Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að endurflytja hér frv. á þskj. 36 um breyt. á l. við almannatryggingar, sem ég flutti á síðasta þingi. Þá var afgreiðsla þessa máls með þeim hætti, að heilbr: og félmn. skilaði séráliti, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með hliðsjón af því, að n., sem vinnur að endurskoðun tryggingalaganna, hefur óskað þess að fá málið til athugunar í sambandi við heildarendurskoðun laganna, leggur heilbr.- og félmn. til. að frv. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að það fái jákvæða afgreiðslu í endurskoðunarnefndinni.“ Nú veit ég ekki, hvar þetta mál stendur eða hvernig endurskoðunarnefndinni gengur að koma saman þessari endurskoðun. En mér sýnist þetta mál vera þannig vaxið, að þurfi ekki endilega að bíða eftir allsherjarendurskoðun tryggingalaganna. Mér finnst þetta vera sjálfstætt mál, sem hægt væri að afgreiða, ef hv. Alþ. sýndist svo. Það er nú ekki eins og það sé verið að flytja þetta mál í fyrsta skipti nú eða í fyrra. Þetta hefur verið flutt árum saman af hæstv. utanrrh., Alfreð Gíslasyni lækni og kannske einhverjum fleirum, en þá í því formi, að allar tannlækningar skyldu falla undir tryggingalöggjöfina. Það er auðvitað endamarkið. En ég hef valið þá leið að leggja til, að þetta verði gert í áföngum, þ.e.a.s. að viðgerðir tanna yrðu á vegum sjúkrasamlaga til 20 ára aldurs, að svo miklu leyti sem það er ekki nú á vegum sveitarsjóða og ríkissjóðs. En það er langt frá því, að sú aðstoð, sem nú er veitt í skólum, nái til nema hluta fólks, sem hér kæmi undir. Ég heyrði það í fyrra á hv. þm., að þeir höfðu mjög margir mikinn áhuga á þessu máli og töldu, eins og rétt er, að tannlækningar eigi að flokkast með öðrum sjúkdómum. Á þessu er vitaskuld ekki minnsti vafi. Það er jafnnauðsynlegt, að gert sé við tennur í börnum og unglingum, eins og hver önnur heilsugæzla. Og við verðum líka að muna það, að ýmsir sjúkdómar verða bókstaflega til vegna skemmdra tanna, að því er fróðir menn telja. Við þetta bætist svo það, að hópur fólks í þessu landi hefur bókstaflega ekki efni á því að láta gera við tennur í börnum sínum eða unglingum, því að þetta eru ekki sérlega ódýrar aðgerðir. Ég hef nokkuð rætt við tannlækna í sambandi við þetta mál, og ég finn, að þeir hafa í raun og veru áhuga á því, að að þessu máli sé unnið, ýmsir hverjir a.m.k. Ég er ekki viss um, að það séu allir, en þeir, sem ég hef rætt við, hafa látið að því liggja, að þetta hljóti að koma og sé alveg sjálfsagt mál. Í ýmsum löndum eru allar tannlækningar, aðrar en gullaðgerðir, - greiddar af opinberum aðilum, og þannig þarf það auðvitað að verða hér. En það er kannske heldur langt farið í einu stökki. Ég vil meta undirtektir hv. þm, í fyrra þannig, að þeir telji það í raun og veru eðlilegt, að tannviðgerðir komi undir tryggingalöggjöfina eða sjúkrasamlögin. Ef það er skoðun hv. þm., þá finnst mér, að það eigi að taka á þessu máli í einhverri veru strax. Ég sé ekki, að það þurfi endilega að bíða eftir þessari endurskoðunarnefnd, sem við vitum ekki, hvenær skilar sínu áliti, heldur taka þennan þátt hreinlega út og vita, hvort ekki er hægt að viðurkenna það, að tannsjúkdómar eru rétt eins alvarlegir og aðrir sjúkdómar og þurfa þess vegna einnig aðstoðar við. Ég vil, herra forseti, leggja til. að eftir þessa umr. verði frv. vísað til heilbr: og trn.



Herra forseti. Frv. þetta til 1. umr. um breyt. á l. um iðnlánasjóð er flutt í framhaldi af sams konar frv. til l., sem lá fyrir síðasta Alþ., þ.e.a.s. að auka framlögin til iðnlánasjóðs úr ríkissjóði. Þá var gert ráð fyrir, að árlegt framlag yrði hækkað úr 15 millj. í 25 millj., og var þá gerð grein fyrir því í frv., að sú hækkun væri til samræmis við verðbreytingar, sem orðið hefðu á almennum verkamannakauptöxtum í Reykjavík, en iðnlánasjóðsgjaldið hafði gjarnan fylgt þeirri breytingu. Var hugsunin með því sú, að ef þetta yrði hækkað úr 15 í 25 millj. kr., þá rýrnaði ekki verðgildi ríkissjóðsframlagsins, sem ella mundi verða. Nú er lagt til, að þetta framlag sé hækkað í 30 millj. kr., og er þá höfð hliðsjón af verðbreytingum, sem orðið hafa síðan þetta frv.-var undirbúið á haustinu 1971, og svo einnig hinu, að frv. náði ekki fram að ganga og missti því iðnlánasjóður af þeirri eðlilegu hækkun framlagsins á þessu ári, sem gert var ráð fyrir í till. okkar á s.l. ári. Um leið og ég mæli nú fyrir þessu frv., vil ég fara nokkrum orðum almennt um þýðingu stofnlánasjóðsins og iðnlánasjóðs og annarra stofnlánasjóða og lánveitinga til iðnaðarins, sem iðnþróunin í landinu hlýtur að grundvallast á, ekki sízt vegna þess, að iðnþróun hefur verið gerð nokkuð að umtalsefni af talsmönnum hæstv. ríkisstj. að undanförnu. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. var gert ráð fyrir að semja iðnþróunaráætlun, og voru það ein af áformum þessarar ríkisstj. Í því fólst að sjálfsögðu engin stefnumótun ríkisstj. Það hafði þá verið undirbúið um langan tíma að semja iðnþróunaráætlun, og iðnþróunaráform höfðu verið gefin út í iðnrn. í maímánuði 1971. Þá hafði einnig, áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, verið samið við fulltrúastofnanir Sameinuðu þjóðanna, iðnþróunarstofnun og viðskiptastofnun Sameinuðu þjóðanna, að vinna áfram að áætlunargerð um iðnþróun hér á landi, en samningar um þetta hófust um þetta atriði á árinu 1969. Það fólst þess vegna að sjálfsögðu ekki nein stefnumótun - engin ný a.m.k. -- í þessu ákvæði stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. Menn verða einnig að hafa í huga, að samning sérfræðinga á iðnþróunaráætlunum eða iðnþróunaráformum út af fyrir sig segir ekki til um það, að viðkomandi ríkisstj. eða stjórnvöld á hverjum tíma ætli að fylgja þessari áætlun. Það er ekki fyrr en iðnþróunaráætlun sérfræðinganna um hugsanlega valkosti og möguleika liggur fyrir, sem þau stjórnvöld, sem þá eru við völd, taka ákvörðun um, að hve miklu leyti slík iðnþróunaráætlun eða önnur áform skuli vera stýritæki og stefnumótandi um opinberar aðgerðir bæði stjórnvalda og löggjafarvalds. Þess vegna er það auðvitað hlálegt, þegar látin er út ganga mikil auglýsing um það frá hæstv. iðnrh. ekki alls fyrir löngu, að nú standi fyrir dyrum iðnbylting á Íslandi, af því að erlendir sérfræðingar Sameinuðu þjóðanna eru hér samkv. eldri samningum, sem gerðir voru áður en ríkisstj. tók við völdum, í samráði við innlenda sérfræðinga að gera iðnþróunaráætlun um áratuginn fram til 1980. Það er ekki fyrr en hæstv. ríkisstj. hefur fengið þessa áætlun í hendur og tekið afstöðu til þess, hversu mikla eða litla áherzlu hún vill leggja á þær fræðilegu hugmyndir, sem þar koma fram, sem hægt er að tala um einhverja stefnumótun viðkomandi ríkisstj. Fyrr verður náttúrlega ekki talað um iðnbyltingu. Ég vil leggja áherzlu á, að hv. þm. geri sér rétta grein fyrir slíkri áætlunargerð, bæði á sviði iðnaðar og öðrum sviðum, þar sem sérfræðingar vinna verkin. Hin pólitísku stjórnvöld taka síðan ákvarðanir um það, að hve miklu eða litlu leyti þær upplýsingar, sem í áætluninni felast, eru notaðar sem pólitískt stýritæki. Í tíð fyrrv. ríkisstj. voru gerðar meiri kannanir á sviði iðnaðarins og iðnþróunar hér á landi en áður hafði tíðkazt. Þar voru gefnar út tvær mjög ítarlegar álitsgerðir um íslenzkan iðnað og EFTA, eða Fríverzlunarsamtök Evrópu, þróun íslenzks iðnaðar frá 1960, ástand og horfur, einkum með tilliti til aðildar Íslands að Fríverzlunarsamtökum Evrópu. Þessu var lokið 1969, en dr. Guðmundur Magnúss. próf. vann á vegum iðnrn. að þessari skýrslugerð, ítarlegri úttekt á iðnaðinum, í samráði við samtök iðnaðarins og einstök iðnfyrirtæki, eins og nánar kemur fram í þessari grg. Í framhaldi af henni og meðan verið var að undirbúa samningagerð við fulltrúa Sameinuðu þjóðanna um frekarí áætlanagerð var unnið að iðnþróunaráformum fyrir áratuginn 1970–1980. Lá sú skýrslugerð fyrir í maímánuði 1971, og báðar þessar skýrslur, sem ég hef vitnað til, hljóta að verulegu leyti að vera grundvallarundirstaða þeirrar áætlunargerðar, sem aðrir sérfræðingar eru nú að vinna að. En iðnþróunaráætlun sérfræðinga mótast að verulegu leyti af því sama og iðnþróunaráform rn. frá 1971. Ég gerði grein fyrir því í inngangi þeirrar skýrslu, að það bæri að líta á hana til leiðbeiningar um ákvarðanir og úrlausnir á sviði iðnaðar á næstu árum. Ég sagði enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hefði að vísu óskað, að frá rn. kæmi meira ákveðin stefnumörkun, en þá mundi hafa ráðið meira hinn pólitíski vilji. Sennilega fer bezt á því, að lagt sé fram fræðilegt rit, eins og hér er á ferðinni, sem vissulega eru sérhverju stjórnvaldi mikill fengur við ákvörðun mála.“ Slík áætlun stefnir eðli sínu samkv. ekki, eins og ég hef gert grein fyrir, að flokkspólitískum áhrifum, en hlutlausum upplýsingum til þess að auðvelda stefnumörkun þeim, sem um þessi mikilvægu vandamál eiga að fjalla á næstunni. Og ekkert síður hefur það mikla þýðingu fyrir hæstv. núv. ríkisstj., sem tók við völdum 1971, heldur en hverja aðra ríkisstj., sem tekið hefði við völdum að kosningum loknum. Í upphafi þessarar skýrslu er skilgreining á verkefnum í skýrslunni og hvað iðnþróunaráform eru, og með leyfi hæstv. forseta vil ég mega taka hér upp nokkrar setningar úr því, en þar segir svo m.a.: „Með mótun iðnþróunaráforma má annars vegar áætla, hvers sé að vænta af tilteknum framkvæmdum, og hins vegar fá hugmynd um, hvernig ná megi ákveðnu markmiði eftir tilgreindum leiðum. Megintilgangur þessarar ritsmíðar er: að huga að framvindu meginþátta iðnaðarins og þjóðarbúsins á undanförnum árum og stöðu iðnaðarins í þjóðhagslegu samhengi, að áætla vaxtarmöguleika íslenzks iðnaðar 1971–1974 og í útlínum fram til 1980, að áætla, hvert líklegt sé að stefni að öllu óbreyttu, að gera spá um framboð vinnuafls, fjármagns og orku, að fá fram samanburð við önnur lönd, þar sem ástæða þykir til, að athuga, hvaða tækifæri eru fyrir hendi til útflutningsaukningar og sveiflujöfnunar á útflutningi og hvernig ná megi tilteknum markmiðum í þessum efnum. Að fengnum þeim upplýsingum, sem að framan greinir, fæst betri yfirsýn yfir, hverju þarf að beita sér fyrir við skýringu á hagkerfinu. Með þessu móti er einnig fyllt í þekkingareyður, veikleikar á kerfinu og misræmi í tímaferli einstakra þátta koma betur í ljós“. Þetta segir þar m.a. En um helztu rökin fyrir eflingu iðnaðar á Íslandi er m.a. svo til orða tekið, með leyfi hæstv. forseta: „Í ritgerð þessari er litið á hagvöxt sem aðalmarkmið, þar sem jafnframt sé tekið tillit til tekju- og atvinnuöryggis. Aukin fjölhæfni útflutningsframleiðslunnar er leið að þessu markmiði. Með því að beina fjármagninu í sjávarútveg fengist væntanlega talsverð verðmætisaukning. En hætta er á, að sveiflurnar kringum meðaltalið yrðu verulegar, einkum vegna eftirtalinna atriða: Óvissa ríkir um sjálfan fiskistofninn, magn hans og gæði. Óvissa ríkir um verð sjávarvara á erlendum mörkuðum. Óvissa ríkir um viðbrögð núverandi keppinauta jafnt