Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 16. júní s.l. Aðdragandi þessara brbl. er sjálfsagt hv. þdm. nokkuð kunnur og óþarft að rekja hann náið. En hann var sá, að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til sátta í deilu þeirri, sem hér um ræðir, var ekki unnt að ná samningum án þess að til atvinnustöðvunar kæmi, og hófst sú vinnustöðvun 25. maí og stóð til útgáfudags umræddra brbl. Eftir að til vinnudeilunnar hafði komið. þ.e.a.s. sjálfs verkfallsins, var reynt af ráðuneytisins hálfu að koma á sáttum svo sem frekast var unnt, bæði fyrir milligöngu sáttasemjara og með beinum viðræðum við aðila og milligöngu þar á milli. Þrátt fyrir þessar tilraunir er það í fæstum orðum sagt svo, að ekki tókst samkomulag. Þó eygðu menn þá von alveg fram til útgáfudags þessara brbl., að þarna gætu tekizt sættir, þar sem af hálfu þeirra, sem í vinnustöðvuninni stóðu eða forustumanna þeirra, hafði verið fallizt á málamiðlunartillögu með þeim fyrirvara þó, að félög þeirra samþykktu. Málamiðlunartillaga þessi, sem til var komin upp úr þessum viðræðum, sem þarna áttu sér stað, var samþykkt án breytinga af forustumönnum samtakanna, og vildu þeir mæla með því, hver í sinu félagi, að á hana yrði fallizt. En eigi að síður fór þó svo, þrátt fyrir meðmæli forustumannanna með þessari málamiðlun, sem átti að gilda til loka verðstöðvunartímabilsins, þ.e.a.s. næstu mánaðamóta, þá var þessi till. felld af hlutaðeigandi aðilum, og kom því aldrei til, að unnt væri að leysa vinnudeiluna á þeim grundvelli. Þetta urðu að sjálfsögðu mikil vonbrigði og ekki síður fyrir þá forustumenn þeirra deiluaðila, sem þarna áttu hlut að máli, en eigi að síður var þetta staðreynd. Þegar þessi málamiðlunartill. hafði verið felld, var ljóst, að á ýmsum stóðum á landinu hafði þrengt verulega að með vörur og sérstaklega þó varðandi rekstur síldveiðiflotans, sem þá var að hefja sinn undirbúning, og síldarverksmiðjanna, sem áttu erfitt með alla aðdrætti, en vegakerfi landsins var ekki komið í svo gott horf, að hægt væri að bjarga þeim nauðsynlegu flutningum, sem þurftu að eiga sér stað, eftir þeim leiðum. Þá tóku rn. og ég þá ákvörðun, að út skyldu gefin þessi brbl., þegar mat hafði farið fram á aðstæðum eins og þær lágu fyrir. Ég skal ekkert leyna því, að ég hef verið þeirrar skoðunar, að útgáfa slíkra brbl. sé algjört neyðarúrræði sem ekki eigi að grípa til fyrr en í allra síðustu lög, og ég taldi, að þær ástæður væru fyrir hendi hér. Þess vegna tók ég þá ákvörðun í samráði við ríkisstj., að þessi lög skyldu út gefin. Afstaða mín til brbl. yfirleitt að öðru leyti er óbreytt, en mat mitt á þeim ástæðum, sem þarna voru fyrir hendi, var það, að hugsanleg lausn í áframhaldandi samningaviðræðum væri ekki möguleg á næstunni, og hefði þá komið til svo alvarlegs ástands sem ég vildi ekki bera ábyrgð á. Ég tel ekki þörf á því að rekja í einstökum atriðum þetta frv., það skýrir sig sjálft. Það er meginefni þess, að gerðardómur skuli starfa og hafa skilað áliti, áður en verðstöðvunarlögin ganga úr gildi, og að þær niðurstöður, sem gerðardómur kemst að, skuli gilda frá útgáfudegi þessara brbl. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Við framsóknarmenn erum að stefnu til andvígir þeim hætti á lausn kjaradeilu, sem þetta frv. hefur ákvæði um, þ.e.a.s. með brbl. og gerðardómi. Við teljum, að reynsla sé fengin fyrir því hér á landi, að slík aðferð hafi almennt illa gefizt. Við teljum, að núverandi ríkisstj. hafi gert talsvert að því, svo að ekki sé fastara að orði kveðið, að gefa út brbl. í kaupdeilum þess efnis, að þeim skyldi til lykta ráðið með gerðardómi. Það er gengið að okkar dómi of nærri hinum frjálsa samningsrétti vinnuaðila, sem vitaskuld er mjög dýrmætur réttur. Enn fremur er hætta á því, þegar farið er að tíðka slíkar starfsaðferðir, að annar aðili í deilu fari gjarnan að reikna með því, að farið verði að með þessum hætti, og verði fyrir þá sök tregari til eðlilegra samningsviðræðna en annars yrði. Enn fremur kemur það til, sem bar á góma hér í gær, í þessari hv. deild um mál, sem var svipaðs eðlis, að afleiðingar af slíkum gerðardómum hafa reynzt hafa í för með sér talsverða hættu, þegar vissir sérfræðingar eiga í hlut, sem eiga greiða götu til starfs annars staðar. Að sjálfsögðu skal það viðurkennt, að það séu hugsanleg þau tilvik, að ekki sé verjandi annað en almannavaldið skerist í leikinn. En slíkt á að mínum dómi ekki að eiga sér stað nema í afar fágætum undantekningartilfellum. Þetta vildi ég láta koma fram almennt um afstöðu Framsfl. til þessara mála á þessu stigi við 1. umr. þessa máls. En af því, sem ég hef hér sagt, leiðir, að við framsóknarmenn munum ekki greiða atkv. með þessum brbl. Að öðru leyti ætla ég ekki á þessu stigi að fara að ræða sérstaklega um þessi brbl., hvorki um þær kröfur, sem í þeim voru gerðar - og þar af leiðandi alls ekki að leggja neinn dóm á þær - né heldur um þá aðferð, sem við var höfð til þess að leysa þessa deilu, en eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, var komið svo, að nokkur von átti að vera til þess, að endar næðust saman í þessari deilu, að mér skilst án þess að grípa þyrfti til þessara aðgerða. En eins og ég sagði, ætla ég ekki að ræða sérstaklega um það á þessu stigi. Frv. fer til n., og það gefst þá tækifæri til þess að kynna sér einstök atriði í sambandi við málið nánar, og gefst þá færi á að ræða þau nánar við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Það hlýtur nú að vera nokkur raun fyrir mann, sem alinn er upp í verkalýðshreyfingunni, fyrir hennar „prinsip“ og hennar starf, að bera fram slíkt mál eins og hér er á ferðinni, mál, sem ætlað er að svipta þrjú stéttarfélög rétti til samninga um kaup sín og kjör, og má nú vissulega segja, að ólíkt hafist þeir að, foringjar Alþfl. nú, sem gerast fyrirsvarsmenn slíks máls hér á hv. Alþ., og foringjar Alþfl. hér áður fyrr, sem gerðu það a.m.k. tvívegis að hótun um úrsögn úr ríkisstj., ef hliðstæð lög yrðu sett, og einmitt þegar sjómannastéttin átti í hlut. Um þetta vil ég aðeins segja það, að sem gamall félagi hæstv. ráðh. í verkalýðshreyfingunni finn ég til með honum í þessu hlutverki og óska þess bezta honum til handa, að hann verði sem skemmst í félagsskap, sem neyði hann til þvílíkra verka. Um það leyti, sem þessi brbl. sáu dagsins ljós, örfáum dögum eftir alþingiskosningar, - en það var vissulega engin tilviljun, að þau voru einmitt gefin út rétt að kosningunum afstöðnum, en ekki rétt áður en þær fóru fram - þá sagði flokksblað hæstv. ráðh. í ritstjórnargrein, að það væri vissulega hægt að treysta því, að slík l. væru ekki gefin út af núv. hæstv. félmrh. með ljúfu geði og ástæðan hefði eingöngu verið sú, að hann hefði örvænt um aðra lausn málsins. Þetta m.a. vekur