Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Það hefði ef til vill verið rjettast, að jeg tæki ekki fyrstur til máls, en það hefir verið venja, og vil jeg því ekki bregða út af henni. Þetta frv. virðist ekki í fljótu bragði hafa tekið miklum breytingum í hv.Ed., þar sem það fór hjeðan með 178 þús. kr. tekjuafgangi, en kemur frá hv.Ed. með 170 þús. kr. afgangi. En því er þó ekki svo varið, því að hv.Ed. hefir hækkað tekjubálkinn um 322750 kr., en gjöldin um 330827 kr. Þannig hefir hv.Ed. hækkað gjöldin um þriðjung miljónar, og þó að hún hafi fundið tekjur til að vega upp á móti þessu, þá orka þær nokkuð tvímælis. Nefndin lítur að minsta kosti svo á, að hv.Ed. hafi gengið fulllangt í því að hækka stimpilgjaldið um 300 þús. kr., en hefir þó ekki viljað flytja brtt. um lækkun á þessum lið, enda vont að gera sjer grein fyrir, hver upphæð muni næst lagi. Það er verðtollurinn, sem á að gefa þennan tekjuauka, en það hlýtur að vera vafasamt, hve miklar tekjur verða af honum, þar sem hann er lagður á margar eða allar þær vörur, sem verða bannvörur samkvæmt yfirlýsingu hæstv. stjórnar, og í öðru lagi hlýtur hæð tollsins að draga úr innflutningnum. Nefndin telur því, að hv.Ed. hafi hjer farið á fremstu grös. Af þessari 330 þús. kr. hækkun eru 2/3 hlutar fólgnir í 2 liðum, sem teljast mega óumflýjanlegar hækkanir. Fyrri liðurinn er hækkun á vöxtum af innlendum lánum, á annað hundrað þúsund. Nýjar skuldir höfðu fundist, svo að þennan lið hefði þurft að hækka um 140 þús. kr., en þó hefir hv.Ed. ekki farið lengra en að hækka þetta um 116 þús. kr. Hinn liðurinn, sem hækka þurfti, var dýrtíðaruppbót embættismanna. Fyrir þeirri hækkun hefir hv.Ed. gert 100 þús. kr. En á annað hundrað þúsund hefir hv.Ed. bútað niður til ýmsra útgjalda, sem telja má misjafnlega þörf, að áliti fjvn. neðri deildar. Það virðist svo, sem hv.Ed. hafi litið á fjárhagsmál ríkissjóðsins frá nokkuð öðru sjónarmiði en þessi hv. deild. Það, sem hefir vakað fyrir oss nefndarmönnum frá því er vjer byrjuðum starf vort, er það, að eins og nú stendur sje óumflýjanlegt að taka öðrum tökum á þessum málum en undanfarið hefir verið gert. Vjer höfum flotið sofandi að þeim feigðarósi, sem vjer stöndum nú við. Fjárlögin hafa jafnan verið afgreidd með tekjuhalla, skuldir hafa safnast svo ört, að talsvert af þeim hefir týnst jafnharðan, með öðrum orðum hefir stjórnin ekki fylgst með til þess að taka alt upp í greinargerð sína, svo að nú stöndum vjer og horfum framan í þann beiska sannleika, að vjer ráðum ekki við neitt, nema vjer stöðvum og snúum við. Höldum vjer áfram, erum vjer glataðir. Það er sýnilegt, að þá munum vjer, eins og vjer höfum týnt skuldunum, týna öllu trausti á sjálfum oss til viðreisnar og glata allri ábyrgðartilfinningu fyrir því, hvernig farið er með fje ríkissjóðs. Það hefir verið tekið fram, að ekki sje einhlítt að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus; það sje svo margt annað, sem taka þurfi til greina. En það er þó miklu stærri þáttur en menn ætla. Um leið og það er stöðvun á takmarkalausum útgjöldum, þá opnar það augu annara, sem til vor líta, fyrir því, að vjer sjeum að vitkast, að vjer tökum á þessum málum eins og ber að gera, eins og þjóð, sem vill og ætlar að bjarga sjer. Þetta er tvímælalaust einn þátturinn, og hann ekki lítill, í því að hækka gengi krónunnar. Þessa afstöðu tók fjvn. þessarar deildar þegar í upphafi. Þarf jeg ekki að brýna þetta fyrir hv. deild; hún hefir fylgt þessari stefnu, og væntir nefndin þess, að hún fylgi tillögum hennar eins og áður. Þó skal jeg geta þess, að tillögur fjvn. eru ekki eins ákveðnar og áður og hún hefði kosið, því að hún hefir í ýmsu komið á móti hv.Ed. Telur hún ekki rjett að vekja stífni milli deildanna og vill því koma svo langt á móti hv.Ed., að frv. þurfi ekki að velkjast fram og aftur og komast í sameinað þing. Jeg skal þá snúa mjer lítið eitt að brtt. nefndarinnar á þskj. 460. Fyrsta brtt., undir I, er að fella niður fjárveitingu til að reisa fangahús á Ísafirði og í Vestmannaeyjum, sem hv.Ed. hefir sett inn í frv. Þessi till. er flutt af meiri hluta fjvn. Svo stendur á um þessa fjárveitingu, að kvartanir hafa komið frá Vestmannaeyjum um, að brýn þörf sje á fangahúsi. Þar hafði verið eitthvert hreysi, sem selt var og rifið, og rann það fje í ríkissjóð, en aldrei hefir neitt verið lagt fram til þess að reisa húsið á ný. Á Ísafirði brann fangshúsið, en það var óvátrygt, og er því ekkert fje til þess að reisa það aftur. Fjvn. telur betra, ef unt væri að fresta þessu um nokkra hríð, þar sem húsagerð er nú dýr, en er þó ekki öll á einu máli um það. Næsta brtt. nefndarinnar, VI,1, fer fram á að fella niður styrk til hjúkrunarnáms erlendis. Þetta er ekki stór liður, en nefndin tók í upphafi þá stefnu að fella niður alla styrki til utanferða. Við 2. umr. hjer í deildinni var samskonar styrkur til ljósmæðra tekinn af, og telur nefndin því rjett, að þessi verði einnig feldur burt. Þess má geta, að þetta á ekki að vera nein stöðvun af hálfu nefndarinnar, heldur aðeins frestun þangað til betur árar. Þá má taka þetta upp aftur, en nefndin telur þessháttar styrki ekki svo bráðnauðsynlega, að þeir megi ekki falla niður að sinni, enda samþykti þessi hv. deild það um ljósmæðrastyrkinn og sömuleiðis þennan við 2. umr. með miklum atkvæðamun. Þá er brtt. VI,2, að styrkurinn til Guðmundar Guðfinnssonar falli niður. Að henni stendur ekki nema meiri hl. nefndarinnar. Frá því er nefndin gekk frá þessari brtt. hafa henni borist ýmsar upplýsingar, er sumir nefndarmenn vilja taka til greina, þó að nefndin taki ekki brtt. aftur. Brtt. VI,3 fer fram á, að styrkur til Elínar Sigurðardóttur sje feldur niður. Jeg hefi áður tekið fram, hvernig fjvn. lítur á sjúkrastyrki sem þessa. Hún vill ekki skapa fordæmi, en verður ekki sannað með læknisvottorðum, að ríkissjóði beri skylda að hlaupa undir bagga í slíkum tilfellum. En verði farið að nota ríkissjóð sem einskonar líknarstofnun, munu fleiri koma á eftir, enda hefir nefndinni borist fjöldi erinda um samskonar styrkveitingar. Þá er VIII. brtt. á sama þskj., að fjárveitingin til flutningabrauta sje lækkuð úr 100 þús. kr. í 75 þús. kr. Þessi liður hafði verið afgreiddur þannig hjeðan úr deildinni, en hv.Ed. hækkaði hann upp í 100 þús. kr. Nefndinni hafði virst, að sú upphæð, sem ætluð var í frv. stjórnarinnar til viðhalds flutningabrauta, væri allsæmileg og þyrfti ekki við að bæta, og þar sem það ráð hefir verið tekið, að öllum framkvæmdum skuli frestað, telur nefndin ekki rjett að gera undantekningu í þessu efni. Skal jeg ekki ræða frekar um þetta að sinni, enda mun síðar verða tækifæri til þess. Brtt. VIII,2 fer fram á að lækka styrk til bifreiðaferða úr 2000 kr. í 1000 kr. Til þessa var veittur styrkur í fyrra, en stjórnin hafði gleymt að taka hann aftur upp í frv. Nefndin tók því upp 1000 kr. styrk, eftir beiðni hennar. Virtist hv. 2. þm. Rang. (KlJ), sem hjer á hlut að máli, gera sig ánægðan með þessa upphæð og flutti enga brtt. við þennan lið. Þessi styrkur var svo hækkaður í hv.Ed., en nefndin hefir leyft sjer að flytja brtt. um að færa hann aftur niður í 1000 kr. Það getur verið varasamt að hafa þennan styrk of háan. Væntanlega verður samið um ferðirnar við einn mann, en fjöldi manna keppir um þessa flutninga, og verða þeir þá vitanlega að lækka flutningsgjaldið, svo að þessi styrkur verður þeim einum til ágóða, sem stjórnin semur við. Og verði það mjög há upphæð, sem til þessa er veitt, mundi það hjálpa þeim manni svo mjög í samkepninni, að hætta væri á, að hinir fjellu úr sögunni, en að því vill nefndin ekki stuðla. Þá leggur nefndin til í brtt. VIII,3, að launin fyrir háskólakenslu hjeraðslæknis sjeu færð niður í 1000 kr. úr 1500 kr. Jeg hafði áður við umr. hjer í hv. deild ekki minst á þennan lið sjerstaklega, og fór hann þannig í gegnum deildina. Meiri hluti nefndarinnar telur rjett að lækka þennan lið aftur í sama horf, sem hann var í áður. Þegar bæjarlæknisembættið var stofnað, var gert ráð fyrir því, að annaðhvort hann eða hjeraðslæknir tæki þessa kenslu að sjer sem kvöð á embættinu. Nú hefir það ekki verið gert, og þó að það væri samþykt, býst jeg ekki við, að eftir því yrði farið, ef samningur hefir verið gerður við hjeraðslækni, eins og sagt hefir verið, enda hefi jeg heyrt, að hann kenni alt að því eins mikið og prófessorarnir. Þetta er ástæðan til þess, að nefndin vill veita nokkra upphæð í þessu skyni. Næsta brtt., um lagalæknisfræði, er tekin aftur. Þá er X. brtt., um námsstyrk stúdenta erlendis. Hv. Ed. hefir hækkað hann um 3000 kr., en nefndin hefir fært hann í sama horf og áður. Jeg hefi áður gert grein fyrir skoðun nefndarinnar í þessu efni, og skal jeg ekki endurtaka það. Það vakti sjerstaklega fyrir henni, að óhugsandi væri að halda áfram að veita jafnháan styrk til náms við erlenda háskóla sem hingað til. Við því er búist, að um 40 stúdentar útskrifist á næsta ári og að margir þeirra eigi sömu kröfu til námsstyrks við háskóla erlendis sem þeir, er áður eru þangað komnir. Nefndin telur óumflýjanlegt að stöðva á þessari braut, en það verður ekki gert, nema það komi hart niður á einhverjum. Telur hún rjett, að það komi harðast niður á þeim, sem hafa verið einn vetur utan, en miðar við það, að þeir stúdentar sjeu um 10, sem hafa stundað nám 2–3 ár, og eigi þeir að sitja fyrir. En ríkissjóði er ofvaxið að taka alla á arma sína. - Það má einnig taka fram, að nú virðist ekki sjerstök vöntun á embættismönnum í þeim greinum, sem ekki er unt að nema hjer á landi. Það vill líka fara svo oft og einatt, að þegar þessir menn hafa lokið fullnaðarprófi, verða þeir embættismenn ytra eða koma hingað heim og fá enga atvinnu. Og hvorugt virðist nefndinni þannig vaxið, að rjett sje, að ríkissjóður styrki það. Þá er jeg kominn að XIII. brtt., við 14. gr. B. III. b. 4, sem er um tímakenslu við mentaskólann. í hv.Ed. hefir hjer verið settur inn einn kennari, sem hæstv.forsrh. hefir ráðið í haust eð var til næsta vetrar. Þótt nefndin játi, að þörf hafi kunnað að vera á að taka þennan kennara, sjerstaklega fyrir vissa sjerfræðilega þekkingu hans, þá hefir hún samt litið svo á, að um leið og þessi kennari er festur, þá sje hægt að draga úr tímakenslunni við skólann. Því fyrv. forsætisráðherra segist engan hlut hafa átt í því að festa þennan kennara til frambúðar, og hefir hans þá naumast verið brýn þörf. Nefndin hefir því komið með þessa till. um að lækka þetta tillag um 2000 kr., og vill hún með því brýna fyrir hæstv. stjórn, að ekki sje þarna fremur en annarsstaðar um skör fram eytt fje ríkissjóðs í óþarfa kenslukrafta. Að öðru leyti vill nefndin ekki hagga hjer neitt við gerðum hv.Ed. Næst er hjer útgáfa veraldarsögu. Hefir sá liður verið settur inn í hv. Ed, Nefndin hefir það sama að segja um þetta og aðra bókaútgáfu, að rjettara sje að fresta henni enn um skeið, ef úr rættist fjárhaginum og ódýrara yrði síðar. Enda sýnist mega komast af eins og verið hefir. Næst er styrkur til Ingibjargar Guðbrandsdóttur, og leggur nefndin til, að sá liður falli niður. Hlutaðeigandi hefir haft styrk til að kenna utanbæjarstúlkum leikfimi nú undanfarið, en bæði er, að nefndinni finst ekki svo ýkjamikil nauðsyn á þessu, og auk þess þykir henni einkennilegt, að þingið veitir ár eftir ár styrk til slíkra hluta án þess nokkurn tíma að fá að sjá skýrslur um það, hvað gert hefir verið með fjeð. Það liggur ekki nein slík skýrsla fyrir nú, og er nefndin meðal annars af þeirri ástæðu eindregið á móti því að veita þetta fje. Þá kemur næst XV. brtt., við 15. gr. 15 a og 15 b, sem er fjárveitingar til Jóhannesar Lynge og Þórbergs Þórðarsonar. Nefndin þótti nokkuð harðleikin seinast, er hún rjeðist á fjárveitinguna til þessara manna. Hefir hún því nú viljað fara hóflegar í sakirnar og hefir fært tillagið til Jóhannesar Lynge niður um 1000 kr. frá því, sem háttv.Ed. hefir ákveðið það, og Þórberg Þórðarson niður í 1000 kr. Sömuleiðis hefir nefndin farið milliveginn að því er snertir tillagið til Helga Pjeturss. Eru till. hennar í þessu efni hinar sömu og fjvn.hv.Ed. Þá er næst XXI. brtt., fjárveitingin til Heimilisiðnaðarfjelagsins. í hv.Ed. var þar gerð sú breyting, að Halldóra Bjarnadóttir var sett undir nýjan lið og styrkurinn til hennar lækkaður um 800 kr. Nú vill nefndin minka styrkinn til fjelagsins um 800 kr. og færa það til Halldóru Bjarnadóttur. Nefndin lítur nefnilega svo á, að þessi kona hafi langmest aðgert í þessum efnum, og vill því ekki færa niður tillagið til hennar. Að öðru leyti get jeg látið mjer nægja að vísa til orða minna við 2. umr. Næst kemur XXIII, Bandalag kvenna. Það er brtt. um, að sá liður verði niður feldur. Þá tillögu tekur nefndin aftur af þeim sökum, að hún hefir nýlega fengið ýmsar upplýsingar um þennan fjelagsskap, sem hún hafði ekki áður fengið, er hún kom fram með till. Næst er liðurinn um skipulag kauptúna. Leggur nefndin til, að hann falli niður. Jeg býst að vísu við, að þetta muni sæta andmælum, en nefndin lítur svo á, að þótt hjer sje um allnauðsynlegt verk að ræða, þá megi samt auðveldlega fresta því. Það hafa nú þegar verið gerðar allar mælingar í kauptúnunum, og virðist vera hægt að vinna úr þeim án sjerstaks framlags úr ríkissjóði, þar sem vegamálastjóri hefir tiltölulega lítið fyrir stafni. Nefndinni hefir nú verið sýndur framtíðaruppdráttur af einu kauptúni landsins. Það er teikning af Bolungarvík, eins og hún á að verða í framtíðinni. Það má segja, að þar sje aðeins sjeð fyrir framtíðinni. Ekki einu sinni brimbrjótinn, þennan sögulega múrvegg, þarf að nota lengur. Þeir hafa rekið sig á tjarnarpoll neðan til í kauptúninu og hann er gerður að miðpunkti allrar framtíðarfegurðar. Hann á að verða mótorbátahöfn með öllum nýtísku byggingum og þægindum, og út frá þessu liggja svo bústaðir kaupstaðarbúa í kílómetralöngum sambyggingum. Verkfræðingurinn, sem sýndi nefndinni þetta, taldi ekki vafa á því, að það myndi greiðlega verða grafið í gegnum malarkambinn til þess að hleypa sjó inn í tjarnarholuna. Og þó að það kynni að koma fyrir, að sjórinn í bræði sinni lokaði þarna aftur, þá væri hægur vandi að fara aftur að brúka brimbrjótinn! Svona á að koma því haganlega fyrir! Nú virðist ekki alveg sama, - það er að segja þeim, sem eru ólærðir, - hvort gengið er út frá með framtíðarbyggingar því, sem er ómögulegt, eða því, sem er mögulegt. En ef þeim, sem fyrir þessu standa, þykir þetta engu skifta, þá held jeg, að það væri rjett, að þeir hættu starfinu. Þó hefir nefndin ekki lagt annað til en að fella þetta að sinni, en alls ekki til frambúðar, ef fje á annað borð þarf til þess að lúka verkinu. En hjer myndu geta unnið að ýmsir starfsmenn ríkisins, sem ekki hafa ofboðsleg störf. Nefndin væntir því fastlega, að till. hennar verði samþykt. Næst eru hjónin í Hítardal. Hefir nefndin lagt til, að sá liður falli niður. Þetta má að vísu virðast harðbrjósta af nefndinni, enda hefir henni þótt það sjálfri; en hún hefir hinsvegar ekki álitið tiltækilegt að fara inn á þessa leið, af ótta við, að heill hópur kæmi á eftir með samskonar beiðni. Er og þegar komin fram tillaga frá hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) um samskonar styrk handa öðrum hjónum, á þskj. 467, og er þó ekki langt um liðið. Nefndinni myndi að vísu hafa þótt mjög ánægjulegt, ef hægt væri að gera þetta, en henni þykir það með öllu ógerlegt sökum fordæmisins, því um alt landið mun vera fólk, sem á svipaða sögu að segja. Er því nauðugur einn kostur að neita öllum slíkum beiðnum, svo framarlega sem ekki á að fara að skoða ríkissjóðinn eins og nokkurskonar sveitar- eða líknarsjóð. Þá er hjer næst Bjarni Magnússon, sem hv.Ed. hefir veitt 800 kr. Nefndin leggur til, að sá liður falli niður. Þessi maður hefir verið fangavörður í Stykkishólmi og hefir þar fría íbúð í fangahúsinu. Er hann og ekki mikið tekinn frá öðrum störfum með þessu, og lítur nefndin því ekki á þetta sem verulegt sanngirnismál. Þá er næst XXVI. brtt., við 19. gr., um dýrtíðaruppbót. Nefndin telur óhjákvæmilegt að hækka þann lið aftur um 68000 kr., þar sem auðsætt er, að ekki verður komist hjá að greiða þetta að minsta kosti. Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir annars gert ítarlega grein fyrir þessu, og þarf jeg því ekki að fara fleiri orðum um það. Aðeins vil jeg taka það fram, að það er ekki sú allra minsta ástæða til að vera að hafa þessa áætlunarliði lægri en nokkurn veginn er fyrirsjáanlegt, að þeir muni verða; að gera það er einungis að blekkja sjálfan sig, því ekki getur hvort eð er neitt sparast við það. Þá er næst XXVIII. Er þar fyrst till. um að fella niður greiðslufrest á afborgun og vöxtum af viðlagasjóðsláni Ólafs Hvanndals. Þykir nefndinni ekki nein nauðsyn til þess bera að veita þennan greiðslufrest. Þá er hjer næst breyting á aths. viðvíkjandi Álafossi. Eins og menn vita, varð eigandinn gjaldþrota, og hefir ríkissjóður eignina að veði. Hafa nú komist á samningar með svofeldu móti, að eignin skuli afhent konu Sigurjóns Pjeturssonar gegn ákveðnum skuldbindingum. Hefir verið farið fram á, að gefinn væri þriggja ára frestur á afborgunum, og lítur nefndin svo á, að þetta muni vera tiltækilegt, en hefir þó breytt aths. svo, að hjer sje um heimild að ræða fyrir ríkisstjórnina, en ekki beina skyldu. Er stjórninni með öðrum orðum falið að gera það, sem henni þykir rjettast í þessu, að rannsökuðu máli. Þá er eftir aðeins ein brtt. Hún er viðvíkjandi Guðmundi Björnssyni sýslumanni í Borgarnesi, að liðurinn falli niður. Svo stendur á, að í brjefi, dags. 4. mars 1924, hefir sýslumaðurinn farið þess á leit, að ekki verði krafist, að hann borgi 1200 kr. sem vexti af viðlagasjóðsláni, sem hann kveður sjer í rauninni ekki skylt að borga. Svo stendur þar á, að þegar hann fjekk þetta lán, þá voru vextir af bankalánum 8%, og fjekk hann lánið gegn 6% vaxtagreiðslu. Nú hafa vextir síðan lækkað niður í 7%, og með því að sýslumaðurinn lítur svo á, að tilætlunin hafi verið sú, að hann nyti þarna 2% lægri vaxtakjara en bankarnir veita, þá telur hann sjer ekki skylt að borga nema 5% af láninu. Nefndinni kemur þetta að vísu ekki neitt á óvart, því henni er kunnugt um, að þessi maður byggir á ummælum tveggja fjárveitinganefndarmanna, eins úr hvorri deild, þeirra þm. Dala. (BJ) og þm. Seyðf. (JóhJóh), og liggja hjer fyrir skriflegar yfirlýsingar þessara manna um, að þetta hafi verið tilætlunin. En aftur hafa aðrir fjárveitinganefndarmenn frá þeim tíma ekki viljað kannast við, að neitt hafi komið til tals með þetta og neita því gersamlega, að sú hafi verið meiningin. Og þótt svo hefði nú verið, þá lítur nefndin svo á, að fjvn. geti ekki skuldbundið þingið á þann hátt eða gert út um slík mál upp á eigin spýtur - hvað þá einn eða tveir menn úr nefndinni. Leggur nefndin því til, að ekki sje tekið neitt tillit til þessa, en vextirnir ákveðnir áfram 6% og innheimtir samkvæmt því. Það eru svo ekki fleiri till., sem nefndin hefir komið fram með. Býst jeg við, að þær kunni ef til vill að þykja nokkuð einhliða og að nefndin hljóti ný ámæli fyrir hina ríku sparnaðarstefnu sína, en við það verður að sitja. Jeg ætla ekki að fara neitt að sinni út í brtt.hv.þm., en mun bíða þangað til flm. þeirra hafa talað um þær.

