Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Fjhn. hefir flutt 3 brtt. við 4. gr. frv., og eru þær á þskj. 553. ÖI1 n. stendur að 2 fyrstu brtt., en um þá þriðju er nokkur ágreiningur innan n., sem sjá má á þskj. 561. Þessar brtt. n. eru mjög einfaldar. Þær eru aðeins um það, að samræma ákvæðin um úthlutun benzínskattsins við fjárl., eins og gengið var frá þeim til fulls síðastl. nótt. Þar var samþ., eins og menn muna, að lækka tillagið til allra þeirra vega, sem nefndir eru í þessu frv., um 10%, og þarf því að samræma þetta við fjárl., svo ekki verði árekstrar. Ennfremur var sú breyt. gerð. að Siglufjarðarskarðsvegur var tekinn út af tölu þjóðvega og settur á benzínvegi, og er því lagt saman það, sem til þessa vegar var ætlað af almennu vegafé og af benzínfé, og síðan dregin 10% frá þeirri upphæð. Ennfremur var nýr vegur tekinn úr tölu almennra þjóðvega í fjárl. og settur á benzínvegi, en það er Öxnadalsvegur. 2. brtt. n. er um það. Þá var þannig gengið frá síðustu málsgr. 4. gr. frv. í Nd. - en elns og málsgr. hljóðaði í frv. var hún hrein endileysa að máli til, og þurfti því undir öllum kringumstæðum lagfæringar við -, að hugsunin í málsgr. eins og Nd. gekk frá henni var sú, að ef afgangur yrði af benzínfénu, þegar framlag til vega, sem ákveðið er, væri greitt, þá skyldi verja 3 þús. kr. til vegar frá Suðurlandi til Norðurlands. Nú er auðvitað ekkert nema gott um það að segja, þó ó þús. kr. yrði varið í þessu skyni framyfir það, sem nú er gert. En meiri hl. n. lítur samt svo á, að ef þingið hefði viljað taka þetta upp, þá hefði það átt að vera sem einn stafl. í 4. gr., en ekki orða þar eins og það er gert. Í fjvn. er gengið frá þessu, og að okkar áliti einnig í þessu frv., sem samkomulagi fyrr á þinginn, hvað til hvers vegar eigi að fara af benzínfé, og að fara nú að bæta við nýjum vegi, algerlega dulbúnum, það teljum við ekki rétt. Að vísu virðist minni hl. n. líta nokkuð öðrum augum á þetta, því hann ber fram brtt. á þskj. 361, en þar er sennilega sama hugsun og var í síðustu málsgr. 4. gr. eftir að Nd. hafði um frv. fjallað. Munurinn er aðeins sá, það skal ég viðurkenna, að till. hv. 1. þm. Reykv. er í alla staði rétt flutt og frambærileg, en hitt var alls ekki hægt að láta standa í lögunum. Það er þá till. meiri hl. n., að till. á þskj. 553 verði samþ. eins og þær liggja fyrir, og annað ekki, því við teljum það eitt í samræmi við það, sem fjvn. og Alþ. í heild hafa gengið frá fjárveitingum til einstakra vega. Aftur á móti álít ég, að ef brtt. á þskj. ó61 væri samþ., þá kæmist ruglingur á þetta, sem ég álit ekki rétt að gera á þessu stigi málsins, án þess að ég vilji á nokkurn hátt mæla á móti till. út af fyrir sig, og það hefði e. t. v. verið rétt að koma því inn í málið fyrr, að tekinn væri upp sérstakur stafl. í gr. um sama efni og till. fjallar um.

*Magnús Jónsson: Hv. frsm. n. hefir leiðrétt þann misskilning, sem brtt. á þskj. 553 kann að hafa gefið tilefni til, sem sé að n. stæði öll bak við þessa till., sem flutt er í hennar nafni. Ég lýsti því strax yfir á fundinum, að ég væri þessu ekki sammála hvað viðvikur 3. till., og skal ég ekki tala meira um það, þar sem hv. frsm. hefir þegar skýrt frá þessum ágreiningi. Um fyrstu till. er ég sömu skoðunar og n. að því leyti, að ég er því andvígur, að farið sé inn á þá braut að skipta benzínfénu í marga staði, svo að sami reipdráttur byrji um það og um vegafé í fjárl. Ef setja á um það reglur hér, tel ég mjög heilbrigt að haga því eins og í frv. er gert, að veita það til ákveðinna vega, eða þá að það renni allt inn í ríkissjóð og verði svo veitt þaðan aftur. En til þess að fá um þetta heillegri till., hefi ég borið fram till. um, að þessu fé verði varið til tveggja aðaltengibrauta landsins, fyrst og fremst