Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Þegar fjárlfrv. var afgreitt til 3. umr. var tekjuhallinn á því 1 millj. 784 þús. kr. Til þess að jafna þennan tekjuhalla hafa síðan verið afgr. frá þinginu þessi tekjuaukafrv. 1. Frv. um tekju- og eignarskatt, sem áætlað er, að gefi í viðbótartekjur 850 þús. kr. 2. Breyt. á tollalögum, sem áætlað er, að gefi 230 þús. kr. í tekjur. 3. Breyt. á l. um innlendar tollvörutegundir, sem áætlað er, að gefi í tekjur 170 þús. kr. Þá er ennfremur breyt. á l., um einkasölur ríkisins: 1. Breyt. á l. um víneinkasöluna, það eru hárvötn o. fl. Tekjur af því áætlaðar 50 þús. kr. 2. Breyt. á l. um tóbakseinkasölu; það er viðbót vegna einkasölu á eldspýtum. Tekjur af henni áætlaðar 30 þús. kr. Þessir tekjuaukar gera samtals 1350 þús. kr. Eins og nú standa sakir er því tekjuhallinn á frv. 435 þús. kr. Verði svo frv. um breyt. á útflutningsgjaldinu samþ. þá lækkar tekjuáætlunin um 150 þús., og samkv. því verður þá tekjuhallinn orðinn 585 þús. Við þann tekjuhalla má svo bæta leiðréttingu á tekjuafgangi útvarpsins, sem nemur 12 þús. kr. Hinn raunverulegi tekjuhalli frv. er því nú ca. 600 þús. kr. Meiri hl. fjvn. ber nú fram brtt. til útgjalda, er nema ca. 120 þús. kr., og auk þess eru væntanlegar frá meiri hl. enn till. til hækkunar, er nema um 50 þús. kr. Verði þessar till. allar samþ., þá er tekjuhalli frv. orðinn full 3/4 millj. kr. Til þess að mæta þessum tekjuhalla eru tvö frv., sem komin eru langt áleiðis í þinginu. Fyrst frv. um gengisviðaukann, sem áætlað er, að gefi í tekjur 340 þús. kr., og í öðru lagi frv. um breyt. á stimpilgjaldinu, sem áætlað er, að gefi um 150 þús. kr. Þetta gerir samtals nær ½ millj. kr. Er þá eftir raunverulegur rekstrarhalli á frv. rúm ¼ millj. kr. Til þess að jafna þennan halla, mun fjvn. innan stutts tíma bera fram sparnaðartill. til jöfnunar. Í frv. hefir fjvn. ekki gert ráð fyrir tekjum af einkasölu á bílum, enda er þar aðeins um heimild að ræða, sem ekki er víst, hvenær eða hvernig verður notað. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara inn á brtt. þær, sem komið hafa fram frá minni hl. fjvn. og einstökum þm. Þær eru allar til útgjaldahækkunar og nema samtals 1 millj. kr. Yrðu þær samþ., væri tekjuhallinn á frv. orðinn 1¼ millj. Þýddi þá lítið að vera að reyna að afgr. tekjuhallalaus fjárlög, ef að slíku væri horfið. Þá eru ábyrgðirnar. N. hefir haldið fast við þá stefnu, að ríkið tæki engar ábyrgðir á sig, aðrar en þær, sem það var að meiru eða minna leyti búið að flækja sig í áður. Hún hefir því synjað öllum nýjum ábyrgðarbeiðnum.  Vegna Skagatrandar..... 800 þús. - Stykkishólms . ........ 180 - - Vestfj.bátsins .......... 90 - - Ögurhrepps .......... 15 - - Ísafjarðar ........ 700 - Samtals 1785 þús. Auk þessa eru ýmsar smærra ábyrgðarbeiðnir, sem nema samtals tugum þúsunda. Verði þessar till. allar samþ., þá nemur hallinn á fjárl., þrátt fyrir tekjuaukafrv., rúml. 1 millj. kr. Ég vænti því, að hv.þm. athugi þetta gaumgæfilega að afgreiða þau tekjufrv., sem nauðsynleg eru vegna fjárhags ríkissjóðs. Verður meiri hl. n. að vænta þess sérstaklega, að stjórnarflokkarnir sjái um, að svo verði gert. Ég skal svo halda mér við brtt. meiri hluta n. á þskj. 784. Brtt. frá 1. til 5. lið hefi ég þegar minnzt á, og gerist þess ekki þörf að fara um þær fleiri orðum. Þær eru um tekjuupphæðir, sem bæta á inn í. frv. eftir því sem tekjuaukafrv. verða samþ. Skal ég þá snúa mér að hinum einstöku útgjaldatillögum. Ég skal geta þess um 6. brtt., að þessi till. er eiginlega óvart komin inn í brtt., og tekur n. hana aftur; hún skoðast því aðeins sem villa í brtt., sem hér með er leiðrétt. Þá vil ég einnig geta þess, að vantalið er í brtt. lækkun á tekjuafgangi útvarpsins úr 73,5 þús. kr. í 61,4 þús. kr., ef till. meiri hl. n., sem hér er næst á eftir, verður samþ., en þetta mætti skoða sem leiðréttingu við atkvgr. Þá eru það símalínurnar, sem ég ætla að snúa mér að næst. Get ég þó raunar alveg látið nægja hvað þann lið snertir að vísa til frhnál. á þskj. 793. Þar er gerð skrá yfir 21 símalínu. Náttúrlega kemur ekki til mála, að þær línur verði allar lagðar á næsta ári, en sú hefir verið venja að áætla töluvert lengri skrá heldur en hægt er að komast yfir á næsta ári. Það getur alltaf komið fyrir, að ein og ein lína verði ekki lögð af einhverjum ástæðum. Þá er það vitanlega tilætlun n., að fylgt verði þeirri röð, sem á þskj. 793 er um lagningu símanna, að því leyti sem hægt er, en að öðru leyti heyrir það vitanlega undir stj. og landssímastjóra að ákveða, hvaða línur skuli sitja fyrir. Það mun vera svo um tvær línurnar, nr. 4 og 7, að meiri hl. n. ætlast til, að þær verði ákveðið lagðar, þó það sé ekki tekið fram í nál., en nái brtt. fram að ganga, þá er ætlazt til, að þessar línur hafi jafnan rétt og þær sem fyrr eru taldar. Ég skal í sambandi við það, sem ég hefi áður tekið fram, og í framhaldi af því geta þess, að ef svo fer, sem vel getur komið fyrir, að afgreiðsla fjárlfrv. verði eitthvað lakari en meiri hl. n. gerir ráð fyrir, þá geti komið til mála niðurfærsla á ýmsum útgjaldatill., en það kemur síðar til athugunar. Þá er 8. brtt. á þskj. 784, sem er aths. við framlag til sjúkrahúss á Reyðarfirði, þar sem lagt er til, að bygging sjúkraskýlisins sé ekki takmörkuð við Reyðarfjörð fremur en aðra staði á Austurlandi. Upphaflega var hugsað að byggja þetta hús á Reyðarfirði, en nú er önnur hugmynd að ryðja sér til rúms á Austurlandi í þessu efni, og því er þessi klausa sett í nál., að stj. skuli vera heimilt að veita þetta fé til sjúkraskýlis annarsstaðar á Austfjörðum, ef tiltækilegt þykir. Um 9. brtt., sem líka er við 12. gr., er ætlazt til, að sá styrkur, sem fávitum er veittur til þess að geta dvalið á þessu eina sjúkrahúsi, sem hér er til fyrir þessa aumingja, sé veittur sjúklingunum sjálfum, en ekki eigendum sjúkrahússins. Þótti þetta heppilegra heldur en að styrkurinn færi beint til hælisins á Sólheimum. 10. brtt. er um 1500 kr. styrk til ýmsra sjúklinga, og skal landlæknir úthluta þessu fé sérstaklega til þeirra, sem engan eiga að eða þjást af langvarandi sjúkdómi, eða eiga að einhverju öðru leyti við mjög erfið kjör að búa. Meiri hl. n. hefir þótt heppilegra að fara inn á þá leið að fela mönnum, sem hafa yfirstjórn í einhverjum sérstökum greinum, að úthluta tilteknum upphæðum milli manna, sem réttast þykir að fái styrk þann, sem veittur er til úthlutunar, heldur en að þingið sé að úthluta þessu. Má þá segja, að niðurstaðan verði oftast sú, að þeir komist lengst, sem flesta hafa formælendur. Hinsvegar er landlækni og fræðslumálastjóra trúað til að skipta þessum styrkjum milli þeirra, sem frekast þurfa þeirra með. Við höfum á öðrum stað lagt til, að veittur verði samskonar styrkur til gamalla vegavinnuverkstjóra, sem um langan tíma hafa unnið hjá ríkinu, og er vegamálastjóra ætlað að úthluta þeim styrk. Þá flytur meiri hl. fjvn. hér 3 brtt. við 13. gr., sem snerta vega- eða samgöngumál. Er þar fyrst framlag til Suðurdalavegar, að upphæð 4000 kr. Það hefir þegar verið nokkuð unnið að þessum vegi, en þörf á því að gera meira, svo vegurinn geti komið að notum. Það er því ekki rétt, að dómi n., að hætta algerlega þessari vegagerð, og er því þessi brtt. borin fram. Hæsti liðurinn af þessum þremur er fjárveiting til Breiðadalsheiðarvegar, 15000 kr. Er það fjallvegurinn milli Norður- og Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem báðar þessar sýslur hafa mjög mikið gagn af og kemur þeim í vegasamband við Ísafjarðarkaupstað. Hafa þessar sýslur áður fengið fremur lítið fé úr ríkissjóði til vegagerða, og er úr því nokkuð bætt með þessari till. Þá er þriðji liðurinn, smábrtt. um ferju á Hrosshyl, um 50 kr. hækkun á þóknun til ferjumanns. Þetta er allerfiður ferjustaður. Stjórnin lagði til, að gjald þetta væri lækkað um þessa upphæð, en við nánari kynningu hefir n. komizt að því, að það væri ekki hægt, og leggur því til, að það verði hækkað aftur. 14. brtt. er líka við 13. gr., um að greiða til h/f. Skallagríms í Borgarnesi 10000 kr. Frv. um þetta framlag hefir nú farið gegnum báðar deildir Alþingis, og þarf ekki um það að fjölyrða, en frv. leggur ríkissjóði á herðar 10000 kr. greiðslu á ári í næstu 5 ár. 15. brtt. er um að hækka styrk til flóabáta um 4000 kr., úr 78000 í 82000 kr. Þessi brtt. mun þó verða tekin aftur, en n. leggur hinsvegar til, að samþ. verði brtt. XIV á þskj. 815, frá samgmn., sem felur í sér sömu upphæð, en þeirri brtt. fylgir aths. um það, að skipaútgerð ríkisins hafi eftirlit með starfsemi flóabátanna. Skulu þeir árlega gefa greinilegar skýrslur um ferðirnar og rekstur að öllu leyti ásamt rekstrarreikningi, og skal það vera skilyrði fyrir styrkveitingu. Nú er það svo, að ekki liggja fyrir rekstrarreikningar frá nema einum eða tveimur af þeim bátum, sem styrks hafa notið, og hafa engin plögg, sem þessi mál snerta, komið opinberlega fram, nema styrkumsóknirnar. Þá er það 16. og síðasta brtt., sem ég þarf að mæla fyrir, og er við 13. gr. C.VII.5, um fjárveitingu til hafnarbóta á Hornafirði. Eins og hv.þm. er kunnugt, er nú búið að afgr. frá þinginu hafnarlög fyrir Hornafjörð, þar sem gert er ráð fyrir, að ríkið leggi fram allmikið fé til hafnargerðar þar. En áður en rétt þótti, að lagt væri þar út í stórfellt mannvirki, þótti rétt, að gerð væri þar ódýr tilraun, sem af ýmsum fróðum mönnum er talið, að muni gera mjög mikið gagn. Veit ég ekki betur en að þar sé nú þegar farið að vinna að þessari tilraun, sem er að dýpka innsiglingu fyrir báta, en eins og þeim, sem til þekkja, er kunnugt, þá flytur Hornafjarðarfljót mikinn framburð á bátaleiðina. Nú er verið að vinna að því með fremur ófullkomnum og ódýrum tækjum að gera rás fyrir bátana, og fari svo, að það takist að fá hana nægilega djúpa, þá mundi það spara ríkissjóði og öðrum mikið fé. Um framlag til bryggjugerða og lendingarbóta skal vísað til þess, sem um það er sagt í frhnál. Annars geri ég ráð fyrir, að n. flytji e. t. v. viðbótartill. um úthlutun á þessum styrk, og þá sérstaklega um þær 4000 kr., sem ekki hafa verið gerðar enn till. um, hvernig verja skuli. Um brtt. einstakra hv.þm. og hv. minni hl. fjvn. skal ég ekki tala að þessu sinni. Vil ég svo ljúka máli mínu með því að endurtaka það, að meiri hl. fjvn. er ákveðinn að gera allt, sem hann getur, til þess að fjárl. verði að þessu sinni afgr. tekjuhallalaus, eða því sem næst.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég skal reyna að komast yfir sem mest af brtt. mínum á þskj. 815 á sem stytztum tíma, þar sem fundartími er nú takmarkaður. - Það er þá fyrst brtt. II, um 25000 kr. fjárframlag til þess að kaupa talstöðvar í skip. Eins og hv.þm. er kunnugt, flutti ég þáltill. um, að landssíminn leigi fiskiskipum talstöðvar með svo vægum kjörum, að nokkurnveginn væri tryggt, að þær yrðu notaðar af sem flestum fiskibátum, og ástæðan er sú, að það er fullsannað á síðustu vertíð, að slíkar talstöðvar geta forðað sjómönnunum frá mörgum slysum, hrakningum og líftjóni. Ef nokkrir bátar í hverri verstöð hafa slíkar stöðvar, geta þeir mjög oft gert hver öðrum aðvart, ef eitthvað alvarlegt kemur fyrir þá eða aðra báta úti á miðunum. Meðal þeirra 36 báta, sem gerðir voru út frá Ísafirði á síðustu vertíð, eru mörg dæmi þess, að bátarnir hafa getað hjálpað hver öðrum, þegar vélabilanir eða annað slíkt hefir að höndum borið. Landssímastjóri hefir í till. sínum til fjvn. lagt til, að fé verði veitt í þessu skyni, og þurfi það að vera allmikið, ef notkun talstöðvanna eigi að verða almenn. Hefir hann lagt til, að þessi upphæð verði 20000 til 25000 kr. og telur, að fyrir þá upphæð geti hann keypt um 30 talstöðvar, til þess að leigja fiskiskipunum. Allir þeir, sem ég hefi talað við um þetta mál, eru sammála um, að þessar stöðvar geti orðið að miklum notum. Ég hefði gjarnan viljað hafa þessa upphæð hærri, til þess að hún komi að sem almennustum notum, en ég sé, að meiri hl. fjvn. hefir ekki getað fallizt á till. landssímastjóra, og hefi ég því ekki þorað að hafa till. hærri. Ég vænti, að það sé öllum hv.þm. ljóst, að hér er um mikla nauðsyn að ræða. Þetta verður síður en svo tapað fé fyrir landssímann, því eftirgjaldið, sem hann fengi fyrir stöðvarnar, verður miklu meira en vextir af fénu. Landssíminn þarf því aðeins að leggja féð fram. Ég sé á till.hv. meiri hl., að hann hefir gert nokkuð aðra skipun á tillögum til hinna ýmsu símalína og niðurröðun þeirra heldur en landssímastjóri hefir lagt til. Niðurröðun hv. meiri hl. á símalínunum er svo einkennileg, að hún hlýtur að stinga mjög í stúf við niðurröðun landssímastjóra; auk þess er í nál. fullt af missögnum um þessar línur. T. d. er sagt um Reykhólalínu, að læknirinn á Reykhólum sé eini maðurinn í læknastétt landsins, sem ekki hafi símasamband við umdæmi sitt. Ástæðan fyrir þessum mótsögnum gæti sumpart verið sú, að margir af þessum mönnum eru ókunnugir staðháttum, sumpart vilja þeir kannske villa sýn með þessum missögnum. Það er vitanlegt, að Hesteyrarhérað er eitt af erfiðustu læknishéruðum á landinu; landlæknir telur það erfiðasta héraðið, og það er símasambandslaust. Læknirinn á Hesteyri hefir ekki símasamband við sitt hérað. Þar við bætist, að símalína til Hesteyrar mundi auk kauptúnsins koma tveimur hreppum í símasamband. Það er alveg víst, að sú lína mundi verða til stórgróða fyrir landssímann, þó ekki væri nema fyrir það eitt, að hægt verður, þegar sú lína er komin, að losna við að reka loftskeytastöðina á Hesteyri, sem kostar á ári um 4000 kr., en Hesteyri hefir lítil not af henni og Grunnavíkurhreppur alls engin. Hinsvegar er víst, að tekjur af væntanlegri símalínu mundu nema 2000 til 3000 kr. Er það sýnilegt, miðað við það ástand, sem er að þessi lína mundi „forrenta“ sig með 20 til 25% árlega, þó hún kostaði 25000 kr. - Hv. frsm. meiri hl. var að tala um það, að ekki væri bindandi röðunin á símalínunum, enda væri það stórskaði, ef henni yrði fylgt. Nú veit ég ekki betur en það eigi að flytja loftskeytastöðina á Hesteyri á annan stað, og ég veit ekki betur en að stöðvarstjóranum hafi verið sagt, að það yrði gert á næsta ári. Þá skal ég minnast á Djúpbátinn. Eins og kunnugt er, var felld brtt., sem ég flutti um styrk til hans í sambandi við frv. um framlag til h/f Skallagríms. Ég hefi áður lýst því, hversu erfiðar eru samgöngur í Norður-Ísafjarðarsýslu, og er það vitanlegt, að þær eru erfiðari heldur en í nokkurri annari sýslu á landinu. Þær einu samgöngur, sem þar er hægt að koma við, eru á sjó. Fyrir 1914 var varið bara til póstflutninganna einna 12000 kr. Nú í nokkur ár hefir verið varið á ári til póst- og vöruflutninga 19000 kr. Ég hefi fært sönnur á það, að í 15 sýslum landsins er varið til jafnaðar yfir 60000 kr. í hverri sýslu til samgangna á sjó og landi. Í Norður-Ísafjarðarsýslu hafa héraðsbúar nú lagt fram yfir 70000 kr. til viðbótar við það, sem ríkið hefir lagt fram, en þetta fé er allt sokkið; héraðið stendur í sömu sporum í þessum efnum þrátt fyrir þessa eyðslu. Nú hefir verið stofnað þarna hlutafélag með 37000 kr. hlutafé, og er tilgangur félagsins sá, að byggja bát til flutninganna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Hinsvegar hefir verið gefinn ádráttur um það, að ríkisstj. lánaði vitaskipið Hermóð til póst- og vöruflutninga þangað norður, en n. í sýslun. Norður-Ísafjarðarsýslu, sem sér um þessi samgöngumál, hefir tjáð mér, að á fundi, sem hún hélt í gær, hafi hún ekki með nokkru móti séð fært að taka við Hermóði með svo lágu tillagi, sem viðgengizt hefir undanfarið. Afleiðingin verður sú, að ríkisstj. verður að sjá a. m. k. um póstflutningana, en þó það væri gert, þá eru vöruflutningarnir eftir. Héraðinu er tví- eða þó öllu heldur þrískipt, og ekki hægt að fara nema í einn hlutann í hverri ferð. Fyrir það verður kostnaðurinn auðvitað hlutfallslega mjög mikill, samanborið við flutninginn. Með þeim farkosti, sem hefir verið, er ekki forsvaranlegt að láta fólk sitja 12 til 14 klst. í svo lélegu plássi. Þó að Hermóður verði tekinn, þá rúmar hann svo lítið - 12 menn - að það er langt frá því, að hann fullnægi mannflutningaþörfinni, vegna þess að allir fólksflutningar fara fram á sjó. Ég hefi því ásamt hv.þm. V.-Ísf. leyft mér að koma með brtt., sem fer fram á það í fyrsta lagi, að styrkurinn til flóabátaferða verði hækkaður um 4 þús. kr., sem leggist til Djúpbátsins. Í öðru lagi er till. sama efnis og ég fór fram á í hv.Ed., að ríkissjóður taki þátt í hlutabréfakaupum vegna hins nýstofnaða h/f Vestfjarðabátsins, og einnig að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir byggingarkostnaði Vestfjarðabátsins. Ég get látið lokið máli mínu að þessu sinni, þó að ég hefði gjarnan viljað athuga ýmislegt viðvíkjandi brtt. meiri hl. fjvn., en ég fæ þá orðið aftur, þegar ég hefi heyrt undirtektir hv.fjvn. undir mínar till.

