Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingvar Pálmason) Jeg hefi engu við að bæta það, sem sagt var við 1. umr. þessa máls. Það er flutt af allshn. og milli umr. hefir ekkert verið átt við málið. En jeg vil geta þess, að af ýmsum ástæðum væri æskilegt, að frv. væri hraðað. Jeg veit, að hv. dm. hafa gert sjer grein fyrir breyt. þeim, er frv. gerir á núgildandi löggjöf, því frá þeim var skýrt við 1. umr.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Jeg hefi ekki annað fram að bera fyrir hönd n. en að hún leggur til að vísa málinu til 2. umr.

Forseti (BSv): Svo er gert ráð fyrir, að 2. umr. fjárl. hefjist mánudag næstkomanda. Þm. eru beðnir að hafa skilað brtt. sínum fyrir næsta föstudag í skrifstofu Alþingis, svo að komist verði hjá að leita afbrigða um þær.

Magnús Jónsson Það hefir sjaldan verið eins ánægjulegt og nú að líta fram í tímann, sökum hins dæmalausa góðæris, sem verið hefir undanfarið. Þetta speglar sig auðvitað að nokkru leyti í fjárlagafrv. og umr. um það. Menn eru jafnan glaðari og vondjarfari, er vel hefir árað. Engir núlifandi menn muna slíkt góðæri sem undanfarið, ekki aðeins í vetur, heldur og árið þar áður. Og það er ekki aðeins tíðarfarið, sem hefir verið frábært, heldur einnig góðærið til allskonar aflafanga. Það má segja eins og þar stendur, að hafið hafi upplokið sínu nægtabúri, því að eftir nýútkomnum skýrslum frá Fiskifjelagi Íslands um fiskafla 1. apríl, hefir miklu meiri afli borist á land fram til þess tíma en árin á undan, og þrátt fyrir það, þótt allur togaraflotinn lægi bundinn við hafnargarðinn mánuðum saman. Það má því segja að við höfum átt við óvenjulegt góðæri að búa frá forsjónarinnar hendi, og óskandi væri, að við kynnum eins vel að stjórna okkur sjálfir og forsjónin hefir stjórnað árferðinu. En frá mínu sjónarmiði hefir orðið mikill misbrestur á, að svo sje. Mjer finst útsýnið í stjórnmálunum vera eins dökt og bjart er yfir árferðinu. Jeg hefi verið dálítið lasinn undanfarið, og þess vegna hygg jeg gott til þess að skreppa sem snöggvast inn í eldhús stjórnarinnar til að taka úr mjer hrollinn þar við hlóðarsteininn og vita, hvort mjer ekki hlýnar í hamsi. Jeg sá, að í einhverju blaðanna var því spáð, að eldhúsdagurinn yrði óvenjulega fjörugur að þessu sinni, en í fyrra hefðu umr. þótt fremur dauflegar. Jeg veit nú satt að segja ekki, hvað á vantaði í fyrra til að eldhúsumr. mættu teljast fjörugar, þar sem þær stóðu í marga daga og lauk loksins með því að fundur stóð fram undir kl. 9 að morgni. Satt að segja finst mjer öllu minni eldiviður í eldhúsi stj. nú en í fyrra. Jeg vil unna hæstv. stj. fulls sannmælis, þar sem hún á gott skilið; það er ekki svo víða. Jeg held satt að segja, að hún hafi látið sjer segjast ofurlítið, skinnið, við þær vörmu viðtökur, sem hún fjekk í eldhúsumr. í fyrra. Jeg býst við, að stj., og ekki síst hæstv.dómsmrh., hafi þótt nokkuð heitt í eldhúsinu í fyrra, því að jeg skoða það sem iðrunarstand, hve sjaldan þessi hæstv. ráðh. kemur hingað í deildina nú, en hjer drýgði hann flestar syndirnar í fyrra. Jeg skoða það svo, sem hæstv.dómsmrh. sje að reyna að sneiða hjá syndum hjer í deildinni, og er það þá vottur þess, að hirtingar þær, sem hann hefir fengið á þingi, hafi borið nokkurn árangur. En þó að jeg segi, að eldiviðurinn sje ekki eins mikill nú og í fyrra, er það lítil afsökun fyrir hæstv. stj. Það getur komið fyrir alla, líka þá, sem vei meina, að gera þau verk, sem í senn eru skaðleg og ill, en það virðist svo, sem núverandi stj., og sjerstaklega hæstv.dómsmrh., hafi markað nýja braut í þessu efni. Jeg ætla ekki að fara að tína upp öll glapræði hæstv.dómsmrh., enda mætti það æra óstöðugan, en þegar maður athugar hugarfarið, sem verk þessa hæstv. ráðh. eru sprottin af, sjálfa stefnuna, sem hann virðist fylgja í öllum athöfnum sínum, dettur manni ósjálfrátt í hug áletrunin, sem sagt er, að sje yfir dyrum eins ákveðins staðar: „Þjer, sem gangið hjer inn, gefið upp alla von“. Það er vonlaust um, að stjórnarfarið batni, á meðan þessi hæstv. ráðh. nýtur við. Jeg legg ekki mikið upp úr því, þó að hann hafi nú setið á strák sínum um tíma og raftarnir sjeu því færri til eldhússtarfanna. Slíkur gróður getur þotið upp, hvenær sem vill. Hjer á okkar landi hefir það verið svo, að þótt skift hafi verið um stj., hefir ekki skift um stjórnarhætti. En með síðustu stj. hefir þetta orðið í fyrsta skiftið í okkar pólitísku sögu. Nú ríkja alt aðrir stjórnarhættir, alt annar andi en áður. En þótt hæstv.dómsmrh. sje potturinn og pannan í þessu, þar sem hann á flest afrekin, verð jeg að segja það, að þeir, sem taka þátt í störfum með honum og styðja hann, eru honum samsekir. Eitt af því, sem síst má eiga sjer stað hjá stj. og ekki hefir gætt hjer fyrr en hæstv.dómsmrh. komst til valda, er hatrið og ofsóknarlöngunin í garð andstæðinganna. Það er engu líkara en að hæstv.dómsmrh. hafi sett hatur sitt í vísindalegt kerfi. Hann hefir fyrstur skipulagsbundið hatrið gegn öllum þeim, sem ekki styðja hann. Manni dettur í hug blóðhefndin til forna. Eins og menn vita, var hún ekki bundin við sökudólginn sjálfan, heldur var nóg að drepa einhvern úr ætt hans í hefndarskyni. Líkt er þessu farið með hefndarkerfi hæstv.dómsmrh. Hann getur ekki altaf náð sjer niðri á andstæðingunum sjálfum, en reynir þá að ná í einhvern mann, veitist að venslamönnum þeirra og frændum, eða þá vinum og vinkonum. Vífilsstaðamálið svokallaða er gott dæmi þessa, en jeg skal þó ekki fara langt út í það, vegna þess að hæstv.dómsmrh. hefir lofað að gefa út bók um það, ásamt fleiri málum. Þetta mál byrjaði ekki af því, að hæstv. ráðh. væri í nöp við lækninn á Vífilsstöðum, en honum var meinilla við bróður læknisins, Jón sál. Magnússon. En þegar ekki var hægt að ná sjer niðri á honum, varð að snúa sjer að bróður hans, lækninum á Vífilsstöðum, og svo auðvitað konu læknisins og frændum og þeirra vinum. Það er sagt svo, að hæstv.dómsmrh. hafi, þegar hann var blaðamaður, sagst ætla að „splundra helvítis Vífilsstaðaklíkunni“. Nokkrum árum síðar verður hann ráðh. og fer með hin geipilegu völd dómsmrh., en samt hvikar hann ekki frá þessum blaðamannsásetningi sínum og ræðst til Vífilsstaða með magt og miklu veldi til að „splundra klíkunni“. Það má auðvitað deila um það fram og aftur, hvort starfsfólkið, sem hæstv.dómsmrh. rak í burtu, hafi verið fullkomið og hvort hann hafi fengið betra í staðinn. En heldur hranalega virðist hann hafa farið að, ef það er satt, sem eftir honum er haft, að hann hafi sagt við hinar yngri starfskonur hælisins, er þær kvörtuðu yfir að vera sárt leiknar, að þær gætu bara gift sig. „Men der skal to til“, eins og maðurinn sagði, og væntanlega verður hæstv.dómsmrh. svo greiðvikinn að útvega stúlkunum menn, t. d. einhverja óráðstafaða samvinnuskólapilta. Jeg ætla ekki að fara út í það, að fangavörðurinn hjer í Reykjavík fær alt í einu uppsögn á starfi sínu. Það er orðið svo algengt á þessum síðustu tímum, að menn „hverfi“ eða sjeu hraktir frá embætti. Ef einhver dó snögglega á Ítalíu á dögum Caesars Borgia, var honum kent um. Þá var það hvíta Borgia-duftið, sem hvarfinu olli. Einhver skýrustu dæmi þessa koma fram, þegar í hlut eiga verulegir andstæðingar eða menn, sem standa framarlega í hópi andstæðinga hæstv.dómsmrh. Þetta hefir einkum komið fram gagnvart tveim mönnum, hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) og hv. 1. þm. Skagf. (MG). Það verður ekki hjá því komist að drepa á þessi mál, þegar verið er að ræða stjórnmálastefnu hæstv.dómsmrh. Jeg ætla fyrst að minnast á bæjarfógetamálið svo nefnda, en vil þó ekki deila um málið sjálft, af því að það er fyrir dómstólunum, heldur aðferðina. Málið byrjar með því, að stj. flytur frv. um breyt. á embættaskipuninni hjer í Reykjavík. Það er tekinn upp nýr siður og gömlu embættin lögð niður. Í stað þess að bæta nýju embætti við, ef þörf var á, og dreifa störfum bæjarfógetans, eins og lafhægt var, eru þessi embætti að ástæðulausu lögð niður og þrjú ný mynduð. Það er meira að segja breytt um nafn á bæjarfógetaembættinu, og það kallað lögmannsembætti, og með því ruglað sögulegum hugtökum, þar sem hið gamla lögmannsembætti var gerólíkt þessu og náði yfir hálft landið, en yfirdómaraembættið svaraði til bæjarfógetaembættisins nú. Hvernig stóð nú á þessu? Það vissu allir þegar í upphafi, enda hefir það komið fram. Annar þessara embættismanna, sem hafði haldið sjer utan við stjórnmálin, fjekk að halda þessu nýja embætti, sem var framhald af hans gamla embætti. En hinum embættismanninum var ekki einu sinni gefinn kostur á að þjóna þessu nýja embætti, sem var stofnað upp úr hinu gamla embætti hans, sem settur, þótt hann byðist til þess, til að spara ríkissjóði útgjöld, og var þó með þessu móti hægt að losna við hann, ef á þurfti að halda. Á eftir þessu þótti mönnum ekki nema eðlilegt, hvernig fór með veitingu þessa nýja embættis. Þess þarf ekki að geta, að hv. 1. þm. Skagf., sem hefir verið ráðh. hvað eftir annað og hefir gegnt ýmsum hinum vandasömustu stöðum og var auk þess eldri að kandidatsaldri en sá, sem embættið fjekk, hann átti að fá embættið. En um það var ekki að tala. Jeg hefi ekkert á móti þeim manni, sem fjekk þetta embætti. Það er gegn og góður maður, auk þess sem hann hafði þann mikla kost að vera eindreginn fylgismaður hæstv.dómsmrh. og hafði verið í kjöri fyrir Framsóknarflokkinn við síðustu kosningar. En hæstv.dómsmrh. ljet sjer ekki nægja að hrekja þennan háttsetta andstæðing sinn, hv.þm. Seyðf., úrembætti, heldur höfðar hann gegn honum sakamál. Jeg vil þó ekki fara frekar út í það, vegna þess að það er óviðeigandi, þar sem málið er nú fyrir dómstólunum, en mjer er óhætt að segja, að það er með öllu óverjandi, hvernig málið hefir verið rekið, jafnvel þó að það væri á rökum reist. Blöð hæstv.dómsmrh. hafa flutt hverja æsinga- og ofsóknargreinina á fætur annari, ýmist skrifaða að undirlagi ráðh. eða af honum sjálfum. Sjálfur símar hann út um land til undirmanna sinna og spyr þá að því, hverja aðferð þeir hafi um meðferð búafjár. Og svörin, sem hann fær, birtir hann svo í pólitískum blöðum með viðeigandi aths. Jeg gæti hugsað mjer, að embættismenn úti um land færu að gæta sín um þær upplýsingar, sem þeir láta hæstv.dómsmrh. í tje, því að jeg geri ráð fyrir, að þeir hafi haldið, að þær væru fyrir sjálfan hann, en ekki til að vera básúnaðar út um alt í pólitískum blöðum með hinum og þessum skýringum. Sú aðferð, sem beitt hefir verið í þessu máli, er mjög vítaverð, og svipuð þeirri aðferð, sem höfð var í Hnífsdalsmálinu, þar sem rannsóknardómarinn var látinn fella dóm að órannsökuðu máli, og sá „dómur“ svo birtur í „Tímanum“ í stað þess að bíða rjettra úrslita. En hvað sem þessu líður, þá býst jeg ekki við, að nokkrum detti í hug, að þessi leikur hefði verið hafinn, ef hv.þm. Seyðf. hefði verið fylgismaður hæstv.dómsmrh. Mig langar til að spyrja hæstv.dómsmrh. að því, hvort allur þessi gauragangur hefði þá verið gerður, hvort viðkomandi hefði þá ekki fengið embættið skilmálalaust, hvort hver maðurinn á fætur öðrum hefði þá verið settur til að rannsaka embættisfærslu hans. En hæstv. ráðh. veit, að það þarf engu að svara. Slíkt nær engri átt. Hinn maðurinn, sem hæstv.dómsmrh. þurfti að finna í fjöru, var hv. 1. þm. Skagf. Þau ósköp byrjuðu á eldhúsdaginn í fyrra, þegar hæstv.dómsmrh. fór að tilefnislausu að ræða um olíufjelag eitt, sem hafði sett upp geyma suður við Skerjafjörð. Jeg ætla ekki að fara að rifja alt það upp, sem hæstv. ráðh. sagði í því sambandi, en hann var að gefa í skyn, að Englendingar stæðu á bak við þetta fjelag; olíugeymarnir væru svo stórir, að þeir gætu ekki verið miðaðir við þarfir okkar Íslendinga, heldur við að ala á þeim herskip. Þetta ábyrgðarlausa hjal hefði verið ógætilegt hjá hverjum „privat“manni, en það ofbauð öllum, að annað eins og þetta skyldi heyrast úr ráðherrastóli. En það var ekki öllu lokið með þessari eldhúsdagsofsókn hæstv.dómsmrh. á hv. 1. þm. Skagf., heldur er hafin rannsókn út af þessum fjelagsskap. Rannsóknin byrjar með því, að hæstv.dómsmrh. lætur lögfræðing framkvæma svokallaða eftirgrenslan í þessu máli. Jeg veit nú ekki, hvort það er siður að senda njósnara heim til manna til þess að rabba ofursakleysislega við þá og gefa síðan stj. skýrslu út af samtalinu. En það merkilegasta við þessa eftirgrenslan var, að hún fjallaði ekki aðeins um það, er máli skifti í þessu sambandi, t. d. hvort þessi fjelagsskapur væri löglegur eða ekki, heldur koma fram í henni ýmsar lausar dylgjur. Er þó þessi maður, sem framdi eftirgrenslanina, mjög prúður og gætinn maður, en hann hefir vitað. hve þorstinn var mikill hjá hæstv.dómsmrh. í að fá dylgjur í þá átt, að Englendingar stæðu á bak við þetta fyrirtæki. Þegar þessari eftirgrenslan var lokið, er tekin upp formleg rjettarrannsókn og mál höfðað gegn stjórnendum fjelagsins, en alt til einskis. Stjórnendur fjelagsins voru sýknaðir bæði í undirrjetti og hæstarjetti. Hvernig stóð nú á þessum mikla áhuga hæstv.dómsmrh. í þessu máli? Jeg er hálfhræddur um, að hann hafi ekki eingöngu sprottið af löngun til að leiða sannleikann í ljós í þessu máli, heldur af því, að hæstv. ráðh. þurfti að finna eitthvað til að bendla hv. 1. þm. Skagf. við. Nú vildi svo vel til, að hv. 1. þm. Skagf. hafði lagt 2000 kr. í þetta fyrirtæki, og því var um að gera áð gera þetta fjelag tortryggilegt, bendla það við eitthvað óheiðarlegt og skella skuldinni svo á hv. 1. þm. Skagf. En hæstirjettur sló þessar vonir hæstv.dómsmrh. niður; en hann hefir nú fyr sagt, að ekki væri að marka dóma hæstarjettar, ef þeir pössuðu ekki í kramið. Þetta mál átti sumpart að vera kattarþvottur eftir útreiðina á eldhúsdegi í fyrra, og sumpart árás á hv. 1. þm. Skagf., en hvorttveggja mistókst. Jeg sje, að hæstv.dómsmrh. ætlar að bregða sjer upp í Ed., og get jeg því á meðan snúið máli mínu til hæstv.forsrh. Jeg býst við, að það heyri undir hann, hvernig framkvæmd skattalaganna hefir verið hjer í Reykjavík.

Þau mál heyrðu undir mig í þrjá mánuði

. Já, jeg hjelt það. Jeg ætla auðvitað ekki að fara að amast við því, að skattalögin sjeu framkvæmd með þeirri festu og alúð, sem hægt er, en þess verður að krefjast, að þau sjeu framkvæmd eins alstaðar á landinu. Lögin hafa hvergi verið framkvæmd eins ítarlega og hjer í Reykjavík. Eftir skattstjóraskiftin er byrjað á ýmsum nýjum reglum í framkvæmd laganna, og mig langar til að spyrja hæstv.forsrh. að því, með hvaða heimild þetta sje gert. Nú hefir sú aðferð verið upp tekin, að skattaframtölin eru ekki látin nægja lengur, heldur krafist þess, að maður útfylli svo hljóðandi brjef: „Hjer með er skorað á yður að svara eftirfarandi spurningum viðvíkjandi skuldum, er þjer teljið til frádráttar á framtali yðar til tekju- og eignarskatts, og koma þessum upplýsingum til skattstofunnar í síðasta lagi 27. mars 1929. Ber að tilgreina nafn hvers kröfuhafa, heimili hans, upphæð skuldarinnar og hve mikla vexti þjer hafið greitt af láninu. Verði spurningunum ekki svarað fullnægjandi innan tiltekins tíma, verða skuldir þessar ekki teknar til greina“. Jeg get ekki neitað því, að mjer finst það dálítið merkilegt, að eftir að menn eru búnir að votta við drengskap sinn, hvað þeir skuldi öðrum, þá sje farið að grenslast eftir þessu nánar og heimtað af þeim nýtt drengskaparvottorð. Með þessu er þá fyrra framtalið að engu haft, og verður því að telja fram upp á nýtt. Þetta er nú það fyrsta, sem menn hafa haft á móti þessum nýju breyt., og veit jeg satt að segja ekki, eftir hvaða heimild í lögum þetta aukaframtal er skipað. Eftir tekjuskattslögunum eru þeir allir taldir upp, sem þurfa að gefa upplýsingar um aðra en sjálfa sig, en það eru þeir menn og þær stofnanir, sem veita öðrum atvinnu. Þessi heimild nær því engan veginn til. En ef ekki er litið svo á, sem hjer sje verið að fá skýrslu um annara hag, heldur nánari vitneskju um hag mannsins sjálfs, þá má spyrja, hvaða heimild sje til þess. í 33. gr. tekjuskattslaganna segir svo: „Þyki nefndinni skýrsla einhvers tortryggileg, skal hún skora á hann að láta nefndinni í tje frekari skýringar og sannanir“. En með þeirri aðferð, sem nú er beitt, þegar öllum gjaldendum er sent blað og þeir krafðir um nýja skýrslu, er slegið föstu, að öll framtöl úr Reykjavík sjeu tortryggileg, og sjá allir, hve ósæmilegt það er gagnvart borgurum þjóðfjelagsins. En svo stendur síðar í sömu gr. tekjuskattslaganna: „Fái skattanefnd eigi fullnægjandi skilríki fyrir framtalinu innan þess tíma, er hún hefir tiltekið, skal hún áætla tekjur hans og eign eftir bestu vitund“. Hjer er skýrt að orði kveðið, hvað skattanefnd má ganga langt, að hún má „áætla tekjur og eignir eftir bestu vitund“, en ekki að strika t. d. út skuldir manna af því einu, að þeir láta undir höfuð leggjast að sundurliða þær. Samkv. brjefi því, er jeg nefndi áðan, má skilja það svo, að „besta vitund“ skattstjóra sje að segja alt lygi og fals, er menn hafa í skýrslum sínum talið fram og vottað við drengskap sinn. Jeg veit, að reynt er að fóðra þetta með því, að ekki sje verið að grenslast eftir hag þess, sem spurður er, heldur sje með þessari nánari eftirgrenslan verið að komast eftir efnahag þeirra manna, sem ætla má, að eigi peninga hjá öðrum. En þá eru ákvæði um þessa „aðra menn“ í 32. gr. tekjuskattslaganna og þeir taldir þar upp, eins og jeg gat um áðan. Að vísu hefi jeg heyrt, að alla þessa tortrygni og eftirgrenslan um efnahag manna hjer í Reykjavík eigi að verja með því, að skjóta sjer undir 18. gr. útsvarslaganna frá 1926. Jeg sje, að hæstv.forsrh. kinkar kolli, sem á víst að skilja svo, að þetta sje rjett til getið hjá mjer. En jeg vil aðeins skjóta því til hans, að eftir 18. gr. útsvarslaganna er það alls ekki hægt. Það er hægt að krefja aðilja um að segja rjett frá, hvað hann skuldi öðrum, en það er engin heimild í þessum lögum til þess að krefja aðilja um skýrslu um annara hag. Það kemur ekkert mínu útsvari við, hvort jeg t. d. skulda A. eða B. 10 þús. kr. Skuldin er áður tilfærð í framtalsskýrslu minni, og eftir þeim upplýsingum, sem þar eru gefnar samkv. drengskaparvottorði, á svo að ákveða útsvarið. Hitt kemur skattanefnd ekki minstu vitund við, hvort jeg er skuldugur Pjetri eða Páli. Út af þessu sama máli má og minnast á refsiákvæði þau, er úrskurðað hefir verið nýlega um, að beita skuli, þegar skattsvik komast upp, sem sje að skattupphæðin skuli margfaldast með þeirri áratölu, sem liðin er síðan brotið var framið. T. d. að skattsvik frá árinu 1924 margfaldast þá nú með tölunni 5. Þessi úrskurður er vitanlega fjarri öllum sanni. Brotin eru hjer öll metin jöfn, og tímalengd ein tekin til greina. Þá vildi jeg minnast á eitt smámál og í sambandi við það beina fáeinum fyrirspurnum til hæstv.forsrh. Hvaða ástæðu hafði hæstv. ráðh. til þess að uppnefna ýmsa staði víðsvegar um land í ferðaáætlun Esju? Er það aðeins löngun ráðh. til þess að uppnefna, eða liggur eitthvað annað á bak við? Nú hygg jeg, að lokið hafi verið að prenta áætlun Esju með sínum venjulegu viðkomustöðum, er hæstv. ráðh. gaf þá skipun að breyta nöfnunum, svo að eitthvað hefir það kostað að eyðileggja upplagið og yrkja upp á nýjan stofn. Annars hefi jeg frjett, að þessi staðauppnefning ráðh. mælist illa fyrir, eins og heldur er ekki að furða, og að Dalamenn hafi mjög einarðlega mótmælt einu slíku nafni, er þeirra hjerað snertir. Hvaða maður hefir t. d. hugmynd um, hvar Skipagrund er á landinu, þó að standi í áætlun Esju, að skipið eigi að koma þar við? Og hvaða ástæða er að sleppa nafni eins og Búðardalur, sem gilt hefir sennilega frá landnámsöld? Fleiri uppnefni mætti tína til úr þessari einkennilegu áætlun, sem ekki nokkur minsta ástæða er til að ætla, að þjóðin felli sig nokkru sinni við. Annars virðist mjer það skjóta nokkuð skökku við, að á sama þingi, sem hæstv.forsrh. ber fram frv. um að löghelga nokkur forn og ákveðin nöfn, sem jeg get að ýmsu leyti fallist á, þá skuli hann samtímis taka sjer fyrir hendur að uppnefna marga staði á landinu, til skapraunar þeim mönnum, sem búa þar og í kring. Jeg skal játa, að þetta er ekki stórvægilegt atriði, en forsrh. landsins ætti sannarlega að vera vaxinn upp yfir slík víxlspor sem þetta tiltæki hans er. Jeg hefi nú um stund snúið máli mínu aðallega til hæstv.forsrh., af því að hinir ráðh. hafa verið bundnir uppi í hv.Ed. En nú sje jeg, að þeir eru komnir til sæta sinna, og get jeg því vikið orðum mínum til hæstv. stj. í heild, og ætla jeg þá að tala um stjórnarfarið svona alment, en það fer eins og fyrri, að framhjá hæstv.dómsmrh. kemst jeg ekki, og veldur þar um hið takmarkalausa einræði ráðh., er sett hefir stimpil sinn á alt stjórnarfarið. Ofsóknaræði hæstv.dómsmrh. var áður kunnugt, á meðan hann var yfirritstjóri þáverandi ritstjóra Tímans, núverandi hæstv.forsrh., en þetta ofsóknaræði hefir brotist út með enn meira krafti síðan þessi maður komst í stj. Og það hefir birtst við öll möguleg tækifæri, en sjerstaklega hefir það þó komið fram í ódæma hlutdrægni um allar embættaveitingar og taumlausum bitlingagreiðslum til stuðningsmanna stj. Hvar sem hægt er að bola andstæðing frá opinberu starfi, er það gert og nýr fylgismaður stj. skipaður í stöðuna. Útsölustjórastörfin við vínverslanir eru eitt dæmið í þessu efni. Það er að vísu ekki nýtt og var gert að umtalsefni á síðasta þingi. En eins og kunnugt er, sagði stj. öllum forstjórum vínverslananna upp starfi sínu. Allir munu þeir hafa verið andstæðingar stj. í aðalstefnumálum, eða svo ljet hún á sjer skilja, að undanteknum einum manni. En hvað skeður? Þegar svo skipað er í stöðurnar, eru valdir nýir menn, nýir fylgismenn hæstv. stj., að undanteknum þessum eina, sem jeg nefndi. Hann einn fjekk að halda stöðu sinni, og þó var á allra vitorði, að hann hafði reynst mestur óreiðumaður. Öllu gleggra dæmi um hlutdrægni hæstv.dómsmrh. um embættaveitingu er ekki hægt að nefna. Þarna rjeði ekkert annað en að þessi maður var vinur hæstv. ráðh. og tryggur flokksmaður. Það er næsta eftirtektarvert, að hæstv.dómsmrh. reynir ekki einusinni að fara í launkofa með hlutdrægni sína, hvorki í embættaveitingum nje í öðrum málum, þar sem hann þarf að beita einræði sínu. Og þetta er ægilegasta djúp spillingarinnar, þegar hræsnin kemst ekki lengur að. Menn hafa sagt, að hræsnin væri verst, en það er ekki satt. Hræsnin er ljótur löstur, en þegar menn eru svo djúpt sokknir í spillingunni, að menn hirða ekki framar um að hræsna, þá er þó enn lengra komið. Þá er botnlaust foraðið eitt framundan. Mönnum fyndist minni spilling í þessum embættaveitingum, ef skotið væri t. d. inn einum og einum andstæðingi í einhverjar stöður, svona til þess að sýnast. En hæstv.dómsmrh. hefir ekki hirt um að komast einu sinni svo hátt að vera hræsnari. Þegar talað er um þetta takmarkalausa einræði hæstv.dómsmrh., þá verður mjer á í því sambandi að minnast hinnar nýskipuðu kirkjumálanefndar. Það mundu kannske einhverjir segja, að mjer ætti ekki að vera það á móti skapi, að slík nefnd væri skipuð, en mjer er það ekki neitt sjerstaklega kært. Að vísu er þar um eitt mál að ræða, sem þörf væri að athuga, og það er um launakjör presta, en þá athugun mætti gera án þess að skipa sjerstaka nefnd til þess. En það, sem jeg hlýt að átelja harðlega, er þetta dæmalausa einræði hæstv.dómsmrh., að rjúka til og skipa nefndina rjett áður en þingið kemur saman. Það er engu líkara en að hæstv.dómsmrh. hafi verið að hugsa um, hvað hann gæti nú gert til þess að gefa Alþingi sem eftirminnilegastan löðrung. En hvers vegna gerir hæstv. ráðh. þetta? Jú, það er ofur skiljanlegt. Ef Alþingi hefði tekið að sjer að skipa nefndina, þá er líklegt, að hlutfallskosning hefði verið viðhöfð, og þá hefði íhaldsmaður komist í nefndina, og það mátti vitanlega ekki. En segjum samt, að hæstv.dómsmrh. hefði getað komið því svo fyrir, að hann hefði sjálfur fengið að skipa nefndina, þá hefði hann þó þurft að spyrja flokksmenn sína, en það var meira en einvaldsherrann gat þolað, að leyfa flokksmönnum sínum að koma þar að. Þá mætti og nefna sem dæmi upp á einræði hæstv.dómsmrh. járnbrautarfundinn síðastl. sumar. Annars væri ástæða til að fara nokkrum orðum um járnbrautarmálið, sem helst lítur út fyrir, að báðir hæstv. ráðh., atvmrh. og dómsmrh., ætli sjer að drepa í vetur.

