Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Í umræðum um þetta mál sl. miðvikudag töluðu sumir ræðumenn um að kosturinn við þetta frv. væri sá að settar væru varnarlínur sem mundu reynast þannig að hinir erlendu aðilar kæmust ekki yfir þær línur, eftir því sem mér skildist. Í athugasemdum við fylgifrv. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Frv. þetta er flutt sem fylgifrv. með frv. til laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Breytingar þessa frv. miða allar að því að rýmka ákvæði gildandi laga hvað snertir fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri í samræmi við meginreglur í fyrrnefndu frv.`` --- Þ.e. það frv. sem er hér til umræðu. --- ,,Er í mörgum tilvikum vísað til aðalfrumvarpsins. Þá taka sumar breytingar til rýmkunar á starfsréttindum erlendra aðila hér á landi. Breytingum á einstökum lagaákvæðum er í frv. þessu raðað upp í aldursröð laga.`` Mér finnst þetta frv. í raun og veru hálfgerð afturfótafæðing. Ég vona að menn viti hvað það er, menn séu ekki alveg slitnir úr sambandi við lífið í landinu. Mér finnst að þetta frv. megi bíða þar til í ljós kemur hvernig eða hvort Íslendingar semja við Evrópubandalagsþjóðirnar um Evrópskt efnahagssvæði. Ég hef áður verið með mikla fyrirvara í því máli. Ég hef talið og tel að ef við gerum það séum við búnir að stíga tvö skref af þremur inn í EB og það þykir mér ekki fýsilegur kostur, hvað sem um aðra hv. alþm. er að segja. Ég ætla ekki að fara efnislega út í þetta frv. Mér virðist ákaflega erfitt að átta sig á því hvað þetta í sjálfu sér þýðir. Og ég held að af reynslu í sambandi við ýmis önnur lög þar sem ráðherrar hafa víðtækar heimildir ætti hv. Alþingi að taka sig á með því að gefa ekki slíkar heimildir sem síðan eru brotnar eins og er gert í þessu frv. og er gert í framkvæmd ýmissa laga. Þar á ég t.d. við lögin um stjórn fiskveiða sem eru dæmigerð fyrir þessar opnu heimildir til ráðherra. Ég hef áður sagt að um þau lög væri í raun og veru alveg nóg að segja: Sjútvrh. ræður öllu í sambandi við þau mál. Heimildirnar eru það rúmar að það liggur við að sú sé niðurstaðan. Ég fyrir mitt leyti a.m.k. mun ekki samþykkja að slíkar heimildir verði gefnar einstökum ráðherrum. Það er allt annað í sjálfu sér og mikil trygging fyrir því að það sé ríkisstjórnin í heild sem hefur slíkar heimildir og það sé það tryggt að málin verði tekið fyrir á ríkisstjórnarfundum og leyst þar, en einstakir ráðherrar hafi ekki slíkar heimildir á hendi. Enda skil ég ekki að nokkur hæstv. ráðherra vilji hafa slíkar heimildir og liggja undir þeirri pressu sem verður á þessum ráðuneytum ef á að samþykkja þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Ég vil bara endurtaka það að ég mun ekki standa að samþykkt þessa frv. að óbreyttu. Ég tel að það megi bíða og ég tel að þetta sé afturfótafæðing.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég vil byrja með því að þakka þá umræðu sem hér hefur orðið um þetta frv. þó að ég harmi að hún hefur verið svo sundurslitin. Hér er áreiðanlega um eitt stærsta mál þingsins að ræða og skal ég reyna að svara í nokkrum orðum því sem hér hefur komið fram. Svo að ég komi fyrst að afturfótaræðu hv. 6. þm. Norðurl. e., þá er það rétt hjá honum að það eru rýmkanir í fylgifrv. enda tók ég það fram að á fjölmörgum sviðum eru rýmkanir. Það má kannski kalla það fyrst og fremst hreinsanir. Ef menn vilja hafa hlutina áfram eins og þeir eru, sem ég held að enginn hafi lagt til nema hv. þm., þá kemur mér það mjög á óvart og mig grunar að þá yrði þetta eins konar afturfótafæðing okkar Íslendinga inn í samfélagið í kringum okkur. Í fylgifrv. er fyrst og fremst rýmkað þannig að horfið er frá kröfu um ríkisborgararétt og eins árs búseta látin koma í staðinn. Þetta er samræmt í gegnum þau fjölmörgu lög sem núna fjalla um heimildir erlendra aðila til að taka þátt í atvinnurekstri hér á landi. Þar er líka verið að breyta ákvæðum eins og þeim að fyrirtæki sem hafa leyfi til atvinnurekstrar hér á landi hafi ekki skýlausan rétt til að eignast þá fasteign sem þau verða að hafa vegna þessa atvinnurekstrar. Nú er það þannig að fyrirtæki getur fengið leyfi til atvinnurekstrar hjá hæstv. iðnrh. og verður þá að leita til hæstv. dómsmrh. til að fá leyfi fyrir óhjákvæmilegri fasteign í því skyni. Ég er ekki að segja að þetta hafi stöðvað en ég held að flestir sjái að þetta er ekki eðlileg fæðing í slíkum tilfellum, ef ég má nota það orð. Þarna er hreinsað til og það held ég að sé óhjákvæmilegt hvað sem öðru líður. Ég vil annars segja um umræðurnar almennt að ég þakka fyrir margt sem þar hefur komið fram. Ég hef skilið umræðurnar þannig að allir séu því sammála nema hv. síðasti ræðumaður að hér þurfi að hreinsa til. Hins vegar eru skiptar skoðanir um það hvort of langt sé gengið í frjálsræðisátt eða ekki. Og það undrar mig ekki neitt því að hér er, eins og kom fram ef ég man rétt hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, um málamiðlun að ræða. Þessi mál hafa verið í meðferð allt frá árinu 1987 og öll viðleitni hefur vissulega verið í þá átt að ná sem breiðastri samstöðu og í því felst að sjálfsögðu málamiðlun. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að frv. er of seint fram komið. Ég hefði helst viljað hafa það í upphafi þings. En ástæðan er hreinlega sú að það er búið að vinna mjög mikið í þessu, leita málamiðlana. Það er búið að ræða við fjölmarga aðila, senda út til umsagnar o.s.frv. og reynt hefur verið að taka tillit til hinna ýmsu sjónarmiða. Það hefur komið fram, t.d. í ræðum hæstv. viðskrh. og ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds, að innan stjórnarflokkanna er þetta líka málamiðlun. Það er málamiðlun innan míns flokks. En ég sagði hér í upphafi míns máls að ég tel að satt að segja hafi tekist ótrúlega vel að ná þessari málamiðlun, komast inn á þennan meðalveg. Ég gæti sjálfur sagt að það eru einstök atriði hér sem ég hefði kosið að hafa á annan veg, en ég ætla ekki að fara að telja þau upp. Ég tel það ekki þjóna neinum tilgangi því að ég styð heils hugar þá málamiðlun sem hér hefur fengist sem er, eins og ég segi, mikil hreinsun og afar nauðsynleg vegna þeirra viðræðna sem við eigum nú í og ætla ég að koma að því dálítið síðar. Hv. 1. þm. Reykv. hafði orð á því snemma í sinni ræðu að ég virtist orðinn því hlynntur að vestrænar leikaðferðir giltu. Ég hefði einhvern tíma sagt að þær ættu ekki við hér á Íslandi. Þetta er nú eitthvað bæði og því ég hef flutt margar ræður og sagt að a.m.k. í sambandi við lánskjaravísitöluna ættum við að taka upp sömu reglu og er í vestrænum löndum. Ég held að við hljótum að gera það núna þegar við opnum fyrir markaðinn og þar verða þessar sömu leikreglur að gilda, að fjármagnið búi við svipaða aðstöðu og það býr í þessum opna fjármagnsmarkaði. Hins vegar hef ég oft sagt að vegna smæðar landsins verði að sjálfsögðu að taka tillit til sérstöðu þess á ýmsum sviðum, t.d. í erlendri fjárfestingu. Við kunnum að þurfa að hafa þar einhver takmörk eins og eru sett í þessu frv., t.d. með hámark fjárfestinga á hverju ári verðum við að geta haft meiri bremsur en stórveldin í kringum okkur sem eru ekki í neinni slíkri hættu. Ég vona því að ekki sé alhæft þegar mér eru gerðar upp skoðanir. Þetta þarf vitanlega að skoða í hverju máli. Hv. þm. minntist á ýmislegt sem ég tek undir með honum að er erfitt í framkvæmd eins og t.d. gagnkvæmnin. Það er vitanlega erfitt að útfæra hvernig á að fylgja eftir þessari gagnkvæmni og hvernig á að fylgja eftir atriðum eins og þeim þegar menn hafa hlotið dóm í sínu landi o.s.frv., og ýmsu því sem þeirri nefnd og hæstv. viðskrh. er ætlað að fylgjast með, eins og t.d. 25% fjárfesting í viðkomandi grein. Þetta er alveg hárrétt. Þetta eru ákvæði sem eru að mörgu leyti erfið í framkvæmd en eru miklu frekar sett inn til þess að þarna sé hægt að fóta sig ef menn vilja. Og vitanlega tengist þessu það ákvæði sem hv. þm. gerði einnig að umræðuefni, tilkynningarskylda til Seðlabankans og birtingarskylda Seðlabankans. Það má segja kannski að birtingarskyldan sé ekki beinlínis háð þessu, en hv. þm. taldi orka tvímælis að birta ætti. En ég tel nú að í opnu þjóðfélagi eins og okkar sé það mjög gott að menn geti gert sér grein fyrir hvernig þessi þróun er á þeim mótunartíma sem hlýtur að vera fram undan að þessu leyti. Mér hefur heyrst allir þingmenn vera sammála því að hafa strangar reglur um sjávarútveginn. Að vísu kom fram, ef ég man rétt, hjá hv. þm. að kannski væri besta leiðin í þessu sala veiðileyfa. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég held einmitt að ef við seljum veiðileyfi á annað borð verði krafan frá erlendum aðilum að mega hafa aðgang að slíkum kaupum meiri en eins og það er núna. Hins vegar er ekki þarna nein hætta í sambandi við evrópskt efnahagssvæði því útgerðin er ekki í samningunum. Hún er ekki í samningunum svo ég vil bara leggja það til hliðar. Það er sjávarútvegsmál og við getum ráðið því fullkomlega sjálfir. Hitt er miklu meira mál í þessu sambandi af því að ég er nú að tala bæði um þetta mál og evrópskt efnahagssvæði, ég tala um það nokkurn veginn í einu lagi því að það tengist mjög, það er miklu meira mál sem hér hefur komið fram hvernig skilið verður á milli þess sem menn vilja kalla frumvinnslu í sjávarútvegi og lokavinnslu, t.d. í neytendapakkningar. Þar kann oft að verða mjög erfitt að greina á milli þó að gert sé ráð fyrir því í 2. tölul. 4. gr. Spurningar vakna eins og t.d. um fyrirtæki sem er í lokavinnslu og færir sig smám saman yfir í frumvinnsluna, kaupir fiskinn af bátunum, frumvinnur hann líka og vinnur hann svo áfram. Hér er um mál að ræða sem sú nefnd sem er gert ráð fyrir að verði skipuð kann að þurfa að fjalla um. Ég lít svo á að þetta fyrirtæki, ef það er komið yfir í frumvinnsluna, hafi ekki rétt til að eiga hlut í útgerðarfyrirtæki. Ef það er eingöngu í lokaframleiðslunni, þá má það samkvæmt þessu eiga hlut í lokaframleiðslunni, ef það er skráð sem íslenskt fyrirtæki að sjálfsögðu. En ef um einhverja erlenda aðild er að ræða getur það það ekki, ef það verður með í frumvinnslunni. Það er hárrétt hjá hv. þm. að frá eignarrétti á jarðvarma, eins og kom fram hjá hæstv. viðskrh. held ég alveg örugglega, þarf að ganga betur með breytingu á lögum um þau réttindi. Og það er rétt hjá hv. þm. að innan þingflokks Framsfl. hafa verið skiptar skoðanir um þetta. En ég vil fullyrða að einmitt í sambandi við að tryggja þetta er flokkurinn reiðubúinn að endurskoða það ákvæði. Þarna er nánast spurning um það hvar eigi að draga mörkin á milli heimildar einstaklingsins til að virkja og svo hins sem yrði þá einkaréttur hins opinbera. Það er tiltölulega auðvelt að gera, t.d. er alveg ljóst að það er enginn eða mjög lítill áhugi hjá erlendum fyrirtækjum að virkja lágvarma. Þá er spurningin: Geta menn bundið þetta við háhita og sömuleiðis hve djúpt er borað o.s.frv.? Við þurfum að skoða það og ég veit að hæstv. iðnrh. er með það mál þegar í athugun. Ákvæðið um bankana er atriði sem skoðanir hafa verið töluvert skiptar um. Hér er farin meðalleið eða málamiðlun. Eins og kom fram í einni ræðu er sú heimild að starfrækja hér útibú í raun og veru mjög víðtæk. Stór banki erlendis sem setur hér upp útibú starfar að sjálfsögðu alveg á sömu nótum og innlendir bankar. Ástæðan fyrir því að niðurstaðan varð sú að halda, a.m.k. fyrst um sinn, örugglega meiri hluta í hlutafélagsbönkum í íslenskri eigu er ákveðinn aðlögunartími og reynslutími sem þarf að fást. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni að þarna tel ég mikilvægast að örugglega sé hér öflugur innlendur banki í innlendri eigu. Og ég er þeirrar skoðunar að þetta knýi á með það að hér sé a.m.k. einn öflugur ríkisbanki sem geti þá veitt ýmiss konar aðstoð sem þjóðarbúið þarf. Vitanlega yrði hann rekinn á bankalegum grundvelli en hlutverk ríkisbankanna hefur iðulega verið skilgreint svo að standa við bakið á innlendum atvinnuvegum og teygja sig eins langt og þeir treysta sér til að gera á viðskiptalegum grundvelli. En það út af fyrir sig er afar mikilvægt að hér sé banki sem viðurkennir það sem kannski aðalskyldu sína. Hv. 1. þm. Reykv. ræddi um rýmkun í blaða- og útvarpsrekstri. Það er rétt, það er gert ráð fyrir verulegri rýmkun frá fyrri hugmyndum. Þó ég geti ekki talað fyrir munn allra held ég að ástæðan sé fyrst og fremst sú að þetta er að verða svo alþjóðleg starfsemi. Hér fáum við yfir okkur efni frá gervihnöttum inn á hvert heimili eins og nú er og menn hafa þá spurt: Er ástæða til að halda því svo lokuðu? Menn geta jafnvel líka spurt: Er einhver áhugi, er einhver hætta á því að erlendir aðilar yfirtaki íslensk dagblöð með þennan litla markað? Það eru líklega ekki mörg íslensk dagblöð sem eru það arðbær að það verði verulegur áhugi á því og ég treysti þeim sem þar hafa tögl og hagldir til að ráða þeim dagblöðum sem þeir óska. Sú var nú beinlínis niðurstaðan að það var ekki talið svo nauðsynlegt sem e.t.v. var talið áður. Ég vil hins leggja á það ríka áherslu að ég tel afar nauðsynlegt að innlendir aðilar hafi öruggan aðgang að fjölmiðlun. Og það má vitanlega aldrei gerast að þeir glati þeim aðgangi sem nauðsynlegur er að fjölmiðlun. Hv. þm. ræddi dálítið um bréf sem mér var ritað í því góða blaði, Tímanum. Ég er búinn að svara því. Ég veit ekki hvort það er birt í dag eða á næstunni, ég hef ekki skoðað það.  Það hefur alltaf legið fyrir að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur haft sérstöðu í þessu máli, það hefur alltaf legið fyrir og ég geri að sjálfsögðu engar athugasemdir við það. Ég vissi að svo er og ég læt það vera. Hv. 6. þm. Reykv. var nokkuð neikvæður gagnvart þessu frv. Ég skildi það svo og vona að það hafi verið rétt að hún teldi nauðsynlegt að draga upp varnarlínur, að þessar væru ekki nægilega styrkar. Ég skildi hana líka svo að hún teldi nauðsynlegt að hreinsa til í þeim frumskógi sem þarna er en nú væri of mikið opnað. Ég geri enga athugasemd við þetta, þetta er sjónarmið sem ég virði fullkomlega. Hv. þm. kvaðst efast um að tilganginum yrði náð með þessu frv. Mig langar til að fara nokkrum orðum um tilganginn með frv. Hann er í mínum huga tvíþættur. Annars vegar er löngu orðin nauðsyn á því að hreinsa til. Ég hef kynnst þessu á mínum árum sem ráðherra að það er satt að segja frumskógur oft að finna út hvaða reglur gilda. Ég vek athygli á þeim samanburði sem dreift var á því sem nú er og því sem er annars staðar. Hér kemur meira að segja fram í mjög mikilvægum liðum eins og lið 3.3. Fiskvinnslan, ákvæðin óljós. Þó sátu menn yfir að reyna að skilgreina hvaða ákvæði giltu í raun og veru um fiskvinnsluna. Og það er á mörgum fleiri sviðum sem ákvæðin eru óljós. Óljóst hvort ráðherra hefur í hendi sér að veita ótakmarkað leyfi eða ekki. Það er t.d. algerlega óljóst, og þó reyndar ekki, hvort erlendir aðilar geti komist bakdyramegin inn í íslenskan sjávarútveg. Erlendir aðilar hafa heimild til að stofna hér fjárfestingarfélög eða verðbréfa- og fárfestingarfélög. Þau teljast síðan íslensk og þau geta komist inn í alls konar rekstur, eignast skip og báta. Þetta er náttúrlega annar tilgangur og það var hann sem lá að baki þegar þetta verk var hafið 1986 -- 1987. Hinn tilgangurinn sem ég hef svo lýst er að draga upp öruggari línur í viðræðum okkar við Evrópubandalagið um evrópskt efnahagssvæði. Og það var nú spurt, og reyndar hygg ég að hv. þm. Ragnar Arnalds hafi svarað því, hvort þetta hafi verið lagt fram sem okkar fyrirvari. Það er rétt hjá hv. þm. að þetta hefur ekki verið lagt fram sem okkar fyrirvari. Hins vegar hefur alltaf verið sagt í umræðunum að við þurfum að hafa fyrirvara gagnvart erlendri fjárfestingu. Við höfum bara ekki getað lagt fram í raun hvernig við viljum hafa reglurnar um erlenda fjárfestingu. Við höfum sagt, eins og ég sagði í Ósló og er vel rakið í bréfinu til mín frá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, ég sagði þar að við viljum hafa fullkomið vald yfir náttúruauðlindunum, þetta höfum við sagt. Og við höfum sagt að við þurfum að hafa aðlögunartíma og fleira þess háttar, en við höfum ekki getað skilgreint það nánar. Ég fullyrði að þetta frv., ef það verður að lögum, verður lagt fram sem okkar till. um fyrirvara gagnvart erlendri fjárfestingu og það tel ég vera afar mikils virði. Þá eru þetta orðin íslensk lög sem við leggjum fram. Ég hef hins vegar sagt: Það kann vel að vera að það verði andstaða á vissum sviðum. Ég minnist þess að hv. þm. Ragnar Arnalds talaði um fyrirvara eins