Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson tók heldur stórt upp í sig með því að spyrða okkur saman í Ríkisútvarpsmálinu. Það er ekki þannig. Ég get aftur á móti að mörgu leyti verið honum sammála varðandi Veiðimálastofnun. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd að við töldum að ekki ætti að gera fleiri breytingar á þessu stigi vegna þess að við leggjum mikla áherslu á að endurskoðun á lögum um stofnunina fari fram sem fyrst. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem hv. þingmaður sagði. Ég tel að þessi verkefni eigi vel heima á einkamarkaði og ætlast til að þessi lög um Veiðimálastofnun verði endurskoðuð sem fyrst og við fáum nýtt frumvarp að vinna úr næsta haust.

Frú forseti. Ég hef kannski algjörlega misskilið tilgang þessa frumvarps. Ég taldi að þetta væri endurskoðun á lögum um Veiðimálastofnun.

Nei, nei.

Hv. þm. Drífa Hjartardóttir kallar fram í að svo sé ekki. Hvers vegna ekki? Vegna þess að þetta er enn eitt dæmið um ágreininginn á milli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Framsóknarflokkurinn heldur dauðahaldi í þessa stofnun eins og svo margar aðrar og Sjálfstæðisflokkurinn, sem hefur talað með allt öðrum hætti í gegnum árin, t.d. þegar ég var með þeim í ríkisstjórn og kom vitinu fyrir þá í nokkrum efnum varðandi þetta, verður auðvitað að láta kúgast í þessu máli. En ég ætla að benda hæstv. forseta og formanni landbúnaðarnefndar á að í dag var samþykkt frumvarp sem var skylt þessu en það varðaði sjávarútveg, þ.e. hafrannsóknir. Þar var fjárveitingum varið til þess að ýta undir sjálfstætt starfandi vísindamenn.  Ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að skoða mjög vel nokkrar rannsóknastofnanir á vegum ríkisins. Sumt af þeim rannsóknum, sérstaklega þjónustu og eftirliti sem þau inna af höndum, er betur komið á markaði. Annað sem tengist skólamálum og ýmsu er betur komið hjá ýmsum háskólastofnunum. Ég hef t.d. margoft sagt að ég tel að Veiðimálastofnun og stór hluti af starfi hennar sé einstaklega vel fallið til að sameina landbúnaðarháskóla eins og þeim sem er á Hólum. Ég er þeirrar skoðunar. Hvers vegna í ósköpunum á ríkisstofnun að keppa við sjálfstætt lítið fyrirtæki um mælingar á laxi og eftirlit með laxastofnum í ám? Hvers vegna? Slík ríkisstofnun á enn síður að niðurgreiða þá samkeppni af opinberu fé. Þetta er ekki annað en brot af því sem að minnsta kosti er hægt að kalla anda samkeppnislaga. Þetta er náttúrulega andstætt stefnu Sjálfstæðisflokksins.  
            

Frú forseti. Frumvarp til laga um Veiðimálastofnun er hér komið til 2. umr. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir, formaður landbúnaðarnefndar, hefur gert grein fyrir í nefndaráliti landbúnaðarnefndar við frumvarpið. Ég styð nefndarálitið. Ég hafði reyndar smáfyrirvara við það sem lýtur fyrst og fremst að stjórnskipulagi Veiðimálastofnunar. Yfir henni er leiðbeinandi stjórn en því á að breyta yfir í ráðgjafarnefnd til ráðgjafar við verkefnaval og áherslur stofnunarinnar. Ég geri í sjálfu sér engan grundvallarágreining um þetta en í umsögnum og viðtölum við bæði stjórn og framkvæmdastjóra Veiðimálastofnunar voru allir mjög sáttir við þá skipan sem var og því er ekki ástæða til að breyta henni af þeim sökum. Ef eitthvað gengur vel eins og það er þá er ekki ástæða til að breyta því og ég geri athugasemdir við það. Breytingarnar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu eru að mínu viti til bóta. Ég vil leggja áherslu á hversu mikilvægt er að vera með opinbera stofnun sem hefur það hlutverk að safna grunngögnum varðandi ferskvatnsfiska og lífríki þeirra og lífríki í vötnum og geti fylgt eftir ferskvatnsfiskum sem lifa að hluta í sjó. Ég tel það mikilvægt og þessi stofnun hefur staðið sig vel hvað þetta varðar. Málið snýst um hluta af auðlindum okkar og lífríki. Þess vegna er mikilvægt að hafa opinbera stofnun sem fylgir eftir rannsóknum og eftirliti á grunnþáttum þess málaflokks. Það vil ég hér árétta. Okkur ber skylda til að fylgjast með og varðveita líffræðilegan fjölbreytileika, sem er ekki síst mikilvægur í ám og vötnum. En með aðgerðum okkar, virkjunum eða öðrum inngripum, er líffræðilegan fjölbreytileika í vötnum og vatnasvæðum hérlendis ógnað. Þess vegna skiptir miklu máli að hafa opinbera stofnun sem fylgist vel með, er umsagnaraðili, rannsakar og gætir þessarar auðlindar og veitir ráðgjöf. Veiðimálastofnun hefur starfað náið með hagsmunaaðilum í greinum sem lúta að veiði og nýtingu og meðferð á auðlindinni í ám og vötnum, rekið deildir í þremur landshlutum og þannig byggt upp mjög öflugt samstarfsnet. Ég vil í lokin árétta mikilvægi þessarar stofnunar, þeirra verkefna sem hún er ábyrg fyrir. Ég styð þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um fiskrækt. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjöldann allan af gestum og einnig barst nefndinni fjöldi umsagna. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði sérlög um fiskrækt, en ákvæði um fiskrækt eru nú í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Ákvæði um Fiskræktarsjóð verða þó áfram í lögum um lax- og silungsveiði. Frumvarpið er flutt samhliða frumvarpi til laga um varnir gegn fisksjúkdómum, frumvarpi til laga um Veiðimálastofnun, frumvarpi til laga um eldi vatnafiska og frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Nefndin leggur til að orðin „þ.m.t. hafbeitar“ í 2. gr. falli brott þar sem orðalagið er villandi að því leyti að álykta má að hafbeit sé hluti af fiskrækt, en í athugasemdum í frumvarpinu kemur fram að slepping gönguseiða í veiðivötn teljist ekki til hafbeitar, heldur fiskræktar. Um er að ræða tvær skilgreiningar, þ.e. hafbeit og fiskrækt, og leggur nefndin því til að framangreind orð falli brott. Nefndin leggur til tvær breytingar á 3. gr. Annars vegar breytingu á 11. tölulið er lýtur að skilgreiningunni á hafbeit. Misræmi er á milli skilgreiningarinnar og skýringar með henni og því er orðalagi breytt. Ekki er um að ræða efnislega breytingu. Hins vegar er lögð til breyting á 26. tölulið á þá leið að villtur fiskstofn verði skilgreindur sem fiskstofn þar sem meiri hluti fisks er klakinn í náttúrulegu umhverfi, elst þar upp og er kominn undan villtum foreldrum. Sú breyting er til samræmis við skilgreiningu á hugtakinu í frumvarpi um lax- og silungsveiði. Einnig leggur nefndin til að gildistakan verði færð til 1. júlí 2006 í stað 1. júní og enn fremur að lagfærð verði tilvísun í lögum um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess, nr. 85/2005. Að lokum er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða þannig að einum fulltrúa frá Félagi eigenda sjávarjarða verði bætt við samráðsnefndina og með því komi fleiri hagsmunaaðilar að henni Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson. Þau fimm frumvörp sem verið hafa til umræðu í kvöld voru öll afgreidd í mikilli sátt í landbúnaðarnefnd. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka þingmönnum í landbúnaðarnefnd fyrir gott samstarf í vetur og einnig ritara nefndarinnar. Það er mikilvægt að ná sátt í svo viðamiklum málaflokki þegar um lax- og silungsveiði er að ræða en endurskoðun löggjafarinnar hefur tekið mörg ár og hefur þurft að gæta fjölþættra hagsmuna og lagaskila. Það er til marks um hve mikilvægt var að þetta náðist fram núna að gerðar hafa verið tilraunir til heildarendurskoðunar þessara laga á síðustu áratugum án þess að það hafi borið árangur. En þetta mál er nú í höfn og er gott til þess að vita.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um atvinnuleysistryggingar og frumvarp til laga um vinnumarkaðsaðgerðir frá félagsmálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málin og fengið á sinn fund gesti. Varðandi atvinnuleysistryggingarnar lýtur helsta breytingin með frumvarpinu að því að þeir sem teljast tryggðir eigi rétt á tekjutengdum atvinnuleysisbótum í allt að þrjá mánuði. Getur mánaðarleg greiðsla numið 70% af heildarlaunum viðkomandi, en hámarksgreiðsla á mánuði samkvæmt frumvarpinu verður 180 þús. kr. miðað við óskerta atvinnuleysistryggingu. Að þessu þriggja mánaða tímabili loknu getur viðkomandi átt rétt á grunnatvinnuleysisbótum. Tímabilið sem unnt er að fá greiddar atvinnuleysisbætur verður samkvæmt frumvarpinu stytt úr fimm árum í þrjú. Jafnframt eru lagðar til breytingar á skipulagi atvinnuleysistryggingakerfisins. Í núverandi kerfi eru sérstakar úthlutunarnefndir sem annast framkvæmd þess en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun taki við því hlutverki. Stofnunin mun ákvarða um réttindi og skyldur launafólks og sjálfstætt starfandi einstaklinga, þar á meðal um rétt þeirra til atvinnuleysisbóta og um missi þeirra. Hins vegar mun ein framangreindra nefnda starfa áfram og mun Vinnumálastofnun skipa í hana. Hlutverk þessarar nefndar er einkum að hafa eftirlit með því að samræmis sé gætt hvað varðar ákvarðanir um atvinnuleysistryggingar. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2003 sem ber heitið „Greiðsla atvinnuleysisbóta – innra eftirlit“ er fjallað um úthlutunarnefndirnar sem starfa í núverandi kerfi. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að vart hafi orðið mismunandi viðhorfa hjá úthlutunarnefndum, nefndirnar túlki lög og reglugerðir á misjafnan hátt og að hætta sé á að fólki sé mismunað eftir því hvar á landinu það býr. Bæði launamenn og sjálfstætt starfandi einstaklingar geta átt rétt til bóta samkvæmt frumvarpinu og er það ekki breyting frá gildandi kerfi. Það sem er nýtt hvað þetta varðar er að í frumvarpinu er kveðið á um skilyrði bótaréttar sjálfstætt starfandi einstaklinga en í gildandi kerfi er kveðið á um þessi skilyrði í reglugerð. Tveir aðskildir kaflar frumvarpsins fjalla um skilyrði, annars vegar launamanna til atvinnuleysisbóta og hins vegar sjálfstætt starfandi einstaklinga. Áfram er gert að skilyrði að einstaklingur sé í virkri atvinnuleit til að geta talist tryggður samkvæmt frumvarpinu. Hugtakið „virk atvinnuleit“ er skilgreint í 14. gr. frumvarpsins. Framlagning vottorðs frá vinnuveitanda er gerð að skilyrði fyrir rétti til bóta samkvæmt frumvarpinu. Slík vottorð hafa verið talin eitt af þeim grundvallaratriðum sem litið er til við ákvörðun á rétti atvinnuleitanda innan kerfisins en ekki hefur verið kveðið á um það í lögum að slíkt vottorð skuli lagt fram. Það er nýmæli að sá sem fær greiddar atvinnuleysisbætur, verði frumvarpið að lögum, þarf ekki að skrá sig reglulega hjá vinnumiðlun. Hins vegar verður atvinnuleitendum gert að hafa regluleg samskipti við ráðgjafa innan vinnumarkaðskerfisins. Í ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu er fjallað um rétt þeirra sem þegar hafa skráð sig án atvinnu. Varðandi vinnumarkaðsaðgerðirnar er lagt til breytt skipulag á vinnumarkaðsaðgerðum en með þeim er átt við vinnumiðlun, mat á hæfni atvinnuleitanda og skipulag vinnumarkaðsúrræða með hliðsjón af færni og þörfum þess sem leitar eftir atvinnu. Lagt er til að mismunandi tegundir vinnumarkaðsúrræða verði fyrir hendi, svo sem afmörkuð þjónusta eða öflug og víðtæk hjálp. Samkvæmt frumvarpinu skal Vinnumálastofnun annast framkvæmd laganna þannig að betri yfirsýn fáist yfir þau úrræði sem eru í boði. Það er mat nefndarinnar að hafi aðrir aðilar vilja og getu til að sinna því hlutverki sem Vinnumálastofnun er fengið samkvæmt frumvarpinu þá skuli félagsmálaráðherra heimilt að gera samninga við þá aðila um framkvæmd verkefna sem kveðið er á um í frumvarpinu. Hvað varðar kostnað við vinnumarkaðsaðgerðir þá kemur fram í 4. gr. frumvarpsins að kostnaður af rekstri Vinnumálastofnunar við framkvæmd laganna greiðist úr ríkissjóði samkvæmt fjárlögum hvers árs. Nefndin telur eðlilegt að aðrir aðilar kunni að koma að fjármögnun einstakra vinnumarkaðsúrræða eða verkefna. Má þar til dæmis nefna lífeyrissjóði og aðila vinnumarkaðarins sem hafa nú þegar ýmis verkefni á sínum snærum. Í 17. gr. frumvarpsins er ákvæði þess efnis að Vinnumálastofnun afli upplýsinga um atvinnuástandið í landinu. Nefndin leggur til breytingu á þessari grein þannig að bætt verði við nýrri málsgrein þar sem kveðið verður á um að stofnunin skuli kanna mannaflaþörf og framtíðarhorfur í atvinnugreinum. Þannig verður unnt að meta atvinnumöguleika þeirra sem stunda nám. Byggist þessi tillaga á þingsályktunartillögu Jóhönnu Sigurðardóttur á þskj. 67. Með þessu móti verður Vinnumálastofnun kleift að byggja upp þekkingu og yfirsýn sem yrði grundvöllur heildarstefnumótunar á sviði vinnumarkaðsmála hér á landi. Þar yrði tekið tillit til breytinga í atvinnulífinu samfara aukinni tækniþróun og alþjóðavæðingu. Meðal annars yrði horft til mikilvægis frumkvöðlastarfs og nýsköpunar og aukinna krafna til menntunar á sviði bóknáms-, iðn-, tækni- eða starfsnáms í þekkingarsamfélagi nútímans. Nefndin telur eðlilegt að Vinnumálastofnun leiti eftir samvinnu við Samtök atvinnulífsins, náms- og starfsráðgjafa í háskólum og Félag náms- og starfsráðgjafa við uppbyggingu þessa verkefnis. Með því móti verður samvinna við atvinnulífið tryggð og ráðgjöf við nemendur í framhalds- og háskólanámi verður efld þannig að byggja megi upp samkeppnishæft samfélag hér á landi til frambúðar. Helsta markmið vinnumarkaðsaðgerða er að stuðla að atvinnuþátttöku fólks. Úrræði laga um atvinnuleysistryggingar verða virk þegar einstaklingur missir starf sitt og þarf á tímabundinni aðstoð að halda. Nefndin hefur fjallað um ýmsar hliðar málsins og eins og að framan greinir fengið ýmsa gesti á sinn fund. Nefndarmenn ræddu einkum um samhengi þessara frumvarpa við aðra þjónustuþætti svo sem heilbrigðisþjónustu, atvinnumál fatlaðra o.fl. Nefndin telur mikilvægt að þau úrræði sem eru og verða til staðar skarist ekki heldur virki saman. Hvað varðar atvinnumál fatlaðra er að því stefnt að þjónusta við fatlaða verði með sama hætti og fyrir aðra hópa. Má í þessu sambandi benda á f-lið 1. mgr. 12. gr. frumvarpsins. Þó má gera ráð fyrir að það kunni að taka tíma að færa atvinnumál fatlaðra frá svæðisskrifstofum um málefni fatlaðra en hafist verður handa við flutninginn verði frumvarpið samþykkt á Alþingi á yfirstandandi þingi. Við meðferð málsins kom fram athugasemd þess efnis að BHM og BSRB skuli samkvæmt frumvörpum þessum eiga sameiginlegan fulltrúa í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og Vinnumálastofnunar. Nefndin telur rétt að eftir sem áður verði stjórnin skipuð níu fulltrúum þannig að framangreind félög haldi sínum fulltrúanum hvort. Nefndin telur mikilvægt að þegar leitað er vinnumarkaðsúrræða fyrir einstakling sem misst hefur starf sitt skuli hugað að þeim hæfileikum og getu sem hann býr yfir en ekki einblína á þau störf eða verkefni sem hann er ekki fær um að sinna. Svo að þetta megi allt ganga eftir leggur nefndin ríka áherslu á það grundvallaratriði að til frambúðar verði tryggð fjármögnun virkra vinnumarkaðsaðgerða og starfsendurhæfingarúrræða. Nefndin vísar í því sambandi sérstaklega til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 15. nóvember 2005 til að greiða fyrir samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Nefnd á vegum forsætisráðuneytisins, sem aðilar vinnumarkaðarins eiga m.a. aðild að, fjallar nú um leiðir til að efla starfsendurhæfingu innan ramma nýrra laga um vinnumarkaðsaðgerðir og munu þær grundvallast á þeim markmiðum sem þar eru sett fram. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 15. nóvember 2005 kemur skýrt fram að ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins muni koma sameiginlega að fjármögnun þessara aðgerða. Nefndin leggur áherslu á að fjármunir til vinnumarkaðsaðgerða komi að meginhluta til úr ríkissjóði en aðrir aðilar geti með samningum lagt til fjármuni til vinnumarkaðsaðgerða eins og fram kemur í skýrslu nefndar um atvinnuleysistryggingar sem skilaði tillögum til félagsmálaráðherra í nóvember 2005. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar, sumar efnislegar en aðrar lúta að málfari. Þær efnislegu breytingar sem nefndin leggur til eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi má nefna breytingu á ákvæði 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins um skipun í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Nefndin leggur til að fyrirkomulagið verði það sama og á grundvelli gildandi laga þannig að fulltrúar í stjórn verði áfram níu. Þá er lagt til að til nánari skýringar verði tekið fram í lagatextanum að átt sé við vottorð fyrrverandi vinnuveitanda í þeim ákvæðum þar sem kveðið er á um að skila skuli vottorði vinnuveitanda, enda hefur sá sem er atvinnulaus engan vinnuveitanda. Nefndin leggur jafnframt til breytingu á mótframlagi Atvinnuleysistryggingasjóðs í lífeyrissjóð. Lagt er til að framlagið verði 8% en ekki 6%. Hins vegar verður gerð tillaga um nýtt bráðabirgðaákvæði þess efnis að til 31. desember 2006 verði mótframlagið 7%. Þá má nefna breytt orðalag í X. og XI. kafla frumvarpsins þar sem talað er um „40 virka daga“. Nefndin leggur til að í stað þess orðalags komi „40 daga sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir“. Með þessu móti reiknast einnig svokallaðir „rauðir dagar“ inn í umrætt tímabil. Nefndin leggur einnig til breytingar á frumvarpi til laga um vinnumarkaðsaðgerðir og eru eftirtaldar breytingar þær helstu: Lagt er til að stjórn Vinnumálastofnunar verði skipuð tíu fulltrúum í stað sex samkvæmt frumvarpinu. Þá leggur nefndin til breytingu á 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins þannig að félagsmálaráðherra verði heimilt að leita til annarra aðila en Vinnumálastofnunar við framkvæmd á ákvæðum laganna. Nefndin leggur jafnframt til að auk framlags úr ríkissjóði verði leitað til annarra aðila um fjármögnun vinnumarkaðsaðgerða og má þar nefna lífeyrissjóði og aðila vinnumarkaðarins. Að lokum má nefna breytingu á 17. gr. þannig að Vinnumálastofnun kanni mannaflaþörf og framtíðarhorfur í atvinnugreinum. Breyting þessi byggist á þingsályktunartillögu Jóhönnu Sigurðardóttur eins og að framan greinir. Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir afar gott samstarf í þessum málum. Nefndarmenn voru sammála um markmið þessara laga og lögðust á eitt við að ljúka þeim í sátt. Fyrir það er ég afar þakklát enda um mikið framfaramál að ræða fyrir launafólk í landinu. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þingmenn Pétur Blöndal og Valdimar L. Friðriksson voru fjarverandi við afgreiðslu málanna. Hv. þm. Ögmundur Jónasson situr fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Nefndin leggur til að frumvörpin verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Lúðvík Bergvinsson og Hjálmar Árnason.

Frú forseti. Þau frumvörp sem við ræðum hér um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir fela í sér verulega réttarbót fyrir atvinnulausa og þá sem eru í atvinnuleit og eru skref í þá átt að búa betur að atvinnulausum. Ekki veitti af því að þessum hópum hefur í allt of langan tíma ekki verið nægilega vel sinnt. Framfærslueyrir þeirra sem eru atvinnulausir er fádæma rýr og ekki hægt að ætlast til að hægt sé að framfleyta sér af því. Það ber því að fagna þessu frumvarpi um atvinnuleysistryggingar þar sem það skref er stigið að taka upp tekjutengdar atvinnuleysisbætur eins og víða þekkist í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Að vísu er það svo að þessar tekjutengdu atvinnuleysisbætur vara einungis í skamman tíma eða þrjá mánuði. Þeir sem eru atvinnulausir lengur eru þá um tíma á grunnbótum og fyrstu tíu dagana, ef ég man rétt, þegar atvinnuleysi hefst áður en kemur að tekjutengdum bótum. Þetta frumvarp er málamiðlun milli aðila vinnumarkaðarins og er mér kunnugt um að ASÍ lagði áherslu á að ná fram hærra hlutfalli af tekjum en samkomulag varð um og að tekjutengdar bætur mundu vara í lengri tíma. Undir það er vissulega hægt að taka en þetta er engu að síður skref í rétta átt. Ég ræði fyrst um frumvarpið um atvinnuleysistryggingar en um er að ræða sérstakt frumvarp um hvort mál þó að það sé tekið saman í einu nefndaráliti. Nefndin fjallaði um það mál og fékk marga aðila á sinn fund. Ég held það megi segja að tekist hafi bærileg sátt í nefndinni um frumvarpið. Við fögnum því sérstaklega, að því er varðar þær breytingar sem gerðar voru á frumvarpinu í meðförum nefndarinnar, sem náðist fram um hækkun á lífeyrisgreiðslum í lífeyrissjóð þeirra sem eru atvinnulausir. Sé ég ástæðu til þess, frú forseti, bæði að því er varðar þetta mál og einnig um vinnumarkaðsaðgerðir, að þakka meiri hlutanum og þá formanni nefndarinnar sérstaklega fyrir mjög góða samvinnu í þessum málum báðum. Ég held að bæði þessi mál, sem hafa tekið nokkrum breytingum í hv. félagsmálanefnd, beri það með sér að góð sátt hafi verið um þau og þeim hafi verið stýrt undir öruggri forustu formanns nefndarinnar. Það skilar sér í því að málið hefur tekið breytingum sem bætir það verulega fyrir þá sem eru atvinnulausir. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þessi frumvörp en vil þó segja að við erum með fyrirvara, ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Fyrirvarar okkar varðandi atvinnuleysistryggingarnar lúta kannski að tvennu. Í fyrsta lagi teljum við að það sé varla verjandi að atvinnulausir séu raunverulega eini hópurinn sem ekki nýtur þess að fá orlofsuppbót eða desemberuppbót eins og aðrir á vinnumarkaði, og ekki bara þeir sem eru á vinnumarkaði heldur lífeyrisþegar líka sem fá 30% af sínum lífeyri í uppbót, bæði í orlof og í desemberuppbót. Við höfum að minnsta kosti tvisvar sinnum látið á það reyna í þinginu að ná þessu fram fyrir atvinnulausa en ekki tekist. Við erum enn að reyna að fá þetta réttlætismál í höfn en það hefur ekki enn tekist. Áhersla verður sannarlega lögð á að það mál komist í höfn þó síðar verði. Við höfum einnig tekið upp í breytingartillögu okkar á þskj. 1343 þær athugasemdir sem ASÍ gerði sem eru mjög alvarlegar og meiri hlutinn treystir sér ekki til að taka upp. ASÍ gerði alvarlegar athugasemdir við þá ráðagerð að tvöfalda refsingu þess launafólks sem segir starfi sínu lausu án gildra ástæðna. Í fyrsta lagi tekur við 40 daga biðtími eftir bótum og í öðru lagi svipting tekjutengingar sem fram kemur í 32. gr. ASÍ hefur lagt til þá málamiðlun að umræddir dagar dragist frá hinu tekjutengda tímabili en upphefji það ekki með öllu. Við tökum upp ákvæði í okkar breytingartillögu sem mildar verulega þessa tvöföldu refsingu sem við teljum verulega ósanngjarna. Við teljum fulla ástæðu til að taka undir það sjónarmið sem fram kom hjá ASÍ að hér sé um óeðlilega refsingu að ræða. Við tökum þetta því upp ásamt ákvæðunum um desember- og orlofsuppbót. Þó að við hefðum gjarnan viljað sjá fleiri breytingar á þessum tvennum lögum teljum við að þetta séu algerar lágmarksbreytingar til viðbótar því sem samkomulag náðist um í nefndinni. Varðandi vinnumarkaðsaðgerðirnar byggist fyrirvari okkar á því að við teljum að það sé of óljóst um fjármögnun á þeim. Fjármagn er undirstaða þess að hægt sé að ná fram vinnumarkaðsaðgerðum sem skili virkilegum árangri. Hér eru lagðar til nýjar áherslur og ný sýn í vinnumarkaðsmálum en það er grundvallaratriði að þeim fylgi fjármagn. Það er að okkar mati of óljóst hvenær þeir fjármunir muni koma. Þegar lögin taka gildi 1. júlí munu þessir fjármunir alla vega ekki koma úr ríkissjóði en við höfum orð fyrir því að það muni verða á haustdögum. Ég tel mjög mikilvægt, sem formaður beitti sér fyrir og kemur inn í nefndarálitið, að nefndin leggur áherslu á að fjármunir til vinnumarkaðsaðgerða komi að meginhluta til úr ríkissjóði eins og reyndar kom fram í skýrslu nefndar um atvinnuleysistryggingar sem skilaði tillögum til félagsmálaráðherra í nóvember 2005. Auðvitað verður grannt fylgst með því, frú forseti, að þessir fjármunir skili sér til þessara vinnumarkaðsaðgerða. Það er enn nokkuð óljóst um hve mikla fjármuni er að tefla í þessu sambandi en í mín eyru hefur verið rætt um 200 millj. kr. Að þessu lýtur okkar fyrirvari. Ég ætla ekki að taka langan tíma, frú forseti, því það eru mörg mál sem bíða og liðið á nóttina. En ég vil samt leggja áherslu á að við teljum mjög mikilvægt, og tökum undir það sem fram kemur hjá Öryrkjabandalaginu og reyndar einnig hjá Hlutverki, þ.e. samtökum um vinnu- og verkþjálfun fyrir fatlaða, að atvinnumál fatlaðra eins og annarra Íslendinga falli undir þessa löggjöf og falli undir Vinnumálastofnun eins og aðrar vinnumarkaðsaðgerðir fyrir þá sem eru í atvinnuleit. Ég tel að það sé skilningur nefndarinnar, og það er raunar orðað í nefndarálitinu, að svo sé og að því verði markvisst unnið. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að hafa fleiri orð um þetta mál utan þess að ég vil þakka fyrir það, eins og fram kemur í þessu nefndaráliti og framsögumaður og formaður nefndi, að nefndin tók upp tillögu sem ég hef flutt og lá fyrir félagsmálanefnd, sem er að finna á þskj. 67. Um var að ræða þingsályktunartillögu sem fól í sér að reglubundið yrði könnuð mannaflaþörf og framtíðarhorfur í atvinnugreinum með það að markmiði að meta atvinnumöguleika námsmanna eftir námsleiðum og efla þannig ráðgjöf við nemendur í framhalds- og háskólanámi. Ég hef í áranna rás orðið vör við það hjá nemendum að þeim hefur fundist vanta að slík reglubundin könnun sé gerð á mannaflaþörf og framtíðarþróun og horfur í atvinnugreinum. Það er gert víða í þeim löndum sem við berum okkur saman við til að auðvelda námsmönnum val á námi og námsleið. Þeir horfa auðvitað til þess hvernig framtíðarhorfur eru í hinum ýmsu atvinnugreinum. Ég tel það því mjög mikilvægt að nefndin tók þetta mál upp þannig að þetta er komið inn í frumvarp. Þetta er þá orðinn lagatexti og er partur af vinnumarkaðsaðgerðum sem ég tel afar mikilvægt. Það kemur einmitt fram í nefndarálitinu að áhersla er lögð á að Vinnumálastofnun leiti eftir samvinnu við Samtök atvinnulífsins, náms- og starfsráðgjafa í háskólanum og félags-, náms- og starfsráðgjafa við uppbyggingu þessa verkefnis. Með því móti verður samvinna við atvinnulífið tryggð og ráðgjöf við nemendur í framhalds- og háskólanámi efld þannig að byggja megi upp samkeppnishæft samfélag hér á landi til frambúðar. Ég er afar þakklát fyrir að nefndin skyldi taka upp tillögu mína sem lá fyrir nefndinni og flytja hana sem breytingartillögu við þetta frumvarp til laga um vinnumarkaðsaðgerðir. Þetta ákvæði kemur þá strax til framkvæmda samhliða því. Virðulegi forseti. Ég hef lýst þeim fyrirvörum sem við höfum við þetta mál. Ég hef lýst þeim breytingartillögum sem við leggjum áherslu á að nái fram að ganga. Ég vil rétt í lokin undirstrika góða samvinnu við meiri hlutann í þessum tveimur mikilvægu málum sem skipta verulegu máli fyrir atvinnulausa og þá sem eru í atvinnuleit. Ég er viss um að við erum að stíga framfaraskref í þessum málum þó auðvitað megi betur gera fyrir þessa hópa. En það er vissulega skref í rétta átt sem við hér stígum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þau tvö frumvörp sem hér eru til umfjöllunar, annars vegar frumvarp um atvinnuleysisbætur og hins vegar frumvarp um vinnumarkaðsaðgerðir sem hafa verið í meðferð félagsmálanefndar nú um skeið. Ég vil byrja á því að þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, sem stýrt hefur starfi nefndarinnar afbragðsvel. Gerðar hafa verið breytingar á frumvarpinu frá því að það kom fyrst fram sem eru mjög til bóta. Eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur eru það ekki síst þær breytingar sem voru gerðar á lífeyrisréttindum fólks sem er á atvinnuleysisbótum. Atvinnulaus einstaklingur hefur um það bil 93 þús. kr. á mánuði hverjum. Það eru litlir peningar. Það er mikill skellur fyrir fólk að fara úr launuðu starfi á atvinnuleysisbætur og það segir sig sjálft að því hærri sem launin eru þeim mun verri og harðari verður skellurinn. Þess vegna er stigið út á þá braut með þessum lagabreytingum að tekjutengja atvinnuleysisbætur. Þær hafa til þessa verið ótekjutengdar þannig að allir hafa setið við sama borð. Sannast sagna hefur það verið umdeilt innan verkalýðshreyfingarinnar hvort stíga eigi skref í þessa átt. Annars vegar hefur verið það sjónarmið að þegar allt komi til alls sé eðlilegt að allir sitji við sama borð og hafi sömu kjör og sömu réttindi úr opinberum sjóðum. Síðan er á hitt að líta, sem ég gat um, að einstaklingur sem verður fyrir mjög miklu tekjutapi á í mörgum tilvikum erfiðara um vik að fóta sig vegna skuldbindinga, lána og annars. Það sjónarmið varð því ofan á, bæði hjá Alþýðusambandi Íslands og hjá BSRB, að styðja þessa kerfisbreytingu. Tekjutengingunni er þannig háttað að greiðslur geta numið 70% af heildarlaunum einstaklingsins en þó ekki farið yfir tiltekið mark, 180 þús. kr. Þetta getur varað um þriggja mánaða tímabil. Síðan fer einstaklingurinn niður á grunnatvinnuleysisbæturnar. Þetta er skref í rétta átt og ég tel þetta til góðs og til þess fallið að draga úr þeim mikla skell sem ég gat um. Ég ætla ekki að fara nánar í að rekja efni frumvarpsins eða þær breytingar sem gerðar hafa verið á því. Það er að finna í þessum lagabreytingum ýmsar breytingar á stjórnsýslunni. Úthlutunarnefndir eru þannig lagðar niður og sú starfsemi er færð undir Vinnumálastofnun. Það er atriði sem hefur verið nokkuð umdeilt á vettvangi verkalýðshreyfingarinnar. Ég skil þau sjónarmið sem hafa verið uppi hjá ýmsum verkalýðsfélögum sem hafa lagt áherslu á tengsl félagsins við atvinnulausa einstaklinga, og það er sjónarmið sem ber að virða. Á hitt er að líta að reyndin er að verða sú að greiðsla atvinnuleysisbóta er meira og minna orðin rafræn. Fólk sækir sína peninga með þeim hætti en fer ekki á viðkomandi skrifstofur þannig að umhverfið er að breytast að þessu leyti. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál en lýsa stuðningi við frumvarpið í heild sinni. Ég tel það skref í framfaraátt og þær breytingartillögur sem fyrir liggja frá hendi stjórnarandstöðunnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum, lögum um meðferð opinberra mála og lögum um fjarskipti. Nefndin hefur fengið til sín fjölmarga aðila vegna málsins eins og fram kemur í nefndaráliti. Umsagnir bárust jafnframt víða að en með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga á grundvelli samnings Evrópuráðsins um tölvubrot frá 23. nóvember 2001 sem undirritaður var fyrir Íslands hönd þann 30. sama mánaðar. Frumvarpið miðar annars vegar að því að samræma almenn efnisskilyrði í refsilöggjöf og tengdri löggjöf að landsrétti á sviði tölvubrota og hins vegar að því að innleiða réttarfarsreglur svo hægt sé að rannsaka og saksækja einstaklinga fyrir slík afbrot auk annarra afbrota sem framin eru í gegnum tölvukerfi eða með rafrænum hætti. Nefndin ræddi á fundum sínum refsiréttarleg álitaefni frumvarpsins og m.a. þá leið sem lögð er til í frumvarpinu að setja almennt ákvæði um refsiábyrgð lögaðila vegna brota á almennum hegningarlögum. Kom fram á fundum að samkvæmt samningnum væri aðildarríkjunum skylt að gera kleift að leggja refsiábyrgð á lögaðila vegna ákvæða samningsins. Var talið að þar sem brot sem ákvæði 2.–9. gr. samningsins taka til væru þegar refsiverð í almennum hegningarlögum væri réttast að leggja til að almennt ákvæði um refsiábyrgð lögaðila vegna brota á almennum hegningarlögum bættist við lögin að fyrirmynd Dana, þó með nokkuð breyttri útfærslu og fellst nefndin á það sjónarmið. Þá kom einnig fram á fundum að það væri að verða mun algengara að alþjóðasamningar kvæðu á um skyldu aðildarríkja til að taka upp ákvæði er heimila refsiábyrgð lögaðila. Telur nefndin rétt að taka skýrt fram að refsiábyrgð lögaðila er bundin almennum skilyrðum II. kafla A almennra hegningarlaga en þar kemur fram að refsiábyrgðin sé almennt háð persónulegri refsiábyrgð, þ.e. að fyrirsvarsmaður lögaðilans, starfsmaður hans eða annar á hans vegum hafi með saknæmum hætti unnið refsinæman og ólögmætan verknað. Nefndin ræddi einnig skilgreiningu 9. gr. samningsins á barnaklámi. Í frumvarpinu er lagt til að skilgreining barnakláms nái ekki yfir tilbúið efni, svo sem teiknimyndir og efni sem sýnir einstakling, sem lítur út fyrir að vera ólögráða barn, í kynferðislegum athöfnum, sbr. 4. mgr. 9. gr. samningsins sem heimilar aðildarríkjunum að undanþiggja m.a. þessi efnisákvæði samningsins. Var því sjónarmiði hreyft fyrir nefndinni að ganga hefði átt lengra í að skilgreina barnaklám en gert er í frumvarpinu og að ekki hefði átt að nýta heimildir samningsins til að undanþiggja nein ákvæði samningsins þar sem slíkt klámefni væri tilvísun í barnaklám og til þess fallið að ýta undir kynferðislegar hneigðir til barna. Telur nefndin að í ljósi þeirra markmiða sem legið hafa til grundvallar refsiákvæðum um barnaklám í íslenskri refsilöggjöf og lúta að því að auka vernd barna gegn kynferðislegri misnotkun séu ekki nægileg refsiréttarleg rök til að gera t.d. refsivert að hafa í fórum sínum slíkt efni. Þá telur nefndin einnig skipta máli hversu erfitt sé að skilgreina hvað átt er við með þessum ákvæðum og því sé erfitt að framfylgja slíku Því telur nefndin ekki ástæðu til að útvíkka ákvæðin að þessu leyti. Kom fram að Danir hafa einnig gert þessa fyrirvara. Auk þess sem á fundum nefndarinnar kom fram að í viðbótarbókun við sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sem gengur lengst í að uppræta barnaklám, kemur fram bann við hvers kyns framsetningu á barni sem tekur þátt í kynferðislegum athöfnum og gengur út frá því að barnið sé þátttakandi í brotinu. Nefndin telur rétt að taka fram að unnt er að afturkalla þá fyrirvara sem samningurinn heimilar aðildarríkjunum að gera hvenær sem er og telur nauðsynlegt að fylgst verði með þróun löggjafar í öðrum löndum á næstu árum og því hvernig aðildarríkin aðlaga sína refsilöggjöf að skilgreiningu samningsins. Eins og fram kemur í nefndaráliti var jafnframt rætt um réttarfarsleg ákvæði frumvarpsins sem lúta að varðveisluskyldu fjarskiptafyrirtækja. Í því samhengi kom fram að þær röksemdir sem búa að baki ákvæðinu væru að auðvelt væri að eyða gögnum og því nauðsynlegt að hafa fljótvirk og skilvirk úrræði til að tryggja varðveislu þeirra. Á þetta sjónarmið fellst nefndin. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að varðveisluskyldan vari í eins stuttan tíma og hægt og ekki lengur en í 90 daga. Því sjónarmiði var hreyft að 90 daga reglan væri óþarflega löng. En þau tímamörk munu vera í samræmi við samninginn og því ekki unnt að stytta tímann frekar en það. Ástæða er til að leggja áherslu á að samkvæmt þeim málsmeðferðarákvæðum sem gilda um starfsemi lögreglu þurfa fyrirmæli lögreglu að vera ákveðin, skýr og rökstudd og að henni er skylt að fylgja meðalhófsreglu og aflétta varðveisluskyldu strax og unnt er. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því að lögregla þurfi að afla dómsúrskurðar til þess að fá gögnin afhent frá fjarskiptafyrirtækjunum. Nefndin ræddi einnig ákvæði frumvarpsins um þagnarskyldu starfsmanna fjarskiptafyrirtækis um allar aðgerðir sem gripið er til samkvæmt tilmælum lögreglu um aðstoð við rannsókn sakamáls. Samkvæmt frumvarpinu skulu tilmæli lögreglu styðjast við lagaheimild eða dómsúrskurð. Var því sjónarmiði hreyft fyrir nefndinni að ákvæðið væri óþarft þar sem kveðið er á um þagnarskyldu í öðrum lögum. Telur nefndin því rétt að taka fram að ákvæði frumvarpsins um þagnarskyldu starfsmanna varða ekki þau atriði sem fjallað er um í öðrum lögum, heldur þær aðgerðir lögreglu sem lagðar eru til í frumvarpinu. Því er ljóst að nauðsynlegt er að lögfesta sérstakt ákvæði um þá skyldu. Nefndin ræddi ákvæði frumvarpsins um hlerun og telur nauðsynlegt að fjarskiptafyrirtæki setji sér verklagsreglur m.a. um meðferð beiðna, aðgang að upplýsingum um hlerun o.fl. í samræmi við lög um meðferð persónuupplýsinga. Mikilvægt er að hafa í huga varðandi þetta mál að það er lagt fram á þinginu til að uppfylla þjóðréttarlegar skyldur og nefndin telur að fljótlega þurfi að meta hvort ekki eigi að fara fram heildarendurskoðun á ákvæðum hegningarlaga um tölvubrot. Í þeirri endurskoðun ætti þá m.a. að huga að því hvort ákvæði á borð við 228. gr. hegningarlaga geti verið undirorpið opinberri ákæru samkvæmt kröfu þess sem misgert hefur verið við, en um þetta var nokkuð rætt á fundum nefndarinnar. Ég vil að lokum geta þess að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Þó gerðu hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson og Björgvin G. Sigurðsson fyrirvara á nefndaráliti.