Það eru nokkrir dagar eftir enn af sjerleyfinu

. Jeg býst ekki við, að hæstv.atvmrh. veiti sjerleyfið á þeim dögum, en hins vænti jeg, að Sunnlendingar launi honum og flokki hans, er á þarf að halda, hvernig honum hefir farist í þessu máli. Hæstv. dómsmrh. ritar um málið í blað sitt, þar sem hann setur fram ýmsar „krúsidúllur“ til þess að klúðra málið, segir t. d., að þegar búið sje að safna svo og svo mörgum miljónum, þá skuli ekki standa á stj. til þess að leggja fram viðbótarfje, svo að hægt verði að byrja á járnbrautarlagningunni. Og svo rýkur hann til og boðar til fundar um málið hjer í Reykjavík. Að vísu lætur hann þess getið, að til fundarins boði hann sem landsk.þm. En einsdæmi mun það vera, að ráðh. hlaupi svo fram fyrir skjöldu í máli, sem ekki heyrir hans stjórnardeild til, og hrifsi það úr höndum embættisbróður síns, hæstv.atvmrh., með þeim eftirminnilegu orðum, að samgöngumál Sunnlendinga komi honum ekkert við, af því að hann sje þm. Strandamanna. Og meðan við erum að rífast um málið inni í efri deild, er hæstv.atvmrh. að labba suður á Melum! Við getum látið það gott heita, að landsk.þm. boði til fundar um jafnstórt mál og járnbrautarmálið er, en það er bara ómögulegt að skjótast hjá þeirri sjálfsögðu kurteisisskyldu að bjóða samgöngumálaráðherra landsins á fundinn. Enda kom það fram á fundinum, að mönnum þótti óviðkunnanlegt að ræða málið án þess að hæstv.atvmrh. væri nærri. Annars geri jeg ráð fyrir, að aðrir verði til þess að minnast á járnbrautarmálið, og ætla jeg því ekki að fara frekar út í það. Jeg drap áður lítilsháttar á þessa taumlausu hlutdrægni, sem hæstv. stj. hefir beitt í allflestum málum, sem hún hefir látið til sín taka. En þessi hlutdrægni hefir jafnhliða leitt til hinnar mestu fjársóunar og bruðlunar með fje ríkissjóðs. Það er nú af, sem áður var, er menn voru að skjótast í einn og einn bitling, sem ráðstafa þurfti í þarfir Alþingis. Þingbitlingarnir eru nú orðnir hverfandi samanborið við þann fjölda nýrra bitlinga, sem stj. hefir stofnað. Það virðist komið í móð, að ef einhver fylgismaður hæstv. stj. þarf einhvers með, þá er búinn til handa honum bitlingur undir því yfirskyni, að hann þurfi að vinna eitthvert sjerstakt starf fyrir stj. Og munnarnir eru margir, sem þannig þarf að seðja, og allir þurfa að fá eitthvað. Jeg hefi ekki hjer við hendina neina skýrslu um þetta, og enginn hefir víst enn náð í skrá yfir allan þennan sæg bitlinga. Um margt af þessu hefir þó frjetst, en þó verður það ekki rakið til hlítar fyr en landsreikningarnir liggja frammi með aths. endurskoðenda. En þau eru næsta undarleg sum þessi störf, sem hæstv. stj. hefir fundið upp handa gæðingum sínum. T. d. hefi jeg heyrt, að nýlega hafi verið skipaður maður til eftirlits með söngkenslu í skólum, og annar til þess að hafa eftirlit með einhverri annari kenslu í skólum. Einhverntíma hefði líka þurft meira en kvak á einum fundi til þess að fá samstundis skipaða dýra milliþinganefnd. En það hefir verið látið í veðri vaka, að kirkjumálanefndin hafi verið skipuð af því, að eitthvað hafi verið talað um það á einhverjum fundi. Hitt er svo náttúrlega tilviljun, að í nefndina veljast framsóknarþingmannaefni, framsóknarritstjóri og aðrar framsóknarkempur. Það er sjálfsagt grínsaga þetta um prestinn, sem átti að fá símastjórastarf hjá hæstv. stj., en hefði þó horfið frá því, þegar kvisaðist, að símastjórinn mundi þá sækja um að verða gerður að presti. Annars er það margvíslegt, sem hæstv. stj. hefir látið eftir stuðningsmönnum sínum í þessu efni. Mætti þar benda á unglingaskólann hjer í Reykjavík. Þá er bæjarstjóri kominn á Norðfjörð. Svo er það síldareinkasalan, með öllum yfirforstjórunum, undirstjórum og eftirlitsnefndum; hefir vegna þess eina fyrirtækis og takmarkalausrar bruðlunar dropið drjúgum til stuðningsmanna hæstv. stj. Þá er og starfið við tryggingarstofnanir ríkisins, lögmannsstarfið hjer í Reykjavík og margt og margt fleira. Hvert sem litið er sjest aðeins einlitur söfnuður, alstaðar eru það auðmjúkir þjónar og fylgismenn hæstv. stj. Alstaðar er reynt að losna við andstæðingana úr embættum, til þess að koma að nýjum stuðningsmönnum. Og þar sem ekki eru til stöður, sem troða þarf inn í einhverjum sjerstökum gæðingum, þá eru þær búnar til. Svona er fjársóunin taumlaus og bruðlun á landsfje gegndarlaus. Jeg sje, að jeg hefi skrifað mjer til minnis, að hæstv.dómsmrh. væri hættur að brjóta lög, en jeg veit ekki, hvort óhætt er að fara með það, svo að jeg sleppi að tala frekar um það. Það hefði ekki verið úr vegi að minnast á afstöðu hæstv. stj. til utanríkismálanna. En jeg er nú orðinn talsvert langorður og verð því að hlaupa yfir það að mestu leyti, enda þykir mjer sennilegt, að einhverjir aðrir verði til þess að gera afstöðu hæstv. stj. út á við að umtalsefni. Þó vil jeg aðeins geta þess, að haft er fyrir satt, að hæstv.dómsmrh. hafi farið mjög gálauslegum orðum um kröfur okkar Íslendinga á hendur Dönum í lögjafnaðarnefndinni síðastliðið sumar. Skal jeg þó ekki fara frekar út í það að sinni, enda gefst eflaust tækifæri til þess síðar. En svo er það eitt mál, sem veit út á við og mjer finst sjerstaklega ástæða til að fara nokkrum orðum um. Og það er hið svokallaða „Tervani“mál. Að vísu hefir það mál verið mikið rætt, bæði í blöðum og á landsmálafundum víðsvegar um land, enda er það þann veg vaxið, að það má ekki liggja í þagnargildi. Upptök þessa máls eru þau, að seint í ágústmánuði 1926 er varðbáturinn „Trausti“ á ferð hafna á milli suður með sjó að sækja skipstjóra sinn. Í Garðssjónum sjá mennirnir á bátnum tvo botnvörpunga að veiðum og að því er þeim virðist allgrunsamlega nærri landi. Tóku mennirnir sig þá til og athuguðu nánar um þessi skip, náðu í nöfn þeirra og heimilisfang og tóku mið af staðnum, sem þau voru að veiðum á. Reyndist annað skipið að vera íslenski togarinn „Jupiter“, en hitt var enskur togari, sem hjet „Tervani“. Nú hefi jeg tekið fram, að skipstjórinn var ekki á bátnum, en mennirnir voru vanir sjómenn og höfðu oft fengist við að taka mið af ýmsum stöðum. Var þetta mið síðan rannsakað af varðskipunum, og kom þá í ljós, að það skipið, sem utar var, reyndist að vera um 1/2 sjómílu innan við landhelgislínu, og var það „Júpiter“. Skömmu síðar náðist í „Júpiter“ og var mál skipstjórans rannsakað. Lauk því á þá leið, að hæstirjettur dæmdi hann í 15 þús. kr. sekt. Hinn togarinn var því sjálfdæmdur, þar sem hann var innar. Því hefir verið óspart á lofti haldið, að útbúnaður hafi verið mjög ljelegur á varðbátnum, þar hafi ekkert sjókort verið til, engin bók eða pappír og heldur ekki önnur ritföng, en þetta eru ósannindi og blekkingar, því að alt þetta var í bátnum, en mennirnir fundu það ekki. Eftir að hæstarjettardómur var genginn í „Júpiter“-málinu, þótti svo sem augljóst, að enski togarinn væri einnig sekur, og það því fremur sem sannast hafði undir rekstri málsins, að hann hefði verið nær landi. En svo leið og beið, að ekki náðist í „Tervani“, fyr en í apríl síðastl., að „Þór“ kom með hann til Vestmannaeyja. Var hann þá kærður, en leyft að sigla til Englands gegn því að hann setti 30 þús. kr. til tryggingar meðan mál hans væri rannsakað og dæmt. En hvað skeður svo? Tveimur mánuðum síðar afhendir hæstv.dómsmrh. skipstjóranum þessar 30 þús. kr. og segir honum, að hann megi sigla sinn sjó. Málið sje svo illa undirbúið, að það sje ekki vansalaust fyrir íslenskt rjettarfar að leggja það undir dóm enskra stjórnarvalda. Jeg ætla nú ekki að ræða um, hvað annað eins tiltæki og þetta er heimskulegt, að eiðfestur vitnisburður greindra sjómanna skuli ekki takast sem gilt sönnunargagn um sekt erlendra landhelgisbrjóta. Englendingar kunna vel að meta vitnaframburð í slíkum málum og hafa oft tekið svari Íslendinga, þegar á þá hefir verið ráðist þar í landi. Annað mál er það, hvaða álit Englendingar fá á íslensku rjettarfari og hæstarjetti, sem dæmt hefir togara í sekt eftir sömu gögnum, sem ráðherrann nú telur Íslendingum til vansa að láta útlendinga sjá. Og hvaða traust eigum við þá orðið eftir á hæstarjetti, þegar sjálfur dómsmrh, auglýsir, að hæstirjettur hafi dæmt eftir svo veikum gögnum, að okkur muni betra að láta þann sökudólginn sleppa, sem brotlegri var, svo að ensk stjórnarvöld fái ekki að sjá rjettarskjölin? Og hvað mundu Englendingar þá segja um hæstarjett, þegar hann dæmir næst enskan togara og það sannast, að þeir, sem kærðu, höfðu ekkert skrifað niður? En þann veg eru margar kærur undir komnar, að sjómenn víðsvegar með ströndum fram og inni á fjörðum standa landhelgisbrjótana að veiðum og vitnisburður þeirra tekinn gildur. Jeg skal í því sambandi minna á það, að sjómenn úr Mýrdal hittu togara að veiðum allnærri landi í mars 1924. Þeir höfðu engin ritfæri og því síður sjókort, en þeir tóku mið af staðnum og kærðu togarann. Og vitnisburður þessara manna var tekinn góður og gildur og togarinn dæmdur í sekt af öllum rjettum. Og hvað er skrifaður vitnisburður annað en athugun mannanna sjálfra? Hæstv. dómsmrh. gerir mikið númer úr því, að athugun mannanna á „Trausta“ hafi verið rissuð á stýrishúsið með nagla. En því betra sönnunargagn ætti þetta að vera í hans augum. Því þó ekki hefði verið hægt að fara með stýrishúsið til Englands, þá var þó hægt að vottfesta það, að þarna, á sjálfu stýrishúsinu, hefði athugun mannanna staðið skrifuð. Hvernig sem á þetta er litið, er málið okkur til jafnmikillar minkunar, og á því á hæstv.dómsmrh. einn sök. Hann hefir með einræði sínu um niðurfellingu sakar á hendur erlendum landhelgisbrjót veikt aðstöðu okkar út á við og varpað skugga á íslenskt rjettarfar. Englendingar eru með endalausar sakir á íslenskt rjettarfar. Eina vörnin fyrir okkur er að hafa óflekkaðan skjöld. Nú var aðstaða okkar í þessu máli sjerstaklega sterk, að því leyti, að um leið hafði íslenskur togari verið dæmdur fyrir sama brot og eftir sömu sönnunargögnum, nema hvað líkurnar voru mun sterkari gegn enska togaranum. Það er þess vegna leitt til þess að vita, að enskir sjóræningjar og veiðiþjófar hjer við land skuli hjer eftir geta borið sjálfan dómsmrh. fyrir þessum illkynjaða og ástæðulausa rógi um íslenskt rjettarfar. En það er óhætt að fullyrða, að varla væri hugsanlegt sterkara mál af okkar hálfu á erlendum vettvangi en Tervanimálið. Aðgerðir dómsmrh. í því máli verðskulda það, að þeim sje æ á lofti haldið sem ævarandi aðvörun öllum þeim, er síðar kunna að hafa slík mál með höndum. Mig hefði langað til að minnast á skólamál við hæstv.dómsmrh. Þegar það frjettist, hver yrði dómsmrh., þótti mönnum lítill ljómi vera yfir þeirri ráðstöfun. Þó virtist mönnum dálítil skíma að því leyti, að ráðh. hafði látið svo sem hann væri mjög áhugasamur um skólamál. Það var fundið að því, að ólöglærður maður væri gerður að dómsmrh., en á það ber að líta, að ráðh. er líka kirkju- og kenslumála ráðh., svo að mjer finst satt að segja ekkert að því, þótt eitt sinn veldist í þessa stöðu skólafróður maður, þótt hann væri ekki lögfræðingur. En einnig að þessu leyti hafa menn orðið fyrir vonbrigðum. Öll afskifti ráðh. af þessum málum hafa mótast af þessari eilífu hlutdrægni hans. Sem dæmi má nefna Suðurlandsskólann. Hann var settur niður á Laugarvatni, einmitt af því að einn besti fylgismaður ráðh. átti þar heima. Enda hefi jeg heyrt, að ráðh. sje þar kallaður „hann góði“ eða bara „Hann“, með stórum staf, svo að af þessu geta menn ráðið, hver andi ríkir í skólanum. Þar er nú ekki skökk pólitík á ferðinni! Enda mun þessi Laugarvatnsskóli vera eitthvert indælasta „produkt“ ráðherrans, auðvitað þó að undanteknum amtmanninum, samvinnuskólanum. Það, sem ráðh. hefir gert með því að leysa málið á þennan veg, er að sigla skólamáli Suðurlands algerl. í strand. Hann hefir sett skólann á stað, sem ekkert samkomulag hafði náðst um, svo að stofna verður annan skóla fyrir austan fjall áður en langt um líður. Þetta er því alveg dæmalaus lausn, enda mun það meðfram vaka fyrir ráðh., að skólinn sje ekki of fast við það bundinn að heita Suðurlandsskóli. Það er sem sje á allra vitorði, að ákveðnum manni, sjera Kjartani í Hruna, var ætlað að vera skólastjóri Suðurlandsskólans þegar hann kæmi á stofn, en með því að setja skólann á þessum stað, þar sem aðeins fáir hreppar gátu notið hans, sá hann sjer leik á borði að losna við að enda þetta loforð og setja annan mann, sem hann í svipinn tók fram yfir sr. Kjartan, fyrir skólann. Þó eitthvað gott kynni að mega segja um afskifti ráðh. af skólamálum, þá er það eitt víst, að hann hefir leyst skólamál Sunnlendinga á hinn klaufalegasta hátt sem hugsanlegur var. Þá eru afskifti ráðh. af mentaskólanum í Reykjavík. Menn bjuggust ekki við, að sá skóli ætti upp á pallborðið hjá honum, enda munu kærleikar ráðh. til Reykjavíkur vera mjög af skornum skamti, sem og hefir komið greinilega á daginn. Öðru máli gegnir um höfuðstað Norðurlands, Akureyri. Þar hefir komið upp hreyfing um að koma upp mentaskóla, og var látið fljótt undan þeim kröfum. Auðvitað hlaut slíkt að ganga út yfir mentaskólann hjer, enda tilkynti ráðh. skömmu síðar, að hjer eftir tæki mentaskólinn ekki við nema 25 nýjum nemendum árlega í gagnfræðadeild skólans. Var þetta ekki nema helmingur þeirra nemenda, sem rjett höfðu til inngöngu. Jeg skal nú ekki segja, hvort ráðh. hefir haft leyfi til þess að gera þetta; jeg býst við, að honum hafi hvorki verið það heimilt nje óheimilt. En það alvarlega er, að með þessum ráðstöfunum eru menn útilokaðir, ekki frá stúdentsmentun, heldur frá gagnfræðamentun. Mönnum er meinaður aðgangur að þessum eina gagnfræðaskóla, sem Reykjavík hefir. Ráðh. hefir barist með hnúum og hnefum á móti þeirri fullkomnustu skólahugmynd, sem enn hefir fram komið, samskólahugmyndinni, og mjer er sagt, að hann hafi jafnvel lagt fæð á þann mann, sem var svo djarfur að bera hana fram. Nú vildi ráðh. slá eitt afgerandi slag, til þess að sýna velvild sína og umhyggju fyrir skólanum, og hann kemst þá að þeirri niðurstöðu, að fatasnagar skólans væru ekki sem fullkomnastir. Því næst gefur hann skipun um, að vanrækja skuli alt viðhald á skólanum, og var því hlýtt. Borð voru ekki máluð eins og venjulega, ekki einusinni málað yfir bætur á veggjunum. Svo þegar niðurlæging skólans og frágangur var orðinn eins og hann gat verstur verið, þá býður hæstv.dómsmrh. með „pomp og pragt“ blaðamönnum til þess að sjá, hvernig íhaldið skilji við skólann. Svo skyldu þeir sjá skólann þegar hann væri búinn að setja hann í stand! Og ráðh. ljet taka eina kenslustofuna undir fatasnaga. Það kann að vera þörf umbót út af fyrir sig, en einhver stj. hefði nú getað komið öðru eins í kring án þess að það væri rætt í blöðunum í mörg ár og kostaði annan eins bægslagang og fatasnagarnir í mentaskólanum. En auðvitað er þetta alt gert til þess að fá annan skóla á Akureyri. Jeg nenni ekki að fara að ræða um Akureyrarskólann; það mál er nú orðið gamalt og fallið í kyrð, en einkennilegt er það, að þessum tveim skólum skuli ekki vera gert jafnt undir höfði í hinu nýja frv. stj. Akureyrarskólinn er 4 ára skóli með 2 ára undirbúningsdeild, eins og vera ber, en mentaskólinn er reyndar 4 ára skóli, en í stað undirbúningsdeildar kemur Ingimarsskólinn. Að vísu getur sá skóli komið að haldi sem almennur unglingaskóli, en það nær engri átt, að hann geti verið undirbúningsskóli fyrir þá, sem ganga ætla mentaveginn. En það er sárgrætilegt að hugsa til þess, að þegar brýn þörf er á að koma upp alþýðu- og gagnfræðaskólum víða um landið, að þá skuli ráðh. hlaupa til og koma upp þeim eina skóla, sem engin þörf var fyrir, og sem einmitt var í þeirri grein, sem síst var þörf meiri viðkomu, sem sje nýjum stúdentaskóla. Þetta ætti aldrei að gleymast, meðan þessi stjórn er við völd. Þessi sífelda hlutdrægni ráðh. í öllu, smáu sem stóru, er þegar þjóðkunn, og stofnun Akureyrarskólans er eitt sláandi dæmi hennar. Aðeins af því að ráðh. hafði tekið einskonar ástfóstri við Akureyri, þá var sjálfsagt að láta undan kröfunum um stofnun skólans. Í stuttu máli sagt, öll afskifti ráðh. af skólamálum sem öðrum málum hafa mótast af hinni alkunnu hlutdrægni ráðh., svo að segja má, að sú litla skíma, sem yfir ráðh, var á þessu sviði, sje nú algerlega horfin. Jeg mun svo ekki taka öllu fleiri mál að sinni, enda mætti það æra óstöðugan að telja upp allar sakir stj., því tala þeirra er legio. Þó er það eitt mál, sem jeg hlýt að minnast á, og sem jeg tel aðalsök stj., þá höfuðsök, sem stj. hefir unnið sjer til óhelgi með. Og ef jeg ætlaði að bera fram vantraustsyfirlýsingu, sem jeg feginn vildi gera, ef jeg hjeldi, að það þýddi nokkuð, þá myndi jeg byggja hana fyrst og fremst á því stjórnmálaástandi, sem myndast í landinu við það, að stj. nýtur stuðnings jafnaðarmanna og á alla sína pólitísku aðstöðu undir þeim. Jeg viðurkenni fullkomlega tilverurjett jafnaðarmanna sem flokks í þinginu. En það er hið nána samband þessara tveggja ólíku flokka, sem skapar óheilindin og glundroðann í íslenskri pólitík. Stefna jafnaðarmanna miðar að afnámi eignarrjettarins og þjóðnýting allrar framleiðslu. Sú stefna, sem ekki miðar að þessu, er engin jafnaðarstefna. En meðan jafnaðarstefnan er ekki í meiri hl., þá vinnur hún og starfar í hinu „kapitalistiska“ þjóðskipulagi með verkföllum og öðrum þvílíkum meðulum. Í öðru lagi er jafnaðarstefnan „international“, alþjóðleg stefna, sem kastar rýrð á ættjarðarástina, og gengur það jafnvel svo langt, að þingmenn jafnaðarmanna vilja ekki halda þing sín undir fána landsins, heldur undir hinni rauðu dulu. Þó er eigi svo að skilja, að jeg sje að ásaka flokkinn með þessu, heldur er þetta einungis lýsing. Jafnaðarmannaflokkurinn kemur fram sem einhliða kaupstaðarflokkur. Í kaupgjaldsmálum, atvinnumálum, þjóðnýting og þjóðernismálum berst þessi flokkur leynt og ljóst gegn hagsmunum þeirrar stjettar, sem að Framsóknárflokknum stendur. Framsóknarflokkurinn, sem er yfirlýstur bændaflokkur, hefir nú fallist í faðma við þennan kaupstaðarflokk, sem í öllum þjóðfjelagsmálum er honum andvígur. Jafnaðarmenn hafa með þessu ástandi miklu sterkari aðstöðu í þinginu en þeim ber. En hver sú stj., sem lyftir jafnaðarmönnum til meiri valda en þeir eiga samkv. atkvæðamagni sínu, á óheilög að falla. Það er ekki af því að jafnaðarmenn sjeu verri en aðrir menn, heldur af því að slík óheilindi og loddaraskapur skapa óþolandi stjórmálaástand í landinu. Reynslan hefir líka sýnt, hver hætta getur af þessu stafað og hverjar afleiðingar þetta getur haft, ef það helst til langframa. Á þinginu í fyrra óðu jafnaðarmenn uppi og veifuðu stjórnarflokknum eins og dulu eftir geðþótta sínum. Þeir jafnvel neyddu Framsóknarflokkinn til þess að greiða atkvæði með nafnakalli þvert ofan í sjálfan sig og sína eigin fyrri atkvgr. Sami leikurinn er leikinn nú; jafnaðarmenn fara hamförum upp á líf og dauða; þeir vita, hvað það gildir, og hinir dragast með nauðugir viljugir. Það er næsta broslegt að sjá þann skrípaleik, sem þessir tveir flokkar leika hjer í deildinni um afgreiðslu málanna, og ekkert sýnir betur óheilindin og yfirdrepskapinn, sem hið pólitíska líf okkar er orðið gagnsýrt af. Þegar smámál eru á ferðum, eru einatt smáskærur á milli þessara flokka innbyrðis, til þess að sýnast fyrir kjósendum, en annað verður uppi á teningnum þegar stórmálin koma til afgreiðslu. Eitt augljósasta dæmi þessa er vinnudómurinn og till. um rannsókn togaraútgerðarinnar. Það er mál beggja þingflokkanna, íhalds og Framsóknar, svo maður skyldi nú ætla, að það myndi sigla hraðbyri gegnum þingið. En hvað skeður? Málið er beinlínis dregið á langinn að undirlagi og samkv. vilja og óskum jafnaðarmanna. Þetta er ekki mönnunum að kenna, sem hjer eiga hlut að máli; það er stjórnmálaástandið, sem á sök á þessu, og það stafar aftur af hinu óheilbrigða, óeðlilega og illræmda sambandi milli sócialista og bændaflokksins í þinginu. Auk þess ruglar slíkt ástand beinlínis alla meðvitund manna. Samstarf getur í sumum tilfellum verið holt og heilbrigt. En slíkur grímudansleikur sem þessi er ekkert samstarf. Það miðar aðeins til þess að rugla pólitíska meðvitund manna. Og milliliðurinn milli þessara tveggja flokka, sjálfur höfuðpaurinn í öllu þessu óheilindamakki, situr í sæti dómsmálaráðherrans. Það er núverandi dómsmrh., sem á sökina. Nokkrir menn í flokki Framsóknar hafa sterka tilhneigingu til fylgis við sócialista. Hinn hluti flokksins, sem í eðli sínu er sócialistum mjög andvígur, hefir enn ekki kjark til að varpa þeim af sjer. Þannig er þessum málum raunverulega háttað. Og það gremjulega er, að það er alveg óþarfi að láta jafnaðarmenn ráða nokkru hjer á þingi, fram yfir það, sem þeim ber eftir því, sem kjörfylgi þeirra segir til. Með þessu ástandi ræður minni hl. miklu meiru en rjett er. Jafnaðarmenn geta sagt, að þeir sjeu afskiftir um þingsæti, en þeir geta ekki sagt, að þeir sjeu afskiftir um áhrif í þinginu. Þetta verða menn að skilja. Hjer er fylsta alvara á ferðum. Og það hlýtur að reka að því, fyr eða síðar, að þeir, sem vilja halda í þetta þjóðskipulag, sem nú ríkir, - og það eru meðal annara bændur -, þeir hljóta að taka höndum saman í einn flokk gegn jafnaðarmönnum. Menn verða að gera upp með sjer, hvort þeir hafi þá skoðun á atvinnumálum, sem geti samrýmst skoðunum jafnaðarmanna. Og menn verða að vera á því hreina um það, hvort þeir styðji þingræðið eða ekki. t því eina ríki, sem stefna sócialista hefir verið gegnumfærð, hefir þingræðið verið afnumið. Að þessu mega menn ekki ganga gruflandi. Jeg mun nú ekki halda langa tölu um þjóðrækni, en jeg ætla að taka það fram, að stórkostlegur meiri hl. þjóðarinnar er þjóðrækinn og metur þjóðerni okkar og þjóðleg einkenni mikils.  Það vill svo vel til, að í Alþýðublaðinu er til yfirlýsing frá Jóni heitnum Thoroddsen um það, hvernig núverandi dómsmrh. er kominn inn í bændaflokkinn. Sócíalistar rjeðu ráðum sínum um það, hvernig þeir ættu að efla flokk sinn í þessu iðnaðarsnauða landi. Þeir fengu augastað á bandalagi við bændur. Þá var Jónas Jónsson, núverandi dómsmrh., gerður út af örkinni til þess að vjela þá til fylgis við grímuklæddan sócialisma. Tók hann nú að nota bændur og fylgi þeirra til þess að efla aðstöðu sína og til þess að veita jafnaðarstefnunni brautargengi. Það hefir líka tekist að sveigja nokkum hluta bænda í þessa átt. Og sjálfsagt mun eitthvert slangur, með dómsmrh. í broddi fylkingar, lenda í hinni fyrirhuguðu höfn, í faðmi sócíalista. Hinn hluti Framsóknar hlýtur fyr eða síðar að reka af sjer slenið. Og þá birtir yfir hinu íslenska þjóðmálalífi. En það er núverandi stj., sem viðheldur þessu óheilindaástandi, og það stendur og fellur með henni. Slík sambræðsla hefir víðar átt sjer stað, en alstaðar orðið hlutaðeiganda að falli. Tökum til dæmis „radikalana“ dönsku. Þeir mynduðu stjórn með tilstyrk jafnaðarmanna, og nú er svo komið þeirra högum, að þeir geta varla talist sjerstakur flokkur lengur. Ekki er því þó um að kenna, að þeir sjeu ljelegri menn en aðrir, því þeir hafa mörgum afbragðsmönnum á að skipa. Sama er að segja um „liberala“ flokkinn enska. Í honum eru margir bestu menn Breta, svo sem Lloyd George o. fl. Þeir studdu jafnaðarmenn um tíma, þegar þeir voru við völdin. Nú er sá flokkur aðeins svipur hjá sjón hjá því, sem áður var, og hefir algerlega tapað fylgi þjóðarinnar. Hann átti nú enga lífsvon lengur og þá gripu forvígismenn hans til þess ráðs, að fá tvo ríkustu blaðakónga Bretlands til þess að grenja það út um alt landið, að nú ætli þeir aldrei framar að leggja lag sitt við sócíalista. Þetta er nú reynslan erlendis, og þannig hlýtur það einnig að verða hjer. Þessi pólitíski hrærigrautur er óþolandi og á engan rjett á sjer. Þess vegna er það krafa allra heilbrigt hugsandi manna, að núverandi stj. fari frá, til þess að ljetta þessu ófremdarástandi af þjóðinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það var föst regla fyrrum, þegar menn gengu til orustu, að þá voru þeir menn settir í fylkingarbrjóst, sem hraustastir voru og harðfengastir. Jeg efa það ekki, að Íhaldsflokkurinn hafi tekið þetta til athugunar nú og farið eftir þessu góða dæmi og valið þann mann til forustunnar, sem hann hafði mest traustið á.

Heyr!

. Áður fyr voru menn gunnreifir og í vígahug, er þeir stóðu í fylkingarbrjósti, en sá háttv.þm., sem hjer hóf atlöguna, kvartaði undan því, að í sjer væru beinverkir og kuldahrollur. Þar sem nú má ganga út frá því vísu, að þessi hv.þm. sje sjerstaklega kvaddur í eldhúsið, þá er vert að athuga, hvað hann hefir fyrst fram að færa og leggur aðaláhersluna á. Það er sjerstaklega tvent, sem er eftirtektarvert í ræðu hv.þm., og það var það, sem hann tók þegar fram í upphafi, að nú væri minni eldiviður en í fyrra og að stj. væri betri en áður. Þegar það nú er vitað, að Íhaldsflokkurinn hjelt sjerstakan flokksfund í fyrradag til þess að undirbúa sig undir þessa atlögu, að því er ætla má, og nú er nýafstaðinn allsherjar landsfundur íhaldsmanna af öllu landinu, þá er það ennþá merkilegra, að maðurinn, sem stendur í fylkingarbrjósti, skuli byrja með því að viðurkenna, að stj. sje betri en áður. Það er auðvitað mjög svo ánægjulegt að taka við slíkri yfirlýsingu nú á þessum degi, sjerstaklega þegar hún kemur frá sjálfum forvígismanni andstæðinganna. Þegar umr. hófust á eldhúsdaginn í fyrra, þá komst sá, sem þá stóð í fylkingarbrjósti, öðruvísi að orði. Hann líkti núverandi stjórnarformanni við grískan guð, sem var þeim kostum búinn, að hann hafði tvö höfuð og gat horft í tvær áttir, aftur og fram, eins og þeir, sem athuga vel sinn gang. Það kom nú reyndar síðar fram, að þessi hv.þm. var farinn að ruglast dálítið í goðafræðinni, en þetta má leggja vel út, og er þá skemtilegt að bera það saman við þessa yfirlýsingu núna. Það er oft sagt, að einsdæmi sjeu merkileg, en þetta einsdæmi er áreiðanlega merkilegast, að forvígismaður andstæðinganna lýsir yfir því á sjálfan eldhúsdaginn, að stj. fari batnandi og fátt sje um ásökunarefni. Þá skal jeg víkja að einstökum atriðum, sem hv. 1. þm. Reykv. beindi sjerstaklega til mín, og eru þau að vísu fá. Það var þá í fyrsta lagi út af framkvæmd skattalaganna, og beindi hann því með rjettu til mín, því að jeg gegndi því starfi, sem þar að lýtur, í 3–4 mánuði. Hv. 1. þm. Reykv. kvaðst ekki vera allskostar ánægður með skattstjóraskiftin, og það af því tilefni, að hann kvaðst bera svo sjerstaklega mikið traust til Einars Arnórssonar fyrv. skattstjóra, og hann væri svo sjerstaklega vel fallinn til þess að gegna þessu starfi. Jeg get því miður ekki verið hv.þm. alveg sammála um þetta. Þó að fyrv. skattstjóri sje bæði duglegur og nýtur maður að mörgu leyti, þá er jeg samt hræddur um, að hann hafi ekki verið sem best fallinn til skattstjórastarfsins og hafi ekki rækt það eins vel og margt annað meðan hann hafði það með höndum. Í sambandi við þetta vil jeg geta þess, að gefnu tilefni, að nú hefir verið valinn mjög vel hæfur maður í þessa stöðu. Hann er að vísu aðeins settur, en ekki skipaður, eins og hv. 1. þm. Reykv. hjelt fram. Þessi maður hefir mikla sjerfræðilega mentun á þessu sviði, og sjerstaklega mikinn áhuga og löngun til þess að inna verk sitt sem allra best af hendi. Jeg er fullkomlega sannfærður um það, að hann muni gegna þessu starfi með þeirri samviskusemi, að allir megi vel við una. Þá bar hv. 1. þm. Reykv. fram fyrirspurn um það, með hvaða heimild væri sent út brjef skattstjórans til gjaldendanna út af óskýrum framtölum. Hann las upp þetta brjef og svaraði sjer síðan sjálfur. Þessu er líka auðsvarað, því að hv.þm. veit, að skattstjórinn er jafnframt form. niðurjöfnunarnefndarinnar hjer í Reykjavík, og þarf þá ekki annað en að fletta upp í útsvarslögunum frá 1926, því að þar er þetta heimilað í 18. gr. Þar segir meðal annars svo, með leyfi hæstv. forseta: „Einnig er henni (niðurjöfnunarnefnd) rjett að krefja aðila skýrslna um sjerhvað það, er hún telur skifta máli um útsvar hans“.

