Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Í samræmi við það, sem tilrætt varð um við 2. umr. þessa máls, hefir nefndin komið fram með brtt., á þgskj. 207, þess efnis að útiloka þá hættu, er stafar af því, að utanbæjarmenn geti keypt hús frá bæjarmönnum, og að menn geti keypt húsin ofan af leigjendunum. Það er áskilið, að sá, er segir upp húsnæði, hafi verið orðinn eigandi hússins fyrir 14. maí s. 1. Þá er ekki hægt að fara í kringum lögin með málamyndaafsali og bola leigjendum í burt. Háttv. þm. Ak. (M. K.) hefir komið fram með 2 brtt., á þgskj. 212. Nefndin hefir athugað till. þessar, og gera þær að vísu ekki miklar breytingar. Þær fara fram á að fella í burt orðin »til eigin íbúðar« og »fyrir sjálfan sig«, og er ætlast til, að húseigandi geti ekki einungis tekið húsnæðið handa sjálfum sjer, heldur og t. d. handa sínum nánustu ættingjum. En þar sem það liggur undir úrskurði húsaleigunefndar, hvort hún álíti húseiganda hafa nógu brýna þörf íbúðarinnar, finst mjer þessar brtt. óþarfar, en nefndarmenn hafa óbundnar hendur um atkv. sín um þær. Jeg vil leyfa mjer að leggja það til, að frv. fái að ganga áfram með breytingu nefndarinnar.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi þegar gert grein fyrir brtt. mínum við 2. umr. Nú vill svo vel til, að jeg sje eigi betur en að nefndin fallist á þessar till. mínar, og ætti það að nægja til þess, að þær nái fram að ganga. Býst því ekki við, úr því að svo er ástatt, að jeg þurfi að mæla mikið með þeim. En ef frv. væri látið ná framgangi, eins og það er, þá hygg jeg, að það myndi verka í gagnstæða átt við það, sem til er ætlast. Það myndi draga úr áhuga manna og framkvæmdum um húsabyggingar og frekar þrengja kosti þeirra, sem minni máttar eru. Það væri helst í hinum óveglegri húsum, sem íbúðir yrðu hafðar til leigu, en stórefnamennirnir í veglegu höllunum myndu, að líkindum, verða látnir í friði með íbúðir sínar, jafnvel þótt þær væru langt úr hófi í alla staði. Íbúðirnar í húsum þeirra yrðu taldar ofdýrar fyrir fátæklinga og eigi í neinu rjettu hlutfalli við efnahaginn. Jeg vona, að það sje öllum ljóst, að það má ekki taka um of fram fyrir hendur manna, og þessar brtt. eru til þess að bæta frv. Þær gera það að verkum, að húseigendur geta ráðstafað eða leigt hús sín nánustu vandamönnum sínum eða öðru kunnugu fólki, sem þeir gætu felt sig við að búa með, gæti haft brýna þörf fyrir húsnæðið. Og jeg hygg, að þetta verði til þess, að allir felli sig betur við lögin. Til þess að fyrirbyggja misskilning skal jeg taka það fram, að jeg get viðurkent, að þessi lög hafa gert gagn að ýmsu leyti, og ættu að geta gert það framvegis, ef vel verður nú frá þeim gengið. Þau hafa gert gagn með því, að sjeð er betur en áður um, að íbúðirnar sjeu sæmilegar í alla staði, og svo með því að sjá um, að leigan á íbúðunum fari ekki fram úr öllu hófi. Og þetta er aðalverk húsaleigunefndarinnar. Verði brtt. þær, er jeg ber fram, samþyktar, verð jeg að telja lögin viðunandi.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg verð að mótmæla því, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) sagði, að lög þessi verki í gagnstæða átt við það, sem þeim er ætlað. Það er áreiðanlegt, að fátækari húsaleigjendur bæjarins finna sig töluvert tryggari síðan lögin voru sett. Og hvað brtt.þm. Ak. (M. K.) snertir, þá miðar hún til þess, hvað sem um hana verður sagt að öðru leyti, að gera leigjendur ótryggari en ella. En því dettur mjer ekki í hug að neita, að lögin að ýmsu leyti þrengi að rjetti húseiganda.

