Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Frv. til lánsfjárlaga, sem verið hefur í þinginu í margar vikur og raunar fleiri mánuði, hefur sætt nokkrum breytingum í Nd. Alþingis þannig að það er nú komið aftur til Ed. Á sínum tíma urðu verulegar umr. um lánsfjárlögin. Gerð var grein fyrir þeirri meginstefnu sem ríkisstj. hefur markað í fjárfestingarmálum, þ. e. að hægja nokkuð á fjárfestingu frá því sem verið hefur um allmörg ár. Mig minnir að gert væri ráð fyrir að fjárfesting yrði tæp 24% af þjóðarframleiðslu sem er talsvert minna en sú stefna sem mörkuð hefur verið við afgreiðslu lánsfjárlaga á mörgum undanförnum árum. Venjulega var þetta hlutfall áætlað á bilinu 25–27% og varð venjulega 26–27% af þjóðarframleiðslu þegar árið var gert upp. Höfuðeinkenni lánsfjárlaganna er það að hægja á fjárfestingu, sem ætti að draga úr þenslu og væntanlega stuðla að því að halda niðri verðbólgu. Breytingar urðu í Nd. á 3. gr. lánsfjárlaganna. Landsvirkjun er, skv. því sem Nd. samþykkti nú, heimilt að taka lán á árinu 1984 að fjárhæð allt að 900 millj. kr. sem skiptist þannig: Í fyrsta lagi til Blönduvirkjunar, 200 millj. kr. Í öðru lagi Kvíslaveitur og Þórisvatn 350 millj. kr. Í þriðja lagi Suðurlína 184 millj. og í fjórða lagi í annað 170 millj. Þá skal enn fremur gætt ákvæða 14. gr. laga nr. 42/ 1983 við þessar lántökur og teljast lán, sem Landsvirkjun er heimilt að taka skv. þessari grein án samþykkis eignaraðila, hluti af ofangreindri fjárhæð. Síðan er viðbót við 24. gr. frv., að í stað 2.5 millj. kr., sem þar eru tilgreindar, komi 3.6 millj. kr. En 24. gr. frv. hljóðar þá svo, með leyfi hæstv, forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 20. gr. laga nr. 35/1970, um skipun prestakalla og prófastsdæma og um Kristnisjóð, skal framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs eigi fara fram úr 3.6 millj. kr. á árinu 1984.“ 32. gr. frv. fjallar um það að fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs gegn þeim tryggingum sem hann metur gildar, að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán sem tekin eru til smíði skips sem Vélsmiðja Seyðisfjarðar hf. hefur í smíðum. Skip þetta má vera allt að 26 metra langt og með vélarafl allt að 600 hestöflum. Mega lánin nema allt að 80% smíðaverðs skipsins skv. mati ríkisábyrgðasjóðs. Ábyrgð þessi skal falla niður þegar smíði skipsins er lokið og skipasmíðastöðin afhendir það til kaupanda. Þótt afhending skipsins hafi farið fram er fjmrh. heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð erlend vörukaupalán sem tekin kunna að verða fyrir milligöngu innlendra banka til smíði skipsins. Þegar lokið er smíði skipsins mega slík lán nema allt að 20% af endanlegu matsverði skipsins fullbúnu. Til tryggingar sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs komi 2. veðréttur í skipinu og má samanlögð fjárhæð vörukaupalánanna og annarra lána sem á undan eru í veðröð nema allt að 80% af matsverði skipsins fullbúins. Fjmrh. ákveður nánari framkvæmd þessa ákvæðis með reglugerð. Síðan komi á eftir þessari grein frv. tvær nýjar greinar sem hljóða svo: „33. gr. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að endurgreiða Flugleiðum hf. og Cargolux lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli vegna Norður-Atlantshafsflugs. Heimildin gildir fyrir tímabilið 1. okt. 1983 til 31. des. 1984. Ráðh. er heimilt að ákveða nánari framkvæmd lagagreinar þessarar með reglugerð í samráði við fjvn. 34. gr. Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán að fjárhæð allt að 30 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt sem Bjargráðasjóður tekur og endurlánar kartöflubændum vegna uppskerubrests á árinu 1983. Endurlán Bjargráðasjóðs skulu vera með sömu kjörum og til jafnlangs tíma og ábyrgðarlán ríkissjóðs að viðbættri eðlilegri þóknun til Bjargráðasjóðs.“ Þetta er smávægileg, nánast tæknileg, breyting á 12. gr. Þá fjallar brtt. um að 35. gr. heimili ríkisábyrgð fyrir 30 millj. kr. láni til Bjargráðasjóðs, sem endurláni bændum vegna ótíðar sumarið 1983. Þetta eru þær breytingar sem urðu á frv. í Nd. og hafa nú komið aftur til Ed. Vegna þess að menn hafa áhuga á því, eins og hv. þdm. er kunnugt, að afgreiða þetta mál í kvöld eða nótt eftir atvikum vegna þess að það stendur þannig á með lántökur að þessi heimild þarf helst að verða að lögum fyrr en seinna, vil ég leyfa mér að beina þeim tilmælum til hv. þdm. og fjh.- og viðskn., sem væntanlega fjallar um frv., að stuðla að því að svo megi verða að frv. geti orðið að lögum á þessum fundi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. Það er freistandi að taka eina lotu um skipasmíðarnar og skipastólinn en ég held að ég stilli mig um það. Ég hef þó ekki heyrt neina stórræðu um að loðnuskipin væru of mörg núna alveg á síðustu dögunum en þær voru margar fyrir áramót. En ég skal stilla mig um þetta og leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur skoðað þetta frv. eins og það kemur frá Nd. en það kemur til Ed. á nýjan leik eins og fram kom hjá hv. þm. Tómasi Árnasyni. Þm. sem styðja ríkisstj. í hv. fjh.- og viðskn. leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kemur frá Nd. Ég skal með örfáum orðum gera grein fyrir þeim breytingum sem urðu á frv. í Nd. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að til Landsvirkjunar verði tekið lán að fjárhæð 900 millj. kr. Það er sama upphæð og gert var ráð fyrir að tekin yrði til láns í frv. upphaflega. En í þeirri brtt. sem samþykkt var í Nd. er gert ráð fyrir að þessari fjárhæð verði varið á nokkuð annan veg en í þeirri till. sem hér var samþykkt á sínum tíma. Hér er gert ráð fyrir því að til Suðurlínu verði varið 180 millj. kr. en þar var um lægri fjárhæð að ræða m. a. Eins er gert ráð fyrir því að framlag til Kristnisjóðs verði 3.6 millj. í stað 2.5. Auk þess eru heimildir, sem samþykktar voru í Nd., fyrir fjmrh. að hann geti heimilað að endurgreiða Flugleiðum hf. og Cargolux lendingargjöld og að fjmrh. hafi heimild til að ábyrgjast sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð 30 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt sem Bjargráðasjóður tekur og endurlánar kartöflubændum. Þá er sams konar heimild fyrir fjmrh. til að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán að fjárhæð 30 millj. til Bjargráðasjóðs vegna ótíðar sumarið 1983. Og að lokum er nánast leiðrétting á tilvísun til laga út af ákvæði um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins en þar er ekki um efnisbreytingu að ræða. Þetta eru þær breytingar sem orðið hafa á frv. í Nd. Ég endurtek að við leggjum til að frv. verði samþ. óbreytt.



