Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér liggur fyrir, er hv. þ m. kunnugt frá siðasta Alþ., en þá var flutt frv. um lánasjóð sveitarfélaga, sem ekki var útrætt. Við 1. umr. málsins gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir því, að hverju leyti þetta frv. er frábrugðið frv. því, sem flutt var á síðasta Alþ. Aðalbreytingin er í því fólgin, að í frv. í fyrra var gert ráð fyrir 15 millj. kr. árlegu framlagi til sjóðsins úr ríkissjóði, en í þessu frv. er hins vegar gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði skv. ákvörðun fjárlaga hverju sinni. Þessi breyting leiddi af sér nokkrar breytingar á öðrum gr. frv., eins og fram kemur í athugasemdum við frv. og einnig kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. Eins og í athugasemdum segir, var frv. þetta samið og flutt í því formi, sem það nú liggur fyrir, í samráði við stjórn Sambands sl. sveitarfélaga, og það er rétt að geta þess einnig, að á fulltrúaráðsfundi Sambands ísl. sveitarfélaga, sem haldinn var hér í Reykjavík dagana 10. og 11. þ. m., var samþ. áskorun til Alþ. um að lögfesta frv. til laga um lánasjóð sveitarfélaga. Heilbr.- og félmn. hefur athugað frv., og leggur nefndin til, að það verði samþ., en eins og fram kemur í nál. á þskj. 342, áskilur einn nefndarmanna, hv. 9. þm. Reykv., sér rétt til að flytja brtt. við 5. gr. frv., og það hefur hann þegar gert, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir þeirri brtt.



Herra forseti. Ein og hv. frsm. heilbr.- og félmn. tók fram, varð ekki ágreiningur innan nefndarinnar um frv. í heild sinni. Hins vegar tók ég það fram á nefndarfundum, að ég mundi flytja brtt. við 5 gr. frv., brtt., sem fæli það í sér, að árlegt framlag úr ríkissjóði yrði jafnhátt árlegu framlag úr jöfnunarsjóði. Frv. sama efnis var á ferðinni á þinginu í fyrra, og í því frv. var einmitt gert áð fyrir þessu, að árlegt framlag úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga yrði 15 millj. kr. upphæð og að árlegt framlag úr ríkissjóði yrði einnig 15 millj. kr. að upphæð. Þessu hefur nú verið breytt á þann veg, að framlag úr ríkissjóði skuli kveðið í fjárlögum hverju sinni. Í þessari breytingu frá frv. í fyrra el ég, að um talsverða afturför sé að ræða, og ég tel ekki sanngjarnt gagnvart sveitarfélögunum að breyta til í þessu efni. Í frv. í fyrra var gert ráð fyrir, að ríkissjóður og sveitarfélögin skyldu greiða jafnháa upphæð í þennan ágæta lánasjóð sveitarfélaga. Þá var gert ráð fyrir, að lánasjóðurinn væri sameign ríkisins og sveitarfélaganna, en frá því hefur nú verið horfið með þeirri breytingu, sem orðin er á frv. Hér var sem sagt um algert jafnræði í fjárhagslegu tilliti að ræða á milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna, en nú er þetta jafnræði strikað út. Framlagið úr ríkissjóði skal ákveðast í fjárlögum hverju sinni, og með því er sýnilega, að því er ég bezt fæ séð, horfið að því að draga verulega úr stuðningi ríkissjóðs við sveitarfélögin í þessu efni. Þetta tel ég mikilsvert atriði og sízt til þess fallið, að ég geti fylgt því. En fyrirætlun um það að draga úr framlagi ríkissjóðs frá því, sem hugsað var á síðasta ári, sannast bezt á því, að lánasjóðurinn, eins og ég tók fram áðan, á ekki að vera sameign sveitarfélaganna og ríkisins, heldur á að vera sjálfstæð stofnun, sameign allra sveitarfélaga á landinu. Ég tel þetta sem sagt ákveðið spor aftur á bak. Mér fannst og finnst mjög sanngjarnt, að ríkið leggi fram fé til þessa sjóðs alveg til jafns við sveitarfélögin, og tel, að það sé ekki ósanngjarnt, að þetta framlag verði óafturkræft, þannig að lánasjóðurinn verði þrátt fyrir það séreign sveitarfélaganna. Sem sagt, ætlunin er að spara ríkissjóði útgjöld í þessu efni. En það má segja, að ef ríkissjóðurinn megi illa við að skuldbinda sig til þess að afhenda 15 millj. kr. árlega, þá má jöfnunarsjóður sveitarfélaga ekki síður illa við því. Og það munu vera margir fleiri en ég, sem líta svo á, að ríkisvaldið standi í það mikilli skuld við sveitarfélög landsins, að sízt hafi verið til of mikils ætlazt, að það legði fram þessar 15 millj. kr. árlega til lánasjóðsins. Nú verður það hins vegar ofan á að hlífa ríkissjóði, en níðast á tekjustofnum sveitarfélaganna, níðast á jöfnunarsjóðnum. Það á að rýra það fjármagn, sem sveitarfélögunum stendur sameiginlega til boða til rekstrar og framkvæmda, rýra það um 15 millj. kr. árlega og leggja í þennan sjóð. Ég hefði talið það ekki ósanngjarnt, ef sanngjörn aðstoð hefði komið frá ríkinu, þ.e.a.s. gengið hefði verið til móts við sveitarfélögin um fjárframlög til þessa sjóðs. Ég hef sem sagt á þskj. 337 flutt till. um það, að hvor aðili, ríkissjóður og jöfnunarsjóður, leggi væntanlegum lánasjóði til 15 millj. kr. hvor árlega. Með þeirri breytingu tel ég sveitarfélögunum vera rétt hjálparhönd og að þau verðskuldi það af hálfu ríkisvaldsins, enda ekki vanþörf á að rétta sveitarfélögunum hjálparhönd. En hjálp er þeim ekki veitt með þessu út af fyrir sig. Þetta er eins konar skyldusparnaður, sem felst í þessu frv., - skyldusparnaður, sem sveitarfélögunum er lagður á herðar. En ég tel, eins og ég sagði áðan, að sveitarfélögin megi illa við því að missa fé úr rekstrinum og framkvæmdunum, og væri þá lítill vegur, ef ríkið kæmi þar til móts við, og auk þess hefði þá verið von til, að lánasjóðurinn gæti orðið eitthvað meira en nafnið eitt, orðið þess verulega megnugur að rétta hlut sveitarfélaganna beinlínis og óbeinlínis í auknum tekjum, er fram liðu stundir. Ég vænti þess, að hv. dm. athugi þetta frá þessu sjónarmiði og að þessi brtt. verði samþ., en hún er, eins og ég sagði, sama efnis og ráð var fyrir gert í frv. á síðasta ári.



