Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál., sem er á þskj. 255, um framtíðarskipan kennaramenntunar. Hún er flutt af mér og fjórum öðrum þm. Alþb., hv. þm. Svavari Gestssyni, Guðrúnu Helgadóttur, Skúla Alexanderssyni og Ragnari Arnalds. Efni tillögunnar er svofellt, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta endurskoða inntak og skipan kennaramenntunar fyrir grunnskóla- og framhaldsskólastig." Virðulegur forseti. Ég mætti kannske nefna það að ef hæstv. menntmrh. væri í húsinu þætti mér vænt um að hann væri viðstaddur.  "Í þessu skyni verði sett á fót nefnd á vegum menntmrn. með fulltrúum frá samtökum kennara og stofnunum sem annast kennaramenntun. Nefndin fjalli m.a. um 1. Hvernig best verði hagað innbyrðis tengslum menntastofnana fyrir kennara og framtíðaruppbyggingu þeirra, bæði til skemmri og lengri tíma. 2. Hvernig tryggð verði nauðsynleg endurnýjun og endurskoðun einstakra greina í kennaranámi. 3. Hvernig tengja megi nám í uppeldis- og kennslufræðum námi í væntanlegum kennslugreinum kennaraefna. 4. Hvaða leiðir séu vænlegastar til að tryggja endurmenntun og starfstengda framhaldsmenntun kennara og skólastjóra, svo og menntun annarra starfsmanna í skólakerfinu, og hvernig best verði séð fyrir þörfum landsbyggðarinnar í þessu tilliti. 5. Hvert eigi að vera hlutverk kennaramenntunar stofnana í skólaþróun og nýbreytni í starfi skólanna. 6. Hvernig bæta megi úr skorti á fræðilegum upplýsingum um þróun skólakerfisins og tengsl þess við samfélagið og hvernig tryggja megi nauðsynlegar rannsóknir á þessum efnum. 7. Hvaða breytingar er æskilegt að gera á gildandi lögum og reglugerðum til að ná þeim markmiðum sem nefndin gerir tillögur um. Liður í störfum nefndarinnar verði að afla vitneskju um hvernig háttað er kennaramenntun erlendis, einkum í löndum OECD. Nefndinni verði séð fyrir starfsliði og starfsaðstöðu og við það miðað að hún skili áliti haustið 1988. Kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði." Þetta er tillögutextinn, sem ég hef hér farið yfir, en í grg. er farið yfir núverandi skipan kennaramenntunar í landinu, einstakra þátta hennar, ýmis álitamál sem snerta þennan tillöguflutning og þau tilteknu efni sem till. gerir ráð fyrir. Þar er einnig að finna ábendingar um verkefni nefndarinnar í einstökum atriðum. Þar sem hér er um stórt mál að ræða, sem stundum hefur verið rætt en þó með öðrum hætti hér á hv. Alþingi, vil ég fara yfir nokkur atriði sem fram koma í grg. með till. Ég tel þó ekki þörf á að rekja sérstaklega, en vísa þar til tillögunnar, hvernig núverandi skipan kennaramenntunar er háttað varðandi grunnmenntun, endurmenntun og framhaldsmenntun og annað sem varðar nám kennara, t.d. til BA-prófs í uppeldisfræði í Háskóla Íslands. Það er væntanlega öllum hv. alþm. ljóst hversu mikil sundurvirkni ríkir á þessu sviði og hversu mjög skortir á að þarna sé tekið á málum þannig að séð sé fyrir sem bestri menntun kennaraefna og þeir eigi greiðan aðgang að framhaldsmenntun og endurmenntun í sínum greinum. Það hafa áður verið gerðar tilraunir til endurskoðunar laga varðandi kennaranám. Samkvæmt lögum um Kennaraháskóla Íslands frá árinu 1971 var kveðið svo á að efna skyldi til endurskoðunar á þeim að tveimur árum liðnum. Árið 1974 setti