Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hinn 7. maí 1993 var samþykkt jafnréttisáætlun hér á hinu háa Alþingi þar sem er að finna áform þáv. ríkisstjórnar um aðgerðir til að stuðla að jafnrétti kynjanna. Þar tíundar hvert ráðuneyti fyrir sig hvaða áform eru uppi til þess að bæta stöðu kynjanna. Undir utanrrn. kemur fram að fyrirhugað var að gera könnun og að leggja fram tillögur um það hvernig auka mætti tækifæri kvenna til starfsframa í utanríkisþjónustunni. Eftir því sem ég best veit er aðeins ein kona sendiherra í íslensku utanríkisþjónustunni en það eru allnokkrar konur sem vinna þar og í sendiráðum Íslands úti í heimi. En ég hygg þó að hlutfall kvenna í íslensku utanríkisþjónustunni sé allmiklu lægra hér en t.d. á öðrum Norðurlöndum. Það er mikið af vel menntuðum konum hér á landi sem væru vel hæfar til að vinna í utanríkisþjónustunni og af því tilefni vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Hvað líður þessari könnun sem kveðið er á um í jafnréttisáætluninni? Eru komnar fram tillögur um það hvernig auka megi tækifæri kvenna til starfsframa í utanríkisþjónustunni?

Herra forseti. Ég mun hér tíunda fyrst og fremst þær staðreyndir sem liggja fyrir um þátttöku kvenna í starfsemi utanríkisþjónustunnar. Samkvæmt framkvæmdaáætlun sem hér hefur verið vitnað til hafa reglur um aukastarfsframa flutningsskyldra ritara í utanríkisþjónustunni verið í fullu gildi. Þegar tilgreind framkvæmdaáætlun var samþykkt í maí 1993 höfðu þrír flutningsskyldir ritarar öðlast diplómatískt starfsheiti samkvæmt þessum reglum en eru nú átta. Ráðuneytið mun fylgja þessum reglum eftir áfram. Ráðuneytið hefur enn fremur beitt sér fyrir starfsframa kvenna í hópi diplómatískra embættismanna og þannig hafa þrjár konur gegnt starfi varamanns sendiherra frá 1993 en ein að auki þá þegar skipuð sendiherra eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Ráðuneytið hefur lagt áherslu á að konur í þessum hópi gegni æðri stjórnunarstöðum í ráðuneytinu sjálfu og má í þeim efnum nefna að þann fyrsta þessa mánaðar tók kona við starfi prótókollsstjóra utanrrn. en það er fyrrnefndur sendiherra. Þeirri stöðu gegna jafnan sendiherrar og staðan er ein af æðri sendiherrastöðum í utanríkisþjónustunni hér á landi líkt og hjá öðrum þjóðum. Það er rétt að geta þessu til viðbótar að að því er varðar ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna sem haldin var í Peking 4.--15. sept. 1995 voru að sjálfsögðu málefni kvenna ofarlega á baugi og af hálfu utanrrn. var skipuð undirbúningsnefnd haustið 1993 til að sinna þessu verkefni. Var nefndin síðan stækkuð í október 1994 en þá réð utanrrn. konu í fullt starf til að sinna þessu verkefni. Fjöldi annarra kvenna kom að undirbúningi ráðstefnunnar með mjög góðum árangri og þess var gætt að halda góðu samstarfi við önnur ráðuneyti og félagasamtök sem málið varðar. Jafnframt réðst utanrrn. í útgáfu bæklings með alþjóðlegum samþyktum sem varða mannréttindi kvenna og skýrslu íslenskra stjórnvalda um réttindi og stöðu þeirra. Eftir ráðstefnuna stóð ráðuneytið ásamt Jafnréttisráði og Skrifstofu Norðurlandamála fyrir fjölmennum samráðsfundi Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna og það var mál allra sem að þessum fundi stóðu og sóttu hann að hann hafi skilað niðurstöðum þessarar mikilvægu ráðstefnu áleiðis. Í júní á þessu ári verður haldin önnur mikilvæg ráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna um byggðaþróun. Utanrrn. hefur ráðið konu, sem áður vann að undirbúningi ráðstefnunnar í Peking, til að halda utan um undirbúningsvinnu af hálfu ráðuneytisins. Ég vil að lokum taka fram og ítreka að utanrrn. mun fylgja eftir reglum þess um starfsframa flutningsskyldra ritara og jafnframt verður því fylgt eftir að konur geti gegnt æðri stjórnunarstöðum. Það er hins vegar staðreynd að fáar konur gegna störfum í utanríkisþjónustunni og konur eru í miklum minni hluta um þær fáu stöður sem losna þá sjaldan, enda starfar tiltölulega fátt fólk í íslenskri utanríkisþjónustu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin. Ég held að hann hafi dregið hér upp mjög raunsanna mynd af því hvernig ástandið er í íslensku utanríkisþjónustunni. Það er auðvitað rétt sem fram kom í máli hans að hún er tiltölulega fámenn enda ekki stór þjóð sem á bak við stendur. Ég vildi leggja áherslu á að utanrrn. haldi áfram á þeirri braut sem þegar er verið að feta. Þær tölur sem hér koma fram sýna að það er einhver örlítil fjölgun. En ég held að utanrrn. eins og önnur ráðuneyti þurfi einfaldlega að marka sér ákveðna stefnu hvað varðar mannaráðningar til þess að reyna að jafna þennan mjög svo ójafna leik sem sjá má í utanríkisþjónustunni. Ég þakka svörin og er fegin að sjá að það eru þó einhverjar framfarir í þessu ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Það hafa orðið miklar breytingar í samfélaginu á allra síðustu árum, ekki síst á sviði menntamála. Í fyrsta lagi er miklu almennari þátttaka fólks í námi núna heldur en var fyrir aðeins örfáum árum síðan. Enn fremur er stóraukið framboð af endurmenntun af hvaða tagi sem er mjög víða í okkar samfélagi. Á sama tíma hefur orðið mikil bylting í fjarskiptum sem gerir það að verkum að núna er miklu auðveldara fyrir fólk að fá aðgang að upplýsingum heldur en var fyrir örfáum árum síðan. Tæknilegir möguleikar til fjarnáms af hvaða tagi sem er eru þess vegna miklu meiri núna heldur en þeir voru fyrir örfáum árum síðan, hvað þá ef litið er yfir lengra tímabil. Þetta segir okkur það að skólakerfið þarf að fylgja þessu eftir mun meira heldur en gert hefur verið og hefur alla möguleika til þess að fylgja þessu eftir. Þetta er mjög mikilvægt fyrir það fólk sem býr í hinum dreifðu byggðum og vill og þarf einhverra hluta vegna að sækja sér aukna menntun til viðbótar þeirri sem það hafði eftir að hafa farið hefðbundnar leiðir í gegnum skólakerfi okkar. Kennaraháskóli Íslands hefur boðið upp á slíkt fjarnám í einhverjum mæli m.a. vegna meistaraprófs að því mér hefur skilist og enn fremur hefur komið í ljós mjög mikil þörf á fjarnámi af þessu tagi í því að Kennaraháskólinn bauð upp á fyrir nokkrum árum og hefur boðið upp á undanfarin ár möguleika fyrir fólk sem eru svokallaðir leiðbeinendur í grunnskólum til að sækja sér réttindanám á vegum Kennaraháskólans. Engu að síður er það svo að því miður virðist mér að námsframboð í gegnum fjarnám sé um þessar mundir ákaflega fátæklegt og undan því er kvartað víða úti um landsbyggðina. Fjölskyldufólk, sem vill sækja sér aukna menntun á einhverju sviði, stendur frammi fyrir því að vilji það sækja sér þessa menntun þá þurfi það að flytjast búferlum, annars verði það af þessari menntun. Þarna gæti fjarnám skipt mjög miklu máli væri það til staðar á fleiri sviðum en það er í dag. Augljóst sýnist líka að endurmenntun af hverju tagi hljóti að fara meira núna inn á svið fjarnámsins eða fjarmenntunar heldur en það hefur gert fram að þessu. Endurmenntunarstarf í landinu hefur stóraukist eins og ég nefndi hér í upphafi ekki síst á sviði Endurmenntunarstofnunar Háskóla Íslands og það hefur verið mjög myndarlega að því máli staðið að öllu leyti. Þar sýnist hins vegar vera kjörið tækifæri á því að efna til fjarnáms á öllum sviðum, m.a. vegna þess að hérna er verið að stíla inn á nám fólks sem þegar er búið að festa sig í starfi og á alls ekki hægt um vik með að koma suður til Reykjavíkur og sækja sitt nám ef það býr utan höfuðborgarsvæðisins. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að spyrja hæstv. menntmrh. tveggja spurninga um þessi mál: 1. Hvaða skólar á háskólastigi bjóða nú upp á fjarnám? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir eflingu fjarnáms í skólum á háskólastigi?