vegarins á milli Reykjavíkur og Akureyrar og svo til Suðurlandsbrautar, sem tengir Reykjavík við meginhluta Suðurlands austanfjalls. Í samræmi við þetta hefi ég borið fram brtt., sem ekki er alveg samhljóða brtt., sem borin var upp í hv. Nd. Ég vil benda á, að eins og frv. hefir verið prentað upp og er nú komið til okkar, hefir það verið leiðrétt, sem ég veit ekki um heimild til. Eins og hv. frsm. gat um, var till. óskapnaður eins og hún var afgr. frá Nd., en nú sé ég, að búið er að koma henni í sómasamlegt form. Það er búið að fella niður þau orð, sem stóðu eins og óskiljanlegt rúnaletur. Eins og frv. er nú komið til okkar, skal verja þessum 5000 kr., sem framyfir eru, til brautarinnar milli Norður- og Suðurlands, og ég hefi haldið þeirri meginreglu, að þetta fé skuli ganga til þessarar tengibrautar, en ég vissi ekki, þegar ég samdi till. mína, að frv. yrði breytt frá því, sem það var samþ. í hv. d. Það er tekið skýrt fram í þessari till., bæði eins og hún var borin fram í hv. Nd. og eins og ég ber hana nú fram hér, að fénu skal varið til tengibrautar milli Norður- og Suðurlands, og finnst e. t. v. mörgum þar einkennilega til orða tekið í till. minni, en það er aðeins til að slá því föstu, að þessi kafli er hluti af brautinni til Akureyrar. Ég bar fram till. um að hækka allverulega tillagið til Vatnsskarðs, en ég get einnig fallizt á, að hér sé þröskuldur, sem ástæða sé til, að nema burt, að svo miklu leyti sem hægt er. Vegurinn yfir Dragháls hefir verið ófær lengi frameftir í vor, en ef á að reyna að halda leiðinni til Norðurlandsins sem lengst opinni, þá er nauðsynlegt að breyta þessum vegi, því hann getur legið með sjó fram, þar sem hann verður eins lengi fær og nokkur vegur í byggð. Það er augljóst, að framtíðarvegurinn til Norðurlands verður að liggja þar um, hvort heldur farið verður á landi alla leið til Reykjavíkur, sem að vísu tekur nokkru lengri tíma, eða að vegurinn endar í Borgarnesi, eða á Akranesi. Ég skal ekki fara að blanda mér inn í það, hvort hann eigi að enda í Borgarnesi, Akranesi eða Reykjavík, en ég veit, að menn vilja hafa sem stytzta sjóleið, og það munar miklu, hvort endastöðin er í Borgarnesi eða á Akranesi. Með hraðskreiðum bát er ekki nema 3/4 stundar ferð til Akraness, og það er leið, sem alltaf má fara án tillits til sjávarfalla, en leiðin til Borgarness er mun lengri og ýmsum ókostum búin, eins og allir vita. Ég hefði getað fallizt á það fyrir mitt leyti, ef brúa á verstu torfærurnar á leiðinni norður, að leggja í að gera þennan veg kringum Dragháls sem fljótast, eða að fullgera það, sem þegar hefir verið lagt af honum. Hv. frsm. sagði, að ekki væri nema gott um þetta að segja, og ég vænti, að hann sé ekki á móti því, sem hann álítur gott málefni, og geti því fallizt á að veita nokkrum hluta fjárins til þessa vegar. Hv. frsm. sagði, að ef ætti að taka upp þennan veg, ætti að taka hann upp við hliðina á öðrum vegum. Þar er ég á öðru máli. Með þá vegi, sem teknir eru upp undir tölul. þskj., er gengið út frá, að benzínféð meira en nægi til þeirra og afgangnum svo ráðstafað. Sá er munurinn, að afganginum er aðeins ráðstafað til Suðurlandsbrautarinnar, í stað þess að hinum vegunum eru ætlaðar ákveðnar upphæðir, en þetta hefir engin áhrif á það, sem í fjárl. stendur um þetta, ekki heldur þessi 5 þús. Verði t. d. ekki nema 2000 kr. afgangur, þá kemur það ekki fjárl. við, þótt þeim sé ráðstafað eftir minni till., svo óhætt er fyrir hv. þm. að samþ. hana upp á það, að hún rekst ekki á fjárl. Án þess að ég ætli að fara að gera þetta að nokkru kappsmáli, vil ég mæla með, að till. mín verði samþ. og þar með samþ. að verja þessu fé til aðaltengibrauta landsins, en ég er á móti því, að mgr. verði látin standa óbreytt, eða að brtt. n. verði samþ.



