Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur nú milli 2. og 3. umr. tekið fjárlagafrv. til athugunar eins og það var eftir 2. umr. og eins ýmsar brtt., sem fram komu, en teknar voru aftur til 3. umr. Hefur n. athugað þessar till., rætt um þær við viðkomandi aðila og látið atkvæði ganga um þær í n. Meiri hl. n. ber nú fram á þskj. 502 allmiklar brtt. Stafar það af því, að margar brtt. voru teknar aftur til 3. umr., og svo af því, að n. hafði ekki gengið endanlega frá sumum liðum fjárl., eins og t.d. 18. gr., svo að eitthvað sé nefnt, og eins og ég áður gat um, þurfti n. að taka afstöðu til ýmissa brtt., sem fram komu. Ég mun nú leitast við að gera grein fyrir þessum brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 502, sem ég gat um áðan. 1. till. er við 10. gr., og er þar farið fram á 16 þús. kr. hækkun til sendiráðsins í Osló. Er hér aðeins um leiðréttingu að ræða, þ.e.a.s., n. hafði ekki fengið réttar upplýsingar um gengi íslenzku krónunnar í Noregi, og stafar þessi hækkun eingöngu af því. 2. till. er við 11. gr., 6. lið. Þar er gert ráð fyrir, að framlag Tryggingastofnunar ríkisins lækki úr 700 þús. niður í 450 þús., en það er 250 þús. kr. lækkun. 3. till. er einnig við 11. gr., og hljóðar hún um, að framlag til landhelgisgæzlu verði hækkað úr 9259000 kr. upp í 9700000 kr. Þótti rétt að hækka þennan lið, þar sem allmargir þm. hafa farið fram á, að bætt yrði tveim bátum við landhelgisgæzluna, öðrum við Norðurland og hinum á Breiðafirði. Er þessi liður hækkaður í trausti þess, að svo verði gert. 4. brtt., við 12. gr., er um 80 þús. kr. hækkun, vegna þess að nú liggur fyrir, að fram fari á næsta ári almenn berklaskoðun, m.a. á Siglufirði og víðar á landinu. Þetta er svo merkileg ráðstöfun, að fjvn. þótti sjálfsagt að hækka þennan lið um 80 þús. kr., eins og berklalæknir óskaði eftir. 5. brtt. er við 12. gr. og er um það, að framlag til læknisbústaða og sjúkrahúsa hækki um 450 þús. kr., þannig að það verði 1 millj. kr. Fjvn. hefur m.a. borizt erindi frá hv. þm. A-Húnv. um að hækka það allverulega með tilliti til þess, að því sjúkrahúsi yrði veitt ákveðin upphæð. Fjvn. hefur ekki hækkað þetta sérstaklega með tilliti til eins sjúkrahúss eða annars, því að hún hefur ekki viljað taka að sér að skipta þessu fé. Hún hefur ekki haft þann hátt á undanfarin ár og vill ekki taka hann upp nú. Verða hv. þm. að eiga það undir heilbrigðisstjórninni, hvernig þessu fé verður skipt. Hins vegar er auðveldara og sjálfsagt fyrir hæstv. ráðh. að mæta óskum héraðanna, eftir að þessi hækkun hefur farið fram, þó að hún sé engan veginn nægileg til þess að fullnægja þeim þörfum og kröfum, sem fyrir eru. En það hefur verið samkomulag um að gera þessa hækkun. 6. brtt. er við 13. gr., þar sem lagt er til að hækka um 4 þús. kr. framlag til ræktunarvegar í Hrísey. Þessi brtt. hefur verið borin fram af hv. þm. Eyf., og þótti eðlilegt að verða við þeirri ósk. 7. brtt. er líka við 13. gr. og er um að hækka framlag til verkstjóranámskeiða um 5 þús. kr. Þá er 8. brtt. um að veita til sveitarfélaganna á Fljótsdalshéraði 20 þús. kr. til kaupa á snjóbil. Fjvn. taldi rétt að verða við óskum þessara manna, sem vilja gera tilraun með vistaflutninga á snjóbilum yfir heiðarnar á Austurlandi. Þetta fé er sérstaklega veitt til héraðanna sjálfra til þess að gera þessa tilraun. 9. brtt. er við 14. gr. A. II. 5., um eftirlaun presta og prestsekkna, og er þess efnis, að fyrir 45 þús. kr. komi 75 þús. kr., og hækkar þá þessi liður um 30 þús. kr. Biskupinn yfir Íslandi hefur haft 45 þús. kr. til þess að skipta á millí nokkurra gamalla prestsekkna, sem hafa haft mjög lágt framlag. Þótti eðlilegt að bæta þeim upp þá dýrtíð, sem er í landinu, með því að hækka þennan lið. Skal biskup skipta þessu, og verður þetta fé látið ganga til þeirra prestsekkna, sem eiga við erfiðust kjör að búa. 10. brtt. er við 14. gr. og er frekar leiðrétting um að hækka úr 20 þús. kr. upp í 35 þús. kr. framlag til handíðaskólans. Þarf sú till. ekki frekari skýringa við. 11. og 12. brtt. eru um hækkun til Hins ísl. bókmenntafélags um 10 þús. kr. og hækkun til Sögufélagsins um 8 þús. kr. vegna þess, hve útgáfukostnaður hefur stórhækkað í landinu, en þessir styrkir hafa staðið óbreyttir undanfarin ár. 13. brtt. er við 15. gr. Þar er tekinn upp nýr liður: Til rithöfundasjóðs Kelvins Lindemans, 2500 kr., enda verði fénu varið til dvalarkostnaðar fyrir skandinavískan rithöfund hér á landi. Mér þykir rétt og skylt að skýra nokkuð frá þessum lið. Þannig er mál með vexti, að þessi rithöfundur, Kelvin Lindeman, hefur varið eignum sínum til þess að mynda sjóð til þess að styrkja rithöfunda á Norðurlöndum til að dvelja hver í annars landi. Hafa íslenzkir rithöfundar átt þess kost að dveljast á Norðurlöndum með styrk úr þessum sjóði. Hefur Ísland verið tekið sem meðlimur að hans eigin ósk. Sjóðurinn hefur ekki aðrar tekjur en af útgáfu bóka, sem aðilar að sjóðnum gefa út. Frá Íslandi hefur aðeins komið 10 þús. kr. gjöf frá útgáfufélaginu Norðra á Akureyri, sem er eina framlag Íslendinga. Það þótti því rétt að verða við þeirri ósk að leggja 2500 kr. framlag til sjóðsins fyrir Íslands hönd. 14. brtt. er við 15. gr.: Til Benedikts Gíslasonar frá Hofteigi til sögu- og fræðiiðkana, 5 þús. kr. 15. brtt. er einnig við 15. gr.: Til Bandalags íslenzkra leikfélaga, 20 þús. kr. Þessi brtt. var borin hér fram við 2. umr. og tekin aftur. Þótti n. rétt að verða við óskum hv. þm. um að taka þetta upp, enda komu til n. mörg erindi frá ýmsum félögum úti á landi um, að þetta fé væri veitt til Bandalags íslenzkra leikfélaga. Þá eru 16. og 17. brtt., við 15. gr., nýir liðir til listamanna: Til Guðmundar Baldvinssonar, til söngnáms á Ítalíu, 8 þús. kr. Til Kristins Þorl. Hallssonar, til söngnáms í London, 8 þús. kr. Til Magnúsar Jónssonar, til söngnáms á Ítalíu, sama upphæð. Til Ólafs Jakobssonar, til söngnáms á Ítalíu, sama upphæð, 8 þús. kr. Þótti n. rétt að verða við þessari beiðni um að styrkja þessa ungu listamenn með framlögum í von um, að þeir beri uppi hróður Íslands meðal þeirra þjóða, þar sem þeir dvelja nú, og verði landinu til gagns og ánægju síðar. Í a-lið 18. brtt., við 15. gr., hefur n. tekið upp framlag til menningarsjóðs Blaðamannafélags Íslands, til að halda norrænt blaðamannamót á Íslandi sumarið 1952, 25 þús. kr. N. lítur svo á, að ef vandað sé til þessa móts, geti það orðið mjög mikil landkynning fyrir Ísland. Eru tekin upp framlög á fjárlögum til tveggja annarra móta á næsta ári. - Í b-lið brtt. er lagt til, að til Egilsgarðs að Borg á Mýrum séu lagðar 5 þús. kr. Þá er 19. brtt., við 15. gr., um að hækka kostnað af sjómælingum um 75 þús. kr. Það, sem hér um ræðir, er reyndar nokkurs konar leiðrétting, þar sem ekki hefur verið tekið tillit til þeirrar gífurlegu hækkunar, sem hefur orðið á öllu í sambandi við þennan rekstur. 20. brtt. er við 16. gr., að til sjóvarnargarðs í Gerðahreppi í Gullbringusýslu verði greiddar 25 þús. kr. Þetta erindi barst n. ekki fyrr en eftir 2. umr. og er því tekið upp hér. 21. brtt., við 16. gr., er um að hækka framlag vegna sauðfjársjúkdómavarna, flutningskostnaðar, um 360 þús. kr. Vil ég fara nokkrum orðum um þetta atriði: Þegar gengið var frá frv. við 2. umr., var þessi kostnaður áætlaður af sauðfjárveikivarnan. um 1050000 kr. Síðan kom erindi frá hv. þm. Árn. um, að lagðar væru fram 250 þús. kr. til þess að gera veg yfir Sprengisand til þess að ná sambandi þar við Norðurland og nota til fjárflutninga úr Þingeyjarsýslu. Eftir áætlun vegamálastjóra var kostnaður áætlaður 250 þús. kr. Mundi þetta spara verulega kostnað við flutningana og jafnvel spara sem nemur hærri upphæð en þessi upphæð, sem hér er áætluð, nemur. N. setti sig því í samband við forstjóra sauðfjárveikivarnanna og spurði um, hvort lækka mætti þennan lið, 1050000 kr., ef ódýrara yrði að flytja líflömbin þannig. En þegar n. athugaði þetta, komst hún að þeirri niðurstöðu, að það yrði að hækka þennan lið um 360 þús. kr., og þó eru þetta 70 kr. á hvert lamb af þeim 15 þús. lömbum, sem ætlunin er að flytja úr Þingeyjarsýslu. Það er mín skoðun, að það verði að endurskoða, hvort nauðsynlegt sé að áætla 70 kr. á hvert lamb, sem flutt er frá Þingeyjarsýslu til Suðurlands. Ef flutningurinn verður ódýrari með því að láta gera þennan veg, sem hér um ræðir, fyrir 250 þús. kr., þá veit ég ekki, hver kostnaðurinn yrði, ef það ætti að flytja þau eftir öðrum leiðum. En ólíklegt er það, að ekki sé hægt að koma lambi á milli þessara staða fyrir minna en 10 kr., jafnvel þótt það sé flugleiðis, hvað þá eftir öðrum leiðum. Ég vil því, að hæstv. ríkisstj. láti athuga það mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé hægt að lækka þennan lið, þó að hann sé samþ. hér. Fjvn. hafði ekki tíma til að athuga þetta, eftir að þessi nýja áætlun kom í gærkvöld. En ég beini því til hæstv. ríkisstj., að hún láti þessa athugun fara fram. Fjvn. hefur ekki viljað skipta sér af því, hvort einhver ákveðin upphæð, 250 þús. kr. eða einhver önnur, væri tekin af þessu framlagi til þess að bæta vegasamgöngur þessar, en er ekki á móti því, ef ódýrara reyndist að fara þessa leið en aðrar leiðir. Vitanlega verður ekki um að ræða stórkostlega vegagerð á svo langri leið fyrir þessa upphæð. Annars eru þær upplýsingar fyrir hendi frá vegamálastjóra, að leiðin sé greiðfær fyrir utan Tungnaá, sem yrði þá að ferja yfir. Að öðru leyti mætti gera leiðina bilfæra að sumarlagi. Þá er 22. till. nýr liður: Byggingarstyrkur til fiskideildanna í Norðlendingafjórðungi vegna sjóvinnunámskeiða, 40 þús. kr. Ég tel, að því fé sé vel varið, sem varið er til þess að halda uppi og auka sjóvinnunámskeið í landinu. Það hefur sýnt sig, að fjöldamargir af þeim unglingum, sem fara til sjós, hafa ekki fengið þá kennslu, sem þörf var, og er æskilegt, að þeir geti lært nauðsynlegar aðferðir í sambandi við fiskveiðar og geti lært á sjóvinnunámskeiðum að gera við veiðarfæri, uppsetningu lóða og ýmis störf í sambandi við sjóvinnu. N. er öll sammála um að taka þessa upphæð upp, þó að það sé í raun og veru í fyrsta skipti, sem tekin hefur verið upphæð inn á fjárlög, sem er beinlínis ætluð til slíkra framkvæmda. 23. brtt. er við 16. gr., um að hækka framlag til byggingar iðnskóla úr 500 þús. kr. í 1 millj. kr. Það hefur verið leitað mjög fast á við fjvn., að ríkissjóður tæki að sér ákveðinn hluta af kostnaðinum við byggingu skólans eins og annarra skóla í landinu. Fjvn. hefur ekki viljað fallast á þetta og telur, að ef eigi að gera þetta, þá eigi að gera það með sérstakri lagasetningu, en ekki í sambandi við fjárlög. Hins vegar hefur hún fallizt á að hækka þetta framlag, þar sem byggingin liggur undir skemmdum, ef ekki er hægt að hraða henni. Þá er lagt til í 24. brtt., að liðurinn til nýrra raforkuframkvæmda verði hækkaður um 500 þús. kr. N. er ljóst, að það hefði þurft að hækka þennan lið miklu meira. 25. brtt. er um 500 þús. kr. hækkun til brennisteinsrannsókna. Við 2. umr. voru teknar þessar 500 þús. kr. til þess að kaupa nokkur borunartæki, en það sýndi sig, þegar farið var að ræða málið nánar, að það var ekki nema hálfnað verk, þó að keypt væru tæki, ef ekki fengist neitt framlag til þess að kosta framkvæmd verksins. Þótti mikils um vert að gera þessar framkvæmdir, sem ef til vill geta skapað Íslandi verulegan gjaldeyri. Enn fremur var upplýst, að fleiri en einn erlendur aðili vildi taka að sér að gera þessar rannsóknir gegn því að fá að reka þetta fyrir eigin reikning eða í félagi við íslenzka ríkið. Þetta þótti engum æskilegt, og var því horfið að því að hækka þennan lið um 500 þús. kr., eða upp í 1 millj. kr. Þá er hér 26. brtt., við 17. gr., nýr liður: Til áfengismálaráðunauts, 12 þús. kr. 27. brtt., við 17. gr., er um, að til Heimilisiðnaðarfélags Íslands, til leiðbeiningarstarfsemi í heimilisiðnaði, greiðist 12 þús. kr. Þessi till. var tekin aftur við 2. umr. Virtist sem rétt væri að verða við þessari beiðni. 28. brtt. er um 400 þús. kr. hækkun til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga. Það þótti nauðsynlegt að hækka þessa upphæð upp í 1 millj. kr., og fellst n. á það. 29. brtt. er um 150 þús. kr. hækkun til vatnsveitna. Hafa ýmis erindi borizt til fjvn. í sambandi við styrk til þessara framkvæmda. Fjvn. skiptir ekki þessu fé. Er það sjálfsagt hæstv. heilbr.- og félmrh., sem dæmir um það á sínum tíma, hvort styrkirnir skuli veittir og hvaða aðilum eða hvort þeir skuli veittir sem lán, ef það sýnir sig, að fyrirtækið geti borið sig fjárhagslega, þegar því hefur verið komið upp. Þá vil ég fara nokkrum orðum um 18. gr. Vil ég beina því til hæstv. fjmrh., að það virðist halla sí og æ meira á ógæfuhliðina, ef svo mætti segja, í sambandi við þessa gr. fjárl. Það er eins og ríkisstj. hafi ekki kjark í sér til þess að spyrna hér við fótum. Þó er sýnilegt, að þetta getur ekki gengið svona til lengdar. Það eru sífelldar kröfur frá ýmsum aðilum um sífelldar hækkanir, til þess að þetta verði í samræmi við það, sem fyrir var. Það, sem er verst í sambandi við þetta mál, er, að ómögulegt er að finna út af 18. gr. til samanburðar, hvað fólkið hefur í raun og veru. Það þarf að finna út, hvað fólkið hefur t.d. úr lífeyrissjóði, í eftirlaun o.fl. Þegar verið er að gera samanburð, er afar villandi að hafa þessa gr. fyrir sér eins og hún er. Ég vil beina því til hæstv. ráðh., hvort ekki væri hægt að gera einhverjar breytingar á þessu máli, þótt ekki væri nema þannig, að hægt væri að sjá í fjárl. alveg ákveðið, hve háa upphæð þessir menn hafa alls, bæði frá lífeyrissjóði, í eftirlaun o. fl., til þess að hægt sé að sjá, hvaða laun ríkissjóður greiðir þessu fólki. - Annars skal ég geta þess, að við 18. gr. II. a. er lagt til, að nokkur nöfn séu felld niður, sem samtals gera 15 þús. í grunn. Einn maður, Matthías Þórðarson fiskifræðingur, sem nú er orðinn háaldraður maður og hefur unnið merkilegt starf fyrir íslenzku þjóðina, er hækkaður úr 6727.50 kr. upp í 10 þús. kr. 31. brtt., við 18. gr. II. b., er um, að Camilla Hallgrímsson hækki um rúmlega 1921 kr., Katrín Sveinsdóttir hækki um 1257 kr. Undir d-lið er Kristin Þórarinsdóttir, og hækki sá liður úr 3363.75 kr. upp í 5 þús. kr.; e-liður, Súsanna Friðriksdóttir, hækki úr 2811.I5 upp í 5 þús. kr. Niður falli liðurinn Helga Stephensen, 1725 kr. Þá er einnig tekinn nýr liður í þessa gr. fyrir vísitöluupphæð á lífeyri úr lífeyrissjóðum starfsmanna ríkisins, barnakennara, ljósmæðra og hjúkrunarkvenna, 575 þús. kr. Þetta er gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Þetta er framlag, sem ríkið þarf að leggja fram á næsta ári. Það, sem þarf að bæta fyrir árið 1950–51, er greitt af tekjuafgangi þessa árs. Þá hefur hæstv. ríkisstj. óskað eftir því, að tekin verði upp á 19. gr. vantalin verðlagsuppbót, 3500000 kr., þar sem ekki litur út fyrir, að kaupgjaldsvísitalan stöðvist í 141. Þótti rétt að áætla nokkra upphæð fyrir þessari hækkun, sem þegar er vitað að mun verða. 34. brtt. er við 20. gr. Þar er lagt til, að hækkað sé um 200 þús., úr 1600 þús. í 1800 þús., framlag til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana. Af þeirri upphæð fari 250 þús. kr. til byggingar hjúkrunarkvennaskóla. Það þótti ekki ástæða til að setja það sem sérstakan lið, heldur var þessi athugasemd sett við framlagið. Er það fyrsta sporið til þess að koma af stað þessari byggingu, sem svo margir hafa óskað eftir að rísi upp og geti tekið til starfa sem allra fyrst. Þá er 35. brtt. um hækkun til lögreglustöðvar í Reykjavík, að í stað 150 þús. kr. komi 250 þús. kr. Ég skal taka það fram, að fjvn. hefur óskað eftir því að geta haft þessa upphæð miklu hærri, því að það er áreiðanlega mjög æskilegt, að þessi bygging komist upp. 36. till. er um styrki til hjúkrunar, að fyrir 4 þús. kr. komi 10 þús. kr. Þetta er heimild á 22. gr. og er ætlað til ljósmóður í Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem hefur haft styrk undanfarin ár. 37. till. er um að verja allt að 1 millj. kr. til byggingar sementsverksmiðju. 38. till. er um að greiða hafnarsjóði Húsavíkur vegna samnings við síldarverksmiðjur ríkisins allt að 240 þús. kr. Þetta er borið fram samkv. ósk hæstv. fjmrh. til þess að leysa deilu, sem verið hefur milli Húsavíkurhafnar og síldarverksmiðja ríkisins, og á þetta að vera lokagreiðsla. 39. till. er um að greiða allt að 25 þús. kr. til foreldra Sólheimadrengsins, ef að því ráði yrði hnigið að fara með hann til Bandaríkjanna og koma honum þar á skóla fyrir vansköpuð börn. Eins og kunnugt er, fæddist þessi drengur á Akureyri handleggjalaus, og fjvn. hefur viljað stuðla að því, að hann fengi kennslu, ef með því væri hægt að bæta úr erfiðleikum foreldranna og drengsins að einhverju leyti. 40. till. er um að lána bændum á harðindasvæðunum frá 1949–51 allt að 5 millj. kr., enda greiðist féð af tekjum ríkissjóðs árið 1951. Hæstv. ríkisstj. hefur látið fara fram nákvæma athugun á ástandinu og ekki talið annað fært en að fá þessa heimild til þess að bæta úr sárustu neyðinni. 41. till. er um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 6 millj. kr. lán til byggingar hraðfrystihúsa og fiskimjölsverksmiðja. Þessi heimild hefur áður verið á fjárl., en verið bundin við hraðfrystihús, sem ætlunin var að fengju stofnlán úr stofnlánadeild sjávarútvegsins, en ekki fengu þessi lán vegna fjárskorts stofnlánadeildarinnar. Nú hefur fiskimjölverksmiðjum verið bætt við. 42. till. er um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast nýtt rekstrarlán, að upphæð 700 þús. kr., fyrir vinnuheimili Sambands íslenzkra berklasjúklinga að Reykjalundi. Mér þykir rétt að ræða þessa till. nokkuð. Samband íslenzkra berklasjúklinga fékk á sínum tíma ábyrgð ríkissjóðs fyrir 300 þús. kr. rekstrarláni. Þó að félagið hafi nú stóraukið reksturinn og peningagildið minnkað, hefur félagið ekki fengið meira en þessar 300 þús. kr., af því að ábyrgð hefur ekki verið fyrir meiru. Stofnunin getur ekki dregið úr rekstrinum, þar sem um sjúklinga er að ræða. Hæstv. ríkisstj. hefur líka sýnt skilning í þessu máli og fallizt á þetta. 43. till. er í tveimur liðum. Fyrri liðurinn er um að endurgreiða aðflutningsgjöld af minkum, kr. 23413.29. Minkar þessir voru fluttir inn frá Kanada á árinu 1946 í því skyni að endurbæta minkastofn landsmanna. - Síðari liðurinn er um að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af skólabíl, sem trúbræður 7. dags aðventista hafa gefið söfnuðinum hér til afnota fyrir heimavistarskólann að Vindheimum í Ölfusi. Mér þykir rétt að segja nokkur orð í sambandi við þennan lið. Það mætti ætla, að hér væri verið að fara inn á nýja braut, en svo er ekki, því að þessi gjöld hafa verið endurgreidd af öllum skólabilum. Aðventistar hafa reist mikið skólahús, sem að öllu hefur verið byggt fyrir gjafafé, að miklu leyti erlent, og hafa allir tollar verið greiddir af þeim innflutningi. Ríkissjóður hefur ekkert styrkt skólann, og þykir því ekki ósanngjarnt, að þetta verði heimilað og að hæstv. ríkisstj. noti heimildina, verði hún samþ. 44. till. er um það að gefa eftir að einhverju leyti aðstoðarlán úr ríkissjóði, sem veitt voru á árunum 1945–49 til síldarútvegsmanna, ef útvegsmenn hafa ekki notið eftirgjafar samkv. l. nr. 120 1950. Því mun hafa verið lofað á sínum tíma, að þó að þessir menn færu ekki í skuldaskil, skyldi það sama gilda um þá í þessu efni og hina. 45. till. er um að endurgreiða Akureyrardeild Rauðakross Íslands aðflutningsgjöld af sjúkrabifreið. Er þetta í samræmi við það, að Rauðikross Íslands hefur fengið endurgreidd aðflutningsgjöld af þeim bifreiðum, sem hann hefur áður flutt inn. 46. og síðasta till. er um það, að tryggt verði með samningi, að bókasafn Þorsteins M. Jónssonar verði eign Kennaraskóla Íslands, enda fallist ríkisstj. á skilyrði eigandans fyrir afhendingu safnsins. Það þótti ekki rétt að gefa stj. heimild til að kaupa safnið. Það lá fyrir, að Þorsteinn M. Jónsson hefur boðizt til að afhenda það fyrir matsverð. Helmingur þess á að ganga til að viðhalda safninu og auka það, en hitt til eiganda. Eigandinn setur þó ýmis skilyrði, og hefur hann sent fjvn. uppkast að samningi, en n. vildi ekki samþ. hann. Væntir n. þess, að hæstv. ríkisstj. láti athuga hann vel.

Þess gerist ekki þörf.