Herra forseti. Fyrri spurningin er um það hvaða skólar á háskólastigi bjóða nú upp á fjarnám. Þessari spurningu er fljótsvarað því fjarnám fer nú einungis fram við einn skóla sem er formlega skilgreindur á háskólastigi en það er Kennaraháskóli Íslands. Er fjarnám orðinn snar þáttur í starfi Kennaraháskólans og nemendum á mörgum námsbrautum býðst nú að nýta sér þá möguleika sem fjarnámið felur í sér. Með því að nýta tölvufjarskipti við námið opnast nýjar leiðir og fjarnámið er einnig mikilvægur liður í því að styrkja kennaranám utan höfuðborgarsvæðisins. Að því er aðra skóla varðar á háskólastigi þá er ekki boðið upp á formlegt nám með þessum hætti. Við Fósturskóla Íslands er einnig boðið upp á fjarnám en sá skóli er ekki formlega skilgreindur á háskólastigi þótt í reynd séu inntökuskilyrði í hann stúdentspróf eða sambærileg menntun og skólinn eigi aðild að svokallaðri samstarfsnefnd háskólastigsins. Mér er hins vegar kunnugt um það að á háskólastiginu eru skólarnir nú að ræða saman, þeir þrír skólar sem skilgreindir eru formlega sem háskólar, þ.e. Háskóli Íslands, Kennaraháskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri. Þeir eru einmitt í viðræðum sín á milli um nýtingu tölvutækninnar í þjónustu náms og ég á von á því að þessir skólar muni auka þjónustu sína á þessu sviði. Ég dreg ekki í efa að það muni nýtast mörgum og tel að það sé rétt og skynsamlegt skref. Allir skólarnir eru tengdir inn á netið. Raunar má segja um það efni að 90% grunnskóla landsins eru tengdir þannig að þeir geta nýtt sér fjarnám eða verið í því sambandi sem aðgangur að Internetinu veitir. Sama er að segja um framhaldsskólana þannig að tæknilegar forsendur eru fyrir hendi. Að því er varðar síðari spurninguna, hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir eflingu fjarnáms í skólum á háskólastigi, þá er það almennt að segja að hvort sem um háskólastigið er að ræða eða önnur skólastig þá tel ég nauðsynlegt að efla fjarkennslu og fjarnám. Í vetur hefur t.d. verið fyrir tilstuðlan menntmrn. gerð tilraun um fjarnám í 10. bekk grunnskólans. Það er Gagnfræðaskólinn á Akureyri sem veitir þá þjónustu nemanda á Bakkafirði þannig að það er verið að fikra sig áfram í þjónustu á þessu sviði á öllum skólastigunum. Í næstu viku er væntanleg frá menntmrn. skýrsla eða stefnumótun um nýtingu tölvutækninnar og upplýsingatækninnar á sviði menntamála, menningarmála og starfssviði ráðuneytisins og þar verður kynnt nánar hvernig ráðuneytið telur að standa beri að nýtingu þessarar tækni á starfssviði sínu. Kostir fjarkennslu eru augljósir, ekki síst í stóru landi eins og okkar þar sem menn geta yfirunnið fjarlægðir með tækninni og setið við sama borð eins og hv. fyrirspyrjandi vék að þótt þeir séu ekki allir á sama stað. Ég tel að markmið með fjarkennslu eigi að vera m.a. að draga úr aðstöðumun sem byggist á búsetu og það sé auðvelt að gera það með þessari tækni. Einnig er nauðsynlegt að menntastofnanir hafi aðgang að gagna- og upplýsingabanka sem sérstaklega verði settur upp með þarfir fjarkennslu og rafrænna samskipta í huga. Þá þarf að styrkja og þróa innviði hins rafræna samskiptakerfis í landinu þannig að ætíð sé kostur á því besta sem tækni á þessu sviði býður. Efla verður og treysta samband Íslands við umheiminn eftir rafrænum leiðum svo að einstaklingar, stofnanir og fyrirtæki geti notið fyllsta öryggis í notkun rafrænnar samskiptatækni. Þróunin hér á landi hefur verið sú að það er ekki síst innan skólakerfisins og fyrir frumkvæði þeirra sem stóðu að fyrirtækinu Ísmennt á sínum tíma sem komið hefur verið á mjög góðu samskiptakerfi á milli menntastofnana. Ég tel að á því kerfi eigi að byggja í framtíðinni og nú þurfi að þróa það og veita aukna þjónustu á þessu kerfi á öllum skólastigum, ekki aðeins á háskólastiginu heldur á öllum skólastigum, og nýta þessa tækni sem best til þess að auka menntun og fjölbreytni menntunar í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og menntmrh. fyrir áhugann á þessu máli sem ég tel mjög brýnt og mikilvægt og reyndar furðulegt þar sem það eru ein fimm eða sex ár síðan eða meira að Háskóli Íslands hafði áhuga á þessu máli og byrjaði m.a. í kennaramenntun. Hins vegar verður að segjast að það hafa ekki fengist nægir fjármunir í þetta starf. Núna eru tæknilegar forsendur mun betri en áður og ég tel ákaflega brýnt, ekki síst fyrir konur úti um allt land sem gætu nýtt sér háskólamenntun ef hún væri í boði með þessu sniði, að gera eitthvað mikið og stórt í þessum málum núna. Ég vona að háskólinn fái til þess fjármagn því að hann getur ekki sinnt þessu með því fjármagni sem hann hefur nú.

