var á s. l. ári, í kr. talið, eftir gengisbreytinguna. Nú eru auðvitað talsverð afföll af því, þegar dæmið er reiknað til fulls, eins og kom m. a. fram í ræðu þess ræðumanns, sem talaði hér næstur á undan mér, en hann taldi nú, að sá hagnaður, sem yrði á saltsíldinni við gengisbreytinguna, færi að verulegu leyti aftur í aukin útgjöld. Ég skal ekki leggja dóm á það, hef ekki haft aðstöðu til að kynna mér það nægilega. En það er enginn vafi á því, að það var mikil þörf á því að reyna að koma þessum málum þannig fyrir, að hægt yrði á næsta sumri og næsta hausti að hækka talsvert síldarverðið til söltunar, af því að þá var helzt möguleiki til þess frá því, sem áður hafði verið. Möguleikarnir til þess að hækka síldarverðið til bræðslu virtust ekki vera fyrir hendi, og það er ekki hægt að sjá, að þeir séu fyrir hendi. Við þetta bætist svo einnig það, að allar líkur benda til þess, að það þurfi að leggja í miklu meiri kostnað á næsta sumri til þess að ná í síld til söltunar á þeim tíma, sem æskilegast er að síldarsöltun fari fram, þ. e. a. s. í júlí- og ágústmánuði og í fyrri hluta septembermánaðar. Það eru allar líkur til þess, að ekki sé hægt að ná í hæfa síld til söltunar á þessum tíma, nema með ærnum tilkostnaði með því að sækja síldina langt norður í höf, og það verður ekki gert, nema fyrir það sé greitt. Það er með öllu vonlaust að ætlast til þess, að eigendur síldveiðiskipa eða skipshafnirnar á síldveiðiskipunum sæki síldina alla leið þangað norður, sem varð að sækja hana á s. l. sumri og komi henni söltunarhæfri til lands í einu eða öðru formi, án þess að fá eitthvað fyrir það umfram það verð, sem þeir hafa fengið fyrir þá síld, sem þeir hafa veitt tiltölulega nærri landinu. Það er alveg vonlaust að koma slíku fram. Og menn voru að gera sér vonir um það, að einmitt þá hækkun í krónutali á saltsíldinni sem gæti fengizt með gengisbreytingunni mætti nota að einhverju leyti í þennan aukna kostnað og örva þannig útgerð til þess að afla síldarinnar með þessum hætti, en þá kemur þetta gjald í veg fyrir það. Þá á að fara að skattleggja þetta sérstaklega - þessa síld sérstaklega - og spilla þannig þessum möguleika, sem gæti hæglega orðið til þess, að þessi síld yrði alls ekki veidd, þessi söltun færi alls ekki fram og að þjóðarbúið sem heild tapaði þarna miklu meiri fjárhæðum en þessi skattur nemur, sem hér er um að tala. En ég veit það, að þeir eru til, sem segja - ég heyrði það á frammíkalli hjá hæstv. ráðh. hér fyrr í kvöld og heyrði það nú reyndar af vörum eins útgerðarmanns, sem hér á sæti á þinginu líka - segja sem svo: Ja, hvað átti að gera? Var betra að hafa síldarbátana alla saman bundna eða liggjandi í slipp, af því að þeir fengust ekki vátryggðir? Vátryggingakerfið var sprungið. Hvað átti að gera? Hæstv. ráðh. virðist ekki hafa séð neina leið aðra en þá að gefast upp, láta bátana liggja óvátryggða, af því að vátryggingakerfið var komið í þrot, eða þá að velja hinn kostinn að leggja skattinn á þessar útflutningsvörur. Jú, ég býst við því, að einhverjir útgerðarmenn hugsi einnig sem svo: Er nú ekki þetta þó skömminni skárra að fá vátryggingariðgjöldin greidd og þetta kerfi þá til þess að druslast eitthvað áfram, þó að maður þurfi þá að bæta þessum skatti ofan á? En svona eru auðvitað málin ekki, svona getur enginn talað um þessi mál, sem eitthvað þekkir til þeirra og til lausnar á þýðingarmeiri málefnum. Einfaldasta leiðin var auðvitað sú að mínum dómi að leggja þetta kerfi hreinlega niður, láta síðan aflaverðið hækka, því að það veitti ekki af því, og láta menn sjá um vátryggingariðgjöldin sín sjálfa. Það var langeinfaldasta leiðin. Hin leiðin er auðvitað sú að umskipuleggja kerfið, byggja hér upp nýtt vátryggingakerfi á heilbrigðum grundvelli, sem kemur í veg fyrir alla misnotkun og verður rekið á tiltölulega hagkvæmum grundvelli. Og þar á m. a. að fara eftir ráðleggingum tryggingarsérfræðinga, sem hafa gefið upp álit sitt á því, hvernig eigi að fara að í þessum málum. Eitt af því, sem er alveg tvímælalaust nauðsynlegt í þessum efnum, er að koma því þannig fyrir, að minni háttar tjón, sem mjög oft verða fyrir vanrækslu eða ónóga aðgát, eigi að greiðast af viðkomandi útgerðarmönnum sjálfum. Þannig er hægt að létta stórkostlegum gjöldum af því tryggingakerfi, sem upp er byggt. Og það er ekki að mínum dómi verið að færa þennan vanda beint yfir á útgerðarmennina sjálfa, nema í því formi, að þeir eru að hugsa betur en þeir gera um hina vátryggðu hluti í þessum efnum. Þetta er það, sem t. d. útgerðin í Noregi á við að búa. Það er nákvæmlega svona kerfi. En þeir fá heldur ekki út úr sinni athugun í þessum málum það, að tjónamesti staðurinn á öllu landinu og hættulegasti staðurinn fyrir flotann sé bezta höfnin í landinu, eins og hefur verið hjá okkur. Það er lygilegt, en svona er það. Hér hafa vátryggingafélögin reynt að spara sér fé með því að setja upp sérstakt aðgæzlufyrirkomulag til þess að reyna að passa þá báta, sem ekki var gætt að í beztu höfnum landsins. Og auk þess verður vitanlega að skapa það eðlilega aðhald, sem ég hef minnzt hér á áður, til þess að halda þessum málum í sæmilegum skefjum, þannig að þau verði ekki alveg óeðlilega dýr. Við eigum ekki að þurfa að búa við miklum mun hærri útgjöld af vátryggingu heldur en keppinautar okkar hér í nálægum löndum, ef sæmilega er að málunum staðið. Og sé ekki hægt eða treysti ríkisstj. sér ekki til að breyta þessu í þessa átt, er vitanlega um það að ræða, að það er ekkert kraftaverk fyrir ríkisstj. að útvega þessar 42 millj. kr. með öðrum hætti. Annað eins hefur hún gert. Vitanlega hefði ríkisstj. ekki síður getað lagt fram þessa upphæð með því að innheimta hana af einhverjum öðrum aðilum í þjóðfélaginu heldur en af útgerðinni sjálfri engu síður en hún hefur getað aflað fjár til fjölda margra annarra hluta, sem hún m. a. hefur verið að afla fjár til með sérstökum aðgerðum nú á þessu þingi. Ein leiðin var m. a. s. sú, að ríkisstj. tæki nokkurt lán til þess að dekka mestu vandræði sjóðsins, og ég sé ekki fyrir mitt leyti, að það hefði verið verra, þó að hún hefði gert það og lagt hér fram nokkurt lán í þessu skyni í bili, á meðan var verið að umskipuleggja þetta kerfi, heldur en hún tæki lán t.d. til byggingar á lögreglustöð hér í Reykjavík og til ýmiss konar annarra framkvæmda, sem hún hefur ekki talið eftir sér að afla lána til að ráðast í. Það þarf vitanlega ekki að segja mér það, að ríkisstj. hefði ekki fundið einhverjar aðrar og frambærilegri leiðir til þess að afla þessa fjár heldur en að fara þessa leið, ef hún hefði virkilega viljað. Nei, bátarnir þurftu ekkert að vera ótryggðir, þó að þessi hækkun ætti sér ekki stað. Það var vitanlega hægt að halda okkar fiskiskipaflota í fullri tryggingu, ef ríkisstj. hefði aðeins viljað afla teknanna með öðrum hætti. En nú hefur hún sem sagt valið þennan háttinn að leggja til, að sjómenn í landinu skuli leggja enn þá meira af sínu í vátryggingakerfið en þeir hafa gert og leggja svo til viðbótar nokkurn aukaskatt á útgerðina sjálfa. Það er enginn vafi á því, að það er þegar komin upp mikil hætta á því, að það gangi illa á komandi sumri að fá sjómenn á síldveiðiflotann. Þetta vita allir þeir, sem eru kunnugir þessum málum. Tekjur síldveiðisjómanna féllu svo stórkostlega á s. l. ári, að fjöldinn allur, sem stundaði síldveiðar þá, fæst ekki til þess að fara á hliðstæðar veiðar aftur upp á óbreytt kjör. Sjómenn hafa því verið að gera ráðstafanir til þess að koma sér fyrir annars staðar og við aðra útgerð. Það er því veruleg hætta á ferðum í þessum efnum, og af þeim ástæðum tel ég líka mjög óhyggilegt að koma fram með till. eins og þessa, sem gerir þarna ráð fyrir því að raska þeim launagrundvelli, sem um hefur verið samið á milli útgerðarmanna og sjómanna áður. Og ég verð að segja, að ég lýsi undrun minni yfir því, að það skuli vera ráðh. Alþfl., sem stendur að því að flytja frv. um þetta efni, eins og þessum málum er fyrir komið. En það er auðvitað alveg augljóst mál, að ríkisstj. hefur litið talsvert mikið öðruvísi á málefni útgerðarinnar í landinu