Varaforseti (BÁ): Ég skal geta þess, að umr. verður í einu lagi, þó að hv.þm.N.-Ísf. kæmi inn á milli framsögumanna í þetta skipti.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég get verið stuttorður, því flestar af þeim till., sem fyrir liggja, skýra sig sjálfar. Um fyrstu brtt.n. við þennan hluta fjárlagafrv. vil ég geta þess, að við nánari athugun komst n. að þeirri niðurstöðu, að óhætt væri, í því árferði sem nú er, að fella niður styrkinn til jarðvegsrannsókna á næsta ári. Er það með tilliti til þess, að sá maður, sem byrjaði á þeim rannsóknum og mun verða aðalmaðurinn í þeim framvegis, Hákon Bjarnason, hefir ekki að svo stöddu aðstöðu né húsnæði til þess að stunda þær. Hvað hann snertir er þetta aðeins hugsað sem bráðabirgðaráðstöfun til eins árs. Aftur virtist n., að rannsóknarstofan sjálf, þó tekið væri tillit til afborgana af byggingarláni hennar og starfrækslukostnaðar, gæti vel starfað með þeim styrk, sem hér er ákveðinn, þar sem hún er nú komin vel á legg, hefir gott húsnæði, mikla framleiðslu og öruggan markað fyrir hana. Iðnskólarnir í kaupstöðunum úti um land eiga við mjög erfiðan hag að búa. Hefir n. því lagt til að hækka styrkinn til fjögurra þeirra um 500 kr. til hvers. Þá er liðurinn til sundskóla á Sveinseyri. Það eru tveir staðir á Vestfjörðum ágætir til sundnáms, Reykjanes við Ísafjarðardjúp og Sveinseyri. Á Reykjanesi er komið upp ágætt hús, og er aðstaða til sundkennslu orðin hin bezta þar. En á Sveinseyri er sundskálinn aðeins hálfgerður, og þarf þennan styrk til þess hægt sé að ljúka við hann, svo að sjómenn á Vesturhluta Vestfjarða geti stundað þar sundnám að vetrinum. Á að koma upp heimavist fyrir þá, sem sundnámskeiðin sækja. Knattspyrnufélag Reykjavíkur hefir lagt mikið fé í íþróttahús sitt og lengi verið forgangsfélag um íþróttir hér í bænum. Þykir rétt að veita því nokkra viðurkenningu. Það er öllum sýnilegt, að hvernig sem að er farið, hljóta að líða nokkur ár þangað til þjóðleikhúsið tekur til starfa. Því hefir þótt reynandi að veita nokkurn styrk til þess að hægt væri að breyta núv. leikhúsi lítið eitt, sérstaklega bæta aðbúnað leikenda við undirbúning sinn áður en þeir koma fram á leiksviðið. Till. miðast við, að enn í nokkur ár verði þetta aðalleikhús landsins. Norræna félagið er eitt af þeim milliríkjafélögum, sem við Íslendingar höfum haft af mikinn stuðning. Deild þess hér er nú orðin mjög fjölmenn, og stendur hún í nánu sambandi við samskonar deildir í hinum Norðurlöndunum. Er sýnilegt, að þetta samband okkar við hin Norðurlöndin getur orðið okkur að hinu mesta gagni. Fyrrv. fjmrh. fór fram á við síðasta þing, að íslenzka deildin fengi dálítið hærri styrk heldur en hér er lagt til, en það var fellt í það skipti. Ekki af því, að menn væru á móti styrknum í sjálfu sér, heldur af því að einhversstaðar þurfti að spara, og kom það m. a. niður á þessu félagi. Nú er aftur tekin upp þessi litla upphæð. Um styrkinn til Sambands ísl. karlakóra er það að segja, að hann er ætlaður til kennslu allra karlakóra landsins, og eru það því fleiri hundruð manns, sem hann á að koma að liði. Karlakór Reykjavíkur hefði n. í sjálfu sér viljað styrkja ríflegar heldur en hér er farið fram á, miðað við verðleika þess flokks, sem eru miklir. Því er ekki að neita, að hann á fjölda marga aðdáendur og stuðningsmenn, bæði á þingi og annarsstaðar. N. vill þó ekki, eins og nú standa sakir, ýta undir þessa söngmenn að fara til útlanda, en telur rétt að gera þeim nokkra úrlausn, ef þeir samt brjótast í að fara, þrátt fyrir alla erfiðleika. Þá vil ég segja nokkur orð um Jón Stefánsson málara. Þessi maður hefir verið svo heilsulaus um nokkurt skeið, að hann hefir ekki getað stundað list sína eins og áður. Hefir hann því ekki haft aðstöðu til að vinna sér inn peninga. Þó er þessi styrkur ekki fyrst og fremst miðaður við það, heldur er hann borinn fram af því margir líta svo á, að þessi maður sé einn hinn mesti listamaður, sem við eigum, í sinni grein. Ber því að líta á þetta sem viðurkenningu. Hinsvegar myndi þessi listamaður fús að vinna eitthvað fyrir landið, af því, sem það þarf að láta vinna í hans grein. Hafa t. d. sumir nefnt þar til, þó n. hafi ekkert ákveðið í því efni, skreytingu menntaskólasalanna, þar sem lengi hefir staðið til að mála myndir frá þjóðfundinum fræga; hefir í því efni aðeins staðið á fjárframlagi til þessa. Um sandgræðslustyrkina er það að segja, að till. um 5000 kr. framlag til sandgræðslu í Meðallandi er gerð í samráði við hv.þm. V.-Sk. og trúnaðarmann Búnaðarfél., en hin litla 800 kr. fjárveiting er miðuð við það, að ljúka verki, sem fyrrv.þm. V.-Sk., Lárus í Klaustri, gekkst fyrir að byrjað væri á, en bændur eiga nú erfitt með síðustu átökin við. Styrkur til Skógræktarfélagsins hefir fallið niður nú um skeið, en þar sem sýnilegt er, að viðreisn skógræktarinnar verður að talsverðu leyti bundin við þetta félag, sem Hákon Bjarnason ásamt fleirum leggur sérstaklega fram krafta sína til þess að geti notið sín, og þar sem sýnir sig af gróðrarstöð þess, að hér mun verða um stórkostlega framleiðslu íslenzkra plantna að ræða, þá vill n. mæla með því, að þessi styrkur sé veittur, til þess félagið geti haldið áfram starfi sínu. Fyrirhleðslan við Héraðsvötn er þannig tilkomin, að vötnin voru í fyrra farin að brjóta sér leið inn yfir sléttlendið, og ef bændur hefðu ekki brugðið við og hlaðið fyrir þau í skyndi, þá hefðu þau eyðilagt brúna yfir Svartá og veginn yfir eylendið og gert mikil landspjöll. Stj. veitti nokkra hjálp til þessarar fyrirhleðslu, en bændur lögðu þó fram allmiklar fjárhæðir, sem þeir eiga erfitt með að standa straum af, og er þessi fjárveiting miðuð við það. Styrkur til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum hefir verið í fjárl. nokkur undanfarandi ár. Sá vegur hefir orðið undirstaða ræktunarinnar í Eyjum, sem er nú að breyta lífi eyjamanna á mjög skemmtilegan hátt. Verður þess ekki langt að bíða, að allt ræktanlegt land í heimaeyjunni verði ræktað, og geta þá Vestmannaeyingar framleitt næga mjólk handa sér, eftir því sem hér gerist um mjólkurneyzlu. Og þar sem Vestmannaeyingar eru ekki dýrir þjóðfélaginu hvað vegamál snertir yfirleitt, þá mun þykja sanngjarnt, að þeir fái eins fullkomið vegakerfi eins og hægt er. Þá er c-liður þessarar brtt. um framlag til vegar við Markarfljót (á að vera við Þverá, og er aðeins um misritun að ræða). Þar er þannig ástatt, að sýslan er að leggja veg frá Hlíðarendakoti inn eftir Innhlíðinni, en það vantar tæplega eins km. vegspotta milli þjóðvegarins, sem endar við Hlíðarenda, og þessa sýsluvegar. Þann veg er mjög erfitt að gera, og er um þrjár leiðir að velja. Ein leiðin er að leggja veginn yfir hæðina og koma niður hjá Múlakoti; er dýrt og erfitt að leggja veg þá leið, en að vissu leyti öruggast. Önnur leiðin er að reyna að leggja veg yfir klifið sjálft. Það er stytzta leiðin, en taldir miklir erfiðleikar á að leggja þar veg. Þriðja leiðin og sú, sem mér skilst, að menn hallist helzt að þar eystra, er að lengja einn varnargarðinn hjá Hlíðarendakoti fram á eyrarnar og veita landkvíslinni frá landi, svo sjálfgerður vegur komi undir klifinu. Hverja leiðina vegamálastjóri eða landstj. lætur fara, ef till. verður samþ., ætlar n. ekki að blanda sér i, en vill styðja að því, að þessi vegargerð komist í framkvæmd, til þess að fólkið, sem berst sinni erfiðu baráttu við vötnin á þessum stað, geti komizt í samband við aðalvegakerfi sýslunnar. Flestir liðir, sem næst koma, eru áður kunnir. Mun ég aðeins nefna nokkra persónulega styrki. Ólafur Ísleifsson læknir á Þjórsártúni er nú orðinn gamall maður og blindur; hafa um 60 manns í Árnes- og Rangárvallasýslu óskað eftir, að honum væri veitt einhver viðurkenning í ellinni. - Kofoed-Hansen lætur nú af störfum, og er ætlazt til, að þetta séu hans ellilaun. Hann er mjög fátækur maður, hefir slitið út lífi sínu hér hjá okkur Íslendingum, og þykir óviðeigandi, ekki síður af því hann er útlendingur, að kasta honum alveg út á gaddinn, þegar hann vegna heilsuleysis lætur af störfum. Aths. um Reykjabúið lýtur að því, að ágóðinn af búinu geti orðið notaður til þess að byggja upp fjós, heyhlöður og önnur peningshús á jörðinni. Vegna garðræktarinnar er nauðsynlegt að hafa nægilegan húsdýraáburð, en til þess hefir búið ekki nægileg peningshús eins og er. Aths. um landssmiðjuna skýrir sig sjálf. Ég vil aðeins geta þess, að til stj. koma stöðugt, ekki sízt á þessum krepputímum, íslenzkir hugvitsmenn með ýmsar hugmyndir sínar, sumar sjálfsagt góðar, aðrar ekki framkvæmanlegar, og óska eftir, að þeim sé hjálpað til að gera þær að veruleika. Þeir óska eftir, að landssmiðjan sé látin hjálpa þeim til að gera „model“. En það er óhugsandi að leggja það sem bagga á landssmiðjuna að gera slíkar tilraunir; með því móti gæti hún ekki keppt við önnur hliðstæð fyrirtæki. Síðan Gutenberg var keypt hefir öll prentun ríkisins og ríkisstofnana horfið þangað, og hefir það ekki þótt nema sjálfsagt. Aftur á móti hefir nokkur tregða verið á því að fá öll ríkisfyrirtæki og fyrirtæki, sem styrkt eru af opinberu fé, til þess að skipta á sama hátt við landssmiðjuna, heldur hafa sum þeirra skipt við einkafyrirtæki, sem við hana keppa. Nú er ætlazt til, að á þessu verði breyting, og þykir öruggt, að landssmiðjan hafi af því þann hagnað, að hægt sé að verja lítilli upphæð til hugvitsmannanna á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Það þykir nú einsýnt, að Jóhann Kristjánsson í Skógarkoti geti ekki haldið áfram með byggingu þá, sem hann er byrjaður á samkv. leyfi núv. meiri hl. Þingvallanefndar, og því verði að greiða honum skaðabætur eftir mati dómkvaddra manna. Er talið rétt, að kirkjujarðasjóður, sem á eignina, bæti þetta. Þá vil ég að lokum minnast á þær tvær þýðingarmiklu till., sem eru undir d- og e-lið 56. brtt., um kaup á jarðeignum Landsbankans á Eyrarbakka og Stokkseyri, og um aukningu á senditækjum ríkisútvarpsins. Það er e. t. v. ekki öllum hv.þdm. kunnugt, að á Eyrarbakka og Stokkseyri hafa lóðirnar undir húsunum og mikið af löndum þeim, sem þorpunum fylgja, verið í einkaeign örfárra manna. Nú hefir Landsbankinn eignazt þessar landeignir þannig, að hann hefir tekið þær upp í skuldir fyrri eigenda. Bankinn telur það ekki sitt hlutverk að eiga slíkar eignir, og vill hann því selja þær. Nú eru ýmsir menn í þorpunum, sem vilja kaupa smábletti út úr þessum landeignum, en bankinn hefir heldur viljað þrautreyna, hvort hrepparnir eða ríkið vildi ekki kaupa þær í heilu lagi. Nú sýnist fjárhagur beggja hreppanna vera þannig, að þeir geti ekki keypt þetta. En á hinn bóginn er það áreiðanlega mjög óheppilegt fyrir þessi hreppsfélög, ef farið verður að skipta þessu landi niður í smáparta. Þess vegna er það, að fjvn. hefir leitað fyrir sér hjá Landsbankanum um það, hvort bankinn mundi ekki fús til þess að selja landið með hagkvæmum kjörum. Bankinn hefir sjálfur tekið þessu líklega. En náttúrlega kom það ekki til greina, að n. færi að semja um þetta við Landsbankann, heldur vildi hún aðeins fá að vita, hvort bankinn tæki vel í þetta, ef þingið gæfi stj. heimild til þess að kaupa þetta land. Till. er miðuð við það, að stj. geti leitað fyrir sér um kaup á þessum eignum, ef þingið samþ. það, og þá, ef það tækist, að þær yrðu aldrei keyptar hærra verði en fasteignamat þeirra er, og ef til vill lægra verði, og ennfremur er gert ráð fyrir, að þær verði aldrei keyptar nema með því móti, að mjög langur borgunarfrestur fáist og góðir greiðsluskilmálar. En ég hefi ástæðu til þess að ætla, að bankinn vilji í þessu sýna sanngirni að sínu leyti. Næsta stigið yrði svo, að minni hyggju og okkar nm. í fjvn., að láta Eyrbekkinga og Stokkseyringa fá lönd á erfðafestu af þessu óræktaða landi, svo að þeir geti byrjað þar stórfellda ræktun. Þar sem sjávarútvegurinn í þessum þorpum er háður miklum erfiðleikum, þrátt fyrir það, að talsvert er gert af íbúum þeirra og ríkinu til þess að bæta úr því, þá sýnist hér opnuð leið til þess að gera þessi þorp að landbúnaðarsetrum um leið og þau hafa nokkurn útveg. Ég get sagt frá því, að fyrir ofan Stokkseyri liggja þús. hektarar af ágætu ræktunarlandi, sem er óræktað ennþá. Á hinn bóginn hafa sjómenn þar sýnt góðan vilja í þessa átt, þar sem 10 af þeim hafa myndað félag og tekizt að kaupa hluta af þessari eign. Þeir hafa unnið þar mikið þrekvirki og komið þar upp stórum túnum og görðum. Tilefnið til þess, að fjvn. hefir athugað þetta mál, er það, að hreppsnefnd Stokkseyrarhrepps hefir skrifað þinginu og farið fram á það, hvort ríkið vildi ekki kaupa þessa eign. Það er þess vegna í fyllsta samræmi við óskir þeirra, að reynt er að fara inn á þessa leið. Eyrarbakki hefir að vísu ekki óskað eftir þessu, en það þótti eðlilegast að afgreiða þetta mál með tilliti til þessara þorpa beggja, og leggja það á vald stj. og bankans, hvað frekar yrði gert. Það mun vera óhætt að fullyrða, að Eyrarbakki getur ekki keypt eignina sjálfur. Til stuðnings þessu máli vil ég geta þess, að fyrir nokkrum árum hjálpaði stj. Akurnesingum til þess að kaupa prestssetrið þar, með því skilyrði, að það yrði látið í smábútum til sjómannanna þar. Síðan hefir á Akranesi orðið ein hin merkilegasta ræktun, sem hér á landi hefir verið gerð, og eru þó eftir alveg ótaldir möguleikar til ræktunar í því landi, sem ennþá er eftir óræktað. Það má gera ráð fyrir, að eitthvað svipað mundi gerast, ef Eyrbekkingar og Stokkseyringar fengju þetta land, sem hér er um að ræða, til ræktunar. Síðasta stóra till. er um stækkun ríkisútvarpsins. Það liggur fyrir þinginu ýtarleg skýrsla um þetta frá forráðamönnum útvarpsins, í sambandi við þáltill., sem kom fram á miðju þingi, en hefir ekki verið rædd, og ástæðan til þess, að þessi málsmeðferð hefir verið höfð, er sú, að það var búizt við, að þetta mál yrði flutt í sambandi við fjárl. En það þótti æskilegt, að þm. kynntu sér öll gögn, sem að málinu lúta, áður en þeir tækju ákvörðun um þetta. Það virðist nú að vísu ekki þurfa að draga það í efa, að ríkisútvarpið sé í raun og veru þess megnugt að endurborga þetta lán, ef tekið yrði 5-600000 kr. lán. En á hinn bóginn mundi hvorki þing eða stj. leggja út í slíka stækkun, þó að hún bæri sig inn á við, með núv. erfiðleikum á greiðslum erlendis, vegna markaðserfiðleikanna, nema óhjákvæmilegt væri. Þess vegna er það, að fjvn. hefir ekki viljað ganga lengra í þessu efni en að leggja það undir úrskurð þingsins, hvort stj. ætti að hafa heimild til þess að framkvæma þessa stækkun, og þá heimild ætlast n. ekki til, að ríkisstj. noti, nema nauðsyn krefji, og truflanir frá öðrum löndum verði svo miklar, að almenningur á Íslandi geti ekki haft gagn af útvarpinu hér, vegna hinna voldugu stöðva erlendis. En við það er ekki hægt að ráða með öðru móti en að byggja svo volduga útvarpsstöð hér, að hún heyrist hér á Íslandi yfir hinar stöðvarnar. Þá má telja, að stj. leggi ekki út í að framkvæma þetta, þó að samþ. verði, nema alveg knýjandi ástæður séu fyrir hendi til þess, ekki af því, að það sýnist ekki vera fullöruggt, að útvarpið geti borið þetta, heldur af því, að það er ekki efnilegt að stofna til útlendra skulda nú sem stendur. Ég ætla ekki, að svo stöddu, að tala um till. frá öðrum hv.þm., og ekki heldur um till. viðvíkjandi góðtemplarahúsinu, þar sem ég er einn af mörgum flm., heldur mun það koma til umr. síðar.

Forseti (JBald): Ég vildi gefa hv.frsm. minni hl. kost á að taka til máls nú, að lokinni ræðu frsm. meiri hl., en það hefir orðið að samkomulagi, að hann flytji sína ræðu á næsta fundi í Sþ., því að nú er ákveðið að fresta þessu máli og taka það út af dagskrá, sem ég hér með geri. Næsti fundur í Sþ. verður ákveðinn með dagskrá.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. er nokkur hluti efnis úr bráðabirgðalögum, sem lögð hafa verið fyrir þingið af stj., og hefir orðið samkomulag um það hjá öllum flokkum í Nd., að afgr. frv. í þessu formi, sem það hér liggur fyrir. - Ég held, að það sé engin ástæða til að vísa málinu til n., og vil ég því aðeins gera það að till. minni, að því verði vísað til 2. umr.

Páll Þorbjörnsson Hv. Ed. gerði nokkrar breyt. á þessu frv. frá því, sem það var afgr. héðan úr d. Réttindi vélgæzlumanna voru hækkuð upp í 400 hestöfl, en þeim jafnframt gert að skyldu að ganga undir sérstakt próf til að annast gæzlu slíkra véla. Sjútvn. Nd. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, og er ég einn í minni hl. Meiri hl. n. vill færa hámarkið aftur niður í 300 hestöfl, og byggir hún þar einkum á áliti skipaskoðunarmanns ríkisins. En það er að ganga út frá rammskökkum forsendum, því að þetta bréf er miðað við frv. eins og það var upphaflega, en þá var markið 500 hestöfl og engin prófskylda. Ég vona því, að hv.Nd. sjái sér fært að samþ. frv. eins og hv.Ed. gekk frá því.

Emil Jónsson Ég vildi segja nokkur orð áður en atkvgr. færi fram, til þess að gera grein fyrir atkv. mínu. Þegar þetta mál var hér til umr. í d. áður, greiddi ég atkv. á móti því, að réttindi vélgæzlumanna væru aukin svo, sem frv. fór þá fram á. Þá var það svo, að hver, sem hafði stundað vélgæzlu við 50-150 hestafla vél í 36 mánuði, gat án nokkurra annara skilorða fengið að fara með 400 hestafla vél. Nú hefir þessu verið breytt svo í hv.Ed., að áður en þessi réttindi fáist, skuli viðkomandi hafa gengið undir próf, sem fara á fram samkv. reglugerð, sem atvmrh. gefur. Þetta tel ég næga tryggingu fyrir því, að ekki fái aðrir þessa réttarbót en þeir, sem hana eiga skilið, og get ég því greitt atkv. með frv. eins og það nú er orðið. Um gufuvélstjóra gilda nú þær reglur, að hann þarf að hafa stundað nám í smiðju í 3 ár, og gengið í 2 ár í Vélstjóraskólann, miðað við gufuvélar. Og þeir hafa fengið viðurkenningu fyrir því, að þeir séu vel starfshæfir við þær vélar, þegar þeir koma úr skólanum. En nú eru gufuvélar og mótorvélar mismunandi hlutir, og þó að maður sé góður gufvélstjóri, þá er ekki þar með sagt að hann sé góður mótoristi. En margir góðir mótoristar hafa náð mikilli leikni í sínum fræðum, þó að þeir hafi ekki átt kost á skólamenntun. Ég vil, að slíkum mönnum sé leyft að ganga undir próf og sanna kunnáttu sína, og njóta síðan hlunninda samkv. henni. Það er með mótora eins og flestar stórar vélar, að mikil ábyrgð hvílir á mönnum þeim, sem með þær fara, t. d. oft mörg mannslíf. Það er því þýðingarmikið, að þeir séu öruggir í starfi sínu og fróðir um það. - En réttindi eiga menn að fá, ef kunnáttan er nóg til að standast prófið, sem gert er ráð fyrir í frv., hvort sem sú kunnátta er fengin í skólum eða með öðrum hætti. Ég mun því fylgja frv. í þess núv. mynd.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Það var rétt, sem hv.frsm. minni hl. sjútvn. skýrði frá, að n. hefir ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. En ágreiningurinn er ekki mikill. Eins og hv.þdm. mun kunnugt, er það mjög mikið vandaverk fyrir löggjafann að setja reglur um réttindi manna til skipstjórnar og vélgæzlu. Um þessi mál er stöðug togstreita. Þeir, sem ekki hafa full réttindi, vilja með öllu móti fá þau aukin, en þeir, sem búnir eru að öðlast full réttindi, eru á móti því, að slakað sé á kröfunum, til þess að forðast samkeppnina. Fyrir ósérfróða menn er ekki gott að dæma um þessi mál. Þeir menn, sem ekki hafa nema svo kallað „minnapróf“, hafa hingað til ekki haft rétt til þess að fara með stærri vélar en 150 hestafla. Nú var farið fram á, að þessum mönnum mætti veita vinnu við allt að 500 hestafla vélar. Gegn þessu hafa þeir, er lokið hafa prófi í Vélstjóraskólanum, risið; skólastjóri þess skóla hefir líka sent andmæli gegn þessari uppástungu, ennfremur tryggingarstofnanir hér í bænum. Þá hefir skipaskoðunarmaður ríkisins sent n. ítarlegt bréf um þetta mál. Þetta bréf hefir maður ástæðu til að ætla, að sé óhlutdrægt. Það er skrifað af manni, sem hefir mjög mikla ábyrgðartilfinningu og mikils sóma að gæta, en hefir sjálfur enga hagsmuni af afdrifum þessa máls. Ég ætla því, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp bréf hans: „Reykjavík, 8. des. 1934. Mér hafa borizt fjölda margar beiðnir um það, að ég léti álit mitt í ljós til hinnar hv. sjávarútvegsnefndar neðri deildar Alþingis um frumvarp það til laga, sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi, um breytingu á lögum nr. 50 4. júní 1924, um atvinnu við vélgæzlu á íslenzkum mótorskipum. Það er vitanlegt, að settar eru nú í skip miklu stærri vélar en áður voru notaðar í sömu stærð skipa, og er nú svo komið, að fram úr hófi keyrir og er orðið áhyggjuefni flestra, er til þeirra hluta þekkja. En þetta gerir það að verkum, að framfarirnar, ef svo mætti kallast, og löggjöfin fylgjast ekki að, þegar um réttindi til mótorvélgæzlu er að ræða. Ákvæðin um aukin réttindi fyrir þá mótorvélstjóra, sem ekki hafa réttindi nema að 150 hestöflum, er óefað réttlát. Aftur á móti ber mér skylda til að benda á það, að það er mjög varhugavert að mínu áliti að veita réttindi, hvort heldur er upp að 400 eða 500 hestöflum, þeim, sem ekkert smíðanám hafa, en lögin frá 1924 krefjast ekki smíðanáms, enda er þar kröfum og réttindum stillt í hóf. Reynslan mun sýna það, að þegar farið verður að nota mótorvélar í skip, 200 hestöfl eða stærri, þá muni það verða dieselvélar, sérstaklega þegar 300-500 hestafla vélar eru notaðar. Þegar svo stórar vélar eru notaðar í skipum, þá eru skipin það stór, að óhjákvæmilegt er að hafa aðrir vélar einnig í skipinu, svo sem rafmagnsvélar til framleiðslu á rafmagni til þilfarsvindna og ljósa, loftþjöppunar, dælur og e. t. v. einnig frystivélar. Séu nú aukavélar þær, sem nú hafa verið nefndar, ekki knúðar með rafmagni, þá eru þær knúðar annaðhvort af eimi, eða þá með sérstökum mótor, og ekki verður minna að líta eftir með því. Þegar um skip er að ræða, sem hafa 300-500 hestafla mótorvél, þá munu það oftast vera stálskip, og kemur þá í mörgum atriðum hin tekniska þekking vélstjórans til greina við viðgerðir o. fl. Ég tel ekki þurfa að skýra það betur, að það er bráðnauðsynlegt, að vélstjóri, sem á að stjórna vél, sem er 300-500 hestöfl, ásamt öllum þeim öðrum aukavélum, sem í skipinu eru, verði undantekningarlaust að hafa stundað járnsmíði og hafa nægilega þekkingu til að geta framkvæmt og sagt fyrir um algengar viðgerðir á þeim vélum, sem í skipinu eru, því það er ekki víst, að alltaf sé hægt að ná til verkstæða í landi, ef eitthvað þarf að gera við, enda vill það verða kostnaðarsamt fyrir eigendur skipa að láta framkvæma allar viðgerðir í landi. Ég vænti, að hv. nefnd sé það nú ljóst, að mótorvélstjóri á 20 tonna bát, með 60 hestafla vél, getur ekki tekið að sér starf, sem áður er lýst, svo vel fari, en frumvarpið gerir ráð fyrir, að hann geti verið annar vélstjóri á skipi með 500 hestöflum, en á slíkum manni hvílir mikil vinna og verkleg þekking, en hvar á hann að hafa fengið hana annarsstaðar en á verkstæði? En smíðanámsins hefir bara alls ekki verið krafizt, og æfingu á mótorskipum yfir 150 hestöfl er lítið um þar sem hér eru aðeins tvö skip, sem um er að ræða, sem hafa stærri vél. Ég hefði óskað þess, að þetta frumvarp hefði ekki komið fram nú, því vitanlegt er, að öll atvinnulöggjöfin, hvort heldur er til vélgæzlu á gufuskipum eða mótorskipum, er úrelt og þarf bráðrar endurskoðunar með, og væri því ákjósanlegt, að öll vélstjóralöggjöfin væri endurskoðuð og lögð fyrir næsta þing og þetta frumvarp yrði geymt til þess tíma. Sjái hv. sjávarútvegsnefnd sér ekki fært að leggja til, að þessu máli verði frestað, en athugað betur og tekið upp á næsta þingi, þá ber mér skylda til, eftir gaumgæfilega að hafa hugsað þetta mál, með hagsmuni sjófarenda og öryggi þeirra fyrir augum, að benda á það, að það er hreinn og beinn háski fyrir sjófarendur, ef frumvarpið verður samþykkt eins og það var lagt fyrir þingið, en mundi mæta skilningi og velvild allra, ef takmarkið yrði fært niður í 200-300 hestöfl, þar til vélstjóralögin í heild sinni verða endurskoðuð og breytt eftir tímans kröfum. Virðingarfyllst (sign.) Ó. Th. Sveinsson.“ Það er sérstaklega mikilsvert fyrir menn eins og mig, sem ekki hefi sérþekkingu á þessum málum, að fá svona skjal í hendur frá manni, sem treysta má, að hafi vit á þessum hlutum og ekki er hægt að vefengja, því hann hefir enga ástæðu til þess að styðja annan málsaðila hinum fremur. Það er einnig svo, að ekki eru nema 2 skip í flotanum yfir 300 hö., og því ekki þörf fyrir þessa undanþágu vegna skipastólsins.

