Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessari till. til þál., sem við þm. Eyf. flytjum og prentuð er á þskj. 35, er lagt til, að Alþ. skori á ríkisstj. að semja frv. til l., er kveði á um, hvernig stjórn hinna stærri kauptúna verði fyrir komið í framtíðinni. Það mætti nú kannske segja sem svo, er talað er um að undirbúa löggjöf í þessu efni og skorað er á hæstv. ríkisstj. að gera það, að við flm. þessarar till. hefðum eins getað samið þetta frv. sjálfir og lagt það síðan fyrir Alþ. Vissulega hefði svo getað verið. En bæði er það, að ekki er óalgengt nú orðið, að fluttar séu till. til þál. um að skora á ríkisstj. að semja lagafrv., auk þess sem hér er um að ræða löggjöf, sem snertir allt landið. Er því alls ekki óeðlilegt, að þm. skori á ríkisstj. að undirbúa slíka löggjöf. Í grg., sem fylgir með þessari till. til þál., er nokkuð vikið að þeim ástæðum, sem fyrir liggja og hafa orðið til þess, að þessi till. er flutt. Það er og vikið að þróun þessara mála og þeim breytingum, sem orðið hafa í því efni. Tel ég því óþarfa að víkja hér að löngu máli. Þjóðfélaginu er skipt niður í sveitir, sýslur og hreppa. Er kauptúnin fóru að vaxa og þörf á sameiginlegum framkvæmdum óx þar, bar fljótlega á því, að kauptúnin þurftu að fá sjálfsstjórn til þess að hafa aðstæður til þess að geta leyst mál sín. Var þá farin sú leið að skilja kauptúnin út úr hreppsfélaginu. En er þau stækkuðu meir og sameiginleg verkefni íbúa kauptúnanna urðu víðtækari, kom í ljós, að t. d. oddvitar áttu mjög erfitt með að sinna þeim verkum, sem þessar auknu framkvæmdir lögðu þeim á herðar. Er slíkt engin furða, þar sem oddvitar hafa öll sín störf fyrir sveitarfélag sitt í hjáverkum, sem eru og illa launuð. Vegna þessa hefur nú verið horfið að því ráði að löggilda marga kaupstaði á landinu með bæjarstjórn, bæjarstjóra og öðru sem tilheyrir, þegar svo er komið. Millibil þessarar skipunar málanna hefur verið það, að settur hefur verið lögreglustjóri, sem sinnti störfum oddvita, fyrst að mig minnir á Siglufirði og Akranesi. Var það og þannig hugsað, að lögreglustjórinn yrði þá um leið eins konar bæjarstjóri fyrir kauptúnið. Slíkir lögreglustjórar hafa verið skipaðir af dómsmrh., og hefur hann ekki haft neina vissu fyrir því, að viðkomandi hreppsnefnd væri ánægð með skipunina, að minnsta kosti ekki sú næsta eða komandi hreppsnefndir. Hefur sú reynsla á þessu orðið, að lögreglustjórar þessir hafa yfirleitt ekki sinnt þessum störfum nema stuttan tíma. Þeir hafa oft haft heldur lítið að gera. Endalokin hafa orðið þau, að kauptúnið hefur verið gert að kaupstað. Árangur þessarar aðferðar hefur reynzt illa sem nokkur lausn til frambúðar, og vonir manna um það úrræði brugðizt. Í Dalvík, sem er í kjördæmi mínu, svo að ég ætti að vera málum kunnugur, er svo ástatt, að kauptúnið hefur rafmagnsveitu, vatnsveitu, mikla gatnagerð o. fl. um að sjá. Þessar framkvæmdir útheimta starf, en þar er ekki um annan mann að ræða en oddvitann, sem jafnframt gegnir öðru starfi. Því var það, að við þm. Eyf. fórum fram á það á sínum tíma, að skipaður yrði lögreglustjóri í Dalvík, sem tæki að sér oddvitastörf og framkvæmdastjórn kauptúnsins. Ég bar fram frv. til l. um þetta í Ed. á þinginu 1945. Allshn. Ed., sem ég þá átti sæti i, lagði til, að málið yrði afgr. með rökst. dagskrá, þar sem látin var í ljós ósk um það, að hæstv. stjórn tæki til athugunar, hvernig stjórn stærri kauptúna yrði bezt hagað í framtíðinni. Ég gat fallizt á og sætt mig við þessa afgreiðslu, einkum þó sökum þess, að þáverandi félmrh. tók málinu vel og hafði áhuga á, að það yrði athugað. En það frv. kom aldrei til frekari athugunar í Ed., því að annað frv. um sama efni var á döfinni í Nd. þingsins, og var beðið eftir því, en frv. dagaði sökum þessa uppi. Ef þróun kauptúnanna verður stöðug og það fólk, sem fjölguninni nemur, hverfur ekki allt til Reykjavíkur, kemur til álita, hvort ekki sé nauðsynlegt að gera allmörg kauptún að kaupstöðum. Ekkert er við því að segja eins og nú háttar, að slíks sé krafizt, en dýr er stjórn kaupstaðar - mun dýrari en stjórn hrepps. Ég hygg, að ekki verði hjá því komizt, að reynt verði að koma á þessi mál að minnsta kosti bráðabirgðafyrirkomulagi, sem heppilegra væri en sú skipan, sem nú á sér stað. Það yrði að vera með þeim hætti, að það yrði ódýrara fyrir kauptún að taka upp hið nýja fyrirkomulag en að verða gert að kaupstað, en fullnægði þó kröfum kauptúnsins. Það yrði nýtt fyrirkomulag um stjórn sveitarfélaganna, en ekki hefur verið reynt að taka þetta upp á öðrum grundvelli en með skipun lögreglustjóranna. Ég held, að það mætti koma hér á fyrirkomulagi, sem hefði lítinn kostnaðarauka í för með sér, t. d. sameiningu hreppsstjóra- og oddvitastarfa, og ráða mann, líkt og bæjarstjórar eru ráðnir, til þess að gegna þessum störfum til jafnmargra ára og hreppsnefndir eru kosnar. Ég vil aðeins benda þeirri hv. n., sem kemur til með að fjalla um þessa þáltill., á þessa leið, en vitanlega var ég ekki að slá þessu fram til þess að gefa í skyn, að ég telji ekki fleira geta komið til greina, því að þá hefði ég ekki farið að bera fram þáltill., heldur frv. til l., en sló þessu aðeins fram til athugunar. Ef farið yrði eftir þessum vegi, þá held ég, að það verði ekki tilfinnanlegt fyrir hin stærri kauptún að ráða til sín fastlaunaðan mann til þess að hafa framkvæmdarstjórn fyrir málum sínum. Þessi lausn mundi duga, þar til vöxtur eins kauptúns er orðinn svo mikill, að einsýnt er, að það getur orðið kaupstaður. Ég sé nú ekki hæstv. félmrh. hér inni, sem mál þetta heyrir undir. Ég verð að sætta mig við það og draga af fjarvist hans þá ályktun, að hann hafi enga löngun til þess að mótmæla þessu máli, fyrst hann ekki sýnir sig. Þetta er annars mjög einfalt mál. Ég held, að það hafi engin útgjöld í för með sér, þó að hæstv. ríkisstj. sé falið að athuga þetta. Ég tel þetta mál ekki svo flókið, að nauðsyn sé að vísa því til n., en læt þó hæstv. forseta og þingið um það, - en geri sjálfur enga tillögu í því efni.

Pál1 Zóphóníasson: Herra forseti. Ég geri það að tillögu minni, að þessu máli verði vísað til n. Það finnst mér sjálfsagt. Ég vil einnig biðja hv. allshn. að athuga aðra hlið á málinu en hér hefur verið rædd. Það er stöðugt verið að skipta hreppum, og þegar kauptún hafa náð ákveðinni íbúatölu, hafa þau eftir lögum nú rétt til að verða sérstakur hreppur. Venjulega er engin óánægju við slíka skiptingu. Það held ég, að stafi fyrst og fremst af því, að ekki eru nú ákvæði í l. um, að hlutar úr hreppi geti haft mál sameiginleg, t. d. skolpleiðslu, nema vera sérstakt hreppsfélag. Þessu mun vera öðruvísi háttað í Noregi. Þar held ég að stjórn þessara mála sé bezt, þar sem ég þekki til. Þar geta innan hreppsheildarinnar myndazt hagsmunaheildir um framkvæmd einstakra mála. Hér hlýtur því meira en eitt sjónarmið að koma til greina. Þetta þarf nána athugun, svo að ekki sé hætta á endalausri skiptingu hrepps sökum nokkurra sérmála ákveðins fjölda hreppsbúa. Það er óheppileg leið að búta hreppa niður. Ég bið því n., að í sambandi við þær breyt., sem gerðar kunna að verða á sveitarstjórnarlöggjöfinni, sem mun vera í aðsigi, að athuga þetta mál nákvæmlega með tilliti til þess. Það ætti að reyna að koma í veg fyrir það, að hreppar skiptust um of, því að það eru allir óánægðir með, og litlir hreppar eru oft fjárhagslega getulausir.