Hæstv. forseti. Það er ljóst að hæstv. menntmrh. er mikill áhugamaður um tölvur og er iðinn við að skoða þá möguleika sem þær gefa, en mig langaði að beina sjónum að öðrum þætti sem mér finnst allt of lítið notaður hér á landi sem er sjónvarp. Fyrir nokkrum árum voru gerðar tilraunir með sjónvarpsþætti til kennslu en það datt allt upp fyrir vegna peningaskorts. En ég vil beina því til hæstv. menntmrh. að ef fyrirhugað er að gera eitthvað í þessum málum og efla fjarkennslu þá gleymi menn ekki því tæki og þeirri tækni sem sjónvarpið hefur upp á að bjóða þó að menn að sjálfsögðu eigi að nota tölvurnar líka.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær undirtektir sem þessi fyrirspurn hefur fengið og þau greinargóðu svör sem hæstv. menntmrh. veitti við fyrirspurnum mínum. Það fer ekkert á milli mála að hæstv. menntmrh. hefur tekið þessi mál mjög föstum tökum. Eins og fram kom í máli hans er væntanleg þegar í næstu viku skýrsla um hvernig hægt sé að nota tölvutæknina við nám og menningu og listir á öllum stigum. Það held ég að sé mjög þýðingarmikill grundvöllur fyrir frekara mótunarstarf og frekari vinnu á þessu sviði. Ég legg mikla áherslu á það að hægt sé að hrinda í framkvæmd auknu fjarnámi sem fyrst. Ég held að við eigum einmitt núna að nota okkur það lag sem er að skapast með nýrri tækni til þess að hefjast handa um aukið fjarnám og það fyrr en síðar. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. hvort hann telji eitthvað í veginum fyrir því að þannig aukið fjarnám geti átt sér stað í nokkrum skólum, t.d. á framhalds- og háskólastigi, strax á næsta skólaári. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að fólk fái vitneskju um því að mjög margir eru einmitt um þessar mundir að huga að því hvaða nám þeir eigi að stunda á næsta ári eða hvort það eigi hugsanlega að flytjast búferlum til þess að geta sótt það nám sem það hefur áhuga á. Ég fagna, virðulegi forseti, þeim aukna áhuga sem hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra á áherslunni á fjarnám um leið og ég verð að segja að það er auðvitað ekki vansalaust hversu mikill sofandaháttur hefur verið ríkjandi í þessu máli. Ég get ekki fallist á að það sé hægt að afsaka sig endalaust með einhverju tali um peningaleysi. Ég held að þetta sé ekki síður, því miður, sofandaháttur stjórnenda skólanna sem hér eiga hlut að máli. Ég held að menn verði að taka sig saman í andlitinu og gera bragarbót á þessu og það er fagnaðarefni sem hæstv. ráðherra upplýsti um áðan að stjórnendur Kennaraháskólans, Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands eru núna að fara að tala saman um þessi mál því það er ekki afsakanlegt fyrir stærstu og virðulegustu mennta- og vísindastofnun landsins, Háskóla Íslands, að ekki skuli vera boðið upp á fjarnám af einu eða öðru tagi. Það er ekki afsakanlegt. Og því miður lýsir þetta ákveðnu viðhorfi að mínu mati.

Herra forseti. Það er alltaf erfitt að fullyrða hve hratt verður gengið fram í þessum efnum en það er alveg ljóst að tæknin er fyrir hendi. Það skortir ekkert á það hér á landi. Tæknin er fyrir hendi. Það er hægt að nýta þá tækni sem er í skólunum til þess að bjóða upp á þetta nám. Hér á landi er útbreiðsla á tölvum, sem eru tengdar inn á fjarskiptanet sem menn geta nýtt sér til að öðlast þekkingu í gegnum fjarnám, meiri en nokkurs staðar annars staðar, að talið er. Þarna eru fyrir hendi tæki og aðstæður sem við getum nýtt okkur og eigum að sjálfsögðu að nýta okkur. Vandinn er að það þarf að útbúa kennsluefnið. Það kostar eitthvað, en það held ég að sé ekki sú mikla hindrun í þessu efni heldur hvernig menn skipuleggja tíma sinn og haga miðlun á fræðsluefni. Raunar hefur verið bent á að það sé eitt af einkennum á skólakerfinu, ekki aðeins hér heldur alls staðar annars staðar í heiminum, að það er ákaflega lengi að laga sig að breytingum. Menn telja enn að það sé nauðsynlegt að menn fari inn í kennslustofur og hlýði á kennara til þess að öðlast fræðslu, en auðvitað er hægt að nota þessa nýju tækni til þess að miðla fróðleik, bæði hér og annars staðar. Varðandi sjónvarpið og nýtingu á því, þá er rétt að vekja athygli hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur á því að nú er þróunin orðin sú að þetta fellur orðið saman, tölvutæknin og sjónvarpstæknin. Póstur og sími býður nú upp á svokallað ISDN-kerfi í fjarskiptum sem gerir mönnum kleift að nýta tölvurnar eins og sjónvarpstæki þannig að þessi munur er raunverulega horfinn og allt það kennsluefni sem útbúið er til fjarnáms í tölvum er nú útbúið þannig að um er að ræða efni sem mætti alveg eins flytja í sjónvarp en menn fara ekki með í sjónvarp af því að tölvurnar geta fullnægt þeim kröfum sem menn gerðu áður til sjónvarpsins.

