Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þessi tillaga felur í sér að nefnd um dómarastörf meti hvort dómarar geti starfað í leynireglum, hvort það fái samrýmst stöðu þeirra og leiði af sér að dómarar geti ekki sinnt embættisstörfum sínum sem skyldi. Nefnd um dómarastörf á samkvæmt stjfrv. að meta aukastörf dómara og hvort dómarar megi eiga hlut í félagi eða fyrirtæki. Það er rétt og sjálfsagt að hún meti það einnig gagnvart leynireglu. Þessi brtt. er því í samræmi við markmið frv. um að styrkja sjálfstæði dómstóla, að hlutleysi þeirra verði hafið yfir allan vafa og það verði að vera sýnilegt.

Virðulegi forseti. Ég mun halda áfram ræðu minni sem ég hóf á föstudaginn og kaus að fresta þegar klukkan var farin að ganga fimm. Við stjórnarandstæðingar gagnrýndum harðlega á föstudaginn vinnubrögð við þetta frv., að verkalýðshreyfingin komi á engan hátt að samningu þess og Húsnæðisstofnun var hvergi höfð með í ráðum. Þessir aðilar hafa víðtæka þekkingu á félagslega húsnæðiskerfinu, kostum þess og göllum og afleiðingum breytinga fyrir lægst launaða fólkið í landinu. Nú eru þáttaskil í vinnubrögðum stjórnvalda sem fram að þessu hafa átt samvinnu við verkalýðshreyfingu um breytingar á félagslega húsnæðiskerfinu og má minna á að lífeyrissjóðir hafa mjög komið að fjármögnun þess gegnum árin. Það er líka ljóst að frv. er framkvæmd á stefnu íhaldsins frá því fyrir síðustu kosningar þegar boðað var að leggja Húsnæðisstofnun niður, sameina Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins í einn sjóð sem síðan yrði einkavæddur árið 2000. Þetta er tillaga frá landsfundi Sjálfstfl. en, virðulegi forseti, eðlilega finnst ekkert um þessa stefnu í kosningaplaggi Framsfl. fyrir síðustu kosningar annað en um endurreisn heimilanna og við munum öll hvernig fór um skuldbreytingu aldarinnar, en ég hef ekki tíma til að fjalla um það hér. Hinn nýi sjóður ber líka öll einkenni hlutafélags og á að standa undir sér. Félagslega hugmyndafræði samvinnuhugsjónarinnar er hvergi að finna í hinum nýja boðskap enda hefur hennar lítið gætt í þessu stjórnarsamstarfi. Með samþykkt þessa frv. yrði viðamikil félagsleg aðstoð í landinu slegin af. Mér er það stórlega til efs að stjórnarliðar geri sér yfirleitt grein fyrir hvað felst í þessu frv. nema e.t.v. einhverjir sjálfstæðismenn sem þekkja í því frjálshyggjustefnu sína. Þeim sveitarfélögum sem sitja uppi með auðar íbúðir er bjargað. Í sumum tilfellum hafa breytingar á atvinnuháttum og fólksflótti breytt fyrri forsendum sveitarfélags. Í öðrum tilfellum sáust menn ekki fyrir í ákefð sinni við að byggja nýtt húsnæði. Hver sem orsök vandans var er ljóst að hann verður að leysa. En það er harkaleg aðferð sem hér sér dagsins ljós, að kasta fyrir róða mikilvægu félagslegu kerfi sem hefur skapað þúsundum fjölskyldna öryggi í húsnæðismálum. Að ætla að umbylta húsnæðiskerfinu svona í flumbrugangi með takmarkaðri aðkomu allra þeirra sem varpað geta ljósi á afleiðingar þess er stóralvarlegt mál sem ég vara við. Ég tek sérstaklega fram að í flestum tilfellum hafa sveitarfélögin í landinu byggt hagkvæmt og tekið mið af þörf. Í þessu frv. er ekkert sem skyldar sveitarfélögin til aðgerða í málaflokknum. Hins vegar geta þau lagt hömlur á hver margir fá viðbótarlán til að kaupa íbúð og þau geta krafist þess að einstaklingur sem vill eiga valkost um hvar hann velur að kaupa sér íbúð verði að kaupa íbúð sem sveitarfélagið hefur innleyst. Þegar félmrh. mælti fyrir frv. taldi hann upp nokkrar ástæður þess að grundvallarbreyting væri gerð á félagslega húsnæðiskerfinu, þ.e. að kerfið væri baggi á sveitarfélögum, íbúðir stæðu auðar, jafnframt því að margir hefðu misst íbúð í kerfinu og að Byggingarsjóður verkamanna stefndi í gjaldþrot, svo aðalatriðin séu nefnd. Við skulum staldra við þetta með auðar íbúðir og ég ætla að nefna dæmi. Meðan fimm félagslegar íbúðir stóðu auðar í sveitarfélagi einu utan höfuðborgarsvæðisins átti sparisjóðurinn á staðnum 100 íbúðir sem hann hafði þurft að innleysa. Hann hafði þurft að innleysa hundrað íbúðir á móti fimm félagslegum íbúðum sem stóðu auðar. Þegar talað er um mikil vanskil þeirra sem hafa fengið 100% lán er raunin sú að af 600 sem hafa fengið slík lán voru 17% með vanskil, þriggja mánaða eða lengur, og við skulum gera okkur grein fyrir því að þetta er tekjulægsta fólkið. Sá valkostur að veita 100% lán kemur m.a. til af því að leiguíbúðamarkaður er ekki fyrir hendi. Nú á að vísa hundruðum yfir á þann sama vanbúna leigumarkað þar sem hér eftir verða ekki veitt 100% lán, en átakið í byggingu leiguíbúða samkvæmt frv. er 25 íbúðir á ári næstu tvö árin. Það er líka staðreynd að um leið og bjarga á sveitarfélögunum sem sitja uppi með illseljanlegar íbúðir, þá er hinn sami vandi fluttur yfir á einstaklingana. Það er nefnilega þannig að sveitarfélög hafa kaupskyldu á félagslegum íbúðum í tíu ár en eftir það aðeins forkaupsrétt. Hver trúir því að sveitarfélög innleysi illseljanlegar íbúðir þar sem um slíkt er að ræða á verði langt yfir markaðsverði, ef þau þurfa þess ekki? Það þýðir að eigandi dýru félagslegu íbúðarinnar sem selja á á markaðsverði situr uppi með tapið. Munum að fólkið í félagslegu íbúðunum er tekjulægsta fólkið í landinu sem má minnst við skakkaföllum. Ég minni á að sveitarfélög sem samþykkja 20% eða 25% viðbótarlán fyrir fjölskyldu eiga að greiða sem nemur 5% af láninu í sjóð sem m.a. hefur það hlutverk að bæta sveitarfélögum tapið við sölu íbúðar sem stendur í hærra verði en markaðsverð sem fyrir hana fæst. Enginn mun bæta einstaklingi þennan mismun. Hugsunin er út af fyrir sig góð þegar verið er að búa til kerfi þar sem ákveðið er fyrir fram að allir fyrir einn gildi við áföll. Það er vafasamara þegar slíkur sjóður er búinn til eftir á og sveitarfélög sem hafa verið ábyrg í allri sinni uppbyggingu þurfa að borga fyrir þann sem e.t.v. hefur verið ábyrgðarlaus. Skoðum næst yfirlýsingu félmrh. um að Byggingarsjóður verkamanna stefni í gjaldþrot. Í skýrslu félmrn. frá því í október 1996 þar sem fjallað er um þær aðgerðir sem gripið var til 1992 og bæta áttu eiginfjárstöðu sjóðsins segir í niðurlagi, með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er engu að síður sú að eiginfjárstaða Byggingarsjóðs verkamanna hefur styrkst um allt að því milljarð á þessu tímabili. Það er því ljóst að þær aðhaldsaðgerðir sem gripið var til á árunum 1992--1993 hafa skilað tilætluðum árangri.`` Virðulegi forseti. Það er ágætt mál að sameina Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins því það styrkir starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna. Það er eðlilegt þar sem verkefni Byggingarsjóðs ríkisins eru nánast engin lengur en fjárhagsstaða hans er góð þar sem stöðugt koma inn greiðslur fyrir þau lán sem í gegnum hann hafa verið veitt á liðnum árum. Lengi hefur verið kallað eftir því líka að vaxtabætur yrðu samtímagreiðslur því það kemur fólki betur en eingreiðsla ár hvert. Nú á loks að framkvæma þessa breytingu og ég fagna því þó að ég sé ósátt við tilefnið. Helst hefði þó þurft að greiða vaxtabætur mánaðarlega miðað við þá stöðu sem þær eiga að hafa gagnvart félagslegum íbúðalánum. Virðulegi forseti. Það er ekkert félagslegt við nýja lánafyrirkomulagið nema lánstíminn. Greiðslumat í dag er mun rýmra í félagslega kerfinu en í húsbréfakerfi. Hvernig verður farið með það í nýju kerfi? Ef greiðslumatið verður þrengt og mörkin verða svipuð og í húsbréfakerfinu munu enn fleiri detta út en þeir sem við höfum þegar bent á. Ýmis nýr kostnaður fellur á kaupanda félagslegrar íbúðar og líka hærri útgjöld við sölu. Verð íbúða mun væntanlega hækka, m.a. vegna þess að í gamla kerfinu lögðu sveitarfélögin 3,5% í hverja íbúð. Kaupleiguíbúðir verða aflagðar samkvæmt þessu frv. Það hefur ekki verið mikið talað um kaupleiguíbúðirnar en þær voru t.d. dýrmætur kostur fyrir fólk sem hefur misst eignir, situr uppi með skuldir og fær enga fyrirgreiðslu í bönkum en er með tekjur yfir mörkum félagslega kerfisins. Þessu fólki er líka vísað á leigumarkað sem ekki er fyrir hendi. Það er mjög alvarlegt hve hið nýja kerfi sem búa á til úthýsir mörgum úr félagslegri húsnæðisaðstoð og ég er alveg sannfærð um það, af því ég nefndi kaupleigukerfið, að einmitt lagfæring á því hefði verið sú lausn sem þurfti að grípa til vegna þess að mjög góð reynsla er komin á það að gefa fólki kost á því að leigja fyrst og ganga síðan með leiguna inn í kaupsamning. Löggjöfin sem við búum við í dag, virðulegi forseti, er ekki gallalaus en hana hefði mátt lagfæra og einfalda í stað þess að umbylta svo sem nú er gert.

Herra forseti. Í umræðunum á föstudaginn var komu fram nokkur atriði sem þarf að leiðrétta. Ég geri mér nú engar gyllivonir um að það beri árangur en það er rétt að gera tilraun, því að sumir telja allt alvont sem frá ríkisstjórninni kemur. Því hefur verið haldið fram að hér sé um stefnu Sjálfstfl. að ræða. Það er rangt. Hér er um að ræða stefnumörkun sem sjálfstæðismenn hafa fallist á. Ég er að vísu ekki vel lesinn í landsfundarsamþykktum sjálfstæðismanna en þeir hafa verið að tala um einkavæðingu. Hér er ekki um einkavæðingu húsnæðiskerfisins að ræða. Þeir hafa verið að tala um að afnema ríkisábyrgð á húsbréfum og það er ekki heldur gert. Ríkisábyrgðin er áfram á húsbréfum og Íbúðalánasjóður er hvorki háeffaður né einkavæddur og verður það ekki meðan ég er í félmrn. Hv. 13. þm. Reykv. talaði mikið um markaðsvæðingu. Markaðsvæðingin fór náttúrlega fram þegar húsbréfakerfið var tekið upp. Það var markaðsvæðing. Hér er einungis um viðbót við húsbréfakerfið að ræða og það tiltölulega lítið viðbótarskref. Hv. 13. þm. Reykv. sagði að húsbréfakerfið hefði verið tekið upp í andstöðu við okkur framsóknarmenn. Ég veit ekki betur en við höfum átt aðild að þeirri ríkisstjórn sem tók upp húsbréfakerfið og ég man ekki betur en að ég hafi greitt því atkvæði hér við þrjár umræður á Alþingi og við framsóknarmenn. Menn hafa verið að gagnrýna tilurð þessa frv. Ég tel að það hafi verið mjög vandlega og eðlilega unnið að frumvarpsgerðinni. Hún er byggð á starfi marga nefnda og fjöldi manna hefur komið að þessu nefndarstarfi frá stjórnarflokkum, frá ráðuneytum og frá sveitarfélögum, t.d. formaður húsnæðisnefndar Reykjavíkur, forstjóri Húsnæðisstofnunar, Sigurður E. Guðmundsson, stjórnarformaður Húsnæðisstofnunar, Hákon Hákonarson og varaformaður Húsnæðisstofnunar Gunnar S. Björnsson. Verkalýðshreyfingin hefur komið að málinu. Kristján Gunnarsson í Keflavík vann að undirbúningi málsins. Og svo eru menn að tala um að ekkert samráð hafi verið haft við verkalýðshreyfinguna. Ég vil benda á að samþykkt sambandsstjórnar ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996 er beinlínis lögð til grundvallar þessu frv. Og ég ætla, herra forseti, að fá að lesa hérna áherslupunktana í samþykkt sambandsstjórnar ASÍ: ,,Sambandsstjórnarfundur leggur til eftirfarandi breytingar á félagslegum íbúðalánum: Veitt verði sérstök lán til þeirra sem uppfylla skilyrði Byggingasjóðs verkamanna um lán úr sjóðnum.`` Þetta er akkúrat verið að gera. ,,Lánin verði með jöfnum afborgunum eða jafngreiðslu til allt að fjörutíu og þriggja ára.`` Hér er að vísu miðað við 40 ár en ekki 43 ár og það er pínulítill mismunur en ég skil nú ekki í að það geti verið stórmál. ,,Lánin verði að hámarki 90% af kaupverði.`` Þetta er nákvæmlega það sem við erum að gera. ,,Að vextir hækki og lækki eftir tekjum en verði að öðru leyti svipaðir og verið hefur.`` Hér er farin örlítið önnur leið vegna þess að vaxtabæturnar eru látnar taka á móti sveiflunum. ,,Lántaki velji sér íbúð sem uppfyllir lágmarksskilyrði lánveitanda um gæði íbúðar.`` Þetta er í frv. ,,Ekki verði gert út um kaup nema lánveitandi samþykki veðhæfi.`` Þetta er í frv. ,,Lántaki beri sömu ábyrgð og skyldur og sá sem er á almennum markaði.`` Nákvæmlega í frv. ,,Eins og lántaki velur sér íbúð velur hann sér kaupanda þegar hann selur fasteignina, enda ekki kaupskylda sveitarfélags.`` Allt saman í frv. ,,Lántaki flytji lán sitt á aðra viðurkennda íbúð eða greiði það upp við sölu fasteignar.`` Þetta er nákvæmlega það sem sambandsstjórn ASÍ lagði til. Hver einasti stafkrókur af því sem sambandsstjórn ASÍ ályktaði um og samþykkti er í þessu frv. með einu fráviki. Sambandsstjórn ASÍ miðaði við 43 ára lánstíma. Hér er miðað við 40 ára lánstíma en mér finnst það ekki stórmál. Að sjálfsögðu lögðum við samþykkt ASÍ til grundvallar þessari vinnu. Hún var grundvallarplagg undir vinnunni. Ég hef óskað eftir að fá athugasemdir ASÍ og mun skoða þær vandlega og við munum fara vandlega yfir þær athugasemdir sem ASÍ kemur til með að gera við þetta mál í félmrn. Það má svo bæta því við að fyrrv. hagfræðingur ASÍ og helsti húsnæðismálasérfræðingur, Guðmundur Gylfi Guðmundsson, fór yfir frv. og gerði athugasemdir sem teknar voru til greina. Einnig Einar Jónsson, yfirlögfræðingur Húsnæðisstofnunar. Það er náttúrlega spurning hvar eðlilegt er að verkalýðshreyfing komi að húsnæðismálum. Ég vitna til þess að hv. 13. þm. Reykv. tók fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar út úr stjórn Húsnæðisstofnunar með lögum sem voru lögð fyrir Alþingi á 116. löggjafarþingi og það var út af fyrir sig eðlilegt vegna þess að hlutverk verkalýðshreyfingarinnar við uppbyggingu húsnæðiskerfisins hefur breyst verulega. Ég hef reynt að halda góðum friði við Húsnæðisstofnun. Ég hef ekki alltaf verið samþykkur öllu sem þar hefur verið gert en ég hef ekki verið með neinn hávaða eða árásir á Húsnæðisstofnun og ég hef ekki tekið hv. 13. þm. Reykv. til fyrirmyndar að liggja í endalausum illindum við Húsnæðisstofnun eins og aðrar stofnanir sem undir hana heyrðu á hennar ráðherraferli. Ég er hérna með úrklippur frá þeirri tíð, úr Tímanum 6. maí 1993: ,,Svarar Húsnæðisstofnun ekki bréfum frá Jóhönnu?`` Svo er önnur úrklippa úr Morgunblaðinu frá 1993: ,,Samstarfsörðugleikar félagsmálaráðherra og Húsnæðisstofnunar.`` Og verkalýðshreyfingin krafðist afturköllunar á vaxtahækkuninni sem hæstv. þáv. félmrh. stóð fyrir, og nóg um það. Þá er komið að þætti sveitarfélaganna. Frumvarpið er unnið í nánu samráði við Samband ísl. sveitarfélaga og húsnæðisnefnd Reykjavíkur en formaður hennar, Páll R. Magnússon, hefur tekið þátt í þessu starfi frá upphafi til enda. Þátttaka sveitarfélaganna breytist talsvert með nýjum lögum. Kaupskyldan fellur niður á íbúðum sem keyptar eru eða byggðar eftir 1. janúar 1999 og kaupskylda sveitarfélaganna á íbúðum í félagslega eignaríbúðakerfinu fellur niður við fyrstu sölu eftir gildistöku laganna. Nú eru innleystar um 10% félagslegra íbúða árlega þannig að gera má ráð fyrir að eftir tíu ár verði lítið eftir að félagslegum eignaríbúðum með kaupskyldu. Núverandi íbúar félagslega kerfisins halda þeim réttindum að geta skilað íbúðum ef þeir kjósa og það verður að gera ráð fyrir að margir velji þann kost vegna þess að nýja íbúðalánakerfið er hagstæðara. Því má búast við að innlausnaríbúðum fjölgi mjög. Sveitarfélögum er auðveldað að gera þær að leiguíbúðum með því að veita lán á 1% vöxtum til 50 ára, enda greiði þau upp lánin við Byggingarsjóð verkamanna. Það kann að vera að einhvers staðar verði offramboð á innlausnaríbúðunum og þess vegna var opnaður sá möguleiki fyrir húsnæðisnefndir sveitarfélaga að beina tímabundið tilteknum hluta árlegra viðbótarlána til að mæta endursölu innleystra íbúða, enda taki söluverð slíkra íbúða mið af markaðsverði íbúða á viðkomandi svæði. Þetta geta menn séð á bls. 16 í bráðabirgðaákvæði III. Og vilji viðkomandi kaupandi ekki una því að fara í íbúð sem innleyst hefur verið getur hann skotið máli sínu til faglegrar kærunefndar. Það hefur ekki unnist tími til að ganga frá endanlegu samkomulagi við sveitarfélögin varðandi framtíðarfyrirkomulag á lánum til leiguíbúða. Því á að vera lokið fyrir árslok árið 2000. Þess vegna eru teknar frá 75 millj. árlega í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu til að mæta niðurgreiðslum vegna innlausnaríbúðanna. Síðan er það Alþingis að ákveða við fjárlagagerð, eins og verið hefur, hvað menn telja sér fært að verja til niðurgreiðslu vaxta vegna kaupa eða byggingar nýrra leiguíbúða. Það er fráleitt að tala um það að heildarfjölgun leigu\-íbúða verði einungis 50 á næstu tveimur árum. Það svarar engan veginn þörfinni. Reykjavíkurborg áformar t.d. að kaupa eða byggja 100 litlar leiguíbúðar strax til þess að svara þörf félagsbústaða fyrir þess háttar leiguíbúðir. Og nú eru húsaleigubætur komnar á allt leiguhúsnæði og í öllum sveitarfélögum þannig að leigumarkaðurinn á að vera meira aðlaðandi fyrir tekjulága en hann hefur verið. Það er engin breyting fyrirhuguð á aðgengi Öryrkjabandalagsins eða námsmannasamtaka að lánsfé til byggingar leiguíbúða og það er opnað fyrir fleiri aðila, til að mynda leiguíbúðafélög. Sveitarstjórnirnar kjósa húsnæðisnefndir, og í gildandi lögum er talað um að fulltrúar stærstu samtaka launamanna eigi að eiga sæti í húsnæðisnefndunum. Það er ekki skilgreint í lögunum við hverja er átt. Það þótti óþarfi að halda þessu ákvæði í lögunum enda má gera ráð fyrir að sveitarstjórnir kjósi í húsnæðisnefndir þannig að þar eigi sjónarmið launamanna aðgang. Ég vitna til frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem hæstv. þáv. félmrh. og núv. 5. þm. Reykn., Rannveig Guðmundsdóttir, bar fram á 118. löggjafarþingi. Gert var ráð fyrir því í frv. að verkalýðsfélög ættu ekki sérmerkta fulltrúa í húsnæðisnefnd, og 4. gr. frv. hljóðaði svo, herra forseti: ,,Í sveitarfélögum með 400 íbúa eða fleiri skal sveitarstjórn skipa húsnæðisnefnd að afloknum hverjum sveitarstjórnarkosningum. Nefndarmenn skulu vera þrír, fimm eða sjö eftir ákvörðun sveitarstjórnar og jafnmargir til vara. Nefndin fer með stjórn og samræmingu félagslegs húsnæðis á vegum sveitarfélagsins í umboði sveitarstjórnar og veitir almennar upplýsingar og ráðgjöf varðandi húsnæðismál. Nefndin skiptir sjálf með sér verkum.`` Svo hljóðaði 4. gr. frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, borin fram á 118. löggjafarþingi af þáv. félmrh., Rannveigu Guðmundsdóttur. Alþingi breytti þessum áformum fyrirrennara míns og fulltrúar launamanna voru teknir inn í nefndirnar aftur. En þetta var skoðun hv. 5. þm. Reykn. þá. Framsfl. hefur reyndar valið menn úr verkalýðsarmi flokksins til þess að sitja í stjórn Húsnæðisstofnunar. Hákon Hákonarson er formaður stjórnar Húsnæðisstofnununar. Hann er líka formaður Félags járniðnaðarmanna og Guðmundur Gylfi Guðmundsson, sem til skamms tíma hefur verið hagfræðingur ASÍ, er hinn fulltrúi Framsfl. Samkvæmt þessum nýju lögum geta verkalýðsfélögin sjálf eða t.d. lífeyrissjóðir byggt leiguhúsnæði ef þeir telja þörf á og notið 50 ára lána á 1% vöxtum. Stjórn Íbúðalánasjóðs skal sjá til þess að leiguhúsnæði sem lánað er út á uppfylli kröfur um gæði. Það er því miður ávani núv. stjórnarandstöðu að telja stjórnarsinna alla með tölu ,,bandítta`` og þó sérstaklega ríkisstjórnina. Þessu verður maður náttúrlega að venjast og gera ráð fyrir að öllum málum, hversu góð sem þau eru, sé tekið með ókvæðum af núv. stjórnarandstöðu --- eða reyndar flestum í núv. stjórnarandstöðu. Þeir eiga nú ekki alveg allir óskilið mál. En ég tel að það sé of hátt reitt til höggs ef stjórnarandstæðingar telja sveitarstjórnarmenn upp til hópa ,,bandítta`` sem vilja níðast á tekjulágum. Sveitarfélögin hafa áfram mjög ríkar skyldur í húsnæðismálum þrátt fyrir að kaupskyldunni sé af þeim létt. Um skyldu sveitarfélaganna er kveðið á í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga í 45. gr. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.`` Það vill nú svo til að lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga eru til endurskoðunar einmitt þessa mánuðina og ef mönnum sýnist svo, þá er hægt að styrkja þessa 45. gr. og leggja enn ríkari skyldur á sveitarfélögin. Kærunefndin mun enn fremur að sjálfsögðu taka til meðferðar kvartanir íbúa sveitarfélaga sem telja sitt sveitarfélag ekki sinna húsnæðismálum sem skyldi og ég mun ekki hlífa mér við að minna sveitarfélögin á skyldur sínar í þessu efni og félmrh. hefur náttúrlega ef allt um þrýtur alltaf möguleika á að þrýsta á sveitarfélögin varðandi greiðslur úr jöfnunarsjóði. Það hefur verið nokkuð fjallað um það hvaða áhrif ný lög mundu hafa á húsnæðisverð. Mönnum ber ekki fullkomlega saman í því efni. Sumir telja að margar íbúðir sem komi til innlausnar komi til með að lækka markaðsverð á viðkomandi svæði. Aðrir telja að aukin eftirspurn eftir frjálsu félagslegu húsnæði komi til með að hækka fasteignaverðið tímabundið en öllum ber þó saman um að áhrifin vari ekki lengi og jafnvægi komist fljótlega á. Sveitarfélögin hafa auðvitað í hendi sér, eins og þau hafa í dag, hve mörg viðbótarlán verða veitt í sveitarfélaginu því það verður ekki gert nema þau reiði fram í varasjóð 5% af upphæð viðbótarlánsins. Þetta er engin breyting. Það hefur ekki ein einasta félagsleg íbúð verið byggð eða keypt nema samkvæmt ósk viðkomandi sveitarfélags og þau hafa orðið að reiða fram fjármuni vegna hvers íbúðarláns úr Byggingarsjóði verkamanna. Sú staðhæfing hefur gengið hér ljósum logum að sama greiðslumat eigi að vera á félagslegu lánþegunum og þeim sem eru í almenna kerfinu. Þetta eru algerlega tilhæfulausar staðhæfingar. Greiðslumatið í almenna kerfinu er miðað við 25 ára endurgreiðslutíma. Í félagslega íbúðalánakerfinu er miðað við 40 ára endurgreiðslutíma og greiðslumatið verður miðað við það þannig að árleg greiðslubyrði verður hlutfallslega léttari. Greiðslumatið bíður endurskoðunar. Nefnd hefur skilað áliti. Hún leggur til að nýtt greiðslumat taki mið af tekjum, eignum, skuldum og framfærsluþörf og reglur um nýtt greiðslumat hafa ekki verið settar, enda er það samkvæmt þessu frv. verkefni stjórnar nýs Íbúðalánasjóðs. Greiðslumatið hefur verið óáreiðanlegt, því miður, og óvandað og nauðsyn að gera það raunhæfara og það er engum greiði gerður með því að freista hans til að reisa sér hurðarás um öxl eða freista fátæks fólks til að taka á sig skuldbindingar sem viðkomandi fær ekki risið undir. Ég hef heyrt hinar lygilegustu sögur um það hvernig menn hafi komist í gegnum greiðslumat eða verið aðstoðaðir við að komast í gegnum greiðslumat þannig að greiðslumatið hefur verið tóm markleysa. Talað hefur verið um aukakostnað sem afleiðingu af nýju kerfi. Þetta er náttúrlega mjög orðum aukið. Sölulaun á almennum markaði eru á bilinu 1 til 2%, algengast mun vera 1,5%. Lántökugjald í húsbréfakerfinu er nú 1% af lánsfjárhæðinni og stimpilgjald er 1,5% af lánsfjárhæð. Það er rétt að benda á í þessu sambandi að lántökukostnaður, þar með talinn árlegur og tímabundinn fastakostnaður, þóknanir, stimpilgjöld og þinglýsingarkostnaður myndar stofn til vaxtabóta. Ef við lítum á félagslegar íbúðir í núgildandi kerfi, þá þarf eigandi íbúðar að greiða 0,5% af kaupverði til húsnæðisnefndar við kaup og 0,5% við sölu eða samtals 1%. Lántökugjaldið er hálft prósent af lánsfjárhæðinni. Tæknideild Húsnæðisstofnunar tekur gjald vegna tæknilegra umsagna, kostnaðareftirlits og lokaúttekta á félagslegum íbúðabyggingum sem nemur 0,75% af byggingarkostnaði og sveitarfélögunum er heimilt að leggja 2--6% þóknun fyrir umsýslu ofan á byggingarkostnað eða kaupverð hverrar félagslegrar íbúðar. Í nýja fyrirkomulaginu verður ekki tekið stimpilgjald af viðbótarlánunum og þóknun til tæknideildar fellur niður og þörf sveitarfélaga fyrir umsýslugjald kemur til með að minnka stórlega. Þá má benda á að fyrningarregla eldra kerfis rýrir eignina sjálfvirkt um 1% á hverju einasta ári ef húsnæði er byggt eftir 1980 en um 0,5% á íbúðum sem voru byggðar fyrir 1980. Íbúar nýja kerfisins sleppa við þessar reikningskúnstir og fá raunverð fyrir íbúð sína kjósi þeir að selja hana. Hér hafa menn talað eins og ríkið ætli að hætta að leggja fé til félagslegrar aðstoðar í húsnæðismálum. Þetta er fjarstæða. Nýtt húsnæðiskerfi sparar í sjálfu sér hvorki ríkissjóði né sveitarfélögum peninga. Fjárhagsaðstoð ríkisins er færð öll í vaxtabætur en er ekki lengur fólgin bæði í vaxtabótum og niðurgreiðslu, með undantekningunni á lánunum til leigu\-íbúðanna. Þetta er miklu skynsamlegra og kemur viðkomandi betur að gagni og er ódýrara form á að koma aðstoðinni þiggjandanum til hagsbóta. Vaxtabætur verða samtímagreiðslur og koma til skuldajöfnunar áfallinna vaxta og afborgana, en ekki eftirágreiðsla eftir eitt til eitt og hálft ár. Vaxtabæturnar verða betri aðstoð, sérstaklega á fyrri hluta lánstímans og gagnast því sérstaklega ungu og félitlu fólki sem er að byrja búskap. Svo er frágengið að vaxtabætur verða ekki hreyfðar nema á ábyrgð félmrh. og eftir lagabreytingu á Alþingi. Í dag er hægt að hækka vexti í félagslega kerfinu með einni undirskrift félmrh. eins og hv. 13. þm. Reykv. gerði 1993 þegar hún hækkaði vextina úr 1% í 2,5% og í 4,9% og kollvarpaði fjárhagsáætlunum fjölda einstaklinga og svipti þá því hagræði sem þeir töldu sig hafa. Hún gekk nú líka svo gáfulega frá málinu að vextirnir gætu ekki lækkað aftur þótt tekjurnar lækkuðu. Henni þóknaðist heldur ekki að leiðrétta okurvextina af hlutaverðtryggðu lánunum og það var ég sem færði þá niður úr 9,75% niður í 6% en hvorki hún né hv. 5. þm. Reykn. sem báðar höfðu góðan tíma til þess og tækifæri. Félagslega aðstoðin felst nú í rétti til viðbótarláns og ábyrgðar á því á kostnað sveitarfélaga og í bættum og samtímagreiddum vaxtabótum í stað vaxtabóta eftir á og niðurgreiðslu vaxta frá ríkinu. Ég fullyrði að opinber aðstoð við íbúa í nýju félagslegu kerfi verður ekki lakari en í núverandi kerfi heldur haldbetri og farsælli. Það er rétt að ekki komast allir inn í nýja kerfið sem komust í það gamla enda hefur reynslan kennt að að því kerfi var of greiður aðgangur. Fólk var ginnt til að undirgangast skuldbindingar sem það réð ekki við og stóð svo uppi stórskuldugt og á götunni. Krafan um 10% eigið fé er sanngjörn og fjölskyldunum fyrir bestu. Þetta nýja kerfi er miklu líklegra til að skapa fjölskyldunum í landinu farsælt líf og viðunandi efnahag en gamla kerfið. Ég er stoltur af því hvað hér er að gerast í húsnæðismálum fjölskyldnanna í landinu. Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur málefnalega ræðu enda þekkir hún til húsnæðismála. Hún sagði að þegar hún var í húsnæðisnefnd Reykjavíkur, þá hafi það verið happdrættisvinningur að fá úthlutun á félagslegri eignaríbúð. Ég vil biðja hv. þm. að hringja nú í einhverja sem hún þekkir og fengu þennan happdrættisvinning og spyrja þá hvað þeim finnist, hver sé reynsla þeirra af happdrættisvinningnum. Ég óttast að hún heyri í jafnmörgum sem ekki hrósa happinu lengur. Hv. þm. spurði um Íbúðalánasjóðinn. Hann á að vera sjálfbær að öðru leyti en því að það verða tímabundin framlög til niðurgreiðslu vaxta vegna leiguíbúða. Styrkur hins nýja sjóðs felst í miklu eigin fé, 26 milljörðum og hann á því að eiga kost á bestu vaxtakjörum. Þar að auki getur hann skuldbreytt eldri lánum byggingarsjóðanna sem eru sum á háum vöxtum og þar að auki sparast verulegt fé vegna reksturs Húsnæðisstofnunar sem kostar um hálfan milljarð á ári. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við fáryrði hv. 13. þm. Reykv. sem hún viðhafði hér á föstudaginn. Hún hótaði því að standa í ræðustóli fram á sumar til að reyna að tefja afgreiðslu þessa frv. Það er huggulegt að hafa slíka stofuprýði sem hv. 13. þm. Reykv. hér í ræðustóli viðvarandi til frambúðar það sem eftir lifir þings. Hv. 13. þm. Reykv. taldi að ég væri að taka við fyrirskipunum frá fjmrh.  Herra forseti. Ég held ég sé búinn að leiðrétta þau meginatriði sem fram komu í ræðum manna á föstudaginn. Ég veit hins vegar ekki hvort það geri nokkurt gagn eða hvort einhverjir hafa látið sér segjast.