Þau eru fleiri

. Ekki segir skipaskoðunarmaðurinn, og ætti hann þó að vita það rétta. Það er mikil rýmkun fyrir þá, sem hlut eiga að máli, að fá leyfið tvöfaldað, úr 150 í 300 hö. Þykir mér varhugavert að færa þetta meira upp gegn till. sérfróðra manna. þegar ekki er vitanlegt, að vanti vélstjóra á þau skip í íslenzka flotanum, sem stærri eru. Tel ég, að meiri hl. sjútvn. hafi reynt að fara sanngjarnan milliveg, þar sem sumir vildu ekkert rýmka þetta úr 150 hö., en aðrir færa það upp í 500 h., en n. hefir lagt til, að það verði bundið við 300 hö.

Páll Þorbjörnsson Ég verð að byrja á að taka fram, að brtt. á þskj. 759, sem er þannig orðuð, að hún sé frá sjútvn., er aðeins frá 4 mönnum í n., eða öllum nema mér. Ég vildi vekja athygli á þessu hér, því það er dálítið frekt hjá meiri hl. að gera tilraun til þess að láta svo sýnast sem enginn ágreiningur sé um málið. Hv. 6. þm. Reykv. var að tala um minna próf. Vil ég vekja eftirtekt hv.þdm. á því, að hér er ekki rétt að tala um minna próf, því hér er um alveg óskyld mál að ræða. Er ómögulegt annað að sjá en að öll löggjöfin sé miðuð við gufuskip. Öll undirstaða fyrir náminu er miðuð við gufuskip; t. d. er gerð krafa um það, að menn hafi verið kyndarar. En hvaða ástæða er til þess, að menn, sem eiga að fara með dieselvél, hafi mokað kolum í nokkra mán.? Lögin eru gömul og úrelt og eingöngu miðuð við gufuvélar í stærri skipum. Hv. 6. þm. Reykv. fór inn á að lesa umsagnir úr ýmsum skjölum, er sjútvn. hafa borizt. Meðan málið var í n. var mjög gengið á rétt annars aðila, því félagi mótorvélstjóra var gert erfitt fyrir að mæta, en leitað álits gufuvélstjóra og nefnd frá Vélstjórafél. fengin til viðtals. Umsögn tryggingarfélaganna fullyrði ég, að sé samin af einstökum mönnum frá Vélstjórafél. og farið með inn í skrifstofur félaganna, og forstöðmenn þeirra látnir skrifa undir. Afrit af þessu skjali hafði ég í höndum áður en skrifað var undir af vátryggingarfélögum. Hv. 6. þm. Reykv. tók fram, að ekki yrði lagzt á móti umsögn fagmanns eins og skipaskoðunarstjóra. En þau ummæli minna lítið á mann, sem sanna þekkingu hafi á þessum efnum. Hann fjölyrti mikið um, að þegar skipin stækkuðu og vélarnar færu upp í 300-400 hö., þá væri farið að nota ýmsar aukavélar, rafmagnsvélar, vindur og því um líkt. Á fiskiskipum eru þetta aðallega þilfarsvindur, og þá undir flestum kringumstæðum knúðar með eimi. Vil ég taka fram, að það er ekki farið fram á, að mótorvélstjórar fái rétt til að annast það, heldur aðeins til þess að fara með stærri dieselvélar en l. nú heimila. Mér er kunnungt um, að smiðjur hér í Rvík, sem hafa haft lærlinga, sem síðan hafa farið í vélstjóraskólann, hafa aldrei gert við neina vél, og ekki get ég skilið, að sá maður sé miklu betur undirbúinn til að vera vélstjóri, sem hefir verið við skeifusmíði eða lóðað göt á pottum o. þ. h. Hvaðan eiga nú þessir menn að fá sína vélaþekkingu? Hvernig eiga þeir að bæta sér upp, ef þeir hafa varla vél séð, þegar þeir koma úr skóla? Ég get ekki betur séð en að það sé aðalatriði, að mennirnir hafi öðlazt sanna þekkingu, og ef það sannast, að þeir standist tilskilin próf, eiga þeir að fá rétt til að stjórna 400 ha. vél. Vitanlega eru margir skólalærðir menn ágætlega færir og standa vel í stöðu sinni, en mér er ekki kunnugt um, að þeir, sem eingöngu hafa lært af reynslunni, hafi ekki staðið fullvel í stöðu sinni, og jafnvel eins vel og hinir. Og það, sem hér er farið fram á, er, að krefjast þess eins, að mennirnir hafi fengið sanna þekkingu á starfinu, án tillits til þess, hvernig hún er fengin, og að veitz þeim mönnum rétt til að fara með 400 ha. vél, sem fullnægja þeim kröfum, sem um það eru gerðar.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Hv. 3. landsk. fyrirgefur, þó ég segi aðeins hv., en hann nefndi mig hæstv.; það var án tilmæla frá mér. - Hv. þm. sagði, að ekki væri rétt að tala um meira og minna próf. Er það rétt að því leyti, að prófið er dálítið annað. Er vitanlegt, að menn á mótorskipum hafa próf, að vísu ekki mikið, enda ekki mikil réttindi, en menn, sem ganga í vélstjóraskólann, hafa langt og erfitt nám, og þó krafizt sé, að þeir moki kolum, sannar það ekki, að þeir séu óhæfari en aðrir fyrir það. Í vélstjóraskólanum fá menn 4 stunda kennslu á viku í meðferð mótorvéla. Hér er ekki beinlínis um að ræða, hvort þessi próf frá vélstjóraskólanum eru fullkomin eða ófullkomin, heldur er aðeins um það að ræða, hvar eigi að setja réttindamarkið fyrir þá, sem ekki hafa verið í vélstjóraskóla. Skilst mér, að bezt væri, að samin yrði löggjöf um þetta af kunnáttumönnum í þeirri grein. Þó nokkurt kapp sé milli lærðra vélstjóra og ólærðra, mundi það jafnast fljótt, ef þetta væri ákveðið í löggjöf sem samin væri af færum mönnum. Hv. 3. landsk. var að gefa í skyn eða fullyrti, að beitt hefði verið hlutdrægni um það, hverjir fengu að flytja mál sitt fyrir sjútvn. Nd. Þetta er alls ekki rétt. Ég veit ekki annað en n. hafi tekið á móti öllum, sem við hana vildu ræða, en hitt má vel vera, að menn séu misjafnlega áhugasamir og árvakrir. Enda eiga menn ekki að láta hræra í sér með agitation, að svo miklu leyti sem þeir hafa sannfæringu. Ég get sagt það, að til mín hefir komið kunningi minn, sem er á móti mér og talaði við mig um málið af stillingu; þó hann fylgdi sínu máli af áhuga, þá færði hann rök fyrir því, á hverju hann byggði sína skoðun, af hyggindum og sanngirni. En það hafði engin minnstu áhrif á mig eða mína skoðun. Það er satt og ómótmælanlegt, að þeir, sem eru á móti frv., hafa lagt fram fyllri gögn. Ég get ekki hugsað mér, að hv. 3. landsk. ætli sér þá dul að sópa burt gögnum, sem byggð eru á umsögn og þekkingu kunnáttumanna, og hrinda með offorsi rökum þeirra manna, sem hafa a. m. k. sömu þekkingu og meiri samvizkusemi; manna eins og skipaskoðunarstjóra, sem engra hagsmuna hefir að gæta í þessu efni. Að því er snertir tryggingarfélögin, þá þekki ég ýmsa þá menn, sem að þeim standa, að því að vera engir veifiskatar, og treysti þeim miklu betur en hv. 3. landsk. til þess að láta ekki hafa áhrif á sig, og er það heldur óviðeigandi málflutningur, að halda því fram, að þeir hafi skrifað undir þessi skjöl móti betri vitund. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði, að álit skipaskoðunarstjóra væri um frv. eins og það var upphaflega, en ekki eins og það kom frá Ed., vil ég benda á, að það er tekið fram í vélstjóravottorðinu, að vélastærð sé allt að 300 hö., sem heimildin nái til, og talið sjálfsagt, að sett verði ný lög, sem afmarki skýrt, hvaða skilyrða verði krafizt, í hlutfalli við stærð véla og ha.tölu. Vil ég svo endurtaka, að engum er gert rangt til með till. sjútvn., þar sem tekið er jafnt tillit til beggja aðila. En menn geta séð, að þegar tveir aðilar bera fram kröfur, sem langt er á milli, er ekki gott að gera báða ánægða, og er þá helzt að báðir slái nokkuð af. Þó ekki sé útilokað, að annar geti haft rétt fyrir sér, hygg ég, að svo sé ekki í þessu tilfelli, og megi því báðir vel við una. Ég er sjálfur ekki sérfræðingur í þessum efnum, og vil því binda mig meir við álit sérfróðra manna.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég held, að hv. 6. þm. Reykv., sem hóf hér andmæli gegn þessu frv., hafi ekki fullkomlega áttað sig á því, hvernig þetta mál liggur nú fyrir og hvað í því felst. Það, sem felst í þessu frv., er ekkert annað en það, að mótoristum, þ. e. a. s. þeim, sem tekið hafa próf og hafa rétt til að fara með vélar allt upp í 150 hestöfl, sé gefinn kostur á að ganga undir próf að nýju til þess að fá viðurkenningu, vitanlega þar til hæfra manna á því, hvort þeir hafi ekki eftir a. m. k. 3 ára starf bætt við sig þeim þekkingarforða, með þeirri reynslu og æfingu, sem þeir hafa haft í sínu starfi á þessum tíma, að það eitt nægi til viðbótar þeirri bóklegu þekkingu, sem þeir hafa öðlazt með mótorprófi, til þess, að öruggt sé að færa út réttindi þeirra eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv. Það er þetta og ekkert annað, sem í frv. felst. Ég er þess vegna alveg undrandi yfir því, þegar verið er að tala um það í þessu sambandi, að hér sé verið að skerða öryggi sjófarenda með því að gefa mótoristum kost á að geta fengið þessi auknu réttindi. Þetta getur ekki byggzt á neinu öðru en vantrausti á þeim mönnum, sem eiga að hafa þessi próf á hendi, því að það kemur vitanlega ekki til mála, að neinir aðrir af mótoristum en þeir, sem að dómi sérfræðinga, sem eiga að hafa prófið á hendi, eru færir í þessari grein, fái þau auknu réttindi, sem hér er um að ræða. Mér þykir það kynlegt, ef þeir menn, sem hafa verið að lýsa yfir trausti sínu á sérfræðingum í þessari grein, skuli nú ekki treysta þessum sömu sérfræðingum til að hafa slíkt sem þetta með höndum. Þessar röksemdir stangast því svo greinilega, að þær verða að engu. Ég held því, eins og þetta frv. er nú, og svo framarlega sem menn vilja treysta sérfræðingum í hvaða grein sem er, þá ætti að vera óhætt að aðhyllast frv. og fela þar með þessum sérfræðingum, sem eiga að hafa þessi próf með höndum, að gera út um það, hvort þessir menn séu færir til að taka við þessum auknu réttindum á þessu sviði. Það er gersamlega alveg óforsvaranlegt hreint og beint að neita að viðurkenna, að löng æfing og leikni í meðferð véla sé ákaflega mikils virði. En vitanlega kemur leikni og reynsla ekki að fullu liði ein saman. Þar verður vitanlega fræðileg þekking að vera með. Það nær því engri átt að ganga á móti þessu frv. og neita þar með að viðurkenna, að reynsla og æfing sé svo mikils virði, að hún geti gert það forsvaranlegt að veita mönnum rétt til að hafa á hendi gæzlu stærri véla. Þá er hér um það að ræða, hvort miða skuli þennan rétt við 400 hestöfl eða 300. Nú liggur þetta mál þannig fyrir, að það liggja fyrir atvik, sem sýna, að það er réttmætt að færa þetta einmitt upp í 400 hestöfl. Til þess að ná því, sem er raunhæft í þessu máli, hefði því verið réttast að samþ. frv. í þeirri mynd, sem það hefir nú, en færa hámarkið ekki niður eins og meiri hl. sjútvn. leggur til. Ég vildi biðja menn mjög að athuga það, áður en gengið er til atkv., að þessir menn, sem hér eiga að fá þennan aukna rétt, þeir eiga, til þess að geta fengið hann, að ganga undir próf og stundast próf, sem sérfræðingar á þessu sviði eiga að halda yfir þeim. Andmælendur þessa máls hafa í þessu sambandi vitnað í álit vátryggingarfélaganna. Ég vil nú spyrja, hvaða aðstöðu forstjórar þeirra félaga hafa fram yfir hvern þm. að segja til um það, hvort fært sé að veita slík réttindi. Ég veit ekki til, að þessir forstjórar séu neinir sérfræðingar í þessu efni. Þeirra sérfræði liggur á allt öðru sviði, eins og við allir höfum sérstaklega lagt okkur eftir því að kunna skil á þeim hlutum, sem lífið hefir lagt fyrir okkur að leysa alveg sérstaklega. Hér hefir ennfremur verið vitnað í álit skipaskoðunarstjóra ríkisins. Hann er, eins og kunnugt er, vélfræðingur, þ. e. a. s. gufuvélafræðingur, og er sjálfsagt góður sérfræðingur á sínu sviði. Hitt verð ég líka að benda á, að andmæli hans gegn þessu frv. eru byggð á því, hvernig þetta frv. er upphaflega flutt, sem sé að þessi réttindi ættu að ná til mótora, sem hefðu allt að 500 hestöfl, og auk þess ekki gert ráð fyrir, að þessir menn ættu að ganga undir neitt próf. Hér er því orðin mikil breyt. á, og ég skal fullkomlega viðurkenna, að það felst meira öryggi í því að ganga þannig frá málinu, að menn verði að sanna leikni sína og kunnáttu fyrir sérfræðingum með því að ganga undir próf heldur en að byggja eingöngu á þeirri þekkingu, sem menn hefðu aflað sér um ákveðið árabil, þó að ég fyrir mitt leyti, sem er meðflm. frv., vilji leggja svo mikið upp úr langri og praktískri reynslu, sem aflað er í mörg ár, að forsvaranlegt væri að afgr. frv. á þeim grundvelli. Ég viðurkenni það þó fullkomlega, að í þessum ákvæðum felst miklu meira öryggi fyrir þetta prófskilyrði, sem hér um ræðir. Ég álít því í raun og veru óforsvaranlegt að samþ. ekki frv. í þeirri mynd, sem það hefir nú. Það má ennfremur benda á, að það getur orðið málinu til falls, ef farið er að breyta því nú, því að þá þarf það að ganga aftur til Ed., en nú er eins og menn vita mjög liðið á þingtímann. Ég vænti þess vegna, að það geti nú orðið samkomulag um að afgr. frv. óbreytt, því að það er með öllu áreiðanlegt, að það skerðir ekki minnstu vitund öryggi þeirra manna, sem eiga öryggi sitt undir heppilegri og góðri meðferð véla í höndum þeirra manna, sem hér um ræðir.

Jakob Möller [óyfirl.]: Mér finnst nokkuð varhugavert að samþ. breyt. þá á þessu frv., sem farið er fram á. Yfirleitt finnst mér varhugaverð þessi viðleitni, sem einatt á sér stað, sérstaklega í þessum málum vélstjóra og skipstjóra, að auka rétt þeirra, sem minna kunna, á kostnað hinna, sem meira kunna. Þessi viðleitni styðst aðallega við tvennt, þetta, að auðvitað eru alltaf miklu fleiri menn, sem minna kunna, og í öðru lagi er hætt við, að kröfur þeirra, sem minna kunna, verði minni, og að þeir fái stuðning þeirra, sem kaupa vinnuna, útgerðarmanna. Ég man það, að á fyrsta þingi, sem ég sat, var borið fram frv., og tilgangur þess var í sambandi við siglingalögin að auka réttindi eða undanþágur fyrir ólærða eða lítt lærða menn, á kostnað hinna, sem meira kunna. Alveg það sama hefir átt sér stað nú um vélstjórana og þá menn aðra, er hér eiga hlut að máli. Ég get ekki neitað því, að það er oft svo, að menn, sem ekki hafa próf, eru eins vel að sér og margir hinna, sem hafa próf og meira kunna. En það má ekki láta slíkar undantekningar ráða því, hverskonar lagasetningar eru gerðar í þessu efni. Það er fleira að gæta í þessu sambandi en réttinda eða atvinnumöguleika þeirra einstöku manna, sem hér eiga hlut að máli. Þetta mál varðar atvinnurekstur þjóðarinnar svo miklu, að það er ekkert vit í þessum afsláttarkröfum um þekkingu í þessum efnum, sem hér er haldið fram. Það hefir verið gert lítið úr þeim umsögnum, sem hér liggja fyrir um frv., eða um þetta ákvæði þess, að auka rétt mótorista til vélgæzlu á mótorskipum. Það hefir verið sagt, að þessar umsagnir væru sumpart frá mönnum, sem væru hlutdrægir eða hefðu ekki vit á hlutunum. Sérstaklega var þetta sagt um vátryggingarfélögin, að þau hefðu ekki atkvæðisrétt um þetta. Nú er það svo, að vátryggingarfélögin hafa sérþekkingu á sínu sviði, og þeir, sem þar starfa, vita, hvaða áhrif slík löggjöf hefir á trygginguna, og auðvitað hefir þeirra umsögn miðazt við þetta. Eigum við þá ekkert tillit að taka til þessarar umsagnar? Vissulega er það áhrifamikið í sambandi við þetta mál, ef þessi lagabreyting hefði þau áhrif að gera tryggingu skipa dýrari, og í sjálfu sér er ekkert undarlegt, þó að svo yrði. Það er upplýst, að vélstjórar eiga að kunna að gera við skemmdir í vél, sem kynnu að koma fyrir; á að vera tryggara eða meira öryggi fyrir þá kröfu. Er vitanlegt öllum hv.þdm., að þessi krafa er gerð til vélstjóra á gufuskipum, sem jafnframt hafa einir rétt til vélstjórnar á stærri motorskipum, að þeir hafi lært járnsmíði, en það er ekki gerð sú krafa til mótorista við próf. Hv. þm. Borgf. vakti athygli á því, að gerð væri sú krafa, að þeir, sem hlytu fyllstu réttindi, gengju áður undir próf, verklegt og munnlegt. En það er engin trygging fyrir því, að þeir kunni smíði, ekkert ákvæði er um það í frv. og yfirleitt ekki minnzt á smíðanám. Það á kannske að setja eitthvað þar um í reglugerð, en þá er viðkomandi ráðh. í sjálfsvald sett, hvað sú reglugerð á inni að halda. Ég verð því að líta svo á, að í brtt. við frv. liggi lítil trygging, að sett verði ákvæði um smíðakunnáttu. Þetta fer líka í bága við umsögn skipaskoðunarmanns, sem hér liggur fyrir og leggur á móti frv. Það hefir verið sagt, að sú umsögn gildi um frv. eins og það lá fyrir upphaflega, en mér finnst það vera lítilfjörleg rök, þegar þess er gætt, að breytingin er mjög lítil, og engin ákvæði hafa verið sett um smíðakunnáttuna, sem er aðalatriðið. Það segir sig sjálft, að það er ákaflega þýðingarmikið að hafa slíka kunnáttu. Eftir því, sem skipin eru stærri og fara lengri ferðir, því nauðsynlegra er, að skipsmenn sjálfir geti gert við það, sem bíla kann. En það liggur í hlutarins eðli, að vélstjórar, sem ekkert hafa lært til smíða, geta ekki gert við verulegar bilanir. Í annan stað vil ég benda á umsögn forstöðumanns vélstjóraskólans. Það voru einhverjir að draga það í efa, að gufuvélavélstjórar hefðu þekkingu á meðferð mótorvéla. Það er nú upplýst af þessari umsögn, að vélstjóraskólinn veitir jafnfullkomna þekkingu í þeirri grein eins og meðferð annara véla. Það er því ekki um það að ræða, að menn með vélstjóraprófi séu ekki jafnfærir mótoristar eins og aðrir, sem til greina koma vegna síns náms, nema þá hvað æfingu snertir. Hv. 3. landsk. var að reyna að gera lítið úr smíðalærdómi vélstjóra. Hann sagði, að það væri ekki æfinlega að þeir lærðu það, sem þeir þyrftu að læra, þó þeir stunduðu nám í smíðaverkstæði. Nefndi hann því til sönnunar, að nám í smiðjum, sem ekkert fengjust við vélsmíðar, væri látið duga til undirbúnings vélstjóraprófi. Ég skal játa, að ég kann ekki vel að gera greinarmun á því, sem hér er um að ræða, en ef einhverju er ábótavant í þessu efni, liggur næst að reyna að bæta úr því, tryggja, að menn fái þá þekkingu, sem menn þurfa að hafa. Annars hefði ég haldið, að til þess að geta unnið að vélaviðgerð í skipi úti á rúmsjó varðaði mestu að kunna eitthvað til almennra járnsmíða, því væntanlega hafa menn ekki mikil vélsmíðatæki við hendina undir slíkum kringumstæðum. Mér skilst, að það, sem smíða þarf, verði að smíða með frumlegri hætti heldur en gerist í vélsmiðjum. Og ef bilar einhver vélarhluti, mætti ætla, að venjulegur járnsmiður væri a. m. k. færari til að gera við hann eða smíða annan í staðinn heldur en þeir, sem ekkert hafa lært til járnsmiði; svo hvað sem um þetta er, þá er augljóst, að það er nauðsynlegur kostur á vélstjóra, að hann hafi eitthvað lært til járnsmiði. Í þessu efni finnst mér bresta svo mikið á, þar sem ég sé ekki, að nein krafa sé gerð til þess í frv., að þeir, sem vélstjóraréttindi fá samkv. því, uppfylli nokkrar skyldur, er lúta að smíðakunnáttu, að ég get þegar af þeirri ástæðu ekki greitt því atkv. A. m. k. verð ég að fá áþreifanlegri og öruggari rök fyrir því heldur en enn hafa fram komið, að ekki varði eins miklu og mér virðist, að vélstjórar geti gert við bilanir, sem á vélunum kunna að verða.

