Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur fjallað um það mál sem hér er til umr. og varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. skilaði svo hljóðandi nál.: „Landbn. hefur fjallað um þetta mál á mörgum sameiginlegum fundum með landbn. Til viðtals við n. komu ýmsir aðilar, sérstakt samráð var haft við formann Stéttarsambands bænda og umsagnir hinna fjölmörgu aðila, er frv. var sent til, voru athugaðar og yfirfarnar mjög gaumgæfilega. Reynt var eftir föngum að samræma hin ýmsu mismunandi sjónarmið, er fram komu. N. gerðu sameiginlega fjölmargar breyt. á upphaflegri gerð frv. Meiri hl. landbn. mælir með samþykkt frv. óbreytts svo sem það kom frá Nd“. Undir þetta skrifa auk frsm. Vilhjálmur Hjálmarsson, Bragi Níelsson, Stefán Jónsson og Bragi Sigurjónsson. Ítarleg framsöguræða fyrir þessu máli af hálfu hæstv. landbrh. gerir óþarft að hafa um þetta nú mjög mörg orð. Það er þó rétt að undirstrika það, að vandamál landbúnaðarins, sem mjög hafa verið í sviðsljósinu að undanförnu og um hefur verið fjallað af mismunandi mikilli þekkingu og enn meir mismunandi sanngirni, eru auðvitað enn til umr. og umfjöllunar, ekki síður þó þetta mál komist í gegn, þar sem hér er aðeins um að ræða brot af þeim vanda sem þar er við að fást. Hins vegar er ljóst að umr. um þann mikla vanda og um stefnumörkun í landbúnaði hljóta að koma á dagskrá hjá okkur þegar till. til þál. frá landbrh. um stefnumörkun í landbúnaði kemur til umr. í Sþ. að loknu páskaleyfi, þar sem fyrir eru tekin þrjú meginmarkmið: framleiðslumarkmið, tekju- og þjónustumarkmið og byggðamarkmið. Það þarf ekki að rekja það fyrir hv. d., að upphafleg gerð þessa frv. var um margt mjög álík því sem gerð þess er nú. Þar var byggt á áliti hinnar svokölluðu sjómannanefndar frá Stéttarsambandi bænda sem hafði unnið mjög ítarlega að þessu máli og reynt að finna þá leið til jöfnunar meðal bænda á vissri tekjuskerðingu sem talið var óhjákvæmilegt að þeir tækju á sig. Skýtur það í raun og veru nokkuð skökku við afstöðu þessarar stéttar miðað við ýmsar aðrar stéttir þjóðfélagsins sem eru að leita ráða til þess að koma sínu annars mjög háa kaupi sem allra hæst upp, svo sem s. l. nótt reyndist bera gleggst með sér varðandi þá hátekjumenn sem þar var um að ræða, að á öðrum stað og á öðrum tíma er fjallað um það af annarri stétt, hvernig hún megi skerða tekjur sínar sem eru þar auðvitað hjá mörgum langt undir meðallagi almennra tekna í landinu. Þetta er auðvitað umhugsunarefni sem ekki er vert að ræða hér frekar, en hlýtur þó að koma í hugann í sambandi við þá undarlegu lausn sem við fengum að sjá í þeirri deilu sem undanfarið hefur staðið hjá einhverjum mestu hátekjumönnum þjóðfélagsins. Fljótlega komu fram hugmyndir um breyt. á þessu frv. Alveg sér í lagi voru breyt. fólgnar í andstöðu, sem við urðum varir við og fór vaxandi, varðandi flatan kjarnfóðurskatt og einmitt miðað við það, að hér hafa vinnubrögð n. verið að reyna að taka sem mest tillit til hinna ýmsu hugmynda sem fram hafa komið. Það er svo, að þó að stjórn Stéttarsambands bænda sé vissulega vel metin af okkur sem störfum í landbn., þá viljum við einnig og ekki síður taka tillit til hinna ýmsu sjónarmiða sem koma frá bændum almennt og við sjáum og finnum að eiga þar ríkan og mikinn hljómgrunn. Ég vil taka það fram, að það var mjög góð samvinna milli n. beggja, Ed.- og Nd.-nefndanna, og það var einnig mjög góð samvinna við stjórnarandstöðuna. Landbn. Nd. skilaði frá sér nál. með breyt. fyrir alllöngu, og síðan komu fram í Nd. brtt. frá þeim hv. þm. Pálma Jónssyni og Eggert Haukdal. Eftir að þær till. komu fram og alveg sérstaklega eftir að fram kom ákvæði til bráðabirgða flutt af hv. þm. Lúðvík Jósepssyni var reynt til þrautar að ná samkomulagi og samræmingu um hin ýmsu atriði sem fóru á mis, bæði varðandi ákvæðin til bráðabirgða og eins brtt. þeirra sjálfstæðismanna í Nd. Ég hygg að Nd. hafi í raun og veru afgreitt málið frá sér, eftir að breyt. komu fram sem þið sjáið nú á þskj. 520, sú afgreiðsla hafi farið þannig fram í Nd., að þar hafi tvö sérstök ágreiningsatriði ekki verið tekin til baka af hálfu þeirra sjálfstæðismanna, en önnur atriði hafi farið fram nokkurn veginn mótatkvæðalaust frá þeirra hálfu. Við vorum hins vegar þess fullvissir í öllu okkar nefndarstarfi, að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hafði þar sérstöðu frá upphafi og hefur haldið þeirri sérstöðu. Hún kemur þess vegna okkur ekki á óvart eða á nokkurn hátt í bakið á okkur. Okkur var hún ljós frá upphafi. Við vissum það, þó að við værum að reyna að ná sem viðtækustu samkomulagi við stjórnarandstöðuna, að þau sérsjónarmið, sem hv. þm. túlkaði í n., mundu koma fram hér í Ed. Okkur koma því brtt. hans og sérálit þeirra hv. þm. Jóns Ásbergssonar og hans ekki á neinn hátt á óvart. Það er ekki ástæða til að vera að rekja breyt. mjög nákvæmlega, en ég skal þó fara í nokkur þau atriði sem sýna ljóslega að menn vildu taka sjónarmið hinna ýmsu aðila til gaumgæfilegrar athugunar. Ég bendi t. d. á það atriði sem hv. þm. Pálmi Jónsson kom fram með í brtt. sinni og var tekin upp orðrétt í Nd., þar sem komið var til móts við sjónarmið hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar alveg sérstaklega varðandi beinar greiðslur til bænda, þ. e. a. s. það ákvæði að greiða með samþykki ríkisstj. hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn, allt að ákveðnu marki, en síðan stiglækkandi eftir því sem framleiðslan vex þar fyrir ofan. Ég hlýt að lýsa þeirri afstöðu minni hér, sem kemur ekki afstöðu meiri hl. út af fyrir sig við sem slík, að það fyrirkomulag, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur verið að reifa hér varðandi heinar greiðslur til bænda, hef ég ekki dregið neina dul á að ég hef stutt að því marki sem mögulegt væri að framkvæma það, tel það eðlilegra, en ætla ekki að fara nánar út í það. Hér er komið fyrsta skrefið þar til móts við: að heimila Framleiðsluráði að fara þessa leið að því marki sem hún er þarna skilgreind. Síðan var mjög um það deilt í n., þó að mér fyndist það ekki skipta mjög miklu máli, og varð mjög hörð rimma út af því reyndar í Nd.-nefndinni, vissi ég, hvort ætti að setja undirstafliði í sambandi við hinar ýmsu leiðir sem þarna eru farnar, flokka þær í a, b, c og d. Til samkomulags var ákveðið að setja alla leiðirnar þannig jafnar, þó að við gerum okkur auðvitað fullvel ljóst að sú heimild, sem er fyrst upp talin, er auðvitað sú heimild sem verður nýtt fyrst og fremst, þ. e. a. s. að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda. Í því sambandi er m. a. heimilt að ákveða framleiðendum fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar og útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Við gerum okkur fullljóst að þetta hljóti að verða sú aðferð sem verður nýtt, sérstaklega með tilliti til þeirrar stefnu sem er uppi hjá Framleiðsluráðinu og Stéttarsambandi bænda. En til samkomulags var þetta gert og eins það, að heimilt væri að nota samtímis óafgreiddar heimildir þó ekki væri gengið eins langt í því efni og þeir sjálfstæðismenn í Nd. vildu. Við meðferð þessa máls í n. komu fram mjög margar aths. frá Stéttarsambandi bænda, langt mál í raun um ýmis framkvæmdaatriði þessa máls og þessara heimilda. Það kom sem sagt í ljós, þó að þeir hefðu hugsað þetta mál mjög mikið, að þegar þeir fóru að hugsa það enn betur og líta eftir því, hvernig mætti framkvæma hina ýmsu þætti, þá sáu þeir á því ýmsa annmarka og vildu fá um það skýr ákvæði í lög, þannig að sýnt væri hvernig með heimildirnar ætti að fara og hvernig þar mætti við bæta. Það varð hins vegar að samkomulagi, að ég hygg með yfirlýsingu frá bæði formanni landbn. Nd. og eins frá hæstv. landbrh., að ákvæði er þetta varði, sem Stéttarsambandið kom sérstaklega fram með, yrðu ákveðin í reglugerð, og um sumt segir það hér, því að t. d. segir í frv. eins og það er nú: „Réttur þeirra, sem hefja búskap, draga saman búvöruframleiðslu eða hætta búskap, skal tryggður með ákvæðum í reglugerð“. Ég tel óþarft að endurtaka þær ábendingar sem Stéttarsambandið kom þarna með, en það er fullt samkomulag við formann þess og þá aðila, sem þar starfa, að þessi ákvæði, sem þeir óskuðu um tíma eftir að færu inn í lögin, yrðu sett í reglugerð. Það voru auðvitað ýmis atriði sem nokkuð skiptar skoðanir voru um. Ég tek dæmi um það, sem kom