Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég hefi ekki mikið að segja f. h. n. Ástæðan til þess, að frv. er fram borið, er sú, að eins og vitað er, varð atvmrh. að gefa út bráðabirgðal. 29. sept., þess efnis, að framlengja starfsemi skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda. Samkv. l. frá síðasta þingi átti hann að vera búinn að ljúka störfum 30. sept., en þar sem svo mikill fjöldi báta fór á síldveiðar í vor, var ekki unnt að ljúka skuldaskilunum fyrr en bátarnir voru komnir heim. Þá var bara tvennt fyrir hendi. Annaðhvort að láta allt falla niður eða framlengja tímann. Að því ráði var horfið, og er þetta staðfesting á bráðabirgðal. Sjútvn. leggur eindregið með því, að frv. verði samþ.



Þetta frv. er öllum hv. þdm. kunnugt, því að það hefir verið á ferð hér áður í ýmsum myndum, bæði sem þáltill. og frv. Það er því óþarfi að tala mikið um það, en ég vil þó fylgja því úr hlaði með nokkrum orðum. Kröfur almennings í þessum efnum hafa verið háværar. Á bindindisþinginu á Þingvöllum í sumar, þar sem mættir voru fulltrúar úr öllum héruðum landsins, var það einróma álit allra fundarmanna, að þessi stofnun, hæli handa drykkjumönnum, væri óumflýjanleg nauðsyn. Grg. frv. ber það með sér, að ástandið í þessum efnum er orðið ískyggilegt hér á landi, en hún lýsir þó ekki öllum þeim hörmungum, skorti og heilsuleysi, sem steðja að heimilum þeirra manna, sem eru ofurseldir áfengisnautninni. Og hún segir ekki frá því, hvernig drykkjumönnunum sjálfum líður, þegar þeir ranka við sér, sjúkir á sál og líkama. Nei, það, sem í grg. stendur, eru aðeins óljósar myndir af því ástandi, sem einstaklingar og fjölskyldur eiga við að búa, þegar áfengisnautnin er búin að leggja að velli alla velsæmd. Til skamms tíma var litið á ofdrykkjumanninn eins og nokkurskonar glæpamann. Að vísu má segja, að áfengisnautnin leiði oft á glæpabrautir, og má benda á mörg dæmi þess. Fangelsisstjórar, lögreglustjórar og dómarar um víða veröld hafa marga sorgarsöguna af því að segja, en nú er álit manna á ofdrykkjumanninum að breytast. Nú hneigjast menn að þeirri skoðun, að þeir séu aumkunarverðir sjúklingar, sem fyrst og fremst þurfi lækningar og hælis við. Á Þingvöllum flutti dr. Helgi Tómasson í sumar einkar fróðlegt erindi um þennan sjúkdóm og meðferð hans. Eftir því, sem dr. Helga sagðist frá, er engum blöðum um það að fletta, að ofdrykkjumenn, sem neyta lengi slíkra lyfja, komast í tölu allra-aumustu sjúklinga. Þá er eina vörnin gegn þessu mikla böli að veita þeim aðstöðu til þess að njóta lækningar og meðhöndla þá eins og sjúka menn. Það mundi einnig verða beitt vopn í bindindisbaráttunni. Menn færu að hugsa sig um, hvort ekki bæri að forðast þau eiturlyf, sem gætu þannig komið þeim á kné. Nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum hafa komið á stofn slíkum hælum með miklum árangri. Í Danmörku eru þau elztu um 30 ára gömul. Það er talið, að fullur helmingur þessara sjúklinga læknist, vinni þar algerlega bug á drykkjuskaparástríðunni og geti gefið sig óskiptir að starfi sínu. Fjórði hluti þeirra fær sæmilegan bata og getur nokkurn veginn séð sér og sínum farborða, en fjórði hluti þeirra fer sömu leiðina aftur, þegar hælinu sleppir. Þeir hafa þá líklega ekki verið þar nógu lengi; eitt ár er lágmarkstími. Þessar niðurstöður geta gefið oss góðar vonir um bærilegan árangur hér. A. m. k. er ekki horfandi í að gera tilraun í þessa átt, ekki einungis vegna drykkjumannanna sjálfra, heldur vegna eiginkvenna, barna, mæðra og allra aðstandenda þessara ógæfusömu manna. Viðvíkjandi kostnaðinum vil ég benda á, að oftast verða þessir óreglumenn þjóðfélaginu til mikillar byrði hvort sem er. Framfærsluskylda þeirra leggst á annara herðar. Oftast er ekki annað fyrir hendi en að hið opinbera hlaupi undir bagga með heimilum þeirra. Mér er kunnugt um ýms slík heimili, sem eru svo aðframkomin af skorti vegna drykkjuskapar húsbóndans, að það þarf ekki lítið fé til þess að sjá þeim fyrir nauðsynlegustu þörfum. Hér er ofdrykkjumönnum annaðhvort komið í „steininn“ eða þeir eru látnir sigla sinn sjó. En að setja þá á heilsuhæli, venja þá af ástríðunni og gefa þeim aftur