Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg gjöri ráð fyrir að mönnum þyki ekki kveða mikið að sparnaði í tillögum nefndarinnar. Samt sem áður er hann alls ekki svo lítill, þegar þess er gætt, að til nefndarinnar er stefnt öllum fjárbeiðslum frá einstökum mönnum, stofnunum og hjeruðum. Jeg skal nú fyrst snúa mjer að því, hver áhrif það hefir á fjárhaginn, ef tillögur nefndarinnar verða samþyktar allar, og engar aðrar. Tillögur nefndarinnar um tekjurnar hafa litla þýðingu, því að þar er að eins um áætlun að ræða. Þær eru sumpart fólgnar í hækkun teknanna, sem nemur 64500 kr., og lækkun þeirra, sem nemur 60 þús. kr. Í gjöldunum hafa tillögur nefndarinnar þýðingu, ef samþyktar verða. Þau hefir nefndin lagt til að lækka um 213950 kr., en hefir ekki heldur sjeð sjer fært að sneiða hjá allmiklum hækkunum, sem nema alls 198515 k Mismunur því 15435 kr. og að viðbættum tekjumismun eftir áætlun nefndarinnar 19935 kr. Ekki eru þessar upphæðir þó nákvæmlega upp á eyri. Tekjuhallinn eftir áætlun nefndarinnar lækkar því um 19935 kr. eða úr 129642 kr. í 109707 kr. Þetta er þá í stuttu máli árangurinn af starfi nefndarinnar, sem fengist hefir við að moða úr fjárbeiðslum og klípa úr fjárlaga.frumv. stjórnarinnar. Til þess að tekjuhallinn verði minni þyrnir í augum fyrir landstjórnina, leggur nefndin til, að stjórninni sje beint heimilað að fresta nýjum símalagningum, ef illa rætist úr um fjárhaginn. Hæstv. ráðherra skýrði frá fjárhagsástandinu við upphaf 1. umr., en hann veik þá ekki að því, sem hefði þurft að skýra, þ. e. hver skildingaráð stjórnin að líkindum hefir í byrjun næsta fjárhagstímabils, þ. e. peningaforði landssjóðs, sem er sá hluti af landssjóði, sem ekki er bundinn í viðlagasjóði Þetta atriði hefi jeg reynt að kynna mjer og hefi þó orðið að byggja á áætlun um fjárhaginn í árslok 1914. Nefndin hefir einungis fengið að láni hjá hæstv. ráðherra yfirlit yfir tekjur og gjöld fyrir árið 1914, en enga skýrslu um peningaforðann í árslok þá. Peningaforði landssjóðs í árslok 1913 er talinn kr. 1362497. Þar frá dregst tekjuhalli 1914 80954 kr., tillag til Landsbankans 100000 kr., tillag til Eimskipafjelagsins 100000 kr., ný lán úr viðlagasjóði, umfram það, sem afborgað hefir verið, nettó 50258 kr. Eftir standa þá 1032285 kr. Að vísu hefi jeg þó rekið mig á að einn liðurinn í tekjuyfirlitinu, sem nefndin hafði fyrir 1914, er oftalinn, sem sje fiskveiðasektir, en 2/3 af þeim eiga að fara í landhelgissjóð, eða 40 þús. kr., og lækkar þá útkoman ofan fyrir 1 miljón. En ekki eru þeir skildingar allir komnir í landssjóð, því að alt af er nokkuð mikið af tekjum óinnheimt við áramót, en útgjöldin láta ekki bíða eftir sjer. Það mun því sönnu næst, ef stjórnin á að hafa nægilegt handbært fjé fyrir hendi, án dýrrar lántöku, þá þarf hinn svo kallaði peningaforði landssjóðs að líkindum að nema ekki minna en þriðjungi á móts við árstekjurnar. Jeg byggi það á fremur lauslegum áætlunum, að væntanlegur tekjuhalli ársins verði ca. 200 þús. kr. Tekjurnar í ár kunna að verða eitthvað minni en í fyrra, og eins munar ætíð talsvert um umframgreiðslur, bæði á hinum einstöku liðum fjárlaganna og svo nýjum lögum og lögum, sem jeg hefi ekki rannsakað sjerstaklega. En þó er víst, að fjáraukalögin fyrir 1914 og 1915 nema allmikilli upphæð, eða, eins og þau fóru hjer úr deildinni, um 90000 krónum. Það er því ekki hægt að segja, að ástandið sje slæmt, en líklegt, að ekki verði mikið fje fyrir hendi, af því að mikið fje verður sjálfsagt óinnheimt. Þess vegna telur nefndin, að fara verði sem allra varlegast, ekki svo mjög af því, að ástandið sje slæmt, en tekjurnar geta alt af brugðist, þótt varlega sjeu áætlaðar, með því líka að tekjuauka er ekki við að búast þetta ár, en það hefir ætíð áður hjálpað. Í öðru lagi má gjöra ráð fyrir því, að dýrtíðarráðstafanirnar verði því valdandi, að grípa verði til mikils fjár í senn, en á hinn bóginn litlar líkur til að lán fáist, þó heimild sje veitt til lántöku.



Jeg man eftir því, að fyrir tveim til þrem árum, þá varð mjer það á að minnast nokkurum orðum á fjárlaganefndina við framhald fyrstu umræðu fjárlaganna. Þá varð sá undarlegi hlutur, að jeg fekk miklar ákúrur fyrir þetta, og því læt jeg mjer þessa dýrkeyptu reynslu að varnaði verða og minnist ekki á fjárlaganefndina, þó að þess sje nú reyndar full þörf. Það verður vafalaust marga að minnast hjer í dag, þar sem húsmóðirin, sem er deildin hjerna, þarf að finna að við ekki færri en þrjár ágætis eldabuskur, sem hún hefir haft í þjónustu sinni síðan síðast. Jeg skal ekki taka mjer það vandasama verk fyrir hendur að tala um alt, sem þessum stjórnum hefir á orðið. Það sem jeg ætla einkum að líta á, er fæðing hinnar yngstu starfakonunnar. Jeg ætla ekkert að tala um, hvernig hún hefir eldað, heldur um hvernig hún fæddist, því að það er svo með stjórnir öðruvísi en öll önnur dýr veraldarinnar, að þær eru sjálfráðar hvernig þær fæðast, og bera þá vitanlega ábyrgð á því, að það verði eigi með ósæmilegum hætti. Hinn 20. október 1913 þröngvuðu ráðherrar annars ríkis konungi Íslands til þess, að setja skilyrði fyrir staðfesting stjórnarskrárinnar. Mjer dettur ekki í hug að trúa því, að konungur hafi sett slíkt skilyrði af sjálfsdáðum. Ráðherra Íslands, sem þá var, brást þá Alþingi, er hann ljet eigi þá þegar hart mæta hörðu og sagði af sjer. En kjósendur rjettu þó hlut vorn í kosningunum 1914, og næsta þing fór svo með málin, að öllu var borgið. Sá ráðherra, sem næstur fór með málið, gjörði vilja þingsins, og kom djarfmannlega og þó stillilega fram við konungsvaldið, og sagði af sjer, þegar konungsvaldið vildi eigi gjöra vilja þingsins. Þá var þessu máli svo komið, að annarhvor aðilinn varð að láta undan, konungurinn eða þingið. Nú veit jeg eigi, hvort íslenskir þingmenn telja konungsvaldinu heimilt að ganga á móti þingviljanum, en jeg tel því það gersamlega óheimilt. Því er raunar svo háttað eftir bókstaf laganna, að konungur hefir neitunarvald; en sú er reynsla allra þjóða, að slíkt getur leitt til hinna mestu vandræða. Því er það nú orðið að óskrifuðum lögum meðal þjóðanna, að konungsvaldið láti undan þingum, og það má telja óviturlegt, ef nokkurt þing lætur undan og heykist á rjettu máli. Það, sem liggur til grundvallar fyrir þingbundinni stjórn, er kjósandavaldið, en þingmenn eru umboðsmenn kjósandanna og bera ábyrgð fyrir þeim, en konungurinn er ábyrgðarlaus og í rauninni ekki annað en nokkurs konar þýðingarlaust skjaldarmerki. Hjer er nú ekki einungis um það að ræða að láta undan konungsvaldinu, því að konungurinn hafði ekki reynt að ganga á rjett okkar, heldur er málið þannig vagið, að það eru yfirráðakröfur annars ríkis, sem verða þess valdandi, að konungur fór eigi að vilja þingsins. En kröfur vor Íslendinga rýrðu að engu vald konungsins sjálfs yfir Íslandi. Það var því öllu sjálfsagðara að láta ekki undan, þegar málið var þannig vaxið, því að alt undanhald gat orðið til þess, að litið yrði á rjett vorn öðrum augum framvegis en hingað til. Þingið ljet sjer eigi heldur koma til hugar að beygja sig, og það beygði eig ekki fyrir konungi sínum, heldur valdhöfum annars ríkis. Og kröfur þessa ríkis voru ekki á neinum öðrum rökum bygðar en að rjetti okkar hafði verið haldið með röngu í 100 ár. Nú stóð svo, þegar Sigurður Eggerz fór frá, að allar leiðir voru opnar. Auðvitað var sjálfsagt að fara beinustu leiðina. En beinasta leiðin var, að bíða fram til þings, því að það var auðsætt hverjum meðalhyggnum manni, að konungur mundi gjöra vilja þingsins, heldur en að fella stjórnarakrána og eiga það á hættu, að fá enga löglega stjórn. konungur hefði aldrei gjört þetta að kappsmáli, síst nú á þessum hættulegu tímum. Hann hefði sagt við hina dönsku ráðherra sína, að framvegis ætlaði hann að stjórna Íslandi og Íslendingum með Íslandsráðherra einum, og án nokkurar íhlutunar danskra stjórnvalda. Að jeg hefi rjett fyrir mjer í þessu, er auðsætt hverjum manni, þegar litið er á það, hverjir tímar nú eru. Á þessum tímum hefði konungurinn ekki vogað sjer að leggja út í deilur við Íslendinga. Það er ekki langt síðan að ein slík deila endaði með skilnaði. Og það hefði mátt búast við, að hjer hefði farið eins, að sambandsslit hefði orðið milli ríkjanna, en undir því hefði konungur aldrei átt, og því hlaut hann að láta undan. Þegar nú hæstv. ráðherra tókst stjórnina á hendur og bauðst til að leiða málið til lykta, með þeim hætti, sem danskir ráðherrar vildu, þá vann hann þjóð sinni óþarft verk, og það verk er þannig vaxið, að óvítt má það ekki vera. Þeir verða að vita það, sem fást við stjórnmál hjer á landi eftirleiðis, að slíkt verk má eigi oftar vinna, þótt þetta þing sje, því miður, svo saman sett, að það vill ekki víta verkið á þinglegan hátt. Jeg mun því nefna hjer í nokkum liðum ástæður mínar til að telja það vítavert. Þá skal jeg fyrst geta þess, að með þessu verki er slegið úr höndum oss það vopnið, sem var nægilegt til þess, að vinna fullan sigur í þessu deilumáli okkar við Dani, og vopnið var það, að enginn meiri hluta maður tæki við stjórn, nema fram gengi þær kröfur, sem Sigurður Eggerz gjörði fyrir hönd Íslendinga, og ollu því, að hann lagði niður völdin. Hefði þetta verið gjört, og enginn látið bilbug á sjer finna, þá hlaut konungsvaldið að láta undan, eins og jeg hefi áður tekið fram, því að ekki dettur mjer í hug, að nokkur maður úr minni hlutanum hjer á þinginu hefði þorað að taka við völdunum. Þetta vopn, sem jeg nú hefi nefnt, ónýtti hæstv. ráðherra, og því viti jeg verk hans. Þá er annað, sem jeg tel vítavert, og það er þetta: Þingið hafði sett ákveðið skilyrði fyrir staðfestingu stjórnarakrárinnar. Það er því bein óhlýðni við Alþingi, að undirskrifa staðfestinguna, án þess að skilyrði þingsins væri öll tekin til greina, eða með nokkrum öðrum skilyrðum, hvort sem í þeim felst rjettindamissir eða ekki; það kemur í þessu sambandi ekkert málinu við. Jeg er ekki málaflutningamaður Dana, þó að mjer væri brigslað um það um daginn, og því segi jeg ekkert um það hversu mikil rjettindi eru mist. En jeg víti stjórnina fyrir að óhlýðnast þannig Alþingi Íslendinga. Það er þingið, sem á að ráða, en ekki ráðherrann, og þingið ætti að refsa fyrir óhlýðni við sig, og mundi gjöra það nú, ef það þekti sinn vitjunartíma. En þótt þingið í heild sinni vilji eigi víta þessa aðferð, þá víti jeg hana. Þessi óhlýðni við þingið verður enn berari, þegar þess er gætt, að stjórnin sýndi því eigi svo mikla virðingu að kalla það saman á aukafund, til þess að reyna, hvort það vildi ganga að þessum nýju skilmálum, og þó höfðu margir þingmenn gjört það að kröfu sinni, að svo yrði gjört. Það mátti eigi minna vera en spurt yrði að því, hvort Íslendingar vildu láta undan í þessu höfuðmáli sínu, en svo mikið var ekki við haft. En þótt sumir þingmenn hafi nú gefið ró reiðinni og fyrirgefið stjórninni, þá víti eg þetta. Þá kem jeg að 4. liðnum, sem stjórnin hefir gjört vítavert í þessu máli. Skilyrðin fyrir staðfestingu stjórnarskrárinnar voru stefnumál, sem kosið var um. Meiri hluti kjósanda vildi engin loforð gefa Dönum í þessu máli, enga samninga við þá gjöra í þessu máli og engar skuldbindingar undir gangast. Það er því auðsætt, að þessari stefnu mátti eigi breyta, án þess að spyrja kjósendur, með því að efna til nýrra kosninga, því að hvar er tryggingin fyrir kjósendur annars, að haldin sjeu við þá kosningaloforð, ef einstakir þingmenn hafa leyfi til að breyta um stefnu milli kosninga. Tryggingin er ekki til, ef svo er, og þá er ekki til neins að trúa neinum manni fyrir að fara með mál sín, ef hann hefir leyfi til þess að snúast skyndilega í lið með andstæðingunum. En hverir eru það, sem eiga valdið. Það eru kjósendurnir í landinu. Meiri hluta stjórn er gagnslaus og ótæk, og í raun og veru engin meiri hluta stjórn, hafi hún ekki meiri hluta kjósanda að baki sjer. Með atferli eins og þessu, sem hjer hefir verið haft í frammi, að nokkurir þingmenn úr meirihlutanum breyti um stefnu milli kosninga og gangi í lið með andstæðingum sínum í minni hlutanum, er í eðli sínu stjórnarbylting, og er fátt eða ekkert vítaverðara, og því víti jeg það. Það er auðvitað, að þingmenn eiga ekki að vera bundnir við að fylgja kjósendum sínum, hvað sem líður sannfæring þeirra; en geti þeir ekki fylgt þeim lengur í einhverju stefnumáli, þá er ekki til fyrir þá nema eitt ráð, og það er að segja af sjer þingmensku. Gjöri þeir það ekki, þá eru kjósendur dregnir á tálar. Það hefir verið gjört í þessu máli, og það víti jeg. Það var svo langt frá því, að þing væri rofið, að alt var gjört til þess, að láta kjósendur eigi vita um hvað fram fór. Þeim var meinað að láta uppi álit sitt á þingmálafundum. Þetta má heita að níðast á kjósendum. Og þótt aðrir láti sig þetta litlu skifta, þá leyfi jeg mjer að víta það. Þessi atriði, sem nú eru talin, eru öll því vítaverðari, sem afleiðingar þeirra eru skaðsamlegri en vanalegar smáyfirsjónir stjórna. Það er miklu vítaverðara, heldur en þó að stjórnin taki fje úr landssjóði, sem henni er ekki heimilað af þinginu. Afleiðingin af óhlýðni við Alþingi er í fyrsta lagi sú, að öðrum er bent til kvæða að gjöra hið sama. Og hver verður afleiðingin af því, að Alþingi lætur sjer lynda, að einstakir menn snúi vopnin úr höndum þess; hún verður sú, að virðing erlendra mótstöðu manna okkar á þingi og þjóð er skert. Og þetta gjörir öll vor mál erfiðari í framtíðinni. Eða heldur nokkur, að Danir muni óttast mjög í næsta skifti, sem Alþingi vili halda á rjetti sínum? Nei, sannarlega ekki. Þeir senda bara heim til þess að vita, hvort ekki sjeu nokkrir menn í meiri hlutanum, sem vilja ganga í minni hlutann og mynda nýjan meiri hluta. Önnur afleiðingin verður sú, að virðing landsmanna á þinginu eyðist, og uggur hlýtur að vakna hjá alþýðu um það, að landsvelferð geti orðið ljett á metunum oft og einatt. Þriðja afleiðingin er sú, að menn venjast á að hlaupa í brott frá stefnu og skifta um meiri hluta á þinginu, án leyfis kjósanda. Ef þessu heldur áfram, verður mönnum ekki meira um að skifta um stefnu, án leyfis kjósanda, en þyrstum manni að renna niður mjólkursopa. Og jeg vil spyrja: Hver verður þá virðing kjósanda fyrir þinginu, þegar farið verður að telja það sómasamlegt að dylja kjósendur þess, sem verið er að gjöra í þeirra nafni? Þá verður þess ekki langt að bíða, að ráðherrann okkar verði talinn af kjósendum að vera ranglátur ráðsmaður. Þess er fyrst að krefjast, að ekki sje viðhöfð nein launung í opinberum málum. Kjósendur eiga heimtingu á að fá að vita, hvað gjörist, því að þeir eiga fyrir því að verða, ef eitthvað ber út af. Jeg skal svo ekki lengja umræðurnar mikið hjer eftir. Jeg hefi gjört mjer það að skyldu, að vera stuttorður og setja orð mín skýrt fram og skilmerkilega. Þótt jeg þykist sjá inn í sálir margra manna hjer, að þeir telji mig ekki fara rjett með, þá kemur sá dagur, að þeim verður kent það með harðri hendi, að svo er. Íslenskir kjósendur eru ekki svo skyni skroppnir, að þeir láti lengi bjóða sjer annað eins og þeim hefir nú verið boðið. Jeg skal engu spá um það, að það verði við næstu kosningar, því að nú hefir þessi stefnuleysisstefna náð miklu tangarhaldi á hugum manna. En því vil jeg spá, að sá tími kemur, að ný bára rís, sem skolar henni burt og öllu, sem henni fylgir. Þótt jeg hafi talið nokkur atriði, sem við koma fæðingu stjórnarinnar, þá er mjer ekki skylt að rekja feril. hennar síðan, enda er hann stuttur.- Að eins vil jeg minnast á eitt atriði út af skírnarræðu þeirri, sem haldin var yfir henni hjer á dögunum. Á jeg þar við öryggistillögu þá, sem borin var upp hjer í deildinni, og þar sem látið var í ljós, að vilji þingsins væri óbreyttur frá í fyrra, þótt öðruvísi hafi farið í ríkisráði Dana, en það hafði ætlast til. Þetta var nóg til þess að slá varnaglann, því að engin viðurkenning var fengin fyrir því, sem gerðist í ríkisráðinu, af Íslendinga hálfu. Allir vita, að ráðherrann einn hafði ekki vald til að gefa þá viðurkenningu, sjerstaklega þar sem hann var ekki skipaður í umboði þingsins. Það, sem hann gjörði, var því ekki bindandi fyrir landið. Tillagan var nægileg til að vernda allan vorn rjett, snúa sigurinn úr hendi Dana og koma fram þeirri upphaflegu tilætlun, að Íslendingar fengju því framgengt, að uppburður sjermálanna fyrir konungi yrði viðurkent íslenskt sjermál, sem ekki kæmi öðrum við en þeim og konunginum. Undirtektirnar undir tillöguna urðu eins og allir vita. Að rjettu lagi hefði stjórnin átt að segja: »Þessa tillögu mun eg samþykkja og bið alla mína fylgismenn að gjöra hið sama. Jeg er ekki »infallibilis«. Þótt jeg sje sannfærð um, að fyrirvaranum hafi verið fullnægt; má vera að mjer skjátlist það. Þess vegna er allur varinn bestur, að samþykkja tillöguna, því að það getur aldrei sakað«. - Jeg tel illa farið, að stjórnin skyldi ekki gjöra þetta. Henni gat ekki orðið það til neins meina, þar sem allir þeir, er að tillögunni stóðu, báru það fram, að í henni ætti ekki að felast neitt vantraust. Það var ljett fyrir stjórnina að gjöra þetta, og mjer sárnaði að hún skyldi ekki gjöra það. Þótt svo kunni að vera, að einhverjar varnir finnist í þessu máli, þá er það ekki að þakka meiri hlutanum hjer að neinu leyti, því að bæði stjórnin og meiri hluti þings hafa gjört sitt til að leiða málstað vorn í vafa, í staðinn fyrir að leiða hann til ljóss og sigurs. Jeg er ekki að segja, að við sjeum varnarlausir gagnvart Dönum, þótt tillagan væri feld, einkum þar sem jeg fjekk alla flokka til að lýsa því yfir, að vilji þeirra væri óbreyttur í þessu efni frá því í fyrra, og þar sem alþjóðarjettur gjörir ekki kröfu til að þingvilji komi fram í sjerstöku formi. Þar við bætist, að Danir vissu, að hverju ráðherrann mátti ganga og að hverju ekki. Þeir hafa því ekki verið bona fide, heldur mala fide í þessu máli. En hvað sem því líður, þá er það vítavert af stjórninni, þar sem allir voru í rauninni sammála um kjarna málsins, að hún vildi ekki styðja að því, að yfirlýsingin væri gefin í sterkara formi. Þá hefði engum dottið í hug að vjefengja rjett landsins.