Frú forseti. Ég vil lýsa vonbrigðum með þá ákvörðun meiri hluta allsherjarnefndar og ríkisstjórnarinnar að beita þessum svokallaða fyrirvara varðandi 9. gr. samningsins. 9. gr. samningsins gerir ráð fyrir að skilgreining á barnaklámi sé aðeins víðara en nú er, en þar stendur, með leyfi forseta: „Í „barnaklámi“ felst, að því er varðar 1. mgr. hér að framan, klámefni sem sýnir: a) ólögráða barn sem hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg; b) manneskju sem virðist vera ólögráða barn og hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg; c) raunsannar myndir sem tákna ólögráða barn sem hefur uppi háttsemi sem er greinilega kynferðisleg.“ Ég hefði talið réttara og eðlilegra að við hefðum ekki beitt þessum fyrirvara um að taka þetta ekki inn í okkar rétt. Ég tel að skilgreining á barnaklámi eigi að ná til svona mynda sem eru raunsannar en geta verið tölvuteiknaðar eða samsettar. Sömuleiðis tel ég að skilgreining á barnaklámi eigi einnig að ná til manneskju sem er látin virðast vera ólögráða barn. Þetta náðist ekki í gegn og ég vil lýsa sárum vonbrigðum yfir því m.a. vegna þess að verndarhagsmunirnir hér á bak við eru að sjálfsögðu öll börn en ekki það einstaka barn sem er misnotað við gerð barnaklámsins. Ég skil því ekki af hverju meiri hlutinn var ekki tilbúinn að fara þá leið eins og samningurinn gerði ráð fyrir. Ég held að þetta muni einnig gera baráttuna gegn barnaklámi erfiðari en ella þar sem óljóst getur verið um t.d. aldur viðkomandi einstaklings sem látinn er taka þátt í barnaklámi. Tækninni hefur fleygt það mikið fram að tölvutæknin gerir það kleift að jafnvel er hægt að búa til myndir sem mjög erfitt er að greina að séu tölvuteiknaðar, þ.e. það sé ekki raunverulegt barn þar á bak við. Og síðan höfum við það þegar myndir eru samsettar með einhverjum hætti. Við sjáum að bæði Barnaheill og Barnaverndarstofa eru á því að ekki eigi að beita þessum fyrirvara. Í umsögn Barnaheilla stendur, með leyfi forseta: „Samtökin eru ósátt við það að samningsmenn frumvarpsins hafa ákveðið að nýta sér ákvæði b- og c-liðar 2. mgr. 9. gr. samnings Evrópuráðsins um tölvubrot. Þó svo að börn séu almennt ekki þátttakendur (og því ekki eiginlegir brotaþolar) í klámefni sem sýnir einstakling, sem lítur út fyrir að vera ólögráða barn, í kynferðislegum athöfnum og á raunsönnum myndum sem tákna ólögráða barn í kynferðislegum athöfnum, er slíkt klámefni tilvísun í barnaklám og til þess fallið að ýta undir kynferðislegar hneigðir til barna sem geta svo aftur valdið því að barn verði fórnarlamb kynferðislegrar misnotkunar. Í vissum tilvikum geta börn verið eiginlegir brotaþolar við gerð raunsannra mynda. Þegar mynd af höfði barns er til dæmis skeytt saman við fullorðinn líkama í kynferðislegum athöfnum, þá er það barn eiginlegur brotaþoli. Ef lögin eiga að veita fullnægjandi vernd gegn barnaklámi, þá verður að rýmka hugtakið barnaklám með þeim hætti sem b- og c-liður 2. mgr. 9. gr. samningsins greinir.“ Í umsögn frá Barnaverndarstofu segir, með leyfi forseta: „Svo er nefnt að sú löggjafarstefna sem hafi verið mótuð með lögum nr. 126/1996 lúti beinlínis að refsivernd barna sem eiginlegra brotaþola og því standi ekki fullnægjandi rök til þess að rýmka hugtakið barnaklám. Barnaverndarstofa telur koma skýrt fram í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 126/1996 að stefna löggjafans hafi bæði verið að vernda börn sem brotaþola en einnig að móta skýra afstöðu gegn barnaklámi og draga úr áhuga og eftirspurn eftir barnaklámi. Með þessi markmið í huga telur Barnaverndarstofa mjög mikilvægt að lögfesta ákvæði b- og c-liðar 2. mgr. 9. gr. samningsins um tölvubrot, þ.e. að barnaklám taki til þess þegar klámfengið efni sýni einstakling sem líti út fyrir að vera ólögráða og þegar klámfengið efni sýni raunsannar myndir sem tákna eigi ólögráða börn í kynferðislegum athöfnum, enda sé hvort tveggja til þess fallið að viðhalda áhuga og eftirspurn eftir barnaklámi og auka hættuna á að börn verði beitt kynferðislegu ofbeldi almennt eða við gerð barnakláms. Markmið með ákvæði 9. gr. samningsins er að vernda börn með þessum hætti og Barnaverndarstofa telur engin rök standa til þess að íslenska ríkið hafi önnur markmið eða veiti börnum lakari vernd að þessu leyti.“ Ég vil taka undir þessi áhersluatriði sem koma fram í þessum umsögnum, bæði frá Barnaverndarstofu og Barnaheillum, og ég tel og ítreka það aftur að við hefðum átt að sleppa að beita þessum fyrirvara. Við í allsherjarnefnd ræddum aðeins 4. mgr. sem í rauninni felur í sér þá breytingu að hægt er að beita úrræðum í lögum um meðferð opinberra mála í talsvert fleiri afbrotum en nú er. Verið er að breyta refsimarkinu sem þessi úrræði miðast við úr átta ára fangelsi í tveggja ára fangelsi. Þetta mun því taka til mun fleiri afbrota en núna eru uppi og að sjálfsögðu má alveg deila um hvort hér sé gengið hugsanlega of langt. En við sjáum sömuleiðis, t.d. í umsögn Dagsbrúnar, að þeir telja að löggjafinn sé sífellt að seilast lengra og lengra hvað varðar friðhelgi einkalífs og persónufrelsi. Þeir nefna að ákveðið hefur verið á þessu þingi að hægt sé að fá IP-tölur án dómsúrskurðar, sömuleiðis er hægt að fá eiganda símanúmers án dómsúrskurðar. Síðan er í þriðja lagi hægt að fá útskrift um fjarskiptanotkun án dómsúrskurðar. Svo vitum við öll í þessum sal þegar hæstv. dómsmálaráðherra reyndi að koma í gegnum þingið frumvarpi sem laut að því að heimila símhleranir án dómsúrskurðar. Við þurfum því að fara svolítið varlega í þetta allt saman. Sérstaklega þegar við drögum upp sögu núverandi ríkisstjórnar í persónuverndarmálum. Ef við tökum hvert skref og setjum þau í samhengi sjáum við alveg hvaða leið við erum að stefna. Að lokum langar mig að minna á ítarlega og vel ritaða umsögn frá ríkissaksóknara sem kemur inn á mýmörg álitamál sem snerta þennan málaflokk og við endurskoðun þessara laga eða kafla væri ráð að nýta þá ítarlegu umsögn ríkissaksóknara sem kemur inn á mýmörg mál sem ekki er að finna í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Þetta mál var tekið út úr allsherjarnefnd í morgun og ég verð að segja eins og er að ég ætlaði ekki að trúa mínum eigin eyrum þegar mér varð ljóst að allsherjarnefndin ætlaði sér að afgreiða málið svona út. Þá er ég að tala fyrst og fremst um 2. gr., þ.e. að nefndin leggur ekki til að við nýtum okkur þann fyrirvara sem heimilt er við 9. gr. samningsins sem hér um ræðir. Ég er þeirrar skoðunar að okkur beri skylda til þess á Alþingi Íslendinga að gera allt sem í okkar valdi stendur til að hefta útbreiðslu barnakláms og undir það felli ég hiklaust það klám sem sýnir einstaklinga í kynferðislegum athöfnum sem virðast vera börn jafnvel þó svo að finna megi út með einhverjum rannsóknum að viðkomandi hafi náð 18 ára aldri og sömuleiðis varðandi teikningar eða tölvugerðar myndir þar sem greinilega er verið að ýta undir hneigðir til barna. Mér þykir sárgrætilegt að þingmenn á Alþingi skuli ekki leggja í eða freista þess að orða lagagreinina á þann hátt sem við höfum fulla heimild til samkvæmt samningnum og að menn skuli gefast upp fyrir einhverjum lagatæknilegum atriðum í þeim efnum. Ég verð að segja að mér finnst forkastanlegt að allsherjarnefnd skuli setja inn eftirfarandi setningu í nefndarálitið sitt. Mér finnst það lýsa svo mikilli uppgjöf gagnvart þessari brýnu baráttu gegn barnaklámi. Setningin úr nefndarálitinu sem fer í taugarnar á mér er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Telur nefndin að í ljósi þeirra markmiða sem liggja til grundvallar refsiákvæðum um barnaklám og lúta að því að auka vernd barna gegn kynferðislegri misnotkun séu ekki nægileg refsiréttarleg rök til að gera t.d. refsivert að hafa í fórum sínum slíkt efni. Þá telur nefndin einnig skipta máli hversu erfitt sé að skilgreina hvað átt er við með þessum ákvæðum og því sé erfitt að framfylgja slíku og telur því ekki ástæðu til að útvíkka ákvæðin að þessu leyti.“ Frú forseti. Ég sagði að mér fyndist forkastanlegt að nefndin gæfist upp fyrir lagatæknilegum atriðum, teldi sig ekki finna hin refsiréttarlegu rök og ætti svo erfitt með að skilgreina hvað átt væri við. Barnaverndarstofa og Barnaheill hugsa okkur í þessum sal að sjálfsögðu þegjandi þörfina fyrir þessa uppgjöf. Mér finnast þetta kaldar kveðjur til þeirra sem berjast á þessum vettvangi fyrir fullri vernd barna gegn ofurefli, gegn klámiðnaðinum sem smeygir sér alls staðar inn á lymskulegan hátt, smeygir sér inn í gegnum sjónvarpstækin okkar í formi tónlistarmyndbanda sem börnin okkar horfa á í sjónvarpinu, myndbanda sem klámiðnaðurinn beinlínis framleiðir. Hann smeygir sér inn án þess að við áttum okkur á því í gegnum ólíklegustu staði, fataframleiðslu til dæmis.  Ég er áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd svo ég er ekki með sérálit í þessu máli og erfitt verður um vik að greiða atkvæði gegn greininni sem um ræðir, þ.e. 2. gr. sem lýtur að þeim ákvæðum sem hér um ræðir. Ég hefði sjálf viljað ná því að semja breytingartillögu og láta þá Alþingi fella hana. Ég hef hins vegar ekki komist í það í dag að semja slíka tillögu vegna anna við önnur mál því hér er unnið á þeim hraða sem veitir þingmönnum ekkert svigrúm til þess að sinna sinni vinnu svo að vel sé. En ég hef ekki gefið upp alla von. Vera kann að áður en dagur rís verði komin fram breytingartillaga. Ég á eftir að sjá Alþingi Íslendinga fella hana, tillögu sem mundi sjá til þess að allt það sem skilgreint er í samningnum sem barnaklám falli undir þessi lög en ekki bara hluti af því. Mér finnst forkastanlegt að sýna nokkra linkind eða uppgjöf í þessu máli og tel að við eigum að berjast fram í rauðan dauðann með öllum tiltækum ráðum og nýta allar þær heimildir og öll þau meðul sem við höfum til að leggjast á sveif með þeim sem berjast úti á akrinum. Að öðrum kosti erum við að liggja á liði okkar svo að ég segi ekki meira.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að Happdrætti DAS og Happdrætti SÍBS verði heimilt að greiða út peningavinninga í flokkahappdrættum án þess að fellt sé niður einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands. Lagt er til að sett verði hámark á greiðslu happdrættisins vegna einkaleyfisins til ríkissjóðs til þess að koma til móts við þessa breytingu. Nefndin telur að með breytingunni sem lögð er til í frumvarpinu sé í reynd ekki lengur um einkaleyfi að ræða til reksturs Happdrættis Háskóla Íslands heldur leyfi eða leyfisgjald vegna rekstursins og leggur því til breytingu á frumvarpinu sem og lögunum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir á þskj. 1374.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1337 en þar kemur fram hverjir komu sem gestir á fund nefndarinnar og eins þær umsagnir sem nefndinni bárust. Tilgangur frumvarpsins er að heimila að fresta tekjufærslu gengishagnaðar umfram gengistap og þar með álagningu tekjuskatts á þá tekjufærslu vegna rekstrarársins 2005. Jafnframt verði tekjufærslunni dreift jafnt á næstu þrjú rekstrarár. Hér er um að ræða frestun á tekjufærslu gengismunar og þar með frestun á skattgreiðslu í ríkissjóð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1333 og hefur að geyma upplýsingar um gesti sem sóttu nefndina heim sem og umsagnir sem nefndin fékk sendar. Með frumvarpinu er lagt til að tímabundin lækkun olíugjalds verði framlengd um hálft ár til viðbótar við það sem samþykkt var með lögum nr. 87/2004 og 126/2005, eða fram til 31. desember 2006 þar sem heimsmarkaðsverð á dísilolíu er enn þá óvenju hátt miðað við bensín. Sömu tillögu er að finna í frumvarpinu varðandi sérstaka kílómetragjaldið til samræmis við olíugjaldið. Í frumvarpinu er einnig lagt til að björgunarsveitum verði heimilt að nota litaða gjaldfrjálsa olíu á ökutæki sín en í staðinn greiði þær sérstakt kílómetragjald af akstri þeirra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, og Lúðvík Bergvinsson með fyrirvara.

Frú forseti. Ég hef aðeins eina spurningu til hv. þm. Péturs Blöndals, formanns efnahags- og viðskiptanefndar: Hvernig stendur á því að ekki skuli gengið frá málinu varðandi björgunarsveitirnar eins og talað hefur verið um? Björgunarsveitirnar hafa sótt eftir því að kílómetragjaldið yrði líka fellt niður en því fylgir töluverður kostnaður. Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg viss um að hv. þingmaður taki eftir andsvari mínu og spurningu til nefndarinnar, um hvort þetta hafi ekki komið til tals. Hvers vegna er ekki gengið skrefinu lengra með björgunarsveitirnar, að leggja einnig niður þetta kílómetragjald sem mér skilst að geti verið 5–6 millj. kr.? En í staðinn er björgunarsveitunum gert skylt að setja tæki í bíla sína sem kosta um 70 þús. kr. á hvern bíl. Það eru 200 bílar eða um 14 millj. kr. Hvers vegna var ekki skrefið stigið til fulls?

Frú forseti. Samkvæmt beiðni björgunarsveitanna var lagt til að þær færu yfir á gjaldfrjálsa olíu með kílómetramælum. Það hefur í för með sér kaup á slíkum mælum. Hins vegar veit ég til þess að einhverjir þingmenn hafi hugleitt breytingar á þessu við 3. umr.

Virðulegi forseti. Í umsögn slysavarnafélaganna virðist mér þessu mótmælt. Þar er talað um mikinn kostnað sem því fylgir fyrir björgunarsveitirnar að setja ökumæla í hvert ökutæki. Einnig fylgir því kostnaður og vinna fyrir sveitirnar og opinbera aðila að láta lesa af þessum mælum. Það er sem sagt lagt til að taka upp kerfi sem m.a. hv. þingmaður tók þátt í að leggja af fyrir nokkrum missirum síðan, þ.e. þungaskattskerfið. En þarna er því komið á upp á nýtt. Ég get sagt það, virðulegur forseti, að ég er sammála því og hyggst í ræðu minni á eftir boða breytingartillögu sem þarf til að björgunarsveitirnar fái þetta frítt, þ.e. fari á lituðu olíuna og greiði ekki kílómetragjald, þann þungaskatt sem þarna er lagður til.

Frú forseti. Ég get lítið annað en endurtekið það sem ég sagði áðan. Þetta var gert að ósk björgunarsveitanna. Ég er hissa á að fram hafi komið víðtækari óskir um annað. Hins vegar veit ég ekki til að nokkurt ökutæki fari um þjóðvegi landsins án þess að greiða skatt í einhverju formi.

Frú forseti. Hérna er til 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um olíugjald og kílómetragjald sem m.a. hefur að markmiði, eins og stendur í 4. gr. frumvarpsins, að framlengja ákvæði til bráðabirgða í lögunum, um að fjárhæð olíugjalds skuli 41 kr. á hvern lítra af olíu frá gildistöku laga þessara til 31. desember 2006. 4. gr. er svohljóðandi: „Ákvæði til bráðabirgða I í lögunum, sbr. lög nr. 126/2005, orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 1. gr. laga þessara skal fjárhæð olíugjalds vera 41 kr. á hvern lítra af olíu frá gildistöku laga þessara til 31. desember 2006.“ Þessu gjaldi mun því viðhaldið til að jafna verð á milli olíu og bensíns. Af því tilefni flytjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs breytingartillögu við frumvarpið til að árétta að með gjaldheimtu sem þessari er hægt að stýra orkunotkun inn á vistvænni brautir og einnig til orkusparnaðar, ekki síst þegar um er að ræða orku sem ekki er sjálfbær. Hún er ekki ótakmörkuð eins og við vitum, olía og bensín eru ekki ótakmörkuð auðlind og þess vegna ber okkur að haga málum svo. Þess vegna flytjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þingmenn Atli Gíslason, Ögmundur Jónasson, Þuríður Backman, Jón Bjarnason og Steingrímur J. Sigfússon, breytingartillögu sem lögð var fram fyrr á þinginu. Hún hljóðar svo: „Við bætist ný grein sem verði 4. gr. og orðist svo: 2. mgr. 23. gr. laganna orðast svo: Innheimtar tekjur af olíugjaldi, kílómetragjaldi og sérstöku kílómetragjaldi samkvæmt lögum þessum renna til Vegagerðarinnar að frádregnum 0,5% sem renna í ríkissjóð til að standa straum af kostnaði við framkvæmd laga þessara og 4,5% sem renna til að efla almenningssamgöngur og til að auka hlut vistvænna orkugjafa í samgöngum.“ Miðað við innheimtu þessa gjalds gætu þessi 4,5% reynst í kringum 200 millj. kr. sem rynnu til viðbótar til að efla almenningssamgöngur og auka hlut vistvænna orkugjafa í samgöngum. Við teljum að það eigi, að því marki sem mögulegt er, að beina skattheimtunni á þessum orkugjöfum, óendurnýjanlegum orkugjöfum, til að stýra notkuninni á vistvænni brautir og til orkusparandi aðgerða. Þess vegna er þessi tillaga flutt.

Frú forseti. Enn einu sinni kemur fyrir þingið tillaga frá hæstv. fjármálaráðherra um að framlengja tímabundið 4 kr. afslátt á olíugjaldi. Enn einu sinni erum við að vinna slíka tillögu á síðasta degi þingsins þar sem búið er að gera ákveðið samkomulag og má ekki ræða hlutina mikið. Þetta er mjög bagalegt vegna þess að full þörf væri á að ræða málið enn einu sinni. Nú er ýmislegt að koma í ljós sem varað var við. Það er t.d. að koma í ljós að áætlaðar sölutölur á olíu eru ekki 80 millj. lítra heldur 120 millj. lítra. Áætlaðar tekjur ríkissjóðs aukast því um 1,5 milljarða kr. vegna aukinnar sölu. Þetta er enn eitt atriðið sem bætist við hina miklu skattheimtu. Við sjáum það á bensínstöðvum í dag hve lítill munur er á verði 95 oktana bensíns og olíu, þ.e. 4–5 kr. Upptaka olíugjalds átti að leiða til þess að olían yrði ódýrari og hagkvæmara væri að kaupa sér netta bíla með dísilvél og spara þannig. En eins og við vitum eru dísilbílar dýrari í innkaupum þannig að sparnaðurinn er ekki svo ýkja mikill. Eins og ég hef áður gert lýsi ég yfir stuðningi við þessa lækkun en vildi þó hafa hana meiri. Ég vil því gera grein breytingartillögu sem hv. þingmenn Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson flytja, en fyrsti liður hennar er svohljóðandi, með leyfi forseta: „4. gr. orðist svo: Ákvæði til bráðabirgða I í lögunum, sbr. lög nr. 70/2005 og 126/2005, orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 1. gr. laga þessara skal fjárhæð olíugjalds vera 35 kr. á hvern lítra af olíu frá gildistöku laga þessara til 31. desember 2006.“ Hið sama gildir um vörugjald af bensíni, gert ráð fyrir að það lækki líka niður í 3,28 kr. Þetta er í framhaldi af þeirri tillögu sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir flutti í upphafi maímánaðar. Þar var boðið upp á fulla sátt til að keyra í gegn slíka lækkun, sem hefði þá þegar mikil áhrif á vísitölu neysluverðs og hefði ekki veitt af. Það boð var ekki þegið og þess vegna hafa hækkunaráhrifin farið út í vísitöluna. Virðulegi forseti. Ég vísa til þeirrar greinargerðar sem fylgir með breytingartillögu þessara þingmanna á þskj. 1270. Ég hef áður gert að umtalsefni aukningu á olíusölu sem gefur ríkissjóði töluvert meiri tekjur. Ég vil í lokin, vegna þess að ég benti á aðra leið í byrjun, fagna því sem þarna kemur fram, að veita björgunarsveitum afslátt og leyfa þeim að fara yfir á litaða olíu. Ég gagnrýndi þá þegar að þessir bílar ættu að fara á kílómetragjald, inn í þungaskattskerfi sem við töldum okkur hafa lagt niður en sem kemur sífellt meira inn bakdyramegin. Þungaskattskerfið er á öllum bílum sem eru 10 tonn og þyngri, öllum vöruflutningabílum og tengivögnum. En þarna á að bæta því við. Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að meðalkostnaður við að setja tæki í bílana til að mæla ekna kílómetra til greiðslu þungaskatts er um 70 þús. kr. á hvern bíl. Talið er að hjá björgunarsveitunum falli undir þetta um 200 bílar alls. Þar er um 14 millj. kr. að ræða. Mér finnst vitleysa að fara þessa leið og sagði það þegar við 1. umr. Ég benti hæstv. fjármálaráðherra á að ég teldi að skoða ætti hvort þetta mætti gera með svokölluðum GPS-kubbum sem íslenskt fyrirtæki er að þróa og komið langt með að framleiða. Væru slíkir kubbar settir í þessa bíla, séu þeir ekki þegar komið í marga þeirra, mundi fleira vinnast, þ.e. að hafa fullkomna staðsetningu en það mætti rukka eftir því. Nú heyri ég að menn ætla að reyna að breyta þessu. Ég hafði sjálfur boðað breytingartillögu við þetta frumvarp, þ.e. að 2. gr. frumvarpsins falli út. Þeirri tillögu verður væntanlega dreift í fyrramálið. Hún er tilbúin að mér skilst úti á nefndasviði. Hún er sáraeinföld í raun og veru, þ.e. að 2. greinin falli út. Þar með segjum við bara að björgunarsveitarbílar skuli keyra á litaðri olíu og ekki greiða aðra skatta fyrir því. Það væri framlag samfélagsins til björgunarsveita í landinu, aukið framlag. Ég held að það ætti ekki að auka kostnað þeirra. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að það væri slæmt að þurfa alltaf að ræða þetta mál í skjóli nætur, á síðasta degi þar sem menn mega ekki fara djúpt í þessa umræðu og benda á þessi atriði. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að ég styð þessa tímabundnu lækkun. En ég hvet til þess að tillaga Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og fleiri hv. þingmanna verði samþykkt, um tímabundna lækkun sem mun líka hafa jákvæð áhrif á vísitölu neysluverðs. Svo hvet ég til að fundin verði almennileg lausn á þessu gagnvart björgunarsveitunum. Ég tel að besta lausnin sé að fella 2. gr. burt og hætta þeim áformum að láta setja mæla í bílana, fara að rukka þá um þungaskatt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1316. Þar kemur fram hvaða gestir komu á fund nefndarinnar sem og hvaða umsagnir bárust henni. Þar er einnig lýst helstu breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Í 3. efnismgr. 3. gr. frumvarpsins er m.a. kveðið á um upplýsingagjöf sem einstaklingum og lögaðilum er skylt að veita Fjármálaeftirlitinu samkvæmt ákvæðum sérlaga. Fram kemur að ekki skipti máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varði þann aðila sem beiðni um upplýsingar er beint til eða „þau skipti annarra aðila við hann“ sem hann getur veitt upplýsingar um og varða athuganir og eftirlit Fjármálaeftirlitsins. Nefndin varar við síaukinni tilhneigingu löggjafans til að ganga á persónurétt einstaklinga, þó vissulega megi færa rök fyrir því í ákveðnum tilvikum. Til að sporna við óþarfa upplýsingaöflun íhugaði nefndin að leggja til að sett yrði svohljóðandi ákvæði í frumvarpið: „Nú fær Fjármálaeftirlitið upplýsingar um einstakling eða lögaðila skv. 3. mgr. [9. gr.] án þess að honum sé kunnugt um það og skal þá upplýsa hann um það strax og rannsóknarhagsmunir leyfa og eigi síðar en fimm árum eftir að upplýsinga var aflað.“ Það varð þó niðurstaða nefndarinnar að heppilegra væri að slík breyting yrði gerð á samræmdan hátt um öll þau eftirlitsstjórnvöld sem heimild hafa til slíkrar upplýsingaöflunar. Þess ber að geta að í 88. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, er að finna ákvæði af þessu tagi varðandi hleranir. Þetta er sambærilegt athugasemd í nefndaráliti eins og var um 11. mál á dagskrá, þ.e. 651. mál um peningaþvætti, sem efnahags- og viðskiptanefnd setti inn í nefndarálitið líka. Nefndin ræddi ítarlega tillögu frumvarpsins um að fella niður kærunefndina samkvæmt 18. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í umsögnum og við umfjöllun málsins voru færð rök bæði með og á móti niðurfellingu nefndarinnar. Helstu rökin gegn niðurfellingu hennar voru þau að um algengt úrræði í stjórnsýslunni væri að ræða, slíkt fyrirkomulag stuðlaði að auknu réttaröryggi og gæti aukið málshraða auk þess sem sérþekking myndist á viðkomandi sviði. Þá færi málsmeðferð síður fram opinberlega og hindraði jafnframt óþarfa opinbera umræðu. Hvað síðastnefnda atriðið varðar vill nefndin taka fram að mörkuð hefur verið sú stefna í þessum málaflokki að auka gegnsæi með upplýsingagjöf Fjármálaeftirlitsins og birtingu úrskurða kærunefndar. Mundu mál þessi því ekki fara eins leynt í framtíðinni og verið hefur hingað til héldi kærunefndin áfram að starfa. Helstu rökin sem mæltu með niðurfellingu nefndarinnar voru þau að til hennar hafi fyrst og fremst leitað mjög sterkir aðilar sem hefðu alla burði til að reka mál sín fyrir dómstólum. Því væri unnt að fá niðurstöðu dómstóla í stærstu álitamálum. Í þessu sambandi vill nefndin undirstrika að þeir aðilar sem heyra undir Fjármálaeftirlitið eru almennt sterkir aðilar og að nauðsynlegt geti verið að fá fordæmisgefandi niðurstöðu dómstóla í stærri málum. Þá telja sumir fræðimenn að heppilegra sé að stærri stjórnsýsludeilur af þessum toga fari beint til dómstóla og er sú leið notuð víða í nágrannalöndunum. Nefndin telur, með hliðsjón af framangreindu, að rökin sem mæla með því að leggja kærunefndina niður vegi þyngra en þær athugasemdir sem mæltu gegn því. Þá ber að geta þess að sú leið að Fjármálaeftirlitið gæti skotið niðurstöðu kærunefndar til dómstóla var enn fremur rædd en ekki talin heppileg vegna þyngri málsmeðferðar og aukins kostnaðar. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu eins og kemur fram í nefndarálitinu og mun ég geta tveggja. 1. Í lokamálslið 3. efnismgr. 3. gr. frumvarpsins segir að lagaákvæði um þagnarskyldu takmarki ekki skyldu til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum. Lagt er til að nýjum málslið verði bætt við sem kveði á um að þetta gildi þó ekki um upplýsingar sem lögmaður öðlast við athugun á lagalegri stöðu skjólstæðings í tengslum við dómsmál, þar með talið þegar hann veitir ráðgjöf um hvort höfða eigi mál eða komast hjá máli, eða upplýsingar sem hann öðlast fyrir, á meðan eða eftir lok dómsmáls, ef upplýsingarnar hafa bein tengsl við málið. Má í því sambandi hafa hliðsjón af 3. mgr. 16. gr. frumvarps til laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka (651. mál). 2. Í 1. efnismálslið 4. gr. er kveðið á um skyldu Fjármálaeftirlitsins til að krefjast þess að stjórnarmenn eða framkvæmdastjórar eftirlitsskyldra aðila láti af störfum, uppfylli þeir ekki hæfisskilyrði þeirra sérlaga sem um starfsemi hinna eftirlitsskyldu aðila gilda. Til samræmis við það sem fram kemur í athugasemdum frumvarpsins um greinina er lagt til að skyldunni verði breytt í heimild, samanber einnig umsögn Seðlabanka Íslands. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi við afgreiðslu málsins og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Hjálmar Árnason, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um álagningu skatta og gjalda vegna alþjóðlegra viðskiptafélaga, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti. Þá barst nefndinni umsögn frá Viðskiptaráði Íslands. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar dóms EFTA-dómstólsins frá 24. nóvember 2005 í máli Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) gegn íslenskum stjórnvöldum vegna ákvörðunar ESA frá 25. febrúar 2005 um að íslensk lagaákvæði um skattahagræði sem alþjóðleg viðskiptafélög njóta samræmist ekki reglum EES-samningsins. Samkvæmt frumvarpinu verða skattaívilnanir til alþjóðlegra viðskiptafélaga afnumdar nema að því leyti að heimilt verður að veita aðstoð að fjárhæð 100.000 evrur til slíkra félaga á hverju þriggja ára tímabili, eða sem svarar til um 8,5 millj. kr. á núverandi gengi. Lögfesting slíkrar reglu felur í sér nokkra takmörkun á því skattahagræði sem þessi félög hefðu annars notið til ársloka 2007. Nefndin leggur til tvenns konar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til, í samræmi við reglugerð framkvæmdastjórnar ESB, nr. 69/2001, um de minimis ríkisaðstoð, að kveðið verði skýrt á um að hvers konar önnur ríkisaðstoð sem alþjóðlegt viðskiptafélag kann hugsanlega að hafa notið komi til viðbótar þegar metið er hvort mismunur á skattgreiðslum viðkomandi félags fari yfir fjárhæð sem samsvarar 100.000 evrum á hverju þriggja ára tímabili. Er þessi breyting lögð til vegna athugasemda sem bárust frá ESA eftir að frumvarpið var lagt fram á Alþingi. Í öðru lagi er lagt til að fella brott 2. mgr. 1., 2. og 3. gr. frumvarpsins, enda fellst nefndin ekki á að lög geti verið afturvirk. Með slíkri lagasetningu væri vegið að grundvelli réttarríkisins, þ.e. þeirri grundvallarhugsun að borgarinn geti treyst lögum sem eru í gildi á hverjum tíma og starfað samkvæmt þeim. Lög um alþjóðleg viðskiptafélög voru sett til að hvetja fjárfesta til að stofna félög og starfa í íslensku lagaumhverfi. Nefndin bendir á að ekki gengur að ráðstafanir sem menn voru hvattir til að gera með lögum séu gerðar ólögmætar með afturvirkum hætti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Guðjón Hjörleifsson, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um ferðasjóð íþróttafélaga frá hv. menntamálanefnd, allri menntamálanefnd. Þingsályktunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sem í sitji fulltrúar fjármálaráðherra, menntamálaráðherra, sveitarfélaga, íþróttaforustunnar og íþróttafélaga úr öllum landshlutum, til að gera úttekt á kostnaði við ferðalög íþróttafélaga á viðurkennd mót. Jafnframt setji nefndin fram tillögur um hvort og þá hvernig skuli koma á sérstökum sjóði til að taka þátt í þeim kostnaði, hvernig fjármögnun hans skuli háttað og eftir hvaða reglum skuli úthlutað úr honum. Enn fremur geri nefndin tillögu um hvaða íþróttagreinar gætu fengið framlög úr sjóðnum, meðal annars með tilliti til einstakra landsvæða, aldurshópa og kynja.“ Svo mörg voru þau orð, frú forseti. Þannig hljóðar tillaga til þingsályktunar sem menntamálanefnd öll flytur. Eins og fram kemur í greinargerðinni byggist þessi þingsályktunartillaga menntamálanefndar á annarri þingsályktunartillögu sem flutt er af þingmönnum flestra flokka um þennan ferðasjóð. Ekki þarf í sjálfu sér að hafa mörg orð um þessa tillögu. Hún skýrir sig sjálf. Hún gengur út á að koma upp ferðasjóði íþróttafélaga. Það er vitað að ferðalög íþróttafélaga eru þungur baggi og þá ekki síst fyrir félög af landsbyggðinni þegar þau taka þátt í viðurkenndum mótum, svo sem Íslandsmóti. Sum af þessum íþróttafélögum hafa jafnvel rætt um að draga sig út úr Íslandsmóti og telja flutningsmenn að það væri skaði. Þessi þingsályktunartillaga menntamálanefndar felur það í sér að fram fari sú vinna á vegum menntamálaráðuneytisins í samstarfi við fjármálaráðuneyti, sveitarfélög og íþróttahreyfinguna sjálfa að skilgreina hvaða landsvæða þyrfti að taka tillit til, hvaða aldurshópa, hvaða íþróttagreina og þar fram eftir götunum. Gert er ráð fyrir að tillögur berist Alþingi þannig að það geti tekið afstöðu til þess með hvaða hætti megi styrkja íþróttafélög til að taka þátt í viðurkenndum mótum eins og Íslandsmóti. Mér er sagt af forsvarsmönnum íþróttahreyfingarinnar að kostnaður hennar vegna ferðalaga sé um og yfir 1 milljarður kr. Bætist það við kostnað vegna ráðningar þjálfara, vegna leikmanna og þar fram eftir götunum. Við vitum að í íþróttafélögum eins og í Vestmannaeyjum, á Akureyri og slíkum stöðum, sem taka þátt í Íslandsmóti, hafa átt sér stað umræður um að hætta þátttöku á Íslandsmóti einfaldlega af þeirri ástæðu að þau hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa undir þeim kröfum sem fylgja afreksíþróttum, ef við getum orðað það þannig, og ræður ferðakostnaður þar úrslitum. Við sem fluttum upphaflegu þingsályktunartillöguna, þá sem þessi tillaga byggist á, teljum mikilvægt að hið opinbera leiti allra leiða til að jafna þann aðstöðumun sem er milli íþróttafélaga og rökstyðjum það með því að íþróttir hafi mikið forvarnagildi. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hvaða gildi það hefur fyrir bæjarfélag og hvert sveitarfélag að halda uppi öflugu íþróttastarfi, ekki síst með tilliti til æskunnar. En þar að auki má segja hvað varðar íþróttafélög á landsbyggðinni að það eflir samstöðu og samkennd íþróttafélaga að geta tekið þátt í móti eins og Íslandsmóti. Þegar það hefur gerst t.d. að Vestmannaeyingar lenda í úrslitum í bikarkeppni eða á Íslandsmóti kemur í ljós að það er fátt sem eflir jafnmikið samstöðu og gleði heimamanna. Um þetta hefur verið rætt fram og aftur hér á Alþingi enda er þetta í þriðja sinn sem þessi þingsályktunartillaga er flutt og er það virkilegt fagnaðarefni að hv. menntamálanefnd skuli loksins hafa afgreitt þetta mál. Ég vil að lokum segja, frú forseti, að þó það komi ekki fram í sjálfum texta þingsályktunartillögunnar þá er það skilningur menntamálanefndar og þeirra sem standa að þessum hugmyndum að menntamálaráðuneytið og þeir sem munu skipa þá nefnd sem um er fjallað í tillögunni muni hraða störfum sínum og ljúka því starfi þannig að Alþingi geti tekið afstöðu til málsins vegna fjárlagagerðar fyrir næsta ár. Ég ímynda mér að þessu verki verði lokið og hugmyndum skilað til Alþingis ekki seinna en um miðjan október á þessu ári þannig að Alþingi geti tekið afstöðu til þess hvaða upphæðir við erum að ræða um. Fleiri orð þarf í sjálfu sér ekki að hafa um þetta og vísa ég að öðru leyti til þskj. 1195, frú forseti.