Virðulegi forseti. Við afgreiddum þetta mál frá þessari hv. deild á sínum tíma. Síðan hefur Nd. gert á því ýmsar breytingar og þar hafa orðið um það miklar umr. Hefur nú reyndar komið í ljós, sem sagt var hér, að ekki stendur nú steinn yfir steini í þessu frv. til lánsfjárlaga lengur. Það er gersamlega marklaust plagg í hvívetna. Það hefur komið mjög rækilega fram hér hvað eftir annað og málið er komið hingað aftur vegna breytinga sem á því voru gerðar í Nd. Í Nd. lögðu stjórnarandstöðuflokkarnir til að málinu yrði vísað til ríkisstj. þar sem þetta væri marklaust plagg orðið og þyrfti að vinna það allt upp á nýtt og endurskoða tölur. Í Nd. var það fellt. Ég geri síður ráð fyrir að við förum að endurflytja þá till. hér, heldur munum að líkindum sitja hjá við afgreiðslu málsins. Sú verður a. m. k. afstaða míns flokks. En þetta er eins og ég sagði botnlaust plagg. Það er ekki einu sinni hægt að segja um það að botninn sé suður í Borgarfirði því það er engin botn í þessu. Það hefur t. d. verið bent á það mjög rækilega í umr. um þetta að húsnæðislánadæmið er gersamlega galopið og ófyrirsjáanlegt hvernig vanda húsbyggjenda verður mætt. Ljóst er að þar þarf að útvega mörg hundruð milljónir. Engar till. eru uppi um hvernig það verður gert. Ljóst er að þetta mun snerta a. m. k. þúsund fjölskyldur í landinu. Þannig er þetta allt með sömu endemunum. Svo er aftur hægt að koma hér og koma þar við sögu. Fjmrh. er heimilt að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð, allt að 30 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, til að lána kartöflubændum og aðrar 30 millj. til að lána bændum vegna ótíðar. Það má segja ekki munar um einn kepp í sláturtíðinni. Hvað eru 30 millj. hér og hvað eru 30 millj. þar? En allt safnast þetta nú saman og hækkar áætlanir nokkuð. Það er raunar umhugsunarefni að því er kartöfluræktendur varðar. Mér er tjáð að fáar búgreinar, jafnvel í meðalárum hvað þá í góðum árum, hafi gefið jafnvel af sér og kartöflurækt, en þegar kemur eitt slæmt ár er staðan þannig í þeirri grein að ríkissjóður verður að hlaupa undir bagga. 30 millj. þar og 30 millj. hér munar ekki mikið um, en á frv. til lánsfjárlaga eru alvarlegir ágallar, eins og komið hefur fram, og mætti tala um það hér verulega langt mál. Nú hefur komið fram að öll eru þessi mál komin í eindaga ef þetta frv. verður ekki að lögum í kvöld eða nótt missir ríkisstj. rétt til að hefja lán sem samið var um og sótt til Japan að manni skilst með ærnum tilkostnaði. Þá er sá kostnaður sjálfsagt farinn í súginn. Ég leiði engum getum að því hver hann hefur verið, en þá er sá kostnaður farinn í súginn og þess vegna er sjálfsagt brýnt að þetta mál verði afgreitt með einhverjum hætti í kvöld eða nótt. Það verður náttúrlega að vera alfarið á ábyrgð stjórnarinnar og stuðningsmanna hennar. Við stjórnarandstæðingar höfum komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé meira og minna út í hött. Fyrst koma fjárlög sem eru út í hött og það rennur upp fyrir hæstv. fjmrh. þegar þrír mánuðir eru liðnir af nýju ári að fjárlögin eru með 1700 millj. kr. gati. Það rennur upp fyrir hæstv. fjmrh. eftir þrjá mánuði og hann skýrir alþjóð frá því hér á Alþingi og mun væntanlega skýra alþjóð enn þá betur frá því í sjónvarpinu annað kvöld þar sem þessi mál verða til umr., og verður fróðlegt að hlýða á það. En við frábiðjum okkur að bera ábyrgð á þessu plaggi. Fyrst eru fjárlögin marklausu samþykkt og síðan kemur frv. til lánsfjárlaga sem er enn þá minna að marka en fjárlögin. Allt mun þetta koma í ljós síðar. Og þetta verða þungar byrðar að bera fyrir hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. Nú þykist ég vita að hæstv. fjmrh. eru þessi vinnubrögð ekki að skapi, ef ég þekki hann rétt. Þess vegna hefði verið sæmst að samþykkja þá till. sem fram var borin í Nd. um að ríkisstj. tæki þetta mál til endurskoðunar. Það hefði verið sjálfsagt að samþykkja þá grein er lýtur að erlenda láninu sem ekki verður hægt að hefja á morgun nema sú grein verði samþykkt. Mér finnst sjálfsagt að stjórnarandstaðan bjóði ríkisstj. að samþykkja þá grein sérstaklega, þannig að ekki komi til þess að áfallinn kostnaður fari í súginn, en að ríkisstj. taki aðrar greinar, sem bent hefur verið á að ekki eru í réttu samræmi við raunveruleikann, og endurskoði þær og komi síðan aftur með málið til Alþingis. Mér finnst sjálfsagt að ríkisstj. sé boðið að hafa þann hátt á, en ég þykist vita að það verði hér með sama hætti og í Nd., að skellt verði skollaeyrum við öllum slíkum tilboðum til sátta og samvinnu og málið keyrt í gegn. En ég endurtek að það er þá alfarið á ábyrgð hæstv. ríkisstj. og þeirra sem hana styðja. Við frábiðjum okkur að bera þar nokkra ábyrgð.