inn seinna, eiginlega á síðasta stigi málsins, þ. e. a. s. um að innlendir aðilar, sem framleiða fóðurmjöl, skuli senda Framleiðsluráði ársfjórðungslega skrá yfir alla sölu á þeirri framleiðslu innanlands. Skal tilgreina hverjir kaupendur eru, heildarmagn til hvers aðila og einingarverð. Okkur þótti mörgum hverjum þarna vera of stíft að farið, töldum nægilegt að þarna væri um misserislega skrá að ræða. En samkomulag varð um að setja þetta inn ársfjórðungslega. Einnig var á tímabili inni í sambandi við ráðstöfun þessa fjár ákveðið flutningskostnaðarákvæði sem fellt var niður til samkomulags. Þá var tekin inn breyting í sambandi við þá n., sem á að fjalla um þau ágreiningsatriði sem kunna að verða, að n. skyldu skipa fimm menn í stað þriggja, þ. e. a. s. tveir fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda, tveir fulltrúar Búnaðarfélags Íslands og formaður tilnefndur af landbrh. Sjálfstæðismenn vildu að vísu binda þetta enn fastar, og ég hygg að þeir séu enn við sama heygarðshornið í því efni, að vilja endilega hafa þar ráðuneytisstjórann í landbrn. sem formann. Ég hef aldrei heyrt beinan nægilegan rökstuðning fyrir því, nema ótakmarkað traust á þeim ráðuneytisstjóra sem nú er og ég skal ekki dul á draga. En spurningin var auðvitað allan tímann um það, hversu rúm ákvæði eða þröng ætti hér að hafa, hve miklar heimildir Framleiðsluráð ætti að hafa, hversu mikið Alþ. ætti að ákveða og hversu mikið efni að setja í vald Framleiðsluráðsins um framkvæmd þessa máls. Um þetta voru vissulega skiptar skoðanir. Á nefndarfundi í morgun orðaði hv. þm. Jón Ásbergsson það svo, að sér sýndist um margt vera vettlingatök í sambandi við þær heimildir sem í frv. eru settar fram. Þau „vettlingatök“ eru með vilja gerð. Niðurstaðan varð og samkomulag um að hafa þessar heimildir sem rýmstar, þannig að Framleiðsluráðið hefði þetta meira í hendi sér en við t. d. sumir höfðum á tímabili ætlað. Við lýstum því þá að við vildum gjarnan hafa ákvæðin þrengri og ákveðnari og Alþ. ætti þarna að hafa frekari afskipti. Ég gat þess vegna tekið undir með hv. þm. varðandi þetta atriði - kannske ekki orðalagið, en þá meiningu sem á bak við lá. Niðurstaðan varð sem sagt sú að ganga ekki lengra í því að ákveða beint um framkvæmd hinna einstöku heimilda, heldur leggja þetta meira í hendur Framleiðsluráðsins varðandi alla framkvæmd. Ég leyni því ekki hér og tala þar ekki aðeins fyrir mig, heldur ýmsa aðra nm. sem munu sjálfsagt gera grein fyrir því nánar síðar, að það atriði, sem kom síðast upp í afgreiðslu Nd. á þessu máli, þ. e. a. s. ákvæði til bráðabirgða, er ákvæði sem okkur mörgum er ekki mjög að skapi. Það ákvæði er um að fram til þess tíma, er tekist hefur að afla nauðsynlegra gagna, sem er reyndar alveg óákveðið, sett í vald Framleiðsluráðs og hvað það verði lengi að því, sé heimilt að gjald skv, b-lið, þ. e. a. s. kjarnfóðurgjaldið, verði lagt á allt kjarnfóður. Að vísu segir svo aftur: „en endurgreiðist síðan eftir ákvæðum b-liðar“. Þetta þýðir það í raun og veru, að hin flati kjarnfóðurskattur, sem upphaflega var í frv., mun koma til framkvæmda núna, þó ekki á þann hátt sem þar var ætlast til, því að endurgreiðsluheimildin er vissulega fyrir hendi, en engu að síður hljótum við að bera nokkurn ugg í brjósti varðandi það að þetta ákvæði verði notað of lengi. Hæstv. landbrh. mun hafa gefið yfirlýsingar um það og mun gjarnan gera, að ríkt verði eftir því gengið að á þessu fáist endurgreiðslur skv. því sem þarna er um talað. Í trausti þess, að við það verði staðið, höfum við fallist á þetta, þó að við séum sannarlega hræddir við þetta mál og teljum að með þessu móti hafi okkar starf að því að breyta þessu verið unnið að nokkru fyrir gíg, a. m. k. á þessu ári, og þetta kunni að koma allhart við menn nú á þessu vori alveg sérstaklega með tilliti til árferðisins sem nú er og ekkert lát virðist á. Ég verð að játa það, að þó að þarna sé um flókin gögn að ræða og margvísleg, þá harma ég að undirbúningi Stéttarsambandsins og Framleiðsluráðsins að því að afla þessara gagna virðist ekki hafa verið hraðað eftir að ljóst var að sú leið, sem lagt er til í b-lið, yrði ofan á og öllum var ljóst að sú leið mundi verða farin. Ég er ekki að segja að þeir hefðu verið búnir að afla slíkra gagna í dag. Ég fullyrði ekkert um það. En ég fullyrði hins vegar að þeir hefðu getað verið búnir að komast lengra í undirbúningi sínum að því heldur en ég veit að þeir eru komnir. Ég er hræddur um að þeir séu hreinlega í sömu sporum og áður varðandi það og muni því vegna afstöðu sinnar í þessu máli, fyrst og fremst vegna þess að þeir hafa verið með flötum kjarnfóðurskatti í sjömannanefnd og í meiri hl. í Stéttarsambandi bænda, reyna að nýta þetta ákvæði til bráðabirgða sem mest og sem lengst. En ég skal ekki hafa uppi neinar frekari hrakspár um það. Ég skal svo aðeins taka undir það sem margoft hefur komið hér fram, að hinn stóri vandi landbúnaðarins er í raun og veru eftir. M. a. þess vegna flutti hv. þm. Lúðvík Jósepsson brtt. um ákvæði til bráðabirgða í Nd. Alþingis þar sem hann lagði höfuðáherslu á að teknar yrðu upp beinar samningaviðræður við Stéttarsamband bænda um þau rekstrarlegu og fjárhagslegu vandamál sem landbúnaðurinn ætti nú við að stríða. Í þessum viðræðum skyldi að því stefnt að gert yrði samkomulag til næstu 4–5 ára um stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins og um fjárhagsvandamál atvinnugreinarinnar. Í samkomulagsumræðum þessum skal m. a. fjallað um stefnuna í framleiðslumálum landbúnaðarins næstu 4–5 árin. Með till. sinni til þál. hefur landbrh. komið fram með ákveðna stefnumörkun, og sú stefnumörkun kemur einnig fram í sambandi við heildarbreytingu á framleiðsluráðslögunum sem einnig mun verða lögð fram. Þar verður reynt að marka ákveðna framleiðslustefnu, þó við gerum okkur ljóst að það er mjög erfitt a. m. k. að gera það á jafnhnitmiðaðan hátt og sumir vilja vera láta að auðvelt sé. Í þessu sambandi vil ég fagna því sérstaklega að hæstv. landbrh. skuli hafa valið sér til samstarfs menn úr öllum þingflokkum varðandi þessi mál öll. Þar er mjög til fyrirmyndar. Þar eru borin undir okkur, sem í þessari samstarfsnefnd erum, hin ýmsu atriði, sem hann hefur verið með á döfinni, og okkur leyft að gera fyrir fram aths. þar við og skoða málin betur. Það er að mörgu leyti betra og heppilegra en að málum sé kastað inn á þingflokksfundi og eigi að afgreiða þau á einum stuttum þingflokksfundi af eða á eða fresta. Það er betra að það séu sérstakir menn sem um þau fjalli og geti svo túlkað þau í þingflokkum sínum eins og tryggt er með þessu fyrirkomulagi. Í þessu ákvæði til bráðabirgða var einnig fjallað um hina sérstöku örðugleika sem landbúnaðurinn á nú við að stríða. Þar er t. d. komið inn á lausaskuldamál bænda sem hafa lengi verið í miklum hnút. Nú hefur hæstv. landbrh. lagt fram frv. í Nd. þar að lútandi sem ég hlýt að fagna alveg sérstaklega, svo lengi sem það mál hafði verið í burðarliðnum hjá hæstv. fyrrv. ríkisstj. án þess að nokkuð sæist þar út úr augum. Til okkar er komið frv. til jarðræktarlaga sem veitir ákveðið svigrúm til stjórnunar. Það mál mun landbn. fjalla um eftir páska og íhuga vandlega bæði á hvern hátt best sé að ná þeim markmiðum, sem þar er fjallað um, og eins þá e. t. v. um einhverjar breytingar sem standa að sjálfsögðu enn opnar af hálfu hæstv. ráðh. Ég get ekki stillt mig um í sambandi við þetta að minna á hve vandi Stofnlánadeildar landbúnaðarins er nú mikill. Umsóknir um nýjar framkvæmdir eru i kringum 1800 millj. Til ráðstöfunar eru í því sambandi um 500 millj. kr. aðeins. Má segja að þarna hafi stjórn Stofnlánadeildarinnar tök á vissri stjórnun, að beina því fjármagni á þann hátt að stuðla ekki að frekari offramleiðslu, eins og mjög er um talað. Er það hollt verkefni fyrir stjórn Stofnlánadeildarinnar. En ansi verður niðurskurðurinn mikill þegar þess er gætt að bændur fara fram á framkvæmdir upp á 1800 millj., en Stofnlánadeildin hefur aðeins til ráðstöfunar 500 millj. til þessara nýframkvæmda. Þó allt sé þetta mikilvægt er auðvitað sá heildarrammi, sem blasir við í dag um vöntun á útflutningsbótum upp á 5 milljarða, altilfinnanlegastur. Eins og ég hef komið fram með áður hafa bændur ákveðið að taka á sig vissa tekjuskerðingu af þessum ástæðum, þvert ofan í það sem aðrir vilja gera. Síðan er spurningin um hvað samfélagið vill koma hér til móts við bændastéttina. Því verður ekki trúað, að menn vilji ekki að samfélagið geri það mjög rösklega og vel, sérstaklega varðandi þá tekjulægri í þessum hópi sem eru vissulega margir og mjög tekjulágir í þokkabót. Það hlýtur því að vera mjög eðlilegt að stjórnarandstaðan flytji um það till. um ákvæði til bráðabirgða að úr þessum vanda verði leyst, og hef ég síður en svo við það að athuga. Við höfum hins vegar verið með til meðferðar síðustu daga ákveðnar till. frá hæstv. landbrh. um lausn þessa vanda að verulega miklum hluta, ákvæði um lán til Framleiðsluráðsins upp á 3.5 milljarða til að mæta þessum vanda. Um það hefur ekki orðið samstaða í ríkisstj. Alþfl.