Frú forseti. Ég get leyft mér að samfagna með hv. þingmanni að þingsályktunartillagan sem hann hefur borið fyrir brjósti nú í þrjá vetur skuli vera komin á þennan endasprett enda þótt það sé auðvitað kaldhæðnislegt í minningunni þegar það rifjast upp að hv. þingmaður lenti í að fella sams konar tillögu í umræðu um fjárlög fyrr vetur, en það er nú aukaatriði. Það sem mig langar til að fylgi þessari tillögu inn í þá nefnd sem væntanlega verður skipuð um þetta mál er hugleiðing sem mér láðist að koma að í menntamálanefnd, enda var ég ekki viðstödd þegar málið var afgreitt þaðan. Það er hugsunin um vægi íþrótta borið saman við annað tómstundastarf ungmenna á Íslandi og þá á ég við í menningargeiranum. Við vitum að haldin eru kóramót á Íslandi, afskaplega kraftmikil og fjölmenn kóramót og við vitum líka að krakkar hafa samskipti landshorna á milli í dansi, leiklist og örugglega einhverju fleiru. Mér finnst tímabært og eðlilegt þegar við fjöllum um málefni af þessu tagi að íþróttirnar séu ekki alltaf í forgangi. Við verðum að viðurkenna að það er stór hluti barna sem eyðir tómstundum sínum í menningarstarf sem gefur alveg jafnmikið og hefur alveg jafnmikið forvarnagildi og er jafnþýðingarmikið að stundað sé af krafti. Við þurfum að hugleiða aðeins hvort slík starfsemi geti ekki falist í þessu og geti einhvern veginn farið saman í sama sjóði þó að hann yrði eitthvað útvíkkaður. Mig langaði einungis til að orða þessa hugsun hér í örfáum orðum.

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir þá hugsun sem kemur fram í andsvari hv. þingmanns um gildi menningar gagnvart ekki bara ungu fólki heldur fólki almennt. Ég held að við eigum ekki að stilla upp íþróttum annars vegar og menningu hins vegar sem einhverjum andstæðum. Sú tillaga sem hér er flutt fjallar einungis um íþróttir og ég held að við eigum að líta á hana einungis út frá sjónarmiði íþrótta, enda er tillagan flutt þannig upphaflega af þingmönnum og síðan af menntamálanefnd allri. Það er síðan annað mál sem er alveg sjálfstætt mál og alveg þess virði að ræða og það er sambærileg hugsun hvað varðar menninguna. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á menningarsviðinu eiga sér stað ferðalög og ungmenni og fólk þarf að ferðast landshorna á milli til þess að sinna því ómetanlega menningarstarfi, hvort sem það er dans, sem reyndar er stundum flokkað sem íþrótt, leiklist, kór, myndlist og þar fram eftir götunum. Hvort tveggja íþróttum og menningu að öðru leyti. Íþróttir eru að vísu hluti af menningu í mínum huga en menning í þeirri merkingu sem hv. þingmaður skilgreindi hér er að sjálfsögðu hluti af innihaldsríku lífi í hverju bæjarfélagi. En þessi þingsályktunartillaga er flutt til þess að styðja við bakið á íþróttum og einungis íþróttum. Hitt er sjálfstætt mál sem við getum tekið til umræðu síðar.

Frú forseti. Til að ljúka þessu langar mig að segja að við tökum það þá til sjálfstæðrar umfjöllunar síðar. Ég tek það bara upp á mína arma að semja þingsályktunartillögu í þá veru. Það tekur mig svona u.þ.b. þrjú ár að fá hana í gegn. Látum íþróttirnar ryðja brautina en tökum hinn slaginn líka þótt síðar verði.

Frú forseti. Ég kem upp aðeins örstutt til að lýsa yfir stuðningi mínum og fagna því að menntamálanefnd skuli hafa afgreitt þá þingsályktunartillögu sem hv. þm. Hjálmar Árnason og fleiri þingmenn hafa flutt undanfarin þrjú þing, þar á meðal sá sem hér stendur. Þetta er ákaflega brýnt og mikilvægt mál. Misrétti af ýmsum toga er auðvitað óþolandi eins og við höfum stundum rætt hér, eins og aðstöðumunur fólks, barna og annarra á að geta stundað íþróttir og tekið þátt í keppnum. Ég vil líka geta þess að þetta virkar þannig að þegar íþróttafólk á höfuðborgarsvæðinu fer út á land fellur það auðvitað undir þennan sjóð. Mér er kunnugt um að Reykjavíkurborg setur pening í slíka styrki fyrir íþróttafélög í Reykjavík til að ferðast út á land. Það er gert á skilmerkilegan hátt þannig að það fordæmi er komið og því hægt að segja til um það hvernig þetta ætti að vera. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Hjálmar Árnason gat um áðan að mér finnst vanta, en tek fullt tillit til þess sem rætt hefur verið í menntamálanefnd og að hann sem framsögumaður nefndarinnar skuli leggja það fram, þ.e. ég hefði viljað sjá dagsetningu um það hvenær nefndin eigi að ljúka störfum og skila af sér, t.d. 1. október eða 1. nóvember, þannig að tillögur og annað slíkt verði tilbúið svo hægt sé að setja upphæðina á fjárlög næsta árs - við fjárlagagerð fyrir næsta ár þurfa tillögur að liggja frammi - og byrja þá á að setja pening í þetta þarfa og mjög góða mál. Í trausti þess sem hér hefur verið sagt, að ætlunin sé að ljúka þessu á tilteknum tíma, þá ætla ég ekki að rugga bátnum, ef svo má að orði komast, með því að flytja tillögu um að setja hér inn dagsetningu en trúi því og treysti að málið verði unnið hratt og vel þannig að við sjáum árangur strax í næstu fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá umhverfisnefnd um frumvarp til laga um skráningu losunar gróðurhúsalofttegunda. Frumvarpinu er ætlað að gera íslenskum stjórnvöldum kleift að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og einkum Kyoto-bókuninni við hann. Markmið Kyoto-bókunarinnar er að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda og er í henni kveðið á um að aðildarríki skuli takmarka losun þeirra miðað við losun árið 1990. Þær gróðurhúsalofttegundir sem bókunin tekur til eru tilgreindar í 2. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að sett verði ákvæði um bókhald um losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi. Í öðru lagi er lagt til að sett verði ákvæði um skráningarkerfi fyrir losunarheimildir. Í þriðja lagi er mælt fyrir um upplýsingaskyldu fyrirtækja sem hafa starfsleyfi fyrir losun á meira en 30.000 tonnum á ári af ígildi koldíoxíðs. Ákveðnum fyrirtækjum ber samkvæmt gildandi lögum að skila inn hluta af þeim upplýsingum sem frumvarpinu er ætlað að ná til. Má í þessu sambandi nefna reglugerð um grænt bókhald og reglugerð um útstreymisbókhald. Gildandi reglur heimila stjórnvöldum hins vegar ekki að krefjast nákvæmra upplýsinga um losun í atvinnurekstri sem losar mikið magn af gróðurhúsalofttegundum. Þá eru ekki heldur til staðar heimildir fyrir Umhverfisstofnun til að fara yfir innsendar tölur og staðfesta þær. Til þess að unnt sé að standa við alþjóðlegar skuldbindingar um bókhald um losun gróðurhúsalofttegunda er nauðsynlegt að hafa sem nákvæmastar upplýsingar um losun og einnig að unnt sé að staðreyna uppgefnar tölur um losun með endurteknum útreikningum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Umhverfisstofnun beri ábyrgð á bókhaldi um losun gróðurhúsalofttegunda og fær stofnunin upplýsingar frá Landbúnaðarháskólanum, Orkustofnun, Hagstofu og þeim fyrirtækjum sem falla undir lögin. Nauðsynlegt er að það sé einn aðili sem beri ábyrgð á útreikningum í samræmi við kröfur loftslagssamningsins. Í frumvarpinu er kveðið á um heimild Umhverfisstofnunar til að beita dagsektum sé upplýsingum ekki skilað inn í samræmi við 6. gr. laganna. Um málsmeðferð í slíkum málum gilda ákvæði stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, þar sem gerðar eru lágmarkskröfur til stjórnsýslunnar. Má í þessu sambandi einkum nefna meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga og IV. kafla laganna um andmælarétt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt en leggur þó til nokkrar breytingar á frumvarpinu en þær eru ekki efnislegar heldur lúta að málfari. Nefndin leggur auk þess til breytt heiti lagabálksins. Gerð er grein fyrir breytingunum í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa auk þess sem hér talar hv. þingmenn Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Ásta Möller, Mörður Árnason, Drífa Hjartardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Ásta R. Jóhannesdóttir, Mörður Árnason og Kolbrún Halldórsdóttir skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Rannveig Guðmundsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Breytingartillögurnar eru eins og áður sagði lagðar fram í sérstöku þingskjali, þskj. 1345. Það er trú nefndarinnar, að ég tel, að þetta sé hið þarfasta mál og legg ég til að það verði samþykkt.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í máli hv. formanns umhverfisnefndar rita ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Satt að segja hefði ég óskað að við hefðum getað náð lengra í vinnunni við þetta mál en ég tel þetta ákveðið skref í rétta átt og auðvitað erum við skuldbundin til að taka þetta skref. Þetta er eðlilegur hluti af framvindu mála til þess að við getum staðið við skuldbindingar okkar í losunarmálunum og því er auðvitað sjálfsagt að styðja frumvarpið en ég tel að það hefði getað orðið metnaðarfyllra og að því lýtur fyrirvari minn. Því vil ég minnast á tvær umsagnir frá umsagnaraðilum sem gaman hefði verið að skoða betur í vinnu nefndarinnar. Það er í fyrsta lagi umsögn frá Orkustofnun sem leggur það til að sameinað sé í eitt mál frumvarp til laga um skráningu losunar gróðurhúsalofttegunda og upplýsingagjöf um innflutning, sölu og geymslu eldsneytis. Umsögn Orkustofnunar um þessa hugmynd var athyglisverð, nefndin fékk meira að segja sent frumvarp sem var smíðað fyrir okkur, þar sem þetta tvennt var sett saman í eitt mál. Orkustofnun segir í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Orkustofnun hefur þann 24. apríl 2006 borist erindi umhverfisnefndar Alþingis, dags. 6. sama mánaðar, þar sem óskað er umsagnar stofnunarinnar um ofangreint frumvarp. Í frumvarpinu er Orkustofnun lögð sú skylda á herðar að safna upplýsingum um orkumál sem frumvarpinu tengjast og skila þeim upplýsingum til Umhverfisstofnunar. Samkvæmt athugasemdum við lagafrumvarpið, 6. mgr., er stefnt að því að iðnaðarráðherra leggi fram frumvarp sem ætlað er að tryggja heimildir Orkustofnunar til að krefja aðila um upplýsingar sem nauðsynlegar eru fyrir gerð orkuspáa og skil á gögnum til Umhverfisstofnunar. Erfiðlega hefur gengið að fá nauðsynlegar upplýsingar frá öllum olíufélögunum að undanförnu. Orkustofnun leggur til að slíkt frumvarp verði lagt fram sem fyrst svo stofnuninni verði unnt að rækja skyldur sínar samkvæmt frumvarpi þessu er nú liggur fyrir Alþingi, eða að þessi tvö frumvörp verði sameinuð samkvæmt eftirfarandi tillögum.“ Ég hefði haldið að það hefði verið hægur vandi að stíga þetta skref sem var eins og ég segi nánast unnið upp í hendurnar á okkur. Hin umsögnin sem mig langar til að nefna í örfáum orðum er umsögn Umhverfisstofnunar. Hún vekur athygli nefndarinnar og Alþingis á því að frumvarpið hafi ekki að geyma tillögur um stjórnvaldsaðgerðir til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda. Það er í sjálfu sér alvarlegt mál, virðulegi forseti, og eðlilegt að stofnun á því sviði sem Umhverfisstofnun starfar skuli benda okkur á nauðsyn þess að ganga lengra og taka metnaðarfyllri skref í þessum efnum. Stofnunin bendir á að gangi þær hugmyndir eftir um orkufrekan iðnað sem eru í umræðunni muni losun aukast verulega á næstu árum. Líkanreikningar Umhverfisstofnunar gefi til kynna að hugsanlegt sé að útstreymi gróðurhúsalofttegunda muni aukast það mikið á tímabilinu 2008–2012, sem er fyrsta bókhaldstímabil Kyoto-bókunarinnar, að stjórnvöld verði að setja hömlur á losun þeirra til að tryggt sé að losunin verði undir þeim heimildum sem landið hefur samkvæmt Kyoto-bókuninni. Umhverfisstofnun telur því brýnt að unnið verði að slíkri lagasetningu sem fyrst og tryggð lagastoð fyrir veitingu heimilda til losunar gróðurhúsalofttegunda og verslun með losunarheimildir bæði innan lands og utan. Mér finnst umsögn Umhverfisstofnunar sýna okkur fram á metnaðarleysi stjórnvalda og líka hvað menn hafa dregið lappirnar í að koma þessari löggjöf á koppinn og svo þegar við stígum skrefið er það bara hænufet. Stofnanir sem eiga að starfa eftir þessari löggjöf og vilja metnaðarfyllri skref skrifa þetta upp í hendurnar á okkur en þá getum við sem setjum lögin ekki sýnt þá víðsýni og þann dug sem okkur ber og lögleitt metnaðarfyllri skref en hér er gert. En eins og ég sagði, skrefið er í áttina og þess vegna er ekki ástæða til annars en að styðja það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt innlegg. En ég verð þó að mótmæla því að hér sé um eitthvert metnaðarleysi að ræða. Hér er fyrst og fremst verið, það deilir enginn um það, að vinna að því að uppfylla Kyoto-samninginn. Það er nú bara svo ef við skoðum þann samning og það sem snýr að Íslandi að þá er sérstakt ákvæði fyrir Ísland. Það er í rauninni almennt ákvæði en á fyrst og fremst við Ísland af þeirri ástæðu að við erum svo lánsöm og höfum haldið hlutum þannig hér hjá okkur að ég held að um 70% orkunotkunar okkar sé endurnýjanleg orka og er það alveg einsdæmi í heiminum. Ég veit ekki til að önnur lönd séu með sambærilegt hlutfall. Ef menn hafa áhyggjur af loftslagsmálum, sem er full ástæða til að hafa, þá er eðlilegt að menn líti á þetta í því samhengi sem þarf að gera. Það því miður þannig að þau lönd sem hafa undirgengist Kyoto eru bara með brot af þeim útblæstri sem er núna. Í þeim spám sem eru fyrir framtíðina varðandi orkunotkun þá held ég að gert sé ráð fyrir að á næstu 30 árum muni Kyoto-löndin, ef þannig má að orði komast, fara úr 25% í 13%. Það þýðir með öðrum orðum að jafnvel þó að öll Kyoto-löndin mundu hætta öllum útblæstri þá mundi það hafa lítið að segja í heildarsamhengi ef ekki verður eitthvað að gert. Það er stóri vandinn í þessu og að sjálfsögðu eigum við að ganga á undan með góðu fordæmi og það gerum við Íslendingar. Það getur enginn haldið neinu öðru fram. Það breytir því ekki að ef menn ætla að ná árangri í loftslagsmálum þá verða menn að taka á þeim á þeim vettvangi sem virkilega er þörf á.

Hæstv. forseti. Ég verð nú að valda hv. þingmanni vonbrigðum með því að segja að ég leyfi mér að halda því fram að Íslendingar hafi gert allt annað en að ganga á undan með góðu fordæmi. Íslendingar hafa verið að nýta vatnsorku sína og eru núna með í byggingu eitthvert ömurlegasta vatnsorkuver sem um getur í Evrópu sem eyðir dýrmætum náttúruperlum og hvetur til atvinnuuppbyggingar sem er ekki í þeim dúr sem samfélögin sem við þeim eiga að taka hefðu þurft á að halda. Við höfum oft tekið þessa snerru og það er erfitt að ætla sér í stuttu andsvari að súmmera hér eitthvað upp í þeim efnum. En hv. þingmaður verður að sætta sig við að virkjanir á borð við þær sem Kárahnjúkavirkjun sver sig í ætt við eru ekki taldar framleiða endurnýjanlega orku vegna þess að þær valda óafturkræfum umhverfisspjöllum. Það eru einungis virkjanir sem taldar eru ásættanlegar út frá umhverfissjónarmiðum sem heimilt er í raun að telja til þeirra virkjana sem teljast umhverfisvænar eða hægt að státa sig af að séu á einhvern hátt endurnýjanlegar. En þetta er auðvitað umræða sem við tökum ekki dýpra hér að sinni. Mér finnst að Íslendingar gætu gert svo miklu meira í þessum efnum til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart Kyoto-bókuninni og hefðu svo oft haft tækifæri á síðustu árum til að ganga á undan með góðu fordæmi. En það gerðum við ekki. Við fórum á hnjánum til Kyoto, börðumst um á hæl og hnakka til að fá undanþágurnar. Til hvers? Til þess að láta erlendri stóriðju í té endurgjaldslaust.

Virðulegi forseti. Ég verð að mótmæla þessum orðum og vekja athygli á að við erum með endurnýjanlega orku á Íslandi. Nú geta menn haft þá skoðun að við séum að fórna of miklu. Það er alveg viðhorf. Hvort sem það er til að byggja vatnsaflsorkuver, nota jarðhitann til að knýja áfram orkuver eða til að hita heimilin. Það er alveg viðhorf. Það er alveg fráleitt að halda því fram að hér sé ekki um endurnýjanlega orku að ræða. Það getur enginn haldið því fram. Það er algjörlega fráleitt að halda því fram að við höfum fengið einhverja undanþágu á öðrum forsendum en umhverfisvænum forsendum. Ég hvet þá aðila sem vilja ræða þessi mál að kynna sér þau skilyrði sem eru í ákvæðinu sem kallað er íslenska ákvæðið. Því öll þau skilyrði ganga út á að við nýtum hér umhverfisvæna orku, endurnýjanlega orku. Það er bara þannig ef menn ætla að tala um loftslagsmál í einhverri alvöru þá hljóta menn að líta til þess og bera saman þá orku sem við notum, hvaða mengun hún hefur í för með sér og bera hana saman við aðra valkosti. Við hljótum að gera þá kröfu til þeirra aðila sem tala um þessi mál að þeir geri það. Það liggur hreint og klárt fyrir að sú leið sem við förum mengar mun minna og er ekki með sama útblástur og t.d. þær verksmiðjur sem eru reknar áfram með kolum, gasi og olíu sem við erum að bera okkur saman við. Alveg hreint og klárt. Síðan geta menn haft þá skoðun að við eigum að fara varlegar og að við eigum ekki að fórna, því svo sannarlega fórnum við, hvort sem við setjum hér upp orkuver, með heitu vatni eða vatnsafli. Menn geta haft þá skoðun að við eigum ekki að gera það. En menn geta ekki haft þá skoðun og fært fyrir því rök að 

Herra forseti. Það er nú ekki mjög frjó hugsun hjá hv. þingmanni að setja okkur á háan hest hvert gagnvart öðru. En við lendum sjálfsagt í því bæði tvö. Því það eru mjög svo deildar meiningar um hvernig við stöndum okkur í þessum efnum. Það hefur ekki tekist að sætta þau sjónarmið hér, hvorki í þessum sal né úti á akrinum hérna fyrir utan dyrnar eða austur á landi eða hvar svo sem er. Hinar tölulegu staðreyndir eru auðvitað þær að Ísland er að taka á sig gríðarlega mikla mengun sem enginn bað Ísland um að taka á sig. Ísland hefði alveg getað tekið öðruvísi á málum í Kyoto og ákveðið að axla byrðarnar með Evrópusambandinu. En stjórnvöld ákváðu að gera það ekki. Þau ákváðu að fara aðra leið og það er auðvitað eðlilegt að þingmenn stjórnarflokkanna verji þá leið. En við verðum þá líka að hafa heimild til að andæfa fram í rauðan dauðann, við sem á sínum tíma mótmæltum að sú leið yrði farin. Við höfum okkar rök. Stjórnarliðar hafa sín rök. Þau rök hafa hingað til ekki verið sætt og við sættum þau ekki heldur hér. En auðvitað þurfum við bæði, ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, að kynna okkur þessi mál vel og þekkja þau ofan í kjölinn og vita um hvað við erum að tala og halda rökfestu okkar í þeim efnum. En við höldum áfram að takast á um grundvallaratriði þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar um frumvarp til laga um breytingu á almannatryggingalögunum, nr. 117/1993, með síðari breytingum, þskj. 1369, 792. mál. Í þingskjalinu er greint frá þeim gestum sem komu á fund nefndarinnar og jafnframt taldir upp þeir aðilar sem skiluðu nefndinni umsögn um málið. Gestirnir eru nokkrir en eins og kemur fram í nefndarálitinu voru umsagnirnar kannski heldur færri en lagt var af stað með en leitað var til fjölmargra aðila eftir því að skila okkur áliti sínu á málinu. Það er skemmst frá því að segja að allir sem skiluðu umsögn lýstu yfir stuðningi við frumvarpið eða höfðu að minnsta kosti ekki athugasemdir við það. Herra forseti. Þar sem hefur verið látið að því liggja að þetta frumvarp sé lagt fram í þeim tilgangi að skjóta lagastoð undir reglugerð ráðherra sem voru viðbrögð vegna uppsagna hjartalækna að samningi við Tryggingastofnun ríkisins, þá tel ég ástæðu til að gera aðeins ítarlegar grein fyrir efni þessa nefndarálits en ella hefði verið, þrátt fyrir að töluvert langt sé liðið á þennan þingfund. Að meginefni má segja að í þessu frumvarpi felist breyting á skilgreiningu almannatryggingalaganna á því hvað sjúkratrygging er. Skilgreiningin og frumvarpið gerir ráð fyrir því að sjúkratrygging sé skilgreind þannig að hún taki til heilbrigðisþjónustu samanber lög um heilbrigðisþjónustu, sem sé veitt á kostnað ríkisins samkvæmt lögum eða reglugerðum, eða með greiðsluþátttöku ríkisins samkvæmt samningum. Þarna er áherslan á samningana. En ákvæði 36. gr. laganna, sem þetta frumvarp hreyfir á engan hátt við, hefur verið túlkað með þeim hætti að í tilvikum þjónustu sérgreinalækna og eftir atvikum annarra heilbrigðisstétta, að forsenda sjúkratryggingar og þá jafnframt greiðsluþátttöku Tryggingastofnunar ríkisins sé gildur samningur um slíka þjónustu milli ríkisins og sérgreinalækna, lesist annarra heilbrigðisstétta. Frumvarpinu er ætlað að skjóta styrkari stoðum undir þá túlkun að eingöngu sé um greiðsluþátttöku ríkisins að ræða, þ.e. að Tryggingastofnun ríkisins taki þátt í að greiða hluta af kostnaði þeim sem þjónustan krefur, þegar samningur viðkomandi læknis sé fyrir hendi. Í þessu samhengi er vert að árétta að það sem gerðist þegar hjartalæknar sögðu sig frá samningi þá var samningur ekki lengur fyrir hendi. Markmiðið með þessu er að skjóta styrkari stoðum undir það kerfi sem við höfum búið við, að Tryggingastofnun ríkisins taki ekki þátt í að greiða kostnað við heilbrigðisþjónustu nema eitthvað af þessu þrennu sé fyrir hendi, þ.e. að lög bjóði, reglugerðir eða það sé á grundvelli samnings við heilbrigðisstéttir, lækna sem sérfræðinga, eða við aðra sérfræðinga á heilbrigðissviði. Þetta er meginefni þessa frumvarps en jafnframt er í því lagt til að aldursmörk barna sem sjúkratryggð eru með foreldrum sínum verði miðuð við börn yngri en 18 ára en eins og lagatextinn hefur verið þá hefur verið miðað við 16 ára aldur. Þetta er fyrst og fremst til samræmis við raunverulega framkvæmd sjúkratrygginga samkvæmt reglugerðum þar um og þessar reglugerðir voru settar þegar lögræðisaldurinn var hækkaður í 18 ár. Vissulega tengjast tillögur meginefnis frumvarpsins aðgerðum sem var gripið til til að tryggja rétt almennings til sjúkratrygginga þegar sérfræðingar í hjartalækningum sem voru á samningi við heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sögðu sig af þessum samningi. Þá þurfti að setja reglugerð til að tryggja að almenningur nýtti rétt sinn til sjúkratrygginga, allt svo greiðsluþátttöku almannatrygginga ríkisins. Til að tryggja þetta og endurgreiðslu kostnaðar sjúklinga við þjónustu sérfræðinga í hjartalækningum greip heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra til þeirrar aðgerðar, með stoð í 36. gr. sem ekkert er hreyft við með þessu frumvarpi, að setja reglugerð um valfrjálst endurgreiðslukerfi. Eins og alkunna er felst í því að sjúklingum er beint á heilsugæslustöðvar og til heimilislækna sem gefa út beiðnir ef sjúklingar teljast þurfa á þjónustu hjartalækna að halda. Þessi beiðni er svo grundvöllur undir það að Tryggingastofnun ríkisins greiði sjúklingahlutann til sjúklinga. Í þessu samhengi er vert að árétta að við sams konar aðstæður áður hefur verið gripið til þess á annan veg en núna var gert, þ.e. sjúklingar fengu engan hlut af kostnaði sínum endurgreiddan fyrr en í þeim tilvikum að ráðherra með einhliða afturvirkri ákvörðun ákvað að þeir skyldu fá endurgreiðsluna og þá löngu seinna, eftir að samningar hefðu komist á. Með þessari reglugerð sem ráðherra setur er verið að leitast við að milda áhrif þessa ástands á sjúklingana. Þá virkar það þannig að að ákveðnum uppfylltum skilyrðum, sem er beiðni frá heimilislækni til hjartalæknis, þá fá þeir sjúklingahlutann endurgreiddan þegar reikningurinn er lagður fram. Það er rétt að nefna að í áliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar kemur fram það samdóma og samhljóða álit um þessa reglugerð sem viðbrögð við því þegar hjartalæknar sögðu upp samningi, þ.e. meiri hluti nefndarinnar lítur á þetta sem tímabundin viðbrögð við mjög erfiðum aðstæðum sem upp komu innan heilbrigðiskerfisins. Það var óhjákvæmilegt í vinnu nefndarinnar við þetta frumvarp að fjalla um fleira en frumvarpið og fá þessa reglugerð og ekki síst hvaða áhrif hún hefði haft á þá sem hana varðar. Ég ætla rétt að tæpa á því í örfáum orðum. Það sem kom m.a. fram og varðar sérstaklega eldri borgara er að þetta hefur þýtt aukinn kostnað, tíma og fyrirhöfn fyrir sjúklinga. Er það sérstaklega bagalegt þegar eldri borgarar eiga í hlut vegna þess að eins og þetta fyrirkomulag er sett upp þá þurfa þeir fyrst að leita til heimilislæknis, síðan til hjartalæknis og svo í þriðja lagi til Tryggingastofnunar til að fá endurgreiðslu. Auðvitað var í þessu samhengi rædd spurningin um það hvort leggja ætti mikla áherslu á það hvernig hægt væri að auka hagræði sjúklinga undir þessum kringumstæðum vegna þess að við lítum á þetta sem tímabundna ráðstöfun. Það var m.a. bent á hagræðið að því að unnt væri að fá beiðni frá hjartalækni í gegnum síma þegar svo háttaði að heimilislæknir þekkti vel til sjúklings og sjúkrasögu hans, og jafnframt að sérfræðingar póstlegðu eða sendu með rafrænum hætti gögn vegna greiðsluþátttöku fyrir sjúklinga til Tryggingastofnunar og að endurgreiðslan yrði að sama skapi rafræn. Þetta ætti þá að geta sparað alla vega eina af þessum ferðum sjúklinga þannig að þær yrðu tvær en ekki þrjár. Svo hafa auðvitað aðrir en heimilislæknar gagnrýnt það að þeir hafi ekki sama rétt til að vísa á hjartalækna og benda á að með því sé verið að mismuna þeim og jafnvel að rýra lækningaleyfi þeirra. Ef maður byrjar sem sjúklingur ferli sitt hjá öðrum en heimilislækni þá er auðvitað ljóst að verið er að lengja ferlið með því að eingöngu heimilislæknar hafi heimild til að gefa þessar beiðnir út til hjartalæknanna. Sérstaklega var rætt aukið álag á heilsugæsluna og á heimilislækna. Þess eru auðvitað dæmi í Reykjavík að fólk nýtur ekki heimilislækna. Eins eru dæmi um það að á sumum heilsugæslustöðvum er bið sem jafnvel getur tekið nokkra daga. Þó kom fram hjá forsvarsmönnum heilsugæslunnar að álagið hefði aukist minna en ráð var fyrir gert og að heilsugæslan annaði því vel. Í fjórða lagi voru þeim hagsmunum gefnar sérstakar gætur innan nefndarinnar sem yrðu fyrir borð bornir með því að greiðsluþátttaka ríkisins í kostnaði sjúklinga byggist ekki á samningi. Margt tapast við það, kannski fyrst og fremst það að Tryggingastofnun ber þá ekki fjárhagslegt og faglegt eftirlit með þjónustu læknanna. Jafnframt fellur niður ótvíræð skylda samkvæmt samningi til að senda læknabréf á heimilislækninn þó jafnframt megi finna þeirri skyldu stoð í lögum. Þetta getur aukið hættuna á tvíverknaði og jafnframt stofnað öryggi sjúklinga í voða. Í fimmta lagi eru læknar, með því að þeir eru ekki á samningi, óbundnir við gjaldtöku af sjúklingi og frjálsir að því hvernig þeir verðleggja þjónustu sína. Þess eru dæmi að minnsta kosti um eina rannsókn að hún hefur verið hækkuð um rúman helming eftir að þeir gengu frá þessum samningi. Í þessu samhengi var samhugur um það innan meiri hlutans - horfandi til tannlækna líka, þar sem gildir nokkurn veginn svipað fyrirkomulag - að árétta þörfina fyrir að endurskoða ákvæði laga sem banna heilbrigðisstéttum að auglýsa þjónustu sína vegna þess að þarna bætast hjartalæknar við tannlæknana. Við verðum að gera okkur ljóst að sjúklingar verða í þessum tilvikum að eiga aðgang að upplýsingum m.a. um verðlagningu þjónustunnar plús ýmsar aðrar upplýsingar sem gætu komið þeim að gagni. Það kom líka fram hjá gestum nefndarinnar að ástæða er til að ætla - og það eru ýmis teikn á lofti um það - að fleiri sérfræðingar kunni að segja sig frá þessum samningi. Meiri hlutinn vill í þessu samhengi árétta það sjónarmið sitt að það fyrirkomulag um sjúkratryggingavernd almennings sem reglugerðin kveður á um, eins og ég hef þegar nefnt, eru viðbrögð við og afleiðing af uppsögn eins hóps sérfræðinga á samningi. Leggur meiri hlutinn í þessu samhengi áherslu á gildi samningssambandsins og á samning sem meginreglu um greiðsluþátttöku ríkisins í kostnaði vegna þjónustu sérfræðilækna og telur loks, herra forseti, í þessum tilgangi vert að árétta aðrar leiðir til að koma á samningi svo sem þá, að undangenginni faglegri og raunhæfri þarfagreiningu, að auglýsa eftir læknum sem áhuga hafa á að starfa á samningi eða bjóða þjónustuna út. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt og undir þetta álit rita hv. nefndarmenn í heilbrigðis- og trygginganefnd, sú sem hér stendur sem framsögumaður, hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Pétur H. Blöndal, Gunnar Örlygsson og Guðjón Ólafur Jónsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar. Minni hluti heilbrigðis- og trygginganefndar telur að með þessu frumvarpi sé farið inn á varhugaverða braut til að festa í sessi tvöfalt heilbrigðiskerfi, eitt fyrir hina efnameiri og annað fyrir þá efnaminni. Þetta getur minni hlutinn ekki sætt sig við. Eins og segir í greinargerð frumvarpsins er þetta frumvarp lagt fram í beinu sambandi við þá stöðu sem blasti við þegar hjartalæknar sögðu sig frá samningi við Tryggingastofnun ríkisins og í tengslum við hið nýja tilvísanakerfi sem heilbrigðisráðherra setti á fót í kjölfar þess 1. apríl síðastliðinn. Útfærslan á því tilvísanakerfi sem heilbrigðisráðherra setti á fót með reglugerð 1. apríl síðastliðinn er hins vegar óskynsamleg og ósanngjörn. Fjölmargir hafa lýst yfir efasemdum sínum um þetta nýja fyrirkomulag. Nýja kerfi ríkisstjórnarflokkanna, sem hér er verið að festa enn betur í sessi, gerir ráð fyrir að viðkomandi sjúklingur geti fengið niðurgreiðslu ríkisins á heilbrigðisþjónustu hjartalækna leiti hann til heimilislæknis áður en hann fer til hjartalæknis. Ólíkt öðrum hugmyndum sem hafa heyrst í gegnum árin um tilvísanakerfi er hér ekki um að ræða samningsbundna lækna. Hér er sömuleiðis gert ráð fyrir læknastétt sem mun búa við frjálsa gjaldskrá. Það eru því margs konar gallar og hættur við hið nýja fyrirkomulag. Í fyrsta lagi mismunar þetta kerfi sjúklingum eftir efnahag og skerðir aðgengi þeirra að nauðsynlegri þjónustu hjartalækna. Samkvæmt þessu fyrirkomulagi geta efnameiri sjúklingar farið beint til hjartalæknis og fengið þjónustuna strax með því að greiða sjálfir fyrir hana fullu verði. Þar sem hjartalæknar eru samningslausir hafa þeir frjálsa gjaldskrá og geta því rukkað það verð sem þeir kjósa. Því er ekkert sem kemur í veg fyrir að efnameiri sjúklingar séu teknir fram fyrir í röðinni eftir þjónustu á kostnað hinna efnaminni. Sömuleiðis eru vissar líkur á því að svipuð staða skapist í þjónustu hjartalækna og er í tannlæknaþjónustu við börn og eldri borgara. Í tannlæknaþjónustunni verða til tvenns konar gjaldskrár, þar sem við höfum annars vegar svokallaða ráðherragjaldskrá, sem er sú niðurgreiðsla sem ráðherra er tilbúinn að veita í málaflokkinn hverju sinni og hins vegar hin raunverulega gjaldskrá, sem læknirinn rukkar eftir. Mismuninn, sem getur aukist með tímanum, greiða síðan sjúklingar. Vert er að muna að hér er um að ræða heila stétt sérfræðilækna sem er án samnings og býr við þetta nýja fyrirkomulag en ekki einstaka lækni, eins og hefur stundum tíðkast, þannig að sjúklingar hafa ekkert val. Forsvarsmenn sjúklinga hjá Hjartaheillum, landssamtökum hjartasjúklinga, og SÍBS, ásamt Félagi eldri borgara í Reykjavík og formanni Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, hafa allir talið að þetta nýja fyrirkomulag ríkisstjórnarflokkanna leiði til tvöfalds kerfis í heilbrigðiskerfinu sem mismunar eftir efnahag. Í öðru lagi eykur þetta nýja fyrirkomulag kostnað og óhagræði fyrir þorra sjúklinga og sérstaklega þá efnaminni. Þeir sjúklingar sem fara tilvísanaleiðina þurfa að fara á þrjá staði til að fá þjónustu hjartalækna en hinum efnameiri, sem vilja greiða fyrir þjónustuna að fullu, nægir að fara á einn stað. Til að njóta þjónustu hjartalækna þarf almenningur að fara fyrst til heimilislæknis til að fá tilvísun á hjartalækni, síðan að fara til hjartalæknisins og loks til Tryggingastofnunar ríkisins til að fá endurgreiðsluna. Hefji sjúklingur leiðangur sinn hjá öðrum sérfræðilækni verður hann að fara á fjóra staði til að geta nálgast þjónustu hjartalæknis, þar sem aðrir sérfræðilæknar en heimilislæknar mega ekki vísa sínum sjúklingum á hjartalækni. Í þessu ferli verður sjúklingurinn því fyrir auknum kostnaði og óþægindum. Hjartaheill hafa bent á að fyrir eldri borgara, öryrkja og einstaklinga án bíls getur þetta þýtt að taka þurfi sex til átta leigubíla til að fá nauðsynlega heilbrigðisþjónustu og niðurgreiðslu. Einnig var bent á að þetta fyrirkomulag gæti jafnvel leitt til þess að fólk veigraði sér við að sækja sér þjónustu hjartalækna. Jafnframt þurfa krónískir hjartasjúklingar að leita eftir nýrri tilvísun frá heilsugæslulækni á fjögurra mánaða fresti, sem aftur eykur óhagræðið fyrir alla aðila. Í þriðja lagi hefur verið bent á að þetta nýja kerfi muni auka skriffinnsku, kostnað og tvítekningu í kerfinu. Það er að segja að ákveðnar rannsóknir og hluti viðtala verði nú bæði framkvæmdar hjá viðkomandi heilsugæslulækni og hjá hjartalækni þegar þangað er komið. Þetta mun að sjálfsögðu auka heildarkostnaðinn í kerfinu. Formaður Félags hjartalækna hefur sagt að þetta nýja kerfi verði án vafa dýrara fyrir hið opinbera. Í fjórða lagi er einungis gert ráð fyrir að heilsugæslulæknir geti vísað á hjartalækna. Hins vegar eru fjölmargir aðrir sérfræðilæknar sem hafa getu, þekkingu, þörf og aðstöðu til að vísa viðkomandi sjúklingum áfram til hjartalæknis. Í því sambandi hafa verið nefndir lungnalæknar, taugalæknar, öldrunarlæknar, lyflæknar og svæfingalæknar. Þetta eru allt læknar sem gætu sinnt hjartasjúklingum en hafa hins vegar samkvæmt hinu nýja fyrirkomulagi ríkisstjórnarflokkanna ekki rétt til að vísa sínum sjúklingum til hjartalækna. Forsvarsmaður Læknafélags Reykjavíkur benti á fundi nefndarinnar á að með þessu nýja kerfi væri verið að skerða hluta af lækningaleyfi sérfræðilækna með því að takmarka þeirra rétt til að vísa sínum sjúklingum til hjartalækna. Í fimmta lagi hafa heyrst vissar efasemdir um getu heilsugæslunnar til að taka við þessu nýja hlutverki. Fyrir einu ári voru um 10.000–12.000 einstaklingar á höfuðborgarsvæðinu án heimilislæknis. Nú telur forstjóri Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu að þessi fjöldi sé um 5.000 manns. Það er því ljóst að mjög stór hópur fólks er án heimilislæknis og sömuleiðis er ljóst að margar heilsugæslustöðvar eru nú þegar undir miklu álagi og í raun sprungnar. En þrátt fyrir það ætlar ráðherrann ekki að mæta nýju hlutverki heilsugæslunnar með því að styrkja hana með einhverjum hætti. Í sjötta lagi bentu forsvarsmenn Landspítalans á fundi nefndarinnar á að hið nýja fyrirkomulag gæti haft áhrif á streymi sjúklinga á bráðasvið Landspítalans, þ.e. að sjúklingar mundu hugsanlega leita beint til spítalans eftir þjónustunni í stað þess að fara allt tilvísanaferlið. Þá kæmi upp sú staða að sjúklingar leituðu á dýrasta svið þjónustunnar, sem allir eru sammála um að þurfi að draga úr. Í sjöunda lagi er ekki gert ráð fyrir neinu samningssambandi milli læknanna og hins opinbera. Við það verða ýmsar samningsskyldur hins opinbera gagnvart læknunum ekki fyrir hendi. Samningsbundinn læknir getur t.d. ekki rukkað sjúkling um hvaða upphæð sem er eigi niðurgreiðsla hins opinbera að vera fyrir hendi. Samningslaus læknir getur hins vegar gert það. Samningsbundinn læknir hefur sömuleiðis verið bundinn ákveðnum kröfum um eftirlit og upplýsingagjöf til Tryggingastofnunar, ásamt skyldum um að senda læknabréf o.s.frv. Í áttunda lagi mun þetta frumvarp, sem á að sníða meintan agnúa af hinu vonda tilvísanakerfi heilbrigðisráðherra, draga allverulega úr hvata samningsaðila til að semja. Í ljós hefur komið að eftir að þetta kerfi var sett á fót 1. apríl síðastliðinn hefur enginn samningafundur verið haldinn á milli hjartalækna og samninganefndar heilbrigðisráðuneytisins. Í níunda lagi hefur verið bent á að þetta mál muni skapa fordæmi fyrir aðrar sérfræðistéttir. Hjartalæknar voru samningsbundnir þegar ríkjandi ástand skapaðist en kusu að segja sig frá þeim samningi, enda höfðu þeir umsaminn þriggja mánaða uppsagnarfrest. Með því að festa þetta kerfi í sessi erum við því að bjóða þeirri hættu heim að aðrar sérfræðilæknastéttir fari sömu leið þegar þeirra einingamarki er náð í haust. Við getum því staðið uppi með fjöldann allan af sérfræðigreinum sem verða ekki samningsbundnar við hið opinbera, hafi frjálsa gjaldskrá, geti rukkað hvaða verð sem er og tekið sjúklinga í hvaða röð sem er án nokkurra samningsskuldbindinga. Í tíunda lagi má ætla að heildarkostnaður hins opinbera hækki við þetta fyrirkomulag. Á meðan stuðst var við samningaleiðina gat ráðherra ákveðið þá heildarupphæð sem átti að fara í niðurgreiðslu þjónustunnar og mynduðust afsláttarkjör þegar ákveðnum einingafjölda var náð. Í þessu kerfi ráðherrans getur sjúklingur hins vegar aðeins valið tilvísanaleiðina til að eiga rétt á niðurgreiðslu frá hinu opinbera. En þar sem eftirspurnin eftir þjónustu hjartalækna verður áfram til staðar mun hið opinbera vera skyldugt til að greiða fyrir alla þá þjónustu sem hjartasjúklingar leita sér, svo fremi sem þeir fara fyrst til heilsugæslunnar og fá tilvísun. Sú upphæð getur því verið talsvert hærri en sú sem samningaleiðin mundi kosta hið opinbera. Þetta nýja kerfi er sömuleiðis stjórnlausara en sú leið að semja við sérfræðistéttirnar í heilbrigðiskerfinu. Að lokum hefur verið bent á að svipuð staða, þar sem sérfræðilæknar segja sig af samningi við Tryggingastofnun, hefur komið upp áður. Hins vegar hefur slíkum deilum ætíð lokið með samningum og hefur greiðsluréttur almennings verið tryggður með afturvirkri reglugerð ráðherra. Það er óskiljanlegt að nýr heilbrigðisráðherra skuli ekki reyna samningaleiðina til þrautar eins og fyrirrennarar hans hafa allir gert og leysi síðan vandann með reglugerð þegar samningar eru í höfn. Í stað þess ákveða ríkisstjórnarflokkarnir að fara í vanhugsaða tilraunastarfsemi með almannatryggingakerfi sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér og erfitt getur reynst að snúa við. Ríkisstjórnarflokkarnir eru með þessu frumvarpi að festa í sessi kerfi sem mismunar fólki eftir efnahag og eykur heildarkostnaðinn fyrir hið opinbera og sérhvern einstakling. Auk þess eru áhöld um að reglugerð ráðherra um kerfi þetta hafi raunverulega stoð í lögum. Undir þetta minnihlutaálit skrifa Ágúst Ólafur Ágústsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara. Með þessu áliti fylgir í fylgiskjali harðorð ályktun stjórna SÍBS og Hjartaheilla þar sem þessu kerfi er mótmælt.