Virðulegi forseti. Við afgreiðslu þessa máls hér í Ed. á dögunum bentum við stjórnarandstæðingar á að ekki væru allar áformaðar erlendar lántökur fram taldar hér, þar vantaði stórar upphæðir, bæði vegna atvinnuveganna, einkum landbúnaðar og sjávarútvegs, og eins vegna húsnæðismála. Af þeirri ástæðu að frv. var bersýnilega mjög ófullkomið tókum við þá afstöðu að sitja hjá við afgreiðslu málsins. Síðan málið var afgreitt í Ed. hefur verið að koma æ betur í ljós að við höfðum á réttu að standa og það eru engin smágöt sem blasa nú við á þessari holóttu lánsfjáráætlun. Hæstv. fjmrh. er sjálfur búinn að kynna fyrir þjóðinni að auk allra litlu gatanna sé eitt heljarstórt og mikið gat sem stafi af vöntun í fjárlögum upp á 1800 millj. króna. Það er svo sannarlega upphæð sem getur sett allt um koll í lántökuáformum ríkisstj. Ríkisstj. hefur talið það markmið sitt að erlend lántaka eða skuldastaða þjóðarinnar út á við færi ekki yfir 60% af þjóðarframleiðslu og vitað er að þjóðin hefur verið að nálgast það mark óðfluga. Ef nauðsynlegt verður að taka lán í ríkissjóð vegna stóra gatsins upp á nokkur hundruð milljónir til viðbótar við þær lántökur, sem vitað er að ríkisstj. stefnir að en eru ekki fram taldar í lánsfjáráætlun, þarf enginn að efast um að þetta áform ríkisstj. er heldur betur sprungið í loft upp með þeim afleiðingum fyrir hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. sem hann hefur sjálfur gert grein fyrir hér á Alþingi. Ég held ég þurfi ekki að orðtengja frekar um þessa hlið málsins. Vissulega er það eðlileg till., sem borin var upp af stjórnarandstöðunni í Nd., að málinu yrði vísað til ríkisstj. þar sem ekki er venja að gefa út formleg nál. þegar mál er tekið til umr. öðru sinni í deild og ekki er um sérstakar breytingar að ræða sem fyrirhugað er að gera heldur snýst málið eingöngu um hvernig frv. skuti afgreitt er þess ekki kostur að leggja til að málinu verði vísað til ríkisstj. En afstaða okkar mun birtast í því að við munum sitja hjá við atkvgr. um málið. En það er einn angi þess sem mig langar að gera að umtalsefni sérstaklega. Það er 3. brtt. á þskj. 423 sem kom frá meiri hl. n. í Nd., Friðrik Sophussyni, Geir Hallgrímssyni og Þorsteini Pálssyni ásamt Sverri Sveinssyni. Þeir gerðu till. um að fjmrh. væri fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að endurgreiða Flugleiðum og Cargolux lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli vegna Norður-Atlantshafsflugs. Nú er vitað að hæstv. fjmrh. hefur ekki talið ríka þörf á því að styrkja þetta fyrirtæki með framlögum úr ríkissjóði og hefur borið fram ýmis rök því til stuðnings að ástæðulaust sé að greiða úr ríkissjóði til þessa fyrirtækis. Var þó fyrirtækið hér fyrr á árum í allverulega miklu verri stöðu en það er nú. Þá varð það ofan á að ríkissjóður tók veruleg lán sem síðan voru endurgreidd af ríkissjóði. Ríkissjóður tók þessar upphæðir á sig og því var um að ræða beinan fjárhagsstuðning við Flugleiðir á árunum 1981, 1982 og 1983. Þessi ár var sem sagt um að ræða stórfelldan fjárhagsstuðning ríkissjóðs við Flugleiðir vegna rekstrarerfiðleika. Talið var að fyrirtækið væri í verutegri hættu og því var hlaupið undir bagga. Svo var því lýst yfir fyrir ári síðan að nú væri hættan liðin hjá, ekki væri þörf á því að ríkissjóður veitti þessa aðstoð lengur og því var ekki gerð nein till. af hálfu hæstv. fjmrh. í fjárlögum að stuðningur yrði áframhaldandi veittur. Ég var þessu innilega sammála og taldi þetta vera skynsamlega ákvörðun. En þá er eins og talsmenn Flugleiða hafi læðst bakdyramegin að fjmrh. með tillöguflutningi meiri hl. nm. í fjh.- og viðskn., Geirs Hallgrímssonar, Þorsteins pálssonar og Friðriks Sophussonar, sem leggja til að styrkir við Flugleiðir séu teknir upp á ný, það á að greiða fyrir fyrirtækið öll lendingargjöld vegna Norður-Atlantshafsflugsins. Þarna er um mjög stórar fjárhæðir að ræða. Ég gæti trúað því að hæstv. ráðh. yrði að þola það ef þessi till. yrði samþykkt að álíka stór upphæð rynni út úr ríkissjóði eins og hann fær inn í ríkissjóð með því að hækka skattana eins og gert var í dag með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Því vissulega mun það ekki reynast vinsæl athöfn sem framkvæmd var hér í dag, að skattarnir voru hækkaðir og ekki að vita nema sú ákvörðun ríkisstj. hafi veruleg áhrif á þá allsherjar atkvgr. sem fer fram hjá BSRB þessa dagana. Ég hygg að hæstv. fjmrh. hafi orðið var við að menn hafi áhyggjur af þessu. En hann taldi svo brýnt að ná inn í ríkissjóð þessum tekjum, sem nema þó ekki nema líklega um 70 millj. kr., að hann mátti ekki til þess hugsa að ekki væri framkvæmd þessi skattahækkun. En hann telur sig, að því er virðist, á sama tíma, ef hann styður þessa tillgr., hafa efni á því að greiða Flugleiðum áframhaldandi styrk. Ég vil ekki segja að þarna sé um samsvarandi fjárhæðir að ræða en þó er þarna um verulega fjárhæð að ræða. Ég vildi því leyfa mér að spyrja fjmrh. álits á þessari nýju styrkveitingu. Er það stefna hæstv. ráðh. að nú verði teknar upp í hans fjármálaráðherratíð, og það á tímum þegar hinir miklu rekstrarerfiðleikar fyrirtækisins eiga að heita að baki, styrkveitingar úr ríkissjóði að nýju? Mun hann nota þá heimild sem verið er að veita honum í þessari grein? Því vissulega er hann ekki skyldugur til þess, þetta er heimild til handa fjmrh. og hann getur ráðið því sjálfur hvort hann nýtir heimildina eða ekki. Ég vil spyrja hann hvort hann ætli sér að nota heimildina og ef svo er hvernig það samrýmist fyrri afstöðu hans til mála af þessu tagi. Virðulegi forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál enda er orðið nokkuð áliðið dags, en ítreka að við Alþb.-menn munum sitja hjá við lokaafgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Nú má ég, sagði strákurinn, greip í færið og hrökk útbyrðis. Það er mjög lærdómsríkt að taka þátt í störfum þessa þings fyrir aðila sem alltaf hefur horft á þessa atburði utan frá og kannske lærdómsríkara en ella þegar maður fylgist með þeim töfrabrögðum sem hér eiga sér stað. Það er auðvitað alls ekki hægt að tala um lánsfjárlög öðruvísi en í samhengi við fjárlög því að hér er náttúrlega um eitt og sama málið að ræða. Það er upplýst að fjárlögin eru götótt, það stendur upp úr þessum lögum að þau eru götótt. Þessi götóttu fjárlög og þessi götóttu lánsfjárlög eru vitnisburðurinn um þá styrku og raunhæfu fjármálastjórn sem landsmönnum var lofað strax í kosningabaráttunni í fyrravor og enn frekar eftir að þessi styrka stjórn tók við. Ég get varla varist því að spyrja hvort framkoma af þessu tagi sé í raun og veru samboðin þingi, því að hér eru margir hlutir óljósir. Sú hugmynd skaut upp kollinum í dag að fresta afgreiðslu annarra þátta þessara lánsfjárlaga en þeirra sem beinlínis tengjast því láni sem knýr svo mjög á um afgreiðslu málsins. Það tilboð að fresta annarri afgreiðslu og freista þess að endurskoða frv. og færa það í átt til raunhæfari stöðu tel ég vera mjög sanngjarnt og drengilegt. Það sem má segja að sé upphafið eða inngangurinn að þessu máli er sú undarlega yfirlýsing sem fram kom fyrir stuttu um stöðu fjárlaganna raunhæfu frá því fyrir jól, að gleymst hafi einhvers staðar í handraðanum hundruð jafnvel þúsundir milljóna og þeim skýtur allt í einu upp á yfirborðið rétt eins og korktappar eftir jól. Þar er um að ræða jafnaugljósa hluti og almannatryggingar, kostnað við sýslumenn og bæjarfógeta, grunnskóla og þess háttar. Það er risalán, sem allir menn vissu um, upp á 300 millj. vegna loðnudeildar Verðjöfnunarsjóðs og þar fram eftir götunum. Enn fremur útgjöld sem búið var í raun og veru að lýsa yfir að ekki ættu að verða til, vegna sparnaðar og samdráttar í rekstri, alls um 600 millj. kr. Og svo að lokum talsvert dvínandi bjartsýni um öflun lánsfjár á innlendum markaði sem ráð var gert fyrir í upphaflegum fjárlögum. Í minnihlutaáliti fjh.