Herra forseti. Það er nú ef til vill ekki mikil ástæða til að svara síðasta ræðumanni, sem gerði hér grein fyrir þeirri brtt., sem hann flytur við frv. Ég vil að mestu vísa til þess, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. við 1. umr. málsins. Mér heyrðist síðasti hv. ræðumaður tala eins og lánasjóðurinn mundi ekki hafa neitt fé til ráðstöfunar annað en þessar 15 millj., sem skv. 5. gr. frv. renna til hans úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga. En það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að sjóðurinn hafi miklu meira fé til ráðstöfunar en þessar einu 15 millj., og má þá benda á aðra stafliði í 5. gr. frv. Mér fannst það heldur fáránleg hugmynd hjá hv. þm., þegar hann talaði um, að með því að verja 15 millj. kr. úr jöfnunarsjóði í lánasjóðinn væri verið að níðast á sveitarfélögunum, og sagðist þó eftir atvikum geta sætt sig við það, ef framlag kæmi á móti af hálfu ríkisins. Ég vil þá benda á, að það framlag, sem fer í lánasjóðinn úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga, er tekið af hinu stóra framlagi ríkisins til allra sveitarfélaganna í heild. Þetta fé kemur að sjálfsögðu í þarfir sveitarfélaganna, eftir því sem aðstæður á hverjum tíma kalla á í hverju sveitarfélagi fyrir sig. Það er sem sé gert ráð fyrir því í 5. gr. frv., að einnig komi árlegt lán úr Framkvæmdasjóði Íslands og aðrar lántökur, og það verður að sjálfsögðu eitt meginverkefni sjóðsins að hafa milligöngu um lánsútveganir fyrir sveitarfélögin, eins og fram kom við 1. umr. málsins. Þá er einnig gert ráð fyrir, að árlegt framlag komi úr ríkissjóði, en að vísu ekki tiltekin fjárhæð, heldur verði það skv. ákvörðun fjárlaga hverju sinni. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið, og með tilliti til þess ekki sízt að þetta frv., eins og það liggur nú fyrir, er samið og flutt í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og sambandið eftir atvikum getur fellt sig við frv. eins og það nú liggur fyrir, þá mun ég greiða atkv. gegn brtt. hv. þm.



Herra forseti. Um s.l. áramót var því lýst yfir af hálfu ríkisstj., að hún mundi vilja beita sér fyrir því, að auðvelda innflutning á tilbúnum húsum og húshlutum á þann hátt að lækka, svo sem auðið væri, tolla af slíkum varningi. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst flutt til efnda á þessu fyrirheiti. Það eru að vísu allmörg fleiri atriði í frv., en þau atriði, sem máli skipta, snerta fyrst og fremst það, sem ég hef hér greint frá, og leiðir það að sjálfsögðu af sér, að breyta þarf allmörgum númerum tollskrárinnar, þar sem alls konar slíkur varningur fellur undir. Ástæðan til þess, að ríkisstj, ákvað að beita sér fyrir þessari breytingu á tollskránni og auðvelda innflutning tilbúinna húsa og húshluta, er tvíþætt. Annars vegar er um að ræða að stuðla að lækkun byggingarkostnaðar með þessum hætti varðandi þá aðila, sem geta hagnýtt sér slíkan innflutning og þar sem það þykir hagkvæmt, og hins vegar, sem má, einnig segja, að geti á vissan hátt stuðlað að lækkun byggingarkostnaðar, að draga almennt úr hinni mjög miklu spennu, sem er í byggingariðnaðinum og hefur leitt til margvíslegra vandkvæða og í mörgum tilfellum óhæfilegs aukakostnaðar í sambandi við húsbyggingar nú síðustu árin. Þetta er öllum hv. þdm. svo kunnug , að ég þarf ekki um það fleiri orðum að fara. En það var von ríkisstj. og tilgangur hennar, að með því að auðvelda innflutning tilbúinna húsa á þennan hátt og húshluta mundi vera hægt að ná fram lausn á þessu tviþætta vandamáli, bæði draga úr hinni óhæfilegu þenslu, án þess þó að nokkur hætta væri á, að atvinnuleysi skapaðist í byggingariðnaðinum, og þá um leið að stuðla að því, að auðið væri að byggja með ódýrari hætti. Það, sem sérstaklega hvatti til þess, að gripið var til þessara úrræða, má segja, að hafi verið hin sérstöku byggingaráform, sem ríkisstj. hefur átt hlut að í sambandi við samninga við verkalýðsfélögin, þar sem beinlínis var lögð áherzla á það, að reynt yrði, m.a. með innflutningi húsa og húshluta, að stuðla að sem hagkvæmustum og ódýrustum byggingum fyrir meðlimi verkalýðsfélaganna. Sú byggingaráætlun varðandi Reykjavík er þegar komin í gang, og hefur margháttaður undirbúningur verið unninn í því sambandi, og við setningu tollákvarðana þessara hefur m.a. verið haft nokkurt samráð við nefnd þá, sem skipuð hefur verið til þess að hafa framkvæmdir þessara bygginga með höndum. Vitanlega er það miklum takmörkunum háð, hvað hægt er að gera í þessu efni varðandi tollalækkanir, því að hafa verður að sjálfsögðu hliðsjón af þeim tollum, sem eru á hráefnum, þ.e.a.s. í þessu tilfelli byggingarefni almennt, og miðað við, hversu geysilegan tekjustofn er þar um að ræða fyrir ríkissjóð, var ekki auðið að lækka hráefnið, heldur varð að miða lækkun hins tilbúna við það, sem fært þætti eð hliðsjón af eðlilegum möguleikum hins innlenda iðnaðar til