Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með því að gildandi lög gera ekki ráð fyrir því að persónulega eyðslu forstöðumanna fyrirtækja eða starfsmanna sé heimilt að telja til rekstrarkostnaðar og með því að risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækis samkvæmt núgildandi lögum er þessi tillaga óþörf og ég segi nei.



Herra forseti. Ég tek undir þá grein sem hæstv. fjmrh. gerði fyrir atkvæði sínu. Jafnframt bendi ég á að það vekur athygli hvaða þm. það eru sem segja já við því að festa í lögin ákvæði sem þegar eru í þessum sömu lögum og ráðlegg ég þessum hv. þm. að kynna sér lögin betur, kynna sér vinnubrögð skattstofa og venjur, áður en þeir flytja eftirleiðis brtt. um skattamál. Ég segi nei, herra forseti.



Herra forseti. Þau orðaskipti sem hér hafa átt sér stað gefa tilefni til að beina því til hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Norðurl. e. að þeir lesi betur texta hinnar svokölluðu skattsvikaskýrslu, en þar kemur m.a. fram að reglur skorti fyrir skattyfirvöld til þess að unnt sé að framfylgja settum lögum um það að persónulegur kostnaður forráðamanna fyrirtækja sé ekki færður til frádráttar frá tekjum. En það er svo í samræmi við annað, sbr. nýlegar upplýsingar um að ef hinn opinberi geiri sjálfur, þeir sem eiga að vera öðrum til fyrirmyndar, hefði látið vera óbreytta krónutölu til risnu og ferðalaga í hinum opinbera geira hefðu þeir 480 millj. upp í gatið sitt. Tillagan er sjálfsögð og ég segi já.



Herra forseti. Ég mótmæli þeim málflutningi sem hefur verið hafður uppi í greinargerðum af hv. 2. þm. Norðurl. e. og hæstv. fjmrh. og endurtek að um er að ræða ákvæði sem mundi skipta mjög verulegu máli fyrir skattyfirvöld skv. viðtölum sem ég hef átt við þau og fulltrúa þeirra og embættismenn í fjmrn. Það er hins vegar ekki nýlunda að stjórnarliðið nú hafni góðum tillögum frá stjórnarandstöðunni á þeim forsendum að slík atriði séu í raun og veru hvort eð er inni í lögum þannig að þó svo að fjmrh. hafni tillögunni styður hann hana. Þessi sérkennilega afstaða hefur komið fram enn þá einu sinni, herra forseti



Herra forseti. Það er undarlegt þegar því er haldið fram hér á Alþingi að embættismenn ríkisins vinni viljandi með þeim hætti að þeir láti það líðast að persónuleg eyðsla manna komi til rekstrarfrádráttar frá fyrirtækjum og dragist frá skattskyldum tekjum. Það er jafnframt undarlegt ef það er rétt sem hv. þm. segir að skattstjórar láti það undir höfuð leggjast og viðurkenni að þeir viðurkenni hjá fyrirtækjum taumlausa risnu án þess að það sé í þágu viðkomandi fyrirtækis og hafi þar með uppi skattsvik með eigendum viðkomandi fyrirtækja. Þetta er alvarlegur áburður á þessa embættismenn og ég bið formann fjh.- og viðskn. að skrifa ríkisskattstjóra bréf þannig að úr því fáist skorið hvort skattstjórar landsins vinni með þessum hætti og við þurfum ekki að deila um það mál undir dagskrárliðnum fundarsköp hér í hv. Nd.



Ég bendi á hér úr forsetastóli að þetta er 2. umr. málsins og það verða umræður um þetta mál að sjálfsögðu þegar til 3. umr. kemur og ég tel ákaflega óheppilegt að þm. séu að stofna til umræðna af þessu tagi þegar verið er að greiða atkvæði. Eigi að síður ætla ég að veita hv. 3. þm. Reykv. tækifæri til að segja örfá orð um þingsköp.



Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir þolinmæðina svo og hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir stuðning við það mál sem ég flyt og mun kalla eftir því að formaður fjh.- og viðskn. skrifi skattstjórum í landinu og fái svör frá þeim áður en þetta mál verður afgreitt í þinginu. Mér þykir vænt um að þetta mál skuli hafa komið upp með þessum hætti og endurtek þakkir mínar til hv. þm. Halldórs Blöndals vegna stuðnings hans við þetta mál en mun að öðru leyti ræða það við 3. umr.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 356 um um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli. Þetta er nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur athugað frv. og leggur meiri hl. til að það verði samþykkt. Í nál. kemur fram að hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hafi setið fund nefndarinnar og samþykkt þessa afgreiðslu. Undir þetta rita Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Guðmundur Bjarnason, Halldór Blöndal, Ólafur G. Einarsson og Kjartan Jóhannsson en hv. þm. Svavar Gestsson mun skila séráliti og gera grein fyrir sínum skoðunum. Það er aðeins eitt sem ég held að sé ástæða til þess að benda á og það er að með frv. þessa, ef samþykkt verður, er auk þess að taka verkfallsrétt af fangavörðum verið að lögfesta það að ríkið beri hlutlæga ábyrgð á slysum sem fangaverðir gætu orðið fyrir í sínu starfi með samsvarandi hætti og nú er gert í 5. gr. laga um lögreglumenn.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 68 frá 10. okt. 1967, um Iðnlánasjóð, sbr. lög nr. 19 5. apríl 1968 o.s.frv. eins og segir á þskj. 222. Í athugasemdum með frv. segir: "Í lögum um Útflutningsráð Íslands nr. 38/1986, 6. gr., segir að einn af tekjuliðum ráðsins sé tekjur af iðnlánasjóðsgjaldi skv. lögum nr. 55/1984. Tryggt er að ráðið fær þann hluta af iðnlánasjóðsgjaldi sem tilgreindur er í síðarnefndu lögunum. Í lögum nr. 55 1984, sem breyta lögum um Iðnlánasjóð, er þó á tveimur stöðum talað um Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, en hún var lögð niður með lögunum um Útflutningsráð Íslands, nánar tiltekið við gildistöku þeirra laga 1. okt. 1986. Með frv. þessu eru ákvæði laga nr. 55/1984 færð til samræmis við ákvæði hinna nýju laga nr. 38/1986. Að öðru leyti virðast einstakar greinar frv. ekki þurfa nánari skýringa við. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Hæstv. forseti. Á þskj. 163 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum nr. 41 frá 18. maí 1978, um Iðntæknistofnun Íslands. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp athugasemdir sem fylgja. "Með frv. þessu er lagt til að lögum um Iðntæknistofnun Íslands verði breytt á þann veg að stofnuninni verði heimilt að eiga aðild að rannsókna- og þróunarfyrirtækjum er hagnýti niðurstöður verkefna sem stofnunin vinnur að. Áhugi atvinnulífsins á að hagnýta niðurstöður rannsókna- og þróunarverkefna er að aukast og hefur sá áhugi beinst að stofnun sérstakra fyrirtækja um slík verkefni. Má í þessu sambandi nefna nýlega breytingu á lögum um Háskóla Íslands sem heimilar háskólanum að eiga hlutdeild í fyrirtækjum sem fást við rannsókna- og þróunarstarfsemi. Stjórn Iðntæknistofnunar hefur því óskað eftir að gerð verði sú breyting á lögum um stofnunina að henni verði heimilt að eiga aðild að starfandi fyrirtækjum. Helstu kostir þess að geta tekið þátt í stofnun fyrirtækja, sem verða til vegna verkefna sem unnin eru á vegum Iðntæknistofnunar, eru eftirfarandi: 1. Þátttaka í slíkum fyrirtækjum eykur tengsl Iðntæknistofnunar við atvinnulífið og þar með skilning starfsmanna á þörfum þess. 2. Iðntæknistofnun fær greitt fyrir forvinnu við rannsóknir og þróun með hlutabréfum. Með því að selja hlutabréfin síðar má afla sértekna og fá endurgreiddan hluta þess kostnaðar sem viðkomandi rannsókna- og þróunarverkefni hefur í för með sér fyrir stofnunina. 3. Nýjar leiðir opnast til frekari rannsókna í samvinnu við slík fyrirtæki. Mun það byggja upp þekkingu og auka sértekjur við grunnrannsóknir sem í dag eru mjög takmarkaðar vegna fjárskorts íslenskra fyrirtækja til að stunda kostnaðarsamar grunnrannsóknir. 4. Auknir möguleikar opnast til að ráða og halda starfsmönnum með viðamikla sérfræðiþekkingu þar sem t.d. má bjóða þeim hlutastörf í slíkum fyrirtækjum. 5. Aukin meðvitund skapast hjá starfsmönnum stofnunarinnar um gildi grunnrannsókna og hagnýtra rannsókna. Tekið skal fram að aðild Iðntæknistofnunar að rannsókna- og þróunarfyrirtækjum verður háð samþykki stjórnar stofnunarinnar og iðnrh. hverju sinni eins og fram kemur í frv. Þá verður heimildin takmörkuð við félög með takmarkaða ábyrgð þannig að áhætta stofnunarinnar verði afmörkuð við hlutafjárframlög. Einstakar greinar frv. þurfa eigi nánari skýringa við." Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 11. júní á þessu ári til að stöðva verkfall flugvirkja og flugvélstjóra í Flugvirkjafélagi Íslands sem starfa hjá Arnarflugi hf. Ég legg til, herra forseti, að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 11. júní á þessu ári til að stöðva verkfall flugvirkja og flugvélstjóra í Flugvirkjafélagi Íslands sem starfa hjá Arnarflugi hf. Ég legg til, herra forseti, að að þessari umræðu lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa en frv. þetta er samið skv. tillögum nefndar til að endurskoða sjóðakerfi sjávarútvegsins. Samkomulag var í þeirri nefnd um efni frv. Þar áttu sæti fulltrúar sjómanna, útgerðarmanna, fiskvinnslu og fjögurra stærstu þingflokkanna á Alþingi. Helstu nýmæli þessa frv. eru einkum þrjú en þau eru eftirfarandi: 1. Hvíli ekki skuld á skipi hjá Fiskveiðasjóði er Stofnfjársjóði skylt að greiða til skipseiganda innstæðu á reikning þess án þess að sérstaklega sé óskað eftir því. Í þessu felst m.a. að sé skip með öllu skuldlaust við Fiskveiðasjóð skuli Stofnfjársjóður ekki hlutast til um að greiða gjaldfallnar afborganir af stofnlánum skips hjá Ríkisábyrgðasjóði og Byggðastofnun. Þetta er önnur regla en gildir skv. frv. í þeim tilvikum sem skip eru í skuld við Fiskveiðasjóð. Í þeim tilvikum er gert ráð fyrir að halda megi eftir innstæðu skips til greiðslu við Byggðasjóð og Ríkisábyrgðasjóð. Þetta er skv. tillögu nefndarinnar en að sjálfsögðu má draga í efa hvort rökrétt sé að gera það á þennan hátt. En þetta var tekið til athugunar í nefndinni og niðurstaðan var sú sama. 2. Sé skip með áhvílandi lán hjá Fiskveiðasjóði, Ríkisábyrgðasjóði eða Byggðastofnun, þó ekki í vanskilum, getur skipseigandi með sérstakri beiðni fengið endurgreitt fé af stofnfjársjóðsreikningi sínum. Fiskveiðasjóði er þó heimilt að halda eftir ákveðnum hluta fjárins til greiðslu á næsta gjalddaga eftir ákveðnum hlutfallsreglum miðað við tíma frá síðasta gjalddaga. 