Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef ásamt meðflutningsmönnum mínum, Guðjóni Arnar Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni, lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 36/1978, um stimpilgjald, með síðari breytingum. Þegar unnið var að þessu frumvarpi voru aðstæður töluvert öðruvísi í þjóðfélaginu en þær eru í dag. Frumvarpið var lagt fram til að greiða fyrir almennum viðskiptum í landinu með fasteignir eins og minnst var á þegar til umræðu var lagafrumvarp sem nú hefur orðið að lögum, nr. 59/2008, þar sem stimpilgjald við kaup á fyrstu íbúð var fellt niður. Við þær umræður gerði ég grein fyrir því að ég teldi að það ætti að ganga lengra vegna þess að það væri ljóst að yfir væri að síga mjög alvarleg kreppa í þjóðfélaginu. Á þeim tíma, þ.e. í vor, var því harðlega mótmælt og talið að það væri heldur betur eitthvað annað sem væri á döfinni. Nú liggur fyrir að það hafa dunið á okkur áföll og kreppa langt umfram það sem nokkurn óraði fyrir. Nú er ástandið þannig að spurningin er hvort eðlileg viðskipti haldi áfram í þjóðfélaginu og hvort gjaldmiðillinn þjóni lengur nokkrum tilgangi og það er alvarlegt mál. Það er viðfangsefni Alþingis, og hlýtur að vera fljótlega, að kalla eftir aðgerðum sem dugi til að hægt verði að stunda viðskipti með eðlilegum hætti í landinu. En eins og nú háttar til er því miður þannig komið að gjaldmiðilskerfið er hrunið og það verður að vinda bráðan bug að því að koma hlutum til þess vegar að eðlileg samskipti, eðlileg viðskipti og eðlileg atvinnustarfsemi geti haldið áfram og þrifist í landinu. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir var viðleitni í þá átt að greiða fyrir almennum viðskiptum með fasteignir þannig að fólkið í landinu þyrfti ekki að greiða sérstakan skatt sem vikið er að í stjórnarsáttmálanum að sé óréttmætur skattur, að sé skattur sem eigi að fella niður og þá segi ég og sagði þegar við vorum með frumvarpið í smíðum: Það er nauðsynlegt að gera þessar ráðstafanir strax vegna þess að ástandið á þessum markaði er þannig að það er orðið ískalt, viðskipti eru að leggjast af. Þetta var ákveðinn lítill liður í því að örva þessi viðskipti. Ég tel samt sem áður að þrátt fyrir gerbreytt ástand og mun alvarlegra en mann óraði fyrir þegar þetta frumvarp var smíðað og lagt fram, þá sé þetta liður í því að gera viðskipti með fasteignir auðveldari og einfaldari og einn liður í þeim ráðstöfunum sem Alþingi verður að gera og grípa til til þess að þjóðfélagið haldi áfram, tannhjól atvinnulífsins virki með eðlilegum hætti. Virðulegi forseti. Það var ekki hjá því komist að víkja að þessu atriði við upphaf umræðunnar vegna þess að ástandið breytist svo hratt í samfélaginu að manni satt að segja óar við því hvernig komið er og óar við því að það skuli ekki vera komin nein heildstæð áætlun eða stefnumótun um það með hvaða hætti og hvernig brugðist verði við. Það er alvarlegasti hluturinn sem við er að eiga í samfélaginu, að ákvarðanir hafa ekki legið fyrir, stefnumörkun hefur ekki farið fram og engin hugmyndafræðileg nálgun um það með hvaða hætti og hvernig þjóðin á að vinna sig út úr þeim vanda sem við er að etja, þeim vanda sem ógnar nú sjálfstæðu lýðræðisþjóðfélagi í landinu. Það er viðfangsefni okkar að koma hlutum þannig fyrir að það verði ekki sú vá sem leiði til þess að atvinnulífið stöðvist og viðskipti með gjaldmiðil og samskipti á eðlilegum grundvelli leggist af. Það hlýtur að verða viðfangsefni okkar næstu daga og keppikefli að þjóðin rísi upp og frá því öngþveiti sem hefur skapast, því miður, vegna langvarandi óstjórnar gjaldeyris- og peningamála í landinu. Ég bið afsökunar á þessum útúrdúr en þetta var aðeins til skýringar á því, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að þetta frumvarp skipti miklu máli og mjög mikilvægt sé að það fái afgreiðslu til þess að greiða fyrir almennum viðskiptum - því að þau munu að sjálfsögðu komast á fyrr eða síðar og vonandi fyrr, af því að við skulum öll standa að því að hlutirnir þokast áfram - þá skiptir máli að liðka fyrir þeim samskiptum sem hér er um að ræða. Breytingin sem frumvarpið felur í sér er fyrst og fremst sú að við 35. gr. laganna um stimpilgjald bætast við þrír nýir töluliðir sem fela það í sér að skuldabréf og tryggingabréf sem tryggð eru með veði í fasteign og gefin eru út vegna kaupa á íbúðarhúsnæði verði stimpilfrjáls. Í öðru lagi að kaupsamningar sem gefnir eru út vegna kaupa á íbúðarhúsnæði verði stimpilfrjálsir. Í þriðja lagi að afsöl sem eru gefin út vegna kaupa á íbúðarhúsnæði verði stimpilfrjáls. Þetta þýðir að öll stimpilgjöld vegna viðskipta með íbúðarhúsnæði, öllum þeim skjölum sem þarfnast þinglýsingar eða má þinglýsa vegna kaupa á íbúðarhúsnæði verði stimpilfrjáls. Þarna erum við í raun ekki að bæta miklu tekjutapi við það sem verður vegna kaupa á fyrstu íbúð sem kveðið var á um í lögum nr. 59/2008. Hér er um útvíkkun að ræða sem hefur það í för með sér að þessi samskipti verði með eðlilegri hætti en verið hefur og að eitt sé látið yfir alla ganga. Lögin verða auk þess einfaldari, markvissari og gagnsærri. Þannig kemur fram í 2. gr. að 35. gr. a falli brott. 35. gr. a er í raun þau lög sem samþykkt voru í vor, nr. 59/2008, þar sem fella á niður stimpilgjald vegna kaupa á fyrstu íbúð. Það eru þau lög sem þá falla brott nái frumvarpið fram að ganga. Þá er miklu eðlilegri samfella í lögunum og ég verð að segja að við þá lagasmíð í lögum nr. 59/2008 var í raun farin mjög röng lagatæknileg aðferð við það að hengja við sérstaka aukagrein í staðinn fyrir að skýra það út í þeim töluliðum sem kveða á um stimpilfrelsi í 35. gr. laganna. Ákvæði þessa frumvarps, nái það fram að ganga, þýðir þá að öll þau verðbréf, skuldabréf, kaupsamningar eða afsöl sem þinglýsa má eða skal vegna kaupa á íbúðarhúsnæði verða stimpilfrjáls. Stimpilgjald fellur niður gagnvart venjulegu fólki, gagnvart venjulegum einstaklingum. Það ber að minna á að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að stimpilgjald í fasteignaviðskiptum verði afnumið á kjörtímabilinu. Síðan segir: þegar aðstæður á fasteignamarkaði leyfa. Hvað skyldi þetta orðalag nú þýða, virðulegi forseti, „þegar aðstæður á fasteignamarkaði leyfa“? Ég bendi á að þegar þetta var tekið upp í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þá var um að ræða gríðarleg umsvif á fasteignamarkaði. Kaupsamningar höfðu aldrei verið fleiri en á því tímabili og það voru mjög lífleg og fjörug viðskipti. Ég skildi því þetta ákvæði stjórnarsáttmálans með þeim hætti að það þyrfti að róast á fasteignamarkaði og þá væru þær aðstæður komnar sem gerðu það að verkum að þessi óréttláta skattheimta yrði afnumin. Ég átti von á því og gerði ráð fyrir því að um leið og fasteignamarkaðurinn breyttist og kólnun yrði á fasteignamarkaðinn þá yrði brugðist við og stimpilgjald fellt niður en sú hefur ekki orðið raunin, því miður. Í framhaldi af því má minna á að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 17. febrúar 2008 í tengslum við gerð kjarasamninga, kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Þá mun ríkisstjórnin beita sér fyrir því að stimpilgjöld falli niður vegna lána til kaupa á fyrstu fasteign.“ Þarna var verið að þrengja, miðað við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf í stjórnarsáttmálanum þar sem talað var um að stimpilgjald yrði afnumið á kjörtímabilinu. Þarna var eingöngu verið að tala um fyrstu fasteign og ríkisstjórnin var því að selja hluta af kosningaloforðum sínum til verkalýðshreyfingarinnar til að liðka fyrir samningum. Það er í sjálfu sér ágætt að selja þjóðinni fyrst og verkalýðshreyfingunni síðan og allir verða ánægðir, nema ég. Ég er ekki ánægður með að þannig sé farið að að það sé ekki eitt látið yfir alla ganga hvað varðar skattheimtu. Ef við erum að fella niður stimpilgjald af hlut vegna þess að ákveðinn aðili er að kaupa íbúðarhúsnæði þá eigum við að láta það ganga yfir línuna þannig að hver sá sem er að kaupa íbúðarhúsnæði njóti þess en ekki að einn þurfi ekki að greiða en annar losni við það, þannig að við höfum einföld almenn heildarlög hvað þetta varðar. Stjórnarfrumvarpið sem fylgdi í kjölfarið af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar lögfesti það sem nú er orðin 35. gr. a í lögum nr. 36/1978, þ.e. um stimpilfrelsi vegna kaupa íbúðarhúsnæðis í fyrsta sinn. Ég ætla ekki að ítreka þau sjónarmið og lagarök sem mæltu gegn því að það næði fram að ganga með þeim hætti sem þar var um að ræða en bendi á, virðulegi forseti, að með því bjuggum við til alls konar vandamál í sambandi við þinglýsingar á þeim skjölum sem þarna var um að ræða. Við bjuggum