Herra forseti. Till. samhljóða þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 53, var flutt á síðasta Alþ., en náði ekki afgreiðslu. Við flm. höfum því leyft okkur að bera hana fram að nýju. Með till. er farið fram á, að ríkisstj. hlutist til um, að endurskoðuð verði lagafyrirmæli um veiði, sem eru frá 1849 og því nærri aldargömul, og lætur að líkum, enda ljóst þegar á þessi lagafyrirmæli er litið, að þau eru á ýmsan hátt úrelt orðin. Jafnframt förum við fram á, að þessi endurskoðun nái til l. um friðun fugla og eggja, sem eru frá 1913. En það er ýmislegt í þessu efni þannig háttað, að það getur gripið inn í hvor tveggja þessi lagafyrirmæli. Þá leggjum við einnig til, að undirbúin verði löggjöf um vernd staða, sem eru sérstaklega merkir af sögu sinni eða náttúru. Lög um verndun fornminja fjalla um fornleifar, fornminjar og forngripi, þar sem menn hafa einhvern tíma lagt hönd að verki, en ná ekki til þess, sem til er orðið af náttúrunnar völdum, þótt merkilegt sé á einn eða annan hátt. Engin lagafyrirmæli eru heldur um náttúrufriðun. - Ég tel þetta vera svo augljóst atriði, að ekki sé ástæða til þess að halda um það langa ræðu. En ég vil leyfa mér að leggja til að, að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég flutti þáltill. samhljóða þessari í lok síðasta þings, en vegna þess, hve áliðið var orðið, gafst ekki tími til þess að taka till. fyrir. Vegna þess, að ég álít, að hér sé um mikið velferðarmál að ræða fyrir þjóðfélagið í heild, hef ég borið þessa till. til þál. fram á ný. Það er tvímælalaust til skaða og skammar fyrir íslenzka þjóðfélagið, sem byggir og hefur byggt sína tilveru að mjög miklu leyti á sjávarútveginum, að ekki skuli vera hér til safn, sem geymir sjóminjar. Skaðinn, sem í þessu er fólginn, er sá, að það glatast ýmis gögn, sem lúta að þessum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sem gætu verið til fróðleiks fyrir afkomendur okkar. Þar að auki ber þetta vott um ótækt ræktarleysi gagnvart þessum mikilsverða atvinnuvegi okkar, en allar menningarþjóðir, sem þennan atvinnuveg stunda, hafa komið upp hjá sér sjóminjasöfnum, og eiga sumar þeirra mörg söfn og merkileg. Það er hér ekki verið að hreyfa neinni nýjung, vegna þess að hugmyndin um að stofna sjóminjasafn er gömul. Það er komin meir en hálf öld síðan þessi hugmynd um sjóminjasafn var sett fram af Jóni Þórarinssyni skólastjóra Flensborgarskóla í Hafnarfirði. Síðan hafa ýmsir mætir menn hreyft við málinu. og skriður hefur komizt á það. En þrátt fyrir þetta allt er málið ekki lengra komið en það, að við eigum í dag ekkert sjóminjasafn. Það hefur að vísu verið talað um, að í væntanlegu húsi þjóðminjasafnsins mætti koma fyrir sjóminjasafni. Ég er ekki dómbær um það, en þessu máli hefur verið allt of lítill gaumur gefinn til þessa. - Ritstjóri sjómannablaðsins Víkings hefur fyrir nokkru síðan hreyft þessu máli í útvarpserindi, og útvarpserindi hans hef ég látið fylgja með þessari þáltill. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vona, að hv. þm. sjái, að hér er um nauðsynjamál að ræða, sem ekki þolir bið hér eftir. Tíminn, sem líður án þess að nokkuð sé aðhafzt í málinu, er til skaða, því að um leið er hætta á, að ýmis verðmæti glatist, sem ef til vill er hægt að ná í, í dag. Ríkisstj. á að hafa forgöngu í þessu máli, og er þess vegna gert ráð fyrir hér, að Alþ. skori á ríkisstj. að hefja nú þegar undirbúning að stofnun sjóminjasafns. Ég legg svo til að, að þessari umr. lokinni verði till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Þessi till. um landhelgisgæzlu og stækkun landhelginnar, sem flutt er af mér ásamt hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Snæf., er í raun og veru tvíþætt, þar sem hún annars vegar veit að sjálfri landhelgisgæzlunni, en hins vegar að stækkun landhelginnar. Bæði þessi efni hefur borið á góma hér í þinginu fyrr og síðar, en þó full þörf á því að hafa vakandi auga á að vinna að því að gera allt, sem mögulegt er á hverjum tíma, til þess að styrkja aðstöðu okkar, bæði að því er veit að landhelgisgæzlunni sjálfri og eins hinu, að fá viðurkenningu annarra þjóða á stækkun landhelginnar frá því, sem hún nú er. Um landhelgisgæzluna er það að segja, að mörg undanfarin ár hefur hún verið í mikilli niðurlægingu, og hefur það valdið vonbrigðum og óánægju meðal manna, hvað þessi þáttur hefur dregizt aftur úr öðrum þáttum á undanförnum árum, og þá sérstaklega um nýsköpun tækja til landhelgisgæzlu, bæði að því er snertir ný strandvarnaskip og flugvélar og önnur tæki, er þar mundu henta. Hafa undanfarin ár verið fluttar hér þáltill., sem hnigið hafa að því að hvetja til sterkari landhelgisgæzlu, og 1944 var þetta mál mjög á dagskrá og samþ. þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að láta fram fara ýtarlega rannsókn á því, hvernig landhelgisgæzlunni yrði betur og haganlegar fyrir komið, og var tilætlunin, að niðurstöður af þessari áætlun yrðu lagðar fram eins fljótt og unnt væri. Það hefur einhvern veginn ekki orðið úr, að slíkar niðurstöður yrðu lagðar fyrir þingið. Síðan var þetta mál aftur ítrekað á þinginu 1946, en dagaði þá uppi. Af þessu verður séð, að þær tilraunir, sem gerðar hafa verið af þinginu, hafa ekki borið þann árangur, sem æskilegt hefði verið. Það, sem ég sagði nú, er ekki sagt í ádeiluskyni á einstaka aðila, því að menn bera nokkuð sameiginlega ábyrgð á þessu. Í þessari þáltill. hér er farið fram á, að sett verði heildarlöggjöf um fyrirkomulag, verksvið, starfshætti og stjórn landhelgisgæzlunnar. Það er skoðun okkar flm., að nokkuð mundi vinnast með því, að sett væri heildarlöggjöf um landhelgisgæzluna, þannig að þessi starfsemi fengi fastara form, en áður hefur verið. Ég vil leyfa mér að víkja nokkrum orðum að þeim einstöku atriðum, sem við leyfum okkur að benda á, að til athugunar kæmu. Fyrsta atriðið er það, að með stjórn landhelgisgæzlunnar fari sérstök deild í dómsmrn. undir yfirstjórn dómsmrh. Við teljum mjög mikilvægt að hafa einhverja yfirstjórn yfir þessum málum, sem verði með öðrum hætti en nú er, og að það verði ekki skilið frá dómsmálastjórninni. Væri æskilegt, að betur væri búið um hnútana í sambandi við sjálfa útgerðarstjórn Ríkisskips en nú er, því að það er þannig nú, að landhelgisgæzlan er slitin úr annarri dómgæzlu, með því að menntmrh. er fengin þessi sérstaka grein landhelgisgæzlunnar til meðferðar. Þetta er ekki sagt til þess að áfellast þennan hæstv. menntmrh., við berum sameiginlega ábyrgð á þessari löggjöf. Það er áreiðanlega vanmat á þýðingu þessa málaflokks, landhelgisgæzlunnar, að láta sér koma til hugar að slita hann sérstaklega úr öðrum dómsmálum og dómgæzlu og yfirstjórn þeirra, því að dómgæzla á hafinu er ekki þýðingarminni en dómgæzla í landi. Þá er einnig ýmislegt annað en beinlínis fiskveiðagæzla, sem kæmi til með að heyra undir þessa sérstöku stjórn landhelginnar, svo sem eftirlit með tollgæzlu og heilbrigðisgæzlu og eftirlit með útbúnaði og athöfnum erlendra skipa. Þá vil ég sérstaklega víkja að því, að ástæða er til þess að búa svo um hnútana í löggjöfinni, að strangar kröfur séu gerðar um mannaval og menntun þeirra manna, sem starfa að löggæzlunni í landhelgi, og sé vandað til aðstöðu þeirra og aðbúnaðar sem allra bezt. Það er að vísu til eitthvað, sem heitir varðskipapróf, en að áliti almennings er ekki á þann hátt vandað til menntunar þeirra manna, að viðhlítandi sé, og þar við bætist þá einnig, að aðbúnaðurinn hefur verið þannig, að til smánar hefur verið, sérstaklega þegar gerðir hafa verið út sem varðskip við strendur landsins gamlir, fúnir fiskibátar til þess að gæta þessara mikilvægu umráðasvæði Íslendinga. - Það er ánægjulegt til þess að vita, að komið hefur fram nýlega í opinberri tilkynningu frá ríkisstj., að í sambandi við hin nýju varðskip, sem stendur til að byggja, sé gert ráð fyrir að setja þessa menn til náms sérstaklega, til þess að búa þá betur undir störf þeirra við landhelgisgæzluna. Þetta yrði til þess að styrkja aðstöðu okkar við dómgæzlu á hafinu. Þá er einnig á það bent, sem komið hefur fram, að leitazt verði við í löggjöfinni að samræma landhelgisgæzluna björgunarstarfsemi og bátaeftirliti, hafrannsóknum og sjómælingum, eftir því sem við yrði komið. Ég efast ekki um, að ef hafizt yrði handa um heildarlöggjöf um landhelgisgæzluna, mundu menn komast að raun um, að fleira þyrfti að laga og vanda en nú er, og ég geri mér vonir um, að það mætti upplýsa margt í þessu máli, áður en frv. á sínum tíma kæmi fyrir þingið. Síðasti þáttur þessarar þáltill. er um stækkun landhelginnar. Það er skorað á ríkisstj. að fylgja fast fram löggjöf síðasta Alþingis, er heimilar