Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hjörleifur Guttormsson (frh.): Herra forseti. Ég varð við tilmælum forseta hér um hádegi á laugardag að gera hlé á ræðu minni og hafði þá látið þess getið að ég ætti ekki langt mál eftir óflutt í þennan umgang a. m. k., en varð að sjálfsögðu við beiðni virðulegs forseta að hætta, þar sem ósk kom fram um það. Ég hafði áhuga á því að heyra í hæstv. forsrh. um vissa þætti málsins og þar sem hann er nú við umr., þá vænti ég að það geti orðið áður en gert er kvöldmatarhlé á þessum fundi virðulegrar deildar, en vegna samhengis málsins þætti mér vænt um að starfandi iðnrh. væri hér viðstaddur eins og við umr. fyrir hádegi á laugardag, þar sem málið sem ég er að ræða snertir hann að nokkru leyti og hans starfssvið.

Forseti verður víst að segja sem er að það horfir ekki vel með starfandi iðnrh. því að hann kom að máli við forseta rétt í þessu og sagðist þurfa að gegna sérstökum ráðherraskyldum nú einmitt á þessum tíma.

Já, það þykir mér lakara, virðulegur forseti, ef svo er. Þetta er enn svo, að hæstv. iðnrh. er ekki viðstaddur þrátt fyrir mjög ítrekuð tilmæli mín um að hann sé við umr. En ég ætla ekki að láta það hafa áhrif hér á mitt mál í bili, á meðan kannað er hvort hann gæti ekki verið hér á fundi, og þó að það væri innan ekki langs tíma. sem sagt áður en ég lyki máli mínu og þætti mér það betra, en virðulegur forsrh. gæti e. t. v. einnig leyst úr einhverjum þáttum sem ég ætlaði að hnykkja á hér í mínu máli. Ég vil í framhaldi af því sem ég ræddi síðast þegar umr. var frestað víkja hér að misskilningi. sem uppi hefur verið í sambandi við tilkostnað vegna álmálsins, sem dróst hér inn í umræður um Framkvæmdasjóð Íslands og er ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hér hljóðs. Ég vil þó segja það fyrst af öllu að ég er afar ánægður yfir því, eins og kom áður fram í mínu máli. að þessi mál hafa komið hér til umræðu og að fram hafa komið upplýsingar bæði varðandi tilkostnað á fyrri stigum og einnig nú upp á síðkastið í sambandi við þetta mál. Hins vegar hef ég þegar gert athugasemdir við þann talnalega samanburð, þó svo hann út af fyrir sig skipti ekki öllu máli í þessu máli, heldur sú málsmeðferð sem orðið hefur í tíð núv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál. Með eitthvað undarlegum hætti hefur verið dregið inn í þetta mál bréf sem ég undirritaði ásamt ráðuneytisstjóra iðnrn. 17. maí 1983. Frá því er greint í frétt Morgunblaðsins, án nokkurra skýrra tenginga samt við upplýsingar þar, s. l. laugardag, sem hafðar eru eftir gögnum sem hæstv. forsrh. afhenti, en sama bréf verður tilefni sérstakrar forsíðufyrirsagnar í NT þar sem segir, með leyfi forseta, í fyrirsögn: „Þóknanir vegna álsamninga skv. töxtum Hjörleifs“ og síðan segir feitletrað: „Greiðslur til Guðmundur G. Þórarinssonar og lögfræðilegra ráðunauta vegna álsamninganna voru gerðar skv. ákvörðunum um launagreiðslur sem teknar voru af Hjörleifi Guttormssyni níu dögum áður en hann lét af embætti iðnrh. árið 1983. Eftir þessum töxtum Hjörleifs hefur verið farið við greiðslur til ráðunauta við samningsgerðina.“ Hér er verið að setja mál fram með þeim hætti sem ég tel nú ekki sæmandi vera, síst af öllu ef viðkomandi fréttamenn hafa haft það bréf undir höndum sem hér er verið að vitna til og bæði þessi blöð virðast byggja á. Nú tel ég það ekki vera skynsamlegt endilega að vera að lesa upp embættisbréf, sem varða einstaklinga, hér á Alþingi nema sérstakt tilefni sé til, en vegna þess að þessu bréfi hefur verið dreift til fréttamanna tel ég ástæðu til að það komi hér fram. Þar mun vera um að ræða bréf, sem ég rita 17. maí 1983 Ragnari Aðalsteinssyni hrl., og þann sama dag var gengið frá ýmsum bréfum sem vörðuðu sama efni, þ. e. að ganga frá því að deilan um skattsvik álversins í Straumsvík mörg undanfarin ár skyldi skv. ósk Alusuisse ganga fyrir Alþjóðastofnunina til lausnar fjárfestingardeilum (ICSID). En Alusuisse hafði gert um það kröfu, sem það átti rétt til skv. aðalsamningi, að svo skyldi gert og ráðuneytinu var skylt að svara til um það og síðan að ganga frá því með hvaða hætti þetta mál skyldi ganga til þessa gerðardóms. Og ég bið menn að hafa í huga að í þennan gerðardóm fór málið aldrei fyrir tilverknað núv. ríkisstj. Núv. ríkisstj. hélt einmitt þannig á málinu að það var að kröfu Alusuisse tekið út úr þessum gerðardómi, út úr þessum skýrt afmarkaða farvegi sem álsamningurinn gerði ráð fyrir, og sett inn í flókinn þriggja nefnda farveg. Og það var þriggja mánaða umþóttunartími frá því að málið fór eða ósk um það eða viðurkenning kom frá íslenskum stjórnvöldum að þau höfðu ekkert við það að athuga að þetta færi í dóm. Bráðabirgðasamkomulagið fræga var gert í september 1983 til þess að málið festist ekki í þessum gerðardómi, en færi í þann farveg þriggja nefnda sem Alusuisse hafði gert tillögu um og sem endaði með sáttargerðinni frægu um greiðslu á 3 millj. dollara upp í ótilteknar kröfur íslenskra stjórnvalda í staðinn fyrir 10 millj. dollara kröfu um viðbótargreiðslu á framleiðslugjaldi sem var ákvörðuð af fjmrn. í aprílmánuði 1983. En bréfið sem ég vitna til og varðaði sem sagt þá lögfræðinga sem skyldu fara með málið, Ragnar Aðalsteinsson sem aðalmálafærslumann og ráðgjafa til aðstoðar, er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ráðuneytið vísar til starfs yðar sem lögfræðilegs ráðunauts iðnrn. í málefnum er varða Swiss Aluminium Ltd., allt frá árinu 1980 og starfa yðar sem lögfræðilegur ráðunautur viðræðunefndar íslensku ríkisstjórnarinnar við Swiss Aluminium Ltd. frá júlí 1981 til desember 1982. Ráðuneytið vísar enn fremur til lögfræðilegrar ráðgjafar yðar við rannsókn og endurskoðun á skattamálum Íslenska álfélagsins hf., sem fram fór á þessu tímabili, m. a. í samstarfi við breska endurskoðunarfyrirtækið Coopers & Lybrandt. Ráðuneytið skipar yður hér með til að vera lögmaður ríkisstjórnar Íslands í máli því sem Swiss Aluminium Ltd. hefur höfðað fyrir gerðardómi skv. 47. gr. aðalsamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd., dags. 28. mars 1966, með síðari breytingum og á grundvelli alþjóðasamnings um lausn fjárfestingardeilna milli ríkja og þegna annarra ríkja. Hjálagt fylgja í afriti telexskeyti Swiss Aluminium Ltd., dags. 29. apríl 1983, og svarbréf iðnrh. dags. 9. maí 1983, þar sem fallist er á að deila um yfirverð á aðföngum og um endurálagningu framleiðslugjalds á Íslenska álfélagið hf. verði lögð fyrir gerðardóm sem starfi á vegum Afþjóðastofnunar til lausnar fjárfestingardeilum (ICSID) á grundvelli ofangreinds alþjóðasamnings. Málflutningsumboð yðar nær til að koma fram fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands með fullt umboð í málinu og gefa þar nauðsynlegar málflutningsyfirlýsingar. Yður er jafnframt heimilað að stofna til þess kostnaðar sem telja verður eðlilegan vegna reksturs málsins. þar á meðal til að kaupa nauðsynlega sérfræðiaðstoð. Eftirtaldir aðilar hafa verið tilnefndir til að vera yður til aðstoðar við málareksturinn: Halldór J. Kristjánsson deildarstjóri, iðnrn., Árni Kolbeinsson deildarstjóri, fjmrn. og Charles J. Lipton lögmaður, New York. Ráðuneytið hefur með bréfum dags. í dag með vísun í 18. gr. reglugerðar gerðardómsins (ICSlD Arbitration rules) tilkynnt Alþjóðastofnuninni til lausnar fjárfestingardeilum og Swiss Aluminium Ltd. skipun yðar og tilnefningu aðstoðarmanna yðar og fylgja ljósrit af greindum bréfum rn. bréfi þessu. Með hliðsjón af umfangi og eðli málarekstursins hefur rn. ákveðið að þóknun fyrir málflutninginn verði sem hér segir: 1) Fyrir unninn dag utan Íslands sama gjald og greitt er gerðardómsmönnum skv. reglum Alþjóðastofnunarinnar til lausnar fjárfestingardeilum. 2) Fyrir unninn dag í Reykjavík 2/3 af þóknun í lið 1. 3) Útlagður kostnaður verði greiddur eftir framlögðum reikningum. 4) Dagpeningar á ferðalögum utan Íslands eins og tíðkast vegna ferða opinberra embættismanna.“ Ég vænti, herra forseti, að menn átti sig á því að skv. bréfi þessu er hvorki verið að ákvarða eitthvað um greiðslu eða þóknanir til baka aftur í tímann né verið að ákvarða eitt eða annað um þóknanir til annarra en þess sem ákveðinn hefur verið sem lögmaður ríkisstjórnar Íslands í þessu gerðardómsmáli fyrir tiltekinni umræddri stofnun í New York. Það er því gersamlega úr lausu lofti gripið að vera að tengja ákvörðun um þetta atriði þóknunum sem eftirfarandi ríkisstj. hefur ákvarðað og hæstv. núv. iðnrh. ákvarðað til sinna manna, þ. e. þeirra manna sem hann dró inn í málið eftir að það var tekið út úr gerðardómi og stofnaðar þar nefndir sem störfuðu um skeið, en sléttað var yfir allar saman og alla þeirra vinnu, um það gerð sátt gegn 3 millj. dollara greiðslum og samningur gerður sem hv. alþm. þekkja frá nóv. s. l., þar sem Alusuisse tókst það ætlunarverk sitt að kljúfa þetta mál, átökin um leiðréttingu á álsamningnum og greiðslur vegna brota á samningi á fyrra skeiði, kljúfa það mál upp þannig að ríkisstjórn Íslands stendur nú ekki með hálfkarað verk heldur réttara að segja hálfunnið verk, fyrri hlutann með þeim hætti sem alþm. þekkja, raforkuverð langt, langt undir framleiðslukostnaði til álversins, eftirgjöf frá gildandi skattareglum og ólokið endurskoðun á breyttu skattkerfi við álverið og svo hið mikla áhugamál ríkisstj., samninga um stækkun álversins, sem eru einhvers staðar úti í buskanum, nema hæstv. starfandi iðnrh. geti sannfært okkur hér um annað. Væntanlega heyrir hann mál mitt og getur þá greint frá því hvort þar sé að finna einhverjar nýjar upplýsingar um þann þátt mála að því er varðar samning um stækkun álversins, sem hæstv. iðnrh. gerði ráð fyrir að yrði lokið fyrir mitt þetta ár skv. frásögnum í blöðum ekki alls fyrir löngu, en þær hafa reyndar gengið mjög á misvíxl. Ég ætla svo alls ekki að fara út í neinn meting um þann tilkostnað sem varð á tíma fyrri ríkisstj. í sambandi við þetta mál, þá miklu vinnu sem í það var lögð að draga fram í dagsljósið þær yfirtroðslur sem átt höfðu sér stað um árabil af hálfu þessa samningsaðila, Alusuisse, við íslensku ríkisstj., og hins vegar þann tilkostnað sem þegar hefur orðið vegna málsmeðferðar núv. ríkisstj. Þær tölur geta menn virt fyrir sér og menn greinir eflaust á um hvers virði þau störf hafi verið sem unnin hafa verið á fyrri tíð og aftur í tíð núv. stjórnar. Ég ætla ekki að gerast neinn salómonsdómari í því máli, það verða menn að meta að athuguðu máli hver fyrir sig, hvers virði þau störf og verk voru og hvernig menn meta þá stöðu sem málið nú er í. En ég vakti athygli á því í máli mínu á laugardag að sá sérkennilegi eða athyglisverði háttur er á hafður við framreikning á kostnaði, launagreiðslum og þóknunum, af hálfu ráðh. í núv. ríkisstj. að nota lánskjaravísitölu til framreiknings. Og ég spyr hæstv. forsrh.: Telur hann þetta eðlilega viðmiðun í þeim gögnum sem hann afhenti og vill hann hlutast til um að slík viðmiðun verði tekin upp um kaup og kjör fyrr en seinna í samningum við launafólk á Íslandi? Ég vil líka taka það fram, vegna þess að þessi samanburður er fram reiddur og verið er að búa til tölur og fyrirsagnir um þessi efni, að ef sömu aðferð yrði beitt á svar sem hæstv. iðnrh. reiddi hér fram vegna fsp. frá Geir Gunnarssyni, í síðasta mánuði að ég hygg, ég hef það reyndar hér, það er lagt fram 24. maí, ef beitt er þannig framreikningsaðferðum, þá er tilkostnaður vegna þeirra nefnda sem þar var verið að svara til um ekki innan við 30 millj. kr., 29–30 millj. kr. heldur vel yfir 40 millj. kr., ef menn vilja viðhafa slíkan samanburð, sem ég vísa á bug, með framreikningi skv. lánskjaravísitölu nema hún verði upp tekin í sambandi við greiðslur á launum og þóknunum í landinu af núv. stjórnvöldum. Ég fæ það út með yfirferð skv. lánskjaravísitöluformúlunni að til samninganefndar um stóriðju hafi verið greiddar 38 millj. kr. af núv. ríkisstj. frá 1. júní 1983 til ársloka 1984, ég held að ekkert sé tiltekið um tilkostnað á árinu 1985, en hann er hér hvergi inni í myndinni, og vegna stóriðjunefndar að auki 2.5 millj. kr. eða samtals 40.5 millj. Þá er ekkert meðtalið af þeim tilkostnaði sem orðið hefur vegna leitar að útlendum samstarfsaðilum í Kísilmálmvinnslunni hf. sem svör komu um við fsp. frá hv. þm. Guðmundi Einarssyni hér fyrr á þinginu. þar sem hann innti eftir kostnaði vegna þeirra mála, og þar er sérstaklega færður undir eignaraðildarviðræður tilkostnaður sem svarar skv. sömu vísitöluviðmiðunum 2.4 millj. kr. Þetta eru því tæplega 43 millj. vegna þessarar erlendu stjóriðjustefnu ríkisstj. og viðræðnanna við Alusuisse skv. þeirra eigin viðmiðunum, tæpar 43 millj. kr. En eins og ég segi, þetta er ekki meginatriði málsins. Meginatriðið í sambandi við álmálið er hvernig farið var með þau gögn og upplýsingar og þá stöðu sem byggð var upp í tíð fyrri ríkisstj., hvernig á því máli hefur verið haldið af núv. ríkisstj. Þar hefur ekki verið haldið til haga þeirri stöðu Íslands sem fyrir lá að mínu mati og allrar stjórnarandstöðunnar, nema kannske Bandalags jafnaðarmanna, eins og atkvæði féllu hér um álsamningana endurskoðaða í nóvember síðla á liðnum vetri. Þetta, virðulegur forseti, ætla ég að láta nægja í sambandi við þetta efni þó að mörgu mætti þar við bæta. Ég sé ekki ástæðu til þess hér að etja kappi við hæstv. forsrh. eða hæstv. starfandi iðnrh. um aðra þætti málsins þó að full ástæða væri vissulega til þess. En ég vil vekja athygli á því að hæstv. forsrh., sem gaf tilefni til umr. um þessi efni undir þessum dagskrárlið hér, svaraði ekki ýmsum spurningum sem ég beindi til hans í umr. um þróunarfélag. Ég vil leyfa mér að rifja það upp og ég vænti að hæstv. forsrh. hafi gefið þeim spurningum gaum ekki síður en öðrum, spurningum eins og þessari um skiptingu á rannsóknar- og þróunarfjármagni upp á 50 millj. kr. sem ríkisstj. gerði ráð fyrir og hét til rannsóknar- og þróunarstarfsemi á þessu ári. Ég tók eftir því að hæstv. ráðh. skrifaði niður þá fsp. hér í umr. um fyrra dagskrármál um þróunarfélag. en svör hef ég engin fengið. Ég innti hæstv. ráðh. einnig þar eftir hvenær hefði verið skipuð nefnd varðandi fiskeldismálin sem sjútvrn. og landbrn. hafa verið að togast á um í tvö ár. Hæstv. sjútvrh. greindi frá því hér í umr. í apríl að forsrh. væri að skipa nefnd í þau mál. Ég bað hæstv. ráðh. um að upplýsa hverjir sætu í þeirri nefnd og hvenær hún hefði verið skipuð. Ég spurði hæstv. ráðh. líka um það í þessari umr. hver væri afstaða Framsfl. til hinnar erlendu stóriðjustefnu núv. hæstv. iðnrh., hver væri afstaða hans til þeirra óska Sjálfstfl.. ef marka má hæstv. iðnrh. sem talsmann flokksins, að koma helst kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði alfarið í hendur útlendinga. Ætlar Framsfl. að taka undir það? Ætlar hann að taka undir það að þetta fyrirtæki verði að meirihlutaeign í höndum útlendinga, ef það einhvern tíma kemst á laggirnar. sem litlar horfur hafa verið á til þessa undir forustu núv. hæstv. ríkisstj. Ég vil svo bæta hér við að lokum máli sem snertir það sem hér er verið að ræða og fyrri dagskrármál, þar sem lagt er til í frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands að mál þetta heyri undir forsrh. eins og þríburafrv. öll sömul. Ég hef þegar gert það að umtalsefni að ég telji það ekki skynsamlega ráðið, en væntanlega telur núv. hæstv. ríkisstj. það óhjákvæmilegt og rétt. að halda þannig á máli. En inn í stjórnarsáttmála og endurskoðaðan stjórnarsáttmála var, ef ég man rétt, tekið ákvæði um það að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands. Ég tók þátt í því fyrir hönd míns þingflokks að fara yfir drög að frv. til l. um Stjórnarráð Íslands. skýrslu þar að lútandi frá sérstakri nefnd á vegum hæstv. ríkisstj.. sem enginn stjórnarandstæðingur var skipaður í, en til kvaddir fulltrúar frá stjórnarandstöðuflokkunum á síðasta sumri til að fara yfir tillögur þar að lútandi, upphaflega skilað til hæstv. forsrh. frá svonefndri stjórnkerfisnefnd 15. nóvember 1983, og síðan ýmsar tillögur og hugmyndir í framhaldi af því. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Hvar er þetta mál statt? Hefur ríkisstj. gefist upp við þetta verk? Ég tel að þetta mál sé mjög mikilsvert. að reyna að koma betri skipan á málefni stjórnarráðsins, þar sé verulega mikil þörf uppstokkunar. breytingar á verkaskiptingu ráðuneyta og samstarfi ráðuneyta og samsetningu málaflokka í höndum einstakra ráðh. Ég gat tekið undir ákveðnar hugmyndir, þó engan veginn allar, í þeim drögum sem kynnt voru stjórnarandstöðunni í ágúst á s. l. sumri. Hvar er þetta mál statt? Hefur því ekkert miðað, hæstv. forsrh.? Ég ætla ekki hér að taka tímann til að ræða æskilegar breytingar, sem ég gæti haft um talsvert mál, varðandi Stjórnarráð Íslands. En ég tek það líka fram að fyrir utan breytingar á Stjórnarráði Íslands til eflingar stjórnarráðsins í margri grein, sem ég tel nauðsynlegar. er hitt þó ekki síður nauðsynlegt, að efla aðstöðu Alþingis til starfa, efla möguleika alþm. til verka hér á Alþingi og í tengslum við löggjafarstörfin. Það væri mál út af fyrir sig, en það geri ég ekki hér að umræðuefni. Ég spyr svo að lokum undir lok míns máls, virðulegur forseti, hæstv. starfandi iðnrh.: 1. Hvað getur hann hér upplýst um samninga vegna kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, sem mjög hefur verið til umræðu um langt skeið, og hugsanlegar framkvæmdir við það fyrirtæki? Fyrst hæstv. iðnrh. sjálfur er nú floginn út í heim og er hér ekki til svara, þá getur sá sem á málum heldur e. t. v. eitthvað um þetta upplýst. 2. Hvað getur hæstv. starfandi iðnrh. upplýst um samninga varðandi skattareglur, en þeim átti að ljúka 1. júní s. l. skv. samkomulaginu við Alusuisse sem knúið var upp á Alþingi og alþm. létu sig hafa að samþykkja hér í nóvember s. l.? 3. Hvað líður samningaumleitunum um stækkun álversins í Straumsvík, sem ekki er mitt áhugamál en hefur verið draumsýn núv. hæstv. ríkisstj. um langan tíma? Þann 14. maí s. l. sagði hæstv. iðnrh. um það efni að hann gerði ráð fyrir sérstökum formlegum samningafundi um það mál fyrir lok maímánaðar s. l. Hefur sá fundur átt sér stað? Hver er staðan í því máli? Herra forseti. Það gæti verið ástæða af minni hálfu til mun ítarlegri umræðu um þessi efni, en ég hef fyrir mér dagskrá þessa fundar upp á 16 mál, upp á 16 mál í höndum Nd. en Ed. með 5 mál. Stjórnarandstaðan hefur ekki beitt sér fyrir því sumarþingi sem hér stendur fyrir. Það er annarra verk að við sitjum hér 18. júní frammi fyrir löngum málalista um stórmál sem enn eru óafgreidd af hálfu Alþingis. Ég vænti þess að vinnubrögðin af hálfu hæstv. ríkisstj. geti farið eitthvað batnandi því að þótt ég sé reiðubúinn til þess að sitja hér sumarið allt á þingi, ef ríkisstj. telur það nauðsynlegt, þá tel ég það ekki til fyrirmyndar fyrir Alþingi að lengja starfstíma þess með þeim hætti sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Ég vek nefnilega athygli á því að verkefni alþm. liggja víðar en í fundarsetu hér innan löggjafarsamkomunnar þó hún sé líka mikilsverð. Verkefni alþm. eru líka að þreifa stöku sinnum á slagæðum þjóðlífsins utan veggja Alþingis og þar er um nokkuð langan veg að fara fyrir suma okkar sem erum þm. fyrir þau kjördæmi sem fjærst liggja Reykjavík.