þáv. menntmrh. á fót nefnd til að sinna þessu verkefni. Frv. til nýrra laga um Kennaraháskólann var lagt fyrir 98. löggjafarþing 1976-1977 og í framhaldi af því var leitað umsagnar margra aðila. Þetta frv. var síðan lagt aftur fyrir Alþingi 1977-1978, en náði ekki að verða að lögum. Það hafa því verið gerðar atrennur að þessu máli og það hefur verið tekið á einstökum þáttum þessara mála, eins og varðandi Myndlistarháskóla Íslands, en frv. þar að lútandi var lagt fram á þinginu 1984-1985 en náði ekki fram að ganga. Þá skipaði núv. hæstv. menntmrh. nefnd til að endurskoða lög um Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni, en sú nefnd hefur mér vitanlega ekki lokið störfum. Ég fagna því, hæstv. forseti, að menntmrh. er viðstaddur þessa umræðu sem svo mjög snertir hans starfssvið. Ég ætla þá að víkja að nokkrum álitamálum sem snerta einstök efni þessarar till. Eins og fram kemur í þeirri lýsingu sem dregin er upp um skipan kennaramenntunar í landinu er ljóst að ekki er þar um neina heildstæða skipan að ræða. A.m.k. fimm stofnanir sem lítil tengsl hafa sín á milli sjá um menntun kennara á ólíkum stigum og sviðum. Þó má vera ljóst að á mikilvægum námssviðum hljóta kennarar ófullnægjandi undirbúning fyrir starf sitt, jafnvel þótt lög kunni að mæla fyrir um annað. Að undanförnu hefur gagnrýni á skipan og afköst skólakerfisins og hlut kennara vaxið til muna. Ýmist draga menn í efa að kennarar geti sinnt hinu nýja uppeldishlutverki sem samfélagsbreytingar leggja þeim á herðar í sívaxandi mæli eða þá að þeir gagnrýna ónóga þekkingu kennara í kennslugreinum og telja að nám þeirra í uppeldis- og kennslufræðum og færni til starfs svari ekki kröfum um faglegan undirbúning kennara nú á tímum. Það má vera augljóst að kennaramenntunin getur ekki svo sem eðlilegt er og nauðsynlegt væri bæði þjónað sameiginlegu hlutverki ólíkra námsstiga og námssviða og sinnt sérstökum markmiðum þeirra í samræmdu skólakerfi nema nokkurt samræmi sé í þeirri menntun sem kennaramenntunarstofnanir láta í té. Til þess að tryggja sameiginlega skipan kennaranámsins þarf að skilgreina námsmarkmið, inntak og námskröfur fyrir kennara á grunn- og framhaldsskólastigi, bæði í almennu vísindalegu námi og námi sem bundið er einstökum kennslugreinum. Það þarf að meta vægi og tengsl almennra og sérstæðra þátta í náminu með hliðsjón af kennslu á einstökum starfssviðum og þrepum skólans og jafnframt þarf að skipuleggja nám á sérsviðum með heildarskipan skólakerfisins og sameiginlegt hlutverk kennara að leiðarljósi. Í ábendingum um verkefni þeirrar nefndar sem tillagan gerir ráð fyrir að menntmrn. skipi eru talin mörg viðfangsefni. Nefndinni verður því að sjálfsögðu ekki markaður þröngur rammi til starfa heldur verður hér fyrst og fremst minnt á fáein meginatriði og snerta þau öll þá gagnrýni sem íslenskt skólakerfi hefur með réttu eða röngu sætt á síðustu misserum. Til þess að unnt sé að marka stefnu um framtíðarskipan kennaramenntunar er nauðsynlegt að fyrst sé tekist á við þessi álitamál. Þá er það í fyrsta lagi hlutverk kennarans. Í hinum öru samfélagsbreytingum síðustu áratuga hefur uppeldishlutverki heimilanna verið velt í síauknum mæli yfir á kennara og skóla og má í því sambandi minna á skýrslu menntmrn. um endurmat á störfum