Þetta skiftir ekki máli. Hjer var ekki um útsvör að ræða

. Þetta skiftir einmitt máli, því að það hefir því miður komið í ljós, eftir skýrslum frá bönkum og öðrum stofnunum, að sum framtölin hjer í bæ eru mjög svo óábyggileg, og tiltölulega margir hafa talið ranglega fram; því er nú ver. Nú hefir skattstjóri gert ráðstafanir, og það mjög vægar ráðstafanir, til þess að gefa fólki tækifæri til þess að leiðrjetta framtöl sín sjálft. Það var þess vegna, að þetta brjef var sent út; það átti að fá með því fram full framtöl, því að sum þeirra voru svo ófullkomin, að þau voru eiginlega að engu hafandi. Jeg vil svo lýsa yfir því, að eftir því sem jeg hefi fylgst með starfi núverandi skattstjóra, þá hefir hann hvorki í einu nje neinu farið út fyrir þau takmörk, sem honum voru sett í upphafi, en gengið að starfi sínu með þeim dugnaði og myndarskap, sem honum er laginn. Næsta atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. beindi til mín, er raunar heldur smávægilegt, enda viðurkendi hann það sjálfur. Hann spurði mig um það, hvernig stæði á því, að ýmsir staðir á landinu væru uppnefndir í áætlun strandferðaskipsins Esju. Aðdragandinn að þessu er nú orðinn nokkuð langur, og er málið orðið allgamalt. Jeg man t. d. eftir því, að jeg hafði þá ánægju oftar en einu sinni sem frsm.fjvn. að leiðrjetta ýms nöfn í fjárlögunum, og á þinginu í fyrra tókst mjer að láta færa til betra máls nafn á einum kaupstað hjer á landi í sambandi við frv., sem þá var á ferðinni. Í samráði við nokkra þjóðrækna menn hjer í bænum skrifaði jeg svo heimspekideild háskólans brjef og bað hana að gera till. um gömul og þjóðleg nöfn á stöðum á landinu. Jeg býst við, að hv. 1. þm. Reykv. viti ósköp vel um þetta og hafi ef til vill lesið brjefið sjálfur. Heimspekideildin tók þessu mjög vel og liðlega og skipaði einn af sínum allra færustu og hæfustu mönnum, prófessor Pál Eggert Ólafsson, til þess að vinna þetta verk. Hann skrifaði svo um þetta ritgerð, og er sú ritgerð prentuð hjer í grg. frv. um nöfn bæja og kaupstaða. Jeg fjekk einmitt álit hans og till. í hendur nokkru áður en Esju-áætlunin kom út, og þá fól jeg Eimskipafjelaginu að fara eftir till. prófessorsins og að taka hans nöfn upp í áætlunina. Jeg veit að vísu, að það hefir tekist svo til, að gengið hefir verið feti framar í þessu heldur en prófessorinn ætlaðist til, en það skal verða leiðrjett. Þykir mjer það vel sæma fyrir einn ráðh. að fara til hinnar hæfustu stofnunar og fá hjá henni till. um að færa nöfn til betra máls, og fara svo eftir þeim, og svo mikið er víst, að meðan þessi stj. fer með völd, þá mun hún beita sjer fyrir því að færa þau nöfn í þjóðlegri búning, sem danskir skipskokkar hafa sett á íslenska staði á undanförnum árum. Þá skal jeg víkja að því, sem hv. 1. þm. Reykv. drap áðan lauslega á, og það er járnbrautarmálið. Hann vildi halda því fram, að jeg hefði gengið af járnbrautarmálinu dauðu, og getur hann ekki átt þar við hið eiginlega járnbrautarmál, heldur eru það sennilega lögin um sjerleyfi handa fjelaginu Titan, sem hann á við. Hefði nú hv. 1. þm. Skagf. átt hjer hlut að máli, þá hefði jeg svarað þessu með því að beina fyrirspurn til hans út af þessu fjelagi. Mjer þykir mál til komið að fara að lýsa eftir járnbrautinni og fjelaginu. Nú er orðið stutt til 1. maí, og ekki bólar á Titan. Engin skilríki hafa enn verið lögð fram fyrir því, að fjelagið hafi neitt fje til þeirra framkvæmda, sem sjerleyfislögin hljóða um. Hvar eru peningarnir og hvar er fjelagið? Hv. þm. þarf ef til vill að bíða eftir stjórnarskiftum áður en hann lætur fjelagið bæra nokkuð á sjer? Jeg er hræddur um, að íhaldið verði að fara að kalla á Baal sinn. Annars álít jeg, að járnbrautarmálið eigi ekki að vera bundið við útlend fjelög eins og Titan, og mun jeg fá tækifæri til þess að víkja að því einhvern tíma síðar. Við eigum að bæta samgöngur okkar af eigin ramleik, og það ætti ekki að verða verra eða erfiðara þegar búið er að kveða niður þessa útlendu drauga. Þá gat hv. 1. þm. Reykv. þess, að það væri undarlegt, að prestar ættu líka að vera símastjórar. Jeg skal þá segja honum það til gamans, að jeg hefi sjálfur verið hvorttveggja í senn, bæði símastjóri og prestur, hvort sem það var nú presturinn, sem var símastjóri, eða símastjórinn prestur, og svo mun vera ástatt um eina 30–40 presta á landinu, að jeg hygg. Síðan jeg varð yfirmaður allra símamála, hefir þetta haldið áfram til þessa, þó að ef til vill verði síðar gerðar einhverjar breyt., þar sem það þykir betur fara. Hv. 1. þm. Reykv. talaði svo um forstjóra Brunabótafjelagsins og áleit, að núverandi stjórn hefði ekki valið hæfasta manninn í þá stöðu af þeim, sem um hana sóttu. Jeg vil þá út af þessum ummælum hv.þm. gefa þá yfirlýsingu, að það er mín skoðun, að af hinum mörgu umsækjendum var alveg tvímælalaust valinn sá langfærasti og hæfasti. Jeg hefi átt tal um þetta við ýmsa málsmetandi menn, og þeir hafa allir lokið upp einum munni um það, að þetta starf væri hvergi betur komið en í höndum núverandi forstjóra. Það er alveg rjett hjá hv.þm., þar sem hann sagði, að menn ættu að tala um utanríkismálin með mestu varúð. Jeg hefi sjálfur altaf kostað kapps um það hingað til, og það ættu allir hv.þm. að gera. Jeg ætla svo að víkja að því, sem hv. 1. þm. Reykv. talaði um í niðurlagi ræðu sinnar og hann taldi höfuðsökina hjá núverandi stjórn. Hann sagði, að hún styddist við jafnaðarmenn, en það hefir ekki verið beinlínis, heldur hafa þeir lofað hlutleysi og efnt. Ætla jeg því ekki að tala alment um stefnu þeirra; um hana getur hv.þm. deilt við þm. þess flokks. Hv. þm. kallaði Framsóknarflokkinn fyrst og fremst bændaflokk, og er það alveg rjett. Það leikur ekki á tveim tungum, að Framsóknarflokkurinn vinnur mest fyrir bændurna, og hann leggur að sjálfsögðu höfuðáhersluna á viðreisn landbúnaðarins. Hvernig er svo farið að því að ná þessu marki? Við framsóknarmenn erum ekki nema 20 á þingi, svo að við getum ekki af eigin ramleik borið áhugamál okkar fram til sigurs. Til þess skortir okkur atkvæðamagn, en atkvæðin, sem þarf til viðbótar, höfum við fengið frá jafnaðarmönnum. Jeg efa það ekki, að mörg af okkar áhugamálum hefðu sennilega komist í gegnum þessa hv. deild án hjálpar jafnaðarmanna, en enginn hefir rekið sig betur á það en jeg, hvernig þeim mundi reiða af í hv.Ed., ef jafnaðarmanna nyti þar ekki við. Jeg vil nú nota tækifærið í þessu sambandi til þess að þakka hv. jafnaðarmönnum fyrir velvild þeirra og skilning á nauðsynjamálum landbúnaðarins, sem þeir hafa sýnt með framkomu sinni hjer á Alþingi. Mjer eru í minni þær undirtektir, sem lögin um búfjártryggingar fengu í hv.Ed. Þetta var ákaflega vel undirbúið mál og eitt hið sjálfsagðasta mál. Allir íhaldsþingmennirnir risu öndverðir gegn því, en með tilstyrk jafnaðarmanna gat Framsóknarflokkurinn komið því í gegn. Þetta voru kaldar kveðjur, sem íhaldsmennirnir sendu landbúnaðinum, en þær hafa komið margar síðar. Mun jeg lengi minnast þessara kveðja. Jeg held, að það hafi svo ekki verið fleira, sem hv. 1. þm. Reykv. beindi til mín. Jeg vil þá að síðustu benda honum á það, að þó að tínt verði til ýmislegt, sem andstæðingarnir telja aðfinsluvert í fari stjórnarinnar, þá mun það verða ljettvægt við hliðina á þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf í upphafi. Jeg ætla svo að enda á því, sem hann byrjaði á, og segja, eins og hann segir um núverandi stj.: Batnandi manni er best að lifa.

Jóhann Jósefsson Það má segja um hæstv.forsrh., að það þarf ekki mikið til þess að gleðja hann. Hvaða aðfinslur, sem koma frá andstæðingunum, verða til þess að gleðja hæstv.forsrh. Það er auðvitað gott, að hann getur glaðst, en mjer þótti samt æðiundarlegt, að hann skyldi geta glaðst yfir ræðu hv. 1. þm. Reykv. og því, sem hún gaf tilefni til. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um ýmsa stórkostlega galla á stjórnarfarinu í landinu, og þó að hann hafi sagt í gamni, að eldiviðurinn væri minni nú en áður, þá eru samt allar líkur til þess, að hæstv. stj. geti ylnað nóg af þeim sprekum, sem tínd verða á glæðurnar áður en lýkur. Jeg ætla þó ekki að fara út í almennar ádeilur, en ætla að láta mjer nægja að taka eitt mál sjerstaklega til athugunar. Jeg verð þó að vera stuttorður, þar sem ekki eru eftir nema 3 „kortjer“ af fundartímanum.

Það má nú segja mikið á 3 „kortjerum“

. Já, jeg efast ekki um, að hv.þm. Mýr. gæti sagt mikið á 3 „kortjerum“. Að minsta kosti gæti hann komið með mörg aflátsbrjef á svo stuttum tíma, því að hann hefir útbúið þau áður. Það var hann, hv.þm. Mýr., sem bjó út og ljet samþ. á þingmálafundi í kjördæmi sínu þakkarávarp og aflátsbrjef fyrir alt það versta, sem núverandi stj. hefir gert og látið gera. Merkur stjórnmálamaður skrifaði einu sinni grein um stjórnarfarið í landinu eins og það er í höndum núverandi stj. Hann gat þess, að núverandi stj. er alls ekki vaxin upp úr því að vera flokksstjórn; hún sjer ekki út yfir flokkinn og hugsar aðeins um hann og hans hagsmuni. Þetta hljóta flestir óhlutdrægir menn að viðurkenna og taka undir, þegar verk hæstv. stj. eru athuguð ofan í kjölinn. Hlutdrægnin gengur eins og rauður þráður gegnum alt stjórnarfarið. Jeg ætla þó ekki að rekja marga þætti í keðju stjórnarafglapanna, en víkja máli mínu fyrst og fremst að áfengisversluninni. Á undanförnum þingum hafa núverandi stjórnarflokkar með dómsmrh. í broddi fylkingar haldið uppi látlausum árásum á Íhaldsflokkinn út af áfengismálunum - alt undir bindindisyfirskini. Mönnum hefir verið ætlað að trúa því, að Íhaldsflokkurinn væri samsafn óreglumanna og drykkjurúta, en allir aðrir væru hvítir englar í þessum efnum, og því hefir frá upphafi verið haldið að mönnum, að undanþága sú, sem gefin var frá bannlögunum með Spánarsamningunum frá 1925, hafi verið til þess eins gerð að svala hinni óslökkvandi drykkjufýsn íhaldsmanna í landinu. Nú kom að því, að þessir sömu stjórnmálamenn fengu völdin í landinu, og fengu því um leið tækifæri til þess að ráðstafa þessu eftir vild. En síðan hefir verið blessunarleg þögn um þessi mál, og það liggur ekki fyrir þinginu nú fjöldi áskorana um að afnema útsölustaði spánarvína. Það hefir því færst kyrð yfir hæstv.dómsmrh. og flokksbræður hans í þessu máli. Meira að segja er haldið, að þessi hæstv. ráðh. hafi ritað blaðagrein, þar sem hann talar um, að hægt sje að nota þessi spánarvín án þess að misnota þau, eins og vitanlega er alveg rjett. En þetta er ekki fyr en málið horfir þannig við, að ekki er lengur hægt að nota það sem kosningabrellu og til árása á annan flokk. Þegar hæstv. ráðh. var kominn til valda, leið ekki á löngu, að hann færi að skifta sjer af áfengisversluninni, sem ekki var nema eðlilegt og sjálfsagt. En afskiftin byrjuðu með því, að hann sagði öllum starfsmönnum hennar upp. Hvort hann gerði það sama daginn að segja upp starfsmönnum verslunarinnar hjer og útsölumönnunum úti um land, veit jeg ekki, enda skiftir það engu máli. Ástæðurnar fyrir þessari frávikningu komu hvergi fram, nema það sem lesa mátti í stjórnarblöðunum, að alt hefði verið í skuldum og óreglu hjá þessum mönnum. Hvað snertir útsölumenn vínanna úti um land, þá er það víst, að fyrir uppsögn þeirra voru engar ástæður teknar fram. Þannig er t. d. sagt, að einn þeirra hafi ekki vitað fyr en annar maður kom inn í búðina og sama sem sagði honum að fara út. Jeg er nú alls ekki að halda því fram, að uppsögn þessara manna hafi í alla staði verið órjettmæt. Þvert á móti lít jeg svo á, að það hafi beinlínis verið rjett að láta suma þeirra fara, því að það er rjett að láta óreiðu menn fara frá trúnaðarstörfum. Hjer í Reykjavík munu nú einhverjir af þeim, sem störfuðu við áfengisverslunina, hafa fengið stöður sínar aftur. Hvort það hafa verið þeir, sem ekkert hafa gert fyrir sjer, veit jeg ekki. Annars mun áfengisverslunarforstjórinn hafa gefið það í skyn í einhverjum skrifum sínum, að það hafi verið eingöngu drykkjumennirnir, sem hafi verið látnir fara. Hvað snertir útsölumenn vínanna úti um land, þá mun enginn þeirra hafa fengið að sitja kyr, nema útsölumaðurinn á Akureyri. Og þau opinberu skil, sem gerð voru fyrir frávikningu þeirra, voru engin önnur en þau, sem jeg gat um áðan, að komið hefðu fram í stjórnarblöðunum, að þeir, sem hefðu verið látnir fara, hefðu verið látnir fara frá vegna óreiðu og vanskila. Væri nú þetta satt, væri ekkert við því að segja. En svo er alls ekki um alla þá, er í hlut eiga. Þegar frávikning þessara manna átti sjer stað, var í gildi reglugerð frá 18. júlí 1922, þar sem svo var ákveðið, að bæjarstjórnir hefðu tillögurjett um það, hverjum skyldi falin útsala spánarvína á hverjum stað. Þannig var manni þeim, sem útsöluna hafði í Vestmannaeyjum, og hæstv. ráðh. hefir nú rekið, veitt hún eftir till. bæjarstjórnarinnar þar. Nú veit jeg ekki betur en að reglugerð þessi hafi verið í fullu gildi þegar oftnefndur hæstv.dómsmrh. ljet reka alla útsölumennina, og suma hverja alveg saklausa. Hefir því hæstv. ráðh. rjett í það skiftið(!) brotið í bág við lög og reglur og fótum troðið rjett annara, því að það var svo sem ekki verið að bera það undir bæjarstjórnir kaupstaðanna, hverjum skyldi veita þessar stöður eftir að búið var að reka úr þeim þá, er þar voru fyrir. Hæstv. ráðh. skipaði bara vildarmenn sína í stöðurnar, án þess á nokkurn hátt að leita um það tillagna bæjarstjórnanna, eins og honum bar skylda til. Sá eini af hinum fyrri útsölumönnum, sem fjekk að vera kyr, var útsölumaðurinn á Akureyri, en hann er líka tryggur flokksmaður hæstv. ráðh. Í landsreikningnum fyrir 1927, sem hjer liggur fyrir, eru upplýsingar um það, hverjar hafi verið skuldir þessara útsölumanna í árslok 1927. Og það einkennilega er, að sá af útsölumönnum spánarvínanna, sem einn þótti verðugur að halda starfi sínu áfram, skuldar langmest. Skuldir hans eru kr. 50913,- 74. Sá, sem næst honum kemst með skuldirnar, skuldar þó ekki nema 33 þús. kr., og virðist það þó að vísu ærið nóg. Um suma þessa útsölumenn hefi jeg fengið þær upplýsingar, að þeir hafi skuldað mjög lítið. Þannig mun t. d. útsölumaðurinn í Vestmannaeyjum ekki hafa skuldað neitt á þessum tíma. Þannig eru því heilindi hæstv. ráðh. í þessu máli, að mesti óskilamaðurinn er látinn sitja kyr, af því að hann er flokksbróðir hans, en margir hinna, sem eru alsaklausir, eru reknir. Eins og nærri mátti geta, var það ekki látið bíða lengi að setja nýtt yfirhöfuð á vínverslunina í Reykjavík, ég varð fyrir valinu sá sami maður, sem seinna fann upp vísdóminn með uxahöfuðin. Það var svo sem heldur ekki farið í geitarhús að leita ullar í þeim efnum! Maður þessi hafði aldrei komið nærri slíkri verslun og bar því ekkert skyn á þessa hluti. En hann var tryggur fylgifiskur ráðh. og flokksbróðir, og það var nóg. Eins og hv. dm. mun flestum kunnugt, mintist maður einn úr Íhaldsflokknum á þessa ráðstöfun hæstv. stj. á landsmálafundum í sumar sem dæmi upp á hlutdrægni stj. í embættaveitingum. Út af þessu spunnust svo allmiklar blaðadeilur, sem byrjuðu með langri ritsmíð eftir sjálfan forstjóra vínverslunarinnar. Hann byrjar á að tala um það í grein sinni, að einum hv. íhaldsmanni hafi þótt það kynlegt, að sjer skyldi falin forstaða vínverslunarinnar. Heldur hann svo áfram og telur upp ýmislegt viðvíkjandi rekstri verslunarinnar, sem hann telur að hafi farið aflaga hjá fyrv. stj. hennar. Af þeirri frásögn forstjórans er það sýnilegt, að skuldir verslunarinnar og jafnvel birgðir hennar hafa verið óþarflega miklar í tíð fyrv. forstjóra. Annars var það ekki þessi hv. nýi forstjóri, sem fann púðrið þarna. Alþingi 1927 hafði vakið athygli á því, að útistandandi skuldir ríkisverslananna væru alt of miklar. Og það mun hafa verið hv. 1. þm. Reykv., sem hafði framsögu fyrir þál., sem fjhn. flutti þá á þinginu, þar sem skorað var á stj. að hlutast til um, að betur væri gengið eftir skuldum verslananna en gert hafði verið, og sömuleiðis að sjá um, að birgðir þeirra væru ekki nema hæfilega miklar. Árangurinn af þessari áskorun varð líka góður. Skuldir verslananna, sem um áramót '26–'27 voru 480 þús. kr., minkuðu á árinu 1927 um 184 þús. kr. Er því augljóst, að hafist hefir verið handa að ná inn skuldunum. Á sama tíma minkuðu birgðirnar líka um 70 þús. kr. Í áðurnefndri ritsmíð forstjórans, sem stjórnarblaðið flutti, er ýmislegt um rekstur verslunarinnar í tíð fyrirrennara hans, og þó að það skíni í gegn, að hann vilji koma sem flestu af óreiðunni, sem hann telur vera, yfir á hendur fyrirrennarans, er þó sýnilegt, að stjórn verslunarinnar hefir ekki verið í sem bestu lagi, sjerstaklega að því leyti, að útistandandi skuldir hafa verið of miklar. Í ritsmíð þessari fer hinn nýi forstjóri svo að minnast á ýmsar tiltektir, sem hann hafi ráðist í til hagsbóta fyrir vínverslunina. Mest af þeim umbótaráðstöfunum eru áætlanir og ýkjur, sem ekki styðjast við neinn veruleika, en eru því vægast sagt Journalistiskt“ slúður. En svo kemur nýtt innlegg frá honum í sambandi við minkun birgðanna. Um hana farast forstjóranum orð á þessa leið í stjórnarblaðinu, með leyfi hæstv. forseta: - „Undir hinni nýju stj. hefir tekist að finna ráð til þess að gera meginhluta hinna gömlu og áður óseljanlegu birgða að verslunarvöru með vonum minna tapi. Í septembermán. einum mun hafa losnað verðmæti úr þremur slíkum vörutegundum fyrir um 60 þús. kr.“. Svo mörg eru þau orð. „Undir hinni nýju stjórn“ tókst að finna ráð, og ráðið var að sulla saman mismunandi vintegundum, sem forstjórinn kallar svo „cocktail“ og selur þennan mjöð svo sem White Lisbon Port, eða hvítt portvín frá Lissabon. Það leið nú ekki á löngu þangað til menn fóru að veita þessu frekari athygli og þótti eitthvað kynlegt við þessa nýju blöndunaraðferð, og var því farið að skrifa um þetta í andstæðingablöð stjórnarinnar, og jafnframt bent á, að þetta nýja ráð forstjórans væri ef til vill ekki eins heppilegt eins og hann hafði búist við. Fóru þá að renna á hann tvær grímur, og í stað þess að eigna sjer og „hinni nýju stjórn“ heiðurinn af þessari nýju uppgötvun, vildi hann nú fara að gefa fyrirrennara sínum hlutdeild í heiðrinum með sjer. Hann hafði þá fengið nasasjón af því, að það væri valdast, hvernig á það væri litið, þegar blandað væri saman tveimur ólíkum vörutegundum og selja þær svo undir fölsku vörumerki. Þá segir forstjórinn, að blöndunin hafi ekkert gengið hjá fyrirrennara sínum, Mogensen. Hann hafi verið að „kjótla“ þessu í 10 lítra brúsa. Það átti svo sem ekki við sannan framsóknarmann slíkt vinnulag. Hann segist því hafa tekið upp aðra vinnuaðferð, og eins og hann lýsir henni sjálfur í stjórnarblaðinu, þá segist hann hafa fengið sjer ámu, sem hafi tekið 5 uxahöfuð, til að blanda í. Þá var svo sem ekki verið að „kjótla“. Þennan „cocktail“ sinn kallar hann hinn „góða mjöð“, og segir, að eftirspurnin eftir honum hafi verið svo mikil, að í septembermánuði einum hafi selst af honum fyrir 60 þús. kr. En svo hógvær er forstjórinn, að hann getur þess í stjórnarblaðinu, að þar sem hann sjálfur hafi ekki haft þekkingu á gæðum vínsins, þá hafi hann fengið fyrirrennara sinn, Mogensen, þennan sama sem „kjótlaði“, til þess að smakka á því. Hinn nýi forstjóri er því svo mikill bindindismaður, að hann getur ekki sjálfur verið þektur fyrir að bragða þennan „góða mjöð“, sem hann er að framleiða, og fær því fyrirrennara sinn, sem hann telur nægilega mikinn syndasel, til þess að smakka á uxahöfðunum hjá sjer.  Hæstv. dómsmrh. hefir nú eflaust ekki þótt „vandskírð fátækra manna börn“, og því talið, að á sama stæði, hvernig sú víntegund væri, sem menn helst keyptu til þess að verða ölvaðir af. Þetta er nú sá verknaður, sem mest var hælst af „undir hinni nýju stjórn“ hvað áfengisverslunina snerti. Jeg vil þá fara nokkrum orðum um starfsmannaskiftin við áfengisútsölurnar. Það er rjett að segja það, sem rjett er í þessu máli eins og öðrum. Og 2 af þeim mönnum, sem útsölu höfðu með höndum, mun hafa verið rjett að láta fara. En þremur, á Seyðisfirði, Ísafirði og Vestmannaeyjum, var vikið frá alveg að ástæðulausu. Verður það að skoðast sem hættulegt fordæmi og hættulegt fyrir borgara landsins að eiga það á hættu, að landsstj. reki þá frá starfi sínu, þó ekkert sje átöluvert, hvernig þeir leysa það af hendi. Og það á við um þá 3 menn, er jeg nefndi síðast. Þetta verður enn átöluverðara fyrir það, að sá maðurinn, sem mest hafði brotið af sjer með skuldasöfnun, er kyr, og er ekki betur hægt að sjá en að eina ástæðan til þess sje sú, að þessi maður, útsölumaðurinn á Akureyri, er flokksbróðir hæstv.dómsmrh. Þá vil jeg enn árjetta það, hversu óheppilega ríkisstj. hefir komið fram gagnvart vínhneigðum mönnum í landinu, þar sem hún hefir unnið að því að gera vín meira tælandi og auka þar með drykkjuskap, sem nemur, eftir frásögn forstjórans, fyrir 60 þús. kr. á einum mánuði umfram hið venjulega. Þá eru vörusvikin alvarlegt atriði, þótt máske valdi meiru um þau fáfræði en ásetningur forstjórans. Jeg hefi nú sjeð því haldið fram, að ríkisstj. hafi ekkert um þetta vitað. Það getur verið, að svo sje. En þó er það nú heldur ósennilegt, að hin fimmfalda uxahöfuðsbruggun hafi algerlega farið framhjá stj. Og sjálft stjórnarblaðið var notað til að segja frá, hvernig að þessu var farið. Forstjórinn hefir og játað þetta. En hann vill draga úr því og kalla það óhapp. Já, jeg held nú að það geti kallast nokkuð stórt óhapp, að falsa þannig vöru. Jeg veit nú ekki, hvað stj. hefir gert í þessu máli. Það hafa ekki verið háværar raddir um það í stjórnarblöðunum, að hegna þessum svikum. Ef um einstaklingsfyrirtæki hefði verið að ræða, einkanlega ef stjórnarandstæðingur hefði átt hlut að máli, þá hefði áreiðanlega verið heimtuð rannsókn á því. Ef til vill getur hæstv.dómsmrh. upplýst það, hvort sú rannsókn hefir verið fyrirskipuð. Slík rannsókn hefði átt að fara fram, hver sem í hlut átti. Nú hefir líklega alt verið gert af hálfu ríkisstj. til þess að blíðka hið portugalska verslunarhús, sem var móðgað með því að taka upp merki þess á þessa blöndu. Jeg hefi líka heyrt, að keyptur hafi verið friður við það. Veit þó ekki, hvort satt er, og fullyrði því ekkert um það. En af öllum ástæðum var rjett að afmá þennan blett, sem á okkur fjell við þetta verslunarhús. Hefði því verið rjett að fyrirskipa opinbera rannsókn. Við höfum meiri viðskifti við Portúgal en þau, að við kaupum vín af þeim. Þetta ríki kaupir vörur af okkur fyrir miklu meira en við kaupum þaðan. Hefði því verið rjett að fara sem varlegast. Jeg býst við, að hæstv.dómsmrh. upplýsi þetta. Hv. 1. þm. Reykv. komst svo að orði í sambandi við þetta mál alt, vínmálið, að þar væri um dýpsta djúp spillingarinnar að ræða. Jeg veit nú ekki, hvort rjett er að kveða svo hart að orði, en það er djúp spilling, þegar alsaklausum mönnum er vikið frá starfi án allra orsaka. Hjer er ekki hægt að afsaka sig með því, að um nýtt skipulag sje að ræða, sem útheimti nýja menn. En það væri hin eina ástsæða, sem takandi væri til greina. Og besta sönnunin fyrir því er, að sá maður, sem reynst hafði allra óhæfastur samkv. skýrslu um skuldir útsölumanna, er látinn sitja kyr. - Það, sem allra alvarlegast er í þessu máli og öllum hlýtur að ofbjóða, er sú tegund rjettlætiskendar, sem lætur blað stj. skýra frá þessari stórkostlegu fölsun, sem átti sjer stað, um leið og hið sama blað sífelt stagast á því, að stj. vilji uppræta alt óhreint í opinberu lífi hjer á landi. En í þessu sem öðrum málum, sem ríkisstj. núverandi tekur sjer fyrir hendur að fást við, mun fara svo, að hún tekur vægt á sínum flokksmönnum, þótt hún veifi sverði rjettlætisins hátt yfir höfði andstæðinganna. Þetta er nú eitt lítið dæmi þess, en mætti nefna fleiri. Þessi rjettlætiskend hefir komið svo greinilega fram hjá hæstv.ríkisstj., að um það má segja, að hjer er um mikið djúp spillingar að ræða. Jeg er ekki hjer með að bera skjöld fyrir brotlega menn, sem störfuðu áður við þessa verslun. Jeg er aðeins að benda á það, hvernig hæstv.ríkisstj. hefir búið að saklausum mönnum og hvað rekstur ríkisins getur verið afar óheppilegur, þegar þannig er með farið sem jeg nú hefi lýst. Það er ekki hægt í einni og sömu ræðu að koma eins víða við og þörf er á um hið marga og mikla, sem aflaga fer í gerðum stj. En jeg býst við, að drepið verði á fleiri mál, svo sem Tervanimálið, sjálfstæðismálin og fleiri mál, af mjer eða öðrum áður lýkur. Jeg hygg, að þá muni sýna sig, að hæstv.ríkisstj. er ekki sjerstaklega beysinn bógur gagnvart útlendingum, þótt hún sje ærið hnarreist hjer heima. Mun þetta sjást glögt í Tervani-málinu. Þar hefir efalaust ekki ráðið annað en ótti stj. við erlent vald, ótti, sem samkv. undangenginni reynslu er algerlega ástæðulaus og til þess eins að veikja afstöðu ríkisins út á við í landhelgismálunum. Á síðasta þingi var nokkuð rætt hjer um svokallað ,0hm -mál. Það var útlent skip, sem bjargað hafði verið, og var krafist björgunarlauna. Þetta þótti hæstv.dómsmrh. mjög misráðið og gaf bjarglaunin til útlendinga. Þetta þótti honum sjálfum ágæt ráðstöfun og eins hinum útlendu vátryggingarfjelögum. Mátti því ætla, að hann hjeldi sömu stefnu uppi framvegis. Jeg get nú reyndar ekki sjeð, að það sje neitt voðalegt að taka bjarglaun fyrir útlend skip, þótt það sjeu varðskipin, sem bjarga þeim. En hæstv. ráðh. er nú, eins og um var getið, á annari skoðun. Nú nýlega bjargaði Þór belgískum togara, sem ella hefði strandað og eyðilagst við Vestmannaeyjar. Jeg veit nú ekki, hvort nokkur próf hafa farið fram í þessu máli ennþá. Sje nú svo, að engin skýrsla hafi verið tekin, hlýtur það að vera að fyrirlagi ríkisstj. En heyrt hefi jeg, að 3000 kr. hafi verið greiddar fyrir björgunina. Í sumar sem leið bjargaði Þór bát frá Vestmannaeyjum fyrir norðan land. Fyrir þetta hefir stj. krafist um 2000 kr. björgunarlauna. Það sýnist ekki mikið samræmi í því að heimta 2000 kr. fyrir bát um eða innan við 20 tonn, en ekki nema 3000 kr. fyrir togara. Ástæðan til ósamræmisins er e. t. v. sú, að togarinn var útlendur, en báturinn innlendur. Það sýnist koma vel heim við stefnu hæstv. stj. í Tervani-málinu og öðrum slíkum málum. Þegar Óðinn var nýkominn hingað frá skipasmiðastöðinni, komu, eins og allir vita, fram allhættulegar misfellur á smíði hans. Enginn gekk lengra í því en hæstv.dómsmrh. að átelja þetta. Í þingræðu komst hann m. a. svo að orði, að þáverandi stj. myndi ekki hafa viljað hafa skipið betra. Nú var það vitanlegt, að stj. átti enga sök á misfellunum, heldur skipasmíðastöðin og hinn útlendi sjerfræðingur, sem teiknaði skipið. Skipasmíðastöðinni má segja það til hróss, að hún bætti úr missmíði skipsins. Nú skyldi maður ætla, að hæstv.dómsmrh., sem mest hafði átalið fyrv. stj. fyrir eftirlitsleysi með smíði Óðins, hefði kosið sjer annan ráðunaut en hún hafði haft, þegar bygging annars strandvarnaskips var fyrir hendi. Því leyfi jeg mjer að spyrja hæstv. ráðh.: Er það satt, sem heyrst hefir, að þessi sami maður sje ráðunautur núv. stj. við smíði nýja skipsins, maðurinn, sem hæstv. ráðh. var búinn að ófrægja óbeinlínis hvað eftir annað hjer á Alþingi? Og jeg vil ennfremur spyrja: Er það satt, að þessum manni hafi verið veitt alveg sjerstök viðurkenning af hálfu hins íslenska ríkis, nefnil. fálkaorðan svonefnda? Jeg veit ekki, hvort þetta er satt. Jeg spyr aðeins. En sje það rjett, að þessi maður sje ráðunautur núv. stj. og hafi fengið opinbera viðurkenningu 1. des. síðastl., þá fer að verða skrítin aðstaða hæstv.dómsmrh. til sinna fyrri digurmæla um smíði Óðins. Það mun best að láta nú staðar numið í bili. Jeg sje, að hæstv.dómsmrh. er með eitthvert blátt hefti á borðinu fyrir framan Sig. Það minnir mig á hinar svo nefndu „bláu bækur“, sem ófriðarþjóðirnar gáfu út á stríðsárunum öðru hverju til þess að verja atferli sitt í ófriðnum. Sje hjer um að ræða einhverja slíka „bláa bók“, sem hæstv. stj. er að reyna að koma á framfæri hjá þjóðinni, sýnir það, að hún muni finna fulla þörf á að verja sig og gerðir sínar. Og þá telur hún sjálfsagt ekki eftir þjóðinni að borga útgáfuna. Til eru raunar margar bláar bækur, og kemur brátt í ljós, hvort hjer er á ferðum ein slík, sem jeg hefi talað um. En ekki þykir mjer ólíklegt, að stjórnin sjái ástæðu til að gera hreint fyrir sínum dyrum; svo raunalega margar ávirðingar dregst hún nú með á bakinu eftir hina stuttu stund, sem hún hefir setið við völd.

