Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breytingu á skipulagslögum frá umhvn. Þetta er ekki stórt mál sem hér er flutt og meira vegna formbreytinga varðandi skipulagsstjórn ríkisins. Ég vil geta þess hér, sem ég náði ekki að koma á framfæri við 1. umr., að ég var ekki viðstaddur afgreiðslu þessa máls úr nefndinni og tók ekki afstöðu til þess og var ekki eftir henni leitað. Ég vildi bara að það lægi fyrir. Ég tek það fram að það hefði komið til greina að mínu mati að fara þá leið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson var að reifa við 1. umr., a.m.k. varðandi fulltrúa í stað húsameistara ríkisins, en það embætti er lagt niður frá áramótum og er kannski aðaltilefni þess að þetta mál er flutt. Eins er í umhvn. til umfjöllunar frv. til skipulags- og byggingarlaga þar sem tekið verður á þessum málum til frambúðar. Hér er því væntanlega um að ræða skammtímabreytingu á lögum að þessu leyti og ætla ég ekki að gera þetta frekar að umtalsefni.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1997. Heiti frv. gefur tilefni til að ætla að hér fari fyrst og fremst fram umræða um bókhald ríkisins. Það er rangt. Við erum að ræða um pólitík. Þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum er í rauninni eins konar pólitísk stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar um hvernig hún vilji skipta sameiginlegum verðmætum þjóðarinnar. Reyndar hefur frést úr fjmrn., og það er nauðsynlegt að fá staðfestingu á því hér í þingsal, að til standi að lækka skattleysismörk á næsta ári að raungildi. Það hefur frést að til standi að lækka barnabætur að raungildi á næsta ári. Það hefur frést að til standi að lækka barnabótaauka á næsta ári að raungildi. Ef þetta er rétt þá þýðir þetta það að náð verður í 800--1.000 millj. kr. ofan í vasa launafólks á næsta ári. Þetta eru svo alvarleg tíðindi, ekki aðeins fyrir launafólk og allan almenning í landinu, heldur er þetta sprengja inn á samningaborð kjaraviðræðna sem nú standa fyrir dyrum og menn spyrja sig núna hvað það sé sem raunverulega vaki fyrir ríkisstjórninni. Þegar þessi ríkisstjórn var mynduð var því lýst yfir í stjórnarsáttmálanum að til stæði að lækka jaðarskatta. Fljótlega kom í ljós að þetta hygðist ríkisstjórnin gera í tengslum við kjarasamninga. Ríkisstjórnin ætlar að semja við launafólk um sín eigin kosningaloforð og nú er að koma á daginn hvernig á að fjármagna þessi sömu kosningaloforð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Það á að seilast ofan í vasa launafólks eftir 800--1.000 millj. kr., væntanlega til að semja um í komandi kjarasamningum. Ef þetta er rétt, og um þetta verður að fá upplýsingar hér í þingsal, þá er þetta reginhneyksli. Í rauninni erum við að tala um miklu hærri upphæðir en þetta. Við erum að tala um hærri upphæðir en þessu nemur vegna þess að gera má ráð fyrir því að í komandi kjarasamningum verði samið um launahækkanir og þá munu breytingar á þessum stærðum, á persónuafslætti og þessum bótum, vega miklu þyngra en þessu nemur. Þetta eru hlutir sem við verðum að fá upplýsingar um. Alþingi og þjóðin öll á kröfu á því að þetta verði upplýst. Stendur til að lækka að raungildi skattleysismörkin? Stendur það virkilega til að halda frystum persónuafslætti sem jafngildir því að skattleysismörk hjá launafólki verði lækkuð? Og ekki nóg með þetta. Það á að auki að seilast ofan í vasann hjá barnafólki og hjá því barnafólki sem er tekjulægst því það á einnig að skerða barnabótaaukann að raungildi. Upplýsingar um þetta verðum við að fá í þingsal og við þessa umræðu. Það er umhugsunarefni að á sama tíma og fréttir berast af metafla hjá Íslendingum, það hefur aldrei nokkurn tíma í sögu þjóðarinnar fiskast eins vel og á þessu ári, og þetta er nokkuð sem við skulum ekki hafa í flimtingum, á sama tíma og þetta gerist berast fréttir frá hjálparstofnunum um að aldrei hafi verið eins mikið leitað til þeirra af fólki sem er í nauðum statt. Í öllu góðærinu berast þessar fréttir af misskiptingunni. Það er í þessu samhengi sem við erum að ræða þessa pólitísku stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna þess að í því plaggi sem hér er til umfjöllunar, í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, kemur fram að þeir hópar sem sérstaklega er ráðist á eru þeir hópar sem einkum eiga undir högg að sækja í íslensku þjóðfélagi. Það eru fatlaðir. Það er sérstaklega ráðist á fatlað fólk í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég ætla að gera nokkrar greinar frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum að umræðuefni hér. Ég ætla að byrja á því að nefna 2. gr. frv. sem gerir ráð fyrir því að innheimt verði sérstakt gjald, endurinnritunargjald, af nemanda sem endurinnritar sig í próf eða áfanga. Í hinu upprunalega frv. er kveðið á um að þetta skuli vera upphæð sem nemi 1.500 kr. Sú upphæð hefur nú í brtt. verið lækkuð niður í 500 kr. En eftir sem áður er verið að skattleggja unglinga. Það er verið að leggja álögur á unglinga sem eiga í erfiðleikum við námið og eins og hv. þm. Svavar Gestsson nefndi það, þá er þetta sérstakur skattur á námserfiðleika. Þetta er sérstakur skattur sem lagður er á námserfiðleika. Það er umhugsunarefni þegar reynt er að setja alla hluti upp á bókhaldsvísu og leysa alla hluti á bókhaldsvísu, þá fara menn inn á brautir sem þessa, en við skulum ekki gleyma því að það fólk sem hér á í hlut, ungt fólk, er iðulega, og sérstaklega þeir sem lenda í vandræðum í sínu námi, fólk sem er á því skeiði ævinnar sem það er kannski einna síst í jafnvægi og hefur þörf fyrir stuðning frá sínum fjölskyldum og sínu umhverfi og þar á meðal skólunum. Þessi refsivöndur sem er reiddur á loft í frv. verður ekki til að bæta úr því sem segir í greinargerð með frv. þar sem talað er um að endurtekning prófa sé óeðlilega mikil og hugsunin með því gjaldi sem þarna á að leggja á nemendur sem þurfa að endurinnrita sig sé sú að með þessu verði nemandinn látinn standa straum af kostnaði sem óhjákvæmilega hlýst af því að halda endurtekningarpróf en hugsunin er einnig sú að með þessu móti sé hægt að aga unga fólkið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé afskaplega misráðið að gera þetta. Það sem skólayfirvöldum og löggjafanum ber að gera er að leita leiða til þess að veita þessu unga fólki öryggi og finna leiðir sem styrkja sjálfsímynd þess í stað þess að finna upp refsingar af þessu tagi. Samtök námsfólks hafa mótmælt þessum skatti mjög harðlega, kalla þetta fallskatt, og samtök skólafólks hafa mælt mjög eindregið gegn þessari lagabreytingu. Skólamenn eru almennt mjög andvígir þessari breytingu. En þeir sem hugsa samkvæmt þankagangi bókhaldarans og vilja leysa öll vandræði og allt sem á bjátar með refsingum og refsivöndum og sektum koma fram með tillögur af þessu tagi. Það er ekki nóg með þetta því að í frv. er líka verið að festa í sessi skólagjöld. Hér hafa verið miklar deilur í þjóðfélaginu undanfarin ár um hvort yfirleitt eigi að leggja gjöld á nemendur. Það hefur verið deilt um þetta varðandi háskólastigið og skólagjöld á framhaldsskólastigi. Með þessu frv. er verið að festa skólagjöld í sessi. Við sjáum það gerast og erum búin að sjá það gerast á undanförnum árum hvernig menn hafa smám saman verið að færa sig upp á skaftið í þessum efnum, aukin gjaldtaka á öllum sviðum og þá einnig í skólakerfinu. Ég vil sérstaklega andmæla þessum lagabreytingum. Varðandi Framkvæmdasjóð fatlaðra, þá er hann skertur verulega. Í lagafrv. er kveðið á um það að erfðafjárskattur umfram 165 millj. kr. skuli renna til ríkissjóðs en ekki til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þær tölur sem nefndar hafa verið í þessu sambandi, ef fjármagnið allt hefði runnið til fatlaðra, eru 420--430 millj. kr. sem hefðu átt að renna óskiptar til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. En í frv. er kveðið á um það að einvörðungu 165 millj. kr. skuli renna til fatlaðra. Eins og fram hefur komið í umræðunni í dag er verið að skáka ýmsum kostnaðarliðum til í kerfinu en eftir því sem ég kemst næst er með þeim breytingum sem verið er að gera í þessu frv. og í fjárlagafrv. verið að skerða framlag til þessa málaflokks um 130--140 millj. kr. Mitt í góðærinu er verið að skerða framlag til fatlaðra um 130--140 millj. kr. þegar upp er staðið. Það eru þær ákvarðanir sem hér er verið að taka í þessari stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Annað sem hefur verið gagnrýnt mjög harðlega er sú ákvörðun að færa Starfsmenntasjóð undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég vil ítreka þau mótmæli sem hér hafa komið frá stjórnarandstöðu og eru að hluta til endurómur mótmæla sem borist hafa víða að úr þjóðfélaginu, frá verkalýðshreyfingunni t.d. og ekki síst, um þessa ráðstöfun. Enn eitt atriði sem ég vil sérstaklega gera að umræðuefni er sú ákvörðun að ávísa auknu valdi til heilbrrh. Í nefndaráliti frá minni hluta efh.- og viðskn. er talað um ,,blankótékka`` handa heilbrrh. af þessu tilefni. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sérstakur kafli er í frumvarpinu um heilbrigðisþjónustu. Þær greinar varða fjárlögin ekki nema að litlu leyti en eru settar inn í bandorminn til að fá auknar heimildir fyrir heilbrrh. til að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustuna að eigin geðþótta. Þannig er í frv. heimilað að sameina stofnanir og breyta skiptingu heilsugæsluumdæma og starfssvæða heilsugæslustöðva og ráðherra verður heimilt að setja með reglugerð ákvæði um flokkun sjúkrahúsa, starfssvið og verkaskiptingu, svo og ákveða sameiningu sjúkrastofnana. Það er ljóst af þessu að hér er um mjög víðtækar heimildir að ræða.`` Í þessu áliti er vitnað í minni hluta heilbr.- og trn. en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Vinnuaðferð ríkisstjórnarinnar endurspeglar því augljóslega að hún óttast umræðu um breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Það segir sína sögu um eðli þeirra. Sérstök athygli er vakin á því að heilbrigðisþjónustukaflinn sker sig úr að því leyti að ekki er að finna annars staðar viðlíka efnisbreytingar á gildandi lögum í frv. Þá er hér er um víðtækt framsal að ræða til ráðherra.`` Svo mörg eru þau orð. Um þetta vil ég segja þetta: Það hefur færst í vöxt á undanförnum árum að framkvæmdarvaldið leiti eftir því að Alþingi gefi heimildir til víðtækra skipulagsbreytinga í stjórnkerfinu. Það er ekki svo ýkjalangt síðan hæstv. fjmrh. reyndi að fá samþykkt á Alþingi víðtæka heimild fyrir svokölluðum þjónustusamningum, að ríkisvaldið fengi heimild til að gera þjónustusamninga við einstakar stofnanir. Þetta vakti mikil mótmæli á þingi þegar þetta kom til umræðu og menn bentu réttilega á að til þess væri löggjafinn að setja leikreglurnar og menn vildu fá að vita, hvað það væri sem framkvæmdarvaldið hefði í hyggju. Hið sama er upp á teningnum hér. Jafnvel þótt menn kunni að vera sammála því að það þurfi að ráðast í margvíslegar kerfisbreytingar í heilbrigðiskerfinu, þá vilja menn fá tækifæri til að ræða þetta í opinni og lýðræðislegri umræðu áður en ákvarðanir eru teknar. Það var merkilegt að fylgjast með því þegar frv. í þessa veru var rætt á þinginu sl. vor einmitt um skipulagsbreytingar í heilbrigðiskerfinu, heilbrigðisþjónustunni, þá kom fram í umsögnum víða að á landinu að menn væru reiðubúnir til að taka þar á margvíslegum skipulagsvanda, en vildu vita að hverju þeir væru að ganga, vildu fá tækifæri til að veita löggjafanum umsögn um málið áður en gengið væri frá, ég vil kalla það, valdaafsali að þessu leyti. Ég skrifa þess vegna algerlega upp á þessar efasemdir sem fram koma í minnihlutaáliti bæði heilbr.- og trn. og einnig af hálfu minni hluta efh.- og viðskn. Hér hefur verið upplýst og er upplýst í nál. minni hluta efh.- og viðskn. að af hálfu meiri hlutans væri í undirbúningi frv. um breytingar á nokkrum lögum sem tengjast afgreiðslu fjárlaga og mun það ganga undir heitinu skröltormur. Minni hlutinn hyggst við afgreiðslu þessa svokallaða skröltorms leggja fram brtt. um að hækkun atvinnuleysisbóta, ellilífeyris og bóta úr almannatryggingakerfinu miðist við launabreytingar eins og áður. Þetta tel ég vera algjört grundvallaratriði. Við erum í rauninni ekki aðeins að fást við efnahagsstærðir, við erum að ræða um siðferði. Menn höfðu af því þungar áhyggjur við afgreiðslu fjárlaga síðastliðið vor þegar atvinnuleysisbæturnar og tryggingabæturnar almennt voru teknar úr tengslum við launaþróun í landinu, að það kynni að koma niður á þeim hópum, að það kynni að bitna á þeim, að það kynni að skerða kjör þessara hópa. Það er mín skoðun að Alþingi eigi að sjá sóma sinn í því að þinghaldinu verði ekki lokið fyrir jólin nema að frágengnum þessum málum. Að því frágengnu að gulltryggt verði að lífeyrisþegarnir, atvinnulausa fólkið muni halda sínum hlut óskertum á næsta ári. Það þykir mér vera algjört grundvallaratriði. Það er athyglisvert, og menn skyldu hafa það í huga í tengslum við komandi kjarasamninga, að samtök launafólks hafa lagt á það mjög þunga áherslu að frá kjarasamningum verði ekki gengið nema þessi mál séu í höfn. Mér finnst að Alþingi eigi að sjá sóma sinn í því áður en þinginu er slitið og menn halda að jólaborðinu að frá þessum málum verði gengið.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. ræðumanns vil ég segja þetta. Í fjárlögum verður ekki tekjuauki vegna þess að afsláttarliðir hækka ekki í hlutfalli við verðlag. Engin skattahækkun verður að óbreyttum launum nema útsvarshlutfall hækki meira en nemur tekjuskattshlutfallslækkun. Útsvar til sveitarfélaganna skilar þeim helmingi hærri upphæð en tekjuskatturinn gerir nettó til ríkisins. Sá sem hefur t.d. 100 þús. kr. í laun í desember og aftur sömu upphæð í janúar mun standa skil á nákvæmlega sömu upphæð í skatta. Í fjárlögum er gert ráð fyrir að skattar verði lækkaðir um fjárhæð sem nemur hækkun afsláttarliða vegna verðlagsbreytinga. Jaðarskattanefnd, sem margoft hefur verið rætt um, mun skila áliti sínu í næsta mánuði. Að því fengnu verður tekin ákvörðun um hvar skattalækkunin verður. Og mín afstaða er sú að hún þurfi fyrst og fremst að koma barnafólki og öðrum þeim sem verða mest fyrir jaðaráhrifum skattkerfisins til góða. Þess vegna var algjörlega óeðlilegt að breyta nú afsláttarliðunum eins og mátti heyra hjá ræðumanni áðan að þyrfti að gerast. Ég ítreka það að ekki er gert ráð fyrir tekjuhækkun í fjárlögum af þessum sökum.

Hæstv. forseti. Ég spurði áðan hvort það væri rétt sem við hefðum heyrt úr stjórnkerfinu að virkilega standi til að frysta persónuafsláttinn vegna þess að það þýðir í raun að skattleysismörkin verða lækkuð. Og hvort virkilega standi til að frysta barnabæturnar og hvort virkilega standi til að frysta barnabótaaukann sem þýðir í raun skerðingu á ráðstöfunartekjum hjá almennu launafólki og skerðingu sérstaklega hjá launafólki sem býr við barnaómegð. Því ef þetta er rétt þá er ríkissjóður að seilast ofan í vasa hjá almenningi um 800 millj. kr. Og ég heyrði ekki betur en hæstv. fjmrh. væri að staðfesta að síðan ætti að semja um þessa hluti sem þeir eru að taka frá launafólki. Að til standi að setjast að samningaborði til að semja um það sem ríkisstjórnin er að hafa af almennu launafólki núna.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort svarar kostnaði að reyna aftur. Persónuafslátturinn breytist ekkert. Ef launin eru óbreytt á milli mánaða, sem allar líkur eru til, þá verða skattarnir nákvæmlega þeir sömu. Þær 800 milljónir sem hv. þm. er að ræða um og er munurinn á verðlagsbreytingunni mynda ekki tekjuauka í fjárlögunum vegna þess að hugmyndin er að ráðstafa þessum fjármunum til skattalækkunar, væntanlega til skattalækkunar til að eyða jaðaráhrifum skattkerfisins. Það hefur enginn talað um samninga í því skyni. Menn hafa verið að tala um að horfa á niðurstöður nefndar sem hefur verið að störfum um alllanga hríð og á grundvelli þeirrar niðurstöðu að meta málið. Ég minni hv. þm., sem er fulltrúi Alþb. og óháðra, á að þingmenn hans flokks hafa flutt tillögu á þinginu um að breyta tekjuskattinum þannig að jaðaráhrifin verði minni en nú eru. Ég segi fyrir mig að ég fagna þessari tillögu vegna þess að ég held að stefnan í henni sé rétt og mér finnst þess vegna koma fyllilega til greina að fyrirhuguð skattalækkun komi fram m.a. til að lækka eða draga úr jaðaráhrifum tekjuskattkerfisins. Ég vona, virðulegi forseti, þó ég efist reyndar dálítið, en ég vona samt að ég hafi sagt þetta nægilega skýrt þannig að hv. þm. og aðrir skilji nákvæmlega út á hvað þetta gengur.

Hæstv. forseti. Ég tel að mjög mikilvægt sé að fólk láti ekki blekkjast í þessu efni. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á staðreyndum þessa máls. Persónuafslátturinn hefur verið hækkaður í lok árs. Áður var þetta gert tvisvar á ári. Núna stendur hins vegar til að frysta persónuafsláttinn. Að færa hann ekki upp samkvæmt verðlagi. Þetta þýðir að skattleysismörkin eru lækkuð að raungildi sem þýðir það svo aftur að tekjur launafólks eru skertar. Sama er að gerast með barnabæturnar og barnabótaaukann. Við erum að tala um upphæðir sem nema hundruðum milljóna. Við erum að tala um 800--1.000 millj. kr. Og hæstv. ráðherra staðfesti áðan að við ættum að bíða eftir því sem gerðist hjá svokallaðri jaðarskattanefnd. Af hverju á að bíða eftir því? Vegna þess að um þetta á að semja við launafólk. Það sem verið er að hafa af fólki núna á að semja um á næstu vikum. Þetta er fullkomið siðleysi. Ríkisstjórnin lofaði því þegar hún tók við völdum að lækka jaðarskatta. Síðan sagði hún: Við ætlum að bíða með málið. Við ætlum að semja um það. Og núna er verið að hafa þessa peninga af almenningi, af launafólki, til að geta samið um það eftir fáeinar vikur. Auðvitað sjá allir í gegnum þennan loddaraleik. Það er mjög mikilvægt að íslenskt launafólk láti ekki blekkjast í þessu efni.

Herra forseti. Það frv. sem er til umræðu, ráðstafanir í ríkisfjármálum, er eiginlega rangnefni. Það er nefnilega þannig að þau ákvæði sem mestu skipta í frv. eru þess eðlis að þau koma ríkisfjármálunum ekkert við. Ég nefni t.d. sérstaklega þann þátt sem hefur verið gagnrýndur allverulega af stjórnarliðum og kannski mætti hæstv. fjmrh. dvelja örlitla stund hér í dag til að hlusta á hvernig hans eigið fólk hefur farið eldi um frv. Ég bendi á að stjórnarliðinn, hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, bókstaflega tætti í sig með mjög rökfastri ræðu fyrr í dag nánast öll lykilatriðin í þeim kafla frv. sem lýtur að heilbrigðismálum. Það er hæstv. fjmrh. sem á frumburðarréttinn að þeim og ég held að hann hefði gott af því að sitja hér og hlýða á það mál, því ég vænti þess að hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir eigi eftir að koma aftur og gera ítarlegri grein fyrir sínu máli síðar í dag þegar hæstv. ráðherra, þ.e. fagráðherrann, verður búinn að svara rökum hennar. Það er jafnan svo, herra forseti, að þegar líður á haustið kemur ríkisstjórnin með frv. af þessu tagi þar sem verið er að reyna að efna til ákveðinna ráðstafana sem eiga að sjá til þess að markmið ríkisstjórnarinnar í fjármálum náist hverju sinni. Það hefur jafnan verið eðli þeirra breytinga að þær hafa verið tímabundnar. Það hefur hins vegar færst í vöxt á seinni árum að breytingarnar hafa verið varanlegar. Það er verið að gera verulega róttækar breytingar á ýmsum lagabálkum og ég ætla ekkert að undanskilja þá ríkisstjórn sem ég átti aðild að á sínum tíma. Hún tók líka þátt í þessari þróun. Hins vegar finnst mér nú skörin vera farin að færast rækilega upp í bekkinn með þessu frv. Hérna er nefnilega gert ráð fyrir að gerðar séu breytingar á hvorki meira né minna en 18 lagabálkum en einungis er gert ráð fyrir að fjórar verði tímabundnar. Breyting á 14 lögum sem er lögð til á að vera varanleg. Það er auðvitað allt annað en menn lögðu upphaflega af stað með þegar þessi háttur var tekinn upp. Ég vek sérstaka eftirtekt á því að sumar þessar breytingar eru þannig að ekki er hægt að kalla annað en smyglgóss. Ég hef tekið stórt upp í mig, herra forseti, þegar ég hef sagt að þær breytingar sem verið er að leggja til í heilbrigðismálum séu ekkert annað en smyglgóss í farteski þessa frv. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að þær breytingar eru að mörgu leyti alls óskyldar ráðstöfunum í ríkisfjármálum, eins og ég færi rök að í seinni hluta ræðu minnar. Hér er verið að gera varanlegar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu og það liggur í hlutarins eðli að hér er um að ræða annaðhvort breytingar sem hæstv. heilbrrh. hefur ekki haft nennu til að útfæra nákvæmlega og færa fram í sérstöku frv. eins og væri auðvitað eðlilegt eða þá einfaldlega, sem ég tel líklegra, að þessar breytingar séu þess eðlis að ekki sé fullt samþykki fyrir þeim innan stjórnarliðsins og þess vegna sé verið með þessu móti að freista þess að smygla þeim í gegn. Ég leyfi mér nefnilega, herra forseti, að efast stórlega um það að ef hv. þm. stjórnarinnar gerðu sér grein fyrir hvað felst í sumum þessara breytinga, hvers konar uppstokkun er þar fólgin í öllu umhverfi, t.d. sjúkrahúsa í dreifbýlinu, þá mundu þeir tæpast sitja þegjandi undir þessum umræðum. Þá mundu þeir tæpast vera reiðubúnir til að ljá samþykki sitt við þeim. Og þá mundu e.t.v. fleiri stíga í þennan stól, eins og hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir fyrr í dag, og upplýsa um eðli þeirra. Hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir hefur nefnilega mikla þekkingu á þessum málum og hefur kafað djúpt í frv. og niðurstaða hennar, herra forseti, var nánast með sömu orðum og sú niðurstaða sem minni hlutinn í heilbr.- og trn. komst að og færir fram í áliti sínu, þ.e. að hér væri í allt of ríkum mæli verið að framselja vald til heilbrrh. Og það eru söguleg tíðindi í umræðum af þessu tagi þegar einn af stjórnarliðunum, og þar að auki fulltrúi stjórnarliðsins í heilbr.- og trn., kemur hingað í þennan stól og lýsir harðri andstöðu við fyrirætlun fagráðherrans í málinu. Það hljóta að teljast merk tíðindi og ég lýsi eftir því, herra forseti: Eru fleiri hv. þm. í heilbrn. sömu skoðunar og hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir? Mun til að mynda hv. þm. Guðni Ágústsson, sem hefur hefur getið sér orð ekki bara fyrir að vera skeleggur heldur réttsýnn, treysta sér til að koma í þennan stól og lýsa því yfir að málflutningur félaga hans í stjórnarliðinu, hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur, sé rangur? Ef hv. þm. Guðni Ágústsson treystir sér ekki til að gera það, þá hlýtur að mega gagnálykta, að hann sé sammála þeim rökum sem hv. þm. Lára Margrét flutti gegn þessum flausturslegu breytingum sem eru lagðar til af hálfu hæstv. heilbrrh. Hv. þm. Guðni Ágústsson hefur á síðustu árum viðað að sér mikilli þekkingu á heilbrigðismálum og það hefur komið fram aftur og aftur í umræðum á þinginu og þá ekki síður höfum við mátt njóta þessarar nýfengnu reynslu hans og þekkingar í umræðum í heilbrn. Ég spyr þess vegna hv. þm.: Hefur hann kynnt sér þetta mál í þeim mæli að hann treysti sér til að taka málefnalega afstöðu til þess? Þá á ég við, herra forseti, treystir hv. þm. sér til að koma hér og segja að það sé rangt sem hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir flutti í morgun, að heilbrigðiskafli þessa frv. fæli í sér allt of mikið framsal á valdi til ráðherra? Að það væri líklegt að með þessum breytingum yrði vegið að ákveðnum þáttum í starfi sjúkrahúsa ekki síst í dreifbýlinu? Og treystir hann sér til að hafna þeirri skoðun hv. þm. Láru Margrétar, sem kemur raunar einnig fram í nál. meiri hlutans, að það sé líklegt að með þeirri breytingu sem á að gera á högum heilsugæslunnar í Reykjavík að samþykktar reglur um samkeppni verði brotnar? Ég held að þetta sé mjög mikilvægt, herra forseti. Ég tek hins vegar eftir því að hæstv. heilbrrh. hefur kosið að vera ekki í salnum þegar formaður heilbr.- og trn. ræðir heilbrigðiskafla frv. þannig að ég ætla þá á þessu stigi ræðu minnar að víkja að öðrum þáttum. Í ræðu minni við 1. umr. þessa máls voru nokkur atriði sem ég gagnrýndi. Eitt af þeim var það ákvæði sem lagt var til í 25. gr. en þar var gert ráð fyrir að tekinn yrði upp sérstakur áfrýjunarskattur. Þeir menn sem hygðust ná rétti sínum, sem þeir e.t.v. kynnu að telja sig eiga með sjálfsögðum hætti gagnvart samkeppnislögum og vildu áfrýja niðurstöðu Samkeppnisstofnunar til sérstakrar áfrýjunarnefndar, áttu samkvæmt þeirri grein að greiða sérstakan skatt, 120 þús. kr. áfrýjunarskatt. Ég lagðist harkalega gegn þessu og reyndar fleiri talsmenn stjórnarandstöðunnar. Það ber að þakka það sem vel er gert, herra forseti, og ég tek eftir því í þeim brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur flutt inn í þingið að gert er ráð fyrir að 25. gr. sé felld brott. Þetta er sérstakt fagnaðarefni og sýnir að lengi er von á einum. Það er jafnvel til í dæminu að hv. þm. sem eiga sæti í þeirri nefnd taki rökum. Því miður er þetta einangrað dæmi því að í óskaplega fáum öðrum atriðum er tekið tillit til þeirra raka sem menn hafa flutt fram gegn einstökum ákvæðum þessa máls. Það er t.d. sorglegt að sjá að efh.- og viðskn. hefur kosið að hafa að engu þær röksemdir sem hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir hefur beitt af nokkurri rökfimi að ég tel gegn þessum flausturslega heilbrigðiskafla sem hér er fluttur. Ég tel reyndar, herra forseti, að mál séu nú komin í allt aðra stöðu en þegar frv. var flutt. Það hefur komið fram að tekjur ríkisins eru snöggt um meiri og munu verða snöggt um meiri en ráð var fyrir gert. Það hafa verið flutt rök fyrir því, a.m.k. af talsmönnum stjórnarandstöðunnar í fjárln., að líklegt sé að tekjuauki ríkisins á næsta ári verði miklu meiri, jafnvel fast að 1,5 milljörðum kr. meiri heldur en stjórnvöld láta uppi. Það er eðlilegt. Það er gert ráð fyrir auknum hagvexti, miklu meiri hagvexti heldur en Þjóðhagsstofnun sá fyrir um mitt síðasta ár. Það er ljóst að allir nytjastofnar sjávar eru á góðri uppleið, afli eykst í uppsjávartegundum, afli mun aukast í þorski. Það hefur þegar verið gefið út að það sé mjög líklegt að heildarkvóta í þorski verði breytt og allt bendir til þess að innan skamms verði gerðir mjög mikilvægir samningar um nýja stóriðju á Íslandi. Allt hnígur þetta í þann farveg, herra forseti, að tekjur hins opinbera verða mun meiri en gert er ráð fyrir. Það þýðir breytta stöðu. Það þýðir að ekki er jafnmikil nauðsyn til þess að ráðast í sumar þessara ráðstafana sem hér eru lagðar til. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að ríkisstjórn, og meiri hluti hverju sinni, verður að ná í gegn þeim málum sem hún telur algerlega nauðsynlegt að fá fram til þess að ná yfirlýstum markmiðum í ríkisfjármálum. Mig langar sérstaklega áður en ég lýk þessum hluta umfjöllunar minnar um heilbrigðismálin að nefna að ein grein er alveg sérlega vond í heilbrigðiskaflanum, þ.e. 19. gr. Þar er bókstaflega gert ráð fyrir því að hæstv. heilbrrh. fái blankótékka til þess að hræra eins og hún vill hverju sinni í málefnum sjúkrahúsa. Það er talað um að hún geti sameinað með einfaldri reglugerð sjúkrahús sem rekin eru af ríkinu. Ég vísa til þeirra raka sem hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir flutti gegn þessu. Þetta ákvæði sérstaklega er flausturslega unnið. Það er sérlega ámælisvert vegna þess að fagnefnd þingsins, heilbr.- og trn., hefur ekki fengið nokkrar einustu upplýsingar um það hvernig eigi að beita þessu. Það eru heldur engin rök í greinargerð ráðuneytisins sjálfs fyrir nauðsyn þessarar breytingar. Rökin er hins vegar að finna í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Þar kemur fram að nauðsynlegt er að ná fram þessari grein til þess að ná fram 160 millj. kr. sparnaði sem átti að klípa af sjúkrahúsunum í dreifbýlinu. Við höfum aldrei fengið að sjá útfærslu á þessu. Það var ekki haft lögbundið samráð heldur við Landssamband sjúkrahúsa um þetta mál. Þegar fulltrúar þeirra voru kvaddir til fundar við heilbr.- og trn., kom það í ljós sem sætti furðu allra nefndarmanna, líka stjórnarliðanna, að Landssamband sjúkrahúsa vissi ekkert um þetta mál. Það hafði ekki verið rætt við einn einasta forsvarsmann sjúkrahúsanna. Einn af þeim sem kom t.d. til fundar við nefndina var framkvæmdastjóri Sjúkrahússins á Sauðárkróki sem er í kjördæmi hv. þm. Hjálmars Jónssonar sem á sæti í fjárln. Þessi ágæti maður flutti okkur þau tíðindi að hann vissi ekkert um hvernig væri fyrirhugað að ná fram þessum sparnaði. Nú liggur það fyrir, herra forseti, að til viðbótar þessu er það niðurstaðan í heilbrrn. að þar sjá menn heldur engar leiðir til þess að ná fram þessum sparnaði. Staðan er breytt að því leyti til að í staðinn fyrir þennan 160 millj. kr. sparnað sem átti að ráðast í á næsta ári þá á að draga úr þessu og skipta því í þrjú ár þannig að það er einungis stefnt að 60 millj. kr. sparnaði á næsta ári. Enginn veit hvernig á að ná honum fram og enginn mun vita það fyrr en kemur fram í mars í fyrsta lagi þegar vinnunefnd sem að þessu starfar innan ráðuneytisins kann mögulega að skila áliti sínu. Við 1. umr. gagnrýndi m.a. sá sem hér stendur þessi vinnubrögð og sagði að svo skammt væri til upphafs nýs fjárlagaárs að það væri með engu móti hægt að standa við þetta. Nú hefur það sannast. Hæstv. heilbrrh. hefur lagt á flótta í þessu máli. Stjórnarliðið hefur auðvitað reynt að skera hana niður úr þeirri snöru sem hún hefur fléttað sjálfri sér í málinu. En ég spyr: Í ljósi þess að staða ríkissjóðs er betri, í ljósi þess að stjórnarliðar hafa í dag í skeleggu máli flutt rök gegn þessu ákvæði og í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur þegar ákveðið að breyta því verulega og í fjórða lagi í ljósi þess að það liggur ekkert fyrir um það hvernig á að útfæra þennan sparnað og þessar breytingar sem á að ráðast í gagnvart sjúkrahúsum og dreifbýlinu, er þá ekki mál að linni? Geta menn þá ekki komist að þeirri niðurstöðu, herra forseti, að þetta umdeilda ákvæði verði fellt út, verði dregið til baka. Það er alveg ljóst að það er ekki líkt því alveg eins nauðsynlegt og þegar frv. var lagt fram. Forsendurnar eru breyttar. Markmiðið sem þetta tiltekna ákvæði átti að þjóna er ekki lengur til staðar. Það á ekki lengur að ná 160 millj. kr. sparnaði. Það á að dreifa þessum sparnaði og það liggur jafnvel í loftinu að það verði fallið frá þessu þegar líður fram á árið. Þá eftir sem áður sitjum við uppi að þessu frv. samþykktu með ákvæðið sem gerir ráð fyrir því að hæstv. heilbrrh., hvort sem það er Ingibjörg Pálmadóttir eða einhver annar í framtíðinni, getur eins og hún vill breytt starfsumhverfi sjúkrahúsa. Hún getur ákveðið sameiningu sjúkrastofnana með því einu að breyta um reglugerð. Hún þarf ekki að fara til þingsins. Hún þarf ekki að spyrja þá fulltrúa sem eru kjörnir af landsbyggðinni til þess að gæta hagsmuna þeirra sem búa á landsbyggðinni. Það þarf t.d. ekki að leita álits hv. þm. Hjálmars Jónssonar sem ekki bara á sæti í fjárln. heldur er fulltrúi fyrir mikilvægt kjördæmi. Þá þarf ekki að leita álits eins eða neins. Hún getur gert það sem henni dettur í hug þá stundina. Ég tel að þetta brjóti í bága við grundvallarreglur fulltrúalýðræðisins og ég hef sýnt fram á það hér að forsendur ríkisstjórnarinnar eru breyttar og einn af stjórnarliðum hefur flutt fullgild rök fyrir því að ákvæðið í sjálfu sér er hættulegt og alls ólíklegt að það verði til þess að treysta grunn sjúkrahúsanna á landsbyggðinni sem þegar er búið að veikja um of bara með þeirri óvissu sem þessi umræða hefur sett málið í. Herra forseti. Ég ætla nú að víkja frá heilbrigðiskaflanum um stund. Án þess að ég geri nokkra kröfu sérstaklega til þess að ráðherrar verði sóttir til þessarar umræðu, þá ætla ég að sjá hvort hæstv. heilbrrh. rekist ekki hér inn einhvern tíma þegar líður á daginn og má vera að ég verði þá kominn undir síðasta fjórðung minnar ræðu. Ég hef þegar vikið að því, herra forseti, að  ,,... brottfall nemenda úr framhaldsskólum og endurtekning prófa er talin óeðlilega mikil.`` Ég spyr, hæstv. menntmrh. sem væntanlega situr við tölvuna sína í skrifstofunni í menntmrn. og fylgist með þessum umræðum á skjánum, sem í sjálfu sér er lofsvert: Hvað liggur þessari staðhæfingu til grundvallar? Hvernig getur hann fullyrt að brottfall nemenda úr framhaldsskólum og endurtekning prófa sé óeðlilega mikil? Hvaða rannsókn hefur farið fram á því sem leiðir til þessarar niðurstöðu? Er hún óeðlilega mikil miðað við önnur lönd eða er hún óeðlilega mikil miðað við prívatskoðun hæstv. menntmrh.? Hæstv. ráðherra er um margt glöggur og gegn maður og hefur skynsamar skoðanir á mörgu en ég tel að þarna hafi skýrum skjöplast. Ég tel að hæstv. menntmrh. hafi þarna komið með sleggjudóm, komið með fullyrðingu sem hvorki hann né nokkur annar fulltrúi stjórnarliðsins getur skotið rökum undir. Ég spyr a.m.k. stjórnarliðana: Hver eru rökin? Sá sem ber faglega ábyrgð á þessu frv. eins og því er komið núna er auðvitað hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Hann er formaður efh.- og viðskn. Hann hefur farið um þetta höndum og ég hlýt í fjarvist hæstv. menntmrh. að spyrja hv. formann efh.- og viðskn.: Hvað er það sem liggur því til grundvallar að hann getur tekið undir að brottfall nemenda úr framhaldsskólum og endurtekning prófa sé óeðlilega mikil? Ég held nefnilega að samþykkt þessa ákvæðis geti þvert á móti leitt til þess að brottfallið aukist og um verði að ræða óeðlilegt brotthvarf nemenda sem hrökklast algerlega frá námi. Hverjir eru það, herra forseti, sem eru líklegir til að hafa einhverra hluta vegna þurft að hætta við áfanga í framhaldsskólum? Það er hægt að nefna ýmsa möguleika. Fólk getur orðið sjúkt. Á þá sérstaklega að skattleggja þá sem verða að hætta við einhvers konar áfanga í framhaldsskólum vegna þess að þeir hafa orðið sjúkir? Ég held að það sé í andstöðu ekki bara við sanngirni og réttsýni þingmanna stjórnarandstöðunnar, heldur hygg ég að það sé beinlínis í blóra við þá mannhyggju sem hefur þrátt fyrir allt fylgt Sjálfstfl. í gegnum tíðina. Það er líka hægt að hugsa sér að aðrar ástæður valdi því að fólk þarf að hrökklast frá námi um stundarsakir eða fellur í áföngum. Við vitum að fátækt hefur aukist á Íslandi. Við vitum, og rannsóknir liggja því til staðfestu, að æ fleiri framhaldsskólanemar neyðast til að vinna með námi. Hvaða fólk er það sem er líklegra til að þurfa að vinna með námi til að framfleyta sér? Það er auðvitað fólkið sem ekki býr að auðugum foreldrum, sem ekki hefur sama stuðning og þeir sem koma frá vel stæðum heimilum. Það er fólkið sem við getum í dag sagt að komi frá fátækum fjölskyldum. Þetta fólk verður í æ ríkari mæli að framfleyta sér með vinnu meðfram náminu. Það er þetta fólk sökum þessa vinnuframlags sem er líklegra til að falla á prófum. Ég spyr þess vegna hv. stjórnarliða: Á með þessum hætti að fara að skattleggja fátæktina? Á að nota fátæktina til að fæla fólk frá námi? Ég get ekki annað en komist að þeirri niðurstöðu að verið sé að gera það. Ég ætla ekki hv. stjórnarliðum þá undirhyggju að það beinlínis vaki fyrir þeim, en ég tel hins vegar að hér sé flausturslega unnið, hér sé af vanhugsun lagt fram frv. og ákvæði sem stenst ekki rök. Ég fullyrði, herra forseti, þangað til stjórnarliðið sýnir mér fram á annað að sú staðhæfing að brottfall nemenda úr framhaldsskólum sé óeðlilega mikið sé röng vegna þess að ég hef spurt þessarar spurningar áður og hef engin svör fengið. Ég hef spurt: Hvað liggur þessu til grundvallar? Engin svör. Herra forseti. Mig langar að drepa á annað mál sem tengist hæstv. menntmrh. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að lögum frá 1989, um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga, verði breytt. Þessi lög voru afskaplega þörf á sínum tíma. Þau voru grundvöllur þess að Þjóðarbókhlaðan var reist og eftir því sem ég hef þurft að nota þá merku stofnun meira, sem ég hef gert talsvert á seinni missirum, þá fyllist ég í senn þakklæti og ánægju til þeirra frumkvöðla, til þeirra menntamálaráðherra fortíðarinnar sem höfðu þá framsýni að leggja fram frv. sem síðar var samþykkt og varð að lögum. Ég held að Þjóðarbókhlaðan sé einhver merkasta stofnun sem Íslendingar hafa eignast á seinni árum og við getum þakkað hana þessum lögum. Þjóðarbókhlaðan geymir arfleifðina. Þar er að finna skjöl og handrit frá seinni öldum, frá 1500 og fram eftir og það er þarna sem arfleifð Íslendinga er að finna. Sú arfleifð er auðvitað miklu mikilvægari en byggingin sjálf. Nú hefur það komið fram í fjölmiðlum að fjárveitingar til bókasafnsins eru ekki nægilega miklar. Það hefur t.d. komið fram að skjöl og handrit liggja undir skemmdum. Eins og ég gat um áðan eru það ekki síst skjöl og handrit frá síðari öldum, sem þarna eru varðveitt, og þau skera sig frá handritum fyrri alda að því leyti til að efnið í þeim er öðruvísi, það er veikara, blekið er þynnra og getur með tímanum gufað upp. Ég velti því þess vegna fyrir mér, herra forseti: Í staðinn fyrir að láta féð, sem þarna er áfram tekið með þeirri skattlagningu sem mælt er fyrir um með þessum lögum, renna beint inn í ríkissjóð, hvers vegna breytum við þá ekki þessum lögum núna? Notum tækifærið og breytum þeim þannig að hægt sé að nota þessar 150 millj. a.m.k. að einhverju leyti til að ráða starfsfólk til að manna mjög tæknivædda og fullbúna rannsóknar- og viðgerðarstofu sem er að finna í Þjóðarbókhlöðunni en er ekki hægt að nota vegna þess að mannafla vantar. Nota þetta fjármagn og ráða fólk til að ráðast í endurbætur á handritunum. Hið lofsverða markmið þeirra laga sem hér er verið að breyta er að ráðast í endurbætur menningarbygginga. En hvers vegna má ekki nota þetta fjármagn til að ráðast í endurbætur á menningararfleifðinni sjálfri? Ég held að það sé íhugunarefni og væri meira en einnar messu virði fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson, sem gegnir forstöðu í efh.- og viðskn., að leyfa sér þann munað að velta fyrir sér 

Við vorum að bæta í Kvikmyndasjóð.