Ráðherra : Jeg skil ekki annað en að jeg geti verið mjög stuttorður, því að háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði ekki annað en það, sem komið hafði fram af hendi hans við umræður um annað mál, sem hjer lá fyrir deildinni fyrir nokkru, tillöguna út af staðfestingu stjórnarskrárinnar. En úr því að háttv. þm. Dal. (B. J.) þykir svo mikið undir því komið, að rifja upp aftur það, sem hann sagði þá, vil jeg svara örfáum orðum því helsta, sem hann tók fram. Sumt af því, sem hann ljet um mælt, voru spádómar einir, t. d. um það, hvernig farið hefði, ef stjórnarskráin hefði ekki verið staðfest. Hann sagði, að það myndi hafa, eða hefði getað leitt til sambandsslita. Látum svo vera, en þá vil eg skjóta því til háttv. deildar, hvort við myndum hafa verið við því búnir, að svo yrði í sumar. Háttv. þm. Dal. (B. J.) sjer allar leiðir opnar. Við höfðum vitanlega rjett til að segja já og nei, en nei-ið gat leitt til þess, sem hann tók fram. Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að jeg hefði unnið vont verk, og mjer virtist till hans ræða ganga út á það, að leitast við að sýna fram á, að mínar gjörðir væru vítaverðar, og, að því er mjer skildist, refsiverðar. Hann talaði í því sambandi um þingrefsingu. Mun hann þar hafa átt við vantraustsyfirlýsingu eða ákæru til landsdóms, eða öllu heldur hvorttveggja. Vantraustayfirlýsing þarf ekki að vera refsing. Með henni má vinna ráðherranum þægt verk, þar sem hann losast við þann vanda, sem staða hans hefir í för með mjer. Landadómsákæra er ekki heldur refsing út af fyrir sig, þótt hún vitanlega geti leitt til refsingar. Ef meiri hluti þings líti á þetta mál eina og háttv. þm. Dal., þá myndi það vitanlega leiða til slíkrar ákæru. Það voru eitthvað 4–5 liðir, sem háttv. þm. Dalamanna tók fram. Jeg skal taka það fram nú þegar, að jeg tel óþarft nú við 1. umr fjárlaganna að ræða um það, hvort vilja þingsins hafi verið fullnægt með staðfestingarskilmálum stjórnarskrárinnar eða ekki, vegna þess, að bæði neðri deild og efri deild hafa látið uppi skýran og ótvíræðan vilja sinn og álit á því máli. Í báðum deildum hefir verið samþykt, í neðri deild með rökstuddri dagskrá og í efri deild með sjerstakri tillögu, að fyrirvara Alþingis í fyrra væri fullnægt. Þess vegna tel jeg óþarft að fara frekar út í efni málsins nú. Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að jeg hefði slegið biturt vopn úr hendi Íslendinga með því að taka við staðfestingu stjórnarskrárinnar. Þetta vopn var það, að jeg hjelt ekki leiðinni opinni fyrir skilnaði í sumar. Háttv. þm. Dal. (B. J.) vill halda því fram, að við hefðum getað sagt við konungsvaldið, að meiri hluti þings tæki ekki við neinni stjórn, nema hann fengi vilja sínum framgengt. Jeg er á því, að þetta hefði getað verið tvíeggjað vopn, og jeg vil aftur spyrja háttv. þm. Dal., þingið og alla Íslendinga, hvort þeir hefðu verið undir þetta búnir. Jeg leit svo á í vetur, að við værum það ekki. Og háttv. þm. Dal. var enginn skilnaðarmaður í vetur nje þeir hinir, sem hallast nú á sömu sveif og hann í þessu máli. Í öðru lagi sagði háttv. þm. Dal., að jeg hefði sýnt þinginu óhlýðni. Sú óhlýðni átti að vera í því fólgin, að jeg hefði farið út fyrir þau skilyrði, sem þingið setti fyrir staðfestingu stjórnarskrárinnar. Hann sagði, að jeg hefði tekið við staðfestingu stjórnarskrárinnar með öðrum skilyrðum en þingið 1914 hefði ætlast til, en hann fór ekkert út í það, hver þau önnur skilyrði væru. Til þess hefi jeg því að svara, að mikill meiri hluti þingsins hefir lýst ánægju sinni yfir staðfestingu stjórnarakrárinnar og talið fyrirvaranum fullnægt. Alþingi er skipað sömu mönnum nú og 1914, og þar sem það hefir lýst svo afdráttarlaust yfir ánægju sinni með það, sem orðið hefir, þá finst mjer að það ætti að nægja. Jeg get ekki gjört að því, þótt háttv. þm. Dal. sje á annari skoðun. Hann hefir vitaskuld fulla heimild til þess. En það verð jeg að segja, að frá mínu sjónarmiði er það undarlegt, ef þingið þyrfti að fara að refsa mjer fyrir óhlýðni við sig, eftir að meiri hluti þess hefir lýst því yfir, að hann væri að öllu leyti ánægður með gjörðir mínar.  (Bjarni Jónsson: Jeg er á öðru máli en meiri hlutinn)  . Háttv. þm. Dal. (B. J.) heldur því fram, að meiri hlutinn eigi að ráða í hverju máli, en þá verður hann að hugsa hugsunina til enda og beygja sig fyrir þeirri niðurstöðu, sem meiri hlutinn kemst að.  (Bjarni Jónsson: Þetta er ekki sá rjetti meiri hluti)  . Þetta er ekki sá rjetti meiri hluti, segir háttv. þm. Dal. Jeg er ekki svo markglöggur, að jeg geti dregið þann rjetta og ranga meiri hluta í sundur. Í þinginu eru 40 höfuð, og meiri hlutinn hygg jeg að sje eftir því 21. Jeg þekki ekki annan mælikvarða á meiri hlutann en þann »matematiska« mælikvarða. Það getur verið, að háttv. þm. Dal. hafi einhvern annan mælikvarða eða vog til að vega á vit og góðan vilja þingmanna, og geti síðan reiknað meiri hlutann út eftir því. Jeg verð að játa, að jeg er svo illa staddur, að jeg þekki ekki þau áhöld. Úr því að háttv. þm. Dal. (B. J.) talar um að jeg eigi skilið að fá refsingu af þinginu, þar sem jeg hafi slakað til frá skilyrðum þeim, sem þingið setti, þá er það ekki illa til fundið að skýra frá því, að sumir, sem ekki eru vanir að telja okkar rjett meiri en hann er, t. d. prófessor Knud Berlin, álíta, að aðrir hafi slakað til meira en jeg fyrir hönd Íslendinga. Háttv. þm. Dal. lítur svo á þetta mál, sem hann gjörir, vegna þess, að honum er þetta svo viðkvæmt mál. Jeg er ekki að lasta hann fyrir það. En viðkvæmnin getur leitt mann of langt. Hún getur glapið manni sýn, og jeg er hræddur um að það eigi sjer stað um háttv. þm. Dal. Þriðja stórbrotið, sem jeg hefi átt að drýgja, var það, að jeg hefði ekki kvatt saman aukaþing. Jeg hefi við hinar löngu umræður um eftirvarann sagt frá því, hvers vegna jeg gjörði það ekki. Jeg vil þó bæta því við það, sem jeg sagði þá, að ýmsir líta svo á, að úr því að meiri hluti þingsins hafi sagt, að skilyrðunum fyrir staðfestingu stjórnarskrárinnar væri fullnægt, þá sje sönnun fengin fyrir því, að ekki hafi verið ástæða til að kalla saman aukaþing. Jeg var sjálfur á þeirri skoðun, að fyrirvaranurn væri fullnægt, og þá var ekki hugsanarjett af mjer að kalla saman aukaþing með þeim aukakostnaði og drætti á framgangi mála, sem það hefði haft í för með sjer. Fjórða stórbrotið var það, að jeg hafi brotið vilja meiri hluta kjósenda á bak aftur. Þetta er bygt á því sama, sem sje því, að jeg hafi ekki fullnægt skilyrðum þingsins. Allar röksemdir sínar byggir háttv. þm. Dal. á þeirri forsendu, að sú skoðun, sem þingið lýsir nú yfir, sje röng. Jeg verð að segja, að þingrof í þessu tilfelli hafi verið úrhæfis. 1914 fóru kosningar fram síðast, og þeir, sem þá voru kosnir, voru aðallega kosnir til að ráða stjórnarskránni til lykta. Það hefir heyrst sú skoðun, að þingið 1915 væri annað en þingið 1914. Það er dálítið undarlegt, þar sem þingmennirnir eru allir hinir sömu, nema einn, sem komið hefir í staðinn fyrir annan, sem dáið hefir.  (Bjarni Jónsson: Hjartað er breytt)  . Jeg veit ekki í hverju það liggur. Jeg get raunar fallist á, að háttv. þm. Dal. og sumir aðrir sjeu nú öðru vísi en þeir voru 1914. Að því leyti get jeg kannast við, að breyting hafi orðið á þinginu, en að öðru leyti ekki. Hvort sem lítil eða mikil trygging er fólgin í því fyrir þjóðina, að hafa kosið þessa menn, til þess að fá stjórnarskránni heppilega til lykta ráðið, þá er það sams konar trygging, sem gjörist í öðrum löndum með þingbundinni konungsstjórn. Það er sú trygging, að vilji meiri hluta kjósenda komi fram í þinginu og ráði úrslitum málanna. Þó eiga kjósendur að vita það, að þingmenn eru ekki bundnir við vilja kjósenda sinna, heldur við sannfæringu sína eingöngu. Háttv. þm. Dal. segir, að ef þingmaður breytir stefnu sinni, þá eigi hann að fara til kjósendanna og segja : »Nú hefi jeg skift um skoðun; nú gefst ykkur kostur á að velja mig eða hafna mjer«. Þetta er náttúrlega gott og blessað, en þegar svo stendur á sem hjer, að að allmargir þingmenn geta ekki viðurkent, að þeir hafa breytt skoðun sinni, þá getur háttv. þm. Dal. (B. J.) ekki gert þá kröfu til þeirra, að þeir segi af sjer þingmensku. Meiri hlutinn segir, að skilyrðum Alþingis sje fullnægt, en minni hlutinn neitar því. Annars er þetta útrætt mál hjer í þinginu, og jeg álít það óþinglegt að fara að rifja það upp aftur og endurtaka umræður þær, er orðið hafa um það. Þótt þessi kenning hv. þm. Dal. (B. J.), að þingmenn sjeu ekki annað en sendimenn kjördæma sinna, sje að nokkru leyti rjett, þá má ekki færa hana út í ytstu æsar, því að svo er beinlínis fyrir mælt, að þingmenn eigi að greiða atkvæði eftir sannfæringu sinni. Og háttv. þm. Dal. (B. J.) veit það mjög vel, að Alþingi hefir ráðið fjölda stórmála til lykta, án þess að kjósendur væru áður spurðir um skoðanir þeirra. Háttv. þm. Dal. (B. J.) talaði um, að það væri »óparlamentarisk« aðferð, að minni hluti og hluti úr meiri hluta styddu stjórn til valda. Jeg veit ekki hvaðan háttv. þm. Dal. kemur þessi viska, og hann hafði ekki fyrir því, að færa nein rök að þessari kenningu. Jeg held því fram, að hún sje röng og mitt »nei« er jafn gott og »já« háttv. þm. Dal.  (Bjarni Jónsson: Meirihlutabrotið hafði skift um skoðun)  . Jeg segi, að þeir hafi ekki gjört það og hefi þar að baki mjer yfirlýsta skoðun meiri hluta Alþingis. Þetta veit háttv. þm. Dal. ósköp vel, og því er það rangt hjá honum að vera að tala um að jeg hafi ætlað að gjöra stjórnarbyltingu. Til þess hefði jeg þurft að breyta stjórnarskipunarlögum landsins. Jeg fæ ekki sjeð hvernig það hefði átt að gjörast á annan hátt. Háttv. þm. Dal. (B. J.) talaði um það, að þingsál.till. (fyrirvarinn) hefði átt að snúa sigurinn úr höndum Dönum. En jeg verð að telja það mjög tvísýnt, jafnvel þótt það hefði verið rjett, að jeg hefði vikið frá vilja Alþingis, að hún hefði nægt til þess að bjarga rjetti okkar. Annars skal eg geta þess, að Danir sjálfir hafa ekki sjeð þenna sigur sinn. Það var að eina eitt blað »Vort Land«, sem sagði eitthvað í þá átt í vor, en það var áður en ríkisráðsumræðurnar voru birtar. - Knútur Berlín hefir nýlega skrifað grein, og ekki vill hann viðurkenna, að Danir hafi unnið neinn sigur. Það eru að eins örfáir Íslendingar, sem þessu halda fram. Háttv. þm. Dal. hafði von um að geta komið einhverjum vörnum að og gleður mig að svo er.  (Bjarni Jónsson: Þær eru ekki stjórninni að þakka)  . Þær eru jafn góðar hvaðan sem þær koma, jafnvel þótt þær komi frá hv. þm. Dal. (B. J ). Háttv. þm. Dal. (B. J.) sagði, að það hefði verið vitavert af þingmönnum að samþykkja ekki þingsályktunartillöguna. Jeg hefi aldrei heyrt það fyrr, að það væri vitavert að greiða atkvæði eftir sannfæringa sinni. Fyrst þeir háttv. þm., sem dagakrána samþyktu, litu svo á, að tillagan væri óþörf og landsrjettindunum væri í engan voða teflt, þá var sjálfsagt fyrir þá að greiða atkvæði eins og þeir gjörðu. Jeg hefði talið það miklu vítaverðara, ef þeir hefðu samþ. tillögu háttv. þm. Dal. Jeg heyrði ekki alla ræðu háttv. þm. Dal., en aðalatriðunum hygg jeg að jeg hafi svarað. Annars bjóst jeg ekki við þessari eftirhreytu af eftirvaranum, - hélt að málið hefði verið útrætt á þessum tveim dögum, sem það stóð yfir um daginn. Háttv. þm. Dal. hefir sýnst annað og viljað láta ljós sitt skína einu sinni enn og sýna mælsku sína.

Þórarinn Benediktsson : Það hafa þegar verið haldnar margar hátíðaræður á þessum eldhúsdegi Alþingis, og skal eg ekki lengja umræðurnar mikið. En mjer er svo sagt, að á þessum degi sje mönnum heimilt að bera fram fyrirspurnir til stjórnarinnar, viðvíkjandi ýmsum atriðum; sem þingmenn vilja fá upplýst. Eina og kunnugt er, var á seinasta þingi kosin nefnd, svokölluð Velferðarnefnd. Hún átti að vera stjórninni til aðstoðar í því að firra landið vandræðum, sem kynni að leiða af veraldaratriðinu fyrir það. Mjer og öðrum þingmönnum er lítið kunnugt um störf þessarar nefndar, eða hvernig því fje hefir verið varið, sem hún að sjálfsögðu hefir haft með höndum til þeirra dýrtíðarráðatafana, sem hún hefir gjört. Jeg veit raunar, að hún hefir útvegað vörur frá Ameríku og gjört ýmislegt fleira, sem talavert fje mun hafa gengið til. En engin skilagrein hefir verið gjörð fyrir þessu. Jeg tel það sjálfsagt, að þingið fái skýrslu um það, hve miklu fje úr landsjóði nefndin hefir varið og hvernig hún hefir varið því. Hæstv. ráðherra sagði um daginn, að þinginu mundi gefin slík skýrsla, og hefi jeg alt af verið að vonast eftir henni, en hún er ókominn enn þá. Nú mun vera í ráði að kjósa nýja velferðarnefnd, og býst eg við, að jeg tali þar fyrir munn margra, þegar jeg vænti þess, að fá að vita um störf gömlu nefndarinnar áður en kosning fer fram. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra, hve nær þessi skýrsla komi, og hvort hún komi ekki áður en hin nýja velferðarnefnd verðar kosin, og hvort ekki verði lögð reikningaleg skilagrein fyrir þingið.