Pjetur Ottesen Jeg ætla að byrja á því að minnast á eitt atriði í ræðu hæstv.forsrh., þar sem hann svaraði ummælum hv. 1. þm. Reykv. um samband framsóknarmanna, og sósialista. Hæstv. forsrh. sagði, að Framsóknarflokknum væri stuðningur sósialista nauðsynlegur til þess að koma fram málum landbúnaðarins. Sem dæmi nefndi hann eitt mál, frv. um búfjártryggingar, sem varð að lögum á síðasta þingi. Nefndi hann þar til, að hv. 5. landsk. (JKr) hefði lagst á móti málinu, en hann var í þeirri n., er hafði málið til meðferðar. Jeg hefi nú, síðan hæstv. ráðh. talaði, athugað dálítið þær umr., sem fram fóru um þetta mál í Ed. í fyrra. Við þá athugun sje jeg, að andstaðan gegn frv. hefir verið bygð á því, að frv. væri ekki nógu vel undirbúið. Frsm. minni hl. (JKr), sem andmælti frv., talaði af mikilli velvild til málsins og skilningi á því. En hann vildi, að það fengi betri undirbúning. Á því var andstaðan bygð. Það vill líka svo vel til, að álit minni hl. studdist við það, sem fram kom um þetta mál á Búnaðarþingi 1927, því að þar var undirbúningi málsins talið mjög áfátt. Þetta var nú það, sem hæstv.forsrh. átti við, þegar hann talaði um andstöðu íhaldsmanna gegn þessu máli. En sambandið milli framsóknarmanna og sósialista byggist á alt öðrum ástæðum. Á málum landbúnaðarins hafa aðrir meiri áhuga en sósialistar. En eins og allir vita, er einn tengiliður milli þessara tveggja flokka, og sá tengiliður er hæstv.dómsmrh. Þetta þýðir ekki að vera að reyna að dylja. öll þjóðin veit það. En hvarvetna stendur mönnum stuggur af þessu sambandi. Ýmsir leiðandi menn Framsóknarflokksins líta það alt annað en hýru auga, þó að þeir hafi ekki enn hrist þetta ok af sjer. Það er sama, hvernig reynt er að hjúpa sannleikann. Alstaðar skín í tengiliðinn gegnum umbúðirnar. Því hefir nú og reyndar oft endranær verið nokkuð lýst, hvernig núv. hæstv. stj. hefir farið með völdin í þessu landi, síðan hún tók við stjórnartaumunum. Það liggur þó hvergi nærri við, að svo komnu máli, að sje þó hægt að fella endanlegan dóm yfir verkum hennar. Það er ekki hægt, fyr en því fortjaldi verður svift frá, sem nú hylur margt það, er gerist bak við tjöldin, sem engir aðrir vita um en þeir, sem innvígðir eru í hinn þrengsta hring stjórnarflokksins. Það verður ekki annað sagt um þessa stj. en að hún fari gálauslega með opinbert fje. Þetta kemur fram meðal annars á mjög ábærilegan hátt í því, hvernig hún eys út fje á báðar hendur og verðlaunar með því sjerstakar pólitískar skoðanir. Þetta sjest best á hinum hraða vexti svokallaðra bitlinga, sem átt hefir sjer stað nú upp á síðkastið. Stefna stj. í þessu efni var greinilega mörkuð í afgreiðslu fjárl. á síðasta þingi, og þá kemur þetta ekki ógreinilegar í ljós í aðgerðum stj. milli þinga. Því fer fjarri, að hæstv. stj. telji sig að nokkru leyti bundna af ákvæðum fjárl. í þessu efni eða leggi á sig nokkrar hömlur til þess að fara eigi framar en þau ákveða. Þetta atferli byggist á þeirri sterku einræðistilhneigingu, sem alstaðar kemur fram í fari hæstv. stj. og best sýnir sig í því að hún hefir ekki vílað fyrir sjer að brjóta skráð lög landsins, svo að jeg ekki tali um hin óskráðu lög og viðteknar venjur, sem gilt hafa og bygð eru á drengskap og rjettlæti. Jeg ætla nú að benda á nokkur atriði til sönnunar því, sem jeg hefi um þetta sagt. Þessi atriði sýna það, hvernig stj. hleður undir einstaka menn, og við það að athuga, hvert þetta fje fer, kemur það greinilega í ljós, að tilgangurinn helgar meðalið. Það, sem jeg nú minnist á, má þó eigi skoða nema sem örlítið brot þess raunveruleika, sem koma mun í ljós á sínum tíma í þessu efni. Jeg ætla þá að byrja á að geta þess, að í fjárl. fyrir árið 1928 eru veittar 6 þús. kr. í utanfararstyrki. En jeg hefi fulla vissu fyrir því, að hæstv. stj. hefir varið á því ári a. m. k. 13500 kr. til slíkra styrkja, eða rúml. helmingi hærri upphæð en fjárl. heimila. Þessu fje er varið á ýmsa vegu. Nokkrir menn hafa fengið styrk til að kynna sjer skólamál. Má þar fyrst telja fræðslumálastjórann, sem hefir fengið 1000 kr. styrk til utanfarar, og skal jeg ekki beinlínis átelja það. En hæstv. stj. hefir ekki þótt nóg, að hann færi í þessum erindum, heldur hefir sr. Sigurður nokkur Einarsson, sem mun hafa verið frambjóðandi Framsóknarflokksins í Barðastrandarsýslu við síðustu kosningar, einnig fengið 1000 kr. til að kynna sjer skólamál, og hefir honum verið greitt í dönskum krónum eins og konginum! Þá hefir Sigurður Guðmundsson einnig fengið nokkurt fje, eða að minsta kosti 1200 kr., í þessu skyni. Hallgrímur nokkur Þorbergsson, sem mjer hefir verið sagt, að væri bróðir ritstjóra Tímans, hefir nýlega fengið 1000 kr. til að rannsaka skólamál í Noregi. Sigurður nokkur, sem sagður er sonur Ólafs Thorlacius, hins nýja aðstoðarlandlæknis, hefir fengið 500 kr. til að kynna sjer skólamál í Sviss. En ekki eru enn öll kurl til grafar komin. Maður að nafni Sigurður Heiðdal var sendur út yfir pollinn til þess að kynna sjer háttsemi manna á letigörðum erlendis. Fjekk hann til þess 1000 kr. En í þessu efni hefir þótt mikils við þurfa, því að lögfræðingur, sem dvelur um þessar mundir í Þýskalandi, hefir og fengið 500 kr. til þess að kynna sjer þessa sömu fræði þar í landi. Hermann Jónasson núv. lögreglustjóri í Reykjavík hefir fengið 2500 kr. til að ferðast í útlöndum, jeg veit eigi til hvers. En af því að hann tók við lögreglustjóraembættinu um svipað leyti, má ef til vill ætla, að hann hafi átt að búa sig undir það starf. Þá hefir utanfararstyrkur verið veittur 2–3 mönnum í viðbót, sem mjer er eigi kunnugt um, til hvers hafa farið. Helgi nokkur Lárusson hefir fengið 1000 kr. og Brynleifur nokkur Tobíasson svipaða upphæð. Og ýmsir menn aðrir, stj. nákomnir, hafa fengið ríflegar upphæðir. Hallbjörn nokkur Halldórsson - jeg held, að jeg fari rjett með nafnið -, sem einu sinni var ritstjóri Alþýðublaðsins, hefir fengið 1800 kr. af því fje, sem ætlað er fátækum iðnnemum til utanfara. Þetta fje er lítið, 4000 kr. alls, og venjulega hafa ekki verið veittir af því hærri styrkir en 500 kr. til hvers. Er því brugðið út af venjunni, þegar einum manni er veittur nærri helmingur upphæðarinnar, og hætt við, að einhverjir af þeim, sem raunverulega áttu að njóta þessa fjár, hafi borið skarðan hlut frá borði í þetta sinn. Þá hefir Einar nokkur Einarsson, sem um eitt skeið var stýrimaður á Óðni, fengið allmikið fje til ferðalaga í útlöndum. Mun það nú orðið nema um 9000 kr. alls. Ekki veit jeg, hversu langur tími er liðinn, síðan hann hætti störfum á varðskipinu eða hve lengi hann hefir verið í ferðalögum, en allhá er þessi upphæð. Þá hefir verið hafinn á ný undirbúningur nýrrar síldarverksmiðju. Hv. þdm. rekur sjálfsagt minni til þess, að Jóni Þorlákssyni var rjett eftir stjórnarskiftin í fyrra falin nokkur rannsókn í því efni. Mun hæstv.atvmrh. eigi hafa hlotið lítið aðkast fyrir þá ráðstöfun. Nú hefir nýr maður, Guðmundur Hlíðdal verkfræðingur, verið skipaður til rannsóknar að nýju. Skyldi maður ætla, að þeim einum hefði verið falið það verk, sem fær hefði verið um að leysa það af hendi upp á eigin spýtur. En svo virðist eigi vera, því að Guðm. Hlíðdal hefir orðið að fá norskan verkfræðing sjer til aðstoðar, og hafa þeim manni þegar verið greiddar 2500 kr. En það hefir heldur ekki reynst nóg, heldur hefir Þorkell Clementz verkfræðingur einnig verið kvaddur til hjálpar, og eru honum þegar greiddar í því skyni 2000 kr. Þarna eru komnar 6000 kr. Hjer er aðeins um að ræða byrjunarstarf, og eru þetta því sjálfsagt fyrstu greiðslur. Loks hefir þýskur maður einn, að nafni dr. Paul, fengið greiddar 1200 kr. fyrir upplýsingar, sem hann hefir látið stj. í tje um rekstur síldarverksmiðju. Þetta, sem hjer er nefnt, er aðeins tekið af handahófi, og þarf enginn að ætla, að hjer sjeu öll kurl komin til grafar. Þá er alkunna, að fyrir utan það, sem jeg hefi nefnt, hefir stj. stungið drjúgum sneiðum að ýmsum flokksmönnum sínum og helstu gæðingum; hefir sumt af því áður verið birt opinberlega. Mun nú svo komið, að allir helstu forvígismenn sósíalista munu hafa fengið einhvern bitling, og þá er því og svo varið með allmarga af þingmönnum sjálfs stjórnarflokksins, að þeir hafa ekki allskostar farið varhluta af þessum gæðum. Auk þessa hafa einnig hrotið molar af borði til ýmsra hinna smærri spámanna, og skal jeg nefna hjer nokkur dæmi. Prentari nokkur, að nafni Steingrímur Guðmundsson, og mun vera bróðir hv.þm. Ísaf., ritstjóra Alþýðublaðsins, hefir fengið 1413 kr. fyrir aðstoð við undirbúning ríkisprentsmiðju. Hannes nokkur Pálsson, frá Undirfelli í Húnavatnssýslu, hefir fengið 750 kr. fyrir vinnu við reikninga, en hvaða reikningar það eru, er mjer alls ókunnugt um. Þá hefir Stefán Jóh. Stefánsson lögfræðingur ekki þurft að kvarta undan atvinnuleysi, og hefir hann fengið nokkrar þúsundir króna fyrir ýmiskonar málarekstur fyrir stj. Ólafur Thorlacius fyrv. hjeraðslæknir hefir verið gerður að einskonar aðstoðarlandlækni, og hefir hann 6600 kr. í árslaun auk dýrtíðaruppbótar. Þá væri synd að minnast ekki á sjálfan rannsóknardómarann yfir Íslandi, Halldór Júlíusson, sem ekki vildi láta konuna á Vestfjörðum sverja við nafn guðs, heldur við nafn borgara eins í Bolungarvík. Það er sýnilegt, að stj. hefir þótt Halldóri Júlíussyni of þröngt markaður bás á Ströndum og hæfileikar hans gætu lítt notið sín í fásinninu norður þar. Hefir hann nú um hríð, svo sem kunnugt er, lagt land undir fót og farið víða á vegum stj., enda munu reikningar ríkissjóðs bera þess menjar. Mun þegar vera búið að greiða í þessu skyni um 25000 kr.

Þetta er ljótt að heyra, ef satt er

. Já, það er mikið fje, en það verður að gera ráð fyrir því, að afrek þessa manns sjeu líka mikil og haldgóð. Þá hafa þeir Hallgrímur Hallgrímsson ígriparitstjóri Tímans og Guðm. Thoroddsen fengið 850 kr. fyrir að skreppa norður á Akureyri og vera við próf 4 skólapilta. Þá kemur eftirlit með bifreiðum. Það hefir verið falið tveim mönnum og hefir hvor þeirra 6000 kr. á ári. Auk þess hefir annar þessara manna 1000 kr. fyrir að vera trúnaðarmaður stj. í málum, sem snerta bifreiðar, og ferðakostnaður þeirra beggja er nokkuð á þriðja þúsund. Nú vil jeg víkja nokkrum orðum að því, hvernig við horfir með undirbúning þingmála og aðstöðu stj. til þeirra. Vil jeg í því sambandi benda á það, að þegar breyt. var gerð 1916 á æðstu stj. landsins og ráðherrum fjölgað, var það meðal annars gert með það fyrir augum, að á þann hátt hefði stj. á að skipa meiri kröftum og yrði hæfari til þess að búa mál undir þingið, er ráðherrarnir væru orðnir þrír. Því það hefir verið litið svo á, að á þann hátt fengju málin yfirleitt betri undirbúning en ella. Þeim tilgangi, sem jeg nú hefi lýst að tilætlunin hafi verið að ná hvað undirbúning lagafrv. snertir, hefir síður en svo verið náð hvað núv. stj. snertir. Það er hvorttveggja, að stj. mun vera með öllu óstarfhæf til þess að undirbúa lagafrv. svo við hlítandi sje, enda hefir hún ekkert að þeim undirbúningi unnið. öll slík lagasmíð hefir verið falin einstökum mönnum eða nefndum, sem nú eru ekki allfáar. Þetta hefir vitanlega kostað ærið fje. Má benda á nokkur dæmi þess. Dr. Björn Þórðarson lögmaður hefir fengið 1700 kr. fyrir að semja frv. fyrir stj. og Klemens Jónsson 800 kr. Fyrir að semja frv. um landbúnaðarbanka og sveitabanka, er nú liggja fyrir þinginu, hefir Böðvar Bjarkan fengið 1500 kr. Má segja, að frv. um landbúnaðarbanka sje að nokkru leyti tekið upp úr frv. um ríkisveðbanka Íslands frá 1921, sem hann fjekk þá nær 20000 kr. fyrir að undirbúa og semja, en að öðru leyti sniðið eftir frv. um rekstrarlán, sem flutt var á síðasta þingi, þótt það sje fært hjer í nokkuð annan búning. Þá hefir hv. 4. þm. Reykv. heldur en ekki verið stj. innan handar við lagasmíðar. Hann mun vera búinn að fá um 2500 kr. fyrir endurskoðun siglingalaganna, en að því leyti sem kraftar hans hrukku ekki til, hafa Kristjáni Bergssyni, forseta Fiskifjelagsins, verið greiddar 2000 kr. fyrir að vinna það, sem þar á skorti. En að því leyti er samanlagðir kraftar þessara manna hafa ekki reynst einhlítir í þessu efni, þá hefir Ólafur Lárusson prófessor lagt smiðshöggið á verkið og fengið fyrir það 1200 krónur. Þá hefir hjer verið minst á nafnafrv. Páll E. Ólason fjekk 500 kr. fyrir að semja það, og verður það að teljast sæmilega borgað. Jeg ætla að þessu sinni ekki að minnast nánar á nefndirnar; tala þeirra er nú orðin legíó; en jeg býst við, að þeirra verði nánar getið áður en lýkur. Úr því að farið er að róta upp í þessu, finst mjer ekki ástæðulaust að minnast lítilsháttar á meðferð stj. á fje landhelgissjóðsins. Öllum eru í fersku minni árásir þeirra manna, er nú skipa stj., á hendur fyrv. stj. fyrir það, að hún hafði varið einhverju fje úr landhelgissjóði til hestahalds. Töldu þeir það alveg óviðeigandi og óforsvaranlegt og víttu fyrv. stj. harðlega fyrir þessa ráðabreytni, og svo var tilfinning þessara manna þá næm fyrir landhelgissjóðnum, að þeir tilfærðu, hve mikið fje hefði farið fyrir að járna þessa hesta. Maður skyldi nú ætla, að þessir menn hefðu látið sjer vítin að varnaði verða, þegar þeir tóku við stj., og ekki flaskað á þessu sama. - En hvað skeður? Jeg hygg, að reynslan sýni eitthvað annað. Veit jeg ekki betur en að hestabúskapur ríkisins sje ennþá í fullum blóma, og það hefir engu minna fje verið varið til járninga en áður. Það hefir meira að segja orðið talsverð framsókn á þessu sviði, því að jeg get ekki betur sjeð en að núverandi stj. hafi bætt hjer drjúgum við reikninginn; þar eru nú tveir nýir liðir undir fyrirsögninni „til bifreiðakaupa og hestahalds“, og nema þeir samtals nærri 21 þús. kr. Gæti það vel verið andvirði tveggja luxusbifreiða. Þar sem nú ríkisstj. hefir litið svo á, að heimilt sje að nota landhelgissjóð til kaupa á bifreiðum, getur maður ályktað, að hún álíti ekki síður heimilt að greiða úr sjóðnum rekstarkostnað við þessi farartæki, og má vel vera, að svo sje gert. Má ganga að því vísu, að rekstrarkostnaður sje eigi lítill, því að svo er sagt, að bifreiðar þær, sem stj. hefir yfir að ráða, sjeu ekki látnar halda kyrru fyrir. Því verður ekki neitað, að flestum mun það ráðgáta, hvernig þessi bílkaup geta staðið í sambandi við landhelgisgæsluna og landhelgissjóð, því að það mun mála sannast, að þessar bifreiðar munu harla lítið notaðar í þágu landhelgisgæslunnar. En ekki er alt talið með þessu, því að stj. hefir keypt eina ef ekki tvær aðrar bifreiðar fyrir fje ríkissjóðs. Þrátt fyrir þessi bifreiðakaup virðist sem hinar keyptu bifreiðar fullnægi hvergi nærri flutningaþörf stj., því að þó nokkur kostnaður hefir orðið við það að leigja aðrar bifreiðar, og ætla jeg, að sá kostnaður hafi á árinu 1928 numið nokkrum þús. kr. Þá virðist stj. hafa látið dátt að dönsku ráðgjafarnefndarmönnunum, sem voru hjer á ferð í sumar. T. d. tókst stj. ferð á hendur með þessa menn upp í Borgarfjörð, og þótti sú ferð ekki hinum tignu gestum samboðin nema farið væri á tveimur herskipum. Sigldu herskipin svo eins langt og komist varð inn fjörðinn, en þar tók við annar fararkostur. Þegar á land kom, var safnað saman bifreiðum hjeraðsins og síðan var ekið með allan hópinn um Borgarfjörð. Sagt var, að leigðar hefðu verið helstu laxveiðiárnar, en veiðifengur varð þó að sögn ekki nema einn smálax. Gat það nú ekki minna verið. Þó kostaði þessi veiðiför í útlögðum peningum á annað þús. kr., og mun það vera eina sporið, sem þetta ferðalag markaði í sögu þjóðarinnar. Þá hefir ríkissjóður - þótt smávægilegt sje - gert nokkur vindlakaup við verslun þá, er hv. 2. þm. Reykv. veitir forstöðu. Það kann að vera, að þessi vindlakaup standi í sambandi við Borgarfjarðarförina og að hæstv.forsrh. álíti sjer ekki skylt að halda uppi risnu utan höfuðstaðarins. Eins og kunnugt er, hefir sú breyt. á orðið, að lögreglustjóraembættið og bæjarfógetaembættið í Reykjavík hafa verið lögð niður, en í þeirra stað hafa verið stofnuð þrjú embætti. Var því á sínum tíma mjög á lofti haldið, að af þessu myndi leiða afarmikinn sparnað, og var hann áætlaður í grein í Tímanum um 80 þús. kr. Fjárlagafrv. stj. bendir til alls annars. Samkv. áætlun stj. má gera ráð fyrir, að rekstur embættanna muni, þegar öll kurl koma til grafar, hækka um alt að 40 þús. króna fyrir breyt. Svona fór um sjóferð þá. Þá hafa og verið veittar um 4000 kr. til þess að hleypa lögreglustjóraembættinu af stokkunum. Jeg ætla nú ekki að rekja þessa sögu lengur, en það lætur að líkum, að það, sem jeg hefi nú drepið á, er aðeins lítið hrafl af því, sem hjer er um að ræða af þessu tægi. Jeg hefi bent á nokkur atriði í bitlingasögu og eyðslugegnd stj. og sýnt, að stj. telur sig ekki hætishót bundna við ákvæði fjárl. um fjárgreiðslur úr ríkissjóði. Þegar um óhjákvæmileg útgjöld úr ríkissjóði er að ræða, verður vitanlega ekki hjá því komist að inna slíkar greiðslur af hendi. En það, sem jeg nú hefi nefnt, á ekkert skylt við það. Eins og jeg sagði, eru þetta aðeins nokkur dæmi þess, hvernig hæstv. stj. notar ríkissjóð og aðra sjóði til þess að ausa út fje á báðar hendur, sem að miklu leyti gengur til þess að hlynna að sínum pólitísku skjólstæðingum og verðlauna ákveðnar pólitískar skoðanir. Því spillingarástandi, sem þetta skapar, þarf ekki að lýsa; það stendur skýrt fyrir hverjum heilbrigðum manni. Má af þessu draga þá ályktun, að stj. vantreysti sinni eigin stjórnmálastefnu, að hún skuli telja sjer nauðsynlegt að grípa til þessara óyndisúrræða til þess á þann hátt að reyna að afla sjer fylgis og tryggja sig í stjórnarsessi. En til þess eru refirnir skornir; það vita allir. Þá mun jeg ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni, og ekki víkja að fleiru, þó á nógu sje að taka. Þó er það eitt atriði, sem jeg vil minnast lítillega á, áður en jeg setst niður, og það er krossafarganið. Jeg verð þá að segja það, að jeg gat átt á ýmsu von, en að jeg ætti nú eftir að sjá það, að hæstv.forsrh. yrði einn af stærstu krossberum þessa lands, því gat mig aldrei órað fyrir, og þetta bygði jeg á því, að eins og alkunnugt er, vorum við samherjar þing eftir þing um að berjast á móti því, að það væri verið að ausa fje í þennan hjegóma, krossana, sem öllum kemur saman um að þeir sjeu, og líka þeim, sem hafa þó ánægju af að skreyta sig með þeim, og við vorum svo innilega sammála um, að þar næði hjegómaskapurinn hámarki sínu. Við álitum þá báðir, að hið unga og sjálfstæða ríki, Ísland, ætti að brynja sig á móti því að verða snortið af þessum erlenda hjegóma. - En því miður, þá hefir nú þetta farið svo, að hæstv.forsrh., Tryggva Þórhallssyni, hefir nú orðið hált á þessu svelli; hann var ekki fyr kominn í valdasessinn en hann fjell fyrir freistingunni hvað sjálfan hann snertir og aðra. Árið 1928 var ekki varið minna en 10 þús. kr. í þetta regintildur, og jeg verð að segja það, að þeir voru tímarnir, að hæstv.forsrh. hefði tekið mjög innilega í hendina á mjer upp á það, að þeim peningum væri þó illa varið.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Mjer þykir rjettara að hafa þau vinnubrögð, að koma að því jafnóðum, sem til mín er beint. Hafa nú tveir íhaldsmenn talað eftir síðustu ræðu mína, hv.þm. Vestm. og hv.þm. Borgf. Hv. þm. Vestm. hjelt alllanga ræðu, en af því átti jeg ekki nema örfá orð í upphafi ræðunnar. Það var út af því, sem jeg hafði sagt í upphafi og lokum minnar ræðu. Hv. þm. sagði, að það þyrfti ekki mikið af því til að gleðja mig, sem kæmi frá andstæðingunum. En það fer auðvitað eftir því, í hvernig ljósi það er skoðað. Jeg býst við, að þegar eldhúsdagurinn kemur og andstæðingarnir beita öllum vopnum sínum á stj., þá megi það gott þykja, að í þetta skiftið var það fyrsta kveðjan, sem þeir sendu okkur, að stj. væri að batna. Mjer hefði ekki þótt neitt undarlegt að heyra það frá vinum mínum, en þegar maður fær að heyra það frá andstæðingunum, og það á sjálfan eldhúsdaginn, þá er það talsvert mikils virði. - Annað var það ekki, sem hv.þm. Vestm. beindi til mín. Hv. þm. Borgf. hefir haldið hjer nokkuð langa ræðu, og hefði mátt segja það fyrirfram, hvernig hans ræða mundi verða, því að hann er maður, sem kemur fram harðlega og djarflega. Það var vitanlegt, að hlutverk þess hv.þm. myndi vera að draga fram einstakar smáupphæðir og halda um þær vandlætingarræðu. Það var aðeins eitt atriði, sem ekki kom þessu við, og það var út af þeim orðum, sem jeg hafði látið falla um framkomu íhaldsmanna í Ed. í frv. um búfjártryggingar. Hv. þm. vildi afsaka sig með því, að málið hefði ekki verið nægilega undirbúið; það var sagt á Búnaðarþinginu 1927, en frv. var borið fram á þinginu 1928, og þá höfðu þeir menn, sem mesta og besta þekkingu höfðu á slíkum málum, undirbúið það, svo að þessi fyrirsláttur, sem íhaldsmenn báru fram í hv.Ed., átti sjer engan stað. En hitt vita allir, að það er stundum notaður sá fyrirsláttur, að málin sjeu ekki nægilega undirbúin, þegar á að reyna að koma þeim fyrir kattarnef. Jeg nefndi aðeins eitt dæmi af mörgum, og vil ekki vera að draga fleiri inn í eldhúsdagsumr., en þetta eina dæmi kom aðeins til af því, sem jeg svaraði hv. 1. þm. Reykv. En jeg geri annars ráð fyrir því, ef jeg held heilsu næsta sumar, að íhaldsmenn fái tækifæri til að standa og svara því á fundum úti um land, hvernig framkoma þeirra hafi verið í helstu áhugamálum landbúnaðarins. Þá vjek hv.þm. að nokkrum atriðum, sem heyra undir starfsvið mitt, og byrjaði þá að tala um utanfararstyrkina og minti á, að það væri sjerstakur liður í fjárlögunum til þess, 6 þús. kr., en kvaðst ætla, að það væri búið að veita helmingi meira. Jeg veit þetta ekki fyrir víst og vil ekkert vera að rengja það, sem hv.þm. segir, en hitt vil jeg aðeins benda hv.þm. á, að ef hann fer í fjáraukalög undanfarandi ára, þá mun hv.þm. fá að sjá, að það, sem veitt hefir verið til utanfarar handa einstökum mönnum, hefir verið töluvert meira en þetta. Og þegar gengur yfir landið eins gott árferði og nú er, þá veldur það meiri bjartsýni hjá einstökum mönnum, hjá þingi og hjá stj., og þegar viðskifti okkar við umheiminn fara altaf vaxandi, þá er ekki nema eðlilegt, að meira fje fari í þess háttar styrki, en þær tölur, sem hv.þm. nefndi í þessu sambandi, bentu alls ekki á það. Hv. þm. benti svo á nokkra styrki af þessu tægi. Voru það sjerstaklega tveir, sem snertu mig, nefnil. styrkurinn til Hallgríms Þorbergssonar fjárræktarmanns, og annar til Hallbjörns Halldórssonar forstöðumanns Alþýðuprentsmiðjunnar. Jeg held, að það sitji illa á þessum fulltrúa fyrir landbúnaðinn að vera að finna að því, að það sje styrktur maður til að kynna sjer vinnubrögð við eina þýðingarmestu grein landbúnaðarins, maður, sem einmitt hefir sjerstaka þekkingu til að bera. Hitt hefir verið skrifað afarmikið um í andstæðingablöðunum hjer, að forstöðumaður fyrir einni prentsmiðju hjer í bænum, Hallbjörn Halldórsson, fjekk styrk af því fje, sem ætlað er til iðnaðarnáms. Jeg skal taka það fram, að stj. notaði ekki meira en veitt var, og það lágu svo fáar umsóknir fyrir, að þeir, sem sóktu um styrk, fengu hann allir, sem yfirleitt kom til mála að styrkja, svo að það var ekki tekið frá neinum og ekki á neinn hátt farið út fyrir heimildir, að Hallbirni Halldórssyni var veittur styrkur. Svo vil jeg bæta því við, að þessi maður hefir að vísu verið töluvert við stjórnmál riðinn, en jeg er honum allmjög kunnugur á öðru sviði. Jeg var, eins og hv.þm. veit, ritstjóri fyrir blaði, og var Hallbjörn Halldórsson þá verkstjóri í þeirri prentsmiðju, sem blaðið var prentað í, svo eftir 10 ára ritstjórnarstarf þekki jeg hann allvel, enda er þessi maður að mínum dómi einn með allra fremstu mönnum í sinni grein, svo að þótt honum væri veittur styrkur til að auka þekkingu sína á þessu sviði, og þegar fjárveitingin annars ekki hefði verið notuð, þá get jeg ekki tekið við ákúrum fyrir þetta. En úr því að hv.þm. er að segja, að stj. hafi sýnt af sjer hlutdrægni og finnur ekki aðeins sjerstakt bragð að því, að þessum góða iðnaðarmanni var veittur styrkur, heldur vill hv.þm. láta það skína í gegn, að stj. hafi verið að koma sjer vel við jafnaðarmenn með þessu. Jeg vil nú spyrja hv.þm. að því, hvers vegna nefndi hann ekki tvo aðra menn, sem hafa fengið styrk til utanfarar? Annar þeirra er samherji hv.þm. og fyrverandi þm. Íhaldsflokksins, Björn Líndal, og sem þar á ofan fjekk hærri styrk en Hallbjörn Halldórsson. Sá maður fjekk styrk af markaðsleitarfje, og jeg skal játa það, að jeg fjekk snuprur hjá mörgum fyrir þessa styrkveitingu, en jeg taldi það víst, enda kom það líka á daginn, að hann myndi verða kosinn í hina væntanlegu stjórn síldareinkasölunnar. Svo er annar maður Íhaldsflokksins, sem er trúnaðarmaður flokksins í stjórn Búnaðarfjelags Íslands; hann hefir fengið styrk til að fara utan og kynnast erlendum búnaðarháttum. Má hv.þm. af þessu sjá, að um utanfararstyrkina hefir síður en svo gætt hlutdrægni af pólitískum ástæðum. Þá var það viðvíkjandi síldarverksmiðjunni. Hv. þm. var mikið að smjatta á nokkrum smáupphæðum, en til síldarverksmiðjunnar eru þegar komnar 6 þús. af e. 1 milj. kr., sem verksmiðjan á að kosta, og kastar það nokkru ljósi yfir þessi ósköp, sem hv.þm. var að tala um.