Ég skal geta þess, að það er fyrst nú, sem mér barst frv. í hendur eins og það var prentað upp eftir að það var samþ. í hv. Nd., og er það rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að síðasta mgr. 4. gr. frv. hefir verið leiðrétt við uppprentunina, og er nú full meining í henni. Þegar fjhn. hafði málið til meðferðar, var ekki búið að endurprenta frv. og varð n. því að fara eftir brtt. eins og hún var samþ. í hv. Nd. eftir 3. umr. þar, og miðaði n. brtt. þá, sem hún hefir samþ. við frv., þannig, þótt skrifstofa Alþ. hafi lagað það við endurprentunina. Eins og frv. er nú, er hægt að láta þessa síðustu mgr. standa óbreytta. Ég er hv. 1. þm. Reykv. sammála um ýmislegt af því, sem hann sagði, og það kom fram hjá mér þegar við 2. umr. þessa máls hér í hv. d., að ég er ekki ánægður með þá tilhögun, sem hér er höfð. Ég tel afaróheppilegt að hafa togstreitu um þetta fé á þremur stöðum í þinginu, í báðum d. og í Sþ. og þar með í fjhn. deildanna og fjvn. Mér finnst sá ágreiningur, sem hér er orðinn á síðasta stigi málsins m. a. sanna, að í þessum l. ættu aðeins að vera upphæðir, sem ætlaðar eru til nýrra vega, en skipta fénu að öðru leyti í fjárl. Ágreiningurinn hér í þessari hv. d. er um það, að ég álít, að skipti á þessu fé séu þegar framkvæmd og það væru einskonar samningsrof að fara að breyta því nú. Hv. þm. hélt því fram, að það væri ekki það sama að samþ. till. hans og að taka upp nýjan stafl. undir 2. tölul. 4. gr., vegna þess að þetta kæmi ekki til greina nema því aðeins, að afgangur yrði af þeim fjárveitingum, sem þegar eru ákveðnar af benzínskattinnm, en það er nokkurnveginn víst, að benzínskatturinn verður hærri en 285 þús. kr., og því er sama að samþ. till. hv. 1. þm. Reykv. og að taka upp nýjan stafl., þótt formið sé ekki nákvæmlega sama, það er 5 þús. kr. fjárveiting í vegi einhversstaðar á leiðinni frá Suður- til Norðurlands, sem Alþ. er að samþ. Það er búið að ákveða, hvernig afganginum skuli skipt og hvað eigi að fara í hvern veg, og álít ég það vera hálfgert að fara aftan að mönnum að breyta því á þessu stigi málsins. Hv. þm. fannst ég eiga að vera með þessu af því, að ég teldi það gott mál í sjálfu sér. Sannarlega tel ég gott, að fénu sé varið til nauðsynlegra framkvæmda, en maður verður oft að neita sér um það, sem gott þykir. Síðastl. nótt greiddi ég hiklaust atkv. gegn fjárveitingum til míns héraðs, ekki af því, að ég teldi ekki, að fé væri veitt þangað, heldur vegna þess, að hefðu slíkar till. verið samþ., hefðu fjárveitingar til míns héraðs farið langt fram úr því, sem önnur héruð hefðu fengið, svo úr því hefði orðið hið fyllsta ranglæti. Sömu augum lít ég á þetta. Það hefir verið gengið út frá þeirri skiptingu vegafjár, sem í fjárl. er ákveðin, og álít ég ekki viðeigandi að fara að breyta því nú. Tel ég, að frv. eigi að samþ. með þeim breyt., sem greinir á þskj. 553, en get sagt eins og hv. 1. þm. Reykv., að ég geri þetta ekki að neinu kappsmáli, en bendi aðeins á það, sem rétt er í málinu eins og það nú horfir við, og mun ég ekki fara að deila um þetta.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki eyða hinum dýrmæta tíma þingsins til að stæla um þetta eina atriði, sem við hv. 1. þm. Eyf. erum ósammála um. Mér virðist þetta mjög einfalt. Hv. 1. þm. Eyf. telur, að Alþ. sé búið að ráðstafa afgangsfénu. Nei, það er ekki búið að gera það. Búið er að ráðstafa því almenningsfé, sem fara á til vegamála, en ekki þessum afgangi af benzínskattinum. Deilan er ekki um annað. Þetta fé á að ganga til Suðurlandsbrautar eða skiptast milli Suðurlands- og Norðurlandsbrautar. Um þetta er ekkert í fjárl. Hv. þm. getur gengið inn á þessa skiptingu, og því ætti hann þá að greiða atkv. móti því, að fé væri veitt til hans fjórðungs? Ég mun geta litið á þetta nokkurnveginn hlutdrægnislaust, þar sem báðir vegirnir liggja út frá Reykjavík. Ég skal ekkert segja um nein samningsrof. Má vera, að hv. 1. þm. Eyf. og hans flokksmenn hafi gert einhverja samninga um þetta fé, en ég er þar óbundinn og get haldið fram minni skoðun og gert mínar till. um ráðstöfun þessa fjár eftir sannfæringu minni. Ég er sammála hv. 1. þm. Eyf. um, að afgangurinn mun áreiðanlegal nema meiru en þessum 5 þús., og þá hlýtur sá afgangur að koma til ráðstöfunar.

*Páll Hermannsson: Ég vil benda á í sambandi við niðurlag 4. gr. frv. og brtt. á þskj. 561, að ég efast um, að þægilegt verði að framkvæma þau fyrirmæli, sem þar eru, sem sé um að verja af afgangi benzínfjár 5 þús. kr. til brautarinnar á Suðurlandi. Mér skilst, að það verði ekki fyrr en í árslok 1939, sem það sézt, hver benzínskatturinn verður, og þess vegna gæti orðið hæpið að ákveða þetta fé til ákveðinna vega, því ég lít svo á, að hér sé verið að ákveða það fyrir árið 1939. Svo er komizt að orði um það, sem ganga á til Suðurlandsbrautarinnar, að það skuli ganga þangað 1940. Vil ég því spyrjast fyrir um, hvernig brtt. er hugsuð. Sé hugsunin sú, að það skuli ganga til tengibrautanna 1940, vil ég láta taka það fram, en sé ætlazt til, að vinnan verði framkvæmd 1939, finnst mér geta orðið hæpið, hvort vinnan framkvæmist eða ekki, því ekki mun upplýst fyrr en um áramót, hvort þessi afgangur verður fyrir hendi.

