Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár vegna frétta sem birtust í dagblöðum s.l. laugardag um mjög hrottalegar ásiglingar breskra herskipa á íslensk varðskip þá daginn áður. Samkv. þessum fréttum er augljóst að árásir bresku herskipanna að þessu sinni hafa verið óvenju fólskulegar og hættulegar svo að það virðist vera að þeir, sem þessum skipum stjórna, séu enn að herða á sókn sinni gegn okkur. Í sambandi við þessar fréttir var haft viðtal við einn af skipherrum Landhelgisgæslunnar af hálfu Ríkisútvarpsins. Í því viðtali kom greinilega fram mikil gremja skipherrans út í aðgerðarleysi af hálfu stjórnvalda í sambandi við landhelgisgæsluna og ástandið á miðunum og ég hygg, að það geti í rauninni enginn ásakað landhelgisgæslumennina þó að þeir séu nokkuð gramir út í það hvernig að þessum málum er staðið. Ég vil í tilefni af þessum fréttum láta það koma hér skýrt fram að ég hef fyrir hönd Alþb. margsinnis lýst því yfir hér á Alþ. og einnig í landhelgisnefnd að við alþb: menn værum reiðubúnir til samstarfs við ríkisstj. um aðgerðir í málinu og þá lagt alveg sérstaka áherslu á það að gera ráðstafanir til þess að efla landhelgisgæsluna. Ég vil minna á að þannig höfum við gert till. um fyrir alllöngu og oftar en einu sinni að bætt verði við í gæsluskipaflota okkar tveimur til þremur togurum og síðan einnig undirbúið að bæta við fleiri skipum ef þörf væri talin á, einnig till. um það að bregðast fljótt við og útvega hraðskreitt gæsluskip, sem gengi a.m.k. jafnmikið og bresku freigáturnar, helst nokkru meira. Alllangt er umliðið síðan þessar till. komu fram og hafa fengið stuðning margra aðila, en um framkvæmdir hefur orðið harla lítið. Þá höfum við einnig lagt til að sendiherra okkar hjá NATO í Brüssel yrði kallaður heim og hætt yrði öllu samstarfi við bandalagið á meðan herskip bandalagsins haga sér eins og þau hafa gert hér við land að undanförnu. Þá höfum við einnig lagt til að stöðvum NATO hér í landinu yrði lokað á meðan herskipin eru hér. En af hálfu hæstv. ríkisstj. hefur enn ekkert komið fram um það að hún vilji ganga til samstarfs um þessar till. eða aðrar. Það eina, sem heyrst hefur, er að ríkisstj. hafi til athugunar útvegun á hraðskreiðu varðskipi. Í tilefni af þessu vil ég nú beina til hæstv. forsrh. fyrirspurn um það hvað er hugsað af hálfu ríkisstj. að gera í þessum málum eins og nú er komið. Getur það verið meiningin að ætla að halda að sér höndum og láta sem ekkert sé að gerast á miðunum og bíða án frekari aðgerða næstu 2–3 eða 4 mánuði, þegar varla er annað hægt að sjá en það að bretar stefni að því að gera gæsluskip okkar fullkomlega óvirk eða jafnvel að sökkva þeim? Ég tel að það sé með öllu óverjandi að ríkisstj. taki ekki þegar í stað ákvörðun um að bæta við í gæsluflotann nokkrum togurum. Reynslan hefur þegar sýnt að þeir geta gagnað vel, og höfum við nægilega mörg skip við gæsluna á miðunum í einu, þá geta þau komið í veg fyrir veiðar bretanna að langmestu leyti. Ég vil einnig spyrja hæstv. forsrh. um það, hvort honum þyki ekki ástæða til þess, eins og málum nú er komið, að gera NATO það ljóst að við getum ekki þolað án sérstakra aðgerða af okkar hálfu á móti framkomu bresku herskipanna hér við land. Ég vil svo enn ítreka það, að við alþb.-menn erum reiðubúnir til samstarfs um raunhæfar aðgerðir. Við höfum flutt till. um fjáröflun fyrir landhelgisgæsluna, m.a. með því að skattleggja breskar vörur sem keyptar eru til landsins. Við því er ekkert að segja þó að þeir landsmenn, sem kjósa það frekar að kaupa breskar vörur en aðrar sem þeir geta keypt í staðinn, en það geta menn í flestum tilfellum, þeir verði að greiða hér nokkurn aukaskatt. Það leiðir þá einnig til þess að við sveigjum okkar viðskipti frá bretum yfir til annarra og það finna bretar fljótt hvað getur þýtt. Það er nú ósk mín að hæstv. ríkisstj. taki þessi mál enn til athugunar, gangi til samstarfs við stjórnarandstöðuna um raunhæfar aðgerðir sem gætu miðað að því að styrkja okkar stöðu. Reynslan verður þá að skera úr um það, um hvað við getum orðið sammála og hvað það er sem ekki getur náðst samkomulag um af því sem við t.d. höfum lagt til og rökstutt er að væru eðlilegar ráðstafanir af okkar hálfu og mundu koma að gagni. Ég vænti þess, að hæstv. forsrh. sjái sér þetta fært.



Virðulegi forseti. Ég mun að sjálfsögðu fara að fyrirmælum forseta, en verð að láta í ljós undrun mína á því að Alþ. hafi ekki tíma til að ræða um landhelgismálið af því að það liggi svo mikið á að pexa um stafsetningu og annað slíkt sem er á dagskrá. Árásir bresku herskipanna á varðskipin nú fyrir helgina minna okkur illþyrmilega á það hvernig landhelgismálið stendur. Það virðist svo sem þeir herði sig upp í árásarlotur, ekki síst strax eftir að varðskip okkar hafa á áberandi hátt náð árangri við að klippa af togurunum svo að segja fyrir augunum á mönnum á þessum innrásarskipum, og þessu mun að sjálfsögðu halda áfram. Það heyrir til nýmæla að einn af skipherrum landhelgisgæslunnar hefur látið hafa eftir sér í ríkisfjölmiðlunum allsterka ádeilu á að illa sé búið að landhelgisgæslunni og það, sem gerist hér á Alþingi og í húsakynnum ríkisstj. landsins, sé ekkert annað en kjaftæði, - ég man ekki hvort hann notaði það orð, en það var eitthvað álíka að merkingu. Það leynir sér ekki að rík ástæða er til að gagnrýna aðgerðaleysi ríkisstj. við að styrkja landhelgisgæsluna. bað er ærið langt síðan að ljóst varð að við gætum lent í enn einu þorskastriði, og við vitum það af reynslu að þorskastríð getur hæglega staðið í 1–2 ár eða jafnvel lengur. Ég tel því undrunarefni að það hafi aðeins einum togara verið bætt við og e.t.v. einhver flugvélaleiga komið til greina, þó það virðist ekki vera reglulega að því er best verður séð. Ég vil líka lýsa undrun minni á því að landhelgisgæslan skuli ekki vera viðbúin að því leyti að vita hvað hún vill. Þegar bretar eru byrjaðir að sigla á skip okkar og farnir að laska þau alvarlega, þannig að við getum misst 2–3 þeirra úr gæslu hvenær sem er, þá er skipuð nefnd sem hreyfir sig svona álíka rösklega og nefndir gera hér á landi, bíður róleg í nokkra daga og svo, þegar frá henni heyrist, er eins og hún hafi náð sér í útlenda skipalista eins og Jane's Fighting Ships og menn hafi flett þessu sér til gamans og komið síðan fram með næsta óraunhæfar hugmyndir, á sama tíma sem ekkert virðist hafa verið gert af því sem raunhæft er. Landhelgisgæslan hefði í fyrsta lagi átt að vita hvers konar skip við þurfum og getum best notað, og í öðru lagi að vita hvar er hægt að fá þessi skip með skömmum fyrirvara. Þetta hefði átt að liggja tilbúið löngu áður en þorskastríðið hófst. Skilst af fréttum að það standi ekkert á tilboðum um allar mögulegar gerðir af skipum sem til greina kæmu. Ég tel að þetta hefði átt að vera fyrir löngu ákveðið og eigi þar af leiðandi að verða eins fljótt og kostur er á fleiri skipum, fyrst og fremst til þess að fylla í skörðin ef við missum alveg úr þau skip, sem við höfum, og svo til þess að bæta við til frekari gæslu ef mönnum sýnist svo á svipuðu stigi og verið hefur. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða að láta í ljós nokkurt vantraust á tali manna um það að fá hraðskreið skip sem ganga meira en freigáturnar. Í fyrsta lagi segja kunnugir menn að flest slík skip, sem ganga yfir 30 mílur, séu erfið ef nokkuð er í sjó. Eru mörg þeirra ónothæf nema svo að segja á sléttum sjó. Í öðru lagi eru þau ákaflega dýr í rekstri. Að lokum kemur aðalatriðið, að því er mér finnst, sem er að andstæðingur okkar er víst þriðja stærsta flotaveldi heims og bretar geta valið skip til gæslu hér úr hvaða flokki herskipa sem þeim sýnist. Þeir eiga hóp af strandgæslu- og landhelgisgæsluskipum. Ekkert þeirra hefur sést hér af því að landhelgisskipin okkar hafa við þeim. Bretar velja því næsta flokk fyrir ofan, freigáturnar, og ef við komum með skip örlítið hraðskreiðari en þær, þá eiga þeir 15–20 tundurspilla sem eru bæði öflugri og ganga vafalaust 35–40 mílur. Þetta er fyrir utan það að bretar framleiða hraðbáta fyrir mörg lönd víðs vegar um heim. En hitt er meginatriðið, að landhelgisgæslan hafi eins traust og góð skip af svipuðum gerðum og við höfum notað. Ég ítreka undrun mína yfir undirbúningsleysi á þessu sviði. Mér skilst að það sé algjört grundvallaratriði í sambandi við allar lögregluaðgerðir, ég tala nú ekki um hernaðaraðgerðir, að þeir, sem bera ábyrgð á þeim, geri sér grein fyrir öllu, sem fyrir gæti komið, og hafi tilbúnar áætlanir um það, hvernig bragðast skuli við hinum mismunandi atvikum, þegar að þeim rekur. Að það skuli þurfa að fara að skipa n., eftir að út í þorskastríð er komið, ti1 þess að kanna þetta mál, það er ekki góðs viti. Ég vil ennfremur beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort það sé rétt, sem mjög er fleygt orðið, - ég man nú ekki nákvæmlega, hvort skipherrann nefndi það, - að Landhelgisgæsluna beinlínis skorti fé til þeirra útgjalda sem hún skapar sér nú frá degi til dags, og það sé rétt að hún skuldi stórupphæðir hjá vélsmiðjum t.d. fyrir viðgerðir og annað slíkt. Ef svo er, þá kemur það Alþ. vafalaust algjörlega á óvart því mér er ekki kunnugt um að Alþ. hafi nokkru sinni neitað um fjárveitingar eða mundi neita að samþ. eftir á fjárveitingar til þess sem nauðsynlegt er fyrir landhelgisgæsluna. Ég vil að lokum lýsa þeirri skoðun minni, sem er algjört grundvallaratriði í þessu máli, að við íslendingar séum í raun og veru þegar búnir að vinna þorskastríðið. Við erum búnir að vinna þetta stríð, og það er nálega ómögulegt að ímynda sér þær snöggu breytingar í umheiminum sem gætu breytt þeirri staðreynd. Af þessu leiðir að verkefni okkar er nú að halda út meðan bretar þæfa áfram við aðgerðir sínar, og það verður að gerast á þann hátt sem landhelgisgæslan hefur reynt, að trufla veiðar og reyna að minnka afla bretanna eins og hægt er. Við megum ekki falla í þá gryfju að hugsa eins og við séum eitthvert flotaveldi, sem getum tekið upp flotakapphlaup við þjóð eins og breta. Það tel ég að yrði okkur sjálfum til skaða, og ég er hræddur um að ef við förum að panta herskip í austri og vestri og alls staðar þar á milli muni renna tvær grímur á marga þá sem hafa stutt okkur ekki síst vegna þess að þeir líta á okkur sem litla og vopnlausa þjóð sem er að bjarga sér í lífshagsmunamáli. Ef við förum að hegða okkur eins og herveldi er ég hræddur um að sú samúð mundi fljótlega gufa upp bæði hjá almenningi og ráðamönnum erlendis.



Virðulegi forseti. Ég trúi því vart að það sé meining hæstv. forseta að ætla sér að skera niður umr. um þetta mál. Ég held að það sé augljóst að nauðsynlegt er, ekki síst með tilliti til þess, sem síðast hefur gerst, að Alþ. ræði um þau viðhorf sem nú blasa við að því er varðar landhelgismálið. Núna fyrir helgina fengum við enn eina sönnun fyrir því að bretar, bresk stjórnvöld, virðast einskis ætla að svífast í þeim efnum að koma okkur á kné í sambandi við þetta mál. Það hefur verið yfirlýst stefna allra stjórnmálaflokka í landinu, að því er ég best veit, að það bæri að gera ráðstafanir til þess að efla landhelgisgæsluna svo að hún væri sem best í stakk búin til þess að svara þessum aðferðum breta. Það hlýtur því að koma mjög á óvart hversu hæstv. ríkisstj. virðist vera sein í vöfum í því að framkvæma þennan vilja - að því er ég hygg - Alþingis. Það var vitnað áðan af hv. 2. þm. Austurl. til viðtals sem einn af skipherrum gæslunnar átti við ríkisútvarpið nú fyrir helgina. Hann sagði, ef ég man, orðrétt eða a.m.k. var efnislega hliðin á þá leið að það væri í raun og veru einsdæmi að bæði stjórn og stjórnarandstaða væru sammála um að gera allt sem hægt væri til að efla gæsluna, en framkvæmdin væri einvörðungu kjaftæði og ekkert gert raunhæft. Hvað sem mönnum finnst um þetta orðaval, þá sýnist mér að efnislega sé nokkuð rétt mat þessa skipherra á því sem gerst hefur - eða í raun og veru kannske frekar að segja á því sem ekki hefur verið gert. Fyrir nokkru var tilkynnt af hæstv. dómsmrh., að ég hygg, að n. hafi verið skipuð til þess að kanna þessi mál og gera um það till. með hverjum hætti best væri hægt að styrkja gæsluna. Enn hefur ekki, að því ég best veit, heyrst neitt um till. frá þessari n. Það er því ekki að ófyrirsynju að mönnum fer að leiðast eftir því að eitthvað raunhæft sjái dagsins ljós. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að sá eini togari, sem bætt hefur verið í gæsluna, hefur að mati þeirra varðskipsmanna reynst mjög vel. Við eigum sem betur fer nóg af slíkum skipum sem hægt er að taka til notkunar í gæslunni og mundu kannske miklu frekar þjóna þar heldur en þeir gera sumir hverjir á því starfssviði sem þeir eru nú. Og þegar það liggur fyrir að ekki mun skorta fjárveitingar til þess að efla gæsluna með þessum hætti, þá ætti ekki að vera langur tími sem til þess þyrfti að taka ákvarðanir um slíkt. Það er alveg ljóst af síðustu atburðum og hefur raunar verið ljóst fyrr, að bretar ætla sér, hvað sem tautar og raular, að halda þessu stríði áfram með það í huga að þeir vonast til þess að hægt verði að knésetja íslendinga í málinu með þessum aðferðum sem þeir beita, að laska eða jafnvel sökkva svo og svo mörgum skipum úr okkar varðskipaflota. Það er því ekki að ástæðulausu að enn einu sinni er þetta mál tekið upp hér á Alþ. og innt eftir því hvað hæstv. ríkisstj. aðhefjist í þessu máli. Ég held að öll stjórnarandstaðan hafi lýst sig til þess reiðubúna að vinna að þessu máli með hæstv. ríkisstj. til þess að ná sem farsælastri lausn á því, og það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það má raunar furðu gegna að aðeins einu skipi hafur verið bætt í flota gæslunnar á þessum stríðstímum Ég minnist þess að ekki alls fyrir löngu var það boð látið út ganga, að ég held frá hæstv. dómsmrh., að það yrði leitað til fulltrúa stjórnmálaflokkanna hér á Alþ., leitað til þeirra til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu um fjáröflun til að auka starfsemi gæslunnar. Mér vitanlega hefur þetta ekki verið gert enn, þannig að mér sýnist að hvar sem borið sé niður í þessum efnum þá sé hæstv. ríkisstj. því miður æði-aðgerðalítil í þessu máli. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. hann geri hér á eftir grein fyrir því, hvernig þessi mál í raun og veru standa, hvað hefur verið gert af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að auka skipakost gæslunnar og hvað hún hyggst fyrir í áframhaldi af þessu. Það fer ekki hjá því að það getur vart verið meining hæstv. ríkisstj. að sitja öllu lengur aðgerðalaus þegar slíkir atburðir eiga sér stað, margir á viku og svo til í hverri einustu viku sem líður. Ef það er rétt mat hjá hv. þm. Benedikt Gröndal, sem ég vil ekki draga í efa, að við séum búnir að vinna stríðið, þá þurfum við að búa okkur betur í stakk til þess að reka flóttann endanlega, og það verður ekki gert með öðrum hætti en þeim að bæta skipum í gæsluna. Til þess höfum við hér innanlands nægan skipakost. Hann hefur sannað sitt ágæti. Ég er ekki með þessu að draga neitt úr því að leitað sé til annarra landa með hagstæð skipakaup eða leiguskip, en ég held að við getum með sem skjótustum hætti leitað á eigin mið og nýtt þau skip sem við höfum hér í landinu og hafa sýnt sitt ágæti til að standa í þessu stríði. Ég vil taka undir þá spurningu, sem hv. þm. Benedikt Gröndal kom inn á áðan, hvort það geti í raun og veru verið rétt, sem maður hefur heyrt æðioft sagt, að nú sé svo komið hjá Landhelgisgæslunni að hana skorti fé til brýnustu starfsemi. Ég trúi því vart að það geti verið, því að mér er ekki um það kunnugt að á neinu stigi hafi verið neitað um fjárveitingar eða fjármuni til þess að styrkja sem best starfsemi gæslunnar, þannig að mér kemur þetta mjög á óvart, sé þetta rétt, sem ég vænti að ekki sé. Ég vil svo að síðustu taka undir það, sem í raun og veru hefur margoft komið fram hér á Alþ., að það verður ekki undan því vikist að láta á það reyna hvort NATO ætlar að sitja aðgerðalaust meðan bresk stjórnvöld halda uppi slíku stríði hér á Íslandsmiðum sem þau hafa gert nú að undanförnu. Ég tel að það verði ekki undan því vikist að láta á þetta reyna, og því fyrr sem það er gert, því betra. Ég skal ekki, virðulegi forseti, hafa þessi orð fleiri nú. En ég tel að það sé ástæðulausi að ætlast til þess af hv. Alþ. að það gefi sér ekki nægan tíma til þess að ræða svo mikilsvert mál eins og hér er um að ræða. Þó að vissulega séu mörg mál, sem eru á dagskrá í dag, kannske mikilvæg, því held ég að þetta yfirgnæfi þó þau öll og það sé ástæða til þess að taka nægilegan tíma af fundartíma þingsins til að ræða þetta mál.



Herra forseti. Ég tek til greina tilmæli hæstv. forseta um að menn reyni að vera stuttorðir og gagnorðir. Hér er rætt um nýjustu atburði á Íslandsmiðum, alvöru þeirra og um nauðsyn þess um leið að við gerum NATO ljóst að þetta þolum við ekki lengur. Ef allt væri með felldu ætti maður að fá þær fréttir núna að búið væri að kalla heim sendiherra okkar hjá NATO. En það er nú ekki aldeilis. Skv. upplýsingum, sem ég var eð fá hjá utanrrn., eru farnir í heimsókn til NATO-stöðvanna í Evrópu fimm þm. Ég spurði hvers konar heimsókn þetta væri og fékk það svar að þetta væri „þessi venjulega, árlega heimsókn á NATO-stöðvarnar“, m.ö.o. kurteisisheimsókn. Ég stend hér upp til að lýsa furðu minni yfir þessu. Í stað þess að við sendum NATO nú harðorð mótmæli, þá sendum við NATO fimm menn úr okkar hópi í kurteisisheimsókn til þess að skála fyrir NATO. Hér hygg ég að eigi við hið fornkveðna: „Lítilla sanda, lítilla sæva“ o.s.frv.



Virðulegi forseti. Það hefur gerst alloft eftir atburði á miðum að hér hafa landhelgismálin verið tekin til umr. utan dagskrár. Ég biðst ekki undan því, hvorki vegna mín né ríkisstj., en mér finnst þessir tilburðir bera vitni að sumu leyti slæmum taugum þeirra sem hefja máls á landhelgismálinn af þessu tilefni, - ekki vegna þess að þessir atburðir séu ekki alvarlegir, hættulegir og heri vitni um óskammfellna framkomu andstæðinga okkar í þessari deilu, en vegna hins, að við alþm. og allir íslendingar hljótum að gera okkur það ljóst af gangi mála og þróun að við þessu var að búast og það eru ekki umr. hér á Alþ. sem fá út af fyrir sig breytt þessu. Það er miklu frekar vatn á myllu andstæðingsins. Slíkar umr. eru frekar veikleikamerki af okkar hálfu, sérstaklega þar sem þær hver af annarri leiða ekkert nýtt í ljós af hálfu stjórnarandstöðunnar sérstaklega, benda á ekkert nýtt ráð sem við hefðum yfir að ráða til þess að ná betri árangri í baráttunni við andstæðinginn. En enn þá undarlegar koma þessar umr. mönnum fyrir sjónir þegar stjórnarandstaðan öðrum þræði lætur að því liggja að bað geri ekkert til þótt bretar séu að veiða hér undir herskipavernd, þeir taki svo sem ekkert magn af fiski upp úr sjónum við Íslandsstrendur, það sé þess vegna algjörlega ástæðulaust og raunar bretaáróður að vera að tala um að það sé hættulegt í sjálfu sér þótt þessi deila standi eitthvað lengur og bretar nái fiski á Íslandsmiðum. Þegar á þetta er litið sem og það til viðbótar að þjóðir, sem eiga í baráttu sín á milli, reyna yfirleitt að ræða um hana innan sinna eigin vébanda án þess að andstæðingurinn hlusti á hvaða ráðum þær ætla sér að beita til þess að ná árangri, þá sjáum við í raun enn betur hversu gagnslausar og rannar skaðlegar slíkar umr. og vangaveltur eru hér. Okkur alþm. ber vissulega skylda til þess að gera okkar eigin þjóð grein fyrir stöðu mála og horfum og raunar, þegar tími er til kominn, hvaða ráðum við ætlum að beita, en að vera með vangaveltur hér fyrir opnum tjöldum hvað sé best að gera, hvaða vopnum eigi að beit.a í sjálfu sér, held ég að þjóni ekki mjög stórvirkum tilgangi, enda hefur það komið fram af máli stjórnarandstæðinga að þeim ber alls ekki saman. Hér hefur verið á það bent af hv.þm. Benedikt Gröndal, þótt hann gagnrýndi ríkisstj. fyrir aðgerðaleysi til eflingar landhelgisgæslunnar og gerði lítið úr því að togara hefði verið bætt við skipakost landhelgisgæslunnar og e.t.v. leiguflugvél, þá hafði hann mörg orð um það að landhelgisgæslan væri ekki reiðubúin til að segja hvað hún vildi. Nú er það svo, og það getur verið svar við fsp. