Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Hefur hver þingflokkur, aðrir en þingflokkur forsrh., til umráða 12 mínútur í fyrstu umferð, en í annarri og þriðju umferð sex mínútur hver flokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Sjálfstfl., Samfylkingin, Framsfl., Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstfl.: Davíð Oddsson forsrh. í fyrstu umferð, Drífa Hjartardóttir, 4. þm. Suðurl., í annarri umferð og Árni M. Mathiesen sjútvrh. í þriðju umferð. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Margrét Frímannsdóttir, 3. þm. Suðurl., Jóhanna Sigurðardóttir, 5. þm. Reykv., í annarri og Sighvatur Björgvinsson, 2. þm. Vestf., í þriðju umferð. Fyrir Framsfl. tala Finnur Ingólfsson viðskrh. í fyrstu umferð, í annarri Ingibjörg Pálmadóttir heilbrrh. og í þriðju umferð Hjálmar Árnason, 10. þm. Reykn. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð verða Ögmundur Jónasson, 13. þm. Reykv., í fyrstu umferð, í annarri Þuríður Backman, 5. þm. Austurl., og í þriðju umferð Jón Bjarnason, 5. þm. Norðurl. v. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv., og Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf., í annarri og þriðju umferð. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hæstv. forsrh., Davíð Oddsson.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Í vor kom Alþingi saman um skamma hríð að kosningum loknum og sinnti lögboðnum skyldum. Það þing sem nú hefst er eigi að síður raunverulega fyrsta þing á nýju kjörtímabili að öllu öðru leyti en forminu. Nú verða meginlínur lagðar af hálfu stjórnar og stjórnarandstöðu. Veganesti beggja er væntanlega sótt í kosningastefnu og umræðu sl. vors og verkefnin sem menn vilja takast á við. Ríkisstjórnin hefur til viðbótar málefnasamning sinn til að styðjast við, en þar er fjallað um nokkur helstu álitaefni þjóðmála um þessar mundir í knöppu en skýru formi. Nokkur útfærsluatriði stjórnarsáttmálans koma fram í fjárlagafrv. sem er fyrsta eiginlega viðfangsefni þingsins. Stjórnarflokkarnir ákváðu að flest þau verkefni sem stjórnarsáttmálinn tekur til skyldi vinna í jöfnum áföngum á kjörtímabilinu, ekki síst þau atriði sem áhrif hafa á greiðsluflæði ríkissjóðs. Eru þau vinnubrögð í anda þess stöðugleika sem ríkisstjórnin vill leitast við að tryggja og öll önnur stefnumál verða að taka mið af. Einstakir þættir efnahagsmála hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu. Ýmsir eru trúir vana sínum og beina sjónum einkum að því sem miður fer. En það fer þó naumast fram hjá neinum að um flest er mynd hins íslenska efnahagslífs ágæt um þessar mundir. Þó eru undantekningar og stjórnarsinnar víkja sér hvorki undan umræðum um þær né að taka á þeim. En hefjum okkar umræðu á að gera okkur grein fyrir meginatriðunum. Heildarmyndin er þessi: Íslendingar hafa ekki í annan tíma lifað hagfelldari þróun efnahagsmála. Vöxtur og viðgangur þeirra hefur aldrei um svo langt skeið verið meiri. Í heil fjögur ár hefur hagvöxtur verið meiri en 5% að jafnaði á ári. Til að skilja þær tölur til fulls þurfum við að setja þær í alþjóðlegt og um leið sögulegt samhengi. Þessi prósentutala segir okkur að síðustu fjögur árin hafi hagvöxtur verið helmingi meiri en gerst hefur í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Svo hagstæðan fjögurra ára samanburð getum við ekki fundið á öðrum tíma því að það er ekki eins og kreppa hafi verið í helstu viðskiptalöndunum. Það ánægjulega er að þessi vöxtur hefur skilað sér vel í buddur fólksins í landinu því að kaupmáttur þess hefur aukist um 20% á tímanum. Atvinnuleysi er nær horfið, en fyrir aðeins fimm árum voru allir stjórnmálaflokkar og samtök í landinu sammála um að forgangsverkefni væri að sigrast á því böli. Það hefur verið gert. Það er í samræmi við rótgróna siði í stjórnmálum að deilt sé um, með misjafnlega málefnalegum hætti, hverjar séu ástæður þess að svo vel hafi til tekist. En um þá, sem ólíkt okkur hafa ekki atvinnu af slíku þrefi, gildir öðru máli. Innlendir og erlendir sérfræðingar í efnahagsmálum og hagstjórn velkjast ekki í vafa. Þeirra samdóma álit er að þar hafi ráðið mestu þær markaðsumbætur og það efnahagslega aðhald sem hefur ríkt á undanförnum árum. Samkeppni hefur verið efld um leið og leikreglur efnahagslífsins hafa verið gerðar skýrari og einfaldari og losað hefur verið um þau heljartök sem ríkisvaldið hafði áður. Miklar fjárfestingar, til að mynda í orkumálum og í orkufrekum iðnaði, hafa komið til og traust efnahagsumhverfi hefur stuðlað að því að frumkvöðlar í atvinnurekstri hafa treyst sér til að efna til margvíslegra nýjunga sem þrátt fyrir nokkra áhættu hafa skilað miklum árangri. Okkur var ljóst að það varð að hrista upp í stöðnuðu efnahagskerfi og ýta undir vongleði og fjárfestingarvilja til að fá hjólin til að snúast á ný. Nú er staðan sú að enn má búast við áframhaldandi vexti og flest skilyrði virðast hagstæð. Eftir svo langt vaxtarskeið er óhjákvæmilegt að hægja örlítið á. Ýmis merki styðja þessa skoðun. Við höfum séð að verðlagstölur hafa hækkað nokkuð á undanförnum mánuðum. Margar þær hækkanir eiga ekkert skylt við þenslu í þjóðfélaginu. Við þekkjum öll miklar bensín- og olíuverðshækkanir. Þeirra rót er ekki í okkar kerfi. Við munum hafa lítil áhrif á þau efni. Við sjáum að fákeppni og uppkaup á matvælamarkaði hafa leitt til hærra vöruverðs en nokkrar skynsamlegar skýringar eru á. Við sjáum að lóðaskortur hefur ýtt undir hækkun á fasteignaverði. Að mati Fjármálaeftirlitsins hafa hin íslensku tryggingafélög gengið lengra í hækkunum sínum en full rök eru fyrir, eins og nýlega kom fram í greinargerð þess. Fleiri einstaka þætti af þessum toga mætti nefna. Sjálfsagt er að hafa vakandi auga með slíkum atriðum. En þau eru á hinn bóginn ekki réttlæting fyrir því að stjórnvöld geti setið hjá. Eftir slíkri réttlætingu er ekki verið að leita. Það er meiri undirliggjandi verðbólga en við teljum viðunandi til lengri tíma. Verðbólga er að sínu leyti svipuð og hiti og verkir hjá manni sem haldinn er kvilla, í senn aðvörunarmerki og viðbrögð við kvillanum. Í mannlífinu þekkjum við starfsstéttir sem ekki hafa tíma til að slást við slappleika sinn með því að fara sér hægar og hvílast meira. Þær taka iðulega lyf til að slá á einkennin. Þannig var verðbólga oft meðhöndluð á árum fyrr. Sett voru verðstöðvunarlög af ýmsu tagi og verðhækkunartilefnum var sópað undir teppið. Slíkar aðgerðir gátu skilað stundarávinningi en voru til bölvunar þegar til lengri tíma var litið. Þar var brugðist við verkjunum, ekki vandanum. Við vitum að undirrót hinnar eiginlegu verðþenslu er að hraðinn á efnahagslífinu er meiri en hollt er til lengdar. Nú er svo komið að ýmsir framleiðsluþættir í hagkerfinu eru fullnýttir og framleiðniaukningin hefur einfaldlega ekki undan þótt myndarleg sé. Svarið er því að hægja dálítið á án þess að klossbremsað sé. Vextir hafa verið hækkaðir í því skyni að draga úr útlánavilja og útlánavæntingum. Fjárlagafrv. dregur fé út úr efnahagsstarfseminni og ýmsum framkvæmdum er slegið á frest. Um leið er ávinningur sparnaðar og fyrirhyggju aukinn með sérlega markvissum hætti. Eins má nefna að sölu ríkisfyrirtækja er meðal annars beitt í þeim tilgangi að slá á peningamagn í umferð. Hækkandi verðlag að undanförnu mun draga ofurlítið úr þeim mikla ávinningi sem aðilar á vinnumarkaði náðu í góðu samstarfi við ríkisvaldið við gerð síðustu kjarasamninga. Þessum aðilum öllum er því fyllilega ljóst hvaða forsendur verða að vera fyrir hendi svo launþegar og fyrirtæki geti framlengt hagstæðasta kaupmáttarskeið þessarar aldar inn í hina næstu. Eins og segir í þeirri þjóðhagsáætlun sem ég hef lagt fyrir hið háa Alþingi, hlýtur sameiginlegt markmið okkar allra að vera að ná mjúkri lendingu í efnahagslífinu. Við þekkjum öll af biturri reynslu hvernig brotlendingarnar fóru með okkur hér í fyrri tíð. Sú stefna sem við fylgjum og þær aðferðir sem við munum nota eiga að tryggja áframhald hins mikla hagvaxtarskeiðs. En við skulum ekki ganga að því gruflandi að verkefnið er erfitt og enginn má skerast úr leik. En sé átakið samstillt og ábyrgð í öndvegi mun smátt og smátt draga úr þenslu og verðbólga hjaðna á nýjan leik. Við höfum að undanförnu skipað okkur í hóp þeirra þjóða sem fremstar standa og þar viljum við eiga heima, en ekki í þeirri þriðju og fjórðu deild efnahagsmála sem við skipuðum áður. Herra forseti. Nýlega kynntu samtök launþega á vinnumarkaði athuganir sínar á nokkrum þáttum skattamála. Þótt þær áherslur sem þar eru fyrirferðarmiklar orki tvímælis, er frumkvæðið mjög virðingarvert. Ríkisstjórnin hefur einmitt í stjórnarsáttmála sínum lýst vilja til að eiga samstarf við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun á skattkerfinu með það að markmiði að draga úr skattsvikum, lækka jaðarskatta, einfalda skattkerfið og auka jafnræði innan þess. Eins er nauðsynlegt að tryggja að skattalegt umhverfi íslenskra fyrirtækja verði eins og best gerist í samkeppnislöndum. Umhverfi fjármálastofnana er annar þáttur sem getur haft úrslitaáhrif á samkeppnishæfni og heilbrigði atvinnulífs okkar. Nú er unnið að sölu á eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Útboðsfyrirkomulag það sem ríkisstjórnin ákvað hefur fallið í góðan jarðveg. Það er gegnsætt og skýrt og leysti farsællega þann vanda sem upp var kominn. Mikil þróun er að verða á fjármagnsmarkaði, þó ekki sé að furða að hinn ungi, opni markaður eigi í nokkrum byrjunarörðugleikum sem greiða þarf úr. Við einkavæðingu viðskiptabankanna þarf að tryggja að íslenskar bankastofnanir séu öflugar og standist erlendum samkeppnisaðilum snúning, og um leið þarf að gæta þess að eignarhald á þessum stofnunum verði dreift. Hæstv. viðskrh. undirbýr nú frv. um styrkingu eftirlits með fjármálastarfsemi, en hin öra þróun á fjármagnsmarkaði og ýmsir atburðir undanfarnar vikur hafa kallað á slíkar breytingar. Jafnframt er unnið að endurskoðun samkeppnislaga. Herra forseti. Þessa þings bíða eins og endranær mikil verkefni. Fjárlögin munu taka drjúgan tíma. Þau endurspegla staðfastan ásetning ríkisstjórnarinnar að halda vel á spilum ríkissjóðs, en um leið að kosta miklu til áframhaldandi nýsköpunar, þróunar og framúrskarandi þjónustu. Skuldir verða greiddar niður enn eitt árið. Það eru góð tíðindi, ekki síst fyrir unga fólkið og ungviðið sem er að leggja á vit langrar framtíðar í landinu. Það er einnig í þeirra þágu að Ísland verði í fremstu röð í menntamálum og beri sig aðeins saman við hið besta sem völ er á. Nýju skólastefnunni sem mótuð var á síðasta kjörtímabili þarf að fylgja fast eftir. Hún á að vera grundvöllur umbóta í íslensku skólastarfi. Á undanförnum árum hefur hundruðum milljóna króna verið varið í kaup og rekstur á tölvuverum sem verða sífellt flóknari og kostnaðarsamari. Fyrir skömmu var skýrt frá nýjum áformum á þessu sviði. Gert er ráð fyrir að allir nemendur framhaldsskóla fái fistölvu við upphaf náms síns á góðum kjörum. Tölvur þessar verða eign og á ábyrgð nemenda og komið verður fyrir viðeigandi tengingum og búnaði í skólum landsins. Í stjórnarsáttmála er gert ráð fyrir að hluti ávinnings af eignasölu verði notaður til að styrkja og bæta upplýsingatæknina. Þar er um vaxandi verkefni að ræða sem við verðum að taka föstum tökum ætlum við að vera áfram í fremstu röð. Krafan um íslenska tungu í tölvuheiminn er skýr og ótvíræð. Samningur við Microsoft sem gerður var á sl. vetri felur í sér viðurkenningu á þeirri kröfu. Næsta stórverkefni verður að beita hinni nýju tungutækni í þágu íslenskunnar til að tryggja stöðu hennar á sviði tölvu- og upplýsingatækni. Herra forseti. Íslendingar eru umfram flestar þjóðir háðir vistvænni umgengni við náttúru lands og lagar. Þeir sem kalla Íslendinga umhverfissóða eru liðtækir öfugmælasmiðir. Slíkur málflutningur hefur því miður verið reyndur í svonefndu Kyoto-máli af aðilum hér á landi. Í viðræðum sem fulltrúar íslenskra stjórnvalda hafa átt við fjölda ríkja til að finna leiðir til að Ísland geti undirritað Kyoto-bókunina hafa hins vegar hvergi heyrst ásakanir um að íslensk stjórnvöld eigi vondan málstað að verja þegar kemur að umhverfisvernd, öðru nær. Umhverfisvernd á Íslandi byggir á skýrri stefnu sem aftur hvílir á ríkri meðvitund íslensku þjóðarinnar allrar um þá nálægð við náttúruna sem hún býr við og á þeirri sátt sem ríkt hefur í landinu um nauðsyn þess að ganga gætilega um viðkvæmt lífríkið. Ferðin hefur hins vegar aldrei ráðist af þeirri hugmyndafræði í umhverfismálum sem gætt hefur sums staðar á Vesturlöndum á undanförnum árum og áratugum. Við höfum fundið illilega fyrir hinni blindu trú í hvalveiðimálinu þar sem við höfum orðið fyrir ómálefnalegum þrýstingi sem á ekkert skylt við sanna umhverfisverndarstefnu. Íslendingar hafa ekki gengið á hönd slíkum skoðunum því þeir eiga allt sitt undir náttúrunni og sannri verndun hennar, þar sem þess er gætt að hún geti nýst manninum með sjálfbærum hætti. Stefna sem birtist með því offorsi sem ég áður lýsti er fyrir aðra en þá sem þiggja lífskjör sín af náttúrunni í þeim mæli sem Íslendingar gera. Það gengur þvert á hagsmuni Íslands að falla fyrir þess háttar öfgum. Enda værum við þá að útiloka að njóta ávaxtanna af kostum landsins, hvort sem um er að ræða endurnýjanlega orkugjafa eða önnur gæði sem við verðum að nýta eigi áfram að vera lífvænlegt í landinu. Það duldist engum sem sat í þessum sal að ákvæði sem umhvn. þingsins beitti sér fyrir að sett yrði til að koma í veg fyrir afturvirkni laga um umhverfismat, tók ekki síst tillit til Fljótsdalsvirkjunar. Menn sem að því stóðu eiga ekki að hlaupa frá gerðum sínum í þeim tilgangi einum að slá pólitískar keilur. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hefur kynnt í ríkisstjórn undirbúning að næstu samningalotu innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þar verður tekist á um mikilvæga hagsmuni, en jafnframt er leitast við að laga alþjóðlegar reglur að aukinni alþjóðavæðingu og kröfum um heilbrigða viðskiptahætti. Við hljótum að nálgast þetta viðfangsefni með opnum huga, svo mjög sem það snertir okkar helstu atvinnugreinar. Íslendingar hafa þannig verið í fararbroddi þjóða sem útrýma vilja styrkjakerfi í sjávarútvegi sem skerðir samkeppnisstöðu og grefur undan markvissri fiskveiðistjórn. Auðvitað mun nokkuð reyna á okkar sérstöðu á ýmsum öðrum sviðum, svo sem í landbúnaði, en rétt er að minnast á að forráðamenn okkar í þeirri grein sýndu mikla ábyrgð í fyrri viðræðum af þessum toga. Búvörusamningar eru nú til endurskoðunar. Í stjórnarsáttmála eru skýrar vísbendingar um afstöðu ríkisstjórnarinnar sem tryggja vill og treysta íslenskan landbúnað. Laða þarf saman lausnir sem í senn taka fullt tillit til hagsmuna neytenda og treysta tekjugrundvöll bænda. Sú bylting sem orðið hefur á vegakerfi okkar og samgöngum undanfarna áratugi nýtist ekki síst bændum og öðrum þeim sem byggja hin dreifðu landsvæði Íslands. Nú er unnið að gerð samræmdrar samgönguáætlunar sem nær til vegagerðar, hafnargarða og uppbyggingar á flugvöllum landsins í því skyni að nýta fjárfestingar sem allra best. Það er m.a. á grunni slíkra framfara sem sóknarfæri okkar í ferðaþjónustu fara vaxandi um þessar mundir. Okkur er að takast að lengja ferðamannatímann um allt land verulega frá því sem áður var. Það er í senn byggðavæn og gjaldeyrisskapandi þróun. Herra forseti. Í stuttri stefnuræðu verður aðeins fátt eitt nefnt til sögu sem ráðuneytin eru að vinna að. Munu þau verkefni koma til kasta þingsins hvert af öðru og vonast ríkisstjórnin eftir góðu og málefnalegu samstarfi um afgreiðslu þeirra. Forsenda alls þessa er þó að efnahagsstefnan nái fram að ganga. Ég vil í lok ræðu minnar stikla á helstu þáttum hennar eins og þeim er lýst í stjórnarsáttmála og þá einkum þeim atriðum er varða efnahags- og atvinnumál. Þar ber hæst að viðhalda jafnvægi í ríkisfjármálum og lækka skuldir ríkissjóðs með markvissum hætti, að vinna áfram að nýskipan í ríkisrekstri, að efna til markvissra aðgerða til þess að auka almennan sparnað, að endurskoða skattalöggjöfina með það að markmiði m.a. að draga úr jaðaráhrifum og mismunun innan skattkerfisins, að halda áfram einkavæðingu ríkisfyrirtækja, einkum þeirra sem eru í samkeppni við fyrirtæki í eigu einkaaðila, að auka fjölbreytni atvinnulífs og útflutningsgreina, að örva starfsemi lítilla og meðalstórra fyrirtækja og styðja frumkvöðla í atvinnulífinu, að treysta undirstöður byggðar í landinu í samræmi við nýsamþykkta þingsályktun um það efni, að vinna áfram að sem víðtækastri sátt um fiskveiðistjórnarkerfið, en nýverið skipaði hæstv. sjávarútvegsráðherra nefnd sem mun leiða það starf, að efna til víðtæks samráðs stjórnvalda við bændur og samtök þeirra um framtíðarskipulag íslensks landbúnaðar til að tryggja hagkvæmni í greininni og skapa þeim sem landbúnað stunda sem besta afkomu, að breyta skipulagi orkumála þannig að samkeppni verði innleidd til að auka hagkvæmni og lækka orkuverð, að auka veg ferðaþjónustu m.a. með öflugu kynningarátaki á helstu mörkuðum, að efla upplýsingaiðnað þannig að til verði ný störf um allt land sem höfða ekki síst til ungs fólks, að vinna að því að framsækin atvinnuþróunarstefna geti byggst á frjóu rannsóknar- og nýsköpunarumhverfi, að skólastarf verði áfram eflt, einkum starfsnám og verkmenntun á framhaldsskólastigi, að endurskoða almannatryggingakerfið, svo og samspil þess við skattkerfið og lífeyrissjóðakerfið. Hér er fátt eitt nefnt. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Alþingi Íslendinga er í senn pólitískur orrustuvöllur og lagasmiðja. Við skulum þennan vetur leitast við að hafa orrusturnar snarpar og skemmtilegar og lagasmíðina vandaða og trausta. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Umræðan hér í kvöld ætti að snúast um þau markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér og þær leiðir sem hún hefur valið til að ná þeim. Stjórnmálaumræðan á að snúast um markmið og leiðir og forgangsröð verkefna. Stefnuræða hæstv. ríkisstjórnar á að vera kveikja, umræðuvaki. En það er hún alls ekki. Þessi rýra ræða fól ekki í sér nein skýr skilaboð. Hæstv. forsrh. tæpti aðeins á nokkrum málum, talaði óljóst um framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar og endaði ræðu sína á upptalningu á nokkrum innihaldslitlum markmiðslýsingum, þ.e. að vinna, að auka, að örva, að efna, að efla, að breyta setningum. Ekki orð um það hvernig ríkisstjórnin hyggst ná þessum markmiðum sínum. Hæstv. forsrh. veit þetta greinilega því að hann sagði í lokaorðum sínum að í stuttri ræðu yrði aðeins fátt nefnt af því sem unnið væri að. Það má vel vera að sá tími sem ætlaður er fyrir stefnuræðuna og umfjöllun um hana sé of stuttur. Ef svo er, þá verður einfaldlega að lengja hann. Hins vegar má segja að þessi ræða endurspegli að vissu leyti þá þróun sem orðið hefur í pólitískri umræðu í landinu. Stjórnmálaumræðan er, þegar á heildina er litið, mjög fátækleg. Það fór t.d. ekki mikið fyrir málefnalegri og stefnumarkandi umræðu í síðustu kosningum. Það mátti helst skilja að best væri að segja sem allra minnst og helst ekki neitt. Það er t.d. með ólíkindum að í aðdraganda kosninga til Alþingis skuli ekki fara fram málefnaleg umræða um stöðu Íslands meðal þjóðanna og þá fyrst og fremst um stöðu okkar í samstarfi Evrópuþjóða. Gæti það gerst hjá nokkurri annarri Evrópuþjóð að sú umræða væri afgreidd með því að málið sé ekki á dagskrá? Ég held ekki. Það er orðið mjög brýnt að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um stöðu okkar í breyttu alþjóðlegu umhverfi, umræða sem tryggir að við ráðum ferð sjálf og séum ávallt fær um að taka ákvarðanir með heildarhagsmuni þjóðarinnar í huga. Þróunin er ör og ótrúlegar breytingar hafa orðið á samstarfi þjóðanna á undanförnum árum. Það er fyrir löngu orðið tímabært að ræða um utanríkismál á öðrum grundvelli en hingað til hefur verið gert. Stefnuræðan gefur þó ekki tóninn í þeim efnum frekar en öðrum. Umfjöllun um utanríkismál spannar um það bil tíu línur í rituðum texta og fjallaði með óskýrum hætti um næstu samningalotu innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þessi mikilvægi málaflokkur sem hefur áhrif á daglegt líf okkar allra og í sífellt vaxandi mæli, fékk ekki meira rými í stefnuræðu forsrh. landsins en raun ber vitni. Heldur fleiri orðum er farið um umhverfismálin. En þar var mjög einkennilegur boðskapur á ferðinni. Það mátti helst skilja að hæstv. forsrh. væri að reyna að spyrða Watson sem sökkti hvalbátum og aðra öfgamenn í hvalfriðunarmálum við þá Íslendinga sem hvetja til varúðar í náttúruverndarmálum, það fólk sem hvatt hefur til þess að Fljótsdalsvirkjun verði sett í mat á umhverfisáhrifum og að þjóðin fái þannig að hafa áhrif á ákvarðanir sem varða þessa umdeildu virkjun. Það er ekki sæmandi að ræða mikilvæg mál með þessum ómálefnalega hætti. Þetta eina framlag hans til umhverfismála í stefnuræðunni er sorglegt dæmi í þróun stjórnmálaumræðu hér á landi sem brýnt er orðið að breyta. Í upphafi ræðu sinnar sagði hæstv. ráðherra réttilega að efnahagsmálin hefðu verið nokkuð til umræðu að undanförnu og sagði að Íslendingar hefðu ekki í annan tíma búið við hagfelldari þróun efnahagsmála. Um það eru flestir sammála og að þessi jákvæða þróun hefur sannarlega skilað sér í auknum kaupmætti sem hefur aukist um allt að 20% á síðustu fjórum árum. Hann nefndi hins vegar ekki að um er að ræða meðaltalshækkun kaupmáttar. Hluti launafólks hefur fengið miklu meira, aðrir hafa fengið miklu minna. Það er mjög varasamt að einblína á meðaltal þar sem tekjuskiptingin í landinu er afar ójöfn. Þeir hópar eru til sem í litlu eða engu hafa notið þessa hagsældartímabils, t.d. það fólk sem er á allra lægstu taxtalaunum, ásamt þeim sem fá laun sín í gegnum almannatryggingakerfið, ellilífeyri og örorkulífeyri. Kannanir sýna að á meðal þessa fólks eru stórir hópar sem búa við hreina fátækt og það ástand er ekki líðandi. Þjóð sem skipar sér á bekk með ríkustu þjóðum heims getur ekki látið það spyrjast um sig að ekki sé tekið á þessu vandamáli og kjör þessa fólks bætt. Í stefnuræðunni bólaði ekki á neinum vilja til að ná fram réttlátari tekjuskiptingu. Reyndar held ég að orðin réttlæti, jöfnuður, samhjálp eða samábyrgð, hafi aldrei komið fyrir í ræðunni, líklega vegna þess að þau eru ekki fyrirferðarmikil í stefnu Sjálfstfl. Hæstv. forsrh. fjallaði aðeins um þær verðhækkanir sem orðið hafa að undanförnu og eru að naga af kaupmættinum. Hann nefndi sem dæmi mikla hækkun á bensíni og olíu sem hann sagði ekki tilkomna hér á landi heldur erlendis. Það vita þó allir að hægt er að draga úr þessari hækkun með því að lækka álögur ríkisins, en það er ekki sama hvernig að því er staðið. Og svona í framhjáhlaupi sagði hæstv. ráðherra að lóðaskortur hefði ýtt undir hækkun á fasteignaverði og þar með var það mál afgreitt. Ekki orð um áhrif breyttrar húsnæðislöggjafar og mikils fólksflótta frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Hann nefndi ekki í ræðu sinni gömul fyrirheit um byggðastefnu og jöfnun námskostnaðar og ekki er hægt að segja að mikil reisn sé yfir málflutningi hæstv. ráðherra um menntamál sem þó geta skipt sköpum um framþróun í atvinnulífinu. Ríkisstjórnin boðar að persónuafsláttur hjóna verði að fullu millifæranlegur. Aðgerð sem koma á til framkvæmda á fjórum árum og er ekki mjög kostnaðarsöm. Ég hlýt að spyrja hvort ekki sé jafneðlilegt og ætti að hafa forgang að ónýttur persónuafsláttur barna, 18 ára og yngri, nýtist foreldrum sem hafa tekjur undir ákveðnu marki eða, það sem væri réttlátara, að barnabætur væru hækkaðar og greiddar út til 18 ára aldurs. Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir kosningar í vor vöruðu frambjóðendur Samfylkingarinnar við þenslu í efnahagskerfinu sem valdið gæti verðhækkunum og verðbólgu. Nú hefur komið í ljós að við höfðum rétt fyrir okkur. Ástæður ofþenslu eru margar og við sumar þeirra ráða stjórnvöld illa. Aðrar eiga hins vegar rætur að rekja til mistaka í hagstjórninni, rangra ákvarðana ríkisstjórnarinnar. Aðhald í ríkisfjármálum hefur verið of lítið og skipulagsbreytingar í bankakerfinu voru vanhugsaðar og verkuðu beinlínis útlánahvetjandi. Þá leiddu breytingar á húsnæðislánakerfinu til spennu á fasteignamarkaði og hækkandi fasteignaverðs. Skattalækkanir sem ríkisstjórnin ákvað á tímum uppsveiflu og aukinnar einkaneyslu hljóta að vera umdeilanlegar, ekki síst í ljósi þess að þær skiluðu sér fyrst og fremst til þeirra sem hafa háar tekjur. Fólk með svokallaðar millitekjur og láglaunafólkið fékk lítið eða ekkert að njóta skattbreytinganna. Sérstaklega á það við um ungt fjölskyldufólk með börn sem flest er í þessum millitekjuhópi. Þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hyggst nú grípa til hefðu átt að vera uppi á borðinu fyrir ári þegar ljóst var hvert stefndi og fyrir lágu aðvörunarorð frá Seðlabanka Íslands. Kosningar voru hins vegar fram undan og stjórnarflokkarnir skelltu skollaeyrum við öllum varnaðarorðum og ákváðu að fela vandann, blekkja þjóðina, í stað þess að sýna ábyrgð og grípa til ráðstafana. Þá lá fyrir að vöxtur þjóðarútgjalda var miklu meiri en ásættanlegt getur talist, skuldir heimilanna höfðu vaxið gríðarlega og mundu vaxa áfram. Hvert prósentustig í hækkun verðbólgu veldur um fjögurra milljarða króna hækkun á skuldum heimilanna. Skuldir fyrirtækja við lánakerfið hafa hækkað úr 73% af landsframleiðslu árið 1995 í 91% núna. Merkin voru skýr og ríkisstjórnin var vöruð við en taldi því miður rétt að blása á allar viðvaranir. Eitt af þeim stóru málum sem Alþingi hlýtur að taka afstöðu til miðað við yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar er hvort og þá hvernig staðið verði að sölu og/eða einkavæðingu ríkisfyrirtækja, t.d. Landssímans og ríkisbankanna. Taki Alþingi ákvörðun um að einkavæða þessar mikilvægu stofnanir verður að tryggja dreifða eignaraðild. Umræðan um framkvæmd og sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbankanum sýndi svo ekki verður um villst að mikil þörf er á að móta skýrar leikreglur í þessum efnum. Það er ekki hlutverk ríkisvaldsins, einstakra ráðherra eða áhangenda þeirra að ákveða hverjir fá og hverjir fá ekki að kaupa hlutabréf. Alþingi á að setja nákvæmar leikreglur og tryggja öflugt eftirlit með því að eftir þeim sé farið. Þannig og aðeins þannig getum við komið í veg fyrir frekari hringamyndun, fákeppni eða að hættulega mikil völd safnist á fárra manna hendur. Samfylkingin hefur lagt fram frv. um breytingar á samkeppnislögum og lögum um Fjármálaeftirlitið sem miða að því að auka sjálfstæði þessara stofnana og möguleika þeirra og heimildir til að viðhalda virku og ströngu eftirliti, enda á það að vera hlutverk stjórnvalda. Íslenskur markaður er tiltölulega lítill og hætta er á verðsamráði og verðstýringu á þeim sviðum þar sem fáir eru ráðandi. Eðlileg samkeppni kemur almenningi til góða og þess vegna er brýnt að styrkja samkeppnislöggjöfina þannig að eftirlitið verði skilvirkt. Stjórnvöld eiga ekki að standa í opinberri umræðu um hvort einstakir eigendur eða kaupendur fyrirtækja eru þeim þóknanlegir eða ekki. Efnahagsmál, einkavæðing og umhverfismál verða mikið rædd á Alþingi næstu daga og vikur. Efnahagsmálin verða skoðuð í ljósi þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað og hversu skammt er til kjarasamninga. Kröfugerð verkalýðsfélaganna er í mótun og við því að búast að hún taki mið af þeirri launaþróun sem átt hefur sér stað. Þá hlýtur að vera sett fram krafa um leiðréttingu fyrir þá sem ekki hafa fengið réttlátan skerf af góðærinu svokallaða. Auk þeirra mála sem ég hef nefnt mun Samfylkingin beita sér fyrir umræðu um heildstæða fjölskyldustefnu og leggja fram tillögur þar að lútandi. Okkur ber að byggja upp fjölskylduvænt þjóðfélag en mikið vantar á að það markmið hafið náðst. Pólitík snýst um hvers konar þjóðfélag við viljum skapa, um markmiðin og leiðirnar og forgangsröð verkefna. Viljum við ýta undir óhefta einstaklingshyggju þar sem hver er sjálfum sér næstur og lætur sig lítið varða um kjör annarra? Eða við viljum við vinsamlegt samfélag þar sem ákvarðanir eru teknar út frá réttlátri skiptingu arðsins og fólk lætur sig varða um náungann, afkomu hans og líðan? Um það snýst pólitíkin, þar skilur á milli stefnu ríkisstjórnarinnar og Samfylkingarinnar. Ágreiningurinn snýst ekki um hvort reka eigi ríkissjóð með hagnaði eða ekki eða hvort koma eigi í veg fyrir verðbólgu eða ekki. Um þau mál eru allir sammála þó að vissulega séu mismunandi leiðir að settu markmiði. Samfylkingarfólk gleðst yfir góðu gengi fyrirtækja og góðum stjórnendum sem gerð eru skil í sérstökum fréttaþáttum um atvinnulífið. En gleymum því ekki að á bak við velgengni einstakra fyrirtækja standa ekki aðeins hæfir stjórnendur heldur einnig og ekki síður verkafólkið sem þar vinnur. Það er þetta fólk, kjör þess, aðbúnaður og framtíðarmöguleikar sem verða rauði þráðurinn í málafylgju Samfylkingarinnar á Alþingi. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Já, Alþingi er pólitískur orrustuvöllur og lagasmiðja. Orrusturnar eiga að vera snarpar en þær ekki aðeins að vera skemmtilegar heldur fyrst og fremst málefnalegar. Ómálefnaleg umræða leiðir ekki til traustrar og réttlátrar lagasmíðar.