Emil Jónsson Það er aðeins örstutt aths. - Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það fælist engin trygging fyrir því í frv., að smíðakunnáttu og annarar nauðsynlegrar þekkingar væri krafizt af þeim, sem vélstjóraréttindi eiga að fá samkv. því, vil ég benda á ummæli, er hæstv.atvmrh. viðhafði þegar frv. var til meðferðar í Ed. Hann lofaði, að áður en reglugerð yrði gefin út um þetta efni, skyldi verða leitað umsagnar Fiskifél. og Vélstjórafél. Með þessari yfirlýsingu finnst mér nægilega séð fyrir, að engra réttur verði fyrir borð borinn og allrar nauðsynlegrar varúðar gætt.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Það má vel vera, að stólarnir hér í d. séu eins færir um og líklegir til að taka sönsum við það, sem hér er sagt, eins og sumir þeirra, sem á þeim eiga að sitja. En leiðinlegra er að þurfa að tala um mál, sem einhvers virði er, í tómu húsi. Sérstaklega er það leitt, að menn, sem búnir eru að tala í málunum og kasta fram rökleysum, sumpart fjarstæðum og sumpart aðkasti til manna, sem þurfa að svara, skuli svo beita bakinu við öllum svörum og hafa sig á burt. En við því er ekki hægt að gera. Ég held það hafi verið hv.þm. Borgf., sem taldi það ekki ná nokkurri átt, að það væri skerðing á örygginu á sjónum, þó réttindi mótorista séu færð upp eins og hér er farið fram á. Ég held nú, þó ég sé enginn kunnáttumaður á þessu sviði, að öryggi vélskipa sé nokkuð mikið komið undir því, að tryggt sé eins og auðið er, að vélin sé í góðu lagi. Það er a. m. k. ómögulegt að segja, að það sé örygginu á sjónum óviðkomandi. Hitt er hér um að ræða, hvort þeir menn, sem talað er um að veita aukin réttindi, séu eins færir eins og þeir, sem réttindin hafa áður. Þá hefir því verið haldið fram af hv. 3. landsk. og hv.þm. Borgf., að skipaskoðunarmaðurinn viti ekkert, hvað hér er um að ræða; hann hafi aðeins vitað um frv. eins og það var upphaflega lagt fyrir þessa d. Ég veit ekki, á hverju þeir byggja þetta.  Þá hefir því verið haldið fram, að ákvæði þau um próf, sem nú eru komin inn í frv., muni tryggja það, að þeir, sem aukin réttindi fá, séu fullfærir til þess að taka á móti þeim. Ég vil taka undir það með hv. 3. þm. Reykv., að í þessu ákvæði felst engin trygging fyrir því, að viðkomandi menn hafi stundað smíðanám. Prófið er, eins og hv.þm. Borgf. komst að orði, til þess að sýna, hvað þessir menn hafa lært af reynslunni. Þeir hafa e. t. v. verið langan tíma við vélgæzlu og ganga svo undir próf, bóklegt og verklegt, til þess að sýna, að þeir kunni að fara með vélar. En það eru engin ákvæði um það, að þeir skuli hafa stundað vélanám og þannig lært til vélsmíða. Og skipaskoðunarmaðurinn leggur einmitt mikla áherzlu á það, að menn þurfi a. m. k. að hafa lært til járnsmíða. Það er vitanlegt, að þó menn kunni að fara með vélar, gæta þeirra og hirða þær, þá getur átt sér stað, að þeir kunni ekki að halda á hamri eins og kallað er. Það þykir nú e. t. v. ekki stórt atriði, en auðvitað eykur það útgerðinni geysilega kostnað, ef þeir, sem með vélarnar fara, geta lítið gert við það, sem bílar. Það er nú e. t. v. bara kostur í augum þeirra manna, sem helzt vilja koma allri útgerð á hausinn til þess ríkið geti tekið við. En frá almennu sjónarmiði er það mikils virði, að menn geti gert við það, sem bilar, um borð. Ég hefi ekki mikla reynslu í þessum efnum, en ég veit þó, að á einu skipi sem ég var kunnugur, var í nokkur ár maður, sem verið hafði við vélsmíðar rúm 10 ár, og ég veit, að það munaði þá útgerð fleiri þús. kr. á ári, hvað viðhald vélarinnar var ódýrara einmitt af því þessi maður var vélstjóri. Voru þó bæði fyrr og síðar mjög góðir vélstjórar á þessu skipi. Því hefir verið hvað eftir annað fleygt hér í d. að beitt hafi verið „agitation“, að því er mér skilst við okkur, sem viljum fara þann milliveg að hækka réttindin upp í 300 hestöfl. Mér finnst þetta mjög illa til getið. Ég veit það um mig, að ég hafði mikla tilhneigingu til að láta eftir þeim mönnum, sem fá vilja réttindin meira aukin, m. a. vegna þess, að á meðal þeirra manna, sem þess nytu, á ég kunningja, sem ég vildi gjarnan gera greiða. Það er hart, að þeir menn, sem ég veit að hafa einkahagsmuni fyrir augum í þessu máli skuli bera þá menn brigzlyrðum, sem eru það gætnari, að vilja ekki láta persónulegan kunningskap ráða afstöðu sinni. Ég veit ekki til, að þeir, sem lengst vilja ganga í þessu máli, hafi neina aðra ástæðu til þess en þá, að það kunni að vera haganlegt fyrir einn eða tvo menn, að réttindin séu aukin á þann hátt, sem þeir leggja til. En það getur hver skyniborinn maður séð, hvert það leiðir, ef sífellt á að auka slík réttindi sem þessi, e. t. v. úr hófi fram, eftir því hvort einn og einn maður hefir hagsmuni af því. Það er auðvitað illt að gera nokkrum manni óþægindi, en það dugir ekki að ganga svo langt í þeirri góðsemi, að það raski öllum heilbrigðum reglum. Það er mismunandi, hvað menn leggja mikið upp úr sérþekkingu. Ég veit, að það er talsvert ríkjandi hér fyrirlitning fyrir sérþekkingu, og það hefir orðið vart við nokkurt aðkast til þeirra manna, sem lagt hafa á sig að afla sér sérþekkingar. Þetta er mjög skaðleg villa. Það, sem okkur einmitt vantar tilfinnanlega, er sérþekking og virðing fyrir sérþekkingu. Á ég þar ekki við vélfræðinga fremur en aðra. Hér er svo margt, sem fer í súginn fyrir vöntun á sérþekkingu, að okkar fátæka þjóð má ekki við því. Nú er ekki hægt með sanngirni annað að segja en að við, sem fallizt höfum á að hækka takmarkið, sem hér er um að ræða úr 150 hestöflum upp í 300, höfum reynt að fara bil beggja. Skipaskoðunarmaðurinn, sem er eini sérfræðingurinn á þessu sviði og engin ástæða er til að væna um hlutdrægni, hefir einmitt tiltekið þetta mark sem hámark. Telur hann sanngjarnt, að réttindin séu eitthvað aukin vegna þess að nú er farið að nota vélar með miklu fleiri hestöflum, miðað við smálestatölu skipanna, heldur en áður var. Það er ekki rétt að láta skína í það hér, að þeir menn, sem lært hafa vélstjórafræði, öðlist litla þekkingu í meðferð mótorvéla. Í vélstjóraskólanum er einmitt kennt að fara með mótorvélar. Í bréfi skólastjóra vélstjóraskólans er tekið fram, að þar sé regluleg kennsla í mótorvélafræði 4 tíma í viku, og það er ekki svo lítil kennsla. Ég held ég hafi svo engu við þetta að bæta öðru en því, að það var gripið fram í fyrir mér áðan og því mótmælt, að ekki væru nema tvö skip með stærri mótorvél en 300 ha. Ægir er auðvitað þar að auki, en annars er hér aðeins um tvö skip að ræða, Eldborgina og Skeljung. Það er því ekki hægt að segja, að setja þurfi takmarkið hærra vegna vöntunar á vélstjórum, þar sem ekki er um fleiri skip að ræða.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Hafnf. sagði, að menn þyrftu ekki að hafa áhyggjur út af, hvernig mælt yrði fyrir um próf það, sem halda á yfir þeim, sem fá þessi fyllri réttindi mótorvélstjóra, því atvmrh. hefði lýst því yfir við umr. í Ed., að hann mundi leita umsagnar Fiskifél. og vélstjórafél. áður en hann setti reglugerð um þetta efni. En það vantar bara dálítið í þessa yfirlýsingu. Hvað ætlar hæstv. ráðh. að gera við umsagnirnar? 

Páll Þorbjörnsson Ég sé ekki ástæðu til að svara skætingi þeim, sem hv. 6. þm. Reykv. hreytti hér úr sér. Þetta er svo sterkur vani hjá honum, að hann getur ekki lagt hann af sér, þótt rætt sé um ópólitískt mál. Hvað snertir það, sem sagt hefir verið hér um hina miklu nauðsyn á smíðakunnáttu mótorvélstjóra, þá skal ég ekkert úr því draga. En það er hinsvegar áreiðanlegt, að smíðakunnátta úr smiðjum getur verið þess eðlis, að hún sé miklu lélegri heldur en reynsla þeirra manna, sem búnir eru að vera mótorvélstjórar í mörg ár. Það er vitanlegt, að maður, sem búinn er að vera mótoristi við 100-150 ha. vél í 36 mánuði, er búinn að fá mikla reynslu í aðgerðum. Vélarnar eru iðulega teknar í sundur og mótoristarnir eru alla jafna við allar aðgerðir, jafnvel þó fengnir séu fagmenn úr landi til þeirra. Hitt er alkunnugt, að í smiðjum úti um land vinna oft menn, sem ekki hafa aðra smíðaþekkingu en reynslu sína, og eru slíkir menn stundum mjög eftirsóttir til að gera við mótorvélar. Þar sem fjölyrt hefir verið um þá miklu þekkingu, sem nemendur vélstjóraskóla Íslands fái í mótorvélfræði, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þann kafla löggjafarinnar, sem fjallar um, hvers krafizt skuli við vélstjórapróf: „Þekking á gufuvélum í skipum, einstökum hlutum þeirra og samsetning þeirra, svo og á kötlum og öðrum tækjum, er þeim fylgja, þekking á eldri og yngri tegundum gufuvéla og gufukatla, hirðingu gufuvéla og gufukatla, stjórn þeirra, viðhaldi og eftirliti, vélabilun, ketilsprengingu, aflmælislínum og þeim niðurstöðum, er af þeim má draga; hestafli gufuvéla og kolaeyðslu, stelling skyttunnar, hjálparvélum á skipum (gufustýrivélum, gufuvindum, ljósvélum, kælivélum o. s. frv.), skipting skipa í vatnsþétt hólf, bygging skipa, skipsdælum og slökkviáhöldum, á lagaákvæðum um íslenzk gufuskip. Þekking á hreyfivélum (mótorum).“ Þarna er hvergi tekið fram, að þeir eigi að hafa sérstaka þekkingu á mótorvélum. Þótt eitthvað kunni að vera farið inn á þetta í kennslunni, þá er þess ekki krafizt til prófs, ef farið er eftir þessum l. Ég vænti því, að málið fái sömu lausn í þessari hv. d. og það fékk í Ed.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég var ekki viðstaddur er hv. 6. þm. Reykv. hélt ræðu sína, en mér er sagt, að hann hafi verið að tala um, að það væri hart, að þeir, sem talað hefðu í málinu áður, þyrðu ekki að horfast í augu við þau mótmæli, er fram kæmu í þessu efni. Ég held, að það hafi ekki verið af ótta, að ég var ekki viðstaddur, og gæti ég skotið því til hv. forseta, hvort ég hefi ekki heldur ýtt undir það, að málið væri tekið hér fyrir, og það fyrr en seinna. Annað mál er það, að ég bjóst við löngum umr. um málið, sem rætt var um hér á undan, og var því að ljúka nokkrum erindum mínum. Ég get ekki gengið inn á að svara hv. 6. þm. Reykv., því að ég heyrði ekki ræðu hans, en ég vil hinsvegar víkja nokkuð að frv. Það er fullljóst, að hér er ekki stefnt í óvænt efni, þar sem það er sett að skilyrði, að þessir menn hafi lengi stundað þessa atvinnu, og gangi ennfremur undir próf áður en þeir fái réttindi sín. Það kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. eða einhverjum öðrum, að ekki væri vel frá þessu prófi gengið í frv. Ég ætla, að það liggi fyrir yfirlýsing frá hæstv. ráðh. í Ed. um, að hann muni leita till. þeirra, er hér eiga hlut að máli, við samningu reglugerðarinnar um, hvernig prófum skuli háttað. Hygg ég því, að sæmilega sé frá þessu gengið og eigi hægt að byggja rök sín gegn frv. á því. Það hefir verið allmikið talað um það, að mótoristana skorti smíðakunnáttu. Það er kunnugt, að þeir sem lengi hafa farið með slíkar vélar, hafa allgóð tök á því að lagfæra þær, eftir því sem þeir hafa tæki til. Ég ætla, að þeir geti yfirleitt framkvæmt þær aðgerðir, sem hægt er að framkvæma um borð í skipunum. Það er vitanlegt, að það mikla kapp, sem þeir, sem útskrifaðir eru frá gufuvélaskólanum, leggja á að koma í veg fyrir þetta mál, er af því, að þeir vilja í skjóli síns prófs fá óhindraðan aðgang að því að ryðja þessum mönnum frá sínu starfi, enda þótt þeir kunni ekkert betur til um meðferð mótora en mótoristarnir. Þetta er atvinnuspursmál fyrir þessum mönnum, og þeir hafa átt töluvert greiðan aðgang inn í þingið með það. En það er ekki sanngjarnt, að þeim sé leyft að nota aðstöðu sína til þess að ryðja burtu mönnum, sem kannske kunna á þessum hlutum betri skil en þeir. Það er enda svo, að eigendur skipanna vilja heldur þrautreyndan mótorista en mann, sem er nýútskrifaður af skólanum og hefir enga reynslu að baki sér. Af þessu má marka, hvernig útgerðarmenn líta á málið. Þeir standa á bak við óskirnar um það, að færð séu út réttindi mótoristanna og þeim leyft að fara með stærri vélar en þeir mega nú, og þeir telja fullkomins öryggis gætt í frv. með þeim reynslutíma, er þar er ákveðinn, og með prófinu.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það fer e. t. v. betur á því, að einhver grein sé gerð fyrir frv. í þessari hv. d., en það er eins og hv. dm. vita, komið frá hv.Ed., var þar flutt af fjhn. fyrir forgöngu hv. 4. landsk. Ég get upplýst það, að frv. er fram komið í samráði við borgarstjóra og bæjarstj. Rvíkur. Þetta félag, sem hér um ræðir, er fyrsta tilraunin til verkamannabústaðabygginga, sem gerð hefir verið hér á landi. Félagið hóf starfsemi sína á dýrum tíma, svo að þessi hús, sem það reisti, urðu mjög dýr, og lánið, sem til þeirra fékkst, óhentugt, sem sé víxillán og þar af leiðandi dýrt og óhentugt. Lauk svo starfsemi félagsins í bili, að það komst í fullkomin fjárþrot og varð að leita til bæjarsjóðs, sem var í ábyrgð fyrir láninu, og með þessu, að fá lán úr byggingarsjóði til þess að greiða skuldir félagsins, mun það vera tilætlunin að reyna að koma því aftur á réttan kjöl. Þetta var gert í samráði við báða aðalflokkana í bæjarstj., og ætti ekki að vera ágreiningur um málið í sjálfu sér, og mæli ég því með því, að frv. verði samþ., þótt það hafi ekki farið hér til n. Það er að mínu áliti óþarfi.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég vil gera aths. við það, sem hv. 3. landsk. var að lesa hér upp, að hér er ekki um það að ræða, hvað í l. hefir verið heimtað, heldur hvað nú er kennt. Þó úrelt 1. heimti eitthvað annað, er það engin sönnun. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp kafla úr bréfi frá skólastjóra vélstjóra- skólans. Hann segir svo: „Kennsla í mótorfræði við vélstjóraskólann er fyllilega eins víðtæk og kennsla í annari vélfræði yfirleitt við skólann, eða minnst 4 tímar á viku bæði skólaárin. Eru þeir, sem prófi hafa lokið við skólann, því síst verr undirbúnir í þeirri námsgrein en öðrum, sem þar eru kenndar, enda munu þeir flestir eins færir um að taka að sér vélstjórn við mótorvélar eins og gufuvélar eða aðrar vélar yfirleitt, og er nú þegar full reynsla fengin fyrir því, að svo er á þeim mótorskipum, sem héðan ganga með meira en 200 hestöfl.“ Þetta segir skólastjóri, og tekur það af öll tvímæli um það, að nemendurnir fái eins mikla fræðslu í meðferð mótora og gufuvéla, þótt úrelt l. mæli annað. Viðvíkjandi hv.þm. Borgf. vil ég segja það, að það er ekki skemmtilegt að hafa þann mann ekki við, sem maður ætlar að svara, og það því fremur, sem maður kemur veikur upp úr rúminu til þess. Út af því, sem hv.þm. sagði, að mest bæri að leggja upp úr æfingunni, vil ég segja það, að það er bæði bóklega þekkingin og æfingin, sem verður að vera til staðar. Það er fjarstæða að halda því fram, að æfingin geti komið í staðinn fyrir allt annað nám. Hvaða vit væri í því að kosta upp á margra ára nám, ef það veitti engin réttindi? Nei, þessi regla er röng og háskaleg og kemur í veg fyrir það, að menn leggi rækt við að afla sér sérstaks lærdóms. Ég ræð því frá því, að hv. Alþingi fari að ganga inn á þessa braut.

Bergur Jónsson [óyfirl.]: Frv. þetta er komið frá Ed. og hefir fengið afgreiðslu þar. En í millitíðinni hefir sjútvn. Ed. komið fram með þáltill. um það, að l. nr. 43 1915 og þessi l., sem hér um ræðir, verði endurskoðuð og ný löggjöf í þessum efnum lögð fyrir næsta þing. Ég fæ því ekki betur séð en meiningarlaust sé af þessu þingi að fara að breyta l., ef á næsta þingi, sem væntanlega kemur saman eftir fáa mánuði, verður lögð fram fullkomin löggjöf um þessi efni. Það er líka varhugavert að vera að hringla með löggjöfina, svo að menn viti ekki, hvernig þeir eiga að haga sér. Ef hestaflatalan væri hækkuð núna, væri ef til vill verið að fá mönnum í hendur réttindi, sem þeir misstu á næsta þingi. Slíkt væri ekki annað en að gefa mönnum falsvonir, og legg ég því til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. 6. þm. Reykv. ætlaði að slá slag fyrir vélfræðingana með því að lesa upp ummæli skólastjóra vélstjóraskólans um það, að þeir, sem útskrifuðust úr skólanum, væru jafnfærir að fara með mótora og gufuvélar. Það kemur þó fram í þessu bréfi skólastjórans, að mótorfræði er aðeins kennd 4 stundir í viku, og það er ekki kunnugt í þessu sambandi, að mótorar séu notaðir við kennsluna til þess að æfa nemendur við. Hitt er kunnugt, að á námskeiðum Fiskifél., sem mótoristarnir nema á og gefur þeim rétt til þess að fara með vélar upp í 150 hestöfl, þar eru mótorar notaðir sem einn veigamesti þáttur í fræðslunni, og hygg ég, að það séu þrjár vélategundir, sem menn eru æfðir á. Ég held því, að vélstjóraskólinn hafi ekki hvað kennsluaðferðina við mótorana snertir þá yfirburði, sem ætla mætti eftir því, sem andstæðingar þessa frv. hafa haldið hér fram. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um það, að þótt reynslan væri góð, þyrfti bókleg þekking að vera henni samfara. Það er einmitt séð fyrir þessu með námskeiðum Fiskifél., og það er áreiðanlegt, að þegar sú bóklega þekking, er þeir fá þar, leggst við langa reynslu, þá er öruggt að veita þeim aukin réttindi. Annars á prófið, sem gert er ráð fyrir, að skera úr því, hvort þeir hafi ekki bæði bóklega og verklega þekkingu, er nægi. Þá má benda á það, að mótorar eru ekkert margbreytilegri þótt þeir séu stærri, heldur er auðveldara að gæta stærri mótoranna. Minni mótorunum er hættara við að bila en stærri mótorunum; þeir eru og veikbyggðari og því vandfarnara með þá. Má í þessu sambandi benda á það, að hjá Dönum eru hliðstæð mótornámskeið og hér hjá Fiskifél., og veita þau réttindi til þess að fara með allt upp að 500 hestafla vélar. Hv. þm. Barð. fékk hér hálmstrá að grípa í, í sambandi við þáltill., sem komið hefir fram í Ed. Það er ekki hægt að hugsa sér meiri hringlanda en verið hefir á hv. sjútvn. í þessu máli; hún hefir bókstaflega leikið á riðli í málinu. Hv. þm. Barð. vildi nú leggja hér smiðshöggið á með því að leggja til, að málinu væri vísað frá. Ástæða hv.þm. Barð. fyrir þessu er sú, að í Ed. hefir komið fram þáltill., þar sem gert er ráð fyrir því, að þetta mál verði tekið til athugunar, og fyrir næsta þing verði lagt frv. um það. Ég skal ekki segja, hvort þetta verður tekið fyrir á næsta þingi, en trúlegt þykir mér, að það muni daga uppi, eins og oft kemur fyrir. Það er og kvartað undan því, að naumur tími sé til undirbúnings mála fyrir næsta þing. Það er því ekki víst, að þetta takist. Ég sé því ekki ástæðu til að fresta málinu. Ég vildi aðeins benda á þetta. Hv. þm. þarf ekki að gera ráð fyrir því, að þótt þetta frv. gangi fram, þá slái í baksegl. Það stefnir að því og mun stefna að því, að reynslan fái sína viðurkenningu.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég er hræddur um, að hv.þm. Borgf. sé farinn að skjóta nokkuð mikið yfir markið, þegar hann heldur því fram, að tveggja ára nám í vélstjóraskólanum sé minna virði en 6 vikna mótornámskeið. Hv. þm. Borgf. gerir lítið úr því, að nemendur í vélstjóraskólanum hafi 4 stundir á viku í mótorfræði. Ég geri ráð fyrir því, að þegar þetta stendur yfir í tvö ár, þá verði það meira, sem þeir læri, heldur en á námskeiðunum, þar sem aðallega mun vera veitt kennsla í verklegri meðferð mótora. Ég get sagt það, að það kom mér ekki á óvart, þótt útgerðarmenn stæðu bak við þessa kröfu um aukin réttindi fyrir þessa menn. Ég gat þess áður, að það væri því erfiðara að standa á móti þessu, þar sem kröfurnar væru bornar fram úr tveimur áttum, bæði frá þeim, er eiga að njóta þessara réttinda, og frá útgerðarmönnum, sem hafa þessa menn í þjónustu sinni og halda, að þeir þurfi að borga þeim lægra kaup. En ég álít, að þetta eigi ekki að ráða úrslitum. L. verða að hafa það fyrir augum að tryggja sem bezt kunnáttu þeirra manna, sem með vélarnar fara. Ein af höfuðástæðunum, sem skipaskoðunarstjóri kom fram með móti frv., var skortur á smíðakunnáttu þessara manna. Í stórum mótorskipum, sem hafa upp undir 500 hestafla vél, er allt að því eins nauðsynlegt, að vélstjórarnir hafi smíðakunnáttu eins og í gufuskipum. Í stórum mótorskipum eru margar aðrar vélar, sem þeir þurfa að bera skyn á og er því sambærilegt við gufuskipin. Annaðhvort er því krafan um smíðakunnáttu vélstjóra á gufuskipum óþörf, eða hún er líka nauðsynleg á mótorskipunum. - Má þá fella niður smíðakunnáttu vélstjóra á gufuskipum? Hvers vegna þarf að heimta hana í öðru tilfellinu, en ekki í hinu? Ég álít, að hv.þm. sé skyldugur að sanna, hvaða munur er hér á, en það hefir hann ekki reynt. Í þessu sambandi hefir verið talað um leppa, eins og ég gat um áður. Kröfur hafa verið gerðar um að veita skipstjóraréttindi ýmist pungaprófsmönnum 

Bergur Jónsson Ég vil benda hv.þm. Borgf. á, að það er einkennilegt, að sjútvn. Ed., sem sýnt hefir áhuga fyrir því, að mál þetta nái fram að ganga, skuli hafa borið fram þál. um að skora á stj. að undirbúa fyrir næsta þing breyt. á vélgæzlulögunum. Það bendir til, að áhugi hennar fyrir máli þessu sé jafnvel ekki eins mikill og maður skyldi ætla. Sá eini, sem virðist því hafa óskiptan áhuga fyrir að koma málinn fram, er hv.þm. Borgf.

