Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 30 mínútur til umráða sem skiptast í tvær umferðir, 15--20 mínútur í fyrri og 10--15 mínútur í þeirri seinni. Röð flokkanna verður í báðum umferðum: Sjálfstfl., Framsfl., Kvennalisti, Alþfl., Frjálslyndi hægri flokkurinn, Alþb., Borgfl. Stefán Valgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., talar síðastur í fyrri umferð og hefur 15 mínútur til umráða. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Sjálfstfl. Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Suðurl., í fyrri umferð og Geir H. Haarde, 17. þm. Reykv., og Matthías Á. Mathiesen, 1. þm. Reykn., í þeirri síðari. Af hálfu Framsfl. talar Steingrímur Hermannsson forsrh. og Guðni Ágústsson, 5. þm. Suðurl., í fyrri umferð, en Halldór Ásgrímsson sjútvrh. í þeirri seinni. Fyrir Kvennalistann talar Þórhildur Þorleifsdóttir, 18. þm. Reykv., og Danfríður Skarphéðinsdóttir, 6. þm. Vesturl., í fyrri umferð en Málmfríður Sigurðardóttir í síðari. Ræðumenn Alþfl. verða í fyrri umferð Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. og Jóhanna Sigurðardóttir félmrh. og Jón Sigurðsson viðskrh. í þeirri seinni. Af hálfu Frjálslynda hægriflokksins talar Ingi Björn Albertsson, 5. þm. Vesturl., í fyrri umferð en Hreggviður Jónsson, 11. þm. Reykn., í þeirri síðari. Fyrir Alþb. tala í fyrri umferð Steingrímur J. Sigfússon landbrh. og Svavar Gestsson menntmrh. en í þeirri seinni Ólafur Ragnar Grímsson fjmrh. Ræðumenn Borgfl. verða Júlíus Sólnes umhvrh., Guðmundur Ágústsson, 5. þm. Reykv., og Ásgeir Hannes Eiríksson, 16. þm. Reykv., í fyrri umferð en Óli Þ. Guðbjartsson dómsmrh. í þeirri síðari. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson og talar af hálfu Sjálfstfl.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Fyrir skömmu heyrði ég eina af fremstu myndlistarkonum Íslendinga lýsa því hversu dásamlegt það væri að lifa á þessum tímum. Hún var þá með hugann við allar þær breytingar sem nú eru að eiga sér stað í veröldinni. Hún lýsti nútímanum sem endurreisnartíma almennrar skynsemi. Sósíalisminn er fallinn. Berlínarmúrinn er hruninn. Frjálslyndir borgarar hafa fengið völdin í lýðræðislegum kosningum þar sem ógnarstjórn sósíalista sat fyrir fáum mánuðum á fleti fyrir. Evrópuþjóðirnar eru að ryðja úr vegi hindrunum í viðskiptum, fjármálum og þjónustustarfsemi. Fram undan er tími frjálsræðisþróunar, vaxandi gildis einstaklinganna, aukinna áhrifa kvenna í atvinnulífi, mikilla markaðsmöguleika í fjarlægum heimsálfum, nýrra verkefna á sviði umhverfismála, vaxandi skilnings á trúrækni, menningu og þjóðerni í heimi aukinna alþjóðlegra samskipta. Áður treystu stærri þjóðir viðskipta- og framleiðsluhagsmuni sína með vopnavaldi. Í þeim heimi var hlutur smáþjóðanna fyrir borð borinn. Í dag tryggja þjóðirnar sömu hagsmuni með gagnkvæmum samningum um frelsi á öllum sviðum. Í þeim heimi styrkist staða smáþjóðanna. Í raun og veru er því full ástæða til bjartsýni í dag, ekki síst fyrir okkur Íslendinga. Við hljótum að eygja marga nýja möguleika, sjá mörg ný tækifæri og fjöldann allan af nýjum verkefnum og viðfangsefnum til þess að takast á við á nýjum tímum. Við vitum að það er ekki einungis vaxandi samstaða á meðal þjóða. Við finnum á sjálfum okkur að það er minni ágreiningur en áður á milli fólksins í landinu um markmið og leiðir í þjóðfélagsmálum. Með falli sósíalismans hafa frjálslynd viðhorf orðið ofan á og við þurfum ekki af þeim sökum að eyða jafnmiklum tíma og jafnmiklum kröftum í innbyrðis deilur og áður. Við getum, ef við viljum, staðið betur saman og náð meiri árangri en við höfum gert á síðustu árum. Þannig blasir við okkur úti í þjóðlífinu mynd betri samstöðu og meiri einingar en verið hefur um langan tíma. En á hinn bóginn blasir við önnur og gjörólík mynd af Alþingi Íslendinga. Hér er vaxandi sundrung, meira sundurlyndi, fleiri smáir, ósamstæðir og stríðandi hópar en nokkru sinni fyrr. Þessi mynd er vissulega ekki í samræmi við þjóðarviljann eins og við skynjum hann í önn dagsins. Slíkar aðstæður á Alþingi draga úr möguleikum okkar til markvissrar sóknar, til stöðugleika og betri lífskjara. Ástæðulaust er að reyna að koma sök á einhvern einstakan. Hér eiga allir hlut að máli sem sitja á Alþingi og það er reynsla mín af setu í tveimur ríkisstjórnum og í andstöðu við þá þriðju að sundurlyndi og ólíkar skoðanir í fjölflokkaríkisstjórnum hafi í allt of ríkum mæli leitt til ómarkvissrar stefnu í efnahagsmálum og valdið því að of seint hefur verið brugðist við í ýmsum efnum. Eftir á að hyggja geta sérfræðingar ugglaust dregið í efa að ráðlegt hafi verið af minni hálfu sem fjmrh. árið 1986 að verða við tilmælum þáv. forsrh. og forustumanna launþega og atvinnurekenda að lækka skatta og minnka þar með tekjur ríkissjóðs til þess að greiða fyrir þeirri frægu þjóðarsátt sem þá var gerð á vinnumarkaði og allir voru sammála um. Hún veikti sannarlega stöðu ríkissjóðs en enginn sá fyrir þá hversu mikil uppsveiflan yrði og þá snöggu kreppu sem kom í kjölfarið. Það sem allir töldu vera árangursríkt meðal gegn verðbólgu reyndist til lengri tíma heldur auka á þenslu. Samstarfsflokkur okkar sjálfstæðismanna á þeim tíma, Framsfl., var andvígur því að beita vöxtum til að örva sparnað og stuðla að betra jafnvægi. Fyrir þá sök var brugðist of seint við á því sviði efnahagsstjórnar. Einmitt þetta atriði er eitt af höfuðgagnrýniefnum í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar um Ísland sem birt var í gær. Það er líka vert upprifjunar nú að árið 1988 var gengi krónunnar ekki breytt eins og þörf krafði vegna andstöðu Framsfl. og Alþfl. eftir verulegt verðhrun á erlendum mörkuðum og fall bandaríkjadals. Sá ágreiningur leiddi ekki einasta til stjórnarslita heldur jók mjög á vanda útflutningsframleiðslunnar. Kaupmáttarrýrnunin varð meiri og atvinnuleysið alvarlegra vegna þess að þessir flokkar voru of seinir að skilja þörf gengisbreytingarinnar. Þannig má finna fjölmörg dæmi um hvernig sambræðslustjórnir margra ólíkra flokka leiða til þess að réttar ákvarðanir eru ekki teknar á réttum tíma og viðbrögð verða of lin og seinvirk. Þetta er því sárgrætilegra sem ætla má að miklu meiri samstaða sé um meginstefnu og aðgerðir í efnahagsmálum úti á meðal fólksins í landinu en hér í þingsölunum. En er þá ekki ástæða til að spyrja hvernig bæta megi úr þannig að Alþingi endurspegli betur þjóðarviljann? Ég tel að það þurfi m.a. að koma til grundvallarbreytinga á því fyrirkomulagi sem nú gildir um kjör alþingismanna og breytingar á skipan og starfsháttum Alþingis. Um leið og alþingismönnum yrði fækkað niður í 60 á nýjan leik tel ég vel koma til greina að taka upp kjördæmaskipan þar sem helmingur þingmanna yrði hugsanlega kjörinn í einmenningskjördæmum en hinn helmingurinn af landslistum. Höfuðverkefnið innan Alþingis er að sameina það í eina málstofu. Það mundi draga úr kostnaði við þinghaldið en umfram allt koma hér á skilvirkari vinnubrögðum er fullnægðu betur nútímakröfum kjósenda um skipulega og málefnalega starfshætti. Þjóðin þarfnast nú umfram allt festu í stjórnarháttum og frjálslyndrar stefnu sem varðað getur veg Íslendinga að því aukna alþjóðlega samstarfi sem hlýtur að vera farvegur nýrra átaka og framfara. Nú megum við ekki láta deilur og afturhaldssöm sjónarmið verða til þess að við drögumst aftur úr öðrum þjóðum og tökum ekki ákvarðanir á réttum tíma og bregðumst ekki við nýjum aðstæðum vegna innra sundurlyndis. Komið hefur á daginn að allar athugasemdir okkar sjálfstæðismanna fyrr í vetur um viðræðurnar við Evrópubandalagið höfðu við rök að styðjast. Formaður framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins hefur beinlínis hvatt til þess nú alveg nýlega að undirbúningur hefjist án tafar að tvíhliða viðræðum eins og við höfum lagt til. Landsfundur Sjálfstfl. og þingflokkur mörkuðu nýja, frjálslynda stefnu í efnahags- og atvinnumálum sl. haust. Henni hefur verið fylgt eftir í málflutningi og tillöguflutningi hér á Alþingi. Athyglisvert er að margt af því sem Efnahags- og framfarastofnunin segir í skýrslu sinni frá því í gær að brýnast sé að gera hér á Íslandi er í fullu samræmi við þessa stefnumörkun. Þannig telur stofnunin til að mynda óhjákvæmilegt að Ísland tengist frjálsum fjármagnsviðskiptum Evrópubandalagsins til þess að auka hagkvæmni í dreifingu fjármagns og bæta jafnvægi í hagþróuninni. Sjálfstæðismenn hafa flutt þáltill. um þetta efni hér á Alþingi í vetur, en þeirri tillögu hefur algjörlega verið hafnað í stjórnarflokkunum. Í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar er lögð mikil áhersla á að ný löggjöf verði sett er miði að því að auka fjárfestingu erlendra aðila í öðrum greinum en sjávarútvegi í þeim tilgangi að nýta erlent áhættufé til að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Sjálfstfl. hefur flutt viðamikið frv. til nýrrar löggjafar á þessu sviði en stjórnarflokkarnir fást ekki einu sinni til þess að taka það til umræðu á þessu þingi. Í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar kemur enn fremur fram að nauðsynlegt sé að hverfa frá ríkisrekstri í bankakerfinu og að dregið verði úr sjálfvirkum ríkisábyrgðum í opinberum sjóðum. Sjálfstfl. hefur einnig flutt frv. um þetta efni á þessu þingi. Alþfl. hefur viðurkennt að nauðsynlegt sé að breyta bönkunum til þess að aðlaga fjármálakerfið nýjum aðstæðum, en vegna andstöðu í tveimur stjórnarflokkanna situr þetta mál fast og alþýðuflokksmenn þora ekki að ljá frv. sjálfstæðismanna atfylgi sitt. Þetta er lýsandi dæmi um stöðnun vinstri stjórnar. Ég ætla ekki að væna andstæðinga mína hér á Alþingi um að vilja ekki vel. En hafi sundurleit sjónarmið verið hindrun í samstarfi í tveimur síðustu ríkisstjórnum er ljóst að þau eru þessari ríkisstjórn fótakefli. Í raun og veru er þessi ríkisstjórn aðeins venjuleg gamaldags vinstri stjórn sem eðli máls samkvæmt getur ekki tekið á verkefnum nýs tíma. Sú mikla ólga og upplausn sem nú er á vinstri væng stjórnmálanna endurspeglast glöggt í starfi ríkisstjórnarflokkanna hér á Alþingi um þessar mundir og hún hefur lamað stjórnina til allra markvissra og skapandi starfa. Nú sýnist ekki vera unnt að ljúka þingstörfum eins og áformað hafði verið á laugardag vegna innbyrðis hótana í ríkisstjórninni um samstarfsslit sem enginn tekur þó mark á. Að hætti gamaldags vinstri stjórna var vandamálunum strax í byrjun skotið á frest með því að stofna millifærslu- og styrkjasjóði af ýmsu tagi. Slíkir sjóðir leysa engan vanda nú fremur en fyrir 30 árum þegar Íslendingar héldu að þeir hefðu sagt skilið við slík vinnubrögð. Ríkisstjórnin hefur staðið fyrir 20 milljarða kr. tilfærslum í formi styrkja, lána, skuldbreytinga og gjafapeninga. Áætla má að gjaldþrot millifærslusjóðanna verði nær 5 milljörðum kr. við lok kjörtímabilsins að ári liðnu. Það er sá hluti tilfærslunnar sem væntanlega mun falla á skattgreiðendur, 5 þús. millj. kr. Það er hinn óleysti vandi hefðbundinna vinstristjórnarúrræða. Til viðbótar hafa nú verið sett Íslandsmet tvö ár í röð í söfnun erlendra skulda. Þær eru nú hærra hlutfall af landsframleiðslu en nokkru sinni fyrr. Á flestum sviðum gætir svo tilhneigingar til aukinnar miðstjórnar. Í skipulagsmálum á að færa vald frá sveitarfélögum til ríkisins. Í húsnæðismálum er markvisst stefnt frá séreignastefnu að leiguíbúðastefnu að skandinavískum hætti og ætlunin er nú að svipta Reykjavíkurborg yfirráðum yfir þeim íbúðum sem hún á sjálf og nýtir í félagslegum tilgangi. Frú forseti. Við höfum um alllangan tíma búið við tvöfalt hagkerfi í landinu þar sem atvinnuvegir landsbyggðarinnar hafa verið háðir miðstýringu og sjóðavaldi en atvinnulíf þéttbýlisins notið meira frelsis. Núverandi ríkisstjórn hefur dýpkað þessa gjá í stað þess að brúa hana. Frv. að nýrri löggjöf um stjórn fiskveiða hefur legið mánuðum saman án umræðu hér á Alþingi vegna þess að ríkisstjórnin kom sér ekki saman. Á síðustu stundu var það dregið inn í hefðbundin hrossakaup stjórnarflokkanna. Frv. sem var í flestum grundvallaratriðum ásættanlegt að mínu mati hefur nú verið eyðilagt með nýjum sjóði. Þar er verið að ögra sjávarútveginum með því að stíga fyrsta skref að auðlindaskatti. Með geðþóttaúthlutunum nýja sjóðsins á veiðileyfum má fullyrða að stefnt er að aukinni óhagkvæmni í veiðum. Framtíðarhagsmunum sjávarútvegsins í landinu er því stefnt í hættu eins og nú horfir. Sjálfstfl. hefur þess vegna lagt til að málið verði skoðað betur í sumar, ráðgjafarnefnd sjávarútvegs og stjórnmálaflokkanna fái að fjalla um hina nýju stöðu, Alþingi komi síðan saman til sérstaks aukafundar í september til þess að fjalla einvörðungu um þetta mikilvægasta hagsmunamál þjóðarinnar. Þessu sáttatilboði hafa stjórnarflokkarnir og sjútvrh. hins vegar hafnað. Umhverfismálin, sem eru eitt af viðamestu verkefnum næstu ára, hafa verið gerð að hreinu fíflskaparmáli í þessari ríkisstjórn svo sem atburðir síðustu daga bera gleggst vott um. Að undanförnu hafa ýmsar ytri aðstæður gengið í haginn. Aðilar vinnumarkaðarins lögðu ríkisstjórninni til nýjan efnahagsgrundvöll með djörfum kjarasamningum. Bandaríkjadalur hefur aukist að verðgildi og verðlag á erlendum mörkuðum hefur hækkað langt umfram björtustu vonir manna. Af þessum ástæðum hefur rekstur útflutningsatvinnugreinanna skánað og viðskiptahalli er ekki jafnmikill vegna þess að kaupmáttarrýrnunin hefur eðlilega haft þær afleiðingar að almenningur hefur ekki haft efni á innkaupum í sama mæli og áður. Það má því segja að þrátt fyrir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar hafi rofað nokkuð til. En alvarlegustu staðreyndirnar sem við stöndum nú frammi fyrir eru þær vísbendingar sem fram koma í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar frá því í gær að á næstu árum og jafnvel næsta áratug verði hér að óbreyttum aðstæðum stöðnun og of lítill hagvöxtur til þess að við getum fylgt öðrum þjóðum eftir í sókn til betri lífskjara. Það eru þessar forsendur sem þarf að breyta með frjálslyndri stefnu Sjálfstfl. Fjölflokkastjórnir leiða jafnan til glundroða og stöðnunar. Vinstri stjórnir eru úreltar. Nútíminn kallar því á samhenta, frjálslynda ríkisstjórn. Og endurreisnartími almennrar skynsemi á líka að verða að íslenskum veruleika. --- Góðar stundir.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ég sé ástæðu til að þakka Þorsteini Pálssyni fyrir það hól sem fólst í ræðu hans hér áðan um núverandi stjórnarsamstarf. Hann endurtók gamla plötu um sundurlyndi í stjórnarsamstarfinu en þessi sundurlynda ríkisstjórn hefur lyft hverju grettistakinu á fætur öðru. Þessi sundurlynda ríkisstjórn hefur fengið hvert stórmálið eftir annað afgreitt og mörg eru á leiðinni í gegnum Alþingi. Ég bendi á að þessi sundurlynda ríkisstjórn er að fá markaða hér stefnu til lengri tíma í stjórn fiskveiða og hún er að fá samþykkt hér á Alþingi eitthvert mesta framfaramál á þessu sviði, hagræðingarsjóð á sviði fiskveiða, sem ég leyfi mér að fullyrða að eigi eftir að breyta gersamlega rekstrarstöðunni í þessum mikilvæga atvinnuvegi. Og þessari sundurlyndu ríkisstjórn hefur, þrátt fyrir að aðrir hafi reynt í mörg, mörg ár, tekist að koma á fót umhverfisráðuneyti. Að vísu hefur Sjálfstfl., þessum stærsta flokki, tekist að koma í veg fyrir að sjálfsögð verkefni verði flutt til þessa umhverfisráðuneytis. Vekur það satt að segja nokkra undrun á sama tíma og við sjáum myndir í sjónvarpi af óhreinindum í fjörum og að gróður landsins blæs á sjó út. Þó hef ég ekki nefnt langsamlega stærsta afrek þessarar sundurlyndu ríkisstjórnar, að reisa íslenskt efnahagslíf úr þeirri rúst sem þar var þegar Þorsteinn Pálsson skildi við í september 1988. Það er hárrétt að það eru gífurlega miklar breytingar í heiminum og aldrei hafa þær verið svo miklar áður. Múrinn hrynur, girðingar eru fjarlægðar og fólk tekst í hendur yfir landamæri og kemst að því að það er í raun og veru hvert öðru líkt. Tortryggnin hverfur, traust skapast og kalda stríðið er horfið. Ekki minntist hv. þm. á það. Og sannarlega hafa gífurlega miklar breytingar gerst, jafnvel í okkar næsta umhverfi í Evrópu. Bandalög sem voru mynduð fyrir nokkrum árum um frjálsa verslun springa nú út eins og blóm að vori. Efnahagsbandalag Evrópu stefnir óðfluga í það að verða öflugasta efnahagsheild sem til er í heiminum og flestir spá því að þar myndist stjórnmálasamtök sem munu nálgast Bandaríki Norður-Ameríku. Svo sannarlega höfum við Íslendingar tengst þessari þróun og við erum raunar í miðri hringiðunni. Við getum ekki dregið okkur út úr þessari þróun, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Okkar viðskipti við Efnahagsbandalagið hafa aukist hröðum skrefum. Þangað flytjum við nú um það bil 60% af okkar útflutningi og lífskjör okkar eru í stöðugt ríkara mæli háð útflutningi og innflutningi. Segja má að um 40% af okkar lífskjörum séu þangað sótt. Þetta nefni ég til að undirstrika að vitanlega þurfum við að taka ábyrgan þátt í þeirri þróun sem þarna er að gerast og gæta okkar hagsmuna. Ég fagna því að íslenska þjóðin virðist sammála um það að full aðild að Evrópubandalaginu komi ekki til greina, enda yrðum við þá ekkert annað en útkjálki, eins konar annexía, af þessum bandaríkjum Evrópu. Hins vegar vil ég legja áherslu á það að til þess að við getum tekið þátt í þeim viðræðum og samningum sem þarna eru fram undan verður íslenskt atvinnulíf að vera öflugt. Það var það ekki haustið 1988. Þá lýstu atvinnurekendur því yfir, m.a. fjölmargir fylgismenn Sjálfstfl., að íslensk fiskvinnsla mundi ekki opna á ný eftir þau áramót. Nú um þessi áramót lýstu þessir sömu menn því yfir að nú væri loksins borð fyrir báru til þess að geta gengið til heilbrigðra og skynsamlegra samninga við verkalýðshreyfinguna. Þetta er mikil breyting, enda eru öll merki sem staðfesta hana. Sú ríkisstjórn sem var mynduð í september 1988 hafnaði gengisfellingarkollsteypum Sjálfstfl. Hún ákvað að taka höndum saman við þjóðina og freista þess að vinna okkur Íslendinga út úr þeim erfiðleikum sem þá voru orðnir. Það hefur tekist. Gengið hefur verið leiðrétt svo það má teljast nokkurn veginn rétt nú. Og á sama tíma, sem er tiltölulega óvenjulegt, hefur tekist að koma í veg fyrir að verðbólgualda skapaðist. Og það sem er nú enn þá mikilvægara er að á þessum tíma tókst að snúa við þeim vöruskiptajöfnuði sem hafði verið okkur afar óhagstæður og vöruskiptaafgangur varð hvorki meira né minna en um 8 milljarðar kr. Staða peningakerfisins batnaði. Innlán urðu meiri en útlán og samkvæmt mati Seðlabankans sjálfs lækkuðu vextir, raunvextir, að meðaltali úr um það bil 10% niður fyrir 8%. Þeir hefðu mátt lækka meira. Ég er algerlega ósammála því sem kom fram hjá hv. þm. Þorsteini Pálssyni áðan að of lágir vextir 1986 og 1987 hafi ráðið úrslitum í þeirri verðbólguöldu sem þá hófst. Þvert á móti hafa vextirnir legið með ofurþunga, allt of miklum þunga, á skuldugum íslenskum atvinnuvegum. Þannig er ástandið nú að nálgast það að vera það heilbrigðasta sem við höfum búið við og svo sannarlega erum við nú í þeirri stöðu að geta gengið með höfuðið upp til þeirra viðræðna sem eru fram undan við Efnahagsbandalag Evrópu. Þetta er kannski það mikilvægasta sem þessi sundurlynda ríkisstjórn hefur áorkað á sínum tiltölulega stutta ferli. Að sjálfsögðu er björninn ekki unninn þegar til lengri tíma er litið. Vitanlega verður að gæta þess nú mjög vandlega að ekki hefjist ný verðbólgualda. Á vegum þessarar ríkisstjórnar er fylgst með því frá degi til dags, ef ég má orða það svo. Ég hef fengið þær fréttir í dag að allt bendi til þess að verðbólguhækkunin nú í maí verði innan þeirra marka sem verkalýðshreyfingin hefur sett sem rautt strik. Þar er út af fyrir sig miklum áfanga náð og allt bendir til þess að á þessu ári verði verðbólga frá upphafi til loka ársins um 7% og fari lækkandi þegar líður á árið. Það boðar svo sannarlega nýja tíma í þessu þjóðfélagi. Einnig er fylgst vandlega með því að ekki hefjist sú þensla sem varð okkur svo hættuleg á árunum 1986--1988. Þar eru vissulega nokkur merki sem ber að varast, en þau ánægjulegu tíðindi eru að gerast að atvinnuleysi er hverfandi og bendir margt til þess að nú sé að skapast hér nokkur umframeftirspurn eftir vinnuafli. Ég sagði: Þau ánægjulegu tíðindi að atvinnuleysið er að hverfa. En vitanlega þurfum við þá að gæta okkur á því að fjárfesting og innflutningur vaxi ekki. Ég vil taka undir það með forustumönnum í sjávarútvegi að gengishækkun í þessari stöðu er ekki rétt. Gengishækkun kemur mjög ójafnt við atvinnuvegi landsins. Ég get hins vegar alls ekki tekið undir það að vaxtahækkun sé rétta leiðin til að sporna gegn hugsanlegri þenslu. Vaxtahækkun mundi hvíla sem ofurþungi enn á ný á skuldugum íslenskum atvinnuvegum. Því hef ég og við í ríkisstjórninni lagt áherslu á að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins verði afgreiddur frá Alþingi. Vera má að stjórnarandstöðunni takist að koma í veg fyrir það. Þó er það nú von mín að svo verði ekki. En umfram allt vil ég leggja áherslu á það að atvinnurekendur sjálfir sem búa við betri hag verða að gæta þess að ráðstafa þeim peningum ekki til óskynsamlegra fjárfestinga eða eyðslu, ef ég má kalla það svo. Þetta fjármagn á að nota til þess að lækka skuldir atvinnufyrirtækjanna og íslenska þjóðarbúsins í heild. Þá erum við svo sannarlega á réttum vegi. Og ég ber það traust til íslensks atvinnulífs að svo muni sannarlega verða. Það sem er hvað alvarlegast í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem hv. þm. minntist á hér áðan er spá þeirrar stofnunar um lítinn hagvöxt hér á landi á næstu árum. Það er mjög umhugsunarvert. Þessi spá er í fullu samræmi við það sem Þjóðhagsstofnun hefur sjálf spáð. Þess vegna er aldrei nauðsynlegra en nú að rennt verði fleiri stoðum undir íslenskt atvinnulíf. Jú, þetta hefur oft verið sagt, en það er sannara nú en nokkru sinni fyrr. Það er þess vegna sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að auka nokkuð við orkufrekan iðnað í landinu og nýta ónotaðar orkulindir í því skyni. Það er enn eitt sem þessi sundurlynda ríkisstjórn er að knýja í gegn. En ég hef þó ekki síður trú á því að aðrir vaxtarmöguleikar séu miklir og jafnvel enn þá mikilvægari. Ég hef óbilandi trú á því að við getum stórlega aukið hér þjónustu, t.d. við ferðamenn. Og ég hef mesta trú á því að í þeirri þekkingu sem unga fólkið í þessu landi er að afla sér á fjölmörgum nýjum sviðum, hátækni og vísinda svo að eitthvað sé nefnt, muni þegar til lengri tíma er litið reynast þessari þjóð happadrýgst. En allt mun það verða til einskis ef við glötum því sem hefur áunnist. Þessi sundurleita ríkisstjórn mun sitja út kjörtímabilið og þessi ríkisstjórn mun ekki glata neinu af því sem áunnist hefur með hörðum höndum, ekki síst fólksins sjálfs, þann tíma sem hún hefur setið.