til vandamál vegna þess að það kallar á sérstakt eftirlitskerfi og könnun af hálfu þinglýsingadómara til að athuga hvort viðkomandi á að greiða stimpilgjald eða ekki hverju sinni. Í því tilviki sem hér um ræðir, verði þessi lög samþykkt og nái fram að ganga, þá er ekki nauðsyn að hafa slíkt eftirlitskerfi því það eru allir jafnir fyrir lögunum hvað þetta varðar, þ.e. að stimpilgjald er ekki greitt vegna viðskipta með íbúðarhúsnæði. Ég ætla ekki að að ítreka þau sjónarmið og lagarök sem mæltu gegn því að það næði fram að ganga en ég bendi á að með því bjuggum við til alls konar vandamál varðandi þinglýsingar á þeim skjölum sem um er að ræða. Við bjuggum til vandamál vegna þess að það kallar á sérstakt eftirlitskerfi og könnun af hálfu þinglýsingardómara til að athuga hvort viðkomandi á að greiða stimpilgjald eða ekki hverju sinni. Í því tilviki sem hér um ræðir þegar lögin hafa verið samþykkt, nái þau fram að ganga, verður ekki nauðsyn að hafa slíkt eftirlitskerfi því að allir eru þá jafnir fyrir lögunum ef stimpilgjald er ekki greitt vegna viðskipta með íbúðarhúsnæði. Ég bendi á að á því ári sem nú er að líða hafa fasteignaviðskipti verið mjög lítil og mun minni en undanfarin ár. Einkum hefur dregið úr viðskiptum með íbúðarhúsnæði. Ég hygg að viðskipti með iðnaðar- og atvinnuhúsnæði séu nú nánast engin en það er annað mál. Það kemur margt til varðandi þá kólnun sem orðið hefur og er að verða á markaðnum. Einkum er nú um að ræða skort á lánsfé á viðunandi kjörum. Ég ítreka það sem ég hef nú reyndar margsagt áður að mér finnst mikilvægt að stuðla að því að eðlileg viðskipti með fasteignir geti átt sér stað á nýjan leik og niðurfelling stimpilgjalds á löggerningum sem varða viðskipti með íbúðarhúsnæði er liður í því að glæða viðskipti með slíkar fasteignir. Þá bendi ég á að frumvarpið er í raun algjörlega í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar þannig að með því að leggja það fram spörum við þingmenn Frjálslynda flokksins sem stöndum að frumvarpinu ríkisstjórninni frumvarpsgerð í þessu efni og ættu menn að taka fagnandi undir það frumkvæði sem við sýnum til þess að bæta kjör fólksins í landinu. Ég tel nauðsynlegt að fram komi að verði frumvarpið að lögum leiðir af sjálfu að ákvæði laga nr. 59/2008 falla brott þar sem ákvæði þess eru óþörf. Samt sem áður töldum við eðlilegt að hafa sérstakt ákvæði um að 35. gr. a laganna félli brott. Gengið er frá því með eðlilegum hætti vegna þess að ef fallist yrði á að bæta við þeim þremur töluliðum sem lagt er til að komi við 35. gr. laganna leiddi af sjálfu sér að ákvæði sem kveðið er á um í 35. gr. a eru algjörlega óþörf. Þeim er í rauninni eytt út með því að taka ákvæði þessara þriggja töluliða inn í lögin. Með samþykki frumvarpsins yrði starf þinglýsingar því einfaldað og auðveldað og ekki væri nauðsyn að viðhalda flóknu eftirlitskerfi með borgurunum. Þá vil ég ítreka að frumvarpið felur í sér heildstæðar reglur um afnám stimpilgjalds á löggerningum sem varða íbúðarkaup. Viðskipti með íbúðarkaup yrðu þar af leiðandi til muna einfaldari. Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi þegar Alþingi hefur samþykkt þau og sent ríkisstjórn til þóknanlegrar fyrirgreiðslu eins og kveðið er á um. En eins og ég gat um í upphafi máls míns, virðulegi forseti, er þetta einföld aðgerð sem á að vera nokkuð ljóst hvað felur í sér. Hún felur í sér í raun eðlilegri lagasamræmingu varðandi ákvæði um stimpilgjöld, setur alla borgara í sömu stöðu við kaup á íbúðarhúsnæði en mismunar ekki borgurum eftir því hvort þeir hafa keypt íbúðarhúsnæði áður. Í þriðja lagi er um að ræða einföldun og miklu eðlilegri lagasmíð en nú er um að ræða með þeim lögum sem eru lög nr. 59/2008 þar sem 35. gr. a var tekin inn í lögin. Sé það vilji ríkisstjórnarinnar og þingmanna ríkisstjórnarflokkanna að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið um að fella niður stimpilgjald á kjörtímabilinu miðað við að þær aðstæður séu fyrir hendi sem talað er um er útilokað annað en að þeir gjaldi jáyrði við því að það sé gert með þeim einfalda hætti þar sem þó ekki er farið lengra varðandi efndir á loforði ríkisstjórnarinnar í stjórnarsáttmála en varðandi íbúðarhúsnæði. Ég vek athygli á að um það hefur verið fjallað, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa báðir talað um stimpilgjaldið sem gjald sem ekki væri eðlilegt að viðhalda. Hæstv. forsætisráðherra talaði um það á sínum tíma að hér væri um óréttláta skattheimtu að ræða. Hvað á að gera þegar um óréttláta skattheimtu er að ræða? Þá er tvennt til: Að viðhalda óréttlætinu eða að afnema það. Hvað skyldi nú vera nærtækast og best að gera í lýðræðissamfélagi? Hvað er það sem við verðum að gera kröfur til að stjórnvöld geri í lýðræðissamfélagi? Jú, að þau láti af óréttlætinu. Það er það sem um er að ræða fyrst hér sé um óréttmæta skattheimtu að ræða sem bitnar á fólkinu í landinu þá af sjálfu leiðir að taka ber fyrir þessa óréttlátu skattheimtu, afnema hana. Það er það sem verið er að gera tillögu um í frumvarpinu, virðulegi forseti, að þessi óréttmæta skattheimta verði afnumin. Eins og ég gat um í upphafi máls míns er hér um að ræða tiltölulega einfalda lagfæringu sem kostaði ríkissjóð mjög óverulega fjármuni. Þá væri um mikla réttarbót að ræða fyrir fjölda fólks sem væri að reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið og sem stæði í því að fjárfesta. Ríkisvaldið ætti að reyna að gera því fólki sem auðveldast fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti gríðarlegu máli í samfélagi okkar að við eigum sjálfstæða einstaklinga sem hafi möguleika á því að verða eignafólk, að rífa sig úr viðjum skuldaklafa og verða eignafólk. Það finnst mér skipta gríðarlegu máli. Hér hefur ekki verið fallist á að lánakjör væru með sama hætti og gerist í nágrannalöndum okkar. Íslenskir lántakendur, ungt fólk, íbúðarkaupendur, hafa þurft að sæta hreinum afarkostum miðað við lánakjör í næstu nágrannalöndum okkar. Þetta fólk hefur samt sem áður haldið áfram. Það hefur staðið sig og viljað verða eignafólk. Það er nokkuð sem ríkisvaldið verður að hvetja til og örva. Nú þegar peningakerfið er farið þá leið sem raun ber vitni er eðlilegt að margir velti fyrir sér hvernig verði með þær fjárfestingar sem fólk hefur komið sér upp. Þá fyrst er þjóðríkinu og lýðræðissamfélaginu alvarleg hætta búin þegar venjulegt fólk sér ekki möguleika á því að geta staðið við skuldbindingar sínar. Það er það þjóðfélagsástand sem við berum ábyrgð á að reyna af öllum mætti að koma í veg fyrir að skapist eða haldist til langframa í þessu landi. Ég hygg að hér hafi því miður skapast það ástand og það er viðfangsefni okkar að vinna að því að þessu ástandi linni, að hér verði eðlilegt þjóðfélagsástand. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á að hér þyrftu að vera eðlileg lánakjör. Það þyrftu að vera lánakjör sem væru sambærileg þeim sem gilda í okkar heimshluta. Við höfum líka gert kröfu til þess að við hefðum gjaldmiðil sem væri tengdur stærra myntkerfi þar sem hægt væri að binda ákveðinn stöðugleika og traust við. Því miður liggur málið nú þannig fyrir að þar sem ekki var farið að þeim hugmyndum og tillögum sem við höfum gert kröfu til heldur farið óvarlega að í peningamálastefnunni og lánastefnunni gagnvart almenningi. Þess vegna stöndum við í þessum sporum í dag, því miður. Miðað við þær aðstæður sem nú eru hefði ég kosið að ég væri hér að mæla fyrir frumvarpi um miklu víðtækari ákvæði um með hvaða hætti almenningi í landinu væri rétt sú nauðsynlega hjálparhönd sem ríkisvaldið þarf að rétta í svona tilvikum. Að við værum með heildarstefnu um hvernig við siglum út úr þeim brimgarði sem hver stjórnmálaforinginn á öðrum hefur talað um úr þessum ræðustól á síðustu dögum að við munum komast út úr. En að sjálfsögðu komast menn ekki út úr neinum brimgarði nema þeir viti og kunni og átti sig á því hvað gera eigi. Það er þar sem við þurfum að taka á. Sú meginskylda sem liggur á löggjafarvaldinu í landinu, fjárveitingavaldinu, er spurningin um að hér séu þjóðfélagsaðstæður sem tryggi eðlilega og góða lífsafkomu fyrir venjulegt fólk. Þar af leiðandi verðum við að gera þær lagfæringar sem nauðsynlegar eru. Þótt ég hefði kosið að ég væri að mæla fyrir mun víðtækari löggjöf en hér er um að ræða voru aðstæður aðrar þegar þetta frumvarp var smíðað og lagt fram en nú. Það hefur samt sem áður fullt gildi. Það er hins vegar okkar sem hér vinnum að því hörðum höndum að gera frekari lagfæringar og breytingar til þess hreinlega að sigla út úr þeim brimskafli sem við horfum nú á og til þess að eðlilegt mannlíf og góð lífskjör megi haldast í landinu.