Herra forseti. Ég sé á þessum þéttsetnu sölum þar sem hvert sæti stjórnarliða er skipað að menn eru fullir af áhuga. Ég vænti þess að í umræðunum sem hljóta að spinnast um hugmynd okkar jafnaðarmanna um að breyta lögunum frá 1989 á þann veg að ekki eigi bara að nota það fjármagn sem sprettur af þeim til að endurbæta menningarbyggingarnar heldur líka menningararfleifðina, muni hv. þm. Vilhjálmur Egilsson a.m.k. sýna arfleifð sinni og fortíð sem Íslendings þann sóma að koma hingað á eftir og láta í ljós skoðun sína. Ef hann er ósammála þessu, þá spyr ég hv. þm. vegna þess að ég veit að hann er menningarlega sinnaður og er jafnvel þekktur fyrir á góðri stundu að varpa fram stöku stöku: Hvernig vill hann með öðrum hætti verja þessa arfleifð? Ég vil nota tækifærið...

Með því að sýna framtíðinni sóma, hv. þm.

Sýna framtíðinni sóma?

Hyggja að framtíðinni?

Framtíð skal á fortíð byggja. Það veit hv. þm. vegna þess að hann er lesinn og hefur stundum farið með ýmislegt fyrir mig eftir löngu gengna menn, að vísu ekki úr Sjálfstfl., eins og t.d. Alexander mikla og líka Filippus föður hans, en það var einmitt hann sem lagði fram fyrsta lögmál hagfræðinnar sem hljóðar svo: ,,Engir borgarmúrar eru það háir að asni klyfjaður gulli komist ekki yfir þá.`` Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er bersýnilega uppfullur af áhuga á þessu máli því hann kallar stöðugt fram í mál mitt og hann segir: Við eigum frekar að hyggja að framtíðinni. Það er rétt. Hvað er framtíð okkar? Er hún ekki ungu kynslóðirnar? Hefur ekki komið fram á síðustu missirum að Íslendingar standa skyndilega miklu verr en þeir hugðu í menntamálum? Menntun þjóðarinnar er miklu verri en menn töldu. Þurfum við ekki að gera bragarbót þar á? Eitt af því sem skiptir miklu máli varðandi menntun eru góð bókasöfn. Þess vegna er sérlega lofsvert að í þeim fjárlögum sem núna liggja fyrir er gert ráð fyrir t.d. varðandi þetta sérstaka bókasafn að 12 millj. kr. sé varið umfram það sem áður var gert til ritkaupa. En það er þannig, herra forseti, eins og ég veit að hv. formaður efh.- og viðskn. þekkir, því miður sennilega ekki af eigin raun, að það er ekki fyrir alla að nota þessa Þjóðarbókhlöðu sem við erum að ræða hérna. Hverjir eru það sem ávaxta pundið sem liggur fólgið í menningararfleifðinni? Jú, það eru þeir ágætu menn sem starfa við stofnunina og háskólann og líka menn eins og ég og aðrir sem vilja sinna fræðagrúski og reyna að draga úr gömlum handröðum og glatkistum sögunnar einhvers konar vitneskju og koma henni á framfæri. Hverjir eru það sem hafa á síðustu árum verið að koma arfleifðinni á framfæri við þjóðina? Því miður ekki bara og sennilega að minnstum hluta starfsmenn háskólans og Þjóðarbókhlöðu. Það eru alls konar fræðimenn úti í bæ. Oft eru það menn sem sinna fullu starfi annars staðar. Þeir geta ekki komið og nýtt sér þá ágætu þjónustu, sem boðið er upp á af því ágæta starfsfólki sem þar er að finna, nema utan venjulegs vinnutíma. Ég mæli hér af eigin reynslu vegna þess að ég veit að hv. þm. er kunnugt um það að ég hef nýlega sent frá mér litla bók um mikinn fisk sem er um að bil að deyja út og hef sótt í þá bók mikið af efni úr kistum þessarar ágætu stofnunar. En ég hef ekki getað komið þar þegar ég er að sinna störfum mínum hér. Hvenær geta menn, sem ekki eru ráðnir beint af háskólanum, komið og sinnt því fræðagrúski sem er undirstaða þess að menn reyni að ávaxta þetta talent sem þarna er og koma þessari arfleifð á framfæri við þjóðina? Þeir geta það utan hefðbundins vinnutíma og þeir geta það um helgar. En er Þjóðarbókhlaðan opin þá? Nei. Hún er ekki opin á kvöldin. Hún er ekki að öllu leyti opin um helgar. Þannig að ég held að það væri mjög vel þess virði fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson að leggjast á þá sveif með mér að við reynum að auðvelda áhugamönnum um gömul fræði að notfæra sér það efni sem þar er að finna, en ekki síður námsmönnum við háskólann sem hafa aftur og aftur kvartað undan þessu. Reyna að finna fjármagn til þess og opna Þjóðarbókhlöðuna miklu betur til að við getum nýtt hana betur. Ég ætla ekki, hv. þm. að leggja til að þessum tilteknu lögum sem við erum að ræða hér verði breytt þannig að setja eigi á sérstakan eignarskatt til að fjármagna reksturinn, en ég undanþigg menningararfleifðina sjálfa. Ég segi: Varðveisla handritanna á að njóta sömu réttinda og byggingarnar sem hýsa þau. Það finnst mér liggja í hlutarins eðli og jafnvel þó að það liggi ekki í augum uppi fyrir marga, þá er ég reiðubúinn að ræða það alveg sérstaklega en ætla ekki að gera það að svo stöddu, herra forseti. Nú er það svo, virðulegi forseti, að ég er bjartsýnn maður og er eins og hæstv. forseti veit af löngum kynnum seinþreyttur til vandræða. En ég hefði mjög gjarnan viljað eiga áheyrn hæstv. heilbrrh. þegar ég ræði í þaula þær breytingar sem lagðar eru til á lögunum frá 1990, um heilbrigðisþjónustu. Ef hæstv. ráðherra er í húsi þætti mér vænt um að hún komi hér svo fremi sem hún leggist ekki beinlínis gegn því. En ég fer ekki fram á það, herra forseti, ef hún er utan húss að hún verði kölluð hingað sérstaklega.

Hæstv. ráðherra mun vera í húsinu.

Herra forseti. Ég hef áður lítillega drepið á málefni heilbrigðisþjónustunnar. Ég tel að versti kafli bandormsins sé einmitt sá sem lýtur að þeim breytingum sem þar eru lagðar til. Ég verð að segja að eftir þá hraklegu meðferð sem heilbrigðiskafli bandormsins hefur fengið af hendi stjórnarliðsins, þá hljóti hæstv. ráðherra að vera reiðubúinn að velta því fyrir sér hvort ekki sé mál að linni, hvort ekki sé rétt að freista þess að breyta þeim kafla eitthvað. Það er nefnilega svo, herra forseti, að ég held að allir stjórnarliðar sem hafa tekið til máls um þennan kafla í umræðunni hafi lagst gegn honum. Það var að vísu bara einn stjórnarliði vegna þess að hinir sitja og þegja þunnu hljóði, sennilega vegna þess að þeir treysta sér ekki til að koma hér upp og styðja þennan kafla. Ég lýsi eftir þeim stjórnarliða sem er reiðubúinn að koma hingað og hrekja rök hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur sem hún flutti í morgun. Ég á eftir að sjá þann mann sem getur komið hingað og sagt að hún hafi rangt fyrir sér. Það er nefnilega þannig að þessi kafli sker sig algerlega frá þeim 17 öðrum köflum frv. sem einnig er gert ráð fyrir að verði breytt með bandorminum að öll þessi ákvæði eru varanleg. Þarna er verið að leggja til að gerðar séu mjög verulegar breytingar á því umhverfi sem hefur ríkt um heilbrigðisþjónustuna í landinu. Og rökin fyrir því eru nánast engin. Ég sagði það hér í umræðu um daginn að ég væri reiðubúinn að ræða tilteknar breytingar eins og t.d. í a-lið 18. gr. og í 20. gr. Ég væri vel til í að ræða það. En það er einfaldlega svo að þetta eru mál sem með engu móti koma nálægt ríkisfjármálunum. Það er ekki einasta að það sé skoðun formanns heilbr.- og trn. heldur segir það bókstaflega berum orðum í grg. fjárlagaskrifstofu fjmrn. Þar er einfaldlega sagt um þessar tvær greinar, með leyfi forseta: ,,Ákvæðin hafa óveruleg áhrif á útgjöld ríkissjóðs ...`` Hvaða greinar eru þetta? Þetta eru greinar sem gera ráð fyrir því að skipunartími formanna stjórna sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva miðist við embættistíma þess ráðherra sem skipaði viðkomandi formann. Þetta eru alls ekki heimskulegar hugmyndir. Það er alls ekkert vitlaust við þetta í sjálfu sér. Ég tel í fyllsta máta eðlilegt að þessi háttur verði hafður á. Ég hef lýst því yfir. En ég spyr hæstv. heilbrrh. og þess vegna formann hins áttræða Framsfl.: Með hvaða hætti tengist þetta ríkisfjármálunum? Nú veit ég það eins og hæstv. formaður Framsfl. veit líka að það er eðli þeirra breytinga sem menn gera með ráðstöfunum í ríkisfjármálum að það sé verið að gera tímabundnar breytingar sem eiga að hjálpa viðkomandi ráðherrum að ná fram markmiðum sínum um fjárlög. Og ég er þeirrar skoðunar að þeir eigi að fá það fram eftir hæfilega og sanngjarna umræðu.

Hvað er Alþfl. gamall?

Hann er áttræður líka, hæstv. utanrrh., og á eftir að lifa mjög lengi hygg ég.  Það er einn möguleiki sem þetta gæti með einhverjum hætti varðað ríkisfjármálin. Hann er sá að uppi væri stórkostlegt vandamál í stjórnun sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, þ.e. að einhvers staðar væru einhverjir formenn sem beinlínis gengju gegn vilja hæst. ráðherra. Ef staðan er þannig þá tel ég rétt að a.m.k. verði þær upplýsingar lagðar fram sem rök í málinu innan heilbr.- og trn. en helst vildi ég fá þau hér. En ég er reiðubúinn til þess að boða til fundar í heilbr.- og trn. til þess að skoða það hvort ráðherrann getur fært fram slík rök. Það getur vel verið að slík mál séu uppi og þau séu í eðli sínu það viðkvæm að ekki sé hægt að ræða þau í þessum sal. Ég skil það mætavel og býðst þá til þess, sem formaður nefndarinnar sem um þessi mál fjallar í þinginu, að kalla saman sérstakan fund þar sem hægt er í skjóli trúnaðar að leggja fram þessar upplýsingar. En ef hæstv. ráðherra treystir sér ekki til þess þá er ekkert að gera í þessu máli annað en að draga þetta til baka vegna þess að hér er ekki verið að ræða um ríkisfjármál og það er staðfest af fjmrn. Herra forseti. Ég hef sagt að hér sé smyglgóss í frv. Ég kalla það smyglgóss þegar hæstv. heilbrrh. er að lauma inn umdeildum breytingum á merkum lagabálki með 17 öðrum lagabálkum. Hvað þýðir það? Það þýðir það einfaldlega að hv. þm. úr hvaða flokki sem er hafa ekki eðlileg, sjálfsögð og hefðbundin tækifæri til þess að kynna sér þessar breytingar út í hörgul, til þess að vega það og meta hvort þær séu réttmætar eða ekki. Ég tel að að verulegu leyti sé það ástæðan fyrir því að stjórnarliðið hefur setið meira og minna þegjandi undir þessu vegna þess eðlilega að það hefur eins og aðrir þingmenn verið upptekið við það að kynna sér þessar flóknu og yfirgripsmiklu breytingar. En það er athyglisvert að sá stjórnarþingmaður sem hefur sérþekkingu á málinu, hefur sérmenntun á því og hefur gefið sér tóm til þess að kafa ofan í málið hefur komið hér, hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, og fundið að ekki bara einni grein, ekki bara tveimur heldur þremur greinum. Hún hefur fundið að þremur lykilgreinum. Ég spyr, vegna þess að hún er eini fulltrúi Sjálfstfl. sem hér hefur talað og vegna þess að við vitum að innan Sjálfstfl. er stór hópur sem er sömu skoðunar: Getur það verið að þetta sé þrátt fyrir allt og eftir allt saman skoðun Sjálfstfl.? Getur það verið að það séu fleiri stjórnarliðar innan Sjálfstfl. og e.t.v. Framsfl. líka sem taka undir rök hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur, sem telja að þær breytingar sem verið er að gera á högum heilsugæslunnar í Reykjavík kynnu að leiða til þess að reglur Samkeppnisstofnunar verði brotnar eins og hv. þm. sagði ekki bara í ræðu sinni heldur skrifaði líka í sérstakri bókun í áliti meiri hlutans? Getur það líka verið að það sé rétt hjá henni að þetta fæli í sér allt of mikið framsal á valdi til ráðherra? Þetta eru auðvitað hlutir sem hv. heilbr.- og trn. ætti að ræða út í hörgul. M.a. vegna þess að það kom fram í máli hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur fyrr í morgun um sérstakt minnisblað sem lagt var fram í nefndinni af hálfu hæstv. heilbrrh. um hvaða skilgreiningu ætti að leggja í orðin sjúkrastofnanir sem reknar eru af ríkinu, en það er skilgreining sem kemur fram í 19. gr. sem hæstv. forsrh. var búinn að ræða úr ræðustól við hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur, að hún einfaldlega bar brigður á að þær upplýsingar sem hæstv. heilbrrh. lagði fram í minnisblaðinu í nefndinni væru fullnægjandi. Það ætti í sjálfu sér að vera nægilegt tilefni til þess að kalla saman heilbr.- og trn. Ég get sagt hæstv. heilbrrh. það að ef hún óskar eftir því, til að hreinsa upp þetta mál, mögulega til þess að koma á friði um málið innan stjórnarliðsins, þá er ég reiðubúinn til þess að kalla saman fund til að ræða það en ég ætla ekki að hafa frumkvæði að því sjálfur. Það er svo, herra forseti, að tvennt hefur vakið eftirtekt og athygli í tíð núv. heilbrrh. Síðan hún varð ráðherra hafa heilbrigðismálin stöðugt verið í fréttum ljósvakamiðlanna og á forsíðum fjölmiðlanna. Er ekki mál að þessu linni? Er ekki kominn tími til að menn fari að taka upp eðlileg vinnubrögð? Ég kalla það óeðlileg vinnubrögð þegar lagðar eru fram svo viðamiklar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu innan bandorms. Ég hef sagt það áður. Þessar breytingar eru flestar þess eðlis að það er enginn sem getur haft á móti því að hæstv. heilbrrh. leggi þær fram, en það verður þá að gerast með eðlilegum hætti. Það verður að gerast þannig að þingmenn geti rætt þetta og fái nægilegan tíma til þess en þurfi ekki að hafa það undir með 17 öðrum mikilvægum lagabálkum. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að annað sem hefur líka verið áberandi í fari hæstv. heilbrrh. er það sem ég kalla miðstýringaráráttu. Nú hafa bæði hæstv. forsrh. og reyndar heilbrrh. líka talað þannig að þau vilji draga úr miðstýringu hins opinbera m.a. í heilbrigðismálunum. Hæstv. heilbrrh. hefur mörgum sinnum nefnt hér, yfirleitt í tiltölulega stuttu máli og stundum allt of stuttu máli, umbætur sem hún hyggst beita sér fyrir í heilbrigðismálum og ég hef kallað kjördæmastjórnir, að það verði settar upp sérstakar kjördæmastjórnir í heilbrigðismálunum. Nú sýnist mér að vísu að það sé kominn vísir að þeim stjórnum í þeirri niðurstöðu sem varð innan stjórnarliðsins varðandi breytingarnar sem á að ráðast í gagnvart dreifbýlissjúkrahúsum til þess að ná fram þeim sparnaði sem upphaflega átti að vera 160 millj. kr. á næsta ári en er einungis kominn niður í 60 millj. kr. núna. En hæstv. ráðherra hefur aftur og aftur talað um að það væri nauðsynlegt að draga úr miðstýringu, flytja valdið til fólksins, flytja valdið til sveitarfélaganna. Ég tel að það sé rétt stefna. Ég vek eftirtekt á því að t.d. félagi hennar í ríkisstjórninni, hæstv. félmrh., er að gera þetta í málefnum fatlaðra, lof sé honum og þökk. En hvers vegna ekki í þessu máli? Málið er einfaldlega það, herra forseti, að breytingarnar sem hér birtast, næstum því allar, fela í sér að það er verið að auka miðstýringu ráðuneytisins. Ég bendi t.d. á að í 17. gr. er lagt til að ráðherranum verði heimilt með reglugerð að breyta skiptingu í heilsugæsluumdæmi, breyta flokkun heilsugæslustöðva og starfssvæði þeirra með einfaldri reglugerð. Þetta tel ég vera algjöra tímaskekkju, ekki síst á þeim tímum valddreifingar sem við lifum núna og sem næstum allir stjórnmálaflokkar sem eiga sæti á þinginu hafa lagt talsverða áherslu á og sem sveitarfélögin sjálf hafa krafist. Þau hafa krafist aukinna áhrifa um eigin málefni en þetta gengur í þveröfuga átt. Núna á ráðherrann að geta, bara með reglugerð, sippað þessu út og suður eins og henni sýnist sjálfri. Þetta var einmitt eitt af þeim atriðum sem var gagnrýnt hér í máli stjórnarliðans sem mér hefur orðið tíðnefnt í ræðu minni í dag. Í 19. gr., sem er langversta greinin, er gengið miklu lengra en í 17. gr. í þá átt að færa valdið úr héruðum landsins beint inn á skrifborð ráðherrans. Þar er nefnilega bókstaflega gerð tillaga um það að ráðherrann geti með reglugerð, bara með einu pennastriki, ákveðið sameiningu sjúkrastofnana sem eru reknar af ríkinu. Mér finnst þetta vera alveg forkastanleg tillaga. Ég verð að segja það, herra forseti, að ef ríkisstjórnin ætlar sér að ná fram jafndjúpristri breytingu og þessari verður hún einfaldlega að gefa þinginu og fagnefndinni aukið tóm til þess að ræða þetta mál út í hörgul. Vegna þess að það þarf auðvitað, sem ekki gafst tóm til við þessa umræðu, að fá skriflegar umsagnir þeirra sem þetta mál varðar. Það þarf að fá skriflegar umsagnir sveitarfélaganna, Landssambands sjúkrahúsa og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þær þurfa að liggja fyrir. Svona mál er einfaldlega ekki hægt að afráða fyrr en búið er að ræða það í þaula á þeim vettvangi sem málið snertir mest, þ.e. á vettvangi sveitarfélaganna. Það er algjörlega nauðsynlegt. Ég verða að segja að það er Framsfl. til hneisu og það er ríkisstjórninni til vansa að koma fram með breytingu af þessu tagi sem bókstaflega gefur hæstv. heilbrrh. alræðisvald í málefnum sjúkrastofnana sem eru reknar af ríkinu. Leyfir henni að sameina þær og sundra og breyta starfsskiptingu og starfssvæðum eftir geðþótta og vild. Og hvað sagði hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir? Hún gekk feti lengra heldur en ég hef nokkru sinni gert vegna þess að hún bar brigður á að það minnisblað, sem var einmitt lagt fram af hæstv. heilbrrh. í heilbr.- og trn. til þess að skýra hvað felst í þessum orðum, væri fullnægjandi. Ég geri það ekki. Ég tek það fram að mér fannst það minnisblað vera nægilega skýrt og ég skil hvað til míns friðar og sjúkrastofnana heyrir eftir að hafa lesið það. En það er dæmigert fyrir málið og samstöðuna innan ríkisstjórnarliðsins að hér kemur einn þingmaður og gagnrýnir útskýringar hæstv. ráðherra og það er ekki stjórnarandstæðingur heldur stjórnarliði. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægt. En 19. gr. felur líka í sér frekari dæmi um andúð ríkisstjórnarinnar á valddreifingu, andúð á því að hafa samráð við fólkið sem á að notfæra sér þessa þjónustu. Þar er lagt til að úr lögum falli ákvæði sem nú gilda um lögbundið samráð við Landssamband sjúkrahúsanna. Ég hegg eftir því að þegar efh.- og viðskn. hefur farið höndum um þetta frv. þá hefur hún þó á tveimur stöðum tekið undir með minni hluta heilbr.- og trn. þar sem ráðist var harkalega að því að það var líka tekið burt lögbundið samráð við viðkomandi sveitarfélög. Það er komið inn á tveimur stöðum, þökk sé hv. efh.- og viðskn. En það er ekki komið inn aftur ákvæði um að það eigi að hafa lögbundið samráð við Landssamband sjúkrahúsa. Með öðrum orðum þarna er hæstv. ráðherra að skjóta sér undan gagnrýni. Ég hefði talið stórmannlegra ef áfram væri inni þetta ákvæði í gildandi lögum um að það væri ekki hægt að gerbreyta högum sjúkrastofnana, t.d. með sameiningu, öðruvísi en leita eftir a.m.k. áliti Landssambands sjúkrahúsa. Það var lögbundið áður. Það er tekið út. Hver er skýringin á því? Það er engin skýring gefin í þessu frv. Ég get ekki fundið aðra en þá að hæstv. ráðherra er að skjóta sér undan því að þegar hún ætlar að ráðast í þessar breytingar, ef einhvern tíma verður, að Landssamband sjúkrahúsa leggist gegn þeim. Það hefur ekki lengur lögbundinn samráðsrétt. Mér þykir það afskaplega miður. En mér þykir það líka vera tákn fyrir andann í heilbrigðiskaflanum. Það er mitt mat. Það er mat stjórnarandstöðunnar að þar sé í velflestum atriðum verið að auka miðstýringu ráðuneytisins í heilbrigðismálum og það er að verða aðalsmerki þessarar ríkisstjórnar. Hún er að auka miðstýringu í heilbrigðismálum. Hvar sem borið er niður. Ég spyr líka: Hvernig stendur á því að þessar breytingar eru ekki lagðar fram í sérstöku frv.? Er það vegna þess að heilbrrn. sé svo önnum kafið við að búa til önnur frumvörp? Er frumvarpsvinnan svo íþyngjandi í ráðuneytinu að það hafi einfaldlega ekki komist í þessar róttæku breytingar? Ef svo er veit heilbr.- og trn. ekkert af því því að hún er starfslaus, vegna þess að þar er ekki nema eitt lítið frv. um heilbrigðismál frá hæstv. ríkisstjórn. Það koma engin frumvörp til heilbr.- og trn. þingsins af þeirri einföldu ástæðu að þau eru ekki lögð fram. En síðan gerist það að róttækar breytingar á borð við þessa eru lagðar fram í bandormi. Þetta eru afskaplega slæm vinnubrögð, tel ég, sem eru ekki til eftirbreytni og ég vona svo sannarlega að eigi ekki eftir að verða aðalsmerki það sem eftir lifir af stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar. Ég vek líka eftirtekt, herra forseti, á tiltölulega einföldu atriði þar sem segir í 15. gr.: ,,Þar sem aðstæður leyfa skulu heilsugæslustöð og sjúkrahús rekin sem ein stofnun undir einni stjórn.`` Þetta virkar mjög sakleysislega. Ég veit bara ekki hvað í þessu felst vegna þess að í nefndinni gat ég ekki fengið fullnægjandi svör við því. Ég vek sérstaklega athygli á því að það náðist ekki í það að fá óyggjandi upplýsingar um hvaða skilning beri að leggja í orðalag 15. gr. Það er óvíst hvort þar sé einungis átt við heilsugæslustöð og sjúkrahús sem er í starfstengslum eða hvort átt er við heilsugæslustöð og sjúkrahús í sama byggðarlagi eða hvort það er hægt að greininni samþykktri að sameina undir eina stjórn sjúkrahús og fleiri en eina heilsugæslustöð í nálægum en mismunandi byggðarlögum. Ég hefði talið, herra forseti, að í svona mikilvægu efni væri það frumkrafa og frumskylda ríkisstjórnarinnar að sjá til þess að það lægi fyrir hvað þetta þýddi. Þetta var rætt sérstaklega í heilbr.- og trn. Er þetta skýrt í áliti meiri hlutans? Nei. Það er drepið á málið, herra forseti, en það er hvergi skýrt. Það er sérstök málsgrein um þetta mál en það eina sem meiri hlutinn treystir sér til þess að segja um þetta sem hlýtur að vera gríðarlega mikilvægt fyrir sérstaklega smærri byggðarlög þar sem byggð stendur víðar höllum fæti, þar sem röskun vofir yfir ef byggðirnar tapa læknum, ég tala nú ekki um ef þær tapa heilsugæslustöð. Ég er ekki að segja að það liggi einhvers staðar tillögur á borðinu um það að loka einhverjum heilsugæslustöðum eða setja þær undir stjórn sjúkrahúss eða stjórnar í einhverju öðru byggðarlagi. En þessi möguleiki er samt sem áður fyrir hendi á meðan ekki liggur fyrir hvað í þessu felst. Ég vek eftirtekt á því að það eina sem meiri hlutinn treystir sér til þess að segja um þetta mál, sem var umdeilt í nefndinni, er eftirfarandi í áliti á bls. 5, með leyfi forseta: ,,... heilsugæslustöðvarnar eiga samkvæmt ákvæði 15. gr. að hafa sömu möguleika og hingað til til að sinna hlutverki sínu.`` Það er allt og sumt. Þetta galopnar þann möguleika að stjórnir heilsugæslustöðvanna verði fluttar úr byggðarlaginu til einhverra vonandi nálægra byggðarlaga. Alla vega ef það er ætlunin, þá finnst mér a.m.k. að það sé heiðarlegt að það liggi fyrir. Ég er ekki að segja fortakslaust að það þurfi alltaf að vera von en það er lágmark að a.m.k. fagnefnd þingsins sem um þetta fjallar viti hvað í þessu felst, en hún veit það ekki, hvorki minni hlutinn né meiri hlutinn og ég segi: Það reynir svo á það hér á eftir í svari hæstv. heilbrrh. hvort hún veit það. Ég dreg það í efa. Herra forseti. Ég hef lokið því að fara yfir þessar greinar efnislega en vil samt sem áður taka inn í þessa umræðu þær breytingar sem hljóta að hafa orðið síðustu daga á afstöðu stjórnarliðsins til þeirra greina sem ég nefndi hérna, 15., 16., l7. og 19. gr. Það liggur ekki ljóst fyrir með hvaða hætti þær tengjast ríkisfjármálunum að 19. gr. undanskilinni. Ég sé það ekki alveg nákvæmlega og hef rökstutt það í ræðu minni. Það kemur ekki fram í greinargerð fagráðuneytisins en það segir hins vegar í greinargerð fjárlagaskrifstofu fjmrn. að þetta sé nauðsynlegt til þess að ná fram 160 millj. kr. sparnaði á sjúkrahúsunum úti á landi. Ég tel að það sé efa bundið hvort hægt sé með þokkalegu móti að ná fram þessum sparnaði vegna þess að mér er tjáð af mönnum innan Landssambands sjúkrahúsa að mörg þessara sjúkrahúsa dragi á eftir sér skuldaslóða. Er þá ekki mjög erfitt að ætlast til þess að þessi skuldugu litlu sjúkrahús, þar sem hver milljón skiptir miklu máli, eigi síðar að sæta niðurskurði sem að meðaltali þýðir 10--11% flata skerðingu? Ég ímynda mér að með einhvers konar hagræðingarátaki væri hægt að ná einhvers konar sparnaði án þess að það þýddi verulega skerðingu á starfseminni. Ég veit það hins vegar ekki vegna þess að þegar við spurðum um þetta í nefndinni þá komu engin svör. Eins og ég hef rakið fyrr í dag, þá veit enginn enn þá hvernig þetta á að gerast. Ríkisstjórnin er meira að segja fallin frá þessari meginforsendu fjögurra greina í heilbrigðiskafla bandormsins. Hún er fallin frá því. Okkur hefur að vísu ekki verið tilkynnt það í heilbr.- og trn., en við höfum heyrt það í fjölmiðlum að hæstv. heilbrrh. er flúinn frá því markmiði sínu að ná fram 160 millj. kr. sparnaði á næsta ári. Hún ætlar að dreifa því á þrjú ár. Hún ætlar að reyna að ná fram 60 millj. kr. sparnaði af þessum 160 millj. á næsta ári, en mér skilst að það komi ekki fram fyrr en í mars með hvaða hætti það á að verða. Það er enginn sem getur skýrt það út fyrir fagnefndinni hvort þetta sé hægt og ég dreg það í efa. Í ljósi þess að tekjustaða ríkisins verður talsvert betri á næsta ári en menn gerðu sér grein fyrir þegar í þessa sjóferð var lagt, þá spyr ég hæstv. forsrh., sem hér hlýðir á umræðuna: Kemur ekki til mála í ljósi þess að það er búið að minnka þessa sparnaðarkröfu svona gríðarlega, úr 160 millj. kr. niður í 60, og miðað við hina góðu stöðu í ríkisfjármálunum sem fer batnandi og batnandi árferði hvert sem litið er í þjóðlífinu, að draga þessar greinar til baka eða a.m.k. fresta þeim og leggja þær fram í sérstöku frv. sem við gætum þá fengið tóm til að ræða hér í þinginu? Ég minni á að við höfum tímann fyrir okkur vegna þess að það hefur verið gefið út að það er ekki fyrr en í mars sem niðurstöður um sparnaðaráætlanir til þess að ná fram þessum 60 millj. eiga að liggja fyrir og mér er tjáð, ég hef a.m.k. heyrt það í fjölmiðlum, að þessar aðgerðir eigi ekki að koma til framkvæmda, hverjar sem þær verða, fyrr en á seinni hluta ársins. Þýðir það ekki að við höfum tímann fyrir okkur til þess að kanna þetta betur? Ég hef fært rök að því, herra forseti, að þessi heilbrigðiskafli er sérstakur í frv. að því leyti til að þar er farið í svo gífurlega róttækar breytingar. Tillögurnar eru miklu djúpristari en í öðrum köflum bandormsins og er þá ekki rétt að nota okkur þetta lag sem gefst til þess að skoða málið, leggja þetta fram í sérstöku frumvarpi til laga til breytinga á heilbrigðisþjónustunni þannig að þingið geti leyft sér þann sjálfstæða munað að kafa djúpt ofan í málið og brjóta það til mergjar líka í fagnefndinni og fá skriflegar umsagnir frá öllum þeim sem málið varðar, ekki síst Landssambandi sjúkrahúsa, ekki síst sveitarfélögunum, frá þeim sem eiga að gjalda þessara breytinga eða njóta á vettvangi? Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég beini því til hæstv. forsrh. hvort hann telji ekki mögulegt að þessar umdeildu breytingar í heilbrigðiskaflanum, sérstkaklega 19. gr., verði a.m.k. frestað og menn skoði þetta betur. Ég vísa til þess að þessi einasta grein hefur ekki einungis hlotið gagnrýni stjórnarandstöðunnar, heldur líka stjórnarliða hér í dag.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu snertir þetta frv. mörg ráðuneyti, flestar nefndir þingsins og fjölmarga lagabálka. Frv. á fyrst og fremst að taka á nauðsynlegum lagabreytingum vegna afgreiðslu fjárlaga en eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns fylgir ýmislegt smyglgóss með. Efh.- og viðskn. þingsins hefur farið með forræði málsins en hefur jafnframt leitað umsagna frá fagnefndum vegna þeirra mála sem varða þeirra fagsvið. Stjórnarandstaðan á Alþingi stendur saman að minnihlutaáliti efh.- og viðskn., þar með taldar við kvennalistakonur. Ég vil byrja á því, herra forseti, að taka undir þá hörðu gagnrýni sem hefur komið fram í ræðum ýmissa hv. þingmanna, gagnrýni á að skerða framlög til menningarbygginga, þ.e. að 150 millj. af lögbundnum tekjustofni sem ætlað er í þetta viðfangsefni eiga samkvæmt frv. að renna í ríkissjóð. Ef þarna eru í raun töluverðir afgangsfjármunir, þá er ég sammála öðrum sem hafa tjáð sig um þetta mál því að þá væri auðvitað eðlilegt að þeir mundu renna til endurbygginga á menningarstofnunum, þ.e. mundu þá a.m.k. renna til menningarmála. En svo er ekki. Þetta á að fara beint í ríkissjóð, en kannski er það erfitt miðað við hvernig lögin eru að láta þetta renna í hvað sem er. Það er athyglisverð hugmynd sem kom fram áðan hjá síðasta ræðumanni að flokka handritin okkar sem menningarstofnanir. Væntanlega þyrfti lagabreytingu til þess, en vissulega er það skilgreiningaratriði. Það er reyndar til skammar að handritin skuli liggja undir skemmdum án þess að þar komi til nægilegt fjármagn. Eitt umdeildasta atriði þessa frv. er án efa fallskattur Björns Bjarnasonar. Sú sem hér talar og á aðild að menntmn. þingsins skilaði ásamt minni hlutanum áliti til efh.- og viðskn. þar sem varað er við því að 2. gr. þessa frv. verði samþykkt, en hún á við nýsett lög um framhaldsskóla. Umsögn okkar í minni hlutanum var um upphaflega gerð frv. en hún á efnislega enn þá við þó meiri hlutinn hafi nú flutt brtt. við greinina en það er augljóst mál að eftirfarandi umsögn á enn við. Ég vil leyfa mér að vitna aðeins til hennar, herra forseti, en í umsögninni segir: ,,Þetta [þ.e. endurinnritunargjaldið, sem gengur undir öðru nafni fallskattur] er rökstutt með því að gjaldtakan leiði til markvissari innritunar og skipulagningar kennslu. Þetta gjald á að gefa 32 millj. kr. í ríkissjóð. Ef um skipulagsvanda í einstaka skólum er að ræða telja undirritaðar að taka eigi á honum með viðunandi hætti en ekki láta nemendur greiða viðbótargjald. Aukin ráðgjöf og eftirlit væri mun virkari leið til skilvirkara skólastarfs. Enda þótt tekið verði tillit til fötlunar einstakra nemenda er ljóst að jaðartilvik verða fjölmörg og innheimta því flókin og erfið, ef ekki óframkvæmanleg. Þá er líklegt að þetta gjald auki enn frekar á brottfall nemenda, ekki síst þeirra sem erfiðast eiga uppdráttar í skólunum og koma frá efnalitlum heimilum. Þessum hópi er hvorki boðið nám við hæfi, atvinna né atvinnuleysisbætur.`` Í hverju felast þá þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til núna? Er verið að draga eitthvað úr þessum fyrirhugaða fallskatti? Nei, aldeilis ekki. Í stað þess að tala um 1.500 kr. sem eiga að greiðast vegna endurinnritunar í áfanga eða próf í upphaflegu gerð frv., er nú talað um 500 kr. á hverja ólokna einingu. Langflestir áfangar í framhaldsskólum eru þrjár einingar þannig að að verulegu leyti er verið að orða sama hlutinn öðruvísi. En breytingartillagan nær til fleiri þátta sem þýðir í raun meiri álögur á framhaldsskólanema. Það er verið að íþyngja framhaldsskólanemum. Það er verið að koma á meiri og meiri skólagjöldum undir öðrum nöfnum af því að skólagjöld eru ekki heimil. Samkvæmt þessari brtt. sem liggur fyrir og meiri hlutinn stendur að á að vera heimilt að taka 25% hærra innritunargjald af þeim sem innrita sig utan auglýsts innritunartíma og síðast en ekki síst er verið að heimila auknar gjaldtökur vegna efniskostnaðar í verknámi í framhaldsskólum. Það er ekkert launungarmál að skólameistarar, einkum í iðnskólum og verkmenntaskólum, hafa bent á að skólarnir geti ekki starfað við þau skilyrði sem þeim eru búin í fjárlagafrv. vegna skertra fjárframlaga og vegna þess að bæði innritunargjöld og efnisgjöld hafa verið fest við ákveðna upphæð í framhaldsskólalögunum frá því í vor. Eðlilega átti að hlusta á þessar raddir skólameistaranna en eðlilegra hefði verið að leggja meira fjármagn til þessara skóla, til framhaldsskólanna, iðnskólanna og verkmenntaskólanna, þannig að þeir geti í raun starfað eftir settum lögum. Nei, í staðinn er valin sú leið að heimila skólum að innheimta meira fé af nemendum í verklegu námi í gegnum efnisgjöld. Þessi gjöld voru bundin í lögunum við 1 / 3 af raunverulegum kostnaði með 25 þús. kr. þaki, en nú á að taka mið af raunverulegum efniskostnaði þó að vísu eigi að halda sig við 25 þús. kr. þakið. Þetta er aðferð ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntmrh., Björns Bjarnasonar, til að efla verkmenntun í landinu. Í fyrsta lagi eru engar nýjar brautir lagðar til eða aukið fjármagn til verkmenntunar eins og ætla hefði mátt að kæmi í framhaldi af nýsettum framhaldsskólalögum í vor og í öðru lagi á að láta þá nema sem þó komast í þessar fáu verknámsbrautir sem til staðar eru, standa straum af öllum efniskostnaði sjálfa. Vissulega þurfa nemar í bóknámi að leggja út fyrir námsbókum en það þurfa langflestir nemar í verknámi einnig að gera. Með þessu er verið að gera verknám enn óaðgengilegra en áður þrátt fyrir öll fögru orðin frá því í vor um hið gagnstæða. Almennt vil ég taka undir það, herra forseti, að einn stærsti ókostur þessa fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir þinginu og tengist frv. sem hér er til umræðu, er þetta gífurlega skilningsleysi sem birtist þar gagnvart menntun og menntamálum almennt. Það er hneisa að mínu mati að ekki skuli vera lagt neitt fé til átaks í framhaldi af margnefndri rannsókn á árangri nemenda í raungreinum og við kvennalistakonur munum leggja fram breytingartillögur í þá veru við 3. umr. fjárlaga. Menntun er fjárfesting til framtíðar og það eru svik við komandi kynslóðir sem draga mun langan dilk á eftir sér að standa ekki að menntun ungviðisins og menntun á öllum skólastigum með sóma. Það er alveg sama við hvern er rætt, við hvaða framtíðarspekinga, hvort það eru hagfræðingar, stjórnmálafræðingar, menntunarfræðingar eða hvað, allir eru sammála um að ef fjárfest er í menntun þá er það ein öruggasta fjárfestingin sem til er. En núna á gósentímum og þenslutímum og miklum hagvaxtartímum á Íslandi, hvað er það fyrsta sem á að gera? Það á að draga saman í menntamálum. Þegar sambærilegt frv. og þetta var afgreitt fyrir síðustu jól var gagnrýnt mjög af okkur stjórnarandstæðingum að í stað þess að breyta ákvæðum laga fyrir eitt ár í senn með hinum svokölluðu ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum, þá var sá háttur tekinn upp á sl. ári að farið var að verulegu leyti út í varanlegar lagabreytingar. Og það virðist sem sami hátturinn sé hafður á nú að verulegu leyti því miður, þ.e. að áðurnefnd breyting á 7. gr. laga um framhaldsskólann, þ.e. ákvörðunin um fallskattinn og hækkuð efnisgjöld vegna verknáms er varanleg en ekki einungis tillaga um breytingu sem á að gilda eitt ár. Þetta er að mínu mati ein meginskýringin á því að þó að þessi bandormur sé ansi langur nú og nógu langur, þá hefur hann sést lengri. Og það er bara vegna þess að í fyrra voru afnumin varnalega mjög mörg ákvæði um sérstaka tekjustofna í tengslum við sérlög. Ég ætla, herra forseti, ekki að fara í öll atriði þessa frv. en það eru þó nokkur atriði í viðbót sem ég vil koma sérstaklega að. Ég vil byrja á því að taka undir álit minni hluta efh.- og viðskn. og fordæma skerðingu á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þó skal viðurkennt að þetta ákvæði er skárra en ákvæðið um menningarbyggingarnar sem ég talaði um áðan að því leyti að viðkomandi tekjustofni er áfram varið til málefna fatlaðra, til rekstrarkostnaðar að vísu, en mér finnst það síður gagnrýni vert að svona lagað sé gert ef fjármagninu er haldið innan málaflokksins og það séu þá frekar ákvarðanir innan hans sem ráða hvernig skynsamlegast sé að veita fjármagnið. Þetta ákvæði er líka skárra en áðurnefnt ákvæði um framhaldsskólann vegna þess að það er tímabundið og á eingöngu við árið 1997. Ekki verður komist hjá því að vekja athygli á því, herra forseti, sem á að gera samkvæmt 10. og 12. gr. þessa frv. og varðar starfsmenntun í atvinnulífinu og atvinnumál kvenna. Í því sambandi ætla ég að lesa úr áliti minni hluta félmn., sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir er formaður fyrir og undirritar ásamt öðrum fulltrúum úr stjórnarandstöðunni. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn leggst gegn því að Starfsmenntasjóður og starfsmenntun í atvinnulífinu séu sett undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Starfsmenntun í atvinnulífinu er afar mikilvægt úrræði fyrir fólk á vinnumarkaði og Starfsmenntasjóður hefur veitt þúsundum manna stuðning. Starfsmenntun fólks á vinnumarkaði á alls ekki heima hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Minni hlutinn óttast að með þessari breytingu sé tekið fyrsta skrefið til þess að leggja af sjóðinn og stuðning vinnumálaráðuneytis við starfsmenntun í atvinnulífinu og varar eindregið við þessari breytingu. Sama gagnrýni á við um framlög til atvinnumála kvenna. Sá litli sjóður hefur verið mjög þýðingarmikill. Hann hefur veitt mörgum konum tækifæri til að fara inn á nýjar brautir og þróa smáfyrirtæki sem hafa lítinn eða engan annan stuðning fengið. Staðan á vinnumarkaði og þróun hans sýna að mikil þörf er fyrir sérstakar aðgerðir í þágu kvenna. Mikilvægt er að til séu sjóðir í þágu kvenna sem veita lán eða styrki til nýsköpunar og stofnunar smáfyrirtækja eins og þekkist víða erlendis. Þeim sjóðum sem fella á undir Atvinnuleysistryggingasjóð á alls ekki að blanda saman við úrræði fyrir atvinnulausa þótt allar virkar leiðir sem styrkja fólk á vinnumarkaði hafi þýðingu fyrir atvinnu í landinu. Um er að ræða samtals 67 millj. kr. framlag til starfsmenntunar í atvinnulífinu og atvinnumála kvenna. Minni hlutinn mótmælir harðlega þessum tilflutningi. Að hans dómi er verið að blanda saman alls óskyldum málum því að styrkir Atvinnuleysistryggingasjóðs við verkefni fyrir atvinnulausa og átaksverkefni sveitarfélaga eru allt annars eðlis en almenn starfsmenntun, endurmenntun og símenntun fyrir vinnandi fólk.`` Í þessu sambandi, herra forseti, vil ég minna á orð hv. þm. sem var frsm. fyrir minni hlutann frá efh.- og viðskn., Ágústs Einarssonar, en hann tiltók nokkrar nýjar rannsóknir sem benda til að helstu vaxtarbroddar í atvinnulífinu víða um lönd eru fyrirtæki sem eru rekin af konum, eru í eigu kvenna, og það eru einmitt slík fyrirtæki sem þessir sjóðir hafa styrkt og nú á að taka þann litla vaxtarbrodd í burtu. Þá vil ég, herra forseti, koma aðeins inn á heilbrigðiskafla þessa frv. sem að mínu mati er mjög furðulegur eins og hér kom ítarlega fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og einnig fyrr í dag í máli Láru Margrétar Ragnarsdóttur. Þarna er ég fyrst og fremst að vísa til opinna heimilda heilbrrh. til að sameina stofnanir og breyta skiptingu heilsugæsluumdæma og starfssvæða heilsugæslustöðva og heimilda til þess að setja reglugerðir um flokkun sjúkrahúsa, starfssvið, svo og sameiningu sjúkrastofnana. Þetta er mjög erfiður geiri, ég geri mér vel grein fyrir því og það má vel vera að einhverjar breytingar í þá veru sem hæstv. heilbrrh. hefur í huga geti leitt til hagkvæmni. En þá á auðvitað að flytja um slíkar fyrirhugaðar breytingar frv. á Alþingi í stað þess að Alþingi afsali sér þessu valdi til ráðherra, þetta er jafnvel vald sem nú er hjá sveitarstjórnum. Enn skal minnt á nýlega dóma í Hæstarétti þar sem löggjafinn er varaður við því að framselja of mikið vald til ráðherra og framkvæmdarvaldsins. Ég tel að hér sé farið út á mjög hættulega braut og vona svo sannarlega að ríkisstjórnin sjái möguleika annaðhvort að útfæra þetta nákvæmar í þessum lögum eða hreinlega koma með sérstakt frv. inn í þingið sem allra fyrst. Ekki er hægt, herra forseti, að ljúka umræðu um málið án þess að koma inn á þá óhæfu sem átti sér stað á sl. ári þegar afnumin var tengingin á milli greiðslu bóta úr almannatryggingakerfinu við laun. Minni hlutinn varaði við því þá að þetta mundi smátt og smátt leiða til þess að bótagreiðslur mundu lækka og mundu ekki halda í við laun. Samkvæmt frv. nú er gert ráð fyrir að bætur til ellilífeyrisþega, atvinnuleysistryggingabætur og aðrar bætur almannatrygginga hækki um 2% á næsta ári. Þó að samningar við verkalýðsfélögin liggi enn ekki fyrir þá þykir nokkuð ljóst að þar muni verða samið um meiri hækkanir en 2% og því er alveg ljóst að mínu mati að spár okkar í stjórnarandstöðunni reyndust réttar. Þetta bil á milli bóta og launa mun fara vaxandi. Það þarf kannski ekki að koma neinum á óvart að sú hægri stjórn sem nú situr skuli níðast á þeim sem eru minni máttar í þjóðfélaginu. Það er alveg ljóst að þeir sem bera minna úr býtum, fatlaðir, aldraðir og sjúkir eiga alls ekki að fá að njóta þess góðæris sem allir eru sammála um að nú ríki hér og jafnvel sé von á einhverju meira á næsta ári, jafnvel svo miklu meira að grípa þurfi til aðgerða til að sporna gegn þenslu. En samtímis því að skerða bæturnar bólar ekkert á aðgerðum gegn hinum illræmdu jaðarsköttum þannig að barnafólk á litla möguleika til að bæta kjör sín vegna hinna óréttlátu jaðarskatta sem allir viðurkenna að hér séu. Í þessu sambandi er rétt að benda á þær upplýsingar, sem fram komu fyrr í umræðunni, að nú standi til að frysta persónufrádrátt og frysta barnabótaauka þannig að í raun á að gera hlut láglaunafólksins jafnvel enn verri en almannabótaþeganna sem þó fá 2% hækkun á sínar bætur, þ.e. þarna er beinlínis ráðist að þeim sem síst skyldi. Stefna ríkisstjórnarinnar opinberast sem sagt mjög vel að mínu mati í fjárlagafrv. og í fylgifrv. þess, m.a. því frv. sem hér er til umræðu og af öllum skattafrv. sem eru afgreidd á færibandi þessa dagana. Stefna hæstv. ríkisstjórnar eykur misréttið í þjóðfélaginu, sem virðist því miður vera það sem meiri hluti landsmanna vill ef marka má kjörfylgi þessarar ríkisstjórnar. Er ríkisstjórnin einungis að gera það sem hún var kosin til að gera? Og í því sambandi er verulega umhugsunarvert hvað er í rauninni að gerast í þjóðfélaginu. Svo virðist sem umburðarlyndi, umhyggja og samhjálp gagnvart náunganum sé á undanhaldi en sérhagsmunir hópanna, sem betur hafa það í þjóðfélaginu, eru festir æ betur í sessi. Það er kannski ekki við öðru að búast af Sjálfstfl. En að Framsfl. skuli skrifa upp á þá stefnu er verulega umhugsunarvert að mínu mati. En hvað er ekki gert fyrir ráðherrastólana á þeim bæ? Góðærið er viðurkennt og mikið er rætt um það í blöðum og annars staðar að þörf sé á að spyrna gegn þenslu en aðgerðir ríkisstjórnarinnar í því sambandi eru ekki trúverðugar. Í þessu frv. beinast þær að því að herða sultarólarnar á þeim sem minnst mega sín, draga úr fjárframlögum til menntakerfisins eins og frv. gerir ráð fyrir og í þriðja lagi get ég ekki orða bundist og nefnt það einnig að stjórnarherra agnúast út í framkvæmdir Reykjavíkurborgar. Hafa þeir, þessir herramenn í hæstv. ríkisstjórn, ekki nóg með sig? Þetta er ótrúverðug stefna og mjög ámælisverðar aðgerðir sem við í stjórnarandstöðunni erum mjög andvíg.