mann til umhugsunar um það, hvort hér hafi virkilega staðið svo á, að kröfur farmanna hafi verið í slíku hófleysi og aðgerðir hafi verið það harkalegar af hálfu þeirra samtaka, sem hér áttu hlut að máli, að það gæfi tilefni til fullkominnar örvæntingar hjá stjórnarvöldunum. Og einnig vekur þetta þá spurningu, hvort það hafi verið eingöngu þeirra sök, að deilan gat ekki leystst á friðsamlegan hátt eða hvort öðrum hafi verið um að kenna. Og sú spurning vaknar líka, hvers vegna þessum gerðardómslögum var einhliða beitt gegn farmönnum, en ekki að neinu leyti gegn hinum aðilanum, sem í deilunni stóð, því að þessi brbl. eru brennd nákvæmlega sama markinu eins og öll önnur lög, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur borið fram í svipuðum anda, að þvingunum er einhliða beint gegn þeim, sem eru að semja um laun sín, en ekki á neinu tilviki gegn þeim, sem kröfurnar eru gerðar til. Það er vissulega eftirtektarverð staðreynd, sem ekki getur farið fram hjá neinum, sem lítur yfir farinn veg í þessum efnum hjá hæstv. núverandi ríkisstj. Ég held, að það yrði ljóst, ef saga þessa máls er aðeins rifjuð upp, og ég tel rétt, að það verði gert við þetta tækifæri, að það hafi verið gætt af hálfu farmannanna fyllstu sanngirni bæði um alla kröfugerð og í allri meðferð málsins og sérstök tilhliðrunarsemi hafi komið fram hjá þeim varðandi alla framkvæmd málsins. Og það kom m.a. strax fram í upphafi deilunnar, að fyrirsvarsmenn þeirra samtaka, sem hér áttu hlut að máli, báru alveg sérstakt - og ég vil segja óvenjulegt - traust til hæstv. ríkisstj. og hennar stofnana. Þetta kom m.a. fram í því, að eftir að samningar runnu út í okt. á s.l. ári, þá óskuðu fyrirsvarsmenn þeirra samtaka, sem hér eiga hlut að máli, eftir því, að fræðileg rannsókn færi fram á þeirra kjörum, hlutlaus rannsókn, hvernig þau hefðu breytzt í samanburði við kjör annarra stétta, og þetta verkefni var ekki falið óvirðulegri stofnun heldur en sjálfri Efnahagsstofnun ríkisins. Niðurstaða þessarar athugunar var sú, að þarna hefði orðið verulegur misbrestur á því, að kjör þessara stétta hefðu breytzt í samræmi við breytingar á kjörum annarra launastétta í landinu á undanförnum árum. Á þessari rannsókn byggðu svo farmennirnir sínar kröfur, sem voru upphaflega í höfuðatriðum þær, að jöfnuð yrði út 7–12% kauphnignun, sem sannanlega var orðin á launum þeirra og annarra starfsstétta, miðað við þær breytingar, sem hafa orðið á þeim á nokkrum undanförnum árum, í öðru lagi, að þeir fengju 25% vaktaálag á föst mánaðarlaun, vegna þess að þeir vinna allan sólarhringinn og geta algjörlega miðað sín hlunnindi við það, sem tíðkast hjá landverkamönnum, og í þriðja lagi, að þeir frídagar, sem þeir gátu ekki tekið vegna starfa sinna úti á sjónum, væru greiddir með 90% álagi, en allar launastéttir hafa slík ákvæði í sínum samningum. Þetta voru upphaflegu kröfurnar. Eftir að farmennirnir höfðu rætt þessi mál við ríkisstj. og fyrirsvarsmenn hennar og þá væntanlega hæstv. ráðherra, sem hér talaði, og eftir að fyrirsvarsmenn stjórnarinnar höfðu borið fram sérstakar óskir hennar um það, að kröfunum væri stillt í hóf með tilliti til allra aðstæðna, svo að hægt væri að leysa málið með friðsamlegum hætti, þá gerðu farmennirnir þess kost, að öllum aðgerðum yrði frestað um verulegan tíma gegn fimm skilyrðum, sem þeir settu, og í þeim skilyrðum er fallið frá