*Magnús Jónsson: Það er rétt athugað hjá hv. 2. þm. N.-M., að ákvæðin eru ekki alveg eins í þessum tveimur tilfellum. En ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. fái önnur eins vandamál úr að ráða eins og það, hvernig fara á með þetta mál, verði það samþ. Ég geri ráð fyrir, að seinni hluta sumars verði komið í ljós, hvort ekki verður alltaf 5 þús. kr. afgangur, og þá er óhætt að leggja í þessar framkvæmdir, og ef þetta upplýstist ekki fyrr en eftir áramót og tíð þá ekki svo einmuna góð, að hægt sé að vinna þetta um háveturinn, held ég, að meira segja ég, sem stjórnarandstæðingur, yrði að trúa ríkisstj. fyrir að geyma féð. Framkvæmdirnar við Suðurlandsbrautina eru bundnar við 1940 vegna þess, að fyrr verður ekki séð, hver afgangurinn verður í heild, en ég geri ráð fyrir, að jafnóðum og sézt, hver hann er, verði tekið af honum til vinnunnar, eftir að 5 þús. hafa verið teknar fyrst. Tel ég ákvæðið um 1940 raunar óþarft í niðurlagi gr. Ég álít, að þessi aths., sem er í sjálfu sér rétt, muni alls ekki valda örðugleikum.



Mál þetta var til 2. umr. í gærkvöldi hér í hv. d., og þá var það, að ég vék mér fram á gang í miðjum umr. um næsta mál á undan, og leit þá ekki út fyrir, að þeirri umr. yrði bráðlega slitið. En þegar ég kom aftur inn eftir 1–2 mín., þá var byrjað á atkvgr. um þetta mál. Ég átti að hafa framsögu í málinu, en umr. hafði þá verið slítið í miðju kafi í næsta máli á undan, og engin tilraun hafði verið gerð til að gera mér aðvart um, að þetta mál yrði tekið fyrir þá strax á eftir. En það hefir verið venja hér, og forseti Nd. hefir líka þá venju jafnan. að gera frsm. viðvart, þegar mál eru tekin fyrir, sem þeir hafa framsögu í. Hæstv. forseta er kunnugt um, að ég fer ekki út úr Alþ. á meðan á fundi stendur í d., nema með leyfi hans. Þó þetta kæmi ekki að baga, þá er það samt búið að svipta mig því öryggi, sem ég áður þóttist hafa um það, að forseti gerði mér sem frsm. aðvart um þau mál, sem ég á að hafa framsögu í, áður en þau eru tekin fyrir. Það má kannske segja, að ég hefði átt að sitja í d. meðan á fundi stæði. En það eru margir, sem syndga í þeim efnum og víkja í burtu. En svo ég víki mér að frv. sjálfu, þá er um það að segja, að landbn. er sammála um að mæla með því, að það verði samþ. Í raun og veru er þessu máli þannig varið, að sýslunefndum er ekki gert nauðsynlegt að fá sérstakt leyfi stjórnarvalda til þess að ganga í ábyrgð fyrir lánum, sem fengin eru fyrir samáveitur í sýslunni. Ég veit, að þetta er nokkur hjálp og liðlegheit við þessar samáveitur, en það er yfirleitt engin hætta fyrir héraðsstjórnina, því ég geri ráð fyrir, að flestar héraðsstjórnir gæti sín jafnan um þessar ábyrgðir sem aðrar, enda er það í flestum atvikum og ef það er sæmilega undirbúið, að þessar áveitur lífga upp héraðið og hjálpa því. Það er sízt ástæða fyrir löggjafann að hindra það, að þetta sé gert sem liðlegast, og þess vegna teljum við rétt að samþ. þetta frv. óbreytt.