Virðulegi forseti. Komið er til 2. umr. frumvarp til laga um breytingar á almannatryggingalögum. Nefndin hefur fjallað ítarlega um þetta frumvarp og ekki síst hefur verið fjallað um reglugerð sem sett var 1. apríl síðastliðinn. Hins vegar er það svo að allir sem komu á fund nefndarinnar lýstu sig meðmælta þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þó að frumvarpið sé vissulega lagt fram við sérstakar kringumstæður þá er það svo að frumvarpið og reglugerðin, sem var mikið rædd í nefndinni, eru að því leyti ótengd að það er hægt að samþykkja frumvarpið án þess að það hafi áhrif á reglugerðina og öfugt, þ.e. frumvarpið er með þeim hætti að það hefur ekki áhrif á reglugerðina þannig séð. Í umræðunni hefur jafnframt verið látið að því liggja að með frumvarpinu sé verið að skjóta lagastoð undir reglugerðina sem ég ræddi hér á undan, þ.e. þá sem var sett 1. apríl síðastliðinn, en það er ekki rétt, heldur var verið að bregðast við því ástandi þegar hjartalæknar sögðu sig frá samningi við TR. Frumvarpið er sett til þess að tryggja þann skilning að greiðsluþátttöku ríkisins verði eingöngu til að dreifa þegar fyrir liggi samningar milli aðila, í þessu tilviki hjartalækna, eða lög eða reglugerðir séu til grundvallar. Jafnframt er tilgangur með frumvarpinu að tryggja sjúkratryggingarétt sjúklinga. Eins og ég sagði hér í byrjun voru allir sem komu á fund nefndarinnar efnislega sammála frumvarpinu en þeir höfðu hins vegar margvíslegar athugasemdir við reglugerðina sem sett var 1. apríl síðastliðinn. Það fyrirkomulag sem nú er í gildi varðandi reglugerðina er eingöngu tímabundið og verður lagt niður þegar samningur hefur komist á milli aðila. Það er sem sagt óhjákvæmilegt að ræða aðeins um þessa reglugerð þó að ég hafi sagt í byrjun að ekki sé hægt að tengja þetta með þeim hætti sem hefur verið gert. Vissulega eru vankantar á reglugerðinni, hún er til óþæginda fyrir aðila og það er útlistað í nefndaráliti meiri hluta og minni hluta hv. heilbrigðis- og trygginganefndar. Hins vegar er það svo að hinn kosturinn, þ.e. að setja ekki þessa reglugerð, væri sá að almenningur greiddi reikningana að fullu án vissu um hvort þeir fengjust endurgreiddir. Það hefur verið gert áður en kostnaður við heilbrigðisþjónustu án greiðsluþátttöku ríkisins er töluvert hár. Gestir sem komu til nefndarinnar nefndu sem dæmi að viðtal, skoðun og hjartaómskoðun kostaði 28 þús. kr. Það eru töluverð útgjöld fyrir sjúklinga á einu bretti og getur verið mjög erfitt fyrir þá að bíða jafnvel einhverja mánuði eftir því að fá það endurgreitt. Ég er þeirrar skoðunar að reglugerðin eigi að standa eins og hún er og ég tel jafnframt að ef þessir vankantar væru slípaðir væri fyrst verið að festa kerfið í sessi eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefndi hér áðan. Ég tel jafnframt að mikil hætta sé á því að ef við gerum breytingar á reglugerðinni í þá veru sem gagnrýnin snýr að sé verið að draga úr hvata fyrir aðila að gera nýjan samning. Þetta er því ekki heppilegt ástand sem við stöndum frammi fyrir og ekki ákjósanlegt en það verður að bregðast við því með einhverjum hætti og ég tel að það hafi verið gert með skynsamlegum hætti. Það var fullyrt á fundum nefndarinnar frá fulltrúum lækna að þeir vilji að samningur sé á milli TR og hjartalækna en það kom jafnframt fram að þeir eru ekki sáttir við ramma samningsins. Þeir eru sáttir þannig séð við taxtann sem þeir fá greitt eftir en þeir telja að ramminn sé ekki nægilega rúmur. Þeir hafa fært gild rök fyrir aukinni aðsókn til hjartalækna og að það sé af ástæðum sem þeir ráða ekki við sjálfir. Þær ástæður eru m.a. aukin vitund almennings um hjartasjúkdóma og fjölgun aldraðra. Samningsleysi er óeðlilegt ástand og það er erfitt að eiga við það. Hins vegar var reglugerðin sett til þess að milda áhrifin af því ástandi sem skapaðist þegar læknar sögðu sig frá samningnum eða eins og segir í nefndaráliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar, með leyfi forseta: „Í þessu samhengi er vert að minna á að við sams konar aðstæður áður er sérfræðingar hafa sagt upp samningi við Tryggingastofnun ríkisins hafa sjúklingar borið kostnað vegna þjónustu viðkomandi sérfræðinga að fullu en fengið endurgreiddan hluta sjúkratryggingar þegar samningar milli viðkomandi lækna og Tryggingastofnunar hafa komist á samkvæmt sérstakri afturvirkri ákvörðun ráðherra. Með reglugerðinni er leitast við að milda áhrif ástandsins á sjúklinga og fá þeir að ákveðnum skilyrðum uppfylltum endurgreiðslu frá Tryggingastofnun ríkisins þegar reikningar eru lagðir fram.“ Í ljósi þessa finnst mér afstaða minni hlutans, sem kemur fram í minnihlutaáliti hv. heilbrigðis- og trygginganefndar, illskiljanleg. Minni hlutinn telur að reglugerðin eins og hún er útfærð festi í sessi tvöfalt heilbrigðiskerfi. Ég er þessu ósammála og tel að ef sú leið yrði farin að breyta reglugerðinni og laga ókosti hennar yrði fyrst hægt að tala um að verið væri að festa framkvæmdina í sessi og hætta væri á tvöföldu heilbrigðiskerfi, eins og þeir kalla það. Jafnframt tel ég ákveðna hættu á því að með því mundi samningsgerðin frestast og það ástand sem ætti að vera tímabundið væri þá orðið varanlegt og hefði afleiðingar langt út fyrir þá sérfræðinga sem hér er rætt um, þ.e. hjartalækna. Sú leið sem var farin telst vera valfrjálst stýrikerfi. Fólki er gefinn kostur á að fá heilbrigðisþjónustu niðurgreidda fari það ákveðna leið til þess að fá þjónustuna, í þessu tilviki til heimilislæknis sem metur hvort viðkomandi þurfi að fara til sérfræðings í hjartasjúkdómum. Þetta er nokkurs konar tilvísunarkerfi en hefur verið kallað valfrjálst stýrikerfi. Það er í þá veru að ákveði viðkomandi sjúklingur að fara beint til sérfræðings án viðkomu hjá heimilislækni greiðir hann hærra verð. Í því tilviki sem reglugerðin segir til um greiðir hann fullt verð. Slík kerfi, sem sagt valfrjáls stýrikerfi, eru alþekkt víða, t.d. í Danmörku. Það sem vekur hins vegar sérstaka athygli í þessu sambandi er að Samfylkingin hefur ályktað í þá veru að hún kjósi valfrjálst stýrikerfi. Það var á síðasta landsfundi flokksins sem haldinn var á síðasta ári. Þannig segir í upptalningu í ályktun landsfundar Samfylkingarinnar um heilbrigðismál, með leyfi forseta: „Heilsugæslan fyrsti viðkomustaður með valfrjálsu stýrikerfi. Stórefla heilsugæsluna og tryggja öllum aðgang að heimilislækni og heilsugæslu.“ Mér finnst því ákveðin þversögn í því áliti sem kemur fram frá fulltrúum Samfylkingarinnar. Í áliti sínu um þetta frumvarp hafna þeir valfrjálsu stýrikerfi en landsfundur flokksins hafði sem sagt samþykkt það einungis fyrir nokkrum mánuðum. Ég skil því ekki afstöðu Samfylkingarinnar, að setja sig á móti málinu, og hef reyndar heyrt að hún muni sitja hjá. En það er mjög sérkennilegt að þeir skuli setja sig upp á móti málinu og sitja hjá af þeirri ástæðu að þeir eru ósammála útfærslu í reglugerð. Þó að reglugerðin hafi verið til umfjöllunar hér í ræðustól og innan nefndarinnar er ekki verið að greiða atkvæði um hana. Það er verið að greiða atkvæði um frumvarpið, um lögin sem allir sem komu til nefndarinnar voru sammála um að væru til bóta. Það vekur sem sagt furðu mína að fulltrúar Samfylkingarinnar setji sig upp á móti kerfi sem þeir hafa sjálfir mælt með í grundvallaratriðum. Þessu vildi ég koma á framfæri um frumvarpið sem hér er til 2. umr. og lýsi mig meðmælta.

Hæstv. forseti. Þetta er eitt af mörgum málum sem við hefðum þurft að hafa betri tíma til að fara vel yfir. Þó að breytingarnar sem við erum að fjalla um, breytingar á almannatryggingalögum, séu ekki miklar eða flóknar þá flækir það málið að verið er að bregðast við reglugerð sem er mjög umdeild og erfitt fyrir fólk að átta sig á hvað á sér stoð í lögum og hvað á stoð í reglugerð. Hæstv. forseti. Það er verið að endurskoða lög um heilbrigðisþjónustu og er það vel. Það hefur líka staðið til um langan tíma að endurskoða lög um almannatryggingar og það er orðið mjög brýnt. Ég tel að sú vinna sem farin er í gang um heildarendurskoðun hefði átt að halda áfram og þessar breytingar hefðu átt að falla inn í þá heildarendurskoðun, en þessar greinar eru teknar út til þess að bregðast við reglugerð sem var sett 1. apríl vegna uppsagna hjartalækna á samningum við Tryggingastofnun ríkisins eins og hér hefur komið fram. Ég tel aftur á móti að ekki hefði þurft að bregðast sérstaklega við með breytingu á lögunum um almannatryggingar eins og fram kemur í umsögn Læknafélags Reykjavíkur, með leyfi forseta: „Ef ákvæði 3. mgr. 36. gr. laga nr. 117/1993 er skoðað virðist framlögð breytingartillaga óþörf. Í tilvitnuðu ákvæði er ráðherra falið vald með reglugerðarheimild til að ákveða hvort endurgreiða skuli vegna læknisheimsókna til sérfræðinga sem eru án samnings. Þessa heimild hefur ráðherra þegar nýtt sér þegar kemur að endurgreiðslu kostnaðar vegna tannlækninga, sbr. reglugerð nr. 576/2005 um þátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í kostnaði við tannlækningar.“ Ég tek undir þetta álit Læknafélags Reykjavíkur. Tannlæknar eru ekki á samningi. Þeir sögðu sig frá samningi við Tryggingastofnun ríkisins. Tryggingastofnun endurgreiðir samkvæmt ráðherragjaldskrá þeim sem eiga rétt á endurgreiðslu frá Tryggingastofnun samkvæmt reglugerð. Þetta er gert þrátt fyrir að tannlæknar séu ekki með fastan samning við Tryggingastofnun ríkisins. Ég tel því að sama lagastoð sé fyrir endurgreiðslu og þegar tannlæknar sögðu upp samningum. Ráðherra hefði getað endurgreitt sjúklingum rétt eins og þeim sem fara til tannlæknis. Varðandi frumvarpið sjálft vil ég segja ég geri ekki athugasemdir við þær breytingar sem hér er verið að gera. Þær skýra betur hvað sjúkratrygging er og fyrir hverja. Með þeim er bættur réttur ungmenna og aldur þeirra sem eru sjúkratryggðir hækkaður, þ.e. barna til 18 ára aldurs. Heilsugæslan er tekin þarna inn í og breytingarnar í sjálfu sér ágætar en í raun óþarfar til að bregðast eingöngu við þessari reglugerð. Varðandi reglugerðina vil ég segja nokkur orð, þótt hún sé í raun ekki til umræðu beinlínis, þá vil ég taka undir nefndarálit minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar. Þar er lýst agnúum í reglugerðinni. Eins tek ég undir ábendingar og athugasemdir í nefndaráliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar sem snúa að reglugerðinni sem slíkri. Þar eru margar aðvaranir á lofti og ábendingar um að þetta fyrirkomulag sé að mörgu leyti óheppilegt fyrir sjúklinga. Þar er talað um að reglugerðarákvæðin séu eingöngu tímabundin því að vonandi náist samningar við hjartalækna. Ég er hrædd um, hæstv. forseti, að brugðið geti til beggja vona með það og hugsanlegt sé að fleiri leiti í að segja upp samningum ef þeir telja að þetta komi ekki illa út fyrir hjartalækna, að segja sig frá samningum og tryggja sér áfram aðgang að sjúklingum með þeim hætti sem gert hefur verið. Varðandi valfrjálst kerfi þá snýr það að sjúklingum sem geta valið að fara beint til hjartalæknis og greitt fullt gjald, sem er þá valfrjáls taxti, eða farið fyrst til heimilislæknis og fengið síðan endurgreitt. Það er valfrjálsa kerfið því að allir hjartalæknar eru án samnings. Valfrjálst kerfi hefur í hugum flestra verið á þá leið að hægt væri að velja á milli þess að fara til samningsbundins læknis eða þess sem ekki er samningsbundinn og í því fælist hið valfrjálsa kerfi. En þannig er það ekki. Ég tel að reglugerðin eins og hún er núna geti hugsanlega dregið úr hvata til samninga við lækna. Ég tel það ástand sem er núna alvarlegt, að þeir sérfræðingar sem eru samningslausir, eins og hjartalæknar, hafi ekki lengur upplýsingaskyldu um meðferð til heimilislækna og til Tryggingastofnunar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Ég vísa til athugasemda og ábendinga í nefndaráliti meiri hluta sem snýr að reglugerðinni. Ég vísa jafnframt til nefndarálits minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar, sem snýr líka að reglugerðinni. Reglugerðin er mjög umdeild. Þeir sem hafa komið að umsögn um frumvarpið sjálft mæla frekar með því, nema Læknafélag Reykjavíkur sem telur þessar breytingar óþarfar og ég tek undir það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um landmælingar og grunnkortagerð. Með frumvarpi þessu er hlutverk Landmælinga Íslands skilgreint ítarlegar en í gildandi lögum og gert ráð fyrir því að stofnunin dragi sig út úr rekstri sem nú er í samkeppni við aðila á almennum markaði. Mun stofnunin hins vegar áfram sinna verkefnum sem óvíst er að einkaaðilar ráðist í að sinna en þó geta einkaaðilar komið að slíkum grunnverkefnum í heild eða að hluta. Nefndin leggur áherslu á að þegar fram líða stundir verði gögn Landmælinga Íslands öllum aðgengileg án sérstakrar greiðslu eða heimildar til samræmis við frumvarp forsætisráðherra um breytingu á upplýsingalögum. Gögn stofnunarinnar muni því teljast til almannaeignar, þ.e. „public domain“. Stefnumörkun áðurnefnds frumvarps byggist á hóflegri verðlagningu opinberra upplýsinga. Skal því almennt ekki taka gjald fyrir söfnun eða framleiðslu gagna sem aflað er í opinberum tilgangi af stjórnvöldum. Hins vegar eru í gildi sérlög og reglugerðir sem kveða á um rýmri heimildir einstakra stofnana til gjaldtöku fyrir aðgang að opinberum skrám. Framangreindu frumvarpi er ekki ætlað að hnekkja þeim reglum. Auk Landmælinga Íslands má nefna Fasteignamat ríkisins og fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra. Nefndin leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Annars vegar að við skilgreiningar frumvarpsins bætist skilgreining á hugtakinu „örnefni“. Þá leggur nefndin til að heiti Örnefnastofnunar verði breytt í „Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum“. Ég tel þetta frumvarp til mikilla bóta. Með því er hlutverk Landmælinga Íslands skilgreint betur og stofnunin dregin út úr samkeppni á almennum markaði. Eins og þekkt er er mikil samkeppni á þessum markaði. Því er mikilvægt að skýrar reglur séu um hlutverk hins opinbera. Virðulegi forseti. Ég verð að vísu að lýsa þeirri skoðun minni að þetta sé dæmi um stofnun - ég tel að hjá okkur séu margar fleiri slíkar - sem hæglega væri hægt að leggja niður ef pólitískur vilji væri fyrir því og fela einkaaðilum það hlutverk, m.a. með útboðum og öðru slíku, að ná þeim markmiðum sem sett eru með stofnuninni. En ekki er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi, svo að það sé algjörlega skýrt tekið fram. Þeir sem skrifa undir nefndarálitið eru auk mín hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Örlygsson, Mörður Árnason, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurrós Þorgrímsdóttir. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Mörður Árnason og Kolbrún Halldórsdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara

Frú forseti. Fyrirvari minn við þetta mál lýtur fyrst og fremst að því að ekki vannst nægur tími til að vinna málið ofan í kjölinn í nefndinni. Ég dreg ekki í efa að hér séu ákveðnar leiðréttingar á ferð, þ.e. að verið sé að færa hluti að einhverju leyti til betri vegar, en ég verð að segja að út frá þeim umsögnum sem nefndinni hafa borist um þetta mál þá vannst ekki nægur tími til að skoða alla þá þætti þess sem ég hefði kosið. Hins vegar er ljóst að það að tryggja að gögnin sem Landmælingar Íslands afla séu almannaeign og öllum aðgengileg endurgjaldslaust tel ég í sjálfu sér til mikilla bóta. Til marks um það hef ég m.a. umsagnir frá Náttúrufræðistofnun Íslands og fleiri aðilum sem að þessu máli hafa komið. Mér finnst mikilvægt að Landmælingar Íslands fái byr í seglin með þá starfsemi sem þeim er ætlað að standa að. Eitt af því sem staðið hefur Landmælingum Íslands fyrir þrifum í gegnum tíðina, sérstaklega núna á seinni árum, hefur verið óheyrilega há sértekjukrafa frá stjórnvöldum sem sett hefur verið á stofnunina í fjárlögum. Stofnunin hefur auðvitað gripið til þess ráðs að selja öll þau gögn sem hún hefur yfir að ráða og ég hef sjálf lent í að ætla mér að fá landakort á vef Landmælinga en ekki fengið annað en tilboð um að kaupa kort. Við verðum auðvitað að skoða málin í okkar ranni. Ég fagna því frumvarpi sem liggur fyrir þinginu um breytingu á upplýsingalögum og þótt það fari ekki í gegn á þessu þingi tel ég að sú stefnumörkun sé af hinu góða. Ég tel einnig að stigið sé ákveðið skref í þá átt með þessu frumvarpi. Það er ljóst að gera hefði mátt fleiri breytingar á málinu en mælt er fyrir um í nefndaráliti umhverfisnefndar. Mér líst ekki vel á að unnið sé að svona málum í flaustri eða þeim hraða sem raun ber vitni. Ég óttast að í uppsiglingu geti verið mistök og flumbrugangurinn geti komið okkur í koll á næsta þingi. Við fáum það sjálfsagt í hausinn eins og unnið er núna og verðum vonandi manneskjur til að leiðrétta það sem upp á vantar til að Landmælingar Íslands geti staðið við sinn hlut við öflun grunngagna og geti stundað starf sitt í samvinnu við aðra sem vinna á sama sviði. Ég held að það að létta ákveðnum skyldum af stofnuninni sé af hinu góða en ég tek ekki undir þau orð formanns nefndarinnar sem féllu hér í ræðu áðan, að leggja beri stofnunina niður. Það geri ég ekki. Ég tel að málið fari hér í gegn án nægilegrar skoðunar en við þetta búum við og verður víst svo að vera.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið byggist á tillögum starfshóps sem umhverfisráðherra skipaði til að gera tillögur um það með hvaða hætti unnt væri að binda leyfum töku efna úr eldri námum. Með eldri námum er átt við námur sem starfræktar voru fyrir 1. maí 1994 þegar ákvæði laga um mat á umhverfisáhrifum tóku gildi, og fyrir 1. janúar 1998 þegar skipulags- og byggingarlög tóku gildi. Megintilgangur frumvarpsins er að koma á eftirliti með efnistöku í landinu þannig að hún fari fram í sátt við umhverfið. Auk þess liggja samkeppnissjónarmið að baki því að þeir sem vinni efni úr námum lúti sömu reglum. Hins vegar eru tímamörkin höfð rúm af tillitssemi við þá sem lögin gilda um, verði frumvarpið að lögum. Þeim sem stunda efnistöku er með þessum hætti veittur sanngjarn frestur til að sækja um framkvæmdaleyfi og laga sig að breyttu lagaumhverfi. Í rauninni gert ráð fyrir að seinni áfanginn verði eftir 1. september 2012. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta skrifa hv. þingmenn, auk þess sem hér stendur, Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Örlygsson, Mörður Árnason og Sigurrós Þorgrímsdóttir.

Frú forseti. Ég kem hér eingöngu til að fagna því að þetta mál skuli nú komið á leiðarenda. Það er búið að bíða eftir því árum saman að þetta mál verði afgreitt frá Alþingi. Það er sannarlega orðið löngu tímabært að tekið sé á málum er varða eldri námur. Það er búið að takast á um málefni er tengjast eldri námum árum saman án þess að stjórnvöld hafi brugðist við. Þau hafa jafnvel lagt fram frumvörp af þessu tagi. Sams konar frumvarp var lagt fram á síðasta þingi. Í tvö ár er þetta frumvarp búið að vera að veltast í umhverfisnefndinni. Stjórnarandstaðan hefur mælt með því og ýtt á að málið verði afgreitt frá nefndinni en menn hafa séð ástæðu til að fjalla um þetta fram og til baka án þess að koma því frá nefndinni fyrr en núna. Ég lít því svo á að hérna sé fagnaðarefni á ferðinni að nú sé þetta loksins komið í höfn og að hilla skuli undir að sett verði lög um eldri námur og tryggt að framkvæmdaleyfi fyrir allri efnistöku á svæðum þar sem efnistaka var hafin fyrir 1. júlí 1999 verði í samræmi við náttúruverndarlög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um stofnun Matvælarannsókna hf. frá meiri hluta allsherjarnefndar. Eins og fram kemur í nefndaráliti hefur nefndin fundað með fjölmörgum aðilum um þetta mál og fengið umsagnir jafnframt frá fjölda aðila. Með frumvarpinu er lagt til að stofnað verði einkahlutafélag í eigu ríkisins um rekstur Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, rannsóknastofu Umhverfisstofnunar og Matvælarannsókna Keldnaholti, sem jafnframt verði lagðar niður. Hlutverk félagsins verði að sinna rannsóknum og nýsköpun á sviði matvæla í þágu atvinnulífsins, lýðheilsu og matvælaöryggis og sinna fræðslu á sviði matvælarannsókna. Á fundum ræddi nefndin um verksvið núverandi stofnana og tillögur frumvarpsins um stofnun einkahlutafélags um rekstur þeirra. Kom fram að matvælarannsóknir eru afar mikilvægar fyrir íslenskt atvinnulíf og mikilvægt að stórefla þær. Telur meiri hluti nefndarinnar að miklir möguleikar til að efla matvælarannsóknir hér á landi felist í þessu máli og telur það nauðsynlegt. Nokkuð var rætt í nefndinni um þá stefnu sem menn sjá á alþjóðavísu, m.a. innan ESB, að skilja rannsóknir á matvælum frá eftirliti með slíkri framleiðslu. Samkvæmt frumvarpinu eiga Matvælarannsóknir hf. ekki að sinna neinu opinberu eftirliti heldur verður það hjá Fiskistofu, Umhverfisstofnun, Landbúnaðarstofnun og heilbrigðisnefndum sveitarfélaga. Ég ætla í sjálfu sér ekki að lesa í gegnum allt nefndarálitið. Ég vil þó staldra aðeins við hlutverk stjórnar, en eins og fram kemur í nefndarálitinu verður það meðal verkefna nýrrar stjórnar og stjórnenda fyrirtækisins að skilgreina nánar framtíðarstefnu félagsins, hlutverk þess við prófanir, skilgreina þau verkefni á sviði matvælarannsókna sem brýnt er að félagið sinni, útfæra og efla samstarf við aðra rannsóknaraðila, háskólastofnanir og atvinnulíf, huga að framtíðaruppbyggingu starfseminnar og húsnæðismálum og tryggja fjárhagslegan grundvöll starfseminnar til framtíðar o.s.frv. Meðal brýnni verkefna nýrrar stjórnar verður að finna rannsóknarstyrkjum nýjan farveg, en þær stofnanir sem hér eru sameinaðar í þetta hlutafélag hafa fengið mótframlag vegna umsókna um styrki á fjárlögum og það þarf að finna þeim mótframlögum einhvern nýjan farveg. Ég leyfi mér að öðru leyti en ég hef hér rætt að vísa til nefndarálits meiri hluta allsherjarnefndar sem auk þess sem hér stendur Jónína Bjartmarz, Birgir Ármannsson, Kjartan Ólafsson og Sigríður Ingvarsdóttir eru samþykk, en Björgvin G. Sigurðsson og Ágúst Ólafur Ágústsson með fyrirvara.