Herra forseti, góðir áheyrendur. Við Íslendingar lifum nú eitthvert mesta velsældarskeið í sögu þjóðarinnar og gildir þá einu hvaða mælistiku við berum á lífsgæðin. Á fáum árum hefur okkur tekist að koma okkur í fremstu röð þjóða heims þegar lífsgæðin eru metin. Fyrir þessum árangri eru fimm meginástæður. Í fyrsta lagi höfum við nýtt náttúruauðlindir okkar skynsamlega og í sátt við náttúruna með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi. Í öðru lagi höfum við skapað fjölbreytt atvinnulíf þar sem samkeppnihæfni þess hefur verið treyst og um leið verið lögð áhersla á vaxtarbrodda íslensks atvinnulífs á sviði þekkingariðnaðar, afþreyingariðnaðar og ýmiss konar þjónustu. Við höfum eflt alþjóðavæðingu með aukinni erlendri fjárfestingu á Íslandi og útrás íslenskra fyrirtækja til útlanda. Í þriðja lagi tókst verkalýðshreyfingunni og vinnuveitendum, í samvinnu við ríkið, að gera skynsamlega kjarasamninga sem treyst hafa efnahagslegan stöðugleika og á þeim trausta grunni sem nú hefur verið lagður má byggja enn frekari ávinning og kjarabætur fyrir Íslendinga alla. Í fjórða lagi hefur raunsæ stefna í ríkisfjármálum sem einkennt hefur störf okkar síðustu fjögur árin stuðlað að sókn í atvinnulífi og stöðugleika í efnahagsmálum. Í fimmta lagi hefur tekist að skapa bjartsýni í þjóðfélaginu, ólíkt því þrúgandi ástandi atvinnuleysis og svartsýni sem var áberandi hér í upphafi þessa áratugar. Þessa bjartsýni þarf að beisla til nýrrar framsóknar þjóðarinnar allrar inn í næstu öld. Stjórnarandstaðan hér á Alþingi hefur enga vörðu hlaðið á þessari leið. Sóknarfæri okkar Íslendinga í dagrenningu nýs árþúsunds eru á flestan hátt betri en nokkru sinni fyrr. Tækifærin blasa við hvert sem litið er. Við erum hins vegar misjafnlega í stakk búin til að grípa tækifærin því við erum ólík. Sum okkar búa við góða heilsu, aðrir búa við heilsuleysi, sumir eru uppfullir af hugmyndum og krafti til að hrinda þeim í framkvæmd, aðrir kjósa að lifa hæglátu lífi og sinna ýmsum hugðarefnum sínum í friði. Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar sérhver einstaklingur á og verður að fá að njóta ávaxtanna af aukinni verðmætasköpun. Hlutverk okkar stjórnmálamannanna er að sjá til þess að enginn meðbræðra okkar eða systra verði þar út undan. Góður árangur og sóknarfæri geta horfið eins og dögg fyrir sólu ef fyrirhyggjuleysis gætir við stjórn landsins. Jafnvægi og stöðugleiki í efnahagsmálum er viðkvæmt ástand sem ekki má við miklum sveiflum. Blikur eru á lofti í þeim efnum núna, því miður. Verðbólgan er aftur farin að sýna klærnar. Við hana verður ekki ráðið með aðferðum stjórnarandstöðunnar þar sem ósamstaðan og úrræðaleysið er algjört. Má ég, herra forseti, nefna nokkur dæmi úr umræðu síðustu daga um viðbrögð stjórnarandstöðunnar við aðgerðum sem gripið hefur verið til til að sporna við þenslu og vaxandi verðbólgu? Þegar Seðlabankinn hækkaði vexti til að sporna við þenslu þá mótmælti stjórnarandstaðan og vildi gera eitthvað annað. Þegar ríkissjóði er skilað með tekjuafgangi í þeim tilgangi að halda aftur af þenslunni þá flytur stjórnarandstaðan á Alþingi tillögur um stórlega aukin útgjöld ríkissjóðs. Þegar fresta á framkvæmdum til að draga úr þenslunni þá mótmælir stjórnarandstaðan harðlega. Þegar stjórnarandstaðan er spurð að því hvað hún vilji gera er svarið: Bara eitthvað annað. ,,Bara eitthvað annað`` er stefna stjórnarandstöðunnar í efnahagsmálum og í atvinnumálum. En hvergi er málflutningur stjórnarandstöðunnar þó eins ótrúverðugur og í byggðamálum og um uppbyggingu atvinnulífs á sviði orkufreks iðnaðar. Nú reyna nokkrir fyrrum forustumenn Alþfl., sem nú er Samfylkingin, að villa um fyrir þjóðinni og hlaupast undan ábyrgð á verkum sínum. Alþfl. hefur í áratugi verið eitt aðalbaráttuaflið fyrir uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Íslandi. Það voru iðnaðar- og umhverfisráðherrar Alþfl. sem voru í fararbroddi fyrir virkjun Jökulsár í Fljótsdal með uppistöðulón við Eyjabakka. Þá var ætlunin að leggja 80 ferkílómetra gróins lands undir vatn, grafa skurði um þvera og endilanga Fljótsdalsheiði, reisa tvær 400 km háspennulínur þvert yfir hálendi landsins til þess að flytja orkuna að austan og suður á Reykjanes og selja hana þar á útsöluverði. Nú koma þessir sömu menn og leggjast gegn áformum um uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Austurlandi þó að búið sé að minnka um helming það svæði gróins lands sem fer undir vatn, þótt hætt sé við að leggja háspennulínur þvert yfir hálendi landsins og orkuna eigi að nýta á Austurlandi til að treysta þar byggð í sessi og þó svo að orkan verði ekki seld nema hún skili Landsvirkjun góðum arði sem skapað getur fólki og fyrirtækjum í landinu lægra orkuverð. Er þessi málflutningur fyrrum forustumanna Alþfl. trúverðugur? Nei. Hann er tækifærismennska af verstu gerð og hefur þann eina tilgang að skapa ósætti í samfélaginu, átök og togstreitu milli fólks og landshluta. Öll umræða um umhverfismál, sérstaklega í sambandi við nýtingu miðhálendisins og náttúruvernd, hefur aukist síðustu missirin. Það er af hinu góða. Jafnframt hafa talsmenn byggða þar sem byggð og atvinnulíf á í vök að verjast bent á hve mikilvægt sé að nýta orkuna til atvinnuuppbyggingar. Ég taldi því nauðsynlegt að efna til faglegrar og málefnalegrar umfjöllunar um nýtingu orkulindanna og áhrif hennar á hið náttúrulega umhverfi en jafnframt um áhrif nýtingarinnar á efnahag þjóðarinnar, atvinnu og byggðaþróun. Því er farin af staða vinna við stefnumótun um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma til langs tíma. Þess er vænst að sú vinna geti stuðlað að almennri sátt í samfélaginu um sambýli manns og náttúru við nýtingu auðlindanna. Að þessu starfi kemur fjölmenn sveit fagmanna hvaðanæva að af landinu, frá hagsmunahópum á sviði umhverfisverndar og atvinnulífs. Virkjun Jökulsár í Fljótsdal fellur utan þessa starfs af þeirri ástæðu að Alþingi hafði áður veitt Landsvirkjun rétt til að virkja þar og sá réttur verður ekki tekinn af fyrirtækinu nema með lögum frá Alþingi. Til að reyna að skapa sátt í samfélaginu um þau virkjanaáform og til að kanna ótvírætt hver vilji Alþingis er til þessara framkvæmda mun ég um leið og skýrslan um mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar er tilbúin leggja fram á Alþingi till. til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Sú tillaga mun byggja á skýrslunni um mat á umhverfisáhrifum. Það er á fleiri sviðum sem málstaður stjórnarandstöðunnar er ekki trúverðugur. Í bankamálum hafa einstakir þingmenn stjórnarandstöðunnar barist gegn öllum breytingum. Gerðar hafa verið einhverjar róttækustu skipulagsbreytingar á íslenskum fjármagnsmarkaði sem nokkru sinni hefur verið ráðist í. Fjárfestingarlánasjóðir atvinnulífsins voru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins í mikilli andstöðu við stjórnarandstöðuna. Ríkisviðskiptabönkum var breytt í hlutafélag og tugþúsundir Íslendinga eignuðust hlut í bönkunum, allt í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna á Alþingi. Nú eru þessar eignir þjóðarinnar tugmilljarða króna virði, eignir eins og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins, sem metinn er á um 20 milljarða kr. í dag, var að mati stjórnarandstöðunnar lítils virði og því væri rétt að gefa hann bönkunum og setja hann inn í þá hít sem þar var. Undirstaða samhjálpar og velferðar fólksins í landinu er öflugt atvinnulíf og blómlegar byggðir. Með áframhaldandi skynsamlegri hagstjórn og markvissri og skipulagðri stefnu í atvinnumálum og enn frekari hagræðingu í bankakerfinu, sem leiðir til lægri vaxta og minni kostnaðar fyrir fólk og fyrirtæki, tekst okkur að tryggja stöðu okkar í fremstu röð þjóða heims. Þannig viðhöldum við stöðugleika, höldum áfram að greiða niður skuldir ríkisins, aukum kaupmátt og sköpum svigrúm til lífskjarajöfnunar og berjumst fyrir mörgum mikilvægum verkefnum sem nú blasa við í íslensku samfélagi. Þar má nefna baráttuna gegn fíkniefnum og sölumönnum dauðans sem nú er hafin. Baráttuna fyrir blómlegri byggðum þar sem öflugt og fjölbreytt atvinnu- og menningarlíf og aðgangur að góðri menntun og velferðarþjónustu ásamt jafnari orkukostnaði verði höfð að leiðarljósi. Baráttuna fyrir að skapa þjóðarsátt um skynsamlega nýtingu orkulinda landsins og um byggð í landinu öllu. Baráttuna fyrir réttlátari tekjuskiptingu til að styrkja fjölskylduna sem hornstein samfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. Mikilvægur liður í því er að draga úr tekjutengingum í barnabótakerfinu en stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir því að það verði gert með útgáfu sérstaks barnakorts. Slíkar breytingar verða gerðar samhliða breytingum á skattalögum og þær aðgerðir verða miðaðar við að þær ýti ekki undir þenslu í hagkerfinu, og það vonast ég til að stjórnarandstaðan geti verið sammála um. Herra forseti. Verkefnin sem við Alþingi blasa nú í upphafi nýs kjörtímabils eru mörg og stór. Framsóknarflokkurinn hefur ávallt verið reiðubúinn til að takast á við erfið og mikilvæg úrlausnarefni. Við munum ekki skorast undan því á nýrri öld heldur leitast við að ná sátt um verkefni framtíðarinnar.

Herra forseti. Við höfum hlýtt á stefnuræðu hæstv. forsrh. Í stuttu máli telur hann að á Íslandi sé allt í lukkunnar velstandi. Nú er það svo að efnahagskerfi heimsins er að verða sífellt samtengdara. Það sem gerist á einum stað hefur áhrif á öðrum og það sem meira er, vegur þessa efnahagskerfis liggur í bylgjum, upp og niður. Stundum er mikil eftirspurn og þensla, hjólin snúast hratt, í annan tíma hægir á þeim, úr eftirspurn dregur með tilheyrandi verðfalli á mörkuðum og atvinnuleysi. Um þessar mundir snúast hjól efnahagslífsins hratt í þeim heimshluta sem býr við ríkidæmi og það gera þau vissulega hér á landi nú um stundir. Góð stjórnlist við slíkar aðstæður er að stuðla að samræmi í gangverki efnahagskerfisins, að sjá til þess að hjólin snúist jafnhratt en ekki með mismunandi hraða því að þá ber okkur af leið, eins og dæmin sanna. Í þessu efni hefur ríkisstjórninni brugðist bogalistin. Verðmætasköpunin í landinu hefur verið hægari en eftirspurn eftir vörum og þjónustu frá öðrum þjóðum. Afleiðingin er geigvænlegur viðskiptahalli. Í fyrra hallaði á Íslendinga um 30 milljarða kr. í viðskiptum við útlönd og því miður bendir allt til að sama sagan sé að endurtaka sig á þessu ári einnig. Þarna er líka komin skýringin á því að þótt ríkið nái sínum skuldum niður, eins og hæstv. fjmrh. gumar af, þá fara skuldir íslensku þjóðarinnar vaxandi og samkvæmt þjóðhagsspá er gert ráð fyrir því að fram á næstu öld muni skuldir Íslendinga halda áfram að vaxa og muni nema um helmingi af þjóðarframleiðslunni í lok næsta árs, hækka um 1,5% frá því sem nú er. Hvers vegna er ríkisstjórnin þá svona ánægð? Varla er ástæða til að gleðjast yfir mestu byggðaröskun sem dæmi eru um í Íslandssögunni eða þegar kvótinn gengur kaupum og sölum á milli byggðarlaga með þeim afleiðingum að hundruð fjölskyldna missa lífsviðurværi sitt á sama tíma og samfélagsþjónustan er brotin undan þeim. Þar er að verki þessi glaða og ánægða ríkisstjórn. Án þess að hreyfa svo mikið sem litla fingur horfir hún upp á neyðarástand skapast hjá efnalitlu fólki á leigumarkaði. Sallaróleg baðar hún sig áfram í sjálfumgleðinni. Nú stendur til að skila ríkissjóði með 15 milljarða rekstrarafgangi. Hvernig skyldi eiga að fara að því? Jú, þar ætla menn að halda sig við sömu aðferðafræðina og á undanförnum árum. Með því að frysta tekjuviðmiðanir bóta og með því að láta skattleysismörkin dragast aftur úr launaþróun í landinu kemst hæstv. fjmrh. lengra og lengra niður í vasa láglaunafólks og millitekjufólks. Það er á kostnað þessa fólks, láglauna- og millitekjuhópa, öryrkja og barnafólks --- barnabætur verða á næsta ári einum milljarði lægri að raungildi en þær voru á árinu 1995 --- sem rekstrarafgangur verður til í ríkisbúskapnum. En hálaunamennirnir, handhafar fjármagns og kvótabraskarar, eru áfram háheilagir. Við þeim er ekkert hreyft nema þá til að ívilna eins og gert var með skattbreytingum á síðasta kjörtímabili þegar skattur af arði var færður úr venjulegu tekjuskattshlutfalli niður í 10%, lækkaður um 30%, enda halda áfram að