Ráðherra : Það er eðlilegt, að Alþingi vilji fá skýrslu um störf þessarar nefndar. Eins og háttv. þm. S.-M. (Þ. B.) tók fram, þá lýsti jeg því yfir um daginn, að slík skýrsla mundi bráð. lega koma. Jeg get nú upplýst háttv. þm. (Þ. B.) um það, að skýrslan liggur hreinskrifuð fyrir nú og er að eins eftir að prenta hana.



Jeg ætla að nota þennan hátíðisdag til þess að gjöra örlitla fyrirspurn til stjórnarinnar. Á seinasta þingi var samþykt þingsályktunartillaga, þar sem skorað var á stjórnina að undirbúa og leggja fyrir næsta þing frumv. til laga um hlutafjelög. Vegna þess, að þetta hefir ekki verið rækt og jeg tel málið svo mikilsvert, að það megi ekki niður falla, get jeg ekki látið hjá líða að gjöra þessa fyrirspurn.

Ráðherra: Jeg er ekki viss um, að jeg svari þessari fyrirspurn háttv. 1. þm. Reykv. (S. B.) rjett. Gjöri jeg það ekki, þá getur fyrv. ráðherra, þm. V.-Sk. (S. E.) bætt við. Eftir því, sem jeg best veit, þá liggja engin skjöl fyrir um þetta mál í Stjórnarráðinu, en fyrv. ráðherra hefir skýrt mjer frá því, að hann hafi leitað til manns í Kaupmannahöfn, Magnúsar Jónasonar cand. jur. & polit., og farið þess á leit við hann, að hann semdi frumv. um þetta efni, til þess að leggja fyrir þingið. Mjer var ekki kunnugt um þetta, fyrr en svo seint, að tíminn varð of naumur til þess, að jeg gæti gjört nokkuð í málinu. Meira get jeg ekki sagt, en ef til vill hefir háttv. fyrirrennari minn einhverju við að bæta.



Jeg hefi eiginlega engu að bæta við ummæli hæstv. ráðherra. Jeg skal taka það fram, að þegar jeg var í Kaupmannahöfn, þá átti jeg ítarlegt tal um þetta mál við mann þann, sem hæstv. ráðherra nefndi, cand. jur. Magnús Jónsson. Hann hefir notið styrks úr ríkissjóði til þess að kynna sjer hlutafjelagalöggjöf og. er sjerlega gáfaður og samviskusamur maður. Jeg sagði honum, að íslensk löggjöf í þessu efni yrði auðvitað að vera miklu óbrotnari en útlend, og skildi hann það og lofaði að undirbúa málið gegn 500 kr. borgun. Með símskeyti heimilaði jeg formanni stjórnarskrifstofunnar í Khöfn, eftir að jeg var kominn heim, að greiða þessar 500 kr., og bjóst jeg því við, að frumv. mundi tilbúið í maímánuði, eins og okkur Magnúsi Jónssyni hafði talast til. Jeg áleit þetta hyggilegasta aðferð, þar sem völ var á þessum manni, að nota hann. Því jeg er í engum vafa um, að þekking hans mun koma oss að miklu haldi í þessu máli, sem er allvandasamt. Nú hefir hæstv. ráðherra upplýst það, að frumv. hafi ekki komið, og er jeg satt að segja hissa á því, en veit ekki hvað veldur.

Magnús Kristjánsson : Það er eins og háttv. þm. Dal. (B. J.) tók fram, ekki svo gott að vita, hvert á að beina fyrirspurnum sínum, þar sem 3 ráðherrar hafa setið að völdum á fjárhagstímabilinu. Mig langaði til að fá upplýsingar um það, hvort ekki sje rjett að jörðin Hrafnagil í Eyjafjarðarsýslu hafi verið seld, og sje svo, hvers vegna hún hafi verið seld svo lágu verði, sem jeg hefi heyrt, þar sem mjer er kunnugt um það, að lík jörð að stærð og gæðum þar í nágrenninu hefir verið seld fyrir 28,000 kr. Mjer virðist verðmunurinn svo afskaplegur, að jeg verð að telja það stórt vafamál, hvort heppilegt hafi verið að selja jörðina.  (Sveinn Björnsson : Hver var verðmunurinn?) Jeg veit það ekki með vissu, en mjer er kunnugt um það, að Espihóll var seldur fyrir 28,000 kr. og verðmunurinn var mjög mikill, því heyrt hefi jeg að Hrafnagil hafi verið selt fyrir 4,500 krónur. Hvað sem þessu líður, þá er það mjög óþægilegt að þessi jörð var seld, því ef frumv. það, sem nú er á ferðinni hjer í þinginu, um breyting á skipun prestakalla í þessu hjeraði, yrði samþykt, gæti svo farið, að mjög erfitt yrði um ábýlisjörð handa sóknarprestinum, ef sá núverandi fjelli frá eða flyttist burt. Sömu óþægindin munu koma í ljós þegar núverandi Saurbæjarprestur lætur af prestakap, þótt engin breyting verði önnur, því þá er Hrafnagil ekki hentugt prestssetur, ef sameiningin kemst á, en hina vegar ekki ólíklegt, að núverandi Grundarprestur óski helst að sitja á eignarjörð sinni, Hrafnagili. Hvernig sem á málið er litið, virðist því þessi ráðstöfun óheppileg. Þetta er ekki stórmál, en fyrst menn mega koma með fyrirspurnir, þætti mjer gott að fá upplýsingar um þetta.

Ráðherra: Jeg get ekki svarað fyrirspurn háttv. þm. Ak. (M. K.). Mjer er sagt að jörðin hafi verið seld í stjórnartíð fyrirrennara míns, og getur hann væntanlega svarað háttv. þm. Ak. (M. K.).



Þetta er í annað skifti, sem beint er fyrirspurn til mín, en jeg vænti þess að hæstv. forseti gjöri dagsins vegna undantekningu og lofi mjer að tala oftar. Jeg man ekki glögt sem stendur um sölu á þessari jörð en man þó það, að hún var seld í minni stjórnartíð og jeg var í talaverðum vafa um, hvað gjöra skyldi. Jeg leitaði til biskups og annara um málið og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri nema um tvent að gjöra, annað hvort að selja jörðina eða veita prestinum lán til þess að byggja upp hús á jörðinni, en afleiðingin af því hefði orðið sú, að hætt hefði verið við, að jörðin yrði þá áfram prestssetur í því sameinaða prestakalli, en til þess liggur hún afarilla. Jeg fór því þá leiðina að selja jörðina; og það var ekkert nýtt fordæmi, heldur má vísa til margra slíkra. Þegar ekki hefir verið búist við því, að jarðirnar verði prestssetur framvegis, þá hafa þær verið seldar, t. d. Stafafell og margar fleiri. - Um verðið er það að segja, að það var eftir mati dómkvaddra manna. Jeg er að vísu ókunnugur þarna, en jeg talaði við mann um þetta, sem er kunnugur í Eyjafirði, sem sje landritarann, og þótti honum verðið sæmilegt. Og jeg má líka fullyrða, þótt jeg hafi ekki skjölin í höndum, að biskup var á sama máli. Jeg man nú ekki í svipinn hvert verðið var, hvort það voru eitthvað 7–8 þús. kr., en um það má fá upplýsingar með því að síma til stj.ráðsins. Jeg held, sem sagt, að hjer hafi ekki að neinu verið farið eftir öðrum reglum en áður tíðkaðist.



Jeg skal játa það að fyrirspurn minni hefir verið svarað eftir föngum, en þó ekki svo, að mjer sje algjörlega fullnægt. Mig langaði til að vita upp á víst hvað verðið hefði verið. Mig minnir að það væri ekki nema 4500 kr., en ekki er jeg þó viss um það. Hæstv. fyrv. ráðherra (S. E.) gat þess, að þetta væri ekki nýtt, því að slík sala hefði farið fram á fleiri jörðum, þegar svipað hefði verið ástatt. Jeg er því ókunnugur, en þó er mjer nær að halda, að ekki. sjeu mörg dæmi til, sams konar þessu. Jeg veit að það er til lítils að hreyfa þessari sjerstöku sölu nú, því að hún er um garð gengin, en hins vegar gæti þetta verið til viðvörunar fyrir stjórnina framvegis. Það er betra að slíkt sje athugað, því að jeg verð að segja það, að þetta er svo gífurlegur munur, að manni blöskrar hann á tveim svo líkum jörðum á sama stað. Það væri því æskilegt, að stjórnin kynti sjer slík mál vel framvegis og jafnframt að hún væri varkár um það, að þeir menn væru matinu vaxnir, sem það eiga að framkvæma, því að í þessu tilfelli virðist sumum vafi á að svo hafi verið.



Mjer kemur ekki við þetta jarðasölumál, en skrítið þykir mjer, ef það á nú að sannast hjer á þingi, að Hrafnagil sje 28 þús. kr. virði. Jeg hefi aldrei heyrt að það væri það, og eftir því sem sýslunefnd segir - og jeg hefi reyndar komið þar líka, þá er fjarri því. Og þótt nokkur áhöld kunni að vera um þá jörð og Espihól, þá er bæði Hrafnagil minna, og svo er jarðasala hjer á landi oft svo vaxin, að ekki er mikið að fara eftir henni. Jeg segi þetta ekki af því, að mjer samhent stjórn sat að völdum þegar þetta gjörðist, heldur af hinu, að jeg veit dæmi til að kot hjer á Álftanesi hefir gengið kaupum og sölum fyrir 18–20 þús. kr., og var það þó ekki lífvænlegt til ábúðar: Þegar farið er að skifta jörðum við húsaskrokka í kaupstöðum, þá er oft það verð nefnt, að jeg vil ekki marka sannvirði Hrafnagils eftir því. Sú jörð er hæfilega metin á 4–8 þús. kr. Hæstv. ráðherra svaraði mjer stillilega, eins og jeg talaði líka í hans garð, og mun jeg halda um það uppteknum hætti. Það var auðvitað alveg rjett hjá honum, að það sem jeg vítti og afleiðingarnar af því, er alt saman afleiðing af því, að jeg tel ekki fylgt skilyrðum þingsins 1914, og hefi jeg áður sagt í hverju það liggur. En þegar þetta er borið saman við önnur orð hæstv. ráðherra, þar sem hann segir að þingmenn sjeu sannfærðir um að þeir hafi ekki breytt skoðun sinni málinu, þá mótmæli jeg því. Því að í vor voru margir þingmenn í okkar flokki, sem þá sögðu að þessi kjör væru önnur en þingið krafðist, og þess vegna vildu þeir hafa aukaþing. Þetta sýnir það, að þeir hafa þá ekki til fullnustu verið búnir að skifta um og öðlast þá skoðun, sem nú hafa þeir. Það er rjett, að málið er nú útkljáð á þessu þingi, en jeg gjörði grein fyrir því í fyrri ræðu minni, hvers vegna jeg þarf ekki að beygja mig fyrir því. Það eru fleiri en hæstv. ráðherra, sem hafa vikið frá sinni skoðun í þessu máli, og eru því ekki rjettir dómarar í sjálfra sín sök. Þótt höfuðin sjeu hin sömu, eru hjörtun önnur. Hæstv. ráðherra taldi það ríkt kveðið að orði hjá mjer, að kalla þetta stjórnarbyltingu. Jeg sagði að það væri það í eðli sínu og þess vegna líka í afleiðingunum. Hjer rjeð ekki þingið, heldur konungsvaldið. Það tók upp þann andarlega sið, að vjefengja að rjett væri farið með skýr og vafalaus skilyrði þingsins, og þetta hlýtur að hafa verið eftir einhverjum . brjefum hjeðan að heiman, sem send hafa verið á bak við rjetta hlutaðeigendur. Það er sem sje einkennilegt við Íslendinga, eins og aðrar úrættaðar mentaþjóðir, eins og t. d. Forn-Grikki, að með þeim eru ýmsir menn því fegnastir, ef þeir geta spilt fyrir sínu eigin landi og þjóð. Þetta var alþekt í Rómaborg allan keisaratímann, að þar gengu Grikkir í hópum og spiltu fyrir löndum sínum, og sama er nú um oss í Kaupmannahöfn. En þá tekur þó skörin að færast upp í bekkinn, er menn svífast þess jafnvel ekki, að rangherma eftir löglegum fulltrúum þjóðar sinnar við konung sinn. Út af þessu spratt svo það; er konungur kvaddi menn af báðum flokkum til skrafs og ráðagjörða við sig um málið. Þetta var svo einkennileg aðferð, að við henni átti í rauninni ekki nema eitt svar. Ef hann hefði viljað fá menn til tals við sig í öðru skyni, t. d. því, að vita hvort þeir vildu ekki taka að sjer stjórnina, þá var ekki nema sjálfsagt að sinna því, en þegar svona stóð á, átti enginn að fara. En þar sem mennirnir þó fóru, þá liggur stjórnarbyltingin í því, að með því urðu fleiri konungkjörnir, en vera áttu, og sitja nú nokkrir af þeim hjer í neðri deild. Þetta er því ekki ofhart að orði kveðið, og jeg vona að það sje rjett, að hjer sje í raun og veru raskað stjórnarfyrirkomulagi landsins. Hæstv. ráðherra sagði, að aukaþing hefði verið óþarft og þingrof ekki getað átt sjer stað, þegar stjórnin var sannfærð um að gjörðir hennar væri í samræmi við tilætlun þingsins. Jeg hefi áður sagt, að í vor voru margir þm. flokksins á öðru máli og vildu því hafa aukaþing. Þá skal jeg stuttlega minnast á það, sem hann sagði um þingsál.till. á dögunum. Honum þótti tvísýn björg í henni. Jeg trúi varla að hann segi þetta í alvöru, því að það er þó einsýnt, að ef Alþingi hefði lýst yfir því, að skilyrðum þess hefði eigi verið breytt með þess vilja, þá var þar með snúið vopnið úr höndum danskra ráðherra, sem leika vildu á það. Það er viðurkent að alþjóðalögum, að þjóðir verða ekki skuldbundnar, nema annaðhvort að yfirlýstum vilja þeirra, eða með þegjandi samþykki, og einstakur maður gat ekki skuldbundið þingið, hverju sem hann lofaði, heldur þyrfti samþykki þess á eftir. Hann gat ekki heldur fallist á það að það hefði verið óþarft og rangt af sjer að vera á móti till. Það var ekki rangt af því, að það sje rangt að halda sannfæringu sinni, heldur af því, að enginn getur haft þá sannfæringu, að svo tryggilega sje um hnútana búið, að ekki megi tryggilegar verða. Jeg get því ekki tekið aftur neitt, sem jeg sagði um þetta. Rök mín standa enn óhrakin. Þá vil jeg að lokum benda á það, að að jeg skil ekki að vopnið, sem hæstv. ráðherra talaði um, hafi verið svo tvíeggjað, sem hann vildi halda. Því að þótt í hart hefði farið, hvað gat þá Íslendingum verið að vanbúnaði? Við lifum ekki á styrk Dana. Nú hefðum við einmitt þurft þess við, að þeir vernduðu okkur, til þess að ein ófriðarþjóðin taki ekki skip vor að ástæðulausu og láti þau sigla hvert af öðru þvert úr leið til Skotlands og leggi þannig hömlur á íslenska verslun. En hvað verður? Auðvitað ekkert annað en það, að þetta litla ríki getur ekki tekið að sjer að verja Ísland, svo að það gjörir ekkert til, þótt samverunni sje slitið. Við erum aldrei varbúnir við því, og þess vegna mátti vita, að konungsvaldið myndi láta undan, og þótt það gjörði það ekki, þá máttum við samt vera óhræddir. Og það er undarlegt að heyra unga menn tala um að alt sje ófært og sjá alstaðar ljón á veginum, einmitt þegar þeir eiga að fara að halda fram drengilega málstað landsins. Þessir menn, sem eiga að bera fram hugsjónir þjóðarinnar til sigurs, þeir gjöra það sannarlega ekki með vonleysi og hræðslu. Og ef þetta fer að verða alment við hvert tækifæri, þá verð jeg að segja það, að jeg vildi feginn hverfa frá því Sisyfosar verki, að velta upp þeim steini, sem alt af hrapar niður, þegar hann er kominn allra efst á brúnina. Jeg væri uppgefinn á því fyrir löngu, ef jeg vonaði ekki sífelt að þeim fækki, sem nú eru á líku reki og jeg, og aðrir betri komi í okkar stað. En þá er ilmur daganna horfinn fyrir mjer, ef þessir ungu menn reynast vera dauðir áður en þeir fara að reyna sig í lífinu.

Sigurður Eggerz : Jeg vildi mega bæta dálitlu við, út af því, sem háttv. þm. Ak. (M. K.) sagði um Hrafnagilsmálið. Hann talaði um að matsmenn kynnu að vera ekki vel valdir, og fanst mjer sem í þessu lægi ákúra til stjórnarinnar. Það vita nú allir, að ráðherrann velur ekki þessa menn, heldur viðkomandi sýslumaður, og jeg hefi ekki ástæðu til að ætla að þeir sjeu ekki góðir, og það liggur í hlutarins eðli, að stjórnin verður að fara eftir því, sem þeir segja. Þeir staðfesta gjörðir sínar með eiði, en hins vegar er ekki hægt heimta að stjórnin þekki allar jarðir. Jeg man til þess, að fyrir 2–3 árum var Munkaþverá í Eyjafirði seld fyrir mjög líkt verð og Hrafnagil. Það getur nú verið, að Espihóll hafi verið seldur hærra verði, en það getur líka verið að sú sala hafi verið eins og stundum á sjer stað hjer við Reykjavík, að verðið sje mest nafnið tómt, eða einhver »speculation«. En þar sem jeg nú hafði fyrir mjer bæði orð landritara og mat eiðavarinna manna, þá var síst ástæða fyrir mig að fara að tortryggja orð þeirra. Jeg þekki ekki matamenn í Eyjafirði, en eg gjöri ráð fyrir, að sýslumaður hafi ekki valið til þess aðra en valinkunna heiðursmenn, og það þykir og hefir ætíð þótt hart, að vjefengja eiðavarna menn. Auk þess hafði jeg talað við biskup, og það er talið óhyggilegt að veita prestakallalán, þar sem svo stendur á, að jörðin er óheppileg til að vera prestssetur framvegis. Það eru líka til fordæmi fyrir því, að jarðir hafa fljótt hækkað ákaflega frá söluverði þegar farið hefir verið að »speculera« með þær. T. d. þekki jeg eina vestur Mýrum, sem seld var fyrir 3600 kr., og voru strax á eftir boðin í hana 7000. - Jeg get alls ekki munað söluverðið, sem hjer er um að ræða, en trúi því, sem háttv. þm. Dal. segir um það. En hitt held jeg fast við, að salan hafi fram farið eftir venjulegum reglum og mati.