Frú forseti. Hér er á ferðinni mál sem stefnir matvælarannsóknum á Íslandi að mínu viti í mikið óefni. Allt þetta mál hefur verið með mestu ólíkindum frá því að það leit dagsins ljós. Hér er hlutafélagavæðingarglýjan í augum stjórnarliða í hámarki. Hér er troðið á rétti starfsmanna. Tekinn er af starfsmönnum réttur sem þeir eiga samkvæmt kjarasamningum og lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Hér er farið út á þá braut að koma öllum matvælarannsóknum á Íslandi þannig fyrir að stjórnsýslulög og upplýsingalög koma ekki til með að ná yfir þær. Ég tel það vera skandal á þessum tímum þegar við horfum fram á mögulegar katastrófur varðandi matvælaöryggi. Við erum með fuglaflensu einhvers staðar handan við hornið, kúariðu, eiturefni í matvælum og alls kyns óáran getur mögulega stafað af því að ekki sé vel staðið að málum eða ekki sé rétt staðið að málum í þessum efnum. Það sem ég tel að hér sé neikvæðast af öllu er auðvitað það að ekki er skilin eftir nein rannsóknarstofa í höndum opinberra aðila. Umhverfisstofnun er gert að láta af matvælarannsóknum. Hún á að hafa einhvers konar eftirlitsskyldu að einhverju leyti mjög svo illa skilgreinda og óljósa en fær ekki að reka sína rannsóknarstofu sem hún hefur rekið hingað til. Það er ástæða til að líta yfir nokkur svör frá forsætisráðuneytinu við spurningum sem upp komu frá umsagnaraðilum í meðferð málsins. Langar mig sérstaklega til að fara yfir í umsögn Umhverfisstofnunar en stofnunin telur mjög mikilvægt að sett verði á stofn öflug opinber eftirlitsrannsóknarstofa sem sinnir forgangs- og öryggisþjónustu fyrir opinbert matvælaeftirlit. Það kann vel að vera að hægt sé að einkavæða hluta af matvælarannsóknum í landinu. En þegar allt er skoðað er út í hött og fáránlegt, að mínu mati, að ekki sé skilinn eftir rannsóknarþáttur í höndum opinberra aðila sem sinni því eftirliti sem Umhverfisstofnun getur um í sinni umsögn. Umhverfisstofnun segir líka í umsögn sinni að ef ætlunin sé að Matvælarannsóknir hf. verði stofnaðar þá leggi Umhverfisstofnun til að rannsóknarstofa Umhverfisstofnunar verði heildstæð og sjálfstæð eining innan Matvælarannsókna hf. sem sinni áfram því hlutverki sem hún hefur hingað til sinnt með miklum ágætum og það hefur enginn í meðferð þessa máls í nefndinni haldið öðru fram en að Umhverfisstofnun hafi sinnt þessu hlutverki sínu af miklum ágætum. Ekkert markmið kemur fram í þessu lagafrumvarpi um öryggi matvæla eða þjónustu við eftirlitsaðila og hvergi er vikið að öryggi og hagsmunum íslenskra neytenda í frumvarpinu og það er auðvitað alvarlegt. Þegar stjórnmálaflokkar ganga fram af slíku offorsi og án nokkurrar fyrirhyggju eins og hér er gert í þessum málaflokki þá er það alvarlegt. Ég vil benda þingheimi og þjóðinni á það sem hér er í gangi og hér er verið að leiða í lög. Hvergi er vikið að öryggi og hagsmunum íslenskra neytenda í þessu frumvarpi og það er verið að háeffa allar matvælarannsóknir í landinu. Að mati Umhverfisstofnunar væri fullkomlega ótrúverðugt gagnvart almenningi og neytendum að rannsóknarfyrirtæki í hlutaeigu öflugra matvælafyrirtækja annaðist mælingar fyrir eftirlitsstofnanir sem hafi eftirlit með þessum sömu matvælafyrirtækjum. Hvað heitir þetta á mannamáli? Þetta heitir að hér sé verið að bjóða upp á spillingu og mögulega yfirhylmingu vegna hættulegra atvika sem geta átt sér stað í umsýslu með matvæli. Umhverfisstofnun telur einnig að það dragi úr trúverðugleika eftirlitsmælinga Matvælarannsókna hf. að Samtök atvinnulífsins eigi fulltrúa í stjórn. Að mati Umhverfisstofnunar er ekki hægt að fela áhættugreiningu, þar með talda áhættustjórnun, hlutafélagi sem matvælafyrirtæki eiga hugsanlega eignarhluta í og Umhverfisstofnun leggur til breytingar á frumvarpinu í þá veru til að reyna að forða slysum. En það er ekki farið inn á þá braut sem Umhverfisstofnun leggur til. Menn skella skollaeyrum við þeim varnaðarorðum og ég er algerlega sannfærð um að þetta offors á eftir að koma okkur hraustlega í koll. Forsætisráðuneytið svarar umkvörtunum eða ábendingum Umhverfisstofnunar á eftirfarandi hátt í bréfi sem dagsett er 4. apríl 2006, með leyfi forseta: „Það er stefna á alþjóðavísu, m.a. innan ESB, að skilja að annars vegar rannsóknir og hins vegar eftirlit. Matvælarannsóknir hf. munu ekki sinna neinu opinberu eftirliti. Það verður í verkahring stjórnar Matvælarannsókna hf. að skipuleggja innra starf félagsins svo sem rannsóknir og vöktun vegna matvælaöryggis. Sérstök lög eru í gildi um matvæli þar sem meðal annars er kveðið á um öryggi matvæla. Lögð er til breyting á þeim lögum til að tryggja að Umhverfisstofnun hafi ávallt undir höndum tiltækar upplýsingar um niðurstöður úr sýnatökum heilbrigðisnefnda.“ Sem sagt, Umhverfisstofnun á að nægja samkvæmt mati forsætisráðuneytisins að hafa ávallt undir höndum tiltækar upplýsingar um niðurstöður úr sýnatökum heilbrigðisnefnda en enga sjálfstæða rannsóknastofnun. Ég fullyrði það héðan úr þessum stóli að það er ekki hægt fyrir Umhverfisstofnun að sinna sínu hlutverki ef hún hefur eingöngu aðgang að upplýsingum úr rannsóknum sem aðrir hafa gert og þá hagsmunatengdir aðilar. Ég tel því hér vera á ferðinni mikið slys sem ég hef reynt í nefndinni að koma í veg fyrir eða mótmælt og andæft. En allt hefur komið fyrir ekki. Ég veit ekki hvort andóf mitt úr þessum ræðustóli hefur eitthvað meira að segja en ég er þess fýsandi að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs greiði atkvæði gegn þessu frumvarpi þegar það kemur til atkvæða á morgun. Það vekur athygli að þau einkafyrirtæki sem starfa á þessum markaði, sem gefa okkur umsagnir, Rannsóknarþjónustan Sýni ehf. og Rannsóknarþjónustan Promat ehf., eru rannsóknarfyrirtæki sem hafa í sjálfu sér ruðst inn í matvælarannsóknir af því þau geta það til þess að brjóta niður, að því er virðist, þennan opinbera rekstur. Við þekkjum öll þá áráttu að allt sem gert sé á vegum opinberra aðila sé vont og það sé um að gera að markaðsvæða allt heila klabbið. En það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að leyfa sér í þeim efnum. Hér er verið að ganga allt of langt. Hér er verið að ganga þvert á ráðleggingar færustu manna og færustu stofnana. Það er með ólíkindum óðagotið og blindan sem framsóknarmenn eru slegnir í þessu efni þegar þeir láta Sjálfstæðisflokkinn enn eina ferðina beygja sig niður í duftið. Mér kemur í hug myndin af Jóakim aðalönd í Andrésblöðunum sem ég skoðaði þegar ég var lítil, hann með dollaramerkið í augunum. Nú eru framsóknarmenn og sjálfstæðismenn með háeffunarmerkið í augunum. Hér er gengið langt út fyrir öll mörk. Ég nefndi einkafyrirtækin sem gefa okkur umsögn um málið. Ég er ekki að halda því fram að ekki sé hægt að hugsa sér að einkaaðilar hafi ákveðið hlutverk í matvælarannsóknum í landinu. En ekki á þeim nótum eða með því markmiði sem hér er lagt til. Sýni ehf. telja að frumvarpið tryggi hinu nýja félagi alla kosti þess að vera ríkisstofnun þrátt fyrir að vera gert að hlutafélagi en jafnframt að vera styrkt í samkeppni við einkarekin fyrirtæki. Skil milli rannsókna og prófana eru engan veginn skýr, segir Sýni ehf. í sinni umsögn, í þessu frumvarpi og eðlilegt væri að bjóða út mælingar og prófanir. Og bókhaldslegur aðskilnaður jafngildir ekki fjárhagslegum aðskilnaði að mati Sýnis ehf. Þarna sjáum við að einkafyrirtækin á markaðnum eru ekki ánægð. Þau eru ekki ánægð með þetta skref og telja það einungis stigið til hálfs. Promat ehf. mótmælir í umsögn sinni styrkjum til öryggisþjónustu á sviði matvælarannsókna. Því er beinlínis mótmælt berum orðum að öryggisþjónusta á sviði matvælarannsókna sé greidd eða styrkt af opinberu fé. Þetta er mjög alvarlegt og við ættum að taka til greina mörg varnaðarorð umsagnaraðila í stað þess að skella skollaeyrum við þeim á þeim nótum sem gert er. Iðntæknistofnun telur að tvíþætt hlutverk fyrirtækisins kunni að valda vandamálum í samskiptum þess við fyrirtæki og einstaklinga. Afurðir rannsókna og nýsköpunar fela í sér nýjar aðferðir, vörur, tækni og þess háttar, segir Iðntæknistofnun, sem kallar á eftirlit og úttektir matvælaeftirlits. Gera má ráð fyrir að Matvælarannsóknir hf., í samstarfi við starfandi fyrirtæki eða á eigin vegum, þurfi á úttekt matvælaeftirlits að halda. Þessi hlutverk, segir Iðntæknistofnun, geta ekki farið saman. Innan Norðurlandanna virðist sem skýr skil séu á milli tækni- og þróunarstofnana annars vegar og rannsóknarstofnana sem annast lýðheilsu og matvælaöryggi hins vegar. Slíkt verður auðvitað að vera hér á landi líka. Það er ófært að verið sé að fara þessa leið. Iðntæknistofnun varar mjög eindregið við því að Matvælarannsóknir hf. byggi upp fyrir opinbert fé efnarannsóknarstofu þótt það sé í hlutafélagsformi. Svo er náttúrlega komið að kostnaðarmálunum. Það er alveg ljóst að verulegur kostnaður er vantalinn hér. Matvælarannsóknir á Keldnaholti telja að kostnaður upp á tugi milljóna sé vantalinn. Þar segja menn að fjárveitingar ríkisins hafi í raun verið 250–300 millj. kr. í stað 213 eins og talað er um í greinargerð með frumvarpinu. Hér mætti hafa langt mál og vitna til margra umsagna sem mæla gegn því að þessi leið sé farin. Að lokum vil ég einungis nefna umsögn frá BSRB, sem er mjög alvarleg, þar sem skilmerkilega er farið yfir á hvern hátt verið er að ganga á rétt starfsmanna. Ekki bara að ganga á rétt starfsmanna heldur beinlínis að taka af fólki lögboðin réttindi. Það er óforsvaranlegt að stjórnarmeirihlutinn skuli standa að frumvarpi sem fer jafnlangt og þetta með tilliti til réttinda starfsmanna. Á hverri síðu í umsögn frá BSRB eru hávær mótmæli og hvert einasta orð er fullkomlega sannfærandi og dagsatt. Ekkert er að gert hjá stjórnarliðum, menn skella við skollaeyrum. Ég lýsi því hér yfir, frú forseti, að þetta er óforsvaranlegt. Það er ekki hægt að bjóða Alþingi Íslendinga eða þjóðinni og starfsfólki þeirra stofnana sem hér um ræðir þessi vinnubrögð og þessa framkomu. Þetta er forkastanlegt og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessari ósvinnu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um Landhelgisgæslu Íslands. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á gildandi lögum um ríkisstofnunina Landhelgisgæslu Íslands og er markmiðið með því að skapa nýja umgjörð um starfsemina og tilgreina þau verkefni sem hún sinnir í lögum ásamt því að heimila stofnuninni að gera þjónustusamninga um lögbundin verkefni og semja um að taka að sér ólögbundin verkefni. Á fundum sínum ræddi nefndin fjölþætt hlutverk Landhelgisgæslunnar. Þá ræddi nefndin þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og varða starfsmannamál. Kom fram að Landhelgisgæslan stæði nú frammi fyrir breyttum aðstæðum með endurnýjun skipa- og flugflota, auk annarra aðstæðna sem kalla á að sveigjanleiki hennar sé sá sami og stofnana ríkisins almennt. Það sjónarmið kom fram að tenging sú við kjarasamninga stéttarfélaga á almennum vinnumarkaði sem kemur fram í 10. gr. gildandi laga hefði á undanförnum árum valdið erfiðleikum við að ná fram skipulagsbreytingum og hagræðingu hjá Landhelgisgæslunni til jafns við forsendur launabreytinga á almennum markaði. Á móti þessu sjónarmiði kom fram að launatengingar fyrir ákveðnar stéttir í lögum tryggðu viðunandi starfsöryggi og þannig væri jafnframt stuðlað að því að starfsemi stofnunarinnar stæðist gæðakröfur í alþjóðlegum samanburði. Þannig að því sé haldið til haga toguðust þarna á ólík sjónarmið. Engin lagaákvæði er að finna um launatengingu þeirra hópa ríkisstarfsmanna sem óheimilt er að gera verkfall, fyrir utan almenn viðmið sem finna má í lögum um kjaranefnd og Kjaradóm. Í kjarasamningum þeirra sem óheimilt er að gera verkfall eru oft einhvers konar ákvæði um samanburð á launaþróun annarra hópa hjá ríki. Þau hafa þó orðið vægari með tímanum og ákvæði um úrskurðaraðila eru horfin. Meiri hlutinn er þeirrar skoðunar að það sé óeðlilegt að annar samningsaðila, ríkið, verði bundinn af því sem hefur verið samið um af þriðja aðila. Sérstaklega þegar horft er til þeirrar reynslu sem fengist hefur af ákvæðinu sem leitt hefur til vandkvæða þar sem þriðji aðili hefur samið út frá öðrum rekstrarforsendum en gilda hjá ríkinu. Þær upplýsingar voru gefnar hjá nefndinni að jafnvel þótt reynt hefði verið að koma til móts við þessa staðreynd með samkomulagi þá hafi í framkvæmd reynst erfitt að fylgja því samkomulagi eftir. En það er vissulega sjónarmið ríkisins. Í því samhengi af hálfu stéttarfélaganna kom fram að samkomulagið hefði gengið ágætlega eftir. Þannig að því sé haldið til haga. Telur meiri hlutinn að slík ákvæði séu of mikil höft á starfsemi stofnunarinnar þar sem um rekstur stofnana og fyrirtækja í almennum rekstri gilda ekki sömu sjónarmið. Þá telur meiri hlutinn rétt að minna á í þessu sambandi að réttindi þessara starfsmanna jukust verulega árið 1996 þar sem þeir falla frá þeim tíma undir ný lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Um kjaraviðræður við starfsmenn stofnunarinnar mun í framtíðinni fara eftir lögum um opinbera starfsmenn með þeirri undantekningu að kjaraviðræður við þau stéttarfélög sem falla undir lög nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, munu fara fram á grundvelli þeirra laga. Í báðum tilvikum munu kjaraviðræður fara fram án beintengingar við kjarasamninga á hinum almenna markaði - gangi ákvæði frumvarpsins eftir og verði að lögum - þótt ganga megi út frá því að horft verði til þeirra kjara sem þar hefur samist um. Um ákvæði frumvarpsins sem fjalla í fyrsta lagi um björgunarlaun, í annan stað um refsiákvæði vegna verkfalla en þar teflir meiri hluti nefndarinnar fram breytingartillögu, í þriðja lagi um vopnaburð og um það nýmæli frumvarpsins að heimilt sé að bjóða út eða stofna hlutafélag um flugrekstur, skiparekstur eða tækniþjónustu stofnunarinnar leyfi ég mér að vísa til umfjöllunar í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar. Að lokum vil ég minnast þess að eftir ábendingu frá Flugmálastjórn Íslands beinir nefndin þeim tilmælum til samgönguráðherra að hugað verði að endurskoðun á loftferðalögum þar sem íslensk löggjöf taki eingöngu til borgaralegs flugs og af þeim sökum séu ekki í gildi kröfur um tegundaskírteini loftfara sem starfrækt eru til ríkisflugs. Af hálfu Flugmálastjórnar Íslands var því beint til nefndarinnar hvort ekki væri ástæða til að breyta frumvarpinu af því tilefni. En nefndin vísar álitaefninu áfram til samgönguráðuneytisins sem umrædd umfjöllunarefni heyra undir. Ég læt þessu þá lokið um þetta nefndarálit meiri hluta allsherjarnefndar. Undir það skrifa auk þess sem hér hefur fylgt nefndarálitinu eftir, Jónína Bjartmarz, Birgir Ármannsson, Kjartan Ólafsson og Sigríður Ingvarsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Í mínum huga hefur margt skýrst í umfjöllun þingsins frá því það kom fyrst fram. Ég hef verið sannfærður um að þótt þarna sé opnað á að Landhelgisgæslan geti stofnað hlutafélög um ýmsa starfsemi sína þá sé hugmyndin ekki sú að hlutafélaga- eða einkavæða löggæslu eða fela starfsmönnum einkaaðila ábyrgð á stjórnsýslu ríkisins. Hugmyndin er mun þrengri en það. Það sem ég vil gagnrýna við þetta frumvarp er fyrst og fremst það sem snýr að kjaratengdum atriðum. Eins og kom fram í máli hv. formanns allsherjarnefndar, Bjarna Benediktssonar, er með frumvarpinu verið að aftengja kjör tiltekinna starfshópa kjörum eins og þau gerast á almennum vinnumarkaði. Fyrir því eru færð rök en fyrir mitt leyti hefði ég talið eðlilegt að reynt hefði verið að ná samkomulagi við tilheyrandi starfshópa og starfsstéttir um breytingar á þessu fyrirkomulagi. Við erum að tala um starfshópa og stéttir sem ekki hafa verkfallsrétt og hafa þess vegna tengingu við aðra hópa. Ég er alls ekki að segja að það hljóti að teljast óumbreytanlegt fyrirkomulag. Aðeins hitt að eðlilegt væri að reyna að komast að samkomulagi við þessa aðila en ekki knýja fram breytingar einhliða með lögum eins og hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti á þskj. 1223 um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu Hoyvíkur-samningsins milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar, frá utanríkismálanefnd. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar, sem undirritaður var í Hoyvík í Færeyjum 31. ágúst 2005. Markmið samningsins er að koma á fót sameiginlegu efnahagssvæði á yfirráðasvæðum Íslands og Færeyja. Samningurinn nær til vöruviðskipta, þjónustuviðskipta, frjálsrar farar fólks og búseturéttar, fjármagnsflutninga og fjárfestinga, staðfesturéttar, samkeppni, ríkiseinkasölu, ríkisaðstoðar og opinberra innkaupa. Jafnframt tekur samningurinn til fullrar fríverslunar með landbúnaðarvörur sem er nýmæli í samningum Íslands við önnur ríki. Grunnregla samningsins er bann við mismunun á grundvelli ríkisfangs, staðfestustaðar eða upprunastaðar vöru en felur þó ekki í sér samræmingu löggjafar á þeim sviðum sem samningurinn nær til. Nefndin telur samninginn mikilvægan áfanga í samvinnu og auknum viðskiptum milli landanna og leggur áherslu á að kannað verði að veita Grænlandi aðild að samningnum, eins og 11. gr. hans gerir ráð fyrir, og þannig verði myndað eitt vestnorrænt efnahagssvæði. Samhliða tillögu þessari lagði utanríkisráðherra fram frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar samningsins og er það frumvarp á þskj. 998 og er nú til 2. umr. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa Halldór Blöndal, Drífa Hjartardóttir, Össur Skarphéðinsson, Jón Gunnarsson, Magnús Stefánsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd á þskj. 1392 um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samnings milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar. Tengist þetta því máli sem ég gerði grein fyrir áðan, þingsályktunartillögu á þskj. 999. Til að innleiða samninginn þarf að gera ýmsar breytingar á löggjöf og er frumvarp þetta lagt fram í því skyni. Breytingarnar sem lagðar eru til lúta að atriðum í löggjöf sem fjalla um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar og rétt til stofnsetningar fyrirtækja hér á landi. Jafnframt eru í frumvarpinu lagðar til nokkrar breytingar á lögum til að standa undir skuldbindingum Íslands samkvæmt nýjum stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, Vaduz-samningnum svokallaða. Við athugun nefndarinnar á málinu kom í ljós að smávægilegar lagfæringar þurfti að gera á frumvarpinu en þar er ekki um efnisbreytingu að ræða. Í fyrsta lagi er um lagfæringu á orðalagi að ræða en í öðru lagi er lagt til að 107. og 108. gr. frumvarpsins falli brott enda varða þær greinar breytingar á lagaákvæðum sem felld voru brott með lögum nr. 24/2006, um faggildingu o.fl. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á þingskjali 1393. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Drífa Hjartardóttir, Össur Skarphéðinsson, Jón Gunnarsson, Magnús Stefánsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti á þskj. 1286 um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings um tölvubrot. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning um tölvubrot sem gerður var í Búdapest 23. nóvember 2001 og undirritaður af Íslands hálfu 30. nóvember sama ár. Samningur um tölvubrot er gerður á vegum Evrópuráðsins og er fyrsti alþjóðasamningurinn sem fjallar um glæpi sem framdir eru um alnetið eða önnur tölvunet. Nær efni hans sérstaklega til höfundaréttar, fölsunar og svika sem tengjast tölvum, barnakláms og brota gegn öryggi tölvukerfa, tölvuneta og tölvugagna. Dómsmálaráðherra hefur þegar lagt fram frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum til að aðlaga ákvæði íslenskrar löggjafar efni samningsins og er það frumvarp á þskj. 609. Nefndin ræddi ítarlega skilgreiningu á hugtakinu barnaklám sem er að finna í 2. mgr. 9. gr. samningsins og þá heimild sem aðildarríkjunum er veitt til að gera undanþágur frá b- og c-lið 2. mgr. 9. gr. Í nefndinni kom fram það sjónarmið að ekki skyldi nýta heimild til fyrirvara við b- og c-lið 2. mgr. 9. gr. Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Þórunn Sveinbjarnardóttir rituðu undir nefndarálitið með fyrirvara varðandi það atriði. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Drífa Hjartardóttir, Jónína Bjartmarz, Bjarni Benediktsson, Magnús Stefánsson, Össur Skarphéðinsson, með fyrirvara, Steingrímur J. Sigfússon, með fyrirvara og Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka á þskj. 1396, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin ákvað að taka málið til frekari umfjöllunar eftir að því hafði verið vísað til 3. umr. Í 16. gr. frumvarpsins er m.a. kveðið á um skyldu tilkynningarskyldra aðila til að láta lögreglu í té upplýsingar. Í tengslum við þá grein íhugaði nefndin að setja inn sambærilegt ákvæði og um getur í áliti nefndarinnar í 556. máli (frumvarpi til laga um breytingu á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit) sem lýtur að því að hafi upplýsinga verið aflað um aðila án þess að honum sé kunnugt um það skuli upplýsa hann um það strax og rannsóknarhagsmunir leyfi og eigi síðar en fimm árum eftir að upplýsinga var aflað. Eins og fram kemur í umræddu áliti varð það þó niðurstaða nefndarinnar að heppilegra væri að slík breyting yrði gerð á samræmdan hátt um öll eftirlitsstjórnvöld sem heimild hafa til slíkrar upplýsingaöflunar. Þá var þess getið að í 88. gr. laga nr. 19/1991, um meðferð opinberra mála, væri að finna ákvæði af þessu tagi varðandi hleranir. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin eindregið til að farið verði í heildarendurskoðun hvað þetta atriði varðar við fyrsta tækifæri. Þá er nefndin sammála um að nauðsynlegt sé að fram fari endurskoðun á skilgreiningu hugtaksins „hryðjuverk“ eins og það er nú skilgreint í almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Bent hefur verið á að núverandi skilgreining sé of víð. Mikilvægt sé að hún taki á engan hátt til lýðræðislegs andófs og verði þannig á kostnað almennra mannréttinda. Undir framhaldsnefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Hæstv. forseti. Í atkvæðagreiðslu í lok 2. umr. boðaði ég að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mundu sitja hjá við afgreiðslu málsins. Við gætum ekki stutt málið vegna ófullnægjandi og reyndar mjög varasamra skilgreininga á hugtakinu „hryðjuverk“ í lögum. Reyndar er það svo að í þessu frumvarpi er vísað í önnur lög, almenn hegningarlög. Eins og fram kom í máli hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar tók nefndin þetta til athugunar og gerði grein fyrir afstöðu sinni í framhaldsnefndaráliti sem hér hefur verið mælt fyrir. Ég er mjög sáttur við þetta og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teljum þetta mikilvægan árangur og framfaraskref sem vonandi verður stigið. Við munum styðja frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér breytingartillögur við frumvarp til laga um breytingar á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Þær eru í fyrsta lagi að á eftir orðunum „tölulegum markmiðum“ í 1. gr. komi: sbr. Í öðru lagi eru breytingar við 3. gr. Annars vegar er um það að ræða að við bætist nýr liður, a-liður, svohljóðandi: Í stað „2. mgr.“ í 1. mgr. komi: 4. mgr. Hins vegar að á eftir orðunum „innheimtumönnum ríkissjóðs“ í 2. efnismálsgrein e-liðar komi: fyrir því. Í þriðja lagi að a-liður 6. gr. orðist svo: Heimilt er að kæra álagningu gjalds innan 60 daga frá gjalddaga gjaldsins vegna innlendrar framleiðslu en tollafgreiðsludegi ef um innflutning er að ræða. Eins og hv. þingmenn heyra er fyrst og fremst um að ræða tæknilegar breytingar sem komu í ljós við yfirlestur að þyrftu að vera inni.

Forseti. Mér þykir leitt að þurfa að tefja þessa afgreiðslu mála en ég vil ekki taka þátt í atkvæðagreiðslunni án þess að fá upplýsingar um ákveðin atriði sem mér skilst að ekki hafi verið fjallað um fyrr í sambandi við þetta mál og væri glaður ef það yrði þá leiðrétt á hinn jákvæða veg og bið hv. formann allsherjarnefndar eða hæstv. dómsmálaráðherra að svara því hvernig þessi mál snúa að Íslendingum sem búsettir eru fjarri heimahögum. Nú er hér verið að breyta reglum um þær upplýsingar sem fram koma, m.a. með því að hin almenna regla á að vera sú að starfsmenn dómsmálaráðherra taki myndir af fólki. Að vísu eru gerðar undantekningar þar á, það má senda rafrænar upplýsingar, t.d. myndir með stafrænum hætti. Það er líka verið að stytta gildistíma almennra vegabréfa úr tíu árum í fimm. Þetta kemur illa við þá Íslendinga sem dveljast langdvölum erlendis. Það er ekki bara í grannlöndunum eða Evrópulöndum sem svo háttar til um heldur líka t.d. í arabaheiminum eða í Suður-Ameríku o.s.frv. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um hvernig þetta snýr að þeim áður en þetta verður hér til endanlegrar afgreiðslu.

Frú forseti. Það er rétt að gildistími vegabréfanna er styttur úr tíu árum í fimm samkvæmt þessu frumvarpi en í frumvarpinu er líka ákvæði um að heimilt sé að lengja gildistímann í tíu ár ef sá tæknilegi búnaður sem notaður er við framleiðslu vegabréfanna og örgjörvinn í vegabréfunum endist lengur en í fimm ár. Það má því segja að það sé varúðarregla að hafa gildistímann í fimm ár en ef þetta reynist allt eins og að er stefnt er heimilt að lengja gildistíma vegabréfanna í tíu ár, svo spurningunni um gildistímann sé svarað. Varðandi Íslendinga erlendis er það svo að í fimm sendiráðum erlendis verður sambærilegur búnaður og er í sýslumannsskrifstofum hér á landi til þess að gefa út vegabréfin og síðan er hugsanlegt að hafa færanlegan búnað sem yrði þá farið með og tilkynnt um þann búnað með góðum fyrirvara og þá gæti fólk komið á ákveðna staði í fjarlægum löndum og látið endurnýja vegabréf sín á ræðisskrifstofum eins og nú er. Það hefur þegar reynt á þetta með nýju vegabréfin vegna fjölskyldu sem búsett er í Hong Kong því í Asíu þurfa menn að nota vegabréf mjög til þess að sanna sig á ferðalögum og fá mikla stimpla. Vegabréfin eða bækurnar endast því ekki eins og skyldi, hvort sem menn miða við fimm eða tíu ár og þetta mál hefur verið leyst á viðunandi hátt fyrir þá fjölskyldu. Þar með hefur líka verið mótuð ákveðin regla varðandi þetta þannig að ég tel að þetta vandamál sé leysanlegt og það sé vilji til að leysa það.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og treysti því að sá vilji sem hann talar um verði fyrir hendi til að leysa úr málum þessa fólks án þess að það valdi því kostnaði og amstri, því að það er mikilvægt að við hreinlega höldum hinum íslensku ríkisborgurum fjarri vettvangi af margvíslegum ástæðum og eigum að passa upp á að þrengja ekki kosti þeirra frekar en brýnar ástæður eru fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum við frumvarp til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða réttarstöðu samkynhneigðra. Eftir að málið var komið úr nefnd og eftir afgreiðslu þess við 2. umr. kom í ljós að samhengisins vegna þótti heppilegt að færa orðalagið í þessum lögum aðeins til betri vegar til þess að sú meining sem nefndin vildi leggja í lögin kæmist betur til skila. Þannig er til að mynda í breytingartillögunni í 2. lið setningunni „Sama gildir um einstaklinga af sama kyni í sambúð“ breytt í „Sama gildir um bótarétt einstaklinga af sama kyni í sambúð“. Þær breytingartillögur sem ég mæli fyrir eru eingöngu til þess að tryggja að sú meining sem nefndin vildi koma til skila með fyrri breytingartillögum sínum verði skýrari.

Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að fagna þeirri merkilegu réttarbót sem hér er á ferðinni og þegar þetta frumvarp verður orðið að lögum hefur verið komið á, að mestu, formlegu jafnrétti á milli sam- og gagnkynhneigðra og ég tel ástæðu til að fagna því sérstaklega. Eitt skref er þó enn þá óstigið sem er að heimila samkynhneigðum kirkjulega hjónavígslu eins og gagnkynhneigðum og ég treysti því að þingið muni samþykkja frumvarp frá Guðrúnu Ögmundsdóttur og fleirum sem liggur fyrir í þá veru. Ég vil líka segja það, virðulegur forseti, að það er mér mikil ánægja að eiga þátt í því að samþykkja þetta frumvarp þegar það verður að lögum vegna þess að árið 1992 flutti ég hér í þingsalnum, og það var raunar mitt fyrsta þingmál, þingsályktun um að greina það misrétti, lögformlega, félagslega og menningarlega misrétti sem væri á milli sam- og gagnkynhneigðra og grípa til aðgerða í framhaldi af því. Það voru ekki margir í þingsalnum þegar talað var fyrir því máli árið 1992, ég held að það hafi verið þrír þingmenn og málið flutt eftir miðnætti undir þinglok og ég átti ekki von á því þá að það tækist að ná fram því jafnrétti í einu vetfangi. En nú er þetta að verða að veruleika. Það hafa ýmsir áfangar náðst á undanförnum árum en hið formlega jafnrétti er að mestu leyti komið í höfn með þessari lagasetningu og ég lýsi mikilli ánægju með að þetta skuli gerast og að fá að taka þátt í afgreiðslu þessa máls.

Hæstv. forseti. Hér erum við að staðfesta jafnréttismál þar sem samkynhneigðu fólki er veittur jafn réttur á við aðra þegna þjóðfélagsins að flestu leyti, þó ekki öllu. Þegar þetta mál kom til 1. umr. lýsti ég því yfir að ég væri hlynntur því að ganga þetta skref til fulls og mæla fyrir um að kirkjulegar athafnir varðandi vígslu stæðu samkynhneigðum til boða. Það skref hefur ekki verið stigið nú. Væntanlega verður það í framtíðinni, fyrr en seinna. Ég lýsi ánægju minni með það skref sem nú er stigið en hefði viljað sjá málið klárað.

Frú forseti. Það er alveg ástæða til þess að fagna þeim áfanga sem hér er að nást þegar við horfum fram á að samkynhneigðir koma til með að geta búið við sama rétt og aðrir þegnar í samfélaginu. Það er þó eitt sem ég gat um í ræðu í gær sem mig langar til að nefna við þetta tækifæri þegar við erum að ljúka afgreiðslu á þessu máli. Það heyrir upp á okkur. Við þurfum að sjálfsögðu að taka það fram í stjórnarskrá okkar að óheimilt sé að mismuna fólki á grundvelli kynhneigðar. Að mínu mati er mikilvægt að það náist í gegn í þeirri nefnd sem nú er að störfum og ég læt í ljósi þá von að svo verði og að sú nefnd fari nú að skila af sér sem fyrst stjórnarskrá sem verði fyrir alla Íslendinga, líka samkynhneigða.

Hæstv. forseti. Ég hef áður greint frá afstöðu minni til þessara laga, bæði við 1. og 2. umr. málsins. Hér er verið að gera umfangsmiklar breytingar á stjórnsýslu innan lögreglunnar og ég legg áherslu á að náið samráð verði haft við Landssamband lögreglumanna, hagsmunasamtök starfsmanna, við þessar breytingar. Í annan stað vek ég athygli á því að með þessum lögum er verið að koma á fót svokölluðum greiningardeildum innan lögreglunnar. Þær hafa sams konar hlutverk og er að finna í núverandi lögreglulögum og þar vísa ég í 5. gr. núverandi lögreglulaga. Hins vegar er í greinargerð með frumvarpinu áréttað mikilvægi þess að lögreglan sinni fyrirbyggjandi starfi, sem þýðir að hún þarf að fylgjast með þeim sem líklegt eða hugsanlegt er að fremji lögbrot. Þetta krefst mjög ríkulegs lýðræðislegs aðhalds með starfsemi lögreglunnar hvað þetta snertir og ég legg áherslu á að Alþingi taki þessi mál til gagngerrar skoðunar á komandi þingum. En ég styð málið í heild sinni.

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst vekja athygli á því að verið er að færa lögreglustjórn umdæma eins og í Búðardal burt af svæðinu, það er t.d. verið að færa lögreglustjórn á Hólmavík til Ísafjarðar og fleiri slíka þætti. Það er verið að færa lögreglustjórnina, forsjá þessara mála, frá íbúunum í fjarlæg héruð. Ég tel að lögregluþjónustan eigi að vera sem næst íbúunum. Sú stefna sem hér er verið að taka upp er röng og ég get ekki stutt hana.

Virðulegi forseti. Löggjafinn gengur allt of langt í forræðishyggju yfir fullorðnu og sjálfráða fólki. Við fluttum hér fjórir þingmenn breytingartillögu sem kvað á um að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skyldi leyfa reykingar í sérstökum herbergjum eða á afmörkuðum svæðum á veitinga- og skemmtistöðum, í rými sem yrði aðgreint frá öðru rými og ekki yrði veitt þjónusta þar. Þannig yrði tryggt að þeir sem vinna á veitinga- og skemmtistöðum þyrftu ekki að anda að sér reyk og þeir gestir veitinga- og skemmtistaða sem kjósa að vera ekki í reyk ættu þess alltaf kost. Við réttum fram sáttarhönd, buðum upp á mildari leið að sama markmiði. Sú leið er ekki fortakslaust bann eins og frumvarpið felur í sér heldur er þeim veitingahúsaeigendum sem það kjósa heimilt að halda úti veitingastöðum með sérstöku reykingarými. Ég harma að sú breytingartillaga skuli hafa verið felld og að henni felldri segi ég nei við þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég er á móti þessu máli eins og það var upprunalega lagt fram. Hins vegar tók nefndin afstöðu til dóms Hæstaréttar og flutti breytingartillögu við lögin sem ég met miklu veigameiri. Ég styð því þetta mál í heild sinni þrátt fyrir að ég styddi ekki upprunalega málið.

Virðulegi forseti. Minni hlutinn í menntamálanefnd flutti tillögu með rökstuddri dagskrá um að þessu máli yrði vísað frá. Sú tillaga var felld. Við leggjumst eindregið gegn málinu. Hér er gengið með dæmalausum og freklegum hætti gegn sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaga. Fá fordæmi finnast fyrir slíkum gerningi. Samband íslenskra sveitarfélaga lagðist t.d. gegn 23. gr. frumvarpsins sem kveður á um að einkaskólar eigi rétt til styrks af almannafé um 75% af vegnu meðaltali heildarrekstrarkostnaðar allra grunnskóla sem reknir eru af sveitarfélögum á landinu á hvern nemanda árlega. Gegn þessu lagðist sambandið eindregið. Á fund menntamálanefndar mætti t.d. formaður sambandsins, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, núverandi borgarstjóri í Reykjavík. Hann lagðist á þeim tíma gegn því að þetta mál gengi fram enda væri svo freklega gengið gegn sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaga að þessi lagagrein ætti alls ekki að ná fram að ganga. Við í minni hluta menntamálanefndar leggjumst eindregið gegn þessu máli. Það er að sjálfsögðu sveitarfélaganna að ákveða það hve miklum fjárhæðum þau verja til að greiða rekstrarkostnað nemenda í einkareknum skólum. Megi þeir blómstra sem best en það er ekki ríkisvaldsins að ganga með þessum hætti gegn sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaganna. Sveitarfélögin reka grunnskólana í landinu og hafa sinnt því hlutverki með frábærum árangri í rúman áratug. Það er fáheyrt að ríkisvaldið komi með þessum hætti ofan frá með valdboði og dæmalausri miðstýringu í menntakerfinu og skikki sveitarfélögin til að greiða þessa eða hina upphæð með nemendum í einkareknum skólum. Það eiga sveitarfélögin að sjálfsögðu að gera upp við sig sjálf enda bera þau ábyrgð á rekstri grunnskólanna og hafa með þann rekstur að gera. Málið er eitt af verri málunum sem komu fyrir Alþingi í vetur og lengi var vart hægt að trúa að full alvara væri á bak við að afgreiða það sem lög frá Alþingi. Svo illa var málið úr garði gert og vanbúið og dæmalaust innihaldið að þverpólitísk samstaða varð um það hjá sveitarstjórnarmönnum að það skyldi ekki ná fram að ganga. Við segjum því að sjálfsögðu nei við þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um mikið deilumál. Deilurnar eru afar djúpstæðar. Hæstv. menntamálaráðherra lagði málið fram illa undirbúið og án samráðs enda var því mótmælt kröftuglega í menntamálanefnd. Hæstv. menntamálaráðherra hefur haldið því fram að verið sé að auka sveigjanleika og fjölbreytni í námi íslenskra skólabarna. Ég lýsi því yfir að við, löggjafarsamkundan á Alþingi, höfum alla möguleika til að auka sveigjanleika og fjölbreytni í skólastarfi með lagasetningu okkar. Sveitarfélög hafa það líka án þess að heimila einkaskólum það sem heimilað er með því frumvarpi sem hér er afgreitt sem lög frá Alþingi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum hvatt til að sveigjanleiki kerfis okkar sé nýttur til hins ýtrasta. En fari hægrisinnuð menntastefna fram sem horfir, undir forustu Sjálfstæðisflokksins eins og hér er gert, hættum við á að þeir sem aðhyllast einkarekstur í krafti auðs og valda fari af stað með sína skóla fyrir ríku börnin. Það býður upp á misskiptingu til náms. Það eyðileggur hugsjónir okkar um jafnan rétt allra til náms í grunnskólum. Við í stjórnarandstöðunni höfum barist ötullega gegn þessu máli, sem var rifið úr menntamálnefnd í bullandi ágreiningi. Ágreiningurinn á auðvitað eftir að halda áfram en nú er það von okkar sem höfum barist gegn þessu að hægt verði að bjarga í nefndinni sem nú er starfandi á vegum menntamálaráðherra og er að endurskoða grunnskólalögin í heild sinni. Þangað á auðvitað að vísa þessu máli, þar á það heima en ekki óundirbúið og illa reifað í sölum Alþingis.

Frú forseti. Ég vil undirstrika að hér erum við að ræða afar merkilegt og brýnt mál sem snertir hagsmuni allra sem koma að skólakerfinu, ekki síst barnanna okkar. Umboðsmaður barna var spurður, að mér var tjáð, fyrir menntamálanefnd hvort þetta mál ætti að ná fram að ganga eða bíða fram á næsta ár. Svarið var alveg hreint og klárt: Þetta verður að fara í gegn. Þetta á að fara í gegn. Og af hverju? Af því að hagsmunir barnanna eru í húfi. Hagsmunir foreldra eru einnig í húfi. En enn og aftur skýla vinstri flokkarnir, stjórnarandstaðan, sér, í þetta sinn á bak við sveitarfélögin, til að dylja afstöðuleysi sitt og andúð. Í þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar hefur berlega komið í ljós andúð á gömlum og góðum menntastofnunum sem hafa sannað gildi sitt fyrir íslenskt samfélag. Þær hafa þvert á móti undirstrikað jöfnuðinn í íslensku mennta- og skólakerfi.  Ég er að draga fram staðreyndir m.a. sem komu fram við meðferð málsins. Ég hlýt að fá til þess tækifæri eins og aðrir hv. þingmenn. Málið er mikilvægt. Það er mikilvægt að koma þessu í gegn til þess að við getum haldið áfram að stuðla að auknum gæðum, fjölgun tækifæra 