Virðulegi forseti. Vorið 1994 varð heilmikil umræða á Alþingi um rekstur happdrættis hér á landi. Umræðan varð til í kjölfar þess að óskað hafði verið eftir leyfi til þess að starfrækja hér svokallaða söfnunarkassa, spilakassa, þar sem möguleikar eru á verulega háum vinningum. Nokkrir þingmenn og reyndar mörg félagasamtök höfðu uppi ýmsar athugasemdir við það að slíkur rekstur yrði leyfður hér á landi sem engu að síður gerðist og lögin voru samþykkt 1994. Inn í þessa umræðu um það hvort leyfa ætti þessa öflugu spilakassa hér og þær reglur sem um það ættu að gilda fléttaðist umræða um fleiri þætti er varða rekstur á happdrætti. Hins vegar hefur eftir að lögin voru samþykkt 1994 verið mjög hljótt um alla þessa umræðu. Ég hef reyndar oft velt því fyrir mér hvernig þeim reglum, sem þá voru samþykktar, væri framfylgt. Ef skoðaðar eru reglur sem gilda hjá öðrum þjóðum um rekstur happdrættis, þá virðast þær vera allt öðruvísi heldur en gertist hér. Happdrættisrekstur er mjög sérstakur atvinnurekstur að því leytinu til að auðlind þessara fyrirtækja er leyfisveitingin, leyfisveiting fyrir rekstri á einhverri tiltekinni afurð sem heldur öðrum frá rekstri af svipuðu tagi. Þessar leyfisveitingar hafa verið háðar duttlungum stjórnmálamanna og embættismanna og svo virðist sem þar hafi í raun engin markviss stefna ráðið ferðinni. Þetta er markaður þar sem veltan er talin vera um 5--6 milljarðar á ári hverju og skiptir þar af leiðandi verulegu máli í bókhaldi venjulegrar meðalfjölskyldu. Á þskj. 538 hef ég beint fyrirspurn til hæstv. fjmrh. Fyrirspurnirnar eru eftirfarandi: 1. Hvernig er háttað skattlagningu á rekstur hvers konar happdrættis hér á landi, þar með talinn rekstur spilakassa? 2. Hvernig er staðið að slíkri skattlagningu annars staðar á Norðurlöndum? 3. Eru sambærileg skattaákvæði í gildi um svokallað Víkingalottó í löndum sem standa að því happdrætti? Ef ekki, hver er mismunurinn? 4. Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir breytingu á skattareglum um starfsemi happdrættis? Ef svo er, í hvaða veru? Að lokum þætti mér fróðlegt að fá að heyra hjá hæstv. fjmrh. hvort honum finnst ekki vera kominn tími til að skoða happadrættismál í víðu samhengi og færa löggjöf í nútímalegra horf. Elstu lögin eru orðin margra áratuga gömul. Og einnig hvort hæstv. fjmrh. fyndist ekki tímabært að skoða þann möguleika að færa málefni happdrætta frá dómsmrn. til fjmrn. líkt og gerist með flestum öðrum þjóðum.

Virðulegi forseti. Varðandi 1. lið fyrirspurnarinnar skal sagt að í reynd er það svo að þeir aðilar sem eru með happdrætti hér á landi, falla flestir undir ákvæði 4. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, sem kveður á um að þeir aðilar sem verja hagnaði sínum einungis til almenningsheilla skuli undanþegnir skattskyldu. Rekstur happdrætta sem ekki fullnægði þessum skilyrðum 4. gr. eða ekki væri undanþeginn samkvæmt sérlögum væri að fullu skattskyldur eins og hver annar rekstur þannig að aðalreglan er skattskylda en undantekningin er skattleysi og þá þarf skilyrðið ,,til almenningsheilla`` að vera fyrir hendi. Í öðru lagi er spurt um það hvernig staðið sé að slíkri skattlagningu á Norðurlöndum. Þar munu gilda sömu grundvallarreglur og hér, þ.e. reksturinn er skattskyldur nema hann falli undir almenn undanþáguákvæði skattalaga eða sé undanþeginn samkvæmt sérlögum. Því miður get ég ekki svarað þessu betur, því að þá yrði að kanna nákvæmlega hve oft undanþáguheimildunum er beitt í viðkomandi löndum og það hefur ekki gefist tími til þess að athuga það í megindráttum. Ég veit þó að það er til ákveðin þekking á þessum málum hér á landi. Til dæmis veit ég að Íslendingur hefur kynnt sér þessi mál rækilega í Danmörku og skrifað um það ritgerð og ég hygg að hægt sé að fá hana og kynna sér efni hennar og held að það sé afar fróðlegt sem þar kemur fram. Varðandi þá ritgerð þá má geta þess án þess að það tilheyri svari við þessari fyrirspurn að það hlýtur að reka að því að íslensk stjórnvöld verði að gera það upp við sig hvort þau vilja, m.a. til þess að örva ferðamannaiðnaðinn, að koma upp einhvers konar fjárhættuspilum, spilavítum eins og það heitir á vondu máli, en það er ekki til umræðu í þessari fyrirspurn. Í þriðja lagi var spurt um sambærileg skattaákvæði í svokölluðu víkingalottói, en samkvæmt íslenskum lögum er rekstur lottósins og víkingalottósins ekki skattskyldur með vísun til 4. gr. tekjuskattslaganna þar sem hagnaðinum er öllum varið til almenningsheilla. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 26/1986, um talnagetraunir, eru vinningar undanþegnir skattskyldu hér á landi. Reglurnar eru ekki alveg þær sömu og annars staðar á Norðurlöndum. Fyrir það fyrsta er ríkissjóður eða fyrirtæki sem ríkið á að öllu leyti eða að hluta rekstraraðili víkingalottósins annars staðar á Norðurlöndum. Hér á landi er rekstraraðilinn Íslensk getspá sem er í eigu Öryrkjabandalagsins og íþróttahreyfingarinnar. Mér skilst að annars staðar á Norðurlöndum hátti þannig til að það séu engir skattar greiddir af sölu eða vinningum í Noregi, en í Svíþjóð er 35% skattur af hagnaði en enginn skattur af vinningum. Í Danmörku er 15% skattur af öllum vinningum en ekki sérstakur skattur til ríkisins af rekstrinum. Í Finnlandi eru vinningar skattfrjálsir en 5% skattur af heildarsölu til ríkisins. Tekið skal fram að alls staðar á Norðurlöndum er tekjum af víkingalottói varið til mannúðar-, æskulýðs- og líknarmála. Það má því segja að það sé að nokkru leyti rétt að einhver hluti af þeim íslenskum fjármunum sem renna til kaupa á víkingalottói renni til ríkja á Norðurlöndum, en hins vegar það sem aðrir kaupa rennur ekki til ríkisins hér. Síðan er í fjórða lagi spurt hvort ráðherra hafi í hyggju að beita sér fyrir breytingu á skattareglum um starfsemi happdrættis og ef svo er, í hvaða veru. Það er nú svo að víðast hvar eru það ríkin sem eiga lottó. Það hefur ekki tíðkast hér, heldur þvert á móti hefur ríkið ekki stundað happdrættisstarfsemi, ef frá er skilið Happdrætti Háskólans, en háskólinn er auðvitað ríkisstofnun. Ég ræddi á sínum tíma við aðilana sem standa að Viking lotto, víkingalottóinu, og þeim er ljóst að það getur brugðið til þess hvenær sem er að skattur verði tekinn af víkingalottói. Engar ákvarðanir hafa þó verið teknar. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það er eðlilegt að þetta mál sé rætt á milli ráðuneyta en ég kýs að svara ekki að svo stöddu hvort mér finnst eðlilegt að færa þetta yfir í fjmrn. en eins og hv. fyrirspyrjandi veit þá finnst mér að talsverð völd eigi að vera í því ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Þau voru nokkurn veginn í þá veru sem ég átti von á og hefði þó viljað heyra það að í það minnsta um starfsemi víkingalottós ættu að gilda sömu reglur og er á hinum Norðurlöndunum en þar er það í flestum tilvikum ríkið sem fer með þennan rekstur. Ég vil jafnframt beina þeirri spurningu til fjmrh. hvort farið er fram á skilagrein um rekstur happdrættis og nýtingu fjármuna, hvort eftirlit sé með því að fjármunir renni að öllu leyti til starfsemi sem er í samræmi við þau ákvæði sem eru í 4. gr. þeirra laga sem hann nefndi. Er krafist skilagreinar eða skattskýrslna til þess að hægt sé að fylgja eftir eftirliti á þessum rekstri, þar sem um verulega fjármuni er að ræða eins og ég nefndi áðan?