Virðulegi forseti. Nei, þessi ræða upplýsti ekki mikið. Hún var frekar dæmalaus. Fyrst út af frv. sem ráðherrann minntist á að ég hefði flutt hingað inn. Það er rétt að ég bar hingað inn frv. fyrir jólin 1994. Það var einn mánuður fram undan, febrúarmánuður, í aðdraganda kosninga 1995 og ég hafði tekið við frv. frá nefnd sem hafði starfað í tvö ár. Ég vildi óska þess að það frv. sem ráðherrann var að mæla fyrir hér hefði sömu formerki og þá voru höfð með því frv. Þau voru nefnilega þessi: Takið við þessu frv. í félmn. og gerið þær breytingar sem þið treystið ykkur til vegna þess að í því eru svo miklar umbætur sem beðið hefur verið eftir, m.a. af landssambandi húsnæðisnefnda, að það verður að gera breytingar. En gerið það sem þið treystið ykkur til og komið ykkur saman um, m.a. varðandi fyrningarreglurnar. Ég tók það óbreytt þess vegna. Þá hefur það komist til skila. Það er ekki allt alvont frá ríkisstjórn og ég minni á að við vorum hér að greiða atkvæði með fjórum stjórnarfrv. í upphafi þessa fundar, m.a. flóknu frv. um dómstóla. Þetta er því bara kjaftæði. Af því að ráðherrann var ekki vel lesinn í stefnu Sjálfstfl. þá er hún hér á blaði, frá landsfundi 1996 og þar segir að Húsnæðisstofnun ríkisins verði lögð niður í núverandi mynd og Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði sameinaðir í eina sjálfstæða lánastofnun sem fjármagni íbúðalán og að hin nýja lánastofnun verði einkavædd fyrir aldamót. Virðulegi forseti. Það er frekar broslegt að ráðherrann skuli leggja áherslu á að Sjálfstfl. hafi fallist á tillögur Framsfl. í þessa veru. Að lokum þetta, af því ráðherrann segir það fjarstæðu að ekki verði nóg af félagslegum íbúðum: Jú, það á að skoða málið fyrir árið 2000. Boðskapurinn núna er sem sagt tregða, það að loka fyrir fólk sem áður hefði komist inn í félagslega kerfið og svo á að skoða seinna með leiguíbúðir. Seinna, seinna, seinna.

Herra forseti. Það er mikill myndarskapur á ráðherradómi hv. 5. þm. Reykn. Hún segist hafa borið inn frv. Var henni sama hvað stóð í frv.? Vildi hún ekki hafa einhver áhrif á það hvað stóð í frv.? Og frá hverjum var hún að bera þetta frv.? Það er eins og hv. þm. hafi verið viljalaus þegar hún var ráðherra. Frv. lagði hún fram. Það var lagt fram sem stjórnarfrv. á ábyrgð hennar sem félmrh. og þýðir ekkert fyrir hana að ætla að sverja af sér móðernið í þessu máli. Nú hef ég að vísu ekki, eins og ég sagði áðan, lesið stefnu Sjálfstfl. í húsnæðismálum en mér þykir ekki ósennilegt að eitthvað sé minnst á ríkisábyrgð húsbréfa þar. Og eins og ég sagði áðan þá verður Íbúðalánasjóður ekki einkavæddur meðan ég verð í félmrn.

Virðulegi forseti. Ég var alls ekki að bera af mér að hafa borið frv. inn í þingið, aldeilis ekki. Nefnd sem skipuð var árið 1993 skilaði frv. sem innihélt mjög þýðingarmikil ákvæði, af sér fyrir jólin 1994 þegar ég var nýorðin ráðherra. Ég bar frv. inn í þingið og ber ábyrgð á því. Ég sagði hins vegar að það hefði verið annar bragur á því máli sem við erum að ræða hér ef það hefði verið lagt fram með sömu formerkjum og frv. sem ég lagði fram. Þar var óskað eftir því að félmn. tæki þau mál sem hún treysti sér í. Það er rétt að ég sorteraði ekki það sem nefndin setti fram í frv. Ég tók það, lagði það fram og mælti fyrir því og bað nefndina að afgreiða það sem gott væri í því í febrúar. Virðulegi forseti. Ráðherrann hefur hins vegar valið að vera með útúrsnúninga í stað þess að gera ítarlega grein fyrir afleiðingum þess frv. sem hann er með. Með skýrum víðtækum dæmum hefði hann t.d. getað skýrt hvað það þýðir fyrir hina ýmsu hópa í félagslega húsnæðiskerfinu. Hér varði hann heilli ræðu, og kallaði það að svara okkur sem höfum talað í umræðunni, m.a. í að velta því fyrir sér hvort þingmenn sem hafa áhyggjur af því máli sem ráðherrann hefur staðið fyrir, yrðu stofuprýði eða ekki ef umræðan í þinginu dregst fram á vor út af þessu frv. Er það ekki dæmalaust og mikil málefnafátækt þegar ráðherra ætlar að svara fyrir frv. sitt og svara þingmönnum sem komið hafa með málefnalega gagnrýni á það, að tala svona til þingsins?

Herra forseti. Ég veit ekki betur en ég hafi sjálfur gert tillögu um það á föstudaginn að þessu máli yrði vísað til hv. félmn. Ég hef verið hér enn lengur en hv. 5. þm. Reykn. og ég veit alveg hvernig nefndir starfa á Alþingi. Að sjálfsögðu getur félmn. gert athugasemdir við þetta frv. Að sjálfsögðu getur hún breytt því. Ég áskil mér meira að segja sjálfur rétt til þess að beina til félmn. breytingarhugmyndum við þetta frv. Frv. er ekki endanlega smíðað fyrr en það er afgreitt á Alþingi. Ég hef hins vegar óskað eftir að það verði gert fyrir þinglok í vor. Hv. 13. þm. Reykv. hótaði því, og ég held ég muni orðalag hennar rétt, að standa hér í ræðustól til vors og hindra þannig framgang málsins. Þetta kalla ég hótun um málþóf og ekkert annað. Auðvitað er prýði að henni hér í fundarsal.

Herra forseti. Heldur fannst mér málsvörn ráðherrans máttlaus, enda hefur hann vondan málstað að verja. Hann hrakti í engu þá gagnrýni sem fram hefur komið á frv. hans. Hann fór með rangfærslur og fleipur sem ég mun fara ítarlega yfir í síðari ræðu minni. Það voru auðvitað örgustu öfugmæli þegar hæstv. ráðherra sagðist vera að framfylgja stefnu ASÍ. Þetta er rangt. ASÍ hefur mótmælt þessum tillögum. ASÍ vill breyta núverandi löggjöf og lagfæra á henni galla. ASÍ vill hins vegar byggja á núverandi löggjöf en ekki slá hana af, rústa félagslega kerfið eins og hæstv. ráðherra er að gera. Aðalástæðan fyrir andsvari mínu nú er þó að í ræðu sinni hélt ráðherrann því fram að fráleitt væri að einungis ætti að byggja 50 leiguíbúðir næstu tvö árin eins og hér hefur komið fram. Það er grundvallaratriði, þegar fara á þá leið sem ráðherrann ætlar sér, hve margar leiguíbúðir á að byggja. Ég spyr: Er það rangt sem stendur hér í umsögn fjárlagaskrifstofunnar um þetta frv.? Þar segir: ,,Fjöldi og upphæð lána skulu taka mið af framlagi ríkissjóðs í fjárlögum og áætluðum kostnaði vegna niðurgreiðslu vaxta. Miðað er við að veitt verði lán til allt að 50 leiguíbúða á niðurgreiddum vöxtum árin 1999 og 2000.`` Ég beini því til hæstv. forseta að þessari umræðu verði ekki haldið áfram fyrr en hæstv. fjmrh. hefur tækifæri til að vera við umæðuna og segja þinginu hvort það sem stendur hér í umsögn fjárlagaskrifstofunnar sé rangt, að það eigi einungis að byggja 50 leiguíbúðir á næstu tveimur árum.

Herra forseti. Ég held að hv. 13. þm. Reykv. ætti nú ekki að tala um rangfærslur og fleipur því hún á áreiðanlega Íslandsmet í því. Allt sem ég hélt hér fram í ræðustólnum stenst. Ég las upp, lið fyrir lið, áherslupunkta sambandsstjórnarfundar ASÍ frá 20. nóv. 1996. Ég gerði grein fyrir því hvernig orðið er við þeim, hverjum einum og einasta. Eina frávikið er að þeir óskuðu eftir að félagslegu lánin yrðu til 43 ára en hér er gert ráð fyrir 40 árum. Með 50 íbúðum er átt við innlausnaríbúðir sveitarfélaganna. Þetta er öryggisákvæði um innlausnaríbúðir sveitarfélaga. Og ef hv. þm. hefur fyrir því að lesa texta greinarinnar, þá ætti hún að sjá að í lagatextanum er skýrt kveðið á um hvernig standa eigi að þessu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að ég eigi Íslandsmet í fleipri. Hvað var ráðherrann að segja úr ræðustólnum? Hann sagði að lið fyrir lið væri farið eftir tillögum frá sambandsstjórnarfundi ASÍ frá 1996. Aðeins eitt frávik væri, í staðinn fyrir 43 ár væru 40 ár. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er farið eftir þeirri tillögu ASÍ þar sem í samþykktinni stendur orðrétt: ,,Lagt er til að félagslegum leiguíbúðum verði fjölgað verulega til ráðstöfunar fyrir þá eigna- og tekjuminnstu.`` Fór ráðherrann yfir þetta áðan? Er verið að fjölga verulega leiguíbúðum fyrir þá tekjuminnstu? Herra forseti. Ég held því fram að ráðherrum fjármála og félagsmála beri ekki saman varðandi leiguíbúðirnar og fjölda þeirra. Það er þó grundvallaratriði. Og ég ítreka það að ég tel að ekki sé hægt að halda umræðunni áfram fyrr en fjmrh. hæstv. kemur í salinn og við getum staðreynt hvor fari með fleipur, hæstv. félmrh. eða hæstv. fjmrh.

Herra forseti. Ég hef í höndum samþykkt sambandsstjórnar ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996. Sambandsstjórnarfundurinn leggur til eftirfarandi breytingar á félagslegum íbúðalánum: Veitt verði sérstök lán til þeirra sem uppfylla skilyrði Byggingarsjóðs verkamanna um lán úr sjóðnum. Lánin verði með jöfnum afborgunum eða jafngreiðslu til allt að 43 ára. Lán verði að hámarki 90% af kaupverði. Vextir hækki og lækki eftir tekjum og verði að öðru leyti svipaðir og verið hefur. Lántaki velji sér íbúð sem uppfylli lágmarksskilyrði lánveitanda um gæði íbúðar. Ekki verði gert út um kaup nema lánveitandi samþykki veðhæfi. Lántaki beri sömu ábyrgð og skyldur og sá sem er á almennum markaði. Eins og lántaki velur sér íbúð velur hann sér kaupanda þegar hann selur fasteignina, enda er ekki kaupskylda sveitarfélaga. Lántaki flytji lán sitt á aðra viðurkennda íbúð eða greiði það upp við sölu fasteignar. Þetta er nákvæmlega það sem við fórum eftir. Þetta er nákvæmlega það sem sambandsstjórn ASÍ samþykkti á fundi sínum 20. nóv. 1996.

Herra forseti. Mér blöskrar gjörsamlega málflutningur hæstv. félmrh. hér. Það er ömurlegt að heyra þetta yfirklór, í fyrsta lagi um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til þessara mála þegar hæstv. ráðherra hefur sannanlega hunsað allt samráð við verkalýðshreyfinguna. Svo kemur hann og bætir gráu ofan á svart með því að rangtúlka samþykktir verkalýðshreyfingarinnar. Það er ljóst að Alþýðusambandið var að álykta um úrbætur innan gildandi félagslegs húsnæðiskerfis, á grundvelli þess að Byggingarsjóður verkamanna héldi áfram, og það er allt annað samhengi mála. Í öðru lagi heldur áfram rógurinn um félagslega húsnæðiskerfið. Hæstv. ráðherra var fljótur að tína hér upp orð hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur og nota það í herför sinni gegn félagslegu íbúðarhúsnæði. Sá póll er ævinlega tekinn í hæðina að reyna að tína til gallana og gleyma því að fólkið fékk þó inni í húsnæði út á kerfið. Það er eins og það skipti engu máli. Í þriðja og síðasta lagi, herra forseti, er ömurlegast að heyra hæstv. félmrh., ráðherra jafnréttismála, koma í ræðustól á Alþingi, daginn eftir alþjóðlegan baráttudag fyrir stöðu kvenna, og sýna þvílíka karlrembu og hroka og hann sýndi hér áðan. Hæstv. ráðherra verður auðvitað bæði sjálfum sér og kyni sínu til skammar með slíkri framgöngu. Og ég fyrirvarð mig fyrir kynbróður minn áðan fyrir það hvernig hann fjallaði um hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er ömurlegt, herra forseti, að Ísland skuli sitja uppi með þvílíka forneskju á stóli jafnréttismálaráðherra sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson er. Það er ömurlegt.

Herra forseti. Ég get einnig greint frá því að mér finnst mikil stofuprýði að hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann er í ræðustólnum, sem iðulega kemur fyrir. Ég hef ekki hunsað ASÍ, það er síður en svo. Ég hef reynt að eiga gott samstarf við ASÍ og ég vonast a.m.k. eftir því að þeir greini mér sjálfir frá því sem þeim þykir að frv. þessu ef þeir hafa alvarlegar athugasemdir við það. Ég lagði til grundvallar samþykkt sambandsstjórnarfundarins og hef talið mig uppfylla hana. Ég ætla að lesa upp úr samþykktinni galla sem þeir fundu á félagslega kerfinu. Þeir segja kaupskyldu sveitarfélaga á félagslegum eignaríbúðum víða illframkvæmanlega. Þeir töluðu um að umhendis væri að hafa fastar reiknireglur við mat á söluverðmæti íbúðanna. Síðan segir, með leyfi herra forseta: ,,Á undanförnum árum koma sífellt greinilegar í ljós þeir annmarkar sem eru á félagslega eignaríbúðakerfinu, sem lausn fyrir þá tekju- og eignaminnstu í samfélaginu. Félagslega íbúðakerfið hefur ekki þær lausnir sem duga. Fjölda fólks tekst ekki að halda sínum félagslegu eignaríbúðum þrátt fyrir verulega hagstæð kjör og aðrir fá ekki félagslegar eignaríbúðir keyptar af fjárhagsástæðum. Þetta fólk hefur í fá hús að venda. Lagt er til að félagslegum leiguíbúðum verði fjölgað verulega til ráðstöfunar fyrir þá eigna- og tekjuminnstu. Þá verða allir landsmenn að eiga kost á húsaleigubótum án tillits til hver eigi leiguíbúðirnar.`` Þetta er allt að komast í framkvæmd. ,,Með þessum hætti verður hægt að aðstoða þá sem fá ekki inni í félagslegum eignaríbúðum vegna lánareglna. Sá vandi sem er víða vegna ónotaðra félagslegra eignaríbúða mætti minnka með því að breyta viðkomandi íbúðum í félagslegar leiguíbúðir til þeirra sem þess þurfa. Þeim íbúðum sem koma til innlausnar verði breytt í félagslegar íbúðir.`` Allt þetta erum við að gera.

Herra forseti. Þetta ömurlega yfirklór hæstv. félmrh. varðandi samskiptin við verkalýðshreyfinguna er ekki svaravert. Það liggur bara fyrir að ekkert samráð var haft við verkalýðshreyfinguna um undirbúning þessa frv. Henni er enginn hlutur ætlaður í framkvæmd húsnæðismála í landinu ef þessi ósköp verða að lögum. Þar með er lokið áratuga- og í raun og veru næstum aldarlöngu samstarfi verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi og stjórnvalda um þessi mál. Og það er nákvæmlega það sem hæstv. félmrh. er hér að leggja til. Að öðru leyti, herra forseti, er erindi mitt í þennan ræðustól þetta: Ég skora á hæstv. félmrh. að biðja hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur afsökunar. Ummæli hans voru fyrir neðan allar hellur. Það er í sjálfu sér í góðu lagi mín vegna að hæstv. félmrh. lýsi yfir rökþroti sínu, að hann hafi ekki annað málefnalegra fram að færa til umræðna um húsnæðismál en að vísa til útlits þingmanna. Ég er persónulega ekki uppnæmur fyrir því og allt í góðu lagi með það. Og ég get rætt við hæstv. félmrh. Pál Pétursson um það hvor okkar er meiri stofuprýði. En þessi ummæli um hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur voru ekki makleg. Þau voru fyrir neðan allar hellur og ég trúi því ekki að hæstv. félmrh. ætli að láta þau standa án þess að biðjast velvirðingar á þeim og vera þá maður að meiri en megi skömm hans vera lengi uppi ef hann gerir það ekki.

Herra forseti. Ég tel ekki að ég hafi á nokkurn hátt farið niðrandi orðum um útlit hv. 13. þm. Reykv., alls ekki  Varðandi  
            

Herra forseti. Ég fer fram á það að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur þessa umræðu og að umræðan haldi ekki áfram fyrr en hæstv. fjmrh. hefur komið í salinn. Hér hafa komið fram upplýsingar sem hafa veruleg áhrif á umræðuna og framhaldið. Við verðum að geta byggt á réttum upplýsingum. Við höfum haldið því fram að með þessu frv. sé verið að úthýsa fjölda fólks sem hefur fengið félagslega aðstoð. Ráðherrann heldur því fram að byggja eigi miklu fleiri en 50 leiguíbúðir á næstu tveimur árum, en hæstv. fjmrh. segir í áliti sínu að samkvæmt bráðabirgðaákvæði VIII sé Íbúðalánasjóði heimilt að veita lán til leiguíbúða með niðurgreiddum vöxtum árið 1999--2000. Fjöldi og upphæð lána skal taka mið af framlagi ríkissjóðs í fjárlögum og áætluðum kostnaði vegna niðurgreiðslu vaxta. Miðað er við að veitt verði lán til allt að 50 leiguíbúða til 50 ára og síðan er vísað í VIII. kaflann, ekki bara innlausnaríbúðir eins og hæstv. ráðherra sagði, sem er kaflinn um lán til leiguíbúða en sá kafli kveður á um að Íbúðalánasjóður veiti sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum lán til þess að byggja. En það á að veita í þetta 75 millj. kr. til 50 leiguíbúða næstu tvö árin eftir að þessi lög taka gildi. Við höfum verið að fjalla um að stórum hópi sé úthýst sem ekki fær inni í leiguíbúðum sem kemur aftur og aftur eins og rauður þráður í gegnum þessar umræður. Við verðum auðvitað að fá að vita, herra forseti, áður en umræðan heldur áfram hvort byggja eigi 50 leiguíbúðir eða hvort byggja eigi 500 leiguíbúðir vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að það væri fráleitt að halda því fram að einungis ætti að byggja 50 íbúðir á næstu tveimur árum. Þess vegna óska ég eftir því, herra forseti, og spyr hvort hæstv. fjmrh. sé hér í húsinu.

Forseti getur upplýst að hæstv. fjmrh. er ekki í húsinu enda mun hann hafa fjarvistarleyfi.

Herra forseti. Fyrst svo er, þá sé ég ekki fram á annað en ég fari fram á það formlega og óski eftir því að þessari umræðu verði frestað til morguns þar til hæstv. fjmrh. getur verið viðstaddur umræðuna þannig að við vitum hvor fari með rétt mál, hæstv. félmrh. eða hæstv. fjmrh. Þetta er bara eitt stærsta innlegg í þá umræðu sem hér á að fara fram í dag, hvort byggja eigi 50 leiguíbúðir, 100, 200 eða 500. Því getur hæstv. fjmrh. væntanlega svarað. Hann segir allt annað í sínu áliti en félmrh. og ég óska eftir því fyrst hæstv. ráðherra fjármála getur ekki verið með okkur í dag, sem ég verð að virða, hann hefur sjálfsagt eðlilegt fjarvistarleyfi, ég skal ekki rengja það, en ég fer fram á það formlega, herra forseti, að þessari umræðu verði frestað til morguns.

Að gefnu tilefni vill forseti upplýsa það sem honum hefur borist til eyrna að hæstv. fjmrh. mun hafa fengið fjarvistarleyfi til 18. mars þannig að hann er ekki væntanlegur næstu daga í þingið.

Herra forseti. Ég tek undir þær óskir sem hér hafa komið fram um að annaðhvort mæti hæstv. fjmrh. til þessarar umræðu eða þá henni verði frestað þangað til hæstv. fjmrh. er viðstaddur. Ég minni reyndar á þá tillögu mína frá því á föstudag að þessi frv. verði rædd saman, frv. hæstv. fjmrh. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, þ.e. vaxtabæturnar, og þetta frv. því það er alveg ljóst að þetta frv. hangir alveg gersamlega á því hverjar efndir verða á þeim fyrirheitum sem gerð eru um vaxtabætur í frv. fjmrh. Þegar það bætist svo við að hæstv. ráðherrar eru ekki sammála eða a.m.k. virðist verulegs misræmis gæta í afstöðu annars vegar fjmrn. eins og hún birtist í fylgiskjölum með þessum málum og hins vegar því sem hæstv. félmrh. er að reyna að segja hér, er að reyna að telja mönnum trú um að það beri ...

Lestu frv.

Það er víst nóg að hæstv. félmrh. misnoti eigin ræðutíma þó að hann misnoti ekki ræðutíma annarra hér. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að láta sér nægja að gera það í eigin ræðutíma. Ég fer sem sagt fram á það, herra forseti, að þessari umræðu verði frestað þangað til hæstv. fjmrh. er kominn til starfa sinna á þingi og er það reyndar hans mál hversu lengi það stendur. Hæstv. ráðherrar geta ekki ætlast til þess að þingstörfin gangi ótrufluð og eðlilega fyrir sig ef þeir eru ekki til staðar til að taka þátt í þeim og svara fyrir um sína hluti sem hér eiga undir. Reyndar tel ég, herra forseti, að það sé ástæða til þess fyrir forustu þingsins að taka stöðu mála til gagngerðrar skoðunar og ræða hana, ekki síst við hæstv. forsrh. sem hefur verið að tala um að þinginu ætti að ljúka óvenjusnemma. Það væri jafnvel ástæða til að flýta þinginu um viku og ljúka því strax 22. apríl og í því skyni hefur verið aukið við fundahald á föstudögum. En í framhaldi af því að hæstv. forsrh. ræðir slíkar hugmyndir koma inn frv. af þessu tagi, stórir bálkar um gagngerðar stefnubreytingar í mikilvægum málaflokkum og það er ,,ganske pent`` sagt að afgreiða eigi þau mál fyrir vorið --- svo ekki sé talað um það sem er að fréttast af núna, t.d. nýjustu hugmyndir hæstv. fjmrh. um að gefa vinum sínum gjafir ef hann skyldi fara að láta af embætti, þ.e. að lækka skattana á fyrirtækjunum í landinu. Þetta erum við þingmenn að frétta utan úr bæ að til standi að gera á þeim fáu dögum sem eftir lifa af þinghaldinu miðað við að það verði stytt eins og hæstv. forsrh. hefur verið með hugmyndir um. Það er í góðu lagi ef samkomulag tekst um það en þá verður hæstv. ríkisstjórn að leggja eitthvað af mörkum í því sambandi. Það gerir hún ekki, í fyrsta lagi ekki með málflutningi af því tagi sem hæstv. félmrh. hafði uppi hér, það gera ráðherrarnir ekki með því að þvælast í útlöndum og vera með fjarvistir dögum eða vikum saman og það gera menn ekki með því að dæla inn nýjum stórmálum á degi hverjum og ætlast samt til þess að þinginu ljúki innan fárra starfsdaga. Þetta er alveg ómöguleg staða, herra forseti, og ég legg til að forseti geri fundarhlé, við fáum okkur kaffi. Síðan fundi forseti með formönnum þingflokka og reyni að koma einhverju skikki á þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég tek undir tillögu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég held að við þurfum að skoða þessi mál. Það eru fyrir löngu komin þau ákvæði inn í þingvinnuna að umsögn eigi að koma um frumvörp frá fjmrn. Í frv. á bls. 102 stendur í c-lið: ,,Samkvæmt bráðabirgðaákvæði VIII er Íbúðalánasjóði heimilt að veita lán til leiguíbúða með niðurgreiddum vöxtum á árunum 1999--2000. Fjöldi og upphæð lána skulu taka mið af framlagi ríkissjóðs í fjárlögum og áætluðum kostnaði vegna niðurgreiðslu vaxta. Miðað er við að veitt verði lán til allt að 50 leiguíbúða til 50 ára. Núvirtar vaxtaniðurgreiðslur miðað við 5,7 millj. kr. meðallán á íbúð gætu þannig numið allt að 75 millj. kr. á ári.`` Og nú er spurningin: Á að taka mið af einhverjum frumvarpstexta sem ráðherrann vísar til eða umsögn fjmrn.? Um það er spurt hér. Í þessu máli getur ráðherrann ekki skýlt sér á bak við fyrirrennara sína á ráðherrastóli. Nú verður hann að leysa úr þessu sjálfur. Virðulegi forseti. Við erum að ræða það að fara úr félagslegu kerfi með niðurgreiddum vöxtum á félagslegar íbúðir yfir í bein venjuleg markaðslán eins og eru á húsbréfunum og að niðurgreiðslan komi í gegnum vaxtabætur og að ætla sér að taka alla þessa umræðu án þess að fjmrh. sem hefur allt um það að segja hvernig farið verður með vaxtabæturnar, sé nálægur og komi neitt að þessari umræðu er í raun alveg ótrúlegt. Og að ætla sér að keyra vinnuna við þetta mál í félmn. meðan við vitum ekki einu sinni hvernig hugsunin er á bak við vaxtabæturnar nema eins og frv. birtist okkur eru alveg ótrúleg vinnubrögð af ríkisstjórnarinnar hálfu.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mikið mál að vöxtum sem er frv. til laga um húsnæðismál. Það er alveg rétt að það er nokkuð róttæk breyting sem þarna er verið að tala um að gera á húsnæðiskerfinu þannig að eðlilegt er að mikil umræða sé um þetta mál, ég tel það mjög eðlilegt. En ég vil hins vegar minna á að málið er algerlega á ábyrgð hæstv. félmrh. Mér finnst því ekki sanngjarnt að koma fram með kröfur um það nú í miðri 1. umr. að henni sé frestað vegna þess að hæstv. fjmrh. sé ekki í húsinu. Hæstv. fjmrh. ber ábyrgð á öðru máli sem ekki er á dagskrá og það verður rætt síðar. Hv. 5. þm. Reykn. talaði um að ósanngjarnt væri að keyra þetta mál í félmn. án þess að hafa fengið ákveðin svör frá hæstv. fjmrh. Til hvers er nefndastarf á hv. Alþingi? Ef það ekki til þess að fá svör við spurningum eins og þessari? Það verður ekki öllum spurningum svarað í þessum sal við 1. umr. enda er 1. umr. samkvæmt þingsköpum ekki hugsuð þannig. Hún á bókstaflega ekki að vera þannig að öllum spurningum sé svarað. Við erum að tala um að ljúka 1. umr. um þetta mál og við munum að sjálfsögðu einhenda okkur í það vegna þess að sú ósk að kalla eftir hæstv. fjmrh. er ekki málefnaleg.