trúna á starfið og lífið, það er bjargráð, sem mikið er gefandi fyrir. Í stað lítt sjálfbjarga manns fáum við reglumann, sem getur séð sér og sínum farborða. Hvers virði það er fyrir þjóðfélagið, verður ekki á vog vegið né með tölum talið. Þá vil ég minna á þær upphæðir, sem þjóð vor hefir ráð á að borga fyrir áfengi. Tollur á áfengi er áætlaður 1 millj. kr., og ágóði af áfengisverzluninni 1300000 kr. Þetta eru engir smáræðis peningar. Sölugróði á dag getur orðið ca. 6300 kr. Tíu dagar kosta þá 63 þús. kr., og það eru ekki full 3% af áfengissölugróðanum. En það mundi nægja fullkomlega til þess að standa straum af slíku hæli. Það mun vera almennt álitið, að það sé siðferðisleg skylda ríkisvaldsins, sem heldur áfengi að þegnum sínum, að sjá fórnardýrum þessarar nautnar fyrir heilsubót og reyna að sporna við því, að ísl. þjóðin verði að burðast með fjölda vesalinga, sem áfengið hefir orðið að fótakefli. Það er því ekki óeðlilegt, að einhver hluti af ágóðanum af sölu áfengis sé einmitt notaður til þess að hjálpa þeim, sem harðast verða fyrir barðinu á því. En langheppilegasta lausnin á því máli er einmitt heilsuhæli. Ennfremur má benda á aðra fjárfúlgu, sem ekki væri nema sanngjarnt, að nota mætti að einhverju leyti í þessu skyni, og það er fjárfúlga sú, sem ætluð er á fjárlögum til sjúklinga samkv. bráðabirgðalögum nr. 78 frá 1936, um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Þar eru drykkjumenn teknir til sem ein tegund manna, sem undir þessa löggjöf koma, og þar er um að ræða 83000 kr. afgang, sem heilbrigðismálaráðuneytið hefir ráðstafað til geðveikisjúklinga. Mér finnst ekki úr vegi að athuga þessar leiðir, því að þessi sjúkdómur tilheyrir vissulega geðveiki, og fyrst ríkið telur sér skylt að sjá geðveikum mönnum fyrir hæli, því skyldu þá þessir geðveiku menn eiga að vera útundan og mega ekki njóta hælisvistar eins og aðrir geðveikir menn? Þó að um það mætti deila, hvers vegna þeir eru geðveikir, þá er það fremur lítil huggun fyrir sjúkling, sem kemur að leita sér lækninga, að honum sé sagt, að sýki hans sé sjálfskapað víti og því sé það mátulegt handa honum. Slík svör hæfðu ekki vænum manni, en þessu líkt er svarið frá hendi hins opinbera, ef ekkert er gert til þess að bjarga mönnum, sem illa eru farnir af þessum illa sjúkdómi. Mér sýnist ríkisvaldið hafa sömu skyldu að gegna við þessa tegund sjúklinga og aðra, og þess vegna hika ég ekki við að leggja þetta frv. fyrir hv. d. í því trausti, að það mæti skilningi og samúð hv. Alþingis. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um málið. Frv. ber með sér, við hvað er átt, en þó vil ég sérstaklega benda á tvö meginatriði, sem í frv. felast. Í fyrsta lagi, að það gefur hinum sjúku mönnum bætta aðstöðu til þess að leita sér hælis og lækninga, og í öðru lagi gefur það fjölskyldunum, eiginkonum og nánustu ættingjum, betri aðstöðu til þess að hlutast til um að útvega nauðsynlega hjálp, sem sjúklingurnir sjálfir koma ekki auga á, að þeir þurfi á að halda veikinda sinna vegna. Ég vil svo að lokum leggja til, að málinu verði vísað til hv. allshn. að umr. lokinni.



Herra forseti! Ég vil aðeins leyfa mér, áður en málið fer til n., að benda á, að ég tel dálítið hæpið, hvort rétt sé að gera sérstakar ráðstafanir, sem hafa það í för með sér, að almenningsálitið stimplar þessa menn, hér um ræðir, í annan flokk heldur en aðra þegna þjóðfélagsins. Ég vil benda á, hvort ekki væri rétt að láta þær ráðstafanir, er gera þarf, koma meira óbeint fram sem almenna sjúkrahjálp til þessara manna, án þess að þeir séu álitnir einhver sérstök tegund manna. sem þurfi sérstakrar meðferðar með. Ég held, að það gæti frekar orðið til þess að hjálpa a. m. k. sumum til þess að rétta við heldur en ef þeir eru stimplaðir sem drykkjumenn og settir á hæli, sem stofnað er til þess eins að taka við þessu úrhraki, sem þjóðfélagið telur ekki fært að hafa meðal borgaranna almennt. Þessir menn eru sjúklingar, og það á að fara með þá í samræmi við það, og ef mönnum sýnist, má stofna hæli fyrir þá. en það á ekki að kalla þau drykkjumannahæli. Ég vil láta það heiti hverfa. Þetta vildi ég aðeins segja áður en málið fer lengra.