og 250 millj. kr. hámarksfjárfestingu á ári, 25% í einstökum atvinnugreinum, um ársdvöl hér á landi til að geta verið fullgildur aðili að stjórnum fyrirtækja og fleiru slíku. Það kann því vel að vera að um þessi atriði verði einhver átök, einhverjar deilur. En ekki, fullyrði ég, um sjávarútveginn, fiskvinnsluna, náttúruauðlindirnar. Ef við búum um þær eins og ég hef gert ráð fyrir með einkarétti ríkisins, þá fullyrði ég að á þeim sviðum verði ekki deilur. Það getur orðið gagnrýnt að útlendingar megi ekki eignast meiri hluta í hlutafjárbönkum, það kann að verða gagnrýnt. Þess vegna sagði ég í minni framsögu að það kann að vera að til að ná þeim samningum kjósi menn að gefa eitthvað eftir á slíkum sviðum. En ég vil ekkert um það fullyrða og mín tilfinning er sú að Evrópubandalaginu sé það ekkert óskaplega mikið kappsmál að hér verði bakkað til hins ýtrasta, alls ekki. En það leyfi ég mér að fullyrða að það er betra að hafa þessa varnarlínu en enga eins og þetta er í dag. Ég geri mér vonir um að þannig verði tilganginum náð og við getum lagt fram nokkuð hreinar línur. Hv. þm. spurði um áhrif á íslenskt efnahagslíf og bankana o.s.frv. Það hefur ekki verið athugað enda held ég að það sé óskaplega erfitt, ég veit ekki hvað menn eiga að gefa sér í því sambandi. Ef hér væri stofnaður hlutafjárbanki, erlent útibú, þá eru margir okkar þeirrar skoðunar, og ég í vaxandi mæli, að það væri mjög heilbrigt. Við höfum sett okkur sem grundvallarmarkmið t.d. í vöxtum að þeir séu svipaðir og í okkar helstu viðskiptalöndum. Og ég tel að það væri mikill áfangi í þá átt að hér kæmi banki sem byði vexti sem væru þeir sömu og í okkar helstu viðskiptalöndum. Ég er nú svo bjartsýnn að ég tel að á mörgum sviðum okkar efnahagslífs sé nálægð við athafnalífið í kring mjög hollt og tel mig hafa af því verulega reynslu, t.d. í rannsóknum og vísindum þar sem ég tel að gott streymi á milli hafi verið mjög bætandi. Og ég er þeirrar skoðunar að einangrun sé ekki í myndinni, hún er það ekkert fyrir okkur. Þá förum við á afturfótunum, eins og hv. þm. frá Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, talar um. Þá förum við á afturfótunum inn í einhvers konar þjóðasamsteypu. Mér leyfist nú að nota þessu þjóðlegu, innlendu lýsingu. Ég held að áhrifin geti að mörgu leyti orðið mjög góð. En undir hitt tek ég með hv. þm. að við þurfum vitanlega að gæta okkar sem smáþjóð á því að verða ekki gleypt. Það er í raun og veru málið. Svo spurningin er: Höfum við fundið þarna meðalleið? Ég heyri að hv. þm. telur ekki svo vera. Annars vegar að lokast ekki inni og hins vegar að hverfa ekki inn í svona ríkjasamsteypu. Hv. þm. ræddi nokkuð um ferðaþjónustuna. Ég vil taka undir það að ég tel að þar sé brotalöm og ég tel ófæra þá staðreynd að mikið af erlendri ferðamennsku hér er rekið af aðilum erlendis frá með erlendum bifreiðastjórum og erlendum leiðsögumönnum. Ég tel hins vegar algerlega rangt að loka okkur af til að vernda ferðaþjónustuna. Við eigum þarna eins og annars staðar að setja almennar reglur. Við eigum að setja strangar kröfur um þekkingu leiðsögumanna á sögu og náttúru landsins, við eigum að framfylgja kröfum um próf bifreiðastjóra. Mér er sagt að margir þeirra hafi ekki meirapróf. Af hverju aka þeir um landið? Við eigum að framfylgja kröfum um innflutning matvæla sem er ekki nema að litlu leyti gert. Þá held ég að við séum í engri hættu. Ég er sannfærður um það að það stenst enginn erlendur leiðsögumaður íslenskum leiðsögumanni snúning í sögu og náttúru landsins. Og ég er sannfærður um það að íslenskar ferðaskrifstofur eru margfalt færari um að skipuleggja allt slíkt ef svona reglur eru settar og gilda þá að sjálfsögðu fyrir alla. Ég held hins vegar að ekkert sé að því þó að erlendar ferðaskrifstofur starfi hér á landi, að öllum líkindum með íslensku starfsliði, og séu í samkeppni við þær innlendu. Þarna er mjög gott dæmi um það sem ég tel blasa við okkur, að setja heilbrigðar, strangar reglur og spjara okkur svo og standa okkur í samkeppninni með þeim reglum. Ég treysti Íslendingum mæta vel til að gera það. Hv. þm. talaði töluvert um frv. og evrópskt efnahagssvæði og ég hef þegar komið töluvert inn á það. Ég lít svo á að þetta verði það sem við leggjum fram og engin deila um það, við leggjum það fram þegar kemur að því að afgreiða sérákvæði Íslendinga ef úr samningum um evrópskt efnahagssvæði verður. Ég sé ekki að það þurfi að hafa fleiri orð um það. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er ekki hér viðstaddur. Ég hef þegar nefnt að hann taldi frv. of seint fram komið. Ég get út af fyrir sig tekið undir það en sá tími hefur ekki verið illa nýttur að mínu mati. Það má vel vera, af því að sumt hef ég ekki skrifað hjá mér, að einhverjar spurningar hafi farið fram hjá mér og nokkur tími er liðinn, en ég vona að ég komist að meginatriðunum. Ég vil aðeins í lokin segja það að ég treysti því að sú nefnd sem fær málið til meðferðar skoði það mjög vandlega, líka út frá þeim sjónarmiðum hvað það er mikilvægt að draga línurnar. Ég vona að það geti orðið samstaða um það að það verður að draga línu í gegnum þann frumskóg sem nú er, það verður að hreinsa þar til. Og ég vona að menn geti sameinast um að afgreiða frv. á þessu þingi. Ég tel það afar mikilvægt. Ég er algerlega mótfallinn því að þetta verði látið bíða og hanga, eins og hér kom fram áðan, það tel ég alrangt og kannski í allt of mörgum tilfellum það sem við gerum. Það verður svo vitanlega að ráðast hvar meiri hlutinn ákveður að línan skuli dragast og hvort hann vill á einhvern máta styrkja eða gera ákveðnari ýmis ákvæði sem hér eru gagnvart erlendum aðilum. Ég er fyrir mitt leyti tilbúinn til að skoða það allt saman þó að ég telji að búið sé að vinna svo mikið í því að afar erfitt verði að ná þar saman um miklar breytingar, en ekki loka ég á það. Aðalatriðið er að fá skynsamlegar og ákveðnar reglur í lög settar svo að við vitum að hverju við göngum. Hér var rætt mikið um evrópskt efnahagssvæði og reyndar fjallaði hv. 1. þm. Reykv. um mörg önnur atriði í evrópsku efnahagssvæði en erlenda fjárfestingu. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. að við þurfum að ræða það mál mjög mikið. Það hefur því miður mjög lítið gerst í því undanfarna tvo mánuði, en er kannski að komast á skrið aftur. Og af því að ég sé að hv. þm. er með svarbréf mitt til hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar þá veit hann að ég tel að við höfum staðið á þessum meginfyrivörum okkar í því sambandi. Hins vegar er það alveg ljóst að þeir eru ekki til lykta leiddir. Við eigum eftir talsvert mikla vinnu þarna sem ég skal ekkert fullyrða um. Ég fagna því að mér hefur heyrst að flestir séu á því að það eigi að reyna að ná samningum um evrópskt efnahagssvæði, reyna það til þrautar. Ef það bregst verðum við að leita að sérstökum samningum. Í evrópsku efnahagssvæði er fjallað um viðskipta - og efnahagsmál og afar stór liður í því er einmitt erlend fjárfesting og fjármagnsflutningar sem eru náttúrlega nátengd mál. Við erum hér eins og réttilega hefur verið sagt að fjalla um afar mikilvægan þátt þess máls, en við þurfum að hafa þar hreint fyrir okkar dyrum. Það var eitt atriði, herra forseti, sem mér láðist að minnast á sem ég tel afar mikilvægt. Það er eignaraðild að landi sem margir hafa spurt um og fjallað um. Við höfum skoðað það mjög mikið í allri umræðu um evrópskt efnahagssvæði. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að erlendur aðili sem hér starfar eigi kost á því að eignast land sem nauðsynlegt er fyrir hans atvinnurekstur. Þá hafa menn sagt: Kann ekki að fara svo að hann telji nauðsynlegt fyrir sinn atvinnurekstur að eignast heila dali og fjöll? Ég held að það sé afar langsótt og vek líka athygli á því að landbúnaðurinn er ekki í umræðunni um evrópskt efnahagssvæði. Hann er ekki með. Það er eins og með sjávarútveginn. Þar er ekki um það að ræða að erlendir aðilar geti hafið hér t.d. landbúnað eða fiskeldi, sem reyndar telst undir landbúnað. Svo það er ekki um það að ræða. Ég vildi aðeins slá á þetta sem ég skil afar vel að er viss ótti við. Að öðru leyti skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð og lýsi bara ánægju minni með þá umræðu sem hér hefur verið.