stj. að ákveða verndarsvæði hvar sem er við strendur landsins innan takmarka landgrunnsins og setja reglur um hagnýtingu þeirra. Þessi löggjöf hér að lútandi var sett á síðasta þingi, og mun vera svo, að ríkisstj. sé að vinna að þeim málum nú í sambandi við þær ráðagerðir, sem uppi voru, þegar frv. var samþ. Það er mjög athyglisverð stefna, sem þing og stjórn eru að fara inn á með því að krefjast réttar okkar Íslendinga yfir landgrunninu. Það er ekki hægt að áfellast ríkisstj. og þm., þó að þeir vilji fara með gát í þeim málum. En hins vegar ber þó hverjum að vera vakandi og láta ekkert undir höfuð leggjast, sem mætti styrkja okkur í þessu máli. Fyrir tilstuðlan utanrrn. hafa þm. átt kost á að kynna sér greinargerð um landhelgismálin. Um þetta mál liggur fyrir greinargerð, tekin saman af sérfræðingi utanrrn. í alþjóðarétti, og geri ég ráð fyrir, að hv. þm. hafi kynnt sér þessa greinargerð og annað, sem fram hefur komið varðandi landhelgismálin og sýnir fram á aukinn rétt okkar frá því, sem verið hefur. Ég vil þó vekja athygli á nokkrum atriðum þessarar greinargerðar í sambandi við óskir okkar um að hagnýta betur, en verið hefur rétt okkar til landgrunnsins. Það er nú svo, að ég býst við, að það sé efst í hugum flestra að krefjast stækkunar á landhelginni úr 3 mílufjórðungum upp í 4 mílufjórðunga, og sú krafa var nýlega samþykkt á þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins, og er þá krafizt þess réttar, sem við áttum áður og var viðurkenndur bæði með orðum og í framkvæmd, því að í fyrstu áttu Íslendingar óskoraðan rétt yfir landi sínu og hafinu í kring, en eftir að við komumst í nánara samneyti við aðrar þjóðir, hefur að okkur þrengt og landhelgin minnkað. Á 19. öld er viðurkenndur í framkvæmd máttur okkar til fjögurra mílufjórðunga landhelgi, og ef farið er enn lengra aftur í tímann, þá var það þannig á 17. öld, að landhelgin var sextán mílufjórðungar og framkvæmdar landhelgisvarnir samkvæmt því. En síðan hefur smám saman þrengt að okkur, allt til þess er samningurinn milli Danmerkur og Stóra-Bretlands um þriggja mílufjórðunga landhelgi var gerður. Menn halda því fast fram rétti okkar til 4 mílufjórðunga landhelgi, en til viðbótar hefur skotið upp þeirri hugsun, að við ættum að tilskilja okkur vaxandi yfirráð yfir landgrunninu, og er það í samræmi við nýja þróun þessara mála hjá öðrum þjóðum, eins og fram kemur í greinargerð þjóðréttarfræðings utanrrn. Það er athyglisvert, að alveg nú síðustu árin hafa ýmsar þjóðir Ameríku lýst yfir rétti sínum til landgrunnsins, en þar er um að ræða nýja stefnu í landhelgismálunum. Bandaríkin riðu á vaðið 1945, þegar forsetinn gaf út tvær yfirlýsingar um þessi mál, hina fyrri þess efnis, að yfirráð Bandaríkjanna næðu til allra auðlinda í landgrunninu, en sú síðari snerti verndun fiskimiða innan landhelginnar. Í kjölfar Bandaríkjanna sigldu svo Suður- og Mið-Ameríkuríkin: Mexico, Argentína, Chile og Peru, að vísu með mismunandi aðgerðum, en öll gerðu þau kröfur langt út fyrir það, sem almennt gerist, sérstaklega með því að krefjast yfirráða yfir landgrunninu. Og getur þetta orðið okkur Íslendingum, sem eigum svo mikið í húfi, þar sem eru fiskimiðin okkar, hinn mesti styrkur, ef aðrar þjóðir fá viðurkenndar kröfur sínar til réttar á yfirráðum landgrunnsins. Það er vikið að því í þessari þáltill., að ríkisstj. athugi að leita viðurkenningar á rétti okkar til rýmkunar landhelginnar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Gert er ráð fyrir, að hjá Sameinuðu þjóðunum starfi þjóðréttarnefnd, sem færi með slík mál, og einnig má sækja málið á öðrum vettvangi. Það er fullkomlega tímabært að athuga, hvort þetta sé ekki hinn rétti vettvangur, því að hjá Sameinuðu þjóðunum eiga hinar smærri þjóðir, a. m. k. í orði, jafnan rétt og hinar stærri. Og ef sú stofnun á eftir að þróast, eins og vonir standa til, og styrkjast til þess að verða sameiginleg yfirstofnun þjóðanna, þá getur það orðið okkur mikils virði að sækja mál okkar þar. Það má vera, að benda megi á atriði, sem mæla gegn því, að málið sé flutt fyrir Sameinuðu þjóðunum, og auðvitað verður að athuga þetta allt rækilega og velja svo þá leið, sem vænlegust þykir til árangurs. Ég mun svo ekki fylgja þessari till. úr hlaði með fleiri orðum. Ég vil aðeins undirstrika, að ég tel ekki vera við neinn sérstakan aðila að sakast um það, hvað við erum á eftir því, sem vera bæri í þessum málum, en með samþykkt þessarar till. og framkvæmdum samkvæmt henni mætti e. t. v. fá allmiklar úrbætur, og þá er þegar nokkrum árangri náð.



Herra forseti. Ég dreg ekki í efa, að sú till. til þál., sem hér um ræðir, á að sýna áhuga hv. flm. fyrir því mikilvæga máli, sem till. fjallar um. Ég geri einnig ráð fyrir, að sú löggjöf, sem nú gildir um þessi mál, sé ekki svo ýtarleg, að ekki sé ástæða til að endurskoða hana, og get ég mælt með því, að þingið álykti að fela ríkisstj. að láta endurskoða lögin. Hins vegar vildi ég nota þetta tækifæri til þess að gera grein fyrir framlagi mínu til landhelgismálanna eftir að mér var falin forsjá þeirra, og ég verð einnig að láta í ljós, að mér finnst miður farið, ef sum atriði þessarar þáltill. verða samþ. Áður en ég kem að þeim atriðum, vil ég enn fremur láta í ljós, að mér hefur fundizt bera nokkuð á því, að hv. flm. hafi viljað læða því inn hjá mönnum, að landhelgismálin hafi beðið hnekki af því, að mér var falið að veita þeim forstöðu. Þetta finnst mér, að hafi komið fram á óviðeigandi hátt og án þess, að það væri rökstutt. Að öðru leyti hef ég ekki við málflutning hv. frsm. að athuga. Hv. frsm. sagði, að það lægi við, að mönnum dytti í hug, að landhelgismálin hefðu orðið út undan, af því að þau voru tekin út úr dómsmrn. og falin ráðh., sem veitir öðru ráðuneyti forstöðu. En nú er það svo, að við myndun samsteypustjórna, eins og t. d. núv. hæstv. ríkisstj., er það algengt, að ráðuneytin séu þannig bútuð sundur, og ekkert einsdæmi, að málaflokkar séu faldir einhverjum ráðh., sem þó aðallega fer með önnur mál. Dæmi um þetta eru mörg. Atvmrn. er t. d. skipt og einnig dómsmrn. og samgmrn., og þannig mætti lengi telja og engin ástæða til að ætla, að einstakir málaflokkar verði út undan, þótt þeir séu undir umsjá ráðherra, sem aðallega veitir öðrum málum forstöðu. Ég kem þá að atriðum þáltill. og tek í einu 1. og 2. lið, en þar er lagt til, að sérstök deild í dómsmrn. undur yfirstjórn dómsmrh. fari eftirleiðis með yfirstjórn landhelgisgæzlunnar. Ég segi það þá fyrst, að vitanlega heyrir landhelgisgæzlan dómsmrn. til, þótt landhelgismálin hafi í svipinn verið falin öðrum ráðh. en dómsmrh., alveg eins og sjávarútvegsmál heyra undir atvmrn, þótt fjmrh. fari með þau núna. Þá er lagt til í till., að þessi deild, sem stofna á í dómsmrn., skuli fara með eftirlit með löggæzlu á hafinu kringum landið, fiskveiðaeftirlit, eftirlit með tollgæzlu og heilbrigðisgæzlu o. s. frv. Með þessu yrði yfirstjórn allra þessara mál sett beint undir rn. Hins vegar hefur reyndin orðið sú, að heppilegt hefur þótt, að yfirstjórn einstakra mála væri skipt. Það er t. d. augljóst mál, að það er ekki heppilegt, að vegamálastjórnin sé í atvmrn., hafnarmálastjórn í sjútvmrn. eða yfirstjórn flugmálanna í samgmrn. Þvert á móti hefur þetta þróazt eðlilega á þann hátt, að hinar stærri starfsdeildir hafa starfað nokkuð sjálfstætt undir yfirstjórn ráðuneytanna. Sá háttur hefur verið hafður á, að Skipaútgerð ríkisins hefur verið falin útgerð varðskipanna, og er þetta hagkvæmt, því að Skipaútgerðin er betur fær um að stjórna útgerð skipanna, en dómsmrn. sjálft. Enn fremur er fólginn í því sparnaður að fela Skipaútgerðinni reksturinn, því að annars þyrfti að skipa sérstaka stofnun til að veita útgerð skipanna forstöðu. Hins vegar getur dómsmrn. komið vilja sínum á framfæri við þá, sem veita Skipaútgerðinni forstöðu, og markað þannig meginstefnuna. Ef farið væri nú inn á þá braut, sem þáltill. gerir ráð fyrir, að lögskipa sérstaka deild í dómsmrn., þá er það ekki til neins góðs fyrir landhelgisgæzluna, en mundi leiða til stóraukins kostnaðar frá því, sem nú er. Það mundi vaxa upp nýtt stjórnarbákn með ærnum kostnaði. - Viðvíkjandi því, að mér er ekki alveg ljóst, hvort það er meining hv. flm. að færa alla tollgæzluna undir þessa fyrirhuguðu deild, þá fer ég ekki nánar út í það, en vil segja, að það er ástæða til að hugleiða það atriði, hvort kveða eigi nánar á í lögum um afskipti landhelgisflotans af öðrum málum. Ég læt þá þetta nægja um 1. og 2. lið og kem þá að 3. lið, sem fjallar um, að alltaf skuli vera fyrir hendi nægilegur skipastóll til landhelgisgæzlunnar. Það hefur mikið verið rætt um það, hvernig heppilegast væri að