langveigamestu kröfunum, sem þeir gerðu, þ.e.a.s. um 25% vaktaálagið. Hins vegar kváðust þeir vera fúsir til þess að fresta aðgerðum og semja a.m.k. til bráðabirgða, ef þeim væri tryggð einnar klst. yfirvinna á dag. Í öðru lagi, ef nýliðar, sem munu vera tiltölulega lágt launaðir, fengju að byrja á hæstu launum í sínum flokki. Í þriðja lagi, ef þeir fengju 7% oflof á yfirvinnu, en þeirra hlunninda njóta svo að segja allir launamenn í landinu, a.m.k. allir, sem vinna eftir kjörum verkalýðssamtaka innan Alþýðusambands Íslands. Í fjórða lagi, að ágreiningur um hin ýmsu samningsatriði yrði jafnaður. Og í fimmta lagi, að nefnd yrði skipuð, sem athugaði laun farmanna enn betur en búið væri að gera og á hvern hátt mætti tryggja þeim kaup á við hliðstæðar stéttir í landinu. Þarna sem sagt tel ég, að farmennirnir hafi sýnt strax í upphafi meðferðar málsins mjög mikla tillitssemi og lækkað kröfur sínar mjög verulega frá því, sem um var að ræða í upphafi og það sé þess vegna ekki hægt að segja, að þeir hafi grafið einhverja óbrúanlega gjá í samningunum með þessari afstöðu sinni. En niðurstaðan varð, eins og hæstv. ráðh. gat um, að samningar gátu ekki tekizt á þessum grundvelli, því að farskipaeigendur vildu aðeins ganga inn á eitt atriði af þessum og það sjálfsagðasta, þ.e.a.s. að misklíðarefni út af samningum yrðu jöfnuð. En að öðru leyti gáfu þeir ýmist hófleg svör eða um algera neitun var að ræða. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, þó að það sé kannske erfitt að sanna það, að höfuðástæðan fyrir óbilgirni farskipaeigenda í málinu og fyrir því, hvað vinnustöðvunin stóð lengi, var sú, að þeir treystu á það, að þessi leið yrði farin eftir kosningar - þeir treystu á það - og ef þeir hefðu ekki gert það, held ég, að þeir hefðu hlotið að snúast talsvert öðruvísi við þeim till. til breytingar, sem fyrirsvarsmenn farmanna gerðu. En það er einmitt þetta, einmitt þessi aðferð, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert svo almenna í viðskiptum launamanna og samtaka þeirra við atvinnurekendur, að atvinnurekendur eru, jafnvel án þess að nokkrar yfirlýsingar eða bein loforð liggi fyrir um það, farnir að treysta meira eða minna á það, að slík verði endanlega lausnin. Og það gefur auðvitað alveg auga leið, að það getur ekki lengur verið um neina frjálsa samninga að ræða og neina eðlilega meðferð þessara mála eftir þeim l., sem um það eiga að gilda, ef annar aðilinn hefur þetta alltaf uppi í erminni, að ríkisstj. komi honum til hjálpar og lögfesti óbreytt kjör eða gerðardómar, sem ekki þurfa að skila áliti, fyrr en eftir dúk og disk, eins og hér er um að ræða. Ég vil taka undir það, að ég er nákvæmlega sömu skoðunar og hv. 3. þm. Norðurl. v., sem hér talaði á undan mér, að auðvitað geta komið slík tilfelli, slík misnotkun á þeim rétti, sem vinnulöggjöfin veitir launþegum til samtaka um það að neita að selja vinnuafl, að það verði ekki komizt hjá opinberum aðgerðum. Slíkar aðstæður geta vissulega verið fyrir hendi, en ég held, að slík misnotkun á samningsréttinum og aðstöðu til að gera frjálsa samninga sé ákaflega fátíð og engin af þeim brbl., sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið út varðandi launadeilur, hafi verið hægt að grundvalla á slíkri staðreynd. Ég held, að það hafi verið farið það gætilega með þennan dýrmæta rétt, að ríkisstj. hafi aldrei, hvorki í