Guðni Ágústsson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Góðir dagar fara í hönd. Vorið er gengið í garð, hlýrri og mildari vindar blása, allt fær á sig nýtt yfirbragð. Hlátrar óma um strætin, ferðalögin og sumarfríin nálgast. Skemmtilegasti tíminn er fram undan í sveitinni. Það eru forréttindi að vera Íslendingur, eiga þetta land og búa við þau lífskjör og möguleika sem hér eru til staðar. Þegar við alþingismenn nú opnum eldhúsglugga Alþingis til að hleypa sólskininu inn til okkar og segja ykkur frá störfum þingsins og hvernig ríkisstjórninni er að takast að slá verðbólguna niður, þjóðarsátt í kjaramálum orðin staðreynd, þá komist þið þó ekki hjá því að heyra svartagallsrausið og sjóðandi afbrýðisemi sjálfstæðismanna. Sjálfstfl. er skrýtin skepna. Sé stefnuskráin skoðuð er þar eitthvað fyrir alla. Sjálfstfl. er eiginlega líkur glæsilegri kvöldmáltíð þar sem kalt borð er framreitt, allir finna eitthvað við sinn smekk og sitt hæfi. Veislan gengur upp sé flokkurinn í stjórnarandstöðu en eigi hann aðild að ríkisstjórn veikjast gestirnir. Það stendur alls ekki til að standa við öll þau fögru fyrirheit. Allt þetta fólk á alls ekki heima í þessum stóra flokki. Ríkisstjórnin býr hér á Alþingi við mikinn innanhúskulda. Sjálfstfl. hefur sem áður rótast og barist gegn öllum góðum áformum. Þannig er Sjálfstfl. líkur þeim veðrasama vetri sem nú er að ljúka. Bölsýni og niðurrifsstarf er blettur á hverjum manni. En slíkt einkennir stærsta flokk landsins, þeir sjá ekki sólina, þeir sjá ekki vorið. Ég hugsa að Þorsteinn Pálsson og Geir Haarde setji ekki niður kartöflurnar sínar í vor, svo svartsýnir hafa þeir verið hér í vetur. Þó liggur það á borðinu að mikill árangur er að nást vegna starfa og staðfestu ríkisstjórnarinnar. Fyrirtækin eru hvert af öðru að skila af sér með hagnaði. Vorið er gengið í garð í efnahagsmálum okkar. Framtíðin er þess vegna björt. Hæstv. forsrh. Steingrími Hermannssyni er að takast í annað sinn að marka þáttaskil í efnahagsmálum okkar Íslendinga. Það tókst honum í sinni fyrstu ríkisstjórn 1983--1987 en þá tóku við ár hinna miklu mistaka og 13 dýrustu mánuðir Íslandssögunnar þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar glutraði árangrinum niður. Þá skiluðu fyrirtækin ekki hagnaði, nema kannski heildsalarnir. Hafa menn gleymt hvernig mál þróuðust 1987--1988? Hver man ekki t.d. ummæli Sverris Hermannssonar um Þorsteinsstjórnina: ,,Menn reka fyrirtækin lóðrétt til andskotans,,, sagði Sverrir Hermannsson. Öll frystihúsin voru að stöðvast. Íslenskir grunnatvinnuvegir lágu á hliðinni. Háir vextir og fast gengi var boðskapur ungu mannanna í Sjálfstfl., þó nú sé fróðlegt að heyra Þorstein Pálsson halda öðru fram. Þegar við loksins komum þessum fuglum burt úr Stjórnarráðinu þurfti 7 milljarða til að koma sjávarútveginum á fæturna. Blómlegasta sjávarþorp landsins, Vestmannaeyjar, þurfti fyrirgreiðslu sem sýnir best hvernig þessi helstefna lék byggðirnar. Var einhver að segja að hann vildi Sjálfstfl. á nýjan leik í Stjórnarráðið? Þeim voru ofar í huga hagsmunir heildsalanna en frystihúsanna, ofar í huga hagsmunir þeirra fáu og ríku en fjöldans. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur í andstöðu við Sjálfstfl. velt um borðum víxlaranna. Við urðum að berja á fingur fjármögnunar- og kaupleigufyrirtækjanna, taka bankana taki. Við breyttum lánskjaravísitölunni í hag fólksins og fyrirtækjanna. Þannig hefur þessi ríkisstjórn markvisst unnið að því að skapa hér nýtt efnahagsumhverfi. Nú heyrir viðskiptahallinn sögunni til. Nú er gengið skráð í hag útflutnings- og samkeppnisfyrirtækjanna, það lægsta um árabil, leiðrétt hægum en föstum skrefum án kollsteypu, eins og hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Framsfl. hefur alltaf gert þá kröfu að undirstöðuatvinnuvegirnir hafi rekstrargrundvöll. Það er hin raunhæfa byggðastefna. Það er ekki sama hver á heldur, það er ekki sama hver stjórnar heimili, fyrirtæki eða ríkisstjórn. Þetta stjórnarsamstarf hefur reynt á þolinmæði Steingríms Hermannssonar. En hann hefur notið þess að hafa einhuga flokka á bak við sig og vita hvert ferðinni var heitið, enda uppskeran sigurlaun erfiðisins. Þjóðarsáttmáli náðist milli aðila vinnumarkaðarins með aðild bænda. Forsendur hans eru þær að ríkisstjórninni hefur tekist vel, verðbólgan hrapað, útlánsvextirnir hafa lækkað frá áramótum úr um 30--35% niður í 13--14%. Unga fólkið með dýru lánin finnur batann á veskinu sínu, fjármagnskostnaður fyrirtækjanna hverfur og enn á verðbólgan eftir að lækka þegar líður á árið. Þessi þjóðarsátt fer í taugarnar á Sjálfstfl., enda reyndi höfðinginn á Seljavöllum að hefna þess í héraði sem hallaðist á Alþingi með því að láta íhaldið í stjórn Áburðarverksmiðjunnar samþykkja 18% hækkun í stað 12% hækkunar sem kjarasáttmáli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins var byggður á. Ríkisstjórninni hefur þó tekist að koma í veg fyrir þetta skemmdarverk Sjálfstfl. Bændurnir þurfa á öðru að halda en að vera bitbein. Það er hart vegið að þeirri stétt. Ýmis öfl heimta innflutning á landbúnaðarvörum erlendis frá. Það verður að opna glufu, sagði borgarstjórinn og varaformaður Sjálfstfl. á frægum fundi. Við framsóknarmenn stöndum vörð um íslenskan landbúnað. Þéttbýlisfólkið á mikið undir því að sveitirnar dafni. Annars hrynur allt í rúst. Ég ætla svo að lokum að segja ykkur frá þingmáli sem ég flutti hér á Alþingi ásamt tveimur öðrum þingmönnum Framsfl. Það er kunnara en frá þurfi að segja að málefni lífeyrissjóðanna eru á villigötum. Við leggjum til að það verði kannað hvort ekki eigi að stofna eigin eftirlaunasjóði einstaklinga innan bankakerfisins en tryggingaþátturinn verði settur inn í almenna tryggingakerfið. Þessi leið sparar kostnað, lífeyrissjóðirnir segja að þeir þurfi 20% af öllum launum til að standa við skuldbindingar sínar í stað 10% nú. Okkar hugmyndir miða við að 10% nægi. Útreikningar sýna að einstaklingur með 70 þús. kr. á mánuði ætti 13,5 millj. kr. í starfslok. Annar sem hefur 100 þús. kr. á mánuði ætti 19,4 millj. kr. í starfslok. Þeir gætu greitt sjálfum sér í eftirlaun næstu 30 árin annars vegar 73 þús. kr. á mánuði, hins vegar 102 þús. kr. Þessi tillaga er andstæð kerfinu en fólkið styður hana. Hér sannast það að þeir sem deila og drottna með peninga fólksins vilja gera það áfram. Þeir þola ekki gagnrýnina sem beint er að þessu staðnaða kerfi. Sá sem hefur fjóra ása á hendi kærir sig ekki um að spilin verði gefin upp á nýtt. Góðir Íslendingar. Framsfl. er hið róttæka umbótasinnaða afl sem þorir að takast á við hið nýja tungl framtíðarinnar. Framsfl. er að takast að leiða þjóðina út af eyðimörk frjálshyggjunnar. Framsfl. er einhuga, á sterka forustumenn og vinnur fyrir landið allt. Framsfl. skilur að hagsmunir atvinnulífsins og launþeganna eru í sömu körfu. Þess vegna blasir nú við betri tíð með blóm í haga. Þess vegna er vor fram undan í okkar efnahagsmálum og þjóðlífi. --- Góðar stundir.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Nú líður að lokum þessa þings og því gott tilefni að líta um öxl og leggja mat á verk stjórnvalda á þessu þingi. Það er erfitt að gera upp á milli verkanna, skattar hækkaðir, lífskjör skert, virðisaukaskattur --- matarskattur innifalinn, lögfestur, svo að eitthvað sé talið. Síðan var verkið kórónað með samningum í byrjun febrúar í eldheitum faðmlögum við aðila vinnumarkaðarins og mátti vart á milli sjá hver undi þeim ástaratlotum best. Árangur þessara samninga er svo áður óþekkt jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hyggjum nánar að þessu jafnvægi. Verðbólga hefur náðst niður, í bili a.m.k. Vextir hafa lækkað og atvinnuleysi minna en svartsýnustu spár sögðu. Atvinnuleysi er þó miklu meira en þekkst hefur lengi, vextir eru enn þá háir og strax teknar að heyrast raddir um nauðsyn þess að hækka þá og það sem mestu máli skiptir, jafnvægisleysið í efnahagsmálum heimilanna er algert. Það er alvarlegt að með þessum samningum er ástarþríhyrningurinn, ríkisstjórn, vinnuveitendur og verkalýðshreyfingin, að slá því föstu að verðbólgubálið hafi verið kynt með launaseðlum láglaunafólks og nú þegar það lætur loks af kröfunum, þá vanti eldsneyti á bálið. Verðbólgan var, er og verður láglaunafólkinu að kenna, líklega því fólki sem hefur 40--60 þús. kr. á mánuði í laun. Hvernig á að hefja nýja sókn, eins og Ásmundur Stefánsson kaus að kalla það í ræðu 1. maí, undir þessum krossi? Það var þó athyglisvert að nýkjörinn verkalýðsleiðtogi, Sigríður Kristinsdóttir, hóf ræðu sína við sama tækifæri á því að tala um laun kvenna, stöðu þeirra og kjör. Þar kvað heldur en ekki við nýjan tón. Ekki minnist ég þess að verkalýðsleiðtogar hafi við sömu tækifæri eða svipuð hafið mál sitt á kvennamálum. Þau koma oftast með slaufunum og blómabúkettunum síðast með málunum: Auk þess þarf ... o.s.frv. Segi menn svo að það skipti ekki máli hvort karl eða kona heldur um stjórnvölinn og skyldu konur um allt land minnast þessara upphafsorða næst þegar þær ganga til atkvæða í sínu verkalýðsfélagi eða stofna sitt eigið. En hverjir eru það sem verða að láta sér nægja 40--60 þús. kr. mánaðarlaun, svo að maður tali nú bara um þá allægstu? Það er auðvitað öllum ljóst að yfirgnæfandi meiri hluti þessa fólks er konur. Ýmsir hafa bent á að hagvöxtur hér á landi undanfarin ár hefur ekki síst verið konum að þakka. Ekki hefur sá hagvöxtur ratað í þeirra pyngjur. Þess í stað er ábyrgð þeirra á óstjórn efnahagsmála staðfest og það í nafni einhverrar þjóðarsáttar. Þjóðarsáttin er ekki á ábyrgð almennings í þessu landi. Hún er einhvers konar fjallatoppasátt. Svo hátt geta menn hreykt sér að þeir heyri ekki til þeirra sem búa niðri í dölunum. En þeir létu skilaboðin berast niður fjallshlíðarnar: Ef þið hlýðið ekki koma skriður, verðbólguskriður, atvinnuleysisskriður, kreppuskriður. Hvað segir fólkið þá? Hlýðir, og ekki síst konur sem aldrei hafa vanist því að setja sjálfar sig efst á blað. Þær eru langvanar því að setja annarra velferð ofar sinni eigin. En þetta mega og geta konur ekki lengur. Þeirra velferð er samofin velferð fjölskyldna og barna þessa lands. Þær eru fyrirvinnur engu síður en karlar. Leyfist mér að minna á að um það bil 10 þús. börn á aldrinum 0--16 ára eru á framfæri einstæðra mæðra. Eru þá ótaldar hinar sem deila framfærsluskyldu með öðrum aðila. Auk almennra launahækkana láglaunafólks hlýtur aðalkrafan að vera stytting vinnutíma. Þó að stefnt sé að lengri skóladegi, þó að byggðir verði fleiri leikskólar, þó að reynt sé að finna sérúrræði fyrir aldraða og fatlaða verður að stytta vinnutíma alls þorra fólks. Fjölskyldan verður að fá andrými. Við getum ekki haft börnin okkar á stofnunum tíu tíma á dag. Við getum ekki ýtt öllum þeim sem ekki eru fullfærir til þátttöku til hliðar. Afleiðingarnar verða skelfilegar ef við sjáum okkur ekki um hönd og tökum nýjan kúrs. Það eru þegar alvarlegar blikur á lofti. Sú velsæld sem keypt er þrældómi, óhóflegum fjarvistum foreldra frá heimili, börnum og fjölskyldu, því verði að geta ekki verið félagsvera og því að lifa menningarsnauðu fjölmiðlalífi, sú velsæld snýst fyrr en varir upp í andhverfu sína, vesöld. Til að forða því verður fólk að leggja á brattann og steypa af tindastólum þeim sem heyra ekki lengur í fólkinu í landinu. Í þeirri fjallgöngu ættu konur að vera í fararbroddi og það geta þær ef þær þekkja sinn vitjunartíma. Í dagblaðinu Tímanum var frétt 1. maí undir fyrirsögninni ,,Byggðaþróun í Noregi veltur á kvenþjóðinni``. Þar segir m.a. frá því að yfirvöld í Noregi hafi áttað sig á því að forsenda þess að halda byggðajafnvægi sé að hyggja sérstaklega að málefnum kvenna. Þar á bæ eru menn farnir að átta sig á því að lífið gangi ekki án kvenna. Það var vonum seinna. Þar fá þróunarverkefni sem miða að því að bæta atvinnumöguleika kvenna forgang og þau styrkt sérstaklega. Svona langt eru íslenskir ráðamenn ekki komnir. Ekki fær tillaga Kvennalistans á Alþingi um að 1 / 5 af árlegum framlögum ríkisins til Byggðastofnunar skyldi varið til uppbyggingar atvinnu fyrir konur neinar undirtektir. Gott ef hún þótti ekki hlægileg mismunun. Sömu sögu er að segja um tillögu Kvennalistans um að á fjárlögum yrði varið 200 millj. kr. til átaks í atvinnumálum kvenna. Sú tillaga þótti að vísu ekki hlægileg heldur í hæsta máta ósvífin, þó sú upphæð sé ekki há mæld á milljarðamælikvarða stórvirkjana og álvera. Nei, hér dettur mönnum ekkert í hug annað en að stofna nefndir. Forsrh. skipaði eina slíka sem skyldi gera tillögur um atvinnuuppbyggingu og núv. umhverfisráðherra, þáv. hagstofuráðherra, skipaði aðra hugarflugsnefnd, eins og hann kallaði það, til álíka verka. Þarflaust er að taka fram að þessar nefndir voru algerlega lausar við mismunun. Í þeim sitja bara karlar. Hvað sitja Íslendingar svo uppi með sem úrræðið eina? Álver. Það nýjasta í dýrðaróði iðnrh. er að þar séu á ferðinni gullin atvinnutækifæri fyrir konur. Hið ljósa man mun í framtíðinni framleiða hið ljósa ál í hreinlegu umhverfi, tæru lofti og á háum launum, að sögn hans. Trúir ráðherra þessu sjálfur eða er þetta bara nýjasta ábreiðan til að breiða yfir allan ófögnuðinn: Erlendu skuldasöfnunina, þensluna sem af hlytist, mengunina og þá staðreynd að þau rándýru atvinnutækifæri sem skapast leysa ekki atvinnuleysið um allt land nema ekki standi til að hætta fyrr en allt landið er undirlagt? Þá getum við líka gleymt draumnum um hreint land sem framleiðir úrvalsmatvörur úr afurðum lands og sjávar. Það er til nóg af mengaðri matvöru í heiminum. Gleymt draumnum um hreint land sem laðar að ferðamenn. Varla fara þeir að leggja leið sína til Íslands til að anda að sér menguðu lofti, borða mengaðan fisk og kjöt og glápa á virkjanir, álver og rafmagnslínur. Þeir hafa svo mikið af öllu þessu heima að eitt helsta baráttumál fólks um allan hinn vestræna heim er umhverfisvernd. E.t.v. er afrakstur þeirrar baráttu m.a. sá að álfurstar sýna nú aftur áhuga á Íslandi. Þeim er hvergi orðið vært heima fyrir lengur. Þegar við bætist svo ódýr orka, ódýrt vinnuafl og auðsveipir ráðamenn er von að þeir líti hingað hýru auga. En hvað þá? er spurt. Við eitthvað verður fólk að vinna. Fyrir utan fullvinnslu á sjávarafurðum okkar er margt fleira í boði en svo gersamlega eru menn slegnir álblindu að þeir hvorki sjá né heyra. Þess vegna er ekki leitað annarra úrræða. Ef ráðamenn þögguðu nú augnablik niður í öllum ráðgjöfunum og sérfræðingunum og legðu eyrun við mundu þeir fljótlega uppgötva að það úir og grúir af hugmyndum um atvinnu og nýsköpun um allt land. Þetta sannreyndum við kvennalistakonur á ferðum okkar um landið í sumar. Þetta höfum við margreynt á fundum með konum víðs vegar um landið. Sýningin Drekinn á Egilsstöðum sl. sumar, sem var árangur sameiginlegs átaksverkefnis á Austfjörðum, talar líka sínu máli. Ég nefni ágæta ráðstefnu sem haldin var í Bifröst í Borgarfirði sl. laugardag svo að eitthvað sé talið. Það skortir ekkert á hugmyndir en eitthvað hamlar framkvæmd. M.a. fjárskortur en e.t.v. ekki síður skortur á frumkvæði í héraði. Það skyldi þó ekki stafa af oftrú á ráðabruggi þeirra fyrir sunnan? Ef menn reyna að loka eyrum fyrir glamri og glæsiorðaflaumi þar sem allt er kennt við eitthvað stórt og hlusta á sína innri rödd, þá vill auðvitað enginn maður að álversdraumurinn rætist. Hvaða Íslendingur á sér þá framtíðarsýn að virkja allt hið lifandi vatn, klæða landið áli og ætla svo börnum sínum að borga skuldirnar, m.a. með því að vinna í álverum? Auðvitað vill þetta ekki nokkur maður ef hann horfir langt yfir skammt. Virðulegi forseti. Þó ég segði í upphafi að nú væri tími til að horfa um öxl, e.t.v. reiður, ætla ég að enda á því að horfa fram á veginn. Fáir taka undir það að Íslendingar eigi að ganga í EB. Þó er unnið að því leynt og ljóst að tengja Ísland stórríkinu föstum böndum. Ríkisstjórn Íslands hefur ákveðið ásamt öðrum EFTA-ríkjum að ganga til samninga við EB um evrópskt efnahagssvæði. Þar eru lögð til grundvallar lög og reglur EB. Áður en ég vík að því stjórnkerfi ætla ég að fara örfáum orðum um hver tilgangurinn er með EB. Allt er þar gert í nafni frelsis og ágóða, opnunar og haftaleysis. Þessi gömlu nýlenduveldi eru að finna sér aðra aðferð til að nýta sér önnur lönd en þau viðhöfðu áður. Tilgangurinn er sá sami: að komast yfir hráefni og fullvinna þau innan múranna sem verið er að reisa. Þeir eru ekki sjáanlegir en áhrifaríkir. Áður fóru þessar þjóðir með her til annarra landa, sóttu hráefnið í hendur innfæddra með hervaldi þegar verst lét, fluttu það heim, unnu það og auðguðust af. Nýtísku aðferðir eru aðrar. Nú reisa menn um sig tollmúra. Nú skal viðskiptaþvingunum beitt í stað vopna. Þetta er ekkert annað en ný nýlendustefna í dulargervi. Hvar standa Íslendingar í þessu dæmi? Ef af samningum verður dæmast Íslendingar til að verða fyrst og fremst hráefnisframleiðendur og orkubú. Erlendir aðilar munu ná undirtökum í íslensku atvinnulífi, ósérhæft vinnuafl flykkist til landsins og hætta á atgervisflótta úr landi svo eitthvað sé talið. Einstaklingum munu eflaust skapast aukin tækifæri á erlendri grund. En hvað yrði um íslenska þjóð? Því hvers megum við okkar í því miðstýrða ofurvaldi sem EB-löndum er gert og EFTA-löndum verður gert að beygja sig undir? Lýðræðiskjörin þjóðþing mega sín lítils ef ákvarðanir þeirra brjóta í bága við lög og vilja stórríkisins. Þar ræður fámennisstjórn og dómstóll þess ákveður m.a. hvaða lögum þurfi að breyta í aðildarríkjum til samræmis við lög stórríkisins. Ég óttast að með þátttöku í samningum EFTA og EB séu Íslendingar að kalla yfir sig Gamla sáttmála hinn nýja. Er svo miklu fórnandi fyrir efnahagslegan ávinning? Hvað er þá til ráða? Valið stendur um að einangrast innan Evrópu eða utan. Einangrun utan Evrópu getum við rofið. Það eru ekki mörg ár síðan menn höfðu af því sárar áhyggjur að við seldum allt of mikið til Ameríku, viðskiptin við Evrópu væru allt of lítil. Svo fljótt skipast veður í lofti og svo fljótir eru menn að gleyma að nú er talað um það eins og heimsendi ef við misstum markaði okkar í Evrópu um einhvern tíma. En heimurinn er sem betur fer stærri en EB og Bandaríkin. Nýir markaðir hljóta að opnast í Austur-Evrópu og þess utan eru nokkrar heimsálfur. Hjólin snúast nú með meiri hraða en nokkurn óraði fyrir fyrir ári síðan. Fyrr en varir verður Evrópa að láta af einangrunarstefnu sinni. Hún þarf á okkar afurðum að halda og við á tengslum við hana. Við viljum halda áfram mikilvægri samvinnu, einkum á sviði vísinda og menningar, við Evrópu sem við tilheyrum bæði menningar- og sögulega. Það kann að verða einhver bið á því að leiðin opnist til beinna tvíhliða samninga milli Íslands og EB. Þeir samningar mega ekki verða með einhverjum afarkostum, heldur milli tveggja jafnrétthárra aðila. Við þurfum e.t.v. að taka á þolinmæðinni, erfiðleikar kunna að steðja að en einhverju þarf til að kosta ef við viljum vera sjálfstæð þjóð og það fara e.t.v. að verða síðustu forvöð að gera það upp hvort við viljum það. Ef við viljum það þurfum við að stórefla íslenska menningu, byggja á góðri menntun, rannsóknum, hugviti og handverki, framleiðslu úrvalsmatvöru og ganga um landið eins og góð húsmóðir um eldhúsið sitt. Þá getum við mætt hverjum sem er sem upprétt þjóð í stað þess að liggja sífellt hundflöt fyrir höfðingjanna dyrum. Mörgum finnst þetta eflaust gamaldags úrtölutal, gott ef ekki í ætt við kúskinnsskó. En það verður þá bara að hafa það. Ég skirrist ekki við að liggja undir því ámæli að vera gamaldags og púkó og því til sönnunar ætla ég, með leyfi forseta, að ljúka þessu með orðum sem sett voru á blað árið 1944. Það gerði einn merkasti vísindamaður Íslendinga fyrr og síðar, dr. Björn heitinn Sigurðsson, sem jafnan var kenndur við Keldur. Hann segir: ,,Hin eilífa raunarolla, um að landið sé lélegt og erfiðleikar þjóðlífsins ósigrandi, verður að hljóðna. Við verðum að leggja fram vitsmuni okkar í ríkari mæli en áður í hlutfalli við stritið sem við höfum einkum byggt afkomu okkar á hingað til. Okkur skortir e.t.v. ekkert fremur en sjálfstraust til þeirra starfa sem fram undan eru. Margir Íslendingar hafa lært það af stórþjóðum að líta niður á allar smáþjóðir og sjálfa sig um leið. Flest annað hefðum við fremur mátt af stórþjóðum læra, því aldrei munum við duga betur en við treystum okkur sjálfir til.`` Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Því meira sem við tökum tillit til mannlegu sjónarmiðanna, því meira drögum við úr hagkvæmninni. Þetta setningarbrot heyrðu landsmenn í Ríkisútvarpinu einn morguninn af vörum eins þeirra sem unnið hafa að mótun fiskveiðistefnu. Ég hef oft hugleitt þessa setningu síðustu dagana eftir því sem að afgreiðslu þess frv. dró. Því meira sem við tökum tillit til mannlegu sjónarmiðanna, því meira drögum við úr hagkvæmninni. Þvílíkur sannleikur. Eða skyldi þetta e.t.v. vera sá sannleikur sem hafður er að leiðarljósi við almenna stefnumótun í þjóðfélaginu? Við umfjöllun um fiskveiðistefnuna fluttu kvennalistakonur viðamiklar brtt. Í hnotskurn fela þær í sér að við viljum auka hagkvæmni með því að taka tillit til mannlegra sjónarmiða og þá auðvitað um leið til byggðasjónarmiða. Við teljum nauðsynlegt að rjúfa sambandið milli skips og kvóta með því að úthluta honum til byggðarlaga. Með byggðakvóta er átt við að sveitarstjórnir á útgerðarstöðum hafi rétt til að úthluta kvóta til einstaklinga, útgerðarfélaga og fiskvinnslustöðva, allt eftir aðstæðum á hverjum stað. Í lögum stendur skýrt og ákveðið að nytjastofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Það er því í hæsta máta óeðlilegt að afhenda fisk sem syndir í sjónum örfáum aðilum til frjálsrar ráðstöfunar án þessa að réttur eigandans, þ.e. þjóðarinnar, sé að nokkru leyti virtur. Byggðakvótinn mundi stuðla að valddreifingu en um leið auka möguleika fólks til að skipuleggja þessa mikilvægu atvinnugrein með tilliti til aðstæðna og útgerðarhátta á hverjum stað. Reynslan hefur sýnt fram á réttmæti þessara sjónarmiða og nauðsyn þess að tryggja sanngjarnari dreifingu atvinnu og arðs af fiskimiðunum. Það var fróðlegt en ekki alltaf uppörvandi að taka þátt í umfjöllun um fiskveiðistefnuna. Það sem fyrst og fremst vakti athygli var að skynja það hvernig kerfið berst um og engist í viðleitni sinni til þess að viðhalda sjálfu sér. Ógerlegt reyndist að hnika því til. Þrátt fyrir þann fjölda hugmynda og tillagna sem fram kom og þrátt fyrir þær staðreyndir sem blasa við víða um land og rekja má til fiskveiðistefnunnar varð engu um þokað. Þó var e.t.v. enn alvarlegra að skynja það áhugaleysi sem sýnt var á að kynna sér og ræða hugmyndir annarra. Því hljóta að vakna spurningar um það hvernig komið er fyrir Alþingi og hvort þar fer yfirleitt fram frjótt og skapandi starf. Ef menn innan þessa húss hlusta ekki hver á annan, hvað má þá ætla um að þeir hlusti á raddir fólksins? Er það ekki að verða þjóðsaga að Alþingi endurspegli vilja þjóðarinnar? Þegar allt var komið í eindaga voru endalokin þau að formenn ríkisstjórnarflokkanna komu sér saman um afgreiðslu fiskveiðimálsins í skjóli þess meirihlutavalds sem þeir hafa í þinginu. Að mínu mati er sú þróun hættuleg að ekki fari fram umræða um nýjar hugmyndir á löggjafarsamkundunni heldur séu ákvarðanir teknar af formönnum fyrir luktum dyrum. Þetta var örugglega ekki markmið þeirra framsýnu manna sem stofnuðu Alþingi Íslendinga. Það var örugglega ekki þeirra ætlun að þingið yrði vettvangur fyrir sviðsettar rökræður þar sem niðurstaðan var fyrir fram ákveðin. Þess konar vinnubrögð eru ekki til þess fallin að vekja traust manna á stjórnmálamönnum. Við kvennalistakonur höfnum slíkum vinnubrögðum, enda teljum við okkur rétt og skylt að kynna okkur rækilega allar þær hugmyndir og tillögur sem hér eru fram bornar og taka til þeirra málefnalega afstöðu. Ef vel er að gáð má segja að í tillögum ríkisstjórnarinnar um að setja á stofn Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins felist örlítil viðurkenning á réttmæti byggðasjónarmiða í anda þess sem við kvennalistakonur höfum oft bent á. Undarleg var lendingin samt. Ef betur er að gáð er hún þó dæmigerð fyrir byggðastefnuna. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar er nú ætlunin að úthluta kvóta til sveitarfélaga, ýmist gegn gjaldi eða endurgjaldslaust, ,,standi sérstaklega á,,, eins og segir orðrétt í tillögunum. Í þessum orðum endurspeglast kjarninn í byggðastefnu ríkisstjórnarinnar. Engar áætlanir liggja fyrir um átak í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni og greinilegt er að áfram er stefnt að því að hefja björgunaraðgerðir, ,,standi sérstaklega á,,. Þessi stefna hefur sýnt og sannað að hún dugir ekki til annars en að leysa staðbundin vandamál í bili en vanda heildarinnar leysir hún ekki til frambúðar. Ríkisstjórnin hælir sér af því að hafa náð fram efnahagslegu jafnvægi. Það jafnvægi hefur staðfest enn frekar óeðlilegt launabil og ójafna tekjuskiptingu sem kemur verst niður á konum. Kvennalistakonur hafa reynt að fá upplýsingar um raunverulegan framfærslukostnað einstaklinga og fjölskyldna. Þær upplýsingar virðast ekki liggja á lausu. Þó hafa menn treyst sér til að leggja mat á framfærsluþörf námsmanna sem liggur töluvert yfir því sem fólk á taxtalaunum býr við. Fer þó fjarri að námsmönnum sé skammtað ríflega en þetta mat staðfestir að lægstu launin eru úr öllum tengslum við raunverulegar þarfir fólks til lífsviðurværis og miðast einungis við hagsmuni vinnuveitenda. Kvennalistakonur hafa í vetur sem endranær unnið ötullega hér á Alþingi. Við höfum borið fram margar nýjar tillögur sem varða velferð fjölskyldna og heimila og atvinnusköpun fyrir konur. Sem betur fer hafa nokkrar þeirra hlotið samþykki. Má sem dæmi nefna till. um fjarvinnustofur sem felur í sér áskorun til ríkisstjórnarinnar um að flytja verkefni út um landið og veita fólki atvinnu um leið og því gefst kostur á að vera þátttakendur í þeirri tölvu- og fjarskiptatækni sem á eftir að verða vaxandi þáttur í lífi okkar á komandi árum. Takist vel til með uppbyggingu fjarvinnustofa má ætla að fólk fái þar verkefni og vinnuaðstöðu sem leiði til traustari búsetu. Þá vil ég nefna till. um uppbyggingu mötuneyta og heimavista fyrir nemendur framhaldsskóla sem stunda nám fjarri sinni heimabyggð. Enn vil ég nefna frv. um aukin tengsl grunnskólans við lista- og fræðslustofnanir þar sem gert er ráð fyrir að börn læri að skynja og skilja gildi menningar, lista og þjóðlegs handverks, sem við erum því miður að glata með öllu. Ég vil einnig geta till. um nýja aðferð til að reikna þjóðhagsstærðir þar sem tekið er tillit til umhverfisþátta og auðlindanýtingar þegar hagvöxtur er metinn. Það væri of langt mál að tíunda nákvæmlega efni allra þeirra mála sem við kvennalistakonur höfum haft fram að færa. En í síðasttöldu till. er að finna grundvöllinn að þeirri hugarfarsbreytingu sem konur telja brýnast alls að ráðamenn temji sér. Að þeir hætti að líta á líf okkar hér á þessu landi með gagnaugunum einum saman en skynji að okkar eina auðsuppsprétta er jörðin sjálf. Hún er undirrót allra þeirra auðæfa sem skapast og þess vegna verðum við að virða hana og ganga um hana með gát. Og því kem ég enn að upphafsorðum mínum sem ég vil nú snúa við og segi: Því meira tillit sem við tökum til mannlegra sjónarmiða því betur mun okkur farnast í þessu landi. Þetta hafa konur löngum skynjað, undir þessu er velferð okkar í landinu komin. Ég óska landsmönnum öllum góðs og gjöfuls sumars.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Stjórnmálamenn, flokkar og ríkisstjórnir leggja verk sín fyrir dóm kjósenda, ykkar sem fylgist með þessum umræðum. Hér fer fram eins konar munnlegur málflutningur fyrir rétti og ykkar er að kveða upp dóminn. Að sjálfsögðu látið þið menn njóta verka sinna en hlífist ekki við að dæma hart um það sem miður fer. Við skulum samt hafa í huga að ríkisstjórnir ráða ekki öllu og eru háðar ytri skilyrðum. Sumar starfa í meðlæti, sumar í mótlæti. Nú skulum við bera saman tvær ríkisstjórnir. Önnur starfaði í meðlæti í góðærinu mikla 1985--1987. Hún fékk upp í hendurnar 50 þús. millj. kr. í aukinni þjóðarframleiðslu, þ.e. um 830 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Hin ríkisstjórnin, sú sem nú starfar, starfaði á samdráttarskeiði og varð að stjórna við þau skilyrði að þjóðarframleiðslan rýrnaði 1988, 1989 og það sem sýnt er fram á þetta ár, um um það bil 25 milljarða kr. Eða hafði minna milli handanna sem svarar 415 þús. kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Nú skulum við leiða fram vitni. Það vill svo til að Efnahags- og framfarastofnun Evrópu er búin að kveða upp dóm um hina fyrri ríkisstjórnina sem starfaði í meðlæti. Nú vitna ég í sjálft Morgunblaðið. Dómurinn hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Á því leikur enginn vafi að ekki var rétt staðið að hagstjórn á uppgangstímabilinu 1985--1987. Sérstaklega má benda á að þjóðhagslegur sparnaður dróst saman og erlendar skuldir fóru vaxandi við mjög hagstæðar ytri aðstæður. Viðvarandi halli var á ríkisbúskapnum og það var meginástæðan.`` Þetta segir m.a. í skýrslunni. Virðulegu dómarar. Þannig var stjórnað í góðæri. Þeim tókst ekki að stjórna í góðæri. Formaður Sjálfstfl. var fjmrh. á þessum tíma. Þeir runnu af hólmi þegar harðnaði á dalnum og hafa síðan aðallega stundað málþóf, teygt lopann hér í þingsölum um þingsköp en gripið í blaðamennsku við Morgunblaðið í tómstundum. Virðulegi forseti. Önnur ríkisstjórn sem starfaði í mótlæti hafði orðið að sjá á eftir 25 þús. milljörðunum. Hvernig hefur henni tekist til? Lítum á nokkrar staðreyndir. Verðbólgan. Hún var 30--35% á sl. hausti. Hún er nú komin niður í eins stafs tölu. Seðlabankinn, páfinn sjálfur, spáir um 7% verðbólgu á þessu ári. Verðbólguhraðinn á tveggja mánaða tímabili er núna 6%. Matvælaverð hefur á þremur mánuðum hækkað um 0,8% sem samsvarar 3,4% verðbólgu. Allar ríkisstjórnir hafa allan lýðveldistímann sagt: Við stefnum að því að ná verðbólgunni niður á sama stig og í helstu viðskiptalöndum. Það hefur engri tekist fyrr en þessari. Er þetta eitthvert blöff? Nei, kjarasamningarnir standa fram í september á næsta ári, 1991. Það er jafnvægi á vinnumarkaði og í peningamálum. Þetta eru raunhæfar horfur. Vextir. Um hvað hefur verið meira talað í þessu þjóðfélagi á undanförnum erfiðleikaárum en vexti? Þeir voru 32% á óverðtryggðum skuldabréfum í nóvember. Þeir eru núna 14%. Ég er hérna með í höndunum blað frá verðbréfamarkaði sjálfs Íslandsbanka. Tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Vextir í Bretlandi eru 16%. Enginn vafi leikur á því að eftir síðustu lækkanir eru raunvextir á Íslandi að verða með því lægsta sem gerist í nærliggjandi löndum.`` En er þetta nú ekki bara blöff, er þetta ekki allt á kostnað launþega? Tökum dæmi. Hverjir hafa átt erfiðast á undanförnum árum? Eru það ekki þeir sem skulda? Tökum dæmi af fjölskyldu sem skuldar, þó ekki sé nema 500 þús. kr. Hún hefði borgað á þessu ári 110.000 kr. ef hún hefði búið við sama verðbólgu- og vaxtastig og á fyrra ári. Í ár borgar hún, ef þessi verðbólga helst, 53 þús. Hún hefur fengið í vasann 57 þús. kr., svona mánaðarlaun láglaunafjölskyldu. Ef hún hefði átt að ná þessum árangri í gegnum kauphækkun þá hefði kauphækkun orðið að vera þreföld á við það sem hún var. Þá hefði líka siglt í kjölfarið meiri verðbólga og hærri vextir og hún hefði verið verr sett en áður. Lækkun vaxta var þess vegna besta kjarabótin fyrir fjölskyldurnar og heimilin. Um afkomu fyrirtækjanna er það að segja að hún hefur skilað inn tugum milljóna hjá venjulegu meðalfyrirtæki, í bata. Þar er inneign upp á kjarabætur framtíðarinnar. Skuldsett fyrirtæki, hvað gat komið þeim betur en lækkun fjármagnskostnaðar? Enda sjáum við það í afkomu sjávarútvegsins, en við það höfum við verið að stríða í tvö og hálft ár að koma honum á kjöl. Spáð var atvinnuleysi þúsunda manna. Tekist hefur að koma í veg fyrir það. Nýtt átak við stórvirkjanir og stóriðju mun skapa 2500 ný störf. Við Íslendingar þurfum ekki að hafa áhyggjur af atvinnuleysi á næstunni. Viðskiptajöfnuðurinn. Hann er búinn að vera hagstæður allt árið 1989, hann var hagstæður upp á 7,5 milljarða og er mun lægra hlutfall af vergri framleiðslu, hallinn sem eingöngu er vaxtagreiðslur vegna erlendra lána tekinna m.a. í góðærinu áður. Meira að segja sparnaður hefur aukist, og nú vitna ég í sjálfan seðlabankastjóra. Hlutfall af landsframleiðslu í sparnaði hefur aukist allverulega á þessum tíma. Er þá allt eins og best verður á kosið í þessu fyrirmyndarríki? Nei, en enginn getur neitað þessum staðreyndum um þann árangur sem náðst hefur. Það má nefna ríkisfjármál. Það er halli í ríkisbúskapnum. Hann er búinn að vera innbyggður í mörg ár. Þegar samdrátturinn kemur eru útgjöldin bundin vegna þess að Alþingi hefur lögbundið með sjálfvirkum hætti útgjaldastig ríkissjóðs þannig að tímabundið myndast þar halli. Engu að síður hafa orðið verulegar framfarir. Lánsfjárþörf ríkissjóðs er mun lægra hlutfall af landsframleiðslu en var og hallinn er fjármagnaður á innlendum vettvangi, sem skiptir sköpum um efnahagsáhrifin. Með öðrum orðum, niðurstaðan. Við erum hér í munnlegu réttarhaldi. Hver er dómurinn? Þrátt fyrir erfiðleikana hefur sú ríkisstjórn sem innan árs mun skila af sér skilað ótvírætt miklu betra búi en ríkisstjórn sem naut meðlætis og fékk allt upp í hendurnar. Þetta er ekki venjuleg, vitlaus vinstristjórn, góðir hálsar. Þeir segja að hún sé óvinsæl. Já, enginn veit hvað átt hefur fyrr en misst hefur. Þeir segja að hún sé sundurlynd. Já, þetta eru ólíkir flokkar með ólíka stefnu. En sundurlynd ríkisstjórn hefur náð þessu. Sjálfstfl., hvað er hann aftur? Er hann ekki eins konar fjölflokkabandalag? Virðulegi forseti. Flokkar, eins og stjórnmálamenn, leggja verk sín fyrir dóm. Hver hefur verið hlutur Alþfl. í stjórnarsamstarfi í þrjú ár? Ég nefni ykkur nokkur mál. Skattkerfisbyltinguna 1987--1988. Hinar róttæku breytingar í húsnæðismálum. Endurskipulagningu á fjármagnsmarkaði og í bankakerfi, breytingar á atvinnustefnu, stefnumótun og forustu um stefnumótun í Evrópumálunum. Tökum dæmi af skattkerfisbreytingunni. Hvað voru margir búnir að tala um það lengi að koma á staðgreiðslukerfi skatta? Hvað var búið að tala um og gera margar atrennur að því að koma á tollabyltingunni til þess að laga okkur að samstarfi við Evrópuþjóðirnar? Hve oft var búið að hafa uppi stór orð um að reyna að loka skattsvikaleiðum með því að fækka undanþágum í söluskatti? Hversu margir fjármálaráðherrar höfðu stefnt að því að koma á virðisaukaskatti? Munurinn er bara þessi: Það var talað um það í áratugi, en við komum því í verk. Og hver er dómur OECD-skýrslunnar um það? Þeir segja m.a.: ,,Þær endurbætur sem gerðar voru á skattakerfinu auka líkur á tekjuafgangi í ríkisbúskapnum þegar og ef hagvöxtur glæðist á ný og áhrif upptöku virðisaukaskatts eru í sömu átt.`` Með öðrum orðum, það er verið að búa í haginn fyrir framtíðina. Þetta er dómurinn nú en hann var harður í munni margra þegar við vorum að keyra þetta í gegn. Húsnæðismál. Hvernig voru þau mál? Biðlisti upp á 10 þús. manns. Við boðuðum nýja valkosti í húsnæðismálum. Kaupleiguíbúðirnar hafa verið lögfestar. Húsbréfakerfi hefur verið komið á og hentar þeim sem þurfa að skipta um íbúð og framlög til félagslegra íbúðarbygginga eru stóraukin. Það er gerbreyting. Hvað er búið að tala lengi um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga? Allan lýðveldistímann. Loksins var því komið í gegn. Fjármagnsmarkaðurinn. Við upplifðum hættulega tilraun með frjálsa vexti á miklu þensluskeiði og án þess að þeirrar fyrirhyggju væri gætt að setja lagaramma utan um verðbréfamarkaðinn. Það hefur verið hlutverk Jóns Sigurðssonar að setja þennan lagaramma. Það hefur verið hlutverk Jóns Sigurðssonar, eftir 20 ára umræður um sameiningu banka, að gera það á tíu mánuðum. Vaxtalækkunin sem ég var að lýsa áðan, besta kjarabótin, undir hvers forustu hefur hún verið gerð? Atvinnustefnan. Eftir margra áratuga hlé að því er varðar nýjar virkjanir og stóriðjuframkvæmdir þá eru þær í góðu horfi og munu mala okkur gull, skapa atvinnu og 200 þús. tonna álverksmiðja mun skila okkur sama hlutfalli í erlendum gjaldeyri inn í þjóðarbúið og 200 þús. tonna aukinn þorskafli. Með öðrum orðum, við erum hér að fjalla um stórmál. Hver verða stærstu mál framtíðarinnar til enda kjörtímabils og á næsta kjörtímabili? Ég nefni ykkur þrjú. Evrópumálin, virkjana- og stóriðjumálin, kerfisbreytingar í atvinnumálum, ekki hvað síst að því er varðar undirstöðuatvinnuvegina, landbúnað og sjávarútveg. Og hvernig eigum við að nýta góðærið sem nú er að byrja? Við eigum að gera það að mínu mati með þrennum hætti. 1. Til þess að greiða skuldir þjóðarbús og fyrirtækja að hluta. 2. Til þess að stuðla að aukinni tekjujöfnun í þessu þjóðfélagi. 3. Til þess að hafa hemil á þeim einokunaröflum fjármagnsins sem í vaxandi mæli eru að treysta völd sín í þessu þjóðfélagi. Það vill svo til að öll þessi mál sem ég nefndi, öll þessi stóru mál eru mál sem Alþfl. hefur haft forustu um í þessu stjórnarsamstarfi og þau eru mál þar sem Alþfl. hefur mótað stefnu og er heilsteyptur í afstöðu sinni. Virðulegi forseti. Það er breytt heimsmynd. Við höfum séð nánast eins og í beinni útsendingu í sjónvarpi hvernig heimsveldi kommúnismans hefur hrunið eins og spilaborg. Við höfum upplifað siðferðislegt gjaldþrot þessarar hugmyndafræði og upplausn sovéska nýlenduvaldsins. Við upplifum líka stórkostlegar breytingar í vestanverðri álfunni. Við eygjum von um nýja sameinaða Evrópu. Lærisveinar Stalíns, sem stunduðu hér sovéttrúboð og sundruðu kröftum verkalýðshreyfingar og jafnaðarmanna lengi, hafa nú komist á leiðarenda. Þeir munu væntanlega ástunda sína innhverfu íhugun og sjálfsgagnrýni. En þeir aðrir sem telja sig hafa eitthvað jákvætt fram að færa munu leggja fram krafta sína með okkur hinum lýðræðisjafnaðarmönnum á nýjum vettvangi og eru byrjaðir að stíga fyrstu skrefin í þá átt þegar við þessar kosningar. Þannig munum við snúa tafli sögunnar við. Góðir jafnaðarmenn. Við höfum unnið gott verk í ríkisstjórn í góðæri og í mótlæti. Við eigum mörg verk að vinna og eins og venjulega munum við sigla okkar fleyi heilu í höfn enda, eins og ég hef sagt stundum áður, vanir menn um borð.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Hér í þessari virðulegu stofnun er okkur alþingismönnum treyst fyrir fjöreggi þjóðarinnar. Ákvarðanir okkar skipta sköpum um atvinnuöryggi fólksins, velferð einstaklinga og heimila og kannski umfram allt hvernig við búum í haginn fyrir börnin okkar og skilum landinu af okkur til komandi kynslóða. Það er ástæða til að spyrja hvort störf þingsins, áherslur og forgangur mála endurspegli þann veruleika sem víða sér stað úti í þjóðfélaginu. Veruleikann í aðstæðum útivinnandi foreldra og barna þeirra, veruleikann í lífi láglaunafólks og einstæðra foreldra sem berjast við að eiga til hnífs og skeiðar frá degi til dags. Veruleikann í kjörum og aðstæðum fatlaðra, veruleikann í afkomu og húsnæðismálum aldraðra, veruleikann í þrotlausri og oft vonlausri baráttu unga fólksins bestu ár ævinnar við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Nei, veruleikinn úti í þjóðfélaginu og aðstæður fólksins eru ótrúlega oft órafjarri Alþingi. Engu að síður verður varla annað sagt en að þessari ríkisstjórn hafi tekist að koma fram margvíslegum umbótamálum til að tryggja afkomu fólksins og treysta það velferðarkerfi sem við viljum búa þessari þjóð. Með húsbréfakerfinu, kaupleiguíbúðum og nýjum lögum um félagslegar íbúðir verður lagður grunnur að framtíðarlausn í húsnæðismálum Íslendinga. Með húsbréfakerfinu hagnast jafnt íbúðarseljendur sem íbúðarkaupendur. Íbúðarseljendur fá greiðslur fyrir hinar seldu íbúðir mun fyrr en áður og íbúðarkaupendur þurfa ekki að bíða í biðröðum eftir því að geta fest kaup á íbúð. Biðtíminn í biðraðakerfinu sem tók gildi 1986 hefur verið um tvö til þrjú ár en er um tvær til þrjár vikur í húsbréfakerfinu. Í húsbréfakerfinu á fólk möguleika á hærri lánum en í biðraðakerfinu sem gerir það að verkum að fólk þarf ekki á eins miklum skammtímalánum að halda í bönkum. Greiðslubyrði í húsbréfakerfinu er líka um 15% lægri en í biðraðakerfinu fyrstu fimm árin miðað við kaup á 6 millj. kr. íbúð. Sú krafa hefur verið sett fram að veita meira fjármagni inn í biðraðakerfið til að stytta biðtímann eftir lánum. Lítum á til hvers það leiðir. Til að eyða biðröðinni eftir lánum úr biðraðakerfinu þannig að biðtími eftir lánum verði svipaður og í húsbréfakerfinu þarf 21 milljarð kr. Sýnir okkur nokkuð betur að þetta kerfi gengur ekki upp? Fólk fer einfaldlega í biðröðina til að eiga víst mikið niðurgreitt lán ef það þyrfti kannski einhvern tímann, eftir 3, 4 eða 5 ár að skipta um íbúð eða kannski stækka einbýlishúsið. Síðan hittir biðraðakerfið þá fyrir sem síst skyldi, þá sem eru í brýnni neyð að fá lán til íbúðarkaupa. Húsbréfakerfið er aftur á móti lausn til frambúðar. Með húsbréfakerfinu og vaxtabótakerfinu er aðstoð hins opinbera beint til þeirra sem þurfa á henni að halda. Þannig og aðeins þannig verður unnt að leysa þann vanda sem verið hefur á almenna húsnæðismarkaðnum. Með lögunum um kaupleiguíbúðir opnuðust nýir möguleikar fyrir sveitarfélögin og fjölbreyttir valkostir fyrir fólk í húsnæðismálum. Að mati Byggðastofnunar eru kaupleiguíbúðir sá valkostur í húsnæðismálum sem hentar landsbyggðinni best. Val fólksins stendur þar líka um þrjá kosti. Leigu, eða kaup á íbúð eða að kaupa hlutareign, þ.e. 15--30% í íbúðinni. Með hlutareign í kaupleiguíbúðum var t.d. Búseta tryggður lagagrundvöllur. Þessi kostur hentar einnig mjög vel í húsnæðismálum aldraðra og fatlaðra. Í húsnæðismálum aldraðra hefur líka verið stofnaður nýr lánaflokkur til að auðvelda fólki kaup á þjónustuíbúðum aldraðra en frá stofnun hans 1988 hafa verið veitt lán til 375 þjónustuíbúða aldraðra. Á vegum félmrn. er nú einnig í undirbúningi fimm ára framkvæmdaráætlun um uppbyggingu í húsnæðismálum aldraðra. Sérstakt átak er einnig fram undan í húsnæðismálum fatlaðra, bæði varðandi félagslegar íbúðir og sambýli fyrir fatlaða auk framkvæmdaráætlunar um þjónustu og uppbyggingu framkvæmda í þágu fatlaðra á næstu árum. Stóraukin áhersla hefur verið lögð á félagslegar íbúðarbyggingar og aldrei verið veitt til þeirra eins miklu fjármagni og á síðustu þremur árum. Sl. þrjú ár hefur verið leyst úr húsnæðisþörf á þriðja þúsund fjölskyldna með félagslegum íbúðum og kaupleiguíbúðum en einungis um 1700 fjölskyldna á öllu tímabilinu 1980--1987, eða á átta árum. Leiguíbúðir sveitarfélaga eru nú að verða valkostur fyrir fólk. Á yfirstandandi ári hafa verið veitt lán til 142 leiguíbúða en á átta ára tímabili þar á undan voru einungis veitt lán til 99 leiguíbúða á landinu öllu. Í frv. um félagslega hluta íbúðakerfisins sem nú liggur fyrir Alþingi er stefnt að því að stórauka möguleika fólks á félagslegum íbúðum og leiguhúsnæði og auka aðstoð hins opinbera við leigjendur. Þær áherslur sem nú hafa verið lagðar í húsnæðismálum skapa því nýja valkosti fyrir fólkið. Þær vísa veginn út úr íbúðaþrældómi unga fólksins, út úr upplausnarástandi fjölskyldna vegna húsnæðismála, út úr ofurklyfjum þungrar greiðslubyrði sem sligað hafa þúsundir fjölskyldna í þessu landi. Á vettvangi sveitarstjórnarmála hafa einnig náðst stórir áfangar sem skipta máli fyrir velferð fólksins. Í höfn er eitt helsta baráttumál sveitarfélaganna sl. tvo áratugi. Um er að ræða breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem marka algjör þáttaskil í málefnum sveitarfélaga og gefa sveitarfélögunum aftur betra svigrúm til að auka þjónustu við íbúa sína. Lög um tekjustofna sveitarfélaga sem samþykkt voru á síðasta þingi eru einnig mjög mikilvægur áfangi fyrir sveitarfélögin. Með þessum lögum eru stóraukin framlög til jöfnunar milli sveitarfélaga. Á sl. ári var einungis varið til þess innan við hundrað milljónum króna. Á þessu ári verður aftur á móti varið til jöfnunar milli sveitarfélaga rúmum einum milljarði króna. Á þeim stutta tíma sem Alþfl. hefur haft forræði sveitarstjórnarmála hafa því náðst stórir áfangar sem íbúar sveitarfélaganna munu lengi búa að. Í kjölfar úttektar sem félmrn. gerði á fjárhagsstöðu verst stöddu sveitarfélaganna er nú unnið að margvíslegum tillögum til úrbóta. Þar má t.d. nefna að fyrir Alþingi liggur nú frv. sem gerir Lánasjóði sveitarfélaga kleift að skuldbreyta skammtímalánum sveitarfélaga í hagstæðari lán til lengri tíma og bæta þar verulega fjárhagsstöðu margra sveitarfélaga. Fyrir Alþingi liggur einnig frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga sem er stór áfangi að heilstæðri félagsmálalöggjöf hér á landi sem tryggir rétt fólksins til alhliða félagsþjónustu um allt land, en núverandi löggjöf tekur einungis til framfærslumála. Á ýmsum sviðum hefur verið unnið að jafnréttismálum. Má þar nefna jafnréttisáætlanir ráðuneyta og ríkisstofnana um jafnrétti til launa og stöðuveitinga. Nú liggur einnig fyrir Alþingi frv. til laga um breytingu á jafnréttislögum þar sem m.a. er áhersla lögð á fjögurra ára framkvæmdaáætlun á mörgum sviðum jafnréttismála kynjanna. Á vegum ráðuneytisins hefur einnig verið unnið að því að tryggja réttarstöðu heimavinnandi fólks og eru nú í framhaldi af því í undirbúningi breytingar á sviði trygginga-, lífeyrissjóðs- og skattamála til að tryggja betur félagsleg réttindi heimavinnandi fólks. Unnið er að tillögum til úrbóta í atvinnumálum fatlaðra, bæði hvað varðar verndaða vinnustaði og almennan vinnumarkað. Einnig hefur á vegum félmrn. verið gerð úttekt á atvinnumálum kvenna á landsbyggðinni. Tillögur um úrbætur þar að lútandi eru nú til athugunar hjá ríkisstjórninni og Byggðastofnun. Frv. til laga um starfsmenntun í atvinnulífinu liggur nú fyrir Alþingi, en þar er um að ræða eitt stærsta vinnumarkaðsmál fyrir launafólk. Starfsmenntun launafólks er ein veigamesta forsenda þess að hægt sé að tryggja atvinnuöryggi launafólks og bæta launakjör sem og að nýta sér tæknibreytingar til aukinnar framleiðni, hagvaxtar og bættra lífskjara hér á landi. Hér er aðeins fátt eitt talið. Þrátt fyrir erfitt ástand í efnahags- og atvinnumálum hefur verið lagður grunnur að stórfelldum umbótamálum sem þjóðin mun búa að um langa framtíð. Á þessu vori blasa líka við íslensku þjóðinni bjartari og betri tímar en verið hafa um langt skeið. Öll teikn eru nú á lofti um stöðugleika í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar og ný tækifæri til aukins hagvaxtar og atvinnuuppbyggingar eru í sjónmáli. Góðir Íslendingar. Það er ástæða til bjartsýni því grunnur hefur verið lagður að nýju framfaraskeiði til bættra lífskjara og félagslegra framfara.