berast fréttir úr þeirri áttinni frá fjármagnseigendum og kvótabröskurum. Af þeim berast fréttir, ekki af milljónum, ekki tugum milljóna, ekki hundruðum milljóna heldur milljörðum sem einstaklingar og fjölskyldur, oft ótengdar fiskveiðum, taka í sinn hlut fyrir að selja aðgang að sameiginlegum gullkistum okkur við strendur landsins. Þessir aðilar og aðrir sem kunna á klæki verðbréfanna hafa á undanförnum árum braskað sem aldrei fyrr. Þeir reisa kringlur og þeir kaupa fótboltalið. Þeir eru kallaðir frumkvöðlar, þótt erfitt sé að átta sig á frumleikanum, enda er svo komið eftir þetta sumar af braski og fláræði að þjóðin er farin að fá á tilfinninguna að hún búi í spilavíti. En allt þetta er ríkisstjórn Íslands hæstánægð með. Ekki nóg með það, hún brosir út að eyrum. Hvers vegna skyldu hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., að ógleymdum hæstv. iðnrh., vera svona ánægðir? Á þessu hljóta að vera skýringar. Sú nærtækasta er sennilega sýnileg hér á stólunum. Það er gott á þeim að sitja. Mönnum þykir gott og skemmtilegt að vera í ríkisstjórn. En það hljóta að vera aðrar skýringar á ánægjunni og sjálfumgleðinni og reyndar komu þær fram í máli hæstv. forsrh. áðan. Hann sagði að útlendingar væru svo ánægðir með ríkisstjórnina sína og allt það sem hún hefði fyrir stafni. Davíð Oddsson sagði að erlendir sérfræðingar væru yfir sig hrifnir af frammistöðu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. En hverjir skyldu þessir útlendingar vera og hvað er það sem þeir eru svona ánægðir með? Reyndar er þetta ekkert nýtt. Við höfum heyrt þetta áður, t.d. þegar ríkisstjórnin markaðsvæddi húsnæðiskerfið í fyrra og braut niður félagslegan hluta þess, þá fékk hún ágætiseinkunn hjá markaðsfræðingum OECD. Og þegar hún lýsti því yfir að hún ætlaði að halda áfram á braut einkavæðingar, þá hrópuðu sömu menn margfalt húrra. Það gerðu þeir líka hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og bakraddirnar mátti heyra allt inn í marmarasali alþjóðlegu stórfyrirtækjanna sem nú gleypa upp einkavædda almannaþjónustu, póstinn, símann, heilu skóla- og heilbrigðiskerfin, vatnsveitur og raforkuver víðs vegar um jarðarkringluna og eru nú að ná einokunarstöðu á heimsvísu. Þetta vita þeir sem leggja það á sig að kynna sér þessi mál. Að sjálfsögðu eru þessir aðilar eða fulltrúar þeirra ánægðir með yfirlýsingar íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnar Íslands og reyndar sumra sveitarstjórnarmanna einnig, um að nú skuli hafist handa um að einkavæða raforkugeirann allan í landinu. Landsvirkjun byggir á gamaldags hugsun, sagði borgarstjóri Reykjavíkur á dögunum og talaði fyrir einkalausnum í stað hinnar hallærislegu samvinnu. Auðvitað fá menn lof frá skoðanabræðrum innan lands og erlendis frá fyrir slíka afstöðu og slíkar yfirlýsingar eða skyldu ráðamenn hjá Norsk Hydro ekki vera ánægðir með hann Finn okkar Ingólfsson, hæstv. iðnrh.? Hann er að sjálfsögðu dáður og lofaður innan fjárfestingargeira stóriðjunnar um heim allan. Þar hafa menn aldrei kynnst eins liðlegum samningamanni. Svo hefur hann umhverfisráðherra sér við hlið sem segist styðja allt sem hann segir og allt sem ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar aðhafist. Það er ekki að undra að mannskapurinn fái klapp á kollinn í útlöndum og að þeir sem nú verma ráðherrastóla á Íslandi þyki sérlega efnilegur hópur til að stýra þjóðinni inn í nýja öld þar sem allt á að vera falt, þjóðin til afnota í tilraunaskyni ef því er að skipta, og náttúran til sölu bara ef einhver er tilbúinn að borga. En nú er rétt að staldra við því að ekki er allt sem sýnist. Það eru nefnilega til fleiri útlendingar en þeir sem sitja á valdastólum þessa stundina. Það er til fólk sem vill halda inn í nýja öld á annan hátt og uppbyggilegri en þessir ökumenn fortíðarhyggjunnar sem sjá framfarir um baksýnisspegilinn og horfa til árdaga markaðskerfanna, þjóðskipulags sem setti svip á okkar heimshluta fram á miðbik þessarar aldar áður en menn fóru að smíða velferðarríki samtímans og skapa grundvöll fyrir réttlátu jafnaðarsamfélagi. Það er til fólk sem neitar að gera gamlar frjálshyggjukreddur og kauphöllina í New York að biblíu og leiðarljósi inn í nýja tíma. Það er til fólk og því fer fjölgandi sem vill taka stefnuna á siðað samfélag jafnaðar og réttlætis, fólk sem finnst það ekkert gamaldags og úrelt að vilja velferð fyrir alla þegna þjóðfélagsins. Nýjar hreyfingar eru að vaxa upp úr samfélaginu, hreyfingar sem leggja áherslu á náttúruvernd, hreyfingar sem segja að ekki sé neitt til sem heitir ásættanlegt atvinnuleysi, hreyfingar sem segja að þær séu búnar að fá nóg af því að verjast niðurrifi. Nú sé kominn tími til að byggja upp að nýju. Menn gera sér grein fyrir því að við ramman reip er að draga. Ráðandi öfl í samfélaginu, skoðanamyndandi aðilar, þeir sem taka þátt í að smíða tíðarandann, leggjast allt of oft á sveif með stóreignafólki og hygla talsmönnum sérhyggjunnar. Kauphallarforstjórar frá New York sitja heiðursfundi og boð, jafnvel viðhafnarboð forseta þjóðarinnar á Bessastöðum, sem sérstakir merkisberar framtíðarinnar. Þetta hefur orðið mörgum umhugsunarefni. Á hinu furðuðu sig færri þegar forsætisráðherra Íslands lagðist í öfugmælakveðskap á liðnu sumri og sagðist vera að tryggja dreifða eignaraðild að bönkum um leið og hann hrifsaði þá úr höndum þjóðarinnar allrar, 275 þúsund einstaklinga og lagði að því drögin að fela þá í hendur örfáum fjármálamönnum. Herra forseti Alþingis. Það er gott að Alþingi Íslendinga skuli vera að koma saman. Forseti þjóðarinnar flutti góða ræðu við þingsetninguna. Sérstaklega voru umhugsunarverð ummæli hans sem lutu að mikilvægi Alþingis sem kjölfestu í lýðræðisþjóðfélagi. Því miður hefur það verið að gerast að völd fulltrúa almennings og möguleikar til afskipta af efnahagslífinu hafa verið skertir. Fulltrúar lýðræðisins hafa verið látnir víkja fyrir fulltrúum peninganna en það er rétt sem kom fram í máli forseta Íslands að peningaöflin þurfa aðhald og það er okkar sem hér sitjum að veita það aðhald. Á flestum mönnum er bjartur blettur. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, og sennilega er það forsrh. flestum mönnum fremur þar innan borðs að þakka, hefur enn sem komið er ekki viljað láta Evrópusambandið gleypa okkur með húð og hári. Það er vel. Hins vegar er ljóst að ríkisstjórnin gengur erinda fjármálaafla, erlendra sem innlendra. Hún hirðir ekki um þá sem standa höllum fæti og hún lætur sér fátt um finnast þótt efnaleg misskipting, ríkidæmi á aðra höndina, örbirgðin á hina, fari vaxandi í þjóðfélaginu. Slík ríkisstjórn þarf á aðhaldi að halda. Ég hef þá trú að á komandi kjörtímabili muni ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fá þá stjórnarandstöðu sem hún verðskuldar og fyrir því eru þrjár ástæður. Í fyrsta lagi er lokið þeirri lamandi umræðu sem setti svip á allt síðasta kjörtímabil um skipulagsmál stjórnarandstöðunnar. Til sögunnar eru komnir nýir flokkar með mismunandi áherslur í umhverfis- og atvinnumálum, utanríkismálum og samfélagsmálum. Ég heyrði ekki betur en talsmaður Samfylkingarinnar væri að hvetja ríkisstjórnina til dáða í einkavæðingu í útvarpsfréttum í gær. En þótt áherslur og stefnumál séu mismunandi eigum við margt sameiginlegt og ég hef þá trú að við munum í sameiningu reka kröftuga og uppbyggilega stjórnarandstöðu á komandi kjörtímabili. Í öðru lagi gera allir sér glögga grein fyrir því að hér verður að standa vaktina, hér í þessum sal, gegn fátækt á Íslandi og fyrir jafnrétti kynjanna, fyrir nýbúa og minnihlutahópa, fyrir náttúru landsins og sjálfstæði þjóðarinnar. Í þriðja lagi þá er að því komið að þjóðin fái það sem hún á skilið og það sem flest vel þenkjandi fólk vill. Valkost við þá stefnu sem rekin hefur verið úr Stjórnarráði Íslands allan þennan áratug. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð teflir fram slíkri stefnu. Við setjum fram ítarlega útfærðar tillögur um endurreisn byggðanna. Við boðum nýja landhelgisbaráttu þar sem kvótinn verði endurheimtur til byggðarlaganna í þágu vistvænna strandveiða. Við viljum móta nýja og sjálfbæra orkustefnu. Við boðum samráð í stað valdboðs. Við viljum byggja upp kröftuga samfélagsþjónustu, nýta eigið hugvit og reynslu annarra þjóða þar sem best hefur til tekist. Ísland er auðugt land. Hér býr dugleg og vinnusöm þjóð. Við viljum stuðla að því að sá dugnaður og sú eljusemi og allt það sem Ísland býður upp á nýtist þjóðinni allri á réttlátan hátt og í fullri sátt við náttúru landsins.

Herra forseti. Þau voru ekki margbrotin, kosningaloforðin, sem formaður Sjálfstfl. gaf fyrir kosningarnar á liðnu vori. Raunar aðeins tvenns konar er hönd varð á fest. Í fyrsta lagi lofaði hann áframhaldandi margrómuðum stöðugleika í fjármálum og efnahagsmálum. Og í öðru lagi að vinna að sem víðtækastri sátt í fiskveiðistjórnarmálum. En það kvað fljótlega við annan tón. Kosningar á liðnu vori voru ekki fyrr um götur gengnar en umræður um óstöðugleikann hófust. Og nú segir forsrh. í stefnuræðu sinni orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er meiri undirliggjandi verðbólga en við teljum viðunandi til lengri tíma.`` Og enn segir hann: ,,Við vitum að undirrót hinnar eiginlegu verðþenslu er að hraðinn á efnahagslífinu er meiri en hollt er til lengdar.`` Það er mjög mikilvægt að stjórnvöldum skuli vera ljóst hversu staðan í efnahagsmálum er alvarleg. Það er einnig mjög mikilvægt að stjórnarherrarnir skuli játa hvernig komið er. Það er forsenda þess að brugðist verði við vandanum með viðeigandi aðgerðum. Það er orðalagið um hina miklu ,,undirliggjandi`` verðbólgu, eins og forsrh. orðaði það, sem þeim sem hér talar hrýs hugur við. Mjög mikill árangur hefur náðst og framfarir orðið skjótar á mörgum sviðum þjóðlífsins. Nái verðbólga hins vegar skriði á Íslandi í líkingu við það sem þekktist lengstum á lýðveldistímanum er hætt við að í mörgu falli verði sá ávinningur unninn fyrir gýg. Rekstur fyrirtækja riðlast og við ekkert verður ráðið í fjármálum og markaðsmálum. Og skarðastan hlut frá borði mun hinn almenni launþegi bera. Við munum brotlenda, eins og forsrh. minntist á að við hefðum reynslu fyrir frá fyrri tíð. Þess sér hvergi stað í fjárlagafrv. eða öðrum áætlunum að tekið sé tillit til þess að í hönd fara kjarasamningar á vinnumarkaði. Engu skal um það spáð í hvern stað þeir koma niður, en ýmsar blikur eru á lofti. Eða halda menn kannski að hækkun launa alþingismanna um 30% daginn eftir kosningarnar á liðnu vori muni ekki verða fyrirmynd neinna í launþegahreyfingunni? Það er fjarri lagi að hagvöxtur næstliðinna ára hafi skilað sér í buddu fólksins í landinu, eins og forsrh. vill vera láta. Það er til skammar hversu lítið hinir verst settu hafa borið úr býtum, öryrkjar, sjúkir og aldraðir. Þeir hafa orðið að láta sér nægja reykinn af réttunum. Viðbótaratvinnutekjur lífeyrisþega lenda oft í allt að 80% jaðarskatti vegna tekjutenginga. Við svo búið mega málin ekki standa. Á verðbólgutímum, eins og nú, eru að vísu ekki tök á almennum skattalækkunum þótt skattpíningin sé allt of mikil. En það verður þegar í stað að finna ráð til að rjúfa vítahring tekjutenginga vegna hinna verst settu, enda hafa stjórnmálamenn upp til hópa lofað bót og betrun í því efni. Þegar litið er yfir sviðið og á hina ógnvænlegu verðþenslu og þeirra tilefna sem búið er að gefa til launasprenginga á vinnumarkaði verður ekki vikist undan þeirri köldu staðreynd að hrollvekja er fram undan í þjóðarbúskapnum. Frjálslyndi flokkurinn er reiðubúinn til að ljá fylgi sitt öllum tiltækum ráðum til að sporna gegn þessari háskalegu þróun öðrum en þeim ráðum sem bitna á þeim sem minna mega sín því þeirra kjör þarf að bæta. Og er þá komið að hinu kosningaloforði forsrh. og formanns Sjálfstfl.: Að vinna að sem víðtækastri sátt í fiskveiðistjórnarmálum. Að vísu fylgdu þessu skammrifi bögglar frá upphafi, sem sé þeir, að sáttin mátti ekki raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni, eins og það er orðað, og í öðru lagi að ekki yrði um að tefla grundvallarbreytingar á fiskveiðikerfinu. Þótt þessir fyrirvarar blöstu við og virtust gera sáttatalið að einskisverðri kosningabrellu kusu fjölmiðlar að skilja sáttayfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna á þann veg að viðhlítandi breytingar yrðu gerðar á kerfinu. Og með þeim hætti var þessu lífshagsmunamáli byggðanna í landinu að mestu skotið undan dómi kjósenda. En það er enn sama hljóð í strokknum. Nýskipaðri sáttanefnd er sett það fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að fiskveiðistjórnarkerfinu verði ekki breytt í grundvallaratriðum. Það er að svo komnu eina heimanfylgja nefndarinnar. Þessi stefna verður ekki misskilin. Það verða hins vegar aldrei sættir um neitt nema gerbyltingu á því kerfi sem nú er við lýði og leitt hefur og leiða mun þjóðina með vaxandi hraða til meiri ófarnaðar en orð fá lýst, sem leiðir til svívirðilegri eignatilfærslu á örfárra manna hendur en dæmi eru til um. Og nú eru þeir, sem stjórnvöld eru að mylja lungann úr þjóðarauðnum undir, sjávarauðlindina, að kaupa upp aðrar reytur landsmanna, fjármálastofnanir og annað sem óseðjandi hugurinn girnist. Allt frá því að einkavæðing fjármálafyrirtækja ríkisins kom fyrst á dagskrá hamraði ríkisstjórnin á því að eignarhald þeirra yrði dreift. Það var forsenda einkavæðingar bankanna sem ella hefði ekki verið tekin í mál. Það var því að vonum að forsrh. yrði mikið um þegar hann stóð skyndilega frammi fyrir því að eindreginni stefnumótun ríkisstjórnarinnar um dreifða eignaraðild virtist varpað fyrir ofurborð við sölu á FBA. Kannski varð honum þeim mun meira um þar sem þar hjó einkum sá innan ríkisstjórnar er hlífa skyldi. Og forsrh. skundaði til Hóla og hélt þar messu yfir mafíósum þeim og eiturlyfjabarónum íslenskum sem hann jafnaði til þeirra sem nú gera garðinn frægan í Rússíá. Ef menn halda að það hafi verið tilviljun að hann fór í samjöfnuð við rússnesku mafíuna er það áreiðanlega misskilningur. Í Rússlandi henti það, eftir 75 ára ráðstjórn, að Bandaríkjamenn buðu þeim austur þar upp á kapítalisma. En kapítalisma þarf að skorða af með lögum og reglum, skráðum sem óskráðum, annars fer í verra. Slíkar reglur voru ekki til í Rússlandi. Þess vegna leiddi hið nýja skipulagslausa frjálsræði til þess að hinir sterkustu báru hinn efra skjöld, mafíósarnir, sem nú blóðmjólka rússneskt þjóðfélag. Á Íslandi birtist kapítalisminn í líki hinnar svonefndu nýfrjálshyggju, sem Sjálfstfl. gengur undir. Hér á landi eru heldur ekki til reglur til að skorða þá auðvaldsstefnu af og því er íslenska mafían komin á kreik að neyta aflsmunar í skjóli þess auðs sem henni hefur verið færður í hendur gefins. En sá sem hér stendur á sér enn von. Hann trúir því ekki enn að Davíð Oddsson ætli að láta skrá nafn sitt á spjöld sögunnar sem sá sem afhenti fáeinum gripdeildarmönnum Ísland til eignar og ábúðar. Hámessan á Hólum bendir til þess að augu hans séu að opnast. Í Morgunblaðinu fimmtudaginn 23. september sl. var viðtal við forsrh. þar sem söluna á FBA bar sérstaklega á góma. Hann segir þar að eins og sakir standa komi ekki til álita að hafa áhrif á hvernig eignaraðild að FBA sé háttað með lagasetningu. Hins vegar teldi hann að athuga ætti slíka hluti, enda hefði komið á daginn að mjög víða væru reglur í gildi, öfugt við það sem ýmsir hefðu fullyrt. Hér er tilvitnun í Morgunblaðsviðtalið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Og það er ekki bara svo að þær séu víða í gildi, heldur eru þær í raun virtar annars staðar þótt þær séu óskráðar,`` sagði hann. ,,Því miður er okkar fjármálakerfi svo vanþroskað að við þurfum kannski í byrjun á skráðum reglum að halda á meðan hinar óskráðu eru ekki byrjaðar að virka eins og verður vonandi þegar markaðurinn þroskast.