- og viðskn. við fyrri umr. þessa máls í þessari hv. deild var minnt á önnur óleyst dæmi. Þar er um að ræða skuldir sjávarútvegsins upp á 1000–1500 millj. sem spurning er hvernig eigi að leysa og ólíklegt að verði leystar örðuvísi en með erlendum lánum. Það eru skuldir í landbúnaði upp á 150–200 millj. og það er búið að upplýsa að þeim skuldum verður bjargað með erlendu lánsfé. Alls eru þetta um 1150–1700 millj. Eitthvað af því eru erlend lán og hverjar 600 millj., sem við tökum að láni til viðbótar erlendis, færa okkur nær hinu fræga 60% marki sem allir vita hvað þýðir. Í fljótheitum yfirfarið er alveg greinilegt að áætlanir ríkisstj. annars vegar og áætlanir Byggingarsjóðs ríkisins hins vegar um tekjuöflun og úthlutun fjár úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna fara alls ekki saman. Mjög líklegt er að þar vanti, þegar upp er staðið, nokkur hundruð millj. kr. og því alls ekki svarað hvernig ætlast er til að endar nái saman. Á meðan að svona stórir þættir eru jafnóljósir og raun ber vitni er náttúrlega ekki von að menn treysti sér í raun og veru til að taka afstöðu til þessara laga, hvorki með né á móti, og skiljanlegt að stjórnarandstaðan kjósi einna helst í því tilviki einfaldlega að sitja hjá. Við erum líklega heppin að þessi lög fara ekki oftar á milli deilda því að litlir póstar sem voru upphaflega með 2.6 millj. eins og Kristnisjóður eru komnir upp í 3.6 með því að sigla hér á milli deilda og svo er þessi furðulega heimild um niðurfellingu lendingargjalda Flugleiða sem er eins óskynsamleg og hugsast getur. Ekki þarf nokkur maður annað að gera en að taka upp símann og hringja í Flugleiðir til að komast á snoðir um að fyrirtækið gerir ráð fyrir hagnaði á þessu ári. Jafnvel þótt lendingargjöld séu reiknuð inn í rekstraráætlun fyrirtækisins og þó að einhver halli sé á einhverjum hluta rekstrarins, þ. e. Norður-Atlantshafsfluginu, getur það alls ekki leitt til þess að ríkisstj. fari að hlaupa undir bagga með fyrirtækinu og styrkja það. Það verkar ekki öðruvísi en letjandi á fyrirtækið í sambandi við að halda sig við gerðar rekstraráætlanir og hjálpar því við að sofna á verðinum. Mjög áberandi þáttur í öllum hugmyndum ríkisstj. um áframhald þessara mála er að ákveðin bjartsýni sem ríkti í upphafi um öflun lánsfjár á innanlandsmarkaði er þrotin. Svo virðist sem þessi bjartsýni fari dvínandi af eðlilegum orsökum vegna þess að menn horfa fram á það að í rauninni er afskaplega lítið fé að fá á innlendum lánsfjármarkaði, því er öllu meira og minna eytt og stýrt í gegnum ríkisafskipti. Því er það hverju barni augljóst að vandi ríkissjóðs verður ekki leystur nema annaðhvort með erlendu lánsfé, seðlaprentun eða skattlagningu. Eitthvað af þessu er á leið inn í kassann með skattlagningunni en reyndar kannske á leið út úr honum aftur með svona styrkjum eins og til Flugleiða. Þannig að búast má við því að það sem við erum að horfa upp á hér sé aðeins fyrsti stóri ósigurinn af mörgum. Það næsta sem við eigum von á eru auknar erlendar lántökur og seðlaprentun. Í mínum augum sem nýliða á þingi hefur annað verið mjög áberandi að mínu mati. Við erum að tala um rekstur fyrirtækis sem er ekki ýkja stórt, ríkissjóður er líklega ekki miklu meira en 20 sinnum stærra fyrirtæki en Flugleiðir. Að jafnmargir og jafnstórir þættir skuli geta verið svona óljósir eins og fram kom við meðhöndlun þessara mála í n., að málefni upp á tugi og jafnvel hundruð milljóna séu að skjóta óvænt upp kollinum eða mönnum einfaldlega falli þau úr minni á milli daga, stappar nærri furðu fyrir hvern mann sem heldur að þessir hlutir gangi eftir mjög skipulögðum og fastmótuðum leiðum. Ég tek þá áhættu að hæstv. fjmrh. segi að ég sé alltaf að segja það sama og vil minna enn einu sinni á að það hlýtur að vera eðlileg hugsun miðað við þessa reynslu að hér sé virkileg nauðsyn ákveðinna kerfisbreytinga sem leiði til annarra vinnubragða og dragi einfaldlega úr verkefnum bæði á tekju- og framkvæmdasviði ríkissjóðs og dreifi því verkefni á fleiri herðar en gert er í dag.



Virðulegi forseti: Ég hef áður í umr. um þetta frv. hér í hv. deild gert að umtalsefni hvernig þetta frv. markar í megindráttum óbreytta stefnu í fjárfestingarmálum frá því sem var í tíð fyrri ríkisstjórna þrátt fyrir stór orð núv. ríkisstj. í upphafi ferils síns um nýja stefnu í þessum efnum. Að vísu er heldur dregið úr fjárfestingarhraðanum en fjármagninu er eftir sem áður veitt í sama farveg þannig að hér er engan veginn um breytingu að ræða. Einnig hef ég og aðrir stjórnarandstöðuþm. fjallað um og mælt á móti því sem e. t. v. má segja að séu einu nýmælin í þessu frv., þ. e. niðurskurður á fé til ýmissa brýnna félagslegra mála eins og til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og Lánasjóðs ísl. námsmanna. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef þegar sagt um þetta en lýsi því yfir að afstaða mín í þessum efnum hefur vitaskuld ekki breyst eina spönn síðan við afgreiddum þetta frv. héðan úr hv. deild til Nd. Í þessu lánsfjárlagafrv. er í grundvallaratriðum um að ræða, eins og ég sagði, sömu fjárfestingarstefnu og þá sem leitt hefur okkur út í það efnahagsástand sem við nú búum við og launafólk í landinu finnur óþyrmilega fyrir þessa dagana. Ég mun því nú sem áður ekki greiða þessu frv. atkv. mitt. Síðan fór þetta frv. héðan frá okkur til Nd. Við nánari athugun þar í fjh.- og viðskn. og í ljósi þróunar ýmissa mála í landinu, sem orðið hafa síðan frv. var afgreitt héðan úr Ed., hefur enn betur komið í ljós að þetta lánsfjárlagafrv. er svo þrælgötótt og botnlaust að það er meira og minna ónýtt plagg. Mér er með öllu óskiljanlegt hvernig ríkisstj. ætlar að vinna eftir þessum lögum eftir að hún er búin að hafa þau í gegnum þingið. Menn hafa stungið upp á að e. t. v. eigi að koma til okkar eftir nokkrar vikur og tilkynna að nú sé illt í efni, allt götótt hér líka. Ég læt ekki bjóða mér upp á þvílíkt í tvígang og mun því sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.