Ekki fara allar miljónirnar til undirbúnings

. Jóni Þorlákssyni verkfræðingi og alþm. var falinn fyrsti undirbúningur, sem kunnugt er. En það, sem Guðm. Hlíðdal verkfræðingi hefir sjerstaklega verið falið að gera í þessu efni, er að ráða erlendan mann til að standa fyrir byggingu verksmiðjunnar og hafa yfirsýn um verkið, og finst mjer rjett að hafa til að sjá um þá ráðningu einhvern af þeim mönnum, sem í þjónustu landsstj. eru, og þá sjerstaklega þegar þessi maður varð að fara utan hvort sem var, fyrir landssímann, og jeg get upplýst hv.þm. Borgf. um, að það hefði kostað töluvert meira að fá Jón Þorláksson til að gera þetta.

En hversvegna er verið að sækja menn til útlanda til að gera þetta?

. Það er af því, að við höfum engan mann á Íslandi, sem getur það, en sá maður, sem hefir verið ráðinn til þess, hefir stjórnað byggingu á flestum slíkum verksmiðjum hjer á landi. En hinsvegar hefir stj. einmitt haft þetta í huga, og þess vegna hefir hún ráðið þriðja manninn, sem hv.þm. nefndi, Þorkel Clementz vjelfræðing, til að stjórna vjelunum, og þótti vel ráðið, að sá maður færi utan og fengi að kynnast vjelunum í byrjun, til þess að hann væri færari að starfa að uppsetningu þeirra og stjórn eftirleiðis.

Það eru mjög einfaldar vjelar alt saman, sem notaðar eru við þessa iðju; jeg treysti mjer til að kenna hæstv.forsrh. að fara með þær allar á fáum klukkustundum

. Jeg skal ekki efast um, að hv. 2. þm. G.-K. muni vera góður verkmaður á því sviði sem öðrum, en jeg ætla samt aldrei að fara í tíma til þess hv.þm.; jeg vona, að jeg þurfi þess ekki. En hvað það snertir, sem hv.þm. Borgf. segir um Þorkel Clementz, þá er því til að svara, að það eru margir menn aðrir, sem hafa reynslu fyrir því, að hann sje mjög vel fær maður á sínu sviði. Þá gat hv.þm. þess, að dr. Paul hefði verið greiddar 1200 kr. fyrir að gefa einhverjar upplýsingar á þessu sviði. En það er alls ekki rjett. Það var sókt afarsterklega á þinginu í fyrra, að fengin væri á leigu síldarverksmiðja til að reka, og sú eina, sem komið gat til mála, var síldarverksmiðja dr. Pauls, og fyrir áskorun þessara manna og þeirra, sem mjer stóðu þá næstir, þótt þeir sjeu nú horfnir hjeðan, var þessi maður kallaður hingað, til þess að athuga um það, hvort hann vildi leigja ríkinu verksmiðjuna. Hann kom hingað um páskaleytið í fyrra, og vissu margir þm. um komu hans, því að þingið stóð þá. Voru þá gerðar ítarlegar tilraunir til samninga við hann, en sem ekki tókust, því að hann var ekki fáanlegur til að leigja verksmiðjuna með þeim kjörum, sem jeg taldi viðunanleg. En það var ekki hægt, þegar þessi maður var kvaddur hingað heim, þó það bæri engan árangur, að komast hjá að greiða honum nokkurn ferðakostnað. Jeg álít, sem sagt, hvað þessa smáupphæð snertir, sem hv.þm. setti í samband við síldarverksmiðjuna, og þær framkvæmdir, sem gerðar voru í þessu máli, megi að öllu leyti verja. Ef átti að fara á stað með þetta á annað borð, þá hefði það verið rangt, ef nokkuð af því, sem gert var, hefði verið látið hjá líða; það væri þá hið eina, sem jeg væri áfellisverður fyrir, að jeg ljet undan þessum mönnum með að fá dr. Paul hingað, til þess að reyna, hvort ekki væri hægt að fá verksmiðju hans leigða. Þá mintist hv.þm. á skoðunarmenn bifreiða og að þeir myndu hafa einhver laun. Jeg vil aðeins minna hv.þm. á það, að þingið gekk svo frá þeirri löggjöf, að það var ætlast til, að það starf bæri sig, enda hefir sá kostnaður, sem ríkið hefir af þessu eftirliti með bifreiðum, komið aftur, eins og ætlast var til, en náttúrlega er það svo, þegar byrjað er á auknu eftirliti, að það verður nokkur aukakostnaður. En gott væri fyrir ríkissjóðinn, ef hægt yrði að koma því svo fyrir á fleiri sviðum, að sá kostnaður, sem leiðir af að ríkið verður að halda uppi þannig löguðu eftirliti, t. d. með skipum og bátum, væri borinn af þeim fyrirtækjum, sem eftirlitið er við; það var frv. á ferðinni um það, en sem strandaði m. a. á mótstöðu hv.þm. Borgf. Þá mintist hv.þm. á það, að landsstj. hefði skipað ýmsa menn sjer til aðstoðar og sömuleiðis kvatt menn til aðstoðar við að undirbúa ýmsa löggjöf, en var þó svo sanngjarn að benda á um leið, að þetta hefði átt sjer stað áður, eins og sjá má í 19. gr. landsreikninganna, en vildi halda fram, að það væri í stærra stíl en verið hefði. Jeg get ekki borið það fullkomlega saman, því að jeg hefi ekki fylgst með því, hvað gerst hefir í hinum skrifstofunum, enda er mjög erfitt að átta sig á þessu, því að það getur kornið fram á svo mörgum sviðum, bæði í 19. gr., sem kostnaður við lög, sem verið er að undirbúa, og líka sem skrifstofukostnaður, svo að mjög erfitt verður að fá heildaryfirlit. En hinsvegar er það ekkert óeðlilegt, þegar stjórnarskifti hafa orðið og þegar ný stj. kemur, sem leggur áherslu á að koma mörgu nýju fram, og þegar starfað er að endurskoðun á ýmsum sviðum, svo sem á skólalöggjöf landsins, búnaðarlöggjöf o. fl., þá er ekkert óeðlilegt, þótt nokkur kostnaður verði slíku starfi samfara. Jeg vil ennfremur halda því fram og fullyrða það, að af þeim störfum, sem unnin hafa verið í minni skrifstofu, hafi alt verið nauðsynleg störf. En hitt er ekkert undarlegt, þó að hv.þm. Borgf., sem er mótfallinn sjálfri löggjöfinni, sem verið er að bera fram, sje gramur yfir þeim kostnaði, sem við það kemur fram. Þegar hv.þm. var að tala um Böðvar Bjarkan lögfræðing og undirbúning löggjafar um lánsstofnanir landbúnaðarins, þótti honum dýrt, að greiddar hefðu verið 2 þús. kr. fyrir það starf, en jeg vil benda hv.þm. á, að áður hefir verið greitt miklu meira fyrir svipað starf.

Já, Sigurður Jónsson var þá atvmrh.

. Það skiftir ekki máli, hver þá var atvmrh., en annars mun það hafa verið gert á dýrasta tíma, en jeg get þessa aðeins til þess að sýna, að núverandi stj. hefir ekki gengið eins langt og aðrar stjórnir. Annars er það svo, að þingið, með þáltill. o. þ. h., gerir meira og minna að því á hverju ári að leggja fyrir stj. að inna af hendi ýms störf, t. d. eins og það, sem greitt hefir verið fyrir til hv. 4. þm. Reykv. og forseta Fiskifjelagsins. Þingið lagði fyrir að undirbúa sjómannalöggjöf og að láta rannsaka um veðurstofuna. Rannsóknin var falin þessum tveim mönnum, og það starf, sem þeir hafa leyst af hendi að því er veðurstofuna snertir, hefir sett niður þær deilur, sem þar hafa verið, og má vænta þess, að hún geti starfað óhindrað áfram. En þeir unnu líka á öðrum sviðum, hv. 4. þm. Reykv. og forseti Fiskifjelagsins, og eftir því, sem jeg hefi fylgst með, þá hefir sú borgun, sem þeir hafa fengið, verið talsvert miklu minni en sú, sem greidd hefir verið til þess manns, sem hafði þá undirbúningsvinnu á hendi fyrir fyrverandi stj. Þá var hv.þm. að sletta því til mín, að jeg hefði ekki greitt af mínu risnufje fyrir vindla, sem notaðir voru í ferð upp í Borgarfjörð. Jeg vil hjer taka það fram, að það er enginn kendur þar, sem hann kemur ekki; jeg var alls ekki með í þeirri för, og auk þess tel jeg mjer ekki skylt, ef gestir eru hjer á annara vegum, margar þingmannaleiðir í burtu frá mjer, að nota mitt risnufje handa þeim mönnum. Þá kom hv.þm. að því síðasta í sambandi við þessar greiðslur, að tala um, að hann þyrfti ekki að lýsa því spillingarástandi, sem stæði í sambandi við þessar fjárgreiðslur allar. En hver leggur svo dóm á það? Jú, hv.þm. Borgf. dæmir eftir töluvert nánum kunnugleika. En jeg held, að stuðningsmenn fyrv. stj. ættu ekki að tala mikið um spillingu í þeim efnum, því að jeg held, að það hafi komið mjög átakanlega á daginn, að það hafi ekki þróast neitt lítil spilling og alvöruleysi í landinu á hennar dögum. Og án þess jeg vilji fara frekar inn á það, vil jeg samt segja svo mikið, að það mun lengi verða minst þeirra mjög þörfu uppskurða, sem gerðir hafa verið síðan. Það hefir verið eitthvað svipað og þegar Guðmundur heitinn Magnússon kom með hnífinn, til þess að hreinsa til í líkömum manna og hleypa út þeim ígerðum og viðbjóðslegu meinsemdum, sem þar voru innibyrgðar. Jeg held, að það hafi verið ósköp svipaðir uppskurðir, sem hefir orðið að gera á þjóðarlíkamanum, enda verði þess lengi minst, hversu stungið hefir verið á kýlunum í tíð núv. stj. Þá fór hv.þm. Borgf. að tala um, að stj. gripi til úrræða spillingarinnar til að festa sig í sessi. Jeg hefi gerólíkar skoðanir í þessu efni. Jeg álít það verða síst til að festa stj. í sessi, að hún grípur til úrræða, er valda spillingu. Jeg hygg það vissasta veginn til að stj. verði svift völdum. Þeim hugsunarhætti, að þetta sje líklegasti vegurinn til að festa stj. í sessi, er jeg algerlega andstæður. Jeg veit ekki, hvort jeg á að fara að minnast hjer á krossana. Um þá hefir margt verið talað og mikið rætt í blöðum. En það get jeg sagt hv.þm. Borgf. í fullri einlægni, að „privat“- maðurinn Tryggvi Þórhallsson er nákvæmlega á sömu skoðun um þá og hann hefir verið. Jeg lít svo á, eftir þeirri þekkingu, sem jeg hefi öðlast, að það geti verið gagn að því fyrir landið að hafa heiðursmerki. Jeg lít svo á, að maður, er á að koma fram fyrir landsins hönd, verði að láta sínar „privat“-skoðanir víkja fyrir því, er telja má rjett landsins vegna. Jeg hefi talið mjer skylt að gera þetta.

Ólafur Thors Jeg býst ekki við að segja margt nýtt. Engin ávirðing stj. er ný nema ávirðing líðandi stundar, sem svo fljótlega gleymist í skugga nýrrar ávirðingar. Einkunnarorð hæstv.dómsmrh. hefir verið: „Svo skal böl bæta að bíða annað meira“. Stjórnarfarið fer versnandi. Meðan hæstv. ráðh. barðist til valda, beitti hann öðrum vopnum en andstæðingar hans. Jeg minni á 600 þús. kr., sem landsstj. átti að hafa gefið útgerðarmönnum, 9 milj. kr. lánsheimild, sem ráðh. taldi 100 kr. skuldabagga á hvert mannsbarn í landinu, botnlausar skuldir ríkisins o. fl. vísvitandi ósannindi, sem ráðh. endurtók jafnoft og þau voru rekin ofan í hann. Persónulegt níð hans um andstæðingana er og þjóðfrægt. Fyrir þetta þáði ráðh. tvenskonar laun. Hann fjekk titil - titil, sem flestir telja hann vel að kominn. Hann var kallaður „ærulaus lygari og rógberi“. (Forseti grípur hamarinn og býst til að hringja). Hann fjekk líka stöðu. Hann var gerður að æðsta verði laga og siðgæðis í landinu! Hæstv. forseti sýndi sig líklegan til að hringja, þegar jeg nefndi titilinn, en þess sáust engin merki þegar staðan var nefnd. Titillinn er að vísu harður dómur um ráðh. Staðan þó miklu harðari dómur um þjóðina. „Enginn ætlast til, að jeg telji sandkornin á sjávarströndu nje syndir stjórnarinnar“, sagði ræðumaður einn nýlega. Jeg tek undir. Syndir stj. eru óteljandi, og þær minni svo stórar, að landsfrægar væru, ef einhver annar en hæstv.dómsmrh. hefði drýgt þær. Af mörgum lögbrotum og gerræðum ráðh. tek jeg fá af handahófi. Það er þá fyrst Tervani-málið. Saga málsins er kunn. Skipsmenn á Trausta kæra skipstjórana á Jupiter og Tervani fyrir landhelgisveiðar í Garðsjónum í ágúst 1926. Skömmu síðar kom Júpiter til Hafnarfjarðar. Mál skipstjórans var rannsakað og lauk með því, að hæstirjettur dæmdi hann í 15 þús. kr. sekt. Tervani náðist ekki fyr en Þór tók skipið til Vestmannaeyja í apríl síðastl. Skipstjóri var enn sá sami og verið hafði, þegar hið kærða brot var framið. Honum var heimilað að sigla skipinu til Englands, en sjálfur skyldi hann tafarlaust koma aftur og bíða dóms, og setti hann 30 þús. kr. þessu til tryggingar. Skipstjóri kom svo á tilsettum tíma. En þegar menn bjuggust við, að mál hans yrði lagt í dóm, flaug um landið sú fregn, að honum væru uppgefnar sakir. Hjer lýkur fyrsta þætti. En líkt og áhorfendur fyrst skilja góðan sorgarleik, þegar hann er á enda, þannig fór Íslendingum hjer. Alvöruna skildu menn. Voðann ekki fyr en ráðh. upplýsti málið. Hví gefur ráðh. erlendum sökudólg upp sakir og stórfje úr ríkissjóði? spurðu menn. Lengi vel svaraði hæstv.dómsmrh. engu, en svo fór að lokum, að þolin mæði þessa varðar laga og rjettlætis þraut. Hann virtist vera alveg hissa, að nokkur skyldi vera svo djarfur að spyrja um þetta. Einvaldurinn hafði talað, og hvað vildi svo almenningur vera að sletta sjer fram í þetta? En hvert var svo svarið, er það loksins kom? Jú, það var svo: Á Trausta voru ekki ritfæri, aðeins nagli. Þegar bent var á, að slíkt kæmi málinu ekki við, kærendur hefðu staðfest framburð sinn með eiði og eiðfest vitnasönnun gilti hjer sem annarsstaðar, þá ærðist ráðherrann. Þá byrjaði háðið um naglamenninguna. „Ekkert siðað þjóðfjelag tekur slík sönnunargögn gild“. „Engir nema „idiotar“ og „bullur“ eru á móti mjer“, bætti ráðherrann við. Hæstirjettur tók þessi gögn gild. Ef þau voru gild gegn Júpiter, voru þau það líka gegn Tervani. Ráðh. er því að setja skrælingjastimpil á hæstarjett og íslensku þjóðina. Eftir það skiftir minstu, þótt hann kalli hæstarjett og aðra, sem andvígir eru honum í málinu, „idiota og bullur“. En ekki er það ráðherralegt. Hjer lýkur öðrum þætti. Þriðji þáttur hefst með því, að ráðh. hefir skilist, að rök hans voru óframbærileg. Þá loksins, aðþrengdur og til neyddur kastar hann út mörsiðrinu: „Sendiherra Breta var hingað kominn til að fylgjast með málinu og eigendur Tervani hótuðu að senda hingað tvo breska lögfræðinga. Þess vegna gaf jeg upp sakir“, segir ráðh.

