Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Ástæðan til þess, að þessi till., sem hér liggur fyrir, er fram komin, er einfaldlega sú, að sá skammtur. sem sjómenn hafa fengið af kaffi og sykri, hefur hvergi nærri reynzt nægilegur fyrir þá, til þess að þeir geti fengið sér kaffi eins oft og þá langar til. Það má líka segja, að önnur aðalástæðan fyrir þessu sé sú, hversu margir það eru, sem sjóinn stunda um þetta leyti. Má segja, að á þessum tíma hafi sjósókn aldrei verið stunduð af svo mörgum. Þessir menn þurfa að vinna í vosbúð og kulda. Þeir þurfa oft að fá sér hressingu, en hún liggur í kaffi, og sæmir ekki að þessum mönnum, sem svo fagurlega eru kallaðir hornsteinar þjóðfélagsins, séu ekki veittir möguleikar til þess að fá slíka hressingu. Sjómönnum hefur verið veittur nokkur aukaskammtur, en sá skammtur nægir þeim hvergi nærri, vegna þess að þeir þurfa svo oft að fá sér aukasopa. Ég ætla, ekki að fara nánar út í þetta, vegna þess að ég býst við, að um áramótin fari fram breyting á öllu skömmtunarkerfinu í landinu og þá um leið á þessu. Ég legg til, að þessu máli verði vísað til allshn., og vona, að Alþ. taki þessu máli vel.



Herra forseti. Ég vil engan dóm leggja á þessa till. Hins vegar hef ég leyft mér að flytja við hana brtt. Ég segi ekkert um það, að sjómenn þurfi ekki aukinn kaffi- og sykurskammt, en ef þeir þurfa þess, þá þurfa vegavinnumennirnir að fá slíkan aukaskammt, því að sjómennirnir hafa þó nýmetið, í stað þess sem vegavinnumennirnir verða að lifa á gömlum mat, sérstaklega þegar þeir langtímum saman vinna fjarri mannabyggðum. Þess vegna hef ég borið fram þessa brtt. við þessa þáltill., um að inn í þáltill. bætist „og vegavinnumanna“, þannig að þessi aukaskammtur nái einnig til vegavinnumanna, því að eigi till. rétt á sér gagnvart sjómönnum, þá á hún rétt á sér miklu fremur gagnvart vegavinnumönnum. Hins vegar er ég ekki alveg viss um, að þessi þáltill. eigi að samþykkjast. En sé ástæða til að samþykkja hana vegna sjómanna, þá er sannarlega ástæða til að samþykkja hana gagnvart vegavinnumönnum. Og jafnvel virðist enn meiri ástæða til að samþykkja þennan aukaskammt af kaffi og sykri til vegavinnumanna en til sjómanna, því að vegavinnumenn eru oft að sumrinu að vinna langt frá mannabyggðum, þar sem þeir hafa hvorki nýjan fisk né mjólk.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Mér kom þessi þáltill. dálítið spánskt fyrir sjónir, þegar hún kom fram, af því að ég vissi ekki betur en sjómenn fengju mikið til þann aukaskammt af kaffi og sykri, sem þeir höfðu óskað eftir. Og mér kom enn spánskar fyrir sjónir till. hv. þm. N-M., því að það hefur um langan tíma verið venja, að vegavinnumenn og aðrir hliðstæðir vinnuhópar hafa fengið ég vil segja upp undir það, sem þeir hafa beðið um af þessu tagi. - Ég bað skömmtunarstjóra að gefa mér skýrslu um það, hvernig þessi mál hefðu verið framkvæmd að undanförnu. Hann gerði það með bréfi, sem ég held, að bezt skýri málið og ég vil lesa hér með úr, með leyfi hæstv. forseta. Skömmtunarstjóri segir svo í þessu bréfi: „Hinn almenni matvælaskammtur pr. mánuð er kaffi (brennt) 333 g, sykur 1500 g. Aukaskammtur til sjómanna pr. 4 vikur, brennt kaffi 120 g, sykur 800 g.“ Þ. e. a. s. þarna er um að ræða rúml. 50% viðbótarskammt til sjómanna af sykri, en hátt í 40% viðbótarskammt af kaffi. Þetta er nokkurn veginn fastur aukaskammtur til sjómanna. En svo segir í bréfinu: „Auk þessara skammta hefur þeim síldveiðiskipum, sem hingað hafa leitað til skömmtunarskrifstofu ríkisins, verið veitt um 160 g af kaffi og 800 g af sykri til viðbótar og engu slíku skipi verið neitað og yrði ekki gert, jafnvel þótt entist ekki. Hreinlætisvörum hefur verið úthlutað til hvers báts sem hér segir: 10 kg blautsápa, 5 kg þvottaduft (20 pakkar). Skömmtunarskrifstofunni hefur ekki borizt nein kvörtun um, að þessi hreinlætisúthlutun entist ekki, og engin beiðni um viðbót komið til hennar.“ - Engin beiðni um viðbót komið til hennar. Þá segir enn í bréfi skömmtunarstjóra: „Fyrir nokkru barst skömmtunarstjóra beiðni frá nokkrum aðilum um það, að benzínskammtar entust ekki til bifreiða, sem hefðu aukastörfum að sinna við ýmislegt, sem með þyrfti vegna síldveiðanna í Hvalfirði. Skömmtunarstjóri bauðst til þess við sendimann frá Hafsteini Bergþórssyni að hlutast til um það við viðskiptanefndina, að aukaskammtar af benzíni yrðu veittir í þessu skyni eftir þörfum. þannig að Landssamband ísl. útvegsmanna fengi benzíninnkaupaheimildir til ráðstöfunar í þessu skyni, með því að Landssambandið hafði með flutning síldarinnar og umskipun að gera og væri því bezt fallið til þess að vita, hverjir þyrftu þessa með. Viðskiptanefndin samþykkti svo tillögu skömmtunarstjóra í þessu tilliti, og Landssambandið fékk til að byrja með 1000 lítra í þessu skyni, en það var það magn, sem Jakob Hafstein stakk upp á. Jakob segir, að þetta sé nú að verða búið. Jakob veit eftir samtali við skömmtunarstjóra s. l. laugardag, að veitt verður viðbót af benzíni til þessa, hvenær sem þess verður óskað. Fiskimálastjóri, Davíð Ólafsson, átti tal við skömmtunarstjóra fyrir nokkru um viðbótarskammta af kaffi og sykri handa bátunum, sem stunda nú síldveiðarnar. Var fiskimálastjóra skýrt frá því, hvernig aukaskammtarnir hefðu verið, og þar með, að Landsambandinu gæti staðið til boða viðbótarskammtar af þessum vörum til ráðstöfunar á sama hátt og væri nú með benzín. Taldi hann það ágæta lausn á málinu, að Landssambandið hefði með höndum skiptingu milli bátanna. Ekki hefur þó til þess komið, að Landssambandið fengi neitt af þessum vörum til ráðstöfunar, með því að það hefur ekki enn óskað þess. Hinn fyrsti sjómannaskammtur af kaffi og sykri hefur verið í gildi alltaf, á meðan þessar vörur voru skammtaðar, en sykur hefur verið skammtaður síðan í september 1939 óslitið. Þegar kaffiskömmtunin var tekin upp í sumar aftur, var auglýst um þennan sjómannaskammt af kaffi. Á meðan skömmtunin var í gildi áður, voru þessir aukaskammtar einnig látnir ná til vegagerðarmanna og símavinnumanna, sem störfuðu það fjarri byggð, að óhentugt var að ná daglega í næga mjólk. Höfðu vegamálastjóri og landssímastjóri með höndum skiptingu á þessum aukaskömmtum til hinna ýmsu vinnuflokka, eftir því sem þessir embættismenn töldu nauðsynlegt. Ganga má út frá, að þessu verði hagað á svipaðan hátt, verði þess óskað.“ Ég sé því ekki, að þörf sé á að fara með þetta mál hér inn í Alþ. og tefja þess störf með því að taka tíma vegna þess. Það hefur ekki komið nein kvörtun frá neinum aðila, sem við skömmtunina á að búa, heldur aðeins þessum sjálfskapaða fulltrúa þessara manna, þeim hv. þm., sem hefur fundið ástæðu til þess að koma með þetta mál hér inn á þingið. - Ég tel því mál þetta alveg óþarft og legg til. að þáltill. þessi verði felld.