heldur en málefni ýmissa annarra aðila, sbr. þær till., sem fram hafa komið frá henni á þessu þingi. Rétt eftir að gengislækkunin var samþ., kom hér fram frv. um það að ráðstafa áætluðum gengishagnaði, sem til félli vegna þeirra birgða, sem í landinu voru af sjávarafurðum, upphæð, sem talið var að mundi nema í kringum 400 millj. kr. Ætli hefði nú ekki mátt taka eitthvað af þessum 400 millj. og láta fremur þá í þetta vátryggingakerfi, sem hér er um að ræða, í staðinn fyrir það að láta þetta sem hreina gjöf til fiskveiðasjóðs, ríkasta sjóðsins, sem til er í landinu? Nei, þá leit bara ríkisstj. þannig á, að það þyrfti að taka þessa upphæð af útgerðinni í landinu, þessar 400 millj. kr. Hún gæti séð af þessari upphæð og ríkisstj. gæti ráðstafað henni til ýmissa hluta. Eða var kannske hæstv. sjútvmrh. þá ekki búinn að gera sér grein fyrir því, hvernig þessi sjóður stóð? Setti hann ekki þessar kröfur fram um þetta leyti? En það er ekki aðeins í þessu tilfelli. Þegar ríkisstj. nú fyrir stuttu síðan flutti hér frv. um það að spara nokkuð í útgjöldum ríkissjóðs á yfirstandandi ári, þegar ríkisstj. fór að sjá nokkuð að sér, gleymdi hún auðvitað ekki sjávarútveginum í þeim efnum. Hún var bundin samkv. lögum til að leggja fram úr ríkissjóði til fiskveiðasjóðs a. m. k. 40–50 millj. kr. Hafði nú verið áætlað á fjárl. að leggja fram 30 millj. kr. Þá fann ríkisstj. það út, að það væri nú hægt að spara á þessu. Hún felldi niður þessar 30 millj. kr., sem voru á fjárl. upp í þessa lögbundnu greiðslu til fiskveiðasjóðs, en tók svo hins vegar gegnum gengishagnaðinn ákveðna fjárhæð af útgerðinni og gaf fiskveiðasjóði hana. Hvað þýðir þetta í reyndinni? Þetta þýðir í reyndinni það, það má alveg eins segja það þannig, að ákveðinn hluti af gengishagnaðinum hafi á þennan hátt runnið í ríkissjóð. Ríkissjóður átti einnig að greiða samkv. lögum 11 millj. kr. til aflatryggingasjóðs, sem útgerðin greiðir fast árlegt framlag í, og það var auðvitað eitt af fyrstu ráðum ríkisstj. að spara á því að greiða þessa upphæð, spara á því að greiða hana. Þar átti sjávarútvegurinn í hlut. Þar var hægt að spara. Og nú fyrr á þessu kvöldi vorum við hér að fjalla um annað frv. frá ríkisstj., sem var breytingar á fiskmati ríkisins. Þar var um það að ræða, að ríkisstj. hafði fundið út, að það mundi vera hægt að spara á ferskfiskeftirlitinu. Þar væri hægt að spara nokkuð. Nú var málum þannig fyrir komið, að það hafði verið lagt sérstakt gjald á allar útfluttar sjávarafurðir til þess að standa undir kostnaði ferskfiskmatsins. Útgerðin borgaði kostnaðinn. En þá er flutt hér frv., sem segir: Við ætlum að spara á ferskfiskeftirlitinu, en ríkissjóður ætlar að taka gjaldið til sín og nota síðan gjaldið til þess að standa að verulegu leyti undir þeim kostnaði, sem ríkissjóður hefur staðið undir á undanförnum árum af sínum almennu tekjum. Þetta er það, sem hefur verið að gerast. Þetta er það, sem hefur verið að gerast hér í málefnum sjávarútvegsins. Og svo setja menn hér upp þann svip, að þeir séu í hreinustu vandræðum með það, hvernig hefði átt að útvega fjármuni upp á 42 millj. kr. handa þessu vátryggingakerfi. Auðvitað hefði ríkissjóður hæglega getað lagt þetta fram, en það er bara sama sagan í öllum tilfellum, það er raunverulega á beinan og óbeinan hátt verið að þyngja í sífellu álögurnar á þessari framleiðslu. Það er það, sem verið er að gera. Og það er verið að gera grundvöllinn veikari undir útgerðinni. Það er verið að gera það hæpnara, að hægt verði að fá sjómenn til starfa, það er verið að gera það hæpnara, að hægt verði að koma í verkun þeirri framleiðslu, sem veltur þó á öllu fyrir okkur að fá. En það er, eins og hér hefur verið sagt, auðvitað með öllu gagnslaust fyrir mig og aðra að standa hér og ræða þessi mál. Það er búið að ákveða þetta, að þetta skuli fara í gegn. Maður er auðvitað að eyða hér kröftum sínum alveg hreint að óþörfu. Það skiptir hér engu máli, þó að maður gæti í rauninni sannfært með eðlilegum hætti alla þá stjórnarþm., sem hér sitja inni nú. Jafnvel þó að hægt væri að fá þá, svona a. m. k. í hliðarherbergjunum, til þess að viðurkenna það, að þetta væri allt saman heilagur sannleikur og svona sé þetta, þá verður engu breytt. Það er búið að ákveða allt. Þetta skal í gegn, hversu vitlaust sem það er. Það, sem menn gera þá aðeins á eftir, er það, að þegar þeir eru búnir að leggja gjaldið á, koma öllu í strand, setjast þeir að samningum við síldarútvegsnefnd. Þá kemur m.a. frsm. meiri hl., sem hér lagði það til nauðugur, að þetta gjald yrði nú samþ., form. Landssambands ísl. útvegsmanna, þá kemur hann í broddi fylkingar til ríkisstj., heimtar samninga af sjútvmrh. og segir: Það verður að vera einhver grundvöllur undir rekstri fiskiskipa á síldveiðunum í sumar. Jú, það er rétt, og ég veit, að hann verður að gera það. Og þá segir ríkisstj.: Það er alveg sýnilegt, að ástandið er þannig, að það verður að styrkja síldarútveginn. Þetta hét nú einu sinni að moka sandi í botnlausa tunnu. En það er, eins og ég segi, það er nokkurn veginn þýðingarlaust að vera að benda á þetta. Þessu verður auðvitað ekki breytt. Menn vilja halda áfram þessari hringavitleysu og þeir gera það eflaust. En ekki eru þetta hyggileg vinnubrögð. Við erum tveir úr sjútvn., sem leggjum hér til, að þetta frv. verði fellt. Það þýðir að sjálfsögðu ekki það, að við viljum ekki leita með öðrum þm, að ráðum til þess að leysa þann vanda, sem við er að glíma í sambandi við þetta vátryggingakerfi eða vátryggingarmálefni fiskiskipaflotans. Ég fyrir mitt leyti er tilbúinn til þess að benda á ýmsar leiðir til þess að leysa þann vanda og þykist hafa gert það hér í þessum umr. Það er enginn vafi á því, að það er hægt. Og það er hægt að finna hér betri leið en þá, sem hér er stungið upp á. Það, sem hér skiptir þó mestu máli að mínum dómi, er það, að menn átti sig á því, að það er orðin knýjandi nauðsyn að breyta þessu vátryggingakerfi, taka þar upp nýtt skipulag. Dráttur á því má ekki verða mikill úr því, sem nú er komið. Mér er sagt, að orðið hafi á þessu ári hækkun, meðaltalshækkun á vátryggingariðgjöldum fiskiskipaflotans, sem nemur 39.5%. Þar í er að vísu innifalin hækkun, sem leiðir af gengislækkuninni, en svo til viðbótar hin árlega sífellda hækkun, sem hefur orðið á þessu kerfi. Hækkunin, sem ég nefni hér, 39.5%, er allt svo hækkun á iðgjöldum eða iðgjaldi hvers og eins. Hér er sem sagt ekki innifalin sú hækkun, sem kann að leiða af því, að um stærri flota er að ræða heldur en áður. Hér er aðeins um hækkun á iðgjöldum að ræða. Ég tel, að það skipti mestu máli, að menn átti sig á því, en haldi ekki lengur áfram út á þessar villigötur, sem þeir hafa verið á varðandi þessi mál á undanförnum árum. Og svo það, að það verði komið í veg fyrir stórfelldar hættur, sem geta vissulega leitt af því, að þetta gjald er lagt á með þeim hætti, sem hér er lagt til, því að vissulega er veruleg hætta á því, að til þess geti komið, að sjómenn rísi upp gegn þessum álögum og þoli ekki lengur þetta fyrirkomulag. Mín afstaða til málsins er sem sagt sú, að ég legg til ásamt hv. 2. þm. Reykn., að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Það hefur nú verið gott samkomulag hjá okkur í stjórnarandstöðunni um sjávarútvegsmál í vetur í sjútvn. En það var nú þannig, að ég fór heim um páskana og var ekki þess vegna á fyrsta fundinum núna. Og ég er ekki alveg ánægður með sumt í málflutningi þeirra og langaði til að gera við það smávegis aths. En ég er nú ekki eins duglegur og hv. 4. þm. Austf., ekki eins þrekmikill að halda langar ræður án þess að það hafi neinn tilgang, þannig að ég skal nú ekki vera langorður. En í fyrsta lagi vildi ég benda á þetta: Það er vitnað í einn útgerðarmann, sem hafi haldið ræðu í Ed. um þetta takmarkalausa svindl af hendi útgerðarmanna, skilst mér, að þeir séu að láta greiða allt mögulegt, sem ekki tilheyri tryggingunum. Þetta er bara ekki rétt. Þessi hv. þm. á nýjan bát og hann er ekki farinn að fá reynsluna. En kerfið er bara þannig, að við vinnum hreint ekkert við það að gera óeðlilegar tjónakröfur.  