Herra forseti. Vegna spurninga hv. þm. vil ég í fyrsta lagi taka fram að það bréf sem hann nefndi hér og Morgunblaðið vísar til m. a. var ekki afhent af mér. Ég var ekki með það hér s. l. föstudag, en hef fengið það í hendur nú. Í öðru lagi vil ég taka það fram, sem ég hafði áður reyndar nefnt, að ég afhenti þessi gögn aðeins eftir að ég var fullvissaður um að eitt dagblaðið væri þegar búið að fá þessi gögn og þá sá ég ekki ástæðu til að neita öðrum um þau. Í þriðja lagi vil ég taka það fram að ég er hv. þm. sammála um það að samanburður á grundvelli lánskjaravísitölu er ekki eðlilegur. Ég tel hins vegar eðlilegt í þeirri vinnu sem ráðuneytin eru nú að láta vinna að þetta sé framreiknað á einhverjum eðlilegum grundvelli. Ég skal ekki segja hver hann á að vera. Ég hef aðeins reynt að gera mér grein fyrir því hvort einhver annar samanburður væri eðlilegur og hef að vísu engar óyggjandi upplýsingar um það, en mér er sagt að hann sé erfiður t. d. á taxta lögfræðinga sem miði yfirleitt taxta sinn við hagsmuni þeirra aðila sem þeir starfa fyrir. Mér er þó sagt að til sé einn taxti og það er sá tímataxti sem þeir nota þegar þeir flytja mál fyrir Hæstarétti. Það er út af fyrir sig fróðlegt að sá taxti var 1. júní 1981 311 kr. á klukkutímann en er nú 1380, eða hefur hækkað um 443% eða 1 á móti 4.43, en lánskjaravísitalan 1 á móti 4.59 svo að það er bitamunur en ekki fjár á lánskjaravísitölunni og þessum taxta, sem sagt klukkutíma taxta hæstaréttarlögmanna. En ég endurtek að ég er alls ekki viss um að það sé heldur eðlilegur samanburður. Út af þeim öðrum spurningum sem hv. þm. nefndi vil ég svo segja það um fiskeldisnefndina að ég ákvað að bíða með hana þar til sú vinna, sem Rannsóknaráð hefur verið að vinna, lægi fyrir, þ. e. skýrslan lægi fyrir. Ástæðan var sú að ég átti síðla vetrar og núna í vor viðtal við marga aðila, sem að þessum fiskeldismálum koma, og mér varð ljóst að það eru mjög skiptar skoðanir um alla skipan þeirra mála. Ég kynnti mér einnig starf Rannsóknaráðs og eftir að mér var ljóst að þar var mikil vinna í gangi ákvað ég að bíða eftir skýrslunni sem ég hef nú fengið á mitt borð. Ég gat því miður ekki sótt fund sem um hana átti að vera og var haldinn eftir því sem ég best veit. En ég geri ráð fyrir því að unnt verði að skipa þessa nefnd nú mjög fljótlega. Hins vegar vil ég taka fram út af þessu máli að mér varð ljóst, bæði eftir þessi viðtöl og reyndar fyrr, að það er ekkert í lögum sem hindrar að fiskeldisstöðvar séu settar á fót. Það gilda um þær reglur skv. svokölluðum veiðilögum, þ. e. lögum um veiði vatnafiska. Slíkar stöðvar þurfa að fá samþykki veiðimálastjóra og það hefur ekki staðið á því þegar ákveðnum skilyrðum, sem fisksjúkdómanefnd setur, er fullnægt. Ég er fullviss um að það er í raun og veru ekkert í gildandi lögum sem stendur í vegi fyrir framkvæmd þessara mála. Hins vegar er ljóst að það eru önnur atriði sem hindra. Þau eru kannske fyrst og fremst fjárhagslegs eðlis. Mjög mikils fjármagns er þörf til þessara mála og það var af þeirri ástæðu m. a. sem ég bað Seðlabanka, Jóhannes Nordal að athuga sérstaklega þessi mál og fékk frá honum greinargerð í síðustu viku. Um 50 millj. kr. til rannsókna. Þegar lánsfjárlög verða nú samþykkt, sem ég geri ráð fyrir í Ed. í kvöld, þá eru þessar 50 millj. til ráðstöfunar og ég vil taka það fram, að fyrir liggur tillaga frá Rannsóknaráði ríkisins um skipan sérfræðinefndar til að meta umsóknir o. s. frv. Þetta var lagt fyrir ríkisstj. í vetur, ég held ég megi segja í febrúarmánuði, og engar athugasemdir gerðar við þessar hugmyndir og hefur framkvæmdastjóra Rannsóknaráðs, eftir því sem ég best veit, verið tjáð að ekkert væri til fyrirstöðu af ríkisstj. hálfu að þetta verði framkvæmt eins og þar var lagt til. Það er hins vegar menntmrh. að ákveða hvenær auglýst verður eftir umsóknum. Ég lýsi minni persónulegu skoðun, að ég hef ekkert talið því til fyrirstöðu að gera það jafnvel fyrir nokkru þótt fjármagnið sé ekki til ráðstöfunar fyrr en lánsfjárlög hafa verið samþykkt. Og í frv. til lánsfjárlaga nú er gert ráð fyrir því að ríkissjóður taki þetta 50 millj. kr. lán og veiti Rannsóknaráði það í þessu skyni. Ég vil taka það fram að ég lít svo á að í framtíðinni sé óhjákvæmilegt að koma á fót rannsóknasjóði, eins og reyndar hefur æðilengi verið talað um, hjá Rannsóknaráði þannig að sá sjóður geti tekið formlega við fjármagni. Þetta er ætlað til rannsókna, til nýsköpunar í atvinnulífi eins og menn þekkja. Frv. um stjórnarráðið er tilbúið á mínu borði, en sú ákvörðun var tekin að leggja það ekki fram á þessu þingi því að áliðið var orðið þings og næg verkefni fyrir þinginu. Ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði lagt fram í haust. Mikið hefur verið í því unnið en því miður ekki náðst samstaða verð ég að segja um ýmsar breytingar, sem ég taldi æskilegar í stjórnarráðinu, þótt mikilvægar breytingar séu í þessu frv. Um álsamningana, bæði um skattamálin og stækkunina, ef ég leyfi mér að svara því því að ég hygg að ég sé eins inni í því eins og hæstv. viðskrh., er það að segja að þeir samningar hafa verið í fullum gangi en þó miðað seint. Ég hygg að þeir sem hafa komið nálægt slíkum viðræðum þekki það að þær eru tímafrekar og því miður hefur ekki náðst niðurstaða eins og gert var ráð fyrir að yrði um mitt þetta ár. Hún liggur ekki fyrir í dag. Um afstöðu Framsfl. til stóriðjumála, þá er hún óbreytt. Framsfl. leggur áherslu á að við Íslendingar höfum virk yfirráð yfir stóriðju og leggjum á það áherslu að þegar um er að ræða stóriðju af stærð eins og t. d. kísilmálmfyrirtækið er, þá eigi Íslendingar að hafa meiri hluta þegar í upphafi. Við teljum koma til greina í einstökum tilfellum að þannig sé gengið frá málum að Íslendingar eignist öruggan meiri hluta á ákveðnum tíma. Þetta er óbreytt okkar stefna eins og hún hefur verið undanfarin ár. Og mér er ekki kunnugt um það út af fyrir sig að neinn ágreiningur sé um þetta innan ríkisstj. þó að einstakir ráðherrar kunni að hafa lýst öðrum persónulegum skoðunum.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða efnislega um þetta frv., heldur ætla ég að minnast hér á frétt sem kom í sjónvarpinu s. l. föstudag í framhaldi af því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ræddi um hér á laugardagsmorgun. Í frétt frá sjónvarpinu á föstudagskvöldið síðasta kom þessi frétt, með leyfi forseta: „Meðal annars var frv. um Framleiðsluráð afgreitt til Ed. og höfðu framsóknarmenn fallið frá flestum brtt. sínum.“ Ég reyndi á laugardaginn að ná í Ólaf Sigurðsson, sem flutti þessa frétt, og eftir mikla fyrirhöfn tókst mér loks að ná í hann og óskaði eftir því að þessi frétt yrði leiðrétt þar sem fyrir henni væri enginn fótur. Ég spurði hann hvort hann hefði ekki kynnt sér þau skjöl sem fram hefðu komið hér á Alþingi í sambandi við þessa afgreiðslu. Nei, hann hafði ekki gert það. Ég spurði hann hvernig stæði þá á því að hann hefði flutt þessa frétt. Trúverðugur maður sagði mér, var svarið. Ég spurði hann hvort hann vildi gefa mér upp nafnið á þessum trúverðuga manni. Nei, hann vildi það ekki. Ég endurtók ósk mína um að hann leiðrétti þetta. Hann sagði að það væri svo mikið af fréttum á laugardagskvöldið út af samningunum að hann gæti ekki komið því við. Ég sagði við hann að mér sýndist að væri hægt að gera þetta með tveimur setningum. Nú eru liðin þrjú kvöld frá þessu atviki og sjónvarpið hefur ekki enn þá séð ástæðu til að verða við þessari beiðni. Ég verð að víta svona vinnubrögð,, víta fréttaflutning sem er settur fram á þennan hátt og síðan er þverskallast við að leiðrétta fréttina. Það getur öllum orðið á. En þeir eiga að leiðrétta og biðja afsökunar á svona fréttaflutningi. Það eru að vísu fleiri dæmi um slíkan fréttaflutning t. d. í sjónvarpi. Ég ætla þó ekki að fara frekar út í þau mál hér, en er tilbúinn að ræða þau síðar og hef fyrir mér sérstakar fréttir af tveimur málum sem eru á þann veg að það er afskaplega erfitt að liggja undir slíkum fréttaflutningi. Ég ætla ekki að hafa þetta meira. En ég vonast til þess að Ríkisútvarpið, hljóðvarpið og sjónvarpið, sem á að vera hlutlaust í sínum fréttaflutningi vandi sínar fréttir betur en það virðist stundum gera og reyni að virða það hlutleysi sem því ber að ástunda.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. forsrh. fyrir svör við þeim fsp. sem ég rifjaði hér upp og hann hafði ekki séð ástæðu til að svara áður í umr. m. a. um þróunarfélag. Ég hefði fagnað því ef hann hefði haft sama hátt á varðandi það mál sem hér hefur borið á góma sérstaklega, í sambandi við og í tengslum við álmálið sem svo er kallað. Ég hef margítrekað það að ég er ánægður með að upplýsingar komu fram um öll þau efni sem einhverju varða innan stjórnkerfisins. Ég tel að þær eigi að vera sem aðgengilegastar og reyndi fyrir mitt leyti sem ráðh. að koma upplýsingum á framfæri bæði við alþm. og fjölmiðla um þau verk sem verið var að vinna innan iðnrn., og var raunar talsvert undan því kvartað sums staðar að það bærist allmikið á borð manna af upplýsingum. En það tel ég raunar vera eina af skyldum framkvæmdavaldsins að tryggja það að löggjafarsamkoman hafi sem gleggstar upplýsingar um það sem er að gerast þar á bæ. þó að vissulega hljóti það að vera matsatriði hverju sinni varðandi stöðu mála hversu hratt slík upplýsingamiðlun fer fram. Talsvert vantar á það í okkar stjórnkerfi að til séu ákveðnar reglur um það t. d. hvenær skjöl séu aðgengileg öllum. Um það þyrftu að vera mun ákveðnari reglur. Raunar eru engar reglur mér vitanlega um það hvenær skjöl eru aðgengileg og birt varðandi alla þætti mála, einnig það sem á hverjum tíma er flokkað undir ríkisleyndarmál. Menn gætu tekið sér til nokkurrar fyrirmyndar t. d. bandaríska löggjöf og venjur að því leyti, þar sem sitthvað sem varðar utanríkisstefnu og utanríkismál Íslands hefur loksins verið dregið fram í dagsljósið vegna upplýsingaskyldu og reglna þarlendis í sambandi við birtingu á gögnum eftir ákveðinn tíma. Mig minnir að aðalreglan sé 25 ár. Hér kom af hálfu hæstv. forsrh. fram ákveðið það sjónarmið að lánskjaravísitala væri ekki eðlileg viðmiðun í framreikningi eins og haldið hefur verið á málum af núv. hæstv. ríkisstj. Var það út af fyrir sig athyglisverð játning. Það kom líka fram varðandi fiskeldisnefnd, sem ég hélt að væri að störfum. að sú nefnd hefur aldrei verið skipuð. Engin slík nefnd er að störfum til að móta opinbera stefnu í fiskeldismálum. Þá vitum við það. En margt er þar að gerast sem hefði átt að vera stjórnvöldum hvatning til þess að taka fast og ákveðið á málum af sinni hálfu í sambandi við þennan umrædda vaxtarbrodd í íslensku atvinnulífi, þar sem verulegum upphæðum er ráðstafað til uppbyggingar á fyrirtækjum. Sama gildir um rannsóknarfé, 50 millj. Það er greinilega ekki einu sinni farið að auglýsa. þó komið sé bráðum fram á mitt ár, eftir umsóknum í þetta fjármagn, sem ríkisstj. hefur heitið til rannsóknar- og þróunarstarfa. Það ásamt fleiru sýnir okkur hversu illa er á málum haldið í rauninni af stjórn sem á síðasta sumri blés í herlúðra í sambandi við nýsköpun í atvinnulífinu, að við skulum hér í júnímánuði vera enn þá að fjalla um frv. sem eiga að vera undirstaða aðgerða á þessu ári.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1288, um frv. til l. um viðskiptabanka. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á fundum sínum og fengið til fundar við sig fulltrúa viðskrn., bankaeftirlits Seðlabankans og fulltrúa viðskiptabanka, bæði ríkisbanka og hlutafélagabanka, svo og fulltrúa frá Sambandi íslenskra bankamanna. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. mælir með samþykkt frv. að samþykktum breytingum sem hann flytur á sérstöku þingskjali. Að meirihlutaálitinu standa Páll Pétursson, Þorsteinn 1'álsson, Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal og Kjartan Jóhannsson með fyrirvara, en hann flytur brtt. á sérstöku þingskjali. Minni hl. skilar séráliti og flytur einnig brtt. Með þessu frv. er verið að steypa í einn lagabálk lagaákvæðum um viðskiptabanka og samræma reglur sem um viðskiptabankastarfsemi gilda, og hverfa frá þeirri skipan að einstakir bankar starfi fyrst og fremst í þágu ákveðinnar atvinnugreinar. Það er álit meiri hl. nefndarinnar að með þessu móti verði bankarnir hæfari til þess að sinna þörfum atvinnulífs og einstaklinga. Helstu breytingar sem hér er um að ræða eru þær sem ég hef hér getið um, að bankarnir eru ekki lengur bundnir við ákveðna atvinnugrein og viðskiptabankar starfa nú eftir almennum reglum. Það þarf ekki lengur sérstaka löggjöf til þess að stofnsetja banka, en þeim eru sett ný skilyrði t. a. m. varðandi greiðslu hlutafjár sem skv. lögunum á að vera 100 millj. kr. Bankarnir sem nú eru starfandi fá fimm ára aðlögunartíma til að fullnægja þessum skilyrðum. Ljóst er að hlutafélagabankar þurfa að auka hlutafé sitt til þess að þessum skilyrðum verði fullnægt. Að því er varðar bankaútibú þá eru þau ekki lengur háð leyfum ráðh. eins og verið hefur, en á hinn bóginn er kveðið svo á að bókfært verð þeirra fasteigna sem viðskiptabankinn notar undir starfsemi sína megi ekki nema hærri fjárhæð en sem svarar 65% af eigin fé bankans. Eins og aðstæður eru í dag hefur þetta í för með sér, þrátt fyrir ákvæði um frelsi til stofnunar útibúa, að aðeins einn viðskiptabanki hefur svigrúm til þess að stofna útibú. Aðrir bankar hafa hærra hlutfall af eigin fé bundið í fastafjármunum til starfsemi sinnar og þurfa því að þessum lögum samþykktum að losa um eignir eða auka eigið fé til þess að fullnægja þessum ákvæðum. Aðeins einn banki hefur svigrúm, og það mjög takmarkað, til stofnunar nýrra útibúa. Heimildir bankastjóra viðskiptabanka til að sitja í stjórnum annarra stofnana eða atvinnufyrirtækja eru verulega takmarkaðar. Með þessu frv. er einnig staðfest sú skipan sem nú gildir varðandi nokkurn sjálfsákvörðunarrétt viðskiptabanka við ákvarðanir vaxta og þjónustugjalda. Viðskiptabankar hafa rétt til þess að versla með erlendan gjaldeyri. Í reynd hefur sú skipan orðið á að bankarnir hafa fengið leyfi til að versla með gjaldeyri og það er ekki lengur bundið við ákveðnar bankastofnanir eins og áður var. Þá er það merka nýmæli hér að finna að viðskiptabönkum er heimilt að kaupa hlut í almenningshlutafélögum. Hér er um nýja heimild að ræða sem auðveldar bönkunum þjónustu við atvinnulífið og þátttöku í uppbyggingu þess. Þess er krafist með lögunum að eigið fé viðskiptabanka nemi 5% af niðurstöðutölu efnahagsreiknings skv. nánari reglum sem um getur í lagafrv. Hér er um nýmæli að ræða sem á að stuðla að því að almennar reglur gildi um bankana og auknar kröfur eru gerðar um styrkleika þeirra. Þetta frv. miðar því að því að tryggja að hér starfi einungis bankar sem hafa raunverulegan grundvöll til þess. Með þessu er einnig verið að auka öryggi innistæðueigenda. Eins og mál standa í dag munu allir starfandi viðskiptabankar fullnægja þessu skilyrði. Í frv. er einnig gert ráð fyrir því að styrkja endurskoðun bankanna, bæði innri endurskoðun og enn fremur er gerð sú krafa að ráðh. skipi sérstakan löggiltan endurskoðanda sem skoðunarmann fyrir hvern ríkisbanka. Þetta eru helstu breytingar sem um getur í frv. Í meðförum nefndarinnar komu ýmsir fleiri þættir til umfjöllunar m. a. sá sem lýtur að hagsmunum innistæðueigenda. Það varð niðurstaða meiri hl. nefndarinnar að þrátt fyrir ákvæði um nýjar eiginfjárkröfur væri rétt að tryggja hagsmuni innistæðueigenda enn frekar með stofnun sérstaks tryggingarsjóðs viðskiptabanka, og eru fluttar um það brtt. á sérstöku þingskjali. Þá komu í nefndinni einnig til umræðu heimildir banka til erlendrar lántöku og skilgreining á 2. málsgr. 2. gr. frv. þar sem segir: „Ríkissjóður ber ábyrgð á öllum skuldbindingum ríkisviðskiptabanka. Til þess að taka lán erlendis án tryggingar í sjálfs sín eigum þarf ríkisviðskiptabanki sérstaka lagaheimild hverju sinni.“ Í álitsgerð sem dr. Ármann Snævarr fyrrverandi hæstaréttardómari ritaði um lagaheimildir ríkisbanka til lántöku erlendis skýrir hann þetta ákvæði sem verið hefur í lögum. Niðurstaða hans er sú að ákvæðið feli í sér takmörkun á ábyrgð ríkissjóðs að því er varðar lántökur ríkisviðskiptabanka erlendis þegar lagaheimild til lántöku liggur ekki fyrir og lán eru tekin án þess að hlutaðeigandi banki veiti tryggingu í sjálfs sín eigu. Nefndin tekur undir þessa skýringu og telur jafnframt að erlendar lántökur ríkisviðskiptabanka séu háðar ákvæðum 12. gr. laga nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, sbr. þó 10. gr. sömu laga. Rétt er að taka það fram að bæði minni hl. og meiri hl. nefndarinnar voru á einu máli um þessa skýringu á 2. málsgr. 2. gr. laganna. Það kemur fram í nál. meiri hl. Einnig var fjallað sérstaklega um starfsmannaráð. Meiri hl. telur að stofnsetning ráða af því tagi eigi ekki að ráðast af lagafyrirmælum heldur í samningum við bankastarfsmenn. Um þetta atriði hefur þó Kjartan Jóhannsson sérstakan fyrirvara. Þá ræddi nefndin það álitaefni að starfsemi viðskiptabanka kæmi til umræðu á Alþingi árlega með sérstakri skýrslugjöf. Meiri hl. n. telur að við meðferð Alþingis á frv. til l. um Seðlabanka Íslands komi til álita með hvaða hætti skuli setja ákvæði sem kveði svo á að ársskýrsla Seðlabankans, er hafi m. a. að geyma upplýsingar um starfsemi viðskiptabanka, sé lögð fyrir hvert reglulegt Alþingi. Hér er m. ö. o. lagt til að þessu álitaefni verði vísað til meðferðar seðlabankalaga þegar þau verða lögð fyrir Alþingi og afgreidd, en ekki talið rétt af meiri hl. hálfu að taka ákvæði um þetta inn í lög um viðskiptabankana. Ég ætla þá að gera grein fyrir þeim brtt. sem meiri hl. flytur á þskj. 1289. Þar er í fyrsta lagi um að ræða viðbót við 5. gr. frv., að aftan við 3. málsgr. bætist: „Ráðh. skal breyta lágmarksfjárhæð hlutafjár skv. þessari grein í hátt við almennar verðlagsbreytingar. Fjárhæðinni skal þó ekki breytt nema efni sé orðið til breytingar sem nemur a. m. k. 20% frá því breyting var síðast gerð. Lágmarksfjárhæðin skal jafnan standa á heilu hundraði þúsunda kr. og taka gildi við upphaf árs.“ Hér er m. ö. o. verið að tryggja að sú lágmarkskrafa sem gerð er til hlutafjár breytist í hátt við almennar verðlagsbreytingar þó að ráðh. ákveði þær breytingar. Ekki var talið rétt að láta breytingar af þessu tagi taka gildi eftir fyrir fram ákveðnum vísitölureglum. Í öðru lagi er um að ræða breytingu við 8. gr., að 1. málsl. 2. málsgr. orðist svo: „Ákvæði XVII. kafla laga um hlutafélög gilda um þær umboðsskrifstofur sem settar eru á stofn skv. 1. mgr. en að öðru leyti setur ráðh. nánari reglur um starfsemi þeirra að fengnum tillögum bankaeftirlitsins, þ. á m. sem skilyrði fyrir leyfisveitingu og afturköllun leyfisins ef starfrækslan brýtur í bága við settar reglur.“ Hér er fyrst og fremst um það efnisatriði að ræða að möguleiki er ótvíræður til þess að afturkalla starfsleyfi umboðsskrifstofu ef aðstæður eru þær að ástæða sé til skv. þeim lagareglum sem umboðsskrifstofurnar starfa eftir. Í þriðja lagi er brtt. við 21. gr. 4. málsgr. Lagt er til að málsgreinin orðist svo: „Bankaráð mótar stefnu bankans í vaxtamálum og setur að fenginni umsögn bankastjórnar og bankaeftirlits almennar reglur um lánveitingar bankans.“ Hér er um það efnisatriði að ræða að bankaráð mótar skv. þessu stefnu bankans, en ekki almenna stefnu eins og kveðið er á um í frv. Enn fremur er hér um þá viðbót að ræða, sem frv. gerði ekki ráð fyrir, að setja eigi ákveðnar reglur um lánveitingar bankans. Í nefndinni urðu allmiklar umræður um það efni. Uppi voru hugmyndir um að setja ákveðnar og fastmótaðar reglur um lánveitingar þannig að einstakir bankar mættu ekki lána einstökum viðskiptamönnum umfram ákveðið mark með einhverri viðmiðun, annaðhvort við eiginfjárstöðu eða aðra viðmiðun. Þegar nánar var að gætt kom í ljós að mjög erfitt er um vik að setja í lög fastmótaðar reglur af þessu tagi bæði vegna þess að sú aðstaða er uppi að fyrirtæki eru af ólíkri stærð og ljóst að það gæti valdið verulegum erfiðleikum og eins vegna hins að aðstaða einstakra banka er mjög ólík í þessu efni. Það kom fram í meðferð málsins að a. m. k. tveir af hlutafélagabönkunum hafa sett sjálfum sér reglur af þessu tagi. En það þótti rétt eigi að síður að gera þá breytingu á frv. að bankaráð skyldi setja almennar reglur um lánveitingar og sníða þær þá við þær aðstæður sem mögulegar og raunhæfar eru í hverju falli. Tillögur nefndarinnar gera ráð fyrir að bankaráð setji þessar reglur að fenginni umsókn bankastjórnar og bankaeftirlits. Hæstv. viðskrh. hefur flutt á þskj. 1320 brtt. sem gerir ráð fyrir því að bankaráð setji þessar reglur, að fenginni umsögn bankastjórnar, en sendi þær síðan til bankaeftirlits. Á bak við þennan tillöguflutning liggur það sjónarmið að ekki sé rétt að gera bankaeftirlitinu skylt að veita umsögn um reglur af þessu tagi fyrir fram, áður en þær eru settar, sem það þarf síðan að hafa eftirlit með. Það er auðvitað álitaefni en í raun og veru er ekki neinn grundvallarmunur á tillögu nefndarinnar að þessu leyti og þeirri brtt. sem hæstv. viðskrh. hefur flutt og fullkomið athugunarefni að þannig sé gengið frá málinu að ekki komi til hagsmunaáreksturs á milli tvenns konar hlutverks bankaeftirlitsins, þ. e. almenns leiðbeiningarhlutverks og svo hins hlutverksins: að hafa nákvæmt eftirlit með starfsemi bankanna. Í fjórða lagi er gerð till. um breytingu á 26. gr. frv. Lagt er til að í 2. mgr. falli út orðin: „að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti“ og greinin orðist þá svo: „Viðskiptabönkum og öðrum, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, er einum heimilt að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar.“ Í fimmta lagi er breyting við 28. gr. sem felst í því að fella niður tilvísun til 30. gr. frv., en það er 6. brtt. nefndarinnar að efnisákvæði 30. gr. falli niður og í staðinn komi ný 30. gr. sem hljóði svo: „Viðskiptabanki getur starfrækt veðdeild innan bankans.“ Að vísu eru engin þau ákvæði í frv. sem mæla gegn því að banki stofnsetji eða starfræki sérstaka veðdeild innan bankans, en með þessu ákvæði er með ótvíræðum hætti tekið fram að þær heimildir eru fyrir hendi. Nefndinni þótti rétt að þessar heimildir kæmu með ótvíræðum hætti fram í frv. Í sjöunda lagi er svo breyting við 36. gr. sem leiðir af því að efnisatriði 30. greinar falla niður, en þar er ekki um að ræða aðra efnisbreytingu. Í áttunda lagi er breyting á 42. gr. sem gerir ráð fyrir að 2. mgr. þeirrar greinar falli niður. Þá er í samræmi við það sem ég hef áður greint frá till. um að nýr kafli komi inn í frv., IX. kafli, um tryggingarsjóð viðskiptabanka. Ákvæði um hann eru svohljóðandi: „Tryggingarsjóður viðskiptabanka er sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins með sérstakan fjárhag og hefur það markmið að tryggja full skil á innlánsfé þegar skipti á búi viðskiptabanka ber að skv. 1. mgr. 47. gr. Stefnt skal að því að heildareign tryggingarsjóðs nái 1% af heildarinnlánum viðskiptamanna bankanna á innlánsreikningum. Í þessu skyni skal hver viðskiptabanki greiða eigi síðar en 1. mars ár hvert gjald til tryggingarsjóðs er nemi allt að 0.15% af heildarinniánum skv. nánari ákvörðun ráðh. Yfirstjórn tryggingarsjóðs er í höndum viðskrh. og skal hann setja nánari ákvæði um sjóðinn í reglugerð, s. s. skipan stjórnar og verksvið hennar, ávöxtun á fé sjóðsins og tilhögun greiðslna úr sjóðnum er tryggi eigendum innlánsfjár sem skjótasta endurgreiðslu innlána þegar úrskurður um töku bús viðskiptabanka til skipta er genginn.“ Síðan er till. um viðbót við ákvæði til bráðabirgða svohljóðandi: „Innan eins mánaðar frá gildistöku laga þessara skal viðskrh. setja reglugerð um tryggingarsjóð viðskiptabanka. Ráðh. er heimilt að fela Seðlabanka Íslands vörslu sjóðsins.“ Þá er loks till. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. á sérstöku þskj., 1299, þar sem gert er ráð fyrir því að við ákvæði til bráðabirgða bætist nýr liður er orðist svo: „Innan fimm ára frá gildistöku laga þessara skulu hluthafar í hlutafélagsbönkum, sem starfandi eru við gildistöku laga þessara, fullnægja skilyrðum 2. mgr. 5. gr.“ Hér er um það að ræða að í 2. mgr. 5. gr. eru tæmandi taldir þeir aðilar sem gerst geta og geta verið hluthafar í bönkum. Nú hagar svo til að í einhverjum bankanna sem nú starfa er eignaraðild með þeim hætti að þar eru félög aðilar að hlutafélögunum sem ekki eru taldir upp í þessari mgr. Með þessu ákvæði til bráðabirgða er ráð fyrir því gert að þessi félög fái frest til þess í fimm ár að laga hlutafjáreign sína að nýju lögunum, þannig að þau fullnægi skilyrðum 2. mgr. 5. gr. Hér kemur auðvitað til álita að hafa annan hátt á því að það er ekki markmið með flutningi frv. að takmarka á neinn hátt eignaraðild þeirra félaga sem nú eru aðilar að hlutafélagabönkum við framtíðarskipan skv. nýjum lögum. Ef mönnum þykir nauðsynlegt að skipa þessum málum með öðrum hætti, þannig að með ótvíræðum hætti verði tryggt að þessi félög geti haldið áfram eignaraðild sinni, þá kemur það fyllilega til álita af hálfu meiri hl. n. Ég hef þá lokið, herra forseti, að gera grein fyrir nál. og þeim brtt. sem meiri hl. flytur.