Flm. (Hermann Guðmundsson) : Herra forseti. Það var aðeins út af því, sem hæstv. ráðh. mælti síðast, að ég vildi minna hann á það, að sjálfskapaður fulltrúi sjómanna er ég vissulega ekki. Ég er formaður þeirrar stofnunar, sem flestir íslenzkir sjómenn eru félagsbundnir í. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þessi till., sem hér er komin fram, hafi komið sér ókunnuglega og spánskt fyrir sjónir, þar sem sjómenn fengju þann skammt af þessum vörum, sem þeir þyrftu á að halda. En meðal sjómanna er óánægja ríkjandi um skammtinn, sem þeir hafa af þessum hlutum. - Í þessu bréfi, sem hæstv. ráðh. las, voru litlar upplýsingar umfram það, sem ég tók fram, nema að 160 grömm væru veitt af kaffi sem aukaskammtur til síldveiðiskipa og 800 g af sykri umfram það, sem ákveðið var. En það hefur ekki reynst nægilegt. - Um það, að L. Í. Ú. hafi með höndum úthlutun á ýmsum skömmtunarvörum til útgerðarinnar, hef ég ekkert að segja. En þessi skammtur, sem um er að ræða í till. að auka, hefur ekki reynzt nægur til sjómanna. Hver reynslan hins vegar verður nú, eftir að þessi þáltill. hefur komið fram, er ekki séð enn, en væntanlega fá sjómenn meiri skammt af þessum vörum á eftir. Reynslan hefur oft verið sú í sambandi við þáltill., sem fram hafa komið svipaðar þessari, um að bæta kjör, að þótt þær hafi ekki verið samþ., heldur bara sýndar, þá hafa þær borið árangur. Ég bar t. d. fram þáltill. um aukaskammt af vinnufötum verkafólks. Sú till. var ekki samþ., en af því að hún var bara sýnd, fékk verkafólkið aukaskammt af þessum hlutum. Þannig hefur þetta verið, þó að náttúrlega væri ákjósanlegast að samþykkja svo sjálfsagðar till. og láta þær á þann veg hafa pósitívt gildi. En þær hafa samt haft áhrif til góðs. Og ég veit ekki betur en að þessi þáltill. eigi fullan rétt á sér, og vænti ég því, að umr. um hana verði frestað og henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Mér heyrðist hæstv. ráðh. segja, að engu skipi hefði verið neitað um aukaskammt. Ég vefengi ekki, að þetta sé rétt hjá honum. En ég hef orðið var við, að margir sjómenn hafa kvartað undan því, að skammturinn hafi verið samt sem áður of lítill af þessu, sérstaklega af kaffi. Það kann að vera, að þeir hafi ekki vitað um það örlæti, sem hefur nú gagntekið skömmtunaryfirvöldin, sérstaklega nú eftir að þessi þáltill. er komin fram hér á þinginu, því að það skal sagt skömmtunaryfirvöldunum til verðugs hróss, að þeir, sem um þau efni hafa ráðið, hafa tekið tillit til till., sem komið hafa fram á þingi um þessi efni, þó að þær hafi ekki verið samþ. - Annars virðist mér rétt, að sá skammtur, sem sjómenn fá, sem mun rétt vera, að hafi verið sá sami allt frá því árið 1939, verði aukinn. Það hafa verið standandi kvartanir um þetta, þó að skipin hafi oft að vísu komizt hjá vandræðum, vegna þess að þau hafa getað fengið kaffiseðla t. d. hjá öðru fólki, sem ekki hefur verið á skipunum, og jafnvel fengið hjá verzlunum eitthvað smávegis án þess að skila seðlum. En það hafa verið standandi kvartanir um þetta hjá sjómönnum, allar götur frá því að skömmtunin byrjaði. En mér virðist eðlilegast að auka fasta skammtinn til sjómanna af þessum vörum, því að við getum vel veitt okkur þann lúksus að láta sjómenn okkar hafa kaffi til að drekka - og nægan sykur með -, þegar þeir þurfa að bíða lengi eftir að geta losað skip og þurfa svo annars að vinna á öllum tímum sólarhringsins. En annað mál snertir þetta mál dálítið. Eins og vitað er, eru rökin fyrir skömmtun á vörum nú þau, að verið sé að spara gjaldeyri. En mér finnst gengið of langt í því að spara gjaldeyri til útgerðarinnar. Ég hitti í morgun sjómann og smáútvegsmann hér, sem á bát, sem hefur orðið fyrir því óláni að hafa eyðilagt djúpnót og grunnnót á Hvalfirði og beðið við það um 60 þús. kr. skaða. Nú stendur hann uppi nótalaus og verður að hætta veiðum, nema hann taki annarra manna nætur á leigu, og þyrfti hann þá að borga 15% af verði nótanna í leigu eftir gangverði. Og ástæðan fyrir því, að hann hefur komizt þannig í þrot, er sú, að þótt hann hafi fyrir löngu sótt um gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir nót, sem sérstaklega er til þess gerð að veiða með henni í Hvalfirði, þá hafði honum ekki einu sinni verið svarað, fyrr en síldveiðin hófst hér nú. Þá fékk hann allt í einu svar, og nú er hann búinn að fá leyfi fyrir þessu. En honum kemur þetta ekki að gagni a. m. k. ekki á þessari vertíð. Nú stendur þessi maður uppi nótalaus, vegna þess að ekki var sinnt um það sennilegast af gjaldeyrisástæðum - að láta hann hafa gjaldeyris- og innflutningsleyfi í tæka, tíð. - Ég vil sérstaklega benda hæstv. ríkisstj. á það, að það er ákaflega varhugavert að knepra við sjávarútveginn gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir nauðsynjum hans í sparnaðarskyni. Við eigum, eftir því sem við getum, að búa þannig að þeim mönnum, sem að útveginum vinna og reka þessi atvinnutæki og færa okkur gjaldeyrinn, að þeir sjái það í einhverju, að það sé munað við þá, að þeir inna af höndum mjög þýðingarmikla starfsemi í þjóðfélaginu. Ég vildi sérstaklega fá upplýsingar um það hjá hæstv. viðskmrh., hvort ríkisstj. hefur gert á síðasta ári sjálf ráðstafanir til þess að afla þessara smáriðnu nóta, sem hagkvæmastar eru til veiða í Hvalfirði, eða hvað hún hefur gert til þess að veita einstaklingum leyfi til þess að útvega þessar nætur, hvar sem þær er helzt að fá, frá Ameríku, Englandi eða annars staðar frá, og enn fremur, hvort þetta tilfelli, sem ég nefndi, er eina tilfellið, þar sem einstaklingi hefur verið neitað um gjaldeyris- og innflutningsleyfi fyrir slíkum nótum, eða hvort það er regla hæstv. ríkisstj. að veita ekki þessi leyfi fyrr en síldveiði er byrjuð í Hvalfirði.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn hv. þm. Siglf. um gjaldeyrisleyfi til veiðarfærakaupa get ég aðeins upplýst, að það hefur verið sameiginlegt álit allrar ríkisstj., sem hefur verið borið fram við viðskiptanefnd og ég veit ekki annað en að viðskiptanefnd hafi í höfuðatriðum farið eftir, að gjaldeyrir til veiðarfærakaupa yrði veittur, eftir því sem þörf krefði. Meira hef ég ekki að segja um það út frá þeirri till., sem hér liggur fyrir. Viðkomandi þeim árangri, sem hv. 11. landsk. taldi sig vera búinn að ná með flutningi þessarar till., þá er alveg eins með þessa till. eins og um verkamannafataskömmtunina, sem hann minntist á líka og taldi sig hafa unnið þrekvirki í sambandi við með því að flytja um það efni till. til þál., að ráðstafanir þær, sem hann taldi, að flutningur þessara till, hafði valdið, voru ákveðnar, áður en till. voru bornar fram, og hefur þetta verið sannað, að því er verkamannafatnaði og verkamannaskóm við kemur. Og alveg eins er um þetta mál, sem hér er til umr., því að þessi aukaskammtur er í gildi, áður en þessi till. kom fram. Ef þessi hv. þm. hins vegar vill skemmta sér með því að halda, að þessi till. og aðrar slíkar, sem hann hefur borið fram, hafi valdið einhverjum straumhvörfum í þessum efnum, - þá hann um það. En viðkomandi því, sem ég áðan sagði, að ég teldi þessa till., sem hér liggur fyrir, þýðingarlausa, þá vil ég leyfa mér að lesa upp dagskrártill., þar sem lagt er til, að henni verði vísað frá afgreiðslu. Hún hljóðar svo: „Þar sem fyrir liggja upplýsingar frá skömmtunarstjóra um, að aukaskammtur af kaffi og sykri til sjómanna er veittur eftir því, sem farið hefur verið fram á, og samvinna hefur tekizt um lausn málsins við Landssamband ísl. útvegsmanna, sér Alþingi ekki ástæðu til að gera um málið frekari ályktanir og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (BSt) : Hv. þingheimur hefur nú heyrt þessa dagskrártill., sem nú var lesin. Tveir hv. þm. eru enn á mælendaskrá. Það er þar af leiðandi sýnt, að þar sem líka má búast við sérstökum umr. um dagskrártill., að umr. ljúkast ekki í dag um málið, og er það því tekið af dagskrá og umr. frestað.