Herra forseti. Til umræðu er árvisst frv. sem hefur gengið undir nafninu bandormur og fylgir fjárlagagerðinni og er til að auðvelda þá smíð alla. Eins og fram hefur komið erum við að fjalla um breytingar á 18 lagabálkum og meiri hlutinn af þeim eru varanlegar breytingar. Venjan hefur verið að frumvörp sem þessi hafi falið í sér tímabundnar breytingar á lögum en því miður hefur þróunin orðið sú að tímabundnar breytingar eru fáar en meiri hlutinn af þeim breytingum sem lagðar eru til í frv. eru varanlegar. Það er erfitt og nánast óþolandi að þurfa að ræða breytingar á lögum samfara fjárlögum í mörgum köflum eins og við þurfum að gera nú. Hér erum við að fjalla um bandorm og það er boðað að enn séu á leiðinni inn í þingið frekari lagabreytingar vegna fjárlaganna, svokallaður skröltormur. Einnig hefur okkur verið boðið upp á að ræða fjárlögin í þinginu án þess að stórir og veigamikilir þættir hafi komið fram, eins og stór hluti heilbrigðismálanna sem eru fjármál sjúkrahúsanna og sömuleiðis tillögur vegna niðurskurðar í samgöngumálum svo eitthvað sé nefnt. Er þinginu ætlað að fjalla um þessa þætti í síðustu umræðunni um málið áður en það verður afgreitt úr þinginu. En ég vil fara nokkrum orðum um þær lagabreytingar sem lagðar eru til í frv. og byrja á því að gagnrýna hinn svokallaða fallskatt sem hæstv. menntmrh. hefur lagt til en um er að ræða mjög ósanngjarnt og ómannúðlegt gjald sem lagt er á nemendur sem hafa ekki náð að ljúka námi á tilsettum tíma. Ég hafði vonað að í meðförum hv. efh.- og viðskn. yrði tekið á þessu máli og þar yrði farið vægar í sakirnar og jafnvel að þetta yrði fellt út, en því miður, hér eru lagðar til smábreytingar á orðalagi sem þýða í rauninni það sama og upprunalegt orðalag á þessum fallskatti. Í upphafi voru það 1.500 kr. sem menn skyldu greiða ef þeir næðu ekki tilskildum prófum, en nú á að borga 500 kr. fyrir hverja einingu en að jafnaði eru 2--3 einingar á hverri önn. Þetta er skattur sem er lagður á þá sem eiga erfitt, þá sem eiga við námsörðugleika að etja og hefði ég talið eðlilegra að brugðist verði við brottfalli úr skóla á annan hátt, t.d. með auknum stuðningi við þá nemendur og aukinni ráðgjöf en ekki að taka á þeim málum með því að innheimta fé af þessu fólki sem oft er í vinnu með námi og þarf að leggja hart að sér til að geta leyft sér að stunda nám. Einnig er lagt til að hærra innritunargjald verði innheimt í skóla, 25% hærra fyrir þá sem ekki innrita sig á tilskildum tíma, á þeim tíma sem auglýstur er. Hér er enn verið að gera framhaldsskólanemum erfiðara fyrir og verið að þrengja að námsmönnum. Í raun er með þessum tillögum verið að festa í sessi gjaldtöku í framhaldsskólakerfinu sem ég vil mótmæla. Í 1. gr. frv., svo ég fari aðeins framar í frv., er verið að taka fé af mörkuðum tekjustofnum af framlögum til menningarbygginga. Það er markaður tekjustofn sem var settur í lög 1989 til að fjármagna byggingu Þjóðarbókhlöðu og nú á að taka af þessum tekjustofni 150 millj. kr. sem eiga að renna í ríkissjóð. Ég vil taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt þetta og hafa lagt til að nær væri að setja þessa peninga í að varðveita menningarverðmæti. Við höfum heyrt af því hvernig handrit okkar eru að eyðileggjast vegna þess að þeim hefur ekki verið sinnt. Því hefur ekki verið sinnt að gera við þau og halda þeim við þó svo að aðstæður til slíks séu fyrir hendi. Ég vil taka undir með þeim sem hafa gagnrýnt þetta og tel að það hefði verið ráðlegra að setja þá peninga í að laga þessi menningarverðmæti okkar heldur en taka peningana og setja þá í ríkissjóð. Ég vil líka gagnrýna það hvernig í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum er sífellt verið að taka af mörkuðum tekjustofnum og setja þá í ríkissjóð. Hér eru sett á ýmis gjöld og ýmsir skattar. Þeir eru sjaldan aflagðir en iðulega teknir og látnir falla beint í ríkissjóð í stað þess að láta þá falla til þeirra verkefna sem þeir voru upprunalega ætlaðir til. Herra forseti. Í þessu frv. er enn einu sinni verið að skerða framlög til fatlaðra. Þar eru einnig markaðir tekjustofnar sem hafa verið ætlaðir til málefna fatlaðra. Þeir eru skertir enn á ný og vil ég vitna í minnihlutaálit efh.- og viðskn. þar sem fjallað er um þá skerðingu og bent er á að samkvæmt 29. gr. laga um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, er fimm ára átak í gangi vegna byggingar sambýla fyrir geðfatlaða. Engar upplýsingar er að finna um fimmtu og síðustu greiðslu til þessarar uppbyggingar fyrir geðfatlaða sem Alþingi ákvað fyrir fimm árum. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 var sérstaklega tilgreind 20 millj. kr. fjárveiting úr ríkissjóði og að hún væri sú fjórða af fimm. Hér á sem sagt ekki að koma til fimmta greiðslan vegna slíkrar uppbyggingar. Mig langar til að minnast á það af þessu tilefni að svo hefur verið skorið niður fé til fatlaðra og þá sérstaklega geðfatlaða, að foreldrar einhverfra barna hafa nánast enga þjónustu fengið á þessu ári frá því í byrjun þessa árs eftir að börn þeirra hafa verið greind einhverf. Þau hafa fengið greininguna en síðan hefur engin þjónusta verið fyrir hendi til handa þessum börnum og foreldrum þeirra sem er geysilega mikilvægt atriði til að takast á við slíkan sjúkdóm. Þetta gagnrýni ég og hefði talið að þarna hefði mátt koma til fjárveiting af þeim fjármunum sem eiga að renna í ríkissjóð af hinum markaða tekjustofni til málefna fatlaðra, því að ég minnist þess að hér var til umræðu málefni einhverfra á sl. vetri og man ég ekki betur en bæði hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. hafi þá lofað að tekið yrði á í þessum málaflokki og þeir ætluðu í sameiningu að ráða bót á þeirri þjónustu sem hefur verið skert. En hvergi er hægt að sjá að nein áform séu uppi um slíkt og eru liðnir margir mánuðir frá því að þau orð féllu í þinginu. Ég vil einnig koma inn á málefni heilbrrh. Þessar lagabreytingar sem heyra undir heilbrigðismálin eru breytingar á lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, með síðari breytingum. Þar er verið að veita hæstv. heilbrrh. nánast alræðisvald til þess að ráðskast með málefni sjúkrahúsa og heilsugæslu. Þetta er heimild til ráðherra til að sameina stofnanir og breyta heilsugæsluumdæmum og starfssvæðum heilsugæslustöðva og getur ráðherra með reglugerðum ráðskast með þennan málaflokki eins og honum sýnist. Þetta eru fullkomlega óeðlilegar lagabreytingar, sérstaklega inni í lagabálki eins og þeim sem hér er til umræðu, þ.e. ráðstafanir í ríkisfjármálum, því að eins og kemur fram í umfjöllun um þessar lagagreinar frá fjmrn. hefur þetta nánast ekkert með fjármál að gera og fjmrn. bendir á að a.m.k. 18. og 20. gr. frv. hafi óveruleg áhrif á útgjöld ríkissjóðs árið 1997 en gefi ráðherra kost á að fylgja betur eftir stefnu í heilbrigðismálum og ákvörðunum fjárlaga. Og ég gagnrýni það að ákvæði eins og þessi komi inn í frv. sem þetta um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ef menn vilja breyta lögunum um heilbrigðisþjónustu, þá á að koma sérstakt frv. fram um það og það á að ræða það undir þeim lið. Ég vil minna á að í meðförum heilbr.- og trn. eru nánast engin mál frá hæstv. ríkisstjórn. Það er eitt lítið mál þannig að heilbr.- og trn. hefði ekki verið skotaskuld úr því að taka þessi mál til umræðu. Heilbrigðismálin á auðvitað að ræða sérstaklega í þinginu ef menn vilja breyta einhverju í þeim málaflokki. Ég tek undir þá gagnrýni sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv., Láru Margréti Ragnarsdóttur. Hún hélt fyrr í dag mjög skelegga og ábyrga ræðu um það hvaða annmarkar væru á þessum lagabreytingum sem varða heilbrigðisþjónustuna og ég deili mörgum af þeim áhyggjum sem hún lýsti úr þessum ræðustóli með henni því þarna er margt mjög óljóst sem ekki hafa verið gefnar neinar skýringar á í meðförum heilbr.- og trn. Það er einnig tekið til þess að það eigi að ná 160 millj. kr. sparnaði með þessu frv. vegna sjúkrahúsa úti á landi, en nú hefur komið fram í fjölmiðlum og reyndar borist óljósar fregnir af því úr fjárlaganefndinni að hæstv. ráðherra sé fallinn frá þessum 160 millj. kr. sparnaði og hann eigi að deilast á næstu þrjú ár. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra --- ég geri fastlega ráð fyrir að hún sé í húsinu --- hvort þessi ákvæði í frv. séu ekki í raun óþörf úr því að hæstv. ráðherra hefur breytt þarna um áform. Ég vil einnig koma aðeins inn á áhyggjur mínar af fjármálum stóru sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og þeim fréttum sem hafa borist úr fjárln., þó að það sé ekki komið inn í þingið, af því hver staða þeirra er. Þar hefur verið skorið mjög mikið niður, starfsfólk býr við mikið álag. Það er farið að bera á atgervisflótta fagfólks úr heilbrigðisstéttum sem starfa á sjúkrahúsunum og nú lítur út fyrir að heildarskuldir Sjúkrahúss Reykjavíkur og Ríkisspítalanna verði hátt í milljarð á næsta ári. Ég tel þetta mikið áhyggjuefni og hefði talið að þarna hefðu þurft að koma frekari fjárveitingar en þær sem menn eru að ræða þessa dagana úti í fjárln. Herra forseti. Í umræðum um fjárlögin hefur mönnum verið tíðrætt um þá þenslu sem talið er að muni fylgja álvers- og virkjanaframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru og hefur mér þótt menn tala heldur frjálslega um þá hluti því að margir hverjir tala eins og þegar sé búið að ákveða þessar framkvæmdir og jafnvel að þær séu hafnar. Ég vil gagnrýna hvernig varaformaður fjárln. hefur verið að senda sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu tóninn og nánast skilaboð um það hvernig þeir eigi að haga sínum rekstri og finnst það mjög sérkennilegt að fulltrúi Sjálfstfl. í þinginu, varaformaður fjárln., skuli tala til sveitarfélaganna eins og hann hefur gert og sérstaklega til borgarstjórnar Reykjavíkur og nánast talið að það eigi að draga úr framkvæmdum, komið með skilaboð um hvernig þau eigi að haga atvinnuuppbyggingu á meðan borgarfulltrúar sama flokks hafa verið að kvarta undan því að ekki sé nóg að gert í atvinnumálum. Það er nú orðið tímabært að Sjálfstfl. geri það upp við sig hvaða stefnu hann hefur í atvinnumálum höfuðborgarinnar, því stefna hans á þingi og stefna hans í borgarstjórn hér í Reykjavík stangast illilega á. Samkvæmt þeim upplýsingum sem maður hefur úr dagblöðum nú í morgun hefur ríkisstjórnin ákveðið að bregðast við þessari yfirvofandi þenslu með því að draga mjög úr samgönguframkvæmdum og skera þær niður og vil ég við þessa umræðu lýsa áhyggjum mínum sérstaklega vegna niðurskurðarins á Reykjavíkurflugvelli. Þar hefur nánast verið lýst yfir hættuástandi. Flugráð hefur lýst yfir áhyggjum sínum yfir ástandi flugvallarins og nú á að skera niður um 100 millj. í þeim framkvæmdum á næsta ári og ég vil mótmæla slíkum vinnubrögðum. Sömuleiðis hef ég verulegar áhyggjur af niðurskurði í vegaframkvæmdum á suðvesturhorninu, á Vesturlandsveginum. Ég bendi á að niðurskurðurinn í samgöngumálunum og frestun framkvæmda verður aðeins til þess að auka útgjöldin því að hann eykur slysahættuna. Ég bendi á vegakerfið í kringum höfuðborgina, úr borginni milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur og úr borginni um Vesturlandsveginn. Eigi framkvæmdir að dragast enn á langinn, þá mun það auka útgjöldin í heilbrigðiskerfinu og annars staðar í velferðarkerfinu. Ég vil einnig gagnrýna þau áform sem virðast vera uppi og komu fram í umræðunni fyrr í dag að enn eigi að fara að skerða tekjur, þ.e. skerða kjör almennings með því að lækka í raun barnabætur með því að láta þær standa í stað og frysta persónuafsláttinn og þar með lækka skattleysismörkin. Þessi vinnubrögð eru eru óþolandi, þ.e. að ætla taka réttindi af launafólki og síðan semja við það í kjarasamningum um hvort það fái réttindin aftur. Þetta er slík della að ég mótmæli þessu. Mér finnst nóg komið af skerðingum hjá þessari ríkisstjórn. Þá vil ég koma að almannatryggingabótunum. Eins og menn muna úr fjárlagaumræðunni og umræðunni um bandorm við síðustu fjárlagagerð, þ.e. um frv. ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá því á síðasta ári, þá var samþykkt af meiri hluta Alþingis að aftengja bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur launaþróun í landinu og kveðið á um að bætur skyldu hækka um 2%. Þetta er gjörsamlega óviðunandi ákvæði og hefur stjórnarandstaðan ákveðið að leggja til að tekinn verði upp sami háttur og var fyrir þá breytingu þannig að almannatryggingabætur og atvinnuleysisbætur fylgi launarþróun. Það er réttlætismál og á auðvitað að vera í lögum. Nú hefur komið fram í spám að laun muni að líkindum hækka meira en um 2% og það er ekki hægt að búa við það að enn eigi að skerða hlut þess fólks sem er á tryggingabótum, fær greiðslur úr almannatryggingunum. Það er búið að sauma svo að þessum hópum á fjárlögum síðasta árs og með aðgerðum þessarar ríkisstjórnar á þessu ári að ekki verður búið við það lengur. Einnig er þessi hópur með hvað hæsta jaðarskattana og álögum á þessa hópa, aldraða og öryrkja, verður að linna. Ég veit að margir eru mjög fátækir í þessum hópi. Margir aldraðir og öryrkjar hafa komið að máli við mig. Þeir kvíða mikið þeim tíma sem nú fer í hönd vegna þess hve pyngjan er létt og þeir óttast að þeir geti ekki haldið jól eins og aðrir. Það hefur einnig komið fram í fréttum frá líknarfélögum, Mæðrastyrksnefnd o.fl., sem aðstoða fólk um jólin að aldrei hafi fátæktin verið meiri. Þess vegna krefst ég þess að frv. og fjárlögin verði ekki afgreidd öðruvísi en að lífeyrisþegar haldi sínum hlut óskertum miðað við launþega. Það verður að ganga frá því áður en við höldum í jólafrí, að þetta fólk búi ekki áfram við skertan hlut. Það er gjörsamlega óviðunandi. Herra forseti. Ég held ég hafi nokkurn veginn farið yfir þá þætti sem ég hugðist nefna vegna þessa frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1997, en ég mun koma inn á þessi mál frekar við umræðu um fjárlögin þegar tillögur ríkisstjórnarinnar, sem enn er verið að smíða, verða komnar á borð okkar og vonast ég til þess að menn þurfi ekki, herra forseti, að frétta af því í fjölmiðlum hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst gera í þessum málaflokki heldur berist upplýsingar til þingmanna áður þannig að við þurfum ekki að lesa um þetta í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Það er væntanlega komið að lokum þessarar umræðu sem búin er að standa nokkurn tíma og þar sem farið hefur verið yfir málin á venjulegan hátt þar sem spurt hefur verið spurninga og komið á framfæri pólitískum skilaboðum. Og það er alveg rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði fyrr í dag að þetta er pólitísk umræða. Þetta er ekki umræða sem snýst um bókhald, hún snýst um pólitík, snýst um stefnu. Spurningin er um hvernig peningarnir eru eða verða notaðir. Ég ætla að víkja mjög lauslega að tveimur, þremur málum en síðan aðallega að einu atriði. Ég hefði viljað kanna hvort hæstv. ráðherrar heilbrigðismála og fjármála væru í húsinu þannig að ég gæti lagt fyrir þá spurningar.

Forseti upplýsir að þeir eru í húsinu og hefur þegar gert ráðstafanir til að þeir komi í þingsal.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir viðbrögð hans. Ég vil fyrst aðeins víkja örfáum orðum að þeirri grein sem lýtur að menningarmálum og ég segi alveg eins og er að mér sýnist að sá sjóður um endurbætur á menningarbyggingum verði eiginlega ónýtur með þessu. Ég mundi vilja spyrja hæstv. menntmrh., af því hann er hér, hvernig hann sér fyrir sér að þessum sjóði um endurbætur menningarbygginga verði háttað á næstu árum. Það eru gríðarleg verkefni sem blasa við þeim sjóði. Það er í fyrsta lagi t.d. Þjóðskjalasafnið, Þjóðleikhúsið --- frekari endurbætur á því, og það eru fleiri stórar og dýrar byggingar sem kalla á miklar endurbætur. Já, og svo er það Þjóðminjasafnið. Ég hygg að um sé að ræða verkefni sem eru upp á gríðarlega háar fjárhæðir. Ég mundi giska á að þær væru á bilinu 1,5--2 milljarðar kr. Og það er greinilegt að ef þessi sjóður verður leikinn með þeim hætti áfram sem gert er í 1. gr. þá munu þessi verkefni taka allt of langan tíma. Og ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. menntmrh. hvernig hann hugsar sér að koma þessum málum fyrir miðað við það hvernig sjóðurinn er samkvæmt þessari tillögu. Í öðru lagi mundi ég vilja spyrja hæstv. menntmrh. um fallskattinn. Það atriði hefur verið gagnrýnt bæði af mér og fleirum. Ég hef engu þar við að bæta í sjálfu sér en ég vil spyrja hann um tæknilegt atriði. Það er þetta: Er ætlunin að fallskatturinn verði færður hjá hverjum skóla fyrir sig? Með öðrum orðum: Bætir það tekjustöðu viðkomandi skóla ef margir nemendur falla eða ef margir nemendur þurfa að endurtaka próf? Það er mjög sérkennilegt kerfi ef það yrði til þess að styrkja stöðu skólanna ef margir nemendur þyrftu að endurtaka próf. Það er mjög öfugt í hlutina farið. Ég og við alþýðubandalagsmenn erum á móti þessum skatti. Við höfum lýst því yfir að við munum við fyrsta tækifæri sem við fáum einhverju ráðið í landinu beita okkur fyrir því að þessi skólagjöld verði strikuð út. En ég segi hins vegar að meðan þau eru lögð á, sérstaklega þessi endurtekningarprófaskattur sem virðist eiga að fara að leggja á núna, þá er auðvitað langrökréttast að þau fari í almennan sjóð en ekki í hvern skóla fyrir sig. Um þetta vil ég spyrja hæstv. menntmrh., líka í framhaldi af athugasemdum sem komu fram um þessi mál frá Ríkisendurskoðun fyrir nokkru, ég hygg í skýrslunni um ríkisreikninginn á árinu 1995 þar sem var ítarlega farið yfir þessi mál af Ríkisendurskoðun. Í þriðja lagi ætla ég, hæstv. forseti, að víkja fáeinum orðum að kaflanum um heilbrigðismálin og segja þetta: Um það var talað í gærkvöldi í viðræðum hæstv. forsrh. og formanna þingflokkanna, að reynt yrði að ljúka við þau mál sem væru óhjákvæmilegur hluti af fjárlagaafgreiðslunni og auðvitað segir enginn neitt við því. Þó menn hafi eitthvað á móti þeim málum getur stjórnarandstaða lítið gert annað en að gagnrýna í þeim efnum. Hitt er annað að þegar verið er að setja inn ákvæði sem koma fjárlögunum ekkert við þá hlýtur maður að spyrja eins og hv. 15. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson, gerði aftur og aftur í dag: Er ekki skynsamlegt að fella þessar greinar út? Fella þessar greinar út sem eru ekki beinn partur af fjárlögunum? Og ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. hvað hún segir um að þessar greinar séu með einhverjum hætti látnar liggja. Því það er algjörlega út í hött að vera að breyta stjórnkerfi sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva í skjóli ráðstafana í ríkisfjármálum. Það er mikið heiðarlegra að leggja málið fyrir þessa virðulega stofnun í frv. Og gallinn við vinnubrögðin í sambandi við meðferð ríkisfjármálanna er sá að efh.- og viðskn. er að verða aðalfagnefnd þingsins. Það er hún sem fjallar meira og meira um heilbrigðismál. Það eru brtt. sem aldrei koma fyrir heilbr.- og trn. sem koma í gegnum efh.- og viðskn. Eins er það í menntamálum. Breytingartillaga t.d. við fallskattinn kom ekki fyrst fram í gegnum menntmrn. heldur í gegnum efh.- og viðskn. Það er verið að snúa við öllu því sem heitir fagleg umfjöllun í þinginu. Ég vil þess vegna gagnrýna þetta sérstaklega og spyrja hæstv. heilbrrh. hvort hún getur ekki hugsað sér að beita sér fyrir því að þau ákvæði a.m.k. sem breyta engu um ráðstöfun ríkisfjármála verði felld út til að greiða fyrir því að störfum þingsins ljúki seinni partinn á morgun eða annað kvöld með skikkanlegum hætti. Loks vil ég, hæstv. forseti, víkja að máli sem ég hefði kannski viljað nefna við hæstv. fjmrh. sem kom hér fyrir skömmu og vildi gjarnan að væri ekki langt undan. Ég get út af fyrir sig hafið mál mitt meðan kallað er á ráðherrann, ef það er unnt. En þannig er að á síðasta þingi ... Ætli það sé ekki í lagi að ýta við hæstv. fjmrh. þó hann stoppaði ekki nema í fimm mínútur, ég ætla nú ekki að tala í langan tíma.

Hæstv. ráðherra er genginn í salinn.

Það er stórkostlegt. Hæstv. fjmrh. er boðinn alveg hjartanlega velkominn í salinn. Það er alveg óskaplega gaman að sjá hann í salnum.

Og hlustar.

Og sérstaklega þegar hann segist hlusta, maður veit nú ekki hvort það er rétt en hann skynjar það sjálfsagt þannig sjálfur. Ég ætla að bera undir hæstv. ráðherra eitt atriði. Þannig er að á síðasta þingi var ákveðið í nafni faglegra vinnubragða í ríkisfjármálum að fella út sem mest af sjálfvirkni í útgjöldum, m.a. elli- og örorkulífeyri svo dæmi séu tekin, þ.e. í öllum bótum almannatrygginga. Mér skilst að það sé í raun svipað sem er að einhverju leyti að gerast í sambandi við skattana sem bersýnilega er verið að hækka ef ekki verður brugðist við sérstaklega eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á í dag. Um leið og þetta var ákveðið á síðasta þingi var sett inn, ef ég man rétt, í almannatryggingalögin ákvæði til bráðabirgða um að bætur almannatrygginga taki ekki verðlagsbreytingum framvegis svo sem var áður. En bætur almannatrygginga, elli- og örorkulífeyrir, breyttust áður sjálfvirkt með launum. Það var lengi miðað við taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar alveg frá því að almannatryggingalögin voru sett í upphafi 1935--1936. Og eftir að taxtar Verkamannafélagsins Dagsbrúnar urðu margir var miðað við 8. taxta A. Það var mjög lengi þannig og hann var skrifaður inn í lögin. Það er alveg ótrúlegt, hann stóð í lögbókinni, 8. taxti A Verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Þetta var í lögum um almannatryggingar sem voru sett, að ég hygg, í tíð Eggerts G. Þorsteinssonar sem þá var tryggingamálaráðherra. Á síðasta þingi var þessu hent út. Og nú er verið að tala um að þetta fólk, sem eru þeir tekjulægstu í þjóðfélaginu, geti í mesta lagi búist við eins og 2% í hækkun á bótum sínum hvað sem líði launabreytingum á næsta ári. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og heilbrrh. hvernig þau skilja þessa hluti. Segjum að launahækkanir verði meiri og verði aðrar. Er þá ekki alveg skýrt að þetta fólk fái hækkanir eins og aðrir launamenn? Er það ekki alveg skýrt? Er það ekki algjörlega skýr stefna af hálfu ríkisstjórnarinnar að litið verði þannig á að sá fjölmenni hópur launamanna hjá ríkinu, aldraðir og öryrkjar, fái a.m.k. sömu prósentuhækkun og gengur og gerist út úr næstu kjarasamningum hver svo sem hún verður? Ég tel, hæstv. forseti, að þetta sé ákaflega mikilvægt atriði og mikilvægt að fá svar við því einmitt núna, nokkrum dögum fyrir jól, hvaða kjör verða búin þessu fólki í landinu á næsta ári og hver er vilji stjórnvalda í þeim efnum. Það hefur verið þannig, hæstv. forseti, á undanförnu árum að í nafni jafnvægis í ríkisfjármálum hafa menn aftur og aftur lent í að skera niður bætur almannatrygginga. Aftur og aftur á hverju einasta ári á undanförnum árum hefur gamalt fólk og öryrkjar fengið bréf frá Tryggingastofnun um að það væri verið að breyta reikningslegum forsendum heimilisuppbótar, sérstakrar heimilisuppbótar, tekjutryggingar eða hvað það nú er og hvað það heitir allt saman sem þetta blessaða fólk þarf að lifa af. Og ég hef stundum sagt, hæstv. forseti, að það þyrfti að setja ákvæði í stjórnarskrána um hversu oft á ári má breyta kjörum þessa fólks. Því það er enginn viðkvæmari fyrir því endalausa hringli með kjörin og bæturnar en einmitt gamalt fólk. Það þekkja t.d. þeir sem vinna hjá Tryggingastofnun ríkisins og það þekkja þeir sem þekkja gamalt fólk og vita hvað það er viðkvæmt fyrir breytingum af því tagi sem alltaf eru að koma á þessum endalausu eyðublöðum, bréfum og pappírum sem engin leið er að botna í, nema kannski fyrir hv. þm. Pétur Blöndal en engan annan í þessum sal. Það þarf að minnsta kosti tíu ára nám í tryggingastærðfræði til að komast í gegnum þessa bleðla sem stundum koma frá opinberum stofnunum um það hvernig á að skerða lífskjör þessa fólks.

Samt segist hann ekkert skilja.