Herra forseti. Eins og fram kemur af þskj. hef ég undirritað með fyrirvara það nál. sem hv. 1. þm. Suðurl. var einmitt að gera grein fyrir. Ég má kannske rifja það upp að við 1. umr. um þetta mál gat ég þess að ég teldi þetta frv., eins og það lá þá fyrir, til verulegra bóta, teldi það framfaraspor. Ég gerði þó ýmsar athugasemdir, að mig minnir í um 20 liðum, við skipan bankamála og bankamálalöggjafar hjá okkur, bæði að því er varðaði viðskiptabankana og aðra þætti, ekki síst það sem veit að Seðlabanka Íslands. Í samræmi við þessi sjónarmið lagði ég síðar fram brtt. Bæði í þeim brtt. og því sem ég sagði við 1. umr. málsins lagði ég mjög þunga áherslu á eitt atriði, tryggingu innlánsfjár. Það var kannske veigamesta atriðið í þeim flokki athugasemda minna sem fjallaði um viðskiptabankana. Þessar brtt. mínar varðandi frv. til laga um viðskiptabanka hafa nú verið til umfjöllunar í fjh.- og viðskn. og það ánægjulega hefur gerst að ýmsar þeirra hafa hlotið hljómgrunn í nefndinni. Meiri hl. nefndarinnar stendur að ýmsum brtt. sem einmilt eru í samhljóðan við þær brtt. sem ég hafði flutt og ég hef ástæðu til að ætla að sumar þeirra séu þess eðlis að nefndin öll styðji þær í reynd. En áður en ég vík að þeim brtt. sem nú hefur verið gengið frá vil ég rifja upp stuttlega hverjar þær brtt. voru sem ég flutti sérstaklega. Það var í fyrsta lagi að herða nokkuð ákvæðin að því er varðaði leyfisveitingu þegar settar væru á stofn umboðsskrifstofur. Um þetta atriði hefur tekist fullt samkomulag í nefndinni, hún hefur tekið þessa brtt. ef svo má segja, upp á sína arma. Ég vil því, herra forseti, leyfa mér að draga til baka þessa brtt. á þskj. 773, það er fyrsti liður,  Í öðru lagi gerði ég tillögu um að bankaráð ákvæðu innlána- og útlánaflokka þá sem í gildi væru hjá bankanum og hvaða reglur og ákvæði skyldu gilda um þá. Ég vil rifja upp í þessu sambandi að skv. fyrirliggjandi frv. er gert ráð fyrir því að innleiða aukið frjálsræði hjá viðskiptabönkunum til þess að ákveða kjör, þ. á m. vexti á inniánum og útlánum sínum. Í þessu sambandi þótti mér eðlilegt að það væri þá hlutverk bankaráðsins að ákveða hvaða kjör væru í boði og það lægi þannig opinberlega fyrir af hálfu bankaráðsins hvað hér væri um að tefla. Ætti það að gilda bæði að því er varðar innlán og útlán. Ég er enn sömu skoðunar og þegar ég lagði fram þessa tillögu. Ég tel að í þessu felist ákveðið aðhald þegar við erum að stíga það frjálsræðisspor sem frv. gerir ráð fyrir að þessu leyti eins og það liggur nú fyrir. Þessi tillaga hefur ekki verið tekin upp í áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. og stendur hún því óhögguð frá minni hálfu. Í annan stað gerði ég ráð fyrir því að við 4. mgr. 21. gr. bætist ný mgr. á þá lund að þrátt fyrir ákvæði c-liðar 1. mgr. skuli ráðh. heimilt að fresta stofnsetningu allra nýrra útibúa um eins árs skeið ef hann telji nauðsyn þar til bera. Hér er um það að ræða að skv. þessu frv., ef að lögum verður, verður það á valdi bankaráðanna að ákveða hvar skuli stofnsett eða rekin útibú. Fram undir þetta og enn í dag er það ekki á valdi bankanna heldur er sótt um það. Hér fer fram leyfisveiting af hálfu Seðlabankans með blessun viðskrh. - eða öfugt um það hvort menn geti fengið að stofnsetja eða reka útibú. Skv. þessu frv. á að innleiða frjálsræði. Af minni hálfu var þetta ákvæði hugsað sem öryggisatriði, um leið og menn væru að stíga það skref til frjálsræðis sem hér um ræðir, nefnilega að ef sérstakar aðstæður kæmu upp væri heimild til handa þeim ráðh. sem fer með bankamál að frysta, ef ég má svo segja, ástandið eins og það væri á ákveðnum tíma, að fresta stofnsetningu allra nýrra útibúa. Ég ætla ekki að fara út í útlistun á því hvaða aðstæður gætu leitt til þess að talið væri eðlilegt eða rétt að gera það en ég taldi skynsamlegt að ákvæði af þessu tagi væri í lögum og yrði þá eitt yfir alla að ganga. Ráðh. gæti ekki valið úr einstök útibú heldur yrði beinlínis um frystingu á ástandinu að ræða, um eins árs skeið hið mesta, meðan menn væru að átta sig á hlutunum. Þessi tillaga hefur sem sagt ekki verið tekin upp í álit meiri hl. fjh.- og viðskn. og stendur því óhögguð og ég óska eftir að hún gangi til atkvæða, herra forseti. Í þriðja lagi flutti ég tillögu um starfsmannaráð. Hv. 1. þm. Suðurl., frsm. nefndarinnar, gat þess að meiri hl. hefði ekki talið ástæðu til þess að binda það í lögum, þó að hann væri að ýmsu leyti hlynntur því að starfsmannaráð gætu verið starfandi í bönkunum. Hér er ekki um víðtæk ákvæði að ræða, sem ég geri tillögu um að fari inn í lögin, aðeins eina grein stuttlega orðaða sem tryggir það að starfsmannaráð séu hvarvetna starfandi. Síðan geta menn ákveðið frekari verkaskiptingu að eigin vild. Ég er enn þeirrar skoðunar að eðlilegt sé og rétt að í lögum séu ákvæði af þessu tagi. Þessi tillaga stendur því óhögguð af minni hálfu. Ég minni á í þessu sambandi að í ýmsum bönkum í grannlöndum okkar er það meira að segja svo að starfsmenn hafa æði víðtæk áhrif að því er þetta varðar og víða er það svo að menn setja upp starfsmannaráð. Ég held að í svo stórum stofnunum sem bankarnir eru sé nauðsynlegt að það sé fyrir hendi. Í fjórða lagi lýsti ég þeirri skoðun minni við 1. umr., og það kemur fram í 4. tillöguliðnum í brtt. mínum, að ég teldi að viðskiptabankar ættu ekki að fá heimild til þess að kaupa hlutabréf í hlutafélögum sem ekki tengdust bankastarfsemi. Rökin voru ákaflega einföld. Í fyrsta lagi virtist mér augljóst að þá gæti komið upp hagsmunaárekstur innan bankastjórnarinnar milli þeirra fyrirtækja sem bankinn ætti hlut í og þeirra sem hann ætti ekki hlut í. Í annan stað eru þessi ákvæði af því tagi að einungis er heimilt að kaupa hlutabréf í stórum fyrirtækjum, svokölluðum almenningshlutafélögum, og þar er greinilega verið að mismuna milli stórra og lítilla fyrirtækja. Þessi tillaga stendur því óhögguð. Fimmti töluliðurinn varðaði það að ársreikningi skyldi fylgja sundurliðað yfirlit yfir launagreiðslur, bifreiðakostnað, risnukostnað o. fl. Um þetta gilda nýsamþykkt lög frá Alþingi, líklega tveggja frekar en þriggja ára gömul, en skv. frv. eins og það liggur nú fyrir er gert ráð fyrir að nema þetta úr lögum. Að vísu hafa verið gefnar yfirlýsingar um að eitthvað hliðstætt yrði sett í reglugerðir, en með því að lögin hafa svo nýlega verið sett og hér er í raun um almannaaðhald að ræða, þá tel ég eðlilegt að þetta haldist í lögum eins og það nú er. Sjötti liðurinn varðaði það að í hlutafélagabanka skyldi ráðh. skipa einn skoðunarmann rétt eins og hann gerir í ríkisviðskiptabanka. Í grannlöndum okkar ýmsum er það svo að ríkisstj. eða ráðh. sá sem fer með bankamál tilnefnir í stjórnir bankanna einn fulltrúa alveg án tillits til þess hver eigandinn er. Það er hluti af almannaaðhaldinu, það er hluti af því aðhaldi sem hið opinbera telur nauðsynlegt, og ég vitna m. a. til Noregs í þessum efnum. Ég vildi ekki ganga svo langt en ég taldi að það gæti verið eðlilegt og ekkert því til fyrirstöðu að einn af endurskoðendum allra banka væri tilnefndur af ráðh., en ekki einungis að því er ríkisviðskiptabankana varðar. Ég er enn sömu skoðunar og þessi tillaga stendur því óhögguð. Í sjöunda lagi koma allmargar tillögugreinar sem varða tryggingarsjóð hlutafélagsbanka. Það eru tillögur um að bæta við allmörgum greinum um þennan tryggingarsjóð. Eru það nýjar 51., 52., 53., 54., 55., 56., 57., 58., 59. og 60. gr. í þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Nú hefur það ánægjulega gerst eftir umræður í nefndinni, sem er þó reyndar allt of óvenjulegt, að skynsemin hefur orðið ofan á, þannig að þessi hugmynd hefur verið tekin upp í till. meiri hl. fjh.- og viðskn. í styttra formi, og ekki hef ég á móti því að formið sé styttra. Fyrir því hefur 1. þm. Suðurl., frsm. meiri hl., gert grein. Þetta ákvæði er mjög einfalt. Það er beinlínis um það að tryggingarsjóður af þessu tagi skuli vera starfandi, hvaða greiðslur skuli til hans renna og hvaða hlutverk hann hafi, nefnilega það markmið að tryggja full skil á innlánsfé þegar skipti á búi viðskiptabanka ber að vegna þess að hann sé gjaldþrota, og jafnframt að setja skuli reglur til að tryggja sem skjótasta endurgreiðslu innlána þegar þetta ber upp á. Ég vil nú vona að það að þetta skref skuli verða stigið verði til þess að til þess þurfi aldrei að grípa að nota þennan sjóð. Öryggi innlánsþega og traust þeirra á innlánsstofnunum muni vaxa svo mjög að til þess þurfi ekki að koma. En þess vegna, herra forseti, dreg ég til baka allar þær tillögur sem eru undir þessum 7. lið a, og fjalla um 51.–60. gr.

Brtt. 773,7?