3. Innstæða á reikningi skips hjá Stofnfjársjóði á að njóta vaxta. Í Ed. var gerð lítils háttar breyting, en sú brtt. kemur fram á þskj. 337. Þar kemur fram að Fiskveiðasjóður skuli færa til tekna á reikninginn vexti, sem hverju sinni eru ákveðnir með hliðsjón af fjármagnskostnaði skulda er á skipum hvíla hjá Fiskveiðasjóði, í stað þess að í frumvarpsdrögunum var gert ráð fyrir að það skyldi miðast eingöngu við viðkomandi skip. Þetta er að mínu mati eðlileg breyting, en eins og frv. var flutt þegar það var lagt fram í Ed. var það flutt nákvæmlega eins og nefndin skilaði því til sjútvrn. og er þessi breyting eðlileg að mínu mati. Ég vil að lokum leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um framhald álagningar og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Eins og fram hefur komið í frv. til fjárlaga og athugasemdum með því miðast forsendur þess við innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda og að þeirri innheimtu verði fram haldið á næsta ári með sama hætti og verið hefur undanfarin ár. Hér er um að ræða skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, húsnæðisgjald, sérstakt tímabundið vörugjald og jöfnunarálag á innflutt hús. Frv. um þessi efni hafa verið flutt á hverju ári og kveðið á um tímabundið gildi þeirra um eitt ár í senn. Málið hefur þegar fengið afgreiðslu í Ed. og er í órjúfanlegu samhengi við afgreiðslu fjárlaga og hefur verið, eins og fram hefur komið, afgreitt á hverju þingi. Hér er ekki um að ræða efnislegar breytingar frá því sem gilt hefur um þessi efni á undanförnum árum. Ég legg því til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Það er ekki rétt hjá hæstv. fjmrh. að hér sé um að ræða óbreytta framlengingu á sköttum eins og þeir hafa verið. Hér er verið að breyta verulega til í ýmsum efnum og skiptir þar mestu að það er verið að ákveða með þessu að taka húsnæðisgjaldið áfram í ríkissjóð, húsnæðisgjald upp á 700-800 millj. kr. sem var lagt á með samkomulagi við stjórnarandstöðuflokkana vorið 1985 ef ég man rétt. Ég vil leyfa mér aðeins að fara yfir frv. Það er þá fyrst ljóst að álagningarprósenta skatts á skrifstofu og verslunarhúsnæði hefur lækkað úr 1,4% í 1,1%. Ég mun svo sem fyrr flytja tillögu um að notuð verði sama álagningarprósenta skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og var, þ.e. 1,4% a.m.k. Síðan er hér gert ráð fyrir því í 6. gr. að sérstakur eignarskattur verði innheimtur og að þessir fjármunir, sem þar er gert ráð fyrir, verði innheimtir með sama hætti og var á árinu 1986. Ég vildi fá upplýsingar um það hjá hæstv. fjmrh. hvað gert er ráð fyrir að þessir skattar skili miklu í ríkissjóð á næsta ári samkvæmt þeim áætlunum sem nú liggja fyrir um tekjur ríkissjóðs á árinu 1987, sérstakur eignarskattur skv. 6. gr. Ég vildi fá upplýsingar um hvað áætlað er að hann gefi samkvæmt nýjustu tekjuáætlunum ríkissjóðs fyrir árið 1987. Hið sama á reyndar við um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það væri gott að fá um það upplýsingar strax við þessa umræðu hvað gert er ráð fyrir að hann gefi á árinu 1987 samkvæmt nýjustu áætlunum um tekjur ríkissjóðs á því ári, en þær munu nú liggja fyrir. Þá vil ég sérstaklega víkja að II. kafla, um húsnæðisgjald, en þar segir, með leyfi forseta: "Á árinu 1987 skal leggja 1% húsnæðisgjald á söluskattsstofn allra þeirra aðila sem lög nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum, taka til. Gilda ákvæði þeirra laga og reglugerða settra skv. þeim að fullu um álagningu og innheimtu þessa gjalds, svo og um aðra framkvæmd. Gjaldið rennur óskipt í ríkissjóð og skal því ráðstafað til útlána á vegum Byggingarsjóðs ríkisins." Hérna er verið að falsa staðreyndir málsins. Framlög í Byggingarsjóð ríkisins eru lækkuð í raun og veru um hærri upphæð en þessu svarar þannig að hér er verið að afla tekna fyrir ríkissjóð. Eins og kunnugt er er gert ráð fyrir að framlög í Byggingarsjóð ríkisins lækki á næsta ári frá því sem er á þessu ári um mörg hundruð millj. kr. þrátt fyrir þann gífurlega vanda sem um er að ræða í húsnæðismálum og húsnæðislánakerfinu. Þau mál voru lítillega rædd í gær í Sþ. og verða örugglega nánar rædd við 3. umr. fjárlaga þegar hún fer fram. En það er æskilegt að fá nánari upplýsingar um það hjá fjmrh. hvað þessi liður gefur samkvæmt nýjustu tekjuspám ríkisins fyrir árið 1987, þ.e. þetta 1% húsnæðisgjald á söluskattsstofn sem gert var ráð fyrir við upphaf meðferðar málsins að gæfi um 600 millj. kr. en er örugglega mun hærri upphæð núna. Ef þetta á að merkjast Húsnæðisstofnuninni hlýtur þessi peningur að fara allur, sú hækkun sem gert er ráð fyrir núna á tekjum ríkissjóðs af þessu, í húsnæðiskerfið líka þannig að það verður að fylgja með af minni hálfu að inna eftir því hvort það er ekki alveg á hreinu að sú upphæð, sem þessi tala hækkar um samkvæmt nýjustu tekjuspám ríkisins, renni einnig til Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári. Þegar ákveðið var að leggja 1% húsnæðisgjald á söluskattsstofn var einnig gert ráð fyrir að hækka sérstaklega verð á áfengi og tóbaki til að styrkja stöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Það er hvergi gerð grein fyrir þeim fjármunum að ég best fæ séð í fjárlagafrv. né heldur í þessu frv. og er nauðsynlegt að fá um það upplýsingar hvaða fjármunir eru hér á ferðinni sem ríkið er að hirða í ríkissjóð af Byggingarsjóði ríkisins og húsbyggjendum í landinu. Þetta atriði tel ég óhjákvæmilegt að komi fram, en vil hins vegar taka fram varðandi IV. kafla frv., um jöfnunargjald, að ég mun styðja framlengingu þess. Það er mikið álitamál hvort á að vera að framlengja til eins árs í senn gjald eins og þetta því að það hlýtur að verða lagt á um nokkurra ára skeið í viðbót. Það er algerlega óhjákvæmilegt vegna innfluttra einingahúsa. En ábendingar mínar snerta fyrst og fremst húsnæðisgjaldið og eignarskattsviðbótina skv. 6. gr.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 3. þm. Reykv. skal tekið fram að það er sjálfsagt að koma nýjustu upplýsingum um áætlaðar tekjur af þessum gjaldstofnum til hv. fjh.- og viðskn. þegar hún tekur málið til meðferðar, en eins og kunnugt er hafa þær forsendur breyst síðustu daga með því að nýjar áætlanir hafa komið fram þar að lútandi. Að því er húsnæðisgjaldið varðar kom það upphaflega til sem samkomulag þingflokka á Alþingi og því var ætlað að gilda út þetta ár, en það er nú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að framlengja þetta gjald, sem er 1% á söluskattsstofn, og sú ákvörðun er tekin á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ekki til þess ætlast að stjórnarandstaðan sé bundin við samkomulagið lengur en til stóð þegar það var gert. Það er svo að framlög ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins eru allmiklu meiri en þetta gjald gefur og má því segja að það renni allt til Byggingarsjóðs ríkisins því að framlag ríkissjóðs er meira en þetta eina prósentustig gefur.