Virðulegur forseti. Það er sagt að hver fjögurra manna fjölskylda hér á landi eyði um 75 þús. kr á ári í happdrætti ýmiss konar, þ.e. þegar við teljum spilakassa, lottó og 1X2 og hvað þetta heitir allt saman til happdrætta þannig að hér er um verulegar upphæðir að ræða. Þessar upphæðir renna sem betur fer til góðra málefna. Í sumum tilvikum er um verulegar upphæðir að ræða sem fara til frjálsra félaga sem síðan nota þá peninga til ýmissar starfsemi. Mér er ekki kunnugt um að það sé gengið eftir því af yfirvöldum að um skilagrein sé að ræða, en þó veit ég að sum félögin gefa út ársreikninga þar sem blasir við hvernig fjármunirnir eru notaðir og að sjálfsögðu er það þannig með háskólann, sem er langstærstur á þessum markaði, að reikningar hans liggja fyrir og öllum er ljóst til hvers happdrættispeningarnir fara, enda gilda um það lög og reglur. Ég vil taka fram af þessu tilefni að það er full ástæða til þess að fá skilagrein þessara aðila, ekki síst af því að hér er um jafngildi ríkisframlaga að ræða að mínu viti og þá þarf líka að huga að því að ýmsir þeir sem fá framlag af fjárlögum hverju sinni þurfa ekki að gera grein fyrir því hvernig þeim fjármunum er ráðstafað. Ég er þeirrar skoðunar, og hef reyndar rætt það í ríkisstjórn og hyggst beita mér fyrir því, að allir þeir sem fá verulega fjármuni frá ríkinu þurfi að standa skil á þeim fjármunum, sýna hvernig þeir eru notaðir og helst með þeim hætti að það sé gerður samningur á milli ríkisins og viðkomandi aðila. Það kannski á ekki við þegar um happdrættisfé er að ræða, en það mætti a.m.k. fara fram á skilagrein eins og hv. þm. minntist á í sinni ræðu.