Stefán Valgeirsson : Herra forseti. Ég kem hér upp aðallega vegna þess að hæstv. forsrh. túlkaði orð mín rangt. Ég tók það fram að ég mundi ekki styðja þetta frv. óbreytt. Það er nokkuð annað heldur en það sem hann vildi vera láta. Ég gat ekki betur heyrt á hans máli en að það væri ekki nein sérstök ánægja með margt í þessu frv. og að hann sjálfur væri ekki sáttur við ýmislegt sem er í þessu frv. eins og það stendur.  og reyna að setja upp önnur gleraugu en þeir hafa haft, ráðherrarnir hæstv. og þeir sem stjórna þessu verki, því að hér eru mjög mörg álitamál. Ég hugsa að það yrði til bóta. Og ég tek það fram að ég er algerlega á móti því að einum ráðherra sé gefin svona heimild í eins veigamiklum málum og hér um ræðir og tel sjálfsagt mál að ríkisstjórnin í heild gefi slík leyfi eða undanþágur. Auðvitað eru allar þessar undanþágur til þess að þynna út efni frv. Það á að reyna að hafa þessar greinar á þann veg að þær feli það í sér sem löggjafinn vill láta þar standa og svo ekki neinar undantekningar frá því. Ég held nú að sú reynsla sem hefur orðið af samskiptum okkar við erlenda aðila og þeirri linku sem Íslendingar hafa í mörgum tilvikum sýnt í þeim samningum ætti að kenna okkur það sem hér erum og berum ábyrgð á slíkum málum að reyna nokkuð að geirnegla það sem frá okkur kemur til þess að ekki sé hægt að gera allt aðrar ráðstafanir en í raun og veru meiri hluti þingsins vill og heldur að hann sé að gera.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins hafa nokkur orð um það sem fram hefur komið í umræðunni eftir að ég tók til máls fyrr um þetta mál, sem því miður hefur þurft að skiptast í þrjá parta sem er auðvitað mjög slæmt en ekkert við því að gera. Margt merkilegt hefur komið fram og lýsi ég sérstaklega ánægju minni með að hæstv. utanrrh. skuli vera kominn í salinn vegna þess sem kom fram í máli hæstv. forsrh. og reyndar kemur einnig fram í bréfi sem hann ritar í dagblaðið Tímann í dag. Þar talar hann um þetta frv., --- ég vitna orðrétt: ,,Þar er leitast við að tryggja miklu betur en nú er að erlendir aðilar eignist ekki fyrirtæki í sjávarútvegi og frumvinnslu fiskjar, í virkjun vatnsafls og jarðvarma, eða eignist land umfram það sem nauðsynlegt er í atvinnurekstri. Mér sýnist jafnframt ljóst að þessir fyrirvarar muni standast vel, m.a. vegna þess að sjávarútvegur og landbúnaður eru utan hins evrópska efnahagssvæðis.`` Þarna er hæstv. forsrh. að tala um þá fyrirvara sem hann gerði við samningana um evópskt efnahagssvæði og talaði um það hér áðan að þetta frv., ef samþykkt verður, muni verða lagt til grundvallar í þeim samningum sem nú eru í gangi um evrópskt efnahagssvæði. Þetta kemur mér mjög á óvart. Þetta er algerlega í andstöðu við það sem fram hefur komið hér á Alþingi, m.a. í skýrslu utanrrh. sem rædd var hér fyrr í vetur, þar sem mjög greinilega kemur fram að það sem lagt er til grundvallar í samningum um evrópskt efnahagssvæði eru lög og reglur Evrópubandalagsins. Og varðandi ýmis atriði er greinilega tekið fram og ég get tekið sem dæmi um bankastarfsemi að ef bankar sem eru með starfsleyfi í einu landi innan þessa svæðis, þá hafa þeir leyfi til að starfa í öllum hinum ríkjunum. Ákvæði frv. um þessi 25% mörk skipta því akkúrat engu máli þegar um er að ræða samninga um evrópskt efnahagssvæði. Það er þá alveg nýtt ef það er komið inn í að þetta frv. og það sem þar kemur fram eigi að gilda í samningunum og nú skilst manni að samningarnir séu á lokastigi. Þetta kemur mér mjög á óvart. Það eru fleiri atriði sem þarna koma. Það er t.d. gert ráð fyrir því að ákveðin mörk séu á heildarfjárfestingu í ákveðinni atvinnugrein í tölul. 7 í 4. gr. Þetta hefur ekki verið rætt varðandi evrópskt efnahagssvæði. Það hefur ekki verið talað um það hingað til að það séu nokkrir fyrirvarar að því er varðar þessi atriði. Það eina sem hingað til hefur verið talað um er að einhverjir ákveðnir fyrirvarar séu varðandi sjávarútveg. Það hefur einnig verið talað um að hugsanlegt sé að fá einhverja fyrirvara í fiskvinnslu en það er alls óljóst hvernig það muni fara. Ég vil þá gjarnan að hæstv. utanrrh. lýsi því hvort það sé rétt að það sem kemur hér fram sé sú varnarlína --- ég held að það orð hafi verið notað hér í umræðunni --- sem Íslendingar ætla að draga í samningum gagnvart Evrópubandalaginu. Það eru alveg ný sannindi fyrir mér og það er þá ágætt að það komi hér fram. Hv. 4. þm. Norðurl. v. Ragnar Arnalds sagði í umræðunum á miðvikudaginn var að það væri hans skilningur að þetta væri ekki það sem lagt væri til grundvallar þar. Hann sagði reyndar að sú varnarlína sem þarna væri verið að draga, sem hann virtist vera nokkuð ánægður með, kæmi þá fyrst og fremst að gagni gagnvart öðrum, ekki þeim ríkjum sem við erum að semja við núna, eða Evrópubandalagið í samvinnu við EFTA. Skilningur á því hvað þarna er á ferðinni virðist því vera eitthvað á reiki. Þess vegna er nauðsynlegt að fá þetta upplýst. Í öllu því sem hæstv. utanrrh. hefur sagt hér á þinginu kemur fram að um er að ræða að við göngum til samninga á grundvelli laga og reglna Evrópubandalagsins, ekki á grundvelli þess sem við erum að samþykkja hérna, ef þetta verður samþykkt á þessu þingi. Ég fullyrði því að þessi svokallaða varnarlína sem verið er að reisa þarna hefur ekkert gildi, því miður, að því er varðar evrópskt efnahagssvæði. Þar finnst mér vera gengið allt of langt, miklu lengra en hér er gert þó að ég telji að þarna séum við ekki með nægilega góðar varnir gegn því að erlendir aðilar nái yfirráðum yfir náttúruauðlindunum, sem ég hef mestar áhyggjur af. Mér finnst vera grundvallaratriði að íslenskir aðilar eigi meiri hluta í fyrirtækjum hér á landi. Mér finnst að í sjávarútvegi eigi það að vera þannig að Íslendingar eigi meiri hlutann, bæði í veiðum og vinnslu. Það er grundvallaratriði. En ekki er gert ráð fyrir því í þessu frv. Ég sé ekki þörfina fyrir því að heimila starfsemi erlendra banka og fjármálastofnana með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, með þessum hraða. Mér finnst þetta of stór skref. Við eigum frekar að reyna að taka færri skref og minni þannig að við ráðum betur við þetta. Þetta er því alls ekki sú vörn sem ég hefði viljað sjá fyrir okkar grundvallarhagsmuni, þ.e. yfirráð yfir náttúruauðlindunum. Það er því mjög merkilegt ef ríkisstjórnin ætlar núna að fara að setja fram fyrirvara. Ekki ætla ég að draga úr því að það verði lagðir fram fyrirvarar en það hefur alla vega ekki verið gert hingað til með þeim hætti sem mér fannst hæstv. forsrh. tala um. Mér varð tíðrætt hér í fyrri ræðu minni um ferðaþjónustu. Það var einnig eitt af því sem kom fram í áðurnefndri grein í Tímanum og var nokkurn veginn samhljóða því sem hæstv. forsrh. sagði áðan. Málið er að það má vel vera að hæstv. forsrh. treysti vel íslenskum fyrirtækjum. Það geri ég líka. En það verður að hafa það í huga að erlendar ferðaskrifstofur hafa starfað hér í stórum stíl og, ég vil jafnvel taka undir það sem sagt hefur verið, arðræna landið og það er í mikilli óþökk þeirra sem starfa í ferðaþjónustu. Ég er alveg sammála því að það verður að gera strangar kröfur til þeirra sem hér starfa varðandi leiðsögumenn og réttindi þeirra sem keyra, innflutning á matvælum og fleira. En það verður bara að sjá fyrir hvernig í ósköpunum á að framfylgja því. Þeir aðilar sem vinna í ferðaþjónustu eru algerlega ósammála því að hleypa útlendingum meira inn í þessa atvinnugrein og telja að það sé mjög af hinu illa. Það er því ekki vegna þess að ég treysti ekki íslenskum ferðaskrifstofum heldur er þetta fyrst og fremst vegna orða þeirra sjálfra sem ég hef verulegar áhyggjur af þessu atriði. Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. forsrh. verði ekki lengi burtu úr salnum. Ég á ekki mikið eftir af mínu máli og hefði gjarnan viljað að hann hlýddi á. Ég vildi leggja áherslu á áhyggjur mínar vegna þess hvernig fara á að varðandi ferðaþjónustuna og hef verulegar áhyggjur af því hvernig þar á að halda á málum. Því miður hefur okkur ekki tekist hingað til að framfylgja reglum að því er varðar leiðsögumenn, matvælainnflutning og fleira. Mér þætti því fróðlegt að vita hvernig á þá að framfylgja þeim reglum sem þarna eiga að gilda. Það sem mér finnst vera sérkennilegast í þessu máli er að menn skuli halda að þessi varnarlína sem þarna er verið að draga, sem ég hef nú margoft haldið fram að væri allt of veik, sé einhver varnarlína gagnvart þeim samningum sem við eigum í við Evrópubandalagið. Það þykir mér merkilegast. Það hefur komið fram og kom fram í máli hæstv. forsrh. að e.t.v. væri nú einhver skriður að komast á samninga EFTA og Evrópubandalagsins um evrópskt efnahagssvæði. Það er einmitt vegna þess að EFTA hefur fallið frá öllum sínum fyrirvörum. Það er kannski einmitt þess vegna. Þess vegna kemur mér mjög á óvart að verið sé að bæta við fleiri fyrirvörum. Mér finnst það mikill barnaskapur, sem komið hefur fram hér í máli manna, að útlendingar komi hingað í stórum stíl til þess að fjárfesta í íslensku atvinnulífi, til þess að styrkja okkur. Þeir koma auðvitað hingað fyrst og fremst í hagnaðarvon og síðan fara þeir með ágóðann úr landi. Mér þykir það mjög slæmt ef við sitjum uppi með það að vera fjötruð inn í múra hafta, megum ekki fara út fyrir ákveðið svæði sem heitir kannski Evrópskt efnahagssvæði, munum ekki geta leitað okkur markaða eða leiða annars staðar. Því miður held ég að það sé mikil hætta á því að íslensku atvinnulífi verði stjórnað erlendis frá ef við reynum ekki að taka fá skref í einu og ekki gleypa allan bitann og svelgjast svo á honum áður en við vitum af.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Það er ekki ætlun mín að setja hér á langa tölu. Ég talaði nokkuð langt mál fyrr í þessari umræðu og er í þeirri nefnd sem fær málið til skoðunar. Ég vil þó þakka hæstv. forsrh. fyrir að taka hér aftur til máls og skýra nokkur atriði sem skýra þurfti betur. Að vísu kom hann ekki inn á öll þau mál sem æskilegt hefði verið að fjalla hér um og sem gagnrýnd voru fyrr í þessari umræðu en auðvitað gefst tækifæri til þess síðar að taka upp þráðinn. Það er athygli verðast við það sem hefur komið fram í þessari umræðu að stjórnarflokkarnir hafa náð því að miðla málum sín á milli í þessu frv. Nú blasir við hver ágreiningurinn er, ekki síst eftir ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds sem taldi að með því að leggja þetta frv. hér fram og fá það samþykkt værum við að setja upp varnargirðingu. Á honum var að skilja, eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi í sinni ræðu, að þessi varnargirðing væri fyrir okkur Íslendinga vegna samskipta og vegna samninga við önnur ríki, samninga sem nú eiga sér stað á milli EFTA og Lichtenstein annars vegar og Evrópubandalagsins hins vegar. Það er athygli vert að sjá hvaða atriði það eru sem Alþb. hefur komið að í þessu frv. Ég verð að lýsa því yfir hér að mér finnst nánast öll þau atriði vera þess eðlis að ástæða sé til þess að þau fari út úr frv. og mun beita mér fyrir því í nefnd að fallið verði frá þeim atriðum sem Alþb. hefur lagt til að kæmu inn í þetta frv. Ástæðurnar eru auðvitað margvíslegar en ekki síst þær að með þeim efnisatriðum sem Alþb. hefur fengið framgengt við samningu frv. er verið að gera frv. mun óskýrara en það ella hefði þurft að vera. Ég ætla ekki að fjalla hér og nú um leikreglur efnahagslífsins. Ég er hér með útskrift af stefnuræðu hæstv. forsrh. þar sem hann lýsti því yfir 3. nóv. 1988, þegar hann flutti sína fyrstu stefnuræðu fyrir núv. hæstv. ríkisstjórn að frá 1985 hefði verið fylgt hefðbundnum vestrænum leikaðferðum í efnahagsmálum. Síðan tíndi hann til öll þau atriði sem mistekist höfðu af því að þetta ætti ekki við hér á landi. Það er því eðlilegt að draga þessa ályktun af hans orðum. En ég ætla að ítreka það nú að ég var að fagna því að hæstv. forsrh. væri kominn á þá skoðun að hér ætti að nota vestrænar leikaðferðir. Það er aðeins að lokum atriði sem mig langar að fjalla um hér. Það snertir ekki beinlínis frv. heldur fremur þær umræður sem hafa átt sér stað núna um evrópska efnahagssvæðið. Ástæðan fyrir því að ég nefni það sérstaklega og vel það út úr af því að ég veit að tíminn er naumur er að okkur er sýndur sá heiður hér í dag að hæstv. utanrrh. er viðstaddur umræðuna og vonast ég til að hann hlaupi ekki á brott áður en henni lýkur. Hér hafa nefnilega átt sér stað talsverðar umræður um evrópska efnahagssvæðið og hvað þeir samningar þýða sem þar er verið að reyna að ná. Við höfum lesið bréfaskipti hv. 2. þm. Austurl. og hæstv. forsrh. Í því sambandi vil ég sérstaklega benda á að á bls. 18 í frv. er þess getið að þetta frv. hafi ekki verið samið með tilliti til þeirra samninga sem þar eiga sér stað. Og það er fullljóst og er auðvitað öllum ljóst að ef og þegar við göngum til samstarfs við aðrar Evrópuþjóðir um evrópskt efnahagssvæði verður að taka þessi mál öll upp á nýtt. Það er rétt að þær umræður snúast ekki um landbúnað og sjávarútveg en það er eitt atriði sem ég vil leggja sérstaka áherslu á. Það snýr að fullveldishugtakinu og sjálfsákvörðunarrétti. Ég held því fram og lýsi því hér yfir að forsrh. fer með rangt mál þegar hann í svari til hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar segir, með leyfi forseta: ,,Hins vegar ef við gerumst fullir aðilar að Evrópubandalaginu og missum tök á t.d. sjávarútveginum, orkulindunum eða landinu værum við ekki lengur fullvalda þjóð.`` Með þessu er hæstv. forsrh. að halda því fram að þjóð í Evrópubandalaginu sé ekki fullvalda. Ég spyr hæstv. utanrrh.: Telur hann Danmörku vera fullvalda ríki?