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar. Þessi tillaga skýrir sig sjálf enda hefur farið fram um hana nokkur umræða á Alþingi. Rætt hefur verið um að gera tilteknar breytingar á tillögunni til að koma til móts við sjónarmið sem hafa komið fram á hv. Alþingi, sérstaklega frá stjórnarandstöðunni. Ég vænti þess að þau sjónarmið verði tekin til athugunar í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar í því skyni að ná um málið samstöðu á Alþingi. Ég tel ekki ástæðu til að fara um málið frekari orðum og vænti þess að sú samstaða geti skapast og legg til að málinu verði vísað til hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um kjararáð frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd en nefndarálitið er að finna á þskj. 1334. Eins og kemur fram í nefndarálitinu fékk nefndin gesti á sinn fund og umsagnir og ætla ég ekki að rekja það frekar. Með frumvarpinu er lagt til að komið verði á fót kjararáði sem leysi af hólmi Kjaradóm og kjaranefnd. Ráðið ákveður með bindandi hætti laun og starfskjör æðstu handhafa ríkisvalds og þeirra ríkisstarfsmanna sem svo háttar til um vegna eðlis starfa þeirra eða samningsstöðu að launakjör geta ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt. Tekið er fram að þessa undantekningu fyrir ríkisstarfsmenn verði að skýra þröngt. Nefndin tekur undir það sjónarmið og telur að ýmsir hópar ríkisstarfsmanna sem nú heyra undir kjaranefnd ættu að hafa möguleika á að semja sjálfir um laun sín og starfskjör. Það er og mat nefndarinnar að löggjafinn þurfi að fara mjög varlega í því að afnema veigamikil réttindi fólks til að semja sjálft um kjör sín. Eingöngu þeir ríkisstarfsmenn sem illmögulega geti samið um kjör sín skuli ekki njóta þessara réttinda. Nefndin leggur til að gerðar verði nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að greinarmunur á „embættismönnum“ og „öðrum ríkisstarfsmönnum“ í 4. gr. frumvarpsins verði afnuminn. Samkvæmt greininni eiga allir embættismenn aðrir en þeir sem um ræðir í 3. gr. að falla undir kjararáð, þó að frátöldum nánar tilteknum hópi. Með öðrum orðum er ekki um neitt mat að ræða hvað embættismennina varðar eins og á við um aðra ríkisstarfsmenn. Nefndin telur aðgreininguna ástæðulausa; annaðhvort geta menn samið um kjör sín eða ekki, samanber umsögn kjaranefndar. Því til stuðnings áréttar nefndin að embættismenn teljast til ríkisstarfsmanna. Í öðru lagi er lögð til breyting á 4. mgr. 9. gr. þannig að kjararáð skuli ekki aðeins taka tillit til kvaða og hlunninda sem fylgja starfinu heldur leggja mat á verðmæti slíkra atriða, t.d. lífeyrisréttinda og þess starfsóöryggis sem fylgir t.d. þingmannsstarfi. Slíkt mat auðveldar raunhæfan samanburð á launum þingmanna og annarra í þjóðfélaginu. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 2. mgr. 10. gr. frumvarpsins sem lýtur að því að taka út sjálfvirka vísitölubindingu launa. Bent hefur verið á að vafasamt getur verið að lögbinda vísitölubundnar hækkanir. Í því sambandi tekur nefndin fram að kjararáði er í lófa lagið að hittast oft, jafnvel mánaðarlega, og taka ákvörðun um breytingar á launum með hliðsjón af slíkri vísitölu án þess að um sjálfvirka hækkun sé að ræða. Í fyrrnefndri 2. mgr. 10. gr. kemur fram í 2. málsl. að kjararáð geti ákveðið að stefnumarkandi ákvarðanir um innbyrðis launahlutföll og heildarstarfskjör á ákvörðunarsviði ráðsins séu teknar sjaldnar, til dæmis þriðja eða fjórða hvert ár. Eins og hefð er fyrir í kjarasamningum er það skilningur nefndarinnar að ráðið geti ákvarðað laun fram í tímann. Þannig gæti það t.d. ári fyrir kosningar tekið stefnumarkandi ákvörðun um laun þingmanna sem gilda ætti fyrir næsta kjörtímabil. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara. Frú forseti. Mig langar til að bæta við nokkrum orðum frá eigin brjósti varðandi þetta mál. Í fyrsta lagi er mikill vandi að ákvarða laun þingmanna vegna þrískiptingar valdsins, það er alltaf mikill vandi hver á að ákvarða laun þeirra. Í mörgum þingum er það þingið sjálft sem ákvarðar laun þingmanna og tekur á því ábyrgð. Hér er lagt til að þingið geri það óbeint með því að tilnefna þrjá menn í kjararáð og aðrir tveir eru tilnefndir annars vegar af Hæstarétti og hins vegar af fjármálaráðherra. Þannig taki þingið ábyrgð á þeim launum. Þá hefur verið nefnt að þessi lög taki rétt af fólki til að semja um kjör sín og reyndar er það þannig að tekið er fram að þeir skuli heyra undir ráðið. Hópar eins og t.d. prófessorar, prestar og forstöðumenn ríkisstofnana mundu væntanlega geta samið um kjör sín eins og aðrir hópar, hjúkrunarfræðingar, læknar og kennarar, sem og forstöðumenn í fyrirtækjum á almennum markaði. Þá hefur mér verið bent á að ekki er tekið tillit til menntunar eða reynslu hvað varðar laun þingmanna eins og í öllum öðrum greinum í þjóðfélaginu og þetta getur leitt til neikvæðs úrvals vegna þess að fólk sem hefur lagt í dýra fjárfestingu í menntun og er með há námslán á bakinu hafi illa ráð á því að bjóða sig fram til þings vegna þess að það þurfi hærri laun til að standa undir fjárfestingunni við menntunina. Ljóst er að mat á lífeyrisréttindum þingmanna hefur oft verið mikið rætt og menn hafa sagt að þetta séu óskaplega góð réttindi og þau eru það sannarlega en þau eru samt í takt við það sem gerist í B-deild LSR, Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, og að mestu leyti sniðin eftir þeim reglum. Þegar Alþingi breytti lögum um lífeyrisréttindi gerðist það sem hefur ekki komið fram í umræðunni að réttindi þingmanna skertust vegna þess að þeir borga 5% iðgjald í stað 4% áður án þess að réttindin hækkuðu því samfara, en þetta hefur vantað inn í umræðuna. Ég vona að frumvarpið fái farsælan framgang á Alþingi. Ég minni á að til að kjararáð verði starfhæft þarf Alþingi að tilnefna þrjá í kjararáð og það gerist að sjálfsögðu ekki fyrr en búið er að auglýsa og birta lögin. Þess vegna þarf þetta frumvarp að hafa ákveðinn forgang umfram önnur frumvörp og mér skilst að það muni verða svo.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli formanns efnahags- og viðskiptanefndar liggur á að lögfesta það frumvarp sem hér er til umræðu um kjararáð. Ég skal því ekki hafa mörg orð um málið þó að ef til vill væri ástæða til að gera það og fara yfir umsagnir sem fram komu um málið sem voru þó nokkrar, nokkrar ítarlegar, og ýmsar ábendingar sem þar komu fram um breytingar á frumvarpinu sem ekki var tekið tillit til. Ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skrifuðum undir nefndarálitið með fyrirvara sem ég ætla að gera grein fyrir. Við erum sammála þeim breytingartillögum sem efnahags- og viðskiptanefnd leggur til og meginatriði þess sem fram kemur í nefndarálitinu frá efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil þó gera athugasemd við það sem fram kemur aftarlega í nefndarálitinu og vil ég vitna til þess, með leyfi forseta: „Í fyrrnefndri 2. mgr. 10. gr. kemur fram í 2. málsl. að kjararáð geti ákveðið að stefnumarkandi ákvarðanir um innbyrðis launahlutföll og heildarstarfskjör á ákvörðunarsviði ráðsins séu teknar sjaldnar, til dæmis þriðja eða fjórða hvert ár. Eins og hefð er fyrir í kjarasamningum er það skilningur nefndarinnar að ráðið geti ákvarðað laun fram í tímann.“ Kjararáð getur vissulega tekið ákvarðanir sem eru fram í tímann en ég er ósammála þeirri leiðsögn sem mér finnst felast í því sem fram kemur í næstu setningu í nefndarálitinu þar sem segir, með leyfi forseta: „Þannig gæti það t.d. ári fyrir kosningar tekið stefnumarkandi ákvörðun um laun þingmanna sem gilda ætti fyrir næsta kjörtímabil.“ Ég tel ekki rétt að hafa slíka setningu í nefndarálitinu sem gæti gefið tilefni til þess að hægt væri að vísa í að einhver leiðsögn væri af hálfu nefndarinnar að taka ætti stefnumarkandi ákvarðanir um laun þingmanna ári fyrir kosningar og vildi ég láta það koma fram. Ég vil aðeins, þó að ég ætli ekki að fara í umsagnir sem fram komu um málið, vísa í það sem mér finnst máli skipta að haldið sé til haga, af því að umsagnirnar fylgja ekki með í nefndarálitinu. Til dæmis það sem fram kom hjá kjaranefnd og reyndar fleiri aðilum, eins og t.d. Kjaradómi, að þar er dregið í efa réttmæti þess að ráðið skeri sjálft úr um hverjum það ákveður laun. Eins kom það fram hjá kjaranefnd en hún segir, með leyfi forseta, í umsögn sinni: „Í frumvarpinu er lagt til að kjararáð verði skipað fimm mönnum og að það starfi í tveimur deildum, annars vegar fullskipað og hins vegar þriggja manna undirnefnd. Ekki verður séð að þörf sé á slíkri skiptingu og kjaranefnd telur eðlilegt að sömu aðilarnir sinni öllum þeim störfum og þeim verkefnum sem ráðinu verði falin, …“ Að hluta til er hægt að taka undir þetta hvort tveggja sem þarna kemur fram og vildi ég halda því til haga í umræðunni að þessir aðilar hafi sett fram þessar ábendingar ásamt reyndar fleirum sem fram komu í umsögn umræddra aðila og annarra. Meðal annars var það gagnrýnt sem fram kom í máli formanns og framsögumanns nefndarinnar að óeðlilegt væri að vísitölubinda þessi laun með sjálfvirkum hætti og kom það m.a. fram hjá formanni Kjaradóms og er tekið tillit til þess hjá efnahags- og viðskiptanefnd. Einnig kom fram í umsögn Alþýðusambands Íslands að það taldi eðlilegt að þær ákvarðanir sem teknar yrðu á þingi og varða bein launakjör þingmanna eins og ýmiss konar álagsgreiðslur, t.d. hjá forsætisnefnd, álagsgreiðslur nefndarformanna, og það sem telja mætti til beinna launagreiðslna ætti að vera í ákvörðunarvaldi þessa nýja kjararáðs en það sem kæmi fram í 9. gr. væri ekki nægjanlegt, en þar segir, með leyfi forseta: „Enn fremur skal kjararáð taka tillit til kvaða sem störfunum fylgja, svo og hlunninda og réttinda sem tengjast embætti og launum, svo sem lífeyrisréttinda og ráðningarkjara.“ Auðvitað er það eðlilegt að kjararáð taki tillit til þessara launakjara sem hér er um getið í síðustu mgr. 9. gr. en við fulltrúar Samfylkingarinnar í efnahags- og viðskiptanefnd vildum ganga lengra og flytja ákvörðunarvald í þeim launakjaraþáttum sem ákvarðaðir eru í þinginu og eru beinar launagreiðslur, að þær flytjist til ákvörðunar hjá kjararáði einnig. Ekki náðist samstaða um það og að því lýtur fyrirvari okkar. Ég held ég megi segja að almenn samstaða hafi verið um það hjá þeim sem fjölluðu um málið og sendu umsagnir til þingsins að sú skipulagsbreyting sem gerð er væri verulega til bóta, þ.e. að ekki séu tvískiptar ákvarðanir fyrir þá aðila sem kjaranefnd og Kjaradómur hafa ákvarðað laun fyrir heldur falli þetta undir eina skipan sem er kjararáð og er það vissulega til bóta, virðulegi forseti. Ég vil segja í lokin, virðulegi forseti, vegna þess að stefnt er að því að ljúka þessu þingi væntanlega á morgun eða fljótlega eftir helgi, að ég harma það ef ekki gefst tími á þinginu til að ná samstöðu um að breyta hinu svokallaða eftirlaunafrumvarpi sem mjög hefur verið gagnrýnt í samfélaginu og harma að ekki hafði náðst samstaða um það meðal flokka hér á þingi að gera nauðsynlega breytingu á því frumvarpi sem margrætt hefur verið, þ.e. að þeir sem hætta störfum sem þingmenn eða ráðherrar og taka við öðrum störfum þar sem þeir hafa full laun hafi á sama tíma full lífeyrisréttindi. Þetta er mjög óeðlilegt að slíkt skuli viðgangast og það ber auðvitað að harma að ekki náist samstaða um það á þinginu að breyta þessu. Ég vil halda því til haga sem ítrekað hefur komið fram að málið hafi verið fast í forsætisnefnd. Það hefur verið margbent á það af hálfu forsætisnefndarmanna að svo er ekki. Málið hefur ekki verið þar til ákvörðunar heldur hefur þetta verið á borði og vettvangi þingflokksformanna og þar hefur ekki náðst samstaða. Ég hefði viljað ganga miklu lengra en mér heyrðist að margir vildu. Ég hefði viljað að við gengjum það langt að afnema þau réttindi sem þegar eru orðin virk hjá þeim aðilum sem hafa verið að þiggja þessi lífeyrisréttindi á sama tíma og þeir þiggja full laun í störfum sínum. Menn segja að það muni ganga á svig við stjórnarskrána. Mín skoðun er sú að við hefðum átt að taka þá áhættu. Hér er um svo mikið óréttlæti að ræða að hafa slíkt fyrirkomulag á í lífeyrisréttindum þingmanna og ráðherra með þessar tvöföldu greiðslur, þ.e. bæði lífeyrisréttindi og launagreiðslur á sama tíma, að ég hefði viljað sjá það hverfa. Það var skoðun flokks míns að það yrði gert með þeim hætti en um það náðist ekki samstaða og verður ekki séð að það verði gert á þeim örfáu dögum sem eru til stefnu á þessi þingi sem væntanlega lýkur í síðasta lagi einhvern tíma í næstu viku.

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Ég gerði allrækilega grein fyrir afstöðu minni til málsins við 1. umr. Ég hef áður flutt þingmál um skipan kjaramála alþingismanna. Það gekk út á að Alþingi hefði sjálft forræði á málinu, stæði og félli með ákvörðunum sínum. Ég byggi á þeirri hugsun að að baki ákvörðunum um kjaramál skuli jafnan vera ábyrgð, að það sé hægt að draga þá til ábyrgðar sem taka slíkar ákvarðanir. Svo er í kjarasamningum, þar fá fulltrúar verkalýðsfélaganna aðhald frá félögum sínum innan félaganna. Sama gildir um Samtök atvinnurekenda. Úr vöndu er að ráða þegar um er að ræða alþingismenn og ýmsa þá sem standa utan hefðbundinna kjarasamninga. En þá er hægt að hafa þann hátt á, eins og ég nefndi áðan, að Alþingi taki sjálft endanlega ábyrgð á gjörðum sínum því að þingmenn er vissulega hægt að draga til ábyrgðar í kosningum. Þetta þingmál sem ég flutti fyrir fáeinum árum hlaut ekki brautargengi, reyndar engan stuðning á þinginu nema ef ég man rétt í orði frá þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, sem kvaðst vera sammála þeirri hugsun sem frumvarp mitt hvíldi á. Hvað um það. Um nokkurra ára skeið hefur kjörum þingmanna verið ráðið af hálfu Kjaradóms og einnig hefur verið við lýði svokölluð kjaranefnd, sem hefur haft með höndum ákvörðun um kjör ýmissa embættismanna ríkisins. Í þeim hópi hefur stöðugt verið að fjölga í seinni tíð. Er það mat margra, ekki síst verkalýðsfélaganna, að það sé ill þróun, það sé eðlilegt að hópar sem á annað borð sem geta samið um kjör sín geri það í kjarasamningum. Við þekkjum síðan aðdragandann að því frumvarpi sem liggur nú fyrir, frumvarpi til laga um kjararáð. Urðu miklar deilur kringum áramótin um ákvörðun Kjaradóms varðandi kjör alþingismanna og ætla ég ekki að fjölyrða um þá ákvörðun hér og nú en ákveðið var að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Skipuð var nefnd með fulltrúum allra þingflokka á Alþingi. Hún komst að niðurstöðu. Niðurstöðuna er að finna í þessu frumvarpi. Allir þingflokkar fengu málið til umsagnar og niðurstaðan í mínum þingflokki var sú að við skyldum styðja þetta frumvarp. Innan okkar flokks, eins og ég hygg allra þingflokka, eru deildar meiningar um hvernig haga skuli þessum málum og augljóst að leita þyrfti málamiðlunar. Sú málamiðlun liggur fyrir í þessu frumvarpi. Sú breyting er gerð á skipan þessara mála að Alþingi kemur beinna að skipan í kjararáðið en það gerði áður í Kjaradóm og færir þannig ábyrgðina nær sér. Þetta er í átt að þeirri hugsun sem ég hef talað fyrir þótt hún gangi ekki alla leið. Því fer reyndar fjarri. Ég held að það sé til góðs að sameina hina gömlu kjaranefnd og Kjaradóm í eitt kjararáð. Einnig er að finna ákvæði sem gefa þeirri hugsun undir fótinn að fækka verði þeim sem fá kjör sín ákvörðuð með þessum hætti. Það er ekki skýrt kveðið á um að stórir hópar sem núna lúta ákvörðunum kjaranefndar skuli fara að setjast að samningaborði sjálfir en sá skilningur liggur engu að síður fyrir í þessu lagafrumvarpi. Hæstv. forseti. Þótt ég sé ekki fyllilega sáttur við frumvarpið eða öllu heldur, svo ég gerist nákvæmari í orðavali, þó að það sé ekki alveg sniðið að hugmyndum mínum ætla ég að sætta mig við þessa niðurstöðu. Varðandi lífeyrisréttindi þingmanna, sem hér hafa verið gerð að umfjöllunarefni, þá tel ég að það sé aðgreint og aðskilið mál og í mínum huga er ekki til nein málamiðlun í því efni. Lög um lífeyrisréttindi alþingismanna og ráðherra ber að afnema heildstætt, nema þau algerlega úr gildi og vísa þeim hópi, þingmönnum og ráðherrum, inn í Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, LSR, A-deild þess sjóðs. Þar eru góð réttindi. Þau eru vissulega lakari en kveðið er á um í hinum makalausu lögum sem gilda nú um lífeyrisréttindi þingmanna og ráðherra en það er við hæfi að þessir starfsmenn ríkisins séu þar eins og allir aðrir. Fleira ætla ég ekki að segja að svo stöddu um þetta frumvarp sem ég mun styðja við atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð um það frumvarp sem við ræðum hér um launakjör þingmanna, sem er sáttagjörð úr nefnd sem allir þingflokkar skipuðu fulltrúa sína í. Ég tel að sú sáttagjörð sé viðunandi eins og hún birtist í frumvarpinu. Ég er sáttur við að ábyrgð Alþingis færist nær í ákvarðanatökunni og að við berum í raun og veru meiri ábyrgð á henni sjálfir með því að Alþingi skipi beint þrjá fulltrúa í kjararáð. Ég held að vandfundin verði önnur aðferð en sú sem hér er lögð til. Það er gott að við fórum þá leið að einfalda formið með að leggja niður annars vegar Kjaradóm og hins vegar kjaranefnd og settum málið í þann farveg sem það er í frumvarpinu. Ég tek líka undir að það sé mjög eðlilegt að skoða það hvort allir þeir hópar sem nú heyra undir kjararáð eigi heima þar í framtíðinni. Ég tel að það muni þróast á þann veg að svo verði ekki, hæstv. forseti. Við munum styðja þetta mál í þingflokki Frjálslynda flokksins og teljum að þetta sé ágætlega ásættanlegur farvegur í þessum málum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50 30. mars 1987. Frumvarpið er á þingskj. 735 og er 503. mál þingsins. Þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir fjalla margar um aukið umferðaröryggi og er minni hlutinn sammála þeim flestum og telur þær skref í rétta átt, margar hverjar löngu tímabærar. Í 9. gr. frumvarpsins er hins vegar byggt undir heimildir Vegagerðarinnar til að viðhafa aukið eftirlit með ökutækjum o.fl. Lagt er til að eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar verði veitt aukið vald til að stöðva akstur farmflutninga- og hópbifreiða, banna frekari för þeirra og krefjast upplýsinga og gagna, án aðkomu lögreglunnar, og kalla til lögreglu til frekari úrvinnslu málsins síðar. Minni hlutinn er á móti þessum auknu heimildum Vegagerðarinnar og því tvöfalda flókna kerfi sem hér er verið að auka og festa í sessi. Þetta kerfi mun verða flókið og þunglamalegt í framkvæmd. Minni hlutinn telur frekar þörf á að einfalda kerfið og gera það skilvirkara. Bæði í umsögnum um frumvarpið og hjá gestum sem komu á fundi nefndarinnar voru gerðar verulegar athugasemdir við það fyrirkomulag sem 9. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir. Jafnframt bárust nefndinni undirskriftalistar frá aðilum í verktaka- og þungaflutningastarfsemi þar sem breytingunum er mótmælt. Í störfum nefndarinnar kom fram að fram undan er heildarendurskoðun á umferðarlögum. Minni hlutinn leggur mikla áherslu á að við þá endurskoðun verði þessi mál skoðuð afar vel. Tryggt verði að umferðareftirlit á vegum landsins verði einfaldað og dregið úr hinu tvöfalda eftirliti sem nú ríkir og verið er að auka með samþykkt 9. gr. frumvarpsins. Fram til þess tíma að heildarendurskoðun laganna fer fram leggur minni hlutinn áherslu á að ríkislögreglustjóri og Vegagerðin hafi mikla og góða samvinnu um umferðareftirlit á vegum landsins. Horft verði til þess fyrirkomulags sem áður gilti í þeim efnum. Einnig er í frumvarpinu lögð til 100% hækkun á umferðaröryggisgjaldi. Minni hlutinn telur að skattheimta ríkissjóðs á bifreiðaeigendum sé þegar allt of mikil og leggst því enn fremur gegn þessari auknu skattheimtu ríkisstjórnarinnar á bifreiðaeigendur. Undir nefndarálitið rita auk mín Anna Kristín Gunnarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Guðjón A. Kristjánsson. Þess má geta að hv. þm. Jón Bjarnason, sem situr sem áheyrnarfulltrúi í samgöngunefnd, er sammála þessu nefndaráliti. Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í þessu nefndaráliti eru flestallar greinar frumvarpsins þannig að um þær ætti að vera fullt samkomulag. Þær snúast um að auka umferðaröryggi og skjóta stoðum undir frekara eftirlit eins og t.d. með ökuritum og ökuskífum. En það er fyrst og fremst 9. gr. sem við gerum verulegar athugasemdir við eins og kom fram í nefndarálitinu og er það rökstutt og stuðst við fjölmargar umsagnir sem bárust nefndinni svo og umkvartanir ýmissa sem komu sem gestir á fundinn. Áður en ég fer yfir nokkur af þeim erindum sem bárust og umsagnir um 9. gr. vil ég taka nokkur dæmi sem geta komið upp í þessu sambandi. Það er auðvitað alveg til í dæminu að vegagerðareftirlitið, eða vegagerðarlöggan eins og sumir kalla það, geti stoppað bíl, skoðað hann og séð ekkert athugavert og hleypt honum áfram. Eftir nokkrar mínútur gæti hann þess vegna mætt lögreglunni sem þá gæti tekið bílinn til skoðunar eða það sem er enn verra ef maður snýr þessu við, að lögreglan mætti bíl, stoppaði hann til að gera athugasemdir og skoða t.d. farm eða heildarþunga en sér ekkert athugavert og hleypir honum áfram. Eftir smástund gæti vegagerðarlögreglan, vegagerðareftirlitið, stoppað viðkomandi bíl, gert athugasemdir við heildarþunga bílsins og hvernig farmurinn er á bílnum og stöðvað hann - viðkomandi bílstjóri verður að hlíta því að vera stöðvaður þar sem hann er og þess vegna í vegarkanti þjóðvegarins, en á mörgum stöðum er nú ekkert svakalega mikið um útskot og stæði til að fara út af með þessa stóru og miklu bíla - og kallað á lögregluna sem áður var búin að sleppa bílnum. Vegagerðareftirlitið gæti kallað hana til og beðið hana að koma til að sjá um lögregluþáttinn í málinu. Svona flókið getur þetta kerfi orðið. Annað dæmi má taka. Ef vegagerðarlögreglan eða eftirlitið stoppar bíl, við skulum segja bara uppi á miðjum Möðrudalsöræfum, þá verður viðkomandi bílstjóri að hlíta þeirri ákvörðun og stoppa bílinn og bíða þar til lögregla verður kölluð á staðinn sem kæmi þá annaðhvort frá Húsavík eða Egilsstöðum. Þetta er nú það kerfi sem hér er verið að setja upp, þetta er tvöfalt kerfi, þ.e. lögreglan og lögreglubílar á ferðinni, Vegagerðin á vegagerðarbílum á ferðinni við að skoða suma af þessum sömu þáttum. Nú er það svo, virðulegi forseti, að enginn annar en lögreglan hefur heimild til að stöðva bíla t.d. til að taka áfengissýni eða annað slíkt. Þannig er þetta tvöfalda kerfi sem sett er hér upp fyrir utan það óhagræði og þá vitleysu sem er í kringum þetta. Þar að auki eru margar umsagnir sem vara við þessari breytingu vegna þess að það er skýrt í lögreglulögum að enginn annar en lögreglan hefur þær heimildir sem þarf til að framfylgja þessum málum enda var varað við þessu. Í fjölmörgum umsögnum sem bárust nefndinni er fjallað um þetta. Ég ætla fyrst að grípa niður í umsögn sem barst frá ríkislögreglustjóra og er undirrituð af Steinari Adolfssyni, löglærðum fulltrúa, en þar segir m.a. um 9. gr., með leyfi forseta: „Í umsögn um frumvarpsdrögin setti ríkislögreglustjórinn fram þá skoðun sína að það eftirlit sem ákvæðið fjallar um eigi alfarið að vera í höndum lögreglu sem fer með rannsóknar- og ákæruvald. Það var áréttað að margar aðgerðir sem verið er að fela eftirlitsmönnum vegagerðarinnar eru í eðli sínu lögregluaðgerðir sem varða ætluð brot á umferðarlögum og reglugerðum sem settar eru á grundvelli laganna. Í því sambandi var einnig vísað til athugasemda lögreglustjórans í Reykjavík um frumvarpsdrögin.“ Í umsögn sem barst frá sýslumanninum á Selfossi, Ólafi Helga Kjartanssyni, segir m.a. um 9. gr., með leyfi forseta: „Í 9. gr. frumvarpsins sem breytir þeirri 68. í umferðarlögunum er skynsamlegt að hafa skýrt ákvæði í 1. málsgrein sem heimilar lögreglu að taka ökutæki sem bersýnilega uppfyllir ekki skilyrði til að teljast í lögmæltu ástandi úr umferð og sömu afleiðingu ætti það að hafa að neita að færa ökutæki til skoðunar.“ Síðan kemur lokamálsgreinin: „Varðandi lokamálsgreinina virðist eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar fengið nánast lögregluvald sem er á skjön við lögreglulög nr. 90/1996 en í 9. gr. þeirra eru þeir greindir með tæmandi talningu sem fara með lögregluvald. Afar óheppilegt er að misskilningur kunni að skapast um það hvar vald liggur. Sama kynni að mega lesa úr 4. málsgreininni.“ Í umsögn ríkissaksóknara um umrædda 9. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Í 9. gr. frv. frumvarpsins er m.a. að finna ákvæði um auknar heimildir Vegagerðarinnar til að framfylgja eftirliti með afmörkuðum þáttum. Ekki eru gerðar athugasemdir við ákvæðið en rétt er að leggja áherslu á að almennt verði farið varlega í að veita öðrum stofnunum en lögreglu rannsókn refsiverðra brota. Lögregla getur, með öflun sérþekkingar og sérstakra tækja, sinnt flóknum málum á ýmsum sérsviðum.“ Landssamband lögreglumanna sendi ítarlega greinargerð og fylgdi máli sínu vel eftir en Páll E. Winkel, framkvæmdastjóri félagsins, kom á fund nefndarinnar og fjallaði um það. Ég get því miður ekki á lokadögum þingsins, virðulegi forseti, lesið þá greinargerð alla sem er mjög ítarleg, greinargóð og skýrir sjónarmið þeirra og sýnir fram á eins og aðrar umsagnir hversu varhugavert og allt að því vitlaus þessi 9. gr. er. Ég vísa til umsagnar Landssambands lögreglumanna sem fjallar m.a. um umrædda grein lögreglulaga. Umsögnin er skýr um það hverjir hafa það vald sem við erum hér að tala um en erum að útdeila til annarra á annan hátt. Virðulegi forseti. Ég gat þess í nefndarálitinu að skrifleg mótmæli hafi borist frá fjölmörgum eigendum flutningafarartækja, vörubíla og annarra. Ef ég man rétt voru það um 1.000 undirskriftir. Sömu aðilar sendu líka umsögn til samgöngunefndar þar sem þeir gera grein fyrir sjónarmiði sínu og taka ýmis dæmi eins og dæmið sem ég tók um að hægt væri að stoppa bíl uppi á fjöllum, uppi á öræfum eða einhvers staðar, kalla til lögreglu sem ef til vill væri tvo, þrjá eða fjóra tíma að komast á viðkomandi stað svo hægt væri að klára málið. Þeir gagnrýna þetta mjög og vara við þessu tvöfalda kerfi. Sama má segja um Landssamband vörubifreiðastjóra sem fjallar um þetta mál og gagnrýnir það. Ég gat þess líka, virðulegi forseti, að við gerum athugasemdir við þá grein þar sem umferðaröryggisgjaldið er hækkað um 100%. Í umsögn frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda er þetta mál rakið og fjallað um það sem nýlega kom fram í svari hæstv. samgönguráðherra við fyrirspurn minni á Alþingi um heildarskatttekjur ríkissjóðs af bifreiðanotkun og bifreiðainnflutningi tíu ár aftur í tímann þar sem m.a. kemur fram að heildarskatttekjur ríkissjóðs af umferð voru 47 milljarðar kr. á árinu 2005. En til vega og Vegagerðarinnar var varið ríflega 13 milljörðum kr. Þessar skatttekjur hækkuðu um tæplega 25% frá árinu 2004. Þarna er sem sagt lagt til að hækka umferðaröryggisgjaldið um 100% eða ná sér í vasa í bifreiðaeigenda 35–40 millj. kr., nýjar, til að setja í þetta. Nú er ég ekki, virðulegi forseti, að gagnrýna með þessu að auknu fé verði varið til Umferðarstofu til að framfylgja þeim málum sem þeir eiga að gera. Þeir peningar eru þegar til í ríkissjóði og ætti að nota í það verk sem þarna er án þess að hækka þennan skatt. Ég sagði það líka áðan, virðulegi forseti, að lögreglustjórinn í Reykjavík hafi bent á vankantana á 9. gr. og þeir vitna líka í þau lög sem ég hef hér gert að umtalsefni og gagnrýna að vegaeftirlitsmönnum sé fengið þetta vald. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir nokkrar umsagnir sem bárust nefndinni út af málinu og þessum vondu greinum í frumvarpinu og ég vil ítreka það enn einu sinni að sú för sem hér er verið að fara, að festa þetta í sessi, er alveg með ólíkindum að skuli vera farin af ríkisstjórnarflokkunum, svo ekki sé talað um það sem boðað var að samgönguráðuneytið ætli að beita sér fyrir því að umferðarlögin verði endurskoðuð núna og komi væntanlega til þings á næsta þingi. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að við teljum að það hefði mátt halda í það kerfi sem var, þar sem var samstarf ríkislögreglustjóra og Vegagerðar, þar sem einn lögreglumaður og einn vegaeftirlitsmaður voru í hverjum bíl og fóru um landið í þetta eftirlit. Ég ítreka það líka, virðulegi forseti, að við segjum í nefndaráliti að við teljum að það eigi að einfalda þetta kerfi og það mætti alveg hugsa sér að gera þannig að lögreglunni verði gert kleift að hafa bæði bifreiðar og tækjabúnað, þekkingu og annað til að fylgjast m.a. með hleðslu bíla, sem þeir hafa náttúrlega í dag. Þeir stoppa auðvitað bíla sem þeir sjá með ólöglega hleðslu, ég tala nú ekki um og kannski það sérstaklega sem Vegagerðin er að sækjast í, þ.e. eftirlit með heildarþyngd bifreiða. Því það er auðvitað mjög alvarlegt brot þegar bifreiðar eru hafðar of þungar og keyra um þjóðvegi landsins og skemma þá og skapa m.a. umferðarhættu vegna skemmda á malbiki og öðru. En þetta tel ég að lögreglan geti alveg hiklaust framkvæmt eins og hver annar og það eigi að vera þáttur lögreglunnar að fylgjast með þessum þætti eins og öðrum þáttum sem þeir fylgjast með í umferðinni þegar þeir fara um þjóðvegi landsins. Virðulegi forseti. Það er komið að lokum þessa þings og mörg mál bíða. Ég hefði sannarlega viljað að þetta mál hefði komið fyrr til umræðu og þá hefði verið hægt að fara betur yfir það og rökstyðja málflutning okkar betur með tilvitnun í umsagnir sem komu og sýna kannski enn betur fram á hversu vitlaust þetta er. Virðulegi forseti. Það eru kannski þessar tvær greinar sem við gerum sérstaklega athugasemdir við. Vinnan í nefndinni var ágæt, það var farið yfir þetta og ég hygg að á ákveðnum tímapunkti hafi menn verið farnir að sjá hversu slæmt þetta var en því miður var haldið áfram og málið klárað á þann hátt.

Frú forseti. Eins og kom fram hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller er rétt að í bígerð er að endurskoða þessi lög og í greinargerð meiri hluta samgöngunefndar kemur fram að ráðuneytið hefur áform um það og hefur þegar rætt við Félag lögreglumanna um að þeir komi þegar að því máli. Aðeins til að skerpa á því hvað hér er að gerast þá er rétt að benda á að samkvæmt 68. gr. laganna er lögbundið nú þegar að Vegagerðin annist eftirlit með aksturs- og hvíldartíma ökumanna. Jafnframt er það lögbundin heimild eftirlitsmanna Vegagerðarinnar til stöðvunar ökutækja til að skoða upplýsingar sem varðveittar eru í ökurita ökutækis, á ökuritakorti eða með öðrum hætti. Þetta mál er til komið eins og áður hefur komið fram vegna tveggja hæstaréttardóma þar sem skoðun vegaeftirlitsmanna var dæmd ómerk vegna þess að það vantaði ákvæði í þau lög sem hér er væntanlega verið að staðfesta. Aðeins varðandi tekjuöflun til vegagerðar en mönnum hættir mjög til að gera tvö atriði tekna og gjalda að umræðuefni. Það er annars vegar hverjar tekjurnar eru og hins vegar hvað fer í vegaframkvæmdirnar. Ég held að það sé nauðsynlegt líka að líta til fleiri átta. Hvað kostar svo vegaumferðin þjóðfélagið? Því miður vegna allt of margra slysa og afleiðinga þeirra og löggæslu sem þarf að hafa vegna umferðar og fleiri þátta sem koma þarna saman. Það eru því auðvitað miklar öfgar þegar þessar tvær tölur eru bornar saman án þess að litið sé yfir alla flóruna. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller um að samstarfið var gott í nefndinni og það var farið mjög gaumgæfilega yfir þessi mál en svo auðvitað eins og vill gerast oft í nefndum þá skerast leiðir og álit manna er sitt hvað varðandi lögin.

Frú forseti. Aðeins vegna þess sem talað var um ökurita eða ökuskífuna svokölluðu. Það er hluti af þessu máli sem ég hef talað um og er sjálfsagt að samþykkja að skjóta frekari stoðum undir lögin um það þannig að dómstólar geti tekið á því máli þegar um brot á því er að ræða. Þar með er ég ekki endilega að segja og ég ætla ekki að lengja umræðuna um það að fara að tala um hvaða klukkustundafjölda eigi að nota fyrir þá sem eru að keyra á Íslandi. Það er eins og menn hafa stundum tekið dæmi um, það er ákveðinn hámarkstími á akstri sem þarf fyrir flutningabíla og rútubíla o.s.frv. en menn hafa stundum sagt sem svo að aðrir, t.d. leigubílstjórar, megi þess vegna keyra allan sólarhringinn þannig að það er svolítið á skjön við það sem er. Varðandi þann þátt annan sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, formaður samgöngunefndar, nefndi áðan um tekjur ríkissjóðs er það þannig að við berum saman skatttekjur ríkissjóðs af bifreiðanotkun og bifreiðainnflutningi sem gera 47 milljarða á síðasta ári og tökum svo þá peninga sem renna til reksturs Vegagerðarinnar, nýbyggingar vega, eftirlits, viðhalds, þar með talin hálkuvörn, og allra þessara þátta þá er það auðvitað þannig að ríkissjóður þarf að borga einhverjum öðrum ákveðna upphæð en það hefur ekki verið tekið inn í skattlagningu að fjármagna það sem kann að gerast á þjóðvegum landsins þar sem slys eru allt of mörg. En virðulegi forseti, eins og ég sagði áðan þá stendur eftir að ágreiningur er um þessar tvær greinar. Þar skilur á milli meiri hluta og minni hluta en aðrar greinar í nefndarálitinu eru bóta. Ég get líka sagt það að lokum að ég er sammála því að það var til bóta að færa umferðaröryggismál úr dómsmálaráðuneytinu í samgönguráðuneytið.

Virðulegi frú forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp til laga um breytingar á umferðarlögum. Hv. þm. Kristján Möller hefur gert grein fyrir minnihlutaáliti sem ég styð. Þar er farið yfir þær meginathugasemdir sem við gerum við frumvarpið. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það en vil þó ítreka það sem hér hefur komið fram, þ.e. athugasemdir við 9. gr. frumvarpsins, þar sem verið er að færa lögregluheimildir til eftirlitsmanna Vegagerðarinnar. En samkvæmt frumvarpinu er eftirlitsmönnum Vegagerðar heimilt að stöðva akstur farmflutninga- og hópbifreiða hvenær sem er til að sinna skilgreindu eftirliti með þeim. Nú er það svo að það að stöðva flutningabifreið og rannsaka hana er lögregluaðgerð. Samkvæmt lögum hafa lögreglumenn einungis heimild til þess. Eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar er þarna með mjög alvarlegum hætti stillt upp við vegg. Verið er að gefa þeim heimild til að stöðva bifreið og spyrja hvort þeir megi skoða þetta eða hitt. Ef viðkomandi segir nei geta þeir ekkert gert. Þá verða þeir að kalla til lögreglu ef rannsaka á bifreiðina. Sé eitthvað athugavert og jafnvel sakhæft eða refsivert á samkvæmt lögreglulögum að taka skýrslu á vettvangi þar sem meint brot eða hugsanleg brot gætu hafa verið framin. Vegaeftirlitsmennirnir hafa enga heimild til að taka skýrslu og mega það í rauninni ekki. Þá getur sá sem um er að ræða, og grunaður er um að hafa brotið af sér, ekki heldur varið sig. Hann getur ekki heldur gert athugasemdir við skýrslu sem ekki er hægt að taka. Skýrslugerð, ef um meint saknæmt athæfi er að ræða, verður að fara fram á næstu lögreglustöð. Það getur verið mörgum dögum seinna þess vegna. Vegaeftirlitsmennirnir hafa enga heimild til að skila einhverri skriflegri greinargerð í sjálfu sér um það. Þeir eru ekki marktækir hvað það varðar. Þá verða þeir að kalla viðkomandi inn til skýrslutöku hjá lögreglunni. Þannig að þessi aðgerð öll er röng. Hún stríðir gegn lögum og rétti og réttarvitund fólks. Hún skerðir réttarfarslega möguleika þeirra sem hlut eiga að máli og á það hefur verið bent. Mig minnir að það hafi verið í fyrra, eða hvort það var í hittifyrra, að hluti af þeim breytingum sem hér er verið að innleiða enn frekar var leiddur í lög. Þar var verið að heimila vegaeftirlitsmönnum ákveðna þætti í þessu. Þá flutti ég um það breytingartillögu og lagðist alfarið gegn því að verið væri að færa vegaeftirlitsmönnum eitthvert lögregluvald sem þeir hafa alls ekki réttindi til. Landssamband lögreglumanna hefur varað mjög alvarlega við þessu. Telur að þarna sé ekki aðeins um tvíverknað að ræða og óhagræði í öllu eftirliti heldur einnig um hæpinn lögformlegan gjörning að ræða og leggst alfarið gegn þessu og varar við þessu. Lögreglumenn eru jú með sérhæfða menntun til að fást við mál af þessu tagi, þ.e. að beita frelsissviptingu, og hafa líka til þess lögformlega stöðu. Vegaeftirlitsmenn hafa það ekki. Þess vegna, frú forseti, gengur þetta frumvarp í berhögg við hagsmuni borgaranna hvað þetta varðar þar sem réttarstaða þeirra verður veikt, réttur þeirra til að reka mál sitt og standa fyrir máli sínu. Okkur var einnig sýnt fram á að Vegagerðin er þegar farin að auglýsa eftir mönnum í þetta verk og þá var okkur bent á af hálfu lögreglumannanna hversu litlar hæfniskröfur eru gerðar til umferðareftirlitsmanna. Samkvæmt auglýsingu sem birtist sunnudaginn 11. desember 2005 - þá var auglýst eftir mönnum til að taka að sér svona verkefni, þetta er að hluta til þegar komið til framkvæmda - eru aðeins gerðar kröfur um stúdentspróf eða sambærilega menntun, tölvu- og málakunnáttu, frumkvæði og hæfni til að vinna sjálfstætt og góða samstarfshæfileika. Gott og vel með þessi atriði. En engin krafa er gerð um lögreglumenntun eða menntun á sviði löggæslu eða hvernig með skuli fara þegar verið er að beita frelsissviptingu eða slíku. Ég vil einnig nefna annað atriði sem bent hefur verið á. Þau lög sem hér er verið að setja um eftirlitið eru mjög sniðin að stórum fyrirtækjum, að það séu fyrirtæki sem reki þessa bíla en ekki einyrkjar. Það lýtur t.d. að einhverjum EES-reglum sem þarf að innleiða hér varðandi aksturstíma og sitthvað fleira. Ég ætla ekki að gera lítið úr öryggisþáttum en ég minni á umsögn Landssambands vörubifreiðastjóra þar sem segir, með leyfi forseta: „Þessar EES-reglur eru líka hugsaðar með akstur milli landa í huga og passa alls ekki við akstur innanlands. Þessar reglur gera til dæmis einyrkjum ókleift að vera með rekstur samkvæmt j-lið.“ - Þ.e. þeirrar greinar þar sem verið er að taka á aksturstíma viðkomandi bifreiðar. - „Mjög margar hópbifreiðar og vörubifreiðar eru reknar hér á landi af einyrkjum, slíkt rekstrarform er mjög sjaldgæft erlendis og því gera þessar reglur ekki ráð fyrir slíkum rekstri. Því spyrjum við: Ætlar Alþingi að gera einyrkjum ókleift að vera með slíkan rekstur í landinu?“ Ég tek undir aðvaranir og ábendingar Landssambands vörubifreiðastjóra. Þessar reglur eru fyrst og fremst sniðnar að stórum fyrirtækjum þar sem margir menn keyra sama bíl o.s.frv. Við höfum státað af því hér á landi að standa vörð um einstaklingsrekstur, um einyrkjarekstur. Hann er mikilvægur í okkar atvinnulífi. En EES-reglurnar, sem stöðugt er verið að innleiða hér, miða að því að lama einstaklingsreksturinn eins og Landssamband vörubifreiðastjóra bendir líka á. Mér finnst ansi hart að verða hér að deila á Sjálfstæðisflokkinn, sem hefur fram að þessu staðið fyrir hinum klassísku gildum einstaklingsins og möguleikum hans til rekstrar, fyrir að vera stöðugt að innleiða regluverk sem skerðir möguleika einstaklingsrekstursins, færa allt meira og meira inn í hóprekstur eða stórfyrirtækjarekstur. Öðruvísi mér áður brá. En það er svo í þessu sem og mörgu öðru að Vinstri hreyfingin – grænt framboð stendur vörð um einstaklingsframtakið og mun gera áfram þó að Sjálfstæðisflokkurinn sé búinn að svíkja þann málstað sinn. Hann svíkur hann æ ofan í æ og ber fyrir borð hagsmuni einstaklinga í rekstri. Ég held það sé mjög mikilvægt að taka þetta fram hér vegna þess að þessi gegndarlausi undirlægjuháttur við það sem menn kalla EES-reglur, og sjálfstæðismenn taka þátt í að innleiða, bitnar æ ofan í æ á rétti einstaklingsins til að stunda atvinnurekstur. Einyrkjareksturinn hefur borið íslenskt samfélag uppi lengst af og mun gera það áfram ef hann fær svigrúm til. Ég harma því þá stefnu Sjálfstæðisflokksins að leggjast á einyrkjana eins og gert er í þessu lagafrumvarpi, samanber ábendingar Landssambands vörubifreiðastjóra. Frú forseti. Ég get að öðru leyti einungis vísað til ágætrar greinargerðar hv. þm. Kristjáns Möllers varðandi það hvernig verið er að færa vegaeftirlitsmönnum lögregluvald, sem er rangt. Ég tek líka undir þau orð hv. þm. Kristjáns Möllers, sem koma fram í nefndarálitinu, að verið sé að færa aukinn kostnað af eftirliti með þessari starfsemi yfir á fyrirtækin og sá kostnaður leggst hvað þyngst á einstaklingsreksturinn, á einyrkjareksturinn. Hinir sem eru með stórfyrirtækin í þessum vöruflutningarekstri eða akstri á fólksflutningabílum koma miklu betur út. Þyngst leggst þessi kostnaður á einstaklings- og einyrkjareksturinn. Þeirri stefnu er ég líka andvígur, frú forseti. Ég læt þetta gott heita. Ég get ekki stutt þær greinar sem lúta að þeim þremur atriðum sem ég hef nefnt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason heldur því fram að það sem skrifað stendur í texta þessa lagabálks gangi í berhögg við hagsmuni borgaranna. Er það gegn hagsmunum borgaranna að umferðaröryggis sé gætt á vegum sem eru því miður ekki nema 6,5 metra breiðir? Hv. þm. Jón Bjarnason hefur oft talað um að það sé óalandi og óferjandi að sjóflutningar hafi lagst af o.s.frv. einmitt vegna þess hvernig vegirnir eru? Nú er allt í einu nauðsynlegt að auka umferðina enn frekar og hafa þetta heldur frjálsara en verið hefur. Ég benti á það áðan að í frumvarpinu er lagt til að eftirlitsmönnum Vegagerðarinnar verði veitt aukið vald til að stöðva akstur farmflutninga- og hópbifreiða, banna frekari för þeirra og krefjast upplýsinga og gagna án aðkomu lögreglu. Hér er um að ræða ökutæki sem eru 3,5 tonn eða meira. Við vitum það hv. þingmaður að kæruleysi þungaflutningabílstjóra hefur færst í vöxt, þeir hafa ekki gengið almennilega frá farmi. Það gerist meira að segja hér á götum höfuðborgarinnar. Það gerist inn til sveita og í afdölum þar sem menn telja sig geta ekið án þess að eiga yfir höfði sér að lögreglan sé á ferðinni. En nú hafa þau undur og stórmerki gerst að vegagerðarmenn hafa verið sýnilegri og það er talsverður munur frá því sem áður var hve kærum og brotum af slíku tagi hefur fækkað. Ég vil í lokin vitna til ályktunar Umferðarráðs um þetta mál, með leyfi forseta: „Stjórn Umferðarráðs álítur að með samþykkt þessa frumvarps, um breytingu á umferðarlögum, náist margt fram sem stuðlar að auknu umferðaröryggi. … Þá er það skoðun stjórnarinnar að skilvirkt starf sérstakra eftirlitsmanna Vegagerðarinnar auki löggæslu á vegum, sem að mati stjórnarinnar er allt of lítið hér á landi. Til framtíðar litið má ætla að náið samstarf lögreglu og eftirlitsmanna Vegagerðarinnar aukist á nýjan leik, vegfarendum ótvírætt til aukins umferðaröryggis.“