Og ef það hækkar fram yfir það, hækka alltaf iðgjöldin, þannig að þú færð ekki eyri borgaðan í viðgerðum á bátnum. Það fer allt upp í skuldina, sem þú ert í við tryggingarfélagið, þannig að það er ekkert sem útgerðarmaðurinn þarf að forðast annað en það að verða fyrir tjónum. Það er þannig núna. Ég er búinn að ræða þetta mál við Jónas Haralz. Ég er búinn að ræða þetta mál við tryggingafélögin, og þetta er gerbreytt frá því fyrsta. Meðan enginn bátur var fyrir þetta, t. d. 4% í tjón, þá var það allt annað. Þá unnu menn við að koma því kannske upp að því, en þegar það fór upp fyrir það, urðu þeir að borga allt sjálfir, þannig að við skulum ekki vera að blekkja sjálfa okkur á þessu. Í öðru lagi, það þýðir ekkert annað en líta raunhæft á hlutina. Við verðum að tryggja skipin, það þýðir ekkert að vera að tala um það, og það er bara á hvern hátt við eigum að gera það og það er alveg sjálfsagt að reyna að leita að sem allra hagkvæmustum leiðum, og ég get tekið undir það með þessum ræðumönnum, sem hér hafa talað, að þetta er stórmál. En það er bara dálítið flókið mál. Og þá er bara að deila um þetta, hvernig við eigum að taka það. Hv. 4. þm. - ég verð nú að athuga vel, hvort það er ekki áreiðanlegt, að hann sé 4. þm. Austf. hann var að tala um, að hver ætti að borga fyrir sig. Jú, þetta er alveg ágætt fyrir þá, sem eiga ný skip og hafa lág gjöld, en það er erfiðara fyrir hina, sem eiga eldri skip og dýrari tryggingu á ýmsan hátt. Og svo er ekki greiðslugeta allra jöfn. Og af því er nú samábyrgðin upphaflega tekin, að sumir gátu ekki greitt iðgjöldin af bátunum og hvað eiga þeir þá að gera? Að leggja bátunum bara eða selja þá? Það er ekki um annað að tala. Það má náttúrlega endalaust deila um þetta atriði. En einhvern veginn verðum við að fá féð. Ég hef allra manna mest talað á móti sköttum á útflutningsvörum, því að það er stórhættulegur hlutur og sannleikurinn er sá, að þegar kemur farmur af fiski á land, er náttúrlega þjóðin alveg í kringum þetta eins og hrafnar í kringum æti. Og frv. þetta er sniðið eftir því, að það er tekið mest af því, sem er hagstæðast verðið á eins og nú standa sakir. En það getur breytzt og þá verður þessu líka breytt. Við vitum það ósköp vel, að s. l. ár var hagstæðast verð á síld og saltfiski. Hitt er annað mál, að hér er náttúrlega tekið of mikið af síldarmjöli, því að verðið er lágt, á síldarlýsinu sérstaklega, en það virðist álitið, að síldarútvegurinn hafi borið sig betur og ég gæti vel gengið inn á, að hér sé gengið of langt gagnvart síldarútveginum. Ég taldi 25 skatta hér í fyrravetur, sem lagðir eru á útveginn. Ég skal hjálpa vini mínum, hv. 4. þm. Austf., til að losna við alla þessa skatta, nema burt sumt af þessum sköttum, því að þetta er það eina, sem er virkilega nauðsynlegt fyrir okkur og kemur okkur raunhæft til góða. En svo skal ég hjálpa honum til þess að þurrka út - eða ég skal styðja hann í því - hvern einasta skatt annan. Vill hann afnema launaskattinn? Vill hann afnema gjaldið til atvinnuleysistryggingasjóðsins? Vill hann afnema aðstöðugjöld til bæjarfélaganna, sem lögð eru á útgerðina þótt hún tapi o. s. frv.? Þetta eru óteljandi skattar. Sýslumennirnir heimta marga skatta. Náttúrlega er útgerðin hætt að borga þessa skatta, af því að hún getur það ekki. Og þá er bara spurningin, hver á að borga tryggingargjöldin og hvernig eigum við að taka það? Við erum ekkert að blekkja okkur á því, skipin verðum við að tryggja. Þá er annað réttilega tekið fram sennilega, að af nágrannalöndum okkar eru hæst tryggingargjöld hér. Athugum, hvers vegna það er. Það er ekkert sambærileg aðstaða, sem Norðmenn hafa með hafnir og veðráttu eða við. Þetta er eitthvert allra ókyrrasta svæði, sem til er. Þegar þeir eru að veiða síldina í sumar norður undir ís, þá er bara stillt, hvessir einu sinni. En þegar þeir nálgast Ísland, þá er alltaf sífellt rok, enda vitum við það, að þegar ísinn er lagztur hér að norðurströndinni, þá koma stillur. En ég ætla nú ekki að fara út í veðurfræðina, því að það er of flókið mál. En þetta er bara svona. Hitt er það, að hafnirnar eru ákaflega misjafnar. Og svo komum við bara að aðalatriðinu, og það er það, að það er svona þriðjungi eða jafnvel helmingi ódýrara að fara með skipin til Færeyja eða Noregs og láta gera við þau þar. Vill Lúðvík Jósefsson vinna að því? Það er einfaldlega hér, að meðan eftirspurnin var mikil eftir vinnunni, þá var hreinlega um hrein vinnusvik að ræða og svindl hjá slippunum. Þegar boðin var út viðgerð á bát hjá mér í vetur, hann varð fyrir slysi, þá munaði það 5 millj., það var þrefalt gjald hjá einum slipp í samanburði við annan. Mér var sagt, að þegar mest var eftirspurnin eftir vinnunni hérna, þá hefðu þeir verið að spila. Þeir voru að spila á kvöldin og nóttunni, og svo var allur tíminn skrifaður. Sá, sem sagði mér þetta, var maður, sem var sjálfur í vinnu. Það var hann einn, sem kom og fór að vinna í skipinu, og það komu engir aðrir og hann skildi ekkert í þessu. Svo varð honum reikað þarna niður í borðsalinn, og þá voru félagar hans þar bara að spila og hundskömmuðu hann fyrir að vera að vinna. Það er nefnilega svoleiðis svínað á manni í vissum tilfellum, að það tekur engu tali. Og svo ef við sögðum eitthvað, þá væri okkur bara sagt að þegja: Við vinnum þá bara ekkert fyrir þig. Annað er hreint skipulagsleysi, sem er í þessum slippum. Það er búið að hrúga upp ótal slippum núna, það er komið eitt slippfélagið enn, og ekkert er skipulagt í landi voru. Þegar þurfti að gera við bátinn hjá mér, bárust 21 tilboð. 21 voru þeir, símandi og galandi, vildu fá vinnuna, höfðu ekkert að gera. Eins og það sé nú vit í þessu. Sama má segja um síldarsöltunarstöðvarnar. Það er nú dálítið spaugilegt náttúrlega, þegar síldarsaltendur mótmæla þessum skatti. Þingmenn eru nú gáfumenn yfirleitt og langt fyrir ofan meðallag, og það er ábyggilega enginn maður svo heimskur í þessu þingi, að hann haldi yfirleitt, að síldarsaltendur hugsi sér að borga fimmeyring af þessu. Ætli þeir hafi nú ekki einurð á, þegar þeir fara að verðleggja síldina, að koma með það að borga útflutningsgjöldin? Þeir hafa yfirleitt ekki gleymt því. Og þarna prútta þeir og prútta, þannig að ef síldarsöltun gengur sæmilega, er þetta stórgróði. Hitt er svo annað mál, að þeir éta hver annan upp, því að þegar þeir halda, að einhver græði, er þetta komið bara eins og aragrúi út um allt og allt skipulagslaust hjá stjórninni okkar, nema bara verkefnið hjá bankamálaráðherranum, það er vel skipulagt. Ég tel, að hún sé í raun og veru ein fíflska, þessi framkvæmdaáætlun öll saman, og svo var það hörmulegasta, að þegar farið var að vinna fyrir ríkið, hætti fólkið að vinna, að hugsa um að vinna, bara að fá mikið kaup fyrir sem minnsta vinnu. Þetta er mikið farið að lagast, en þó er það engan veginn orðið gott. Og af hverju er það miklu ódýrara að fara með skipin? Þeir, sem geta það, fara bara með þau út og láta gera við þau þar. Það er bara, að annaðhvort kunnum við ekki vinnutæknina eða við höfum ekki áhuga á að gera þetta fljótt og vel. Og þetta er bara alveg að drepa okkur. Og enn annað. Þegar þeir eru að tala um, að alltaf séu að aukast þessi iðgjöld, er það bara það, að það er alltaf að fjölga tækjunum í skipunum. Jón Héðinsson eða hvaða númer hann er nú, 5. landsk., hann er að tala um þetta svindl og að menn ljúgi til um að tækin bili. Í fyrsta lagi er ég búinn að sýna fram á, að við bara græðum ekki fimmeyring á því, ef iðgjöldin hækka. Og það er bara, að Jón er ekki búinn að fá reynsluna og Lúðvík gerir ekki út neinn fiskibát. Það er hreint enginn, sem gerir út bát hér, nema ég og Jón, og ég hef bara haft eldri bát og veit þetta þess vegna. Þið vitið, að ég græði ekki fimmeyring á því, og af tjónabótunum hjá mér t. d. í fyrra verð ég að borga helminginn sjálfur, helminginn sjálfur, og þó borgaði ég tryggingunum meira en þeim bar, en ég verð að borga hluta af tryggingariðgjaldinu. Og hvað vinn ég í raun og veru þá við að reyna að gera þetta hærra? Borga það allt sjálfur. Það náttúrlega þýðir ekki að telja gáfuðum þm. trú um