Ég skil þessa aths. hv. 1. þm. N.-M. mjög vel. Mig langar alls ekkert til að stimpla nokkurn mann, ekki heldur drykkjumann, sem úrhrak annara manna, enda þykist ég hafa tekið það skýrt fram, að drykkjumenn séu fyrst og fremst sjúklingar, sem þurfa á sjúklingameðferð að halda, og ég sé ekki, að það sé neinn stimpill á þeim. Hinu verður ekki neitað, að menn þessir stimpla sig oftast sjálfir með hegðun sinni, og einmitt vegna þess má það teljast bezt og heppilegast fyrir þá sjálfa að vera sem mest út af fyrir sig, enda hætt við, að ástand þeirra sé oft þannig, að öðrum sjúklingum væri lítil gleði að samvistum við þá. Annars er ég fús til samvinnu við alla, sem þessu máli vilja sinna, og hlýði með athygli á tillögur annara, ef ég sé, að þær miða í rétta átt. Það er mér fyrir öllu, að málið fái afgreiðslu frá hv. Alþingi, þjóðinni til blessunar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hafði ekki ætlað mér að lengja umr. umfram það, sem þær voru orðnar, en út af ýmsum orðum, sem fallið hafa hér við umr., taldi ég rétt að segja örfá orð; en ég get stytt mál mitt nokkuð, meðfram af því, að þetta mál mun sennilega fara í þá n., sem ég á sæti í, og sennilega gefst mér tækifæri til þess að taka til máls um málið. Ég verð að segja, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er þannig úr garði gert, að ég get ekki verið því samþykkur nema að örlitlu leyti, en þrátt fyrir það tel ég, að þessar till. eigi erindi í n., og ég mun því greiða atkv. með því, að málið fari til n., en þar sem búast má við, að fram komi fleiri till. um þetta þýðingarmikla og mjög umdeilda mál, þá hygg ég, að það sé rétt, að sú n., sem fær þetta mál, allshn., fái allar till., sem fram koma í þessari hv. d., til meðferðar. Mér skildist hv. 11 þm. Eyf. vera að boða till., sem fram mundi koma, og ég get búizt við, að áður en langt um líður komi einnig till. frá Alþfl., og þess vegna álít ég, að allar þessar till. eigi að koma til athugunar í n. Það hafa verið færð að því rök, að þær till., sem nú liggja fyrir, gengju svo langt í því að svipta ríkissjóð tekjum, að það ætti jafnvel ekki að hleypa þeim lengra. En það er ekki óvanalegt, að hér séu borin fram mál, sem menn geta ekki fallizt á, og það er orðin einskonar þingvenja, og ég tel, að hún sé að mörgu leyti góð. að láta mál fara til n. til athugunar, þrátt fyrir allt, og svo hygg ég, að sé rétt að gera við þessar till. Ég skal því ekki fjölyrða mjög um till. sjálfar, aðeins benda á fyrstu till. Ég hygg, að það hafi verið nokkuð ofarlega í hv. allshn., a. m. k. á síðasta þingi, þegar þetta mál var til umr., að það væri ekki óviturlegt að taka vissan gjaldstofn frá ríkissjóði og ætla hann bæjarfélögunum einum, og vil ég í því sambandi benda á fasteignaskattinn. Hann er í rauninni ekki svo hár, að ríkissjóð muni svo mjög um, þó að hann missi hann, en vitanlega liggur það í hlutarins eðli, að ríkissjóður þarf að fá á annan hátt sem því nemur, en það er ekki hægt að neita því, að það er miklu heppilegri aðferð fyrir bæjarfélögin að hafa óskiptan gjaldstofn heldur en að þurfa að deila honum á milli bæjarfélaga og ríkissjóðs. Ég skal játa, að fasteignaskatturinn einn út af fyrir sig fullnægir ekki þörf allra sveitarfélaga, því að eins og bent hefir verið á bæði nú og fyrr, þá er fasteignaskatturinn mjög litill, og sérstaklega í sveitum landsins, en að því er bæjarfélögin snertir, þá er það mín skoðun, að fasteignaskatturinn eigi að lenda þar, sem hann er krafinn, og því er ekki hægt að neita með rökum, að það eru fyrst og fremst bæjarfélögin og hin smærri kauptún, sem nú kvarta mest undan því, að gjaldgetan sé of litil til sinna þarfa. Það mun vera á ferðinni ný till. frá a. m. k. nokkrum hluta þeirrar mþm., sem hefir fjallað um þetta mál, og ég verð að taka undir það, sem einhver hv. þm. skaut hér fram í við þessar umr., að það sé fullkomin nauðsyn að finna einhverja lausn á þessu máli, sem þingið gæti orðið ásátt um. Ég þarf ekki að endurtaka, að þær till., sem lágu fyrir síðasta Alþ., voru flestar þess eðlis, að ég lagðist á móti þeim, þó að því væri haldið fram af þeim, sem sömdu þær, að þær væru vitlegar mjög, en þar sem þær till. liggja ekki fyrir til umr. nú, skal ekki farið nánar út í þær. Ég lofaði, þegar ég hóf mál mitt, að ég skyldi ekki lengja umr. mjög, og ég ætla að efna það. En það, sem fyrir mér vakti með því að standa upp, var það, að ég vil leggja til, að allar till., sem fram koma, verði ræddar í n., og að n. fái til meðferðar allar þær till., sem eiga eftir að koma fram um málið, aðrar en þær, sem nú þegar liggja fyrir.