Það er svo annað mál, hvort stj. notar heimildina, en meiri hl. fjvn. álítur rétt að veita hana. Í samningnum er m.a. gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði vátryggingarfé, sem nemur 3000 kr. á ári. Safnið er talið 400 þús. kr. virði samkv. bráðabirgðamati, eftir því sem eigandi þess gefur upp. Þá er það tekið fram í samningnum, að eigandinn þurfi ekki að afhenda safnið allt fyrr en hann og kona hans eru látin. Honum er heimilað að afhenda það, sem honum sýnist, og er þetta hvað óaðgengilegast, því að svo gæti farið, að eigandinn vildi afhenda hluta af safninu, sem ekki væri mikils virði. Þá kemur geymsluskylda og annar kostnaður. Fjvn. væntir þess þó, að hæstv. ríkisstj. láti athuga þetta mál. Þá er á þskj. 512 till. um að hækka framlag til hafnargerðar í Bolungavík úr 60 þús. kr. í 260 þús. kr. Ég sé, að hv. þm. N-Ísf. er ekki við, og vil því skýra þetta atriði nokkru nánar. Það var ákveðið á síðasta ári á 22. gr. fjárl. að heimila ríkisstj. að verja fé til viðgerðar á brimbrjótnum í Bolungavík vegna skemmda, sem urðu á mannvirkinu í desember 1950. Kostnaðurinn var áætlaður 500 þús. kr. Áður hafði verið ákveðið að bæta tjón, sem orðið hafði á öðrum árum, án framlags á móti. Á þessu ári hafa verið greiddar upp í þessar framkvæmdir 800 þús. kr., en alls hafa verið greiddar 1 millj. og 200 þús. kr., án þess að neitt kæmi á móti, fyrir viðgerð á brimbrjótnum. Í raun og veru hefur þó ekki verið hér um viðgerð eina að ræða, heldur endurbætur, svo að garðurinn hefur verið gerður traustari en hann var áður, en það var ekki ætlun Alþ., að ríkissjóður bæri allan þann kostnað. Nú þarf um 500 þús. kr. í viðbót, svo að unnt sé að vinna að þessum framkvæmdum á næsta ári, sem er knýjandi nauðsyn, og verður þessu fé skipt í sama hlutfalli og öðrum hafnarframlögum. Þetta er ástæðan til þess, að þessar 200 þús. kr. hafa verið teknar upp, og vegna þessa fær Bolungavík 40 þús. kr. meira en nokkur önnur höfn á landinu. Þá er brtt. við 14. gr. B. II., sem hæstv. menntmrh. bar fram við 2. umr., en tók aftur til 3. umr. N. þótti rétt að bæta við till., að lánin yrðu veitt samkv. reglum, sem menntmrn. setti. Till. er um það, að af styrk þeim, sem veittur er íslenzkum námsmönnum erlendis, skuli 275 þús. kr. veittar námsmönnum sem lán með hagkvæmum kjörum. Ég veit ekki, hvort vakað hefur fyrir hæstv. ráðh., að allir námsmenn hefðu jafnan aðgang að þessum lánum eða hvort þeir ættu frekar að fá þau, sem möguleika hafa á því að greiða þau síðar, en n. taldi rétt að taka till. upp. Þá er 3. till. á þessu þskj. varðandi Laugarvatn, sem ég vildi ræða nokkuð. Við 2. umr. bar meiri hl. fjvn. fram till. um 100 þús. kr. fjárveitingu til menntaskólakennslu á Laugarvatni. Till. þótti ekki nægilega skýrt orðuð og var tekin aftur til 3. umr. Nú hefur till. verið orðuð um á þann veg, að fé þetta verði veitt til menntaskóla á Laugarvatni. Verði till. samþ., er því þar með slegið föstu, að l. um menntaskóla í sveit skuli framkvæmd. Alþ. verður að segja til um það, hvort það vill samþ. þetta eða ekki. Verði till. felld, fær skólinn ekkert framlag á þessu ári, en verði hún samþ., þýðir það, að þegar á næsta ári verður settur upp menntaskóli á Laugarvatni með þeim kostnaði, sem því fylgir. Það er vert, að menn geri sér þetta ljóst. 4. till. er við 17. gr., 7. lið, um að í stað „1/3 af andvirði Silfurtúns“ komi: lokagreiðsla vegna Silfurtúns. - Þessi breyt. er gerð samkv. upplýsingum skrifstofustjóra ráðuneytisins, en eins og kunnugt er, er þetta skoðað sem rekstrarstyrkur til Sambands íslenzkra berklasjúklinga, sem fengið hefur trésmiðjuna til eignar og afnota. 5. brtt. er við 18. gr. II. a., um að bætt verði við þeim Ágústi Elíassyni, fyrrv. yfirfiskimatsmanni, og Jóni Sveinssyni, fyrrv. skattdómara. Loks er 6. og síðasta till., við 18. gr. H. b., um hækkun eftirlauna til Helgu Finnsdóttur og um, að bætt verði við Sólveigu Pétursdóttur, ekkju Stefáns Kristinssonar. Þetta eru þær till., sem fjvn. ber fram, en auk þess er von á nokkrum fleiri tili. frá n., sem enn eru ekki komnar fram, og mun ég ræða þær síðar. Allar þessar till. hafa fylgi meiri hl. fjvn. Hækkanir þær, sem till. fjvn. hafa í för með sér, eru sem hér segir: 10. gr. hækkar um 16 þús. kr. 11. gr. hækkar um 691 þús. kr. 12. gr. hækkar um 530 þús. kr. 13. gr. hækkar um 229 þús. kr., að viðbættum 473 þús., ef till. samvn. samgm. eru taldar með, eða alls um 702 þús. kr. 14. gr. hækkar um 145 þús. kr. 15. gr. hækkar um 182500 kr. 16. gr. hækkar um 1925000 kr. 17. gr. hækkar um 574 þús. kr. 18. gr. hækkar um 197398.38 kr. Við þetta bætist svo vísitöluuppbót á lífeyri, 575 þús. kr., og einnig bætast við rúmar 50 þús. kr. vegna hækkaðrar verðlagsuppbótar. Loks hækkar 19. gr. um 3500000 kr. Alls hækka rekstrarútgjöldin um rúmar 9 millj. kr., þegar með er talin styrkhækkunin til flóabáta. Rekstrarútgjöldin, sem voru 323154171.00 kr., hækka um 9037889.38 kr. og verða því alls 332192060.38 kr. Tekjur á rekstraryfirliti verða 356688378 kr., en það er sú upphæð, sem lögð var til fyrst, svo að ef till. n. verða samþ., verður rekstrarafgangur 24496317.62 kr. Nú hefur 20. gr. frv. verið hækkuð um 300 þús. kr., svo að sjóðsyfirlitið mundi líta þannig út, að útborganir yrðu 332194060.38 kr., að viðbættum 47076075.00 kr., sem eru útgjöld samkv. 20. gr., eða alls 379270135.38 kr. Innborganir yrðu hins vegar 362638378.00 kr., svo að greiðsluhalli mundi verða, sem næmi 16631757.38 kr. Vegna þessa greiðsluhalla, sem ég hef lýst, hefur það orðið samkomulag í n. og við fjmrh. að leggja til að hækka tekjuliði 2. gr. sem hér segir, og verður till. útbýtt síðar: Tekju- og eignarskattur hækki úr 41 millj. kr. í 45 millj. kr., verðtollur hækki úr 93 millj. kr. í 105 millj. kr., stimpilgjald hækki úr 6 millj. kr. í 7 millj. kr., tekjur af tóbakseinkasölunni verði áætlaðar 21/2 millj. kr. hærra en gert er ráð fyrir í frv. nú. Samtals er þetta um 191/2 millj. kr. Ef þessi hækkun á tekjuáætluninni verður samþ. og tekjurnar innheimtast, verður greiðsluafgangur á sjóðsyfirliti um 3 millj. kr. Ég skal ekki ræða það nú, hve þýðingarmikið það er, að fjárl. verði afgr. greiðsluhallalaus, hæstv. fjmrh. hefur oft gert það áður. Hitt er sýnt, að gæta verður allrar varúðar og að ekki er hægt að samþ. mikið af öðrum till., ef ná á hagstæðum greiðslujöfnuði, nema séð sé samtímis fyrir nýjum tekjum. Ég vil fyrir hönd fjvn. óska þess, að allar till. n. verði samþ. og allar aðrar till. felldar, nema n. fái tækifæri til að athuga þær og ræða og geti fallizt á nauðsyn þeirra. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar.



Ég kvaddi mér hljóðs til að þakka hv. fjvn. fyrir góða samvinnu og það mikla starf, sem hún hefur unnið. Eins og allir hv. þm. vita, má ekki tæpara standa, og veit raunar enginn, hver útkoman verður, því að það fer eftir árferðinu næsta ár. Ég vil því mjög taka undir það, sem hv. frsm. n. sagði í niðurlagi ræðu sinnar.



Herra forseti. Ég vildi lítils háttar gera að umræðuefni 3. liðinn í brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 512, um menntaskóla á Laugarvatni, þar sem lagt er til, að til menntaskóla þar verði veittar 100 þús. kr. Ef það verður samþ., mun ég gera gangskör að því, að slíkur skóli verði stofnaður í sveit sem sjálfstæður menntaskóli, með því sem þar til þarf, en ekki sem útibú frá héraðsskólanum á Laugarvatni eins og mér virðist ýmsir halda, að hægt sé að gera nú, að hafa menntaskóla í sveit sem útibú héraðsskólans á Laugarvatni. En í þessu sambandi vil ég taka fram, að 100 þús. kr. er alls ekki nægileg fjárveiting, það er ekki hægt að stofna og reka menntaskóla í sveit eða annars staðar með 100 þús. kr. fjárveitingu, og þá er um tvennt að gera: annaðhvort, að skólinn verði stofnaður með þessari fjárveitingu og ríkissjóður bæti við því, sem á vantar, eða að skólinn verði ekki stofnaður, vegna þess að fé er ekki fyrir hendi til að stofna hann, þó að þingið hafi veitt fé til hans á fjárl. Ég bið hv. þm. að gæta þess, að ég mundi halda, að slíkur skóli kostaði frekar 400–500 þús. kr. en 100 þús. kr., og í framtíðinni verður náttúrlega ekki, hvorki á Laugarvatni né annars staðar, rekinn menntaskóli í sveit með 100 þús. kr. fjárveitingu. Ef ég man rétt, kostar skólinn á Akureyri 1200 þús. kr. á næsta ári, svo að það hlýtur að vera ljóst, að ekki er hægt, hversu vel sem til þess er stofnað og hversu vel sem á er haldið, að reka menntaskóla með 100 þús. kr. framlagi. - Þessa afstöðu mína vildi ég gera hv. þm. ljósa, svo að ekki sé neitt um að villast og ekkert um að deila í sambandi við þau frv., sem e.t.v. síðar kynnu að koma fram í þessu máli. Ég er út af fyrir sig ekkert andvígur því, að stofnaður verði menntaskóli í sveit, - ég tel það að mörgu leyti æskilegt, - en ég álit, að því leyti sem ég hef getað kynnt mér þetta mái, að ekki sé enn tími til þess kominn að hefjast handa um þessar framkvæmdir.



Herra forseli. Ég ætla ekki að ræða mál þetta almennt. Ég var búinn að því við 1. og 2. umr. málsins, en ég ætla að gera nokkra grein fyrir brtt. á þskj. 515. 1. till. er um að hækka framlag til læknisbústaða og sjúkrahúsa um 1 millj. kr., eða úr 550 þús. kr. í 1550 þús. kr. 7 nm. voru sammála um, að hækkunin yrði 450 þús. kr., eða upp í 1 millj., og samþ. það við afgreiðslu málsins í n. 1 millj. er þó of lítið. Það er viðurkennt, að heilbrigðismál og sjúkrahús hafa orðið útundan hjá okkur, og tel ég því sjálfsagt, að upphæð þessi verði ekki höfð lægri en lagt er til á þskj. 515. Þá flyt ég brtt. við 15. gr. A. XXI. 15. Það er nýr liður, sem fjallar um að veita Bandalagi íslenzkra leikfélaga 30 þús. kr. Þetta lá fyrir til afgreiðslu í n., og samþ. meiri hl. n. að hafa framlagið 20 þús. kr., en ég flyt þetta svona, því að ég tel hitt of litið. Ég vil benda á, að það virðist vera mikill áhugi úti um land á slíkri starfsemi. Þess má einnig minnast, að enginn styrkur hefur verið veittur til þessarar starfsemi úti um land. Þá flyt ég till. um annan nýjan lið við 15. gr. A. XXXll. Þetta er nýtt atriði, sem hefur ekki fyrr verið flutt á fjárl., varðandi norrænan sumarháskóla, sem stofnaður var í fyrra, en hann á að vinna að aukinni þekkingu og samstarfi meðal vísindamanna hinna ýmsu vísindagreina, þ.e., auka þekkinguna á vísindagreinum almennt og á milli þeirra innbyrðis. Það virðist eðlilegt, að Íslendingar taki þátt í þessari starfsemi, enda gerðu þeir það í sumar í Askov. Þar voru 240 menn og þar af 10 Íslendingar. Danir sýndu Íslendingum þá vinsemd að kosta þar dvöl þeirra og kennslugjald. Hins vegar liggur í augum uppi, að það verður ekki alltaf þannig, og verður því að taka lið þennan upp á fjárl. Lagt er til í till. þessari, að 25 þús. kr. verði veittar til þessa, en svo er varatill., 15 þús. kr. - Næsta ár mun háskólinn verða haldinn í Noregi. Næsta brtt., sem ég flyt, er um að hækka framlag til vatnsveitna, sem sett var í l. 1947. Þessi l. voru sett í þinglok 1947 vegna þess, að margar vatnsveitur höfðu ekki bolmagn til þess að standa undir framlögum sínum. Í 4. gr. þessara l. er svo að orði kveðið: „Styrkur ríkissjóðs nær til greiðslu hluta af kostnaði við stofnæðar, vatnsgeyma, dælur og jarðboranir. Styrkurinn nemi þó ekki meir en helmingi kostnaðar þessa. - Styrkurinn skal því aðeins veittur, að fyrirsjáanlegt sé, að sveitarfélag geti ekki með hæfilegum vatnsskatti staðið straum af stofn- og rekstrarkostnaði veitunnar.“ - Nú eru vatnsveitur alls staðar dýrar, svo það er ekki vist, að öll sveitarfélög hafi möguleika til þess að standa straum af kostnaðinum þrátt fyrir þetta framlag. Í till. er lagt til, að það hækki úr 200 þús. kr. í 500 þús. kr. Meiri hlutinn lagði til, að það væri hækkað upp í 350 þús. kr. Þá er næsta brtt., nýr liður, sem fjallar um að veita til byggingar kennaraskólans 500 þús. kr. Það er alkunnugt, að það er mikið átak, sem gert hefur verið í skólamálum okkar. Það hafa verið reistir héraðsskólar og barnaskólar, en ein stofnun hefur verið alveg útundan, og er það kennaraskólinn sjálfur. Eins og kunnugt er, var kennaraskólinn byggður rétt eftir síðustu aldamót og er því allt að hálfrar aldar gamall. Það var upphaflega gert ráð fyrir því, að nemendafjöldinn væri 50, og var hann þá gott skólahús. Hins vegar hefur starfsemi skólans færzt mjög í aukana á þessari hálfu öld, nemendum hefur fjölgað mjög, og kennslan er víðtækari en áður. Er nú svo komið, að kennsla mun ekki fara þar fram nema að litlu leyti; hún fer fram á 7–8 stöðum í bænum, og eru það leiguhús, sem engin vissa er fyrir um, hve lengi fást eða hvort þau fást næsta starfsár. Það virðist því vera óhjákvæmilegt að samþ. þessa till., að tekin verði upp 500 þús. kr. fjárveiting til byggingar nýs kennaraskólahúss. Það getur ekki gengið þannig lengur, að kennaraskólanum sé sýnd slík vanræksla. Síðast er svo brtt. við 22. gr. Xll., þar sem gert er ráð fyrir, - þ.e.a.s. í Xll. lið sjálfum, - að ríkissjóður ábyrgist allt að 2 millj. kr. lán til hraðfrystihúsa, sem nú skortir mjög fé. Í n. var mál þetta rætt, og voru menn sammála um að hækka þessa upphæð og breyta orðalaginu þannig, að það nái líka til fiskimjölsverksmiðja. Það var enginn ágreiningur um þetta að öðru leyti en því, hvort hér ætti að vera um ábyrgð eða lán að ræða. Þannig gæti staðið á fyrir ýmsum frystihúsum, að þeim væri ekki nóg að fá ábyrgð, en ríkissjóður gæti veitt lán, og er því lagt til, að þetta sé þannig eins og það er orðað í till., sem er breyt. frá því, sem meiri hlutinn vildi, en það var aðeins ábyrgð. Enginn ágreiningur varð í n. um upphæðina. Álft ég, að hér sé um sæmilega úrbót fyrir þessa aðila að ræða. Sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar brtt.



Herra forseti. Við þm. Eyfirðinga flytjum hér 2 brtt. við fjárlfrv., og er önnur þeirra í tveim liðum. Þessar brtt. eru nú ekki komnar hér á þskj., en munu koma bráðlega. Ég mun ekki ræða nema aðra till., hina mun meðflm. minn ræða. Till. sú, sem ég mun ræða, er brtt. við 22. gr. XX. og er nýr liður. Hún fer fram á, að ríkissjóði verði heimilað að greiða að fullu tjón það, sem varð á hafnargarðinum á Dalvík í stórbrimi haustið 1950. Við eigum ekki við það, að þetta verði sérstök útgjöld á næsta árs fjárl., heldur að fjárveitingum til hafnarinnar verði varið til þessa án framlags á móti, þar til skaði þessi er að fullu bættur, og ekki verði krafizt á meðan framlags frá Dalvík á móti, eða þótt Dalvík leggi eitthvað til þessara framkvæmda, þá verði lögboðinn hluti af því greiddur. Þetta raskar því ekkert niðurstöðu fjárlagaafgreiðslunnar nú né heldur þarf að raska fjárlagaafgreiðslu á næsta ári, nema ríkisstj. vildi ljúka þessu á næsta ári og nota hluta af því fé, sem væntanlega verður veitt sem aukaveiting til hafnarframkvæmda á fjárlagafrv. Það tjón, sem varð á garðinum og nú er búið að bæta, hefur kostað 300 þús. kr. Hv. fjvn. fékk upplýsingar um þetta í fyrra, er ný skoðun fór fram, en það hafa víst ekki legið nú fyrir skjöl um þetta mál. En ég get ekki talið, að það geri neitt til, því að vitanlega mun það ráðuneyti, sem mál þessi heyra undir, kynna sér nákvæmlega allar aðstæður, svo að það sé að öllu leyti tryggt, að ekki geti orðið um misnotkun á þessu að ræða. Við berum þessa till. fram bæði vegna þess, að vitanlegt er, að þetta sveitarfélag, Dalvík, á við mikla örðugleika að stríða vegna þessa óhapps og hefur orðið að vinna að því eftir megni að reyna að bæta það. Í öðru lagi er það vegna þess, að fordæmi er fyrir hendi. Það mun hafa verið greiddur kostnaður við viðgerð á höfninni í Bolungavík og einnig á öðrum stöðum. Finnst okkur, að þetta muni því engu síður eiga rétt á sér. Hér er um að ræða hlut, sem enginn heima á Dalvík getur að gert. Ekki létu þeir þetta stórbrim koma, og ekki reiknuðu þeir út, hvernig garðurinn ætti að vera. Ég ætla mér ekki að bera hér sakir á neinn, en það var vitamálaskrifstofan, sem hafði með höndum allar áætlanir og framkvæmdir í þessu máli. Um það má lengi deila, hvort rétt sé að ganga inn á þessa braut, hvort ríkið eigi að taka á sig útgjöld, þegar ýmis sveitarfélög verða fyrir svona óhöppum, en það hefur verið gert, eins og ég gat um áðan, í Bolungavík og annars staðar, og eiga því aðrir staðir sama rétt. Og það er þannig með margt, að þegar hefur verið gengið inn á þessa braut, þá er erfitt að segja: Þessir eiga að fá hlunnindin, en hinir ekki. - Ég vænti því, að þessi till. fái góðar undirtektir hjá Alþ. og fjvn. Ég vil svo að endingu þakka forseta fyrir, að hann skyldi vilja leyfa mér að tala um þessa brtt., þótt ekki væri búið að útbýta henni.