Forseti (EÁrna): Ég bjóst ekki við því, að hv. 6. lands. myndi fara að veita mér ákúrur fyrir, að ég lét þetta mál, sem hér um ræðir, ganga í gegnum 2. umr., þegar enginn úr hlutaðeigandi n., sem hafði haft málið til meðferðar, kvaddi sér hljóðs. Þetta mál er litið og einfalt og hefir gengið í gegnum Nd. og gengið hér í gegn alveg ágreiningslaust. Það er svo á þessum síðustu dögum þingsins, að mál ganga venjulega með meiri hraða en á öðrum tímum þingsins, en þess vegna virðist í raun og veru engin ástæða til þess að draga mál, sem er jafneinfalt eins og þetta mál er og enginn ágreiningur er um. Ég hefi það fyrir venju að gefa frsm. orðið, eða einhverjum öðrum úr n., ef frsm. er ekki við. Hvorugur hinna nm. hafði óskað eftir því að taka til máls, enda var enginn ágreiningur um málið. Annars sé ég ekki ástæðu til, út af jafnlitilfjörlegu atviki, að taka þetta neitt frekar til meðferðar.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Það er nú svo, að hv. 3. landsk. er búinn að halda hér margar mjög tæmandi ræður um þetta mál, og ég vil þakka honum fyrir þær. Hann hefir í þeim tekið fram flest af þeim rökum, sem liggja að því, að þetta frv. er til stórkostlegs skaða fyrir sjómannastéttina í heildinni, og hefir hv. 3. landsk. talað af náinni þekkingu á þessu máli. Ég vildi nú benda þeim þm., sem fylgja þessu frv., og sérstaklega þeim þeirra, sem hafa staðið að því að knýja það fram hér á Alþ., á að um það verður ekki deilt, að þetta frv. er borið fram á móti eindregnum vilja sjómannastéttarinnar í heild. Hún er alveg óskipt í þessu máli. Mótmæli hafa borizt til Alþ. gegn þessu frv: frá flestöllum samtökum sjómanna og farmanna í landinn m. a. frá farmanna og fiskimannasambandinn. frá Vélstjórafélagi Íslands. nemendum vélstjóraskólans, Stýrimannafélagi Íslands, Vélstjórafélagi Reykjavíkur, Vélstjórafélagi Akraness og Sjómannafélagi Reykjavíkur. Öll þessi félög fordæma frv. og telja það stórkostlega hættulega árás á stéttina og öryggi sjómanna yfirleitt. Nú er ekki nóg með það, að þessi félög hafi mótmælt frv. út af fyrir sig án þess að rökstyðja mál sitt. Þau hafa sent ýtarlegan rökstuðning á þessum mótmælum og sýnt fram á það með óhrekjandi rökum, hver skaði það yrði, ef þetta yrði að l., og hvílík hætta því fylgir fyrir öryggi sjómannanna. Nú virðist það vera fullkomið gáleysi af hv. þm. að ætla sér að samþ. svona l., sem sú stétt, er stundar þá atvinnu, sem er svo hættuleg, að henni hefir verið líkt við hernað, hefir mótmælt eindregið og óskipt á þeim grundvelli, að þetta muni verða til þess að draga úr öryggi sjómannanna. Það er alveg furðulegt, að þm. skuli telja sér sæma að samþ. slíkt frv. að litt athuguðu máli og án þess að leitað hafi verið atkvæða og samstarfs þeirra, sem hlut eiga að máli, þeirra, sem helzt hafa vit á því, sem hér er um að ræða. Mér finnst það satt að segja nokkuð djarft af hv. þm., sem sjálfir vita það, að þeir eru ekki dómbærir á þetta mál, sem hér liggur fyrir, að hafa þannig að engu öll slík rök, sem fram hafa komið í móti málinn. Ég vildi þess vegna skora á þdm., áður en þeir greiða atkv. um málið, að lesa a. m. k. vandlega öll plögg, sem Alþ. hafa borizt og komið hafa frá samtökum sjómannastéttarinnar. Hv. 3. landsk. hefir haldið hér mjög margar ágætar ræður um þetta mál og skýrt flest aðalatriði þess hér frammi fyrir þessari d. En það ber svo undarlega við, að það er engu líkara en þdm. séu alveg daufir fyrir þessum rökum. Þeir hafa ekki gert neina tilraun til þess að mótmæla þeim, og meðan þeir ekki gera það og geta ekki brundið rökstuddum staðhæfingum stéttarfélaganna, að með þessu máli sé stórkostlega dregið úr öryggi sjómanna, þá er það óforsvaranlegt ábyrgðarleysi að ljá slíku máli fylgi sitt. Ef það er svo, að hér sé ekki farið með rétt mál, ef þessi rök af hálfu sjómannastéttarinnar gegn frv. eru einskis virtar, hvers vegna koma þeir þm., sem fylgja frv., ekki með gild rök á móti? Þetta frv. er árás á eina fjölmennustu og þýðingarmestu stétt landsins, svo að ég noti þau orð, sem standa hér í grg. fyrir þáltill. frá hv. þm. S.