Nú kemur það fyrir hann að skilja ekki neitt og þá tekur nú steininn úr. Veruleikinn er sá, hæstv. forseti, að það er mikið umhugsunarefni fyrir okkur sem styðjum félagsleg sjónarmið, sem leggjum áherslu á að ríkið sinni tilteknum einstaklingum og tilteknum skyldum, hvernig á að setja reglur um hvernig á að verja þetta fólk fyrir endalausum inngripum ríkisins og breytingum á lífskjörum þess. Einhliða breytingum af því að þetta fólk hefur ekki samningsrétt eins og launamenn hafa yfirleitt. Þetta fólk er dæmt til að taka einhliða ákvörðunum stjórnvalda á hverjum tíma. Það eru ekki ákvarðanir, hæstv. forseti, sem eru bara teknar hér í þessum sal. Það eru ákvarðanir sem eru stundum teknar uppi í ráðuneyti með reglugerðum, oft algerlega óskiljanlegum reglugerðum, á grundvelli lagabreytinga sem smyglað er hér í gegnum alls konar bandorma og skröltorma sem verið er að afgreiða hér í skjóli náttmyrkurs í svartasta skammdeginu ár eftir ár. Það þyrfti, hæstv. forseti, að búa til varnarkerfi fyrir þetta gamla fólk vegna þess hvernig á þessum málum er haldið. Það hefur í rauninni verið illa á þessum málum haldið í seinni tíð vegna þess að menn hafa alltaf verið að skerða og skerða. Menn hafa aldrei mátt sjá neitt aumt án þess að skattleggja það eða skerða kjör þeirra á undanförnum árum af því að menn hafa ekki fundið neitt annað en einmitt þetta fólk. Veruleikinn er hins vegar ekki sá í þessu efni, hæstv. forseti, að fjmrh. eða heilbrrh. eða öðrum ráðherrum sé í sjálfu sér sérstaklega uppsigað við þetta fólk. Það er langt frá því. Þau eru að nokkru leyti fangar pólitískrar umræðu sem þau hafa játað tiltekinn trúnað. En ég held að við þurfum að temja okkur að koma fram við þennan hóp einstaklinga með fullri virðingu og það tel ég að sé ekki gert með þessum endalausu skerðingarákvæðum sem renna í gegnum þingið og þjóðfélagið og hafa runnið í gegnum kontórana á undanförnum árum. Af þessum ástæðum spyr ég, hæstv. forseti: Hvað verður gert með bætur almannatrygginga á næsta ári með hliðsjón af þeim launabreytingum sem verða? Ég hef hér, hæstv. forseti, lagt fyrir ráðherrana þrjá fjórar spurningar og vænti þess að þeir svari þeim. Ég hef ekki hugsað mér að halda uppi löngu máli með hliðsjón af því hvernig aðstæður eru og vona að svörin verði einnig til að greiða fyrir umræðum og að þau verði skýr og ótvíræð.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. ræðumanns var gerð lagabreyting á síðasta þingi og viðmiðun í almannatryggingum var breytt úr því að vera viðmiðun við launataxta í almennari viðmiðun sem átti að taka tillit til kjara á vinnumarkaði og til stöðu þjóðarbúsins og eitthvað fleira í þeim dúr sem ég man ekki nákvæmlega. Þrátt fyrir að engar launabreytingar hafi enn orðið vegna kjarasamninga á þessu ári og þess vegna ekki ástæða til að hækka af þeim sökum var sú ákvörðun tekin þegar fjárlagafrv. var lagt fram að hækka bætur til þeirra sem fá bætur samkvæmt almannatryggingalöggjöfinni um 2% sem eru verðlagsuppbætur, svara til breytinga á verðlagi á milli ára.  Þegar kjarasamningar liggja fyrir verður að sjálfsögðu að líta til þessa máls sérstaklega en það er ómögulegt að segja hvernig kjarasamningarnir verða. Á undanförnum árum hefur verið gengið þannig frá þeim að um eingreiðslur hefur verið að ræða til að ná fyrst og fremst til þeirra sem hafa lægstu launin og þess vegna hafa bótaþegar almannatryggingakerfisins fengið eingreiðslu tvisvar á ári. Nú er óljóst hver niðurstaða verður í komandi kjarasamningum og þess vegna er ekki hægt að svara spurningunni fyrr en þá hvað verður um breytingar á lífeyri þessa fólks. Þó vil ég taka fram að það er gert ráð fyrir því útgjaldamegin í fjárlagafrv. að um einhverjar breytingar verði að ræða af þeim sökum. En það er ekki hægt að svara hvernig viðmiðunin verður fyrr en við sjáum hvort um eingreiðslu verður að ræða eða hvort eingöngu verður um almennar taxtabreytingar að ræða í kjarasamningunum. Það eina sem ég get sagt er að það verður litið á þessi mál þegar almennir kjarasamningar hafa verið gerðir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Auðvitað er mér ljóst að hluti af þessu getur orðið eingreiðslur og svo geta þetta orðið misjafnar prósentur og það getur orðið krónutala kannski oft á samningstíma. Að sjálfsögðu er ekki hægt að svara því alveg í smáatriðum hvernig þetta muni líta út, það dettur mér ekki í hug. Það sem ég er í raun og veru að inna eftir er þetta: Gerir hæstv. fjmrh. ráð fyrir að aldraðir og öryrkjar fái að jafnaði svipaðar launahækkanir og samið verður um á almennum markaði? Á bak við þessa spurningu mína er t.d. orðalag bráðabirgðaákvæðisins sem mig minnir að við höfum að lokum náð samkomulagi um í fyrra. Þar var tekið tillit til ýmissa annarra þátta heldur en launa, m.a. þjóðhagsstærða, sem ég held að séu hagstæðar núna og gætu þar af leiðandi heldur ýtt undir að bætur almannatrygginga lagist á næsta ári frekar en hitt. Þess vegna spyr ég: Stendur vilji hans til þess að bætur almannatrygginga breytist að jafnaði svipað og samið verður um á hinum almenna launamarkaði á næsta ári?

Virðulegur forseti. Því miður get ég ekki svarað þessari spurningu beinlínis játandi eða neitandi. Það eina sem ég get sagt á þessari stundu er að þegar kjarasamningar hafa verið gerðir er efni til að endurskoða upphæð bótanna og taka þá tillit til m.a. útkomu úr þessum kjarasamningum. Ég get ekki hér og nú gefið loforð um að bæturnar hækki að jafnaði eins og almennt gerist í kjarasamningunum. Það kann líka að vera að við vildum beina hækkuninni, ef um hana verður að ræða, í sérstakan farveg, ekki láta allar bæturnar breytast eins. Í raun og veru er ekki hægt að svara spurningunni öðruvísi á þessari stundu. Það eina sem ég get sagt er að við erum við því búnir í fjárlagafrv., með því að leggja til hliðar ákveðna upphæð, að það verði um einhverjar launabreytingar að ræða sem hafi áhrif á bæturnar. Lengra er ekki hægt að komast einfaldlega vegna þess að við höfum ekki hugmynd um það á þessari stundu hvers konar launabreytingar verða. Enn og aftur minni ég á að eingreiðslurnar. Þegar þær voru ákveðnar á sínum tíma, fyrst 1990 og síðan í tvennum samningum eftir það, höfðu þær kannski meiri fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð vegna bótaþeganna heldur en nokkurn tíma á vinnuveitendur á almennum vinnumarkaði vegna þess að allir bótaþegarnir voru með slíkar upphæðir í bótum að þeir fengu bætur en ekki nema örlítið brot af því fólki sem var á almenna vinnumarkaðnum. Þetta vildi ég að kæmi fram. Þannig er ljóst að um einhverja breytingu verður að ræða. Það er ekki hægt að svara neinu til um það hvernig þær verða fyrr en niðurstaða kjarasamninga liggur fyrir.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég skil vel að hæstv. fjmrh. sé varkár. Ég tel að það sé hans, við skulum segja, embættisskylda. En mér fannst svar hans tortryggilegt. Hann tók ekki af skarið í þessu efni eins og hann hefði þó getað gert. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. beindi nokkrum spurningum til mín og mun ég svara þeim hér. Hann vill meina að þær breytingar sem boðaðar eru í bandormi tengist ekki fjárlögum. Ég vil í stuttu máli svara því þannig að hvert einasta atriði tengist á einhvern hátt fjárlögum. Ég tek í fyrsta lagi stjórn yfir heilsugæslunni í Reykjavík. Ein stjórn í stað fjögurra mun spara. Í öðru lagi var spurt hvort ekki væri eðlilegt að heilbrrn. eigi einn fulltrúa í stjórnum sjúkrastofnana sem velta um 16 milljörðum á ári. Það er mitt mat að svo sé. Um þessar mundir er mikil vinna lögð í að samræma störf sjúkrahúsanna bæði í Reykjavík og úti á landi. Þessi samræming getur leitt til þess að menn telji rétt að sameina stofnanir náist um það samkomulag. Til þess þarf þessar lagabreytingar. Ég tel rétt að við reynum að spara eins og mögulegt er í yfirstjórn þessara stofnana allra til að hlífa þjónustunni og helst bæta hana.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin sem ég verð nú að segja að ég varð fyrir vissum vonbrigðum með. Ég sé engin rök fyrir því að það að breyta stjórnum heilsugæslustöðva í Reykjavík t.d. með þeim hætti sem gert er ráð fyrir spari neitt sérstaklega mikið. Af hverju leggur hún þá ekki til að sameina rekstur heilsugæslustöðva t.d. á Vesturlandi, Norðurlandi, Austurlandi og Suðurlandi og að þær verði settar undir eina stjórn? Það yrði auðvitað mikill sparnaður. Mér finnst satt að segja að þessi svör séu út í hött. Ég verð að segja það alveg eins og er. Mér þykir leiðinlegt að ráðherrann skuli ekki vilja svara mér efnislega. Því t.d. hvers vegna verið er að breyta skipunartíma formanns í þessum lögum. Af hverju flytur ráðherrann bara ekki heiðarlegt frv. um að spara í heilbrigðiskerfinu? Ég spyr. Af hverju er alltaf verið að hengja þetta inn í einhver mál frá hæstv. fjmrh.? Af hverju kemur heilbrrh. ekki fram og segir: Þetta vil ég gera? Svoleiðis heilbrrh. langar mig til að sjá, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Þessar breytingar tengjast allar fjárlögum á einn og annan hátt og því er eðlilegt að leggja þær fram á þann hátt sem gert er. Hv. þm. spurði hvort ekki væri rétt að sameina fleiri stjórnir heilsugæsluumdæma. Ég tel að það komi mjög vel til greina og geti komið í kjölfarið. Því sé eðlilegt að þessi lagabreyting sé gerð. Eins og ég sagði áðan er mikil vinna lögð í að samhæfa og sameina. Náist um það samkomulag er rétt að gera þær breytingar ef við getum sparað í yfirstjórnun.

Virðulegi forseti. Því miður er ég ekki miklu nær en ætla að segja að lokum að mér finnst dálítið um að fagráðherrarnir flýi af hólmi sem slíkir og breyti sér í hálfgerða fjármálaráðherra í þessum bandormum. Mér fyndist betra ef þetta væri tekið á faglegum grundvelli vegna þess að ég held að það sé líklegra að það verði meiri árangur í sparnaði ef það er gert á forsendum viðkomandi greinar, þ.e. heilbrigðismála í þessu tilviki, en að það sé gert í einhverjum heildarpakka sem kemur frá ríkisstjórninni á hverjum tíma. Ég skil út af fyrir sig vel að hæstv. heilbrrh. kjósi að fara þessa leið sem ég sé að allir aðrir ráðherrar fara en ég held að við getum verið sammála um að þetta séu ekki heppilegustu vinnubrögðin til að ná árangri í sparnaði m.a. Ég bendi á að gagnrýni okkar, mín og hæstv. heilbrrh., á síðasta kjörtímabili snerist m.a. um það að ekki var unnið að langtímastefnumótun til sparnaðar í heilbrigðismálum. Leiðin til að spara er örugglega langtímastefnumótun og langtímafjárlög á forsendum þeirrar þekkingar sem er til í hverju ráðuneyti fyrir sig. Í þessu tilviki í heilbrrn. þar sem er mikill fjöldi af góðu starfsfólki.

Herra forseti. Ég bað um orðið í tilefni af fyrirspurnum hv. þm. vegna þess að ég taldi að það tæki mig lengri tíma en tvær mínútur að gera grein fyrir og svara þeim spurningum sem hann lagði fyrir og því væri æskilegt að þingmaðurinn fylgdist með þegar spurningunum er svarað. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. hvaða mat ég hefði á þróun Endurbótasjóðs og þeirra bygginga sem fjármagni úr honum er ætlað að standa straum af þegar litið er til endurbyggingar á þessum húsum eða viðgerða á ákveðnum húsum. Í fyrsta lagi má segja að samdrátturinn í útgjöldum Endurbótasjóðs tekur mið af þeirri almennu stefnumótun að ekki beri að auka þenslu og ekki beri sérstaklega að auka þenslu hér í þessum landshluta og þær byggingar allar sem hér er um að ræða eru í Reykjavík. Það fellur þannig að því almenna stefnumiði að það beri að draga úr þennslu á þessum slóðum og þess vegna er sparnaður á þessum lið til þess fallinn að skapa hér jafnvægi með tilliti til þróunar efnahagsmálanna almennt. Að því er varðar hitt sem hv. þm. nefndi, þær byggingar sem um er að ræða, þá er það vissulega mikið áhyggjuefni hvernig komið er fyrir þeim mörgum. Nauðsynlegt er að gera markvissar áætlanir um uppbyggingu þeirra og vissulega hefur það verið gert. Það hefur smátt og smátt verið unnið að því að bæta húsakostinn og koma í veg fyrir frekari eyðileggingu á þessum húsum. Hv. þm. nefndi sérstaklega Þjóðminjasafnið. Það er ljóst að miðað við þær fjárveitingar sem nú er um að ræða úr Endurbótasjóði þá rennur stærstur hlutinn til Þjóðminjasafns og hefur gert um nokkurt skeið. Á hinn bóginn er það svo að þegar rætt er um endurbætur á Þjóðminjasafnshúsinu þá kemur fleira til heldur en viðgerð á húsinu sjálfu. Það er spurningin um framtíðaraðsetur safnsins. Menn hafa varpað fram ýmsum spurningum og velt fyrir sér kostum í því efni. Rökin fyrir því að flytja Þjóðminjasafnið frá þeim stað þar sem það er nú eru mjög sterk. Það er margt sem mælir með því, eins og fram hefur komið hjá áhugamönnum um safnið og einnig öðrum sem bera hag þess fyrir brjósti, að það kunni að vera skynsamlegt að velja því annan stað en þann sem það er núna vegna þrengsla og vegna þeirrar aðstöðu sem safninu er búin á þessum stað. Þetta er eitt af þeim álitamálum sem hafa komið upp og menn þurfa að taka afstöðu til þegar rætt er um viðgerðir á Þjóðminjasafnshúsinu sem eru brýnar en hljóta að haldast í hendur við mat manna á því hvar safnið eigi að vera til frambúðar. Fjármunum verður varið til viðgerða á Þjóðleikhúsinu. Unnt verður að ráðast í brýnustu viðgerðir þar. En þar þarf meira fé og þarf að leggja betur niður fyrir sér hvernig staðið skuli að framtíðarviðgerðum á Þjóðleikhúsinu. En fyrir þá fjármuni sem ráðstafað verður á næsta ári samkvæmt þeim tillögum sem fyrir liggja verður unnt að ráðast í brýnustu viðgerðir í framhaldi af því sem gert hefur verið á undanförnum árum og halda því starfi áfram þótt vissulega hefði verið æskilegt að fá til þess meira fé eins og ætíð er. Jafnt og þétt er haldið áfram að búa Þjóðskjalasafninu hæfilegt starfsumhverfi á þeim stað sem það er. Síðan er á liðnum: Safnahúsið, 22 millj. kr., ef ég man rétt. Það er upphafið á viðgerðum á Safnahúsinu að utan sem verður skipt á nokkur ár. Það verður ráðist í að gera það hús þannig úr garði að til sóma sé. Vafalaust mun það kosta hærri fjárhæðir heldur en þær sem hugmyndir eru um núna og það þarf að endurskoða áætlanir um það, en ætlunin er að gert verði við Safnahúsið með fé úr Endurbótasjóði. Þá er einnig Listasafn Einars Jónssonar með 21 millj. kr., ef ég man rétt. Það verður unnt að gera við það að utan fyrir þessa fjárhæð að meginhluta og veita þá væntanlega á árinu 1998 lokafjárveitingu til þess verkefnis. Þarna eru verkefni sem unnið er að misjafnlega hratt eftir því hvað fjármunirnir duga. En ég tek undir það með hv. þm. að þarna er mikið verk óunnið og vissulega hefði verið æskilegra að fá meiri fjármuni til þess. Það er ávallt æskilegt að hafa sem mest fé milli handa. En í þessu tilviki var sú ákvörðun tekin að skerða þennan sjóð, m.a. með hliðsjón af því markmiði að auka ekki þensluna um of í þessum landshluta. Að því hvað spurningarnar um endurinnritunargjaldið varðar þá vil ég fyrst árétta að þetta heiti sem menn hafa valið því ,,fallskattur`` er algjörlega rangnefni.

Fallskattur Björns Bjarnasonar.

Það er algjört rangnefni því þá mun enginn nokkurn tíma skilja um hvað menn eru að tala ef þeir ætla að halda fast í það. Það mun verða til vitnis um að stjórnarandstaðan fer algjörlega vill vega ef hún heldur sig við þetta hugtak og það mun enginn nokkurn tímann skilja neitt af þeim þingskjölum eða ræðum sem menn hafa flutt um þetta mál þegar fram líða stundir og verður mjög sérkennilegt rannsóknarefni fyrir menn að átta sig á því um hvað í ósköpunum blessuð stjórnarandstaðan hafi verið að fjalla þegar hún var að ræða þetta mál í þinginu.

Af hverju er þá fólk að endurinnrita sig?

Þannig er mál með vexti að hér er um endurinnritunargjald að ræða en alls ekki neinn fallskatt. 

Ég bið hv. þm. að hafa hljóð í salnum.

Það er von að hv. þm. komist í uppnám þegar ég ræði þetta mál því þeir hafa auðvitað verið að fjalla um annað mál heldur en ég hér allan tímann. Ég hef hlustað á ræður þeirra í mikilli forundran og raunar hafa þeir verið að lesa upp úr nál. sem voru gefin út áður en lokatillagan í málinu kom fram eins og hún liggur fyrir nú í þeim texta sem við erum að fjalla um. Þar er hvergi talað um að menn hafi fallið á prófum eða annað slíkt heldur er rætt um að innheimta megi sérstakt endurinnritunargjald af nemendum sem endurinnritast í bekkjardeild eða áfanga og skal upphæð gjaldsins miðast við 500 kr. fyrir hverja ólokna einingu frá síðustu önn sem áfangi er metinn á. Menntmrh. á að setja með reglugerð nánari ákvæði um gjaldtökuna, m.a. um viðmiðun gjaldtökunnar um mat á bekkjardeildum til eininga, tilhögun innheimtu og undanþágur frá greiðslu gjaldsins. Ég get svo sem tekið undir það með hv. þm. Svavari Gestssyni að það sé óheppilegt þegar jafnmikilvægt mál og þetta er til umræðu að það fari í gegnum efh.- og viðskn. og hv. nefndarmenn í menntmn. hafi ekki nægilega góð tök á að kynna sér um hvað málið snýst og flytji síðan ræður um allt annað mál en lagatextinn mælir í raun fyrir um. Ég fór yfir það fyrr í umræðunum hvernig þetta gjald verður reiknað út, hvaða kosti menn hafa. Það verður ákveðinn einingafjöldi, tólf einingar í áfanga í áfangaskólunum og 15 einingar í áfanga í bekkjarkerfisskólunum sem menn eiga alltaf inni. Menn geta því farið í gegnum skólana án þess að þurfa að hafa áhyggjur af þessu gjaldi ef þeir taka mið af þessum einingafjölda. Þess vegna er rökrétt að segja sem svo að gjaldið sé til þess fallið að auðvelda skipulag skólastarfsins, stuðla að hagræðingu og nýta þá fjármuni betur sem við höfum til ráðstöfunar fyrir framhaldsskólana heldur en áður hefur verið. Það er alrangt og ég bið hv. þm. að átta sig á því nú á lokastigum þessa máls ef þeir vilja leiðrétta fyrri ræður sínar með hliðsjón af því um hvað þetta mál snýst í raun og veru þá hafa þeir enn tök á því. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði: Verður þetta gjald þess eðlis að einstakir skólar geti nýtt sér það? Að það renni til einstakra skóla? Það er að sjálfsögðu þannig þar sem hér er um endurinnritun í viðkomandi skóla að ræða. Þess vegna fær hver og einn skóli þetta gjald til sín þegar nemandinn endurinnritast. Hv. þm. vék einnig að nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar um skólasjóðina. Ég vil af því tilefni, herra forseti, fá leyfi hæstv. forseta til að lesa úr bréfi sem menntmrn. ritaði skólameisturum framhaldsskólanna 26. nóvember og varðar þetta mál. Það varðar athugasemdir Ríkisendurskoðunar við meðferð á skólagjöldum og hvernig skólarnir hafa ráðstafað hluta skólagjalda eða innritunargjalda til skólasjóða sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá á grundvelli laga nr. 19/1988. Í bréfinu til skólameistaranna, sem er dags. 26. nóv. sl., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Menntmrn. hefur nú svarað Ríkisendurskoðun á þá leið að ráðuneytið tekur undir þá afstöðu Ríkisendurskoðunar að ekki sé lagaheimild til að ráðstafa hluta þeirra innritunargjalda sem nemendum er skylt að greiða á grundvelli 2. mgr. 7. gr. laga nr. 80/1996, um framhaldsskóla, til skólasjóða. Afstaða ráðuneytisins byggist á því að við endanlega ákvörðun upphæðar gjaldanna ber að hafa hliðsjón af því meginsjónarmiði að þau séu ekki hærri en sá kostnaður sem rekja má til ýmiss konar kennsluefnis og pappírsvara sem skólinn lætur nemendum í té án sérstaks endurgjalds og nauðsynlegt er fyrir starfsemi skólans. Við umfjöllun Alþingis um efni 2. mgr. 7. gr. kom skýrt fram að af innheimtum innritunargjöldum sé miðað við að skólinn greiði kostnað af ýmiss konar þjónustu við nemendur svo sem útgáfu námsvísis, gerð stundaskráa, gerð tilkynninga, dreifibréfa og annarra pappírsgagna sem dreift er innan skólans. Teljast innritunargjöld því hluti af fjárreiðum skólans. Það er því niðurstaða ráðuneytisins að óheimilt sé að láta innritunargjöldin renna öll eða að hluta til skólasjóða sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá á grundvelli laga nr. 19/1988, eða til þess að mæta annars konar kostnaði eða útgjöldum en þeim er ætlað lögum samkvæmt.`` Síðan segir í bréfinu: ,,Skólameistarafélag Íslands hefur lagt til við menntmrh. að hann beiti sér fyrir því að breyting verði gerð á 2. mgr. 7. gr. laga um framhaldsskóla þannig að lagaheimild fáist til innheimtu á sérstökum þjónustugjöldum af nemendum. Ráðuneytið hefur skýrt félaginu frá því að það muni ekki fallast á tillögur um frekari gjaldtöku af nemendum vegna þjónustu sem veitt er í skólum og telst nauðsynlegur hluti náms samkvæmt námskrá og ríkissjóði ber að greiða samkvæmt ákvæðum framhaldsskólalaga. Ef ekki er um slíka þjónustu að ræða telur ráðuneytið að skólayfirvöldum sé heimilt að innheimta gjöld vegna þjónustunnar jafnóðum og hún er veitt án sérstakrar lagaheimildar, enda sé nemendum í sjálfsvald sett hvort þeir hagnýti sér slíka þjónustu eða ekki. Hér er átt við afnot af tækjum, t.d. síma, ljósritunarvélum, tölvubúnaði, þýðingu skírteina, o.s.frv. Um leið og skólameisturum framhaldsskóla er skýrt frá þessari niðurstöðu Ríkisendurskoðunar og ráðuneytisins er þeim tilmælum jafnframt beint til skólameistara að þeir beiti sér fyrir endurskoðun á gildandi skipulagsskrám fyrir skólasjóði viðkomandi framhaldsskóla ef um er að ræða að starfsemi þeirra standist ekki að þessu leyti 7. gr. laga nr. 80/1996, um framhaldsskóla.`` Þetta bréf var ritað 26. nóvember sl. og er alveg skýr afstaða ráðuneytisins til þess hvernig skólunum ber með að fara í þeim tilvikum sem um ræðir. Hið sama á við um endurinnritunargjaldið. Því má ekki verja til skólasjóðsins heldur er það hluti af þeim kostnaði sem fer í almennan rekstur skólans. Það fer ekki í skólasjóðina og þess vegna lýtur það ekki að þeirri gagnrýni sem Ríkisendurskoðun hafði uppi og varðaði meðferð á fjármunum í skólasjóði. Það er hins vegar tekið fram í brtt. sem efh.- og viðskn. flytur að það sé heimilt að verja af þeim fjármunum sem er hækkun á innritunargjaldinu ef menn skrá sig ekki á réttum tíma í skólann, 25% af innritunargjaldinu, í skólasjóðina. Þar er því skólunum gert kleift að fá fjármuni í skólasjóðina með sérstakri lagaheimild af þessum fjármunum sem nemendur þurfa ekki að greiða nema svo beri við að þeir skrái sig ekki á réttum tíma sem er að sjálfsögðu auglýstur og vel tilgreindur þannig að það á ekki að vera neinum ofraun að greiða það gjald á réttum tíma. Þetta eru þau atriði sem ég vildi nefna, herra forseti, í þessu samhengi því að ég tel að málflutningur stjórnarandstöðunnar um þessi mál á undanförnum sólarhringum hafi byggst á miklum misskilningi og taki ekki mið af því sem um er að ræða þegar lagatextinn er lesinn eða þær tillögur sem settar hafa verið fram um þetta mál. Ég vil einnig geta þess að tillögurnar eins og þær liggja fyrir núna taka m.a. mið af þeim umræðum sem fóru fram á Alþingi við 1. umr. þessa máls. Síðan hafa verið miklar viðræður af hálfu ráðuneytisins við Skólameistarafélagið um einstaka þætti þessara mála og jafnframt hafa fulltrúar frá Félagi framhaldsskólanema komið að málinu án þess að í sjálfu sér hafi verið um samþykki þessara aðila að ræða. Þeir vita nákvæmlega hvað felst í þessum tillögum 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og sérstaklega fyrir þessa ítarlegu greinargerð sem hann flutti um endurbætur menningarbygginga sem var fróðlegt að heyra. Út af fyrir sig ekki er tími til að ræða hana hér, en ég vil bæta því við svona af minni hálfu að ég tel að þörf sé á því að málið sé rætt hér þannig að þingmenn geri sér allir ljóst hvað þetta er risavaxið verkefni. Hér er um að ræða verkefni upp á marga milljarða kr. og það er nauðsynlegt að þessi sjóður sé til og að hann sé virkur. Mér fannst það hins vegar beinlínis spaugilegt þegar hæstv. ráðherra reyndi að réttlæta niðurskurðinn á sjóðnum með þenslunni í Reykjavík og sannast þar hið fornkveðna að hæstv. núv. menntmrh. er eini andstæðingur borgarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík og kýs að kallast á við þann meiri hluta úr þessum sölum með alveg ótrúlegum hætti eins og þeim að hann hafi skorið niður framlögin til menningarstofnana af því að þær eru flestar í Reykjavík. En svo vill til, hæstv. forseti, að samkvæmt lögunum um sjóðinn er gert ráð fyrir því að hann geti endurbætt menningarbyggingar um allt land þannig að þessar röksemdir ráðherrans eru fjarstæða og auðvitað var þessi sjóður bara skorinn tilviljanakennt niður, en árásin á Reykjavík er athyglisverð. Hann nefndi Safnahúsið og það er merkilegt og hefur ekki komið fram í þessari umræðu og ég get spurt hann núna eins og á morgun í fjárlagaumræðunni: Hvað er með þessa þjóðmenningarstofnun sem ku eiga að vera þar í því húsi og hefur aldrei verið greint formlega frá í þessari stofnun? Það væri fróðlegt að fara yfir það. Og að lokum: Fallskattur er auðvitað fallskattur af því að menn endurinnrita sig ekki nema af því að þeir hafa fallið. Oftast er það a.m.k. svo.

Herra forseti. Í sjálfu sér þarf ekki miklu við þetta að bæta. Við erum sammála um það, hv. þm. og ég að að gera þarf bragarbót í byggingarmálum þessara menningarhúsa. En eins og ég sagði þá falla þessar ákvarðanir sem ég hef tekið í þessu og ríkisstjórnin um þetta og menn við afgreiðslu fjárlaganna, að þeim markmiðum að auka ekki þenslu í Reykjavík. Ég fór ekki yfir þann hluta af fjármunum sjóðsins sem ráðstafað er til annarra landshluta. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að hluta af þessu fé er ráðstafað í öðrum landshlutum bæði til þess að styðja húsfriðun og einnig byggðasöfn og það er líka hlutur sem nauðsynlegt er að hafa í huga. Varðandi ráðstöfun á Safnahúsinu, þá hefur rækilega verið greint frá henni og mér finnst að ef menn vilja ræða það, þá eigi að gera það við annað tækifæri. Ég er tilbúinn til þess að fara í umræður um það hér í þinginu. Menn hefðu getað spurst fyrir um það að sjálfsögðu í þinginu í haust. Það var greint frá því og er ekki um nein leyndarmál í því máli að ræða. Ég held að húsinu hafi verið valið verðugt hlutverk með þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið um ráðstöfun á því.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að halda því til haga að þetta þjóðmenningarhús eða verkefni þess hafa aldrei verið rædd sérstaklega á Alþingi og það er satt að segja dálítið merkilegt að á sama tíma og flestar menningarstofnanir kvarta vegna skorts á fjármunum --- það koma fréttir um að handritin liggi undir stórkostlegum skemmdum vegna þess að ekki séu til peningar til að verja þau eða forverja eins og það heitir --- er skyndilega tekin um það ákvörðun og send um það tilkynning til allra fjölmiðla að það hafi verið stofnuð þjóðmenningarstofnun í Landsbókasafninu. Það er dálítið sérkennilegt satt best að segja. Og það er dálítið sérkennilegt hvernig að því er staðið að velja stjórn þeirrar stofnunar, afar sérkennilegur hlutur og full ástæða til þess, úr því að hæstv. menntmrh. óskar beinlínis eftir því að það mál verði rætt við 3. umr. fjárlaga á morgun alveg sérstaklega. Varðandi niðurskurðinn á menningarsjóðnum eða Endurbótasjóðnum sérstaklega, af því að hann er í Reykjavík, þá ætla ég að segja alveg eins og er að ég tel að hæstv. menntmrh. hafi engin rök í þessum efnum. Það hefur verið dálítið fróðlegt að fylgjast með því hvernig núv. ríkisstjórn hefur viljað beita sér gegn borgarstjórn Reykjavíkur í sambandi við framkvæmdir og fleira þar sem hæstv. menntmrh. er algerlega þversum miðað við flokksmenn sína í borgarstjórn Reykjavíkur sem hafa kvartað undan því að framkvæmdir í Reykjavík á vegum meiri hlutans séu allt of litlar. Ég held því að það væri skynsamlegt af hæstv. menntmrh. að bera sig saman við flokkssystkini sín sem hann átti síðast þegar ég frétti handan við götuna í ráðhúsinu í Reykjavík.

Herra forseti. Varðandi Safnahúsið þá hafa verið teknar ákvarðanir um það núna að unnið verði að því að tæma húsið, taka úr því þau skjöl sem tilheyra Þjóðskjalasafninu og bækur sem tilheyra Landsbókasafni -- Háskólabókasafni þannig að þessi skjöl og bækur komist í varanlega geymslu. Það hefur engum manni nokkru sinni dottið í hug að Safnahúsið yrði geymslusafn fyrir leifar af Þjóðskjalasafninu eða leifar af Landsbókasafninu. Það er meginákvörðunin sem hefur verið tekin og þannig var valið í stjórn þessarar stofnunar sem hv. þm. orðaði svo, sem er í raun og veru ekki annað en hússtjórn: Það eru formaður stjórnar Landsbókasafnsins -- Háskólabókasafnsins, þjóðskjalavörður og síðan fyrrv. forseti Alþingis sem sitja þar í stjórn og sé ég ekki að það sé í sjálfu sér ámælisvert miðað við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið. Jafnframt hefur verið ákveðið að húsið verði undir forsjá forsrn. og þegar þessum framkvæmdum er lokið, að tæma húsið og taka þessi skjöl úr því og þessar leifar safnanna, þá verði unnt að hafa þar aðstöðu til þess að sýna ýmsa þjóðardýrgripi og nýta það til þess að efla þjóðmenningu Íslands og það sem við viljum helst halda á loft til sýnis fyrir okkur og aðra. Ég held að þessar hugmyndir séu ekki mjög frumlegar því að þær hafa legið fyrir lengi og að því er stefnt að árið 2000 verði þetta komið til framkvæmda. Síðan hefur verið ákveðið að leggja fjármuni úr Endurbótasjóði til þess að hefja brýnustu viðgerðir á húsinu að utan og það var ekki seinna vænna að gera það miðað við stöðu hússins. Þetta eru þær ákvarðanir sem teknar hafa verið. Ég er tilbúinn til að ræða það frekar við 3. umr. fjárlaga ef menn vilja, en hér hafa staðreyndirnar verið skýrðar.

Herra forseti. Ég held að ummæli hæstv. menntmrh. um orsakir þess að hann hefur kosið að skera niður Endurbótasjóðinn --- hann skýrir það með því að það sé til þess að draga úr þenslu á höfuðborgarsvæðinu --- sanni það sem ég hef lengi vitað en fáir aðrir hafa gert sér grein fyrir að hann er sennilega langbesti og e.t.v. eini húmoristinn í ríkisstjórn Íslands. Hér hafa spunnist umræður, herra forseti, einmitt um þennan Endurbótasjóð og það hafa spunnist umræður líka um tiltölulega erfiða stöðu verðmætra handrita í Þjóðarbókhlöðunni. Ég saknaði þess að hæstv. ráðherra nefndi ekki þá tillögu sem ég varpaði fram í dag. Þess vegna ætla ég að reifa hana aftur í þessu stutta andsvari. Hún er um það hvort ekki sé rétt að nota þetta tækifæri hér til þess að breyta lögunum frá 1989 þannig að fjármagnið sem rennur til endurbóta menningarbygginga renni líka til þess að endurbæta menningararfleifðina. Mér finnst að það sé í sjálfu sér rökrétt að þessi tekjustofn verði ekki bara nýttur til þess að búa til hús í kringum arfleifðina heldur til þess að varðveita hana. Það hefur komið fram að í fjárlögum er veitt 221 millj. kr. til rekstrar Þjóðarbókhlöðunnar og þar er hækkun um 27 millj. sem er lofsvert. Það er annars vegar 15 millj. kr. hækkun á rekstrarlið og hins vegar er 12 millj. kr. hækkun til ritakaupa. Þetta er mjög gott. En það liggur líka fyrir að dýrmæt handrit liggja þarna undir skemmdum. Það þarf að forverja þau. Hins vegar er til staðar í húsinu fullkomin vinnustofa en það vantar mannaflann til þess að sinna þessu þjóðþrifaverki. Ég spyr þess vegna hæstv. menntmrh.: Telur hann ekki koma til greina, þó ekki væri við þessa afgreiðslu málsins en e.t.v. einhvern tíma í framtíðinni, að velta því aðeins fyrir sér hvort ekki megi nýta eitthvað af þessu fjármagni til að verja handritin skemmdum sem tíminn kann að fella á þau?

Herra forseti. Ég tel tvímælalaust að okkur beri skylda til þess að verja handritin skemmdum, jafnt skinnhandrit sem pappírshandrit. Hins vegar er varðveisla pappírshandrita fyrir marga og í augum margra óvinnandi vegur á heimsvísu því að enn hafa ekki verið fundnar upp þær aðferðir sem tryggja að okkur takist að verja öll pappírshandrit sem til eru. En við eigum að leggja okkar af mörkum og ég tel að það beri að búa þannig um hnúta fyrir Landsbókasafn -- Háskólabókasafn að það geti sinnt þessu. Hvernig stjórn þess ver þeim auknu fjármunum sem samþykktir hafa verið, þar af 12 millj. kr. náttúrlega í ritakaup eins og við vitum en rúmum 15 millj. til þess að styrkja rekstur safnsins, ætla ég að láta henni eftir, en hún hlýtur að fylgjast með þeim áherslum sem fram hafa komið núna á lokadögum fjárlagaafgreiðslunnar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það veiti ekki af þeim fjármunum sem eru í Endurbótasjóði til þess að verja mannvirkin þannig að þau séu í sómsamlegu horfi og er þess vegna ekki tilbúin að samþykkja að lögum um sjóðinn verði breytt á þann veg að það beri að verja fé úr honum til þess að vernda minjarnar sjálfar, heldur verði Alþingi að taka ákvarðanir um slíka hluti eða fjárveitingarvaldið þegar rætt er um rekstrarkostnað þessara stofnana. Það er unnt líka að hugsa sér samstarf, sjóði og aðra sjóði heldur en Endurbótasjóð til þess að vinna að slíkum framkvæmdum. Ég veit að af hálfu Landsbókasafns -- Háskólabókasafns hefur m.a. verið hugað að samskiptum við erlend söfn um varðveislu á handritum þó ekki sé það kannski í þeirri mynd sem handritin eru heldur með nýrri tækni, upplýsingatækni þannig að þessar minjar eyðist ekki þó pappírinn eyðist. Það eru því margar leiðir í sjálfu sér færar til að vernda þennan menningararf og gera það þannig að hann verði eilífur og viðvarandi miðað við þá tækni sem við höfum.