Herra forseti! Þeir töluðu hér tveir í gær, hv. 1. þm. Reykv. og hv. 9. landsk., og voru að leitast við að svara því, sem ég sagði. Það, sem þeir svöruðu, var svo veigalítið, að ekki þarf andsvara við, en ýmislegt annað kom fram í ræðum þeirra, sem er vert að undirstrika. Þeir töluðu báðir um, að frv. væri ekki borið fram af hálfu Sjálfstfl., heldur aðeins af 3 mönnum, en báðir lýstu þeir því þó yfir fyrir hönd Sjálfstfl., að ef frv. yrði samþ., þá myndi Sjálfstfl. sjá ríkissjóði fyrir tekjum upp í hallann, sem myndi skapast af því. Þá var það orðið flokksfrv. Ef svo væri ekki, þá væru það aðeins þessir þrír menn, sem bæru ábyrgð á því. Ég skil þetta ekki, og skilji nú hver, sem kann. Annars kemur þetta ekki til þetta frv. verður aldrei samþ. Annars kom það fram hjá báðum þessum hv. þm., að frv. væri mjög gallað og þyrfti lagfæringar við. Hv. 1. flm. tók það fram, að ein tekjuöflunarleið þess væri viðsjárverð, og var auðsjáanlega ekki með henni. Það var vínið. Hvað viðvíkur þeim mikla sparnaði, sem af þessu átti að leiða, fæ ég ekki annað séð en að þar sé sparað þannig fyrir sveitarfélögin, að það þurfi að afla ríkissjóði annara tekna í staðinn. Tekjur sveitarfélaga og ríkissjóðs koma úr sama vasa, svo ég sé ekki, hvaða sparnaður þetta er. Þungamiðjurnar í þessu frv. eru tvær, en báðar er reynt að fela, og sýna þær sitt á hvað, eftir því við hvern er talað. Önnur er sú, að þeir reyna að koma gjöldunum af þeim, sem bezt eru staddir í þjóðfélaginn, yfir á þá, sem verst eru staddir. Þetta kom greinilega fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv., því hann vildi afla ríkissjóði tekna með tollum og nefsköttum, sem koma jafnt á alla, og hlutfallslega verr á þá verst stöddu, en ekki með beinum sköttum á þá ríku. Þetta er önnur grímuklædda þungamiðja frv.; það er flutt til þess að koma gjöldum til ríkis og bæjarsjóða af þeim ríku yfir á þá, sem verr eru staddir. Og þetta á að fá þá betur stæðu til að fylgja frv. Hin þungamiðjan er það, að hv. þm. langar til þess að breiða áfengi út um landið sem mest, láta lokka menn til þess að fá leyfi til að selja það í kaupstöðunum, til að fá tekjur í bæjarsjóðina. Þetta er tilraun til þess að koma vininn sem víðast um landið og sem flestum mönnum á drykkjumannahæli. Þetta á að vinna andbanninga og andbindindismenn til fylgis við frv. Ég sé ekki, að þetta sé til þess að hjálpa bæjar- og sveitarfélögunum, sem verst eru stödd, en það liggur ljóst fyrir, að bæjarfélögin, sem betur eru stödd, fá með þessu 30–40% af þeim tekjum, sem þau þurfa, gegnum þetta, en þau, sem verst eru stödd, fá aðeins 3–5%. Þeir, sem þurfa tekjustofnana, fá þá ekki, en þeir, sem ekki þurfa þá, fá þá til þess að létta á þeim, sem geta borið byrðarnar. Þess vegna er þetta frv. ekki þess vert, að það sé rætt hér á Alþ. Það er ekki af því, að það sé flutt af 3 sjálfstæðismönnum, heldur af því, að það er flutt til þess að láta áfengið fljóta yfir landið og til þess að létta gjöldin á þeim, sem breiðust hafa bökin, yfir á almenning. Þess vegna á ekki að ræða það hér á Alþ., heldur drepa það niður.