Herra forseti. Ég leyfi mér að spyrja hv. fjvn., hvað líði afgreiðslu þáltill., sem ég flutti í byrjun þingsins. Hún var um fyrirkomulag benzínskömmtunar og söluskatt af benzíni til einkabifreiða. Nú vil ég æskja þess, að hv. n. geri grein fyrir afgreiðslu málsins, en hún hefur ekki enn gefið út nál. Annar flm. þessarar till. á nú sæti í n., en hann var ekki við, er ég hóf mál mitt. Vona ég, að hann geti gefið mér upplýsingar um afdrif málsins í nefndinni.



Herra forseti. Út af fyrirspurn um till. okkar hv. þm. N-Ísf. varðandi sölu benzíns, þá er það mér að kenna, að n. hefur ekki enn afgr. till. N. skrifaði um málið til skömmtunarskrifstofu ríkisins, og hefur n. borizt svar hennar, og er svarið jákvætt. N. skrifaði einnig fjárhagsráði, en það, eða meiri hl. þess, eins og segir í svarinu, mælir ekki með till. að svo stöddu. Nú er það mér að kenna, að ekki hafa farið fram umr. um málið, en með því er ekki verið að reyna að svæfa það, heldur hef ég viljað fá svör frá fleiri aðilum um málið, og hv. meðflm. minn getur því verið rólegur þess vegna.



Herra forseti. Ég er ánægður með þessar upplýsingar um meðferð málsins í hv. fjvn. Ég vissi, að meðflm. minn að þessari till. mundi sjá svo um, að ekki mundi dragast lengi að afgreiða þetta mál. En í þessu sambandi vil ég nota tækifærið og segja hæstv. ríkisstj. frá því, að hér er að skapast stórkostlegur svartur markaður með benzín, og má því ekki dragast miklu lengur, að till. okkar hv. 2. þm. Rang. verði afgreidd. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. veit það, að á bak við hana á sér stað stórkostleg sala á benzíni milli manna. Ég vildi segja henni frá þessu, en svarti markaðurinn getur valdið ríkissjóði stórkostlegu tjóni.

Flm. (Pál Zóphóníasson) : Herra forseti. Þegar við hér fyrir nokkrum árum fórum að hugsa um það að koma brúm á þær ár, sem þá voru óbrúaðar og þá, voru nokkuð margar, - líklega einar sjö þá, sem voru það dýrar, að vonlaust var um það að fá til þeirra fjárveitingu frá Alþ. í einu lagi, - þá var komið á brúarsjóði á þann hátt, að safnað var í sjóð í fleiri ár fé af benzínskattinum. Þetta gekk nú ekki þrautalaust, en gekk þó. Því var þá haldið fram hér á þingi af sjálfstæðismönnum, að það næði engri átt að hafa ríkissjóð í „mörgum skúffum“, þetta væri og ætti að vera ein skúffa allt saman, en ekki margar skúffur, þar sem ætlað væri úr einni skúffunni til þessarar framkvæmdarinnar og annarri til hinnar. Þó hafðist þetta fram, og það var lagt nokkuð af benzínskattinum til hliðar í sjóð, sem verja átti til brúargerða á stórárnar og ákveðið, að fyrsta brúin, sem byggð yrði, skyldi vera á Jökulsá á Fjöllum. Vegna þessa brúarsjóðs hefur verið byggð ein brú. En þegar séð var, að ein brú væri þannig komin, var sjóðurinn lagður niður. Og þó að hér á Alþ. væri lagt til að halda áfram að leggja í þennan sjóð, þá hreif það ekki. En strax og búið var að leggja þennan sjóð niður, var farið að safna í margar skúffur. Fyrst í tvær, aðra til þess að brúa Blöndu fyrir og úr hinni skúffunni til þess að brúa Jökulsá í Fljótsdal. Það er gert ráð fyrir, að brúin á Blöndu muni kosta á aðra millj. kr., eða 1,4 til 1,6 millj. Það er víst, að þegar svo margar smáár eru óbrúaðar enn í landinu sem raun ber vitni, þá verður ekki hægt að fá fjárveitingu úr ríkissjóði á einu ári, er nægir til þess að brúa þessa stóru á, heldur mun líða langur tími þangað til nógu er safnað til þess. Það mun kosta töluvert á þriðju millj. kr. að brúa þá af stóránum, sem mest kostar að brúa, og þótt hæstv. Alþ. sé þegar búið að samþykkja að byggja þá brú, er enn ekki farið til þess og ekki veitt neitt fé enn til þeirra framkvæmda, enda þótt þessi sjóður sé kominn á stað til þess að byggja brúna á Blöndu fyrir og yfir Jökulsá í Fljótsdal. Á meðan þessir peningar liggja þarna í sérstökum skúffum, eru þeir ekki til neins annars en að geyma þá þar. Það fer hins vegar eftir vilja hæstv. Alþ. á hverjum tíma, hvað það veitir til smábrúa. En þegar aðstaðan er þannig, að þessir sjóðir eru til á sérstökum stað, sem ekki verða notaðir nú þegar, en fyrir liggur knýjandi nauðsyn fyrir byggingu annarra smærri brúa í sama héraði og hér er um að ræða, í Húnaþingi, tel ég rétt að nota þennan sjóð til þess, og á það benti ég í fyrra við atkvgr. fjárl. Ég benti þá á, að nóg fé væri þarna til staðar til þess að brúa þessar tvær ár í Vatnsdalnum, og ætti slíkt ekkert að tefja fyrir byggingu Blöndubrúar, þegar þar að kæmi, því að þá mætti vera búið að láta í hennar skúffu aftur það, sem þessum brúm síðar verður ætlað. Það er áreiðanlegt, að þegar búið er að safna 1,8 millj. kr. í byggingarsjóð Blöndubrúar, þá verður búið að byggja þessar tvær brýr í Vatnsdalnum. Það er þannig ástatt með þessar tvær brýr, sem ég vil í bili byggja fyrir það fé, sem ætlað er til Blöndubrúar, að í því héraði, sem þessar tvær ár liggja um, eru nú að hefjast mjólkurflutningar til Blönduóss, og er þá nauðsynlegt fyrir héraðið að fá þessar brýr, til þess að hægt sé að hringaka dalinn og koma þannig heim á hvern bæ til þess að taka mjólk, en að öðrum kosti verður að flytja hana frá bæjum austanvert í dalnum yfir ána, sem getur orðið ófær oft og einatt. Ég ætla ekki að fara í neinn samanburð á þessum brúm. Það liggur ekki fyrir, því að ég geri ekki ráð fyrir, að þessar framkvæmdir, sem ég legg hér til, að gerðar verði, tefji neitt byggingu Blöndubrúar, því að það mun verða búið að leggja fé til þessara brúa, þegar að því kemur að byggja Blöndubrú. Það má segja, að bygging Blöndubrúar sé nauðsynleg að því leyti, að hún mundi tengja saman tvær sveitirnar, sem að henni liggja, og það mundi bæði verða betra og skemmtilegra fyrir alla þá, sem þar búa. Og síðar meir styttir hún þjóðleiðina milli Suður- og Norðurlands, en það verður ekki fyrr en vegurinn kemur um Reykjabraut og Svínadal. Það getur komið fyrir í einstaka tilfellum, að Blöndubrú sé nauðsynleg vegna flutninga að vetrinum, því að stundum leggur þannig snjó, að hægara er að aka upp Svínadalinn. En það er þó ekki nærri alltaf, að sú leið sé færari en Langadalsvegurinn, og ég er ekki viss um, að Húnvetningum þyki sér neinn greiði gerður með því, að það opinbera hætti snjómokstri á Langadalsbraut, þannig að þeir verði sjálfir að halda þeirri leið opinni að vetrinum, en það er þeim nauðsynlegt vegna mjólkurflutninga. Og þá býst ég við, að þeim þyki sér frekar hagur að því að hafa ferðirnar um Blönduós, en ekki, að áætlunarferðirnar fari þar fram hjá, eins og verður þegar brúin á Blöndu er komin og vegurinn um Reykjabraut. Þetta er ekki sagt af því, að ég telji Blöndubrú ónauðsynlega. Það er síður en svo. Og ég veit líka, að með sama framlagi til hennar áfram getum við búizt við, að hún komi eftir 6–10 ár, en löngu fyrir þann tíma verður veitt fé til þess að brúa árnar í Vatnsdalnum, þó að menn sjái sér ef til vill ekki fært að leggja það fram nú. Þess vegna óska ég, að þessari þáltill. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn. og hún athugi, hvort hún sér sér það fært að veita til þess fé að byggja brýrnar í Vatnsdalnum í ár eða að samþykkja tillögu mína. Enn er ekki búið að áætla kostnaðinn við Vatnsdalsbrýrnar. Það er ekki búið að slá því föstu enn af vegamálastjóra, hvar þær eigi að vera eða hvort þær eigi að vera ein eða tvær. Verði ein brú aðeins, útilokar hún nokkra menn frá mjólkurflutningum og verður dýrari. Ég hef hér í þessari till. til þál. slegið föstu, hvar ég vil láta þær koma. Ég vil leggja það undir álit hv. fjvn., hvort hún vill leggja fram fé nú til þessara brúa eða taka af því fé, sem ætlað er til Blöndubrúar. Það er hægt að fara hvora leiðina sem er. Kannske treystir hv. fjvn. sér til þess að taka upp á fjárl. fé til þeirra, eða þá, að tekið verði það fé, sem ætlað er til Blöndubrúar, sem ætti ekki að þurfa að tefja neitt þær framkvæmdir, þegar þar að kemur. Ég vil enn að endingu minna á, að með þeim breyttu framleiðsluháttum, sem nú eru að ryðja sér til rúms í Húnaþingi, þá er nauðsynlegt að fá þessar brýr nú þegar.