hafa gæzluflotann, bæði með tilliti til starfa hans og kostnaðarins við hann. Sumir virðast álíta það nóg að hafa eingöngu stór skip, en aðrir álíta það nægilegt að hafa nokkur smá skip. Mín skoðun er sú, byggð á kynnum mínum á málinu, að hvorugt sé rétt. Flotinn á ekki eingöngu að gæta miðanna, heldur á hann einnig að gegna björgunarstarfi á miðunum og gæta veiðarfæra og sinna öðrum aukaverkefnum. Ef eingöngu væri um að ræða fá stór skip, þá gætu þau ekki dreift sér nóg til gæzlu veiðarfæra og við björgunarstörf. Ef hins vegar væri aðeins um að ræða smábáta, þá mundu þeir reynast ónógir og ekki treystandi, þegar til meiri háttar björgunarafreka kemur. Ég tel það því rétta stefnu, sem nú hefur verið upp tekin, að hafa nokkra ekki stóra báta til gæzlu og björgunar og hafa síðan tvö væn og góð landhelgisgæzlu- og björgunarskip, og kem ég síðar að þætti flugsins í þessu sambandi. Það er rétt hjá hv. frsm., að endurnýjun varðskipaflotans hefur dregizt aftur úr miðað við báta- og togaraflotann. En þegar ég tók við þessum málum, þá áttum við Ægi, tiltölulega stórt og gott skip, að vísu nokkuð gamalt, og Óðin, sem er smár, en allgóður bátur. Samningur hafði og verið gerður um, að ríkið tæki að sér rekstur Sæbjargar og ræki það sem björgunar- og gæzluskip. Enn fremur var fyrir hendi samningur við Björgunarfélag Vestfjarða um að láta gera nýjan bát til björgunar- og gæzlustarfs þar vestra. Enn fremur lá fyrir álitsgerð manna, sem rannsakað höfðu, hvað gera skyldi, og lögðu þeir til, að byggt yrði eitt vænt og gott varðskip. Ég byrjaði strax að vinna að framgangi þessara mála, því að mér var ljóst, að hér var úrbóta þörf, en það kom brátt í ljós, að hér var við ramman reip að draga, því að allur gjaldeyrir var þrotinn og erfitt að fá nauðsynleg leyfi. Ég get gert hér langa sögu að stuttri með því að greina frá því, að eftir að athugaður hafði verið kostnaður við bátabyggingar innanlands og utan, var samið við danskt verkstæði um byggingu bátsins, og er ráðgert að afhenda hann í ágúst í sumar, og eru fengin fyrir því nauðsynleg leyfi. Fljótlega eftir að núverandi ríkisstj. tók við völdum var á ráðherrafundi tekið fyrir, að mínu frumkvæði, að ræða um stærra varðskipið. Óskað var eftir því að láta rannsaka, hvort hægt mundi að fá það greitt í vöruskiptum, t. d. við Ítalíu. Komu tilmæli um þetta, bæði frá fjmrh. og viðskmrh., og var þetta síðan rannsakað, og stóð sú athugun þar til í haust, og komst varðskipið því ekki inn á innflutningsáætlun ársins 1947. En það kom í ljós, að vöruskiptaleiðin þótti ekki aðgengileg, og byrjaði ég þá í samráði við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, hr. Pálma Loftsson, að vinna að því, að útboð ætti sér stað utan clearing-landanna, og kom því jafnframt til leiðar, að skipið væri tekið inn á innflutningsáætlun ársins 1948, eftir því sem samningar tækjust. Eftir þetta var útboðið gert, og eftir samninga við fjárhagsráð og aðra var gerður samningur um 650 smálesta skip með 17 mílna ganghraða á klst., og skyldi það afhent vorið 1951. Ég ásaka mig ekki fyrir neinn drátt á þessu máli. Ég gerði allt, sem hugsanlegt var, eftir að mér var falin forsjá þessara mála, og hygg ég, að ekki sé hægt að ásaka yfirvöld landsins, þó að dregizt hafi að fá varðskipið, þar sem allur gjaldeyrir var þrotinn og langvinn rannsókn bar engan árangur. Með þessu, að gera þennan samning um byggingu skips fyrir Vestfirði og samning um byggingu nýja skipsins, sem á að nota til landhelgisgæzlu, björgunarstarfa og fiskirannsókna, hygg ég, að stórfellt framfaraspor sé stigið og allvel séð fyrir skipakosti til þessara starfa, er þessi skip eru komin á vettvang. En þá kem ég að þeim stóra vanda í þessu sambandi, og þar kem ég í liðsbón til þingmanna og þá sérstaklega til þeirra, sem virðast hafa svo mikinn áhuga á þessum málum. Það er fjárhagshliðin. Ég vil vekja athygli allra hv. þm. á hinum mikla kostnaði, sem er við úthald varðskipa og eykst með auknum skipastól. Það fé, sem veitt hefur verið til landhelgisgæzlunnar, hefur ekki hrokkið til. Landhelgisgæzlan var mjög öflug í sumar, - það hygg ég að sé flestra dómur, - enda fór kostnaðurinn fram úr áætlun. Og ég vil benda á tvennt í þessu sambandi. Annað er það, að samkvæmt framansögðu má áætla, að kostnaðurinn við úthald þeirra varðskipa, sem fyrir eru, og þeirra, sem samið hefur verið um smíði á, verði rúmar 6 millj. kr. á ári. Þar á móti koma svo tekjur af sektarfé, sem enginn veit, hvað verður mikið, en aldrei er hægt að reikna með, að kostnaðurinn verði minni en 5 milljónir. Þetta verða menn að horfast í augu við. Það fylgir því ærinn kostnaður að hafa þessi mál í fullkomnu lagi. Hitt atriðið er, að Skipaútgerð ríkisins gerir ráð fyrir, að á næsta ári fari kostnaðurinn upp í tæpar 5 milljónir, en í fjárlagafrv. hefur hæstv. fjmrh. ekki treyst sér til að áætla meira en 4 millj. kr. til þessara mála og lætur meira að segja fylgja þau ummæli, að fram úr þeirri upphæð megi kostnaðurinn ekki fara á næsta ári. Ef þetta ætti að standast, yrði að hætta við að gera út a. m. k. tvo af þeim varðbátum, sem nú eru gerðir út, en það mundi aftur leiða af sér gerbreytingu á varðþjónustunni, og yrði þá að hætta við þau björgunarstörf, sem varðskipin hafa annazt. Ég tel þetta með öllu ófært og hef því snúið mér til hv. fjvn. í liðsbón út af þessu, og þyrfti að taka ákvörðun um það sem fyrst, að stefnu fjárlagafrv. skyldi ekki framfylgt á næsta ári. Ég vil því mjög eindregið ganga í liðsbón til hv. flm. þessarar till., sem sýna áhuga á þessum málum með flutningi hennar, og alveg sérstaklega benda á það, eftir að ég hef nú gefið mínar upplýsingar, að okkur vantar ekki löggjafarákvæði í þessu sambandi, heldur vantar okkur fyrst og fremst fjárveitingu til að fylgja fram stefnu þings og stjórnar. Hinu skal ég ekki kvarta undan, þó að finna megi að því, að greinargerð þessarar till. er þannig samin, að ætla mætti af því, að flutningsmönnum væri ókunnugt um þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru til aukinnar landhelgisgæzlu og áður var kunnugt um. Þá ætla ég að minnast á flugið. Þar vantar einnig fyrst og fremst fjárstuðning við framkvæmdir, en ekki lagaákvæði. Í því sambandi vil ég rifja upp, að reynt hefur verið að nota flugvélar til landhelgisgæzlunnar. Flugvélar hafa verið teknar á leigu hjá flugfélögunum í því skyni, og þannig hafa menn prófað sig áfram með notagildi flugs við landhelgisgæzlu að frumkvæði og fyrir framkvæmdasemi forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, herra Pálma Loftssonar, sem annast daglegan rekstur í sambandi við þessa gæzlu. Og þessar tilraunir hafa sýnt, að nokkurn stuðning má hafa af flugvélum í þessu skyni, þó að ekki sé aðgengilegt að afla venjulegra flugvéla til þeirra nota, þar eð starfsmenn landhelgisgæzlunnar þurfa að gera athuganir sínar úr lofti á meðan flugvélarnar eru á mikilli ferð. Í þessu sambandi hafa líka verið athugaðir möguleikar á að nota flugvélar, sem geta numið staðar í lofti og athafnað sig þar í næði, og vil ég geta þess hér, að hæstv. fyrrv. dómsmrh. fól, í samráði við forstjóra Skipaútgerðarinnar, hr. Lárusi Eggertssyni að athuga þetta. Það var hans álit, að helicopter-flugvélar væru líklegar til að annast landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi. Um þetta tókust svo samræður við Skipaútgerðina, flugmálastjórnina og Slysavarnafélagið, og erlendir sérfræðingar voru til ráðuneytis, og niðurstaðan varð sú, að við lögðum til við fjmrn. í fyrra, að á fjárlögum þessa árs yrði veitt fé til þess að kaupa eina helicopter-flugvél, og var þá reiknað með því, að Slysavarnafélagið fengi aðra. Ráðuneytið og fjvn. töldu sér ekki fært að verða við þessari tillögu á því stigi, sem málið var á þá. Við endurnýjuðum þó tillöguna í ár, en hæstv. fjmrh. hefur ekki séð sér fært að setja hana á fjárlagafrv. næsta árs. Þó eru horfur á því, að Slysavarnafélagið fái sína flugvél áður en langt um líður, og er líklegt, að ríkisstj. standi að einhverju leyti að því að gera tilraunir með hana til björgunarstarfsemi og landhelgisgæzlu. Þetta segi ég til þess, að menn sjái, að við höfum ekki verið sofandi á verðinum varðandi þau not, sem kynni að mega hafa af fluginu til þessara hluta, og til að undirstrika það, að okkur vantar ekki lagaákvæði um þetta, heldur fjármagn til framkvæmda. Þá kem ég að 4. lið till., þar sem talað er um kröfur þær, er gera þurfi til skipstjórnarmanna og annarra, er starfi að landhelgisgæzlu, menntun þeirra og aðstöðu til starfa. Það er auðvitað rétt, að slíkar kröfur þarf að gera. Það er þó spursmál, hve miklar lagakröfur á að gera í því efni, en það, sem mest á