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Ég ætla nú ekki að hefja ræðu mína eða eyða hluta af henni í að mæla hér fyrir málum sem þingflokkur Frjálslynda hægri flokksins hefur flutt hér á þingi eins og menn hafa gjarnan notað tíma sinn í hér í kvöld. Ég vil heldur fá að koma aðeins inn á hinn mikla kjark hæstv. utanrrh. þegar hann lýsir því yfir að hann vilji leggja störf ríkisstjórnarinnar í dóm áhorfenda. Ég kalla það kjark vegna þess að störf ríkisstjórnarinnar eru lögð fyrir dóm fólksins í landinu með reglulegu millibili og birtast í skoðanakönnunum blaðanna með sex til átta vikna millibili og þar hefur ítrekað verið kveðinn upp sami dómur: Alversta og óvinsælasta ríkisstjórn allra tíma. Ef hæstv. utanrrh. er að kalla á enn eina skoðanakönnunina þá er ég alveg viss um að þeir aðilar sem að slíku standa eru reiðubúnir að verða við þeirri ósk. En dómurinn liggur fyrir, þeir hafa verið dæmdir óhæfir. Hæstv. utanrrh. eyddi hér hluta af sinni ræðu í að fara með tölur og útfæra þær. Ég ætla að leyfa mér að gera slíkt hið sama. Ég kemst kannski ekki alveg að jafnhagstæðum niðurstöðum og hæstv. utanrrh. en það mun koma í ljós. Fyrir réttu ári síðan, eða þann 27. apríl 1989, voru eldhúsdagsumræður. Í ræðu sinni við það tækifæri sagði hæstv. fjmrh. eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Niðurstaðan úr rekstri ríkisins á fyrstu þremur mánuðum ársins sýnir það að ríkissjóður hefur skilað á þessum fyrstu þremur mánuðum 800 millj. kr. umfram í jákvæðari niðurstöðu en áætlanir sögðu til um, þ.e. tekjurnar hafa verið um 800 millj. kr. meiri á sama tíma og útgjöld hafa staðið í stað.`` Þetta var niðurstaðan eftir þriggja mánaða fjármálastjórn Ólafs Grímssonar á hans fyrsta heila fjárlagaári, en það var einmitt árið sem átti að marka þáttaskil í fjármálastjórn íslenska ríkisins. Það muna auðvitað allir að þau fjárlög áttu að skila rúmlega 600 millj. kr. í tekjuafgang. Samkvæmt því sem hæstv. fjmrh. sagði hér í umræðunni í fyrra og ég var að vitna til, þá var útgjaldastaðan góð. En það sem síðan skeður á þeim níu mánuðum sem eftir lifðu af fyrsta heila fjárlagaári Ólafs Grímssonar leiðir hins vegar í ljós að á þeim tíma fara útgjöld ört vaxandi og á endanum eru þau orðin 9000 millj. kr. eða níu milljarðar króna umfram heimildir. Með öðrum orðum, 1000 millj. kr. --- einn milljarður kr. --- og það allt í heimildaleysi á einum mánuði. Allt peningar sem ég og þú höfum unnið fyrir og greitt til ríkisins í formi skatta. Óráðsía og bruðl fjmrh. er með ólíkindum. Og hver á síðan að borga brúsann? Það erum við unga fólkið og komandi kynslóð. Það er hlaðið á okkur byrðum með hverjum degi sem þessi ríkisstjórn situr. En við skulum líta aðeins betur á stærðargráðu hins heimildarlausa peningaausturs Ólafs Grímssonar. Ég sagði að hann samsvaraði einum milljarði kr. á mánuði og það gerði hann. Það þýðir 250 millj. kr. á viku. Hjá öllu venjulegu fólki er vinnuvikan 40 stundir. Það þýðir að í 40 stunda vinnviku Ólafs Grímssonar eyðir hann peningunum okkar, mín og þín og barnanna okkar, sem svarar 625 þús. kr. á hverri klukkustund, sem gerir síðan 10.417 kr. á hverri mínútu. Og við getum haldið áfram. Það gerir 173.60 kr. á hverri sekúndu. --- Og nú spyr ég ykkur sem á mig hlýðið: Er það svona fjármálastjórn sem þið viljið? Ég spyr ykkur sem vinnið í frystihúsunum og eruð með 260 kr. á tímann og virkilega vinnið fyrir þeim launum, er þetta það sem þið viljið að sé gert fyrir sameiginlega eign okkar, án allra heimilda? Viljið þið mann sem eyðir á einni og hálfri sekúndu samsvarandi og tekur ykkur heila klukkustund að vinna fyrir? Svari hver fyrir sig. En slíkan fjármálastjóra hygg ég að ekkert fyrirtæki mundi vilja hafa í þjónustu sinni og væri reyndar hvert einasta löngu búið að segja slíkum starfskrafti upp sem ekki gerði neitt annað en að sólunda fjármagni fyrirtækisins, fjármagni sem ekki væri í rauninni til. Með slíkar staðreyndir í huga og margt fleira sem ekki er tími til að ræða í þessum takmarkaða ræðutíma er ég ekkert hissa á því að í fundaherferð sinni um landið, sem Ólafur Grímsson fer nú þessa dagana, á okkar kostnað, mín og þín, vill hann ræða við fólkið í landinu um nútíð og framtíð en alls ekki fortíð. Það undrar mig ekki, en það staðfestir einnig að ef til vill er vottur af sektarkennd í brjósti Ólafs Grímssonar og það er vel ef svo er. Hæstv. forseti. Það er margstaðfest að sú ríkisstjórn sem nú situr að völdum hefur ekki traust þjóðarinnar. Því er vert að íhuga þá valkosti sem kjósendur hafa. Þeir valkostir eru ekki ýkja spennandi. Ég hef hér lítillega farið yfir fjármálastjórn varaþingmanns Alþb. og formanns þess. Sá flokkur er, eins og alþjóð veit, margklofinn og býður nú fram undir tveim listabókstöfum í komandi borgarstjórnarkosningum. Það er reyndar aðeins tímaspursmál hvenær Alþb. heyrir sögunni til eins og nú eru örlög annarra kommúnistaflokka víða um heim. Auðvitað tala verk ráðherranna. Ólafi Grímssyni, hæstv. fjmrh., þykir það t.d. ekkert tiltökumál að ríkið skuli eyða 940 millj. kr., tæpum milljarði kr., í ferða- og risnukostnað á síðasta ári, telur það meira að segja lítið. Svavar Gestsson, hæstv. menntmrh., sker niður framlög til framtíðar landsins, námsmanna, en er þess í stað tilbúinn að eyða hundruðum milljóna í viðgerð og breytingar á Þjóðleikhúsinu. Hæstv. samgrh., Steingrímur Sigfússon, blæs á vegáætlun og sker niður framlög til vegamála, eins stærsta þáttarins í byggðastefnunni. Er það gert, að því sagt er, vegna þröngrar stöðu ríkissjóðs. Gott ef rétt væri. En nei, það er ekki svo. Það er gert fyrst og síðast til að geta gefið út kosningaloforð um jarðgangagerð út um hvippinn og hvappinn sem næsta ríkisstjórn má síðan glíma við að fjármagna, eins og í öðru ávísað á framtíðina, gefinn út innistæðulaus tékki. Og nú verða allaballar, svona eins og í eftirrétt, að gleypa eitt stykki álver ef þeir ætla að verma ráðherrastólana út kjörtímabilið. Og það mun ekki standa í þeim frekar en önnur stefnumál sem kokgleypt hafa verið. Þessi flokkur, sem ég hef hér eytt nokkru af ræðutíma mínum í, er sá flokkur sem ræður ferðinni í ríkisstjórn Íslands og þess vegna ekki óeðlilegt að um hann sé nokkuð fjallað. En sá flokkur sem ber flokka helst ábyrgð á stöðu mála í dag er að sjálfsögðu Framsfl. sem hefur verið sleitulaust við stjórnvölinn í um 20 ár. Sá flokkur má ekki sýknt og heilagt komast upp með það að vísa öllu sem úrskeiðis fer yfir á samstarfsflokka sína. Framsfl. er það afl sem tafið hefur eðlilega þróun í atvinnulífi landsmanna. Flokkurinn sem á sök á hinni gríðarlegu miðstýringu sem hér er á öllum sviðum. Flokkurinn sem er fyrst og síðast ábyrgur fyrir öllu sjóðasukkinu sem hér viðgengst með tilheyrandi fyrirgreiðslupólitík og svínaríi. Flokkur millifærslukerfa þar sem peningar eru færðir úr einum vasa í annan með ærnum kostnaði, þar sem sjóðir eru notaðir til þess að hygla pólitískum gæðingum og fjármagn skattborgaranna er sett í óarðbærar framkvæmdir og vonlausan atvinnurekstur. Þetta er sá flokkur sem íslenska þjóðin hefur alls ekki efni á að hafa við stjórnvölinn öllu lengur. Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Það var eitt sinn til flokkur sem hét Alþfl. og voru liðsmenn hans stundum kallaðir kratar. Sé grannt skoðað og vel leitað má finna nokkra slíka en þó ekki marga og sennilega enga í Reykjavík. Sú var tíðin að sá flokkur bauð fram til borgarstjórnarkosninga. Nú heyrir það sögunni til þó enn megi finna eitt og eitt framboð krata úti á landsbyggðinni, en þeim fer ört fækkandi og virðast þeir fyrrverandi kratar flestir vera að leita sér að nýjum vettvangi. Á þann flokk er ekki vert að eyða fleiri orðum. Er ég þá kominn að hópi manna sem seldu sál sína fyrir ráðherrastóla og feita bita í nefndum og ráðum. Flestir hafa þeir fengið uppgert kaupverð sitt nema ef vera skyldi einn. Hafa innheimtuaðgerðir hans borið lítinn árangur og er nú svo komið að hann hótar að draga lið sitt til baka verði ekki nú þegar gert upp við hann. Gallinn er bara sá að hinir í hópnum eru alls ekkert á því að fylgja þessum eina ef hann léti nú verða af því að draga sig í hlé. Sennilega verður það því niðurstaðan að upphaflegt kaupverð verður lækkað allverulega. En þessi hópur manna er auðvitað ekki valkostur fyrir kjósendur. Einnota hlutir eru aðeins einnota. Þetta eru þeir flokkar sem standa að núverandi ríkisstjórn og nú má spyrja: Hverju hefur þessi ríkisstjórn áorkað? Hefur hún lækkað skatta? Nei, þvert á móti. Enda sagði hæstv. fjmrh. í þessari umræðu í fyrra: ,,Vissulega urðum við að leggja á nýja skatta til þess að snúa hallarekstrinum við.`` Það var nefnilega það. Það sem fjmrh. kallar ,,að snúa hallarekstrinum við`` er níu milljarða kr. halli á ríkissjóði. Ef þetta er ekki að missa allt niður um sig þá er ekkert að missa niður um sig. Já, ég var að spyrja hverju ríkisstjórnin hefði áorkað. Hefur atvinnuvegunum vegnað betur? Nei, yfir höfuð ekki. Hefur kaupmáttur launa vaxið? Nei, þvert á móti. Hefur atvinna aukist? Nei, ekki aldeilis, atvinnuleysi hér er nú að verða eins mikið, ef ekki meira, og það var á sjötta áratugnum. Skammtímalausnir og að ýta vandanum á undan sér þannig að hann leggist á aðra eru meginmarkmið þessarar ríkisstjórnar. Hún er aðeins að hugsa um eigin eftirmála, ekki þjóðarhag. Hæstv. forseti. Mér er tjáð að svo mikill skjálfti sé nú í stjórnarliðinu, eins og við höfum reyndar orðið vör við að undanförnu, að sá skjálfti komi fram á jarðskjálftamælum og mælist í Richter-stigum. Enda er það alveg ljóst að tímar þessa samstarfs eru liðnir og nú aðeins spurning hvort þessi ríkisstjórn nær að lafa saman út kjörtímabilið eða ekki. Um það er vonlaust að spá, en eftir að hafa horft upp á hverja uppákomuna á fætur annarri milli stjórnarliða yrði ég ekki hissa á því að til kosninga gæti komið fyrr en menn grunar. Þá bið ég fólk að gera sér grein fyrir því sem ég hef hér rakið og íhuga hinn valkostinn, hægri stefnuna. Það er sú stefna ein sem getur orðið þessari þjóð og sjálfstæði hennar til bjargar. Þjóðin verður að hafna með afgerandi hætti vinstri stefnu Alþb., Alþfl., Kvennalista og Borgfl. Þjóðin verður einnig að refsa og hafna Framsfl., flokki vinstra miðjumoðs og tækifærismennsku. Þjóðin verður að velja hægri stefnu og það veit ég að hún gerir. Ég hvet alla til þess að taka þátt í sveitarstjórnarkosningunum sem brátt fara í hönd og sýna þar hvað þjóðin vill. Sýna að hún vill hægri stefnu. Við frjálslyndir hægrimenn munum alla tíð berjast gegn hörmungarstefnu vinstri flokkanna. Stefnu hafta og banna, stefnu eignaupptöku, stefnu miðstýringar, stefnu ríkisforsjár í einu og öllu, stefnu margsköttunar, stefnu kommúnismans. Við í Frjálslynda hægriflokknum viljum vinna með hag fólksins í landinu að leiðarljósi. Það höfum við gert og munum halda því áfram. Góðir Íslendingar. Gleðilegt sumar.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Gott kvöld, góðir áheyrendur og gleðilegt sumar. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Ingi Björn Albertsson, talaði hér áðan og eyddi drjúgum hluta ræðutíma síns í áhyggjur sínar af heilsufari Alþb. Okkur þykir að sjálfsögðu vænt um þessa umhyggju en um það vil ég fullvissa hv. þm. að Alþb. mun verða til og við góða heilsu löngu eftir að Frjálslyndi hægri flokkurinn teygir upp tærnar. Nú loksins eftir langan og strangan vetur er vor í lofti. Og það er ekki aðeins að mildari veðrátta leiki við landsmenn heldur horfir að ýmsu leyti betur í okkar þjóðarbúskap og efnahagsmálum. Ýmis teikn eru á lofti um það að langvinnt samdráttarskeið sé á enda runnið og í hönd fari betri tímar. Það er fyllilega raunhæft nú í fyrsta sinn um nokkurt árabil að gera sér vonir um bata í okkar þjóðarbúskap og grósku í þjóðlífinu og það ekki aðeins um stundarsakir heldur stöðugan bata sem betra jafnvægi í efnahagsmálum á að geta veitt okkur. Reynslan kennir okkur að stöðugleiki í þessum efnum er meira virði en stórar sveiflur. Efnahagsstefnan sem tvær ríkisstjórnir hafa nú fylgt í hátt á annað ár hefur byggst á því að laga hægt og bítandi aðstæður og færa til hlutföll í efnahagsmálum okkar, þannig að heilbrigðari skilyrði sköpuðust fyrir útflutningsstarfsemi og atvinnulíf, vextir og fjármagnskostnaður lækkaði og unnt yrði að ná tökum á verðbólgu. En hér hafa margir lagt hönd á plóginn. Það er jafnfráleitt að eigna ríkisstjórninni einni allan heiðurinn af því sem vel hefur tekist eins og hitt er að neita að viðurkenna það að sú efnahagsstefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt á sinn stóra þátt í þeim árangri sem nú er að nást, eins og við reyndar heyrðum hv. þm. Þorstein Pálsson reyna hér áðan. En vissulega kemur fleira til. Má þar nefna batnandi ytri skilyrði, hækkandi verð fyrir afurðir okkar og síðast en ekki síst hefur launafólkið í landinu fært verulegar fórnir í þágu stöðugra verðlags, lækkandi verðbólgu og heilbrigðari og bættra skilyrða í þjóðarbúskap okkar. Framlag launafólks vegur hér í raun mjög þungt og batanum ber að skila þangað, til launafólksins sem sjálft hefur að verulegum hluta lagt grunninn að þessum árangri. Eitt stærsta og um leið vandasamasta viðfangsefni íslenskra stjórnvalda um þessar mundir eru samskiptin við hinar stóru viðskiptaheildir umhverfisins og þátttaka í viðræðum um samskipti okkar á viðskiptasviðinu við nágrannaríki og samtök. Ber þar að sjálfsögðu hæst viðræður EFTA-ríkjanna, og Íslands þar með talið, við Evrópubandalagið. Þar er um vandasamt verkefni að ræða, að halda svo á hagsmunum Íslands að vel takist til. Annars vegar er þar spurningin um aðgang að mikilsverðum mörkuðum sem okkur er vissulega lífsnauðsynlegt að standi opnir, en hins vegar er varðstaðan um óskert sjálfstæði og fullveldi íslensku þjóðarinnar. Sú skylda hvílir á okkur að afsala engum réttindum sem okkur hefur fallið í skaut að gæta. Þar setur Alþb. sterka fyrirvara og er ekki tilbúið að ganga til neinna viðræðna sem yrðu undir formerkjum valdaafsals eða skerðingar á íslensku sjálfstæði eða fullveldi til yfirþjóðlegra stofnana. Þá er betur heima setið en af stað farið ef slíkir eiga að verða kostirnir. Staða Íslands er langt frá því að vera veik í þessum samskiptum. Þvert á móti höfum við yfir að ráða mikilvægum auðlindum og getum boðið framleiðsluvörur, fyrst og fremst fisk, sem markaði nágrannalandanna hungrar eftir. Það eru því ekkert síður þau, nágrannalöndin, sem eiga hagsmuna að gæta í viðskiptum við okkur en öfugt. Ísland hefur alla möguleika til á grundvelli auðlinda sinna, sérstöðu og landfræðilegrar legu að halda hagstæðum viðskiptasamböndum og tengslum opnum til ýmissa átta og í þeim efnum er mikilvægt að loka engum dyrum á eftir sér. Annað stórmál hefur verið mikið til umfjöllunar á liðnum vetri. Þar á ég við auknar stóriðjuframkvæmdir hér á landi. Óþarfi er að kynna þá afdráttarlausu stefnu sem Alþb. hefur í þeim málum og ótvíræðu kröfu sem við gerum til slíkrar atvinnuuppbyggingar, að hún fullnægi skilyrðum um íslenskt forræði, hagkvæmni, umhverfisvernd og önnur þau atriði sem máli skipta. Þar vil ég sérstaklega bæta við áhrifum slíkra framkvæmda á byggðajafnvægi í landinu. En þann þátt þessa máls hefur þingflokkur Alþb. dregið sérstaklega fram í nýlegri samþykkt sinni um hugsanlegar stóriðjuframkvæmdir. Það er alveg ljóst að Alþb. er ekki reiðubúið að kosta til hættunni á viðbótarbyggðarröskun og enn meira jafnvægisleysi í byggðaþróun í landinu vegna stóriðjuframkvæmda. Í framhaldi af umræðum um byggðaþróun er nærtækt að víkja lítillega að fiskveiðistefnunni sem hér er til umfjöllunar á Alþingi í formi tveggja stjfrv. Alþb. hefur mótað skýra stefnu í sjávarútvegsmálum og hefur kjarninn í okkar stefnu hvað fiskveiðistjórnunina snertir byggst á nokkrum grundvallaratriðum. Hinu fyrsta að auðlindir sjávarins væru, eins og aðrar meiri háttar auðlindir þjóðarinnar, sameign landsmanna allra. Það væri óverjandi að afhenda fáeinum útvöldum til eignar slíkar auðlindir. Í öðru lagi höfum við lagt mikla áherslu á réttindi byggðarlaga og fiskvinnslufólks í þessum efnum. Og í þriðja lagi að tryggja betur en gert hefur verið að öll meðferð þessara mála samræmdist góðum réttarfarsreglum í þjóðfélagi okkar. Um þetta mál hefur jafnan staðið nokkur styr. Í þeirri málamiðlun sem tekist hefur er komið til móts við þessar áherslur Alþb. í veigamiklum atriðum þó ýmsir hefðu að sönnu viljað ganga lengra. Nú stendur yfir mikil vinna að stefnumörkun í landbúnaðarmálum sem vonandi skilar tvíþættri niðurstöðu fyrir haustið. Annars vegar í formi samnings milli ríkisvaldsins og Stéttarsambands bænda um nýjan grundvöll fyrir búvöruframleiðsluna í landinu og þá til nokkurra næstu ára, og hins vegar í formi almennrar stefnumörkunar sem væntanlega yrði lögð fyrir Alþingi í formi þáltill. að hausti. Landbúnaðurinn hefur að sönnu ekki farið varhluta af erfiðleikum í íslensku efnahagslífi. Hafa þar verið einna fyrirferðarmest í umfjöllun vandamál nýbúgreina, eins og loðdýraræktar og fiskeldis, og mikil vinna verið lögð í að reyna að tryggja tilveru og framtíð þessara greina í landinu. Ég sé ástæðu hér í þessum umræðum til að nefna sérstaklega jákvæða þátttöku bændasamtakanna í síðustu almennu kjarasamningum og í raun mikilsvert framlag bænda í landinu til þeirrar kjarasáttar sem þar tókst. Það er einlæg von mín að þar hilli undir nýja tíma þar sem samstarf og samskipti neytenda, bænda og aðila vinnumarkaðarins aukast og fara batnandi. Á sviði samgöngumála fer ég fljótt yfir sögu. Hér bíða afgreiðslu á þingi bæði flugmálaáætlun og vegáætlun. Þá bíður enn fremur till. til þál. um að flýta jarðgangaframkvæmdum á norðanverðum Vestfjörðum. Um þá tillögu hefur nú tekist góð samstaða og vonast ég til að Alþingi afgreiði á morgun þetta stóra og mikla hagsmunamál Vestfirðinga sem er að sjálfsögðu málefni okkar allra. Mér er til efs að stærra og hábyggðapólitískara mál hafi verið til umfjöllunar á Alþingi um langa hríð. Þá hefur mikil vinna verið lögð í ýmiss konar stefnumörkun á sviði samgöngumála og ekki síst ferðamála. Ferðaþjónustan er vaxandi atvinnugrein að umfangi og mikilvægi sem skilar nú um 10% af gjaldeyristekjum vegna útflutnings á vöru og þjónustu. Till. til þál. um almenna stefnumörkun í ferðamálum hefur verið kynnt á Alþingi og fengið góðar viðtökur. Ég tel að tilkoma þeirrar ríkisstjórnar sem tók við völdum haustið 1988 hafi að ýmsu leyti markað tímamót í byggðamálum í landinu. Sú gerbreyting sem orðið hefur í afkomu undirstöðuatvinnugreina landsbyggðarinnar, fjölmargar aðgerðir í jöfnunarátt, aðgerðir á sviði samgöngumála og fleira sem má telja, marka í mínum huga alvörutilraun til að snúa óheillaþróun í byggðamálum við. Á þessu ári hefur það gerst sem mikið hefur verið um rætt en fram til þessa aldrei framkvæmt, að tvær opinberar stofnanir hafa hafið starfsemi úti á landi, með flutningi Skógræktar ríkisins á Fljótsdalshérað og stofnun Hagþjónustu landbúnaðarins á Hvanneyri. Það fer vel á því að það sé innan landbúnaðarins sem þannig er riðið á vaðið en fleiri þurfa að fylgja í kjölfarið. Það væri freistandi í þessari umræðu að fjalla um þá spennandi tíma sem við lifum í alþjóðamálum. Gjörvallt mannkyn hlýtur að fagna þeim jákvæðu breytingum sem orðið hafa í samskiptum risaveldanna og fleiru sem gerst hefur á alþjóðavettvangi. Það er stórkostlegt að upplifa það svo að segja á einu og sama árinu að Berlínarmúrinn sé rifinn til grunna, að lýðræðislegar kosningar og réttlátara þjóðskipulag sé innleitt í löndum Austur-Evrópu og að Nelson Mandela sé frelsaður úr sinni löngu prísund sem hann hefur sætt vegna baráttu sinnar fyrir mannréttindum hins þeldökka meiri hluta heimalands síns. Og þessi jákvæða þróun teygir anga sína víða og lætur engan ósnortinn. Eftirlegukindur kaldastríðsáranna hafa hér uppi á Íslandi um árabil kyrjað sönginn um nauðsyn á nýrri hernaðarframkvæmd í landinu, herflugvelli, og hafa seilst ótrúlega langt í leit að málamyndarökum í því máli. Látið hefur verið að því liggja að við Íslendingar værum alls ófærir um slíkar framkvæmdir á eigin vegum rétt eins og flugvallargerð, sem er með einföldustu mannvirkjum, væri verkefni ofvaxið íslenskum vitsmunum eða kröftum. Nei, í þessum efnum sem öðrum eigum við Íslendingar að treysta okkur sjálfum til þeirra framkvæmda sem þarf að ráðast í. Nærfellt tveggja ára undirbúningur að byggingu íslensks varaflugvallar eða varaflugvalla kemur nú í góðar þarfir þegar áhugi erlendra hervelda er skyndilega gufaður upp. Innan skamms fara fram kosningar til bæjar- og sveitarstjórna í landinu. Eins og jafnan þegar hin staðbundnu viðfangsefni sveitarstjórnanna eiga í hlut taka málin nokkurt mið af aðstæðum og mönnum á hverjum stað. En jafnan er það þó svo að ákveðin pólitísk grundvallarviðhorf skipta líka máli. Alþb. hefur gegnum tíðina átt að breyttu breytanda góðu gengi að fagna í sveitarstjórnarkosningum. Það er að mínu mati vegna þess að sú stefna sem Alþb. stendur fyrir, eindregin vinstri stefna, krafa um jöfnun í lífskjörum og áherslur á félagsleg réttindi og velferðarmál þegnanna, á, í því návígi sem sveitarstjórnarmálin eru, ríkum skilningi að mæta. Það er að mínu mati mikilvægara en oftast áður að útkoma Alþb., G-listanna, og þeirra framboða sem Alþb. stendur að, verði góð í þessum kosningum. Þannig geta kjósendur sett fram kröfuna um aukinn jöfnuð í lífskjörum og lífsaðstöðu fólks í landinu. Þannig geta kjósendur sett fram kröfuna um róttækar áherslur í byggðamálum, þannig geta kjósendur sett fram kröfuna um manninn og velferð hans í öndvegi. Ég hvet allt vinstra fólk til að leggja sitt af mörkum og styðja framboð Alþb. með öflugu kosningastarfi. --- Góðar stundir.