Já.

Bretland?

Já.

Írland?

Já.

Frakkland?

Já.

Ítalíu?

Já.

Spán?

Já.

Hver er munurinn á því að við værum í Evrópubandalaginu og þessum ríkjum?

Þau hafa ekki misst tökin á sínum náttúruauðlindum.

Við missum ekkert frekar tökin en þeir. Með öðrum orðum, hæstv. utanrrh. hefur með sex jáum sýnt fram á . . .  Það er nefnilega þannig að ríkin í Evrópubandalaginu geta sagt sig úr bandalaginu og hafa þess vegna sjálfsákvörðunarrétt þó að litlar líkur séu til þess að þær segi sig frá bandalaginu. Samkvæmt lögfræðilegum skilgreiningum liggur það alveg skýrlega fyrir að þessi ríki eru öll fullvalda. En ástæðan fyrir því að hæstv. forsrh. kýs að orða sína hugsun svona er ósköp einföld. Hann þykist vera að sýna fram á að það sé eðlismunur en ekki stigsmunur á evrópska efnahagssvæðinu annars vegar og á Evrópubandalaginu hins vegar. Að allra síðustu af þessu tilefni og vegna þess að hæstv. forsrh. hneykslaðist á dr. Gunnari G. Schram, prófessor í stjórnlagafræðum, þá held ég að ég ljúki minni ræðu með því að lesa lokaorð dr. Gunnars sem hann viðhafði í blaðagrein af tilefni sjónvarpsþáttar. Það var sjónvarpsþátturinn, virðulegi hæstv. utanrrh., þar sem hæstv. utanrrh. ákallaði æðsta dómstól landsins, tengdamóður sína, og ætlaði að biðja hana að tala um fyrir dr. Gunnari G. Schram. Það hefur nú ekki tekist betur en svo að dr. Gunnar skrifar svo í lokaorðum sínum: ,,En þá grundvallarkröfu verður að gera til þeirra sem stjórnarfarslega ábyrgð bera á þessum málum að þjóðinni verði afdráttarlaust greint frá göllum ekki síður en kostum aðildar okkar að efnahagssvæði Evrópu. Það er jafnframt hin mesta ósvinna að ætla að reyna að rugla menn í ríminu með orðhengilshætti og hártogunum um eðli og inntak hins nýja efnahagssvæðis. Til þess er málið allt of mikilvægt.`` Virðulegi forseti. Mér er ljóst að ég get ekki bundið hæstv. ráðherra hér lengur. Þeir hafa öðrum hnöppum að hneppa, mjög mikilvægum reyndar. Mér er kunnugt um það. En ég óska eftir því í lok þessarar 1. umr. að innan tíðar gefist hv. alþm. kostur á að ræða frekar en hér hefur verið tækifæri til um evrópska efnahagssvæðið, um stöðuna í því máli, hvort Íslendingar hafa haldið á þeim fyrirvörum sem hæstv. forsrh. gerði í sinni ræðu í Ósló á sínum tíma og að fyrir liggi álit okkar bestu manna um það til hvaða niðurstöðu slíkar viðræður geta leitt. Það er vissulega kominn tími til þess að Alþingi Íslendinga fái að fylgjast með þessu máli með svipuðum hætti og mér er kunnugt um að þing annarra EFTA-þjóða hafa fengið að gera. Skal ég láta nægja að nefna Noreg og Svíþjóð í því sambandi.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Nú stendur svo á um fundarhöld í þessari deild að formenn þeirra stjórnarflokka sem hér eru og eiga sæti í hv. deild hefðu þurft að vera komnir til fundar fyrir 6 mín. Ef þessi umræða verður mikið lengri þá getur forseti ekki gert annað en að fresta henni.

Alexander Stefánsson : Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil minna á það í þessari umræðu að það var efnahagsnefnd þingflokks Framsfl. sem lagði fram skýra stefnu í október 1989 um grunn að meira frelsi í viðskiptum og fjárfestingum erlendra aðila í atvinnurekstri og öðrum samskiptum hér á landi. Síðasta flokksþing samþykkti ákveðna stefnu hér um. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Tryggt verði að erlendir aðilar nái ekki yfirráðum í sjávarútvegi og fiskiðnaði þjóðarinnar, hvorki beint né óbeint. Þá verði jafnframt tryggt að erlendir aðilar eignist hvorki íslenskar orkulindir og virkjunarréttindi né íslenskt landsvæði. Þingið hvetur til að sett verði á yfirstandandi þingi skýr heildarlöggjöf um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri hér á landi.`` Þetta frv. hér er vissulega spor í rétta átt hvað þetta varðar og þess vegna styð ég það og fagna því. En það sem ég vildi gjarnan koma hér að er eitt atriði í 4. gr. frv. Þar stendur: ,,Til vinnslu í þessu sambandi``, þ.e. í sambandi við atvinnurekstur í fiskvinnslunni, ,,telst hins vegar ekki umpökkun afurða í neytendaumbúðir eða frekari vinnsla afurða til að gera þær hæfari til dreifingar, neyslu eða matreiðslu.`` Um þetta stendur hér í skýringum: ,,Samkvæmt skilgreiningu greinarinnar á ,,vinnslu sjávarafurða`` er erlendum aðilum hins vegar heimilt að taka þátt í atvinnurekstri á sviði útflutnings á ferskum fiski og vinnslu í neytendaumbúðir svo nokkuð sé nefnt.`` Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta þarfnast meiri skýringar. Við vitum að nú þegar hafa erlendir aðilar lagt fram 20% í fiskvinnslu eingöngu, ekki útgerð, sem framleiðir beint á þann markað sem þessir erlendu aðilar sjá um. Ég er hræddur um að þarna vanti meiri skýringu. Ef það þyrfti að fara að stofna sérfélag um að pakka vörunni, sem fyrirtækið hefur verkað í þetta ástand, þá kæmi ýmislegt upp. Það mundi t.d. ekkert hamla því að erlendir aðilar ættu 100% í öðru fyrirtæki við hliðina á hinu. Mér finnst að þarna þurfi að koma frekari skýringar og skilgreining. Það er þess vegna sem ég vildi láta það koma fram við 1. umr. málsins.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) : Virðulegi forseti. Örfá orð af gefnu tilefni. Fyrst vil ég einungis lýsa stuðningi mínum við þetta frv. Það stefnir að því að rýmka heimildir erlendra aðila til fjárfestingar í íslensku atvinnulífi, draga úr því hversu háðir við höfum verið erlendu lánsfjármagni og greiða götu íslensks atvinnulífs til að nýta í auknum mæli erlent áhættufjármagn. Ég er sömu skoðunar og hæstv. viðskrh., sem lýsti þeim viðhorfum, að gjarnan hefði ég viljað ganga lengra í frjálsræðisátt á ýmsum sviðum, ekki hvað síst að því er varðar starfsemi banka. Engu að síður er hér um að ræða frv. sem stefnir í rétta átt, eyðir réttaróvissu og er ásættanlegt þess vegna. Til mín var beint þeirri spurningu hvort þetta frv. gæti skoðast með einhverjum hætti sem varnarlína gagnvart þeirri hættu sem stafa kynni af erlendum fjárfestingum og hvort það samrýmdist þannig samningum okkar, eins og þeir nú liggja fyrir, við Evrópubandalagið um stofnun evrópsks efnahagssvæðis. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir spurði: Er ekki þversögn í því að þar erum við að semja um aðild að innri markaði Evrópubandalagsins á grundvelli fjórfrelsis, sem m.a. opnar einn sameiginlegan markað fyrir fjármagn og þjónustustarfsemi, og svo hins vegar þeirra takmarkana sem eru í frv.? Það er auðvelt út af fyrir sig að misskilja þetta en út frá mínum bæjardyrum séð er kjarni málsins þessi: Í þessu frv. eru ákveðnar takmarkanir. Í þeim samningum, eins og þau drög liggja nú fyrir, við Evrópubandalagið eru einnig ákveðnar takmarkanir. Þær lúta fyrst og fremst að eftirfarandi: Þar sem við erum ekki að semja um fríverslun með fisk og sjávarafurðir, þ.e. um afnám tollfrelsis og samræmdar samkeppnisreglur, nánar tiltekið bann við ríkisstyrkjum, niðurgreiðslum og stuðningsaðgerðum innan Evrópubandalagsins, þá leiðir af því að hinar almennu reglur um hindrunarlausan rétt erlendra aðila til fjárfestingar eða atvinnureksturs í slíkri grein fá ekki staðist þannig að þær almennu reglur gilda ekki um íslenskan sjávarútveg í þessum samningum. Ef spurt er um aðra meginauðlindina, þ.e. nýtingu orkulindanna, þá liggur það fyrir ljóst og skýrt að