ríður, er það, að vaskir sjómenn veljist á varðskipin, því að þeirra hlutverk er þannig vaxið, að þeir þurfa oft að vera með bátaflotanum og aðstoða og bjarga, þegar út af ber, og að þessum störfum þurfa því að vinna úrvals sjómenn, þótt ekki væri af öðru. Til þessa hefur verið látið nægja að krefjast venjulegrar sjómannsmenntunar, en nú er gert ráð fyrir sérstökum skóla á nýja varðskipinu eða aðstöðu til náms fyrir nokkra nemendur. Að lokum vil ég víkja nokkrum orðum að 5. tölulið till. Ég vil taka það fram, að ég hygg, að ekki vanti lagafyrirmæli um efni þessa liðar, og ýmislegt hefur verið gert á undanförnum árum af því, sem þar er minnzt á og talið. Ég vil t. d. aðeins með örfáum orðum minna á það, að á undanförnum árum hafa varðskipin auk varðgæzlunnar annazt margs konar björgunarstörf í sambandi við fiskiskipaflotann, og komst fyrst verulegur skriður á það, er Skipaútgerð ríkisins tók þetta að sér. Síðan hafa varðskipin aðstoðað ýmis skip um 600 sinnum og bjargað af strandi 15 skipum. Samvinna er nú mjög náin við Slysavarnafélagið, ekki sízt á vertíðum, og gerður hefur verið samningur við það til 15 ára. Nýja varðskipið verður með hinum fullkomnustu björgunartækjum, og þarf ekki nein lagaákvæði hér að lútandi. Samvinnan hefur verið að eflast og þroskast á undanförnum árum, landhelgisgæzlunni og björgunarstarfseminni til mikilla heilla. Ég veit með sanni, að samvinna forstjóra Skipaútgerðarinnar, eða yfirmanns landhelgisgæzlunnar, og Slysavarnafélags Íslands hefur verið með ágætum. Um hafrannsóknir er rétt að taka það fram, að í 18 ár hefur landhelgisgæzlan verið fiskifræðingum hjálpleg um starfsaðstöðu um borð í skipum sínum, eftir því sem hægt hefur verið að koma við, og nýja varðskipið er einmitt útbúið með tilliti til haf- og fiskirannsókna. Hitt er svo annað mál, að við þyrftum í raun og veru að geta aðskilið þessi störf og geta látið fiskifræðingana hafa sérstaka fleytu til umráða, því að það er dálítið erfitt að samrýma þetta, en meðan það er ekki hægt, verður einnig að notast við varðskipin til þessara rannsókna. Ég hef minnzt á menntun yfirmanna á varðskipunum áður og skal nú ekki þreyta hæstv. forseta né þingmenn yfirleitt með lengri ræðu, þar eð komið er fram yfir venjulegan fundartíma. En ég vil að lokum segja það, að ég tel það mestu varða, að þeir, sem áhuga hafa á þessum málum, sameinist nú um að styðja fingri á, þar sem þörfin er mest, og sameinist um þá stefnu, sem mörkuð hefur verið.



Með tilliti til þess, að ég reifaði þetta mál allrækilega á síðasta Alþ., þykir mér ekki ástæða til þess að fara mörgum orðum um þessa þáltill. nú. Ég vil aðeins benda á það, að í þeirri grg., sem fylgdi þáltill. af minni hálfu þá, og í þeirri allýtarlegu ræðu, sem ég flutti þá með málinu, voru færð sterk rök að því, að Íslendingar ættu kröfu til þess réttar, sem farið er fram á, að gengið sé eftir á Grænlandi. Í því sambandi voru færð fram álit ýmissa merkra manna, sem þar um hafa fjallað bæði fyrr og síðar. En sem sagt, eins og ég tók fram í upphafi, skal ég ekki ræða á þessu stigi frekar um þá hlið málsins. Það hefur nú komið fram hér hjá okkur Íslendingum, sem höfum nú komið upp hjá okkur myndarlegum og góðum skipastól, að við höfum hvergi nærri getað haft þau not af þessum skipastól sem efni stóðu til. Þetta stafar af því, að undanfarin fjögur ár hefur verið allmikill aflabrestur á síldveiðum, en meginhluti bátaflotans hefur verið bundinn við þær veiðar yfir sumartímann. Auk þess hefur allmikill aflabrestur verið á þorskveiðum á þessu tímabili. Hefur því ekki verið hægt að nota bátaflotann eins og æskilegt og nauðsynlegt hefði verið. Og nú er svo komið fyrir útveginum, að hann er ákaflega aðþrengdur fjárhagslega og engin líkindi til þess, að þeir, sem að honum standa, geti þolað að taka á móti áframhaldandi aflaleysi. Þess vegna verður, ef svo bæri að höndum, - sem maður náttúrlega veit ekki um, - að við yrðum að búa við það ástand hér við land, að svo og svo mikill hluti bátaflotans stöðvaðist eða yrði óvirkur eða lítið virkur í því starfi, sem honum er ætlað að hafa með höndum, að gera einhverjar ráðstafanir til þess að afla flotanum víðara starfssviðs. Við uppbyggingu flotans hafa Íslendingar verið það fyrirhyggjusamir, að þeir geta nú sótt um langan veg til fiskveiða. En á þeim sama tíma, þegar svo tregur afli hefur verið hjá okkur sem raun ber vitni, og um leið og fiskveiðaflotinn er stóraukinn, þá berast fréttir frá Grænlandi um uppgripaafla þar. Veiðar við Grænland á s. l. sumri hafa verið miklu meiri og fljótteknari, en þekkzt hefur í mestu aflaárum hér, og hafa þó Íslandsmið lengi fram eftir verið talin þau fiskauðugustu, enda höfum við fyrr á árum búið við mikil afköst og uppgrip í þessum efnum. Það verður sjálfsagt miklum erfiðleikum bundið að hagnýta þessi auðugu fiskimið við Grænland án þess, að skipunum sé tryggð nokkur aðstaða í landi. En eins og kunnugt er, hafa verið og eru í dag stjórnarhættir Dana í Grænlandi þannig, að þar er öllum bannað að koma við slíkri aðstöðu í landi sem nauðsynleg væri fyrir íslenzka bátaflotann. Og þar sem sakir standa nú svo, að Íslendingar telja sig eiga rétt til atvinnurekstrar og yfirráða á Grænlandi og þörfin virðist vera mjög brýn meðal annars fyrir bátaflotann, þá virðist alveg sjálfsagt, að ekki sé lengur látið bíða að fá úr því skorið, hvort réttur Íslendinga til atvinnurekstrar og yfirráða á Grænlandi fái staðizt eða ekki, og til þess er ákaflega einföld leið, með því að leggja slíkt mál undir alþjóðadómstól, sem gerir þá út um þá hluti. Íslendingar hafa í sambandi við skilnaðinn við Dani geymt sér allan rétt í þessu efni. Þeir gerðu t. d. fyrirvara þegar deila stóð milli Norðmanna og Dana um landsvæði á Austur-Grænlandi, og þá gerðu Íslendingar fyrirvara, og stóð sá vitri maður, Jón Þorláksson, fyrir því hér á Alþ., að svo væri gert, og Íslendingar geymdu allan sinn rétt í sambandi við Grænland til þess að tryggja rétt Íslendinga þar í framtíðinni. Nú er verið að gera upp skuldaskil milli Íslendinga og Dana, og einn þáttur í þeim skuldaskilum er vitanlega það, sem hér er um að ræða. Það fer þess vegna allt saman í þessu efni. Og það er ekki rétt að fresta því lengur, að frá því verði gengið, enda rekur knýjandi þörf Íslendinga þar á eftir, að íslenzka skipaflotanum sé opnuð ný og nauðsynleg aðstaða við strendur Grænlands vegna fiskveiða þar. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál, en ég vil aðeins geta þess, að á síðasta Alþ. varð þetta mál fyrir þeirri óvenjulegu meðferð, að sú n., sem málinu hafði verið vísað til, hv. utanrmn., sem fékk þó rúman tíma til þess að athuga málið, skilaði ekki áliti um málið. Þegar ég svo seint á þingi krafði n. um það, hvernig á þessu stæði, kom fram hjá varaformanni n., hv. þm. Str., sá leiði misskilningur, að eiginlega væri ekki kallaður saman fundur í n. nema eftir till. ríkisstj. og auk þess hefði aðalformaður n., hv. þm. G-K., verið veikur um langt skeið og ekki tekið þátt í nefndarstörfum. Ég eyddi að sjálfsögðu þessum misskilningi hjá hv. varaformanni n., því að starf utanrmn. er tvíþætt. Það er n., sem starfar utan þings og vinnur að málum með ríkisstj., nm. þar eru nokkurs konar fulltrúar Alþ. um ýmis vandamál, sem koma fyrir á milli þinga, en auk þess er ráð fyrir því gert, að þessi n. starfi, þegar þing situr, og þá eins og aðrar n. þingsins, þannig að til hennar er vísað málum, sem fram eru borin í þinginu og eiga að fá þar alveg hliðstæða meðferð og önnur mál, sem vísað er til annarra n. þingsins. Af því að ég geri að sjálfsögðu till. um, að þessu máli verði vísað til hv. utanrmn., því að samkvæmt eðli málsins á það þar heima, þá vænti ég þess, að afgreiðsla þess í n. þurfi ekki að stranda á þessum misskilningi aftur og n. afgr. málið frá sér sem allra fyrst. - Ég vil svo mjög mælast til þess að þessi till. verði samþ. og reynt verði að fá úr þessu máli skorið sem allra fyrst. Það er ekki nema eðlilegt, að opnazt hafi augu þeirra manna, sem fyrst og fremst bera hita og þunga dagsins af útvegsmálunum hér á landi, fyrir þeirri nauðsyn, að Íslendingar geti stundað fiskveiðar við Grænland. Ýmsar þær stofnanir, sem fara með málefni þeirrar stéttar, hafa gert margar samþ., sem hníga að því að hrinda þessu máli áfram. Get ég í því sambandi nefnt fiskiþingið, þing Farmanna- og fiskimannasambandsins, sem oftar en einu sinni hefur gert slíkar yfirlýsingar, og landsfundur útvegsmanna hefur nýlega einróma samþ. till. með mjög svipuðu orðalagi og þá till., sem hér liggur nú fyrir til umr. Ég geri svo að minni till., að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. utanrmn.