Herra forseti. Ég tel ófært að umræður af því tagi sem hér fara fram haldi áfram. Ég tel umræðuna í því formi sem hún er vera til vanvirðu fyrir hv. Alþingi. Hér er hv. þm. líkt við stofustáss. Hér er öðrum hv. þm. borið á brýn að eiga landsmet í fleipri, og hæstv. ráðherra gert það að vera tákn hámarks karlrembunnar, sem kannski kom út úr þeirri umræðu sem þarna var. Ég tel, herra forseti, að slík umræða sé gersamlega óviðunandi og ástæða sé fyrir forseta að slá á þessar umræður og grípa inn í ummæli sem ég tel vera niðrandi. Ég óska þess og tek undir þær óskir sem hér hafa komið fram um að fresta þessari umræðu í bili og freista þess að ná samkomulagi um meðferð málsins. Ég held að það sé lágmarkskrafa að menn reyni að ræða saman og láti af umræðu í þeim dúr sem hér hefur verið viðhöfð.

Herra forseti. Menn deila um það hvort ákvæði sem tilgreint er í ákvæði VIII hafi gildi eða umsögn fjmrn. Það liggur auðvitað í augum uppi að verði frv. þetta að lögum, þá gildir lagagreinin, ekki umsögn ráðuneytis. Það þekkjum við. Á hinn bóginn er umsögn ráðuneytisins viðmiðunarumsögn við þetta bráðabirgðaákvæði og ekki annað. Þetta ákvæði er opið. Það miðar við eins og þar segir að Alþingi skuli við fjárlög hverju sinni ákveða upphæðina, fjölda íbúða og annað þess háttar sem er til staðar. Það gefur auga leið og það sjá allir sem lesa textann að út frá slíku opnu ákvæði verður ekki gefinn fullnægjandi reikningur en til þess að upplýsa umfangið þá gerir umsögn ráðuneytisins ráð fyrir tilteknum tölum til viðmiðunar en frv. gildir.

Forseti væntir þess að þessar umræður um fundarstjórn forseta fari nú að taka enda og að við höldum áfram efnislegri umræðu um frv.

Herra forseti. Þetta var athyglisvert heiti á umsögnum fjmrn. sem kom fram hjá hæstv. forsrh., viðmiðunarumsögn, sem er nýyrði og vekur örugglega mikla kátínu og gleði í fjmrn. ef ég þekki þar rétt til. En ástæðan til þess að fjmrh. er kallaður fyrir er sú að frv. er lagt fram með fyrirvara fjmrh. eins og stendur á bls. 101. Þar er fskj. III, sem er sérstök yfirlýsing fjmrh. sjálfs um þetta frv. þannig að þetta er ekki eingöngu á forræði félmrh. eins og venjulega, heldur er hér um að ræða frv. sem er á forræði þeirra beggja. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Um leið og félagsleg fjárhagsaðstoð hins opinbera verður markvissari en áður er mikilvægt að tryggja að fyllsta samræmis verði gætt við allar ákvarðanir sem lúta að vaxtabótum og annarri húsnæðisaðstoð. Hlutaðeigandi ráðuneyti munu því verða að hafa náið samstarf um mögulegar breytingar á aðstoðinni í framtíðinni og fjármálaráðherra fullt samráð við félagsmálaráðherra um meðferð og ákvörðun vaxtabóta.`` Hér er með öðrum orðum lagt fram frv. á vegum félmrh. þar sem fjmrh. segir: Ég ræð líka. Og ég hygg að það sé algert einsdæmi að til viðbótar við viðmiðunarumsögnina, sem hæstv. forsrh. var að tala um áðan, fylgi sérstakur aukastimpill, aukapinkill frá fjmrh. í þessu efni. 

Forseti vekur athygli á því að nú um skeið hefur staðið yfir umræða um fundarstjórn forseta en inn í þá umræðu hafa blandast allverulegar efnislegar umræður um frv. og við svo búið getum við ekki látið standa. Við hljótum að láta þessari umræðu senn lokið um fundarstjórn forseta og hverfa að efnislegri umræðu um málið. Forseti vekur athygli á því að til stóð að forseti ætti fund með formönnum þingflokka síðar í dag, ég veit ekki nákvæmlega hvenær hann verður, hann var fyrirhugaður klukkan hálfsex, kannski verður hann eitthvað örlítið seinna, en þá ætti að gefast tóm til þess að ræða um frekari umræður um þetta mál og málsmeðferð. Það er upplýst að hæstv. fjmrh. er ekki viðlátinn og verður það ekki næstu daga. Hæstv. forsrh. gegnir störfum hans og er hingað kominn til að svara í hans stað. Forseti mundi því helst vilja fá að gefa hæstv. forsrh. orðið um ...

Það er ekki um efni máls.

Þá höldum við áfram umræðu um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Það var einmitt þetta sem hæstv. forseti nefndi, að sú athugasemd sem ég gerði áðan var gerð af mér sem starfandi fjmrh. og þar með í nafni fjmrn. Og eins og hv. þm. vita er það algild starfsregla að þá er ráðherra fer af landi brott gegnir annar fyrir hann, og er það fullgilt. Það þekkja menn.

Herra forseti. Mér finnst nú mjög gott að hæstv. forsrh. blandi sér í þessa umræðu en svör hans hafa langt frá því sannfært mig um það sem við höfum deilt hér um. Því er mjög mikilvægt að sá sem ber ábyrgð á þessu áliti sem við höfum verið að deila um, þ.e. áliti fjárlagaskrifstofunnar, sé viðstaddur þessa umræðu þannig að ég held mig við mína ósk, herra forseti, um að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur framhald þessarar umræðu.

Herra forseti. Vandinn er sá að hæstv. forseti Alþingis verður ekki viðlátinn fyrr en um kvöldmatarleytið þannig að það er erfitt að koma við fundum á allra næstu klukkutímum. Ég hefði því viljað beina því til hæstv. forseta hvort ekki væri unnt að koma á fundi fljótlega, þar sem þeir ráðherrar yrðu, sem hafa með málið að gera, ásamt forustumönnum þingflokkanna til að fara yfir meðferð þessa máls, m.a. um það hvort fundum verður fram haldið fram eftir kvöldi eða hvort fundir verða á morgun. Ég held að það sé æskilegt að reynt verði að ná einhverju samkomulagi um þinghaldið nú fljótlega, vegna þess að það er bersýnilegt að það er fullt ósætti um þau vinnubrögð sem hér eru uppi af hálfu meiri hlutans.

Forseti væntir að tækifæri gefist til þess síðar í dag, eða í síðasta lagi fyrir kvöldmat, að rætt verði um þinghaldið. En á mælendaskrá eru ýmsir þeir sem hafa ekki sérstaklega óskað eftir að umræðunni væri frestað og forseti mun því eftir að þessari umræðu um fundarstjórn lýkur gefa þeim orðið sem óska eftir að tala. Forseti telur ekki fært að ræða nánar um þingstörfin fyrr en forseti, Ólafur G. Einarsson, er aftur kominn í þinghúsið og væntir þess að þingmenn uni þeirri niðurstöðu að nú haldi umræðan áfram um sinn. Við getum þá rætt málið nánar eins og hér hefur verið lagt til þegar tækifæri gefst til þess.

Herra forseti. Á föstudaginn þegar við ræddum þetta mál skein sól í heiði og í mínum huga skín hún enn, því þetta er mjög gott mál. Þetta er sólarmál. Nú á að leggja niður stærstu lánastofnun landsins, þá alstærstu. Hún er miklu stærri en Landsbankinn. Og með henni á að leggja niður húsnæðiskerfi sem er hreinlega sovétskipulag, þannig að ég gleðst. Og það á að gera bara sisvona. Hæstv. félmrh. og ríkisstjórninni allri ber að þakka. Þetta hefur ekkert með stefnu Sjálfstfl. eða Framsfl. að gera. Þetta er bara heilbrigð skynsemi. Kerfið er svo gallað, það fær svo mikið af kvörtunum að þetta er ekkert annað en heilbrigð skynsemi og þar náum við vel saman, ég og hæstv. félmrh. Í heilbrigðri skynsemi. Húsnæðiskerfið var nauðsynlegt og þarft á sínum tíma til þess að ráða við skyndilegan tilflutning fólks á mölina. Það gerðist mjög skyndilega og hratt og olli miklum vandræðum. Nú er það liðin tíð. Nú geta allir fengið lán sem geta borgað. Og vextir eru að lækka. Það urðu þau skemmtilegu tíðindi að nákvæmlega á þessum sólardegi, á föstudaginn, á þeim sama sólardegi, lækkuðu vextir þvílíkt að langtímahúsbréfin til 40 ára fóru niður fyrir vextina sem eru á bréfunum, sem eru 4,75%, þannig að þau eru seld með yfirgengi. Yfirgengi, ekki afföll. Það eru neikvæð afföll og það mun leiða til þess, ef vextir lækka áfram sem vonandi gerist, að íbúðaverð lækkar. Íbúðaverð almennt lækkar því það er mjög ákveðið samhengi milli vaxtanna og íbúðaverðsins þannig að þetta var mjög skemmtileg tilviljun. Á sama tíma og við ræddum þetta sólarfrv. lækkuðu vextirnir niður fyrir þetta mark á langtímabréfunum. Af hverju lækka vextirnir svona? Það er vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur tekist að ná halla ríkissjóðs niður, og ber að þakka hæstv. fjmrh. fyrst og fremst fyrir þann mikla árangur sem á eftir að gagnast fjölskyldum í landinu, sérstaklega þeim tekjuminni, miklu meira en margt annað sem gert er. Herra forseti. Skipulag félagslega íbúðakerfisins er með ólíkindum. Fólk sem nýtur þessara styrkja verður að kaupa ákveðna íbúð á ákveðnum stað. Það má ekki velja. Það getur ekki valið sér íbúð eins og við hin sem ekki þurfum á þessu að halda. Þessar eignir eru hlaðnar alls konar kvöðum. Fólk má ekki veðsetja þær eins og aðrar eignir sínar, það má ekki selja þær hverjum sem er. Ef það vill selja verður það að selja sveitarfélaginu á einhverju föstu verði, á ákveðnu verði. Það er einhver embættismaður sem segir þeim og einhver reikniregla sem segir hvert verðið er. Það hefur ekkert að gera með markað, ekki baun. Það er algjörlega úr takti við verð annarra íbúða í kringum það. Svo eru stærðarmörk á þessu kerfi. Íbúðirnar mega ekki vera nema af ákveðinni stærð, og alls konar kvaðir eru settar á fólk. Þetta er ekkert annað en sovétskipulag. Og fólkið sem í þessu kerfi býr hefur ekki þessa ágætu, góðu tilfinningu fyrir eign sem er nauðsynleg hverjum manni fyrir sjálfsvirðingu hans, að hann eigi eitthvað. Sérstaklega eyðileggur þessi kaupskylda sveitarfélaganna þá ágætu og góðu tilfinningu fyrir eign, vegna þess að ég skila ekki eign minni. Ég skila ekki bílnum mínum eða íbúðinni minni. Það er enginn til að taka við henni, af því ég á þetta einn. En fólkið sem býr í félagslega kerfinu má skila eigninni. Það þýðir að það á hana ekki fullkomlega. Það eyðileggur líka þessa ágætu tilfinningu fyrir eign. Svo er þetta alveg óskaplega dýrt kerfi. Reksturinn á Húsnæðisstofnun er með ólíkindum dýr, og svo geta sveitarfélögin tekið umsýslugjald sem er töluvert hærra en sölulaun hjá fasteignasölum, sem sumum þykir þó nóg um. Svo er einn stór galli við þetta. Það er ákaflega hæg eignamyndun. Fólk borgar og borgar af þessum eignum og á aldrei neitt, fyrstu árin a.m.k. Og vegna þess að fólk hefur ekki þessa ágætu tilfinningu fyrir eign er viðhaldið lélegt, enda ekki á valdi fólksins sjálfs. Þetta er sovétskipulag og það er ágætt að það eigi að fara að leggja það af. Alveg ágætt. Þessar íbúðir hafa verið byggðar á ákveðnum stöðum og því miður, það er alveg sama hvað menn segja, það er talað um bæjarblokkir. Því miður. Það myndast ákveðin ,,gettó`` og það er ekki gott fyrir sjálfsvirðingu þeirra sem þar búa. Þetta leiðir af því að fólk hefur ekki mátt velja sér íbúð sjálft. Svo er ákveðin fátæktargildra í þessu kerfi. Til að fá íbúð mega menn ekki hafa nema ákveðnar tekjur. Tekjurnar þurfa að vera undir ákveðnu lágmarki. Það þýðir að fólk reynir að fara niður fyrir þetta lágmark til að fá happdrættisvinninginn sem talað var um. Og fólk má ekki hækka í tekjum, því þá hækka vextirnir og þar eru hæstu jaðarskattarnir í öllu kerfinu. Þegar vextirnir voru hækkaðir eins og síðustu ræðumenn töluðu um þá hækkaði greiðslubyrði fólksins gífurlega. Herra forseti. Hvaða áhrif hefur þetta kerfi haft? Hvaða áhrif hefur það haft á almenning, á sveitarfélög o.s.frv.? Þetta kerfi hefur lækkað almennt íbúðaverð um allt land. Það hefur verið byggt of mikið af félagslegum íbúðum til þess að halda uppi atvinnu á staðnum og það hefur orðið til þess að venjulegir borgarar í þessum sveitarfélögum hafa ekki getað selt íbúðir sínar. Það hefur valdið geysilegum vandkvæðum hjá fólki, lækkað eignir þess þannig að það hefur ekki getað selt. Það er eiginlega ánauðugt á stöðunum. Þetta er afleiðingin af því að byggja íbúðir þar sem ekki er þörf á þeim. Það er þekkt að þegar vextir eru niðurgreiddir einhvers staðar á einum enda kerfisins þá hækka þeir á hinum. Það er þekkt. Meðalvextirnir eru alltaf þeir sömu. Þessi niðurgreiðsla á vöxtum ein sér hefur því hækkað vexti annars staðar. Hún hefur valdið umframeftirspurn eftir fjármagni á öðrum endanum og það þýðir að minna fjármagn er á hinum endanum til ráðstöfunar. Þetta er þekkt. Hún hefur líka hækkað verð á félagslegum íbúðum vegna þess að þegar vextirnir eru ekki nema 1% þá skiptir í rauninni engu máli hvað íbúðin kostar. Menn hafa verið mjög flottir og flottræfilslegir í byggingu félagslegra íbúða. Þær eru allt of dýrar og jafnvel svo dýrar að þrátt fyrir 1% vexti eða mjög lága vexti, getur fólkið ekki borgað af þessum lánum. Þetta hefur svo leitt til þess að íbúðir standa auðar í fjölda sveitarfélaga og þetta er orðið mikið vandamál fyrir sveitarfélögin. Það hlýtur að vera þjóðhagslega óhagkvæmt að láta íbúðir standa auðar. Þetta kerfi hefur sem sagt leitt til ábyrgðarleysis. Þetta er akkúrat dæmi um það sem ég hef nefnt, fé án hirðis, fjármagn sem enginn á og allir eru að leika sér með. Hugmyndafræðin er að gera alla jafna, alla jafnfátæka. Herra forseti. Staða byggingarsjóðanna er sögð vera 26 milljarðar. Það er bókhaldsleg staða þeirra. Það sem við þeim blasir í framtíðinni er að vextirnir sem þeir hafa lánað út með, sem þeir fá, eru miklu lægri en vextirnir sem þeir hafa lofað að borga af lánum sem þeir hafa tekið. Staðan er því miklu verri ef þetta er tekið inn í myndina. Ég hef ekki fengið upplýsingar um þetta og ég beini spurningu til hæstv. félmrh.: Hver er raunverulega staða byggingarsjóðanna þegar tekið er tillit til þess að útlánsvextir hjá sjóðunum eru lægri og verulega lægri en innlánsvextirnir? Herra forseti. Við erum hér að taka upp samræmt kerfi þar sem allir fá sömu meðhöndlun. Nú verður ekki sagt við fólk: ,,Þú ert annars flokks. Þú skalt sækja um íbúð í félagslega kerfinu.`` Nú eru allir jafnir. Menn geta valið sér íbúð  Það hefur verið talað um að 600 íbúðir muni skorta. Ég veit ekki hvað fók er að hugsa. Stendur til að rífa einhverjar íbúðir? Það stendur ekki til að rífa neinar íbúðir og það verður byggt ekki síður en hingað til. Ég er alveg sannfærður um að sú fyrirgreiðsla sem þetta kerfi veitir einstaklingum mun ekki minnka eftirspurn eftir íbúðum. Þær verða byggðar. En þær verða kannski eins dýrar og félagslegu íbúðirnar sem menn hafa getað byggt vegna þess að fjármagnið var svo ódýrt.

Ekki í Reykjavík. Þær eru ekki dýrar í Reykjavík.

Í þessu kerfi er svona smákul í sólardeginum og það eru vaxtabæturnar. Ég hef sagt að þær eru óalandi og óferjandi einar sér og nú á að víkka þær út. Þær eru mjög skuldahvetjandi. Þær eru ófélagslegar og ég hef bent á að hjón með 600 þúsund kr. tekjur geta fengið tæpar 20 þúsund kr. á mánuði í vaxtabætur ef þau passa sig á því að skulda nógu mikið. Þær eru mjög skuldahvetjandi og þjóðhagslega óhagkvæmar og ég er einmitt að vinna núna að frv. um að taka á því vandamáli og koma með almennar húsnæðisbætur sem ég held að sé miklu skynsamlegra. Svo er í hinu nýja kerfi --- hvað á ég að segja --- barn Húsnæðisstofnunar, þ.e. Íbúðalánasjóður. Ég er ekkert ákaflega hrifinn af því. Ég hefði viljað sjá að þetta kerfi yrði einkavætt, bankarnir stofnuðu ,,Húsbréf hf.``, tækju þetta yfir og lánuðu miklu fjölbreyttara og betur eftir þörfum kúnnans, en svo er ekki. Nú skulu allir taka eina tegund af húsbréfum og með útdráttarfyrirkomulagi og ég veit ekki hvað og hvað. En það kemur kannski einhvern tíma. Varðandi leiguíbúðir þá er spurningin hvort ekki mætti lána fyrstu 70% með húsbréfum og síðan yrði afgangurinn lánaður eins og ætlað er í þessu kerfi. Svo eru á frv. svona smáörður eins og t.d. það að gert er ráð fyrir því að öll þessi lán verði veitt á fyrsta veðrétt. Það er algjör óþarfi og ég hef aldrei skilið af hverju í ósköpunum menn negla sig niður á það. Ég þekki dæmi um að 800 kr. hafi hvílt á íbúð og það kostaði 65 þúsund kr. að aflýsa því til þess að uppfylla svona fáránleg skilyrði. Herra forseti. Mér finnst þetta vera mjög gott frv. Þetta er mjög góð breyting. Þetta er mikil breyting. Það er verið að hverfa frá sovétskipulagi yfir í eitthvað sem er mannlegt og manneskjulegt þannig að fólk heldur virðingu sinni, eignast sínar eignir, getur selt þær og gert við þær það sem það vill, getur valið sér íbúðir þar sem það vill og þarf ekki að búa í íbúðum sem eru byggðar á fyrir fram ákveðnum stöðum.

Virðulegi forseti. Það ættu sem flestir að leggja hlustir við ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Við Pétur Blöndal erum saman í félmn. og Pétur Blöndal hv. þm. er ekki mjög hrifinn af neinu félagslegu. Hann vill að hver og einn sjái um sig sjálfur og telur að ef allir hafi jafna stöðu og engar sérstakar útbætur þá séu allir jafnir. Annars eru allir jafnfátækir. Og á föstudaginn þegar þetta frv. var tekið til umræðu þá var það svo gott að sólardagur var úti og inni. Ég veit ekki hvernig meðmæli mönnum finnst þetta með svokölluðu félagslegu frv. en þetta er alla vega athyglisvert sjónarmið. Virðulegi forseti. Vegna þessarar stærstu lánastofnunar sem þingmaðurinn hlakkar svo til að verði aflögð af því að hún minnir hann á sovétskipulagið og af því að svo oft hefur verið talað um útlánatöp hjá henni þá ætla ég aðeins að renna yfir stöðuna í þeim málum. Virðulegi forseti. Í fyrra var lagt fram svar við fyrirspurn þingmanns um útlánatöp ríkisbanka og opinberra sjóða. Og nú ættu þingmenn að leggja við hlustir. Landsbankinn varð fyrir yfir 7 milljarða kr. útlánatapi. Þrjár næstu útlánastofnanir urðu fyrir 2--3 milljarða kr. útlánatapi, atvinnusjóðir eins og Iðnlánasjóður, Fiskveiðasjóður o.fl. á annan milljarð, Iðnþróunarsjóður 900 milljónir, Hlutafjársjóður 733, Stofnlánadeild landbúnaðarins 722, Ferðamálasjóður 123 milljónir, Byggingarsjóður verkamanna 33 millj., Byggingarsjóður ríkisins 32. Aðeins einn var með lægri upphæð á útlánatöpum og það var Landflutningasjóður.

Herra forseti. Varðandi það atriði hvort ég sé hrifinn af ,,félagslegu`` þá er það rétt að ég set alltaf mikið spurningarmerki við ,,félagslegt`` vegna þess að í því felst alls konar stýring og stjórnun á einstaklingnum.

Fátækt fólk.

Nei. Ég hef mikinn skilning á kjörum fátæks fólks, hv. þm., og það getur enginn sagt að ég hafi ekki skilning á því. En ég er á móti því að hjálpa allri þjóðinni og að einhverjir aðilar taki að sér að stjórna því og stýra hvar fólk býr og hvernig það býr, í hvað stórum íbúðum o.s.frv. Ég er á móti því. Það getur enginn sagt að ég hafi mælt á móti því að bæta kjör þeirra sem virkilega þurfa á því að halda. En þeir eru bara ekki öll þjóðin sem betur fer. Varðandi útlánatöpin þá --- það var nú ekkert andsvar við mína ræðu því að ég talaði ekkert um þau --- eru að sjálfsögðu lítil útlánatöp í kerfi sem setur sig á fyrsta veðrétt og passar sig og gætir í alla enda. Það er engin áhætta tekin neins staðar. Þetta er opinbert kerfi þannig að það verða mjög lítil töp þar sem betur fer. Þannig að ég ætla ekkert að svara því neitt frekar. En ég hlýt að taka það sérstaklega fram að ég hef mikinn skilning á þeim sem eru minni máttar í þjóðfélaginu og ég tel að svona 10--15, jafnvel 20% af þjóðinni séu í þeim hópi en ekki meira. Ekki öll þjóðin eins og vaxtabæturnar gefa í skyn þar sem 50 þúsund manns fá vaxtabætur. Þeir eiga örugglega ekki allir bágt.

Virðulegi forseti. Ég veit að þingmaðurinn vill ekki að það sé jafnað of mikið niður á við og það á ekki að hugsa um alla þjóðina aðeins vegna þess að kerfi sjái um sig þar sem það hefur 1. veðrétt. Ég sagði frá því í ræðu minni áðan að í sveitarfélagi ekki langt frá höfuðborginni hefðu fimm íbúðir í félagslega kerfinu staðið auðar. Á sama tíma átti sparisjóðurinn á staðnum 100 íbúðir sem hann hafði innleyst. Virðulegi forseti. Af 600 sem höfðu fengið 100% lán í félagslega kerfinu til að fá íbúð sem þeir gátu sagt að væri eignin sín og haldið í þá tilfinningu og sjálfsvirðingu sem fæst við að eiga eigin íbúð, eigin heimili, eins og þingmaðurinn var að lýsa hér áðan, voru bara 17% vanskil, af þessum stóra hópi. Og stór hópur þessara hafði aðeins 60 þúsund í mánaðarlaun. En með jafnlánagreiðslur til yfir 40 ára þá getur þetta fólk eignast íbúð á þessum tíma. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn þekkir fólk sem býr í félagslegri íbúð. Það er venjulegt fólk alveg eins og ég og hann. Ég þekki marga. En ég þekki engan sem býr í félagslegri eignaríbúð og finnst ekki að það sé íbúðin sín og virðir ekki eignina sína og heimilið sitt alveg eins og ég og væntanlega hann. Það kemur mér á óvart að heyra þessar lýsingar og þessa flokkun á viðhorfi til eignar og tilfinningarinnar fyrir eign. Það veldur mér vonbrigðum. En númer eitt, tvö og þrjú er það athyglisvert fyrir Framsfl. sem núna undir þessari ræðu er horfinn úr salnum, að sá sem er kannski mesti frjálshyggjumaðurinn hvað fjármagn varðar og peningamál og hefur sérstaka skoðun á því, hann fagnar þessu frv. svo mikið að þá fyrst skín sól í heiði þegar mælt er fyrir því.