Fjármálaráðherra. (JÞ): Jeg hefi ekki mikið að segja að þessu sinni. Jeg ætla ekki að ræða neitt verulega einstakar till.hv. nefndar, en vil þó aðeins þakka henni, að hún hefir tekið upp leiðrjetting á embættislaunum vegna væntanlegrar hækkunar á dýrtíðaruppbót opinberra starfsmanna, og bætt við aftur 68 þús. kr. við þær 100 þús. kr., sem samþyktar voru í hv.Ed. Jeg er annars hissa á því, að þessi till. mín skyldi geta valdið nokkrum ágreiningi, því jeg lít svo á, að það sje hrein og bein skylda þingsins að áætla lögskipuð útgjöld með þeirra fullu hæð, eftir því sem sjeð verður, er fjárlögin eru búin til. Og það getur ekki talist sæmilegt að hafa þau lægri, í því einu trausti, að betur kunni að ráðast úr en útlitið bendir til; slíkt væri gagnstætt öllum rjettum reglum í þessu efni. Jeg vona, að háttv. deild fallist á þessa till.hv. nefndar, því hjer er ekki um það að ræða, að stofnað sje til neinna nýrra útgjalda, heldur er þetta aðeins leiðrjetting á áætlun, sem skökk var sökum þess, að sú dýrtíð, sem nú er, var ekki komin í ljós, þegar fyrverandi stjórn samdi fjárlagafrv. sitt. Meðal lækkunartill. hv. nefndar eru hjer 2 eða 3 till., sem eru niðurfærsla á áætlunarupphæðum, og lít jeg svo á, að þær hafi engan rjett á sjer. Þar er meðal annars till. um að fella burt hækkun á viðhaldskostnaði flutningabrauta, sem inn hefir komist í hv.Ed. Er með öllu óforsvaranlegt að fella hana burt eftir að vegalögin hafa verið samþykt eins og þau eru, því þar er um að ræða hækkun, sem nemur að minsta kosti 25 þús. kr. Að lækka þennan lið aftur er því bara að svíkja sjálfan sig. Hið sama gildir um niðurfærslu fjárveitingar til tímakenslu í mentaskólanum. Jeg sje ekki annað en það sje að svíkja sjálfan sig, þó í litlu sje, að færa þann lið niður um 2000 kr. Af þessu leiðir enga raunverulega lækkun á útgjöldunum. Um hinar till., sem fela í sjer raunverulegar niðurfærslur útgjalda, mun jeg ekki tala margt. Það er ekki hægt annað en taka þeim vel. Og þó jeg sje ekki viss um, jeg geti fylgt þeim öllum, þá mun jeg þó greiða flestum þeirra atkvæði mitt. Jeg á hjer aðeins eina brtt., sem hefir verið útbýtt hjer á fundinum, og jeg vona, að háttv. deild leyfi, að hún komi hjer til atkvæða. Þessi brtt. fer fram á það að veita prestsekkju Steinunni Bjarnadóttur viðbót við eftirlaun, svo að hún hafi sömu eftirlaun og aðrar prestsekkjur. Það er ekkja sjera Sigurðar heitins Stefánssonar frá Vigur, sem hjer ræðir um. Þá þykir mjer rjett að geta þess, að jeg hefi orðið var við það af reynslu minni sem fjármálaráðherra, að enn eru ýmsir útgjaldaliðir áætlaðir lægri í frv. en nokkrar líkur eru til, að þeir geti orðið í raun og veru. Þetta stafar af missmíði á fjárlagafrv. frá upphafi. Háttv. fjvn. hefir leiðrjett ýmislegt, sem þannig var of lágt áætlað frá upphafi. En jeg hefi þó veitt því eftirtekt, að henni hefir sjest yfir ýmsa slíka liði. En þó jeg hafi veitt því eftirtekt, að sumir liðir sjeu enn of lágt áætlaðir, þá hefi jeg, eins og eðlilegt er, hvorki haft tíma nje kunnugleika til þess að fara nákvæmlega í gegnum frv. í þessu skyni. Og þess vegna hefi jeg ekki heldur talið rjett að koma fram með brtt. við einstaka liði frv. til leiðrjettingar á slíku. Jeg segi þetta til þess, að það komi engum á óvart, þó að umframgreiðslur verði á nokkrum liðum. Jeg skal til dæmis nefna upphæðina, sem veitt er til þess að gegna ríkisfjehirðisstörfum. Sú upphæð er nú áætluð 20 þús. kr., en árið 1923 var hún 25 þús. kr., og það er ekki sjáanlegt, að hún geti lækkað að öðru en þá kaupi fólksins, sem þar vinnur. Og þetta kaup getur ekki breyst nema eftir því sem vísitalan hækkar eða lækkar, eins og laun annara starfsmanna ríkisins. Nú hefir ríkisfjehirslan verið flutt úr húsnæði, sem kostaði 100 kr. á mánuði, í húsnæði, sem kostar 190 kr. á mánuði. Það er því auðsjeð, að fjárveitingin til þessa starfs er of lág. Líkt má segja um hagstofuna. Henni eru áætlaðar til húsnæðis, ljóss, hita og ræstingar 2000 kr., en nú er hún nýlega flutt í húsnæði, sem á að kosta 300 kr. á mánuði, auk ljóss, hita og ræstingar. Það mun að vísu verða reynt að fá þetta lækkað, en auðsjeð er, að ekki er hægt að koma leigunni niður neitt líkt því, sem áætlað er í frv. Þá þykist jeg hafa veitt eftirtekt lið í 14. gr. A, b. III., sem er framlag til prestlaunasjóðs, 210 þús. kr. Þessi liður reynist vafalaust 30–40 þús. kr. hærri en áætlað er í frv. Jeg get ekki sagt, hvernig á þessum mismun stendur, en þessi liður er óbreyttur frá því, sem var í frv. fyrv. stjórnar. Þá eru því miður ekki líkur til þess, að útgjöld ríkisins vegna berklavarnalaganna muni geta lækkað nokkuð frá því, sem nú er, þar sem svo virðist, sem breyting á lögum um berklavarnir muni ekki ná að ganga fram á þessu þingi. Það er því ljóst, að upphæðin, sem til þeirra er ætluð í frv., 200 þús. kr., er alt of lág eftir undangenginni reynslu, þar sem útgjöld ríkissjóðs í þessu skyni eru nú komin upp í 300–400 þús. kr. Og við þá upphæð bætist enn samkvæmt breytingu, sem gerð var á berklavarnalögunum í fyrra, sem ljetti að nokkru þessum kostnaði af sýslufjelögunum, það sem hann fer yfir 2 kr. á hvern sýslubúa. Þessi breyting berklavarnalaganna er nú farin að verka og virðist ætla að auka útgjöld ríkisins á þessum lið enn frá því, sem áður var. Jeg tel raunar, að ekki skifti miklu máli í sjálfu sjer, hvort slíkar áætlanir eru leiðrjettar eða ekki, úr því að ekki er hægt að vita hvort sem er, hver verður hin endanlega niðurstaða. En þegar dæma skal um það, hvort fjárlögin hafi verið afgreidd með tekjuhalla eða ekki, þá verður ekki hjá því komist að líta á það, ef það er vitað, að svona stórar gjaldaupphæðir eru of lágt áætlaðar. Og þó nú hv.Ed. telji sig hafa afgreitt fjárlögin með 170 þús. kr. tekjuafgangi, þá þarf ekki að nefna nema þennan eina lið, berklavarnirnar, til þess að sýna það, að enginn tekjuafgangur verður á fjárlagafrv. eins og það liggur nú fyrir.

Bernharð Stefánsson Jeg á tvær brtt. á þskj. 460, sem jeg vildi minnast nokkuð á. Fyrri brtt. er við 14. gr. fjárlaganna, við námsstyrk stúdenta erlendis, og fer aðeins fram á það, að í stað þess, að frv. ætlast til, að þeir námsmenn, sem stundað hafa nám 2–3 ár, sitji fyrir styrknum, þá komi: 1–3 ár. Tillaga mín byggist á því, að þessi námsstyrkur, sem veittur hefir verið undanfarin ár stúdentum, sem stundað hafa nám við erlenda háskóla, hefir verið skoðaður sem framhald af Garðstyrknum, eða að hann kæmi í staðinn fyrir hann. En Garðstyrknum var þannig varið, að sá stúdent, sem hann hlaut á annað borð, hjelt honum í 4 ár og gat treyst á að eiga hann vísan, svo framarlega sem hann bryti ekki af sjer. Stúdentar þeir, sem hjeðan hafa farið til náms við erlenda háskóla og annaðhvort hafa þegar notið styrksins eitthvað eða fengið loforð fyrir honum, þeir hafa treyst því, að við það stæði. Og þeir mundu að sjálfsögðu ekki hafa utan farið, ef þeir hefðu ekki treyst á þetta, sumir þeirra að minsta kosti. Ef nú aths. við þennan lið í frv. er samþykt óbreytt, þá má ganga að því vísu, að þeir stúdentar, sem ekki hafa stundað nám í full 2 ár, verði algerlega sviftir styrknum, því upphæðin er ekki hærri en það, að jeg býst við því, að hún þyki ekki of mikil handa hinum, sem lengur eru búnir að njóta styrks og komnir eru lengra áleiðis með nám sitt. Það liggur því ekki annað fyrir þessum námsmönnum en að komast í óbotnandi vandræði í ókunnu landi, eða að fara heim að öðrum kosti og taka fyrir alt annað nám eða hætta alveg. En hvort heldur sem er, þá má kalla, að þessi eitt til tvö ár sjeu glötuð með öllu. En jeg álít mjög athugavert að grípa þannig inn í líf manna. Mannsæfin er ekki svo löng, að vert sje að stuðla að því, að glatist þó ekki sje nema tvö ár af þroskaaldrinum og verði að engu. Hv. frsm. (ÞórJ) sagði um þetta, að óhugsandi væri að halda lengra á þessa braut: að styrkja alla stúdenta til náms erlendis á þennan hátt, og væri óumflýjanlegt að nema staðar. En það væri ekki hægt nema það kæmi hart niður á einhverjum. Jeg get að nokkru leyti tekið undir þetta, en jeg er ekki sammála háttv.frsm. um það, hvar takmörkin skuli sett, og álít, að það muni ekki ríkið fjárhagslega miklu. En jeg get ekki greitt því atkvæði, að styrkurinn sje stöðvaður á þennan hátt. Jeg get fallist á það, að mönnum sje ekki hleypt út á þessa braut, þannig, að hætt sje að styrkja nýja menn til náms við erlenda háskóla, eða að minsta kosti takmarkað. En þeir stúdentar, sem fengið hafa loforð fyrir þessum styrk og byrjaðir eru að njóta hans með þeim skilningi sjálfra sín og annara, að þetta sje fjögurra ára styrkur, þeir verða mjög hart úti, ef þeir eru sviftir styrknum alt í einu. Og þannig hlýtur lífsstefna þeirra að breytast og verða öll önnur en hugsað var. Ef nú brtt. mín verður samþykt, en upphæðin óbreytt, þá er vitanlegt, að þeir stúdentar, sem lengra eru komnir, fá minni styrk heldur en annars, ef hinir, sem skemra eru komnir, yrðu útilokaðir frá styrknum, svo sem hv.fjvn. leggur til. En jeg tel það skárra heldur en að gera þessum fáu mönnum svona feikilega rangt til. Það er ekki alveg óhugsandi, að þeir geti klofið áfram með tiltölulega minni styrk. En óhugsandi er, að fátækir menn geti komist áfram við nám sviftir öllum styrk. Það er líka hálfundarlegt, að maður, sem búinn er að stunda nám ytra í tvö ár, skuli fá styrk áfram, en fjelagi hans, sem er svo óheppinn, að hafa ekki stundað námið nema eitt ár, en er alveg eins nýtur og efnilegur stúdent, hann fær enga hjálp. Honum er gert ómögulegt að halda áfram námi. Og þó hafa þessir menn farið utan til náms síns jafnöruggir að þessu leyti. Jeg vona því, að þessi brtt. mín verði samþykt. Þá á jeg aðra brtt. á sama þskj., við 22. gr. Tillaga þessi fer fram á það, að stjórninni sje veitt heimild til þess að ábyrgjast 300 þús. kr. lán fyrir Siglufjarðarkaupstað, til þess að koma á rafmagnsveitu. Háttv. þdm. kann að finnast, að hjer sje farið fram á nokkuð mikið. En ef á þetta er litið með fullri sanngirni og góðvild, þá verður að játa, að hjer er ekki mikil hætta á ferðum fyrir ríkið, þó að það taki á sig þessa ábyrgð. Enda er sleginn varnagli með sjálfri till., þar sem svo er tekið til orða, að ábyrgðin komi ekki til greina nema því aðeins, að hæstv. stjórn telji fullkomlega örugt og óhætt. Jeg vil nú með fáum orðum skýra ögn nánar frá því, hvernig á þessu máli stendur. Á Siglufirði er gömul rafmagnsveita, sem er algerlega orðin ónóg fyrir kaupstaðinn, vegna þess að vatnsaflið, sem hún er rekin með, er of lítið. Nú hefir kaupstaðurinn keypt vatnsafl í Fljótum, og er ætlunin að koma þar upp nýrri rafmagnsstöð og leggja rafmagnsleiðslu yfir Siglufjarðarskarð, sem vitanlega er nokkuð löng leið og kostnaðarsamt. Nú er það kunnugt, að það er ekki eins og peningum sje fleygt í sjóinn að koma á slíkri rafmagnsveitu, heldur er hugsað til þess, að hún geti borið sig vel og orðið auk heldur til hagnaðar fyrir bæinn. Enda eru sjerstakar ástæður fyrir hendi á Siglufirði, sem gera slíkt líklegt. Þar eru ýmsar verksmiðjur, sem sjálfsagt má selja afl til rekstrar með góðum hagnaði. Um hag bæjarins er það annars að segja, að ekki sýnist nein ástæða þess vegna að óttast það að ganga í ábyrgð fyrir hann. Samkvæmt efnahagsreikningi bæjarins frá síðustu áramótum, þá sýnist hagur hans vera góður. Skuldlaus eign hans er þar talin samtals á fjórða hundrað þús. kr., sem er alls ekki lítið, þegar þess er gætt, að þetta er lítill kaupstaður og ungur. Jeg mun svo ekki þreyta hv. deild með öllu fleiri orðum um þessa till. En eins og jeg gat um áðan, ætti sá varnagli, sem í till. sjálfri felst, að nægja til þess, að ábyrgðin verði greiðlega heimiluð. Sjerstaklega vonast jeg eftir því, að hv. stjórnarflokkur telji með öllu óhætt, að hæstv. stjórn sje gefin slík heimild. Hann mun treysta stjórninni til þess að veita ekki ábyrgðina, ef hún telur það að einhverju leyti varhugavert fyrir ríkið. Með öðrum orðum: Þetta á ekki að kosta ríkið eyrisvirði. Ábyrgðin er aðeins gefin til þess, að kaupstaðnum sje gert mögulegt að fá lán til þessa nauðsynlega fyrirtækis. Og þó ekki sje endilega nauðsynlegt að taka tillit til þess, þá vil jeg minna á það, að ríkið hefir á undanförnum árum gengið í ábyrgðir fyrir ýms bæjarfjelög, t. d. Reykjavík. Einnig gekk ríkið í ábyrgð fyrir Akureyri, til þess að koma upp rafmagnsveitu þar. Og jeg hugsa, að þær ábyrgðir sjeu á engan hátt tryggari eða álitlegri en þessi. Og óneitanlega þætti mjer kenna misrjettis gagnvart Siglufjarðarkaupstað, ef honum yrði neitað um þetta, sem aðrir kaupstaðir hafa fengið.