kennara frá árinu 1985. Í þessu sambandi má benda á einstaka uppeldisþætti eins og einbeitingu, almennan aga og máluppeldi. Einnig er ljóst að skólar þurfa í vaxandi mæli að einbeita sér að því að miðla menningararfi þjóðarinnar og vernda hann, en uppalendur á heimilunum önnuðust það hlutverk langt fram á þessa öld. Svo verður ekki nema tryggð sé víðtæk almenn menntun allra kennara auk sérmenntunar þeirra til starfs. Það er því nauðsynlegt að skilgreina hlutverk kennara og starfsundirbúning í ljósi þessara þátta. Síðan er það spurningin um umfang og uppbyggingu náms í einstökum kennslugreinum. Allt sem það varðar orkar vissulega tvímælis, hvernig á að standa þar að málum. Jafnvel framhaldsskólakennari kennir sjaldan eina námsgrein, en undirbúningi hans í öðrum greinum en aðalgrein mun oft mjög ábótavant. Skipan og inntak náms og kennslu í greinunum hlýtur að taka mið af skipan náms og kennslu í skólunum jafnframt því sem leitað er þeirrar dýptar sem þekkingarmarkmið greinanna sjálfra mæla fyrir um. Inntak og lengd kennaranáms verða því ekki skilgreind án þess að höfð sé hliðsjón af þessu tvíþætta markmiði. Þá nefni ég tengsl kennslufræða og einstakra kennslugreina. Það er eitt helsta ágreiningsmál í umræðum um kennaramenntun hvernig haga skuli tengslum kennslufræða við einstakar námsgreinar og aðrar menntagreinar kennaraefna. Engri heildarskipan verður komið á inntak kennaranámsins án þess að leitað sé fullnægjandi lausnar á þessu flókna og umdeilda vandamáli, en slík lausn skiptir sköpum, bæði fyrir fræðilegt ágæti og hagnýtt gildi kennaramenntunarinnar. Þá er að nefna tengsl fræðilegs náms og hagnýts náms. Gagnrýni kennara og kennaranema hefur ekki síst beinst að tengslum fræðilegs og hagnýts náms. Margir hafa talið hið svokallaða hagnýta nám, t.d. kennsluæfingar, standa í of lausum tengslum við annað. Aðrir hafa talið hinn svokallaða fræðilega hluta kennaranámsins of stóran. Það er nauðsynlegt að brjóta til mergjar hvort tveggja, bæði hugmyndina og framkvæmdina. Í þessu sambandi er ástæða til að huga að því hvort ekki sé tímabært að koma á reynsluári fyrir nýbakaða kennara og þá undir stjórn reyndra handleiðslukennara. Varðandi kennaramenntunina og nýbreytni í skólastarfi ber að minna á að gagnstætt fyrri tíð kalla æ örari þjóðfélagsbreytingar á sífellda þróun skólakerfisins til að bregðast við þeim. Ef vel á að vera þarf kennarastéttin að taka virkan þátt í þróun skólakerfisins og þróunarstarfi skólanna. Það er því eðlilegt að spurt sé hvernig kennaramenntunarstofnanir geti menntað sérhæft starfsfólk til þátttöku í þróunarverkefnum og stuðlað að færni kennara almennt til þeirrar þátttöku, svo og hvernig stofnanirnar geti sjálfar tekið þátt í nýbreytni og þróunarstarfi. Æfinga- og tilraunaskólar eru mjög þýðingarmikill þáttur í skólastarfi og æfinga- og tilraunaskóli Kennaraháskóla Íslands þarf að vaxa ef nýbreytni starfs í skólum á að vera markviss þáttur í skólaþróun. Þá vil ég nefna hér tengsl Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands sem oft hefur verið til umræðu, m.a. hér á hv. Alþingi. Atriði sem tillagan varðar vekja til umhugsunar um stofnunargrundvöll kennaramenntunarinnar. Ef kennaramenntun á, eins og eðlilegt er um æðri menntun fagmanna, að vera