þessu - allra sízt kannske í þessu - né heldur í öðrum tilfellum getað haft slíka ástæðu, þó að það vissulega sé fræðilegur möguleiki, að slíkt gæti átt sér stað. En það mætti nú kannske líka spyrja: Ef einhver þvingunarlög voru óhjákvæmileg í þessu tilfelli, sem ég tel ákaflega fjarri lagi, að hafi verið, hvers vegna var þá ekki að minnsta kosti farið bil beggja og einhver miðlunartill. lögfest? Það hefur verið gert áður í hliðstæðum tilfellum. Eða var það svo, að hæstv. ráðh., sem hér er í fyrirsvari fyrir þessu máli, hafi ekki haft neina skoðun á því, hvað var sanngjörn lausn á deilunni? Það væri vissulega ástæðu til að spyrja um það. Og ef hann hafði einhverja skoðun, hver var hún þá? En þessi lagasetning ber þess ekki vitni, að hann hafi haft neina skoðun á málinu. Og er það auðvitað auðsætt, að hafi svo verið, var málið auðvitað miklu vandasamara fyrir hann til lausnar. Það mætti líka spyrja: Ef það var óhjákvæmilegt að skipa gerðardóm í þessu máli, sem ég tel, að hafi alls ekki verið til að dreifa, hvernig stóð þá á því, að slíkum gerðardómi voru ekki settar einhverjar viðmiðunarreglur eða starfsreglur? Ég get ekki betur séð en að það hljóti að vera ákaflega örðugt fyrir slíkan gerðardóm að starfa, ef hann hefur ekki í þeirri löggjöf, sem markar honum svið, neinar leiðbeiningar um það, á hvaða grundvelli hann skuli vinna eða hvaða tillit hann skuli taka í sínum úrskurði, enda hefur nú reynslan orðið sú, að þetta verkefni, sem gerðardómnum var falið, virðist nú heldur betur standa í honum, því að hann er ekki búinn að leysa það enn í dag, að því er ég bezt veit. Nei, það voru sem sagt ekki að neinu leyti farnar þessar leiðir, sem þó voru hugsanlegar, jafnvel þó gripið yrði til slíkra aðgerða, heldur aðeins farin gamla leiðin, að þvinga fram einhliða bann við lögmætum samtökum og lögmætum aðgerðum, og ég vil segja hóflegum aðgerðum. Árangurinn af þessu má auðvitað segja að sé sá, að málið hafi verið leyst í bili, en þó ekki nema um stundar sakir, og nú eru ekki nema örfáir dagar, þangað til farmennirnir hafa aftur fengið sinn samtakarétt, og ég man ekki betur en að þeir svöruðu þessum lögum á fundi annaðhvort samdægurs eða daginn eftir með því að ákveða, að verkfallið skyldi halda áfram, strax þegar l. gengju úr gildi 1. nóv., og það eru ekki margir dagar þangað til. Gerðardómurinn er ókominn, og maður sér ekki, að í sjálfu sér sé málið neitt nær því að vera leyst en áður. Við stöndum í raun og veru núna, eða komum þá til með að standa að örfáum dögum liðnum, í nákvæmlega sömu sporum og þegar l. voru sett. Og það er líka kannske ástæða til að minna á það, að þegar farmennirnir ákváðu þetta á sínum fundum, að brbl. útgefnum, lýstu þeir því sérstaklega yfir, að þeir mundu taka öðrum og harðari tökum á sínum kjaramálum, þegar þessi lög væru úr gildi, en þeir hefðu gert, ef deilan hefði leystst með eðlilegum hætti. Þannig eru þessar aðgerðir ekki til þess fallnar, þegar til lengdar lætur, að leysa nein mál. Það er aðeins höggvið á hnútinn í bili, en vandinn stendur eftir og biður sinnar eðlilegu lausnar. Um leið og ég mótmæli þessu frv. með svipuðum og sömu aðalrökum og ég gerði hér í gær, þegar önnur hliðstæð lagasetning var hér til umr., vil ég að lokum spyrja ráðh. um það, hvernig hann hafi hugsað sér að fara með málið, þegar það kemur núna á dagskrá að nýju. Er það svo, að atvinnuvegirnir og þjóðin þoli nú betur átök út af þessu máli en hún gerði á s.l. vori, eða er þá meiningin að hindra það með því að leika sama leikinn og hér hefur verið leikinn í þessu máli ?