Herra forseti. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur það ekki oft gerst að stuðlað hafi verið að heildarsamkomulagi hér í þinginu um tiltekna mikilvæga málaflokka. Ríkisstjórnin hefur kosið að fara fram með sín mál án þess að ræða þau á neinn hátt við stjórnarandstöðuna og hefur líka haft til þess mikinn þingmeirihluta. Þó gerðist það vorið 1985 að húsnæðismál voru komin í þannig lagað óefni að það varð niðurstaðan að reyna að ná allsherjarsamkomulagi allra flokka í þinginu um skipun milliþinganefndar og um tekjuöflun til húsnæðismála. Þegar frv. til fjárlaga fyrir árið 1987 er svo lagt fram er bersýnilegt að húsnæðisgjaldið, sem ákveðið var með stuðningi stjórnarandstöðunnar, er allt tekið í ríkissjóð og hæstv. fjmrh. lýsir því áðan yfir, fyrir 2-3 mínútum, að þar með sé stjórnarandstaðan ekki bundin af þessu samkomulagi. En þá skal það líka vera skýrt af hálfu Alþb. að við teljum okkur heldur ekki bundin af því samkomulagi sem gert var um milliþinganefndina þegar ríkisstjórnin segir málum einhliða upp með þessum hætti, tekjuöflunarforsendu húsnæðismálanna. Það er skipuð milliþinganefnd og hún hefur starfað um alllangt skeið og átti samkvæmt samþykktum s.l. vor að gera tillögur um breytingar á húsnæðiskerfinu. Í milliþinganefndinni hefur stjórnarliðið þvælst fyrir allan tímann, engin álit hafa fengist frá milliþinganefndinni vegna þess hvernig stjórnarliðið hefur haldið þar á málum. Þá er einboðið skv. fjárlagafrv. og orðum fjmrh. áðan að hann hafnar öllu samkomulagi við stjórnarandstöðuna um þessi mál, bæði tekjuöflunina og milliþinganefndina, og að því er varðar Alþýðubandalagið skal það a.m.k. vera hreint að við teljum okkur óbundin af þessu máli líka og mun það koma fram næstu daga.