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Miklu sviptingaþingi er að ljúka. Margt hefur borið við sem hefur vakið athygli í fjölmiðlum en það sem hefur borið hæst síðustu dagana eru hamfarir íhaldsins gegn ráðuneyti umhverfismála. Þar hefur verið á ferðinni eindæma pólitísk þröngsýni og hatursviðbrögð gagnvart ríkisstjórninni í heild og sérstaklega þeim manni sem gegnir starfi umhvrh. Ég hef setið á tólf þingum og hef aldrei kynnst jafnmálefnasnauðri stjórnarandstöðu allan þann tíma og birst hefur í framgöngu íhaldsins gegn umhverfisfrv. undanfarnar vikur. En þessi viðbrögð eru líklega tímanna tákn. Annars vegar eru stjórnvöld sem reyna að sækja fram á forsendum framtíðar og vinstri stefnu til betra mannlífs í þessu landi þar sem umhverfismálin munu setja vaxandi svip á umræðurnar. Umhverfismálin munu ráða úrslitum um þróun stjórnmálanna á næstu áratugum og það er til marks um steinrunninn afturhaldshugsunarhátt þegar íhaldið leggst gegn ákvörðun um stofnun umhvrn. Það sýnir að íhaldið er samt við sig, þar er á ferðinni í einni för svartasta afturhald landsins og þótt víðar væri leitað, a.m.k. hér norðan við Balkanskaga. Eftir erfiðleika og stöðnun í efnahagslífinu er nú loksins að rofa til eins og formaður Sjálfstfl. gat um í fyrstu ræðu sinni hér í kvöld. Verkefni ríkisstjórnarinnar hefur verið að þurrka út afleiðingarnar af vaxtaokri frjálshyggjunnar sem hefur brotið niður hundruð fyrirtækja og heimila og þúsundir og aftur þúsundir einstaklinga. Nú er landið að rísa og annar tími blasir við. Þrátt fyrir erfiðleikana að undanförnu hefur þó tekist að knýja fram margháttaðar breytingar, t.d. í mennta- og menningarmálum, sem geta markað tímamót. Framlög til menningarmála eru hærri nú að raunvirði á þessu ári en þau hafa áður verið. Framlög til lánamála námsmanna hafa aldrei verið hærri en þau eru á þessu ári og 9. apríl sl. gaf ég út reglugerð um hækkun námslána í haust sem þurrkar út síðustu leifarnar af ráðsmennsku Sjálfstfl. í lánamálum íslenskra námsmanna. Mörg verkefni á sviðum menningarmála hafa verið erfið eins og endurreisn Þjóðleikhússins. Þar hefur gengið maður undir manns hönd til þess að reyna að rægja og eyðileggja framkvæmdina. En ég er sannfærður um að þegar framkvæmdunum þar er lokið munu allir vilja þá Lilju kveðið hafa og þeir sem hæst hafa látið munu iðrast fyrirgangsins. Það sem mestu skiptir á sviði skólamála eru ákvarðanir um nýja stefnu í málefnum Háskólans með lagasetningu um stóraukið sjálfstæði Háskólans, ákvarðanir um nýtt inntak framhaldsskólans og lagasetning um tíu ára grunnskóla sem afgreidd er á þinginu þessa sólarhringa. Það hafa verið sett ný lög um Námsgagnastofnun, sett hafa verið lög um skákskóla og launasjóð stórmeistara. Og fleira liggur fyrir, frv. um Kvikmyndastofnun, Þjóðleikhús, frv. til útvarpslaga og þar liggur fyrir stefna okkar um sjálfstæði menningarstofnana, bæði fjárhagslegt og faglegt. Þau þessara mála sem ekki verða afgreidd á þessu þingi verða afgreidd á næsta þingi og tekin þar til meðferðar. Hið sama er að segja um frv. sem þegar liggur fyrir þessu þingi um vernd barna og ungmenna, frv. til nýrra æskulýðslaga, frv. um fullorðinnafræðslu, um listaháskóla, listamannalaun og náttúrufræðirannsókir. Alls hafa um 20 mál verið lögð fyrir þingið í vetur á vegum menntmrn. og hefur um helmingur þeirra hlotið einhverja afgreiðslu. Það hefur verið vel unnið og það er í góðu samræmi við stefnu Alþb. þar sem mennta- og menningarmál eiga að vera í fyrirrúmi. Menningin er undirstaða sjálfstæðisins og börnin eru framtíðin. Sú ákvörðun að lengja skóladag yngstu barnanna skiptir mjög miklu máli í þessu efni. Lengingin verður strax í haust og kemur fram í 1., 2. og 3. bekk grunnskólans og fjármunir vegna lengingarinnar eru tryggðir á fjárlögum ársins 1990. Hér er um að ræða fyrsta skrefið í þá átt sem menntmrn. hefur mótað í stefnu sinni, að öll börn geti átt kost á allt að 35 stunda skólaviku. Mótun þessarar stefnu flytur skólann ofar á forgangslista þjóðfélagsins, en barnaskólar hér á landi hafa á mörgum sviðum verið mörgum árum á eftir þróuninni í grannlöndum okkar. Hér í þinginu liggur einnig frv. um leikskóla. Þar er sýnt fram á leiðir til að opna leikskólarými fyrir fjögur börn af hverjum fimm á tíu ára áætlunartímabili og hvernig þær leiðir á að fjármagna. Ég tel að þetta frv. og stefna þess hljóti að verða eitt aðalkosningamálið í sveitarstjórnarkosningunum í vor. Það er úrslitaatriði að við búum betur að börnum okkar. Þjóðfélagið hefur vanrækt börnin herfilega og annað hvert barn á varla nokkurt annað úrræði en götuna. Því ófremdarástandi verður að linna. En virðulegi forseti, þó að margt hafi gengið allvel þá hefur stjórnarsamstarfið auðvitað ekki verið dans á rósum. Þátttakendur í þessu stjórnarsamstarfi eru fjórir ólíkir stjórnmálaflokkar. Alþb. er afgerandi lengst til vinstri þeirra flokka sem í stjórninni eru og í stjórnarsamstarfinu hafa orðið átök um ýmis mál eins og eðlilegt er. Þau hafa ekki aðeins verið í álmáli og efnahagsbandalagsmáli, sem landbrh. gerði hér grein fyrir áðan, þau hafa einnig komið fram í mennta- og menningarmálum. Á þessum sviðum hafa iðulega birst ótrúleg þröngsýnisviðhorf þar sem menn spara eyrinn en kasta krónunni. Ég ætla ekki að segja neinar sögur af því núna en ég geri það strax og ég fæ tækifæri til því þessi afturhalds- og þröngsýnisviðhorf mega ekki liggja í þagnargildi, þau þurfa að birtast þjóðinni allri í aðvörunarskyni. Góðir tilheyrendur. Sviptingarnar í utanríkismálum hafa verið ævintýralegar á þessum vetri. Almiðstýrt efnahagskerfi Austur-Evrópu er hrunið til grunna. Svo hlaut að fara. Vonandi tekst að reisa á rústum þess lýðræðislegt stjórnskipulag jafnréttis- og mannúðarsjónarmiða. En um leið og þetta kerfi hrynur eystra gerbreytist heimsmyndin. Þeir sem hafa verið að berjast fyrir varaherflugvelli hér á landi hafa orðið að athlægi í augum allrar þjóðarinnar í dag þegar það liggur fyrir að sjálfur páfinn, Ameríkaninn sjálfur, telur ekki þörf á þessu trúboði hér á landi meir. Og í þokkabót er því reyndar lýst yfir vestur í Bandaríkjunum að almennt verði dregið úr hernaðarumsvifum Bandaríkjamanna erlendis. Þannig hrynja hervirki kalda stríðsins til grunna lið fyrir lið. En á Alþingi Íslendinga eru menn sem enn halda dauðahaldi í kaldastríðsvofuna. Nýjasta dæmið er einmitt þessi varaherflugvöllur. Nýlega, þegar rætt var um þingslitin milli stjórnar og stjórnarandstöðu, var varaflugvöllurinn eina, aleina áherslumál Sjálfstfl. sem brýnt var að fá afgreitt. Rétt í þann mund sem Sjálfstfl. ætlaði að fara að búa sig til málþófs enn þá einu sinni hér í þinginu út af varaherflugvellinum tilkynntu Bandaríkjamenn að þeir hefðu ekki lengur áhuga á þessum framkvæmdum. Þannig dagar Sjálfstfl. uppi eins og nátttröll í vorinu. Það væri réttast að láta gera líkan af varaflugvellinum og geyma það í sögusafni Alþingis þegar það verður sett upp til marks um helfrosin viðhorf grárrar forneskjunnar, rétt eins og torfljárinn og töðumeisinn á Þjóðminjasafninu. En nú er sem betur fer vor í lofti. Þeir sem ætluðu að eyðileggja umhverfismálin koma sínum málum ekki fram. Unnt er að taka ný mál til framkvæmdar á næstu mánuðum á grundvelli þeirrar efnahagsstefnu sem ríkisstjórnin hefur framkvæmt. En til þess að vel takist verða viðhorf Alþb. að styrkjast til sóknar í sveitarstjórnarkosningunum eftir þrjár vikur. Grundvallaratriðin í stjórnmálunum eru: Umhverfisvernd, sjálfstæði þjóðarinnar, lýðræði, jöfnuður, mannúð. Þessi grundvallaratriði eiga sér hvergi betri samnefnara en í sjónarmiðum Alþb. Það skiptir því miklu að listar Alþb. komi sterkir út úr kosningunum, listar sem Alþb. ber fram í hverju byggðarlagi eða listar sem flokkurinn styður. Úrslitin í Reykjavík skipta þar verulegu máli. Ég skora á félaga mína í Reykjavík og stuðningsmenn Alþb. um land allt að nota hverja einustu stund fram að kosningum til þess að breyta vonum andstæðinga okkar í vonbrigði. Nú kemur vor eftir langan og kaldan vetur frjálshyggjunnar. Það vor þarf að nota til þess að hlúa að nýjum grösum nýrra viðhorfa og víðsýni, að hugsjónum sem byggjast á mannúð og jafnrétti sjálfstæðs íslensks þjóðfélags, en hafna kröfunum um að reyra Ísland fast við hinar stóru, köldu blokkir og hafna sjónarmiðum hinnar köldu gróða- og tæknihyggju en reisa í öndvegi menntir og menningu, manninn sjálfan, líf hans og lífsviðhorf. --- Góðar stundir og gleðilega kosningabaráttu.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir tæplega ári síðan stóðum við þingmenn Borgfl. frammi fyrir örlagaríkri ákvörðun, þeirri ákvörðun hvort við ættum að ganga til liðs við þáv. stjórnarflokka og mynda ríkisstjórn með traustum þingmeirihluta eða hjálpa sjálfstæðismönnum á þingi við að knýja fram kosningar svo þeir gætu aftur tekið völdin í sínar hendur. Þegar horft er yfir farinn veg er enginn vafi í mínum huga að við tókum rétta ákvörðun. Efnahagsmál þjóðarinnar eru sem óðast að komast í gott horf. Verðbólgan, hinn mikli ógnvaldur á Íslandi, virðist loks vera að láta í minni pokann. Vextir fara lækkandi og það hillir undir að við losnum við lánskjaravísitöluna sem í mínum huga er niðurlægingartákn fyrir þá óstjórn sem hér hefur verið til margra ára. Ekkert annað Evrópuríki notar verðtryggingu á fjármagn eins og við gerum. Svo þykjumst við ætla að fara í víðtækt samstarf á sviði peningamála og fjármagnsþjónustu innan evrópska efnahagssvæðisins. Ætli það væri ekki rétt að taka upp nútímalegri aðferðir í forstokkuðu bankakerfi okkar fyrst? Friður ríkir á vinnumarkaði um kjarasáttina sem náðist í vetur á þeim grundvelli sem skapaðist við það að þingmenn Borgfl. tóku rétta ákvörðun. Það er meira að segja aftur orðinn valkostur hjá venjulegum fjölskyldum að kaupa lambakjöt í matinn öðru hverju sem annars var horfið af borðum heimilanna í forsætisráðherratíð Þorsteins Pálssonar. Virðulegi forseti. Hin leiðin var að hjálpa Sjálfstfl. að ná völdum á nýjan leik eftir kosningar sem líklega hefðu átt sér stað vorið 1989. Ég þarf varla að lýsa því fyrir þeim sem á mál mitt hlýða hvernig ástandið væri nú ef svo hefði farið. Að vanda hefðu menn lofað út og suður, opnað allar flóðgáttir ríkissjóðs. Eftir 2--3 mánaða samningaþóf hefði ný ríkisstjórn undir forustu sjálfstæðismanna tekið við völdum og sama fjármálaóstjórnin haldið innreið sína. Sennilega væri nú allt í steik og 100% verðbólga ef Borgfl. hefði ekki haft þrek til þess að taka þá ákvörðun að ganga til núverandi stjórnarsamstarfs. Þar þurfti þrek til því að önnur eins ófrægingar- og áhróðursherferð sem síðan hefur verið rekin í fjölmiðlum gegn Borgfl. og formanni hans, í öllum þeim fjölmiðlum sem stjórnarandstaðan hefur haft umráð yfir, er með ólíkindum. Lýðræðið og þingræðið hefur verið fótum troðið í þeirri herferð. Hæstv. forseti. Miklar hræringar og umrót eru nú í íslenskum stjórnmálum. Sú uppstokkun á flokkakerfinu og breytingar á hefðbundnu stjórnmálamunstri sem kennd hefur verið við gamla fjórflokkinn er komin á fulla ferð. Þótt margar tilraunir hafi verið gerðar á árunum eftir stríð til að rjúfa valdaeinokun gömlu flokkanna er enginn vafi að framboð Borgfl. í alþingiskosningunum 1987 er þar þyngst á metunum. Að vanda hafa gömlu flokkarnir, dyggilega studdir af fjölmiðlum sínum, reynt að drepa þessa stjórnmálahreyfingu sem hinar fyrri sem hafa lagt til atlögu við fjórflokkinn. Atburðirnar í Austur-Evrópu hafa hins vegar í einni svipan gerbreytt ástandinu. Skyndilega eru sósíalistaflokkar Evrópu úreltir. Fólkið hefur einfaldlega hafnað öfgakenningum kommúnista og sósíalista um alla Evrópu. Þetta flýtir fyrir þeirri nauðsynlegu þróun að stokka upp gamalt og úr sér gengið flokkakerfi. Hagsmunagæslan, kjördæmapotið og valdabaráttan drepur hvern vott af frjórri hugsun. Því er orðið lífsspursmál að nýjar stjórnmálahreyfingar nái öruggri fótfestu í íslenskum stjórnmálum. Annars hjökkum við áfram í sama farinu og búum við endalausa umræðu og kjaftæði um efnahagsmál þjóðarinnar. Ég ætla að biðja ykkur, landsmenn góðir, að hugleiða með mér þá framtíðarsýn sem ég sé fyrir mér í íslenskum stjórnmálum. Jafnaðarmannaflokkurinn er á leiðinni, á því er enginn vafi. Hann mun væntanlega taka við stórum hluta Alþb., Alþfl. og jafnvel hluta af kjósendum Framsfl. Stóri miðflokkurinn, rétt hægra megin við miðjuna, er einnig á leiðinni. Hann mun taka til sín stóran hluta kjósenda Sjálfstfl. Hin umburðarlyndu og frjálslyndu öfl stærsta hluta Framsfl., Borgfl. og fleiri slíkar hreyfingar sem hafa líkar skoðanir sem ég hef trú á að fari saman við vilja og skoðanir mikils hluta þjóðarinnar. Afgangurinn af Sjálfstfl. mun svo mynda litla hægri flokkinn, sem að sjálfsögðu verður að vera til staðar. Einhver verður að gæta hagsmuna fjölskyldnanna fimmtán, stórfyrirtækjanna og útgerðarkónganna. Þessi uppstokkun á íslenskri pólitík er óumflýjanleg og hún mun skapa þá festu í þjóðmálum sem við erum öll að leita eftir. Hún kann að taka sinn tíma því gömlu flokkarnir munu ekki gefa eftir valdaaðstöðu sína í þjóðfélaginu baráttulaust. En hver eiga að vera aðalstefnumál stóra miðflokksins? Ég held að við í Borgfl. höfum megnað að setja þau fram á einfaldan og skiljanlegan hátt. Í fyrsta lagi verður að draga úr miðstýringunni. Það verður að efla sjálfsstjórn landshlutanna. Fólk verður að hafa umráð og vald yfir eigin örlögum. Heimamenn eiga að stýra skólamálum, heilbrigðis- og samgöngumálum og ráðstafa sjálfir fjármunum til þeirra verkefna. Jafnframt verður að ætlast til þess að þeir beri fulla ábyrgð á atvinnulífinu hver á sínum stað. Í öðru lagi þarf að auka á frjálsræði í verslun og viðskiptum og afnema allar óþarfa hömlur sem standa atvinnulífinu fyrir þrifum. Við getum ekki einangrað okkur hér á eyju langt norður í hafi og neitað að viðhafa þær leikreglur sem fylgja nútímaviðskiptum. Ef við ætlum að spjara okkur í samkeppninni við aðrar þjóðir verðum við að gefa fyrirtækjum og einstaklingum fullt athafnafrelsi til að leita hagstæðustu kjara í bankaviðskiptum og fjármagnsþjónustu, svo að dæmi séu tekin hvar sem þau finnast. Skriffinnsku- og haftakerfi, sem veitir úreltu bankakerfi einokunaraðstöðu, gengur ekki lengur upp. Þjóð eins og Íslendingar sem lifir algerlega af útflutnings- og innflutningsverslun má ekki reisa haftamúra kringum svo mikilvæga starfsemi. Í þriðja lagi vil ég minna á þann mikilvæga þátt stefnuskrár okkar sem felst í kjörorðunum ,,mannúð og mildi``. Í þessu litla þjóðfélagi er hver einstaklingur svo verðmætur að enginn má verða undir í lífsbaráttunni. Stuðningur okkar við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu, sjúka, aldraða, fatlaða, verður áfram hornsteinn stefnuskrár okkar. Hæstv. forseti. Á þingi eru nú miklar deilur um frv. til laga um stjórn fiskveiða. Okkur borgaraflokksmönnum er núið um nasir að við höfum kúvent í afstöðu okkar til kvótans og selt sál okkar djöflinum í þeim efnum. Vissulega erum við ekki vinir kvótans og teljum áfram að annað og heppilegra form stjórnunar á hinni takmörkuðu auðlind hafsins væri heppilegra. Hins vegar heimiluðum við það á sínum tíma að frv. yrði lagt fram sem stjfrv. með ákveðnum skilyrðum sem við settum, m.a. þeim að við mundum áskilja okkur rétt til þess að flytja og styðja hvers kyns brtt. Í nokkrum veigamiklum atriðum var komið til móts við sjónarmið Borgfl. M.a. var samþykkt við afgreiðslu málsins í Ed. í gær að fela nefnd að endurskoða eftirlits- og stjórnunarþátt veiðanna og athuga með hvaða hætti megi aðskilja eftirlit og úrskurðarvald frá sjútvrn. Sömuleiðis var samþykkt að láta fara fram athugun á öðrum leiðum til fiskveiðistjórnunar. Þarna er fengin viðurkenning á því í fyrsta sinn í langan tíma að til séu aðrir kostir en kvótinn og hagkvæmni hinna mismunandi aðferða verði könnuð. Við höfum tekið undir þau sjónarmið að nauðsynlegt sé að geta með einhverjum hætti komið til aðstoðar byggðarlögum þar sem vandræðaástand og atvinnuleysi hefur skapast vegna samdráttar í sjávarútvegi. Við erum ekki fylgjandi sérstökum byggðakvóta eða fiskvinnslukvóta. Hins vegar er nauðsynlegt að hafa möguleika á því að geta veitt aðstoð, t.d. með því að geta úthlutað tímabundið aflaheimildum til slíkra byggðarlaga eins og nú er gert ráð fyrir gegnum Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Byggðakvóti yrði einungis til að frysta byggðina eins og hún er nú og stöðva alla eðlilega byggðaþróun. Réttast er að sjálfsögðu að taka upp svæðisbundinn aflakvóta, þ.e. að landshlutarnir fái hver sinn hlut af heildaraflamarki ársins. Landshlutastjórnirnar ráðstafi svo sínum hluta eins og þeim sýnist á sama hátt og þær ráðstafa fjármagni til skólamála, heilbrigðis- og samgöngumála, eins og ég talaði um áðan. Þær gætu selt kvótann, gefið hann, haft frjálsan aðgang til veiða innan kvótarammans, allt eftir vilja heimamanna. Með þessum hætti er forræðið í höndum heimamanna en ekki í höndum miðstýringarmanna í Reykjavík. Sjútvrn. á hins vegar að ákveða heildaraflamark ársins og skipta því niður milli landshlutanna. Það á enn fremur að sinna því meginverkefni að stuðla að skynsamlegri nýtingu og verndun fiskstofnanna. Hæstv. forseti. Við hverfum ekki frá kvótakerfinu yfir í annað kerfi, t.d. það sem hér hefur verið lýst, í einu vetfangi. Þess vegna var það ásættanlegt fyrir okkur að fyrstu skörðin í kvótamúrinn eru tekin með brtt. sem við áttum aðild að. Hæstv. forseti. Í dag var ég viðstaddur ánægjulega athöfn er Stálfélagið hf. hóf starfsemi sína með því að fyrstu bílhræin voru keyrð í gegnum tætara verksmiðjunnar. Bílhræ og ónýtar vélar á víðavangi munu vonandi brátt heyra fortíðinni til. Þetta er stórt átak á sviði umhverfisverndar sem ástæða er til að fagna sérstaklega. Sem umhverfisráðherra hef ég í dag enn fremur skipað sorphirðu- og endurvinnslunefnd sem er ætlað að kanna ástand sorphirðu um allt land og gera tillögur um úrbætur í því efni. Mun nefndin taka mið af nýjustu tækni og aðferðum sem nágrannalöndin hafa tekið upp en því miður erum við Íslendingar miklir eftirbátar annarra þjóða í þessum efnum. Á sumum sviðum er ástand umhverfismála á Íslandi mörgum árum á eftir því sem gerist í nágrannalöndunum. Á sama hátt er verið að undirbúa úttekt á holræsamálum um allt land og aðgerðir í þeim efnum. Ekki er vanþörf á því að ástandið víða um land er vægast sagt hörmulegt. Það er því mikil ábyrgð þeirra sem vísvitandi hafa reynt að tefja þessa vinnu ráðuneytisins og virðist vera það mikið kappsmál að hið íslenska umhverfisráðuneyti verði sem næst verkefnalaust. Mér eru slík vinnubrögð lítt skiljanleg, enda erfitt að skýra þau út fyrir þeim fjölmörgu áhugasömu umhverfisverndarsinnum utan lands sem innan. Umhverfismál eru málefni framtíðarinnar. Um þau mun allt snúast á næstu áratugum. Æðstu stjórnmálamenn heimsins koma nú reglulega saman til að ræða umhverfisvernd á alheimsgrundvelli. Ef Íslendingar ætla að vera áfram í samfélagi vestrænna þjóða, daga ekki uppi sem óhreint barn sem ekki hefur verið kennt að þvo sér, gengur ekki að ræða umhverfismál á þann fáránlega hátt sem gert hefur verið á Alþingi í vetur. Þökk sé þeim sem hlýddu. Gleðilegt sumar.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Á því þingi sem senn er að ljúka gefa þrjú mál öðrum fremur tilefni til umræðu á eldhúsdegi. Fyrir það fyrsta eru efnahagsmálin og sá bati sem nú er fyrirsjáanlegur. Í öðru lagi stjórn fiskveiða og í þriðja lagi umhverfismálin. Allt eru þetta mál sem valdið hafa miklum deilum hér á Alþingi og verið tilefni til langra og mikilla umræðna. Horfurnar í efnahagsmálum eru nú snöggtum betri en þær voru þegar núverandi stjórn var mynduð. Sú efnahagsstefna sem þá var tekin upp hefur gerbreytt aðstæðum í þjóðfélaginu til batnaðar. Grundvöllur þessarar efnahagsstefnu var markaður af Borgfl. Þegar ríkisstjórnin var mynduð lagði Borgfl. höfuðáherslu á lækkun framfærslukostnaðar heimilanna með lækkun matarverðs og lækkun vaxta. Sú stefnumörkun skapaði grunninn að kjarasamningum í febrúarmánuði sl. Voru þessi tvö atriði hornsteinar þeirra samninga sem þá tókust milli verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekenda, bænda og bankanna. Stefna ríkisstjórnarinnar og ekki síst kjarasamningarnir hafa skapað grunn að nýju framfaraskeiði í íslenskum efnahagsmálum með stöðugleika í verðlagsmálum, lágri verðbólgu, jafnvægi í viðskiptajöfnuði, minnkandi skuldasöfnun erlendis og jafnvægi í ríkisfjármálum á næstu árum. Afraksturinn verður aukinn hagvöxtur og betri lífskjör. Þótt þingflokkur Borgfl. sé ekki stór hefur þátttaka hans í ríkisstjórn haft úrslitaáhrif á framvindu stjórnmála og efnahagsmála hér á landi síðustu mánuði og þá sátt sem nú ríkir í þjóðfélaginu. Þau mál sem hafa hvað hörðustum deilum valdið á Alþingi síðustu vikur og mánuði eru stjórn fiskveiða og verkefni umhverfisráðuneytis. Stjórn fiskveiða er eitt meginmál þjóðarinnar, enda um að ræða þá atvinnugrein sem þjóðarafkoma byggist á að verulegu leyti. Af stjórnarandstæðingum hef ég verið gagnrýndur mjög fyrir að veita frv. um stjórn fiskveiða brautargengi hér á Alþingi og að því verið látið liggja að ég hafi verið keyptur til stuðnings við frv. Það er rétt að ég hef ekki verið mikill stuðningsmaður kvótakerfis í sjávarútvegi og talið að slíkt kerfi leggi óeðlilega mikil höft á framtakssama og dugandi menn sem stunda vilja sjósókn á Íslandsmiðum. Áskildi ég mér því rétt þegar málið var til meðferðar í sjútvn. að skoða allar hliðar málsins. Eftir viðtöl við fjölmarga aðila um land allt sem byggja afkomu sina á sjávarútvegi og ekki síst fiskverkunarfólk var mér ljós nauðsyn þess að málið yrði afgreitt á yfirstandandi þingi. Mér þykir það slæm pólitík sem haldið hefur verið fram að annarleg sjónarmið hafi valdið ákvörðun minni. Ég vil vekja athygli á því að sagt hefur verið að hefði ég tekið ákvörðun um að fella frv. hefðu án efa heyrst raddir frá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar þess efnis að ég væri genginn til liðs við íhaldið. Við erum komnir á hættulega braut þegar mönnum er brigslað fyrir að taka sjálfstæðar og málefnalegar ákvarðanir í svo mikilvægu máli sem stjórn fiskveiða er. Staðfestir þessi umræða þann spillta hugsunarhátt sem því miður er ríkjandi í stjórnmálum og hjá þeim flokkum sem lengst hafa starfað á Alþingi. Hvað vildu mennirnir sem ákafast börðust gegn frv. um stjórn fiskveiða? Vísa því aftur til ráðgjafarnefndarinnar. Mér er af því tilefni sú spurning efst í huga: Hver fer með löggjafarvaldið, hagsmunahóparnir eða Alþingi? Í mínum huga á að leysa mál af þessu tagi á pólitískum grunni en ekki af þröngum hópi hagsmunaaðila sem eigna vill sér þessa sameign þjóðarinnar. Umhverfismálin hafa sett mark sitt á það þing sem nú er að ljúka. Óhætt er að segja að ekkert mál hafi fengið eins mikla umfjöllun hér á Alþingi og umhverfismálin. Því miður hefur sú umræða ekki verið Alþingi til álitsauka og umhverfismálum til framdráttar. Nú á síðustu dögum þingsins á að nota þennan mikilsverða málaflokk sem skiptimynt í samningum um þingslit. Á sama tíma og vakning hefur átt sér stað í umhverfismálum í nálægum löndum teljum við Íslendingar okkur trú um að við búum í hreinu landi, lausir við alla mengun. Staðreyndin er því miður sú að við eigum við mikil og alvarleg vandamál að stríða í umhverfismálum þar sem skort og skolp ber hæst. Stofnun umhverfisráðuneytis er fari með samræmingu og skipulag þessara mála og fleiri, eins og landnýtingu og gróðureftirlit, er því afar brýn. Við þingmenn Borgfl. erum afar ósáttir við framgang þessa máls hér á Alþingi og lýsum vonbrigðum okkar með hvað einstakir flokkar og flokksbrot bera litla umhyggju fyrir nánasta umhverfi okkar. Góðir áheyrendur. Borgfl. kom óvænt inn í íslensk stjórnmál fyrir þremur árum síðan. Boðaði hann nýjar lausnir í þjóðfélagsmálum. Áhrifa hans hefur gætt um allt þjóðfélagið og komið umróti á í stjórnmálum. Þá hefur tilurð hans og störf vakið upp ótta í ýmsum skúmaskotum þjóðfélagsins. Áróðurinn hefur ekki vantað og öllum brögðum beitt til að knésetja fylgismenn hans. Ég vonast eftir, landsmenn góðir, að þið sjáið í gegnum þennan blekkingarvef. --- Lifið heil.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Kæru hlustendur. Í kvöld ætla ég að tala aðeins við ykkur um kolkrabba. Tímaritið Þjóðlíf gerði merkilega úttekt á viðskiptalífi landsmanna í síðasta tölublaði, hvernig fáeinir menn eru að sölsa undir sig bróðurhlutann af viðskiptalífinu með því að kaupa hlutabréf hver í annars fyrirtækjum og kallaði tímaritið þessa þróun kolkrabbann. Er mikill sannleikur fólginn í þessu nafni. Kolkrabbinn teygir anga sína einkum um þau fyrirtæki sem búa við ríkiseinokun í samgöngum, ríkiseinokun í verktakastarfsemi, einokun á sölu afurða, fyrirtæki sem annast opinbera umsýslu, um sjóði fjöldans, sjóði ríkisins, banka, ríkisbanka og aðrar þær eignir sem við öll eigum eða eigum að hafa aðgang að en fáir stjórna og njóta góðs af. Þetta eru ríkiskapítalistar íslensku þjóðarinnar. Þetta eru ekki gömlu, góðu kapítalistarnir sem treysta á mátt sinn og megin heldur sú nýja tegund kapítalista sem treystir á ríkið, ríkisforsjá og einokun. Treystir á háa vexti og vísitölur. Keppinautum þeirra hefur verið rutt úr vegi. Hafskip er sokkið og stjórnendur þess og starfsmenn, margir af ágætustu mönnum þjóðarinnr, eru nú dregnir fyrir rétt og senn munum við sjá þau málalok. Arnarflug er að tapa flugi, búið er að selja Stöð 2 og víglínan færist að öðrum fyrirtækjum í landinu þar sem reynt er að halda uppi samkeppni. Frammi fyrir kolkrabbanum stendur einstaklingurinn og einyrkinn í atvinnulífinu frammi fyrir þrítugum hamrinum. Gömlu flokkarnir hafa tekið að sér að verja kolkrabbann í þjóðfélaginu. Þeir eru varðhundar kolkrabbans enda eru þeir smám saman að ganga sér til húðar. Fyrstu merkin, alvarlegu þreytumerkin eru núna í komandi borgarstjórnarkosningum og sveitarstjórnarkosningum þar sem flokkarnir eru að hrynja. Hluti af þeim er þegar hruninn og þess verður ekki langt að bíða að þeir sem enn standa uppi fari sömu leið. Nýr vettvangur er fyrsta skrefið þar sem fólkið kemur saman í opið prófkjör, fólk úr öllum áttum og býr til sinn sameiginlega lista meðan aðrir flokkar hafa ýmist lokuð prófkjör eða fella niður prófkjör. Góðir landsmenn. Það er aðeins eitt ár til næstu alþingiskosninga. Fyrir þær kosningar þurfa einstaklingurinn og einyrkinn í atvinnulífinu að ná saman og fylkja liði. Það þarf að fylkja liði fyrir hönd einkaframtaksins sem á nú undir högg að sækja hjá kolkrabbanum. Við sem trúum á að kjarninn í þjóðfélaginu sé smáreksturinn en ekki samantvinnaður stórrekstur í höndum fárra þurfum að fylkja liði fyrir næstu kosningar. Ég býð ykkur gleðilegt sumar. --- Góða nótt.