Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Einhvern veginn hefur mér skilist að stefnt væri að þinglausnum í dag. En greinilegt er að það er fjarri forsetum að ætla sér það. Spurning er um það hvaða mál eigi hér fram að ganga. Ég hélt satt að segja að það væri eitt mál sem framar öðrum þyrfti að ná fram að ganga á þessari dagskrá, þ.e. Húsnæðisstofnun ríkisins, og um það væri fullt samkomulag. Síðan hélt ég að einnig hefði verið gert samkomulag um að svokallað Arnarflugsmál gengi hér í gegn. Þetta tekur vitanlega sinn tíma. Við erum hér að vísa máli niður til Nd. sem ég hef enga trú á að verði frekari eining um þar en hér í þessari hv. deild. Svo virðist sem alls konar mál, sem greinilega er ekki samstaða um, eigi engu að síður með einhverjum hætti að keyra hér í gegn. Þá hefur a.m.k. ekki verið gert neitt samkomulag við mig um það, bæði varðandi umræður í einstökum málum, t.d. húsnæðismálunum, sem ég get gjarnan hugsað mér að flytja ítarlega ræðu um hér á eftir ef það er sérstök ósk forseta þingsins að þetta mál hér gangi fram og sé tekið fram yfir öll önnur mál. Þá vildi ég leyfa mér í framhaldi af þessu, úr því að tíminn er svona yfrið nægur og ekkert liggur greinilega á og þau mál, sem menn kalla nauðsynjamál, sitja á hakanum og ekkert er með þau gert, sbr. Húsnæðisstofnun ríkisins sem ég hélt í einfeldni minni að væri mál sem ætti endilega að ná hér í gegn -

Forseti telur ástæðu til að útskýra nokkru nánar ef hv. þm. hefur misskilið hvað hér er á döfinni. Það er að sjálfsögðu ekki nein ósk forseta, það eru ekki hans óskir sem ráða, heldur óskir þingsins almennt sem honum ber að fara eftir, að koma málum áfram eftir því sem samkomulag verður um og svo í annan stað að reyna að nýta tímann og fara eftir dagskránni eftir því sem tök eru á til að koma málum áfram. Þannig háttar til með Húsnæðisstofnunarfrv. að ekki er enn þá tilbúið nál. í því máli og sú er ein ástæðan fyrir því að það mál hefur ekki enn verið tekið til umræðu. Varðandi Arnarflugsmálið, þá er það ekki enn komið til þessarar hv. deildar. Þannig ber forseta, eins og ég veit að hv. 2. þm. Austurl. veit jafnvel og ég og jafnvel enn betur en núverandi forseti, að leggja sig fram um að koma málum áfram sem á dagskrá eru. En það eru ekki hans persónulegu óskir sem ráða í þeim efnum öðruvísi en að sinna sínum skyldustörfum.

Ég þakka virðulegum forseta þessar skýringar. Ég á ekki við að það sé neitt óeðlilegt að baki því hvernig mál ganga hér til afgreiðslu og umræðu. Hitt vildi ég gjarnan vita áður en lengra er haldið, af því að þetta er mál hæstv. dómsmrh., hvort það er sérstök krafa hans og ósk að þetta mál nái endilega fram að ganga í því formi sem það nú er. Skal ég þá ekki hafa orð mín fleiri nú í þessari lotu fyrr en ég hef heyrt svör hæstv. ráðherra, sem þetta mál heyrir undir, um það hvort það sé hans krafa að þetta mál gangi skilyrðislaust til Nd. til þess þá auðvitað að fá þar afgreiðslu hversu langan tíma sem það kann að taka þar. Svo spyr ég í lokin: Enn sefur selur á steini og á hann að sofa þar áfram eður ei? Það mál er þó á undan þessu dagskrármáli sem nú er búið að taka og væri fróðlegt að heyra skýringar virðulegs forseta á þeim svefni.

Trúlega heldur selurinn vöku sinni því að ekki væri gott ef hann svæfi á steini til lengdar því að víða eru skotmenn í leyni.