þess að starfa áfram þrátt fyrir þennan innflutning. Í meginefnum eru breytingarnar í frv. fólgnar í því, að lækkaður er í 40% tollur af tilbúnum húsum og húshlutum úr 50-60% hvað snertir tilbúin hús, en hins vegar voru húshlutar að sjálfsögðu í mismunandi tollflokkum, eftir því sem háttað var gerð þeirra. Það þótti hins vegar nauðsynlegt að reyna að hafa þetta allt í sama tollflokki, og miðað við það, að timbur og byggingarvörur almennt eru í 35% tolli, þótti ekki auðið að fara neðar með hina tilbúnu húshluta og hús en í 40%. Engu að síður er hér um töluverða lækkun að ræða. En lækkunin er þó enn þá meiri varðandi innréttingar í hús, fastar innréttingar, því að þar er um að ræða tollalækkun úr 90% niður í 60%. Með hliðsjón af þessum tollabreytingum var óumflýjanlegt, enda þótt það hefði í för með sér töluverða tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, að lækka ýmiss konar varning í sambandi við húshluti og er þar stærsti liðurinn lásar og skrár, úr 70% niður í 40%, til þess að ekki yrði þar um öfuga tollvernd að ræða, þ.e.a.s. ef þetta væri innflutt í hurðunum tilbúnum, hefði það ella orðið ódýrara en fyrir innlendan iðnað, sem framleiddi slíka vöru, ef þessum tolli hefði ekki verið breytt. Loks er í þriðja lagi um það að ræða, að lækkaður er tollur af sementi úr 35% í 20%. Tollur á sementi var hækkaður mjög verulega við heildarbreytinguna á tollskránni 1962. Áður mun tollur hafa verið að innflutningsskatti meðtöldum eitthvað nálægt 20%. Þessi tollvernd þykir óeðlileg og skapar sementsverksmiðjunni tollvernd, sem ekki sé eðlileg, því að að sjálfsögðu hefur alltaf verið að því stefnt, að hún gæti framleitt sement með sem ódýrustum hætti, og vitanlega hefur hún mjög verulega vernd í því, að það er mikill kostnaður og dýrt að flytja sement til landsins, þannig að það verður að telja, að þrátt fyrir það, að þessi tollur sé lækkaður í 20%, geti það ekki orðið til hindrunar neinni eðlilegri starfsemi sementsverksmiðjunnar, heldur aðeins verki sem aðhald fyrir hana um það að halda sementsverðinu innan sem þrengstra marka. Þetta eru þær breytingar sem varða það stefnuatriði, sem ég áðan gat um. Í frv. er svo að finna allmargar aðrar breytingar, sem eru flestar eða raunar allar til komnar vegna nauðsynjar á samræmingu og til staðfestingar á úrskurðum, sem fjmrn. hefur orðið að gefa út, síðan síðasta tollskrárbreyting var gerð. Það eru að sjálfsögðu að koma til sögunnar stöðugt ný vandamál og viðfangsefni, sem í bili verður að beita úrskurðarheimildum til þess að ákvarða, en að sjálfsögðu er eðlilegt, að sé sett inn í tollskrá. Sums staðar hefur það komið í ljós, að við síðustu tollabreytingar hefur gleymzt að lagfæra viss atriði, þannig að óeðlilegt ósamræmi hefur skapazt, og er hér um það að ræða í þessu frv. að lagfæra þau atriði. Tekin eru jafnframt inn í frv. heimildarákvæði þrenns konar: Í fyrsta lagi varðandi aðflutningsgjöld af kvikmyndasýningarvélum fyrir samkomuhús. Það ákvæði hefur verið að undanförnu í fjárl. hverju sinni, en er að sjálfsögðu algerlega óeðlilegt að sé þar og eðlilegt að taka inn í tollskrána, úr því að reynslan sýnir, að Alþ. hefur ítrekað lýst yfir þeirri skoðun sinni, að þetta ætti að gilda. Í öðru lagi er tekin upp bein heimild til að fella niður gjald af ýmiss konar sölumerkjum góðgerðarfyrirtækja. Það er eilíf ásókn í þetta í rn., og stundum hefur þetta verið gefið eftir, án þess að bein heimild væri fyrir hendi, og það er skoðun rn., að miðað við það, að hér er ekki um nein veruleg tollatriði að ræða og hér er eingöngu um að ræða fjáröflunaraðferð fyrir ýmiss konar menningarfyrirtæki og góðgerðarstofnanir, þá sé eðlilegast að hafa beina heimild í þessu efni. Og í þriðja lagi er heimilað að endurgreiða gjöld af efni til uppsetningar á vatnsúðunarkerfum í kartöflugarða, allt að 10%, sem er hinn almenni tollur, sem vélar til landbúnaðar eru í, þannig að þar er um samræmingu að ræða. Hins vegar er hér um tæki að ræða, sem útilokað er að setja í ákveðinn tollflokk til að byrja með, vegna þess að það er ekki hægt að aðgreina þetta frá ýmsum öðrum tækjum, pípum og ýmsu öðru, þannig að það verður að hafa þá aðferð við þetta að heimila endurgreiðslu tollsins. Ég held ekki, að sé ástæða til, nema tilefni gefist til, að ég fari að rekja að öðru leyti þær einstöku breytingar, sem hér er um að ræða. Þær eru, eins og ég sagði, mjög veigalitlar og eru allar gerðar til samræmingar. En það hefur ekki verið farið út í það í þessu frv. að gera neinar breytingar á tollamálum iðnaðarins almennt eða nokkrar almennar tollabreytingar umfram þá byggingarvörutolla, sem ég hef hér getið um. Vitanlega koma til greina mörg atriði í því sambandi, sem vafalaust koma upp í hugum þm., og fyrir hafa legið mörg erindi varðandi beiðni um ýmiss konar breytingar, sem ekki þótti rétt á þessu stigi að taka inn í þetta frv., heldur yrðu þær teknar til meðferðar í