-Þ. Frv. af líku tagi sem þetta er í sjálfu sér ekkert einsdæmi hér á þessu þingi. Það hefir sem sé hvert málið rekið annað á þessu þingi, sem eru bein árás á hinar ýmsu greinar verkalýðsstéttarinnar í landinu, og ég tel einmitt, að þetta frv. sé ein allra ósvífnasta og hættulegasta árásin. Þesskonar frv., sem legið hafa fyrir þinginu og verða þau sennilega flest að l., er frv. um breyt. á iðnaðarnámslöggjöfinni og löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur, gerðardómsl. í togaradeilunni og frv. um skattfrelsi togaraútgerðarinnar, sem liggur fyrir þingi, og önnur þau frv., sem skaða óbeint almenning í landinu ennþá frekar en orðið er. Hér er um keðju af málum að ræða, sem borin hafa verið fram á Alþ. og eru bein árás á verkalýðsstéttina í landinu. Það, sem er sérstaklega athyglisvert, er það, að um öll þessi mál hefir verið meiri eða minni samvinna milli Framsfl. og Sjálfstfl., og í sumum þeirra hefir líka verið samvinna milli þessara tveggja flokka og þingflokks Alþfl. gegn Kommfl. einum. Það er þess vegna alveg sýnilegt, að hér er um að ræða stórfellda nýja sókn, sem hafin er hér á Alþ. gegn verkalýðnum í landinu. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki annað en einn hlekkur í þeirri keðju, einn þáttur í þeirri sókn, og það, sem maður veitir sérstaklega athygli. er, að margt af þessum l., sem hér hafa verið borin fram, eru breyt. á löggjöf, sem nýbúið er að setja hér á Alþ., t. d. löggjöfin um iðnaðarnám er breyt. á l., sem sett voru á Alþ., 1936, og þetta frv., sem nú er til umr., er líka breyt. á l., sem sett voru 1936. Hér er verið í fyrsta lagi að hefja sókn til þess að taka aftur þau réttindi, sem alþýðustéttirnar hafa aflað sér á síðustu árum, og ekki nóg með það, heldur er hér, eins og hv. 3. landsk. tók fram hvað þetta frv. snertir, verið að taka þau réttindi af verkalýðnum, sem hann hefir aflað sér fyrir alllöngu síðan. Þannig er það með þá samvinnu, sem ýmsir menn bæði í Framsfl. og Sjálfstfl. hafa óskað eftir, að hún n er komin á milli íhalds- og afturhaldsaflanna í landinu, og hún er þegar byrjuð hér á Alþ. í hverju málinu á fætur öðru. En það er skylt að taka það fram, að það hafa verið ýmsir góðir menn, líka meðal þm. hér á Alþ. í báðum þessum flokkum, sem hafa risið móti þessari árás á lýðréttindi og mannréttindi þau, sem íslenzka þjóðin hefir aflað sér á síðari árum, og þetta hefir orðið til þess, að í meðferð þessara mála hafa þau tekið allmiklum stakkaskiptum, þannig, að dreginn hefir verið úr þeim broddurinn. Það má segja um iðnnámslöggjöfina og líka um þessa löggjöf, að allmiklar bragarbætur hafa verið gerðar á þeim, og ég vona, að það verði gerðar ennþá meiri bragarbætur á þessu frv., svo framarlega sem ekki verður unnt að koma í veg fyrir, að þetta frv. nái afreiðslu á þessu þingi. Þetta, að menn úr öllum flokkum hafa risið gegn þessum frv., kemur heim við reynsluna á öllum öldum, því að ætið hafa risið upp menn, sem hafa gert tilraunir til þess að draga úr sókn afturhaldsins. Það gefur góðar. vonir um, að takast muni að skapa nokkuð breiðan múr til varnar gegn þeirri sókn, sem hafin er af afturhaldinu í landinu móti þeim mannréttindum, sem þjóðin hefir aflað sér á undanförnum árum. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra að þessu sinni. Þá fór hv. 3. landsk. fram á það, að því yrði svarað af hæstv. atvmrh., sem hann spurði hann um, hvort hann myndi ekki geta fallizt á, að þessu máli yrði frestað á þessu þingi og samþ. yrði þáltill. á þá leið, að l. um siglingar yrðu endurskoðuð milli þinga og kvaddir til þess sérfróðir menn, sem væru fulltrúar þeirra manna, som hlut eiga að máli. Mér finnst í raun og veru. að þessi málaleitun sé svo sjálfsögð, að það sé næstum alveg óskiljanlegt og erfitt að skýra það, ef ríkisstj. getur ekki orðið við þessum tilmælum. Þess vegna er ég mjög spenntur að fá að heyra svör hæstv. ríkisstj. við fyrirspurn hv. 3. landsk., og vonast til að heyra þau áður en þessari umr. verður lokið.

Forseti (EÁrna): Þetta mál er langdregið, og ræðutíma þeirra, sem eftir eru á mælendaskrá, verður skipt þannig, að hver ræðumaður fái aðeins 8 mínútur.