Virðulegi forseti. Það virðist ekki liggja mjög mikið á að koma ákveðnum málum hér í gegnum þingið fyrst þetta mál er hér tekið eftir að raunverulega var búið að lýsa því yfir, ekki kannske beint úr forsetastóli, að horfið væri frá því að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Síðan kemur skipun einhvers staðar frá um að þetta sé nauðsynjamál og ekki sé hægt að bíða næsta þings til að leysa það. Þau eru ansi mörg málin sem stjórnarandstæðingar hafa lagt fram hér á hv. þingi og það hefur ekki verið mikill vilji meiri hluta þingsins, ríkisstjórnarflokkanna, til að afgreiða þau mörg hver. Nú er ætlast til þess að á síðustu stundum þingstarfsins sé hespað hér í gegnum deildina málum sem eru þannig til komin að ákveðnir aðilar í stjórnarandstöðunni eru þeim mjög andstæðir. Við Alþýðubandalagsmenn hér stöndum að því allir að leggja til að þetta mál verði ekki afgreitt úr deildinni. Ef það er vilji ráðherra, forseta og ríkisstjórnarliðsins að þetta verði gert hljótum við að gera það upp við okkur hvort við eigum ekki að nota þennan eina rétt sem við höfum, að standa hér áfram í pontunni í nokkra klukkutíma og vita hvort hæstv. ríkisstj. leiðist ekki þófið. Stjórnarliðum hefur stundum tekist að stoppa nokkur mál á síðustu tímum þingsins. Það gæti verið að okkur tækist það líka. Mér kom í hug að hv. 11. landsk. þm. tókst í lokin á síðasta þingi að stöðva mál ríkisstj., ekki með málþófi heldur bara með snjöllum vinnubrögðum. Það mál er reyndar komið hingað aftur og er viðkvæmt á þessari stundu. Það er kannske ekki rétt að blanda því saman við umræðu um þetta mál þó að það sé í eðli sínu sjálfsagt að gera það. Ríkisstj. hefur staðið þannig að því máli að ekki var talin ástæða til að gefa þessari hv. deild, sem það mál stoppaði í, tækifæri til að ræða það eða fjalla um það á eðlilegan máta. Nú er þessi hv. þm. raunverulega beðinn um að endurtaka það sem hann gerði hér fyrir ári síðan vegna vinnubragða ríkisstj., vegna vinnubragða ráðherra. Það er reyndar greinilegt að þessi ríkisstj., sem nú situr, er orðin þreytt. Öll hennar vinnubrögð bera þess vitni. Eina frv., sem hér er í deildinni enn þá, er aðsent til ríkisstj., frv. sem henni var fært upp í hendurnar uppi í Garðastræti. Það er raunverulega eina málið sem liggur á að koma hér í gegnum deild. Því er ekki undinn bráður bugur að því? Ég er nokkurn veginn viss um að ef hver og einn hv. þm. hér í deildinni væri spurður að því hvaða mál það væri sem æskilegt væri að taka út úr deildinni nú á síðustu stundu yrði niðurstaðan sú að ekkert annað mál en þetta væri brýnna að afgreiða. Það er þetta eina mál sem verkalýðshreyfingin sendi til afgreiðslu á hv. Alþingi. Ríkisstjórnarmálin eru ekki þess eðlis að það liggi neitt á að samþykkja þau. Ég hvet hæstv. forseta til að líta yfir dagskrána og vita hvort það væri ekki þannig að ef við ætlum á næstu stundum, jafnvel næstu dögum, að klára þetta þing væri eðlilegt að sortera úr og athuga hvort það er ekki aðeins eitt mál sem við þurfum að afgreiða af þeim lista sem fyrir okkur liggur hér til afgreiðslu.