sambandi við þá heildarathugun á tollskránni, sem ég mun síðar víkja að. Ég skal sérstaklega geta þess hér, að það kom, um það bil sem verið var að ljúka þessari endurskoðun, ósk um það, að vísinda- og kennslutæki yrðu undanþegin tolli, og er vitnað í alþjóðasamþykktir í því efni. Hér er um töluvert víðtækt vandamál að ræða. Eins og sakir standa, er heimilað að endurgreiða toll af slíkum tækjum allt niður í 35%, þegar þau fara yfir þann toll. Við athugun hefur komið í ljós, að hér er um mál að ræða, sem þarfnast þáð rækilegrar athugunar og grípur inn í svo mörg tollskrárnúmer, að rn. telur ekki mögulegt að taka það til meðferðar nú. En ég tel sjálfsagt, að við framhaldsathugun tollskrárinnar verði þetta tekið til rækilegrar athugunar, hversu langt væri hægt að ganga í þessu efni. Það má jafnframt minna á tvö önnur vandamál. sem gera má ráð fyrir, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, fái erindi um, og hins vegar hafa verið til athugunar hjá rn. og í tollanefnd og eru hvort tveggja þess eðlis, að nauðsynlegt er að koma þar á lagfæringum, en þurfa nánari athugunar við. Það er annars vegar vandamálið varðandi bókaútgáfu, en eins og sakir standa nú, eru tollfrjálsar innfluttar bækur, en hins vegar greiddur tollur af bókaefni til innlendrar bókagerðar, þannig að hér er um öfuga tollvernd að ræða, ef svo má segja, og er að sjálfsögðu nauðsynlegt að taka til rækilegrar athugunar og hefur þegar nokkuð verið skoðað, hvaða úrræði væri hægt að hafa í þessu efni, til þess að innlend bókagerð byggi ekki við óeðlilega þröngan kost. Og í annan stað er um að ræða umbúðavandamál. Það eru margþætt atriði í sambandi við umbúðir utan um margvíslegar vörur. Þær eru í ótal tollflokkum, og hafa komið fram beiðnir úr ýmsum áttum um breytingar á því. Þetta mál þarf að taka til rækilegrar athugunar, en er hins vegar þess eðlis, að það var ekki talið auðið að taka það inn í þetta frv., eins og það liggur fyrir nú, með hliðsjón af þeim megintilgangi, sem hér var hugsað að ná, og þar sem þetta frv. er sem sagt undirbúið með tiltölulega mjög stuttum fyrirvara. Á undanförnum árum hafa verið gerðar viðtækar breytingar á tollskránni og margvíslegar umbætur á því sviði. Það hefur verið framkvæmd heildarendurskoðun tollskrárinnar í samræmi við svokallaða Brüssel-tollskrá, og reynt hefur verið síðan að fylgjast með breytingum á þeirri tollskrá, þannig að það geti verið samræmi í túlkunum a.m.k. á Norðurlöndunum varðandi tollflokkun sömu vara í þessum löndum. Það var mikil breyting út af fyrir sig til bóta, þegar sameinaðir voru í einn toll. verðtoll, þeir þrír innflutningstollar, sem þá voru til, verðtollurinn, vörumagnstollurinn og innflutningssöluskatturinn, og stefnt hefur verið að því með tollabreytingum undanfarinna ára að lækka hátollana í áföngum. Hefur þegar áunnizt mikið á þeim vettvangi, því að tollar gátu áður náð allt að 300%, en nú eru hæstu tollar 125%. Þá hefur lækkun vélatolla í þágu útflutningsframleiðsluatvinnuveganna einnig verið mjög veruleg og haft mikla þýðingu. Engu að síður er sjáanlegt, að við þurfum að taka tollakerfið allt til miklu rækilegri athugunar. Svo sem öllum hv. þdm. er mjög kunnugt, eru miklar hreyfingar í þessum efnum víðs vegar um heim. Tvenns konar bandalög hafa þegar verið mynduð í Evrópu, Efnahagsbandalagið og Fríverzlunarbandalagið, sem m.a. leggja á það höfuðáherzlu og eru þegar langt komin að því marki að afnema alla tolla milli aðildarríkjanna, og jafnframt hefur verið að því unnið innan alþjóðatollamálastofnunarinnar í hinum svokölluðu Kennedy-viðræðum að reyna að finna grundvöll til þess að fá samvinnu milli þessara bandalaga og annarra, sem utan standa, m.a. Bandaríkjanna, og þá að sjálfsögðu mundi það velta á miklu, að Ísland gæti komizt þar að vegna sinna miklu hagsmuna sem mikill aðili að utanríkisviðskiptum. Í hvaða formi það verður, er ekki auðið að segja, en það eitt er ljóst, að aðflutningstollar hér á Íslandi eru með því hæsta sem þekkist, og hvað sem líður aðild okkar að þessum bandalögum í einu eða öðru formi. er það ljóst, að við verðum að stefna í þá átt að lækka þessa tolla mjög verulega til þess að geta átt þess kost eða haft möguleika til í rauninni að hafa nokkurn viðræðugrundvöll við aðrar þjóðir um að fá fríðindi fyrir okkar innflutningsvörur, þar sem margar hverjar njóta nú orðið mjög óhagstæðra tollakjara, eftir að þessir innbyrðis tollar þessara tveggja efnahagsbandalaga sérstaklega, þar sem meginhluti okkar viðskipta er, eru úr sögunni. Á þessu stigi er ekki hægt að segja um það, hver verður okkar stefna varðandi aðild að efnahagssamtökum annarra þjóða. Það hefur mikið verið rætt um hugsanlega aðild okkar að Fríverzlunarbandalaginu. Um það skal ég ekki segja á þessu stigi. Það þarf miklu nánari athugunar við. En hvað sem því líður, er það alveg ljóst, að við verðum að taka tollakerfi okkar til heildarendurskoðunar