Hæstv. forseti. Daglega vakna menn upp við fréttir af fíkniefnasmygli og fíkniefnavanda. Lögreglan hreinsar út hvert fíkniefnabælið á fætur öðru og tollgæslan gerir upptækt mikið magn af fíkniefnum. Fjöldi ungs fólks hefur orðið fórnarlömb þessa vágests. Sögusagnir herma að það sé jafnauðvelt fyrir unglingana að útvega sér tískulyfið E-pilluna og panta sér pitsu, en þess eru dæmi hér á landi að ungmenni hafi fyrirfarið sér eftir notkun þessa lyfs. Allt of lengi hefur þjóðin leitt þetta vandamál hjá sér og því er það fagnaðarefni að hún skuli nú hafa vaknað til vitundar og baráttu gegn þessum vanda. Einkum ber þó að fagna því að unglingarnir sjálfir hafa þjappað sér saman í baráttunni, en sú barátta er líklegust til að skila árangri. Löggæslustéttirnar hafa lýst miklum áhyggjum yfir ástandinu og vilja til að taka á vandanum, en niðurskurður ríkisvaldsins hefur bitnað á þessum stéttum. Um síðustu mánaðamót birtust fréttir í DV með viðtölum við tollverði þar sem þeir lýstu áhyggjum sínum af niðurskurði á fjárframlögum til tollgæslunnar sem hefur það í för með sér að erfiðara er að koma í veg fyrir smygl á fíkniefnum til landsins. Vegna þessara viðtala eru tollverðirnir kallaðir inn á teppið og þeim sagt að samkvæmt fyrirmælum fjmrh. sé í ráði að veita þeim skriflega áminningu. Í ljósi þeirrar umræðu sem nú fer fram í þjóðfélaginu og vegna þeirrar hættu sem þjóðfélaginu stafar af eiturlyfjavandanum vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hér sé virkilega rétt eftir honum haft og hvort það hafi virkilega verið ætlun hans að áminna tollverði fyrir að vekja athygli á því að efla þurfi tollgæsluna. Hver voru afskipti hæstv. fjmrh. af þessu máli? Ef hann hefur krafist þess að tollvörðunum yrði veitt áminning, þá er það að mínu mati mjög alvarlegt mál. Nú skal tekið fram að það stenst ekki lög að veita þessa áminningu. Það hefur verið kannað mjög rækilega af lögfræðingum og vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í greinargerð Arnmundar Backmans hæstaréttarlögmanns sem hefur kannað þetta mál, en hann segir: ,,Umbjóðendur mínir hafa hvorki brotið þagnarskyldu samkvæmt lögum, fyrirmælum yfirboðara eða eðli málsins samkvæmt. Þvert á móti hafa þeir lagt sitt af mörkum til umræðunnar um eiturlyfjavandann og ber að þakka þeim fyrir það.`` Spurningin snýst því ekki einvörðungu um réttindi tollvarða heldur ekki síður um þann mikla vanda sem við er að etja og hvernig fjmrh. hyggst efla tollgæsluna þannig að hún geti sinnt sínu hlutverki. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna að lokum aftur í greinargerð Arnmundar Backmans. Þar segir: ,,Sú þegnskylda hvílir á öllum hugsandi mönnum þessa lands að leggja sitt af mörkum gegn þessari vá, benda á það sem betur mætti fara og fjárskortur er alveg augljóslega eitt af þeim atriðum.`` Í framhaldinu af því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort ríkisstjórnin hyggist beita sér fyrir því að tollgæslan verði efld þannig að koma megi í veg fyrir að fleiri ungmenni verði fórnarlömb eiturlyfja.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda er tvíþætt, annars vegar hvort fjmrh. áformi að beita sér fyrir sérstökum aðgerðum vegna fíkniefnasmygls til landsins og hins vegar hvort fjmrh. hafi haft afskipti af málefnum þeirra tollvarða sem rætt var við um fíkniefnavarnir nýlega í fjölmiðlum, aðallega í DV. Hvað fyrra atriðið varðar er rétt að taka fram að umræða undanfarinna vikna um fíkniefnainnflutning og fíkniefnaneyslu og reyndar fundi lögreglunnar í húsnæði hér í bænum nokkrar undanfarnar helgar hlýtur að vekja áhyggjur allra hugsandi manna. Þessi umræða hefur varpað ljósi á þá staðreynd að til landsins berst umtalsvert magn af fíkniefnum og neysla er allnokkur. Það sem upp úr umræðunni hefur staðið er neysla ungs fólks og félagslegar afleiðingar hennar. Fyrirspyrjendur spyrja hvernig fjmrh. hyggist beita sér fyrir úrbótum gagnvart fíkniefnasmygli. Jafnramt er fullyrt að tollgæslu sé ábótavant og vikið að viðtali við tollverði í DV 29. og 31. jan. sl. Ég vil nefna þrennt í þessu sambandi. Í fyrsta lagi skipaði ríkisstjórnin nýverið nefnd til þess að fjalla um fíkniefnavandann. Verkefnið er víðtækt og mun einn þáttur starfsins áreiðanlega snerta innflutning og dreifingu fíkniefna. Í því sambandi hef ég skrifað ríkistollstjóra bréf og falið honum að vera nefndinni til aðstoðar á allan hátt. Örugglega má ná árangri með samstarfi allra aðila án þess að kostnaður fari úr böndum. Í öðru lagi mun ég innan tíðar kynna ríkisstjórn og Alþingi frv. til laga um breytingu á tollalögum. Sú breyting sem þar er lögð til sprettur reyndar ekki af innflutningi og neyslu fíkniefna heldur af öðrum ástæðum en alþingismönnum ætti þá að gefast tækifæri til þess að fjalla sérstaklega um þennan þátt mála eins og aðra. Í þriðja lagi stendur nú yfir sérstök athugun á skipulagi og starfsháttum tollstjóraembættisins í Reykjavík. Ástæðan er m.a. breyting á starfi tollyfirvalda í mörgum löndum. Ég hef óskað eftir því við starfshóp, sem að þessu verki vinnur að hann skili mér tillögum og ábendingum sínum fyrir aprílbyrjun nk. Ég vænti þess fastlega að sá hópur láti í ljós skoðun á því hvort meiri áherslu eigi að leggja á einn þátt í starfi tollyfirvalda fremur en annan. Enn fremur er afar brýnt að góð samvinna og samhæfing sé á starfi allra aðila sem að tolleftirliti koma og á ég þar við tollyfirvöld í Keflavík, í Reykjavík og víðar. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel að það sé rangt að tala um átak í þessu sambandi. Við þurfum að sýna árvekni og þetta verkefni, að hefta innflutning á fíkniefnum, hlýtur að vera stöðugt og sífellt verkefni. Hvað varðar hins vegar síðari spurningu fyrirspyrjenda þá er því til að svara að fjmrh. hafði afskipti af máli þeirra tollvarða sem var rætt við í DV 29. og 31. jan. Þau afskipti voru með þeim hætti að ég og ráðuneytisstjóri fjmrn. ræddum við staðgengil tollstjórans í Reykjavík og skrifuðum tollstjóra bréf þar sem spurt var um hvaða starfsreglur giltu hjá embættinu í samskiptum við fjölmiðla og hvort hann teldi ummæli tollvarðanna viðeigandi. Tollstjórinn í Reykjavík ræddi við umrædda starfsmenn í framhaldi af svari tollstjórans í Reykjavík til fjmrh. Var honum skrifað bréf og honum falið að kynna starfsmönnum þeim er ræddu við fjölmiðla ásamt öllum öðrum starfsmönnum þær reglur sem gilda um samskipti við fjölmiðla og gefnar voru út 1960 af þáv. fjmrh. Þær reglur kveða ótvírætt á um að starfsmönnum er óheimilt að upplýsa fjölmiðla um mál sem eru á þeirra starfssviði. Jafnframt kom fram að fjmrh. taldi orð tollvarðanna óviðeigandi og að þeir hefðu farið út fyrir verksvið sitt. Þessi afstaða hefur nú verið kynnt starfsmönnum. Afskiptum fjmrh. af þessu tiltekna tilviki er þar með lokið. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi sagði um afstöðu Arnmundar Backmans til þessa máls, þá skal það tekið fram að Arnmundur Backman er ekki dómstóll í þessum málum. Hann hefur skilað áliti eins aðila og ég er ekki tilbúinn til þess að fallast á þá niðurstöðu þó hún komi þessu máli ekki við úr því sem komið er. Ég vil einungis benda á að það getur verið slæmt og mjög slæmt í baráttunni við fíkniefni þegar gefnar eru yfirlýsingar eins og þarna var gert. Ég vil benda á í því sambandi að ég held að það væri ekki gott og við mundum ekki fagna því, íbúar Reykjavíkur, ef lögreglumenn létu hafa eftir sér í blaðaviðtölum að það væri óhætt að brjótast inn í ákveðin hverfi Reykjavíkur því þeir gætu ekki verið þar á vakt allan sólarhringinn. Slíkar yfirlýsingar eru opinberum starfsmönnum alls ekki samboðnar og þess vegna tel ég að afskipti ráðuneytisins hafi verið hárrétt og að þeim staðið eins og lög gera ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þessara síðustu orða hæstv. fjmrh. þá finnst mér að það sé verið að gefa í skyn að þarna hafi þeir tollverðir sem um ræðir, verið að benda á leiðir til þess að flytja fíkniefni inn í landið. Allir þeir sem hafa fylgst með þróun þessara mála undanfarin ár og þekkja vel til vita að þetta er umræða sem hefur verið í gangi, ekki kannski á síðum dagblaðanna, en alls staðar annars staðar. Það hefur verið vitað að við búum þannig að tollgæslunni að auðvelt er að flytja inn fíkniefni, því miður. Það sem þeir tollverðir sem hérna ræðir voru að gera var að mínu mati að benda okkur á hvar mest brennur á að gera þær úrbætur sem þarf til þess að sporna við þessum vanda.

Hæstv. forseti. Hér er komið tilefni miklu lengri umræðu. Ummæli hæstv. fjmrh. þykja mér mjög alvarleg vegna þess að hér hefur komið fram að hæstv. fjmrh., fulltrúi ríkisstjórnarinnar, hefur gengið fram í því að reyna að kæfa niður eðlilega, opinbera umræðu í þjóðfélaginu um mjög alvarlegt mál. Og meðal annarra orða þá minnist ég þess að lögreglumenn í Reykjavík, sem og aðrir þegnar og borgarar landsins, hafa margoft vakið athygli á því að ekki séu nægilega margir lögreglumenn á vakt í bænum til að halda uppi lögum og reglu hér. Þetta hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu öllu. Er það umræða af þessu tagi sem á að þurrka út? Og hvaða ummæli voru það nákvæmlega sem tollverðirnir viðhöfðu sem voru svo ámælisverð, saknæm, að það væri ástæða til að kalla þá inn á teppi, að fjmrh. landsins krefðist þess að einstaklingarnir væru kallaðir inn á teppi og þeir múlbundnir? Um það snýst þetta mál. Það er góðra gjalda vert að skipa nefndir til að taka á þessum málum en á sama tíma og nefndirnar allar eru skipaðar þá er skorið niður og þegar fólk leyfir sér að ræða það þá er það kallað inn á teppi samkvæmt fyrirskipunum frá ríkisstjórninni og reynt að múlbinda það. Ég vara alvarlega við því sem hér er að gerast. Í stað þess að áminna þessa einstaklinga þá ætti að kalla þá alla inn til fjmrn. og biðja þá formlega afsökunar.