Herra forseti. Ég býst við, að það gætu orðið langar umr. á þingi, ef rætt væri um það, hvort þessi brú eða hin er nauðsynleg í þessu og þessu héraði. Ég skal ekki fara langt út í umr. um þessa till. En það er mér sönn ánægja, ef svo er sem virðist vera eftir sumum ummælum hv. frsm., að hann hafi iðrazt eftir að hafa greitt atkv. gegn fjárveitingu til þessara brúa í Vatnsdalnum í fyrra, því að það var hér till. á þingi í fyrra um að heimila ríkisstj. að leggja fram 100 þús. kr. fjárveitingu til þess að byggja þessar brýr, en þá greiddi þessi hv. þm. og hans flokksmenn, að undanteknum hv. þm. S-Þ., atkv. á móti þeirri till., og því féll hún þá. Og þar að auki er þessi hv. þm. með frv. í Ed. um það að fella, niður kafla af núverandi sýsluvegi í Húnaþingi. Það er ekki til neins að tala um vilja eins eða annars á því nú, hvar brúin eigi að vera. Það er þegar búið að ákveða það ef vegamálastjóra. Það sýnir sig líka, að tilgangur hv. flm. með þessari till. er ekki annar en sá að rægja saman einstaka menn, með því að bera fram till. á víxl um brúargerðir í sama héraði. Varðandi það að taka það fé, sem ætlað er til Blöndubrúar í Svínadal, þá tekur það náttúrlega ekki neinu tali, því að þessi brú á Blöndu hefur þegar verið ákveðin með samþykki Alþ., og er gert ráð fyrir að byrja á þeim framkvæmdum nú á næsta sumri, enda er það svo nauðsynlegt, að það má ekki dragast, meðal annars vegna þess, að það kostar ríkissjóð tugi þúsunda króna á hverjum vetri umfram það, sem þyrfti að vera, að halda opinni þessari leið gegnum Langadalinn, í stað þess að fara Svínvetningabrautina að vestan og svo norður yfir. Það er satt, að stytting á leiðinni kemur ekki til greina, fyrr en búið er að leggja Reykjabraut. Það getur tekið nokkur ár, en þá styttist leiðin um 15 km. Ég býst við, að sá vegur yrði ekki farinn nema að vetri til, en það er nauðsynlegt að fá þann veg, og Blöndubrúin er jafnnauðsynleg fyrir því. Annars mætti koma með margvíslegar till., ef menn ætla sér, að hægt sé að færa á milli liða, það sem þegar hefur verið ákveðið í fjárl. Það mætti t. d. benda á það, ef hægt væri að taka upp slíka reglu, að taka það fé, sem ætlað er til Hvalfjarðarferjuvegar og kannske kemur aldrei til framkvæmda, og byggja fyrir það fé brú eða skóla, eða þá taka það fé, sem veitt væri til skólans í Skálholti, og byggja fyrir það brú á Þjórsá, og þá alveg eins að taka fé frá áburðarverksmiðjunni og byggja fyrir það einhver önnur mannvirki. Að taka allt slíkt fé, sem þegar er ákveðið, og færa það á milli liða, tel ég ekki geta náð nokkurri átt, enda þótt um nauðsynleg mannvirki sé þar að ræða, eins og t. d. brýrnar í Vatnsdalnum. Eina leiðin í þessu máli er að fá fjárveitingu til þess að byggja þessar brýr. Enda er sannleikurinn sá, og það er út af fyrir sig mjög eðlilegt, að það sé ágreiningur um það hér á þingi, þegar rætt er um að fá fjárveitingu fyrir byggingu brúa, vegna þess að slíkar framkvæmdir eru ákaflega aðkallandi víðs vegar um landið og að mínu áliti látnar sitja á hakanum oft og tíðum og það miklu fremur en margar aðrar. Ég mæli ekki á móti, að þessi þáltill. fari til hv. fjvn. Ég veit, að hún mun aldrei mæla með því að taka fé frá Blöndubrúnni eða öðrum framkvæmdum, sem þegar er búið að ákveða. Ég vona, að hv. fjvn. styðji það vel, að lagt verði fram fé á næsta ári til þess að byggja þær brýr, sem hér er um að ræða.

Flm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. A-Húnv. vil ég taka þetta fram: Í fyrsta lagi sagði hv. þm., að það hefði komið til orða að brúa Vatnsdalsá í einu lagi neðar, og að ég sé að leggja til að taka af einhvern þjóðvegakafla. Og í þriðja lagi væri búið að mæla fyrir brúnni, það hefði verið gert í sumar. Það er hvorki búið að ákveða að brúa Vatnsdalsá í einu né tvennu lagi. Það er ekki búið að taka neina ákvörðun um það. Ég talaði í fyrradag við Árna Pálsson verkfræðing um þetta, og sagði hann, að ekki væri búið að ákveða neitt um það enn. Og þessi 100 þús. kr. fjárveiting í fyrra, sem hv. þm. lagði til, að veitt yrði til að brúa Vatnsdalsá, var alveg út í loftið. Þá var ekki búið að mæla fyrir henni og ekki minntist hann þar á Álftaskálará og hefur því víst ætlazt til, að brúin kæmi neðar á ána. Fyrst í sumar var mælt fyrir brúnum og nú er verið að gera áætlanir um þær. En ég held fast við þá skoðun, að það væri hægt að taka fé til þessara framkvæmda til láns úr skúffunni, sem fé er geymt í handa Blöndubrúnni, og maður getur verið viss um, að peningarnir koma í skúffuna aftur, þegar á þeim þarf að halda fyrir byggingu brúarinnar á Blöndu, því að þar sem gert er ráð fyrir, að sú brú kosti á aðra millj. kr., en nú mun vera í brúarsjóðnum um 450 þús. kr., þá þykir mér ekki líklegt, að fjvn. vilji leggja til, að hafizt verði handa í sumar um þá byggingu. Þess vegna vil ég benda á þessa leið, að fá peningana lánaða úr skúffu Blöndubrúar til byggingar hinna brúnna, ef ekki fæst fjárveiting til þeirra í ár. Það er stundum hægt að fara Svínadalinn. Þó mun það ekki vera hægt nú. Það mun nú vera allmikill snjór á milli Sólheima og Svínavatns, eða um einn og hálfan km. Það er því ekkert leggjandi upp úr því út af fyrir sig. Það er svo misjafnt, hvernig snjóinn leggur. En ég hef bent á, að það geti haft þýðingu fyrir ferðirnar endrum og eins að geta farið þá leið. En þegar hins vegar Svínavatnsbrautin kemur, kemst Langidalurinn úr umferð, og munu þá Langdælingar óska eftir því, að hæstv. Alþ. vilji stuðla að því, að mokað verði hjá sér, svo að þeir komi frá sér mjólkinni. Ég hef aldrei dregið í efa nauðsyn fyrir brú á Blöndu, og er ég þar sammála hv. þm. A-Húnv. En hitt er ég ósammála honum um, að á meðan peningarnir eru ekki notaðir, heldur aðeins geymdir í skúffunni, sé ekki miklu réttara að fá þá lánaða til þessara framkvæmda, en sjá um, að það verði þó ekki til þess að tefja neitt byggingu brúar yfir Blöndu.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma til þess að ræða þetta mál hér, það er ákaflega þýðingarlaust. Það verður aldrei ákveðið með þáltill., hvorki þeirri, sem nú er til umr., né annarri, hvernig þessar brýr verða byggðar. Það þarf að ákveðast með fjárl. Svo er hitt aðalatriðið, að búið er að ákveða að byggja brúna yfir Blöndu og veita fé til þess. Og eftir því, sem maður frekast gerir ráð fyrir, verður byrjað á því verki í sumar, því að búast má við, að það taki fleiri en eitt sumar að byggja hana. Eins og ég tók fram áður, var rætt um að byggja Vatnsdalsbrúna í einu lagi neðar í dalnum, en nú er búið að ákveða að byggja þær fram frá, eins og hv. þm. talar um í till. sinni. En allt þetta þvaður hans er af því, að hann veit, að flokksmenn hans í Vatnsdalnum voru ekki hrifnir af því, að flokksmenn þeirra á þingi voru á móti því að leggja nokkurn eyri í þetta mannvirki, og hv. flm. ætlar að friða huga þeirra með því að flytja þetta í þáltill. Það er eðlilegt, að Vatnsdælingar leggi kapp á að fá þessa brú. Hún er nauðsynleg, og þarf að byggja hana eins fljótt og hægt er, en ekki fyrir fé, sem ákveðið er til annarra framkvæmda, heldur með framlagi beint úr ríkissjóði.