Það er e.t.v. rétt að forseti reyni enn á ný að koma því á framfæri að hann leggur sig fram um að greiða fyrir málum eins og honum ber að gera, hvort sem um er að ræða málefni ríkisstj., þmfrv. stjórnarsinna eða stjórnarandstöðu. Forseti telur ekki að hann hafi farið þar í manngreinarálit og telur að það hafi gengið vel að koma hér málum áfram miðað við aðstæður, stuttan tíma og miklar annir sem allt starf þingsins þessa dagana ber sterkan keim af. Forseti vill ítreka að það er ekki ástæða til að ætla að ekki sé hægt að koma málum áfram í gegnum þessa hv. deild nú í dag ef allir eru jafnsamtaka og samvinnan er jafngóð og hún hefur verið fram að þessu um að slíkt skuli gerast. Hins vegar ef menn hugsa sér að taka upp málþóf, þá er auðvitað alltaf hægt að stöðva mál. En því trúir forseti ekki á þessa hv. þingdeildarmenn að óreyndu, það þykir honum mjög ólíklegt og lái forseta hver sem vill. Þetta mál, sem hér er verið að gera athugasemdir við, hefur á engan hátt verið rekið áfram með offorsi. Það hefur verið hér á dagskrá fund eftir fund og málinu verið frestað vegna þess að beðið hefur verið um þá frestun. Það hefur ekki legið fyrir og því hefur aldrei verið lýst yfir af forseta að þetta mál ætti ekki að fara hér í gegn vegna þess að forseti hefur óskað eftir að fá skýr fyrirmæli um það ef svo skyldi vera og það hefur ekki verið gert. Þess vegna er málið á dagskrá og nú ættar hæstv. dómsmrh. að skýra sína afstöðu í málinu eins og óskað hefur verið eftir.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Vegna fsp. hv. 2. þm. Austurl. vil ég ítreka það sem ég sagði hér við 2. umr. málsins. Með flutningi þessa frv. í upphafi óskaði ég eftir breytingum á þeirri tilhögun sem hefur verið um veitingu áfengisleyfa. Þegar það mál kom til nefndar hér var meiri hl. fyrir því í nefndinni og deildinni virtist vera að breyta því mjög mikið á þann veg sem ég gat alls ekki sætt mig við. Hins vegar voru nú við 2. umr. málsins dregnar nokkuð til baka þær breytingar sem áður höfðu verið lagðar til á þann veg að ég taldi að ásættanlegt væri. Á þeirri forsendu greiddi ég atkvæði með frv. til 3. umr. og mun gera það einnig hér við lokaumræðu málsins.



Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð um það hvernig á því stendur að þetta mál er komið hér aftur vegna þess að ég skildi það sem hér fór fram áðan á þann veg að þetta mál ætti að liggja hér bara af þeirri einföldu ástæðu að sýnt væri að það færi ekki í gegnum Nd. Það má svo sem vel láta reyna á það vegna þess að við höfum yfirleitt ekki haft þann sið hér að taka mikinn tíma í það sem hæstv. forseti kallaði málþóf. Það hafa aðrir séð um í þessari hv. deild. Það má vel segja það núna þegar að þinglokum er komið og verður farið að skamma stjórnarandstöðuna einhvers staðar í fjölmiðlum fyrir að hún hafi verið dauf að það verði m.a. ádeiluefnið að menn hafi ekki staðið nógu lengi hér í stól til að andæfa ýmissi þeirri vitleysu sem ríkisstj. hefur verið að knýja í gegn. En margt er nú svo skrýtið í þeim kýrhaus að menn hafa hreinlega ekki nennt að eltast við það. Auk þess er það venja í þessari hv. deild að lengja ekki mál úr hófi þó að menn þurfi eðlilega að gera grein fyrir sinni skoðun í hverju máli, m.a. í því máli sem hér er eftir, húsnæðismálinu, sem ég held að hljóti að taka nokkurn tíma með tilliti til þess hvernig það mál ber að og hversu stórt það er. Ég sé það bara á þeim brtt., sem þegar hafa verið lagðar fram af þeim hv. þm. Stefáni Benediktssyni og Kolbrúnu Jónsdóttur, að sú umræða mun taka býsna langan tíma, eðlilegan tíma, af þeim ástæðum að hv. fyrri flm. hlýtur að þurfa að gera allnána grein fyrir þeim brtt., svo og nál. sínu. Það er óhjákvæmilegt. Ég dreg ekki sanngirni virðulegs forseta í efa. Það gerir ábyggilega enginn hér í deildinni. En létt hefur það verk verið fyrir hæstv. forseta að sýna sanngirni á báða bóga stjórn og stjórnarandstöðu því að hlutföllin á málum sem hafa gengið fram í deildinni af ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar eru slík. Það hefur verið létt verk fyrir forseta að sýna sanngirni í þeim 3-4 málum sem hér hafa farið í gegn allt í allt frá hv. stjórnarandstöðu. Það er rétt að ítreka það nú að það er mjög glöggt um öll vinnubrögð þessa þings nú að það hefur verið ákveðið - hvar sem það hefur verið, ekki hefur það verið gert í Garðastrætinu en einhvers staðar hefur það verið gert - að tillögur stjórnarandstöðunnar skyldu yfirleitt ekki sjá dagsins ljós hér og jafnvel til 2. umr. eða til afgreiðslu. Það er greinilega sú lína sem hefur verið gefin út til nefndarformanna. Það kom gleggst í ljós í umræðum í Sþ. í gær að a.m.k. sumir hæstv. ráðherrar eiga ákaflega erfitt með að sjá frv. eða tillögur frá stjórnarandstöðunni ná fram að ganga, eiga þá mjög bágt, svo að ekki sé meira sagt, ef það lítur út fyrir að einhver till. frá stjórnarandstöðunni villist í gegn frá nefndarformönnum, því að það hljóta að hafa verið hreinar hafvillur, sem þeir hafa þó lent í í lokin, að hafa samþykkt eina og eina till. frá stjórnarandstöðunni. Það er alveg hárrétt hjá virðulegum forseta að það hefur ekki verið rekið á eftir þessu máli, sem við erum að ræða núna, með neinu offorsi. En hvers vegna hefur þetta mál verið hér á dagskrá og verið frestað æ ofan í æ? Það er af því að stjórnarliðið sjálft hefur verið í hreinustu vandræðum með það, klúðrað því út og suður. Hv. 4. þm. Austurl., formaður allshn., sá samviskusami maður, hefur verið á handahlaupum hér í tillögugerð undanfarna daga í mestu erfiðleikum með að finna einhverja þá lausn á þessu máli sem ráðherra t.d. gæti sætt sig við og Alþingi gæti talið brúklegt og er þó engan veginn brúklegt enn. Það á vel eftir að koma í ljós þegar farið verður að framkvæma þá endaleysu sem menn ætta að láta ná hér í gegn. Ég ætla nú, með leyfi virðulegs forseta, að rekja athugasemdir við þetta lagafrv. eins og það kom upphaflega frá hæstv. ráðherra til þess að menn átti sig á því hvað um var að ræða þegar hæstv. dómsmrh. flutti þetta mál inn í þingið. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta, til að þetta gleymist mönnum ekki alveg eftir allt klúðrið og handahlaupin við leiðréttingarnar síðustu daga: "Frv. þetta felur í sér þá meginbreytingu að ákvörðunarvald um útgáfu leyfa til áfengisveitinga á veitingastað er lagt í hendur lögreglustjóra í stað dómsmrh." Þetta var þessi voðalega breyting sem lagt var til að gerð yrði eftir að hæstv. dómsmrh. hefur legið undir stóráföllum í sambandi við það að hafa lagst allt um of á vínveitingaleyfi sem gífurleg ásókn hefur verið í í þeirri gróðafíkn frjálshyggjunnar sem nú ríður húsum og hann hefur orðið að búa við í þessum málum eins og mörgum öðrum. Svo segir áfram í athugasemdum, með leyfi virðulegs forseta: "Jafnframt er gert ráð fyrir því að óheimilt verði að gefa út slíkt leyfi nema viðkomandi sveitarstjórn mæli með leyfisveitingu, en nú er óheimilt að veita leyfi ef hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd er leyfisveitingu mótfallin" - þ.e. sýslunefndin er tekin út úr þessu. Það er trúlegt að menn hafi saknað hennar svona mikið. Þess vegna hafa menn rokið til, farið að breyta og saknað þess að hún skyldi þó ekki halda þessu valdi þessi tvö ár sem hún á eftir ólifuð í landinu sem stjórnsýslueining. "Rétt þykir að flytja ákvörðunarvald um útgáfu leyfa þessara til staðbundinna lögreglustjóra að fengnum meðmælum sveitarstjórnar sem í hlut á. Með frv., ef að lögum verður, er aukin ábyrgð lögð á sveitarstjórnir í landinu en ákvörðunarvaldi því, sem dómsmrh. hefur nú, haldið innan lögreglustjórnarinnar. Jafnframt er tekið fram að við ákvörðun um leyfisveitingu skuli lögreglustjóri hafa hliðsjón af tilgangi áfengislaganna sem fram kemur í 1. gr. þeirra, þ.e. að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli sem henni er samfara. Haldið er því skilyrði að veitingastaður skuli vera fyrsta flokks að því er varðar húsakynni, veitingar og þjónustu. Til að meta það hvort veitingastaður telst fyrsta flokks og til að tryggja samræmt mat um land allt er gert ráð fyrir starfsemi matsnefndar áfengisveitingastaða svo sem verið hefur. Auk þeirra breytinga, sem raktar hafa verið, felur frv. í sér nokkrar minni breytingar." - Hér eru þær raktar og ég nenni ekki að telja þær upp enda eru þær að miklu leyti á stofnanamáli sem ég er ekki mikið hrifinn af að þurfa að þylja upp í framhaldi af þessu. Það er því dagljóst að þetta mál, eins og það er komið frá hæstv. dómsmrh., var auðvelt til afgreiðslu í þessari deild með því að kanna á hvern hátt sú framkvæmd yrði sem af því leiddi. En menn vildu það ekki heldur fóru að hringla í þessu máli fram og til baka, reyna að finna einhverja lausn - mér skilst helst vegna þess að í Nd. höfðu ákveðnir hv. þm. flutt frv. fyrr á þessu þingi sem gekk nokkuð á skjön við þetta mál. Þess vegna hafi nefndin í Ed. endilega þurft að fara að breyta því enda var það beinlínis kynnt þannig í allshn. Ed. að það yrði að athuga þetta mál vegna þess að einhverjir þm. í Nd. hefðu ætlað að hafa þetta einhvern veginn öðruvísi. Það hryggir mig ef menn eru farnir að mynda sér skoðun eftir því hvort eitthvert frv. hefur einhvern tíma komið fram frá einhverjum þm. um þetta mál þar sem tekið er jafnvel á þessum málum af því gáleysi sem þeim hv. þm., sem það frv. fluttu í Nd., er svo gjarnt að gera þegar áfengismál eru annars vegar. Ég skal ekki lengja þessa umræðu meira, virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka það fram til að forða misskilningi að ég veit undir hvaða þrýstingi virðulegur forseti er gagnvart afgreiðslu mála. En mér þykir það hins vegar undarlegt að það sé þetta mál sem virðulegur forseti þarf alveg sérstaklega að koma hér í gegn og ýta á eftir. Það kemur mér mjög á óvart. Hitt ítreka ég svo að þegar litið er til baka hefur því miður ekki verið mikil ástæða til þess á þessu þingi, sem nú er að ljúka, fyrir stjórnarandstöðuna að sýna samkomulagsvilja æ ofan í æ til að greiða fyrir málum, vegna þess að nefndarformenn stjórnarflokkanna, annaðhvort sjálfir eða skv. skipunum, hafa fengið um það ótvíræð fyrirmæli eða hafa gert það að láta ekkert af málum stjórnarandstöðunnar ná fram að ganga, helst ekkert nema þá ótilneyddir einhverjar tillögur sem væru það saklausar og með það breyttu orðalagi að þær segðu í raun og veru ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég sé a.m.k. eftir því að hafa sýnt þann samkomulagsvilja við hæstv. ríkisstj. sem ég hef sýnt hér í vetur í afgreiðslu mála þegar hæstv. ríkisstj. og hennar lið tekur þannig á málum stjórnarandstöðunnar sem ég hygg að séu engin dæmi um á síðustu árum að gert hafi verið. Heimur versnandi fer, segir einhvers staðar. Ég hélt að það gæti ekki átt við núv. ríkisstj. en það er greinilegt að það á að snúa orðtakinu á hana. Ríkisstjórnin versnandi fer.