sem nýrra. Frekari vinnsla hráefnis veldur þrepaáhættu, þ.e. ef hráefnið bregzt, leggst vinnsla niður. Á móti þessu vegur, að með meiri fullvinnslu fæst stöðugra og hærra verð á hluta framleiðslunnar. Fullvinnslu eru hins vegar takmörk sett vegna þjónustuskyldu á slíkum mörkuðum“. Þetta er einnig um það, hver séu rökin fyrir eflingu iðnaðar á Íslandi. Nú hef ég margsinnis heyrt bað tuggið upp aftur og aftur í blöðum stjórnarflokkanna og þá náttúrlega ekki sízt í blaði því, sem styður hæstv. iðnrh., að í þeirri iðnþróunaráætlun, sem nú sé verið að gera, sé brotíð blað og þar sé stefnt að allt öðru en verið hafi í tíð fyrrv. stjórnar. Fyrrv. stjórn hafi ekkert séð nema erlent fjármagn og viljað hyggja allan iðnað upp á erlendu fjármagni o.s.frv. Allt er þetta eintómur þvættingur, sem fær ekki staðizt, bæði vegna þess, að auðvitað verður iðnþróunaráætlun, sem unnið er að, ekki stefna ríkisstj. fyrr en ríkisstj, í heild er búin að taka afstöðu til einstakra þátta þeirrar áætlunar, þegar hún liggur fyrir. Enn fremur er hitt alger rangtúlkun á stefnu fyrrv. ríkisstj. Að þessu öllu er nánar vikið í þessum iðnþróunaráformum, en aðalatriðið er það, að fyrrv. ríkisstj. hafði ákveðna stefnumótun, sem ég skal gera nánar grein fyrir, áður en þessi iðnþróunaráform voru fram sett, sem sennilega hefði í öllum aðalatriðum gilt eftir það, en með þeim breytingum, sem iðnþróunaráformin gáfu tilefni til að gera. En það var einmitt að leggja aðaláherzlu á tvennt: létta iðnaðinn, hinn almenna iðnað í landinu, og hins vegar stóriðju - og svo að meta stóriðju annars vegar og aðrar atvinnugreinar hins vegar. Þess vegna var í öllum hugleiðingum og stefnumörkunum aðgreining á stóriðju og smáiðju. Með stóriðju er þá einkum átt við orkufrekan iðnað til útflutnings og með smáiðju allan léttan iðnað. En mörkin hljóta að sjálfsögðu að vera óskýr, eins og var margtekið fram. Ef reyna átti að ákveða kjörskiptingu fjármagns milli stóriðju annars vegar og smáiðju hins vegar, út frá okkar þróunarstigi og óskum um aukinn hagvöxt, stöðugri og hærri útflutningstekjur, samfara því, að allar fúsar hendur hefðu þarft verk að vinna, hlaut niðurstaðan að verða sú, að sækja bæri fram á sviði smáiðju og stóriðju samtímis. Þetta var ævinlega grundvallaratriðið í stefnumótun fyrrv. ríkisstj. Okkur var ljóst, að í þjóðfélaginu hefur verið, var og er enn auðvitað tregða til tilfærslu í atvinnulífinu og erlent fjármagn t.d. hefur tilhneigingu til þess að fara troðnar slóðir. Í raun og veru voru möguleikarnir til að skipta fjármagninu milli stóriðju og smáiðju og milli iðnaðarins og sjávarútvegsins ákaflega takmarkaðir. En við gerðum okkur grein fyrir því í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., að spurningin var ekki „annaðhvort eða“, annaðhvort landbúnaður, sjávarútvegur eða iðnaður, heldur „bæði og“. Efla yrði jafnhliða þær atvinnugreinar, sem fyrir eru í landinu, og iðnaðinn, smáiðju og stóriðju, eftir því sem þætti hentast á hverjum tíma og miðað við þær rannsóknir, sem gerðar væru í það og það skiptið. Nú er það fjölmargt, sem stuðlar að þeirri iðnþróun, sem verður óhjákvæmilega á næstu árum. Hvort sem núv. hæstv. ríkisstj. er það ljúft eða leitt, hlýtur hún óhjákvæmilega eðli málsins samkv. að grundvalla aðgerðir sínar að verulegu leyti á því, sem fyrir liggur í löggjöf um þessi atriði frá tíð fyrrv. ríkisstj. Þá voru t.d. sett lögin um útflutningslánasjóð og útflutnings- og samkeppnislán. Þegar við erum að tala um iðnlánasjóðinn og eflingu hans, hefur einnig verið talað hér í d. um nauðsyn á auknum rekstrarlánum og veðtryggingu rekstrarlána. Það er út af fyrir sig mjög þörf löggjöf, sem sett var hér á síðasta þingi um veðtryggingu rekstrarlána. En menn mega ekki láta sér gleymast, að það var sannarlega búið að gera ýmsar aðgerðir til þess að auka rekstrarlán iðnaðarins á undanförnum árum, þegar menn eru að ræða mál eins og þessi. Tvisvar sinnum hafði lausaskuldum iðnaðarins, sem myndazt höfðu fyrst og fremst vegna lélegrar lánsfjáraðstöðu, og þá ekki sízt rekstrarlána, verið breytt í föst lán, löng lán. Var það 1964 í fyrra skiptið og 1968 í síðara skiptið. Heimildin til að breyta lausaskuldum í föst lán og löng lán nam 40 millj., sem hækkaðar voru um 20 millj. Allt það fjármagn var notað til þess að breyta lausaskuldum ósamningsbundnum í föst og lengri lán, og þetta var mjög hagkvæmt fyrir iðnaðinn. Þegar gengisbreytingin varð 1968, var hún íðnaðinum ákaflega hagkvæm. Í umr. um efnahagsráðstafanir, sem þáv. ríkisstj. átti við stjórnarandstöðuflokka á því hausti, komu aðallega tvær leiðir til greina, svokölluð uppbótaleið eða uppbótakerfi eða gengisbreyting. Eins og menn muna, varð niðurstaðan sú, að samkomulag varð ekki milli stjórnar og stjórnarandstöðu um leiðir þær, sem fara bæri. En öllum var ljóst, að ef uppbótaleiðin var farin, þurfti að fara uppbótaleið fyrir iðnaðinn líka ekkert síður en sjávarútveginn vegna skekkjunnar á gengi krónunnar, sem hlaut beinlínis að draga algerlega úr öllum vexti iðnþróunar í landinu. Iðnaðurinn gat ekki á innlenda markaðnum staðizt samkeppni við erlendar vörur, sem fluttar yrðu inn með svo skekktri gengisskráningu sem þá hefði orðið, né heldur var nokkur möguleiki fyrir íslenzkan iðnað að ryðja sér braut á erlendum markaði með skakkt gengi. Gengisskráningin var miðuð við þarfir sjávarútvegsins, og það er rétt að viðurkenna það, að hefði hún aðeins verið miðuð við þarfir iðnaðarins, hefði hún ekki verið jafnmikil. Þess vegna var hún iðnaðinum alveg sérstaklega hagkvæm. En það komu fram vissir erfiðleikar hjá iðnaðinum í sambandi við fjármagn og rekstrarlán upp úr gengisbreytingunni. Þá var það, að í samningum við Seðlabankann gekkst ríkisstj. fyrir því, að aðstoðað var með aukningu rekstrarlána, allt að 150 millj. kr., sem gert var ráð fyrir, að iðnaðinum yrði aukalega séð fyrir á næsta ári eftir gengisbreytinguna. Annars háttar löggjöf var líka sett: um útflutningslánasjóðinn og tryggingu á útflutningslánum, tvenns konar löggjöf, og þá stofnaður útfl. lánasjóður upp á 150 millj. kr. til þess að veita iðnaðinum lán til útflutningsframleiðslu og jafnframt samkeppnislán til þess að keppa við erlendan iðnað hér á markaðnum. Vélar voru lánaðar til landsins með greiðslufresti. Til þess að íslenzkur iðnaður gæti framleitt sams konar vélar, þurfti hann að geta boðið sams konar greiðslufrest, og samkeppnislánunum var ætlað það hlutverk. Þannig var á mörgum sviðum ýtt undir iðnaðinn og ekki sízt með setningu laga um útflutningsmiðstöð iðnaðarins, en á undan hafði verið veitt fé á fjárl. til útflutningsskrifstofu iðnaðarins. Allt þetta hefur orðið til þess, að iðnaðurinn í útflutningsverðmæti hefur margfaldazt á liðnum árum, ekki sízt vegna aðildar okkar að Efnahagsbandalaginu og áhrifa, sem það hefur haft á aukningu útflutnings til annarra landa vegna þessarar löggjafar, sem ég hef vikið að. En ég vil aðeins benda á, að það getur auðvitað verið mikið matsatriði sérfræðinga, þegar verið er að gera áætlanir um það, hvar á að setja mörkin, þegar verið er að áætla fram í tímann. Í iðnþróunaráformum, sem dr. Guðmundur Magnússon vann að, var m.a. áætlun um útflutning í atvinnuvegunum, bæði sjávarútvegi, landbúnaði og öðrum atvinnuvegum, - og iðnaði fyrst fram til ársins 1974, þá verða tollabreytingar, eins og kunnugt er, í sambandi við samninginn við Fríverzlunarsamtökin, og einnig fram til ársins 1980. Nú hefur verið lögð mikil áherzla á það af hæstv. iðnrh., að árið 1980 muni útflutningsverðmæti okkar að 60% vera iðnaðarvara, og þá verður sjávarútvegurinn orðinn litli bróðirinn í þeim leik. Ekki veit ég, hvort þetta er stefnumörkun, - þ.e.a.s. ég veit, að þetta er ekki stefnumörkun ríkisstj., því að hún hefur ekki tekið afstöðu til þess. Menn þurfa náttúrlega að vera spámannlega vaxnir til þess að gera slík atriði að stefnumörkun. Hins vegar getur verið, að ríkisstj., þessi eða önnur, vilji reyna að ná þessu marki, nota fjármagn og beita fjármagni og skiptingu fjármagns milli atvinnuvega að því, að þessu marki verði náð. Sérfræðingum getur nokkuð sýnzt sitt hvað um þetta. Er gert ráð fyrir því hjá Guðmundi Magnússyni prófessor, að árið 1980 verði sjávarvörurnar 56% útflutningsins og ál og önnur orkufrek framleiðsla 32% og annar iðnaður, kísilgúr meðtalinn, 10%. Landbúnaðarvörur og aðrar vörur nema 2% af heildarútflutningnum. Þetta þýðir það, að þarna er gert ráð fyrir í spá fram til ársins 1980, að það kunni að verða 42% af útflutningnum iðnaðarvarningur og þar á meðal stóriðjuvarningur og hann langmesti hlutinn, þ.e. ál og önnur orkufrek framleiðsla. En sjávarútvegurinn verður samt sem áður stærsti útflytjandinn eða 56% á þessu tímabili. Það kemur greinilega fram í þessari grg. Guðmundar Magnússonar, að hér er afskaplega erfitt að spá og mikil óvissa, sem þessu er samfara. Hann gerir grein fyrir því, að ef þessi markmið eigi að nást, þurfi að koma til annar orkufrekur iðnaður, eins og ég sagði, og það er talað um ýmsa hluti. Það er talað um sjóefnaiðnað, saltframleiðslu, magnesíum o.fl., sem unnið hefur verið að og málmhræðslu, álsteypu og álbræðslu. Síðan koma ýmis önnur atriði til álita, sem eru fjarlægari og flokkuð í aðra flokka, eins og olíuhreinsun, lítil stöð eða stór stöð, þungavatnsframleiðsla í sambandi við heita vatnið og svo ýmislegt annað, sem ekki er komið í gagnið að neinu verulegu leyti. Það eru leirmunir, þaraþurrkstöð, niðursuða, hveitimylla, spónverksmiðja, stálbræðsla, perlusteinsvinna o.s.frv. frv Þetta eru möguleikar í smærri eða stærri stíl, sem geta komið til álita. En óvissan er náttúrlega verulega mikil, þegar spáð er fram í tímann um svona langt skeið. Á sínum tíma var hv. þm. send þessi iðnþróunaráform, sem ég tel, að skipti miklu máli, að hv. þm. kynni sér rækilega, því að nú er það svo, að þegar maður spyr eftir iðnþróunaráætluninni nýju í stjórnarráðinu, þá er hún ekki sögð vera til, engin iðnþróunaráætlun til. Mér er sagt, að hún sé aðeins til í slitróttu formi á erlendri tungu í frumdrögum, sem búið er að tína saman, og það sé ekki gert ráð fyrir, að hún verði tilbúin úr höndum sérfræðinganna fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Þá á hæstv. ríkisstj. eftir að fjalla um málið, og hvaða áhrif hefur hún þá á stjórnarstefnuna? Það er auðvitað greinilegt, að þessi iðnþróunaráætlun, sem nú er verið að vinna að í framhaldi af fyrri ráðagerðum með fulltrúum Sameinuðu þjóðanna og erlendum aðilum, hefur engin áhrif haft á fjárlög þessa árs og hlutfallaskiptingu milli atvinnuveganna í opinberum fjárveitingum til sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar. Við vorum ekki alls fyrir löngu á sýningu eða kynningu um íslenzkan útflutningsiðnað, og þar kemur í ljós, að framlög af opinberu fé útflutningsmíðstöðvar iðnaðarins og útflutningsmiðstöðvar íslenzkra iðnrekenda fara lækkandi í þessum fjárl. frá því, sem verið hefur. Voru þau komin upp í tæp 0.40/00 af fjárl. 1971, en eru núna í fjárlagafrv. 