`` ,,Í fyrsta lagi þurfum við að huga að stöðu Fjármálaeftirlitsins,`` sagði hann. ,,Staða þess virðist vera afskaplega veik. Það hefur enn ekki fengið þennan leynisamning [Kaupþings og Orca SA]. Aðilarnir virða eftirlitið að vettugi. Fjármálaeftirlitið þarf að vera þannig að það veki ekki falskar vonir neytenda og viðskiptavina.`` Hann heldur áfram: ,,Ég tel að það komi til greina að styrkja stöðu þess. Síðan eigum við auðvitað að skoða í framhaldinu og ræða það hvort unnt yrði að koma á þeim reglum, sem sátt yrði um og tryggðu að við lentum ekki í þessu aftur.`` Ég þykist þekkja mitt heimafólk frá fyrri tíð. Ég er þess fullviss að þarna er Davíð Oddsson að tilkynna að hann ætli sér að koma á þeim reglum sem girða fyrir að gróðafíklar sölsi undir sig undirstöður íslensks fjármálalífs. Það er því of snemmt fyrir mafíósana og umboðsmenn þeirra að hrósa sigri. En þar til þær reglur hafa verið lögbundnar er einsýnt að fresta allri frekari einkavæðingu ríkisbankanna, enda hlýtur reynslan af FBA-málinu að hafa fært forsrh. heim sanninn um að æðstu yfirstjórn bankamála er ekki treystandi fyrir framhaldinu. En forsrh. þarf að vinna fleira. Hann nær ekki að stöðva mafíuna nema hann umbylti þegar í stað því fiskveiðistjórnarkerfi sem er að sporðreisa þjóðfélag okkar. Sægreifarnir bera nú saman bækur sínar opinberlega um það hvort fyrirtæki í útgerð á Íslandi verði innan tíðar tvö, fimm eða sjö. Það er kenning frjálshyggjunnar að hagkvæmast sé að lénsherrarnir séu sem fæstir. Meðan skorið er á lífæðar sjávarþorpanna og þeim blæðir út tala stjórnarherrarnir tungum um ný atvinnufæri þeim til handa. Síbylja áróðurs LÍÚ-klíkunnar dynur á eyrum þjóðarinnar þar sem öllu er hallað til og logið víða frá. Í nafni hagræðingar er fiskveiðistjórnarkerfið lofað og prísað, mesta sóunarkerfi sem upp hefur verið fundið í einni atvinnugrein vegna gengdarlauss brottkasts afla, í óhugnanlegum tölum talið af gerkunnugum mönnum. Aðalatvinnugrein Íslands, sjávarútvegurinn, sem er undirstaða þeirrar framfarabyltingar sem við höfum upplifað á örfáum áratugum, er nú lokuð atvinnugrein og harðlæst. Það voru ungir athafna- og aflamenn sem voru frumkvöðlar þeirrar byltingar. Nú komast þeir ekki lengur að og engin endurnýjun verður í greininni. Og þessu vill stjórnmálaflokkur sem eitt sinn kenndi sig aðallega við frjálst framtak og frelsi einstaklingsins, Sjálfstfl., bera ábyrgð á. Þróunin í sjávarútvegsmálum er blátt áfram óhugnanleg. Á fjórum árum, 1995--1998 að báðum meðtöldum, hafa skuldir sjávarútvegsins aukist um 56 milljarða. 56 þúsund milljónir í sjálfu góðærinu þegar verðlag á sjávarvörum hefur aldrei verið hagstæðara. Svo eru taglhnýtingar sóttir upp í háskóla að skýra út þessa skuldaaukningu og fimbulfamba út og suður um ástæður hennar. En þeir nefna ekki aðalástæðuna. Þeir þegja yfir því að meiri hluti skuldaaukningarinnar er vegna kvótabrasks. Af fyrrgreindum 56 milljörðum eru 25,5 milljarðar nettófjárfesting í atvinnugreininni. 30,5 milljarða skuldaukning er mestan part vegna sölu braskaranna á veiðiheimildum, fjárhæð sem þeir hafa stungið í eigin vasa. Sú þróun mun halda áfram með vaxandi þunga. Herra forseti. Það er kannski ekki von að stjórnmálamenn sem fá gott brautargengi í kosningum, þrátt fyrir slíka stjórnarhætti, uggi að sér. En það kemur að skuldadögum. Þá munu hinir sömu vakna upp við lúðurhljóm á dómsdegi. Ég ítreka þá von mína og ósk að forusta míns gamla flokks bregði blundi áður en eldir af þeim degi.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Hið þriðja kjörtímabil er hafið þar sem Sjálfstfl. fer með forustu í ríkisstjórn Íslands. Mikið umbótastarf hefur farið fram þessi ár og þjóðin hefur uppskorið árangur af þeim umskiptum sem hafa orðið í atvinnulífinu og landstjórninni undir forustu Sjálfstfl. Fyrir aðeins fjórum árum var atvinnuleysi aðaláhyggjuefnið og ríkissjóður var rekinn með halla. Á þessu hefur orðið mikil breyting. Þúsundir nýrra starfa hafa skapast, atvinnuleysi er með því minnsta í heiminum, kaupmáttur hefur aukist og lífskjör í heild batnað til muna. Framfara og velmegunar sér víða stað enda tekjur þjóðarinnar hærri en nokkru sinni fyrr og Ísland hefur nú síðustu ár skipað sér í fremstu röð meðal þjóða heimsins. Þessi árangur var ekki sjálfgefinn. Það þurfti styrka stjórn, ráðdeild og aðhald til að ná þessum markmiðum. Nú hefur það gerst að fjárlög næsta árs gera ráð fyrir miklum afkomubata og er tekjuafgangur ráðgerður 15 milljarðar kr. og skuldir ríkissjóðs hafa minnkað jafnt og þétt síðustu fjögur ár. Í ljósi þessa sætir það furðu hvernig stjórnarandstaðan hagar málflutningi sínum hér í kvöld. Allt ber að sama brunni. Það eru engar nýjar hugmyndir, ekkert uppbyggilegt innlegg í viðfangsefni dagsins, aðeins gamlar lummur vinstri stefnunnar sem eins og reynslan kennir skapa uppnám og öngþveiti í efnahagskerfinu. Herra forseti. Landbúnaður er og verður mikilvægur þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar og hann hefur fyllilega lagt sitt af mörkum til betri lífskjara í landinu. Eins og fram kom hjá forsrh. vill ríkisstjórnin tryggja og treysta íslenskan landbúnað og skapa þeim er landbúnað stunda sem besta afkomu. Miklar framfarir hafa orðið í landbúnaði hvað varðar tækni og kunnáttu. Kornrækt er í örum vexti í landinu þótt hún njóti ekki opinbers stuðnings í þeim mæli sem gerist í nálægum löndum, en hér er hún vistvænni og eiturefnalaus á meðan bændur í nágrannalöndum okkar verða að eitra akra sína margsinnis yfir vaxtartímann. Stefnan í landbúnaðarmálum er líka nátengd byggðamálum. Þau verða ekki leyst án öflugs landbúnaðar. Nýjasta tækni hefur líka skapað ný sóknarfæri í atvinnumálum hinna dreifðu byggða. Þar á ég við upplýsingatækni og fjarvinnslu sem nú er að ryðja sér til rúms. Hið opinbera mun stuðla að því að slík tækifæri verði nýtt til þess að skapa atvinnu um leið og fólki gefast aukin tækifæri til þess að velja sér búsetu á stöðum fjarri ys þéttbýlisins. Íslensk garðyrkja er vaxandi atvinnugrein sem vissulega á möguleika til framtíðar með bættum starfsskilyrðum, svo sem með lækkuðu raforkuverði. Nú er unnið að gerð búvörusamnings í sauðfjárrækt, en alvarlegar blikur eru á lofti í sauðfjárræktinni. Eina von sauðfjárræktarinnar er að treysta á útflutning og hagræðingu. Margir sauðfjárbændur sem búa á hinum svokölluðu jaðarbyggðum bíða á milli vonar og ótta eftir því að sjá hvernig búvörusamningurinn lítur út því að með honum mun framtíð þeirra flestra ráðast. En öflugur og vel rekinn landbúnaður er þáttur í sjálfstæði hverrar þjóðar og það verður að leggja áherslu á að hann búi við sanngjörn skilyrði við framleiðslu á hollum og góðum vörum. Ísland er land tækifæranna. Bjartsýni ríkir með þjóðinni og unga fólkið sem nú haslar sér völl í námi og starfi hefur fleiri tækifæri en nokkur kynslóð á undan henni. Menntun og þekking er nú frekar en nokkru sinni fyrr ráðandi um afkomu og árangur okkar sem þjóðar. Mikil og öflug uppbygging hefur verið unnin í menntamálum á öllum sviðum undanfarin ár. Unga kynslóðin mætir líka ýmsum hættum og foreldrar óttast fátt meira en að börn þeirra verði fíkniefnum að bráð. Sá vágestur ógnar okkar samfélagi sem öðrum. Á síðasta kjörtímabili var baráttan gegn innflutningi og dreifingu fíkniefna mjög hert um leið og sölumenn dauðans hertu til muna áreiti sitt við íslenskt æskufólk. En dreifing eiturlyfja um hnöttinn fer eins og kunnugt er fram á vegum alþjóðlegra glæpasamtaka sem síðan eiga sér tengiliði hér á landi. Þessari baráttu verður vissulega haldið áfram af enn þá meiri krafti af lögreglu okkar og dómsmálakerfi undir forustu Sólveigar Pétursdóttur dómsmrh. Löggæslan er í sókn eins og atburðir undanfarinna vikna sýna svart á hvítu. Það er lykilatriði að löggæslan verði styrkt enn frekar svo að ná megi enn betri árangri í baráttunni gegn afbrotum. Mikilvægt er að lögreglan verði sýnileg borgurunum, t.d. með eflingu grenndarlöggæslu og nánari samstarfi við almenning. Ef allir leggjast á eitt náum við betri árangri. Fyrirhugaðar eru breytingar á löggjöf sem geta orðið beitt vopn í baráttunni gegn afbrotum. Þar er fyrst til að taka endurskoðun sem nú fer fram í dómsmrn. á ákvæðum hegningarlaga um upptöku hagnaðar á ólöglegri brotastarfsemi. Við gerum afbrotamennina vitaskuld fráhverfari iðju sinni ef þeir eiga á hættu að njóta í engu ávinnings afbrotanna. Gróðavonin er jú hvati brotanna. Við höfum verið í sókn í jafnréttismálum á síðasta kjörtímabili sem heldur nú áfram af vaxandi þunga. Þetta hefur vakið alþjóðlega athygli og viðurkenningu og því hefur ríkisstjórnin haft forgöngu um alþjóðlega ráðstefnu um konur og lýðræði. Herra forseti. Reynslan sýnir að frelsi til orða og athafna hefur lagt grunninn að bættri stöðu kvenna og meira jafnrétti. Á þeim grundvelli hljótum við að vinna áfram og stefna ótrauð til frekari framfara.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Sú spurning er áleitin nú í aðdraganda nýrrar aldar hvaða umhverfi stjórnarstefnan mun búa einstaklingum og fjölskyldum á komandi árum verði ekki breyting á. Hæstv. landbrh. svaraði þessari spurningu á þann veg nýverið að við værum á alveg gríðarlegri ferð til fákeppni og samþjöppunar á öllum sviðum atvinnulífsins. Dreifð eignaraðild er nafnið tómt í munni hæstv. forsrh. því ríkisstjórnin hefur öll á undanförnum árum stuðlað að mikilli eigna- og valdasamþjöppun í þjóðfélaginu. Slík þróun er hættuleg og ógnar heilbrigðri samkeppni. Stjórnarflokkarnir hafa nú opnað leið til þess að eignarhald fjármálastofnana komist í hendur sömu aðila og eru ráðandi á fjölmörgum sviðum atvinnulífsins gegnum stór og öflug einokunar- og fákeppnisfyrirtæki. Það er vísasti vegurinn til samtryggingar og spillingar í þjóðfélaginu sem gengur gegn hagsmunum neytenda og dregur niður lífskjör almennings. Þess vegna er það mikilvægt að Samfylkingin, sem í stefnu sinni setur almannahagsmuni í öndvegi, nýti vel þá kosti sem markaðurinn býður upp á jafnframt því sem við stuðlum að kröftugri samkeppni og neytendavernd. Sömuleiðis er það hlutverk Samfylkingarinnar að byggja áfram á hinum gömlu gildum jafnaðarstefnu og félagshyggju. Sú stefna felur í sér að hver og einn þjóðfélagsþegn sé jafnmikilvægur þar sem jafnræði og jafnrétti ríkir og möguleikar allra til bættrar afkomu og þátttöku í þjóðfélaginu séu tryggðir. Annars er hætta á að aukin hagsæld og velmegun rati ekki á borð þeirra sem nauðsynlega þurfa á bættum kjörum að halda. Því hefur fátækt fólk, lífeyrisþegarnir, einstæðu foreldrarnir og barnafjölskyldurnar fundið fyrir í tíð þessara stjórnarflokka. Stefna stjórnarflokkanna þjónar fyrst og fremst nokkrum gífurlega fjársterkum valdablokkum í atvinnulífinu og síðan nokkrum stóreignafjölskyldum. Stjórnarstefnan gengur líka gegn vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar um umhverfisvernd á náttúruperlum þjóðarinnar, en forsrh. gefur umhverfisverndarsinnum langt nef og nánast líkir þeim við öfgasinna. Húsnæðisstefna ríkisstjórnarinnar kyndir undir verðbólguna og gengur gegn hagsmunum íbúðarkaupenda. Og það er grátlegt að sjálfur forsrh. þekkir ekki skýringuna á þeirri húsnæðisneyð sem þúsundir fjölskyldna standa nú frammi fyrir og kennir um lóðaskorti í Reykjavík. Staðreyndin er sú að húsnæðisstefna íhaldsflokkanna hefur bundið unga fólkið enn frekar í fjötra vinnuþrældóms á kostnað fjölskyldulífs og samveru með börnum sínum. Staðreyndin er líka sú að í dag kostar 1--2 millj. meira en um síðustu áramót að kaupa tveggja til þriggja herbergja íbúð. Ég hef orðið vör við mikla neyð og örvæntingu hjá láglaunafólki. Lokun á félagslega húsnæðiskerfinu hefur rekið fátækt fólk hundruðum saman í biðraðir eftir leiguíbúðum. Algengt er að húsaleigan sem var ærin fyrir hafi nánast tvöfaldast og lágmarkslaunin gangi nú öll til leigusalans. Þessi stefna er grimm, ómanneskjuleg