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Gleðilegt sumar. Það fór ekki fram hjá neinum að hæstv. utanrrh. var að koma úr loftinu þegar hann kom hér í þingsalinn og fór hér upp í ræðustól áðan. Ég held að hann hafi ekki séð, hafi flogið það hátt. Það var eins og hann væri ofan skýja þegar hann flutti sína ræðu. Hæstv. ráðherra var að segja þjóðinni hvers mætti vænta ef það yrði nú álver sem yrði byggt á Íslandi. Ég mun koma svolítið betur að því síðar. Það var mikil glansmynd sem hv. þm. Guðni Ágústsson flutti yfir okkur hér áðan. Mér datt í hug að það væri ósköp líkt og var sagt um einn bónda sem var heylítill, að þegar hann setti kýrnar út þá setti hann á þær græn gleraugu. Hvernig er umhorfs í þjóðlífinu? Hafið þið athugað auglýsingarnar þar sem verið er að auglýsa íbúðir og annað í hundraðatali? Hafið þið heyrt um fólkið sem er með 60--70 þús. kr. á mánuði eða enn þá minna? Hafið þið heyrt um að menn eru að keppast um álver? Þó vill það enginn. Þó vill það enginn, ef í boði væri eitthvað annað. En stjórnvöld, ráðamenn þessarar þjóðar, standa þannig að málum að því er ekki boðið annað. Og vegna þess að hv. þm. Guðni Ágústsson var með þessa glansmynd vil ég segja frá því að ég fékk áðan skeyti sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga átelur harðlega þann seinagang sem er á afgreiðslu málefna loðdýrabænda og skorar á stjórnvöld að koma í veg fyrir frekari gjaldþrot þeirra á meðan unnið er að lausn þeirra mála.`` Ég kem með þetta sem sýnishorn af því ástandi sem er í þjóðfélaginu þó menn sem eru hér innan dyra virðist ekki átta sig á því hvað er utan veggja. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð settu mín samtök það á oddinn að það yrði sett inn í stjórnarsáttmálann að mörkuð yrði sérstök fiskvinnslustefna. Við lögðum áherslu á það að þetta kæmi inn. Að vísu var tregða á því, en okkur var ljóst, og er það kannski enn þá ljósara nú, að þetta er stærsta mál þjóðarinnar. Enda segir í lögum um þetta efni að þjóðin eigi þessa auðlind, fiskimiðin. Í framkvæmd er það þannig að það eru þeir sem eiga skipin. Og það er komið svo langt að þeir eru farnir að telja sér það til eigna á framtölum sínum. Við höfðum mann sem vann í þeirri nefnd sem fjallaði um fiskvinnslustefnuna og kvótamálin og hann kom með sitt álit. Ég var að vísu ekki alveg sáttur við það. Mér fannst að það væri stigið skemmra skref en ég hefði viljað, þ.e. að til byggðanna eða fiskvinnslunnar yrðu færð 30% í fyrsta skrefi til þess að fiskvinnslufólkið hefði einhvern rétt líka. Það er alltaf verið að tala um hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Er það ekki fólkið? Er það ekki fólkið sem vinnur í frystihúsunum? Er það ekki þjóðin öll? Við vildum líka koma í veg fyrir að seldur yrði óveiddur þorskur, a.m.k. út úr hverju byggðarlagi, og við vildum í þriðja lagi að ef ætti að flytja út óunninn fisk á annað borð þá ættu allir að fá vissa prósentu hvort sem hún yrði 10% eða 15% eða hver hún væri. Þeir sem væru t.d. í Grímsey eða á Austfjörðum sumum hverjum, Vestfjörðum eða annars staðar hefðu þá leyfi til að leigja þennan útflutningskvóta sinn og fengju fyrir það greiðslu til þess að jafna aðstöðuna. Það er alls ekki nóg að kenna ríkisstjórnina við jafnrétti og félagshyggju. Athafnir verða að fylgja orðum. Ég viðurkenni að ekki er allt vont við það frv. sem við erum nú að fjalla um, það er langt í frá. En þetta eru afgerandi atriði og þess vegna höfum við allan tímann lagt þunga áherslu á að farið yrði eftir óskum fólksins, þessari auðlegð væri skipt á milli og byggðirnar gætu samið við þá sem eiga skipin: Ef þið landið hjá okkur, þá fáið þið að veiða okkar kvóta. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta efni en vil þó segja það að þessi Hagræðingarsjóður er lítið skref, 6000 þorskígildi sem er hægt að skipta á milli þeirra sem verst eru settir, en það er skref og getur komið fáum að gagni en e.t.v. bjargað einhverjum byggðum. Og það er í vissum tilvikum líka skref að sveitarfélögin eigi forkaupsrétt að skipum. En fyrir þau sveitarfélög sem allt fé er farið frá og einstaklingum sem þar búa, hvaða gagn er það fyrir þau að hafa þennan rétt? Það verður þá eitthvað að fylgja með til þess að málum sé bjargað í þeim tilvikum. Ég er alveg hneykslaður á þeim sem eru enn þá að tala um sjóðina og harma það að þessi ríkisstjórn reyndi að bjarga þeim byggðarlögum sem voru illa sett þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar fór frá. Getur það verið að einhverjir þessara manna harmi það að þeir eða þeirra vinir gátu ekki náð þessum fiskvinnslustöðvum og þessum skipum undir sig, er það það sem þeir eiga við? Hvað er það? Þetta er það mál sem rís náttúrlega langhæst hjá þessari ríkisstjórn og menn verða að vera menn til þess að viðurkenna það sem vel er gert en líka að reyna ekki að breiða yfir það sem er illa gert. Það urðu nokkrar umræður um raforkuvirkjanir hér á þingi í gær. Ég kom með útreikning á því hver orkan þyrfti að vera, þ.e. ef það er meiningin að virkja og selja orkuna á kostnaðarverði. Ég ætla ekki að fara mikið út í það. Ég mun skrifa hæstv. iðnrh. bréf og birta þessa útreikninga. En með því móti að reikna þetta þannig út að taka þá 15 virkjunarmöguleika sem nú er búið að gera áætlun um og með 9% vöxtum eins og vextir eru yfirleitt nú orðið erlendis, þá þyrfti að selja þessa orku til stóriðjunnar á upp undir 2,30 íslenskar krónur. Og hver ætli vilji borga það verð? En það getur vel verið að menn ætli að borga þetta niður með einhverjum hætti, það kann að vera. Þorsteinn Pálsson, hv. 1. þm. Suðurl., talaði um sundurlyndi í þjóðfélaginu. Af hverju er sundurlyndi í þjóðfélaginu? Það er vegna þess að það er misrétti, það er mikið misrétti í þjóðfélaginu eins og ég kom að áðan. Af því skapast sundurlyndi. Ég flutti þáltill. nú og í fyrra um að gerð yrði athugun á lágmarksframfærslukostnaði í landinu og óskaði eftir því að Hagstofunni yrði falið þetta verkefni. Þessi tillaga fær ekki náð fyrir augum þeirrar nefndar sem um þetta á að fjalla og afgreiða það. Hvers vegna skyldi það vera? Getur það verið að menn séu hræddir við að sjá framan í þær tölur, getur það verið? Eða hvers vegna er setið á svona sjálfsagðri tillögu ár eftir ár? Það er dálítið sérkennilegt mál sem hefur komið á borð mitt. Það er tilraunastöðin á Reykhólum. Það er verið að leggja hana niður. En það eru gildandi lög í landinu að þessi stöð eigi að starfa áfram, það er ekki búið að fella þau úr gildi. Svo er sett inn í fjárlög þessi grein, ,,að selja fasteignir tilraunastöðva Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, sem ónauðsynlegar verða vegna breytinga á starfsemi stofnunarinnar sökum fyrirhugaðra breytinga á skipulagi tilraunastarfseminnar, og verja andvirði þeirra til uppbyggingar á starfseminni annars staðar.`` Þetta er eina tilraunastöðin þar sem er ósýkt fé. Ég hef bréf frá Álafossi þar sem lögð er mikil áhersla á að þessari starfsemi verði haldið áfram. Og þar kemur fram hvað þeir telja þessa starfsemi mikilvæga. En þessa stöð á að leggja niður þó að tilraunastöðin á Keldnaholti haldi áfram að bólgna út. Þegar þessi ríkisstjórn var mynduð talaði ég um það við hæstv. landbrh. að þarna yrði að færa til og færa þessa tilraunastarfsemi út til fólksins, út á landsbyggðina. Það hefur ekki verið gert. Tími minn er senn búinn og þess vegna vil ég segja það að ég tek undir með hæstv. landbrh., allt það sem hann sagði um EB og þá samninga sem þar eru í gangi. Ég vara við að ganga langt í þeim samningum og ég vara við að gengið sé langt í þeim viðræðum sem eru í gangi. Ég vil svo að endingu segja: Ég vona að þetta sumar, sem loksins er nú komið, verði gott og gjöfult þjóðinni.



Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Það er nokkur lenska í þessu landi að gera lítið úr störfum Alþingis og hafa störf ríkisstjórna og ráðamanna sífellt í flimtingum. Þannig á það ekki að vera. Æðsta stjórn ríkisins er ekkert grín eða gamanmál. Það er mikilvægt að hún farist vel úr hendi þeirra sem fyrir er trúað. Það getur skipt sköpum um heill okkar litlu þjóðar og framfarir í landinu sem og um álit og traust íslenska ríkisins út á við. Ég hygg að allir Íslendingar vilji innst inni geta trúað því að þeir sem veljast til forustu í landsmálum, hvar í flokki sem þeir standa, séu ábyrgir einstaklingar sem hægt sé að treysta, menn sem hafi hagsmuni þjóðarinnar og ekkert annað að leiðarljósi. Íslenska þjóðin stendur saman þegar á reynir og vill geta fylkt sér að baki forustumanna sinna þegar því er að skipta. Það er þess vegna dapurlegt þegar ráðamenn sjálfir grafa undan trausti almennings á stjórnarfarinu eða verða að athlægi vegna ummæla sinna eða athafna. Þá dvínar virðing manna og traust og sú grínímynd sem fjölmiðlar draga stundum upp situr ein eftir. Því miður hefur virðingu fyrir stjórnarfarsreglum og þar með stjórnvöldum farið hnignandi í tíð núv. ríkisstjórnar eins og þeirrar sem mynduð var á undan henni í pólitísku samsæri gegn Sjálfstfl. í september 1988. Og það er forsrh. hæstv. ekki sæmandi að tala enn þann dag í dag eins og hann hafi nánast ekki setið í ríkisstjórninni sem þá fór frá völdum. Á þessum vetri hafa menn orðið vitni að því hvernig þjösnað hefur verið í gegnum Alþingi breytingum á sjálfu Stjórnarráði Íslands. Breytingum sem eingöngu eru til komnar í valdabraski stjórnarflokkanna og liður í að tryggja ríkisstjórninni nægilega mörg atkvæði á Alþingi. Það er grundvallaratriði að lög um undirstöðustofnanir stjórnkerfisins fái að standa upp úr dægurþrasi stjórnmálanna og séu ekki notuð sem skiptimynt í atkvæðaviðskiptum hér á Alþingi. Nú síðustu dægrin hefur sjónarspil í röðum stjórnarliðsins átt sér stað á bak við tjöldin þar sem atkvæði einstakra stjórnarþingmanna virðast vera föl hæstbjóðanda. Að hluta til er hér um að ræða framhald á braskinu með Stjórnarráðið og að hluta til önnur mál, svo sem kvótakerfið í fiskveiðum. Ekki er fengin endanleg niðurstaða á þessum hrossamarkaði ríkisstjórnarinnar, en auðvitað næst þar eitthvert samkomulag. Menn sem ekki hafa grundvallarsannfæringu í málum geta komið sér saman um hvað sem er. Og oft tala þeir hæst um hugsjónir sem engin hafa pólitísku prinsippin. Leiðtogar stjórnarflokkanna hafa margsýnt á stuttum valdaferli sínum að þeir eiga aldrei í vandræðum með að ná saman, þeir eru alltaf til í að semja um hvað sem er, bara eitthvað, alveg sama hvað það er, til þess að halda völdunum áfram. Og það verður vissulega fróðlegt að hlýða á sögur Svavars Gestssonar úr stjórnarsamstarfinu þegar hann leysir frá skjóðunni, eins og hann lofaði áheyrendum fyrr í kvöld. Ýmsir halda að stjórnmál snúist um það eitt að karpa um efnahagsmál og setja um þau lög hér á hinu háa Alþingi. Það er auðvitað misskilningur. Fyrir efnahagsmálunum er best séð ef stjórnmálamennirnir láta þau sem mest í friði. Í stjórnmálunum er hins vegar ekki síst tekist á um tiltrú manna á þeim hugsjónum sem stjórnmálamenn segjast berjast fyrir. Þegar þeir komast í valdastöður reynir á hvort þeir eru traustsins verðir og hvað er að marka það sem þeir hafa sagt á leið sinni til valda. Sú leið getur verið misjafnlega löng og krókótt. Stundum liggur hún inn um bakdyr Alþingis alla leið í sæti fjármálaráðherrans. Hæstv. núv. fjmrh. er, eins og hæstv. utanrrh., iðinn við að ferðast um landið í nafni ráðuneytis síns og halda pólitíska áróðursfundi fyrir það flokksbrot á vinstri vængnum þar sem hann hefur nú hreiðrað um sig. Stundum eru þeir saman á ferð, stundum einir. Eflaust gerir hæstv. fjmrh. á þessum fundum sínum rækilega grein fyrir skattahækkunum sínum og frumkvæði því sem hann hefur haft um að setja lög um að m.a. hópur húsbyggjenda og íbúðarkaupenda séu sviptir húsnæðisbótum með afturvirkum hætti. Það eru ekki allir sem gera sér grein fyrir því að tiltekinn hópur fólks sem taldi sig í góðri trú eiga rétt á slíkum bótum hefur verið sviptur þeim með afturvirkum hætti. Frv. okkar sjálfstæðismanna um að hnekkja þessari ósvinnu hefur dagað uppi hér í þinginu. Vonandi verður einhver til þess að taka það mál upp fyrir dómstólum. Það eru ekki mörg þingmál, virðulegur forseti, sem standa upp úr eftir þinghald vetrarins. Stærsta málefni þingsins, frv. um stjórn fiskveiða, hefur illu heilli orðið leiksoppur á hinu pólitíska innanhússuppboði ríkisstjórnarinnar. Og það er fleira kyndugt í kýrhaus ríkisstjórnarinnar. Þessa dagana er verið að reyna að troða í gegnum þingið frv. um breytingar á verkamannabústaðakerfinu þótt á því séu hinir ótrúlegustu annmarkar. Með því frv. er m.a. ætlunin að svipta sveitarfélög yfirráðarétti að hluta til yfir íbúðum sem þau eiga og leigja sínum skjólstæðingum. Félagsmálaráð Reykjavíkurborgar hefur í dag mótmælt þessum áformum samhljóða. Enn fremur er ætlunin að afnema hin svokölluðu viðbótarlán úr Byggingarsjóði verkamanna sem þeir hafa átt kost á sem búa við sérstaklega erfiðar fjölskyldu- og fjárhagsaðstæður en eru að reyna að koma sér upp eigin þaki yfir höfuðið. Við sjálfstæðismenn höfum talið að það væri ekki síst þessu fólki sem verkamannabústaðakerfinu var ætlað að koma til aðstoðar. En þinglið hinna svokölluðu félagshyggjuflokka, undir forustu félmrh., hefur hafnað samstarfi um að fá þessum ákvæðum breytt í fyrra horf. Það var fróðlegt, virðulegur forseti, að hlýða á ráðherrana tala um skýrslu OECD og stæra sig af þeim árangri sem náðst hefur. Og það er fróðlegt að heyra þá tala um hæstv. forsrh. sem líka bar höfuðábyrgð á stjórn efnahagsmála í ríkisstjórninni 1985--1987. En sannleikurinn er sá að með samningunum sem tókust nú í febrúar tóku launafólk og atvinnurekendur ráðin af hæstv. ríkisstjórn og höfnuðu áframhaldandi forsögn fjmrh. og forsrh. Stjórnarframkvæmd í efnahagsmálum er nú að verulegu leyti komin í hendur launanefndar úti í bæ sem samtök aðila vinnumarkaðarins ásamt efnahagsstofnunum ríkisins skipa. Launanefndin, eða launráðið svokallaða, hefur tekið við hinu raunverulega frumkvæði og forustu í efnahagsmálum af ríkisstjórninni og verða margir mér sammála um að segja: sem betur fer. Virðulegur forseti. Nú eru aðeins rúmar þrjár vikur til kosninga í bæjum og sveitarstjórnum. Í Reykjavík hafa sameiningartilraunir vinstrimanna mistekist og hinn nýi vettvangur reynst lítið annað en nýr vígvöllur glundroðamanna. Alþb. er lagst banaleguna í kjölfar frelsunar alþýðunnar í Austur-Evrópu og verður fáum harmdauði. Ágreiningurinn þar á bæ hefur komið glöggt fram í kvöld og var fróðlegt að fylgjast með svipbrigðum formanns Alþb. þegar samráðherrar hans úr Alþb. hvöttu menn til að kjósa G-listann í kosningunum. Hvergi hafa kostir þess að fela einum stjórnmálaflokki óskoraða ábyrgð komið betur í ljós en hér í höfuðborginni. Ljóst er að Sjálfstfl. hefur byr í seglin í komandi kosningum. Það er kannski þess vegna, og sennilega þess vegna, sem hv. þm. Guðni Ágústsson og aðrir ræðumenn hér hafa ráðist á Sjálfstfl. í þessum umræðum af jafnmikilli heift og jafnmiklu offorsi og þeir hafa gert. Þeir eru hræddir, þeir eru lafhræddir við yfirvofandi sigur Sjálfstfl. í kosningunum. Það veltur á miklu að stuðningsmenn Sjálfstfl. verði ekki andvaraleysinu að bráð, láti það ekki ná tökum á sér. Hv. þm. Guðni Ágústsson vék að þolinmæði forsrh. í ræðu sinni. Ég segi, góðir áheyrendur, þolinmæði þjóðarinnar í garð þessarar ríkisstjórnar er þrotin. Forsrh. hótaði því í ræðu sinni að ríkisstjórnin sæti út kjörtímabilið. Ég segi: Við skulum veita ríkisstjórnarflokkunum þá ráðningu í komandi kosningum sem þeir hafa svo rækilega til unnið.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegur forseti. Gott kvöld, góðir áheyrendur. Ekki blasir við fögur sjón þegar skyggnst er yfir svið íslenskra stjórnmála nú um stundir. Í landinu er við völd stefnulaus vinstri stjórn. Innan stjórnarflokkanna er hver höndin uppi á móti annarri, líkt og umræður og störf á Alþingi síðustu daga bera glöggt vitni, hvernig svo sem forsrh. reynir að telja sjálfum sér trú um annað í ræðustólnum í kvöld. Við hverju er raunar að búast þegar forusta ríkisstjórnarinnar er í höndum manna sem hvorki virðast skilja eðli þeirra starfa sem þeir hafa tekist á hendur né þær skyldur sem lýðræðisþjóðskipulagið leggur á herðar forustumönnum framkvæmdarvaldsins? Vegna ummæla hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar í kvöld vil ég minna á að haustið 1988 þegar hann myndaði ríkisstjórn hafði Framsfl. setið í ríkisstjórn nærfellt í 17 ár. Sjálfur hafði hann verið ráðherra í nærfellt tíu ár, þar af forsrh. í fjögur ár. Framsfl. hafði farið með sjávarútvegsmál í átta ár, hann sjálfur í þrjú ár og núv. hæstv. sjútvrh. í fimm ár. Ég læt svo hlustendum eftir að dæma um hver ber ábyrgðina og hver ekki. Frá upphafi núv. ríkisstjórnar hafa, í stað stefnumörkunar og almennra aðgerða sem miða að því að allir hafi sama rétt og allir sömu tækifæri, hvers kyns hrossakaup ráðherra við stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar einkennt stjórnarfarið. Framvinda mála á Alþingi hefur verið háð slíkum vinnubrögðum frá degi til dags. Allur hefur þessi atgangur miðað að því að kaupa ríkisstjórninni fylgi í sölum Alþingis en stjórnarherrarnir hafa kært sig kollótta um stuðning eða álit almennings á málunum. Nærtækustu dæmin eru nú, þegar afgreiða á frá Alþingi jafnþýðingarmikil mál og stjórnun fiskveiða og umhverfismála, þrátt fyrir mikinn ágreining innan stuðningsliðs ríkisstjórnar um afgreiðslu þeirra. Og sjútvrh. tekur þátt í þessum vinnubrögðum. Í upphafi beitti forsrh. sér fyrir pólitísku sjóðakerfi, eins og hér hefur komið fram í kvöld, og aukinni miðstýringu og hinn margnefndi Stefánssjóður leit dagsins ljós. Sá sjóður einn hefur lagt milljarða króna ábyrgðir á ríkissjóð en það bíður næstu ríkisstjórnar að ákveða með hvaða hætti þau vandamál sem af störfum hans hefur leitt verða leyst. Eftir því sem hefur liðið á feril ríkisstjórnarinnar hafa fleiri sjóðir af þessu tagi bæst við. Hlutafjársjóður og nú síðast Hagræðingarsjóður. Hvert er svo álit þeirra manna sem reynslu og þekkingu hafa á slíkum stjórnaraðferðum? Guðjón B. Ólafsson, forstjóri Sambandsins, segir í viðtali við Morgunblaðið í dag: ,,Það er mál til komið að pólitísk íhlutun í atvinnugreinar tilheyri fortíðinni og fagmennska taki við af pólitík og hentistefnu.`` Svipað álit kemur fram í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem nýlega var birt. Þar er lögð áhersla á atvinnustefnu sem byggir á minni afskiptum stjórnvalda sem leið til bættra lífskjara á Íslandi. Á sama tíma og margar Austur-Evrópuþjóðir varpa af sér oki fátækrastefnu kommúnismans og lýsa yfir vilja sínum til að auka frelsi í hagkerfinu ræður afturhald og stjórnlyndi fjármálastjórn Íslands. Þrátt fyrir aukna skattheimtu um marga milljarða, auknar erlendar lántökur sem nálgast nú hættumörk, er stöðugur og gífurlegur halli á ríkissjóði. Fjmrh. hefur svo fengið að ráða því að fyrirvarar eru settir af Íslands hálfu í fjölþjóðlegu samstarfi. Efnahags- og framfarastofnunin hvetur hins vegar til opnunar hagkerfisins og að aukið verði frelsi varðandi fjármagnsflutninga milli Íslands og annarra landa. Afleiðingin af stefnu fjmrh. verður sú að Íslendingar dragast aftur úr öðrum þjóðum og dýrmætur tími fer forgörðum sem annars ætti að nýta til að laga íslenskt efnahagslíf að þeim breytingum sem nú eru að verða í heiminum í kringum okkur. Samskipti okkar við Evrópuþjóðirnar eru tvímælalaust eitt stærsta og þýðingarmesta málið sem við höfum til umfjöllunar og ákvörðunar á næstunni. Miklu máli skiptir hvernig viðræðum Fríverslunarbandalagsins og Evrópubandalagsins reiðir af. Við verðum jafnframt sjálfir að koma sjónarmiðum okkar á framfæri og standa þannig að málflutningi okkar að á okkur sé hlustað og mark tekið á orðum okkar. Sú nöturlega staðreynd blasir hins vegar við að utanrrh. mætir til samningagerðarinnar á vettvangi EFTA og EB og túlkar þar sjónarmið sem ekki njóta stuðnings stjórnarflokkanna. Slíkur málflutningur er ekki sannfærandi, svo vægt sé til orða tekið. Í áður tilvitnaðri skýrslu Efnahags- og framfarastofnunar eru horfur taldar á tiltölulega hægum hagvexti á Íslandi á næstu árum. Bygging nýs álvers hefur verið lengi í undirbúningi en ákvörðun liggur ekki fyrir um staðarval, það er látið bíða fram yfir bæjarstjórnarkosningar. Varðandi staðarval virðast einkum tveir staðir koma til greina ef gengið er út frá sjónarmiðum hagkvæmni. Það eru Straumsvík og Keilisnes á Vatnsleysuströnd. Ljóst er af því sem fram hefur komið í fjölmiðlum af hálfu forsrh. og iðnrh. að til pólitískra hrossakaupa getur auðveldlega komið um staðarval að loknum sveitarstjórnarkosningum og hvorugur þessara staða orðið fyrir valinu. Aðeins nokkrum vikum fyrir síðustu kosningar lýsti umhvrh. því yfir að nauðsynlegt væri að stofna hægri flokk til að veita Sjálfstfl. aðhald frá hægri. Helsta afrek þessa ráðherra felst á hinn bóginn í því að framlengja líf einhverrar verstu vinstristjórnar sem hér hefur setið. Að launum hefur hann hlotið ráðherrastól og ýmislegt fleira, sem öllum er kunnugt. Forsrh. var reiðubúinn til hrossakaupa um þau mál, rétt eins og önnur, enda sýnist hann ekki hafa mótaðar hugmyndir um stjórn umhverfismála og það hvort yfirleitt væri þörf á sjálfstæðu umhverfisráðuneyti. Þeir eiga það sameiginlegt, forsrh. og umhvrh., að vilja fórna miklu fyrir ráðherradóminn. Það ber raunar enginn eins mikla ábyrgð á þeim glundroða og stefnuleysi sem einkennir störf ríkisstjórnarinnar og forsrh. Hvernig hefur honum tekist að rækja skyldur sínar við þing og þjóð? Í efnahagsmálum tóku aðilar vinnumarkaðarins málin í sínar hendur og mörkuðu stefnu í atvinnumálum sem þeir nú standa að og hafa haft stuðning stjórnarandstöðunnar. Og ég vil minna Guðna Ágústsson sem hér talaði í kvöld á það að formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, knúði ríkisstjórnina til þess að standa við gefin loforð frá kjarasamningunum varðandi áburðarverð í landinu. Varla er unnt að ímynda sér meiri eymd, úrræðaleysi og metnaðarleysi þessara aðila sem formlega séð eiga þó að hafa með höndum forustuhlutverk í ríkisstjórn. Í lýðfrjálsu landi eins og Íslandi á hjarta stjórnkerfisins að slá í þinginu. Þjóðin hefur kosið fulltrúa á þing til þess að ráða málum sínum þar en ekki til þess að afsala sér völdum til ríkisstjórna eða einstakra ráðherra sem leysa málin með það eitt í huga að halda ráðherradómi. Það er skoðun mín að núv. ríkisstjórn og stjórnarflokkar hafi oft á tíðum gleymt því hvert sé hlutverk Alþingis og skyldum sínum gagnvart því. Góðir áheyrendur. Laugardaginn 26. maí fara fram sveitarstjórnarkosningar en yfirstandandi kjörtímabili Alþingis lýkur í apríl á næsta ári. Oft hefur það verið svo að kjósendur hafa látið ríkisstjórn finna til tevatnsins í sveitarstjórnarkosningum. Sýnist mér ærin ástæða fyrir kjósendur nú að gera svo. Góður sigur sjálfstæðismanna um land allt í sveitarstjórnarkosningunum mun styrkja þá kröfu að núv. ríkisstjórn láti af völdum og efnt verði til alþingiskosninga svo fljótt sem verða má. Því fyrr sem ríkisstjórnin fer frá og Sjálfstfl. tekur við forustu þjóðmála hefst nýtt framfaraskeið hjá íslensku þjóðinni. Ég vona að Guðna Ágústssyni og öðrum hans líkum komi til með að líða mun betur en Guðna Ágústssyni leið hér í kvöld. --- Góða nótt.