svona vitleysu. Þeir vita hvernig kerfið er. Þetta var svolítið hættulegt fyrst, en það er alveg búið að myndast móteitur gegn svindlinu. Þá var hann að tala um slit á tækjum, sem væri svindlað inn. En það er bara þannig, að þegar tækin fara að slitna, og svo brotnar eitthvað, þá er ekki svo auðvelt að skera úr því, hvort það hefur brotnað vegna þess að það hafi verið slitið eða ekki. En það er bara staðreynd að þegar þetta hækkar, bótagreiðslurnar, þá verð ég að borga það allt sjálfur, þannig að ég vinn ekkert við það, þegar tækin fara að slitna, að koma því á tryggingarnar nema bara að vissu marki. Hitt verð ég að borga sjálfur, því að það er ekki borgað úr sameiginlegum sjóði. Nei, það þýðir ekkert annað en taka þetta raunhæft. Og ef ég fengi einhverju að ráða í þessu þingi, sem ég hef nú yfirleitt ekki fengið - ég hef bara gefið góð ráð einstaka sinnum og þau hafa verið lítils metin - teldi ég að eini liðurinn, sem við gætum tekið hér út úr, væri framlagið til fiskimálasjóðsins. Út af fyrir sig er þetta endalaus plága á atvinnuvegunum að leggja í þessa blessaða sjóði, því að það er lítið til að lána, eins og ég er nú nýlega búinn að skýra frá, í þessum bönkum og annað það, að þegar vel veiddist fóru þeir nú að bjóðast til þess að leggja svolítið í byggingu fiskirannsóknaskips. Það má deila um, hvort mætti taka það. Þó er það nú dálítið erfitt. En það væri hægt að fella niður svona 4.98% af heildarupphæðinni, það svarar til u. þ. b. 1/4 af útflutningsverðmæti, og lækka þá á síldinni aftur. Ég skal nú játa það, að mér hálf ofbýður þetta með saltsíldina og ekki vitglóra í því að miða við þetta háa síldarverð, sem var í fyrra, heldur hagstætt verð. Annars væri nú ekki vitglóra í því og er kannske engin vitglóra í því, maður veit ekki, hvernig salan gengur. En við þurfum ekki að ímynda okkur, að síldarsaltendur fari að taka þetta á sitt bak, nei, ónei. Það kemur ábyggilega á bátana og þar með á sjómenn og útgerðarmenn. Nú, það má náttúrlega deila um þetta út af fyrir sig, að sjómenn borgi þetta. En þeir eru nú ekki allt of feitir, útgerðarmennirnir, og ef þetta er fellt niður og sjómenn eiga að fá sömu prósentu af brúttóaflanum, ja, hvar á útgerðarmaðurinn að taka þann hluta? Og ef þetta ættu að vera eitthvað óbreytt hlutföll, mundi bara prósenta sjómanna lækka, ef heildarverðið hækkaði á þann hátt, að þetta væri fellt niður, frv. væri fellt og þetta yrði fellt niður. Þá yrði bara að lækka prósentuna, sem sjómennirnir fá. Það má endalaust deila um skiptinguna milli báta og sjómanna, og það náttúrlega verður eins og alltaf, þegar verið er að deila um fjármuni, að það vill hver ota sínum tota. Annars vil ég nú taka það fram um sjómenn, að ég hef ekki þekkt menn, sem eru skilningsbetri á kjör útgerðarmanna en einmitt sjómennirnir. Þeir fylgjast með, hvenær lítið veiðist og hvenær illa er borgað og eru ekki aðgangsharðari en þeir þurfa að vera, þegar erfiðleikarnir steðja að. Útgerðarmaðurinn fær ekki meiri samúð hjá neinum en sjómönnunum, því að þeir vita, hvað er að gerast. Og ég hef aldrei haft neina löngun til að halla á þá, en við skulum ekkert vera að blekkja okkur á þessu, að féð verður að taka einhvers staðar, og það er vel, ef við getum fundið einhverja hagkvæmari leið í þessum tryggingamálum og þó sérstaklega að bæta vinnutæknina, þegar gert er við eitthvað, taka fyrir svindlið. En einhvern veginn verður að borga tryggingagjöldin, annað er útilokað, þannig að ég get ekki greitt atkv. á móti þessu frv., ég get ekki lagt til, að það sé fellt. Við getum ekki samið nýtt frv. héðan af eða gert neitt í þessu. Og það er algert greiðsluþrot hjá tryggingafélögunum, þau geta alls ekki borgað tjónabætur. Það er svoleiðis, að þau hafa ekki ráð á 10–15 þús. kr. stundum. Þau eru alveg þrotin. Og það er þetta, að þau draga halann á eftir sér. Þau eru sem sagt óstarfhæf yfirleitt. Og það er ekki hægt að ganga að þeim, það er ekkert til að selja. Þess vegna verður með einhverju móti að bæta þetta, og þyrfti að taka stórlán líka. Það er í raun og veru engin mynd á öðru en borga tryggingagjöldin, að bátarnir borgi tryggingagjöldin þannig að sé ekki langur hali, þannig að bankarnir vinna bókstaflega ekkert við þetta, vegna þess að þetta skapar vanskil hjá þeim. Það er miklu betra að greiða fyrir því að fá lán, að þessi sameiginlegi sjóður, fái lán. Svo erum við látnir borga alveg toppvexti af þessu - ég veit ekki, hve hátt það er - af skuldinni, sem er bætt á útgerðarmennina og þeir verða að borga sjálfir. Svo þegar þeir koma með sínar tjónakröfur, jú, þetta gengur allt upp í skuldina. Það er alveg óviðunandi ástand núna. Það vita þeir, sem vinna að tryggingunum, gersamlega. Stórskuldir eru færðar hjá útgerðarmönnunum og þeir eru látnir borga fulla vexti af þeim og tryggingafélögin algerlega óstarfhæf vegna fjárskorts, þannig að þó að við samþ. þetta frv. - og ég væri fús til að breyta því og fella niður framlagið til fiskimálasjóðs, vegna þess að það er engan veginn allt þarft, sem þar er lánað, það væri hægt að komast af án þess, svona smáfokk stundum, og lækka á saltsíldinni - þá væri kannske hægt að lækka það ofan í 8%. Það vildi ég gjarna, en ég kem ekki með neina brtt., því að ég veit, að hún verður felld, svo að það þýðir ekkert. Þessir flokkar geta ekki dreifzt, þeir eru búnir að taka afstöðu til mála, það þarf að halda nýjan flokksfund og þinga um það í fleiri klukkutíma eftir breytinguna. Ég nenni ekki að vera að því, en fyrir mitt leyti væri ég fús til þess, ef það væri vegur að lækka eitthvað saltsíld. En þetta er óviðunandi ástand í tryggingafélögunum og það er brýn nauðsyn að taka mál til viðbótar við það, sem fæst úr gengismismuninum, og með þessari breytingu, ef það fæst eitthvað með henni, og greiða skuldirnar við tryggingafélögin og gera þau starfhæf og losa útgerðarmennina við þær vaxtabyrðar, sem þeir verða núna að greiða af skuldahalanum, eftir því sem mögulegt væri.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykn. (JSk) var hér mjög langorður í kvöld um þessi mál og fór nú nokkuð út fyrir þann ramma, sem hér er í raun og veru til umræðu, því að hann fór mest út í það að lesa hér upp bréf síldarútvegsnefndar og mótmæli hennar og lagði svona mátulega út af því og sömuleiðis að lesa upp kafla úr ræðu 5. landsk. þm. úr Ed. Það hefði nú kannske verið öllu hyggilegra og viðfelldnara, að þeir héldu kjósendafundi í sínu kjördæmi, hann og 5. landsk. þm. út af ummælum hans í Ed. en að ræða þau hér í hv. þd., þar sem hann á ekki sæti. Það, sem hér liggur fyrir til umræðu, er ekki störf síldarútvegsnefndar, eins og löngum tíma var eytt í, heldur frv. um breyt. á l. um útflutningsgjald á sjávarafurðum. Það frv. er lagt fram af illri nauðsyn vegna þess, hvernig ástandið er hjá tryggingasjóðnum. Ég skal taka undir þá gagnrýni, sem fram hefur komið, að ég tel, að þetta frv. hefði auðvitað átt að vera komið fram löngu fyrr en nú undir lok þingsins, enda viðhafði hæstv. sjútvmrh. þau ummæli í Ed., og ég hlustaði á hans ræðu, að hann harmaði það, hvað undirbúningur þessa frv. hefði tekið langan tíma og hann hefði kosið að leggja þetta frv. miklu fyrr fram, en við það varð ekki ráðið. Ég furðaði mig á því, þegar hv. 2. þm. Reykn. talaði og sjútvmrh. greip fram í fyrir honum og spurði, hvort hann ætlaðist til þess, að bátar væru hafðir í slippnum og kæmust ekki niður, þá spurði hv. þm.: „Er svo illa komið?