Herra forseti. Ég flyt tvær brtt. við fjárlagafrv. við þessa umr. Þessar till. eru að vísu ekki komnar prentaðar enn þá, en von á þeim þá og þegar, en ég get talað um þær fyrir því. Hin fyrri er að efni til sú sama og ég flutti við 2. umr. málsins, að fé til hafnarmannvirkja á Siglufirði verði 220 þús. kr. í stað 100 þús., sem frv. gerir núna ráð fyrir, þegar fjvn. hefur gengið frá því. Ég verð að segja, að mér finnst nokkuð ósanngjarnt að láta Siglufjörð ekki njóta sömu réttinda og ýmsa aðra kaupstaði, sem fram eru taldir í frv., í þessu efni. Ég sé, að 220 þús. kr. er sú hámarksfjárveiting, sem fjvn. hefur lagt til að veitt verði til nokkurra einstakra hafna, en þær eru: Akranes, Akureyri, Hafnarfjörður, landshöfnin í Njarðvíkum og Keflavík, Skagaströnd, Vestmannaeyjar, Þorlákshöfn og Patreksfjörður. Ég get ekki séð, að það geti verið nein ástæða að hafa Siglufjörð í 100 þús., en veita 220 þús. til hafnargerðar á þeim stöðum, sem ég nefndi. Framkvæmdir, er að gagni verði Siglufjarðarhöfn, eru mjög aðkallandi, því að það er talið, að fari svo, að síldveiði verði sæmileg eða í meðallagi, verði stór vandræði af því að hafa ekki betri hafnarskilyrði á Siglufirði. Og á eðlilegum síldaraflaárum hefur síldarmagnið að verulegu leyti byggzt á því, hvað Siglufjörður hefur getað tekið á móti miklu, en það hefur verið um 4/5 og allt upp í 9/10 hlutar af allri síldarsöltun í landinu. Þetta sýnir það, að ef Siglufjörður getur ekki tekið við síld og það greiðlega, þá verður ekki söltuð öll sú síld, sem hægt hefði verið að salta. Höfnin á Siglufirði var fyrir stríð orðin nokkuð grunn, einkum suðurhluti hennar, og auk þess var mjög óheppilegt að hafa ekki varnargarð innan við höfnina til þess að taka af vindbárur, sem ná inn á höfnina. Þær framkvæmdir, sem nú er verið að vinna að við höfnina, eru þær, að verið er að byggja garð frá landi og austur í höfnina upp í svokallað „Anlegg“, sem byggt var fyrir mörgum árum. Nú er búið að byggja mikinn hluta af þessum garði, það er búið að reka niður þarna stólpa, en ekki búið að byggja neitt við þá, og er þetta í mikilli hættu fyrir ísreki, því að ísrek er þarna mikið. Í þetta er þegar búið að leggja á þriðja hundrað þús. kr. Það eru um 250 þús. kr. komnar í þennan varnargarð, og hann verður sem sagt ónýtt verk, ef ekki verður í tíma byggt innan við þennan stálskífuvegg, og hætt við, að hann fari fyrir sjógangi. Þegar búið er að reisa þennan garð, er meiningin að dýpka við hann og byggja timburbryggju til afnota á sumrin, sem einnig geti verið söltunarplan. Enn fremur er meiningin að dýpka gömlu höfnina, svo að hún verði fær stærri skipum, þar sem hún er það ekki nú. Það var farið að bera á því fyrir stríð, að höfnin væri orðin of grunn, en nú hefur þetta breytzt og horfir nú til stórvandræða, og stafar það m.a. af því, að nú eru veiðiskipin, sem stunda síldveiðarnar, orðin stærri en áður var. Í bátaflotanum eru skipin miklu stærri núna en þau voru og rista dýpra, og einnig eru nú notuð fleiri stór skip til veiðanna. Komi eðlilegt síldarár, þótt ekki verði nema það síldarmagn, sem eðlilegt var talið meðan síldin hagaði göngum sínum þannig, að meginhluti hennar veiddist fyrir miðhluta Norðurlands, þ.e.a.s. út af Skagafirði og Eyjafirði, þá liggur Siglufjörður einna bezt við fyrir veiðiskipin, en þá er e.t.v. ekki hægt að koma síldinni í land á Siglufirði, og verður þá miklu minna saltað en ella mundi verða. Ég vildi því mjög eindregið skora á hv. þm. að leiðrétta þá ósanngirni, sem mér virðist vera á fjárl., að minna er veitt til Siglufjarðarhafnar en þeirra hafna, sem ég áðan taldi upp. Það eru 16 hafnir með hærri fjárveitingu en Siglufjarðarhöfn. Átta þeirra eru með 220 þús. kr. og átta aðrar með yfir 100 þús. kr., og þetta bendir til þess, að þarna sé Siglufirði sýnd mjög mikil ósanngirni. Önnur till. mín er sú að taka upp á 16. gr. fjárlagafrv. nýjan tölulið: til sjóvarnargarðs á Siglufjarðareyri, gegn jafnháu framlagi annars staðar að, 200 þús. kr. Ég var búinn að gera grein fyrir þeirri till. minni með nokkrum orðum við 2. umr., og ég vil taka það fram, sem ég sagði þá, að norðan á Siglufjarðareyri eða Hvanneyri - eins og hún heitir - hefur mjög lengi eða frá 1918 eða 1919 verið flóðgarður, sem var byggður upphaflega til verndar landinu. Þá var lítil flóðhætta þar, en eftir því sem byggð hefur vaxið á Eyrinni, hefur flóðhættan farið vaxandi og hefur aukizt með þeim verðmætum, sem bætt hefur verið við þar á Eyrina. Nú er svo komið, að allur miðhluti bæjarins er undirlagður, þegar flóð kemur. Garður þessi var upphaflega byggður til varnar landbroti. En núna er hlutverk hans að verja bæinn fyrir þeim stórfelldu flóðum, sem þarna koma alltaf annað veifið, ef saman fer viss vindátt og stórstraumsflóð. Ef þetta fer saman, er alltaf hætt við flóðum. Þannig getur tjón manna orðið gífurlegt. Nú er þannig háttað, að ríkið á þarna mikið land, m.a. land, sem ríkið keypti fyrir síldarverksmiðjur ríkisins. Þetta land er nú í hættu, og þarna er nú hin fræga síldarmjölsgeymsla, sem þakið féll niður á og flestir kannast nú við, og hefur hún nú verið byggð upp aftur og þakið haft rismikið, og er talið, að síldarverksmiðjur ríkisins geti þar geymt alla sína framleiðslu. Síðasta flóðið var í desember síðastl., og hefði þá verið mjöl í skemmunni, hefði þarna orðið mikið tjón. Það er nú farið fram á, að 200 þús. kr. verði veittar til þess að bægja frá flóðhættunni, og mun Siglufjarðarkaupstaður leggja fram aðrar 200 þús. kr. á móti. Það var í desembermánuði 1950, að skörð brotnuðu í fyrrnefndan varnargarð, og urðu þá skemmdir á mannvirkjum viðar á landinn, t.d. á Dalvík, og það, sem þarf að gera, er að gera við þessar skemmdir, áður en þær verða meiri og valda alvarlegu tjóni. Með tilliti til þessa vil ég vænta þess að fá stuðning við þessa till. hjá hv. þm., enda er ætlazt til, að Siglufjarðarkaupstaður leggi fram jafnmikla upphæð af sinni fátækt, til þess að mál þetta komist áleiðis.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. flutti ég brtt. við till. fjvn. um framlag til brúar á Kerlingardalsá. Í till. fjvn. var fjárveiting til þeirrar brúar 120 þús. kr. Við 2. umr. flutti ég brtt., og var þar farið fram á að hækka þessa upphæð upp í 300 þús. kr. -Þannig er ástatt hjá V.-Skaftfellingum, að vegir fyrir austan Mýrdalssand eru mestan hluta vetrar meira og minna ófærir fram á vor. Þó hefur verið reynt að nota þarna á söndunum í Meðallandi bíla með drifi á fram- og afturhjólum, þó að um vötn sé að fara, og hefur þetta tekizt, þegar ekki er rigning eða vatnavextir og ef allt er autt, en ef nokkuð rignir eða frýs að vetri til, þá er þessi leið ófær um Kerlingardalsá. Þess vegna er mjög aðkallandi að fá brú á hana til þess að bæta úr þeim samgönguerfiðleikum, sem hún skapar, og hefur nú á þessu ári vaknað mjög mikill áhugi hjá mönnum þar eystra á að afla fjár til þess, að þessi brú komist í framkvæmd. Það er vitað, að þessi brú mun kosta allt að 500 þús. kr., og með 120 þús. kr. framlagi upp í þá upphæð er okkur fjárhagslega um megn að afla þess fjár, sem á vantar, og koma brúnni upp. Af þeim ástæðum flutti ég þessa brtt. um að hækka framlagið upp í 300 þús. kr. En sú brtt. hlaut ekki náð fyrir augliti hv. þingmanna og var felld. Nú flyt ég þessa brtt. enn á ný og fer nú fram á, að fjárveitingin verði 200 þús. kr. Ef þetta fengist, þá geri ég mér vonir um, að líkur séu til þess, að hægt verði að koma brúnni upp í sumar, ef okkur tekst að fá nokkurt lánsfé. Fáist ekki þessi fjárveiting, er útilokað að koma brúnni á í sumar. - Ég ætla ekki að tala mikið um þetta nú, ég ræddi þetta mál við 2. umr. málsins. Ég vona, að hv. þm. liti á nauðsyn okkar Skaftfellinga og sýni þessari till. velvilja.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt 1. þm. Eyf. tvær brtt. við fjárlagafrv. Þær eru báðar við 15. gr. fjárlaganna. Við 2. umr. flutti ég brtt. þess efnis, að 1500 kr. yrðu veittar til bókasafnanna á Dalvík og í Hrísey. Við höfum nú lækkað þessa upphæð niður í 1000 kr. til hvors bókasafnsins. - Ég vék að því við 2. umr., sem hv. þm. er kunnugt, að í 15. gr. eru sérstakar fjárveitingar til bókasafna. Þessi fjárveiting, sem við förum fram á, er svo lág, að hún er langt fyrir neðan þá meðalupphæð, sem veitt er til annarra bókasafna, sem upp eru talin í 15. gr. Fjvn. hefur ekki tekið þessa till. upp í sínar till., og berum við því þessa till. nú fram og vonum, að hv. þm. fallist á að ljá henni stuðning sinn. Mig langar til að beina einni fyrirspurn til fjvn. í sambandi við 9. brtt. n., þar sem er hækkun á eftirlaunum presta og prestsekkna, hvort þessi upphæð muni koma þessum aðilum til góða eða hvort hún renni til Tryggingastofnunar ríkisins og lífeyririnn verði þeim mun minni. Um þetta veit ég ekki, en sé svo, að þetta lækki bara ellilífeyri þessa fólks, þá sé ég ekki ástæðu til að hækka þennan lið, ef það kemur ekki þessu fólki til góða. Það væri fróðlegt að fá að vita um þetta.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að gera grein fyrir áliti samvinnun. samgöngumála, sem birtist á þskj. 390. Því miður hefur ekki enn verið útbýtt till. n., en þar sem frá efni þeirra og öðru er greint í nál., þá hygg ég, að það komi ekki að sök, að ég mæli fyrir till., þótt þeim hafi ekki verið útbýtt. Samvinnun. samgm. hefur eins og undanfarin ár fjallað um styrki til flóabáta og vöruflutninga. Hún hefur fengið upplýsingar frá ýmsum fyrirtækjum, sem sjá um þær samgöngur, og frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem hafa mjög auðveldað starf nefndarinnar. Það er fyrst að segja, að rekstur flóabátanna hefur gengið mjög illa á þessu ári, svo illa, að við borð hefur legið, að rekstur þeirra stöðvaðist algerlega á þessu árí. Ástæðurnar fyrir þessu eru fyrst og fremst þær, að á undanförnum mánuðum hefur kaupgjald hækkað allverulega og enn fremur hefur verðlag á olíu og varahlutum til véla hækkað geysilega. Allt þetta hefur orðið til þess að auka útgjöld bátanna svo, að styrkur sá, sem þeir hafa fengið frá ríkinu, hefur engan veginn nægt til að tryggja rekstur þeirra. Bátarnir hafa ekki getað hækkað tekjur sínar með því að hækka fargjöld, þar sem þau eru nú þegar orðin svo há, að frekari hækkun mundi einungis draga úr notkun þeirra. Ég minni á þetta af því, að styrkur til þessara flóabáta hefur verið næstum óbreyttur undanfarin fimm ár. Ef athugað er, hvernig þessum styrk hefur verið háttað á fjárlögum, þá kemur í ljós, að 1947 var hann 916200 kr., 1948 912200 kr., 1949 878 þús. kr., 1950 958 þús. kr. og 1951 975 þús. kr. Þessar tölur sýna það, að þessum útgjöldum hefur verið haldið meira niðri en hægt er að segja um nokkur önnur útgjöld fjárl. Hv. þm. vita, hversu mjög öll útgjöld fjárl. hafa aukizt á þessum tíma og þá sérstaklega rekstrarkostnaður ríkisins og stofnana þess. Afleiðingarnar af því, hve ríkisstyrknum hefur verið haldið niðri, eru þær, að margir bátanna eru orðnir svo skuldugir, að trafali er að verða af í rekstri þeirra. Nefndin hefur því lagt til, að styrkur til flóabáta verði hækkaður allverulega, til þess að unnt verði að koma í veg fyrir stöðvun þeirra og það óhagræði, sem það hefði í för með sér. Í þessu sambandi vildi ég leyfa mér að minna á, að á síðasta Alþingi bað samvinnun. samgm. ríkisstj. um, að hún léti athuga, hvernig þessum ferðum yrði bezt og haganlegast fyrir komið 1 þeim héruðum, sem njóta styrks úr ríkissjóði. Samvinnun. samgm. taldi nauðsynlegt, að slík athugun færi fram, vegna þess að á hverju ári koma fram raddir um það, að þetta sé óþarfi, ríkið þurfi ekki að styrkja starfsemi þessara báta og þarna væri hægt að spara. Nefndin vildi sem sé fá það athugað, á hversu miklum rökum þetta væri byggt. Í samræmi við þessa till. n. skipaði samgmrn. 3. apríl s.l. þriggja manna nefnd til þess að vinna umrætt verk. Þessi nefnd skilaði svo áliti 20. sept. s.l. Samvinnunefndin hefur fengið það álit sent til athugunar. Niðurstaða þessarar n. er sú, eins og getið er í nál. á þskj. 390, að hún leggur til, að styrkir til fimm flóabáta verði felldir niður. Eru það þessir bátar: Vestmannaeyja- og Stokkseyrarbátur, Rangársandsbátur, Flateyjarbátur á Breiðafirði, Skógarstrandar- og Langeyjarnesbátur og Húnaflóa- og Strandabátur. Í þessu sambandi er þess að geta, að mþn. ætlaðist til þess. að Stykkishólmsbátur ræki einn eftirleiðis allar flóabátaferðir við Breiðafjörð. Með þessum breytingum var gert ráð fyrir af hálfu n., að hægt yrði að spara 197 þús. kr., miðað við heildarstyrkupphæð á fjárl. yfirstandandi árs. Mþn. hefur að öðru leyti lagt áherzlu á, að halda yrði þessum samgöngum í svipuðu horfi og nú er, en leggur um leið áherzlu á það, að nauðsyn beri til að halda áfram að styrkja þan héruð, sem verst eru sett um samgöngur á landi til vöruflutninga. Eins og hv. þm. geta kynnt sér, eru þessar till. mþn. mjög í samræmi við það, sem fram hefur komið í umr. í samgmn. Alþingis. Nú hafa borizt eindregnar óskir um það frá Vestmannaeyjum og Suðurlandsundirlendinu, að Vestmannaeyjabáturinn starfi áfram. Einnig eru taldar litlar líkur til þess, að hægt sé að láta Stykkishólmsbát taka við ferðum Skógarstrandar- og Langeyjarnesbáts, sökum þess að bátur af þeirri stærð mun eiga erfitt með að athafna sig á ýmsum þeim stöðum, þar sem hinn litli bátur, sem þar hefur verið í förum, hefur haft viðkomu. Ekki hefur heldur náðst samkomulag um að fella niður ferðir Flateyjarbáts, sem annazt hefur ferðir um norðanverðan Breiðafjörð, og fela þær síðan Stykkishólmsbát. Það má og teljast auðsætt, að með slíkri fyrirkomulagsbreytingu yrði varla um mikinn sparnað að ræða, þar eð hækka yrði verulega styrk til hins síðarnefnda. Einnig hefur verið minnzt á, hvort ekki kæmi til greina að fá minni bát til ferða á Ísafjarðardjúpi og um Eyjafjörð. Allar þessar till. hafa strandað vegna eindreginna mótmæla úr héruðunum. Þm. hafa svo fylgt þessum mótmælum eftir, og hefur niðurstaðan jafnan orðið sú, að örfáir bátar hafa verið lagðir niður, eða aðeins á þeim stöðum, þar sem sæmilegur akvegur hefur komið og bílar hafa tekið við flutningunum, en samgmn. hefur einnig séð marga annmarka á því að leggja þessa báta niður, ef ekki hefur verið hægt að leysa samgöngumálin með öðrum hætti. Í þessu sambandi má geta þess, að um það hefur verið talað, að skip á stærð við Herðubreið og Skjaldbreið gætu sinnt flóabátaferðum, en slíkar till. eru algerlega út í bláinn. Skip af slíkri gerð er ekki hentugt að nota til vöruflutninga til bænda um hin ýmsu héruð. Það er því ekki á rökum reist, þegar rætt hefur verið í þessu sambandi að fækka strandferðabátunum. Alþingi hefur viðurkennt þetta sjónarmið. Þetta eru og niðurstöður samvinnunefndarinnar, og í till. hennar er ekki lagt til að fella niður nema einn bát, Rangársandsbátinn. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu, að nægilegt væri að starfrækja Vestmannaeyja- og Stokkseyrarbátinn. Þetta sprettur af því, að fólkið í héruðunum hefur neitað að fallast á þessar breytingar. Í sambandi við ferðir elns flóabátsins, Skógarstrandar- og Langeyjarnesbáts, þá er talið. að Stykkishólmsbáturinn ætti erfitt með að athafna sig í ferðum á þeim slóðum. Um Strandabátinn gegnir hins vegar sérstöku máli, þar eð hægt mun verða að fella hann niður, er akvegur kemur frá Hólmavík að Drangsnesi. Þess er og að geta í sambandi við þennan bát, að hin mjög svo bága afkoma hans stafar að miklu leyti af því, að síldveiðar hafa brugðizt mjög hrapallega, en síldarflutningar hafa verið eitt verkefni bátsins, sem gefið hefur honum allmiklar tekjur. Verkefni bátsins hefur því af þessum sökum mjög rýrnað. Báturinn flutti og fólk og varning frá Hólmavík til Blönduóss, en þeir flutningar hafa og dvínað mjög að undanförnu. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, er líklegt, að hægt verði að leggja þennan bát niður á næstu árum, þegar vegargerð er lokið frá Hólmavík að Drangsnesi og bryggja byggð í Kaldrananesi. Verður þá akfært alla leið þangað, og gæti þá lítill bátur annazt flutninga þaðan norður til hafnanna í Árneshreppi, sem er nyrzti hreppur Strandasýslu. Ég vil nú leyfa mér að fara nokkrum orðum um hina einstöku báta. Lagt er til, að styrkur til Flateyjarbáts hækki um 10 þús. kr. Á ferðum þessa báts hefur orðið rekstrarballi undanfarin ár, og telja stjórnendur hans litt mögulegt að halda ferðunum áfram án aukins stuðnings. Hins vegar hefur rekstur Stykkishólmsbátsins gengið sæmilega, og er svo ráð fyrir gert, að styrkur til hans haldist óbreyttur. Sama er að segja um Skógarstrandar- og Langeyjarnesbát, að lagt er til, að hann fái sama styrk og áður. Þá kem ég að Ísafjarðarsamgöngunum. Sama skip og verið hefur, m/s Fagranes, hefur annazt þessar samgöngur. Það er að segja um rekstur þessa skips, að með hverju árinu, sem liðið hefur, hefur rekstur þess orðið óhagstæðari. Ein meginorsök þess, hvernig komið er með rekstur skipsins, er sú, að flutningar hafa stórum minnkað, er akvegur hefur nú veríð lagður við utanvert Ísafjarðardjúp og Djúpið þannig komizt í þjóðvegasamband. Af þessum sökum hefur nú mjög hallað undan fæti og reksturinn orðið óhagstæður. Á þessu ári mun hallinn af rekstri skipsins vera um 100 þús. kr., eða eins mikill og rekstrarhallinn varð tvö árin á undan. Þrátt fyrir riflegan ríkisstyrk er nú svo komið. Fyrirsjáanlegt er, að ekki verður hægt að halda þessum rekstri áfram án aukins styrks frá ríkinu. Forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur í till. sínum til n. lagt til, að styrkurinn verði hækkaður um 130 þús. kr. á næsta ári. Hins vegar hefur nefndin ekki séð sér fært að hækka framlagið til þess flóabáts meir en um 100 þús. kr. Þess er ekki nokkur kostur að leggja ferðir þessa flóabáts niður. Sveitirnar við Ísafjarðardjúp sjá Ísafjarðarkaupstað að mestu fyrir mjólk. Hins vegar eru þær svo flestar nær akvegalausar, og ekki er nokkur kostur fyrir þær að koma afurðum sínum á markað með öðrum hætti en sjóleiðis. Á vetrum er þess og brýn þörf, að haldið sé uppi ferðum á milli Ísafjarðar og sumra kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Hafa t.d. bændur í Önundarfirði selt talsvert magn af mjólk þangað undanfarin ár. Það má segja, að allar samgöngur sveitanna við Djúp og í norðurhreppum héraðsins byggist á ferðum Djúpbátsins. Mþn. hefur bent á, að hugsanlegt væri að halda þessum ferðum uppi um vetrarmánuðina með minna skipi en Fagranesinu, en mjög óvíst yrði um sparnaðinn af þessu, vegna þess að þá mundi hitt skipið skorta verkefni þann tíma. Ég fékk í dag skeyti frá stjórn Djúpbátsins h/f, þar sem framkvæmdastjórinn segir, að ef hin nauðsynlega styrkaukning fáist ekki verði báturinn að hætta ferðum 15. jan. n.k. Ég hef nú ekki átt þess kost að taka afstöðu til þessarar beiðni. Það dylst engum, að þetta er orðinn geysilegur fjáraustur, er styrkurinn til þessa báts er orðinn 340 þús. kr. á ári. Hvernig komið er, orsakast af því, eins og ég hef minnzt á í ræðu minni, að fólkinu, sem ferðast með bátnum, hefur fækkað. Að hinu leytinu er leiðin, sem þessi flóabátur fer, einhver sú lengsta, sem slíkir bátar fara. Hér er um að ræða hina löngu strandlengju Ísafjarðardjúps. Það er erfitt og kostnaðarsamt að halda skipi úti á svona langri leið, en einnig erfitt að komast af með minna skip. Skipið verður einnig að halda uppi ferðum í sambandi við ferðir áætlunarbila til Arngerðareyrar og koma fólki og farangri þaðan til Ísafjarðarkaupstaðar. Þótt e.t.v. mætti komast af með minni bát, þá eru veður oft válynd á Djúpinu, og þessum ferðum þarf að halda uppi í skammdeginu, oft í vonzkuveðrum og miklum sjógangi. Nú kunna menn að spyrja: En má þá ekki draga úr útgjöldum að einhverju leyti með því að fækka þeim mönnum, sem við rekstur skipsins eru? - Það vita nú allir, að á skipum vissrar stærðar verður að vera ákveðin tala áhafnar samkv. lögum. Verður því að ætla, að fækkun áhafnar komi ekki til greina. - Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þessa till., en sný mér þá að Norðurlandssamgöngunum. Það er lagt til, að Húnaflóa- og Strandabátur fái 18 þús. kr. styrkhækkun. Hallinn á ferðum báts þessa hefur orðið 24 þús. kr. á þessu ári. Norðurlandsbáturinn hefur sem aðrir flóabátar átt við mikla örðugleika að stríða. Leggur n. til, að styrkur til hans hækki um 40 þús. kr., en að auki fái hann 30 þús. kr. aukastyrk vegna nauðsynlegrar viðgerðar, sem útgerð hans hefur ekki neina möguleika á að kosta af eigin rammleik. - Einnig er lagt til, að styrkur til Hríseyjarbáts verði hækkaður um 1 þús. kr. og að honum verði veittur styrkur vegna viðgerðar, sem fór fram á honum snemma á þessu ári. - Þá er lagt til, að styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda hækki um 1 þús. kr. Þessar hækkanir spretta af auknum rekstrarkostnaði, og má þar t.d. nefna hækkanir á smur- og brennsluolíum. Varðandi Austfjarðasamgöngur er það að segja, að gert er ráð fyrir, að styrkir til flestra bátanna hækki smávægilega. Styrkur til Loðmundarfjarðarbáts er gert ráð fyrir að hækki um 4 þús. kr. Þessi bátur fékk 10 þús. kr. vélastyrk á þessu ári. Heildarstyrkveiting til hans nú verður því 6 þús. kr. lægri en á siðasta ári. Styrkur til Mjóafjarðarbáts er hækkaður um 2500 kr., og lagt er til, að Eskifjarðarbátur fái 5 þús. kr. vélastyrk. Skal ég þá víkja að Suðurlandsskipi. Það er nú langt síðan Alþingi viðurkenndi sérstöðu Skaftafellssýslna í samgöngumálum. Mikill hluti þessara víðlendu héraða er með öllu hafnlaus, og njóta þau því af mjög skornum skammti umbóta í strandferðum, eins og flest önnur byggðarlög landsins gera. Vestur-Skaftafellssýsla flytur talsvert landleiðina til Reykjavíkur, frá Vík í Mýrdal og Kirkjubæjarklaustri. Vestur-Skaftfellingar hafa notið nokkurs styrks vegna þessara löngu flutninga á landi. Í áliti mþn. er frá því skýrt, að flutningskostnaður Vestur-Skaftfellinga sé 83–268 kr. hærri á tonn en til þeirra staða á landinu, sem þó verða að nota dýrar flóabátaferðir frá höfnum strandferðaskipanna. Hefur þá verið dreginn frá flutningsstyrkur sá, sem Vestur-Skaftfellingar njóta og er frá 50-65 kr. á hvert tonn þeirra nauðsynja, sem styrkurinn nær til. Það er augljóst, hversu kostnaðaraukinn hefur orðið mikill á þessum ferðum á undanförnum missirum. Hefur n. því lagt til, að nokkur hækkun verði á flutningsstyrknum, og leggur til, að hann hækki um 30 þús. kr. - Enn fremur leggur n. til, að styrkur til vöruflutninga til Öræfa hækki um 7 þús. kr., en þeir flutningar fara nú að verulegu leyti fram flugleiðis. Eru slíkir flutningar vitaskuld mjög dýrir. Sjálfsagt er að taka tillit til aðstæðna þessara héraða, sem svo mjög eru afskipt í samgöngubótum. Að lokum skal ég nokkuð ræða um Faxaflóasamgöngurnar. Um nokkur undanfarin ár hefur verið unnt að halda uppi ferðum milli Reykjavíkur, Borgarness og Akraness án ríkisstyrks. Áður fyrr nutu þó bátar þeir, sem önnuðust þessar ferðir, nokkurs styrks. Hins vegar skipaðist svo fyrir nokkrum árum, að fengið var til þessara ferða fullkomnara skip en áður hafði tíðkazt um flóabáta, og er það nú fullkomnasti flóabátur landsins. Nú er þó svo komið málum, að þessar samgöngur eru einnig reknar með miklu tapi. Rekstur h/f Skallagríms, sem annast rekstur Laxfoss, hófst á þessu ári með liðlega 140 þús. kr. yfirfærðu tapi. Félágið hafði þá og eytt öllum varasjóði sínum, sem var um 200 þús. kr. Félagið hefur og á þessu ári orðið að leggja í mikinn kostnað vegna viðgerðar á vél skipsins og kaupa á varahlutum í vél skipsins. Hefur sá kostnaður numið um 100 þús. kr. Félagsstjórnin hefur áætlað, að tap á rekstri skipsins á þessu ári verði allt að 260 þús. kr. Hefur stjórn félagsins skýrt n. svo frá, að hún sjái sig til neydda að stöðva ferðir skipsins, ef félaginu verði ekki veittur styrkur, sem nemi þessum rekstrarhalla. Ég skal ekki fara út í að rekja nákvæmlega, hvers vegna svo skyndilega hallar undan fæti. Smur- og brennsluolíur hafa hækkað mikið, vélahlutar og annað slíkt, sem til viðhalds þarf, hefur stigið mjög í verði. Einnig hefur kaupgjald hækkað talsvert á árinu. Að þessum upplýsingum fengnum virðist það augljóst vera, að ekki verður hjá því komizt að styrkja ferðir Laxfoss, og hefur n. því lagt til, að h/f Skallagrími verði veittur 100 þús. kr. styrkur til rekstrar skipsins á næsta ári. Enn fremur hefur hún talið óumflýjanlegt að flytja till. við 22. gr. fjárl. um, að ríkisstj. verði heimilað að greiða h/f Skallagrimí 100 þús. kr. styrk vegna vélaviðgerða á árinu 1951. Ég hef þá gert grein fyrir rekstri hinna ýmsu flóabáta í hinum ýmsu landshlutum. Samvinnun. samgm. leggur til samkv. þessu, að til flóabáta verði í fjárl. fyrir árið 1952 veittar 1323 þús. kr., eða 348 þús. kr. meira en árið 1951. Í þessu eru þó ekki taldar 100 þús. kr., sem n. hefur flutt brtt. um, að ríkisstj. verði heimilað að greiða til h/f Skallagríms þetta ár. Um þessa hækkun fjölyrði ég ekki, en hygg, að samvinnun. geti vel horft framan í Alþ., þó að hún flytji hækkunartill. nú eftir að hafa haldið þessum útgjöldum eins rækilega niðri og ég gat um í upphafi. Ég vil svo að lokum segja, að innan samvinnun. samgm. hefur ríkt góð samvinna og þær till., sem hér liggja fyrir, eru fluttar af n, í heild, óklofinni.