Bjarni Jónsson Þar eð mjer hefir nú ekki gefist kostur á að taka þátt í umræðum um það frv. til fjárlaga, er hjer liggur fyrir, neyðist jeg til að kveðja mjer hljóðs. Þetta er ein umræða, svo að jeg hygg, að mjer muni leyfast að tala nokkuð alment um málið og minnast nokkrum orðum á stefnu þessa þings í fjármálum, áður en jeg tek að mæla fyrir þeim fáu brtt., sem jeg hefi flutt. Bið jeg menn að afsaka það, að jeg mun ekki verða hvassyrtur, því að mjög er jeg orðinn spaklátur og geðbetri en áður. „Parturiunt montes et nascitur ridiculus mus“. Svo hljóðar latneskur málsháttur, er mjer þykir vel við eiga að taka mjer nú í munn. Menn þeir, sem hjer eru samankomnir, hafa allir komið hingað með hinn besta og einlægasta vilja til að bæta hag landsmanna og einkum landssjóðs. En þegar litið er yfir árangurinn af þeirra stritmikla starfi, þá getur þar eigi að líta annað en mýslu litla og vesaldarlega. Hefir hæstv. þingi eigi hugkvæmst til bjargar annað ráð en það, sem svo snýst í hendi þess, að bði er það til óheilla landi og þjóð. Jeg hygg, að þeim ríkissjóði muni altaf óhætt, sem á á bak við sig efnaða og vel stæða þjóð. Aftur á móti lít jeg svo á, sem því ríki sje illa farið, sem raunar á fje í ríkissjóðnum, en þjóðin er á nástrái. Mundi velgengni þess skammgóð og eigi gott um úrræði þá er fram í sækti. Hæstv. þing hefir valið hina öfugu leið, reynt að spilla hag þjóðarinnar, í stað þess að bæta hann. Hefir nurl þingsins gengið svo langt, að eigi hefir verið first að ganga á gerða samninga og virða þá að vettugi. Eru það eigi færri en sex samningar, sem þing þetta hefir rofið eða gert tilraun til að rifta, og veit jeg þó eigi, nema mjer muni hafa sjest yfir einhverja tilraun þingsins til samningsrofa. Má þar fyrst nefna samningsrofin við dr. Alexander Jóhannesson. Við hann hafði þingið beinlínis gert samning um, að hann kendi norræn fræði við háskólann. Voru honum ákveðin dósentslaun, er hækka skyldu eftir sömu reglum og laun fastra dósenta. Einnig skyldi hann fá dýrtíðaruppbót eftir sömu reglum og aðrir embættismenn þessa ríkis. Til þess að þessir samningar gætu tekist, varð hann að afsala sjer því starfi, er hann hafði á hendi. Hann var hjer starfsmaður annarar þjóðar, er greiddi honum góða borgun fyrir vinnu sína. Kaus hann heldur að vinna sinni þjóð, einkum þar eð honum gafst kostur á að stunda þau fræði, er hann hafði lært og lagt við hina mestu alúð. Hefir hann í starfi sínu sýnt framúrskarandi dugnað og áhuga, enda mun það sannast mála, að eigi munum vjer átt hafa nú um skeið honum jafnlærðan málfræðing. Veit jeg, að margir þeirra fræðimanna, er við erlenda háskóla hafa starfað árum saman, eru honum síst lærðari, og nægir að benda á það, sem þeir erlendir menn, er best hafa vit á, segja um bækur þær, er hann hefir samið um málfræðileg efni. Þá er tilraunin til að lækka laun hjeraðslæknisins í Reykjavík fyrir kenslu við háskólann bein rof á samningi. Eins og allir hljóta að sjá, ber honum engin lagaskylda til að gegna þessu starfi, svo að augljóst er, að hjer er um samning að ræða. Virðist lítið samræmi í því að lækka við þennan mann, þá er nýlega hafa verið rýrðar tekjur hans með stofnun bæjarlæknisembættisins. Næst kem jeg þá að styrknum til íslenskra stúdenta, er stunda nám við erlenda háskóla. Er þar greinilega rofinn samningur, er þing og stjórn gerði, þá er vjer gerðum samninginn við Dani 1918. Þá fjell niður Garðstyrkurinn, sem íslenskir stúdentar höfðu notið, og tók landið að sjer að sjá sjálft um sína stúdenta. Þetta eru því hrein og bein svik. Svo lítur það út, þegar það er flett sparnaðarflíkunum, svo er það og eigi fallegra þegar því er svift undan svartvængjum þinglómsins, er vofir hjer yfir mönnum og málefnum. Má það heita í meira lagi furðulegt, ef ætlast er til, að stúdentar einir greiði það gjald, er koma varð fyrir sjálfstði vort, og hart er það, að þjóðin íslenska reynist ver sínum eigin börnum en erlend þjóð, alls óskyld, reyndist þeim. Þá er tilraunin til að setja kaup Jóhannesar Lárusar Lynge Jóhannssonar niður úr því, sem það á að vera. Hann er beinlínis ráðinn fyrir 4000 kr. á ári, og hefir síðan á hverju þingi verið reiknuð út dýrtíðaruppbót af þeirri upphæð, og fjárveitingin síðan orðið það fram yfir 4000 kr., sem dýrtíðaruppbótinni hefir numið. Þessi maður er því ráðinn fastur starfsmaður ríkisins, og þess vegna um bein samningsrof að ræða. Þá vil jeg minnast á ungan efnismann, sem þingið hefir reynt að svíkja við gefin loforð stjórnarinnar. Á jeg þar við Kristin Ármannsson. Hafði hann tekið próf í klassiskum fræðum og átti kost á kennaraembætti í Rípum í Danmörku. Eru þar auðvitað borguð betri laun en hjer. En þar eð þörf þótti vera starfskrafta hans hjer heima og maðurinn þykir með afbrigðum efnilegur, rjeð stjórnin af að ráða hann kennara við mentaskólann hjer. Má nú nærri geta, hvort þessi maður hefði slept embætti því, er hann átti kost á að fá í Rípum, ef hann hefði haldið, að hjer væri aðeins verið að tjalda til einnar nætur. Er hjer greinilega um að ræða svik, ef ekki beinlínis, þá óbeinlínis.  (Frsm. ÞórJ: Það hefir alls ekki verið hreyft við þessu embætti)  . Jú, jeg hefi skilið það svo, sem lækkun fjár til skólans væri gerð með það fyrir augum, að þetta embætti fjelli niður.

Þetta er alls ekki rjett

. Nú, jæja, þá bið jeg að afsaka. Jeg hjelt, að þessu væri svona varið, fanst það líklegt, þar sem jeg bjóst ekki við, að þingið vildi lækka fjárveitingu til skólans án þess að honum væri ætlað að draga saman seglin. Næst er þá tilraunin til að brigða loforð við Guðmund Finnbogason háskólakennara. Sú tilraun er ekki ný. Hún hefir þing eftir þing gengið eins og grár köttur með þingbekkjum. Er þó embætti þetta stofnað með lögum, beinlínis handa honum, og lögin undirskrifuð af konungi þessa ríkis. Er þá langt gengið í nurlinu, er þingið leyfir sjer annað eins og þetta. Mun þá erfitt að vita, hverju trúa skal, ef eigi má festa trú á loforð þingsins, staðfest af konungi. Mundi það eigi verða til þess að auka orðheldni í landi hjer, að þingið hjeldi áfram á þessari braut, því „hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sjer leyfist það.“ En orðheldni hefir ávalt þótt góð dygð með Íslendingum. Þá hafa hjer fram komið till. til sparnaðar, sem í sjer fela hina mestu vanvirðu fyrir þetta land og þessa þjóð. Hygg jeg, að sá Íslendingur hefði stokkið upp á nef sjer, sem útlendingur hefði leyft sjer að hafa þau orð við, að þá er vjer hefðum eftir 70 ára baráttu náð í vorar hendur æðsta dómsvaldi í vorum eigin málum, mundum vjer þegar taka að rýra þá stofnun, er þetta vald hefði. Og hvað sparast við þetta? Fáein þúsund. Og fyrir það vilja hv.þm. brennimerkja þjóðina og rýra rjettaröryggið í landinu. Eins er tilraunin til að limlesta og halaklippa háskólann, þessa stofnun, sem svo mjög var af vanefnum ger, en ræst hefir úr mun betur en ætla hefði mátt. En þessi stofnun ætti í raun og veru að vera svo elskuð og virt af öllum landsmönnum, að enginn vildi af því vita, að hún yrði að nokkru skert eða nokkuð það gert, sem til þess gæti orðið að hefta starfsemi hennar eða rýra heiður hennar. En eltingaleikur sá, sem hafinn er af þinginu gegn öllum þeim, er einhver göfug fræði stunda, bendir fyllilega á það, að mjög sje nú dreginn mergur úr beinum alþjóð íslenskri - enda verður því harðari eltingarleikurinn, sem menn eru meiri vísindamenn. En allir þeir skólar, er fleyta mönnum á hundavaði handahófsins í bóklegum fræðum, eru svo friðhelgir, að eigi má drepa við þeim fingri. Hinum skal gert þröngt fyrir dyrum, þá skal halaklippa og helst drepa, hvað sem öllum menningargildum og mentum líður í landi hjer. Einn af þeim vísindamönnum, sem notið hafa styrks til vísindaiðkana, er mjer mjög nákominn. Á jeg þar við bróður minn, dr. Helga Jónsson. Sje jeg, að þessi styrkur hefir verið feldur niður. Þykir mjer vænt um það, því að jeg vildi helst, að hann hefði aldrei fengið eyri frá ríkinu, svo að það sæist sem allra best, hve erlend þjóð hugsar meira um rannsókn landsins en vjer sjálfir. Þessi vísindamaður hefir frá annari þjóð fengið margfalt ríflegri styrki til þess að rannsaka gróður þessa lands, því til hagsbóta og velferðarauka. Er þetta ágætt dæmi þess, hvað hið íslenska Alþingi hefir glöggan skilning á gildi vísindalegra rannsókna. Þessi maður er nú orðinn 57 ára að aldri. Árum saman hefir hann ferðast um landið og rannsakað gróður þess. Á hann nú ekki eftir nema lítinn blett órannsakaðan, og í dagbókum sínum á hann margvíslegar vísindalegar athuganir, sem hann hefir gert á ferðum sínum, en ekki getað unnið úr, þar sem hann hefir orðið að vinna fyrir sjer með kenslu við skóla. Sýnir það glögglega hagsýni þingsins, að það gefur honum eigi kost þess að vinna úr safni sínu, og mun þess vegna nauður reka til að styrkja ungan mann til þessa starfs, þar sem eigi geta aðrir unnið úr lauslegum dagbókarathugunum, þó að sá, er ritað hefir, geti haft þeirra full not. Mundu nú skynbærir menn segja, að væri þing þetta hagsýnt, gerði það eigi annað þar, er betur borgaði sig, en segja við þennan mann: Hjerna eru peningar handa þjer, svo að þú getir htt kenslustörfum og lokið við hinar vísindalegu athuganir þínar á gróðri landsins, og ekki þurfi síðar að kosta menn til þess að vinna sama verkið. Þetta er aðeins eitt dmi um hina hagfeldu fjármálastefnu hæstv. þings, svo að jeg minnist nú ekki á, hve frábært það er að lækka svo styrk til veðurathugana, að ekki geti þær orðið af neinu viti. Hjer hefir vantað í veiðistöðvum landsins, að dregin væru upp merki til viðvörunar sjómönnum, þegar hætta er á ferðum. Er venjan sú í því efni að draga upp kúlu á stöng, er sjest geti úr allri veiðistöðinni. Sje óveður í nánd, er kúlan dregin niður, og að nóttunni logar ljós í henni. Veit jeg t. d., að Englendingar settu upp slíkar merkjastengur í veiðistöðvum víðsvegar um landið, eftir að slys hafði orðið á vissum stað, margir menn druknað. Hefir síðan mjög dregið úr druknunum, og er sagt, að Bretum þyki borga sig að verja nokkru fje til varnar mannslífum. Er það og ærið hart, að þing sjái eftir fáum krónum til varnar því, að hraustir synir þjóðarinnar sigli út í opinn dauðann. Og slíkt er stærri vanvirða en svo, að bætt verði fyrir það með fárra króna sparnaði. En svo þegar allur sparnaðurinn er lagður saman, verður það eins og krkiber í ámu, sem sparast hefir. Hagur landsins stendur á engan hátt betur en áður. Hann er jafnt í lausu lofti og fyr, enda ekkert verið gert til að festa tekjurnar, sem er það eina, sem að haldi má koma. Benti jeg þó á ráð til þess, þar sem jeg lagði til, að gildi peninga væri miðað við álnir, á gamla íslenska vísu. Nefndi jeg, eftir lauslegum útreikningi, að margfalda skyldi tekjurnar með hlutfalli milli álnar líðandi árs og verðgildi álnarinnar síðustu 30 árin, sem verður hjer um bil Þetta hækkar tekjurnar mun minna en ef miðað er við gullkrónu, sem jeg hygg að fullfrekt sje að gera. Þetta kemur rjettlátlega niður á öllum framleiðendum, þar sem þeir gjalda hærri skatta að krónutali, þegar þeir fá háa krónutölu fyrir afurðir sínar. Ranglátlega kemur þá þetta ekki niður á öðrum en verkamönnum og ríkisþrælunum, sem eru verst farnir að því, að þeim hefir með lögum verið bannað að gera verkfall. Þá hefi jeg lokið hinum almennu athugasemdum mínum um fjármál landsins og stefnu þingsins í þeim málum. Þrátt fyrir alt nurlið hefir ekkert sparast, sem teljandi sje. Þó að það sje alt lagt saman, er upphæðin ekki nefnandi. Og ekkert hefir verið gert til að festa verðgildi tekna ríkisins eða bæta gengi krónunnar, svo að í raun og veru eru vandamálin jafnóleyst og þá er þetta þing kom saman. Hagur ríkissjóðs hefir því ekki verið bættur, en mikið reynt til að gera hag almennings erfiðari en hann er nú. Þá vil jeg minnast á brtt. þær, sem jeg hefi gert. Hefi jeg eigi getað komið fram með þær fyr, þar sem jeg hefi verið vant við látinn. Mun jeg tala um þær á þeirri röð, sem þær eru í á þskj. 460. Er þá fyrst að nefna styrk til byggingar sjúkraskýlis og læknisbústaðar í Flatey. Jeg sje, að veita á styrk til hins sama í Borgarfjarðarlæknishjeraði, og mun sú ástæða færð fyrir þeirri veitingu, að ella muni læknirinn fara þaðan. En jeg get fullvissað háttv.þm. um það, að Borgarfjarðarhjerað mun aldrei verða læknislaust. Vel má vera, að þessi læknir fari þaðan, en þá kemur annar í staðinn. Öðru máli er að gegna um Flateyjarhjerað, sem er fáment og eitthvert hið erfiðasta á landi hjer. Er þaðan leiðin þangað sem sjúkrahús er yfir erfiðan sjó og skerjóttan, og á vetrum eru oft ísalög, er hefta alt samband við land mánuðum saman. Stormar og illviðri hefta þar og tíðum allar samgöngur, enda flóinn breiður og stórir sjóar sem á hafi úti. Er til næsta sjúkrahúss, sem er í Stykkishólmi, 7 vikna sjór og leiðin skerjótt og rismiklir sjóar. En það er ekki einungis Barðastrandarsýsla, sem hefir not af sjúkrahúsi í Flatey. Kjósendur mínir hafa beðið mig að gangast fyrir þessu máli hjer á Alþingi og leita um það samvinnu við háttv.þm. Barð. (HK). Býst jeg við, að það mál verði við hann auðsótt, þar sem hann mun hafa reynt að koma þessu fram hjer á þingi, enda oftar en einu sinni. En þess vegna vilja Dalamenn, að jeg vinni að þessari styrkveitingu, að af Skarðsströnd utanverðri og úr Rauðs- og Rúgeyjum er styst að leita læknis til Flateyjar. Á sumrum hefst og fólk við í Ólafseyjum og fleiri úteyjum, sem ekki eru bygðar, og er þaðan eigi ýkjalangur sjór til Flateyjar og styttra þangað að leita en til læknisins í Dalasýslu. Er þetta því áhugamál tveggja kjördæma. Lít jeg svo á, að ríkissjóður sje eign kjósenda landsins, og þá er mikill hluti þeirra æskir fjár til þess, sem nauður rekur til að fram gangi, finst mjer rjett, að orðið sje við óskum þeirra. Hirði jeg eigi um að fjölyrða meira um þessa till., þar eð jeg veit, að háttv.þm. muni veita henni fylgi sitt. Þá er till. mín um hækkun á námsstyrk stúdenta. Hefir sá styrkur verið nauðalítill, og þá er nú á að helminga hann, sje jeg eigi annað en hv.þm. sjeu að gera gys að piltunum og foreldrum þeirra. En hv.þm. mega vara sig á slíku, því að hvorttveggja mun jafnsatt, að hv. kjósendur munu eigi hirða um, að þingið spotti þá og vilja ekki að börn þeirra sjeu svelt. Það mun hafa verið tilætlun nefndarinnar, að úr sáttmálasjóði yrði stúdentum bætt upp lækkunin. En hvers vegna bendir ekki háttv. nefnd á, að Nathan & Olsen veiti uppbótina! Hv. Alþingi hefir alveg jafnmikinn rjett til ráðstöfunar á fje Nathans & Olsens og sáttmálasjóðsins. Mundi foreldrum alls ekki hafa dottið í hug að senda sonu sína í skóla, ef þeir hefðu getað ímyndað sjer, að þingið færi svona að ráði sínu, og piltunum mundi alls ekki hafa komið til hugar að halda áfram námi. Margir stúdentar munu nú þegar skulda um 6–7 þús. og jafnvel meira, og geta menn þá gert sjer í hugarlund, hvað fyrir þeim liggur, ef þeir eiga að bæta miklu við skuldirnar og taka við jafnkauplágum embættum og eru hjer á landi. Fyrir þeim liggur auðvitað ekki annað en gjaldþrot. Nú, og þá teljast þeir auðvitað óhæfir embættismenn og fá ekki einu sinni að halda kosningarrjetti og öðrum mannrjettindum. Jeg sje ekki, að um sje nema tvent að velja fyrir háttv.þm., annaðhvort að hækka styrkinn upp í það, sem hann var, eða fella hann alveg niður. Þá er námsstyrkur til stúdenta við erlenda háskóla. Jeg mintist áðan á það, að ríkinu bæri bein skylda til að veita stúdentum styrk, sem næmi Garðstyrknum. En jeg hefi ekkert á móti því, að athugasemdinni sje breytt þannig, að þeir stúdentar, sem fá 3. eink., skuli einskis styrks njóta. Slíkt ákvæði var áður, og hefi jeg enga löngun til að senda út í lönd til náms ljelega námsmenn. Og oftast mun það vera, að þeir sjeu ljelegir námsmenn, sem fá mjög lág próf, og eins hitt, að ljelegir námsmenn munu oftast vera þeir lítt vitrustu, þó að undantekningar kunni að vera frá því. Það var ákveðið af fjvn. á undanförnum þingum, að hver nemandi, sem legði stund á þá fræðigrein, er ekki fengist kensla í hjer heima, fengi 1200 kr. námsstyrk á ári, en upphæð Garðstyrksins var þá 1400 kr. árlega. Þetta var að vísu lægri upphæð en Garðstyrkurinn, en þó var þetta ákveðið með hliðsjón af honum og var til þess ætlast, að sama hlutfall hjeldist, hvort sem Garðstyrkurinn hækkaði eða lækkaði; hafði fjvn. ákveðið þennan grundvöll til frambúðar. Jeg þykist vera viss um það, að háttv.þm. muni ekki hika við að greiða þessari till. minni atkvæði. Hvað á ella að verða um þessa ungu menn, sem farið hafa út í heim í von um að þeir fengju þessar 1200 kr. árlega, og foreldrar þeirra hafa slept þeim að heiman vegna þess, að þeir treystu þessum fyrirheitum Alþingis og hugsa þess vegna, að börnunum sínum væri óhætt, en þá er alt í einu og fyrirvaralaust kipt að sjer hendinni, er hið háa Alþingi bregður þessum loforðum. Hvernig fer þá! Þessir ungu námsmenn eru ef til vill orðnir skuldugir og geta ekki komist heim þess vegna. Foreldrar þeirra eru heldur ekki þess megnugir að geta borgað fyrir þá skuldir þeirra og leyst þá þannig út. Hvernig eiga þeir þá að fara að því að bjarga börnunum sínum úr þessu ástandið Er það tilgangurinn, að foreldrarnir verði að snúa sjer til stjórnarinnar og biðja hana að sjá um, að þessir unglingar verði sendir heim aftur á kostnað þess opinbera, þ. e. að grípa verði í þessu skyni til þess fjár, sem ætlað er til líknar nauðstöddum Íslendingum erlendis? Það er ávalt áætluð einhver upphæð í þessu skyni. Á þá þessi framtíðarvon og óskabörn íslensku þjóðarinnar að verða þannig stödd, vegna þess að Alþingi hefir brigðað heit sín við þau? Þetta kemur fyrirvaralaust yfir þessa ungu menn, sem alveg eru öllum ókunnir í erlendu þjóðfjelagi, eiga hvergi athvarf og eru óheimsvanir með öllu. Vita þeir því ekki, hvert eigi að snúa sjer eða hvað er til ráða, enda mun fátt verða þeim til hjálpar þar. Jeg er alveg fullviss um það, að ef þetta væri lagt undir atkvæði þjóðarinnar, fengi jeg 9/10 hluta allra greiddra atkvæða með mjer í þessu máli í það allra minsta. Líklega miklu fleiri. Þá á jeg næst tillögu um litla fjárveitingu til kaupa á íslenskum listaverkum. Það hefir verið draumur fjvn. að undanförnu, eins og það hefir verið minn draumur og háttv. núverandi frsm.fjvn. (ÞórJ), að hjálpinni til okkar ungu listamanna yrði þann veg fyrir komið, að verk þeirra yrðu keypt fremur en að þeir væru beint gerðir að styrkþegum. Auðvitað verður að styrkja unga listamenn meðan þeir eru við nám. Það er ekki nema sjálfsögð sanngirniskrafa, sem þeir eiga alveg á móts við hvern annan strák eða stelpu, sem eiga heimtingu á því að fá að ganga í skóla og njóta kenslunnar fyrir ekkert í hvaða skóla sem er á landinu. Því jeg tel ekki þetta litla hneykslisgjald - skólagjöldin, - sem Alþingi hefir nýlega lögleitt, en á engan rjett á sjer og á því að hverfa og mun hverfa, enda er það lítið á við annan kostnað við námið. En þegar námi listamannsins er lokið, á ekki að þurfa að tala um styrk handa honum. Það á ekki við að gera listamönnum vorum þá skapraun að láta þá þurfa að þiggja styrki. Þegar þeir þurfa hjálpar við, á sú hjálp að koma fram í því, að verk þeirra verði keypt. Halda menn máske, að það sje óþarfafjáreyðsla að kaupa þessi listaverk meðan mennirnir eru enn ungir og miður þektir, á móts við það að kaupa þau, er höfundarnir eru orðnir gamlir menn og víða frægir! Spyrjið þá, sem þekkja til á slíkum söfnum, hvort ódýrara muni vera að kaupa listaverkin meðan listamennirnir eru ungir eða gefa tífalt eða hundraðfalt meira fyrir þau síðar, þegar þessir sömu listamenn eru orðnir frægir um heim allan. Eða mundi það verða ódýrara, sem sumstaðar hefir komið fyrir, að þurfa að leita dyrum og dyngjum eftir einhverjum verkum þessara manna, innanlands eða utan, aðeins til þess að ná í eitthvað eftir þá, og verða svo að greiða hundraðfalt gjald fyrir, ef eitthvað verður látið falt! Þeir, sem best skyn bera á þetta og til þekkja á listasöfnum, telja það vera beinlínis mikla hagsýni að kaupa listaverkin meðan höfundar þeirra eru ungir menn og fjeþurfa. Þá kem jeg að fjárveitingu þeirri, sem mönnum er orðið svo tamt að kalla styrkveitingu, til sjera Jóhannesar L. L. Jóhannssonar. Þann lið vil jeg nú orða svo, að ekki geti út af því risið neinar deilur framvegis. Hann var ráðinn til þess að starfa að undirbúningi útgáfu á vísindalegri íslenskri orðabók ásamt dr. Birni heitnum frá Viðfirði. Nú var það ekki sök sjera Jóhannesar, að dr. Björn dó, og ekki var það heldur sök sjera Jóhannesar, að enginn var fenginn til að starfa með honum í stað dr. Björns heitins. Nei, það var sök Alþingis, sem ekki vildi veita meira fje til þess, að unnið yrði verk, sem þjóðinni gæti orðið sómi að. Það er regluleg þjóðarskömm, að ekki er til nein nýtileg íslensk orðabók handa oss Íslendingum sjálfum. Jeg er ekki með þessu að lasta það, þó samin hafi verið orðabók í íslensku handa útlendingum, til að hafa við lestur íslenskra rita, með dönskum þýðingum (orðabók Sigfúsar Blöndals), heldur hitt, að ekkert skuli vera til handa innlendum mönnum af þessu tægi. Hví ætti ekki nú að leggja fram krafta til þess, að samin verði vísindaleg og ábyggileg orðabók með íslenskum þýðingum og skýringum, sem nothæf væri íslenskri alþýðu, er það er augsýnilegt, að við erum á þeirri leið, sem liggur til glötunar íslenskri tungu og þjóðerni? Það mun því vart seinna vænna. Hver á að finna orðin þá, er þau eru með öllu týnd! Nei, það er ekki sjera Jóhannesi L. L. Jóhannssyni að kenna, að ekki er meira unnið að þessari orðabók. Hann var tekinn úr embætti sínu um leið og laun presta voru bætt, og ef Alþingi nú vildi veita honum embætti það hið sama aftur, veit jeg, að hann mundi taka við því með þökkum. Mig undrar það mjög, er hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) heldur því fram, að sjera Jóhannes sje ekki hæfur til þessa starfs, en það er nú raunar flest, sem menn nú orðið leyfa sjer að bera á borð fyrir sakleysingjana í þinginu. Jeg vildi aðeins, að dr. Jón sál. Þorkelsson rektor, kennari minn og sjera Jóhannesar, væri hjer kominn til þess að bera vitni um það, hvort sjera Jóhannes brysti fróðleik í þessum efnum.  (Frsm. ÞórJ: Það var ekki mín meining heldur)  . Jæja, ef það er þá meining hv.fjvn. að brigsla honum um, að hann sje orðinn of gamall til þess að vinna að þessu, - hann er orðinn 65 ára - ætti ekki fjvn. að lækka þessa upphæð með það fyrir augum, að hann gæti fengið sjer aðra atvinnu. Það er betra að mæla ekki svona fyrir till. sínum; þessi rök eru þeim til lítils sóma, er þau bera fram.  (Frsm. ÞórJ: Það mega fleiri vara sig)  . Jú, hv.frsm.fjvn. þykist öruggur í skjóli meiri hlutans; en jeg er þess fullviss, að fleiri menn munu greiða þessari till. minni atkvæði sitt, því það er rjett, að sjera Jóhannes hafi það kaup, sem samið var við hann um, að viðbættri dýrtíðaruppbót eins og aðrir starfsmenn ríkisins, og er hann þó þeim mun ver settur en aðrir embættismenn, að hann fær enga launaviðbót með hækkandi árafjölda í starfinu, og í rauninni ætti hann ekki að vera ver settur en hver annar vísindamaður í þjónustu ríkisins, t. d. prófessorar við háskólann, en þessi launaupphæð er þó ekki nema á móts við það, sem dósentar hafa eftir fyrstu launahækkun. Það er enn ein lítil fjárupphæð, sem jafnan hefir fengist af fjvn. að leggja með á undanförnum þingum og fjvn. hefir ávalt haldið fram þessari upphæð óbreyttri; það er styrkurinn til Þórdísar Ólafsdóttur til þess að halda uppi kenslu í hannyrðum, heimilisiðnaði og öðrum kvennafræðum í Dalasýslu. Þetta er ekki mikið fje, en hitt er furðu mikið, sem fyrir það hefir verið unnið. Þórdís Ólafsdóttir hefir mjög lagt fram krafta sína til þess að afla sjer þekkingar á þessum sviðum; hefir t. d. verið árum saman erlendis í því augnamiði, en kent hjer heima síðan. Er það auðsætt, að hún getur ekki til lengdar tekið fólk heim til sín og kent því fyrir sama sem ekkert eða styrklaust. Meðmæli með þessari styrkbeiðni og vottorð um kensluhæfileika Þórdísar Ólafsdóttur eru hingað komin frá prófasti og sýslumanni þar vestur og ýmsum fleiri þektum mönnum. Nú er einmitt meiri ástæða til að veita þetta í þágu Dalasýslu, kjördæmis míns, þar sem þetta er í rauninni eina styrkbeiðnin, sem jeg flyt fyrir mína kjósendur, og eins vegna þess, að skóli, sem þar hefir starfað að undanförnu, legst nú niður, þótt sorglegt sje til þess að vita. Get jeg látið þess getið, að skólinn legst þar niður að nokkru leyti vegna þess, að skólastjórinn hefir ekki reynst sá búmaður, sem þurfti, og var ekki fær um að hafa þá hlið af skólastjórninni í sínum höndum, en hann var ágætur kennari og er hinn mesti skaði að því fyrir hjeraðið að missa skólann þaðan, eins og að missa af þessum kennara og hinni ágætu uppfræðslu hans. Hví brosir hv.þm. Str. (TrÞ) nú svo mjög!