Herra forseti. Við umr. um þetta mál í fyrra gerði ég grein fyrir því, að því miður væri réttarstaða í þessu efni ekki eins augljós okkur í hag eins og hv. þm. Borgf. og sumir aðrir hefðu viljað vera láta. Ég rakti það nokkuð, að fræðilegur grundvöllur undir ýmsum þeim fullyrðingum, sem fram hafa komið um þetta efni, mundi ekki vera fyrir hendi. Og í ræðum þeirra manna, sem mest hafa um þetta mál talað, eru svo fjarstæðukenndar fullyrðingar, að því fer fjarri, að þær séu á borð berandi fyrir nokkurn dómstól. Með þessu er ég engan veginn að segja, að Íslendingar eigi þarna engan rétt, þótt hann þá hljóti að verða rökstuddur með öðrum hætti en fram hefur komið af hendi þeirra manna, sem mest hafa um þetta rætt og ritað. Ég gat þess í orðum mínum í fyrra, að ég væri ekki að kveða upp neinn dóm í þessum efnum, heldur aðeins vekja athygli á því, sem ég taldi skyldu mína að minna hv. þm. á, að því færi mjög fjarri, að við gætum fyrir fram fullyrt, að við ættum þarna þennan rétt, sem ekki væri annað en að ganga eftir, og að það sé bara af aumingjaskap okkar, að þessi réttur hafi ekki verið heimtaður í okkar hendur, vegna þess að yfirvöldin hafi verið svo tómlát í þessu efni nú um langa hríð sem raun ber vitni, vegna þess að þau hafi skort sannfæringu um þann rétt, sem hv. þm. Borgf. telur okkur eiga. Ég hélt fram í fyrra, að áður en frekar væri aðhafzt í þessu máli yrði fræðileg rannsókn, rækilegri en enn hefur átt sér stað, að fara fram. Ég ætlaði mér að reyna að hafa þau áhrif á meðferð utanrmn., ef málið hefði þar verið fyrir tekið, að því yrði beint inn á slíka rannsóknarbraut. Eins og hv. þm. Borgf. drap á, þá tók utanrmn. málið annaðhvort alls ekki fyrir eða þá mjög lauslega, þannig að ekki varð gagn að meðferð málsins þar. En þó að utanrmn. léti málið ekki til sín taka, þá efndi ég til þess í utanrmn., að hafin væri fræðileg rannsókn á þeim gögnum, sem fyrir hendi eru um þetta mál, og hefur sérfræðingur utanrrn. í alþjóðarétti unnið að þeirri rannsókn í sumar, að vísu samfara mörgum öðrum störfum, svo að hann hefur ekki haft til þess þann tíma, sem æskilegt væri. En eftir því sem verki hans miðaði áfram, urðum við sammála um, að það væri ekki rétt, að einn maður ætti að taka á sig að kveða upp fræðilegan dóm í þessu efni, dóm, sem ætla mætti, að yrði notaður sem undirstaða í meðferð málsins í framtíðinni, annaðhvort undirstaða þess, að réttarkröfur yrðu gerðar á þann veg, sem hv. þm. Borgf. hefur svo skelegglega mælt fyrir nú á þessu þingi og áður fyrr, eða að þær leiddu til þess, að þær margorðu kröfur, sem komið hafa um, að gengið yrði eftir þessum rétti okkar, frá ýmsum félagasamtökum undanfarið, yrðu látnar niður falla, þegar rannsókn hefði leitt í ljós, að þessi réttur væri ekki fyrir hendi. Hvor niðurstaðan, sem yrði á rannsókninni, sem ég segi ekkert um fyrir fram og vil ekki hafa nein áhrif á, þá töldum við það of mikinn ábyrgðarhluta, að einn maður, þó að mjög fær sé, taki að sér rannsókn, sem efnt er til í svo þýðingarmiklum tilgangi sem þessum. Af þessum orsökum hef ég fyrir nokkru skrifað lagadeild Háskóla Íslands svo hljóðandi bréf með leyfi hæstv. forseta: „Í utanríkisráðuneytinu hefur undanfarið farið fram rannsókn á því, hvort Ísland muni eiga réttarkröfur til Grænlands. Áður en afstaða er tekin til málsins, virðist rétt, að fyrir liggi sameiginlegt álit þriggja manna, er tilnefndir séu af utanríkisráðuneytinu, hæstarétti og lagadeild Háskóla Íslands í því skyni, enda hafi enginn þeirra látið í ljós álit sitt á málinu opinberlega. Ég vil því hér með fara þess á leit, að lagadeild Háskóla Íslands tilnefni einn af prófessorum lagadeildarinnar til að taka sæti í nefnd þessari. Hæstarétti hefur í dag verið ritað bréf um tilnefning af hans hálfu í nefnd þessa.“ Samhljóða bréf þessu, að breyttu breytanda, var einnig sent hæstarétti. Ætlunin var af minni hálfu, að í n. væri skipaður sérfræðingur utanrrn. í þjóðarétti, einn af prófessorum háskólans og einn af dómurum hæstaréttar. En þess vegna tók ég fram, að ég óskaði eftir, að þeir, sem tilnefndir yrðu í n., hefðu ekki áður látið uppi opinberlega álit sitt um þetta efni, að tveir hinir fremstu lögfræðingar okkar, Ólafur Lárusson og Einar Arnórsson, hafa látið uppi álit sitt og hlotið fyrir það litlar þakkir, heldur miklar ádeilur og í sumum tilfellum hvatvísleg brigzlyrði, og ég taldi ekki rétt, að þessir menn, sem þannig hafa að ástæðulausu verið dregnir inn í deilur manna, ættu að dæma um þessi mál, sem þeir þegar hafa samið álitsgerð um. Ég vildi fá álit frá fræðilega hæfum mönnum, sem ekki hefðu áður blandað sér í mál þetta. Ég hef fyrir nokkru fengið bréf frá lagadeild Háskóla Íslands, þar sem hún segist hafa orðið við þessum tilmælum mínum og skipað Ólaf Jóhannesson í þessa n., en hann er sem kunnugt er prófessor í ríkisrétti, sem er ein af þeim fræðigreinum, sem hér kemur mjög til álita, og er þess vegna gott, að sérfræðingur í þeim efnum skipi þessa n. Hins vegar hefur hæstiréttur ekki enn svarað málaleitun minni, og hef ég hugboð um, að dómararnir telji, að hér sé um svo mikið starf að ræða, að þeir kinoki sér við að taka það að sér, en ég vona engu að síður, að einhver þeirra fáist til þessa starfs, því að vissulega er það mikilsvert, að einhver úr æðsta dómstóli Íslands leggi hönd á plóginn í þessu efni. Ég vona því, að hæstiréttur skipi einn af dómurum sinum til þessa verks. Í versta tilfelli yrði að veita þeim dómara frí frá störfum um sinn, vegna þess, að ég veit, að þingheimur muni vera mér sammála um, að hér sé svo mikilsvert mál að ganga úr skugga um, að ekki beri að horfa í nokkurn kostnað, til þess að undirstaða undir þann dóm, sem við verðum sjálfir fyrst að kveða upp í huga okkar, áður en lengra er farið, verði eins örugg og frekast má verða. Ég legg áherzlu á það, að með aðgerðum mínum hef ég ekki tekið nokkra afstöðu til efnishliðar málsins, heldur hef ég reynt með rannsókn þeirri, er ég lét fara fram á málinu í ráðuneytinu á s. l. sumri, og síðan með þessari nefndarskipun að stuðla að því, að rannsókn á þessu máli gæti átt sér stað í ljósi þeirrar þekkingar, sem bezt yrði fengin, og að það yrði sem vandlegast undirbyggt af okkar hálfu, þannig að ég vonast til, að hv. þm. Borgf., þó að hann sæki þetta mál af miklu kappi, skilji, að ég hef ekki gert þetta til að leggja stein í götu málsins, heldur til þess, að það fái þá fræðilegu athugun, sem okkur er óhjákvæmileg, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar um, hvað frekar skuli gert í málinu, vegna þess að ég mundi beinlínis bregðast minni skyldu, ef ég segði ekki þingheimi frá því, að grundvöllurinn í þeim svokölluðu fræðiritum, sem enn hafa verið samin um þetta efni til styrktar því, að við ættum að gera þessar kröfur, er ekki frambærilegur að fara með í málinu fyrir alþjóðadómstól. Ég vonast til þess, að sú fræðilega athugun, sem nú hefur verið efnt til, verði til þess, að málstaðurinn verði sterkari, en það haggar ekki því, að eins og nú standa sakir, stöndum við á of veikum ísi til þess, að við getum farið út í málaferli, eða a. m. k. vil ég ekki bera ábyrgð á því.