Herra forseti. Ég get að vísu sagt svo um eina till., sem ég stend að ásamt fleiri þm., eins og hv. 6. landsk. var að segja, að sú till. er ekki komin á borðið enn þá, en ég get lýst henni fyrir því, þegar þar að kemur. En áður en ég vík að þeim till., sem ég er við riðinn, vil ég segja nokkur orð í framhaldi af þeirri ræðu, sem hv. frsm. samvinnun. samgm. var að ljúka við. Hann lýsti þar rækilega till. n., sem ég ætla ekki að gagnrýna, og þykir mér n. hafa eftir megni reynt að gera hvort tveggja, að verða við réttmætum óskum ýmissa landshluta varðandi samgöngubætur og um leið áð stilla útgjöldunum í hóf. Ég vil gera lítils háttar athugasemd við þá brtt. n., er snertir styrk til h/f Skallagríms - eða Laxfossferðanna. Eftir því, sem mér skilst, þá leggur n. til í fyrsta lagi, að þetta félag njóti 100 þús. kr. styrks, og í öðru lagi er till. um, að heimilað sé að greiða þessu félagi vegna taprekstrar á s.l. ári sömu upphæð, eða 200 þús. kr. bæði árin. Ég tel rétt að drepa aðeins á þetta og vekja athygli hv. n., - ekki fyrir það, að ég leggist á móti þessari till., heldur vil ég skýra nokkuð ástæðuna fyrir því, að þessar 200 þús. kr. eru lagðar á ríkissjóð. Hv. þm. sagði, að Borgarnes- og Akranesferðunum væri haldíð uppi af hálfu félagsins með góðu og hentugu skipi, og get ég tekið undir það með honum. Ég veit það af reynslunni, þar sem Laxfoss innti í stríðinu þarfa þjónustu varðandi flutninga frá Reykjavík til Vestmannaeyja, og gekk það vel og kom sér vel vegna samgönguleysis, sem Vestmannaeyjar áttu þá við að búa. Það mun hafa verið á s.l. ári, að þetta hlutafélag sóttist eftir því, að Skipaútgerð ríkisins keppti ekki við þá vöruflutninga, sem félag þetta hefði með höndum, ekki á Laxfossi, heldur á öðrum skipum, milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja, á bátum, sem ekki eru eign Skipaútgerðarinnar. Það er vitað, að í þessum flutningum fyrir Skipaútgerðina eru skip, sem vitað er, að eru ekki gerð út af Skipaútgerðinni, heldur eru í einkaeign. Þeir, sem sögðu mér frá þessum málaleitunum, skýrðu mér frá því, að Laxfossútgerðin hafi talið sig geta bjargazt styrklaust af ríkisins hálfu, ef ríkið keppti ekki við þessa vöruflutninga til Vestmannaeyja á annan hátt en að skip Skipaútgerðarinnar flyttu vörur þangað. Það leit um tíma svo út, að þeir forráðamenn, sem eru fyrir Skipaútgerðinni, og sá ráðh., sem um þetta fjallar, mundu fallast á að láta Laxfossútgerðina fá aukatekjur af þessum flutningum, sem að dómi forráðamanna hennar mundu bjarga henni frá að þurfa að leita til ríkisins um styrk. En því miður hefur þetta ekki orðið, og þessi leiguskip hjá Skipaútgerðinni hafa haldið áfram flutningum til Vestmannaeyja, og niðurstaðan er sú fyrir þessa útgerð, að ríkissjóður verður að borga þessar 200 þús. kr., sem hann annars hefði losnað við. Ég hef þetta frá beztu heimildum, sem hægt er, eða frá afgreiðslumanni Laxfoss hér í Reykjavík, og hygg ég, að hv. frsm. samvinnun. samgm. sé kunnugt um þessar málaleitanir Laxfoss. Þessar 200 þús. kr. hefði vel mátt spara ríkissjóði. Læt ég svo að því er snertir þetta mál útrætt um þetta atriði. Ég hef leyft mér að endurnýja till., sem ég bar fram við 2. umr. fjárl. varðandi styrki til leikstarfsemi úti um landið, eða utan Reykjavíkur. Ég flyt þessa brtt. ásamt hv. þm. Snæf. og hv. 6. landsk. þm. Hún er nú í öðru formi og flutt sem heimild fyrir ríkisstj. eða ráðh., eins og segir á þskj. 520, XXIV. lið: „Við 22. gr. VIII. Nýr liður: Að leggja fram 100 þús. kr. aukastyrk til þess að örva leiklistarstarfsemi leikfélaga utan Reykjavíkur, enda úthluti menntmrh. styrknum, og miðist hann við tölu leiksýninga á árinu 1952 á hverjum stað.“ Það er vitað, að úti um land, svo að segja í hverjum hreppi og hverri sýslu, er höfð viðleitni af heimamönnum og leikfélögum til að sýna sjónleiki í félagsheimilum, samkomuhúsum og góðtemplarahúsum til að skemmta héraðsbúum. Það er vitað, að af öllum skemmtunum, sem efnt er almennt til, eru leiksýningar bezt til fallnar að skemmta bæði ungum og gömlum, en það er ekki hægt að segja um allar skemmtanir, sem haldnar eru úti um land. Þegar á það er litið, hve ríkið kostar mikið upp á þjóðleikhúsið og leikstarfsemi hér í Reykjavík, þá finnst mér hóflegt að fara fram á, að dreifbýlið njóti þessarar styrkveitingar til að halda uppi leikstarfsemi víðs vegar. Það er ekki ætlazt til, að félögin fái styrk eða greiðslu, nema þau hafi til hans unnið, og er þá miðað við, að fylgt verði till. menntmrh. Úthlutun styrksins miðast við tölu leiksýninga, hve menn hafa lagt mikið á sig í þessu skyni. Ég fæ ekki annað séð en þetta sé sanngirni og gæti verið uppörvun til að halda uppi hollu skemmtanalífi úti á landi. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en ef á að vísa þessari till. frá, annaðhvort með tilvísun til lítilfjörlegs styrks á fjárl. til einstakra leikfélaga eða 20 þús. kr. styrks til Bandalags íslenzkra leikfélaga, þá vil ég benda á, að í fyrsta lagi er þessi styrkur svo lítilfjörlegur, að það tekur varla að nefna hann, og í öðru lagi koma þessar 20 þús. kr. til bandalagsins óbeint til góða fyrir félagsstarfið. Þess vegna er þessari till. engan veginn ofaukið, ef hv. þm. vilja sýna dreifbýlinu nokkra viðurkenningu fyrir það erfiði, sem menn leggja á sig til að efna til leiksýninga. Það er ekki ætlazt til, að farandleikfélög, sem fara byggð úr byggð, njóti þessa styrks, heldur aðeins þau félög, sem eru staðbundin við plássið, þar sem leikurinn er sýndur. Ég hef svo ráðizt í að flytja brtt. á þskj. 522 - en það er ekki komið enn þá - ásamt hv. 2. landsk. þm., hv. 4. landsk. þm., hv. þm. Seyðf. og hv. þm. Hafnf. Er sú till. líka við 22. gr. og miðar að því að fela fjmrh. heimild til að bæta þeim skipasmiðastöðvum, sem byggðu fiskibáta fyrir ríkisstj. í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, að einhverju leyti það tjón, sem þær urðu fyrir. Svo sem kunnugt er, efndi ríkisstj. til byggingar báta innanlands í samvinnu við margar skipasmiðastöðvar, sem byggðu þessa báta á vegum ríkisstj., en þeir urðu alls 26. Byggðir voru 9 bátar af stærðinni 60–66 smál., en 17 bátar af stærðinni 36–40 smál. Það féll í minn hlut sem sjútvmrh. að standa fyrir sölu á þessum bátum til útgerðarmanna og sjómanna í landinu. Ég get fullyrt, að þessir bátar voru vel byggðir og komu í góðar þarfir. Ég veit um marga, - og hygg, að sama megi segja um flesta, ef ekki alla, - að þeir hafa orðið til þess að draga björg í þjóðarbúið. Nú var það svo, að þeir, sem keyptu þessa báta, voru látnir skrifa samning um þetta efni og fengu að borga þá eftir þeim samningi. Meðan á byggingunni stóð hækkaði efnið, og þessar skipasmiðastöðvar höfðu ekki allar getað komið því við að tryggja sér nægilegt efni fyrir hækkunina. Þess vegna urðu allar þessar skipasmíðastöðvar fyrir tjóni með því að skila bátunum eftir þeim samningum, sem ríkisstj. krafðist. Þær fengu að vísu samningsbundið verð fyrir þá, en vegna hækkunar á efni og vegna þess að þær fengu ekki eftirgjöf á tollum, urðu þær fyrir miklu tjóni og hafa sumar ekki borið sitt barr síðan. Ég ætla, að það sé víst, að engin ríkisstj. vilji efna til þess að láta þegnana vinna fyrir sig verk, sem þeir tapa á, enda er ekki hægt að segja, að þetta sé ríkisstj. að kenna, þó að svona hafi farið. En ríkisvaldið verður að taka tillit til, hvaða ástæða er fyrir því, að þessir menn urðu fyrir tjóni. Nú var það svo, að eftir þessu var leitað, meðan ég var fjmrh., en mig skorti heimild til að verða við þessari ósk, þó að ég gæti ekki séð annað en að þetta væri rétt. í fjárlfrv., sem ég bjó út, þegar ég var fjmrh., setti ég því heimild fyrir ráðh. til að mega bæta þessum skipasmiðastöðvum þetta tjón, 35 þús. kr. á stærri bátana, en 25 þús. kr. á hina minni. Þannig fór frv. úr fjmrn. til Alþ. Það er dálítið táknrænt fyrir þá aðbúð, sem fjmrh. átti við að búa í þeirri tíð af hálfu fjvn., að hún felldi þetta úr frv. M.ö.o., heimild, sem fjmrh. bað um til að verða við óskum borgaranna, var látin niður falla af fjvn. og Alþ. Ég skal - til að sýna sanngirni - kannast við, að hv. fjvn. hafði það fyrir augum, að ef við þessari beiðni yrði orðið, þá mundu aðrar kröfur sigla í kjölfarið, og heyrðist í því sambandi getið um endurgreiðslu á tollum af sænsku húsunum og bátum, sem fluttir voru til landsins á sama tíma. Ég get þessa hér vegna þess, að það kunna í þessu að felast nokkrar málsbætur fyrir n. fyrir að vísa beiðni ráðh. frá. Hann varð að láta sér lynda, að beiðnin var ekki veitt. Nú hefur það skeð síðan, að núverandi fjmrh. hefur freistazt til að láta niður falla toll af þessum sænsku húsum, og ég hef tekið eftir því, að það er stjfrv. um að veita heimild til að endurgreiða tollinn af hinum innfluttu bátum, svo að þeim þrándi er nú vikið úr götu. Það ætti því að vera auðsótt nú að gefa ráðh. heimild til að geta litið á skaða þessara skipasmíðastöðva með sanngirni. Ég vil enn fremur geta þess, að á þeim tíma, sem fyrrv. fjmrh. bjó út frv. til fjárl. fyrir árið 1950, var íslenzka krónan á öðru gengi en hún er nú. Þrátt fyrir þetta vildi ég ekki breyta þeim upphæðum, sem þá voru nefndar, svo að í rauninni er hér farið fram á lægri upphæð en í upphafi, og er það enn ein ástæða til þess, að hið háa Alþ. sýni nokkurn réttlætisvott þeim, sem fyrir skaðanum hafa orðið. Loks vil ég geta þess, að Gunnlaugur Briem, skrifstofustjóri í ráðuneytinu, hefur sagt, að hann teldi það hið mesta réttlætismál, að alþ. veitti aðstoð í þessu efni. Hann var fulltrúi í atvmrn., þegar bátarnir voru smíðaðir. Hann var það enn, er ég var ráðh., og flutti ég þetta þá í samráði við hann og einnig 1950, en þetta komst ekki í gegn hér í þinginu, og flyt ég þetta því enn í samráði við hann. Ég vona því, að Alþ., hafandi þessar staðreyndir í höndum, sjái sér fært að sýna réttlæti í þessu máli. Þessir bátar eru það vel úr garði gerðir, að ég hef enga kvörtun heyrt um þá, hvorki bátann, sem smíðaðir voru hér, né vélarnar, sem fengnar voru í þá. Það sýnir, að þeir, sem smíðað hafa bátana, hafa afhent þjóð sinni góð og vönduð skip og eiga því vissulega ekki skilið að bera einir þann skaða, sem orðið hefur af smíði þeirra.



Herra forseti. Ég flyt hér eina brtt. ásamt hv. 1. landsk. á þskj. 520, XX. Sams konar till. var flutt við 2. umr. af hv. 5. landsk. og var þá um 10 millj. kr. til atvinnubóta, en hún var felld, og flytjum við nú þessa brtt. Það væri ef til vill, þótt ekki hafi liðið nema 1/2 mánuður síðan till. kom fram, ástæða til að hækka hana, því að síðan hefur atvinnuástandið og dýrtíðin stórversnað. Það er dálítið einkennilegt, að á fjárl. hefur staðið í nokkur ár 5 millj. kr. framlag til atvinnuaukningar, en er svo kippt burt, þegar veruleg þörf verður fyrir þetta fé. Það mun engum hv. þm. detta í hug, að ekki sé þörf fyrir stj. að hafa þessa heimild, því að það er öllum ljóst, eins og atvinnuástandið er í landinu, að óhæft er að ganga svo frá fjárl., að ekki sé neitt fé veitt til atvinnuaukningar. - Mér fannst eftir þeim umr., sem hér hafa farið fram, að menn væru komnir í jólaskap, þegar rætt var um söluskattinn. Það getur vel verið, að þm. séu komnir í jólaskap út af ríkiskassanum. En fólk yfirleitt er ekki í jólaskapi, þegar það hugsar um sinn kassa. Þar er vá fyrir dyrum, og það væri full þörf að taka þessa smáupphæð inn á fjárl., og vona ég, að hv. þm. sjái sér fært að muna eftir þessu fólki á þann hátt að taka till. vel og samþykkja hana.

Frsm. 2. minni hl. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég skal strax taka það fram, að ég er samþykkur flestum brtt. á þeim fjórum þskj., sem útbýtt hefur verið frá meiri hl. fjvn. Þó eru þar nokkrar till., sem ég get ekki fallizt á. Ein af þeim till. er 1. till. á þskj. 512 um, að í stað 60 þús. komi 260 þús. til brimbrjótsins í Bolungavík. Það má þykja undarlegt, að ég sé á móti fjárveitingu til brimbrjótsins, og skal ég gera grein fyrir þessari afstöðu minni. Það var á fjárl. síðasta árs heimild til handa vitamálastjórninni að ljúka gerð brimbrjótsins. En af þeim ástæðum, að vitamálastjórnin lét ekki byrja nógu snemma á framkvæmdum við þetta, varð verkinu ekki lokið í haust. Og svo varð afleiðingin sú, að er haustbrimin komu, eyðilagðist allt verkið, sem unnið var í sumar. Það var þess vegna, að fjvn. samþ. að veita 200 þús. til viðbótar upphæðinni á fjárl. til verksins. Meiri hl. n. samþ. að veita einungis 200 þús. kr. til þessa, en það var hins vegar upplýst af formanni n., að fullkomin viðgerð mundi kosta 300 þús. kr. í viðbót við þessa fjárveitingu. Það fé er Bolvíkingum algerlega ofvaxið að leggja fram. Ég er persónulega alveg sannfærður um, að þótt þessi till. yrði samþ., yrði ekki unnt með því að bjarga mannvirkinu. Það hefur verið hafður sá háttur á að byrja of seint á verkinu og láta svo vetrarbrimið brjóta niður það, sem áunnizt hefur um sumarið. Þetta var ein af þeim brtt. hv. meiri hl. fjvn., sem ég get ekki fallizt á, og af því leiðir, að ég ásamt hv. þm. N-Ísf. flyt brtt. á þskj. 520 um, að heimilað verði á 22. gr. að verja fé í samráði við vitamálastjóra til þess að ljúka viðgerðinni á brimbrjótnum, þ.e. endurnýjun á heimild yfirstandandi árs, sem hefði nægt, ef byrjað hefði verið nógu snemma á verkinu, svo að því hefði verið lokið áður en tíð spilltist. Af þeim hækkunum, sem gerðar hafa verið á gjaldahlið fjárl. og meiri hl. fjvn. stendur að - og minni hl. líka að mestu - leiðir það, að greiðsluhalli verður um 17 millj., en rekstrarhagnaður enn nokkrar millj. kr. Samkomulag hefur orðið um það milli meiri hl. og hæstv. ríkisstj. að hækka tekjuáætlunina um 19.5 millj. kr. Það er gleðilegt, að meiri hl. fjvn. og hæstv. ríkisstj. sáu það, að möguleikar voru til að hækka tekjuhlið fjárl. með því einu að láta prenta nýtt þskj. Er þá komið að því, sem ég spáði við 1. umr., að hæstv. ráðh. yrði neyddur til að hækka tekjuhliðina um tugi millj. til að bjarga sóma sínum, svo að þjóðin sæi ekki, hversu fráleit fjárhagsáætlunin væri. Þá kem ég að brtt. mínum á þskj. 521. Ég legg þar til í fyrsta lagi, að tekju- og eignarskattur verði áætlaður 48 millj. í stað 41 millj. Hæstv. ráðh. hefur talið forsvaranlegt að hækka þennan lið í 45 millj. Ég tel fært að hækka hann um 7 millj. Núna er álagður tekju- og eignarskattur 50 millj. Það má telja víst, að með hækkaðri krónutölu verði álagður tekju- og eignarskattur ekki minni en 52 millj. Nú er það rétt, að hann rýrnar hjá yfirskattan. og ríkisskattan. Vanhöld tel ég hóflegt að áætla 4 millj. Þá legg ég til, að verðtollur hækki úr 93 millj. í 106 millj. Þetta mun ýmsum þykja stórt stökk, en hæstv. ráðh. hefur sjálfur séð, að þarna var góður tekjustofn, og hefur sjálfur hækkað þetta í 105 millj. Það, sem bendir til þess, að þetta muni vera óhætt að hækka í 106 millj., er, að í byrjun nóvember þetta ár var verðtollurinn orðinn 93 millj. Er þá ekki ósanngjarnt að áætla, að nóv. og des. gefi 19–20 millj. Þar sem hann verður þá í ár 102 millj., tel ég óhætt að áætla hann 106 millj. nú. Þá legg ég til, að innflutningsgjald af benzíni, sem er áætlað 9.5 millj., hækki í 10.5 millj. Siðasta dag októbermánaðar þ. á. var það orðið 9.5 millj., og útlit er fyrir, að það verði 11.5 millj. á árinu. Ætla mætti, að óhætt væri að áætla þetta ekki lægra en í fyrra. Þá legg ég til, að bifreiðaskattur hækki úr 3 millj. í 4 millj. Byggist þessi hækkun á því sama. Bifreiðum fer fjölgandi, og er skatturinn nú á 4. millj. Stimpilgjald er áætlað 6 millj. Legg ég til, að það hækki í 7 millj. Líkur benda til, að það muni verða 71/2–8 millj. í ár. í októberlok var það orðið 6 millj. á þessu ári. Á tveim mánuðum má ætla að það nemi alltaf 11/2 millj. Og svo vel vill til, að hæstv. ráðh. hefur fallizt á 7 millj. ásamt meiri hl. fjvn. Þá er það söluskatturinn, sem hæstv. ráðh. viðurkennir að núna muni fara yfir 90 millj. Ég vil áætla hann 98 millj. Og þegar hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir, að hann geti hækkað um 12 millj. frá yfirstandandi ári, má áætla, að hann verði ekki lægri en þetta. Það leiðir af síhækkandi verði á þeim vörum, sem hann er lagður á. Till. mín er því sú, að tekjuliðir á 2. gr. hækki um 45 millj., en hæstv. ráðh. leggur til, að áætlunin verði hækkuð um 191/2 millj. Þá hef ég lagt til að áætla tekjur Áfengisverzlunar ríkisins , 2 millj. hærri en gert er á fjárl. Það er minni hækkun en 7 undanfarin ár, sem hefur verið 4–6 millj. árlega. Tóbakseinkasalan er áætlað að gefi af sér rúmar 29 millj., en ég hef lagt til, að það verði áætlað 3 millj. kr. hærra. Er það ekki ógætilega áætlað, miðað við reynslu fyrri ára, enda minnir mig, að hæstv. ráðh. hafi sagt, að vel líti út með gott tóbaksár. Aftur á móti er hann svartsýnn með brennivínið.

En hv. þm. er það ekki enn.

Samtals mundi þá hækkun á tekjunum nema um 49 millj. kr. og á útgjöldunum um 44 millj. Kæmi þá fjárlagafrv. þannig út, ef allar till. mínar og flokksbræðra minna yrðu samþ., að fjárl. yrðu afgr. með 5 millj. kr. hagstæðum greiðslujöfnuði. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þessar till. mínar, en víkja nokkuð að einstökum till., sem ég flyt eða er meðflutningsmaður að. Það virðist ekki vera búið að útbýta þskj. með öllum þessum till., en nokkrar þeirra liggja þó fyrir. Á þskj. 520 á ég brtt. ásamt hv. þm. N-Ísf. (SB), till. sem við fluttum við 2. umr. fjárl., en tókum þá aftur til 3. umr. Hún er um það að verja 30 þús. kr. til menntaskólakennslu á Ísafirði. Ég skal ekki fjölyrða um þessa till. nú. Okkur þótti ósanngjarnt, að hún skyldi slitin úr tengslum við aðra samkynja till., sem þá var flutt, þ.e. að veita 100 þús. kr. til menntaskólakennslu á Laugarvatni. Nú hefur hv. meiri hl. fjvn. fallizt á að breyta þessum lið um Laugarvatn þannig, að fjárveitingin heyri til menntaskóla á Laugarvatni, og tekin þar með af öll tvimæli um það, að stofna skuli menntaskóla á Laugarvatni, sem skuli fá 100 þús. kr. fjárveitingu árið 1952. Aftur á móti er ekki um slíka framtíðarskuldbindingu að ræða í till. okkar hv. þm. N-Ísf., heldur aðeins, að veittar skuli til menntaskólakennslu á Ísafirði á næsta ári 30 þús. kr. Ég gat þess um daginn, að frá Ísafirði hefur farið nokkuð á annan tug nemenda til menntaskólanáms á Akureyri, og hefur þessi hópur gelið sér hinn bezta orðstír og þessi stofnun á Ísafirði þannig fengið sín laun og sína viðurkenningu, þótt hún hafi ekki enn þá fengið viðurkenningu hér á Alþ. Þá flyt ég á sama þskj., þskj. 520, ásamt hv. þm. Vestm., hv. 8. þm. Reykv. og hv. 5. landsk. þm. till., sem flutt er af okkur eftir ósk Slysavarnafélags Íslands. Till. er um það, að á 17. gr. hækki b-liður 17. tölul. úr 50 þús. kr. í 80 þús. kr. Þetta þýðir það, að veitt verði til umferðarslysavarna 30 þús. kr. hærri upphæð en gert er ráð fyrir í fjárl. Hv. þm. mun öllum kunnugt um það, að Slysavarnafélag Íslands annast ekki aðeins slysavarnir á sjó, heldur hefur það líka í sinni þjónustu mann, sem annast og hefur eftirlit með slysavörnum á landi. Laun þessa manns eru 35 þús. kr., en auk þess er ferðakostnaður hans allmikill, eða um 15 þús. kr., prentunarkostnaður, kostnaður við bókaútgáfu o. fl. á annan tug þúsunda og auglýsingakostnaður um 10 þús. kr. Þannig mun þetta starf kosta Slysavarnafélagið um 80 þús. kr. á ári nú, en fyrir nokkrum árum var kostnaðurinn við það kringum 50 þús., og var þá viðurkennt, að rétt væri að greiða þann kostnað úr ríkissjóði. Ef þetta sama sjónarmið réði nú, ætti þessi hækkun að verða samþ., þ.e., að til þessa starfs verði veitt hlutfallslega jafnhá upphæð og viðurkennt var, að réttmæt væri, fyrir nokkrum árum. Starf þessa manns, sem er Jón Oddgeir Jónsson, er fólgið í því, að hann annast umferðarkennslu í öllum kaupstöðum landsins og víðar, og hefur hann haldið í því skyni umferðarvíkur víðs vegar á landinu og leitað einkum til unga fólksins í þessu efni. Það mun óhætt að fullyrða, að þetta starf er þess vert, að því sé gaumur gefinn. Ung börn og annar æskulýður er fræddur á áhrifamikinn hátt um það, hvernig eigi að koma í veg fyrir slys, haldið er uppi leiðbeiningum um hjálp í viðlögum og brunavarnir, og þessi maður skrifar svo í blöðin og talar í útvarpið um þessi mál og nær þannig til allrar þjóðarinnar. Í Reykjavík og Hafnarfirði hefur hann á hendi eftirlit á vinnustöðvum með sjúkraútbúnaði o.fl., og allt þetta starf hans hygg ég að njóti viðurkenningar allra, sem þar til þekkja, enda er maðurinn hinn ötulasti og gengur af lífi og sál að sínu starfi. Ég held það sé ástæðulaust og óþarft að hvetja hv. þm. til að láta þessa starfsemi njóta sömu viðurkenningar og hún naut, er 50 þús. voru teknar upp, með því að samþ., að ríkissjóður greiði hana að fullu. Ég held, að hv. þm. muni taka það upp hjá sjálfum sér að tryggja framgang þessarar nauðsynlegu starfsemi. Þá flyt ég till. ásamt þeim hv. þm. N-Ísf., hv. 4. landsk. þm. og hv. 2. þm. Eyf., um það, að í heimildagrein fjárl. verði tekinn upp nýr liður, að upphæð 120 þús. kr., sem verði varið til að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi s.l. sumar. Þessi till. var flutt við 2. umr., en þá var farið fram á, að upphæðin yrði 180 þús. kr. Sú till. náði þó ekki fram að ganga, og er þetta því tekið hér aftur upp, þar sem dregið er nokkuð úr upphæðinni, en það virtist ekki nema herzlumunur, að 180 þús. kr. framlagið yrði samþ., þar sem allt að helmingur hv. þm. greiddi henni atkvæði. Ég trúi því ekki öðru en till. nái samþykki, er upphæðin er lækkuð um þriðjung. Ég trúi því ekki, að með þessari fjárveitingu væri verið að fara inn á braut, sem mundi skapa hættulegt fordæmi. Ég gæti nefnt mörg dæmi þess, að mönnum hafi verið bættir slíkir skaðar og tjón, sem menn hafa orðið fyrir, og minnist ég þess t.d., er slys varð á Austfjörðum fyrir nokkrum árum vegna sprengjubrota, að þá var það bætt með fé úr ríkissjóði. Hér er því ekki um neitt fordæmi að ræða, heldur er sjálfsagður hlutur að láta í ljós samúð og koma til hjálpar, þegar svona hörmulegir atburðir gerast, til að létta aðstandendunum lífsbaráttuna. Þarna voru það aldraðir feður á Akureyri, sem misstu sína sonu, og maður á bezta aldri, sem lemstraðist svo, að hann mun sennilega ekki verða vinnufær meir, og við flm. þessarar till, viljum; að Alþ. sýni þessum mönnum samúð sína með því að veita þeim þessa fjárupphæð. Þá flyt ég ásamt hv. 4. þm. Reykv. (HG) nokkrar till. til hækkunar á gjöldum fjárl., en það er ekki búið að útbýta þeim enn, og veit ég, að meðflm. minn mun mæla fyrir þeim, og get ég því sleppt þeim núna.



Herra forseti. Ég hef flutt hér nokkrar brtt. á þskj. 520. Það er í fyrsta lagi till. nr. IV. á því þskj., sem er við 13. gr. fjárl., nýr liður, að til Hellissandsvegar verði veittar 200 þús. kr. Að ég flyt þessa brtt. hér, en hef ekki reynt að fá þessa veitingu hjá hv. fjvn., stafar af því, að ég tei, að hér standi sérstaklega á. Þessi vegarlagning undir Enninu mundi ekki aðeins koma Hellissandi og Ólafsvík til góða, heldur mundi hún og koma væntanlegri Rifshöfn til góða, og það er nauðsynlegt, að þarna verði komið á vegasamband um það leyti, sem Rifshöfn verður tekin til notkunar, sem menn vona nú að geti orðið á næsta ári. Það er því margra hluta vegna nauðsynlegt, að þessi vegur undir Enninu verði fullgerður sem allra fyrst. Það er þegar búið að leggja veg um Hellissand, utanvert við Ennið, en undir sjálfu Enninu er vegur enn ólagður. Það eru býsna mörg ár síðan gert var ráð fyrir, að vegur kæmi undir Ennið, og fyrir nokkrum árum var áætlað, að hann mundi kosta um 600 þús. kr. Að sjálfsögðu yrði kostnaðurinn allmiklu meiri nú en ég tel nauðsynlegt, að þegar á næsta ári verði byrjað á þessum vegi. Ég vona því, að hv. þm. geti verið sammála um að veita þessa upphæð, sem ég fer fram á í minni brtt. Þá er það 2. liður þessarar brtt., sem er líka við 13. gr. fjárl. og er um það, að til brúargerðar á Kársstaðaá verði veittar 170 þús. kr. í stað 130 þús., eins og hv. fjvn. hefur lagt til. Það var till. vegamálastjóra, að lagt yrði til þessarar brúar 170 þús. kr., en það er sú upphæð, sem áætlað var að brúin mundi kosta. Það yrði illt til þess að vita, ef það þyrfti að fresta að taka þessa brú í notkun aðeins vegna þess eins, að það vantaði 40 þús. kr. til að ljúka framkvæmdinni, þegar líka er á það litið, að til hennar er fyrirhugað að veita 130 þús. kr. samkvæmt fjárlögum. Það eru því aðeins þessar 40 þús. kr., sem hafa úrslítaþýðingu um það, hvort þessi brú kemst á á næsta ári, og vona ég því, að hv. þm. taki þessari till. vel. Þá flyt ég á sama þskj. brtt. við 13. gr. fjárl., það er brtt. VII á því þskj., þar sem ég fer þess á leit, að til hafnarinnar í Ólafsvík verði veittar 150 þús. kr. í stað 60 þús., eins og gert er ráð fyrir í fjárlfrv. Það hefur verið unnið töluvert mikið að hafnarframkvæmdum á yfirstandandi ári í Ólafsvík, eða fyrir um 600 þús. kr., og á næsta ári þyrfti að vinna þar fyrir allt að 1/2 millj. kr. Ólafsvíkurhöfn á 130 þús. kr. óborgaðar, sem ríkissjóði ber að leggja fram til hafnarinnar. Það hefur því komið fram einhuga ósk frá hreppsnefnd Ólafsvíkur um það, að framlag ríkisins til hafnarinnar verði hækkað úr 60 þús. kr. upp í 150 þús. kr. Þá er enn á sama þskj. brtt. frá mér við 15. gr., till. nr. XIII á því þskj., þar sem ég leyfi mér að leggja til, að til amtsbókasafnsins í Stykkishólmi verði veittar 10 þús. kr. í stað 4500 kr. eins og hv. fjvn. hefur lagt til. Ég hef nokkrum sinnum áður mælt með þessari till. hér á Alþ., en hún hefur þó ekki fengið hljómgrunn hjá hv. alþm., og ég fæ ekki skilið, að nokkur sanngirni geti verið í því að vinna gegn samþykkt hennar. Það eru til þrjú önnur amtsbókasöfn á landinu, á Akureyri, Seyðisfirði og í Reykjavík, eða var þar að minnsta kosti. Til hinna bókasafnanna eru veittar 13 þús. kr., nema til bókasafnsins á Seyðisfirði, þar sem gert er ráð fyrir 6250 kr. Hins vegar hafa þeir nú, hv. þm. Seyðf. og hv. 10. landsk. þm., flutt till. um, að framlagið til amtsbókasafnsins á Seyðisfirði verði hækkað upp í 10 þús. kr. Við væntum þess allir, að hv. alþm. geli fallizt á að sýna þessum bókasöfnum þann skilning, að til þeirra verði veittar þessar fjárupphæðir, þ.e. 10 þús. kr. á hvorn stað. Ég vil taka það fram, að það er allmikið fé, sem Stykkishólmskaupstaður og sýslan veita til amtsbókasafnsins árlega. Þá er ég flm. að till. nr. XXIV á þessu sama þskj., þskj. 520, ásamt þeim hv. þm. Vestm. og hv. 6. landsk. þm., sem er um það, að ríkið leggi fram 100 þús. kr. aukastyrk til að örva leiklistarstarfsemi leikfélaga utan Reykjavíkur. Við flm. þessarar till. erum þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að auka áhuga fólks í kaupstöðum og kauptúnum og sveitum landsins fyrir leiklistinni, og við erum sannfærðir um, að slíkir styrkir sem þessi mundu valda straumhvörfum í þessu efni. Þá er það að lokum till. nr. XXVIII á þessu sama þskj., sem ég flyt ásamt þeim hv. þm. V-Ísf., hv. 1. þm. Árn. og hv. 6. þm. Reykv. og fjallar um það, að Sigurði Birkis verði veittar 20 þús. kr. í byggingarstyrk og til vara 15 þús. kr. Við flm. þessarar till. teljum, að Sigurður Birkis hafi unnið mikið og þarft verk í okkar þjóðfélagi. Hann hefur ferðazt um landið og komið upp kirkjukórum og eflt kirkjusöng við fjölmargar kirkjur landsins og með því valdið straumhvörfum í kirkjusókn, og því teljum við, að hann sé þess fyllilega maklegur, að honum verði veittur þessi byggingarstyrkur. Hann hefur undanfarin tvö ár verið að reyna að koma sér upp húsi í Reykjavík, og mun hann hafa í hyggju að annast söngkennslu fyrir kirkjukóra í því húsi. Við flm. væntum þess því, að hv. þm. verði sammála um að veita Sigurði Birkis þennan byggingarstyrk. Þá vil ég aðeins í sambandi við eina brtt. hv. meiri hl. fjvn. geta þess, að ég hjó eftir því, að það ætti að greiða Húsavíkurhöfn 240 þús. kr. vegna samninga við síldarverksmiðjur ríkisins. Ég hef átt tal við formann síldarverksmiðjanna um þetta, því að mér kom þetta dálítið einkennilega fyrir sjónir, þar sem ég hef setið tvö ár í stjórn verksmiðjanna og hef aldrei heyrt þessarar kröfu getið. Ég vil taka það fram, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur raunar ekkert við það að athuga, þótt ríkið greiði Húsavíkurhöfn þessar 240 þús. kr., en hún telur það bara ekki gert vegna síldarverksmiðja ríkisins, eins og stendur í till. hv. meiri hl. fjvn. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram, því að stjórn síldarverksmiðjanna telur sig ekki hafa gert neina þá samninga við Húsavíkurhöfn, þar sem í felist ósk um, að þessi upphæð verði greidd í nafni síldarverksmiðja ríkisins.