-menn hafa ekki talið sig reiðubúna til að fylgja því. Á meðan getur landbrh. ekki gefið aðra yfirlýsingu en þá sem hann mun hafa gefið, að hann muni beita sér fyrir að þetta nái fram að ganga. Það kæmi mér mjög á óvart ef niðurstaðan yrði að Alþfl. hafnaði þessari till., og ég hef mikla trú á að á þessu fáist lausn, en þarna er auðvitað um grundvallarskilyrði að ræða, að á þessu fáist viðunandi lausn innan ríkisstj. Það kann að vera að hún eigi eftir að fjalla betur um það, og ég treysti sem sagt á það og hlýt því sérstaklega vegna þeirrar afstöðu sem þingflokkur minn hefur tekið í þessu máli, að greiða atkv. gegn þessu ákvæði til bráðabirgða frá þeim hv. þm. Þorvaldi Garðari og Jóni Ásbergssyni í trausti þess að ríkisstj. nái fram viðunandi lausn í þessu máli. Ég tel að vísu og dreg enga dul á þá persónulegu skoðun mína og reyndar okkar Alþb.-manna í heild, að það hefði verið nauðsynlegt að taka hluta af þessum vanda nú þegar á þessu ári, ekki velta honum öllum á undan sér yfir á næsta ár, ekki síst í ljósi þess að vandinn verður mikill á næsta ári einnig. Og síðan þaklyftingin fræga varð hefur hvarflað að mér æ oftar, að mikið hefði nú verið gott að eiga þennan milljarð, sem þar fór, til góða í sambandi við þá fjárvöntun sem einhver tekjulægsta stéttin í þjóðfélaginu á við að stríða núna og verður að taka á sig. Mikið hefði verið ágætt að eiga þann milljarð til góða og mega taka hann af hátekjumönnunum sem voru að fá þar enn meiri laun. Ég ítreka svo aðeins í lokin þann ugg okkar margra í sambandi við það ákvæði til bráðabirgða sem samþ. var á síðustu stundu í Nd., að hinn flati kjarnfóðurskattur verði lagður á. Okkur er hins vegar ljóst að við erum búnir að vera með málið mjög lengi til umr. Málið er í hættu ef við afgreiðum það ekki nú. Við hefðum þurft að vera búin að afgreiða það fyrir löngu og við höfum ekki viljað standa þar í vegi vegna þessa ákvæðis, þó við drögum ekkert úr því, að við allar eðlilegar aðstæður og að öðru óbreyttu hefðum við margir hverjir ekki greitt þessu ákvæði atkvæði.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á ræðu hv. 3. þm. Austurl., og hina athyglisverðustu eins og að líkum lætur þegar þessi ágæti þm. kveður sér hljóðs. Það var athyglisvert að þessi grandvari maður lýsti mjög átakanlega hvers konar hrákasmíði væri á þessu verki sem lagt væri fyrir okkur í formi þess frv., sem við erum nú að ræða. Og þetta er ekki einleikið. Vettlingatökin, sem einkenndu þetta allt, voru, eins og hv. þm. sagði, með vilja gerð, því að málinu var svo illa komið að það var eiginlega ekki hægt að skilja annað á hv. þm. en að viðhafa yrði vettlingatök.  Ég er ekki að segja þetta í ádeiluskyni á hv. 3. þm. Austurl. Þetta ber að skilja miklu frekar sem lofsyrði, því að ég sé ekki annað en við séum harla sammála um þetta frv. Það var þess vegna sem ég bauð honum og fleiri góðum mönnum á fund í landbn. í morgun að verða samferða okkur sjálfstæðismönnum í afstöðu til þessa frv., því að við ættum samleið og ættum að haga okkur skv. því. En því er nú ekki að heilsa og það verður að taka þetta eins og það er. Skal ég ekki hafa fleiri orð um það og snúa mér að því að mæla fyrir nál. minni hl. landbn., áliti okkar Jóns Ásbergssonar. Eins og segir í því nál. og fram hefur komið hér, náðist ekki samkomulag í landbn. í þessu máli. Meiri hl. n. mælir með að frv. verði samþ. óbreytt, en við, sem skipum minni hl., teljum frv. svo mjög gallað að við getum ekki stutt það. Þó munum við freista þess að fá frv. breytt, og þess vegna flytjum við á sérstöku þskj. brtt. í trausti þess að þær lagfæringar fáist sem við teljum nauðsynlegar fyrir fylgi við málið. Gjarnan viljum við fylgja því sem til bóta horfir, og þó að þetta sé nú lagt með þessum hætti upp í hendurnar á okkur, eins og hv. 3. þm. Austurl. lýsti mjög vel, þá viljum við samt í minni hl. freista þess ef eitthvað má betrumbæta. Með tilliti til þess höfum við borið fram brtt. á þskj. 537. Ég skal nú víkja að þessum brtt. Ég sé ekki ástæðu til þess í sambandi við það að fara að halda almenna yfirlitsræðu um þessi mál. Þó að umr. hafi ekki verið hér í hv. d. um þetta mál, þá hefur það samt verið þrautrætt undanfarnar vikur og mánuði. Það hafa verið á þessu tímabili haldnir sameiginlegir fundir landbn. beggja deilda. En samt vil ég fara nokkrum orðum um þessar brtt. og tel það nauðsynlegt. Þær markast í aðalatriðum af þrenns konar sjónarmiðum. Í fyrsta lagi teljum við að frv., eins og það er, sé ekki nægilega markvisst til þess að hafa raunhæfa þýðingu til að draga úr landbúnaðarframleiðslunni. Í öðru lagi fellum við okkur ekki við hin rúmu ákvæði, sem eru í frv. sum hver, og teljum að það fari ekki vel á því að leggja slíka ábyrgð á hæstv. landbrh. sem þarna er gert ráð fyrir, - þó að bak hans sé breitt sé mannlegra af hálfu Alþ. að taka sjálft ákvörðun í meginatriðum um það, hvað eigi að gera, því að það eigi að sjálfsögðu að bera ábyrgðina á þessu máli og framkvæmd þess. Og þá er þriðja atriðið, sem er meginatriði á bak við brtt. okkar minnihlutamanna. Það er að við teljum ófært að afgreiða þessi lög án þess að jafnframt séu í þeim bein ákvæði um heimild til ríkissjóðs til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara og birgðum búsafurða. Við teljum að það sé ekki hægt að afgreiða þetta mál nema sjá á einhvern hátt fyrir endann á þessu mikla vandamáli og það fari best á að fá hæstv. landbrh. heimild til slíks sem við leggjum til í brtt. okkar. Ég vík þá að brtt. Hún er um breyt. á a-lið og a-liðurinn umorðist. En það eru ekki nema tvær efnisbreytingar sem þarna er um að ræða. Það er í upphafi a-liðarins. Eins og frv. kemur frá Nd. og var afgreitt til 2. umr. hér í Ed. Hefst a-liðurinn þannig: „Að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda“. Við leggjum til að þessu verði breytt þannig: „Að ákveða mismunandi verð á búvörum til framleiðenda á þann hátt að framleiðendur fái fullt grundvallarverð fyrir ákveðinn hluta framleiðslunnar, en útflutningsverð fyrir það sem umfram er“. Við teljum að þetta sé markvissasta leiðin sem við eigum völ á, og þess vegna viljum við ekki, eins og stendur í frv., að sé sagt að m. a. megi fara þessa leið. Við viljum leggja til að hún verði beinlínis farin. Þarna er gert ráð fyrir að framleiðendur fái fullt grundvallarverð upp að ákveðnu framleiðslumagni eða bústofnsstærð, fyrir þann hluta framleiðslunnar, en ekki meira. Það sem framleitt er umfram verði ekki verðtryggt og verði bændur að sætta sig við útflutningsverð fyrir það sem umfram er. Ég hef heyrt því fleygt, að þetta væri ekki nægilega gott vegna þess að það væri ekki farið nógu vel með þá sem hafa stærri búin. Ef við gerum t. d. ráð fyrir, - við segjum ekki í frv. við hvaða hústærð á að miða, - að það sé miðað við 500 ærgildi, þá þurfa þeir, sem eru með stærri bú, að sætta sig við útflutningsverð. Menn segja að þetta sé hart aðgöngu fyrir þá sem eru með stærri búin. Ég segi að þetta sé sanngjarnt, því að allir bændur fá sömu aðstoð frá hinu opinbera sem liggur í verðtryggingunni á fullu grundvallarverði upp að ákveðinni bústærð. Allir bændur fá það, hinir stærri líka. Það fá allir aðstoð. Er ástæða til að aðstoða þá stærri meira en þá smærri? Ég sé ekki neinn siðferðislegan grundvöll fyrir því, og ég sé ekki heldur þörf á slíku, því að með þessari aðstoð eru af hálfu ríkisvaldsins gerðar ráðstafanir til þess að tryggja að bændur fái sómasamleg laun eins og þeim ber við búreksturinn. Þeir, sem vilja framleiða meira, gera það á eigin áhættu. Slíkir bændur geta líka oft gert það, að ég hygg með góðum árangri, þó að þeir fái ekki hið meira verð, vegna þess að það er alltaf minni