Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um ráðstafanir í sjávarútvegi og ráðstöfun gengishagnaðar. Nál. meiri hl. mun ekki hafa verið dreift. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Komu því fram tvö nál., nál. meiri hl. og nál. minni hl. Nál. meiri hl. er á þskj. 222. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt með þeim breytingum, sem orðið hafa við meðferð málsins í Nd.“ Þetta nál. er frá meiri hl. sjútvn. Undir nál. skrifa Steingrímur Hermannsson, Halldór Ásgrímsson, Jón G. Sólnes, Jón Árnason, Oddur Ólafsson. Frv. það, sem hér um ræðir, er staðfesting á brbl. um ráðstafanir í sjávarútvegi og um ráðstöfun gengishagnaðar sem gefin voru út 20. sept. 1974. Þótt menn kunni að greina á um réttmæti gengisfellingar er það viðtekin regla að í kjölfar slíkra aðgerða eru ýmsar ráðstafanir nauðsynlegar. Talið er eðlilegt m.a. að hið opinbera ráðstafi þeim gengishagnaði sem myndast. Í þessu frv. er fyrst og fremst að finna ákvæði sem að þessu miða og eru mjög í samræmi við það sem gert hefur verið við fyrri gengisfellingar. Ég vil svo geta þess að sjútvn. Ed. hefur ekki haft þetta mál svo til meðferðar sem æskilegt væri. Að vísu var haldinn einn sameiginlegur fundur með sjútvn. báðum, en síðan hefur n. haft mjög skamman tíma til að fjalla um málið. Ég hygg þó að segja megi að einstakir nm. hafi haft tækifæri til þess að fylgjast með meðferð málsins. Því hefur n. treyst sér til að afgreiða þetta mikla mál á svo skömmum tíma. Í meðferð Nd. hafa verið gerðar nokkrar breytingar á upphaflegu frv. Fyrsta breyt. sem hv. sjútvn. Nd. lagði til og samþ. var, er við 4. gr. frv. N. lagði til að ekki skuli greiða útflutningsgjald af lagmeti eins og var gert ráð fyrir. Þegar ég sá frv. fyrst, taldi ég að lagmeti hlyti að vera undanskilið með tilliti til þeirrar samþykktar sem hv. Alþ. gerði á síðasta reglulegu þingi, þar sem segja má að lagmetið hafi verið flutt frá sjávarútvegi yfir til iðnaðar. Hins vegar við athugun á frv. telja lögfróðir menn að þetta sé ekki nógu öruggt, og hefur lagmetisiðnaðurinn lagt á það ríka áherslu að þarna væri örugglega fram tekið að honum beri ekki að greiða það útflutningsgjald sem um ræðir. Þetta er eðlileg afstaða. Lagmetisiðnaðurinn greiðir sín gjöld til sjóða iðnaðarins, og er jafnframt gert ráð fyrir því að þaðan aðeins fái lagmetisiðnaðurinn nú lánafyrirgreiðslu. Í öðru lagi gerði Nd. þá breyt. á frv. að bætt er lið við 5. gr., 4. lið, sem felur í sér breyt. á l. nr. 19 frá 1973 og heimilar hækkun á þeim frádrætti sem heimilt er að veita vegna saltsíldar, úr 500 kr. í 1300 kr. Er þetta gert með tilliti til þess að gjöld þau, sem greidd eru af saltsíld innanlands, eru orðin það há að þau hafa veruleg áhrif á samkeppnisaðstöðu þess iðnaðar hér á landi við þann iðnað erlendis sem að miklu leyti byggist á saltsíld sem íslendingar landa þar. 9. gr. frv. greinir frá því hvernig fé því, sem kemur á reikning ríkissjóðs við gengisfellinguna skv. 2. gr. l. nr. 78 1974, skuli ráðstafað. Þar er um að ræða mikla fjárupphæð, um 1250 millj. kr. Eins og ég sagði í upphafi míns máls er það venja að þessu fé sé ráðstafað til hinna ýmsu greina sjávarútvegsins og þá að sjálfsögðu fyrst og fremst til þess að greiða hluta af því gengistapi sem á þessar greinar hefur lagst við gengisfellinguna. Í bréfi frá sjútvrn., sem barst Nd. Alþ. 9. des. s.l. og var dags. þann dag, greinir sjútvrn. frá því hvernig það hyggst ráðstafa þessum gengishagnaði, sem svo er nefndur. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að 600 millj. kr. renni til þess að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa. Jafnframt er í sambandi við þessa upphæð tekið fram að sjútvrn. sé heimilt að ráðstafa allt að 400 millj. kr. af þessari fjárhæð til lánveitinga í sjávarútvegi til 2–3 ára til að bæta lausafjárstöðu fyrirtækja. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir því að 250 millj. kr. verði óafturkræft framlag til bátaflotans vegna rekstrarerfiðleika í s.l. vetrarvertíð. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að 230 millj. kr. verði varið sem óafturkræfu framlagi til skuttogara til að bæta rekstrarafkomu þeirra. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að verja 50 millj. kr. til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til greiðslu verðbóta vegna fiskmjöls, annars en loðnumjöls, sem framleitt var á tímabilinu 1. jan. til 31. ágúst 1974, enda komi allt fiskmjöl til verðjöfnunar í deild fyrir afurðir síldar- og fiskmjölsverksmiðja. Eftirstöðvar af heildarupphæðinni verða þá 120 millj. kr. Með þessum till. sjútvrn. fylgdi allítarleg grg. Er þar fyrst og fremst fjallað um það hvernig rn. hyggst haga framkvæmd þessa máls. Rn. gerir í sambandi við a-liðinn ráð fyrir því að stofnaður verði sérstakur reikningur fyrir hvert skip hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa, sem skuldar erlend lán. Þeirri fjárhæð, sem ávísað yrði á hvern reikning, yrði skipt í þrjá hluta til að aðstoða viðkomandi útgerð við að standa í skilum með afborganir og vexti við Fiskveiðasjóð, Ríkisábyrgðasjóð og Byggðasjóð næstu 3 árin. Verði inneign á þessum reikningi þegar viðkomandi útgerð hefur greitt sina árlegu afborgun eða tvær sex mánaða afborganir, skal greiða mismuninn út af reikningnum til útgerðarinnar. Einnig kemur fram í þessu skjali útreikningur á gengistapi frá 1. jan. til 29. ágúst annars vegar og hins vegar vegna gengisbreytingarinnar 29. ágúst. Einnig er greint frá því hvernig rn. hyggst nota 400 millj. til skammtímalána til þess að bæta lausafjárstöðu fiskvinnslufyrirtækja. Um það atriði var töluvert rætt á fyrrnefndum sameiginlegum fundi sjútvn., þar sem mættir voru fulltrúar rn., og hefur verið að því spurt, á hvern máta slíkt verði gert. Hér er um skammtíma lán að ræða af fjármagni sem þarf að vera handbært innan mjög stutts tíma í greiðslur vegna hækkunar erlendra lána skipa- og bátaeigenda. Því hefur verið svarað, að bankar muni sjá um þetta að öllu leyti, þeir muni lána þetta fé sem lið í breytingu lausaskulda í lengri lán. Jafnframt hefur verið upplýst þegar spurt hefur verið um endurheimtu þessa fjár, að ríkissjóður muni að sjálfsögðu standa ábyrgur fyrir því að þetta fjármagn verði til reiðu til greiðslu í Stofnlánasjóð fiskiskipa þegar þess gerist þörf. Það er ekki að ástæðulausu að þetta hefur verið rætt. Greiðsluerfiðleikar eru miklir hjá mörgum þeim aðilum sem þarna mundu njóta. Innheimta er oft erfið og í mörgum tilfellum e.t.v. vafasamt að unnt að tryggja skammtíma lán sem þetta með þeim veðum, að vel geti talist öruggt að lánið fáist greitt á viðhlítandi tíma. Mér sýnist í fljótu bragði að þessi ráðstöfun geti orkað tvímælis, en legg höfuðáherslu á það í þessu sambandi, að ríkissjóður verður að sjálfsögðu, eins og fullyrt hefur verið, að standa ábyrgur fyrir því að þetta fjármagn verði til reiðu þegar þess gerist þörf samkvæmt því sem ég hef áður sagt um notkun þess. 2. liður fjallar um 250 millj. kr. óafturkræft framlag til bátaflotans vegna rekstrarerfiðleika á s.l. vetrarvertíð. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Lagt er til að ákveðnum aðila, t.d. Aflatryggingasjóði, verði falið að annast þessa greiðslu eftir ákvörðun rn. í hverju einstöku tilfelli og geti rn. ákveðið ef það telur þess þörf, að einstakar greiðslur fari beint til lánardrottna viðkomandi útgerðar.“ Rn. vinnur nú að samningu reglna varðandi skiptingu þessarar fjárhæðar o.g er þar stuðst við upplýsingar frá Aflatryggingasjóði um einstaka báta. Satt að segja er engin furða þótt menn hafi staldrað við þetta og sýnst framkvæmdin æði flókin að mörgu leyti. Rétt er að geta þess í þessu sambandi, að í till. rn. var upphaflega gert ráð fyrir því að þetta yrði eingöngu bundið við tímabilið frá 1. jan. til 15. maí í ár. Hins vegar hefur nú orðið samkomulag um að þessi tími verði lengdur allt til 15. sept., þannig að þessi aðstoð nái ekki aðeins yfir vetrarvertíðina, heldur einnig yfir sumartímann. Í reglum rn. var einnig gert ráð fyrir því að miðað yrði víð báta 20 smálestir eða stærri. Nú hefur orðið samkomulag um að aðstoðin r.