Forseti (JPálm): Þá er fundi fram haldið. Ég vil biðja hv. þm. Snæf. og hv. þm. A-Sk. að gegna skrifarastörfum. Það hafa fyrir óaðgætni flm. orðið eftir tvær brtt., sem mér hafa borizt hér skriflega. Sú fyrri er frá Rannveigu Þorsteinsdóttur, Gunnari Thoroddsen, Gylfa Þ. Gíslasyni og Einari Olgeirssyni, svo hljóðandi: [Sjá þskj. 526]. Hin till. er frá Haraldi Guðmundssyni og Hannibal Valdimarssyni við brtt. á þskj. 522 og er svo hljóðandi: [Sjá þskj. 527]. Þessar till. eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf því afbrigði.



Herra forseti. Ég á hér ásamt öðrum tvær till. um sama efni á þskj. 520. Eru þær nr. XIX og XXVII, og flyt ég þær ásamt 6. þm. Reykv. og 4. landsk. þm. Till. nr. XIX fjallar um það að veita 2 millj. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði skv. III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946, og enn fremur flytjum við varatill. um, að veittar verði 800 þús. kr. Við fluttum við 2. umr. till. um, að veitt yrði í þessu skyni 1 millj. kr., en þar sem þá virtist svo sem þm. stjórnarflokkanna teldu það vera of lítið, berum við fram till. nú um, að þarna verði veittar 2 millj., en ef svo skyldi fara, að þeir verði fleiri, sem álíta, að það sé of mikið, þá höfum við flutt varatill. um 800 þús., og ættu þeir þá að geta samþ. hana, þar sem hún er lægri. Till. nr. XXVII er um það að taka fé að láni eða verja fé af tekjuafgangi ríkissjóðs til þess að lána bæjar- og sveitarfélögum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði skv. III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946, og sé lánsupphæðin í hlutfalli við framlög ríkissjóðs samkvæmt lögum. Hv. þm. vita, hvert hlutfallið var þarna á milli, en það var það, að lána átti 75%. Ég þarf ekki að fjölyrða um nauðsyn þessa máls, hún er öllum mönnum kunn, og vænti ég þess, að hv. þm. geti léð brtt. atkv. sitt.



Herra forseti. Við 2. umr. flutti ég brtt. um að verja til sjúkrahúsbyggingar á Blönduósi 500 þús. kr., en við nánari athugun tók ég hana aftur til 3. umr. í von um, að hún fengi ef til vill náð hjá hv. fjvn. Áð vísu hefur hún nú hækkað framlagið til sjúkrahúsa og læknisbústaða um 450 þús. kr. En vegna þess, að mér er kunnugt um, að margir spítalar eru, sem ekki veitir af styrk, þá er varla von, að mikið verði gert fyrir ekki hærri upphæð. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja brtt. við þetta og legg til, að upphæðin verði hækkuð upp í 1 millj. 250 þús. kr. Annars verð ég að ítreka það, sem ég sagði við 2. umr. fjárl., að mér þykir það undarlegt, hvað þessi liður hefur orðið útundan hjá fjvn. Fjárl. eru nú komin upp í 380 millj., og þó er ekki ætluð 1 millj. til allra sjúkrahúsa utan Akureyrar og Reykjavíkur, og þó vita allir, að það er ekki hægt að koma upp myndarlegu sjúkrahúsi fyrir minna en 2–3 millj., og af því á ríkið að greiða ýmist 2/3 eða 2/5. En það er um þetta nýja sjúkrahús á Blönduósi að segja, að ef ríkið ætti að standa við sínar skuldbindingar í þeim efnum, þá ætti það að greiða til þess 2 millj., og eftir þessu tæki það 4 ár að greiða þá upphæð og fullnægja sínum skyldum. Eða er það nokkurt samræmi að ætla til allra sjúkrahúsa 1 millj. eða samsvarandi því, sem ætlað er til eins skóla? Það verður að segjast eins og það er, að það er margt ósamræmið í þessu frv. Og ég vil leyfa mér að lýsa yfir óánægju minni yfir því, ef fjvn. ætlar að halda fast við þá ákvörðun að veita ekki meira fé til þessara framkvæmda. Hér er fé, sem er alveg sambærilegt við það fé, sem ætlað er til hafnar- og lendingarbóta, og þess vegna eðlilegt, að fjvn. veiti til þess fé í samræmi við það, en til allra sjúkrahúsa mundi 1 millj. lítið hrökkva. Ég vil svo vænta þess, að þó að fjvn. hafi ekki fallizt á þessa till., þá fái hún góðar undirtektir.



Herra forseli. Ég á brtt. á þskj. 520 undir tölulið XVII, það er brtt. við 16. gr. um lán til dieselrafstöðva, að í stað 500 þús. komi 800 þús. og í stað 150 þús. til rafstöðva minni en 100 hestöfl komi 300 þús. Þessi till. er væntanlega kunn Alþingi áður. Flestir þm. vita, að viða hefur orðið að grípa til þess ráðs að koma upp dieselrafstöðvum, og hefur stuðningur við þær verið lítill í samanburði við vatnsvirkjanir. Þessar rafstöðvar eru flestar á Vestfjörðum og Austfjörðum, og hafa lán til þeirra flestra verið litil, borið saman við heildarkostnað þeirra, og þær hafa flestar borið sig illa. Ég tel rétt, að orðið sé við óskum þessara aðila, og þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Þá á ég aðra till. undir tölulið XXIII, þar sem lagt er til, að ríkissjóður verji allt að 500 þús. til verðlækkunar á olíum til dieselrafstöðva, sem framleiða rafmagn fyrir almenning. Það hefur áður verið sótt um svipað og þá fengizt viðurkenning á réttmæti þess, og meiri hluti fjvn. mælti með því, þó að enn hafi ekki fengizt vilji til að létta undir með þessum rafstöðvum, en það er staðreynd, að rafmagn frá þessum rafstöðvum er selt miklu dýrara en frá öðrum stöðvum. Nú á síðustu tímum hefur olíuverðið hækkað geysilega á erlendum markaði, og enn fremur hefur gengisbreytingin haft þar sitt að segja, og hefur ríkisstj. með henni gert þessum rafveitum erfitt um að standa straum af ríkisábyrgðarlánum, og held ég, að það væri rétt að létta með þessu móti undir með þeim. Þessar rafveitur eru flestar á Austfjörðum og Vestfjörðum og eru allar hugsaðar sem bráðabirgðaúrlausn á raforkumálum þessara staða, vegna þess að þeir hafa orðið á eftir með vatnsrafveitur. Og ráðuneytið hugsaði þetta sem bráðabirgðaúrlausn og að þessir staðir yrðu að biða með þessar framkvæmdir meðan lagt yrði rafmagn á þá staði, sem léttara yrði að leggja rafmagn til. Þá vil ég víkja að till., sem ég á ásamt öðrum þm. Sósfl. á þskj. 522, undir lið VIII. En þar höfum við þrír þm. lagt til, hvernig ráðstafað skuli allmiklu af tekjuafgangi ríkissjóðs frá þessu árí. Það eru nú komnar svo margar till. fram um þetta efni, að þær munu nema um 100 millj. kr. Nú er hér í okkar till. miðað við 66 millj. Formaður Framsfl. var áðan að lýsa því yfir, að tekjuafgangurinn yrði um það bil 60–70 millj. kr., og ég hugsa, að það láti nærri, að hann nemi því. Það má segja, að það séu skiptar skoðanir um það, hvern rétt slíkar till. eigi á sér, en það virðist eðlilegt, að um leið og veittar eru ýmsar fjárveitingar í 22. gr., þá sé ákveðið, á hvern hátt tekjuafgangi ríkisins sé ráðstafað, og má í því sambandi benda á, að meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 502 einar 40 till., en ég dreg það mjög í efa, að það sé rétt, að ríkisstj. ákveði það ásamt fimm mönnum, hvernig tekjuafgangi ríkisins sé ráðstafað. Ég tel þess vegna, að það sé fyllilega rétt, að till. sem þessar komi fram. Í fyrsta lagi leggjum við til, að veittar verði 25 millj. til íbúðabygginga, og er ætlazt til, að ríkisstj. ráði, hvernig þeim verður skipt milli smáíbúða og aftur til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, hver þörf er á þessu. Ríkisstj. hefur viðurkennt hana með því að bera fram tili. um, að til þessa verði veittar 12 millj., en við leggjum hér til, að veittar verði 25 millj. Í öðru lagi leggjum við til, að veittar verði 10 millj. til byggingar sjúkrahúsa, heilsuhæla og heilsuverndarstöðva. Það mál hefur nú verið rætt svo, að það þarf ekki að hafa þar nein orð um, það mál þekkja allir. Þá leggjum við til í þriðja lagi, að veittar verði 6 millj. til raforkuframkvæmda á Austfjörðum og Vestfjörðum. Við höfum hugsað, að þessi fjárveiting yrði byrjunarfjárveiting og færu þá 3 millj. á hvorn stað, Austfirði og Vestfirði. Þetta eru þau landssvæði, sem mest hafa orðið útundan með vatnsorkuvirkjanir. Því var þá, þegar það var ákveðið, borið við, að það væri ekki til nægilegt fé og þessi svæði yrðu að bíða, meðan verið væri að leggja veitur um Suðurland frá Sogsvirkjuninni og Norðurland frá Laxárvirkjuninni. En ef þessar 6 millj. yrðu teknar þarna til, þá mætti byrja að hreyfa framkvæmdum og athuga, hvernig mætti haga virkjunum, þegar þær yrðu hafnar fyrir alvöru. Í fjórða lagi leggjum við til, að veittar verði 10 millj. til bæjar- og sveitarfélaga til atvinnu- og framleiðsluaukningar. Þessa er líka full þörf. Till. skýrir sig sjálf, svo alvarlegt er ástandið, og það er ekki óeðlilegt, að af tekjuafgangi ríkisins í ár verði veittar 10 mill,j. til þess að greiða fram úr vanda bæjarfélaganna í þessum efnum. Þá leggjum við til í fimmta lagi, að veittar verði 15 millj. til byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs Búnaðarbankans; hins vegar hefur ríkisstj. þegar gert ráðstafanir í sömu átt. Sem sagt viljum við láta það koma undir atkv. allra þm., hvernig tekjuafgangi ríkisins verði ráðstafað. Ég hef þá gert grein fyrir þessum till. og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 524 við 20. gr. um, að þar komi nýr liður, að veitt verði til byggingar skólahúss og heimavistarhúss menntaskólans í Reykjavík 1 millj. kr. Menntaskólinn í Reykjavík er elzta menntastofnun landsins og átti aldarafmæli fyrir skömmu. Þessi skóli hefur ávallt notið hins mesta trausts. Hann nýtur nú ágætrar stjórnar og hefur á að skipa prýðilegum kennslukröftum, en samt hefur verið mjög vangert við hann á undanförnum árum. Enn býr hann við 100 ára gamalt hús, sem er orðið allt of lítið, þótt það sé enn gott sem bygging, og hefur undanfarið orðið að tvísetja í skólann. Skólinn býr við ákaflega slæm skilyrði til, að þar geti farið fram á fullnægjandi hátt kennsla í náttúru- og eðlisfræði, og gegnir furðu, hvílíkur árangur hefur náðst í þeim greinum við svo slæm skilyrði. Skilyrði nemenda til félagslífs eru og mjög af vanefnum. Þegar það er haft í huga, hvað miklu fé hefur verið varið til skólabygginga í landinu, þá er það furðulegt, hvað menntaskólinn í Reykjavík hefur orðið afskiptur. Það er fyrir löngu orðið ljóst, að byggja þarf hús fyrir menntaskólann, og má segja, að komið hafi fram þrjár stefnur í því máli: Í fyrsta lagi er það að byggja nýtt hús á gamla staðnum og auka landrými hans þar. Í öðru lagi er að byggja nýtt hús á nýjum stað fyrir allan skólann. Og í þriðja lagi er að hafa gamla skólann á sínum stað, en stofna nýjan skóla á öðrum stað og byggja yfir hann þar. Ég álít, að þriðja leiðin væri heppilegust, og mætti þá t.d. hafa skóla í gamla húsinu fyrir hin humanísku fög, en byggja nýjan fyrir náttúru- og eðlisfræðikennslu. En hvaða leið sem farin yrði, þá ber jafnframt brýna nauðsyn til að byggja heimavistarhús fyrir skólann. Til skamms tíma var heimavist í húsinu sjálfu, en hún var fyrir nokkrum árum lögð niður, þegar um þrengdist, og siðan hefur skólinn ekki haft nein skilyrði til að veita nemendum sínum húsnæði. Úr þessu þarf að bæta hið bráðasta, ef utanbæjarnemendur eiga að geta sótt skólann. Hér er verkefni, sem ekki má dragast að leysa. Því hefur verið borið við jafnan, er málefni menntaskólans hafa verið rædd, að ekki væri til fé til þeirra framkvæmda. En nú sýnist mér á fjárlfrv. því, sem liggur fyrir, að varla sé hægt að bera við fjárskorti til menntaskólakennslu. Nú virðist svo sem ríkisstj. telji fé vera fyrir hendi í ríkissjóði, allmikið fé, sem rétt sé að verja til aukinnar menntaskólakennslu. Í brtt. meiri hl. fjvn. er lagt til, að 100 þús. kr. verði varið til menntaskóla á Laugarvatni. Þessi till. kemur að ýmsu leyti undarlega fyrir sjónir. Jafnglöggskyggnum mönnum á fjármál og eru í meiri hl. fjvn. hlýtur að vera ljóst, að þessi fjárveiting dugir hvorki til þess að stofna menntaskóla á Laugarvatni né heldur til að greiða rekstrarkostnað menntaskólakennslu þar á einu ári. Þeir fróðu fjármálamenn, sem skipa fjvn., hljóta að vita, að undanfarin þrjú ár hefur slíkur skóli starfað á Laugarvatni, þótt ekkert fé hafi verið veitt til þess á fjárl., og kostnaður við þá kennslu er ekki 100 þús. kr., heldur 200–300 þús. kr. árlega. Þess vegna hlýtur það að koma mjög undarlega fyrir sjónir, að n. flytur till. um aðeins 100 þús. kr. fjárveitingu til þessarar menntaskólakennslu. Hvað á það eiginlega að þýða, að fjvn. sé að veita fé til ákveðinna þarfa, þótt hún hljóti að vita, að það dugir ekki til að inna þær greiðslur af hendi, sem liðnum er ætlað að standa undir? Í sambandi við þetta hlýtur sú spurning að vakna, og er ekki óeðlilegt, að henni sé beint til n. og einnig menntmrh. og ríkisstj. í heild: Hver er tilætlunin með þessari fjárveitingu? Er það tilætlunin að stofna fullkominn menntaskóla á Laugarvatni? Og ber að setja þessa fjárveitingu í samband við ákvæði núgildandi laga um menntaskóla, sem kveða svo á, að stofna skuli menntaskóla í sveit, þegar fé er veitt til þess á fjárl.? Ber að líta svo á, að með þessari fjárveitingu sé verið að stofna nýjan menntaskóla í sveit? Úr þessu tel ég nauðsynlegt að fá skorið, þannig að þm. viti, hvað þeir eru að gera, ef þeir samþ. þetta.  Mér finnst, að eins og málum er háttað nú, sé verið að stíga víxlspor, og er slíkt algerlega óþarft. Hér er menntaskóli í Reykjavík. Hann býr við hin mestu þrengsli, óverjandi þrengsli, algerlega ósæmilegan aðbúnað í raun og veru, - svo slæman á ýmsum sviðum, að það hlýtur að fylla alla þá, sem til þekkja, hinni mestu aðdáun, hvað stjórnendum og kennurum menntaskólans hefur tekizt að gera vel, miðað við þann aðbúnað, sem skólinn verður að sætta sig við. Hins vegar er hitt, að menntaskólinn á Akureyri hefur nóg húsnæði og mjög riflegt heimavistarhúsnæði. Samt er Alþ. í þann veginn að stíga það spor að koma upp nýjum menntaskóla til að fylla upp í húsnæði í nýjum héraðsskóla, sem hefur losnað og stendur autt til bráðabirgða, án þess að sýna nokkra viðleitni til að fylla það á þann hátt, sem var upphaflega gert ráð fyrir. Gömlum syndum í þessu efni skal ég sleppa, svo sem hvernig byggt var upp á Laugarvatni, þegar héraðsskólinn brann fyrir nokkru. Þá var talið sjálfsagt að leggja stórkostlegt fé í miklar skólabyggingar, vitandi þó um breyt. á fræðslulöggjöfinni og þau áhrif, sem þær mundu hafa á skólann. Jafnframt var menntaskólanum í Reykjavík synjað um bráðnauðsynlegar fjárveitingar, ekki aðeins til aukningar, heldur til sjálfsagðs viðhalds og endurbóta. Ég skal ekki rifja frekar upp þessar gömlu syndir, heldur er aðalatriðið hitt, að ekki sé nú farið að stiga enn fleiri víxlspor í þessu efni en þegar hafa verið stigin. Ég bið menn samt sem áður fyrir alla muni að skilja ekki þessi orð, sem ég hef nú mælt, á þá leið, að ég sé að andmæla almennt, að menntaskóli sé starfræktur í sveit, þegar ástæða þykir til að fjölga menntaskólum, né heldur að slíkur skóli verði á Laugarvatni. Ég tel það ákvæði gildandi laga að stofna menntaskóla í sveit, þegar þörf eykst fyrir menntaskólakennslu, eðlilegt og skynsamlegt. Ég hef að ýmsu leyti meiri trú á heimavistarskólum en heimangönguskólum. Ég tel því ágætt, að þegar eftirspurn eftir menntaskólavíst verður meiri en svo, að hægt sé með góðu móti að fullnægja henni í menntaskólum í Reykjavík og á Akureyri, verði næsta sporið að stofna menntaskóla í sveit. Og Laugarvatn er af ýmsum ástæðum vel til fallið. Andmæli mín nú eru eingöngu byggð á því, að ég tel misráðið og ranglátt gagnvart menntaskólanum í Reykjavík, þ.e. meðan jafnvangert er við þá stofnun, að taka nú að veita mikið fé til nýrrar menntaskólastofnunar. Ef ríkissjóður hefur efni á að veita 1/2 milljón til viðbótar til menntaskólakennslu í landinu, þá tel ég skilyrðislaust, að það eigi að fara í þágu menntaskólans í Reykjavík. Það, sem hefur valdið því, að þeir, sem unna menntaskólanum í Reykjavík, hafa sætt sig við, hvað lítið hefur verið gert undanfarið, er það, að menn hafa tekið trúanlegt, að erfitt hafi verið að veita meira fé í þennan farveg en gert hefur verið. En þolinmæðina hlýtur að þrjóta í þessum efnum, þegar menn sjá, að nú virðist vera fyrir hendi allt að 1/2 millj. kr. á ári í þessu skyni. Til þess að undirstrika þessi sjónarmið hef ég leyft mér að flytja þessa till., sem ég hef nú mælt með. Og ég vona, að hv. alþm. sjái sér fært að samþ. hana. Ég bið þá í þessu sambandi að vera þess minnuga, að þó að margar vanrækslusyndir hafi Alþ. drýgt gagnvart þessari gömlu og virðulegu menntastofnun, þá var sú ekki minnst, þegar skólinn átti hundrað ára afmæli og tekin var upp till. um að veita eina millj. kr. til að koma upp yfir hann nýju húsi. Þá var farið svo að, að upphæðinni var skipt jafnt á milli beggja menntaskólanna. Þessi hálfa milljón er í byggingarsjóði skólans nú. Minna er ekki hægt að gera fyrir skólann en að veita honum eina milljón til viðbótar og halda síðan áfram. Raunverulega hefði upphæðin þurft að vera hærri, þó að ég hafi ekki borið fram till. í þá átt. En samþykkt þessarar till. mundi væntanlega vera skoðuð þannig af ríkisstj., að Alþ. teldi nauðsynlegt að hefjast þegar handa um það að bæta úr byggingarmálum skólans og þá jafnframt að sjá honum fyrir því aukna rekstrarfé, sem hann þarf nauðsynlega á að halda til þess að geta gegnt sínu mikla hlutverki með þeim sóma, sem hann vill gera og ber að gera og hann er vissulega fær um, en honum er nú að ýmsu leyti torveldað vegna þess, hve fjárveitingar til hans hafa verið af skornum skammti. Þetta er mergur málsins, og á þetta hef ég viljað minna með þessari till. Það er ekki lengur hægt að bera við fjárskorti, ef stiga á það spor, sem fjvn. hefur lagt til með till. sinni um 100 þús. kr. fjárveitingu til menntaskólastofnunar á Laugarvatni.