Herra forseti. Sem einn flutningsmanna frumvarps um stimpilgjald get ég lýst því að við í Frjálslynda flokknum teljum að þetta þurfi að gera strax. Þetta getur liðkað fyrir hjá fólki sem á í erfiðleikum og hefur möguleika á því að minnka við sig eða eitthvað þess háttar, eins og staðan er í þjóðfélaginu í dag. Áður en ég held lengra vil ég spyrja hæstv. forseta hvernig standi á því að aðeins fjórir þingmenn eru í salnum sem stendur, að mér sjálfum meðtöldum,  
             Það er erfitt að tala um slíkt mál sem er kannski ekki stórt í samanburði við þær aðstæður sem við búum við. Hér er atvinnulífið í rúst, þúsundir fjölskyldna komnar í þrot eða á leiðinni í gjaldþrot. Það er algjör upplausn í þjóðfélaginu og ráðamenn hafa ekki sagt almenningi til hvaða ráða eigi að grípa, hvernig eigi að leysa þessi mál. Engar tillögur hafa komið sem skipta fólk máli, engar lausnir. Sjálfsagt eigum við eftir að horfa upp á að ástandið versni, jafnvel með því að fleiri bankar fari á hausinn. Ríkisstjórnina vantar lausnir til að laga ástandið. Þingsályktunartillagan sem við flytjum gengur út á að reyna að hjálpa aðeins til en er kannski dropi í hafið miðað við þær hörmungar sem skella á fólki þessa dagana. Ég vona að þingheimur sjái sóma sinn í því að veita frumvarpinu brautargengi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna, nr. 21/1992, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er flutt af þeim sem hér stendur og hv. þingmönnum Guðna Ágústssyni, Siv Friðleifsdóttur og Magnúsi Stefánssyni. Markmiðið með frumvarpinu er að ljúki námsmaður námi á tilsettum tíma breytist þriðjungur af námslánum hans í styrk. Í greinargerð með frumvarpi þessu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á árunum 2003–2005 var brottfall nemenda í háskólum landsins á bilinu 19–57% eftir eins árs nám. Það var meira meðal nemenda ríkisháskólanna en þeirra einkareknu. Brottfall í svo miklum mæli er menntakerfinu dýrt og mikilvægt er að sporna við því með tiltækum ráðum. Öflug náms- og starfsráðgjöf er mikilvægur hlekkur í þeirri viðleitni en auk þess má nýta hagræna hvata til þess að hvetja námsmenn til að ljúka námi sem þeir hefja. Víða á Norðurlöndunum tíðkast að verðlauna námsmenn fyrir að ljúka formlegu námi með viðunandi hætti og á tilskildum tíma með því að breyta hluta námslána þeirra í óafturkræfan styrk. Í því er fólginn sparnaður fyrir menntakerfið í heild þar sem hvati til þess að ljúka námi á tilsettum tíma er aukinn verulega og sparnaður næst á móti í menntakerfinu. Í frumvarpi þessu er lagt til að Íslendingar feti í fótspor frændþjóða sinna með viðlíka tilhögun. Íslenska leiðin verði sú að ljúki námsmaður námi samkvæmt reglum viðkomandi skóla og á tilskildum tíma breytist þriðjungur af námsláni hans í óafturkræfan styrk sem hvorki verði tekjutengdur né skattlagður. Víðast hvar á Norðurlöndunum eru námsstyrkir ekki bundnir því skilyrði að námsmaður ljúki formlegu námi en hér er lagt til að svo verði. Breyting af þessu tagi hvetur mjög til þess að námsmenn ljúki námi á þeim tíma sem skólinn miðar við. Þó er gert ráð fyrir að námsmenn sem ljúka námi ekki á tilskildum tíma en geta framvísað vottorði um lögmætar tafir njóti þessara breytinga. Lögmætar tafir eru skilgreindar af stjórn LÍN en gætu m.a. verið langtímaveikindi, fæðingarorlof og slys sem hamla námi tímabundið. Áætlaður kostnaður við þessa lagabreytingu er um 1,6 milljarðar kr. … Árlegt framlag ríkisins er samkvæmt nýjustu útreikningum Ríkisendurskoðunar 51% af heildarútlánum sem skýrist af vaxtaniðurgreiðslum annars vegar og afföllum hins vegar. Í heildina mundi kosta rúma 3 milljarða kr. að breyta þriðjungi námslána í styrk en þar sem helmingurinn er nú þegar ríkisframlag vegna áður greindra ástæðna er breytingin hér metin á 1,6 milljarða kr. Á móti kemur sparnaður í menntakerfinu ljúki námsmenn námi á tilskildum tíma. Gert er ráð fyrir að stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna skeri úr um álitamál sem kunna að rísa vegna þessa. Líkt og öðrum úrskurðum stjórnar má skjóta þeim til málskotsnefndar sem skipuð er af menntamálaráðherra sbr. 5. gr. a í lögunum. Að sama skapi þarf í þessu samhengi að huga að stöðu þeirra nemenda sem stunda lánshæft nám en kjósa að taka ekki lán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Á síðasta námsári voru 16.000–18.000 nemendur í háskólum og sérskólum á háskólastigi á Íslandi. Lánþegar LÍN á sama tímabili voru rétt rúmlega 9.000 talsins. Einhver hluti þeirra námsmanna sem ekki taka lán hjá LÍN er ekki lánshæfur en þó má gera ráð fyrir að þúsundir námsmanna kjósi að framfleyta sér með öðrum hætti en með lántöku. Framsóknarmenn vilja því meta reynsluna af þessu máli þegar fram í sækir til að gæta jafnræðis meðal námsmanna og skoða alvarlega þann möguleika að jafna möguleika námsmanna til þess að hljóta styrk, bæði þeirra sem taka lán til framfærslu á námstíma og hinna sem kjósa að framfleyta sér með öðrum hætti. Mætti hugsa sér að þeir gætu sótt um styrk að námi loknu, þar sem tekið yrði tillit til tekna viðkomandi á námstímanum. Styrkirnir yrðu þó tekjutengdir með sama hætti og útreikningar og lánshæfi lántaka gera ráð fyrir.“ Hæstv. forseti. Eins og ég nefndi í upphafi er um að ræða mál sem við framsóknarmenn fluttum á Alþingi í fyrra og því hefur það hlotið meðhöndlun í hv. menntamálanefnd þingsins, að minnsta kosti var frumvarpið sent út til umsagnar. Ég held að sjaldan hafi verið eins brýnt fyrir námsmenn hér á landi að ríkisvaldið sýni viðleitni til að styðja þá og bæta kjör þeirra. Ég fer ekki nánar út í þau mál, það þekkja allir stöðu námsmanna í dag. Sorglegt er að þegar ég, í fyrirspurnatíma á Alþingi á dögunum, beindi þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort hún væri reiðubúin að beita sér fyrir að bæta stöðu námsmanna erlendis var svarið nei, það stæði ekki til. Við vitum öll hvaða áhrif frjálst fall krónunnar hefur á stöðu þeirra og þurfum að svara þeirri grundvallarspurningu hvort við sem þjóð ætlum að senda fólk út til mennta sem kemur síðan heim og bætir stöðu samfélagsins allverulega. Við þurfum að styðja við það. Eins og ég nefndi hefur menntamálanefnd sent málið út til umsagnar og það ætti því að vera hægur vandi fyrir menntamálanefnd Alþingis og Alþingi sjálft að afgreiða þetta mál með nokkuð snörum handtökum því að staðreyndin er sú að þær umsagnir sem bárust um þetta mikilvæga hagsmunamál fyrir stúdenta, fyrir menntakerfið og fyrir samfélagið eru allar á einn veg. Ég vil til að mynda benda á umsögn Fjölbrautaskólans við Ármúla þar sem segir, með leyfi forseta: „Undirritaður telur að breytingin sé jákvæð og komi til með að draga úr brottfalli og gera lánshæft nám skilvirkara.“ Undir það skrifar Gísli Ragnarsson, skólameistari Fjölbrautaskólans við Ármúla. Frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti segir, með leyfi forseta: „Við yfirlestur á þessu frumvarpi er það okkar skoðun að frumvarpið sé til mikilla bóta og þá sérstaklega 2. gr. þar sem rætt er um að breyta láninu að hluta í styrk ljúki námsmaður lokaprófum á tilskildum tíma. Það er og hefur lengi verið okkar skoðun að verðlauna eigi þá námsmenn sem ljúka námi á réttum tíma og það hljóti að vera hvetjandi fyrir þá að vita af þessum styrk ef þeir standa sig. Að styrkurinn sé skattfrjáls skiptir líka miklu máli. Brottfall úr skólum er alvarlegt mál og allar tilraunir til að sporna við því eru af hinu góða. Við styðjum eindregið þetta frumvarp og finnst það stórt skref í baráttu námsmanna fyrir betri kjörum.“ Undir þetta skrifar Kristín Arnalds, skólameistari Fjölbrautaskólans í Breiðholti. Hæstv. forseti. Ég gæti nefnt fleiri framhaldsskóla sem hafa sent umsagnir þar sem þeir styðja þetta eindregið, t.d. Verkmenntaskólann á Akureyri. Ekki síst höfum við fengið mikil viðbrögð frá stúdentum í landinu, félögum stúdenta við Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands, sem hafa eindregið hvatt til þess að Alþingi sýni viðleitni til að bæta kjör námsmanna, einkum á erfiðum tímum þegar mikilvægt er að stuðlað sé að því að fólk sæki sér menntun við hæfi. Við þurfum að líta á framlög til menntamála sem fjárfestingu en ekki útgjöld. Hægt er að taka Danmörku sem dæmi um land með fáum auðlindum. Danir áttuðu sig á því fyrir mörgum áratugum að samfélagið yrði að byggja upp með því að treysta og tryggja menntun í landinu og er menntunarstig þeirra hátt og þeir vel samkeppnishæfir á mörgum sviðum. Við Íslendingar höfum á undanförnum árum fetað þá leið að leggja sífellt meiri áherslu á að fólk afli sér þekkingar og menntunar og við eigum að halda því áfram. Gott dæmi í því samhengi er að árið 1997 voru um 7.000 í háskólanámi hér á landi, árið 2007 voru þeir 17.000, sem sýnir hvers lags gjörbreyting hefur orðið í menntamálum þjóðarinnar á einungis tíu árum. Við þurfum að spyrja okkur að því hvort við séum að gæta að jafnrétti til náms eins og staða mála er í dag. Ég hvet hv. menntamálanefnd til að skoða þessi mál mjög alvarlega því að ég heyri í mörgum námsmönnum, sama hvort það er á innlendum vettvangi eða erlendis, sem segja stöðu sína langt frá því að vera viðunandi og margir eiga erfitt með að framfleyta sér, sem getur leitt til þess að fólk geti ekki sótt sér menntun við sitt hæfi. Ef við erum almennt á því að stjórnvöldum beri að veita ungu fólki jöfn tækifæri til að ná sér í menntun og fleira í þeim dúr verðum við að skoða stöðu námsmanna í dag. Ég vil fagna því sem hæstv. forseti þingsins sagði í upphafi þings í haust að öll mál ætti að afgreiða úr nefndum og öll mál ættu að koma til atkvæðagreiðslu hér í þingsal. Ég hef trú á að meiri hluti alþingismanna styðji bætt kjör námsmanna með þessum hætti. Samfylkingin talaði í svipaða veru á síðasta kjörtímabili, að styðja ætti námsmenn og bæta kjör þeirra á svipaðan hátt og við framsóknarmenn höfum lagt hér fram, og ég hef fulla trú á að þingmenn Frjálslynda flokksins og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vilji bæta kjör námsmanna. Það er annað en segja má um svör hæstv. menntamálaráðherra í fyrirspurnatíma um daginn þegar ég spurði hvort til stæði að bæta stöðu og kjör námsmanna sem nú dvelja við nám erlendis, þá var svarið einfalt nei. Því er mikilvægt og í raun og veru mikið framfaraspor fyrir Alþingi ef mál sem þetta festist ekki í þingnefnd, fari einungis í umsagnarferli en dagi að lokum þar uppi og verði ekki að neinu. Það hlýtur að vera sjálfsögð krafa og réttur þingmanna að mál sem þetta komi til endanlegrar atkvæðagreiðslu á vettvangi Alþingis enda hefur hæstv. forseti þingsins boðað slíkar breytingar. Rétt er það sem kom fram í umræðunni hér áðan um stimpilgjöldin að erfiðlega árar í samfélaginu og vissulega gerir frumvarpið ráð fyrir ákveðinni útgjaldaaukningu. Ég bið menn að horfa til þess að það mun jafnframt gera nám skilvirkara en það er í dag og skila námsmönnum mun fyrr út á vinnumarkaðinn en ella og þar af leiðandi skila meiri fjármunum í ríkissjóð. Það mun líka, eins og skólamenn hafa bent á, auka hagræðingu í menntakerfinu og síðast en ekki síst draga úr brottfalli úr skólum landsins sem er markmið sem stjórnmálamenn hafa reynt að fylgja eftir á síðustu árum. Það er því rökrétt að samþykkja málið hér þar sem það er efnahagslega arðbært og mun í heild hafa mjög jákvæð áhrif á íslenskt samfélag. Við þurfum að auka menntunarstig þjóðarinnar til framtíðar til þess að treysta undirstöður samfélagsins og við þurfum, kannski síðast en ekki síst á tímum sem þessum, að stíga skref í þessa átt. Þetta er mjög mikilvægt mál og ég vonast til að þingmenn, sama hvar í flokki þeir standa, muni styðja frumvarpið og hv. þingmenn í menntamálanefnd þingsins greiða götu þess í gegnum þá nefnd. Það er skýr krafa frá námsmönnum í landinu að þetta mál hljóti brautargengi hér á þinginu. Fylgst er með málinu í meðförum Alþingis og við fáum ákveðin skilaboð frá skólum landsins um að þessi hugmyndafræði verði að veruleika. Eins og ég sagði dagaði þetta mál því miður uppi á síðasta þingi en ég hvet alla hv. þingmenn, og þá sérstaklega þingmenn í menntamálanefnd Alþingis, til að slá skjaldborg um frumvarpið og brýn nauðsyn er á að það verði afgreitt sem fyrst. Um það er skýr krafa hjá námsmönnum og þeim sem til þekkja.