Herra forseti. Það er rangt, sem fram kemur af hálfu hv. 3. þm. Reykv., að ríkisstjórnin hafi einhliða sagt upp samkomulagi. Það var gert Samkomulag um tímabundna fjáröflun í þessu skyni. Það samkomulag gilti um fjáröflun út þetta ár og ég get ekki ætlast til þess að stjórnarandstaðan sé bundin við það samkomulag lengur en um var samið í upphafi. Fjáröflunin gilti til loka þessa árs sem um var samið. Það eina sem fólst í mínum orðum var að ég gæti ekki ætlast til þess að stjórnarandstaðan væri bundin lengur en um var samið. Það er ekki rétt að hér sé um einhliða uppsögn að ræða. Hér er einungis um að ræða þá staðreynd að við sömdum ekki um að standa saman að fjáröfluninni til lengri tíma. Áframhald þessarar fjáröflunar er því á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, en auðvitað fögnuðum við því ef þm. stjórnarandstöðunnar væru reiðubúnir til að standa að þessari fjáröflun áfram.



Herra forseti. Hér er verið að nota sér neyð húsbyggjenda í landinu til að afla tekna í ríkissjóð aukalega upp á 800-1000 millj. kr. Fyrir hönd Alþb. vil ég að það komi fram að við tökum ekki þátt í slíkum vinnubrögðum.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingar á lögum um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri, með síðari breytingum. Hér er um það að ræða að fjárhæðir þessara laga eru færðar upp með tilliti til breyttra verðlagsforsendna. Í þessum breytingum felast því engar efnisbreytingar frá því sem gilt hefur, en vegna þess að ekki er í ráði að ákveða sérstaka skattvísitölu er nauðsynlegt að breyta fjárhæðum laganna með þessum hætti og ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Þannig er mál með vexti að til meðferðar eru tvö lítil frv. um breytingu á lögum um almannatryggingar. Annað er hið árvissa mál um breytingu á sjúkratryggingagjaldi, sem kemur hér til umræðu á eftir, en hitt málið og það sem hér er til umræðu er lítið frv. til að bæta stöðu þeirra mæðra eða feðra sem eiga að maka örorkulífeyrisþega sem vistaður er á stofnun með þeim hætti að lífeyririnn fellur allur til þeirrar stofnunar. Þegar svo stendur á liggur í augum uppi að þar skortir það fé sem hinn framfærandinn hefur lagt til heimilisins, en hins vegar er vegna barna slíkra hjóna greiddur barnalífeyrir en ekki mæðralaun. Þegar viðkomandi er skilinn við maka sinn, ekkja eða ekkill er heimilt að greiða mæðralaun eða bætur sem til þeirra svara. En í þeim tilvikum, sem ég ræði um, þegar makinn er vistaður til langdvalar á stofnun og bæturnar falla ekki lengur til heimilis þeirra og barnanna er fjárhagslega staðan síst betri en þegar þess maka nýtur ekki lengur við. Hér er því um að ræða réttlætismál sem ég leyfi mér að vona að hv. Nd. afgreiði jafngreiðlega og hv. Ed. Hér er ekki um marga einstaklinga að ræða. En það er augljóst að hér þarf lagabreytingu til að geta látið þetta fólk njóta þess réttar sem ég hygg að flestir séu sammála um að sanngjarnt sé. Hér er raunar ekki einungis um að ræða örorkulífeyrisþega eða ellilífeyrisþega þegar svo bæri undir, en hins vegar líka um þau tilvik þegar maki sætir gæslu- eða refsivist sem varað hefur a.m.k. þrjá mánuði. Með þessari litlu lagabreytingu, ef frv. verður samþykkt, hygg ég að staða barna slíkra einstaklinga væri betur tryggð en nú er og leyfi mér þess vegna, herra forseti, að leggja það til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Með þessu frv. er verið að reyna að koma til móts við fjárhagsvanda elli- og örorkulífeyrisþega sem skapast þegar maki þeirra vistast til langdvalar á stofnun og missir þar af leiðandi lífeyri sinn, svo og þegar maki sætir gæslu- eða refsivist sem varað hefur a.m.k. þrjá mánuði. Hér er vissulega tekið á mikilvægu máli og því ber að fagna, en ég er ekki sannfærð um að sú leið sem hæstv. heilbrrh. hefur valið til að koma til móts við þetta vandamál sé sú rétta. Hér er farin sú leið að greiða mæðra- eða feðralaun til maka elli- og örorkulífeyrisþega. Út frá því sjónarmiði er eingöngu komið til móts við þá elli- og örorkulífeyrisþega sem eru með börn á framfæri þegar maki dvelur langdvölum á sjúkrastofnun en ekki þá elli- og örorkulífeyrisþega sem ekki hafa börn á framfæri en hafa engu að síður þunga framfærslubyrði þegar maki vistast á sjúkrastofnun til langdvalar og missir lífeyri sinn. Í þeim tilfellum getur einnig skapast mikill fjárhagsvandi fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Ég nefni sem dæmi að þegar maki elli- og örorkulífeyrisþega vistast til langdvalar á sjúkrastofnun þarf makinn sem er á heimilinu engu að síður að greiða sömu húsaleigu og áður, rafmagn, hita, síma o.s.frv. sem getur orðið erfitt og kannske ekki viðráðandi þegar lífeyrir makans sem dvelst á sjúkrastofnun fellur niður. Ég hygg að hæstv. ráðh. hafi tekið þetta mál upp í framhaldi af ábendingum landlæknis um þetta mál sem birtist í Alþýðublaðinu 13. nóv. s.l. þar sem landlæknir lýsir því hvernig margir aðstandendur langlegusjúklinga hafi leitað til landlæknisembættisins vegna þeirra aðstæðna sem upp koma þegar maki elli- og örorkulífeyrisþega vistast langdvölum á stofnun. Ég hafði samband við landlækni og tjáði hann mér að hann hefði ekki síður átt við aðstæður maka elli- og örorkulífeyrisþega þótt barn væri ekki á framfæri einmitt af þeim ástæðum sem ég hér áður greindi frá þannig að málið er ekki nema að litlu leyti leyst með því frv. sem ráðherra nú leggur fram. Ég tel að hægt hefði verið að leysa þetta mál með því að víkka út heimild sem er að finna í 13. gr. almannatryggingalaga um makabætur og tryggja með því við þessar aðstæður hagsmuni bæði elli- og örorkulífeyrisþega sem hafa börn á framfæri og eins þeirra elli- og örorkulífeyrisþega sem ekki hafa börn á framfæri en búa allt eins við slæmar fjárhagsaðstæður þegar lífeyrir maka fellur niður dveljist hann til langdvalar á stofnun. Um er að ræða ákvæði 13. gr. almannatryggingalaga sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Greiða má maka elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að 80% einstaklingslífeyris ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi." Ég tel að þeirri lagagrein sem er að finna í frv. ráðherra hefði mátt bæta við þessa grein almannatryggingalaga og hún hefði þá hljóðað svo: "Enn fremur er heimilt að greiða makabætur til elli- og örorkulífeyrisþega þegar svo stendur á að bætur bótaþega ganga að fullu til stofnunar sem bótaþegi er vistaður á, svo og þegar 60. gr. á við um hagi bótaþega, sbr. og 3. mgr. 14. gr." Þessu ákvæði hefur verið beitt í þágu þeirra sem bundnir eru heima við vegna örorku eða langvinns sjúkdóms maka og geta af þeim sökum ekki aflað sér tekna. Í lagagreininni sjálfri er einungis talað um greiðslu þessara makabóta ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Án lagabreytinga hefði þessi grein líka getað náð til maka elli- og örorkulífeyrisþega við þær aðstæður sem um ræðir í þessu frv. Með breytingu á þessu ákvæði hefði verið hægt að láta þessar greiðslur einnig ná til makans væri hann sjálfur elli- eða örorkulífeyrisþegi, en eins og ákvæðið er nú fara ekki saman makabætur og lífeyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Með þessari breytingu, sem ég hef hér greint frá, hefði tvennt áunnist umfram það sem er gert ráð fyrir í frv. ráðherra. Í fyrsta lagi hefði greiðslan einnig náð til maka elli- og örorkulífeyrisþega sem dvelst langdvölum á stofnun og lífeyrir hefur fallið niður af þeim sökum. Ég hef áður lýst því að þetta vandamál, sem hér er verið að leysa, getur verið eins þungbært fyrir maka elli- og örorkulífeyrisþega sem dvelst á stofnun þó að börn séu ekki á framfæri, bæði að því er varðar greiðslu á húsnæðiskostnaði og fleira, þegar tekjur annars makans falla niður. Í öðru lagi er í frv. ráðherra um mjög lágar greiðslur að ræða sem í mörgum tilfellum mundu litlu breyta fyrir elli- og örorkulífeyrisþegann sem hefur börn á framfæri þegar lífeyrir maka fellur niður. Lífeyrir makans sem fellur niður þegar hann dvelst til langframa á stofnun getur verið nálægt 16 000 kr. Heimilið verður því af þessum tekjum. Í staðinn koma skv. frv. ráðherra greiðslur mæðralauna með einu barni rúmar 2400 kr., með tveim börnum 6488 kr. og með þremur börnum 11 507 kr. Kæmi til greiðslu makabóta, eins og ég hef hér lagt til, óháð því hvort börn væru á framfæri en aðstæður engu að síður metnar því hér er um heimildarákvæði að ræða, væru greiðslurnar í þeim tilfellum 12 300 kr. á mánuði, en makabætur eru nú 80% af grunnlífeyri og tekjutryggingu. Ég tel, herra forseti, að þessa leið hefði verið eðlilegra að fara og vafalítið hefði orðið um heldur meiri útgjöld að ræða sem varla hefðu þó skipt sköpum því hægt hefði verið að meta fjárhagslegar og félagslegar aðstæður í hverju tilfelli þar sem hér er um heimildarákvæði að ræða. Hér er líka um að ræða rúmar 12 000 kr. sem máli hefðu skipt fyrir heimili sem býr við slíkar aðstæður í stað rúmlega 2400 kr. eins og er í frv. ráðherra væri um eitt barn að ræða. Í annan stað vil ég líka benda á að ef það er hugmynd hæstv. ráðh. að láta þetta bara ná til þeirra elli- og örorkulífeyrisþega sem hafa börn á framfæri og maka þeirra sem sæta refsivist og hafa börn á framfæri hefði verið miklu eðlilegri leið, að mínu mati, að breyta 14. gr. almannatryggingalaga sem kveður á um greiðslu barnalífeyris. Ég tel að sú leið hefði betur fallið að ákvæðum almannatryggingalaga sem fyrir eru. Í því sambandi bendi ég á að greiðsla mæðra- og feðralauna er nú bundin við einstakling, þ.e. einstæða foreldra, ekkjur og ekkla. Hér er því um einstaklingsbætur að ræða, en þeim forsendum á nú að breyta með frv. Öðru máli gegnir um barnalífeyri. Þar er um að ræða greiðslu bóta eða barnalífeyris ef börn missa annað hvort foreldri og einnig, og það skiptir máli í þessu sambandi, að barnalífeyrir er líka greiddur ef annað hvort foreldri er látið eða er örorkulífeyrisþegi, eða eins og segir í 14. gr. almannatryggingalaga: "Heimilt er tryggingaráði að ákveða barnalífeyri með barni ellilífeyrisþega, svo og með barni manns sem sætir gæslu- eða refsivist, enda hafi vistin varað a.m.k. þrjá mánuði." Hér getur því verið um að ræða greiðslu barnalífeyris þó báðir foreldrar séu framfærendur. Öðru máli gegnir um mæðra- og feðralaun sem bundin eru við einn framfæranda. Ég tel að sú breyting sem hæstv. ráðh. leggur hér til, þ.e. að greiða mæðraeða feðralaun til maka elli- og örorkulífeyrisþega og breyta þannig eðli greiðslna mæðra- og feðralauna, sé ekki rétta leiðin og eðlilegra hefði verið að fella þetta að ákvæðum um barnalífeyri í 14. gr. þar sem einmitt er kveðið á um greiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega, svo og um greiðslu með barni þeirra sem sæta gæsluvist. Í þessum tilfellum, sem hér um ræðir, hefði mátt greiða tvöfaldan barnalífeyri ef maki dvelst á sjúkrastofnun og lífeyrir fellur niður af þeim sökum. Barnalífeyrir er nú tæpar 4000 kr. en mæðralaun 2400 með einu barni þannig að hér hefði einnig verið um hærri bætur að ræða. Tvöfaldur barnalífeyrir hefði til að mynda gefið um 8000 kr. Þessa leið tel ég að hæstv. ráðh. hefði átt að fara ef ráðherra er á annað borð ekki samþykkur því, sem ég tel eðlilegast og best hefði leyst fjárhagsvanda þessa fólks, að fara að ákvæðum 13. gr. og greiða makabætur í þessum tilfellum. Ég geri mér ljóst, herra forseti, að þetta mál hefur þegar hlotið afgreiðslu í Ed. og stutt lifir af þingtímanum fyrir jólaleyfi þm. þannig að vera má að erfitt sé um vik að breyta þessu í það horf sem ég hef hér mælt fyrir. Vissulega væri það þó hægt ef vilji væri fyrir hendi og vil ég hér í lokin óska eftir því við hæstv. heilbr.- og trmrh. að hann tjái sig um þær tillögur sem ég hef hér lagt fram. Telji ráðherra að athuguðu máli eðlilegra að fella þetta undir greiðslu barnalífeyris eða makabóta, sem hægt er í báðum tilfellum eins og ég hef lýst, tel ég að ekkert væri því til fyrirstöðu að nefnd sú sem fær málið til athugunar breyti því í það horf sem ég hef hér lýst.