Herra forseti. Ég vona líka að þessi hæstv. menntmrh. verði eilífur og viðvarandi miðað við þá tækni sem við höfum yfir að búa. En það er sjaldgæft að jafnskýr hæstv. ráðherra og sá sem hér talaði flæki sig í sinni eigin röksemdafærslu. Hæstv. ráðherra sagði að hann teldi að ekki veitti af Endurbótasjóði til að gera við menningarbyggingar á Íslandi. Hann er sjálfur aðili að frv. þar sem lagt er til að af þeim 435 millj. sem verða til við þessi lög frá 1989, verði teknar á næsta ári 150 millj. og látnar renna beint í ríkissjóð, væntanlega vegna þess að hann hefur komist að þeirri niðurstöðu eða a.m.k. fallist á röksemdafærslu forsrh. sem flytur frv., að það sé ekki þörf fyrir þessa peninga einmitt til þess að verja byggingarnar eins og hann sagði þó sjálfur. Ég held, og hæstv. ráðherra tók undir það að sum þessara pappírshandrita væri erfitt og jafnvel illmögulegt að verja, að þá sé nauðsynlegt að huga að þessu máli. Í þessu tiltekna safni eru geymd pappírsskjöl frá síðari öldum sem eru á veikari pappír og skrifuð með veikara bleki heldur en eldri pappírshandrit og er þess vegna meiri hætta búin. Ég held þess vegna að í ljósi þess sem ráðherrann sagði, hljótum við að geta orðið sammála um að það er nauðsynlegt að verja fjármagni til þess að verja þennan menningararf. Þessi hæstv. ráðherra getur ekki fundið neinn bautastein betri til þess að reisa sér heldur en einmitt þann að sýna það frumkvæði sem fælist í því að t.d. marka þessu sérstaka verkefni, sem er forvörn arfleifðarinnar, fastan tekjustofn með því að fallast á að þessum lögum yrði breytt. Ég veit að hann er mér sammála um að þetta mikilvæga verkefni er mjög þarft til framtíðar. Sumir vilja láta minnast sín með því að reisa hús, en það eru til óbrotgjarnari minnisvarðar, hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Það eru til óbrotgjarnari minnisvarðar eins og t.d. bækur um urriða sem menn geta reist sér. Og oft er það þannig með stjórnmálamenn að það eru frekar ritverk þeirra, ljóð eða skáldverk sem halda minningu þeirra á lofti heldur en það sem þeir segja hér í þingsölum eins og hv. þm. er ljóst. Við erum sammála um markmið í þessu, það er alveg ljóst. Við höfum hins vegar takmarkaða fjármuni. Og eins og ég sagði, þá eru sterk rök fyrir þeim tillögum sem gerðar eru með hliðsjón af almennu efnahagsástandi í landinu og þeirri þenslu sem menn óttast á þessum slóðum. Þessi rök eru skýr og klár og menn verða að taka mið af þeim einnig. Það var markmiðið með gerð fjárlaganna eins og við vitum að þau yrðu hallalaus og þetta er m.a. einn liðurinn í því, þótt vissulega hefði verið æskilegt að fá meira fé til þess að gera við menningarbyggingar reyndar. En við skulum sjá. Það eiga fleiri bækur eftir að koma út og menn eiga eftir að vinna fleiri verk hér og annars staðar og vonandi eigum við öll að lokum okkar minnisvarða.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1997, samsetning í 27 greinum sem hver út af fyrir sig gefur tilefni til umræðu. Ég ætla ekki hér að ræða þetta mál ítarlega, enda hefur það verið gert af talsmönnum Alþb. og fleiri hv. þingmönnum sem eru í minni hluta og hafa gagnrýnt margt sem er í þessu frv. Vil ég taka undir þann málflutning sem fram hefur komið, m.a. hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, Ögmundi Jónassyni og Svavari Gestssyni sem og margt af því sem fram kemur í minnihlutaáliti efh.- og viðskn. á þskj. 368. Það er aðeins ein grein í þessu frv. sem ég ætla að gera hér að umtalsefni vegna þess að ég fjallaði um hana sem fulltrúi í umhvn. þingsins. Það er 26. gr. sem varðar breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Þar er verið að fara inn í tiltekna grein þessa lagabálks, laga nr. 64/1994, sérstaklega þann þátt sem snýr að refum og veiðum á fjallref. Þessi hluti frv. var sendur umhvn. þingsins til umsagnar og sá sem hér talar skilaði séráliti. Það gerði reyndar annar fulltrúi í nefndinni, hv. þm. Gísli S. Einarsson, en meiri hlutinn, aðrir í nefndinni voru saman á meirihlutaáliti en gerðu þó vissar athugasemdir við þessa fyrirhuguðu lagabreytingu og töldu að það þyrfti að kanna ákveðna þætti betur áður en ríkið hætti með öllu kostnaðarþátttöku í sambandi við veiðar á fjallref. Ég held að það sé rétt að ég lesi hér upp það álit sem ég skilaði. Það hefur ekki verið gert að sérstöku umtalsefni í umræðu um þetta mál að ég hef tekið eftir. Svohljóðandi er, með leyfi forseta, umsögn 2. minni hluta umhvn.: ,,Undirritaður telur vel koma til greina að breyta fyrirkomulagi á greiðslum vegna refaveiða. Ekki hefur hins vegar verið gerð viðhlítandi grein fyrir því af hálfu umhverfisráðuneytis hvernig tillaga samkvæmt frumvarpinu, um að ríkissjóður hætti að endurgreiða allt að helming kostnaðar við veiðarnar, eigi að falla að öðrum ákvæðum um refaveiðar, sbr. lög nr. 64/1994. Engin greinargerð hefur verið lögð fram af hálfu veiðistjóraembættisins um búsifjar eða tjón af völdum refa, né heldur um líkleg áhrif þeirrar tillögu sem hér um ræðir á viðkomu refastofnsins og möguleika til áframhaldandi rannsókna á stofninum, sbr. 4. gr. laga nr. 64/1994. Ekkert hefur heldur heyrst um þetta frá ráðgjafarnefnd umhverfisráðherra um villt dýr, sbr. 3. gr. sömu laga. Erfitt er að sjá hvernig framfylgja eigi að öðru leyti ákvæðum 12. gr. (2.--3. mgr.) laga nr. 64/1994, þ.e. sérákvæði um refaveiðar þar sem segir m.a.: ,,Þar sem umhverfisráðherra ákveður, að fengnum tillögum veiðistjóraembættis, að nauðsynlegt sé að láta veiða refi til þess að koma í veg fyrir tjón af þeirra völdum, sbr. 7. gr., er sveitarstjórn skylt að ráða skotmann til grenjavinnslu og skal hann hafa með sér aðstoðarmann . . . Umhverfisráðherra ákveður árlega viðmiðunartaxta launa til skotmanna og aðrar greiðslur fyrir unna refi sem veiddir eru skv. 2. og 3. mgr. . . .`` Lagasetningin var á sínum tíma umdeild og mælti undirritaður og fleiri með annarri skipan en lögfest var að því er varðaði refi. Erfitt er að rökstyðja, eftir að ríkið hættir þátttöku í kostnaði við refaveiðar, að umhverfisráðherra ákveði hvar veiða skuli refi og setji taxta fyrir laun til skotmanna sem sveitarstjórnum er síðan skylt að ráða samkvæmt 12. gr. laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og spendýrum. Undirritaður leggur áherslu á að þannig sé frá málum gengið að áfram verði stundaðar traustar rannsóknir á refastofninum og fótum sé ekki kippt undan þeim að lítt athuguðu máli. Spurningunni um friðun eða veiðar á ref á hverjum tíma verður því aðeins svarað af viti að upplýsingar liggi fyrir um stofnstærð og áhrif verndunar og veiða á hana. Rétt er að benda á vegna umræðu um ferðir einstakra refa`` --- sumir mundu kannski segja far, notað hér ferðir, rétt eins og um ferðir okkar mannanna --- ,,að rannsóknir hafa verið gerðar á þeim þætti og benda niðurstöður þeirra ekki til að einstök dýr leggi að baki miklar vegalengdir. Meðalvegalengd, sem endurheimt fullvaxin dýr, merkt á Vestfjörðum á árunum 1980--82, höfðu lagt að baki, var 24 km (staðalfrávik 10--15 km). Annar minni hluti hvetur eindregið til þess að áður en endanleg afstaða verður tekin til málsins verði það athugað með hliðsjón af öðrum ákvæðum laga um refaveiðar, sérstaklega með það í huga að unnt verði að halda áfram marktækum rannsóknum á refastofninum.`` Undir þetta ritar Hjörleifur Guttormsson. Þetta var minnihlutaálit 2. minni hluta í sambandi við þetta mál og fylgir prentað á þskj. 328, þ.e. nefndaráliti frá meiri hluta efh.- og viðskn. Örfá orð, virðulegur forseti, til viðbótar um þetta mál til frekari skýringa af minni hálfu. Ég tel að margt hafi verið ofsagt og í framhaldi af því ofgert í sambandi við að elta uppi refi og það hafi sannarlega verið þörf á því að breyta ákvæðum um það, þó að ekki hafi menn hitt naglann á höfuðið þegar umrædd lög voru sett í tíð fyrrv. umhvrh., hv. núv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann mun hafa heimilað að það yrði gerð breyting gegn upphaflegri tillögu í margnefndu frv. um friðun og veiðar, til þess að bjarga málinu undan áliti þeirra sem skotglaðastir eru og ganga vilja lengst í því að heimila að elta uppi fjallref, m.a. á tryllitækjum af ýmsum toga, jafnvel að vetrarlagi. Ég mælti ýmis varnaðarorð í sambandi við þetta og tók upp þá tillögu sem upphaflega var í frv. um þessi mál. Þar var aðalviðhorfið að refir skyldu friðaðir en síðan væru undanþágur heimilaðar og umhvrh. kæmi að því máli. Mér áskotnuðust bandamenn óvænt í því máli, óvænt fyrir suma, ekki kannski fyrir mig, þar sem voru þáv. hæstv. landbrh., Halldór Blöndal, og hefði ég þó fyrr átt að nefna hæstv. núv. forsrh., Davíð Oddsson, sem greiddi tillögu minni atkvæði. Við fengum ekki nógan liðsafla hér þrátt fyrir þennan gilda stuðning sem þarna kom fram á sínum tíma. Ég er sem sagt enn þeirrar skoðunar að það sé mjög eðlilegt að gera breytingar frá fyrri tillögum varðandi veiðar á fjallref. Gæta þarf hófs og gæta þarf þess jafnframt að kostnaður í sambandi við þetta sé innan eðlilegra marka. Að því leyti er ég ekki andsnúinn því að þessi mál séu tekin upp og endurskoðuð. En ég kem hér með flöt í málið eða viðhorf í málinu sem hefur lítið verið um fjallað, þ.e. ef ætti að taka á málinu eins og umhvrn. lagði til og hæstv. umhvrh., þá væri auðvitað algerlega fráleitt að líta ekki á önnur lagaákvæði sem að þessu lúta og breyta þeim þá. Hvers vegna ætti umhvrh. að vera að skipa fyrir varðandi ráðningu manna sem sveitarstjórnir ættu að annast, sem og launataxta sem sveitarstjórnir síðan eiga að borga eftir en um þetta eru ákvæði í nefndri lagagrein í lögum nr. 64/1994. Þetta eru óvönduð vinnubrögð sem mikil hætta er á einmitt þegar gengið er inn í lög eins og hér er gert í þessu frv., sem er af þeirri gerð sem kallað hefur verið bandormur hér á þingi um langa hríð. Og ég vil leyfa mér af þessu tilefni að mæla almenn varnaðarorð í þessu sambandi. Ég hef að vísu ekki borið saman það sem verið er að gera í öðrum lögum, en ég er ansi smeykur um að þar sé ekki alltaf af setningi slegið, ekki alltaf gætt að því hvort önnur lagaákvæði gætu þá þarfnast breytinga við. Hugsanlega hefur hv. efh.- og viðskn. gert slíka könnun á þeim lagabálkum sem verið er að fara inn í, en ég óttast að það sé ekki í öllum greinum og tel að það þurfi að hafa í huga ef menn halda uppi lagabreytingum í þessu formi sem hér er um að ræða og eru svo sem ekki mikil nýmæli hér í þinginu, heldur hefur lengi viðgengist. Mér sýnist t.d., svo ég nefni bara annað atriði, virðulegur forseti, að þegar verið er að breyta ákvæðum laga eins og gert hefur verið í sambandi við ráðningarform opinberra starfsmanna, þá er ég kominn inn í allt annað mál að vísu, með leyfi forseta, en það er aðeins til þess að draga fram dæmi, frá því að ráðherra skipi yfir í að forstjóri ráði menn, með þeim ákvæðum öðrum sem í lögum eru, þá getur verið þörf á því að kanna önnur ákvæði sem varða tillögugerð til þeirra sem á að ráða eða skipa. Vegna þess að það geta verið aðrar aðstæður eða önnur sjónarmið sem þarf að gæta ef breytt er að þessu leyti til, eins og menn hafa verið að gera og tillögur og frumvörp hafa legið fyrir um í þinginu. Ég nefni þetta vegna þess að dæmið er nokkuð ferskt og svo er um fjölmörg önnur atriði. Þetta er alveg ljóst að þessu leyti um þá lagabreytingu sem er í 26. gr. þessa frv. ef henni væri fylgt fram. Síðan er það rannsóknarþátturinn. Ef ríkið hefur ekki eftirlit eða er þátttakandi í þessu og sveitarfélögunum einungis eftirlátið að annast refaveiðarnar á svæðum sem umhvrh. ákveður og ekkert eftirlit í formi skýrslugjafar eða öðru formi þannig að tryggt sé, þá er ansi hætt við að fótum sé kippt undan upplýsingasöfnun sem menn verða auðvitað að hafa á stofni sem hugmyndin er að halda í skefjum með veiðum eins og hugmyndafræðin er á bak við refaveiðarnar. Það mundi tæpast endast dagurinn, virðulegi forseti, ef ég færi að fitja upp á umræðu um þau efni frekar og gæti vel verið að eitthvað gengi á víxl, sjónarmiðin, jafnvel í mínum eigin flokki að þessu leyti. Ég ætla því ekki að fara að efna til slíkrar umræðu. Ég á alveg sérstaklega við hversu langt skuli ganga í að elta uppi fjallref og hversu tjónið sé mikið o.s.frv. Ég ætla ekki að fara nánar út í þau efni. Ég hef haft verulegar efasemdir um uppskeruna úr þessum veiðum með tilliti til markmiða að halda niðri tjóni. En allt um það, ég ætla ekki að taka það efni til frekari umræðu, virðulegur forseti. Ég legg hins vegar ríka áherslu á að menn gæti þess að þannig sé um hnútana búið að heimildasöfnunin um þær veiðar sem leyfðar eru sé í lagi og gagnist við að meta þörfina á þessum veiðum, áhrif veiðanna, áhrif þess að halda stofninum niðri ef einhver eru, sem væntanlega er, og annað það sem varðar viðkomu stofnsins, frjósemi og annað þess háttar sem menn hafa verið að reyna að fylgjast með til þessa og skiptir auðvitað mjög miklu máli. Ég held að menn þurfi líka að átta sig á að ekki er hægt að yfirfæra erlendar rannsóknir á þessari tegund, sem er víðar til en á Íslandi sem kunnugt er, á íslenskar aðstæður að þessu leyti. Hér eru aðstæður allsérstakar að því er refinn varðar og það virðist svo sem æti t.d. sé ekki mjög takmarkandi þáttur hér eins og sums staðar er, eins og á Svalbarða og víðar á norðlægum slóðum þar sem rannsóknir hafa farið fram. Ég hvet til að þessa sé gætt og ég tek eftir því í áliti meiri hluta efh.- og viðskn. að hugmyndin sé að fara yfir mál varðandi frv. milli 2. og 3. umr. frekar og þá bið ég um að litið verði sérstaklega til þessara sjónarmiða sem ég hef verið að gera að umtalsefni og skal ekki hafa þessa ræðu lengri, virðulegur forseti, þó að efnin væru ærin um það og ég hafi séð eða þóst lesa það út úr svip hv. formanns efh.- og viðskn. að hann óskaði eftir að ég gerði ýmsar aðrar greinar málsins að umræðuefni. Mér sýndist það blasa við úr svip hv. formanns nefndarinnar en ég verð að valda honum vonbrigðum með það og ætla ekki að taka það upp og hef vísað til skörulegs málflutnings annarra stjórnarandstæðinga, alveg sérstaklega talsmanna Alþb. í málinu um þetta efni og fyrir utan þá þrjá sem ég þegar hef nefnt, þá bæti ég við hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur sem flutti ágætt mál einnig um þetta og tek undir þau sjónarmið. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að vekja athygli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar á brtt. á þskj. 417 við 26. gr. frv., en hún er frá meiri hluta efh.- og viðskn. og fram komin einmitt vegna framhaldsmeðferðar á málinu í efh.- og viðskn. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. að ekki er eðlilegt að hið háa umhvrn. hafi mikið um veiðar á ref að segja ef ábyrgðin á þeim og kostnaður vegna þeirra á alfarið að falla á sveitarfélögin. Nú er því breytt samkvæmt þeirri tillögu sem liggur fyrir frá meiri hluta nefndarinnar þannig að ekki er gert ráð fyrir að ríkið hætti þátttöku í kostnaði vegna veiðanna og þá er líka eðlilegt að einhver bönn eða viðmiðunarreglur séu vegna þess kostnaðar sem hið háa ráðuneyti þarf þá að samþykkja. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. að nauðsynlegt er að heimildasöfnun sé í lagi vegna þeirra veiða sem stundaðar eru þannig að það geti nýst til rannsókna á þessu sviði. Ég held að ég geti þó sagt það fyrir hönd nefndarinnar að ástæðan fyrir því að leggja áherslu á áframhaldandi þátttöku ríkisins í þessum veiðum sé sú að menn hafi talið að það væri óeðlileg byrði fyrir lítil sveitarfélög að standa ein undir þeim kostnaði sem veiðunum fylgir. Sú byrði væri það þung að hún væri í rauninni ekki í nokkrum takt við fjárhagslega getu eða tekjumöguleika viðkomandi sveitarfélaga og þess vegna er nauðsynlegt að ríkið haldi að einhverju leyti áfram að taka þátt í kostnaðinum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni efh.- og viðskn. fyrir að vekja athygli mína á brtt. sem snertir 26. gr. sem hafði farið fram hjá mér að væri komin fram. Mér sýnist að þar sé einmitt tekið að nokkru á því efni sem ég var að vísa til en hef þó ákveðinn fyrirvara varðandi það sem þarna segir, svo að ég hafi nú upp orðalag brtt., með leyfi forseta: ,,Viðkomandi sveitarstjórnir skulu árlega gefa skýrslu til veiðistjóraembættisins til refaveiðar og kostnað við þær, hver á sínu svæði, og endurgreiðir ríkissjóður þá hluta kostnaðar við veiðarnar, m.a. með tilliti til fjárhagslegrar getu hlutaðeigandi sveitarfélaga eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum.`` Það er þetta ,,þá``, þessi fyrirvari sem lesa má út úr því sem ég set spurningarmerki við. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa það sem algilda reglu hver sem að veiðunum stendur að skýrslum sé skilað til að heildarmynd fáist. Þetta er góðfúsleg ábending í sambandi við það efni. Og ég ítreka það að ég tel ofur eðlilegt að breytinga sé leitað varðandi kostnað við núverandi tilhögun mála því mér hefur sýnst að þar væri kannski óþarflega rúmt um í því efni og styð að því leyti þau sjónarmið sem voru í upphaflegu frv. þó að þar vantaði að eðlilega væri frá hnútum gengið um ýmislegt sem lögin kveða á um.

Hæstv. forseti. Ég hygg að ekki sé stórkostlegur ágreiningur á milli okkar hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um þetta mál. Það liggur fyrir að skil á skýrslum um veiðina og kostnað vegna þeirra er forsenda fyrir því að ríkissjóður taki þátt í kostnaðinum. Ég hygg líka að hv. þm. hljóti að vera okkur í meiri hlutanum sammála um að það hljóti að þurfa að taka að einhverju leyti tillit til fjárhagslegrar getu sveitarfélaganna til að stunda veiðarnar, ekki síst þeirra sem smæst eru og hafa minnstar tekjurnar.

Virðulegi forseti. Svo lengi sem ríkið er þátttakandi á annað borð er auðvitað mjög eðlilegt að litið sé til fjárhagsgetu og aðstæðna. Það finnst mér ofur eðlilegt út af fyrir sig. Hitt mætti kannski spyrja um, og þá er ég að velta upp atriði sem ég hef ekki fært inn í umræðuna sérstaklega en það er hvort ekki er það mikill áhugi á skotveiðum að kannski mætti snúa dæminu við, svipað og verið er að gera varðandi veiðar á hreindýrum, að menn þurfi að kaupa sér veiðileyfi til að skjóta fjallref og þannig verði aflað tekna til málsins miðað við þann mikla áhuga sem víða er í löndum á veiðiskap. Hugsanlega væri hægt að gera þetta í sambandi við ferðamennsku hér á landi og afla tekna með því móti. Ég býst hins vegar við að þá þurfi einnig að fylgja aðstoðarmaður til að auðvelda mönnum leit að grenjum og þess háttar. Ég nefni þetta atriði vegna þess að hver veit nema sá tími renni upp að heimildir til veiða á fjallref verði eftirsóttar og menn reiðubúnir að borga ríflega fyrir að fá að stunda slíkar veiðar.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að of mikil áhersla sé lögð á nauðsyn þess að veiða refi. Menn telja að það þurfi að gera til að uppræta dýrbít. Ég vek athygli á að verstu dæmin sem hafa komið upp um sauðadráp, sem talið var af völdum refa á síðustu árum, hafa þegar skyggnst hefur verið dýpra reynst vera af völdum hunda. Eigum við þá að fara að takmarka hundahald í dreifbýlinu? Ég held ekki, herra forseti. Ég held líka að nákvæmar rannsóknir skorti á því hvert umfang þess tjóns er, sem talið er að refir valdi. Ég held að það sé mjög orðum aukið og það gildir ekki bara um Ísland heldur líka um nágrannalönd þar sem svipuð og skyld vandamál hafa verið uppi. Ég komst að þeirri niðurstöðu á meðan ég sat í stóli umhvrh. á síðasta kjörtímabili að þetta mál snerist að verulegu leyti um að skapa atvinnu í fámennum sveitarfélögum. Og ég hef fullan skilning á nauðsyn þess. En ég er ekki sammála því að við höldum uppi refaveiðum sem einhverri sérstakri atvinnubótavinnu. Ég held að það vandamál eigi að leysa á annan hátt. Ég lýsi eftir svari. Liggja fyrir nákvæmar skýrslur um það tjón sem er af völdum refa? Að því er varðar umræður um skýrsluhald þá vek ég athygli á að með þeim lögum sem samþykkt voru um veiðar á villtum dýrum liggur fyrir að enginn má skjóta refi fremur en önnur dýr án þess að hafa veiðikort og veiðikort fæst ekki endurnýjað nema gefin verði skýrsla um umfang veiðanna þannig að því leyti til á að vera ljóst að hið opinbera mun hafa gögn um magn veiða og veiðiátak alveg burt séð frá því hvort umhvrn. komi að kostnaði við veiðarnar eða ekki. Ég held líka að veiðikortin og það gjald sem menn þurfa að greiða fyrir sé tekjustofn sem upphaflega átti að fara til þess að stunda refarannsóknir og það var gerður reki að því a.m.k. undir lok síðasta kjörtímabils.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir viss sjónarmið eða sumt af því sem fram kom í máli hv. þm. í sambandi við nauðsyn á rannsókn á því hvert raunverulegt tjón er af völdum refa en komi ekki til jafnvel af öðrum ástæðum, en nánar ætla ég ekki að fara út í það. Ég vek hins vegar athygli á áliti 1. minni hluta umhvn. um þetta mál þar sem kemur fram mjög ákveðið það sjónarmið að hrófla sem minnst við gildandi kerfi. Undir það ritar fulltrúi Alþfl. í umhvn., hv. þm. Gísli S. Einarsson, og kann það að þykja dálítið sérstakt að úr þeirri átt komi fram svo ákveðið sjónarmið eins og þar liggur fyrir í þessu nál. að því er varðar þátttöku ríkisins í refaveiðum. En ég held að það hafi komið fram í umræðum og máli fulltrúa umhvrn. sem mætti á fund umhvn. að hið eina tjón sem vitað væri um --- það hafði bara á einum stað verið metið tjón af völdum refa svo ráðuneytinu væri kunnugt, þ.e. á einum stað. Það var nú það veganesti sem þaðan kom --- hafði verið á Vesturlandi í kjördæmi hv. þm. Gísla S. Einarssonar. Svo það hefur e.t.v. verið ástæðan fyrir því að svo skarplega var til orða tekið að þessu leyti og lagst eindregið gegn því að fallast á tillögu ráðuneytisins. Aðrir höfðu vissulega fyrirvara en þetta voru einna ákveðnustu andmælin við því sem fyrir lágu.

Herra forseti. Í ljósi þeirra upplýsinga sem hv. þm. flytur hingað af borði hv. umhvn. má öllum ljóst vera til hvers á að verja fjármagni til að skera refina. Ég held að það sé alveg ljóst að að stórum hluta er þetta gert til þess að halda uppi atvinnu í fámennum sveitarfélögum. Og ef hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er þeirrar skoðunar að það sé rangt hjá mér þá held ég að menn eigi bara að gera reka að því að ganga úr skugga um þetta með því að kanna það. Þá skal ég fallast á niðurstöðuna. Það er hins vegar annars konar óbeint tjón sem ekki varðar beinlínis hlunnindi sem hægt er að mæla í krónum og aurum sem refirnir eru taldir valda. Það er tjón á varpi hvers konar fugla sem hafa verið gildur partur af lífríki náttúrunnar og menn hafa ánægju af og geta notið fegurðarinnar af fuglasöngnum og af því að horfa á fuglana að leik og lífi úti í náttúruinni. Auðvitað er það líka hlutur sem ber að taka tillit til. Það eru að ég hygg engar klárar rannsóknir sem hníga að því að refurinn sé mikill skaðvaldur þarna en það eru uppi ásakanir um það. Hvers vegna þá ekki að rannsaka það núna þegar liggur fyrir að það er markaður tekjustofn til þess að rannsaka villt dýr sem menn stunda veiðar á? Ég held að menn ættu að gera það ef það hefur ekki þegar verið ráðist í þessa tegund refarannsókna sem eru nú þegar talsvert umfangsmiklar fyrir. En ég vek athygli á því sem ég sagði áðan að ég held ekki, hvort sem umhvrn. kemur að þessum kostnaði eða ekki, að menn þurfi að óttast að ekki verði hægt að fylgjast með umfangi veiðanna. Það er hægt. Að því er varðar upplýsingar sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson taldi nauðsynlegar og vissulega er æskilegt að hafa, þ.e. upplýsingar um frjósemi og afkomu dýranna eftir árum, þá held ég að það væri mjög auðvelt að samtvinna rannsóknir á refum, t.d. háskólans og Líffræðistofnunar, við veiðar, jafnvel þó að umhvrn. komi ekki að þeim. En ég ítreka að ég hef aldrei séð rök sem hníga að því að nauðsynlegt sé að vera með þetta mikla átak í refaveiðum.

Virðulegur forseti. Ég setti ekki fram neina skoðun á þessu tjóni. Ég tel einmitt að það skorti nokkuð á að þar hafi rannsóknir farið fram sem skyldi. Og ég undraðist að svo ákveðið væri til orða tekið af hálfu talsmanna umhvrn. um þetta efni. Ég held að það sé erfitt að trúa því að aðeins eitt dæmi sé til um það að efnahagslegt tjón hafi orðið vegna refa. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að menn eigi að gæta hófs í sambandi við þetta og styðjast við sem bestar rannsóknir. Ég bendi líka á að refurinn hefur verið hluti af íslensku lífkerfi, íslensku vistkerfi um mjög langan aldur, vafalaust langtum lengur heldur en mennirnir hafa verið hluti af þessu með sínum búskap þannig að ég hef út af fyrir sig engar sérstakar áhyggjur af íslenskri náttúru vegna refsins hér á landi. Allt leitar jafnvægis og meðan það eru tegundir sem eru búnar að vera mjög lengi hluti af þessu vistkerfi þá er ekki ástæða til að hafa mjög miklar áhyggjur. Allt öðru máli gegnir með innfluttar tegundir sem koma, eins og minkurinn, hér inn í lífkerfið og valda þar mikilli röskun og á það raunar jafnt við um dýr sem plöntur. Menn eru að gera sér þetta ljóst í vaxandi mæli, þ.e. áhrif slíks innflutnings og hann hefur vissulega í mörgum tilvikum valdið tjóni á íslensku vistkerfi. En refurinn er hluti af þessu vistkerfi og hefur verið það og hér er því fyrst og fremst spurningin um efnahagslegt tjón gagnvart búskap okkar manna.

Herra forseti. Hér hafa staðið umræður linnulitlar frá því kl. 14 í dag. Þær hafa allar snúist um þetta tiltekna frv. sem hér liggur undir sem er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég hélt hér ræðu og ætlaði mér ekki að halda aðra ræðu. Sú ræða stóð í 55 mínútur. Í henni fór ég efnislega yfir þann þátt frv. sem varðar breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Ég ræddi hverja einustu grein ítarlega. Ég varpaði fjölmörgum spurningum til hæstv. heilbrrh., einni spurningu til hæstv. forsrh. Ég geri enga sérstaka kröfu til þess að hæstv. forsrh., þó hann sé flutningsmaður málsins, svari þeirri spurningu vegna þess að hún laut að mjög skyldu efni og þær spurningar sem ég varpaði til hæstv. heilbrrh. Þessar spurningar sem ég varpaði til fagráðherrans hæstv. lutu m.a. að skilgreiningum. Þær lutu að því hvað ákveðnar greinar þýddu. Ég benti á að ekki var hægt að fá tilteknar upplýsingar um ákveðna hluti innan nefndarinnar og það kemur meira að segja fram í áliti meiri hlutans. Er það virkilega ætlunin að ljúka þessari umræðu án þess að hæstv. heilbrrh., sem ber hina faglegu ábyrgð á þeim kafla sem er umdeildastur í þessu frv., svari spurningum sem til hennar er beint, að hún leyfi sér að yfirgefa þessa umræðu án þess að svara einni einustu spurningu frá form. heilbr.- og trn.? Ég verð að segja það, herra forseti að þetta er ekki bjóðandi. Það er ekki hægt af stjórnarliðinu að ætlast til þess að menn komi hérna undirbúnir eftir að hafa starfað vel að þessu máli í fagnefndinni og spyrji hæstv. ráðherra spurninga ef ráðherrann lætur sig síðan hverfa og kemur ekki nálægt málinu. Herra forseti. Er virkilega ætlunin að gera Alþingi bara að ómerkilegum stimpli fyrir ríkisstjórnina? Ég ætla stjórnarliðinu það ekki. Ég veit að í stjórnarliðinu er margt valinkunnra sæmdarmanna sem hafa fyrir sitt leyti staðið hér í málefnalegri umræðu. Hv. form. nefndarinnar hefur t.d. svarað þeim spurningum öllum sem til hans hefur verið varpað. Ég spurði hæstv. heilbrrh. sérstaklega hvort hún væri reiðubúin til að lýsa því yfir að ákveðnar skoðanir stjórnarliðanna sem hér hafa komið fram væru rangar, hvort að skoðun fjárlagaskrifstofu fjmrn. sem hefur opinberan stimpil eins af kollegum hennar í ríkisstjórninni, hæstv. fjmrh., væri röng, en það kemur fram í áliti þessarar skrifstofu að tvær tilteknar lagagreinar hérna snerta ríkismálin ekki neitt. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hún væri, í ljósi breyttrar stöðu og þeirrar ákvörðunar sem hún sjálf hefur tekið um breytingar á sparnaðaráformum varðandi dreifbýlissjúkrahúsin, reiðubúin til þess að fresta gildistöku 19. gr. Og er það ætlun stjórnarliðsins að þessari umræðu ljúki bara með því að hæstv. heilbrrh. sitji og brosi fallega í heilan dag og hlusti á menn halda málefnalegar ræður en svari engri spurningu? Ef það er ætlunin, herra forseti, þá verð ég auðvitað að kveðja mér hljóðs og halda þessa ræðu aftur.

Nú er það svo að hæstv. ráðherra heilbrigðismála er staddur í húsinu og hefur væntanlega lagt við hlustir. Það er hins vegar ekki á valdi forseta að ákvarða með hvaða hætti hún tekur hér þátt í umræðum um þessi mál. Það er hennar sjálfdæmi þannig að hér er úr vöndu að ráða. Fleiri eru ekki á ...

Jú, ég hef kvatt mér hljóðs.

Hv. 15. þm. Reykv. hefur kvatt sér hljóðs og tekur til máls. Óskar hv. þm. eftir nærveru viðkomandi ráðherra?

Svo sannarlega.

Herra forseti. Ég ætla þá að halda áfram þar sem ég lét staðar numið áðan. Ég tel að það sé með algjörum ólíkindum að hæstv. heilbrrh. ætli ekki að svara einni einustu spurningu þeirra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað, einir þrír eða fjórir í dag, og allir drepið niður í þeim kafla sem lýtur að heilbrigðisþættinum. Ég get ekki dregið aðra ályktun af því að hæstv. ráðherra var ekki í salnum og hafði ekki kvatt sér hljóðs þegar hæstv. forseti taldi að umræðunni væri að ljúka. Og ég get þess vegna ekki annað, herra forseti, en farið aftur yfir þessar spurningar sem ég hef varpað til hæstv. heilbrrh. Ég spurði í fyrsta lagi: Hvað þýðir 15. greinin? Þar er greint frá því að þar sem aðstæður leyfa skuli heilsugæslustöð og sjúkrahús rekin sem ein stofnun undir einni stjórn. Það var gengið eftir því í heilbr.- og trn. hvað þetta þýddi. Við því fengust ekki óyggjandi svör. Hv. þm. Ingibjörg Sigmundsdóttir, sem sat í nefndinni þá um tíma í fjarveru hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, gekk sérstaklega eftir þessu vegna þess að hún taldi að í krafti þessara ósamþykktu breytinga væru í bígerð ákveðnar breytingar í hennar byggðarlagi og nálægum byggðarlögum sem hún bar vissan kvíðboga fyrir. Hún vildi þess vegna fá úr því skorið hvað þessi grein þýddi. Þess vegna var það að hennar ósk að spurt var sérstaklega um þetta og í nál. minni hluta heilbr.- og trn. er sérstaklega bent á að ekki sé ljóst hvað felist í þessu. Er fyrst og fremst og einungis átt við heilsugæslustöð og sjúkrahús sem eru í starfstengslum eða er gert ráð fyrir því að hægt sé reka saman fleiri en eina heilsugæslustöð í tengslum við sjúkrahús? Getur jafnvel farið svo að stjórn heilsugæslustöðvar verði tekin út úr byggðarlagi og flutt til nálægs byggðarlags en þó ótengds? Það er nauðsynlegt að fá úr þessu skorið vegna þess að þetta liggur ekki fyrir og þetta skiptir máli og það kemur líka fram í nefndaráliti meiri hlutans að ekki liggur fyrir klár skýring á því hvað í þessu felst. Það þarf að fá svar við þessu. Er átt við það að hægt sé að reka saman margar heilsugæslustöðvar og sjúkrahús undir einni stjórn jafnvel þó heilsugæslustöðvarnar séu í mismunandi byggðarlögum? Ég spurði líka hæstv. heilbrrh. hvort hún væri sammála eða ósammála þeirri skoðun hæstv. fjmrh. að 20. gr. og a-liður 18. gr. kæmu ekki við ríkisfjármálunum. Ég staðhæfi að þetta sé skoðun hæstv. fjmrh. vegna þess að hann ber ábyrgð á fjmrn. og þar af leiðandi fjárlagaskrifstofunni en hjá henni kemur einfaldlega fram, herra forseti, að þessi ákvæði hafi óveruleg áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Það er með öðrum orðum alveg ljóst að ekki þarf að samþykkja þessi ákvæði til þess að hæstv. ríkisstjórn nái markmiðum sínum um ríkisfjármálin. Þessi ákvæði varða það að skipunartími formanns stjórna sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva skuli takmarkaður við embættistíma ráðherrans sem skipar. Nú hefur það komið fram, ekki einu sinni og ekki tvisvar heldur þrisvar sinnum og hér með í fjórða skiptið að ég er efnislega sammála þessu. Ég tel hins vegar að þetta eigi ekkert skylt við ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég er þeirrar skoðunar. Í fyrra var þetta líka inni í bandormi sem þá var lagður fyrir og þá féllst stjórnarliðið á þessa skoðun okkar og dró það út. Hvað hefur breyst síðan þá? Þá lýstum við í stjórnarandstöðunni því yfir að við værum reiðubúnir til þess að fjalla um þetta með faglegum hætti í þinginu ef lagt yrði fram sérstakt stjfrv. Menn áttu auðvitað von á því. Það stjfrv. hefur ekki komið í heilbrigðismálum frekar en önnur þau mál sem hæstv. heilbrrh. hefur boðað mánuðum saman. Frumvörpin koma ekki þó hæstv. heilbrrh. sé með munninn fullan af góðum fyrirætlunum. Það er einfaldlega þannig að þau koma ekki. Ég spyr: Telur hæstv. ráðherra að þetta tengist fjármálum með einhverjum hætti? Ég reifaði hér í dag að það væri einn ákveðinn möguleiki á því, sem sagt sá að einhvers staðar væri sjúkrahús eða heilsugæslustöðvar sem hefðu stjórnarformann sem stritaðist við að sitja og stritaðist við að vinna gegn vilja hæstv. ráðherra. Ég sagði jafnframt að það kynni vel að vera að það væri erfitt að ræða það í þingsölum og ég bauðst til þess, ef hún vildi frekar nota skjól trúnaðar heilbr.- og trn., að gera það innan nefndarinnar. Það er sjálfsagt að halda fund til þess. Ég bauð henni það. En ég tel að hæstv. ráðherra verði að skýra þá a.m.k. hvort svona liggur í málinu eða ekki og skýra fyrir okkur hvernig stendur á því að menn féllust á það að skipunartími formanns þessara stofnana tengdist ekki ríkisfjármálum í fyrra en hafa skipt um skoðun núna. Ég vildi gjarnan fá svör við þessu. Ég spurði líka í fyllstu vinsemd hvort ekki væri mögulegt að ríkisstjórnin féllist á að íhuga að fresta gildistöku 19. gr. Þó að ekki komi fram í greinargerð sjálfs ráðuneytisins hvers vegna það er nauðsynlegt að samþykkja 19. gr., þá kemur það hins vegar skýrt fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Það er talin nauðsynleg forsenda þess að það náist fram sparnaður sem nemur 160 millj. kr. á dreifbýlissjúkrahúsunum. Þessi sparnaður hefur aldrei verið skýrður fyrir heilbrn. og ekki skýrður fyrir nokkrum einasta manni vegna þess að enginn veit hvernig hann á að vera, vegna þess að það er ekki búið að vinna þessa vinnu. Það eitt er í sjálfu sér ámælisvert að það skuli lagt hér fram frv. án þess að búið sé að vinna þessa vinnu. Núna er komið að lokum haustþingsins og það er ekki enn búið að vinna vinnuna, enda er hæstv. ráðherra kominn á flótta frá málinu, sem er þakkarvert í sjálfu sér, og hefur lýst því yfir í fjölmiðlum en þó ekki í þinginu og allra síst gagnvart heilbr.- og trn. að það eigi að breyta þessu. Það á að dreifa þessum sparnaði á þrjú ár þannig að á næsta fjárlagaári á einungis að ná fram um 60 millj. kr. sparnaði. Það er enn ekki vitað hvernig eigi að gera það, en það liggur fyrir að nefnd sem vinnur að þessu á líklegast að skila af sér í mars. Þá hefði hún a.m.k. tímann fram í mars. Síðan tel ég afar líklegt að þær aðgerðir sem þarf að ráðast í, ef einhverjar verða, komi ekki til framkvæmda fyrr en á seinni helmingi ársins. Það þýðir, herra forseti, að við höfum allt þetta þing, vorþingið líka, til þess að vega og meta hvort þetta sé nauðsynlegt. Hérna nefnilega er hæstv. ráðherra að gefa sjálfum sér blankótékka til þess að breyta svo að segja öllu því sem hún vill um sameiningu sjúkastofnaana. Ég spurði í fyllstu vinsemd hvort ríkisstjórnin væri ekki reiðubúin til þess að íhuga það að breyta þessu ákvæði. Nú hefur hæstv. ráðherra knúið mig til að nota seinni ræðu mína til að ítreka spurningarnar vegna þess að hún sýndi þinginu ekki þann sóma að svara þeim spurningum sem til hennar var beint. En það þýðir einfaldlega að ég mun þurfa að ræða þetta mál afar ítarlega við 3. umr. Það er algerlega klárt þegar fyrir liggja úrslitin við þessu. Þetta er einfaldlega spurning sem er sett fram af nokkurri þykkju en þó í fullri vinsemd enn þá. Í ljósi þess að aðstæður eru breyttar er þá ekki mögulegt að ríkisstjórnin fallist á, ekki endilega að hætta við málið, en að íhuga hvort ekki sé hægt að fresta því fram yfir áramót og það verði þá lagt fram almennilegt frv. með þessu? Það er einfaldlega þannig að það er mjög erfitt fyrir þingheim að fallast á það að ráðherra fái það mikla vald sem í þessu felst. Þarna er honum framselt vald til þess að ákveða sameiningu sjúkrastofnana sem eru reknar af ríkinu. Ég vek eftirtekt af því að einn af þingmönnum stjórnarliðsins hefur efast um réttmæti þessa ákvæðis. Ég vek eftirtekt á því að sami þingmaður bar brigður á að það væri fullnægjandi upplýsingar að finna í minnisblaði frá ráðherra sem barst heilbr.- og trn. þar sem skýrt var út hvað væri átt við með hugtakinu sjúkrastofnanir sem eru reknar af ríkinu. Ég taldi það minnisblað fullnægjandi og er ekki að óska eftir frekari skýringu á því. En hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir gekk svo langt í morgun að lýsa því yfir að hún teldi að þetta gæti verið undanfari þess að stóru sjúkrahúsin í Reykjavík yrðu sameinuð án þess að það kæmi fyrir þingið. Ég tel það algerlega ómögulegt, enda hefur forsrh. lýst því yfir að það felist ekki í þessu. Eigi að síður liggur það fyrir að einn af fulltrúum ríkisstjórnarinnar í heilbr.- og trn. telur að þetta sé mögulegt. Þess vegna spyr ég: Er ekki mögulegt að fá þessu ákvæði frestað í ljósi þessarar breyttu stöðu?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. formanni heilbr.- og trn. fyrir hans ágætu störf í heilbr.- og trn. og hans ágætu ræðu sem hann hefur flutt hér í dag.  Ég sagði í fyrri ræðu minni að ég teldi nauðsynlegt að heilbrrh. ætti einn fulltrúa í stjórn þessara sjúkrastofnana, sjúkrastofnana sem velta 16 milljörðum árlega. Hv. þm. talaði um það áðan að réttara væri að koma með sérstakt frv. um slíkt mál. Ég tel að það sé bitamunur á því hvernig þetta mál er lagt fram, enda finn ég að það er mikil samstaða um þetta atriði. Menn sjá að auðvitað er það rétt að heilbrrh. eigi einn fulltrúa í þessum stjórnum en eins og þetta er í dag á hann engan fulltrúa. Auðvitað er það rétt að hann eigi formennskuna. Og þó það sé ekkert eitt atriði sem ég vil benda á að hafi orðið tilefni þessarar greinar í frv., ég hef átt ágæta samvinnu við þá formenn sem Alþfl. skipaði á sínum tíma, er verið að hugsa til framtíðar. Þetta er þannig að ekkert er eðlilegra en málum sé háttað með slíkum hætti. Aðrir þættir frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum tengjast allir fjárlagafrv. og ég hef margoft farið yfir það. Ég tel að hv. þm. hafi fengið fullnægjandi skýringar á hverri þeirri grein sem hér er til umræðu, en ég skal fara yfir það einu sinni enn í fullvissu um að hv. þm. mun í andsvari á eftir lýsa stuðningi við þessar greinar frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að hægt sé að sameina stjórnir heilsugæslustöðva. Af því er sparnaður og það er greinilegt að hægt er að ná betri tökum með færri stjórnum en nú er. Hv. þm. talaði sérstaklega um það áðan hvað átt væri við með því að heilsugæsla og sjúkrahús væru rekin sem ein heild. Þar sem sjúkrahús og heilsugæsla er í starfstengslum er oft og tíðum sama starfsfólkið við stofnanir og því eðlilegt að ein yfirstjórn sé yfir slíkri stofnun. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að stofnanir geti verið jafnréttháar, að sjúkrahúsið sé ekki stjórnandi yfir heilsugæslunni heldur sé heilsugæslan jafnrétthá og sjúkrahúsið. Þarna er verið að tala um litlar stofnanir sem reknar eru úti á landi. Eitt atriði sem hv. þm. gerði eðlilega að umræðuefni er sameining heilbrigðisþjónustusvæða og þær 160 millj. sem ráðgert er að spara á sjúkrahúsum úti á landi. Eins og hv. þm. veit hefur nefnd verið að störfum síðan í haust sem fékk það verkefni að samhæfa þjónustu sjúkrastofnana úti á landi. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að það væri hægt að ná þeim sparnaði sem ríkisstjórnin lagði til, en lagði jafnframt til að þessi sparnaður næðist á þrem árum í stað einu ári. Aðalröksemdin fyrir því er sú að það sé vænlegra til árangurs að fá heimamenn til samstarfs. Það er gert ráð fyrir því að inn í þær verkefnastjórnir sem munu vinna þetta mál komi heimamenn að málum og þannig náist betra samkomulag og betri árangur en ella hefði náðst. Ég tel mig hafa skýrt þær greinar sem hér liggja fyrir, enda ekki flóknar eða margvíslegar þannig að ég býst við því að hv. formaður heilbr.- og trn. geti sæmilega við unað. En af því að hann hefur gert að umtalsefni nokkrum sinnum að einn hv. stjórnarliði og fleiri stjórnarandstæðingar, aðallega hefur hann talað um hv. þm. Láru Margréti Ragnarsdóttur, efuðust um 19. gr. frv., þá er það þannig þegar margir koma saman að það er alveg pláss fyrir fólk þó svo það greiði ekki atkvæði eins og allur þorri þingmanna. Það kom fyrir síðast í dag að einn hv. stjórnarliði greiddi atkvæði gegn máli sem enginn stjórnarandstæðingur greiddi atkvæði á móti. Þannig er það í lýðræðisþjóðfélagi og það er mjög eðlilegt að menn viðri skoðanir sínar og sannfæringu og fari eftir þeim. Ég virði skoðanir hv. þm. Láru Margrétar þó að ég sé ekki sammála þeim.