“ Ég hélt, að sérstaklega þm., sem kynnti sér sjávarútveg og gang sjávarútvegsmála, hefði vitað það nú í langan tíma, hvernig ástandi vátryggingasjóðsins er háttað. Tekjur af útflutningsgjaldi hafa lækkað það verulega á s. l. ári samfara stórfelldum hækkunum á greiðslum úr sjóðnum, að ástandið er með þeim hætti, að það er barátta um það að geta leyst skip úr slippnum til þess að þau geti komizt á veiðar. Hv. 4. þm. Austf. kom víða við í sinni ræðu, og það var margt rétt, sem hann sagði, en hins vegar fór hann líka með miklar firrur, því að hann talaði um það, að þetta kerfi, vátryggingakerfið væri alrangt og ætti algjörlega að hverfa frá því. Þetta kerfi væri sett á kostnað sjómanna. Ég tel skylt að minna þennan hv. þm. og aðra á það, að um langt árabil var skiptaverð til sjómanna annað en hið raunverulega verð. Þetta breyttist með kjarasamningnum 1961 á þann veg, að sjómenn fengu til skipta hið raunverulega fiskverð, en þá var einnig tekið upp á sama tíma útflutningsgjaldið og samkomulag um það að greiða vátryggingar skipa með þeim hætti, sem síðan hefur verið hafður á. Þetta finnst mér, að hv. þm. hefði átt að koma inn á um leið, þegar hann var að gagnrýna þetta kerfi. Ég ætla að segja í sambandi við þetta kerfi, að það má ýmislegt finna að því og framkvæmd þess á liðnum árum, fyrst og fremst það að á skipum, sem eru tryggð í hinni svokölluðu frjálsu tryggingu, var ekkert mat lengi vel, og það var greitt fullt iðgjald miðað við þær reglur, sem rn. hefur sett um úthaldstíma, og iðgjaldið ekki takmarkað. Fyrrv. sjútvmrh. sá, að þetta var komið út í óefni og setti þá ákvæði um það að skipta þessum skipum í flokka eftir stærð og aldri og ákveða iðgjaldsupphæðina fyrir hvert ár fyrir sig sem hámarksiðgjald, er skipin fengu. Við skulum líka hafa í huga, að þegar þetta form var tekið upp og lög um útflutningssjóð voru sett, verkuðu þau aftur fyrir sig á þann veg, að útflutningssjóður varð þegar í upphafi nokkuð á eftir með sínar greiðslur. Fiskiskipaflotinn hefur aukizt, einkum hinn stærri floti, og við verðfallið og minnkandi afla hrynja tekjur útflutningssjóðsins og hafa skapað því þennan hala, sem nú er, og það verður ekki komizt hjá því að auka hans tekjur og það er engan veginn gert nóg með þessu frv. Hins vegar skal ég fúslega ganga inn á það, sem hv. 4. þm. Austf. sagði, enda kemur það raunverulega fram í áliti meiri hl. sjútvn. og kom mjög greinilega fram í framsöguræðu meiri hl. n., þar sem þeir mælast mjög eindregið til, að þetta kerfi verði endurskoðað og mér er kunnugt um það, að sjútvmrh. hefur ákveðið að verða við þeirri beiðni, og hér verður auðvitað að gera miklar breytingar á og ég er alveg sammála hv. 4. þm. Austf. í því tilfelli, að það verður auðvitað að setja upp einhvern frískaða. Og það hefur verið þegar gert af hinni almennu tryggingu, Samábyrgðinni, með því að setja á frískaða með um 300 kr. á brúttórúmlest á hvert sjótjón. Hins vegar má segja það, að þegar skipin stækkuðu og frjálsu tryggingarfélögin tóku skipin í tryggingu, þá hófst skefjalaust kapphlaup um að ná skipum í tryggingu. Útgerðarmönnum var lánað fé til þess að komast yfir skipin og við þá var sagt: „Við borgum öll tjón.“ Og það var vissulega rétt og satt, öll tjón voru greidd, en margir áttuðu sig ekki á því, að vátryggingafélög eru engin vetrarhjálp eða góðgerðastarfsemi, því að þegar tjónareynslan fór versnandi, voru iðgjöldin hækkuð upp úr öllu og nú er svo komið, að fjöldi skipa, sem hafa verið í tryggingu hjá hinum svokölluðu frjálsu tryggingafélögum, eru nú að leita eftir tryggingu hjá Samábyrgðinni. Og það er þannig hjá okkur í Samábyrgðinni, að þegar við höfum leitað eftir endurtryggingu fyrir þessi skip, sem eru nú að hverfa frá frjálsu tryggingarfélögunum, þá hafa erlendu endurtryggingarfirmun stórhækkað sín iðgjöld, vegna hinnar slæmu tjónareynslu, sem hefur verið á íslenzka flotanum, á skipum yfir 100 rúmlestir. Það lá hér fyrir þremur árum frv. fyrir um að breyta l. um samábyrgð og bátaábyrgðarfélögin og með því frv. var reiknað með, að skyldutryggingin færi úr 100 rúmlestum í 400 rúmlestir. Ég mælti þá eindregið með samþykkt þessa frv. Það átti lítinn hljómgrunn á Alþ., og ég get svona sagt það til gamans, að þá áttumst við við nokkuð í sambandi við umr. um þetta mál, hv. 4. þm. Austf. og ég. Þá taldi hann eðlilegt og sjálfsagt að láta frjálsræðið ríkja í vátryggingum og ég tók að mér hlutverk sósíalistans, en hann hlutverk kapítalistans. Ég hef ekkert skipt um skoðun, en hins vegar telur hann nú, að það eigi að hverfa frá þessu úrelta kerfi. Ég tel, að það eigi ekki að hverfa frá þessu kerfi. Þó að það komi nokkuð misjafnt niður á ákveðnar greinar, vil ég segja það, að á undanförnum 2–3 árum, ef undan er skilið árið 1966, gat síldveiðiflotinn lagt þessu kerfi miklu meira til en þorskveiðiflotinn, og vátrygging er samhjálp og hún á að vera samhjálp, en þó aðeins að vissu marki. Hún á ekki að vera takmarkalaus. Við verðum að halda skynsamlegri samhjálp áfram og við getum gert það með því að hafa frumtryggingar alls íslenzka fiskiskipaflotans á einni hendi, því það er langbezta skipulagningin. Hitt er svo aftur hægt að koma til móts við hin frjálsu tryggingarfélög með því að veita þeim endurtryggingarnar á móti. Það verður miklu heilbrigðari starfsemi í því. Þetta er ekki það stór og mikill markaður, að hann sé til skiptanna fyrir 8 eða 10 vátryggingarfélög, sem rífast um vátryggingarnar, eins og bezt hefur sézt á liðnum árum, en eru nú að hverfa frá því, og margir hverjir eru fegnir að losna nú við sum þau skip, sem þeir keyptu í raun og veru í viðskipti fyrir nokkrum árum síðan. Það á að hverfa frá þessu kerfi, segja menn - og láta útgerðirnar greiða vátryggingariðgjöldin sjálfar og hækka aflaverðmætið sem því nemur, þannig að útgerðin á að fá hærra fiskverð. En svo náðu ráðleggingarnar ekki lengra, því það kom hvergi fram, hvernig þeir, sem kaupa og vinna úr afla, geta tekið á sig þessa hækkun. Þetta vitum við svo mætavel og stjórnarflokkarnir eru auðvitað ákveðnir í því að koma þessu frv. í gegn af illri nauðsyn, vegna þess að annað er ekki hægt og það hefur ekki verið bent á neinar aðrar leiðir og við verðum því að koma því áleiðis, jafnframt því að endurskoða þessi mál frá grunni með það fyrir augum að draga úr tjónunum. Það er alveg rétt, sem hv. 4. þm. Austf. sagði, að tjón hér á Íslandi eru næstum því þrisvar sinnum hærri en í Noregi og iðgjöldin auðvitað að sama skapi. Að þessu þurfum við auðvitað að vinna, bæði útgerðin og löggjafinn verður að koma þar til hjálpar. Ríkisstj. og Alþ. eru ekki að leggja fyrir sig neinar álögur á hvorki einn eða annan. Hér er aðeins verið að standa við það fyrirheit, sem gefið var, og það eina, sem ríkisstj. hefur af þessum málum að segja, er það, að hún innheimtir útflutningsgjaldið af sjávarafurðum og stendur fyrir þessum sjóði endurgjaldslaust, en allt þetta útflutningsgjald rennur svo einmitt aftur til sjávarútvegsins sjálfs. Mér finnst mjög langt gengið, þegar nefnd eins og síldarútvegsnefnd - án þess að ég vilji á nokkurn hátt fara að tala illa um þá nefnd eða starfsemi hennar, enda er hún ekki hér til umr. - segir, að hún vilji benda á nokkur atriði sem skýlaus rök fyrir því, að hin mesta firra sé að hækka útflutningsgjöld af saltsíld, þvert á móti ætti að fella niður með öllu þau gjöld, sem fyrir eru. Hér finnst mér n. taka allmikið upp í sig, því að ekki munu aðrar greinar aflögufærari, sem greiða útflutningsgjaldið, og þá er um að ræða að leggja þessi gjöld á aðra og ég held, að þm. almennt séu þeirrar skoðunar, að útgerðin geti ekki tekið þau á sig bótalaust og þá er ekki um annað að ræða en leggja þessi gjöld á almenning í landinu. Tekjur af útflutningsgjaldi námu 263,1 millj. kr. árið 1965, en þau lækkuðu niður í 172 millj. kr. árið 1965 samkv. bráðabirgðauppgjöri, og ég segi nú fyrir mitt leyti, að ef við ættum að leggja þessi gjöld niður, auk þess sem á vantar, og leggja þau á þjóðina, er ég nú ekki búinn að sjá þá menn, sem nú mæla gegn þessum gjöldum, benda á, hvaða skatta eigi að leggja á þjóðina. Ég held, að þegar allt kemur til alls, séu þm. sammála um það, að hér er um neyðarúrræði að ræða og þessar þrjár greinar útflutningsatvinnuveganna eru þó helzt þær greinar, sem geta tekið á sig einhverja hækkun útflutningsgjalda. Þó skal ég fúslega viðurkenna það, að ég hefði kosið og ég þori auðvitað að fullyrða, að allir þm. hefðu kosið að þurfa ekki að grípa til þess að skattleggja þessa útflutningsframleiðslu, en það er neyðin, sem rekur Alþ. til þess, því það verður auðvitað að standa undir þessum gjöldum, sem útflutningsgjaldinu hefur verið ætlað að standa undir, því að fyrst og fremst verður fiskiskipaflotinn að geta gengið.