Herra forseti. Aldrei þessu vant er ég gjörsamlega ósammála eiginlega öllu því sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur nýlega mælt fyrir hér. Ég held að þarna sé dálítill misskilningur á ferðinni. Það sem hæstv. ráðh. er að gera hér er sanngirnismál, þ.e. að mæður eða feður sem eiga maka sinn tekjulausan á sjúkrastofnun fái mæðra- eða feðralaun til jafns við ekkjur, fráskildar konur og ógifta foreldra. Þetta er út af fyrir sig sanngirnismál. Það sem mér finnst hins vegar óljóst er að ég átta mig ekki alveg á því hvort það er algjört skilyrði að viðkomandi maki hafi verið með örorkulífeyri eða ellilífeyri. Í tilfellinu ellilífeyrir er það alveg ljóst, en til eru dæmi þar sem maður slasast illilega, liggur heilt ár á sjúkrahúsi. Þó að ljóst sé frá upphafi að hann muni aldrei út af sjúkrahúsinu koma líður venjulega heilt ár áður en maðurinn er metinn til varanlegrar örorku. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðh. hvernig væri farið með slík tilvik vegna þess að það er ekki sjálfgefið að langlegusjúklingar hafi örorkubætur. Það held ég að verði að vera ljósara í frv. Ég get ekki stillt mig um að gera eina málfarslega athugasemd við grg. Það er þar dálítið skemmtileg setning, með leyfi forseta, sem hefst þannig: "Væri maki bótaþega og framfærandi barnanna hins vegar ekkja, ógift eða fráskilin". . Ég fæ ekki séð að hann eða hún gæti þá verið nokkurs maki þannig að þarna hefur hugmyndaflugið dálítið farið á svig við gerð grg. Annað er í þessari grg. sem mér finnst bera vott um dálitla vanþekkingu. Það er gert ráð fyrir að þessi maki, ef hann væri ekkja, ógift eða fráskilin kona, ætti rétt á allt að 11 002 kr. á mánuði í mæðralaun. Það er alrangt vegna þess að til þess þyrfti hún að eiga a.m.k. þrjú börn eða fleiri. Ætti hún aðeins eitt barn ætti hún ekki rétt á nema 2476 kr. og, eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, með tveim börnum 6488. Grg. þessi þykir mér því ekki sérdeilis vel gerð ef ég mætti hafa orð á því hér. En varðandi inntakið í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vil ég segja þetta: Það er ákaflega erfitt að mismuna fólki innan almannatryggingakerfisins. Segjum að ellilífeyrisþegi fari á stofnun. Vitaskuld falla þá niður tekjur heimilisins að hálfu ef báðir aðilar hafa verið á ellilífeyri. En þetta er sama vandamálið og einhleypingar eiga við að stríða sem er einfaldlega það að ellilífeyrir er ekki til þess að lifa af. Það er fullkomið hneyksli að verkalýðshreyfingin skuli voga sér að gera kjarasamninga nú fyrir skömmu þar sem mönnum eru tryggð svokölluð lágmarkslaun sem eru fráleit í sjálfu sér, 26 500 kr., og að þá skuli ekki vera gulltryggt að elli- og örorkulífeyrisþegar hafi a.m.k. þessa upphæð líka. Og það er vandamálið. Ég held að breyting sú sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lagði til sé í trássi við inntak og hugmyndir að almannatryggingakerfinu vegna þess að væri sú breyting gerð væri þar um umtalsverða mismunun milli einstaklinga að ræða sem búa við alveg sömu kjör. Þess vegna treysti ég mér ekki, þegar hv. heilbr.- og trn. fær þetta mál til meðferðar, ég á þar sæti sjálf, til að styðja þær hugmyndir. Varðandi tvöfaldan barnalífeyri í þeim tilvikum þar sem maki væri á stofnun eða sætti gæsluvist. Það væri líka ákveðin mismunun vegna þess að allflestar einstæðar mæður verða að lúta því að fá einfalt barnsmeðlag, eða barnalífeyri með börnum sínum sé makinn öryrki. Ég fæ ekki séð af hverju ætti að mismuna þar í tilvikum sem hér um ræðir. Ég held því að frv. ætti að ná fram að ganga eins og það er orðið nú, en með þeim fyrirvara, sem ég óska eftir að fá skýringar á, hvernig beri að fara með þau tilvik þar sem ljóst er maður eða kona er langlegusjúklingur og verður það, en verður venjulega að vera á sjúkrahúsi allt að einu ári og á meðan hefur makinn ekki annað en sjúkradagpeninga. Ég held að það þurfi að hafa alveg skýrt að þetta geti átt við í slíkum tilvikum eða þá að gengið verði eftir að sjúklingurinn sé metinn til örorku miklu fyrr en almennt gerist.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Að því er ræðu hv. 2. landsk. þm. varðar vil ég fyrst leiðrétta þann misskilning að frv. þetta er ekki til komið vegna greinar í Alþýðublaðinu hinn 13. nóv. né nokkurn annan dag nóvembermánaðar. Þetta er samkvæmt ábendingu fólks sem sjálft hefur átt í erfiðleikum af þessum sökum. Þannig er það mál. Og mér þykir afar vænt um að landlæknir hefur tekið undir það, enda hef ég skýrt honum frá þessu máli. Og gott er að Alþýðublaðið hefur líka tekið undir þetta, en ég geri ráð fyrir að það hafi verið það sem hv. þm. var að tala um nema Alþýðublaðið hafi verið með þessar hugmyndir þm. Ekki veit ég það því að ég hef ekki alltaf tíma til að lesa það blað og hafði það alls ekki í nóvembermánuði og núna um nokkurt skeið, en það fer kannske að eignast fleiri lesendur ef svo heldur sem horfir og má vera að það verði orðið hluti af morgunverkunum að lesa það blað áður en líður. En hvað um það, herra forseti. Það var ekki ætlunin að ónotast neitt í þessu sambandi heldur einungis að skýra frá þessu til fróðleiks af því að þessi spurning kom fram. En þær hugmyndir sem hún setti fram byggjast á misskilningi á sjálfu frv. Hér er einungis verið að tala um að gera maka sem svona stendur á um ekki verr setta en þá sem annaðhvort hafa misst maka sinn eða þá sem eru einstæðir foreldrar, þ.e. að þeir sem núna eiga rétt á barnalífeyri og mæðralaunum skv. lögunum eru sá hópur sem hér er verið að miða við en ekki allur sá stóri hópur sem hv. þm. nefndi og gilda allt aðrar reglur um. Þetta er í sjálfu sér svar við spurningu hv. 10. landsk. þm. líka. Hún spurði um þá sem lægju á langlegusjúkrahúsi og hefðu ekki verið metnir öryrkjar. Þeir mundu ekki skv. þessu frv. fá rétt því að hér er einungis miðað við þá sem fá barnalífeyri skv. almannatryggingalögum. En barnalífeyri fá þeir ekki sem svo stendur á um sem hv. þm. nefndi. Þetta er í raun og veru einungis samræmingaratriði. Að því er varðar grg. vil ég fyrst geta þess að sú prentvilla sem hv. þm. nefndi hefur verið leiðrétt með því að frv. hefur verið útbýtt prentuðu upp þannig að í grg. stendur: "Væri framfærandi barnanna hins vegar ekkja, ógift eða fráskilin kona ætti hún rétt á allt að 11 002 kr." o.s.frv. Frv. fjallar um að þegar faðir eða móðir barnanna sem hefur verið öryrki er vistaður langdvölum á stofnun verði þau fjárhagslega ekki lakar sett en ekkjan, ógifta konan eða fráskilda móðirin væri með sín börn á framfæri. Um þetta snýst þetta mál. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir gerði athugasemd við þetta, það væri ekki rétt það sem stæði um upphæð mæðralaunanna. Það þyrftu að vera þrjú börn til þess að svo væri sem þarna stendur. Það er rétt, enda stendur þarna "allt að". Það er engin villa í grg. frv. að því er þetta varðar, enda er grg. samin af þeim lögfræðingi sem einna best þekkir þessi mál. Ég vonast til þess, herra forseti, að hv. þingdeild greiði fyrir málinu í gegnum þingið og viðurkenni þar með að þarna er þörf á að bæta til betri vegar um hag þess fólks sem í hlut á.