Virðulegi forseti. Mér telst að það séu 18 gr. í II. kafla þessa frv. sem mæla fyrir um að ekki skuli vera staðið við lög, heldur að einhverju leyti frá þeim fallið. Það var uppgötvað í Nd. að ein af þessum greinum væri dálítið gölluð. Flestar tilvísanir í greinina voru rangar og þar af leiðandi kemur greinin hingað breytt eins og samþykkt hefur verið í Nd. Greinin er um það að framlag ríkissjóðs til Aflatryggingasjóðs skuli verða skert, eins og hefur reyndar verið gert á undanförnum árum, það skuli ekki vera staðið við lög um framlag ríkisins til Aflatryggingasjóðs. Nú vill svo til að það er annað frv. að þessu lútandi á ferðinni hér á hv. Alþingi og við í sjútvn. Ed. erum að fjalla um það mál. 2. gr. þess frv. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1984 skal framlag ríkissjóðs samkv. ákvæðum 2. tölul. 1. málsgr. 9. gr. laganna renna til áhafnadeildar sjóðsins til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga og greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna, sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa stöðvast vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984. Sjútvrn. mun setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.“ Það hefur verið gert allmikið úr því að þarna muni verða til peningar til að mæta vissum skakkaföllum sem áhafnadeildin hefur orðið fyrir vegna brbl. frá því í vor svo og vegna þess að nauðsynlegt sé að hafa fjármagn milli handanna til að mæta þeim skakkaföllum sem væntanleg eru vegna kvótareglnanna og vegna þess aflabrests sem spáð er. Í frv. um Aflatryggingasjóð er nefnd sama tala og í lánsfjárlagafrv. Reyndar kemur fram í frv. um Aflatryggingasjóð að það sé frá gengið að upphæðin verði 18.6 millj. Er þá mjög nálægt þeirri upphæð farið sem Óskar Vigfússon formaður Sjómannasambands Íslands segir að áhafnasjóður hafi orðið af frá því í vor vegna aðgerða ríkisstj. í vor, brbl., þannig að 18.6 millj. séu ekki hærri upphæð en sem næmi því að jafna þá upphæð. Í öðru lagi sagði formaður Sjómannasambandsins við okkur á fundi í sjútvn. að sjómenn mundu ekki una við skertan hlut Aflatryggingasjóðs og þiggja dúsu í formi ríkisstyrks til sjómanna. Mér er því spurn: Er ekki eðlilegra við þær aðstæður sem nú blasa við íslenskum sjávarútvegi að framlag til áhafnadeildar sé ekki skert? Og ég vil líka spyrja hæstv. fjmrh. hve háa upphæð hér hefði verið um að ræða ef framlag ríkissjóðs hefði ekki verið skert. Hve há er sú upphæð sem sjómenn hefðu mátt búast við að hefði runnið til Aflatryggingasjóðs? Hefði þá ekki orðið annað viðhorf sjómanna til framlags ríkissjóðs? E. t. v. hefðu þeir ekki þurft að hafa um það þau orð, sem formaður Sjómannasambandsins viðhafði í sjútvn. Nd., að þessi upphæð væri ekki annað en dúsa upp í sjómenn við þær aðstæður sem nú eru.



Virðulegi forseti. Hér ræðum við um fjármál einu sinni enn í dag, en hér er til umr. frv. til lánsfjárlaga. Mig langar í því sambandi að bera upp nokkrar spurningar til hæstv. fjmrh. Við urðum þess vitni í þessari hv. deild í dag að það á að hækka skatta um 70–75 millj., en sé litið á frv. sést hvergi gerð nein tilraun til að fylla upp í það gat í fjárl. sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir fyrir um hálfum mánuði að væri um 1800 millj. kr. Mér reiknast til að skattahækkunin frá því í dag nemi um 50 til 55 millj. upp í þetta fyrrnefnda gat, séu dregnar frá þær 20 millj. sem ríkissjóður leggur út vegna kjarasamninga, þar sem kjarasamningar kosta ríkissjóð um 220 millj., en 200 millj. endurheimtast í auknum sköttum vegna hækkandi tekna annarra landsmanna. Og þá langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh.: Eigum við von á að á næstu dögum verði ákveðnar skattahækkanir sem nema þeim 1750 millj. sem vantar í viðbót upp í þetta gat eða verður frv. til annarra lánsfjárlaga lagt fram á Alþingi? Ég held að það þurfi að skýra þetta aðeins betur. Ég get ekki séð að hægt sé að koma þessum lögum í gegnum þingið án þess að fáist a. m. k. nasasjón af fyrirætlunum hæstv. ráðh. í þessum efnum. Það er annað atriði sem mig langar líka til að spyrja um og það er í sambandi við útgerðina. Það hefur verið rætt um skuldbreytingar sem næmu um 1.6 milljörðum eða meira og hvort ekki eigi að fara þá leið að taka erlend lán sem því nemur. Megum við eiga von á að það komi fram lánsfjárlög sem hljóða þá upp á jafnvel um 3 milljarða kr.? Ég ætla ekki að bæta miklu við það sem áður hefur komið fram því að eins og aðrir stjórnarandstöðuþm. hafa mælt hér eru það marklaus plögg sem við erum að fjalla um og ekki ástæða til að eyða miklu fleiri orðum á þau.