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að n. er að störfum til þess að fjalla um með hvaða hætti eigi að efla landhelgisgæsluna. Þessi n. hefur að hluta til skilað byrjunaráliti og yfirmaður landhelgisgæslunnar, .dómsmrh., hefur þegar gert ráðstafanir til þess að kanna með hvaða hætti eigi að efla landhelgisgæsluna. Þessi þeirrar n. í framkvæmd. Enn fremur hefur verið boðað að þessi n. muni halda áfram störfum og í samráði við landhelgisgæsluna, skipherra hennar og aðra starfsmenn, skila fyllri till. Mér er ljúft að heita því að þær till. munu verða lagðar fyrir landhelgisnefnd og fulltrúa stjórnarandstöðunnar jafnt og ríkisstj. til þess að við getum sameiginlega farið yfir þær og áttað okkur á hvað best er að gera. En það er ekki vandalaust verk, vegna þess að um leið, eins og ég nefndi. að hv. þm. Benedikt Gröndal, taldi litlu máli skipta að bæta við einum togara og leiguflugvél. þá varaði hann við því að setja traust sitt á að hraðskreiðir bátar gætu gert gagn hér við land vegna þess sjólags og veðurfars sem við búum við, þótt þeir geti gert gagn annars staðar í heiminum. Þetta er atriði auðvitað sem verður um að fjalla og gera sér grein fyrir. Rn þessi hv. þm. sagði annað, sem ég held að við verðum að hafa mjög í huga og ég er honum sammála um, að fyrir hvert það skip, sem við bætum í gæsluna, geta bretar bætt við tveimur. Spurningin er því hver árangur er af eflingu landhelgisgæslunnar við hverja þá ráðstöfun sem til mála kemur og hverjar eru líklegar gagnráðstafanir andstæðingsins. Þetta verðum við að gera okkur ljóst. Það er e.t.v. þetta ásamt því, hver staða okkar er almennt í landhelgismálinar, sem gerir það að verkum að ákvörðun um fjárfestingu í tækjabúnaði. kaupum eða leigu eða rekstri tækjabúnaðar fyrir landhelgisgæsluna verður að miðast við það hve nálægt við teljum okkur vera sigri í þessu máli. Fyrsti fundur Hafréttarráðstefnunnar á þessu ári hefst í dag. Við teljum og vonum að hann muni færa okkur mjög miklu nær fullnaðarsigri og teljum fullvíst að næsti fundur, sem hefst 15. júlí og stendur fram í septembermánuð n.k., muni jafnvel færa okkur fullnaðarsigur, þótt undirskriftir og fullnaðargildi væntanlegs hafréttarsáttmála komist ekki á fyrr en um eða eftir næstu áramót. Þegar svo snúa að okkur málin og við horfin, þá er rétt að hafa það í huga. Þeir menn, sem nú tala mest um að lítið sé gert til eflingar landhelgisgæslunnar, áttu sumir sæti í ríkisstj. Íslands þegar við áttum siðast í deilu við breta. Ég man ekki eftir því að þeir stæðu að frekari ráðstöfunum til eflingar landhelgisgæslunnar þá en að bæta við einum hvalbát hluta af þeim tíma sem sú barátta stóð yfir, og vorum við þá einu varðskipi fátækari, ef ég man rétt. Það er ósamræmi milli orða og gerða, og sá grunur læðist að manni að það sé e.t.v. ekki fyrst og fremst áhuginn á því að ná árangri í baráttunni við andstæðinginn út á við, við breta, heldur hitt, að áhuginn beinist langtum frekar að því að slá pólitískar keilur á þessu máli innanlands. Ég lýsi ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni fyrir svo ábyrgðarlausan málflutning. Ég vil enn láta það koma fram að ríkisstj. mun hafa fullt samráð og samstarf við stjórnarandstöðuna jafnóðum og n.lýkur störfum eða áfangaskýrslum, svo að við getum rætt um þessi mál eins og á að ræða um þau, með sameiginlegt markmið fyrir augum, þ.e.a.s. að vinna fullnaðarsigur í málinu. Þá var þeirri spurningu varpað til mín hvort Landhelgisgæsluna skorti fé og hvort hún skuldi aðilum sem hún skiptir við. Ég vil svara fyrri spurningunni játandi. Um svarið við hinni síðari veit ég ekki, en ég tel það ekki út af fyrir sig ólíklegt. Að það komi alþm. að óvörum að Landhelgisgæsluna skorti fé tel ég bera vitni um að þeir hafi ekki fylgst með umr. á Alþ., m.a. við afgreiðslu fjárlaga. Það var skýrt tekið fram við afgreiðslu fjárl. að ef áframhaldandi ófriður yrði á miðunum, þá væru fjárveitingar til Landhelgisgæslunnar gjörsamlega ónógar. Hæstv. dómsmrh. hefur og skýrt þingheimi frá þessu oftar en einn sinni og tiltölulega nýlega. Hann hefur boðað það að vegna þessa verði haft samráð við fjvn.-menn og fjh- og viðskn.-menn til þess að ráða hót á þessum fjárskorti Landhelgisgæslunnar og kanna hvernig megi afla fjár til hennar, vegna þess að það verður ekki gert nema með nýjum sköttum á allan almenning í landinu. Þeirri fsp. var enn fremur varpað til mín hvort ríkisstj. ætlaði sér ekki að gera Atlantshafsbandalaginu ljóst að framferði breta gengi ekki lengur. Ríkisstj. hefur vissulega gert Atlantshafsbandalaginu það ljóst. Hins vegar vita þessir þm. og við allir að Atlantshafsbandalagið skipar ekki fyrir um aðgerðir einstakra bandalagsríkja og þ. á m. skipar okkur íslendingum ekki fyrir verkum. En það er merkilegt að krefjast þess í sömu andrá, eins og hv. þm. Jónas Árnason gerði áðan, að nauðsynlegt væri að gera Atlantshafsbandalaginu það ljóst að þetta gangi ekki lengur, en gagnrýna svo það að fimm þm. færu í ferð til þess að heimsækja aðalstöðvar Atlantshafsbandalagsins m.a. til þess að undirstrika það að ekki sé unnt að þola það að bretar haldi uppteknum hætti áfram á Íslandsmiðum. Ég er í engum vafa um að þessi þrýstingur, sem hefur verið beitt gegn bretum, á eftir að bera árangur og stytta það óviðunandi ástand sem nú ríkir á Íslandsmiðum. Ég skal ekki fara að öðru leyti út í einstakar till. sem hér hafa verið fluttar um eflingu landhelgisgæslunnar, m.a. vegna þess, eins og ég gat um áðan, að ég tel að slíkar umr. eigi fremur að fara fram í nefndum þingsins, landhelgisnefnd eða á slíkum vettvangi þar sem sérfræðingar eru til viðtals og ráðuneytis, þ. á m. starfsmenn landhelgisgæslu og skipherrar. Ég vit þó láta þess getið að við verðum í þeim efnum að vega það og meta hver kostnaðarauki er við öflun slíkra tækja annars vegar og hver árangur er af beitingu slíkra tækja hins vegar. Hv. þm. Benedikt Gröndal sagði að við værum þegar búnir að vinna þetta stríð. Mæli hann manna heilastur. Ég held þess vegna að það, sem mestu máli skiptir nú, sé að halda svo af okkar hálfu á málum að mannslíf séu vernduð eins og kostur er, þótt við ráðum ekki ferðinni þar einir, og um leið að efla landhelgisgæslu að svo miklu leyti sem af því sé árangur. Ríkisstj. mun áfram starfa að því. Og ég ítreka það, að ég heiti fyrir hennar hönd fullu samráði við alla þm. og þ. á m. stjórnarandstöðuna í heild og fulltrúa hennar, - heiti þeim samstarfi um það að við ráðgumst um hvað helst megi þar til bóta verða og góðs árangurs.