stofnkostnaður sem þarf að standa undir á hverja búskapareiningu eftir því sem búin verða stærri. Og það er vel hægt að hugsa sér að hændur geti framleitt dilkakjöt fyrir útflutningsverð ef þeir fá hagstætt verð fyrir ull og gærur. Ég vildi nú segja þetta og skal ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég vék aðeins að einni mótbáru, og þetta er eina mótbáran, að ég hygg, gegn þessari aðferð sem við leggjum til. Þess vegna fór ég þessum orðum um það efni. Þetta er önnur breytingin sem er í a-lið 1. gr. Hina efnisbreytinguna er að finna í 3. mgr., en þar stendur: „Sérstakar aðgerðir eru heimilaðar til að auka búvöruframleiðslu, þar sem hún er of lítil fyrir neysluþarfir í einstökum landshlutum“. Þetta er kannske ekki mikið mál í sjálfu sér og varðar ekki miklu á landsmælikvarða, ef mætti taka svo til orða. Hins vegar þykir okkur að það sé þörf á að hafa þetta heimildarákvæði, vegna þess að við vitum um sum byggðarlög og suma landshluta sem þannig er ástatt um að það er langt frá því að vera nægileg mjólkurframleiðsla þar eins og er. Og vegna þess að ekki er nægileg mjólkurframleiðsla, þá þýðir það oft og tíðum skort á þessari neysluvöru. Það þýðir margs konar vandkvæði að halda uppi þeirri mjólkurframleiðslu sem þar er, vegna þess að mjólkurbúin eru svo veik og þau hafa ekki bolmagn til eða eiga í mjög miklum erfiðleikum með að koma upp nútímatækni, svo sem tankvæðingu o. fl. Almennar aðgerðir til þess að draga úr landbúnaðarframleiðslu mega ekki koma niður á þessum aðilum. Auk þess er það svo, að ríkisvaldið verður að greiða verulegt fjármagn til mjólkurflutninga til þessara staða. Það er greitt úr verðjöfnunarsjóði. Og það er engin ástæða til að halda við slíku ástandi. Ég veit að hæstv. ráðh. þekkir dæmi um þetta eins vel og ég, og ég trúi ekki öðru en hann sé sammála mér um þetta. Ég vil því gjarnan að hann fái þá heimild sem þarna er gert ráð fyrir. 2. brtt. er við b-lið 1. gr. og orðast þannig: „Að leggja sérstakt gjald á innflutt kjarnfóður. Gjaldið má vera allt að 100% á innkaupsverð vörunnar“. Það er engin efnisbreyting í þessu, en efnisbreytingin kemur í því sem á eftir fer. „Framleiðendur búvöru á lögbýlum og aðrir, sem hafa meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu, skulu fá gjaldfrítt hæfilegt magn kjarnfóðurs til fóðrunar alls búfjár síns upp að 600 ærgildum skv. nánari ákvæðum í reglugerð“. Þetta ákvæði kemur i staðinn fyrir ákvæði, eins og það stendur í frv. núna, á þessa leið: „Framleiðendur búvöru á lögbýlum og aðrir, sem hafa meiri hluta tekna sinna af búvöruframleiðslu, skulu án þess að greiða gjaldið fá tiltekið magn kjarnfóðurs miðað við framtalið magn afurða og bústofn á skattframtali, skv. nánari ákvæðum í reglugerð“. Í staðinn fyrir þessi orð: fá tiltekið magn kjarnfóðurs, viljum við minnihlutamenn í landbn. að kveðið sé á nánar um þetta. Við teljum að þetta sé allt of rúm og óljós heimild og það eigi að taka skýrt fram að það magn, sem hér er um að ræða, skuli vera miðað við að það sé hæfilegt magn til fóðrunar alls búfjár upp að 600 ærgildum. Ég þykist vita að það geti komið fram móthára gegn þessu á þá leið, að þetta dragi úr því fjármagni sem kemur inn fyrir skattinn. Það gerir það að vísu. En rökin fyrir þessu eru þau, að meðalbændur og minni hafa ekki efni á því að standa undir þessum skatti. Þess vegna er óraunhæft að leggja það til ef á að vera ábyrg afstaða til þessa hluta bændastéttarinnar. Það hefur verið sagt um skattinn á fóðurbætinn að hann ætli að draga úr framleiðslunni. Það fer tveim sögum af því. Menn greinir nokkuð á um það, hvort skatturinn raunverulega gerir það eða ekki. Ég skal ekki fara sérstaklega út í það, við höfum rætt það ítarlega á sameiginlegum fundum í landbn. beggja deilda. Ég er þeirrar skoðunar, að hvað sem öllu líður hafi þessi skattur tiltölulega lítil áhrif, ef hann hefur nokkur áhrif í samdráttarátt. Það eru aðrar aðferðir sem þarf að beita. Við teljum að við höfum bent á þær með tillögum okkar varðandi a-liðinn, þess vegna sé séð fyrir slíkum mótbárum sem kynnu að koma fram um það, að það væru ekki nægilega haldgóð ákvæði í frv. þessu til að draga úr framleiðslunni. Ég kem þá að 3. brtt. Hún er efnislega fólgin í því einu, að í staðinn fyrir að í frv. er gert ráð fyrir að hæstv. landbrh. tilnefni formann þeirrar n. sem hér um ræðir, þá leggjum við til að formaður n. verði ráðuneytisstjóri í landbrn. Hv. 3. þm. Austurl., sem hefur fylgst mjög vel með þessu máli, segist aldrei hafa heyrt nein rök fyrir þessu. Það lá kannske í orðunum, að hann tengdi þetta eitthvað víð þann mann sem gegnir þessu embætti. Ég vil taka það skýrt fram, að ég ber fyllsta traust til ráðuneytisstjórans í landbrn. En þetta ákvæði er ekki miðað við neinn sérstakan embættismann. Við teljum að það fari betur á því, að í slíkri n. sem hér er um að ræða og á að kveða upp úrskurði í þýðingarmiklum málum sé formennskan í höndum embættismanns. Það fer best á því, að sá embættismaður sé æðsti embættismaður í landbúnaðarmálunum, ráðuneytisstjóri í landbrn. Ég kem þá að síðustu brtt., 4. brtt., og hún er í tveimur liðum. Hún er annars vegar um það, að ákvæði það til bráðabirgða, sem nú er komið inn í frv. eins og það liggur hér fyrir, verði fellt niður. Hér er um að ræða að koma í veg fyrir að það óhapp verði, sem hv. 3. þm. Austurl. henti réttilega á, að í meðförum þingsins verði þessum skatti, ef hann verður á lagður, snúið upp í flatan skatt, eins og allir eða flestir í landbn. beggja d. voru á móti. Og ég segi nú við hv. 3. þm. Austurl.: Eigum við ekki að hætta á það að samþ. þessa brtt.? Er ekki von til þess frá hans sjónarmiði, að málið geti þrátt fyrir þessa breytingu nú fengið þá afgreiðslu að öðru leyti sem hann telur nauðsynlega. Ég vil ekki trúa því fyrr en ég þreifa á, að þetta frv. sé slíkt hrófatildur, að það þoli ekki að fara aftur til Nd. Það eiga að mínu viti engin vandkvæði að vera á því. B-liðurinn í 4. brtt. fjallar um það að veita ríkisstj. og fyrst og fremst veita landbrh. heimild og aðstoða landbrh. til þess að koma því í kring að ríkissjóður greiði fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lögin öðlast gildi, eins og segir í brtt. Það er mikið búið að ræða um þann vanda, sem íslenskur landbúnaður stendur nú frammi fyrir vegna birgða af landbúnaðarafurðum. Ég skildi það svo - menn leiðrétta það ef það er ekki rétt - á hinum mörgu fundum sem við héldum, sameiginlegum fundum beggja deilda, að menn legðu mikla áherslu á að eitthvað fylgdi með varðandi þetta, ef ætti að afgreiða þetta frv. Og það er ekki að ófyrirsynju. Ég held, hvernig sem við lítum á þetta mál, að við hljótum að komast að þeirri niðurstöðu, að hvað sem við gerum skv. þessu frv., ef að lögum verður, þá hafi það harla litla þýðingu eða nái ekki tilgangi sínum ef ekki er leyst birgðavandamálið nú strax. Nú hefur maður heyrt og séð líka, eins og frv. kemur hingað, að þau ótrúlegu tíðindi hafa gerst í Nd. að sams konar tillaga hefur verið felld og, eftir því sem ég veit best, að hæstv. landbrh. hafi mælt gegn þessu. Mér finnst það koma úr hörðustu átt, því að eins og ég sagði áðan held ég að þetta sé beinn stuðningur einmitt við hæstv. ráðh. En þá er það sem hv. 3. þm. Austurl. kom inn á í ræðu sinni áðan, að hæstv. ráðh. hefur tilkynnt að hann hafi lagt til sérstök úrræði í þessu efni í ríkisstj. En nú liggur jafnframt fyrir, að það er ágreiningur um þetta í ríkisstj. Er ekki varhugavert fyrir hæstv. forsrh. að fara á flot með þetta mál án þess að tryggja sér stuðning í jafnþýðingarmiklu máli og þessu? Og mér er spurn: Hvers vegna vill hann það ekki? Nú skilst mér á hv. 3. þm. Austurl. að hann mundi hlíta þessu, að frv. yrði afgreitt án þess að við styddum á þennan hátt við hæstv. landbrh., í trausti þess, eins og hann sagði, að það næðist - ég held að ég fari rétt með - samstaða í ríkisstj. En ég segi: Guð minn góður, hver getur treyst því? Er ekki betra að hafa þetta á þurru fyrst við viljum gera ráðstafanir? Ég trúi því naumast, fyrr en ég þreifi á, að þessi till. verði ekki samþ., eins og raunar aðrar till. sem ég hef hér mælt fyrir. Og skal ég þá láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt með því að þakka hv. landbn. fyrir skjóta meðferð þessa máls. Ég skal í upphafi svara því sem kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. n. Hann ræddi nokkuð