*Magnús Guðmundsson: Hv. 1. þm. N.-M. kom eins og „þjófur úr heiðskíru lofti“ og benti á hinar tvær grímuklæddu „þungamiðjur“ í frv. Ég ætla ekki að svara honum miklu. Hann sagði, að hv. þm. Hafnf. vildi veita áfengisbölinu sem mest yfir þjóðina, en sá hv. þm. hefir alltaf verið álitinn mikill bindindismaður, og munu áhöld um, hvort hv. 1. þm. N.-M. sé mætari bindindismaður en hann. En það, sem olli því, að ég bað um orðið, var það, að hv. þm. sagði, að við hefðum lýst því yfir, að þetta frv. væri flutt af hálfu Sjálfstfl., þar sem við hefðum sagt, að flokkurinn myndi sjá fyrir tekjum til að mæta útgjöldum þess. veit ekki þessi hv. þm., að allir flokkar hér á Alþ. eru ábyrgir fyrir því að afgreiða sómasamleg fjárlög, því ekkert mál gengur í gegnum þingið nema með samþykki meiri hl. þm., engir tveir eða þrír þm. geta ráðið afgreiðslu mála hér. Það er auðskilið mál, að ef þetta frv. verður samþ., verður að afla nýrra tekna fyrir ríkissjóð. Viðvíkjandi ummælum hv. 1. þm. N.-M. um beinu skattana vil ég minna hv. þm. á, að útsvör eru beinn skattur, og það er það, sem skerðir hag bæjar- og sveitarfélaganna, að það er ekki hægt að innheimta með útsvörum þá upphæð, sem þarf. Þetta er öllum hér á Alþ. ljóst, nema þessum hv. þm. Það er nú svo komið, að það verður einmitt að draga úr þessum beinu sköttum. Það er raunar hægt að halda áfram á sömu braut og nú hefir verið gert, en afleiðingin yrði sú, að öll bæjar- og sveitarfélög færu á ríkissjóð. Og ætli það verði ekki einmitt að taka eitthvað af tekjum ríkissjóðs til þess að hjálpa þeim, - eða hvar ætlar hv. þm. að taka tekjur annarsstaðar handa þeim?

* Flm. (Bjarni Snæbjörnsson): Ég verð að segja nokkur orð. Þó ég álíti, að ég hafi áður gert fullkomna grein fyrir þessu frv., þá hefir hv. 1. þm. N.-M. gefið mér tilefni til þess að fara um það nokkrum orðum aftur. Mér leikur grunur á, að hann hafi ekki hlustað á framsöguræðu mína, heldur hafi hann verið að fá upplýsingar hjá sessunaut sínum, kommúnistanum, því mér fannst andinn í ræðu hans einmitt eins og búast mætti við frá þeim mönnum kommúnistum. Hann vildi halda tvennu fram. Í fyrsta lagi því, að þetta frv. væri flutt til þess að hjálpa þeim mönnum og þeim bæjar- og sveitarfélögum, sem bezt eru stæð. Ég þóttist hafa gert grein fyrir því í minni frumræðu, að Hafnarfjarðarbær er alls ekki vei stæður bær, og í öðru lagi, að það væri ekki vel stætt fólk, sem byggir hann, og bar fram sem dæmi um það, hvernig ástatt er í Hafnarfirði, að við útsvarsálagningu þar þetta ár, þegar meiri hl. bæjarstj. er, sem kunnugt er, skipaður jafnaðarmönnum, og meiri hl. niðurjöfnunarnefndar sömuleiðis skipaður jafnaðarmönnum, en þeir láta einmitt þá bera útsvörin, sem breiðust hafa bökin, þeir treystu sér ekki til að leggja útsvörin öðruvísi á en það, að t. d. togarafélagi, sem hefir fengið eftirgefin 80% af skuldum sínum við bæjarsjóð, er ætlað á sama ári og það fær þessa eftirgjöf að bera 7 þúsund kr. útsvar. Þetta sýnir, að niðurjöfnunarnefnd er í vandræðum með, hvernig hún á að jafna niður; hún er búin að setja svo mikið á þá, sem breiðust hafa bökin, að hún verður að leggja afganginn á fátæk fyrirtæki. Enda er svo komið, að ekki er hægt að innheimta útsvörin, og verður að gefa eftir svo mikið af þeim, að stórkostlegur tekjuhalli verður á fjárhagsáætlun bæjarins. Ég álit, að hv. 1. þm. N.-M. geti tekið það sem fullkomin rök fyrir því, að ekki er hægt að leggja meira á bæjarbúa í Hafnarfirði, að bæjarstjórnarmeirihl. hefir ekki treyst sér til að leggja meira á þá, sem breiðust hafa bökin, en verður að leggja svo gífurlega á aðra, sem þarna er frá skýrt. Ég vísa því algerlega frá mér, að frv. fari í þá átt að hjálpa þeim bæjarfélögum, sem bezt eru stæð og þeim, sem efnaðastir eru. Hv. 1. þm. N.-M. veit, að vandræði eru með útsvarsálagningu einmitt í Hafnarfirði. Þá minntist hann á 3. gr. frv., þar sem talað er um, að tekjur af áfengissölu gangi í bæjarsjóð. Hann áleit, að ef þessi gr. yrði að lögum eins og hún er - reyndar var hann viss um, að svo yrði aldrei, en ég veit ekki, hvernig hv. 1. þm. N.