Flm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég held, að hv. þm. A-Húnv. sé alls ekki ljóst, hvað hann er að segja viðvíkjandi breytingunni á vegalagningunni, sem hann talaði um. Hvernig hljóðar gr. nú? Leiðin liggur yfir Vatnsdalsá á brú.

Yfir að Ásbrekku

. Nei, það er alls ekki búið að ákveða, hvar sú brú eigi að vera. Vegamálastjóri athugaði mælingar í sumar, hvort hún á að vera framfrá eða útfrá, og fyrst þegar hann er búinn að athuga þær mælingar, tekur hann ákvörðun um það, á hvorum staðnum brúin verði. Hv. þm. A-Húnv. veit þetta. Mín till. um veginn slær aðeins föstu, að þó að brúin komi utar, skuli þó þjóðvegur alltaf liggja að Ásbrekku. Það er langt frá því, að ég hafi samvizkubit út af því, hvernig ég greiddi atkv. í fyrra um þetta mál. Hitt get ég vel skilið, að hv. þm. A-Húnv. hálfgremjist, að hann skyldi ekki reyna að nota það ráð, sem ég gaf við atkvgr. í fyrra, að þar sem ekki væri búið að gera neinar áætlanir um þessar brýr í Vatnsdalnum, væri varla hægt að veita fé af fjárl. til framkvæmda. en hins vegar væri hægt að taka fé til láns í bili, sem ætlað væri til brúar á Blöndu. Ég veit, að það hefði verið unnt í sumar að fá fé úr Blöndubrúarsjóði til að byggja þessar brýr, og þá hefðu þessar brýr verið komnar á núna. Það þarf þess vegna ekki að verða til þess að tefja fyrir Blöndubrú, ef Alþ. vill veita þetta fé. Það eru 1.6 millj. kr., sem til þess þarf, að hægt sé að byrja á Blöndubrú, og ætti að verða hægt að endurgreiða þetta fé, sem þessar brýr kosta. áður en sú upphæð er komin í sjóðinn, er þarf til að brúa Blöndu.



Ég vil aðeins segja það, að það verður byrjað á Blöndubrú svo fljótt sem fé er fyrir hendi. En út af því, sem þessi þm. (PZ) hefur lagt til viðvíkjandi Vatnsdalnum, vil ég segja það, að þetta er ekki nema kattarþvottur fyrir hann og hans flokk út af þeirra fyrri till. í þessu máli, þar sem þeir snerust gegn því nauðsynjamáli, sem brúarbyggingin er.

Flm. (Jónas Jónsson) : Þetta er gamalt mál hér á þingi. Fyrir allmörgum árum beitti frú Guðrún heitin Lárusdóttir sér fyrir umr. og löggjöf í þessu efni, en það er ekki komið lengra en það, að enn er ekki til nema lítið hæli fyrir eitthvað 20 fávita, en þessir vesalingar eru eitthvað yfir 200 hér á landi. Nú þarf ekki langa ræðu um það, að þar, sem fáviti er á heimili, sem ekki er hægt að koma á hæli, er líf hans kross fyrir aðstandendur hans, og veit ég, að enginn, sem til þekkir, muni efast um, að svo sé. Nú hefur komið til mála að koma upp slíku hæli hér nálægt Reykjavík og hefur því verið borið við af sumum, að erfitt væri að fá fólk til að starfa utan Reykjavíkur, en bæði er dýrara að byggja hér hjá Reykjavík og að mörgu leyti óheppilegt að annast þessa sjúklinga hér í Reykjavík eða rétt hjá bænum. Á Kleppjárnsreykjum er mikið og gott land og jarðhiti, og er vel til fallið að byggja þar hæli fyrir fávita. Ég óska svo, að þessari till. verði vísað til fjvn. og svo til stj., til þess að málið fái afgreiðslu og að innan tiltölulega skamms tíma verði hægt að veita þeim fávitum hælisvist, sem þess þurfa.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það er fátt, sem er nauðsynlegra í heilbrigðismálum þjóðarinnar en að koma upp fávitahæli, og býst ég við, að flestir séu sammála um það. Nú er á fjárlfrv. eftir minni till. nokkur fjárveiting í þessu skyni á næsta ári og meiningin er sú, að hafizt sé handa á næsta ári um byggingu hælis. Ekki er enn ákveðið, hvar þetta hæli skuli byggja, en aðallega koma til greina tveir staðir. Annar er sá, sem minnzt er á í þáltill. þeirri, sem hér er til umr., en hinn staðurinn, sem til greina kemur, er Kópavogur. Nú geta komið til greina fleiri staðir, en það fyrsta, sem til greina kemur, er það, að dýrt er að koma upp fávitahæli. Það þarf að vera í nokkrum deildum, því að það þarf að skipta sjúklingunum eftir kynjum og aldri, það þarf aðstöðu fyrir starfsfólkið og sameiginlegan stað fyrir hin sameiginlegu verk. Æskilegast væri, að hægt væri að byggja fávitahælið þannig, að það væru mörg smá hús utan um eitt stórt hús, sem væri miðstöð alls. Nú er í Kópavogi allmikið hús, sem bráðlega væri hægt að fá til þess að vera sem uppistaða í slíku hæli, og væri þá hægt að spara stórkostlega mikinn stofnkostnað með því að byggja utan um það. Þetta hefur verið mjög til athugunar, en því hefur ekki verið slegið föstu. Það hefur ýmsa kosti að hafa hælið þarna, en líka marga annmarka. Sama má segja um Kleppjárnsreyki. Sá staður hefur einnig marga kosti, en líka annmarka. Þar er líka hús, en miklu minna en í Kópavogi, svo að það er líklegt, að þar yrði meiri stofnkostnaður. En áður en n. segir sína skoðun, vildi ég gjarna eiga tal við hana ásamt þeim, sem hafa áhuga á þessu máli, því að það er ætlun okkar í ráðuneytinu, að þessir möguleikar báðir séu athugaðir, áður en tekin er ákvörðun um þetta.