1973 aðeins 0.20/00. Það er að vísu rétt að gera sér grein fyrir því, að 25 millj. eru, held ég, í fjárl., en það geta verið aðrar tekjur, sem ætlaðar eru til Sölustofnunar lagmetisiðnaðar. Verð ég að segja, að mér finnst algerlega röng hlutfallaskipting í því, sem þeirri einu stofnun er ætlað miðað við útflutningsmiðstöðina, sem hefur það heildarverkefni að stuðla að auknum útflutningsiðnaði á Íslandi. Fram að þessu og sennilega í nánustu framtíð, a.m.k. alveg örugglega á þessu ári og kannske næsta ári líka, mundi slík stofnun gera lítið fram yfir það, sem aðrar stofnanir hefðu getað gert, sem unnu að lagmetisiðnaði og seldu hann út, eins og síldarverksmiðjurnar, Siglósíld o.s.frv. Hins vegar er þetta góðra gjalda vert, og það er vitað, að mikið fé þarf til þess að brjóta sér markaði erlendis fyrir útflutningsframleiðslu og ekki sízt á iðnvarningi, þar sem við erum í samkeppni við háiðnþróaðar þjóðir. Framlög til iðnaðarins í fjárl. eru ekki nema um 1% í fjárlagafrv. og fjárl. þessa árs. Það má segja, að það sé ekki ýkjamikill munur á sjávarútveginum, þó er framlagið þar helmingi meira, 2% og líðlega það. Það er fyrst, þegar kemur að landbúnaðinum, sem munurinn verður áberandi, en til hans eru á einn eða annan hátt veitt 13, 14 og upp í 16% af fjárl. Nú hef ég alltaf lagt áherzlu á það, að menn væru ekki að metast um atvinnugreinarnar. Þetta háa hlutfall landbúnaðarins á sínar skiljanlegu orsakir. Ég tel, að það væri mjög hæpið að framkvæma breytingar á þessu með því að skera þær niður, því að það mundi valda slíkri truflun á þeirri þróun, sem á sér stað á sviði þess atvinnurekstrar. Hitt er eðlilegt, að sækja í auknum mæli upp og fram með hlutdeild iðnaðarins í fjárveitingum hins opinbera, bæði fjárfestingarsjóða, lánum banka og öðru slíku, og einnig á fjárl., enda væri alveg vonlaust að ætla sér einhverja iðnbyltingu eða eitthvað í líkingu við það hér á landi, ef það fylgdi ekki með. Í tíð fyrrv. ríkisstj. voru meginatriði mótuð í iðnaðarstefnunni oftar en einu sinni. Kom það m.a. fram á árinu 1966, á fundi Félags ísl. iðnrekenda, þegar þáv. iðnrh. gerði grein fyrir stefnunni í samráði við starfsfélaga sína. Þar var m.a. rætt um stefnuna í stóriðjumálum, sem var auðvitað allt önnur en menn vilja nú vera láta, þar sem menn eru að tala um, að fyrrv. ríkisstj. og fulltrúar hennar hafi ekkert séð nema erlent fjármagn. Sú stefna var ákaflega skýr, og ég get varla ímyndað mér, að núv. hæstv. ríkisstj. komi til með að fylgja mikið annarri stefnu en þeirri, eftir því sem við höfum heyrt boðað. En hún er sú, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnt er að virkjun stórfljóta landsins, byggingu stórra orkuvera, sem verði grundvöllur og orkugjafi fjölþættrar iðnvæðingar í landinu. Orkuver landsins séu eign Íslendinga. En til þess að virkja megi í stórum stíl og undir lántöku verði risið, á sem hagkvæmastan hátt, er tryggi ódýrari raforku, og til þess að styrkari stoðum sé rennt undir atvinnulíf landsmanna,“ - það hefur heyrzt líka nú nýverið, að það væri verið að renna fleiri stoðum undir atvinnulíf landsmanna, - „til þess að styrkari stoðum sé rennt undir atvinnulíf landsmanna verði erlendu áhættufjármagni veitt aðild að stóriðju, ef hagkvæmt þykir samkv. mati hverju sinni og landsmenn brestur fjárhagslegt bolmagn eða aðstöðu til framkvæmdanna.“ Það var alltaf gert ráð fyrir því, að ef um fjármagn í stórum stíl væri um að ræða, kæmu ákvarðanir til álita þingsins hverju sinni. Það var síður en svo, að það þætti neitt sjálfsagt, að erlendir aðilar ættu meiri hluta í þeim orkufreku iðnfyrirtækjum, sem kynni að verða samið um að hefja mundu starfsemi hér á landi. Í sambandi við kísiliðjuna í Mývatnssveit á ríkið meira en helminginn í þeirri iðju, og sveitarfélögum á Norðurlandi var boðin miklu meiri þátttaka en þau kusu að velja sér. En minni hlutann á svo bandarískt fyrirtæki. Um álbræðsluna hef ég margsinnis sagt, að þar stóð sérstaklega á, og það var mat okkar, að við slíka framleiðslu margra greina, allt frá því að báxítið er unnið úr jörðu, súrálið unnið, álið framleitt og loks framíeiðslan og salan á erlendum markaði, þar væri um slíka framleiðslu og framleiðni að ræða, að það væri ákaflega erfitt að vera aðill að bara einni grein þessarar framleiðslukeðju, eins og framleiðslu hráálsins. Þess vegna var niðurstaða okkar sú, eftir mjög ýtarlega athugun, að heppilegast væri, að erlendir aðilar ættu algerlega hlutaféð í álbræðslu, sem hér væri reist, og við miðuðum okkar hagnað við sölu raforku og framleiðslugjald. Framleiðslugjaldið er miðað við framleiðslumagnið á hverjum tíma, tiltekið magn á tonn. Eins og nú háttar og hefur háttað að undanförnu, fáum við Íslendingar verulega miklu meira í okkar hlut fyrir raforku frá þessari álbræðslu hér og framleiðslugjaldi, ef við miðum við tonn, heldur en hliðstæð verksmiðja, sem reist var í Húsnesi í Noregi og Alusuisse er aðíli að, en á ekki nema meiri hl. í og Norðmenn voru aðilar að vissu leyti sem minni hluti. Ég hef þess vegna alltaf lagt áherzlu á það, að menn verði að líta á, hvaða hag við höfum af erlendri stóriðju í mynd orkufreks iðnaðar, líta á í heild, hvað fæst fyrir raforku og í skatta og gjöld að öðru leyti. Hæstv. iðnrh. kom frá Sviss í haust, eftir að hafa rætt við fyrirsvarsmenn Alusuisse um hugsanlega stækkun álbræðslu hér og byggingu nýrra álbræðslna. Stækkunin liggur náttúrlega í augum uppi, því að nýi keraskálinn er nokkrum metrum styttri en sá gamli, sem var lengdur. Hugsunin var alltaf að lengja þennan nýja keraskála, sem nú er tekinn í notkun, en vegna erfiðleika á markaðinum að undanförnu sýndist þeim ekki ráðlegt að gera það fyrr en síðar meir. Ég gæti vel hugsað mér, að það hljóti að verða mjög fljótlega, sem þeir hafa hug á því að lengja þennan keraskála, því að þetta er auðveld framkvæmd hjá þeim og ódýr, en samsvarar því að auka afköstin um 10 þús. tonn á ári, og verður þá hægt að selja þeim um 20 megawött af raforku. Ég hef heyrt sagt, að ráðh. hafi haft fyrirvara um, að þeim verði ekki seld raforkan á hinu lága verði viðreisnarstjórnarinnar. Þarna erum við hæstv. ráðh. algerlega sammála, því að þeim var auðvitað sagt það, síðast þegar rætt var við þá af minni hálfu, að það gæti ekki komið til álita að selja þeim við þessa lengingu, þegar að henni kæmi, raforkuna við sama verði og samkv. raforkusamningnum. Þá var raforkuverðið miðað við það, að við fengjum töluvert miklu meira en kostnaðarverð rafm. Kostnaðarverðið á framleiðslu var þá talið vera um 20 aurar eða innan við 20 aura á kwst., en við seldum það fyrst á 26 aura og síðan á 22 aura eftir 6 ár. Þá breyttist einnig framleiðslugjaldið, en framleiðslugjaldið var lægra, meðan 26 aura verðið er greitt, en það var vegna óska Landsvirkjunar, að hún fengi hærra raforkuverð fyrst vegna erfiðleika á byrjunarstiginu. Fyrirsvarsmenn Landsvirkjunar lögðu mjög mikla áherzlu á, að af stækkuninni gæti orðið, þegar hún varð á fyrri keraskálanum, vegna þess að Landsvirkjun mundi á þessum fyrstu árum verða mjög mikið hagræði að því að geta selt þar 20 megawött í viðbót og með því verði, sem þá hafði áður verið samið um, því að annars væri það rafmagn fyrir hendi, en fengist ekkert fyrir það. Nú hefur hæstv. iðnrh. sagt, að hann hafi boðið erlendum fyrirtækjum raforkuna á 35 aura kwst., en samtímis hefur hann sagt, að áætlað framleiðslukostnaðarverð á rafmagninu frá Sigölduvirkjun, sem þá var verið að tala um, sé 35 aurar. Þá er raforkan boðin á framleiðslukostnaðarverði, og það er minna en fyrrv. ríkisstj. bauð raforkuna frá Búrfellsvirkjun. Ég sé á einum stað að vísu, að ráðh. gerir þar að auki ráð fyrir því að hafa eitthvað meira en framleiðslukostnaðarverðið, og þá er það alveg það sama, sem okkur fannst að við þyrftum að fá og teljum að hafi verið mjög hagkvæmt. Það mætti líka færa viss rök fyrir því, að þegar maður getur ekki notað raforkuna neitt, þá geti verið hagkvæmt að selja raforku, sem er fyrir hendi, en ekki er notuð, á framleiðslukostnaðarverði. Það er alveg rétt. En betra er auðvitað, ef það er meira en framleiðslukostnaðarverð, og hvað sem það er meira. Þetta var stefnan í stóriðjumálunum, og mér sýnist, að henni sé fylgt alveg út í æsar, eftir þeim yfirlýsingum, sem gefnar eru. En ég vil aðvara um það að bjóða ekki raforkuna úr Sigölduvirkjun, áður en fullvist er, hvert kostnaðarverðið er, ef svo skyldi nú tiltakast, að það yrði meira en áætlað hefur verið, og hafa vaðið fyrir neðan sig um að hafa það eitthvað meira en kostnaðarverð, ef hægt er að ná samningum um það. Í þessari stefnumótun var einnig lögð áherzla á jafnrétti milli aðalatvinnuvega landsmanna. Þá var varðandi iðnaðinn sérstaklega haft í huga að létta tollum af vélum og hráefnum iðnaðarins, eins og gert hefur verið, og haldið yrði áfram að efla iðnlánasjóð, og um það fjallar þetta frv., sem við leggjum hér fram. Síðan var lögð áherzla á að hefja nýjar iðngreinar í landinu, sem horfur væru á, að gætu staðizt erlenda samkeppni. Það er þjóðhagslega mikilvægt, að slíkar atvinnugreinar eflist, svo sem innlend skipasmíði, sem varð til hér á landi á s.l. áratug, - stálskipasmíðin, á ég við, - samfara eflingu úreltra dráttarbrauta og eflingu fiskiðnaðar, m.a. niðursuðu og niðurlagningar síldar til útflutnings. Það var einnig sett merk löggjöf í tíð fyrrv. ríkisstj. um rannsóknir í þágu iðnaðarins, bæði byggingariðnaðarins og iðnaðarins almennt. Nú eiga þessar tvær greinar iðnaðarins mjög góð og fullkomin rannsóknarhús uppi á Keldnaholti, hvor stofnunin um sig, og með því móti hefur skapazt alveg ný aðstaða fyrir þessar iðngreinar. Ég skal ekki fara fleiri orðum að þessu sinni um iðnþróunarvandamál okkar og hlutverk, eðli iðnþróunaráætlana og iðnþróunaráforma. En ég fullyrði, að einmitt með þeirri úttekt, sem gerð hefur verið á íslenzkum iðnaði, og með þeirri þróun, sem þar hefur átt sér stað, hafi í tíð fyrrv. ríkisstj. verið búið mjög í haginn fyrir áframhaldandi iðnþróun. Þess vegna er það von mín, að þegar iðnþróunaráætlunin sem talað hefur verið um og gerð er í samráði við fulltrúa Sameinuðu þjóðanna, verður fullbúin, sé aðstaða í landinu til þess að nota hana sem stýritæki til eflingar, verulegrar eflingar, íslenzkum iðnaði. Þar kemur til álita einn merkasti þátturinn, hversu mikið aukið atvinnuöryggi er hægt að skapa með aukinni almennri iðnþróun í landinu, hvort sem er í stóriðju eða léttaiðnaði. Þó að við aukum fiskveiðarnar hjá okkur, er ekki talið líklegt, að miklu meiri mannafla þurfi á fiskiskipin, þó að bætt sé við nýjum skipum, því að menn af eldri skipum, sem ganga úr sér, koma til, og það er auðvitað stefnt að því að geta haft á nýju skipunum færri menn og meiri sjálfvirkni en fram til þessa. Hið sama gildir einnig á sviði landbúnaðarins. Þó að framleiðsluaukning sé þar, er líklegt, að fólkinu fjölgi ekki mikið í landbúnaðinum og að aukin framleiðniaukning þýði, að þó að framleiðslan aukizt, sé ekki veruleg eftirspurn eftir auknu vinnuafli. Hin