Herra forseti. Ég stytti mjög mál mitt með hliðsjón af þeim tveim síðustu ræðum, sem hér hafa verið fluttar, sem ásamt þeim, sem áður hafa verið haldnar, spegla þann ágreining, sem um þessi mál er almennt og út af fyrir sig sannfærði mig ekki um annað en það, sem ég vissi áður, að um þessi mál hefur verið alla tíð allmikill ágreiningur, eins og hv. 4. þm. Austf. rakti hér mjög sannsögulega áðan. Það er öllum ljóst, að sú aðstoð, sem hinum ýmsu greinum veiðiflotans er veitt í gegnum þau gjöld, sem hér er lagt til að auka, hefur verið útgerðinni mikill styrkur og það hefur enginn lagt til, að þessi gjöld yrðu afnumin, nema eitthvað annað kæmi í staðinn, sem yrði útgerðinni álíka mikill styrkur. Þess vegna er ekki ágreiningur um það meginatriði málsins, að þessa aðstoð þarf að veita. Ágreiningurinn kemur hins vegar, þegar að því kemur, af hverjum þetta gjald skuli taka. Það eru engar fréttir hér á Alþ., þó að hv. 2. þm. Reykn. lesi hér allt prentað mál um það, að þeir, sem eiga að þola gjöldin, séu á móti þeim. Ég veit aldrei til, að gjaldþolandi hafi mælt með neinum slíkum gjöldum, en það einkennilega við hans mótmæli í ræðunni var það, að bera þarf sérstaklega blak af síldarsaltendum. Það var aðaluppistaðan í hans ræðu. Ég hefði skilið það, ef hann hefði sagt að það ætti að taka þessi gjöld af síldarsaltendunum einum, en fría sjómenn við að borga þessi gjöld. Þeir aðilar sem hér hafa mesta ástæðu til að kveinka sér, eru þó fyrst og fremst sjómennirnir, þar sem gjaldið er tekið af óskiptu. En þm. lagði mesta áherzlu á það, að þetta gjald væri tekið af síldarsaltendum, sem fremur ætti að styrkja en að auka gjöld á. Ég skrifaði það hér niður eftir þm., þannig að hann getur leiðrétt það, ef ég fer rangt með. Ég varpaði þeirri spurningu fram undir umr. hér í kvöld, í mínu frammíkalli þar, hvað hefði gerzt, ef ekki hefðu verið auknar tekjur fyrir þennan hluta veiðiflotans. Jú, það hefði einfaldlega gerzt, að í stað þeirra hótana, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa uppi um það, að síldarsjómenn muni neita að fara til þessara veiða, þá hefðu það verið skipin, sem hefðu verið bundin og sjómennirnir ekki komizt til sjós eða til þessara veiða, þó að þeir vildu. Það er því öllum ljóst, að auka þurfti tekjur sjóðsins og hv. 4. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hrakti það svo eftirminnilega hér í sinni ræðu áðan, að við þau orð hans þarf ég engu að bæta og get gert þau að mínum. Hins vegar er mér það fyllilega ljóst, að jafnvel þessi ráðstöfun, sem hér er talað um dugir hvergi nærri. Hún leysir, eins og ég sagði í þeim framsöguorðum, sem ég hafði fyrir frv. í l. umr., aðeins hluta þessa vanda. Og er upphæðin þess vegna ekki stærri, að hún er talin í hámarki þess, sem fært þótti að fara fram á við hv. Alþ. að samþykkja. Það þarf að fara fleiri leiðir, eins og hefur komið fram í umr. og hv. 4, þm. Austf. undirstrikaði ekki hvað sízt. Það þarf jafnframt að gera nákvæma rannsókn á því, með hvaða hætti hægt er að herða tökin á þeim geysilegu hækkunum, sem átt hafa sér stað í iðgjöldum sjóðsins, og lækka þau. Og í þeim tilfellum er talið af tryggingafræðingum, að tryggingafjárhæðir skipanna séu óþarflega háar, og á það ekki sízt við um togarana, eins og hér hefur komið fram. Iðgjöld skipanna lækka ekki hlutfallslega miðað við vátryggingarverð, en þó að nokkru marki. Skilmálar stærri skipanna eru mjög víðtækir og kemur til greina, að hagkvæmt verði talið að þrengja þá í einhverjum atriðum. Um skip tryggð hjá bátaábyrgðarfélögunum og Samábyrgðinni, eins og bent hefur verið þegar á, svo og varðskipin og önnur skip í eigu ríkisstofnana, gildir gagnkvæm aðstoðarskylda og greiðist aðeins þóknun miðað við framlagða þjónustu, en ekki björgunarlaun. Til greina gæti vissulega komið, að hliðstæð regla verði látin ná til alls fiskiflotans, eða jafnvel allra íslenzkra skipa. Hugsanlega má koma á samræmdu og strangara eftirliti með uppgjöri tjóna en nú er, og gengið verði strangara eftir því, að skip liggi ekki gæzlulaus í höfnum, því að oft hafa orðið tjón við slíkar aðstæður, þar sem skip liggja mannlaus og umhirðulaus og er ljósast dæmi þess reynsla útgerðarmannsins, sem hér talaði áðan, þegar bátur hans varð fyrir stórbrunatjóni, mannlaus hér í höfninni. Þá getur enn fremur komið til greina, að skip yfir 100 rúmlestir yrðu endurtryggð erlendis að langmestu leyti og minni skipin að einhverju minna leyti. Iðgjöld stærri skipanna eru raunverulega ákveðin af erlendum endurtryggjendum og veldur það erfiðleikum, ef breyta á tryggingarkjörum, því erfiðlega getur reynzt að fá fram hliðstæðar breytingar á iðgjöldum og hugsanlega mætti koma á, ef um víðtækt samstarf væri að ræða hér innanlands um endurtryggingu. Þessum leiðum til viðbótar, þ. e. a. s. þeirri gjaldahækkun, sem frv. gerir ráð fyrir, og tekjuaukningu sjóðsins, ásamt slíkum atriðum, sem ég hef bent á og e. t. v. enn fremur langtum fleiri, sbr. þann hluta ræðu hv. 4. þm. Austf., sem um það fjallaði, aukinni sjálfsábyrgð útgerðarmannanna sjálfra, þyrfti enn fremur til þess að leysa vanda sjóðsins til fullnustu, ef vel ætti að vera, að útvega honum stóraukið lán til að komast yfir þennan erfiðleikahjalla. Ég hef enn þá engan heyrt leggja til að taka upp það kerfi, sem gilti fyrir gengistíma þessa kerfis, þ. e. a. s. að borga vátryggingagjöldin með sérstöku útflutningsgjaldi og hafa tvenns konar fiskverð eins og var hér í gildi fyrir tímabil þessa útflutningssjóðs, annað verð til útgerðarmanna og annað til sjómanna. Menn vildu hverfa frá þessum lagaákvæðum á sínum tíma og taka þetta kerfi upp, sem enn þá er í gildi, og um það er að ræða að viðhalda því, með strangari reglum en hingað til hafa gilt. Þessi athugun hefur þegar átt sér stað að allverulegu leyti af hálfu tryggingafræðinganna, og ég hef óskað eftir því nú að inn í þessa athugun komi einnig fulltrúar hagsmunaaðilanna, sem þarna eiga hlut að máli, svo og fulltrúar sjómanna og annarra, sem nú gjalda í þennan sjóð, þannig að allir megi vita, hvernig þessum málum er háttað í dag og leggja til, hvernig þeim verði bezt fyrir komið í framtíðinni. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri, en vil, áður en ég vík úr ræðustólnum, aðeins leiðrétta það, sem hv. 2. þm. Reykn. spurði mig sérstaklega um. Það var tvennt. Í fyrsta lagi hvernig stæði á þeim 4 millj. kr. mismun, sem ég hefði talað um í sambandi við tekjur af saltsíldinni annars vegar og svo því, sem í frv. stæði hins vegar. Þetta er annaðhvort mismæli mitt í umræddri ræðu eða misritun, ég hugsa fremur mismæli mitt, og það er rétt, sem í frv. stendur. Auk þess varð ég var við það í handriti, sem ég fékk skömmu eftir að ég flutti þessa ræðu, að á tveimur stöðum eru prósentutölur rangar. Í öðru lagi spurði þm. að því, og skoraði þá sérstaklega á mig með miklum þunga, hvort ég væri sammála flokksbróður mínum í Ed., hv. 5. landsk., þar sem hann talaði um, að ekki væri allt með felldu með greiðslu tjónabótanna og að útgerðarmenn kynnu að leita eftir því að fá þar að einhverju leyti kannske rangan hlut. Ég set mig ekki í neitt dómarasæti um þessa hluti, fyrr en niðurstöður þeirrar rannsóknar, er nú hefur af stað farið, liggja fyrir. Ég vil ekki dæma menn nema hafa til þess full rök, en undir þessar fullyrðingar hv. 5. landsk. þm. tók maður með allgóða reynslu í sjávarútvegsmálum, hv. 4. þm. Austf., hér mjög skorinort og sagðist ekki efast um, að þessar fullyrðingar hv. 5. landsk. ættu sér virkilega stoð í veruleikanum, og hann benti á það til þess að sanna m. a. veikleika þessa kerfis. Og ég hef reyndar heyrt það frá fleiri mönnum en þessum tveimur, að þetta er hald margra manna, en sjálfur sezt ég þar ekki í dómarasæti.