vísindaleg menntun verður ekki hjá því komist að huga að tengslum kennaranáms við Háskóla Íslands. Athuga þarf hvernig kennaranámsskólarnir gætu unnið saman, tengst skipulagsböndum, menntað til rannsókna og staðið að rannsóknum sameiginlega, skipst á kennurum og nemendum, menntað nemendur sameiginlega og veitt þeim réttindi sameiginlega. Þótt ekki yrði horfið að því í bráð að sameina skólana formlega, svo sem mjög kemur til álita til framtíðar litið, þarf að fara fram athugun á því á hvern hátt verði komið á samvinnu eða sameiginlegri skipan sem gæti leitt til sameiningar stofnananna þegar fram líða stundir. Rannsóknir og þar á meðal skólarannsóknir eru þáttur sem þurfa að fá mun gildari stuðning og vera mun gildari liður í sambandi við skólastarf en verið hefur og sama gildir um endurmenntun og símenntun. Þetta á einnig við um hinn vísindalega þátt kennaramenntunarinnar og allt sem lýtur að faglegum tökum kennara að reisa fagmenntun þeirra á vísindalegum grunni. Ég vil þá að lokum, herra forseti, víkja aðeins að starfsaðstöðu og starfsháttum nefndarinnar. Till. gerir ráð fyrir að nefndinni verði séð fyrir nauðsynlegu starfsliði og annarri aðstöðu til að geta rækt vel verkefni sitt og að kostnaður vegna starfa hennar greiðist úr ríkissjóði. Hér er í senn um vandasamt og allumfangsmikið verk að ræða og það skiptir afar miklu að þar takist vel til. Það er æskilegt út af fyrir sig að hafa sjálfa nefndina ekki fjölmenna og væru 5-7 manns e.t.v. eðlileg mörk í því efni. Þeim mun nauðsynlegra er hins vegar að nefndin geti átt gott samstarf og samráð við þá er mál þetta einkum varðar, stofnanir, samtök og einstaklinga. Slíkt verður ekki rækt nema nefndinni verði búin góð skilyrði til starfa af hálfu menntmrn. Samkvæmt tillögunni er nefndinni ætlað um eitt ár til starfa, þ.e. miðað er við að hún verði komin af stað með sitt verkefni seinni part komandi sumars. Ég vil í þessu sambandi, herra forseti, vísa til skrifa mætra manna um þessi efni, manna eins og t.d. rektors Kennaraháskóla Íslands, Jónasar Pálssonar, sem skrifaði ítarlega grein í Morgunblaðið miðvikudaginn 10. des. s.l. og vék að þeim mörgu þáttum sem snerta þörfina á þróun kennaramenntunar í landinu og vék sérstaklega að stöðunni að því er eigin stofnun varðar og minnti þar á að það er kennarinn sem ræður úrslitum um gæði fræðslunnar öllum öðrum fremur. Ég vil einnig minna á þá skýrslu sem hæstv. menntmrh. kom á framfæri við Alþingi 20. jan. s.l. varðandi stöðu skólamála hér á landi og er unnin af sérstökum hópi manna á vegum OECD sem farið hefur ofan í þessi efni varðandi stöðu mála hér á landi. Í þeirri skýrslu er að finna fjölmargar gagnlegar ábendingar og spurningar, ekki síst sem varða stöðu kennara í landinu, hvernig kennarastarfið er metið eða öllu frekar vanmetið í okkar samfélagi og hversu mikið skortir á að hlynnt sé að námi kennara og aðstöðu þeirra allri til þess að þeir fái staðið að sínu þýðingarmikla verki með þeim hætti sem þeir sjálfir eflaust vilja upp til hópa og sem uppalendur í landinu, foreldrar, tvímælalaust óska eftir að geti orðið. Ég vænti þess að við þessa umræðu komi það fram hvort á vegum menntmrn. er fyrirhugað að taka á þessum málum og hvaða undirtektir þessi till. fær frá hæstv. ráðherra menntamála.