Pétur Ottesen Ég vil benda hv.þm. Barð. á að ganga ekki langt í því að átelja sjútvn. Ed. fyrir það, að hún vilji fresta þessu máli. Hún hefir gert það sama og sjútvn. þessarar hv. d., að leggja til, að frv. þetta verði samþ., en jafnframt borið fram þál. um að láta undirbúa breyt. á þessari löggjöf fyrir næsta þing. Ég veit nfl. ekki betur en að sjútvn. þessarar d. tæki það fram, þegar hún gekk inn á frv. þetta, að nauðsynlegt væri að endurskoða þessa löggjöf fyrir næsta þing. Ég held því, að þessi hv.þm. ætti ekki að vera að skjóta neinum stórskotum til sjútvn. Ed. vegna afstöðu hennar til þessa máls. Þetta sýnir aðeins það, að n. vill sníða af mestu agnúana, sem eru á þessari löggjöf. Ég fæ því ekki annað séð en að þetta geti prýðilega farið saman hjá nefndinni. Þá vil ég skjóta því til hv. 3. þm. Reykv. að gera samanburð á námskeiðum Fiskifél. og menntun þeirri, sem þessir menn fá í vélstjóraskólanum, og benda honum jafnframt á að strika ekki yfir þá 3 ára reynslu, sem mótoristarnir hafa í meðferð mótorvéla. Hann sagði, hv.þm., að bak við þessar kröfur útgerðarmanna lægi það, að þeir vildu fá ódýrari menn. En þetta er ekki rétt. Það, sem fyrir útgerðarmönnunum vakir, er það, að þeir telja sér meira öryggi í því að hafa á bátum sínum menn með fleiri ára æfingu í meðferð mótorvéla en menn með litla æfingu, enda þótt þeir séu útskrifaðir af vélstjóraskólanum. Það sjá líka allir útgerðarmenn, að vélabilun, þó ekki sé nema 1 dag á vertíðinni, getur kostað þá meira en kaupmismuninn. Þá gerði hv. 3. þm. Reykv. mikið úr smíðakunnáttu hinna lærðu vélstjóra og sagði, að við yrðum að færa sönnur á, að hún væri ekki nauðsynleg á mótorskipum með þeirri stærð, sem frv. ræðir um, ef hún væri nauðsynleg á hinum. Út af þessum ummælum hv.þm. vil ég benda honum á, að fyrstu vélstjórar á hinum stærri vélskipum láta þessa mótorista oft og mörgum sinnum stjórna vélunum um lengri og skemmri tíma, ef á þarf að halda, og það alveg á sína eigin ábyrgð. Þetta ætti að vera sönnun þess, að mótoristunum sé séð fyrir nægilegri smíðakunnáttu til þess að geta farið með þessar vélar.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Borgf. gerir sig sekan um að álykta út frá einstökum tilfellum. En slíkt er alveg rangt. Eigi að draga réttar ályktanir, hvort sem það er í þessum málum eða öðrum, þá verða þau tilfelli að vera nokkuð almenn, sem á er byggt. En það mun ekki vera almennt, að útgerðarmenn óski frekar eftir mótoristum til vélgæzlu á skipum sínum en lærðum vélstjórum. Slíkt kann að vera til í einstöku tilfellum, en ekki meir. Þá sagði hv.þm., að það spillti ekki, þó að sniðnir væru mestu agnúarnir af þessum lögum, sem að hans dómi mun vera of mikil þekking.

Frsm. (Magnús Jónsson) Þetta frv. er flutt af fjhn.Nd., og fjhn.Ed. hefir farið yfir það og mælir einróma með því, að það verði samþ.

Magnús Jónsson Það er eiginlega ekkert um þetta frv. að segja annað en það, að n. hefir farið yfir það og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. - Eins og segir í grg. frv., er þetta ætlað til þess að greiða upp nokkrar skuldir, sem á ríkissjóði hvíla. - Grg. skýrir annars alveg frá því, sem þetta mál snýst um, og mælir n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. var hjá allshn.Nd., og vildi ég gera það að till. minni, að því verði vísað til 2. umr. og allshn. þessarar deildar.

Thor Thors Ég fæ ekki séð, hvernig verði hægt að ræða þetta mál. Ég sé ekki betur en hv.frsm. meiri hl. allshn. vanti, og mér er ekki annað kunnugt en að hæstv.forsrh. þurfi að fara á fund í utanríkismálin. nú þegar.

Frsm. (Bergur Jónsson) Allshn. hefir tekið þetta mál fyrir, og að mér skilst, eru allir nm. sammála um höfuðatriði frv. 3 af nm., hv. 2. þm. Reykv., hv. 1. landsk. og ég, eru sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, en hv. 8. landsk. og hv.þm. Snæf. áskilja sér rétt til þess að bera fram brtt. við frv.

Thor Thors Þetta frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., felur það í sér samkv. 1. gr. þess, að víkja skuli úr embættum öllum opinberum embættis- og starfsmönnum, þegar þeir eru orðnir fullra 65 ára, hvort sem þeir eru í þjónustu ríkisins, bæjar- eða sveitarfélaga eða stofnana, sem ríkið eða bæjar- og sveitarfélög ráða yfir. Þó er samkv. 2. mgr. 1. gr. heimilt, að þeir opinberir embættis- og starfsmenn, sem þykja til þess nógu ernir til líkama og sálar, séu látnir halda störfum sínum þar til þeir eru fullra 70 ára, en enginn má vera í opinberu embætti eða stöðu, sem eldri er. Hér er um algert nýmæli að ræða í íslenzkri löggjöf. Það hefir verið svo hingað til, að embættismenn hafa fengið að sitja í stöðum sínum meðan þeir sjálfir hafa óskað og talið sig færa um að gegna störfum sinum. Það hefir verið litið svo á embættismannsstarfið, sem það væri æfilangt starf, og hugtakið embættismaður er beinlínis skilgreint þannig í stjórnlagafræðinni íslenzku, að þar sé átt við æfilangt starf. Þetta frv. er nú flutt eftir tilmælum hæstv.dómsmrh. Það var lagt fyrir Ed., og hefir nú gengið sinn gang þar, en því fylgdi nokkur grg., og skal ég leyfa mér að víkja nokkuð að einstökum atriðum þeirrar grg. Þar segir m. a., að það hafi þótt með flestum þjóðum hentugt að ákveða aldurshámark opinberra starfsmanna, og að það sé nokkuð sitt á hvað, hve hátt það hafi verið sett í hinum ýmsu löndum, en víðast hvar sé hámarkið ýmist 65 eða 70 ár, en hvergi hærra en 70 ár, og t. d. sé aldurshámarkið í Danmörku 70 ár. Ég hygg, að þetta sé alls ekki rétt, að það sé aldurshámark opinberra starfsmanna hjá flestum þjóðum. Ég hygg einmitt að það sé undantekning, ef slík ákvæði eiga sér stað. Ég viðurkenni það, að það sé rétt, að í Danmörku gildi þetta hámark, 70 ár, og sömuleiðis mun þetta sama gilda í Noregi, en ég veit ekki önnur dæmi þess. Ég hygg, að það sé ekkert slíkt ákvæði t. d. hjá Svíum, og eru þeir þó í mörgum efnum taldir öndvegisþjóð meðal Norðurlandaþjóðanna. Ennfremur er mér fullkunnugt um það, að hjá Englendingum er t. d. ekkert aldurshámark, og Englendingar hafa einmitt að því er virðist, haft þá reglu, að skipa menn, sem komnir eru á efri ár, í hin æðstu embætti og valdamestu með þjóðinni. Það má t. d. minna á, að núv. forsrh. Breta, Mac Donald, er maður, sem er mjög við efri aldur, og ennfremur má minna á það, að einhver vandasamasta staðan, sem Englendingar ráða yfir, sem er sendikonungsstaða þeirra yfir Indlandi, - en svo minnir mig að Englendingar nefni hana, - er skipuð manni, Lord Willingdon, sem a. m. k. er kominn yfir 70 ára aldur. Og það má rekja þess fjöldamörg dæmi úr sögu Englendinga, að þeir menn, sem mestu hafa ráðið með þeirri öndvegisþjóð, hafa einmitt verið menn, sem hafa verið komnir mjög á efri aldur. Þannig má minna á það, að tvö síðustu valdatímabil Gladstone voru á þeim tíma, þegar hann var kominn upp undir og yfir áttræðisaldur. Ég þori að fullyrða það, að hjá Frökkum sé heldur ekkert aldurshámark, og það hefir verið mjög áberandi á ýmsum tímum í sögu frakknesku þjóðarinnar, hversu aldurhnignir menn það hafa verið, sem með æðstu völd hafa farið með þeirri þjóð. Þess er t. d. skammt að minnast, að Clemenceau, sem var um tíma langvoldugasti maður í Frakklandi, var kominn nær áttræðu, þegar völd hans voru mest með þjóðinni. Mér er heldur ekki kunnugt um það, að á Spáni sé neitt aldurshámark, og núv. forseti spánska lýðveldisins er mjög aldurhniginn maður. Ég veit ekki heldur til þess, að á Ítalíu sé neitt aldurshámark. Hefði þó kannske frekar mátt vænta þess þar en annarsstaðar, þar sem þjóðmál þeirra eru ekki háð almennri gagnrýni, eins og í lýðfrjálsum löndum, heldur farið eftir geðþótta eins flokks þar í landi, sem öllu ræður, sem sé Fasistaflokksins. Ég minnist þess ekki heldur, að hafa séð það, að þýzka nasistastjórnin hafi tekið upp neitt aldurshámark, og má þó um það land gilda hið sama og ég sagði um Ítalíu, að einn flokkur getur algerlega ráðið því, hver ákvæði og hvaða reglur gilda þar í landi. Ég verð þess vegna að halda því fram, að það sé ekki rétt, sem segir í grg. þessa frv., sem hæstv.forsrh. mun bera ábyrgð á, að hjá flestum þjóðum sé eitthvert aldurshámark. Ég hygg einmitt, að það sé undantekning, ef svo er, og ég viðurkenni þær 2 undantekningar, sem gilda í Danmörku og Noregi. En þar er þetta bundið við 70 ár, en eigi við 65 ár, eins og ráðgert er í þessu frv. Eigi nú að taka upp aldurshámark hér á landi, sem ég skal viðurkenna, að geti verið a. m. k. rannsóknarefni, þá fæ ég eigi séð, að ástæða sé til þess að hafa það lægra en hjá nágrannaþjóðum vorum, Norðmönnum og Dönum. Ég held, að Íslendingum sé ekki svo hnignað, að þeir endist verr en almennt gerist um menn meðal Norðmanna og Dana. En ég sé hinsvegar, að það er ástæða til þess að fara varlegar hér á landi en í þessum löndum, með tilliti til embættismannanna sjálfra. Og það tillit byggist á því, að hér á landi eru embættismenn yfirleitt lægra launaðir en hjá þessum nágrannaþjóðum okkar. Íslenzku embættismennirnir hafa þess vegna ekki sama tækifæri til þess að safna í fjársjóð til efri ára eins og stéttarbræður þeirra meðal nágrannaþjóða okkar ættu að hafa. Ég tel, að ef á að lögleiða hér eitthvert aldurshámark, þá verði að taka nokkurt tillit til þeirra manna, sem þetta mundi bitna á. Það er öllum vitanlegt, að efnahagur íslenzkra embættismanna er yfirleitt þannig, að þeir yrðu þess ekki megnugir að sjá sér sjálfir farborða í ellinni, ef svipta ætti þá stöðum sínum, og sérstaklega ef það yrði gert eins gersamlega fyrirvaralaust eins og ráðgert er í þessu frv., sem samkv. 4. gr. þess á að öðlast gildi þegar í stað, þ. e. a. s. innan fárra daga, og mennirnir eiga því að víkja úr stöðum sínum nú þegar 1. jan. 1935. Þetta ákvæði út af fyrir sig tel ég algerlega óviðunandi og til fyllstu smánar fyrir ríkisstj. að bera slíkt fram. Það vita allir hv.þm., að jafnvel þjónustustúlkur, sem ráðnar eru í vistir, hafa nokkurn uppsagnarfrest. Það er ekki hægt að reka þær úr vistinni að ósekju fyrr en lögákveðinn hjúaskildagi kemur. Hv. þm. vita það ennfremur, að með öllum atvinnustéttum í landinu ríkir nokkur uppsagnarfrestur. Það mun vera almenn venja, að verzlunarmenn hafi 3 mánaða uppsagnarfrest, og það mun vera nokkurn veginn ákveðin venja, að bifreiðastjórar hafi a. m. k. 1 mánaðar uppsagnarfrest. En þá menn, sem hafa fórnað lífi sínu í þágu íslenzka ríkisins, sem hafa unnið í þágu þess fram á elliár, á nú að flæma úr embættum sinum gersamlega fyrirvaralaust, og að því er bezt verður séð, reka þá miskunnarlaust út á gaddinn. Þetta tel ég til smánar fyrir ríkisstj. að bera fram. Embættismenn í þjónustu ríkisins eiga heimtingu á uppsagnarfresti eins og aðrir starfsmenn. Þeir eiga því meiri kröfu til þessa, sem alltaf hefir verið litið á embættismannsstarfann sem æfilangan starfa. Hvað myndi bíða þessara manna, ef fara á að vísa þeim úr stöðum sínum, eins og frv. gerir ráð fyrir? Þeir hafa að vísu lagt fé í lífeyrissjóð embættismanna. Sá sjóður er nú ekki nema 13 eða 14 ára gamall. Hann er svo til kominn, að ríkið hefir einu sinni lagt honum til 50 þús. kr.. en annars hefir hann fengið fé sitt með því, að árlega hefir verið tekinn til hans ákveðinn hluti af launum embættismanna. Er hann nú um 1 millj. kr. að upphæð. Hlutur þessara manna yrði sá, ef ekkert annað væri gert þeim til styrktar, að þeir fengju um 80 til 100 kr. í eftirlaun á mánuði. Margir þeirra ern fjölskyldumenn, og eiga margir óuppkomin börn, sem þeir styrkja til náms í ýmsum skólum. Allir hafa þeir skapað sér lifnaðarháttu út frá þeim efnahagslegu skilyrðum, sem embættið veitti, í trausti þess, að þeir fengju að halda því. En fyrirvaralaus brottrekstur hindrar þá í því að breyta lifnaðarháttum sínum svo sem nauðsynlegt er, ef þeir verða sviptir starfi og tekjum. Þessir menn hafa t. d. allir leigt sér húsnæði í samræmi við embætti sitt og laun. Ef frv. verður samþ., verða þeir að fara úr embætti 1. jan. 1935, en þeir geta ekki losnað við húsnæði sitt fyrr en í fyrsta lagi 14. maí næstk. Væru það a. m. k. ekki óeðlileg eða of mikil verðlaun til þessara aldurhnignu embættismanna, sem velflestir hafa gegnt starfi sínu dyggilega á undanfarinni æfi, að þeir fengju slíkan frest, að þeir gætu sagt upp húsnæði því, er þeir hafa. Ég hygg, að það ætti að vera öllum ljóst, að hér er næsta fantalega að farið gagnvart þessum mönnum, en tillitið til þeirra er annað sjónarmið þessa máls. Hitt sjónarmiðið er það, hversu mikinn kostnaðarauka þetta hefir í för með sér fyrir ríkissjóð. Má gera ráð fyrir, að einstaka þm. og e. t. v. nægilega margir myndu vilja sjá fyrir þessum gömlu embættismönnum, svo sem hingað til hefir verið siður, með því að taka upp í fjárl. nokkurn styrk til þeirra. En ég álít, að til þess að þessir þm. geti gert sér fulla grein fyrir frv., þurfi að liggja fyrir skýrsla um það, til hve margra embættismanna það tekur. Hæstv. forsrh., sem ber fram frv., ætti að sýna málinu þann sóma að vera viðstaddur í d., meðan verið er að rökræða það. Vík ég því til hæstv. forseta, að svona fundir eru harla þýðingarlitlir og þinginu beinlínis til skammar. Hér er um stórvægilegt ágreiningsmál að ræða, en þeir, sem bera það fram, vilja ekki hlusta á rök í málinu. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvort hann telur yfirleitt fundarfært í d.  Hæstv. forsrh. er ekki viðstaddur til að gefa þessa skýrslu, svo að hv.þm. geti áttað sig á, hversu víðtækt frv. er. Þessi skýrsla þarf að upplýsa, hve margir embættismenn eru nú komnir yfir 65 ára aldur og hve margir yfir 70 ára. Ég sagði í upphafi ræðu minnar, að hér væri um nýmæli að ræða í íslenzkri löggjöf. Ég skal viðurkenna, að samkv. 56. gr.stjskr. - í grg. stendur 57. gr., en á að vera 56. gr. - má veita dómurum hæstaréttar lausn frá embætti, þegar þeir eru orðnir 65 ára að aldri, en eigi skulu þeir þó missa neins í af launum sínum. En hér er um algert undantekningarákvæði að ræða. Hæstaréttardómarar eiga að halda fullum launum, eftir að þeir eru farnir frá embætti, og mega allir sjá af því, hvílíkur munur er á hlutskipti þeirra og hinna, sem frv. fjallar um. Í grg. er sagt, að í stjskr. sé gert ráð fyrir, að mönnum sé vísað úr embætti, er þeir eru komnir yfir 65 ára aldur. Þetta er algerlega rangt. Þetta ákvæði stjskr. er hreint undantekningarákvæði, sem er til styrktar þeirri reglu, að embættismannastarfinn sé yfirleitt æfilangur. Þeim lögfræðingi hefir því skjátlazt, sem samið hefir grg., hvort sem það er hæstv.forsrh. eða einhver starfsmaður hans. Ég veit líka, að það eru til ákvæði í starfsreglum íslenzkra fyrirtækja, t. d. Landsbankans, um að menn skuli fara frá embætti, er þeir hafa náð 65 ára aldri. En þessum starfsmönnum er ávallt gefinn eins til tveggja ára frestur. Og það er ennfremur vitað, að starfsmenn Landsbankans hafa betri launakjör við að búa en starfsmenn ríkisins yfirleitt. Þessi ákvæði bitna því ekki eins hart á þeim og almennum starfsmönnum ríkisins. Ég tel óheppilega mikið vald lagt í hendur ráðh. samkv. 1. gr. frv., auk þeirrar óþægilegu aðstöðu, sem embættismenn á aldrinum 65-70 ára hafa samkv. þeirri gr. Eins og ég gat um áðan, á það að vera aðalreglan, að embættismenn fari frá 65 ára, en þó getur ráðh. gefið þeim, sem þykja nógu ernir til líkama og sálar, heimild til að sitja til 70 ára aldurs. Þarna er ráðh. gefið vald til að úrskurða mann úr embætti hvenær sem er á aldrinum 65-70 ára og hvernig sem á stendur. Má nota þetta ákvæði allóþyrmilega og harðdrægt af hendi óbilgjarnrar ríkisstj. Ég get ímyndað mér, að ekki yrði þarna alltaf litið á heilsuna eina, og yrði sennilega stundum frekar spurt um hina pólitísku heilsu, hvernig hún væri að dómi ráðh. Sjá allir, hvernig slíkt vald má misnota. Ég þykist nú hafa bent á, að þetta frv. er ekki svo undirbúið sem skyldi. T. d. vantar allar upplýsingar um það, til hve margra embættismanna það nær. Enn vantar upplýsingar um það, hvað stj. ætlar að gera til styrktar þeim mönnum, sem þannig verða sviptir embætti. Ég þykist ennfremur hafa bent á, að það er óviðeigandi, harðneskjulegt og jafnvel smánarlegt af ríkisvaldinu að ætla þannig að flæma úr starfi menn, sem búnir eru að starfa vel og dyggilega fyrir ríkið, e. t. v. alla æfi, og það alveg fyrirvaralaust. Ég hefi hinsvegar vikið að því, að það er fullkomið rannsóknarefni og íhugunarmál, hvort við eigum að taka upp aldurshámark, enda þótt einstaka þjóð, eins og Danir og Norðmenn, hafi gert það. Málinu liggur a. m. k. ekki svo mjög á, að því þurfi að flaustra af nú í þinglokin, jafnvel svo, að menn þurfi að ræða það yfir tómum stólum. Það verðskuldar meiri rannsókn en þá, sem liggur til grundvallar fyrir þessu frv., og þar sem líkur eru til, að þing komi aftur saman eftir fáa mánuði, sé ég ekki betur en að menn geti beðið þangað til. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp svo hljóðandi rökst. dagskrá: „Þar eð eigi eru fyrir hendi nægar upplýsingar um það, til hversu margra embættis- og sýslunarmanna frv. þetta tekur, né á hvern veg yrði séð fyrir þessum mönnum, ef þeir yrðu sviptir störfum sinum, og þar eð það verður að teljast skylda ríkisvaldsins að veita starfsmönnum sínum nokkurn uppsagnarfrest, svo sem tíðkast á öllum sviðum einkarekstrar, telur deildin rétt að fresta þessu máli til næsta þings og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vænti, að þessi rökst. dagskrá komi hér til umr. og athugunar ásamt frv. sjálfu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Eitt af því, sem hv.þm. Snæf. fann sérstaklega að, var það, hve fáir menn væru í d. Þessar stöðugu endurtekningar til birtingar í Alþt. eiga sér alveg ákveðinn tilgang. Oft hafa áður verið færri viðstaddir á þingi en t. d. nú. Og ég ætla að láta það koma fram, að ég hefi verið viðstaddur inni í ráðherraherbergi allan tímann, sem hv.þm. talaði, og hlustað á ræðu hans. Annars er alltaf nokkur hætta á, þegar beitt er því, sem kallað er málþóf, að andstæðingarnir hlusti ekki á þau rök, eða réttara sagt rökleysur, sem bornar eru fram. Það sagði mér vel metinn bæjarmaður ekki alls fyrir löngu, að við þingmeirihl. hefðum lært af meiri hl. bæjarstj. Rvíkur, því að þegar svæsnar umr. eru í bæjarstj., þá fer meiri hl. inn í sérstakt herbergi innar af fundarsalnum og kemur ekki aftur fyrr en umr. er lokið. Í máli því, er fyrir liggur, er fyrsta spurningin sú, hvort setja beri svona l. eða ekki. Ég skildi ekki til fullnustu, hvort hv.þm. Snæf. væri því fylgjandi eða ekki. Mér skildist hann telja það hreina undantekningu, ef við færum að setja l. um aldurshámark embættismanna. Hann benti á, að til hefðu verið meðal erlendra þjóða margir vel starfshæfir menn, og það eftir að þeir voru búnir að ná hærra aldri en 65-70 ára. Það sannar ekki annað en það, að alltaf eru til undantekningar. Það er ekki til neins að vera að benda á menn eins og Clemenceau og Gladstone, sem sköruðu fram úr sinni samtíð að þreki. Hér er verið að smíða reglur um okkar starfsmenn, og verður þar að miða við hið almenna. Þetta hafa nágrannaþjóðir okkar gert, og við líka með ákvæðunum í hæstaréttarl., sem sýna, að við treystum ekki mönnum, sem orðnir eru eldri en 65 ára, til að vinna sæmilega störf sín þar. Sama er að segja um Landsbankareglugerðina. Störfin í Landsbankanum eru svo almenn, að við þau má miða að talsverðu leyti önnur embættisstörf. Þessi störf eru að miklu leyti falin í bókfærslu, eins og hjá sýslumönnum og fleiri starfs mönnum ríkisins. Við höfum því slegið þessu föstu í tveim stofnunum landsins, og væri ekkert óeðlilegt, þótt sett væru l. um aldurshámark embættismanna í öðrum stöðum líka. Það er auðvitað ekki annað en misskilningur, að menn hljóti embætti til lífstíðar. Embættismönnum má segja upp sem öðrum. Og þannig er okkar löggjöf í þessum efnum. Hitt er ekki annað en gömul trú. Það þýðir heldur ekki neitt að benda á, að ekki megi setja l. um uppsögn manna, sem eru bilaðir að starfskröftum, af því, að þeir hafi þá ekki næg eftirlaun. Ef það er rétt, sem ég held fram, að starfskrafturinn sé almennt farinn að bila á þessum árum, þá er það þjóðfélagsins að sjá fyrir þessum mönnum, er þeir fara að hvíla sig, og ef þeim er ekki séð fyrir nægilegum eftirlaunum, þá er það Alþingis á hverjum tíma að veita þeim hæfilegan lífeyri, ekki sízt nú, þar sem segja má, að þeir verði nokkuð hart úti. Það getur orðið þjóðfélaginu dýrara að hafa í störfum gamla menn, sem ekki eru lengur starfshæfir, en að greiða þeim sæmileg eftirlaun. Það hefir hvað eftir annað komið fyrir, að menn, sem hafa rækt starf sitt ágætlega alla æfi, hafa farið frá með smán, af því að starfskraftarnir voru svo bilaðir, að þeir gátu ekki lengur valdið starfinu. Ég þarf ekki að nefna nein dæmi. En þarna er um beint ranglæti að ræða gagnvart þessum mönnum. Í hinni rökst. dagskrá segir, að ekki liggi fyrir nægjandi upplýsingar í málinu, t. d. um það, hversu margir embættismenn verði að fara frá, ef l. ganga í gildi. En Mgbl. hefir nú birt skrá um þetta frá Pétri Zóphóníassyni, aðstoðarmanni hagstofunnar. Sjálfstæðismenn í Ed. báðu mig um skrá yfir þessa menn, og lofaði ég að láta útbúa hana. En þegar þessi skrá kom í Mgbl., benti ég þeim á hana, og lýstu þeir yfir því, að þeir gerðu sig ánægða með þá skýrslu. Geri ég ráð fyrir, að þessi hv.þm. geri sig líka ánægðan með þessar upplýsingar og telji Mgbl. nægilega góða heimild. En ég ætla ekki um það að dæma, hversu áreiðanlegar þessar upplýsingar eru. Þess má geta, að þessi skrá upplýsti, að margir þessara manna væru komnir yfir sjötugt og orðnir gersamlega óstarfhæfir og eru margir þeirra farnir úr störfum fyrir elli sakir. Veit ég t. d. um 2 presta, sem farnir eru úr störfum. Ég hefi meira að segja heyrt þá röksemd, að óþarfi sé að setja þetta aldurstakmark, því að yfirleitt séu menn farnir úr störfum um sjötugt. Ég viðurkenni, að þeir eigi að fara fyrirvaralaust, þó að ég leggi minna upp úr því en hv.þm. Snæf. Ég vil benda á, að það felst í ákvæðum frv., að embættismenn fari ekki frá störfum fyrr en t. d. að loknu skólaári. Þó að ég viðurkenni, að það hefði mátt orða ákvæðið nákvæmar, þá tel ég, að það komi ekki að sök, þar sem því hefir sérstaklega verið yfir lýst, að sá skilningur sé lagður í ákvæðið. Ég vil minna á það, að ef þetta þykir verulegur galli á frv., þá mun ég bíða og sjá, hvernig því miðar áfram, og ef nægur tími vinnst til þess að koma málinu áfram, þá lagfæra það við 3. umr. og láta það fara aftur til Ed. Það hefir komið fram till. til rökst. dagskrár, þar sem er farið fram á að láta málið bíða til næsta þings. En ef menn hafa á annað borð tekið afstöðu til þessa máls, og ef það er réttlátt, þá er það engu réttlátara á næsta þingi. Ef reglan er rétt, þá álít ég, að það eigi tvímælalaust að ákveða aldurshámark embættismanna, og þá er engu síður rétt að gera það á þessu þingi en því næsta. Ef l. eru framkvæmd þannig, að þeir, sem eru í miðju starfsári, verða ekki látnir fara fyrr en því er lokið, þá er fyrirvarinn engu minni en þó að l. gengju í gildi í júlí, því þá stendur eins á, að þeir yrðu að fara. Einu atriði, sem minnzt hefir verið á, hefi ég komið örlítið að áður, en það eru eftirlaun þessara manna. Þetta er dálítið atriði, því það er ómögulegt að neita því, að eins og löggjöfin er nú, en hún er frá 1921, þá eru eftirlaun þeirra manna, sem komnir eru á efri aldur og fara úr embættum, svo lítil, að þeir eru tiltölulega illa settir, þar sem þeir eru ekki búnir að vinna sér inn eftirlaun nema stuttan tíma, eða frá því að l. frá 1921 gengu í gildi. Það er ekki annað að gera en þingið verður að taka afstöðu til þessa máls á hverjum tíma, og þá eru þessir menn ekki verr settir en aðrir, sem búnir eru að vinna sér inn há eftirlaun. Reynslan hefir verið sú, að yfirleitt hefir betur verið farið með þá menn, sem hafa fengið eftirlaun sín ákveðin af þinginu, en hina, sem hafa fengið þau samkv. launal. Það er rétt, sem hv.þm. Snæf. minntist á, að embættismönnum er veittur eftirlaunaréttur, en viðvíkjandi tilfinningunni fyrir því, að eftirlaun þessara manna séu lág, en þau eru þetta frá 1500-1800 kr. á ári, þá vil ég segja það, að við finnum ekki til þess, þó að aðrir, sem starfað hafa í þjónustu ríkisins alla æfi, svo sem t. d. vegavinnumenn, fái engin eftirlaun, en þannig er ástatt með fjölda starfsmanna bæði hjá ríkinu og einstaklingum. En menn hafa sérstaka tilfinningu fyrir embættismönnunum og þykir þetta slæm meðferð á þeim, þó að þeir séu fram að sjötugu búnir að taka miklu hærri laun en aðrir, sem engin eftirlaun fá. Menn mega ekki láta þessa tilfinningu fyrir sérstakri stétt blekkja sig. Það er tilætlunin að koma á almennri tryggingarlöggjöf á næsta þingi, en í raun og veru hafa embættismenn ekki meiri rétt til eftirlauna en margir aðrir starfsmenn ríkisins. Ég vil segja fyrir mig sem embættismann, að ég tel mig ekki hafa unnið þarfara verk síðan ég varð embættismaður en áður, meðan ég vann algenga vinnu. En flestir okkar finna ekki sérstaklega til þess, þó aðrir en embættismenn þurfi að fara á sveitina. Ég vil svo að endingu mælast til þess, að hin rökst. dagskrá verði felld og frv. látið ganga áfram.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. var eitthvað að gera að umtalsefni umr. á fundum bæjarstj. Rvíkur.