aukna eftirspurn eftir vinnuafli mundi þess vegna í mjög ríkum mæli byggjast á iðnþróun í landinu og aukinni þörf fyrir mannafla í þjónustugreinum. Þannig hefur þróunin verið í hinum iðnþróuðu löndum, eftir því sem við bezt þekkjum til. Að lokum vil ég segja það, að við megum ekki láta það henda okkur að efla ekki iðnlánasjóðinn, okkar gamla iðnlánasjóð, sem var veikur kvistur, en hefur verið að eflast á undanförnum árum, þó að iðnþróunarsjóðurinn norræni hafi komið til sögunnar. En um hann var samið og hann stofnaður, þegar við gerðumst aðilar að Fríverzlunarsamtökunum 1970. Hann er auðvitað mjög mikilvægur fyrir okkur, en hann var fyrst og fremst ætlaður umfram iðnlánasjóðinn til þess að vera stofnlánasjóður fyrir iðnaðinn og til þess að hjálpa okkur að brúa þá vissu erfiðleika, sem við hlutum óhjákvæmilega að lenda í í samkeppni okkar við iðnvarning iðnþróaðra þjóða, bæði á innlendum og erlendum markaði. Það væri smán fyrir okkur, ef við létum okkur nægja að láta iðnlánasjóðinn hjakka í sama farinu og segðum sem svo: Iðnaðurinn hefur aukin stofnlán og fjárfestingarlán vegna norræna iðnþróunarsjóðsins. Það megum við ekki gera. Hitt er svo annað mál, að það getur vel verið, að menn hafi aðrar hugmyndir um fjáröflun til iðnlánasjóðsins, en við höfum ekki séð neinar aðrar hugmyndir fram til þessa. Eins og núna er, þá er tekjuöflunin tvíþætt. Hún er fyrst og fremst framlag ríkissjóðs, sem var fyrr á árum ekki nema lítið, og svo iðnlánasjóðsgjaldið, en það borgar iðnaðurinn sjálfur. Það er orðið um 40 millj. kr. á ári, og hann er að þessu leyti verulega byggður upp á framlögum iðnaðarins sjálfs, svipað og fiskveiðasjóðurinn var byggður upp af útflutningsgjaldi frá sjávarútveginum að langmestu leyti. En allt hefur þetta sína þýðingu. Við erum nú reynslunni ríkari um það, að það hefur stórkostlega þýðingu fyrir þessa sjóði að fá vissar og árlegar tekjur og þær verða þá auðvitað að fylgja verðlaginu og gildi krónunnar, ef við erum að stefna að auknum vexti atvinnugreinanna. Það má segja, að það sé hægt að fara fleiri leiðir til þess. Það mætti ákveða að leggja í iðnlánasjóðinn gullkrónur, svo og svo margar á ári, eins og sektirnar fyrir brot á fiskveiðilöggjöfinni eru. Þær eru ákveðnar í gullkrónum, og það mætti hafa ákvæði um, að framlagið skyldi vera gengistryggt og fylgja einhverju ákveðnu gengi, gullgengi, sem er hið sama, eða þá að hækka framlagið stig frá stigi eftir möguleikunum hverju sinni. Með slíku móti einu er hægt að tryggja það, að þessi sjóður eins og aðrir fái af framlögum ríkissjóðs tilsvarandi verðmæti og hann hefur áður fengið, þar sem við búum við verðbólgu og minnkandi verðgildi krónunnar í okkar þjóðfélagi. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil árétta það, hversu mikilvægt það er fyrir iðnaðinn í landinu, að iðnlánasjóðurinn eflist, og ég get aðeins lokið máli mínu með því að árétta það, að beiðni um lán úr iðnlánasjóði hafa verið miklu meiri en hann hefur getað sinnt á undanförnum árum. Þó hefur iðnþróunarsjóðurinn hjálpað honum verulega með beinum lánveitingum, fyrst 50 millj., síðar 20 millj., ef ég man rétt, sem iðnlánasjóðurinn mátti svo veita af iðnþróunarláninu. Hygg ég, að iðnþróunarsjóðurinn sjálfur sé farinn að lána, eða stjórn hans, í ríkara mæli smærri lán en hann gerði áður. Allt hjálpar þetta iðnaðinum og bætir úr þörfinni, en það dregur siður en svo úr því, að þörf sé að auka jafnt og þétt styrkleika iðnlánasjóðsins, sem fyrst og fremst er fjárfestingarsjóður iðnaðarins, enda þótt hann sinni ýmsum öðrum greinum og vissar deildir séu í iðnlánasjóði, eins og hagræðingardeild, lán til hagræðingarlána og veiðarfæraiðnaðarins, sem hefur haldið lífinu í þeim veiðarfæraiðnaði, sem hér er í landinu. En þegar allt kemur til alls er verkefni sjóðsins almennt svo mikið, að Alþ. má ekki skera við nögl sér að auka ríkisframlögin. Ég vil svo mega leggja til, að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég varð því miður fyrir óhjákvæmilegum töfum í upphafi þingfundar og gat þess vegna ekki heyrt upphafið að ræðu hv. þm. Jóhanns Hafsteins og veit ekki, hvað hann kann að hafa sagt í fyrri hluta ræðu sinnar. Sá hluti ræðunnar, sem ég heyrði, mótaðist hins vegar ákaflega mikið af fyrirbæri, sem ég og væntanlega margir aðrir hafa veitt athygli að undanförnu. Það er eins og þessi hv. þm. eigi ákaflega erfitt með að þola það, að ég sé með almennar hugleiðingar um iðnað eða ég greini frá því, hvað verið sé að vinna á sviði iðnaðar, án þess að telja, að ég sé að ræna einhverju frá honum, og án þess að halda sjálfur fram eða láta blað sitt balda því fram, að ég sé ekkert að gera annað en það, sem bann ætlaði sér að gera, ef hann hefði verið áfram í þessum sama stól. Um þetta þarf svo sem ekki að hafa mörg orð. En þessi langa ræða, sem hv. þm. flutti hér áðan, verkaði á mig eins og eins konar eftirmælaræða eftir alllanga setu í ríkisstj., og þó að það sé að vísu óvenjulegt, að menn semji slíkar eftirmælaræður um sjálfa sig, má segja, að sjálfs sé höndin hollust á því sviði, og ég ætla mér ekki að fara að skerða neitt þessa hugljúfu sjálfslýsingu hv. þm. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hann hafi ekki átt frumkvæði að mörgum gagnlegum málum í þágu iðnaðarins. Ég hef engan áhuga á því að ræna frá honum þeim heiðri, sem honum ber í því sambandi. Ég viðurkenni fúslega, að hann hófst handa um margvísleg verkefni, sem síðan hefur lent á mér að láta vinna að áfram, og mér kemur ekki til hugar að neita því, að þar hafi hann hafizt handa í upphafi. Engu að síður held ég, að það sé staðreynd, að það hefur orðið mjög veruleg stefnubreyting á afstöðu ríkisstj. til iðnaðarins, þ.e.a.s. núv. stjórnar, miðað við það, sem var í tíð fyrrv. stjórnar. því miður var það svo, þrátt fyrir góðan vilja, að framtak fyrrv. ríkisstj. og þessa hv. alþm. í þágu iðnaðar mótaðist ákaflega mikið af því að reyna að bjarga iðnaðinum fram úr hvers konar erfiðleikum, sem hann átti i. Ég man eftir því, að þessi hv. þm. sagði einu sinni hér á þingi, þegar verið var að ræða um vandamál í iðnaði, að hans tími hefði oft farið í það að vera eins og útspýtt hundskinn fyrir tiltekin fyrirtæki til þess að verða þeim úti um fjármagn og fyrirgreiðslu. Og ég efast ekki um, að þetta er alveg rétt. En þetta stafaði auðvitað af því, að iðnaðinum voru ekki búin þau starfsskilyrði, sem hann þurfti á að halda í landinu, og ekki jafngóð starfsskilyrði og öðrum atvinnugreinum. T.d. kom þetta ákaflega ljóst fram í sambandi við rekstrarlán til iðnaðarins, sem hv. þm. vék að hér áðan. Hann greindi frá því, hvernig hann hefði unnið að því að bjarga vandamálum iðnaðarins aftur og aftur með skammtímaaðgerðum með aðstoð Seðlabankans, og vissulega var þetta góðra gjalda vert á sínum tíma. En það, sem skipti máli, var að tryggja iðnaðinum, að hann hefði sama rétt og það, sem kallað er aðrar meginatvinnugreinar þjóðarinnar, sjávarútvegur og landbúnaður. Um þetta flutti þessi hv. þm. engar till. allan þann tíma, sem hann var ráðh. Það var ekki fyrr en í tíð núv. ríkisstj., að iðnaðurinn fékk þennan lögverndaða rétt. Það var gert á síðasta þingi. Og nú er unnið að því að tryggja framkvæmd þessa réttar. Það mun vafalaust taka sinn tíma. En engu að síður tel ég, að þetta sé einhver mikilvægasti lagaréttur, sem iðnaðurinn hefur fengið. Það stendur hér í upphafi að grg. fyrir frv. um breyt. á l. um iðnlánasjóð: „Íslenzkur iðnaður hefur á síðari árum haslað sér völl meðal höfuðatvinnuvega þjóðarinnar.“ Í þessu kemur fram sjónarmið, sem mig langar til þess að vekja athygli á. Það tíðkast ákaflega mikið í umr. um atvinnuvegi hér á Íslandi, að reynt sé að hólfa atvinnugreinarnar í sundur: landbúnaður sér, sjávarútvegur sér, iðnaður sér. Og svo skiptast menn í flokka. Einn segist vera með landbúnaði og segir e.t.v. nágranna sinn vera á móti landbúnaði. Og sama er að segja um sjávarútveg og um iðnað. En þetta er fyrir löngu orðinn alger barnaskapur. Það er staðreynd, að iðnaður er og hefur lengi verið höfuðatvinnugrein þjóðarinnar, einmitt vegna þess, að öll framþróun í sjávarútvegi er í því fólgin að auka úrvinnslu sjávarafurða og flytja hráefnið unnið til útlanda. Starf hraðfrystihúsanna okkar er háþróaður úrvinnsluiðnaður og ekkert annað, og auðvitað eigum við að viðurkenna þessa staðreynd, en ekki tala um þennan iðnað sem einhverja andstæðu annars iðnaðar í landinu. Nákvæmlega hið sama er í landbúnaði. Það er einmitt þróun iðnaðar á svíði landbúnaðar, sem hefur verið landbúnaðinum einna mest lyftistöng að undanförnu. Þess vegna þurfum við að brjóta okkur úr þessum viðjum úrelts og gamals hugsunarháttar og viðurkenna þá einföldu staðreynd, að iðnaðurinn er nú þegar langsamlega öflugasta atvinnugrein landsmanna og sú atvinnugrein, þar sem vaxtarbroddurinn er og þar sem allar hugmyndir okkar um framþróun íslenzkra atvinnuvega eru. Þær hugmyndir hljóta að vera bundnar við iðnaðinn, iðnaðarvörur unnar úr okkar eigin hráefnum, sem við öflum, bæði á sviði sjávarútvegs og landbúnaðar, hráefnum, sem finnast í landi okkar, með þeirri orku, sem finnst í fallvötnum okkar og hverum og því hugviti, sem Íslendingar geta lagt til. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að eitt meginatriðið í léttum iðnaði er, að farið verði að flytja út verkmenningu. Það eru til fjölmargar þjóðir í heiminum, sem hvorki hafa hráefni né orku, en eru samt miklar iðnaðarútflutningsþjóðir. Þær eru að flytja út verkmenningu, og að þessu marki verðum við einnig að stefna. Sú sundurgreining, sem þessi hv. þm. gerði sig sekan um í upphafi grg., kom einnig fram í ræðu hans, þegar hann var að tala um nauðsyn þess að efla iðnað, vegna þess að sjávarútvegurinn væri svo valtur, og reyna að búa til einhverjar andstæður þarna á milli. Slíkar kenningar eru ekki atvinnulífi okkar til framdráttar. Þær eru til þess fallnar, að menn misskilji þau viðfangsefni, sem hér er við að eiga. Við þurfum ekki að efla iðnað á kostnað sjávarútvegs eða á kostnað landbúnaðar, heldur eflum við iðnað í þágu þessara atvinnugreina, sem fyrir eru, auk þess sem við bætum nýjum við. Hv. þm. vék að því, að iðnaðurinn hefði þróazt allvel í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Einnig þetta er rétt. En ég vil minna á, hvernig þróun iðnaðarins var háttað á þessu tímabili. Á þeim árum, þegar verulega reyndi á þáv. ríkisstj., árunum 1964–1967, - var hreinlega samdráttur í íslenzkum iðnaði. Framleiðslumagnið dróst saman í mjög mikilvægum þáttum iðnaðarins, og fólki hreinlega fækkaði í iðnfyrirtækjum. Breytingin varð svo með gengislækkuninni 1967, eins og þessi hv. þm. vék að. En eins og hann sagði réttilega, þá var sú gengislækkun reiknuð út með hag sjávarútvegsins fyrir augum. Það var ekki gert í þágu iðnaðarins. Hins vegar var staða hans slík, að honum nýttist þetta ákaflega vel. eins og hv. þm. vék réttilega að. En þetta var ekki framtak fyrrv. ríkisstj. í þágu iðnaðarins. Þetta var gengislækkun, sem stafaði af