Þegar við ræddum um þetta mál á síðasta þingi, hæstv. utanrrh. og ég, þá tók hann það fram, að hann vildi ekki gera upp á milli þeirra skoðana, sem hér hafa komið fram um rétt Íslendinga eða réttleysi í þessu efni. Ég gat þó ekki varizt því, að mér fannst hæstv. dómsmrh. þá ekki halda til fulls þessa yfirlýsingu sína, þar sem hann vildi þá, að því er virtist, leggja meira upp úr áliti annars aðilans en hins, og þess verður heldur ekki vart, að slíkt komi enn fram hjá hæstv. ráðh., þó að hann hafi máske nú ekki talað eins berlega í þá átt og hann gerði á síðasta þingi. Ég vil gersamlega mótmæla því, að allt tal þeirra manna, sem hafa viljað rökstyðja rétt Íslendinga í þessu efni, hafi verið fjarstæðukennt, því að ég veit, ef hæstv. dómsmrh. vildi kynna sér þau rök, sem Jón Þorláksson flutti fyrir þessu máli hér á þingi 1931, þá mundi hann sjá, að Jón Þorláksson hefur ekki verið þar með fjarstæðukenndar fullyrðingar frekar en í málflutningi sínum yfirleitt, því að af þeim mönnum, sem ég hef heyrt rökræða mál, var Jón Þorláksson einhver allra málefnalegasti maður í öllum sínum ræðum og sérstaklega laus við fullyrðingar út í loftið eða það, sem hæstv. dómsmrh. vill innibinda í orðinu fjarstæðukenndar fullyrðingar. Hér hafa líka átt hlut að máli miklir erlendir fræðimenn á þessu sviði, svo sem Ragnar Lundborg, og það væri sannarlega ekki vel til fallið að bera það á hann, að hann væri með slíkar fullyrðingar, og litlar þakkir væru það honum til handa fyrir það lið, sem hann veitti okkur, þegar við stóðum sem harðast í okkar sjálfstæðisbaráttu, því að hann var góður liðsmaður Íslendinga þar, og hans liðsemd var okkur engan veginn einskis virði í þeirri baráttu. Það má vera, að hæstv. ráðh. hafi sérstaklega beint þessum orðum sinum gegn öðrum manni, Jóni Dúasyni, sem hefur gert það að lífsstarfi sínu, sem er eingöngu byggt á áhuga, trú og sannfæringu á þeim rétti, sem við höfum í þessu máli, að eitthvað í hans löngu ritgerðum sé þannig, að nota megi þessi orð um það, því að það er vitað, að ýmis hugtök í fornu máli, sem fólu í sér rétt og réttarviðurkenningu, þykja alleinkennileg nú. Ég man eftir því, að það barst inn í umr. í fyrra, að dr. Jón Dúason hefði notað orðið „sjónhelgi“, en hæstv. ráðh. vildi gera lítið úr því og jafnvel draga dár að því með því að heimfæra það upp á ýmis fyrirbæri nú. En þrátt fyrir þetta var með þessum hætti helgaður eignarréttur í fornöld, þó að það samþýðist illa núverandi hugmyndum manna á því sama sviði. Og ef það er eitthvað af þessu, sem hæstv. ráðh. finnur sem ástæðu fyrir því að kalla það fjarstæðukenndan rökstuðning Jóns Dúasonar, þá er ekki mikið upp úr því leggjandi. Ég efast ekki um, að ef það verður notað réttilega, eins og vænta má, að gert verði, þá hefur dr. Jón Dúason með sínu mikla starfi lagt upp í hendur þeirra manna, sem flytja þetta mál af hálfu Íslendinga, merkileg gögn, sem handhægara er að eiga í ritum Jóns Dúasonar, en að eiga að leita þau uppi í söfnum víðs vegar á Norðurlöndum og víðar, eins og Jón hefur gert. Þess vegna ber engan veginn að vanmeta hans starf, og það er ómaklegt vanþakklæti fyrir hans mikilsverða starf, ef Íslendingar kynnu að hagnýta sér það, að vera með slíkar hnútur í hans garð. Hitt er svo annað mál, að menn geta lagt misjafnlega mikið upp úr þessu og hinu, og það er hverjum manni frjálst að hafa sína skoðun á því. Hæstv. dómsmrh. segir, að tveir lagaprófessorar, sem hafa ritað um þetta mál, hafi orðið fyrir ómaklegum árásum fyrir sína skoðun á málinu. Í þeim málflutningi, sem ég hef haft, hef ég ekki vikið einu öfugu orði að þessum mönnum fyrir þeirra skoðun, en ég verð að segja það, að ef þessir menn hefðu athugað þær aðvaranir, sem Jón Þorláksson beindi að tveimur þm. hér á þingi 1931, að þeir skyldu ekki setja hér fram ummæli, sem andstæðingar okkar gætu kannske lagt meira upp úr, en þeir sjálfir ætluðust til, að það hefði verið vel þess vert af þessum lagaprófessorum, að þeir hefðu athugað það, þegar þeir, án þess að nokkurt tilefni gæfist til, voru þannig að kveða upp úr um skoðun sína í þessu þýðingarmikla máli íslenzku þjóðarinnar, þó að vitað væri, að á þeim tíma stóð það engan veginn eins ljóst, hvað okkur er þýðingarmikið að eiga þennan rétt á Grænlandi, eins og nú er. Hæstv. ráðh. hefur lýst yfir, að hann hafi gert till. um skipun n. til að rannsaka þessi mál. En ég verð að segja það, að nokkuð seint virðist mér hann hafa verið á ferðinni með þetta, þar sem þetta mál lá fyrir síðasta þingi og hefur áður komið til kasta Alþingis, að hann skyldi ekki bregða fyrr við, úr því að hann taldi, að nauðsynlegt væri að skipa slíka n., og verður hann að hafa um það sína skoðun, eins og eðlilegt er, að það nefndarstarf skuli ekki vera komið lengra en þetta, að n. er þó ekki fullskipuð enn, því að annar aðilinn, sem hæstv. dómsmrh. hefur snúið sér til, hefur ekki enn, eftir því sem hann segir, gefið um það fyrirheit eða tilkynningu, að hann taki að sér þetta starf. Ég fyrir mitt leyti tel engan veginn nauðsynlegt að skipa slíka n. Það hefði leitt af sjálfu sér, að þeir menn, sem falið hefði verið að fara með þetta mál fyrir alþjóðadómstól, hefðu fengið þann tíma, sem þeir hefðu talið sér nauðsynlegan til að gagnprófa þetta mál og undirbúa sókn þess af hálfu Íslendinga. Það hefði ég talið vera þá eðlilegu lausn þessa máls. Ég efast ekki um, að niðurstöður þessarar n. verða jákvæðar, en þó að það kynni að snúast á hinn veginn, þá er málið þar með engan veginn niður kveðið fyrir því, því að ég veit það, að uppi verða meðal Íslendinga raddir og kröfur um að fá úr þessu máli skorið með eðlilegum hætti fyrir alþjóðadómstóli, og með öðrum hætti verða þessar raddir aldrei þaggaðar niður, þó að fram komi til viðbótar gagnstætt álit tveggja eða þriggja einstakra manna og að með þeim hætti einum eigi að ráða örlögum þessa máls. En sem sagt, ég tel ekki, að þessi nefndarskipun hafi verið að neinu leyti nauðsynleg, heldur hefði verið eðlilegast, ef þingið hefði samþ. þessa till., að fela ríkisstj. sókn þessa máls, þá hefðu verið ráðnir til þess hinir færustu menn, sem við eigum völ á, og þeim gefinn nægur tími til að búa sig undir sókn þessa máls. Það er óþarft að ræða þetta mál, eins og það liggur fyrir nú. Ég vænti þess, að n. afgr. málið í tæka tíð og Alþingi gefist kostur á að segja álit sitt um það, og lengra kemst ég vitanlega ekki í sókn þessa máls á þessu stigi.