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson, vegna þeirra orða sem hann lét falla um að menntamálaráðherra hefði svarað því neitandi að breyta ætti lánum til námsmanna. Ef ég man rétt spurði hv. þingmaður hvort gengisfall krónunnar yrði bætt. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Ef hann lítur svo á að gengisbreyta eigi námslánum vegna gengisfalls krónunnar er hann þá reiðubúinn að gengisbreyta öllu öðru vegna gengisfalls krónunnar til þeirra sem búa í þessu landi og hafa farið illa út úr gengisfellingunni eins og við blasir eða er hann eingöngu að hugsa um Lánasjóð íslenskra námsmanna og námsmenn?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa spurningu því það er einmitt það sem ég vil sjá að stjórnvöld geri nú, það er að koma til móts við mjög erfiða stöðu námsmanna sem eru í námi erlendis. Ef hv. þingmanni finnst það vera einkennilegur málflutningur úr ræðustóli Alþingis að við hlustum á þá sem eru erlendis í námi og geta varla framfleytt sér er hv. þingmaður náttúrlega ekki alveg í takt við kjósendur sína. Að sjálfsögðu þurfum við tímabundið, þegar krónan er í frjálsu falli, að koma til móts við þessa hópa. Ég get tekið sem dæmi að verði ekkert að gert þá sýnist mér að það muni hindra að margir af bestu námsmönnum okkar leiti sér menntunar á erlendum vettvangi vegna þess að efnahagslega standa þeir þannig að þeim er það ekki kleift. Nú spyr ég hv. þingmann, sem er gamall og góður skólastjóri, hvort hún hafi ekki áhyggjur af því ef við þurfum að horfast í augu við þá staðreynd sem þjóð að fólk hér á landi hafi ekki efni á því að leita sér menntunar á erlendum vettvangi. Það er ekki endilega jákvætt að við öflum okkar þekkingar einungis á innlendum vettvangi. Við þurfum að styðja við bakið á þeim sem eru erlendis við nám. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi ekki heyrt frá námsmönnum erlendis sem bera sig illa vegna núverandi ástands. Ég vil þá upplýsa hv. þingmann, ef hún hefur ekki heyrt til þeirra samtaka sem eru fulltrúar þeirra sem eru við nám erlendis, að staða þeirra er mjög erfið og við þurfum að sjálfsögðu að skoða hana. Ég veit að hv. þingmaður getur tekið undir það með mér, þar sem hún var viðstödd þegar ég beindi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra, að ekki stendur til í ljósi þessarar þróunar að bæta kjör námsmanna erlendis.

Herra forseti. Ég fékk í engu svar við fyrirspurn minni frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Ég hef ekki tekið afstöðu til frumvarpsins. Það hefur ekki komið fram af minni hálfu hvort ég er tilbúin eða ekki tilbúin að gengisbreyta lánum námsmanna erlendis. Málið snerist ekki um það. Ég spurði hv. þingmann að því hvort hann mundi leggja til að á sama hátt og námsmenn erlendis hefðu orðið fyrir gengisfalli krónunnar - hvort hann mundi koma með samsvarandi frumvarp eða leggja til að aðrir sem hefðu lent í sömu sporum fengju sömu meðferð. Ég vænti þess að hv. þingmaður, fyrrverandi sessunautur minn, Birkir Jón Jónsson, svari þeim fyrirspurnum sem til hans er beint en vaði ekki út um víðan völl um það hvort ég hafi lesið eða kynnt mér eitt eða annað. Það er ekki málið í þessu andsvari mínu að fá svör frá honum um það hvort ég hafi lesið eða kynnt mér hluti. Ég hef kynnt mér hlutina ágætlega. Ég sit í menntamálanefnd. Ég er kennari og skólastjóri. Ég veit nákvæmlega um hvað málið snýst. En fyrirspurnin sem ég bar fram til hv. þingmanns er einföld og ég bið um svar við henni - en ekki útúrsnúninga, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, það sæmir þér ekki.

Hæstv. forseti. Við í stjórnarandstöðunni höfum beint því til stjórnvalda að komið verði til móts við mismunandi hópa vegna ástandsins sem nú er í efnahagsmálum. Ef hv. þingmaður heldur að ég geti í tveggja mínútna andsvari gert grein fyrir því hvernig ég ætla að bæta stöðu allra þjóðfélagshópa sem hafa þurft að líða fyrir það ástand sem nú er í efnahagsmálum þá er það einfaldlega ekki sanngjarnt. En það hefði verið fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvort hún styddi frumvarpið, hvort hún styddi að það kæmi í umræðu í þingið og til atkvæðagreiðslu því að að sjálfsögðu eiga námsmenn og menntastofnanir í landinu kröfu á því að vita hver afstaða þingmanna, sama hvar í flokki við stöndum, er til þessa máls. Eins og ég segi, það dagaði uppi í menntamálanefnd Alþingis þar sem hv. þingmaður sat á síðasta þingi og nú hljótum við að gera þá lágmarkskröfu að málið komi í það minnsta til þinglegrar meðhöndlunar í því formi að menn segi já eða nei við þeim hugmyndum sem hér eru uppi. Ég vil enn og aftur taka fram að ekki er hægt í tveggja mínútna andsvari að gera grein fyrir því hvernig við í stjórnarandstöðunni ætlum að bæta kjör þeirra sem hafa orðið fyrir barðinu á því að hér ríkir mikil verðbólga og hátt vaxtastig. Ég held réttara sagt að ríkisstjórnin beri einhverja ábyrgð í þeim efnum þó að hún beri ekki algera ábyrgð en mér finnst ósanngjarnt að ætlast til þess að ég geri grein fyrir því hvernig við leysum heildarefnahagsvanda einstakra þjóðfélagshópa í tveggja mínútna andsvari, ágæti fyrrverandi sessunautur.

Hæstv. forseti. Mál af því tagi sem hv þm. Birkir Jón Jónsson talaði fyrir er, má segja, til vinsælda fallið meðal stúdenta. Ég er ekki hissa á því að námsmannahreyfingin ljúki öll upp einum rómi og lýsi stuðningi við frumvarpið. Að því leyti má þá kannski segja að það væri óðs manns æði, jafnaðist á við pólitískt sjálfsmorð, að segjast ekki styðja frumvarp af því tagi sem hér er lagt fram. Ég skil flótta hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í því þegar hún svarar ágengum spurningum hv. flutningsmanns á þann hátt að hún eigi eftir að gera upp við sig hvaða afstöðu hún muni taka til málsins. Ég verð að segja að ég hef sjálf ekki gert upp hug minn um hvort ég styð frumvarpið eins og það er. Ég styð hins vegar að sjálfsögðu umfjöllun um málið í menntamálanefnd og mér þykir mjög gott, ég tek undir það með hv. framsögumanni þessa máls, að hæstv. forseti skuli hafi kveðið upp úr um að nú skuli stefnt að því að öll þingmannamál skuli afgreidd frá nefndum. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. flutningsmanns, að málið fékk enga meðhöndlun í nefndinni á síðasta vetri en þó var það sent út til umsagnar. Nú höfum við þennan umsagnabunka sem við getum skoðað í nefndinni og tekið umræðu um málið og ég treysti því að það verði gert. Hæstv. forseti. Á þessum viðsjárverðu tímum er málum einfaldlega þannig háttað að þeir sem eiga lítið og þeir sem skulda lítið verða sennilega þeir sem best koma út úr þeim hremmingum sem við nú göngum í gegnum. Þess vegna má segja að í prinsippinu sé það ósk mín að sem flestir stúdentar geti komist í gegnum kraftmikla háskóla með gott nám að baki án þess að hafa þurft að skuldsetja sig mikið. Mér finnst það vera atriði í þessu máli að það sé ekki keppikefli hjá stúdentum að fá námslán. Við eigum hins vegar því láni að fagna að eiga mjög öflugan lánasjóð og hann hefur eflst með hverju árinu sem líður. Á síðasta vetri vorum við að auka og rýmka rétt erlendra námsmanna sem eru stúdentar hér á Íslandi þannig að við höfum nánast á hverju ári upp á síðkastið verið að gera bragarbætur. Stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna hefur unnið í náinni samvinnu við stúdenta að leiðréttingum á úthlutunarreglum þar sem smám saman er verið að færa mál til betri vegar, grunnframfærslan er eilíft vandamál og ég hef verið stuðningsmaður þess og talsmaður að hún sé rétt á hverjum tíma. Þegar maður les yfir núverandi úthlutunarreglur lánasjóðsins og horfir á grunnframfærslu námsmanna þá er hún á ársgrunni 1.876 þús., þ.e. innan við tvær milljónir. Það hljóta allir að sjá það í hendi sér að það er ekki einfalt fyrir námsmenn að framfleyta sér af þessu og þegar við erum að tala um níu mánaða framfærslu þá er framfærslan um það bil 100 þús. á mánuði. Ég er talsmaður þess að við tryggjum að grunnframfærslan sé alltaf raunsönn miðað við það verðlag sem við búum við í landinu á hverjum tíma. Það skiptir stúdenta mestu máli að framfærsla þeirra, eða það sem þeir fá í gegnum sumarvinnuna sína og síðan námslánin yfir vetrartímann, nægi fyrir framfærslu, að fólk þurfi ekki að vera að bæta við sig dýrum bankalánum ofan á námslánin. Námslánin hafa verið með gríðarlega góðum kjörum. Þau eru verðtryggð. Þau eru með 3% vöxtum og það er sanngjarnt að endurgreiðslur hefjast ekki fyrr en tveimur árum eftir að námi er lokið. Það er mikill sveigjanleiki, það eru undanþágureglur eins og ég segi, það er mjög margt sem við getum mælt fyrir og stutt og talað vel um varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég tel það því vera gæfu okkar að eiga þennan sjóð. Varðandi frumvarpið sem hér liggur fyrir sé ég ekki betur en verið sé að leggja til að við göngum lengra en nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum í því að styrkja námsmenn fjárhagslega. Nú er það svo að segja má að endurgreiðslan í kerfinu eins og það er í dag sé með þeim hætti að námsmenn, stúdentar, greiði aðra hverja krónu til baka af því sem þeir fá. Þeir greiða um það bil helminginn af því sem þeir fá til baka þegar reiknaðir eru vextir og verðbætur og tekið tillit til alls hvað varðar verðlagsbreytingar. Þegar öllu er á botninn hvolft má segja að um það bil helmingur námslána á Íslandi sé styrkur. Það er svipað hlutfall og á Norðurlöndunum. Ef við förum hins