Herra forseti. Fyrst út af orðum hv. 10. landsk. þm. Guðrúnar Helgadóttur. Hv. þm. taldi að þær hugmyndir sem ég setti fram væru í trássi við hugmyndir sem liggja að baki almannatryggingalögunum og þm. var tíðrætt um mismunun. Þetta er mesti misskilningur hjá hv. þm. Ef það ætti að fara út í þá sálma að því er varðar almannatryggingalöggjöfina hvort væri um mismunun að ræða á hinum og þessum stöðum í almannatryggingalöggjöfinni mætti finna hin og þessi ákvæði þar sem er um hreina mismunun að ræða. Ég skal til að mynda nefna fyrir hv. þm. að því er varðar ekkju- og ekkilsbætur: Af hverju fá ellilífeyrisþegar ekki greiddar þessar bætur? Hér er um eina tegund af mismunun að ræða. Að því er varðar ákvæði 13. gr. má segja kannske að þar sé líka um mismunun að ræða. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur staðið að því að samþykkja 13. gr. almannatryggingalaganna, en hún kveður á um að það megi greiða maka elli- og örorkulífeyrisþega makabætur ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi. Þessar makabætur eru greiddar í þeim tilfellum þar sem maki er bundinn heima yfir maka sem er sjúkur. Og þá má spyrja: Hvað með einstæða foreldra? Af hverju fá þeir ekki slíkar bætur ef viðkomandi einstætt foreldri er bundið heima yfir sjúku barni? Víða má því leita að mismunun í almannatryggingalöggjöfinni og tel ég nú að þetta sé ekkert annað en hártogun hjá hv. þm. Sú till. sem ég lagði hér til er beint framhald af því sem fyrir er í 13. gr. Við höfum lagaákvæði sem kveður á um að það megi greiða makabætur ef viðkomandi er bundinn yfir sjúkum maka heima. Það er verið að leiðrétta í frv. ráðherra. Koma til móts við þá maka þar sem heimilin missa tekjur, þar sem lífeyrir fellur niður þegar maki dvelst langdvölum á stofnun, þannig að hér er ekki um annað en hártogun að ræða. Ég fullyrði út af orðum hæstv. heilbrmrh. að það vandamál sem á að leysa með þessu frv. er að hluta til óleyst enn þá þegar skilinn er eftir sá hópur sem vissulega getur átt við að glíma erfiðar fjárhagsaðstæður jafnvel þó að börn séu ekki á heimilinu þegar kannske stór hluti af tekjum heimilisins fellur niður af því að maki viðkomandi dvelst á stofnun. Hæstv. ráðh. vildi einnig meina að hér væri um misskilning að ræða að því er tillögur mínar varðar. Ég hef íhugað ákvæði hæstv. ráðh. og þá tillögu sem ég hef lagt til, ef við horfum bara á að leysa vandamál þeirra elli- og örorkulífeyrisþega þar sem börn eru til staðar, hvort það væri eðlilegra að fella þetta undir ákvæðið um barnalífeyri eða gera þessar viðbætur á greininni um mæðra- og feðralaun. Ég hef borið þetta undir þá sem ég tel að gleggst þekki þann frumskóg sem almannatryggingakerfið er. Þeir sem ég hef borið þetta undir eru allir sammála um að það væri miklu eðlilegra að greiða í þessu tilfelli tvöfaldan barnalífeyri vegna þess að í ákvæðinu um barnalífeyri eru til staðar nú þegar ákvæði sem snerta þessa hópa, þ.e. elli- og örorkulífeyrisþega og þá sem sæta gæslu- eða refsivist. Þar eru ákvæði til staðar. Og barnalífeyrir er ekki einstaklingsbundinn. Hann er líka greiddur þegar tveir eru framfærendurnir. En að því er varðar mæðralaunin er hreinlega verið að breyta eðli og forsendum sem að baki þeirri grein liggja. Ég tel mig hafa borið þetta undir menn sem mjög vel þekkja til almannatryggingalaga. Nú má hæstv. ráðh. ekki misskilja mig að ég ætli á einn eða annan hátt að tefja afgreiðslu þessa máls. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar og ég mun síður en svo tefja fyrir því. Það var í góðri meiningu gert að benda á þá leið sem ég lagði hér til af því að ég taldi það að málið mætti betur fara með þeim hætti. Ég veit ekki hvort ég mun flytja brtt. við 2. umr. málsins. Ég mun a.m.k. ræða þetta mál í nefnd og hugleiða hvort ég flyt brtt. um málið. Mér heyrist að hún hafi ekki mikinn hljómgrunn. En ég ítreka að hér er um miklu eðlilegri leið að ræða sem hefði komið miklu meira til móts við þann hóp sem ráðherra er að reyna að bæta um hjá, hvort sem sú leið hefði verið farin að greiða tvöfaldan barnalífeyri eða að gera þá viðbót sem ég hef lagt til á 13. gr. , um makabætur.