Matthías Ólafsson : Jeg hefi ekki ætlað mjer að verða langorður um þetta mál. Jeg vildi að eins hafa vikið nokkrum orðum að háttv. þm. Dal. (B. J.), en sje mjer til mikilla leiðinda, að hann er hvergi nærri. Ræðan, sem hann hjelt hjer áðan í háttv. deild, var bygð á algjörlega röngum grundvelli, eða rjettara sagt á engum grundvelli, þar sem hann hjelt því fram að kosningarnar 1914 hefðu snúist um fyrirvarann. Þetta er ekki rjett og algjörlega gripið úr lausu lofti. Kosningarnar 1914 snerust einungis um samþykt stjórnarskrárinnar á grundvelli opna brjefsins frá 20. okt.1913. Þeir einir voru kosnir, sem lofuðu að greiða stjórnarskrárbreytingunni atkv. vífilengjulaust. Þingið hafði því ekkert umboð frá kjósendum til þess að koma fram með fyrirvarann. Þetta er líka á hvers manns vitorði, að frá því í okt. 1913 þá snerist alt um það, hvort samþykkja ætti stjórnarakrána eða ekki. Eitt er víst, að öll ræða háttv. þm. Dal. (B. J.) var ekkert annað en barátta við misheyrn og misskilning. En það á ekki að þolast, að slíku sje haldið fram mótmælalaust í hæstv. deild, vegna þess, að það kynnu að finnast menn, er læsu Alþingistíðindin, sem yrðu til þess að trúa þessu ef það fengi að standa þar ómótmælt. Ef hægt er að fá meiri hluta í ár, þá er hann alveg jafngóður og meiri hlutinn frá því í fyrra. Og að tala um það, að kjósendum hafi verið gjört rangt til með þessu og vilja þeirra verið traðkað, er bara fjarstæða, því þeir hafa alls engan vilja látið í ljósi í þessu efni. Eitt atriði, er háttv. þm. Dal. (B. J.) tók fram, var alveg laukrjett, nefnilega að ekki má vera óvítt, ef ráðherra gjörir eitthvað það, er brýtur bág við vilja þingsins. Ef ráðherra fullnægir ekki ákvæðum þeim, er í lögunum standa, þá ber þinginu að vita slíkt. Mætti í þessu sambandi nefna lög nr. 25, 2. nóv. 1914. Í þeim stendur að grískudocentsembættið skuli veitt samkvæmt tillögum háskólaráðsins. Nú er altalað að háskólaráðið hafi ekki lagt með veitingu þessa embættis, og sje það rjett hermt, þá verð jeg að álíta fulla ástæðu til þess að láta í ljós óánægju sína, og það því fremur, sem þessi stjórnarráðstöfun hefir orkað meira tvímælis út um land alt en flestar aðrar stjórnarráðstafanir, sem nýlega hafa verið gjörðar.

Ráðherra: Jeg skal að eins leyfa mjer að taka það fram út af ræðu háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) að þessi stjórnarráðstöfun var gjörð í tíð fyrirrennara míns í ráðherraembættinu, háttv. þm. V.-Sk. (S. E.), og vísa jeg því til hans um þetta.



Út af ræðu háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), þá vil jeg taka það fram, að það er ekki rjett hjá honum, að embætti þetta hafi verið veitt á móti tillögum háskólaráðsins. Það er rjett hjá honum, eins og hann tók fram, að samkvæmt lögunum, þá á að veita þetta embætti eftir tillögum háskólaráðsins. Það var að eins einn umsækjandi, sem sje háttv. þm. Dal. (B. J.). Jeg sendi umsókn hans til háskólaráðsins, en það neitaði að leggja nokkuð til eða frá um veitingu embættisins. En það kom fram tillaga frá heimapekisdeildinni, þar sem að eins einn maður lagði eindregið með að embættið yrði veitt umsækjanda, en tveir lögðu á móti, og vildi annar þeirra skjóta því til háskólaráðsins. En þar sem nú háskólaráðið vildi ekkert um þetta segja, þá var sjálfsagt að veita þessum manni embættið. Auk þess mun flestum þingmönnum hafa verið kunnugt fyrir fram, að einmitt þessi maður ætlaði sjer að sækja um þetta embætti. Annars get jeg sagt háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) að þetta »eftir tillögum háskólaráðsins« má skýra á fleiri vegu en einn, t. d. getur verið álitamál, hvort ekki er nóg að leita umsagnar háskólaráðsins. En þessarar skýringar þarf reyndar ekki með í þessu tilfelli, þar eð háskólaráðið vildi engar tillögur um þetta gjöra og umsækjandi var að eins einn.



Jeg er þakklátur háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) fyrir skýringar þær, sem hann hefir gefið í þessu máli. Háttv. deild hefir nú fengið að heyra að orðasveimur sá, er gengið hefir um veitingu grískudocentsembættisins, er rjettur, þar eð háskólaráðið hefir ekki lagt til með veitingu embættisins. Í því liggur ekkert annað en að Háskólinn vill heldur að rúmið sje autt en að það sje skipað þessum manni. Aðra ályktun er ekki hægt að draga af því. Mjer finst það vera hárfínar lögfræðiskýringar, hvort ráðherra á að veita embættið, eða ekki, þegar hann getur ekki fengið neinar tillögur frá háskólaráðinu, en jeg veit að jeg hefði ekki veitt embættið undir þessum kringumstæðum, og það því síður, sem engar knýjandi ástæður voru til þess.



Mjer finst háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) ýta sjer nokkuð langt í skjóli eldhúsdagsins. Mjer finst auðskilið, að þegar háskólaráðið ekki vill gjöra neinar tillögur, þá hefir stjórnin algjörlega óbundnar hendur til veitingar embættisins. Einnig verður að líta á það, hvernig þetta embætti er til orðið. Allir flokkar hjer voru sammála um að stofna bæri þetta embætti, jafnvel helstu menn heimastjórnarflokksins. Nú þegar að allir flokkar telja nauðsynlegt að stofna embættið og það er fullráðið, hvers vegna ætti þá ráðherra að draga veitingu þess. Háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) ljet og þá skoðun í ljós í Ed., er talað var um að fresta veitingu embættisins, að hreinasta fjarstæða væri að stjórnin frestaði því, en framkvæmdi ekki strax það, er þingið vildi. Og stjórnin bar svo mikla virðingu fyrir vilja þingsins í þessu efni, að hún áleit það getsakir, að því hefði ekki verið full alvara. Og jeg gat ekki annað gjört en að veita embættið, enda er mikið spursmál, hvort í raun og veru hafi verið þörf á að leita álits háskólaráðsins um þetta, þar eð umsækjandi var að eins einn. En hefði jeg vitað vilja háskólaráðsins í þessu, þá hefði jeg farið algjörlega eftir honum, og hefði það lagt á móti því, að embættið yrði veitt, þá hefði jeg aldrei gjört það.



Jeg var því miður ekki viðstaddur síðast þegar þetta mál var til umræðu, því að jeg hefði þá lagt til, að fella þetta mál þá þegar. Þegar þessi núgildandi lög um útflutningsgjald af síld voru samin, þá varð ágreiningur um það, hvort rjett væri að leggja á slíka kvöð. Þetta gjald var þungur skattur á síldarútveginn, sem var í barndómi, er lögin voru samin. Innlendir síldarútvegsmenn áttu þá við mikla örðugleika að stríða, og það útheimti mikið fje, að reka slíka atvinnu, sem síldarútgjörðin var þá. Það var því ekki nema eðlilegt, að þá komu strax fram mótmæli frá síldarútvegsrekendum gegn þessu gjaldi. Jeg átti þá þátt í, að ákvæði var sett inn í lögin, sem gjörði það að verkum, að menn sættu sig fremur við kvöðina. Nú er farið fram á, að kippa þessu ákvæði í burtu og það alveg að ástæðulausu. Ef það er viðurkent, að ekki sje rjett, að íþyngja innlendum síldarútvegi meira en gjört er, þá er það ekki rjett að kippa þessu ákvæði burtu. Þetta var viðurkent á þinginu 1907, og því var sett inn það ákvæði, að 10% af útflutningagjaldinu væri greitt í Fiskveiðasjóð Íslands og þaðan aftur íslenskum síldarútgjörðarmönnum. Jeg vil nú biðja háttv. framsögum. þessa frumv. að athuga það, að hafi þetta verið rjettlátt 1907, þá hlýtur það að vera órjettlátt að kippa þessu ákvæði burtu nú. Jeg geng út frá því sem gefnu, að mjer verði svarað því, að þetta sje gjört til þess að bæta landhelgisvarnirnar, og gangi því eins og áður til þess að ljetta undir með síldarútgjörðinni. En til þess er því að svara, að það virðist vera mjög óviðeigandi, að ætlast til þess af útvegsmönnum, að þeir haldi uppi löggæslu á landhelgissvæðinu, auk alls annars, sem þeir greiða í landssjóðinn. Að taka þetta fje af útgjörðarmönnum, er ekki annað en að fara ofan í vasa þeirra eftir því fje, sem landinu í heild sinni ber að borga. Yrði þetta frumv. samþ. hjer á þinginu, þá er ekki hægt að líta öðru vísi á en að það sje spor í öfuga átt - brot á allri sanngirni. Þegar útgjörðarmennirnir fara þess á leit við þingið, að meira sje gjört til að halda uppi löggæslu á landhelgissvæðinu, þá er það frekasta, sem hægt er að heimta af þeim, það, að þeir leggi fram eitthvað mjög lítið á móti landsjóði. Nú leggur háttv. fjárlaganefnd til, að færa hluttöku þeirra niður í 1/3 á móts við landsjóð. Það mælir líka öll sanngirni með því, að það framlag væri látið hverfa að mestu, sem áskilið er í fjárlögunum, að útvegsmenn leggi fram til landhelgisvarna. Að taka það fje, sem ætlað er til endurgreiðslu á síldartolli til innlendra manna, til greiðslu á kostnaði við landhelgisvarnir, eins og háttv. fjárlaganefnd fer fram á, það er ekkert annað en að bjóða steina fyrir brauð. Jeg álít, að það sje mjög óviðfeldið að ráða þessu máli til lykta nú, þegar svona fáir þingmenn eru viðstaddir, því að hjer er verið að hafa endaskifti á því, sem þingið 1907 gjörði. Jeg vil því mælast til þess við hæstv. forseta, allt hann taki málið út af dagskrá.

Frsm.(Pjetur Jónsson): Við fjárl. nefndarmenn skiftum svo verkum með okkur, að ekki væri hvert atriði athugað af allri fjárlaganefndinni í heild sinni. Þetta mál, sem hjer liggur nú fyrir, kom þá í hlut hv. formanns nefnd- arinnar (S. B.). Hann er því miður ekki viðstaddur hjer, og getur því ekki svarað háttv. þm. Ak. (M. K.). En jeg hefi ekki kynt mjer málið sem skyldi. Háttv. þm. Ak. (M. K.) sagði, að hjer væru höfð endaskifti á því, sem þingið 1907 gjörði í þessu máli. Háttv. þm. veit það vel, að þessi 10. hluti útflutningsgjaldsins, sem rennur til innlendra útgjörðarmanna, var ákveðinn þannig til þess að veita útgjörðarmönnunum hlunnindi, eins og í lögunum stendur: »styðja innlendan síldarútveg«. Það er því ekki rjett hjá honum, að hjer sjeu höfð nokkur endaskifti. Hjer er ekki farið fram á annað en að þetta komi útgjörðarmönnunum til góða á annan hátt. Eða með öðrum orðum, að vernda þá fyrir ágangi útlendra lögbrjóta. Mjer er spurn um það, hvort nokkuð getur miðað betur til þess að styðja innlendan síldarútveg. Mjer er ekki málið svo kunnugt, að jeg viti glögglega, hvort þessi 10. hluti útflutningsgjaldsins hefir dregið útgjörðarmennina nokkuð til muna. En jeg held hann hafi brytjast svo niður, að enginn teljandi stuðningur hafi að honum orðið fyrir neinn mann. Aftur á móti er mjer kunnugt um, að mjög er kvartað yfir, hve örðugt gangi að fá og krefja inn þetta gjald, sem útgjörðarmeunirnir eiga að greiða til landhelgisvarnanna á móti landssjóðstillaginu. Jeg er því ekki í neinum vafa um, að rjettast hefði verið, að þessi tilhögun, sem nú er farið fram á, að höfð verði framvegis, hefði verið gjörð í upphafi. Jeg hygg, að það væri rjettara af hv. þm. Ak. (M. K.) að reyna fremur að koma sjer saman við fjárlaganefndina um þetta mál, heldur en að leggja alla áherslu á, að fá þetta mál drepið nú þegar. Jeg skal ekki segja neitt um, hvort samkomulag getur orðið, en ekki er neinu spilt með að því, reyna það, en þó býst jeg við, að fjárlaganefndin haldi fast við aðalatriði frumvarpsins.



Það gleður mig að heyra háttv. framsögumann (P. J.) viðurkenna það, að fjárlaganefndin hafi ekki athugað þetta mál vel, því að það gefur mjer ástæðu til að ætla, að hún falli þá fremur frá þessu frv. sínu. Mjer heyrðist á hv. þm. S.-Þing. (P. J.), að honum þætti jeg taka illa í málið, þegar jeg sagði, að höfð væru endaskifti á því, sem gjört var í málinu 1907. Jeg get ekki sjeð, að jeg hafi ofmælt. Þegar einhver - hvort það eru nú heldur síldarútgjörðarmenn eða aðrir - biðja þingið um hjálp, þá get jeg ekki kallað það annað en endaskifti, þegar þingið vill veita hjálpina á þann hátt, að fara eftir fjenu ofan í vasa þeirra, sem um hjálpina biðja. Jeg ætla nú að minna háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) á það, að síðastl. ár var ekki veitt til strandvarna norðanlands úr landsjóði, nema 3000 kr., en á sama tíma námu Sektir fyrir landhelgisbrot á því svæði fullum 15 þús. kr. Þetta fje rennur í landhelgissjóðinn, svo að með nokkrum sanni má segja, að landið græði stórfje á landhelgisvörnunum, sem síldarútvegsmenn norðan lands hafa kostað að hálfu, að minsta kosti. Það væri því hægt að krefjast þess með fullri sanngirni, að landið tæki að sjer strandvarnirnar skilyrðislaust, eða að minsta kosti einhver hluti sektarfjárins rynni til þessa. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Jeg veit ekki, hvort mögulegt verður fyrir mig, að komast að samningum við háttv. fjárlaganefnd um þetta mál, en til þess slíkt sje mögulegt, er eina leiðin, að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá í þetta skifti og frestaði annari umræðu. Jeg vil því ítreka tilmæli mín um það við hæstv. forseta.

Forseti: Út af þessum tilmælum háttv. þm. Ak. (M. K.) vil jeg taka það fram, að jeg sje mjer ekki fært að taka málið út af dagskrá, nema jeg fái einnig tilmæli um það frá háttv. fjárlaganefnd, sem flytur málið.



Jeg skal taka það fram, að jeg sje mjer ekki mögulegt, að leggja það til í nafni nefndarinnar, að málið sje nú tekið út af dagskrá. Nefndin hefir enn ekki hugsað neitt um neinar samkomulagstilraunir, og jeg sje ekki betur, en að hægt sje að reyna slíkt áður en málið kemur til 3. umr., og nægur er tíminn til þess, því fjárlaganefndin hefir oftast fund með sjer á hverjum degi.



Í gær var mál tekið út af dagskrá, þrátt fyrir mótmæli framsögumanns, og ætti ekki síður að vera ástæða til að taka þetta mál út af dagskrá.

Forseti: Jeg skal geta þess, að í gær, þegar tillaga til þingsályktunar um kaup á kornvöruforða til tryggingar landinu var til umræðu hjer í deildinni, stóð sjerstaklega á þar sem hæstv. ráðherra þurfti að vera við umræðurnar, en gat ekki verið viðstaddur.



Þau fara að verða torskilin, afskifti löggjafarvaldsins, ef þetta, sem hjer um ræðir, á að vera löggjafaratriði. Það ætti að vera nægilegt fyrir deildina, að skora á stjórnina að auka þessa gæslu, og að hún taki fje til þess upp á væntanlega fjárveitingu. Það er undarlegt, hvernig fjárlaganefndin lítur á þetta mál. Það er eins og það eigi að vera náðarbrauð, að menn fái að reka atvinnu sína í friði. En þessi náð var ekki gjöf, því að hún var seld. Það stendur hjer í ástæðunum fyrir frumvarpinu : »Þegar útflutningsgjald var lagt á síld með lögum nr. 11, 31. júlí 1907, var í 2. gr. laganna ákveðið, að 10% af öllu síldarútflutningsgjaldi skyldi renna í Fiskveiðasjóð Íslands, og skal því fje varið til eflingar síldarútveg innlendra manna«. »Með lögum nr. 18, 11. júlí 1911 er svo nánar tiltekið, að styrk þessum skyldi úthlutað til útgjörðar skipa þeirra, sem veiðina stunda«. Nú þegar menn biðja um aukna löggæslu, þá ætlar þingið af náð sinni að láta þetta fje ganga til þess. Hjer er beinlínis verið að taka af mönnum eign þeirra með lögum. Jeg skal ekki segja, að þeir eigi lögsóknarkröfu á þingið, en þeir ættu að eiga það. Þetta ákvæði í lögunum hefir hlotið að vekja hjá þeim eftirvæntingu þess, að fjeð ætti að vera þeirra eign. Annað eins og þetta er ekki sæmandi fyrir þingið. Það ætti að vera svo trúverðugt, að því mætti treysta til að skrifa upp á smávíxil, án þess að ganga frá undirskriftinni. Það er sannarlega af vanefnum gjört, ef nú ætti að fara að samþykkja slík lög sem þessi, og jeg álít, að engin örlög sjeu frumv. þessu sæmri en að það verði steindrepið nú þegar.



Jeg hefi ekki heyrt allar umræðurnar, en jeg heyrði, að háttv. þm. Dal. (B. J.) leit svo á, að með þessu frumv. væri verið að svifta menn eignum þeirra að ástæðulausu. Frá upphafi var það ætlunin með þessu ákvæði, að þessum hluta sektanna skyldi varið til eflingar íslenskum síldarútvegi. Nú er mjer spurn: Hvað mikið myndi hvern einstakling muna um það, sem honum bæri af þessu fje? Myndi nokkurs manns útgjörð geta oltið á því? Ef þessu verður ekki svarað játandi, þá verð jeg að segja, að ákvæðið nær betur tilgangi sínum, ef þessu fje verður varið til að verja landhelgina. Hjer er ekki um annað að ræða en að breyta um aðferð til að gjöra hið sama. En ávinningurinn er sá, að með því að nota peningana á þennan hátt, koma þeir vafalaust að meiri notum. Einu sinni hefir áður verið breytt um aðferð í þessu efni, með lögum nr. 18, 11. júlí 1911. Þá var ákveðið, að þessu fje skyldi úthlutað milli útgjörðarmanna. Hjer er aftur verið að breyta um aðferð. Jeg get ekki skilið, hvernig á því stendur, að þetta frumv. skuli mæta mótþróa. Jeg er sannfærður um, að allir þeir menn, sem hlut eiga að máli, mundu harðánægðir með þessa breytingu.