þeirri óðaverðbólguþróun, sem þá var og gerði það óhjákvæmilegt að rétta hlut útflutningsiðnaðarins, og það var sjávarútvegurinn, sem þarna var verið að bjarga, eins og það er orðað. Það hefur einnig orðið gerbreyting á afstöðunni til orkufreks iðnaðar á Íslandi. Það kvað við talsvert annan tón í orðum hv. þm. hér áðan heldur en við heyrðum hér á Íslandi fyrir 3–4 og 5 árum. Þá voru samningarnir, sem gerðir voru við svissneska álhringinn, talin sönn fyrirmynd um iðnþróun á Íslandi. Á þennan hátt ættum við að halda áfram. Við ættum að byggja raforkuver og eiga þau, en við áttum að útvega okkur erlenda aðila sem kaupendur að raforkunni til þess að tryggja það, að við gætum ráðizt í stórar virkjanir. Um þetta gæti ég tínt til endalausar tilvitnanir. Hér situr nú m.a. á þinginu hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem fagnaði því sérstaklega í sjónvarpsviðtali, sem við áttum saman, að það væri ánægjulegt til þess að hugsa, að hér mundu senn rísa 20 erlendar álbræðslur. Þetta var viðhorfið, þetta var hugarfarið. Við áttum að framleiða orkuna, við áttum að eiga orkuna, en erlendir aðilar áttu að fá orkuna í fyrirtæki, sem þeir ættu. Með þessu var að því stefnt að koma Íslandi á stig hálf-nýlendu. Við áttum að sætta okkur við hlutskipti, sem er alveg hliðstætt því að flytja út hráefni, en vera ekki menn til að vinna úr því sjálfir. Raunar átti þetta sama að gerast á sviði létts iðnaðar. Í sambandi við inngönguna í EFTA voru einnig haldnar margar ræður, bæði hér á þingi og utan þings. Ein af röksemdunum fyrir því, hvað það væri hagstætt fyrir Íslendinga að ganga í EFTA, var sú, að það mundi laða erlenda aðila til þess að stofna fyrirtæki á Íslandi í léttum iðnaði. M. a, var á það bent, að bandarísk fyrirtæki í léttum iðnaði kynnu að telja hagkvæmt fyrir sig að setja upp fyrirtæki hér á landi, því að þá væru þau komin inn fyrir EFTA-múrana og gætu flutt sínar EFTA-vörur til annarra EFTA-landa frá Íslandi. Þetta var ákaflega sterk röksemdafærsla hjá viðreisnarstjórninni og þeim mönnum, sem að henni stóðu. Frá þessari stefnu hefur verið gersamlega horfið af núv. ríkisstj. Henni hefur verið hafnað algerlega, og það eru staðlausir stafir, þegar hv. þm. Jóhann Hafstein segir, að ég hafi boðið erlendum fyrirtækjum raforku fyrir eitthvað tiltekið verð. Ég hef ekki boðið einu einasta erlendu fyrirtæki raforku fyrir nokkurt verð. Ég hef hins vegar verið að kanna, hvort erlend fyrirtæki væru tilbúin til samvinnu við okkur á þeim forsendum, að Íslendingar ættu meiri hluta í slíkum fyrirtækjum, sem lytu íslenzkum lögum í einu og öllu. Og það hefur komið í ljós í þessu sambandi, að það er mjög víðtækur áhugi á samvinnu af þessu tagi. Það kemur í ljós, að okkur Íslendingum bjóðast ákaflega margir valkostir á þessu sviði, ef við kærum okkur um að fara inn á þessa braut. En þarna er ekki um það að ræða að selja erlendum aðilum raforku. Þarna er um það að ræða, að Íslendingar sjálfir hefji iðnþróun, sem verður að meiri hluta til í eigu þeirra. Þetta er þveröfug stefna á við þá, sem framfylgt var í tíð viðreisnarstjórnarinnar. Þetta er alger stefnubreyting. Hins vegar fagna ég því, að þessi hv. þm. og aðrir flokksbræður hans segjast nú vera stuðningsmenn þessarar stefnu og vilja taka þátt í að framkvæma hana. Ég vil sannarlega, að Íslendingar vinni sem bezt saman um framþróun á þessu sviði. En af hálfu núv. ríkisstj. verður þetta ekki gert nema á þeim forsendum, að þarna verði um að ræða fyrirtæki, sem starfa samkv. íslenzkum lögum, eru að meiri hluta til íslenzk og lúta íslenzkum fyrirmælum í einu og öllu. Það var ákaflega margt í þessari endurminningarræðu hv. þm., sem hægt hefði verið að víkja að, en við höfum svo oft deilt um þessi mál hér á þingi, ég og hv. þm., að ég held, að við endurtökum okkur anzi mikið, ef við förum að kafa niður í þá hluti. Við eru t.d. búnir að ræða ákaflega oft hér á þingi um raforkuverðið og þann samning, sem gerður var við álbræðsluna. Hann minntist á það hér áðan. Ég held, að ég fari ekki að endurtaka það, sem ég hef áður sagt. Ég held, að reynslan hafi staðfest það í einu og öllu, að það var rétt, sem þar var haldið fram, því að nú veit öll þjóðin, að á sama tíma og erlent fyrirtæki situr að raforku, sem kostar 22 aura kwst., framleiðir næsta raforkufyrirtæki, sem ráðizt verður í, orku, sem kostar 35 aura á kwst., þannig að við Íslendingar og okkar fyrirtæki verðum að sætta okkur við að greiða fyrir raforkuna miklu hærra verð en þessi erlendi aðili, sem samið var við. Og ég reiknaði þetta dæmi einhvern tíma út hvernig það hefði komið út á samningstímabilinu, ef samið hefði verið um, að álbræðslan borgaði þá þegar það verð, sem nú er talið alveg eðlilegt í heiminum, 4 mill. Nú tala allir um það sem hreint lágmarksverð. Ef samið hefði verið um slíkt verð, þá hefði það fært okkur Íslendingum, ef ég man rétt, um 5 milljarða kr. Það er ámóta mikið og Sigölduvirkjun kemur til með að kosta. Það er dýrt að gera lélega samninga. Í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um iðnlánasjóð, þá er ég sammála hv. þm. um, að það verður að tryggja iðnlánasjóði talsvert aukið fjármagn frá því, sem nú er, og á vegum iðnrn. hefur verið að því unnið að bera fram till. um það efni, og ég geri mér vonir um, að slíkar till. verði lagðar fyrir þetta þing. Ég hygg, að það sé skynsamlegt að hafa annan hátt á en þann að tiltaka ákveðna upphæð í lögum. Það vill oft verða svo, að slíkar upphæðir standa fulllengi og verða þá minni og minni að raunverulegu verðmæti, og auk þess er oft erfitt að fá nauðsynlegar hækkanir á upphæðum, sem reynt er að leggja til á fjárl., t.d. þegar erfiðleikar eru á að ná endum saman í sambandi við fjárlög, eins og oft vill verða. Ég tel því, að það þurfi að leysa þetta mál út frá öðrum forsendum. En sem sagt, ég er sammála hv. þm. um, að það þarf óhjákvæmilega að efla iðnlánasjóðinn og ekki sízt í sambandi við þau iðnþróunaráform, sem nú eru framundan. Hv. þm. vék að því, að ég hefði greint frá því nýlega, að verið væri að vinna á vegum iðnrn. að iðnþróunaráætlun fram til ársins 1980 með aðstoð sérfræðinga frá Sameinuðu þjóðunum. Og hann kvartaði undan því, að ég hefði verið að tala um þetta, án þess að í þessu fælist stefnumörkun af hálfu núv. ríkisstj. Það er alveg rétt. Málið er ekki komið á það stig, að hægt sé að tala um stefnumörkun í þessu sambandi. En það eru dálítið harðir kostir, ef við ráðh. megum ekki ræða um okkar málaflokka og gera grein fyrir hugmyndum okkar um þróun þeirra og þau verkefni, sem verið er að vinna að, án þess að það þurfi að vera einhver stimpluð stefnumörkun. Ég er hræddur um, að við yrðum þá æðioft að láta það vera að taka þátt í umr. hér á Alþ. En í sambandi við þetta frv. til l. um breyt. á l. um iðnlánasjóð, rak ég augun í atriði, sem vakti undrun mína, Á bls. 2 er fskj., sem nefnt er fskj. I. Iðnlánasjóður, greiðsluyfirlit 1970–1973, og þar er birt áætlun fyrir árið 1973. Nú er mér kunnugt um það, að stjórn iðnlánasjóðs hefur ekki gert neina slíka áætlun og engin slík áætlun hefur verið lögð fyrir iðnrn., þannig að mér er ekki ljóst, hvaðan hv. þm. hefur þessar tölur. Það má vel vera, að hann hafi reiknað þetta út sjálfur, og það er ekkert við það að athuga. Það er ágætt, að menn sitji hver í sínu horni og reikni út. En ég kann ekki almennilega við það, að þetta sé birt hér sem fskj. í eins og þetta sé eitthvert opinbert plagg, því að slíkt plagg um þetta efni er hreinlega ekki til. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður að sjálfsögðu kannað af hv. þm. eins og þær till., sem ég geri mér vonir um að leggja fram síðar á þessu þingi.



Herra forseti: Ég kom aðeins til þess að lýsa stuðningi mínum við það frv., sem hér liggur fyrir, um eflingu iðnlánasjóðs. Mér fannst koma fram hjá hæstv. iðnrh., að hann teldi kannske ekki rétt að hafa þennan hátt á, heldur að fjáröflun yrði hagað á annan hátt. Ég skal ekki neitt fullyrða um það, að sá annar máti sé ekki eins góður og þessi. En kjarni málsins er sá, að mér fannst hæstv. iðnrh. vera sammála því, að það þyrfti að efla iðnlánasjóð verulega, eins og hér er lagt til, hvort sem það er gert á þennan hátt eða annan. Þetta er kjarni málsins. Og það er ekki bara iðnlánasjóður, heldur fjármögnun iðnaðarins yfirleitt. Ég skal ekki blanda mér á nokkurn hátt inn í þær umr., sem hér hafa orðið um stefnumörkun fyrrv. ríkisstj. eða iðnbyltingu núv. ríkisstj., en mér hefur fundizt stundum nú upp á síðkastið, að það sé samt svo enn þá, að iðnaðurinn sé flokkaður sem einhvers konar annars flokks atvinnuvegur. Og það er þetta, sem ég kann ómögulega við. Hæstv. iðnrh. sagði, að iðnaðurinn væri höfuðatvinnugrein landsmanna. Þetta er náttúrlega alveg rétt. En enn eru nú ekki komin þau loforð, sem ágæt lög frá síðasta þingi gerðu ráð fyrir.  Ef ég mætti bara nefna eitt lítið dæmi um áhugann fyrir útflutningi iðnaðarins, þá sé ég í frv. til fjárl. nú, að gert er ráð fyrir, að Útflutningsmiðstöðin, sem að mínu mati hefur unnið ágætt starf, á að fá sömu upphæð og hún fékk í fyrra og hittiðfyrra. Og þetta getur náttúrlega ekki með nokkru móti gengið. Það þarf enginn að segja mér, að iðnaðurinn eflist að neinu ráði, fyrr en útflutningur á honum getur orðið verulegur. Það var tekið mjög myndarlega á útflutningsmálum lagmetisiðnaðarins á síðasta þingi, og alveg það sama þyrfti að gerast í sambandi við almennan iðnað. Það er ekki nóg að tala fallega um þetta og gera till. um iðnbyltingu, ef allir þættir þessara mála eru ekki látnir fylgjast að. Og markaðsmálin eru sannarlega þáttur, sem þarf að taka myndarlega á. Ég held nefnilega, að iðnaðurinn mundi aukast og vaxa ótrúlega mikið, ef hann hefði sæmilegt fjármagn í iðnlánasjóði og ef hann fengi afurðalán, rekstrarlán á svipaðan hátt og aðrir atvinnuvegir fá. Ég held m.ö.o., að af fjármagnsvöntun hafi stafað mestu erfiðleikarnir á undanförnum árum. Nú er það að vísu svo, að það er farið að þrengja dálítið að hjá iðnaðinum eins og sjálfsagt öðrum atvinnuvegum, og það verður kannske dálítið erfitt að reka ýmis iðnaðarfyrirtæki nú á næstu missirum. En hvað sem því líður, ef lánakerfi iðnaðarins kæmist í það horf, sem þarf og hefur verið lofað að verði, þá álít ég, að mörg vandamál íðnaðarins mundu leysast og iðnaðurinn mundi dafna á ótrúlega skömmum tíma. Þessi útflutningsmál iðnaðarins eru að mínu mati ekki nærri nógu mikið í sviðsljósinu. Ef við ætlum að efla léttan iðnað, sem við og ætlum, þá verðum við að vinna skipulegt starf í sambandi við markaðsmálin í heild. Það er verið að gera þetta í sambandi við lagmetisiðnaðinn, og ég geri mér miklar vonir um, að þar geti orðið verulegur árangur. En iðnfyrirtækin geta hvorki þetta né neitt annað, ef þau fá ekki þá fyrirgreiðslu, sem þau eiga að fá og þeim ber, og ég vil leggja áherzlu á, að hæstv. ríkisstj. taki nú verulega til endurskoðunar, hvort það er ekki rétt að hækka dálítið framlagið til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins.