Er það þá máske ekki leyfilegt!

Vissulega, jú, en mjer fanst þó eitthvað sjerstakt liggja í þessu brosi háttv.þm. Hann heldur máske, að jeg geti ekki unt þessum manni, sem jeg talaði um, sannmælis, vegna þess, að hann var andstæðingur minn í stjórnmálum við síðustu kosningar í Dalasýslu.

Má jeg brosa aftur!

. Já, þó háttv.þm. vilji alveg út að eyrum. En jeg vænti þess, og tel það meira að segja víst, að háttv. þingdeild samþykki þessa litlu upphæð, sem jeg var að mæla fyrir, eins og þetta hefir áður verið samþykt hjer í deildinni. Brtt. XVII, við 21. gr. 3, á þskj. 460, um lán handa veikum bónda í Dalasýslu, hefir áður verið borin fram hjer í háttv. deild við fyrri umr. fjárlagafrv. Jeg hafði beðið hæstv. atvrh. (MG) að bera þessa till. fram fyrir mig meðan jeg lá veikur, og hæstv. atvrh. fylgdi þessari tillögu minni vel og skörulega fram, en það kom fyrir ekki. Háttv. deild þóknaðist ekki að samþykkja þetta, þótt mjer þyki það allundarlegt. Að vísu hefði nokkur afsökun verið, ef keypt hefði verið hingað í landið gagnvermis-(diathermi-)áhald það, sem þingið í fyrra veitti fje til, og vísa hefði mátt þessum manni á til þess að leita sjer þar lækningar. En því er nú ekki að skifta; áhaldið hefir ekki ennþá verið keypt og maður þessi getur því ekki vænst þess að fá bót á veiklun sinni hjerlendis. Þetta er ungur bóndi, sem nýlega hefir reist bú, og ætti hann nú að taka þessar 2000 kr. úr búi sínu, væri búskap hans þar með lokið. Hann yrði öreigi eftir, ef lækningin mishepnaðist, og gæti þá enga von gert sjer um að vinna þetta upp aftur. Fengi hann aftur á móti þetta lán og lækningin færði honum einhvern bata, gæti hann endurgreitt lánið á 10 árum, en hjeldi þó búi sínu óskertu. Jeg vil því mæla með því, að honum verði veitt þetta lán, vegna þess að lán til þessara hluta eru ófáanleg í bönkunum. Jeg veit það og, að hjer eru svo margir bændur innan veggja í þessari hv. deild, sem munu skilja, hvílík nauðsyn þessum manni það er, að geta farið utan og fá bætur ráðnar við þessari vanheilsu sinni. Munu þeir því fúslega greiða þessu atkvæði sitt. Þó er engin vissa fyrir því, að hann geti fengið fulla lækningu, en það eru miklar líkur til þess að það megi stöðva veikina á því stigi, sem hún er, svo maðurinn hafi þó fótavist, en annars mundi hann áreiðanlega verða að leggjast í rúmið, ef við þetta ætti að sitja, og þá engin von um, að hann yrði starfshæfur framar; en maðurinn er á besta aldri. Hjer er því aðeins til svo lítils mælst, að undarlegt væri, ef það fengist ekki, enda er auðvelt svo um þetta að búa, að áreiðanlegt sje, að þetta lán verði endurgoldið. Það mætti t. d. taka veð í búi hans og ábyrgðir góðra manna þar vestra, sem jeg efast alls ekki um, að hann geti útvegað, svo að stjórninni þættu þær gildar. Þetta er svo lítil upphæð, að ríkissjóði ætti að vera fært að veita hana, þótt þröngt sje þar í búi, er áhættan er engin á því, að ekki fáist þetta endurgreitt. Vænti jeg því, að hv. þingdeildarmenn samþykki þetta allir. Þó þeim kunni sumum að þykja svo, sem jeg hafi kent allhart hjer í deildinni stundum, er það af skoðanamismun einum sprottið, en ekki af því, að jeg hafi það mælt til neins eins sjerstaklega. Allir viljum vjer að vísu reyna að bjarga við fjárhag ríkisins, og gætu því atkvæði manna stundum fallið saman þrátt fyrir ýmisháttar skoðanamismun.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. fjvn. hefir lagt það til að lækka tillagið til flutningabrauta úr 100 þús. kr. niður í 75 þús. kr. En jeg verð nú samt að segja það, að nú eru þó dálítið breyttar kringumstæður, er búið er að samþykkja það, að ríkissjóður taki að sjer viðhaldið á hjerumbil öllum flutningabrautum landsins. Nú hefir það verið áætlað, að þetta viðhald muni verða ríkissjóði sem næst 20 þús. kr. árlegur kostnaðarauki. Það lætur því nærri, að þessar 25 þús. kr., sem hv.Ed. ætlaði til Holtavegarins, en fjvn. nú hefir felt niður, gerðu lítið meira en að hrökkva fyrir þessum aukna viðhaldskostnaði, þó að alls engu fje verði varið til Holtavegarins. Jeg vænti því þess, að háttv.fjvn. falli frá þessari till sinni, en lofi þessum lið að standa óhögguðum. Það mun sýna sig, að það verður ekki mikið afgangs, þó að þessar 100 þús. kr. fái að standa, og það gæti þó jafnvel komið til þess, að einhverjar umframgreiðslur ættu sjer stað. Það er ekkert vit í því að halda ekki vegunum við. Það er það dýrasta af öllu, sem fyrir getur komið, ef vegirnir eru látnir drafna niður af umhirðuleysi. Það er auk þess hin mesta nauðsyn á því að endurbyggja Holtaveginn, enda þótt jeg ætlist ekki til, að það verði gert á næstu 1–2 árum. En það verður bráðlega óhjákvæmilegt að taka fyrir og endurbyggja kafla og kafla á hverju ári. En meðan það er ekki gert og af því að lítt fáanlegur er þar ofaníburður að gagni, er þeim peningum, sem til viðhalds þessa vegar verður varið, algerlega kastað á glæ. Þó einhverju sje slett ofan í verstu kaflana, dugir það ekki lengur en til næstu stórrigningar og er þá óðar orðið að ófæru aftur, og þetta verður svona þangað til vegurinn verður endurbygður og fenginn er ofaníburður, sem dugir. Það er því aðeins til þess að svíkja áætlanirnar í fjárlögunum, ef fjárveitingin til flutningabrauta verður lækkuð. Jeg veit vel, að háttv.fjvn. ætlast til, að áætlanir hennar standist nokkurn veginn, en þetta verður þó að athuga, er jeg nú hefi sagt. Þá hefir og hv.fjvn. gert sjer lítið fyrir og felt burt fjárveitingu, sem inn var sett í fjárlagafrv. í hv.Ed., um skipulag bæja og kauptúna. En um þetta hefir það áður verið tekið fram, að það eru til lög fyrir þessu, og þó að ekki verði veitt til þess í fjárlögum, er vafasamt, hvort hægt verður að komast hjá að greiða eitthvað í þessu skyni. Jeg get ekki lofað því, að ekkert verði greitt fyrir þetta. Í allflestum kaupstöðum landsins er þegar búið að leggja allmikið í kostnað til uppmælinga o. fl., en þar vantar skipulagsuppdrætti til þess að hægt verði að haga framkvæmdum öllum í kaupstöðunum samkvæmt því skipulagi, sem nefndinni er ætlað að sjá um. Jeg hefi fengið símskeyti frá Akureyri, Hafnarfirði, Ísafirði og brjef frá borgarstjóranum hjer í Reykjavík, og alstaðar er lögð áhersla á að fá þessa skipulagsuppdrætti sem allra fyrst, vegna þess að það standi ella á því, að ekki verði gerðar áætlanir um götur, holræsi, byggingar o. fl., og er því svipað um þessa fjárveitingu að segja og um tillagið til flutningabrautanna, að það verður aðeins til þess að svíkja áætlanirnar á fjárlögunum, ef þetta verður felt niður. Bæirnir eru búnir að leggja svo mikið fje í þetta, að það er hart fyrir þá að geta ekki fengið skipulagsuppdrætti til þess að geta haft full not af þeim peningum, sem þeir hafa lagt fram. Jeg sje ekki ástæðu til þess að lengja tímann með því að lesa upp þessi símskeyti og brjef, en háttv.frsm.fjvn. getur fengið þessi plögg hjá mjer, er hann vill, enda þykist jeg vita, að engir hv. þingdeildarmenn væni mig um, að jeg hafi ekki fengið þau. Þá vildi jeg segja aðeins nokkur orð út af ummælum hv.þm. Dala. (BJ) um stúdentastyrkinn. Hv. þm. kvartaði um það, hvað hv.fjvn. væri smámunaleg í þessu efni og vill, að styrkurinn til stúdenta sje látinn halda sjer eins og hann er í stjórnarfrv. En í rauninni er háttv. nefnd hjer rausnarlegri en hv.þm. sjálfur, því fyrir hans 12 þús. kr. úr ríkissjóðnum vill hún láta koma 12500 kr. úr sáttmálasjóðnum, og er það síst verra fyrir stúdentana, sem má á sama standa, hvaðan gott kemur. Hv. þm. Dala. kvað það sama að vísa stúdentunum á sáttmálasjóðinn og til Nathans & Olsens. Það væri þó undarlegt, ef sáttmálasjóðurinn stæði þeim ekki öllu nær; að minsta kosti má hv.þm. vanda betur rökin, ef hann ætlar sjer að sýna fram á, að svo sje. Eins og menn vita, er talsvert af þessu fje sáttmálasjóðsins ætlað til utanfara prófessoranna við háskólann hjer og til útgáfu vísindabóka. Er því fult samræmi í því, að fjárveitingar til þessa úr sáttmálasjóðnum falli niður um stundarsakir, úr því að feldar hafa verið niður tilsvarandi styrkveitingar af Alþingi. Væri það í rauninni heldur hart, ef háskólaráðið neitaði að láta fjeð af hendi, svo vant sem ríkissjóðurinn er nú við látinn annarsstaðar og aðframkominn. Það er og fjarri því, að hjer sje nokkuð djúpt tekið í árinni. Fje það, sem háskólanum hlotnast árlega í vöxtu af háskólasjóðnum, nemur 55 þús. kr., og ætti hann þá vel að geta lagt af mörkum þessar 12500 kr. í þessu skyni. Það var annars eitt atriði, sem upplýstist á stúdentafundinum í gærkvöldi, sem jeg vildi nú drepa á; það er, að öllum stúdentunum er veittur jafn styrkur, hvort sem um er að ræða dugnaðarmenn eða slæpingja. Þetta er alt annað en það, sem Alþingi ætlaðist til í upphafi. Það ætlaðist til þess, að styrkurinn færi eftir dugnaði og hæfileikum, því ella kemur hann auðvitað ekki að gagni nema að nokkru leyti. - Jeg skal þó taka það fram, að fari svo, að ómögulegt verði að fá þennan styrk úr háskólasjóðnum, þá vil jeg vinna að því, að stúdentarnir fái þennan styrk annarsstaðar að. En jeg vil, að háskólinn leggi hjer af mörkum eins mikið og hann getur; hann verður að taka tillit til fjárhags ríkisins. Prófessorarnir verða að láta leggjast niður utanfarir sínar nokkurn tíma og skifta því fje milli stúdentanna. Yrði það á meðan þessir erfiðu tímar standa yfir, og verður það vonandi ekki lengi. Hv. þm. Dala. sagði, að þingið hefði engin yfirráð yfir háskólasjóðnum. Það er nú svo. Jeg býst nú við, að ef í odda skærist milli þess og háskólans, að reyndin yrði önnur, - en vonandi er, að ekki komi til þess. Enn vil jeg bæta því við, að eitt af ætlunarverkum þessa sjóðs er einmitt að styrkja stúdenta, og er því í rauninni ekki verið að fara hjer fram á annað en það, sem skipulagsskrá sjóðsins heimilar. Jeg hefði viljað, að háttv.fjvn. hefði látið halda sjer styrkinn til stúdenta erlendis eins og hann var samþyktur í hv.Ed. Þótt ekki yrði veittur neinn styrkur nýjum stúdentum, þá yrði samt erfitt að láta þennan styrk duga, sem hv. nefnd hefir fallist á. Hitt get jeg fallist á, að rjett sje að sporna við, að svo margir leggi inn á þessa braut og undanfarið. Nú eru eins margir stúdentar við nám erlendis eins og þegar háskólinn var stofnaður, og er áreiðanlegt, að margir þeirra geta ekki gert sjer neinar vonir um að fá starfa hjer á landi. Er það áreiðanlegt, að það er bæði þjóðinni fyrir bestu og þeim, sem farnir eru út á þessa braut, að eitthvað sje gert til að hefta þessa óeðlilegu framleiðslu stúdenta og kandídata.