Bjarni Jónsson : Það er að eins dálítil athugasemd í framhaldi af viðræðum háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) við mig. Síldartollurinn var hækkaður til að ná sjer niðri á erlendum mönnum, sem síldarútgjörð stunda hjer, en það þótti hart, að leggja þann toll á innlenda menn, sem þá atvinnu stunda. Þess vegna var sá krókur fundinn, að borga þeim lítið eitt af því aftur. Með lögunum frá 1907 er svo ákveðið, að því fje skuli varið til eflingar síldarútvegi innlendra manna, en með lögunum 1911 var svo nánar ákveðið, að því skyldi úthlutað til útgjörðar skipa þeirra, sem veiðina stunda. Þeim hefir því verið veittur fullkominn eignarrjettur á þessu fje, og þess vegna er það ekki að verða við áskorun þeirra um aukna löggæslu, að taka þetta fje og verja því til hennar. Það geta þeir gjört sjálfir. Þeir biðja löggjafarvald og stjórn um styrk, en þetta er engin hjálp, því að með þessu væri það ranglæti látið skella á þeim nú, sem ekki þótti hæfa að láta skella á þeim áður. Jeg stend fast við að slíkt væri hneyksli.



Það hefir að mestu leyti verið tekið fram, sem jeg ætlaði að segja. Jeg fór fram á það við hæstv. forseta, að málið yrði tekið út af dagskrá, bæði vegna þess,hve fáliðað er hjer í deildinni, og hins, að jeg bjóst við að fjárlaganefndin væri fús til að taka málið fyrir á ný til frekari íhugunar, eftir því sem ráða mátti af ummælum háttv. framsm. hennar (P. J.). Hæstv. forseti svaraði, að hann myndi ekki taka málið út af dagakrá, nema eftir ósk nefndarinnar. Nú vil jeg á ný beina þeirri spurningu til formanns nefndarinnar, hvort hann vilji ekki óska, að málið verði tekið út af dagskrá, til þess að vita, hvort ekki geti dregið til samkomulags um það.



Jeg skal upplýsa það, að jeg hefi borið mig saman við meðnefndarmenn mína um það, hvort ástæða sje til að taka málið út af dagskrá. Við lítum svo á., að það sje ekki ástæða til þess. Þetta er 2. umr., og ef menn kynnu að vilja koma fram með brtt. við frumv., þá er nægur tími til þess við 3. umr. Forseti bar undir deildina, hvort taka skyldi málið út af dagskrá; var það samþ. með 15:7 atkv. að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu: já : nei: Björn Hallsson, Eggert Pálsson, Bjarni Jónsson, Björn Kristjánsson, Guðm. Hannesson, Einar Arnórsson, Hannes Hafstein, Jón Magnússon, Hjörtur Snorrason, Skúli Thoroddsen, Jóhann Eyjólfsson, Sveinn Björnsson, Jón Jónsson, Þór. Benediktsson. Magnús Kristjánss., Matth. Ólafsson, Sigurður Eggerz, Sig. Gunnarsson, Stef. Stefánsson. Einar Jónsson, Pjetur Jónsson og Sig. Sigurðsson greiddu ekki atkv., og töldust til meiri hlutans. Fjarstaddir voru : Bened. Sveinsson, Guðm. Eggerz og Þorleifur Jónsson.

Eggert Pálsson Þetta er stutt frumv. og víst fremur meinlaust. Samt sem áður get jeg ekki ráðið til þess, að láta það fara lengra en það er komið nú þegar. Deildin hefir, eins og kunnugt er, haft forðagæslumálið til meðferðar áður á þessu þingi, og árangurinn varð sá, að þessi háttv. deild hefir samþykt þingsályktunartillögu, um að leita álits sveitastjórna um þetta mál alt í heild sinni. Jeg lít svo á, að úr því, sem komið er, sje óviðeigandi að hrófla að nokkra leyti við forðagæslulögunum, fyrr en sveitastjórnirnar hafa látið uppi þetta álit sitt. Því finst mjer rjett, að láta málið sofna nú. Ef það verður ofan á, að forðagæslulögin fái að standa, og verði þá eitthvað breytt, virðist mjer sjálfsagt, að láta þau einnig ná til bæjanna. Sumum kynni nú að finnast það vera ókurteisi af okkur, að fella frumvarpið, sem kemur frá háttv. efri deild, og gjöra það án þess að vísa því til annarar umr. En þá vil jeg minna á, að eftirleikurinn er jafnan óvandari og að háttv. efri deild lætur sjer einatt ekki mjög fyrir brjósti brenna, að stúta fljótlega frumvörpum, sem komið hafa frá þessari deild, og þarf í þeim efnum ekki langt til að rekja, eins og háttv. þingdeildarmönnum öllum er kunnugt.

Stefán Stefánsson Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að þessu máli verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar að umr. lokinni.

Forseti gat þess, að þetta frv. væri of seint fram komið, og að samþykki deildarinnar þyrfti til, ef það ætti að taka til meðferðar. Tók því næst til máls

Flutningsm. (Jóhann Eyjólfsson) Tilefnið til þess, að jeg hefi leyft mjer að bera fram þetta litla frumv., er það, að jeg álít, að það fyrirkomulag, að rjúpan sje alfriðuð 7. hvort ár, mjög svo óhagkæmilegt. Jeg hefi orðið var við, að mjög margir líta á þetta atriði sömu augum og jeg. Margir menn, bæði upp til sveita, og jafnvel í sjávarplássum hafa mikla atvinnu af því, að veiða rjúpur. Og þeir menn segjast þurfa að lifa 7. árið, engu síður en hin árin sex. Það er því mjög óþægilegt fyrir þessa menn, að vera á þennan hátt sviftir atvinnu sinni. Slík ráðstöfun er því mjög ónotaleg gagnvart þeim mönnum, og í alla staði óhyggileg. Þetta getur einnig haft illar afleiðingar fyrir rjúpnasöluna á útlendan markað, því viðskiftasambönd geta slitnað mjög óþægilega á þessu ári, sem enga rjúpu má veiða. Frumv. fer því fram á, að þessu heila friðunarári sje kipt í burtu. Með þeirri breytingu er þó ekki aukin ófriðun rjúpunar, því að friðunartími hennar er lengdur öll sex árin hin. Jeg vona að allir háttv. deildarmenn sjái, að þetta er heldur til bóta fyrir almenning. Sje jeg svo ekki ástæðu til að tala um þetta frekar, en treysti hinni háttv. deild til að skilja þessar ástæður.

Guðm. Eggerz Fyrir skömmu var afgreitt hjer frá deildinni frumvarp til laga um friðun fugla. Það hefir nú verið felt í Ed. Jeg tel hæpið, að hægt sje, samkvæmt þingsköpunum, að koma koma fram með þetta frumv. nú, og því ekki ástæða til, að deildin leyfi því að koma til umræðu.

Bjarni Jónsson Má ekki líta svo á, að það, sem í þessu frv. felst, hafi einnig verið í frumv. því, sem afgreitt var hjer frá deildinni á dögunum og felt var í Ed?

Forseti: Jeg verð að líta svo á, að aðalatriði þessa frumv., sem sje afnám rjúpnafriðunar sjöunda hvert ár, en lenging friðunartímans árlega yfirleitt, hafi ekki falist í frumv. því, sem felt var í Ed., og að samkvæmt þingsköpunum sje ekkert á móti því, að frv. þetta komi til umr., svo framarlega sem deildin leyfir það. Tel jeg rjett að nafnakall verði við haft um það, hvort háttv. deild leyfir frumv. að koma til meðferðar.

Björn Hallsson Mjer þykir hlýða, að þetta mál verði athugað í nefnd. En þar sem þegar hafa verið skipaðar mjög margar nefndir í deildinni, er full ástæða til að vísa málinu til nefndar, sem til er, heldur en að skipa nýja. Vil jeg því gjöra það að uppástungu minni, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar, og gjöri jeg það meðfram með það fyrir augum, að háttv. flutnm. (J. E.) á sæti í þeirri nefnd. Eins og við vitum, hefir það jafnan verið venja hjer í þinginu, að flutningsm. eigi sæti í þeim nefndum, sem athuga málin, sem þeir flytja.

Benedikt Sveinsson Jeg ætla ekki að þrátta um það, hvort löglegt sje, að taka frumv. þetta fyrir, enda er um það þarflaust að deila, því að forseti hefir ákveðið, að málið skuli tekið til meðferðar. En jeg tel það vel farið, að frumv. þetta er fram komið og vil mæla hið besta með því, að það nái fram að ganga. Það er ekki af »drápgirni«, að jeg er hlyntur þessu frumv., heldur þykir mjer það koma illa við, að rjúpan skuli vera alfriðuð einmitt þetta ár, þegar kjöt er í afar háu verði og mikið er talað um kjöteklu í landinu. Algjörð friðun þetta ár er alsendis óþörf, því að nú er engin veruleg þurð á rjúpu í landinu, enda væri þá rjettara að alfriða rjúpuna heldur eitthvert af næstu árum, og þess mundu landsmenn fremur óska. Það er mjög undarlegt, ef menn vilja endilega halda því til streitu, að alfriða rjúpuna nú í fyrsta skifti frá því er landið bygðist, einmitt þegar skortur er á kjöti í landinu og verð á því hærra en dæmi eru til. Friðunartími rjúpunnar er svo langur, samkvæmt þessu frumv., að jeg get varla trúað öðru en það fljúgi gegn um deildina.

Einar Jónsson Mjer kemur það einkennilega fyrir sjónir, að menn skuli ætla sjer að forða því, að hungursneyð verði hjer í landi, með því, að ófriða fugla, og að þeir láti sjer detta í hug, að fuglakjöt geti komið að nokkru verulegu liði, er um þetta er að ræða. Mjer virðist það vera svipað því, að mönnum væri sagt, að hafa lambaspörð til eldsneytis. En einkennilegast er það þó, þegar þingmenn eru að tala um, að ófriða hrafna og uglur í þessu skyni, fugla, sem engum er kunnugt um, að nokkur Íslendingur hafi á æfi sinni lagt sjer til munns. Jeg vil, að rjúpunni fjölgi, og þess vegna vil jeg, að frumv. verði felt, því að jeg er vís þess, að rjúpnadrápið kemur okkur ekki að neinu liði, til þess að afstýra hungursneyð, enda vonandi, að hún standi ekki nærri dyrum og aumingja rjúpan megi hafa sitt friðarár - eitt ár af hverjum 7 - ofsóknarlaust. Jeg vona, að háttv. flutnm frumv. verði þetta ljóst, þegar honum er bent á það, og haldi því ekki til streitu.

Flutnm. (Jóhann Eyjólfsson) Jeg bjóst ekki við löngum umræðum um þetta mál. En fyrst menn hafa farið nokkrum orðum um frumv. þetta, og fundist athugavert að samþykkja það, þá verð jeg að athuga ögn nánar þau atriði. Háttv. 1. þingm. Rang. (E. J.) hjelt því fram, að með þessu frumv. væri jeg að leitast við að ófriða rjúpuna. En ef hann athugar þetta nánar, hlýtur hann að sjá, að hjer er ekki um slíkt að ræða, heldur eykst friðunartíminn um nokkurn tíma árlega, sem vegur fyllilega á móti því, þó að rjúpan yrði ófriðuð 7. hvert ár. Það er skoðað þannig af sumum, að jeg komi fram með þetta frumv. af drápgirni, og af veiðiskaparlöngun; en jeg hefi bent á, að það eru fjölmargir menn, sem lifa allmikið á rjúpnaveiði. Það væri því ilt fyrir þá menn, að vera sviftir þessum bjargræðisvegi sjöunda hvert ár, og eins teptust verslunarviðskifti á þessari vöru þau árin við önnur lönd, og það getur verið mjög athugavert. Af þessum ástæðum virðist mjer miklu heppilegra, að stytta þann tíma árlega, er drepa má rjúpuna, en hafa hana þá ekki friðaða þetta áminsta ár. Mjer hefir heyrst það á háttv. deild, að frv. þetta ætti ekki að ganga fram, en ef háttv. deild athugar, að með þessu eru gjörðar umbætur á því fyrirkomulagi, sem nú er, þá ætti hún að samþykkja þetta litla frumv. Annars get jeg ekki sjeð það, sem háttv. 1. þingm. Rang. (E. J.) þykist sjá, að rjúpan sje einskis virði. Rjúpan er góður matur, og svo fæst matur fyrir aurana, sem hún er seld fyrir, og hefir mörgum manninum orðið að góðu sá matur, sem fengist hefir fyrir þessa aura.

Einar Jónsson Það er svo undarlegt með mig, að jeg er svo vinfastur, að mjer þykir vænna um sessunaut minn en aðra, sem fjær eru. En þrátt fyrir þetta vil jeg ekki fallast á fjarstæður hans. Þar sem hann segir, að hann vilji friða rjúpuna, þá hefi jeg bent á, að svo er í raun og veru ekki. En að honum þurfi að vera þetta áhugamál sjálfs sín vegna, eða hafi komið fram með frumv. af drápgirni, dettur mjer ekki í hug að segja, því að hann hefir væntanlega nóg fyrir sig, annað en rjúpnakjöt; væri enda jafn kjötlaus fyrir því. Og þar sem háttv. þingm. Mýr. (J. E.) segir, að nógur matur sje í aurunum, er fyrir rjúpuna fást, þá má auðveldlega snúa út úr þeim orðum hans, því að jeg býst við, að hann hafi aldrei borðað tvíeyring. En vildi nú einhvern tíma svo ólíklega til, að háttv. flutnm. frumv. (J. E.) yrði staddur í kirkju og heyrði til aumingja rjúpunnar, sem verst væri útleikin eftir byssu veiðimannsins, þá er jeg vís þess, að honum myndi verða ilt innanbrjósts, fá reglulegt samviskubit af því, að hafa barist fyrir að ófriða hana. En af því, að mjer er vel við háttv. flutnm. frumv. (J. E.), þá vil jeg ekki fara frekar út í þetta, en sje það á öllu, að hann muni ekki þekkja mikið til rjúpnaveiða, hefir víst aldrei verið skytta og er víst klaufi yfir höfuð.

Björn Hallsson Þessar umræður eru orðnar einkennilegar, ekki síst á milli sessunautanna yfir í horninu. Annars kemur mjer þetta frv. þannig fyrir sjónir, að það sje gott að flestu leyti. Það, sem jeg vil benda á, er, að rjúpurnar má nú skjóta frá 15. sept. til 1. febr., en samt með þeirri breytingu, sem á lögunum var gjörð 1913, að þá voru þær alfriðaðar 7. hvert ár, miðað við áramót. Jeg lít svo á, að þessi friðun á rjúpunni 7. hvert ár, komi að litlum notum, því að þar eð friðunin er bundin við áramót, þá er ekki hægt að segja, hvort rjúpan er skotin í desember eða janúar. Af því leiðir, að mjög auðvelt er að brjóta lögin, án þess nokkuð sje hægt við að gjöra. Jeg held menn hafi líka ekki fengist mikið um það síðasta vetur, þótt lögin væru brotin. En áður held jeg það hafi verið mjög lítið. Þetta frumv. styttir tíma þann, sem rjúpur eru ófriðaðar þessi sex ár, en fellir á burtu 7. hvert ár, þannig, að þá megi drepa þær eins lengi og hin árin sex. Af því sem jeg hefi tekið fram, virðist mjer þetta alveg rjett stefna, og þess vegna mun jeg styðja þetta mál. Mjer finst jafnvel, að rjett væri að færa tímann lengra fram, færa hann fram í miðjan október, til þess ekki sje verið að drepa unga á meðan þeir eru í hópum. En samt gjöri jeg það ekki að kappsmáli og get jafnvel, til samkomulags, verið með því, að sett sje takmarkið 1. okt. til 1. febr. um ófriðunartíma.

Pjetur Jónsson Þetta frumv. á ekkert skylt við frumvarpið um fuglafriðun, er lá hjer fyrir í deildinni fyrir skemstu, því að frumv. það, sem hjer ræðir um, er ekki komið fram til þess, að ráða lítilsháttar bót á yfirvofandi matvælaskorti, heldur er hjer að eins að ræða um breyting á fuglafriðunarlögunum til frambúðar, að upphefja það ákvæði er gjört var 1913, að rjúpan skyldi vera alfriðuð 7. hvert ár. Mjer virðist það, satt að segja, nokkuð fljótráðið, að upphefja þetta ákvæði úr lögunum, áður en fengin er reynsla um það, hvernig þetta ákvæði kunni að gefast. Jeg veit með vissu, að það eru margir ánægðir með þessi friðunarákvæði, eins og þau eru nú. Ætti því að bera þetta undir atkvæði manna yfirleitt í landinu, ef menn vilja bera fyrir sig þjóðarvilja um þetta. Því er þannig háttað, að í mínu hjeraði, og jafnvel í Þingeyjarsýslu allri, er rjúpnaland mikið, og það er mjer að minsta kosti kunnugt um, að menn þar höfðu yfirleitt ekkert út á þetta að setja. Enda fæ jeg ekki sjeð, að það sje óhagkvæmara, að hafa veiðitímann eins langan og nú er í lögunum, og svo alfriðun 7. hvert ár, heldur en að stytta veiðitímann árlega, en taka aftur friðarárið og þannig hafa friðunartímann í heild sinni álíka langan. Þvert á móti er þetta fyrirkomulag óhagkvæmara fyrir marga. Jeg þekki ekki til þess, að rjúpnaveiðar sjeu nokkursstaðar hjer á landi sjerstakur atvinnuvegur. En hitt er rjett, að þær eru hjálparatvinnuvegur fyrir þá, er rjúpnalöndin eiga. En þess verður líka að gæta, að frumv. þetta útilokar sum hjeruð frá rjúpnaverslun, ef það verður að lögum, og yrði þó enn verra, ef friðunartíminn væri færður til 15. október. Í sumum hjeruðum er ómögulegt að senda til útlanda þær rjúpur, sem veiðast um og eftir miðjan október, svo þau útilokast þá alveg frá rjúpnaversluninni. Sumstaðar hagar svo til, að rjúpan flýr úr þeim löndum, sem hún ækslast í, þegar líður á haust; flýr í fjöll og hraun. Þeir, sem mest tilkall eiga til rjúpunnar, missa hana því að mestu, þegar friðunartíminn nær langt á haust fram.