Það hefi jeg aldrei sagt

. Þetta er það, sem hæstv. ráðh. hefir látið „undirJónas“ sinn segja í blaði sínu, og þetta mun vera það rjetta. Því þó hæstv.dómsmrh. sje eins og mannýgt naut við Íslendinga, þá er auðmýkt hans við tigna útlendinga alþekt. Það væri broslegt, ef það væri ekki skammarlegt, að sjá, hvernig ráðh. snýst eins og snælda kringum alla tigna erl. gesti, er hingað koma. Og engan getur furðað á því, þótt hið litla lögvit ráðh. svimi við þann snarsnúning. Auðmýkt hans er svo mikil, að ekkert er meira nema ef vera skyldi fyrirlitning útlendinga á ráðh., er svo hagar sjer. Kjarkleysið og auðmýktin eru afsakanir ráðh. í Tervani-málinu, en það er gaman fyrir svo litla þjóð sem Íslendinga að eiga tvö jafnfrábrugðin afbrigði sem Jón biskup Arason og Tervani-ráðherrann. Þeir hafa báðir barist við erlent vald. Annar ljet lífið, en hlaut virðingu þjóðar sinnar. Hinn misti kjarkinn og hlaut fyrirlitningu allra fyrir. Þá kem jeg að afleiðingunum af þessu kjarkleysi ráðh. Allir þekkja stöðug klögumál erl. sökudólga, er dómi sæta fyrir ísl. rjetti. Til þessa höfum við þó átt ágæta talsmenn. Nú hefir sökudólgunum bætst liðsauki. Dómsmrh. hefir kveðið upp dóm um dóm hæstarjettar. Eftirleiðis nota sökudólgar Tervani-málið sem barefli á hæstarjett. „Jeg er dæmdur“, segja þeir, „en af hverjum? Af hæstarjetti Íslendinga, af dómstólnum, sem í Júpitermálinu dæmdi svo vitlausan dóm, að dómsmrh. Íslands skarst í leikinn til að fyrirbyggja, að rjetturinn færi eins með Tervani, sem sannað var, að hafði framið það sama og Jupiter var dæmdur fyrir“. Þetta verða orð og ummæli sökudólganna. En hvað hugsa málsvarar okkar erlendis? Jeg tek strax fram, að mjer þykir líklegt, að Bretar sýni þá kurteisi að þakka. Það er venja hvers siðaðs ríkis að þakka fyrir ríkulegar gjafir gefnar þegnum þess. En sleppum slíkum kurteisisskyldum. Þær sanna auðvitað ekkert um það, sem undir býr. Til þessa hefir það verið svo, að þegar hinir erlendu sökudólgar hafa verið að kvarta, hafa allir mætir menn látið það eins og vind um eyrun þjóta. En eins og dropinn holar steininn, hafði endurtekning klögumálanna haft þau áhrif, að efasemdir vöknuðu hjá þeim, er hlut áttu að máli, og afleiðingin varð sú, að breski sendiherrann í Kaupmannahöfn var sendur hingað til að sannprófa ísl. rjettarfar. Í fyrsta skifti áttum við að ganga undir próf erlendra málsvara okkar. Og hvernig fór? Stóðum við okkur illa? Fjellum við? Nei, hvorugt. En við gerðum það, sem var miklu verra. Við gáfumst upp. Við ofurseldum ísl. rjettarfar rógi erlendra níðhögga. Hefði nú hjer átt hlut að máli sökudólgur, sem vitað var að var sannur að sök, en þó ódæmdur, var hægt að sætta sig við þessa hneisu hins auðmjúka þjóns erlendrar tiginmensku. Og jafnvel þó undirrjettardómur væri genginn í málinu, var ekki hægt að segja, að öllu velsæmi væri fyrir borð kastað. En því miður lá málið ekki þannig fyrir. Hæstirjettur, tákn ísl. sjálfstæðis og rjettlætis, hafði talað. Jupiter og Tervani voru báðir kærðir fyrir sama brot, framið á sama stað á sama tíma, af sömu vitnum, sannað með sömu gögnum. Hæstirjettur dæmdi Jupiter sekan. Þar með var Tervani dæmdur. Úr því að hæstirjettur dæmdi Jupiter sekan, er engin afsökun til, er rjettmæti sýknun Tervani. Hvort sem sönnunargögnin voru skýr eða óskýr og hvað sem hæstv.dómsmrh. álítur um málið, kemur það alt fyrir ekki. Hæstirjettur var búinn að kveða upp dóm í málinu, og úr því mátti enginn og gat enginn kveðið upp nýjan dóm. Allir hljóta að skilja, að slík framkoma „varðar laga og rjettlætis er ægileg árás á hæstarjett. Það er nöpur ógæfa, að í fyrsta skifti, sem erlendir málsvarar okkar vilja ganga úr skugga um, hvað sje hæft í árásum sökudólganna í okkar garð, kemur ísl. dómsmrh. sökudólgunum til liðs. Upp frá þessu er það óhugsandi, að við njótum trausts talsmanna okkar lengur. Dómsmrh., sem ræðst á hæstarjett, hefir betur í augum erlendra þjóða af þeirri einföldu ástæðu, að hvergi í hinum mentaða heimi gæti slíkt komið fyrir, nema hæstirjettur hefði framið „rjettarmorð“. Dómsmrh. hefir svívirt hæstarjett, kastað fje ríkissjóðs á glæ og reynst níðhöggur þjóðar sinnar. Þótt hæstv.dómsmrh. hefði alt annað vel gert - en guð forði mjer frá slíkum ósannindum -, þá ætti hann að fara frá völdum vegna Tervani-málsins eins. Á síðasta Alþ. var kosin 7 manna nefnd til aðstoðar þeim ráðh., er með utanríkismálin fer, en það er hæstv.forsrh. Hann hefir dyggilega fylgt fyrirmælum þingsins og sent nefndinni öll þau skjöl, er fjalla um utanríkismál, ekki aðeins til umsagnar, heldur einnig til ákvörðunar. Tervani-málið hefir verið gert að utanríkismáli, og því langstærsta, sem enn hefir komið fyrir. Nú leyfi jeg mjer að beina þeim fyrirspurnum til hæstv.forsrh., hvort hann hafi tekið ákvörðun um málið, og ef svo sje, hvers vegna hann hafi þá brugðið vana sínum og ekki sent þetta mál eins og hin til utanríkismálanefndar. En ef það er hinsvegar rjett, sem allir mæla- að hæstv.dómsmrh. sje hjer einn að verki, - ætlar þá hæstv.forsrh. að þola það, að dómsmrh. taki af honum völdin og tefli sjálfstæði landsins í voða? Jeg vil ennfremur spyrja hæstv. forseta, sem er formaður nefndarinnar, hvort málið hafi verið sent honum til umsagnar? Ef svo er, hví bar hann það þá ekki undir nefndina? En ef svo er ekki, ætlar hann þá að þola, að n. sje svo ferlega misboðið? Jeg vænti þess, að þeir svari þessum spurningum, og læt í bili útrætt um þetta hneykslismál. Af öllu illu, sem gerðist á síðasta Alþ., voru þó ummæli hæstv.dómsmrh. um hæstarjett langverst. Þegar verið var að ræða um frv. til l. um varnir gegn prentuðum ummælum, sagði hæstv.dómsmrh., að hæstirjettur dæmdi dóma, „sem ganga hver ofan í annan“. Hann gaf í skyn, að dómar rjettarins væru „gerræðafullir“ og „ofan í líkur“, væru „rjettarhneyksli“. Loks sagði ráðh.: „Þessir tveir dómar eru blettur á íslensku rjettarfari, þeir eru það, sem ein frændþjóð okkar kallar Justits-mord“. Mjer hnykti við, er jeg heyrði þessi orð. Í sumar hefi jeg verið á mörgum fundum með hæstv.dómsmrh., og sýndi jeg honum þá enga vægð, en yfir þessu þagði jeg. Sjerhver andstæðingur hlaut að meta meira að leyna þessu en að vega að andstæðing sínum. Þegar jeg kom úr þessum fundaleiðangri og las Alþt., sá jeg, að þessi ummæli stóðu þar óbreytt. Þar stóð „Justits-mord“ skýrum stöfum. Þetta undraði mig því meira, er jeg vissi, að hæstv.dómsmrh. er vanur að strika það út úr ræðum sínum, sem honum sýnist, en svo hóflaus er óskammfeilni hans, að þessi orð ljet hann standa óbreytt. Jeg minnist ekki, að nokkur blöð hafi ritað um þetta mál, nema „Morgunblaðið“, er sýndi fram á þessa svívirðu, en nokkru síðar reit hæstv.dómsmrh. aðra grein í ,Tímann til varnar sjer í málinu. Þar hjelt hann því fram, að hæstirjettur stæði á bak við þessar greinir Morgunblaðsins og vildi helst láta hann biðja sig fyrirgefningar á þeim. Hvernig getur svívirðingin komist hærra? Það mun ekki ofmælt, þótt sagt sje, að þetta sje þjóðarskömm. Við Íhaldsmenn erum nú í eldhúsinu. Framsókn verður að þvo þennan smánarblett af þjóðinni með því að fella þennan mann. Þessi ráðh. hefir brotist til valda með blekkingum, og því næst brugðist flestum loforðum sínum. Hann lofaði sparnaði, - en hverjar eru efndirnar? Eins og hv.þm. Borgf. sýndi fram á, hafa bitlingar óspart hrotið frá borði hans, og aldrei hefir óhófið verið jafnt og nú. Þess vegna eru menn líka farnir að kalla stjórnartíð þessa ráðh. beinöld, og er það rjettnefni. Hæstv. dómsmrh. sagði áður, að sendiherraembættið væri tildur eitt, en nú fær sendiherrann ekki einungis laun sín, heldur þrífst hann betur en nokkru sinni áður undir verndarvæng þessa ráðh., er gefur honum gjafir upp á kostnað ríkissjóðs. Er sendiherrann að vísu alls góðs maklegur, en lítið samræmi er í öfgafullum árásum blaðamannsins frá Hriflu og hins gjafmilda dómsmrh. Eins og kunnugt er losnaði erindrekastaðan á Spáni. Þá stöðu hafði ráðh. talið alóþarfa og rándýra, en svo skipar hann annan erindreka, þegar til kemur, og lætur hann hafa sömu laun og hinn fyrri. Þá má nefna tóbakseinkasöluna. Ekki hefir ráðh. hafist þar handa ennþá, þótt tækifæri hafi verið til. Mentaskólanum hefir hann lokað og mannúð sína hefir hann sýnt með því að ráðast á fátæka og sjúka, hrekja burtu hjúkrunarkonur og reka menn unnvörpum úr þeim stöðum, er þeir hafa skipað. Rjettlátur og lýðhollur þóttist hann vera, - en hver hefir verið ranglátari og einráðari en einmitt þessi maður? Nú er spillingin orðin svo mikil og ofsóknirnar svo taumlausar, að ef þessu heldur áfram, ruglast hugtök manna, þannig að þeir gera ekki lengur mun á Framsókn og ofsókn, eins og Árni Pálsson komst að orði. Algera siðspillingu hefir þessi hæstv. ráðh. sýnt í embættaveitingum, og fátt hefir hann vílað fyrir sjer í þeim efnum. Ef lagabreytinga þarf, þá kemur hann þeim í framkvæmd, en ef ekki, þá kippir hann mönnum burt og setur aðra í staðinn, sem fylgjandi eru skoðunum hans. Þá er það ekki ofmælt, að hæstv. ráðh. noti ríkissjóðinn sem flokkssjóð, eða sitt eigið fje, nema hvað hann er höfðinglyndari og örari á fje hans en sitt. Auk alls þessa hefir ráðh. oft stefnt landinu í beinan voða. Á eldhúsdaginn í fyrra sagði hann t. d., þegar verið var að tala um Shell-fjelagið, að með þessum olíugeymum væru Bretar að koma sjer upp flotastöð. Hvað veitir betri höggstað á okkur en slík orð af vörum ráðh., að fyrirrennarar hans hafi gefið útlendingum leyfi til að koma hjer upp herskipastöð? Með hverjum hætti verður öðrum erl. stórveldum betur boðið heim en einmitt fullyrðingum sjálfs dómsmrh. um að breska heimsveldið hafi þegar öðlast slík fríðindi. Það hefir komið fyrir oftar en í þetta eina skifti, að ráðh. hefir stefnt sjálfstæði voru í voða með ógætilegum orðum og lítt hugsuðum. Á þinginu í fyrra sagði þessi hæstv.dómsmrh., að íslensku togararnir hefðu stolið tugum miljóna króna í landhelgi, en varðskipin hefðu ekki komið á vettvang af því, að fyrv. ríkisstj. hefði bannað þeim það og sagt þeim að verða ekki á vegi þeirra. En ef þessi orð hæstv.dómsmrh. bærust út, segðu önnur ríki: Við erum misrjetti beitt, - og þau gætu þá látið sjer nægja með að vísa til orða dómsmrh. Með Tervani-málinu og ummælum sínum um hæstarjett er ráðh. að brjóta niður virðinguna fyrir dómsörygginu í landinu. En fullyrðing hans um, að fyrverandi stj. hafi selt Bretum fríðindi til að tryggja áðstöðu þeirra í ófriði, og ummæli eins og þau, að fyrv. stj. hafi bannað varðskipunum að verðá á vegi íslenskra lögbrjóta, miða að því að grafa undan traustinu á framkvæmdarvaldinu. Verður þá syndabikar þessa manns aldrei fullur ? Hverju getur „vörður laga og rjettlætis“ bætt í þann lárviðarsveig, sem valdaferill hans hnýtir fósturjörðinni? Hvað á dómsmrh. ógert? Með leyfi hæstv. forseta ætla jeg að lesa upp grein eftir hann í „Tímanum“ 5. jan. Hann er þar að skýra frá því, að jeg hafi sagt á fundi, að skipstjórar varðskipanna hefðu viljað drepa hann: „Þá æsist Ólafur Thors og lýsir því yfir hátíðlega, að sambúðin sje svo vond, að skipstjórarnir vildu fegnir drepa (eða láta drepa) annan af núverandi ráðherrum. Margir álíta, að Ólafur hafi logið upp á skipstjórana og það alveg að tilefnislausu. En sje svo, þá sýnir yfir lýsingin að minsta kosti hug Ólafs sjálfs .... og er það engin afsökun, þó hann síðar vilji snúa merking orða sinna upp í aðdróttanir til hinna fjarstöddu manna um annarskonar hugarþel, jafnvel enn andstyggilegra, sem sje það, að þeir vilji láta myrða mannorð tilgreinds manns með rógburði“. Jeg hafði nú aðeins sagt, að jeg teldi víst, að skipherrarnir á varðskipunum hlytu að óska ráðh. pólitískt feigan. - Sleppum því. En hjer er dómur ráðh. fyrir því, að sá, er vill myrða mannorð annara með rógburði, sje verri en morðingi. Jeg spyr nú þá hv.þdm., sem kynnu að álíta, að ráðh. með blaðskrifum sínum hafi reynt einmitt þetta, að myrða mannorð með rógburði: Hverju viljið þið bæta við? Að lokum skal jeg leyfa mjer að beina fáeinum orðum til flokksbræðra ráðh. hjer í deildinni. Jeg játa, að vald hans er brotið í Nd. Hjer er stækkandi hópur samstæðra manna, sem láta ekki lengur misbjóða sjer. Þetta veit dómsmrh. líka. Þess vegna hefir hann sig ekki í frammi. Hann er lævís maður. Hann kann sín boðorð. Það boðorðið, sem hann í bili hefir í heiðri, er þetta: Sex daga skalt þú verk þitt vinna, en hinn sjöunda halda heilagan. Í ár er þingtíminn hvíldardagur ráðh. Ekki til að þjóna guði, heldur til að búa sig undir að þjóna lund sinni. Þegar þið eruð farnir heim, þegar þegjandi mótstaða ykkar, sem hvílir eins og martröð á hefnigirni og öðrum eðlishvötum ráðh., er af ljett, þá brjótast þær út með krafti þess undirokaða og komast í algleyming. Allir vita, að mörgum ykkar hrýs hugur við því. En ábyrgðina berið þið. Henni verður ekki af ykkur ljett nema þið leggist á sveif með okkur íhaldsmönnum að fella þennan ráðh. Fellum hann, ekki sem flokksmenn eða andstæðingar, heldur sem menn - sem Íslendingar.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg ætla að byrja á því að gera síðasta ræðumanni, hv. 2. þm. G.-K., skil, og svara honum fyrst, því að nú eru margir menn hjer inni, sem heyrt hafa mál hans, en ekki annara þeirra, er fyr hafa talað. Hann sneri sjer aðallega að Tervani-málinu, og því get jeg svarað hv. 1. þm. Reykv. um leið. Jeg geri ekki ráð fyrir, að jeg þurfi að beita eins stórum orðum og hv. 2. þm. G.-K., með því að málstaður minn er jafngóður eins og hans er vondur. Blöðin hafa gert sjer tíðrætt um mál þetta, og er því flestum saga þess kunn, en þó mun jeg rekja það að nokkru. Málið var höfðað gegn enskum togara, Tervani, sem kom hingað til lands síðastliðið vor. Var grunur á, að hann hefði verið að landhelgisveiðum. Jeg ljet, eins og kunnugt er, niður falla saksókn gegn þessum togara, og deilan stendur um það, hvort þetta hafi verið rjett eða rangt. Það er enginn efi á því, að stj. getur bæði fallið frá sókn mála og náðað, en verður að sjálfsögðu að bera ábyrgð á því fyrir þjóðinni. Því hefir verið haldið fram, að rangt hafi verið að falla frá sókn málsins, en jeg leit öðrum augum á tildrög málsins og mjer virðist það, satt að segja, þjóðinni til skaða og skammar að leggja á jafntæpt vað og þar var um að ræða, út í stórdeilu við almenningsálit hins siðaða heims. Helsta blað íhaldsins, Morgunblaðið, hefir líka verið aðaltunga flokksins til að sækja mig til sakar í þessu máli. En nú vill svo til, að einmitt aðaleigandi Morgunblaðsins, og þar af leiðandi sá maður, sem í gegnum blaðið ber aðalábyrgðina á ásökununum í minn garð út af Tervani-málinu, hefir sagt alt annað um málið undir öðrum kringumstæðum. Jeg ætla nú að svara málpípum íhaldsins hjer á Alþingi með því að láta þennan flokksbróður þeirra tala. Hann er sonur þess manns í Íhaldsflokknum, sem flokkurinn vildi gera að forseta sameinaðs þings í vetur, og hefir vegna blaðeignar sinnar töluverð áhrif innan flokksins. Það er lögfræðingurinn Lárus Jóhannesson, sem jeg ætla, að leiða sem vitni á móti hans eigin blaði og hans flokksbræðrum. Þetta vitni mundi að vísu í mörgum pólitískum málum ekki vera óhlutdrægt. Maður sá er að vísu sæmilega gefinn og ekki lakar mentur en gerist um marga menn í hans stjett, en alt of litaður flokksmaður til þess að geta verið óhlutdrægur, þar sem flokksástæður kæmu til greina. En í þessu máli á hann að velja á milli starfs síns sem málfærslumaður annarsvegar og íhaldsstjórnarinnar hinsvegar, því þegar hann leiðir sterk rök að því, að skipstjórinn á Júpíter hafi verið saklaus, og að öll rekistefnan gegn honum, og þá líka gegn Tervani, hafi verið eintóm vitleysa, þá er hann að vísu varnarmaður skipstjórans, en niðurlægir um leið sína eigin íhaldsstjórn, sem bar ábyrgðina á því, hvernig málið var hafið og hvernig málavextir voru, með því að hafa til löggæslu slíkan bát sem Trausta og svo lítilfjörlega skipshöfn sem þar reyndist að vera. Allir sæmilegir menn á Íslandi hafa frá því mál þetta varð fyrst kunnugt verið þakklátir landsstj. fyrir að varna því að láta þjóðina, sökum aðgerða fyrverandi landsstj., verða að undri í augum siðaðra þjóða. Mjög margir íhaldsmenn, ekki síst skipstjórar og dómarar, eru í þessum flokki, og eftir því sem best verður vitað, hver einasti íhaldsandstæðingur í landinu. Með Mbl. í þessu máli, sem öðrum, hefir eingöngu verið æstasti, ósvífnasti og ómentaðasti hluti flokksins. Þá eina þarf að sannfæra eða beygja í þessu máli. Á móti þeim einum er vitnisburði Lárusar Jóhannessonar stefnt, því að heilbrigðir þurfa ekki læknis við, og síst þá þvílíks læknis. Hjer er aðeins um samveikislækningu að ræða, þar sem hr. L. J. er látinn lækna sína eigin hjörð, sem málgagn hans hefir gert sjúka. Jeg ætla með leyfi hæstv. forseta að lesa upp ýmislegt úr vörn Lárusar Jóhannessonar. Jeg tala hjer aðallega um Júpíter, en því er þegar slegið föstu af Mbl., að það, sem á við um Júpíter, eigi líka við um Tervani. Það, sem Lárus Jóhannesson segir um Júpíter, segir hann því líka um Tervani: „Þegar þess er gætt, að kærður er kærður af varðbát ríkisstjórnarinnar, mætti á priori ætla, að kæran hefði við einhver rök að styðjast. Maður gæti búist við, að sem skipshöfn á slíkan bát væru ekki ráðnir aðrir menn en þeir, sem af öðrum bæru í siglingafræði, varkárni, áreiðanlegleik og sjómensku, og eins gætu menn búist við, að allur útbúnaður varðbátsins væri í hinu besta lagi, svo að hægt væri að mæla upp þá staði, er til greina gætu komið í málinu, með stærstu nákvæmni, og að alt þetta væri jafnframt fært inn í þar til löggilta bók og undirritað samstundis af hinum færustu mönnum“. Þetta eru kröfurnar, sem eigandi Morgunblaðsins gerir til varðbátsins. Og þær eru alveg rjettar. En aðaleigandi Mbl. álítur, að þeirra hafi ekki stranglega verið gætt, og bætir við: „Ber þá fyrst að athuga, hvort menn þessir - og þá sjerstaklega stýrimaðurinn - sjeu þessháttar kostum gæddir, að óhætt sje að reiða sig á vitnisburð þeirra til sakfellingar kærðum í þessu máli, og skal jeg þá fyrst snúa mjer að stýrimanninum. Vitnaleiðslur þær, sem jeg hefi verið viðstaddur, hafa ótvírætt fært mjer heim sannindi um það, að stýrimanninn Þórarinn Guðmundsson vantar alla þá höfuðkosti, sem sá maður þarf að hafa, sem er stjórnari varðbáts, sem sje: þekkingu og samviskusemi, en hefir aftur á móti þá höfuðókosti, sem gera það að verkum, að hann er óhæfur í slíka stöðu, sem eru: fljótfærni, ónákvæmni og löngun til að trana sjer fram og láta á sjer bera“. Þetta er lýsing aðaleiganda Morgunblaðsins á manninum, sem stýrði varðbátnum. Jeg les ekki upp nema lítið af því, sem vitnið segir, en það er alt í sama dúr. Næst kem jeg að því, þegar lögfræðingurinn þykist vera búinn að sanna, að stýrimaðurinn sýni mikinn óáreiðanleik og fljótfærni: „Fjölda annara dæma um ónákvæmni, minnisleysi og fljótfærni vitnisins mætti nefna, en jeg læt þetta nægja fyrir undirrjettinum, - vegna þess að dómarinn hefir sjálfur yfirheyrt vitnið og þekkir það - til að slá því föstu, að hjer er að ræða um mjög óábyggilegt vitni, sem bæði vantar hæfileika til að skynja rjett (dexteritas) og segja satt (sinceritas“. Hugsið ykkur þennan dóm, sem lögmaðurinn gefur stýrimanninum: að hann hafi vegna vantandi hæfileika, bæði líkamlegra og siðferðislegra, verið alls ófær til þess að standa í stöðu sinni. En það er ekki alt búið. Svona var formaðurinn á bátnum, og nú er eftir að athuga, hvernig báturinn var. Jeg ætla að bæta því við - lögmaðurinn segir það ekki -, að þetta var gamalt smyglunarskip, sem íhaldsstjórnin hafði leigt. Það stóð víst svo á, að hv. 2. þm. G.-K., sem var stuðningsmaður stj., var í góðu vinfengi við eiganda smyglunarskipsins og hafði fengið fleytuna. Skipið var svo útbúið að dómi hr. L. J.: „Um útbúnað skipsins get jeg verið fáorður, því hann var þannig, að varla verður orðum að komið. Engin mælitæki voru þar, engin dagbók, engin vjelabók, enginn kíkir, líklega klukka, en þó svo úr garði gerð, að vitnið Þórður vildi ekki ábyrgjast, að hún væri rjett, enda ber henni ekki saman við klukku „Jupiters“, enginn pappír, enginn penni, ekkert blek, enginn blýantur. Vitnin þykjast í stað þess hafa notað nagla og hníf til þess að rita nöfn og númer skipanna á gamalt dagblað og stýrishúsið“. Það hefir líklega verið Morgunblaðið, sem þeir hafa skrifað á. Jeg býst við, að þegar Morgunblaðið sjálft fer að athuga, hvaða vitnisburð aðaleigandi þess gefur bæði bátnum og skipshöfninni, þá geti það ekki annað en dáðst að hinum mælskuþrungna krafti aðaleiganda blaðsins eins og hann kemur fram í lýsingunni á þessari sjólögreglu Íhaldsins. Þá leiðir lögmaðurinn nokkur sálfræðileg rök að því, að óhugsandi sje, að skipstjórinn á Júpiter sje sekur. Til þess að gera þetta enn skiljanlegra fyrir áheyrendum mínum, er þess að geta, að skipstjórinn er auðugur Íslendingur, sem er búsettur í Englandi og á þar fjölskyldu. Nú segir lögmaðurinn: „Kærður sjer mótorbátinn þegar hann kemur fyrst fyrir Skagann og þekkir að þetta er varðbáturinn. Varðbáturinn legst svo fyrir akkeri og heldur vörð og er kærður að toga í rúml. 4 tíma áður en hann á að vera kominn í landhelgi rjett fyrir nefinu á varðbátnum um hábjartan daginn. Það þyrfti meira en bíræfni til að haga sjer þannig. Það þyrfti heimsku eða stórkostlega óvarkárni, og hvorugt það hygg jeg, að hægt sje að bera kærðum á brýn“. Í stuttu máli framgengur af skjölunum, að skipstjórinn, sem er mjög kunnugur hjer við land, hefir verið rjett við nefið á varðbátnum í 4 klukkutíma um hábjartan dag. Er nú sennilegt, að skipstjórinn hafi verið svo djarfur að voga þetta, ef hann vissi sig sekan? Eins og jeg skal koma að síðar, fer hv. 2. þm. G.-K. alt öðruvísi að, þegar hans togarar eru í landhelgi. Hann heimsækir kjósendur sína á nóttunni eins og sannur veiðiþjófur og hefir breitt yfir nafn og númer. Lögfræðingurinn rökræðir síðan lengra eftir sömu leið. Hann bendir á það, að skipstjórinn fer til Englands og kemur síðan aftur hingað. En nú var auðvelt fyrir hann, ef hann þurfti að óttast sektargreiðslu og jafnvel fangelsishegningu hjer, að vera kyrr í Englandi. Það hefir verið bent á, að maður þessi er auðugur og þarf alls ekki, atvinnunnar vegna, að vera hjer. En hann kemur hingað. Í Hafnarfirði er hann tekinn og nú byrjar málareksturinn. Hann er sýknaður í undirrjetti, en dómfeldur í hæstarjetti. Þegar svo lögfræðingurinn, aðaleigandi Morgunblaðsins, er búinn að færa þung rök fyrir því, að þessi sókn af hálfu rjettvísinnar sje tóm vitleysa, þá segir hann þessi orð: „Þegar þetta alt hefir verið athugað - og margt fleira mætti tína til, er styrkir framburð kærðs og veikir framburð skipshafnarinnar á Trausta, þótt jeg sjái ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins, þar sem dómarinn hefir sjálfur rannsakað málið -, get jeg ekki betur sjeð en að allur grundvöllur fyrir refsidómi á hendur kærðum sje hruninn um sjálfan sig. Ef dæma ætti kærðan í háa sekt og fangelsi á jafnljettvægum rökum og finnast í þessu máli, mætti með sanni segja, að með því væri kveðinn upp dauðadómur yfir öllu rjettaröryggi í landinu“. Og ennfremur: „Jeg leyfi mjer svo að gera þær rjettarkröfur, að kærður verði algerlega sýknaður af öllum kærum og kröfum valdstjórnarinnar í máli þessu og að allur kostnaður sakarinnar verði greiddur af almannafje“. Þetta segir aðaleigandi Morgunblaðsins, einn meiri háttar íhaldsmaður. Og hann á hjer aðeins við sína menn, þegar hann segir, að kveðinn sje upp dauðadómur yfir rjettaröryggi í landinu. Þegar þess er gætt, að hr. L. Jóh. vissi, að málinu yrði stefnt til hæstarjettar, og að eins og málið fór þar, að hann kvað upp mjög harðan dóm um æðsta dómstól landsins - þann harðasta dóm, sem nokkur Íslendingur hefir enn kveðið upp yfir þeirri virðulegu stofnun, þá sjest best, hve sannfærður lögmaðurinn er um, að íhaldsmenn hafi hjer á röngu að standa. Nú vil jeg biðja hv. þingheim að athuga það, að eftir lögunum var hæstirjettur skyldugur - ef hann vissi skipstjórann sekan - til að dæma hann bæði í sekt og fangelsi. En hvað gerir hæstirjettur? Hann dæmir manninn bara í sekt, en ekki í fangelsi. Það þýðir það, að hæstirjettur er í vafa. Hann framfylgir ekki bókstaf laganna, og ekkert getur afsakað það, nema að dómurinn hafi verið í svo miklum vafa, að hann neyðist til að gera einskonar málamiðlun. Þannig lauk máli Júpíters. Nú ætla jeg að minnast á annað mál, til skýringar því, hvað reyndur dómari í landinu, og það einn af leiðtogum Íhaldsins, brýtur mjög í bág við þann stranga móral, sem einn eða tveir íhaldsmenn hafa verið að prjedika hjer í kvöld. Það kom fyrir síðastliðið vor, að togarinn „Regulus“ var að veiðum nálægt Eldey. Óðinn var þar nærstaddur og tók margar nákvæmar mælingar af afstöðu skipsins, sem þóttu sýna það, að skipið væri að veiðum í landhelgi. Óðinn elti skipið og það lagði á flótta. Óðinn hleypir af 10 fallbyssuskotum og skipið stansar við síðasta skotið. Það er síðan farið með það til Reykjavíkur og dómur fellur í undirrjetti. Dómarinn var einn af þm. Íhaldsflokksins, hv.þm. Seyðf. Hann sýknar „Regulus“. Var þó margt, sem benti til, að hann væri sekur, meðal annars það, að vjelbátar, sem voru að veiðum miklu lengra frá Óðni en „Regulus“, heyrðu skotin, þó að „Regulus“-menn bæru, að þeir hefðu ekki heyrt nema það síðasta. Vírar og vörpur bentu til, að kæran væri rjett. Samt sem áður kemst dómarinn að þeirri niðurstöðu, að skipið skuli sleppa. Nú gat landsstj. áfrýjað dóminum til hæstarjettar í von um, að hann yrði strangari gagnvart „Regulus“, eins og verið hafði gagnvart Júpíter. En það var með ráðnum hug, að hún gerði það ekki, því að hún var sammála hjeraðsdómara um það, að þó að líkur væru sterkar fyrir sekt skipsins, væri betra, að sökudólgur slyppi en að saklausum væri refsað. Jeg vil biðja áheyrendur mína að athuga, hversu miklu sterkari sannanir komu fram í „Regulus“-málinu en í Júpíters- og Tervani-málinu. Enginn íhaldsmaður hefir þó áfelst hjeraðsdómarann í Reykjavík fyrir að sýkna Regulus og missa af 15 þús. kr. Í öðru tilfelli er Óðinn aðili, nákvæmar mælingar eru fyrir hendi, gerðar með góðum tækjum af mönnum, sem vit hafa á. Í hinu tilfellinu ómerkilegur bátur, alveg óviðunandi útbúnaður og menn, sem staðnir eru að óáreiðanleik og þekkingarleysi. Samt er Regulus sýknaður, af því að sannanir eru ekki nógu sterkar, alveg eins og undirrjettur í Hafnarfirði sýknaði Júpiter. Eitt atriði skal lauslega nefnt í þessu efni, sem ekki kemur til greina í skýrslu hr. L. J. Skipshöfnin á Trausta var svo sljó, að hún kærði ekki fyr en mörgum vikum síðar. Af tilviljun kom Óðinn þá suður í Garðsjó og hittir stýrimann af Trausta. Þá segja þeir, að þeir haldi, að fyrir svo sem mánuði hafi tvö skip verið í landhelgi. Upp úr því sýndi svo skipshöfnin þá rögg af sjer að kæra. Þangað til var alt lagt á minnið. Því hefir verið haldið fram, m. a. af hv. 2. þm. G.-K., að mikið hugleysi hafi komið fram hjá mjer, þegar jeg ljet ekki Tervani-málið halda áfram. Það er stundum svo, að það þarf meiri hug til þess að gera rjett, ef við skálka er að eiga, en að gera rangt, ef litlar líkur eru til eftirmála. Það er enginn vafi á því, að til dæmis maður eins og hv. 2. þm. G.-K. hefði af gáfnaskorti, mentunarleysi og þekkingarleysi á almennum mannasiðum, bæði af stráksskap og eins af því, að honum stæði alveg á sama, hvaða afleiðingar það hefði fyrir landið, haldið málinu til streitu. Því hefir verið haldið fram, að það hafi verið sjerstaklega mikil móðgun við hæstarjett að láta málið niður falla, og orðið til þess að koma óorði á hann erlendis. Það er frámunaleg tvöfeldni hjá Íhaldsflokknum, þegar einn af hinum svokölluðu leið togum flokksins hefir lýst því yfir, að sektardómur hæstarjettar yfir Júpíter væri jafnframt dauðadómur yfir rjettarörygginu í landinu! Ef lögmaðurinn segir satt í málsskjölunum, skrökvar hann í blaðinu og ef hann segir satt í blaðinu, skrökvar hann í málsskjölunum.

Fær Júpíter sektina endurgreidda?

. Jeg skal bráðum tala um Egil Skallagrímsson og sekt hans. Þegar kemur fram svona mikið ósamræmi og tvöfeldni hjá málpípum íhaldsins, verður mönnum ljóst, að þetta er bara leikur hjá Íhaldsflokknum. Það hefir verið sagt af einum helsta lögfræðingi þessa lands, sem þá var starfsmaður hæstarjettar, og lætur sjer áreiðanlega eins ant um heill hans og þeir sorpskrifarar og sorpræðumenn, sem hafa ráðist á mig í þessu máli, að á bak við hvern dóm í hverju landi verði að standa vitund þeirra, sem við dóminn eiga að búa, um að hann sje rjettur. Nú er það mála sannast, að ekki er eins mikil samkend með skipstjóranum á Júpíter, þó að hann kunni að hafa verið utan við landhelgislínuna í þetta sinn, af því að það er öllum kunnugt, að hann hefir áður verið ógætinn í mesta lagi í landhelgismálum. Alt öðru máli er að gegna um þann almannadóm, sem átti að styðja Tervani-dóminn út á við. Sjerhver dómur, sem hjer gengur út af landhelgisbrotum erlendra togara, er þýddur á tungu hlutaðeigandi þjóðar og sendur flotamálaráðuneytinu. Einkum fylgjast Englendingar og Þjóðverjar vel með því, sem gerist hjer í þessu efni. Á tímum íhaldsstjórnarinnar bárust hingað þráfaldlega kærur frá Þjóðverjum út af meðferð þessara mála, af því að þýska þjóðin þóttist órjetti beitt. Dómarnir og málsskjölin hafa verið lögð undir gagnrýni margra erlendra sjerfræðinga. Ístjórnarráðinu má finna skjöl, sem bygð eru á þessari gagnrýni, og í þeim felast svo harðir áfellisdómar, að þeir eru hættulegir frelsi og sjálfstæði landsins, ef sannir eru. Þessar háværu aðfinslur eru ekki sprotnar af því, að afskifti mín af Tervani-málinu hafi veikt rjettargrundvöllinn út á við, eins og íhaldsblöðin hafa haldið fram. Engin kæra í slíka átt hefir komið síðan í fyrrasumar. Þær eru allar frá tíð íhaldsins. Við skulum athuga, hvaða hugmynd erlendar þjóðir fengju um íslenskt rjettarfar, ef þær kyntust Tervani-málinu. Þá kæmi fram, auk annara gagna, lýsing sú, sem einn af svokölluðum heldri lögmönnum Reykjavíkur hefir gefið á útbúnaði varðbátsins Trausta og fortíð hans. Frásagnirnar um þennan hneykslanlega útbúnað hefðu bergmálað í blöðum útgerðarmanna í Englandi og Þýskalandi. Við verðum að aðgæta það, að stórþjóðirnar vita ekki mikið um okkur, vegna þess hve við erum fáir og afskektir. Þegar gagnrýni á þessu máli hefði verið komin í aðalblöðin, þá hefði ekki verið gerður munur á Jóni og sjera Jóni, -ekki verið gert upp á milli vjelbátsins Trausta og varðskipanna Óðins og Þórs. Þetta hefði orðið til þess, að röng skoðun hefði myndast um strandgæslu vora yfirleitt, því að allir vita hjer, hvílíkur munur er á útbúnaði þeirra skipa og hinum herfilega útbúnaði á Trausta. En Óðinn og Þór hefðu legið undir öllu hinu sama ámæli og Trausti, fortíðinni, blekleysinu, penna- og pappírsleysinu, mannskapsleysinu, mentunarleysinu og missögnum í vitnaleiðslum. Svona þjóð hefði ekki verið talin á marga fiska. Það eru miljónir manna í breska heimsveldinu, sem hefðu átt að trúa á rjettlæti Tervani-dómsins. Og hugmyndirnar, sem þær miljónir hefðu fengið af málinu um íslenska landhelgisgæslu og rjettarfar, hefðu áreiðanlega orðið þjóðinni til minkunar og miska. Það getur verið, að bæði skipin hafi verið sek, en „sannanirnar“ fyrir þeirri sekt eru til háborinnar skammar íslenskri sjólögreglu. Það er einkenni heimskra manna að halda jafnósleitilega fram vondum málum sem góðum. En enginn hygginn maður lætur sig slíkt henda. Hann geymir rjett sinn óskertan uns góðu málin koma. Hitt gera óvitrir menn og misjafnlega innrættir. Því hefir verið haldið fram af þesskonar fólki, að það hafi verið mjög misráðið að halda ekki þessu máli til streitu. Og á fundi í haust sagði hv. 2. þm. G.-K., að einn háttsettur maður í Englandi, utanríkisráðherrann Chamberlain, sem áður hefði verið hinn tryggasti máisvari okkar, hefði fengið djúpa fyrirlitningu á okkur út af afskiftum mínum af Tervani-málinu. En í kvöld talar þessi hv.þm. í öðrum tón og segir, að vel geti verið, að enska stjórnin þakki slík afskifti. Það vill nú einmitt svo til, að þótt hv.þm. haldi, að Chamberlain utanríkismálaráðherra hafi umhverfst í okkar garð, að stj. fjekk í sumar brjef frá ræðismanninum breska hjer í Reykjavík, þar sem breska stjórnin þakkar afskiftin af Tervani-málinu. Brjefið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hjermeð leyfi jeg mjer að tjá yður, hæstv. herra dómsmálaráðherra, að breski utanríkisráðherrann, Sir Austen Chamberlain, hefir falið mjer að votta íslensku stjórninni viðurkenningu og þakklæti hans og annara breskra stjórnarvalda, sem hlut eiga að máli, fyrir að hafa látið niður falla málssókn út af kærunni gegn skipstjóranum á breska togaranum „Tervani“.“ Þetta brjef er töluvert áfall fyrir rógtungur þær, sem flaggað hafa með nafni Chamberlains í sumar og sagt að hann hefði skömm á okkur. Brjefið sýnir hið gagnstæða. Íslenskt rjettarfar hefir aðeins tvisvar fengið slíka viðurkenningu frá Bretum. Í fyrra skiftið er Íhaldið hafði gert sig sekt um þá eindæma óhæfu að ætla að pína bjarglaun út úr erlendri þjóð að óumsömdu máli, vegna skips, sem samkv. alþjóðalögum hefir ekki fremur rjett til að taka slík laun en lögregla má taka fje fyrir að vísa villtum manni á rjetta leið. En þegar þessari upphæð hafði verið skilað aftur til ekkna og munaðarleysingja í Hull og Grímsby bárust íslenskum stjórnarvöldum ótal þakklætisviðurkenningar í enskum blöðum. Jeg býst ekki við, að hv. 2. þm. G.-K. viti, hvað hann er að segja, þótt hann tali digurt og sje að bjóða, að því er virðist, að deyja píslarvættisdauða eins og Jón Arason. Jeg býst við, að mesti kúfurinn fari af honum, þegar hann er að tala við stjettarbræður sína í Hull og Grimsby, því að íslenskum útgerðarmönnum er það ljóst, að þeir verða, sjálfra sín vegna, að kynna íslensku þjóðina öðruvísi en sem skrælingja þar ytra. Breska ljónið hefir haldið götu sína hingað til, þó að Kveldúlfs-músin hafi skriðið út úr holu sinni og látið mikið yfir sjer. Ef breska þjóðin þættist hafa ástæðu til að halda, að brotin væru á sjer alþjóðalög, og að sjólögregla Íslands væri eins og aðaleigandi Mbl. lýsir Trausta, þá gæti verið, að færi að versna afkoma Kveldúlfstogaranna og annara, sem þurfa að selja fisk sinn í Englandi, þegar litið er á fjárhagslegu hliðina eina, vegna þeirra viðskifta, sem við eigum við Breta með fisk, kol o. fl., auk þess skjóls, sem sjálfstæði vort nýtur undir verndarvæng flota þeirra. Er því ljóst, hvílíkt glapræði það er að koma fram í þeirra garð eins og siðleysingjar. Og vei þeirri þjóð, sem kemur fram gagnvart heimsveldinu breska eins og Íhaldsflokkurinn kemur fram hjer innanlands. Ef lesin er saga Indlands, má sjá, að þar hafa ýmsir skrælingjar og „fígúrur“ hagað sjer í garð Breta eins og hv. 2. þm. G.-K. og hafa um leið reynst þjóð sinni hinir mestu skaðræðismenn, því að Bretar hafa látið sjer þann kost nauðugan að hegna slíkum afglöpum, og hafa þá stundum fleiri fylgt með en vera átti.

Já, Gandhi er kominn í fangelsi

. Jeg held, að Bretar færu aldrei að setja hv.þm. Vestm. í fangelsi; hann er alt of lítilmótlegur til þess, bæði í vörn og sókn. Jeg hefi nú leitt rök að því, hvernig þessu máli var bjargað úr óvitahöndum íhaldsmenskunnar, sem bar ábyrgð á Trausta. Fyrv. stj. bar ábyrgð á hinum hneykslanlega útbúnaði, og vegna þeirrar ómenningar gat komið upp deila erlendis um það, hvort mark væri takandi á strandgæslu vorri. Íhaldsblöðin hafa haldið því fram til að sverta núverandi stj., að aðstaða vor í strandvörnum hafi versnað vegna Tervani. Hún er þvert á móti miklu styrkari en nokkru sinni fyr. Og þótt jeg sje yfirleitt ekki á sama máli um marga hluti og hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), þá álít jeg, að dómur hans í „Regulus“-málinu hafi borið vott um þá ábyrgðartilfinningu, sem ekki finst hjá blaðasnápum og máltúðum Íhaldsins. Út af þeirri fyrirspurn, sem fram hefir komið um það, hvort „Tervani“- málinu hafi verið vísað til utanríkismálanefndarinnar, get jeg svarað því, að það þurfti ekki frekar að koma fyrir þá nefnd en t. d. „Regulus“-málið. Þetta er íslenskt lögreglumál, sem engin ástæða var til að bera undir nefndina, og það því síður, sem sumir menn í henni eru fullir af þeirri framhleypni og vanþekkingu, sem hlýtur að verða hverju máli til spillis. Skal jeg nú leiða nokkur rök að því, hversu brennandi áhuga hv. 2. þm. G.-K. muni hafa á landhelgisvörnun um, og þau rök eiga líka við þá, sem siglt hafa í kjölfar hans af íhaldsmönnum. Ef hjal hans um þetta mál sprytti af því að hann vildi, að enginn togari innlendur eða útlendur kæmi nokkru sinni í landhelgi til veiða, myndi hann auðvitað vera hinn harðsnúnasti fylgismaður allra ráðstafana, er miða í þá átt að bægja veiðiþjófum úr landhelginni, því að allir þessir dómar og málaferli miða auðvitað eingöngu að því, að friða landhelgina. Og auðvitað hlýtur bölið af landhelgisbrotunum að vera jafnmikið, hvort sem innlendur eða erlendur togari fremur þau. Er nú rjett að athuga framkomu þessa hv.þm. í landhelgismálum nokkru nánar. Það er sannað með vitnisburði margra skilríkra manna, og þar á meðal íhaldsmanna, sem sumir eiga sæti hjer á þingi, að loftskeytatæki togaranna hafa verið notuð til að ljetta undir með togurunum um þjófnað úr landhelginni. Þegar nú kom fram frv. á þingi í fyrra til að hindra þessa óhæfu, skyldi maður ætla, að hv. 2. þm. G.-K. hefði gripið við því fegins hendi og tjáð þessu góða máli fylgi sitt. En í stað þess rís hann gegn frv. með reiði og fúkyrðum. Það getur ekki stafað af öðru en að hann hefir verið hræddur um, að ef frv. næði fram að ganga, yrði erfiðara fyrir hans togara og annara að leika þennan svívirðilega leik, að stela úr landhelginni. Og það var ekki nóg með að hann gerði alt til að tefja málið og eyðileggja, heldur kvað sami sónninn við í öllum blöðum Íhaldsflokksins. Annað atriði sýnir þó enn betur afstöðu hv. 2. þm. G.-K. til þessa máls. Fyrir nokkrum árum var Kveldúlfstogarinn „Egill Skallagrímsson“ tekinn fyrir óleyfilegar veiðar í Garðsjó. Vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa dálítið upp úr málsskjölunum: „Var einnig vandlega breitt yfir nafn og númer á honum, en reykháfurinn var grár með bekkjum ofarlega, þannig: blár, hvítur, rauður, hvítur, blár. Ofan á eldhúsinu hafði þetta skip ennfremur lítið hús. Þóttust skipverjar þekkja bæði af skorsteinslitnum og húsinu, að þetta skip væri botnvörpungurinn „Egill Skallagrímsson“. Ennfremur kemur fram við rannsóknina, að ef hæstarjettardómurinn er rjettur, lítur út fyrir, að dagbók skipsins hafi verið fölsuð. Um þetta segir svo í forsendum dómsins: „... og sjest ekki af dagbók skipsins „Egill Skallagrímsson“ annað en það, að skipið hefir fiskað til og frá í ,Faxabugt dagana 22. sept. til 2. okt.“ Dagbókin er sem sagt þannig færð, að hún er fölsuð. Þessi togari var sýknaður í undirrjetti af hv.þm. Seyðf. En þá gerðust þau tíðindi, að hv. 2. þm. G.-K. kom akandi í bifreið sinni upp að dyrum stjórnarráðsins á hverjum degi, vakti megna óbeit starfsfólksins þar, meðan hann lá á lúasargi við þáv. dómsmrh., Jón Magnússon, til þess að fá hann til að áfrýja ekki dómnum.