Forseti vill gjarnan taka undir það að það hefur verið létt verk fyrir hann að stjórna þessari deild, ekki vegna þess að svo fá mál hafi verið af hendi stjórnarandstöðunnar heldur og miklu frekar vegna þess að stjórnarandstaðan hefur verið mjög samvinnugóð, einnig varðandi mál ríkisstj.



Virðulegi forseti. Þegar mál þetta var til umræðu hér í deildinni í fyrra studdi ég till. þess efnis að málinu yrði vísað til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er enn sömu skoðunar og segi því já.

Iðnrh. (Albert Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa furðu minni á þessu plaggi sem kallað er frv. til l. um breytingu á áfengislögum, nr. 82/1969: Hvað er Alþingi að afgreiða? Í 7. gr. stendur, með leyfi forseta: "Lög þessi öðlast gildi 1. mars 1987. Lögin skulu þó ekki koma til framkvæmda nema þau hafi áður hlotið samþykki með meiri hluta atkvæða við þjóðaratkvæðagreiðslu sem fram fari eigi síðar en 31. des. 1986." Alþingi er alls ekki að afgreiða nokkurn skapaðan hlut hérna. Lögin taka ekki gildi fyrr en að afstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum því ekki að afgreiða nokkurn skapaðan hlut. Við erum bara að staðfesta þann ræfildóm sem ríkt hefur á Alþingi í þessu máli að menn hafa ekki þorað að segja annaðhvort já eða nei. Ég segi nei.



Virðulegi forseti. Í mínum málflutningi í þessu máli hef ég ávallt lagt ríka áherslu á að ég teldi eðlilegast að um þetta mál færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla og ég var meðflm. slíkrar till. í hv. deild á síðasta þingi. Mér finnst þjóðaratkvæðagreiðslan vega þyngst í þessari till. Hún er skilyrði fyrir málinu og því segi ég já.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Sú málsmeðferð, sem hér er lögð til, er öðruvísi en samþykkt var hér í deildinni á liðnum vetri. Þá var ég meðmæltur því fyrirkomulagi þjóðaratkvæðis sem þá var lagt til. Hér er um annars konar málsmeðferð að ræða. Ég hef ekki skipt um skoðun frá því á liðnum vetri og segi því nei.



Virðulegi forseti. Með því að þessi atkvæðagreiðsla er einvörðungu skoðanakönnun í þessari hv. deild og þrátt fyrir það að till. sem slík komi til móts við þau sjónarmið sem ég studdi hér fyrir einu ári síðan og með tilliti til þess hvernig þetta mál ber að tek ég ekki þátt í atkvæðagreiðslu núna.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki haft tækifæri til að taka fyrr til máls í þessu máli og sjálfsagt hefur það verið á einhverjum misskilningi byggt hjá mér að þetta mál kæmi ekki til atkvæðagreiðslu nú. Mér eru því settir hér slæmir skilmálar því að ekki eru nokkur tök á því að ég geti að nokkru ráði gert grein fyrir afstöðu minni hér við nafnakallið. Ég vil aðeins vísa til þess að mér þykir eðlilegt að hinkra við eftir áliti þeirrar stóru áfengismálanefndar sem hefur verið að vinna að undanförnu í þessum málum, áður en Alþingi tekur lokaákvörðun í þessu máli. Enn fremur vil ég láta þess getið hér að ég er eindregið á móti því að vísa þessu máli til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að Alþingi eigi að hafa dug til að taka á þessu máli sjálft, ella vísa þá þeim fjölmörgu margfalt mikilvægari málum, sem hér eru dagsdaglega til umræðu, líka til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi nei. Frv. þar með fallið.