Sigurður Eggerz Jeg vil leyfa mjer að benda á það, að ef brtt. á þgskj. 212 verður samþykt, þá er jeg hræddur um, að lítið gagn verði að lögunum, og stöðugur ágreiningur um það, hvað sje »brýn þörf«. Það er því hætt við, að verði till. samþykt, þá verði lögin að eins pappírsgagn.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil endurtaka það, sem jeg sagði hjer fyr við 2. umr., er háttv.þm. Ak. (M. K.) var að hreyfa þessu atriði, og jeg vil taka undir ummæli háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) um frv. þetta. Það er og ljóst, að það er meiri munur á milli skoðana háttv.þm. Ak. (M. K.) og háttv.frsm. (K. D.) en háttv.frsm. áleit fyrst, er hann hjelt, að það munaði ekki svo miklu þótt brtt. á þgskj. 212 væri samþykt, en það er álit háttv.þm. Ak. (M. K.), að lögin verki gagnstætt tilgangi sínum, ef brtt. hans verður ekki samþykt, og byggir hann það á því, að það dragi úr dugnaði manna að koma upp nýjum íbúðum. Ef húsaleigunefndin á að fara að meta allskonar brýnar þarfir, þá hlýtur starf hennar að aukast að miklum mun, því að það munar stórum að meta eina brýna þörf eða margar. Þótt ýmsir kunni að leggja lítið upp úr því, sem fátæklingarnir segja um þetta, þá vil jeg þó skýra frá því, að margir þeirra hafa litið svo á, sem þessi lög væru nauðsynleg. Og brtt. á þgskj. 212 veikir þýðingu laganna í þessu tilliti að mjög miklum mun. Að lögin dragi úr dugnaði manna til að byggja hús og leigja þau út í stórum mæli, fæ jeg ekki skilið. Eina ástæðan til þess hlyti að vera sú, að menn treystu ekki húsaleigunefndinni til að gegna vel og samviskusamlega starfi sínu. Jeg hygg, að nefndin hafi haft mikið að starfa, og hafi farið mjög lipurlega og hyggilega með hlutverk sitt, svo að engin ástæða sje til slíks ótta. Og það er víst, að engar opinberar kvartanir hafa fram komið yfir húsaleigunefndinni. Það er áreiðanlega mjög þýðingarmikið fyrir þennan bæ, að menn lendi ekki á köldum klaka, eins og legið hefir við, vegna þessara dýru húsaskifta. Og víst er um það, að lögin miða að því að tryggja það, að svo verði ekki.

Magnús Kristjánsson Jeg hygg, að það þýði lítið að kappræða þetta, og ætla mjer það ekki. Jeg skildi ekki vel ummæli háttv. 2. landsk.þm. (S. E.), þar sem hann var að tala um brtt. mína, og sagði, að ef hún væri samþykt, þá væru lögin orðin þýðingarlaus. Það er rjett eins og það væri ekkert nýtilegt í lögunum nema þetta, sem farið er fram á að fella niður. Jeg skil ekki hvað eru öfgar, ef þetta er það ekki. Jeg sagði, að margt nýtilegt væri í lögunum, og þótt háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) vildi ekki trúa mjer, þá ætti hann þó að geta sjeð það, ef hann hefði lesið lögin. Þetta nægir væntanlega um öfgar þessa háttv.þm. (S. E.). Hæstv. atvinnumálaráðherra leist mjer vilja gera helst til mikið úr þessari brtt., því að hann taldi, að hún mundi rýra gildi laganna, ef samþykt yrði. En jeg hefi fært rök fyrir því, að svo muni ekki verða. Og þótt húseigandi geti sagt upp leigjendum og nánustu vandamenn húseiganda flutt í íbúðirnar, þá sje jeg ekki, hverju það mundi breyta, því að vitanlega þyrftu þeir, sem í íbúðirnar flyttu, einhversstaðar húsnæði. Ekki get jeg fallið frá því, að lögin geti verkað gagnstætt því, sem þeim er ætlað, enda eru þess dæmi áður. Sem dæmi þess vil jeg nefna reglugerð, dagsetta 11. apríl, er hæstv. atvinnumálaráðherra gaf út. Jeg verð að álíta, að sú reglugerð hafi verkað í gagnstæða átt við það, sem henni var ætlað, ef landsstjórnin hefði ekki orðið til þess að gefa nánari skýringu á henni. Um það, hvort sú skýring hefir verið gefin fyrir utan að komandi áhrif, skal jeg láta ósagt að þessu sinni.