vegar í þær breytingar sem hv. þingmenn sem flytja þetta mál leggja til þá göngum við lengra en nágrannaþjóðir okkar. Við værum sem sagt, samkvæmt orðanna hljóðan í frumvarpinu, einungis að tryggja endurgreiðslu á 25% af láninu þannig að um það bil 75% af láninu yrði þá orðinn styrkur. Og ég segi: Það er mikil rausn. Ég er tilbúin til að skoða þetta mál ofan í kjölinn með opnum huga og ég treysti því að við tökum góða umræðu um það í menntamálanefnd og fáum þessa útreikninga á hreint. Ég sé enga sérstaka ástæðu fyrir okkur til að ganga lengra en Norðurlandaþjóðirnar en það er ástæða til að við skoðum reikningsdæmið og athugum hvort það sem ég nú er að segja sé rétt, hvort það stenst raunveruleikann. Við verðum líka að skoða aðra þætti í því sambandi. Það er spurning um það hvort þessi fjárhagsfaktor sé svona veigamikill hvað varðar brottfall úr námi. Ég er ekki sannfærð um það. Ég er ekki viss um að brottfallið sé, að jafnmiklu leyti og hv. flutningsmenn vilja vera láta, vegna fjárhagsástæðna stúdentanna. Það kann vel að vera að aðrir þættir komi til þannig að það er líka spennandi að skoða það. En brottfallið er virkilega flókið úrlausnarefni eins og t.d. segir í umsögn Háskóla Íslands um þetta mál þar sem menn taka undir það markmið frumvarpsins að draga úr brottfalli nemenda en segja jafnframt að innan Háskóla Íslands starfi nú nefnd sem hafi m.a. það hlutverk að greina fráhvarf nemenda frá námi og ástæður fráhvarfsins. Það liggur fyrir að einungis sumt af því sem iðulega er talið til brottfalls úr námi er vandi sem við þarf að bregðast, segja talsmenn Háskóla Íslands. Þeir segja einnig að annað eigi sér skýringar sem m.a. helgist af því hvernig skráningu nemenda er háttað t.d. þegar þeir skipta um námsferil, þ.e. að tæknilegar ástæður séu fyrir einhverjum hluta brottfallsins. Það þurfum við líka að athuga þegar við fjöllum um brottfall að við séum með réttar tölur og því skiptir miklu máli að við fáum niðurstöður þeirrar nefndar sem Háskóli Íslands hafði á síðasta vetri sett á laggirnar. Umsögn Háskóla Íslands er dagsett 26. nóvember 2007 og því skyldi maður ætla að niðurstöður þessarar nefndar lægju fyrir. Það kemur jafnframt fram í umsögn Háskóla Íslands að ákveðins misskilnings gæti í frumvarpinu um það að reglur viðkomandi skóla um námstíma á einstökum námsleiðum séu háðar samþykki menntamálaráðherra. Það er tekið fram að hver háskóli fyrir sig setji reglur um námstíma innan ramma laga um háskóla og viðmið um æðri menntun og prófgráður séu á verksviði skólanna sjálfra en ekki menntamálaráðuneytisins. Þetta eru tæknileg atriði sem við getum að sjálfsögðu leiðrétt í meðförum nefndarinnar ef til þess kemur að málið verði afgreitt aftur til þingsins til afgreiðslu. Svo vil ég kannski segja eitt, hæstv. forseti, um þann andblæ í greinargerð með frumvarpinu og í ræðu hv. flutningsmanns varðandi það að verðlauna nemendur, að verðlauna stúdenta. Að nota þetta orð, verðlaun, finnst mér orka tvímælis í þessu sambandi. Mér verður hugsað kannski sem uppalanda, sem móður, til barnanna minna. Það eru ekki uppeldisaðferðir sem ég hef aðhyllst eða mínir vinir og félagar að borga börnunum okkar fyrir að fá sér morgunmatinn sjálf á morgnana eða klæða sig í sokkana eða hvað svo sem annað það væri. Ég bið fólk aðeins að íhuga þann móral sem er fólginn í því að vera að verðlauna stúdenta fyrir að standa sig vel í námi með fjármunum. Þetta er hugleiðing sem kemur aðallega upp í hugann líka vegna þess sem er að gerast í samfélaginu og vegna þeirrar áherslu sem við þingmenn þurfum kannski að fara að leggja á önnur gildi en við höfum verið upptekin af fram til þessa eða upp á síðkastið. Ég er sem sagt fylgjandi því að standa vörð um Lánasjóð íslenskra námsmanna, tryggja áfram öflugan stuðning við íslenska stúdenta, hvort sem þeir eru að stúdera hér á Íslandi eða í útlöndum, og það er sjálfstætt úrlausnarefni og gríðarlega mikilvægt að við nálgumst það vandamál sem íslenskir stúdentar í útlöndum standa frammi fyrir núna. Og ekki bara íslenskir stúdentar í útlöndum, við eigum líka Íslendinga sem draga fram lífið á örorkubótum í útlöndum. Ekki er hagur þeirra betri þannig að við verðum að horfa heildstætt á það mál allt og lýsa inn í þann vanda sem þar er við að glíma þó svo að við sjáum ekki út úr deginum hvað það varðar hvernig sá vandi þróast. Ég ítreka það, hæstv. forseti, að ég tel okkur vera heppin að eiga LÍN. Við eigum að standa við bakið á honum sem öflugum lánasjóði fyrir námsmenn. Við eigum að tryggja að stuðningur hins opinbera við námsmenn sé öflugur og kraftmikill og nægur á hverjum tíma þannig að anda þessa frumvarps styð ég heils hugar. Hvernig við síðan útfærum það í löggjöf er ég tilbúin til að leggja mig fram um að skoða í menntamálanefnd.

Hæstv. forseti. Við búum nú við þá tíma í þjóðfélagsmálunum að manni virðist eins og að hlutirnir gerist frá klukkutíma til klukkutíma eða frá hálftíma til hálftíma og mér virðist eins og öll íslenska þjóðin sitji við internet-vafrann sinn og ýti á „refresh“ ef ég má leyfa mér að nota ensku í ræðupúlti Alþingis. Þjóðfélagið er hálflamað. En það er ekki síst á slíkum stundum sem þörf er á einhverri langtímahugsun. Það er þörf á því að við lítum fram á við og það er þörf á því að við hugum að undirstöðunum og spyrjum okkur spurninga eins og: Hvað ætlum við að gera við fjöregg þjóðarinnar og hvert ætlum við að halda með þjóðfélagið? Hvar eigum við heima í samfélagi þjóðanna? Eitt af því sem við eigum, og verðum að minna okkur á, og eitt af því sem gerir grunninn traustan í íslensku samfélagi er menntakerfið. Við erum með menntaða og duglega þjóð, hugvitsamlega þjóð, og þetta frumvarp lýtur í mínum huga að því að efla þær undirstöður sem felast í góðu menntakerfi. Það er engin tilviljun að þetta frumvarp gerir það, það er nokkurn veginn samhljóða frumvarpi sem samfylkingarþingmenn hafa lagt fram áður. Ég hef stutt sambærilega hugmynd og ég held jafnvel að öllu leyti samhljóða með því að styðja einfaldlega kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar. Þetta er mál sem Samfylkingin setti ásamt öðrum menntamálum á oddinn fyrir síðustu kosningar. Það þarf engan að undra að ég sem samfylkingarmaður, varaþingmaður Samfylkingarinnar, sé jákvæður gagnvart þessu máli. Ég vona heitt og innilega að í samræmi við orð forseta Alþingis fái þetta mál góða og vandaða þinglega meðferð og að því verði skilað úr menntamálanefnd aftur inn í þingsal, kannski betrumbættu. Ef menn telja í þeirri þinglegu meðferð að einhver sterk rök séu fyrir því að samþykkja ekki svona frumvarp er ég auðvitað allur ein eyru. Með öðrum orðum er afstaða mín til frumvarpsins sú að ég þarf að heyra mjög sterk rök fyrir því að fara ekki þá leið að breyta umræddu hlutfalli námslána í styrk að námi loknu. Það kunna að vera góð rök fyrir því að gera það ekki á þessum tímapunkti. Þau kunna að vera fjárhagsleg. Þau kunna að liggja í því að menn treysti sér ekki í fjárútlátin sem eru rúmur milljarður að þessu sinni en þá finnst mér að menn eigi að ræða það hvort svona lagað eigi að gera í þrepum. Menn eiga líka að ræða hvort eitthvað kemur í staðinn fyrir þessa hugmynd. Mér finnst átakanlegur skortur almennt á styrkjahugsun, á styrkjakerfi í háskólakerfinu. Ég vona að þetta verði vönduð umfjöllun og það verði þá margt annað sem komi upp á borðið ef menn treysta sér ekki til að styðja þetta nákvæmlega svona. Það eru mörg rök fyrir því að þetta eigi að gera. Í fyrsta lagi lýtur þetta náttúrlega, eins og ég sagði áðan, að eflingu háskólamenntunar í landinu. Ég held að maður þurfi ekki að fara neitt náið út í það. En svo eru líka rök sem snúa að menntakerfinu sem afmörkuðu viðfangsefni. Háskóli Íslands fær fjárveitingar, reiknikerfi Háskóla Íslands, svo að ég noti það sem dæmi, er þannig uppbyggt að háskólinn fær fjárveitingar fyrir útskrifaða nemendur. Þar er hvati fyrir háskólann til að reyna að koma nemendum í gegn. Hann fær beinlínis peninga fyrir hvern einstakan nemanda sem hann kemur í gegn. Hins vegar er ekki endilega sami hvati fyrir hendi, ekki í sama mæli, hjá nemendum. Þetta getur leitt til ákveðinnar togstreitu í kerfinu. Þetta getur leitt til þess að háskólarnir reyni eftir fremsta megni og jafnvel eftir leiðum sem kunna að vera ekki í takt við ýtrustu kröfur um góða menntun að koma stúdentunum í gegn. Það ástand hefur skapað ákveðinn vanda í deildum háskólans að háskólastúdentar fara í gegnum kúrsana en klára síðan ekki ritgerðina. Það er umtalsvert stór hópur fólks sem bíður með ritgerðina sína. Þá lendir háskólinn í þeim vanda að fólk fer kannski aftur út á vinnumarkaðinn með ritgerðina á herðunum og tekur mörg ár í að klára hana og á meðan fær háskólinn ekki pening fyrir að útskrifa þann nemanda. Með því móti sem er rætt í umræddu frumvarpi með því að mynda þann hvata - og ég vil ekki segja verðlaun, ég tek undir orð hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að það er kannski ekki viðeigandi að tala um verðlaun heldur einfaldlega hvata. Þetta er hreinlega fjárhagslegur hvati, ekki síst til að klára ritgerðir - held ég að væri til bóta. Það mundi mynda forsendu til þess að stúdentar og háskólinn gengju í takt þegar kemur að því að klára nám. Svo virðist vera það einkenni á stúdentaflórunni hér að stúdentar eru dálítið gamlir. Þeir eru á vinnumarkaði og ákveða að leita sér menntunar og taka sér hlé frá vinnu. Þá er mikilvægt - og þetta viljum við, ég held að endurmenntun og símenntun sé einhver besta leiðin til að stuðla að háu menntunarstigi í þjóðfélaginu - að hugsa um styrkjakerfið. Ég held að námslánakerfið eitt og sér hjálpi fólki ekki nægilega mikið sem vill taka sér hlé frá vinnu. Það er líka ákveðið akútmóment í þessu. Ef við horfum upp á það í því ástandi sem nú ríkir í þjóðfélaginu að hér verði mikið atvinnuleysi, að fyrirtæki fari á hausinn, er einhver besta leiðin til að reyna að reisa þjóðarskútuna við til langs tíma að stuðla að því að fólk geti notið þess tækifæris að leita menntunar. Þá kann að vera þetta extra sem fólk þarf til þess að sjá sér einfaldlega kleift að leita menntunar að hluti námslána sem það fær breytist í styrk að námi loknu. Það kann að vera og menn verða að taka þetta með í reikninginn. Ég held sem sagt að þetta frumvarp og forsendur þess eigi að reikna vel. Það á að kanna nákvæmlega hvaða áhrif yfirvöld í menntageiranum telji að þetta muni hafa á brottfallstölur og líka kanna forsendur fyrir brotthvarfi eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á. Og við þurfum að skoða hvað þetta þýðir í samanburði við Norðurlöndin. En það er enginn vafi í mínum huga að þetta er brýnt mál, það á að ræða það og það á að fá bestu mögulegu þinglegu meðferð og hægt er. Ég vona að ekki komi fram nein þannig rök í þeirri meðferð að ekki verði hægt að samþykkja frumvarpið hér á hinu háa Alþingi.