Var það ekki rétt frá skýrt?

. Jú, að vissu leyti var það. Það hefir tíðkazt nokkuð síðan farið var að halda bæjarstjórnarfundi í kaupþingssalnum, að einstakir fundarmenn hafa farið inn í afherbergi. En það er ekki mikil ástæða til að finna að þessu. Þó að menn sitji í þessum afherbergjum, þá geta þeir heyrt hvert orð í fundarsalnum. En hér er kvartað yfir því, að menn fara undir vissum kringumstæðum út úr húsinu og skáka í því skjóli, að málið verði ekki borið undir atkv. Þetta þekkist ekki á fundum bæjarstj. Rvíkur. Ég man ekki eftir neinu tilfelli, þar sem bæjarfulltrúi hefir gengið af fundi og látið sig vanta meðan á umr. stóð. Ég man ekki eftir, að það hafi komið fyrir, að menn hafi farið af fundi og komið svo aftur til þess að greiða atkv. Þetta er alveg sérkennilegt fyrir hið háa Alþ. Í þessu sambandi vil ég vekja máls á því, að það væri æskilegt, að það gæti orðið að samkomulagi að gera þá breyt. á þingsköpum Alþ., að atkvgr. fari fram strax að loknum umr. Það er sannarlega óviðkunnanlegt, að þeir, sem hafa mál að flytja, séu neyddir til þess að ræða þau fyrir tómum stólum. En ef þingsköpunum væri breytt, þá væri ekki hægt að fara þessu fram, þá yrðu þm. að sætta sig við að vera svo nálægt, að þeir geti heyrt það, sem fram fer. Að þessu leyti held ég, að hæstv.forsrh. verði að taka aftur samanburð sinn á bæjarstj. Rvíkur og hinu háa Alþ. En hinu þori ég ekki að neita, að meiri hl. bæjarstj. Rvíkur kunni á stundum að láta sumum ræðum andstæðinganna ósvarað. Það er auðvitað ekkert við því að segja, enda hefir ekki verið kvartað yfir því hér. Það er líka algengt í þessari hv. d., að stjórnarandstæðingar halda ræður um málin, sem hvorki ráðh. né fylgismenn stj. telja sér skylt að svara. En það er ekki hægt að selja reglur um þetta eða skylda menn til neins í þessum efnum. En viðvíkjandi þessu máli, sem hér er til umr., skal ég játa, að ég álít það hafa töluvert til síns máls. Það verður af mörgum ástæðum að teljast eðlilegt að setja ákvæði um það, hvenær embættismenn og starfsmenn ríkisins eigi að láta af störfum. Þó að ég sé fullkomlega sammála þeim, sem vilja athuga þetta, þá er óviðunandi að setja lagaákvæði um þetta gersamlega undirbúningslaust að öllu leyti. Mér finnst, að embættismenn og starfsmenn hins opinbera eigi heimtingu á að njóta fyrirvara um það, hvenær þeir láta af störfum. En þegar lögleiða á svona nýmæli, þá eiga menn heimtingu á að fá undirbúningstíma til að búa sig undir að missa stöðu sína. Þeir eiga heimtingu á að fá ekki aðeins venjulegan fyrirvara um uppsögn á starfi, heldur líka frekari undirbúningstíma. Ég játa, að það geti verið nauðsynlegt að hafa heimild í l. til þess að leysa þá menn frá störfum, sem ekki eru færir um að gegna þeim. Þetta getur komið fyrir, en það munu vera færri tilfelli, þar sem það er brýn nauðsyn, enda þá oftast hægt að ná samkomulagi. Það er líka ástæða til þess að menn, sem eru orðnir svo háaldraðir, að gera má ráð fyrir því, að lífsstarfi þeirra sé um það bil lokið, rými fyrir yngri mönnum. Það er vitanlegt, að það er fjöldi ungra manna, sem hefir búið sig undir að vinna í opinberri þjónustu, en komast hvergi að. Það er ástæða til þess, ef unnt er, að greiða fyrir því, að þessir menn geti fengið eitthvað að starfa. Að þessu leyti get ég fallizt á hugsun frv., þó því aðeins, að l. séu framkvæmd með mannúð og skilningi á högum og ástæðum þeirra manna, sem l. eiga að bitna á. En ég tel, að ekki sé séð fyrir því í þessu frv. Eftirlaunakjör embættismanna eru svo léleg, að þess er ekki að vænta, að menn geti komizt af með þann styrk, og því tel ég sjálfsagt, að veittur sé nokkur frestur á framkvæmd l., svo að þeir menn, sem þetta á að koma fram við, fái frest til þess að undirbúa sig undir að sjá sér farborða, eftir því sem unnt er. Ég tel þess vegna rétt að bera fram brtt. við frv., sem hnígur í þá átt, að fresta framkvæmd l. til 1. jan. 1937, og vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta hana, í þeirri von, að hann leiti afbrigða fyrir henni, þar sem hún er skrifl. og ekki borin fram með nægum fyrirvara. Ég skal játa, að ég tel þann frest of stuttan, sem brtt. fer fram á, því það er varla viðeigandi styttri frestur en 5 ár frá því að l. ganga í gildi. En ég vildi sjá, hvaða undirtektir þessi hugmynd fær, og ef hún verður samþ., þá mætti athuga milli umr., hvort samkomulag gæti orðið um að hafa frestinn lengri, hvort sem það nú verða 5 ár eða skemmri tími. Mér finnst þetta sanngirnismál, og ég er sannfærður um, að embættismennirnir sætta sig betur við löggjöfina, ef þessi brtt. verður samþ. En það er augljóst, að það getur ekki verið höfuðatriði, hvort l. koma til framkvæmda á þessu ári eða nokkru síðar. Mér skilst, að það muni vera aðalatriðið fyrir hæstv. stj., að því sé slegið föstu, að svona skuli það vera framvegis. Ef þess er að vænta í nokkru máli, að stj. og stuðningsmenn hennar fáist til viðtals um sanngjarnlega lausn að nokkru máli, þá ætti það að vera í þessu máli. Þetta mál er þannig vaxið, að hér kemur til greina almenn mannúðartilfinning, og ég ætla, að hæstv. stj. og stuðningsmenn hennar séu gæddir henni nægilega mikilli til þess, að þeir geti tekið þetta mál til sanngjarnlegrar afgreiðslu.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 3. þm. Reykv.: „4. gr. orðist svo: Lög þessi koma til framkvæmda 1. jan. 1937.“ Þessi brtt. er bæði skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvennskonar afbrigði.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. er flutt af sjútvn. Nd. í samráði við ríkisstj., og eru þar tekin upp ásamt meiru efni bráðabirgðal., sem getin voru út á síðasta þingi. Ég legg svo til, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn. þessarar d.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það hefir nú staðið nokkur deila um þetta frv. í þessari d., og ég skal ekki fara að endurtaka það, þó margt af því hafi að vísu átt betur við þessa umr. heldur en við 2. umr. En ég hefi borið hér fram brtt. á þskj. 698, sem er um það, að 7. gr. frv. falli niður. Þessari gr. var aukið við frv. við meðferð málsins í Nd. Eins og kunnugt er, náðu ákvæði þessa frv. eins og það var upphaflega einungis til þeirra bifreiða, sem eru stærri heldur en þær venjulegu fólksflutningsbifreiðar, 7 manna bifreiðar, þ. e. a. s. einungis til þeirra bifreiða, sem nú eru mest notaðar til langleiða. En svo var sett inn þetta ákvæði l.gr., sem gerir frv. allt miklu víðtækara, þar sem ráðh. er heimilt að ákveða, að ákvæði þessara 1. nái einnig til bifreiða, sem eru minni, þannig að mér skilst, að ef þessi heimild er notuð, fari að verða tvísýnt um það yfirleitt, hvað menn megi ferðast frjálst í bifreiðum á vegum landsins, því þá koma þegar í stað í gildi þessar ónákvæmu skilgreiningar frv. um það, til hverra þessi l. eigi að ná. Ég hefði nú haldið, að það hefði mátt láta sér nægja frv. eins og það var upphaflega, þ. e. a. s. byrja þetta skipulag á fólksflutningum á langleiðum með þessum sérstaklega stóru bifreiðum, sem eru beinlínis byggðar til þess og engum „prívatmanni“ mundi detta í hug að nota til einkaferðalags. Svo framarlega sem l. eru aðeins látin ná til þessara bifreiða, þá léttir það mikið framkvæmd l. Það má náttúrlega segja, að þessi gr. sé meinlaus og gagnslaus, ef heimildin er ekki notuð, en ég álít þá ástæðulaust að vera að setja helmildina í l., ef ekki er ætlazt til þess, að hún sé notuð, og þess vegna hefi ég borið fram þessa brtt. um það, að 7. gr. falli niður. Ég fer sem sagt ekki fram á annað en að frv. sé breytt í sama horf eins og það var borið fram upphaflega. Ég held, að það sé nægur tími, ef mönnum þykir þetta skipulag gefast vel, til þess að taka fleiri bifreiðar undir ákvæði þessara l.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég skal víkja nokkrum orðum að þeim brtt., sem hér liggja fyrir við þetta frv. Efni frv. sjálfs mun ég ekki fara út í. Það hefir verið rætt nokkuð í báðum d. þingsins, og hefi ég þar engu við að bæta, nema mér virðist, að með þeim ákvæðum, sem sett eru í 1. gr. frv., að l. nái aðeins til bifreiða, sem rúma fleiri en 6 farþega, þá sé skýrt ákveðið um það, hvaða bifreiða þetta taki til fyrst og fremst, þ. e. a. s. þau ná til hinna stærri bifreiða, og þó aðallega til þeirra, sem bezt borgar sig að nota í langar ferðir, auk þess sem þau náttúrlega taka til strætisvagnanna hér í Rvík, og eins til slíkra bifreiða, ef þær ganga milli Rvíkur og Hafnarfjarðar. Við 1. gr. frv. eru brtt. á þskj. 811, frá hv.þm. Eyf. Fyrri brtt. gengur í þá átt, að bifreiðar, sem skráðar eru til vöruflutninga og annast að staðaldri flutning á vörum til bænda, skuli verða undanþegnar ákvæðum þessara l. Ég hygg nú, að flestar af þessum bifreiðum, sem vakir fyrir hv.flm. þessara till. að skuli undanþegnar þessum l., muni ekki falla undir ákvæði þeirra, þar sem í þessum bifreiðum er aðeins um eitt eða tvö sæti að ræða, fyrir utan sæti bifreiðarstjórans, og þó að í þeim sé ef til vill 1 bekkur til viðbótar, þá kemst sætatalan ekki svo hátt, að þær falli undir ákvæði l., nema um sé að ræða yfirbyggða vörubíla með bekkjum á pöllum, þá fulla þeir að sjálfsögðu undir ákvæði l. Ég held því, að það sé ekki ástæða til þess að samþ. þessa till., a. m. k. eins og hún er úr garði gerð, og sérstaklega vegna þess, að ég óttast, að ef hún verði samþ., þá yrði opnuð smuga, sem gæti haft þau áhrif að draga mjög úr gildi l., þannig, að þá yrði farið að semja um vöruflutninga á bifreiðum, sem að miklu leyti yrðu svo notaðar til þess að annast fólksflutninga. Ég álít sem sagt, að það yrði ákaflega erfitt að annast framkvæmd l., ef slík smuga væri í þeim. Ég skil það svo, að ef þessi brtt. á þskj. 811 verður samþ., þá verði fyrri brtt. á þskj. 792 tekin aftur. Þá leggur hv. 1. þm. Reykv. það til, með brtt. á þskj. 698, að ákvæði 7. gr. falli niður með öllu, en hv.þm. Eyf. leggja það til, með 2. brtt. á þskj. 811, að ráðh. öðlist ekki þá heimild, sem í þeirri gr. segir, fyrr en eftir 1. jan. 1937, þ. e. a. s. að til þess tíma sé ekki heimild fyrir ráðh. að láta ákvæði l. ná til bifreiða, sem hafa 6 sæti eða minna. Ég skal nú játa það, að í mínum augum er þetta ekkert höfuðatriði, þó að þessi heimild komi ekki í gildi fyrr en 1937, en hinu get ég ekki neitað, að mér finnst það hálfhlægilegt, ef heimildin er sett inn í l. á annað borð, að jafnframt sé ákveðið, að hún skuli ekki ganga í gildi fyrr en eftir 2 ár. Hinsvegar gæti ég fellt mig við það, að heimildin yrði ekki notuð fyrr en 1. jan. 1936, því að eftir árið 1935 yrði það farið að sýna sig, hvort smærri bifreiðar yrðu notaðar til þess að draga úr gagnsemi rútubíla. Hinsvegar vildi ég til samkomulags ganga inn á, að þessu yrði frestað t. d. til 1. jan. 1936. Þá er 1 brtt. enn á þskj. 792, frá þeim hv.þm. Eyf., þar sem þeir leggja það til, að 10. gr. frv. verði orðuð eins og þar segir. En í 10. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Félög og einstaklingar, sem haldið hafa uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum áður en l. gengu í gildi, ganga fyrir að öðru jöfnu við veitingu sérleyfis á sömu leiðum“. Þetta finnst mér í alla staði sjálfsagt og eðlilegt, en eftir brtt. á þskj. 792 á að skylda þá, sem sérleyfin veita, til þess að láta þá menn, sem hafa haldið uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum, fá sérleyfi til þess að halda þeim áfram, ef þeir fullnægja að öðru leyti þeim kröfum og skilyrðum, sem l. þessi setja. Mér finnst þetta allt of langt gengið. Mér finnst, að ef þessi brtt. yrði samþ., þá væri það sama sem að gefa þessum mönnum, sem nú af einhverri tilviljun hafa haldið uppi ferðum einhverjar sérstakar leiðir, fullkominn einkarétt til þess að annast þessar ferðir, a. m. k. um það 3 ára bil, sem þetta nær til.  Í sambandi við þetta vil ég segja frá því, hvernig mér finnst, að eðlilegast sé, að úthlutun sérleyfa verði höfð með höndum. Ég tel sjálfsagt, að þegar verið er að úthluta þessum sérleyfum, þá verði fyrst og fremst, eins og líka tekið er fram í 10. gr. frv., tekið tillit til þeirra manna, sem hafa haldið uppi ferðum á ákveðnum leiðum undanfarið, þannig, að þegar einstakur maður eða félag hefir byrjað fastar áætlunarferðir á einhverri leið, og haldið þeim áfram með svo og svo mörgum bílum með svo og svo mörgum sætum og um svo og svo langan tíma, þá verði það allt tekið til greina, þegar sérleyfin eru veitt, og ef það er unnt, þá verði farið sem næst því, sem nú er gert við úthlutun út- og innflutningsleyfa, og að miðað verði við þau hlutföll, sem maðurinn hefir haft í þessum flutningi undanfarin ár. Þá verður tekið tillit til þess, ef einhver maður hefir byrjað ferðir um eitthvert ákveðið svæði og lagt í það fé að koma þeim ferðum á stað, og verður hann þá látinn ganga fyrir öðrum. Ég skal þó ekki segja, að hægt verði að framkvæma þetta svona undir öllum kringumstæðum, vegna þess, að sumstaðar getur þessu hagað svo til, að það séu óheppilega margir menn um sömu „rútuna“, og það verði því hagkvæmara að ákveða, að þeim skuli fækka. En þá yrði náttúrlega að bæta þeim manni það upp, sem yrði að hætta þannig ferðum sínum um einhverja ákveðna leið, með því að gefa honum sérleyfi til þess að annast ferðir á öðrum leiðum. En eins og 10. gr. frv. ber með sér, þá er ætlazt til þess, að þeir, sem halda uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum, þegar þessi l. ganga í gildi, gangi að öðru jöfnu fyrir öðrum mönnum við veitingu sérleyfis á þeim leiðum. Þetta hefi ég hugsað mér, að yrði framkvæmt eins og ég nú hefi gert grein fyrir. Ég veit, að það er örðugt að setja um þetta fyrirfram nokkrar fastar reglur. Menn verða að þreifa sig áfram með það, hvernig þessu verði heppilegast fyrir komið, en eftir þeim tilgangi, sem mér virðist vera með því að setja l. sem þessi, þá fæ ég ekki betur séð en að hægt sé að úthluta betri sérleyfum til þeirra manna sem hafa haldið uppi ferðum á hverjum stað. Það er svo ekki fleira, sem ég finn ástæðu til þess að taka fram í sambandi við þær brtt., sem fyrir liggja.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi flutt skriflega brtt. við fyrri brtt.hv.þm. Eyf. á þskj. 811, viðvíkjandi undanþágu þeirri, sem ég býst við, að nauðsynlegt sé að hafa í þessu frv. að því er snertir fólksflutninga í sveitum. Þegar þetta frv. var í smíðum í skipulagsnefnd, þá var aldrei til þess ætlazt, að ákvæði þess yrðu látin ná til lítilla bifreiða. Sú viðbót hefir komizt inn í frv. í Nd., og orkar það nokkuð tvímælis, hvort ávinningur sé að því að koma þessum litlu bifreiðum undir fast skipulag, bifreiðum, sem hafa þetta 4 farþegasæti og mest eru notaðar til innanbæjaraksturs og í stuttar ferðir. Ég hefi þess vegna hugsað mér að greiða atkv. með till.hv. 1. þm. Reykv., því að ég hygg, að með því að samþ. hana verði miðlað nokkuð málum í þessum efnum, og þá mundi frestunartill. þeirra hv.þm. Eyf. falla niður af sjálfu sér, því að ég ímynda mér, að þeir hafi borið hana fram í því skyni, að komin væri reynsla á þetta skipulag áður en þetta ákvæði 7. gr. kæmi til framkvæmda. Það, sem vakti fyrir okkur í skipulagsn. með þessu frv., var í raun og veru eingöngu það, að skipuleggja þá tegund fólksflutninga, sem fara fram á hinum svokölluðu stóru bifreiðum, eða m. ö. o. þeim bílum sem taka þetta allt að því 14 til 18 farþega. Þessar umbætur, að farið var að nota þessi farartæki, hafa komið svo skyndilega og haft svo gagngerð áhrif, að alvinsælustu bifreiðategundirnar, sem hér voru notaðar áður, sem voru sterkar amerískar bifreiðar með 6 farþegasætum, eru alveg að hverfa úr sögunni, af því að þær standast ekki samkeppnina við hinar stóru og vel yfirbyggðu bifreiðar. Fólksflutningar með bifreiðum fara fram hér á landi aðallega eftir þrem leiðum. Fyrst og fremst eru þessar stóru bifreiðar notaðar, sem þetta frv. nær til, og svo þær litlu bifreiðar, sem hv. 1. þm. Reykv. hefir borið fram till. um, að ekki skuli falla undir ákvæði þessara l., ef frv. nær fram að ganga. Í þriðja lagi eru fólksflutningar í sveitum mjög algengir á bifreiðum, sem eru að nokkru leyti yfirbyggðar og hafa þetta 6 til 7 sæti fyrir farþega og þar að auki allmikið rúm fyrir flutning. Þetta munu vera þær þrjár tegundir bifreiða, sem bezt hæfa flutningaþörf manna hér á landi nú sem stendur. Og af þeim hygg ég, að ekki sé ástæða til þess að reyna að skipuleggja aðrar en hinar stóru fólksflutningabifreiðar, eins og líka tilgangur frv. upphaflega var. Ég ætla ekki að lengja umr. mikið um þetta efni, en get þó sagt frá því, að eftir upplýsingum frá manni, sem hafði mjög góða aðstöðu til þess að þekkja rekstrarkostnað þessara stóru bifreiða, og sem við í skipulagsn. byggðum að nokkru leyti starf okkar á, þá virðist þær benda til þess, að með því að nota slíkar bifreiðar mætti halda uppi fólksflutningum á milli Reykjavíkur og Akureyrar með þeim árangri, að sætið kostaði ekki nema 20 kr., í staðinn fyrir að það kostar nú 30 kr. Ég get líka sagt frá því svona til samanburðar, að á síðasta sumri kostuðu sæti í bifreiðum 20 kr. austur til Víkur, en þangað er miklu styttri leið og betri vegur en norður til Akureyrar. Ef þessi útreikningur er réttur, sem full ástæða er til að ætla, þá eru hér fyrir hendi afarmiklir sparnaðarmöguleikar fyrir almenning. Fólkið getur þá með því að nota þessar stóru bifreiðar, sem eru að verða nokkurskonar járnbrautir fyrir okkur, komizt hjá óþarfa eyðslu, sem af því leiðir, að dýr fargjöld eru greidd. Ég get náttúrlega ekki frekar en aðrir, sem eiga að sjá fram í tímann, fullyrt það, að þó að þetta skipulag takist, þá verði árangurinn svo glæsilegur, að hægt verði að lækka fargjöldin um þriðjung. En við treystum því, að það muni ganga í þá átt, og að í öllu falli muni mikið sparast almenningi í fargjöldum, ef þetta verður vel skipulagt. Ég skal játa það, að það atriði er ekki nógu ljóst í frv., hvernig haga skuli fólksflutningum í dreifbýlinu, þar sem það borgar sig ekki að hafa fólksflutningabifreiðar með föstum áætlunarferðum, en verður aftur á móti að sameina fólksflutninga og vöruflutninga. Brtt. mín gengur út á það, að ráðh. geti látið sérstök ákvæði gilda um mannflutninga á bifreiðum, sem hafa fastan flutning á framleiðsluvörum bænda, eins og f. d. í sambandi við sláturhúsin, mjólkurbúin, kaupfélög o. fl. Það er bezt að gera sér það ljóst, að fólkið í dreifbýlinu ferðast að talsverðu leyti með þeim bifreiðum, sem flytja þar vörur á milli, hvort sem það er löglegt eða ekki, og bifreiðal. eru þess vegna stöðugt brotin á þeim stöðum, þar sem ekki er hægt að koma á hinni æskilegu verkaskiptingu í þessum efnum. Ég hefi þess vegna hugsað mér að miðla málum milli þessara dálítið andstæðu skoðana og reyna að hjálpa til þess, að þær bifreiðar, sem hv. 1. þm. Reykv. vill koma undan ákvæðum þessara l., ef frv. nær fram að ganga, verði ekki að svo stöddu settar undir skipulagninguna. Í öðru lagi vil ég styðja það, að ríkisstj., ef henni er það unnt, láti þessa eðlilegu flutningaþörf strjálbýlisins fara fram áfram eins og hún fer fram nú, en aftur á móti verði því aðalefni frv. komið í framkvæmd, að allur mannflutningur með þessum stóru bifreiðum verði öruggari og hagkvæmari, og sérstaklega að fargjöldin lækki og kostnaðurinn við þessa flutninga þar með minnki. Ég mun svo biðja hæstv. forseta að lesa brtt. mína upp fyrir hv.þdm.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 811, frá hv.þm. S.-Þ.: „Ráðh. getur einnig látið sérstök ákvæði gilda um mannflutninga samkv. þessum l. á bifreiðum, sem hafa fasta flutninga á framleiðsluvörum bænda að aðalstarfi.“ Það þarf afbrigði til þess að þessi brtt. megi koma hér til umr. á þessum fundi, og vil ég hér með leita þeirra.