ái til báta allt að 12 smálestum. Að sjálfsögðu eykur þessi útvíkkun, bæði tíminn og bátastærðin, allverulega á umfang þessa máls og gerir það að ýmsu leyti erfiðara í framkvæmd. Ljóst er að meta verður mörg tilfelli sem eru á mörkum og ekki ólíklegt að skoða verði bátastærð með tilliti til þeirra aðstæðna sem eru í hinum ýmsu landshlutum og eru mjög breytilegar. Einnig er vert að geta þess, að till. rn. gera ráð fyrir því að farið verði eingöngu að reglum Aflatryggingasjóðs við úthlutun þessa fjármagns. Við það hefur LÍÚ gert athugasemd. Leggur LÍÚ áherslu á að helmingi þessarar fjárupphæðar verði úthlutað eftir úthaldsdögum. Samkomulag hefur orðið um það í sjútvn. og við rn. að úthlutunin verði þannig að 150 millj. kr. verði úthlutað skv. reglum Aflatryggingasjóðs eða með hliðsjón af þeim, en 100 millj. kr. verði úthlutað á úthaldsdaga. Er þar gengið verulega til móts víð óskir LÍÚ. Einnig kemur fram í bréfi rn., að rn. telur sig þurfa að taka tillit til óhappa, sem orðið hafa og meta slík óhöpp í einstökum tilfellum. Af því, sem ég hef sagt um þennan lið, hygg ég að mönnum sé ljóst að þarna er um margslungið mál að ræða, og það er að mörgu leyti illt að þær reglur, sem rn. nú vinnur að, skuli ekki liggja fyrir sjútvn. þingsins til að skoða. 3. liður í till. rn. gerir, eins og ég sagði áðan, ráð fyrir því að 230 millj. kr. verði varið sem óafturkræfu framlagi til skuttogara til að bæta rekstrarafkomu þeirra. Í grg. rn. kemur fram að úthlutað muni verða miðað við úthaldsdaga. E.t.v. má deila um þá reglu eins og flest annað, þegar um slík mál er að ræða. En við getum verið sammála um það að sú regla er stórum einfaldari en þær sem gert er ráð fyrir að fylgt verði í sambandi við 2. lið og ég hef rætt um. Að því hefur verið spurt, hvort ekki eigi sömu reglur að gilda um togara. Því hefur verið svarað að togarar eru langtum minna háðir aðstæðum en bátar. Þeir leita afla í kringum landið allt. Úthaldsdagar þeirra eru að ýmsu leyti öruggari mælikvarði heldur en hjá minni bátunum, og hefur því rn. talið eðlilegt að hafa þennan hátt þarna á. Ég fyrir mitt leyti er þessu samþykkur, fyrst og fremst með tilliti til þess, að framkvæmd á þennan veg er stórum einfaldari, og ég hygg að nokkuð sé fyrir það gefandi. Í 4. lið er fjallað um ráðstöfun á 50 millj. kr. til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins vegna fiskmjölsframleiðslu á þessu ári. Í grg. rn. kemur fram að þar verður ekki tekin með vinnsla á loðnu. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Miklir rekstrarerfiðleikar hafa skapast á þessu ári hjá fiskmjölsverksmiðjum vegna vinnslu fiskmjöls, þar sem þessir aðilar eiga ekki aðild að Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og fá þar af leiðandi engar bætur frá honum vegna þess verðfalls sem orðið hefur á þessu ári. Rn. leggur til að 50 millj. kr. af gengishagnaðarsjóði verði ráðstafað sem óafturkræfu framlagi til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til greiðslu verðbóta vegna fiskmjöls sem framleitt var á tímabilinu frá 1. jan. til 31. ágúst 1974, enda komi fiskmjölið inn í deild fyrir afurðir síldar- og fiskmjölsverksmiðja.“ Um þennan lið má eflaust margt segja og deila. Í raun og veru er hér verið að þrýsta þessum framleiðendum inn í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég fyrir mitt leyti tel að þeir eigi þar að vera. Að lokum er rætt um eftirstöðvarnar sem eru 120 millj. kr. Í sept. s.l. voru tæplega 20 millj. kr. fengnar að láni úr gengishagnaðarsjóði til að greiða bætur til þeirra skipa, sem stundað hafa síldveiðar í Norðursjó á þessu ári, vegna aukins olíukostnaðar. 20 millj. kr. hefur því raunar þegar verið ráðstafað, en 100 millj. er óráðstafað. Í umr. um þetta mál var að sjálfsögðu allmjög fjallað um þessar 100 millj. kr. Ég hygg að allir geri sér grein fyrir því að þörfin er mikil. Þessir peningar munu að sjálfsögðu notast auðveldlega. Fram kom m.a. sú ábending að rétt væri að nokkrum hluta af þessu væri ráðstafað til aðstoðar sjómönnum. Sérstaklega var á það bent að eðlilegt gæti talist að ráðstafa nokkurri upphæð til að styrkja lífeyrissjóð þeirra sem vissulega verður einnig fyrir barðinu á gengislækkuninni og þeim verðhækkunum sem í kjölfar hennar fylgja. Sjútvn. Nd. lagði til að 15 millj. kr. væri varið til að