Flutningsm. (Jóhann Eyjólfsson) Það er ekki hægt að segja, að frumv. hafi verið tekið vingjarnlega í háttv. deild, og þarf jeg ekki að vera hissa á því. En á hinu er jeg hissa, að því skuli hafa verið tekið með eins miklum misskilningi og raun hefir á orðið. Á jeg þar aðallega við háttv. 1. þm. Rang. (E. J.), er jeg ætla þó ekki að svara að þessu sinni, því mjer virðist bann nú vera þannig á sig kominn, að það væri ekki viðeigandi eða gustuk að taka orð hans öll mikið til greina. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) taldi það verr farið, að breytt væri fuglafriðunarlögunum að því leyti, sem frumv. fer fram á. En jeg vil benda háttv.þm. S.-Þing. á það, að það hlýtur að vera til bóta, þó nokkrum mönnum verði ef til vill ekki gjört neitt til hags með þessu, ef allur þorri manna vinnur við það. Sami háttv.þm. (P. J.) sagði, að rjúpnaveiðar væru ekki sjerstök atvinnagrein. Það er alveg rjett. Enda hefi jeg að eins sagt, að þær væru hjálpar atvinnugrein, og erum við þá sammála um það atriði. En það veit jeg með vissu, að svo mikið kveður að þessari atvinnugrein, að það yrði tilfinnanlegur bagi fyrir þá, er hana hafa stundað, ef þeir yrðu sviftir henni. Jeg þekki marga bændur, er hafa haft styrk af rjúpnaveiðum og þurft að lifa af þessari atvinnu 7. hvert árið, engu síður en hin sex. Jeg hefi ekki mikið talað um þjóðarvilja í þessu sambandi. En jeg hugsa, að það fyrirkomulag, er frumv. fer fram á, sje hagkvæmara, og það sem til hags horfir, vilja menn yfirleitt að leitt sje í rjetta átt. Þar sem jeg hefi þessa sannfæringu, þá býst jeg við því, að mönnum muni það fremur kært, að frumv. verði samþykt. Þó að þetta sje ekki dýrtíðarráðstöfun, þá myndi þó mörgum manninum, og það kaupstaðarbúum líka, þykja það hvimleitt, að mega ekki skjóta rjúpuna sjer til bjargar og gagns. Frumv. hefir því þann mikla kost, að um leið og það fer fram á að gjörðar verði lagabreytingar, felur það í sjer ekki svo lítilvægar dýrtíðarráðstafanir á komanda vetri.

Sveinn Björnsson Jeg verð að segja, að mig furðaði, er jeg sá þingsályktunartillögu þá, sem hjer liggur fyrir til umræðu. Mig furðaði á, að hún skyldi koma fram nú, þegar meira en mánuður er liðinn af þingtímanum. Það er eins og háttv. aðalflutningsmaður hennar (S. E.) hafi fundið það nokkuð seint, að ástæða væri til að tryggja landið á þann hátt, sem tillagan fer fram á. Mig furðaði á því, að hún skyldi koma fram á þeim tíma, sem öllum er vitanlegt, að á ferðinni eru lög, sem heimila slíka ráðstöfun. Og mig furðaði því meir, þar sem jeg vissi, að sama hv.þm. (S. E.) var kunnugt um, að lögin frá í fyrra, sem heimiluðu slíkar ráðstafanir, gengu úr gildi 7. júlí. Honum er persónulega kunnugt um, að hvorki þurfti að hvetja stjórnina nje Velferðarnefndina til þess, að gjöra það, sem lögin frá í fyrra heimiluðu. Stjórnin og Velferðarnefndin ljetu sjer ant um að gjöra allar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar þóttu. Þess vegna er engin ástæða til að væna núverandi stjórn og væntanlega Velferðarnefnd þess, að þær sitji auðum höndum og gjöri ekki neitt. Mjer hefði fundist eðlilegt, að tillagan kæmi fram, ef svo hefði verið, að heimildarlög hefðu verið samþykt, og svo hefði liðið langur tími, án þess að nokkrar ráðstafanir hefðu verið gjörðar. Þá hefði tillagan átt fullan rjett á sjer. Mig furðaði enn fremur á einu. Af tillögunni sjálfri verður ekki sjeð, hver tilgangurinn er. Jeg get hugsað mjer tvenns konar tilgang. Annar er sá, að landsstjórnin ætti að birgja landið upp með korni, til þess að tryggja mönnum nægan forða, ef í nauðir ræki, og hinn er sá, að gjöra nú þegar eða sem allra fyrst ráðstafanir til að útvega kornið með svo góðum kjörum, að hægt yrði að selja landsmönnum það með viðunanlegu verði. Því það er hugsanlegt, að kornverð yrði svo hátt, að almenningi yrði um megn að kaupa korn. Þetta er ástæða, sem talandi væri um. En slíkt kemur ekki fram í tillögunni, og jeg hefi ekki heyrt flutningsmann hennar geta um þennan tilgang. Það, sem mjer hefir helst skilist á honum, er það, að meiningin sje sú, að kaupa slatta af korni, ekki til þess að selja landsmönnum það við ódýru verði, heldur til þess að geyma það. Hægt er hugsa sjer, að matvælaskortur yrði á miðjum vetri. Á þá að selja mönnum kornið, og hvernig á að selja það? Það er alt óákveðið í tillögunni, og þegar af þeirri ástæðu er erfitt að greiða atkvæði um hana. Það er tæplega nægilegt, þótt háttv. flutningsm. (S. E.) skýri þetta hjer við umræðurnar. Tillögunni þarf að breyta, til þess að hægt sje að átta sig á, hver meiningin er með henni.  (Sigurður Eggerz: Jeg tók það fram í framsögunni)  . Háttv. flutningsm. upplýsir þetta þá aftur, ef það hefir skotist fram hjá mjer. Jeg vil beina þeirri spurningu til hans: Er tilgangurinn sá, að birgja landið upp með korni, til þess að landsmenn geti fengið það keypt við hæfilegu verði? Eða er tilgangurinn að eins sá, að kaupa birgðir og geyma þær, til þess að hafa eitthvað að grípa til, ef í nauðir rekur? Annars vildi jeg stinga því að háttv. flutningsm. (S. E.), hvort hann sjái sjer ekki fært að geyma tillöguna, þangað til ástæða er til að koma fram með hana. Það eru nú ekki margir dagar þangað til Velferðarnefndin verður kosin. Þá tekur hún öll þessi mál til íhugunar og gjörir þær margvíslegu rannsóknir, sem hjer þarf að gjöra, áður en hægt er að taka tillöguna til greina, t. d., hvort korn sje fáanlegt, hvar það sje fáanlegt og hvort skip sje fáanlegt til að flytja það. Það er bágt, að greiða atkvæði um tillöguna, eins óljós og hún nú er. Jeg vil bæta því við, út af ræðu hv. flutningsm. (S. E.), að jeg álít það rangt, ef ekki með öllu ósæmilegt, að draga þetta mál inn í pólitíkina. Það voru ögrunarorð, sem hann sagði, að þar sem hann væri í minni hluta hjer á þinginu, þá myndi meiri hlutinn að líkindum nota tækifærið, til þess að slátra tillögunni. Þetta er tilraun til að draga málið inn í flokkapólitíkina, og það vil jeg átelja.

Skúli Thoroddsen Síðan Norðurálfu-ófriðurinn mikli hófst í fyrra sumar, síðustu dagana í júlí, höfum vjer Íslendingar verið svo afar hepnir, að símasamband við önnur lönd hefir einatt haldist. Matvöru- og nauðsynjavöru-aðflutningarnir hafa og eigi verið teptir, - hvorki af Bretum nje Þjóðverjum. En þessi yfir-hepni vor til þessa, á þó hvorki, nje má, gjöra oss um of andvaralausa. Vjer megum þvert á móti alls ekki gleyma því, þar sem heimsófriðurinn mikli stendur enn yfir, að enn getur það þó að borið d hverri stundu, að símasambandið við önnur lönd bili, eða að aðflutningarnir teppist, og hvar stöndum vjer þá, ef svo færi? Hverjar eru birgðirnar, af kornvöru, og annarri nauðsynjavöru, hjer á landi, sem stendur? Mjer er ókunnugt um, hvort stjórnin hefir þegar aflað skýrslna, að því er það snertir, en hitt veit jeg vel, að bæði hagur kaupmanna vorra, og eins hitt, hve tíðar ferðirnar til annarra landa eru orðnar, veldur því, að fjöldi þeirra birgir sig eigi, nema smám saman. Á hinn bóginn vitum vjer þó, að enn hefir flotum Þjóðverja, og mótstöðumanna þeirra, eigi lent saman, - vitum því, að hættan fer sí-vaxandi, þar sem að því verður þó því fyrr að koma, sem lengur líður, að sá heljar-leikurinn verði þó háður, og þá að líkindum í Norðursjónum, þ. e. á því svæði, sem verslunarskip vor verða að eiga leið um, eins og verslan vorri enn er háttað. Vjer vitum þá og, að fari svo, að Bretar, til þess að komast inn í Eystrasaltið og sækja Þjóðverja þar heim, heimti, að Danir taki upp tundurskeytin (eða hvað kallað er), sem þeir hafa lagt í Beltin - ef eigi og Eyrarsund -, til varnar því, að herskip fari þar um, þá er eigi að vita, hvað verður, þ. e. Danir geta þá, ef til vill - nauðugir, viljugir - verið orðnir viðriðnir ófriðinn, er minst varir. Gætu stygt Þjóðverja, ef þeir leyfðu herskipum Breta (og bandamanna þeirra) leið inn í Eystrasaltið, og lent þá í ófriðnum, en Bretar og neytt þá, ef þeir synjuðu. En færi nú svo - sem vjer allir viljum þó vona, að eigi verði -, að Danir yrðu viðriðnir ófriðinn, eða símasambandið hætti, hvað þá, ef siglingarnar um Norðursjóinn, ef og eigi til Bretlands, alteptust, hvaða tök höfum vjer þá á því, að ná í svip fljótt nauðsynjum vorum frá Ameríku? Ekki er gott að vita, hvar skip «Eimskipafjelags Íslands« væru þá stödd - ef til vill erlendis, og því oss að alls engum notum, þótt kost ættum vjer þeirra ella, og hvaða skip höfum vjer þá? Og þótt vjer gætum fengið skip í Ameríku, náum vjer þá símasambandi þangað? Sem stendur er og engin svo nefnd »Velferðarnefnd« til, og vjer vitum jafnvel eigi á þessari stundu, hvort lögin, sem í smíðum hafa verið, um ýmsar ráðstafanir, út af Norðurálfuófriðnum, ná kgl. staðfestingu, - vitum eigi, hvort símasambandið við útlönd hélst svo lengi, eður eigi. Vjer vonum, að svo verði, en vitum þó eigi, hvað að höndum getur borið. En eins og jeg drap á, rjett áðan, munu kaupmennirnir yfirleitt allflestir, enn, sem komið er, að eins hafa birgt sig svo, að þeir gætu sjeð þörfum viðskiftamanna sinna borgið yfir sumarið, og fram á haustið, - hafa ætlað sjer, að birgja sig svo síðar yfir veturinn. Á hinn bóginn er oss Íslendingum það afarbrýn nauðsyn, að sjeð sje svo fyrir, að til verði í landinu nægilegur kornvöruforði, hvernig sem alt skipast, eða á hverju sem þá veltur. Og þó að svo færi, að aldrei þyrfti, að grípa til kornvöruforðans til manneldis, gæti það þó komið sjer vel, að geta þá, ef á þyrfti að halda, gripið til hans, til skepnufóðurs. Vjer vitum, að vegna hafíssins hefir veðráttan verið köld, og grassprettan því víða lítil, og þó að telja megi víst, að landbúnaðarafurðirnar verði að vísu í gífurlegu verði á komanda hausti, þá er þó eigi víst, að svo miklu verði lógað, sem þyrfti, þegar á heyin er litið, og þá eigi síður á hitt, að margir mistu að mun af sauðpeningi sínum árið, sem leið, vegna vorkuldanna, sem þá voru. Tækist svo illa til, að siglingar til útlanda teptust, er að því kemur, að flytja ætti landbúnaðarafurðirnar á markaðinn á komanda hausti, og á öndverðum næsta vetri, gæti það og leitt til þess, að margir settu þá of djarft á. Jeg hygg því, að happasælast, og blessunarríkast, yrði, ef þingið gjörði nú ráðstöfun til þess, að tryggja landinu nægan kornvöruforða í tíma. Öll neyð á og einatt að fyrirbyggjast, sem unt er, eins og alt annað, sem ilt er, eða hættulegt, og reynist þingið nú óforsjált, gæti svo farið, að margan hlyti sáran að iðra þess síðar. En sje »rökstudda dagskráin« samþykt, óttast jeg, að það geti þá orðið til þess, að draga um of úr áhuga, og framkvæmdum landsstjórnarinnar, í stað þess, að þingsályktunartillögunni er þó einmitt ætlað að ýta að mun undir hana. Og það, að dregið sje úr áhuga stjórnarinnar, - að andvaraleysið sje örvað, ætti þó síst af öllu að verða. Aðalatriðið, að vera þá æ sem best vakandi, er neyðin getur að dyrum barið ella. Jeg var í gær að blaða í danska blaðinu »Politiken«, og sá þar þá, meðal annars, getið um kornvörubirgðirnar, sem Norðmenn þá höfðu. - Þær voru mjög miklar, og engu síður höfðu þeir þá þó þegar - í öndverðum júní (ef eigi seint í maí) þ. á. - trygt sjer það, að geta í haust fengið að mun af korni í Ameríku. En telji Norðmenn - slík siglingaþjóð, sem þeir eru þó - sjer það nauðsyn, að tryggja sjer kornbirgðirnar æ meiri, og meiri, og að fresta því eigi, hversu miklu fremur er oss Íslendingum, sem að öllu erum þeim þó svo margfaldlega verr settir, þá eigi þörf þess? Háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) fann það að tillögunni, að hún væri of óákveðin, - gætti þess eigi, hve nær selja ætti vöruna, og taldi yfirleitt alt það, er hjer að lyti, vera um of órannsakað. En sje svo, þá er og því fremur brýn þörf þess, að stjórnin dragi þá eigi lengur en orðið er, að íhuga málið, og byrja á framkvæmdunum. Annars fæ jeg ekki sjeð, að hjer sje þörf rannsókna, er talið verði. Alt og sumt er: Á þingið, og stjórnin, þrátt fyrir hættuna, sem yfir vofir, og á getur dottið á hverri stundinni, að vera svo óforsjált, að láta enn alt reka á reiðanum, hver veit, hve lengi? Auðvitað gjörist þess alls engin þörf, þótt varan sje útveguð, að selja hana, meðan verslanirnar eru vel birgar. - En hún á að vera til taks, og verður æ að vera til taks, ef neyðin ber að dyrum. Hitt er og sjálfsagt, sem þm. S.-Þing. (P. J.) benti á, að kornvöruforðinn á ekki, nje má leggjast á land eingöngu hjer í Reykjavík. Skipið, eða skipin, er vöruna sæktu til útlanda, ættu að vera leigð svo, að þau gætu lagt vöruna upp hjer og hvar, þ. e. á höfnunum umhverfis landið. Hitt, að leggja hana t. d. alla á land hjer í Reykjavík, hefði eigi að eins óþarfan aukakostnað í för með sjer (uppskipun hjer - útskipun aftur - skipaleigur hjeðan o. fl. o. fl.), en gæti og leitt til vandræða, er veturinn er á dottinn, - skip, til að flytja hana hjeðan, á ýmsar hafnir, reynst þá alófáanleg, vandkvæði á orðið um sjóábyrgðina o. fl. o. fl. - Hv. 1. þm. Rvk. (S. B.) taldi mál þetta gjört að pólitísku deilu- eða ágreiningsmáli hjer í þinginu. En hverir gjöra? Eru það þá ekki einmitt þeir - hann, og fjelagar hans -, sem þingsályktunartillöguna hafa þegar ásett sjer að fella? Eða dylst það nokkrum, jafn sjálfsögð, sem þingsályktunartillagan, sem hjer um ræðir, er, að til væri fráleitt sá þingmaður, er eigi greiddi henni atkvæði sitt hiklaust, ef eigi væri pólitíski flokkarígurinn þess þá valdandi, að það má ekki þolast, að sá, eða sá, flokkurinn hafi komið því, eða því, fram, eða honum sje þakkað það? »Rökstudda dagskráin«, sem fram er komin, sýnir það því ofur vel, hve hlægilega næmir flokkarnir, og flokksmennirnir, eru, hverir um sig, að því er það snertir, að láta ekki mótflokkinn geta hælt sjer af því, eða því, - láta ekki svo sýnast, sem honum sje það, eða það, að þakka. Annars skiftir það - að því er mjer virðist - alls engu, úr því, sem komið er, hvort þingsályktunartillagan, eða »rökstudda dagskráin«, verður þá samþykt, láti stjórnin eigi af »dagskránni« freistast til þess, að draga þá málið ella á langinn. En hefði »rökstudda dagskráin«, þ. e. það, að hún yrði samþykt, þau áhrif, að stjórnin yrði þá kærulausari, eða aðgjörðarlausari en ella, og tel jeg það afarilla farið. Það er stök óforsjálni, ef ekkert er þegar gjört, til að birgja nú landið með kornvörum. Menn mega ekki láta hepnina svæfa sig. En þá er æ við andvaraleysinu langhættast, er vel gengur, og ekkert hefir að mun lengi á bjátað. Engin veit þó - eins og ástatt er nú í heiminum, - hve nær hið mótdræga kann á að detta. Það getur orðið fyrr en varir, og þá alt um seinan, sje eigi hafist handa nú þegar. -