Forseti. Ég skil það mæta vel að hæstv. forseti geri tilraun til þess að stytta umr. utan dagskrár, það er aðeins eðlilegt, þó að sjálfsögðu eins og hér hefur verið bent á, verði að taka tillít til þess hvernig mál ber að og hvaða mál er um að ræða. Ég hafði satt að segja ekki gert ráð fyrir því að hér yrðu miklar umr., en taldi fulla ástæðu til að vekja hér athygli á því máli, sem ég hóf umr. um, og beina til ríkisstj. nokkrum afmörkuðum spurningum í sambandi við það og minnast þá á þær till. sem ég fyrir hönd míns flokks hafði gert varðandi málið áður. Ég átti von á því að fá svör við þessum efnislegu fsp. mínum. En þá gerist það að hæstv. forsrh. kemur og hefur uppi mjög almennar umr., vægast sagt á mjög breiðum grundvelli, um landhelgismálið og hefur stærri orð í þeim efnum en hann gerir allajafna í sínum málflutningi. Hann segir að ástæðan til þess, að ég hafi vakið hér athygli á þessu máli og sagt það sem ég sagði um málið, hafi verið sú, að ég vildi slá pólitískar keilur, og hann fordæmdi þetta sem ábyrgðarlausan málflutning.  Hæstv. forsrh. sagði að þessar umr. bæru vott um það af hálfu okkar, sem hér höfum talað fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, að við hefðum slæmar taugar, og vildi gefa í skyn að við værum í rauninni að gefast upp í baráttunni við hinn erlenda yfirgang í þessu máli. En hann hefur þessar rólegu taugar, að hann getur beðið aðgerðalaus eins og ekkert hafi í skorist. Ég veit að það er hægt að segja að við séum búnir að sigra í landhelgismálinu, eins og hér hefur verið sagt, af því að allar líkur benda til þess að við munum vinna sigur í málinu. En við skulum gæta að því að málið stendur þannig, þó að við fáum sigur í þessu máli síðar á árinu, þá stendur það svo alvarlega að bretar eru hér að veiða af takmörkuðum fiskstofni og íslensk stjórnvöld eru að þinga um það þessa dagana að stöðva veiðar íslendinga í nokkra mánuði. Þeir, sem næst standa ríkisstj. í þeirri n., sem flutt hefur till., gera beinlínis ráð fyrir því að meginhluti fiskiskipaflotans, sá afkastamesti, verði stöðvaður í 4 mánuði og 10 daga, bannaðar allar veiðar á þorski, vegna þess að það er gengið út frá því að bretar geti veitt hér í óleyfi það mikið af þessum takmarkaða fiskstofni að til þessara alvarlegu ráðstafana verði að grípa. Það er því alveg augljóst mál að við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að reyna að koma í veg fyrir að bretar geti stundað þessar ólöglegu veiðar með nokkrum teljandi árangri þar til við höfum fengið þann stuðning á alþjóðavettvangi að við getum talað um fullnaðarsigur. Og auðvitað hefur því verið lýst yfir af öllum æ ofan í æ, þangað til nú af hæstv. forsrh., að auðvitað verðum við að reyna að efla okkar landhelgisgæslu sem mest til þess að reyna að koma í veg fyrir árangursríkar veiðar breta. Ég verð að segja það, að ég lýsi undrun minni yfir þeim málflutningi hæstv. forsrh. og að nokkru leyti hv. þm. Benedikts Gröndals, að vegna þess að bretar geti bætt við fleiri og fleiri skipum, þá þýði í rauninni ekkert fyrir okkur að styrkja okkar landhelgisgæslu. Eftir þessari kenningu ættum við líklega að hætta allri landhelgisgæslu, af því að það hefur ekkert að segja. Þá dugar auðvitað bretum að hafa hér bara eitt skip eða kannske ekkert. Við vitum það, reynslan hefur þegar sýnt okkur það, að þegar við höfum sæmilegan gæsluskipaflota á miðunum, þá komum við að mestu leyti í veg fyrir veiðar breta. En okkar gæsluskipafloti er sáralítill og mjög vanbúinn. Eitt af aðalskipunum er gjörsamlega úr leik og hefur verið það um langan tíma, gengur eins og trillubátur, vegna þess að það skip hefur verið vélarbilað nú í langan tíma. Aðstaða okkar á miðunum er því allt of veik. Auðvitað ætlum við að hafa á veiðisvæðinu a. m. k. 5–6 sæmilega kröftug gæsluskip, og þau mundu gera sitt gagn, það hefur reynslan þegar sýnt okkur. Það er algjör misskilningur að tala um að það sé þýðingarlaust fyrir okkur að bæta við fleiri skipum af því að bretar geti bætt við enn öðrum skipum. Þá kemur upp sami misskilningurinn í sambandi við hin hraðskreiðu skip. Auðvitað vita allir að mjög hraðskreið skip og skip sem sérstaklega eru búin þannig, þau eru ekki eins góð í sjó að leggja þegar vont er í sjó. Þetta vita allir. Og það gildir ekki aðeins um okkar skip, það gildir auðvitað ekkert síður um skip annarra aðila. Þeir skipherrar okkar, sem sérstaklega hafa gert till. í þessa átt, hafa auðvitað lagt á það áherslu að nota þessi skip fyrst og fremst þann tíma af árinu þegar sjór er hægari og betri, að sumarlagi til, og þá gert ráð fyrir að nota þessi skip á þann eðlilega hátt að þau skjótist út, og það er vitanlega gífurlegur munur þegar skip gengur 35 mílur, þá kostar það skipið tæpan klukkutíma að komast alveg út að þeim mörkum sem við þurfum að sinna, þannig hafa þessi hraðskreiðu skip alla möguleika til þess að skjótast inn í veiðiflotann og klippa veiðarfæri frá togurunum. Það er engin tilviljun að okkar varðskipsmenn hafa bent á þetta hver á fætur öðrum. Og þó að bretar kæmu með jafnhraðskreiða báta, þá mundi það ekki duga í þessum tilfellum, það er mesti misskilningur. Auðvitað hefur það legið fyrir allan tímann að við þyrftum að efla okkar gæsluflota, við þyrftum að bæta þar við skipum, þannig að við hefðum allmörg skip á miðunum í einu, en ekki á þann hátt sem verið hefur, þegar iðulega hefur komið fyrir að við höfum orðið að láta okkur nægja eitt til tvö skip á miðunum í einu. Ég verð að segja að mér þykja það heldur þunn svör hjá hæstv. forsrh. að segja það eitt um aðgerðir í þessu máli að það starfi n. í málinu og þegar n. hafi starfað eigi að leggja niðurstöður hennar fyrir enn aðra n. til athugunar, landhelgisnefnd. Auðvitað erum við búnir að hafa þetta mál svo lengi til athugunar að hér er fyrst og fremst um það að ræða hvort við viljum útvega okkur svona skip eða ekki. Og það er alveg þarflaust, eins og komið hefur líka fram hjá okkar varðskipsskipherrum, það er auðvitað alveg þýðingarlaust að vera að tefja sig á því að biðja norðmenn um skip. Við vitum að þeir hafa aldrei gert neitt fyrir okkur í landhelgismálinu, aldrei okkur neitt til gagns, og þeir munu ekki veita okkur aðstöðu til neins skips. En hitt vitum við mætavel, að það liggur fyrir að við getum fengið svona skip, bæði leigð og keypt, hjá mörgum aðilum. Við þurfum ekki að liggja lengi yfir því hvort bandaríkjamenn vilja láta okkur hafa hraðskreið skip eða ekki á leigu eða til kaups. Ef þeir vilja ekki gera það eða svara okkur ekki á skikkanlegum tíma, þá er vitanlega að snúa sér að öðrum sem eru tilbúnir að selja okkur eins og öðrum þjóðum slík skip eða leigja þau. En í þessum efnum er auðvitað spurningin þessi: Viljum við þetta, eða viljum við það ekki? Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði: Við þurfum að meta það, af því að sigurinn er ekki langt undan. hvort yfirleitt borgar sig að vera að eyða fé í nýjan stofnkostnað og nýjan rekstrarkostnað. - Já, við þurfum að athuga það. hvort yfirleitt borgar sig að efla gæsluna nokkuð! Ég segi fyrir mig: Ég er á þeirri skoðun að ég tel mjög miklar líkur til þess að það verði komin sú niðurstaða á Hafréttarráðstefnunni. þegar líður á seinni hluta þessa árs, að það séu miklar líkur til þess að bretar verði þá að gefa eftir og hætta yfirgangi sínum hér. Ég tel því að það séu langmestar líkur til þess að þessi barátta standi fram í ágúst-septembermánuð, þó getur þetta auðvitað orðið lengra. En slagurinn stendur auðvitað um veiðarnar á þessum mánuðum. Er hægt að koma í veg fyrir þessar veiðar eða gera afköst breta mjög lítil? N. sú, sem hér hefur verið vitnað til og hefur rætt um ráðstafanir af okkar hálfu varðandi okkar eigin fiskveiðar. hefur komið fram með tölur í þessum efnum. Hún segir að hún gangi út frá því að það verði að skera niður aflamagn íslendinga um 80–90 þús tonn af þorski vegna þess að bretar og aðrir útlendingar muni á þessum tíma taka hér í kringum 100 þús. tonn af þorski. Og þessi n. segir: Þessi niðurskurður á alla íslendinga þýðir í beinu útflutningsverði 8 500 millj. kr., sem okkur er svo sagt að megi margfalda með ca. fjórum til þess að fá út þjóðartekjur, af því að hér er auðvitað um að ræða útflutningstekjur sem leggja grundvöll að myndun þjóðartekna á öðrum sviðum. Mér er því ekki um neitt smáræði að tefla hjá okkur, hvort við getum komið þessum veiðum breta niður um helming eða ekki. Auðvitað er það hreinn barnaskapur að segja á þessu stigi að við eigum að hika við að bæta í gæsluna tveimur þremur togatrum sem er nú verið að tala um hvort sem er að leggja um lengri eða skemmri tíma af því að það sé ekki til fiskur í sjónum handa þeim. Þá er vitanlega ekkert vit í því að draga það við sig eða vera að setja það í n. til athugunar hvort við eigum að bæta tveimur eða þremur slíkum skipum í gæsluflotann. Og auðvitað eigum við a.m.k. að taka á leigu hraðskreitt skip sem kæmi sér vel yfir sumarmánuðina. Vangaveltur af því tagi sem komu fram hjá hæstv. forsrh., ef þær eru ekki til þess að skaða okkar málstað þegar þetta verður flutt bretum og öðrum, að forsrh. á Íslandi hiki við það hvort eigi að bæta togurum í gæsluskipaflotann, hann sé alls ekki sannfærður um að við eigum að útvega okkur verulega ganggott skip, þetta saki ekki mjög mikið vegna þess að við séum bráðum búnir að sigra, - hvað getur skaðað íslenskan málstað ef það er ekki málflutningur af því tagi? Og auðvitað skaðar það stöðu okkar í þessu máli ef ríkisstj. sýnir þá linkind gagnvart aukinni ásókn breta og hættuleik þeirra á miðunum, að hún gerir blátt áfram ekki neitt. Þá er hún að bjóða hættunni heim. Svo er alltaf þetta eilífa, þetta algenga, sem er á allra lægsta plani sem menn geta gripið til, þ.e. þegar þeir eru komnir í algjör vandræði með eigin málstað og geta ekki varið hann með nokkrum hætti, þá er að grípa til þess að segja: Ja, gerðir þú ekki einhvern tíma eitthvað svipað? Varst þú ekki einhvern tíma í ríkisstj., og hvað gerðuð þið þá? Hæstv. forsrh. vék sér þannig undan, þegar hann fann að hann var gjörsamlega innilokaður og fór að bera saman gjörsamlega öðruvísi kringumstæður en þær sem við stöndum frammi fyrir nú. Það veit hann mæta vel. Hann veit að í landhelgisdeilunni um útfærsluna í 50 mílur var ekki um að ræða nein meiri háttar átöl sem kölluðu á meiri algerðir en þá var greipið til fyrstu mánuðina, eins og verða vill. Síðan kom Vestmannaeyjagosið í janúarmánuði og þá féll niður öll teljandi gæsla hjá okkur og bretar léku hér lausum hala, af því að þá er talið að við hefðum í öðru að snúast. Og þegar leið hins vegar fram á sumarið, þá fórum við að herða á og þá kom að því að íslenska ríkisstj. samþykkti, öfugt við það sem menn hafa verið að klifa á hér hver á fætur öðrum. Þá samþykkti hún 11. sept. 1973 að tilkynna NATO að ef herskipin yrðu ekki farin út úr landhelginni, þá mundum við taka til endurskoðunar afstöðu okkar til þáttölu í bandalaginu. Um þetta var gerð samþykkt í ríkisstj. Það var í kjölfar þessara samþykktar sem það gerist að bretar tóku herskipin út fyrir. Þeir gáfust upp og buðu forsrh. okkar til London með þeim afleiðingum sem allir þekkja. Svo þarf ekki að rekja þá sögu lengra. En nú er hins vegar um það að ræða að við erum að gera tilraun til þess að verja þann fiskafla sem við þurfum jafnmikið á að halda og raun er á, þar sem við verðum annars að hætta að stunda atvinnu sjálfir. Það er svo út af fyrir sig broslegt, - já hæstv. forseti, ég skal ljúka máli mínu með örfáum orðum, en aðeins benda á það, að það er út af fyrir sig bæði broslegt og grátlegt þegar hæstv. forsrh. fer svo að afsaka aðgeraleysið frá sinni hálfu með því að þessu sé nú eiginlega öllu að verða lokið, við séum að ná sigri senna á þessu sumri. En hann er nýlega kominn frá því að halda uppi málflutningi um að best hefði verið að semja við breta til tveggja ára. Nei ég vil vænta þess að hæstv. ríkisstj. sjái að málflutningur af þessu tagi getur ekki staðist og hlýtur að þýða fordæmingu allra landmanna og því á ríkisstj. að taka sig á og taka upp heiðarlegt samstarf við stjórnarandstöðuna um það hvað gera á í málinu.



Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hæstv. forsrh. að ég telji það litlu máli skipta að bæta við einum togara og leigja flugvél. Ég tel það vera lítið miðað við það sem hefði þurft að gera og þurfi nú að gera. Það er algjör rangtúlkun hjá hv. 5. þm. Vestf. að ég telji þýðingarlaust að bæta við skipum. Ég sagði mjög skýrt að ég teldi lífsnauðsynlegt að bæta við skipum, bæði til að hafa til vara og til að auka gæsluflotann. Við getum haft mismunandi skoðanir á því hvers konar skip sé hentugast og hagkvæmast fyrir okkur að útvega. Ég gagnrýndi það harðlega að Landhelgisgæsla og ríkisstj. skuli ekki hafa fyrirliggjandi áætlanir til að mæta mismunandi aðstæðum og að það skuli nú þurfa að líða margir dagar þannig að „um málið sé fjallað“, svo ég noti orð hæstv. forsrh., og menn séu „að gera sér grein fyrir því.“ Alvarlegast af því, sem hæstv. ráðh. sagði, var þó ásökun hans á hendur stjórnarandstöðunni fyrir ábyrgðarlausar umr., og hann lét í ljós að það væri ekki viðeigandi að ræða þessi mál hér á Alþ. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. geri sér grein fyrir því hvaða braut hann er að fara inn á með því að láta í ljós slíkar skoðanir. Það tíðkaðist hjá hernaðarþjóðum, sem lenda í stríði að lýsa yfir styrjaldarástandi sem hefur í för með sér takmörkun á málfrelsi og takmörkun á því hvað þing fái að ræða um fyrir opnum tjöldum. Ef menn ætla í sambandi við landhelgismálið að takmarka hvað Alþ. megi tala um, þá er það alvarlegt mál, og það fylgir e.t.v. ekki langt á eftir að takmarka hvað blöðin megi tala um og hvað megi tala um í sjónvarpi. Það sem stjórnarandstaðan hefur rætt um, eru mál sem hvert einasta mannsbarn ræðir um við sina nánustu dagsdaglega í landinu. Ef ráðh. heldur að eitthvað af því séu stórtíðindi fyrir breta, þá gerir hann of lítið úr þeirri upplýsingaþjónustu sem þeir ábyggilega hafa. Hæstv. forsrh. lýsir ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni fyrir ábyrgðarlausar umr. að gefnu þessu tilefni. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Ætlar hann að lýsa ábyrgð á hendur hæstv. dómsmrh. fyrir ábyrgðarlaust framferði þegar hann gefur út opinbera fréttatilkynningu með miklu nánari tilgreiningu um það hvað gera skuli, heldur en við höfum gert okkur seka um? Ætlar hæstv. forsrh. að lýsa ábyrgð á hendur hæstv. utanrrh. fyrir ábyrgðarlaust framferði, því að við lesum það í blöðunum að hann sé búinn að fela sendiherra okkar í Washington að hafa samband við ráðamenn í utanrrn. um útvegun á tilgreindri tegund skipa, á sama tíma og hæstv. forsrh. er enn þá að gera sér grein fyrir málinu og fjalla um það hér heima? Ætlar hæstv. forsrh. að lýsa ábyrgð á hendur skipherra Þórs og öðrum skipherrum sem hafa rætt þessi mál opinskátt í fjölmiðlum? Ætlar hæstv. forsrh. að lýsa ábyrgð fyrir ábyrgðarleysi á hendur íslenskum fjölmiðlum sem fjalla opinskátt um þessi mál? Það er ekki svo mikið unnið í þeim n. sem rætt er um, þingnefndum og öðrum, í sambandi við þessi mál, að hægt sé að vísa til þeirra og óska eftir því að þm. ræði ekki málið. Þar að auki eru ekki nema fáir þm. í þessum n., og það er ekki hægt að svipta hina málfrelsi um þessi mál af þeim sökum. Ég vil því vísa þessari yfirlýsingu hæstv. forsrh. algjörlega frá mér og tel að hér hafi ekki komið neitt fram sem geti skaðað hagsmuni Íslands hið minnsta, miðað við hversu frjálsar umr. fara fram um þetta mál og hversu auðveld öll upplýsingasöfnun er um það.



Virðulegi forseti. Þær hafa nú orðið langar, athugasemdirnar hjá sumum hv. þm., en ég skal vera stuttorður. Oft hef ég orðið fyrir vonbrigðum með viðbrögð hæstv. forsrh. áður, en þó aldrei eins og nú. Ég hugsa að það sé leitun á svarræðu hjá ráðh. í svipuðum dúr og hæstv. forsrh. flutti hér áðan. Hann sagði, hæstv. ráðh., að sér fyndist þessir tilburðir stjórnarandstöðu bera vitni slæmum taugum. Það er merkileg árátta hjá hæstv. forsrh. að vera alltaf að tala um slæmar taugar hjá stjórnarandstæðingum í þessu máli, - það er siður en svo að það sé. Og hann bætti við að þeir menn, sem hugleitt hefðu framtíðina, hefðu mátt búast við þessum atburðum á miðunum og þessum ágangi af hálfu breta. Auðvitað er það rétt, það máttu allir búast við því. En það, sem ekki hefði átt að mega búast við, það var að hæstv. ríkisstj. skyldi svo til ekkert gera, sitja aðgerðalaus og aðhafast ekki neitt þrátt fyrir þessa atburði og viðbrögð breta. Það er það sem hér er verið að tala um fyrst og fremst. Það bjuggust auðvitað allir við þessu af hálfu breta. En ég a.m.k. hefði helst viljað vera laus við að búast við því aðgerðaleysi af hálfu hæstv. ríkisstj. sem raun ber vilni í þessu máli. Hæstv. forsrh. segir að þessar umr. leiði ekkert nýtt í ljós af hálfu stjórnarandstöðu, þær séu gagnslausar og beinlínis skaðlegar. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að mér finnst undarlegt að hæstv. forsrh., þessi geðprýðismaður dagsdaglega, skuli vera með slíkar yfirlýsingar hér á Alþ. þegar teknir eru til umr. málefnalega þeir alvarlegu atburðir sem verið hafa að gerast á miðunum á undanförnum vikum og mánuðum. Það er alveg öruggt mál að hann fær a.m.k. fáa íslendinga til að fallast á þá skoðun sína að það sé skaðlegt fyrir málstað íslendinga að taka þessi mál til umr. á Alþ., þegar svo til hvert einasta mannsbarn í landinu hefur velt þessu fyrir sér í vikur og mánuði og ræðir um það dagsdaglega hvað beri að gera til þess að snúast til varnar gegn þessum ágangi breta. Svo sagði hæstv. forsrh. að hann væri undrandi á þessum umr. og viðhorfum stjórnarandstöðunnar, þ.e.a.s. að það þyrfti að bæta við skipum til gæslu á miðunum, - bann væri undrandi á þessu viðhorfi stjórnarandstöðunnar, vegna þess að hún segði í öðru orðinu að það gerði ekkert til þó að bretar væru hérna, þeir veiddu svo lítið hvort sem væri. En þótt ekkert væri annað en það, þurfum við a.m.k. að gera allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir að bretum takist það sem þeir ætla sér, að gera gjörsamlega óvirkan flota gæslunnar, kannske með tortímingu á mannslífum. Og það er alveg augljóst mál, að hvert tonnið; sem hægt er að koma í veg fyrir að bretum auðnist að stela hér á miðum, það eykur á því líkur, að þær verði færri vikurnar eða færri mánuðirnir sem það verður lagt blátt bann við því að íslensk fiskveiðiskip megi draga þorsk að landi nú á þessu ári, eins og hér hefur komið fram að uppi eru till. um og nú er velt fyrir sér í stjórnarherbúðunum, þ.e.a.s. að banna allar þorskveiðar í