um ákvæði til bráðabirgða, sem heimilar að lagður verði á fóðurhætisskattur, sem hefur oft verið nefndur eða tollur, en endurgreiddur síðar skv. ákvæði b-liðar. Ég er nokkuð efins um fóðurbætisskömmtun þá sem nú er komin inn í frv., fyrst og fremst vegna þess að hún er nokkuð viðamikil í framkvæmd og það tekur tíma að afla nauðsynlegra gagna sem gert er ráð fyrir að aflað verði frá skattstjórum, undirbúa skömmtunarseðla o. s. frv. Því tel ég mikilvægt, til þess að draga megi úr fóðurbætisnotkun, að slíkt ákvæði er í frv. eins og það kemur frá Nd. Hins vegar er mér að sjálfsögðu fullkomlega ljós vilji hins háa Alþingis í þessu máli og því mun öllum undirbúningi undir skömmtunina, ef ég má kalla það svo, verða hraðað og þetta ákvæði eingöngu notað eins skamman tíma og frekast verður komist af með. Ég vona að þetta svari þeirri spurningu hans. Út af ræðu hv. frsm. minni hl. skal ég ekki segja mörg orð. Mér finnst að hv. frsm. geri of mikið úr ágreiningi hans og meiri hl., t. d. um brtt. við 1. gr. Nefndi hv. frsm. sérstaklega að minni hl. vildi að í a-lið stæði að ákveða skyldi mismunandi verð á búvöru til framleiðenda „á þann hátt“ en ekki „m. a. á þann hátt“. En svo segir í tillögu minni hl. strax á eftir: „Enn fremur er heimilt, ef þörf krefur, að innheimta verðjöfnunargjald til verðjöfnunar sem má vera mishátt“. Þá eru þær heimildir báðar komnar inn sem eru í till. meiri hl. Því hlýt ég að segja, að ég sé ekki mikinn ágreining á milli þessara tveggja nefndarhluta. Um 3. mgr. vil ég upplýsa það, að sú mgr., sem gerir ráð fyrir að heimila sérstakar aðgerðir til að auka búvöruframleiðsluna, var í 3. gr. þess frv. sem ég lagði fram, en var felld niður af hv. landbn. á þeirri forsendu að þetta ætti fremur heima í almennri endurskoðun framleiðsluráðslöggjafarinnar. Þetta mun ég taka til greina. Slíkt frv. verður væntanlega lagt fram strax eftir páskana og þá verður sú grein þar inn tekin. Um 2. brtt. hef ég það að segja, að sannarlega kemur til greina og reyndar ekkert sem bannar að allríflegur fóðurbætisskammtur sé veittur fyrir minni búin. Þarna er hins vegar gert ráð fyrir að 600 ærgilda bú hafi gjaldfrítt hæfilegt magn kjarnfóðurs. Hvað er átt við með hæfilegu magni kjarnfóðurs? Hver á að ákveða það? Ég held að svona ákvæði þurfi langtum nánari skilgreiningar við. Ég er hræddur um að þetta gæti leitt til þess, að kjarnfóður gengi kaupum og sölum á milli þeirra, sem fá þetta hæfilega magn, og hinna, sem fá það ekki. Ég held að þetta sé ákaflega vafasamt. Ég efast um að nokkur treysti sér til að framkvæma slíkt. Þá vil ég segja um það sem hv. þm. sagði um minni búin, að ég hef hvað eftir annað lagt á það áherslu í ræðum mínum um þessi mál, og það kemur reyndar fram í till. og málflutningi annarra einnig, að að því er stefnt að draga úr framleiðslu stærri búanna. Ég tek undir það með hv. ræðumanni, að að því verður að stefna að draga úr framleiðslu stærri búanna, m. a. vegna þess að við viljum fylgja þeirri byggðastefnu sem hefur verið unnið að undanfarin allmörg ár. Hitt, að efla stærri búin, gengur þvert á þá byggðastefnu, og víða er ástatt þannig að engin röskun má verða umfram það, sem nú er orðið, án þess að valdi stórkostlegum háska í byggðamálum. Ég lít hins vegar svo á, að í till. meiri hl. landbn. felist rúm og fullnægjandi ákvæði einmitt til að haga þessu verðjöfnunargjaldi þannig að minni búin beri byrðarnar léttast, þ. e. a. s. lagt verður meira á stærri búin. Þá kemur að ákvæði til bráðabirgða. Hv. þm. taldi furðulegt að ég vildi ekki þiggja slíka heimild. Ég hef aldrei neitað því, ef þarna fylgdi jafnframt heimild til að afla tekna. Þetta er hrein markleysa, verð ég því miður að segja, eins og er. Ríkissjóður hefur ekkert annað fjármagn en tekjur hans leyfa. Og mér hefur heyrst það á hv. stjórnarandstæðingum, að ekki muni verða mikill tekjuafgangur í ár. Ef hv. flm. vilja bæta við þessa till. ákvæði um heimild til að afla tekna eftir einhverjum ákveðnum leiðum, þá skulum við skoða málið, þá erum við að tala um alvörumál. Það er af þeirri ástæðu sem ég hef lagst gegn þessu. Ég vil hins vegar segja það, að ég hef ekki treyst mér til að flytja till. um að greiða þennan halla landbúnaðarframleiðslu með því að leggja á víðbótarskatta. Ég er þeirrar skoðunar, að skattheimtan í þjóðfélaginu sé orðin æðimikil og ekki á hana bætandi. Því hef ég ekki treyst mér til þess. Þess vegna hef ég valið þá leið að leita eftir samkomulagi meðal stjórnarflokkanna um lántöku i þessu skyni sem síðan yrði greidd á 5 árum, ekki síst með þeim sparnaði sem ég geri ráð fyrir að verði af útflutningsbótum á þessu 5 ára tímabili. Ég hef metið það svo, að þetta væri raunhæfari leið til að hlaupa undir bagga með þessa miklu erfiðleika bænda. Þess vegna hef ég lýst þeirri till. og það hefur komið fram bæði hér og í hv. Nd., að tveir stjórnarflokkanna hafa þegar samþ. hana. Þriðji stjórnarflokkurinn er með þetta í athugun. Hins vegar hafa fjölmargir þm. þess flokks lýst einnig yfir þeirri skoðun sinni, að þarna beri að hlaupa undir bagga að verulegu leyti, og ég get lýst þeirri sannfæringu minni, að full samstaða muni nást um það mál.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr. í hv. d., er búið að vera lengi á döfinni. Í meira en fjóra mánuði hefur þetta velkst fyrir þinginu, og því miður hafa málin gengið á afturfótum vegna þess að ekki var hægt að grípa til ákveðinna ráða nógu fljótt. Ég minnist þess, að hæstv. landbrh. sagði frá því í upphafi þessa máls, að hann óskaði að þetta mál gengi greiðlega í gegnum þingið svo hægt væri að taka á vandamálum landbúnaðarins. En það er nú eins og vill verða, að sjónarmiðin eru mörg og það hefur verið mikið gert til þess að reyna að fá samstæða skoðun á þessu máli. Í upphafi voru skoðanir mjög skiptar og eru það kannske enn. En um eitt voru þó allir sammála, að þarna væri mikill vandi á höndum og við yrðum að reyna að ná samstöðu allra flokka innan ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar líka til að fá sem farsælasta lausn á þessu máli. Vitanlega ætla ég ekki að fara að tíunda hér neina landbúnaðarpólitík Alþfl., enda síst tími til þess núna. Eins og hv. 5. þm. Vestf. kom að í sinni ræðu má vel segja að frv. í sinni mynd sé að einhverju leyti hrófatildur og við tökum með vettlingatökum á þessu máli. En því miður vill það oft svo verða, að þegar menn eru lítt samstiga í byrjun gangi illa að fá sterku tökin út úr hópnum. Því er þetta nú svona komið, og það á við um fleiri mál í þinginu. Eins og ég áður sagði var ásetningur allra að reyna að komast að þeim samningum að allir gætu sem best víð unað. Á fundi í morgun í landbn. þessarar deildar kom berlega í ljós, að okkur hafði ekki til fullnustu tekist þetta. En þó finnst mér nú, þegar ég sé brtt. hv. minni hl., að munurinn á frv. og brtt. hans sé afskaplega lítill og sumt af því ekki mér geðfelldara en frv. sjálft. Ég sé þar af leiðandi enga ástæðu til að fylgja brtt. Sem dæmi um ákvæði í brtt., sem ekki er í frv., má nefna, að í brtt. er miðað við að gjaldfrítt sé hæfilegt magn kjarnfóðurs til fóðrunar alls búfjár upp að 600 ærgildum. Ég felli mig engan veginn betur við þetta en það sem stendur í frv., því að meðalbú á Íslandi er alls ekki svona stórt, jafnvel þó í fyrradag, held ég að það hafi verið, teldi bóndi úr Húnavatnssýslu bú sitt ekki vera nema rétt meðalbú, en hann átti þó 1100 ær. Þetta stangast algerlega á við allar skýrslur sem ég hef lesið. Hefði þarna staðið 300–400 ærgildi, þá hefði ég haft tilhneigingu til að vera samstiga hæstv. forseta vorum í deildinni. Það er þó eitt í frv. sem hefur farið verulega illa í taugar mínar, og það er bráðabirgðaákvæðið. Hygg ég að við flestir í d. séum sammála um að þetta sé mjög leiðinlegt ákvæði, að það skuli vera sagt: „Fram til þess tíma, er tekist hefur að afla nauðsynlegra gagna“. Málið er þó búið að vera meira en fjóra mánuði í gangi. Þetta finnst mér afleit niðurstaða. Ég vil reyna að treysta því samt, að þetta ákvæði, þessi flati skattur sem þarna er lagður á smábændur jafnt sem stóra, - þetta ákvæði verði helst aldrei notað og alla vega sem allra skemmst og allra minnst. Ég ætla samt, þrátt fyrir óvilja minn gagnvart þessu ákvæði, að styðja þetta frv. í þeirri trú að það geri gagn og þeir menn, sem með þessi lög fara, muni nota þau hændum og landslýð öllum til góðs.