Ég ber fram nokkrar brtt. á þskj. 520 og 522 og leyfi mér að gera nokkra grein fyrir efni þeirra. Hæstv. forseti lét í ræðu sinni áðan falla þau orð, að í þeim tiltölulega ríflegu fjárveitingum, sem undanfarið hafa verið lagðar til gagnlegra framkvæmda, hafi sjúkrahúsmálin orðið útundan. Þetta er vissulega fullkomlega rétt. Till. á þskj. 520, III. liður, lýtur að því að bæta nokkuð fyrir vanrækslusyndir í þessu efni, að til heilbrigðisstofnana í Reykjavík verði varið ekki einni millj. kr., heldur 3 milljónum, eða til vara 2.4 millj. kr. Ég veit ekki, hvort hv. þm. gera sér fyllilega grein fyrir, hversu óskaplegt - vil ég segja - ástandið er orðið í þessu efni hér í Reykjavík. Mörg hundruð manns eru á biðlista við sjúkrahúsin, og verða þeir að liggja illa haldnir í heimahúsum við allt aðra og lakari aðhlynningu en sjúkrahúsin geta veitt, auk þess sem fjöldi manna bíður nauðsynlegra handlæknisaðgerða, þó að slíkir séu kannske ekki allir rúmliggjandi, og ekkert rúm fæst á sjúkrahúsunum. Bærinn á ekkert sjúkrahús. Landsspítalinn, sem byggður er fyrir röskum 20 árum, var ekki byggður fyrst og fremst fyrir Reykjavík, enda lætur fjarri, að hann fullnægi nema örlitlu broti af sjúkrahúsþörfinni í bænum. En hann er að miklu leyti notaður fyrir utanbæjarfólk, eins og eðlilegt er. En önnur sjúkrahús í bænum, að undanskildu Hvítabandinu, eru einkasjúkrahús, annað rekið af einstökum manni, en hitt af sankti Jósefs reglunni, eins og kunnugt er. Bæjarstjórnin hefur gert samþykkt um að byggja sjúkrahús, og er þar miðað við 300 sjúkrarúm. Og það er fullkomlega rétt mál, sem læknar segja, að hér sé ekki gert ráð fyrir vexti bæjarins, heldur aðeins til að bæta úr þeirri brýnu aðkallandi dagsins þörf. Ég veit ekki, hvað kostnaður við byggingu þessa sjúkrahúss er áætlaður, en þykir líklegt, að hann sé eitthvað um 35–40 millj. kr. Eitthvað mun vera farið að róta upp jörðinni fyrir grunni hússins, en um aðrar framkvæmdir er ekki enn að ræða. Þá ber bænum að byggja heilsuverndarstöð, sem komin er nokkuð áleiðis, en skammt. Enn fremur er gert ráð fyrir lækningamiðstöð, sem ekki er farið að teikna enn. Allt eru þetta nauðsynlegar stofnanir, sem óhjákvæmilegt er að byggja innan tíðar. Ef veitt er til þessa úr ríkissjóði, sem ætlað er að bera 2/3 af kostnaðinum, ein milljón á ári, verður eilífðarmál að koma nokkru í framkvæmd, sem um munar. Að vísu er loforð frá Tryggingastofnuninni um 12 milljónir til þessara framkvæmda, eftir því sem miðar áfram. Með þeirri fjárveitingu, sem hér er lagt til að velta, má eiga von á að sjá fyrir endann á þessu verki á 4–6 árum, og það er sá allra lengsti tími, sem fært er að láta þessi mál óleyst enn. Ég fæ ekki annað séð en að þeir hv. þm., sem til þekkja um ástandið í Reykjavík og raunar víðar, hljóti að ljá þessari till. stuðning. Önnur till. mín á sama þskj. er nr. XXII, þess efnis, að fjárveiting skuli ákveðin til viðbótarhúsnæðis á Kleppi, ein milljón, en til vara 600 þús. kr. Fyrir þessu þingi liggur nú frv. til l. um að leggja þá skyldu á geðveikrahælið á Kleppi að hafa rúm ávallt og án fyrirvara til að taka við mönnum, sem skyndilega brjálast. Það segir sig sjálft, að erfitt er að samþ. slíka skuldbindingu á hendur stofnun sem þessari, nema samtímis séu gerðar ráðstafanir til að auka húsnæði. Það er ekki hægt að segja við forráðamenn slíks sjúkrahúss: Nú vantar pláss fyrir 2–5 menn. Gerið svo vel að fleygja einhverjum út! - Af þeim ástæðum tel ég nauðsynlegt í sambandi við fyrirætlun þingsins um að leggja kvöð á Klepp í þessu efni að gera ráðstafanir til þess, að unnt sé að verða við þeim réttmætu kröfum, sem beint er til stofnunarinnar, eftir að slík l. eru sett. Ég veit, að öllum er kunnugt ófremdarástandið í þessu efni. Bæði í Reykjavík og úti um landið kemur það fyrir, að menn verða að borga svo að þúsundum króna skiptir á dag fyrir gæzlu óðs manns. Fæstir hafa efni á að greiða þetta sjálfir, og lendir það á sveitarfélaginu eða öðrum opinberum aðilum. Slíkt ástand er gersamlega óþolandi. Þess vegna er frv. um að leggja þessa skyldu á Klepp fram borið, sem gerir þá einnig óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess, að unnt sé að verða við þessari kröfu. Ég hygg, að enginn þeirra, sem þekkja til ástandsins í þessu efni, geti annað en viðurkennt nauðsyn þessa. Og með hliðsjón af öðrum fjárveitingum, sem þegar eru samþ. og verða samþ., verð ég að segja, að það er óafsakanlegt að láta þetta ógert. Þá ber ég fram á sama þskj. brtt. nr. XXIX, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 5 millj. kr. til atvinnubóta og atvinnuaukningar í kaupstöðum og kauptúnum, gegn allt að því jafnmiklu framlagi frá hlutaðeigandi sveitarsjóðum, og til vara 3 millj. kr. Þm. Reykvíkinga hafa fengið heimsóknir undanfarið frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík og stjórnendum Iðju og sennilega fleiri verkalýðssamtökum hér í bænum. Það er ekki dregið í efa af neinum, að að minnsta kosti um 1200 manns séu atvinnulausir í Reykjavík, og skal ekki að þessu sinni rekja orsakir til þess. Staðreynd er staðreynd, og við hana verður að horfast í augu. Allt bendir til þess, að eftir jólaannríkið ágerist þetta atvinnuleysi, ef ekki er að gert. Ekki hefur fengizt samkomulag á þessu þingi, sem sýslar mjög við lagasetningu, að setja í almenn lög nokkrar ráðstafanir til þess að bæta úr þessu böli, sem ekki þarf að lýsa, en hver maður þekkir, sem nokkru sinni hefur augu opin. Það fé, sem lagt er til að verði varið í þessu skyni, er hugsað að verði bráðabirgðaráðstöfun til þess að mæta því ástandi, sem yfir er skollið og verður ekki umflúið, bæði hér í bænum og annars staðar þar, sem svipað stendur á. Í till. er gert ráð fyrir mótframlagi frá hlutaðeigandi sveitarsjóði og frá bæjarsjóði Reykjavíkur að því leyti, sem bæinn varðar. Enn fremur vil ég benda á það, að í þessari till. er ekki ætlazt til, að fénu verði varið eingöngu til atvinnubóta, heldur einnig til atvinnuaukningar, og geta bæjarfélögin ákveðið um það, hvort fénu skuli varið til atvinnuaukningar eða til atvinnubóta, þ.e., hvort þau verja því til framkvæmda, sem mundu þá koma meira að gagni í framtíðinni. Ég fæ ekki betur séð en þingfulltrúar þeirra kaupstaða, sem nú standa uppi alveg ráðalausir gegn atvinnuleysinu, hljóti að greiða þessari tili. atkv. Þá er það till. á þskj. 522, nr. V, sem ég flyt ásamt hv. 6. landsk. þm. (HV). Hún er þess efnis, að fjárveitingin til Alþýðusambands Íslands, sem ganga á til fræðslustarfsemi og gert er ráð fyrir í fjárl. að nemi 10 þús. kr., verði hækkuð upp í 100 þús. kr., og til vara 50 þús. kr. Ég hygg ekki ofmælt, að útgjöld Búnaðarfélags Íslands í sambandi við útgáfu rita og aðra fræðslustarfsemi muni nema um 220–250 þús. kr. á ári.  Á sama þskj., þskj. 522, flyt ég ásamt hv. 6. landsk. þm. brtt. í tveim liðum, brtt. nr. IX á því þskj. Fyrri liðurinn er um það, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 13 millj. kr. til þess að inna af hendi vangreidd framlög ríkisins vegna skólabygginga, hafnarmannvirkja og sjúkrahúsa. Fyrir liggja ekki nokkrar tölur um það, hvað hárri upphæð þessar vangreiddu skuldir nema, og skal ég ekki blanda inn í þessar umræður deilum um það, hvaða kröfur, sem fram kunna að koma frá sveitarfélögunum nú, séu lögfestar. En hinu neitar enginn, að það sé eðlileg krafa, að ríkissjóður verði að veita fé einhvern tíma á fjárl. til þess að mæta þessum löglegu kröfum. Við Alþýðuflokksmenn fluttum við 2. umr. fjárl. till. í þessa átt, og töldum við ekkert eðlilegra, þegar tekna í ríkissjóð væri aflað svo óvægilega, en nokkurt fé yrði látið renna til slíkra greiðslna. Þessi till. var þó felld, en síðan hefur verið viðurkennt, að hún hafi verið á rökum reist, með því að nú á að greiða til bæjar- og sveitarfélaga 7 millj. kr., sem ganga skulu til skóla og hafnarmannvirkja. Till. okkar hv. 6. landsk. er við það miðuð, að það, sem á vantar, að þessar lögboðnu greiðslur séu inntar af hendi, sem við gizkum á að sé um 13 millj. kr., verði nú greitt að fullu. Mikið hefur verið rætt á þessu þingi um hinn erfiða fjárhag bæjar- og sveitarfélaga og nauðsynina á því, að Alþ. gerði einhverjar ráðstafanir til úrbóta. Till. var samþ. í Nd. um það, að 1/4 hluti söluskattsins skyldi renna til bæjar- og sveitarfélaga, einmitt með tilliti til þeirra fjárhagsörðugleika, sem þau eiga nú við að stríða. Þessi tillaga fór síðan þann veraldar veg, sem hv. þm. er kunnugt um. En eftir að fyrir liggur viðurkenning hv. alþm. á því, að fjárhagur sveitar- og bæjarfélaga sé slíkur, að þörf sé ráðstafana af hálfu ríkisins, fyrst í samþykkt á ráðstöfun 1/4 söluskattsins og í öðru lagi með till. um, að ríkissjóður verji 7 millj. kr. í þessu skyni, þá er óréttlætanlegt með öllu, ef ríkissjóður, sem nú er vel stæður, dregur enn að greiða þessi réttmætu framlög til þessara sömu félaga. Það væri að gera gys að sjálfum sér að vera sífellt að tala um og viðurkenna erfiðleika bæjar- og sveitarfélaganna, en láta sér þó ekki detta í hug að stuðla að því, að ríkið borgi þessi vangreiddu framlög. Mér virðist einsýnt, að nú eigi að grípa tækifærið, þegar ríkissjóður er svo vel stæður sem raun ber vitni, og koma þessum félögum til hjálpar með því að greiða þessi framlög nú, þegar erfiðleikarnir steðja að. Annar liður þessarar sömu brtt. er þess efnis, að ríkisstj. verði heimilað að lána Ísafjarðarkaupstað allt að 4 millj. kr. til byggingar fiskiðjuvers á staðnum. Mjög hefur verið rætt um ástandið á Siglufirði að undanförnu, að það nálgist það að vera neyðarástand. Hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. hafa þótzt bregða stórmannlega við. Það hefur verið veitt 1/2 millj. kr. til atvinnubóta á staðnum og lofað aðstoð við frystihúsið og útvegun á láni til þess að bæta úr atvinnuleysi bæjarbúa, svo að þeir þyrftu ekki að flytjast burt. En það eru fleiri kaupstaðir, sem svipað er komið fyrir og Siglufirði. Það eru fleiri kaupstaðir, sem eiga sína afkomu undir síldveiðunum og þorskveiðunum, þar sem veiðin hefur brugðizt hin síðari ár. Síldveiðin, sem jafnan hefur bætt upp hallann af þorskveiðunum, hefur brugðizt Ísafirði hin síðari ár á sama hátt og Siglufirði. Mér er þó ekki kunnugt um, að ríkissjóður hafi greitt nema einar 100 þús. kr. til atvinnubóta á Ísafirði. Í fleiri ár mun hafa verið rætt um að koma upp fiskiðjuveri á Ísafirði til að hagnýta sem mest þann afla, sem berst þar á land, og til kaupstaðarins hefur nú lánazt að fá tvo botnvörpunga til viðbótar öðrum fiskiskipum til þess að styðja þessar framkvæmdir. En skilyrðið fyrir því, að hægt verði að hagnýta að fullu afla þessara skipa, er, að til sé á. staðnum fiskiðjuver. Með hliðsjón af því, hvað gera hefur þurft fyrir Siglufjörð í þessu efni, fæ ég ekki betur séð en óhjákvæmilegt sé að veita Ísafirði nokkra aðstoð líka. Hér í okkar till. er ekki farið fram á, að ríkissjóður leggi fram fé, heldur farið fram á heimild ríkisstj. til handa til að ábyrgjast og útvega Ísafjarðarkaupstað beint lán til þessara framkvæmda. Aftur á móti er ekki gert ráð fyrir neinum skuldum, sem Siglufjarðarkaupstaður beri í sambandi við fiskiðjuverið og hraðfrystihúsið þar. Ég vil því mælast til þess við hv. alþm., að þeir gefi þessari till, nokkurn gaum og beri saman ástæðurnar á Siglufirði og Ísafirði. Þá hef ég mælt hér fyrir nokkrum helztu till. Alþfl., og skal ég ekki gera aðrar till. að umræðuefni. Mér þykir sennilegast, að allar tili. meiri hl. fjvn. verði samþ., svo sem venja er. En mér þykir þó rétt að gera nokkra grein fyrir því, hverjum breyt. á fjárlagafrv. till. okkar Alþfl.-manna, ef samþ. yrðu, mundu valda. Eins og frv. liggur nú fyrir frá meiri hl. fjvn., er um 17 millj. kr. greiðsluhalli á því. En hv. 6. landsk. hefur getað sýnt glögglega fram á það, að óhætt er að áætla tekjurnar allt að 49 millj. kr. hærra en gert er í frv., og liggja fyrir frá honum sundurliðaðar till. í þessu efni. Þessar hækkanir komu nokkuð heim við þær upplýsingar, sem hæstv. fjmrh. gaf í ræðu sinni í gær. Till. Alþfl. um hækkun á gjaldaliðunum hljóða upp á 26 millj. kr. Sé við þá upphæð bætt 17 millj. kr. greiðsluhallanum, sem meiri hl. fjvn. gerir ráð fyrir, verða það 43 millj. kr., eða 6 millj. kr. lægra en sú hækkun á tekjuáætluninni, sem við teljum rétta. Í frv., eins og það nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir 46 millj. kr., sem ríkið greiði sem afborganir af skuldum. Ef till. Alþfl. yrðu samþ., mundu því þessar greiðslur hækka um 7–9 millj. kr. Nú viðurkenni ég, að ekki er hægt að fullyrða neitt í þessu efni, en á það má benda, að hv. fjvn. og hæstv. fjmrh. hafa nú viðurkennt, að tekjuáætlunin hafi verið of lág, með því að hækka hana um allt að 20 millj. kr. Og ég er ekki í minnsta vafa um það, eftir að ég hef heyrt eftir góðum heimildum, að hæstv. fjmrh. hafi lagt blessun sína yfir till. meiri hl. fjvn., að það er gott svigrúm til að mæta þessum till. okkar Alþýðuflokksmanna.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. bar ég fram tvær litlar brtt., en tók þær þá aftur í þeirri trú og von, að fjvn. tæki þær til athugunar. Þetta hefur nefndin nú gert, og get ég verið eftir hætti ánægður með þá úrlausn, sem þær fengu, og vil ég þakka hv. nefnd fyrir þá afgreiðslu. Að þessu sinni hef ég borið fram fáeinar brtt., sem eru flestallar um að hækka fjárveitingu til vega í Mýrasýslu, því að mér hefur alltaf fundizt, kannske vegna þess, hve ég þekki þar vel til, að Mýrasýsla hafi verið nokkuð afskipt með vegi. Mýrasýsla er allviðlend sýsla, og á hún við slæm vegasambönd að búa, auk þess sem hún er mikil mjólkursýsla, og eru þar ein 10–15 heimili, sem eiga mestalla sína afkomu undir mjólkursölunni, en búa við mjög lélegt vegasamband, og er það skiljanlega mjög erfitt fyrir þau. Ég vil því freista að bera fram nokkrar tili. um hækkun fjárveitinga til vega í Mýrasýslu til að reyna, hvort þær nái ekki samþykki þingsins. Skal ég vera fáorður um þessar till. hverja um sig. Till. eru prentaðar á þskj. 522, undir tölul. II, og eru í fjórum liðum. Fyrsti liðurinn er um Hvítársíðuveg, að í stað 60 þús. komi 90 þús. kr. Það er þannig ástatt í Hvítársíðunni, að það eru 16 bæir í hreppnum og af þeim hafa aðeins 7 gott vegasamband. Í fyrra voru það ekki nema 5 af þessum 16. Á hinum býlunum flestum þarf að flytja mjólkina yfir 20 km veg dag hvern, og sjá allir, að ógerningur er við slíkt að búa. Í sumar sem leið var gerður nokkur sprettur við vegagerðina og lagður vegur tvær bæjarleiðir, svo að nú eru það 7 af 16, sem hafa allgott vegasamband, eins og ég sagði áðan. Í frv. er nú gert ráð fyrir, að til þessa vegar verði veittar 60 þús. kr. á næsta ári, og er það sama upphæð og hreppurinn lánaði s.l. sumar til vegagerðarinnar, og þótt hreppurinn vildi lána þessa upphæð, mun það varla hægt, þar sem nú er verið að undirbúa byggingu barnaskóla fyrir hreppinn og í hann verður að leggja 40–50 þús. kr. Því leyfi ég mér að mælast til, að hv. þm. samþ. þessa 90 þús. kr. fjárveitingu í stað 60 þúsundanna. Þá er 2. liður í þessum brtt., sem er um það, að til Álftaneshreppsvegar verði veittar 90 þús. kr. í stað 80 þús., eins og gert er ráð fyrir í frv. Um þennan veg er það að segja, að vegur sá, sem er í þjóðvegatölu í þessum hrepp, er langt til lagður, og vegamálastjóri hefur áætlað, að það muni þurfa um 85–90 þús. kr. til að ljúka honum. Þessar 80 þús. mundu því mjög naumar til þessa, og hef ég lagt til, að 10 þús. kr. yrði bætt við, svo að öruggt yrði, að þessi vegur yrði kominn á næsta sumar. Þá er það í þriðja lagi Hraunhreppsvegur, að í staðinn fyrir 110 þús. kr. í fjárlagafrv. komi 125 þús. kr. Þessi hreppur er mjög illa vegaður, og bæði þar og í fleiri hreppum var á siðasta vetri gerð sú krafa, að mjólkin yrði flutt þaðan daglega til Borgarness. Þetta gerði það að verkum, að margir bændur urðu að hætta við alla mjólkursölu, gátu ekki annað, þar sem ógerlegt var að flytja mjólkina daglega svo langa og illfæra leið. Það er því hin mesta þörf að reyna að hraða vegagerð á þessum slóðum, svo að þessir bændur geti komið mjólk sinni fyrirhafnarlítið á markað. Þá er það í fjórða lagi Þverárhlíðarvegur, að í stað 15 þús. kr. komi 25 þús. kr. Þarna stendur þannig á, að í hittiðfyrra var á, sem nefnist Litla-Þverá, brúuð, en brúin var staðsett nokkru fyrir neðan vað, sem er á ánni og er í sambandi við þjóðveginn. Það vantar því þarna dálítinn vegarspotta til að tengja brúna við þjóðveginn. Nú hefur verið áætlað af vegagerðarverkstjóra í Borgarnesi, að þessi vegarspotti mundi kosta um 25–30 þús. kr. Þennan vegarspotta þyrfti nauðsynlega að leggja næsta sumar, þar sem þetta er dagleg mjólkurflutningaleið, sem þarf að vera fær á veturna. Ég hef því leyft mér að leggja til, að fjárveitingin til þessa vegar yrði hækkuð um 15 þús. kr. Um alla þessa vegi er það að segja, að ég hefði óskað þess, að hv. fjvn. hefði tekið þá til athugunar nánar, til þess að vita, hvort ekki væri unnt að veita ríflegar til þeirra. En ég vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessar till. mínar. Þá á ég einnig smátill., nr. IV á þessu sama þskj., þskj. 522, sem er um það, að framlagið til Skallagrímsgarðs verði hækkað úr 1000 kr. í 5000 kr. Þetta mundi þá vera nokkuð til samræmis við það fjárframlag, sem fjvn. hefur lagt til að veita til Egilsgarðs á Borg á Mýrum. Mér er kunnugt um það, að allir þeir, sem séð hafa þennan garð, hafa dáðst að honum fyrir, hvað hann væri sérstaklega vel hirtur. En garður þessi er gerður utan um haug Skallagríms. Að lokum vil ég minnast ögn á VI. till. á þskj. 522, sem fram er borin af samvinnunefnd samgöngumála. Hún er um það að veita ríkisstj. heimild til að greiða h/f Skallagrími 100 þús. kr. vegna vélaviðgerðar á árinu 1951. Fjárhag h/f Skallagríms er komið þannig í vetur, að það liggur við borð, að segja þurfi öllum mannskapnum upp, vegna þess að ekki er hægt að reka skipið næsta ár með þeim halla, sem verið hefur á rekstrinum að undanförnu. Fyrst eftir að þessar truflanir urðu á útgerð skipsins, var gripið til varasjóðs, en nú mun hann allur upp étinn, og skuldir félagsins nema nú á milli 200 og 300 þús. kr. Þessi till. er því borin fram til þess, að útgerð skipsins þurfi ekki að stöðvast næsta ár, ef till. nær samþykki þingsins.



Herra forseti. Ég flyt brtt. á þskj. 520 ásamt hv. 6. landsk., sem ég vildi mæla nokkur orð með. Eins og hv. þm. mun kunnugt, var á siðasta Alþingi samþ. heimild til handa ríkisstj. til að verja nokkru fé til að gera við skemmdir, sem urðu á brimbrjótnum í Bolungavík 10. des. 1950. Að endurbótum þessum var svo unnið í sumar, og varð við þær allmikill kostnaður, en þeim er þó enn ekki lokið. Þess vegna var það, að við hv. 6. landsk. töldum rétt að fara fram á, að þessi heimild yrði endurnýjuð, svo að unnt væri að ljúka þessum viðgerðum. Við fluttum þessa tillögu einnig við 2. umr. fjárl., en tókum hana þá aftur í þeirri von, að hv. fjvn. mundi sinna þessu máli. Nú sé ég, að niðurstaðan hefur orðið sú, að hv. fjvn. hefur, í stað þess að taka upp þessa heimild, flutt brtt. á þskj. 512 um, að lögð verði fram með venjulegum hætti hærri upphæð til hafnarinnar í Bolungavík en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Þetta þýðir það að sjálfsögðu, að byggðarlagið verður að leggja sinn skerf á móti samkvæmt reglum hafnarlaganna. Þess vegna var það, að við hv. 6. landsk. fluttum þessa till. um að endurnýja heimildina frá í fyrra um framlag til viðgerðar á brimbrjótnum. Og ég vil upplýsa hv. fjvn. um það, að þessi till. hennar þýðir ekki annað en það, að það verður ekki hægt að halda áfram og ljúka við þessar framkvæmdir. Ég veit, að hv. fjvn. veit, hvernig fjárreiður hreppsfélaganna eru, svo að ég tel ekki ástæðu til að rifja það upp hér. En það er ekki djúpt tekið í árinni, þó að ég segi, að ég harma það gáleysi, sem fjvn. hefur sýnt í þessu efni. Ég veit til þess, að fjvn. sá sér ekki fært að fá samþykki hv. þm. fyrir þessari brtt., sem ég hef hér flutt og gert grein fyrir, ásamt hv. 6. landsk. þm. Ég vil svo aðeins bæta því við, að árið 1946, þegar unnið hafði verið í heilt sumar að mjög verulegri lengingu brimbrjótsins, þá virtist það um haustið, þegar framkvæmdinni var lokið, að allt hefði farið í rústir, af því að of lengi var unnið að mannvirkinu. Verkfræðingar vitamálastjórnarinnar réðu framkvæmdinni og hve lengi var haldið áfram. En út af þessum skaða sýndi Alþingi skilning sinn á erfiðleikum þessum og greiddi að verulegu leyti það tjón, sem varð við þessar skemmdir. Það gerðist svo á eftir, árið 1950, þegar búið var að koma þessum mannvirkjum nokkurn veginn í það horf, sem þau áttu að vera, að enn urðu á ný stórskemmdir. Og það er þannig nú, að ekki er hægt að segja, að byggingarsjóður jafnvel hafi möguleika á því að standast slík eindæma óhöpp eins og þarna gerðust. Og mér virðist, að Alþingi hafi viðurkennt hlutdeild sína með samþykkt heimildartill., er það afgreiddi í fyrra á þann veg, að ríkið skyldi greiða þetta tjón. Það var viðurkennt af okkur, sem fluttum þetta mál í fyrra, að hafnarlögin væru vissulega óljós um það atriði, að ríkissjóður skyldi standa undir slíkum útgjöldum, sem af einstökum óhöppum mundi leiða. Nú kemur hv. fjvn., eftir að hún veit, að þessi kostnaður er hærri en hann var í upphafi áætlaður, og segir, að byggingarsjóður skuli standa undir þessum kostnaði. Ég verð að segja, að mér finnst þetta mjög annarleg afstaða, í staðinn fyrir, að mér fyndist eðlileg afstaða hjá hv. fjvn., að hún færi fram á og krefðist þess, að rannsókn færi fram á því, hvernig á þessum óhöppum stæði, og reyndi síðan, ef henni sýndist svo, að grafast fyrir um það, hver bæri ábyrgð á þeim. Hins vegar yrðu áreiðanlega aðrir til þess en við fulltrúar þessa héraðs að biðjast undan því, að slík rannsókn færi fram. Og það er fyrst eftir að slík rannsókn hefur farið fram, að hugsanlegt er að flytja till. eins og hv. fjvn. gerir hér og er alveg út í bláinn. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa brtt. En ég vænti, að hv. fjvn. taki hana til baka, en samþ. verði sú brtt., sem liggur hér fyrir og við hv. 6. landsk. þm. höfum flutt. Ég vil svo aðeins bæta örfáum orðum við í sambandi við brtt., sem er á þskj. 523, um, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 120 þús. kr. til þess að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi s.l. sumar. Ég endurtek ekki rök min fyrir þessari till., sem ég flutti við 2. umr. Brtt. var felld þar með meiri hluta atkv. Hér er um töluverða lækkun að ræða, og vænti ég, að hv. þm. samþ. nú þessa till., sem ég hygg að eigi við sterk rök að styðjast. Loks vil ég minnast á brtt., sem meiri hluti hv. fjvn. flytur á þskj. 519. Það er 6. brtt. á því þskj. Þar er lagt til, að lánið til raforkusjóðs verði hækkað úr 11/2 millj. kr. upp í 8 millj. kr. Ég heyrði því miður ekki röksemdafærslu hv. frsm. fyrir þessari brtt. En ég fagna því, að hún hefur komið fram. Ég flutti ásamt hv. 1. þm. Eyf. við 2. umr. þessa máls brtt. um að heimila ríkisstj. að verja fé af tekjuafgangi ársins 1951 til framkvæmda rafveitna ríkisins. Ég þykist vita, að þessi brtt. fjvn. eigi að vera svar við hinni brtt. og það eigi að sætta okkur flm. með þessari till. Og ég vil segja, að ég tel, að þetta sé spor í rétta átt, að með þessu sé sýndur örlitill skilningur á nauðsyn þess, að rafveitum ríkisins verði gert kleift að sinna aðkallandi verkefnum, sem við blasa víðs vegar um landið. Ég hef oft bent á þá hættu, sem að mínu viti felst í því, að eingöngu sé unnið að rafmagnsframleiðslu fyrir þéttbýlustu héruð og stærstu kaupstaði á landinu, og ég sé ekki ástæðu til að rifja þau mál upp að nýju. En hættan, sem liggur í því og bent er á í till., er fyrst og fremst sú, að ekki fáist þessi rafveltulán, sem á að taka til nauðsynlegra framkvæmda. Við þekkjum það, bæði hjá ríkinu og einstökum bæjar- og sveitarfélögum, að það hefur verið veitt lántökuheimild í fjárl., en lánið hefur ekki fengizt. Og þess vegna hafa till. eins og þessar orðið nokkurs konar snuðtútta upp í það fólk, sem vonast eftir gagni af þeim framkvæmdum, sem lánið á að renna til. En ég vil nú samt meta viðleitni þá, sem hér kemur fram í þessum efnum. Og ég vænti þess, að ríkisstj. sjái svo um, að þessi till. verði ekki pappírsgagn eitt, en það verði reynt að auka framkvæmdir á vegum rafveitna ríkisins og freista þess að leysa þörf þeirra Íslendinga, sem búa í dag við algert rafmagnsleysi eða svo rándýra raforku, að naumast verður sagt, að viðhlítandi sé.