og fjölskyldufjandsamleg. Það er eitthvað mjög mikið að í þjóðfélagi sem býr svona að þeim sem höllum fæti standa. Andstæðan í stefnu stjórnarflokkanna og Samfylkingarinnar endurspeglast vel í þessari stefnu. Samfylkingin setur jafnrétti allra til launa og lífeyrisgreiðslna í öndvegi í stefnu sinni, að þær hrökkvi fyrir brýnustu nauðþurftum þannig að hver og einn þjóðfélagsþegn geti lifað með fullri reisn. Góðir Íslendingar. Lítum líka á hvernig tekjuafgangur fjárlaga sem stjórnarflokkarnir guma nú af er m.a. fenginn. Jú, með því að svíkja loforð Framsfl. um barnakort, en þeim fækkar á næsta ári um 2.000 sem njóta barnabóta, ekki vegna þess að fólk hafi það betra heldur vegna þess að skerðingarákvæði barnabóta fylgja ekki tekju- og verðlagsþróun. Það er líka smánarblettur á þessari ríkisstjórn að á tímum góðæris undanfarin tvö ár hefur fjölskyldum sem njóta barnabóta fækkað um þriðjung en 14 þúsund færri fjölskyldur njóta nú barnabóta en gerðu árið 1997. Vissulega er það líka umhugsunarvert að Ísland er eitt af fáum löndum innan OECD-landanna sem tekjutengir barnabætur og verðtryggir skuldir heimilanna. Herra forseti. Tekjuafganginn fá stjórnarherrarnir líka með því að svíkja stærsta kosningaloforð Framsfl. um 1.000 millj. til fíkniefnamála. Raunlækkun er á heildarframlögum til að berjast við sölumenn dauðans og fíkniefnavandann. Boðskapur fjárlaganna til láglaunafólks er sá að eftir að topparnir í þjóðfélaginu hafa baráttulaust fengið allt að 30% launahækkun sé svigrúmið búið. Á fjárlögum er aðeins gert ráð fyrir 4% hækkun til að bæta kjör hins almenna launamanns. Lífeyrisþegum á síðan samkvæmt fjárlögum að skammta 1--2 þús. kr. hækkun á næsta ári. Ríkisstjórnin hefur heldur engar áhyggjur af byggðaröskun þótt 7.000 manns hafi á liðnum fjórum árum flust frá landsbyggðinni, en engin aukning er á framlögum til jöfnunar náms- og húshitunarkostnaðar sem lofað var fyrir kosningar. Góðir áheyrendur. Það er vitlaust gefið í þessu þjóðfélagi og það verður að stokka upp á nýtt. Það er og verður fyrst og fremst hlutverk Samfylkingarinnar á nýrri öld. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ágætu áheyrendur. Fyrir skömmu spurði mig blaðakona hvort ég væri ekki stundum þreytt á endalausum spurningum um fjárhagsvandann í heilbrigðiskerfinu. Ég var tímabundin og svaraði að bragði að málið snerist ekki bara um hallarekstur. Um helgina fór ég að hugsa um spurninguna og komst að því sem ég auðvitað vissi eins og þú, hlustandi góður, að hallarekstur er sú hlið þjónustunnar sem við ræðum bara þegar við þurfum ekki sjálf á henni að halda. Fyrir skömmu var mér boðið að taka þátt í degi heyrnarlausra sem var tileinkaður börnum. Mörg ykkar sáu litla fimm ára stúlku tjá sig á táknmáli í sjónvarpinu um byltinguna sem varð í lífi hennar þegar hún fékk tölvu með textasíma. Tilfinningar telpunnar létu engan ósnortinn. Þetta er heilbrigðismál, ekki hallarekstur. Fyrir skömmu kynntu læknar á Landspítalanum nýtt sneiðmyndatæki. Það er fullkomið og fljótvirkt og það sem mér finnst dýrmætast er að ekki þarf lengur að svæfa öll börn sem fara í flóknar rannsóknir. Tækið kostar nær 100 millj. kr. sem er há upphæð, en þegar við ákváðum að kaupa það vorum við að forgangsraða. Þetta er heilbrigðismál, ekki hallarekstur. Það er þetta sem skiptir máli. Í fjárlagafrv. sem liggur á borðum þingmanna kemur fram að útgjöldin til heilbrigðismála aukast um 13% á næsta ári. Þetta er staðfesting á stefnu Framsfl. að setja fólk í fyrirrúm. En það væri ómaklegt að eigna bara öðrum flokknum þetta. Það er ríkisstjórnin sem er að auka útgjöldin með þessum hætti. Þetta er pólitísk stefna hennar og ég get sagt það af því að þeir segja það ekki sjálfir að fjmrh. og ekki síst hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hafa ávallt staðið með heilbrrh. þegar á hefur reynt í stóru og smáu. Það er ekki sjálfsagt að tveir ólíkir flokkar nái samkomulagi um að setja rúma 70 milljarða í heilbrigðis- og tryggingamál eða bæta við milljarði á einu ári til velferðarmála. Það eru miklir peningar en þetta er velferðarstefna sem ég er stolt af fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, ekki síst vegna þess að við höfum í áherslum okkar tekið mið af því sem segir í stefnuyfirlýsingunni, að ,,ráðist verði í aðgerðir til að bæta þjónustu við sjúk börn og ungmenni``. Virðulegi forseti. Ég veit að þegar störf ríkisstjórnarinnar verða metin í framtíðinni verður henni ekki aðeins talið til tekna efnhagsstefnan sem hún fylgir. Það verður ekki bara einkavæðing sem menn staldra helst við eða sala á bönkum. Þetta eru menn að gera um allan hinn vestræna heim. Störf ríkisstjórnarinnar verða metin af áherslunum sem hún hefur í velferðarmálum. Ríkisstjórnin hefur ekki gert það sem ýmsar vinstri stjórnir gera í nálægum löndum, að skipuleggja tvenns konar heilbrigðisþjónustu, aðra fyrir efnamenn og hina fyrir efnaminni. Ætli þær áherslur séu ekki einmitt tonnatakið sem hefur haldið ríkisstjórninni svo þétt saman? Ætli þær áherslur muni ekki standa upp úr þegar ríkisstjórnin verður metin á nýju árþúsundi? Hæstv. forseti. Gott ástand heilbrigðismála nú er ekki trygging fyrir því að það verði gott eftir tíu eða tuttugu ár. Afar brýnt er að koma böndum á rekstur heilbrigðisþjónustunnar og stöðva útgjaldaaukninguna. Undanfarin fimm ár hefur jöfnum höndum verið gripið til skammtímaaðgerða og langtímaaðgerða í þessu skyni, allt til að draga úr kostnaðaraukningu og bæta um leið þjónustuna. Ég hef stundum sagt til einföldunar að ef ná á niður hallanum í heilbrigðisþjónustunni þurfi fjórar meginleiðir. Við getum fækkað læknisverkum, lækkað laun starfsfólks, látið sjúklingana greiða meira og sameinað dýrustu einingarnar og náð fram mjög mikilli fjárhagslegri hagræðingu. Ég hef stundum spurt til einföldunar: Vill einhver fækka læknisverkum, lækka laun heilbrigðisstarfsmanna eða krefjast þess að sjúkir greiði læknisverk að fullu? Svörin eru yfirleitt neitandi. Þetta þýðir bara eitt. Annaðhvort látum við heilbrigðisþjónustuna þróast óbreytta eða við skipuleggjum hana upp á nýtt. Við lögðum grunn að nýrri framtíðarstefnu þegar ráðinn var einn forstjóri yfir stóru sjúkrahúsin í Reykjavík. Sú ráðstöfun tókst vel og við höldum ótrauð áfram á sömu braut. Þetta er að mínum dómi sú leið sem við þurfum að fara til að geta boðið upp á sömu þjónustu á Íslandi og boðið verður upp á meðal milljónaþjóða í næstu framtíð. Fjárhagslega verður ekki sátt um að verja miklu meira fé til heilbrigðismála en við gerum nú. Til að varðveita allt það góða sem við bjóðum öllum upp á verðum við að fara leið aukinnar samvinnu og sameiningar. Virðulegi forseti. Ágætu áheyrendur. Það er önnur leið sem getur í framtíðinni dregið úr kostnaði við heilbrigðiskerfið og skattheimtu ríkisins þótt hún kosti átök og tímabundnar kvalir þeirra sem í hlut eiga. Það er að hætta að reykja eða gera það sem enn þá betra er, að byrja aldrei. Þessi leið skilar sér beint í veski viðkomandi. Ég nefni þetta í tilefni evrópskrar viku gegn reykingum ungmenna sem hófst í dag og ég nefni þetta vegna þess að reykingar eru mesta heilbrigðisvandamál sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Stefnuræða forsrh. var einföld og skýr. Stjórnarflokkarnir eru að ganga inn í sitt annað kjörtímabil. Saman hafa þeir náð ótrúlegum árangri í stjórn efnahagsmála og munu halda áfram að stýra þjóðarskútunni af festu og öryggi ef stjórnarandstaðan og fólkið í landinu truflar það ekki. Það geta örugglega allir tekið undir það markmið að skila fjárlögum með rekstrarafgangi. 15 milljarða kr. tekjuafgangur í frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 er sannarlega gott veganesti inn í nýja öld. Ég hefði viljað sjá fjárlagafrv. með hærri tekjum ríkissjóðs í formi hátekjuskatts og skatts á fjármagnstekjur til að hafa meira fé til ráðstöfunar í aðgerðir til jöfnunar á afkomu- og búsetuskilyrðum fólksins í landinu. Um einstaka liði fjárlagafrv. munum við takast á hér á hinu háa Alþingi því að í gegnum fjárlögin speglast skoðanamunur okkar um álagningu skatta og þátt ríkisins í velferðarþjónustunni. Fram undan eru kjarasamningar og almennir launþegar sem lögðu sitt af mörkum til skapa þetta margumtalaða góðæri gera körfu um að fá eitthvað af framlagi sínu til baka. Ríkið getur gefið tóninn í komandi kjarasamningum og jafnað launamun kynja og hækkað verulega laun svokallaðra kvennastétta, þ.e. við uppeldis- og umönnunarstörf. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum ekki tilbúin til að selja hvað sem er til þess eins að fá inn hærri tekjur í ríkissjóð og má þar m.a. nefna sölu heilsufarsupplýsinga íslensku þjóðarinnar í einn gagnagrunn. Framlög til löggæslumála, heilbrigðismála og fræðslumála hafa á undanförnum árum verið langt undir því sem þessir málaflokkar hafa þurft til að standa undir eðlilegri þjónustu og nútímakröfum. Því er eðlilegt að framlög til þessara málaflokka hækki nú milli ára en það á eftir að koma í ljós hvort áætluð framlög dugi til að byggja upp þá þjónustu sem hefur liðið fyrir fjárskort undanfarin ár. Vegna íbúaþróunar síðustu ára og veikrar stöðu margra landsbyggðarhluta kemur skerðing á opinberri þjónustu verr niður á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf meira en að halda í horfinu, það þarf að byggja upp, sérstaklega heilsugæslu, fjórðungssjúkrahúsin og framhaldsskólana. Ef heilbrigðisþjónusta og menntunarmöguleikar eru ekki til staðar nálægt heimabyggð halda búferlaflutningarnir áfram með öllum þeim erfiðleikum sem slík kollsteypa á búsetu þjóðarinnar hefur í för með sér. Ef koma á Íslandi í fremstu röð í menntamálum, og við berum okkur saman við hið besta sem völ er á, eins og fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh., þá megum við sannarlega bretta upp ermarnar á öllum skólastigum. Það sama má segja um landbúnað og smábátaútgerð. Ef ekki verður gert meira en að halda í horfinu þá mun byggð halda áfram að grisjast með þeirri keðjuverkun sem við þekkjum í öllum þéttbýliskjörnum landsins. En hagvöxtur er ekki eini mælikvarðinn á velferð þjóðarinnar því verðbólgan er önnur hlið á sama teningi og sá teningur fór að velta þegar á síðasta ári. En vegna kosninganna í vor var slegið á allar aðvaranir til að styggja ekki kjósendur. Eignatilfærsla hefur orðið gífurleg á undanförnum árum. Á fáum árum hefur orðið til stór hópur mjög auðugs fólks og jafnframt hefur bilið milli ríkra og fátækra breikkað. Leikreglur samfélagsins eru hinum auðugu í hag og fjármálamarkaðurinn, kvótabraskið, samruni fyrirtækja og sala og einkavæðing ríkisfyrirtækja hefur safnað auði á fárra hendur. Herra forseti. Það hefur slegið við nýjan tón hjá stjórnarliðinu í upphafi þings, bæði á stuttu sumarþingi og nú á haustdögum. Menn virðast vera orðnir nokkuð öruggir með sig og leita ekki lengur sátta við stjórnarandstöðu varðandi styrkingu á lýðræðislegum vinnubrögðum. Þetta kom fram í vor þegar stjórnarandstöðunni var ekki gefinn kostur á formennsku í einhverjum af fastanefndum þingsins, eins og verið hafði á síðasta kjörtímabili, og eins nú við skipan nefndar til að ná sáttum um fiskveiðistjórnarkerfið. Í nýrri ríkisstjórn hafa verið gerðar breytingar á valdsviðum nokkurra málaflokka og því miður virðist umhvrn. helst líða og veikjast við þessar aðgerðir. Hagvöxtur er ekki eina mælistikan á velferð einnar þjóðar því fórnarkostnaður áframhaldandi hagvaxtar getur orðið meiri en tímabundinn gróði, þ.e. að við séum að fórna meira fyrir minna þegar litið er til framtíðar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð endurflutti þáltill. um mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar á stuttu sumarþingi. Málinu var vísað til umhvn. og frekari umsagnar. Við munum endurflytja tillöguna í þeirri von að hún fáist samþykkt og gerð verði sú lagabreyting sem til þarf til þess að hægt verði að viðhafa nútímaleg vinnubrögð við svo mjög umdeildar virkjanaframkvæmdir. Hæstv. forsrh. talaði í ræðu sinni um þá sátt sem ríkt hefur í landinu um nauðsyn þess að ganga gætilega um viðkvæmt lífríkið og það gangi þvert á hagsmuni Íslands að falla fyrir öfgum umhverfissinna. Öfgar og offors er ekki líklegur farvegur til að ná sáttum og þá á ég við báða deiluaðila. Lögin um mat á umhverfisáhrifum er eina tækið sem við höfum til að ná sáttum meðal þjóðarinnar um virkjanaframkvæmdir, þ.e. staðsetningu og stærð uppistöðulóna, þar með talið Fljótsdalsvirkjunar. Allt tal um sættir án þess að fram fari mat á umhverfisáhrifum er hin hliðin á öfgum og offorsi. Menn hafa fyllilega rétt á því að fylgja sannfæringu sinni ef þeir hafa skipt um skoðun eftir að hafa fylgst með umhverfisvakningu umheimsins á undanförnum árum. Undirskrift Kyoto-bókunarinnar er af sama meiði. Með því að standa ekki að bókuninni getur verið að við fórnum meira fyrir minna. Herra forseti. Ég hef komið inn á nokkra þætti í stefnuræðu hæstv. forsrh. en tímans vegna er ekki hægt að fara yfir áherslur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Við munum gera okkar til þess að á yfirstandandi þingi verði virk stjórnarandstaða, gagnrýnin og komi fram með mál sem eru þjóðinni til heilla.