Herra forseti. Út af ummælum, sem hafa fallið um bráðabirgðaákvæði í frv. eins og það liggur fyrir núna, vil ég taka það fram sem mína skoðun, að ég tel að bráðabirgðaákvæðið sé óhjákvæmilegt, það sé óhjákvæmilegt sem fyrsta aðgerð, eins og staðan í þessum málum er í dag. Ég tel að það sé búið að dragast allt of lengi að hefjast handa um að hægja á framleiðslunni, við getum ekki dregið það lengur, og þess vegna er það mín skoðun að þetta sé óhjákvæmilegt. Það er alveg gefið að Íslendingar hafa ekki áður staðið frammi fyrir vanda í landbúnaði af því tagi og í þeirri mynd sem hann er í dag. Við getum ekki lengur afsett landbúnaðarvörurnar á skráðu verði, og það munar miklu, það munar 5 milljörðum að áætlað er, á framleiðslu þessa árs sem vantar til þess að útflutningsbætur hrökkvi til að verðbæta landbúnaðarvörurnar að fullu. Þetta er miklu stærri vandi af þessu tagi en við höfum nokkurn tíma staðið frammi fyrir, um 5 milljarða, og það er talað um að vanti fjárhæðir sem nemi 1–1.5 millj. á hvern bónda. Þetta er nýtt og þetta er staðreynd, að við stöndum frammi fyrir því að geta ekki leyst þetta þannig að bændur fái að fullu skráð verð fyrir allar sínar vörur. Til rökstuðnings fyrir þeirri staðhæfingu, að við getum ekki leyst vandann nú eins og þetta hefur verið leyst áður, vil ég minna á tvennt: Annars vegar það, að hæstv. landbrh. hefur skýrt frá tillögugerð sinni um að leysa þennan vanda að 2/3. Það hefur verið rætt í ríkisstj. og verður væntanlega skýrt frá því, að það hefur ekki náðst samstaða um það innan ríkisstj., a. m. k. ekki enn þá, að leysa 2/3 og þá held ég að sé óhætt að slá því föstu, að við munum ekki á þeim grundvelli, sem við störfum á núna, geta leyst þetta að fullu. Þá finnst mér einnig till. minni hl. um nýtt bráðabirgðaákvæði staðfesta þessa fullyrðingu, að þetta verði ekki leyst að fullu. Í þessari till. er sagt að á árinu 1979 sé heimilt að leggja fram nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þess að greiða fyrir sölu á óverðtryggðri framleiðslu búvara á þessu verðlagsári og birgðum búsafurða sem til eru í landinu þegar lög þessi öðlast gildi. En hvernig þetta ber að hér finnst mér benda til að þetta verði ekki leyst með öðru stjórnarsamstarfi o. s. frv., því það er ekkert minnst á tekjuöflun, eins og hæstv. ráðh. minntist á. Þetta er líka í algeru ósamræmi við stefnu Sjálfstfl. á meðan hann var í ríkisstj. Það þarf enginn að segja mér neitt um það. Ég starfaði i þeirri ríkisstj. og veit að það var ekki stefnan þar þá að greiða ótakmarkað það sem vantaði á útflutningsbætur - alls ekki. Ég held því að við stöndum alveg tvímælalaust frammi fyrir því, að þetta verður ekki leyst á sama hátt og áður með því að grípa til buddunnar, þ. e. a. s. að greiða út úr ríkissjóði einfaldlega það sem á vantar, eins og gert hefur verið s. l. tvö ár, þ. e. a. s. 1977 og 1978, eftir æðimikið samningaþóf innan stjórnarflokka, innan þess samstarfshóps, sem var í meiri hl. í sitt hvort skiptið. En ég vil vekja athygli á því, að þó að þessi staða sé ný, við höfum ekki áður staðið frammi fyrir þessum vanda á þennan hátt, þá hefur þetta vandamál verið viðfangsefnið áður, legið við dyrnar alllengi, sbr. það að síðustu tvö árin þurfti beinlínis að grípa til aukagreiðslna, 10% útflutningsbæturnar nægðu ekki, einnig með vísun til þess, að oft áður hefur staðið mjög tæpt að þetta tækist, og ætla ég ekki að fara út í það. Vandamálið er þess vegna ekkert nýtt þannig séð. Það hefur áður verið framleitt meira af landbúnaðarvörum en tekist hefur að afsetja á hinu skráða verði. Skoðun mín er sú, að hvernig sem við veltum þessu fyrir okkur, þá er eitt sem stendur og verður ekki á móti mælt, að það, sem óseljanlegt er á skráðu verði, er framleitt á innfluttu fóðri, - fóðri sem við höfum upp á síðkastið fengið á mjög hagstæðu verði og er tvímælalaust hagstætt fyrir einstaklinginn að nota það. En þegar á heildina er litið veldur það framleiðslu sem ómögulegt er að selja á skráðu verði. Auðvitað verkar þarna fleira inn í. Framleiðslan er mikil af fleiri ástæðum, það vitum við allir, þ. á m. vegna nokkuð góðs árferðis að undanförnu og það hefur ákaflega mikið að segja. Ég vil líka vekja athygli á því, að bændasamtökin hafa gert sér þetta ljóst fyrir löngu og það eru ein 7 eða 8 ár síðan þetta var tekið nokkuð föstum tökum í bændasamtökunum og gerðar voru ákveðnar till. um aðgerðir í þessu efni. Þá var sett stjórnskipuð n. til þess að endurskoða framleiðsluráðslögin. Hún samdi frv. og það frv. var lagt fram á Alþ. En það var ekki samkomulag um að afgreiða þetta frv., því miður. Það var um allsherjarendurskoðun á framleiðsluráðslögunum og margt fleira gagnlegt sem í því fólst, heldur en ákvæði í þá veru að gera mögulegt að skipuleggja framleiðsluna betur en gert hefur verið. En ég ætla ekki að fara lengra út í það. En ég minni á það, að bændasamtökin höfðu gert sér grein fyrir þessu og málið hefur verið á Alþingi fyrr, og það er vissulega illt til þess að vita, að ekki skyldi þá vera í raun hlustað á þessar raddir og tekið tillit til þeirra og þá þegar tekið upp eitthvert það skipulag sem gerði mönnum mögulegt að hafa hönd í bagga með framleiðslunni. Síðan bændur voru með þennan málatilbúnað eru liðin tvö kjörtímabil. Það hafa tvær ríkisstj. setið að völdum og hvorug treyst sér til að taka á þessu máli í þá veru að gera mögulegar aðgerðir til stjórnunar sem þurft hefðu að vera miklu ákveðnari en nú eru á döfinni, en þær eru mjög veikar. Ég er ekki að segja að þær séu engar. En nú er sem sagt svona komið, eins og ég drap á i byrjun þessara fáu orða, að það verður ekki lengur vikist undan aðgerðum og allir hv. alþm. eru sammála um það, þó að menn greini á um hvernig að skuli standa. Undanfari þessa frv., sem við höfum haft hér til meðferðar nokkuð lengi í þingi eins og hv. síðasti ræðumaður rakti, eru till. svokallaðrar sjömannanefndar sem var stjórnskipuð og í áttu sæti fulltrúar frá bændum. Ég vil láta það koma fram hér, að í höfuðatriðum var ég meðmæltur þeim till. og hefði talið rétt að Alþ. hefði afgreitt þær í höfuðatriðum eins og þær komu frá þessari n., enda álit ég að þær hafi verið unnar af mönnum, sem hafa mjög náinn kunnugleika á þessu í gegnum sitt starf og höfðu tekið sér æðirúman tíma til að vinna þessar tillögur. En mönnum hefur nú sýnst annað, og m. a. hafa menn viljað taka tillit til ýmissa sjónarmiða sem hafa komið fram, t. d. úr röðum bænda utan forustuliðsins, þ. e. fulltrúa Stéttarsambandsins og stjórnar þess. Við því er auðvitað ekkert að segja út af fyrir sig. En ég vil láta koma fram hér, að ég er ekkert viðkvæmur fyrir aðfinnslum einstakra hagsmunahópa, þó að i bændastétt séu, sem treysta sér ekki til að fylgja þeirri stefnu sem kjörnir fulltrúar þeirra hafa mótað. Ég er ekkert viðkvæmur fyrir því. Mér er ekkert síður kunnugt um það heldur en sumum öðrum þm., hvernig bændasamtökin eru byggð upp. Þau eru byggð upp á breiðum grunni, og þá á ég við kjarasamtökin, Stéttarsambandið. Þeir, sem þar veljast til að mæta á aðalfundum og skipa stjórn, eru menn sem eru kosnir á fulltrúafundum bændanna sjálfra og yfirleitt starfandi í bændastétt. Og þeir, sem sitja í Framleiðsluráði og í stjórn, fá nokkru víðari yfirsýn yfir málin almennt heldur en einstakir hændur, m. a. vegna þess að þeir starfa á þeim slóðum þar sem málum er ráðið til lykta o. s. frv. Ég árétta að ég er ekkert sérstaklega viðkvæmur fyrir aðfinnslum einstakra manna og einstakra hagsmunahópa. En það er hins vegar ekkert við því að segja þótt aðrir líti öðruvísi á það og vilji taka meira tillit til þess heldur en ég tel skynsamlegt. En hvað sem því líður, þá stend ég með þessu frv. eins og það liggur fyrir og vil afgreiða það óbreytt úr því sem komið er. Við stöndum frammi fyrir nýjum viðhorfum að þessu leyti. Þetta er ill staða. Hún er ill vegna þess að frá upphafi Íslandsbyggðar hefur það verið keppikefli að framleiða sem mest af matvælum og ull til fata o. s. frv. Nú getum við ekki lengur haldið þessa stefnu, sem er eðlileg og jákvæð, heldur verðum að huga að möguleikunum til þess að afsetja þessa vöru. Og ég held að það sé mjög jákvætt og ég er því mjög svo meðmæltur, að í þessari erfiðu stöðu veiti Alþ. bændasamtökunum og viðkomandi rn., landbrn., nokkuð víðtækar heimildir til að glíma við þetta. Það er áreiðanlega alveg laukrétt, sem fram kom t. d. í hv. landbn. og e. t. v. í þessum umr., að það er varla hugsanlegt að þau ákvæði, sem verða sett á þessu þingi undir þessum kringumstæðum, - við erum þarna að takast á við ný viðfangsefni, - þurfi ekki að endurskoða alveg á næstunni. M. a. þess vegna er ég sjálfur persónulega ekki mjög viðkvæmur fyrir því, þó þarna sé ekki hvert einstakt atriði nákvæmlega eins og ég hefði helst kosið að hafa það. Þetta vildi ég láta koma fram við þessa umr.