Herra forseti. Ég verð að byrja á því að lýsa yfir vonbrigðum mínum með það að ekki skyldi verða orðið við tilmælum fjölmargra þingmanna um að reyna að koma á sáttum um það hvernig menn vilja afgreiða þetta mál. Ég heyrði reyndar skýringu hæstv. forseta um það hvenær frv. um vaxtabætur yrði tekið til umræðu en ég tel að ræða hefði mátt málin út frá þeim orðum sem hér féllu og mér þótti mjög miður að menn sögðu. Hæstv. félmrh. sagði að stefnu Sjálfstfl. væri hafnað. Annað kemur í ljós þegar skoðuð er stefna og ályktun landsfundar Sjálfstfl. um húsnæðismál þar sem sagt er að Húsnæðisstofnun skuli lögð niður í núverandi mynd. Reyndar er sagt í þeirri ályktun að hin nýja lánastofnun verði einkavædd fyrir aldamót. Gæti það verið, herra forseti, að það sé það sem er í gangi? Mér sýnist á mörgu að verið sé að fara þá leið. Og í ályktun Sjálfstfl. segir að Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði sameinaðir í eina lánastofnun. Hvað er verið að gera núna? Það er verið að fara algjörlega að stefnu Sjálfstfl. Frumvarpið er sagt vera vandlega og eðlilega unnið. Það má vel vera að þeir sem unnu að lagabreytingunum hafi talið sig vinna vel og vandlega en þarna vantar fjölmörg sjónarmið. Sjónarmið stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar vantar að verulegu leyti. Ég byggi það á því að ég hef fengið þær upplýsingar frá verkalýðshreyfingunni að ekki hafi verið haft samráð. Herra forseti. Ég tel ástæðu til að gera að umræðuefni viðhorf hv. þm. Péturs Blöndals sem telur það heilbrigða skynsemi hjá sér og hæstv. félmrh. að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég hef miklar efasemdir um að hér sé um heilbrigða skynsemi að ræða. Hún er fremur gölluð og götótt. Hvers vegna? Ég sé ekki betur en þeir sem lakar eru settir hafi dottið úr kerfinu. Ég velti því fyrir mér hver staðan er hjá þeim sem eru á lægstu launum. Þeim sem eru á umsömdum lágmarkslaunum. Ég vildi spyrja hæstv. félmrh. um það og biðja hann að koma inn á það í einhverri ræðu sinni: Hver er staða þeirra sem hafa umsamin lágmarkslaun? Eiga þeir möguleika á að verða metnir inn í húsbréfakerfið? Eiga þeir möguleika einhvers staðar í kerfinu eftir þær breytingar sem nú á að gera? Ég ætla ekki að dæma fyrir fram. Ég spyr aðeins: Hverjir eru möguleikar fatlaðra? Hverjir eru möguleikar aldraðra? Hverjir eru möguleikar námsmanna? Síðast en ekki síst: Hverjir eru möguleikar þeirra fjölmörgu sem á undanförnum árum, vegna þess hvernig hag okkar Íslendinga hefur verið komið, hafa orðið gjaldþrota á undanförnum árum? Þeir eru fjölmargir. Hvað er gert fyrir þá aðila? Aðila sem lögfræðingar hafa hundelt árum saman. Þeir eiga ekki möguleika á að komast út úr gjaldþrotinu sem þeir hafa lent í. Fyrirtækin eru laus eftir fimm ár en einstaklingurinn er aftur á móti óendanlega gjaldþrota. Það er hægt að elta hann uppi ef hann einhvers staðar nær að rétta sig af. Mig langar að ræða um þetta, hæstv. félmrh., og biðja um svör við þessu. Mér finnst þetta mjög alvarlegt. Ég sé ástæðu til þess að velta því fyrir mér hvers vegna þetta frv. til laga um húsnæðismál er komið fram. Hvers vegna er þetta mál sem við erum nú með til umræðu, 507. mál á 122. löggjafarþingi? Hugsunin hlýtur að vera að bæta stöðu viðskiptavina kerfisins. Ég held að menn hafi ætlað sér að bæta þá stöðu. Þetta mun örugglega létta kvöðum af einstaklingum, kannski einhverjum samvinnufélögum og kannski sveitarfélögunum. Mér finnst eðlilegt að draga þá ályktun að ætlunin sé að stokka upp í kerfinu, jafnvel að leggja stofnunina niður vegna þess að skipta þurfi um starfsfólk. Ég veit ekki um hvað er að ræða. Miðað við drög að ályktunum síðasta landsfundar sjálfstæðismanna sem ég fór yfir áðan, þá finnst mér töluvert farið inn á þær brautir, hvort sem hæstv. félmrh. hefur kynnt sér þá ályktun eða ekki. Mér virðist þetta hægri bylting í húsnæðismálum að hluta til en ég fagna því að húsbréfakerfinu, í þeirri mynd sem það var komið, er viðhaldið og metið sem eðlilegt inn í þetta kerfi. Ég ætla ekki, herra forseti, að lagt sé út í þessa byltingu af einhverri mannvonsku. Ég held að menn hafi ætlað að gera vel og ætli að gera vel. Það kann að vera unnt að gera breytingar á frv. því sem hér liggur fyrir. Hæstv. félmrh. nefndi áðan að ástæða væri til að skoða ákveðnar greinar og auðvitað fagna ég því. Ég sé ekki fram á annað en að einhverri lendingu verði að ná með mál sem eru komin svo langt að búið er að samþykkja þau af stjórnarflokkunum. Ég velti fyrir mér hvernig eigi að ná fram þeim leiðréttingum sem ég og margir aðrir telja að þurfi að gera. Mál mitt lýtur fyrst og fremst að þeim sem ég tel vera lakast setta og ég nefndi hér áður. Ég held að þetta mál muni taka lengri tíma, herra forseti, en vikurnar til þingloka nema mér skjátlist um að ekki sé búið að ræða við aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að þær viðræður muni taka nokkuð langan tíma. Þar er t.d. um það að ræða að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna. Hvernig var hann byggður upp? Í samningaferli stéttarfélaganna og aðila vinnumarkaðarins, grein fyrir grein, nánast frá orði til orðs. Ef ég skil það rétt, þá á að slá þetta af. Nú er ætlunin að slá Byggingarsjóð verkamanna af. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef tel ég að ekki hafi verið haft samráð við verkalýðshreyfinguna. Ég byggi það á þeim viðtölum sem ég lýsti hér áðan og ég hef leitað eftir upplýsingum. Hjá verkalýðshreyfingunni er ætlunin að taka afstöðu til þessa frv. á fundi sem væntanlega verður á miðvikudaginn. Eins og ég sé þetta, þá ætla menn að jafna þann þátt sem Byggingarsjóður verkamanna hefur haft með viðbótarlánum. Það getur verið að auðvelt sé að gera þetta á þann veg, en ég á eftir að sjá það ganga eftir. Ég hef mestar áhyggjur af því að verið sé að afskrifa möguleika þeirra sem lakast eru settir til að eignast þak yfir höfuðið. Ég hef efasemdir um að fólk með lágmarkslaun sé betur sett í leiguíbúðum, að það geti frekar staðið undir leigu en því að félagslega kerfið komi því til hjálpar við að eignast íbúð. Ég ítreka spurninguna um það hvernig menn ætli að mæta þörfum fatlaðra, aldraðra, námsmanna, einstæðra foreldra og þeirra sem eru með of lágar tekjur til að standast greiðslumat. Ef ég skil þetta rétt þá eru þeir sem hafa lágmarkslaun með of lágar tekjur til að standast greiðslumat. Hvernig á að mæta þörfum þeirra sem hafa notið og þurfa að njóta félagslegra íbúða? Í mínum huga hefur fiskveiðistjórnarkerfið og þau mál sem tengjast því misrétti verið stærstu mál þingsins. Ég er ekki að líkja þessum málum saman á neinn hátt en ég taldi fiskveiðistjórnarkerfið vera það sem við þyrftum að gera mestar bætur á til þess að jafna stöðu almennings í landinu. Þó hygg ég að það mál sem hér er til umræðu geti sennilega orðið stærsta mál þessa þings. Ég held því fram að eignaupptaka hafi átt sér stað hjá ýmsum sem unnið hafa eftir fiskveiðistjórnarkerfinu og happafengur hjá öðrum. Ég vona að varðandi þetta mál komi það ekki til með að verða lán einhvers að sumir eru illa staddir. Við erum með stórpólitískt mál sem er grundvallaratriði hvað varðar jafnrétti íslenskra þjóðfélagsþegna. Þess vegna ræði ég mál þessara hópa sem kannski, eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi, eru ekki nema 15 þúsund manns. 15 þúsund manns eru stór hópur og við þurfum að mæta þeirra þörfum. Hvernig eigum við að gera það? Er það gert í þessu frv.? Ég sé það ekki og ég vona að hæstv. félmrh. fari yfir það mál fyrir mig. Það er ekki hægt að afgreiða svona mál á jafnstuttum tíma og er til þingloka nema þessum spurningum verði svarað. Svo ég vitni í samþykktir eins og hæstv. félmrh. gerði þá segir í þingtíðindum 38. þings Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: ,,Öryggi í húsnæðismálum og lágur húsnæðiskostnaður eru mikilvægar forsendur fyrir velferð hverrar fjölskyldu. Alþýðusamband Íslands leggur áherslu á að fljótt eftir stofnun heimilis eigi fjölskyldur og einstaklingar kost á því að búa í vönduðu eigin húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Skapa verður ungu og eignalausu fólki möguleika á að geta keypt íbúð m.a. með sparnaði sem njóti sérstaks skattafsláttar. Tryggt leiguhúsnæði er valkostur sem er mikilvægur og þarf að efla. Alþýðusamband Íslands leggur áherslu á góða lánafyrirgreiðslu sem byggist á lánum til langs tíma á sem lægstum vöxtum til þeirra sem vilja eignast íbúðarhúsnæði. Til að tryggja þessa fyrirgreiðslu er eðlilegt, eftirleiðis sem hingað til, að ríkið leggi fram fjármagn og tryggingar svo vextir af húsnæðislánum geti verið sem lægstir.`` Hæstv. félmrh. sagði að samráð hafi verið haft. Ég dreg það í efa vegna þess að ég sé ekki að þetta sé inni. Ég sé ekki að það sem hæstv. félmrh. nefndi úr þessari samþykkt varðandi það að lán verði með jöfnum afborgunum, lánin verða að hámarki 90%. Að einhverju leyti fer þetta saman við frv. en ég held að ekki hafi verið haft samráð að öðru leyti en að litið hafi verið á þau plögg sem liggja fyrir, samþykktir 38. þings ASÍ og sambandsstjórnarinnar. Í þessum samþykktum er einnig sagt, með leyfi forseta, um félagslega húsnæðiskerfið: ,,38. þing ASÍ felur húsnæðisnefnd ASÍ og fjórum öðrum fulltrúum sem þingið velur að gangast fyrir umræðufundum með félögum ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið og skila síðan tillögum um breytingar og bætur á því fyrir næsta fund sambandsstjórnar ASÍ.`` Þessar samþykktir, herra forseti, held ég að liggi ekki fyrir. Ég hef ekki séð þær og hef ekki getað fengið þær í hendur. Þær geta vel verið til einhvers staðar en ég finn þær ekki í þessu frv. eða að vitnað sé til þeirra samþykkta. Ég kom að því áðan, herra forseti, að það var með samningaferli milli aðila vinnumarkaðarins sem Byggingarsjóði verkamanna var komið á. Þess vegna tel ég að það hefði átt að hafa meira samráð en aðeins við einstaka fulltrúa sem Framsfl. hefur skipað við samningu þessa frv. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í skýrslu forseta þings Alþýðusambands Íslands 1997. Þar segir: ,,Á undanförnum tveimur árum hefur félagslega íbúðakerfið verið til mikillar umræðu hjá húsnæðisnefnd Alþýðusambandsins. Nefndin ræddi ítarlega stöðu félagslega íbúðakerfisins og þau atriði sem þyrfti að bæta í kerfinu.`` Þrátt fyrir þessa umræðu og fjölda ábendinga um úrbætur voru nefndarmenn samt ekki sáttir við þær lausnir. Hér er því mikið vandamál á ferðinni. Menn náðu ekki samkomulagi um hvernig fara ætti með þessi mál. Þar kom að lokum að rætt var hvort ekki væri rétt að endurmeta félagslega íbúðakerfið í heild og koma með nýjar lausnir. Ef til vill eru þetta lausnir í áttina að því sem þarna er verið að ræða um sem felst í þessu frv. Ég get ekki metið að svo sé, en þess vegna er nauðsynlegt að fá fram viðbrögð stéttarfélaganna um einmitt þetta atriði og þau viðbrögð munu koma. Þau munu væntanlega koma eftir næsta miðvikudag, og það verður fróðlegt að sjá hversu vel þetta fer saman, sú aðgerð sem þetta frv. er og það sem þeir vænta af þessum breytingum. Það á, herra forseti, að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins. Íbúðalánasjóður á að taka við, eins og kom fram áðan, með sameiningu Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins. Það er verið að taka upp ýmis ákvæði hlutafélagalaga um starfrækslu þessa sjóðs. Hæstv. félmrh. á nú einn að skipa fimm manna stjórn Íbúðalánasjóðs sem á að velja sér framkvæmdastjóra. Kjaradómur á ekki lengur að ákveða laun forstjóra, heldur stjórn, rétt eins og hjá hlutafélögum. Ég er ekki að segja að þetta sé neitt alslæmt, heldur er ég bara að fara yfir þær breytingar sem er verið að ræða um. Ég sé ekki betur en hér sé um að ræða aðra bankastofnun, eða nýja bankastofnun á einhvern hátt, með þeim breytingum sem er verið að gera. Það sem gerist er að öllu starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins verður trúlega sagt upp og ég sé ekki og finn ekki ákvæði um forgang til starfa. Það getur verið að það sé viljandi gert, það getur líka verið að það eigi eftir að koma frekar fram, og ég vildi biðja hæstv. félmrh. að gera örlitla grein fyrir því hvað er hugsað varðandi starfsmenn stofnunarinnar. Mér sýnist að frv. sé kannski frekar sniðið að þörfum einstakra sveitarfélaga en allra, og ég horfi þannig á að það sé verið að loka félagslega eignaríbúðakerfinu og að verið sé að taka beinar lánveitingar til einstaklinga úr nýjum sjóði en ég geri ekki alvarlegar athugasemdir við það. Eins og ég er búinn að ítreka tvisvar áður hef ég áhyggjur af þeim sem eru lakast settir og ég vona að hæstv. félmrh. leiði hugann að þeim einstaklingum. Ég trúi því. Um leið og við afgreiðum þetta frv., hvenær sem það verður, hvort sem það verður á þessum vetri eða næsta vetri, þá verðum við að vera búin að setja öryggisnet fyrir þá sem lakast eru settir. Það er ákveðið orðið að öll félagsleg aðstoð í stað niðurgreiddra vaxta verði í gegnum vaxtabótakerfið og það er hugsað þannig að greiða eigi vaxtabætur út á þriggja mánaða fresti. Getið er um að framlag sveitarfélaganna verði um 5% af viðbótarláni sem á að fara í varasjóð til að mæta útlánatöpum. Þá velti ég fyrir mér hvað gerist ef sveitarfélögin neita, sem ég held að þau geti, þau geta neitað að greiða þessi 5% en auðvitað leiðir það til þess að þá vill sennilega enginn flytja í það sveitarfélag. Það er verið að heimila stofnun hlutafélags um rekstur leiguíbúða. Þarna fer þetta mál alveg saman við ályktun frá landsþingi Sjálfstfl. þannig að þótt hæstv. félmrh. hafi ekki verið kunnugt um þær ályktanir þá eru mörg atriði sem falla þar alveg saman. Gert er ráð fyrir að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar fari út úr húsnæðisnefndum og þær verði pólitískt skipaðar. Ég hygg að það sé gott að hafa fulltrúa verkalýðsfélaganna í þessum nefndum. Það hefur reynst vel upp á sátt og samkomulag. Það eru mörg atriði sem hægt er að nefna til viðbótar um þetta mál, en ég hef að nokkru leyti farið yfir helstu atriði sem eru gagnrýniverð. Ég get lesið út sem niðurstöðu að vissulega hafi þurft að fara í ákveðnar aðgerðir. Ef til vill má að gefnu tilefni ræða um breytingu á búskaparháttum. Ef ég velti því fyrir mér hver sá er ábyrgur fyrir málinu þá er verið að breyta búskaparháttum. En mér finnst að afgreiða eigi málið í það miklu snatri að það gangi ekki. Ég tel að ekki sé hægt að afgreiða svona veigamikið mál á fimm til sex vikum sem eftir lifa af þessu þingi. Ég spyr eins og ég hef gert áður: Til hvaða lagalegra eða félagslegra aðgerða ætlar hæstv. ráðherra að grípa vegna þeirra lakar settu? Ég minni aftur á stöðu þeirra sem hafa lent í gjaldþrotum, fólksins sem hefur verið hundelt árum saman. Ef það hefur einhvern tímann komist til þess að fara að rétta sinn hlut upp á nýtt, þá er það elt uppi af lögfræðingum og meira að segja er þekkt dæmi af því að farið hafi verið inn á Landsbókasafn til að finna mál sem menn hafa jafnvel talið að væru fyrnd í kerfinu og það er slæmt. Ég vil að lokum fagna því að hæstv. ráðherra sagði í upphafi þessarar umræðu í dag að hann sæi ástæðu til að gera brtt. við þetta mál, jafnvel strax í upphafi, og þá er bara að sjá hvað það er sem um er að ræða. Ég held að það sem helst vanti í frv., og mætti kannski velta fyrir sér tillögum um breytingar, sé að kaupendur þurfi að hafa val um leigu eða kaup fyrstu fimm árin. Það gæti orðið til sátta. Sem sagt að afborgunarhlutinn í húseign eða í húsaleigu gæti nýst leigjanda sem greiðsla ef leiga breyttist í kaup. Það væri fimm ára aðlögunartími að þessu máli. Ég hef velt fyrir mér hugmyndum í þessa átt. Það má líka velta fyrir sér hvort íbúðarkaupendum verði gert kleift á einhvern hátt að leggja fram eigið vinnuframlag sem nemur allt að 5% af byggingarkostnaði, til lækkunar á framlagi vegna íbúðarkaupa. Af hverju er ég að velta þessu fyrir mér, herra forseti? Vegna þess að sá sem hér stendur hefur notið þess að vera í húsnæðiskerfinu og gat sjálfur nýtt sér þá stöðu að byggja hús sitt upp nánast með eigin höndum. Annars væri sá sem hér stendur örugglega ekki kominn í það að klára sig frá þeim málum. Ég efast a.m.k. um það miðað við þær tekjur sem undirritaður hafði á þeim árum þegar harðast var.  Ég tel að það þurfi að gera, herra forseti, úttekt á orsökum og áhrifum fyrir þau sveitarfélög sem ekki hefur tekist að selja félagslegar íbúðir. Menn vita, herra forseti, hvernig staða þeirra sveitarfélaga er sem sitja núna uppi með félagslegar íbúðir sem eru langtum hærri í verði en almennt gengur og gerist á fasteignamarkaðnum. Þetta er sannarlega vandi sem er fyrir hendi og spurning hvort hægt sé að breyta þeim íbúðum í leiguíbúðir og þær verði hluti átaks sem ég nefndi áðan í fyrri tillögu minni sem ég gerði grein fyrir. Herra forseti. Ég hef lokið umfjöllun minni í bili um þetta mál og ætla að sjá til hvað verður af svörum og það fer eftir þeim svörum hvernig ég bregst við í framhaldinu.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli Einarsson, sem eins og svo margir landsbyggðarþingmenn hefur hjartað á réttum stað, hafði áhyggjur af því að verið væri að minnka möguleika þeirra sem tekjulægstir eru í þjóðfélaginu til að eignast eigin íbúð. Ég held þvert á móti að verið sé að stórauka og bæta hag þeirra sem tekjulægstir eru. Það er grundvallaratriði í mínum huga eins og hjá hv. þm. Gísla Einarssyni að þeir tekjulægstu geti eignast eigin íbúð og eigi sama val og aðrir um hvar sú íbúð sé. Í dag er þetta þannig eins og við vitum að menn eiga ekki val. Menn þurfa bara að sæta því hvar hið opinbera hefur ákveðið að byggja yfir þá og eftir teikningum sem yfirleitt eru gerðar hjá Húsnæðisstofnun, þannig að menn hafa ekki það val sem ég vil sjá að fólk eigi og það mun koma verði þetta frv. að lögum. Ég held að ekki sé hagur í því að halda lengur í gamalt, skandinavískt húsnæðiskerfi þar sem fólki er skipað á bás eftir tekjum og afkomu í þjóðfélaginu, þar sem menn eru settir í sömu blokk, allir sem hafa lágar tekjur. Það er þetta kerfi sem menn ætla að breyta. Menn ætla að gefa fólki val um hvar það sest að og jafnframt sömu fyrirgreiðslu til þess að kaupa þær íbúðir. Þá geta þeir einstaklingar sem þannig er ástatt um með frjálsari hætti tekið þátt í að móta og klára þá íbúð sem þeir eru að kaupa, rétt eins og hv. þm. ræddi um áðan að hann hefði gert sjálfur og sér hefði nýst vel.

Herra forseti. Ég lagði fram í ræðu minni spurningu um hvernig eigi að bregðast við þeim möguleikum sem þeir sem tekjulægstir eru hafa. Hverjir eru möguleikarnir? Ég fullyrði að þeir sem eru á lágmarkslaunum geti ekki komist inn í t.d. húsbréfakerfið. Miðað við það matskerfi sem í gangi er munu þeir ekki komast inn í húsbréfakerfið. Ég er alveg sammála síðasta hv. ræðumanni varðandi landsbyggðarhjartað. Það slær í mínu brjósti eins og í hans brjósti. Ég hygg að þar séum við sammála. Við hugsum bæði um landsbyggðina og þéttbýlið hér á suðvesturhorninu. Það er ekki síður ástæða til þess þar sem eru á annað þúsund manns á biðlistum eftir leiguíbúð. Það er ástæða til að hjartað slái líka í þá átt og ég trúi því að svo sé. En ég hef, herra forseti, fullkomnar efasemdir um það, þangað til ég er búinn að fá svör, að þetta frv. lagfæri þá stöðu sem uppi er fyrir þá sem lakast eru settir, og þeir sem ég tel að séu lakast settir eru fatlaðir, ákveðnir hópar fatlaðra, ákveðnir hópar aldraðra, ákveðnir hópar lægst launaða fólksins og það eru ákveðnir hópar einstæðra foreldra sem ég hef mestar áhyggjur af og ég gerði grein fyrir því í máli mínu og ég vænti þess að fá svör um það efni.

Herra forseti. Það er hægt að taka undir það með hv. þm. Gísla S. Einarssyni að allir verða að fá að eiga möguleika á að koma sér þaki yfir höfuðið og til að eiga sitt eigið húsnæði. Það er grundvallaratriði að menn geti verið eigendur, ekki leigjendur. Við vitum samt að það verða alltaf einhverjir sem geta ekki ráðið við að kaupa. Ég hygg þó að það frelsi sem hér er verið að innleiða fyrir fólk til að velja sér íbúð til kaupa muni auka möguleika þess til að sníða sér stakk eftir vexti. Hins vegar tek ég undir það með hv. þm. að við verðum auðvitað líka að huga að þörfum þeirra sem ekki geta og munu aldrei geta keypt íbúðir. Hann nefndi fatlaða og ákveðinn hóp eldra fólks. Ég hygg að aðallega eigi þetta við fatlaða og ég tel ekki fráleitt að þjóðfélagið hreinlega niðurgreiði kaup á þeim íbúðum rétt eins og gert er með bílakaup fatlaðra. Mér finnst hins vegar fráleitt að stöðva þetta mál sem hér liggur fyrir eða fara í málþóf út af því að menn vilji vinna að framgangi þess að fatlaðir eða tilteknir hópar í þjóðfélaginu geti líka eignast sína íbúð. Ég styð hv. þm. heils hugar í því. Þeir þurfa að eiga eins og aðrir en við skulum ekki tefja málið út af því að ekki sé tekið á því tiltekna máli í frv.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 5. þm. Vesturl. sérstaklega fyrir málefnalega ræðu og reyni að svara á örstuttum tíma sem ég hef spurningum sem hann beindi til mín. Hv. þm. spurði hvernig staða þeirra væri sem væru á lágmarkslaunum. Ég vil biðja hv. þm. að fletta upp á bls. 86 í frv. Þá sér hann samanburð á greiðslum einstaklinga með 80 þús. kr. lágmarkstekjur sem er að vísu nokkru hærra en umsamin lágmarkslaun. Þarna sést á myndinni að þessi einstaklingur kæmi til með að standast greiðslumat ef hann væri ekki með einhverjar verulegar skuldir á bakinu. Hann mundi sem sagt hafa fyrstu 25 árin betra í nýju kerfi en í gamla kerfinu og talsvert betra framan af og um miðbik tímabilsins. En vel að merkja, hann þarf að geta lagt fram 500 þús. kr. í byrjun til húsakaupanna. Um gjaldþrota einstaklinga, þá fer það væntanlega eftir gjaldþrotalögum og þetta breytir ekki gjaldþrotalögunum sem slíkum. Skuld við Húsnæðisstofnun fyrnist núna samkvæmt þeim reglum sem þar eru viðhafðar á fimm árum. Ekki er gert ráð fyrir neinni breytingu á því. Það sama gildir um öryrkja og um fólkið á lágmarkslaununum. Byggingarsjóðirnir léðu fé til Byggingarsjóðs verkamanna, fjármögnuðu Byggingarsjóð verkamanna í fortíðinni. Nú eru þeir hættir því og það var vissulega rétt að gerðir voru samningar um áfanga í fortíðinni en það er bara liðin tíð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann þegar hefur veitt. En ég hef miklar áhyggjur af þeim hópi sem ég nefndi áðan. Þeir aðilar eru nokkur hundruð sem hafa lent í gjaldþrotameðferðum. Og mér er kunnugt um að skuldir við Húsnæðisstofnun fyrnast á fimm árum en það gerist ekki í sambandi við aðra. Þess vegna bið ég hæstv. félmrh. að taka það til umfjöllunar og athugunar hvort ekki sé rétt að samræma lög um gjaldþrot hjá einstaklingum og fyrirtækjum þannig að það sama gangi yfir alla. Ég tel það er ekkert eðlilegt að bjarga fólki út úr því sem það hefur komið sér sjálft í en það hafa verið þær aðstæður í þjóðfélaginu að einstaklingar hafa offjárfest af ýmsum ástæðum og ég bið um að það verði skoðað sérstaklega. Ég hef komist að niðurstöðu um að 70 þús. kr., sem eru lágmarkslaun, duga ekki til þess að komast í matið en það gera aftur á móti 80 þús. kr. og það er rétt að halda því á lofti að samkvæmt þeim útreikningum sem liggja fyrir á bls. 86, þá er þetta möguleiki. Það kannski þarf ekki að verða mikil viðbót til þess að hægt sé að bjarga sér upp um 10 þús. kr. tekjur á mánuði en sumum tekst það bara ekki. Einstaklingar ná þessu ekki á stundum og ærið oft eru þeir sem eru með þetta lágar tekjur með nokkuð miklar skuldir. Ég tala ekki um í því þjóðfélagi sem við búum við, þar sem bókstaflega er verið að elta einstaklingana með tilboðum um greiðslukjör.

Herra forseti. Við getum aldrei bjargað öllum. Því miður eru nokkrir, töluverður hópur, of stór hópur sem er sokkinn svo í skuldir að hann getur ekki a.m.k. í náinni framtíð vonast eftir því að festa fé í fasteignum. Hv. þm. spurði um forgang núv. starfsmanna Húsnæðisstofnunar til starfa hjá hinum nýja Íbúðalánasjóði. Ég mun beina því til stjórnar Íbúðalánasjóðsins að endurráða úr hópi starfsmanna það sem Íbúðalánasjóður kann að þurfa af vinnukrafti. Það er margt af afbragðsfólki starfandi hjá Húsnæðisstofnun og það væri mikill fengur fyrir hinn nýja Íbúðalánasjóð að njóta starfskrafta þess áfram. Sveitarfélögin geta núna neitað að leggja fé til félagslegra íbúða. Það er engin breyting. Það er engin félagsleg íbúð byggð nema samkvæmt beiðni sveitarfélags og að hluta til með fjárframlagi frá sveitarfélaginu þannig að þarna er ekki um neina eðlisbreytingu að ræða. Varðandi Búsetamálið, þá er það í sérstöku fylgifrv. sem við eigum eftir að ræða á næstunni og þá getum við komið inn á þær hugmyndir hv. þm. Leigumarkaðurinn er mikilvægari í nýju skipulagi en hann er nokkurn tíma núna og þess vegna þurfum við að styrkja hann og það er eitt af því brýnasta í húsnæðismálum. Ég vitna til yfirlýsingar hæstv. forsrh. sem starfandi fjmrh. fyrr í dag. Það er möguleiki og bættur möguleiki að njóta eigin vinnuframlags í hinu nýja kerfi og eignin verður ekki verðfelld með reikningskúnstum. Hún getur fyrnst af sliti og illri umgengni en hún verður ekki verðfelld með reikningskúnstum í nýja kerfinu.

Herra forseti. Mér finnst gott að fá svör við þessum spurningum. Þau eru mikilvægt innlegg í umræðuna. Við erum þó búin að fá fram ákveðna umsögn um hver hugsunin er á bak við þessi atriði sem ég gerði sérstaklega að umræðuefni og það var þess vegna, herra forseti, sem ég fór fram á það fyrr í dag þegar menn voru að mínu mati í ómálefnalegri umræðu, að það hefði átt að reyna að komast að samkomulagi um hvernig með þetta mál verður farið. Það verður væntanlega gert á eftir í viðræðum þingflokksformanna og hæstv. forseta. Ég tel að við séum með það mikið alvörumál á ferðinni að við megum ekki, hv. þm. eða hæstv. ráðherrar leyfa okkur að fara út í slíka umræðu þó að mönnum geti alltaf skrikað fótur á hálu svelli. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin við þeim spurningum sem ég bar fram. Ég held að hann hafi náð að svara þeim og ég vona að það verði mikilvægt innlegg í umræðuna sem á eftir að verða stíf á komandi dögum og vikum.