Brtt. 7. a er sú sem ég hef verið að lýsa, já. En jafnframt hefur þá verið gert ráð fyrir ákvæði til bráðabirgða um það að viðskrh. skuli setja reglugerð um þennan tryggingarsjóð innan eins mánaðar frá gildistöku laganna. Ég tel satt best að segja að hér hafi mjög mikið áunnist sem ástæða sé til að fagna alveg sérstaklega. Í 7. lið b gerði ég ráð fyrir nýrri grein, 61. gr., um að ríkisviðskiptabankarnir greiði sérstaka þóknun til ríkissjóðs vegna þess að tryggingarsjóðurinn, eins og ég hafði sett hann upp, sneri einungis að hlutafélagabönkunum en þóknunin til ríkissjóðs væri vegna ríkisábyrgðar þeirrar sem ríkisviðskiptabankarnir njóta. Þessi grein er þá líka óþörf, herra forseti, og b-liðurinn jafnframt dreginn til baka. Þá gerði ég ráð fyrir XI. kafla sem varðaði endurskoðun fjárhæða. Þetta efnisatriði hefur líka verið tekið upp í tillögur meiri hl. fjh.- og viðskn., reyndar í 1. tölulið þeirra tillagna. Það varðar heimild og skyldur ráðh. til þess að endurskoða fjárhæðir í samræmi við almennar verðlagsbreytingar í landinu. Hér er fyrst og fremst um að ræða þá fjárhæð sem ætlast er til að gildi sem lágmarkshlutafé ef stofnsetja skal banka. Þessi tillaga er þess vegna líka dregin til baka, c-liður undir 7. tölulið, ný 62. gr. Í áttunda lagi gerði ég tillögu um það að Alþingi skyldi skera úr um það að Útvegsbanki og Búnaðarbanki yrðu sameinaðir í einn banka. Það hefur oft verið um þetta rætt. Ég tel að ekki sé hægt að leysa úr því öðruvísi en með samþykkt Alþingis. Sú tillaga stendur, herra forseti. Hins vegar er 9. liðurinn, varðandi ákvæði til bráðabirgða um aðild að tryggingarsjóði, dreginn til baka þar sem ég tel að það form sem nú sé að komast á geri þá tillögugrein jafnframt úrelta. Í þessu máli flutti hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir tvær brtt. Önnur varðandi 19. gr., um að þar bættust við orðin „að fengnu samþykki ráðh.“ Þetta varðar launakjör bankastjóra. Má vera að það geti verið til bóta og var þetta þó ekki ítarlega rætt í nefndinni. Í öðru lagi flutti Jóhanna brtt. um að á eftir 27. gr. kæmi ný grein á þá lund að heildarskuldbindingar eins viðskiptaaðila við viðskiptabanka mættu ekki nema meira en 35% af bókfærðu eigin fé bankans og sama skyldi gilda um heildarskuldbindingar skyldra aðila. Hér er um að ræða málefni sem hv. 1. þm. Suðurl. gerði mjög að umræðuefni hér áðan og sagði að rætt hefði verið ítarlega í fjh.- og viðskn. Það var reyndar rætt mjög ítarlega líka í bankamálanefnd á sínum tíma, en hvorki í bankamálanefndinni né heldur í fjh.- og viðskn. gátu menn sameinast um það að finna hinar réttu prósentutölur eða treystu sér til að binda þetta svo fast sem þarna er ráð fyrir gert við ákveðna prósentutölu þó að það væri að ýmsu leyti mjög æskilegt til þess að fá skýrar línur. Þess vegna var leitað annarra leiða til að koma þessum sjónarmiðum á framfæri og það atriði kemur fram í 3. tölul. brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1289. Þar er gert ráð fyrir því að bankaráð móti stefnu bankans í vaxtamálum og setji að fenginni umsögn bankastjórnar og bankaeftirlits almennar reglur um lánveitingar bankans. Hér er bankaráði fengið það hlutverk og eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Suðurl. þá hafa ýmsir bankar hér gert þetta. Þetta mun líka vera viðtekið víða erlendis eftir því sem ég best veit. Þessar reglur yrðu síðan að mótast í tímans rás og til þess að móta þær mundu fara fram skoðanaskipti milli bankanna, sparisjóðanna reyndar líka, og bankaeftirlitsins. Aðstæður eru mismunandi í hinum ýmsu bönkum og á hinum ýmsu þéttbýlisstöðum en ég er sannfærður um það að menn munu finna góða lausn á þessu máli. Og að því leyti er með þessari tillögugrein, eins og hún stendur hér frá meiri hl. fjh.- og viðskn., komið til móts við þau sjónarmið sem birtast í brtt. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þó að ekki sé hér eins fast að orði kveðið og í tillögum Jóhönnu þá er þó komið til móts við það sjónarmið, og ekki bara hennar sjónarmið að því er þetta varðar, heldur sjónarmið sem hafa verið uppi í bankamálum um langa hríð, sjónarmið sem hafa verið rædd mjög í sambandi við bankalöggjöf og bankastarfsemi. Hæstv. viðskrh. hefur svo aftur flutt tillögu um annað orðalag á þessari grein sem ég tel alls ekki eins farsælt og það sem meiri hl. n. hefur gert tillögu um. Hæstv. viðskrh. gerir ráð fyrir því að ekki skuli fengin umsögn bankaeftirlitsins, heldur skuli ákvarðanir bankaráðsins sendar bankaeftirlitinu eftir að þær hafa verið teknar. Eins og tillögugreinin er nú orðuð af hálfu fjh.- og viðskn. eru bankaráðin vitanlega að öllu leyti ábyrg fyrir því hvaða reglur þau setja. Þau eiga að fá umsagnir m. a. frá bankaeftirlitinu, leiðsögn, skulum við segja, en þau bera hina endanlegu ábyrgð. Að því leyti eru þessar tillögur samhljóða. En ég tel nauðsynlegt, ekki síst með tilliti til reynsluleysis okkar í þessum efnum og þess að bankaráðin hafa mörg hver ekki vanist því að setja sér slíkar reglur, að þau fái að njóta þess að bankaeftirlitið láti í té umsögn áður en frá málunum er gengið, að þau njóti leiðsagnar. Ég vil einmitt leggja til að bankaeftirlitinu sé skylt að veita slíka umsögn um þær hugmyndir sem uppi eru af hálfu bankaráðsins um það hverjar reglurnar skuli vera. Ég vil ekki að bankaeftirlitið sé gjörsamlega stikkfrí og geti svo komið á eftir og sagt: Þetta var allt saman ómögulegt hjá ykkur. Það finnst mér að liggi í tillöguflutningi hæstv. viðskrh. þar sem í hans tillögu felst að bankaeftirlitinu sé ekki skylt að veita umsögn. Ég tel að hér sé ekki um neinn árekstur að ræða milli leiðbeiningar- og eftirlitshlutverks þess sem bankaeftirlitið hlýtur að eiga að hafa. Ég skal ekki fara öllu fleiri orðum um þetta á þessu stigi, en eins og meiri hl. gekk frá þessari tillögu tel ég að hún sé til verulegra bóta og muni verða til þess að hér komist á góðar reglur í þessu efni og menn muni vinna sig fram úr því. Og ég legg áherslu á það að ábyrgðin hvílir á bankaráðinu en bankaeftirlitinu er ætlað skv. þessum tillögum að láta bankaráðin vita hvar þau í rauninni standa, veita þeim leiðbeiningu, og að bankaráðin þurfi ekki að óttast þann dóm að þeim reglum, sem þau samþykkja, verði meira og minna hafnað af bankaeftirlitinu eftir á. Þannig á ekki að vinna. Herra forseti. Ég tel mig hafa gert grein fyrir málinu af mínum sjónarhóli. Eins og fram kemur í nál. og eins og fram hefur komið væntanlega í máli mínu hér eru ýmis atriði í þessu frv. sem ég vildi hafa nokkuð á aðra lund en gert er ráð fyrir af hálfu meiri hl. fjh.-og viðskn. Ég tel samt að náðst hafi mjög ánægjulegir áfangar og verulegar umbætur sem ég met mikils í ýmsum þáttum. Veigamest í þeim efnum er það að upp skuli vera tekin trygging á innlánsfé eins og gert er ráð fyrir í tillögum meiri hl. eins og þær liggja fyrir.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. um frv. til l. um viðskiptabanka sem er 423. mál þingsins. Þetta frv. hefur verið um skeið til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. og hefur hlotið þar allnokkra meðferð, þó að ekki verði sagt, herra forseti, að sú meðferð sé ítarleg miðað við stærð þessa máls. Hér er verið að flytja frv. um starfsemi allra viðskiptabankanna í landinu, frv. um að samræma löggjöf þeirra í heild. Hefði því auðvitað verið fullkomlega eðlilegt að frv. af þessu tagi hefði fengið að vera til meðferðar á tveimur þingum eða svo, þannig að ekki hefði þurft að hraða sér eins við afgreiðslu málsins og nauðsynlegt reynist nú. Ég harma þessi vinnubrögð ríkisstj. í sambandi við þetta mál. Ég gagnrýni það hversu seint á ferðinni hún var með frv. Viðskrn. lá með frv. langtímum saman, þingflokkar stjórnarliðsins lágu með frv. langtímum saman og það er aðeins núna á örfáum vikum sem öðrum þingflokkum hefur gefist kostur á því að fjalla um þetta mál með eðlilegum hætti. Um leið og þetta ber að gagnrýna er hitt ljóst að ýmis ákvæði í frv. þessu eru til bóta frá gildandi lögum. M. a. er það til bóta að samræma bankalöggjöfina eins og hér er gerð tillaga um. Um leið og hér er gerð tillaga um að samræma bankalöggjöfina eru hins vegar hér á ferðinni frá ríkisstj. tillögur um að troða inn í bankalöggjöfina alls konar sjónarmiðum markaðshyggju og frjálshyggju sem eiga þar auðvitað engan veginn heima. Því mótmæli ég mjög harðlega og flyt sérstakar brtt. varðandi þau atriði. Ég mun ekki, herra forseti, með tilliti til þess hvernig stendur á þinghaldi, flytja hér langa ræðu, heldur fyrst og fremst fara hér yfir einstök atriði miðað við þær brtt. sem ég flyt. Þá eru það í fyrsta lagi þær brtt. sem ég flyt á þskj. 1259. Fyrsta brtt. mín á því þskj. er um að 1. gr. frv. hljóði svo: „Lög þessi gilda um viðskiptabanka í eigu ríkisins, sem hér eftir verða nefndir ríkisviðskiptabankar, og viðskiptabanka sem reknir eru af hlutafélögum eða samvinnufélögum, hér eftir nefndir hlutafétagsbankar eða samvinnufélagsbankar. Einungis hlutafélögum og samvinnufélögum er heimilt að reka aðra viðskiptabanka en ríkisviðskiptabanka. Ákvæði laga um hlutafélög gilda um hlutafélagsbanka og ákvæði laga um samvinnufélög um samvinnufélagsbanka nema annað sé boðið í lögum þessum.“ Breytingin sem þessi till. hefur í för með sér, herra forseti, er sú að ég legg hér til að samvinnufélögum verði heimilað að reka viðskiptabanka eins og hlutafélögum. Ég sé enga ástæðu til þess að útiloka samvinnufélög í þessu efni og ég hef lagt fram fsp. bæði í nefndinni og við hæstv. viðskrh. og víðar um það hverju það sæti að samvinnufélög séu útilokuð þarna. Ég hef engin svör fengið við þeim fsp. Mér þykir það skjóta mjög skökku við í ríkisstjórn sem er undir forustu Framsfl. að samvinnufélög séu útilokuð með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. Þar sem ég átti von á að í hópi þm. Framsfl. gætu enn þá verið einhverjir samvinnumenn, þó fáir séu, taldi ég eðlilegt að gefa þeim kost á því að samþykkja þessa skynsamlegu tillögu á þskj. 1259. Í öðru lagi flyt ég á þskj. 1259 svohljóðandi brtt., með leyfiforseta: „Ríkissjóður ber ábyrgð á öllum skuldbindingum ríkisviðskipabanka. Skuldbindingar ríkisviðskiptabanka erlendis mega aldrei nema hærri fjárhæð en sem svarar eigin fé bankans, sbr. 36. gr. Til þess að taka lán erlendis, sem er umfram eigið fé bankans, þarf ríkisviðskiptabanki sérstaka lagaheimild.“ Þessi brtt. mín er flutt í samræmi við álitsgerð Ármanns Snævars sem hér var vitnað til fyrr í kvöld varðandi heimildir ríkisviðskiptabanka til þess að taka lán erlendis. Hv. frsm. fjh.- og viðskn. Nd. lýsti því yfir að nefndin væri sömu skoðunar og Ármann Snævarr að þessu leyti, að ríkisviðskiptabanki hefði ekki heimild til að taka lán erlendis sem næmi hærri fjárhæð en sem svarar eigin fé bankans. Til þess að taka lán erlendis, sem er umfram eigið fé bankans, verði ríkisviðskiptabankinn að fá sérstaka lagaheimild. Hvernig háttar þessu til í dag? Ég hygg að erlend lán allra ríkisviðskiptabankanna séu, eftir þær breytingar sem voru gerðar á afurðalánakerfinu, langt umfram eigið fé bankanna. Og ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort það sé ekki rétt og hvort hann taki undir þau sjónarmið sem fram koma í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. og hv. 1. þm. Suðurl. mælti hér fyrir áðan. Ég hefði talið eðlilegt að staðfesta þann skilning sem fram kemur hjá meiri hl. nefndarinnar og minni hl. féllst á í lagatexta. Ég teldi mjög mikilsvert ef hæstv. viðskrh. staðfesti þennan skilning nefndarinnar og ég mundi þá fremur falla frá brtt. minni á þskj. 1259 en að bera hana undir atkvæði þannig að hún yrði felld. Ég teldi það mjög slæmt ef löggjafinn tjáði sig þannig að hann felldi þessa till. Þess vegna skiptir svar hæstv. viðskrh. við þessari fsp. minni varðandi 2. brtt. á þskj. 1259 mjög miklu máli. Ég flyt svo í þriðja lagi, herra forseti, brtt. við 6. gr. frv. Sú grein fjallar um það að engar hömlur megi leggja á viðskipti með hluti í hlutafélagsbanka og í samþykktum sé óheimilt að veita tilteknum hlutum aukið atkvæðagildi o. s. frv. Þessa brtt. á þskj. 1259 flyt ég til þess að taka af tvímæli um það að þeir aðilar, sem nú eru aðilar að hlutafélagsbönkum, geti áfram verið aðilar að þeim bönkum án þess að breyta aðild sinni. Eftir að ég flutti þessa brtt., sem er 3. brtt. á þskj. 1259, höfum við hv. 1. þm. Suðurl. náð samkomulagi um það að flytja brtt. við frv. á þá leið að 2. mgr. 5. gr. falli brott, en þar stendur: „Hluthafar geta verið íslenskir ríkisborgarar búsettir hér á landi, íslenska ríkið og stofnanir þess, sýslu- og sveitarfélög og stofnanir þeirra,skráð hlutafélög,skráð samvinnufélög, skráð sameignarfélög, sem eru sjálfstæðir skattaðilar, og sjálfseignarstofnanir sem eru undir opinberu eftirliti." Við gerum ráð fyrir því að þessi mgr. falli niður vegna þess að við teljum að hún geti í rauninni aldrei sagt það sem segja þarf í þessu efni, hún geti ekki verið tæmandi og því sé óeðlilegt að hafa slíka upptalningu í lögum. Þess vegna leggjum við til að 3. mgr. 5. gr. verði 2. mgr. og orðist svo: „Hlutafé í hlutafélagsbanka skal skiptast í a. m. k. 50 hluti, nema minnst 100 millj. kr. og allt vera í íslenskri eigu. Allt hlutafé skal vera greitt áður en bankinn er skráður í hlutafélagaskrá. Ekki skal skrá hækkun hlutafjár fyrr en hlutafjárauki er að fullu greiddur.“ Þetta þýðir það m. ö. o. að þeir aðilar, sem hafa gerst stofnaðilar eða með öðrum hætti aðilar að hlutafélagabönkum á undanförnum árum, þurfa ekki, þrátt fyrir ákvæði laganna, að breyta aðild sinni. Og þetta þýðir það líka að þeir geta aukið hlut sinn í viðkomandi bönkum án þess að breyta aðild sinni að hlutafélögunum. Ég vil fara fram á það við hæstv. viðskrh. að hann tjái álit sitt á þessari brtt. svo og því, hvort það er ekki alveg afdráttarlaust að með samþykkt frv., eins og hér er gerð tillaga um að það verði, sé opnað fyrir það að þeir aðilar, sem hafa orðið aðilar að hlutafélögum, geti verið það áfram og aukið hlut sinn. Þetta er skriflega flutt brtt. sem ég legg hér fram til forseta. Þetta var varðandi 5. og 6. gr. frv., herra forseti. Þá flyt ég hér brtt. við 9. gr., en ég kem áður að 8. gr. Í 8. gr. er gert ráð fyrir því að heimilt verði að reka umboðsskrifstofur erlendra banka á Íslandi. Ég legg til að þessi tillaga ríkisstj. verði felld og mun greiða atkv. á móti henni. Rökin í þeim efnum eru einfaldlega þau að með þessari tillögu er verið að opna fyrir erlenda bankastarfsemi á Íslandi. Við teljum það óeðlilegt og munum leggjast gegn þessari tillögu við afgreiðslu málsins eftir 2. umr. Þá flytjum við hér brtt. um að við 9. gr. bætist ný mgr. er orðist svo, með leyfi forseta: „Bankaráð skal leggja fram árlega skýrslu um starfsemi ríkisviðskiptabanka. Skýrslan skal send viðskrn. sem kynnir efni skýrslna um viðskiptabanka ríkisins á Alþingi er hann gefur þinginu skýrslu um heildarþróun peningamála á næstliðnu ári og horfur í þeim efnum.“ Hér er sem sagt gert ráð fyrir þeirri lagaskyldu að bankaráðin verði árlega sjálf að leggja fram og bera ábyrgð á skýrslum um starfsemi bankanna og jafnframt að þessar skýrslur verði sendar viðskrh. og að hann kynni síðan skýrslur um starfsemi allra bankanna fyrir Alþingi um leið og hann gefur þinginu skýrslu um heildarþróun peningamála á næstliðnu ári og um horfur í þeim efnum. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fram fari á Alþingi reglulega ítarleg umræða um stöðu peningamála. Ég held að fáir málaflokkar í efnahagsmálum séu mikilvægari og ég held að fáir málaflokkar séu í raun og veru vanræktari í umræðum hér á hv. Alþingi en þróun peningamála. Þess vegna er þessi tillaga flutt. Hún leggur þá lagaskyldu á bankaráðin að þau geri þinginu grein fyrir starfsemi bankanna. Bankaráðin eru kosin af Alþingi eins og kunnugt er og því er eðlilegt að þau standi Alþingi reikningsskil gerða sinna og viðkomandi banka. Þá flyt ég hér í fimmta lagi, herra forseti, brtt. við 10. gr. Í frv. hljóðar 10. gr. svo: „Ráðherra getur hvenær sem er krafið bankaráð upplýsinga um rekstur og hag bankans.“ Út af fyrir sig má segja að það liggi í augum uppi að þetta geti ráðherra gert hvenær sem honum sýnist. Hins vegar tel ég það til bóta að setja þetta ákvæði í lög svo að réttur ráðh. í þessu efni sé ótvíræður. En ég bæti hér við orðunum „og Alþingi“ og segi: „Ráðherra og Alþingi geta hvenær sem er krafið bankaráð upplýsinga um rekstur og hag bankans.“ Þetta stuðlar að því að Alþingi hafi betra aðhald að bönkunum heldur en nú er kostur á skv. gildandi lögum og skv. því frv. sem hér liggur fyrir frá ríkisstj. Þá vík ég næst að 12. gr. frv. sem oft hefur komið til umræðu hér á hv. Alþingi á undanförnum mánuðum. Hún lýtur að kjörum bankastjóra. Í samræmi við tillögur Alþb. áður í þeim efnum leggjum við til að Kjaradómur ákveði laun og önnur starfskjör bankastjóra. Að öðru leyti skulu laun bankamanna ákveðin í kjarasamningum Sambands ísl. bankamanna. Við erum sem sagt andvíg því að fjöldi starfsmanna sé tekinn út fyrir samningssvið Sambands ísl. bankamanna eins og m. a. er gert ráð fyrir í þessu frv. Það er umhugsunarefni að Samband ísl. bankamanna er í raun og veru hvergi nefnt á nafn í þessu frv. um starfsemi viðskiptabankanna, jafn mikilvægur aðili og Samband ísl. bankamanna hlýtur að vera varðandi alla bankastarfsemi í landinu. Þá kem ég hér, herra forseti, næst að 21. gr., en þar er gert ráð fyrir því að innieiða hér það sem kallað er vaxtafrelsi. Eins og kunnugt er þá eru ákvæði í lögum um Seðlabanka Íslands um að hann eigi að fjalla um vexti og hann hafi úrslitavald í raun og veru í þeim efnum ásamt ríkisstjórninni. Seðlabankinn og ríkisstj. ákváðu á árinu 1984 að framselja þetta vald til viðskiptabanka án þess að nein breyting væri gerð á lögum um Seðlabanka Íslands. Ég tel að þessi ákvörðun Seðlabankans og ríkisstj. hafi orkað tvímælis vegna þess að það sé engan veginn ljóst að Seðlabankinn hafi heimild skv. gildandi lögum til þess að afhenda viðskiptabönkunum þetta vald. Ég held að þarna hafi menn farið offari og að skynsamlegra hefði verið fyrir þá, sem á annað borð vildu fara út í þetta fen, að breyta seðlabankalögunum áður. Það var ekki gert og það ber að gagnrýna. En í þessum frv., bæði um viðskiptabanka og sparisjóði, er gert ráð fyrir því að þessar peningamálastofnanir ákveði vextina sjálfar í raun og veru, herra forseti, þrátt fyrir ákvæði gildandi laga um Seðlabanka Íslands. Það er auðvitað sérstakt umhugsunarefni að lagt skuli vera allt kapp á það að drífa hér í gegnum þingið tvö stór frv. um viðskiptabanka og sparisjóði án þess að seðlabankafrv. liggi fyrir þinginu. seðlabankalög eru stofnlög banka hér á landi að mörgu leyti, ákvarða starfskjör bankanna að verulegu leyti. Þess vegna er það að mínu mati fullkomlega óeðlilegt að standa að málum eins og ríkisstj. gerir, að þvæla þessum stóru frumvörpum um viðskiptabanka og sparisjóði í gegn án þess að seðlabankafrv. liggi svo mikið sem fyrir. Það liggur ekki hér á borðum þm. þó að því hafi verið dreift í þingflokka. Það er auðvitað allt annað mál. En formlegt þskj. liggur ekki fyrir og það gagnrýni ég mjög harðlega. Í 21. gr. er gert ráð fyrir því að þetta vaxtafrelsi viðskiptabankanna verði innleitt alveg út í hörgul, eins og sjá má í næstsíðustu mgr. 21. gr., og sams konar ákvæði er um sparisjóði í sparisjóðafrv. Ég er í rauninni algerlega andvígur þessu. Ég tel að ríkisstj. eigi að ákveða almenna stefnu í vaxtamálum, að fengnum tillögum t. d. bankaeftirlitsins, og síðan geti bankaráðin ákveðið heildarkjör á einstökum flokkum útlána og innlána skv. tillögum bankastjórnar. Þannig hljóðar sú tillaga sem ég flyt um þetta efni. Þegar 21. gr. kemur til atkv. verður sú brtt. væntanlega borin upp. Fari svo að hún verði felld, sem líklegt má telja, mun ég greiða atkv. gegn 21. gr. vegna þess að þar er verið að innleiða svo að segja algert frelsi hvers viðskiptabanka fyrir sig til að ákveða sína vexti og þjónustugjöld, sbr. 22. gr. Hér er verið að troða inn þessu frjálshyggjuofstæki eins og víða er hjá hæstv. ríkisstj. og framsókn gleypir auðvitað og gleypir og gleypir, það er ekki að spyrja að því. Það er alveg sama hvað er matreitt ofan í hana um þessar mundir. Hérna er verið að reyna að lögfesta kreddur, efnahagskreddur og hæstv. sjútvrh. og þeir framsóknarmenn virðast með glöðu geði sumir, a. m. k. hann, brosandi allavega, og ætla sér að fallast á þetta.