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Vissulega er það svo að hagvöxtur hefur verið meiri nú í nokkur ár en við höfum áður átt að venjast. Afkoma ríkissjóðs er góð eins og kemur fram í frumvarpi því til fjárlaga sem þingmönnum var afhent sl. föstudag. Greint hefur verið frá því að skuldir ríkissjóðs verði greiddar verulega niður á næsta ári. Það er fagnaðarefni að þannig verði byggt upp fyrir framtíðina, um það hljótum við að vera sammála hvar í flokki sem við stöndum. Okkur í Frjálslynda flokknum finnst við hafa orðið fyrir nokkuð sérstakri reynslu að undanförnu. Hún birtist í því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að við værum litlir, nánast örsmáir. Helst virðist sem svo að þeir álíti að þeir geti hrasað um okkur ef við værum nálægt þeim vegna þess að þeir yrðu okkar ekki varir. Merkilegt það. Þessi afstaða ráðherra ríkisstjórnarinnar birtist í ýmsum myndum, nú síðast í því að hið svokallaða sáttastarf við endurskoðun frjálsa kvótabraskskerfisins er kirfilega kortlagt á breiðvegi brasksins inn í framtíðina. Hæstv. forsrh. hefur að undanförnu lýst áhyggjum sínum af fákeppni á matvörumarkaði og óttast ofurvald fárra á fjármálastarfsemi. Undir þau sjónarmið hans get ég tekið en undrast jafnframt að ekki skuli vikið orði að því sem gerist í samþjöppun valds og eigna í sjávarútvegi og áhrifum þess fyrir framtíð byggðanna víða um land. Við höfum öll heyrt fréttir af högum fólks í sjávarbyggðum Vestfjarða og nú síðast frá Hrísey og Ólafsfirði. Nú er svo komið að svo til öll bolfiskvinnsla á Skutulsfjarðareyri í Ísafjarðarkaupstað er hætt. Fyrir rúmri viku voru sex fiskvinnsluhús á Ísafirði auglýst til sölu á einum og sama degi á síðum Morgunblaðsins. Ég segi það hreint út að flestir Vestfirðingar --- að vísu ekki allir --- hafa áhyggjur af atvinnumissi, sölu kvótans af svæðinu, auðum húsum sem seljast ekki, minnkandi tekjum fólks og sveitarfélaga, mitt í öllu góðæristalinu og þenslunni sem er vissulega á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Mér finnst að með stefnu sinni í kvótabraskskerfinu sé ríkisstjórnin að láta lagalega verndaða samkeppni kvótaeigenda ná heljar- og kyrkingartökum á byggðum landsins. Herra forseti. Ég hef aldrei verið andvígur því að fólk og fyrirtæki geti grætt en það sem nú er að gerast í kjölfar gjafakvótans til fárra Íslendinga verður aldrei réttlætt fyrir alþýðu manna. Hæstv. forsrh. vék í ræðu sinni að einkavæðingu viðskiptabankanna. Þar tel ég að við eigum að fara okkur hægt og ekki eigi að svo stöddu að selja fleiri bankastofnanir. Hlutafélagaformið ætti að vera nægileg trygging fyrir samkeppnisrekstri ríkisbankanna. Hvers vegna má ekki ríkissjóður eiga fyrirtæki sem skila arði árlega í ríkissjóð? Sú umhverfisumræða sem átt hefur sér stað hér á landi sýnir að engum er lengur sama þegar landnýting er fyrirhuguð undir mannvirki eða nýja vegi. Eðlilegast væri að umhverfismat réði landnýtingu en þegar slíkt mat liggur fyrir er ekki réttlætanlegt að hefta framgang mála enda farið að lögum. Sakir standa svo vegna Fljótsdalsvirkjunar að mjög óráðlegt er að hefjast þar handa án þess að umhverfismat fari fram. Annað væri að misbjóða viðhorfi þorra manna og bjóða hættunni heim. Ég vil hins vegar vara við að hefja jafnfáránlegt og misskilið náttúruverndartal og átti sér stað í svokallaðri rauðbrystingaumræðu þegar vegarlagning yfir Gilsfjörð var til umræðu fyrir nokkrum árum. Ég vil einnig halda því fram að ofverndun sjávarspendýra valdi okkur vaxandi skaða með hverju ári sem líður og við látum hræða okkur frá veiðum og eðlilegri nýtingu þeirra. Það er ekki sjálfgefið að fæðukeðjan í hafinu hér við land sé ávallt nægilega góð til fæðu á uppvaxandi fiskstofnum. Það er líka vissara fyrir okkur að forðast að halda því fram að hér sé afburðamarkviss fiskveiðistjórnun. Það er ekki hægt að lesa út úr skýrslum Hafrannsóknarstofnunar. Ekki leikur á því minnsti vafi að standa þarf vel að verki við endurskoðun á búvörusamningi og tryggja afkomu bænda ef íslenskur landbúnaður og dreifð byggð á að halda velli. Ég get vel tekið undir lokaorð hæstvirts forsætisráðherra um að hafa pólitískar orrustur snarpar en varla verður það nein skemmtiræða sem nú blasir við fólki í sjávarbyggðum. Lagasmíðina sem þeim vanda olli mætti að skaðlausu vanda betur ef traust fólksins til búsetu á landsbyggðinni á að vaxa á nýjan leik.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir talaði um fátæklega stjórnmálaumræðu og um rýra stefnuræðu. Hvernig var hennar eigin ræðu háttað og hver skyldi hlutur stjórnarandstöðunnar vera í fátæklegri umræðu? Það var lítið af uppbyggilegum atriðum í ræðu talsmanns Samfylkingarinnar og niðurrifið eitt sem þar kom fram. Talsmaðurinn gagnrýndi að lítið væri fjallað um stöðu Íslands meðal þjóðanna í stefnuræðu forsrh. en síðasta vetur þegar rætt var um öryggismál þjóðarinnar og stöðuna gagnvart ESB þá skilaði Samfylkingin auðu. Hún leyfir sér síðan að hnýta í ummæli um komandi lotu GATT-viðræðna sem sennilega verður sú mikilvægasta hingað til fyrir Ísland ef svo fer sem horfir að niðurgreiðslur í sjávarútvegi verða á dagskrá. Það er jafnframt eitt mikilsvægasta umhverfismálið á alþjóðavettvangi næstu missirin. Telji talsmaður Samfylkingarinnar umhverfismálin fyrirferðarlítil eða óskýr í stefnuræðunni þá hefur hún ekki lesið ræðuna til enda. Herra forseti. Í umræðum um sjávarútvegsmál ber fiskveiðistjórnunina jafnan hæst. Þetta er ekkert skrýtið þar sem fiskveiðistjórnunin skiptir okkur að sjálfsögðu afar miklu máli. Mál fiskvinnslunnar eru hins vegar ekki síður mikilvæg. Á hverju og einu tímabili eru því takmörk sett hversu mikinn afla við getum dregið úr sjó. Það skiptir því mjög miklu máli að fiskvinnslan auki verðmæti aflans sem mest og að við fáum sem hæst verð fyrir það sem auðlindin gefur. Grundvöllur þess að vinnslan geti náð þessu marki og að við fáum sem hæst verð fyrir aflann er að meðferð hans sé eins og best verður á kosið frá því fiskurinn er veiddur og þar til hann er kominn á borð neytandans. Gagnrýni á fiskveiðistjórnarkerfið hefur af sumum verið sett fram á þeim grundvelli að það veiki byggðirnar í landinu með því að skapa óvissu um framtíð byggðarlaganna vegna hugsanlegs kvótatilflutnings milli byggðarlaga. Reyndar hefur ekki verið sýnt fram á að kvótakerfið hafi valdið marktækt meiri breytingum á afla einstakra hafna en þekktist fyrir daga kvótakerfisins. Það breytir ekki því að óvissa getur hafa skapast hjá íbúunum þó ekki væri nema bara vegna umræðunnar. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort veik staða vinnslunnar á tilteknum stöðum geti ekki verið rótin að óvissunni ekki síður en umræðan um fiskveiðistjórnunina og þar með að almennt sterkari staða vinnslunnar styrki byggðirnar. Með ofangreint í huga hef ég ákveðið að skipa nefnd undir forustu Einars Kristins Guðfinnssonar alþm. til að meta hver staða fiskvinnslunnar er í dag, hvernig styrkja megi stöðu hennar og hverjir möguleikar hennar séu í framtíðinni til að skapa sem mest verðmæti úr þeim afla sem við fáum að landi. Því eru auðvitað takmörk sett hvað hið opinbera getur gert í þessum efnum en ég tel að yfirvöld hafi skyldu til að sýna frumkvæði í máli sem þessu, hvetja hagsmunaaðila og veita þann stuðning sem aðilar verða ásáttir um. Öllum má vera ljóst að neytandinn er sá sem valdið hefur á þeim mörkuðum sem við seljum vörur okkar á og hann er farinn að nota þetta vald sitt í æ ríkari mæli. Því er skynsamlegt fyrir okkur að vera fljót að bregðast við og vera undir það búin að veita neytandanum þá vöru og þjónustu sem hann óskar eftir. Í þessu sambandi tel ég þrennt skipta höfuðmáli. Í fyrsta lagi að atvinnugreinin sjálf setji sér reglur um hvernig hún telur að standa eigi að veiðum og vinnslu til þess að tryggja gæði vörunnar og sjálfbæra nýtingu náttúruauðlindarinnar. Til þessa hvatti ég eindregið á aðalfundi Fiskifélags Íslands í síðustu viku. Í öðru lagi að eftirlit hins opinbera sé skilvirkt og til þess fallið að uppfylla það hlutverk sitt. Með það í huga hef ég skipað nefnd til þess að endurskoða starfsemi Fiskistofu og skoðunarstofanna. Í þriðja lagi tel ég afar mikilvægt að koma upplýsingum á framfæri við neytendur á aðgengilegan hátt. Forveri minn sett af stað starfshóp fyrir tveimur árum til þess að koma á fót upplýsingaveitu á internetinu og opnaði ég hana í síðustu viku á aðalfundi Fiskifélagsins. Herra forseti. Í síðustu viku skipaði ég nefnd sem hefur það hlutverk að endurskoða og koma með tillögur til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Þessi nefnd er skipuð í samræmi við lög um stjórn fiskveiða og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og er formaður nefndarinnar Friðrik Már Baldursson hagfræðingur. Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Í starfi sínu ber nefndinni að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu. Þess skal gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni við auðlindir sjávar né heldur raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni. Varðandi samsetningu nefndarinnar og val á nefndarmönnum var haft í huga að nefndin væri ekki of fjölmenn, að nefndin væri samsett af kjörnum alþingismönnum ásamt fulltrúum utan þings og að bæði stjórnarmeirihluti og stjórnarandstaða ættu fulltrúa í henni. Ég hef lagt áherslu á að nefndin sé ekki samninganefnd í þeim skilningi að nefndarmenn eigi að semja sín á milli út frá eigin skoðunum heldur á hún að vinna tillögur til breytinga sem víðtækari sátt næst um en nú er innan þeirra marka sem ég nefndi áðan. Ég bind miklar vonir við að það takist farsællega.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hæstv. forsrh. kom víða við í ræðu sinni. Hann vék að mörgu en sagði fátt. Hann ræddi um þenslu, undirliggjandi verðbólgu og að nauðsynlegt sé að hægja á hjólum efnahagslífsins. Annan tón sló hann nú í vor þegar hann fullvissaði landsmenn um að viðvörunarorð okkar í Samfylkingunni hefðu við engin rök að styðjast, fram undan væri takmarkalaust góðæri með gnægtaborði fyrir alla. Hann ræddi um góða afkomu ríkissjóðs en skautaði yfir þá staðreynd að vegna mikilla lífeyrisskuldbindinga hefur ríkið verið að stórauka heildarskuldir sínar en ekki að greiða þær niður. Hann talaði um aðhald í ríkisfjármálum en lét þess að engu getið að rekstrarútgjöld ríkissjóðs og ríkisstofnana aukast hratt og launaútgjöld ríkisins vaxa langt umfram allar áætlanir. Hann minntist á umhverfisvernd á Íslandi en sagði jafnframt að þeir sem vilja að Fljótsdalsvirkjun gangist undir lögformlegt umhverfismat geri það í þeim tilgangi einum að slá pólitískar keilur. Hæstv. iðnrh. vék sérstaklega að okkur jafnaðarmönnum og átaldi okkur fyrir að vera ekki samkvæmir sjálfum okkur í þessu máli. Í upphafi þings sl. haust fluttum við frv. um virkjunarmál þar sem ein greinin var afdráttarlaus á þá lund að allar virkjanaheimildir sem framkvæmdir væru ekki hafnar við skyldu undantekningarlaust háðar umhverfismati. Þannig að þeir sem eru samkvæmir sjálfum sér erum við. Hæstv. forsrh. vék að meðaltalsaukningu kaupmáttar í landinu en hafði ekkert um þá að segja sem orðið hafa út undan og meðaltalið nær ekki til. Hann ræddi um nauðsyn á varfærni í tengslum við komandi kjarasamninga en lét þess að engu getið að hann sjálfur og ríkisstjórn hans hafa markað launastefnu eftir að kjarasamningum á almennum vinnumarkaði lauk sem valdið hefur allt að 70% aukningu á launakostnaði vegna einstakra starfsstétta í opinberri þjónustu. Í þessu umhverfi er launþegum á hinum almenna vinnumarkaði ætlað að sýna varfærni. Þessi launastefna ríkisstjórnarinnar náði ekki til lífeyrisþega og öryrkja sem setið hafa eftir með sárt ennið og ríkisstjórnin heldur áfram að skerða bætur til barnafólks þrátt fyrir hástemmd loforð Framsfl. um hið gagnstæða. Það loforð finnst nú hvergi þó leitað sé bæði með stækkunargleri og logandi ljósi. Hæstv. forsrh. vék að mörgu án þess að segja margt. Umhugsunarverðast er þó um hvaða mál hann kaus að þegja. Hann vék ekki einu einasta orði að einhverju mesta deiluefni innlendra samtímastjórnmála, fiskveiðimálunum, og því gegndarlausa óréttlæti að örfáir aðilar geti rakað til sín fjármunum með því að selja réttinn til að stunda fiskveiðar burtu frá byggðarlögunum. Þótt hann ræddi um alþjóðavæðingu og nauðsyn þess að nálgast það viðfangsefni með opnum huga hafði hann samt ekkert að segja þjóðinni um framtíðarstöðu Íslands í því fjölþjóðasamstarfi sem efst er á baugi í öllum Evrópulöndum nema hjá okkur, þ.e. á vettvangi Evrópusambandsins. Eftir honum er hins vegar haft á öðrum vettvangi að engar aðildarviðræður af hálfu Íslendinga muni verða á dagskrá svo lengi sem hann situr á stóli forsrh. Þar fylgir hann enn fordæmi Margrétar Thatcher sem setti þjóð sinni sams konar skilyrði með þeim alkunnu afleiðingum að Englendingar eru nú aðilar að Evrópusambandinu og Margrét Thatcher ekki lengur á valdastóli. Hæstv. forsrh. sagði í upphafsorðum sínum að nú þyrfti að leggja meginlínur af hálfu stjórnar og stjórnarandstöðu. Meginlínur stjórnarinnar eru hvorki skarpar né skýrt dregnar --- mikið talað en lítið sagt. Samfélag okkar Íslendinga hefur breyst meira á undanförnum tíu árum en dæmi eru um á jafnstuttum tíma í sögu lands og lýðs. Þær breytingar hafa ekki síst orðið fyrir tilverknað EES-samningsins sem m.a. hefur tryggt neytendum og launþegum ómetanleg félagsleg réttindi, stuðlað að aukinni samkeppni og opnara samfélagi en landsmenn hafa átt að venjast. Nýrrar stefnumótunar er þörf sem taki mið af nýjum aðstæðum. Fyrstu þingmálunum sem Samfylkingin flytur á þessu þingi er þannig stefnt gegn fákeppni og sérhagsmunum. Við teljum ekki, eins og forsrh. virðist gera, að hlutverk stjórnmálamanna eigi að vera að velja þá sem mega eiga og mega ekki eiga hlut í fyrirtækjum. Okkar hlutverk er að sjá svo um að skýrar og gagnsæjar leikreglur séu virtar í markaðsviðskiptum og tryggja þannig heilbrigða samkeppni, jafnrétti og frelsi neytenda. Við viljum að auðlindir Íslands, þar á meðal fiskimiðin, séu eign okkar allra og allir landsmenn hafi jafnan rétt til nýtingar á þessum auðlindum gegn sanngjörnu gjaldi. Við viljum endurmeta stöðu Íslands í alþjóðlegu samstarfi, hefja umræðu um aðild Íslands að Evrópusambandinu í þeim tilgangi að upplýsa þjóðina þannig að hún sé í stakk búin til að taka í þjóðaratkvæðagreiðslu ákvörðun um aðildarviðræður. Við viljum að allar framkvæmdir sem breyta ásýnd landsins, hverju nafni sem þær nefnast, séu háðar lögformlegu umhverfismati þar sem almenningi í landinu gefist kostur á að láta álit í ljós áður en ákvarðanir eru teknar. Við viljum að aldraðir og öryrkjar sem eiga nú alla sína afkomu undir einhliða ákvörðunum ríkisvaldsins fái samningsrétt um kjör sín og að ekki sé af hálfu ríkisins mótuð önnur og verri launastefna fyrir þessa hópa en starfsmenn ríkis og ríkisstofnana. Við viljum virkari fjölskyldustefnu, afnema tekjutengingu barnabóta, auka lýðræði og frelsi einstaklingsins, en umfram allt virkja alla Íslendinga til aukinnar þátttöku í samfélaginu með því í senn að auka áhrif og jafnframt ábyrgð hvers og eins. Herra forseti. Þetta viljum við í Samfylkingunni gera. Þingmál okkar í vetur og málflutningur okkar á Alþingi mun taka mið af því. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Á fyrstu áratugum þessarar aldar töldust Íslendingar í hópi fátækustu þjóða Evrópu. Nú í lok aldarinnar, aðeins nokkrum áratugum síðar, hefur sú breyting orðið á að Íslendingar teljast ekki aðeins meðal ríkustu þjóða Evrópu heldur meðal ríkustu þjóða allrar veraldar. Þetta er góður árangur, herra forseti. Þetta er í rauninni ótrúlegur árangur. Og það sem meira er, að nú við aldahvörf blásum við enn til sóknar til frekari velsældar fyrir íslenska þjóð. Þetta er ánægjuleg staða jafnvel þó nokkrar hjáróma raddir hv. stjórnarandstæðinga reyni að sannfæra okkur um annað. Þrátt fyrir þessa ánægjulegu stöðu þá eru víða úrlausnarefni sem blasa við í samfélagi okkar. Enginn vafi leikur á að mesta ógn við íslenskt samfélag í dag er fíkniefnaváin. Sölumenn dauðans svífast einskis til að koma eitri sínu á framfæri. Við heyrum óhugnanlegar fréttir af allt að niður í tólf ára fórnarlömbum þessara baróna. Börn, unglingar, fólk á öllum aldri verður fórnarlömb eitursins. Þessi óvelkomni gestur stingur sér niður hvar sem er, hvenær sem er, óháð efnahag eða stétt. Hverju fórnarlambi fylgir fjölskylda, ættingjar og vinir sem engjast í hjörtum sínum af uggi yfir heljartökum eiturlyfjanna á ástvinum sínum. Ég fullyrði að eiturlyfjaváin er mesta vandamál íslensks samfélags í dag. Þess vegna gerði Framsfl. það að einu stærsta kosningamáli sínu í síðustu alþingiskosningum. Það má hins vegar öllu sanngjörnu fólki vera morgunljóst að hvorki Framsfl. né nokkur annar stjórnmálaflokkur, eða þeir allir til samans, leysa þetta mikla vandamál einir og óstuddir. Framsóknarmenn hafa hins vegar bent á vandamálið sem brýnt úrlausnarefni samfélagsins alls. Hér þurfa allir að taka höndum saman með þann fasta ásetning að útrýma eiturlyfjum úr samfélagi okkar. Herra forseti. Hvað veldur því að einstaklingur ánetjast fíkniefnum? Ekkert einfalt svar er við þeirri spurningu enda hún viðkvæm og vandmeðfarin. Um er að ræða marga samverkandi þætti. Ég leyfi mér að halda því fram að rótin sé agaleysi í samfélaginu öllu. Ég leyfi mér að halda því fram að manngildi samfélagsins hafi að sumu leyti vikið fyrir auðgildi og veraldlegu gildismati. Afleiðingin er sú að hér ríkir um margt upplausn og rótleysi. Með sanni má segja að gömul og traust gildi fjölskyldunnar hafi látið undan velmegun og hagsæld. Þetta hefur gerst smám saman, ekki vísvitandi eða meðvitað, fremur sem hægfara þróun þar sem andvaraleysi hefur verið ráðandi. Til allrar hamingju bendir flest til þess að þjóðin sé að vakna upp við vondan draum og vilji bregðast við þeirri óheillaþróun sem orðið hefur á þessu sviði. Ég bendi m.a. á átakið ,,Reykjanesbær á réttu róli``. Ég nefni árangursríkar aðgerðir lögreglu og tollgæslu á síðustu vikum og dögum. Ég nefni störf vímuvarnaráðs og ég nefni þá ákvörðun ríkisstjórnar á síðustu tveimur til þremur mánuðum að verja hátt í 200 millj. kr. í þessu skyni. Síðast en ekki síst hljótum við enn fremur að vænta mikils af því nefndarstarfi sem Jónína Bjartmarz, fyrrverandi formaður samtakanna Heimilis og skóla, stýrir fyrir ríkisstjórnina, þar sem fulltrúar sex ráðuneyta samhæfa aðgerðir sínar. Nefndinni er ætlað að skila markvissum tillögum fyrir 1. nóv. nk. Ríkisstjórnin hefur með öðrum orðum þegar, þó skammt sé liðið frá kosningum, hreyft duglega við þessu mikilvæga máli. Herra forseti. Við skulum hins vegar hafa það hugfast að stjórnvaldsaðgerðir einar og sér munu aldrei duga til að uppræta fíkniefnavandann. Hér þurfa heimili, skóli og samfélagið allt að tala saman í þeim einarða ásetningi að kveða niður fíkniefnavána sem nú steðjar að. Við þurfum hugsanlega að endurskoða forgangsröðun í störfum okkar hér innan veggja, á heimilum, í skólum, fyrirtækjum og samfélaginu öllu. Við þurfum að skerpa á viðmiðum öllum og aga, ekki síst sjálfsaga og sýna í verki viljann til að fylgja þeim aga eftir. Aðgerðir ríkisstjórnar eru upphaf þess og táknrænar. Þetta er líklega brýnasta verkefni samfélagsins í dag þegar atvinnu- og efnahagsmál standa í þeim blóma sem raun ber vitni. Herra forseti. Ísland er eyríki. Við eigum með samstilltu átaki allra að geta orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að útrýma þeirri óværu sem fíkniefni eru á landi okkar. Fíkniefnalaust Ísland á að vera það markmið sem við setjum okkur með auknum aga í samfélaginu öllu, styrkri tollgæslu og löggæslu og hörðum dómum gegn sölumönnum dauðans. Það er verðugt verkefni okkar alþingismanna og annarra í þjóðfélaginu. Það er verkefni sem teygir sig langt upp fyrir alla flokkadrætti. Stríðið gegn sölumönnum dauðans er hafið og þeim á enga miskunn að sýna. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Nú flytur ein fimm manna fjölskylda á dag að jafnaði búferlum til Stór-Reykjavíkursvæðisins. Fólksfækkunin úti á landsbyggðinni heldur áfram af fullum þunga. Þetta er óheillavænleg þróun sem öll þjóðin tapar á. Um leið og hinar dreifðu byggðir missa fólk tapa þær lífskrafti sínum og visna upp. En á sama tíma og hús standa tóm vítt og breitt um landið er húsnæðisskortur og umferðaröngþveiti á suðvesturhorninu. Þar ríkir eins konar landnemaástand með miklum fórnarkostnaði fyrir samfélagið allt sem enginn óskar eftir. Það getur verið rétt að beita sértækum aðgerðum í einstökum byggðarlögum eða atvinnugreinum en heildarmyndin breytist ekki við það eitt. Það þarf fyrst og fremst almennar aðgerðir sem ná beint til einstaklinganna, beint til fólksins sjálfs sem tekur sínar eigin ákvarðanir án milligöngu stofnana, nefnda eða ráða. Herra forseti. Við verðum að rétta samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar. Eins og nú er ástatt bitnar skattlagning ríkisins mun harðar á þeim sem búa úti á landi og þurfa að keyra langar vegalengdir til að sinna daglegum skyldum sínum og sækja nauðþurftir. Kannanir Hagstofunnar sýna að fólk í dreifbýli eyðir miklum mun meira í rekstrarkostnað bifreiða sinna og þar af leiðandi greiðir landsbyggðarfólk miklum mun meira í skatt til ríkisins, en bifreiðaskattar og gjöld eru einir aðaltekjustofnar ríkissjóðs. Hluti af þessum fjármunum kemur aftur út á land sem vegir og vegabætur en meginhlutinn verður eftir í ríkiskassanum. Þessir skattar á samgöngur og flutninga leiða af sér hærra vöruverð og minni kaupmátt fyrir landsbyggðarfólk. Hér er hreinn og klár aðstöðumunur sem kemur einnig fram hjá fyrirtækjum úti á landi sem búa við lakari samkeppnisstöðu vegna hærri flutningskostnaðar og hærri skatta. Þennan mun er aðeins hægt að leiðrétta með því að veita heimilum og fyrirtækjum úti á landi sérstakan skattfrádrátt sem bætir fyrir þessa ójöfnu skattlagningu. Aðeins þannig getur landsbyggðin keppt á jafnréttisgrunni við suðvesturhornið um fólk og fjármagn. Þessa leið til jöfnunar ber að reyna. Við þurfum að leggja stóraukna áherslu á menntun og við verðum að mennta fólkið inn í samfélagið en ekki út úr því. Það þarf að færa framhaldsmenntunina og tæknimenntunina heim í byggðarlögin. Til greina gæti komið að stytta framhaldsskólann í þrjú ár og hafa kjarna hans almennan en tengja námið annars umhverfi, atvinnu og menningarlífi heimabyggðarinnar. Að því námi loknu tækju sérskólar, tækni- og háskólar, við. Það þarf að hefja sérskólana til vegs og virðingar. Fjölbrautaskólar úti um land eiga að efla tækninám sem atvinnulífið í viðkomandi byggðarlögum tekur fullan þátt í. Þetta er vel mögulegt. Um land allt er fjöldi ungs fólks sem ekki hefur fundið neitt við sitt hæfi í menntakerfi landsins. Til þessa fólks verðum við að ná. Fjarkennsla styrkir nám út um hinar dreifðu byggðir og ber að efla. En blekkjum okkur ekki. Hún getur aldrei komið í stað reglubundins náms. Menntun og þekkingariðnaður verður að byggjast upp og þróast vítt og breitt um landið í forsjá heimafólks en ekki þjappast á örfáa staði á landinu og vera rekin þaðan jafnvel eins og nýlendustefna gagnvart hinum dreifðu byggðum. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að skilið sé á milli beinna búsetutengdra aðgerða og þeirra sem snúa beint að rekstrarumhverfi einstakra atvinnugreina. Það ber að skoða bein búsetutengd framlög í einstaka héruðum og sveitum óháð þeirri framleiðslu eða atvinnu sem stunduð er. Með því stöndum við vörð um fulla byggð um land allt og þá samfélagslegu auðlind sem í henni felst. Góðir Íslendingar. Gera þarf stórátak í að bæta ástand sveitaveganna. Hér er um að ræða safn- og tengivegi sem eru leiðir skólabarna í daglegum akstri og lífæðar heilla atvinnugreina til flutninga og aðdrátta. Ég nefni þessa vegi sérstaklega því að þeir gleymast svo oft. Hæstv. forsrh. drap á margt sem gera mætti til búsetujöfnunar og í byggðaáætlun finnast fögur fyrirheit. En orðin duga skammt ef litlar gjörðir fylgja. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun í upphafi þessa þings leggja fram tillögur um róttækar og djarfar bráðaaðgerðir í byggðamálum sem við treystum á breiðan stuðning við. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð krefst tafarlausra aðgerða í byggðamálum. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan þegar hann var að tala um fiskvinnslu og verðmæti aflans, að við ættum að fá sem hæst verð fyrir aflann. Um það get ég verið honum sammála. En þar komum við einmitt að miklu deilumáli sem lítið hefur verið rætt og ég ætla að gera hér aðeins að umtalsefni. Deilumálið snýst um verðmyndunarkerfi í sjávarútvegi. Það snýst um þá forgjöf sem þeir sem kvótann hafa, hafa í þeim viðskiptum. Menn geta leigt frá sér aflaheimildir fyrir 100 krónur kílóið í þorski og þeir geta notað þá peninga til þess að fara inn á fiskmarkaðina og kaupa þar fisk í samkeppni við fiskvinnslu sem ekki gerir út skip. Það er ekki með nokkrum sanni hægt að segja að í þessum geira starfi menn eftir eðlilegum samkeppnisskilyrðum. Það var búin til forgjöf fyrir þá sem kvótann fengu á sínum tíma og þeir búa að því þegar þeim býður svo við að horfa að geta nánast drepið niður þær fiskvinnslur aðrar sem sækja hráefni sitt inn á fiskmarkað. Þar fyrir utan er verðmyndunarkerfið svo ófullkomið að þeir sem búa við svokallaða fasta fiskverðsamninga eru e.t.v. að fá um 60 kr. fyrir þorskkílóið þegar markaðirnir eru að borga allt upp í 160 kr. Það er ekki hægt að tala um að hér á landi eflist fiskvinnsla undir þessum kringumstæðum. Eingöngu þeir sem hafa fengið úthlutað aflaheimildunum geta nýtt þær sér til fjáröflunar, geta nýtt þær til að búa til óeðlilega samkeppni og til að gera það að verkum að þeir sem vilja og hafa, hæstv. sjútvrh., verið að búa til langmest verðmæti úr afla hér á landi --- þeir sem kaupa fiskinn af mörkuðunum --- hafa ekki samkeppnisstöðu á við hin fyrirtækin. Ég skora á sjútvrh. að láta skoða hvernig kaupin gerast á eyrinni að þessu leyti, hvernig stórfyrirtækin leigja stundum frá sér hundruð tonna af fiski og kaupa síðan í samkeppni við fiskvinnslur á fiskmörkuðunum og stjórna verðmynduninni. Þetta eru ekki eðlileg samkeppnisskilyrði, hæstv. sjútvrh. Fasteignir fólks víða á landsbyggðinni eru nú verðlitlar og seljast samt sem áður ekki. Þar er sjónarhorn fólks á góðærið allt annað en hæstv. forsrh. lýsti í ræðu sinni fyrr í kvöld. Kjör og framtíðarsýn landsbyggðarfólks er víða frekar döpur þrátt fyrir góðæri á heimili ríkisstjórnarinnar. Fólkið í sjávarbyggðum óttast að kjölfestan, fiskkvótinn og skipin verði seld í burtu. Þessi ótti er ekki ástæðulaus --- það sýna dæmin. Við höfum lengst af haft tvenns konar kvótakerfi í fiskveiðum, kvótakerfi stærri skipa og kvótakerfi svokallaðra smábáta undir 6 tonnum. Mörg byggðarlög hafa á ný náð vopnum sínum eftir að skip hafa verið seld úr byggðinni með því að dugandi sjómenn hafa róið á smábátum frá þeim stöðum sem misstu nánast allan atvinnurétt með sölu kvótans úr byggð. Í gildandi lögum um smábáta er búið að festa það ákvæði að þær tegundir sem áður hafa verið smábátum frjálsar skuli verða verslunarvara. Nógu alvarlegar afleiðingar hafa orðið af sölu kvóta úr byggð í stóra kerfinu. Hvað halda menn að gerist þegar verðmæti smábátakvótans fer upp og kemur líka á trillurnar í öllum fisktegundum sem þeir sjómenn veiða? Eru líkur á að einstaklingur sem allt í einu fær gylliboð um að selja trilluna sína og fiskikvótann fyrir 100--160 millj. standist þær freistingar? Eru líkur á að þær byggðir sem hafa náð vopnum sínum með útgerð smábáta muni standa af sér þær hremmingar sem eru í lögunum um stjórn fiskveiða smábáta í dag? Þetta ákvæði á að koma að fullu til framkvæmda 1. september á næsta ári. Það er nánast grín, hæstv. sjútvrh., að tala um að við séum að ná sáttum meðan við erum að auka verslun í kerfinu, jafnumdeilt atriði og það er í núverandi lögum. Það er nánast grín. Forseti Íslands ræddi í þessum sal við setningu Alþingis um hve varhugavert væri að veikja byggð frekar en orðið er. Hann minnti á rétt fólksins til að búa og starfa þar sem það vill búa. Vonandi verða þessi orð ráðherrum ríkisstjórnarinnar til umhugsunar og eftirbreytni á næstu missirum þó það verði ekki ráðið af orðum þeirra hér í kvöld.