Forseti vill gera athugasemd vegna afgreiðslu á frumvarpi um stimpilgjöld hér áðan. Málinu var ranglega vísað til allsherjarnefndar. Það átti að segja að frumvarpið gengi til 2. umr. og efnahags- og skattanefndar ef enginn hreyfði andmælum. Leiðréttist það hér með.

Virðulegi forseti. Ég þakka flutningsmönnum fyrir að flytja þetta frumvarp og lýsi því yfir að við þingmenn Frjálslynda flokksins lítum það jákvæðum augum og teljum ástæðu til að skoðað verði hvernig, í samræmi við þann anda sem boðaður er í frumvarpinu, eigi að koma á þeirri skipan sem verið er að tala um. Hafa verður í huga þegar verið er að reikna út ákveðnar forsendur og hverju ríkið tapi með því að frumvarp þetta nái fram að ganga, þ.e. að ákveðnum hluta lána yrði breytt í styrki miðað við það að námsmaður ljúki prófi á tilskildum tíma, þá gleyma menn iðulega að taka inn í myndina það mikilvæga þjóðfélagslega hagræði sem felst í því að stytta námstímann. Það hefur aðeins verið minnst á það í þessum umræðum að um það sé að ræða. Í fyrsta lagi lækkar það að sjálfsögðu skólakostnað. Í öðru lagi kemur það líka viðkomandi einstaklingi til góða því hann kemur fyrr á vinnumarkaðinn og vinnur fyrir tekjum og er þar af leiðandi farinn að greiða til samfélagsins. Þegar talað er um að heildarkostnaður af þessu frumvarpi sé 1,6 milljarðar þá er í raun kannski ekki heildarmyndin tekin þannig að í raun er þessi kostnaður samfélagsins mun lægri þegar á allt er litið. Þegar ég var formaður stúdentaráðs Háskóla Íslands voru námsmenn í harðri baráttu fyrir því að námslán mundu ná því sem kallað var 100% af fjárþörf. Á þeim tíma fengu námsmenn á Íslandi 30% en námsmenn erlendis 70%. Mismuninn urðu þeir að brúa sjálfir og við töldum að þarna yrði að gera verulegar breytingar á. Mál hafa sem betur fer þróast með þeim hætti að þetta er ekki lengur viðfangsefni námsmannahreyfingar eða stjórnmálamanna vegna þess að þessi markmið hafa náðst fyrir löngu. Nú er hins vegar spurning hvernig sé eðlilegt að hafa hlutina þannig að hægt sé að verðlauna og/eða íþyngja námsmönnum ekki um of sem þurfa nauðsynlega á því að halda að fá námslán þannig að þeir geti sem fyrst orðið virkir þátttakendur án þess að vera bundnir við mikla skuldaklafa. Þá er það vissulega veruleg hvatning til að ljúka námi með eðlilegum hætti á sem stystum tíma að taka upp ákvæði eins og þau sem hér er fjallað um. Spurning getur hins vegar verið um það hvort hér eigi að miða við að tala um tilskilinn tíma, hvort eigi að skilgreina það með einhverjum öðrum hætti eða velta fyrir sér jafnvel að þau verðlaun - því við getum ekki talað um þetta með öðrum hætti en þannig að með því að breyta hlutaláni í styrk sé verið að verðlauna viðkomandi sem fær þann létti á skuldum sínum - þ.e. hvort eigi að miða við að viðkomandi ljúki þá ef til vill námi á skemmri tíma en venjulega er miðað við. Við erum því ekki að miða við hinn almenna venjulega tíma heldur við að þarna sé verið í raun að verðlauna þá sem leggja sig fram um að ljúka námi á sem stystum tíma. Mér finnst það atriði hljóti að koma til ákveðinnar skoðunar. Að sjálfsögðu geta komið til breytilegar aðstæður hjá fólki. Hér er vísað til þess að menn framvísi vottorði um lögmæt forföll sem hafi tafið námið. Þá er spurningin hvað teljum við að geti verið eðlileg og lögmæt forföll sem valdi því að viðkomandi haldi þeim rétti að geta fengið ákveðnum hluta af námsláni breytt í styrk þrátt fyrir að námsframvindan hafi orðið önnur, þ.e. að menn ljúki því ekki á tilskildum tíma. Þá finnst mér einmitt vanta nákvæmari skilgreiningar í lagafrumvarpið sem má út af fyrir sig bæta úr við meðferð frumvarpsins í nefnd. Hvað er átt við með lögmætum forföllum í þessu tilviki? En á heildina litið tel ég að það sé til bóta að hafa hvata eins og þann sem er meginefni þessa frumvarps og tel því eðlilegt að skoða hvernig þeim málum geti verið best fyrir komið þannig að þeir námsmenn sem standa sig, ljúka sínu námi með eðlilegum hætti - eðlileg framvinda - geti notið þess í einhverju.

Frú forseti. Það hefur sennilega aldrei verið mikilvægara en nú að horfa til framtíðar. Þar tek ég sannarlega undir með hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Það á við um það sem rætt var um hér fyrr í dag, stimpilgjöld við fasteignakaup og það á svo aldeilis við um nám og kjör fólks við þá iðju að afla sér framtíðarmenntunar. Það er mikilvægt að staldra ekki um of við þær mínútur sem nú líða þegar menn haldast í hendur hvar sem þeir standa í flokki við að hamla gegn mótlætinu heldur trúa áfram á framtíðina og þess vegna er sennilega aldrei nauðsynlegra en nú að ræða mál eins og þessi. Við þurfum að horfa til framtíðar og ég held að það sé alveg sama hvar menn standa í pólitík, þeir sjá framtíðina í aukinni menntun þjóðarinnar, auknum tækifærum sem í því felast. Það þarf að örva það kerfi sem við búum við hvar sem er og líka í skólakerfinu. Það er mjög þjóðhagslega hagkvæmt að ljúka námi á um það bil tilskildum tíma. Það er og á að vera hagkvæmt fyrir samfélagið, fyrir skólakerfið og fyrir þá sem eru í námi. Það þarf að örva þann hraða af ýmsum ástæðum. Hér var vikið áðan einmitt að kjörum á námslánum. Þau eru verðtryggð og þá lít ég nú svo á að með því sé endurgreiðslan tryggð, þ.e. ef fólk nær að greiða til baka lánið sitt á fullu verði þá er endurgreiðslan komin. Það er hins vegar leigan fyrir peningana sem þetta snýst um og mér skilst að námslánin núna séu með 3% vöxtum. Þegar ég fékk námslán á sínum tíma þá voru ekki vextir á námslánum en þau voru verðtryggð. Það er reyndar sannarlega mögulegt að námsmenn greiði að fullu námslán sín ef námið er ekki því lengra og taki ekki því lengri tíma því endurgreiðslan er meðal annars háð því að námi sé lokið. Hún er líka háð því hvaða tekjur fólk hefur eftir að námi lýkur. Þess vegna er hagkvæmt fyrir endurgreiðsluna að námið klárist á tilskildum tíma og fólk fari síðan út á vinnumarkaðinn og hefji endurgreiðsluna. Þetta er líka til hagræðis í skólakerfi eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, flutningsmaður þessarar tillögu, kom svo sannarlega vel inn á og þar með þarf, þegar fjallað er um þetta mál nákvæmar í nefnd til dæmis, að reikna þetta inn í dæmið. Það þarf að reikna það inn í dæmið að sá sem lýkur námi á tilskildum tíma hefur fyrr endurgreiðslu. Hann hækkar að öllum líkindum ævitekjur sínar. Hann borgar meira af því sem á að borga. Þar með er þetta orðið hagkvæmt fyrir alla þá sem að þessu koma. Við skulum líka átta okkur á því að það er mikilvægt, hvort sem menn vilja kalla það verðlaun, styrk eða ávinning eða hvað það er, að örva námsmenn til þess að ljúka námi á tilskildum tíma af þeim ástæðum sem ég nefndi. Skyldi það ekki vera örvandi fyrir þá námsmenn sem berjast til dæmis við það að halda skuldabyrði sinni niðri, vilja ekki taka of mikil lán og vinna töluvert mikið með námi? Þeir lenda stundum í því að þurfa að seinka námi einmitt þess vegna. Þá er kominn ávinningur og ástæða til að vinna kannski ekki allt of mikið með náminu. Ég trúi því að þetta frumvarp sé til góðs. Ég trúi því að við sjáum ávinning af því í framtíð og ég held að við sjáum ávinning af því í öllu kerfinu. Við vitum líka, eins og ég nefndi áðan, að vextir hafa sannarlega verið breytilegir af námslánum og það er ekkert sem segir að þeir geti ekki hækkað eins og ég nefndi hér áðan. Einu sinni voru þeir ekki. Síðan fóru þeir í 1%. Nú eru þeir 3% og það er ekki svo óskaplega langt frá 3% upp í það sem við mundum kalla æskilega vexti með verðtryggingu. Það er ekki nema eitt ár, kannski eitt og hálft frá því að menn tóku framtíðarlán til húsakaupa með 4,15% vöxtum og það þóttu fín kjör fyrir þá sem veittu lánin líka þannig að ég tel að þetta styðji þá stefnu og þann veruleika að námslán skili sér til baka því það er ósköp æskilegt og kannski þá það sem eftir stendur skili sér og til þess liggja þær ástæður að fólk útskrifast fyrr, fer fyrr á vinnumarkað, vinnur þá lengur á ævi sinni og er þar með betur í stakk búið til að skila til þjóðfélagsins því sem að því hefur verið rétt.