Herra forseti. Það voru nú aðeins örfáar aths., sem ég vildi gera í tilefni af því, sem vikið hefur verið að mér í umr., síðan ég talaði. Hv. 4. þm. Vestf. (MB) sagði frá því, að fyrir nokkru síðan hefði legið hér till. fyrir á Alþ. um það að breyta lögunum um samábyrgð Íslands á fiskiskipum þannig, að hún tæki að sér vátryggingu svo að segja alls fiskibátaflotans eða færa skyldutrygginguna úr 100 rúmlestum hjá þeirri vátryggingu upp í 400 rúmlestir, og hann sagði að í sambandi við flutning á þessu máli hefði fram komið, að ég hefði verið á móti því að taka upp þetta fyrirkomulag og mælt með því frjálsræðisfyrirkomulagi, sem á þessum málum hefði verið. Þetta er nú talsverður misskilningur hjá hv. þm. Það er að vísu rétt, að ég var því ekki samþykkur að ætla að breyta l. um samábyrgð Íslands á fiskiskipum, eins og þá var lagt til. Ég tel ekki, að uppbyggingin á því vátryggingarkerfi sé þannig eða hafi verið þannig, að það sé einfaldlega hægt að samþykkja það, án frekari athugunar, að skylda tryggingu hjá þeirri stofnun á öllum skipum upp í 400 rúmlestir. Ég álít, að til þess að sú trygging geti fengið slíkan lagastuðning, þurfi að gera þar umtalsverðar breytingar á öllu fyrirkomulagi. En það breytir hins vegar ekki því, að það hefur verið mín afstaða allan tímann, og ég hef flutt um það till. hér á Alþ., að ég tel, að það eigi að koma upp einni öflugri ríkistryggingu fyrir fiskveiðiflotann og leysa þannig af hólmi hin fjölmörgu vátryggingafélög, sem hafa svona mikið með þessi mál að gera nú. Í sambandi við umr. um þessi mál, þegar þetta frv. lá fyrir um breyt. á l. um samábyrgð, benti ég líka á það, að það væri vitanlega alveg vonlaust að ætla að loka augunum fyrir því, að svo var orðið ástatt, að fjöldamargir aðilar, sem áttu hin stærri skip, eða upp að 400 rúmlestum að stærð, höfðu bundið sig með samningum vegna lántöku hjá hinum svonefndu frjálsu vátryggingarfélögum, og það þýddi því ekki neitt að skylda þessa aðila til að færa sig yfir í annað vátryggingarfélag án þess að gera tilheyrandi ráðstafanir þá um leið, losa þá út úr þessum vanda. Á þetta benti ég einnig. Nei, það hefur ekki verið mín skoðun, að það væri æskilegt að halda uppi því fyrirkomulagi á vátryggingu fiskiskipa, að þau dreifðust á mörg einkavátryggingarfélög, það er mesti misskilningur. En þó hef ég sem sagt fundið fyrst og fremst að því að byggja upp þetta vátryggingakerfi, sem við höfum verið að ræða um núna og sem hefur gefið þessum fjölmörgu einkavátryggingarfélögum aðstöðu til þess að leika á þann hátt, sem þau hafa leikið, og sem þessi hv. þm., 4. þm. Vestf., er mér sammála um, að þau hafi leikið ekki sízt í krafti þessa sameiginlega vátryggingasjóðs. En það kemur fram í þessum umr. hjá þeim, sem verja hér sérstaklega þetta frv., eins og m.a. hv. 4. þm. Vestf., að hann telur sig verða að samþykkja þetta frv. af illri nauðsyn. Hann er mjög óánægður með þetta kerfi, telur að þar þurfi að gera breytingu á og það er ekkert um það að villast, að hann lítur á svipað og ég, að í skjóli þessa fyrirkomulags hafi margt það þróazt, sem verði að teljast mjög óæskilegt. En hann sér sem sagt ekki neina leið til þess að afla þessara 42 millj. til þess að styðja við þetta vátryggingarkerfi, sem er í fjárþröng, hann sér enga leið til að afla þessa fjár með öðrum hætti en að láta sjómennina borga a. m. k. helminginn af þessari upphæð af sínu kaupi, því að það er það, sem er verið að gera alveg óumdeilanlega, og að leggja hinn hlutann sem skatt á útgerðina í landinu almennt.  Ég sé nú ekki ástæðu til þess að eyða hér mörgum orðum í sambandi við þá ræðu, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. flutti hér. Meginhlutinn af því, sem hann sagði, og það eina í rauninni, sem hann virtist a. m. k. halda sjálfur, að hann væri að segja hér til leiðréttingar á því, sem ég sagði, var það, sem ég hafði sagt alveg greinilega í minni ræðu, en það var það, að nú væri búið, þegar allt var komið í vandræði hjá þessum vátryggingasjóði, þá var búið að setja þá bremsu á, að menn gátu ekki fengið lengur alla upphæðina af hinum háu iðgjöldum greidda, en það var á hinn veginn, allt fram að þessu ári, að menn komu í gegn reikningum sínum svo að segja að fullu. Það er tiltölulega nýbúið að setja þetta hámark á, og er þó þannig, að ýmsir hafa enn þá möguleika til að smeygja þar viðbótarupphæðum í gegn.  Ég efast ekkert um að það er rétt, að þetta vátryggingarkerfi er komið í þrot. Það hefur siglt um koll af eðlilegum ástæðum, af því að það hefur verið byggt upp á röngum grundvelli og verið rekið á rangan hátt allan tímann. Frásagnir þessa hv. þm. af því, að viðgerðarkostnaður á tjónum sé miklu meiri hér en í nálægum löndum, af því að verkamenn hér setjist upp og fari að spila í miðjum vinnutímanum, ætla ég nú ekki að ræða mikið um, annað en það, að ég vil segja honum það, af því að ég hef haft með stjórn á útgerðarfélögum að gera í mörg ár og þurft að sæta því að láta gera við skip, bæði erlendis og hérlendis, og ég segi það alveg hiklaust, að það kom þar skýrt og greinilega fram, að það var kostnaðarminna að láta vinna verkin á Íslandi, ef fullt og eðlilegt eftirlit var með verkinu, heldur en að láta vinna það erlendis, nema aðeins í þeim tilfellum, þegar verðlagsmunur var svo óeðlilegur, að það var ekki hægt að bera saman verðlag á Íslandi og verðlag erlendis. Það hefur vitanlega átt sér stað í vissum tilfellum, en almennt er ekki hægt að tala um það, að vinnusvik séu meiri hér en annars staðar, og það er mikill misskilningur, þegar menn halda það, að það þurfi aðeins að senda bátana til Færeyja eða til Noregs, til þess að viðgerðarkostnaður verði miklu minni en hann er hér. Það er mikill misskilningur. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta frekar. Ég hef lýst minni afstöðu til þessa máls. Ég tel hér ranglega að farið og það eigi því að fella þetta frv.



Herra forseti. Ég held, að við fáum að sjá ofan í botnlaust fúafen, þegar við lítum á þetta frv. og fáum þær upplýsingar um það, að áætlað sé, að halli af tryggingasjóðnum muni nema um 103 millj. kr. á yfirstandandi ári, 1968, og þar með sé nú ekki öll sagan sögð, því að auk þess sé sjóðurinn orðinn skuldugur um allverulegar upphæðir frá fyrri árum. Þarna er því um að ræða skuldasúpu sennilega mjög hátt á annað hundrað millj. kr. Þetta frv. á að afla 42 millj. upp í þessa súpu. Þetta er myndin, sem við okkur blasir. Og hvar á að taka þetta, þessar 42 millj.? Það á að taka það af tveimur aðilum, útgerðarmönnum og sjómönnum. Og þá er spurningin, hvort það er eitthvert úrræði, hvort það er eitthvert borð fyrir báru hjá útgerðarmönnunum til þess að borga 21 millj. upp í þessa súpu, og hvort sjómenn eru þannig staddir, þeir, sem síldveiðar stunda fyrir þjóðina, að það sé hægt að rýra kjör þeirra um 21 millj. kr. Mér virðist hvort tveggja blasa augljóslega við, að hvorki eru útgerðarmennirnir, sem síldveiðar sækja langt austur í haf, þannig staddir, að þeir hafi borð fyrir báru til þess að taka á sig þessa auknu byrði, né heldur að hásetarnir geti það. Það er kunnugt, að þeir höfðu ekki meira en um 40–50% í tekjur á móts við það, sem þeir höfðu árið áður, og voru þannig staddir á s. l. sumri á síldveiðunum, að þegar upp var gert, höfðu þeir lítið meira en fyrir opinberum sköttum næstliðins árs á undan og fæðiskostnaði, og gengu sumir slyppir frá á hinum aflaminni skipum, en talið er, að meðaltalið hafi verið 10 þús. kr. tekjur hjá þeim á mánuði, og fór meginhlutinn af því upp í skatta ársins á undan. En samt sem áður heldur hæstv. ríkisstj. að hún geti þyngt skattabyrði á sjómönnum á þann hátt að láta sjómenn nú borga af óskiptu upp í þessa tryggingarhít. Ég held, að þetta sé óráð hið mesta. Í fyrsta lagi er ég hræddur um það, að af þessu geti leitt það, að skipin fari ekki á síldveiðar, og þá verður skarð fyrir skildi í tekjuöflun þjóðarinnar, svo mikið er víst. Hæstv. ríkisstj. má minnast þess, að einu sinni var gripið til slíkra úrræða gagnvart síldarsjómönnum, að síldveiðiflotinn sigldi til hafnar og lét fulltrúa sína mæta fyrir framan Stjórnarráðsdyrnar. Og það má mikið vera, ef hæstv. ríkisstj. fer ekki að stofna til svipaðra atburða nú með þessu. Það kæmi í sama stað niður, þó það gerðist nú með þeim hætti, að síldveiðiskipin færu ekki á síldveiðar. En á því tel ég verulega hættu. Til einskis væri nú þetta, ef útgerðarmennirnir hefðu svo ekki gjaldþol til þess að taka á sig þessar sínar 21 millj. kr. og yrðu svo að biðja ríkisstj. að styrkja sig aftur á móti með öðrum hætti. Þá hefði þetta engan tilgang. Það væru bara greiðslur fram og aftur. Varðandi sjómennina vil ég svo enn fremur segja það, að í viðbót við það, að það sér enginn maður fram á það, að hægt sé að skerða kjör þeirra um 21 millj. kr., miðað við útkomu þeirra s. l. úthald, er það bókstaflega ódrengilegt. Það er stungið rýting í bakið á þeim með því að rifta þeim umsömdu skiptakjörum, sem þeir nú búa við. Hefði verið hægt kannske að þola það, ef þeirra hlutur hefði verið góður s. l. síldarvertíð, og útlit væri fyrir, að þeirra hlutur yrði eins