Herra forseti. Það eru fáein atriði, sem ég þarf að víkja hér að í þessari ræðu. Í fyrsta lagi er það, að hæstv. iðnrh. hafði við það aths. að gera, að hér er fskj. með þessu frv., þar sem getið er áætlunar um greiðsluyfirlit 1973 og einnig 1972, og honum fannst það vera nokkuð frekt, ef ég má nota það orðatiltæki, að það væri verið að birta hér í þskj. áætlun fyrir 1973, áður en nokkur áætlun hefði verið gerð um það í iðnrn. eða hann hefði fengið að sjá hana. Nú vil ég minna hæstv. iðnrh. á það, að hér eru nú í þinginu reknar skrifstofur allra þingflokka á kostnað þess opinbera til þess að veita þingflokkunum sérfræðilega aðstoð. Og þessar skrifstofur hafa miklu greiðari aðgang en menn höfðu áður að opinberum skrifstofum, sem eru að vinna að rannsóknum og áætlanagerð í málum, og þar er þess vegna engin leynd yfir atriðum, sem kannske var erfitt að toga út úr mönnum áður. Hvernig má gera ráð fyrir, að greiðsluyfirlit hjá sjóði eins og iðnlánasjóði verði á næsta ári. Hvað verða tekjurnar miklar? Hvað er líklegt, að tekjurnar verði miklar? Og hvað er líklegt, að hægt sé að veita mikil lán o.s.frv.? Hver er kostnaðurinn af rekstrinum? Þetta eru auðvitað ekki leyndardómar. Og ef það er einhver synd hjá þm. að grafast eftir þessum atriðum, - hvort sem það er gert beint hjá viðkomandi stofnun af þm. sjálfum eða fyrir tilstilli þessara skrifstofa, sem launaðar eru af opinberu fé til þess að afla upplýsinga og veita sérfræðilega aðstoð, afla upplýsinga hjá opinberum skrifstofum ríkisins, eins og Framkvæmdastofnuninni og ýmsum sjóðum, þá held ég, að það væri vissara fyrir hæstv, iðnrh. að vera ekki að fara með neinar tölur eða iðnþróunaráætlun, sem ekki er til. 

Já, ég er að tala um þessa áætlun hérna.

Jú, þetta er greiðsluyfirlit sjóðsins, og hæstv. iðnrh. hlýtur að gera sér grein fyrir hvert greiðsluyfirlit sjóðsins er. Það er áætlun um þær tekjur, sem koma inn í sjóðinn, og hverju sé hægt að ráðstafa úr sjóðnum. Það er engin leynd yfir því. En ef það er talin dauðasynd að reyna að verða sér úti um upplýsingar um greiðsluyfirlit opinberra sjóða eins og iðnlánasjóðs, þá sagði ég það og endurtek, að þá finnst mér, að hæstv. iðnrh. ætti að fara varlega í að birta í útvarpi og sjónvarpi og annars staðar upplýsingar úr iðnþróunaráætlun, sem ekki er til.

Ég tel það ekki neina dauðasynd.

Það er engin dauðasynd, nei. Þá erum við kannske kvittir. Varðandi það, sem hæstv. iðnrh. sagði, að iðnaðurinn hefði dregizt saman á árunum 1964–1967, þá er þetta misskilningur hjá hæstv. iðnrh., og ég verð að leiðrétta það. Hann hefur ekki gert sér nægjanlega grein fyrir því, hvernig þróunin hefur verið í iðnaðinum. Það getur verið, að samdráttur hafi orðið í einstökum iðngreinum á þessu tímabili. En í heild var framleiðsluaukning í iðnaðinum. Og ég hef hér fyrir framan mig úr skýrslu iðnrn. um íslenzka iðnaðinn og EFTA töflu um magnvísitölur iðnaðarframleiðslunnar frá 1960–1967, og þá lítur dæmið þannig út, ef miðað er við 1965 og iðnaðarframleiðslan þá sett 100, að iðnaðarframleiðslan, magnframleiðslan 1960 er 78.7 og 1961 79.4, 1962 87.8, 1963 93.8, 1964 97.7, 1965 100, 1966 103.4. Það er aukning öll þessi ár í iðnaðarframleiðslunni, en ekki samdráttur, en hann er dálítið mismunandi í greinum og sums staðar er hann talsvert miklu meiri og sums staðar minni. En í heild er niðurstaðan þessi. Hæstv. iðnrh. segir: Nú er iðnaðurinn höfuðatvinnuvegur þjóðarinnar. - Hann hefur nú ekki orðið það á þessu hálfu öðru ári, sem núv. ríkisstj. hefur setið við völd, og þetta er ágætur vitnisburður. Hann er líka í samræmi við það, sem kemur fram í skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar. Hún hefur nú verið birt eða send okkur þm., og þar er beinlínis tekið fram, - ég hef ekki skýrsluna fyrir mér, svo að ég get ekki lesið orðrétt upp úr henni, - að framþróun í framleiðsluaukningu og framleiðniaukningu í iðnaði hefur verið stórkostleg á árunum 1969, 1970 og fram á árið 1971 og meiri aukning og meira blómaskeið iðnaðarins en nokkru sinni áður frá því árið 1960. Og það er þessi framþróun, sem núv. hæstv. ríkisstj. kemur til að reyna að balda áfram, og ég óska henni alls góðs á því sviði. En eigi framþróunin að halda áfram, verður að ganga betur hér en á ýmsum öðrum sviðum hjá hæstv. ríkisstj., og vona ég vissulega, að svo verði. Hæstv. ráðh. er að tala um stefnubreytinguna, sem orðið hefur. Þetta er hann oft að tala um. Það eru sennilega fleiri en ég, sem eiga erfitt með að skilja þetta, því að hann gefur sér forsendur, sem eru rangar, er alltaf að gefa sér þær forsendur, að fyrrv. ríkisstj. hafi ekkert viljað nema erlendan iðnað, þar sem erlendu fyrirtækin ættu meirihluta í fyrirtækjunum eða öll fyrirtækin. Þetta er algjörlega rangt, Ég las m.a. upp stefnumótun fyrrv. ríkisstj. frá 1966. Ég vitnaði til þess, að Kísiliðjan hefði verið reist hér, sem er eitt af stærstu iðnfyrirtækjunum, að meiri hluta eign ríkisins. Sett voru lög um olíuhreinsun, þar sem í löggjöfinni er gert ráð fyrir meirihlutaeign ríkisins  Hann talaði um, að við vildum selja raforkuna erlendum fyrirtækjum. Er það ekki það, sem hann hefur sjálfur verið að tala um, að hann vildi gera? Hann kom beim frá Svisslandi og það var viðal við hann í Þjóðviljanum. Í því blaði er hægt að finna það, að þá segir hann, að hann hafi rætt um 35 aura á kwst. sem kostnaðarverð raforkunnar. Og hann segir líka í Þjóðviljanum í sept. 1971, þegar blaðaviðtal var við hann, að hann hafi orðað 35 aura sem hugsanlegt verð við marga aðila erlenda, sem hann hafi rætt við eða iðnrh. hafi átt viðræður við, og þeim ofbjóði það ekkert. Hann hefur boðið í þessum báðum tilfellum samkv. eigin sögn, - ég hef hans eigin orð fyrir því, - erlendum aðilum eða orðað við þá að selja raforkuna á kostnaðarverði, því að í sömu greinum er talað um 35 aura sem kostnaðarverð. Og ég benti á það, að í einmitt einu af þessu viðtali bætir hann við: Og eitthvað þyrfti að verða umfram kostnaðarverðið. Þetta líkaði mér vel, og þetta er einmitt það, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. gerði. En svo er hægt að búa til ævintýrasögur um það, að ef svissneska álfyrirtækinu hefði verið seld raforka á 35 aura kwst., væri hægt að byggja Sigölduvirkjun fyrir það, sem Íslendingar hefðu hagnazt á þeirri sölu, frá því að byrjað var að selja raforkuna til álbræðslunnar. Það hefði engin álbræðsla orðið til með 35 aura verði á kwst., þegar samið var við Íslenzka álfélagið. Þetta er auðvitað alveg út í bláinn. Verðgildi peninganna breytist, og verðgildi raforkunnar breytist o.s.frv., og það er auðvitað mikilvægt, að á þessum tíma, sem nú er liðinn, hefði raforkan, sem Íslendingar sjálfir hefðu fengið frá þessari virkjun, Búrfellsvirkjun, orðið allt upp í fimmfalt dýrari án álbræðslu heldur en með álbræðslu. Það liggja fyrir skýlausar áætlanir sérfræðinga um það efni. Þær eru allar langt fram í tímann. Ég held, að ég muni það rétt, að 1980 mundi orkuverðið hafa verið frá álbræðslunni fyrir Íslendinga sjálfa um 60–70% hærra, ef virkjað hefði verið án álbræðslu heldur en með álbræðslu, svo að okkur hefur orðið stórkostlegur hagur af raforkusölusamningnum við Svisslendingana. Þetta er öllum ljóst, og ég veit, að hæstv. iðnrh. er það alveg fullkomlega ljóst. Hann er það glöggur maður, töluglöggur líka, eins op sagt er. En hann heldur sjálfsagt áfram að segja ýmislegt, sem hann sagði áður og vildi kannske hafa látið ósagt. Það er gaman að telja sér sjálfum trú um, að það hafi verið gersamlega horfið frá stefnu fyrrv. ríkisstj. og tekin upp þveröfug stefna. Og svo er ráðh. sjálfur á þeytingi við að semja við erlenda aðila um stórfyrirtæki og kemur heim og segir, að það þurfi að renna fleiri stoðum undir atvinnulíf Íslendinga, - maður kannast bara við orðalagið: að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið. Það er orðalag upp úr ýmsum ágætum ræðum, sem fluttar hafa verið í sambandi við stóriðju hér, þegar þessi hæstv. ráðh. var ekkert umhugað um stórvirkjanir eða stóriðju. Þegar við vorum að samþykkja hér frv. til l. um Sigölduvirkjun og Hrauneyjarfoss, vildi hæstv. ráðh. láta það bíða síns tíma, en virkja 30 megawatta virkjun annars staðar á Suðurlandi. En hinar virkjanirnar, sem um var að ræða, voru 150–170 megawatta virkjanir hvor um sig, virkjun Sigöldu og Hrauneyjarfoss. En það er alveg rétt, og það hef ég viðurkennt á opinberum vettvangi, að það er öfug stefna hjá hæstv. núv. iðnrh. frá því, sem áður var, að því leyti til, að hann vill byggja raforkuverin án þess að hafa nokkra hugmynd um, hvort hann getur selt raforkuna. Og það telur hann vera mestu búhyggindin. Við litum á það á sínum tíma sem mjög mikilvægt, að hægt væri að hefja stóriðju hér á landi með byggingu stórvirkjunar í Þjórsá, stærsta vatnsfallinu, við Búrfell. og við, sem þá stóðum að þessum málum, töldum, að við værum í verulegu kapphlaupi við tímann. Eftir því sem við gætum hraðað okkur meira, værum við betur stæðir, vegna þess að engin orka, sem við þekkjum í dag, getur keppt við afskrifaðar vatnsaflsvirkjanir. Við höfum verið heppnir Íslendingar að því leyti, og það er heppni fyrir okkur, að þróunin í raforkuframleiðslu með kjarnorku hefur ekki gegnið eins hratt og sumir héldu og orkuverðið er alls ekki eins lágt og menn höfðu búizt við. Ég skal svo ekki eyða meiri tíma í umr. eins og þessar hér. Ég legg auðvitað áherzlu á, að iðnlánasjóður verði efldur, og ég vil mælast til samstöðu við hæstv. iðnrh. um það á þinginu, annaðhvort með þessu móti eða öðru. Ég get sagt það, að mér finnst það ekki skipta máli, ef iðnaðurinn, - eins og hæstv. ráðh. vék aðeins að, - ef iðnlánasjóði væru tryggð einhver önnur tekjuefni í einhverju öðru formi. Aðalatriðið er að hann eflist sem iðnlánasjóður. En annað það, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh., finnst mér ekki ástæða til að ræða frekar.