Virðulegi forseti. Ég er búinn að sitja í báðum deildum í allan dag og hlusta á hvern þm. eftir annan tala um að lánsfjárlögin, sem hér liggja frammi, séu marklaus, en enginn hefur málefnalega tætt þau í sundur sem marklaus. Það hefur verið bent á ýmsa punkta sem þm. eru ósammála um, en ekki hefur verið rökstutt að þau séu marklaus nema þá á því sviði sem snertir húsnæðismál. Á því sviði hefur komið fram á tveimur fundum með forustumönnum lífeyrissjóða að þeir telja að innlend fjáröflun geti staðist. Tvíspurðir um sama efni á seinni fundinum fullyrtu þeir að hún gæti staðist. En við erum samt sem áður með allan fyrirvara um það. Hv. 8. landsk. þm. gat um að hér væri engin tilraun gerð til að minnka gatið á fjárl., þann vanda sem ég skýrði frá að væri fram undan ef ekkert væri að gert. Það er ekki orðinn vandi. Hér eru að því leyti til viðhöfð frábrugðin vinnubrögð að hingað til hefur fjmrh. skýrt frá því í lok ársins að staða ríkissjóðs væri svo og svo slæm  Við erum að benda á þann vanda sem kann að vera fram undan. Nú getur allt breyst, ef aflabrögð verða betri eða meiri en við gerðum ráð fyrir. Það getur vel verið að fólk fái rífandi vinnu ef veiðist vel, fólk versli mikið og óbeinar tekjur komi inn í miklu meiri mæli en við áttum von á. Það er ekki útilokað. Enn fremur hefur hv. 8. landsk. þm. misskilið dálítið skatta sem lagðir eru á vegna kjarabóta sem nú hefur um samist. Það var upplýst að það er áætlað að sá kjarasamningur sem BSRB er nýbúinn að gera við ríkið kosti ríkið um 220–240 millj., en það er reiknað með því að aukin velta skili til baka ca. 200 millj. Þannig gæti verið um 20 millj. mismunur þarna, sem væri þá ríkinu í óhag. En ég vona að ekki komi til þess að við fyllum allt þetta mikla gat, sem talað er um, enda hefur það aldrei komið til greina, með nýjum sköttum. Ríkissjóður hefur ekki ótakmarkað frjálsar hendur um val á aðferðum til að ná í tekjur til að standa undir þeim kostnaði sem á honum hvílir og öllum þeim útgjöldum sem Alþingi hefur skyldað ríkisstj. til að standa undir með lögum. Það eru skattar, það er niðurskurður, það eru innlendar eða erlendar lántökur. Þetta eru leiðirnar. Við munum að sjálfsögðu reyna að skera niður eins og hægt er. M. a. er skerðingarákvæði í frv. sem við erum að ræða, sem margir þm. hafa dæmt ansi hart í umr. í dag. En þetta eru leiðirnar. Og ef ekki er hægt að ná samkomulagi um neinar af þessum leiðum, hvað vilja þm. þá gera? Þeir eru sjálfir búnir að hlaða þannig kostnaðarliðum á ríkissjóð að peningar eru ekki lengur til fyrir útgjöldunum sem Alþingi hefur samt samþykkt að ríkissjóður skuli standa undir án þess að hafa tekjur til þess. Þá er ekki annað eftir en fjáröflunarleiðirnar sem ég gat um. Hv. 4. þm. Vesturl. sagði að 18 greinar segðu að ekki skuli staðið við lög. Það er einmitt vegna þess sem ég var að segja. Lögin eru það íþyngjandi að Alþingi sér ekki ríkissjóði fyrir þeim tekjum sem þarf til að standa undir þeim. Þess vegna komu skerðingarákvæði. Það er rétt, sem hv. 11. þm. Reykv. segir, að stefna þessarar ríkisstj. er að mörgu leyti svipuð og fyrri ríkisstjórna og fjármagninu er beint í sama farveg. Þetta er alveg rétt. Það er ekki hægt að sveifla einum sprota og segja: Nú förum við í allt aðra átt. Það þarf miklu lengri aðlögunartíma til. En hitt er annað mál að það er dregið úr. Í sumum tilfellum þar sem það á við. Það er einmitt verið að framkvæma pennastrikið. Það má segja að skerðingarákvæðin séu pennastrik. Pennastrikið var ekkert annað en skerðingarákvæði. Skerða skal rétt þeirra sem hafa tekið of mikið af þeim sem afla verðmæta fyrir þjóðina, takast á við innlenda vandann. Það er ekkert um annað að ræða en að vinna sig út úr þessum farvegi á löngum tíma. Hv. 8. þm. Reykv. minntist á Kristnisjóð. Það er rétt að hann tekur stökk á milli umr. úr 2.5 millj. í 3.6, en það er þó skerðing á því sem honum ber skv. lögum. Þjóðkirkjan færði rök að því að hún kæmist ekki af með minna. Hún á tilkall til hærri upphæðar en hér segir. Við ákváðum samt að fara ekki hærra en í 3.6 millj. Biskup heldur að hann komist af með þessa upphæð með því að fara mjög gætilega í þann kostnað sem hefðbundinn er á herðum kirkjunnar. En þetta er skv. lögum eins og margt annað. Hv. 8. þm. Reykv. talar um Flugleiðir. Ég er honum alveg sammála á sama hátt og ég er sammála hv. 3. þm. Norðurl. v. um að það er ansi erfitt að þurfa að standa undir þessum útlátum, má segja, eða tekjumissi frá Keflavíkurflugvelli vegna Flugleiða. Þó að Ísland sé ekki stærra en 20 sinnum stærra en Flugleiðir, þá er ljóst öllum sem eitthvað þekkja til erlendis, að Ísland, þetta litla þjóðfélag, hefur skyldur og kvaðir, sem á okkar herðum hvíla, sem eru fyllilega sambærilegar og í sumum tilfellum miklu, miklu erfiðari og dýrari en mörgum sinnum stærri þjóðfélög bera. Við skulum bara hugsa um hina löngu strandlengju hjá okkur, sem er óvíða annars staðar, - óvíða ef ferðast er um Evrópu t. d. og hvergi, sem ég man eftir, í svo litlu samfélagi sem við höfum. Við höfum höfuðborgarskyldu og höfuðborgarskyldan er afskaplega lík hvar sem er. Hún er hér langt, langt umfram það sem hún er annars staðar vegna þess að höfuðborgin hér er miðpunktur þjóðfélagsins og þjóðlífsins í aðdrætti og á margan annan hátt. Hlutfallslega er höfuðborgarskylda okkar meiri og þjóðfélag okkar mörgum sinnum dýrara í rekstri en stærri þjóðfélög. Ég er ekki að tala þar um höfðatölu. Það er því ekki lítill vandi að reka þjóðfélag eins og hið íslenska og land eins og Ísland á.tekjum sem aðeins 200 þús. manns eða kannske ekki helmingurinn af því vinna fyrir. Ef frá eru dregin börn og gamalmenni er það ekki svo ýkjastór hópur. Ég segi ca. 100 þús., en held að það nái því ekki. Ég var einhvern tíma með tölur sem eru þó nokkuð lægri en 100 þús. - En þetta er nú staðan hjá okkur. Ég tek líka undir með hv. 8. þm. Reykv. að það væri