Guðmundur Hannesson Jeg þyrði að vera með þessari tillögu, hvað sem stjórninni og flokkunum liði, ef ekki væri annað til fyrirstöðu. En jeg get það ekki, vegna þess, að hjer þykir tvísýnt, að nokkur nauðsyn sje á því, að stjórnin fari að brjótast í þessu, einmitt nú þegar. Jeg hefi áður fært ástæður fyrir þessari skoðun, og ekki heyrt þeim hnekt enn þá. Hvað á að vinna með þessum matvörukaupum? Jú, það á að tryggja það, að matur sje til í landinu, sökum þess, að skipagöngur geti tepst. Það er sjálfsagt gott eitt, sem vakir fyrir tillögumönnum, en hingað til hefir enginn bent á nein líkindi til þess, að aðflutningar að landinu teppist. Eitt af tvennu hlýtur að verða, að Norðurlönd sleppi við ófriðinn eða sleppi ekki. Ef þau nú sleppa við hann, þá er nálega óhugsandi, að skipagöngur hingað heftist. Að vísu gætu samgöngurnar stöðvast að nokkru leyti við Danmörku um styttri tíma, t. d. ef sjóorustur geisuðu í Norðursjónum; en þó að slíkt bæri við, þá fer því fjarri, að um nokkra siglingateppu væri að tala, því að alt af yrði opin leið til Þrándheims og líklega alla leið til Björgvinjar. Hve stórfeldar sjóorustur sem ættu sjer stað, þá gætu þær aldrei heft umferð milli Íslands og Noregs, enda hefði slíkt enga hernaðarlega þýðingu. Og svo væri þá auk þess eftir leiðin til Ameríku. En nú er að líta á hitt, - og það gjöri jeg ráð fyrir að vaki aðallega fyrir þeim, sem farbannið óttast, - að Norðurlönd lendi í ófriðnum, og þá sennilega fyrst og fremst Danmörk, sem kynni að lenda í ófriðnum, ef herfloti brytist gegn um sundin. Þetta ætti þá að valda flutningateppu frá Danmörku. Þó svo færi, er eigi að síður engin hætta á ferðum. Ætli það yrði þá ekki fyrsta verk Breta, að senda þennan »Digby«, sem hjer hefir verið að flækjast, eða annað slíkt skip hingað og láta setja fána sinn til bráðabirgða upp á aðra hvora stöngina hjá stjórnarráðinu? Jeg tel lítinn vafa á því. Og dettur þá nokkrum heilvita manni í hug, að Englendingar láti oss svelta, ef þeir taka yfirráðin yfir landinu til bráðabirgða, þjóð, sem þykist vernda smáþjóðir og sjer jafnvel öllum herföngum fyrir öllum nauðsynjum? Nei, þeir gætu aldrei látið það við gangast, að þjóð skorti mat, sem þeir hefðu sjálfir útilokað frá venjulegum samgöngum. Og að þeir ættu í ófriði við Danmörku, án þess að skifta sjer neitt af Íslandi, það er ótrúlegt, þar sem þeir sendu hingað skip og mann til að líta hjer eftir öllu þegar í byrjun stríðsins. Af þessu og mörgu fleira kemur mjer fátt meir á óvart en það, ef skipagöngur hjer til lands skyldu teppast. Í raun og veru er að eins ástæða til þess, að sjá Norðurlandi, sem ísinn getur lokað, fyrir nægilegri matvöru, ef skýrslur þaðan sýna, að verslanir hefðu lítinn forða, en þessi nauðsyn er ekki ný og kemur í raun og veru ekkert ófriðnum við. Þó landið þyrfti að kaupa matvöru, þá er óvíst hvort það þyrfti að sækja hana fyrir sinn reikning til útlanda. Næst lægi að leita fyrir sjer hjá íslensku umboðssölunum og sjá hver boð þeir gætu boðið. Þó flutningar teptust ekki, þá kynni vörukaup að vera rjettmæt í því skyni að lækka verð á vörum, sem kynnu að vera óhæfilega dýrar hjá kaupmönnum. Þetta er í mínum augum helsta ástæðan til matvörukaupa, því aðflutningsteppan er grýla ein. Aftur er nokkru öðru máli að gegna með kol og steinolíu, jafnvel salt. Það gæti vel komið fyrir, að Bretar bönnuðu allan útflutning á kolum, en oss er lífsnauðsyn, að útvegsmenn vorir lendi ekki í vandræðum með þessar vörutegundir. Að kaupa nú matvöru í stórum stýl, er að mínu áliti mjög athugavert, meðal annars vegna þess, að vörur eru nú mjög dýrar, en geta fallið til mikilla muna í verði, og yrði þá stór skaði á versluninni fyrir landssjóð. Víst er um það, að allir segja, að þær hljóti að falla að miklum mun, ef Dardanellasundið opnast. Og einmitt nú telja erlendu blöðin að líkur sjeu töluverðar fyrir því, að svo fari áður langt um liður. Jeg held sem sagt, að þessi tillaga sje ráð í góðri meiningu gefið, en ekki allskostar viturlegt og sprottið af ástæðulausri hræðslu.

Flutningsm. (Sig. Eggerz) Jeg vil að eins segja það, að ef háttv.l.þm. Húnv. (G. H.) hefði talað af hálfu stjórnarflokksins, sem hann mjer vitanlega stendur næst, þá færi jeg að skilja það, hvers vegna háttv. stjórn er mótfallin tillögu minni. Því að ef það er skoðunin, að hjer sje ekkert að óttast, þá er auðvitað afleiðingin sú, að ekkert þarf að gjöra. Ef þetta væri skoðun fleiri háttv. andstæðinga minna í þessu máli, þá væri gott að það kæmi beint fram. En mjer hafði nú reyndar heyrst á háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.), að hann áliti hættuna töluverða, og þegar dýrtíðarmálið var hjer á ferðinni, þá sagði hann, að það gleddi sig, að jeg teldi ástæðu til að vera vel vakandi. En hvað sem er nú um þetta, þá er jeg ekki sammála háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) um þetta mál. Jeg vildi óska, að ekkert væri að óttast, en mjer sýnist, eins og jeg sagði í gær, reynslan vera búin að benda á það, að margt verður það í þessu stríði, sem kemur öllum öldungis óvænt. Og án þess að jeg ætli að fara að ræða það, hvernig stríðið kunni að snúast og hver kjör þessu landi muni verða búin í hverju tilfelli, þá sýnist mjer ýmislegt það koma fyrir nú á dögum, að fátt sje ugglaust. Skip okkar geta orðið skotin í kaf, eins og skip annara þjóða, og eins og ófriðarþjóðirnar eyða nú miklu af kaupförum með sínum ógnarlegu morðtólum, og munu sjálfsagt eyða framvegis, þá er ekki annað sýnna en að skortur kunni að verða á þeim til nauðsynlegra samgangna. Einnig getur það vel komið fyrir, að síminn okkar bilaði eða honum yrði lokað, og ef svona færi, þá get jeg ekki betur sjeð, en að við. gætum staðið uppi alt í einu bæði símalausir og skipalausir, og það gæti orðið erfitt, ef það bæri nú að höndum um miðjan vetur t. d. Þegar jeg hugsa út í þetta, þá verð jeg að telja það með öllu óverjandi, að við reynum ekki að tryggja okkur gegn slíku, og mjer er hrein ráðgáta, hvernig á slíku getur staðið. Danir og aðrar hlutlausar þjóðir hafa nú afarmikinn áhuga á því, að útvega sjer korn. Jeg hefi talað við einn mann úr þeirra »Velferðarnefnd«, eða matarnefnd mundi vera rjettast að kalla hana, og sagði hann, að það væri sitt stærsta áhugamál, að útvegað væri nóg af kornvörubirgðum. Þetta er áreiðanlega skoðað aðalatriðið hjá hlutlausu þjóðunum. Þetta ætti einnig að vera aðalatriðið hjá oss. En þegar þessu sjálfsagða máli er hreyft hjer, þá þarf að rannsaka alt í milli himins og jarðar, og svo lendir ef til vill við það, að alt af er verið að rannsaka, en ekkert annað gjört. En þetta er stundum venjan, þegar menn vilja skjóta sjer undan einhverjum framkvæmdum, að láta þær kafna í málamyndarannsókn. Jeg á ákaflega erfitt með að skilja þann geig, sem virðist vera í háttv. deild við framkvæmdir í þessu máli. Margir eru þó sammála um það, að hjer geti verið hætta á ferð, ef ekkert er að gjört. En hver er nú hættan, þótt vjer keyptum oss kornvöru fyrir ½ miljón kr.? Er það fjárhagsleg áhætta? Það þarf mjög snögga breytingu til þess, að vöruverð falli svo, að til þess geti komið til nokkurra muna. Jeg gæti jafnvel ímyndað mjer, að matvara stigi enn um sinn, svo að það yrði beinlínis hagur. Nei, það er engin ástæða til að óttast það, að vjer biðum tjón af því fjárhagslega, og reynslan er sú frá því, er í fyrra var keypt frá Ameríku, að landsmönnum líkaði það ákaflega vel. Þeir töldu það happaráð, sem þá var tekið, og allar líkur eru til, að eins færi nú. Að vísu hafa heyrst raddir um það utan þings, sem ekki hafa við neitt að styðjast, að stjórnin hafi átt að ganga á kaupmenn með þeirri ráðstöfun. Jeg vil ekki amast við kaupmannastjett landsins, en hins vegar verð jeg að játa það, að jeg vil láta velferð landsins sitja í fyrirrúmi fyrir því, að þeir fái að græða nokkur % af þessari vöru. Auk þess er á það að líta, að sú stjett hefir yfir leitt stórgrætt á ófriðinum, hjer eins og annarstaðar. Innlenda varan hefir stigið svo í verði, að kaupmenn hljóta nú að fá skuldir sínar borgaðar betur en nokkurn tíma áður. Jeg vil árjetta það enn og aftur, að hættan er alt af til, sú, að siglingar teppist, eða verði svo erfiðar og alt svo dýrt, að fullkomin vandræði hljótist af, en hinum megin er engin hætta til við vörukaupin. Þetta er því ekki nema sjálfsögð varúð, og mig furðar á að heyra raddir á móti því, svona rjett undir veturinn.

Guðmundur Hannesson Háttv. flutningsm. (S. E.) kom ræð þau rök fyrir sínu máli, að við gætum alt í einu staðið uppi símalausir og skipalausir um hávetur. Símalausir getum við nú orðið, þótt enginn ófriður sje, en það tekur þó aldrei nema svo sem 4 daga fyrir einhvern botnvörpunginn okkar að skreppa til Noregs, ef á liggur. Skipalausir verðum við aldrei. Það er engin ástæða til að óttast, að bæði milliferðaskipin okkar farist, þó alt af megi segja, að ekkert sje ómögulegt, og þó svo ólíklega færi, þá eigum við fjölda skipa, auk þeirra, sem grípa mætti til, þar á meðal eitthvað 15 botnvörpunga. Hann virtist meta það heldur lítils, að matvörur gætu lækkað í verði erlendis. Þær gætu líka hækkað. Satt er það, að þær geta hækkað, og þá væri það ekki nema forsjálni, að vera búnir að kaupa þær nú, en ef þær hins vegar lækka til muna, þá er það þó verslunartap fyrir landssjóð, sem jeg get ekki gjört svo lítið úr, og auk þess viðbúið tap af að liggja lengi með miklar birgðir óseldar. Jeg veit ekki betur en að það sje talið efalaust, að kornvöruverð myndi lækka stórum, ef það tækist að opna Dardanellasundið. Að minsta kosti olli það uppþoti í Ameríku, þegar það var talið líklegt, að þetta tækist. Þetta er að eins dæmi til að sýna það, að verðið geti líka lækkað. Það er ekki nema eðlilegt, að Danir leggi mikið kapp á það, að safna að sjer matarbirgðum. Þeir eru á hættulegum bletti, og það er meiri hætta á því, að aðflutningar teppist þangað en hingað. Okkur geta aðflutningar orðið erfiðir og dýrir, en að þeir virkilega teppist, kemur ekki til nokkurra mála. Mjer finst, að Velferðarnefnd og stjórn muni og, af tvennu illu, vera betur settar en háttvirtar þingdeildir - að undanteknum nokkrum mönnum, sem verslunarfróðir eru - til þess að dæma um hvort hyggilegt sje að kaupa vörubirgðir eða ekki.

Ráðherra: Jeg ætlaði ekki að tala nema einu sinni, en það voru nokkur orð í ræðu háttv. flutningsm. (S. E.) sem jeg kunni mjög illa við að heyra úr hans munni, og því stóð jeg upp aftur. Hann var að tala um óþarfa rannsóknir, og var helst svo að skilja, sem hann vildi engar rannsóknir hafa á því, hverjar birgðir til væru í landinu og hve miklar, og hafði þar um háðuleg orð. Jeg vil nú benda á það, að í fyrra, þegar hann hjelt á stjórnartaumunum, þá voru þó slíkar rannsóknir gjörðar, eftir því sem kostur var á. Nú eru gjörðar sams konar ráðstafanir og hann ljet gjöra þá með ráði Velferðarnefndar, eins og rjett var, og þó gjörist hann svo djarfur að segja, að það sje gjört til þess, að skjóta sjer undan því, að gjöra skyldu sína. Þetta er harður áburður, sem jeg hafði ekki búist við úr þeirri átt, og jeg veit ekki hvaða ástæðu hann hefir til að láta sjer slíkt um munn fara. Hann talaði líka um það áður, að þessi till. hans ætti að vera til þess, að vekja samvisku hins sofandi meiri hl. Þetta er blátt áfram ósvífni. Og ekki veit jeg til þess, að hann hafi unnið svo öðrum fremur að dýrtíðarlöggjöfinni hjer, að honum komi þaðan nokkur rjettur til þess, að væna aðra menn slíku. Það er ætíð óviðeigandi, sjerstaklega þegar alls ekkert er til að byggja á. Háttv. þingm. N.-Ísf. (Sk. Th.), sem annars var stiltari og þinglegri, sem vænta mátti, í ræðu sinni, kom þó með eitt atriði, sem mjer þótti kynlegt sem sje það, að dagskráin, sem hjer var borin fram af háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) miðaði til þess, að draga úr áhuga stjórnarinnar, með tilliti til þess, að sjá landinu fyrir nægum forða. Mjer skilst hún vera svo orðuð, að langt sje frá því, að hún gefi stjórninni nokkra minstu átyllu til þess, að vanrækja nokkrar framkvæmdir, sem æskilegar kynnu að vera í þá átt, eða nauðsynlegar. Í henni felst ekkert annað en það, sem þingið í fyrra lagði í hendur stjórnar og Velferðarnefndar. En í þingsál.till. háttv.þm. V.-Sk. (S. E.) felst þessi viðbót, að þessa ráðstöfun skuli gjöra þegar í stað, hvernig sem ástand og horfur eru nú, og í því getur ekki annað legið en það, að hann er hræddur um að stjórn og Velferðarnefnd muni ekki gjöra það, sem hann kallar skyldu þeirra. Annars hefði hann ekki getað komið fram með þetta. Hann talaði mikið um það, að þetta muni verða gjört að flokksmáli. Jeg skal nú ekkert um það segja, en ekki kæmi mjer það ókunnuglega fyrir, þótt það sýndi sig við atkvæðagreiðsluna, að það væri flokksmál hjá honum og hans mönnum. Jeg sagði það síðast, að jeg teldi tillöguna ekki nægilega, ef hún væri ekki einnig samþykt í háttv.Ed.  (Sigurður Eggerz: Jeg hefi lýst því, að líka eigi að flytja hana þar.)  Jeg skil þá svo, að ef hún fæst samþykt hjer, þá sje það tilætlunin, að bera upp samhljóða tillögu þar, og get þá að því leyti gengið inn á, að þetta sje þinglegt. Jeg fæ ekki skilið, að það sje holt, að þingið sjálft skipi fyrir um hverjar ráðstafanir skuli gjörðar í þessu efni. Jeg er ekki viss um, að háttv. þingdeild hafi fengið það yfirlit yfir málið, sem nauðsynlegt er, til þess að samþykkja þessa tillögu; því menn verða vel að athuga það, að þetta er framkvæmdarstarf, eða algjörlega »administrativt«, sem stjórnin í samráði við Velferðarnefnd, hlýtur að eiga miklu hægra með að rannsaka og ráða fram úr en háttv. þingdeild, enda ber og stjórninni, en ekki þinginu, að fara með slík störf. Jeg endurtek það, að jeg skil ekki hver nauðsyn hefir borið til þess, frekar nú en í fyrra, að koma með þessa þingsályktunartillögu, nema ef vera skyldi sú, að nú situr önnur stjórn við stýrið. Að hve miklu leyti þessi ástæða á við rök að styðjast, ber mjer ekki að leggja neinn dóm á hjer; það er háttv. þingdeild, sem úrskurðarvaldið á að hafa í því máli.

Einar Jónsson Jeg á sannast að segja ilt með að skilja í þeirri mótspyrnu, sem þessi þingsályktunartillaga hefir mætt hjer í deildinni hjá ýmsum þingmönnum. Jeg fæ ekki annað sjeð en að tillagan sje nauðsynleg og rjettmæt í alla staði, og það gæti ekki á nokkurn hátt orðið að tjóni, þó að skorað væri á stjórnina að kaupa kornvöruforða til tryggingar því, að matvöruskortur verði eigi í landinu, þó að flutningar teptust síðar. Það má auðvitað vel vera, að svo fari, að menn sjái eftir á, að þessa hefði ekki þurft. En þar sem að hæstv. ráðherra sagði áðan, að hann fengi ekki skilið, að þessi þingsályktunartillaga hefði meiri rjett á sjer nú en í fyrra, þá finst mjer þar til að svara, að þó að eitthvað hafi verið vanrækt í fyrra, þá er enginn ástæða til þess, að vanrækja það í ár, enda hættan á viðskiftateppu við önnur lönd því meiri, sem stríðið stendur lengur. Og þar sem hæstv. ráðherra gefur í skyn, að þessi þingsályktunartillaga muni aðallega sprottin af pólitískum illvilja í garð núverandi stjórnar, þá skil jeg ekki hvers vegna hann heldur þessu fram, þar sem heimild sú, sem þingið veitir stjórninni til ráðstafana og framkvæmda, vegna stríðsins, verður með þessu að eins rýmri en ella, og getur því fremur álitist traust, en illvilji í garð stjórnarinnar. Jeg er algjörlega samþykkur háttv. flutningsm. (S. E.), að það getur aldrei skaðað, að gjöra þessar ráðstafanir. Það má vera, eins og jeg sagði áðan, að það komi á daginn, að þessa hefði ekki þurft með, og jeg vildi óska þess, en hver er sá af okkur, sem er fær um fyrir fram að benda á þá einu rjettu leið, til þess að stilla og koma í veg fyrir allskonar vandræði, sem af styrjöldinni kann að stafa, áður lýkur. Jeg treysti mjer að minsta kosti ekki til þess, og svo mun fara um flesta. Í svona tilfellum verða menn því að eins að gjöra það, sem þeir sjá hyggilegast í svipinn. Meira er ekki hægt að gjöra. Það, sem mjer þykir helst að tillögunni, er það, að mjer þykir fjárupphæðin, sem farið er fram á að veita til þessarar tryggingar, of lítil. Jeg hefði ekki verið því mótfallinn, að hún væri hærri. Því að ef athugað er, hve mikið fæst fyrir þessa upphæð, þá mundi láta nærri, að það myndi nægja, til þess að birgja Reykjavík eina með að eins örfáar kornvörutegundir, og meira ekki. Jeg álít því, að upphæðin samsvari tæpast þörfinni, sem á daga gæti drifið, en álit það samt betra en ekki neitt. Jeg álít tillöguna skynsamlega, eins og jeg áður hefi tekið fram. Því þótt jeg vantreysti ekki stjórninni til hins besta í þessu efni, þá álít jeg þó, að þingið gjöri ætíð rjettast í því, hve góð sem stjórnin og meðráðamenn hennar kynnu að vera, að setja ekki alt sitt traust til hennar í lausu lofti.