Virðulegi forseti. Það sem þetta mál snýst um er ekki það að menn hafi verið áminntir. Það gerist skriflega, eins og ég hélt að formaður BSRB vissi, ef það á að hafa þýðingu. Það kom fram mjög greinilega í svari mínu að tollstjóranum í Reykjavík var falið að kynna starfsmönnum þær reglur sem gilda um tollverði og hvenær tollverðir eiga að segja frá því sem gerist á þeirra verksviði.

Þeir fóru samkvæmt þeim reglum og lögum.

Ef ég má segja frá því hvað gerðist. Ég hélt að fyrirspyrjandi hefði verið að spyrjast fyrir um það hvað hefði gerst og ég er bara að skýra frá því. Þannig liggur máli fyrir. Það hefur enginn verið áminntur í málinu. Það kom hins vegar fyllilega til greina, ég skal viðurkenna það. En eftir að hafa skoðað málið fannst mér það skipta mestu máli að starfsmönnum tollsins væri ljóst hvað til þeirra friðar heyrir og ég tel að málinu sé lokið. Það gilda auðvitað sérstakar reglur um tollverði og það gilda sérstakar reglur um lögregluþjóna, eins og gefur að skilja, þannig að þetta þarf að koma fram. Hv. fyrirspyrjandi spurði hvaða ummæli þetta væru. Mér finnst t.d. ekki viðeigandi þegar haft er eftir tollverði, og það kemur fram á forsíðu DV, þar sem birtist mynd af honum í einkennisbúningi með merki tollstjóraembættisins, og því lýst yfir að það séu ótakmarkaðir möguleikar á eiturlyfjasmygli. Þetta eru ekki góð skilaboð. Ef menn þurfa að kvarta undan því  Það getur vel verið að ýmsum finnist það vera snjallt og sniðugt í sinni kjarabaráttu til þess að fá aukna vinnu fyrir sig að fara með þessi viðkvæmu mál í blöð með þessum hætti. Ég bið menn um að íhuga það hvort þeir séu að gera æsku landsins gagn með því að gefa svona yfirlýsingar eða hvort að það sé ekki betra fyrir alla aðila að menn ræði þessi mál inn á við, inni á sinni stofnun áður en birtar eru fréttir á borð við þetta. 
             Ég skal hins vegar að lokum taka það fram að ég á von á því að það séu verk blaðamannsins að sjálfsögðu í þessu tilviki að slá fréttinni upp með þeim hætti sem hér hefur verið gert. Þetta vona ég, virðulegi forseti, að allir skilji og að öll kurl hafi komið til grafar varðandi þessa fyrirspurn og með svarinu og þakka fyrir það tækifæri sem mér bauðst hér til að skýra frá sannleikanum í málinu.

Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að árekstrar við einbreiðar brýr eru fjarska algengir. Reyndar þarf það varla að koma á óvart miðað við þann mikla ökuhraða sem nú tíðkast á þjóðvegum landsins. En í Morgunblaðinu hinn 6. febrúar sl. er frá því skýrt að helgina á undan hafi í fimmta sinn á sex vikum orðið árekstur á einbreiðum brúm í Vestur-Húnavatnssýslu og átta bifreiðar hafi eyðilagst í þessum árekstrum. Í þessari frásögn kom það líka fram hjá Þorvaldi Böðvarssyni, rekstrarstjóra Vegagerðarinnar á Blönduósi, að í þessu tilviki hefðu nýlega verið settar merkingar við brýrnar og þær reyndar tvívegis endurbættar og væru í fullkomnu lagi. Samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar hafa 108 slys orðið við einbreiðar brýr á undanförnum sjö árum og þar af eru átta brýr þar sem orðið hafa fleiri en fimm slys og allt upp í 17 slys við sömu brúna. Mér er líka kunnugt um að þær brýr þar sem orðið hafa fleiri en tvö slys á seinustu sjö árum eru 23 talsins á stofnvegum og heildartjón er áætlað að hafi numið um 109 millj. kr. Auðvitað er það augljóst mál að óvanir ökumenn og þeir sem sjaldan aka á stofnvegum utan Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis vara sig ekki alltaf á því þegar vegur getur mjókkað mjög snögglega við brýr. Einbreiðar brýr eru því háskalegar slysagildrur sem verða að hverfa. Spurningar mínar til hæstv. samgrh. miða að því að kortleggja þennan vanda og meta kostnaðinn við endurbætur og eru svohljóðandi: 1. Hvar eru einbreiðar brýr á stofnvegum? --- Ég vil taka það fram að ég er ekki að ætlast til þess að hæstv. ráðherra telji þær allar upp því við nánari athugun hef ég komist að raun um að þær munu vera á annað hundrað. 2. Er ekki tímabært að markvisst verði unnið að breikkun einbreiðra brúa hvarvetna þar sem aðliggjandi vegir eru tvíbreiðir? 3. Hver er áætlaður kostnaður við breikkun einbreiðra brúa á stofnvegum?