með það fyrir augum að lækka hina háu tolla og skapa þannig grundvöll að því, að við getum tekið þátt í eðlilegum viðræðum við aðrar þjóðir varðandi tolla þá, sem þær leggja á okkar vörur. Með hliðsjón af þessu hefur ríkisstj. talið nauðsynlegt að leggja grundvöll að því að marka heildarstefnu í tollamálum og reyna nú á þessu ári, eins og ég segi, hvað sem líður aðild okkar að EFTA, þá verði engu að síður að því unnið að gera heildarathugun á aðstöðu okkar varðandi lækkun innflutningstolla. Hér kemur að sjálfsögðu margt til greina, sem þar að hafa í huga. Ég hef þegar getið um það, sem neyðir okkur til þess að vinna að slíkri tollalækkun, sem er sú þróun, sem er í heiminum almennt og hlýtur að leiða af sér, að við verðum að vera hlutgengir í því efni, ef við eigum að eiga samvinnu við aðra, sem við neyðumst til að eiga í einhverju formi. En vandamálin innanlands eru hins vegar tvíþætt. Annars vegar eru hagsmunir íslenzks iðnaðar, sem verður mjög endilega að gæta að, og hins vegar, sem ekki er kannske minna atriði, er fjáröflun ríkissjóðs. Einmitt hinir háu aðflutningstollar eru geysilegur þáttur í tekjuöflun ríkissjóðs, þannig að í árl. ársins 1966 eru aðflutningsgjöld alls áætluð 40.7% af tekjum ríkissjóðs. Það er því sjáanlega hér um mikið vandamál að ræða, hvernig á að mæta þessum tekjumissi, ef til verulegra tollbreytinga kemur. Þetta þarf því allt að skoðast mjög vendilega. En þó að þessir erfiðleikar séu fyrir hendi, eru rökin fyrir því að kanna málið til hlítar svo brýn, að ríkisstj. hefur ákveðið að láta fram fara heildarathugun á þessu máli nú á þessu ári. Og hún hefur nú fyrir skömmu falið annars vegar tollanefndinni, sem hefur með höndum heildarathugun tollamálanna og tollskrárinnar, og hins vegar svokallaðri GATT-nefnd, sem hefur fylgzt með þróun viðræðna innan Alþjóðatollamálastofnunarinnar, að framkvæma á því athugun á þessu ári, þannig að því verði lokið fyrir næsta haust, hvort auði sé að stefna að því að lækka á næstu 4-5 árum aðflutningstolla um allt að 50%, þannig að 10% lækkun kæmi til framkvæmda á hverju ári. Og í þessu sambandi hefur þessum tveimur nefndum verið falið sérstaklega að athuga: Í fyrsta lagi, hvaða áhrif slíkar tollalækkanir hefðu á tekjur ríkissjóðs og hvernig mætti bæta ríkissjóði tapið, t.d. með því að leggja einhvern toll á vörur, sem nú eru tollfrjálsar eða lágtollaðar, og enn fremur með því að draga úr niðurgreiðslum. Í öðru lagi, hvaða vernd þyrfti að veita ákveðnum iðngreinum, t.d. með því að lækka strax um 10% hráefnistolla, en ekki fyrr en ári síðar tolla á þeim fullunnu vörum, sem hér eru framleiddar. Í þriðja lagi, hvaða áhrif tollbreytingar hefðu á verðlag og vísitölu framfærslukostnaðar. Og í fjórða lagi, hvaða vörur ætti að undanskilja hinni almennu toll lækkunaráætlun. Gæti þar verið um að ræða vörur, sem á að lækka lítið eða ekkert tolla á, svo og vörur, sem á að lækka tolla á fyrr en ætlunin gerir ráð fyrir. Hér er sem sagt gripið á öllum þeim vandamálum, sem þarf að taka til athugunar í sambandi við tollabreytingarnar, þar sem rætt er um möguleikana á að lækka niðurgreiðslur til þess að bæta að einhverju leyti ríkissjóði tekjumissi. Það byggist á þeirri forsendu, a við almennar tollabreytingar eða tollalækkanir ætti að sjálfsögðu að gera ráð fyrir, að margar vörutegundir lækkuðu í verði, þannig að lækkun niðurgreiðslna þyrfti ekki að hafa í för með sér beinar verðhækkanir af þessum ástæðum. Þá er jafnframt lögð á það áherzla, að þessi athugun feli í sér rannsókn á aðstöðu iðhaðarins og m.a. verði það kannað, hvort hægt er að tryggja viðhlítandi aðlögunartímabil fyrir iðnaðinn, þannig að hann fái fyrst viss fríðindi varðandi sitt hráefni og tollabreytingarnar til lækkunar komi þá ekki til framkvæmda fyrr en alilöngum tíma eftir að þessi umþóttunartími iðnaðarins hefur hafizt. Þetta er efni þeirrar athugunar, sem ríkisstj. hefur nú falið tollanefnd og GATT-nefnd að annast, og er að því stefnt, eins og ég áðan sagði, að þessi athugun geti legið fyrir það tímanlega, að ríkisstj. hafi getað áttað sig á þessum niðurstöðum n., áður en næsta Alþ. kemur saman. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til þess að ræða þetta nánar, en taldi nauðsynlegt í sambandi við þetta frv., að þessi meginsjónarmið kæmu fram af hálfu ríkisstj. varðandi hennar viðhorf í tollamálunum almennt, miðað við það mikla vandamál. sem hér er um að ræða og öllum hv. þdm. er fullkunnugt um, að er ofarlega á baugi meðal flestra eða allra okkar nágrannaþjóða í dag. Í því efni sem sagt tjóar ekki það eitt að fylgjast með, heldur þurfum við einnig að gera ráðstafanir til þess eða a.m.k. að gera okkur grein fyrir því, hvernig við getum mætt þeim vandamálum, sem skapast af aðgerðum annarra þjóða í þessu efni, auk þess að sjálfsögðu sem það skiptir meginmáli, að reynt sé að hafa sem mest samræmi í vöruverði hér innanlands og erlendis. Og tvímælalaust getur stefnan í tollamálum haft mjög verulega þýðingu fyrir kjaramál almennings almennt og því skylt að rannsaka til hlítar, hvað hægt er að gera í þessum efnum, einmitt með þessi sjónarmið í huga, að tryggja sem bezt aðstöðu okkar út á við viðskiptalega og inn á við að skapa hinum almenna borgara sem bezt viðskiptakjör. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Þegar unnið var að samningu frv. þessa, var það, áður en endanlega var gengið frá því, sent til umsagnar margra aðila, stofnana og stéttasamtaka, og þar á meðal L.Í.Ú., og á þeim tíma hafði L.Í.Ú. ekkert við það að athuga. Síðar, eftir að frv. kom í þingið, var það sent aftur til umsagnar allra þessara aðila, og þegar gengið var frá nál. og brtt., er ræddar voru við 2. umr. um frv., hafði ekkert svar borizt frá L.Í.Ú., en það barst á síðustu stundu, áður en 2. umr. fór fram, og þar var landssambandið að koma með nokkrar ábendingar, og þess vegna gat ég um það við 2. umr. málsins, að n. mundi athuga þær ábendingar á milli 2. og 3. umr. Það hefur n. gert, og þessar ábendingar landssambandsins hafa leitt til þess, að n. flytur nú enn á ný brtt. við frv. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hér hluta úr bréfi Landssambands ísl. útvegsmanna til menntmn. Þar segir svo m.a.: „Varðandi frv. þetta viljum við taka fram: Á síðasta aðalfundi samtakanna var eftirfarandi till. vísað til stjórnar landssambandsins: Aðalfundur L.Í.Ú. 1965 samþykkir að beina þeim tilmælum til væntanlegrar stjórnar, að hún beiti áhrifum sínum til þess að fá frv. til l. um vélstjóranám, sem lagt hefur verið fram á Alþingi, breytt á þann hátt, að heimilt sé að kenna á Akureyri annað fræðslustig skv. 1. gr. frv., þar sem nauðsyn er, að bætt verði úr vélstjóraskorti á fiskiskipaflotanum sem allra fyrst, og benda má á, að á Akureyri er fyrir hendi húsnæði, vélakostur og aðgangur að nægjanlegum kennslukröftum til að annast umrædda fræðslu.“ Þetta var till., sem samþ. var á landssambandsþinginu, en síðan segir stjórn sambandsins áfram í bréfi sínu: „Með tilvísun til þessa leyfum vér oss að leggja til, að jafnt og áætlað er, að haldin verði námskeið fyrir vélstjóraefni úti á landi til að ljúka fyrsta stigi vélstjóranáms, verði einnig unnt fyrir menn að ljúka öðru stigi vélstjóranáms úti á landi, þar sem aðstæður allar leyfa. Höfum vér í þessu sambandi einkunn í huga Ísafjörð, Akureyri, Neskaupstað og Vestmannaeyjar.“ Ég leitaði umsagnar um þessa till. frá lands, sambandinu hjá forstöðumanni mótornámskeiða Fiskifélags Íslands, sem þekkir þessa hlið málsins allra manna bezt, og það var skoðun hans, að það skorti mikið á það úti á landi, að þar væru fyrir hendi kennslukraftar eða vélakostur eða aðrar aðstæður til þess að taka þar upp á næstunni nám í fyrsta bekk vélskólans eða öðru námstigi, eins og frv. greinir frá. Þó áleit hann, að það mundi vera næst lagi í næstu framtíð, að þetta yrði gert á Akureyri, og þar taldi hann reyndar eina staðinn, sem líklegur væri til þess, að aðsókn yrði næg, til þess að það væri hægt að mynda bekkjardeild þar. Það mundi naumast koma til greina annars staðar. Ég ræddi þetta einnig við skólastjóra vélskólans, og hann taldi ekkert því til fyrirstöðu að setja heimild í frv. um það, að kennsla í fyrsta bekk skólans eða á öðru námstigi færi fram úti á landi. Og sú varð niðurstaðan í nefndinni, að hún var sammála um að taka þessa heimild inn, og hún kemur fram í 5. brtt. á þskj. 344, þar sem segir í niðurlagi þeirrar brtt.: „Þá er skólanum og heimilt, ef þörf krefur og aðstæður leyfa, að halda uppi kennslu fyrir annað námstig (1.bekk) utan Reykjavíkur.“ Það má auðvitað gera ráð fyrir því, að samþykkt þessa frv. leiði til þess, að það fjölgi í vélskólanum, og það er beinlínis tilgangur þessa lagafrv., og þá mundi skólinn innan tíðar verða fullsetinn hér í Reykjavík, og gera má ráð fyrir því, að fyrsti bekkur skólans verði einmitt fjölmennasti bekkur. Þegar að því kemur, að húsakostur skólans innan fárra ára verður fullnýttur hér í Reykjavík, þá væri mjög eðlilegt að bæta úr á þann hátt að setja á stofn kennslu í fyrsta bekk eða öðru námstigi úti á landi, þar sem aðstæður væru hægastar til þess og líklegast væri, að næg aðsókn fengist. Í bréfi L.Í.Ú. er einnig önnur ábending um breytingar við frv. Það er á þá leið, að það verði tekin upp á námskeiðunum og í fyrsta bekk skólans kennsla í meðferð radartækja. Þá till. tók n. upp, og hún kemur hér fram bæði í 3. brtt. á þskj. 344 og 7. brtt. Þá kom einnig í sambandi við þessar ábendingar L.Í.