Herra forseti. Ég ætla ekki að teygja þennan lopa lengur. Hæstv. heilbrrh. fær ekki nema hálfa stjörnu fyrir viðleitnina. Ég varpaði fram mjög ítarlegum spurningum og þar af einni lykilspurningu og það fékkst ekki svar við henni. Ég vek eftirtekt á því að ég bað um skilgreiningu á tilteknum hlut sem varðar 15. gr. Því var ekki svarað, en ég tel þó að í því svari hafi það falist að ekki sé heimilt að sameina undir eina stjórn sjúkrahús og fleiri en eina heilsugæslustöð. Ég tel sem sagt að í þessu svari og miðað við það að orðið heilsugæslustöð er í eintölu í 15. gr. sé bara verið að tala um eina heilsugæslustöð í tilteknu byggðarlagi og sjúkrahús. Það sé ekki heimilt að taka undir eina stjórn sjúkrahús og heilsugæslustöð og síðan heilsugæslustöð í öðru byggðarlagi. Ef hæstv. ráðherra er annarrar skoðunar finnst mér að hún ætti a.m.k. að gefa það til kynna hér og nú. Ég spurði líka um 19. gr. sérstaklega og spurði í fullri vinsemd hvort það væri til umræðu í ljósi breyttrar afstöðu ráðuneytisins að fresta gildistöku 19. gr. vegna þess að það liggur fyrir að við höfum allt næsta þing til þess að fara í gegnum þetta. Það kom ekkert svar við þeirri spurningu sem er lykilspurning og ég ætlast ekki lengur til þess að hæstv. ráðherra svari henni, en ég mun inna hana eftir svörum við því á morgun í ítarlegri ræðu minni um þessi mál. Ég vek líka eftirtekt á því að hæstv. ráðherra féllst á að það sem ég hef haft fram að færa um 20. gr. um að hún tengist ekki ríkisfjármálunum. Hún orðaði það svo: Þar má segja, sagði hún, að formaður heilbrn. tali með nokkrum rökum. Ég get ekki annað en dregið af þessu þá ályktun að hún sé mér að allmiklu leyti sammála. Hver er þá niðurstaðan af því ef hæstv. ráðherra hefur rökræna hugsun í lagi, sem ég efast ekki um, að hún fallist á það sem ég hef verið að segja að þetta eigi ekki heima í frv.? Ég ætlast ekki til þess að hún svari því.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1997. Nál. er á þskj. 326 og brtt. á þskj. 327. Nefndin hefur fjallað allítarlega um þetta mál og fengið aðila á sinn fund sem getið er á þskj. 326. Nefndin gerir nokkrar breytingartillögur við frv. sem eru í fimm liðum og mun ég gera grein fyrir þeim. Í 1. lið brtt. er lagt til að upphæðir samkvæmt 1. gr. frv. breytist úr 12 í 11,8 milljarða. Það mun væntanlega verða lögð til frekari breyting á þessari upphæð við 3. umr. Þessi tala tekur mið af því hver verður niðurstöðutala fjárlagafrv. Í 2. lið brtt. eru lagðar til breytingar við 3. gr. lagafrv. Í fyrsta lagi er lagt til að talan 6.183 millj. kr. lækki í 5.983. Þetta er samtala þeirra liða sem heyra þarna undir. Í b-lið er lagt til að lánasjóðurinn lækki úr 3.970 millj. í 3,8 milljarða. Það er vegna þess að fjárþörf sjóðsins hefur verið endurreiknuð og því er möguleiki á því að lækka þessa tölu. Í c-lið er gert ráð fyrir því að lántökuheimild vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar lækki úr 1.950 millj. í 1.420. Það er lagt til vegna þess að það stendur ekki til að fara í nýja byggingu á næsta ári. Hins vegar er reiknað með því að lagt verði í breytingar á innritunarsal og önnur tengd verk. Áætlaður kostnaður við þær breytingar nemur allt að 120 millj. og þær breytingar verða fjármagnaðar að hálfu af tekjum flugmálaáætlunar og af hálfu tekjum fríhafnarinnar eða úr ríkissjóði. Það var rætt allmjög um málefni flugstöðvarinnar í nefndinni. Það er skoðun meiri hlutans að það sé mjög mikilvægt að gengið verði í það að leysa fjárhagsvandræði stöðvarinnar til lengri tíma. Þá er í d-lið lagt til að við bætist nýr töluliður sem verður þá 6. tölul. og þar komi að það megi lána til iðnaðarsvæðisins á Grundartanga allt að 500 millj. kr. í 3. lið brtt. er lögð til sú breyting að Landsvirkjun geti tekið allt að 9 milljarða kr. að láni á næsta ári sem er breyting úr 4,8 milljörðum sem voru í frv. Ástæðan fyrir aukinni lánsfjárþörf er áform um virkjanaframkvæmdir á árinu 1997 í þágu fyrirhugaðs 60 þúsund tonna álvers Columbia Ventures Corporation á Grundartanga sem áætlað er að hefji starfsemi um mitt ár 1998 og stækkun Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga sem áætlað er að verði lokið haustið 1999. Nefndin fjallaði ítarlega um þessar fyrirhuguðu framkvæmdir svo sem fram hefur komið í fjölmiðlum. Það er búið að ganga frá meginatriðum samnings milli ríkisins og Columbia Ventures Corporation um málið og allt það sem hefur gerst hefur bent til þess að af þessari framkvæmd verði. Columbia Ventures Corporation er því nú að leita fjármögnunar á fjárfestingu sinni og er áætlað að því verki verði lokið í marsmánuði 1997. Skilningur nefndarinnar er sá að framkvæmdir við virkjanir muni ekki hefjast nema fyrir liggi verklokaábyrgð vegna byggingar álverksins og er lánsheimildin til Landsvirkjunar veitt í því ljósi. Nefndin mun jafnframt taka málið til umfjöllunar á nýjan leik þegar fjármögnunarvinnu Columbia Ventures Corporation er lokið þannig að hún getur þá lagt mat á stöðu málsins áður en Landsvirkjun hefur framkvæmdir og tekur lán vegna þeirra. Þannig vill nefndinn ganga úr skugga um að þær forsendur standist sem upphaflega eru lagðar til grundvallar lánsheimild til Landsvirkjunar. Nefndin vekur sérstaklega athygli á því að framkvæmdartími Landsvirkjunar vegna nýs álvers og stækkunar Járnblendiverksmiðjunnar er þrjú ár og framkvæmdakostnaður er alls um 19 milljarðar kr. á vegum Landsvirkjunar. Þetta er að sjálfsögðu áhætta sem nefndin telur að sé hægt að taka. Það sem fyrir liggur er að það verður ekki lagt í virkjanaframkvæmd nema verklokaábyrgð vegna álversframkvæmdanna sé til staðar og jafnframt að hið nýja álver muni geta framleitt á kostnaðarstigi sem liggur fyrir neðan miðju í hópi þeirra álvera sem nú selja framleiðslu sína á álmörkuðum. Það er afar mikilvægt að álverið sé hagkvæmt í rekstri og bendir allt til þess að svo verði og því mun þessi framkvæmd á vegum Landsvirkjunar fyllilega vera áhættunnar virði. Í 4. lið brtt. er lagt til að í fyrsta lagi fái hafnarsjóður Grundartangahafnar allt að 200 millj. kr. ábyrgð vegna framkvæmda við höfnina. Í öðru lagi er verið að veita Vatnsveitu Akureyrar allt að 2.100 millj. kr. ábyrgð vegna skuldbreytingar eldri lána. Í þriðja lagi er verið að veita lyfjabúð Háskóla Íslands allt að 35 millj. kr. ábyrgð vegna endurbóta á fasteigninni Austurstræti 16. Greinargerðin með þessu er í nefndaráliti meiri hlutans. Í 5. lið brtt. er lagt til að fjmrh. verði heimilt að ábyrgjast mögulegar skaðabótakröfur vegna notkunar lyfsis Thalidomide. Vegna auka- og hliðarverkana lyfsins afgreiðir framleiðandi þess það ekki nema viðkomandi ríki veiti slíka ábyrgð auk þess sem tilvonandi neytendur eru látnir undirrita skjal þess efnis að þeir muni ekki hafa uppi neinar bótakröfur vegna hugsanlegra aukaverkana lyfsins, hvorki á hendur framleiðanda né ríkissjóði. Hæstv. forseti. Meiri hlutinn hyggst gera frekari brtt. við 3. umr. Þær felast í því að stilla af töluna í 1. gr. frv. Auk þess er framlenging á heimildum ríkissjóðs til skuldabréfaútgáfu sem tengist starfsemi þess á fjármagnsmarkaði en mun verða mælt fyrir því við 3. umr. málsins.

Herra forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur umræðuna. Eins ætla ég að nefna þrjú efnisatriði sem eru á verksviði annarra ráðherra ef þeir vildu vera svo vinsamlegir að vera til staðar. Mér er kunnugt um að a.m.k. var hæstv. menntmrh. hér rétt áðan. Ég ætla lítillega að nefna málefni lánasjóðsins sem hér falla undir, sömuleiðis málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar heitins þannig að ef hæstv. samgrh. væri nærri, þá væri ekki úr lagi að hann yrði viðstaddur og að síðustu málefni sem varða iðnrn. og viðskrn., þ.e. áformaðar stóriðjuframkvæmdir og lántökuheimildir vegna þeirra. Þessi þrjú efnisatriði af mörgum ætla ég að nefna sérstaklega, herra forseti, og til hægðarauka læt ég forseta vita af því nú í byrjun ræðu minnar.

Þannig að forseti hafi rétt eftir hv. þm., vildi hann fá menntmrh., samgrh. og viðskrh.?

Rétt, auk hæstv. fjmrh. Þó að af ýmsu fleiru sé að taka, hæstv. forseti, ætla ég tímans vegna að láta nægja að staldra við þessi þrjú atriði, enda má segja að öllum tengist þeim stærri pólitísk álitamál.

Ef forseti má trufla ræðu hv. þm. andartak, þá er það þannig að hæstv. viðskrh. er ekki í húsinu né heldur hæstv. samgrh. Er það ósk þingmannsins að þeir verði kallaðir hingað til fundar?

Ég hefði gjarnan viljað það já, að þeim væri a.m.k. gerð grein fyrir því að þeirra nærveru væri óskað. Það verður svo að ráðast hvernig það stendur af sér. Ég tel nú til að mynda að hæstv. viðskrh., sem á hér undir stærstu töluna af öllum, ætti að reyna að greiða fyrir framgangi mála og hæstv. ráðherra almennt með því að vera tiltækir þegar þeirra mál koma á dagskrá. Við höfum orðið nauman tíma eins og kunnugt er, herra forseti, til að ljúka störfum fyrir jólaleyfi og hér eru stórmál á ferð þannig að ég mælist a.m.k. til þess að hæstv. viðskrh. mæti. Staðreyndin er sú að málefni flugstöðvarinnar heyra stjórnskipulega undir utanrrh. þó að það sé samgöngumál þannig að út af fyrir sig er það ekki síður hann en samgrh. sem ætti að koma þar til sögunnar þó að vísu sé hér verið að tala um þann þátt málsins að taka fjárveitingar af flugmálaáætlun og setja inn í þessa hít og þetta tengist því máli. Herra forseti. Því er út af fyrir sig ekki á móti mælt að efnahagshorfur eru að ýmsu leyti um margt jákvæðar á yfirstandandi ári og hinu næsta. Þess sér t.d. stað í umtalsverðum tekjuauka ríkissjóðs á þessu ári sem ég ætla að koma lítillega að á grundvelli upplýsinga sem við í efh.- og viðskn. höfum fengið frá fjmrn. við yfirferð á tekjuhlið fjárlagafrv. en nú hefur farið fram endurskoðun á tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir næsta ár. Sömuleiðis endurmat á væntanlegri útkomu ríkissjóðs á þessu ári en þar eru á ferðinni umtalsverðar breytingar sem setja fjárlaga- og lánsfjárlagadæmið í þó nokkuð annað samhengi en það hefur verið áður. En þrátt fyrir þetta, herra forseti, og þrátt fyrir góðærið, sem mikið er talað um, eru líka miklar skuggahliðar á ferðinni. Þetta sést t.d. hvað tilfinnanlegast í því að skuldaaukning heimilanna heldur áfram á þessu ári og talið er að heimilin muni auka skuldir sínar um nálægt 30 milljarða kr. Þetta er á öðru ári eftir kosningar þegar Framsfl. komst til valda sem hafði lofað því alveg sérstaklega í kosningabaráttunni að endurreisa fjárhag heimilanna. Heill kafli í kosningastefnuskrá Framsfl. um fólkið í fyrirrúmi var helgaður verkefninu að endurreisa fjárhag heimilanna. Ríkissjóður heldur sömuleiðis áfram að auka skuldir sínar þó nokkuð dragi úr skuldaaukningunni en það ánægjulega er að sveitarfélögin ná að snúa þróuninni við og þeim virðist vera að takast að komast fyrir hallarekstur ef meðaltalið er tekið og skuldir þeirra eru hættar að aukast jafnvel heldur á niðurleið. Ýmislegt fleira mætti nefna, herra forseti, í þessu almenna samhengi sem hér hefur áhrif og þá vil ég sérstaklega nefna vextina. Minna á raunvaxtastigið sem nú geisar á Íslandi. Gífurlega háir raunvextir hljóta auðvitað að setja málin í alveg sérstakt samhengi og líka þetta sem ég nefndi, skuldastöðu heimilanna og fleiri aðila. Þá skiptir að sjálfsögðu raunvaxtastigið öllu fyrir möguleika heimilanna til að bera sínar skuldir. Það er ljóst að stór hluti af þeim skuldum eru lausaskuldir, skuldir sem eru næmar fyrir breytingum á vöxtum og hverra vextir fylgja upp tiltölulega fljótt þegar raunvaxtahækkun verður. Það er að mínu mati ekkert áhorfsmál þær andstæður sem við er að glíma í efnahagsstjórninni. Annars vegar viðleitni Seðlabankans til að slá á viðskiptahalla og verja gengi krónunnar fyrir þrýstingi með því að hleypa vöxtunum upp. Hins vegar skuldastaða heimilanna og áframhaldandi skuldaaukning. Þetta tvennt rekst á því það er auðvitað alveg ljóst að með vaxtahækkunum þarna er enn verið að íþyngja heimilunum að þessu leyti, skuldugari hluta þeirra. Í heildina tekið, herra forseti, má segja að ekki fari mikið fyrir víðsýnni eða framsækinni efnahagsstjórnun eða samræmingu á henni. Það verður ekki séð að mjög góður taktur sé milli hæstv. ríkisstjórnar og Seðlabankans um þessar mundir. Ég hlýt að nefna að lokum sem undir þetta fellur, herra forseti, viðskiptahallann sem er mjög ískyggilegur og stefnir í eina 15 ef ekki 20 milljarða króna á næsta ári. Þar hafa orðið skörp og mjög hrikaleg umskipti og þau eru að sjálfsögðu ávísun á skuldasöfnun erlendis og gamalt ógæfufar sem við viljum mjög ógjarnan fara ofan í. Herra forseti. Áður en ég kem að þeim þremur einstöku efnisatriðum sem ég ætla að gera sérstaklega að umtalsefni vil ég ræða aðeins um tekjuforsendurnar sem ríkisfjármálin hvíla á á þessu ári og hinu næsta og einnig um þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að frysta persónufrádrátt og þar með skattleysismörk á næsta ári og leggja upp í árið með þær stærðir, óbreyttar frá fyrra ári, sem eru auðvitað ein mestu tíðindin sem komið hafa fram nú við afgreiðslu þessara frv. eða mála undir lok vinnunnar á þingi. Í tekjuhlið ríkissjóðs kemur ýmislegt athyglisvert í ljós, herra forseti, sem ástæða er til að hafa í huga þegar við erum að loka ríkisfjármála- og lánsfjárlagadæminu um áramótin. Þá er nauðsynlegt að staldra fyrst við breytingarnar sem orðið hafa á árinu 1996 og vekja ýmsar spurningar svo ekki sé meira sagt. Það er þannig, herra forseti, að tekjuskattur einstaklinga hefur haldið áfram að aukast umfram áætlun þannig að þar hafa orðið allmiklar breytingar jafnvel bara nú við endurskoðun í desember frá því sem talað var um í september. Fjárlögum var lokað þannig að tekjuskattur einstaklinga átti að gefa 17 milljarða og 250 milljónir. Í september sl. var þetta endurskoðað og talið að tekjuskatturinn mundi skila 20 milljörðum og 515 milljónum. Nú í desember hefur þetta enn verið endurskoðað og talan er komin upp í 21 milljarð og 305 milljónir. Ef þetta gengur eftir sem það væntanlega gerir í öllum aðalatriðum þar sem svo langt er liðið á árið og það nánast búið mun tekjuskattur einstaklinga skila ríkissjóði á árinu 1996 rúmum 4 milljörðum króna umfram það sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Það er talsverður búhnykkur svo ekki verði meira sagt. En það athyglisverða er að á sama tíma er tekjuskattur fyrirtækja lækkandi við hverja endurskoðun. Fjárlögin gerðu ráð fyrir 4.600 milljónum, septemberendurskoðunin 4.450 milljónum, desemberendurskoðunin aðeins 4.115 milljónum. Tekjufallið frá fjárlögunum eru tæpar 500 milljónir króna. Þannig að þetta er algjörlega sitt í hvora áttina. Á sama tíma og tekjuskattur einstaklinganna, sá skattur sem launamennirnir bera vex um rúma 4 milljarða þá lækkar tekjuskattur fyrirtækjanna í góðærinu í um tæplega hálfan milljarð. Og ég vænti þess, herra forseti, að fleirum en mér finnist þetta skrýtið, finnist þetta a.m.k. ekki sanngjarnt. Og þá er rétt að hafa í huga fréttir af uppgjöri fyrirtækja bæði ársreikningum fram eftir ári og fram yfir mitt ár og milliuppgjörum nú síðustu mánuðina þar sem tíundaður er ríkulegur gróði margra stöndugustu fyrirtækja landsins sem ættu auðvitað að vera að leggja í þann pott að greiða tekjuskatt af hagnaði sínum í ríkissjóð. En það er fleira, herra forseti, sem vekur athygli og ég ætla aðeins að staldra við eitt. Það er sú staðreynd að virðisaukaskattur er að skila ríkissjóði verulega lægri tekjum, eða ég kalla það verulega lægri tekjum, en gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins. Þannig var í fjárlögunum reiknað með að virðisaukaskattur gæfi 45 milljarða og 820 milljónir, í septemberendurskoðuninni var gert ráð fyrir að þetta mundi standast allvel, gæfi 46 milljarða, jafnvel ívíð meiri tekjur en í desember er þessi tala allt í einu komin niður í 45 milljarða og 500 milljónir. Og vöntunin, það sem virðisaukaskatturinn gefur þá minni tekjur en fjárlög gerðu ráð fyrir, er upp á 320 millj. kr. Og ég spyr, rétt eins og með tekjuskatt fyrirtækjanna: Hvernig má það vera í miðju góðærinu, í allri þenslunni, í allri veltuaukningunni í þjóðfélaginu að virðisaukaskatturinn sé að skila minni tekjum í ríkissjóð? Er það ekki nokkurt umhugsunarefni að skattbyrðin sé þá í þessum skilningi að flytjast yfir á launamenn í svona gífurlegum mæli að þeir borgi 4 milljarða í viðbót en bæði neysluskattarnir, virðisaukaskatturinn og tekjuskattar fyrirtækjanna lækki. Nú má leita skýringa við þessu og að sjálfsögðu höfum við spurt eftir því í efh.- og viðskn. hverju það sæti að bæði fyrirtækin og virðisaukaskatturinn eru að gefa eftir og skila minni tekjum, öfugt við það sem mætti ætla. Skýringin gagnvart fyrirtækjunum er nú sisona, að það séu sveigjanlegar fyrningarreglur og það séu gamlir tapfrádrættir sem reynist þeim eina ferðina enn notadrjúgir þegar kemur að því að komast hjá því að gjalda keisaranum, þ.e. hæstv. fjmrh., sitt. Og einmitt þá eru menn að grípa til þess að gera þær reglur rýmri samanber brtt. meiri hlutans við tekjuskattsfrv. á dögunum. Hvað virðisaukaskattinn snertir er helst gripið til þeirrar skýringar að þar komi til stórauknar fjárfestingar og þar með aukinn innskattur til frádráttar við virðisaukaskattsuppgjör fyrirtækjanna. Það kann vel að vera og ekki ætla ég að neita því að á ferðinni sé í talsverðum mæli. En ég set spurningarmerki við að það geti dugað til að núlla algjörlega út alla veltuaukninguna sem ætti að fara yfir virðisaukaskattinn miðað við veltuaukninguna í þjóðfélaginu. Ég hvet menn til að fara út á göturnar og taka leigubíl eða fara á veitingahús eða gera eitthvað annað því um líkt, spyrja bara hvaða þjónustuaðila sem er í þjóðfélaginu um það hvort það stemmi við þeirra tilfinningu fyrir veltunni, fyrir peningum í umferð, að þeir séu að dragast saman. Ég hygg að svarið yrði nei. Þannig að það er afar erfitt að útskýra hvernig það getur gerst að virðisaukaskatturinn skuli ekki gefa meiri tekjur. Og við hljótum að hafa áhyggjur af því. Við hljótum að spyrja okkur: Eru einhverjir hlutir að gerast sem eiga eftir að koma í bakið á okkur? Er kerfið farið að leka meira en það hefur gert? Fer aukningin fram hjá kerfinu? Er veltuaukningin í þessum skilningi neðan jarðar? Erum við að fara inn í eitthvert ítalskt ástand að hagkerfið sé að vaxa fyrst og fremst í neðanjarðargeiranum? Eru breytingarnar, heimskulegu breytingarnar sem gerðar voru á endurgreiðslum virðisaukaskatts vegna fjárfestinga í íbúðarhúsnæði, bygginga og endurbóta íbúðarhúsnæðis og eru að hluta til komnar til framkvæmda, að hluta til fram undan, farnar að hafa áhrif á það að virðisaukaskattsskil vegna þeirrar starfsemi eru komin undir yfirborðið? Og eru jafnvel fælingaráhrif þar á ferð þ.e. að menn séu hættir að skila reikningum vegna þess að þeir hafa heyrt að þetta standi til? Herra forseti. Þessar umhugsunarverðu staðreyndir um endurmat á tekjuforsendum ríkissjóðs á þessu ári endurspeglast að sjálfsögðu í áætlunum eins og þær liggja núna fyrir fjárlagaárið 1997, sem við erum að ganga frá í fjárlögum og lánsfjárlögum. Þannig er reiknað með því eðlilega að tekjuskattur einstaklinga skili meiri tekjum á næsta ári en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir í haust. Að sjálfsögðu framreikna menn það inn í næsta ár og launamönnunum er af sínum tekjum ætlað að greiða hærri skatt en áður upp á tæpan milljarð króna --- 975 millj., 16.775 millj. í staðinn fyrir 15.800 millj. Og fyrirtækjunum er ætlað að greiða minna. Þau eiga í stað 4.835 millj. samkvæmt áætlun nú, að greiða 4.550 eða 285 millj. krónum minna. Þannig að ef við leggjum saman minni tekjuskattsskil fyrirtækjanna á þessum tveimur árum sem nú eru undir árinu sem er að líða og því næsta, þá eru fyrirtækin að borga næstum 800 millj. kr. minna. Og í samræmi við nýjustu upplýsingar um minni tekjur af virðisaukaskatti á næsta ári reikna sérfræðingar með því að 450 millj. kr. minni tekjur komi út úr virðisaukaskattinum á árinu 1997 en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þetta þýðir, herra forseti, að heildartekjur ríkissjóðs vaxa samkvæmt þessari desemberendurskoðun um 640 millj. kr., verða 126 milljarðar rétt rúmlega. Það þýðir að menn hafa rúmlega slátrað, með hækkun í meðferð fjárlaga við 2. umr., þessum tekjuauka þannig að útkoma ríkissjóðs verður sem því nemur. Ég held, herra forseti, að það sé fullkomin ástæða til að spyrja sig ákveðinna spurninga í sambandi við þessar tölur og fróðlegt væri að heyra mat hæstv. fjmrh. á nýjustu endurskoðun á tekjuhliðinni, hvort hann telji, hæstv. ráðherra, að þetta muni ganga eftir sem nú er reiknað með og hvort hæstv. ráðherra sé að fullu og öllu sáttur við þær skýringar sem menn hafa verið að reyna að finna á þessum breytingum. Herra forseti. Þá er ég kominn að hinu aðalatriðinu sem ég ætlaði að ræða við hæstv. forseta og það er sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar sem varð heyrum kunn nú á síðustu sólarhringum; að það eigi að loka fjárlaga- og skattlagningardæmunum fyrir árið 1997 þannig að upphæðir, persónufrádráttar, sjómannafrádráttar og bótaliða eins og barnabóta, barnabótaauka og vaxtabóta eigi að standa í stað í krónutölu milli ára. Það þýðir á mannamáli að þessir liðir eiga ekki að taka verðlagsuppfærslum nú um áramótin eins og þeir hafa undantekningarlaust gert, þó með mismunandi hætti, í gegnum tíðina. En ég hygg að það hafi aldrei áður nokkur fjmrh. gengið svo langt að ætla að loka fjárlagafrv. án þess að hreyfa þessar stærðir. Að láta þær rýrna að fullu og öllu um verðlagshækkanir þótt litlar séu sem betur fer samanborið við það sem var stundum áður. Þetta mál þarf líka, herra forseti, að skoða og setja í samhengi við það sem hefur verið að gerast í tekjustreyminu í þjóðfélaginu og ekki síst hinum aukna tekjuskatti einstaklinga sem aftur stafar af því að það hefur sem betur fer orðið ákveðin launaþróun sem mælist í meiri tekjum og meiri skatti af þeim. Staðreyndin er sú, herra forseti, að eins og nú er farið að uppfæra þessa þætti, þá er ég sérstaklega að tala um skattleysismörk eða persónufrádráttinn, þá vinnur það kerfi ákaflega markvisst með ríkissjóði við þær aðstæður að það er uppsveifla í þjóðfélaginu. Hæstv. fjmrn. býr sem sagt við það skínandi góða fyrirkomulag að persónufrádrátturinn er ákvarðaður við afgreiðslu tekjuskattsfrv., yfirleitt við áramót. Hann er festur þar í krónutölu og hann tekur kannski mið af einhverri tiltekinni spá um launaþróun eða launahækkanir ef hann á að fylgja þeim. Ef þær verða hins vegar meiri þá þyngist skattbyrðin af þeim sökum sjálfvirkt eftir því sem launaþróunin verður innan ársins. Þegar upp er staðið hefur hæstv. fjmrh. náð sér þar í viðbótarprik. Þetta kerfi hefur greinilega þjónað hæstv. fjmrh. ákaflega vel á yfirstandandi ári. Það á sinn þátt í því að tekjuskattur einstaklinga skilar miklu hærri fjárhæðum í ríkissjóð á árinu 1996 en reiknað var með, því persónuafslátturinn hefur staðið óbreyttur í krónutölu allt árið. Herra forseti. Ég held að það sé fróðlegt fyrir menn að fá þær tölur sem ég hef nú fengið frá fjmrn. um það hvað þetta þýðir í krónum talið fyrir hvern og einn. Bara sú staðreynd að persónufrádrátturinn eða skattleysismörkin eiga ekki að breytast nú um áramótin, þótt ekki væri nema um þau skitnu 2% sem t.d. tryggingabæturnar eiga að gera. Persónuafslátturinn er nú á mánaði 24.544 kr. Miðað við tæplega 42% skatt og að teknu tilliti til skattfrelsis 4% iðgjalda í lífeyrissjóð, verða þá skattleysismörkin 60.960 kr. Ef þessar fjárhæðir hefðu hækkað, þótt ekki væri nema um þessi 2%, þá hefði persónuafslátturinn átt að fara í rúmlega 25.000 kr., úr þessum 24.500 kr., og skattleysismörkin í 62.000 kr. eða liðlega það. Ef þetta væri látið hækka í samræmi við áætlaða launaþróun á næsta ári sem er 3,5% samkvæmt forsendum fjárlagafrv. --- það væri auðvitað hið eðlilega ef menn ætluðu að núllstilla skattleysismörkin gagnvart líklegri launaþróun á næsta ári --- þá hefðu menn auðvitað átt að vera sjálfum sér samkvæmir og taka prósentuna sem er í forsendum fjárlagafrv. um launaþróun á næsta ári, 3,5%, og hækka persónuafsláttinn um það. Þá ætti hann að fara í 25.403 kr. og skattleysismörkin í nálægt 63.000 kr. Þá þegar er þetta farið að skipta fólk umtalsverðu máli. Liðlega 2.000 kr. kæmu í hverjum einasta mánuði í vasa launamannsins í stað þess að lenda í kassanum hjá hæstv. fjmrh. ef menn hækkuðu persónuafsláttinn eins og eðlilegt væri miðað við forsendur ríkisstjórnarinnar sjálfrar um áætlaða launaþróun á næsta ári. Ég fullyrði að það eru þúsundir og aftur þúsundir og tugir þúsunda skattgreiðenda í landinu sem munar mikið um þessar rúmlega 2.000 kr. á mánuði, sem munar mikið um þessa 25.000 kr. tekjuskerðingu á ári með þyngri sköttum ef skattbyrðin verður á þessum grundvelli allt næsta ár. Þá er það eftir sem þó er kannski alvarlegast að fram undan eru kjarasamningar. Fram undan eru væntingar um launahækkanir sem nema miklu hærri prósentum en hér er verið að tala um, að minnsta kosti hjá lægst launaða fólkinu. Það vita allir. Verkalýðshreyfingin er að gera sér vonir um að sækja umtalsverðar kjarabætur í samningum nú á næstu vikum. Við skulum þess vegna skoða hvernig dæmið gæti litið út ef launahækkanirnar yrðu ekki 2% og ekki 3,5% heldur t.d. 5% eða 10%.

Eða fimm sinnum fimm prósent.

Eða fimm sinnum fimm prósent eins og hæstv. samgrh. vill hafa þær. Hann veit að láglaunafólkinu veitir ekkert af 25% kauphækkun. Þá verða tölurnar stærri, bæði skerðingin hjá einstaklingunum en líka tekjuaukinn hjá hæstv. fjmrh. Nú er það að vísu svo að hinir ágætu reiknimeistarar í fjmrn. aðallega hafa ekki treyst sér til á svo skömmum tíma að fara að umreikna dæmið miðað við mun meiri launahækkanir á næsta ári. Þá þarf að sjálfsögðu að taka inn í samhengi þess heildaráhrifin vegna þess að ríkið er náttúrlega líka launagreiðandi og missir út tekjur ef kaup opinberra starfsmanna hækkar. En það er engu að síður alveg ljóst að þarna er verið að búa til hroðalegan gaffal á verkalýðshreyfinguna í komandi kjarasamningum. Hæstv. fjmrh., ríkisstjórnin, hefur ákveðið að láta verkalýðshreyfinguna fara í samninga við vinnuveitendur við þær aðstæður að persónuafslátturinn er frystur. Það þýðir að skattbyrðin verður þeim mun meiri eftir því sem launin hækka um fleiri krónur. Þetta er óþverragaffall sem hæstv. fjmrh. ætlar að færa verkalýðshreyfingunni í jólagjöf. Að láta hana fara í kjaraviðræður við þessar aðstæður. Margt er fleira mjög sérkennilegt í þessu máli, herra forseti. Miðað við það sem fjmrn. gefur okkur upp, þá sparar þessi ákvörðun um að frysta persónuafsláttinn, sjómannafrádráttinn, barnabæturnar, barnabótaaukann og vaxtabæturnar, allt fast í krónum eins og gengið var frá því í desember í fyrra og miðað við 2% verðlagshækkun og 3,5% launahækkun þá sparar þetta ríkissjóði eitthvað um 800 millj. kr. En þá kemur að því sérkennilega, herra forseti, að það á ekki að telja þessar 800 millj. kr. fram. Það á að loka fjárlögunum, lánsfjárlögunum og stilla dæmið af með þessar 800 millj. kr. útiliggjandi. Það er skrýtin aðferð, herra forseti. Það er merkilegt bókhald. Það heitir á máli almennings að telja ekki fram tekjur sem menn eiga í vændum. Af hverju á þetta að vera svona? Jú, vegna þess segir ríkisstjórnin að hún reiknar með að peningarnir verði notaðir í annað á árinu. Eiga þeir þá ekki að fara yfir ríkisbókhaldið, hæstv. fjmrh.? Jú, ætli það eigi nú ekki að skrá þá þegar þar að kemur. En það er stofnað til teknanna og því er svo vísað til framtíðarinnar hvernig þeim verður ráðstafað. Enn einu sinni er jaðarskatturinn dreginn fram og sagt, jú, þarna eru menn að skapa sér svigrúm til að gera ráðstafanir gagnvart jaðarskattinum. Höfum við ekki heyrt þetta einhvern tímann áður, herra forseti? Það er eins og mig minni það. Það voru nefnilega gerðar skattalagabreytingar í fyrra þar sem t.d. hlutabréfafrádráttur var lækkaður og það átti að fella hann niður. Hann verður þrepaður niður nú á næstunni. Hvað átti að gera við peningana? Það átti að nota þá í þetta sama. Í að mæta jaðarskattaaðgerðum. Það bólar hins vegar ekkert á þeim. Þannig að ríkisstjórnin er búin að selja okkur tvisvar að hún sé að ná sér í tekjur, sé að safna í sarpinn til að eiga þar forða þegar kemur að því að gera eitthvað í óréttlætinu vegna jaðarskattanna. Hvernig er safnað í sarpinn? Það er safnað í sarpinn núna með því að lækka skattleysismörkin sem auðvitað bitnar mjög þungt á nákvæmlega sömu hópum og bera óréttlætið af jaðarsköttunum. Að vísu mest á lágtekjufólkinu, því það er næmast fyrir breytingum á skattleysismörkunum að sjálfsögðu, en auðvitað er það þannig engu að síður að lágtekjufólk og miðlungstekjufólk situr fast hlið við hlið í þessari gildru. Herra forseti. Ég átel og gagnrýni mjög harðlega hvernig ríkisstjórnin er að loka þessum málum. Ég tel það líka lúalega framkomu að tilkynna þessa ákvörðun ekki fyrr en hér á allra síðustu klukkustundum sem verið er að vinna þessi mál í þinginu. Þetta stórbreytir þeim forsendum sem við t.d. í efh.- og viðskn. höfum verið að vinna með gagnvart heildardæminu á næsta ári. Þetta hefur mikil áhrif á dreifingu skattbyrði gagnvart þeim sem í hlut eiga, gagnvart lágtekjufólki, öldruðum og öðrum slíkum, sem eru mjög næmir fyrir breytingum á þessum mörkum. Þegar maður setur þetta svo í samhengi við það að hæstv. ríkisstjórn er á hina hliðina búin að ákveða að hækka lífeyrisbætur einungis um 2% á næsta ári og er búin að aftengja atvinnuleysisbætur og elli- og örorkulífeyri þeirri launaviðmiðun sem áður var í gildi, með þeim svardögum að vísu í fyrra að það yrði ekki notað til að skerða bæturnar sem það gerir svo að sjálfsögðu nú með því að hækka þær eingöngu um 2% í stað þess að þær hefðu átt að fylgja launaþróuninni miðað við fyrri forsendur og hækka um 3,5% ef menn hefðu ætlað að standa við orð sín, þá finnst mér ríkisstjórnin vera að ganga fram af ótrúlegri ósvífni gagnvart þessu hvoru tveggja. Á aðra hliðina er persónufrádrátturinn frystur, bótafjárhæðirnar frystar, þar með talið barnabætur og barnabótaauki. Ætli það sé nú ekki barnafólkið með tekjutengingarnar á herðunum sem lendir hvað verst í vítahring jaðarskattanna þannig að ekki er þetta aðgerð sérstaklega til að hjálpa þeim. Hinum megin eru elli- og örorkulífeyrir og atvinnuleysisbæturnar í raun skertar á sama hátt. Herra forseti. Ég hef undir höndum tölur um það hvernig t.d. barnabæturnar og barnabótaaukinn skerðast af þessum sökum í krónum og aurum. Ég veit að það eru tölur sem ýmsa varðar um, en tímans vegna ætla ég að sleppa því að lesa þær upp þótt fróðlegt hefði verið. Það er alveg ljóst að þarna eru á ferðinni umtalsverðar fjárhæðir. Ef við tökum t.d. bætur með börnum einstæðra foreldra þar sem hæstu tölur eru á ferð þá eru bætur með börnum einstæðra foreldra umfram eitt 74.000 kr. nú en færu í 77.700 ef þær hækkuðu um 5%, 76.000 kr. ef þær fylgdu launaþróuninni og hækkuðu um 3,5% og 75.500 þó hækkunin væri aðeins þau 2% sem lífeyririnn er þó hækkaður um, jafnskammarlegt og það er. Þetta, herra forseti, tel ég óhjákvæmilegt að gagnrýna og að það sé eðlilegt að hæstv. fjmrh. svari fyrir þessar ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar við þær umræður sem eftir eru um lánsfjárlög og fjárlög. Ég spái því að þetta muni mælast gríðarlega illa fyrir úti í þjóðfélaginu, að þetta muni þykja fáheyrð fólska gagnvart almenningi. Og ég held að hæstv. fjmrh. sé að reisa sér hér alveg einstaka níðstöng í sögunni, að verða fyrsti fjmrh. sem frystir persónuafslátt og lætur hann ekki taka neinum breytingum milli ára og skerðir hann eða þyngir skattbyrðina með þeim aðferðum. Og ég tel að þegar verkalýðshreyfingin áttar sig á því hvers konar níðingsgaffal hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin er að setja á hana með þessum hætti þá geti menn varla talið annað en að ríkisstjórnin kasti stríðshanskanum með því að ætla verkalýðshreyfingunni að fara inn í kjarasamninga á móti þessum gaffli. Það liggur nú þannig. Auðvitað er það alveg morgunljóst að fyrirslátturinn um jaðarskattana er orðinn beinlínis grátlegur, í besta falli grátbroslegur, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur ekkert gert í þeim málum í eitt og hálft ár. Hún þvælir þeim áfram í nefnd einhvers staðar út í bæ og ber fyrir sig aftur og aftur við fjárlagaafgreiðslu eftir fjárlagaafgreiðslu að ekkert sé hægt að gera í því máli af því að það sé nefnd að störfum. Nefnd að störfum, heyr á endemi! Það var tveggja tíma verk að útfæra tillögur um bráðabirgðaaðgerðir að minnsta kosti til að taka á því óréttlæti. Herra forseti. Með vísan til aðstæðna í þinghaldinu á síðustu klukkustundunum þá hef ég ekki fleiri orð um þetta en ég hefði svo sannarlega getað hugsað mér að ræða nokkuð rækilegar yfir hausamótunum á hæstv. ráðherrum til að reyna að stuðla að því fyrir mitt leyti að reyna að koma þessu út í þjóðfélagið því ég er alveg viss um að hér er mikil sprengja í farangrinum. Þá er ég kominn að þeim efnisþáttum sjálfs lánsfjárlagafrv. sem ég ætlaði að gera sérstaklega að umtalsefni. Ég nefni þar í fyrsta lagi Lánasjóð íslenskra námsmanna. Það er að sjálfsögðu mál sem er alþekkt úr umræðunni hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið þar að málum. Þar hafa stjórnarflokkarnir deilt. Þar hafa kosningaloforðin verið gjörsvikin og efndirnar eru þær að sögn að það eigi að láta lánasjóðinn hafa 100 millj. kr. sem hann átti ekki að fá ella upp í eitthvert samkomulag sem enginn veit um hvað er, nema hæstv. forsrh. segir: ,,Ja, það felur í sér einhvers konar samtímagreiðslur á námslánum og þær verða eitthvað skoðaðar þessar óskir námsmanna um lagfæringar.`` En þá bregður svo sérkennilega við að breytingartillaga gagnvart Lánasjóði íslenskra námsmanna í þessu máli er til lækkunar upp á 170 millj. kr. Við höfum satt best að segja litlar skýringar fengið á því hvernig þetta samkomulag rímar við þessa breytingu. Hér er talað um að vísu að tekjuáætlun sjóðsins hafi verið endurskoðuð og komi skár út, þ.e. bæði meiri endurgreiðslur og minni þörf. En það er óhjákvæmilegt við þessar aðstæður nú að kalla eftir hvar samkomulag stjórnarflokkanna um Lánasjóð íslenskra námsmanna sé. Hvernig er það? Hvers konar samtímagreiðslur er þar verið að tala um? Er ekki alveg ljóst að það er hreint málamyndasamkomulag, það er ekki neitt ef það á einungis að þýða 100 millj. kr. breytingu á útgjöldum lánasjóðsins eða fjárhagsstöðu hans. Ég held, herra forseti, að það liggi í hlutarins eðli að úr því að þar er ekki verið að tala um meira en slíkt, hreina smáaura, þá hlýtur þar að vera á ferðinni minni háttar breyting. Í öðru lagi, herra forseti, flytur meiri hlutinn breytingartillögu um að lækka lántökuheimild til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar um 530 millj. kr. Það skýrist af því að það á að fresta framkvæmdum við flugstöðina sem áður höfðu verið fyrirhugaðar strax á næsta ári m.a. og sérstaklega í tengslum við svonefnt Schengen-samkomulag. Nú er að vísu blessunarlega svo að þetta Schengen-samkomulag sem hæstv. utanrrh. hefur tekið einstakt ástfóstur við --- hann telur það með sínum allra merkustu verkum að koma á þessari Schengen-aðild --- mun sem betur fer frestast. Það frestast um að minnsta kosti ár. Þarf þar af leiðandi ekki að ráðast í þessar framkvæmdir þess vegna á flugstöðinni. Ef hæstv. ráðherra vildi aðeins staldra við í þingsalnum af því að ég er að ræða alveg sérstakt óskabarn allra utanrrh. eins og kunnugt er, þ.e. Flugstöð Leifs sáluga Eiríkssonar í Keflavík.