verðbæta lífeyrisgreiðslur aldraðra sem fá greiddan lífeyri úr lífeyrissjóði sjómanna. Jafnframt hefur deildin samþykkt að 11 millj. kr. verði varið til orlofshúsa sjómannasamtakanna. Þetta eru samtals 26 millj. kr., og er það góðra gjalda vert. Þó sýnist mér að þessi upphæð hefði mátt vera meiri, og tel ég eðlilegt að við athugun á því, hvernig þeim 74 millj. kr., sem enn er óráðstafað, verði ráðstafað, verði þetta mál skoðað betur og væntanlega meira fjármagni varið til þess að styrkja lífeyrissjóð sjómanna. Í 9. gr. frv. segir svo í lok greinarinnar: „ Sjútvrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessarar greinar.“ Þetta ákvæði er óvenjulegt í svipuðum lögum um ráðstöfun gengishagnaðar. Í flestum tilfellum hefur verið um mikið fjármagn að ræða og svo er óumdeilanlega í þessu tilfelli. Talið hefur verið eðlilegt að ríkisstj. í heild setti reglur um ráðstöfun á slíku fjármagni. Þetta hefur verið talið eðlilegt, m. a. vegna þess að um ráðstöfun slíks fjármagns eru eðlilega skiptar skoðanir. Ég fyrir mitt leyti tel því mjög óæskilegt að eitt rn. axli þennan vanda og tel að það geti valdið verulegri tortryggni við framkvæmd þessa mikilvæga máls. Ég hef því lagt á það áherslu í þeim viðræðum, sem ég hef átt við aðra um þetta mál og m. a. hæstv. sjútvrh., að hér þurfi að verða önnur framkvæmd Ég legg á það mjög ríka áherslu að við setningu reglna um ráðstöfun á þessum gengishagnaði verði ríkisstj. öll til kvödd. Ég legg einnig á það áherslu með tilliti til þess sem ég hef sagt hér áður um ýmislegt, sem er óljóst í þessu sambandi og ég ætla ekki að endurtaka, að ég hefði talið æskilegra, eins og ég sagði, að sjútvn. þingsins hefðu fengið að sjá þær reglur sem settar verða, því tel ég eðlilegt að sjútvn. þessa þings fái einnig að fylgjast með setningu þeirra reglna sem hér um ræðir. Með tilliti til þessa fagna ég þeim ummælum sjútvrh. í framsöguræðu hans áðan, þar sem hann lagði áherslu á að hann muni við setningu reglna um ráðstöfun á gengishagnaði hafa fullt samráð við ríkisstj. Jafngildir það í mínum huga að ríkisstj, sem slík setji þær reglur. Ég fagna því einnig sem kom fram hjá honum, þar sem hann vísar að vísu til frsm. sjútvn. Nd., en ég skildi hann svo að hann staðfesti hans ummæli, að samráð mun verða haft við sjútvn. þingsins þegar reglur þessar eru settar. Þótt ég hafi að vísu kosið að orðalag þetta væri ákveðnara í frv. sjálfu, lít ég svo á þessi ummæli að þau séu fullnægjandi og geri því ekki athugasemdir. Ég lít á þessi ummæli sem bindandi. Að þessu mæltu endurtek ég að meiri hl. n., sem að standa þeir einstaklingar sem ég nefndi áðan, mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt eins og það hefur til okkar borist frá hv. Nd.



Herra forseti. Eins og hv. formaður sjútvn. þessarar d., Steingrímur Hermannsson, greindi frá, klofnaði n. um þetta frv. og við Jón Árm. Héðinsson, hv. þm., skilum minnihlutaáliti, sem ég mun nú lesa: „Frv. þetta er með þeim hætti að til einsdæma hlýtur að teljast í þingsögunni. Það hefur ekki skeð fyrr að einstökum ráðh. væru fengin hundruð millj. til úthlutunar án þess að kveðið væri á um það, svo að óyggjandi væri, á hvern hátt fénu væri ráðstafað að lögum. Þrátt fyrir óskýr fyrirheit af hálfu starfsmanna sjútvrn., sem hníga þó í þá átt að leitað verði álits ýmissa stofnana, sem fyrir eru, um ráðstöfun þessa fjár, og enda þótt kveðið sé á um það að sumu leyti hvernig fénu skuli ráðstafað, þá liggur við að lesa megi milli línanna í lagafrv. þessu að geðþótti ráðh. skuli ráða. Tekur minni hl. sjútvn. ekki gildar afsakanir um tímaskort við undirbúning frv. Frv. það, sem hér um ræðir, er tvíþætt og fjallar annars vegar um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna afkomuerfiðleika sem m. a. stafa af gengisfellingu hægri stjórnarinnar, en á hinn bóginn fjallar það um ráðstöfun gengishagnaðar af völdum gengisfellingarinnar. Ráðstafanir, sem gerðar eru vegna afkomuörðugleikanna, miðast einvörðungu við tilfærslu fjármuna innan sjálfrar atvinnugreinarinnar og þá fyrst og fremst frá launþegunum til atvinnurekendanna. Samkv. 