Bernharð Stefánsson [óyfirl.]: Þegar þetta mál var hér til 2. umr., hreyfði ég nokkrum aths. út af sumum ákvæðum frv., sem okkur þm. Eyf. fannst reka sig á hið daglega líf í okkar héraði, og við vissum ennfremur til, að þannig var ástatt í mörgum öðrum héruðum, en það er viðvíkjandi þeim fólksflutningum, sem nú fara fram á vörubifreiðum og eru orðnir afarmiklir. Ég lét þess þá getið, að ég vildi gjarnan eiga tal við n., sem hafði þetta mál til meðferðar, og ræða við hana um nauðsynlegar breyt. í þessu efni, og a. m. k. fá hjá henni fullnægjandi skýringu á þessum ákvæðum, sem við þm. Eyf. gerðum aths. við. Hv. frsm.n. tók vel í þetta og bjóst við, að við mundum auðveldlega geta fengið að ræða við n. um þessi efni. Við þm. Eyf. biðum því talsvert með það að gera brtt. við frv. En af þessu samtali okkar við n. varð þó ekki neitt. Ég get því ekki ásakað okkur þm. Eyf., þó að við höfum borið fram brtt. án þess að það væri í samráði við n. Með þessu er ég þó ekki að ásaka n. eða frsm. hennar fyrir það, að ekkert varð af þessu samtali, því að ég býst við, að ástæðan til þess, að þetta samtal fórst fyrir, hafi eingöngu verið hið mikla annríki, sem verið hefir. Ég man það, að daginn áður en frv. var tekið á dagskrá hér til 3. umr. kom hv.frsm. til mín og sagði mér, að nú mundi málið verða tekið á dagskrá daginn eftir og að nú skyldi ég koma með brtt. við það. Niðurstaðan varð því sú, að við þm. Eyf. fluttum brtt. við frv., sem eru á þskj. 792, og svo aftur síðar brtt. á þskj. 811. Hvað snertir brtt. á þskj. 792, þá mun ég ekki ræða hina fyrri þeirra, því að við tökum hana aftur, jafnframt því sem við berum fram fyrri brtt. á þskj. 811, því að hún er um sama efni. Við nánari athugun sáum við það, að fyrri brtt. á þskj. 792 náði ekki fyllilega þeim tilgangi, sem við vildum ná, og við gerðum því ýtarlegri till. um þetta efni. En hin brtt. okkar á þskj. 792, sem er við 10. gr. frv., er um efni, sem ég hafði ekki gert neinar aths. við, þegar málið var hér til 2. umr., sem sé um það, að í staðinn fyrir, að í 10. gr. frv. er kveðið svo á, að þeir, sem hafa haldið uppi föstum áætlunarferðum á ákveðnum leiðum áður en l. gengu í gildi, skuli, að öðru jöfnu, ganga fyrir um veitingu sérleyfa, þá viljum við með þessari brtt. okkar við 10. gr. frv. kveða svo á, að þeim skuli veitt sérleyfi á sömu leiðum. ef þeir að öðru leyti fullnægja ákvæðum l. Ferðalög eru orðin og hafa æfinlega verið svo mikill þáttur í lífi hvers manns, að fyrir okkur vakir það yfirleitt, að þegar sett eru ákvæði um fólksflutninga með bifreiðum, - og fólksflutningar hér á landi fara, eins og allir vita, að mestu leyti fram með bifreiðum [Eyða í handr.]. Ég skal játa, að eftir að hafa heyrt ræðu hæstv.atvmrh. tel ég ekki eins mikla nauðsyn á þeim breyt. við 10. gr., sem farið er fram á í þskj. 792. Hann sagðist álíta rétt, að þegar til veitingar sérleyfa kæmi, yrði miðað við það hlutfall, sem verið hefði um fólksflutninga, og að menn fengju sérleyfi í hlutfalli við þá flutninga, sem þeir hefðu haft, svo að mér sýnist, að þá yrði ekki beinlínis gengið á rétt manna. Hann sagði ennfremur, að ef ekki væri hægt að fullnægja þessu, þá teldi hann rétt að bæta hlutaðeigendum það upp með því að veita þeim sérleyfi á öðrum leiðum. Ég væni hæstv. ráðh. ekki um, að hann muni ekki framfylgja því, sem hann felur rétt. En það er þó ekki alveg það sama að telja eitthvað rétt og að segjast ætla að framkvæma það. Ég er ekkert að tortryggja ráðh., en ef hann lýsir því yfir, að hann ætli að framkvæma 10. gr. á þann hátt, sem hann taldi rétt vera, þá getum við fallið frá till. og tekið hana aftur.

Það kunna nú að koma ráðh. eftir þennan!

. Rétt er það, en það koma líka önnur þing og aðrir menn, sem kynnu að vilja breyta þessum lögum. En ég tel tilgangi okkar fullnægt, ef hið sama næst gegnum stjórnarráðstöfun, sem við ætluðum að ná með till. okkar. Þá eru brtt. okkar á þskj. 811. Ég þarf ekki að skýra fyrri till. Hún er um það, sem ég talaði um við 2. umr., að undanþiggja þær bifreiðar, sem gegna vöruflutningum fyrir bændur, en flytja jafnframt fólk. Mér skildist á hæstv. ráðh., að hann teldi þessa till. alveg óþarfa. Mér skildist hann viðurkenna ástæður okkar fyrir því, að þessir fólksflutningar væru nauðsynlegir, en till. væri hinsvegar óþörf, af því að þessar bifreiðar kæmu ekki undir lögin. Ef hann getur sannfært mig um, að svo sé, þá getum við vitanlega tekið till. aftur. En það var nú gerð tilraun til að sannfæra okkur um þetta við 2. umr., og hæstv. ráðh. reyndi það líka í ræðu sinni áðan, en við erum ekki sannfærðir enn. Það stendur í 1. gr. frv., að engum sé heimilt að hafa með höndum fólksflutninga með bifreiðum, sem stærri séu en svo, að þær rúmi 6 farþega, nema hafa fengið til þess sérleyfi frá ríkisstj. Það er alls ekki talað þar um, að átt sé við bifreiðar, sem hafa sæti fyrir fleiri en 6 farþega. Þeir, sem ferðast með vöruflutningabifreiðum, eru óneitanlega farþegar bifreiðarinnar, þó að þeir kunni að sitja á mjólkurdunkum. Það hefir því ekki enn tekizt að sannfæra mig um, að till. okkar sé óþörf. Ég held þvert á móti, að hún nauðsynleg, ef á annað borð á að undanþiggja þessa fólksflutninga, sem hafa mikla þýðingu fyrir héruðin. Það mundi valda mikilli truflun um allt daglegt líf í sveitunum, ef settar væru hömlur á þessar samgöngur. Hv. þm. S.-Þ. hefir flutt skrifl. brtt. við okkar till., þess efnis, að það, sem við viljum, að sé ákveðið í l., vill hann heimila ráðh. að gera. Okkur má nú standa nokkuð á sama, hvort þetta er beinlínis löggjafaratriði eða framkvæmdaratriði, ef það er tryggt, að löggjöfin verði ekki til þess að trufla þessa flutninga, sem við teljum mjög nauðsynlega fyrir sveitirnar. Við flm.till. höfum ekki borið okkur saman, en við værum kannske tilleiðanlegir að taka till. aftur, ef hæstv. ráðh. lýsti því skýrt yfir, að hann ætlaði að nota till.hv.þm. S.-Þ. til þess að heimila þá flutninga, sem ég hefi lýst, eftir sem áður. Ég skal bera það undir meðflm. minn, hvort hann vill taka till. aftur, ef hæstv. ráðh. gefur slíka yfirlýsingu. Síðari brtt. á þskj. 811 fer fram á það, að fresta heimild 7. gr. til að taka minni bifreiðar undir þetta ákvæði. Þetta er sprottið af sömu hugsun og aðrar brtt. okkar, að æskilegt sé, að þessar fyrirhuguðu breyt. komi sem hægast og valdi sem minnstum truflunum í venjum og atvinnuháttum. Vitanlega er betra, ef á að skipuleggja þetta líka, að á því verði nokkur frestur, heldur en að því verði skellt á öllu í einu, svo að bifreiðaeigendur og almenningur geti vitað um þetta fyrirfram og búið sig undir þær afleiðingar, sem slík skipulagning hefir. Af þessum ástæðum er till. fram komin. Ég býst við, að ég gangi nokkru lengra í þessu efni en till. beinlínis ber vott um og greiði atkv. með brtt. á þskj. 698, um að þessi 7. gr. falli niður. Þessi gr. var ekki í frv. upphaflega, og ég tel, að vel mætti a. m. k. byrja þannig, að undanskilja þessar litlu bifreiðar. Ef mönnum sýndist nauðsynlegt, mætti breyta þessu og setja ákvæðið inn síðar. En ég skal geta þess, að hv. meðflm. minn er algerlega óbundinn af þessum orðum mínum um till.hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 698.

Magnús Guðmundsson Ég hefi látið þess getið áður, að ég er ekki sérlega hrifinn af þessu frv. Þó skal ég játa, að ég leit nokkuð öðrum augum á það eftir að fram voru komnar brtt. frá hv.þm. Eyf., en nú sýnist mér vera farið að krukka allfreklega í þær. Aðalatriðið fyrir mér er fyrri till. á þskj. 811. En nú leggur hv.þm. S.-Þ. til, að ráðh. geti látið sérstök ákvæði gilda um fólksflutninga með bifreiðum, sem hafa vöruflutninga að aðalstarfi. Þetta sýnist mér svo takmarkað, að ég held, að það nái ekki þeim tilgangi, sem hv. 1. þm. Eyf. lýsti hér við 2. umr. Ég get tekið fram, að í mínu kjördæmi stendur líkt á og í Eyjaf. Bílar ganga þar daglega um sveitir, og flutningar á hestum í þessu hestauðga héraði eru nú mjög minnkaðir. Skagfirðingum er því mjög nauðsynlegt, ekki síður en Eyfirðingum, að fá að vera frjálsir með þessa flutninga sína, og verður sú þörf ennþá ríkari eftir að komið er mjólkur- og rjómabú á Sauðárkróki, sem nú er verið að setja á stofn. Ég er óánægður með till.hv.þm. S.-Þ. og þykir hún of óákveðin. Þar er gert ráð fyrir, að ráðh. geti látið gilda sérstök ákvæði um þetta, en það er ekki tekið fram, í hvaða átt þau eigi að ganga. Hann gæti eins hannað þessa flutninga eða látið vera að nota heimildina. Þessi sérstöku ákvæði, sem enginn veit, hvernig eiga að vera, eiga svo að gilda um þær bifreiðar, sem hafa að aðalstarfi að flytja vörur fyrir bændur. Það er nú svo um það fólk, sem notar þessa flutninga, að ferðalag þess með bílunum er ýmsum tilviljunum háð; það notar oft tækifærið, ef það nær í bil á veginum, og það er engin leið að fara að rannsaka það í hvert skipti, hvort viðkomandi bíll hefir vöruflutninga að aðalstarfi. En ef það er meining hv.þm. S.-Þ. að ná sama marki og hv. 1. þm. Eyf. vill, hvað er þá unnið með því að gera mönnum að skyldu að sækja um þessa undanþágu? Og svo ætti ráðh. hér að lofa slíkum undanþágum til þess að till. verði samþ. Ég sé ekki, að annað hefðist upp úr þessu en skriffinnskan við að sækja um þessar undanþágur og þá er þetta aðeins skollaleikur, sem eykur á fyrirhöfn þeirra, sem vilja nota bifreiðar á þennan hátt. En svo er annað í þessu máli. Það er venjulega svo, að þeir, sem eiga bifreiðarnar, kæra sig ekkert um þessa flutninga. Það er oftast fyrir greiðasemi, að þeir lofa fólkinu að vera með. En ef þeir þyrftu að fá undanþágu frá lagaákvæði til þess að mega flytja fólkið gætu þeir sagt: Við höfum enga undanþágu! Það væri engin ástæða fyrir þá að tryggja sér slíka undanþágu fyrirfram, því að þessir flutningar eru ekki í þeirra þágu. Ég mælist því til, að hv.þm. vildi taka þessa till. aftur, því að hún gerir aðeins óleik þeim héruðum, sem líkt stendur á um eins og Eyjafjörð og Skagafjörð.

Misskilningur!

. Það er enginn misskilningur. Um síðari brtt. á þskj. 811 þarf ég ekki að ræða, því að hún kemur víst ekki til atkv., ef ætlunin er að samþ.till.hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 698. - Um brtt. á þskj. 792 þarf ég ekki mikið að segja; sú fyrri verður víst tekin aftur, og kannske sú síðari líka. Þessar brtt. snerta ekki mitt kjördæmi sérstaklega. En það snertir alla, sem um er rætt í þessu frv. yfirleitt, að vera að skipuleggja þessar ferðir. Því var lofað, að flutningsgjöldin skyldu lækka um helming. Mér heyrðist hv.þm. S.-Þ. draga það í efa, en hann mun vera aðalfaðir þessa máls - 

Þýðir ekki að lofa, reynslan sker úr

. Hann lofaði nú samt, að þau skyldu lækka, og hann nefndi 1/3. Það verður gaman að sjá, hvernig þetta verður í framkvæmd.

Til þess þarf að samþ. frv.!

. Já, það verður nú víst nógur meiri hl. til þess; ég býst ekki við, að farið verði að draga frv. til baka héðan af. En ég er ekki sannfærður um, að þessi lækkun verði eins mikil og hv.þm. hefir lofað. Hinsvegar gæti ég trúað, að farþegum yrði ekki sýnd eins mikil lipurð og verið hefir hingað til. Það er venjulega svo, að þegar menn hafa fengið slík einkaleyfi, finnst þeim fólkið meira upp á sig komið en ella og sýna því ekki eins mikla lipurð.

Tóbakseinkasalan gengur ágætlega!

. Hún kemur ekki þessu máli við, en eitthvað rámar mig í það, að kvartað hafi verið á Austurlandi yfir henni, og ég man, að eitt sinn var góður kunningi minn og þessa hv.þm. með tóbaksvörur, sem vafasamt þótti að væru frá verzl., en það tóku víst allir fyrir góða og gilda afsökun, að hann hefði ekki getað fengið þessar vörur hjá verzluninni heima hjá sér. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 792 vil ég segja það, að það er rétt hjá hv. 1. þm. Eyf., að úr því að ráðh. lýsir yfir því, að sömu menn skuli fá þessa flutninga, sem hafa haft þá, virðist lítil ástæða til að segja í frv., að þeir skuli að öðru jöfnu látnir sitja fyrir. Ég get vel skilið, að hv.þm. S.-Þ. sé ekkert sérlega montinn af þessu afkvæmi Rauðku, því að fá frv. hafa sætt hér jafnmiklum breytingum og þetta. Það hefir m. a. alveg gleymzt að taka tillit til flutninga um sveitir landsins. Þessu frv. var breytt stórkostlega í Nd., og hér er fjöldi brtt. á ferðinni. Ef svo á að lappa upp á það með hinum og öðrum yfirlýsingum frá ráðh. um, að hann ætli að framkvæma þetta eða hitt svo eða svo, yfirlýsingum, sem hæpið er, að geti samrýmzt ákvæðum frv. sjálfs, þá má segja, að þó að frv. verði á endanum samþ., þá er það ekki með neinum glans.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Eyf. óskaði eftir, að ég skýrði nánar frá, hvernig ég mundi framkvæma 10. gr. eins og hún er í frv., og get ég orðið við þeim tilmælum hans. Ég get gefið þá yfirlýsingu, að það leikur ekki á tveim tungum, hvernig ég álít, að 10. gr. þessara laga verði framkvæmd, eftir því sem hún fellur undir minn úrskurð. Þetta verður þannig framkvæmt, að úthlutað verður sérleyfum, eftir því sem við verður komið, eftir sömu reglum og notaðar hafa verið við úthlutun innflutnings- og útflutningsleyfa. Krafizt verður upplýsinga um ferðir, sem óskað er eftir sérleyfum fyrir, og veiting sérleyfanna verður miðuð við það, hvort menn hafa undanfarið annazt fólksflutninga á þeirri leið, sem um er að ræða í það og það skiptið. Þó getur þessi regla ekki orðið algild, ef of margir sækja t. d. um einhverja leið. Í slíkum tilfellum verður reynt að bæta úr þessum vandkvæðum með því að gefa mönnum kost á sérleyfum á öðrum leiðum, eftir því sem unnt er. Það liggur í augum uppi, að það er tilgangur laganna, að 10. gr. verði framkvæmd. Mér skildist á hv.þm., að hann vildi fá yfirlýsingu frá mér um framkvæmd skrifl. brtt.hv.þm. S.-Þ. Ég vil taka það fram, að ég treysti mér ekki til þess að gefa yfirlýsingu í þessu efni, sem að haldi komi, svo að ég segi eins og er. Yfirlýsing þessi kynni að vera á annan veg heldur en ég síðar óskaði ef til vili eftir að væri. Með leyfi hæstv. forseta mun ég lesa upp skriflegu brtt. Hún hljóðar svo: „Ráðherra getur einnig látið sérstök ákvæði gilda um mannflutninga samkv. þessum lögum, á bifreiðum, sem hafa fasta flutninga á framleiðsluvörum bænda að aðalstarfi“. Mér finnst þessi till. vera skýr og ákveðin, þ. e. a. s., að það er rétt að fara fram á, að settar verði sérstakar reglur um flutning með þessum bifreiðum einum og aðrar en um flutning þeirra bifreiða, sem úthlutað hefir verið sérleyfum til langferðaflutninga yfirleitt. Ég get ekki að svo stöddu gefið yfirlýsingu um tilhögun þessara sérstöku ákvæða. Hinsvegar get ég lýst yfir því, að ég mun, eftir því sem auðið er án þess að ganga á rétt einstakra manna, taka fyllsta tillit til eigenda og notenda þeirra bifreiða, sem hér um ræðir. Í sambandi við þetta mái að öðru leyti skal ég taka það fram, að í flestum tilfellum, a. m. k. í því héraði, sem hv.þm. ber mest fyrir brjósti, Eyjafirði, eru bifreiðar þannig gerðar, að þær koma ekki undir ákvæði þessara laga. Flestar eru þessar bifreiðar þannig útbúnar, að þær hafa aðeins einn bekk fyrir utan bílstjórabekkinn, svo að þær hafa ekki rúm fyrir fleiri en 6 farþega í senn. En ákvæði þessara laga ná, sem kunnugt er, einungis til bifreiða, sem sæti hafa fyrir fleiri en 6 farþega. Um það, að flytja fólk á pöllum eða mjólkurbrúsa, skal ég fátt eitt segja. Það kemur þessari löggjöf ekkert við, ef bifreiðar hafa ekki 6 sæti fyrir farþega, en eftir bifreiðalögunum er þetta óheimilt, ef ég man rétt. Það snertir ekkert þessi lög. Hinsvegar, ef sú smuga er opnuð, sem gert er ráð fyrir í brtt.hv. 1. þm. Eyf., að allar bifreiðar, sem starfa við flutninga fyrir bændur, verði undanþegnar ákvæðum þessara laga, þá er þeim opnuð smuga, sem ómögulegt er að segja. hversu mikið verði notuð. Bifreiðar, sem hafa kassa til fólksflutninga, geta með hægu móti gert samning við bændur, aðeins til málamynda, og haldið áfram sömu flutningum fyrir þá eftir sem áður. Þessi möguleiki getur dregið úr gagnsemi slíkra laga sem hér um ræðir.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég vil segja fáein orð út af ummælum hv. 1. þm. Eyf., enda þótt hann sé ekki viðstaddur. Í öllum aðalatriðum var það rétt, sem hann sagði um afskipti n. af þessu máli gagnvart honum, að því viðbættu, að þau ummæli, sem hann flutti eftir mér, að ég óskaði eftir, að hann kæmi fram með þá hugmynd í brtt., sem n. gæfist kostur á að kynna sér. Þetta var ekki gert, og n. var þess vegna ókunnugt um hans brtt. fyrr en þær komu fram á þskj. hér í hv. deild. N. hafði í öllum aðalatriðum óbundin atkv. um þær. - Um hv.þm.N.-Ísf. er það að segja, að hann mun að sjálfsögðu geta fylgt sumu þar, því að efni til eru þær shlj.brtt., sem hv.þm. flutti við 2. umr. Ég skal eigi fjölyrða um 3. n.-manninn. Meiri hl. var á þeirri skoðun, að rétt væri, að engin breyt. yrði gerð á frv., og mun hann með sínu atkv. um brtt. sýna, hvort hann telur, að við höfum haft rétt að mæla. Ég fyrir mitt leyti get ekki greitt brtt. á þremur þskj.atkv. Öðru máli er að gegna um skrifl. brtt. frá hv.þm. S.-Þ. Ef hún gæti orðið til þess að sætta menn, þá mun ég greiða henni atkv. Ég lít þannig á, að hæpið sé, hvort þetta frv., ef að lögum verður, nær til þessara bifreiða, sem hér eru mest bornar fyrir brjósti, þ. e. flutningabifreiða í ýmsum héruðum landsins, sem ekki fara í langar ferðir, en taka undir sérstökum kringumstæðum fólk til flutnings, meira fyrir fólkið sjálft en til hagnaðar fyrir bifreiðarnar. Ég er viss um, að þetta er gert víða á landinu, en ég er líka viss um, að bifreiðarnar eru ekki að jafnaði til slíkra flutninga, enda að mínum dómi að ýta undir slíkt með löggjöfinni, því með tilliti til slysahættunnar ætti þessi siður að leggjast niður. Hinsvegar er mér ókunnugt um það, hvort tekið er gjald fyrir þessa flutninga, enda skiptir það minnstu máli í þessu sambandi. Ég minntist á það við 2. umr. málsins, að hér á Suðurlandi væri það orðin föst venja, að flutningabifreiðar, sem yfirleitt taka fólk til flutnings undir vissum kringumstæðum, hefðu sérstakan útbúnað á palli fyrir þá farþega, sem þær flytja. Sé sú regla tekin upp, sem felst í þessari brtt., þá er hætt við, að sú skoðun yrði ofan á í þessu sambandi, að þessi regla skyldi löggilt um land allt. Reynslan hefir sýnt það, a. m. k. á lengri leiðunum, að nauðsynlegt er, að nokkurnveginn örugg vissa fáist fyrir farþega þessara bifreiða fyrir því, að ekki hljótist slys af ófullnægjandi útbúnaði bifreiðanna. Ég ímynda mér, að þeir, sem samið hafa þetta frv., hafi talið, að þetta væri nauðsynlegt, en ég tel mjög vafasamt, að þetta nái yfirleitt til flutningabifreiða innan héraða í Skagafjarðar- og Eyjafjarðarsýslum og annarsstaðar á landinu innan héraðs. Því hefir áður verið haldið fram hér, að til væri ákvæði í bifreiðalöggjöfinni, sem bannaði þetta í raun og veru. Ég hefi ekki getað fundið þetta ákvæði, en til munu þó vera einhverjar settar reglur, sem segja til um, hvernig útbúnaður bifreiða skuli vera, sem einnig nái til þess, sem við ræðum hér um. Vitanlega er nauðsynlegt, að vélaútbúnaður sé í fullkomnu lagi, svo að þessi farartæki séu nógu ábyggileg. Um það eru til ákveðnar reglur. En ég hygg, að ekki finnist nein ákvæði þar á meðal, sem tryggja öryggi farþeganna sjálfra beinlínis. Ég get ekki betur séð en að hægt verði að halda uppi þeirri venju, að fólki sé lofað að skjótast með flutningabifreiðum á stuttum leiðum innan héraðs, enda þótt frv. verði samþ. óbreytt. Frá því sjónarmiði tel ég óhætt, áð þetta frv. fari í gegn breytingalaust. Skal ég svo láta í ljós afstöðu mína til till.hv. 1. þm. Reykv. viðvíkjandi því að fella niður 7. gr. Það er rétt hjá hv.þm., að þetta ákvæði var sett í frv. í hv.Nd. og kom frá hv. meiri hl. samgmn. þeirrar deildar og fékk samþ.hv. deildar. Ég býst við, að fyrir þeim, sem þetta gerðu, hafi vakað það eitt, að þessar bifreiðar, sem vitanlega fara líka langar leiðir, gætu ef til vill orðið nokkuð skæðir keppinautar stærri bifreiða, sem fara fastar ferðir, og gæti ef til vill, ef reynslan sýndi, að það væri nauðsynlegt, verið ástæða til þess að binda þetta langferðalag líka við fólksflutningsbifreiðar af þessari stærð. Því fjársterkir bifreiðaeigendur geta notað slíkar bifreiðar til óeðlilegrar samkeppni gegn hinum stærri, sem ferðunum eiga að halda uppi, og á þann hátt gert þeim ókleift að halda ferðunum uppi. Ég hygg, að eitthvað slíkt hafi vakað fyrir þessum mönnum. Sú skoðun á líka við nokkur rök að styðjast, og tel ég hana rétta. Þess vegna tel ég rangt að fella þessa breyt. burt úr frv. Ég tel óþarft að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég mun greiða atkv. með þeirri skrifl. brtt., sem hér hefir fram komið, sökum þess að mér skilst, að með samþ. hennar verði aðrar till. teknar aftur, en þeim mundi ég ekki greiða atkv.