æskilegt að gera hér kerfisbreytingar, en ég held að við séum ekki með það sama í huga þegar við tölum um kerfisbreytingar. Virðulegur 3. þm. Norðurl. v. talar um gatið í fjárl. Þá er ekki verið að tala um þann vanda sem búið er að semja um og tilheyrir kannske liðinni tíð. Við erum að tala um ca. 2000 millj., sem eru um 10% af gjaldahlið fjárl. Það þýðir þá að ef ég hefði sem fjmrh. gert nákvæmlega sama og fjmrh. hingað til og ekki gefið upp neina vöntun, neitt fyrirsjáanlegt gat, hefði ég gefið út aukafjárveitingar. Aukafjárveitingar við fjárlögin 1983, sem voru gerð í 42% verðbólgu, en verðbólgan var við yfirtöku núv. ríkisstj. að nálgast 100%, fóru upp í 25% af fjárlögum. Við erum að tala um vanda, sem er fyrirsjáanlegur ef við gerum ekki neitt upp og aukafjárveitingar sem svara til 10% af fjárl. Sá vandi er því vel undir helmingi af því sem var afgreitt bak við tjöldin af einum þm., þ. e. fjmrh., á s. l. ári. Það er það sem ég er að reyna að koma í veg fyrir, en ég er farinn að efast um að slíkar upplýsingar, sem ég gef sem fjmrh., borgi sig að gefa. Ég er farinn að halda að ég hafi fallið í þá gryfju að reyna að vera hreinskilinn við þm., upplýsa þá vel, og hafi gert rangt. Þess vegna hefði ég bara átt að sitja með þá aukafjárveitingavinnu sem hingað til hefur verið unnin. Þá hefði enginn talað meira um fjárlög og enginn gert svona harðar aths. við lánsfjárlögin, eins og fram hefur komið. Nú spyr hv. 3. þm. Norðurl. v., eftir harða ádeilu á væntanlegar styrkveitingar til Flugleiða, hvort ég sem fjmrh. muni nota heimildina. Vill fyrrv. fjmrh. virkilega fá svar við þessu? Úr því að spurt er ætla ég að leyfa mér að lesa grg. sem ég bað um frá gjaldadeild. Ég vildi helst komast hjá því að þurfa að nota þessa heimild. En heimildina verður m. a. að nota við niðurfellinguna á lendingargjöldunum vegna þess að það tengist niðurfellingu af lendingargjöldum í Luxemborg að við fellum niður af Norður-Atlantshafsflugi Flugleiða lendingargjöldin hér líka. Í þessu tilfelli, - ég veit ekki hvort það er í fyrsta sinn eða ekki, ég held nú samt að það sé í fyrsta sinn, - gerir ríkisstjórn Lúxemborgar, eða Grand Duchy of Luxembourg eins og það heitir, kröfu til þess að lendingargjöld verði líka felld niður, sem er ekki stór upphæð, af Cargolux á vesturleið. Hér eru bréf, sem ég get lánað hv. 3. þm. Norðurl. v., sem staðfesta það, þannig að þetta tengist saman. Lendingargjöldin og lántökurnar sem áttu sér stað sem nú eru að falla á ríkisábyrgðasjóð og ríkissjóð þar með, eru skv. samningi sem er undirritaður af allt öðrum en mér. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vill kannske upplýsa sjálfur hver gerði þann samning. En grg. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í fjárlögum fyrir árið 1982 er heimild í 6. gr. sem veitir fjmrh. heimild til sjálfskuldarábyrgðar til handa Flugleiðum sem nemur 1.6 milljörðum Bandaríkjadala. Enn fremur segir við uppgjör lánsins: „Lendingargjöld, leigugjöld vegna aðstöðu á Keflavíkurflugvelli svo og tekju- og eignarskatt, launaskatt og önnur gjöld ber fétaginu að greiða á réttum gjalddögum, en þann hluta þeirra gjalda sem rekja má til Norður-Atlantshafsflugs félagsins fær félagið endurgreiddan við skuldauppgjör.“ Þá segir enn fremur að í fjárlagafrv. fyrir árið 1983 skuli tillaga gerð um hlutdeild ríkissjóðs í uppgjöri þessa láns með hliðsjón af rekstrarafkomu fyrirtækisins á ofangreindri flugleið umrætt tímabil, að teknu tilliti til þeirrar endurgreiðslu sem um ræðir í 2. mgr. og miðað við þær tekjur sem telja má að ríkissjóður hafi haft undanfarin ár af flugi á umræddri flugleið. Ákvæði þessi eru tvíþætt. Annars vegar skulu Flugleiðir - ég undirstrika - „skulu Flugleiðir fá öll gjöld tengd nefndu flugi frádregin frá lántöku og hins vegar ef rekstrarafkoma er neikvæð skal hafa hliðsjón af því við uppgjör lánsins“ þ. e. ef rekstrarafkoma er neikvæð skal hafa það til hliðsjónar við uppgjör lánsins. „Hjálagt er bréf frá Ríkisendurskoðun, dags. 7. 11. 1983, þar sem segir að tap félagsins á umræddu tímabili nemi 4.5 millj. Bandaríkjadala af starfsemi félagsins á Norður-Atlantshafsflugleið. Miðað við framansagt er ljóst að þau skilyrði, sem kveðið er á um í heimildagrein um að ríkissjóður taki á sig umrætt lán að fjárhæð 1.6 millj. Bandaríkjadala vegna rekstrartímabils 1. okt. 1981 til 30. sept. 1982, eru fyrir hendi og ætti því að gjaldfæra lánin, miðað við framkvæmd þessa máls árið 1982, sem framlag ríkissjóðs á árinu 1983. Í fjárl. 1983 var gert ráð fyrir framtagi að fjárhæð 33 millj. kr., en greiðsla nam 47 millj. kr. og hefur ríkissjóður greitt þá fjárhæð. Í fjárlögum 1983 er samsvarandi heimildagrein fyrir lántöku að fjárhæð 1.9 millj. Bandaríkjadala vegna rekstrartímabils 1. okt. 1982 til 30. sept. 1983. Lán þetta fellur í gjalddaga á árinu 1984 í þrennu lagi, 1. mars, 1. júní og 1. sept. Má ætla að greiðsluþörfin sé um 82 millj. kr. Í fjárl. á árinu 1984 er ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum til að mæta þessum greiðslum. Haft var samband við Flugleiðir hf. og þær upplýstu að ekki lægi fyrir endanlegt rekstraruppgjör fyrir árið 1983 fyrr en í apríl-maí n. k., en fram kom að talið er að rekstrarhalli mundi verða á því ári. Þá upplýstu þeir enn fremur að þeir mundu ekki geta borgað af lánum og því er ljóst að til greiðslu kæmi úr ríkissjóði nú 1. mars vegna þessa máls. Við áritun framangreinds skuldabréfs hefur viðkomandi fjmrh. notað heimild í 6. gr. fjárlaga með þeim ákvæðum, sem þar um getur og árituð eru á skuldabréfið, og því ljóst að ef þau skilyrði séu fyrir hendi um afkomu o. fl. er þetta varðar verður ríkissjóður að standa skil á greiðslu vegna þessarar sjálfskuldarábyrgðar.“ Ég hef ekki frjálsar hendur til að ákveða þetta sjálfur. Það er búið að ganga frá þessu. Ég er með skuldabréf í höndunum sem segir til um hvernig á að afgreiða þessi mál. 