Herra forseti. Hér er auðvitað hreyft mjög mikil vægu málefni og ég vil segja það um þennan málatilbúnað að hann virðist mér vandaður og eiga erindi fyrir nefnd sem fær þetta væntanlega til meðferðar að leita umsagnar um því að öll umræða er mjög mikilvæg. Menntmrn. hefur fengið til Þórólf Þórlindsson úr félagsvísindadeild Háskólans að gera fyrir sig úttekt á Kennaraháskólanum. Skýrsla hans hefur nýlega borist og er um margt fróðleg, en það er verið að kynna sér hana í ráðuneytinu og of snemmt fyrir mig að gefa yfirlýsingar um með hvaða hætti hún verður nýtt og eða annað efni sem menn hafa viðað að sér. Ég upplýsi hins vegar að ráðuneytið gerir sér ljóst að hér þarf að bæta verulega um betur um kennaramenntunina og það á auðvitað við um alla stöðu kennaranna. Menn þekkja kjör kennara, hvernig hefur slaknað á í þeim efnum sem auðvitað helst í hendur við að við erum að verða menntir á þá vísu að þeir sem hæfastir eru snúa sér kannske að öðru og við það er ekki búandi. Ég vil aðeins segja það að ég fagna þessari till. og ég vænti þess að hún verði til þess að efla umræður um þetta mál sem er okkur mjög mikilvægt. Ég neita því heldur ekki og það er ekkert launungarmál af minni hálfu að ég hef haft, að svo miklu leyti sem ég hef haft tök á að kynna mér ástæður Kennaraháskólans, nokkrar áhyggjur út af skólanum og stöðu hans. Þar er margur góður efniviður og margur sem er fús að leggja mikið og verðmætt starf af mörkum, en ég er ekkert viss um að allt skipulag hans sé með þeim hætti sem best verður á kosið eða öllu heldur: ég er viss um að þar má úr ýmsu bæta. Öllu þessu er ég tilbúinn til að leggja mitt lið eftir því sem kostur er. Sömuleiðis er þess að geta að vegna þeirrar skýrslu sem hér hefur borist frá erlendum aðilum, úttektarskýrslu á stöðu okkar, að þó að of mikið sé nú kannske sagt að kalla hana svarta er hún alvarleg áminning í öllu falli um að við þurfum að taka okkur á í þessum efnum. Þótt þeir færu hratt og fljótt yfir sögu og hefðu stuttan stans vakti það þó athygli mína hvað mennirnir voru fljótir að átta sig á ýmsum aðstæðum, greinilega þjálfaðir menn af fyrri störfum sínum, m.a. hjá öðrum þjóðum, og höfðu langt og mikið nef fyrir það sem þeir þefuðu af. Það fór ekkert milli mála að miðað við hinn skamma tíma sem þeir höfðu til stefnu og takmarkaðar upplýsingar að öðru leyti var ótrúlegt hversu miklu þeir höfðu viðað að sér. Ég verð að segja það að ég a.m.k. legg töluvert upp úr niðurstöðum og ályktunum þeirra og það er ástæðulaust annað en að taka það mjög alvarlega og nýta það í frekari umræðum og ályktunum og síðar framkvæmdum í þessum málum. Þetta vildi ég segja núna um málið og enda með því að leggja mikla áherslu á að menn leggist þungt á árar varðandi þetta mikilvæga mál.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir undirtektir hans við þennan tillöguflutning og þann skilning, sem mér fannst koma fram í máli hans, að á þessu máli þurfi að taka fyrr en seinna. Það er alveg rétt, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að það er ekki eitt út af fyrir sig nóg að mennta kennara til starfa ef þeir ekki haldast við störfin af ýmsum ástæðum. Að mínu mati skortir mjög mikið á að kennarastarfið í landinu njóti þeirrar virðingar sem því ber og það er áreiðanlega margt sem kemur þar til. Það eru auðvitað launakjörin sem skipta miklu máli, en það