Magnús Jónsson Ég vil leyfa mér að bera fram stutta fyrirspurn um þingsköp. Verður fundi haldið áfram, þar til umr. um þetta mál er lokið? Eigi að fresta umr., vil ég frekar bíða með mína ræðu. Ég býst við að koma fram með till., sem ég óska, að lagðar verði fyrir hv. deild, svo að ég geti mælt fyrir þeim eftir að þær eru komnar fram.

Forseti (IngP): Það er óákveðið, hversu lengi fundinum verður haldið áfram. Það fer eftir því, hvernig fundinum í Nd. líður, því að það er ákveðinn fundur í Sþ. Ég geri ráð fyrir, að slitið verði fundi hér, þegar búið er að slíta fundi í Nd.

Magnús Jónsson Ég spurði hæstv. forseta Nd., hvenær fundur í Sþ. byrjaði, og hann sagði, að það færi eftir því, hvað hæstv. forseti Ed. segði um það.

Forseti (IngP): Nú eru 4 ræðumenn á mælendaskrá, og geta bætzt við fleiri, svo að líklegt er, að málinu verði frestað hvort sem er, og getur hv. 1. þm. Reykv. þá beðið með sína ræðu, ef hann vill. Ég geri ráð fyrir, að umr. verði frestað og að málið verði tekið út af dagskrá.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Ég vil lýsa því yfir f. h. meiri hl. sjútvn., að hann fellst á brtt. frá hv. form. Sjálfstfl., þar sem hann hefir lýst því yfir f. h. flokksmanna sinna, að þeir muni þá greiða dagskrártill. atkv.

Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Ég skal ekki vera mjög langorður í þetta sinn, en meiri hl. menntmn. hefir gert ýmsar aths. við brtt. frá minni hl. á þskj. 673, og langar mig til að fara um þær nokkrum orðum. - Hv. 9. landsk. lét svo um mælt, að ef þessar brtt. okkar minni hl. yrðu samþ., þá teldi hann frv. með því skemmt og verða lélega mynd af sínum upphaflega búningi og því, sem vera ætti. Sagði hann sérstaklega í sambandi við 1. brtt. á þskj. 673, að það væri undarlegt, að ekki skyldi eiga að vera útgáfustjórn, eins og gert er ráð fyrir í frv. sjálfu, en í stað þess ætti fræðslumálastjóri samkv. brtt. að ákveða, hvenær þeim skilyrðum væri fullnægt, sem gera má við útgáfu skólabóka. Það er gert ráð fyrir því, að fræðslumálastjórinn ákveði, hvenær skilmálunum sé fullnægt hvað frágang snertir og annað verk. Mér sýnist, að það ætti að vera fullnægjandi fyrir alla, að þetta væri í höndum fræðslumálastjóra, því að hann er nú einu sinni sá maðurinn, sem af hálfu hins opinbera hefir aðalumsjón á þessu sviði og hvað þetta snertir, þá er það ekki svo ýkjavandasamt, að ástæða sé til að skipa stóra n. til að annast þetta. Hv. þm. ber fram brtt. á þskj. 735 um þetta atriði, og fer hún í þá átt, að ekki skuli skylt að láta útgefendur taka við útgáfu bóka, þótt fullnægt sé skilyrðum, og útgáfustjórnin skuli meta það. Mér finnst, að ef svo kynni að fara, að einhverjir bókaútgefendur vildu taka að sér skólabókaútgáfu og fullnægja þeim skilyrðum, sem útgáfustjórnin setur, þá eigi ekki að koma til þess, að útgáfustjórnin þurfi nokkurt starf að vinna á meðan svo er. Það er því óeðlilegt að skipa útgáfustjórn til þess eins að meta það, hvort bókaútgefendur fullnægi þessum skilyrðum. Hún er á meðan ekkert annað er hliðstæð stofnun við fræðslumálanefnd nú. Ég gæti fallizt á að fela þeirri n. þetta starf, en fræðslumálastj. hefir ágæta aðstöðu til þess að leita þá um þetta álits hæfustu manna í hverju einstöku tilfelli. En ég tel ekki taka því að deila mjög um þetta, því að það er fyrirkomulagsatriði, sem mér fyrir mitt leyti þykir ekki ástæða til að leggja mikið kapp á. - Um 2. brtt. segir hv.þm. svo, þar sem gert er ráð fyrir því, að útgáfustj. skuli leita tilboða og taka hagkvæmustu tilboði, þá sé óþarfi að binda þetta svo, þar sem höfuðstóllinn til þess úr ríkissjóði sé takmarkaður, og því sjálfskipað að sæta bezta boði. Þetta er mikilsverð yfirlýsing frá þeim manni, sem samið hefir frv. fyrir hönd ríkisstj. En þar sem þetta á svo að vera, þykir mér réttara, að það standi í frv. En um hitt, sem hann bar fram sem röksemd, að hvert fyrirtækið myndi undirbjóða annað, og því mætti ekki orða þetta svo í l., álít ég, að Alþ. eigi ekkert tillit að taka til þess, hvaða keppni þarna kann að myndast á milli. Það er fjarstæða, að Alþ. eigi að vera að útiloku samkeppni á milli bókaútgefenda á þessu sviði. Nú er brtt. svo rúmt orðuð, að jafnan skuli taka „hagkvæmasta“ tilboði, en það þarf ekki alltaf að vera lægsta tilboð, að útgáfustj. hefir nokkuð frjálsar hendur, og er þetta orðalag með vilja haft. - Um 3. brtt. þarf ég ekkert að segja, því að frsm. meiri hl., hv. form. menntmn., og þessi hv.þm. hafa fallizt á hana. - Út af 4. brtt. og þeim orðum hv. 9. landsk., að hún væri óþörf, að fella niður orðið „skólanauðsynjar“, því að það myndi ekki vaka fyrir aðstandendum málsins að sjá fyrir öðru en kennslubókum, þá sýnist mér, að orðið eigi tvímælalaust að falla burt, því að undir þetta má telja, að flestallir hlutir, sem notaðir eru í skólum, falli. Ef ekki á að taka einkasölu ríkisins á öllum þessum hlutum, þá á orðið að falla burt. Mér sýnist það vera úr annari átt, þessu máli óviðkomandi, sem hv. 9. landsk. minntist á, að ekkert safn af skólanauðsynjum væri til, og talaði um það í sambandi við kennslu í kennaraskólanum. En nú er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv. að setja upp slíkt safn, og það sýnist því þarflaust þess vegna að hafa þetta ákvæði í l., því að það gæfi enga heimild til að setja á fót slíkt safn. Slíkt er kennaraskólanum ókleift, en með góðum vilja gæti ríkisvaldið komið því upp. Um síðustu brtt. á þskj. 673 er nokkur meiningsmunur. Mér heyrðist á hv. 9. landsk. og eins á hv.frsm. meiri hl., að þeir teldu nógu vel frá þessu gengið í frv. Ég get ekki séð, að hægt sé að fara öðruvísi með þær birgðir, sem til verða í landinu þegur einkasalan skellur á, en farið var t. d. með tóbaksbirgðir þær, sem fyrirliggjandi voru hjá kaupmönnum, þegar tóbakseinkasalan var sett á laggirnar. Þá gátu allir þeir, sem áttu eitthvað af tóbaki fyrirliggjandi, selt einkasölunni það. Hv. þm. vildi halda því fram, að hér væri ekki um sambærilegar vörur að ræða, því að tóbakið hefði verið góð verzlunarvara, og á því líklega að skilja það svo, að bækurnar muni vera sérlega slæm verzlunarvara. En þetta tóbak, sem einkasalan keypti, þegar hún var sett á stofn, var ekki betri verzlunarvara en svo, að talsvert af þeim birgðum mun liggja óselt ennþá. Í frv. eru engin fyrirmæli um mat á þessum birgðum, aftur á móti er gert ráð fyrir því í brtt., að náist ekki samkomulag milli útgáfustjórnar og útgefanda um kaup á bókunum, skuli þrír óvilhallir menn meta verð þeirra og ákveða. Ég skil ekki, því menn þykjast hafa ástæðu til að vera á móti svona ákvæði, - ef birgðirnar væru einskis nýtar, mundu þessir dómkvöddu menn meta þær svo. En hitt verða allir að viðurkenna, að ekki er forsvaranlegt að grípa svona inn í einstaklingsrekstur án þess að bæta þeim mönnum að nokkru, sem verða fyrir tjóni vegna slíkra ráðstafana. Það er ekki sem bezt samræmi í því að segja í öðru orðinu, eins og hv.þm. gerði, að þessar bókabirgðir væru einskisverðar, og í hinu, að það mundi alveg bakbíta ríkisútgáfuna fjárhagslega, ef henni væri gert að skyldu að kaupa birgðirnar. En sé þetta síðara rétt, að svona mikið verðmæti liggi í þessum bókum, er líka alveg óhæfa að bæta ekki eigendunum þann skaða að fullu, sem þeir bíða við að mega ekki selja þær. Ég get ekki hugsað mér, að nokkrir hv. dm. geti tekið þetta sem gild rök gegn þeirri sjálfsögðu breytingu, sem í þessari brtt. felst. Hv. frsm. meiri hl. var fyrir nokkrum dögum að tala hér í öðru máli, einkasölu á bílum, mótorum o. fl. Þar tók hann það mjög skýrt fram, að varlega yrði að fara í það, að taka þá verzlun af þeim, sem hefðu hana nú, án þess að fullar bætur kæmu fyrir það tjón, sem þeir hefðu af því að missa hana. En þessa saknaði ég úr ræðu hv.þm. um þessa einkasölu á skólabókum. Af þessu sést, hvað menn geta orðið blindaðir af því að vera sjálfir aðilar í málum, sem þeir eiga að dæma um. Hv. þm. hefir fundizt, að hann sem fræðslumálastjóri og form. menntmn. hefði hagsmuna að gæta í þessu máli, og því gleymir hann þessu mikla og sanngjarna atriði, sem hann einmitt undirstrikaði þegar um mál var að ræða, sem lá honum fjær. - Hann gekk samt ekki mjög á móti þessari síðustu brtt., og vona ég, að hann ljái henni atkv. sitt. Að lokum vildi ég segja það, að ég er hræddur um, að þegar ríkið á að fara að gefa út allar kennslubækur, verði mjög um þær bækur deilt. Þetta kemur sjaldan fyrir nú, en þó eru það nokkrar kennslubækur, sem óánægja hefir risið út af vegna þess, að þær eru taldar litaðar af stjórnmálaskoðun höfundarins. Og ég er sannfærður um það, að þegar stjórnmálamenn eiga að ráða því algerlega, hvað börnum verður kennt hér á landi, þá hætta foreldrar að sjá í skólunum stofnanir, sem allir geti jafnt sent börn sín til. Á þessu hefir jafnvel borið nú þegar, en spá mín er sú, að þetta mundi blossa upp, ef stjórnmálamenn ættu að fara að verða einvaldir um það, hvað börn mættu læra. Og þetta fyrirkomulag er algerlega óhafandi, jafnvel þótt forstjórar þessa fyrirtækis væru valdir menn, sem dómbærir væru á fræðilega hlið námsefnisins. Ég efast ekki um, að þetta á eftir að verða stórkostlegt vandræðamál, bæði fyrir stjórnmálamennina, sem með þetta eiga að fara, og svo allan landslýðinn.

Gunnar Thoroddsen Ég stóð í þeirri meiningu, að hv. 2. þm. Árn. hefði kvatt sér hljóðs og ætlaði að svara ádeilu minni frá því um daginn, vegna þess, að hann léti nota í skóla sínum tvær kennslubækur, sem ég sýndi fram á, að eru hlutdrægar í garð stjórnmálaflokka. En þetta hefir ekki orðið. Ég hefi ekki heldur heyrt nein andmæli úr öðrum áttum gegn því, að bækur þessar væru hlutdrægar. Ádeila mín beindist fyrst og fremst að þeirri ríkisstj., sem styrkt hafði útgáfu bókanna, ennfremur að fræðslumálastjóra og þeim skólastjórum og kennurum, sem notað hafa þessar hlutdrægu bækur við kennslu sína. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta atriði frekar, það sem engin mótmæli hafa komið fram, aðeins lýsa ánægju minni yfir þeirri viðurkenningu á réttmæti orða minna, sem í þögninni felst.

Bjarni Bjarnason Það var rétt hjá hv. 11. landsk., að ég hafði hugsað mér að tala í þessu máli, en afgreiðsla þess hefir gengið svo seint, að ég hafði hugsað mér að falla frá orðinu. Hann las upp kafla úr tveimur kennslubókum, sem áttu að sýna hlutdrægni þeirra í garð Sjálfstfl. Mér væri auðvelt, ef tími ynnist til, að sýna fram á kafla í þessum sömu kennslubókum, þar sem þær eru hlutdrægar í garð annara flokka en Sjálfstfl., ef litið væri á kennslubækur frá samskonar sjónarmiði eins og hv. 11. landsk. gerði. En ég ætla samt að sleppa því nú til þess að lengja ekki umr.

Flm. (Jón Baldvinsson) Í dansk-íslenzkri ráðgjafarnefnd hefir á seinni árum nokkuð verið rætt um verzlunarviðskipti milli Íslands og Danmerkur. Viðskiptin milli þessara landa hafa verið á þá lund, að við höfum keypt miklu meira frá Danmörku en Danir hafa keypt af okkur. Þetta stafar m. a. af því, að Danir framleiða að nokkru leyti sömu vörur og við, sérstaklega að því er snertir landbúnaðarvörur. Hefir því verið erfitt að koma inn á danskan markað nokkru að ráði af landbúnaðarvörum. Þó hefir jafnan verið selt þar dálítið af þeim. Árið 1930 fluttu Íslendingar frá Danmörku vörur fyrir 20 millj. króna, en til Danmerkur aðeins vörur fyrir 2,5 millj. króna. Í sambandi við þetta ber þess að geta, að þetta ár var mikill innflutningur hér. 1931 er innflutningurinn frá Danmörku hingað 13 millj. króna, en útflutt héðan þangað fyrir svipað og árið áður, eða um 2,6 millj. króna. Árið 1932 er svo innflutningurinn fyrir 8,6 millj., en útflutt héðan fyrir 2,6 millj. Fyrir árið 1933 eru engar skýrslur komnar frá hagstofunni um þetta efni, svo ekki er hægt að vita um tölurnar fyrir það ár. Aftur hefi ég fengið úr annari átt tölur fyrir árið 1934, og samkv. þeim er búið að kaupa vörur hingað frá Danmörku 1. nóv. síðastl. fyrir 9 millj. króna, eða fyrir nokkru hærri fjárhæð en flutt var inn þaðan allt árið 1932. Um útflutninginn héðan er ekki hægt að fá upplýst ennþá, því að svo seint gengur að safna skýrslum um það efni. Nú væri það mjög æskilegt að halda áfram viðskiptum við Danmörku, eins og vitanlega við öll nágrannalönd okkar, en til þess þurfum við að geta selt vörur okkar þangað. Það væri vitanlega æskilegast, að þær þjóðir, sem við verzlum við, og við kaupum meira af en þær kaupa af okkur, gætu gefið okkur ávísun á innflutning t. d. til Spánar, Portúgals eða Ítalíu, ef viðskiptajöfnuður þeirra við þau lönd leyfði það. En takist slíkt ekki, verður að auka sölu á íslenzkum afurðum í þeim löndum, er við höfum hagstæðan viðskiptajöfnuð hjá. Það ber brýn nauðsyn til þess fyrir okkur, með sívaxandi framleiðslu á sjávarafurðum, svo sem er um síldarmjöl og síldarlýsi, að komast inn á nýja markaði, og í raun og veru lýtur till. þessi að því. Hún er flutt af mönnum úr öllum flokkum þingsins, svo tæplega getur orðið ágreiningur um hana. Hér er um mikilsvert mál að ræða, því að það er mikilvægt fyrir okkur að geta selt þær vörur, sem við framleiðum, á öruggum markaði. Það má vera, að eins og sakir standa nú, þá sé nægilegur markaður fyrir síldarmjöl og síldarlýsi, sem till. ræðir um að auka sölu á til Danmerkur, en það er ekki víst, að svo verði í framtíðinni, þegar verksmiðjunum fjölgar og framleiðslan eykst að sama skapi. Og Danir eru góðir kaupendur. Viðskipti milli þeirra og Íslendinga eru líka mjög auðveld bæði sökum góðra samgangna milli landanna og langrar viðkynningar. Það, sem þeir ættu helzt að geta keypt af okkur, er síldarmjöl og síldarlýsi. Um þetta hefir töluvert verið rætt í dansk-íslenzku ráðgjafarnefndinni, og hefir því komið í ljós, að töluverðir örðugleikar eru á því að koma síldarmjölinu inn á danskan markað. Íslendingar selja þessar vörur út í stórum sendingum og kosta kapps um, eins og skiljanlegt er, að losna sem allra fyrst við framleiðsluna, til þess að þurfa eigi að liggja lengi með birgðir af vörum. En þetta þarf að vera á annan veg. Þegar vinna á upp nýjan markað, þá þarf jafnan að vera fyrirliggjandi dálítið af þeirri vöru, sem vinna á markaðinn fyrir, svo hægt sé að koma henni út smátt og smátt. Þannig haga Norðmenn t. d. sölu á síldarmjöli á dönskum markaði. Íslendingar hafa, eins og áður segir, frekar kosið að selja þessar vörur í sem allra stærstum sendingum og þar, sem þeir fá þær greiddar gegn farmskírteinum, heldur en að taka á sig nokkra áhættu bæði í rýrnun og breyttu verðlagi, sem af því leiddi að hafa vöruna liggjandi langan tíma til þess að vinna að sölu á nýjum markaði. Ég hefi dálítið kynnt mér möguleika á sölu á síldarmjöli í Danmörku, og í því skyni átt tal við danska kaupmenn, sem þessum málum eru kunnugir, og við ýmsa menn úr samvinnufélögunum dönsku, en þau eru aðalkaupendur á fóðurvörum þar í landi, og hafa allir verið á einu máli um það, að það væri eina leiðin til þess að vinna markað fyrir síldarmjölið í Danmörku að hafa dálítið af því þar fyrirliggjandi, og vera stöðugt að bjóða það fram. Eins og kunnugt er þá hafa Danir mjög mikinn búpening, og virðist því, að þeir myndu geta keypt af okkur mjög mikið af þessari vörutegund, þegar þeir á annað borð væru komnir upp á lag með að nota hana. Að vísu kaupa þeir ógrynni af fóðurvörum frá Rússlandi og Póllandi, og má vera, að þær séu stundum eitthvað ódýrari en þessar fóðurvörur okkar, en það út af fyrir sig ætti ekki að vera því til fyrirstöðu, að þeir keyptu af okkur nokkuð mikið af síldarmjöli, þar sem þeir kaupa dálitið af því nú, þó að það sé ekki frá Íslandi. Þó að við færum nú að heimta, að Danir keyptu síldarmjölið af okkur í stórum stíl, þá er ég hræddur um, að það gengi ekki, því dönsku samvinnufélögin myndu ekki vilja leggja út í það að taka stórar birgðir í einu og liggja svo jafnvel með þær um lengri tíma. Bezta ráðið verður því það, að senda smásendingar, eins og venja er til þegar verið er að vinna upp nýja markaði fyrir einhverja vörutegund, og hafa vöruna fyrirliggjandi, þó að það hafi nokkra fjárhagslega áhættu í för með sér. Skal ég svo ekki hafa þessi orð mín öllu fleiri, en vænti þess, að hæstv.ríkisstj. taki til greina það, sem í till. segir, verði hún samþ., og beini því til stjórnar síldarbræðslustöðva ríkisins að koma á fastri sölu á síldarmjöli til Danmerkur, og fara þá leið, sem ég hefi bent hér á.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég tel sjálfsagt, ef þál. þessi verður samþ., að leggja fyrir stjórn síldarbræðsluverksmiðjanna að gera það, sem í till. segir. Jafnframt skal ég taka það fram, að ég tel, að það gæti orðið okkur til hagsbóta á ýmsan hátt, ef hægt yrði að tryggja okkur fastan markað fyrir þessa framleiðsluvöru okkar í Danmörku.