Það þarf ekki að skýra þetta mál mjög ýtarlega, vegna þess að öllum er kunnugt um, að síðan Skálholt lagðist niður sem biskupssetur og skólasetur fyrir hálfri annarri öld, hefur mannfélagið ekkert gert til þess að sýna þessum stað sóma. Þetta er óþolandi, vegna þess að nú með auknum samgöngum kemur fjöldi manna á þennan stað og sér þá vanrækslu, sem hann er í. Ég segi, að mannfélagið hafi vanrækt þennan stað, en ekki þeir bændur, sem hafa búið þar. Þeir hafa setið staðinn eins vel og unnt er fyrir einstaklinga að sitja hann og sérstaklega sá, sem hefur verið þar nú síðast, sem hefur gert þar miklar jarðabætur miðað við, að það er einn maður, sem gerir þær, en ef hlynna á að Skálholtsstað eins og með þarf, má það ekki miðast við, að einn maður geri það. - Till., sem kom fram um skóla í Skálholti, snertir ekki þetta, og þar að auki er hann hugsaður nokkra km frá Skálholti, svo að það rekur sig ekki á. Nú er þetta þannig, að þetta er kirkjunnar staður og menntasetur og þetta verður ekki reist við á stuttum tíma. Það hefur þurft 20 ár til þess að rétta Reykholt við, og þurfti til þess mikið fé. Ég vil taka sem dæmi um það, hvað það kostar að reisa svona staði við, að það var fyrst í sumar fyrir Snorrahátíðina, sem lögð var vatnsleiðsla til þess að tryggja staðnum nægilegt vatn. Þetta kostaði mikið fé, og það er það, sem með þarf. Ég legg þess vegna til, að skipuð sé n. manna, sem hafi áhuga fyrir þessu máli, til þess að undirbúa nauðsynlegar umbætur á staðnum, og að í þeirri n. eigi sæti biskup landsins, búnaðarmálastjóri, húsameistari ríkisins, fornminjavörður og þjónandi prestur á staðnum. - Ég vil svo óska þess, að þessari till. verði vísað til allshn. og umr. frestað.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hygg, að allir þm. séu sammála um það, að ástæða sé til að taka áfengissjúklinga úr bænum sérstaklega og ætla þeim vist á hæli. Það hafa að vísu verið nokkrar framkvæmdir í þessa átt, en þær hafa lagzt niður. Hins vegar hygg ég, að ef stjórn og þing vildu veita nokkurt fé í þessu skyni, væri ástæða til að ætla, að Reykjavíkurbær mundi vilja vinna með ríkinu að því að koma upp slíkri stofnun. - Ég hef nefnt Ólafsdal, af því að þarna eru ónotuð húsakynni, þar er góð jörð, þar er fallegt og þar er hægt að ráða fram úr hitaspursmálinu með virkjun í landareigninni. Þau mistök voru með það hæli sem reynt var að reka áður, að þar hafa sjúklingar orðið að biðja um hælisvist, og þeir hafa getað farið, þegar þeir vildu. Mér er einnig sagt, að kostnaður við hvern einasta sjúkling hafi verið svo gífurlega hár, að ég kinoka mér við að nefna þær tölur. Það fyrsta, sem gera þarf í þessu máli, er að finna staðinn og svo að gera undirbúning og fá forstöðu. Ég legg svo til, að málinu verði vísað til fjvn. og umr. frestað.



Herra forseti. Er litið er á dagskrá funda Alþingis, sjá menn mál, sem eru æði sundurleit og misjöfn, og gengur oft í miklu þófi með afgreiðslu þeirra. En eitt er það mál, sem nú verður að leysa án tafar, en það er, að það þarf að losa þau 70 skip, sem bíða hér með 60–70 þús. mál síldar á Reykjavíkurhöfn. Nokkur skipanna hafa þegar legið í viku án þess að geta losað. Nú er byrjað að lesta e. s. Banan, og annað skip mun verða lestað á morgun, en þessi skip munu ekki geta tekið meira en 25–30 þús. mál. Eru því mjög litlir möguleikar til þess, að öll skipin geti landað á næstu vikum. Þetta er mjög alvarlegt ástand. Síldarverksmiðjur ríkisins ættu nú að athuga, hvort ekki sé hægt að skipa síldinni á land, svo að skipin geti hlaðið sig að nýju. Komið hefur til orða að landa síld í Hvítanesi, en þar eru lítil löndunarskilyrði, og er því fyrirsjáanleg stöðvun bátanna, verði ekki gripið til skjótra ráðstafana. Á sumarvertíðinni stöðvaðist flotinn vegna þess, að síldin var of lítil. Nú stöðvast hann af því, að síldin er of mikil. Og það er hægðarleikur fyrir hv. þm. að kynna sér, hvernig komið er, með því að ganga niður að höfninni og sjá, hvernig þar er umhorfs. Við rífumst um margt, en um öflun hins nauðsynlega gjaldeyris ættum við að geta orðið sammála nú, og mun láta nærri, að hver 10 þús. síldarmál færi okkur 1 milljón í gjaldeyri. Við ættum nú að geta orðið samtaka að drífa aflann á land og létta þannig undir með útveginum, að hann geti losað sig úr nokkrum skuldum. Við sjáum, hvað í húfi er. Í dag er nóg af síld, - á morgun getur hún verið farin. Nú ætti því að byrja uppskipun síldarinnar til geymslu í stórum stíl. Ég hef ásamt hv. 2. þm. S-M. lagt fram þáltill., sem felur í sér, að þetta skuli framkvæmt. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa hana hér upp. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hlutast til um, að síldarverksmiðjur ríkisins taki þegar við þeirri síld til geymslu hér í Reykjavík eða á einhverjum stað í nánd við veiðisvæðið, sem flutningaskip anna ekki að flytja jafnóðum, til þess að tryggt sé, að hægt verði að halda áfram veiðum án löndunarstöðvunar. Heimilt er ríkisstjórninni að greiða nauðsynlegan kostnað af þessum ráðstöfunum úr ríkissjóði.“ Ég býst við, að sá kostnaður, sem yrði við löndun síldarinnar, yrði ekki ríkissjóði mjög þungur, því að sjómenn og útvegsmenn mundu verða fúsir til samvinnu um þann þáttinn. Ég vil svo leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki till. þessa á dagskrá fundarins og haldið verði áfram fundi eftir kaffihlé, ef með þarf, til að afgreiða þessa till. Þess mun ekki langt að bíða, að till. komi prentuð og verði útbýtt hér á fundi. Ég veit einnig, að það vakir fyrir hæstv. sjútvmrh. að leysa þennan vanda.