Ágúst Flygenring Jeg á hjer litla brtt., sem jeg vildi gera lítillega grein fyrir. Hún fer ekki fram á nein aukin útgjöld, heldur aðeins breytt orðalag á liðnum. Liðurinn ræðir um, að Árna Theódór Pjeturssyni kennara sjeu veittar 500 kr. á ári í eftirlaun, og skal jeg nú gera lítið eitt nánar grein fyrir þessu. Svo stendur á, að þessi maður þóttist órjetti beittur, er veitt var barnakennaraembættið á Vatnsleysuströndinni. Hefir hann leitað til stjórnarinnar til að fá rjetting sinna mála og síðan til Alþingis 1922, og fór hann fram á, að sjer yrðu veittar 1000 kr. á ári í skaðabætur eða 8000 kr. í einu lagi. Var þessi beiðni hans rökstudd með vottorðum frá hreppsnefnd, skólanefnd og sóknarpresti, sem mæltu hið besta með manninum. Hann hafði því ólastanleg spil á hendi, enda var það samþykt í báðum deildum á þessu þingi, að rjett væri að rannsaka málið. Á næsta þingi var svo endi bundinn á málið með því, að nefnd sú, sem hafði það til meðferðar, lýsti yfir því, að ekki yrði með neinu móti komist hjá að veita manninum eftirlaun þar til hann fengi annan starfa. Lagði mentmn. þess þings til, að honum yrðu veittar 500 kr. og var það samþykt og tekið upp í fjárlög. Fyrverandi stjórn hefir nú tekið upp þessa fjárveitingu, en sú breyting hefir verið gerð á á hv.Ed., að hnýtt hefir verið aftan við liðinn, að þetta skuli vera lokagreiðsla. Jeg legg nú til, að þetta falli burt, en í staðinn komi, að þessi eftirlaun skuli veitt þangað til maðurinn hafi fengið annan starfa. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Jeg vona, að hv. deildarmenn skilji, að þar sem tvö þing, hvort á eftir öðru hafa samþykt þetta, þá sje þar um bindandi loforð að ræða. Er það og víst, að ef þingið vill ekki láta þessa fjárveitingu af hendi, þá mun jeg gera kröfu til hennar á annan hátt, og er jeg ekki í neinum vafa um, að jeg muni fá þá kröfu uppfylta. Jeg legg ríka áherslu á, að gerð verði breyting á þessu, og ætti það að vera auðsótt, þar sem hjer er aðeins um það að ræða, að þingið standi við loforð sín. Er jeg því viss um, ef hv.þdm. vilja líta á þetta mál með almennri rjettlætistilfinningu, að þeir muni greiða atkv. með því.

Klemens Jónsson Umr. hafa nú verið svo á víð og dreif, að jeg vona, að jeg megi gera nokkrar almennar aths., sem snerta þó að vísu fjárlögin. Hæstv. fjrh. (JÞ) gat um það um daginn, að eitt af hans fyrstu verkum sem fjármálaráðherra hefði verið að ávísa 127 þús. kr. til síma, sem ekki hefði verið veitt nein heimild til í fjárlögunum 1923, að undanteknum 20 þús. kr., sem ætlaðar hafi verið til þessa. Hæstv. fjrh. fórust þannig orð, að hv.þm. hafa hlotið að ganga að því sem gefnu, að hjer hafi verið brúkaðar rúmar 100 þús. kr. alveg utan við fjárlögin, en þetta er þó engan veginn þannig. Í fjárlögunum fyrir 1922 voru veittar til símalagninga alls það ár 150500 kr. Staurarnir til línubygginga voru keyptir þá um sumarið og fluttir á línusvæðin næsta vetur á eftir, eins og vant hefir verið, enda varla hægt að flytja staurana á sumrin. Til þessara kaupa var varið liðugum 46 þús. kr., sem voru færðar til útgjalda það ár, en verkið sjálft var ekki framkvæmt fyr en 1923, og kemur þá til útgjalda. Það kostaði eftir skýrslu landssímastjóra liðugar 114 þús. kr., sem altsvo hafa verið borgaðar út nú. Af þessu sjest, að hjer er hvorki um umframgreiðslu eða óheimila greiðslu að ræða. Jeg hefi gert grein fyrir þessu aðeins til að leiðrjetta misskilning, er ella hefði getað átt sjer stað meðal hv.þm. Jeg hefi heyrt, að hv.frsm. hafi haft þau ummæli, að týnst hafi einhverjar ríkisskuldir í minni stjórnartíð. Jeg veit sannast að segja ekki, við hvað hv.þm. á með þessu. Skýrslurnar um skuldir landsins, sem prentaðar eru í athugasemdum við fjárlagafrv., fjekk jeg hjá ríkisbókhaldinu, og þær hljóta að vera rjettar. Aðra skýrslu fjekk jeg frá Landsbankanum, um skuldir til hans, og get jeg ekki ímyndað mjer, að hún sje röng. Auk þess las skrifstofustjórinn prófarkir af fjárlagafrv. með athugasemdum, og honum hlýtur þó að vera allra manna kunnugast um allar skuldir ríkissjóðs, og mundi hann þá vafalaust hafa tekið eftir því og bent á það, og það því fremur sem við töluðum um skuldirnar, og í samráði við hann slepti jeg einum tveimur smáskuldum, sökum þess, að þar var aðeins um bráðabirgðalán að ræða; átti t. d. annað lánið, til kirkjujarðasjóðs, að borgast á þessu vori. Hefir þetta verið gert áður og ekki að fundið, enda hefi jeg áður við umr. fjárlaganna skýrt frá þessu. Það er því algerlega rangt, að nokkur skuld hafi týnst hjá mjer. Hæstv. fjrh. (JÞ) gat um það, að hv.fjvn. hafi leiðrjett ýmsa pósta í stjórnarfrv., bæði tekjur og gjöld. Hæstv. ráðherra hefði þá um leið átt að geta þess, að jeg hafði sjálfur gefið bendingar um margar, ef ekki flestar, af þeim leiðrjettingum. Jeg tók fram þegar í byrjun þings, að breyta yrði ýmsum tekjuliðum, og hefir þetta síðan verið margtekið fram. Sömuleiðis, að ýmsir gjaldaliðir myndu of lágt áætlaðir. T. d. lagði jeg áherslu á, að hækka yrði 7. gr. (afborganir og vaxtagreiðslu erlendra lána) svo miklu munaði, sökum þess, að gengi íslensku krónunnar hefði hrapað svo niður síðan fjárlagafrv. hefði verið samið. Þetta tók hv.fjvn.Nd. ekki til greina, og hafði sjálf ekkert tekið eftir þessu, en nú hefir hv.Ed. hækkað þann lið um 200 þús. kr. Er þó ekki einu sinni víst, að þessi upphæð hrökkvi til, ef krónan skyldi halda áfram að falla. Yfirleitt er það ekki mögulegt fyrir neina stjórn að áætla fjárlög svo, að engu skakki - allra helst á slíkum tímum, sem nú standa yfir. Þetta eru alt kallaðir áætlunarliðir - og þeir eru það líka sannarlega. Hæstv. fjrh. nefndi sjerstaklega 2 liði, sem hann hjelt, að myndu reynast of lágt áætlaðir; þeir eru kostnaður við ríkisfjehirði og hagstofuna. Að því er snertir hinn fyrnefnda, þá vakti það fyrir mjer, að spara mætti þar eina stúlku. Jeg hefi átt tal um þetta við ríkisfjehirði, og var hann að vísu á móti því, en það er nú svo um húsbændur á skrifstofum yfirleitt, að þeir eru altaf á móti, að undirmönnum þeirra sje sagt upp. Jeg er viss um, að þarna mætti vel spara. Ef þetta hefði verið gert, þá hefði mín áætlunarupphæð verið rjett. Jeg hafði og ekki búist við, að húsaleigan yrði hærri þar, sem skrifstofan er nú, heldur en áður, því það er auðvitað á valdi ríkisstjórnarinnar, hve mikla húsaleigu hún vill greiða bankanum, því það var ósamið af mjer. Að því er snertir hagstofuna, þá er húsaleigan þar líka alt of há, en það er einnig þar á valdi ríkisstjórnarinnar að ákveða hana eins og henni sýnist, en í báðum tilfellum er hjer um svo smáar upphæðir að ræða, að ekki er orð á hafandi. Þá drap hæstv. fjrh. á berklavarnirnar. Jeg er sammála honum um, að ef ekki verða gerðar neinar breytingar á þeim lögum, þá verður þessi upphæð - 200 þús. kr., - sem þar er áætluð, alt of lág, eins og jeg líka hefi sjálfur margtekið fram. Er jeg hissa á, að hv.fjvn. skuli ekki hafa tekið þetta neitt til athugunar, því auðsætt er, að þingið ætlar ekki að láta breytingu á þessum lögum ná fram að ganga; að minsta kosti leggur nefndin á móti því, og auk þess er nú orðið svo áliðið þings, að litlar líkur eru til, að lög um þetta yrðu afgreidd, þótt meiri hluti merðist með því. Það er því áreiðanlegt, að þörf er á að breyta þessum lið - allra helst ef menn ætlast til, að hv.Ed. samþykki fjárlagafrv. eins og það verður afgreitt hjeðan í dag. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjrh. gat um, að framlagið til prestlaunasjóðs mundi reynast of lágt, þá getur það vel verið. Jeg fjekk upphæðina hjá hlutaðeigandi skrifstofu. Hæstv. ráðherra mun fljótt komast að raun um, að hann getur ekki rannsakað allar tölur sjálfur. Hv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði í gær, að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) og jeg vildum helst fara með allan ríkissjóðinn austur fyrir fjall og austur á fjörðu. Að því er mig snertir, þá hlýtur hv.þm. að hafa mismælt sig, því að jeg hefi ekki komið fram með nokkra styrkbeiðni fyrir kjördæmi mitt og ekki eina einustu brtt. við fjárlögin. Hv. fjvn. hefir aftur á móti að ýmsu leyti farið vel með Suðurlandsundirlendið, og kann jeg henni þakkir fyrir. En nú virðist hún ætla að taka sinnaskiftum. Þannig leggur nefndin nú til að fella burt viðbótarstyrk til Guðmundar læknis Guðfinnssonar, er hv.Ed. hefir samþykt. Þetta þykir mjer illa farið. Honum var í fjárlögum í fyrra veittur 2000 kr. styrkur til þess að nema augnlækningar erlendis; var þá gert ráð fyrir, að hann yrði eitt ár við þetta nám, og við það var upphæðin miðuð. En nú hefir stjórn Læknafjelags Íslands, með brjefi dags. 5. febr. þ. á., tilkynt honum, að hún samkvæmt reglum um sjerfræðinga, sem samþyktar voru á fundi fjelagsins síðastliðið vor, yrði að heimta 1½ árs námstíma til þess að geta viðurkent hann sem sjerfræðing í þessari grein. Námstíminn er í nefndri reglugerð ákveðinn 2 ár fyrir augnlækna, en vegna þess, að maður þessi hafði verið svo lengi læknir og sjerstaklega lagt stund á skurðlækningar, hefir honum verið ívilnað þetta í tímalengdinni. Fer hann því fram á að fá samsvarandi styrk þetta ár, en sjer sjer ekki fært að halda áfram námi sakir fátæktar að öðrum kosti. Og mjer er kunnugt um það, eftir upplýsingum frá nákunnugum mönnum, að hag þessa manns er svo farið, að hann getur ekki haldið áfram náminu án þess að fá viðbótarstyrk. En jeg tel það mjög illa farið, ef þessi góði og duglegi maður verður að hverfa frá námi áður en hann er fullnuma, og komist því ekki hjer að sem sjerfræðingur. Og það því fremur, sem það er kunnugt, að full þörf er á því, að fleiri en einn maður kunni þessar lækningar hjer á landi. Er að vísu einn sjerfræðingur í þessari grein hjer í Reykjavík; jeg þekki hann ekki, og má vel vera, að það sje hæfur maður, en hann er þó ekki nema einn, og jeg hygg, að það sje heppilegra bæði fyrir bæjarbúa og alla landsmenn, að þessir læknar sjeu tveir og geti kept hvor við annan. Getur það og verið þeim sjálfum til góðs. Jeg vænti því, að hv. deild felli ekki niður þann styrk, sem hv.Ed. lagði til þessa manns, heldur láti hann standa þrátt fyrir till.hv.fjvn. Þá vil jeg minnast á styrkinn til flutningabrauta, en sje ekki þörf á að fara um hann mörgum orðum, því bæði hæstv. atvrh. og hæstv. fjrh. hafa sýnt fram á, að hækkun hans hlýtur að verða bein afleiðing af vegalögunum, sem samþykt voru hjer í gær. Hæstv. fjrh. kvað þau hafa verið samþykt illu heilli; jeg vona, að það reynist þvert á móti. Vitanlegt er, að talsvert af fjenu hlýtur að ganga til Holtavegarins, sem er í mínu kjördæmi og öllum ber saman um, að gera þarf bráðar breytingar á og gera nokkurn hluta upp af nýju á ríkisins kostnað, og það hefir hæstv. fjrh. líka fyllilega viðurkent. Þriðja atriðið, sem jeg vildi minnast á, snertir líka mitt kjördæmi. Það er bifreiðastyrkurinn. Háttv. frsm. sagði, að jeg hefði verið mjög ánægður yfir þeim styrk og ekki óskað eftir neinni breytingu á honum. Það er rjett, að mjer þótti vænt um styrkinn, sem af vangá hafði ekki verið tekinn upp í fjárlagafrv. En jeg man ekki eftir, að jeg hafi látið nein orð falla í þá átt, að jeg væri fyllilega ánægður með hann. Og að sjálfsögðu þykir mjer vænna um, að 2 þús. kr. sjeu veittar til þessara ferða heldur en aðeins 1 þús. kr., því vitanlega hefir fólkið meira gagn af því, að styrkurinn sje hærri, svo ferðirnar geti orðið þess fleiri. Mjer er kunnugt um, að þessar ferðir komu að mjög miklu gagni síðastliðið sumar, og almenningur mundi mjög sakna þess, að úr þeim drægi. Og ferðir þessar koma og Reykvíkingum að gagni ekki síður en mönnum á Suðurlandsundirlendinu. Jeg vænti því, að sú upphæð, sem hv.Ed. hefir tekið upp í þessu skyni, haldist, en brtt.hv.fjvn. verði feld, því jeg býst ekki við, að það þýði að fara bónarleið að hv.fjvn. og biðja hana að taka till. aftur. Eitt atriði vildi jeg enn benda á, sem hæstv. atvrh. hefir líka talað um. Það eru skipulagsuppdrættirni. Hvað eftir annað hefir verið talað um það á þessu þingi, að maður mætti á engan hátt svíkja sjálfan sig í neinu, og því væri um að gera að taka með öll fyrirsjáanleg gjöld sem tekjur, svo ekki kæmu fram umframgreiðslur. Nú er það vitanlegt, eins og hæstv. atvrh. gat um, að til eru lög fyrir þessu, og svo framarlega sem fram koma óskir, eins og líka þegar er komið á daginn að muni koma fram, í þessu efni, þá sje jeg ekki, hvernig stjórnin fer að skella skolleyrum við þeim; nema ef sú aths. væri sett í fjárlögin, að fresta framkvæmdum á þessu sviði árið 1925. Jeg sje ekki, að stjórnin geti t. d. neitað að halda áfram uppdráttum, sem þegar er byrjað á. Og að áhugi er í kaupstöðunum fyrir því að halda þessu áfram, sýna símskeytin, sem drepið var á áðan. Annaðhvort verður því að veita sjerstaka upphæð til þessa, eins og hv.Ed. hefir gert, eða þá að setja þá aths. í fjárlögin, að þessu skuli frestað um eitt ár. Jeg sje ekkert á móti því, að svo sje gert; þetta þolir bið ekki síður en margt annað, sem dragast verður. En viðkunnanlegast er að gera annaðhvort, svo ekki sje brotin sú regla, sem altaf er verið að brýna fyrir okkur, að taka tillit til allra útgjalda, sem fyrirsjáanleg eru.