Herra forseti. Því er ekki að neita að það frv. sem hér er til meðferðar er stórmál. Það er ekki hægt að neita því. Það er leitt til þess að vita hvernig staðið er að framlagningu málsins, hvað það kemur t.d. seint fram. Það er leiðinlegt úr því að ríkisstjórnin virðist ætla sér að reyna að gera þetta að lögum, þá skuli málið ekki koma fram fyrr en núna seint á þinginu þannig að það bendir allt til þess að núna eigi að fara að taka upp gömlu vinnubrögðin þar sem menn þyrftu helst að beita ákvæðum vökulaganna til að koma við eðlilegum vinnubrögðum. Okkur hefur tekist á þinginu í vetur að skipuleggja okkar verk þannig þrátt fyrir mörg stór mál sem hafa verið til meðferðar að ekki hefur komið til kvöldfunda eða næturfunda hvað eftir annað. Ég veit að ég og hæstv. félmrh. erum sammála um að það eru ekki heppileg vinnubrögð og ekki skynsamleg eins og var á síðasta kjörtímabili þar sem næturfundir voru til kl. 5 á morgnana hvern einasta dag eina vikuna fyrir áramót. Það er alvarlegt umhugsunarefni að ráðuneytið skuli koma þessum málum svona seint frá sér burt séð frá efni málsins. Þar af leiðandi, herra forseti, hefði ég talið að ráðuneytið ætti að semja um að málið yrði tekið upp aftur í haust og það yrði skoðað betur í sumar í samvinnu við alla aðila. Ég hef engin rök heyrt fyrir því að málið er rekið áfram af þessu offorsi. Og ég vil byrja á að spyrja hæstv. félmrh. hver rökin séu fyrir því að málinu þurfi endilega að ljúka á þeim fáu dögum til 22. apríl þegar gert er ráð fyrir að þinginu ljúki í vor. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá svar við því vegna þess að það offors sem hér er um að ræða núna er algerlega óeðlilegt og er ekki í þágu málsins. Vitaskuld má segja að stjórnarflokkarnir ráði, þeir eru hér með meiri hluta og við getum í raun engum vörnum við komið nema kannski þegar um það er að ræða að koma eigi í gegn stórmálum með afbrigðum eins og átti að gera í sambandi við sjómannaverkfallið og menn voru með hugmyndir um að banna það með lögum en trylltust síðan þegar stjórnarandstaðan leyfði sér að nota þær heimildir sem eru í þingsköpum til að greiða atkvæði gegn þeim afbrigðum. En það er bersýnilega ætlun hæstv. ríkisstjórnar að kýla þetta mál í gegn þó að mikil andstaða sé við það og líka hitt sem er kannski enn þá verra, og það er, herra forseti, að menn þekkja málið ekki nógu vel. Ég heyri það á umræðunum að menn þekkja málið ekki nægilega vel. Það er alveg bersýnilegt að menn hafa ekki fengið eðlilegan tíma til að lesa málið. Ég heyri það meira að segja á því hvernig hæstv. félmrh. hagar orðum sínum í sambandi svör við einstökum atriðum að ég tel að hann sé ekki nægilega vel undirbúinn undir þessa umræðu eins og ráðherra þyrfti í rauninni að vera, enda er hann með í hliðarsal, á fullu kaupi væntanlega, þrjá embættismenn sólarhringana út til að framleiða svör jafnharðan og við spyrjum spurninganna og ég óska þeim gæfu og gengis í því að framleiða þann texta. Ég tel þess vegna, herra forseti, að óeðlilegt sé að ganga svona að þinginu eins og hér er verið að gera en út af fyrir sig má líka halda því fram að það þýði ekkert að segja þetta vegna þess að greinilegt er að þessi stóri og sterki mikli meiri hluti er staðráðinn í að róta málinu í gegn hvað sem við segjum. Það er ekkert hlustað á okkur hérna. Það er alveg bersýnilegt að ekki á að gera það. Fyrir utan þau ósmekklegu fúkyrði sem hafa fallið af hálfu hæstv. félmrh. í garð hv. 13. þm. Reykv. og ég vil nota tækifærið til að taka undir mótmæli hv. 4. þm. Norðurl. e. gegn ummælum hæstv. ráðherra um hv. þm. Verkamannabústaðakerfið á Íslandi varð til á kreppuárunum og það eru til lýsingar á því hvaða tíðindi það voru fyrir verkamannafjölskyldur í Reykjavík þegar fólk fluttist inn í almennilegt húsnæði. Ég vona að hæstv. félmrh. hafi haft aðstöðu til að kynna sér það. Ég man t.d. eftir að einn af þingmönnum Alþb. í Reykjavík um tveggja kjörtímabila skeið, Guðmundur J. Guðmundsson, lýsti því aftur og aftur hvaða breyting það var fyrir fjölskyldu hans þegar hún komst loksins inn í verkamannabústað. Þá var ekki um að ræða að fólk væri að flytja úr bröggum heldur úr hreinum grenjum, kjallaragrenjum hér um allan bæ, og af þeim ástæðum var reist þessi mikla stytta af Héðni Valdimarssyni vestur á Hringbraut. Í rauninni er hér frv. til laga um að taka þá styttu niður. Í raun og veru er hér tillaga um að taka niður styttuna af Héðni Valdimarssyni vegna þess að verkamannabústaðakerfið eigi að leggja niður. Ég held að ekki sé hægt að neita því, herra forseti, að hér er um að ræða tillögu um hægri byltingu í húsnæðismálum, frá hægri. Tillögu um byltingu frá hægri. Það er verið að henda öllu þessu félagslega kerfi fyrir róða, eins og það leggur sig. Mér finnst það satt að segja hart að Framsfl. undir forustu hæstv. félmrh. Páls Péturssonar skuli beita sér fyrir þessari hægri byltingu, vegna þess að það er verið að kasta öllu fyrir borð og hér er um að ræða óvenjugrófa atlögu að kerfinu. Ég minnist þess að 1974 voru gerðir kjarasamningar sem kallaðir voru sólstöðusamningar --- þeir voru reyndar síðar. Kjarasamningarnir 1974 voru ekki kallaðir sólstöðusamningar heldur kjarasamningarnir 1977 en látum það vera --- þá samdi verkalýðshreyfingin um að þriðjungur íbúðarhúsnæðis skyldi vera á félagslegum grundvelli og ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. sem þá sat, 1974--1978, gerði ekkert í því máli. Það var ekki fyrr en vinstri stjórnin kom til valda haustið 1978 og 1980 sem ákvarðanir voru teknar um að efna þessi loforð við verkalýðshreyfinguna með því að sett voru ný húsnæðislög sem gerðu ráð fyrir að þriðjungur íbúðarhúsnæðis eða svo sem byggður yrði í landinu, yrði á svokölluðum félagslegum grundvelli. Um þetta varð mjög víðtæk samstaða og ég man eftir því þegar þessi lög voru sett 1980, undirbúin bæði af mér sem þáv. félmrh. og einnig af forvera mínum, þáv. hæstv. félmrh., Magnúsi H. Magnússyni, að þá lögðu menn mjög mikla áherslu á samvinnu við verkalýðshreyfinguna. Af hverju var það? Það var vegna þess að launafólk fjármagnaði þessar breytingar sjálft. Verkamannabústaðakerfið og Byggingarsjóður ríkisins eins og hann var var fjármagnað með því að menn sömdu um lægra kaup en ella hefði verið. Í raun og veru var það því þannig að fólkið var sjálft að borga fyrir þessi húsnæðiskerfi með lægra kaupi en það hefði annars haft. Og því var það sem samið var við verkalýðshreyfinguna um þessa hluti í einstökum atriðum, svo að segja setningu fyrir setningu í þessum frv. Nú er verið að henda þessu öllu fyrir borð. Og það er dálítið sláandi þegar hv. þm. Pétur Blöndal flytur þessa fagnaðarræðu. Mér finnst það segja eiginlega allt sem þarf að segja um þetta frv. þegar hv. þm. Pétur Blöndal, á miðri góunni þegar hún er hvað köldust, sá hér sól þegar þetta frv. kom hingað inn. Hv. þm. Pétur Blöndal sem er einhver alharðasti talsmaður peningasjónarmiðanna og einkahyggjunnar hér í þessari virðulegu stofnun. Mér finnst að það mætti verða hæstv. félmrh. til nokkurrar umhugsunar þegar slíkur postuli hægri stefnunnar á Íslandi gengur fram harðar en nokkur annar maður til að fagna þessu frv. eins og það lítur út. Herra forseti. Auðvitað hefur verið tiltölulega auðvelt eins og gengur að finna margvíslega galla á þessu félagslega kerfi. Auðvitað hefur kaupskyldan verið flókin fyrir ýmis sveitarfélög. Auðvitað þekkjum við mjög marga einstaklinga sem hafa kvartað undan því að eignamyndunin væri hæg. Auðvitað þekkjum við dæmi um einstaklinga sem hafa sagt sem svo: Endurreikningsreglurnar við sölu á verkamannabústöðum eru ósanngjarnar. Við þekkjum hundruð svona dæma en þá gleymist það í leiðinni að um það er að ræða að verulegur fjöldi alþýðufjölskyldna í landinu hefur með þessu félagslega íbúðakerfi komist inn í sæmilega öruggt húsnæði, íbúð sem skiptir ekki litlu máli á okkar kalda landi. Að vera í íbúð.

Og á hana.

Og á hana. Þannig að þegar hæstv. félmrh. ræðst svona harkalega að þessum félagslegu sjónarmiðum, þá finnst mér engin samlíking betri en sú sem ágætur kunningi minn sem er vel kunnugur í Norðurlandi vestra sagði: Hæstv. félmrh. gengur í þetta verk eins og hver annar bóndi sem sér eina riðuveika á í sinni hjörð. Hann sér hjörðina alla. Það er í raun og veru það sem hér er á ferðinni. Hæstv. félmrh. hefur orðið var við að það er einn og einn galli á kerfinu og í staðinn fyrir að fara í að leysa málið umgengst hann málið eins og hér sé um smitsjúkdóm að ræða og þess vegna þurfi að skera alla hjörðina niður eins og hún leggur sig og eyðileggja félagslega íbúðarbyggingakerfið. Það er ekkert hægt að neita því. Hvað er félagslegt eftir í þessu frv.? Það er önnur spurning mín til félmrh. Hvað er félagslegt eftir í þessu frv.? Hvað er það sem láglaunafólk í landinu getur reitt sig á í sambandi við húsnæðismál eftir að þetta yrði að lögum? Ég held að það sé ákaflega fátt. Það er ekki gott þegar hæstv. félmrh., í svo að segja hverri einustu ræðu sem hann flytur um verkamannabústaðakerfið, félagslega íbúðarbyggingakerfið, talar illa um það. Það er eins og þetta hafi aldrei haft neina kosti. Ég leyfi mér þó að minna á að Framsfl. hefur mjög oft átt aðild að því að byggja upp þetta kerfi. Ég leyfi mér að halda hér á lofti merki manns eins og Alexanders Stefánssonar, sem var félmrh. í fjögur ár. Ég man ekki betur en Framsfl. væri með félmrh. t.d. á árunum í kringum 1950 þegar gert var gríðarlegt átak í þessum efnum. Og ég man ekki betur en að Framsfl. hafi einmitt verið með forsrh., sjálfan Hermann Jónasson, þegar húsnæðisstofnunarlögin voru sett, árið 1954, ef ég man rétt, þegar Hannibal Valdimarsson var félmrh. Það er því kostulegt að sjá hæstv. félmrh., þennan mæta mann, félagslega sinnaðan, vinstri sinnaðan mann, að hann er allt í einu orðinn eins og kórdrengur hjá hv. þm. Pétri Blöndal þegar kemur að þessu máli. Það er mjög sérkennilegt og ég segi alveg eins og er að á dauða mínum átti ég von en ekki því að sjá þennan ágæta ráðherra í þeim hræðilega söfnuði sem hann finnur sig nú í. Hv. þm. Pétur Blöndal flutti hér nokkra ræðu um þessi mál sem ég ætla aðeins að víkja að, af því að það er svo dæmigert fyrir klisjurnar í málinu, og eins hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson. Allt í einu fann hann sig knúinn til að hjóla í hv. þm. Gísla Einarsson í andsvari út af þessu máli og sagði: Þetta er fínt frv. Af hverju? Af því það þýðir frelsi fyrir fólk. Nú getur fólk valið um hvar það á að búa. En það er ekki þannig vegna þess að í fyrsta lagi er fólk eins og alltaf hefur verið, bundið af sinni eigin fjárhagslegu stöðu, atvinnu og öðru, en í öðru lagi eru í frv. nokkur atriði í sambandi við þetta félagslega kerfi sem eru þannig að fólk er áfram bundið á höndum og fótum vegna þess að skilyrðin í sambandi við viðbótarlánin eru það ströng að það eru bersýnilega bara sumir en ekki allir sem geta fært sig til í þessum efnum, eins og ég kem að á eftir. Það er því rangt og það er blekking og ég mótmæli þeirri blekkingu hæstv. félmrh. alveg sérstaklega og þeirra félaga, hv. þm. Péturs Blöndals og hans, að hér sé um það að ræða að verið sé að losa um allt skriffinnskukerfið eins og það er kallað. Það er hrein blekking að verið sé að tryggja það að fólk í félagslega íbúðakerfinu geti valið um hvað sem er. Það er ekki svo. Og það er beinlínis rangt að hér sé verið að létta af einhverju skipulagi í þeim efnum, því stjórnvöld munu, eins og ég kem að síðar, geta haft áhrif á það að binda fólk við tilteknar íbúðir. Það liggur þannig og má finna fyrir því rök sem ég mun koma aðeins að á eftir. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem ég má til með að nefna hér aðeins, kom í raun líka upp um framhaldið, því þetta er bara fyrsta vers hjá íhaldinu. Fyrst er að eyðileggja félagslega kerfið, svo á að eyðileggja vaxtabótakerfið sem er hin hliðin á málinu, og það athyglisverða sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði var: Vaxtabætur eru óalandi og óferjandi. Hann var að gefa stefnuyfirlýsingu fyrir Sjálfstfl. um að það akkeri sem í öðru orðinu er sagt að sé í þessu máli yrði tekið í burtu. Staðreyndin er sú, herra forseti, að þeir kostir sem hafa verið raktir í sambandi við þetta mál eru meira og minna allir saman blekking. Eitt af því er t.d. að íbúðaverð um allt land lækki með þessum ákvörðunum. Það er ekki rétt. Annað er að það er notað sem rök í málinu að nú verði hætt að nota peninga skattborgara og almennings til að byggja flottræfilshúsnæði. Svona er talað. Er það húsnæði sem byggt er uppi í Bláhömrum í Reykjavík eða hérna handan við Fossvoginn í Kópavogi eitthvert flottræfilshúsnæði? Hvaða tal er þetta? Og af hverju á það húsnæði sem þetta fólk er í að vera verra en annað húsnæði ef fólk getur borgað fyrir það á annað borð eftir þeim reglum sem settar eru? Og svo er alltaf verið að tala um auðar íbúðir, að fleiri íbúðir séu auðar í þessu félagslega kerfi en í öðru íbúðakerfi í landinu. Svo er ekki. Ég skora á hæstv. félmrh. að láta fara fram talningu á því, vegna þess að ég held að menn muni komast að þeirri niðurstöðu að því fer víðs fjarri að svo sé. Staðreyndin er sú, herra forseti, að hér er verið að eyðileggja félagslega íbúðakerfið. Það er að fara. Það er verið að vísa fólki á vaxtabæturnar einar og þau kaflaskil eru að verða á þessu kjörtímabili, herra forseti, að verið er að setja öll félagsleg réttindakerfi í þá stöðu að fólk hafi ekki neitt nema ákvörðun meiri hluta Alþingis hverju sinni varðandi framlög úr ríkissjóði. Það er verið að breyta ellilífeyriskerfinu. Það er verið að gera ellilífeyriskerfið háðara ákvörðunum Alþingis hverju sinni en það hefur verið. Það er verið að breyta húsnæðiskerfinu þannig að í góðæri getur þetta út af fyrir sig allt saman gengið nokkuð vel, en ef yrði hrun, segjum í loðnustofninum eða einhverju slíku, þá er bersýnilegt að allir þeir sem eiga afkomu sína undir velferðarkerfinu eru á vonarvöl, af því að það er búið að sneiða í burtu alla almenna velferðarlöggjöf og vísa öllu á almenn framlög úr ríkissjóði. Og það er Framsfl. sem tekur þátt í því að eyðileggja þennan þátt í velferðarkerfinu og það er harmsefni að svo skuli vera. Herra forseti. Ég ætla því næst að víkja að nokkrum efnisatriðum í þessu máli og í fyrsta lagi að því að ég sé ekki betur en hér sé verið að gera afar vel við sveitarfélögin. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. sem er þriðja spurning mín til hans: Hvað græða sveitarfélögin á þessum breytingum? Vegna þess að hér er um það að ræða að kaupskyldan fellur niður, 3,5% falla niður og þátttaka sveitarfélaganna í vaxtaniðurgreiðslum fellur niður. Hér er um að ræða gríðarlegan ávinning fyrir sveitarfélögin, ef ég les þetta rétt --- og nú áskil ég mér út af fyrir sig rétt til að komast að þeirri niðurstöðu að það sé ekki eins glöggt lesið af minni hálfu og það ætti að vera, en þá spyr ég: Hver eru rökin fyrir því að sveitarfélögin fá þessa meðferð? Er ekki allt í lagi að þau séu höfð með í þessum málum með skipulegum hætti? Mér sýnist að þarna sé verið að láta þau sleppa allt of vel. Í annan stað, varðandi almennar athugasemdir mínar ætla ég að endurtaka spurningu mína um það hvað er eftir af félagslega kerfinu. Hvað er eftir? Og þegar ég spyr þessarar spurningar læt ég fylgja með fullyrðingu sem er þessi: Það er ekkert eftir af félagslega kerfinu. Og hvað hef ég fyrir mér í því? Ég hef fyrir mér tvo þingmenn. Í fyrsta lagi hef ég fyrir mér í því ummæli hv. 5. þm. Austurl., Arnbjargar Sveinsdóttur, sem sagði hér um daginn, með leyfi forseta: Í raun verður ekki um félagslega aðstoð að ræða eftir þessar breytingar, nema auðvitað í vaxtabótakerfinu en ekki í húsnæðiskerfinu. Og hinn þingmaðurinn sem ég ber fyrir mig í þessu efni er hæstv. fjmrh. en hann segir hér í þessu skjali á bls. 101: ,,Frumvarp til laga um húsnæðismál gerir ráð fyrir að horfið verði frá félagslegri fjárhagsaðstoð vegna íbúðarhúsnæðis í formi lána með niðurgreiddum vöxtum.`` Það er algjörlega klárt að þessir þingmenn eru báðir þeirrar skoðunar að það sé verið að hverfa frá þessu kerfi. Þá sést náttúrlega það vel af hverju Sjálfstfl. samþykkti þetta frv. á augnabliki. Það er af því hann er að fá allt. Hin gegndarlausu fagnaðarlæti hv. þm. Péturs Blöndals sönnuðu auðvitað það sem sanna þarf. En að öðru leyti er náttúrlega alveg greinilegt að Sjálfstfl. er að fá allt í þessu efni. Hann er að fá öll ákvæði sinnar kosningastefnuskrár eins og lesið var upp úr henni hér af hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Í þriðja lagi í almennum athugasemdum mínum um þetta frv. spyr ég hæstv. félmrh.: Er það ekki augljóst mál að kostnaður fólks við að fara inn í íbúðir og út úr íbúðum er að hækka samkvæmt frv.? Mín rök eru þessi: Ég tek dæmi af lítilli íbúð sem kostar t.d. 5,5 millj. kr. eða svo. Mér sýnist að kostnaðurinn við að flytja í slíka íbúð í dag sé 57 þús. kr. en verði 135 þús. kr. og að kostnaðurinn við að flytja úr þeirri íbúð sé í dag 27.500 kr. en verði 110.000 kr. Hæstv. félmrh. rakti nokkur dæmi um allt annað hér áðan þegar hann dró inn alls konar aðrar þætti sem ég sá ekki að kæmu málinu við. Og hæstv. félmrh. gekk svo ótrúlega langt að hann sagði: ,,Það þarf að borga 0,5% þegar flutt er í búðina og 0,5% þegar flutt er úr henni, og gaf í skyn að það væri í raun og veru samtals 1% sem menn væru þá að borga fyrir það að flytja í íbúðina og úr henni. Veruleikinn er þó annar og ég skora á hæstv. félmrh. að sanna það eða afsanna að það sé rétt sem ég fer hér með vegna þess að það verður að vera alveg skýrt. Ég sé ekki betur en að verið sé að stórhækka kostnað fólks sem fer inn í kerfið og líka þess fólks sem er að fara út úr kerfinu eins og reyndar hv. 13. þm. Reykv. hefur margsýnt fram á. Í fjórða lagi ætlaði ég að nefna frelsið. Ég ætla að víkja fyrst að 31. gr. frv. sem takmarkar frelsið. Þar er farið yfir viðbótarlánin. Ég ætla að lesa upp úr greinargerðinni því að það er enn þá skýrara, með leyfi forseta: ,,Greiðsla viðbótarláns er síðan skilyrt því að húsnæðisnefnd greiði framlag sitt í varasjóð.`` Þegar um það er að ræða að sveitarstjórn greiðir ekki framlag sitt í varasjóð þá er það í raun svo að fólk á ekki rétt á þessum viðbótarlánum. Þau eru skilyrt. Þetta er frelsið. Það er því rangt sem hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson segir og það er rangt sem hv. þm. Pétur Blöndal segir, að um það sé að ræða að menn geti valið sér íbúð hvar sem er og notað til þess þetta viðbótarlán. Það er rangt. Það er blekking og ég skora á hæstv. félmrh. að svara því hvort þetta er ekki nákvæmlega rétt skilið hjá mér eins og ég hef hér rakið það. Hitt sem mér sýnist að takmarki frelsið líka eru ákvæði frv. um að ef mjög margar íbúðir koma til innlausnar og fleiri en sveitarfélagið með góðu móti ræður við þá geti það vísað þeim sem sækir um viðbótarlán á íbúð sem sveitarfélagið svo að segja situr uppi með vegna þess að það er verið að innleysa svo margar íbúðir. Reykvíkingarnir sem hafa hlustað á ræður hæstv. félmrh. að undanförnu hafa margir upplifað þetta þannig, m.a. einn sem hafði samband við mig og sagði: ,,Já, nú er það þannig að nú get ég flutt úr íbúðinni í Bláhömrunum og farið í íbúð í Stórholtinu. Nú get ég valið um.`` Veruleikinn er ekki svona. Veruleikinn er sá að vegna þess að verulegt flóð verður af innlausnarbeiðnum til að byrja með þá verður fólki áfram auðvitað vísað á verkamannabústaðakerfið eins og það hefur verið. Þarna er heldur ekki frelsi.  Í fimmta lagi varðandi almennar athugasemdir mínar, herra forseti, ætla ég aðeins að víkja að varasjóðnum. Í 45. gr. er gert ráð fyrir að myndaður verði varasjóður sem hafi það hlutverk að bæta tjón sem Íbúðalánasjóður verður fyrir vegna útlánatapa á viðbótarlánum og vegna kostnaðar við uppboðsmeðferð eigna sem á hvíla viðbótarlán. Ég spyr hæstv. félmrh.: Hver á varasjóðinn? Af hverju spyr ég að því? Ég spyr að því vegna þess að gert er ráð fyrir að þessi varasjóður eignist tryggingarsjóð sem hefur starfað til þess að svara ákveðnum vanda sem húsnæðiskerfið gæti lent í. Af hverju er ég að nefna þetta? Er þetta stórmál? Menn geta sagt sem svo að þetta sé ekki stórmál en ég segi: Þetta er dæmi um fljótfærnislegan frágang á frv. vegna þess að ekki eru tekin af öll tvímæli um hvernig með þetta mál skuli farið. Með tilliti til þess að tíminn er því miður stuttur þá ætla ég ekki að fara fleiri orðum um þetta en víkja í sjötta lagi að hinu mikla valdi ráðherrans. Það er alveg ótrúlegt. Hafa hv. þm. gert sér grein fyrir því hvílíkt vald er sett í hendur ráðherrans? Gert er ráð fyrir því að hann geti skipað stjórn Íbúðalánasjóðsins, fimm aðalmenn og fimm varamenn. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að hann skipi einn og eigin hendi líka undirbúningsnefndina, þrjá menn. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að hann skipi einn og eigin hendi matsnefndina, þriggja manna. Og í fjórða og síðasta lagi er gert ráð fyrir því að hann skipi líka eigin hendi og án tilnefninga stjórn varasjóðsins. Hann er því þarna allt í kringum borðið. Ég geri ráð fyrir því að hann muni reyna að svara þessu þannig að þetta sé sniðið eftir bankafrv., ég ímynda mér það. Og þá verð ég að segja alveg eins og er að það er enn ein staðfestingin á því að allt félagslegt er rifið út úr þessu kerfi vegna þess að ef þetta er sniðið eftir einkabankafrumvörpunum þá eru menn hér með tillögu um að stofna einkabanka. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hann gengur svona langt í því að þjappa valdi saman á eigin hendi? Ég gæti reyndar nefnt fleiri dæmi um þetta í frv., þar sem reglugerðarvaldið er ótrúlega víðtækt. Það gæti ég sýnt fram á ef ég hefði til þess almennilegan tíma. Ég vil í sjöunda lagi varðandi almenn atriði víkja að því sem lýtur að verkalýðshreyfingunni á nýjan leik. Sérstaklega að því að hún er tekin út úr húsnæðisnefndunum. Sveitarstjórn skipar húsnæðisnefnd að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum. Nefndina skipa þrír til fimm menn og jafnmargir til vara. Formaður skal kjörinn af sveitarstjórn en að öðru leyti skiptir nefndin með sér verkum. Hér er um ákaflega merkilegt atriði að ræða. Kannski er það ekkert nýtt að Framsfl. hefur aldrei sýnt verkalýðshreyfingunni neina sérstaka tillitssemi. Það hefur auðvitað oft komið honum í koll eins og t.d. vorið 1978. Það þurfa því engir að vera hissa á því að verið er að henda verkalýðshreyfingunni út eins og hér er gert ráð fyrir. En uppsetningin á málinu er auk þess ákaflega sérkennileg. Hér er gert ráð fyrir því að nefndina skipi þrír til fimm menn. Ef um er að ræða þrjá menn þá er líka gert ráð fyrir því að formaðurinn verði kjörinn af sveitarstjórn en að öðru leyti skiptir nefndin með sér verkum. Ég vil því gjarnan bera fram þessa spurningu til hæstv. ráðherra: Sér hann það þannig fyrir sér að sveitarstjórnin kjósi í fyrsta lagi einn mann formann en í öðru lagi tvo menn í viðkomandi nefnd? Vald meiri hluta er því alveg óvenjulega mikið eins og það er sett fram hér í 13. gr. Ég ætla að fjalla næst um 19. gr. og 30. gr., til að flýta fyrir. Í 19. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Skipta má fasteignaveðbréfi og húsbréfum fyrir fjárhæð sem nemur allt að 70% af matsverði íbúðar, ef umsækjandi er að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð, en annars allt að 65% af matsverði íbúðar. Taka ber tillit til áhvílandi veðskulda þannig að fasteignaveðbréfið sé innan þessara marka. Ráðherra getur með reglugerð ákveðið hámarksfjárhæð fasteignaveðbréfa sem húsbréfadeild kaupir vegna hverrar fasteignar.`` Hvað þýðir ,,vegna hverrar fasteignar``? Hvað þýðir það, herra forseti og hæstv. ráðherra? Hvernig er þessi takmörkun sem þarna er gert ráð fyrir? Ég spyr líka um 30. gr. frv. þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra getur sett frekari fyrirmæli í reglugerð um fyrirkomulag og tilhögun húsbréfaviðskipta, þar á meðal um skyldur fasteignasala til þess að veita upplýsingar um gengi húsbréfa.`` Ég spyr: Hversu langt getur hæstv. ráðherra gengið í setningu þessarar reglugerðar um tiltölulega viðkvæma pappíra sem eru á markaði á hverjum tíma? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fá upplýsingar um það vegna þess að reglugerðarvald sem hæstv. ráðherra fær samkvæmt frv. er óvenjulega víðtækt. Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þingmenn hafi lesið fskj. II á bls. 92 í frv., en þar er yfirlit yfir þau lög sem munu halda gildi sínu áfram þrátt fyrir ákvæði þessa frv. Ég spyr hæstv. ráðherra: Af hverju er þetta ekki sýnt hér í einni samfellu? Það er mjög óvenjulegt fúsk í uppsetningu mála sem fram kemur á bls. 92 og áfram í þessu frv. Ég vil að síðustu að því er varðar almennar athugasemdir mínar, herra forseti, spyrja: Hvað þýðir yfirlýsing hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, í frv. á bls 101? Hvað þýðir hún? Hvað þýðir þessi yfirlýsing, herra forseti og hæstv. ráðherra, sem þar er á ferðinni? Ég spyr af því að ég þykist muna það sæmilega vel að þessi yfirlýsing er algjörlega einstök. Í öllum frv. eru kostnaðaráætlanir fjmrn. hafðar með. Þetta er ekki þannig. Þessi yfirlýsing er svo ótrúlega að hún á skilið að verða lesin. Hún er ekki löng. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Yfirlýsing fjármálaráðherra um samráð við félagsmálaráðherra um ákvarðanir er snerta vaxtabætur og fjárhæð þeirra. Frumvarp til laga um húsnæðismál gerir ráð fyrir að horfið verði frá félagslegri fjárhagsaðstoð vegna íbúðarhúsnæðis í formi lána með niðurgreiddum vöxtum. Þess í stað verði farvegur fjárhagsaðstoðarinnar húsaleigubætur, sbr. ný lög frá því í desember sl., og vaxtabætur skattkerfisins, sbr. fyrirhugaðar breytingar á ákvæðum tekjuskattslaga. Um leið og félagsleg fjárhagsaðstoð hins opinbera verður markvissari en áður er mikilvægt að tryggja að fyllsta samræmis verði gætt við allar ákvarðanir sem lúta að vaxtabótum og annarri húsnæðisaðstoð. Hlutaðeigandi ráðuneyti munu því verða að hafa náið samstarf`` --- sín á milli --- ,,um mögulegar breytingar á aðstoðinni í framtíðinni og fjármálaráðherra fullt samráð við félagsmálaráðherra um meðferð og ákvörðun vaxtabóta.`` Undir þetta skrifa Friðrik Sophusson og ráðuneytisstjórinn í fjmrn., Magnús Pétursson. Ég vil inna hæstv. félmrh. eftir því hvað þessi yfirlýsing þýði. Er þetta ekki beint vantraust á félmrh. af hendi fjmrn.? Væri ekki eðlilegt að draga þá ályktun af þessu skjali að fjmrn. treysti ekki félmrn. til að fara með þessi mál og þurfi að lýsa því yfir í frv. sem hæstv. félmrh. flytur að honum sé ekki treystandi. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að skýra þetta og reyndar einnig að þessi umræða haldi ekki áfram án þess að fjmrh. leggi sitt til hennar. Hér er auðvitað um býsna mikil tíðindi að ræða þegar félmrh. telur sig nauðbeygðan til að taka inn sérstakan stimpil frá fjmrn. eins og ráð er fyrir gert í frv. Ég held því að óhjákvæmilegt sé, herra forseti, áður en lengra er haldið, að hæstv. félmrh. svari skýrt spurningunni: Hvað á þetta að þýða? Af hverju er fjmrh. að lítillækka félmrh. með því að heimta að setja inn ákvæði af þessu tagi? Það er alveg óhjákvæmilegt að fá svör við því. Síðan vildi ég, herra forseti, víkja aftur að 31. gr. frv. og benda á að tekjuviðmiðanir, eins og t.d. hafa verið í verkamannabústaðalögunum, hafa verið tiltölulega skýrar í lögunum. Menn geta sagt sem svo að það hafi verið vitlaust, flókið og erfitt. Það fyrirkomulag var auðvitað barn síns tíma og óhjákvæmilegt að hafa það eins og það var. Hér er gert ráð fyrir því að félmrh. setji reglugerð um öll skilyrðin. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig verður reglugerðin? Er hann tilbúinn til að sýna reglugerðardrög um 31. gr., en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Að fengnum tillögum Sambands íslenskra sveitarfélaga setur ráðherra nánari fyrirmæli í reglugerð um skilyrði lánveitinga skv. 1. mgr. Við veitingu viðbótarlána skal höfð hliðsjón af fjölskyldustærð, eignum, tekjum, íbúðarstærð og gerð húsnæðis.`` Ráðherrann getur sem sagt einn ákveðið þessar viðmiðanir, þ.e. eignir, tekjur, fjölskyldustærð, íbúðastærð og gerð húsnæðis. Er þetta ekki óvenjulegt, herra forseti? Hefur það ekki verið þannig að um þetta hafi verið einhver lagafyrirmæli? Þannig var það a.m.k. þann tíma sem ég kunni þessi húsnæðislög nokkuð vel. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra: Mun hann sýna félmn. drög að reglugerðum um þetta frumvarp? Hér er auðvitað gert ráð fyrir þvílíku reglugerðarvaldi að það er engu lagi líkt. Það er skýrt aðeins nánar í greinargerð með 31. gr. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tekið er fram að við setningu slíkrar reglugerðar skuli höfð hliðsjón af fjölskyldustærð, eignum, tekjum og íbúðarstærð.`` Í raun og veru er þetta algerlega opið fyrir ráðherrann. Hann getur sett reglugerð og haft í henni hvaða viðmiðanir sem er, varðandi tekjur og eignastöðu þeirra heimila sem hér væri um að ræða og óskuðu eftir þessum svokölluðum viðbótarlánum. Það eru svo sem ekki mikil tíðindi vegna þess að þau eru þrengd svo mikið og lækkuð frá því sem menn hafa þó getað fengið í hinu félagslega íbúðakerfi. Ég vil, herra forseti, nota þetta tækifæri til að mótmæla róginum um félagslega íbúðakerfið sem hér hefur verið í gangi. Það er óþolandi rógur. Menn hafa verið að halda hér endalausar ræður um að þetta sé flottræfilsháttur, dýrar íbúðir og svo flókið og mikið vesen að komast út úr þessu, allt sé niðurreiknað með frádráttum og fyrningarprósentum og guð veit hvað. Ráðherrann sjálfur segir helst aldrei annað en einmitt þetta um kerfið. Ég get alveg sagt það hér úr þessum ræðustól, herra forseti, þó að mér sé málið pínulítið skylt. Ég veit um fjölda fólks á Íslandi sem hefur átt ágætt líf í félagslegum íbúðum. Fjölmargir hafa átt betra líf í félagslegum íbúðum um áratuga skeið en þeir hefðu annars átt kost á. Ég veit að margir verða sviptir þeim möguleika, þeirri vonarglætu sem þrátt fyrir allt hefur verið til í hinu félagslega íbúðakerfi miðað við þær breytingar sem hér eru gerðar tillögur um. Að lokum, herra forseti, skora ég á forsætisnefnd Alþingis að hafa samlestur á 51. gr. frv. og einkum greinargerðinni með því, bls. 70. Hæstv. forseti Alþingis gæti lesið greinina fyrir og hinir hlýtt á því að þar eru rakin ein 20--30 atriði sem á að setja reglugerðir um og hæstv. ráðherra getur haft eins og honum sýnist samkvæmt þeim texta sem þar liggur fyrir. Ég spyr löggjafarvaldið, forsetann og forsætisnefndina: Finnst mönnum svona vinnubrögð til fyrirmyndar? Hv. þm. Páli Péturssyni hefði ekki þótt það til fyrirmyndar áður en hann spilltist þarna uppi í Stjórnarráði.