Blessuð sé minning hans.

Blessuð sé minning hans. Ég veit ekki hvers hann á að gjalda blessaður karlinn að þetta skuli hafa verið skírt í höfuðið á honum. Það verð ég nú að segja. Það á sem sagt að hætta við þessar framkvæmdir. Eftir stendur hins vegar að skuldasúpan, óráðsían sem hefur fylgt þessu mannvirki frá byrjun, allt frá því að því var prangað inn á þjóðina af helmingaskiptastjórn Framsóknar og íhaldsins á árunum 1983--1987 og spreðað í það mörg hundruð millj. kr. til að ná að opna það fyrir kosningarnar 1987 svo hægt væri að taka framboðsmyndir af vissum mönnum framan við flugstöðina. En svo kom reikningurinn, óráðsíureikningur upp á marga milljarða kr. sem þetta mannvirki varð dýrara heldur en nokkurn tímann hefði þurft að vera. Þannig að nú er svo komið, herra forseti, að þarna rúlla menn á undan sér snjóbolta vegna flugstöðvarinnar sem er stækkandi á fimmta milljarði kr., þ.e. óráðsíboltinn vegna flugstöðvarinnar.

Flugstöðin er allt of lítil.

Það er nú það versta, hæstv. samgrh., að ofan í kaupið sitja menn uppi með einhverja dýrustu flugstöð í heimi og hún er þegar orðin of lítil. Hún er meira að segja svo illa hönnuð að það er ekki nokkur leið að byggja við hana. Það var ekki hægt að koma þar við innanlandsflugi því hún er kassi sem ekki er nokkur leið að breyta að neinu viti, enda hönnuð að hluta til sem hernaðarmannvirki með niðurfallsbrunnum sem þola engisprettur og guð má vita hvað af því að hún varð að standast staðla bandaríska hersins ef hann skyldi þurfa að grípa til hennar á válegum tímum eins og kunnugt er. Það mætti segja margar ótrúlegar sögur af því hvernig hönnunarvitleysan og óráðsían var þegar verið var að byggja þetta mannvirki. En það versta er, herra forseti, að flugstöðin er orðin of lítil og það þarf að stækka hana hvort sem er vegna samgönguþarfa Íslendinga sjálfra. Ég verð að segja alveg eins og er þó ég hafi vissa samúð með þessu aðhaldssjónarmiði og þessari þensluhræðslu hæstv. ríkisstjórnar, þenslufóbíunni sem hefur rænt þá svefni í stórum stíl, þá tel ég út af fyrir sig alvarlegt að menn skuli ekki komast í að undirbúa að minnsta kosti þær framkvæmdir sem eru augljóslega fram undan og verður að grípa til hvað sem líður öllum Schengen-samningum hæstv. utanrrh. Það á að vísu að bæta eitthvað úr því neyðarástandi sem ríkir í innritunarsalnum á næsta ári en þar er eins og kunnugt er biðröð langt út úr dyrum alla morgna á sumrin þannig að það er eiginlega ekki nokkur lífsins leið að leggja á sig að fara með flugvél að morgunlagi í gegnum Flugstöð Leifs Eiríkssonar yfir sumartímann. En það þarf líka að stækka flugvélahlöðin og koma þar við afgreiðslumöguleikum fyrir fleiri flugvélar. En það sem verst er þó er að hæstv. ríkisstjórn kemst ekki lönd né strönd með skuldaóráðsíuna. Enn einu sinni er verið að afgreiða lánsfárlög með viðbótarlántöku eða skuldbreytingaheimildum sem að vísu lækkar úr 1.950 millj. niður í 1.400 og eitthvað vegna þessa niðurskurðar. Eftir stendur að ríkisstjórnin hefur ekki frekar en fyrri ríkisstjórn komist áfram með að klára þetta mál. Það verður fróðlegt að vita hvort hæstv. núv. utanrrh. ætlar að verða sami sleðinn og forveri hans og velta þessu máli á undan sér árum saman, ár eftir ár og hafa það í fullkominni óráðsíu. Hæstv. utanrrh., sem er hér afar sjaldan eins og kunnugt er, hefur örugglega hina mestu ánægju af því að koma í ræðustólinn á eftir og gera okkur grein fyrir stöðunni í þessu máli.

Stöðuna í?

Stöðuna í flugstöðvarmálinu, hæstv. utanrrh.

Ég var að trufla hann. Ég biðst afsökunar.

Það er illa gert að trufla hæstv. utanrrh., alveg sérstaklega illa gert. Ég hef þá tillögu fram að færa til hæstv. utanrrh. að hann afhendi hæstv. samgrh. mannvirkið og láti á það reyna hvort samgönguráðherrar séu yfirleitt ekki betur til þess fallnir að leysa svona hluti heldur en utanríkisráðherrar 

Það er nú dálítið.

Já, það er að vísu þó nokkuð, það er rétt. Í þriðja lagi, herra forseti, ætla ég að ræða sérstaklega málefni Landsvirkjunar og stóriðjuframkvæmdir og má þá hæstv. utanrrh. slappa af í bili. En ég fagna því að hér er kominn hæstv. iðn.- og viðskrh. Þar er á ferðinni langstærsti pakkinn í þessu og sá sem við í minni hlutanum gerum alvarlegastar athugasemdir við. Við erum ekki einir um það því í raun og veru getum við að miklu leyti látið nægja að taka undir varnaðarorð meiri hlutans hvað varðar stöðuna í þessu máli. Ég er þá að sjálfsögðu að vísa til fyrirhugaðra samninga við fyrirtækið Columbia Ventures Corporation um byggingu álbræðslu á Grundartanga og tilheyrandi fjárfestingar Landsvirkjunar og fleiri aðila. Það er nokkuð óvenjulegt hvernig vinnan hefur þróast að því máli á vettvangi hv. efh.- og viðskn. og hvernig samskipti um það mál hafa verið við ýmsa aðila. Ég ætla af ýmsum ástæðum, bæði tímans vegna en líka til að hlífa mönnum við því sem þar eiga hlut að máli, ekki að fara alveg ofan í saumana á því máli en láta nægja að segja  Ég undirstrika það, herra forseti, að með okkar vinnu var ekki á ferðinni neitt annað en að afla sem traustastra upplýsinga í þessu máli og byggja ákvarðanatöku og meðmæli eða ráðgjöf til þingsins í nefndarálitum eða framsöguræðum á sem traustustum forsendum. Að halda einhverju öðru fram er ómaklegt með öllu.

Hver sagði?

Og ég mótmæli því að það hafi verið í okkar huga að rýra álit væntanlegra viðsemjenda eða samstarfsaðila Íslendinga. Ég neyðist, herra forseti, til að láta þessi orð falla hér og láta þau fara inn í þingtíðindin vegna fjölmiðlaumræðu um aðra hluti á undanförnum sólarhringum og læt svo lokið að ræða um það mál. En hér er alveg ljóst, herra forseti, að miklir fjármunir eru á ferð og það er líka ljóst að það skiptir ákaflega miklu máli um þróun ríkisfjármálanna og lánsfjármálanna á næsta ári hvort af þessum fjárfestingum verður. Þá er ég að vitna til málsins í heild, virkjanaframkvæmdanna, stóriðjuframkvæmdanna, bæði fyrirhugaðs álvers og fyrirhugaðrar stækkunar Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Það er hins vegar ekki reiknað inn í tekjuforsendur fjárlaga og ekki reiknað inn í lánsfjárlagarammann, ekki frekar en 800 millj. sem eru ekki taldar fram af hæstv. fjmrh. og er hann nú fyrsti fjmrh. sem mér er kunnugt um sem opinberlega og frammi fyrir þjóðinni er ber að því að telja ekki fram nema hluta af tekjum sínum. En það á að geyma utan við fjárlögin og ríkisbókhaldið eitthvað fram á næsta ár, væntanlegan tekjuauka sem leiðir af því að frysta fastan persónufrádrátt eins og ég vék hér að áðan.  Það er ljóst að stóra dæmið hér, sem ekki er inni í tekjuforsendum, ekki inni í veltutölum, ekki inni í áætlunum um þá hluti sem hér er verið að afgreiða, er stóriðjumálin. Þau eru ekki reiknuð inn, þau eru ekki talin fram. Þau eru þarna fyrir utan. Eru menn þó að segja að allt bendi til þess að þetta verði. Það er kannski ástæða til að fara varlega eftir sem áður í því að telja slíkt fram. Ég er ekki að gagnrýna það í sjálfu sér sem niðurstöðu. Ég er fyrst og fremst að vekja athygli á því og ég geri það m.a. vegna þess að það er ekki ýkjagömul en mjög slæm reynsla af því að menn fagni sigrum of snemma, að menn haldi sigurhátíðir og fari að reikna sér til tekna gróðann af stóriðjuframkvæmdum. Þeir þekkja það m.a. vel í Reykjaneskjördæmmi, er það ekki, herra forseti? Það var heldur svona snautlegt að þurfa að horfast í augu við það að hin glæstu plön um mikil álver sem þar átti að rísa og menn töldu vera algerlega í hendi og menn slógu um sig með í kosningabaráttu og guð má vita hvað runnu út í sandinn sem og auðvitað að aldrei komu af þeim neinar tekjur. Þá er kannski betra að hafa geymt sér það að telja sér það til tekna heldur en gera það fyrir fram. Að því leyti til er ég ekki að gagnrýna í sjálfu sér að lánsfjárlögin og tekjugrein fjárlagafrv. tekur ekki mið af þeim breytingum sem gætu orðið og óumdeilanlega verða umtalsverðar ef álver rís, virkjanir fara á fulla ferð o.s.frv. En það mun hins vegar ekki gerast, herra forseti. Það verður ekki ýtt á ræsihnappinn, hvorki hjá Landsvirkjun né annars staðar fyrr en þeim forsendum sem efh.- og viðskn. hefur kosið að skilyrða þessar heimildir er fullnægt.

Herra forseti. Þau sjónarmið sem við í stjórnarandstöðunni leggjum til grundvallar frv. til lánsfjárlaga sem er til umræðu hafa verið skýrð nokkuð í framsögu minni hluta. Ég mun því ekki fara mjög ítarlega yfir málið, enda hefur það verið í umræðu í tengslum við önnur frumvörp einnig á hinu háa Alþingi. Meginatriði málsins er það að þetta frv. endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta er nauðsynlegt fylgifrv. við efnahagsstefnu hennar og ber að skoðast í því samhengi. Við í stjórnarandstöðunni höfum lýst yfir andstöðu við þessa efnahagsstefnu. Það sem okkur finnst athugavert við frv., þ.e. þær heimildir sem verið er að leita eftir, varðar nokkur atriði. Til að mynda er ekki tekið á vanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eins og fyrirhugað var upphaflega þegar menn komu að því dæmi. Því var frestað hjá ríkisstjórninni og var það miður, en það er svo sem ekki í fyrsta sinn sem það gerist að menn ná ekki tökum á því máli. Við gagnrýnum og finnst sérkennilegt að heimild sem áður var óskað eftir til Lánasjóðs ísl. námsmanna er færð niður um 170 millj., að sögn vegna endurreiknings. Okkur finnst ekki vera mikið samræmi í því vegna þess að við teljum að einmitt sú fjárveiting sem veitt var til lánasjóðsins á fjárlögum og með þeirri hækkun sem var ákveðin við 2. umr. sé síður en svo nægjanleg til að standa skil á þeim skuldbindingum og þeim æskilegu breytingum í þeim málaflokki sem við höfum talað fyrir á hinu háa Alþingi. Eitt meginatriðið í lánsfjárfrv. er vitaskuld allt sem viðvíkur Landsvirkjun og fyrirhuguðum álversframkvæmdum. Áhyggjur ekki einungis minnihlutamanna í efh.- og viðskn. heldur einnig meiri hlutans hafa komið skýrt fram í umræðunni. Það var talin ástæða til að leita allra upplýsinga varðandi það efni, ekki einungis frá íslenskum aðilum. Það má e.t.v. segja að einmitt sú aðferð hafi markað óvissu málsins og vissan kvíða sem menn hafa varðandi það mál þó að nýjustu fréttir bendi til þess núna að allt horfi í rétta átt og hafi svo sem gert það. Þetta tekur sinn tíma. Hins vegar hefðum við í stjórnarandstöðunni kosið að ríkisstjórnin hefði ekki lagt fram lánsfjárlögin og breytingarnar við lánsfjárfrv. eins og hún gerði, þ.e. að taka inn Columbia-pakkann við þessa afgreiðslu. Við hefðum talið eðlilegt af því að menn vita ekki hvað af þessu verður, vonandi verður af þessum framkvæmdum að ríkisstjórnin eftir áramót, kannski í febrúar, mars apríl eða hvenær sem það hefði verið nauðsynlegt, hefði aflað sér heimilda á hinu háa Alþingi til að tryggja fjármögnun á þeim þáttum sem nauðsynlegir eru. Vitaskuld verða þessar heimildir ekki nýttar núna strax eftir áramót. Þær verða ekki nýttar fyrr en það liggur fyrir að samningar nást um þetta mál. Þetta hefðum við talið betri vinnubrögð og heppilegri með tilliti til stöðu málsins. Hins vegar er hægt að segja að það er líka nokkuð óheppilegt, úr því að þetta er komið fram í stjfrv. af hálfu ríkisstjórnarinnar, að draga það til baka til framlagningar síðar. Það má segja að úr því að það var lagt fram er ekki annað hægt en að láta heimildirnar ná fram að ganga. Við í minni hlutanum höfum sett ýmsa varnagla við framkvæmd þess máls og viljum fylgjast vel með því og erum að því leytinu til sammála meiri hluta efh.- og viðskn. Það eru nokkur atriði sem tengjast þessu frv. sem við höfum gagnrýnt og ber að ræða í þessu samhengi. Við höfum bent á að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir einungis 2% hækkun úr almannatryggingakerfinu á næsta ári. Áður fyrr voru þessar hækkanir miðaðar við breytingar á launum. Við munum flytja við annað þingmál brtt. um að færa þetta í fyrra horf vegna þess að við teljum að hér sé ranglega að farið gagnvart þeim einstaklingum sem njóta bóta úr almannatryggingakerfinu. Það er ekki sá hópur sem breiðust hefur bökin í þjóðlífinu. Sömuleiðis höfum við vakið athygli á, og tengist þessu frv. að hluta, þeirri sérkennilegu stöðu hvað tekjuskattur einstaklinga hefur aukist í þjóðfélaginu og langt umfram áætlanir vegna þess að í síðasta fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 17 millj. í tekjuskatt einstaklinga. Niðurstaðan varð 21 og núna fyrir 2--3 dögum urðum við að endurmeta tekjuáætlunina fyrir næsta ár fyrir fjárlagafrv. og þar var gert ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga mundi hækka um 1 milljarð. Þetta gerist á sama tíma og tekjuskattur fyrirtækja minnkar og staðfestir það sem við höfum haldið fram frá því að þessi ríkisstjórn tók við, sem hefur verið lykilatriði í efnahagsstefnu hennar, að það eru einstaklingarnir sem eru látnir bera meira og meira af sköttum til ríkisins. Á sama tíma og skattar þeirra hækka hafa skattar á fyrirtæki lækkað. Þetta er ekki góð efnahagsstefna að okkar mati og þessi forgangsröðun kemur mjög skýrt fram í þessum tölum. Síðasta snilldarverk ríkisstjórnarinnar var kynnt í efh.- og viðskn. í gær. Það er að hreyfa ekki til bætur í sambandi við tekju- og eignarskatt sem hefur verið breytt einu sinni á ári hin síðari ár, þ.e. barnabætur, barnabótaauki, vaxtabætur, sjómannaafsláttur og persónuafsláttur. Þetta er látið standa óbreytt til að safna upp í mögulegar skattalækkanir í kjölfar jaðarskattabreytingar eins og fjmrh. hefur boðað. Þetta teljum við vera aðferðafræði sem er satt best að segja til vansa, að menn skuli ætla sér að mæta við samningsgerð núna eftir áramót með 800 millj., sem eðlilegt hefði verið að létta af einstaklingum hér á landi, og ætla að leika jólasvein í janúar eða febrúar með gjöfum sem þetta sama fólk hefur greitt. Við teljum það vera mjög ámælisverða stefnumörkun sem kemur fram í þessari útfærslu hæstv. ríkisstjórnar. Vafalítið á þessi gagnrýni eftir að heyrast í umræðu um fleiri mál hvort sem er í kvöld eða á morgun. Það fór mikið fyrir umræðu í sambandi við lánsfjárlögin um þensluáhrif vegna álversframkvæmdanna. Sérfræðingar boðuðu að það væri nauðsynlegt að skera mjög niður og tilgreint sérstaklega í samgöngumálum og í skólabyggingum. Það varð minna úr því af hálfu ríkisstjórnarinnar heldur en upprunalega var rætt um. Hins vegar er augljóst ef litið er í kringum sig í þessu umhverfi, og það er ekki úr vegi að minna einmitt á þegar verið er að ganga frá síðustu lögum tengdum efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, að rifja upp þær fréttir sem bárust frá mæðrastyrksnefnd þar sem beiðnir um aðstoð hafa aldrei verið meiri. Þetta segir okkur mikið um það umhverfi sem við búum núna í því að nú er hægt að segja að ríkisstjórnin sé komin yfir sinn reynslutíma. Hún hefur starfað í eitt og hálft ár. Ég fullyrði að fjölmargir einstaklingar í þessu þjóðfélagi hafa það betra en þeir höfðu fyrir einu og hálfu ári. Hins vegar fullyrði ég að í mjög mörgum tilfellum séu það einmitt þeir einstaklingar sem höfðu það ágætt áður en það eru fjölmargir einstaklingar í þjóðfélaginu sem minna mega sín sem hafa ekki haft það gott og ég tel að staða þeirra hafi versnað. Það er hægt að benda á fjölmargar tölur því til sanninda, til að mynda skuldaaukningu heimilanna. Í lok þessa ári verða skuldir heimilanna komnar upp í 350 milljarða og hafa aukist á þessu ári um marga milljarða. Það er þannig, herra forseti, að það góðæri sem stundum má lesa í hagtölum fyrir þetta ár og síðasta ár, góðæri hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, eins og það hefur oft verið nefnt, hefur komið sumum vel, e.t.v. þeim sem voru í ágætri stöðu fyrir. En þetta góðæri hæstv. ríkisstjórnar hefur farið fram hjá mjög mörgum einstaklingum í okkar þjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert hve hv. ágætir stjórnarandstæðingar rugla saman því sem má segja að sé skattahækkun og því sem því fylgir að einhver tiltekinn skattur skilar meiri tekjum. Ég kannast ekki við að það hafi verið nein hækkun á tekjuskatti. Tekjurnar af skattinum hafa hins vegar aukist og af hverju skyldi það nú vera? Vegna þess að tekjur almennt í þjóðfélaginu hafa aukist. Tekjur aukast milli 1995 og 1996 væntanlega um 10% sem er mikið fagnaðarefni. Það gæti kannski verið, hæstv. forseti, að þær breytingar sem hafa orðið á skattalegu umhverfi fyrirtækjanna séu númer eitt að skila sér í auknum tekjum almennings, getu fyrirtækjanna til þess að greiða hærri laun sem þar með skilar ríkissjóði hærri tekjuskatti. Og í annan stað, númer tvö, að fyrirtækin eru farin að fjárfesta meira sem mun í framtíðinni skila sér í enn þá betri möguleikum fyrirtækjanna til þess að greiða hærri laun og ná enn þá meiri tekjum í ríkissjóð. Síðan tala menn mikið um að tekjurnar af tekjuskatti einstaklinga hafi aukist. Ég tel að það sé mikið fagnaðarefni að svo sé og sýnir einmitt að þetta skattkerfi er mjög til þess fallið að jafna sveiflur í hagkerfinu, hamla á móti þenslu þegar uppgangur er en síðan dregur það úr samdrættinum þegar erfiðar gengur.

Herra forseti. Þetta var vægt sagt meiri þvælan sem hv. formaður efh.- og viðskn. var að fara með. Það er alveg augljóst að það sem verið er að gera núna er að láta standa óbreytt persónuafslátt, barnabætur, barnabótaauka, sjómannaafslátt og allar þær stærðir sem tengjast tekjuskattsálagningu. Þessar tölur eru venjulega hækkaðar um áramót vegna þess að það er verðbólga í landinu. Það er 2--3% verðbólga í landinu og menn eru að fá þó menn séu að greiða sama skatt í janúar og þeir gera núna, þá hafa orðið verðlagshækkanir. Það er þess vegna sem menn hafa breytt þessum stærðum ár eftir ár. Þess vegna m.a. er verið að hækka bæturnar úr almannatryggingakerfinu um 2%. Það eru að vísu bara 2%, það er undir þeim launahækkunum sem eru væntanlegar á næsta ári. Þetta veit hv. þm. mætavel. Hér er verið að lauma inn skattahækkunum. Við getum orðað það öðruvísi: Hér er verið að lauma í gegn skattabreytingum gagnvart einstaklingum. Þeir hefðu greitt aðeins minni skatt á næsta ári sem er fullkomlega eðlilegt vegna þess að það er verðbólga í þessu landi og menn hafa alltaf aðlagað þessar stærðir. Menn voru með þær sjálfvirkar á tímabili þannig að þær breyttust oftar en einu sinni á ári. Um þetta snýst málið og það hefur alveg legið ljóst fyrir og fjmrh. hefur sagt það. Þetta er tekjuöflunartæki fyrir jaðarskattanefnd. Það var líka tekjuöflunartæki fyrir jaðarskattanefnd og var í rökstuðningi ríkisstjórnarinnar þegar hlutabréfaafslátturinn átti að vera afnuminn um áramót. Þá var sagt í greinargerð með því frv.: Þetta á að gefa okkur svona 600 millj vegna þess að við þurfum að hafa pening fyrir jaðarskattanefndina. Það er alveg augljóst til hvers á að nota jaðarskattanefndina eftir áramót. Það er alveg augljóst. Það þarf ekki hv. þm. Vilhjálm Egilsson til að segja okkur það. Auðvitað verður það lykilatriði í kjarasamningunum við næstu áramót. Það á að láta launþegana greiða fyrir kjarasamningana með skattahækkunum sem eru lagðar á þá í desember.

Hæstv. forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að hv. þm. fjallaði ekkert um það sem ég var að segja í mínu andsvari vegna þess að það sem hv. þm. talaði um var það sem kemur til með að gerast á næsta ári. En ég var að gera athugasemdir við það að hv. þm. ruglaði saman fyrir 1996 skattahækkunum og því að sami skatturinn hefði skilað hærri tekjum vegna þess að fólk hefur fengið meiri tekjur og þess vegna borgað meiri skatta. Það er algerlega tvennt ólíkt, hæstv. forseti. Varðandi það sem hann segir um persónuafsláttinn er því til að svara að að sjálfsögðu er það skynsamlegt að ræða persónuafsláttinn og fjárhæðarmörk í samhengi við jaðarskattana og í samhengi við þá kjarasamninga sem munu koma til á næsta ári. Ég spyr: Væri einhver sérstök skynsemi í því að hækka persónuafsláttinn núna um 2%, til þess að nefna einhverja tölu, áður en menn vita hvernig kjaraþróunin er, fyrst það er svona mikið atriði að hækka persónuafsláttinn í tengslum við kjaraþróunina og þurfa svo að hækka hann kannski aftur eða vera búinn að eyðileggja fyrir sér ákveðna möguleika til þess að fjalla um ákvörðun á tekjuskatti þegar að kjarasamningum kemur? Ég verð að biðja hv. þm. að hugsa aðeins betur um það sem hann er að segja en koma ekki hér upp og vera í einhverju eilífðarfýlukasti út af þessu máli sem er alger óþarfi. Ég held að hv. þm. ætti einmitt að fagna því að tekjurnar eru að aukast í þjóðfélaginu, um 10% milli 1995 og 1996. Þetta skilar hærri tekjum í ríkissjóð og ástæðan fyrir þessu er m.a. sú að þær betrumbætur sem voru gerðar á skattalegu umhverfi fyrirtækjanna eru farnar að skila sér í hærri tekjum einstaklinganna, fyrirtækin geta greitt hærri laun og eru núna farin að fjárfesta.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. verði líka að hugsa sín mál. Það er alveg greinilegt hvað hér er verið að gera. Það á að nota persónuafsláttinn sem skiptimynt í samningum. Það er alveg augljóst og þarf ekkert að vera að bera á móti því. Það er upplegg ríkisstjórnarinnar við þessa útfærslu því það hefur ekki verið gert áður með þessum hætti að persónuafsláttur og barnabætur verða óbreyttar. Það er dýrara að láta börn komast af á næsta ári heldur en á þessu ári vegna þess að það er verðbólga í landinu, herra forseti, sem hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni ætti að vera ljóst. Það þarf ekki að ræða það, þetta er alveg augljóst. Hitt málið sem hann nefndi og ég hef dregið fram í dagsljósið er varðandi 6 milljarða tekjuaukningu ríkissjóðs á þessu ári. 4 milljarðar af því eru vegna aukningar á tekjuskatti einstaklinga.  Við í stjórnarandstöðunni erum andvígir þessari stefnu, en það eru tölurnar sem tala sínu máli um stefnu ríkisstjórnarinnar. Þessi aðferð að koma svona lúalega aftan að launþegum í sambandi við þá kjarasamninga sem menn eiga eftir að gera í janúar/febrúar finnst mér vera fyrir neðan allar hellur, herra forseti.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hefur verið beint til mín nokkrum fyrirspurnum sem ég vil leitast við að svara þar sem ég hygg að það sé komið nokkuð nærri lokum umræðunnar.

Það er nógu mikið eftir.

Já, hvort sem það er nú óskhyggja eða ekki, þá leyfi ég mér að vona það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi hér, eins og reyndar hv. síðasti ræðumaður, um tekjuskatt af fyrirtækjum. Reyndar svaraði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sjálfum sér þegar hann benti á þær skýringar sem fram hafa komið um breytingar á áætlun vegna tekna af tekjuskatti fyrirtækjanna. En það má ekki gleyma því að fyrir einu eða tveimur árum síðan, samkvæmt ríkisreikningi, voru tekjur af tekjuskatti fyrirtækja einungis rúmir 3 milljarðar. Í áætlun yfirstandandi árs og reyndar í áætlun sl. árs voru þannig verulegar hækkanir sem komu fram í tekjuskatti fyrirtækjanna svo mjög miklar að stjórnarandstæðingar á þeim tíma bentu á að það hlyti að hafa verið vanáætlaðar tekjurnar af sköttum á fyrirtækin. Þannig var það fyrir ári síðan. Nú snýst málflutningurinn alveg við. Það er alveg rétt hjá hv. stjórnarandstæðingum að það þarf að breyta þessum áætlunum vegna þess að sjálfsagt hefur það gerst við undirbúning fjárlagagerðarinnar að menn hafa áætlað nokkuð ríflega tekjuskattinn. Við höfum verið að breyta núna fyrir næsta ár og um það hefur verið fjallað í umræðunum um tekjuskatt og eignarskatt fyrr á haustþinginu. Verið er að gera breytingar á lögunum um tekjuskatt fyrirtækja. Þar á meðal er verið að lengja í fyrningarfresti og gefa meiri sveigjanleika til þess að fyrirtækin geti lagað afkomu sína innan hagsveiflunnar á hverjum tíma og einnig með því að lengja heldur í yfirfæranlegum tapsfrádrætti. Þetta verða menn að hafa í huga. Og alveg eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson benti réttilega á, þá hefur það gerst hér á landi, og sjálfsagt er það eitt mesta afrek þeirrar stjórnar sem þá sat, að hafa lagað þannig stöðu fyrirtækjanna að hér framkallaðist ekki nálægt því eins mikið atvinnuleysi og í nágrannalöndunum sem hafa svipaða uppbyggingu, eins og önnur lönd á Norðurlöndum og einnig hitt að núna hafa fjárfestingar þessara fyrirtækja aukist svo mikið að fjárfesting hér á landi, sem hefur legið í láginni á nokkrum undanförnum árum, hefur tekið slíkan kipp að á næsta ári er gert ráð fyrir því að fjárfestingarhlutfall af vergri landsframleiðslu fari upp fyrir meðaltalið hjá OECD ef okkur tekst að laða til okkar það álver sem um hefur verið rætt. Hv. þm. vék síðan að virðisaukaskattinum og fannst bogið við það hvernig áætlanir hefðu lækkað varðandi virðisaukaskattinn. Þá verð ég enn að rifja upp að á síðari hluta ársins í fyrra kom í ljós einmitt um það leyti sem fjárfestingar voru að aukast í fyrirtækjunum að virðisaukaskatturinn skilaði nettó inn í ríkissjóð minna en búist hafði verið við á árinu 1995. Þegar verið var að áætla fyrir árið 1996 var sett inn í tekjuáætlun fjárlaga yfirstandandi árs veruleg upphæð til viðbótar vegna þess að menn töldu að það væri skammtímatöf í kerfinu. Nú kemur í ljós á yfirstandandi ári að töfin er lengri. Nú gætu menn spurt: Hvernig stendur á því að menn geta ekki reiknað þetta einfaldlega út í fjmrn.? Ástæðan er sú að þetta kerfi er nýtt og í raun og veru höfum við aldrei búið fyrr við virðisaukaskattskerfi með innskatti og útskatti í uppsveiflu þar sem fjárfesting hefur verið að aukast. Þetta er áreiðanlega meginskýringin á því hvers vegna virðisaukaskatturinn er minni samkvæmt þessari tekjuáætlun heldur en gert hafði verið ráð fyrir. Ég minni á að áætlunin fyrir yfirstandandi ár var stórkostlega aukin vegna þess að menn bjuggust við því að þetta mundi skila sér. Nú er verið að leiðrétta til baka. Ég verð hins vegar að segja það eins og hv. þm. að mér finnst full ástæða til þess, og hef gert ráðstafanir til þess að það verði gert, að kanna þetta mjög nákvæmlega með því að gera stikkprufur hjá virðisaukaskattsgreiðendum og kanna hvort hér sé eingöngu á ferðinni auknar fjárfestingar eða hvort skýringanna er að leita í því yfirliti sem er að finna á bls. 265 og 266 í fjárlagafrv. þar sem eru gefnar einar þrjár eða fjórar skýringar á því hvernig á þessu getur staðið. Ég tek undir það með hv. þm., og reyndar öðrum hv. þingmönnum sem hafa rætt þetta mál, að það er fyllsta ástæða fyrir skattyfirvöld og fjmrn. að fylgjast mjög náið með því hvaða breyting er að eiga sér stað í virðisaukaskattinum. Ég vil taka það fram að þetta er ekki bundið við Ísland. Það virðist hafa gerst og vera alþjóðleg þróun að menn eru annaðhvort að læra betur á þessa skattheimtu, koma fjárfestingunum og innskattinum sem fer til frádráttar betur fyrir. Þetta þarf auðvitað að kanna mjög rækilega og ég tek undir það. Það er skylda yfirvalda að reyna að komast til botns í því máli. Þó meginskýringin sé náttúrlega ljós, þá kunna að vera aðrar skýringar einnig sem við þurfum að leita eftir að geta svarað. Hv. þm. spurðist síðan fyrir um það hvort tekjuáætlun fjárlaga stæðist. Ég hygg að það sé erfitt að svara þeirri spurningu nú. Þetta er áætlun og verður ekkert nema áætlun. Það sem á eftir að hafa áhrif á þessa áætlun er fyrst og fremst tvennt: Annars vegar kjarasamningar og hins vegar fjárfestingar erlendra aðila sem hugsanlega koma hingað til landsins. Hvort tveggja getur haft veruleg áhrif á tekjuáætlun fjárlaga. Kjarasamningar vegna þess að ef um verulegar tekjubreytingar verður að ræða hjá fólki mun það örugglega framkalla meiri tekjur eins og hér hefur verið bent á. Og í raun alveg burt séð frá því hvort einhver innstæða er til þess að greiða slík laun þá mun ríkissjóður hagnast á því ef tekjur einstaklinga munu hækka verulega á næsta ári. Eins er ljóst að ef um væri að ræða fjárfestingar við orkuver og iðjuver, þá mun það auðvitað auka veltu. Það mun þess vegna auka skatta. Þótt erfitt sé að gera nákvæmlega grein fyrir því, þá hygg ég að það megi slá á tölur eins og 500 millj. til 1 milljarðs eða einhvers staðar á því bili ef af því verður. Þetta er allt reyndar innan skekkjumarka þegar það er haft í huga að við erum að tala um heildarupphæð sem er vel yfir 100 milljarðar, kannski 120 milljarðar kr. Menn sjá að hér er verið að tala um eitthvað innan við 1% af heildartölunni. Síðan kem ég að því sem menn hafa gert mest úr og af því að umræða hefur orðið nokkur um skattamál undir þessum lið, sem kannski er ekkert óeðlilegt og ekkert við því að segja. Menn hafa verið að halda því fram að það sé verið stela einhverju af fólki, það sé verið að stela einhverju og hækka skatta viljandi á fólki. Annaðhvort er vísvitandi verið að beita blekkingum eða þá fólk áttar sig ekki á því hvað er að gerast. Það sem málið snýst um er ósköp einfaldlega að í stað þess, sem hugsanlega var hægt, að hækka persónuafsláttinn um 2% sem nemur um það bil áætlaðri verðbreytingu á milli ára, er hugmyndin sú að það verði kannað með hliðsjón af starfi nefndar sem fjallar um jaðarskattinn m.a. hvort skila eigi skattinum til baka í persónuafslætti og öðrum afsláttum eða með því að draga úr tekjutengingu í skattkerfinu. En það liggur algerlega fyrir, þótt annað sé gefið í skyn og nú heyrði ég síðast einn af verkalýðsforkólfum þessa lands, formann Rafiðnaðarsambandsins fjalla um þetta mál, mér liggur við að segja af slíkri fáfræði að annað eins hefur bara ekki heyrst lengi, að það er áætlað að þessu sé skilað og þess vegna eru tekjurnar í tekjuáætluninni ekki hækkaðar upp að sama skapi. Hvað felst í því? Í því felst yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og reyndar meiri hlutans, verði fjárlögin samþykkt eins og þau eru, að þessu fjármagni verði skilað. Það liggur fyrir. Annars hefðum við auðvitað sett þetta inn í tekjuáætlunina, hækkað hana um 800 millj. og komið út með fjárlög sem hefðu skilað meiri afgangi en gert er ráð fyrir. Því miður er sá afgangur allt of lítill. Þetta verða menn að hafa algerlega í huga. Svo segja menn: Það er verið að selja eitthvað tvisvar eða þrisvar. Það er alveg hárrétt að þegar rætt var um hlutabréfaafsláttinn voru okkar áætlanir á þann veg að reyna að nýta þá fjármuni sem þar spöruðust fyrir jaðarskattanefndina. Nú vita hv. þingmenn, sérstaklega þeir sem töluðu áðan, að fyrstu hugmyndir ríkisstjórnarinnar sem komu fram í því frv. urðu ekki að lögum. Vegna þess að menn ákváðu að fresta því að draga niður hlutabréfaafsláttinn af þeim ástæðum að menn töldu að það stæðist kannski ekki lög vegna afturvirknissjónarmiða. Þess vegna gerist það á næsta ári að menn geta ekki nýtt þann sparnað sem þá verður. Það liggur náttúrlega alveg í augum uppi, enda hefði hann aldrei komið fram fyrr en 1998, menn hljóta að sjá það og sá sparnaður, eða meiri tekjur ríkisins, verða ekki til ráðstöfunar fyrr en í fyrsta lagi á árunum 1998--2000 þegar þetta kemur inn í nokkrum þrepum. Þetta bið ég menn að hafa í huga. Ég vil benda á það líka að í umræðum í þessari svokölluðu jaðarskattanefnd hafa menn verið að velta fyrir sér fleiri atriðum. Þar hafa menn verið að velta því upp hvort ekki eigi að skoða aðra afsláttarliði. Ég tel eðlilegt að það gerist. Menn hafa líka verið að kanna hvort ástæða sé til þess að skattleggja bæturnar í skattkerfinu vegna þess að með því fengju menn ekki þessi snöggu jaðaráhrif sem nú eru í kerfinu. Þetta hefur verið skoðað af hagfræðingum sambandanna á vinnumarkaði og eins fjmrn. til þess að kanna hvort við gætum eytt jaðaráhrifunum eða a.m.k. mýkt þau með slíkum aðgerðum. Ég vil enn fremur benda á að menn hafa jafnframt verið að kanna í þessu kerfi hvort ástæða sé til þess að hafa þrep í tekjuskattinum, hverfa jafnvel alveg frá persónuafslættinum en hafa tvö eða þrjú þrep. Vandamálin við það eru hins vegar svo mikil að ég tel að það sé meira en að segja það vegna þess að með því erum við nánast að koma í veg fyrir það að hægt sé að greiða tekjuskatt í staðgreiðslu. Eins og allir muna sem voru á þingi þegar verið var að breyta tekjuskattslöggjöfinni, þá var það meginatriðið til þess að hægt væri að taka upp staðgreiðslu í tekjuskattinum að skattþrepið væri eitt. Nógu erfitt væri að halda úti svokölluðum hátekjuskatti sem er lagður á, þ.e. 5% fyrir ofan ákveðin tekjumörk. Þetta finnst mér vera ástæða til þess að minna á af því að ég heyrði í útvarpinu að menn eru ekki alveg klárir á þessu hvað eru tekjur og gjöld. Það er ekki verið að tala um að stofna til útgjalda. Það er verið að tala um að lækka tekjur þegar við erum að tala um þennan skatt. Það er þannig í bókhaldi fjárlaganna að það eru nettótölur bæði gjalda- og teknamegin og allir afsláttar- og frádráttarliðir í tekjuskattskerfinu koma fram sem lægri tekjur en ekki sem útgjöld þótt það kunni að breytast að nokkru marki ef fjárreiðufrv. verður að lögum. Það er rangt sem kom fram í útvarpinu að það ætti að auka útgjöld sem þessu nemur. Menn eru að tala um að lækka tekjur sem þessu nemur. Það er mikilvægt að þeir sem fjalla um þessi mál, hvort sem þeir eru á fjölmiðlum eða á þingi, glöggvi sig á svona hlutum því að hér er um flókna hluti að ræða og viðkvæma og það er auðvitað ekki gott þegar menn eru að koma röngum skilaboðum út í þjóðfélagið. Af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fjallar af dálítilli léttúð um þessi mál, eins og það sé í fyrsta skipti sem menn eru að tala um persónuafsláttinn, þá langar mig til að rifja það upp hvernig þetta var þegar hann var í ríkisstjórn. 
             Það er nefnilega þannig  Skatthlutfallið hækkaði um 0,35% þegar virðisaukaskatturinn var tekinn af matvælum, úr 24,5% niður í 14, 0,35%, en síðan kom fram 1,7% lækkun þegar það var ákveðið að 4% iðgjöldin í lífeyrissjóðina yrðu frádráttarbær. Það sem núv. ríkisstjórn hefur með öðrum orðum gert í tekjuskattinum er að lækka tekjuskattshlutfallið. Hins vegar hefur það gerst að útsvörin hafa hækkað. Og af hverju hækkuðu útsvörin? Vegna þess að við tókum af sveitarfélögunum tekjustofna eins og aðstöðugjaldið, en bættum þeim upp að stórum hluta til í gegnum útsvarið. Það er ekki víst að allir átti sig á því að þótt ríkið taki þrisvar sinnum hærra hlutfall í staðgreiðslunni en sveitarfélögin, þá fá sveitarfélögin hér um bil helmingi hærri tekjur úr staðgreiðslunni heldur en ríkið nettó. Ríkið þarf að greiða sveitarfélögunum til baka útsvar af öllum tekjunum, líka þeim tekjum sem liggja undir skattleysismörkunum, sem ríkið fær frá fólki sem koma fyrir ofan skattleysismörkin. Þetta er meginskýringin. Nú þegar það er að gerast vegna yfirfærslu grunnskólans að útsvarið er að hækka verulega og tekjuskatturinn er aftur að lækka, ég hef ekkert fjallað um það, þá erum við komin í alveg nýja stöðu í tekjuskattsmálum þjóðarinnar. Ég bið menn um að hugleiða að það kann að vera svo komið nú að nauðsynlegt sé að staldra við, íhuga hvort við séum á réttri leið og hvort þessi tekjustofn sé til framtíðar nægilega góður fyrir ríkið. Vegna þess, virðulegi forseti, að íslenska skattkerfið er svo gífurlega tekjujafnandi að eftir því sem hlutföllin lækka hjá ríkinu, þeim mun erfiðara er að koma allri tekjujöfnun til skila án þess að jaðaráhrifin verði óþolandi. Þetta þurfa menn að ræða við aðila vinnumarkaðarins og það hefði verið fyllsta óráð að ríkisstjórnin tæki fram fyrir hendur á nefndinni og ákvæði nú: Við skulum bara hækka persónuafsláttinn um 2%. Það var miklu eðlilegra, þrátt fyrir það að engar launabreytingar hefðu orðið í landinu, að líta þannig á: Við skulum bíða en við gefum út þá yfirlýsingu að jafngildi þessarar fjárhæðar mun fara í að lækka tekjuskatta. Það er auðvitað snjallt í áróðrinum að segja: Sjáið þið fjmrh. Hann er þjófur. Hann er að stela. Hann er að hækka skattana. En menn verða að vera sanngjarnir og viðurkenna það sem er staðreyndin í þessu máli og það er að í fjárlagafrv. er ákvæði um að skila þessum fjármunum til baka og því er lýst og það hefur enginn dulið neinn nokkurs í þessu máli. Þetta held ég, virðulegi forseti, að sé nauðsynlegt að komi fram vegna þess hve umræðurnar hér hafa orðið miklar um tekjuskattinn. Ég vil hins vegar í lokin þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Út af fyrir sig ætla ég ekki að bera mig undan því að taka þátt í henni. Hún er mikilvæg, en það er jafnframt afar mikilvægt að hinir réttu hlutir komist skýrt til skila en valdi ekki upplausn og óánægju þegar engin þörf er á slíku.