Herra forseti. Það er næsta fátítt að ég skuli vera ósammála hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um málefni almannatrygginga en sammála hæstv. heilbrmrh., en ég stend staðföst við það. Ég vil leiðrétta nokkur atriði í málflutningi hv. þm. Hvort sem hún hefur borið það undir fólk sem þekkir nokkuð vel til almannatrygginga vill svo til að það geri ég líka, enda var ég starfsmaður Tryggingastofnunar ríkisins um sjö ára skeið og tel þau málefni meðal þess fáa sem ég kann til nokkurrar hlítar. Almannatryggingalöggjöfin byggist á jöfnuði og að baki allra lagabreytinga um almannatryggingar liggur að það hefur verið reynt að gæta þess að mönnum væri ekki mismunað.  Makabætur, 80% af lífeyri, hafa ævinlega byggst á því að makinn væri bundinn á sínu eigin heimili við hjúkrun sjúks maka. Í þeim tilvikum sem hér er talað um er ekki um það að ræða. Þess vegna væri sú breyting, sem hv. þm. hefur lagt til, alveg ný túlkun á hugmyndinni um makabætur. Vissulega væri ánægjulegt og í fljótu bragði fallega hugsað að greiða tvöfaldan barnalífeyri með barni maka sem er langlegusjúklingur á sjúkrahúsi, en hvers eiga aðrir einstæðir foreldrar í landinu að gjalda? Þeir eru alveg jafnilla settir með einfaldan barnalífeyri eða einfalt meðlag. Ég held að ef ætti að vera einhver skynsemi í þessari löggjöf ætti hún að sjá til þess að hver einasti einstaklingur fyrir sig hafi þær bætur, séu honum dæmdar bætur, sem dugi honum til framfærslu. Svona blóm inn í lagagreinar sem fjalla um allt aðra hluti og eru byggðar á allt öðrum hugmyndum held ég að geti aldrei verið til bóta og vissulega í þessum tilvikum fælu í sér mismunun. Hv. þm. kallaði fram í áðan að örorkulífeyrisþegar fái ekkju- og ekkilsbætur. Það er svo að að baki því er líka ákveðin hugsun. Oft er það svo að það fólk er frekar með börn á framfæri. Það lifir oftast lífi sem er að mörgu leyti kröfuharðara en ellilífeyrisþega sem í allflestum tilvikum hefur einungis fyrir sjálfum sér að sjá. Slík lög eru því ekki sett út í bláinn. Ég held þess vegna að það sé ljóst hvað hæstv. ráðh. er að gera hér. Ég lýsi stuðningi við að maka sem er með börn á framfæri og hefur engar tekjur frá hinum makanum, ekki einu sinni lífeyrisbætur hans, og er nákvæmlega jafnilla settur og aðrir einstæðir foreldrar, séu greidd mæðralaun og feðralaun til jafns við aðra. Um það er þetta frv. En ef við viljum hins vegar setjast niður á hinu háa Alþingi og bæta kjör lífeyrisþega og tryggja þeim sómasamlega framfærslu, sem er fjarri því að þeir hafi nú, er það efni í annað frv. og að ég hygg miklu kostnaðarsamara en það litla frv. sem hér liggur frammi. Þess vegna er ég að leggja áherslu á þetta að menn gangi ekki í neinni villu um hvað er hér á ferðinni. Mér er aldeilis fyrirmunað að standa að því að þessir ákveðnu foreldrar, sem eiga maka sinn í sjúkrahúsi, eigi að fá tvöfaldan barnalífeyri á meðan aðrir verða að lúta því að hafa einfaldan. Það er nokkuð sem ég get ekki samþykkt og mér mundi finnast það vera í trássi við grundvallarhugmyndina á bak við lög um almannatryggingar. Ég mun því styðja frv. eins og það er, en ég mun í nefndinni fara fram á að séð verði til að ef ljóst er frá byrjun að einstaklingur sem veikist muni verða langlegusjúklingur og verði ekki læknaður og þar af leiðandi á stofnun verði tryggt að örorkumat fari fram sem allra fyrst þannig að slíkir makar fái sömu réttindi.



Herra forseti. Örstutt athugasemd. Það er nokkuð einkennileg staða að við hv. 10. landsk. þm. skulum vera að ræða um almannatryggingalögin og séum mjög ósammála um ýmis atriði þeirra. Af því að hv. þm. var að tala um mismunun aftur og aftur og að almannatryggingalöggjöfin ætti að veita jöfnuð finnst mér miklar andstæður koma fram í hennar málflutningi vegna þess að um leið og hún er að tala gegn því sem ég hef hér talað um finnst mér að það komi fram í hennar máli að það megi mismuna t.d. elli- og örorkulífeyrisþega að því er varðar ekkju- og ekklabætur. Hún talar um að það sé eðlilegt þó að ellilífeyrisþegar hafi þær ekki.

Ég sagði ekki að það væri eðlilegt, hv. þm.

Ég vil út af því, með leyfi forseta, vitna í umsögn frá Tryggingastofnun ríkisins að því er varðar ekkju- og ekklabætur til ellilífeyrisþega, en þar stendur, með leyfi forseta: "Stofnun réttar til grunnbóta lífeyristrygginga almannatrygginga grundvallast á lífeyrisatburðum. Það er meginreglan að bætur almannatrygginga taki til allra sem eins er ástatt um, þ.e. verða fyrir ákveðnum lífeyrisatburði sem almannatryggingalög tengja bótaskyldu við. 17. gr. almannatryggingalaga er ekki í samræmi við ofangreinda meginreglu þar sem hún undanskilur ellilífeyrisþega frá bótarétti í tilefni fráfalls maka. Lagaákvæðið felur þannig í sér undantekningu frá meginsjónarmiðum laganna." Ég held að þetta sé eins skýrt og verða má og ég er tilbúin að skoða það, herra forseti, með hv. 10. landsk. þm. hvort við eigum ekki að setjast niður og skoða 13. gr. almannatryggingalaga og fella einstæða foreldra t.d. undir það ákvæði þannig að ef einstæðir foreldrar eru bundnir heima vegna sjúkleika barna geti þeir fengið sams konar bætur.