-M. veit, hvaða frv. verða samþ. og hver ekki -, þá myndi þetta ákvæði verða til þess, að önnur bæjar- og sveitarfélög myndu heimta áfengisverzlun hjá sér, og að við flm. værum verkfæri til að veita áfengisflóði yfir landið. Ég ætla ekki að fara að metast við hv. l. þm. N.-M., hvor okkur sé bindindissinnaðri; ég þykist hafa sýnt með framkomu minni, að ég vil vinna á móti áfenginu, en úr því að hvorugur okkar getur ráðið við það, að áfengi er í landinu, eða við áfengisnautn, þá er það ekki nema siðferðisleg skylda ríkissjóðs, að þeir bæir, sem eru svo óhamingjusamir að hafa áfengisútsölu á staðnum, fái einhverjar sárabætur fyrir þau útgjöld, sem eru því samfara. En ég er viss um, að flestir staðir landsins myndu hugsa sig tvisvar um áður en þeir æsktu eftir áfengisútsölu hjá sér, og ég er viss um, að flestir menn myndu afneita því algerlega að fá til sín áfengisútsölu. Þó hreppsfélög fengju lítið eitt af tekjum, mundu þau ekki taka upp þetta ráð til tekjuöflunar. Ég efast ekki um, að hv. 1. þm. N.-M. álítur ríkissjóði nauðsynlegt að hafa þær tekjur, sem eru af áfengissölunni, og að hafa opnar útsölur í stærstu kaupstöðum landsins, þar á meðal Hafnarfirði, en þá eiga bæjarfélögin heimtingu á að fá eitthvað af þessum tekjum. Það er einmitt gerð grein fyrir því í grg. fyrir þessari gr., hvað það skapar þeim mikil bein og óbein útgjöld, bæði hvað lögreglu snertir og fátækraframfæri, ásamt mörgu öðru, sem þar kemur til greina, og ýmiskonar bölvun, sem ekki verður metin til peninga. Það er því ekki vegna þess, að við álítum æskilegt að fjölga útsölustöðum á áfengi, að við berum þetta fram, heldur af því, að við álítum, að Alþ. eða ríkisstj. beri skylda til þess að veita þeim bæjum einhverja uppbót á þeim útgjöldum, sem þau verða fyrir vegna áfengissölunnar, og ég er viss um, að hv. 1. þm. N.-M. sér, þegar hann athugar málið í þessu ljósi, hvað fyrir okkur vakir með því að fara út á þessa braut. Öðru hirði ég ekki um að andmæla af ræðu hv. þm. Hann sagði, að vel stæð bæjarfélög mundu fá á þennan hátt um 33% af þeim tekjum, sem þau þyrftu að fá. Tekjur Hafnarfjarðarbæjar af þessu myndu aldrei verða meiri en ca. 300 þús., eða einn fimmti hluti af nauðsynlegum tekjum, eða um 20%, svo það er útilokað, að Hafnarfjörður fengi þarna 33% af þeim tekjum, sem hann þarf. Annars sé ég ekki ástæðu til að andmæla þessu frekar. Það eru orðnar miklar umr. um þetta mál. Eins og ég minntist á í frumræðu minni, er það borið fram af nauðsyninni til þess, að Alþ. geri tilraun til að létta undir með kaupstöðum og smákauptúnum landsins vegna þess, hve erfiðlega hefir gengið fyrir þeim að standa straum af ýmsum útgjöldum, sem hafa aukizt mjög við ýms lög, sem hafa verið samþ. undanfarið. Vil ég þar benda á framfærslulögin og minna á, að Hafnarfjörður fékk áður 35 þús. kr. greiddar frá öðrum sveitarfélögum, í stað þess að hann fær ekkert nú; svo eru tryggingalögin, bæði sjúkra- og ellitryggingin, sem hefir skapað Hafnarfirði 40 þús. kr. útgjöld án þess að hægt sé að segja, að nokkrar beinar tekjur hafi komið í staðinn í bæjarsjóð. Þarna eru komnar 75 þús. kr., svo mér finnst ekki til mikils mælzt, þó Hafnarfjörður fengi ca. 65 þús. kr. tekjur í staðinn, og er Alþ. skylt að sinna þessu máli. Öðru, sem komið hefir fram, hafa þeir svarað hv. 1. þm. Reykv. og hv. 9. landsk., og sé ég ekki ástæðu til að fara út í það nánar.



Ég legg til, að málinu verði vísað til allshn.



Þar sem til fjhn. er vísað frv. um tekjur og skatta til ríkissjóðs, og þar sem þetta frv. snertir ríkissjóð að því leyti sem það kemur við tekjur ríkissjóðs, álít ég, að þetta frv. eigi að fara til þeirrar n. Í öðru lagi er allshn. svo störfum hlaðin, en síður fjhn., að ég álít miklu skynsamlegra að vísa málinu til fjhn. til betri og fljótari afgreiðslu.