Jón Kjartansson Það er ein brtt., sem jeg á hjer á þskj. 460 og jeg vil fara um nokkrum orðum. Hún er um styrk til sjúkraskýla og læknisbústaða og er í fullu samræmi við það, sem þessi hv. deild gerði í því máli við 3. umr. fjárlaganna. Hv. Ed. breytti þessu og hefir bundið styrkinn við sjerstakt sjúkraskýli, sem sje það, sem hv.fjvn. hjer mælti með, sjúkraskýlið í Borgarfirði. Jeg er enn á þeirri skoðun, sem jeg hefi altaf haldið fram, að ekki sje hægt að gera upp á milli þeirra fjögra læknishjeraða, sem sótt hafa um styrk í þessu skyni. Jeg veit heldur ekki, hvort það er meining hv.fjvn., að þörfin sje brýnust þarna, heldur hafi þær fremur kosið að taka eitt skýlið út úr og veita því fullkominn styrk, í stað þess að veita fleirum nokkurn hluta. Jeg er ekki þessarar skoðunar, því ef nauðsynin er sú sama á fleiri stöðum, þá er það hin rjetta stefna, sem hæstv.forsrh. (JM) var mjer og fleirum sammála um hjer við 3. umr., að veita ákveðna upphæð, svo fleiri hjeruðum sje gert fært að byggja. Sjeu hjeruðin mörg, sem þessa þarfnast, geta þau vitanlega ekki fengið fullan styrk í einu, en samkv. brtt. minni ætlast jeg til þess, eins og hv. deild var áður sammála um, að þessum hjeruðum sje gert fært að byrja að byggja, þó styrkurinn dreifist á 2–3 ár. Jeg skal ekkert segja um það, hversu mörg hjeruð gætu komið upp skýlum, ef þau fá ekki þegar allan styrkinn, en jeg get sagt það um Mýrdalshjerað, sem jeg ber mest fyrir brjósti, að það getur strax hafist handa, fái það einhvern styrk. Það er ákveðið af þeim, sem hlut eiga að máli, að byggja skýlið á næsta ári, og eins og áður hefir verið skýrt frá, er nú búið að safna til þess 25–30 þús. kr. innanhjeraðs, sem að mestu eru innborgaðar. Er því ekki annað sjáanlegt en að undirbúningurinn þarna sje svo góður, sem á verður kosið. Hafi hv.fjvn. eitthvað að athuga við áætlun þá, sem gerð hefir verið um skýlið, þá er frá mínu sjónarmiði ekkert á móti því, að stjórnin lagfæri hana, því það er ekki nema gott og æskilegt, að skýlið yrði ódýrara en áætlað er. Af þessum ástæðum, að jeg hefi ekki viljað gera upp á milli þessara fjögra læknishjeraða, sem sótt hafa um þennan styrk, hefi jeg flutt þessa till., í stað þess að koma fram með till. um sjerstakan styrk til Mýrdalshjeraðs, eins og hv.þm. Dala. (BJ) hefir borið fram viðvíkjandi Flateyjarhjeraði. Og af því mjer virtist hv. deild líta svo á við 3. umr., að veita bæri vissa fjárhæð í þessu skyni og láta hv. landsstjórn og heilbrigðisstjórn um að skifta henni milli hjeraðanna, eftir því, hve vel málið væri undirbúið hjá hverju fyrir sig og þörfin brýnust, og jeg vænti því, að till. mín verði samþykt. Jeg verð að telja það óforsvaranlegt, ef Mýrdalshjerað verður látið sitja á hakanum, svo það verði síðast af þessum hjeruðum og verði að bíða eftir skýlinu 4–5 ár. Jeg hefi haft tækifæri til þess bæði við 2. og 3. umr. að lýsa erfiðleikunum þarna eystra á þessu sviði. Mýrdalsbúar verða næstum undantekningarlaust að leita á náðir læknanna í Síðu- og Rangárhjeraði, ef nokkuð kemur fyrir, og hefir það gífurlegan kostnað í för með sjer, og oft ekki nægilegt, því þeir læknar eru vitaskuld fyrst og fremst bundnir við sín hjeruð. En sem betur fer hafa þeir þó oftast tekið því greiðlega að koma í Mýrdal, þegar á hefir þurft að halda. En eins og jeg hefi áður tekið fram, hefir ekki tekist enn að fá ungan, góðan lækni í Mýrdalinn, því þar eru fáir íbúar og lítil von um „praksis“, og því von, að fáa fýsi þangað, ef þeir fá ekki læknislaun. En læknir sá, sem nú er, hefir hinsvegar skuldbundið sig til þess að fara undireins og skýlið er komið upp. Trúi hv. deild ekki þeim orðum mínum, sem jeg tel hana ekki hafa ástæðu til að vefengja, þá liggur fyrir yfirlýsing um það frá sýslumanninum í Vík. Þessi maður er líka orðinn roskinn og búinn að vera mjög lengi í embætti, og því von, að hann fari að segja af sjer. Af því að málið liggur svo fyrir, að erfitt er að gera upp á milli hjeraðanna, hefi jeg borið fram varatill., ef þessi till. verður ekki samþykt, um að styrkurinn til Borgarfjarðarhjeraðs falli niður. Jeg verð að líta svo á, að þetta sje skoðun deildarinnar, að veita ákveðna upphæð til sjúkraskýla, og treysti jeg því, að hv.þm. Dala. taki sína till. aftur, þegar hann hefir kynt sjer málavexti frá 2. og 3. umr. fjárlagafrv. Jeg ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þetta, en treysti því, að háttv.fjvn. vilji fallast á till. mína um að orða styrkveitinguna þannig. Jeg ætla ekki að fara neitt út í aðrar brtt., en vildi aðeins taka það fram, hvort jeg hefði ekki skilið ummæli hæstv. atvinnumálaráðherra (MG) um stúdentastyrkinn rjett á þann hátt, að ef ekki fengist fje úr sáttmálasjóðnum, ættu stúdentar ekki að gjalda þess. Jeg tók það fram áður við 2. eða 3. umr., að erfitt myndi að fá fje til stúdenta þaðan, og jeg býst við, að ekki sje hægt að knýja sáttmálasjóðinn til þess að leggja neitt af mörkum. Og hafi jeg skilið hæstv. atvrh. rjett, eiga stúdentar ekki að gjalda þess, þó háskólaráðið taki illa í málið. Tel jeg það vel farið. Þó er jeg auðvitað langt í frá að hafa á móti því, að hæstv. stjórn reyni þessa leið, ef hún er fær.

Jörundur Brynjólfsson Jeg á enga brtt. við fjárlögin að þessu sinni og ætla heldur ekki að gera nema þrjár brtt. annara að umtalsefni, og það aðeins lítillega. Það er hjer brtt. á þskj. 460 um styrk til Guðmundar Guðfinnssonar, sem h 2. þm. Rang. (KlJ) mun að vísu hafa minst á, en jeg veit ekki, hvað hann hefir mælt fyrir henni, því jeg var ekki viðstaddur, en mjer er sagt, að hann hafi mælt á móti því, að styrkurinn fjelli niður. Þessi maður hefir nú stundað nám í Vínarborg eitt ár. Hann hefir þurft að leggja mikið í kostnað og hefir þar að auki þungt heimili hjer heima, og má því geta nærri, hvort ekki muni vera erfitt fyrir hann að standa straum af útgjöldunum bæði heima og utanlands. Svo er ástatt annars, að ekki er til nema einn sjerfræðingur hjer á landi í þessari grein. En „hætt er einu auga“, og falli hann frá, er enginn til að taka við. Þótt sá maður, er nú stundar þessar lækningar hjer, haldi þeim áfram, hygg jeg, að engin vanþörf sje á öðrum slíkum lækni í viðbót. Starfið er vandasamt og allmikið, og þar að auki er núverandi augnlæknir svo dýr á lækningar sínar, að ekki virðist rjett, að hann sje hjer einn um hituna. Annað, sem mælir með styrkveitingu þessari, er það, að þessi maður hefir reynst mjög góður og skyldurækinn læknir. Hann hefir lengi verið læknir á Rangárvöllum og getið sjer hinn besta orðstír. Og jeg hygg, að hv.þm. V.-Sk. (JK) geti líka borið um, hve mikils góðs Skaftfellingar hafa notið af hjálp hans, og sama vitnisburð mun sýslumaðurinn í Skaftafellssýslu geta borið honum. Jeg vona því, að hv. deild felli eigi niður þann styrk, sem hv.Ed. samþykti þessum manni til handa, því að of langt má fara í sparnaðinn, þótt góður sje. Þá vil jeg minnast á brtt. á þskj. 460, VIII,1, um flutningabrautir. Þetta mál er áður rætt, og skal jeg því ekki fjölyrða um það nú, en vona, að hv. deild sjái, að ógerningur er að lækka þennan lið. Þá er önnur brtt. á þskj. 460, VIII,2, um styrk til bifreiðaferða austanfjalls. Hjer í deildinni voru samþyktar 1000 kr. í þessu skyni. Hv. Ed. hækkaði þessa upphæð upp í 2000 kr., en hv.fjvn. þessarar deildar vill lækka upphæðina aftur niður í 1000 kr. Þetta er að mínu áliti alls ekki sanngjarnt, og gat háttv. frsm (ÞórJ) ekki sannfært mig um það. Hann sagði, að nefndin hefði búist við, að þessi styrkur rynni til eins manns og gerði honum fært að setja fargjöld svo niður, að öðrum væri gert ókleift að halda uppi ferðum þessum. Fyrst og fremst er nú líklegra, að þessi styrkur rynni til tveggja en eins. Sá maður, sem haldið hefir uppi bifreiðaferðum í Laugardal, Grímsnesi og Tungum, myndi vafalaust fá þennan styrk á móti þeim, er heldur uppi ferðum um syðri hluta sýslunnar. Þá kemur og annað hjer til greina, nefnilega það, að sá eða þeir, er styrk þennan hljóta, eru bundnir við áætlunarferðir, hvort sem flutningurinn er mikill eða lítill. Aðrir fara ekki þessar ferðir, nema þeir eigi vísan ágóða af þeim. Mjer er kunnugt um, að sá maður, er naut þessa styrks í fyrra, taldi sig ekki hafa grætt á ferðunum. En hjeruðin munar mikið um þessa upphæð, og eiga hana líka skilið, þar sem þau njóta einskis góðs af strandferðastyrknum, nema ef til vill austurhluti Rangárvallasýslu. Jeg veit, að hv. deild sjer rjettmæti þessa máls, og get jeg því lokið máli mínu að sinni.

Sveinn Ólafsson Jeg á hjer aðeins eina litla brtt. í þetta skifti og skal ekki vera langorður um hana. En áður en jeg kem að henni, vildi jeg minnast á nokkrar aðrar brtt. Um brtt.fjvn. er það að segja, að jeg er sammála nefndinni um þær flestar og mun fylgja þeim yfirleitt. Þó mun jeg ekki geta ljeð sumum þeirra atkv. mitt, og að minsta kosti er ein svo undir komin, sem jeg kem síðar að. Nefndin hefir andmælt uppfærslu vegafjárveitingar, sem getið er í 8. brtt. á þskj. 460, til viðhalds akbrauta og vega. Á þetta hefir verið minst hjer áður, og þarf jeg því engu þar við að bæta. En víst er um það, að illa kemur sjer að lækka þá upphæð jafnframt og vegalögin eru afgreidd. Þá var önnur brtt. frá nefndinni, sem mjer kom illa, á þskj. 460, VI,2, þar sem lagt er til að fella niður styrk til Guðmundar Guðfinnssonar læknis til augnlækninganáms. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) og hv. 2. þm. Árn. (JörB) hafa minst á þessa brtt. áður og báðir tekið í sama streng. Það vill svo til, að jeg hefi, bæði í vetur og stundum áður, tekið að mjer að annast um fjárreiður sjúklinga, er hafa komið hingað til að leita sjer lækninga, og greiða götu þeirra með láni eða á annan veg, ýmist hjá augnlækni eða öðrum. Jeg er því dálítið kunnugur taxta læknanna og hefir reynst hann býsna hár hjá núverandi augnlækni. Þess vegna hygg jeg brýna þörf á samkepni í þessari grein. Jeg skal geta þess, að mjer var fyrir skömmu sýndur reikningur frá honum til greiðslu fyrir lítilfjörlega læknisaðgerð á auga, og var hann 160 kr. að upphæð. Aðgerðin fárra mínútna verk og vitjun sjúklings 5 sinnum á eftir. Til samanburðar skal jeg geta þess, að nýlega galt jeg öðrum lækni 90 kr. fyrir holskurð og læknishjálp í 7 vikur við annan sjúkling, mjög veikan. Jeg sje ekkert á móti því að nefna hjer nöfn, og læknir sá, sem hjer ræðir um, var prófessor Guðmundur Magnússon. Jeg tel rjett að gera þennan samanburð, til þess að mönnum skiljist því betur, hversu holt er einræði um þessar augnlækningar. Jeg vona, að hv. deild fallist á að veita Guðm. Guðfinnssyni styrk þennan. Þörfin á öðrum augnlækni er brýn, en fátækt og örðugar heimilisástæður meina mönnum - einkum úr fjarlægum sveitum - að leita sjer læknishjálpar hjer; en tíðari mundu ferðir augnlæknis, ef tveir væru. Hv. fjvn. hefir að líkindum ekki verið nægilega kunnug málinu, og vona jeg því, að hún taki þessa brtt. sína aftur, eða að hún verði feld að öðrum kosti. Jeg get leitt flestar aðrar brtt. hjá mjer, enda hefir verið minst á margar þeirra af öðrum. Þó er ein brtt. á þskj. 463, sem ástæða er til að geta. Hún er frá hv. 2. þm. Reykv. (JBald) og fer fram á að hækka stimpilgjaldsliðinn úr 600 þús. kr. upp 1100 þús. kr. Líklega er þetta of mikil hækkun, en þó er jeg ekki viss um það. Mig rekur minni til þess, að í fjhn. var talið saman, hve miklu sá 20% verðtollur, er hjer var lögfestur, mundi nema, miðað við innflutning 1922, og var gert ráð fyrir 2 miljónum. Af því að nefndin bjóst við innflutningshöftum á sumum tollvörum, var áætlað, að upphæðin gæti rýrnað um helming. Líklega er óvarlegt að áætla jafnmikinn innflutning og 1922. En hitt dylst engum, að þessi áætlun, sem gerir aðeins ráð fyrir 300 þús. kr. aukningu stimpilgjalds vegna verðtollsins, fer alt of skamt. Hjer er því um eitt af tvennu að gera, að annaðhvort er áætlunin alt of lág, eða að stjórnin hefir hugsað sjer að banna innflutning á miklum hluta tollvaranna. Jeg myndi hafa greitt þessari brtt.hv. 2. þm. Reykv. atkv., ef mjer hefði ekki þótt upphæðin fullhá þar. Jeg hygg, að 800 þús. kr. mundu vera nærri sanni. Í þeirri upphæð er innifalið stimpilgjaldið fasta eftir lögunum frá 1921, og upphæð þess var í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar áætluð 300 þús. kr. Jeg væri nú ánægður yfir þessari lágu áætlun, ef jeg vissi, að meining stjórnarinnar væri sú, að hefta innflutning í svo stórum stíl, sem þetta bendir til. En það efast jeg um, og þætti því rjettara að hækka áætlunina, svo að hún verði sanni nær, enda litu fjárlögin þá betur út. Þá kem jeg að brtt. minni á þskj. 467. Hún fer fram á, að í stað þeirra 1000 kr. fjárveitingar, er hjónunum í Hítardal er ætluð, komi 1400 kr., er skiftist jafnt á milli þeirra og annarar fjölskyldu austur á landi. Hjónin í Hítardal er mjer sagt, að eigi tíu börn í ómegð. Hin hjónin eiga fimtán börn, og er aðeins eitt komið yfir fermingu. Jeg hefði ekki komið fram með þessa till, ef fordæmið hefði ekki verið gefið með fjárveitingunni til hjónanna í Hítardal. En úr því að hún er fram komin og þörf hjónanna eystra er jafnvel meiri en þar, á brtt. mín fullkominn rjett á sjer. Fyrir tveim dögum símaði jeg til oddvita í sveit þessara hjóna og bað hann að senda mjer staðfest símskeyti um tölu barnanna og aðrar ástæður fjölskyldunnar. Jeg hefi ekki fengið svar hans ennþá, hvað sem veldur. Má vera, að því valdi símaslit. Þessi fjölskylda hefir ekki þegið af sveit ennþá, hefir ekki viljað gera það, og barist fyrir lífinu með fágætum dugnaði. Til þess að þessi fjölskylda væri ekki neydd til að leita á náðir sveitarinnar, tóku tólf bændur sig saman í haust leið um að klæða sitt barnið hver. Þetta er dæmi, sem sýnir, hvernig þessi fjölskylda þreytir róður við erfið lífskjör, og frá mínu sjónarmiði skoðað er barátta hennar verð fylstu viðurkenningar og rjettnefnt afreksverk. Það var einhver hjer að tala um, að nefna mætti ótal dæmi af þessu tægi og væri ekki gott að segja, hvar yrði staðar numið, ef lagt væri út á þá braut að veita slíka styrki sem þessa. Jeg held, að þessi dæmi, eins og jeg hefi nefnt, sjeu ekki mörg, þótt þau kunni að vera nokkur. Að minsta kosti er þetta heimili hrein undantekning þar, sem jeg þekki til. Fari svo, að mín till. verði feld, mun jeg greiða atkv. með till.fjvn. um, að styrkurinn til hjónanna í Hítardal falli niður. Þörfin er sjáanlega ennþá meiri hjá þeim manni, er jeg ber hjer fram á bænarörmum, og hefir hann háð þá baráttu, að í mínum augum er hann hreint og beint afreksmaður. Jeg vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann beri till. mína undir atkv. á undan till. nefndarinnar, þar sem jeg get ekki ákveðið mig gagnvart henni að öðrum kosti. Mun jeg að sinni ekki teygja tímann lengur, og lýk því máli mínu.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vildi hjer minnast á 1. brtt. á þskj. 460. Hv. Ed. samþykti að veita 16 þús. kr. til að byggja fangahús í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Á báðum þessum stöðum hafa verið fangaklefar. Hegningarhúsið á Ísafirði brann fyrir skömmu, sem kunnugt er. í Vestmannaeyjum er heldur ekkert fangahús sem stendur. Jeg þarf ekki að tala um nauðsyn þessa máls. Það liggur í augum uppi, að þar, sem margt fólk flykkist saman, eins og einkum í Vestmannaeyjum, getur oft komið upp órói, svo að fangahús sje óhjákvæmilegt. Um fangahús í Vestmannaeyjum var áætlun fyrir hendi, og var þar gert ráð fyrir, að húsið kostaði 11 þús. kr., en sú aths. fylgdi með, að með ákveðnum breytingum, er vel mátti gera, mætti komast af með undir 2000 kr. minna. Háttv. þm. Vestm. (JJós) taldi þó engan vafa á, að 8000 kr. mundu ná langt, ef enn meira yrði sparað. Á Ísafirði liggur að vísu engin áætlun fyrir, en vonandi verður sama upphæð nægileg þar. Þessi fangahús eru nauðsynleg, og því verður að leggja áherslu á að koma þeim upp, enda þótt þau verði ef til vill ekki sem fullkomnust. Jeg skal ekki orðlengja um þetta, en vona, að háttv. deild greiði þessari fjárveitingu atkv. Jeg ætla mjer ekki að minnast mikið á einstakar brtt. Jeg hefi þegar minst á styrkinn til sjúkraskýla. Jeg álít, að það sje rjettast að veita þann styrk í einu lagi, án þess að binda hann við nokkur sjerstök hjeruð, heldur ákveði stjórnin hverju sinni, hversu honum skuli varið. Þá skal jeg taka það fram, að jeg álít, að styrkur til stúdenta sje yfirleitt um of skorinn við neglur sjer, og mjer finst háttv.fjvn. ganga of langt í því að lækka hann. Jeg skal ekki fara fleiri orðum um styrkinn til stúdenta við háskólann hjer. En jeg vil taka það fram, að styrkur til stúdenta, sem eru við nám erlendis, má alls ekki vera lægri en hann er áætlaður í frv. nú, jafnvel ekki lægri en hann var í frv. stjórnarinnar upphaflega. Því þessir stúdentar missa samt styrk, sem þeir hafa treyst, að þeir fengju, og sem þeir hafa haft fulla ástæðu til að ætla, að þeir fengju. Þeir hafa ástæðu til að treysta því, að þeir fái í 4 ár styrk, sem samsvari Garðstyrknum, svo það er frá þeirra sjónarmiði gabb, ef þeir fá þennan styrk ekki áfram. Annars hafði jeg vonast eftir, að hv.fjvn. ljeti að minsta kosti sitja við það, sem hv.Ed. gerði í þessu máli, og jeg vona, að þessi hv. deild geri það. Hvað snertir fjárveitingu til tímakenslu við mentaskólann, þá skal það tekið fram, að jafnvel 15000 kr. er of lágt, en hitt skiftir ekki miklu máli, hvort upphæðin er 13000 eða 15000 kr., því að hvorttveggja er aðeins áætlunarupphæð. Hins vegar tel jeg það alls ekki vel ráðið að fella niður styrk til þess að gefa út kenslubók í veraldarsögu. Það er þegar byrjað á því verki, og þeir, sem að því hafa unnið, verða illa úti, því þeir hafa treyst því að fá fjárveitingu í því skyni, og það er mjög nauðsynlegt að fá veraldarsögu á móðurmálinu. Jeg vona því, að háttv. deild sjái sjer fært að lofa þessari fjárveitingu að standa. Þá leggur hv.fjvn. til, að styrkur til Ingibjargar Guðbrandsdóttur fyrir leikfimiskenslu falli niður. En mjer finst alls ekki rjett að fella þennan styrk niður, því að hann hefir staðið í mörg ár og borið ágætan árangur. Jeg skal líka taka það fram, að mjer finst það hart að skerða svo styrk til Jóhannesar L. L. Jóhannssonar eins og hv.fjvn. hefir gert. Mjer hefði fundist rjettast að láta 6000 kr. standa. Það hefir verið minst á það hjer í deildinni, að þetta væru eftirlaun, en það er alls ekki rjett. Það eru starfslaun. Þessi maður var tekinn úr embætti sínu til þess að starfa að íslenskri orðabók. Jeg hefði ekki getað fundið að því, þó laun hans hefðu verið lækkuð eitthvað, en það er ekki rjett að lækka þau eins mikið og hv.fjvn. hefir gert. Þau hefðu gjarnan mátt standa eins og hv.Ed. ákvað þau. Mjer finst og algerlega óþarft að vera að klípa 200 kr. utan úr styrknum til Þórbergs Þórðarsonar. Mjer finst hann hefði gjarnan mátt standa eins og hann var ákveðinn í hv.Ed. Þá vil jeg minnast nokkuð á brtt. á þskj. 463, III, um að lækka svo mjög styrk til Hannesar Þorsteinssonar. Þar finst mjer nokkuð langt gengið. Sá styrkur hefir verið veittur í mörg ár, og allir, sem til þekkja, munu vera sammála um, að styrkurinn hafi borið mjög góðan árangur. Þessi maður er líka farinn að eldast og hefir sannarlega unnið fyrir því að fá að halda styrknum áfram. Og þó að gert sje ráð fyrir því, að hann fái launahærra embætti en hann hefir haft, þá er þess að gæta, að hann byrjar þar með lægstu byrjunarlaunum. Jeg hygg, að brtt. þessi sje komin fram sökum þess, að flm. hennar búist við, að þessi maður muni fá hærri laun en hann fær. Mjer finst, að það verði að taka tillit til hins mikilhæfa vísindamanns, meira en gert er með þessari brtt.