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni um nauðsyn á að auka öryggi á vegum. Vegir eru allt of mjóir og oft og tíðum of veikburða til að bera mikla og þunga flutninga. Við höfum staðið saman að því að hvetja til að koma aftur á strandsiglingum sé þess nokkur kostur. Við stöndum saman í því og ég er honum hjartanlega sammála. Þeim atriðum í þessu frumvarpi sem lúta að öryggismálum almennt er ég sammála. Hins vegar gerði ég að umtalsefni 9. gr. þar sem vegaeftirlitsmönnum er gefin heimild til að stöðva ökutæki, beita að hluta til lögregluaðgerðum án þess að borgarinn njóti réttar síns. Sá sem beitir stöðvunarákvæðinu hefur engan rétt til að krefjast þess. Hann getur ekki tekið skýrslu og getur ekki staðið við það sem hann er að gera. Sé einhver vafi á réttarfarslegri heimild eða lögregluheimild þá má hann ekki gera neitt og viðkomandi verður þá að kalla til lögreglu, sem getur tekið lengri tíma. Viðkomandi verður að mæta á næstu lögreglustöð til að gefa skýrslu löngu seinna, eftir að atburðurinn á sér stað. Borgarinn, eða sá sem á hlut að máli, fær ekki að fara þá réttarfarslegu leið til að gæta hagsmuna sinna sem eðlileg gæti talist. Ég vildi leggja áherslu á þetta og vara við því. Ég tek undir aðvörunarorð Landssamband lögreglumanna og reyndar líka ríkissaksóknara um að ekki eigi að færa lögregluvald til venjulegra vegaeftirlitsmanna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum (opinber hlutafélög), frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1086. Í því kemur fram hvaða gestir heimsóttu nefndina og hvaða umsagnir bárust nefndinni. Einnig er rætt um tilgang frumvarpsins og þess getið að samhliða þessu máli ræddi nefndin annað frumvarp sem fjallar um opinber hlutafélög, 436. mál, og tók að einhverju leyti tillit til efnisatriða þess máls við umfjöllun málsins. Meiri hluti nefndarinnar leggur til nokkrar breytingar. Ég mun geta tveggja þeirra en vísa að öðru leyti í nefndarálitið. Í fyrsta lagi er lagt til, í staðinn fyrir að segja að hlutafélagið sé í eigu opinberra aðila, bætist við: Beint eða óbeint. Þá er tekið mið af því að t.d. Landsvirkjun, sem er í eigu tveggja sveitarfélaga og ríkisins alfarið, getur stofnað hlutafélag með einhverju sveitarfélagi. Þá er það óbeint alfarið í eigu opinberra aðila og fellur því undir lögin. Í tengslum við umfjöllun um aðalfundi, þar sem fulltrúar fjölmiðla mega sækja aðalfund, fór fram ítarleg umræða um hvort ekki væri eðlilegt að kjörnir fulltrúar frá eigendum yrði einnig heimilt að sitja þá fundi. Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem fram komu er lagt til að kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, sé heimilt að sækja aðalfundi með rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir. Meiri hlutinn telur að með því að leyfa skriflegar fyrirspurnir á aðalfundum verði auðveldara en ella að afla upplýsinga um opinber hlutafélög, sem áður voru opinberar stofnanir og lutu þá sem slík m.a. upplýsingalögum og stjórnsýslulögum. Með þessu nálgast menn þau lög. Að öðru leyti vísa ég til nefndarálitsins hvað þetta varðar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, Dagný Jónsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir og Ásta Möller.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, með síðari breytingum. Hér er um að ræða ákvæði um opinber hlutafélög, þ.e. að taka ákvæði um opinber hlutafélög inn í hlutafélagalögin. Samhliða umfjöllun um frumvarp viðskiptaráðherra um breytingu á hlutafélagalögum fjallaði nefndin um frumvarp frá þingmönnum Samfylkingarinnar um sama efni. Það frumvarp gengur talsvert lengra í þá átt að auka aðhald kjörinna fulltrúa hvað varðar hlutafélög í eigu ríkis eða sveitarfélaga, bæði með því að veita þeim seturétt á hluthafafundum með fullt málfrelsi sem og skilgreindan rétt til upplýsinga um starfsemi opinberra hlutafélaga. Þessi umfjöllun hafði þau áhrif að 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar ákvað að leggja til að inn í frumvarp viðskiptaráðherra komi ákvæði sem veiti eftir atvikum þingmönnum og sveitarstjórnarmönnum ákveðinn en þó mjög afmarkaðan rétt. Minni hluti nefndarinnar ákvað sem sagt að vinna upp úr frumvarpi þingmanna Samfylkingarinnar breytingartillögur sem við leggjum fram við frumvarp viðskiptaráðherra. Þannig hafa þingmenn samkvæmt tillögunni einvörðungu rétt til að sitja aðalfundi opinberra hlutafélaga en hafa þar ekki málfrelsi heldur aðeins rétt til að leggja fram skriflegar fyrirspurnir, þ.e. þetta er breytingartillaga frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta er vissulega skref í rétta átt en nær þó ansi skammt. Hluthafafundir í hlutafélögum eru ekki síður mikilvægir en aðalfundir og gjarnan til þeirra boðað ef taka þarf mikilvægar ákvarðanir sem varða starfsemi félaganna. Þess vegna er ekki ástæða til að gera greinarmun á aðalfundum og hluthafafundum varðandi aðkomu kjörinna fulltrúa. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn hefur lagt til eru flestar til bóta en allar minni háttar. Frumvarpið stendur því eftir sem áður aðeins að takmörkuðu leyti undir þeim tilgangi sem því er ætlað, þ.e. að bæta aðgengi að upplýsingum um hlutafélög í opinberri eigu. Minni hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Í 1. gr. segir að þá og því aðeins skuli hlutafélag teljast opinbert hlutafélag að það sé að fullu í eigu opinberra aðila, þ.e. 100%. Lögð er til breyting á þessari skilgreiningu þannig að hlutafélag teljist opinbert hlutafélag ef ríkið eða sveitarfélag hefur sömu tengsl við félagið og móðurfélag hefur við dótturfélag. Er þetta í samræmi við þá skilgreiningu sem notuð er í dönsku hlutafélagalögunum. Þetta þýðir í raun að félag telst opinbert hlutafélag ef ríki eða sveitarfélög eiga svo mikinn hluta hlutafjár í félaginu að þau fara með meiri hluta atkvæða. Samkvæmt þessu hefði t.d. Síminn talist opinbert hlutafélag þótt nokkrir einkaaðilar ættu örlítinn hlut í Símanum á sínum tíma. En samkvæmt frumvarpi viðskiptaráðherra og með þeim breytingum sem gerðar verða á því, ef breytingartillögur meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar ná fram að ganga, mundi t.d. fyrirtæki eins Síminn var áður en hann var einkavæddur ekki teljast opinbert hlutafélag. 2. Í 2. gr. er kveðið á um að farið skuli að jafnréttislögum við kjör í stjórn. Lögð er til breyting með það að markmiði að styrkja þetta ákvæði. Hlutfall kynjanna verði sem jafnast og þar sem því verði við komið verði hvort kyn um sig ekki undir 40% stjórnarmanna. Þetta viðmið næst ekki í þriggja manna stjórn en ætti ekki að vera vandkvæðum bundið í fjölmennari stjórnum. Það er mikilvægt, virðulegur forseti, að þessi breyting verði gerð. Hún er í samræmi við, það er rétt að segja frá því, ályktun sem samþykkt var í dag á fjölmennum fundi kvenna á Bifröst, sem kallað er tengslanet. Um 400 konur voru staddar á Bifröst og ræddu þar ýmislegt sem varðar stöðu kvenna í atvinnulífinu. Þær beindu m.a. þeirri áskorun til Alþingis að sett yrðu ákvæði í lög um að hlutur kvenna skyldi vera 40% stjórnarmanna. 3. Í 5. gr. er kveðið á um rétt fjölmiðla til að sækja aðalfund opinberra hlutafélaga. Lögð er til sú breyting að kjörnum fulltrúum á Alþingi og í sveitarstjórnum, eftir því sem við á, verði heimilað að sitja hluthafafundi og taka þar til máls. Þarna er gengið lengra en í breytingartillögu meiri hlutans sem leggur til að kjörnir fulltrúar hafi aðeins heimild til að sækja aðalfundi opinberra hlutafélaga og leggja þar fram skriflegar fyrirspurnir. Þeir mega mæta á aðalfundina, ekki hluthafafundi. Þeir mega ekki taka til máls á aðalfundunum en koma fram með skriflegar fyrirspurnir og leggja fyrir fundinn. En svo er undir hælinn lagt hvort þeim yrði svarað á fundunum. 4. Lagt er til að við 8. gr. bætist fimm nýir málsliðir. Þar verði kveðið á um skyldu stjórnar og framkvæmdastjóra í opinberu hlutafélagi til að veita þeim ráðherra eða framkvæmdastjóra sveitarfélags sem fer með eignarhlut hins opinbera aðila í félaginu upplýsingar um starfsemi félagsins, verði eftir því leitað. Rétturinn til upplýsinga verði sambærilegur og kveðið er á um í upplýsingalögum en þó megi undanskilja upplýsingar sem varða samkeppnisrekstur félagsins. Beiðni um upplýsingar skal vera skrifleg. Rétt er að segja frá því að við drögum heldur úr því sem við lögðum sjálf til í frumvarpi okkar til að reyna að koma til móts við meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og viðskiptaráðherra. Í frumvarpi þingmanna Samfylkingarinnar er ákvæði svipaðs efnis en það er þó víðtækara því þar er gert ráð fyrir að þingmenn geti kallað eftir upplýsingum frá félagsstjórn og framkvæmdastjóra, þ.e. að þingmenn geti það sjálfir en þurfi ekki að fara í gegnum ráðherra. Hér er farin sú leið að binda réttinn til upplýsinga við ráðherra og framkvæmdastjóra sveitarfélaga. Þingmenn og/eða sveitarstjórnarmenn geta eftir sem áður óskað eftir upplýsingum um opinber hlutafélög með því að leggja fram fyrirspurn til viðkomandi ráðherra eða framkvæmdastjóra á viðeigandi vettvangi. Með þessu fyrirkomulagi ætti hinn formlegi réttur þingmanna til upplýsinga um opinber hlutafélög að vera sambærilegur rétti þeirra til upplýsinga um opinberar stofnanir nema hvað samkeppnisþáttinn varðar. Undir þetta nefndarálit ritar auk mín Margrét Frímannsdóttir sem var á fundi nefndarinnar þegar málið var afgreitt. Síðasta breytingartillagan sem ég fjallaði um er mjög mikilvæg. Í henni er skilgreindur réttur þingmanna til að leggja fram fyrirspurnir á þingi til ráðherra og ráðherrann hafi síðan skilgreindan rétt til að fá svör frá framkvæmdastjórum eða stjórnum viðkomandi opinberra hlutafélaga, svör sem væru þá í samræmi við það sem kveðið er á um í upplýsingalögum. Þetta er mikilvægt, virðulegi forseti, vegna þess að æ fleiri opinberum stofnunum hefur verið breytt í hlutafélög. Þegar það er gert eru þessi hlutafélög undanþegin upplýsingalögum og stjórnsýslulögum. Með þessari breytingu eru þau ekki lengur undanþegin upplýsingalögum nema um þætti sem varða samkeppnisrekstur en þá þarf að leita úrskurðar hjá Samkeppnisstofnun um hvort rétt sé að undanskilja þær tilteknu upplýsingar. Þetta er mikilvægt, virðulegi forseti, til að koma í veg fyrir að ríkisvaldið komi opinberum stofnunum í hlutafélagarekstur til að koma þeim undan upplýsingalöggjöfinni, þ.e. koma í veg fyrir að þingmenn fái upplýsingar um ýmislegt sem rétt er að þeir viti um og þeir fengju greiðan aðgang að ef fyrirtækin væru opinber fyrirtæki en ekki hlutafélög. Þetta er nefndarálit okkar í minni hlutanum, virðulegur forseti, og breytingartillögurnar eru fjórar talsins eins og ég gat um áðan.

Hæstv. forseti. Hér fer fram umræða um frumvarp til laga um opinber hlutafélög og mér finnst mjög mikilvægt að við ræðum þetta í því pólitíska umhverfi sem við hrærumst í nú um stundir. Frumvarpið er fram komið í og með til að réttlæta einkavæðingu og hlutafélagavæðingu opinberrar starfsemi. Um áratuga skeið og ekki hvað síst á síðustu tíu, fimmtán árum hafa verið sett margvísleg lög um opinbera starfsemi til að tryggja upplýsingaskyldu, jafnræði, réttindi starfsfólks og ráðstöfun fjármuna sem frá almenningi eru komnir, enda stofnanirnar í eigu almennings. Þetta hefur ýmsum þótt vera til trafala og talað um að það þurfi að búa þessari starfsemi sveigjanlegri umgjörð og færa hana undan þessum stífu reglum og þess vegna komi fram þetta frumvarp um hlutafélög. Þær reglur sem hér er verið að leggja til eru í öllum atriðum rýrari en þau lög og þær reglur sem opinber starfsemi býr við. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum að gera þetta? Hvers vegna í ósköpunum að kosta því til að rýra réttindi starfsfólks í opinberum stofnunum og fyrirtækjum og koma síðan með einhvers konar kattarþvott af því tagi sem hér liggur fyrir? Með hliðsjón af þessari pólitísku, félagslegu umgjörð munum við ekki styðja frumvarpið. Við munum ekki taka þátt í þeim kattarþvotti, við munum ekki gera það. Þetta er tilraun ríkisstjórnarinnar til að réttlæta einkavæðingu og hlutafélagavæðingu opinberrar starfsemi. Hægt er að fara margar leiðir vilji menn auka á sveigjanleika opinberra stofnana. Ég nefni t.d. starfsemi sem nú stendur til að gera að hlutafélagi, þ.e. Flugmálastjórn, flugmálaeftirlitið í landinu og rekstur flugvallanna. Til stendur að gera hann að hlutafélagi til að gera hann sveigjanlegri. Nefnd sem sett var á laggirnar á sínum tíma af hæstv. samgönguráðherra komst að þeirri niðurstöðu að hægt væri að fara fjórar leiðir. Ein leiðin væri vissulega að hlutafélagavæða starfsemina. Síðan var talað um að gera starfsemina að B-hluta stofnun, nokkuð sem mundi ná þeim markmiðum sem menn kváðu nauðsynlegt að ná. Þá leið má fara í ýmsum tilvikum og ég vek athygli á því að sú stofnun sem hefur verið til umræðu í þinginu á undanförnum vikum og mánuðum, Ríkisútvarpið, er B-hluta stofnun sem býr við umtalsverðan sveigjanleika. Þessar tillögur snúa m.a. að því að fulltrúar ríkis og sveitarfélaga fái leyfi til að sækja fundi, aðalfundi eða hluthafafund, og bera fram skriflegar fyrirspurnir. Þakka skyldi. Verið er að færa þessar stofnanir undan eftirliti og forsjá sveitarfélaga og ríkis nema hvað fulltrúarnir mega koma inn og bera fram skriflegar fyrirspurnir. Þvílíkt og annað eins. Vissulega hefur verið hreyft hugmyndum um það á Alþingi, m.a. af þingmönnum úr mínum flokki, að hyggja beri að því að setja löggjöf um hlutafélög í opinberri eign. Ég tel hins vegar að við þær aðstæður sem við búum við núna og með hliðsjón af þeirri starfsemi sem verið er að færa út á markaðstorgið sé þetta hreinlega ekki tímabært. Við eigum í sameiningu að standa vörð um þessa starfsemi, þau lög og þau réttindi sem Alþingi hefur sett í samráði, samvinnu og samningum við stéttarfélög starfsmanna. Þess vegna munum við ekki taka þátt í þessum kattarþvotti af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við munum ekki styðja þær tillögur sem hér liggja fyrir.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, þ.e. um opinber hlutafélög og sérreglur sem gilda um þau. Ég ætla stuttlega einungis að fjalla um 2. gr. frumvarpsins. Í 2. gr. er gert ráð fyrir breytingu á 63. gr. laganna sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skal gæta sérstaklega að lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla.“ Af því tilefni fletti ég upp, frú forseti, í jafnréttislögunum og velti því fyrir mér hvað það væri í þeirri löggjöf sem ætti að gæta sérstaklega að við kjör í stjórn opinbers hlutafélags. Eftir greininni má ætla að hugsunin sé sú að tryggja með einhverju móti að konur og karlar skipist sem jafnast í stjórnir slíkra félaga. Þegar maður skoðar nánar þau lög sem skal gæta sérstaklega að ber maður fyrst niður í markmiðsgrein jafnréttislaganna þar sem segir að markmiðið sé að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kvenna og karla. Það segir jafnframt að allir einstaklingar skuli eiga jafna möguleika og er talið upp í liðum a–g hvaða markmiðum eigi að ná. Í b-lið segir að vinna eigi að jöfnum áhrifum kvenna og karla við ákvarðanatöku og stefnumótun í samfélaginu og í d-lið er talað um að bæta sérstaklega stöðu kvenna og auka möguleika þeirra í samfélaginu. Mér finnst í rauninni, frú forseti, þessi tilvísun í 2. gr. frumvarpsins ekki hafa neitt efnislegt innihald, sama hvar ég ber niður í umræddri jafnréttislöggjöf. Ef maður skoðar markmiðsgreinina og síðan þetta eins og það er orðað get ég ekki séð að það sé efnisinnihald í 2. gr. frumvarpsins. Síðan er líka fróðlegt að skoða IV. kafla laganna sem fjallar um bann við mismunun á grundvelli kynferðis þar sem segir að hvers konar mismunun eftir kynferði, hvort heldur er bein eða óbein, sé óheimil. En síðan segir í 2. mgr. 22. gr. að heimilar séu sérstakar tímabundnar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna og líka að aðrar aðgerðir til að auka möguleika kvenna eða karla sérstaklega til að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kynjanna gangi heldur ekki gegn lögunum. Ég tel að þetta eigi við í þessu tilviki. Þetta eru lög sem Alþingi hefur sett sér sem hafa þetta markmið og þetta eru grunnlögin um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Því tel ég að í annarri löggjöf sem Alþingi hefur tök á að ná þessum markmiðum fyrir sitt leyti, þó að það sé einungis bundið við hlutafélög sem eru opinber, annaðhvort í eigu ríkis eða sveitarfélaga, þá sé óhjákvæmilegt annað - ef Alþingi ætlar að vera sjálfu sér samkvæmt - en að kveða sterkar að orði en gert er í 2. gr. frumvarpsins. Þegar þetta er haft á orði, að kveða eigi sterkar að orði að þessu leyti, heyrir maður gjarnan að pólitísk sannfæring sumra stjórnmálamanna sé sú að þetta sé rangt á þeirri forsendu að rangt sé að konur skipi stjórnir til jafns við karla eingöngu út á kynferði sitt. Þessu ætla ég að leyfa mér að mótmæla vegna þess að í þessu felst að það séu ekki jafnmargar hæfar konur og karlar í samfélaginu til að skipa stjórnir. Ef maður gefur sér hins vegar að jafnmargar hæfar konur séu og karlar, þá standast þessi rök heldur ekki af því að þá er það ekki kynferðið sem ræður heldur hæfnin sem er jöfn. Ákveðin nefnd, frú forseti, hefur fjallað sérstaklega um þetta, svokölluð tækifærisnefnd sem hv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra setti á fót á síðasta ári. Ég tek fram að við skulum ekki rugla saman annars vegar hlutafélögum í einkaeigu, einkageiranum, og hins vegar opinberum hlutafélögum, en það eru bara þau sem við erum að tala um núna. Þessi tiltekna nefnd lagði ekki til, ekki nefndin sem heild, að setja neinn kvóta eða neina slíka lögbundna reglu um einkageirann en hún fjallaði ekki sérstaklega um opinbera geirann. Þar tel ég, með vísan til jafnréttislaganna sem Alþingi hefur sett, óhjákvæmilegt að Alþingi fylgi jafnréttislögum og kveði sterkar að orði um opinber hlutafélög. Þrátt fyrir að sú nefnd, tækifærisnefndin, hafi ekki sérstaklega lagt þetta til þá setur hún á nokkrum síðum í ágætri skýrslu sinni - og ég tek fram að sú sem hér stendur var ein af þeim sem skipuðu þá nefnd - það sem kallast innlegg í umræðuna. Þar er m.a. að finna viðurkenningu á því að af öllum þjóðum heims standa Norðmenn sig best, af þeim sem settu kvóta, nota bene ekki bara um opinber hlutafélög heldur um öll norsk fyrirtæki. Þetta er eftirtektarverð staðreynd henni hefur ekki mikið verið haldið á lofti. Jafnframt segir að talsverð samstaða virðist vera hérlendis um að kvótaleiðin sé hvorki vænleg né áhugaverð. Og síðan er tekið fram að Noregur hafði náð mestum árangri með því að setja kvóta. Frú forseti. Í skýrslunni segir m.a., með leyfi forseta: „Viðmælendur ræddu talsvert um mikilvægi þess að lífeyrissjóðir og opinberi geirinn gengju á undan með góðu fordæmi. Á meðan staðan hjá þessum aðilum væri ekki betri en raun ber vitni væri ekki hægt að setja pressu á einkageirann.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Þó svo að óþarft sé að deila um gildi og mikilvægi þess að fjölga konum í stjórnum lífeyrissjóða og hjá hinu opinbera þá var það einnig skoðun margra viðmælenda að viðskiptalífið ætti að taka frumkvæðið í þessum efnum og órökrétt að bíða eftir opinberum stofnunum.“ Afstaða nefndarinnar, sem ekki vildi setja í lög kvóta um fyrirtæki almennt, var þó sú - a.m.k. hluta þeirra viðmælenda sem nefndin vísar til - að eðlilegt væri að opinberi geirinn tæki frumkvæðið og væri öðrum fordæmi að þessu leyti. Margt annað fróðlegt kemur fram í skýrslunni og ég ætla að árétta það enn og aftur að nefndin fjallaði ekki sérstaklega um konur eða fjölgun kvenna í opinberum hlutafélögum heldur var það einkageirinn sem hún var að fjalla um en það gilda allt önnur sjónarmið í rauninni um þetta. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, og ákvað að gera bara þessa einu grein að umtalsefni í umræðunni, að óeðlilegt sé anað en að við kveðum sterkar að orði í 2. gr. frumvarpsins. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að óhjákvæmilegt sé að kveða á um einhvers konar kvóta. Það hafa margir sett sig gegn því að talað sé um kvóta í þessu sambandi og í raun ekki hægt að tala um kvóta þegar fólk er annars vegar. En ég tel óhjákvæmilegt annað en að breyta ákvæðinu og að það hafi efnislegt innihald og hljóði eitthvað í þá veru að það sé tryggt að hlutur kvenna og karla sé eins jafn og oddatala stjórnarmanna leyfir. Ég vildi, frú forseti, gera grein fyrir þessari afstöðu minni í umræðunni. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en geri ráð fyrir að á milli 2. og 3. umr. muni ég leggja fram breytingartillögu sem að þessu lýtur.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar í ræðu hans áðan mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki styðja þetta frumvarp. En ég vil leyfa mér að taka undir orð hv. þm. Jónínu Bjartmarz um allt sem hún sagði varðandi 2. gr. frumvarpsins. Ég bendi á að helmingur þjóðarinnar eru konur, jafnhæfar körlum, og það er mikilvægt fyrir hvert fyrirtæki, hvort sem það er í opinberri eigu eða á hinum frjálsa markaði, að gæta jafnréttis varðandi stöðu karla og kvenna í stjórnum til að fá fram mismunandi sjónarmið og til að styrkja stöðu hvers fyrirtækis. Ég tek undir orð hv. þm. Jónínu Bjartmarz þótt ég taki ekki undir frumvarpið að öðru leyti.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hv. þm. Jónína Bjartmarz skuli taka undir þau sjónarmið sem minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar setur fram í nefndaráliti sínu um þennan þátt málsins, þ.e. að það sé ekki nógu skýrt kveðið á um það í frumvarpinu eins og það kemur frá viðskiptaráðherra hvernig tryggja eigi sem jafnastan hlut kvenna og karla í stjórnum opinberra hlutafélaga. Ég vil minna á að eins og jafnréttislögin eru þá er það í sjálfu sér skylda fyrirtækja að grípa til aðgerða til að jafna hlut kvenna og karla. Menn gleyma oft þeirri frumkvæðisskyldu sem fyrirtækin hafa í þá veru að leggja sitt af mörkum til að auka hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja og jafna hlut kvenna og karla til launa, valda og áhrifa í fyrirtækjum. Það er mikilvægt að þetta sé haft í huga og að a.m.k. ríkið gangi á undan með góðu fordæmi og sýni hvað það getur gert til þess að gera hlutinn sem jafnastan. Eins og ég sagði var samþykkt á fjölmennum fundi kvenna á Bifröst í dag að skora á Alþingi að beita sér fyrir löggjöf þess efnis að hlutur kvenna eða annars hvors kynsins í stjórnum fyrirtækja sé ekki undir 40%. Ástæðan fyrir því að þetta var samþykkt í dag er sú að fyrir allnokkru, kannski um ári síðan, sagðist viðskiptaráðherra ætla að beita sér fyrir því að hlutur kvenna mundi aukast í stjórnum fyrirtækja á markaði og skoraði á fyrirtækin að grípa til aðgerða til að auka hlut kvenna. Síðan þetta var hefur hlutur kvenna minnkað í stærstu fyrirtækjunum. Ég held að hann hafi verið 6% en sé kominn niður í 4%. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að hlutur kvenna skuli ekki vera meiri en þetta. Þegar fólk talar gegn því að þetta sé bundið í lög á þeirri forsendu að þar með sé annaðhvort verið að úthluta konum stjórnarsætum á grundvelli kynferðis eða á þeirri forsendu að þetta sé íþyngjandi fyrir fyrirtækin, þá mótmæli ég því harðlega. Það getur ekki verið íþyngjandi fyrir fyrirtæki að fá hæfar konur í stjórnir fyrirtækjanna. Það er beinlínis rangt að tala um það þegar hæfar konur setjast í stjórnir fyrirtækja, þó að það sé á grundvelli lagasetningar, að þær geri það bara vegna þess að þær séu konur og séu á einhverjum kvótum. Það má líta svo á að þau 96% karla sem sitja í stjórnum þessara stærstu fyrirtækja sitji þar í raun á grundvelli karlakvóta sem er í gildi þótt hann sé ekki lögfestur. Hann er menningarbundinn, hann er bundinn hefðarrétti og hann er bundinn hugarfari þó að hann sé ekki lögfestur. Því má halda fram með rökum að þeir sitji í rauninni á grundvelli kynjakvóta í stjórnunum ef menn vilja yfirleitt tala um þessi mál undir þeim formerkjum. Ég tel, virðulegur forseti, að það væri skref í rétta átt ef Alþingi samþykkti í dag eða á morgun að láta þessa 40% reglu að minnsta kosti gilda um sín fyrirtæki, sín opinberu hlutafélög þar sem það getur ráðið för. Ég held að hin opinberu hlutafélög mundu ekki skaðast af því, það væri ekki íþyngjandi fyrir þau. Það væri hvorki konum né körlum til nokkurrar vansæmdar þótt slíkt væri fest í lög. Þess vegna beini ég því til hv. þm. Jónínu Bjartmarz að styðja einfaldlega þessa breytingartillögu frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar í stað þess að flytja um þetta einhverja sérstaka breytingartillögu, en í 2. tölul. breytingartillögu frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar segir svo, með leyfi forseta: „Í opinberum hlutafélögum þar sem fulltrúar íslenska ríkisins eða sveitarfélaga, eins eða fleiri, skipa meiri hluta stjórnarmanna skal hlutfall kynja í stjórn vera sem jafnast og þar sem því verður við komið skal hvort kyn um sig ekki vera undir 40% stjórnarmanna.“ Ég skora, virðulegur forseti, á konur hér í þinginu að styðja þessa breytingartillögu og karla raunar líka, vegna þess að þetta er auðvitað mál sem þá varðar ekki síður en konur. Þeir sem eru framsæknir og framfarasinnaðir í þeirra hópi eiga að sjálfsögðu að styðja slíkar breytingartillögur.

Frú forseti. Það er í tilefni af orðum hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem ég kem hér upp aftur en ég ætla ekki að draga þessa umræðu á langinn. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni áðan hver afstaða mín væri til þessa máls eins og ég hafði gert í efnahags- og viðskiptanefnd. Hins vegar háttaði þannig til þegar málið var afgreitt úr nefndinni að ég stend ekki að málinu. Ég er sátt við það og mun styðja frumvarpið að öðru leyti en því er varðar sérstaklega þessu einu grein. Ég taldi mig gera þokkalega grein fyrir því áðan að mér finnst í sjálfu sér ekki eðlilegt að við séum að tala um kvóta í þessu samhengi heldur að það sé tryggt að hlutur kvenna og karla sé eins jafn og hægt er miðað við oddatölur stjórnarmanna. Þá erum við að tala um að í fimm manna stjórn væru ýmist tvær eða þrjár konur o.s.frv. Mér finnst einhvern veginn að kvótaumræða eigi ekki rétt á sér þegar fólk er annars vegar. Við getum talað um mjólkurkvóta o.s.frv. Meginmálið er að þetta sé eins jafnt og hægt er að koma því við miðað við oddatölu stjórnarmanna. Áskorun hv. þingmanns mun ég ekki taka vegna þess að ég boðaði jafnframt að ég mundi leggja fram breytingartillögu við frumvarpið sem sneri einungis að þessu eina ákvæði.