Flutningsm. (Sigurður Eggerz) Jeg hafði ekki búist við því, að þurfa að tala meira í þessu máli. Hæstv. ráðherra virtist vera mjög særður af ummælum mínum, og taka þau nærri sjer, því auðheyrt var, að ræða hans kom frá instu hjartarótum, svo viðkvæm var hún í hans eigin garð. En jeg á - jeg verð að halda því fast fram - erfitt með að sjá, að ítarlegar, margvíslegar rannsóknir þurfi að gjöra, áður en tillaga þessi er samþykt. Jeg sje ekki, að hjer þurfi að gjöra neinar rannsóknir, aðrar en þær, að sjálfsagt er, að stjórnin leiti fyrir sjer um það, hvar heppilegast sje fyrir hana að festa kaup á vörunni. Og þótt gott sje að grenslast um í hverjum hrepp og kauptúni á landinu, hve mikið þurfi þar af korni, þá þarf ekki að gjöra það á undan þessum kornkaupum, því við vitum allir hjer í háttv. deild, að sá kornforði, sem nú er til í landinu, er alt of lítill, til þess að nægilegur sje, og markaður þess vegna nógur alstaðar á landinu. Þeir, sem veifa þessari rannsóknarkreddu, eru því ekki aðrir en þeir, sem vilja sneygja sjer undan, að gjöra nokkuð verulegt í málinu. Jeg get ekki sjeð annað en að dagskrá sú, er háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) kom fram með, beri vott um væran og góðan svefn hjá meiri hlutanum, sje hún borin fram í hans nafni, og er víst spurs mál, hvort hann fer ekki að hrjóta bráðlega. Hæstv. ráðherra sagði, að við, sem fylgdum þessari þingsályktunartillögu, hefðum ekkert gjört til þess, að flýta fyrir þessu máli. En jeg hygg þó, að þessi tillaga mín hafi orðið til þess, að háttv.Ed. hraðaði málinu sem mest, og afgreiddi það svo fljótt, sem hún gjörði, og sömuleiðis hygg jeg, að þakka megi tillögu minni það, að svo virðist, sem háttv.Nd. ætli að hraða málinu sem mest, og vinda bráðan bug að því, að kjósa velferðarnefnd. Jeg hefi þess vegna fulla ástæðu til þess, að vera ánægður með það, að tillagan skuli hafa orðið til þess, að koma þessu tilleiðar. Hæstv. ráðherra var að vola yfir einhverjum títuprjónastingjum til síu, eins og reyndar svo oft áður. Þetta er algjörður misskilningur hjá hæstv. ráðh.  Jeg skal og lýsa yfir því, út af því, er hæstv. ráðherra sagði um það efni, að þetta myndi flokksmál hjá mjer, að jeg bar tillöguna fram, án þess að flokkurinn vissi nokkuð um það. En annað mál er það, að jeg hygg flokkinn svo skipaðann, að hann muni sýna sjálfstæði sitt í þessu máli, sem öðrum, og greiða tillögunni atkvæði sitt. Og þá vona jeg, að bændaflokkurinn finni sig ekki síður knúðan til þess, að greiða atkvæði með tillögunni, enda sýna það og þau nöfn, er standa undir henni, því einn af flutningsmönnunum er einn af aðalmönnum bændaflokksins. Hæstv. ráðherra kvað þetta mál vera eingöngu adminiatrativt, en jeg verð að álíta, að ákvörðunin um að kaupa vörurnar sje mál er snerti löggjöfina, eftir eðli sínu. Annað mál, þótt fela verði stjórninni ákvarðanir um slík mál, er ekki næst til þingsins. Það eru innkaupin sjálf sem eru eingöngu administrativt starf, enda viljum við fela það stjórninni, eins og tillagan ber með sjer, svo það er síst ástæða til þess að segja, að tillagan feli í sjer nokkurt vantraust til stjórnarinnar. Jeg get ekki verið samþykkur hæstv. ráðherra í því, að ekki sje meiri þörf á að gjöra innkaupin nú en í fyrra. Fyrst og fremst bar ófriðinn í fyrra svo seint að, að langt var liðið á þingtímann, og því erfitt til umsvifa fyrir þingið, og málið nýtt, og svo er það fullkomlega rjett, sem háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) tók fram í ræðu sinni, að þótt menn hafi ef til vill verið óvarkárir í fyrra, þá sje það engin ástæða til þess, að vera óvarkár í ár, heldur fremur hið gagnstæða. Mjer dettur í hug maður, sem átti stóran barnahóp. Hann hafði í 10 ár látið brunn standa opinn í landareign sinni. Nágranni hans kom að máli við hann eitt sinn og kvað þetta óvarlegt, vegna barnanna. Maðurinn svaraði, að alt hefði nú farið vel í 10 ár, og hann sæi því enga ástæðu til að leggja í þenna kostnað. En hvað skeður? Jú, á 11. árinu dettur eitt barnið ofan í brunninn og druknað þar. Hefði nú bóndinn farið að ráðum nágranna síns, og byrgt brunninn, þá hefði þetta slys aldrei komið fyrir. Þess vegna finst mjer sú ástæða hæstv. ráðh. heldur veigalítil að rjett sje að »sluxa« í ár, fyrst »sluxað« var í fyrra. 

Sveinn Björnsson Jeg hefi aldrei verið þess letjandi, að ráðstafanir yrðu gjörðar til þess, að afstýra þeim voða er leitt gæti af Norðurálfuófriðnum, og þess vegna vil jeg ekki taka á móti þeirri ásökun þegjandi, að jeg »fljóti sofandi að feigðarósi«, eins og meiningin var hjá háttv. flutnm. (S. E.). Háttv. flutnm. (S. E.) má vita það, ef hann á annað borð hefir verið sjer þess fyllilega meðvitandi, hvað hann sagði í þessari tölu, er hann flutti nú síðast af þessum mikla móði, að þessi ásökun er algjörlega ástæðulaus, eins og líka er algjörlega ástæðulaust, að bera þeim mönnum hjer í háttv. deild, sem ekki greiða þingsályktunartillögunni atkvæði, það á brýn, að það sje sökum þess að þeir vilji ekki gjöra, eða láta gjöra, neinar fulltryggilegar ráðstafanir. Það má lofa svo einn að lasta ekki annan, og þegar háttv. flutnm. (S. E.) tildrar sjálfum sjer upp sem landsbjörg og landsins höfuðstoð og styttu, þá væri það lafhægt fyrir hann, án þess að lasta aðra, sem ekki eru á sömu skoðun um eitthvert atriði sem hann. Og þegar hann reynir að skifta mönnum í tvent, öðrum sem alt vilja gjöra, en hinum, sem ekkert vilji gjöra, þá liggur ekkert það fyrir í umræðum þeim, er fram hafa farið um þetta efni hjer í sumar, er gefi tilefni til slíkra aðdróttana. Það er ekki af því, að jeg áliti ekki brýna nauðsyn, að hafa sem best vakandi auga á öllu nú, að jeg er ekki fylgjandi þessari tillögu. Það er af því, að jeg álít, að hún sje óskýr, óljós, vanhugsuð og yfir höfuð eitthvað það í kring um hana, sem jeg álít rjettast að kalla »humbug«. Það er »humbug« að vaða fram í jötunmóði með þessa tillögu, einmitt þegar verið er að gefa stjórninni heimild til þess, að kaupa allskonar nauðsynjavörur, korn, kol, steinolíu o. m. fl. Það ríður t. d. ekki síður á, að landið sje vel birgt af kolum og ýmsum fleiri nauðsynjavörum en korni. Og ef hugur fylgdi svo máli, sem hv. flutnm. (S. E.) lætur, þá hefði hann með þessari tillögu sinni átt að skora á stjórnina, að birgja landið að fleira en kornvöru.  (Sigurður Eggerz: Það hefi jeg og gjört)  . Jú, en fyrst eftir að háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) var búinn að benta á, að það væri nauðsynlegt.  (Sigurður Eggerz: Nei, jeg gjörði það strax í framsöguræðunni)  . Jafnskjótt sem dýrtíðarlögin verða samþykt, þá verður kosin Velferðarnefnd, sem í samráði við stjórnina á að gjöra áætlun um, hvað eigi að kaupa af vörum, hvar eigi að úthluta þeim og hvar sje nauðsynlegt að liggja með birgðir. Þetta alt er nauðsynlegt að athuga, en það verður aldrei hægt með einni þingsályktunartillögu, að ákveða hve mikið þurfi af kolum, hve mikið af steinolíu o. s. frv. í hverjum stað. Mergur málsins er, að vakandi auga þarf að hafa á því, að tryggja landið sem best að öllu leyti. En að bera fram af slíkum móði og háttv. flutnm. (S. E.) hefir gjört áskorun þessa efnis, er að eins snertir eitt einstakt atriði, er humbug, og það því meira, sem umr. lengjast um þetta. Háttv. flutnm. (S. E.) kvað sig og tillögu sína hafa gjört það að verkum, að flýtt hefir verið fyrir dýrtíðarmálinu. Sjálfsánægjan var bersýnileg, og ekki vil jeg verða til þess, að svifta hann henni. En jeg vil að eins leyfa mjer að benda á, að dýrtíðarnefndin lagði áherslu á, að þessu yrði flýtt sem mest gegnum þingið. Vilji hv. flutnm. (S. E.) vjefengja þetta, þá getur hann flett upp í þingskjölunum, það stendur þar með ljósu letri. Sama hafði nefnd sú, er sett var í málið í Ed., ákveðið, og það áður en hún sá þessa merkilegu tillögu háttv. flutnm. (S. E.). Og ástæðan til alls þessa er sú, að hann vill geta sagt við kjósendur: Það var jeg, sem sá um, að þessar ráðstafanir væru gjörðar, svo að landinu væri engin hætta búin.  (Sigurður Eggerz: Þetta er ósatt)  . Jeg skrifaði upp hjá mjer ummæli háttv. flutnm. (S. E.), svo að jeg veit að þetta er rjett. Jeg get endurtekið það, er jeg sagði í fyrri ræðu minni, að hyggilegra hefði verið að kjósa þessa nefnd, þegar lögin voru samþykt, og láta hana annast um öll kaup. Ef menn hefðu svo orðið óánægðir með ráðstafanir hennar, þá var alt af nægur tími til þess, að koma með slíka þingsályktunartillögu, svo að háttv. flutnm. (S. E.) þyrfti ekki að standa orðalaus fyrir kjósendum sínum, þegar þar að kemur. Nei, rjetta leiðin var að samþykkja þessa heimild til stjórnarinnar og veita til þess ca. 1 miljón króna. Í því fólust öll þau ákvæði, er nauðsynleg voru. Hitt, hve marga sekki eða tunnur skuli kaupa af hverri tegund fyrir sig, er áreiðanlega betur komið í höndum stjórnarinnar og Velferðarnefndarinnar en að flækjast fyrir þinginu marga daga í röð. Og þegar svo langt er komið, að háttv. flutnm. (S. E.) leyfir sjer að láta sjer þau orð um munn fara, að þeir sjeu unnandi sjálfstæði landsins, er sjeu fylgjandi þingsályktunartillögu hans, en við hinir ekki, þá er skörin farin að færast svo upp í bekkinn, að segja má um þá: »Fyrirgef þeim, því þeir vita ekki hvað þeir gjöra«. Jeg fullyrði að minsta kosti fyrir sjálfan mig, að jeg er fullkomlega eins unnandi sjálfstæði þessa lands, og háttv. flutnm. (S. E.) og hans fylgifiskar. Aðrir svara fyrir sig. Jeg heimta, að vera laus við slíkar aðdróttanir, sem háttv. flutnm. (S. E.) hefir komið hjer fram með, algjörlega að ástæðulausu. Hið eina rjetta er það, að gjöra ráðstafanir til þess, að keypt verði, ekki að eins korn, heldur einnig kol, olía, salt og aðrar nauðsynjar, sem þarf til þess, að tryggja landið gegn þeirri hættu, sem af ófriðnum kann að leiða. Og þegar dýrtíðarfrumv. hefir verið afgreitt, hefir þingið gjört sitt til að koma þessu í framkvæmd. Hitt getur vel verið, að einhverjum þeirra manna, sem ekki vildu tryggja landið gegn voða, með því að heimila landsstjórninni, að leggja útflutningsbann á íslenskar afurðir, finnist þessi tillaga einhverskonar plástur á samviskur sínar. Um það skal jeg ekki ræða. - Háttv. þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) sagði, að ef till. yrði ekki samþykt, en korn samt sem áður keypt, þá væri það fyrir áhrif þessarar tillögu. Jeg ann háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) og háttv. flutningsm. (S. E.) þess fullkomlega, að bera þá hugmynd í brjósti, að þeir hafi gjörst bjargvættir landsins, með því að bera þessa tillögu fram. En það hygg jeg, að geti orðið álitamál, hvort sú hugmynd hafi við rök að styðjast. Í þessu máli er það ekki höfuðatriðið, með hve miklum móði talað er, eða hve miklir leikarataktar eru viðhafðir hjer í deildinni, heldur það hvað gjört er.

Flutnm. (Sigurður Eggerz) Háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) hefir nú haldið langa ræðu í þessu máli, og jeg býst við, að öllum, sem á þá ræðu hafa hlýtt, hafi skilist, að aðalefnið var það, að þingm. (S. B.) var að verja sínar særðu tilfinningar.  (Sveinn Björnsson: Jeg er dauður)  . Það er nú gott og blessað að vísa til þess. En til er sú kenning, að þeir sem hafa lifað illa, verði að líða fyrir það, þegar þeir eru dauðir. Hvort hún hefir við rök að styðjast, læt jeg ósagt. En hvað sem því líður skal jeg lofa því, að fara svo vægilega með háttv.þm. (S. B.) sem jeg get. Honum er óhætt að vera inni þess vegna. Háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) sagði, að þessi tillaga væri óskýr. Hvar er óskýrleikinn, má jeg spyrja? Það er skorað á landsstjórnina að kaupa korn fyrir ½ milj. kr. Það er ákveðin upphæð, og það er ákveðið, hvað kaupa skal. Hvað á þetta að vera skýrara? Nei, þessi mótbára er hjegóminn einn. Á þeim grundvelli verður ekki ráðist á tillöguna. - Háttv. þm. (S. B.) sagði að till. væri »humbug«. Hvað er »humbug« í tillögunni? Ef hún er »humbug«, þá er það »humbug« að kaupa korn fyrir landið. Því að hún er ekki um annað. En ef það er heppilegt að kaupa kornforða handa landinu, eins og nú stendur á, þá er tillagan líka heppileg.  (Sveinn Björnsson: Jeg sagði, að það væri »humbug« í kringum till.)  . Það kann að vera, að nú sje »humbug« í kring um flutnm. hennar,  (Sveinn Björnsson: Eða það.)  , en það er alls ekki í kringum tillöguna sjálfa. Háttv. þingmaður (S. B.) sagði, að það væri svo ákaflega margt, sem þyrfti að kaupa, til þess að tryggja landið, ekki að eins korn, heldur líka kol, olíu, salt o. s. frv. Og því þótti honum einkennilegt, að í tillögunni er að eins nefnt korn. Þetta þarf honum ekki að þykja undarlegt, því ef það er margt, sem þarf að kaupa, þá er það ekki verra að byrja einhverstaðar. Og ekki skilst mjer það vera fjarstæða, að byrja einmitt á þeirri vörunni, sem nauðsynlegust er, til þess að koma í veg fyrir hungursneyð í landinu. Ef það er »humbug« að firra landsfólkið hungri, þá má flest nefnast því nafni, og þá er jeg hræddur um, að háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) sje sjálfur nálægt því að vera »humbug«. Háttv. þm. (S. B.) sagði, að mjer hefði ekki dottið í hug að minnast á kol og olíu í þessu sambandi. En í framsöguræðu minni lagði jeg einmitt áherslu á kolaspursmálið. Jeg sagði, meðal annars, að reynsla síðasta árs hefði sýnt það, hversu mikla þýðingu það hefði haft, bæði fyrir togaraútgjörðina og siglingar til landsins, að kolin væru keypt á landssjóðs kostnað. Og jeg bætti því við, að þar sem stjórnin hefði fyrir sjer þessa reynslu frá fyrra ári, þá mundi hún telja sjer skylt að ýta á kolamálið. Í rauninni hefði mátt búast við því, að stjórnin hefði þegar gjört einhverjar ráðstafanir í þá átt. Sömuleiðis mintist jeg á steinolíuna. Þessi ummæli háttv. 1. þm. Rvk. (S. B.) geta því ekki verið sprottin af öðru en því, að hann hefir ekki gefið sjer tíma til að hlusta á framsöguræðu mína. Háttv. þm. (S. B.) talaði um - eins og þegar önnur þingsályktunartill. var hjer til meðferðar í deildinni - að þessi tillaga væri rædd hjer dag eftir dag og með því sóað stórfje og eytt dýrmætum tíma. Hann hefir þá gleymt ástæðunum til þess, að tillagan var ekki útrædd um daginn. Hann hefir gleymt því, að það var fyrir þá sök, að hann sjálfur og hæstv. ráðherra þurftu að bregða sjer í skemtiferð austur í sveitir. Vegna þess tók hæstv. forseti málið út af dagskrá, þó að flutningsmaður hennar mótmælti því. Jeg hefi svo sem ekkert við það að athuga, að jafnmiklir menn ljetti sjer dálítið upp. En hitt væri gott, að þeir tækju ekki þann tíma til þess, að störf þingsins þyrftu ekki að truflast við það. Þar sem háttv. þingm. (S. B.) talaði um Sjálfstæðismenn í þessu sambandi, og þóttist hafa ástæðu til þess út af ummælum mínum, þá skal jeg minna hann á, hvernig orð mín fjellu. Það kemur leiðinlega oft fyrir, að þessi háttv. þingm. (S. B.) tekur skakt eftir. Honum heyrist stundum alt annað en það, sem sagt er, og svo gjörir hann stóra árás á misheyrnina. Það, sem jeg sagði, var það, að jeg hefði alls ekki borið þetta mál undir Sjálfstæðisflokkinn, með því jeg hefði álitið, að honum kæmi það ekkert við sem flokki. Þetta mál ætti að standa langt utan og ofan við alla flokkapólitík. En svo sagði jeg um leið, að jeg gengi út frá því sem sjálfsögðu, að menn Sjálfstæðisflokksins mundu greiða tillögunni atkvæði, því það mundu allir gjöra, sem væru unnandi sjálfstæði landsins. Og við þetta stend jeg.  (Sveinn Björnsson: Ekki er lítið »humbugið«)  . Háttv. 1. þm Rvk. (S. B.) getur aldrei sannfært deildina nje þjóðina um það, að það sje »humbug« að kaupa korn handa landinu, eins og nú stendur á.  (Sveinn Björnsson: Það hefi jeg aldrei sagt)  . Ef hann getur ekki sýnt fram á það, þá getur hann ekki heldur sýnt fram á, að tillagan sje »humbug«.  (Benedikt Sveinsson: Bændunum finst það ekki)  . Nei, það veit jeg. Þá væri líka íslenskum bændum illa í ætt skotið. Jeg vona, að tillagan fái góðan byr hjer í háttv. deild, og að hún strandi ekki á óeðlilegum skerjum.