Herra forseti. Ég hef nú gerzt meðflm. aðeins að einni brtt., sem liggur fyrir við þessa umr., og ætla ég ekki að fjölyrða neitt um hana. Ég vil vænta, að hv. þm. meti vel þann tilgang, sem hún hefur, og samþ. hana. Hv. 1. flm. hennar hefur mælt fyrir henni, og ég vísa til þess, sem hann sagði um það efni. Ég vil láta í ljós þakklæti mitt til hv. fjvn. fyrir till. hennar á þskj. 519, nr. 7, sem er um að endurgreiða hafnarsjóði Þorlákshafnar kostnað af lagningu Þorlákshafnarvegar, kr. 26285L81, á næstu þrem árum með jöfnum afborgunum. Ég hefði að vísu kosið heldur, að það hefði ekki tekið lengri tíma en tvö ár. Þó er þetta bót, og er sjálfsagt að meta og virða vilja hv. n. til þess að greiða fyrir málinu, og þakka ég henni fyrir það. Þá vil ég einnig þakka hv. fjvn. fyrir till. hennar á þskj. 512, nr. 3. Það er til menntaskólans á Laugarvatni, 100 þús. kr. fjárveiting. Ég vil aðeins, - þó að ég viti, að hv. frsm. muni gera því miklu betri skil og ég þurfi ekki að aðstoða hann neitt við það, - láta í ljós skoðun mína á því, sem kom fram í ræðu hæstv. menntmrh. Hann er nú ekki hér viðstaddur. En ég býst við, að þessum umr. verði lokið án þess að það gefist kostur á að láta hann heyra nokkuð um þetta efni. En ég vil víkja stuttlega að því, sem hann sagði. Hæstv. ráðh. taldi, að þessi fjárveiting mundi ekki nægja og að kostnaðurinn mundi verða meiri, og hann sagði - að mér skildist - að það gæti svo farið, að hæpið væri, að hann mundi sjá sér fært að framkvæma þessa samþykkt. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi kannske ekki íhugað það, að þessi aukakostnaður á næsta ári verður ekki svo sérlega mikill. Það er sökum þess, að það eru nemendur í þessu húsnæði nú, sem skólinn hefur, og verður þess vegna sennilega ekki gerður mikill reikningur fyrir það. Sömuleiðis eru nemendur í þessum kennslustofum, sem þar eru til staðar, sem einnig dregur úr kostnaðinum. En það er rétt hjá hæstv. ráðh., að þegar þessi menntaskóladeild er að fullu tekin til starfa, þá kostar það nokkru meira. En mjög mikill kostnaður vona ég að það verði ekki og minni nokkuð en hv. 3. landsk. þm. hafði verið að orða hér áðan. En viðvíkjandi framkvæmdinni, þá kemur mér ekki til hugar annað en að hæstv. ráðh. hljóti að verða fullkomlega samþykkur Alþingi í þessum efnum sem öðrum, þannig að ég óttast ekki neitt slíkt, enda þykist ég nú vita, þó að kannske hefði mátt skilja ummæli hæstv. ráðh. eitthvað á þann veg, þá hafi hann ekki meint það. Ég get svo látið þetta nægja um þetta atriði. En hv. 3. landsk. þm. gaf mér tilefni til þess að víkja nokkrum orðum að því, sem hann sagði. Ég veit, að hv. frsm. fjvn. gerir því atriði mjög góð skil. En af því, hvernig mér fannst hv. 3. landsk. þm. fara eitthvað annarlegum höndum um þetta mál og talaði um það af takmörkuðum skilningi, svo að ekki sé meira sagt, þá finnst mér ég ekki geta annað en víkið að þessari ræðu hans nokkrum orðum. Hann sagði, að þessi brtt. kæmi sér undarlega fyrir sjónir, þetta væri 100 þús. kr. fjárveiting. Vera má, að hann hafi meint bara, að þessi fjárveiting kæmi honum undarlega fyrir sjónir, því að hann gerði ráð fyrir, að þetta kostaði að minnsta kosti 400–500 þús. kr., sagði hann. Það mun ofmælt hjá hv. þm., að það kosti svo mikið. En það er rétt, að í framtíðinni verður kostnaðurinn miklu meiri en hér er áætlað. En mér fannst á ræðu hans umfram þetta atriði, að þá fyndist honum, að það kæmi að öðru leyti undarlega fyrir sjónir. Hann drap á það, - og mun ég koma að því síðar, - að menntaskólinn í Reykjavík væri nú svo yfirfullur, að hann gæti alls ekki tekið á móti fleiri nemendum, og það er vissulega rétt hjá hv. þm. Hann hafi verið vanræktur. Og það er einmitt það. Það er of lítið hlynnt að menntaskólanum, og ég hef látið áður í ljós skoðun mína um það atriði hér á Alþingi, og þar eigum við, sem eigum sæti hér, ríka sök á. Væri þörf á að reyna að bæta fyrir það eins fljótt og frekast er hægt. En þar finnst mér gæta nokkurs misskilnings hjá hv. þm., að það séu sérstaklega breytingar fyrir menntaskólann í Reykjavík, sem komi í veg fyrir, að menntaskóli geti starfað í sveit. Ég held, að það sé misskilningur varðandi menntaskóla í sveit, að það eigi að vera á kostnað menntaskólans hér í Reykjavík. Og ég hygg, að hvorki rektor menntaskólans né kennarar séu þeirrar skoðunar, að þeir endilega óttist, að þetta gerist með því móti. Eftir upplýsingum hv. þm., sem ég held að séu alveg réttar, um að menntaskólinn í Reykjavík geti ekki tekið á móti fleiri nemendum og hann sé yfirfullur nú, þá hafa piltar, sem vilja stunda menntaskólanám utan af landi, ekki átt annars úrkostar en að fara til Akureyrar. Hv. þm. sá ráð við því og sagði, að húsrúm í Akureyrarskólanum væri of mikið fyrir skólann eins og hann er skipaður nú. Hann taldi, að þar væri of mikið húsrúm og það stæði bara autt. En hann álítur betra húsrúm á Laugarvatni, en hins vegar, að þeir, sem vildu stunda þar nám, skyldu þó annaðhvort hætta eða fara til Akureyrar. Hann athugar ekki það, að það er dýrara að stunda nám á Akureyri en í heimavistarskóla í sveit. Nú vil ég mega vona, að kennslan geti verið jafngóð á báðum stöðunum, svo að að því leyti ættu menn að sækja jafnt til staðanna. Ég veit, að Laugarvatnsskólinn hefur lagt sig fram nú á síðustu árum, eftir að byrjað var að stunda þessa kennslu þar, um að ná í góða kennara. Og ég held, að þeim hafi tekizt það og að kennararnir þar séu góðir og að þau próf, sem nemendurnir hafa tekið, séu eins góð og hjá nemendum í öðrum skólum. En því má þá ekki Laugarvatnsskólinn nota sitt húsnæði til þessarar kennslu? Sérstaklega finnst mér þetta undarlegt hjá hv. 3. landsk. þm., þar sem hann segir sig eiginlega vera hlynntan því, að menntaskóli komist á í sveit.

Þegar tími er til kominn.

Þetta var marklaust innskot hjá hv. þm. Húsrúm er nú til, og það þarf ekki svo mjög að kosta til þess, að minnsta kosti ekki nú um skeið, að endurbæta það. Kennslustofurnar eru þar til. En það þarf einhvern smákostnað til að koma öðru þar í lag. En þessi kostnaður getur ekki orðið mikill. Það verður nokkur aukakostnaður að vísu. En verður hann ekki á Akureyri einhvern tíma? Hv. þm. sagði, að það yrði enginn aukakostnaður á Akureyri. Ég skil ekki þetta. Hvernig er þeirra skólastjórn? Kennarar hafa ákveðinn stundatíma lögboðinn, mega kenna meira, en þurfa þess ekki. Mundu þeir vinna það fyrir ekki neitt, ef þeir bættu við sig stundakennslu? Stundakennarar lifa á því starfi að vera stundakennarar. Ég hef enga trú á, að þeir geti, þó að þeir vildu, bætt við sig kennslu vegna þessarar viðbótar, sem kæmi vegna kennslu í Akureyrarskólanum, og unnið fyrir ekki neitt. Þeir yrðu að fá viðbót á laun sín, ef gert er ráð fyrir, að þessi viðbót kæmi á Akureyri, nema því aðeins að skólastjórnin á Akureyri sé þannig, að þeir kennarar, sem þar kenna, kenni ekki eins langan tíma og þeim ber. En því vil ég ekki trúa. Og það hlýtur að aukast kostnaður vegna fjölgunar nemenda þar. Mér fannst því satt að segja, þó að hv. þm. lýsti yfir góðri hugsun varðandi slíka stofnun sem menntaskóla í sveit, að það kenndi heldur kulda í þessu máli, eftir því sem kom í ljós hjá hv. þm. Hann minntist á, að húsnæðið á Laugarvatni hefði verið byggt óþarflega stórt. Það má vel vera. En komi þessi stofnun þarna, þá er ég viss um, að húsnæðið verður fullnotað, og ef skólinn starfar þar áfram. En hvað á þá að segja um bygginguna á Ákureyri, ef að einhverju leyti er ekki notað það húsnæði, sem er þar, og að það þurfi að gera þessar ráðstafanir, sem sé að koma í veg fyrir, að stofnaður verði menntaskóli í sveit, til þess að húsnæðið á Akureyri verði notað? Er það þá nokkuð mætara, að þeim fjármunum, sem kæmu fyrir það, að ekki kæmi menntaskóli á Laugarvatni, yrði þá varið til kennslu á Akureyri? Er Reykjavíkurskólinn betur settur með það, að fjármununum verði varið til kennslu á Akureyri? Það get ég ekki séð, að slíkt mundi hjálpa fyrir menntaskólanum í Reykjavík. En úr því nú að hv. 3. landsk. þm. finnst, að það sé ekki neitt að því að koma í veg fyrir, að menntaskóli geti starfað á Laugarvatni eða í sveit, og það megi vísa nemendum til Akureyrar, þá er það í mörgum tilfellum sama og að segja þeim hér í Reykjavík að hætta, því að hv. 3. landsk. þm. er búinn að segja, að menntaskólinn í Reykjavík geti ekki tekið við fleirum og hafi jafnvel of margt af nemendum. Og ef það reynist svo, að þeir komi ekki fleiri nemendum fyrir hér í Reykjavík, má þá ekki hafa sömu svör við því og segja, að það sé ekkert rúm nema á Akureyri, farið þið þangað, hér höfum við ekkert húsnæði, fyrr en Akureyrarskólinn er fullskipaður? Þetta veit ég að hv. 3. landsk. þm. dettur ekki í hug, og ég ætla ekki að styðja slíka skoðun með honum. Ég álít, að það elgi að laga fyrir menntaskólanum í Reykjavík, og ég er hv. þm. alveg sammála um það. En mér finnst hv. 3. landsk. þm. gleyma hinum hlýja hug gagnvart menntaskóla í sveit, þegar hann sagði, að það væri rangsleitni í garð menntaskólans í Reykjavík, ef það á að verja fé til menntaskóla á Laugarvatni. Hvernig ætti sú rangsleitni að koma fram? Varla þannig, að það kæmust ekki fleiri kennarar að hér í Reykjavík. Ekki gæti það orðið rangsleitni í garð menntaskólans í Reykjavík, þó að kennararnir væru .þar betri en við skóla í sveit eða á Laugarvatni. Það atriði yrði ekki rangsleitni gegn menntaskólanum, en það gengi þá út yfir nemendurna. Þetta er því fjarri öllu lagi, það sem hv. þm. sagði um þetta. Síðan kemur hann og segir það sína skoðun, - og ég vil trúa, að hann sé hlynntur því, - að menntaskóli komi í sveit. Og það hefur mikið að segja fyrir okkar þjóð, að þeir menn, sem ganga skólaveginn, fái sem fullkomnasta þekkingu og sem allra víðtækastan skilning á öllum málum, svo að þeir, sem koma til með að starfa að verkefnum þjóðarinnar, þar með almennum störfum í bennar hag, svo sem kennslustörfum, embættisstörfum og iðnaðarstörfum, hafi sem víðtækasta þekkingu á öllum þjóðarhag. Og það er áreiðanlega bezt fyrir því séð með því, að þeir, sem þarna koma til með að hafa þjónustu á hendi fyrir þjóðina, hafi skilning á öllu hennar þjóðlífi. Hver einstaklingur getur það ekki til fulls, en til samans ætti það að geta gerzt. Til þess að þetta geti orðið, verða þeir, sem munu hafa skilyrði til að öðlast þessa þekkingu í kaupstöðum, að kynnast því starfi, sem þar fer fram og við sjó, en aftur á móti þeir, sem stunda nám í sveit, kynnast störfunum þar, eftir því sem gerist í sveitinni. Og þeir munu áreiðanlega kynnast athafnalífinu meira en þeir, sem stunda nám í kaupstöðum eða við sjó. Þetta liggur í augum uppi. Og ég vil minna hv. 3. landsk. þm. á þessi atriði. Ég óttast það, ef það fer svo, að embættismenn hafa einhliða þekkingu aðeins á því, sem gerist í fjölmenninu, en ekki á því, sem gerist úti um byggðir landsins. Þetta veit ég að hv. 3. landsk. er mér sammála um. Við verðum að lofa þessari stofnun að koma á fót, og ég skal taka höndum saman við hann um að hlynna að menntaskólanum í Reykjavík, og þá hygg ég, að við vinnum vel og þetta geti orðið gagnlegt fyrir þjóðina.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég brtt. um það, að framlag til byggingar fjórðungssjúkrahúss á Akureyri hækkaði úr 500 þús. kr. í 1 milljón. Ég sýndi þá fram á, að eins og framkvæmdum þessarar sjúkrahússbyggingar er nú komið, þá skuldar ríkissjóður allt að 11/2 millj. kr. af lögboðnu framlagi til byggingarinnar, og ef miðað er við þá áætlun, sem gerð hefur verið um, að byggingin fullgerð kosti 9 milljónir, þá mundi ríkið þurfa að leggja fram af því um 5 1/2 millj., en hefur enn ekki lagt fram nema 21/2 milljón, og ef látið er sitja við þessar 500 þús., sem nú eru á fjárlfrv., þá mundi það nema 3 millj., en standa eftir í lögboðnu framlagi ríkisins til byggingarinnar 21/2 millj. Miðað við sama áframhald til þessarar byggingar mundi það taka a.m.k. 5 ár enn þá, að ríkið lyki þessum greiðslum sínum, þó að byggingarkostnaður færi ekki fram úr þeirri áætlun, sem upphaflega var gerð. Nú eru byggingarframkvæmdir þegar búnar að standa um 6 ára skeið, og það er sannast mála, að sá tími er orðinn allt of langur, sem þessi bygging hefur staðið yfir, og orðin nauðsyn, að henni sé lokið sem fyrst, enda upplýst af þeim, sem fyrir byggingunni standa, að það eru allir teknískir möguleikar á því að ljúka henni til fulls á næsta ári. Byggingin sjálf má heita nálægt því fullgerð, lækningatæki hafa verið keypt og innanhússmuni er hægt að fá fyrirvaralítið, þannig að ef ekki stæði á fjárframlögum til byggingarinnar, þá væru engin vandræði að ljúka henni á næsta ári og leysa þar með úr mikilli þörf, sem er á því, að þessi stofnun geti tekið til starfa. Ég taldi þess vegna líklegt, að þegar fjvn. og alþm. yfirleitt hugleiddu þetta mál nánar, eftir að hafa heyrt færð fram þessi rök, þá mundu þeir fallast á að ganga þetta til móts við þörfina á að hækka fjárveitinguna um þessar 500 þús., sem fólst í till. minni, og í því trausti tók ég till. aftur til 3. umr., í von um, að fjvn. mundi sýna þessu máli skilning og fallast á það að mæla með minni till. Nú hefur reyndin orðið sú, að það hefur alls ekki neitt komið fram um þetta í till. fjvn., og hv. frsm. hennar minntist ekki á þetta mál í sinni framsögu, þrátt fyrir það að hann segði frá því, að n. hefði rætt við þá aðila, sem tekið hafa till. sínar aftur til 3. umr. Við mig sem flm. þessarar till. hefur ekkert verið rætt, og standa kannske ekki efni til þess, því að það, sem hv. form. fjvn. hefur sennilega átt við, eru aðeins þeir aðilar, sem eru stuðningsmenn núverandi ríkisstj., við hina þykir ekki þurfa að ræða um þau mál, sem þeir hafa fram að bera. En hvað sem því líður og þó að ekki virðist blása byrlega um undirtektir undir þessa till., þá hef ég freistað þess að taka hana upp við þessa umr. og mun láta hana ganga undir atkv., hver sem örlög hennar verða. En ég vil leyfa mér að segja það enn, sem ég tók fram við 2. umr., að mér finnst það næsta furðulegt, þegar fjárhag ríkisins er þó þannig komið eins og allir vita, að mjög verulegur tekjuafgangur hefur orðið s.l. ár, sem er til ráðstöfunar, og þegar ríkisstj. hefur líka boðað, að hún muni leggja fyrir þingið till. um að ráðstafa nokkrum hluta þess tekjuafgangs til þess að greiða nokkurn hluta þeirra vangreiddu framlaga, sem ríkinu ber að greiða til hafnarmála og til byggingar skólahúsa, þá þykir mér furðulegt, að sjúkrahúsabyggingum skuli alveg sleppt í því sambandi, og ekki aðeins það, heldur þrjózkazt við svo hógværri till. í því efni sem hér um ræðir. Það eru ekki rök til fyrir því, að ríkið geti ekki í þessu tilfelli lagt á næsta ári 1 millj. í byggingu fjórðungssjúkrahússins, ef nokkur vilji er til þess að gera það. Meðal annars er hægt að rökstyðja þetta með þeim mikla tekjuafgangi, er verður á árinu, sem nú er að líða, og það má færa rök fyrir því, að fjárhagslegir möguleikar eru fyrir hendi til þess að gera þetta, - það vantar bara viljann. Og ég verð að segja það einu sinni enn, að mér finnst þetta viljaleysi alveg furðulegt, þegar um er að ræða jafnbráðnauðsynlega framkvæmd og að byggja þetta fjórðungssjúkrahús, sem búið er að taka jafnlangan tíma og það hefur gert, ef það á að draga í 5–6 ár enn að greiða það, sem ríkinu ber að greiða til þessarar byggingar, vitandi það, að fólkið á Akureyri og Norðurlandi bíður eftir því, að þetta sjúkrahús geti tekið til starfa og fullnægt mikilli þörf, sem fólkið hefur fyrir stærra og vandaðra sjúkrahús heldur en nú er til á þessum stað. - Maður talar hér fyrir tómum stólum að heita má, og hefur virzt svo líka, þótt fleiri áheyrendur væru, að talað væri fyrir daufum eyrum um þetta mál. En ég hef samt sem áður ekki viljað láta hjá líða að taka upp þessa till. og flytja enn á ný rökin, sem fyrir henni eru, svo að þessu máli væri ekki gersamlega gleymt, þó að örlögum þess eða þeirri ákvörðun, sem virðist vera búið að taka um þessa fjárveitingu, verði þess vegna ekki haggað.