Herra forseti. Mér er sagt að á hringveginum einum séu um 139 einbreiðar brýr. Umferð um þessar brýr er mjög mismunandi. Þar sem hún er minnst er hún innan við 100 bílar á dag að meðaltali yfir árið. Þar sem umferðin er mest er hún hins vegar um 2.000 bílar á dag. Slysahætta við einbreiðar brýr á tvíbreiðum vegum er mikil, ekki síst þar sem umferð er mikil. Teknar hafa verið út einbreiðar brýr þar sem tvö slys eða fleiri hafa orðið á árunum 1989--1995, bæði árin meðtalin. Með slysum er átt við óhöpp með eða án meiðsla sem lögregla hefur skráð. Alls eru 23 einbreiðar brýr skráðar með tvö óhöpp eða fleiri á þessu árabili og eru 18 þeirra á hringveginum. Á þessum 23 brúm eru skráð 108 slys. Samkvæmt reynslu frá öðrum löndum má búast við að slysin séu í raun mun fleiri vegna þess að minni háttar óhöpp skila sér illa til skráningar. Þá er spurt hvort tímabært sé að unnið verði að breikkun einbreiðra brúa hvarvetna þar sem aðliggjandi vegir eru tvíbreiðir. Því er til að svara að undanfarið hefur verið unnið að bættum merkingum við einbreiðar brýr með það í huga að draga úr slysahættu og verður þeirri viðleitni haldið áfram. Þá hefur einnig verið unnið að breikkun og endurbyggingu þeirra í nokkrum mæli. Ljóst er þó að mikil þörf er á að herða mjög á breikkun og endurbyggingu brúa umfram það sem verið hefur að undanförnu. Er það bæði vegna umferðaröryggis og þess að margar af eldri brúm af stofnvegum landsins þola ekki þyngd þeirrar umferðar sem um veginn fer og eru því orðnar hreinir farartálmar af þeim sökum. Spurt er um áætlaðan kostnað við breikkun einbreiðra brúa á stofnvegum. Á þessari stundu liggur ekki fyrir kostnaður við breikkun allra einbreiðra brúa á stofnvegum en ljóst er að hann mun skipta mörgum milljörðum kr. Ég hef svo því við þetta að bæta að eins og hv. þm. vék að hér áðan hefur verið tekinn saman listi yfir þær brýr þar sem tvö slys eða fleiri hafa orðið síðan 1989. Ég lét taka þennan lista saman fyrir nokkru. Það sem vekur athygli á þessum lista er að á brúnni yfir Þjórsá hafa orðið næstflest slys, 12 slys á þessu tímabili. Nú gæti maður haldið að ekið væri gætilega að svo mikilli á. Brúin er löng og svigrúm væri kannski til þess að stöðva bifreiðar, en samt sem áður er Þjórsá næsthæst þeirra brúa sem hér eru taldar. Fossá í Hvalfirði hefur mesta slysatíðni, en á þessu ári er unnið að því að breikka hana svo að hún mun hverfa úr sögunni, en þar hafa 17 slys orðið. Það er rétt sem hv. þm. sagði að í Norðurl. v. eru flestar einbreiðar brýr þar sem tvö slys eða fleiri hafa orðið. Ég taldi það saman, ég man ekki hvort það voru níu eða ellefu á þessum árum. Kostnaður við að breikka slíkar brýr er mjög misjafn, allt upp í --- ja, á þeim lista sem ég hef undir höndum eru kannski ekki þær brýr sem dýrastar eru á þessum slóðum, en á Skagastrandarvegi yfir Laxá hjá Syðra-Hóli er talað um að það kosti 66 millj. að tvöfalda brúna. Það er ódýrara annars staðar og sums staðar raunar þannig að auðgert á að vera að ráðast í breikkun brúnna. Það er margt sem bendir til þess að vaxandi hætta sé á slysum í Norðurárdal, að Norðurá muni kannski koma inn í hóp þeirra brúa þar sem hvað mest slysahætta er, en heildarkostnaður við að byggja upp veginn í Norðurárdal er 375 millj. kr. og kostnaður vegna brúargerðarinnar, ef hann er tekin út úr, er um 82 millj. kr. Vatnsdalsá kostar 48 millj., Dalsá 12 millj. o.s.frv. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þm. að það sé nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hvort hægt sé að flýta því að brýr séu breikkaðar. Auðvitað fækkar þeim sjálfkrafa eftir því sem meira vinnst í vegagerð.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið áhugaverð umræða um mikið mál sem eru þessar einbreiðu brýr á stofnvegum. Þetta vandamál er til staðar um land allt. Ég tók eftir því í máli hæstv. ráðherra að hann nefndi 139 brýr á þessum fræga hringvegi, en þá eru Vestfirðir væntanlega eftir því að sá málsiður hefur verið tekinn upp að undanskilja einhverra hluta vegna Vestfirði ævinlega þegar verið er að tala um þennan hringveg eins og Vestfirðir séu ekki hluti af landinu. Spurningin sem við þurfum auðvitað að svara er einfaldlega þessi: Hvernig eigum við að glíma við þann kostnað sem þessu er samfara, ef við ætlum að gera þarna sérstakt átak sem ég er alveg sammála þeim sem hér hafa talað að er mikil þörf á. Í öðru lagi þetta: Ætlum við að gera þetta átak á grundvelli slysatíðni á brúnum eða ætlum við að gera þetta á einhverjum öðrum grundvelli eins og t.d. því að margar þessar brýr þola mjög illa þunga umferð eins og fram kom í máli hæstv. samgrh. og víða er þetta orðinn mikill flöskuháls á vegum landsins. Ég þekki t.d. á Vestfjörðum að sums staðar kemur það í veg fyrir það að hægt sé að flytja með hagkvæmum hætti vörur milli Ísafjarðarsvæðisins og Reykjavíkur að það eru nokkrar brýr þar á leiðinni sem ekki þola eðlilega umferð. Þess vegna þurfum við að svara þeirri spurningu hvernig við ætlum að gera þetta átak. En það einkennilega eða það átakanlega í þessu máli er það að slysatíðnin virðist mest vera á brúm sem liggja að vegum þar sem vegirnir eru góðir, þar sem þeir eru tvíbreiðir og malbikaðir og menn fara um á miklum hraða og aka svo að þessum einbreiðu brúm.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir skýr svör og jákvæð við fyrirspurnum mínum. Hann staðfesti í svari sínu að slysahættan við einbreiðar brýr hér á landi væri gífurleg og upplýsti að einbreiðar brýr á hringveginum væru 139, en það mun vera rétt sem fram kom hjá hv. 1. þm. Vestf. rétt í þessu að þá eru Vestfjarðabrýr ekki meðtaldar. Ég held að óhjákvæmilegt sé að móta stefnu í þessum málum. Þessi fyrirspurn er að sjálfsögðu fyrst og fremst borin fram til þess að vekja athygli á vandanum og til að hafa uppi vissa viðleitni til að hann verði kortlagður og metinn í upphæðum, endurbótakostnaðurinn. Ég vil einungis segja að lokum um leið og ég þakka fyrir þessa umræðu að ég held að það sé óhjákvæmilegt að mótuð verði stefna í þessum málum og gert sérstakt átak til að losa okkur við þessar einbreiðu brýr, a.m.k. þar sem umferðin er mest og hættan virðist vera stærst.

Herra forseti. Ég vil bæta við það sem ég sagði áðan að vitaskuld fækkar einbreiðu brúnum eftir því sem vegagerðinni vindur fram. Ætli það séu ekki ein 14--15 ár síðan síðustu einbreiðu brýrnar voru byggðar á hringveginum þar sem umferð er mest og það hittist svo á að Norðurl. v. fór sérstaklega illa út úr því í þeim skilningi að miklar brúarframkvæmdir á þessum síðustu árum einbreiðu brúnna voru einmitt í Norðurl. v. Ég hygg að það sé alveg laukrétt sem báðir þingmenn hafa sagt að nauðsynlegt sé að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig hægt sé að fækka þessum einbreiðu brúm. Auðvitað er líka mikil slysahætta af malarvegum, sérstaklega á hringveginum, og nauðsynlegt að reyna að ljúka honum jafnframt því sem við reynum að gera okkur grein fyrir því hvernig rétt sé að ráðast í það verkefni að fækka brúnum og koma í veg fyrir slys á þeim sem eftir verða. Um þetta hefur töluvert verið fjallað. Eftir hið hörmulega slys sem varð nú fyrir skömmu á Dalsá fól ég Vegagerðinni að gera áætlun um það hvernig hægt væri að flýta brúargerð, reyna að finna einhverja vinnureglu um það í hvaða röð slíkar brýr skyldu teknar og yrði þá vitaskuld að velta fyrir mér þeim brúm sem ódýrt er að endurbyggja og liggja á fjölförnum leiðum, en aðrar brýr verða auðvitað lagfærðar um leið og vegirnir eru byggðir upp.