Viltu ekki láta kreddurnar ráða? Þú hefur viljað það hingað til.

Ég vil ekki láta kreddurnar ráða, hæstv. sjútvrh. Hvaða hljóð var nú þetta?  Varðandi 21. gr. munum við greiða atkv. gegn þeirri grein að felldri till. á þskj. 1259, 7. brtt. á því þskj. Í áttunda lagi, herra forseti, flyt ég brtt. við 23. gr. um að við bætist mgr. þar sem segir: „Heimilt er ráðh. að setja reglur um hámark lánveitinga til einstakra viðskiptamanna bankanna. Bankaeftirlitið gerir tillögur til ráðh. um takmörkun þessa.“ Það er mikið vandamál hvernig á að setja reglur um takmörkun lánveitinga til einstakra viðskiptamanna. Í Iðnaðarbankanum munu vera um það ákveðnar starfsreglur og það kann að vera í fleiri bönkum þó að ég þekki ekki til þess. En það kom ekki fram í starfi nefndarinnar nema um Iðnaðarbankann sérstaklega. Ég teldi eðlilegt að slíkar reglur séu settar. En það er erfitt að finna þeim almenna viðmiðun. Þarna verður að taka mið af lífinu og aðstæðum á hverjum tíma en ekki kreddunum. Þess vegna er hér lagt til að ráðh. verði einfaldlega heimilt að setja reglur um hámark lánveitinga til einstakra viðskiptamanna bankanna. Ég held að sums staðar geti það hafa stofnað starfsemi ákveðinna banka og sparisjóða í hættu að hafa þetta allt opið. Ég minni á staði þar sem starfrækt eru lítil bankaútibú en tiltölulega stór fyrirtæki á vegum eins aðila, t. d. kaupfélags. Þess munu vera dæmi að kaupfélög séu mjög stór viðskiptaaðili einstaks banka. Ég held að slíkt geti stofnað eðlilegri starfsemi viðkomandi bankaútibús í hættu. Þess vegna þurfi þarna að setja reglur sem taka auðvitað tillit til allra aðstæðna og geti ekki verið eins fyrir öll byggðarlög og allar stærðir banka og bankaútibúa. Þess vegna er ég hér með almenna heimildartillögu í þessu efni og mér finnst nú satt að segja að vel mætti fara fram á það og væri ekki nema eins og til tilbreytingar að meiri hl. tæki það til athugunar hvort hann getur ekki fallist á þessa till., 8. till. á þskj. Þá flyt ég hér í níunda lagi tillögu um upplýsingaskyldu bankanna. Ég legg til að á eftir 25. gr. komi ný grein sem verði 26. gr. og orðist svo: „Bankarnir skulu birta opinberlega lista yfir öll útlán sem veitt hafa verið sama aðila á liðnu ári er nema hærri fjárhæð en 20 millj. kr. og veitt eru til lengri tíma en tveggja ára, ásamt upplýsingum um nöfn lántakenda, lánskjör og yfirlýstan tilgang lánanna. Þá skal einnig birta lista yfir einstaklinga, félög og stofnanir sem skulda við áramót meira en 40 millj. í viðkomandi stofnun: Upphæðum þeim, er að framan greinir, skal breyta árlega með reglugerð sem ráðh. setur í samræmi við breytingar á verðlagi.“ Þessi tillaga skýrir sig í raun og veru sjálf. Þarna er verið að opna fyrir almannaaðhald að bönkunum þannig að hægt sé að fylgjast með því hverjir það eru sem mestrar náðar njóta. Ég tel eðlilegt að svona ákvæði verði samþykki en minni á að það var mjög hliðstætt brtt. sem var felld hér með 17:16 atkv. á Alþingi 1979. Hún var flutt af Kjartani Ólafssyni og Vilmundi Gylfasyni og þar sem svo litlu munaði tel ég sjálfsagt að láta reyna á það hvort þingið er nú tilbúið til að fallast á sjónarmið af þessum toga. Ég legg til, herra forseti, að 2. og 3. mgr. 28. gr. falli niður. Í þeim mgr. er opnað fyrir það að viðskiptabankar geti átt hlut í öðrum óskyldum atvinnurekstri, þó með vissum takmörkunum. Ég tel þetta óþarfa og að óeðlilegt sé að bankarnir séu að grauta í óskyldri starfsemi og legg því til að báðar þessar mgr. 28. gr. verði felldar niður. Í 36. gr. frv. er ákvæði um eigið fé bankanna og hvernig það skuli reiknað. Ég tel þetta ákvæði til bóta og ég tel það að mörgu leyti tiltölulega skýrt miðað við allar aðstæður og miðað við aðrar tillögur sem ég hef séð um útreikning á eigin fé bankanna. Ég legg hins vegar til að við 36. gr. bætist nýr málsliður sem orðist svo: ,.Þó er óheimilt að stofna ný bankaútibú nema með samþykki ráðh. að fengnum tillögum bankaeftirlitsins.“ Þessi grein á að takmarka möguleika viðskiptabanka til að stofna útibú. Skv. fyrirliggjandi upplýsingum um eigið fé bankanna hefur aðeins einn banki í dag heimild til að stofna útibú miðað við ákvæði þessa frv. Það er Landsbankinn. Aðrir bankar eru langt yfir þessum mörkum. Ég tel þessa viðmiðun að mörgu leyti skynsamlega en ég bendi á að það kann að vera nokkuð erfitt að túlka eftirfarandi ákvæði í síðustu mgr. 36. gr.: „Bókfært virði fasteigna og búnaðar, sem viðskiptabanki notar til starfsemi sinnar, má eigi vera hærra en sem nemur 65% af eigin fé bankans. Skv. grg. frv. er hér ekki aðeins átt við það húsnæði sem bankinn á, heldur líka það húsnæði og þá aðstöðu sem bankinn kann að hafa á leigu. Ég verð að segja alveg eins og er að það vefst nokkuð fyrir mér að sjá þetta ákvæði framkvæmt til fulls þegar um er að ræða leiguhúsnæði, eða tæki eða aðstöðu sem eru tekin á leigu. Ég skil út af fyrir sig vel hvað hæstv. ríkisstj. er að fara í þessu máli. Hún er að reyna að girða fyrir það að menn opni útibú í leiguhúsnæði í stórum stíl og komist þannig undan þessum eiginfjárákvæðum. En ég hygg að framkvæmdin á þessu ákvæði geti verið nokkuð snúin og ég vildi inna hæstv. viðskrh. eftir því, þegar hann kemur hér í ræðustól á eftir, hvort einhverjar frekari upplýsingar liggi fyrir um það hvernig viðskrh. ætlar sér að framkvæma þetta ákvæði, ekki varðandi eignina heldur í sambandi við það húsnæði og aðstöðu sem viðkomandi hafa á leigu. Þá hef ég farið yfir þessar brtt. mínar, herra forseti, og hef í sjálfu sér ekki neinu við að bæta. Ég vil þó taka fram varðandi aðrar brtt. að ég tel að brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1289 séu flestar til bóta, að svo miklu leyti sem hægt er að bæta þessa skepnu eins og hún lítur út hér, þær eru flestar heldur til bóta og til þess að skýra málin og glöggva þau. Sérstaklega fagna ég auðvitað IX. kaflanum um tryggingarsjóð viðskiptabanka. Ég mundi líta svo á að brtt. á þskj. 1299 yrði dregin til baka um leið og till. á þskj. 1330 hefur verið lögð fram. Þá vil ég aðeins fara hér yfir önnur atriði, sérstaklega 4. brtt. á þskj. 1311 frá hv. þm. Guðmundi Einarssyni. Brtt. gerir ráð fyrir því að Alþingi kjósi fimm manna nefnd til þess að annast um að breyta ríkisviðskiptabönkum í hlutafélagsbanka. Skal nefndin ganga frá samþykktum og ákveða hlutafé hvers banka miðað við eignir hans og viðskiptastöðu í samráði við bankaráð, bankaeftirlit og endurskoðendur hvers banka. Breyting ríkisviðskiptabanka í hlutafélagsbanka skal eiga sér stað eigi síðar en 1. jan. 1987 og falla þá úr gildi sérákvæði laga um ríkisviðskiptabanka, eftir því sem við á. Nefndin skal bjóða hlutabréf bankanna til sölu á frjálsum markaði þegar að loknum stofnfundum þeirra. Enginn einn hluthafi má kaupa meira en 5% hlutafjár. Ég ætla mér að taka það fram hér að ég er á móti þessari till. og ég vona að ég fái aðstöðu til að greiða atkv. á móti henni hér á hv. Alþingi svo það fari ekkert á milli mála hver afstaða mín er í þeim efnum. Ég teldi miklu frekar ástæðu til þess að þjóðin ætti alla bankana heldur en farið verði að afhenda einkaaðilum ríkisviðskiptabankana, en ríkið í þessum efnum er auðvitað þjóðin og þingið í umboði hennar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það að ég lýsi fullri andstöðu við tillöguflutning af þessu tagi. Ég sé ekki hvernig það samrýmist lýðræðislegum sjónarmiðum að taka þessi fyrirtæki úr höndum þingsins og þjóðarinnar og ríkisins og afhenda einkaaðilum. Ég sé ekki á hvern hátt slík vinnubrögð samrýmast lýðræðislegum sjónarmiðum. Þó að það sé ekki alvanalegt að ég veitist sérstaklega að tillögum hv. þm. Guðmundar Einarssonar taldi ég nauðsynlegt, vegna þess að hér er um grundvallaratriði að ræða, að gera grein fyrir afstöðu minni til þessarar tillögu, herra forseti.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn., sem er undirritaður, um viðskiptabanka á þskj. 1313. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: „2. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara saman með framkvæmdavaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.“ Fornu flokkarnir á Alþingi hafa tileinkað sér þann undarlega skilning á þessari grein að löggjafarvaldið skuli kjósa stjórnir og ráð fyrirtækja framkvæmdavaldsins þótt þau heyri beint undir einstaka ráðherra skv. lögum. Þannig brýtur hagsmunagæslan grundvallarreglur stjórnskipunarinnar um aðgreiningu valdþáttanna. Hlutföll í kosningum til löggjafarsamkomunnar hafa verið teygð inn á umráðasvæði framkvæmdavaldsins, s. s. í stjórn sementsverksmiðju og kísilmálmverksmiðju og í bankaráð ríkisbanka. Með þessu lagi hefur það orðið hlutskipti banka- og lánastofnana hér á landi að verða leikvangur þingflokka og alþm., - sem þó eru kjörnir til að setja landsmönnum öllum lög. Að mati 2. minni hl. á ríkisvaldið að hætta rekstri viðskiptabanka. Þess vegna flytur hann till. á þskj. 1311 um að ríkisbönkunum verði breytt í hlutafélög og hlutabréfin seld á almennum markaði. Einnig eru á þskj. tillögur um að þangað til gengið hefur verið frá þeirri breytingu skuli viðskrh. skipa bankaráð ríkisbankanna og að honum verði óheimilt að færa alþm. þann kaleik. 2. minni hl. styður frv. með brtt. á þskj. 1311.“ Fyrsta brtt. er við 3. gr. Lagt er til að 3. gr. hljóði svo: „Um heimili og varnarþing viðskiptabanka fer eftir samþykktum þeirra. Viðskiptabanka er heimilt að starfrækja útibú vegna starfsemi sinnar þar sem bankaráð ákveður og að fullnægðum skilyrðum laga þessara.“ Breytingin sem lögð er til er sú að ekki sé sjálfsagt að heimili og varnarþing ríkisviðskiptabanka sé í Reykjavík. Það er að mati flm. alger óþarfi að binda það í lögum. Það hlýtur að mega verða ákvörðun bankaráðs jafnt um ríkisbankana eins og það er um aðra banka. Við 9. gr. flyt ég einnig brtt. Hún er um að 2. mgr. hljóði svo: „Viðskrh. skipar fimm menn í bankaráð ríkisviðskiptabanka til fjögurra ára í senn og jafnmargra til vara. Ráðherra skipar formann og varaformann úr hópi þessara manna.“ Það er kannske ástæða til þess að gera þetta ofurlítið að umtalsefni. Ég hef vikið að þessu máli á ýmsan hátt áður í ræðum hérna í vetur og hef gagnrýnt það að Atþingi, löggjafarvaldið, skuli kjósa stjórnir, ráð og nefndir til ýmissa starfa innan framkvæmdavaldsins. Ég tel að hlutföll sem fást í kosningum til löggjafarþings, þ. e. í alþingiskosningum, eigi ekki að framlengjast inn á hin ýmsu svið ríkisstarfseminnar, svo sem í stjórn sementsverksmiðju eða stjórn kísilmálmverksmiðju. Manni er spurn: Hvers vegna þarf að gæta einhverra flokkspólitískra sjónarmiða eða flokkspólitískra hagsmuna í stjórn einnar „fabrikku“ eins og sementsverksmiðju? Sementsverksmiðjustjórn á bara að reka sementsverksmiðju og hún þarf enga leiðsögn frá þingflokkum. Hún þarf alls ekki að vera skipuð frá þingflokkum. Hún þarf alls ekki að vera skipuð í einhverju sérstöku hlutfalli við það hvernig fólk velur þm. á Alþingi til þess að setja landinu lög. þetta er að mínum dómi algerlega fáránlegt, auk þess sem það að mínum dómi, eins og ég hef lýst áður, brýtur í bága við grundvallarreglu stjórnarfarsins um aðgreiningu valdþáttanna. Þess vegna hefur Alþingi ekkert með það að gera að kjósa fólk til starfa í þessum stjórnum. Þessi starfsemi er á ábyrgð og í umsjón framkvæmdavaldsins. Að hverri ríkisstjórn stendur meiri hluti löggjafarsamkundunnar. Það er eðli þessa þingræðislega fyrirkomulags og við verðum að treysta ríkisstj. og ráðherrum til þess að fara með stjórn þessara fyrirtækja á viðunandi hátt. Ef iðnrh. er ekki treystandi til þess að fara með stjórn sementsverksmiðjunnar á hann ekkert erindi í stól iðnrh. Og ef viðskrh. er ekki treystandi til þess að fara með stjórn ríkisviðskiptabankanna og skipa þar menn í bankaráð á hann ekkert erindi í stól viðskrh. Málið er svo einfalt. Þetta er hlutverk framkvæmdavaldsins og þetta er á ábyrgð þess. Alþm. eiga síðan að hafa eftirlit með þessari starfsemi og sækja þar á, eftir því sem almenn landslög segja fyrir, en ekki með því að sitja inni á ríkisviðskiptabankaráðherrafundum. Að auki tel ég að þetta fyrirkomulag sé skaðlegt. Ég held að með því að þingflokkarnir kjósa sína fulltrúa inn á þessar stofnanir komi þeir í veg fyrir eðlilegt eftirlit frá starfssystkinum sínum á Alþingi vegna þess að þeir sem þannig eru kosnir sem fulltrúar í bankaráð mynda skjaldborg og verjast utanaðkomandi eftirliti frekar en að þeir opni bankaráðin á eðlilegan hátt í upplýsingaskyni. Um þetta höfum við dæmi héðan í vetur því að það voru ekki bankaráðsmenn sem sögðu frá því hvaða reglur giltu um bílafríðindi og það voru ekki bankaráðsmenn sem sögðu frá ýmsu því sem upp um þá komst þá, heldur voru það utanaðkomandi aðilar. Skjaldborgin er m. ö. o. vondur fylgifiskur þessa fyrirkomulags. Sama tel ég að gildi um það að á þennan hátt verður ekki til nein ábyrgð. Ábyrgðin eyðist. Menn axla saman ábyrgðina sem kallað er. Það er eins og einhver sagði í vetur, menn taka það sem illa gengur, taka axarsköftin og henda þeim aftur fyrir sig í staðinn fyrir að kalla þá sem ábyrgir eru til ábyrgðar á því sem miður fer á þennan hátt. Þess vegna tel ég að þessar þingflokkasendingar inn í bankaráðin séu vondar. Ég tel að ítök og völd stjórnmálaflokkanna eigi ekki erindi á þennan formlega hátt inn í bankaráðin. Það getur enginn að því gert þótt einhver bankaráðsmaður, sem viðskrh. mundi skipa á þennan hátt, hafi pólitískar skoðanir. Og það er óumflýjanlegt að sá sem viðskrh. mundi skipa með þessu fyrirkomulagi hefði einhverjar pólitískar skoðanir. En hann á ekki að vera formlegur fulltrúi eins þingflokks eða annars, það er lykilatriði. Þetta var um þessa grein. Svo keyrir náttúrlega alveg um þverbak þegar þessir sömu þingflokkar fara að kjósa sjálfa sig í þessi sömu bankaráð, kjósa alþm. til þess að fara þangað inn. Þess vegna er 3. brtt. mín um það að á eftir 9. gr. komi ný grein er hljóði svo: „Ráðherra er ekki heimilt að skipa alþm. í bankaráð ríkisviðskiptabankanna.“ Með því að þingflokkarnir kjósi alþm. beint inn í þessi bankaráð verða alþm. holdi klædd sú gerð sem ég lýsti hér áðan þar sem ég álít að þingflokkarnir eigi ekki að kjósa fulltrúa þarna inn.

Við erum nú holdi klæddir fyrir.