er þó fjölmargt í tengslum við skólastarfið í heild og það álit sem kennarastarfið nýtur sem veldur því að menn jafnvel sem hafa sótt góða menntun bæði hér heima og erlendis nýtast ekki sem skyldi til starfa. Nú er mér vissulega ljóst að ýmislegt hefur verið gert til bóta í sambandi við menntun kennara í landinu. Á það bæði við um Kennaraháskólann og Háskóla Íslands þannig að það hefur ekki allt farið á verri veg, en tímarnir krefjast þess af okkur að á þessum málum sé tekið með öðrum og breyttum hætti. Þær breytingar sem orðið hafa á uppeldisaðstæðum í landinu, þar sem skólarnir hafa í sívaxandi mæli orðið að taka á sig eða átt að taka á sig hlutverk heimilanna sem uppalendur í miklu meiri mæli en áður var, kallar á það að þannig sé búið að starfsmönnum skólanna að þeir fái risið undir þessu stóra og ábyrgðarmikla hlutverki sem á þá er lagt. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar hér. Ég vil geta þess að við undirbúning þessarar till. leituðum við flm. til ýmissa góðra manna sem hafa áhuga og þekkingu á þessum málum og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir það mat, sem kom fram í máli hans, að þetta mál væri allvel undirbúið og sjálfsagt mætti þar lengi um bæta. Efnislega er till. um það að menntmrn. taki á þessu máli með nefndarskipan og þó að hér séu tilgreind ákveðin atriði sem nefndinni sé ætlað að huga að sérstaklega ítreka ég að við erum ekki að hugsa um að slíkri nefnd verði markaður mjög þröngur rammi heldur geti hún í rauninni tekið á sínu máli nokkuð út frá eigin mati. Ég legg svo að lokum áherslu á að svona starf verður ekki unnið nema menn fái til þess tíma og hafi til þess fjárráð og þess vegna er afar brýnt að nefndinni sé búin aðstaða til starfa með starfsliði og starfsaðstöðu sérstaklega miðað við þá ætlan okkar tillögumanna að þetta verk verði unnið fljótt og vel þannig að Alþingi hafi í höndum frá menntmrn. frambærilegar tillögur um endurbætur innan ekki langs tíma. Ég legg svo að lokum til, herra forseti, að þessari till. verði nú að umræðu lokinni vísað til hv. félmn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Á þskj. 312 flyt ég till. til þál. um fjarkennslu á vegum Háskóla Íslands. Tillagan er þess efnis að Alþingi feli Háskóla Íslands að stofna og starfrækja fjarkennsludeild, opinn háskóla, sem geri nemendum sínum kleift að stunda háskólanám í heimahúsum með aðstoð útvarps og sjónvarps, myndbanda og tölvutækni. Nám þetta geti allir stundað sem vilja án tillits til búsetu eða fyrri menntunar. Hér er sem sagt gerð till. um nýjan skóla. Þessi skóli yrði þó ekki sjálfstæð stofnun, hann yrði starfræktur á vegum Háskóla Íslands og í honum yrði boðið upp á ýmiss konar háskólanám í beinum tengslum við það nám sem nú er stundað í Háskóla Íslands. Í till. er áhersla lögð á það að æðri menntun verði gerð aðgengileg fyrir alla, óháð aldri, búsetu eða fyrri menntun. Það eru í raun og veru tvö efnisatriði í till. sem mestu máli skipta. Í fyrsta lagi það sem felst í orðinu "fjarkennsla", að menn geti stundað nám fjarri skólastað og þurfi ekki að sækja skóla reglulega, og svo aftur hitt atriðið að inntökuskilyrði í skólann sé óháð aldri eða fyrri menntun eða öðrum þeim skilyrðum sem almennt eru sett fyrir háskólanámi hér á Íslandi. Fyrra atriðið er það sem nefnt hefur verið fjarnám eða fjarkennsla. Um það hafa verið bornar fram