Þetta eru bláber ósannindi

. Jeg skal segja hv.þm. þegar við erum tveir einir, hver heimildin er, og jeg veit, að hún er góð. Eftir að dómur var fallinn, komumst við í blaðadeilur út af þessu máli, og í greinum sínum um þetta mál rjetti hv.þm. vænar sneiðar að Jóni Magnússyni fyrir dugnað hans í þessu máli! Þar komu heilindin fram. Enn er eftir ein sönnun, sem jeg býst við, að hv.þm. veitist erfitt að ganga framhjá. Jón heitinn Magnússon er ekki hjer til þess að bera vitni um tilraunir hv.þm. til að fá hann til að áfrýja ekki dómnum, og hefði sennilega ekki viljað gera það, sökum friðar á Mbl.-heimilinu. En nú kem jeg að þessari sönnun. Það má vera, að fyrir geti komið, að skipstjóri veiði í landhelgi í trássi við útgerðarstjóra, en ef svo er, rekur útgerðarstjóri skipstjórann vitanlega í land á eftir, eins og útgerðarmenn gera við skipstjóra sína og háseta, er heilsan fer að bila. Jeg leyfði mjer að hreyfa því í blaðadeilum mínum við hv.þm., að hann hlyti að reka þennan brotlega skipstjóra, ef hann væri ekki samsekur. En hvað gerði hv. 2. þm. G.-K. til þess? Hann segir, að sjer komi ekki til hugar að reka skipstjórann, af því að hann sje svo duglegur fiskimaður! Útgerðin borgaði sektina, og bæði með því að láta skipstjórann vera áfram játaði hv.þm. ábyrgð sín á brotinu og tók hana líka á sig. Þetta sýnir hvílík dæmalaus hræsni er í skrafi hv.þm. um landhelgisumhyggju hans. Aðstaða hv. 2. þm. G.-k. er því sú að hann hefir reynt að espa grunnhygnustu samherja sína til að áfella þá einu lausn í Tervani-málinu, sem var samboðin þjóð, sem ann meira heiðri sínum og mannorði heldur en fjemútu. Þingmaðurinn vill láta líta svo út, sem honum gangi til þessa máls áhugi fyrir að halda togurunum úr íslenskri landhelgi. En jeg hefi nú sannað, að þessi yfirborðsáhugi þm. snýst fyrst og fremst um rangt og jafnvel svívirðilegt mál fyrir íslenska sjólögreglu. En þar að auki hefi jeg sannað að sá af flokksbræðrum hv.þm., sem mest ráð hefir á því blaði, sem mestum æsingum hefir komið af stað í þessu máli, hefir áður en þessi málarekstur hófst, algerlega rekið hv. 2. þm. G.-K. og hann fylgjendur á flótta á þeirra eigin vígvelli. Enn betur sjást hin sviksamlegu óheilindi þessa hv.þm. á því, að hann skuli leynt og ljóst hafa beitt sjer fyrir, að íslenski togaraflotinn gæti áframhaldandi notað loftskeyti til að forðast varðskipin meðan farið er ránshöndum um landhelgina. Og svo sem til að kóróna alt lætur hv.þm. svo um mælt, þegar veiðiskip hans er tekið í þjófsaðstöðu í landhelginni, að hann vilji ekki reka skipstjórann, af því hann sje svo veiðinn. Ágúst Flyering orðaði sömu hugsunina á Alþingi fyrir nokkrum árum, er hann sagði, að skipstjórar ættu á hættu að vera reknir umsvifalaust, er þeir ekki fiskuðu, og væru þannig sama sem reknir inn í landhelgina af húsbændum sínum. Hv. 2. þm. G.-K. hefir þess vegna sameinað með frammistöðu sinni í þessu máli meira af lágum og lítilfjörlegum eiginleikum heldur en venjulegt er að finna utan við sjálfa sorphauga mannfjelagsins. Þá endurtók hv.þm. ýmsar vitleysur úr þingmálafundaræðum sínum, og kendi mjer um það, að sendiherraembættið í Kaupmannahöfn hefir ekki verið afnumið. Jeg vil benda hv.þm. á, að jafnvel þó að allur Framsóknarflokkurinn hefði verið með því að leggja niður þetta embætti, þá hefði það ekki nægt, því að flokkurinn hefir ekki meiri hl. í þinginu. Hv. þm. sagði, að jeg hefði gefið sendiherranum góðar gjafir. Með því getur hann ekki átt við annað en það, að jeg keypti í fyrrasumar í Kaupmannahöfn málverk eftir Ásgrím Jónsson, sem þar var til sölu við mjög vægu verði, og lagði svo fyrir, að það yrði geymt hjá sendiherra, þangað til yfirstjórn málverkasafnsins ráðstafaði því á einhvern annan hátt. Jafnframt get jeg frætt hv.þm. um það, að í bústað og skrifstofu sendiherra eru mörg málverk, sem íhaldsstjórnin sendi þangað á sínum tíma. Ef hv.þm. vill halda því fram, að jeg hafi látið ríkið gefa sendiherra gjafir, verður hann að viðurkenna, að íhaldsstjórnin hafi sýnt miklu meiri gjafmildi en jeg gagnvart þeim virðulega embættismanni. Umhyggja hv.þm. fyrir hinum „fátæku og veiku“ í landinu er líka talsvert undarlegt fyrirbrigði. Hann áfellir stj. fyrir það, að hún hefir gert tilraun til að draga úr hinni óhóflegu fjáreyðslu ríkisins vegna berklavarnanna, fjáreyðslu, sem m. a. hefir stafað af því, hve mikið hefir verið greitt til „praktiserandi“ lækna í Reykjavík. Hann átaldi það harðlega, að stj. skyldi hafa gert samninga við tvo frægustu lækna landsins um að vinna fyrir ríkið fyrir ákveðna borgun. Ef sú skoðun er rjett, að stj. megi ekki ráða hina hæfustu lækna til að stunda þá sjúklinga, sem það elur önn fyrir, þá fer að verða lítið úr rjetti einstakra manna til að ráða sjer heimilislækni. Grunur minn er sá, að það sje ekki umhyggjan fyrir þeim „fátæku og veiku“, sem knúð hefir hv.þm. til andmæla, heldur atvinnuumhyggjan fyrir sjálfum læknunum. Hv. þm. stendur ef til vill í þakklætisskuld við einhverja af þeim fyrir heilsusamlega inngjöf í neyð,  Þá kem jeg að máli, sem hv.þm. gerði að umtalsefni, en hefði helst átt að hlífa sjer við að minnast á, því að það verður honum til því meiri skapraunar, sem oftar er um það talað. Það eru ummæli hans um sambúðina milli mín og skipstjóranna á varðskipunum. Þessi ummæli fjellu á fundi á Akranesi síðastliðið haust; þar var rætt um varðskipalögin frá síðasta þingi og hv.þm. hjelt því fram, að sambúð mín og skipstjóranna væri slæm. Jeg mótmælti þessu og skaut inn í ræðu hv.þm. þeim orðum, að sambúðin milli mín og skipstjóranna væri góð. Því neitaði hv.þm. strax, og bætti við til árjettingar, að þeir vildu drepa mig, eða vildu mig feigan. Hv. þm. getur reynt að hreinsa sig af þessum ummælum með vottorðum, ef hann vill. En ekkert sýnir betur en þetta atvik, hversu órjettmætt það er að segja, að stj. taki hörðum höndum á andstæðingum sínum. Í hverju öðru landi hefði skipstjórunum verið gert að skyldu að hreinsa sig af slíkum áburði, ef hann hefði verið borinn fram af sómasamlegum manni. Þeim hefði verið skipað að fara í mál við hv.þm. og láta hann taka aftur orð sín, eða sanna þau að öðrum kosti. En bæði var mjer kunn ósannsögli og mannleysueðli hv.þm., og í öðru lagi kýs jeg heldur að vinna mál fyrir dómstóli almannavitundar í landinu en dómstóli laganna. Seinna reyndi hv.þm. að klóra yfir þessi fólslegu ummæli sín. Í blaði hjer í Reykjavík hjelt hann því fram, að hann hefði aðeins sagt, að skipstjórarnir vildu drepa mig „pólitískt“. En sú skýring varð ekki skilin öðruvísi en svo, að skipstjórarnir væru með pólitískan undirróður gegn stj., en það væri vitanlega alveg óviðeigandi af mönnum í þeirra stöðu. Afskiftaleysi stj. af glapmælgi hv.þm. sýnir tvent í einu: Mildi gagnvart skipstjórunum og álit hennar á vesalmenni því, sem ófrægðina bar á þá. Þá ætla jeg að víkja nokkrum orðum að ræðu hv.þm. Borgf. (PO). Í fari þessa hv.þm. eru einkennilegar andstæður, sem minna dálítið á andstæðurnar innan þess hóps kjósenda í Borgarfjarðarsýslu, sem sendir hann á þing. Þessir menn búa bæði til sjávar og sveita. Atvinnuhættir þeirra eru ólíkir. Hagsmunir þeirra rekast víða á. En yfirgangsstefnan á Akranesi og afturhaldssemi nokkurra bænda uppi í hjeraði hafa bygt þá brú milli þessara manna, sem leið hv.þm. hefir legið eftir inn í þingsalinn. Hvar sem hv.þm. kemur við sögu, gægjast fram hinar furðulegu mótsetningar í fari hans, orðum og athöfnum. Sjálfur er hv.þm. og vill vera bóndamaður, vinnusamur, sparsamur og óbrotinn í framgöngu. Ef hv.þm. hefði skilið sjálfan sig, myndi hann hafa skipað sjer í flokk með bændum, en móti óhófsstjettum landsins. En hlutskifti hans hefir orðið að vinna í bandalagi við óhófssömustu eyðslumennina, togaraeigendur, kaupmenn, húsabraskara og aðra þvílíka. Í afstöðu sinni til hinnar pólitísku flokkaskiftingar í landinu gengur þessi hv.þm. blindandi gegn sinni eigin lífsskoðun. Önnur mótsögn kemur fram í viðhorfi hv.þm. til áfengismálanna. Sjálfur er hann eindreginn bindindismaður. Hann hefir rótgróna óbeit á áfengisnautn. Auðvitað ætti hann að standa með þeim mönnum, sem berjast gegn áfengisbölinu í landinu. En hvað gerir hv.þm.? Hann gerist samherji drykkjustjettarinnar í landinu. Sje athugað, hverjir hafa frekast fram gengið í liði andbanninga, sjest, að þeir eru svo að segja allir í Íhaldsflokknum. Og blöð íhaldsmanna standa jafnan á öndverðum meiði við bannið og bindindisstarfsemina í landinu. Síðast er þess að minnast, að nálega öll blöð íhaldsins hafa uppnefnt löggæslumenn landsins og óvirt þá eftir megni, aðeins í hefndarskyni fyrir það, að opinber ofdrykkja á nú erfiðara uppdráttar en áður. Hv. þm. er í sínu einkalífi sparsamur í orðsins þrengsta skilningi. En hann er pólitískur bandamaður þeirra, sem stórfeldast gáleysi hafa sýnt í meðferð á fje ríkisins. Hann sjer eftir hverjum eyri til menningar í landinu. En hann lagði glaður blessun sína yfir fjáraukalögin miklu og alt það hóflausa bruðl, sem þá átti sjer stað, enska lánið, kaup Eggerts Claessens, töp hv.þm.N.-Ísf. á útibúi Landsbankans á Ísafirði, þegar miljón var afskrifuð á einu ári. Músarholusýnin gildir um alt hið litla, en gáleysið og óstjórnin um alla stóreyðslu hjá samherjum hans í bæjunum. Þessi tvískiftingur í fari hv.þm. veldur því, hve hæfileikar hans, sem vel gætu minni verið, verða að litlum notum. Eitt glegsta dæmið er framkoma hans í landhelgismálum. Hv. þm. hefir ávalt látið sem honum væri mjög umhugað að auka landhelgisgæsluna. En á þingi í fyrra, þegar koma átti í veg fyrir hinar hneykslanlegu skeytasendingar til togaranna, skipaði hv.þm. sjer í lið með þeim mönnum, sem litla vinsemd sýndu frv. Í sambandi við það mál fór aðeins fram lítill þáttur úr pólitískri raunasögu hv.þm. En hv.þm. er aldrei sjálfum sjer samkvæmur. Honum er líkt farið og íhaldsklerkinum, sem sagt er frá í Alþingisrímunum. Hann gekk fram í tvennu og barðist á móti sjálfum sjer. Þessi tvíklofningur í persónu hv.þm. Borgf. gerir hann að ósannsöglasta manninum í sínum flokki, og er þá mikið sagt. Alt stjórnmálalíf hans er eitt öfugmæli. Þegar persónuskoðun hans bendir á, að hann muni styðja hófsemi og áfengisaðhald í landinu, þá lendir þunginn af aðgerðum hans í vogarskál með ofdrykkju og slarki. Sparnaður hans í einkalífi og ræðum verður hlægileg fjarstæða, þegar hann styður til valda í þjóðfjelaginu verstu eyðsluklær og óhófsseggi. Yfirlýst óbeit hans á tildri verður að hræsnisfullum ósannindum, þegar sami maður notar þingvald sitt til að koma til valda og í húsbóndaaðstöðu yfir sjer allra grunnfærustu tildurskjátum samtíðarinnar. Hv. þm. mun vera áreiðanlegur til orða og æðis heima á Akranesi, en sú hlið á eðli hans er jafnfjarri þeirri landspólitík, sem rekin er af Mbl.-liðinu með viljalausum stuðningi hans, eins og norðurskautið frá pólstjörnunni. Skal jeg svo snúa mjer að einstökum atriðum í átölum hv.þm. í garð stj. Fyrir nokkrum dögum kom til mín einn af starfsmönnum stjórnarráðsins og spurði mig, hvort rjett væri að leyfa þessum hv.þm. aðgang að ýmsum plöggum í stjórnarráðinu, sem enn eru ekki komin til reikningshaldara. Jeg sagði strax, að það væri sjálfsagt. Mjer kom þá ekki til hugar, að hann mundi nota aðstöðu sína til þess að gefa rangar og villandi upplýsingar og nota þetta til blekkinga um almenn mál. Það er bert, að hv.þm. fer rangt með sumt af því, sem í reikningunum stendur. Stafar það að líkindum fremur af ókunnugleika og misskilningi en vísvitandi viðleitni til rangfærslu. Hv. þm. þótti stj. hafa gert sig seka um óhóflega eyðslu, einkum í sambandi við skólamál. En aðstaða hans var önnur, þegar samherjar hans, sællar minningar, gerðu samning til 10 ára við Eggert Claessen um að greiða honum 40 þús. kr. á ári, eða 400 þúsund krónur alls fyrir 10 ára starf hans í Íslandsbanka. Um það heyrðist aldrei orð frá hv.þm. En taki stj. nú hundraðasta hluta þeirrar upphæðar, eða 4 þús. kr., og skifti henni í 10 hluti, 400 kr. hvern, milli efnilegra námsmanna, þá rís hvert hár á höfði hv.þm. Borgf. En þetta kemur af því, að aldrei er samræmi í orðum hans og gerðum. Jeg ætla ekki að þreyta hv.þdm. með því að minnast á alla þá smámuni, sem hv.þm. tíndi til. Hann var óánægður yfir því, að fræðslumálastjórinn hefði fengið 1000 krónur til þess að vinna að undirbúningi nýrrar skólalöggjafar. Jeg er ekki alveg viss um, að fræðslumálastjórinn hafi eytt þessari upphæð, en þó að meira hefði verið, þá hefði því verið vel varið. Og jeg ætla að gleðja hv.þm. með því, að Sigurður Guðmundsson skólameistari hefir einnig unnið að þessum undirbúningi og eytt til þess af ríkisfje 2000–2500 kr. Jeg get fullvissað hv.þm. um, að stj. nagar sig ekkert í handarbökin fyrir það, þó að hún hafi varið fje til þess, að dugandi menn gætu unnið að rannsókn stærstu vandamála þjóðarinnar. Vegna þeirra hv.þm., sem vit hafa á mentamálum, en það efast jeg um, að hv.þm. Borgf. hafi, vil jeg vekja athygli á því, að mentaskólarnir báðir kosta ríkið yfir 200 þús. kr. árlega, þar af kostar skólinn í Reykjavík ríkið um 150 þús. kr. árlega. Allir heilvita menn sjá, hver geysiupphæð þetta er. Hjer við mentaskólann hefir verið bætt hverjum kennaranum á fætur öðrum, með föstum launum, dýrtíðaruppbót og jafnvel aldursuppbót án þess að minst hafi verið á það við þingið. Það var gert í tíð íhaldsstj. Hv. þm. Borgf. fann aldrei að því. Ef til vill hefir hann ekki tekið eftir því. En þegar varið er 4–5 þús. kr. til þess að láta hina hæfustu skólamenn rannsaka bestu erlendu fyrirmyndir, til þess að geta lagað skólafyrirkomulagið hjer eftir þeim, þá rís hv.þm. Borgf. upp til mótmæla. Sjer hv.þm. ekki, hvað það er afkáralegt að gera veður út af því, þó að varið sje 4–5 þús. kr. einu sinni á mannsaldri til umbóta á þeim stofnunum, sem kosta 200 þús. kr. árlega? Það hlýtur hver sá maður að skilja, sem ekki hugsar um öll mál út frá einhverju músarholusjónarmiði. Jeg get líka frætt hv.þm. um það, að í frv. því, sem nú liggur fyrir þinginu, er gert ráð fyrir að færa kostnaðinn við mentaskólann hjer úr 150 þús. kr. niður fyrir 100 þús. kr., og að skólinn verði þó öllu betri en áður. Þetta finst hv.þm. víst einskis virði. Og það er af þeirri einföldu ástæðu, að hann ber ekkert skyn á málið, af því það er honum of stórt. Snjáldurmúsin er kvikust í holu sinni. Á sama hátt telur hv.þm. eftir þær 2500 kr., sem Hermann Jónasson hefir fengið til að undirbúa umbætur á lögreglumálum höfuðstaðarins. Þeim, sem vita, hvert ógrynni fjár lögreglan í Reykjavík kostar, myndi ekki blöskra þó að þessari upphæð hefði verið eytt fyr og fyrveranda lögreglustjóra gefinn kostur á að kynna sjer skipulag þessara mála erlendis. Á stórum fjárhæðum eru ekki lengi að sparast 2500 kr. með bættu fyrirkomulagi. En hv.þm. Borgf. þykir ef til vill engin þörf á að fylgjast með framförum annara landa. Hjer er um það deilt, eins og í Tervani-málinu, hvort Íslendingar eigi að vera naglaþjóð eða menningarþjóð. Þá átaldi hv.þm. stj. fyrir að hafa greitt prentara, búsettum í Khöfn, dálitla upphæð fyrir að rannsaka ýmislegt viðvíkjandi prentsmiðjum. Ríkið greiðir nú árlega yfir 200 þús. kr. fyrir prentun. Þingið í fyrra mælti svo fyrir, að rannsaka skyldi möguleika til að setja á stofn ríkisprentsmiðju. Stj. bar því skylda til að láta þessa rannsókn fram fara. Hver meðalgreindur maður getur skorið úr því, hvort ekki megi verja 1400 kr. til undirbúnings fyrirtæki, sem árlega veltir 200–300 þús. kr. Sem dæmi um hagnað prentsmiðjanna skal jeg nefna það, að illa stæð prentsmiðja hjer í bænum, sem hv. 2. þm. G.-K. á mikinn hlut í, hefir stórgrætt á ekki stærri bæklingi en skýrslum ríkisgjaldanefndar, og er þó verðlagið þar síst hærra en annarsstaðar. Hver mun þá gróðinn vera af prentun þingtíðindanna, allra eyðublaða landssímans, póstáætlana og alls annars, sem opinberar stofnanir þurfa að láta prenta? Það er sannarlega alt á sömu bókina lært hjá hv.þm. Borgf. Hann hefði heldur átt að athuga, að þessi rannsókn á prentsmiðjum og prentkostnaði leiðir til þess, að hægt verður að spara svo tugum þúsunda skiftir, og gleðjast yfir því, en að vera að fjargviðrast út af kostnaðinum við að undirbúa þennan sparnað. Þá taldi hv.þm. Borgf. (PO) það eina af syndum stj., að Stefáni Jóhanni Stefánssyni hefðu verið greiddar nokkur þús. kr. fyrir ýms störf, sem hann taldi sjer ekki kunnugt, hver væru. Jeg skal segja þessum hv.þm., hvernig á þessu stendur. Magnúsi sál. Kristjánssyni ofbauð, hversu málaflutningsmennirnir kröfðust hárrar borgunar fyrir störf sín í þágu hins opinbera - jeg minnist þess t. d., að Jón Ásbjörnsson, sem er einn af stólpagripum íhaldsins, eins og allir vita, tók 5000 kr. fyrir eitt undirrjettarmál. Fjármálaráðherrann gerði því samninga við Stefán Jóhann um að taka að sjer málarekstur fyrir ríkisstj. fyrir ákvæðiskaup. Hefir Stefán Jóhann haft mörg mál með höndum, og fyrst eyðslan er ekki meiri, er jeg hræddur um, að flestum verði það á að taka þetta svo, sem það sýni, hversu miklu hagsýnni núverandi stj. er heldur en fyrirrennarar hennar. Hefði því hv.þm. Borgf. síst átt að vera að minnast á þetta atriði. Fátt er skemtilegra í ræðu hv.þm. Borgf. en vonska hans út af kaupi Halldórs Júlíussonar sýslumanns. Jeg býst við, að hv.þm. hafi verið með vond gleraugu, þegar hann var að leggja saman auradálka sína, eða að minsta kosti verið eitthvað illa fyrirkallaður. Jeg hygg, að í þeirri upphæð, sem hv.þm. nefndi sem kaup Halldórs Júlíussonar, sje falinn allur kostnaður, sem orðið hefir við rannsókn margra mála, svo sem ýmsar ferðir með vjelbátum út af Hnífsdals- og Menjumálunum, kostnaður við aðstoð við rjettarhöldin, að ógleymdu því fje, sem rann til útlendra rithandarfræðinga fyrir upplýsingar í hinu alræmda Hnífsdalsmáli. Hinsvegar vil jeg upplýsa það, að Halldór Júlíusson hefir ekki tekið nema 30 kr. á dag fyrir rannsóknir sínar í Hnífsdalsmálinu, en fyrirrennari hans fjekk 100 kr. á dag, og hv. 1. þm. Skagf. samþykti þann reikning, með eftirtölum að vísu, en greiddi þó peningana, að því er sjeð verður.

Hvað voru það margir dagar?

. Það voru 100 kr. á dag og tekið fram í skjali, sem liggur uppi í stjórnarráði og um þetta fjallar, að ekki væri hægt að gera ráð fyrir minna dagkaupi en 50 kr., af því að það væri taxti málfærslumannanna. Ef þessi rándýri íhaldsmaður hefði starfað að rannsókninni áfram með sömu launum, hefði hann komið til með að hafa svipaðar tekjur og Eggert Claessen, auk þess sem hann hefði haldið sínum föstu launum hjer í Reykjavík. Ef hinsvegar Halldór Júlíusson hefði haft sama kaup, þá hefði það orðið 24 meira en hann hefir haft. Þetta fóstur hv.þm. Borgf. er því ekkert nema rógur, en hv.þm. hefir sennilega ekki vitað betur, eða eins og oft áður látið leiðast til að segja ósatt fyrir flokksheildina. En það má mikið vera, ef hv.þm. Borgf. hefir ekki reiðst Halldóri Júlíussyni aðallega fyrir það, að hann hefir gengið betur fram í að rannsaka glæpamál í herbúðum íhaldsins en ýmsir aðrir. En það er víst, að almannadómur fellir ekki skugga á Halldór Júlíusson nje stj. fyrir það, sem gert hefir verið í Hnífsdalsmálinu. Þá var hv.þm. Borgf. að áfellast Halldór Júlíusson fyrir að hafa spurt eitt vitnið, hvort það vildi ekki heldur sverja við nafn Pjeturs Oddssonar en við guð. Hv. þm. Borgf. tók það ekki fram, að þetta umrædda vitni var, samkv. eigin játningu þess, nýbúið að ljúga fyrir rjetti í þágu Pjeturs Oddssonar, og jeg verð að segja það, að jeg gef ekki mikið fyrir siðferðisþroska þeirra manna, sem vilja leyfa vitni, sem er nýstaðið að því að ljúga, að sverja við nafn guðs. Og það getur verið, að gamanið fari af hjá þeim rógtungum, sem mest hafa fjargviðrast út af þessu, þegar þeir fara að hugsa um, hvað lá á bak við orð dómarans. Hv. þm. Borgf. var að áfellast stj. fyrir að halda venju fyrirrennara sinna um að hafa hesta. Það eru mörg ár síðan sú venja skapaðist, að landið ætti hesta, og hefir verið gert með það fyrir augum, að menn af varðskipunum gætu hrest sig upp með því að fara á hestbak, þegar skipin lægju í höfn. Annars finst mjer, sem hv.þm. Borgf. hefði ekki átt að vera að áfellast núverandi stj. fyrir hestahaldið, því að jeg veit ekki betur en að hinn dýrasti hestur, sem landið hefir eignast, hafi verið keyptur í tíð íhaldsstj. af gæðingi Íhaldsflokksins, Þórarni á Hjaltabakka. Þessi hestur var hin nafntogaða „Skjaldbaka“, sem var aðframkomin af fótaveiki þegar íhaldið skyldi við stjórnarráðið.