Herra forseti. Ég hef ekki tíma til að svara nema fáu af þeim mörgu spurningum sem hv. þm. beindi til mín. Varðandi yfirlýsingu fjmrh. sem hann vitnaði til, þá er hún trygging fyrir mig sem félmrh. og félmrh. framtíðarinnar um að fjmrh. hafi við þá samráð um breytingu vaxtabóta. Tekjuskattslögin heyra undir fjmrh. eins og hv. þingmönnum er náttúrlega kunnugt. Þetta er trygging fyrir því að fjármálaráðherrar fari ekki í framtíðinni að krukka í vaxtabæturnar nema í fullu samráði við félmrh. Þessi yfirlýsing er sett þarna að beiðni minni vegna þess að vaxtabæturnar eru ákvarðaðar í öðrum lögum sem ekki heyra undir félmrh. Sveitarfélögin eiga varasjóðinn. Þau hafa lagt stofnfé til Tryggingarsjóðs vegna byggingargalla sem rennur í varasjóðinn. Félagsaðstoðin er færð í vaxtabætur í hinu nýja kerfi. Sveitarfélögin er aldeilis ekki laus við skyldur í því kerfi. Þau eru ekki fríuð með þessari lagabreytingu. Þau eiga að leggja 5% af verði hverrar íbúðar í varasjóð og fá aukna skyldu til að uppfylla leiguíbúðaþörfina. Varðandi stöðu félagslega eignaríbúðakerfisins, samkvæmt upplýsingum frá Húsnæðisstofnum á minnisblaði, dagsettu í desember 1997, hafði ekki tekist að selja 450 félagslegar eignar\-íbúðir. Alls voru 333 félagslegar eignaríbúðir í leigu í desember sl. en 117 stóðu auðar. Þar af hefur 51 verið auð í 2--6 mánuði, 36 íbúðir í 6--12 mánuði og 30 íbúðir höfðu staðið auðar lengur en eitt ár.

Herra forseti. Þetta eru alveg ótrúleg tíðindi sem ráðherrann flytur um að 51 íbúð hafi staðið auð. Það er ekkert annað. Af hve mörgum? Vill ráðherrann upplýsa það? Hve mörg prósent? Hve mörg prómill?  Síðan bítur hann auðvitað höfuðið af skömminni með því að halda því fram að þessi gæðastimpill fjmrn. sé settur að hans beiðni. Það er nýtt ef menn eru þannig á sig komnir í félmrn. að þeir biðji um vöndinn úr fjmrn. Auðvitað er bersýnilegt að fjmrn. stendur á bak við þetta. En að menn biðji um að verða rassskelltir af fjmrn. er alger nýjung í sögu félmrn., það fullyrði ég.

Herra forseti. Þetta er nú aldeilis ekki vöndur fyrir fjmrh. að brúka á félmrh. Það væri þá frekar öfugt. Þetta er trygging félmrh. á því að ekki verði hróflað við vaxtabótakerfinu nema að hans undirlagi og hann sé ábyrgur fyrir því. Hv. þm. spurði hvað væri félagslegt eftir í frv. Hið félagslega í þessu frv. eða í þessari lagasetningu eru samtímagreiddar vaxtabætur, réttur til viðbótarlána til 40 ára, 40 ára húsbréf og greiðslumat miðað við það. Félagslega kerfið hefur hjálpað ýmsum. Samt er óánægja fyrir hendi og ég vitna bara til samþykktar sambandsstjórnar ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið sem ég hef ekki tíma til að lesa hér. Hv. þm. spurði hvar rökin væru fyrir því að hraða afgreiðslu þessa máls. Rökin fyrir því eru þau að ef gildistaka á að vera um næstu áramót, þá þarf undirbúning að henni. Fyrir verður að liggja lagarammi áður en breytingin á sér stað og okkur veitir ekkert af þeim tíma. Það eru hagsmunir fólksins í landinu og sveitarfélaganna að draga þetta ekki í eitt ár til viðbótar. Hv. þm. játaði það að hann þekkti ekki málið nógu vel. Ég vil því bjóða honum og þingflokki hans, ef þeir vilja, t.d. að fá til fundar ágæta sérfræðinga mína í þessum málum til þess að fara yfir frv. með þeim í góðu. Það stendur alveg hreint til boða.

Herra forseti. Mér finnst í kannski aðalatriðið við yfirlýsingu fjmrh. á bls. 101 vera að með því er hæstv. félmrh. að viðurkenna hve berskjaldað kerfið er. Allt sem heitir félagsleg viðspyrna hefur verið tekið út úr húsnæðiskerfinu eins og þetta frv. liggur fyrir. Viðbótarlánaákvæðin eru skilyrt í bak og fyrir þannig að það þýðir ekkert að bera þau fram sem rök fyrir því að eitthvað hangi inni af félagslegum sjónarmiðum. Veruleikinn er sá að vaxtabótakerfið er hið eina sem hægt er að vísa á í þessu samhengi. Þar með er búið að gerbreyta kerfinu. Þar með er jafnframt rétt sem hér hefur verið sagt að í þessu frv. felst, ef það verður að lögum, hægri bylting í húsnæðismálum. Þarna á að innleiða samfellt einkavætt kerfi að öðru leyti en því að vísað er á vissa jöfnun í vaxtabótakerfinu. Það er aðalatriðið og varðandi það að hraða þurfi afgreiðslu málsins til þess að það taki gildi og verði að lögum um næstu áramót, þá er það misskilningur. Það væri mun betra að það tæki ekki gildi.

Virðulegi forseti. Af því að klukkan er nú að halla í sjö þá óska ég eftir að fá að vita hver áform forseta eru með fundarhald hér í dag.

Forseti getur svarað því hér vegna fyrirspurnar hv. þm. að gert hefur verið ráð fyrir því að gera fundarhlé kl. 19.30 og hefja fund að nýju kl. 20.30.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram að ekki hefur verið gert samkomulag um kvöldfund í kvöld. Við höfum vitað um vilja stjórnarliða til þess. Það er mjög óvanalegt að halda áfram fram á kvöld í trássi við stjórnarandstöðuna. Dæmi um slíkt þekkjast frá lokarispum fyrir jól eða að vori en ekki á þessum tíma. Ég vil að það komi fram, virðulegi forseti, af því að mikið hefur verið talað um að ljúka þurfi þessu máli vegna félagsmálanefndarfundar sem á hefjast í fyrramálið, að ljóst er að atkvæðagreiðsla verður ekki um þetta mál í dag. Fyrirhugað er að félmn. hafi fund í hádeginu á miðvikudag vegna þess að hún er í önnum. Þar eru önnur stór álitamál frá félmrh. til athugunar. Ég hlýt að spyrja forseta hvernig standi á því að grípa á til þeirra óvanalegu vinnubragða að hafa kvöldfund á mánudagskvöldi í stað þess að sjá til hvernig mál ganga á morgun og eiga þá til góða að hafa kvöldfund annað kvöld, ef á þarf að halda. Það er viðurkennt vinnulag í þinginu að langir dagar og kvöldfundir eru hafðir á þriðjudögum og fimmtudögum. Ég geri ákveðna athugasemd við að hér eigi að tala fram til 19.30 og halda síðan áfram kl. 20.30.

Forseti telur að það eigi ekki að koma hv. þm. á óvart að leitast sé við að ljúka þessari umræðu, svo margir hv. þm. sem eru nú á mælendaskrá. Og það er ekkert óvenjulegt að til þess séu notaðir kvöldfundir, ekki síst þegar um eins langa mælendaskrá er að ræða og raun ber vitni núna. Gert hafði verið ráð fyrir því að forseti þingsins næði að koma á fundi fyrir kvöldmat með formönnum þingflokka en vegna sérstakra aðstæðna hefur forseti verið upptekinn við annað en ég vona að af því geti orðið sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég vísa til þeirra umræðna sem urðu hér fyrr í dag um fundarhaldið og óska okkar í stjórnarandstöðunni um að sem allra fyrst yrði skotið á fundi forustumanna þingflokka og forseta til að reyna að ná einhverju samkomulagi um tilhögun fundarhaldsins og málsmeðferðina hér. Þá er ég að sjálfsögðu að vísa til bæði þess frv. sem er á dagskrá og eins frv. hæstv. fjmrh. og fjarveru hæstv. fjmrh. Því að vísu sást hæstv. forsrh. hér í mýflugumynd og tilkynnti að hann væri starfandi sem fjmrh. en það var greinilegt að hann þurfti að bera sig saman við félmrh. um hlutina áður en hann gat svarað hér að svo miklu leyti sem það voru svör. Allar aðstæður í þessu máli eru þannig, herra forseti, að það eru fullkomin rök fyrir því að knýja ekki áfram þessa umræðu af mikilli hörku. Ég tel reyndar að við höfum sýnt því umburðarlyndi að þessi umræða héldi áfram þrátt fyrir óskir okkar í dag um að þá yrði gert hlé á fundi, hafandi heyrt rök forseta sem þá sat á forsetastóli og óskir hans um að menn létu gott heita að umræðan héldi áfram enn um sinn, eins og það var þá orðað. Það ,,enn um sinn`` er orðið býsna langt, nú er klukkan að verða sjö. Ég held að það væri mjög hæfilegt í ljósi allra þessara kringumstæðna að gera nú hlé og hafa kvöldmatarhlé af venjulegri lengd, í eina og hálfa klukkustund, þannig að fundinum yrði í öllu falli ekki haldið áfram fyrr en kl. hálfníu, án þess að ég sé þó þar með að skrifa upp á það að hér verði kvöldfundur með óreglulegum hætti eða umfram það sem venja er, því um slíkt hefur ekki verið gert neitt samkomulag. Mér fyndist því hyggilegt af hæstv. forseta að halda a.m.k. ekki lengur áfram hér í ágreiningi með fundarhaldið og verða við sanngjörnum tilmælum okkar um að gera nú hlé á þessari umræðu.

Herra forseti. Mér kemur verulega á óvart yfirlýsing forseta úr ræðustól þar sem forseti segir að halda skuli áfram fundi til klukkan hálfátta og síðan að hefja fund að nýju klukkan hálfníu. Ég vil minna á að það komu fram óskir fyrir þremur klst. síðan um að fjmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu og óskað var eftir því að fundi yrði frestað. Forseti sem þá var í forsetastóli sagði að hann mundi beita sér fyrir því að haldinn yrði fundur fyrir kvöldmatarhlé til þess að ræða óskir stjórnarandstöðunnar. Ég minni á að það liggja bæði fyrir óskir um að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur umræðuna og óskir stjórnarandstöðunnar um að fundinum verði ekki haldið áfram í kvöld. Engu að síður lýsir hæstv. forseti því yfir úr ræðustól, án þess að fundur hafi verið haldinn með forsetum til þess að fjalla um óskir stjórnarandstöðunnar, m.a. um að hafa ekki fund í kvöld og að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur, að það verði haldinn fundur klukkan hálfníu og það án þess að fundur með forsetunum hafi verið haldinn. Ég vil líka minna á að ef það er meiningin og það verður niðurstaðan að halda okkur hér á fundi langt inn í nóttina, þá er það sanngjörn krafa af okkar hálfu, sem sitjum alla þessa umræðu og höfum verið að síðan snemma í morgun, að forseti fresti nú fundi þar til fundur forseta hefur verið haldinn, þannig að við fáum a.m.k. eins og hálfs tíma matarhlé til að búa okkur undir langar umræður sem standa inn í nóttina, ef það verður ekki orðið við óskum stjórnarandstöðunnar um að það verði ekki kvöldfundur og ég tala nú ekki um óskir stjórnarandstöðunnar um að umræðunum verði ekki haldið áfram nema hæstv. fjmrh. sé viðstaddur.

Forseti vill upplýsa það að hv. 1. þm. Reykn. er nú í sínu kjördæmi eins og forseti nefndi, af sérstökum ástæðum, ekki sem þingmaður heldur sem forseti Alþingis. Hann er væntanlegur í þinghúsið á ný um klukkan hálfátta, þannig að ekki verður hægt að koma á fundi með forseta þingsins fyrr en á þeim tíma. Forseti vill því biðja hv. þingmenn að taka tillit til þessara aðstæðna sem uppi eru og að nýttur verði sá tími sem gert var ráð fyrir að yrði fyrir hlé.

Herra forseti. Ég vil eindregið fara þess á leit við hæstv. forseta að hann kanni það hvort ekki sé skynsamlegt í nafni góðrar samvinnu að fresta þessum fundi núna til klukkan hálfníu. Ég held að það væri skynsamlegast að gera það. Ég held að það detti ekki gullhringirnir af ríkisstjórninni þó að það gerist að við hinkrum fram yfir kvöldmatinn og tökum okkur tíma til að ræða saman því að ég vek athygli á því að þetta er fyrsti þingdagurinn í vetur þar sem ekkert samkomulag er um þinghaldið. Það hefur verið samkomulag um þinghaldið í allan vetur. Þetta er í fyrsta sinn sem það gerist að ekkert samkomulag sé um þinghaldið. Það er ekkert skynsamlegt að hafa það þannig og ég segi það vegna þess að ég veit að það er hægt að ná samkomulagi um hlutina ef lögð er vinna í það. En hæstv. forseti Alþingis hefur kannað það og það hefur reynst erfitt, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin vill knýja fram sín mál en ég held að það væri skynsamlegt að menn reyndu að þróa samkomulagsniðurstöðu í þessum málum frekar en að vera að nudda þessu áfram með þurrafrekju fram eftir kvöldi algjörlega að óþörfu.

Virðulegi forseti. Já, það hefur þróast mjög gott samkomulag á milli þingflokksformanna og forseta og það hefur verið vilji þessara aðila að fá nýja og breytta ásýnd á þingið og þinghaldið. Það hefur tekist mjög gott samstarf og það hefur breytt mjög miklu. Þess vegna er það svo að þegar svona dagur kemur og við heyrum stjórnarliðana segja að það sé nú allt í lagi að hafa eins og einn kvöldfund, það sé nú ekki orðið mikið um þá, þá er það engin tilviljun. Það er vegna þess að það hefur tekist gott samstarf um þingið, vinnubrögð í þinginu, ræðutíma í þinginu og afgreiðslu þingmála. Og það er þess vegna sem kvöldfundir eru færri og öðruvísi bragur yfir þinginu en oft áður. Því miður er það að gerast núna að þetta samkomulag er í uppnámi, m.a. vegna þess að það er greinilegt að forseti er undir þrýstingi af hálfu ríkisstjórnar að keyra áfram mál sem ráðherrarnir vilja endilega fá til nefndar og með von um að þau mál verði að lögum á þessu vori, þó að á sama tíma óski hinir sömu ráðherrar þess að þinginu ljúki eftir fimm, sex vikur eða 22. apríl. Þetta er það sem blasir við og fullt af stórum verkefnum í nefndunum. Þess vegna harma ég það, virðulegi forseti, að það skuli hafa gerst að forseti vor hafi þurft að fara sinna erinda í kjördæmið, og við vitum hvaða verkefni það er, án þess að ganga frá því hvernig haldið verður áfram hér í dag og kvöld. Honum er fullkunnugt um það að áform um að vera með kvöldfund eru í ósætti við þingflokksformenn og það er engan veginn í lagi að halda áfram hér eins og ekkert hafi í skorist til hálfátta, vegna þess að það er líka eiginlega brot á þeim hefðum þegar eru kvöldfundir, sem oftast nær eru þá þannig að það er gert hlé frá sjö til hálfníu. Ég er mjög ósátt að heyra að hér eigi bara að láta eins og ekkert hafi í skorist og eins og hér sé bara óþægileg stjórnarandstaða með múður. Það er ekki þannig. Við höfum lagt mikla áherslu á fagleg vinnubrögð, góða ásýnd, gott samkomulag og sérstaklega gott samstarf við forseta.

Vegna orða hv. 5. þm. Reykn. vill forseti ítreka það sem hann sagði fyrr að öllum formönnum þingflokka átti að vera ljóst að gert væri ráð fyrir því að hér yrði fundur í kvöld þannig að það á ekki að koma nokkrum hv. þm. á óvart. En í ljósi þeirra óska sem hafa komið fram og í trausti þess að gott samkomulag geti orðið um framhaldið hefur forseti hugsað sér að gera hlé fyrr en ákveðið hafði verið og fresta þessum fundi til klukkan hálfníu.

Virðulegi forseti. Við höfum í tvo heila og langa daga fjallað um frv. til laga um húsnæðismál sem hæstv. félmrh. mælti fyrir í síðustu viku. Það er ekki hægt að segja annað en að hér hafi verið deilt og mörg þung orð hafi fallið um þetta mál. Það þarf kannski ekki að koma mönnum svo á óvart því hæstv. félmrh. leggur fram á Alþingi frv. til laga um húsnæðismál þar sem húsnæðiskerfinu er gjörbylt án þess að eðlilegt samráð hafi verið haft við samtök launþega í landinu. Við höfum vanist þeim vinnubrögðum hæstv. ríkisstjórnar og þannig hafa þau verið allt frá fyrstu dögum hennar. Vegna orða sem hér hafa fallið í dag um samráð við launþegasamtökin, þá kemur það fram í fundargerðum ASÍ, sem eru opinberar, að ASÍ hafi komið mjög seint að vinnslu frv. þannig að það er ekki alls kostar rétt sem kom fram í máli hæstv. félmrh. að eðlilegt samráð hafi verið haft við þessi stærstu launþegasamtök í landinu. Virðulegi forseti. Öryggi í húsnæðismálum og lágur húsnæðiskostnaður er grundvöllurinn að velferð launafólks. Allt frá því fyrstu verkamannabústaðirnir risu og fram á þennan dag hefur húsnæðislánakerfið verið að þróast og breytast í takt við breyttar forsendur í þjóðfélaginu. Það er ekki óeðlilegt að breyta því sem færa má til betri vegar og vissulega hafa verið nokkrir hnökrar á núverandi fyrirkomulagi og hafa t.d. samtök launþega bent á ákveðnar leiðir til endurbóta á kerfinu. En ég held að það sé einsdæmi að á málum sé haldið með þeim hætti sem hér hefur verið gert, að hunsa svo gjörsamlega þá sem málið varðar hvað mest, og á ég þá við eins og ég hef sagt áður, herra forseti, launþegasamtökin í landinu, samtök aldraðra, samtök fatlaðra, samtök námsmanna og leigjenda, svo þau helstu sem mestra hagsmuna hafa að gæta fyrir sína umbjóðendur séu upp talin og sem hafa átt þess kost fram að þessu að byggja húsnæði fyrir félagsmenn sína í gegnum félagslega húsnæðislánakerfið. Herra forseti, ég treysti því að hæstv. félmrh. sé ekki langt undan.

Forseti gerir það líka.