ýmsar tillögur og það mál hefur verið til umræðu á opinberum vettvangi aftur og aftur án þess að málið hafi komist á framkvæmdastig. Síðara atriðið má helst kenna við opinn háskóla, þ.e. að háskólanámið og aðgangur að því sé óskilyrt og menn geti stundað námið án tillits til fortíðarafreka eða árangurs. Í till. er tæknin nefnd sem nú einkennir mikla fjölmiðlabyltingu sem gengur yfir veröldina og þar eru nefnd tækin útvarp, sjónvarp, myndbönd og tölvan. Allt eru þetta tæki sem geta komið að mjög góðu gagni við skipulagningu fjarkennslu og í raun og veru opna þessi tæki og þessi tækni nýjar og óþekktar leiðir og kennsluaðferðir sem gera kleift að framkvæma það sem felst í þessari till. Um útvarp og sjónvarp er það að segja að það hefur verið rætt um það í áratugi að nota þennan fjölmiðil meira í þágu almennings til menntunar en miklu minna orðið af því en efni standa til og er það mál út af fyrir sig. En það er rétt að leggja á það áherslu að útvarp og sjónvarp er ekkert aðalatriði í þessu samhengi. Ég tel að hin nýrri tækni með tilkomu myndbanda og tölvubúnaðar sé kannske enn mikilvægara í þessu sambandi því þá opnast þeir möguleikar að nýta sjónvarpstæknina þó að um sé að ræða skóla sem kannske er meira í líkingu við bréfaskóla en sjónvarpsskóla eða útvarpsskóla. Ég fjölyrði ekki frekar um þennan þátt málsins en bendi á ágæta grein sem dr. Jón Torfi Jónasson, formaður fjarkennslunefndar Háskólans, ritaði í Morgunblaðið ekki alls fyrir löngu þar sem hann gerir einmitt grein fyrir möguleikunum sem eru að opnast á fjarkennslu hjá Háskóla Íslands með tilkomu hinnar nýju tækni. Eins og hér kom fram hefur Háskólinn og forráðamenn hans sýnt þessu máli mikinn velvilja og áhuga og það hefur verið uppi mikill áhugi í Háskólanum að koma á stofn skóla af því tagi sem ég er hér að lýsa. Það vantar því ekki að áhuginn sé fyrir hendi hjá þeim aðilum sem eiga að koma þessari tillögu til framkvæmda. Hitt vantar að Alþingi lýsi yfir vilja sínum að þetta verði gert og ríkisstjórnin taki sig til og komi málinu á leið. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að í grg. till., sem flutt var í fyrsta sinn í fyrra hér á Alþingi nokkurn veginn í svipuðum dúr og till. er nú, er að finna umsagnir um till. bæði frá útvarpsráði og frá Bandalagi kennarafélaga og þessar umsagnir eru mjög jákvæðar. Báðir aðilar telja till. athyglisverða og hvetja eindregið til þess að kannaðir verði allir möguleikar á framkvæmd hennar. Nú er það svo að nokkrum mánuðum eftir að þessi till. var flutt hér á Alþingi ákvað menntmrh. að skipa nefnd til að athuga þetta mál frekar. Nú er bráðum ár liðið síðan þessi nefnd var skipuð án þess að nokkuð hafi til hennar heyrst og hæstv. menntmrh. hefur ekki gert þjóðinni neina grein fyrir því hvar þessi mál eru niðurkomin síðan hann mætti á fjölmennum fundi á Hótel Borg þar sem þessi mál voru til umræðu á s.l. vetri. Tel ég því alveg tímabært að hann geri grein fyrir því hér við umræðuna hvernig þessi mál standa og vil spyrja hann að því hvenær megi vænta að álit nefndarinnar komi fram og hvenær hugsanlegt sé að það komi til framkvæmda. Herra forseti. Ég vísa að öðru leyti til grg. sem fylgir frv. og legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Það er rétt að ég skipaði nefnd þriggja manna, valinkunnra manna, til þess að starfa að upplýsingaöflun og síðar tillögum