2. og 3. gr. frv. skal þannig stækka þann hlut, sem tekinn er af óskiptum aflahlut, mjög svo verulega og ráðstafa honum til Stofnfjársjóðs fiskiskipa, þ.e.a.s. einvörðungu í þágu atvinnurekenda. Með þessu verða kjör sjómannastéttarinnar skert verulega og þar með vegið að sjálfum grundvellinum að frjálsum kjarasamningum þeirra. Sjómannasamtökin hafa mótmælt þessu gerræði ríkisstj. harðlega og lýst yfir því að það eitt sé fullnægjandi ástæða til að segja upp gildandi kjarasamningum. Minni hl. sjútvn. Ed. lýsir yfir samþykki við þessa afstöðu sjómanna og vekur jafnframt athygli á því, að þegar svo er að unnið í kjaramálum má teljast sennilegt, að ráðstafanir þessar, sem ætlaðar eru til þess að bæta úr afkomuerfiðleikum, verði raunar til þess að auka erfiðleikana að mun og stefna jafnvel til algjörrar stöðvunar fiskiskipaflotans, ef sjómenn verða neyddir til þess að leggja út í verkfallsbaráttu til þess að rétta hlut sinn. Minni hl. n. leggur til, að frvgr. verði felldar niður. Í 1. gr. gerðist það í fyrsta skipti, að ráðin eru tekin af Verðlagsráði sjávarútvegsins með því að heimila ekki nema óverulega fiskverðshækkun á sama tíma og reynt var að ná samkomulagi um fiskverðið í Verðlagsráðinu og áður en séð yrði hvort það mundi geta tekist. Þegar þetta gerðist hafði engin hækkun fengist fram á fiskverðinu frá áramótum 1973–74 og sjómenn því ekki fengið launahækkanir á tímabilinu til samræmis við aðra launþega. Þeim mun tilfinnanlegri hafði þessi seinkun á launabótum sjómannastéttarinnar orðið þar sem afli hafði farið rýrnandi. Auk þess sem hér var um að ræða ráðstöfun sem kom í veg fyrir það, að sjómenn gætu fengið launahækkanir til jafns við aðrar stéttir, er hér um hættulegt fordæmi að ræða, þ.e.a.s. það fordæmi að ríkisstj. grípur með brbl. inn í atriði frjálsrar samningsgerðar launastéttar á meðan sú samningsgerð stendur yfir og ekkert bendir til annars en hún hefði getað tekist án afskipta ríkisvaldsins. Með 4. gr. frv. er kostnaði vegna verðhækkunar á olíu velt yfir á sjómenn að miklu leyti, vegna þess að þessar tilfærslur fjármuna innan atvinnugreinarinnar koma í veg fyrir hækkun fiskverðs, sem ella hefði getað orðið. Með þessari grein er sjávarútveginum í rauninni sjálfum gert að standa undir olíuverðhækkuninni og stór hluti þeirra byrða lagður á launþegana í atvinnugreininni - sjómennina. Um 5., 6., 7. og 8. gr. frv. er ekki ágreiningur í sjútvn. Þó vill minni hl. n. benda á nauðsyn þess, að vátryggingamál fiskiskipa verði tekin til gagngerðrar endurskoðunar. Svo sem fyrr segir telur minni hl. n. óeðlilegt að ráðh. verði falið að ráðstafa hundruðum millj. kr. í lán og styrki eftir svo óljósum reglum. Því leggjum við til á sérstöku þskj., að ákveðnar reglur verði markaðar í lögum um þessi efni og framkvæmdin falin þeim aðilum, sem eðlilegt er að um hana fjalli. Við teljum eðlilegt að úthlutun gengishagnaðar sé miðuð jafnt við sumar- sem vetrarúthald og fellum okkur ekki við neins konar takmarkanir varðandi stærð þeirra báta, sem rétt hafi til síns hluta af gengishagnaðinum. Teljum við að hlutur smábátaútvegsins í verðmætasköpuninni sé miklu stærri en svo, að sjómenn þeir og útvegsmenn, sem við hann vinna, verði algjörlega sniðgengnir með nokkrum rétti. Teljum við fráleitt að vitna í rekstur smárra þilfarsbáta í þeim landshlutum þar sem hann er verstur, því til sönnunar, að ekki beri að úthluta einhverjum af gengishagnaði til báta undir 20 lestum í þeim. landshlutum og verstöðvum, þar sem rekstur litlu bátanna og þjóðhagsleg þýðing þeirra skarar jafnvel fram úr því sem best gerist um stærstu fiskiskipin.