núgildandi löggjöf er í fullu samræmi við lög og reglur Evrópubandalagsins þannig að okkur er í sjálfsvald sett að tryggja eignarrétt opinberra aðila, ríkis og sveitarfélaga, og einkarétt þeirra til þess að nýta orkulindirnar. Að því er varðar fjárfestingu í fasteignum og þá einkum að því er varðar jarðeignir og kaup á þeim í ábataskyni, þá er því til að svara að okkur Íslendingum er sjálfum í lófa lagið að reisa þar við skorður aðeins ef við gætum þess að það feli ekki í sér mismunun milli innlendra og erlendra aðila, þ.e. mismunun milli lögaðila á evrópska efnahagssvæðinu. Þetta hyggjumst við gera með því að breyta innlendri löggjöf, bæði að því er varðar jarðakaupalög og ábúðarlög, þannig að eitt gangi yfir alla aðila. Í mínum huga er það alveg ljóst að þar með gætum við tryggt að hlunnindajarðir, laxveiðijarðir svo ég nefni dæmi, verða ekki keyptar af erlendum aðilum og reknar í ábataskyni fram hjá ákvæðum jarðakaupalaga, ábúðarlaga eða ákvæða um búsetukvöð og búrekstur á viðkomandi jörð. Ég hygg því að þetta sé alveg skýrt. Ég held með öðrum orðum að þær skorður sem hér eru reistar við hindrunarlausum aðgangi erlendra aðila til atvinnurekstrar eða fjárfestinga séu í stórum dráttum hinar sömu og fyrir liggja í samningunum. Hitt er svo alveg rétt að á bls. 18 í grg. þessa frv., með leyfi forseta, er orðalag á þessa leið: ,,Reikna má með því að ef úr stofnun evrópska efnahagssvæðisins verði þurfi að taka til endurskoðunar þau ákvæði sem hér er lagt til að gildi um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, þ.e. að því er varðar borgara annarra ríkja evrópska efnahagssvæðisins. Nefndin telur samt sem áður brýnt að lögfesta frv. nú sem fyrst, enda núgildandi reglur sundurlausar og ósamstæðar.`` Þetta á þó ekki við það sem ég hef þegar lýst. Loks, virðulegur forseti, örfá orð út af sjónvarpsþætti, þar sem menn greindi á um það hver væri munurinn á evrópska efnahagssvæðinu annars vegar og Evrópubandalaginu. Þær umræður tengjast svolítið hugtakinu fullveldi. Það er afar auðvelt að færa fyrir því óyggjandi rök að munurinn á þessu tvennu er djúpstæður. Evrópubandalagið er samtök sem byggja á Rómarsamningnum og er í innsta kjarna sínum byggt á yfirþjóðlegu valdi þar sem ríkisstjórnir og löggjafarsamkundur hafa framselt vald í hendur framkvæmdastjórnar. Evrópubandalagið er ekki bara fríverslunarsamtök heldur tollabandalag sem afnemur landamæri að öllu leyti í viðskiptum og samskiptum innbyrðis og hefur sameinginlega stefnu út á við. Þar að auki er Evrópubandalagið að þróast í þá átt að það er myntbandalag. Það er einnig pólitískt bandalag og stefnir ákveðið í þá átt að verða sameiginlegt bandalag í öryggis- og varnarmálum. Vinnubrögð og aðferðir innan þess eru með allt öðrum hætti heldur en tíðkast á evrópska efnahagssvæðinu. Evrópska efnahagssvæðið tekur ekki til ákveðinna stærstu og veigamestu þáttanna sem varða Evrópubandalagið sjálft. Ekki sameiginlega landbúnaðarstefnu, ekki sameiginlega fiskveiðistefnu o.s.frv. Innan EFTA og innan evrópska efnahagssvæðisins er yfirstjórn þar sem engar ákvarðanir verða teknar nema með samstöðu ríkja. Það er því ekki um að ræða framsal frá löggjafarsamkundunni né frá ríkisstjórnum umfram það sem tíðkast þá í formi reglugerða á grundvelli almennra reglna. Á þessu er þess vegna ekki stigsmunur heldur eðlismunur.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að fá að gera örstutta athugasemd. Ég vildi gera þá athugasemd að hæstv. utanrrh. leiddi hjá sér að svara þeirri spurningu sem þó var aðalinntakið í því sem ég vildi vita. Ég vissi þetta með sjávarútveginn og orkulindirnar en ég vildi vita fyrst og fremst hvort 7. liður 4. gr., svo ég tali nú mjög skýrt, geti staðist gagnvart þeim samningum, bæði varðandi bankana og aðrar fjárfestingar. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegur forseti, því ég get ekki sætt mig við að það sé svarað út í hött og sagt að um misskilning sé að ræða.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Eins og fram kemur í fyrirsögn frv. og í því sem ég hef sagt um aðalfrv. þá er hér um fylgifrv. að ræða þar sem gert er ráð fyrir að leiðrétta fjöldamörg ákvæði laga til samræmis við aðalfrv. Ég hef þegar farið í gegnum öll þessi atriði og sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Ég vil aðeins segja það hér að mér þykir að sjálfsögðu leitt að geta ekki tekið upp ítarlega umræðu um ýmislegt sem hér hefur komið fram, t.d. um það að vitanlega er stuðningur minn við þetta frv., sem ég mæli fyrir, alger. Það mátti skilja annað hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Ég tel þetta mjög gott frv. og vitanlega hefði ég viljað ræða fullveldi og fullveldi ekki og allt það. Ég ætla ekki að leyfa mér það núna en vona að við fáum góðan tíma til að ræða það. Ég ætla ekki að fara að deila hér um fulla aðild eða ekki fulla aðild o.s.frv. og mun því ekki hafa meiri framsögu fyrir þessum málum en legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Það er óþarfi að hafa mörg orð um þetta frv. sem hér er til umræðu. Framsöguræða hæstv. forsrh. var að vonum stutt, enda hafði hann drepið á í sinni framsöguræðu fyrir hinu fyrra máli, sem hér var á dagskrá, flest atriði sem koma fram í þessu frv. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða þetta frv. heldur, hef tækifæri til þess að líta á það í nefnd. Ég fagna ummælum hæstv. forsrh. og skil þau á þann veg að hann muni beita sér fyrir því að hér á þingi verði ítarleg umræða um stöðu viðræðnanna, sem nú fara fram og virðast komnar á lokastig, segja sumir, aðrir ekki, en það eru umræðurnar sem eiga sér stað á milli annars vegar EFTA-þjóðanna og EB-þjóðanna um evrópska efnahagssvæðið.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Það mál sem hér á að fara að taka á dagskrá, félagsþjónusta sveitarfélaga, hefur óneitanlega haft eilítið undarlegan aðdraganda þó að mér sé ekki kunnugt um í einstökum atriðum hvað farið hefur á milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Ljóst er að fram er komið annað frv. sem útbýtt var hér í dag er varðar einn kafla í því frv. sem nú á að fara að taka á dagskrá. Er það til marks um vægast sagt óvenjuleg vinnubrögð. Að auki hefur flogið fyrir á meðal manna hér í þingsölum að það frv. sem hér á að fara á dagskrá nú sé tæplega stjfrv. í venjulegum skilningi þess orðs. Hins vegar hef ég orð hæstv. forsrh. fyrir því að svo sé og skal þá ekki draga það í efa. En hér er jafnframt um að ræða frv. sem gerir ráð fyrir breytingum á verkefnaskipan í Stjórnarráði Íslands og er þá spurning hvort það ætti ekki heima í væntanlegum breytingalögum um Stjórnarráðið. En aðalatriði minnar athugasemdar hér um þingsköp, virðulegi forseti, er það að hér á að fara að taka fyrir 326. mál á sama degi og fram er komið sérstakt frv. um málefni leikskóla. Það er vitað að um þessi mál er mikill ágreiningur, svo vægt sé til orða tekið. Það er alveg öruggt mál að sá ágreiningur mun koma upp í umræðum um þetta frv. Ég fyrir mitt leyti tel ótækt að ætla að ræða frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga að menntmrh. fjarstöddum sem flytur hér sérstakt frv. annað um leikskóla. Það er mín skoðun og ég vænti þess að forseti athugi sinn gang áður en þetta frv. verður tekið til umræðu.