Maður getur spurt: Til hvers eru þessir alþm. þarna? Eru þeir til þess að gæta hagsmuna eigenda bankanna, sem eru þá væntanlega þjóðin í þessu tilfelli? Og menn geta spurt: Hvernig gekk það t. d. í olíumalarmálinu? Hvað vel gættu þessir fulltrúar þjóðarinnar hagsmuna skattgreiðenda þar? Eitthvað las maður í blöðum nýlega um gjaldþrot sem Landsbankinn var að fást við hjá fyrirtæki sem heitir Tækniþjónustan. Á þennan hátt er hægt að rekja ýmis dæmi. Málið er það nefnilega að alþm. eiga að hafa eftirlit með þessum stofnunum héðan úr Alþingi en ekki að sitja sjálfir í bankaráðum. Alþm. eiga að hafa eftirlit með þeim sem eru kjörnir í þessi bankaráð frekar en að kjósa sig þangað sjálfir. Oft og tíðum geta þessi mál tekið á sig virkilega undarlegar myndir. Ég held að undarlegust sé nú myndin frá árinu 1983 þegar alþm. var formaður bankaráðs Útvegsbankans og jafnframt stjórnarformaður eins stærsta viðskiptavinar bankans. Á ég þar við núv. fjmrh. Albert Guðmundsson, þáv. alþm., sem var formaður bankaráðs Útvegsbankans og stjórnarformaður Hafskips. Segjum sem svo að illa hefði farið. Segjum sem svo að fyrirtækið Hafskip hefði lent í verulegum kröggum og menn hefðu þurft að fara að velta því fyrir sér hvort það væri borgunarmaður fyrir skuldum sínum. Hvar hefði alþm. Albert Guðmundsson átt að stilla sér upp þá? Var hann fulltrúi Hafskips? Hefði hann átt að gæta hagsmuna Hafskips? Átti hann að gæta hagsmuna Útvegsbankans? Eða átti hann að rækja sínar skyldur sem eftirlitsmaður hér frá Alþingi? Þetta eru vond dæmi um það hvernig svona rugl getur tekið á sig hinar verstu myndir. Og þrátt fyrir beina aðild alþm. að þessum peningastofnunum getur maður velt því fyrir sér hvernig eftirliti sé í raun og veru háttað með þessum hlutum og hversu öfluglega sé gætt hagsmuna eigendanna, skattgreiðendanna. Sú hugsun leitar á mann að það geti verið ótrúlega erfitt þegar leiðir skerast í hagsmunagæslunni eins og ég talaði um áðan. Ég bar fram fsp. á Alþingi í vetur til hæstv. viðskrh. sem tengist þessu efni. Þar spurði ég hvort hann sæi ástæðu til að láta fara fram athugun á því hvernig veðum væri háttað fyrir skuldum við lánasjóði og íslenska ríkisbanka. Ég kem nú að því aftur. Þetta rifjaðist upp fyrir mér núna um daginn þegar ég sá ársskýrslu Hafskips sem hélt nýlega aðalfund sinn. Þá rekur maður sig einmitt á svona hluti. Ég held að það sé lærdómsríkt að drepa á þetta í þessari umræðu. Í þessari ársskýrslu er áritun endurskoðenda. Með leyfi forseta segir svo í þessari áritun: „Framsetning skulda miðast við að afborganir fari fram á umsömdum gjalddögum. Komi til vanskila á umsömdum skuldum getur það leitt til gjaldfellingar þeirra og jafnframt haft veruleg áhrif á söluverð eigna félagsins.“ Þarna er endurskoðandinn að gefa til kynna, vægast sagt, að staðan sé erfið. Mér er sagt af kunnugum mönnum að það sé algert einsdæmi í ársreikningum fyrirtækis að endurskoðandi sjái sig knúinn til þess að setja inn svona yfirlýsingar. Síðar segir, með leyfi forseta: „Það er álit mitt að ársreikningurinn sé gerður í samræmi við lög og félagssamþykktir og með þeim fyrirvara, sem leiðir af framangreindum atriðum, gefi hann glögga mynd af rekstri samstæðunnar á árinu 1984. Sem sagt, endurskoðandinn setur í raun og veru fyrirvara um það að félagið standi undir skuldbindingum. Að lesnum þessum áritunum fer náttúrlega ekki hjá því að menn hugsi sem svo: Hvers vegna sér endurskoðandi ástæðu til þess að setja slík ummæli inn í ársskýrslu til hlutafjáreigenda í viðkomandi fyrirtæki? Það kemur líka í ljós, ef maður lítur t. d. á efnahagsreikning, að munur á veltufjármunum og skammtímaskuldum er neikvæður upp á einar 20 millj., en það gefur til kynna að fjármagnsstaða fyrirtækisins sé afar erfið eða fjármagnsrennslið mjög erfitt, svo að vægt sé til orða tekið. Ef litið er á varanlega rekstrarfjármuni, þ. e. eignir sem hugsanlega stæðu undir einhverjum skuldum, ef maður tekur varanlega rekstrarfjármuni og erlendar langtímaskuldir, þá kemur í ljós að þar er neikvæður mismunur upp á 156 millj. Ef höfð er hliðsjón af því sem segir í áritun endurskoðandans, að sala á eignum félagsins mundi hugsanlega skila minni peningum en bókfært verð þeirra nemur skv. þessum ársreikningi, og svo nýlegum upplýsingum sem ég hef aflað mér um verðmæti skipastóls, þá er ekki ólíklegt að þarna sé kannske um að ræða 200 millj. Og 200 millj. eru næstum því hálft söluskattsstig, svo að notuð sé viðmiðun sem menn hafa nýlega notað hér í sambandi við fjáröflun til húsnæðislána. Þá er augljóst og það er fullkomin ástæða til þess að spyrja hvernig hagsmunir skattborgara séu varðir í þessum tilvikum í ríkisbönkunum vegna þess að við erum að tala um gífurlega mikla peninga. Það er full ástæða til þess að draga lærdóm af þessu. Við eigum að spyrja hvernig hagsmuna skattborgaranna sé gætt, hvernig þeir séu tryggðir, ekki síst með tilliti til flokkspólitískra tengsla. Ef við rekjum þetta dæmi áfram ættum við að taka t. d. með í reikninginn að fjmrh. sjálfur var fundarstjóri á aðalfundi fyrirtækisins þar sem þessi erfiða staða var kynnt. Fjmrh. var fundarstjóri á aðalfundi þessa sama fyrirtækis við þessar aðstæður. Í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma í ársskýrslu fyrirtækisins bar ég upp fsp. til hæstv. viðskrh. þann 11. júní s. l. Þar lýsti ég því að nokkru fyrr, í maí, hefði ég borið upp fsp. um það hvernig veðum væri háttað við opinbera lánasjóði og ríkisbanka og í svari ráðh. þá kom fram að ekki hefðu borist til rn. neinar athugasemdir um útlán ríkisbanka sem gætu verið tilefni til fyrirspurna bankaeftirlits um hag eða rekstur bankanna. Síðan lýsti ég þessum upplýsingum, sem ég hefði lesið í ársskýrslu þessa tiltekna fyrirtækis, og sagði svo, með leyfi forseta: „Hér vakna því spurningar, ekki síst með hliðsjón af erfiðum rekstri fyrirtækisins í heild. Hér vakna því spurningar um aðild ríkisbanka, tryggingar fyrir lánum og áhættu ríkissjóðs og skattborgara. Með tilliti til þess er ráðh. spurður hvort hann sjái ástæðu til aðgerða opinberra aðila, svo sem bankaeftirlits, af þessu tilefni og hvort hann muni beita sér fyrir þeim.“ Þetta er lagt fram til ráðh. þann 11. júní. Væntanlega mun hann svara þessum spurningum hér á eftir. En ég vil leggja áherslu á að ég tel að umræða um þessa hluti eigi hér beint erindi, virkilega skírskotun. Við erum að fjalla um stærstu peningastofnanir landsins. Við erum að fjalla um stofnanir sem eru undir flokkspólitískri stjórn og við höfum vítin til að varast þau. Á ára- og áratugalöngum ferli er okkur fullkomlega kunnugt um fjöldamörg dæmi þar sem veð hafa ekki reynst næg. Við verðum að minnast þess á hverjum tíma að við erum að tala um peninga fólksins í landinu og þó að 200 millj. séu kannske ekki stór upphæð í veltu fyrirtækja eins og Hafskips eða Eimskips, sem veltir kannske einhvers staðar á bilinu frá hálfum milljarði upp í einn milljarð, þá erum við samt sem áður að tala um peninga sem í skattheimtu geta verið á bilinu 1/2–1 söluskattsstig. Og við munum hvað gekk á um daginn þegar þurfti að afla ámóta peninga. Það er full ástæða til að gæta þessara peninga vel, ef við á annað borð eigum þá, eins og þjóðin á í hirslum í ríkisbönkunum. Þess vegna tel ég að það verði að fylgja mjög vel eftir opinberri aðgæslu með þessa hluti og menn eigi að bregðast hart og skjótt við þegar svona upplýsingar koma fram. Þetta minnir okkur að mínu mati á það ómögulega kerfi að banka- og lánastarfsemi í landinu lúti meira og minna flokkspólitískri stjórn. Og þetta er kannske ágætisformáli að því sem ég ætla þá að láta verða endinn á þessari ræðu þar sem ég ætla þá að gera grein fyrir 4. brtt. minni. Hún er um það að inn komi nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðist svo: „Alþingi kýs fimm manna nefnd til þess að annast um að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélagabanka. Skal nefndin ganga frá samþykktum og ákveða hlutafé hvers banka miðað við eignir hans og viðskiptastöðu í samráði við bankaráð, bankaeftirlit og endurskoðendur hvers banka. Breyting ríkisviðskiptabanka í hlutafélagabanka skal eiga sér stað eigi síðar en 1. jan. 1987 og falla þá úr gildi sérákvæði laga um ríkisviðskiptabanka, eftir því sem við á. Nefndin skal bjóða hlutabréf bankanna til sölu á frjálsum markaði þegar að loknum stofnfundum þeirra. Enginn einn hluthafi má kaupa meira en 5% hlutafjár. Umboð nefndarinnar til sölu hlutabréfa fellur niður 31. des. 1987. Óseld hlutabréf skulu þá falin í vörslu viðkomandi banka og skulu bankaráð annast sölu þeirra. Viðskrh. fer með atkvæði óseldra hlutabréfa á aðalfundi.“ Það þarf út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð um þetta nú eftir það sem ég hef sagt hér að framan. Ég held að það væri einhver mesta hreingerning sem hægt væri að gera í íslenskum stjórnmálum að taka banka- og lánastarfsemi þjóðarinnar þar út af fyrir sviga. Ég held að þessi gamli skikkur, að hafa þessar stofnanir undir beinni flokkspólitískri stjórn, hafi gert kannske allra hluta mest ógagn af þeim einstöku einkennum á íslensku samfélagi og íslensku stjórnkerfi sem við höfum fyrir augum í dag. Eins og ég hef sagt áður verðum við sífelli að leita skýringa á því að við bökum einhverja stærstu þjóðarköku í heimi, en þegar fólkið fær sneiðina sína situr það uppi með einhverja minnstu þjóðarkökusneið á Vesturlöndum. Og kannske er þetta ein skýringin. Kannske er ein af stóru skýringunum á því hvernig þetta mylst niður sú, að við glutrum þessu niður, töpum þessu t. d. í afleitu fyrirkomulagi í bankakerfinu vegna þess að þar eru milljónahundruðin fljót að fara ef áföllin verða stór.



Herra forseti. Við lok 2. umr. þessa máls vil ég leyfa mér að færa hv, fjh.og viðskn. Nd. þakkir fyrir störf hennar við afgreiðslu á þessu máli. Það hvarflaði ekki að mér að hér yrði afgreiðslan samhljóða. Hins vegar liggur það ljóst fyrir að að þessu máli hefur verið unnið með því hugarfari að koma fram sjónarmiðum nm., samræma þau eftir því sem mögulegt væri og reyna þannig að ná fram þeirri bestu afgreiðslu á málinu sem mögulegt væri. Ég er ekki reiðubúinn að taka undir það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um undirbúning málsins. Ég vísa til þess að í ein fjögur ár hefur verið unnið að undirbúningi þessa máls af nefnd sem skipuð var af þáv. viðskrh. og áður höfðu viðskrh., eða nefndir á þeirra vegum, unnið að þessum málum og fulltrúar allra þeirra stjórnmálaflokka sem setu áttu á Alþingi haft tækifæri til þess að fylgjast með því að þeir tilnefndu fulltrúa í þessa nefnd. Ég hef auk þess reynt að tryggja að fulltrúar annarra flokka, sem á þingi eiga sæti nú, fengju tækifæri til þess að fylgjast með gangi málsins eftir að það tók á sig þá mynd sem það nú endanlega var lagt fram í hér á hv. Alþingi. En þetta er nú ekki til þess að deila hér um við meðferð málsins á síðasta stigi. Ég nefni það aðeins til þess að láta ummælum hv. þm. ekki ómótmælt. Hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur brtt. á þskj. 1289. Ég get fyrir mitt leyti fallist á þær brtt. sem þar eru fluttar, þó að 3. brtt. undanskilinni. Ég hef flutt brtt. við þá brtt. á þskj. 1320. Í till. meiri hl. er gert ráð fyrir því að bankaráðin setji, að fenginni umsögn bankastjórnar og bankaeftirlits, almennar reglur um lánveitingar bankanna. Ég er ekki andvígur því að bankaráðin setji þessar almennu reglur að fenginni umsögn bankastjóranna, þeirra sem framkvæma eiga reglurnar. Hins vegar tel ég það ekki eðlilegt að til eftirlitsaðilans sé leitað, þ. e. þess aðila sem á að fylgjast með framkvæmd starfa þessara aðila, og hans umsögn fengin við mótun þessara reglna. Hér er um að ræða að mínum dómi að fela bankaeftirlitinu stefnumótun eða leiðsögn við útlánareglur. Ég met störf bankaeftirlitsins með þeim hætti að því beri að fylgjast með að yfirstjórnir bankanna starfi skv. þeim lögum og reglum sem þeim eru settar, hvort heldur það er Alþingi, stjórnarráðið eða þá bankaráð sem setur bankastjórum reglur. Mér finnst hins vegar eðlilegt að þær almennu reglur, sem bankaráðið setur í sambandi við lánveitingar, séu látnar bankaeftirlitinu í té, sendar því, og bankaeftirlitið meti hvort það gerir í upphafi athugasemdir eða ekki, og það hefur reglurnar til að styðjast við þegar það fylgist með starfsemi viðkomandi stofnunar, með hvaða hætti starfsemi hennar fer fram og hvort farið sé að þeim lögum og reglum sem settar hafa verið. Ég tel þess vegna skynsamlegra að orða þetta eins og ég legg til á þskj. 1320. Ég geri mér ljóst að fyrir flm. vakir fyrst og fremst að tryggja eftirlit það sem bankaeftirlitið fer með, en ekki það að fela því einhver stjórnunarstörf í bönkunum, og ég tel að það sem fyrir þeim vakir sé fullkomlega tryggt í sambandi við þá brtt. sem ég flyt á þskj. 1320. Á þskj. 1259 flytur hv. 3. þm. Reykv. 11 brtt. sem hann gerði hér grein fyrir áðan. Hann lagði fram fsp. til mín varðandi sér t lagi 2. brtt., varðandi erlendar skuldir banka og hvort það væri ekki rétt, sem hann héldi, að þær væru meiri en eiginfjáreign bankanna. Hér held ég að viðkomandi geri sér ekki nægjanlega vel grein fyrir því að þau erlendu lán sem bankarnir taka eru endurlánuð að langmestu leyti og það sem út af stendur er miklu, miklu lægri upphæð heldur en eigið fé viðkomandi peningastofnana. Það er óraunhæft að kanna hver erlenda lántakan er og gera samanburð á henni og eiginfjárstöðunni án þess að gera sér grein fyrir því að hér er í flestum tilfellum um að ræða erlenda lántöku sem er endurlánuð til aðila hér á landi. Þá gerði hv. 3. þm. Reykv. grein fyrir brtt. sem hann flytur ásamt hv. 1. þm. Suðurl., frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. varðandi 5. gr. frv. Eins og fram kom í hans ræðu munu aðrir fjh.- og viðskn.-menn standa að baki þeirri till. Hann lagði þá spurningu fyrir mig hvort ég væri þeirri till. sammála og ég get mjög vel á hana fallist. Mér er ljóst hvað hér liggur að baki og ég get fyrir mitt leyti staðfest að þeir aðilar sem nú eru eigendur að bönkum geta aukið sitt hlutafé. Það er minn skilningur í sambandi við þetta. Hv. þm. kom hér inn á bankaútibúin og vék að þeim ákvæðum sem í þessu frv. eru. Það er ljóst að þær reglur sem um þetta hafa gilt hafa gengið sér til húðar. Hér er verið að móta reglu sem að sjálfsögðu er ný og þess vegna liggur ekki nákvæmlega fyrir með hvaða hætti útfærsla þeirrar reglu yrði, en þegar talað er um fasteignir og annan búnað, þá er átt við það sem oft er nefnt varanlegir rekstrarfjármunir. Ég geri mér grein fyrir því að þetta þarf að athuga mjög vel, en það er fyrst og fremst sett hér ákvæði um að það húsnæði sem þessar stofnanir hafa á leigu skuli líka teljast með í þessu tilfelli til þess að fram hjá ákvæðinu verði ekki smogið með því að peningastofnanirnar eigi ekki fasteignir, sem þær starfa í, heldur leigi þær. Þegar hv. 4. landsk. þm. gerði grein fyrir brtt. sínum hér áðan, sem sumar hverjar eru með þeim hætti að ég gæti fyrir mitt leyti á þær fallist þó að þær njóti ekki enn svo mikils stuðnings á Alþingi að meiri hluti næðist um þær, ræddi hann frá sínu sjónarmiði um fyrirkomulag á stjórnum opinberra stofnana. Af því að hann vék hér að einu ákveðnu fyrirtæki og einum ákveðnum banka og að þar hefði verið alþm. vil ég taka fram að ráðh. hefði að sjálfsögðu getað skipað formann fyrirtækisins formann í bankaráði og þá hefði Alþingi ekkert haft með málið að gera þó að í þessu tilviki hafi það verið alþm. Hv. þm. vék að reikningum þessa ákveðna fyrirtækis og las út úr reikningunum ákveðna niðurstöðu sem ég skal ekki dæma um. En þar verðum við að gera greinarmun á útkomu fyrirtækisins annars vegar og svo þeim tryggingum sem bankinn hefur hins vegar. Nú hafa bankastjórar þessa banka opinberlega gert grein fyrir því að bankinn hafi tryggingu fyrir þeim lánum, sem hann hefur veitt, í eignum fyrirtækisins og eignum hluthafanna, þannig að reikningar fyrirtækisins þurfa ekki að sýna og sýna ekki skv. þessu þær tryggingar sem bankinn hefur fyrir þeim skuldum sem fyrirtækið er í. Varðandi fsp. sem er framhald af fsp. frá því fyrr í vetur þá hafa, að ég best veit, þeir aðilar sem fara með eftirlit undir þessum kringumstæðum ekki talið ástæðu til að gera sérstaka athugun á því tilviki sem hér var að vikið. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri við þessa umr. Ég hef gert grein fyrir stuðningi við þær tillögur sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur flutt, þó með þeirri breytingu sem ég hef lagt til á sérstöku þskj., en hv. 1. þm. Suðurl., frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., gerði grein fyrir till. meiri hl. í framsöguræðu sinni áðan. Ég endurtek þakklæti mitt til fjh.- og viðskn.-manna fyrir störf þeirra í sambandi við þetta.frv.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að segja mörg orð um þetta frv. Ég hefði viljað hafa ýmislegt á annan veg en það er en ætla ekki að ræða það nema lítillega. Ég vil þó segja það í sambandi við leyfisveitingar eða möguleika fyrir bankana að stofna útibú, að fara skuli eftir eign bankanna og fastafjármunum, að það er athyglisvert að staðreyndin skuli vera sú að það sé bara einn banki sem hefur möguleika á því, ef frv. verður að lögum óbreytt. að stofna nýtt útibú. Þó að í öðru orðinu sé verið að tala um aukið frjálsræði þá sjáum við að verið er að herða í raun og veru mjög möguleikana á því að stofna útibú. Þannig getur háttað til á ýmsum stöðum á landinu að atvinnulífið þurfi á því að halda að slíkt útibú sé stofnað. Samkvæmt þessum lögum er ekki möguleiki nema fyrir einn banka að gera það. Ég hefði fellt mig miklu betur við að það væri hæstv. bankamálarh. sem gæfi út slíkt leyfi svo að reynt væri að hafa meiri stjórn á því en verið hefur nú um sinn. Um þá ræðu sem hv. 4. landsk. þm. flutti hér áðan verð ég að segja að mér virtist hún bera það með sér að öll þessi mál væru í mikilli þoku fyrir honum. Hann talaði um að Alþingi ætti ekki að hafa neina menn í bankaráðum en samt sem áður átti Alþingi að vera eftirlitsaðili með bönkunum. Hvernig á það eftirlit þá að vera ef alþm. hafa ekki aðstöðu til þess að fylgjast þar með málum og krefja t. d. bankastjóra sagna, upplýsinga um hin ýmsu atriði? Mín reynsla er sú að bankaráðin séu í sjálfu sér fyrst og fremst eftirlitsaðili í bönkunum. Ég held að ýmislegt sem bæði fjölmiðlar hafa birt og ýmsir þm. hafa látið orð falla um hér á Alþingi varðandi bankana sé byggt á misskilningi vegna ókunnugleika á þessum málum. En ég ætla ekki að ræða það frekar. Mitt erindi að þessu sinni upp í ræðustól var fyrst og fremst það að lýsa fylgi mínu við till. hæstv. viðskrh. því að ég sé ekki að það sé í verkahring bankaeftirlitsins að koma með tillögur um hvaða stefnu bankarnir taka í sambandi við sín útlán og aðra starfsemi. Það er eftirlitsaðili og á ekki að vera annað. Ég vil bara benda hv. þm. á það að þessi till. er, a. m. k. að mínum dómi, til verulegra bóta og ég styð hana heils hugar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður né fara mörgum orðum um þær brtt. sem fluttar hafa verið af fulltrúum minni hl. fjh.- og viðskn. Ég vil þó taka fram um það efni, vegna till. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. og vegna þeirra ummæla sem hv. 4. landsk. þm. viðhafði af því tilefni, að fulltrúar Sjálfstfl. í bankamálanefnd lögðu til að ríkisbönkunum yrði breytt í hlutafélög. Um það varð ekki samstaða í nefndinni og. eins og fram kom í máli hæstv. viðskrh., ekki meirihlutasamstaða á Alþingi. Það er hins vegar skoðun Sjálfstfl. að þetta væri eðlileg skipan. Það er ljóst að ríkisbankar verða ekki seldir í einu vettvangi en það væri frá mínum bæjardyrum séð æskilegt að gera þá að hlutafélögum. Um þetta hefur hins vegar ekki orðið samstaða. Það var að tillögu bankamálanefndar sem viðskrh. setti á fót sérstaka nefnd sérfróðra manna til þess að gera tillögur um uppstokkun og samruna í bankakerfinu. Meðan sú nefnd hefur ekki lokið störfum tel ég óþarft að gera frekari samþykktir í þessu efni, en ítreka eigi að síður stefnu Sjálfstfl. í þessu efni sem fram kom í bankamálanefndinni. Varðandi tillöguna frá fjh.- og viðskn. á þskj. 1299, sem ég gerði grein fyrir hér í upphafi, vil ég taka fram að hún miðaði að því, eins og hún var fram sett, að gefa þeim aðilum sem nú eiga hlutafé í viðskiptabönkum fimm ára frest til þess að laga sig að ákvæðum 2. málsgr. 5. gr. þar sem tæmandi er upp talið hvaða aðilar geti verið hluthafar í bönkum. Það hefur hins vegar orðið að samkomulagi að finna lausn á þessu vandamáli með öðrum hætti og ég tók það fram í framsöguræðu fyrir áliti meiri hl. að hann væri fús til þess að stuðla að lausn á þessum vanda með öðrum hætti, ef hugmyndir kæmu fram þar um, og sú hefur orðið raunin með þeirri brtt. sem flutt er á þskj. 1330 af okkur hv. þm. Svavari Gestssyni og hann hefur þegar gert grein fyrir. Hún felur það í sér að efnisákvæði 2. mgr. 5. gr., þar sem upp eru taldir þeir aðilar sem gerst geta hluthafar, eru felld niður. Þar með eru engar hömlur á því að þeir aðilar, sem utan þessarar skilgreiningar falla en eiga hlutabréf í núverandi bönkum, geti haldið því áfram og geti aukið hlutafjáreign sína í þeim bönkum eða öðrum, eftir því sem þróun mála segir til um. Í stað þessa hefur verið skotið inn ákvæði í núverandi 3. mgr. þar sem kveðið er á um að allt hlutaféð skuli vera í íslenskri eigu, en megintilgangur 3. mgr. var sá að tryggja það sjónarmið, sem hefur verið ríkjandi, að bankarnir skyldu vera í eigu íslenskra aðila. Þetta er einfaldlega tekið fram berum orðum í brtt. þeirri sem flutt er á þskj. 1330 og með því tryggt það sjónarmið og enn fremur hagsmunir þeirra aðila sem utan garðs féllu. Ég ítreka það að meiri hl. fjh.- og viðskn. stendur að þessari till. á þskj. 1330 og um leið er dregin til baka till. meiri hl. á þskj. 1299.