“ Undir þetta nál. skrifum við Stefán Jónsson og Jón Árm. Héðinsson. Ég tók fram við 1. umr. um frv. fyrr á þessum degi, að ég vildi ekki tefja afgreiðslu málsins. Þetta mál er komið í eindaga, eitthvað verður að gera, og þetta eitthvað felst í frv. þessu til l. um ráðstafanir í sjávarútvegi sem við fjöllum um nú í kvöld. Öllu nánar verður efni frv. raunar ekki skilgreint. En tíminn er naumur og frv. verðum við að afgreiða fyrir jólaleyfi og við munum ekki tefja það með málþófi. Ég hlýt þó að kvarta um það nú, er ég tek til máls öðru sinni um frv., að hæstv. sjútvrh. skyldi ekki svara fsp. sem ég bar fram í fyrri ræðu minni og ekki heldur formaður sjútvn., sem mælti þó með nokkrum semingi með samþykkt frv. Ég tel, að með ákvæðinu um að taka hér út úr bátana undir 20 smálestum sé raunverulega stefnt út á nýjar brautir í sjávarútvegi okkar. Hér er verið, ef svo má segja, að löggilda smábátaútveginn sem annars flokks útgerð, þrátt fyrir þá staðreynd að þjóðhagslega séð mun þessi útgerð, þar sem hún er sæmilega stunduð, vera arðbærust, þrátt fyrir þá staðreynd að útgeð þessara smáu báta, línubátanna, kostar ríkisheildina langminnst. Ég gat þess í ræðu minni áður, að hið opinbera verður að borga niður olíueyðslu hvers skuttogara, sem aflar 3000 tonna af fiski, með um það bil 33 millj. kr. En bátafiskur, fiskur línubátanna er svo miklu ódýrari í framleiðslu hvað orkueyðslu snertir, að fyrir 3000 lestir af línufiski þarf ríkissjóður aðeins að greiða niður olíu um það sem nemur 3.3 millj. Þá er hitt ótalið enn, hversu miklu betri vara það er sem litlu bátarnir færa að landi, þeir sem róa að morgni og koma að kvöldi yfirleitt, með hvaða hætti gæði þeirrar vöru hafa haldið uppi verðinu á togarafiskinum og netafiskinum sem aflað hefur verið hérna á Faxaflóasvæðinu, þar sem ástandið er nú orðið þannig að ekki er hægt að gera litlu bátana út. 20 tonna bátar, sem skila ágætum hagnaði fyrir Norðurlandi, verða ekki gerðir út á svæðinu hér við Faxaflóa. Það er svo annað mál, sem hægt er að ræða seinna, hvernig á því stendur að útgerðin á Faxaflóasvæðinu er komin í slík óskapavandræði sem raun ber vitni um. Má geta þess aðeins í fljótu bragði, að ein af ástæðunum er sú að bátaútvegurinn hér við Faxaflóa hefur orðið að keppa við Keflavíkurflugvöll og álverksmiðjuna í Straumsvík um vinnuaflið. Nú er svo komið að bátaútvegurinn við Faxaflóa, sem áður flutti inn vinnuafl, flutti suður vinnuafl úr verstöðvunum að vestan, austan og norðan, fékk þaðan vinnuafl á vetrarvertíðina, hann fær ekki þetta vinnuafl lengur, vegna þess að sjómennirnir hafa vinnu allt árið í þeim verstöðvum, vegna þess að útvegurinn er betur rekinn þar. Þetta er ein af meginástæðunum fyrir því hvernig komið er fyrir sjávarútveginum við Faxaflóa. En víkjum aftur beint að frv. Við flm. nál. minni hl., við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson, flytjum brtt. við frv. á þskj. 216 og ég ætla aðeins að renna yfir þessar brtt. 1. brtt. er, að 1. gr. frv. falli niður, 2. brtt. er sú, að 2 gr. falli niður, 3. gr. falli niður og 4. gr. falli niður. 5. brtt. er sú, að stafliðir í 9. gr. orðist svo: „a. Til þess að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa 600 millj. kr. - Fiskveiðasjóði er heimilt að ráðstafa 300 millj. kr. af þessari fjárhæð, samkv. reglugerð er hann setur og ráðh. staðfestir, til lánveitinga í sjávarútvegi til 2–3 ára til að bæta lausafjárstöðu fyrirtækja, enda verði krafist öruggra trygginga fyrir lánum þessum. b. Styrkur til bátaflotans vegna rekstrarerfiðleika á tímabilinu frá 1. jan. til 1. sept. 1974 250 millj. kr. - Styrkupphæðinni verði skipt þannig, að 40% hennar verði ráðstafað einvörðungu með tilliti til mannúthaldsdaga og 60% í samræmi við reglur er Aflatryggingasjóður setur, þar sem tekið verði tillit m. a. til aflamagns og lágmarkstekna, sem skipið þarf að hafa til að geta greitt kauptryggingu, enda hafi kaupgreiðslur til sjómanna forgang. - Allir fiskibátar, án tillits til stærðar, skulu hljóta styrk samkv. ákvæðum þessa stafliðs. c. Styrkur til skuttogara verði 230 millj. kr. og miðist við fjölda úthaldsdaga. d. Til lífeyrissjóða sjómanna 80 millj. kr., m.a. til þess að verðbæta lífeyrisgreiðslur til aldraðra sjómanna og ekkna samkv. reglum, er stjórn sjóðanna setja. e. 20 millj. kr. til sjómannasamtakanna til byggingar orlofshúsa og annarra félagsmála, eftir nánari ákvörðun stjórnar samtakanna. f. Eftirstöðvum verði ráðstafað með sérstökum lögum af Alþ. síðar, þegar nákvæmari upplýsingar liggja fyrir um stöðu sjávarútvegs og fiskvinnslu.“ Ég ræði svo ekki frv. frekar og tel mig ekki þurfa að gera frekari grein fyrir afstöðu minni hl. sjútvn. en þá sem fram kemur í áliti n. og brtt.