Jakob Möller Jeg get verið þakklátur þeim hv.þm., sem hafa mælt á móti brtt.hv.fjvn. á þskj. 460, VI2, um að fella niður styrk til Guðmundar læknis Guðfinnssonar til augnlæknisnáms erlendis. Það er ekki sökum þess, að það sje borið fram af mjer, heldur sökum þess, að jeg er því eindregið fylgjandi, að hann fái að halda þeim styrk, sem síðasta þing veitti honum, og þá var það vitanlegt, að honum mundi ekki nægja eitt ár til þessa náms síns, og hann hefir treyst því, að hann fengi að halda þessum styrk á meðan hann væri að ljúka því. En meðmælin með þessum styrk til Guðmundar Guðfinnssonar eru um leið meðmæli með brtt., sem jeg flyt um samskonar styrk til Skúla læknis Guðjónssonar, til þess að ljúka heilbrigðisfræðinámi erlendis. Jeg veit ekki, hvort umsókn um þennan styrk hefir legið fyrir hv.fjvn. þessarar deildar.

Jú

. Fyrst svo er, skil jeg ekki í, af hvaða ástæðum nefndin hefir ekki lagt til, að þessi styrkur yrði veittur eins og í fyrra. Það líta margir svo á, að einn augnlæknir gæti dugað, og við höfum hjer einn augnlækni. Það má vel vera, að svo sje, en jeg vil þó ekki taka í sama streng og þeir menn, sem því halda fram, því jeg hygg, að það væri gott að hafa augnlæknana fleiri en einn, svo nokkur samkepni gæti átt sjer stað á þessu sviði, og því vil jeg, að Guðmundi Guðfinnssyni sje veittur kostur á að ljúka námi sínu En í þeirri grein læknisfræðinnar, sem Skúli Guðjónsson er að læra, eigum vjer engan sjerfræðing, en það er þó mjög nauðsynlegt, og þess vegna voru honum veittar 1800 kr. í fyrra. Hann sótti þá um 5000 kr. í eitt skifti fyrir öll, því hann vissi, að hann þurfti tvö ár til námsins, því til þess að vera viðurkendur sjerfræðingur í einhverri grein læknisfræðinnar er nauðsynlegt að stunda þá grein sjerstaklega í 2 ár eftir að hafa lokið venjulegu embættisprófi í læknisfræði. Og það er enginn vafi á því, að Skúla Guðjónssyni voru gefnar fylstu vonir um, að hann fengi að halda þessum styrk áfram, enda hefði engin meining verið fyrir hann að byrja á þessu námi, ef svo hefði ekki verið. Hann er líka fátækur maður og hafði stundað langt og dýrt nám og hafði nýlokið prófi þegar hann sigldi til þess að stunda sjerfræðinám sitt. Þau efni, sem hann sann að hafa átt einhverntíma, voru auðvitað gengin til þurðar fyrir löngu, og þessi styrkur, sem hann fær, nægir auðvitað hvergi nærri. Hann verður því að fá meira fje með lánum. Og hann segir, að sjer sje hrein og bein lífsnauðsyn að halda styrknum áfram, því annars verði hann að hætta námi, og er þá öllu því fje, sem hann hefir til þess varið, á glæ kastað og einnig styrk þeim, sem þingið veitti honum í fyrra. Hann hefir undanfarið stundað nám í Þýskalandi og hefir nú þegar lokið við einn þátt fræðigreinar sinnar, og hann segir, að ef hann hefði haft nóg fje, þá hefði hann getað hagað því námi þannig, að það hefði orðið honum til miklu meira gagns, því hann hefir unnið að rannsóknum, sem hann hefði með nægu fje getað framkvæmt þannig, að þær ættu við staðhætti hjer, og hann harmar það mjög að geta það ekki. Hjer er því miklu spilt, en jeg vona, að hv. deild láti sjer það að varnaði verða, svo hún eyðileggi ekki alt saman með því að svifta hann styrknum. Þó Skúli Guðjónsson hafi þegar lokið við einn þátt náms síns í Þýskalandi, þá á hann þó eftir tvo þættina, sóttvarnar-hygienu og húsa-hygienu, og annan þáttinn ætlar hann að stunda í Danmörku og hinn í Englandi. Það er öllum kunnugt, að hús eru bygð hjer yfirleitt í blindni að því leyti, er við kemur heilbrigðisfræðilegum kröfum, jafnvel þannig, að líf- og heilsutjón getur af hlotist fyrir þá, sem í húsunum búa. Þeir, sem kunnugir eru hjer í bænum, vita, að þess eru mörg dæmi. Það er því mjög mikilsvert að fá sjerfræðing, sem geti leiðbeint mönnum í þessu efni. Sama má segja um hina grein sjerfræði hans. Menn eru hjer yfirleitt mjög ófróðir í þeim efnum. Einstöku læknar lesa að sjálfsögðu ýmislegt í þeirri fræðigrein heima hjá sjer, en þeir hafa samt sem áður ekkert tækifæri til þess að kynnast af eigin sjón því nýjasta, sem gert er í þeim efnum annarsstaðar. Það munu máske einhverjir segja, að við höfum lengi komist af án sjerfræðings í þessari grein og við getum eins komist af nokkur ár enn án hans á meðan fjárhagurinn er svo þröngur. En þá er þess að gæta, að við höfum þegar byrjað á að styrkja mann til þessa náms, og spurningin er því um, hvort við eigum að kasta á glæ því fje, sem bæði ríkissjóður og hann sjálfur hefir til þess kostað, og fara svo eftir nokkur ár að senda nýjan mann til þess að byrja á þessu námi með nýjum kostnaði, því jeg efast ekki um, að þó styrkveiting þessi verði feld nú, þá mundi síðar horfið að því ráði að láta einhvern stunda þessa fræðigrein. En þar eð styrkveiting þessi var samþykt á þinginu í fyrra, hefi jeg ekki að svo stöddu ástæðu til að efast um, að svo verði einnig á þessu þingi, þegar hv.þm. hafa fengið nauðsynlegar upplýsingar í málinu. Jeg hefi dirfst að bera fram eina brtt., sem ef til vill má segja, að snerti mig nokkuð, þar eð jeg fer fram á, að styrkur til blaðamannafjelagsins til þess að halda uppi frjettastofu verði hækkaður upp í 4 þús. kr. Hv. Ed. hefir lækkað þennan styrk frá því, sem samþykt hafði verið hjer í þessari hv. deild, svo að hann er nú í fjárlagafrv. aðeins 2000 kr., en sú niðurfærsla er alveg sama og að fella styrkinn alveg niður. Blaðamannafjelagið rjeðist í þetta fyrirtæki í þeirri von að fá styrk til þess úr ríkissjóði. Fjelagið vonaðist eftir að fá 6 þús. kr., því það er eiginlega það minsta, sem hægt er að komast af með, og með minni styrk en 4 þús. kr. er ómögulegt að halda frjettastofunni uppi. Jeg vona því, ef hv. deild finst þetta fyrirtæki þess vert að styrkja það, þá taki hún skrefið fult og veiti því þessar 4 þús. kr., því alt annað er sama og að fella þessa styrkveitingu með öllu, og þá verður frjettastofan lögð niður og hætt við að haga þessu starfi eins og ætlað var og lýst var hjer við 2. umr. fjárlaganna. En þetta fyrirtæki á að vera að miklu leyfi í þágu atvinnuveganna og getur að ýmsu leyti orðið þeim að liði, t. d. með því að flytja fregnir um markaðshorfur o. fl. o. fl. Þá á jeg eina brtt. enn, og hún er þess efnis að hækka laun landlæknis fyrir kenslu við ljósmæðraskólann úr 1000 kr. í 1500 kr. Eins og kunnugt er, hefir landlæknir undanfarið haft meiri laun fyrir þennan starfa sinn. Þau munu hafa verið mest 2000 kr. í fjárlagafrv. stjórnarinnar var þessi upphæð ákveðin 1500 kr., en hv.fjvn. lækkaði upphæðina niður í 1000 kr. En eins og kunnugt er, hefir starfið nú verið aukið, því námstími í ljósmæðraskólanum hefir verið lengdur. Það var tekið fram í umræðunum um ljósmæðraskólann, að það væri ekki ætlast til þess, að kenslulaun við hann hækkuðu. En með þessari brtt. er alls ekki farið fram á slíkt, heldur aðeins farið fram á það, að þau sjeu látin standa í stað. Námstími við ljósmæðraskólann hefir verið lengdur úr 6 upp í 9 mánuði. Starf landlæknis við hann hefir því verið aukið um 1/3. Eðlilegast hefði verið, að launin hefðu hækkað sem því svaraði; að minsta kosti hefði verið ástæða til þess, að þau væru látin standa í stað. En hv.fjvn. fer þveröfugt að. Hún lækkar launin að sama skapi sem starfið eykst. En úr því þingið lítur svo á, að landlæknir eigi að fá þóknun fyrir þennan starfa sinn, þá virðist það ekki ná nokkurri átt, að hún lækki þegar starfið eykst. Því hefir stundum verið haldið fram af einstökum mönnum, að þetta væri embættisskylda landlæknis, en þingið hefir aldrei treyst sjer til að halda slíku fram. Það sjá því allir, að það er helber fjarstæða að lækka þetta nú, enda mun landlæknir fastlega hafa búist við því, þegar frv. um ljósmæðraskólann kom fram, að þóknun hans yrði hækkuð. Þegar hv.fjvn. kom fram með þessa lækkun hefir hún væntanlega búist við, að starfið yrði það sama og það hefir verið, því lenging kenslutímans var þá ekki endanlega samþykt í þinginu, svo jeg hygg, að nefndin vilji alls ekki leggjast móti þessari brtt. minni nú, þegar afráðið er, að starfið skuli aukið. Þá er önnur brtt. um að greiða hjeraðslækni 1500 kr. fyrir kenslu hans við háskólann. Hann kennir þar aðra aðalgrein læknisfræðinnar, og er starf hans eins mikið og öðrum kennurum háskólans eru greidd fyrir full prófessorslaun. Hv. frsm.fjvn. (ÞórJ) sagði, að ætlast væri til, að þessi kensla væri kvöð á hjeraðslækni. Er þetta þó hvergi ákveðið með lögum. Má þó að vísu líta svo á, að þetta starf sje kvöð á honum, er honum eru aðeins greiddar 1500 kr. fyrir það. Tekur það frá honum miklar tekjur, sem hann ella mundi geta haft af lækningastarfsemi. Raunar hygg jeg, að lækkunartill. hv.fjvn. sje þýðingarlaus og að honum verði greitt eins og áður, hvað sem ákveðið verður í fjárlögum nú. Býst jeg við, að hæstv. stjórn treystist ekki til annars en að taka þessa greiðslu upp í aukafjárlög. Þá er styrkveitingin til stúdenta. Lít jeg svo á, að ríkissjóður sje skuldbundinn til að greiða stúdentum, sem við erlenda háskóla nema þær greinar, sem ekki eru kendar hjer, styrk, sem samsvari Garðstyrk, í fjögur ár. Margir hv.þm. hafa og látið sömu skoðun í ljós, og hygg jeg, að slíkt verði að standa. Tel jeg því víst, að till.hv.þm. Dala. (BJ) verði samþykt. Að lækka upphæðina frá því, sem hv.Ed. ákvað, kemur ekki til mála. Verður hún að skoðast sem áætlunarupphæð. Um námsstyrk stúdenta hjer vil jeg undirstrika það, að hv.fjvn. hefir ekki ætlast til, að sá styrkur yrði lækkaður neitt frá því, sem nú er og ákveðið var í fjárlagafrv. hæstv. stjórnar. Hv. fjvn. hefir aftur á móti ætlast til, að eitthvað af upphæðinni yrði greitt annarsstaðar frá. Má þó telja óvíst, að hægt verði að fá nokkurt fje annarsstaðar frá. Er það óverjandi að minka námsstyrkinn um helming án þess að nokkrar reglur sjeu settar um það, hvernig honum skuli þá úthlutað, svo að hann megi koma að nokkru gagni. Jeg neita því ekki, að stúdentaframleiðslan er óþarflega mikil. Vil jeg þó ekki taka undir með þeim mönnum, sem mest harma hve náms- og fróðleiksfýsn manna vex; mjer er það í sjálfu sjer gleðiefni. En það má vel vera, að ríkinu sje það ofvaxið að styrkja alla stúdenta til náms. Þetta er mikið vandamál, sem jeg vænti, að hv. stjórn athugi vel og undirbúi fyrir næsta þing. Allar þær leiðir, sem stungið hefir verið upp á að halda, eru mjög varasamar og geðjast mjer ekki að þeim. Næst liggur að fara eftir prófi, þegar styrkur er veittur. Þó eru prófin enginn óskeikull kvarði á hæfileika manna. Oft kemur það fyrst í ljós, er stúdentinn kemur í háskólann, til hvers hann er nýtur. Yfirleitt er það reynsla manna, að góðir vísindamenn hafa ekki fengið nein fyrirtakspróf í undirbúningsskólunum. Þeir eru vanalega einhæfir menn. Ef styrkurinn væri einungis miðaður við prófin, er hætt við því, að miðlungsmennirnir yrðu best úti, en að mörg bestu vísindamannsefnin eyðilegðust. Einnig er það ískyggilegt að leggja styrkveitinguna í hendur kennaranna. Hjer er stórkostlegt vandamál, sem vel þarf að athuga áður en fullnaðarákvörðun verður tekin. Býst jeg við því, að önnur leið finnist ekki betri en að miða styrkveitinguna við efnahag nemendanna, og veita hann einungis þeim, sem fátækastir eru. Mjer þykir leitt að sjá till.hv.þm.N.-M. (ÁJ) um að fella niður ritlaun til prófessors Sigurðar Nordals. Þessi till. hefir áður verið rædd hjer í hv.Nd. Kom þá í ljós, að meiri hluti þdm. er því fylgjandi, að lagt verði nokkurt fje af mörkum til þess að fá haldið prófessor Nordal við háskóla vorn. Væri æskilegt, að ekki þyrfti að eyða fleiri orðum í það mál. Kemur það undir atkv.hv.þdm. og þykist jeg sjá fyrir örlög þessarar tillögu. Annars vil jeg benda á, að við fyrri umr. þessa máls hjer í hv.Nd. fjellu orð um, að mjög óviðkunnanlegt væri, að menn seldu ættjarðarást sína fyrir fje. Þessi ummæli eru í fylsta máta órjettmæt. Ef prófessor Sigurður Nordal gengur að þessum boðum, er fórn hans mikil. Þó að honum yrði greidd þessi upphæð, sem hjer er farið fram á, eru laun hans þó mun lægri en þau, sem honum eru boðin í Kristjaníu. Hann tapar því bersýnilega við skiftin. Hjer er einnig aðeins um eins árs fjárveitingu að ræða. Hann tekur áhættuna, og hefir reynslan sýnt, að sú áhætta er gróflega mikil - nú orðið.

Árni Jónsson Jeg byrja þar, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hætti. Jeg vil strax geta þess, til þess að fyrirbyggja misskilning, að þessi ummæli, að umræddur maður vildi selja ættjarðarást sína, eru ekki eftir mjer höfð.

Rjett

. Jeg hefi ekki breytt skoðun í þessu máli. Stefna þessa þings hefir verið sú, að takmarka öll útgjöld ríkissjóðs eins og unt er. Hafa jafnvel allar verklegar framkvæmdir ríkissjóðs verið stöðvaðar. Hefir einnig verið höggið allnærri stofnunum, sem ýmsir telja vera hyrningarsteina þjóðfjelagsins, háskólanum og hæstarjetti. Stingur það því einkennilega í stúf við það, sem á undan er gengið, er menn, sem gert hafa sitt til þess að skerða hæstarjett og veikja rjettaröryggið í landinu, nú vilja stórhækka laun þessa eina embættismanns. Jeg hefi áður lýst yfir þeirri skoðun minni, að þegar um laun embættismanna er að ræða, beri ekki að miða við það, sem tíðkast annarsstaðar, heldur verði þau að miðast við okkar eigin getu. Þetta er mjög varhugaverð leið, sem þeir menn vilja halda, sem fara fram á launahækkun til próf. Nordals. Leiðir hún af sjer klíku- og bitlingapólitík. Er það einnig mjög eftirtektarvert, að á sama tíma og verið er að hlaða undir próf. Nordal, er öðrum kennurum háskólans ýmislega ráðstafað, að þeim fornspurðum og þvernauðugt, og þeir hraktir frá háskólanum. Má t. d. nefna dr. Alexander Jóhannesson, og er jeg þar fyllilega sammála hv.þm. Dala. (BJ). Dr. Alexander er merkur vísindamaður og líklega lærðasti málfræðingur, sem við eigum hjer nú. En rit hans eru ekki við alþýðuhæfi og ekki eins aðgengileg almenningi og rit próf. Nordals. Hjer er hart að gengið, er hann er tekinn og borinn fram á altari hins. Jeg hefi áður lýst yfir því, að háskólanum er mikill hnekkir að missa þennan mann. Býst jeg ekki við því, að þeim mönnum, sem vilja hrekja hann frá háskólanum, gangi þar til umhyggja ein fyrir þeirri stofnun. Einnig hygg jeg, að próf. Nordal mundi geta haldið áfram ritstörfum sínum, þótt hann starfaði við erlendan háskóla. Eru þess mörg dæmi, að Íslendingar, sem dvalið hafa langvistum erlendis, hafa haft mikil áhrif á alþýðumentun okkar. Má nefna Þorvald Thoroddsen. Hefir enginn Íslendingur á síðari tímum verið jafnmikið lesinn og hann. Þegar rætt er um launakjör próf. Nordals hjer og laun þau, sem honum eru boðin ytra, verður jafnframt að líta á það, hve mikið fæst fyrir hverja krónu á hvorum stað. Próf. Nordal hefir gefið út bók um Snorra Sturluson, Völuspá og er nú með sýnishorn ísl. bókmenta. Fyrir þessar bækur hefir hann fengið styrk úr sáttmálasjóðnum. Mjer er sagt, að sá styrkur nemi ekki minna en 3–4 þús. kr. Einnig hefi jeg frjett, að hann hafi fengið fráan forleggjara að bókum sínum, en aðrir hafa orðið að borga með þeim, jafnvel svo mikið, að styrkurinn hrökk ekki til. Jeg tek undir með hv. 3. þm. Reykv. um styrkveitingu til Skúla V. Guðjónssonar læknis. Skúli V. Guðjónsson er óvenjulega áhugasamur og duglegur. Efnahagur hans er sjálfsagt bágborinn, og er hann vafalaust stórskuldugur. Styrkur sá, sem honum hefir verið veittur, kemur ekki að hálfum notum, nema hann fái hann áfram, enda hefir Læknafjelagið ákveðið, að til þess að læknir fái að stunda hjer sjergrein í læknisfræði, skuli hann hafa numið hana í að minsta kosti 2 ár. Þá er till. um að fella niður styrkveitingu til útgáfu veraldarsögu handa mentaskólanum. Menn þeir, sem að þessari útgáfu vinna, eru sögufróðir og vel ritfærir. Tel jeg illa farið, ef við eigum lengur að notast við kenslubækur á erlendum tungum, þegar annars er kostur. Hefir það ill áhrif á tungu vora og læðast úr þeim erlend orð og orðskrípi inn í alþýðumál vort. Treysti jeg því fastlega, að þessi till. verði feld.