Herra forseti. Það hefur komið hér fram, að þetta mál er búið að vera lengi til umr. hjá landbn. Alþ., og ég skal reyna að tefja ekki mjög umr. nú. En ég held að í umr. í landbn. eins og víðar hafi það komið fram, að það eru mjög skiptar skoðanir um málið, og það byggist að einhverju leyti á misskilningi. Mönnum eru ekki fyllilega ljósar allar hliðar málsins. Og það var ein setning hjá frsm. meiri hl., hv. 3. þm. Austurl., sem mér fannst sýna nokkurn misskilning. Hann sagði, að bændur hefðu ákveðið að taka á sig tekjuskerðingu vegna mörkunar á útflutningsbótum. Þessi misskilningur felst í því, að menn gera sér ekki fyllilega ljóst hver staða bændanna er. Um kjör þeirra er fjallað í lögum um Framleiðsluráð o. fl., og þar segir að verð á landbúnaðarafurðum skuli miðast við það að bændur hafi sambærilegar tekjur og aðrar stéttir. Síðan bera bændur sjálfir ábyrgð á því að fá þetta verð fyrir vöruna eftir að búið er að skrá það. Eina tryggingin, sem þeir hafa, er síðan 10% útflutningsbótatrygging miðað við heildarframleiðsluverðmætið. Það er vegna þess, að bændur hafa ekki aðra ábyrgð en þessa, að þeir hafa komist í vanda. Framleiðsluráði er falið það vandasama verkefni eftir núgildandi lögum, ef allir fá ekki viðunandi verð fyrir vöruna, allir seljendur á útflutningsmörkuðum, að viðbættri þessari ábyrgð, að grípa til þess óvinsæla verkefnis að jafna á milli og deila hallanum á bændur. Og það hljóta allir að skilja að það er ekki skemmtilegt verkefni eða auðvelt viðfangs, og það er með tilliti til þess, eins og hv. síðasti ræðumaður rakti, að fyrir löngu fóru samtök bænda að vekja athygli á þessum vanda, sem þarna blasti við, og að það þyrfti að gera einhverjar ráðstafanir til að grípa í taumana svo að við lentum ekki í þeim erfiðleikum sem við erum í í dag. Því miður voru þarna allir ekki á sama máli, eins og hv. síðasti ræðumaður rakti. Þetta fékkst t. d. ekki samþykkt hér á Alþ. á sínum tíma þegar það var lagt fram, og það hefur viða komið fram hörð andstaða gegn því siðar. En það er tvímælalaust, að ef einhver úrræði hefðu verið til þess að hafa þarna áhrif á, þá stæðum við ekki í þessum vanda núna. En að mínu mati er það versti kosturinn að þurfa að jafna þessum halla niður á bændur eftir á. Þá eru þeir búnir að leggja það á sig að kaupa rekstrarvörur. Þeir eru búnir að láta vinna þetta í vinnslustöðvum. Ef síðan hið raunverulega söluverð gefur ekki einu sinni vinnslukostnaðinn í vinnslustöðvunum þannig að bændur þurfa til viðbótar rekstrarvörunum, sem það kostar að framleiða þetta, að greiða einhvern hluta af vinnslukostnaðinum, þá eru bændur þarna að taka á sig útgjöld sem þeir gætu komist hjá ef þeir hefðu framleitt heldur minna. Þetta er, held ég, ástæðan fyrir því, að bændasamtökin hafa lagt áherslu á að reyna að finna leiðir til þess að við lentum ekki í þeim vandræðum sem allir eru sammála um að við stöndum frammi fyrir núna. Og ég held að það sé ákaflega mikil ósanngirni að segja að bændur eða fulltrúar þeirra vilji leggja einhverjar klyfjar á bændur. Allir vilja reyna að leita að þeim leiðum sem geri þeim auðveldast að losna út úr stöðunni eins og hún er í dag og eins og hún hefur blasað við að undanförnu. Ég skal ekki fjölyrða mikið um þetta frv. Það hafa komið fram ásakanir um það eða fullyrðingar hér hjá sumum ræðumönnum, að þetta væri ekki nógu markvisst, og aðrir hafa svo gefið sínar skýringar á því. Það, sem ég óttast einna helst, er að menn hafi ekki gert sér nægilega góða grein fyrir því, hvernig ætti að framkvæma allar þær hugmyndir sem þarna eru settar á blað. Það verði bæði nokkuð dýrt og ýmis önnur framkvæmdavandamál. En Alþ. hefur sett þetta fram, og þá held ég að Alþ. hljóti að vissu leyti að hafa tekið á sig nokkra ábyrgð að standa á bak við það að þetta sé framkvæmanlegt. Ég vil sem sagt gera þann fyrirvara á samþykki mínu og vekja athygli á því, að það geti verið nokkuð vandasamt að framkvæma sumt af þessu. Það, sem mér hefur þótt vera mikill galli þegar rætt er um ýmsar leiðir í sambandi við þetta, er ef sjálf framkvæmdin hefur mikinn kostnað í för með sér, því að það eru peningar sem bændur njóta ekki. Það verða einhverjir að greiða þann kostnað. Annaðhvort verða bændur að taka hann á sig eða ríkið og það hefði þá verið miklu betra ef hægt hefði verið að láta það renna beint til bænda heldur en fara í slíkan kostnað sem ríkið greiddi. Ég held að það sé þess vegna áríðandi að reyna að koma þessu eins vel fyrir og hugsanlegt er. En það virðist vera orðið samdóma álit allra, sem þarna eiga hlut að máli, að það þurfi einhverjar ráðstafanir að gera, og innan þess ramma, sem er kominn fram í þessu frv., er um ýmsar leiðir að velja. Þess vegna hljóta þeir, sem vilja reyna að koma bændum úr þessari erfiðu aðstöðu til þess að þeir síðan hafi betri stöðu til að vinna að því að kjör þeirra verði viðunandi og sambærileg við aðra, að fagna því að þarna er sett í lög heimild til þess að leita nýrra leiða. Og eins og hv. síðasti ræðumaður gat um hlýtur að þurfa að endurskoða þetta fljótlega, og það er vitanlega alltaf möguleiki að gera það. Það er sjálfsagt þegar reynslan fer að skera eitthvað úr um hvernig þetta reynist. Ég vil leggja áherslu á það, að æskilegast væri að gera þetta á jákvæðan hátt, ef svo má að orði kveða, þannig að bændur finni nýjar framleiðslugreinar eða bæti við þær, sem fyrir eru og ekki eru fyllilega nýttar hvað markaðsmöguleika snertir, og geti beint starfi sínu að því að vinna að slíkri framleiðslu, svo að ekki þurfi að hverfa að neikvæðum aðgerðum sem hvers konar hömlur hljóta vitanlega að teljast.