Herra forseti. Enda þótt mér sé ljóst að það sé ýmislegt í þessu frv. sem hér um ræðir sem orkar tvímælis, þá sýnist mér að í öllum meginatriðum séu farnar troðnar slóðir, og þess vegna hef ég mælt með frv. óbreyttu. Hér er um viðkvæmt vandamál að ræða, og ég gat ekki séð að við gætum komið á breytingum sem yrðu til batnaðar. Ég kom hér fyrst og fremst til þess að segja nokkur orð vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. e. á þann veg að útgerðin á Suðurnesjum væri verst rekna útgerð í landinu. Nú er svolítið erfitt að sanna að svo sé ekki, en mér finnst þetta svo mikið öfugmæli að þótt ég sé nú ekki mikið fyrir að fara í pontuna, þá komst ég ekki hjá því að segja örfá orð um þetta. Mér sýnist nefnilega að þingkjörnar stjórnir undanfarinna ára hafi lítið svo á að útgerðin á Suðurnesjum væri svo vel rekin að hún þyrfti alls ekki að sitja við sama borð og útgerð annars staðar á landinu. Með þessu tel ég í raun og veru því fullsvarað sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði. Ein af þeim ástæðum, sem valda því að útgerðin á Suðurnesjum er núna í öngþveiti, er að sjálfsögðu sú að hún hefur í mörg ár ekki notið sömu lánafyrirgreiðslu og sama fjármagns og útgerð annars staðar á landinu. Þetta veldur m. a. því að þessi útgerð verður nú að sætta sig við 24% refsivexti í stórum stíl. og ég veit að fjármálamenn a.m.k. hafa hugmynd um hvað það þýðir. En það eru fleiri ástæður sem valda erfiðleikum, m.a. sú ástæðan að afli á Suðurnesjum á vetrarvertíð nú 1974 muni vera á milli 40 og 50% minni en á árinu á undan, og ég held að jafnvel hv. þm., sem hér talaði síðast, fallist á að þetta hafi einhverja þýðingu, einkum þar sem um mörg undanfarin ár hefur þetta verið svo, eins og ég sagði áður, að útgerðin hafi átt við lakari kjör að búa en aðrir útgerðaraðilar í landinu. Hann taldi mikið til fyrirmyndar útgerðina á Húsavík og einkum að þar ættu menn sína báta sjálfir og hefðu þess vegna persónulegra hagsmuna að gæta og allt gengi þar vel. Þetta er nákvæmlega það sem segja má um alla Suðurnesjaútgerð. Þar er ekki einu sinni til ein einasta bæjarútgerð. Þar eiga sjómennirnir bátana sína sjálfir, og það er ekki neitt smáræði, því að þessi útgerð færir að landi milli 20 og 30% af öllum bolfiskafla í landinu og hefur komist yfir 30%. En hins vegar er það svo, að ég býst við að framtíðin muni verða heldur dekkri á þessu svæði en verið hefur, og hef ég þar einkum í huga að ég býst við því að hið gengdarlausa smáfiskadráp fyrir Norður- og Austurlandi, bæði erlendra og innlendra aðila, á undanförnum árum, sé farið að segja til sín og gotfiskurinn og netafiskurinn, eins og getið var um áðan að væri ekki góð vara, fer nú hraðminnkandi, - þetta sé ein orsökin til þess og við eigum eftir að finna fyrir minnkandi afla á komandi árum. Ég vil einnig gera aðeins skil því sem hv. þm. sagði um olíunotkun skuttogara. Hann vildi ekki fallast á það, að afkoma skuttogaranna væri slæm, og gat um togara, sem græddu, en sagði samt að þeir eyddu kg af olíu á móti kg af veiddum fiski. Hann sagði margt annað fróðlegt. En ég skal nú leiðrétta þetta aðeins, því að ég get ekki hugsað mér hvernig í ósköpunum hægt væri að láta það skip bera sig sem þannig væri ástatt um. Hins vegar er ástandið ekki alveg svona slæmt. Eftir þeim heimildum, sem ég hef fengið annars staðar að, er það svo, að til þess að veiða 9 þús. kg af fiski, sem er meðaldagsveiði skuttogara núna, þá eyða þeir ,5 þús. kg af olíu. Hvort tveggja er slæmt, en þetta er þó mun skárra. Ég vil leggja áherslu á að það er að því leyti rétt, sem hv. þm. sagði um þá skiptingu sem nú er verið að gera. Við vitum að þeir fjármunir, sem hér er verið að skipta, eru í rauninni að langmestu leyti fjármunir bátaútvegsins og fiskvinnslunnar. Skuttogararnir - og togaraflotinn - eiga þar ekki stóran hlut. Hann verður stærri síðar meir, en á árinu 1974 er hann enn ekki nema ca. 1/4 af þeim bolfiskafla sem á land kemur. Suðurnesjamenn hafa farið varhluta af þessari nýtísku útgerð. Það er ekki Keflavíkurflugvelli eða Straumsvík að kenna. En það er fyrst og fremst því að kenna að þeir fá ekki sömu fyrirgreiðslu og aðrir landsmenn. Ég held að það verði ekki fyrst og fremst mannaflaskortur sem veldur því, að bátarnir á Suðurnesjum komast ekki út, en það gæti orðið fjármagnsskortur. Og því er ekki að leyna, að það er mikil óánægja einmitt með þetta atriði í okkar kjördæmi. Það er vitað mál, að áratugum saman hafa Suðurnesin verið ásamt Vestfjörðum afkastamesta veiðisvæði landsins, fiskur þar sjaldan brugðist og útgerðin lengst af staðið með blóma. En af ýmsum ástæðum, bæði ástæðum sem ég hef getið um og ástæðum, sem við vitum ekki um, þá virðist svo sem fiskimagn við Suðurnes sé að ganga til þurrðar, og það er að sjálfsögðu ein aðalskýringin á erfiðri afkomu í ár.