Herra forseti. Ég lét mig hafa það að biðja um orðið undir ræðu hv. 4. landsk. þm. Ég hef ekki hugsað mér að ræða hér málefni Hafskips og hef enga heimild til þess, enda kannske óþarft að öðru leyti en því að mér fannst alger óþarfi að draga óþverramálflutning Helgarpóstsins inn í umræður á hinu háa Alþingi. Það sem var mest áberandi í þeirri grein, fyrir utan illkvittni og sóðaskap, var að birt var stór mynd af sökkvandi skipi með nafni og númeri. Það lýsir innræti viðkomandi ritstjóra betur en nokkur orð. Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki hvers vegna þetta frv. er flutt vegna þess að það sem maður hefði helst viljað sjá í slíku frv. vantar í það. Ég ætla hins vegar ekki að fara yfir frv., aðeins nefna örfá atriði og brtt. sem hafa komið fram. Það er mín skoðun að vaxtaákvarðanir eigi ekki að vera teknar af bankaráðunum eins og gert er ráð fyrir í 21. gr. Það er mín skoðun að ríkisstj. eigi að marka ákveðna vaxtastefnu í þjóðfélaginu. Vextir eru ákaflega stór þáttur í efnahagslífinu og peningamálunum. Það finnst mér að ríkisstj. eigi að gera í samráði við Seðlabanka eins og er í núgildandi lögum. Það frelsi sem hefur verið í þessum efnum að undanförnu hefur ekki reynst til góðs, heldur þvert á móti. Hin gífurlega samkeppni um sparifé hefur orðið til þess að vaxtastigið hefur hækkað mjög. Ég vil einnig taka fram að mér finnst engin skynsemi í brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. um það að bankaráðin þurfi að leita umsagnar hjá bankaeftirlitinu. Auðvitað má gefa bankaeftirlitinu allar upplýsingar um ákvarðanir vaxta, ef það verður niðurstaðan. Það er alveg sjálfsagt að senda þeim niðurstöðuna. Í þessu frv. er að mínum dómi margt einkennilegt. T. d. segir í sambandi við ákvörðun vaxta hjá bankaráðunum í 22. gr.: „Við ákvörðun vaxta og þjónustugjalda er viðskiptabanka óheimilt að hafa samráð við aðrar innlánsstofnanir.“ Hvers konar grein er þetta eiginlega? Það er eins og það sé ekki til sími hér í höfuðstaðnum. Það er ekkert auðveldara en að krunka sig saman um þessa hluti þó að það sé ekki gert á opinberum vettvangi. Þetta er auðvitað ekkert annað en hreint grín. Sama er að segja um 26. gr. Þar segir: „Viðskiptabönkum og öðrum, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, er einum heimilt að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar.“ Hver er reyndin í þessu? Það er fjöldi fyrirtækja hér úti í bæ sem eru að keppast við að selja og kaupa alls kyns verðbréf. Hvað á þá að vera að setja svona lagað inn í lög af þessu tagi? Herra forseti. Það eru ýmis atriði sem mér hugnast heldur illa í frv. Það er kannske fyrst og fremst spurningin um það hvort okkur vanti banka. Nauðvantar Íslendinga banka? Halda menn að sparifjáraukning verði þó að við fjölgum bönkum? Nei, það er nokkuð föst stærð. Jafnvel þó við bætum við tíu bönkum, þá draga þessir bankar ósköp einfaldlega frá þeim sem fyrir eru. Það er einn aðalgallinn í íslenska bankakerfinu að bankaeiningarnar eru allt of smáar. Þær ráða ekki við að fjármagna stór fyrirtæki. Miklu nær væri að fækka bönkum og gera bankana öflugri, sameina þessa minni hlutafélagabanka hér úti í bæ og hafa kannske samtals í hæsta lagi fjóra banka. En núna eru þeir sjö. Og með þessu háttarlagi, að stefna að fjölgun banka eins og gert er með þessu frv., eitt aðalatriðið í þessu frv. er að fjölga bönkum, vaknar sú spurning hvað verði eftir af frv. ef það er tekið út. Svo sem ekki neitt. Þetta er kjarnaatriði. Og það er og verður til bölvunar. Ekki vegna þess að ég sé á móti frelsinu út af fyrir sig, þó að það hafi ekki reynst vel, heldur af því að þá er ósköp einfaldlega verið að dreifa þessu takmarkaða fjármagni sem við höfum til útlána. Svo einfalt er það. Í þessu frv. eru m. a. ákvæði um það að erlendir bankar megi setja hér upp umboðsskrifstofur. Eins og það er orðað í frv. virðist þetta vera afar saklaust. En til hvers er þá verið að hafa þetta hér? Ég er á móti þessu ákvæði sem leiðir til þess fyrr eða síðar að erlendir bankar fara að hefja umsvif hér á Íslandi. Það leiðir til þess. Ég er þess vegna á móti þess konar ákvæði. Það má auðvitað taka fjölmörg önnur atriði hér fyrir. En ég vil vera í þeirra hópi sem stytta mál sitt vegna ákveðins samkomulags um þinghaldið. En ég verð að segja það að lokum að ég er ekki viss um að a. m. k. eins og sakir standa sé það skynsamlegt að auglýsa það í bönkunum hverjir skulda hverjum hvað, að þar verði nafnalisti, jafnvel með myndum, um það hvað hver skuldar í hverjum banka. Það getur verið að takmarka þurfi eitthvað hæstu útlán og lán sem stefna í það að verða óeðlileg miðað við stærð lánastofnunarinnar. En það er aftur allt annað mál. Þarna er verið að fara að mínum dómi út á allt aðrar brautir en við höfum tíðkað í langan tíma. Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki hvernig ég á að fara að því að greiða atkvæði um þetta plagg í heild. Ég hef ekki áhuga fyrir því og ég hef ekki áhuga fyrir þeim breytingum sem í því eru. Þær eru auðvitað misgóðar þannig að ég gæti hugsað mér að samþykkja einstakar fáar greinar. En að mínum dómi er hér stefnt til rangrar áttar. Það er verið að fjölga bönkum, það er verið að fjölga útibúum, hvað svo sem menn segja um takmarkanir í þeim efnum. Það er ekki mikill vandi að fixa það, fyrir menn sem kunna vel sitt bókhald, að opna svo sem eins og nokkur útibú. Það verður ekki vandamál. Með þessu frv. er verið að auka útþenslu bankakerfisins og er fyrir löngu nóg komið.



Herra forseti. Fulltrúi nýja flokksins flutti hér ræðu áðan. Og það er svo stundum með þetta nýja að það er eins og sagan sé því ókunn. Þekkingarleysið á fortíðinni hefur það í för með sér að menn virðast hálf áttavilltir á því hvert þeir séu að stefna, hvert þeir eigi að stefna, enda er mér óskiljanlegt hvernig sá maður sem ekki veit hvaðan hann kemur telur sig vita hvert hann sé að fara. Það kom þess vegna ekki annað til greina en að kynna hér í örfáum orðum sögu bankamála á Íslandi. Það er rétt að byrja á því að Landsbanki Íslands er stofnaður með lögum 18. september 1885. Helstu ákvæði þeirra laga voru þessi: Landssjóður leggur fram 10 000 kr. til þess að koma bankanum á fót. Enn fremur leggur hann bankanum til starfsfé, hálfa milljón króna í landssjóðsseðlum, sem greiðast smám saman, eftir því sem bankinn þarf þeirra með. Ég les hér upp, með leyfi forseta, úr grein Klemensar Tryggvasonar í bókinni Saga Alþingis, fimmta bindi: „Þegar liðin eru fimm ár frá stofnun bankans skal hann greiða landssjóði vexti, 1% árlega af upphæðinni og leggja 2% af henni í varasjóð. Æðsta stjórn bankans er í höndum landshöfðingja en daglega stjórn hans annast einn framkvæmdastjóri, skipaður af landshöfðingja, og tveir gæslustjórar, sem Alþingi kýs, sín deildin hvorn, til fjögurra ára.“ Sem sagt, framkvæmdavaldið skipar bankastjórann en Alþingi kýs gæslustjórana sem eru sambærilegir bankaráði að mörgu leyti. En það gerist svo aftur á móti 1902 að í Nd. Alþingis Íslendinga er samþykkt að leggja þennan banka niður - leggja þennan banka niður vegna þess að það voru menn með svipaðar hugmyndir og hv. 4. landsk. þm., gamlar hugmyndir frá 1902, sem lögðu til að bankinn yrði lagður niður. En í Ed. var brtt. frá landshöfðingjanum samþykkt og bankinn fékk að halda áfram að starfa. Hver var nú ástæðan fyrir því að menn vildu leggja bankann niður? Jú, það var draumurinn um hlutafélagsbankann, sem hv. 4. landsk. þm. var að tala um, hlutafélagsbankann sem fullnægði öllum þessum skilyrðum, að stjórnmálamennirnir hefðu þar engin áhrif og engin völd. Það væru hinir sterku fjármálamenn sem mörkuðu stefnuna og sæju um að þjóðin tapaði ekki. Íslandsbanki er stofnaður 7. júní 1902 með einkarétti til seðlaútgáfu í 30 ár. Við skulum örlítið víkja að því hvaða upphæðir er verið að tala um þegar hann er stofnaður, hvort þá er verið að tala um 10 þús. kr. eða eitthvað meira. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér úr Stjórnartíðindum fyrir Ísland á bls. 382 þar sem greint er frá lögum um heimild til að stofna hlutafélagsbanka á Íslandi. Ég les 2. gr. þessara laga: „Hlutafé bankans skal eigi nema minna en 2 millj. kr. og eigi vera meira en 3 millj. króna. Stofnendur bankans skulu skyldir að útvega með ákvæðisverði þá hlutaupphæð er Íslendingar hafa ekki skrifað sig fyrir samkvæmt 1. gr.“ Þarna var fjármagnið, þarna var hlutafélagsformið, þarna var það kerfi sem hv. 4. landsk. þm. er að tala um að sé hið eina rétta í dag. Hvað er þetta gamall flokkur, þessi nýi flokkur sem hv. 4. landsk. þm. hefur álpast inn í? Hann er í það minnsta frá 1902, það fer ekki á milli mála. En er hægt að koma sér undan því að ræða það hvernig lokaútkoman varð hjá þessum banka sem átti að tryggja það að nægilegt fjármagn væri fyrir atvinnulífið í landinu, átti að tryggja það að þjóðin tapaði ekki á bankarekstri? Það verður enn að halda áfram með söguna, herra forseti. Ég vil lesa hér upp úr lagasafninu frá 1930. Það er örlitið farið að lækka risið á hlutafjárbankanum með stóru upphæðirnar og fjármálaséníin sem stjórnuðu. Það er III. kafli um Íslandsbanka, 11. gr.: „Ríkissjóður leggur Íslandsbanka 3 millj. kr. sem forgangshlutafé og greiðist fé þetta af núverandi skuld Íslandsbanka við ríkissjóð.“ Hver kannast við töluna 3 millj. áður í upplestrinum? Var það ekki hið upprunalega hlutafé sem átti að hámarki að vera 3 millj.? Ég held áfram lestrinum, með leyfi forseta: „Hlutafjárframlag ríkissjóðs, það er ræðir um í 11. gr., er bundið eftirfarandi skilyrðum: a) Að lagt verði fram a. m. k. 1.5 millj. kr. forgangshlutafé með hlutafjársöfnun innanlands af öðrum en aðallánardrottnum bankans.“ Sem sagt, það er óheimilt að breyta skuldunum í inneignunum í hlutafé. Ég les áfram, með leyfi forseta: „Samþykki fjmrh. þarf til þess að þetta forgangs hlutafé megi fara fram úr 2 millj. kr. b) Að hagkvæmir samningar fáist við aðallánardrottna Íslandsbanka erlendis um greiðslu núverandi skulda bankans til þeirra, þannig að eigi minna en 4.5 millj. af þeim skuldum verði annaðhvort forgangshlutafé í bankanum eða gangi næst forgangshlutafé um áhættu. Af þessari upphæð fari þó forgangshlutafé ekki fram úr 11/4 millj. kr. 13. gr. Núverandi hlutafé Íslandsbanka skal afskrifað sem tapað og hlutabréfin fyrir því felld úr gildi.“ Veit hv. 4. landsk. þm. ekki hve margir Íslendingar töpuðu á þessu ævintýri. hve innistæður margra Íslendinga voru rústaðar og gerðar að engu? Veit hann ekki að ríkissjóður mátti ganga í ábyrgðir til þess að greiða upp erlendu skuldirnar? Síðan 1902 hafa ekki margir þorað að standa hér upp og segja: „Við eigum að leggja niður Landsbanka Íslands.“ Þó virðist hv. 4. landsk. þm. reiðubúinn til að leggja það til að Landsbankinn verði lagður niður því að auðvitað er sá banki lagður niður sem breytt er úr ríkisbanka í hlutafélagsbanka. Það er annar banki. Ég hygg að það væri fróðlegt fyrir hv. 4. landsk. að lesa afmælisritið sem Útvegsbankinn gaf út þar sem Ólafur Björnsson greinir frá örlögum Íslandsbanka. Að vísu er þar reynt að bera í bætifláka fyrir bankann og talað um að íslensk stjórnvöld hafi ekki verið honum nægilega vinveitt. En bestar upplýsingar um stöðuna voru nú samt á hvaða verði hlutabréfin voru skráð í kóngsins Kaupmannahöfn. Mig undrar það þegar menn eru slegnir slíkri blindu að þeir koma hér upp og halda því fram að til að tryggja hagsmun Íslendinga, almennings í landinu, eigi þjóðin að selja stærsta og verðmesta banka landsins, afhenda hann fjármagnseigendum. Er þetta jafnaðarmannaflokkur eða skyldi það hafa atvikast þannig að nafnið passar ekki við stefnuna sem flokkurinn hefur tekið upp, stefnuna frá 1902? Ég kannast ekki við að þeir sem þar skrifuðu undir nál. hafi verið jafnaðarmenn. Auðvitað geta menn sagt að á kvöldfundi sem þessum sé sjálfsagt að stjórnarsinnar þegi og svari ekki þeirri vitleysu sem kemur fram í ræðum manna af því að það sé búið að gera samkomulag á samkomulag ofan. En er það ekki líka ábyrgðarhlutur að gera enga grein fyrir sögulegum staðreyndum þessara mála  Ég hygg að Bandalag jafnaðarmanna þurfi annað tveggja að gera, að yfirgefa nafnið, því það er ekki í samræmi við kenningar jafnaðarmanna á Vesturlöndum eins og þær almennt blasa við, eða breyta um stefnu - eða að taka þá ákvörðun, sem forráðamenn Íslandsbanka tóku, að gefast upp og hætta vegna þess að stefnan var komin með þá í blindgötu og viðurkenna pólitískt gjaldþrot þeirra nýju kenninga sem hér var verið að boða en reynast vera frá 1902.



Herra forseti. Ég skil betur núna hvað hæstv. viðskrh. var að tala um þegar hann sagði að ekki væri einhugur um það hér í þinginu að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög. Hann átti við að einn flokkur, einn af fornu flokkunum, gengi hér enn þá um, allavega hvað andann varðar, í sauðskinnsskóm og þess sæi engin merki að hann hefði áttað sig á því að nú væru nýir tímar. Ég sagði einu sinni í vetur að Framsfl. hefði verið í þrjá daga á ársfundi í fyrra á Akureyri og uppgötvað þar nýsköpun í atvinnuháttum og stokkið 300 ár fram í tímann. Ég held að það hafi verið oflof. Ég tek þau orð aftur. Ég held að hann sé enn þá aftur í öldunum. Það kom greinilega í ljós af málflutningi hv. þm. Það er vel hugsanlegt að einn mesti styrkleiki ungrar stjórnmálahreyfingar sé einmitt að hafa losað sig við sauðskinnsskóna og reyna að horfa fram á veginn vegna þess að það er alveg eins hægt að draga lærdóm af samtímanum og reyna að ímynda sér hvernig hlutir séu nú og hvernig þeir muni verða eins og að horfa sífellt til fortíðarinnar um alla hluti og öll skref sem maður stígur. Hvað svo sem gerðist í íslenskri pólitík og íslenskri hagsmunagæslu árið 1902 þá er ég sannfærður um það, og ég endurtek það, að núna, 1985, væri það einhver stórkostlegasta hreingerning, sem hægt væri að gera í íslenskum stjórnmálum, að taka þessar þrjár stærstu peningastofnanir þjóðarinnar undan flokkspólitísku poti og undan flokkspólitískri hagsmunagæslu manna eins og þess hv. þm. sem talaði hér áðan. Það sýnist mér augljóst af dæmunum, bara þeim dæmum sem hafa komist upp á yfirborðið, við vitum ekkert hversu mörg dæmi það eru sem samtryggingin hefur aldrei birt fólki og sem aldrei hafa náð að verða lýðum ljós, vegna þess að það eru ekki bankaráðsmennirnir sem koma fram á völlinn og segja frá því hvernig gengur. Við eigum það oftar undir því hvernig duglegum blaðamönnum gengur að komast að hinu sanna. Af þeim dæmum sem við höfum um það hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig er ég alveg sannfærður um það að ef okkur á að takast að byggja hér upp í framtíðinni einhvers konar samfélag eins og ég hélt að Framsfl. hefði uppgötvað á ársfundinum í fyrra, þá verður það grundvallaratriði að taka peninga- og lánastofnanir landsins, ekki bara bankana heldur alla sjóðina, undan flokkspólitískum ítökum og flokkspólitískum afskiptum, vegna þess, eins og ég segi, að þó að menn hali inn ákveðinn fjölda atkvæða í kosningum til löggjafarþings þá er ekkert sem réttlætir það að þeir framlengi þá anga inn í stofnanir framkvæmdavalds eins og banka, verksmiðjur og aðra þá starfsemi sem heyrir til nútímasamfélagi. Og hverju sem þeim tókst að klúðra árið 1902 og hvað sem ævisöguritari Framsfl. kann að grafa upp úr þeim skræðum, þá er ég alveg jafnsannfærður um það og ég hef verið að það er mesta hreingerning og mesta bót sem hægt er að gera á íslensku efnahagslífi og íslenskri pólitík að skilja þarna á milli. Hvað varðar orð hv. þm. um jafnaðarmennsku þá stendur það alls ekki fyrir jafnaðarmennsku í minni orðabók, Bandalag jafnaðarmanna hefur allavega ekki skrifað það í sitt testament, að það eigi að hafa flokkspólitísk afskipti af peningum og vinna að þeim málum eins og hér hefur verið unnið að þeim á undanförnum árum.



Herra forseti. Mér er ljóst að það var uppi heimspekingur sem talaði um þrískiptingu valdsins, í löggjafarvald, framkvæmdavald og dómsvald. Það breytir engu um þá staðreynd að í okkar landi búum við við þingbundna stjórn, þingið ber ábyrgð á ráðherrunum. Við byggjum á þeim kenningum. Við búum við það að borgarstjórn Reykjavíkur kýs menn í ráð og nefndir út um allt til að stjórna sínum málum, til að stjórna BÚR m. a. Ég tók eftir því að hv. 4. landsk. þm. sagði að ekki stæði í hinni helgu bók BJ að það ætti að skipta sér af fjármunum, þm. ættu að skipta sér af fjármunum. Pólitík er fyrst og fremst spurningin um það hvernig beri að ráðstafa fjármunum. Fjárlögin eru langstærsta pólitíska ákvörðunin sem tekin er á hverju einasta þingi. Má skilja þetta svo að BJ hætti að skipta sér af fjárlögum, hætti að greiða atkvæði undir slíkum kringumstæðum og upphefjist hér í helgidóm eins og englarnir, þm. þess séu of hreinir til að koma nálægt slíku? En það kom hik á hv. 4. landsk. þm. að halda því fram að kennisetningar jafnaðarmanna almennt væru á þann veg að þeir væru á móti ríkisbönkum. Ég veit ekki betur en jafnaðarmenn hafi verið þó nokkuð miklir þjóðnýtingarsinnar á ýmsa vegu. Og mér er ekki ljóst hvenær ríkisbankar urðu vandræðagripir í hugum jafnaðarmanna. Er það kannske svo að BJ vilji skreyta sig með stolnum fjöðrum? Er það æra hinna gömlu jafnaðarmannaflokka, sem var nokkuð góð, sem á að vera yfirvarpið í titlinum fyrir stefnu sem er allt önnur? Hvers vegna kasta menn þá ekki í burt þessu nafni? Það er gamalt, það er gamalla flokka. Það á að berjast undir nýju nafni fyrir nýjan flokk. Það skyldi þó ekki vera að þeir séu á kosningaveiðum að reyna að hagnýta sér æru gamalla flokka á Norðurlöndum. Hv. 4. landsk. þm. er kominn af fólki sem gekk á sauðskinnsskóm. Forfeður hans gengu á sauðskinnsskóm. Þeir hafa kannske gengið á roðskóm líka. Og stundum hafa trúlega sumir þeirra verið svo fátækir að þeir áttu enga skó, gengu berfættir, eins og e. t. v. hendir enn hv. 4. landsk. þm. að hann striplast um berfættur. Alveg er það voðalegt að vera í sömu sporum og þessir menn fyrir kannske heilli öld. Engar framfarir. Það sækir að mér óhugur að svo illa skuli vera komið fyrir hv. 4. landsk. þm. að hann sitji svo fastur í fortíðinni að hann striplist stundum um berfættur eins og forfeður hans fyrir 100 árum eða kannske enn þá fyrr. En auðvitað gæti það gerst að það yrði framþróun, yrði raunveruleg framþróun, og hv. 4. landsk. þm. kynnti sér hvað væri gamalt, kynnti sér m. a. sögu bankamálanna og tæki ekki upp neinar gamlar hugmyndir, væri bara með nýjar hugmyndir, en álpaðist ekki til að koma hér inn í þingsali með hugmyndir frá 1902 sem biðu skipbrot 1930 með algjöru gjaldþroti. Mér finnst að nýr flokkur með gamalt nafn, með gamalt nafn að hluta til til að safna atkvæðum, þurfi að fara að gera það upp við sig hvort hann ætlar að skreyta sig þar með stolnum fjöðrum eða hvort hann ætlar að læra eitthvað af þeirri sögu sem jafnaðarmenn hafa verið að læra af og mótað sína stefnu eftir í kringum okkur. Ég vona bara að BJ komist í takt við nútímann og taki ákvörðun um það annaðhvort að skipta um nafn eða virða vissar grundvallarhugsjónir jafnaðarmanna.