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þeim tveimur hv. þm., sem til máls hafa tekið um frv. fyrir mjög hógværan málflutning. Slík mál gætu verið tilefni til hávaðasamra umræðna, sem þeir forðuðust þó mjög hyggilega í sínum ræðum, beittu þar þeim rökum, sem þeir höfðu og töldu vera handbær í málinu, þótt þeir teldu sig vera andvíga efni frv. Ég vil samt sem áður leyfa mér að gera örstutta athugasemd við þá yfirlýsingu hv. 3. þm. Norðurl. v., að framsóknarmenn, - ég efast ekki um, að hann hafi greint rétt frá, séu nú algjörlega andvígir slíkri málsmeðferð sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þ.e.a.s. að beita gerðardómi í vinnudeilum. Ég man að vísu ekki mjög langt aftur í sögunni, en ég þykist þó muna það, að hans ágæti flokkur hafi einhvern tíma verið orðaður við slíka lagasetningu, og ég vil ekki ætla það þeim mönnum, sem við þetta voru riðnir af flokksins hálfu þá, að þeir hafi ekki gert það í góðum tilgangi, en eigi að síður eru það staðreyndir, að flokkurinn gaf samþykki sitt til slíkra mála áður, og ég tel rétt, að það komi fram, þó að flokkurinn hafi, sem hann hefur rétt til, skipt um skoðun í því efni nú.  En þá er það aðeins örstutt aths. við ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann lagði fyrst mikla áherzlu á útgáfudag laganna og alþingiskosningarnar, það væri engin tilviljun, að lögin hefðu verið gefin út að kosningunum loknum. Ég vil hvað varðar sjálfan mig mótmæla eindregið þessu og skal færa fyrir því þau rök, sem ég reyndar minntist á í mínum frumorðum með frv. Eins og rétt var frá skýrt af hans hendi, þá voru það miðlunartillögur eða frestunartillögur, sem farmenn töldu sig vera tilbúna til að samþykkja. Eftir það fóru fram forviðræður, sem ég skýrði frá áðan, að fram hefðu farið, að ég hygg í mínu ráðuneyti, á milli mín og þeirra aðila, sem í samninganefnd voru af hálfu farmanna. Það var í þeim viðræðum, eftir að fyrri tilraunir þeirra, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. var að lýsa, höfðu mistekizt, sem gerðar voru tilraunir til þess að finna enn aðra lausn málsins. Á fyrri fundi, sem við héldum, komumst við að samkomulagi um að kanna til hlítar um nýja útgáfu af miðlunartillögunni, og á síðari fundinum var henni tekið með þeim hætti, sem ég áðan sagði, að fulltrúar farmanna sögðust mundu mæla með henni, hver í sínu félagi. Þeir fóru síðan með þessa tillögu, að ég hygg í einum fimm liðum, en fengu ekki sína félaga til að ganga inn á hana, og hún var felld með geysimiklum atkvæðamun, hygg ég í öllum þeim félagsdeildum, sem áttu hér hlut að máli. Og það er ekki fyrr en þessi tillaga, sem er a.m.k. nr. 2, ef ekki nr. 3 í sjálfu verkfallinu, hafði verið felld, sem ég tek þá ákvörðun að beita þessari heimild til setningar brbl. til að forðast þau vandræði, sem þá hertu mjög að, eins og ég áðan sagði. En það var ekki sízt úr kjördæmi hv. þm., sem borizt höfðu harðorðar kröfur um, að þessi vandi yrði leystur, vegna þess að vöruskortur væri þar í ýmsum byggðarlögum og færi mjög vaxandi. Þá fullyrti hv. þm. einnig, að skipaeigendur hefðu í þessu tilfelli treyst á það, að brbl. yrðu sett og þess vegna síður verið viðræðuhæfir til