fjóra mánuði á þessu ári. Það er því ekki ástæðulaust að þess sé krafist beinlínis af hæstv. ríkisstj. að hún geri allt sem hægt er til þess að koma í veg fyrir að bretum líðist það að stela hér svo og svo miklu af afla. Og svo í síðasta lagi lýsti hæstv. forsrh. ábyrgð á hendur stjórnarandstöðunni fyrir ábyrgðarlausan málflutning. Hver er nú þessi ábyrgðarlausi málflutningur? Það er verið að óska eftir því að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir því, hvað hún hyggst gera til andsvera við aðgerðum breta sem gerast dagsdaglega og oft á dag og beinlínis í því formi að sigla niður íslensk varðskip. Er það ábyrgðarlaus málflutningur hér á Alþ. að ræða hvað skuli gert til þess að snúast til varnar í slíkum efnum? Ef það er ábyrgðarlaus málflutningur að slíkt skuli rætt hér á Alþ., hvert stefnir þá þingræðinu og lýðræði hér á landi? Er það meining hæstv. forsrh. að fara að skerða svo lýðræðistilhneigingu íslensku þjóðarinnar að það sé einhver tiltölulega fámenn og til þess valin „grúppa“ á tilteknum stöðum, í áhrifastöðum, sem megi leyfa sér að ræða í þessu tilviki hvað íslenskum stjórnvöldum beri að gera til þess að stemma stigu við þeim stigamannahætti sem bresk stjórnvöld hafa leyft sér að halda uppi hér á fiskimiðunum á undanförnum mánuðum? Það er full ástæða til þess að vara við slíkum málflutningi eins og hæstv. forsrh. kom hér inn á. Það er ekki ábyrgðarlaust tal af hálfu stjórnarandstöðunnar sem uppi hefur verið haft í þessu máli. En það er óviðeigandi af hæstv. forsrh. að leiða málið inn á þær brautir sem hann gerði með ræðu sinni áðan. Það er fullt svo viðeigandi og meira en það, það er sjálfsagt að ræða þetta sem og önnur mál opinskátt á Alþ. Það verður ekki það sem skaðar málstað íslensku þjóðarinnar í þessu máli. Ef það verður eitthvað, sem skaðar málstaðinn, þá verður það fyrst og fremst sú linkind og það aðgerðaleysi sem hæstv. ríkisstj. hefur haft í þessu máli allt frá upphafi. Það er því tími til kominn að hún taki á sig rögg, söðli um og hafi forustu í því sem gera skal, taki höndum saman við stjórnarandstöðuna í því að gera róttækar ráðstafanir og sýna viðbrögð sem verða til þess að bretar hætti þeim yfirgangi sem þeir hafa sýnt hér á miðunum á undanförnum mánuðum.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. - Ég vil taka það fram að ég áskil mér rétt til þess að svara fullum hálsi, þegar stjórnarandstaðan notar þetta mál til sérstakrar gagnrýni á hendur ríkisstj., og flytja þau rök sem eru til staðar sem andsvar við þeirri gagnrýni sem hér er flutt. Og sannast best að segja finnst mér stjórnarandstaðan hafa kippst töluvert við. Hún talar um eflingu landhelgisgæslunnar. Um það eru allir þm. sammála. En hins vegar er stjórnarandstaðan innbyrðis engan veginn sammála um til hvaða úrræða skuli gripið. Niðurstaða mín er sú að við eigum innbyrðis að reyna að samræma þessi sjónarmið. Lúðvík Jósepsson nefndi að hann hefði flutt till. í landhelgisnefnd um að bætt yrði 2–3 togurum í landhelgisgæsluna. Það voru engar sérstakar undirtektir undir þá till. í landhelgisnefnd. Það kom til greina e.t.v. að bæta við einum slíkum togara til viðbótar. Það er þó vissum annmörkum háð, t.d. þeim, að þótt þessir togarar séu sterkir að byggingarlagi að vissu marki, þá eru þeir ekki útbúnir þeim hólfum sem jafnvel elstu varðskip okkar eru. Margs þarf því að gæta áður en við setjum skip í slíka baráttu sem landhelgisgæsluskipin eru sett í. Við berum ábyrgð á lífi og limum áhafnarinnar, og ég vil gjarnan liggja undir ámæli fyrir linkind í landhelgismálinu eða varðandi eflingu landhelgisgæslunnar eða varðandi það að herða átökin á miðunum að fyrra bragði af okkar hálfu, ef í því ámæli felst að ég hef það að markmiði að vernda líf og limi áhafnanna á varðskipunum. Ég veit að við höfum öll þetta í huga, og ég segi þessi orð ekki til þess að ætla öðrum þm. annað en að þetta sé líka efst í þeirra huga. Það var athyglisvert að hv. þm. Lúðvík Jósepsson vitnaði í niðurstöðu nefndar sem hefur fjallað um takmörkun fiskveiða eða réttara sagt fjallað um nýtingu fiskimiða, en sú n. hefur gert því skóna að útlendingar gætu tekið allt að því 100 þús. tonn af þorski á ári hverju af Íslandsmiðum. Nú höfum við íslendingar ekki samið við útlendinga um veiðar, eins og málum er nú komið, nema held ég, um 6500 tonn og ekki boðið nema 8000 tonn til viðbótar. Það þýðir að samkv. þessu gerir hv. þm. sjálfur því skóna að bretum takist að veiða í óleyfi yfir 35 þús. tonn af þorski á ári hverju. Þá mætti ætla að hann ætti e.t.v. eftir að gerast formælandi þess að samið yrði við breta um eitthvað minna aflamagn. Látum það liggja á milli hluta og eins hitt, þótt hann tíundaði hvers vegna öðru máli hefði gegnt um eflingu landhelgisgæslunnar í hans eigin stjórnartíð en núna. Skýringin var blátt åfram sú að sögn hv. þm. að það voru engir meiri háttar árekstrar í sambandi við gæslu 50 mílna fiskveiðilögsögunnar fyrst framan af, síðan kom Vestmannaeyjagosið o.s.frv. Ég dreg þá ályktun af þessu að hann vilji meina að 50 mílna fiskveiðilögsagan hafi alls ekki verið virk og kemur það úr hörðustu átt. Varðandi þær fsp., sem hv. þm. Benedikt Gröndal varpaði til mín um hvað væri ábyrgðarleysi í sambandi við málflutning stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðs í sambandi við landhelgismálið, þá vil ég aðeins taka það fram, að ég tók skýrt fram í ræðu minni að ég teldi að þjóð og þing ættu skilyrðislausan rétt á því að gefnar væru upplýsingar og hér færu fram opnar umræður um ástand og horfur í landhelgismálinu og hvaða úrræði væru þar til staðar, að svo miklu leyti að ekki gagnaði andstæðingum. En ég tel það hins vegar ábyrgðarleysi að efna til umr. hér hvað eftir annað af tilefni sem að vísu eru alvarleg, en engum á í raun og veru að koma á óvart, miðað við fyrri reynslu, sérstaklega þar sem hv. þm. hafa ekkert nýtt lagt til málanna. Og það er e.t.v. þetta sem veldur ákveðnum vonbrigðum hjá almenningi og raunar hér innan þings og meðal starfsmanna landhelgisgæslunnar. Við hljótum að gera okkur ljóst, að þótt við leitum allra ráða - og það sé sjálfsagt - til eflingar landhelgisgæslunnar, þá skiptir öllu máli að við tókum ákvarðanir á grundvelli nytsemi, en tökum ekki ákvarðanir bara til að gera eitthvað, ekki bara til. að veifa röngu tré fremur en engu. Ef við miðum við nytsemi aðgerðanna, þá erum við á réttri leið. En ef við erum bara að gera ráðstafanir út í bláinn, þá völdum við vonbrigðum og eigum enga virðingu skilið.