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur átt sér stað um það mál sem við höfum rætt hér og endurspeglast í því meðal annars að þingmenn allra stjórnmálaflokka á Alþingi hafa tekið þátt í þessari umræðu. Umræðan nú um þetta mál var miklu málefnalegri og betri, að mér finnst, en á síðasta þingi þar sem stjórnmálaflokkarnir lentu í þessu hefðbundna karpi um af hverju ekki væri löngu búið að gera þetta og fleira í þeim efnum. En ég fagna því sérstaklega hversu jákvæður vilji hefur birst hjá hv. þingmönnum í því að þetta mál verði tekið til ítarlegrar meðhöndlunar á vettvangi menntamálanefndar og þess að það komi síðar til afgreiðslu á Alþingi til samþykktar eða synjunar því hér er um það stórt mál að ræða að það er einfaldlega ekki hægt að kæfa það í hv. nefnd ár eftir ár. Ég er mjög ánægður með þessa umræðu eins og ég sagði áðan. Ég er sammála því sem kom fram í umræðunni varðandi framfærslugrunn námsmanna. Ég held að það sé tími til kominn að menn leggist í heildarendurskoðun á því og það strax. Við vitum að verðlag er að hækka óðum hér á landi í ljósi nýjustu atburða og það er alveg ljóst að framfærslugrunnur LÍN er ekki í takti við raunveruleikann í dag. Að sjálfsögðu þurfa námsmenn að lifa eins og aðrir þjóðfélagshópar og í raun og veru eru hjá mörgum þeirra reglur lánasjóðsins þeirra kjarasamningur og rétt eins og menn ræða nú við verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins þá þurfa stjórnvöld að taka upp samráð við námsmannahreyfingarnar um það hvernig við komum þeim málum í viðunandi horf á erfiðum tímum. Ég er sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur í snörpu andsvari áðan að að sjálfsögðu hugsum við ekki bara um námsmenn en það er einn þáttur í því vandamáli sem við horfumst í augu við að við þurfum að styðja betur við bakið á námsmönnum rétt eins og svo mörgum öðrum þjóðfélagshópum. Það hefur komið fram í málflutningi okkar framsóknarmanna að við þurfum samstöðu til að fara í slíkar aðgerðir. Við höfum boðið fram útrétta sáttarhönd til að koma til móts við sem flesta hópa á erfiðum tímum. Ég vona að ríkisstjórnin muni taka í þá útréttu sáttarhönd. Við samþykktum mjög umdeilt frumvarp hér á dögunum sem átti að koma í veg fyrir að hér yrði efnahagslegt öngþveiti. Ég held að við höfum gert rétt í þeim efnum að standa með ríkisstjórninni að því máli því að nú sem aldrei fyrr þarf þjóðin að sjá að stjórnmálamenn, sama hvar í flokki þeir standa, geti staðið saman því saman verðum við að takast á við þá efnahagslegu vá sem yfir okkur vakir og það er ekki hægt að klára umræðu sem þessa nema nefna það örlítið á nafn því það er einfaldlega þannig að nú eru erfiðir tímar. En við framsóknarmenn erum reiðubúnir til að koma að lausn þeirra mála í samstarfi við aðra stjórnmálaflokka. Nú skiptir varla máli hvort við stöndum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við þurfum öll að standa saman. Það er markmiðið og þess vegna þakka ég þá ágætu umræðu sem átti sér stað um þetta mál. Ég treysti orðum þeirra þingmanna sem tóku til máls í umræðunni að þessu máli verði fylgt fast eftir á vettvangi menntamálanefndar Alþingis þannig að við getum komið til móts við námsmenn, ekki bara hér á landi heldur líka erlendis eins og ég nefndi. Hugsið þið ykkur, námsmenn á erlendri grundu eru að borga allt að 26% yfirdráttarvexti til að fá lán hjá LÍN vegna þess að þau eru greidd út eftir á. Að sjálfsögðu þurfum við að horfa á öll þessi mál og ég veit að þeir þingmenn sem hafa talað í þessari umræðu eru reiðubúnir til þess og það er mjög brýnt að skoða heildstætt málefni námsmanna rétt eins og annarra þjóðfélagshópa eins og nú árar í samfélaginu. Ég þakka þessa umræðu og góðar undirtektir við þetta frumvarp sem við framsóknarmenn höfum lagt fram á Alþingi og er eitt af forgangsmálum þingflokks framsóknarmanna.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Almannatryggingakerfið var á sínum tíma sett á stofn í þeim tilgangi að fólk tryggði ævikvöld sitt og legði í sameiginlegan sjóð landsmanna sem aftur greiddi því þokkalega til framfærslu og lífsviðurværis þegar starfsævinni væri lokið. Það mál sem ég flyt og mæli fyrir, og meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Grétar Mar Jónsson og Jón Magnússon, snýr að því að taka upp frítekjumark á lífeyristekjur. Þannig hagar til nú eftir ýmsar breytingar á lögum um almannatryggingar að búið er að setja 100 þús. kr. frítekjumark á atvinnutekjur þeirra sem eru 67 ára og eldri. Það á einnig við um öryrkja, þ.e. 100 þús. kr. á mánuði skerða nú ekki almennar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins, hvorki tekjutenginguna né grunnlífeyrinn, gamla ellilífeyrinn sem menn kalla svo. Um næstkomandi áramót munu taka gildi lög sem kveða á um að séreignarsparnaður landsmanna sem varðveittur er í sérstökum sjóðum á nafni hvers einstaklings, en ekki samtryggingarsjóðirnir sem ég fjalla hér um, skerði ekki bætur frá almannatryggingum. Frá og með næstu áramótum getur fólk tekið út séreignarsparnað sinn án þess að bætur frá almannatryggingum, tekjutengingu eða grunnlífeyri verði skertar. Nú á hins vegar eftir að taka upp frítekjumark og auka það er viðkemur almennum lífeyrissjóðum og miðar tillagan að því. Í frumvarpinu er sem sagt lagt til að tekið verði upp sams konar frítekjumark á lífeyristekjur og lífeyrissjóði og er á atvinnutekjum, bæði hvað varðar aldraða og öryrkja, og að 1. janúar 2010 verði komið á 100 þús. kr. frítekjumark á lífeyristekjur fyrir alla úr almennum lífeyrissjóðum. Er þá orðið nokkurt samræmi milli fólks sem hefur atvinnutekjur og þess sem fær tekjur sínar úr lífeyrissjóði. Það eru margar ástæður fyrir því að fólk sem komið er á efri ár getur ekki stundað vinnu á vinnumarkaði og aflað sér tekna. Við leggjum til í frumvarpinu að þeim áfanga verði náð í tveimur skrefum: Á næsta ári, 1. janúar 2009, taki gildi 50 þús. kr. frítekjumark vegna tekna úr lífeyrissjóði en síðan komi ákvæði frumvarpsins um 100 þús. kr. frítekjumark til framkvæmda að fullu 1. janúar 2010 eins og áður sagði. Þá megi lífeyrisþegar fá 1.200 þús. kr. greiðslu á ári úr lífeyrissjóði sínum án þess að bætur almannatrygginga skerðist. Ég tel að aðgerðin sé sanngjörn í ljósi þess sem gert hefur verið varðandi lagfæringar á almannatryggingalöggjöfinni um tekjur og skerðingarreglur á undanförnum missirum. Ég minni á í því sambandi að stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili lagði sameiginlega fram sérstaka tillögu til eflingar stöðu ellilífeyrisþega með því að taka upp 75 þús. kr. frítekjumark. Það hefur nú sem betur fer verið betrumbætt og sett á 100 þús. kr. frítekjumark jafnt fyrir aldraða og öryrkja og er það vel. Eftir sem áður greiða lífeyrisþegar fullan skatt af tekjum úr lífeyrissjóði, þ.e. 35,72% miðað við skattprósentu í dag en njóta ekki þess sama og aðrir sem hafa sparað, að greiða 10% af fjármagnstekjuskatti af inneign sinni á fjármagnsreikningum. Það er að vissu leyti rétt að hluti af inngreiðslu í lífeyrissjóð er undanþeginn skattgreiðslu þegar hann er greiddur og það er það sem nemur framlagi launamanns og atvinnurekanda. Það breytir hins vegar ekki því að þegar menn hafa átt lífeyrissparnað sinn í varðveislu hjá lífeyrissjóðum eða öðrum sjóðum í áratugi er stærstur hluti af hinni sameiginlegu eign sem þeir fá svo greidda úr lífeyrissjóðunum og séreignarsjóðum orðnar fjármagnstekjur. Þar þyrfti að leita samræmis en tillagan sem hér flutt snýr ekki að þeim þætti málsins. Hún snýr fyrst og fremst að því að tekið verði upp frítekjumark á lífeyristekjur eins og nú þegar er búið að taka upp á atvinnutekjur aldraðra og öryrkja og jafnframt á séreignarsparnað um næstu áramót. Við, flutningsmenn þessarar tillögu, teljum að hér sé um mikið réttlætismál að ræða og muni verða til þess að tekjur fólks úr lífeyrissjóði nýtist því betur og að rauntekjur manna til þess að lifa af tekjum almannatrygginga og tekjum úr almennum lífeyrissjóðum muni batna verulega. Hér er auk þess um eðlilegt samræmingar- og réttlætismál að ræða, eins og ég gat um. Ég tel að við bregðumst hér við mjög þörfu máli og það er jafnvel enn þarfara í dag en ella miðað við stöðuna í þjóðfélaginu í þeim þrengingum sem fram undan eru. Enn frekari ástæða er til að fylgja þessu máli fram og lögfesta þá gjörð sem hér er lögð til. Það liggur í því að talsverðar líkur eru á því að lífeyrissjóðir verði fyrir verulegum skerðingum á eignum sínum. Eignir lífeyrissjóðanna eru jú ekkert annað en það fé sem lífeyrisþegarnir hafa greitt inn í lífeyrissjóðina. Þar af leiðandi verða lífeyrisþegarnir fyrir skerðingu á tekjum. Miðað við þær fréttir sem við fáum frá forustumönnum lífeyrissjóðanna verða lífeyrissjóðirnir líklega fyrir þó nokkuð mikilli skerðingu vegna þeirra aðstæðna sem nú eru í íslensku þjóðfélagi. Sumt af því fé sem lífeyrissjóðirnir eiga hefur verið varðveitt í eignafyrirkomulagi, m.a. í fjármálastofnunum sem allar líkur eru á að nú tapist. Hvað er þá til ráða í almennum lífeyrissjóðum