Herra forseti. Það eru fáeinar aths. út af því sem hér hefur fram komið. Orðhagur maður eins og hv. þm. Þorv. Garðar er vitanlega ekki í vandræðum með að setja saman á skemmtilegan hátt og heldur neikvæðan fyrir okkur, sem erum í meiri hl. landbn., ýmis þau orð sem ég notaði hér áðan, þ. á m. þau sem ég notaði um vettlingatökin og komu frá flokkshróður hans í landbn. í morgun, en ég útskýrði kannske ekki nægilega vel hér úr ræðustólnum. Með vettlingatökunum átti þessi hv. þm. nefnilega við það, að sér sýndust þessar heimildir vera of rúmar og of óljósar og Alþ. tæki ekki nógu skýrt á þeim. Það voru þau vettlingatök sem hann var að kvarta undan. Og ég tók undir það, að ég hefði gjarnan viljað hafa þessar heimildir þrengri, en samkomulag hefði hins vegar orðið um að þrengja þær ekki meira en núverandi mynd frv. sýnir. Um frv. í þeirri mynd sem það er nú má vitanlega hafa ýmis orð. Út af þeim vonbrigðum, sem við höfum ýmsir orðið fyrir varðandi meðferð þessa máls í heild og kannske ekki síður meðferð þessara mála á undangengnum árum, má sannarlega kalla þetta frv. hrófatildur og hrákasmíði. En sannleikurinn er sá, að ein aðalástæðan fyrir því, að hægt er e. t. v. að nota þessi orð, er sú, að í landbn. hefur verið reynt að ná eins mikilli samstöðu og mögulegt hefur verið. Ein aðalástæðan er þá kannske sú, ef menn vilja nota orð eins og hrófatildur og hrákasmíði í sambandi við þetta, að í landbn. hefur verið reynt að samræma sjónarmið stjórnarliðsins og sjálfstæðismanna og teygja sig eins mikið í átt til sjálfstæðismanna og mögulegt er til þess að ná um þetta samkomulagi. Það má vel orða þetta svona, ef menn vilja, því að það hefur sannarlega verið reynt rækilega. Ég tók eftir því, að hv. þm. Þorv. Garðar talaði mikið um „okkur sjálfstæðismenn“ í ræðu sinni, sem mér fannst ekkert óeðlilegt. En þá held ég að hann hljóti að vera að tala um sjálfstæðismenn í þessari hv. d., því að brtt., sem hann er hér með, fara ekki í öllu saman, síður en svo, við brtt. flokksbræðra hans í Nd., alveg sérstaklega varðandi b-liðinn. Án þess að ég ætli að gera aths. við það, þá er ég hræddur um að hann tali í takmörkuðu umboði fyrir sjálfstæðismenn í þessu tilfelli. Hins vegar tók ég það glöggt fram, að þessi sérstaða hv. þm. kom okkur ekkert á óvart, varðandi þetta t. d. Hann hefur í sambandi við b-liðinn t. d. gert þessar aths. alla tíð. Nú hefur hann formað það beint í tillöguformi, og ég segi það alveg eins og er, - ég er þar sammála hv. þm. Braga Níelssyni, - að mér sýnist það fyrirkomulag, sem hann leggur þarna til, ekki geðfellt fyrir okkur sem höfum verið t. d. alveg sérstaklega að ræða vandamál hinna smærri aðila í þessu efni. Auðvitað verða menn, þegar þarf að taka tillit til margra sjónarmiða, að teygja sig eftir hinum mismunandi sjónarmiðum eins og mögulegt er. Þá auðvitað leiðir það af sjálfu sér að um sumt verða ákvæði ekki eins skýr og þar sem t. d. einn aðili aðeins má ráða. Það má þess vegna e. t. v. deila á okkur í stjórnarliðinu fyrir að hafa viljað teygja okkur eins mikið og við höfum gert í áttina til þeirra till. sem komu fram frá þeim hv. þm. Pálma Jónssyni og Eggert Haukdal í Nd. En ég sé ekkert eftir því og þó að á okkur verði deilt fyrir það, þá hef ég enga eftirþanka í sambandi við það atriði. Varðandi ákvæði til bráðabirgða, sem er nú komið þarna inn, þá er það alveg hárrétt að við fylgjum því í trausti þess að þetta verði ekki frambúðarlausn, heldur verði um endurgreiðslu að ræða. Ég hygg að hæstv. landbrh. hafi gefið fulla tryggingu fyrir því, þannig að það fyrirkomulag, sem var upphaflega í frv., verði ekki hið fasta fyrirkomulag, heldur sé þetta vitanlega aðeins til bráðabirgða, þó ég væri með vissan ugg í því sambandi. Ég leyni honum hvergi. Ég fagna auðvitað stuðningi þeirra sjálfstæðismanna við hverja góða tilraun til þess að ná fram fjármagni til þess að létta bændum þær byrðar sem annars kynnu á þá að verða lagðar ef samfélagið kæmi þar ekki á móti. Og ég efa ekki að þegar vandamál, sem að vísu var ekki eins risavaxið, kom upp í fyrra í sambandi við innvigtunargjaldið og öll þau mál, þá hafi hv. þm. Þorvaldur Garðar barist hart fyrir því í sínum þingflokki, vegna þess að hann er mikill stuðningsmaður bænda. Hann hefur barist hart fyrir því að einhver leiðrétting fengist á þessu. En þannig fór, að Sjálfstfl. fór svo frá völdum að hann hafði enga leiðréttingu gefið bændum á þessu vandamáli þeirra og það varð hlutskipti þessarar ríkisstj. að leiðrétta það og láta samfélagið koma þar á móti. Ég er ekki með neinar ásakanir í garð hv. þm., vegna þess að ég veit að um þetta voru skiptar skoðanir í hans flokki, en greinilega hefur orðið þar ofan á meiri hl. sem vildi ekki leysa þetta vandamál bænda með þessum hætti. Ég fagna þess vegna þeirri hugarfarsbreytingu, ef hv. þm. talar þá fyrir hönd alls flokksins í þessu efni, en ekki bara fyrir hönd þeirra sem hafa áhyggjur af íslenskri bændastétt. En það er mjög takmarkaður hópur í Sjálfstfl. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns varðandi misskilning minn í sambandi við þau gjöld sem bændur taka nú á sig, þá tekjuskerðingu sem þeir gera með því að leggja á sig gjöld, þá er enginn misskilningur þar á ferðinni. Ég hef kannske orðað þetta of óskýrt. Aðalatriðið er auðvitað það, að með þessu móti leggja bændur á sig viss gjöld, vissa útgjaldaaukningu, sem þýðir auðvitað tekjuskerðingu þeim til handa. Auðvitað er nákvæmlega rétt hjá hv. þm. hvernig á því stendur. En aðalatriðið er auðvitað það, að þetta gera menn yfirleitt ekki í dag. Ég ásakaði ekki forustumenn bændasamtakanna í þessum efnum að öðru leyti en því; að mér hefur alltaf þótt forusta bændasamtakanna vera of stéttarlega lin í sinni kröfugerð á hendur samfélaginu. Mér hefur alltaf þótt það, það verð ég rétt að segja. Ég fagna því einmitt, að stéttarvitund þeirra sem slík hefur farið vaxandi, og hún á eftir auðvitað að aukast og eflast þegar þeir fara að semja við sjálft ríkisvaldið um kaup sitt og kjör. Ég sé að hv. þm. hristir höfuðið hér fyrir framan mig. Ég efast ekkert um að hann hrífst ekki af því, hv. þm. Jón Sólnes, þegar menn fara að efla með sér stéttarvitund, sérstaklega þeir sem eru tekjulágir í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég taldi það við hæfi, þar sem allir aðrir og þó bið ég hv. þm. Braga Sigurjónsson afsökunar í því sambandi - flestir aðrir landbn. menn í þessari hv. d. hafa kvatt sér hljóðs um frv. þetta, að ég gengi aðeins upp í ræðustólinn, með þeim ásetningi þó að tala ekki lengi. Ég lýsti yfir því í n., að ég styddi frv. með nokkrum trega í þeirri fullu vissu, sem mér virðist blasa við mér, að þessi mál verði enn til umfjöllunar á næsta þingi og e. t. v. næstu þingum, þar sem hér er um að ræða þess háttar grundvallarbreytingar á ýmsa lund á afurðasölumálum landbúnaðarins, að ekki er við því að búast að nýskipaninni verði komið í fast form þegar með þessari lagasetningu. Ber frv. þess raunar vitni, enda þótt ég geti alls ekki tekið undir þau orð hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, hæstv. forseta d., að hér sé um eins konar hrófatildur eða hrákasmíð að ræða. Ég hygg að við hljótum að skoða þetta frv. í samhengi við önnur þau frv., sem nú eru í gerð varðandi málefni landbúnaðarins, og í 1jósi þeirrar staðreyndar, að flokkar hæstv. landbrh og hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar hafa skipst á að stjórna málefnum landbúnaðarins frá því að fyrst var til á íslensku heitið landbúnaðarráðherra. Að vísu kom mér í hug undir ræðu hv. þm. Vilhjálms Hjálmarssonar áðan, þegar hann hnýtti heldur í Sjálfstfl. fyrir linkulegan stuðning við málefni landbúnaðarins í tíð síðustu ríkisstj., - þá kom mér í hug það sem haft var eftir Guðmundi heitnum á Selkotseyri þegar hann kveinkaði sér við Jakobínu konu sína, en hann var fjórði maður hennar, og sagði: „Ekki finnst mér það nú viðkunnanlegt, Guðrún mín, hvað illa þú talar um fyrri mennina þína heitna, því að það er viðbúið að ekki muni ég heldur lifa þig.“ Ég vænti þess, að um það er lýkur muni bændaforingjar Framsfl. lofa að verðleikum stuðning Alþb. við málefni landbúnaðarins í þessari stjórn og væntanlega þá einnig stuðning Alþfl. með hástemmdari orðum en hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson viðhafði um stuðning Sjálfstfl. við málefni bænda í síðustu ríkisstj. Ég ítreka það, að ég mun styðja og greiða atkv. með því frv., sem hér liggur fyrir, m. a. í trausti þess að enn muni þessi mál verða til umfjöllunar á næstu þingum, að því er ég vænti í góðu samstarfi núv. stjórnarflokka, og að við eigum óafgreidd mál héðan sem fyrirheit liggja fyrir um og vissulega snerta einnig það mál sem hér er um fjallað, þannig að við munum síðar þurfa að líta á þessi mál sem lúta að kjörum bænda í heild, og þá ekki síst þegar að því kemur að til framkvæmda komi fyrirheit sem gefið hefur verið af hálfu stjórnarflokkanna, sem Sjálfstfl. hefur nú lýst yfir stuðningi við og stéttarsamtök bænda hafa gert að kröfu sinni, að upp verði teknir beinir samningar bænda við ríkisvaldið um kaup og önnur kjör. Þegar að því kemur hljótum við að líta á þessi mál í heild. Ég get tekið undir gagnrýni hv. þm. Braga Níelssonar um ákvæði til bráðabirgða. Ég er ekki sáttur við það. Á sama hátt og hann ber ég þarna fyrir brjósti sérstaklega hagsmuni þeirra bænda sem hafa langtum minni og afurðarýrari bú en þau sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson tilgreinir sérstaklega í brtt. sinni og ræðum, þ. e. a. s. miklu smærri bú en 600 ærgildi. En þar sem það blasir nú við okkur, að þetta ákvæði er nauðsynlegt nú, þar hygg ég að hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson hafi satt að mæla, þá sé ég mig knúinn til að greiða einnig atkv. með þessu ákvæði til bráðabirgða, en með mjög einbeittum fyrirvara um það, að ég hlýt að ganga til liðs við þá menn sem kynnu að vilja beita sér fyrir því síðar, ef þeim þykir það ákvæði til bráðabirgða ætla að verða of lífseigt, að taka þá upp annan hátt. Ég er aftur á móti vongóður um að sú skipan mála, sem nú á að taka upp, að veita stéttarsamtökum bænda meira olnbogarými en þau hafa áður haft til þess að fjalla um einstök tæknileg vandamál varðandi afurðasölumálin, sá nýi háttur muni auðvelda lausn á ýmsum þessara vandamála, m. a. vegna þess að þar með axlar bændastéttin sjálf ábyrgðina á ýmsum sviðum. Kann svo að fara að það verði auðveldara við að eiga þegar þing kemur saman að hausti fyrir þá sem þá standa enn á „eyri vaðs“ af hv. þm. að fjalla þá um þessi mál, og læt ég svo máli mínu lokið.