             Vegna þeirrar neikvæðu umræðu og umfjöllunar og neikvæðu ummæla sem hafa fallið hér í dag um félagslega húsnæðislánakerfið, m.a. af hv. þm. Pétri H. Blöndal, fæ ég ekki orða bundist og vil endilega koma þeim skilaboðum til hv. þm. að fyrir fólk sem hefur búið í íbúðum sem það hefur eignast í gegnum félagslega íbúðalánakerfið, verkamannabústaðakerfið, hefur það ekki verið nein skömm. Þvert á móti vil ég taka undir orð hæstv. félmrh. þar sem hann segir að þetta hafi verið eins og happdrættisvinningur fyrir láglaunafólk í landinu. Ég er honum hjartanlega sammála. Ég tek undir þau orð heils hugar og vildi óska að þessu happdrætti yrði haldið eitthvað áfram, en nú virðist verða breyting þar á. Hverjar eru svo meginlínurnar í frv. hæstv. félmrh.? Við getum byrjað á að staldra við þá staðreynd að Húsnæðisstofnun ríkisins verður lögð niður og við tekur Íbúðalánasjóður með sameiningu á Byggingarsjóði verkamanna og Byggingarsjóði ríkisins. Íbúðalánasjóðurinn er sennilega hugsaður sem ný bankastofnun, e.t.v. eitthvað í líkingu við norska Husbanken, eins og nafngiftin ber með sér, en þar með lýkur samlíkingunni að mínu mati, herra forseti. Þessi sjóður á að standa undir sér með eigin tekjum og vöxtum án ríkisframlaga af nokkru tagi. Hér verða markaðslögmálin greinilega látin ráða ferðinni. Og þá spyr ég, herra forseti: Hvar eru hugtök eins og jöfnuður og félagslegt réttlæti þegar þetta frv. er skoðað? Allri félagslegri aðstoð verður nú beint í gegnum vaxtabótakerfið í stað þess að greiða niður vexti til þeirra sem verst eru settir félagslega. Í fskj. III með frv. er að finna yfirlýsingu fjmrh. um samráð við félmrh. um ákvarðanir er snerta vaxtabætur og fjárhæð þeirra. Þar segir m.a. með leyfi forseta: ,,Frumvarp til laga um húsnæðismál gerir ráð fyrir að horfið verði frá félagslegri fjárhagsaðstoð vegna íbúðarhúsnæðis í formi lána með niðurgreiddum vöxtum. Þess í stað verði farvegur fjárhagsaðstoðarinnar húsaleigubætur, sbr. ný lög frá því í desember sl., og vaxtabætur skattkerfisins, sbr. fyrirhugaðar breytingar á ákvæðum tekjuskattslaga. Um leið og félagsleg fjárhagsaðstoð hins opinbera verður markvissari en áður er mikilvægt að tryggja að fyllsta samræmis verði gætt við allar ákvarðanir sem lúta að vaxtabótum og annarri húsnæðisaðstoð. Hlutaðeigandi ráðuneyti munu því verða að hafa náið samstarf um mögulegar breytingar á aðstoðinni í framtíðinni og fjármálaráðherra fullt samráð við félagsmálaráðherra um meðferð og ákvörðun vaxtabóta.`` Hér er þetta sagt mjög skýrt. Það er verið að hverfa frá félagslegri fjárhagsaðstoð vegna íbúðarhúsnæðis. Vaxtabótakerfið nær auðvitað ekki til allra þeirra hópa fólks sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda vegna húsnæðismála. Ef eitthvað er að marka þessa yfirlýsingu fjmrh. um að fyllsta samræmis skuli gætt varðandi ákvarðanir sem lúta að vaxtabótum og annarri húsnæðisaðstoð væri ekki óeðlilegt að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hyggist beita sér fyrir því t.d. að hætt verði að skattleggja húsaleigubætur láglaunafólks. En til hvers að breyta kerfi og gjörbylta því sem flestir hafa verið sammála um að þyrfti aðeins smálagfæringa við? Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vitna í ályktanir frá ársfundi landssamtaka húsnæðisnefnda frá árinu 1997 þar sem fundurinn ályktar um endurskoðun laga um félagslega íbúðalánakerfið. Þessi fundur var haldinn 31. október sl. og ályktar eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Við endurskoðun laga um félagslegar íbúðir verði haft að leiðarljósi sem meginmarkmið nýrra laga að útvega láglaunafólki gott og öruggt húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Ársfundurinn bendir á að allar sveiflur og kollsteypur í löggjöf um húsnæðismál eru óæskilegar og varhugaverðar og vanda þarf því vel til undirbúnings lagabreytinga og grandskoða afleiðingar þeirra. Núverandi löggjöf um félagslegt eignaríbúðarhúsnæði hefur reynst allvel í stærstu þéttbýlisstöðum landsins, þó svo að á einstökum stöðum á landsbyggðinni hafi reynst erfitt að selja félagslegt íbúðarhúsnæði. Ársfundurinn vekur athygli á að á milli 85 og 90% af öllum félagslegum eignaríbúðum ganga eðlilega kaupum og sölum og hafa reynst aðgengilegur íbúðarkostur. Af um 10 þús. eignaríbúðum hefur sveitarfélögum aðeins reynst erfitt að ráðstafa 500 íbúðum, en orsakir þess má fyrst og fremst rekja til ófullnægjandi atvinnuframboðs á viðkomandi stöðum. Ársfundur húsnæðisnefnda leggur því ríka áherslu á það að við endurskoðun laga verði unnið að endurbótum á núverandi húsnæðiskerfi og það verði gert aðgengilegra og einfaldara og við þá endurskoðun verði haft náið samráð við landssamtök húsnæðisnefnda.`` Að þessari tilvísun sagðri vil ég spyrja hæstv. félmrh. hvað honum finnist um þessa ályktun landssamtaka húsnæðisnefnda og hvort eðlilegt samráð við þessar nefndir hafi verið viðhaft við gerð frv. Herra forseti. Ég vil aðeins í nokkrum orðum staldra við helstu efnisatriði frv. Það hefur vissulega verið gert margsinnis í þessum þingsal í umfjöllun um frv. hæstv. félmrh. en það er ekki vanþörf á að endurtaka þau atriði oft svo þau skiljist. Eins og komið hefur fram verður Húsnæðisstofnun ríkisins lögð niður og við tekur Íbúðalánasjóður með sameiningu Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins. Athygli vekur að ýmis ákvæði hlutafélagalaga eru tekin upp varðandi starfrækslu sjóðsins. Þessi nýi sjóður ber öll einkenni nýrrar bankastofnunar enda er það tiltekið að hann eigi að standa undir sér með eigin tekjum og vöxtum án ríkisframlaga. Herra forseti. Það virðist sem þetta frv. sé í einu og öllu sniðið að þörfum sveitarfélaga og nánast allar skyldur af þeim teknar, eins og kaupskyldan, forkaupsréttur, 3,5% óendurkræft framlag af heildarbyggingarkostnaði sem sveitarfélögin hafa hingað til greitt af heildarupphæð. Þá vekur líka athygli að ef sveitarfélag þarf að selja íbúð á lægra verði en innkaupsverði virðist það vera tryggt gegnum varasjóð, en eigandi félagslegrar íbúðar sem selur á almennum markaði ber sjálfur ábyrgð á hugsanlegu tapi. Félagslega eignaríbúðakerfinu verður lokað en við taka beinar lánveitingar til einstaklinga úr hinum nýja Íbúðalánasjóði. Um er að ræða 65--70% húsbréfalán og 20--25% viðbótarlán úr Íbúðalánasjóði sem á að vera með sveigjanlegum vöxtum. Allir útreikningar með frv. sýna þó að það lán verður einnig með markaðsvöxtum, enda á hinn nýi sjóður að standa undir sér með tekjum af eigin fé og vöxtum. Ég spyr því hæstv. félmrh.: Er í raun ekki verið að taka upp húsbréfalán sem eru í engu frábrugðin almenna lánakerfinu? Ég hef áður komið inn á það og vikið máli mínu að því að nú á að setja alla félagslega aðstoð í gegnum vaxtabótakerfið án þess að málefni þeirra sem þar munu ekki njóta fyrirgreiðslu hafi á nokkurn hátt verið leyst. Það sem líka vekur athygli, herra forseti, í þessu frv. er að framlag sveitarfélaganna verður sem nemur 5% af viðbótarláninu og þessi 5% fara í varasjóð til að mæta útlánatöpum. Ef sveitarfélag velur hins vegar að greiða ekki þessi 5% og það er svo sem ekkert sem skuldbindur sveitarfélögin til þess að gera það, fá íbúar þessa sveitarfélags engin félagsleg lán. Það hefur líka vakið athygli að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar sem má segja að séu höfundar að okkar félagslega húsnæðislánakerfi, fara út úr húsnæðisnefndum. Þar verða aðeins pólitískt skipaðir fulltrúar. Húsnæðisnefndirnar hafa fram að þessu séð um greiðslumat fyrir einstaklinga en nú munu bankar sjá um það þannig að mat bankanna ræður því hvort einstaklingar eiga rétt á viðbótarláni. Við þetta bætist svo, herra forseti, að ýmis ný gjaldtaka lítur þarna dagsins ljós, m.a. söluþóknun til fasteignasala og gjaldtaka fyrir þjónustu húsnæðisnefnda og fleira og fleira í þeim dúr. Ég dreg ekki í efa að einhver bragarbót hljóti að vera að þessu frv. þó að ég komi kannski ekki auga á hana svona í fljótu bragði en ég vil aftur víkja máli mínu að þeim hópum sem ég tel að komi til með að standa þarna utan dyra. Herra forseti. Ég vil áður en ég held lengra fá að vitna, með leyfi forseta, í skýrslu norrænu ráðherranefndarinnar frá því 1995 um það hver séu markmið félagslega íbúðalánakerfisins og hvernig stjórnvöld geti notað það sem stjórntæki til jöfnuðar og félagslegs réttlætis. Í skýrslunni er sjónum beint að opinberum og félagslegum leiguíbúðum og því hlutverki sem slíkar íbúðir gegna sem stjórntæki í húsnæðismálum gagnvart þeim þjóðfélagshópum sem eiga undir högg að sækja í þjóðfélaginu. Við hvað er átt þegar talað er um hópa sem eiga undir högg að sækja? Hvað húsnæðistengda þætti varðar einkennast slíkir hópar af því að margir í hópnum hafa af efnahagslegum, félagslegum, líkamlegum eða andlegum ástæðum þörf fyrir opinberan stuðning við að koma undir sig fótunum á húsnæðismarkaðinum til þess að viðhalda ásættanlegri húsnæðisstöðu eða betrumbæta húsnæðisstöðu sem telja má alls óviðunandi. Þessir hópar þar sem margir eiga við húsnæðisvandamál að stríða geta átt í þeim tímabundið eða varanlega. Þegar við tölum um hópa sem eiga jafnvel við tímabundið húsnæðisvandamál að stríða má nefna ungt fólk sem er að koma undir sig fótunum í húsnæðismálum, ungt fólk sem er að mennta sig, einstæða foreldra, atvinnulausa til langs tíma svo og fjölskyldur sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Kjarni vandamála af þessari gerð er auðvitað slök greiðslugeta, lágar tekjur, tekjumissir, lítið fé, litlir lánamöguleikar og/eða skulda- og greiðsluvandamál. Aðrir hópar sem ég hef reyndar aðeins vikið að eiga við viðvarandi húsnæðisvandamál að stríða og geta ekki og verða ekki gjaldgengir í þessu nýja húsnæðislánakerfi hæstv. félmrh. ef ég hef lesið frv. rétt. Hér er um að ræða marga lífeyrisþega, fólk sem nýtur eingöngu greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins sér til lífsviðurværis. Þetta eru oft líkamlega eða andlega fatlaðir. Þetta geta verið nýbúar og flóttamenn og húsnæðisvandamál þessara hópa eru varanleg og varanlegri og auk þess fela þau í sér efnahagslega þætti sem erfitt verður að ráða við nema með stórfelldum og öflugum stuðningi frá hinu opinbera. Virðulegi forseti. Það hefur verið aðalsmerki íslenska velferðarkerfisins fram að þessu að tryggja þeim hópum sem ég hef talið hér upp góð og mannsæmandi búsetuskilyrði. Við höfum fram að þessu verið í hópi þeirra nágrannaþjóða okkar sem hafa markað stefnuna með því að greiða niður lán og vexti eða greiða styrki til þeirra sem standa höllum fæti í samfélaginu. En núna erum við að skera okkur úr hvað þetta varðar. Herra forseti. Ég tel að þetta frv. veki margar áleitnar spurningar um áform hæstv. félmrh. og vil ég aðeins varpa ljósi á þær helstar sem í huga mér koma. Það er sýnt að með þessu frv. er þrengt verulega að ýmsum félagasamtökum sem hafa byggt húsnæði á félagslegum grundvelli. Má þar nefna samtök á borð við Félagsstofnun stúdenta, Félag framhaldsskólanema, Félag eldri borgara og samtök öryrkja eins og Landssamtökin Þroskahjálp og Öryrkjabandalag Íslands. Þau atriði sem helst munu þrengja hag þessara hópa sem hingað til hafa átt þess kost að leigja á þokkalegum kjörum hjá sínum félagasamtökum, þau atriði sem helst munu vega þungt og gera það erfitt fyrir þessa hópa að leigja mannsæmandi húsnæði eins og þeir hafa átt kost á hingað til, er í fyrsta lagi það sem snýr að því að húsaleigan mun ójákvæmilega hækka nú þegar ekki verður lögð sú kvöð á sveitarfélögin að standa við framlag um 3,5% af heildaríbúðaverði eins og hefur verið við lýði fram til þessa. Auk þess verður lagt á stimpilgjald sem líka mun hækka húsaleigu umræddra hópa þannig að í heildina mun húsaleiga bara af þessum sökum hækka um a.m.k. 5%. Og fyrir fólk sem lifir á tæpum 60 þús. kr. á mánuði og hefur fram til þessa greitt um helming af tekjum sínum í húsnæðiskostnað er þetta þungur baggi að bera. Hingað til hafa félagasamtök átt kost á því að fá framkvæmdalán frá Húsnæðisstofnun ríkisins til þess að fjármagna framkvæmdir á byggingartíma. Þetta fellur niður núna og ekki verður annað séð en þessum félagasamtökum verði vísað inn í almenna bankakerfið á þeim kjörum sem þar eru í boði. Vaxtamálin eru algerlega opin bók í þessu frv. Ég spyr hæstv. félmrh.: Hvernig getum við vænst þess að hægt verði að krefja hópa öryrkja sem hafa verið í þessu kerfi um húsaleigu? Hvernig hyggst hæstv. félmrh. ráðleggja félagasamtökum að standa að því? Ég vil spyrja hæstv. félmrh. að því hver hans stefna er í húsnæðismálum þessara hópa. Það urðu þáttaskil þegar félagasamtök fatlaðra gátu byggt á félagslegum grundvelli til þess að bjóða sínum umbjóðendum húsnæði á sama hátt og á svipuðum kjörum og aðrir hafa notið í þjóðfélaginu. Mér sýnist að í þessu frv. sé verið að hverfa frá þessari stefnu. Hverjar verða afleiðingar þess? Ég þori varla, herra forseti, að spá í það. En það vekur óneitanlega athygli að í öllum útreikningum sem fylgja með frv. er hvergi miðað við tekjumörk undir 80 þús. kr. og því finnst mér ástæða til þess að spyrja hæstv. félmrh. hvað hann hyggist gera í málefnum þeirra hópa sem ég hef gert að umtalsefni. Ég ber satt að segja kvíðboga fyrir framtíð þeirra og þeirra húsnæðismálum og ég velti fyrir mér hversu lítið er lagt að sveitarfélögunum að standa við skyldu sína gagnvart þessum hópum. Erum við kannski að komast í þann farveg, hæstv. forseti, að sveitarfélög geti þegar fram líða stundir valið og hafnað íbúum á grundvelli fötlunar eða annarra félagslegra vandamála sem sveitarfélögin gætu litið á sem stóran bagga á fjárhag þeirra? Er það hugsanlegt, herra forseti, að með þessum ráðstöfunum sé verið að koma í veg fyrir jöfnuð þessara hópa sem við höfum þó reynt að standa vörð um fram til þessa? Þá vaknar næsta spurning sem ég vil leggja fyrir hæstv. félmrh. Gæti þetta frv. orðið til þess að hér skapaðist stórfelld félagsleg samþjöppun hópa sem standa höllum fæti á ákveðin tiltekin svæði í landinu vegna þess að önnur sveitarfélög geta svarið af sér þessa ábyrgð? Eða kannski það sem ég óttast allra mest: Kallar þessi ráðstöfun í húsnæðismálum þessara hópa á nýja uppbyggingu á stofnunum fyrir þá? Það væri vissulega afturhvarf til fortíðar og ég vona að hæstv. félmrh. geti róað mig í þessum efnum og sagt mér hvernig hann ætli að standa vörð um hag þessa fólks. Góð orð og góð loforð eru ekki nóg. Þessir hópar hafa reynslu af því að það dugar þeim skammt. Í þessu frv. þarf að koma fram, hæstv. forseti, hvernig hæstv. félmrh. ætlar sér að leysa framtíðarbúsetumál þeirra sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu, þeirra sem eru undir 80 þús. kr. tekjumarkinu en eiga að sjálfsögðu rétt á húsnæði að sömu gæðum og aðrir í samfélaginu. Ég fer að ljúka máli mínu, hæstv. forseti. Ég vil þó aðeins að lokum benda á að margir gallar eru á frv. Það vantar samræmingu á milli greina sem væri mjög brýnt að laga. Þessir hnökrar sýna að það hefur kannski verið kastað um of til höndum við samningu frv. Ég vil taka undir orð sem hafa fallið í þingsölum í dag og á föstudaginn og hvetja hæstv. félmrh. til að láta vinna frv. betur og hafa við það samráð við öll þau félagasamtök sem málið varðar og hafa brýnna hagsmuna að gæta í húsnæðismálum sinna umbjóðenda.

Virðulegi forseti. Á umliðnum dögum hef ég verið að velta því eilítið fyrir mér hvað það væri eiginlega í þessari umræðu sem ég þekkti frá því áður. Það var svo margt kunnuglegt í þeim megináherslum sem menn hafa hér réttilega hamrað á. Síðan rann upp fyrir mér ljós í dag. Það eru rétt tvö ár síðan við stóðum í mjög svipuðum sporum, 23. mars 1996 og ég hygg að það hafi einmitt verið að kvöldlagi sem sá sem þetta talar átti orðastað við hæstv. félmrh. um mál af öðrum toga en þó náskylt. Þá vorum við að ræða hér vinnulöggjöfina. Það er svo skrýtið að aðdragandi þessa máls og þess máls er mjög svipaður, umbúnaður þess er mjög líkur. Hin skefjalausa árás á þau félagslegu réttindi sem verkafólk hefur unnið að og náð fram á löngum tíma er hér barin niður á svipstundu, á nokkrum vikum eða mánuðum, og ekki var haft svo mikið við að eiga orðastað við verkalýðshreyfinguna um framgang þeirra mála, hvað þá stjórnarandstöðuna. Þannig að í fyrsta lagi er ekkert samráð um vinnulöggjöf, ekkert samráð um það að gera breytingar og ekki breytingar heldur nánast að leggja af félagslega íbúðakerfið. Ekkert samráð við þá aðila sem byggðu það upp og hafa verið að endurbæta það stig af stigi í heil 70 ár. Nei, í þessu máli eins og hinu er þessu frv. um afnám félagslegra íbúðarbygginga á Íslandi, um afnám félagslega kerfisins í húsnæðismálum, kýlt inn í þingið með látum, eins og sprengju af himnum ofan, og nákvæmlega var eins háttað um ,,framtak`` hæstv. félmrh. í vinnulöggjafarmálum. Þá var kýlt inn í þingið í marsmánuði 1996 frv. sem smíðað var af kontóristum hér og þar í kerfinu en algerlega án atbeina verkalýðshreyfingarinnar sem þó þá, eins og raunar nú, hafði lýst sig vera til viðræðu og viðtals um ákveðnar endurbætur og lagfæringar á löggjöfinni um réttindi og skyldur almenns verkafólks og launafólks í landinu. Og alveg eins og nú hefur verkalýðshreyfingin lýst vilja sínum til að eiga orðastað við yfirvöld um ákveðnar endurbætur, lagfæringar, ákveðinn sveigjanleika í ljósi breyttra tíma á þeirri löggjöf sem gilt hefur um félagslegar íbúðarbyggingar á Íslandi. En núna eins og þá er skellt við skollaeyrum. Það er ekki hlustað heldur ætt áfram eins og fíllinn og undir sig settur hausinn og menn ætla að klára málið í krafti stórs þingmeirihluta. Og nú, alveg eins og í mars 1996, stendur hæstv. félmrh. meira og minna einn vitandi auðvitað um að stór og þykkur þingmeirihluti mun sennilega, þegar kemur að því að afgreiða þetta mál, lúta höfði og ganga frá málinu, afgreiða það með þeim hætti sem hæstv. félmrh. eða íhaldið vill hafa það. Og nú, alveg eins og þá, munu þeir framsóknarmenn, sem margir hverjir hafa trúað fram undir það síðasta að mundu standa í ístaðinu, standa gegn þessari hægri árás á velferðina í landinu koma til bjargar því litla sem eftir er af Framsfl. þegar hinar félagslegu áherslur eru annars vegar. En ég rifja það upp, virðulegi forseti, að menn á borð við hv. þm. Guðna Ágústsson, hv. þm. Stefán Guðmundsson og ýmsa aðra þingmenn, sem á árum áður og í gegnum árin hafa lýst yfir og sýnt fram á að þeir ganga fyrir félagslegum áherslum og vilja þau atriði ofarlega í málflutningi og verklagi Framsfl., þeir guggnuðu fyrir tveimur árum, eins og ég hafði spáð fyrir um og ég hlýt að taka mið af því nú og segja sem svo að það stefni kannski margt í að þeir geri það aftur núna.

Framsfl. hefur ekki sést hér í dag.

Framsfl. hefur ekki sést hér og ég hef ákveðinn skilning á því. Þeim finnst ekkert skemmtilegt hlutskipti að þurfa að elta hæstv. félmrh. í þessum dansi sínum við íhaldið. 

Hann kallar það nú skín sól hjá Pétri Blöndal.