Virðulegi forseti. Mér þótti leitt að hæstv. fjmrh. skyldi koma sér undan að svara spurningu minni um það hver væri afstaða hans til þessarar nýju heimildar til niðurfellingar á lendingargjöldum Flugleiða með þeim einfalda hætti að vísa til þess að ég sem fyrrv. fjmrh. hefði stuðlað að því að Flugleiðir fengju styrk úr ríkissjóði nokkur ár í röð. Það er alveg rétt, það vita allir hv. þm. að Flugleiðir hafa fengið þennan styrk undanfarin ár. Það vita líka allir að áður en þetta var ákveðið fóru fram miklar umr. um það mál og sýndist sitt hverjum á tímabili en varð að lokum samkomulag um þá lausn sem valin var og var í því fólgin að veitt var til bráðabirgða lán til eins árs og síðan lánið gert upp árið eftir. Það kemur engum á óvart að ég stóð að því máli og það er ekki nein skýring eða svar við minni spurningu um það hver afstaða hæstv. fjmrh. nú er þegar aðstæður eru gjörbreyttar. Það er aðalatriðið í málinu að þegar þessar ákvarðanir voru teknar af meiri hl. Alþingis stóðu Flugleiðir mjög illa. Þá var talið mjög tæpt að fyrirtækið gæti gengið með eðlilegum hætti og þetta var neyðarráðstöfun Alþingis til að tryggja rekstur Flugleiða. Nú eru hins vegar aðstæður gerbreyttar. Nú er ekki fyrirtækið lengur í neinni sérstakri hengingaról og því gilda ekki sömu rök og giltu fyrir 2–3 árum. Það sem ég spyr hæstv. ráðh. er: Hver er afstaða hans nú við þessar breyttu aðstæður úr því að hann var á móti því á sínum tíma þegar um neyðarástand var að ræða hjá Flugleiðum, að veita styrk úr ríkissjóði? Ég gat ekki séð annað en að hæstv. ráðh. blandaði í svari sínu saman tveimur alveg óskyldum málum. Hann var að vekja athygli á því að það ætti eftir að greiða úr ríkissjóði seinasta lánið af þessum þremur. Það er búið að greiða lánið síðan 1981 og 1982 en það átti eftir að gera upp þetta seinasta lán. Það vita allir að sú saga var ekki alveg uppgerð. Það átti eftir að ljúka málinu. En það eina merkilega við þann þátt málsins var að hæstv. ráðh. upplýsir í fyrsta sinn fyrir Alþingi að hér er enn eitt gatið í fjárlögunum.  Það vantar alveg inn í fjárlögin þessar 64 millj. kr. sem þarf til að gera upp þetta seinasta lán sem veitt var Flugleiðum og mun að sjálfsögðu falla á ríkissjóð. Segja má því að þessi orðaskipti okkar hafi ekki verið til einskis úr því að það fékkst upp í umr. að hér er enn eitt stóra gatið á ferðinni. Upphæðin sem hæstv. ráðh. þyrfti að nefna er þá ekki 1850 millj. kr. heldur 1850 millj. kr. plús þessar 64 millj. kr.  En þetta uppgjör, sem hér er um að ræða, þ. e. uppgjör á láni sem útvegað var í Seðlabankanum á sínum tíma og þarf að gera upp á árinu 1984, er allt annað en niðurfelling á lendingargjöldunum sem núna er verið að tala um vegna þess að þetta 64 millj. kr. nýja gat sem við vorum að enda við að tala um, er uppgjör fyrir liðna tíð. En það sem hér er verið að tala um, lendingargjöldin, er niðurfelling á þeim gjöldum fyrir þann tíma sem er að líða nú. Ég heyri það á hæstv. ráðh. að hann blandar þessu algerlega saman. Það var á honum að heyra að það væri ekkert val hjá honum hvort ætti að nota þessa heimild eða ekki því að hann væri bundinn af gerðum mínum á sínum tíma. Þetta er stórkostlegur misskilningur. Hann er vissulega bundinn af gerðum fyrri ríkisstj. í því efni að hann verður að gera upp það lán sem ákveðið var að taka á sínum tíma og veita Flugleiðum. En lendingargjöldin fyrir tímabilið 1. okt. 1983 til haustsins 1984, sem er nýtt tímabil, er mál sem er nýtt á ferðinni og varðar ákvarðanir fjmrh. nú á þessum vetri, hvort hann er reiðubúinn til að greiða þessar upphæðir úr ríkissjóði. Ég ætla svo ekki að fara að rökræða við hæstv. fjmrh. enn einu sinni um fjármál ríkisins á liðnum árum. Það væri að bera í bakkafullan lækinn að fara að taka upp þá rökræðu enn einu sinni. En afskaplega þykir mér slæmt að hlusta á hæstv. ráðh. blanda saman jafnóskyldum hlutum eins og gati í fjárlögum annars vegar og hins vegar aukafjárveitingum. Þar er um alveg óskyld mál að ræða. Á undanförnum árum hefur verið talsverður munur á fjárlögum annars vegar og raunverulegri verðbólguþróun hins vegar. Tekjur og gjöld hafa hækkað nokkuð í takt og það hefur þurft að gefa út aukafjárveitingar vegna þess bæði á gjaldahliðina og tekjuhliðina, kannske fyrst og fremst á gjaldahliðina. Það þarf kannske ekki að veita formlegar aukafjárveitingar vegna teknanna. Þær koma af sjálfu sér og enga ákvörðun þarf til að taka við þeim. En gat tölum við ekki um öðruvísi en að . . . 



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tala um þetta nýuppgötvaða gat upp á 64 millj. heldur gat sem er búið að vera ljóst nokkuð lengi og það er gatið í húsnæðismálunum. Í upphafi ræðu sinnar áðan var það helst að skilja á hæstv. fjmrh. að sennilega væri ekkert gat þar vegna þess að skv. samtali hans við forustumenn tveggja lífeyrissjóða mundi innlend lánsfjáröflun standast. Þetta þykja mér mjög merkilegar fréttir og nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Með hvaða rökum töldu þessir heiðursmenn að innlend lánsfjáröflun til húsnæðismála mundi standast?



Virðulegi forseti. Hv. 11. þm. Reykv. spyr með hvaða rökum forustumenn lífeyrissjóðanna töldu líklegt að kaup þeirra á skuldabréfum til framkvæmdasjóða mundu standast. Það er náttúrlega á þeim rökum sem augljós eru. Miðað er við tekjur sjóðanna og það átti að nægja að sjóðirnir keyptu allir 40% af sínu ráðstöfunarfé, þ. e. aukningunni. Þeir gerðu ekki athugasemdir eins og ég sagði, þegar hæstv. félmrh. og ég töluðum við þá. En rétt er að taka fram að þessir forystumenn lífeyrissjóðanna ráða ekki útlánunum. Þeir geta aðeins beint þeim tilmælum til sjóðanna að þeir standi við eða fari eftir þeirra óskum. Það er byggt á þeim rökum að þeir gerðu ekki athugasemdir. En nú er annað orðið uppi á teningnum og ég verð því miður að draga í efa að þessi fjárhæð náist, ég hef ekki hikað við að gera það og hef sagt að ef hún ekki næst hef ég ekki peninga til þess að láta úf úr ríkissjóði, sú fjárhæð hefur ekki komið inn eins og gefur að skilja. Því hef ég undirstrikað það að ef ekki eru til peningar verða húsbyggjendur að seinka sínum framkvæmdum, það verða allir að gera. En hv. 3. þm. Norðurl. v. var að gefa þá skýringu að ég blandi hér saman láni til Flugleiða að upphæð 1.6 millj. Bandaríkjadala og uppgjöri varðandi lendingargjöld, leigugjöld vegna aðstöðu á Keflavíkurflugvelli svo og tekju- og eignarskatt, launaskatt og önnur gjöld félagsins vegna þess að þau eru frádráttarbær frá láninu við uppgjör ef reksturinn ber sig ekki.  „Að mati Ríkisendurskoðunarinnar gefur rekstrarreikningurinn glögga mynd af rekstri umrætt tímabil og af heildartapi félagsins, sem er 7 millj. 923 þús. dollarar, má rekja 4 millj. 545 þús. til starfsemi félagsins á Norður-Atlantshafsflugi.“ Þannig að það er mikið tap á þessum rekstri enn þá þó að félagið á þessari flugleið gangi mun betur en það gerði áður. Ekki fer á milli mála að hér er um verulegt tap að ræða og þetta þýðir það að félagið getur ekki staðið við afborganir af sínum lánum. Lendingargjöld og annar kostnaður, sem það á annars að gera upp, verður dreginn frá þessum lánum sem falla nú þrjú í röð með stuttu millibili árið 1984. Þetta er hluti af þeim vanda sem - 

Fyrir 1981 og 1982.

Ég er að tala um það sem um var samið. Ég held að ég endurtaki það ekki oftar, þetta er svo ljóst. En ég skal skilja þessa pappíra eftir hjá virðulegum 3. þm. Norðurl. v. ef hann vill læra það utan að. Þá hef ég lokið máli mínu.