Sigurður Eggerz Háttv. þm. Ak. (M. K.) virðist hafa mikla tilhneigingu til þess að nota sterk ummæli um það, er jeg kann að segja, eins og nú, þar sem hann notar orðið »öfgar«. En jeg held, að ef háttv.þm. Ak. (M. K.) væri kunnugur hjer í bæ, þá mundi hann taka í sama streng og jeg, því að aðaltilgangur laganna er sá, að hindra það, að þeir, sem minni máttar eru, sjeu húsnæðislausir. Og þessum aðaltilgangi frv. er ekki unt að ná, ef brtt. á þgskj. 212 verður samþ. Oss, er búum hjer í Reykjavík, er öllum kunnugt um það, hvílík vandræði voru með húsnæði hjer síðastl. 14. maí. Þá hefðu fátækir menn alls ekki risið undir því að greiða húsaleiguna, ef húseigendur hefðu mátt hækka hana að vild sinni - eða ekki fengið húsnæði.  (M. K.: Það var ekki það, sem jeg sagði)  . Nei, en það er afleiðing af till., því að þegar eins mikið kapp er og þá var um að fá húsnæði, þá hefir það enga þýðingu, þótt húsaleigunefnd segi, að eigi megi taka hærra verð en það, er hún tiltekur, fyrir íbúðina. Þeir, sem í vandræðum eru og hvergi hafa höfði sínu að að halla, mundu þá leigja á bak við nefndina, og því kæmi hámark hennar ekki til greina. Af þessum ástæðum og fleirum er það aðalatriði laga þessara að tryggja það, að þeir, sem fátækir eru og verst staddir hjer í bæ, geti fengið húsnæði. Ástandið hjer í þessum efnum er hræðilegt. Í einu húsi, sem landið á hjer í bænum (í Suðurgötu), liggur berklaveik stúlka og þar búa um 10 manns. Auk þess er það mesta rottubæli, og það svo, að menn þora ekki að skilja þar eftir ungbörn ein - búast við, að rotturnar drepi þau. Á öðrum stað, inni á Laugavegi, búa 3 fjölskyldur í pakkhúsi, og geta allir sjeð, hvernig það muni vera. Því verður ekki neitað, að ákvæði laganna eru nokkuð ströng gagnvart húseigendum, en það er brýn nauðsyn til þess, að fjöldi manna hafi húsaskjól. Og ef brtt.háttv.þm. Ak. (M. K.) verður samþ., þá mundu margir húseigendur reyna að komast út um þær smugur, sem þar eru opnaðar. Athugasemd mín er því engar öfgar; hún byggist á þeirri þekkingu, sem jeg hefi á málinu, og það ætti enginn að kunna hjer um betri skil en fógeti bæjarins. Um 14. maí síðastl., sem var flutningsdagur, var svo mikill troðningur í skrifstofu minni af húsnæðislausu fólki, að þar var varla hægt að þverfóta. Að lyktum vil jeg taka það fram, að jeg lít svo á, sem húsaleigunefndin hafi farið vel með starf sitt, enda hafa mjög litlar kvartanir komið fram yfir gerðum hennar.

Magnús Torfason Jeg vil að eins geta þess, að í nefndinni var talað um, að það gæti því að eins komið til mála, að brtt. á þgskj. 212 yrði samþ., að viðbótartill. sú, er nefndin ber fram á þgskj. 207, yrði einnig samþ. Og að því er atkvgr. snertir, vil jeg enn fremur benda á, að seinni till. á þgskj. 212 er afleiðing af þeirri fyrri, og sjálffallin, ef fyrri till. er feld. Geta vil jeg þess, að eigi langar mig til, að byggingar aukist hjer í Reykjavík fyrir það, að fátækir almúgamenn verða reknir út á götuna.

Halldór Steinsson Jeg get ekki verið með brtt. nefndarinnar. Mjer finst hún vera ofhörð gagnvart húseigendum og alls ekki viðunandi. Till. setur altof miklar hömlur á viðskiftalíf manna. Þegar slíkar öryggisráðstafanir eru gerðar og hjer, þá verða menn vendilega að gæta þess að ganga ekki ofnærri öðrum aðila, en það gerir þessi brtt., ef samþ. verður. Jeg get felt mig við brtt.háttv.þm. Ak. (M. K.), því að hún er til bóta.

Frsm, (Kristinn Daníelsson) Þar sem háttv.þm. Snæf. (H. St.) sagði, að ef lögin yrðu samþ., þá legðu þau hömlur á viðskiftalíf manna, þá skal jeg ekki neita því, en það er neyðarúrræði, til að ná þeim tilgangi, sem lögin vilja vinna að fyrir almennings heill. Og það eru oft lagðar meiri hömlur á viðskiftalífið en hjer er gert. Þannig eru eignir t. d. teknar eignarnámi í þarfir. almennings. Það er almenningsheillin, sem á að ráða, og háttv. þingdm. eiga nú að skera úr því með atkvæði sínu, hvort hjer sje ekki um brýna almenningsþörf að ræða. En ef það á að nægja til þess að geta sagt upp leigjendum, að einhver hafi að nafninu til fengið afsal fyrir húseign, þá hverfur aðalgagn laganna. Það verða að vera einhver tímatakmörk um það, svo að ekki verði unt að fara í kringum ákvæðið. Jeg vil vekja athygli á því, að lögum þessum er ekki ætlaður aldur til frambúðar, heldur að eins nú um sinn, á meðan þessi styrjöld geisar og þar til jafnvægi er aftur komið á. Þá verður þeirra ekki lengur þörf og þau úr gildi feld.

Halldór Steinsson Viðvíkjandi því, er háttv.frsm. (K. D.) tók fram, skal jeg geta þess, að jeg hefi enga trú á því, að menn fari að gefa málamyndaafsöl fyrir húseignunum. Jeg tel enga hættu stafa af því. Það sem sagt er, að hjer sje um litlar hömlur að ræða, er ekki rjett, því að ef frv. verður samþykt, getur það ef til vill stöðvað alla húsasölu í Reykjavík.  (M. T.: Nei)  .

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að skýra frv. þetta frekar en jeg gerði við 1. umr. Frv. fjekk þá góðar viðtökur, og hefi jeg ekki heyrt neinar aths. gerðar við það síðan. Jeg vona því, að það fái að ganga sinn gang og að því verði vísað til 3. umr.