Herra forseti. Þetta er nú kannske hvorki staður né stund fyrir langar sögulegar útlistanir og til að fara í handritasafn Framsfl. Striplingatal hv. þm. styður líka þá skoðun mína að það sé kannske mál að linni og þinginu ætti reyndar að ljúka um næstu helgi eins og menn hafa verið að tala um. Mér heyrist málflutningurinn allur þannig gerður að það sé full ástæða til. Vegna þess að hv. þm. gerði að umræðuefni jafnaðarmennsku bæði hérlendis og erlendis ætlaði ég að segja honum að hann geti sett það í sögusafn Framsfl. að í löndum í kringum okkur, á Vesturlöndum þar sem jafnaðarmenn hafa haft mikil áhrif, t. d. í Bandaríkjunum og í Bretlandi, ég segi í Bandaríkjunum vegna þess að þar hefur oft og tíðum svo áratugum skiptir ríkt miklu meiri jafnaðarmennska en menn hafa nokkru sinni séð hér, í Bretlandi og ýmsum öðrum löndum Evrópu, svo sem í Skandinavíu, er það alls ekkert inntak jafnaðarstefnu að fá að hola mönnum í bankaráð og að halda í það dauðahaldi að stjórnmálaflokkar hafi bein yfirráð og bein afskipti af peninga- og lánastofnunum landsins. Það sem menn leggja þar ríkasta áherslu á er að þingin setji þær almennar reglur fyrir fólk og fénað í þessum löndum sem tryggi í fyrsta lagi eftirlit með því að peningastofnunum sé eðlilega stjórnað, að þær séu opnar fyrir eftirliti embættismanna, þingmanna og almennings og að þær sinni öllum jafnt. Þetta er atriði sem hefur sérstaklega verið í umræðu núna á seinni árum með tilkomu nýrrar tækni. Það er enginn jafnaðarmannaflokkur svo vitlaus að gera það að inntaki stefnu sinnar á þessum tímum breytinganna að það sé alfa og omega að þeir ráði yfir peninga- og lánastofnunum. Þvert á móti. Eins og ég sagði áðan eru menn sammála um að það er hreingerning í pólitík að losa hinar almennu peninga- og lánastofnanir undan flokkspólitískum óþrifum. Stjórnmálamenn þurfa og eiga og mega hafa afskipti af peningamálum, eins og hv. þm. vék að, inni á þingi. Þar eiga þeir að taka stefnumarkandi ákvarðanir um það hvernig fé er varið í helstu málaflokka. Það er pólitík að taka afstöðu til þess t. d. hvernig menn vilja verja peningum í skólamál, í ýmsa opinbera þjónustu og ýmislegt sem getur komið öllum landsmönnum að gagni, setja almennar reglur. En að þeir geri tilkall til þess að sitja einhvers staðar í bankaráði og ákveða hvort Pétur eða Páll á að fá víxil eða lítið lán, það er alls ekki inntak jafnaðarstefnunnar. Ég held að við verðum að láta staðar numið hvað þessa umræðu varðar. Það er augljóst að söguherra Framsfl. þarf að fletta upp á nýtt í jafnaðarstefnu sinni. Hins vegar sýnir þetta okkur óumdeilanlega að það er hið mesta óráð að reyna að kýla þetta mál hér í gegn næstum því á næturþeli. Þau mál sem verið er að fjalla um um þessar mundir, landbúnaðarmál, bankamál og ýmislegt fleira, eru stórmál í íslenskri pólitík. Og ég er viss um það að hér úti um allan þingsal sitja menn sem hefðu viljað segja miklu meira, gera grein fyrir miklu fleiri skoðunum en hafa komið hér fram. Það er á ábyrgð hæstv. ríkisstj. að hér eru mál keyrð í gegn án þess að menn fái að viðra skoðanir sínar, án þess að menn fái að láta koma fram öll þau sjónarmið sem óumflýjanlega hljóta að vera uppi í stórum málum eins og peninga- og lánapólitík og landbúnaðarpólitík. Ég minni á það að landbúnaðarmálið, þó vont sé. felur í sér mikla breytingu. Það var kýlt hér í gegnum Nd. á einum stuttum eftirmiðdagsfundi. Ég er viss um að þar hefðu fleiri viljað láta heyra í sér en gerðu. Það er kannske ágætt að það detta beinagrindur fram úr skápum núna þegar við tölum um viðskiptabankana. Hér datt ein og vafalaust eru fleiri sem hefðu átt fullt erindi til þess að detta.



Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. við frv. til l. um sparisjóði. Nál. er á þskj. 1286. Nefndin hefur fjallað um frv. Á hennar fund komu fulltrúar viðskrn., bankaeftirlits Seðlabankans og Sambands ísl. sparisjóða. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins og mælir meiri hl. með samþykki frv. að samþykktum breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Minni hl. skilar séráliti og flytur einnig brtt. Að meirihlutaálitinu standa Páll Pétursson, Þorsteinn Pálsson, Guðmundur Einarsson, Halldór Blöndal, Kjartan Jóhannsson með fyrirvara og Friðrik Sophusson. Brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1287 eru efnislega þær sömu og meiri hl. n. flutti við frv. til l. um viðskiptabanka. Við 6. gr. er flutt till. þess efnis að þær fjárhæðir sem þar um getur varðandi stofnfé taki breytingum skv. ákvörðun ráðh. eins og greinir í tillgr. í því skyni að þessar fjárhæðir breytist í takt við almennar verðlagsbreytingar í þjóðfélaginu. Önnur brtt. er við 3. mgr. 24. gr. þess efnis að sparisjóðsstjórn móti stefnu sparisjóðsins í vaxtamálum og enn fremur að hún setji reglur, að fenginni umsögn sparisjóðsstjóra og bankaeftirlits, um lánveitingar sparisjóðsins. Um þetta hafa orðið umræður hér fyrr í kvöld í umræðum um viðskiptabanka. Hér er á ferðinni till. um sams konar ákvæði til þess að setja almennar reglur um útlán til einstakra aðila eins og þar var gerð tillaga um. Hæstv. viðskrh. hefur enn fremur flutt brtt. við þessa till. n. sem miðar að því að halda sömu skipan en losa bankaeftirlitið úr þeirri óþægilegu aðstöðu að veita umsögn fyrir fram, áður en endanleg ákvörðun er tekin, og í því skyni að gera eftirlitshlutverk þess skilvirkara og óháð fyrri ákvörðunum. Í þriðja lagi er gerð till. um að í 30. gr. falli niður orðin „að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti.“ Í fjórða lagi er flutt till. um að efnisákvæði 34. gr. falli niður eins og þau eru í frv., en inn komi nýtt efnisákvæði í 34. gr. sem kveði á um heimild sparisjóða til að starfrækja veðdeildir innan sinna vébanda. Í fimmta lagi er gerð till. um að breyta ákvæðum 1. málsl. 1. mgr. 40. gr. í samræmi við það að efnisákvæði 34. gr. frv. verða skv. þessu felld niður. Loks er í sjötta lagi flutt brtt. við 2. mgr. 65. gr. þar sem kveðið er á um sérstaka nefndarskipan við samruna sparisjóða og bankaeftirlitið losað undan tilnefningarskyldu í slíka nefnd. Ég hef þá lokið, herra forseti, við að gera grein fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. og þeim brtt. sem meiri hl. flytur.



Herra forseti. Ég skipa einn minni hl. fjh.- og viðskn. varðandi frv. til l. um sparisjóði. Frv. þetta hefur að geyma margvísleg ákvæði til bóta í sambandi við rekstur sparisjóða. Frv. hefur verið mjög lengi í smíðum og hefur að verulegu leyti áður verið lagt fram á Alþingi til kynningar þannig að þessi virðulega stofnun hefur haft tækifæri til þess að fara yfir þetta mál áður. Hins vegar er skotið inn í frv. nokkrum nýjum ákvæðum sem ég er á móti og valda því að ég get ekki tekið þátt í því ásamt meiri hl. að afgreiða þetta mál. Það eru ákvæði um vaxtafrelsi sem fram koma í 24. gr. þessa frv. og eru hliðstæð ákvæðunum um vaxtafrelsi í 21. gr. frv. til l. um viðskiptabanka. Ég mun hvað sem öðru líður greiða atkvæði gegn þessari grein til að láta í ljós andstöðu mína við það frelsi fjármagnsins sem nú er verið að innleiða hér á landi. Ég vek sérstaka athygli á því að það skuli vera Alþb. eitt þingflokka sem lýsir andstöðu við það frelsi fjármagnsins sem núv. ríkisstj. hefur innleitt. Bæði Alþfl. og Bandalag jafnaðarmanna skrifa upp á þessi vinnubrögð að fjármagnsstofnanirnar sjálfar geti ákveðið vexti og kjör á sínum útlánum. Þetta segir sína sögu, herra forseti, um þá stöðu sem komin er upp hér á hv. Alþingi þegar tveir stjórnarandstöðuflokkanna kjósa, auk framsóknar, að fylgja íhaldinu í þessu frjálshyggjuofstæki. Ég vil sérstaklega, herra forseti, mótmæla þessari grein frv. um sparisjóði. Síðan vil ég taka til umræðu 30. gr. frv. um sparisjóði og 26. gr. frv. um viðskiptabanka, en ég tel að bæði þessi mál séu nú hér til meðferðar vegna þess að þau eru í rauninni samkynja. Almenn mótmæli mín varðandi framlagningu málsins, sparisjóðafrv., eiga við á sama hátt og í sambandi við frv. um viðskiptabanka, þ. e. að seðlabankafrv. skuli ekki lagt hér fram. Ég tel það í rauninni algerlega óeðlilegt að hespa þessum málum hér í gegnum þingið og ég tel það yfirgang í ríkisstj. að keyra þau áfram með þessum hætti á þessu sumarþingi 1985. Það var sérstaklega, herra forseti, 2. mgr. 30. gr. sem ég vildi gera að umræðuefni. Þar segir: „Sparisjóðum og öðrum, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, er einum heimilt að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar.“ Svona hljóðar greinin eftir að hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur breytt henni að sinni tillögu. Í upphafi var orðalagið á þann veg að sparisjóðum og reyndar viðskiptabönkum og öðrum, sem til þess hafa sérstaka lagaheimild, er einum heimilt að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti að taka við innlánum af almenningi til geymslu og ávöxtunar. Þessi orð „að auglýsa eða bjóðast til með öðrum hætti“ eru felld niður og ég tel að það sé eðlilegur hlutur. það hefði verið óeðlilegt með öllu að miða heimildir í þessum efnum við það hvort menn auglýsa eða bjóðast til að taka við fjármunum. Þannig verður það að segjast að þetta ákvæði í frv. er auðvitað gallað. Ég óttast það, herra forseti, að ekki líði langur tími áður en hingað koma inn í þingið á ný frumvörp um að breyta þessum frv. vegna þess hve mikil fljótaskrift er á afgreiðslu málanna hér. Ég lýsi ábyrgð á hendur stjórnarmeirihlutanum í þeim efnum. Það er ætlunin, herra forseti, að afgreiða hér samtals 123 greinar í þessum þremur frv. fyrir utan ákvæði til bráðabirgða. Þetta á að afgreiða núna á næturfundi. Það er gert ráð fyrir því að hér verði fundum fram haldið og lokið 2. og 3. umr. um þessi mální nótt. Þetta eru auðvitað algerlega óeðlileg vinnubrögð og ég tel ástæðu til að mótmæla þeim mjög harðlega. Ég óttast að þessi vinnubrögð verði til þess að áður en langur tími líður komi hér inn frv. og jafnvel verði nauðsynlegt að setja hér brbl. til þess að breyta einhverjum flausturslegum afgreiðslum í þessum frumvörpum eins og þau liggja hér fyrir. Í þeim efnum lýsi ég allri ábyrgð á hendur hæstv. ríkisstj. og þingmeirihluta. En ég kem aftur að 2. mgr. 30. gr. Þar segir að sparisjóðir og viðskiptabankar hafi einir heimild til að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar, hafi einir heimild. Og í grg. með þessari grein í sparisjóðafrv. segir svo, með leyfi forseta: „Ákvæði 2. mgr. veitir sparisjóðum og öðrum aðilum, er til þess hafa lagaheimild, einkarétt á að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar. Lagaheimildir af þessu tagi eru þegar fyrir hendi í gildandi lögum um innlánsstofnanir, sbr. lög um einstaka banka, lög nr. 46/1937, sem m. a. fjalla um innlánsdeildir samvinnufélaga, lög nr. 2/1888 um Söfnunarsjóð Íslands og póstlög nr. 31/1940 að því er varðar póstgíróstofuna. Skv. 10. gr. laga um Seðlabankann eru þessar stofnanir háðar eftirliti bankaeftirlitsins. Tilgangur þessa eftirlits er fyrst og fremst að gæta hagsmuna þeirra sem eiga innlánsfé í þessum stofnunum eða aðrar kröfur á hendur þeim. Þykir því rétt að kveða skýrt á um einkarétt þessara stofnana í þessu efni.“ Einkarétt, segir hér, og nákvæmlega sams konar orðalag er í grg. með 26. gr. frv. um viðskiptabanka. Þar segir: „Þykir því rétt að kveða skýrt á um einkarétt stofnananna í þessu efni.“ Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Það þýðir það að kaupþingin, okursjoppurnar, sem hafa verið að skjóta hér upp kollinum að undanförnu hafa ekki lengur, ef þetta verður að lögum, leyfi til þess að taka við peningum til geymslu eða ávöxtunar. Ég vil að það sé alveg skýrt að svona hef ég skilið þetta og ég hef ekki orðið var við það í umræðum um málið til þessa að menn hafi mótmælt þessum skilningi. Við 1. umr. málsins tók ég þetta sérstaklega fyrir og innti hæstv. viðskrh. eftir því hvaða skilning hann hefði á þessum ákvæðum, hvort hann teldi að kaupþingin gætu starfað áfram þrátt fyrir þessi ákvæði. Hann svaraði þessu ekki. Ég tel hins vegar alveg óhjákvæmilegt að fá svar í þessu efni og skýringu, því að eins og þetta stendur núna er ekki hægt að skilja textann öðruvísi en svo að verið sé að lögbanna kaupþingin, okurbúllurnar, banna þeim að taka við fé til ávöxtunar og geymslu, eins og stendur hér skýrum stöfum: „Þykir því rétt að kveða skýrt á um einkarétt þessara stofnana.“ Þó að flausturslega sé að þessari afgreiðslu staðið af hálfu hv. meiri hl. tel ég óhjákvæmilegt að þetta atriði verði dregið hér mjög skýrt fram vegna þess, herra forseti, að þessar okurbúllur eru núna að soga til sín sparifé sem ella hefði að einhverju leyti farið inn í bankana. Þar með er verið að draga úr möguleikum bankanna til að veita almenningi og atvinnuvegum þá þjónustu sem þeir eiga að veita. Hér er um stórhættulega þróun að ræða og þess vegna eru þessi frv. og meðferð þeirra auðvitað ekki aðeins gölluð vegna þess að seðlabankafrv. vantar heldur líka vegna þess að það vantar löggjöf um alla peningamálastarfsemi í landinu. Ég minni á, herra forseti, í þessu sambandi að hér eru ekki til nein heildarlög um skuldabréf. Ég er sannfærður um að fólk er féflett í stórum stíl hér á landi vegna þess að engin heildarlög eru til um skuldabréf. Löggjafinn á auðvitað um leið og hann afgreiðir svona mál að afgreiða slíka löggjöf en það örlar ekki á þeim málatilbúnaði. Þetta er svo stórt atriði, herra forseti, sem vikið er að í 30. gr. sparisjóðafrv. og 26. gr. bankafrv. að það verður að vera alveg skýrt hvað hér er átt við. Mótmæli hæstv. viðskrh. ekki skilningi mínum í þessum efnum, þá lít ég svo á að Alþingi sé að taka ákvörðun um að loka okurbúllunum frá og með gildistöku þessara laga. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi skýrt fram um leið og ég mæli fyrir áliti mínu sem minni hl, fjh.- og viðskn. um frv. til l. um sparisjóði.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Eins og fram kom hjá frsm. fjh.- og viðskn., hv. 1. þm. Suðurl., flytur meiri hl. n. tillögur á þskj. 1287, tillögur sem ég er sammála að undanskilinni 2. brtt. Sú afstaða mín kom reyndar fram þegar rætt var um frv. um viðskiptabankana. Ég hef leyft mér á þskj. 1321 að leggja til sömu breytingu og þá með sömu rökum og ég rakti hér áður. Eins og ég sagði vakir að sjálfsögðu það sama fyrir meiri hl., sem flytur till. á þskj. 1287, og fram kemur hjá mér, að gera bankaeftirlitinu kleift að fylgjast með starfsemi þessara stofnana. En til að fyrirbyggja að þar gætu átt sér stað einhverjir þeir árekstrar sem ekki eiga að þurfa að verða taldi ég réttara það orðalag sem er á þskj. 1321. Hér vék hv. 3. þm. Reykv. að 30. gr. sérstaklega í sparisjóðafrv., svo og 26. gr. Það liggur ljóst fyrir hvað átt er við með þeim greinum eins og þar stendur og verður ekki skýrt með neinum öðrum hætti en fram kemur við lestur þeirra greina. Ég tel að þar sé svo skýrt tekið fram hver sé hugsuð starfsemi þessara stofnana: geymsla og ávöxtun fjár og önnur þjónustustarfsemi, sem er í eðlilegum tengslum við slík viðskipti, að þar þurfi ekki neinnar skýringar við, né heldur hitt, að með túlkun þeirri sem fram kom hjá hv. þm. verði metið annað en það sem í greininni stendur. Ég ætta svo ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég leyfi mér að endurtaka þakklæti mitt til nm. fyrir þeirra störf í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Þetta var nú óskýrt og loðið og ófullkomið svar hjá hæstv. ráðh. Hann sagði: Það á að skilja greinina eins og í henni stendur. Ég skil hana þannig að frá og með gildistöku þessara laga sé öðrum aðilum en þeim sem lögin kveða á um, sparisjóðum og viðskiptabönkum, óheimilt að taka við innlánum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar. Ég var ekki að tala um skuldabréfaviðskipti. Ég var ekki að tala um miðlun á fjármunum. Ég var að tala um það að skv. þessu er öðrum aðilum óheimilt að taka við innlánum frá almenningi til geymslu eða ávöxtunar. En það er einmitt það sem sumir þessir aðilar hafa auglýst nú þegar í blöðum að þeir geri, Fjárfestingarfélagið jafnvel og Kaupþing og Ávöxtunarfélagið og ég veit ekki hvað þær heita þessar sjoppur allar. Það er talað um að þær taki við peningum frá almenningi til geymslu og ávöxtunar, það er alveg ljóst, taki við innlánum. Að vísu er það þannig að því er varðar Kaupþing að þar er sá háttur hafður á að þetta er kallað fjárvarsla og gerist með þeim hætti, að sögn forráðamanna Kaupþings, að fjármunir eru ekki geymdir hjá Kaupþingi heldur er þeim komið í ákveðinn banka, og síðan er innistæðan í þeim banka notuð til að kaupa ákveðin skuldabréf eða hlutabréf á nafni viðkomandi innistæðueiganda. Þetta er því geymsla fjármuna fyrir hvern innistæðueiganda fyrir sig en ekki um það að ræða, að sögn, að innistæður séu teknar frá kannske 10–20 aðilum og síðan keypt skuldabréf eða hlutabréf af 10–20 aðilum úti í bæ þar á eftir. Það mun hins vegar tíðkast í öðrum fyrirtækjum, sem þessa starfsemi iðka, að þau taka við innlánum með beinum hætti. Þar sem hæstv. viðskrh. hefur ekki mótmælt túlkun minni og skýringum á þessari grein hef ég verið að reyna að skýra hana samviskusamlega vegna þess að við sem hér erum, alþm., eigum að bera virðingu fyrir okkar verki og við eigum að vita hvað við erum að samþykkja. Ég hef farið yfir þetta. Ég hef rækilega tekið það fram að ég er að tala um innlán og ég hef dregið þá ályktun að ef þetta verður samþykkt si svona, þá er óheimilt að taka við innlánum hjá öðrum aðilum en sparisjóðum og viðskiptabönkum.



Herra forseti. Ég óskaði eftir nafnakalli um þessa grein til þess að afstaða okkar þm. Alþb. gæti komið skýrt fram í sambandi við vaxtafrelsið sem gerð er tillaga um í greininni. Ég segi nei.



Herra forseti. Með þeirri breytingu sem hér hefur verið gerð skv. till. viðskrh. tel ég að dregið hafi úr aðhaldsgildi þessarar greinar eins og nefndin hafði þó frá henni gengið og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta frv. Í nál. á þskj. 1304 kemur fram að nefndin hefur rætt málið og gerir till. um breytingu á sérstöku þskj. og leggur til að málið verði þannig samþykkt. Undir þetta skrifa allir nm. í félmn. Brtt. er um að 1. gr. orðist þannig: „Við 62. gr. laganna bætist ný mgr. er orðist svo: Sveitarfélög eiga forkaupsrétt á íbúðum, sem byggðar voru til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis fyrir gildistöku laga nr. 51/1980, enda hafi ríki og sveitarfélög lánað til kaupa þeirra íbúða og þau lán verið til 40 ára eða lengri tíma. Þar sem sérstakar matsnefndir hafa ekki verið skipaðar til að meta kaupverð slíkra íbúða við gildistöku laga þessara skulu sveitarstjórn og stjórn verkamannabústaða tilnefna hvor sinn mann í tveggja manna matsnefnd til þess að meta verð til seljenda þessara íbúða. Skal við matið taka fullt tillit til þeirra matsreglna sem gilt hafa við kaup íbúðanna. Óski sveitarstjórn eftir því er heimilt að endurfjármagna íbúðir þessar við endursölu skv. 49. gr. þessara laga. Sveitarstjórn getur samþykkt að gefa út kvaðalaust afsal fyrir þessum íbúðum áður en 30 ára eignarhaldstími er liðinn. Um íbúðir þessar skulu að öðru leyti gilda ákvæði þessa kafla eftir því sem við á.“ Þannig leggur félmn. til að 1. gr. orðist.