Herra forseti. Hv. þm. Borgf. vildi láta svo vera, sem ég hefði verið að kasta hnútum að ákveðnum manni í þessu efni. Því fer fjarri, að ég hafi gert það. Ég viðurkenni fúslega, að hann hafi unnið þar mikið og óeigingjarnt starf og öðlazt þar bjargfasta sannfæringu. Hitt er annað mál, eins og hv. þm. Borgf. tók fram, að það verður hver að leggja sjálfstæðan dóm á það, sem þar kemur fram og ég hygg, að það verði aldrei ofmælt, þó að auðvitað beri að meta að verðleikum þá fádæma elju, sem lýsir sér í öllum þeim ritstörfum og þá einnig hefur fengið verðlaun af hálfu Alþingis með fleira en einu móti, þá held ég, að sá maður verði vandfundinn, sem vildi leggja þau gögn ómelt fram sem sóknarskjöl af hálfu Íslands fyrir alþjóðadómstól í þessu efni. Ég trúi því a. m. k. vart, að nokkur alþm. mundi fást til að greiða atkv. með því, en það kom opinberlega fram í ræðu hv. þm. Borgf., að hann taldi eðlilegt, að einhverjir færir menn yrðu kvaddir til að semja um þetta sóknarskjal, ef hans till. yrði samþ. Munurinn á okkar afstöðu er því í rauninni eingöngu sá, að báðir eru sammála um, að kveðja þurfi til færa menn í þessu efni til þess að semja um þetta álitsgerð, en hv. þm. Borgf. vill því aðeins fara eftir þeirra áliti, að þeir verði honum sammála, ella vill hann hafa álit þeirra að engu. Ég tel aftur á móti, að það sé eðlilegt fyrir þingheim að fá að sjá álitsgerð þessara hæfu manna, áður en tekin er ákvörðun um, hvort málinu skuli skotið til alþjóðadómstóls eða ekki, og að því hefur verið reynt að vinna með mínum afskiptum af málinu. Það má vel til sanns vegar færast, að ég hefði getað skipað þessa n. fyrr, ég skal ekki mæla mig undan þeim ásökunum. Ég hefði getað gert þessa till. undir eins, þegar ég tók við núverandi stöðu minni. Hitt veit hv. þm. Borgf. vel, að ég lagði fyrir sérfræðing utanrrn. í alþjóðarétti strax á síðasta vetri að hefja rannsókn í þessu efni. Hann veit líka, að sá maður er mjög störfum hlaðinn, og ég held, að hann hljóti líka að viðurkenna, að það hafi verið eðlileg ráðstöfun að kveðja fleiri menn til, svo að það lenti ekki á einum manni að kveða upp fræðilegan dóm af hálfu Íslendinga um þetta efni, dóm, sem við vonum, að geti orðið undirstaða til frekari aðgerða í þessu máli. En þó að það hafi nú dregizt að kveðja þessa n. til starfa, fer því fjarri, að tíminn frá því í fyrra hafi farið til ónýtis, þar sem sérfræðingar hafa á þessum tíma reynt að kynna sér þau gögn, sem fyrir liggja. Ef ég er ámælisverður fyrir að hafa stofnað til þessarar rannsóknar, held ég, að aðrir hljóti að vera ásökunarverðir, þar sem þetta er fyrsta tilraunin, sem gerð hefur verið til þess að reyna að fá einhverja hlutlausa álitsgerð af okkar hálfu, af hálfu fleiri en eins manns, þannig að sérfræðingarnir geti borið ráð sín saman og reynt að bæta hver annan upp.



Ég heyri, að dómsmrh. ætlast ekki til, að neitt sé gert í þessu máli fyrr en fyrir liggur álit þessarar nefndar, og vildi ég spyrja ráðh., þó að hann eigi máske erfitt með að svara: Eru líkur til þess, að það álit geti legið það snemma fyrir, að Alþ. geti afgr. málið frá sér? Dómsmrh. segir Alþ. náttúrlega ekkert fyrir um þetta, en eðlilegt væri, að samstarf tækist milli ráðh. og Alþ. um þetta mál. Ég vil því spyrja hann: Eru líkur til þess, að þetta álit geti legið það snemma fyrir, að Alþ. geti á grundvelli þess tekið ákvarðanir um málið, áður en setu þess er lokið nú á þessum vetri?

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Þessu get ég alls ekki svarað þegar af þeirri ástæðu, að mér hefur ekki tekizt að fá n. skipaða, vegna þess að hæstiréttur hefur talið, að hér sé um svo mikið starf að ræða, að dómarar vilji hliðra sér hjá að taka sæti í n. af þeim sökum. Hv. þm. Borgf. óttast, að slík athugun mundi tefja málið. En verði þessi till. samþ., yrðu menn svipaðir þessum fengnir til þess að undirbúa sókn í málinu, eða að minnsta kosti skildi ég hann svo áðan. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þm., hvað ætti að gera, ef þessir fróðu menn, eftir að vera búnir að rannsaka sóknargrundvöll í þessu máli, legðu til við stj. að falla frá sókn, vegna þess að ekki væri fræðilegur grundvöllur undir henni. Ég á bágt með að trúa því, að jafnvel hv. þm. Borgf., þó að hann héldi því fram, að stj. væri stætt á því að fara í mál, mundi hvetja til þess eins og áður, eftir að slíkar ráðleggingar væru komnar fram frá hinum fróðu mönnum. Vitanlega mundi stj. þá aftur bera þetta undir Alþingi og spyrja það, hvort ætti að fara í málið þrátt fyrir þetta, svo að ég get ekki séð annað en hvernig sem á málið verður litið, verði endanlegar ákvarðanir um það - hvort sem farið verður eftir óskum hv. þm. Borgf. eða ekki - að bíða þar til sú fræðilega umsögn liggur hér fyrir. Og ég verð að segja, að ef fræðileg umsögn yrði á þá leið, að við hefðum nokkrar líkur til þess að vinna slíkt mál, jafnvel þó að einhver vafi léki á, mundi ég leggja til, að í slíkt mál væri farið, og stuðla að því með atbeina mínum, ef ég ætti sæti í ríkisstj., á sama hátt og ég mundi telja það úr, ef t. d. fræðimenn teldu einróma öruggt, að við ættum ekki neinn rétt. Ég held þess vegna, að það sé óhjákvæmilegt, að Alþ. bíði eftir því, að sú fræðilega athugun eigi sér stað, sem ég er búinn að hrinda á stað, vegna þess að það liggur ljóst fyrir, að sú athugun mun ekki seinka framkvæmd málsins nokkurn skapaðan hlut.



Ég bjóst nú raunar við því, að ráðh. ætti ekki erfitt með að svara, þó að ég varpaði fram þessari spurningu. Gerði ég það raunar frekar til þess að skyggnast inn í málið en ég gæti búizt við því, að hann gæti birt nokkurn árangur, þar sem hann er ekki fyrr á ferðinni með þessa nefndarskipun en það, að hann er ekki einu sinni búinn að fá svar frá einum aðilanum, sem hann óskaði, að tæki þátt í þessu starfi. Eftir gangi þessa máls má búast við því, að orðið geti nokkuð langur aðdragandi að því, að slíkt álit liggi fyrir, og þá sérstaklega þar sem ráðh. hefur valið til þess að taka þátt í þessu starfi einn aðila, sem þegar hefur látið í ljós, að þeim mönnum, sem hann hefur yfir að ráða, muni ekki vinnast tími til þátttöku í starfinu, þannig að það er ekki einu sinni víst, að álit liggi fyrir frá þessari n., þegar þing kemur saman næst. Nú liggur fyrir að gera upp sakir við Dani, bæði í sambandi við fjárskipti og annað, og þarf þá líka að hafa hliðsjón af því í sambandi við gang þessa máls, að þar sé ekki stefnt í óefni eða tvísýnu í sambandi við þá uppgerð eða framgang þeirra mála, svo að það er margt, sem kallar hér að, þar sem ekkert hefur verið að gert í þessu máli þrátt fyrir allar aðvaranir um, að þetta geti orðið dálítið varhugavert fyrir Íslendinga, að ég ekki ræði um þá nauðsyn, sem vafalaust getur orðið fyrir Íslendinga á næsta sumri, að bátaflotinn geti fengið aðstöðu til veiða við Grænland. Vildi ég á það benda, að ef fyrir lægi álit frá þessum mönnum, segjum á næsta sumri eða næsta vori, og niðurstöður þeirra yrðu jákvæðar, þannig að þeir teldu, að byggja mætti á þeim málssókn, finnst mér mjög varhugavert að bíða eftir því, að þing komi saman á næsta hausti eða næsta vetri, og það síður ástæða til þess, þar sem Alþ. hefur kjörið menn í nefnd með ríkisstj. til þess að ráða gerðum sínum um þau mál, sem er utanrmn. Þess vegna finnst mér, að vel hefði verið hægt að ganga frá þessari þáltill. á þessu þingi á þeim grundvelli að vísa þá til þess, að ríkisstj. og utanrmn. tækju ákvarðanir í málinu, til þess að hraða framgangi þess, ef það lægi fyrir á þeim grundvelli. Og ef nauðsynlegt er, mætti umorða till. þannig, að Alþ. feli þá utanrmn. og ríkisstj. framhald málsins. - Ég vildi aðeins skjóta þessu fram hér með tilliti til þess, að ég er sannfærður um, að það er mjög nauðsynlegt fyrir okkur að komast sem allra fyrst til botns í þessu máli, því að eftir því sem nú horfir, verður svo og svo mikill hluti af bátaflotanum að komast á Grænlandsmið, ef hann á ekki að stöðvast algerlega, enda mikils að vænta, ef aflabrögð verða eins mikil þar og að undanförnu. Þetta er þá vitanlega til athugunar, ef till. fer í utanrmn., að breyta orðalagi hennar í samræmi við það, sem ég hef tekið hér fram.