Virðulegur forseti. Ég ætla enn og aftur að skora á hv. þm. Jónínu Bjartmarz að styðja þessa breytingartillögu. Hún þarf auðvitað ekkert að styðja aðrar breytingartillögur og getur eftir sem áður stutt frumvarpið eins og það kemur fyrir. En hér liggur fyrir breytingartillaga og ég skora á þingmanninn að samþykkja hana. Talandi um kvóta þá eru auðvitað margvíslegir kvótar sem varða mannfólkið í gildi. Það má auðvitað alveg tala um að það sé ákveðinn kvóti í gildi varðandi fæðingarorlofið. Í fæðingarorlofslögunum er sagt hvernig það orlof skuli skiptast milli kvenna og karla, hver hlutur karla í því er og hver hlutur kvenna. Kvóti er því víða í löggjöf okkar af því að við viljum tryggja að kynin skipti með sér gæðum með einhverjum tilteknum hætti og að annað kynið fari ekki halloka gagnvart hinu. Ég tel að það sé kominn tími til að við skoðum þetta alvarlega með fyrirtækin og stjórnir fyrirtækja og prófum þetta a.m.k. í hinum opinberu hlutafélögum þar sem við höfum tök á málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um eldi vatnafiska. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta sem taldir eru upp í nefndarálitinu og eins hafa nefndinni borist um umsagnir frá fjölmörgum aðilum sem einnig eru tilgreindir þar. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði sérlög um eldi vatnafiska en ákvæði um slíkt eru nú í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Frumvarpið er flutt samhliða frumvarpi til laga um varnir gegn fisksjúkdómum, frumvarpi til laga um Veiðimálastofnun, frumvarpi til laga um fiskrækt og frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Lögð er til breyting á 27. tölul. 3. gr. á þá leið að villtur fiskstofn verði skilgreindur sem fiskstofn þar sem meiri hluti fisks er klakinn í náttúrulegu umhverfi, elst þar upp og er kominn undan villtum foreldrum. Framangreind breyting er til samræmis við þá skilgreiningu sem kemur fram í frumvarpinu um lax- og silungsveiði. Fyrr á þessu löggjafarþingi voru lögfest ný lög um faggildingu o.fl., nr. 24/2006, og þarf því að leiðrétta tilvísun í 14. gr. frumvarpsins en þar er vísað til eldri laga þar sem ákvæði um faggildingu voru í lögum um vog, mál og faggildingu. Í nefndinni var rætt um eldisbúnað skv. 21. gr. og komu fram ábendingar um að hafa ætti fortakslaust bann á innflutningi á notuðum eldisbúnaði. Nefndin telur afar mikilvægt að skýrt sé kveðið á um að innflutningur sé bannaður en leggur þó til að gerð verði breyting á undantekningarákvæðinu á þá vegu að eingöngu verði heimilt að flytja inn vísindatæki og tæknibúnað með ákveðnum frekari skilyrðum um sótthreinsun o.fl. Leyfi um innflutning skuli beina til Landbúnaðarstofnunar sem getur heimilað slíkan innflutning að fenginni jákvæðri umsögn fisksjúkdómanefndar. Þá eru lagðar til breytingar á 24. gr frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á gildistöku frumvarpsins. Í öðru lagi er lögð til breyting á lögum nr. 33/2002, um eldi nytjastofna sjávar, varðandi fiskeldisnefnd en skv. 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að fulltrúi frá Landssambandi fiskeldisstöðva fái sæti í nefndinni. Þá er lagt til að felld verði brott tilvísun í gildandi lax- og silungsveiðilög. Að lokum er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða þannig að einum fulltrúa frá Félagi eigenda sjávarjarða verði bætt við samráðsnefndina og með því komi fleiri hagsmunaaðilar að henni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um varnir gegn fisksjúkdómum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti sem greint er frá í nefndarálitinu og eins hafa umsagnir borist frá þó nokkrum aðilum sem einnig er greint frá þar. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á lax- og silungsveiðilögunum en með frumvarpinu er verið að setja í sérlög ákvæði um varnir gegn fisksjúkdómum sem nú eru í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 70/1976, en ekki eru þó gerðar neinar verulegar efnisbreytingar á þeim. Hlutverki fisksjúkdómanefndar er þó nokkuð breytt þar sem henni er nú ætlað ráðgjafarhlutverk en samkvæmt núgildandi lögum er nefndin sjálfstætt stjórnvald. Frumvarpið er flutt samhliða frumvarpi til laga um Veiðimálastofnun, frumvarpi til laga um fiskrækt, frumvarpi til laga um eldi vatnafiska og frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Við umfjöllun nefndarinnar var rætt um forgöngu um fisksjúkdómarannsóknir. Samkvæmt núgildandi lögum skal fisksjúkdómanefnd hafa forgöngu um fisksjúkdómarannsóknir og gera tillögur til ráðherra um aðferðir til varna gegn útbreiðslu fisksjúkdóma og annað er að fisksjúkdómum lýtur. Með þeirri breytingu sem gerð er á hlutverki og stjórnsýslustöðu fisksjúkdómanefndar tekur Landbúnaðarstofnun við því hlutverki að hafa forgöngu um framangreindar rannsóknir. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Lögð er til breyting á 1. gr. þannig að tekið sé fram í markmiðsgreininni að markmið laganna sé einnig að vernda lífríki lagardýra. Nefndin telur þó að taka verði sérstaklega fram að eingöngu er um að ræða lagardýr sem eru alin upp í eldisstöð á landi eða í sjó. 2. Þá leggur nefndin til breytingar á 3. gr. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 10. tölul. um hafbeit. Misræmi var á milli skilgreiningarinnar annars vegar og hins vegar skýringa á hugtakinu. Breytingin er eingöngu orðalagsbreyting á skilgreiningunni. Í öðru lagi er lögð til breyting á 22. tölul. á þá leið að villtur fiskstofn verði skilgreindur sem fiskstofn þar sem meiri hluti fisks er klakinn í náttúrulegu umhverfi, elst þar upp og er kominn undan villtum foreldrum. Framangreind breyting er til samræmis við þá skilgreiningu sem kemur fram í frumvarpinu um lax- og silungsveiði. 3. Lagðar eru til breytingar á 4. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting á 2. mgr. að fellt sé brott að „rannsóknardeild fisksjúkdóma“ í Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum tilnefni einn aðila í fisksjúkdómanefnd. Breytingin lýtur eingöngu að því að ekki sé tilgreind nein deild heldur eingöngu tilvísun til Tilraunastöðvar Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum. Í öðru lagi leggur nefndin til að 3. mgr. um að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd laganna falli brott. Telja verður að ákvæðið sé óþarft þar sem í 11. gr. er almennt ákvæði um reglugerðarheimildir og nægilegt að kveðið sé á um það í þeirri grein. 4. Þá leggur nefndin til að bætt verði við 10. gr. sem fjallar um viðbrögð við sjúkdómum og sníkjudýrum í veiðivatni eða fiskeldisstöð að hafa verði hliðsjón af lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Þau lög taka til eldisfiska og getur landbúnaðarráðherra samkvæmt þeim lögum að fengnum tillögum Landbúnaðarstofnunar fyrirskipað nauðsynlegar ráðstafanir í ákveðnum tilvikum vegna dýrasjúkdóma. Enn fremur eru þar mun ítarlegri ákvæði m.a. um refsingar ef fyrirmælum laganna er ekki fylgt og um bótarétt til handa þeim er verða fyrir tjóni. Nefndin bendir því á að skoða verði framangreint ákvæði með hliðsjón af lögum um dýrasjúkdóma, nr. 25/1993. Ákvæði 10. gr. getur þó átt við þar sem um er að ræða minni háttar tilvik sem ekki þarfnast eins mikilla ráðstafana og áskilið er í lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. 5. Lagt er til að við 1. mgr. 11. gr. verði bætt að haft verði samráð við Veiðimálastofnun og erfðanefnd landbúnaðarins við gerð reglugerðar. Þar sem komið geta upp tilvik þar sem framangreindar stofnanir eða þær sem nú eru nefndar í 11. gr. frumvarpsins tengist ekkert þeirri reglugerð sem á að setja er því æskilegt að setja inn í greinina orðalagið „eftir því sem við á“. 6. Lagðar eru til breytingar á 13. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að lögin taki gildi 1. júlí 2006 í stað 1. júní 2006 og í öðru lagi að gerðar verði breytingar á lögum um Landbúnaðarstofnun, nr. 80/2005, og lögum um Rannsóknadeild fisksjúkdóma, nr. 50/1986, til að lagfæra tilvísanir í lögunum og samræma þau við breytt hlutverk fisksjúkdómanefndar. 7. Að lokum er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða þannig að einum fulltrúa frá Félagi eigenda sjávarjarða verði bætt við samráðsnefndina og með því komi fleiri hagsmunaaðilar að henni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila og umsagnir hafa einnig borist frá fjöldanum öllum af bæði einstaklingum og stofnunum sem getið er um í nefndaráliti því sem hér liggur fyrir. Frumvarp þetta er liður í heildarendurskoðun laga um lax- og silungsveiði, nr. 70/1976. Ætlunin er að einfalda löggjöfina og gera hana skýrari og aðgengilegri. Samhliða frumvarpi þessu eru til meðferðar fjögur frumvörp sem fjalla um málaflokka sem nú eru hluti af lögum um lax- og silungsveiði en talið er að fari betur að hafa í sérstökum lögum, eftir efni og innihaldi. Frumvarp til nýrra laga um lax- og silungsveiði er þungamiðja framangreindra frumvarpa en frumvörp til laga um fiskrækt, eldi vatnafiska, Veiðimálastofnun og varnir gegn fisksjúkdómum koma því til fyllingar og stuðnings. Nefndin leggur til ýmsar breytingar á frumvarpinu að teknu tilliti til gagnlegra athugasemda frá umsagnaraðilum. Mikil umræða var í nefndinni um netaveiði og sjónarmið um hvort banna ætti netaveiði í straumvatni eða í byrjun veiðitímans eða takmarka hana í hverri viku. Nefndinni bárust nokkrar ábendingar og tillögur um breytingar á frumvarpinu í þá veru. Í þessu sambandi bendir nefndin á að mikil vinna fór fram hjá þeirri nefnd sem kom að samningu frumvarpsins. Í þeirri vinnu var mikil áhersla lögð á að finna málamiðlanir og ná sátt varðandi helstu ágreiningsatriði. Frumvarpið felur ekki í sér breytingar á reglum um netaveiði frá því sem nú er. Netaveiði er hverfandi en fara verður með gát og telur nefndin mikilvægt að hagsmunaaðilar komist sjálfir að samkomulagi um hvernig best sé að haga reglum um netaveiði og leggur því til breytingar á ákvæði til bráðabirgða I, um samráðsnefnd sem skipuð er til fimm ára. Hlutverk samráðsnefndarinnar er að fjalla um framkvæmd laganna og fylgifrumvarpanna og vera samstarfs- og samráðsvettvangur þeirra aðila sem lagaframkvæmdin helst varðar og fylgjast með og stuðla að greiðri lagaframkvæmd og virkum skoðanaskiptum. Nefndin leggur áherslu á að samkomulag náist um netaveiði meðal hagsmunaðila og tillögur komi frá þeim fremur en að löggjafinn setji slíkar takmarkanir á eignaréttindum með hugsanlegri bótaskyldu ríkisins. Það má geta þess að það er ýmislegt að gerast jákvætt í þessum efnum nú einmitt þessa dagana. Nefndin ræddi þó nokkuð um 40. gr. frumvarpsins, er varðar atkvæðisrétt í veiðifélögum, og ólík sjónarmið sem komu fram á fundum nefndarinnar. Við samningu frumvarpsins var reynt að koma á víðtækri sátt um fyrirkomulag atkvæðisréttar og gerir nefndin ekki tillögur um breytingar. Nefndin telur þó mikilvægt að árétta að þrátt fyrir að heimilt sé að kveða á um í samþykktum veiðifélags að ákvarðanataka fari eftir einingu í arðskrá þá gildir ávallt meginreglan í 1. mgr. um að eitt atkvæði gildi fyrir hverja jörð þegar um er að ræða breytingar á samþykktum. Þannig er minnihlutaverndin sem í meginreglunni felst áfram tryggð. Nefndin áréttar að ekki er um tæmandi talningu að ræða í ákvæði 2. mgr. 41. gr. á þeim atriðum sem taka má tillit til við arðskrárgerð og útilokar ákvæðið því ekki að líta megi til sérstakra aðstæðna á hverjum stað. Í þessu sambandi mætti nefna að hægt er að taka tillit til friðunarsvæða skv. 3. mgr. 15. gr. Helstu atriðin eru nefnd sérstaklega í 2. mgr. 41. gr. en önnur atriði eru háð mati hverju sinni. Ekki er heppilegt að niðurnjörva í lagatexta öll sjónarmið sem geta komið upp þar sem afstaða manna getur breyst og ný sjónarmið komið til sögunnar. Verður nú gerð nánari grein fyrir breytingartillögum nefndarinnar: 1. Lögð er til orðalagsbreyting á 1. gr. 2. Nefndin leggur til að bætt verði við 3. gr. skilgreiningu á framkvæmd í veiðivatni. Einnig er lögð til breyting á skilgreiningunni á hafbeit í 22. tölul. en misræmi er á milli skilgreiningarinnar og þess sem kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu. Ekki er um að ræða efnislega breytingu. 3. Lögð er til breyting á 5. gr. á þá leið að tekið verði út að með ábúð á jörð fylgi heimild til „ráðstöfunar“ veiðiréttar. Breytingin er til samræmis við 37. gr. þar sem kveðið er skýrt á um að ráðstöfun veiðiréttar er á hendi veiðifélags eftir að það hefur verið stofnað og að öllum sé óheimil veiði í vatninu á félagssvæðinu nema með heimild frá félaginu. 4. Nefndin leggur þá til orðalagsbreytingu við lokamálslið 2. mgr. 11. gr. um ófriðun sels að notað verði orðalagið „ófriðun selláturs“ eins og gert í núgildandi lögum í stað „eyðingu selláturs“ eins og gert er í frumvarpinu. 5. Lagt er til að við 13. gr. verði því bætt að upplýsingar úr veiðiskýrslu skuli einnig vera aðgengilegar öðrum rannsóknar- og ráðgjafaraðilum en ekki Veiðimálastofnun eingöngu. Nefndin telur æskilegt að aðrir rannsóknar- og ráðgjafaraðilar hafi einnig aðgang að þessum gögnum. 6. Lagðar eru til breytingar á 15. gr. Í fyrsta lagi er sú breyting lögð til á 3. mgr. að í stað þess að miða við 2.000 metra frá ósi straumvatns, sem fiskur gengur í, án tillits til rennslismagns, skuli viðmiðunin vera 1.500 metrar frá ósi straumvatns þar sem meðalvatnsmagn ár er innan við 25 m³ á sekúndu en 2.000 metrar ef vatnsmagn er meira. Einnig megi ekki leggja net né hafa ádrátt í sjó nær en 1.500 metrum frá hafbeitarstöð. Framangreindar breytingar eru til samræmis við núgildandi lög. Nefndin leggur þó til að gangi lax í straumvatn megi þó aldrei leggja net né hafa ádrátt nær ósi en 2.000 metra. Í öðru lagi er lögð til breyting á 5. mgr. þannig að bætt verði við orðunum „þar sem ekki eru veiðifélög“ á eftir veiðiréttarhafa. Nefndin telur framangreinda breytingu vera í samræmi við önnur ákvæði í frumvarpinu og taka af allan vafa um að einstakir rétthafar geti ekki sett fram beiðni til Landbúnaðarstofnunar um takmörkun eða bann samkvæmt ákvæðinu nema ekki sé starfandi veiðifélag á svæðinu. 7. Þá er lögð til sú breyting á 17. gr. að almenna reglan um veiðitíma lax verði 105 dagar í stað 90 daga eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Samkvæmt núgildandi lögum er almenna reglan 105 dagar og leggur nefndin til að hún verði óbreytt. Nefndinni bárust margar ábendingar þess efnis og telur rétt að koma til móts við þær. 8. Nefndin leggur til að við 23. gr. bætist nýr málsliður um að veiðifélagi sé heimilt, með samþykki Landbúnaðarstofnunar, að setja aðrar reglur um veiðar í námunda við fiskvegi. Nefndin telur mikilvægt að meginreglan sé skýr um að ekki megi veiða eða styggja fisk í fiskvegi innan ákveðinnar fjarlægðar. Framangreind breyting verður því undantekning þar sem eðlilegt getur verið að sérstök sjónarmið eigi við um tiltekið veiðivatn vegna aðstæðna þar. Jafnframt er þessi breyting í anda þeirrar stefnu að veita veiðifélögum meira forræði í eigin málefnum. 9. Lagt er til að 55. gr. frumvarpsins falli brott. Ákvæðið er óþarft þar sem almenn ákvæði laga um Landhelgisgæslu Íslands fjalla um þetta, sbr. a-lið 1. gr. laga um Landhelgisgæslu Íslands, nr. 25/1967. 10. Þá er lagt til að frumvarpið taki gildi 1. júlí 2006 í stað 1. júní. 11. Lögð er til viðbót við 58. gr. frumvarpsins er varðar breytingar á lögum um Landbúnaðarstofnun, nr. 80/2005, lögum um varnir gegn landbroti, nr. 91/2002, og lögum um framkvæmd eignarnáms, nr. 11/1973. Með breytingunum eru lagfærðar tilvísanir til laganna þar sem ekki er lengur um að ræða ein heildarlög. 12. Að lokum eru lagðar til breytingar á ákvæði til bráðabirgða I. Í fyrsta lagi er lagt til að ný málsgrein bætist við ákvæðið á þá leið að samráðsnefndin skuli innan 18 mánaða frá gildistöku laganna, og í samráði við hagsmunaaðila, móta framtíðarstefnu um netaveiði á laxi og silungi og skila tillögum þar að lútandi til landbúnaðarráðherra eftir atvikum í formi lagafrumvarps. Í öðru lagi leggur nefndin til að einum fulltrúa frá Félagi eigenda sjávarjarða verði bætt í samráðsnefndina og með því komi fleiri hagsmunaaðilar að henni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í pontu til þess að víkja að frumvarpinu og einkum 40. gr. þess, um atkvæðisrétt í veiðifélagi. Samkvæmt ákvæðum laga þessara og því sem fram kemur í frumvarpinu hagar þannig til að á félagssvæði veiðifélaga fylgir hverri jörð sem veiðirétt á, einungis eitt atkvæði. Nú er það svo, hæstv. forseti, að jarðir eiga mjög mismikinn rétt að laxveiðiám og öðrum fallvötnum, þ.e. landareignir jarða að fallvötnunum eru mjög misjafnar, sumar jarðir hafa mikil lönd meðfram laxveiðiám. Víðast hafa verið stofnuð veiðifélög um laxveiðiár og þá er það svo að vegna náttúrulegra aðstæðna eru veiðistaðir í einni á kannski mun fleiri við eina landareign en aðra. Ég hygg að skoða þurfi hvernig þessi atkvæðisréttur nýtist, t.d. þar sem tveir eða þrír jarðeigendur eiga land að á þar sem kannski um 60–70% af veiðinni fer fram og þar sem landmiklar jarðir eru meðfram ánni, en samt sem áður hefur hver jörð ekki nema eitt atkvæði og reyndar ekki nema eitt saman ef jarðirnar hafa verið sameinaðar. Þetta hygg ég að þurfi að skoða, hæstv. forseti, þótt það náist ef til vill ekki nú á þeim stutta tíma sem er til umráða til að fara yfir málið. En skipting nytja úr laxveiðiám getur orðið óeðlileg til lengri tíma litið, einkum þar sem nú færist sífellt í vöxt að jarðir séu ekki setnar, þ.e. ekki í byggð heldur í eign manna sem ekki endilega búa á viðkomandi löndum og jörðum, og þá kann vissulega að koma upp sú staða að þeir landeigendur sem mestar eignir eiga í viðkomandi á og þar sem megnið af veiðinni er tekið, fái í raun og veru engu ráðið um nýtingu jarðanna í samræmi við nytjar sínar vegna þess að sumar jarðanna eru kannski landlitlar að ánni eða ekki með liggjandi land að ánni þar sem veiðin fer að stærstum hluta fram og merktir veiðistaðir eru við ána. Ég hygg að huga þurfi að réttindum þessa minni hluta með einhverjum hætti. Í 40. gr. er reyndar einnig lagt til að hægt sé að miða við annað vægi, t.d. arðskrá, en mér sýnist hins vegar að meginreglan sé sú að það skuli vera eitt atkvæði fyrir hverja jörð og að þeir sem í minni hluta eru fái því litlu eða engu ráðið um að breyta slíku. Þess vegna velti ég fyrir mér, hæstv. forseti, og vil spyrja framsögumann nefndarinnar, hv. þm. Drífu Hjartardóttur, hvort það hafi verið rætt að uppi sé ágreiningur um nytjar og ráðstöfun veiðileyfa þar sem margir aðilar eiga land að á og hvort það hafi verið skoðað að minnihlutaeigendur sem koma með tillögur um breytingar á aðgengi manna, t.d. í veiðifélagi þar sem félagsmenn vilja hafa forgöngu að rétti sínum í ánni, geta það ekki vegna þess eignarfyrirkomulags sem er á atkvæðisréttinum. Þar ræður hópurinn því leigunni og leigukjörum sem þróast þá ef til vill á þann veg að hinn almenni félagsmaður í veiðifélagi sem á kannski tvær jarðir við viðkomandi á er settur til hliðar vegna verðlagningar á ánni en viðkomandi veiðifélag fær engu ráðið um að láta félagsmenn sína hafa forgang að því veiðisvæði sem tilheyrir þessum jörðum. Þess vegna hef ég velt fyrir mér, hæstv. forseti, og mun væntanlega koma með þá breytingu síðar inn í þingið, hvort sem það verður á næsta hausti eða síðar, að athugað verði hvort hægt sé að koma viðbótarákvæði fyrir í þessari lagagrein. Þar hef ég í huga ákvæði um að séu fleiri en einn jarðeigandi við á þar sem veiðifélag er og ákveðin veiði fer fram, þ.e. tveir, þrír eða fleiri, þá geti þeir gert kröfu til þess að fá sjálfir að útdeila sínum parti veiðileyfanna og þeim skuli vera heimilað það. Og þó að hinu hefðbundna fyrirkomulagi á leigu laxveiðileyfa í ánni verði ekki breytt strax á fyrsta ári en haldi menn slíkri kröfu fram um tveggja ára skeið þá skuli þeir eiga rétt til þess að veiðileyfunum verði skipt í hlutfalli við landareign og veiðirétt eða veiðiafla sem úr ánni kemur. Ég held að menn ættu að hugleiða þetta ákvæði vegna þess að það er auðvitað ekki ásættanlegt til langframa að ef menn hafa stofnað veiðifélag og keypt jarðir við á, kannski fyrir áratugum síðan og eru með sitt veiðifélag og vilja hafa forgang að þeim veiðileyfum sem hlutfallslega eiga að falla til þeirra, þá fái þeir engu um það ráðið vegna þess að atkvæðið tilheyrir hverri einstakri jörð og þeir eru í minni hluta í fjölda jarðeigenda. En það kunna að vera ýmis önnur ákvæði sem ættu að vega þungt eins og land sem liggur að viðkomandi á eða veiðimagn eða veiðistaðir. Þetta held ég að þurfi nauðsynlega að athuga vegna þess að það er auðvitað ekki ásættanlegt fyrir minni hluta að verða alltaf að beygja sig undir ákveðinn meiri hluta þó svo að rök hnígi til þess að menn vilji hafa forgang í gegnum félag sitt að veiðileyfum í ánni án þess að þurfa að vera að kaupa það á þeim, sem ég vil leyfa mér að segja, uppsprengda uppboðsmarkaði sem er á veiðileyfum í laxveiðiám í dag.

Hæstv. forseti. Ég skil vel áhyggjur hv. þingmanns af atkvæðisréttinum. Ef hann hefði setið nefndarfundina hefði hann komist að raun um að þetta var rætt fram og til baka. Það var líka gert í þeirri nefnd sem samdi frumvarpið og varð samkomulag um að hafa þetta svona, þ.e. að hver jörð hefur eitt atkvæði. En hvert félag getur ákveðið að farið verði eftir arðskrá og arðskráin notuð sem atkvæði. Hvert félag getur gert það og í 40 gr. frumvarpsins hefur verið komið til móts við þá sem hafa viljað að atkvæðisrétturinn fari eftir eignarhluta: „Ef lagt er fyrir fund í veiðifélagi að ráðast vegna starfsemi félagsins í framkvæmdir, sem hafa fjárútlát í för með sér er nema a.m.k. 25% af tekjum félags af veiði á því starfsári, getur hver félagsmaður krafist þess að ákvörðun ráðist með greiðslu atkvæða er hafi vægi í samræmi við arðskrá félagsins. Gildir þá hver eining í arðskrá sem eitt atkvæði. Í samþykktum veiðifélags er heimilt að ákveða að regla þessi um atkvæðagreiðslur gildi í fleiri tilgreindum tilvikum sem varða ákvarðanatöku í veiðifélagi.“ Þetta varð niðurstaða nefndarinnar sem samdi frumvarpið. Ég hef haft áhuga á því sjálf að breyta þessu. Það gekk ekki og við náðum niðurstöðu í nefndinni. Nefndin varð sammála um að ganga frá nefndarálitinu eins og það lítur út núna en margir telja að nauðsynlegt sé að hafa þetta svona til að tryggja rétt minni hlutans.

Hæstv. forseti. Ég þakka svörin. Mér sýnist að þessi niðurlagsgrein, 40. gr., sé eftir sem áður þannig orðuð að slíkum ákvörðunum verði ekki komið á nema með samþykki veiðifélagsins. Hver jörð hefur eitt atkvæði nema því aðeins að um sérstök fjárútlát sé að ræða sem nemi 25% af tekjum félags, þ.e. að verið sé að fara í einhverjar framkvæmdir, hverjar svo sem þær eru, á veiðisvæðinu eða við ána sem nemi þessu prósentuhlutfalli af tekjum. Þá eiga menn rétt á að fá þessu breytt. Ég get ekki lesið út úr þessu ákvæði að þessu sé hægt að ná fram með auðveldum hætti ef t.d. tveir til þrír aðilar af tíu vilja láta sína félagsmenn hafa forgang að sínu svæði fá þeir því ekki ráðið vegna þess að atkvæðavægið er jú bara 30 á móti 70.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt að veiðifélögin fái núna að vinna eftir þessari reglu svo hægt sé að meta hvernig þetta gengur. En ég tel það sem kom inn í frumvarpið afar mikilvægt, þ.e. að hægt sé að nota arðskrána þegar um er að ræða 25% af tekjum félagsins þegar um háar upphæðir er að ræða í fjárfestingum. Ég tel það afar mikilvægt. Það er oft þannig að stórir eigendur eru kannski fáir. Áhætta þeirra er meiri þegar verið er að ráðstafa fjármunum en þeirra sem eiga lítilla hagsmuna að gæta. En þetta varð niðurstaðan og ég stend að henni eins og lagt var fyrir.

Hæstv. forseti. Ég skil ósköp vel að menn hafi gert samkomulag um ákveðna niðurstöðu í þessu nefndarstarfi. Því verður að sjálfsögðu ekki breytt rétt í lok þessarar umræðu þegar búið er að semja um hvernig frágangur mála skuli vera við lok þessa þings. En ég lýsi þeirri skoðun minni að með tilliti til þess hvernig þessi 40. gr. mun reynast sé eðlilegt að koma með tillögu um að vægi manna til að ná fram breytingum verði tekið til skoðunar. Við fáum auðvitað fljótlega dýrmæta reynslu af því. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja að það er óviðunandi að minni hluti, sem á kannski meiri hluta af jarðnæði við á og meiri hluta þess svæðis sem laxveiðin gefur og af því magni sem veiðist úr ánni, geti engu ráðið um það að ráðstafa veiðileyfum til félagsmanna sinna án þess að þurfa að lúta um ár og síð og alla tíð, eins og sagt er, valdi þeirra sem flestar jarðirnar eiga burt séð frá nytjum árinnar og hagsmunum félaga í viðkomandi veiðifélagi sem vilja kannski fá að veiða sjálfir í ánni.

Frú forseti. Ég vil láta það koma fram að mér finnst að þessi lagasmíð, þetta frumvarp til laga um lax- og silungsveiði sem hér er til 2. umr. vera vel unnið. Með frumvarpinu fylgir mikið af gögnum og álitum sem það er byggt á. Ég vil bara láta í ljós ánægju með hvernig að þessari vinnu hefur verið staðið. Ég vil árétta þann tón sem er í frumvarpinu um hina samfélagslegu ábyrgð á þessari auðlind, á sjálfbærri nýtingu þeirrar auðlindar sem felst í ám og vötnum sem lögin taka tillit til, á mikilvægi sjálfbærrar nýtingar, og að um hana sé gengið samkvæmt markmiðum um sjálfbæra þróun. Að umgengnin sé samkvæmt sáttmálum og markmiðum um líffræðilegan fjölbreytileika því að mikilvægi hans í ám og vötnum og á vatnasvæðum okkar er líka gríðarlega mikilvægur. Þarna berum við líka mikla ábyrgð. Þó að komið hafi fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að horfa megi á hina félagslegu ábyrgð og skiptingu arðs út frá ýmsum sjónarmiðum vil ég samt árétta að grunntónninn er hin félagslega ábyrgð. Við vitum að atkvæðisréttur getur verið með ýmsu móti. Hjá Sameinuðu þjóðunum fylgir eitt atkvæði hverri þjóð, hverju landi, þó að þær séu misstórar og misaflmiklar. Lýðræðislegur fjölbreytileiki er því mikilvægur. Það er eitt sem ég tel að vanti og sé ógert í þessari lagasmíð en það er endurskoðun laga um Fiskræktarsjóð þar sem tryggt hefði verið að þeir sem nú eru að taka mörg fallvötn og vatnasvæði til virkjunar greiddu til sjóðsins eins og eðlilegt er og gert er í nágrannalöndum okkar. Fiskræktarsjóður hefði þurft að fylgja hér með, af því varð ekki en vonandi kemur hann næst, því það er mikilvægt að þeir sem umgangast þessa auðlind taki þátt í rekstrarkostnaði við varðveislu líffræðilegs fjölbreytileika og nýtingu hennar. Þetta eru lokaorð mín, frú forseti.

Frú forseti. Nú liggur fyrir sameiginlegt nefndarálit allra nefndarmanna landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um lax- og silungsveiði. Það sem hefur kannski einkennt þetta einstaka frumvarp er ágreiningur sem reis upp er varðar netaveiðina, hvort takmarka ætti rétt bænda til netaveiða í ám eða ekki. Fóru fram fjörlegar umræður um einmitt þetta mál í nefndinni og voru margir gestir kallaðir til. Þeir sem voru á þeirri skoðun að takmarka ætti netaveiðina báru það fyrst og fremst fyrir sig að verðmæti stangveidds lax séu langtum meiri en lax sem veiddur er í netum. Vísa ég þar til ferðaþjónustunnar og þess uppgangs sem verið hefur í ferðaþjónustunni tengdur stangveiði síðustu 20–30 ár. Þeir báru það líka fyrir sig að í efnahagslegum skilningi væri það hollráð að reyna að finna leiðir til að takmarka netaveiðina. Með því mundi myndast hvati á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár sem leiða mundi til öflugs ræktunarátaks t.d. í uppám Árnessýslu, uppbygginu veiðihúsa, gerð sleppitjarna o.s.frv. Þessi rök voru að vísu samþykkt af öllum nefndarmönnum en rök þeirra sem aftur á móti töldu að Alþingi ætti ekki að breyta þessum hlutum voru á þá vegu, og að vísu skiljanleg, að eignarrétturinn væri mjög sterkur hjá bændum, hefðin væri mjög rík og þar af leiðandi væri skásti kosturinn sá að ná fram frjálsum samningum á milli bænda og hagsmunaaðila um kaup á upptöku neta. Ég get svo sem fallist á þau rök. Hitt er annað að í störfum nefndarinnar náðu stjórnarliðar og stjórnarandstaðan saman í þessu máli að öllu leyti, þó svo að eftir standi kannski einhverjar spurningar en sú samþykkt sem allir kvittuðu fyrir er á þá vegu að nefnd 11 fulltrúa, bæði hagsmunaaðila, stangveiðimanna sem og bænda og ýmissa ráðuneyta, mun þurfa að skila af sér tillögum innan 18 mánaða frá því að lögin taka gildi og niðurstöðu um framtíðarstefnumótun um netaveiðar á Íslandi og þá eftir atvikum í formi lagafrumvarps. Öll þessi umræða vakti nokkra athygli í fjölmiðlum og menn tóku almennt við sér. Er því kannski gleðiefni að minnast á það sem gerst hefur í kjölfarið en ég veit ekki hvort öllum þingmönnum er kunnugt um það. Í fyrsta lagi að á aðalfundi Veiðifélags Árnesinga, sem nær utan um allt vatnasvið Ölfusár og Hvítár sem er eitt stærsta vatnasvæði á landinu ef ekki það stærsta og glæsilegasta, var ákveðið fyrir skemmstu að seinka niðurlagningu neta um eina viku eða frá 20. júní til 27. júní. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að stórlaxinn á þá greiðari leið til uppánna og gleður það margan veiðimanninn að þessi staðreynd sé raunin. Í annan stað ber að minnast á þátt Stangaveiðifélags Reykjavíkur og Landssambands stangaveiðimanna en þeir hafa nú þegar, með mikilli vinnu sem ber að virða, náð samningum við tvo bændur á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár en þessir tveir bæir áttu samtals um 15% af þeirri heildarveiði sem skilaði sér með netum árið 2005. Nú veit ég til þess að tveir bæir til viðbótar hafa mikinn áhuga á því að semja við Stangaveiðifélag Reykjavíkur einnig en þeir eru með sams konar hlutfall af netaveiðinni eða um 15%. Þar fyrir utan hef ég fyrir því nokkuð áreiðanlegar heimildir að menn vilji ganga að samningaborðinu strax að hausti, fyrir utan þessa fjóra bæi, þannig að hugsanlegt er að innan skamms tíma megi þingheimur og landsmenn og stangaveiðimenn ekki síst búast við að netaveiði á vatnasvæði Ölfusár og Hvítár verði í mjög lítilli mynd miðað við það sem er í dag. Þetta er áfangasigur fyrir stangaveiðimenn og íslenska ferðaþjónustu að mínu mati. Það hefur komið fram í þessum umræðum að helmingur tekna bænda á Vesturlandi komi til vegna stangveiðinnar. Með öðrum orðum er stangveiðin mikilvægasta búgreinin í landbúnaði á Vesturlandi. Ég held að öll þessi umræða á Alþingi svo ekki sé minnst á málefnaþing sem Landssamband stangaveiðimanna hélt fyrir skemmstu hafi kannski vakið margan manninn af værum blundi, gert honum grein fyrir því hversu mikilvæg grein þetta er fyrir íslenska ferðaþjónustu, fyrir byggðir landsins og ekki síst bændur og um leið kannski aukið þá virðingu sem okkar ómetanlegi laxastofn á svo sannarlega skilið. Sú tegund er á lista yfir dýr í útrýmingarhættu í Bandaríkjunum svo dæmi sé tekið. Ég er sáttur við niðurstöðu nefndarinnar. Ég nefndi áðan þessa 11 manna nefnd sem hefur þá lögbundnu skyldu að skila af sér stefnumótun í þessum málum til framtíðar innan 18 mánaða og jafnvel í frumvarpsformi. Ég trúi því að þau sterku rök sem fylgja netaupptöku muni leiða veginn í því starfi og að á endanum verði fundinn flötur sem mun tryggja að netaveiði í íslenskum ám leggist alfarið af. Það er skoðun mín, frú forseti, að netaveiði sé tímaskekkja en að sama skapi virði ég gamlar hefðir og gamla siði og vil í því sambandi benda á ákveðna hugmynd sem ég nefndi í þessu sambandi, sem er að hugsanlega mætti heimila netaveiðar eina helgi yfir sumartímann og gera þá helgi túristavæna þar sem gamlir siðir og gamlar hefðir væru í hávegum hafðar og fólk gæti fylgst með. Þær breytingar eða þeir áfangar sem þegar hafa komið fram í þessu máli munu strax leiða til þess hvata að hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu tengdri stangaveiði munu hugsanlega ráðast í öflugt ræktunarátak í uppám Árnessýslu. Nægir þar að nefna til að mynda Stóru-Laxá í Hreppum, Litlu-Laxá, Tungufljót, Dalsá og auðvitað Sogið. Ekki skal heldur gleyma að stangveiði í jökulvatni er að aukast. Menn eru almennt farnir að líta á stangveiði í jökulvatni sem skemmtilegan kost og öfluga ferðaþjónustu og tel ég þann vettvang eiga eftir að aukast til muna. Frú forseti. Umfram allt vil ég þakka formanni nefndarinnar fyrir mjög góð störf. Hún tók af skarið í þessu máli þegar stefndi í mjög mikinn ágreining og lagði til þessa lausn á málinu, að skipa nefnd sem skila verður af sér tillögum innan 18 mánaða. Á það gat ég fallist og á það gátu aðrir nefndarmenn sem voru á mínu máli fallist og tel ég það vera mjög góða niðurstöðu. En umfram allt tel ég þetta vera góða lendingu þó að enn standi eftir nokkrar spurningar. Þetta mál hefur verið til tals í áratugi en ég tel þetta vera áfangasigur að svo komnu og býst ekki við neinu nema góðu hér eftir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um Veiðimálastofnun. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila og umsagnir um málið sem getið er um í nefndaráliti. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði sérlög um Veiðimálastofnun en ákvæði um hana eru nú í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Frumvarpið er flutt samhliða frumvarpi til laga um varnir gegn fisksjúkdómum, frumvarpi til laga um fiskrækt, frumvarpi til laga um eldi vatnafiska og frumvarpi til laga um lax- og silungsveiði. Helstu breytingar í frumvarpinu eru þær að hlutverk Veiðimálastofnunar er betur skýrt og stjórn stofnunarinnar lögð af en í staðinn lagt til að ráðgjafarnefnd verði stofnuð. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram athugasemdir varðandi 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins sem kveður á um að Veiðimálastofnun leitist við að sinna hlutverki sínu samkvæmt lögunum í nánu samstarfi og samvinnu við menntastofnanir landbúnaðarins. Nefndin telur óþarft að kveða á um slíkt í lögum. Leggur því nefndin til að málsgreinin falli brott. Nefndin leggur til að 4. mgr. 5. gr. falli brott en hún kveður á um að Veiðimálastofnun sé heimilt að eiga aðild að rannsókna- og þróunarfyrirtækjum. Nefndinni bárust ýmsar athugasemdir um að rannsóknarhlutverk stofnunarinnar færi ekki saman við það að samkeppnisaðilar þyrftu að leita til hennar um leyfi, umsagnir o.fl. Nefndinni bárust einnig þær upplýsingar að fara ætti fram endurskoðun á Veiðimálastofnun og taldi nefndin því ekki tilefni til að gera miklar breytingar á frumvarpinu heldur skyldi áhersla lögð á að endurskoðunin færi fram sem fyrst. Að lokum er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða þannig að einum fulltrúa frá Félagi eigenda sjávarjarða verði bætt við samráðsnefndina og með því komi fleiri hagsmunaaðilar að henni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Margrét Frímannsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Gunnar Örlygsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, með fyrirvara, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Frú forseti. Við 1. umr. lýsti ég miklum efasemdum mínum um þetta frumvarp. Ég er ekki hrifinn af því að stofnunum eins og Veiðimálastofnun, sem er rannsóknastofnun og eftirlitsstofnun í eigu ríkisins, sé í reynd skapaður ákveðinn sess á samkeppnismarkaði. Ég hef barist fyrir því ásamt ýmsum þingmönnum í ýmsum flokkum, ekki síst Sjálfstæðisflokknum þar sem ég hef átt skoðanasystkin í þessum efnum, að reynt yrði að hrinda í framkvæmd breytingum sem gerðu mögulegt fyrir sjálfstætt starfandi fræðimenn að taka að sér verkefni á opnum markaði. Það er a.m.k. algjört lágmark að samkeppni sé ekki niðurgreidd með ríkisfé. Það á hins vegar að gera með þessu frumvarpi. Að vísu er stigið svolítið skref í áttina að því að draga úr þessu með breytingartillögu nefndarinnar þar sem lagt er til að 4. mgr. 5. gr., um stjórnskipulag Veiðimálastofnunar, sé felld brott. Sú heimild átti að gefa Veiðimálastofnun möguleika á að eiga aðild að því að stofna fyrirtæki sem stæði væntanlega í samkeppni við önnur fyrirtæki sem sjálfstætt starfandi vísindamenn hefðu komið á legg. Ég hef verið þeirrar skoðunar að ríkið ætti frekar að reyna að koma verkefnum af þessu tagi út á markað til að ýta undir möguleika ungra vísindamanna sem koma heim frá námi til að taka að sér svona verkefni. Mér finnst undarlegt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli gera að sérstöku verkefni sínu að koma í gegn lögum sem Framsóknarflokkurinn er eðlilega ákaflega hrifinn af og hefur alltaf verið. Ég hélt að það væri aðall Sjálfstæðisflokksins að taka undir með þeim sem vilja reyna að þróa umhverfi sem gerir ungu vísindafólki kleift að taka að sér þjónustu, ekki síst á vegum hins opinbera, til að stuðla að umhverfi fyrir smáfyrirtæki á vísindasviðinu. Það er framtíðin og það sem við höfum oft talað um. En mér þykir heldur skörin færast upp í bekkinn þegar það kemur beinlínis fram í næstu grein, sem hv. formaður nefndarinnar hefur ekki lesið í samhengi við þá málsgrein sem hún er að fella úr 5. gr., að þar er Veiðimálastofnun beinlínis veitt lögbundin heimild til að starfa í samkeppni við slík fyrirtæki með því að taka að sér rannsóknir, ekki bara fyrir hið opinbera heldur og fyrir einstaklinga og félög. Hvers vegna á opinber stofnun að standa í slíkri samkeppni við fyrirtæki á markaði sem eru að verða til? Hvers vegna á opinber stofnun að hafa lögbundinn rétt til að kæfa í fæðingu vísi að nýjum fyrirtækjum á þessu sviði? Þetta voru spurningar sem ég bar fram við 1. umr. og fékk lítil svör. Ég er ekki ánægður með þetta. Ég er á móti þessu og tel þetta algjörlega í andstöðu við margvísleg ákvæði í lögum sem eiga að ýta undir samkeppni og möguleika til samkeppni og ryðja burt samkeppnishindrunum. Það kemur að vísu fram í þessu frumvarpi að reisa eigi brunaveggi á milli þess sem kalla má samkeppnisrekstur og þess sem fellur beinlínis undir stofnanareksturinn sjálfan. Slíkir brunaveggir halda aldrei. Ég er á móti þessu og gæti haldið ákaflega langa og ástríðuþrungna ræðu um það. Þetta er mér hjartans mál. Ég er þessarar skoðunar varðandi Veiðimálastofnun, varðandi Hafrannsóknastofnun og ýmsar fleiri stofnanir. Það er ástæðan fyrir því að ég styð frumvarpið um matvælastofnun ríkisins, Matvælarannsóknir hf. Ég tel að þetta sé einmitt verkefni sem hægt er að skilgreina með þeim hætti að í lagi sé að flytja það yfir á markaðinn, andstætt ýmsum vondum frumvörpum sem við höfum góðu heilli borið gæfu til að sameinast um, ég og hv. formaður landbúnaðarnefndarinnar, að hrinda fyrir ætternisstapa, t.d. frumvarpinu illræmda um háeffun RÚV. Þar erum við algjörlega sammála,  En þetta frumvarp er þannig, þótt ýmsir af ágætum þingmönnum mínum hafi aðra skoðun á þessu og hafi samþykkt þetta, að ég er á móti því. Ég ætla ekki að samþykkja þetta af þeim ástæðum sem ég hef reynt að færa nokkur rök fyrir. En ég vil ekki gera hæstv. forseta gramt í geði með því að halda langa ræðu um þetta og sýni minn einlæga samkomulagsvilja almennt til að greiða fyrir þingstörfum með því að halda ekki lengri ræðu um þetta.