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegi forseti, góðir áheyrendur. Sjávarútvegurinn er þýðingarmesta undirstaða lífsafkomu Íslendinga. Afkoma og skipulag þessarar mikilvægu atvinnugreinar er því eitt helsta hagsmunamál þjóðarinnar til langrar framtíðar. Með bættri nýtingu sjávarfangs, lækkuðum tilkostnaði og framleiðslu á verðmætari afurðum má auka þjóðartekjur verulega. Með því móti einu getum við tryggt að lífskjör hér á landi haldi áfram að batna og við verðum áfram í flokki þeirra þjóða er við mesta velmegun búa. Jafnframt verður að hafa það í huga að atvinnugreinin er helsta undirstaða atvinnulífs víðast hvar á landsbyggðinni og skyndilegar breytingar eru viðkvæmar fyrir það fólk sem starfar í greininni með einum eða öðrum hætti. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við haustið 1988 var það helsta viðfangsefni hennar að treysta undirstöður sjávarútvegsins svo hann mætti áfram þjóna sínu mikilvæga hlutverki. Brýnasta verkefnið sem við blasti var að bæta almenn rekstrarskilyrði greinarinnar. Með markvissum aðgerðum hefur þetta verkefni verið leyst þannig að nú er hagnaður af sjávarútveginum í heild þótt víða sé við sérstök vandamál að etja. Þótt öllum hafi mátt vera það ljóst að nauðsynlegt var að bæta almenn rekstrarskilyrði greinarinnar blasti jafnframt við að víða þurfti að grípa til sérstakra aðgerða. Fyrst í stað var unnið að skuldbreytingum, endurfjármögnun og hagræðingu í hinum ýmsu sjávarútvegsfyrirtækjum í landinu. Þar hefur náðst mikill árangur. Margir halda því fram að slíkt hafi ekki átt að gera, eins og ég skildi hv. sjálfstæðismenn hér áðan, m.a. formann flokksins, hv. 1. þm. Suðurl., þegar þeir gerðu skuldbreytingasjóði og sjóðakerfi atvinnulífsins að umtalsefni. Það eru kaldar kveðjur sem það fólk fær sem hefur búið að þeim breytingum sem þar hafa verið gerðar. Og ég býst við að það sé megnið af landsbyggðinni. Á sama tíma er það eitt helsta áhugamál Sjálfstfl. að nota sameiginlega sjóði Reykvíkinga til að yfirtaka sem mest af veitinga- og hótelrekstrinum hér í borginni. Það sýnir áhugamál Sjálfstfl. í þessu ljósi og ég vænti þess að kjósendur í sveitarstjórnarkosningum um allt land meti þennan hug Sjálfstfl. þannig að veita honum ekki brautargengi í þeim kosningum eins og þeir hafa svo mjög beðið um hér í kvöld. Enda þótt mikill árangur hafi náðst í að treysta hag sjávarútvegsins má ekki láta staðar numið. Miklu skiptir að forsendur séu skapaðar til að þjóðinni nýtist sem best arðurinn af fiskveiðiauðlindinni. Er nú unnið að því með margvíslegum hætti. Ég vil þó takmarka mál mitt við nokkur mikilvæg atriði. Þar verður fyrst að nefna endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem nú hefur verið til meðferðar í alllangan tíma á Alþingi og verður væntanlega afgreidd fyrir þinglok. Það frv. hefur fengið ítarlegri undirbúning en flest önnur mál sem komið hafa fyrir Alþingi, enda ekki óeðlilegt þar sem hér er um eitt allra mikilvægasta mál að ræða sem þingið hefur tekið til umfjöllunar. Sú niðurstaða sem þar fæst mun skipta sköpum fyrir íslenskan sjávarútveg og þjóðfélagið í heild til langrar framtíðar. Að því samþykktu mun hvert einasta fiskiskip í landinu fá sína föstu aflahlutdeild í öllum þýðingarmestu fisktegundunum. Hver einstakur aðili hefur þá allt að vinna til að ná þeim afla með sem minnstum tilkostnaði og gera sem mest verðmæti úr honum. Þótt mikill árangur hafi náðst í fiskveiðistjórnun á undanförnum árum er enginn vafi á því að ef frv. nær fram að ganga mun hagkvæmni í sjávarútvegi aukast enn til mikilla muna. Hefur í máli þessu verið haft víðtækt samráð við alla helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og alla þingflokka sem sæti eiga á Alþingi. Því er haldið fram í umræðum á Alþingi að samstaðan hafi verið rofin með þeim aðilum sem að undirbúningi málsins hafa unnið og breytingar ekki bornar undir þá. Hér er um mikla rangfærslu að ræða. Ég hef um langt skeið vakið athygli á nauðsyn þess að fækka fiskiskipum og þeim vandamálum sem flutningur fiskiskipa milli byggðarlaga getur skapað, að á þeim verði tekið. Hef ég bæði gert það hér á Alþingi og í viðræðum við hagsmunaaðila. Jafnframt hef ég viðrað ýmsar hugmyndir um hvernig við þessum vanda skuli brugðist og tilhneigingu til óþarfa fjárfestinga. Sumum þeim hugmyndum sem ég hef sett fram hafa hagsmunaaðilar tekið vel og fallist á þær en í öðrum tilvikum hafa skoðanir verið skiptar eins og gengur og gerist. Þannig lagði ég fram tillögur um að endurvekja Úreldingarsjóð í samræmi við þann vilja sem fram kom af hálfu Alþingis og hagsmunaaðila við endurskoðun sjóðakerfisins á sínum tíma. Þessar hugmyndir voru settar fram í ársbyrjun árið 1989 og hlutu misjafnar undirtektir. Frv. var síðan lagt fyrir Alþingi á þeim vetri og á nýjan leik haustið 1989. Ég hef ávallt lagt á það höfuðáherslu að spornað sé gegn fjárfestingu í nýjum fiskiskipum og reynt verði að hraða úreldingu fiskiskipa eftir því sem nokkur kostur er. Ég hef alltaf haldið því fram að öflugur úreldingarsjóður sé mikilvægur til að ná því markmiði. Ég hef jafnframt haldið því fram í gegnum árin að ef bregðast eigi við sérstökum vanda í einstökum byggðarlögum vegna sölu fiskiskipa megi alls ekki gera það með því að rígbinda fiskiskip við byggðarlög og stöðva þar með alla þróun í sjávarútvegi eða með fjölgun skipa eins og margir hv. alþm. hafa stundum lagt til. Ég hef séð það helsta ráð að takast megi á við slík vandamál á vettvangi Úreldingarsjóðs. Þetta hef ég margítrekað í ræðum, á fundum hagsmunaaðila, í málflutningi hér á Alþingi og í fjölmiðlum. Þær tillögur sem nú hafa verið lagðar fram um að Úreldingarsjóði verði falið þetta verkefni á þessu sviði þurfa því engum að koma á óvart. Úreldingarsjóður fiskiskipa sem nú hefur fengið nafnið Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins mun fá það tvíþætta hlutverk að vinna að aukinni arðsemi með fækkun fiskiskipa og taka á sérstökum byggðavandamálum sem upp kunna að koma með sölu fiskiskipa milli byggðarlaga. Hann mun fá til ráðstöfunar u.þ.b. 1,7% af heildarveiðiheimildum í upphafi og getur aukið þær með skipakaupum. Sjóðurinn getur þó aldrei haft yfirráð yfir meiru en 5% af heildarveiðiheimildum. Ef farið er yfir þau mörk mun flotinn allur fá til sín þær veiðiheimildir sem Hagræðingarsjóður hefur eignast og með því móti mun hann vinna fyrir heildina. Það er jafnframt mín skoðun að þegar því marki hefur verið náð að afkastageta flotans sé í samræmi við afrakstursgetu fiskstofnanna sé eðlilegt að draga úr hlutverki Hagræðingarsjóðs og leggja hann niður, en samkvæmt frv. ber að endurskoða lögin að tveimur árum liðnum. Sumir hafa kallað þessa starfsemi ,,auðlindaskatt``. Að kalla slíka starfsemi auðlindaskatt er svo fráleitt að það tekur vart að tala um það því auðlindaskattur gengur út á það að skattleggja greinina og taka til annarra þarfa samfélagsins. Sjávarútvegurinn er ekki í stakk búinn til að þola slíka skattlagningu en menn mega ekki vera svo skammsýnir að leggja ekki í innbyrðis hagræðingu til þess að þjóðin geti betur notið afraksturs þessarar mikilvægustu auðlindar okkar. Um byggðahlutverk sjóðsins er það að segja að honum er ætlað að koma til tímabundinnar aðstoðar þegar verulegir erfiðleikar steðja að vegna sölu fiskiskipa úr byggðarlögum. Í slíkum tilvikum er hugsunin sú að nýta umframafkastagetu flotans í stað þess að leggja í kaup nýrra fiskiskipa. Menn geta haft þá skoðun að þegar veruleg fækkun starfa blasir við og byggðaröskun yfirvofandi skuli ekkert að gert og það fólk sem á um sárt að binda geti bara tekið til fótanna skipulagslaust. Þá er rétt að segja það hreint út og væri Sjálfstfl. nær að gera það með beinum hætti í stað þess að halda því fram að með þessum tillögum hafi samstaðan við hagsmunaaðila verið rofin. Það má vel vera að þeim henti vel að breiða yfir eigin skoðanaágreining með slíkum hætti en það er ekki stórmannlegt. Góðir áheyrendur. Það er ekki auðvelt mál fyrir Alþingi Íslendinga að marka fiskveiðistefnu sem hefur hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi en tekur jafnframt tillit til ólíkra hagsmuna og byggðarlaga. Enginn getur reiknað með því að þar sé allt svo öllum líki. Þrátt fyrir allt hefur tekist breiðari samstaða um málið en hægt var að búast við. Sjálfstfl. ásakar mig fyrir að hafa brugðist í málinu án þess að þeir tíundi hvað gera skuli. Það er auðveldur leikur sem ég undrast að svo stór stjórnmálaflokkur með víðtæk tengsl í sjávarútvegi skuli leyfa sér. Samstaða þeirra sem að ríkisstjórninni standa sannar að þrátt fyrir ólík sjónarmið hefur tekist að finna farsæla lausn á mikilvægasta hagsmunamáli þjóðarinnar með þeim árangri að bjartara er nú fram undan og sumar í lofti. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Það var töluverður völlur á hæstv. ríkisstjórn í byrjun þess þings sem nú er að ljúka. Eftir samningaþóf sem var sumarlangt aðhlátursefni landsmanna hafði hún aukið við sig tveimur ráðherrum úr tvístruðum Borgfl., öðrum reyndar án ráðuneytis. Hann átti að vísu í vændum embætti hins fyrsta umhvrh. en á meðan hann biði þess skyldi hlutverk hans vera að móta framtíðarstefnuna í atvinnumálum landsmanna. Þetta voru háleitustu markmið nýaukinnar ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar í upphafi þessa þings. Það sem við blasir nú í þinglok er umhvrn. sem er lítið meira en nafnið og metnaðarlaus og úrelt atvinnustefna sem þar á ofan gengur í berhögg við umhverfisvernd. Úrræðið er nefnilega aðeins eitt þrátt fyrir öll fögru og stóru orðin. Álver er það eina sem þessum hugmyndasnauðu vesalings mönnum dettur í hug. Þensla í efnahags- og atvinnulífi er bannorð sem ríkisstjórnin hamast gegn með orðum og athöfnum og telur jafnvel æskilegt að halda við hóflegu atvinnuleysi til hindrunar þeim voða. Vissulega er nauðsynlegt að sporna við óhóflegri þenslu en engan veginn er sama hvaða aðferðum er beitt í því skyni. En svo þegar við blasir tugmilljónaframkvæmd við virkjanabyggingar og álver er annað hljóð í strokknum. Þá telja ráðamenn einboðið að varpa þessari þenslusprengju inn í atvinnulífið. Þá er bannorðunum ,,þenslu`` og ,,verðbólgu`` sópað til hliðar og ekkert hirt um skuldaaukningu erlenda og innlenda, en sagt að til mótvægis hugsanlegri þenslu verði dregið úr öðrum opinberum framkvæmdum, þá trúlega höfnum, vegagerð, jarðgöngum og flugvöllum, svo ekki sé nefnd félagsleg uppbygging, og í leiðinni líklega annarri atvinnuuppbyggingu. Þegar svo framkvæmdum er lokið verður trúlega um fáa kosti að ræða fyrir þá sem að byggingunni unnu, hvað þá þann hóp sem bættist vinnumarkaðinum á tímanum sem framkvæmdir stóðu yfir. Þá stöndum við með 600 manns í álveri og höfum dregist aftur úr á öðrum sviðum. Ekki leysir álver bráðan atvinnuvanda kvenna sem lítill gaumur er gefinn þrátt fyrir fyrirheit í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar. Engar úrbætur eru í sjónmáli, aðeins kannanir og skýrslugerðir sem almenningur hefur varla fengið að sjá. Ríkisstjórnin kýs að loka augunum fyrir atvinnuvanda kvenna sem eru engu síður en karlar í hlutverki fyrirvinnunnar. Í þessum efnum eru ríkisstjórninni að verða á alvarleg mistök sem vafi er á að henni endist líf til að bæta. Álversáformin eru bein storkun við atvinnuþörf kvenna. Umhverfismálin, mengun lofts, láðs og lagar, uppfok og gróðurrýrnun hefur verið mikið til umræðu í vetur og raunar fyrr. Þau mál hafa einnig verið ofarlega á baugi í öðrum Evrópulöndum um árabil þar sem mengun frá mannfólki, bílum og verksmiðjum er að stofna vötnum, gróðurlendi og mannlífi í voða. Í þeim löndum eru nú uppi háværar raddir þeirra sem láta sig varða manninn og umhverfi hans, að hugarfarsbreyting verði að koma til hjá þeim sem málum ráða. Þeir sem þannig tala telja að ráðamenn hafi glatað tengslum við náttúruheiminn, hina lifandi jörð, sem er hin eina uppspretta alls sem við njótum af efnislegum gæðum. Þeir segja að í stað þess að misþyrma jörðinni og skaða hana verðum við að taka hana inn í umræðuna, inn í daglegt líf okkar allra sem aðila sem beri að taka tillit til, ávarpa hana með virðingu og umgangast hana af skilningi og nærgætni. En hvað gerum við Íslendingar? Hvaða virðingu sýnum við móður jörð? Sú stofnun sem sett var á fót til að vernda gróður og land, verja land okkar eftir föngum þeirri mengun sem hrjáir heimsbyggðina, hún er svívirt með því að gera hana að pólitísku bitbeini, svívirt með því að láta hana sem skiptimynt í kaupum á valdaaðstöðu stjórnmálamanna. Með slíkum tiltækjum sýna stjórnvöld móður jörð fullkomna óvirðingu. Havel, forseti Tékkóslóvakíu, hefur skilgreint stjórnmálamann nútímans sem hann telur hafa fjarlægst náttúruheiminn sem hann nefnir svo, eða móður jörð. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bak við vandaða grímu og snyrtilega framsögð orð örlar ekki á mannlegum eigindum svo sem væntumþykju, ástríðum, áhugamálum, hatri eða kjarki sem væru rótföst í jarðvegi náttúruheimsins. Kerfið, hugmyndafræðin og valdatækin hafa svipt mennina, jafnt yfirmenn sem undirsáta, samvisku sinni, náttúrulegri skilningsgáfu og eðlilegu orðfæri. Þar með er mannseðli þeirra glatað. Nútíma ríki verða æ líkari vélasamstæðu. Fólkið sjálft breytist í tölfræðilega hópa, svo sem kjósendur, framleiðendur, neytendur o.s.frv. Gott og illt, grunnhugtök náttúruheimsins, missa raunhæfa merkingu sína í heimi stjórnmálanna. Í stjórnmálum helgar tilgangurinn meðalið og eini mælikvarði þeirra er árangurinn eins og hann sannast í rauninni.`` Ég tel að orð Havels hafi að nokkru sannast í meðferðinni á umhvrn. í vetur. Málefnið er mörgum stjórnmálamönnum ekki aðalatriði heldur valdaaðstaðan sem yfirráð þess skapa. Og nú er það álver sem koma skal. Hvers vegna skyldu útlendingar vilja reisa álver hér? Er það ekki í von um ódýra orku sem við höfum ekki efni á að selja ódýrt? Hafa þeir ekki á bak við eyrað að svo áfjáðir sem ráðamenn eru í þetta fyrirtæki þá kynnu þeir að slaka á kröfum um mengunarvarnir? Þeir vita að langt er frá að þær varnir séu fullnægjandi í Straumsvík og það er að mestu látið óátalið. Kemur það til með að auðvelda sölu til útlanda á eyfirsku skyri, sem uppi eru hugmyndir um, að kýrnar bíti gras í álverseim? Verður það ferðaþjónustunni lyftistöng að menn sjái verksmiðjureyk liðast um landslagið? Er það ekki tært loft, hreint vatn og ómenguð jörð sem erlent og innlent ferðafólk vill finna hér og njóta? Geta menn leyft sér slíka skammsýni, slíka storkun við náttúru lands okkar, móður jörð. Meðan stóriðjuhugmyndir fylla heilabú ráðamanna láta þeir sig hafa það að skera niður framlög til rannsókna. Það fé hefur farið síminnkandi undanfarin ár og í síðustu niðurskurðarlotu var enn klipið af því. Í rannsóknum hlýtur þó vaxtarbroddur atvinnulífsins að eiga sér rætur. Í sex ár hafa farið fram rannsóknir í líftæknivinnslu, vinnslu dýrmætra ensíma úr fiskslógi. Þessar rannsóknir hafa búið við nauman kost og enn er hann rýrður meðan horft er í stóriðjuáttina. Nú er að koma að þeim punkti að hafist gæti vinnsla á ensímum í stærri stíl ef fé væri fyrir hendi. Slík verksmiðja eða verksmiðjur gætu malað þjóðarbúinu gull, unnið dýrmæt efni úr hráefni sem annars fer í ódýra vöru eða er jafnvel fleygt. Með þessu kæmi til aukin fullvinnsla á því sem hafið gefur okkur og við eigum ekki að vanvirða með því að nýta ekki. En skammsýni manna er slík að fé er ekki á lausu til þessa. Þetta er aðeins eitt dæmi um hverju rannsóknir geta skilað atvinnulífinu og einnig dæmi um mistök hæstv. ríkisstjórnar er hún dregur úr framlagi til rannsókna. Á hinn bóginn hefur heyrst að til standi að flytja slóg til Noregs og hjálpa þannig Norðmönnum að efla og auka ensímframleiðslu þeirra. Slík er hugmyndafátæktin að uppbygging atvinnulífs við fullvinnslu sjávarafurða er ekki einu sinni nefnd á nafn, né heldur eiga stjórnvöld þá framtíðarsýn að við verðum stóriðjuþjóð í matvælaframleiðslu á hreinum og ómenguðum náttúruafurðum. Við sitjum uppi með ríkisstjórn sem mikill meiri hluti þjóðarinnar treystir ekki, ríkisstjórn sem tryggir setu sína með siðlausum pólítískum hrossakaupum, ríkisstjórn sem þyrfti að taka til í hugmyndaheimi sínum og koma ruslinu frá honum fyrir þar sem það veldur ekki mengun.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Nú þegar líður að lokum þessa þings er eðlilegt að menn spyrji: Fyrir hvað verður þessa þings minnst? Verður það fyrir málþóf þess hluta stjórnarandstöðunnar sem sí og æ heimtar umræður um þingsköp, um umbúðir en ekki innihald? Eða verður þessa þings minnst fyrir ákvarðanir sem hafa leitt til mesta stöðugleika í íslensku efnahagslífi í áratugi? Fyrir virkjanafrv., fyrir nýja fiskveiðistefnu, fyrir frv. sem nú eru á lokastigi í þinginu og gefa vonir um varanlegar framfarir og betri lífskjör á næstu árum? Sagan mun auðvitað skera hér úr. En það verður ljósara með hverjum degi sem líður að ríkisstjórnin er að ná verulegum árangri. Það er bjartara fram undan. Við skulum líta eitt og hálft ár aftur í tímann. Þá tefldi stjórnarandstaðan fram sínum spámönnum og spekingum og flutti þjóðinni kreppuboðskap. Það verður stórfellt atvinnuleysi og hrun, þið missið vinnuna, þið missið húsin. Þá var spáð lokun fyrirtækja og allsherjarhruni atvinnuvega um allt land. Fjöldaatvinnuleysi í stíl kreppuáranna og óðaverðbólgu. Sem betur fer hafa þessar hrakspár ekki ræst. Árangurinn af starfi ríkisstjórnarinnar er að koma í ljós á hverjum degi. Það er árangur að komið hefur verið í veg fyrir fjöldaatvinnuleysi og rekstur atvinnuveganna tryggður. Nú eru batnandi atvinnuhorfur. Það er árangur að nú er minnsti viðskiptahalli sem náðst hefur á samdráttarári um langt bil ára. Batnandi viðskiptakjör munu einnig stuðla að jákvæðri þróun efnahagsmála. Það er árangur að tekist hefur að lækka vexti. Verðbólgan er þegar komin undir 10% og stefnir í 6--7% á árinu. Nafnvextir af skuldabréfum hafa lækkað úr 35% um mitt ár í fyrra í 14% nú. Vaxtabyrði venjulegrar fjölskyldu af íbúð hefur lækkað um mörg þúsund krónur á mánuði. Það eru horfur á að verðbólga verði hin minnsta í 20 ár. Þótt þannig hafi náðst ótvíræður árangur er auðvitað ljóst að víða er vandi á höndum í einstökum landshlutum og atvinnugreinum þar sem ástandið er enn erfitt. En það sem upp úr stendur er: Að með samstilltu átaki ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins tókst að hnekkja hrakspám þeirra sem ekki þorðu að hefja leikinn og kjósa nú sumir að tefja hann. Forusta og félagsmenn verkalýðshreyfingarinnar sýndu sannarlega hugrekki, styrk og ábyrgð sem tryggði skynsamlegustu samningagerð síðustu áratuga. En það er ekki nóg að við náum tökum á vanda líðandi stundar. Við verðum líka að ná tökum á verkefnum morgundagsins, búa í haginn fyrir framtíðina. En það verður einmitt hægara nú vegna þess að við höfum náð betra jafnvægi í efnahagsmálum. Þá gefst svigrúm til að sinna langtímaverkefnum. Einnig á því sviði erum við að ná árangri og þar eru líka stór verkefni fram undan. Við erum að gera mikilvægar breytingar á stjórn fiskveiða. Þar er ítrekað að fiskstofnarnir eru og verða sameign þjóðarinnar. Þar er komið til móts við það sjónarmið að rjúfa beri tengsl milli skips og kvóta og gjald skuli koma fyrir veiðiheimildir til aukinnar hagkvæmni. Þá er fundin skynsamleg leið til að bregðast við byggðavanda vegna sölu skipa eða kvóta úr byggðarlagi. Rökin sem hv. 1. þm. Suðurl., formaður Sjálfstfl., flutti hér áðan gegn þessum tillögum voru eingöngu þau að sérhagsmunaaðilarnir hefðu ekki viljað samþykkja þær. Þetta er mikill misskilningur á eðli stjórnmálanna. Hlutverk stjórnmálamanna er ekki að gæta sérhagsmuna, þeirra hlutverk er að gæta hagsmuna almennings. Við höfum líka látið verkin tala með markvissum undirbúningi að þátttöku Íslands í Evrópusamvinnu undir forustu utanrrh. Þar er einna mikilvægast að tryggja útflutningsvörum Íslendinga, ekki síst fiski, greiðan aðgang að markaði, en einnig að opna íslenskan fjármagnsmarkað og gefa íslenskum fyrirtækjum aðgang að fjármagni á heimsmarkaðskjörum eins og erlendir keppinautar þeirra njóta. Við höfum líka látið verkin tala í húsnæðiskerfinu með breytingum sem loks gætu lagt grunn að eðlilegri lausn þeirra mála hérlendis með húsbréfum, kaupleiguíbúðum og fleiri félagslegum íbúðum. Við höfum líka látið verkin tala í bankakerfinu og gert það færara um en áður að sinna fólki og fyrirtækjum. Í 20 ár töluðu menn um að bankarnir væru of margir, of smáir, of dýrir. Á tíu mánuðum höfum við fækkað þeim úr sjö í þrjá. Landslag atvinnu- og viðskiptalífs í landinu hefur gjörbreyst síðustu missirin. Sameining og aukin hagkvæmni eru lykilorðin og þessar breytingar hafa komið í kjölfar umbóta á fjármagnsmarkaði. Við höfum látið verkin tala með undirbúningi að nýju stórvirkjana- og stóriðjuskeiði á Íslandi. Virkjanafrv. verður vonandi samþykkt fyrir þinglok. Þar er að því stefnt að láta drauminn um stórvirkjun á Austurlandi rætast um leið og haldið verður áfram með Búrfells- og Blönduvirkjanir og virkjuð jarðgufa á Nesjavöllum. Nú er næstum aldarfjórðungur liðinn frá fyrstu framkvæmdum við álverið í Straumsvík og einn og hálfur áratugur frá því að járnblendiverksmiðjan á Grundartanga var reist. Síðan hefur verið hlé í eflingu stóriðju og m.a. af þessum sökum hefur dregið úr hagvexti hér á landi. Þetta er orðið allt of langt og allt of dýrt hlé. Nú ætlum við að hefjast handa. Á næstu vikum mun framhaldið ráðast. Og vonandi nást samningar um byggingu nýs álvers fyrir haustið. Álverið og framkvæmdir tengdar því geta aukið hagvöxt á ný og komið í veg fyrir að við drögumst aftur úr nágrannaþjóðum okkar með lífskjör. Orkufrek stóriðja er alls ekki allsherjarlausn í atvinnumálum. En hún verður að vera snar þáttur í atvinnuuppbyggingu til þess að tryggja að Ísland haldi sínu fólki í samkeppni þjóðanna. Við megum aldrei gleyma því að traustur efnahagur er undirstaða velferðarkerfisins sem við höfum byggt upp og þurfum að halda áfram að efla og bæta. Það ætti að vera okkar þjóðarstolt að viðhalda og efla heilbrigðiskerfi sem er án efa með því allra besta sem gerist í veröldinni. Við þurfum líka að snúa okkur að því af fullum krafti á næstunni að koma á sanngjörnu samræmdu lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn. Á sama hátt og góðar almannatryggingar og mannúðlegt heilbrigðiskerfi eru ómissandi hluti af hollu félagslegu umhverfi í nútímaþjóðfélagi er heilnæmt náttúrulegt umhverfi, hreint og fagurt land, mikilvægur þáttur í góðum lífskjörum. Þess vegna er krafan um umhverfisvernd sett á oddinn. Þess vegna hrífst þjóðin með í átaki til landverndar og skógræktar eins og nýleg dæmi sanna. Þess vegna hefur ríkisstjórnin stofnsett sérstakt umhverfisráðuneyti og verk þess munu standa löngu eftir að allir eru búnir að gleyma ómerkilegu reiptogi um verkefnaskrá þess. Virðulegur forseti. Góðir áheyrendur. Við höfum öll heyrt málflutning stjórnarandstöðunnar hér í kvöld og á þinginu og í fjölmiðlunum í allan vetur. Um hann þarf raunar ekki að hafa mörg orð. Um slíkan málflutning er fjallað í einni af frægustu dæmisögum Esóps. Þar er lýsing sem hæfir vel þeim mönnum sem í orðum gera lítið úr því sem þeir gátu ekki sjálfir. Refur stalst inn í víngarð um uppskerutímann til þess að gæða sér á sólbökuðum vínberjunum. En þau héngu svo hátt uppi að hann náði ekki til þeirra. Hann tók undir sig hvert stökkið á fætur öðru en allt kom fyrir ekki. Loksins snautaði hann burt og sagði, um leið og hann fór: ,,Þetta gerir ekkert til, þau eru súr.``