Forseti (JPálm) : Það er ekki hægt að hefja miklar umr. um mál utan dagskrár. Ég veit ekki um flokksfundi í dag, en ef þeir eru ekki boðaðir, þá sé ég ekkert á móti því að taka þetta mál fyrir, ef hv. þm. óska þess.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég var nú ekki í salnum, er þm. sá, er síðast talaði, hóf mál sitt, og var það tilviljun ein, að ég fékk að vita, að vakið var máls á máli, sem mig snertir. Ég tek undir það, að þetta með síldina og hvernig eigi að koma henni í peninga er mikið vandamál og er búið að vera það síðan síldveiðar hófust í haust. Blað hv. þm., Þjóðviljinn, hefur logið því að undanförnu, að ég væri kærulaus um þessi mál. Mér er því þetta kærkomið tækifæri frá hv. þm. að hrekja þessa lygi. Er sýnt var, að síldveiðarnar yrðu miklar, það miklar, að verksmiðjurnar á Akranesi og Patreksfirði hefðu ekki undan, var sýnt, að nauðsynlegt væri að sigla með síldina til Siglufjarðar. Formaður síldarverksmiðja ríkisins fór með þann vanda að finna úrlausn þessa máls, þann vanda að fá síldina flutta norður. En einn stjórnarmeðlimum síldarverksmiðjanna, er þm. sósíalista komu að, torveldaði mjög þetta starf með þverúð sinni og pexi út af smámunum. Þessi maður var Þóroddur Guðmundsson, flokksbróðir hv. þm. Siglf. Vegna þessa var leitað til mín sem sjútvmrh., og voru fundir haldnir upp í stjórnarráði til að leita sætta. Og er á það var minnzt í stjórn síldarverksmiðjanna, að þjóðarheill væri í voða, ef ekki væri staðið vasklega að því að koma flutningunum af stað, þá var það fulltrúi kommúnista, sem sagði: „Hvað varðar okkur um þjóðarheill?“ Ég hef sagt honum, og síldarverksmiðjustjórnin öll, að leggja önnur sjónarmið til hliðar, en leggja áherzlu á að hagnýta aflann, sem á land kæmi, en ekki að karpa um, að kostnaðurinn lenti á einum aðila eða öðrum, en binda sig við það heildarsjónarmið að vinna með þjóðarheill fyrir augum að þessum málum. Ég sagði tilknúður af því að ég vissi, að formaður stjórnar síldarverksmiðjanna var í vanda, að í þeim atriðum, þar sem um það væri að ræða að gera hlutina eða ekki og tregt væri með meiri hluta í stjórninni, yrði hann að gera þá á ábyrgð ráðuneytisins og að ég legði mig og stöðu mína að veði til þess að standa að baki honum í þessum efnum. Svona er nú gengið frá hlutunum af hálfu þess aðila, sem er fulltrúi hv. þm. Siglf. í stjórn síldarverksmiðjanna. Formaður stjórnarinnar sagði mér í gær, að ekki væri hægt að taka neina ákvörðun með fullum meiri hluta. Það er undarlegt, að menn skuli skrifa um þessi mál eins og gert er í blaði því, sem hv. þm. stendur að. Ég veit ekki betur en að hvert tækifæri hafi verið notað til þess að koma síldinni á markað eða til vinnslu. Eimskipafélagið hefur verið fengið til að sleppa tveimur af skipum sínum og þremur leiguskipum, þar á meðal True Knot. Eimskipafélagið sleppti einu þeirra þremur klukkutímum áður en það átti að fara til Ameríku og búið var að setja í það seglfestu og vörur. Það má því nærri geta, hvort ekki hefur verið nokkuð fast knúið á. Þá hafa og verið fest önnur leiguskip. Blað þm. segir, að Landssamband ísl. útvegsmanna hafi haft forustuna í þessum málum, en það hefur verið eftir fyrirmælum ríkisstj. og þeirra manna í stjórn síldarverksmiðjanna, sem hafa viljað greiða fyrir þessum málum. Vitaskuld getur sambandið ekki tekið að sér að leigja skip undir síld nema hafa ríkisstj. og verksmiðjustjórnina bak við sig. Ég kann ekki tölu á öllum þeim skipum, sem eru með í þessum flutningum, en vitað er, að um hávetur eru þessir flutningar erfiðir viðfangs, þó að skipakostur væri meiri en við höfum yfir að ráða nú. Veðrin, sem á skella, geta verið óviðráðanleg, svo að fresta verði flutningum dögum saman. Veðrið, sem skall á á dögunum, torveldaði flutningana, og enn hefur það gert trafala mikinn, svo að. True Knot hefur þurft að leita undan veðri og bjargaðist nauðulega til Patreksfjarðar. Hv. þm. segist vera með till. um þetta mál, en til þess að koma henni á framfæri beitir hann fast að óþinglegum leiðum. Það er í athugun hjá verksmiðjustjórninni og þeim mönnum, sem hafa samvinnu um þessi mál, að leggja hér síld á land, en það er ekki hægt að fleygja henni hér og þar á opið svæði. Ég skal ekki fara út í einstakar hugmyndir, sem fram hafa komið í þessu efni, bæði hvað snertir Hvalfjörð og Reykjavík, en sannlega hef ég látið mér detta þann möguleika í hug, og í gær var unnið að athugun á allstóru húsaporti, sem komið gæti til mála að leigja í þessum tilgangi, en það er sá stóri ágalli á því, að það er ekki undir þaki. Það gerir auðvitað ekkert til í veðri eins og nú er, en veðrið getur breytzt, og er þá erfitt að hafa miklar birgðir undir berum himni, ef rigning kemur, því að það hefur í för með sér stórkostlega rýrnun. Ég skal svo ekki á þessu stigi fjölyrða frekar um þetta, en ég hlaut af gefnu tilefni að benda á óráðvendnina í málflutningi Þjóðviljans og hina þvermóðskufullu afstöðu fulltrúa kommúnista í verksmiðjustjórninni í afskiptunum af flutningunum til Siglufjarðar. Hann hefur bara viljað segja við bátana : „Gerið þið svo vel og komið með síldina til Siglufjarðar.“ Ég vil líka geta þess, að stjórnin vinnur að því eftir megni að fá síld flutta til útlanda. Ég hef séð því haldið fram í Þjóðviljanum, að ég held af hv. þm. Siglf., að munur sé á vinnubrögðunum nú og í tíð fyrrv. ríkisstj. Það mun koma í ljós. Þegar hv. þm. hafði þessi mál með höndum, var einn farmur sendur út undir umsjá hans, og kostaði hann fiskimálasjóð 60 þús. kr. Slík vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar. Það er enn af hálfu ríkisstj., verksmiðjustj. og sjútvmrn. unnið að því að fjölga skipunum við flutningana, eins og unnt er. En þó að við fáum hin mestu skip, er veiðigengdin svo mikil, að rúm endist ekki, og veðrið getur líka komið hindrandi á milli. Það, að enn hefur ekki verið horfið að því að leggja síld hér á land, stafar af því, að það þýðir ekki nema undir sæmilega öruggum skilyrðum, svo að hún skemmist ekki. Hitt er sjálfsagt, að hafa þetta til athugunar, og það er það nú þegar hjá mönnum, sem með þessi mál fara, kannske ekki í þeim anda, sem till. hv. þm. er orðuð, að moka síldinni upp í hauga hvar sem er, en það er unnið að því að finna möguleika, sem eru nokkurn veginn forsvaranlegir. Ég geri ráð fyrir því, að vandfundin verði stór geymslupláss. Inni í Hvalfirði er verið að athuga þetta og hefur komið til mála að leggja síld á land í Hvítanesi. Þar er töluvert pláss undir þaki, og þó enn stærra undir beru lofti. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég varð að gefa þessar skýringar. Þó að ég verði að hafa daglegar álygar í blöðum þeim, er þessi hv. þm. stendur að, þá vil ég ekki liggja undir þeim þegjandi á Alþ., þótt hann geti svo haldið áfram rangfærslum sínum og stórlygum í blöðunum.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að standa í deilum við hæstv. fjmrh., enda gaf ég ekkert tilefni til þess, datt það ekki í hug. Það er erfitt að skilja þann taugaóstyrk og næstum æsingu, sem greip hann. Það er misskilningur hjá honum, að ég skrifi í Þjóðviljann, en hann hefur tæpast meiri ástæðu til að kvarta undan honum en ég undan Morgunblaðinu. Við getum látið það vera nú að dengja persónulegum móðgunum hvor á annan. Ég tek ekki þátt í því nú, heldur mun ég tala um það mál, er hér liggur fyrir. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á það, að það getur verið gott að bera af sér óhróður með orðum, en nú getur hann gert það í verki með að láta losa þau 70 skip, sem nú bíða löndunar. Ef hann hugsar vel, mun hann sjá, að verkin tala hærra í þessu efni en margar ræður hér á þingi, og hann mundi hljóta þökk allrar þjóðarinnar. Þótt við rifumst um eitt og annað í sambandi við gjaldeyrinn, þá erum við þó allir sammála um það, að gera beri ýtrustu ráðstafanir til þess að bjarga þeim gjaldeyri á land, sem hér er um að ræða. Ég vil mótmæla ummælum hæstv. ráðh. um Þórodd Guðmundsson. Það er ekki rétt með farið, enda mun hæstv. ráðh. hafa þetta gegnum fleiri hendur. Ég veit, að verksmiðjustjórnin hefur gert ýmislegt, að erfitt er um skip og veður þannig, að erfitt er að koma flutningum við. True Knot hefur orðið að leita hafnar, þótt veðrið hafi ekki verið neitt óskaplegt. Þetta bendir til þess, að við verðum að skipa síldinni á land. Þá er hægt að gera fasta samninga um skip og jafnvel komast af með færri skip. Hugsanlegt er að nota mætti bara íslenzk skip. Þá er hægt að gera hagkvæma leigusamninga, eins og ég veit, að hæstv. ráðh. mun fallast á. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri allt til athugunar, og ég veit, að það er rétt. En hann ætti að gera sér það ljóst, að menn, sem búnir eru að bíða í viku, eru órólegir, þótt málið sé í athugun hjá verksmiðjustjórninni, þar sem það er tekið fram, að þetta muni taka nokkra daga, og aðeins eitt pláss nefnt, í Hvítanesi, sem tekið getur við um 15 þús. málum. Minni skipin geta ekki fiskað fyrir lágmarkstryggingunni, ef ekki er hægt að koma aflanum undan. Í Reykjavík er víða hægt að finna handhæg pláss. Það mætti skipa síldinni upp á Löngulínu, og víða má rýma burt öðrum vörum til þess að fá pláss. Það er ekki rétt, að útilokað sé að geyma síldina undir beru lofti. Nú eru engir erfiðleikar á því, en ef rigningar byrja, má afla „preseninga“ til þess að verja bingina. Ef málið er tekið föstum tökum, má losa þessi 70 skip á tveimur þremur næstu dögum, sennilega tveimur dögum, og hæstv. ríkisstj. getur verið fullviss um það, að hún hefur alla þjóðina að baki sér til þess að hraða framkvæmdum sem mest. Síldin getur horfið á einum degi. Nú eru milljónir mála í Hvalfirði, en á morgun getur hún verið farin. Hér er tækifæri til þess að afla gjaldeyris, og ég vil ítreka þá beiðni mína, að málið verði tekið föstum tökum.