um framkvæmd og gerð framkvæmdaáætlunar um fjarkennslu. Það var hv. þm. Gunnar G. Schram, útvarpsstjóri Markús Örn Antonsson, og háskólarektor. Þeir gerðu tillögur til mín og þær fólu í sér áætlun um 26 millj. kr. kostnað við rekstur slíkrar fjarkennslu á fyrsta ári, því ári sem er að byrja núna. Þessi áætlun kom fram eftir að tillögur höfðu verið gerðar til fjárlaga og niðurstaðan varð sú að við treystum okkur ekki til að taka upp þessa fjárhæð, ráðuneytið, í tillögugerð okkar við gerð fjárlagafrv. en lögðum fram 10 millj. kr. beiðni. Það endaði nú með þeirri skelfingu að við fengum aðeins 1 075 000 kr., svo ég sé nákvæmur, til þessara þarfa sem auðvitað er rétt til þess að sýnast og þá til þess að standa undir frekari undirbúningi. Ég hins vegar skal gera gangskör að því að til hv. þm. verði dreift aðalinnihaldi þeirrar samantektar sem nefndin gerði og þeim athugunum sem hún gerði og setti fram í ráðagerðum sínum að þessu leyti. Það skal ég gera áður en þessu þingi lýkur og vinda bráðan bug að því svo menn sjái hvað voru höfuðþættirnir í því sem hún vildi leggja áherslu á og með hvaða hætti að yrði staðið. Því miður tókst ekki betur til um þetta mikilvæga mál, sem ég hef hér greint frá, en ég verð að segja það að ég held að það sé mikil skammsýni ef menn fara ekki að taka verulega hratt til höndum að þessu leyti. Ég gerði það að ég kynnti mér þessi mál á Englandi í janúar fyrir ári síðan og ég verð að segja það að það er tvímælalaust að hér eigum við möguleika á kennslutækni, fræðslutækni með þeim hætti sem áreiðanlega kemur gífurlegum fjölda fólks til góða og fólk getur notfært sér. Og við getum vissulega breytt ýmsu í þjóðfélagsgerðinni, ef maður má orða það svo, við það að vanda til þess og nota fjölmiðla okkar og önnur tæki sem við þegar höfum til þess arna. Þetta vildi ég að kæmi fram núna. En því miður, skrefið sem stigið var var varla til þess að nefna það því nafni með því að fjvn. og fjármálayfirvöld treystu sér ekki til þess að sjá af neinu sem orð er á gerandi til þessara brýnu þarfa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar sem fram komu hjá honum. Ég tel að það hafi verið mjög gott að fá þessar upplýsingar fram. Ég vissi það ekki fyrr, og ég veit ekki til að það hafi komið fram opinberlega, að nefndin hafi skilað af sér störfum og gert þessa tillögu.

Bráðabirgðaskýrslu.

Bráðabirgðaskýrslu, já já bráðabirgðaskýrslu. Ég hef ekki orðið var við það að sagt hafi verið frá því í fjölmiðlum að þessi skýrsla hafi komið fram, þó hún heiti að vísu enn bráðabirgðaskýrsla, en ég fagna því að hæstv. ráðh. lýsti sig reiðubúinn til að senda þm. þessa bráðabirgðaskýrslu og sérstaklega vil ég hvetja hann til þess að senda hv. félmn. Sþ. skýrsluna því að ég tel að undirtektir ráðherrans og þær upplýsingar sem hann gaf hér áðan um jákvæða niðurstöðu nefndarinnar hvetji Alþingi mjög eindregið til að samþykkja þá till. sem hér liggur fyrir. Ég get hins vegar vel skilið það að til þess að koma málinu fram þarf fjárveitingu á fjárlögum og kannske var þess ekki að vænta, ef málið var það seint á ferðinni að stutt var eftir af afgreiðslutíma fjárlaga, að stór upphæð fengist í þessu skyni núna í haust fyrir þetta ár. En við verðum þá að reyna að taka saman höndum um það í næsta sinn að undirbúa stærra átak á næsta ári. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.