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er það, að hæstv. iðnrh. fór hér með margþvæld ósannindi úr ræðustól á Alþingi varðandi þan ummæli, sem ég á að hafa haft í sjónvarpsþætti, þar sem við áttumst við fyrir einum tveimur árum eða kannske rúmlega það. Skömmu eftir að sá sjónvarpsþáttur var sýndur, - ég held nokkrum vikum eða mánuðum, - þá fann Þjóðviljinn það út, að ég hefði haldið því fram, að við íslendingar ættum að byggja hvorki meira né minna en 20 álbræðslur. Það, sem ég sagði í þessum þætti, var að við ættum ónotaða fallvatnsorku, hagkvæma orku, sem svaraði til notkunar 20 verksmiðja á borð við álbræðsluna. Það var tilefni þessara ósanninda. Sannleikurinn er sá, að auðvitað hefur hvorki mér né neinum manni öðrum dottið í hug, að við Íslendingar ættum að byggja álverksmiðjur, sem framleiddu ál, sem svaraði nokkurn veginn til allrar heimsframleiðslunnar. Auðvitað eigum við að hafa iðnvæðingu okkar á fleiri en einu sviði. Og raunar er það svo, að ég efast um, að það sé rétt stefna, sem hæstv. iðnrh. boðaði, þegar hann kom úr veizluhöldunum hjá vinum sínum í Alusuisse, að byggja ætti aðra álbræðslu í samvinnu við þá. Hann vildi byggja bræðslu nr. 2 nú á næstu árum, ef ég hef skilið orð hans rétt. Ég tel, að við eigum að leggja megináherzlu á að byggja iðnað á öðru sviði en álframleiðslu á næstunni, þó að sjálfsagt sé að athuga það að byggja aðra álbræðslu síðar meir, t.d. í tengslum við Austfjarðavirkjun, sem við öll hljótum að vona, að byggð verði, áður en mjög mörg ár líða. Ég held, að heppilegra væri núna að einbeita sér að sjóefnaverksmiðju og málmblendiverksmiðju, en fylgja ekki ráðum hæstv. iðnrh. um að leggja meginkapp á að byggja aðra álbræðslu. Hann virðist ekkert sjá annað en ál nú orðið, þó að öðruvísi brygði manni áður við. Annars talaði hæstv. iðnrh. um, að það kvæði við annan tón hjá hv. 1. þm. Reykv. en áður hefði verið. Ekki varð ég þess nú var. Hv. 1. þm. Reykv. hefur alla þá tíð, sem ég hef þekkt hann, talað um iðnað og stóriðju og viljað iðnvæða þetta land. Hins vegar minnist ég þess ekki, að þegar talað var um stóriðju hér áður, þá hafi hæstv. núv, iðnrh. verið sérstakur talsmaður þeirrar stefnu. Hann fann henni þá allt til foráttu. Hann hélt því fram, að aldrei yrði hægt að nota nema takmarkaða orku í Þjórsá, vegna þess að þar mundi allt saman farast í ís að vetrarlagi. Þetta var ein af hans röksemdafærslum. Hann hélt því fram, að við Íslendingar yrðum hálfnýlenda, ef við færum að hafa samstarf við fjármagnseigendur um byggingu stóriðju á Íslandi, og annað var í þeim dúr. Honum varð það á hér áðan að tala um EFTA. Ég man ekki betur en þessi maður hafi allra manna harðast barizt gegn inngöngu okkar í EFTA. Við gengum þó í EFTA, og nú nýlega gerði vinstri stjórnin samning við Efnahagsbandalag Evrópu, til þess að unnt væri að iðnvæða Ísland og til þess að það yrði sannmæli héðan í frá eins og hingað til, að iðnaðurinn væri einn af höfuðatvinnuvegunum, eins og hæstv. ráðh. komst að orði, vegna þess að okkur er knýjandi nauðsyn að flytja út iðnaðarvörur, ef við ætlum að vera verulegt iðnaðarframleiðsluland. En hann barðist sem sagt hatramlegast allra manna gegn því, að við gengjum í EFTA, og samningar við slíka ógnarstofnun sem Efnahagsbandalag Evrópu komu auðvitað ekki til mála, meðan hann var ekki í ríkisstj., þó að allt sé það gott og blessað núna. Að því er raforkuverðið varðar, þá nefndi nú hæstv. iðnrh. sjálfur þessa 35 aura hér í ræðupúltinu. Hann sagði, að heimsmarkaðsverð á raforku nú væri 4 mill, það eru nákvæmlega 35 aurar. Ég vil halda því fram, að í samningum þeim, sem nú er verið að reyna að gera við Alusuisse að forlagi hæstv. iðnrh., - sendimenn hans voru erlendis núna fyrir nokkrum dögum, og farið er alllaumulega með þessa samninga, - ég vil halda því fram, að 35 aura verð nú sé sízt hagstæðara en það verð, sem samið var um á sínum tíma. Ber þar margt til. Í fyrsta lagi er virkjunarkostnaður mjög miklu hærri nú en þá var. Í öðru lagi er þetta verð miðað við Bandaríkjadollar, sem mjög hefur fallið í verði, eins og menn vita. Þar að auki hefur heimsmarkaðsverð hækkað á raforku gagnstætt því, sem við ætluðum. Það er rétt, við héldum, að kjarnorkuraforka yrði fyrr samkeppnisfær við vatnsaflsorkuna en raun hefur á orðið, en heimsmarkaðsverðið er, eins og hæstv. ráðh. réttilega gat um, a.m.k. 4 mill nú í dag, og er það auðvitað mjög ánægjulegt. En með hliðsjón af því hljótum við líka að verða að fá hærra verð en áður, því þetta markaðsverð hefur farið hækkandi, en ekki lækkandi. Hæstv. ráðh. talaði um stefnubreytingu, hv. 1. þm. Reykv. hefur reyndar fjallað um það. En þess má gjarnan minnast, að það var ekki eingöngu í löggjöfinni um olíuhreinsunarstöð, sem talað var um, að Íslendingar ættu meiri hluta. Það var í öllum viðræðum við útlendingana frá upphafi rætt um, að Íslendingar ættu 55% og þeir 45%, og þeir voru fúsir til að starfa á þeim grundveili. Ég minnist þess, að þá var dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð nánast talað um mig og aðra þá, sem að þessum málum unnu, í blaði, sem hæstv. iðnrh. var ritstjóri fyrir, sem landráðamenn. Menn hafa haft á því orð, að ræður hæstv. iðnrh. væru fengnar að láni. Fyrir nokkrum dögum var talað hér um aldraða, og hæstv. iðnrh. flutti þá einhverja beztu ræðu, sem ég hef heyrt og þá langbeztu, sem hann hefur nokkurn tíma flutt. En hún var stolin kosningaræða sjálfstæðismanns, eins og einn af þm. gat hér um. Það var mjög ánægjulegt að hlýða á þá ræðu, og margir sjálfstæðismenn, sem gjarnan vildu eigna sér hana, sögðu, að þeir hefðu samið þetta hér fyrr á árum. En hæstv. iðnrh. sagðist algerlega hafa hafnað þeirri stefnu í iðnaðarmálum, sem fyrrv. ríkisstj. fylgdi, og hann talaði um, að ef hann og hv. 1. þm. Reykv. færu hér að flytja gömlu ræðurnar sínar, þá yrði um mikla og leiðinlega endurtekningu að ræða. Það er nú svo, að ég býst við því, að hv. 1. þm. Reykv. mundi endurflytja sínar ræður nokkurn veginn, hann hefur ekki breytt um skoðun. En umr. yrðu raunar enn þá - við skulum segja leiðigjarnari en hæstv. iðnrh. gat um, vegna þess að hann mundi líka flytja ræður hv. 1. þm. Reykv, eða okkar, sem börðust fyrir stóriðju. Hann er búinn að taka upp flest það, sem við börðumst fyrir, og ég er honum mjög þakklátur fyrir það, innilega þakklátur. Þessi vinstri stjórn, - eitt af því góða við hana, það er ekki mjög margt, - en eitt af því góða við hana er, að í framtíðinni verður mun auðveldara að vinna fylgi fyrir stóriðju á Íslandi, vegna þess að stjórnarsinnar hafa látið af öllum árásum á þá stefnu og reynt að gera hana að sinni. Og fyrir það er ég mjög þakklátur og vona, að hæstv. iðnrh. breyti ekki um skoðun aftur.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég held, að það verði nú naumast sagt, að hv. síðasti ræðumaður hafi lyft þessum umr. á hærra stig, og ég nenni nú eiginlega ekki að pexa við hann á þann hátt, sem hann viðhafði í sinni ræðu. Því var haldið fram, bæði af hv. 1. þm. Reykv., Jóhanni Hafstein, og honum, að ég hefði rangfært fyrri ummæli þeirra. Að málflutningi, tóni og viðhorfum hv. þm. Jóhanns Hafsteins eru nú hér á hinu háa Alþ. ákaflega mörg vitni, og ég er sannfærður um, að þessi vitni geyma í huga sínum minningarnar um stefnu þessa hv. þm., og að ummælum hv. þm. Eyjólfs Konráðs hafa vafalaust verið vitni, sem skiptu nokkrum tugum þúsunda í landinu, og ég held, að það sé ákaflega erfitt að má út þá persónulegu endurminningu verulegs hluta landsmanna með neinum orðum, sem þessi hv. þm. segir hér núna. Þá tók öll þjóðin eftir því, hvað hann var að boða og það tók öll þjóðin eftir því, hvert var stefnt af fyrrv. ríkisstj. Ég er alveg sannfærður um, að það var einmitt þessi stefna, þessi ótrú á getu okkar Íslendinga til að byggja upp atvinnuvegi, sem við ættum sjálfir og réðum yfir sjálfir, sem var meginástæðan fyrir því, að viðreisnarflokkarnir töpuðu meiri hluta sínum í síðustu kosningum. Ég er alveg sannfærður um, að þetta var meginástæðan. Hitt má vel vera, að þessir menn læri af reynslunni, og vissulega bæri að fagna því. Ég vil leiðrétta nokkur ummæli, sem fram komu hjá hv. síðasta ræðumanni. Hann sagði, að ég hefði boðað, að næst ætti að byggja álbræðslu á Íslandi í samvinnu við Alusuisse. Þetta hef ég aldrei boðað. Ég átti viðræður við forustumenn álhringsins, m.a. um það, að ég hefði með reglugerð sett þau fyrirmæli, að koma ætti upp hreinsitækjum í álbræðslunni í Straumsvík. Það er eina álbræðsla Alusuisse í heiminum, sem þeir starfrækja án þess, að lágmarksþrifnaðar sé gætt. Þessi reglugerð hefur verið sett, og ég átti þessar viðræður við forustumenn Alusuisse, m.a. til að leggja á það þunga áherzlu, að þetta fyrirtæki yrði að hlíta þessari reglugerð eins og önnur fyrirtæki á Íslandi. Einnig í þessu birtist ákaflega greinilega munurinn á stefnu núv. ríkisstj. og þeirrar fyrrv., því að í samningum við álhringinn voru sannarlega gerðir margir aðrir hlutir en þeir að fallast á raforkuverð, sem sannanlega nær ekki tilkostnaðarverði. Það var einnig samið um þetta atriði með hreinsitækin, og það var samið um, að ágreiningsefni milli íslenzkra stjórnarvalda og þessa fyrirtækis skyldu útkljáð, ekki af íslenzkum dómstólum, eins og öll önnur fyrirtæki á Íslandi verða að sjálfsögðu að una, heldur af alþjóðlegum gerðardómi, og það er ekki hægt að hugsa sér meiri lítillækkun en þáv. ríkisstj. gerði sig seka um með því að semja um atriði eins og þetta. Ég gerði einnig Alusuisse grein fyrir því, að núv. ríkisstjórn, hefði tekið upp þá stefnumörkun, að fyrirtæki, sem kynni að verða komið upp í orkufrekum iðnaði, yrðu að vera í eigu íslendinga að meiri hluta til og lúta íslenzkum lögum í einu og öllu. Og þá kom það í ljós, að þeir sögðust vera reiðubúnir til þess að ræða við okkur á þeim forsendum. Þeir sögðust vera reiðubúnir til þess að ræða það við okkur, hvort við teldum hagkvæmt, að byggð yrði önnur álbræðsla með þessari skipan, sem Íslendingar ættu að meiri hluta til. Þetta var þeirra hugmynd. Þetta var ekki mitt tilboð. Og ég hef ekki gert neinum aðila tilboð í þessu sambandi. Hins vegar hef ég unnið að því að afla sem gleggstrar vitneskju um þá valkosti, sem okkur kunna að bjóðast á þessu sviði, og það kemur í ljós, að þessir valkostir eru ákaflega margir. Það verður að vinna að því á næstunni að vega og meta, hvaða valkostir