Alexander Stefánsson : Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 14. þm. Reykv. sem hér talaði áðan. Mér finnst full ástæða til þess ef á að ræða þetta sérstaka mál, sem ég er ekki að lýsa yfir að ég sé andvígur á þessu stigi málsins, heldur hitt að það liggur alveg fyrir að dregist hefur í marga mánuði að leggja þetta mál fyrir þingið vegna innbyrðis deilu í ríkisstjórninni milli ráðherra. Við höfum hlustað á hótanir ráðherra á víxl um það að leggja málefni um félagslega þjónustu sveitarfélaga og leikskóla fram í nafni viðkomandi ráðherra sem þingmannafrv. Þetta víxlast fram á síðasta dag að þannig var fjallað um þetta í hæstv. ríkisstjórn. Ég tel að þetta sé svo nátengt, þar sem bæði frumvörpin fjalla í raun og veru um málefni sveitarfélaga og það er hlutverk sveitarfélaganna samkvæmt lögum að annast um félagslega þjónustu og þar inn í eru að sjálfsögðu leikskólinn og dagvistunarstofnanir almennt, að ekki sé hægt að taka það til 1. umr. öðruvísi en báðir hæstv. ráðherrar, sem þessi mál heyra undir og sem eru orsök þess að hér eru komin fram tvö aðskilin frumvörp um félagslega þjónustu sveitarfélaga, séu viðstaddir.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti lítur svo á að hér sé á ferðinni stjfrv. Það hlýtur að vera samkomulag innan ríkisstjórnarinnar um að flytja þetta frv. þannig að forseti er í fullum rétti að taka málið á dagskrá. Forseti telur hins vegar eðlilegt, vegna þeirra athugasemda sem fram hafa komið, að fara þann meðalveg í málinu að hæstv. félmrh. fái að mæla fyrir frv. en síðan verði umræðu frestað og henni ekki haldið áfram fyrr en hæstv. menntmrh. getur verið viðstaddur.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Frv. þetta er samið af nefnd sem upphaflega var skipuð af þáv. félmrh. Alexander Stefánssyni þann 23. júlí 1986. Í þá nefnd voru skipuð: Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, formaður Starfsmannafélagsins Sóknar, skipuð af ráðherra, Kristján Benediktsson, fyrrv. borgarfulltrúi, tilnefndur af þingflokki Framsfl., Gunnar Jóhann Birgisson lögfræðingur, tilnefndur af þingflokki Sjálfstfl., Ingibjörg Rafnar lögfræðingur, tilnefnd af Sambandi ísl. sveitarfélaga, Rannveig Guðmundsdóttir, þáv. forseti bæjarstjórnar Kópavogs, skipuð af ráðherra, Sveinn Ragnarsson félagsmálastjóri, skipaður af ráðherra, og Þorgerður Benediktsdóttir, deildarstjóri í félmrn., skipuð af ráðherra, sem jafnframt var formaður nefndarinnar. Í desember 1987 tók Sjöfn Sigurbjörnsdóttir kennari sæti Rannveigar Guðmundsdóttur í nefndinni. Þann 12. jan. 1988 skipti ég nefndinni í tvær nefndir, vinnunefnd og ráðgjafarnefnd, og jafnframt skipaði ég tvo nýja fulltrúa í nefndina, Braga Guðbrandsson félagsmálastjóra og Ólöfu Thorarensen félagsmálastjóra. Upp úr miðju ári 1988 lágu fyrir áfangadrög að frv. þar sem m.a. var getið helstu kafla og þeirra málaflokka sem ætlunin var að frv. tæki til. Áfangadrögin voru þá lögð fram í ríkisstjórn og jafnframt send til umsagnar landshlutasamtaka sveitarfélaganna og stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Umsagnir þessara aðila voru þess eðlis að nefndin taldi fulla ástæðu til að halda áfram á sömu braut og mörkuð hafði verið. Rúmu ári síðar, í ágúst 1989, skilaði nefndin til ráðherra fullbúnum drögum að frv. Þegar frumvarpsdrögin voru lögð fram í ríkisstjórn kom í ljós að ágreiningur var um þau varðandi dagvistarmál. Í kjölfarið var skipuð sérstök nefnd með fulltrúum allra stjórnarflokkanna til þess að yfirfara frumvarpsdrögin. Því verki lauk með þeim hætti að fjórir af fimm nefndarmönnum stóðu sameiginlega að niðurstöðu nefndarinnar, en einn fulltrúi Alþb. skilaði séráliti. Veturinn 1989 -- 1990 voru frumvarpsdrögin til meðferðar í ríkisstjórn. Ástæða þess var sú að þá voru komin fram drög að frv. um leikskóla en þau voru í veigamiklum atriðum í blóra við frumvarpsdrög um félagsþjónustu. Á vordögum náðist niðurstaða í það mál með samkomulagi í ríkisstjórn sem fól í sér nokkra breytingu á báðum frumvarpsdrögunum. Frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga var síðan lagt fram á Alþingi undir þinglok á síðasta ári en fékk ekki umfjöllun. Þrátt fyrir það samkomulag sem náðst hafði í málinu vorið 1989 kom í ljós við upphaf þessa þings að enn var ágreiningur um ákvæði frv. um dagvistarmál þar sem þingflokkur Alþb. taldi samkomulag ekki ganga nógu langt til samræmis við frv. um leikskóla. Því hefur frv. um félagsþjónustu enn verið breytt í því skyni að komast hjá hugsanlegri skörun við leikskólafrv. Þannig er nú samheitið ,,leikskóli`` notað yfir öll dagvistarheimilin óháð tímalengd vistunar barna á þeim. Miklu lengri aðdragandi er að baki þessa frv. sem hér hefur verið greint frá. Þegar á sjöunda áratugnum hófust umræður um nauðsyn þess að setja heildstæða félagsmálalöggjöf á Íslandi. Þá þegar komu fram þær grundvallarhugmyndir sem þetta frv. byggir á, þ.e. heildarsýn í félagsmálum. Hins vegar hafa þessar hugmyndir aldrei náð fram að ganga í löggjöf þrátt fyrir verulegan áhuga og ítrekaðar tilraunir í þá veru. Þannig bárust stjórnvöldum þegar á áttunda áratugnum áskoranir um að sett yrði heildstæð löggjöf í félagsmálum, m.a. frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, Stéttarfélagi félagsráðgjafa og Félagsmálastofnun Reykjavíkur og Kópavogs. Í kjölfar þessarar umræðu unnu tvær ráðherraskipaðar nefndir á árunum 1979 -- 1983 að því að undirbúa frv. að heildstæðri löggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga. En af ýmsum ástæðum lauk því verki ekki og lá því niðri þar til vinna við frv. þetta hófst haustið 1986, eins og áður var vikið að. Helstu markmið nefndarinnar sem samdi frv. þetta eru að félagsþjónusta sveitarfélaga megi tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar. Skal það gert með því að bæta lífskjör þeirra sem standa höllum fæti, tryggja þroskavænleg uppeldisskilyrði, veita aðstoð til þess að íbúar geti búið sem lengst í heimahúsum, stundað atvinnu og lifað sem eðlilegustu lífi, og grípa til aðgerða sem eru til þess fallnar að koma í veg fyrir félagsleg vandamál. Markmiðum þessum hugðist nefndin sem samdi frv. ná með því að setja lagaramma um þá fjölbreytilegu félagsþjónustu sem nú er veitt í öllum stærri sveitarfélögum landsins þannig að sams konar þjónusta verði veitt um land allt svo að jafnræði megi hér ríkja. Til þess að svo geti orðið þarf heildstæða félagsmálalöggjöf sem felur í sér alla þætti félagsþjónustu sveitarfélaga. Slík löggjöf er einnig nauðsynleg til þess að ýta undir þá sýn að félagsleg aðstoð sveitarfélaga felst ekki í framfærslunni einni heldur felur í sér margháttaða þjónustu sem flestir þurfa á að halda einhvern tíma á lífsleiðinni. Meðan við hins vegar búum við framfærslulög sem undirstöðulöggjöf á sviði félagsmála sveitarfélaga ýtir það undir þá hugsun að félagsleg aðstoð af hálfu sveitarfélaga sé eingöngu ætluð til að bæta úr fátækt og felur jafnvel í sér vissa niðurlægingu. Sú forna hugsun skýtur og skökku við ef tekið er mið af félagslegri aðstoð af hálfu ríkisins, svo sem almannatryggingum, atvinnuleysistryggingum og fleira, en þar er hinn forni hugsunarháttur fyrir löngu lagður fyrir róða og almenn velferðarsjónarmið viðurkennd. Úr þessu er frv. ætlað að bæta, þ.e. stuðla að því að félagsleg þjónusta sveitarfélaga verði viðurkennd sem nauðsynlegur hlekkur í velferðarkerfi þjóðfélagsins. Í þessu samhengi má og geta þess að hin Norðurlöndin hafa fyrir mörgum áratugum fellt úr gildi sín framfærslulög og öll nema Noregur sett sér heildstæða löggjöf um félagsþjónustu sveitarfélaga. Af þessu yfirliti má ljóst vera að hér er brýnt mál á ferðinni, málaflokkur sem dregist hefur stórlega aftur úr hvað nýsmíði í löggjöf viðvíkur. Er því löngu orðið tímabært að staðið verði myndarlega að málum og lagður grunnur að nútímalegri félagsmálalöggjöf sveitarfélaga, löggjöf sem í grundvallaratriðum hafnar hinum gömlu framfærsluviðhorfum en byggir þess í stað á því að félagsþjónusta sveitarfélaga er almenn þjónusta, öllum ætluð. Helstu annmarkar á núverandi skipan félagsþjónustu sveitarfélaga sem frv. er ætlað að bæta úr eru í fyrsta lagi að framkvæmd félagsþjónustu sveitarfélaga er grundvölluð á mörgum sérlögum sem sett hafa verið á mjög löngum tíma. Mörg þessara laga eru fyrir löngu orðin úrelt en önnur skarast með óeðlilegum hætti. Þá er tæplega unnt að fá innbyrðis tengingu eða skírskotun þessara laga þannig að samræmingar við framkvæmd þjónustunnar sé gætt. Þessi sérhæfingarsjónarmið í löggjöf og framkvæmd orka tvímælis. Í öðru lagi felur sérhæfingarsjónarmiðið í sér mikla verkaskiptingu eftir eðli vandamála. Þannig hefur það haft í för með sér mikinn fjölda nefnda sem hver um sig fer með einn málaflokk félagsþjónustunnar. Þetta hefur torveldað heildarsýn og samræmingu við uppbyggingu og rekstur félagsþjónustunnar og getur gert hana óhagkvæma og ómarkvissa. Þjónusta við einstaklinga hefur oft verið sundurlaus og almenningi gert erfiðara fyrir í skiptum sínum við félagsþjónustu en ella þyrfti að vera. Í þriðja lagi hefur sérhæfingarsjónarmiðið enn fremur orðið til þess að yfirstjórn félagsþjónustu hefur dreifst á fleiri en eitt ráðuneyti. Slíkt fyrirkomulag byrgir fyrir möguleika á yfirsýn yfir málaflokkinn og getur staðið í vegi fyrir lagasamræmingu og samræmdri framkvæmd. Eftirliti með aðstoð við framkvæmd laga hefur jafnframt verið ábótavant sem rekja má til dreifðrar yfirstjórnar. Virðulegi forseti. Í upphafi var gerð athugasemd við það að það frv. sem ég mæli fyrir og frv. um leikskóla sköruðust að verulegu leyti og þyrfti að fjalla um þau bæði samtímis. Ég sé að meira að segja þeir sem gerðu athugasemd við það sáu ekki ástæðu til þess að hlýða á framsöguna. Hér er verið að ræða um mjög mikilvægt mál þar sem 2 -- 3 þingmenn sjá ástæðu til þess að fjalla um það. Ég tel það óviðunandi og óska eftir því að framsögunni verði frestað.