Og nú er hún hjá framsóknarmanni, sem líkar ágætlega við hana

. Skjaldbakan var hölt í alt fyrrasumar. Um notkun þessara hesta er annars það að segja, að fyrirrennari minn, hv. 1. þm. Skagf., notaði Skjaldbökuna og fleiri hesta landsins í síðasta kosningaleiðangri sínum norður í Skagafjörð. Mjer finst, að þetta hafi verið skynsamlega gert af hv. fyrirrennara mínum og hefi hugsað mjer að fara eftir fordæmi hans, og það því fremur, þar sem þeir hestar, er landið á nú, eru miklum mun betri en þeir áður voru, þó að ódýrari sjeu. Þá mintist hv.þm. Borgf. á það, að stýrimanninum á Óðni hefðu verið borgaðar 9000 kr. í eyðslufje erlendis. Jeg held, að það sje því rjett að koma nánar inn á það mál. Það er á allra vitund, að þessi stýrimaður er mjög hraustur sjómaður og hefir mjög gott orð á sjer í hvívetna. Eftir Forsetaslysið eftirminnilega var hann sendur utan til að kynna sjer björgunarmál. Hann hefir dvalið nokkra mánuði í Danmörku, Noregi, Englandi og Þýskalandi og kynst ítarlega björgunarstörfum þessara landa, svo að hann hefir nú til að bera betri þekkingu á þeim úrræðum, sem nábúaþjóðirnar hafa til björgunar úr sjávarháska, en nokkur annar Íslendingur. Það er gert ráð fyrir því, að þekking þessa manns komi að notum fyrir landið síðar, og þess vegna hefir hann haldið sínu stýrimannskaupi, en þegar því er bætt við útgjöld hans vegna þessarar ferðar, get jeg vel trúað, að sú upphæð komi út, sem hv.þm. Borgf. nefndi. En mjer finst, að þessi hv.þm., þar sem meiri hl. kjósenda hans á bæði líf sitt og afkomu undir sjónum, ætti síst allra að vera að telja það eftir, þegar stj. er að stuðla að því, að aflað sje meiri þekkingar á þessum málum og betri tækja til björgunar. Jeg hjelt sannast að segja, að Forsetaslysið í fyrra hefði átt að verða okkur sú lexía, að menn færu ekki að beita smásálarlegum nirfilshætti, þó að nokkrum krónum væri varið til að bæta úr björgunarmálum okkar, og það hefir ekki verið farið dult með það, að Einar Einarsson hefir verið að kynna sjer björgunarmálin vegna íslenskra sjómanna. Vegna þess, hve hv.þm. Borgf. var óánægður yfir eyðslu núverandi stj., ætla jeg að lesa honum upp reikning einn frá tíð íhaldsstj., sem sýnir berlega, hversu dýrir sumir trúnaðarmenn hennar voru. Þessi reikningur er frá einum af þeim mönnum, sem íhaldsblöðin hafa mest hrósað og var í erindum landsins í Khöfn 1926. Jeg skal taka það fram, að jeg tek ekki nema einstaka liði. Það er þá fyrst dagpeningar samkv. samtali við dómsmálaráðuneytið, kr. 30.00 pr. dag, frá 11. mars til 18. júní, alls 100 dagar. Þetta gerir samtals 3000 kr. Þá er það bifreiðagjöld í þágu ríkisins, alls 345 kr., og hlýtur það að vera allundarlegt frá sjónarmiði hv.þm. Borgf., að manninum skyldi geta komið til hugar að nota bíla. Næst kemur risnukostnaður með þjórfje upp á 760 kr. Þetta er alveg voðalegt. Maðurinn hefir þjórað og eytt í veislukostnað meiru en hv.þm. Borgf. innvinnur sjer á mörgum vikum. En það er ekki alt búið með þessu. Þessi óstjórn heldur áfram, eins og jeg skal nú færa nokkur dæmi til. Er þá fyrst miðdegisverður fyrir direktör Adolf o. fl. fyrir 120 kr. Næst kemur svo kvöldmatur fyrir verkfræðinga og yfirmenn á Flydedokken fyrir 450 kr. Hlýtur það að hafa verið „óttalegur kvöldmatur“. En ekki batnar enn, því að þá kemur miðdegisverður upp á 180 kr. fyrir yfirmenn frá Brorsen. Og svo kemur enn bannsettur bifreiðakostnaður upp á 280 kr. Síðan heldur slarkið áfram. Nú er það miðdagsverður fyrir inspektör Brorsen fyrir 230 kr., og verð jeg að játa það, að mjer þykir nóg um, ef þeir hafa ekki verið nema tveir, því að þá hljóta þeir að hafa minst notið 30 rjetta og haft nóg af víni. Litlu síðar kemur kvöldverður fyrir verkfræðinga og yfirmenn á Flydedokken fyrir 210 kr., og næst miðdagsverður fyrir 3 liðsforingja frá flotastöðinni í Kaupmannahöfn fyrir 140 kr. Og loks kemur svo bifreiðakostnaður fyrir 200 kr. Það er auðsjeð á þessu, að í tíð íhaldsstj. hafa trúnaðarmenn landsins keypt vín, mat og vindla, þó að þeir hafi ef til vill ekki skift við „Tóbaksverslun Íslands“. En jeg vil benda hv.þm. Borgf. á það, til þess að gleðja hans sparsama hjarta, að eftir stjórnarskiftin, þegar sami starfsmaður landsins, sem fyr um ræðir, var í Kaupmannahöfn, kemur reikningur fyrir bifreiðakostnaði, sem er ekki nema 103 kr. Það er því auðsjeð, að sá sparnaður, sem þá var í uppsiglingu hjá núverandi stj., hefir haft mikil áhrif á þennan áðurnefnda trúnaðarmann landsins. Annars las jeg þetta mest upp til þess að sýna fram á, að ef á að fara að skjóta með smáskotum, er af nógum stórskotum að taka frá íhaldstímanum. Mjer þótti vænt um, að hv.þm. Borgf. skyldi minnast á bílana. Hann fór þó ekki í öllu rjett með og var laus við alla vísindalega nákvæmni. Það er þá fyrst rangt hjá hv.þm., að landhelgissjóður hafi keypt tvo bíla. Hann keypti ekki nema einn bíl, og það með 1000 kr. lægra verði en aðrir urðu að greiða fyrir sömu tegund. En þegar verið er að tala um bíla, getur ekki hjá því farið, að það veki hjá manni endurminningar um dálítið, sem gerðist á síðasta sumri. Jeg ætla þó fyrst, áður en jeg kem að því, að minnast á það, hve hlægilegt það er, þegar íhaldsmenn eru að halda því fram, að landið megi ekki eiga bíla. Það er nú fyrst, að landið hefir átt fjölda marga bíla í mörg úr vegna vegagerðanna. Af hverju? Vegna þess, að vegamálastjórinn veit, að það er ódýrara, eins og rjett er. Og þegar stj. keypti bíla, fyrst og fremst vegna starfsmanna landsins, er verða að fara margar skylduferðir á landsins kostnað, og auk þess vegna gesta landsins. á sinn hátt eins og fyrverandi stj. hesta, var það gert til þess að fylgja sjálfsagðri búmensku í þarfir starfsmanna ríkisins. Jeg minnist þess, hvað mjer ofbauð, þegar jeg þurfti að greiða 14 kr. fyrir bíl með þrjá menn suður í landsspítala. Upp að Vífilsstöðum og inn að Kleppi kostar bílferðin 20 kr., og austur á Eyrarbakka fram og aftur 90 kr. Hversu stórkostlegar upphæðir hafa farið í þessar bílferðir undanfarin ár, sjest best á reikningum ýmsra opinberra stofnana. Eitt árið eyddi vitamálaskrifstofan 1400 kr. í bíla. Jeg skal geta þess, þessu til sönnunar, að 1927 voru greiddar fyrir mannflutninga með bílum 2000 kr. vegna vegamálanna, tæpar 2000 kr. vegna símans og mikið vegna annara deilda. Enda fór svo, eftir að stj. hafði keypt bíl fyrir landið, að Geir vegamálastjóri gerði þetta sama, en hafði skömmum tíma áður greitt 500 kr. fyrir bíla, aðeins er hann var í embættiserindum. Og í þessum sama bíl, sem stj. keypti, hafa verið farnar einar 20 ferðir austur í Flóa, vegna rjómabúsins og annara þarfa landbúnaðarins. Auk þess „vísiteraði biskup landsins kirkjurnar hjer á Suðurlandsundirlendinu síðastliðið sumar í bifreið, með miklum sparnaði frá því, sem verið hefði, ef hann hefði ferðast á hestum. Það er sjálfsagt, að landið noti sína eigin bíla í slíkum erindum, enda má það undarlegt heita, ef það borgar sig fyrir ýms atvinnufyrirtæki, eins og t. d. Kveldúlf, að hafa marga bíla, en ekki fyrir landið, sem hefir mörg erindi að rækja og marga starfsmenn, er það þarf að flytja á milli. Enda dettur víst engum í hug, að hætt verði að láta landið eiga bíla, þó að stjórnarskifti verði. Þetta er sjálfsögð ráðdeild, borið saman við rándýra leigubíla. Mjer kemur í hug, það sem einn íhaldsmaður sagði við mig út af hinum svokallaða stjórnarbíl. Á honum var sem táknmynd fríðleiksdís, en það sagði íhaldsmaðurinn, að myndi verða tekið við stjórnarskifti og íhaldsskarfurinn settur í staðinn. Þetta sýnir, að þessum manni kom ekki annað til hugar en að bílarnir yrðu notaðir áfram. Annars get jeg ekki komist hjá því, þegar farið er að ræða um bíla á annað borð, en að minna á eitt af stærstu siðferðisbrotum íhaldsflokksins. Jeg á hjer við hið alræmda rógbrjef, þar sem 5 þm. Íhaldsflokksins, og það sjálf miðstj. flokksins, ljetu sjer sama að flytja staðlausar Gróusögur um þessa bílaeign landsins í vjelrituðum einkabrjefum út um alt land. Þess eru ekki dæmi, að nokkur flokksstj. hafi lagt sig niður við að rita auðvirðilegar slúðursögur eins og þar birtust. Jeg get nefnt það sem dæmi, að í einu þessara rógbrjefa Íhaldsins er ennfremur sagt, að forsætisráðherra hafi beðið skipstjórann á „Fyllu“ að halda uppi risnu fyrir sig. Þetta er sú svartasta lygi, sem nokkru sinni hefir verið sögð. Forsrh. hefir aldrei dottið í hug að fá „hyllu“ til að liggja hjer til þess að taka á móti gestum fyrir sig. Og allir menn vissu, að þetta voru staðhæfulaus, visvítandi ósannindi. Miðstjórn Íhaldsins vissi það jafnvel og aðrir. Þess vegna eru þessi rógburðarbrjef miðstj. íhaldsins einhver augljósasti vottur um þá botnlausu spillingu, sem gagnsýrir leiðtoga flokksins. Jeg held, að þessi söguburður miðstj. íhaldsins sje eitthvert mesta níðingsbragðið, sem kunnugt er um í pólitískri sögu landsins, að lauma þessum rógburði út til fylgismanna sinna með þeirri leynd, sem hjer átti að vera. Þeim getur ekki dottið í hug, að helstu leiðtogar í næststærsta flokknum sjeu þeir menn, sem þetta brjef bar raunverulega vott um. Jeg verð þó að segja það þessum hv.þm. til hróss, að þeir virðast hafa hætt þessum brjefaskriftum, a. m. k. um stundarsakir, við það, að brjefin voru birt og þeim bent á, hve ósæmilegt athæfi þeirra væri. Þá var hv.þm. Borgf. gramur út af því, að stj. sýndi hans kjördæmi þann heiður að koma þangað með nokkra mæta útlendinga til þess að sjá náttúrufegurðina í Borgarfirði, sem hv.þm. skortir ef til vill sálargáfur til að meta! Því er einu sinni svo háttað, að hjer á Íslandi er það miklu betra og skynsamlegra að sýna góðum gestum eitthvað af náttúru landsins heldur en að hafa veislur eins og þá, sem jeg las reikninga um frá íhaldstímabilinu. Íslendingar geta tæplega enn sem komið er unnið landi og þjóð nokkurt verulegt gagn út á við með veislukynningu. En náttúrufegurð landsins, ekki síst á vordögum, getur orðið svo hugstæð smekkvísum gestum, að þeir beri jafnan síðan hlýjan hug til Íslands og íslensku þjóðarinnar. Svo stendur á um þessa gesti, sem var verið að sýna lítinn hluta af landinu, að það eru menn, sem íslenska þjóðin hefir stundum - og ekki síður íhaldsþm. en aðrir - leitað til í vandræðum sínum. Jeg get t. d. sagt það, að þegar fyrv. stjórnendur voru í vandræðum með Íslandsbanka, að hann ræki ekki upp á sker, þá varð það úrræði, að einn af núv. hv.þm. fór til eins af þessum dönsku nefndarmönnum, sem er sósíalisti, og fjekk hann til að bjarga bankanum úr hengingarólinni vegna 4–5 milj. kr. skuldar í Danmörku. Þessi umræddi maður hafði komið til Íslands og mat fegurð þess og auðsuppsprettur. Viðvíkjandi öðru fyrirtæki hafa Íslendingar látið svo lítið að leita hjálpar þeirra manna, sem hv.þm. Borgf. telur eftir, að skyldu fá að sjá hans fagra hjerað tvo eða þrjá daga í vorblíðunni. Hjer er afarstórt uppskipunaráhald, sem sumir kalla „hegra“. Sú stóra vjel var keypt hingað með hjálp útlendinga, sem eru í þessari nefnd og greiddu götu Íslendinga til að útvega þeim verulegan hluta af fjármagninu. Og slíkt hefir oft komið fyrir endranær. Í fyrra samþ. Alþingi og Reykjavíkurbær ábyrgð fyrir Jóhannes Jósefsson, sem er nú að byggja hótel, stórnauðsynlegt fyrir bæinn og landið. Hann fer utan með ábyrgðina og fær aðstoð til nægilegrar fjáröflunar, sem skifti nokkrum hundruðum þúsunda, frá einum þessara manna, sem hv.þm., var að telja eftir bílferð um Borgarfjörð. Hv. þm. Borgf. er kannske ekki viss um, að það sje nauðsynlegt að byggja hótelið, en allir sæmilega mentaðir menn álíta það nauðsynlegt. Og þá er ekki hægt að neita, að það er varla goðgá að sýna mönnum, sem ótilkvaddir greiða götu íslenskra athafnamanna í verulegum atriðum, þá kurteisi, sem annars tíðkast hjá mentuðum mönnum. En ef landinu væri stjórnað í anda hv.þm. Borgf., þá myndi grútarháleistalífsskoðunin gagnsýra alla framkomu Íslendinga út á við og inn á við. Ein af þessum vanþekkingarvillum hv.þm. er það, að hann telur landhelgissjóð kosta þessa umræddu ferð í Borgarfjörð.

Þetta er þó fært á reikning landhelgissjóðs

. Nei, hv.þm. veit bara ekkert í því, sem hann er að þvæla hjer um. Af því að mjer skildist hv.þm. bera mjer á brýn eyðslusemi sem nefndarmanni, vil jeg segja fáein orð í fullri meiningu um það, hvernig hans aðstaða hefir verið til fjárbruðlunar í þessari nefnd. Þegar þessi nefnd var sett á stofn eftir sambandslagasamningana 1918, þá lentu í henni þrír af vinum og samstarfsmönnum hv.þm. Borgf., tveir af þeim flokksbræður hans, en einn þeirra er nú dáinn og var sama sem í Íhaldsflokknum síðustu ár sín. Starfið byrjaði með því, að þessir menn skömtuðu sjer sjálfir með hjálp Jóns heitins Magnússonar 2000 kr. í laun fyrir að vera í nefndinni, hvort sem þeir störfuðu hjer heima eða fóru utan. Auk þess kom allur ferðakostnaður. Tíminn beitti sjer af alefli móti þessum bitlingi handa brjóstvinum sparsemdarmannsins af Akranesi, og svo fór, að bein þetta var á fjárlögum lækkað niður í 500 kr. á mann. Hvað gerðist þá? Þá fara allir þessir pólitísku samherjar hv.þm. Borgf. í skaðabótamál við landið. Að vísu töpuðu þeir Jóh. Jóhannesson, Einar Arnórsson og Bjarni frá Vogi þessu beinamáli sínu, en þeir bættu sjer skaðann eftir það með því að smyrja á reikningana, þegar búið var að lækka launin. Það tókst einum svo vel a. m. k. eitt árið, að upphæðin varð 5000 kr., en annars oft 3000–4000 kr. Þeir reiknuðu sjer venjulega 50 kr. danskar á dag, meðan þeir voru að heiman. Fyrir minn tilverknað var það tekið í fjárlög í fyrra, að dagkaup fyrir þessi nefndarstörf skuli niður falla, en gera ráð fyrir 1500 ísl. kr. á mann, þegar siglt væri til Danmerkur, sem er nokkurnveginn upp í hóflegan ferðakostnað. Þar sem hv.þm. veit, að jeg er fulltrúi framsóknarmanna í nefndinni og að jeg hefi þurkað burtu kaupið, sem ekki tókst áður, og stilt í hóf öðrum kostnaði, þá er slíkt nýlunda. Það mun ekki til eitt einasta dæmi úr íslenskri þingsögu, að íhaldsmaður hafi gert launað starf, sem hann vann að, að ólaunuðu starfi. Hið gagnstæða hugarfar flokksbræðra hv.þm. sjest bæði á þessum gömlu skaðabótamálaferlum íhaldsnefndarmanna, og þá ekki síður af hinum óvirðulegu málaferlum, sem íhaldsflokkurinn píndi hv. 1. þm. Reykv. til að hefja síðastliðið sumar út af bankaráðsbitlingnum, sem hann tapaði með guðs dómi við hlutköstun. Hann tapaði, eða öllu heldur Íhaldsflokkurinn, þessu beinamáli nú alveg nýverið. Jeg býst við, að hv.þm. Borgf. geti rent grun í, að þegar eyðsluklóin mesta í stjórnarflokknum að hans áliti, núverandi dómsmrh., er ekki kröfuharðari fyrir sjálfan sig en hann hefir verið í þessu máli, eða yfirleitt í fjárkröfum fyrir sjálfan sig, þá muni slíkt fordæmi, í samanburði við fyrirrennara hans, ekki leiða út í fjárdráttarspillingu hjá stjórninni. Hv. þm. var að tala um kostnaðinn við það, að Sigurður Heiðdal kynti sjer vinnuhæli í Noregi og meðferð í fangahúsum, áður en hann tók við forstöðu fangahússins og vinnuhælisins á Eyrarbakka. Jeg hefði haft gaman af, ef hv.þm. hefði verið staddur á fundi austur í Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu í haust, þegar einn af leiðtogum Mbl. var að „útbásúnera“ það, að það væri áreiðanlega ekki hægt að koma upp fangelsi hjer á landi á ný fyrir minna en 300–400 þús. kr. En það er mála sannast, að þessa eyðslu hefir ekki þurft, því að þetta hús, sem landið keypti ófullgert, kostaði ekki nema 30 þús. kr. Og það, sem af er viðgerðinni, var innan við 20 þús. Nú er þar rúm fyrir fleiri fanga en hægt er að hafa í fangelsinu í Reykjavík. Jeg ætla að minnast svolítið á fangamálið um leið, úr því að hv.þm. gaf tilefni til þess, og segja honum það, að af þeim tiltölulega mörgu ávirðingum hans flokks í hinum ýmsu greinum starfrækslu, þá er kannske engin svartari en löggæslan og meðferð fanga og viðhorfið til þeirra. Það er nú svo komið, að fyrir liggja frá lækni fangelsisins, frá prestinum, frá landlækni og lögreglustjóranum í Reykjavík hinar óskaplegustu lýsingar á fangelsinu. Jeg býst við, að ef þær lýsingar væru þektar erlendis, mundum við í þessu efni verða settir fullkomlega á bekk með miðaldaþjóðum. Hvað eftir annað fram á þennan dag hefir orðið að sleppa föngum burt og framkvæma ekki hegningu, af því að læknirinn - einn af prófessorum háskólans - telur fangelsisvistina hjer í Rvík svo heilsuspillandi, að hún geti eyðilagt hrausta menn á tiltölulega stuttum tíma með ólofti, ódaun og sóðaskap. Það stendur meðal annars í skýrslunum, að saurinn verði að vera inni hjá föngunum mikinn hluta sólarhringsins. Og klefarnir, sem eru nálega gluggalausir, eru fúlir og rakir og fullir af óþrifnaði. Það er því hvorttveggja, að fangahúsið er svo lítið, að þeir, sem hafa átt að taka út hegningu fyrir 2–3 árum, geta gert gys að dómum landsins og framkvæmd Hegningarmála eins og hún hefir verið, þar sem ekki er hægt að fullnægja dómum, vegna þess að fangelsisrúm er ekki til, og hitt, að fangelsið er svo óheilnæmt, að marga verður að taka skjótlega út aftur af heilbrigðisástæðum. Jeg ætla að sýna hv.þm. Borgf. ennfremur, hvað eyðsluhneigð mín í fangelsismálinu er á háu stigi. Jeg býst nefnilega við að gera ráðstöfun til þess, að landið eyði nokkrum þúsundum króna til þess að stækka glugga fangelsisins, þurka úr því rakann og taka óþrifnaðinn burt úr garðinum, gera klefana þannig úr garði, að þjóðfjelagið geri ekki þá borgara sína heilsulausa, sem það dæmir til hegningar. Jeg býst við, að á einhverjum framtíðareldhúsdegi verði af grútarsálum Íhaldsflokksins haldnar ræður til að ámæla mjer fyrir þetta. En jeg vil gleðja hv.þm. með þeirri sparnaðarviðleitni að láta standa óhreyfða svo sem tvo klefa, til minningar um þá tvo lögfræðinga landsins, sem mest hafa haft með löggæsluna að gera síðan Ísland varð fullvalda ríki. Hv. þm. Borgf. getur þá, ef hann síðar kynni að verða ráðherra, reikað inn í þessa klefa og glatt sig við þessar leifar frá gullöld íhaldsins í landinu! Af því að jeg hefi talað nokkuð lengi og geri ráð fyrir, að margir vilji taka til máls í kvöld, ætla jeg að geyma nokkuð af minni ræðu, sem er svar til hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Reykv.

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og sjest á nál. frá samgmn., er frv. þetta flutt af ríkisstj. eftir till. landssímastjóra, og tilefni þess er það, að talsvert var farið að bera á ýmsum truflunum við skeytasendingar, sem stöfuðu af ýmsum rafmagnstækjum og mótorum, einkum í bæjunum. Í eldri símalögunum er ekki nægilega skýrt ákveðinn rjettur landssímans til þess að takmarka þetta, og þess vegna er frv. flutt. Að öðru leyti þykist jeg ekki þurfa að mæla frekar með því. N. leggur til, að það verði samþ. óbreytt.

Ingvar Pálmason Þetta frv. er komið hingað aftur frá Nd. og hefir tekið allmiklum breyt., en með því að sjútvn. þessarar d. hefir ekki getað tekið fullnaðarafstöðu til þeirra breyt., vildi jeg mælast til, að hæstv. forseti frestaði umr. og tæki málið út af dagskrá. Virði það ekki, treysti jeg mjer ekki til að greiða frv. atkv.

Frsm. meiri hl. (Erlingur Friðjónsson) Sjútvn. hefir ekki getað orðið sammála um þetta frv. Meiri hl. n., hv. 2. þm. S.-M. og jeg, leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt. Minni hl. leggur á móti frv., án þess að gera við það nokkrar breyt. Við 1. umr. fór jeg ítarlega út í þetta mál, svo að jeg tel ekki nauðsynlegt að halda um það langa ræðu nú, nema sjerstakt tilefni gefist til þess. En þar sem komið hafa fram brtt. frá tveim hv., dm. við frv., vil jeg leyfa mjer að fara um þær nokkrum orðum. Þessar brtt. eru á þskj. 278 og eru mjög vingjarnlegar í garð málsins. Það er ekki farið fram á að breyta þeim tilgangi, sem felst í frv., heldur er aðeins stungið upp á að orða greinar frv. á annan hátt en þar er gert, og ef til vill gera þær skýrari að ýmsu leyti. Jeg býst við, að jeg muni geta greitt flestum þessum brtt.atkv., en þó líklega ekki öllum. Fyrsta brtt. er þess efnis, að síðari málsgr. 1. gr. frv. verði orðuð á annan veg en í frv. er gert. Breyt. er aðallega í því fólgin, að í stað þess að í frv. stendur, að síldareinkasalan eigi að taka að sjer alla söltun síldar, sem ætluð er til útflutnings söltuð eða verkuð, sje aðeins heimilt fyrir einkasöluna að gera þetta, ef framkvæmdarstj. telji það hagkvæmt vegna rekstrarins. Jeg sje enga ástæðu til að vera á móti slíku. Heimildin er svo rúm, að einkasalan getur gert þetta, ef henni sýnist, alveg á sama hátt eins og ef hún hefði skyldu til að taka söltunina í sínar hendur. Önnur brtt. er um, að 2. gr. falli niður. En í 2. gr. er gert ráð fyrir því, að framkvæmdarstjórar sjeu 1–3; samkv. síldareinkasölulögunum eiga þeir að vera 3. Jeg sje ekki ástæðu til að hafa á móti því, að þetta breytingarákvæði í frv. falli niður, því að jeg tel fulla nauðsyn á því, að framkvæmdarstjórar sjeu a. m. k. 2, en að sjálfsögðu er það ekki til skaða, að mannaráð sjeu sem mest og best. Þriðja brtt. er við 4. gr. Hún er aðallega í því fólgin, að takmarka ríkisábyrgð handa einkasölunni. Takmörkin eru þau, að ábyrgð ríkissjóðs skuli aldrei nema hærri upphæð en svo, að hún og varasjóður einkasölunnar á hverjum tíma nemi samtals 500 þús. kr. Þetta hefði eftir frv. getað orðið hrra, en þó eru þar sett skýr takmörk fyrir því, hve ábyrgðin getur orðið há, því að það er gert ráð fyrir, að hún nemi aldrei hærri upphæð en sem svarar 18 kr. fyrir hverja fullverkaða tunnu síldar. Það er ekki langt á milli frv. og till. þessara, og geri jeg því ráð fyrir, að meiri hl. sjútvn. geti gengið inn á þessar breyt., þó hann hafi í nál. lagt til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Þá er það 4. brtt., við 6. gr., sem fer fram á, að tillag síldareinkasölunnar í varasjóð verði hækkað úr 1/4% upp í 11/4%, og er það miðað við, að síðari málsgr. 6. gr. frv. falli niður, þar sem ákveðið er, að 24 hlutar af núgildandi útflutningsgjaldi renni í varasjóð einkasölunnar, ef frv. verður samþ. Það er vitanlega til mikilla bóta að hækka tillagið til varasjóðs, fyrst hv. deild vill láta þessa málsgr. 6. gr. falla niður. En jeg get ekki verið samþykkur því, að síðari liður 6. gr. falli niður, og greiði því atkv. á móti þessari brtt. En jeg skil það vel, að eftir atvikum vilji hv.þm. ekki missa þessar tekjur frá ríkissjóði, og þess vegna fara þeir þessa leið með brtt., að hækka það framlag, sem rennur frá einkasölunni í varasjóð, en vilja fella niður þá till. í frv., að 2/3 af útflutningsgjaldinu renni í varasjóð einkasölunnar. Þá er 5. brtt. viðauki við lögin og bætist aftan við 8. gr. frv., þess efnis, að útflutnings nefndarmenn, umboðsmenn og skrifstofuþjónar einkasölunnar megi ekki reka síldarútveg, síldarsöltun eða kaupa síld til söltunar. Þetta nýmæli er í samræmi við það, sem kom fram í lögunum í fyrra um framkvæmdastjórana. Jeg get fallist á þessa till. og finst það eðlilegt, að starfsmenn einkasölunnar og stjórnendur hennar megi ekki hafa með höndum neitt það, sem gerir þá „interesseraða“ í verði síldarinnar. Jeg hefi ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. En þó vil jeg aðeins minnast á nál. minni hl. sjútvn. á þskj. 279, og hygg, að jeg geti þá sparað mjer að taka aftur til máls við þessa umr. Minni hl. leggur á móti frv., og verður það helst skilið á áliti hans, að það sje óþarft og horfi til hins lakara að hafa skipulag á síldarsölunni. Það nægir að svara þessu með því að benda á, að þeir menn eru sárfáir, sem eigi viðurkenna, að fullkomin nauðsyn hafi verið á því að taka síldarsöluna þeim tökum, sem gert var í fyrra og farið er fram á í þessu frv. nú. Jeg veit ekki betur en að nauðsyn þess hafi verið svo mikil, að á meðal útgerðarmanna, sem fást við síldarútveg, sjeu sárfáar raddir, sem kjósa aftur það skipulagsleysi á þessum atvinnuvegi, sem áður var, og hefir þeim þó gengið erfiðar en flestum öðrum að skilja nauðsyn skipulags í þessum efnum. Hv. þm. Snæf. mun því vera nokkurnveginn einstæður um þessa skoðun. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta og tek ekki til máls aftur, nema sjerstök ástæða verði gefin til þess.

Frsm. minni hl. (Halldór Steinsson) Eins og sjest á nál. minni hl., hefi jeg ekki getað orðið sammála hv. meiri hl. sjútvn. um frv. - Eins og nál. ber með sjer, lít jeg svo á, að lögin frá síðastl. ári sjeu óaðgengileg og meingölluð. Og þetta frv. er síst til þess lagað að bæta úr lögunum, en gerir þau til muna óaðgengilegri en þau eru nú. Í þessu frv. er í fyrsta lagi ætlast til þess, að einkasalan hafi sjálf með höndum alla verkun síldarinnar, sem ætluð er til útflutnings. önnur aðalbreyt. er svo afleiðing af hinni, þannig að einkasalan á sjálf að annast innkaup á tunnum og salti. Þriðja aðalbreyt. er sú, að ríkissjóður gefi einkasölunni eftir 2/3 hluta af útflutningsgjaldinu á síldinni. Um tvær hinar fyrtöldu breyt. er það að segja, að þær eru varhugaverðar bæði fyrir útgerðarmenn og einkasöluna sjálfa. Það er langt gengið, þegar útgerðarmönnum er bannað að salta síld og nota verkafólk sitt við síldarverkun; og ekki er síður langt gengið með því að meina þeim að kaupa tunnur og salt þar, sem þeir telja sjer það haganlegast. Afleiðingin yrði sú, að þeir fengju minna fyrir síldina en ella. Og þegar litið er á þetta frá hálfu einkasölunnar, hlýtur það að teljast varhugavert. Einkasalan á ekki að vasast í öðru en því, sem nauðsyn krefur. Það er óþarfi, að hún bindi fje fast í verslun með salt og tunnur og sje gerð að áhættusamara fyrirtæki en bein ástæða er til. - Og 3. atriðið, að ríkið gefi einkasölunni eftir 2/3 af útflutningsgjaldi síldarinnar, sem mun eigi nema minna en 200 þús. kr., þó það sje auðvitað dálítið mismunandi, virðist ekki á nokkurn hátt aðgengilegt. Jeg get að vísu viðurkent, að síldartollurinn er nokkuð hár, og óeðlilega hár, borið saman við útflutningstoll af öðrum vörutegundum. Gæti því verið ástæða til að lækka hann, og sennilega hefði jeg orðið því fylgjandi, ef komið hefðu fram heildarbreyt. á frv. sjálfu, á þann hátt, að tolllækkunin hefði komið útgerðarmönnum sjálfum að notum, sem tollinn greiða. En hjer á að kippa tollinum úr ríkissjóði, án þess að gjaldþegnar njóti nokkurs við það og verði varir við lækkunina. Þetta er í hæsta máta ósanngjarnt. Þá liggja fyrir brtt. frá hv. 6. landsk. og 2. þm.N.-M. á þskj. 278; og í 4. brtt. b-lið á því þskj. er farið fram á, að þetta ákvæði verði felt burtu úr frv., og mun jeg ljá þeirri till.atkv. mitt, því að hún er heilbrigð. En um hinar brtt. á sama þskj. er það að segja, að þær eru ýmist svo óákveðnar eða loðnar, að þær bæta ekkert úr göllum frv. Í fyrstu brtt. er sagt: „Heimilt er framkvæmdarstjórn síldareinkasölunnar að krefjast þess, að þeir, sem veiðileyfi hafa fengið, afhendi einkasölunni ferska síld til söltunar, þar sem því verður við komið, ef framkvæmdastjórnin telur það nauðsynlegt vegna starfrækslunnar, enda sje síldin útflutningshæf að dómi umboðsmanna einkasölunnar. Framkvæmdastjórnin sjer þá um eða ráðstafar verkun síldarinnar á þann hátt, er henni þykir hentast eftir markaðshorfum á hverjum tíma“. Þetta er svo óákveðið, að það má búast við sömu framkvæmdum, hvort sem samþ. verður brtt. eða frv. Hinar brtt. draga ekkert úr göllum frv. Jeg mun því aðeins greiða atkv. með b-lið 4. brtt. á þskj. 278, en á móti hinum öllum, og legg að öðru leyti til, að frv. verði felt.

Jón Jónsson Jeg hefi leyft mjer ásamt hv. 2. þm.N.-M. að flytja brtt. við frv. á þskj. 278. Í fyrstu grein frv. þykir okkur kveðið fullfast að orði, að ákveða, að síldareinkasalan skuli taka við allri síld ferskri til útflutnings. Teljum við nægilegt, að einkasalan hafi fullan rjett eða heimild til þess að heimta síldina ferska af þeim, sem veiðileyfi hafa, þegar ástæða þykir til og nauðsyn krefur. Gerum við ráð fyrir, að aðalreglan verði, að framkvæmdarstjórn einkasölunnar semji við þá, sem veiða síldina, um söltun. Eftir því sem starfsmenn einkasölunnar skýra frá, hafa orðið misbrestir á söltun og flokkun síldarinnar á síðastl. ári. Þess vegna er heimildin nauðsynleg. En við ætlumst til, að hún verði notuð með gætni, og þess vegna vildum við ekki kveða fastar að orði. Um 2. brtt. er það að segja, að við gerum eigi ráð fyrir, að það sje heppilegt að fækka framkvæmdastjórum síldareinkasölunnar, og leggjum því til, að 2. gr. frv. falli niður. - Þriðju brtt. teljum við þýðingarmikla. Hún er um að takmarka ábyrgðarheimild frá ríkinu fyrir lánum til einkasölunnar við það, að ábyrgðarupphæðin og varasjóður einkasölunnar á hverjum tíma nemi samtals eigi hærri upphæð en 500 þús. kr. Ábyrgð ríkissjóðs á að gilda til ársloka 1930. Þetta teljum við nauðsynlegt ákvæði, því að frv. er í þessu efni of glæfralegt. Okkur er það vel ljóst, að einkasalan þarf á miklu rekstrarfje að halda, og viðurkennum, að ríkið verði í byrjun að greiða fyrir veltufjárútvegun með einhverri ábyrgðarheimild. En í því efni verður að fara afskaplega varlega, og teljum við, að það sje gert með till. okkar. Ef 4. brtt. okkar verður samþ., viljum við treysta á það, að einkasalan fái rekstrarfje í framtíðinni með auknum varasjóði. Við leggjum því til, að gjaldið til varasjóðs einkasölunnar verði hækkað úr 1/4% upp í 11/4%, svo að tekjur hans mundu þá verða um 60 þús. kr. á ári, eftir því sem reynslan var í sumar. Ætti það fljótlega að geta orðið álitleg upphæð til rekstrar einkasölunni. Stærsta brtt. er við 6. gr., um að síðari málsgr. hennar falli niður. En samkv. þeirri málsgr. er ætlast til, að 2/3 hlutar af útflutningsgjaldi síldarinnar til ríkissjóðs renni framvegis í varasjóð einkasölunnar. Það mundi nema hátt á annað hundrað þús. kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, og er það meira en ríkissjóður má við að missa. Það mun of hátt áætlað hjá hv.þm. Snæf. að telja það 200 þús. kr. - Kemur það óneitanlega úr hörðustu átt, að forvígismenn og formælendur einkasölunnar, sem mesta trú hafa á því fyrirkomulagi, skuli leyfa sjer að fara fram á svo stórfelda lækkun á síldartollinum samhliða því, að sölufyrirkomulagið er stórbætt að þeirra dómi. Þennan lið gr. viljum við fella niður. Loks er 5. brtt. okkar þess efnis, að þeir, sem eru í útflutningsnefnd einkasölunnar, umboðsmenn hennar og skrifstofuþjónar megi ekki reka síldarútveg, síldarsöltun eða kaupa síld til söltunar. Álítum við óheppilegt, að trúnaðarmenn einkasölunnar hafi einkahagsmuna að gta í sambandi við hana og viljum útiloka, að hlutdrægni geti komist þar að. Hv. frsm. meiri hl. talaði hlýlega um flestar brtt. okkar og andæfði aðeins b-lið 4. brtt., eins og búast mátti við. En sú till. fjekk aftur stuðning hv.frsm. minni hl., svo að jeg geri ráð fyrir, að brtt. okkar sigli gegnum þessa hv. deild.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Þetta mál þarf ekki langrar framsögu við. í grg. frv. er tekið fram, hversvegna það er flutt. Það hefir allvíða komið fram, að yfirskattanefndir hafa misskilið tekju- og eignarskattslögin. Tel jeg rjett, að í slíkum tilfellum felli stjórnarráðið úrskurð um vafaatriði, án þess að komi til kasta dómstólanna, enda er svo til ætlast í lögunum. Frv. ákveður skýrt um þetta, og vona jeg að hv. deild vísi málinu til 2. umr. og fjárhagsnefndar og hleypi því sem fyrst gegnum deildina.

Flm. (Jón Þorláksson) Að því er snertir ástæður fyrir þessu frv. get jeg látið mjer nægja að vísa til grg. frv. og svo þess, sem fram kom í þessari hv. deild við umr. um samskonar heimild til að selja Neskaupstað hluta af landi prestssetursins þar. Óska jeg þess aðeins, að frv. fái að ganga til 2. umr., og því verði að umr. lokinni vísað til allshh.