Herra forseti. Ég vil að það sé alveg ljóst í þessari umræðu að hæstv. fjmrh. er að slá ryki í augun á fólki í sambandi við sína framsetningu. Fyrir ári lagði þessi ríkisstjórn fram frv. um að hækka persónuafslátt, barnabætur, barnabótaauka og fleiri liði sem tengjast álagningu skatta. Hún gerði það vitaskuld svipað og launin, sama ákvörðun og hefur oft verið tekin í íslensku þjóðlífi. Nú hækkar ríkisstjórnin ekki barnabætur. Við skulum láta persónuafsláttinn aðeins liggja á milli hluta. Hún hækkar ekki barnabótaukann. Þetta eru einfaldar tölur sem fólkið fær. Það fær sömu barnabætur og barnabótaauka á næsta ári og á þessu ári þrátt fyrir verðbólgu. Fjmrh. segir, og ég ætla ekkert að efast um það: Ég ætla að skila þessu aftur. Ég tel mig þurfa að eiga svigrúm við samninga. Það verðum við að draga fram. Fjmrh. er að gera þetta í fyrsta skipti, hann gerði þetta ekki í fyrra þó það væru samningar. Hann er núna að leggja inn til að eiga fyrir kjarasamningunum sínum og koma að þeim eins og hann lýsti hér áðan. Ég hef áhyggjur af því, og það getur vel verið að fjmrh. sé ekki sammála mér í því, hvað tekjuskatturinn er orðinn hár í okkar þjóðfélagi. Hann er 43 milljarðar. Það fara í kringum 23 til ríkisins og 20 til sveitarfélaganna og svo getur maður fært 6 milljarðana á milli í sambandi við flutning grunnskólans til sveitarfélaganna. Þar eru 16--17 milljarðar en það er eðlilegt við samanburð milli ára að bæta við 6 milljörðum vegna þessa flutnings því að skattur ríkisins hefur náttúrlega lækkað. Um þetta þurfum við í sjálfu sér ekki að deila. Ég hef hins vegar áhyggjur af þessu. Tekjuskatturinn er orðinn næstum jafnhár og virðisaukaskatturinn. Fólk er að lenda í hærra skattþrepi og hærri jaðarsköttum. Þetta mun hugsanlega leiða til þess að fólk fari meira í neðanjarðarhagkerfið. Við í þingflokki jafnaðarmanna erum að vinna að tillögum til að takast á við þennan vanda. Ef til vill er fjmrh. að því líka en það var ekki það sem málið snerist um hér.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig kannski litlu að svara. Ég held að hv. þm. hafi sagt hlutina þannig að það er tæplega ástæða til að svara því. En ég vil þó leiðrétta eitt. Um svipað leyti í fyrra stóðum við hér í þinginu við að afgreiða fjárlög og skattafrv. Það voru engir kjarasamningar fram undan því að kjarasamningarnir voru gerðir til tveggja ára. Voru einhverjar breytingar gerðar á skattinum? Muna menn það? Jú, tekjuskatturinn var lækkaður um það sem nam 500 millj. kr. með því að taka niður jaðaráhrifin hjá barnafólki með nokkur börn. Það kostaði 500 millj. Var verið að gera það í tengslum við kjarasamninga? Það var ekki. Menn voru þar að taka fyrsta skrefið í þá átt að reyna að laga jaðaráhrifin. Ég vil segja það hér að mér finnst koma mjög sterklega til greina að menn hugsi það, og ég bið hv. þingmenn um að hugsa það, að við ættum kannski ekki í framtíðinni að leggja aðaláhersluna á að hækka persónuafsláttinn heldur fyrst og fremst að beina sjónum okkar að því fólki sem á kannski hvað erfiðast, fólki sem skuldar námslán, fólki sem skuldar vegna íbúðarbygginga eða íbúðarkaupa og fólki er með mikil útgjöld vegna þess að það er með börn. Það kann að vera betri nýting á fjármununum, sem eru dregnir frá skatti, að beina þeim til þessa fólks í stað þess að láta alla hafa litlar upphæðir, hvort sem þeir þurfa á því að halda eða ekki eins og persónuafslátturinn vissulega gerir.

Herra forseti. Ég vona að málið sé aðeins að skýrast. Það sem við erum að gagnrýna er það sem ríkisstjórnin er að gera núna. Hún hækkar ekki barnabæturnar, hún hækkar ekki barnabótaaukann eins og hún gerði í fyrra. Fjmrh. hefur lýst því af hverju hann gerir þetta ekki. Hann ætlar að nota þetta við kjarasamningagerðina núna eftir áramót. Bætur í almannatryggingakerfinu eru hækkaðar um 2% og ég veit að fjmrh. veit alveg af hverju það er. Það er vegna þess að það er nokkur verðbólga í landinu og hann vill ekki skerða hlut þessa fólks meira, jafnvel þó að launin hækkuðu um 3, 4 eða 5%. Fjmrh. gæti kannski svarað því. Ætlar hann þá að hækka bæturnar í almannatryggingakerfinu? Hann getur svarað því við þetta tækifæri eða síðar. Hann verður spurður að því. Við erum fyrst og fremst að draga fram aðferðafræði ríkisstjórnarinnar við afgreiðslu fjárlaga því það hefði verið eðlilegt að hækka persónuafsláttinn og barnabæturnar og í samræmi við ríkisstjórnarstefnuna að hækka það um 2%. Taka síðan á í kjarasamningum, það skipti ekki máli. En þessi aðferðafræði --- að ætla að gera þetta með þessum hætti og selja síðan hækkun á barnabótum gagnvart fólkinu, sem hann var að vorkenna hér --- barnafólkinu, því það þyrfti fyrst og fremst að gera eitthvað fyrir það. Af hverju hækkaði hann þá ekki barnabæturnar núna? Af því hann vill ekki gera það. Hann vill hækka þær í janúar eða febrúar í tengslum við kjarasamningana þannig að hann sleppi aðeins billegar frá kjarasamningunum. Þetta er svo augljóst. Það sér hver einasti maður hvað fjmrh. er að gera í þessu efni og það er það sem við erum að gagnrýna, herra forseti.

Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum forseta að halda ræðu, það er alveg sjálfsagt mál.  Í fyrsta lagi það sem hæstv. fjmrh. nefndi um tekjuskatt fyrirtækjanna. Það leyndi sér náttúrlega ekki hverjum hæstv. fjmrh. vorkennir. Hann færði það þeim sérstaklega til málsbóta að þau hefðu nú orðið að taka á sig þó nokkra hækkun frá því að fyrir nokkrum árum hefði tekjuskatturinn ekki verið nema 3 milljarðar. Og hvað með það? Ég hélt satt best að segja að menn væru yfirleitt að gera sér vonir um það að fyrirtækin kæmu nú, með batnandi afkomu, með vaxandi krafti inn í það að leggja til samneyslunnar. Vissulega hafa menn haft skilning á erfiðleikatímabili í atvinnulífinu fyrir og kringum 1990. Þess sá auðvitað verulega stað í skattalegum málum fyrirtækjanna og það er mikið uppsafnað tap sem rúmar frádráttarreglur leyfa þeim að nota inn í framtíðina. En menn voru að vonast til þess að þau væru smátt og smátt að komast út úr þeirri fortíð að það yrði höggvið á þennan gamla taphala og fyrirtækin, gróðafyrirtækin, færu að borga eðlilega skatta af hagnaði sínum. Það má minnast á það í þessu sambandi að búið er að lækka þá prósentu úr 45 niður í 33 á skömmum tíma. Það er ekki eins og verið sé að rífa allan hagnaðinn af á sama tíma og launamennirnir borgar 42% af næstum að segja hverri krónu sem þeir fá í umslagið, að slepptum þessum lága frádrætti. Þá eiga fyrirtækin ekki að taka nema 33 af sínum nettóhagnaði eftir að hafa nýtt alla frádráttarliði. En það kemur á daginn að mörg stöndugustu fyrirtæki landsins með hundruð millj. kr. hagnað ár eftir ár borga ekki krónu til samneyslunnar vegna þess að þau eiga alls konar töp á lager. Að vísu og sem betur fer eru nú dómstólarnir aðeins að setja því skorður þessa dagana eins og kunnugt er þar sem fræg tapkaup ónefndra fyrirtækja hafa nú verið dæmd ólögleg.

Hver samþykkti þau?

Já, við skulum nú ekkert fara út í það eða hverjir stóðu fyrir þeim --- hvað skyldu þeir kjósa sem stóðu fyrir þeim? En ég segi aftur: Það er alvarlegt umhugsunarefni. Það hlýtur að vera fleirum en mér umhugsunarefni, herra forseti, að á sama tíma og tekjuskattar einstaklinga eru að aukast um 4 milljarða króna skuli skuli þeir lækka um hálfan milljarð á hagnaði fyrirtækjanna. Ég þarf ekkert að segja meira en þetta. Þetta er bara svona og menn geta reynt að fara hingað eins margar ferðir og þeir vilja og sannfæra fólkið í landinu um að allt sé bara í himnalagi og eins og það eigi að vera. Þetta þýðir og segir betur en flest annað hvernig þunginn af skattbyrðinni í landinu hefur verið að færast til undanfarin ár, yfir á herðar launamanna, yfir í launaskattana frá hagnaði fyrirtækjanna. Það er mergurinn málsins. Í öðru lagi, herra forseti, í sambandi við tekjuaukann sem þarna er að skila sér. Hæstv. ráðherra og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson færa fram þá skýringu, sem vissulega er rétt, að þetta sé nú aldeilis fínt og til marks um það að launin séu að hækka. Og það er alveg rétt. Að sjálfsögðu endurspeglar þetta aukningu í veltu launasummunnar í þjóðfélaginu. Það er ljóst. En þá kemur líka fleira til. Kerfið er þannig að á tímum uppsveiflu í kaupgreiðslum í þjóðfélaginu hirðir ríkissjóður stærstan hlutann af því vegna þess að persónufrádrátturinn er festur um áramótin næstu á undan og þegar launin hækka síðan innan skattaársins þá dugar hann auðvitað minna og minna á móti launum. Skattbyrðin þyngist, það virkar þannig. Það er þetta sem ég var að reyna að ræða hér fyrir kvöldmat við hæstv. fjmrh. Eru ekki allar líkur á því að nákvæmlega það sama gerist líka á næsta ári og alveg sérstaklega vegna þess að hæstv. fjmrh. leggur a.m.k. upp í ferðina þannig að persónufrádrátturinn er frystur? Ég kem aðeins betur að því síðar vegna hinna hörðu orða sem hæstv. fjmrh. hafði í lokin um það og ásakanir sem hann taldi ranglega á sig bornar og enginn hafði nú uppi haft með þeim orðum sem hann notaði. Þá vil ég aðeins nefna virðisaukaskattinn. Ég tek fyrst og fremst undir það sem hæstv. fjmrh. sagði þar og vil reyndar segja að ræða hans var ágæt á köflum. Það voru góðir sprettir í þessari ræðu þegar hann fór yfir ýmsa próblematík sem við er að glíma í skattamálunum. Það er alls ekki svo að ég sé honum að öllu leyti ósammála. Um ýmis skattatæknileg mál sem hæstv. fjmrh. fór hér yfir get ég tekið undir margt af því sem þar er við að glíma eða þar þarf að skoða t.d. þegar verið er að meta jaðaráhrifin og vænlegar leiðir í því sambandi. Ég þykist hafa reynt af mínu takmarkaða viti og tíma að grúska dálítið í því máli og tek undir að margt af því sem hæstv. ráðherra nefndi kemur vel til greina. Ég viðurkenni fúslega að það getur komið til greina einmitt sem lækning gagnvart þessu vandamáli, til að komast út úr vítahringnum sem við erum þarna föst í. Miðað við engin tekjuáhrif fyrir ríkissjóð þá erum við að tala um að færa skattbyrðina til, að dreifa henni öðruvísi. Ein leið sem auðvitað verður að skoða er að gera grundvallarbreytingar á uppbyggingu skattkerfisins t.d. þannig að við lækkum persónufrádráttinn samhliða lægra skattþrepi á lægri laun og hærra þrepi á hærri laun. Það er hægt að hugsa sér ýmsar slíkar aðgerðir en það er líka hægt að hugsa sér að fara fyrst og fremst í þetta tekjutengingarmegin og jafna þessu öðruvísi þannig. Það sem ég tel í sjálfu sér hvað alvarlegast, vegna þess sem gerst hefur í skattkerfinu undanfarin ár, er að skattalega hagræðið sem barnafólki t.d. átti að vera búið er sokkið í skattkerfinu. Það er horfið að miklu leyti. Þegar tekjur eru komnar upp fyrir viss mörk þá er nánast enginn skattalegur munur gerður t.d. á hjónum með fjögur börn annars vegar og hjónum með engin börn hins vegar. Vegna þess að það er sáralítið eftir af barnabótum, mest allt er þetta tekjutengdur barnabótaauki sem hverfur á tilteknu tekjubili. En það hlýtur að vera þannig að hugsunin hafi verið sú að það ætti að halda sér ákveðið skattalegt hagræði út í gegn gagnvart fjölskyldum sem eru með börn á framfæri annars vegar og þeim sem ekki eru með börn hins vegar burt séð frá því hvort menn hafa í sjálfu sér háar eða lágar tekjur. En ég tek undir að þetta þarf allt saman að skoða. Varðandi virðisaukaskattinn þá er ég líka sammála því og fagna yfirlýsingu fjmrh. um að þar eigi að fara yfir málin vegna þess að ég er tortrygginn á þessar upplýsingar, þessar vísbendingar sem eru að berast, og að þarna geti verið eitthvað á ferðinni hvort sem það er nú að menn séu alltaf að læra betur og betur á kerfið. Sumir hafa þær kenningar að það þurfi að skipta um svona grundvallarkerfi að meðaltali á 10--20 ára fresti því það taki u.þ.b. þann tíma að læra á þau, þá séu þau orðin ónýt og þá verði að fara í kerfisbreytingu og snúa öllu við og þá taki það stundum nokkur ár hjá mönnum að læra bellibrögðin til þess að koma hlutunum fram hjá skatti. Þá erum við sjálfsagt að nálgast þann tíma með virðisaukaskattinn því hann var jú tekinn hér upp fyrir u.þ.b. 7--8 árum eða hvað það nú var. Alla vega var settur hér söluskattur á mat, eins og frægt er orðið, um áramótin 1987/1988. Auðvitað líka hægt að hugsa sér að það þurfi að fara yfir og laga ýmsa hluti í þessu. Við höfum náttúrlega fengið í andlitið Vatnsberamálið og annað af því tagi sem er svakalegt og sýndi okkur fram á hrikaleg göt sem voru í framkvæmdinni hjá okkur og í kerfinu, að menn gætu skilað inn endalausum innskattsnótum og fengið útborgaðar milljónir og milljónatugi út á gervirekstur sem enginn var til. Þarna var auðvitað um skelfileg göt að ræða sem þarf að fara yfir og annað af því tagi. Síðan segi ég, herra forseti, að það er alveg ástæðulaust fyrir hæstv. fjmrh. að rjúka upp og tala um það einhver hafi borið hann þeim sökum að hann væri að stela einhverju. Það hefur enginn notað þau orð mér vitanlega í þessari umræðu annar en hæstv. fjmrh. sjálfur. Ekki bar ég það upp á hæstv. fjmrh. að hann væri að stela, aldeilis ekki. Ég bar ekki einu sinni upp á hann að hann væri að reyna að leyna. Ég sagði að vísu að það væri gagnrýni vert að þessar upplýsingar skyldu ekki koma fram fyrr, t.d. á meðan tekjuskattsfrv. voru hér til eðlilegrar umfjöllunar, að þessa óvenjulegu aðgerð ætti að viðhafa. Og hvað sem hæstv. fjmrh. segir og jafnvel þó hann fari aftur til 1988 eða þó hann fari aftur til 1930 þá er ég alveg viss um að hæstv. fjmrh. verður að lokum borinn ofurliði af sögunni og hún mun staðfesta að þetta er afar óvenjuleg aðgerð sem hér er að fara fram, sjaldgæf aðferð, svo ekki sé meira sagt. Að breyta ekki í einni einustu krónu þessum fjárhæðum sem svo lengi sem elstu menn muna hafa verið uppfærðar með einhverjum hætti um áramót. Stundum hafa menn tekið pólitískar ákvarðanir um skattkerfisbreytingar, það er alveg rétt, en þær hafa yfirleitt ekki falið það í sér að menn færðu ekki upp til verðlags helstu kennitölur, bótaliði og annað því um líkt. Þessi ótrúlega aðferð að ætla að halda tekjunum utan við ríkisbókhaldið er að mínu mati stórbrotin. Hæstv. fjmrh. segir að það sé sönnun þess að þeir ætli að skila þessu að þetta er ekki talið fram, að 800 milljónirnar eru ekki taldar fram. Það er þannig, herra forseti. Ég veit að hæstv. fjmrh. finnst neyðarlegt að þurfa að ræða málið eins og það er en þetta er svona. Þarna er búið að lögfesta stærðir í skattafrv. og í væntanlegu fjárlagafrv. sem þýða, að óbreyttum lögum, 800 millj. kr. meiri tekjur en færðar eru í fjárlagafrv. Ég veit auðvitað að t.d. hv. þm. Egill Jónsson á Seljavöllum hefði haft ánægju af því að hafa þessar 800 milljónir til að deila þeim út í þessari ágætu nefnd. En það þurfti ekki að gera. Það var hægt að leyfa þessu að fara yfir í ríkisbókhaldið án þess að nota það, án þess að ráðstafa því. Það var hægt að merkja það aðgerðum í skattamálum. Það var hægt að segja: 800 millj. kr. meiri tekjur með þessum aðferðum og síðan var hægt að segja: Fyrirhugaðar aðgerðir í jaðarskattsmálum mínus 800 milljónir. Þar með var þetta þó a.m.k. komið inn í bókhaldið og hæstv. fjmrh. hefði ekki þurft að sitja uppi með þau ósköp að telja þetta ekki einu sinni fram. Eðlilegast hefði verið að uppfæra þessa hluti t.d. barnabæturnar, því þetta eru ekki bara skattarnir, hér er líka verið að leggja af stað með t.d. barnabætur og barnabótaauka, lægri í krónum en hann ætti að vera miðað við verðlagsuppfærslu, og hafa hlutina þannig þegar menn kæmu hér inn með tillögur um breytingar í skattamálum sem fælu í sér aðgerðir gagnvart jaðarskattinum. Það er afar sérkennileg ráðstöfun að taka þessar 800 milljónir frá með þessum hætti og ég segi, herra forseti, er nema von að menn séu tortryggnir þegar ekkert hefur gengið gagnvart lagfæringum á jaðarsköttum og það er búið að boða aðgerðir áður sem ekkert hefur orðið úr. Það var fyrirhugað að taka frá tekjur fyrir ári síðan sem áttu að mæta ráðstöfunum af þessu tagi sem þá var lofað að yrði reynt að vinna hratt og markvisst og vel að. Síðan líður tíminn og nefndin mallar og mallar og ekkert gerist. Þannig að menn eru orðnir tortryggnir, hæstv. fjmrh., og það er eðlilegt og það er ekki nema von. En það hefur hins vegar enginn notað svo gróft orðafar nema ráðherrann sjálfur að þessum peningum eigi að stela.

Það var...

Já, já, auðvitað liggur málið þannig, hæstv. fjmrh. Það þýðir ekkert að horfa fram hjá því, þetta byrjar að tikka núna strax um áramótin. Það gerir það. Það er auðvelt að reikna það út að skattleysismörkin, sem eru undir 61 þús. kr. núna, hefðu átt að vera talsvert yfir 62 þús. kr. strax í janúar. Það fer því meira en þúsundkall úr launaumslagi hvers einasta manns sem borgar skatta miðað við það að þessar breytingar hefðu þó ekki orðið nema 2% strax í janúar. Og á að skila honum eða hvernig ætlar hæstv. ráðherra að fara að þessu? Hann fer alla vega ekki til sömu aðila sjálfkrafa. Og hann verður tekinn af í janúar.  Það getur vel verið, og vonandi stendur það, að síðan verði snemma á árinu gerðar ráðstafanir sem séu góðar og réttmætar gagnvart ýmsu óréttlæti sem er í skattkerfinu. En menn skulu þá muna að þetta er stærsta breytan af öllum, sem færir til mestu fjárhæðirnar í íslenska skattkerfinu, það er persónufrádrátturinn. Þegar ég var að útfæra tillögur fyrir þingflokk Alþb. fyrir einum þremur árum síðan, þá man ég ekki betur en hver einasti þúsundkall hafi fært til 600--700 millj. kr. Svo dýr er hver breyting á skattfrelsismörkunum vegna þess að allur þorrinn liggur þarna rétt við þessi mörk og það færir til gífurlegar fjárhæðir að hreyfa þau til þó ekki sé um nema þúsundkall eða 1% eða hvað það er. Það er þannig. Þess vegna eru tekjuáhrifin, bæði fyrir ríkissjóð og fyrir alla þessa tugi þúsunda skattgreiðenda gífurlega mikil. 

(ÓE): Hann var að tala við forseta.

Já, ég þarf ekkert að passa bakið á mér, er það?

(ÓE): Nei, nei.

Nei, nei, ég veit að forseti ver það. Þá er þetta í góðu lagi, herra forseti. Um þetta getum við að sjálfsögðu rætt við betra tækifæri, ég og hæstv. fjmrh. og við öll. Mér sýnist nauðsynlegt að gera það í og með vegna þess að þessi umræða fór ekki fram þar sem eðlilegast hefði verið í málunum sem tengdust álagningu tekjuskatts á næsta ári. Af hverju var það? Það var vegna þess að hæstv. ríkisstjórn var ekki svo vinsamleg að skila okkur niðurstöðu sinni í þessu máli fyrr en þau frumvörp voru farin héðan. Við sátum uppi með það að fá endanlega afstöðu og tillögur um þetta á elleftu stundu eða klukkan að verða hálftólf eða hvaða orðalag sem við viljum nota í þeim efnum. En einu get ég lofað, herra forseti. Ég mun halda hæstv. fjmrh. við efnið og gera mitt til þess að þessar 800 millj. komi einhvers staðar í góðar þarfir fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu er meiri hlutinn að leggja til skerðingu á fjármunum Lánasjóðs ísl. námsmanna þrátt fyrir fögur fyrirheit um að bæta þjónustu lánasjóðsins fyrir námsmenn í landinu. Ég tel algerlega óeðlilegt að lækka þessa tölu eins og hér er gert ráð fyrir og greiði því atkvæði gegn tillögunni.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að auka lántökuheimildir Landsvirkjunar úr 4,8 milljörðum í 9 milljarða. Hér eru komnar til atkvæða sem sagt auknar heimildir til Landsvirkjunar vegna fyrirhugaðra álversframkvæmda. Minni hluti efh.- og viðskn. telur að þetta mál hefði átt að bera að með öðrum hætti, þ.e. að heimildarbeiðnin hefði átt að koma til afgreiðslu á Alþingi þegar endanlega lægi fyrir að af framkvæmdum yrði. Það er von okkar að það takist að gera þessa samninga en vinnubrögðin hefðum við kosið að væru önnur. Þrátt fyrir það munum við ekki leggjast gegn þessu ákvæði og öðrum tengdum auknum heimildum til Landsvirkjunar til að standa að þessum framkvæmdum. Þess vegna sitjum við hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu um aukna lántökuheimild Landsvirkjunar. Ástæðan er hugmyndafræðin og stefnan á bak við hana. Stjórnvöld hafa í áraraðir haft frumkvæði að og lagt megináherslu á uppbyggingu stóriðju og tilheyrandi virkjunarframkvæmdir og ég er andvíg þeirri stefnu. Ég tel hana ranga og skaðlega þeirri í mynd sem atvinnustefna til framtíðar ætti að byggjast á. Framkvæmdir vegna stóriðju og virkjana eru andstæðar umhverfis- og náttúruvernd og leiða til staðbundinnar og tímabundinnar þenslu sem er skaðleg byggðaþróun og efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar í heild. Ég segi nei.

Herra forseti. Með þessu ákvæði er verið að hækka lántökuheimildir Landsvirkjunar um litlar 4.200 millj. kr. vegna fyrirhugaðra stóriðjuframkvæmda á Grundartanga og virkjana tengda þeim. Efh.- og viðskn. eyddi miklum tíma í að skoða þetta mál og liggur fyrir að það er álit nefndarmanna að í raun og veru hafi ekki verið fullnægjandi efnislegar forsendur til að taka endanlega afstöðu til þess hvort veita eigi þessar heimildir. Þannig varð það niðurstaða nefndarinnar að afgreiða skilyrtar heimildir til handa Landsvirkjun sem liggja óvirkar í lánsfjárlögum þangað til endanleg niðurstaða liggur fyrir um fjármögnun framkvæmdanna og þangað til efh.- og viðskn. hefur tekið málið fyrir á nýjan leik þegar þar að kemur. Í raun og veru er það formsatriðið eitt að hafa þessar heimildir í lánsfjárlögum þangað til skilyrðunum er fullnægt. Í því ljósi er ekki ástæða til þess í sjálfu sér að amast við því að þessar heimildir liggi þarna fyrir ónotaðar þangað til málið verður tekið fyrir á nýjan leik. >)

Herra forseti. Hér er að hefjast atkvæðagreiðsla um svokallaðan bandorm. Hann einkennist af ranglátri stefnu ríkisstjórnarinnar að mati okkar stjórnarandstæðinga og bitnar á mennta-, heilbrigðis- og félagsmálum framar öðru. Stjórnarandstæðingar standa saman í þessu máli. Þeir hafa skilað sameiginlegu nefndaráliti og gert skilmerkilega grein fyrir afstöðu sinni í þeirri umræðu sem hefur verið bæði í dag sem og við 1. umr. Við munum gera grein fyrir afstöðu okkar gagnvart einstökum greinum þegar kemur að þeim í atkvæðagreiðslunum, en hér er verið að greiða atkvæði um að skerða lögbundinn tekjustofn til Þjóðarbókhlöðu og við erum andvíg því ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að mótmæla sérstaklega þeirri harkalegu skerðingu á Endurbótasjóði menningarbygginga sem hér er verið að gera tillögu um. Um er að ræða fjöldann allan af mikilvægum menningarstofnunum í landinu, þar sem nauðsynlegt er að leggja í verulegar endurbætur, en hér er verið að marka skref sem gæti beinlínis verið stórhættulegt fyrir þróun þessara stofnana á næstu árum. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að undirstrika þetta atriði, hæstv. forseti, um leið og ég tek undir hina almennu atkvæðaskýringu hv. 11. þm. Reykn. áðan um frv.

Herra forseti. Í þessari grein er enn gert ráð fyrir að lagt verði á svonefnt endurinnritunargjald, en útfærslan hefur nú svolítið breyst frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Nú er gert ráð fyrir að greiða eigi 500 kr. fyrir hverja námseiningu sem áfangi sá sem nemandi fellur í eða hættir í fyrir próf er virtur á og er þessi leið sennilega aðeins auðveldari í útfærslu en sú sem áður var rætt um. Það breytir þó ekki eðli málsins. Þetta er frámunalega óréttlát skattlagning sem kemur verst við þá sem eiga erfiðast fyrir. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða hinn illræmdi fallskattur Björns Bjarnasonar, hæstv. menntmrh., sem hæstv. ráðherra hefur reyndar reynt að bera á móti að sé slíkur fallskattur, en enn hefur ekki tekist að sanna að það séu ekki aðallega þeir sem falla á prófum sem þurfa að endurtaka þau.

Hann féll á því prófi.

Ég held, herra forseti, að það hljóti að vera leitun að annarri eins hugkvæmni í skattlagningu yfirleitt um lönd og álfur bæði innan lands og utan eins og segir í lánsfjárlögunum, að skattleggja sérstaklega námserfiðleika, að skattleggja sérstaklega aðstöðu þess fólks sem af einhverjum ástæðum ræður ekki við áfanga í sínu námi og þarf að endurtaka þá. Ég óska hæstv. menntmrh. innilega til hamingju með það að eiga höfundarréttinn að þessu merka fyrirbæri, þessum fallskatti, og segi nei.

Herra forseti. Hér er vegið að þeim sem síst skyldi. Sú skerðing á Framkvæmdasjóði fatlaðra um 255 millj. kr. sem fram kemur í 9. gr. er grófasta aðför sem gerð hefur verið að fötluðum í áratugi. Herra forseti. Þetta er ljótur minnisvarði um verk hæstv. félmrh. sem með þessu er að eyðileggja Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er til vansa fyrir þingið að samþykkja þessa tillögu. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér eru reglurnar settar upp skýrar og skipulegar og Framkvæmdasjóður fatlaðra gengur til framkvæmda en ekki að stórum hluta til rekstrar eins og undanfarið. Meginmálið er að málaflokkur fatlaðra fær allt að 200 millj. meira til ráðstöfunar í fjárlögum næsta árs heldur en á þessu ári.

Staðreyndin er sú, herra forseti, að frá því að Framkvæmdasjóður fatlaðra var stofnaður hefur hann aldrei haft minni fjármuni en gerð er tillaga um nú, aldrei. Ég tel að hér sé um hættulegan niðurskurð að ræða og að hann geti komið alvarlega niður á þjónustunni við fatlaða í framtíðinni. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Við jafnaðarmenn höfum miklar áhyggjur af þeirri ákvörðun félmrh. að flytja starfsmenntun í atvinnulífi undir Atvinnuleysistryggingasjóð og erum þeim flutningi andvíg. Lög um starfsmenntun í atvinnulífinu sem sett voru fyrir um það bil fimm árum voru tímamótalöggjöf. Starfsmenntasjóður hefur veitt mörg þúsund manns stuðning við endurmenntun og hefur mikla þýðingu fyrir launafólk. Við óttumst að sú grundvallarbreyting að flytja starfsmenntun í atvinnulífi undir Atvinnuleysistryggingasjóð eigi eftir að hafa örlagaríkar afleiðingar. Virðulegi forseti. Vegna þess hvernig þessi tillaga er orðuð veljum við að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu sem við ella hefðum greitt atkvæði gegn.

Herra forseti. Það er vel séð fyrir fjárþörf til starfsmenntunar í atvinnulífinu. Til hennar verður varið 47 millj. sem er sama upphæð og í fyrra. Ég segi já.

Herra forseti. Þetta frv. í heild er í raun og veru botnlaus subbuskapur á öllum sviðum. Hér áðan var samþykktur fallskattur. Nýlega hefur verið samþykkt veruleg skerðing á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og hér er gert ráð fyrir því að létta starfsmenntakostnaði öllum af ríkissjóði og flytja hann yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er yfirgengilegt að standa svona að málum og sýnir virðingarleysi ríkisstjórnarinnar við starfsmenntun að svona skuli að hlutunum staðið. Svona vinnubrögðum á að hafna. En með hliðsjón af því hvernig málið er sett upp sitjum við hjá við atkvæðagreiðslu um þessa tillögu.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða tillaga um að hækka atvinnuleysisbætur á næsta ári um 2%. Við munum styðja þessa tillögu vegna þess að hér er um hækkun að ræða. En það sama á við þessa tillögu og tillögu í 14. gr. þar sem upphæðin er líka hækkuð um 2%. Við erum andvíg þeirri stefnumörkun að hækka bætur í almannatryggingakerfinu um einungis 2%. Við viljum að þetta miðist við launabreytingar eins og var áður. Við munum flytja tillögu þess efnis við annað frv. sem kemur síðar til umræðu. Við lítum svo á að með þessari útfærslu sé verið að skerða rétt á því fólki sem síst getur borið hönd fyrir höfuð sér.

Virðulegi forseti. Hér er um raunlækkun að ræða. Ég tek ekki þátt í því og greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Þessi grein, hin 15., er dálítið sérkennileg. Hún er óljós og við meðferð málsins bæði í þingnefnd og við umræður í þingsal fékkst ekki skýrt hvort greinin felur í sér að hægt sé að reka undir einni stjórn sjúkrahús ásamt fleiri en einni heilsugæslustöð í mismunandi byggðarlögum. Meðan málið er svo óskýrt af stjórnarinnar hálfu get ég ekki stutt það og greiði þess vegna atkvæði gegn því.

Herra forseti. Þessi grein er mjög sérkennileg vegna þess að hún selur ráðherra í hendur gríðarlegt vald. Hann getur að þessari grein samþykktri ákveðið að eigin höfði sameiningu sjúkrastofnana sem eru reknar af ríkinu án þess að þurfa að bera það undir Alþingi og hann getur nánast breytt starfsumhverfi heilbrigðisstofnana sem eru reknar af ríkinu eins og honum einum sýnist. Þess vegna get ég ekki sagt annað en að þetta er brot á öllum grunnreglum lýðræðisins og ég greiði atkvæði gegn þessu ákvæði.

Virðulegi forseti. Mér dettur ekki í hug að veita hæstv. heilbrrh. það alræðisvald sem hér er um að ræða. Ég segi nei.

Herra forseti. Þetta er fráleit lagasetning sem hér er að eiga sér stað. Í raun og veru er verið að fela hæstv. heilbrrh. með þessari einu grein svo mikið og víðtækt alræðisvald að það mætti að ósekju fella niður öll önnur lagaákvæði um heilbrigðismál úr lagasafninu því hér eftir ræður heilbrrh. því sem hann vill ráða um heilbrigðismál. Þessi afgreiðsla er enn fráleitari í ljósi þess að yfir vofir óútskýrður niðurskurður upp á tugi millj. kr., til að mynda 60 millj. kr. á sjúkrahúsum á landsbyggðinni á næsta ári. Það er með ólíkindum að það skuli eiga að bjóða Alþingi upp á að afgreiða málin þannig að niðurskurðurinn sé ákveðinn fyrst og síðan standi til að reyna að útfæra hann einhvern veginn og ganga í leiðinni frá alræðisvaldi til handa hæstv. heilbrrh. til að gera það sem hæstv. ráðherra sýnist í þessum efnum. Þetta eru fullkomlega óeðlilegir stjórnsýsluhættir. Þetta er ómannúðleg framkoma við það fólk sem starfar á þessum stofnunum. Ég segi mjög harkalega nei, herra forseti.

Virðulegi forseti. Síðari málsliður þessarar greinar hljóðar svo: ,,Hann [heilbrrh.] getur jafnframt ákveðið sameiningu sjúkrastofnana sem reknar eru af ríkinu með reglugerð að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga.`` Með öðrum orðum getur heilbrrh. ákveðið að sameina öll sjúkrahús í landinu ef henni sýnist svo með einni reglugerð, nú eða sjúkrahúsin í Reykjavík t.d. með einni reglugerð. Hér er auðvitað um óvenjulega ruddalega tilraun til lagasetningar að ræða og það væri skynsamlegt að hugleiða hvort ekki þarf að setja í stjórnarskrá ákvæði til að koma í veg fyrir vinnubrögð af þessum toga. Ég er undrandi á því að þingmenn stjórnarflokkanna skuli láta ríkisstjórnina gera svo lítið úr sér að fallast á yfirgengilega tillögu af þessu tagi.