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Í kvöld erum við enn einu sinni stödd í þjóðareldhúsinu þar sem þið kjósendur getið fylgst með umræðum héðan úr Alþingi. Nú mun klukkan senn slá tólf á miðnætti og þá gerist það eins og í ævintýrinu um Öskubusku að ríkisstjórnin breytist í tötrum klædda konu. Skrautfötin sem hún hefur málað utan á sig undanfarna klukkutíma falla af henni og hún stendur eftir tötrum klædd. Það er það sem stendur eftir þegar þessari umræðu lýkur. Við Íslendingar stöndum nú á tímamótum. Miklar sviptingar eiga sér stað í stjórnmálum um allan heim. Frjálslyndar hægribylgjur hafa skolað afturhaldinu í burt í Austur-Evrópu. Fólkið sem hefur búið við alræði öreiganna í löndum kommúnista hefur alfarið hafnað félagshyggjuöflunum í fyrstu frjálsu kosningunum sem það fær að taka þátt í. Fólkið í þessum löndum er ekki í nokkrum vafa, það vill frjálslynda hægristjórn til að tryggja sjálfstæði sitt og velferð. Það hafnar alræði félagshyggjunnar og hefur valið frelsi til æðis og athafna. Hér á Íslandi ráða enn þessi gamaldags afturhaldsöfl félagshyggjunnar. Framsókn, ásamt Alþb. og Alþfl., sem er að reyna að hlaupa brott frá fortíðinni og ætlar að skipta um nafn og númer í einu vetfangi og kalla sig nýjan vettvang. Þeir hefðu alveg eins getað kallað sig nýtt handfang. Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna lafa saman af hræðslu við hina sterku frjálslyndu vinda sem hafa feykt afturhaldinu í burtu í Austur-Evrópu og blása nú um byggðir Íslands. Þeir munu feykja ríkisstjórnarflokkunum út í hafsauga í næstu alþingiskosningum. Nú eftir nokkrar vikur ganga kjósendur til atkvæða í sveitarstjórnarkosningunum þar sem hægrimenn munu vinna umtalsverðan sigur um allt land. Ráðamenn núv. ríkisstjórnar hafa eytt 10--20 milljörðum kr. til að kaupa sér stundarfrið í efnahagsmálum. Þessa fjármuni hafa þeir tekið af ykkur, kjósendur, með hæstu sköttum í sögu þjóðarinnar sem eru nú 19%, hærri en 1985 þegar Albert Guðmundsson var fjmrh. Þetta hafa þeir gert með hærri tekjuskatti, með hærri eignarsköttum af íbúðarhúsnæði, sem eru með þeim hæstu í heimi, með hærri bílasköttum og hærri matarskatti. Þar að auki hefur hæstv. ríkisstjórn tekið erlend lán eða ætlar að láta nokkra milljarða víxla falla á næstu ríkisstjórn og kjósendur. Það hefur aldrei áður í sögu lýðveldisins verið vegið með eins skipulegum hætti að sjálfseignarstefnunni í íbúðarhúsnæði og gert hefur verið í tíð núv. ríkisstjórnar. Stórfelldir fjármunir hafa verið teknir af húseigendum og húsbyggjendum með auknum sköttum, með breyttum skattareglum og útlánareglum sem geta þýtt hundruð þúsunda kr. tekjutap samanborið við eldri lög. Margir eiga nú í verulegum fjárhagslegum vandræðum vegna þessara breytinga eða munu reka sig illilega á þegar álagning skatta berst þeim í sumar. Ég hef andstyggð á þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Með henni er fólki hegnt fyrir ráðdeild og sparsemi. Kjörorð þessarar ríkisstjórnar er: Lækkum kaupið og tökum sem mest af fólkinu svo við getum sjálfir ráðskast með peningana og slett í það og sagt: Þetta gef ég þér eða hérna er svolítið handa þér, beygðu þig fyrir valdinu og kjóstu okkur. Austur-Evrópubúar köstuðu þessu kerfi í burtu í fyrstu frjálsu kosningunum. Íslendingar munu kasta þessum kerfisköllum í burtu strax og þeir þora í kosningar. En því miður er ekkert að marka þetta væl í umhvrh. um að hann ætli sér að hætta í núv. ríkisstjórn. Enda ekki grunlaust um að aðrir flokksfélagar hans bíði með nýstrokin ráðherrafötin ef svo ólíklega vildi til að ráðherrann hætti að snúast umhverfis sjálfan sig. Þessi ríkisstjórn komst til valda á ólöglegan hátt með því að núv. forsrh. sveik minnihlutastjórn sína inn á forseta Íslands og keypti síðan jeppa handa afgangnum af Borgfl. til að tryggja meiri hluta á Alþingi Íslendinga. Þetta kallar maður að fara umhverfis lög og rétt. Góðir tilheyrendur. Framtíð unga fólksins, framtíð þjóðarinnar, byggist á því að sem fyrst verði kosin frjálslynd hægristjórn. Aðeins slík stjórn mun valda þeim framtíðarverkefnum sem blasa við. Lækka verður skatta og útgjöld ríkisins, nýta verður þá náttúruorku sem bíður óbeisluð í fallvötnum og iðrum jarðar. Efnahagsframfarir næstu ára munu fyrst og fremst byggjast á nýtingu þessara auðlinda. Það er heimska að bíða og bíða. Sundurlyndi þessarar ríkisstjórnar hefur seinkað nýtingu þessara auðæfa og því dregið úr þjóðartekjum okkar. Unga fólkið í landinu bíður nú átekta og væntir svara við áleitnum spurningum. Hvað ætli þær snúist um? Þær snúast ekki um hattinn hans Jóns eða Jeppa á Fjalli. Nei, þær snúast um framtíðina og lífskjörin hér á Íslandi, þær snúast um skattana, þær snúast um ný störf fyrir fjölmenntað ungt fólk. Þær snúast um Evrópubandalagið, atvinnutækifæri og menntunarmöguleika framtíðarinnar. Og hvað á þetta unga fólk í vændum? Ég hef hitt fjölda ungs fólks sem hefur áhyggjur af framtíðinni. Sumt hefur leitað sér atvinnu erlendis síðustu missiri þar sem fjárhagsleg afkoma þess er betri og fjölbreyttara starfsval er fyrir hendi. Sú tíð er liðin þar sem störf við fiskveiðar og vinnslu sjávarfangs geta borið uppi fjölgun þjóðarinnar. Jafnframt er sú fjölgun í opinberum störfum sem átt hefur sér stað síðustu árin komin í óefni. Sú fjölgun er í rauninni ekkert annað en dulbúið atvinnuleysi. Framleiðsluútflutningsatvinnuvegirnir bera ekki meiri skatta og lífskjörin munu fara hratt lækkandi ef svo fer sem horfir. Það er því lífsnauðsyn að ná samningum við Evrópubandalagið um sameiginlegan vinnumarkað, aðgang að framhaldsskólum þeirra og tollfrjálsan útflutning til Evrópubandalagsins á fiski. Náist þessi markmið ekki getur farið illa. Þau afturhaldsöfl sem ráða ferðinni í núv. ríkisstjórn eiga ekki samleið með ungu fólki, nútímanum og þeim frjálslyndu hægrivindum sem nú blása í Evrópu. Ungt fólk vill ekki láta hneppa sig í átthagafjötra, framsóknarfangelsi allra tíma. Það vill eiga möguleika á að ráða sjálft lífi sínu og starfssviði. Æska landsins vill ekki eiga ógreidda sukkvíxla þessarar ríkisstjórnar yfir höfði sér í framtíðinni. En hún verður að greiða fyrir sjóðaósóma núv. ríkisstjórnar með lægra kaupi og verri lífskjörum í náinni framtíð. Það er ekki nóg að ausa fé á báðar hendur úr Byggðasjóði, úr Hlutafjársjóði, úr blablasjóði forsrh. eða hvað þeir heita allir sjóðirnir. Það verður að borga fyrir sjóðasukkið og það verður unga fólkið sem verður látið gera það ef það verður einfaldlega ekki bara flutt af landi brott. Því með sama áframhaldi verður atgervisflótti af landinu. Fólk er ekki lengur í fjötrum, það á sig sjálft og það fer þær leiðir sem því þykja farsælastar fyrir sig og sína. Þess vegna verður að nást fjölþætt samvinna til að stemma stigu við nýfélagshyggju þessarar ríkisstjórnar. Mér hefur orðið tíðrætt um unga fólkið og framtíðina vegna þess að mér er ljóst að séu ekki næg verkefni við hæfi þessa fjölmenntaða fólks mun það leita til annarra landa til að fá atvinnu. Það má jafnframt spyrja sig sem svo: Til hvers er verið að halda uppi dýru menntakerfi ef ekki er hugsað fyrir framhaldinu? Hvaða atvinnutilboð bjóðast þessu fólki? Við getum auðvitað fjölgað störfum hjá hinu opinbera sem þýðir hærri skatta og lægri laun, eða er það e.t.v. vísvitandi stefna núv. ríkisstjórnar? Miðað við áherslur í skatta- og húsnæðismálum fullyrði ég að svo sé. Nýfélagshyggjan er leiðarljós þessarar ríkisstjórnar. Í Austur-Evrópu hugsuðu kratar, kommar og ýmiss konar framsóknarflokkar sér gott til glóðarinnar og héldu að auðsveipur almúginn kæmi hlaupandi í faðm þeirra í kjölfar gylliboða um félagslega velferð og allt þetta sem vinstrimenn á Íslandi halda að hægt sé að blekkja fólk með. Kjósendur í Austur-Evrópu létu ekki blekkja sig og kusu frjálslynd hægriöfl sem þeir álíta einu trygginguna fyrir efnahags- og félagslegum framförum. Ég og þú, áheyrandi góður, munum gera slíkt hið sama næst þegar við komum að kjörborðinu. Góðir tilheyrendur. Þjóðleg menning hverrar þjóðar er grundvöllur ríkulegs og fjölskrúðugs mannlífs. Hjá okkur Íslendingum er einn hluti þessarar þjóðmenningar íþróttirnar sem hafa frá fornu fari verið í hávegum hafðar og ávallt risið hæst í glæsileik sínum þegar reisn þjóðarinnar hefur verið mest. Margir erlendir menn hafa undrast hversu marga afreksmenn svo lítil þjóð á og hafa spurt hversu það megi vera. Nú fyrir nokkru síðan sendi Alþjóðaólympíunefndin tvo fulltrúa sína hingað til landsins sérstaklega til að kynna sér störf íþróttahreyfingarinnar vegna góðs árangurs í fjölmörgum íþróttagreinum. Góð frammistaða Íslendinga í íþróttum hefur margoft vakið athygli á alþjóðlegum vettvangi og nú er ég ekki aðeins að tala um 1.--3. sætið eins og oft vill brenna við að sé það eina sem vekur áhuga manna, heldur almennt um frammistöðu íþróttafólks okkar. Það sem erlendum mönnum þykir og undravert er hve lítið þessir afreksmenn eru studdir fjárhagslega eða öllu heldur hvernig þeir vinna fyrir daglegu brauði án þess að vera atvinnumenn í íþróttum og ná jafnframt svo góðum árangri sem raun ber vitni. Hér á Alþingi Íslendinga liggur óafgreitt lagafrv. okkar Inga Björns Albertssonar um stuðning við afreksmenn í íþróttum. Það er löngu tímabært að huga að málefnum afreksmanna í íþróttum sem ekki fá nein laun fyrir störf sín önnur en ánægjuna eina. Sé aðstaða þeirra t.d. borin saman við leikhússtarfsemi er áhugavert að líta til þess að sé aðeins einn hluti þeirrar starfsemi skoðaður, þ.e. rekstur Þjóðleikhússins, mætti hafa 182 afreksmenn á háskólakennarakjörum allt árið fyrir þær fjárhæðir sem rekstur þess kostar samkvæmt útreikningum menntmrn. Mörg bæjar- og sveitarfélög hafa staðið vel við bakið á íþróttahreyfingunni en ríkisvaldið hefur sáralítið lagt fram til stuðnings henni svo sem sjá má af fjárframlögum þessa árs. Af rekstri allrar íþróttahreyfingarinnar er áætlað að stuðningur ríkisins geti numið 0,5%--1% af heildarútgjöldum hennar. Hins vegar hafa einkafyrirtæki og stjórnendur þeirra sýnt æ meiri áhuga á starfi hreyfingarinnar og stutt myndarlega við bakið á íþróttafólki um allt land. Það er ljóst að íþróttir og útivera muni í auknum mæli verða sú afþreying og hollusta sem fólk vill og þarf á að halda. Afreksíþróttir vísa veginn og orka jákvætt á þátttöku almennings. Án forustu íþróttahreyfingarinnar ætti almenningur ekki kost á iðkun sunds, skíða, knattspyrnu og fjölmargra inniíþrótta eins og á sér stað í dag. Æfingin skapar meistarann. En það verður að styðja þessa meistara okkar svo að við getum haldið úti glæsilegum sendiherrum, fulltrúum unga fólksins í sem flestum íþróttagreinum. Sú landkynning er gulli betri. Góðir áheyrendur. Guð gefi ykkur gleðilegt sumar. Þingmenn Frjálslynda hægriflokksins bjóða ykkur góða nótt. Hafið þökk fyrir áheyrnina.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Þessi umræða hérna í kvöld er sú þriðja sem útvarpað og sjónvarpað er frá á þessu þingi. Í fyrri skiptin tvö, þegar stefnuræða forsrh. var flutt og þegar vantraust stjórnarandstöðunnar kom til afgreiðslu, fluttum við fulltrúar ríkisstjórnarinnar þann boðskap að sú stefna sem tekin var upp á haustmánuðum 1988 væri senn að skila þeim árangri að í upphafi árs 1990 gæti íslenska þjóðin staðið í nýjum sporum. Hún gæti staðið í þeim sporum að í stað þess gjaldþrots atvinnulífsins og yfirvofandi fjöldaatvinnuleysis, óðavaxta og óðaverðbólgu væri að hefjast nýtt stöðugleikatímabil, nýtt jafnvægistímabil í sögu íslensku þjóðarinnar. Í kvöld getum við sagt með sanni að þessi spá okkar hafi ræst. Við stöndum hér í maíbyrjun með þær staðreyndir fyrir augunum að í fyrsta skipti í röska tvo áratugi eru Íslendingar nú að ganga inn í samfélag vestrænna þjóða hvað snertir siðmenntað jafnvægiskerfi í efnahagsmálum. Verðbólgan á Íslandi 1990 verður í fyrsta skipti í röska tvo áratugi svipuð og hún er í þeim heimshluta sem við berum okkur helst saman við. En árangurinn birtist á öðrum sviðum. Hann birtist t.d. í því að við erum nú að ná hagstæðari jöfnuði gagnvart útlöndum en nokkru sinni á sl. 10 árum, bæði vöruskiptajöfnuðurinn og viðskiptajöfnuðurinn eru nú að verða hagstæðari en þeir hafa verið í um 10 ár. Vextirnir eru á hraðri niðurleið og á einu ári tókst að snúa 80% erlendri lántöku ríkissjóðs á árinu 1988 í 80% innlenda fjármögnun hjá okkur sjálfum með sölupappíra ríkisins sem almenningur í landinu og stofnanir hans keyptu. Samkeppnisstaða íslenskra útflutningsgreina, sjávarútvegs og iðnaðar, er nú betri samkvæmt gögnum viðurkenndra stofnana en hún hefur verið í 10 ár. Ég gæti þannig haldið lengi áfram að telja. Þessar staðreyndir tala allar sínu máli. Við getum tekið hvaða land sem er í Evrópu þar sem hin svokallaða hægristefna hefur ráðið ríkjum jafnvel í áratug og borið það saman við þann árangur sem við höfum náð á 1 1 / 2 ári. Þar er kannski skýrast að taka Thatcher-stjórnina í Bretlandi, goð hægrimannanna hvort sem þeir eru í gamla Sjálfstfl. eða í hinum svokallaða frjálslynda flokki. Hverjar eru staðreyndirnar ef við berum hið nýja tímabil í íslenskum efnahagsmálum saman við Bretland, afleiðinguna af stjórn Thatchers? Jú, staðreyndin er sú að á þessu ári verður verðbólgan á Íslandi minni en í Bretlandi. Á þessu ári verður viðskiptahallinn á Íslandi minni en í Bretlandi. Á þessu ári verður auðvitað atvinnuleysið margfalt meira á Bretlandseyjum en hér hjá okkur og það sem meira er, á þessu ári verða vextirnir í Bretlandi mun hærri en hjá okkur. Og þótt sumum kunni að finnast það ótrúlegt, eftir allan sönginn hér í kvöld um skattana, þá er skattbyrðin í íhaldsríki Thatchers hærri en hér á Íslandi. Þessari ríkisstjórn, síðan Alþb. gekk inn í hana á septemberdögum 1988 með skemmri fyrirvara en nokkur flokkur hefur fyrr í sögu íslenska lýðveldisins gengið inn í ríkisstjórn, hefur á 1 1 / 2 ári tekist að ná ótrúlegri árangri við stjórn íslenskra efnahagsmála en nokkurn kynni að gruna. Vissulega hefur það verið gert með góðri þátttöku fólksins í landinu. Fólkið í landinu hefur boðið útrétta hönd og verið tilbúið til að taka höndum saman við okkur um að rétta við þær miklu skekkjur sem langvarandi stjórn Sjálfstfl. skildi eftir sig. En þrátt fyrir þessar fórnir fólksins í landinu er það ánægjuleg staðreynd að hlutur launa í þjóðartekjum okkar Íslendinga verður á þessu ári meiri en á góðærisárinu 1986. Það er merkileg staðreynd sem talar sínu máli um það hverra hagsmuna við höfum gætt í þessari ríkisstjórn. En ástæður erfiðleikanna voru fyrst og fremst tvenns konar. Annars vegar verðfall á útflutningsafurðum okkar og erfið ytri skilyrði en hins vegar efnahagsstefnan sem Þorsteinn Pálsson skildi eftir sig. Við höfum hér í þingsölum á síðustu tveimur árum deilt um orsakir erfiðleikanna sem rekja má til mistakanna á árunum 1985--1987 en í þeirri skýrslu OECD sem kom út í gær er kveðinn upp afdráttarlaus dómur færustu sérfræðinga á Vesturlöndum í þessari deilu. Í lokakafla þessarar skýrslu kemur það skýrt og afdráttarlaust fram í orðum skýrslunnar sjálfrar að það voru mistökin í efnahagsstefnunni í ríkisfjármálunum og í peningamálunum á árunum 1985--1987, einmitt árin þegar Þorsteinn Pálsson var fjmrh., sem eru meginforsenda þess að við höfum á undanförnum árum þurft að glíma við þennan mikla vanda, enda er Sjálfstfl., og líka litli Sjálfstfl., að mestu hættur að tala um efnahagsmálin sjálf. Þeir tala aðallega um skattana, þessa voðalegu skatta, þessa ægilegu skattbyrði, og það mætti helst halda af þeim ræðum sem þeir hafa flutt hér í kvöld og næstu vikur og mánuði á undan og nánast í 1 1 / 2 ár að á Íslandi væri mesta skattbyrði bæði norðan og sunnan Alpafjalla og þótt víðar væri leitað. En hverjar eru staðreyndirnar í þessu máli? Þær staðreyndir koma mjög vel fram á þessu súluriti hér þar sem skýrt kemur fram að meðaltal skattbyrðarinnar í Evrópubandalagslöndunum, sem mjög hafa verið talin til fyrirmyndar og eru grænu súlurnar hér, er miklu hærra en hér á Íslandi sem er bláa línan hér fyrir neðan. Og fjölmörg lönd hér fyrir ofan eins og Þýskaland, eins og Frakkland, eins og Ítalía, eins og jafnvel Bretland, eru með meiri heildarskattbyrði heldur en er hér á Íslandi. Og sú viðbót, sem mjög hefur verið talað um að við höfum bætt við, er pínulítill depill hér fremst í íslensku súlunni sem táknar breytinguna á síðustu tveimur árum. Staðreyndirnar eru nefnilega þær að Ísland er, merkilegt nokk, með einhverja lægstu skattbyrði af þjóðartekjum sem um getur á Vesturlöndum. Það eru staðreyndirnar, staðreyndirnar sem Sjálfstfl. og litli Sjálfstfl. þora ekki að ræða hér í þingsölum. Góðir Íslendingar. Þetta eina og hálfa ár hefur skilað góðum árangri. Nú stöndum við frammi fyrir því að taka til við að endurskipuleggja efnahagslífið allt, og baráttan á næstu árum verður um það hvort fólkið í landinu fær að ráða framþróuninni eða hvort lénsveldi fjölskyldnanna 14 sem mynda valdakjarnann í Sjálfstfl., í Eimskip og Flugleiðum, Sjóvá og Almennum, Eigendafélagi Verslunarbankans, Stöð 2, H. Ben. og Co og ég gæti haldið áfram að telja fyrirtækin öll sem þær eiga, fær aftur að stjórna Íslandi, aftur að setja hér hlutina úr skorðum. Og ég er sannfærður um það að þegar dómurinn verður upp kveðinn vill fólkið í landinu ekki að lénsveldi fjölskyldnanna 14 fái aftur að ráðskast með örlög íslensku þjóðarinnar. --- Gleðilegt sumar.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sundraðist síðsumars 1988 vegna grundvallarágreinings um meginleiðir við stjórn efnahagsmála þjóðarinnar blasti hrun atvinnulífsins við um allt land. Fyrirsjáanleg gjaldþrot virtust óumflýjanleg á ótrúlega mörgum stöðum á landinu og þá ekki síst í undirstöðuatvinnuvegi landsmanna, sjávarútveginum. Viðskilnaður þessarar skammvinnu stjórnar undir forustu stærsta stjórnmálaflokks þjóðarinnar verður lengi í minnum hafður. Hann skildi eftir sárindi og sviðin ör hjá mörgum sem urðu leiksoppar þeirrar þrjósku og eintrjáningsháttar er hér réði för. Einkunnin sem nýútgefin skýrsla OECD leiðir í ljós um hagstjórn þessara ára á Íslandi er ekki til að státa af. Þar er um hreina falleinkunn að ræða. En þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Mörg þeirra vandamála sem við er að glíma í íslenskum efnahagsmálum má rekja til mistaka í hagstjórn á fyrri árum sem hafa leitt til meiri óstöðugleika í íslenskum þjóðarbúskap en sveiflur í sjávarútvegi hafa gefið tilefni til. Á því leikur enginn vafi að ekki var rétt staðið að hagstjórn á uppgangstímabilinu 1985--1987. Sérstaklega má benda á að þjóðhagslegur sparnaður dróst saman og erlendar skuldir fóru vaxandi við mjög hagstæðar ytri aðstæður.`` Þetta er ekki fallegur vitnisburður en er þó óhlutdrægt mat sérfræðinga sem gerst mega vita og best geta um dæmt í þessu efni. En þeirri baráttu sem síðan hefur verið háð, bæði af ríkisstjórninni sem við tók sem og þeirri sem nú situr, mætti gefa svofellda yfirskrift: ,,Frá yfirvofandi þjóðargjaldþroti til jafnvægis í stjórn efnahags- og atvinnumála Íslendinga``. Þessi barátta er nú á vordögum 1990 að skila svo umtalsverðum árangri að segja má að ferskur bjartsýnisblær fari um flest svið íslensks þjóðlífs um þessar mundir ef undan eru skildar fáeinar greinar sem enn standa höllum fæti eins og til að mynda loðdýraræktin. Jafnvel Sjálfstfl. gengur nú í endurnýjun lífdaganna í ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar enda var brugðið á það hollráð frá fyrri tíð á þeim bæ er hljóðar svo: ,,Nú mistekst formanni. Skal þá kjósa nýjan varaformann, helst öllum að óvörum og mest þeim sem fyrir er.`` Við höfum heyrt hér í kvöld boðskap þeirra sem stóðu fyrir og báru meginábyrgð á uppgjöfinni 1988. Flest finna þeir til foráttu því uppbyggingarstarfi sem unnið hefur verið síðan. Þeir hafa m.a. talað um að feiknafjárhæðum sé velt á framtíðina til þess að fást við og greiða niður. Vitaskuld var það svo að eina leiðin til þess að ráða við þetta risaverkefni var sú og ekki á annan hátt hægt en að dreifa byrðum til alllangs tíma, hagræða, skuldbreyta og auðvitað að fara á fremstu nöf í þeim tilgangi einum að koma hjóli atvinnulífins í gang og skapa í leiðinni grundvöll til þess að atvinnulíf landsmanna geti þróast með eðlilegum hætti. Og það sem mestu skiptir, verkið hefur lánast. Grundvöllurinn hefur skapast í meginatriðum. Það tókst þrátt fyrir stöðuga ófrægingu, glefs og hæðniorð af þeim sem öðru fremur skópu vandann en svöluðu sér á þann frumstæða hátt á milli þess sem þeir þó á laun sleiktu sárin. En þau tíðindi sem hér hafa mest orðið í þessu efni eru viðbrögð aðila vinnumarkaðarins og sú þjóðholla samvinna ASÍ, VSÍ og forustu bænda með heillavænlegum stuðningi ríkisvalds sem varð að veruleika í samningunum 1. febr. sl. Þar var hins vegar af fullkomnum heilindum tekið á málum með þjóðarheill eina að markmiði og fari fram sem horfir eiga allir þeir, karlar og konur, heilar þakkir skildar fyrir þau þjóðhollu verk sem þar voru unnin. Árangurinn er líka hvarvetna að koma í ljós. Við munum njóta hans, öll. Atvinnuleysið sem menn óttuðust að mundi stóraukast verður mun minna en búist var við. Versta vágestinum var þannig bægt frá. Ánægjulegustu tíðindin af vettvangi íslenskra efnahagsmála á þessum vordögum, á eldhúsdegi þessa þings, eru þó án alls efa sú staðreynd að nú er verðbólgan á öruggri niðurleið með öllum þeim jákvæðu áhrifum sem slík tíðindi hafa í för með sér. Hagur íslensks atvinnulífs mun blómgast dag frá degi í kjölfar kjarasamninganna og skila sér að lokum inn á hvert einasta heimili í þessu landi. Sá árangur mun verða lárviðarsveigur til heiðurs öllum þeim sem af fullkomnum heilindum og þjóðhollustu gerðu kjarasamningana að þeirri þjóðarsátt sem þeir í raun eru. Sérstök ánægja hefur verið að fylgjast með hvernig áhrif þessara merku samninga virðast ætla að koma fram og ganga eftir á flestum sviðum eins og menn höfðu gert ráð fyrir. Þeim mun hryggilegra hefur verið að fylgjast með starfi stjórnarandstöðunnar hér á þingi undangengnar vikur ef undan eru skildir fulltrúar Kvennalistans. Engu er líkara en þar hafi menn reynt að bæta sér upp gengisleysið og lánleysið með almennan árangur verka sinna og fundið í því einhverja svölun að tefja framgang einstakra þingmála í skjóli þingskapaumræðna dögum oftar ellegar með skipulagslausum upplestri fundargagna úr ýmsum áttum. Sjálfstfl. sem um árabil barðist fyrir því og flutti margar tillögur um það hér á Alþingi að sameina stjórn umhverfismála í einu ráðuneyti má nú ekki heyra á slíkt minnst af því að ráðherrann fari ekki jafnframt með samgöngumál. Auk þess er stundum á þeim að heyra að þessum málum sé best fyrir komið svo sem verið hefur fram til þessa. Þann tíma sem ég hef átt sæti hér á Alþingi hef ég aldrei fyrr orðið vitni að óheilli eða aumari málflutningi en þeim sem fulltrúar sjálfstæðismanna hafa gert sig seka um í þessu máli. Það er þeim flestum til þeim mun meiri vansæmdar sem þeir hafa lengra fram gengið af heift og óbilgirni. Góðir Íslendingar. Þinglausnir eru á næsta leiti. Mörg merk löggjöf hefur verið samþykkt á þessu þingi sem vonandi verður þjóðinni allri til heilla. Borgfl. hefur lagt sitt lóð á vogarskálarnar, stundum ráðið úrslitum. Megi sú bjartsýni sem nú ríkir um þjóðarhag á þessu vori leiða okkur inn í betri tíð og gjöfult sumar. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti, og býð landsmönnum öllum góða nótt.