* Frsm. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti'. Ég get látið niður falla umr. almennt um málið. En við umr. í gær beindi ég fyrirspurn til ríkisstj., en það stóð þá svo á,að enginn ráðh. var mættur. Nú er hæstv. forsrh. hér viðstaddur, og vil ég því endurtaka tilmæli mín frá í gær, en þau voru á þá leið, hvort ríkisstj. myndi ekki sjá sér fært að taka þessa löggjöf um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum til endurskoðunar milli þinga og kveðja sérfróða menn sér til aðstoðar um þá endurskoðun. Ég vil í því sambandi benda á, að það væri æskilegt, að Alþýðusambandið mætti velja þar einn mann, Farmanna- og fiskimannasambandið annan, en fyrir smáútvegsmenn hygg ég að bezt væri, að Fiskifélag Íslands veldi mann. Fyrir hinn stærri útveg, eins og togarana, hefi ég ekki komið auga á annan aðilja en Vinnuveitendafélag Íslands. Að sjálfsögðu myndi svo ríkisstj. hafa sem sinn fulltrúa oddamanninn í þessari athugun, sem væri þá sennilega jafnframt formaðurinn. Ég vil rökstyðja þessi tilmæli mín með því, að ég tel það ekki verjandi fyrir þingið að gera þing eftir þing ýmsar stórfelldar breyt. á löggjöfinni, án þess að kveðja til sérfróða menn og úr hópi þeirra manna, sem eiga að búa við þessa löggjöf. Ég mundi einnig óska þess, af það væri kleift, að þetta mál mætti daga uppi með það fyrir augum, þar sem vænta mætti, að ýtarleg athugun á málinu færi fram og frv. í því efni gæti þá legið fyrir næsta reglulega Alþ. Ég hafði gert uppkast að þáltill. í þessa átt, en þar sem komið er að þinglokum, þá taldi ég ekki öruggt, að slík þáltill. næði afgreiðslu, og þess vegna vil ég beina þessum tilmælum til ríkisstj. Ef hún tekur vel undir þau, þá mun ég taka það eins gilt og um þáltill. sé að ræða. Að öðru leyti get ég verið stuttorður um þetta mál. Ég skal þó leyfa mér að geta þess. að við hv. 11. landsk. höfum borið fram brtt. við brtt. okkar á öðru þskj. um það, að í staðinn fyrir „þorskveiðar“ komi: fiskveiðar. Þessi till. er flutt í samkomulagi við einn nm. úr sjútvn., hv. þm. Vestm. Mér skilst, að hann muni þá geta fallizt á okkar brtt-, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir því.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Viðvíkjandi þessari fyrirspurn, þá vil ég taka það fram, að þetta hefir verið rætt nokkuð innan ríkisstj., einmitt vegna þeirra breyt., sem gerðar hafa verið á siglingalögunum og jafnframt á l. um atvinnu við siglingar, að það muni vera nauðsynlegt að taka þessa löggjöf til endurskoðunar fyrir næsta þing. Þess er tæpast að vænta, þegar brtt. koma hér fram á Alþ. við svo stóran lagabálk, og ekki vinnst tími til að rannsaka og yfirvega þær sem skyldi, að ekki sé hætt við því, að þær brtt., sem gerðar eru og kunna að verða samþ., valdi því, að ekki sé fullkomið samræmi í löggjöfinni. Ég hefi líka orðið var við það, einmitt í umr. um þetta mál, breyt. á l. um atvinnu við siglingar, og jafnframt undir umr. um siglingalögin, að það hefir komið í ljós, að þessi löggjöf, eins og önnur, þarf endurskoðunar við, eftir að reynslan hefir skorið úr um agnúa á henni, að löggjöfin þarf að endurskoðast fyrir næsta þing. Ég býst við, að hæstv. atvmrh. sé sömu skoðunar um þetta. Hitt er svo annað mál, að ég get að sjálfsögðu ekki lofað neinu um það, hvernig atvmrh. kann að skipa þessa nefnd, sem endurskoði l., en sjálfsagt er, að fagmenn úr hópi þeirra manna, sem hlut eiga að máli, eigi sæti í n. eða þeim sé gefinn kostur á því. Ég hefi alltaf litið þannig á með þessa löggjöf og siglingalögin, að það, sem mest velti á með 1. um atvinnu við siglingar, sé það, að við höfum nægilegt öryggi á sjónum, án þess þó að íþyngja svo þeirri atvinnugrein, sjávarútveginum, sem þetta snertir, að það eyðileggi hann eða lami hann. Meðalhófið verður því að ráða, þegar löggjöf um þessi efni er sett. Sama máli gegnir um iðnaðinn. Við þurfum að fá sem bezt menntaða iðnaðarstétt, en það verður þó að rata þar meðalhófið. Hún má ekki nota aðstöðu þá, sem henni er gefin að landslögum, til þess að loka stéttinni, svo að þeir unglingar, sem eru til þess upplagðir og langar til þess að komast inn í tiltekna stétt, komist það ef til vill aldrei, og það jafnvel þó svo fámennt sé í einhverri stétt, að ekki sé hægt að ná í fagmenn til að vinna þau verk, sem vinna þarf. Ég ætla svo ekki að fara nánar inn á þetta, en slíkri misnotkun og misbeitingu, sem borið hefir á, verður vitanlega að afstýra, án þess þó að allt sé opnað upp á gátt, enda myndum við þá sennilega missa þess marks að eiga góða iðnaðarstétt. Til þess að rata þetta meðalhóf í báðum þessum málum, býst ég við, að ríkisstj. muni skipa nefndir, sem undirbúi löggjöf um þessi efni fyrir næsta þing.

* Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson): Hæstv. forseti hefir nú takmarkað umr. um þetta má), og skal ég ekki við því amast, því margt, sem deilt er um, má heita deila um keisarans skegg. - Það hafa nú fallið allmörg og þung orð í garð okkar hv. 2. þm. S.-M., aðallega frá hv. 11. landsk. og hv. 3. landsk., en ég skal ekkert um það sakast. Ég vildi aðeins taka það fram að því er snertir stýrimenn og undirvélstjóra á vélum og þau áhrif, sem þeir telja, að frv. hafi á það, að torvelda mönnum að vinna sig upp í æðri stöður á þessum skipum, að þá gerir samþykkt eða felling þessa frv. hvorki til né frá með það, því það er alltaf opin leið fyrir hvaða dugandi háseta sem er að fá sig skráðan sem undirvélstjóra eða stýrimann með samþykki útgerðarmannsins, ef hann óskar þess. Það er enginn útgerðarmaður svo illgjarn, ef hann hefir háseta, sem hann vill hafa, og hann óskar að vera skráður sem undirvélstjóri eða stýrimaður, að hann ekki fallist á það. Hitt er svo annars eðlis, að þegar það er lagaskylda að hafa þessa menn á bátunum, þá hafa þeir líka eðlilega rétt til að krefjast hærra kaups. Það var einmitt það, sem gerði það að verkum, að útgerðarmenn hér á landi kunnu illa lagabreyt. frá 1936, sem olli því, að á íslenzkum vélbátum eru að jafnaði 4 yfirmenn, en ekki nema einn háseti. Það var upplýst undir umr. hér áðan, að hvorki í Noregi né Danmörku væru eins hörð ákvæði í þessum efnum eins og hér. Ég vil líka benda hv. þm. á, að þeir telja upp dæmi um það, ef skipstjóri yrði lasinn, ef vélstjóri veikist, en þetta „ef“ má alltaf búa til í öllum málum. Ég gæti, ef ég hefði tíma til. bent mönnum á slys, sem komið hafa fyrir undir þessari nýju löggjöf, þar sem eru 4 yfirmenn og einn háseti. Þar hefir ekki vantað hina próflegu þekkingu, en þó hafa slys getað komið fyrir, og að öllum líkindum einmitt fyrir skort á reynslu. Menn verða að gera sér það ljóst, að próf út af fyrir sig eru ekki nægileg trygging fyrir öllu öryggi. Reyndur háseti. sem búinn er að vera mikið á sjó, er oft eins nýtur og menn, sem nýsloppnir eru frá prófborðinu. En ég skal ekki fjölyrða meira um það. Ég vil fyrir hönd okkar, sem stöndum að þessu máli hér í hv. d., vísa algerlega til föðurhúsanna öllum árásum um það; að við viljum hefja nokkra árás á íslenzka sjómannastétt. Það hefir verið við það kannazt, að við höfum einmitt gert talsverðar tilraunir til þess að mæta kröfum þeirra manna, sem ekki vildu fá fram málið í þeirri mynd, sem það upphaflega var horið fram í. Þetta hafa allir andmælendur okkar kannazt við. Að síðustu vil ég minnast örlítið á þær brtt., sem fyrir liggja. Það er brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. og brtt. frá hv. 11. landsk. og hv. 3. landsk. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væri of langt gengið að fara upp í 40 rúmlestir og taldi réttara að miða við 30. Hann taldi líka, að þetta ætti vísa andstöðu í Nd. Þetta getur vel verið rétt. En ég vil benda á það, að í mörgum verstöðum fer það í vöxt, að bátarnir séu stærri, svo meðal þeirra báta, sem koma daglega að landi, eru 30–40 rúmlesta bátar. Það kann að vera, að það mæti andstöðu í Nd., ef baldið er í 40 rúmlesta ákvæðið. Ég vil því ekki leggja á móti þessari brtt. Um brtt. hinna 2 hv. þm., sem ég nefndi, er það að segja, að þær ganga að vísu nokkuð á þær till., sem meiri hl. hefir gert. Við höfum ekki borið okkur saman um þær, svo ég veit ekki, hvernig afstaða hv. 2. þm. S.-M. er að því er þær snertir. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég hefi enga löngun til þess að ganga lengra í málinu en nauðsynlegt er. Ég vil segja fyrir mig, að ég hefi frekar tilhneigð til þess að ganga skemmra en nauðsynlegt er, ekki fyrir undirróður. heldur fyrir sanngirnissakir, því ég vil mæla með allri sanngirni í málinu. Ég skal segja fyrir mig, að ég sé ekki ástæðu til að leggja á móti þessum miðlunartill., sem fram hafa komið frá þessum 2 hv. þm. Ég vænti þess, að það ríki þá meiri samkomulag um þetta mál, að því yfirlýstu, en ella myndi. - Ég er svo víst búinn með þessar 5 mín., sem ég hafði til umráða.

1) MJ: Út af orðastað. sem átti sér stað án þess að komast í þingtíðindin, vil ég geta þess. að ég greiði atkv. með þessari till., en ég held mig við þann skilning, að síld sé fiskur. Ég sit hjá.

2) SÁÓ: Út af misskilningi, sent virðist ríkja um þessa till., þá vil ég taka það fram,. að með því að setja »fiskveiðar« í staðinn fyrir »Þorskveiðar«. Þá er átt við það, að bátar, sem stunda kolaveiðar, geti heyrt undir það. Síldveiðar eru undanskildar í þessari till., að áliti okkar hv. þm. Vestm., og segi ég því já.

3) SÁÓ: Um leið og ég þakka hæstv. forsætisrh. fyrir þær undirtektir, að endurskoðun skuli fara fram á þessum l. en hann hinsvegar hefir ekki séð sér fært að láta málið daga uppi, þá vil ég lýsa því yfir, að þar sem í þessu frv. eru skemmdir á núgildandi löggjöf, ekki sízt eftir að þær brtt. hafa verið felldar, sem voru til bóta á frv., þá segi ég nei.