Herra forseti. Ég lái ekki hv. þm. Oddi Ólafssyni þó að hann stæði upp til andmæla, fyrst honum heyrðist ég segja beinlínis að á Suðurnesjum væri verst rekin útgerð á Íslandi. Ég hef þetta að vísu ekki skrifað, en mig minnir endilega að ég hafi orðað það svo: þar sem útgerð 20 tonna báta og minni væri verst.

Þú staðfestir það við mig.

Ja, hafi ég staðfest það, þá átti ég við þetta atriði. Ég hygg að þetta muni koma fram þegar við sjáum ræðu okkar skrifaða, svo að við skulum ekki bítast um það. Það er alveg rétt að það er algengt hér á Suðurnesjum að sjómenn eigi bátana sína sjálfir eða hluta í þeim eins og fyrir norðan. En mismunurinn liggur í því að sjómennirnir hér á Suðurnesjum eiga ekki fiskiðjuverin sjálfir eins og sjómennirnir á Húsavík, sem eiga beina eignaraðild að fiskiðjuverinu þar, sem greiddi þeim s.l. ár 15% ofan á umsamið fiskverð, á sama tíma og eigendur frystihúsanna hér við Faxaflóa og á Suðurnesjum gengu hágrátandi undan því að borga umsamið fiskverð. Munurinn liggur í því, að á þessum stöðum víða útí á landi eiga menn slíka aðild að fiskiðjuverunum, annars staðar með nokkrum öðrum hætti, eins og t.d. á Hornafirði, þar sem um er að ræða samvinnufyrirtæki, þ.e. frystihús kaupfélagsins, sameignarfyrirtæki á Norðfirði og viðar á Austfjörðunum. Munurinn liggur aðallega í þessu, að sjómennirnir halda áfram að eiga þennan afla á meðan verið er að fjórfalda hann í verði og njóta síðan arðsins af sölunni, samtímis því sem fiskverkunin, sem ég vil enn þá telja til útgerðar, á sama tíma sem fiskverkunin hér við Faxaflóa og á Suðurnesjum hefur einkennst miklu meira af braski. Það tæki of langan tíma að fara að rekja þá sögu eftir heimildum og skemmtilegum - allt að því dýrðlegum frásögnum frá þeim tíma þegar útvegsbændurnir hér við Faxaflóa voru kóngar í ríki sínu, þegar fiskverkunin eftir vetrarvertíðina var heimilisiðnaður. Ég sé þann tíma, ég sé það tímabil, ég verð að játa það, í hillingum hérna við flóann. Við eigum örlitið eftir af þessu enn þá í Garðinum, þar sem rekin eru smáfiskverkunarfyrirtæki, allt að því með heimilisiðnaðarsniði, enn þá og eru til hinnar mestu fyrirmyndar. En þessi fyrirtæki borga ekki sjómönnunum verðuppbætur á fiskinn. Það eru frystihúsin hér við Faxaflóa sem æpa á efnahagslega hjálp, samtímis því sem fiskiðjuverið á Húsavík borgar 15% verðuppbætur ofan á umsamið fiskverð. Hvernig skyldi standa á því? Svo að við víkjum að olíunotkuninni, þá get ég aðeins tilgreint frumheimildir mínar fyrir tölunum sem ég nefndi. Ég hef það eftir skrifstofu Fiskifélags Íslands að dagseyðsla á minni togurunum sé 7–8 tonn, 8–9 tonn á stærri togurunum og að áætlaður dagsafli rökstuddur með reynslu sé 8–10 tonn. Meðalolíueyðsla flotans á árinu sem leið var eitt tonn af olíu á móti 5 tonnum af fiski, ef mig minnir rétt.