Herra forseti. Fyrst hér hafa orðið umræður um þetta mál utan dagskrár, vildi ég benda á, hvort ekki væri rétt að athuga alla möguleika og meðal annars það, hvort ekki væri hægt að setja á stað Skagastrandarverksmiðjuna. Það er auðvelt að komast til Blönduóss, en erfiðara að halda opinni leiðinni frá Blönduósi til Skagastrandar. Vörubílakostur okkar er nú mjög mikill, og eru eflaust til 500–1000 bílar, sem nota mætti til þessa. Ferðin tekur um sólarhring, hver bíll tekur 20 mál, og 500 bílar munu því geta flutt 10000 mál. Ég vonast til þess, ef síldveiðin heldur áfram, að allar leiðir verði notaðar. Þó að þetta verði dýrt þjóðhagslega séð, er aðkallandi að láta ekki gjaldeyri fara forgörðum. 10000 mál gefa eina millj. kr. Það ætti því að íhuga í þessu sambandi, hvort þetta borgaði sig ekki.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv. vil ég geta þess, að þessi leið hefur verið rædd og athuguð í byrjun síldveiðanna og var af ýmsum talin líkleg. Ég hafði sama álit og lét jafnvel athuga það nokkuð, hvort ekki væri hægt að létta á með því að flytja síldina á bílum frá Akranesi til Skagastrandar. Þegar liðkaðist með skip, vék þó þessi hugmynd til hliðar, meðal annars vegna þess, að praktískara var talið að flytja á skipum vegna benzíneyðslu og gúmmíslits, er hitt hafði í för með sér. Síðar vék ég enn að því við formann verksmiðjustjórnarinnar, hvort ekki væri freistandi að reyna þessa leið, en hann taldi tvenn tormerki á því, að talið væri vafasamt, að Skagastrandarverksmiðjan væri starfhæf, og að leiðin milli Blönduóss og Skagastrandar væri ófær vegna snjóa. Það er að vísu ekki svo löng leið, að ekki mætti halda henni opinni, ef ekki væri iðulaus stórhríð. Sem sagt, ýmsir létu sér detta þetta í hug, en kostnaðurinn var talinn svo stórkostlegur, að því var eðlilega vikið til hliðar. Ég vil gjarnan láta athuga þetta enn nánar, en það strandar, ef ekki er hægt að koma verksmiðjunni í gang eða allt fólk er fjarri, svo að hún kemst ekki í gang þess vegna. Hv. þm. Siglf. vil ég segja það, að það er lítill vandi að gera þá sjómenn óánægða, sem bíða losunar. Hitt er vandinn, sem glímt er við og verður haldið áfram að glíma við með góðra manna tilstyrk, að bjarga þessum afla, svo að ekki verði þannig til stofnað, að hann verði gerður að engu. Viðvíkjandi hraða í framkvæmdum vil ég bara benda á það, að í stjórn síldarverksmiðjanna er svo mikil tregða, að fátt fæst afgreitt á löglegan hátt. Mér finnst sérstök ástæða til þess að minna þennan hv. þm. á það, að kommúnistar eiga fulltrúa í stjórn síldarverksmiðjanna, sem á að standa að ákvörðunum, er koma til með að hafa fjárhættu í för með sér bæði fyrir verksmiðjurnar og ríkissjóð. Ég vil ráðleggja hv. þm. Siglf. að tala vel við hann, því að hann er mjög ragur í aðgerðum.



Herra forseti. Það síðasta, sem hæstv. sjútvmrh. sagði, var að tregðu gætti í stjórn síldarverksmiðjanna. Ég vil styðja þá till., sem tveir hv. þm. hafa komið fram með, að skipuð verði sérstök nefnd fyrir Faxaflóasíldina. Það er nauðsynlegt. Og það sýnir sig nú, að það hefði verið betra að samþ. till. Sósfl. í fyrra, að hafa aðra stj. á þessu máli. Og þegar þessi till. kemur fram, sem boðuð hefur verið, gefst tækifæri til þess, og stjórnin hefur aðstöðu til þess, því að þarna þarf að skipta um.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að ég sé að reyna að gera sjómenn óánægða, það þarf hvorki mig né aðra til þess. Ég skal ekki neita því, að það eru ýmis vandamál í sambandi við þetta mál. En þetta mál verður að leysast. Og mér þykir furðulegt að heyra hæstv. ráðh. bera það fram hér, að ríkisstj. sé bundin á höndum og fótum um framkvæmd þessa máls vegna þess að Þóroddur Guðmundsson á sæti í stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Þetta eru ekki rök. Er ekki hægt að bera Þórodd Guðmundsson atkvæðum? Er ekki hægt að gera neitt í stjórn síldarverksmiðjanna vegna Þórodds Guðmundssonar? Þessu máli er hægt að bjarga þegar í stað, það er hægt að byrja á skipum, sem liggja við Ægisgarð, og leggja síldina í bing á Ægisgarðinn. Þar væri vafalaust hægt að koma fyrir 50–60 þús. málum, og það er sennilega það, sem er í öllum skipunum, sem nú bíða losunar. Þar er svo hægt að taka síldina í flutningaskip, þegar þau koma. Þetta væri hægt að gera þegar í dag, og væri þá sennilega búið að leysa málið.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Mér þykja ummæli hv. þm. einkennileg, þar sem hv. þm. hlýtur að vera það kunnugt, að það er stjórn síldarverksmiðjanna., sem að lögum hefur með þetta mál að gera, að hann skuli ekki hafa látið fulltrúa sinn í þessari stjórn koma fram með þessa einföldu till., sem hann er hér með, í gær eða fyrradag.

Ef það veltur allt á Þóroddi Guðmundssyni, skal ég tala við hann.



Herra forseti. Í upphafi þessa fundar bar ég fram ósk um það, að sérstök þáltill. um lausn á því stóra vandamáli, að hér bíða nú á Reykjavíkurhöfn 70 skip með um 60 þús. mál af síld, sem þau geta eins og er ekki fengið að losna við, og síldveiðar í Hvalfirði eru þar með stöðvaðar á meðan, yrði tekin á dagskrá þessa fundar og till. yrði tekin fyrir til meðferðar, áður en fundinum yrði lokið. Nú mun þessi till. koma á næstu mínútum í prentuðu formi. - Ég vil þess vegna ítreka tilmæli mín um, að þessum fundi verði haldið áfram og þetta mál tekið á dagskrá.

Forseti (BSt) : Ég hef nú þegar tekið það mál, sem var verið síðast að ræða, út af dagskrá, og sömuleiðis 4. og 10. mál á dagskránni. Hins vegar hef ég ekki slitið fundi. Og þar sem ég er nú í forsæti í forföllum aðalforsetans ... (Aðalforsetinn kom inn í salinn og tók forsæti).

Forseti (JPálm) : Ég skal taka fram út af beiðni hv. þm. Siglf., að ég hef fengið vitneskju um, að það verða flokksfundir í eftirmiðdag, og verður því ekki hægt að verða við hans beiðni, enda virðast mér svör hæstv. ráðh. á þá leið, að það skipti ekki öllu máli um þáltill. þessa, hvort hún verður rædd í dag eða á morgun eða næstu daga.

Verður fundur á morgun?

Því vil ég ekki lofa. En ef sérstaklega þætti á því ríða, þá er það til athugunar. - Já, þessi till. er nú komin, og það er verið að útbýta henni. Hún heitir: Till. til þál. um viðstöðulausa móttöku á síld þeirri, er nú veiðist við Faxaflóa. Flm. till. eru Áki Jakobsson og Lúðvík Jósefsson. Hæstv. varaforseti var búinn að taka dagskrármálin af dagskrá, sem eftir voru á dagskránni.

Má ekki taka þetta mál á dagskrá?

Það er ekki hægt. Menn verða ekki við á fundi hér, heldur á flokksfundum.



Herra forseti. Ég vil þá leyfa mér að fara fram á, að það verði borið undir hv. þm. sjálfa að taka ákvörðun um það, hvað þeir meta þýðingarmest, hvort þeir meta meira að vera á flokksfundum eða þeir meta meira þetta mál, sem verið var að útbýta hér, og m. a. bera það undir hæstv. sjútvmrh., hvort hann hefði ekki nægilegt vald til þess að keyra þetta mál hér áfram.

Forseti (JPálm) : Ég bið þá hv. þm., sem eru með því að taka þetta mál nú á dagskrá og halda áfram fundinum, að rétta upp hönd. (Nokkrir þm. réttu upp hönd.) Þeir, sem eru á móti. (Fleiri þm. en hið fyrra sinni réttu upp hönd). Það er yfirgnæfandi meiri hluti hv. þdm. á móti því að taka þetta mál nú á dagskrá og halda fundi áfram.