góður eða betri á þeirri komandi, en svo er ekki. Og það vil ég þó vona, að hæstv. ríkisstj. sjái, að það er ódrengilegt með öllu að skerða skiptakjör sjómanna svona með þessari skattlagningu, auk þess sem engar líkur eru til þess, að það sé gerlegt. Það getur bókstaflega leitt til þess, að skipin fari ekki á síldveiðar. Það hefur verið minnzt á þau mótmæli, sem hér hafa borizt út af þessu máli. Það eru mótmæli frá síldarútvegsnefnd og frsm. meiri hl. sagði, að hún væri ekki aðili að þessum málum og það væri ekki takandi mark á því, þótt hún mótmælti. En það er nú einu sinni svona, að síldarútvegsnefnd er samsett af fulltrúum útgerðarmanna, þar með síldarútgerðarmanna, síldveiðisjómanna og félögum síldarsaltenda, og það eru þessir aðilar, sem hafa leyft sér að mótmæla. Þeim kemur þetta öllum saman við. Hitt er annað mál, hvort síldarútvegsnefnd hefur í mótmælum sínum tekið of djúpt í árinni, eins og hv. 4. þm. Vestf. taldi áðan, þegar hún taldi, að nær hefði verið heldur en að þyngja útflutningsgjöldin og hækka þau á saltsíldinni að fella þau með öllu niður, eins og hún segir. En hvað meinar hún með þessu? Það má vel vera, að þarna sé of djúpt tekið í árinni, því að til þess séu engir möguleikar, en hún meinar það, að þess væri full þörf að létta á þessari atvinnugrein, vegna þess að samkeppnisaðstaða okkar við aðalkeppinautinn, Norðmenn, sé mjög versnandi. Síldin er nú nær Noregsströndum en Íslandsströndum og kostnaðurinn hjá okkur við að gera út á saltsíldarveiðar er stóraukinn, að ég ekki segi margfaldaður, á við það, sem verið hefur, með þeirri aðstöðu, sem við höfum áður haft, en aðstaða Norðmanna til saltsíldarframleiðslu hefur stórbatnað og mun verða vafalaust mjög góð á næsta sumri. Svo greiða Norðmenn fyrir þessu með batnandi aðstöðu þeirra á allan hátt með styrkjum, en við þyngjum skattana, þegar svona stendur. Það er ekki skynsamlegt, þegar við stöndum svo höllum fæti í samkeppninni við Norðmenn um saltsíldarmarkaðinn, sem við nú gerum. Það jafnar metin Norðmönnum í hag, ofan á allt annað, og það vil ég segja, að sé ekki skynsamlegt. Það verður ekki vel komið hag útgerðarmanna, sem gera út á síld á næsta úthaldi, ef þeir þurfa eingöngu að byggja á tekjunum, sem þeir fá fyrir síldarmjöl og síldarlýsi, ef ekki verður hægt að bjarga neinu verulegu magni af síld til söltunar, sem hefur þó verið þeirra helzti tekjugrundvöllur á undanförnum árum og mun lengst af verða það. Það mundi heldur ekki verða til bóta fyrir okkar þjóðarbúskap, ef öll vinna við saltsíldarverkun hér legðist niður, en allar líkur eru til, ef á að vera hægt að tryggja einhverja saltsíldarverkun á söltunarstöðvunum hér á Íslandi næsta sumar, að þá verði það að gerast með enn stórauknum tilkostnaði, sem hlýtur að leggjast á útgerðarmenn og sjómenn, þ. e. a. s. með síldarflutningaskipum, sem sérstaklega eru gerð út til þess hlutverks, en sem líkur eru til að kosti tugi milljóna, og vitað er að leiga slíks skips og rekstrarkostnaður mundi kosta marga tugi milljóna, sem kæmi þá á útgerðarmenn og sjómenn í viðbót við allan kostnað, sem á þá hefur lagzt áður í sambandi við þennan atvinnurekstur. Ég get ekki varizt þeirri hugsun, að hér sé stefnt í öfuga átt og í algjöra ófæru með þeim auknu skattálögum á útgerðarmenn og sjómenn, sem hér er um að ræða. Það, sem hefði þurft að gera, er vitanlega það, að snúa sér að því að leiðrétta það tryggingakerfi, sem menn viðurkenna almennt að sé óskynsamlega upp byggt, þannig að það eru aðrir, sem stofna til tjónanna, heldur en eiga að greiða, og þegar ábyrgðin leggst á annarra herðar, þá er ekki á góðu von, enda verðum við nú að súpa seyðið af því. Það er upplýst hér, að tjónin séu tvöföld, hv. 4. þm. Vestf. sagði þreföld, á við það, sem þekkist annars staðar og það getur ekki verið normalt. Það hlýtur að vera vegna veilu í kerfinu sjálfu og þá má það ekki dragast stundinni lengur, að slíkt kerfi sé skorið upp og því komið á heilbrigðan grundvöll. Ef það er rétt, að þarna séu ýmsir óprúttnir útgerðarmenn að nota sér veilurnar í þessu kerfi og dragi til sín stórar fjárfúlgur í gegnum tjónakröfur vegna tjóna, sem séu í sumum tilfellum þeim sjálfum að kenna, hirðuleysi þeirra, vangæzlu eða bókstaflega hlutir, sem alls ekki eiga að bætast af tryggingum almennt, heldur séu hluti af þeirra viðhaldskostnaði, þá er í raun og veru verið að afla fjár á kostnað útgerðarmanna og sjómanna til þess að láta renna í vasa þessara manna, sem misnota sér kerfið, og þá fer féð ekki í góðan stað niður. Það hefði sýnzt svo, að allra manna sjónir beindust að því að koma í veg fyrir vaxandi misnotkun í stað þess að fara þá leið að útvega meira fé frá útgerðarmönnum og sjómönnum til þess að láta renna í þessa svikahít. Ég var staddur í Færeyjum fyrir nokkrum árum síðan og hitti þar forstjóra trygginganna í Færeyjum og hann sagði mér, að það linnti aldrei látum hjá sér, því íslenzkir útgerðarmenn væru alltaf að spyrjast fyrir um það, hvort ekki væri mögulegt að tryggja íslenzk fiskiskip í Færeyjum, iðgjöldin hjá þeim í Færeyjum væru margfalt lægri en hjá okkur, og spurðist fyrir um það, hvort þetta væri rétt, að iðgjöldin hjá útgerðinni hér væru margfalt hærri en þar og hvernig það gæti verið, þeir hefðu ekki betri hafnir eða aðstöðu til að vernda skipin í Færeyjum en er á Íslandi og skildi bókstaflega ekki í þessu. Hann hafði vitanlega sagt öllum þessum íslenzku útgerðarmönnum, að það væri útilokað, tryggingafélagið í Færeyjum, sem mun vera ríkisrekið, tryggði eingöngu færeysk skip, sem hefðu heimilisfang sitt í Færeyjum, en hann skýrði frá því, að ásóknin héðan, vegna þess hvað iðgjöldin væru hér há, væri sífelld og látlaus og er það skiljanlegt, þegar iðgjöldin hækka hér og tjónabætur eru svo óstjórnlegar sem upplýst hefur verið, margfalt á við það sem þekkist nokkurs staðar annars staðar. Ég tel það verst við þetta frv., að hér á að skattleggja sjómenn, sem ekki eru aflögufærir, og útgerðarmennina líka, sem heldur eru ekki aflögufærir, og stofna þessum atvinnuvegi í hættu, vegna þess að samkeppnisaðstaða okkar hefur aldrei verið veikari en hún er nú og lítur út fyrir að verða á komandi sumri gagnvart okkar hættulegustu keppinautum á saltsíldarmarkaðnum, og það ódrengilega við þetta er, að það er verið að raska skiptakjörum sjömanna þeim í óhag og það er í raun og veru komið alveg í bakið á þeim með slíkt. Og ég hefði haldið, að hæstv. félmrh., í þessu tilfelli sjútvmrh., vildi ekki standa að slíkri atlögu að sjómönnum og þá telur hann sig vera í miklum nauðum staddan sýnilega, þegar hann þó gerir slíkt. Það gleður mig að vísu að heyra það, að hæstv. ráðh. lofar því, að nú skuli gluggað í þetta tryggingakerfi og gefur í skyn, að nú verði undinn að því bráður bugur að leiðrétta það og laga, en ég álít, að það hefði átt að einbeita kröftum sínum að því og finna lausnina á þann veg, en ekki í gegnum það að útvega meira fé í þetta spillta kerfi. Að svo mæltu skal ég láta útrætt um þetta mál. Mig langar ekki til þess að teygja lopann um það á nokkurn hátt, en ég tel málið slæmt að tvennu leyti: Í fyrsta lagi er sótzt eftir tugum milljóna til þeirra, sem ekki eru færir um að taka á sig auknar byrðar, síldarsjómenn og síldarútgerðarmenn, og í annan stað er það ódrengilegt, vegna þess að hér er ráðizt að skiptakjörum, sem eru um samin milli útgerðarinnar og sjómanna, og það er ætlazt til þess, að þessum samningsbundnu kjörum sé riftað sjómönnum í óhag, meðan hagur þeirra stendur mjög illa fyrir.

forseti (SB): Forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 19. apríl 1968. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna veikindaforfalla l. varamanns taki 2. varamaður Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, Oddur Andrésson bóndi, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn.“

forseti (SB): Þá er dagskrá þessa fundar þrotin, en þar sem þetta verður væntanlega síðasti fundur hv. deildar að þessu sinni, leyfi ég mér að þakka öllum hv. þdm. góða og ánægjulega samvinnu og umburðarlyndi við mig sem forseta á liðnum vetri. Sérstaklega vil ég þakka hv. þdm. samvinnulipurð þeirra og þolgæði síðustu daga, sem hafa verið óvenjulegir annatímar, er lagt hafa mikla vinnu á hv. þdm. Jafnframt leyfi ég mér að óska hv. þdm. og fjölskyldum þeirra alls velfarnaðar. Utanbæjarþm. óska ég góðrar heimferðar og heimkomu. Að lokum vil ég láta þá ósk í ljós, að vér megum allir heilir hittast á nýju þingi.



Ég vil fyrir hönd okkar þdm. þakka hæstv. forseta fyrir góðar óskir og hlý orð í okkar garð. Ég vil jafnframt þakka honum fyrir gott samstarf við okkur þm. og góða og röggsamlega fundarstjórn. Þá vil ég óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans gleðilegs og góðs sumars og bið hv. alþm. að taka undir þessi orð mín til forseta með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.

Forseti (SB): Ég þakka hv. 4. þm. Austf. fyrir hlýleg orð í minn garð og fjölskyldu minnar og öllum hv. þdm. fyrir að hafa tekið undir þau, endurtek árnaðaróskir mínar til hv. þm. og óska hv. þdm. gleðilegs sumars og segi fundinum slitið.