okkur kunna að henta bezt út frá okkar eigin hagsmunum. Eftir því sem ég lít á, þá sýnist mér ég vera sammála hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni um, að það, sem virðist vera einna álitlegast nú, er málmblendiverksmiðja, sem gæti verið í eigu Íslendinga algerlega, og svo að sjálfsögðu sjóefnaverksmiðja á Reykjanesi. Mér sýnist, eins og nú standa sakir, þessar líkur vera nærtækastar, en auðvitað verður að kanna þetta mál miklu betur, áður en hægt er að taka einhverjar ákvarðanir í því, en engu að síður verður að gera upp hug sinn um þetta efni innan ekki allt of langs tíma. Á þessum vetri, mundi ég ætla. Hv. þm. Eyjólfur Konráð sagði hér rétt einu sinni, að ég hefði baldíð því fram hér á þingi, að Búrfellsvirkjun mundi drukkna í ísvandamálum. Ég gerði grein fyrir því hér á þingi, að það væru ekki reiknaðar inn í tilkostnað Búrfellsvirkjunar óhjákvæmilegar aðgerðir til þess að afstýra mjög alvarlegum ísvandamálum við þessa virkjun. Ég benti á, að það yrði að leysa þennan vanda, og það hefur verið unnið að því að leysa hann síðan. Það hefur verið gert með sérstökum skolunarútbúnaði, sem ekki var reiknað með í upphafi, og það hefur sérstaklega verið gert með hinum miklu miðlunarframkvæmdum í Þórisvatni núna. En ég benti á, að tilkostnaðinn við þetta yrði að reikna inn í dæmið, þegar verið væri að reikna út kostnaðarverð á raforku frá Búrfellsvirkjun, og með því að reikna þennan tilkostnað inn í dæmið, þá kæmi í ljós, að þeir 22 aurar, sem álbræðslan borgar, eru undir kostnaðarverði. Hv. þm. minntist einnig á afstöðu mína til EFTA. Ég vil gjarnan skora á hv. þm. að lesa þær ræður, sem ég flutti um aðildina að EFTA. Uggur minn í því sambandi var allur bundinn við þau áform fyrrv. ríkisstj. að hagnýta EFTA-samninginn til þess að laða hingað erlend fyrirtæki. Á þetta lagði ég megináherzlu í öllum mínum ræðum, að þarna teldi ég stóru hættuna vera. Þetta er ekkert, sem við neyðumst til þess að gera, en íslenzk stjórnvöld gátu gert þetta, og viðreisnarstjórnin hefði gert þetta, ef hún hefði verið áfram við völd. Hv. þm. Eyjólfur Konráð sagði, að ég hefði sagt, að heimsmarkaðsverð á raforku væru 35 aurar. Það hef ég aldrei sagt. Ég sagði, að útreiknað verð á raforku frá Sigölduvirkjun væra 4 millj., en frá stórum kjarnorkuverum, sem nú er verið að byggja og verða meginuppspretta raforku, þar er verðið hvorki meira né minna en 7–8 mill. Þessir ágætu viðreisnarherrar héldu langar ræður um það, að við værum að missa af strætisvagninum, við yrðum að hagnýta orku fallvatna okkar sem allra, allra fyrst, því að annars stæðum við uppi með orku, sem við gætum ekki notað. Ég hélt því þá fram, að þetta væru algerlega rangar kenningar; og reynslan hefur staðfest þetta.  Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði líka, að það væri laumulega verið að semja við álhringinn. Það er ekkert verið að semja við álhringinn. Það er verið að afla vitneskju, og leyndin er ekki meiri en svo, að ég átti viðtal við það blað, sem þessi bv. þm. ritstýrir, og skýrði hlaðinu frá þessu í óspurðum fréttum, fyrir svo sem viku. Það er ekki leynd yfir nokkrum sköpuðum hlut í þessu sambandi. Það er verið að afla vitneskju, afla valkosta, til þess að við getum síðan tekið ákvarðanir í samræmi við okkar eigin hagsmuni. Hv. þm. Jóhanni Hafstein fundust það léleg búhyggindi, eins og hann sagði, að ákveða að ráðast í stórvirkjun án þess að hafa raforkukaupanda. Það var einmitt þetta, sem viðreisnarstjórnin ætlaði sér. Hún ætlaði sér að semja við einhvern erlendan aðila um, að hann keypti svo og svo mikið af orkunni frá Sigölduvirkjun, á svipaðan hátt og samið var við Alusuisse. Þetta var stefna fyrrv. ríkisstj., og þessari stefnu lýsti hv. þm. Jóhann Hafstein raunar í ræðu hér á Alþ. fyrir síðustu þingkosningar, að hann teldi ekki fært að taka ákvörðun um Sigölduvirkjun, án þess að slíkt lægi fyrir. En ég tel það algerlega ranga stefnu að framleiða raforku í því skyni að selja hana sem hráorku. Við eigum að lita á raforkuna eins og hráefni, og við eigum að keppa að því að fullvinna hana í landinu og selja hana síðan í sem allra dýrastri mynd, fullunna vöru. Þess vegna er okkar vandi sá að koma upp í tengslum við Sigölduvirkjun orkufrekum iðnaði, sem tryggir nákvæmlega þetta, sem gerir þessa raforku eins hagkvæma fyrir okkur og arðsama fyrir okkur og hægt er. Og þetta er sannarlega ekkert óyfirstíganlegt vandamál. Það blasir við, eins og ég sagði áðan, að þarna höfum við marga, álitlega valkosti, - valkosti, sem fela það í sér, að þarna er um að ræða fyrirtæki, sem eru hluti af íslenzku atvinnulífi og eiga að verða íslenzkri iðnþróun mikil lyftistöng. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vék hér að olíuhreinsunarstöð og umr. um hana. Sú lagasetning, sem hér var minnzt á, var aðeins um það, að stofnað yrði hér undirbúningsfélag, sem kannaði, hvort hagkvæmt væri að ráðast í byggingu slíkrar stöðvar. Ég flutti tvær brtt. við það frv. á sínum tíma, aðra um það, að ríkið ætti þarna meiri hluta, og hin var um það, að sett yrði n. þriggja sérfræðinga um mengun, sem könnuðu þá hlið málsins jafnhliða. Á þessar till. mínar var fallizt af fyrrv. ríkisstj., og var ég að sjálfsögðu mjög ánægður með það. Þetta fyrirtæki, sem þarna var stofnað, bar það undir mig snemma á þessu ári, hvort ekki væri rétt að ráða brezkt fyrirtæki í að gera eins konar hagkvæmnisáætlun um byggingu slíkrar stöðvar á Íslandi. Þetta var gert, og niðurstöður þessa fyrirtækis eru komnar fyrir nokkru. Það voru kannaðir þar þrír mismunandi valkostir og niðurstöður þessa brezka fyrirtækis voru býsna neikvæðar, þannig að ég geri ráð fyrir því, að þeir menn, sem teiknuðu upp glæsilegastar skýjaborgir um framtíð olíuhreinsunarstöðvar á Íslandi, muni telja mörg önnur verkefni nærtækari, a.m.k. á næstu árum.



Herra forseti. Það eru aðallega tvær aths. Það kom fram í ræðu hæstv. iðnrh. nú, að hann hefði rætt um það við fyrirsvarsmenn Alusuisse, svissneska álfyrirtækisins, að hugsanlegt væri, að það byggði álbræðslu á Íslandi í félagi við Íslendinga, þannig að Íslendingar ættu meiri hlutann. Þetta er ekkert nýtt. Það var gert ráð fyrir þessu í samningnum við Alusuisse, þegar þeir voru gerðir á sínum tíma, að það væru athugaðir möguleikar á að byggja álbræðslu á Norðurlandi, og það var sett n. á laggirnar í því sambandi og það var alltaf frá öndverðu hugsað um, að þeir væru aðilar og ekki nema minni hluta aðilar að þeirri álbræðslu. Hann átaldi það, að í samningunum væri gert ráð fyrir úrskurði alþjóðlags gerðardóms, sem er hlutlaus gerðardómur, eins og hann er skipaður, - ef ágreiningur kæmi upp um aðalsamninginn milli Svisslendinga og okkar, og sagði, að núv. ríkisstj. vildi láta þá hlíta dómum hérlendra dómstóla, eins og öll önnur fyrirtæki verða að sætta sig við. Hæstv. ráðh. er þarna vankunnandi um verulegt atriði, að olíufélögin hér verða að sæta því, ef ágreiningur verður í sambandi við viðskiptin við Sovétríkin, að sá ágreiningur verði lagður undir sovézkan dómstól, gerðardóm, sem við eigum ekki fulltrúa i. Það var fyrst samið um þetta í tíð fyrrv. vinstri stjórnar á árunum 1956–1958, held ég, og hefur síðan verið endurtekið í tíð viðreisnarstjórnarinnar og er enn endurtekið í samningum, sem sú ríkisstj., sem hæstv. ráðh. á sæti í, hefur gert. Ég skal ekki hafa þetta fleira, þar sem forseti vill stytta umr.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki umr. - Hæstv. iðnrh. gat þess hér í síðari ræðu sinni, að það hefði ekki verið sín hugmynd að ráðast í byggingu annarrar álbræðslu nú á næstunni. Það var ekki mitt tilboð, sagði hann, það var þeirra hugmynd. Og þegar hann talar um þá þessa, þegar hann talar um þeirra hugmynd, það eru mennirnir, sem stefndu honum utan til viðræðna í Sviss. Þeir buðu honum að koma þangað og gista hjá sér nokkra daga, ferðast þar um og sitja miklar og veglegar veizlur og þeir greiddu fyrir hann fargjaldið alla leið frá Íslandi til Sviss og aftur heim. Þeir gerðu mjög vel við ráðh., enda kom hann glaður og reifur heim og talaði fjálglega um þessa álbræðslu nr. 2, en hann upplýsir nú, að það hafi ekki verið sín hugmynd, þeir hafi komið hugmyndinni inn hjá honum, þessir svissnesku. Og við skulum segja, að hún sé jafngóð, hvaðan sem hún kemur, en ég legg nú áherzlu á það, eins og hann reyndar gerði nú í sinni seinni ræðu, að við snúum okkur frekar að sjóefnaverksmiðjunni og málmblendiverksmiðjunni á næstunni. Hitt er alveg rétt, og ég er sammála hæstv. ráðh. um, að sjálfsagt er að stækka álbræðsluna í Straumsvík, ef við fáum hagstæða orkusamninga. Ég skildi það nú svo, að hann hefði verið að tala um heimsmarkaðsverðið, þegar hann nefndi 4 milla verð. Ég hef aldrei heyrt það fyrr, hvorki hér á Alþ. né hér innanlands yfirleitt, að um virkjunarframkvæmdir á Íslandi væri talað í millum. Hann segir, að hann hafi átt við Sigölduvirkjun, hún kostaði 4 mill. Er maðurinn farinn að tala á þessu alþjóðlega máli, eftir að hann kom frá Sviss, um íslenzkar virkjanir? Hingað til höfum við notazt við krónurnar og auranna, en þegar um var að ræða samninga við erlenda aðila, þá kom þessi alþjóðlega viðmiðun. Og ég held, að ég hafi ekki misskilið hann, en ef ég hef gert það, þá bíð ég innilega afsökunar á því. Annars hafði ég dálítið gaman af því að heyra hann gera ósköp lítið úr því, að hann hefði talað um ísvandamál, og hann hefði nú eiginlega ekkert verið á móti EFTA. Það væri bara svona smáótti við, að erlendir menn mundu hingað koma. Það var það eina, sem hann sagði þá. Hann sagði kannske heldur aldrei um virkjun Búrfells, að við ættum að geyma vatnsorkuna handa komandi kynslóðum.  Varðandi ósannindin um 20 álbræðslurnar, þá endurtók hann þau hér einu sinni enn. Hann hafði það snillilega lag á þessu að koma með þetta í Þjóðviljanum allmörgum vikum eftir að þátturinn var, og menn minntust þess jú, að ég hefði nefnt töluna 20. Það gerði ég, eins og ég gerði grein fyrir hér áðan. Einhver hafði þá orð á því, að hann ætlaði að hefna þess í héraði, sem hallaðist á Alþ., en nú virðist hann sem sagt ætla að hefna þess á Alþ., sem hallast á í héraði.