Það er nokkurn veginn víst, að það kemur fjöldi mála til fjhn. á þessu þingi. Og þegar þess er gætt, að sömu menn voru í allshn. á síðasta þingi, sem eru nú, sýnist mér það miklu skynsamlegri vinnubrögð að láta þá menn hafa nú með málið að gera, sem hafa fjallað um það, ekki aðeins á einu þingi, heldur oftar. Ég held því fast við mína till. og tel rétt, að slík mál sem þessi fari til allshn.



Ég get byrjað líkt á þessu máli og því næsta á undan (frv. um drykkjumannahæli). Það er ekki í fyrsta skipti sem ég stend hér á Alþingi með frv. þetta. Á síðasta þingi flutti ég frv., sem var samhljóða þessu, svo að það er óþarft að fara mörgum orðum um málið að þessu sinni. En ég veit, að það er mörgum áhyggjuefni, hve tala þeirra barna fer vaxandi, sem talað er um í 1. gr. frv., og barnaverndarnefnd, sem starfar að þessum málum, rekur sig oft á þá vöntun, sem á sér stað á hæfilegum stöðum, þar sem hægt sé að ráðstafa þessum börnum, og þeim Íslendingum, sem fara utan til að kynna sér barnaverndarstarfsemi annara þjóða, finnst æðiömurlegt ástandið í þessum efnum hér heima og erfitt að starfa, þegar starfstækin eru jafnfá og lítil eins og þau eru hér hjá okkur, því að fyrir vangæf börn er hér enginn samastaður til nema heimili einstaklinga, sem eru vitanlega misjöfn, og í mörgum tilfellum er eina ráðið að koma börnunum fyrir á sveitaheimilum. Þetta gefst oft vel, en stundum líka illa. Afleiðingarnar eru og slíkar, að ég tel óhjákvæmilegt að stofna heimili eða verustað, þar sem þessum börnum væri séð fyrir uppeldi undir umsjá sérfróðra manna. Við Íslendingar erum eftirbátar annara þjóða í þessu efni eins og svo mörgum öðrum, og það er býsna sárt fyrir þá, sem áhuga hafa fyrir málefnum barnanna, að verða að játa það fyrir sjálfum sér og öðrum, hve ófullnægjandi sú hjálp er, sem þjóð vor lætur í té börnum þessum til handa, einmitt á sama tíma og allar menntaþjóðir heims keppast við að koma upp fullkomnum uppeldisheimilum fyrir hin vangæfu börn sín. Engin slík stofnun er til hér á landi. Við verðum nú í dag að nota gamla lagið, að koma börnunum fyrir hjá hinum og þessum eftir því sem bezt gengur, stundum með raunalegum afleiðingum, sem ýms dæmi sanna. Vangæf börn hafa alltaf verið til, en meðferðin á þeim hefir oft farið í hreinustu handaskolum, og það mætti benda á menn, sem nú eru komnir til ára sinna, sem myndu vafalaust hafa siglt framhjá mörgu vandræðaskeri, sem þeir strönduðu á, ef þeir hefðu verið teknir réttum tökum, þegar þeir voru börn, og þeim séð fyrir góðu uppeldi. Ég gæti nefnt mörg dæmi um þetta. Í huga mínum er t. d. mynd af ungum dreng, sem var svo efnilegur og gáfaður, að kennari hans sagði, að það væri gaman að kenna honum hvað sem var, þó hann væri sérstaklega hneigður fyrir náttúrufræði og stærðfræði. Allt, sem laut að vélfræði, lá drengnum í augum uppi. En svo var drengurinn baldinn, að á heimili hans réði enginn maður við hann. Hann varð fljótt ofurefli foreldra sinna, faðir hans gat lítil afskipti af honum haft, og móðir hans hafði mörgum innanhússtörfum að sinna, í stórum barnahóp. Faðir hans var mestan ársins hring úti á sjó, og uppeldi drengsins varð mjög ábótavant. Hann ól aldur sinn með jafnöldrum sínum á götunni, og hin góða greind hans kom ekki að verulegum notum, af því að hann hafði ekki hlotið nægilega gott uppeldi á heimili sínu. Kennari hans varð síðar að horfa upp á það, að hann var lokaður inni í fangelsi árum saman vegna síendurtekins þjófnaðar. Kennarinn hefir sagt mér, að ef þessi gáfaði drengur hefði strax verið tekinn föstum tökum og settur á stofnun undir eftirliti sérfróðra manna, þegar fór að bera á óknyttum hans og strákapörum, þá hefði hann aldrei komizt í tölu glæpamanna. Hvað kostar nú annað eins og þetta af fé, af raun og sársauka? Það verður ekki með tölum talið frekar en annað af þessu tægi, en hitt fullyrði ég, að Íslendingar hafa ekki efni á, að efnilegir unglingar fari svona illa, og þó að þeir fari kannske ekki margir alveg svona illa, þá getur ólánið og mæðan orðið nógu átakanlegt fyrir því. Í