þegar lífeyrissjóður á ekki fyrir framreiknuðum tryggingalegum skuldbindingum sem lífeyrisþegarnir eiga ella rétt á? Þá segja lög um almenna starfsemi lífeyrissjóða að stjórn viðkomandi lífeyrissjóðs skuli meta tryggingafræðilega stöðu fyrir framtíðina miðað við hvort lífeyrissjóðurinn eigi fyrir skuldbindingum sínum. Yfirleitt er reiknað með 3,5% ávöxtun lífeyrissjóðanna. Ég hef séð í blöðum, m.a. í morgun, að forustumenn lífeyrissjóða telja að það geti alveg eins komið til þess þegar á næsta ári að skerða verði réttindi fólks úr almennum lífeyrissjóðum. Lög um almenna lífeyrissjóði kveða á um að ef staða lífeyrissjóðs er þannig að hann á ekki fyrir skuldbindingum sínum og vantar meira en 10% upp á að hann eigi fyrir því sem hann hefur gengist undir í réttindum lífeyrisþega, ber stjórninni tafarlaust að grípa til aðgerða í viðkomandi lífeyrissjóði. Ef sú viðmiðunartala liggur á bilinu 5–10% um lengri tíma að mati stjórnar lífeyrissjóðsins ber stjórn lífeyrissjóðsins einnig að grípa til aðgerða. Við höfum séð á undanförnum árum að þegar slík staða hefur komið upp, sem er allt eins líklegt að gerist nú vegna erfiðleika okkar Íslendinga almennt á fjármálamörkuðum og tapaðra eigna, skerðast lífeyrisréttindi lífeyrisþeganna og greiðslur lækka. Það er auðvitað ekki björt framtíð fyrir ellilífeyrisþega sem eiga jafnvel ekki nægjanlegt fé til framfærslu eins og því miður er oft jafnvel þótt menn leggi saman þær greiðslur sem þeir eiga í lífeyrissjóði og tekjur frá Tryggingastofnun ríkisins í formi ellilífeyris og tekjutryggingar. Sú tillaga sem hér er lögð fram af þingmönnum Frjálslynda flokksins er heldur betur tímabær í núverandi ástandi. Við leggjum til þá skynsamlegu leið að taka hana í áföngum þ.e. á tveimur árum þannig að kostnaðurinn af þessari leið verði þá mun minni fyrir ríkissjóð á næsta ári en ef hún væri farin í einu skrefi. Hún mun þó auðvitað kosta ríkissjóð eitthvað. Yfirlýsingar okkar þingmanna allra og ráðherra á undanförnum dögum hafa jú gengið til þess að vernda sparnað landsmanna. Margir eiga aðeins sparnað sinn í lífeyrissjóðum eða séreignarsjóðum. Þó að tillagan hafi ekki eingöngu verið flutt af því tilefni sem nú er í þjóðfélagi okkar er því miður sennilega um tekjuskerðingu að ræða hjá lífeyrisþegum vegna núverandi aðstæðna. Við leggjum hér til að staða manna verði jöfnuð, að tekjurnar valdi ekki skerðingu hvort sem þær koma úr lífeyrissjóði, af atvinnutekjum eða úr séreignarsparnaði og að samræmi verði þar á milli miðað við 100 þús. kr. tekjur sem valdi ekki skerðingu á bótum Tryggingastofnunar. Við teljum að hér sé eðlileg samræming á ferðinni miðað við það sem víða hefur gerst á undanförnum árum og að hér sé um mikið hagsmunamál ellilífeyrisþega og lífeyrisþega almennt að ræða því að ákvæðið mundi að sjálfsögðu einnig ná til örorkulífeyrisþega. Þetta er mikið hagsmunamál fyrir það fólk sem ekki getur verið á vinnumarkaði og á ekki annan kost en að lifa af almennum bótum frá Tryggingastofnun ríkisins, sem ég vil nú frekar kalla tekjur - tekjutryggingu, lágmarksbætur og ellilífeyrisbætur - og af þeirri inneign sem fólk hefur lagt í almenna lífeyrissjóði. Þeir voru og eru hugsaðir til þess að bæta stöðu fólks þegar það kemst á efri ár. Það er vissulega talið að á næstu árum muni lífeyrissjóðirnir bera uppi verulegan hluta þeirra tekna sem ellilífeyrisþegar munu njóta á komandi árum. Sú staða er ekki komin enn þá þó að henni sé spáð 30 ár fram í tímann, þá verði tekjur eldri borgara samsettar þannig að þrír fjórðu hlutar teknanna komi úr lífeyrissjóðum en aðeins einn fjórði úr almannatryggingakerfinu. Menn gera ráð fyrir að það gerist eftir um það bil þrjá áratugi. Það kann vel að vera að það gangi eftir. Tillaga sú sem nú er flutt skiptir geysilega miklu máli og mikið undir lagt varðandi hagsmuni ellilífeyrisþega að hún fái jákvæða afgreiðslu hér í hv. þingi því að hún kveður á um frítekjumark vegna lífeyristekna sem þýðir í raun og veru það sem við erum öll að fást við, að hafa rauntekjur sem duga okkur til framfærslu. Rauntekjur sem við getum horft til dugi okkur til framfærslu eftir skerðingar og skattgreiðslur. Hæstv. forseti. Lagfæringu á tryggingakerfinu lýkur ekki með tillögu okkar en við teljum að hún sé til mikilla bóta varðandi stöðu ellilífeyrisþega á komandi árum og eðlilegt samræmingarmál miðað við það sem gert hefur verið á undanförnum missirum og þingum.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að taka undir þau sjónarmið og rök sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson færði hér fram fyrir því frumvarpi sem hér er til umræðu. Það liggur fyrir að meginatriði þessa frumvarps miða að því að bæta verulega hag ellilífeyrisþega og öryrkja með því að hækka frítekjumark lífeyrissjóðsgreiðslna þannig að fólk eigi þess kost að afla sér tekna án þess að verða fyrir skerðingum. Við frjálslynd höfum lagt áherslu á að það skipti gríðarlegu máli að við tökum ekki hvatann frá fólkinu til þess að afla sér tekna, þ.e. þegar um það getur verið að ræða að það skipti ekki máli fyrir einstakling hvort hann vinnur fyrir tekjum eða gerir það ekki vegna þess að varðandi þær tekjur sem hann vinur sér fyrir þá komi til frádráttar aðrir liðir sem valda því að viðkomandi fær þá raunverulega ekki betri kjör. Það skiptir gríðarlegu máli, ekki síst eins og árar í okkar samfélagi, að allar vinnandi hendur geti og hafi hvata til þess að vinna. Hvort sem okkur líkar betur eða verr hefur þegar komið fram mjög alvarleg og víðtæk kjararýrnun í þjóðfélaginu sem bitnar og mun bitna því miður með mjög alvarlegum hætti á þeim sem síst skyldi. Það skiptir máli að reyna eftir fremsta megni að greiða fyrir og bæta hag þeirra sem undir þær skilgreiningar heyra þannig að öryrkjar og ellilífeyrisþegar, svo og láglaunafólk geti notið sem bestra kjara miðað við þær aðstæður sem um er að ræða. Frumvarp okkar flutningsmanna að þessum breytingum á lögum um almannatryggingar miðar að því að bæta að því leyti sem þar greinir hagsmuni ellilífeyrisþega og öryrkja með því að hækka frítekjumark svo sem var eitt af því sem við lögðum áherslu á fyrir síðustu kosningar. Þetta er því liður í því að koma því að sem við teljum nauðsynlegt, að gefa fólki kost á því að afla sér tekna án þess að verða fyrir skerðingu, njóta þess sem það getur notið vegna þess að það er tvímælalaust hagsmunamál þjóðfélagsins að sem flestar vinnandi hendur geti komið að verki vegna þess að með þeim hætti, þó að ekki séu skertar bætur til viðkomandi, koma hlutir til samfélagsins á þann hátt að eyðslufé eykst, möguleikarnir til þess að leggja eitthvað sig fyrir koma fram meðal annars með því að greiddur er virðisaukaskattur og það þarf ekki eins mikið að koma úr opinberum sjóðum að öðru leyti. Ég lít því svo á að frumvarpið sem við þrír þingmenn Frjálslynda flokksins flytjum hér verði til þess að gefa fólki, þeim hópum sem hér er fjallað um, betri lífskjör auk þess sem það dregur úr útgjöldum þjóðfélagsins þegar allt verður skoðað.

Frú forseti. Ég þarf ekki að fara yfir þetta frumvarp. Félagar mínir hafa gert það. Við í Frjálslynda flokknum lofuðum því fyrir síðustu kosningar að leggja þetta til og reyna að bæta hag öryrkja og aldraðra, ellilífeyrisþega, og við stöndum við það. Auðvitað standa margir núna, sérstaklega við þessar aðstæður, líka illa eins og öryrkjar og aldraðir, eins og kom hér fyrr fram í dag, til dæmis námsmenn sem fá lánin greidd út í íslenskum krónum og svo náttúrlega fjölskyldur sem eru í þúsundatali núna að missa húsnæði sitt og lenda í gjaldþrotum, jafnvel með fullt hús af börnum, og eru að lenda í verulegum hremmingum. Við í Frjálslynda flokknum munum reyna eins og við getum og eftir mætti að flytja hér tillögur sem munu bæta kjör allra þeirra sem verða núna fyrir verulegum búsifjum. Það er auðvitað mjög sorglegt til þess að vita, hæstv. forseti, að núna eru aðeins tveir þingmenn auk forseta í salnum. Maður gæti haldið að þingmenn væru úti um allan bæ að leysa út peningana sína úr bönkunum af því að restin af þessum bönkum er kannski að hrynja. Maður skilur ekki alveg áhugaleysið á þessum málum sem eru þó til bóta fyrir þá sem gætu fengið það. Maður skilur ekki í því af hverju stjórnarflokkarnir taka ekki þátt í þessari umræðu og eru að minnsta kosti hérna í salnum til að hlusta á þetta því að þeir hefðu gott af því að taka þátt í þessari umræðu og setja sig inn í málefni þessa fólks sem við erum þó að reyna að laga stöðuna hjá og berjast fyrir. Ég vona bara að þetta frumvarp fái brautargengi í Alþingi.