samningagerðar. Ég veit ekkert um, hvað skipaeigendur hugsuðu í þessu máli og hafði sáralítið samband við þá að öðru leyti en því, sem ég var um beðinn af hálfu einstaklinga, er í deilunni stóðu hinum megin við borðið, þ.e.a.s. af hálfu farmanna. En að þeir hafi nokkurt vilyrði af minni hendi fengið um slíkt, eru algjörlega órökstuddar fullyrðingar, sem með sanni verður aldrei fundinn neinn staður. Ástæðuna til þess, að til þessa neyðarúrræðis var gripið, hef ég þegar skýrt, og endanleg reynsla á því fékkst ekki fyrr en daginn, sem þessi brbl. voru sett. Þá taldi ég, að gerðar hefðu verið þær úrslitatilraunir til sátta, sem mögulegar voru af hendi ráðuneytisins eins og á stóð. Mér þykir þá einnig nokkurs virði, að hv. þm. taldi, að það hlyti að vera þung raun fyrir mig að flytja slík mál, hafandi startað lengi í verkalýðshreyfingunni, sem væri algjörlega andvíg slíkum vinnubrögðum. Ég skal ekkert leyna því, að þetta var ekkert gleðiverk fyrir mig og alls ekki gert af því að ég hefði þar minnstu löngun til, en ég hef ekki enn skipt um þá skoðun eða þá afstöðu, sem ég tók þennan nefnda dag, að ég tel, að öðruvísi hefði þessi deila, eins og á stóð, ekki verið leyst. Enn fremur þykir mér það nokkurs virði, að þm. viðurkenndi, að það gæti komið fyrir það ástand, að til slíkra laga yrði að grípa. Og ég mat svo, að þetta ástand væri þarna fyrir hendi. Þá spurði þm., einnig að því, hvers vegna ekki hefði verið staðfest ákveðin og eindregin miðlunartillaga í þessum lögum. Svarið við því er einfaldlega það, að eftir að þessar tilraunir farmanna til sátta tókust ekki, þá tóku þeir upp allar sínar fyrri kröfur eins og þær höfðu upphaflega verið og sögðust mundu halda sig við þær, þar sem engin hönd hefði verið á móti þeim rétt til sátta í málinu. Svo sem títt er áður við samkomulagsumleitanir, þá hafa verkalýðsfélögin iðulega gert það, að ef ekki hefur verið fallizt á miðlunartillögur, sem þau hafa getað hugsað sér á þeim stigum deilunnar, þá hafa þau tekið upp sínar frumkröfur. Ég taldi það því beinlínis rangt gagnvart farmönnunum sjálfum, ef það ætti að þvinga upp á þá ákveðnum miðlunartillögum, en þeir, eins og á stóð þá, töldu, að þeir ættu kröfur til fullnægingar á sínum upphaflegu og fyllstu kröfum. Þess vegna var eðlilegt, að sá gerðardómur, sem í málinu starfaði, hefði sem allra mest bundnar hendur um afgreiðslu málsins, þannig að fyrirfram yrði ekki þvingað upp á hann neinum starfsreglum. Svo spurði þm. að lokum spurningar, sem nánast var í tvennu lagi. Í fyrsta lagi um það, hvort ráðh. hefði ekki sjálfur haft neina skoðun á málinu, og ef ekki, þá væri eðlilegt, að engin lausn hefði í því fengizt. Svo sem ég hef nú þegar skýrt og gerði í minni frumræðu, þá hafði ég þá skoðun, að réttmæt lausn væri eins og á stóð það samkomulag, sem tókst uppi í ráðuneyti, og reyna bæri það í félögunum, en farmenn voru þá á öðru máli og felldu það samkomulag með geysilega miklum atkvæðamun, eins og ég hef áður skýrt frá. Hann spurði svo, hvað ég hygðist gera, þegar þessu tímabili, sem um ræðir í lögunum, lýkur og ekki hefur komið þá úrskurður gerðardóms. Því er einfaldlega til að svara, að ég mun þá, eins og ég tel mig hafa gert meðan á deilunni stóð og reyndar áður en til sjálfs verkfallsins kom, leggja mig allan fram um að ná sáttum í deilunni og gera það, sem í mínu valdi stendur, til að samkomulag náist.