Ú. fram sú hugmynd í n., að það væri rétt að breyta nafni skólans. Eftir frv. heitir hann Vélskólinn í Reykjavík, og það hefur hann heitið að undanförnu, áður hét hann reyndar Vélskóli Íslands. Það komu fram þær hugmyndir í n. að breyta nafninu aftur í Vélskóla Íslands með það m.a. í huga, að skólinn á skv. þessu frv. einn að hafa með höndum alla vélstjórakennslu í landinu og sjá um námskeið, sem haldin eru úti á landi, og svo þegar fram líða stundir, er heimild til þess að taka upp kennslu í fyrsta bekk á vegum vélskólans einnig utan Reykjavíkur, og þess vegna fannst nefndarmönnum nafnbreyting eðlileg. Þetta var borið undir skólastjóra vélskólans, og hann var því samþykkur, og því hefur n. einnig tekið upp þá brtt. að skipta um nafn á skólanum og kalla hann Vélskóla Íslands í staðinn fyrir Vélskólann í Reykjavík, og að því lúta brtt. Það er 1. brtt., það er 2. brtt., sú 4., sú 5. að nokkru leyti og 6. brtt. Um þessar brtt. varð n. öll sammála.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir. N. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði fellt. Frv. felur í sér þá breytingu frá núgildandi lögum, að sjúkrasamlögum skuli skylt að greiða 3/4 hluta kostnaðar við tannlækningar, þegar þær teljast bein heilsufarsleg nauðsyn. Jafnframt gerir frv. ráð fyrir samningum milli sjúkratrygginga og tannlækna um þessa læknisþjónustu. Í núgildandi lögum er heimild fyrir sjúkrasamlög til að taka upp í samþykktir sínar greiðslur fyrir tannlækningar, en sjúkrasamlögin hafa litið notfært sér þessa heimild. Aðalástæðan fyrir því, að sjúkrasamlögin hafa ekki notfært sér þessa heimild, er sú, að það er skortur á tannlæknum í landinu. Það hefur reynzt ógerlegt fyrir bæjar- og sveitarfélög t.d. að koma skólatannlækningum í gott horf, en góð tannlæknisþjónusta barna og unglinga er talin forsenda fyrir því, að þessi mál séu yfirleitt í góðu lagi. Það þykir ekki skynsamlegt, að sjúkrasamlögin keppi við skólana um þá starfskrafta, sem hér um ræðir, en bíða heldur, þar til skólatannlækningar eru komnar í betra horf en nú er. Menn gera sér vonir um, að það geti a.m.k. sums staðar, eins og hér í Reykjavík, orðið eftir nokkur ár. N. leitaði umsagnar um þetta frv. til tveggja aðila: til Tannlæknafélags Íslands og til Tryggingastofnunar ríkisins. Tannlæknafélag Íslands tjáði sig ekki um frv. í því formi, sem það liggur hér fyrir. Tryggingastofnunin tjáði sig hins vegar um frv. og komst að þeirri niðurstöðu, að hún gæti ekki mælt með samþykkt þess, og færði fram í því sambandi þau sjónarmið, sem ég greindi hér áðan. Með tilliti til þessa taldi meiri hl. n. ekki tímabært að samþykkja þetta frv. og leggur því til, að það verði fellt.



Herra forseti. Mér er mjög annt um heiður heilbr.- og félmn. þessarar hv. d., og þess vegna þótti mér fyrir því, að meiri hl. n. skyldi leggja það til blákalt, að þetta frv. yrði fellt. Nú gat vel hugsazt, að heilbr: og félmn. kæmist að niðurstöðu um, að ekki væri rétt á þessu stigi málsins að samþ. frv., eins og það liggur fyrir, og að hún kæmi með brtt. í samræmi við þau skilyrði, sem fyrir bendi væru til þessarar þjónustu. En því er ekki að heilsa. Meiri hl. leggur það til kalt og ákveðið - og ég vil bæta við ábyrgðarlaust, að frv. verði fellt. Ég held, að öllum komi saman um það, bæði leikum og lærðum, að tannlækningar og tannlæknisþjónusta sé mjög brýnt og mikilsvert sjúkratryggingamál. Þetta hefur öllum komið saman um, ekki aðeins síðustu árin, heldur síðustu áratugina, og löggjafinn sá þessa brýnu nauðsyn þegar fyrir 20 árum. Þá var í lög leitt hér á hinu háa Alþingi, að tannlækningar skyldu vera einn liður í sjúkratryggingakerfinu. Hitt er svo annað mál, að framkvæmdin varð ófullkomin, svo ófullkomin, að það var talið rétt að nema þetta brott úr lögum, en enginn mun hafa talið það æskilegt. Aðalröksemd meiri hl. n. gegn frv. virðist mér vera sú, að skortur sé á tannlæknum í landinu. Þetta er engin röksemd. Hér eru í landinu á annað hundrað tannlæknar, og fólk á öllum aldri sækir þessa tannlækna. Það er farið með ungbörn undir skólaaldri til tannlæknanna, og hver vill draga í efa þeirra rétt til þess? Unglingar, sem komnir eru af skólaskyldualdri, fara einnig til tannlækna og fullorðnir og gamalmenni. Ég tel, að allir eigi jafnan rétt á því að fara til tannlæknis, eins og allir sjúklingar eiga jafnan rétt á að fara til læknis. Þar ber ekki að segja: Þessi aldur nákvæmlega á réttinn, en fólk á öðrum aldri ekki. - Þetta er engin röksemd, enda er staðreyndin sú, að fólk á öllum aldri fer til tannlæknanna. Spurningin er aðeins sú: Á að gefa fólki kost á að sjúkratryggja sig gegn tannskemmdum? Það er spurningin og annað ekki. Við vitum, að það kostar peninga, og það er ósköp eðlilegt, að með auknum réttindum í sjúkratryggingum hljóti iðgjöldin að hækka, og það er ekki lítils virði fjárhagslega, enda þótt iðgjöldin hækki fyrir fólk, að fá þessa þjónustu hjá tryggingunum. Hv. frsm. meiri hl. n. sagði, að ekki væri rétt, að sjúkrasamlögin kepptu við skólana um þá tannlækna, sem fyrir hendi væru. Þetta er alveg fráleitt. Hér er ekki um neina samkeppni að ræða. Sjúkrasamlögin fara ekki að keppa við neinn. Það eru hinir sjúku, sem leita sér hjálpar, og annað ekki. Sjúkrasamlögin geta ekki haft það