Jón Baldvinsson Jeg hefi leyft mjer að flytja nokkrar brtt., sem jeg kemst ekki hjá að minnast nokkuð á. Fyrsta brtt. mín, á þskj. 463, fer í tekjuáttina. Jeg vil sem sje hækka áætlunina í 2. gr. 14 úr 600000 kr. í 1100000 kr. Svo stendur á þessari brtt., að mjer virtist hv.Ed. hafa farið skemra í hækkun sinni á þessum lið en rjett væri. Þegar verðtollsfrv. kom fram hjer í hv. deild, var í nefndaráliti fjárhagsnefndar jafnvel gert ráð fyrir því, að tekjurnar af þeim tolli yrðu ekki minni en 1 milj. kr. á ári, en brtt. mín gerir ekki ráð fyrir meiri hækkun á stimpilgjaldinu, sem þessi tollur er fólginn í, en 800 þús. kr. frá því, sem var í frv. stjórnarinnar. Nú eru að vísu margar af þessum vörutegundum bannaðar í bili, en þegar litið er á, hvað gerst hefir síðan frv. um verðtollinn kom fyrst fram, má búast við, að tollurinn verði miklum mun hærri en þá var gert ráð fyrir. Það er kunnugt, að hæstv. stjórn hefir lýst yfir, að hún ætli að beita höftum eftir því, sem fjárhagur ríkissjóðs leyfði. Og tveir hæstv. ráðherrar hafa lýst yfir, að þeir hafi enga trú á höftum, þó að þeir geri ráð fyrir, að þau verði að standa fyrst um sinn. Má því búast við, að mjög bráðlega komi ný reglugerð um bann gegn innflutningi, sem sje að einhverju leyti frábrugðin þeirri, sem nú gildir, sennilega á þann hátt, að það skuli lagt undir úrskurð stjórnarinnar, hvað leyft skuli að flytja inn í hvert sinn, eða þá að sumt, sem nú er bannað, verði ekki heft með öllu. Eftir því sem meiri hluta hæstv. stjórnar hefir farist orð, má við því búast, að fastlega verði haldið til ríkissjóðsins og að meira verði um hann hugsað, en minna um höftin. Jeg tel rjett að taka það fram í fjárlögunum, hve miklum tekjum má gera ráð fyrir af þessum tolli, og hygg jeg, að brtt. mín sje ekki fjærri sanni, en þó má vera, að hún áætli heldur lágt. Jeg viðurkenni að vísu, að breytingar hafa verið gerðar á verðtollsfrv., sem draga nokkuð úr þeim tekjum, sem gert var ráð fyrir í upphafi, en þegar litið er til yfirlýsinga hæstv. ráðherra, má búast við, að talsvert langt verði gengið í því að láta verðtollinn ná til sem mests af vörum og banna síður innflutning. Hygg jeg því mjög sanngjarnt að áætla þennan lið eins og brtt. mín fer fram á. Þá hefi jeg flutt aðrar brtt., er miða til útgjalda. Við 2. umr. hjer í hv. deild flutti jeg tillögu um að veita 5000 kr. til styrktarsjóðs verkamanna- og sjómannafjelaganna í Rvík. Lýsti jeg þá starfsemi þessa sjóðs og hve miklu fje væri varið úr honum árlega til þess að styrkja þá menn, sem verða fyrir slysum eða veikindum. Var vel tekið í þetta af mörgum hv.þm., þó að engin tillaga mín um styrk til þessa sjóðs yrði þá samþykt. En ýmsir ljetu í ljós við þá umræðu, að þeir mundu geta fallist á að samþykkja einhverja lægri fjárhæð en jeg fór þá fram á. Ber jeg því fram þessa tillögu með enn lægri upphæð, í þeirri von, að menn geti fallist á að samþykkja hana, svo hóflega sem hjer er farið. Sjóður þessi er nú um 100 þús. kr., og er vöxtum hans varið árlega til styrktar mönnum, sem verða fyrir slysum og veikindum. Auk vaxtanna fær sjóðurinn tillög frá ýmsum fjelögum, sem nema hálfum tekjum hans, eða rúmlega 2000 kr. Vænti jeg þess, að hv. deild samþykki þessa fjárveitingu, og það því fremur, sem þingið hefir talið slysatryggingarmálið hið mesta nauðsynjamál, þó að sjerstök lög um það hafi ekki verið samþykt ennþá. Þá kem jeg að brtt. minni á þskj. 463, við 16. gr. 41, en það er nýr liður um að veita 500 þús. kr. til lögheimilaðra framkvæmda í atvinnubótaskyni. Jeg þykist sjá fram á hið megnasta atvinnuleysi, að minsta kosti í kaupstöðum, eins og 2 síðustu árin. Það hefir komið í ljós 2 undanfarin ár hjer í Reykjavík, að jafnvel þegar mest atvinna er hjer á vetrum, komast ekki nándarnærri allir verkamenn að störfum. Nú um vertíðina í vetur eru það ekki minna en 200–300 manns, sem verða að ganga frá án vinnu á hverjum morgni. Þegar til lengdar lætur getur ekki hjá því farið, að þessir menn verði að leita fátækrastyrks úr sveitarsjóði, eða það opinbera verður að fylla í skörðin, þar sem atvinnurekstur einstakra manna nær ekki til. Atvinnutæki einstaklinganna eru yfirleitt ekki það mikil, að þau nægi öllum, sem þurfa atvinnu. Nú eru allar horfur á því, að næsta sumar taki algerlega, eða því sem næst, fyrir alla húsagerð hjer í bænum, sem hefir verið allmikil síðastliðin sumur og veitt fjölda manna atvinnu. En af því leiðir, að allur fjöldi iðnaðarmanna, trjesmiða og steinsmiða, sem hafa haft atvinnu við húsagerð, bætist í hóp atvinnuleysingjanna. Menn hljóta því að sjá, að það væri ekki að ástæðulausu, að ríkissjóður hjeldi uppi einhverjum atvinnubótum, til þess að draga úr atvinnuleysinu. Bæjarfjelagið hefir viðurkent að nokkru leyti á síðustu árum skyldu sína til þess að sjá mönnum fyrir atvinnu. Hefir það látið vinna ýms verk, sem að vísu voru nauðsynleg, en þó hefði mátt fresta. Er það beinlínis gert í sparnaðarskyni, því að auðsær sparnaður er að því að veita mönnum atvinnu við nauðsynlegar framkvæmdir, í stað þess að láta þá ganga vinnulausa og veita þeim svo fátækrastyrk úr sveitarsjóði. Síðastliðið sumar hafði Reykjavíkurbær 2 allstór verk með höndum, sem gáfu töluverða atvinnu. Bæjarsjóður ljet gera nýja vatnsleiðslu og svo þurfti að gera við hafnargarðinn, sem brotnaði í fyrravetur. Nú eru engar líkur til svipaðra framkvæmda á sumri komanda, bærinn lætur lítið af hendi rakna í því skyni, og í gildandi fjárlögum er ekki gert ráð fyrir, að ríkissjóður ráðist í neinar framkvæmdir. Nú er stjórninni með lögum heimilað að ráðast í ýmiskonar verk, sem hún getur látið framkvæma þegar er hún hefir fje til þess. Skal jeg minna á lög um húsabyggingar ríkisins, þar sem meðal annars er gert ráð fyrir, að reistur verði landsspítali og geðveikrahælið stækkað. Til þessa hefir stjórnin heimild, auk brúarsmíða og vegagerða eftir þar til settum lögum. Eftir tillögu minni er lagt undir stjórnina, hvað hún vill ráðast í og hvernig hún telur heppilegast að verja þessum 500 þús. kr. Þá er nokkru af þeim tekjuauka, sem þingið hefir tekið, sumpart af fátækasta lýðnum, með verðstollslögunum, varið til að hjálpa fátæklingum. Það er enginn vafi á því, að þau lög, verðtollslögin, auka dýrtíð í landinu, sem legst þyngst á þá, sem úr litlu hafa að spila, og er því sanngjarnt, að nokkru af því fje sje varið til þess að ljetta undir með þeim. Jeg tel sjálfsagt, að þessi tillaga verði samþykt, og auðvitað ætti hæstv. stjórn að vera ljúft að mæla með henni. Hún hefði þá heimild í fjárlögum, ef hún neyddist til að ráðast í einhverjar framkvæmdir, sem annars þyrfti aukafjárveitingar til. Ætti hæstv. stjórn því að taka þessari tillögu fegins hendi. Þá hefi jeg enn flutt brtt. á þskj. 481, við 22. gr. II, þar sem ræðir um heimildir fyrir stjórnina. Vil jeg gera breytingu á þeim lið, sem heimilar stjórninni að greiða Eimskipafjelagi Íslands alt að 60 þús. kr. styrk. Þegar þessi liður komst inn í fjárlögin fyrir þetta ár, hugði jeg, eftir orðalaginu að dæma, að einungis væri um það að ræða að setja inn upphæð, sem aldrei væri ætlað að greiða. Þessi heimild ætti einungis að sýna keppinautum fjelagsins, ef í harðbakka slægi, að það ætti vísan stuðning ríkissjóðs. Nú hefi jeg heyrt, að styrkur þessi hafi verið greiddur þegar í ársbyrjun, og má því gera ráð fyrir, að hann verði einnig greiddur að ári, þó að liðurinn sje orðaður eins og nú er. Þetta finst mjer ekki geta gengið ár eftir ár, að ríkissjóður leggi fjelaginu styrk og fái ekkert í staðinn. Hefir mjer því komið til hugar, að í stað þessa mætti koma heimild til þess að verja alt að 60 þúsundum króna til hlutabrjefakaupa í fjelaginu. Tel jeg þetta rjetta leið til þess að hjálpa fjelaginu til þess að komast yfir mestu erfiðleikana, ef það er í fjárhagsvandræðum, enda er algengt, að fjelög auki hlutafje sitt, þegar svo stendur á. Og því fremur ætti að velja þessa leið, sem fjelagið greiðir engan arð af þessum hlutabrjefum frekar en hluthöfum sýnist. Auðvitað eru heldur engir vextir greiddir af styrknum, ef hann fær að standa, - því það er gjöf - en mjer þykir einkennilegt að veita fjelaginu slíkan styrk sem þennan. Ríkissjóður mun nú eiga ekki allfáa hluti í fjelaginu, og sje jeg ekkert á móti því að auka við þá eign, ef fjárhagur fjelagsins er erfiður. Einhver skaut því að mjer, er tilrætt varð um þetta, að rjettast væri, að ríkið tæki forgangshlutabrjef, en jeg taldi það ekki eiga við. Jeg vil ekki líta svo svart á ástæður fjelagsins, að jeg örvænti um hag þess, en það liggur beint við, ef krafist er forgangshlutabrjefa. Jeg leyfi mjer að vænta þess, að hv. deild fallist á þessa tillögu. Þetta hefði átt að gera í fyrra, í stað þess að veita stjórninni heimild til þess að greiða fjelaginu styrk. Úr því verður ekki bætt, þar sem styrkurinn hefir verið greiddur fjelaginu, en nú er tækifærið til þess að samþykkja ekki beina styrkveitingu, heldur hjálpa fjelaginu yfir erfiðleikana með því að kaupa hluti í því. Vilji fjelagið ekki þiggja stuðning í þessari mynd, gefa út ný hlutabrjef, ef engin liggja óseld hjá fjelaginu, þá nær það ekki lengra. Þá er fjelagið ekki svo hjálparþurfi sem látið er, ef það vill ekki vinna til að gefa út ný hlutabrjef, sem ríkissjóður kaupi. Það er sæmileg leið, en hitt er hálfgerð ölmusa, að veita fjelaginu styrk með þeim ummælum, sem nú standa í frv. Þá vildi jeg minnast stuttlega á eina brtt.hv.fjvn. á þskj. 460, XV,2, um lækkun á styrknum til Þórbergs Þórðarsonar. Háttv. nefnd hefir verið iðin við að fella þennan styrk í burt eða lækka hann. Tókst það, illu heilli, við 3. umr. hjer í hv. deild, en hv.Ed. hefir í þetta sinn bjargað málinu, svo að nú er styrkurinn 1200 kr. Nú vill hv. nefnd aftur lækka hann um 200 kr. Ef öllu á að bjarga með þessu, mun ekki ofsögum sagt, að fjárhagurinn sje erfiður. Jeg hygg, að verði enn klipið af þessum styrk, fáist hlutfallslega minna fyrir það fje, sem til þessa er veitt, heldur en ef upphæð hv.Ed. er látin standa. Það er sýnilegt, að maðurinn getur gefið sig miklu minna að þessu starfi, ef svo er skorið við neglur sjer, sem hv. nefnd ætlast til. Þetta munar ríkissjóð engu, en getur verið dálítill stuðningur fyrir þennan mann og gert honum ljettara að vinna það nauðsynjaverk, sem hann hefir með höndum. Jeg vil að lokum leyfa mjer að spyrja hæstv. stjórn, hvernig hún hugsi sjer að koma því fyrir, sem um ræðir í 16. gr. 16. Þar eru veittar 10000 kr. til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndunum, gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að, og kom þessi liður inn í hv.Ed. Mig langar til að fá vitneskju um það hjá hæstv. stjórn, hvernig hún hugsar sjer framkvæmdir á þessu og hvaðan tvöfalt fjárframlag á að koma. Vænti jeg þess, að hæstv. atvrh. (MG) geti skýrt frá þessu við þessa umr.

Bjarni Jónsson Það eru nokkur orð utan dagskrár, sem jeg vildi leyfa mjer að skjóta fram. Hæstv. forseta og háttv. þingmönnum er kunnugt, að jeg sit nú í fyrsta sinni á þingmannabekk um langa hríð, sökum þess, að jeg er nýstaðinn upp úr legu. Treysti jeg mjer því ekki til að taka fjárlaganótt, svo sem venja er. Hinsvegar á jeg allmargar brtt. og vildi gjarnan geta tekið þátt í umræðunum, og vildi jeg því leyfa mjer að mælast til, að málið verði tekið út af dagskrá og umræðunni frestað til morguns. Vænti jeg þess, að menn afsaki, hvort sem þeim er betur eða ver við tillögur mínar, að jeg vil gjarnan taka þátt í umræðum og nota þingmannsrjett minn, þó að jeg treysti mjer ekki að sitja lengur nú að sinni.

Forseti (BSv): Mjer þykir mjög sanngjarnt að verða við tilmælum hv.þm. Dala. (BJ), en hins vil jeg þó geta, að jeg hefi fengið erindi tvö frá allmörgum hv.þm., þar sem þess er óskað, að umræðum sje lokið í kvöld, en heyrst hefir mjer, að atkvgr. mætti þó gjarnan bíða morguns. Mjer væri engin óþökk í því, að umræðum yrði lokið á nótt, en ef atkvgr. verður frestað til morguns, hygg jeg, að það muni ekki þurfa að tefja þingið, þó að þá verði einnig nokkrar umræður. Ef hv.þm. er umhugað, að málinu verði lokið sem fyrst, vænti jeg þess, að þeir verði samtaka forseta um það, að umræður verði ekki langar á morgun. Þeir eru 14, sem hafa skorað á mig að halda áfram í nótt þangað til umræðum er lokið, en mjer heyrist þó á sumum, að þeir muni ekki halda þessu til streitu.

Klemens Jónsson Jeg er einn þeirra, sem skrifað hafa undir fyrnefnda áskorun, en að heyrðum ástæðum háttv.þm. Dala. (BJ) get jeg fallið frá henni fyrir mitt leyti.

Jeg sömuleiðis

.

Pjetur Ottesen Það hefir verið hnitmiðað þannig niður, að þó fjárlögin fari í sameinað þing, getur þingi orðið slitið um næstu helgi, ef umræðum um þetta mál er lokið í kvöld eða nótt. Þó að atkvgr. ein bíði morguns, ætti það að geta náðst alt að einu. Ef teygist mikið úr umr. á morgun, sem gera má ráð fyrir að verði, þá er mjög hætt við því, að ekki verði náð því takmarki að ljúka við fjárlögin um næstu helgi og að þingið lengist þar af leiðandi um nokkra daga. Hinsvegar skal jeg viðurkenna, að nokkrar ástæður eru fyrir þessari ósk hv.þm. Dala. (BJ), en það er samt sem áður leitt að þurfa að lengja þingið af þessum sökum. En þar sem sumir hv.þm. eru þegar gengnir frá áskorun sinni, þá en nokkurn veginn sýnilegt, að það nær fram að ganga.

Halldór Stefánsson Jeg var einn af þeim, sem höfðu skrifað undir áskorun um að ljúka þessum umræðum í kvöld, en það var áður en hv.þm. Dala. (BJ) kom með ósk sína, og skal jeg því falla frá áskoruninni að mínu leyti.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg geri ráð fyrir því, að við hv.þm. Dala. (BJ) þurfum enn að tala saman, og þykir mjer leitt að meina honum það. En jeg get líka sagt, að jeg er ekki vel frískur, en skyldi þó leggja það á mig að vera hjer í kvöld. En þar sem gera má ráð fyrir, að þessum umræðum verði frestað til morguns úr því sem komið er, þá vildi jeg skjóta því til hæstv. forseta (BSv), hvort hann gæti ekki komið því svo fyrir, að fundurinn gæti byrjað í fyrramálið, svo að hægt væri fremur að afgreiða fjárlögin um næstu helgi, þótt þau kæmust í sameinað þing.

Jakob Möller Jeg vil aðeins geta þess, að fjhn. hefir ákveðið að halda fund í fyrramálið klukkan 10. Hún á ennþá ólokið við stórmál, sem þarf að afgreiða, og jeg býst ekki við, að miklar líkur sjeu til þess, að þinginu verði slitið fyrri en eitthvað kemur frá nefndinni um það.

Forseti (BSv): Jeg verð þá, úr því sem komið er, að líta svo á, sem það sje vilji hv. deildar, að umr. sje frestað, og tek jeg því málið út af dagskrá.