Herra forseti. Það er komið svo, að flestir þm. eru flúnir, enda liðið langt fram á nótt; fundur stóð til kl. 3 s.l. nótt, og nefndarfundir og þingfundir hafa staðið síðan kl. 8 í morgun, og nú er þegar liðið á 3. tímann. En ég kemst ekki hjá því að reyna á þolinmæði hæstv. forseta og svara nokkru af því, sem hér hefur verið borið sumpart á ríkisstj. og sumpart á fjvn. í sambandi við þessar umr., sem staðið hafa siðan kl. 4 í dag og ég hef mest af tímanum orðið að hlusta á. Ég skal þá fyrst leyfa mér að fara nokkrum orðum um þær brtt., sem hefur verið útbýtt frá meiri hl. fjvn. síðan ég flutti mína framsöguræðu hér í gær. Það er fyrst brtt. á þskj. 519. Þar leggur n. til, að hækkaður verði tekju- og eignarskattur um 4 milljónir og verðtollur verði hækkaður um 12 milljónir, stimpilgjald um 1 millj., tóbakseinkasalan um 2.5 millj., og lýsti ég þessu nokkuð í framsögu. En þetta gerir allt 19.5 millj. kr., og verður þá nokkuð hagstæður greiðslujöfnuður, eins og ég gat um í framsöguræðu. - Þá er enn fremur lagt til í 5. till. á þessu þskj., að niður falli nokkrir liðir á 18. gr., en það eru menn, sem hafa látizt og fengin er vitneskja um síðan fyrra þskj. var gefið út. Í sambandi við 6. till., sem er heimild til ríkisstj. á 22. gr. fjárl. til að hækka úr 11/2 millj. í 8 millj. lán til raforkuframkvæmda, þá hefði mér þótt eðlilegt í sambandi við ummæli hv. þm. N-Ísf., að hann hefði sýnt sama manndóm í að biða hér til loka umr. til að fá þau svör, sem hann bað um, eins og hann sýndi við það að kasta óverðskulduðum ádeilum á fjvn. fyrir ákveðna afgreiðslu málsins, sem hann hefur ekki heldur botnað í, hvorki upp né niður, og virðist ekki þekkja sjálft málið til hlítar. En hann er ekki við. Ég skal samt skýra frá því, að það fylgja engar upplýsingar í sambandi við það, hvernig þessum 8 millj. skuli varið, þar er engin sundurliðun á því, hvort þær skuli fara til Vestfjarða eða annarra landshluta. Það er aðeins heimild til að taka lán til slíkra raforkuframkvæmda, og fjvn. lítur svo á, að það sé ekki á þessu stigi málsins hennar hlutverk að skipta því fé. sem varið er til þessara raforkuframkvæmda í landinu. Til þess hafa verið valdir aðrir menn, önnur enn voldugri n., sem heitir raforkuráð, að gera till. um þessi mál. Fjvn. telur sig ekki hafa leyfi til þess að grípa þar inn í, enda ekki unnt fyrir hana að gera það eins og búið hefur verið um þessi mál. Það var þess vegna ómögulegt fyrir hv. þm. N-Ísf. að ætlast til þess, að við gætum bundið þetta atriði við neinn sérstakan stað, og hefði ég þó óskað eftir því, að mest af þessu hefði getað farið til Vestfjarða, en það var ekki í okkar verkahring að ákveða það. Þetta þótti mér rétt að taka fram í sambandi við þessa till. Um 7. till. á þessu þskj., sem hv. 1. þm. Árn. ræddi nokkuð um, er það að segja, að okkur þótti rétt að leggja til, að þetta yrði greitt á þremur árum, en þetta er upphæð, sem hefur verið varið til þess að leggja veg, Þorlákshafnarveg, sem er í þjóðvegatölu og var kominn í þjóðvegatölu það ár, sem verkið var unnið, þó að fyrir einhvern misskilning hafi þetta ekki verið tekið upp og greitt fyrr, enda hefur ekki komið um það beiðni til fjvn., og mun það stafa af því, að hafnarn. hafi hugsað sér að geta fengið þetta greitt óskipt af hafnarfé. Hefur fjvn. rætt um þetta við ríkisstj., og það er í samráði við hæstv. fjmrh., að þessu er skipt svona, og kvaðst hann mundu taka við heimildinni á þennan hátt og nota hana. Þykir mér rétt að láta það koma fram í umr. Þá er hér till. á þskj. 523 frá meiri hl. fjvn., að til fangahjálpar skuli varið 60 þús. kr. samkvæmt ákvörðun dómsmrh. N. hefur fengið margvísleg gögn í hendur í sambandi við þetta merkilega mál, sem er nýmæli hér í okkar landi, en hefur þó vakið svo mikla athygli, að ég hef sjálfur séð meðmæli ekki ómerkari manns en Guðmundar Grímssonar dómara í Kanada, þar sem hann ritar mjög vinsamlega um þetta mál á Íslandi og telur mikilsvert fyrir okkar þjóð að koma þessu á fót. Mér er persónulega kunnugt, að það hefur komið töluvert fé frá einstökum mönnum, sem skotið hafa saman til þess að standa undir þessari starfsemi. Það hefur mikil fórnfýsi verið sýnd í þessu máli, og fjvn. hefur á þessu ári fengið fullkominn skilning á því í sambandi við viðræður við fangavörðinn á Litla-Hrauni, hversu áríðandi það er, að ungir menn, sem þaðan koma, séu einangraðir frá þeim félagsskap, sem þeir hafa lent í, og hjálpað yfir örðugleikana. Ég vænti því, að þessi till. verði samþ. Þetta hefur einnig verið rætt við hæstv. dómsmrh., sem er þess fýsandi, að það verði svo. Þá vildi ég fara nokkrum orðum um till. hv. 2. minni hl., hv. 6. landsk., sem nú hefur flúið hér af hólmi eftir að hafa sett fram sínar till. og mjög mælt fyrir því, að þær verði samþ., og einnig gert harða hríð að fjvn. og ríkisstj. fyrir að afgr. fjárl. eins og þau eru nú. Hann leggur hér til, - og kveður sinn flokk standa að því óskiptan, - að tekjuhliðin sé hækkuð enn um tæpar 30 millj. frá því, sem meiri hl. fjvn. leggur til. Mér þykir rétt í þessu sambandi að láta ekki hæstv. fjmrh. bera einan ábyrgð á þessum gerðum eða láta líta svo út sem þetta séu óskir hans eins, það er siður en svo, því að það er þrautrætt við hæstv. ráðh. af mér persónulega, og meðan ég sit sem form. fjvn., þá þykir mér skylt að finna til ábyrgðar í sambandi við afgreiðslu fjárl., burtséð frá því, hvaða flokks maður situr sem fjmrh. Þessi atriði eru þrautrædd við hæstv. fjmrh., og mér er ómögulegt að sjá, að nokkurt vit sé í að áætla hærri tekjur en gert er hjá meiri hl., ef á að treysta því, að ríkisreikningurinn 1952 komi út með hagnaði. En til þess þurfa áreiðanlega að verða yfir 400 millj. kr. tekjur á árinu, og sé ég ekki, eftir að búið er að beita vissu fyrirkomulagi eins og nú hefur verið gert, að það sé nokkur von til þess, að þessar tekjur geti orðið hærri eða verulega hærri, og síður en svo, að þær geti orðið hærri en gera má ráð fyrir að útgjöldin einnig hækki, nema við fáum mjög mikið tekjuár eða veltuár. En það er að sjálfsögðu engin hagsýni og engin fjárhagsleg ábyrgð, hvorki af fjmrh. né form. fjvn., að byggja eingöngu á því. Það stóðu allt aðrar vonir til þess í fyrra, þegar vitað var, að verzlunin öll var í höftum, og við vissum þá ekki, hvort þau höft yrðu afnumin eða ekki, en það er grundvallaratriði fyrir því, að ríkissjóður fékk meiri tekjur á árinu en gert var ráð fyrir. Þetta er ekki fyrir hendi á næsta ári, og því er ekki hægt að gera ráð fyrir, að tekjuaukningin verði eins mikil. Ég tek því undir það með hæstv. fjmrh., að það sé ekkert vit í því að hækka þessa áætlun frá því, sem nú er, og stend með honum í því máli og hef ekki viljað leggja mitt nafn í að hækka um 30 millj., eins og lagt er til af 2. minni hl. Ég skal svo ekki ræða meira um tekjuáætlunina. Hv. þm. sagði, að sér hefði ofboðið, hvernig fjvn. hefði nú farið að í till. sínum um útgjöld á þskj. 502. Það mátti skilja það svo af hans ræðu, og þykir mér rétt að mótmæla því, að hann hefði í raun og veru ekki viljað styðja neitt af þeim tillögum, sem hér eru lagðar fram á þessu þskj., eða neina af þeim till., sem nokkru nemur að upphæð. En mér er ekki kunnugt um það í n., að hann hafi hreyft mótmælum um nokkra till., nema aðeins tvær. Önnur er hækkunin til sauðfjársjúkdómavarna um 360 þús. kr. Ég skal viðurkenna, að honum ofbauð að bæta því ofan á allar þær milljónir, sem til þeirra framkvæmda fara, og lýsti ég því nokkuð í dag. En ég vil í sambandi við það benda á, að hann hefur samfara mér gert sterkar kröfur til Alþ. um það, að allt sé gert, sem unnt er, til þess að mæðiveikin berist ekki út um Vestfirði, en ég hef víkkað enn mínar kröfur um það, að allt sé gert til að stöðva veikina, og 360 þús. kr. frá eða til baka, ef hægt er að ná takmarkinu, hafa ekkert að segja í þessari upphæð. En þessi till. vildi hann ekki að yrði samþ. - Hann vildi ekki heldur samþ. 500 þús. kr. fyrir iðnskólann. Hins vegar hef ég einnig heyrt þennan hv. þm. telja sig vera svo sterkan vin iðnaðarmálanna í landinu, að hann hefur talið, að allt þyrfti að gera fyrir þessa stétt eins og ég - því að ég álit, að hér sé um að ræða eina af þremur fjölmennustu stéttum landsins, og hann ætti ekki að sjá eftir því, að reynt sé að bjarga þeim verðmætum, sem búið er að láta í skólann nú, því að það stendur svoleiðis á, að það má búast við, að þessi bygging verði lítils virði, nema haldið sé áfram með stóru átaki. - Aðrar till. varð ég ekki var við að hv. þm. beitti sér gegn í n. Ég veit ekki, hvort hann hefur viljað láta - án þess að láta það í ljós - fella till. okkar um 400 þús. kr. framlag til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, en það er ein af þeim stóru till., eða 150 þús. kr. til vatnsveitna, en þetta eru með stærstu till. Svo að ég hygg, að hér sé komin fram ein sönnunin fyrir hans takmarkalausa ábyrgðarleysi í sambandi við gagnrýni á afgreiðslu fjárl. Ég þarf ekki að fara út í aðra liði til þess að sanna þetta. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um þá till., sem fjvn. hefur borið fram í sambandi við höfnina í Bolungavík, og hv. þm. N-Ísf. ræddi einnig um þetta mál af allmiklum þjósti og litlum skilningi, bæði á störfum fjvn. og málinu sjálfu. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, eins og ég gat um í kvöld, að búið er að greiða 1311000 kr. í þetta. Það var sameiginlegt álit meiri hl. fjvn. og ríkisstj., að það væri ógerlegt að fara lengra, nema því aðeins að mótframlag kæmi frá mönnum heima fyrir, því að hér er komið a.m.k. 800 þús. kr. hærra en gert var ráð fyrir, og þegar veitt var heimild hér á Alþ., þá var það með þeim upplýsingum frá vitamálastjóra, hv. þm. Hafnf., sem ég hygg að hv. 6. landsk. vilji ekki láta segja neitt illt um og enginn maður vill segja neitt misjafnt um, að þetta færi ekki yfir 500 þús., en það er komið upp í þá upphæð, sem ég hef sagt. Hins vegar hafa engar upplýsingar legið fyrir fjvn. um það, hvernig höfnin stendur fjárhagslega og hvort hægt er að hækka þeirra hafnargjöld. En ekkert af þessu varð þó til þess að vera þyngsta lóðið á vogarskálinni, heldur hitt, sem þegar er komið fram, að hér er farið inn á þá braut, sem Alþ. mundi ekki geta stöðvað sig á nú, ef á að greiða að fullu hvert það tjón, sem verður á slíkum hafnarmannvirkjum, hvar sem er á landinu. Það þyrfti þá a.m.k. að setja um það alveg sérstakan lagabálk, því að annars er ekki hægt að stöðva sig á þessu máli. Við höfum heyrt frá hv. 1. þm. Eyf., að hann geri kröfu um þessi mál fyrir tjón, sem búið er að greiða, en hann þykist hafa lagalegan og síðferðislegan rétt til að fá þetta greitt, eftir að það er greitt til einnar hafnar, og ég skil vel hans kröfu og hans hugsunarhátt. Hitt er svo alvarlegra mál, að hér hafa þessi tjón sannarlega orðið fyrir mistök þeirra, sem hafa átt að s já um þetta verk. Það má upplýsa í sambandi við Bolungavík, að hafnarstjórnin þar mótmælti á sínum tíma, að þetta verk væri unnið, en þeim mótmælum var ekki sinnt, og þess vegna er hart fyrir sveitarfélagið að þurfa að þola milljónatap vegna slíkra mistaka. En hv. 6. landsk. getur deilt um þetta við flokksbróður sinn. En þetta hefur ekki aðeins skeð í Bolungavik, heldur líka á Bakkafirði. Við þessu er þó það að segja, að hafnarstjórnin sjálf hefur ráðið þessu, og gæti því komið til greina að beita sér fyrir að vátryggja fyrir slíkum óhöppum, því ef slík óhöpp eiga oft að kosta ríkissjóð 1, 2 eða 3 milljónir, getur slíkt orðið stórkostlegt fé. Þetta er svo alvarlegt mál, að æskilegt væri, að það væri tekið upp á öðrum grundvelli en í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. - Ég vil svo að endingu í sambandi við þetta mál segja, að ég sem form. fjvn. vil ekki gera hv. þm. N-Ísf. eða hans kjósendum og fátæku kauptúni þann bjarnargreiða að taka aftur till. þá, sem hann óskaði eftir að ég tæki aftur, og með því að stöðva allt fjárframlag til hafnarinnar, sem er 60 þús. á frv. nú, því að vitanlega er ekki hægt að taka aðeins 200 þús., heldur verður að taka 60 þús. líka, og þá stæði Bolungavík eftir og fengi ekki einn eyri, þar sem þetta er 3. umr. um fjárl. Svona litið hefur hv. þm. hugsað um þetta mál, og í offorsi við að reyna að koma fram með gagnrýni á n. verið að því kominn að gera sínum umbjóðendum tjón, ef n. hefði ekki haft vit fyrir honum. Þó hans tili. yrði samþ., gæti hann ekki bjargað þeim hluta, sem fjvn. lagði til, að höfnin fengi. Þessi till. verður því ekki tekin til baka. Verði till. hans um að heimila að bæta tjónið að fullu samþ., mun ríkissjóður nota þessa upphæð til að ganga upp í þá greiðslu, og er því enn síður ástæða til að taka þessa till. aftur. Hv. þm. Snæf. minntist á eitt atriði, og er ég neyddur til að segja nokkur orð út af því. Það er út af 240 þús. kr. greiðslu til Húsavíkurhafnar, og er upplýst, að stjórn síldarverksmiðjanna hefði mótmælt þessu í nafni verksmiðjanna, en með þessu er hún að hraða e.t.v. enn meir kröfum í sambandi við þetta mál, því að sannleikurinn er sá, að Húsavíkurhöfn þykist eiga stórkröfu á hendur verksmiðjunni í sambandi við samningsrof. Þykir því skynsamlegt að taka það fram, svo að hægt sé að vísa í það, að það er bundið því skilyrði, að ef þessar 240 þús. eru greiddar, skuli það vera lokagreiðsla í sambandi við þessa deilu. Um það er samkomulag milli ríkisstj. og hafnarstjórnar Húsavikur. Þannig er þetta langa og leiðinlega deilumál leyst, svo að þessi stofnun þarf ekki að óttast vandræði út úr því síðar. Ég ætla ekki að fara inn á einstakar athugasemdir frá hv. þm., en vil þó í sambandi við athugasemd frá hv. þm. Vestm. út af hans till. um uppbætur til bátasmiðjanna benda á, að þótt fjvn. sæi sér ekki fært að taka þetta upp, er ákaflega mikil sanngirniskrafa, að þetta tjón sé bætt upp, af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi af því, að þessi kostnaður stafaði af vísitöluhækkun og láðst hafði að setja í samningana víð þessa menn, að þeir skyldu fá bætt tjón, sem stafaði af vísitöluhækkun. Hins vegar var það svo gert til að forða ríkissjóði frá að greiða toll af sænsku húsunum, en það var aldrei heimilað að endurgreiða nema af þeim húsum, sem flutt voru inn 1946, að þetta var fellt, þó að meiri hluti væri fyrir því í þinginu. Ég segi þetta ekki til að vera með áróður gegn till., heldur til þess að þetta komi fram í þingtíðindunum, að það var af þeim ástæðum, að fjvn. felldi á sínum tíma þá heimild, sem þáverandi ráðh. óskaði eftir og rætt var um í dag. Ég get þá ekki heldur annað en rætt ofur litið í sambandi við sjúkrahúsin. Það er rétt, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, að sjúkrahúsin hafa orðið útundan, því miður, ef litið er á það kapphlaup í framkvæmdum, sem verið hefur í öðrum málum. Það sorglega í þessum málum er, að þau hafa nú orðið útundan, ef litið er á stórkostlegar framkvæmdir eins og Vífilsstaðahælið og það svo borið saman við það, sem gert hefur verið síðan skipt var um yfirstjórn þessara mála. Það er táknrænt, að í yfirstjórn heilbrigðismálanna nú sitja landlæknir, skóari og bakari, flokksbræður hv. 6. landsk. og hv. 4. þm. Reykv., sem fast hafa deilt á þessi mál. Það sorglega við þessi mál er það, að þau eru þannig í dag, að ekki er hægt að fá samkomulag um að nota þær 2 milljónir, sem boðnar eru fram til að byggja barnaspítala, en það er ekki hægt að ná samkomulagi um, hvar á að byggja þetta hús, að maður nú ekki tali um 1 milljón, sem liggur ónotuð til að byggja fávitahæli í Kópavogi. Því er ekki hægt að koma fram, og þó liggja fávitarnir um allt land til stórrar byrði fyrir þá, sem eiga að sjá um þá. Í þriðja lagi er svo 1.2 millj. til að byggja hæli fyrir drykkjusjúka menn, sem ómögulegt er að ná samkomulagi við landlækni um, hvar á að reisa, að maður nú ekki tali um, að hægt sé að fá samkomulag um að leggja hornsteininn að hjúkrunarkvennaskóla, sem er frumskilyrði heilbrigðisgæzlu í landinu. Ég varð sjálfur að beita mér mikið við afgreiðslu fjárl. til að geta fengið inn í þau 250 þús. til þessarar byggingar. Það er áreiðanlegt, að heilbrigðisstjórnin beitir sér ekki fyrir, að þessum málum verði hrundið áfram. Viðvíkjandi því, sem hæstv. forseti sagði, að hann skildi ekki, hvers vegna þessu fé væri ekki skipt í fjvn., vil ég segja, að það mundi að sjálfsögðu verða talið vantraust á viðkomandi ráðh., ef fjvn. færi að skipta því, enda er svo með ýmislegt annað fé, að því er ekki skipt í fjvn., m.a. hafnarbótafé. Það er nóg togstreita um að skipta vega- og brúafénu, þó að þetta bætist ekki við. - Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hafi það mikinn skilning á þörfum Húnvetninga, að hann láti þá ekki verða afskipta, þótt upphæðin verði ekki hækkuð. Ber ég til hans fullt traust, að hann geri það af sanngirni. Ég vil þá aðeins segja nokkur orð í sambandi við skólamálin. Hv. 3. landsk. hélt hér athyglisverða ræðu í sambandi við menntaskólann í Reykjavík og Laugarvatn og menntaskólann á Akureyri, og get ég stytt mál mitt vegna ræðu hv. 1. þm. Árn. Í sambandi við þetta vil ég benda á og mótmæla þeirri ásökun, að það sé fjvn. og Alþ. að kenna, að menntaskólinn í Reykjavík er svo langt aftur úr. Það er að kenna ósamkomulagi og skilningsleysi manna hér í Reykjavík. Þegar átti að verja fé í þessu skyni, var byrjað að rífast um það af kennurum skólans og rektor, hvort skólinn ætti að vera þar, sem hann er nú, eða í Laugarnesi, þar sem menntmrh. vildi hafa hann og eyddi 300 þús. kr. til að kaupa eign, sem ríkissjóður átti. Þetta varð til þess, að ekki var hægt að byggja menntaskólann í Reykjavík upp, að ekki var einu sinni hægt að koma sér saman um, hvar hann ætti að standa. Það var þess vegna, sem borin var fram till. af hæstv. núverandi dómsmrh. um, að menntaskólinn í Reykjavík skuli standa þar, sem hann nú er. En það er útilokað að leysa þá deilu, nema með því að rífa húsið og flytja það burt. - Ég hef ekki heldur séð, að sá stóri og friði flokkur manna, sem kemur út úr menntaskólanum í Reykjavík, hafi átt það sterk ítök í þessu landi eða komizt það vel áfram, að þeir hafi lagt fram nokkra krónu til endurreisnar skólanum. Menn hjá öðrum þjóðum telja það fyrst og fremst skyldu sína að láta þær stofnanir, er þeir nema hjá, njóta einhvers fyrir menntunina. Þessir menn veit ég ekki til að hafi lagt fram eina krónu til að koma upp húsi yfir skólann, þó að þeir þykist elska hann mikið, og ekki heldur hafið baráttu fyrir, að skólinn gæti hafizt upp úr niðurlægingunni. Það eina, sem þeir geta gert, er að horfa á sjómannaskólann og vera gramir yfir, að menntaskólinn sé í 100 ára húsi, meðan sjómannaskólinn hefur fengið sína höll. Fyrir baráttu Sigurðar Guðmundssonar skólameistara fékkst fé til Akureyrar meðan menntaskólina í Reykjavík, rektor og kennarar sváfu og gátu ekki hugsað um málið. Þá á að ásaka fyrir þessi mál. Þegar hv. þm. segir, að það sé skorið við neglur sér við skólann í fjárframlögum, get ég ekki lengur orða bundizt. Er skorið við neglur sér við skóla, þar sem kennari hefur 60–90 þús. kr. í tekjur? Ég held, að það sé eitthvað annað, sem þarf að laga í slíkri stofnun, en að ausa í hana fé. Ef hv. þm. halda, að ég fari með fleipur, þá er svo ekki. Það liggja fyrir skjöl um þetta hjá fjvn., og hefur orðið að skipa rannsókn í þessu máli. Ég ætlaði ekki að geta um þetta, en þegar komið er með slíka ádeilu, er ekki hægt að þegja lengur. - Ég vil svo taka undir það, að ég tel mikilsvert að hafa ekki einungis menntaskóla í kaupstöðum. Ég tel þjóðinni bezt borgið, þegar nemendur geta verið úr öllum stéttum og lesið undir mismunandi áhrifum frá okkar landi. Jafnvel geta menn úr kaupstöðum farið í sveitaskóla til að breyta um. Mín skoðun er sú, að þjóðin eignist betur undirbúna stúdenta, ef þeim á sama tíma er kennt að vera við lífræn störf. Ég tel því, að það sé síður en svo goðgá að stofna menntaskóla í sveit. Ég vil benda hv. þm. á ummæli hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál í dag. - Ég veit, að hæstv. forseti er orðinn órólegur, en ég skal nú fara að stytta mál mitt. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa tekið eftir því, en hann sagði, að ef þessi till. yrði samþ., mundi hann telja sér skylt að koma upp menntaskóla í sveit. En það er ekki bundið við Laugarvatn. Það er eins heimild til að gera það í Skógaskóla. Vildi ég, að hv. 1. þm. Árn. athugaði það. Það er alveg eins möguleiki til að gera það í Staðarfellsskóla og engin trygging fyrir, að það verði gert á Laugarvatni, ef ekki er búið betur um hnútana. En ég teldi óhappaverk, ef gengið væri fram hjá öllum þeim verðmætum, sem þar eru. Það er takmarkið, sem við erum að reyna að ná, að menn geti lesið við sveitaskóla án þess að þurfa að borga allt of mikið fé fyrir. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta kostaði ekki nema 175 þús., en í dag var það svo komið upp í 500 þús. Þegar talað er um 175 þús., er átt við mismuninn á því sem kostar að hafa menntaskóla og héraðsskóla. - Ég álít, að það beri síður en svo að hraða byggingu heimavistarinnar á Akureyri. Ég álít, að beri að stöðva það mál. Það er meiningarlaust að halda því áfram, meðan ekki er hægt að ljúka við sjúkrahúsið þar. Það er ástæðulaust að vera að byggja þar hótel með eins góðum herbergjum og Hótel Borg og láta s^vo ekki borga þar húsaleigu, ljós eða hita. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að leiðrétta tölur, sem hv. 4. þm. Reykv. fór með í sambandi við Búnaðarfélagið. Ég er nú ekki talinn bera mikla ást til Búnaðarfélagsins, en mér er skylt að leiðrétta þetta. Hann sagði, að varið væri til bókaútgáfu 240 þús. kr. Sannleikurinn er sá, að varið er til Búnaðarfélags Íslands, sem reiknast sem útgjaldaliður, 245 þús., en hann gleymir að draga frá tekjuliðinn, sem er 130 þús., svo að útgáfukostnaðurinn er allmiklu minni, eða 115 þús. Ég veit, að hv. 4. þm. Reykv. hafði þetta eftir þeim þm., sem varð sú skyssa á að tvöfalda allar tölur, og hefur þá einu afsökun, að hann er ekki búinn að læra, að það má ekki taka of mikið mark á því, sem hv. 6. landsk. segir. Ég vil svo enda mál mitt með því að biðja hv. þm. að gæta þess að samþ. ekki inn í frv. aðrar meiri háttar upphæðir en þær, sem meiri hl. fjvn. flytur, svo að fjárl. verði ekki afgr. með greiðsluhalla. Það er ekki til sóma fyrir hæstv. ríkisstj. eða Alþingi, ef það er gert. Og áreiðanlega verður að halda vel á í sambandi við útgjöld, ef ríkisreikningurinn á að sýna hagstæðan rekstur á næsta ári, eftir því sem lagt er til um tekjur og gjöld.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn um það til hæstv. menntmrh., hvers vegna aðstaðan til veitingasölu í þjóðleikhúsinu hafi verið seld á leigu. Það flaug fyrir í haust, er kunnugt varð, að mikill rekstrarhalli mundi verða á þjóðleikhúsinu, að það hefði jafnvel hvarflað að ýmsum ráðamönnum, að jafnvel væri rétt að selja þjóðleikhúsið á leigu til einkarekstrar. Þessi orðrómur hefur þó ekki enn þá hlotið staðfestingu reynslunnar. En hins vegar hefur það gerzt, að sá eini þáttur í starfsemi leikhússins, sem rekinn var með ágóða, að því er mér er tjáð, veitingasalan, hefur nú af þjóðleikhússtjórninni verið leigður einstaklingi. Veitingar hófust í þjóðleikhúsinu 20. apríl 1950. Mér er tjáð, - og hygg ég, að það sé rétt, - að fyrstu 11 mánuðina hafi ekki verið hægt að koma öðrum veitingum við en gosdrykkja- og sælgætissölu. Þetta stafaði af því, að sá hluti hússins, sem til veitingastarfseminnar var ætlaður, var þá ekki fullbúinn - og sízt af öllu þeim tækjum búinn, sem til almennrar og fjölþættrar veitingasölu eru nauðsynleg. Það mun hafa verið fyrst í júníbyrjun í sumar, að útbúnaði hússins til veitingastarfsemi var svo langt komið, að hægt væri að koma við að taka upp kaffiveitingar til leikhúsgesta. En til skamms tíma stóðu sakir þannig - og standa máske að einhverju leyti enn, - að borgarlæknir vildi ekki heimila, að matarveitingar færu fram í þjóðleikhúsinu. Eftir því sem ég bezt veit, mun ekki hafa verið gengið að fullu frá útidyrum leikhúskjallarans og ekki heldur frá aðstöðu til hreinlætis í sambandi við eldhús og geymslur. Einnig var mestallan þennan tíma unnið að innréttingu, eldhússins, og kostar slíkt að vonum mikið og er tímafrekt, eins og allir þekkja, sem eitthvað eru kunnugir byggingum. Þegar lokið er að fullu eldhúsinnréttingu og öðrum útbúnaði til veitinga, og svo mun nú vera um þessar mundir eða hvað af hverju, er svo ráð fyrir gert, að matsala geti átt sér stað þarna og veizlur sé hægt að hafa þarna með 250–300 gestum, og er allur borðbúnaður, sem þjóðleikhúsið hefur látið kaupa, miðaður við þá tölu gesta. Það er því fyrst nú, sem unnt er að hefja alhliða veitingastarfsemi í þjóðleikhúsinu, og þá - og þó nokkru fyrr - er það ákveðið af þjóðleikhússtjórn að hætta veitingum fyrir reikning hússins og leigja heldur veitingaaðstöðuna með öllum áhöldum fyrir 10 þús. kr. á mánuði. Nú er augljóst af framansögðu, að allan þann tíma, sem þjóðleikhúsið hafði sjálft veitingasöluna, að svo miklu leyti sem við varð komið, var aðstaðan hin versta og því engin von til, að þessi starfsemi skilaði slíkum arði, er af henni mætti vænta síðar, er aðstaða væri fyrir hendi til fjölþættari starfsemi. En varð þá tap á veitingum þennan tíma? Einhverjir kynnu að ímynda sér það. - Nei, þrátt fyrir alla byrjunarörðugleika og skort á aðstöðu er mér tjáð að fyrstu 11 mánuðina, meðan aðeins var hægt að selja sælgæti og gosdrykki, hafi nettóágóði hússins orðið 132578.34 kr., eða um 12000 kr. á mánuði. Þá hefur mér einnig verið tjáð, að þær 5 vikur (frá 1. júní í sumar til 7. júlí), sem kaffiveitingum varð við komið auk gosdrykkja- og sælgætissölunnar, hafi nettóhagnaður orðið 34367.50 kr. - eða ca. 26100 kr. á mánuði. Tekjur alls 12 fyrstu mánuðina urðu þannig 166945.84 kr. - Má ætla, að enn hefði hagnaður aukizt verulega, er matarveitingar gætu bætzt við og þannig unnt að nota til fulls þá aðstöðu, sem fyrir hendi var, er allt var tilbúið. Þegar á þetta allt er litið, virðist mér það vafasamt, hvort leikhússtjórnin hafi gert rétt í því að hætta rekstri veitinganna og selja veitingaaðstöðuna á leigu. Að leigja slík verðmæti lausafjár, sem þjóðleikhúsið hafði þarna bundið í dýrindis húsgögnum og borðbúnaði, tel ég líka vafasama ráðstöfun leikhússtjórnar og er þeirrar skoðunar, að borðbúnað og allt slíkt hefði heldur átt að selja, er húsið sjálft hætti rekstrinum. Þá getur það í þriðja lagi naumast verið á valdi leikhússtjórnar að hafa vald á því, hvers konar samkomur verða haldnar í þessum húsakynnum þjóðleikhússins, þegar þessi aðstaða öll hefur nú verið seld einstaklingi á leigu. Tel ég það eitt út af fyrir sig vera miður farið. Langar mig nú til að heyra af vörum hæstv. ráðh. (BÓ), hvaða knýjandi nauðsyn hafi borið til þess - séð frá sjónarmiði þjóðleikhússtjórnar - að leigja einstaklingi einmitt þennan einasta þátt í starfsemi þjóðleikhússins, sem skilaði arði og átti þó við erfið byrjunarskilyrði að búa.



Herra forseti. Þrátt fyrir hina löngu ræðu hv. 6. landsk. er svar mitt við þessari fyrirspurn á þá leið, að leikhússtjórnin taldi þetta heppilegt fyrirkomulag, og að athuguðu máli var ég því samþykkur.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hafði ekki ástæðu til að kvarta undan því, að ræða mín væri löng, því að ég talaði ekki nema í 5 mínútur. Ég vil leyfa mér að þakka svar hans, þótt stutt væri. en hann er auðsjáanlega ánægður með þetta nýja fyrirkomulag á veitingasölunni. En ég get ekki skilið, hvers vegna hæstv. ráðh. getur verið ánægður, þegar tekjurnar voru 12 þús. á mánuði, meðan sælgætis- og gosdrykkjasalan fór fram, og milli 20 og 30 þús. eftir að kaffiveitingar hófust. Það er álit mitt, og tel ég það byggt á fyllstu rökum, að eftir að aðstaða varð til matsölu í leikhúskjallaranum og hægt er að leigja hann út til veizluhalda, muni þessi ágóði enn hafa getað aukizt til stórra muna. En nú er þetta húsnæði leigt einstaklingi fyrir 10 þús. kr. á mánuði. Þetta telur hæstv. ráðh. heppilegt, en ég get ekki séð, að hér sé um neinn gróða að ræða. Nei, það er síður en svo. Ég lét einnig í ljós þá skoðun mína, að ég teldi ekki vel til fallið, að leikhússtjórnin réði ekki yfir allri starfsemi, sem fram fer í húsinu. Eins og málum er nú komið, virðist ekkert vera því til fyrirstöðu, að í leikhúskjallaranum fari fram almennar danssamkomur. Það vakir ekki fyrir mér með þessum orðum mínum að ráðast á þann einstakling, sem nú hefur tekið þetta húsnæði á leigu. Ég þekki hann og veit, að hann er í alla staði mjög fær í sínu starfi. En hvað sem þessu líður, tel ég ekki rétt að leigja hinn dýrmæta borðbúnað þjóðleikhússins. Ég er sem sagt þrátt fyrir hið stutta og laggóða svar hæstv. ráðh. (BÓ) hræddur um, að hér sé um að ræða spor í ranga átt.



Ég hygg, að það hljóti að liggja í augum uppi, að það eru ýmsir erfiðleikar í sambandi við greiðasölu í kjallara þjóðleikhússins, og með tilliti til þess var sú ákvörðun tekin að selja húsnæðið einstaklingi á leigu. Það er rétt hjá hv. þm. (HV), að allmikill ágóði hefur orðið af þessari veitingasölu. Hv. þm. talaði um, að allmikill ágóði hefði orðið af gosdrykkja- og sælgætissölu, og gaf í skyn, að enn meiri ágóði mundi verða nú, er skilyrði væru fyrir hendi til fjölbreyttari veitingasölu. Við þessu gef ég það svar, að þegar átti að fara að auka þessa starfsemi, var nauðsyn að fjölga starfsfólkinu allverulega, og eins og að líkum lætur, hefði það haft í för með sér aukinn rekstrarkostnað. Þegar alls þessa er gætt, taldi ég réttast að vera því samþykkur að hætta að láta þjóðleikhúsið annast þennan rekstur sjálft, en selja hann einstaklingi í hendur. Ég taldi þetta rétt, enda þótt það hefði í för með sér, að leigja þyrfti borðbúnað og önnur áhöld veitingasölunnar, því að með þessu gerir þjóðleikhúsið ekkert annað en hirða ágóðann og losnar við allt vafstur, sem fylgir veitingasölunni. Hv. þm. talaði um, að réttast hefði verið að selja þennan „dýrindis borðbúnað leikhúskjallarans“, svo að maður noti nú orð þm. sjálfs. En ef farin hefði verið sú leið að selja áhöldin, þá hefði það þýtt það sama og loka kjallaranum, en það hefur engum dottið í hug.