grg. þessa frv. sjáum við, hvað reynslan í þessu efni segir. Við skulum mæta þessum raunveruleika með djörfung og karlmennsku og mæta þessu á þann heppilegasta hátt, sem hægt er, með því að sjá börnunum fyrir hæfilegri stofnun. Ég hefi átt tal um þetta við marga menn og konur, og ég hefi staðið í bréfaskiptum við ýmsar konur landsins, svo að ég stend ekki ein að þessu málefni, heldur stendur vilji almennings á bak við mig. Áhugasamir menn, sem bezt vita í uppeldismálum og hafa kynnt sér þessi mál erlendis, eru mér samdóma um þetta alvörumál, og ég hygg, að hv. þm. í Ed. gerðu ekki annað réttara en ljá því fylgi sitt og taka það til rækilegrar athugunar og greiða gang þess, eftir því sem unnt er. Aðrar þjóðir horfa ekki í kostnaðinn, þegar þessi mál eru annarsvegar. Ég vil ekki bera okkur saman við aðrar þjóðir að því er snertir þetta eða annað, en í einu vil ég þó bera okkur saman við aðrar þjóðir, og það er það, að við hljótum að viðurkenna, að börnin eru framtíð þjóðanna, þau eru bezta eign hverrar þjóðar, dýrmætasta eignin, og okkur er skylt að gera fyrir þau það, sem mögulegt er. Barnaverndarlög annara þjóða eru miklu eldri en okkar. Ég tek það fram til fróðleiks, að barnaverndarlög Svía voru sett árið 1902 og endurskoðuð 1924, og þá voru einmitt sett í lögin sérstök fyrirmæli um meðferð vangæfra barna. Nú er það tekið fram í lögum Svía, að slíkum börnum skuli ráðstafað á sérstakar stofnanir undir sérstakri stjórn manna, sem eru viðurkenndir að áhuga á uppeldismálum, nákvæmni og dugnaði. Símon Ágústsson uppeldisfræðingur hefir sagt við mig út af þessu frv., að honum hefði þótt heppilegra að binda aldurinn við 18 ár, en ekki 16. Því er til að svara, að í öðrum löndum er yfirleitt miðað við 16 ára aldur að því er barnaverndarmálefni snertir, og svo er líka hitt, að ég veit ekki, hversu heppilegt það væri að hafa stálpaða drengi innan um yngri drengi, og ennfremur tel ég, að úr því að 16 ára drengir eru búnir að venjast bæði góðum siðum og læra eitthvað meira en þeir hefðu gert, ef enginn hefði skipt sér af þeim, þá sé hægt að útvega þessum drengjum góðan dvalarstað á góðum heimilum eftir dvöl á uppeldisstofnun, því að sú dvöl ætti að vera trygging fyrir því, að drengirnir væru orðnir það vel uppaldir, að það væri hægt að hafa þá á hvaða heimili sem væri. Ég tel persónulega, að það sé nauðsynlegt að færa aldurstakmarkið upp, þegar um þá unglinga er að ræða, sem barnaverndarnefnd á að hafa afskipti af. Í barnaverndarlögunum er gert ráð fyrir, að nefndin hafi börnin undir hendi til 16 ára aldurs, en ég held, að heppilegast væri, og barnaverndarnefnd hefir látið í ljós það álit, að það veitti ekki af, að þetta eftirlit næði til 18 ára aldurs. Við vitum, að aldurinn frá 16–18 ára eru hættulegustu árin að mörgu leyti, og oft er 16 ára barn að mörgu leyti ekki betur sett en 18 ára unglingur. Hjá frændþjóðum okkar eru slík börn af mjög mismunandi tægi. Ég hefi sjálf átt þess kost að sjá mörg af þeim. Okkur mundi ekki lítast á sum þeirra í verstu hverfum stórborganna, en undir sérstakri og alúðlegri umsjá ágæts fólks er aðdáanlegt að sjá, hversu þessi vesalings börn geta orðið myndarlegar og mætar manneskjur. Af þessu hlýtur vitanlega að leiða kostnað, en við megum ekki horfa í hann. Við höfum sízt af öllu ráð á því að gera ekkert fyrir börnin, sem þurfa mestrar hjálpar við. Þetta mál verður að athuga rækilega áður en verr fer en þegar er orðið. Það er oft talað um fátækt Íslendinga, og satt er það að vísu, að við erum ekki auðug að sama skapi og sumar aðrar þjóðir, en undarlegt má það þó heita, ef við höfum frekar efni á því að drekka áfengi og reykja tóbak fyrir milljónir króna á ári hverju heldur en til þess að búa sæmilega að vangæfum börnum þjóðarinnar, og þann veg forða þjóðinni frá alls kyns eymd og vandræðum. Hin knýjandi neyð barnanna hrópar á hjálp, óumflýjanleg nauðsyn er fyrir hendi. Horfum ekki lengur aðgerðarlaus á það, að æskulýður vor hrynji til grunna. Ég vil svo leggja til, að málinu verði, að lokinni umr., vísað til menntmn.