á valdi sínu að hindra sjúka menn í að leita sér hjálpar, hvort sem það eru menn með tannskemmdir eða annað. Hitt er svo álitamál, hvort sjúkrasamlögin vilja taka að sér að tryggja þessa sjúklinga eins og aðra sjúklinga. Eins og hv. talsmaður meiri hl. n. tók fram, þá var þetta frv. sent til umsagnar tveim aðilum, stjórn Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnun ríkisins. Svar stjórnar Tannlæknafélagsins var stutt og laggott á þá leið, að stjórn félagsins treysti sér ekki eða gæti ekki tekið afstöðu til frv. Annað var ekki sagt í þessari umsögn. Hvað veldur þessu algera getuleysi Tannlæknafélagsins til að gefa umsögn, segja álit sitt, það er allt annað mál. Og ég teldi út af fyrir sig, að það væri rannsóknarefni, sem vert væri að gefa gaum. Hvers vegna getur stjórn Tannlæknafélagsins ekki sagt álit sitt á frv. sem þessu, sem snertir stéttina þó jafnmikið og hér er um að ræða? En ég skal ekki fara frekar út í þá sálma. Við vitum allir í þessari hv. d., að tannlæknastéttin liggur því miður undir gagnrýni. Álitsgerð Tryggingastofnunar ríkisins er með allt öðrum blæ. Þar er reynt að ræða vandamálið, en heildarútkoman af bollaleggingum þeirrar grg. er sú, að það sé hin mesta nauðsyn á að tryggja fólk gegn ýmiss konar tannskemmdum. Það er helzt á þeirri álitsgerð að skilja, að það beri að fara hægt af stað og taka vissa sjúkdóma eða vissa flokka sjúklinga og tryggja þá, en ekki talið tímabært að snúa sér að því að tryggja fólk almennt gegn tannskemmdum. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig, og ef hv. meiri hl. n. hefði verið það ábyrgur gagnvart sjúku fólki að vilja taka eitthvað af þessu til greina og bera það fram, þá var það góðra gjalda vert, í stað þess að krefjast þess af hv. d. formálalaust og skilyrðislaust, að frv. þetta yrði fellt. Spurningin um það, hvort það á að taka upp tryggingar í þessu formi stig af stígi eða allt i einu, er atriði, sem um má deila. En ég skal aðeins minna á það aftur, að fyrir 20 árum taldi löggjafinn það ekki áhorfsmál að tryggja alla landsmenn fyrir tannskemmdum eins og fyrir öðrum sjúkdómum, og það er auðvitað það eina rétta. Við þurfum ekkert að bíða eftir því, að tannlæknar verði svo og svo margir í landinu. Það skiptir ekki máli, hvort þeir eru 120, eins og þeir munu vera í dag, eða 220. Það, sem skiptir máli, eru sjúklingarnir og að þeir eigi kost á því að tryggja sig að þessu leyti, tryggja sig fyrir tannskemmdum eins og öðrum sjúkdómum. Þeir leita læknanna, sem til eru, hvort sem þeir eru fáir í landinu eða margir. Minni hl. n. leggur til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður vék nokkuð að nauðsyn tannlækninga. Ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um það efni, og það gaf ræða mín a.m.k. ekki hv. þm. neina ástæðu til að ætla, að meiri hl. n. bæri ekki skynbragð á það efni. Það geta menn gert, jafnvel þótt þeir séu ekki læknar, og hv. ræðumaður hefði því getað sparað sér allar vangaveltur um þau efni. Hv. ræðumaður sagði, að það væri engin röksemd fyrir því að leggja til, að frv. væri fellt, að það væri skortur á tannlæknum í landinu. Ég fæ nú ekki skilið, hvers vegna það geta ekki verið röksemdir, að það hefur reynzt erfitt að halda uppi skipulegum aðgerðum til þess að hafa tannlækningar fyrir skólabörn og unglinga. Ég held, að það hljóti flestir að skilja, að meðan ástandið er þannig, þá sé ekki mikið svigrúm til þess að skipuleggja þessi mál í bili miklu meira en gert hefur verið. Þeim mun fremur er ástæða til þess að fara varlega í það, ef rétt er, sem ég efa ekki og hér hefur ekki verið hrakið, sú skoðun, sem fram kemur hjá Tryggingastofnun ríkisins, að samþykkt þessa frv. geti beinlínis stuðlað að því að torvelda tannlæknaþjónustuna í skólum landsins. Hv. þm. gekk svo langt að segja, að það skipti engu máli, hvað tannlæknar væru margir í þessu landi. Þetta kann að vera að sé rétt, en það fer þá eftir því, út frá hvaða sjónarmiði hann meinar það. Það skiptir kannske hann engu máli, ef hann hugsar aðeins um það að koma fram með hér í þinginu eitthvert pappírsgagn, sem hefur enga raunhæfa þýðingu. En það hlýtur náttúrlega að skipta höfuðmáli fyrir þessa læknaþjónustu í landinu, að það séu nægilega margir tannlæknar. Ég sé ekki, að hv. þm. bæti neitt málstað sinn með því að koma hér fram með órökstuddar dylgjur til eins af læknafélögunum í landinu, Tannlæknafélagsins. Ég sé ekki, að hv. ræðumaður þurfi að hafa neinar áhyggjur af því, að heiðri heilbr.- og félmn, sé eitthvað misboðíð með till. meiri hl. n. Ég álít, að einmitt till. beri þess vott, að meiri hl. n. vill ekki sýna það ábyrgðarleysi að vera að mæla með samþykkt frv., sem hefur ekki neina praktíska þýðingu að samþ. og hefur ekkert raunhæft gildi. Ég hefði haldið, að heiðri n. væri meira hætt, ef menn leggja ofurkapp á það að fá samþ. frv. hér í þinginu, án þess að það hafi neina raunhæfa þýðingu.