Nú eru þeir orðnir ektavinir og geta varla hvor af öðrum séð og hæstv. ráðherra saknar vafalaust vinar í stað nú þegar hv. þm. Pétur Blöndal er hér ekki hans viðhlæjandi. En mikil skelfingar umpólun hefur orðið á einum manni, á einum stjórnmálaflokki eins og Framsfl. Tætlurnar af þeim félagshyggjuflokki, sem hann kallaði sig einu sinni, eru orðnar ósköp litlar og slitnar og sundurlausar. Það mun auðvitað koma á daginn að hann mun hljóta makleg málagjöld í þeim kosningum sem sífellt færast nær og nær, sem betur fer, og fá litlar þakkir frá kjósendum þessa lands, frá fyrri kjósendum Framsfl. sem trúðu fagurgala hans í síðustu kosningum um ,,fólk í fyrirrúmi`` og um ,,stöðvun skuldasöfnunar heimilanna``. Hann mun fá makleg málagjöld. Þeir verða æ færri dagarnir sem eftir eru fram að kosningum. Guð láti gott á vita í þeim efnum. En hér erum við og getum ekki annað, og þurfum að bregðast við þessu nýjasta áreiti, þessari nýju árás Framsfl. sem nú dregur vagn íhaldsins í árás á félagslega íbúðakerfið. Ég þekki það nokkuð vel, virðulegi forseti, af fyrri störfum mínum sem bæjarstjóri í Hafnarfirði þar sem mikil áhersla var einmitt lögð á það af jafnaðarmönnum þar í bæ að byggja upp hið félagslega íbúðakerfi og gera það að raunverulegum valkosti fyrir fjöldamargar fjölskyldur almenns launafólks, og það var sko aldeilis engin vöntun á því að fólk sækti í þær íbúðir og þau mál gengu býsna vel fyrir sig og hafa gert, enda voru engir framsóknarmenn að þvælast þar fyrir og verða vonandi aldrei. En það að menn komi í þennan ræðustól, ektavinur hæstv. ráðherra, Pétur H. Blöndal, og sumpart ráðherra sjálfur, og tali um þetta félagslega íbúðakerfi sem einhvers konar bagga, sem einhvers konar stærsta vandamál þjóðarinnar, á annars vegar þeim eigendum og þeim ábúendum sem í þessum íbúðum eru og hins vegar á ríkissjóði, á kerfinu og þjóðinni allri, það eru slík öfugmæli að engu tali tekur. Á öllu öðru átti ég von en slíkum ummælum. Og þegar ektavinur hæstv. ráðherra, Pétur H. Blöndal, talar um flottræfilshátt í félagslega íbúðakerfinu gagnvart þeim þúsundum og aftur þúsundum fjölskyldna sem hafa barist í bökkum og eru að reyna að hafa í sig og á og hafa kannski haft í sig og á vegna þess að félagslega íbúðakerfið hefur þó, þrátt fyrir allt, tryggt þeim hófleg afgjöld fyrir afnot af viðkomandi íbúð eða eignarhaldi á henni, að menn skuli koma hér eftir þessa áratugi, ektavinur hæstv. ráðherra í pólitíkinni og samherji og helsti stuðningsmaður, og tala um flottræfilshátt. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra beint út hvort hann taki undir þessa ástandslýsingu hv. þm. á hinu félagslega íbúðakerfi í gegnum áratugina. Hæstv. ráðherra hristir höfuðið og þar kom að því að þeir urðu ósammála um eitthvað, hv. þm. Pétur H. Blöndal og hæstv. ráðherra Páll Pétursson. Þar kom að því. Ég sagði áðan að ég þekkti þetta býsna vel af eigin reynslu og auðvitað skal ég viðurkenna eins og hér hefur margsinnis verið gert, eins og verkalýðshreyfingin hefur gert, eins og stjórnarandstaðan hefur gert að þetta kerfi er ekki fullkomið frekar en nokkurt annað. Á því var full þörf og er full þörf að gera tilteknar breytingar. Í því kerfi sem við höfum búið við og þeirri löggjöf sem nú er í gildi eru ákveðnar holur. Fólk hefur lent milli skips og bryggju. Menn hafa réttilega bent á að tekjuviðmiðanir eru með þeim hætti að allt of margir lenda neðan þeirra og er ekki gert kleift að eiga þess kost að komast inn í hið félagslega eignaríbúðakerfi. Þá hef ég sérstaklega haft áhyggjur af því til nokkurra ára og við, ég og fleiri félagar mínir í hreyfingu jafnaðarmanna, höfum verið að skoða með hvaða hætti megi til að mynda mæta þörfum þess fólks sem er með ekki svo lágar tekjur, jafnvel miðlungstekjur og rúmlega það, en er af ýmsum orsökum ákaflega skuldsett, þannig að þótt brúttótekjur séu tiltölulega háar og fari talsvert upp fyrir þau mörk sem félagslega íbúðakerfið hefur miðað við, þá eru nettótekjur mjög lágar vegna skuldsetningar, m.a. vegna þess að fólk var í almenna húsnæðislánakerfinu, réð ekki við greiðslubyrði þar og fjármálin fóru úr böndum. Þetta fólk hefur reynt að bæta á sig vinnu og aftur vinnu, tekjur rjúka upp og fólkið lendir utan kerfa. Á þessu fólki er ekki tekið hér. Í þessu frv. er ekkert reynt að koma til móts við þennan stóra hóp. Ég er ekki að segja að við sem á undan höfum farið höfum náð að leysa það mál. Ég skal vera fyllilega sanngjarn í þeim efnum, en þetta er til að mynda viðfangsefni sem ég og mínir félagar höfum sannarlega verið tilbúnir til að koma að í samstarfi við hæstv. félmrh. og félmrn. og finna á því einhverjar þær lausnir sem viðunandi væru. Það eru fleiri atriði og vissulega höfum við rætt það hér í þessum sama sal, og hæstv. ráðherra út af fyrir sig haldið þeirri umræðu hvað hæst á lofti, að það þyrfti með einhverjum hætti að leysa vanda smærri sveitarfélaga sem hafa offjárfest í félagslegum íbúðum. Og þegar ég segi offjárfest er ég einfaldlega að segja að þau hafa mörg hver ráðist í íbúðarbyggingar í hinu félagslega kerfi og tekið lán í þessu félagslega kerfi án þess að eftirspurnin væri til staðar. Og þegar það hefur komið í ljós hafa þessi sveitarfélög auðvitað staðið uppi með þessa skuldabyrði ein og sjálf. Hæstv. ráðherra hefur margsinnis sagt að á þessum vanda yrði að taka og það hefur svo sem enginn lagst gegn því að menn leituðu lausna á honum. En að mönnum kæmi til hugar að lausnin á því væri fólgin í því að rústa félagslega íbúðakerfið, á því átti sennilega enginn von. Ekki ég a.m.k. Og hvernig ætla menn svo að leysa þennan sérstaka þátt? Það er býsna kúnstug aðferð sem farin er í því, og þótt ég hafi reynt að leggja eyrun við þessa umræðu þá hef ég svo sem ekki heyrt marga ræða um það og er sérstaklega ástæða til þess af þeim sökum að eiga hér nokkur orð við hæstv. ráðherra um það atriði. Ég fæ ekki betur séð en að þessi svokallaði 5% sjóður, sem sveitarfélögin eiga að greiða í, og nota bene þau sveitarfélög sem ætla að hafa viðskipti með íbúðir af þessum toga eigi annars vegar að greiða í þennan 5% sjóð og hann eigi að mæta útlánatöpum, en hins vegar eigi hann að standa undir því að sveitarfélög geti sett þessar íbúðir á markað og þá er ég að tala um fámennari sveitarfélög úti á landi, við skulum bara segja það eins og það er. Hér hafa verið nefnd sveitarfélög í umræðu fyrr og síðar á borð við Bolungarvík og Suðureyri við Súgandafjörð. Og þessi 5% sjóður á að standa undir þeim mismun sem er á uppreiknuðum veðlánum og væntanlegu markaðsverði, sem hefur auðvitað verið vandi málsins alla tíð. Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Þetta þýðir að Reykjavíkurborg, Hafnarfjarðarbær, Kópavogsbær, þessi sveitarfélög sem hafa auðvitað verið langstærst á vettvangi hinna félagslegu íbúða og verða það sannarlega áfram að óbreyttu skulum við segja, munu greiða með þessum millifærslusjóði mismuninn á markaðsverði íbúðar á Suðureyri og uppreiknuðum lánum á viðkomandi íbúð. Það eru Reykvíkingar, Hafnfirðingar og Kópavogsbúar sem eiga að greiða þennan mismun, sveitarfélögin sjálf. Þetta er millifærslusjóður sveitarfélaga. Það er þess vegna ekki alveg rétt sem hér hefur verið sagt a.m.k. ekki að fullu og öllu, að þetta frv. sé eitthvað sérstaklega lagað að hagsmunum sveitarfélaga. Jú, vissulega sumra, um það er engum blöðum að fletta. Það er verið að skera sum sveitarfélög niður úr snörunni og leysa erfiðleika þeirra og vandamál. En á kostnað hverra? Á kostnað annarra sveitarfélaga sem hafa reynt að halda úti mjög öflugri félagslegri þjónustu og hafa líka orðið þess vör að þörf er fyrir þá öflugu félagslegu þjónustu. Með öðrum orðum er hér um að ræða veltuskatt, 5% veltuskatt. Eftir því sem umsvifin verða meiri í félagslega kerfinu því meira þurfa sveitarfélögin að borga, svo einfalt er það. Í hvað eiga þessir peningar að fara? Til að mæta útlánatöpum. Látum það vera. En hins vegar og ekki síður, sem verður umtalsverð fjárupphæð, á að renna frá hinun félagslega sinnuðu sveitarfélögum sem leggja áherslu á að mæta þessum þörfum til hinna sem einhvern tíma í fyrndinni, sökum misheppnaðrar byggðastefnu, fóru of hratt. Virðulegi forseti. Það er ákaflega dapurleg niðurstaða ef menn ætla sér að leysa mistök og mæta uppgjöf í byggðastefnu, og ég segi uppgjöf því þessi ríkisstjórn íhalds og Framsóknar hefur gjörsamlega gefist upp á því verkefni sínu að reyna að stöðva fólksflóttann af landsbyggðinni, það er ekki reynt lengur. En að kenna félagslega íbúðakerfinu um þetta er algjör umpólun, eins og allt þetta mál. Það er algjör umpólun sem átt hefur sér stað í pólitísku sinni hæstv. félmrh. og ekki nærri neinu lagi. Þessu er nauðsynlegt að halda til haga og ég er ekki viss um það að sveitarstjórnarmenn hér og þar á landinu hafi áttað sig á þessum veruleika. Margir hafa kannski í fljótu bragði fagnað því að þetta 3,5% óafturkræfa framlag og ýmsar aðrar skuldbindingar sem sveitarfélögin hafa þurft að undirgangast séu af teknar, en hafa ekki áttað sig á að hér er nýr póstur sem mun vega mjög þungt hjá þeim sveitarfélögum sem eru öflug og virk á vettvangi hins félagslega íbúðarhúsnæðis. Ég nefni nokkur af því að ég þekki til þeirra, þ.e. t.d. Reykjavík, Hafnarfjörður, Kópavogur, svo ég tíundi nokkur þeirra en raunar mætti nefna fleiri til sögunnar. Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér ekki og ætla mér ekki enn að fara í neinar efnislegar umræður um málið. Ég vil segja bara eitt að lokum því að málið er auðvitað fyrst og síðast pólitískt á þessum vettvangi. Það eru margir þættir kannski sem líta býsna vel út í fyrstunni. Er ekki auðvelt að segja við fólk: Nú getið þið bara valið, nú getið þið bara fengið lánsloforð og gengið út á markaðinn og valið það sem ykkur sýnist? Mikið lifandis skelfing hljómar þetta allt alveg ágætlega. En það þykir mér mikill pólitískur kjarkur hjá hæstv. félmrh. ef hann trúir því eitt aukatekið andartak að þessi bók hans komi í staðinn fyrir 70 ára sögu félagslegs íbúðarhúsnæðis á Íslandi og komi í staðinn fyrir þá löggjöf sem menn hafa verið að endurbæta og lagfæra og færa upp til nútímans, frá einum tíma til annars, í einu vetfangi. Þá er trú hans mikil og hann á eftir að verða fyrir miklum vonbrigðum. Eitt atriði er það að lyktum sem ég vil nefna. Hér er mikið talað um að núverandi kerfi sé einhvers konar sovétskipulag. Auðvitað hefur það um margt kannski verið of niðurnjörvað og við höfum kannski verið of sein að opna ákveðnar gáttir og lagfæra ýmsa galla sem upp hafa komið frá einum tíma til annars. En ég spyr, því að eitt lykilatriðið að undanskildu þessu frelsi og þessum sveigjanleika er einmitt það að leiguíbúðir verði mjög veigaþungt atriði og veigaþungur valkostur fyrir þá sem ekki eru tækir til þess að fá lán í hinum svokallaða Íbúðalánasjóði. Og þá vil ég staldra aðeins við 42. gr. í þessu sambandi þar sem fjallað er um það hvernig eigi að ákvarða leigugjald, mánaðarlegt leigugjald af íbúðum sem njóta láns til leiguíbúða úr Íbúðalánasjóði. Þar segir nákvæmlega upp á punkt og prik hvernig sveitarfélögin, því að þau verða auðvitað langstærstu lántakendurnir, eiga að reikna þetta út og þau eigi enga ákvörðun að taka um það. Nei, það er þessi maður hér, það er maðurinn sem situr undir glugganum, hæstv. félmrh., sem á samkvæmt nákvæmri forskrift að ákveða það upp á punkt og prik á hverri einustu íbúð hvað hver einasti leigutaki eigi að greiða. Er þetta sveigjanleiki? Hæstv. ráðherra hristir höfuðið. Ég bið hann að lesa 42. gr. og athugasemdir um 42. gr. þar sem rakið er lið fyrir lið hvaða viðmiðun eigi að taka. Og það er meira að segja skýrt af hverju þetta sé svona niðurnjörvað. Jú, það er vegna þessa, ég les með leyfi forseta: ,,Þar sem hér er um að ræða lánveitingar á sérstökum kjörum, sem ætlaðar eru til byggingar leiguíbúða fyrir fólk sem býr við erfiðar aðstæður, er nauðsynlegt að unnt sé að ákveða leigufjárhæðina með þessum hætti.`` Það stendur hér. Það er hæstv. ráðherra sem ætlar að ákveða leigukjörin á markaðnum með reglugerð. Er þetta sveigjanleiki? Veit ekki hæstv. ráðherra hvernig þessi kaup hafa gerst á eyrinni, hvernig sveitarfélögin hafa orðið og gert það í fjölmörgum tilfellum að hafa tiltekinn sveiganleika í þessum efnum, því að sumt fólk hefur bara einfaldlega ekki átt fyrir leigunni? Maður hefur þurft að gera einstaklingssamninga af ýmsum toga og þurft að fara langt undir raunverulegt verðmæti, eða langt undir raunverulega reiknað afgjald sem tæki mið af áhvílandi lánum á íbúðinni. Á bara ekkert að hugsa um það hér? Sveitarfélögin eiga engu um þetta að ráða. Það er hæstv. félmrh. og hans menn uppi í félmrn. sem ætla að ákveða hvernig leigukjörum verður háttað uppi í Breiðholti, Grafarvogi eða á holtinu í Hafnarfirði. Það er hann sem ætlar að reikna það út. Er þetta sveigjanleikinn sem hæstv. ráðherra er að bjóða upp á? Þetta er aðeins eitt atriði sem ég tek hér út sem sýnir glögglega að menn hafa ekki, þrátt fyrir hundrað blaðsíður, hugsað þetta mál til enda. Það er enn möguleiki að hugsa þetta mál til enda. Og það gerum við auðvitað með því að ýta þessu máli inn í haustið. Við skulum nota sumarið. Ég veit að stjórnarandstaðan og þeir sem þekkja þetta mál af eigin reynslu og bjuggu þetta núverandi kerfi til eru tilbúnir að fara í þá vinnu með hæstv. félmrh. að gera raunverulega lagfæringu á kerfinu. En í guðanna bænum, það er enn þá möguleiki að snúa við blaði og hætta við það feigðarflan að rústa 70 ára kerfi sem hefur verið byggt fyrir alþýðu manna á Íslandi. Það er alveg fullkomlega fráleitt. En það er enn möguleiki, virðulegi forseti, að menn sjái að sér og við bíðum og vonum. Ég er viðbúinn hinu versta en vona hið besta.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um húsnæðismál sem er mjög umdeilt eins og breytingar á húsnæðiskerfinu eru ávallt, enda er það grundvallaratriði hvort þjóðfélagið býr þegnum sínum þá aðstöðu að geta eignast húsnæði yfir höfuðið með sómasamlegum hætti. Húsnæðismál hafa líklega verið stærri mál í okkar þjóðfélagi en víðast hvar í nágrannalöndunum og ég held að þar komi mjög margt til. Í fyrsta lagi skal nefna óðaverðbólgu undanfarinna ára sem hefur ruglað fólk mjög í ríminu og skapað mikla óánægju og óréttlæti á milli kynslóða. Í öðru lagi má nefna að við búum í mjög köldu og dimmu landi yfir vetrarmánuðina og þess vegna leggur fólk kannski meira upp úr íbúðum sínum hér en það gerir víða í nágrannalöndunum, þ.e. örugg og góð heimili eru fólki mjög mikilvæg í okkar landi. Enn önnur ástæða fyrir því að húsnæðismálin eru mjög mikilvæg hér er sú hversu húsaleigumarkaðurinn er vanþróaður. Það er því mjög nauðsynlegt fyrir flestar fjölskyldur að koma yfir sig þaki, jafnvel þó að þær væru til í að leiga ef aðstæður byðu upp á það eins og gerist víðast hvar í nágrannalöndunum. Eins og þegar hefur komið fram er um stórpólitískt mál að ræða sem snýst kannski fyrst og síðast um það að loka á félagslega eignaríbúðakerfinu í núv. mynd. Það á að gera án þess að nokkuð annað komi sýnilega í staðinn. Félagsleg jöfnun við öflun eigin húsnæðis á að vera í formi sérstakra viðbótarlána og fjárhagsleg aðstoð við einstaklinga á að fara fram í gegnum vaxtabótakerfið, sem að vísu á að breyta. En hvað hefur reynst öruggt til þessa í sambandi við vaxtabætur? Ég held að fólk í landinu almennt vantreysti því að hægt sé að stóla á vaxtabæturnar eftir það sem á undan er gengið. Vandi félagslega húsnæðiskerfisins hefur blasað við mjög lengi og ég tek undir það sem segir í tilkynningu frá ASÍ að sá vandi er í aðalatriðum þessi: Í fyrsta lagi fjárhagsstaða Byggingarsjóðs verkamanna og yfirvofandi greiðsluþrot hans. Þarna er um að ræða að ríkið þyrfti að greiða um 800--900 millj. kr. á ári inn í þetta kerfi en að undanförnu hafa um 275 millj. kr. farið inn í kerfið og segir sig sjálft að kerfið er í miklum ógöngum og reyndar mjög nauðsynlegt þar af leiðandi að taka á því. Í öðru lagi vandi nokkurra sveitarfélaga vegna innleystra en óráðstafaðra félagslegra íbúða. Tölur um þetta atriði komu fram í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og ég ætla ekki tímans vegna að endurtaka þær hér. Í þriðja lagi vandi þess fólks sem á í greiðsluerfiðleikum vegna félagslegra eignaríbúða. Það er vitað mál og margir kannast við þann vanda. Í fjórða lagi er vandi þess fólks sem ekki kemst inn í félagslega húsnæðiskerfið vegna lágra tekna. Þessi atriði eru viðurkennd og á þeim þyrfti að taka, en það er að mínu mati ekki gert með trúverðugum og æskilegum hætti í þessu frv. Markmið þessa frv. eru tilgreind í átta liðum á bls. 19--20 í greinargerðinni. Mig langar að vekja athygli á þeim. Sum þeirra eru mun ásættanlegri en önnur. Í fyrsta lagi er talað um að einfalda og samræma eigi meðferð og lánveitingar til húsnæðismála til lengri tíma litið. Þetta er í sjálfu sér ágætt markmið. Í öðru lagi er talað um að stofna sjálfstæðan sjóð, Íbúðalánasjóð, sem ætlast er til að verði fjárhagslega sjálfstæður til framtíðar og standi undir lánveitingum sínum og rekstri með eigin tekjum. Ég tel þetta í sjálfu sér gott markmið en um leið er verið að taka ákvörðun um að minna verði lagt til af almannafé til að styrkja þá sem höllum fæti standa og eiga erfitt með að koma sér upp eigin húsnæði. Það kemur kannski meira inn á þriðja markmiðið sem er að sameina Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Markmiðin eru talin þarna í fjórða til áttunda lið og ég ætla ekki að eyða tímanum í að fara í þau öll. En af þessum markmiðum finnst mér langalvarlegast að nú eigi nánast að leggja niður félagslega íbúðakerfið án þess að ljóst sé hvað komi í staðinn. Mér finnst, herra forseti, í sjálfu sér í lagi að leggja Húsnæðisstofnun ríkisins niður ef hún væri óþörf en sá sjóður sem koma á í staðinn, Íbúðalánasjóður, á að vera sjálfbær og standa undir rekstri með eigin tekjum. Ég vil ítreka að þarna eru stöðvaðar, að einhverju leyti, greiðslur úr ríkissjóði. Það hlýtur að lenda á þeim sem höllustum fæti standa. Í staðinn er vísað á vaxtabæturnar. Það kerfi tengist auðvitað skattkerfinu og ég vil meina að fólk hafi ástæðu til að efast um að sé nógu traust og varanlegt kerfi. Að sumu leyti virðist mér að reyna eigi svipaðar breytingar og gerðar hafa verið með Lánasjóð íslenskra námsmanna á undanförnum árum. Hér er reynt að gera kerfið sjálfbært sem auðvitað getur verið ágætt út af fyrir sig en um leið er verið að taka þá stórpólitísku ákvörðun að minna skuli stutt við láglaunafólk en hingað til hefur verið gert í tengslum við íbúðakaup. Annað athyglisvert atriði sem talið hefur verið þessu frv. til tekna, og ég vil að sumu leyti taka undir, er að menn geti fengið viðbótarlán. Þeir sem hafa lágar tekjur eiga að geta fengið viðbótarlán í gegnum mat sveitarfélaganna til að kaupa almennar íbúðir úti í bæ, umfram það sem verið hefur. Þau lán eru ekki bundin við tilteknar félagslegar íbúðir í ákveðnum hverfum eða ákveðin hús. Ég tel að sú breyting væri til bóta ef hún væri sönn en því miður virðast sveitarfélögin geta skilyrt viðbótarlán við tilteknar íbúðir. Frelsið sem boðað er í þessu frv. er ekki frelsi í raun. Ég ítreka þá skoðun mína að það sé til bóta að félagslegum íbúðum, hvort sem þær eru leiguíbúðir eða eignaríbúðir, sé dreift um hverfi viðkomandi sveitarfélaga. Það var í raun og veru með ólíkindum að við skyldum að mínu mati gera sömu mistök í því máli og ýmsar stórborgir erlendis hafa þurft að ganga í gegnum. Ég minnist þess t.d. að þegar ég var námsmaður í Bretlandi árið 1974 var mikil umræða um að óæskilegt væri að byggja félagslegt húsnæði í ákveðnum hverfum. Litlu síðar var t.d. eitt þekkt hverfi í Manchester, Hulme-hverfið, eiginlega aflagt. Seinna frétti ég að það hefði verið jafnað við jörðu. Á sama tíma vorum við að byggja upp álíka hverfi hér. Ég vil alls ekki segja að þetta séu sams konar hverfi en ég sá strax að þarna var varhugaverð stefna á ferðinni. Ég fagna því innilega að þarna eigi að koma til meiri dreifing á félagslegu húsnæði. Með þessu er ég alls ekki að taka undir þá gagnrýni sem heyrst hefur í umræðunni um að þessi stefna hafi leitt til að svokölluð ,,gettó`` eða eitthvað slíkt mynduðust. Samt sem áður eru almenn og félagsleg prinsipp sem gera það að verkum að mér finnst æskilegra að dreifa íbúðarbyggð sem mest og ekki séu sköpuð hverfi sem talin séu síðri en önnur. Virðulegi forseti. Mesta áhyggjuefnið í sambandi við þetta frv. er það hvernig tryggja á láglaunafjölskyldum húsnæði. Hvað verður um þær fjölskyldur sem að undanförnu hafa notið félagslega íbúðakerfisins, hvort sem þær eru 600 eða fleiri. Ég vitna þar í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem talaði um 600 fjölskyldur hefðu fengið 100% lán og benti á að einungis 17% þeirra væru í vanskilum. Ég velti fyrir mér hvað verði um þetta fólk. Hvað verður um þá sem hingað til hafa notið fyrirgreiðslu í kerfinu? Lendir þetta fólk á götunni? Þetta fólk á samkvæmt þessu kerfi kost á viðbótarláni í gegnum mat sveitarfélaganna. Ég velti því fyrir mér hvernig það eigi að ráða við greiðslubyrðina. Þá er bent á vaxtabætur en eins og ég sagði áðan trúi ég passlega á að þær verði tryggðar nema á fjárlögum frá ári til árs. Þær eru hluti af skattkerfinu en ekki af því félagslega húsnæðiskerfi sem ég vildi gjarnan að við hefðum áfram. Eins og ég sagði áðan væri kannski í lagi að breyta félagslega íbúðakerfinu ef fólk hefði raunverulegt val, t.d. um það að komast í leiguhúsnæði. Því miður virðast engar tryggingar vera fyrir því í frv. að leigumarkaðurinn eflist og verði boðlegur fyrir venjulegar fjölskyldur. Ég á þar við boðlegt verð. Það þyrfti að vera á færi láglaunafólks að greiða leigu og jafnframt þyrfti að vera hægt hægt að gera húsaleigusamninga til margra ára eins og nú er hægt innan félagslega leiguíbúðakerfisins að vissu marki. Víða erlendis tíðkast að leigja jafnvel til áratuga. Á árinu 1996 var í Reykjavík 379 umsókna biðlisti eftir leiguíbúðum, auk 422 umsókna um leiguíbúðir aldraðra. Þetta sýnir að mikið vantar til að eftirspurn verði fullnægt og mér sýnist að í þessu frv. sé ekkert sem tryggir að framboðið aukist. Það hefur verið þörf á að taka á vanda ákveðinna sveitarfélaga vegna bygginga á félagslegum íbúðum. Þá á ég við sveitarfélög sem kannski hafa farið offari og notað byggingu félagslegra íbúða sem einhvers konar atvinnubótavinnu. Ég held að þannig sé ástatt með nokkur sveitarfélög en hér er gert ráð fyrir því að hin sveitarfélögin greiði fyrir þau mistök. Framlag sveitarfélaganna verður um 5% af hverju viðbótarláni og fer í varasjóð til að mæta útlánatöpum. Greiði sveitarfélögin ekki þessi 5% fá íbúar þess sveitarfélags engin félagsleg lán. Virðulegi forseti. Húsnæðismálin eru stórmál í íslensku þjóðfélagi. Ég hef langmestar áhyggjur af öllum einstæðu mæðrunum og láglaunafjölskyldunum sem hér er vegið að án þess að tryggt sé hvað kemur í staðinn. Ég tel að húsbréfakerfið, þó þar séu háir vextir og kerfið sé ekki gallalaust, hafi verið til bóta umfram það sem áður þekktist. Núna stefnir enn einu sinni í óvissu. Það er ekkert skrýtið þó tekist sé á um frv. og væntanlega á það ekki mjög greiða leið í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Byggingar félagslegs húsnæðis eiga sér 70 ára sögu hér á landi og eru einhver mikilvægasta kjarabót sem íslenskt láglaunafólk hefur nokkru sinni fengið. Ég hef lesið frásagnir fólks sem bjó við ömurlegar aðstæður í húsnæðismálum á þriðja áratugnum og fékk svo úthlutað íbúð í fyrstu verkamannabústöðunum. Allt þess líf gjörbreyttist þótt þrengslin í þessum íbúðum væru mikil miðað við það sem við nú eigum að venjast. Ég varð sjálf vitni að gríðarlegum húsnæðisskorti sem var hér í Reykjavík á árunum eftir 1950. Þá bjó fólk m.a. í lélegum bröggum, eða hraktist búferlaflutningum vor og haust úr einni kjallaraskonsunni upp á annan hanabjálkann. Þegar byrjað var á framkvæmdum í framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, fyrsta áfanga í Breiðholti, varð gjörbylting á högum margs þessa fólks. Þarna áttu ýmsir kunningjar mínir í fyrsta sinn því láni að fagna að fjölskyldur þeirra ættu öruggt húsnæði sem stóðst kröfur um aðbúnað sem okkur þykir sjálfsagður núna. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og eitt það gleðilegasta sem gerst hefur fyrir tilstilli þessa kerfis er að tekjulægsta fólkið sem enga möguleika átti á að eignast húsnæði á almennum markaði átti þarna skjól. Fatlaðir einstaklingar hafa hundruðum saman getað eignast sjálfstætt fjölskyldulíf fyrir tilstilli þessa ágæta kerfis og þá ekki síður aldraðir, en kerfið hefur lánað mikið á undanförnum árum til að þeir gætu eignast skjól á efri árum sem hentaði þeim og gæti gert þeim kleift að búa sjálfstætt án þess að þurfa að fara inn á elliheimili sem margir þeirra vilja ekki gera fyrr en í síðustu forvöð og er þjóðhagslega hagkvæmt þar að auki. Auðvitað voru nokkrir hnökrar á þessu kerfi sem ákveðnir aðilar gerðu mikið úr og þurfti að lagfæra. En þó vonast hafi verið eftir frv. sem tæki á þeim hnökrum áttu menn síst von á því að lítill hópur útvalinna trúnaðarvina hæstv. félmrh. hefði setið á leynifundum og komið saman frv. eins og hér er snarað fram sem m.a. virðist innihalda helstu áhugamál Sjálfstfl. til margra ára og kannski þau fyrst og fremst. En hann, eins og menn vita, ályktaði m.a. á síðasta landsfundi flokksins um að leggja byggingarsjóðina niður og sameina þá í eina sjálfstæða lánastofnun sem síðan yrði einkavædd fyrir aldamót. Einnig var í þeirri samþykkt lögð áhersla á að Húsnæðisstofnun yrði lögð niður í núverandi mynd. Þetta er allt inni í frv. sem hæstv. félmrh. snarar inn í þingsali og minnir helst á Gilitrutt með vaðmálssekkinn sinn forðum, nema ekki er minnst á einkavæðinguna. En sporin hræða. Auðvitað hlýtur maður að líta til ferils hæstv. ríkisstjórnar í einkavæðingarmálum og ég er ekki í nokkrum vafa um að það er ætlan a.m.k. Sjálfstfl. að standa við það að einkavæða stofnunina fyrir aldamót, ef ekki fyrr. Mig undrar að hæstv. félmrh. skuli sækja það með slíku offorsi að keyra þetta frv. í gegnum þingið nú þegar mjög naumur tími er til að vinna málið í þinginu þar sem þinglok hafa nú þegar verið ákveðin mun fyrr en ætlað var samkvæmt fyrri starfsáætlun. Manni dettur helst í hug að hæstv. ráðherra sé knúinn áfram af einhverjum alvarlegum hótunum frá samstarfsflokknum í ríkisstjórn. Hefur kannski verið hótað að skipta um félmrh. ef frv. nær ekki fram að ganga? Það er eins og einhver ógnun liggi í loftinu því að hæstv. ráðherrann er þingmaður flokks sem í aðdraganda síðustu kosninga rakaði að sér fylgi vegna loforða um stórfellda greiðsluaðlögun fyrir skulduga einstaklinga. Og eftir þá kosningabaráttu trúði ég þó ég væri í framboði fyrir annan flokk að Framsfl. vildi lægst launaða fólkinu í landinu allt hið besta og þeim sem höllum fæti stóðu. Það hefur gengið ákaflega brösuglega fyrir hæstv. ráðherrann að efna þessi háleitu kosningaloforð. Það sem þó hefur verið reynt hefur reynst mjög gagnslítið. Og nú bætir hæstv. ráðherrann gráu ofan á svart með því að kasta fyrir borð þeim möguleikum sem tekjulægsta fólkið hafði til að eignast eigið húsnæði. Hæstv. ráðherrann hefur að vísu lýst því yfir að í staðinn muni þessi hópur eiga kost á leiguhúsnæði sem sé miklu skynsamlegri kostur fyrir þá sem minnstar tekjur hafa. Ég get að vísu deilt því sjónarmiði með hæstv. ráðherranum, en þessar leiguíbúðir eru bara ekki í boði. Þær hafa ekki verið það nema að örlitlu leyti og ekki batnar það með samþykkt þessa frv. þar sem aðeins er gert ráð fyrir 50 íbúðum á ári næstu tvö árin og eftir það er allt opið og háð geðþóttaákvörðunum sveitarfélaga sem sum hver hafa ekki getað hugsað sér hingað til að byggja svo mikið sem eina félagslega íbúð og lítið útlit fyrir að það sjónarmið þeirra sumra hverra muni breytast til muna. Þetta er skuldsetning á sveitarfélaginu til afskaplega langs tíma og svoleiðis er ekki vinsælt að gera fyrir fátækt fólk. Það er annað mál ef verktakar á staðnum þurfa á verkefnum að halda, þá er kannski hægt að slá til. Það er alvarlegt mál að hæstv. ráðherra félagsmála skuli voga sér með þetta mál hér fram, þar sem í raun er slegin af öll félagsleg aðstoð við láglaunafólk í húsnæðiskerfinu, án þess að hafa reynt að hafa nokkurt samráð við launaþegahreyfinguna í landinu. Á sínum tíma var það launþegahreyfingin sem knúði fram þær félagslegu umbætur sem leiddu til stofnunar húsnæðiskerfisins, leit á það sem hluta af kjarasamningum og sló í staðinn af öðrum kröfum. En nú þegar ríkisstjórninni dettur í hug að slá þetta kerfi af kemur verkalýðshreyfingunni það bara ekki við. Hún er ekki virt viðlits. Hæstv. félmrh. las hér upp þingsamþykktir frá ASÍ og taldi sig hafa verið að framfylgja þeim með þessu frv. Ég er ansi hrædd um að ASÍ-menn líti málið öðrum augum og hefði nú auðvitað verið ráðlegt hjá hæstv. ráðherranum, ef hann var að semja þetta frv. til að framfylgja ályktunum Alþýðusambandsins, að hafa samráð við þá um samningu frv., leyfa þeim að sitja í nefndunum með ráðuneytisstjórunum og öðrum nánustu ráðgjöfum hæstv. ráðherrans því mér virðist að þeir hafi misskilið ályktanir ASÍ sem hæstv. ráðherrann ætlaði þó að hafa að leiðarljósi í þessu máli að eigin sögn. Það eitt gæti virst næg ástæða fyrir hæstv. ráðherrann til að taka frv. af dagskrá og láta endurvinna það fyrir þing á hausti komanda. Hæstv. ráðherrann hefur fært fram nokkrar ástæður til að réttlæta það að þetta frv. þurfi að samþykkja nú og helst í gær. M.a. hefur mikið verið gert úr því að íbúðir stæðu auðar, að fjöldi íbúða úti um allt land sem sveitarfélögin hefðu neyðst til að innleysa. En hverjar eru staðreyndir málsins? Í október 1996 höfðu 34 íbúðir af 11 þúsund sem þá höfðu verið byggðar staðið auðar í eitt ár eða lengur. Og þá var ástæðan oftast sú að sveitarfélögin höfðu gefið upp rangar forsendur um þörf fyrir húsnæðið þegar bygging var leyfð þó að auðvitað væri í nokkrum tilfellum um byggðaröskun vegna tilflutninga á atvinnutækifærum að ræða. Ég held að það blasi við öllum að hér hefur svo sannarlega verið gerður úlfaldi úr mýflugu. Auðvitað þurfti einhvern veginn að leysa þau mál sem hér var um að ræða. En til þess þurfti ekki að leggja húsnæðiskerfið í rúst. Einnig hefur verið gert mikið úr því að vanskil í kerfinu væru mikil svo það er best að skoða það dæmi sérstaklega. Fyrir liggur að á árunum 1990--94 voru útlánatöp byggingarsjóðanna beggja upp á 65 millj. kr. En á sama tíma voru útlánatöp í ríkisviðskiptabönkum og fjárfestingarsjóðum atvinnulífsins upp á 22 milljarða kr. Einhverjum mundi nú kannski detta í hug þegar litið er til þessara talna að sitthvað þyrfti að endurskoða áður en gengið yrði milli bols og höfuðs á húsnæðiskerfinu sérstaklega í þessu ljósi. Þriðja atriðið sem sérstaklega hefur verið fundið félagslega húsnæðiskerfinu til foráttu er að íbúðir í því kerfi væru dýrari en á almennum íbúðamarkaði. Það væri verið að neyða fátækasta fólkið til kaupa húsnæði sem væri yfir markaðsverði. Þetta kann að vera rétt á einstökum stöðum þar sem markaðsverð fasteigna er mjög lágt. En ef ég tek minn heimabæ t.d., Reykjanesbæ, þá hafa íbúðir sem byggðar hafa verið undanfarin ár í félagslega kerfinu þar verið langt undir markaðsverði. Og í Reykjavík hefur verið reiknað út að félagslegar íbúðir væru að meðaltali 10% undir markaðsverði. Nú leggjast slíkar framkvæmdir af. Og hvað verður þá um þá tækniþekkingu og allar þær tæknilegu framfarir t.d. sem höfðu orðið í skjóli þessa kerfis? Ég hef áhyggjur af því. Einnig bætist við að þessi verðmunur mun leggjast ofan á verðið sem fólkið þarf að greiða fyrir slíkar íbúðir. Auk þess liggur fyrir t.d. að einstæð móðir sem er að kaupa sér litla íbúð á 5,5 milljónir í dag þarf að greiða 57 þús. kr. fyrir að komast inn. En eftir samþykkt þessa frv. þarf hún að greiða 135 þús. kr. fyrir að komast inn í sömu íbúð, m.a. vegna hækkaðra lántökugjalda. Bara þetta getur riðið áformum þessarar láglaunakonu með börn á sínu framfæri að fullu þannig hún getur ekki komist inn í húsnæðið þó að það byðist því að þarna er um að ræða hækkun um heil mánaðarlaun slíkrar konu auk þess sem hún þarf svo til strax að greiða af lánunum. Viðbótarlánin sem áður voru veitt þeim sem verst voru settir voru að sögn ekki réttlætanleg vegna mikilla vanskila. En þegar flett var upp í þessu í Húsnæðistofnun kom í ljós að aðeins 17% þessara lána voru í vanskilum sem nam þremur mánuðum eða lengri tíma. Og þetta voru lán sem voru aðeins veitt þeim sem allra verst höfðu staðið. Þetta eru ekki umtalsverð vanskil skoðuð í því ljósi. Þetta stóra frv. sem hér hefur verið lagt fram er ekki alvont. Í því er að finna ýmsar tillögur sem eru til bóta og má þar t.d. benda á áform um flýtingu vaxtabóta og aukið valfrelsi í kerfinu sem oft hafa komið ábendingar um að gætu orðið til bóta. En það er engin svo stór réttarbót fólgin í þessu frv. að hún geti réttlætt þá skerðingu á möguleikum hinna tekjulægstu til félagslegrar fyrirgreiðslu við kaup á íbúðarhúsnæði sem felst í frv. Auk þess má nefna að fyrrnefnt valfrelsi kann að hafa í för með sér að verð á íbúðamarkaði hækki og við blasir að mikil breyting verður á því hverjir komast inn í kerfið. Því miður er margt sem vantar skýrari ákvæði um í þessu frv. eins og t.d. að viðgerðalánaflokkur er ekki nefndur í frv. en hann hefur oft skipt þá miklu sem standa frammi fyrir dýrum viðgerðum á húsnæði og eru tekjulágir. Það versta við þetta frv. er þó það tillitsleysi sem ráðherrann sýnir fulltrúum launafólks og annarra viðskiptavina kerfisins með því að bjóða þeim ekki upp á neitt samráð við samningu frv. en leggja það svo fram undir því yfirskini að verið sé að framkvæma vilja þeirra. Þetta er forsjárhyggja af alversta tagi. Slík vinnubrögð eru okkur ekki lengur framandi. Það er ekki langt síðan frv. um stéttarfélög og vinnudeilur var keyrt í gegnum þingið á svipaðan hátt. Það frv. varðaði einnig grundvallarréttindi launafólks sem höfðu mörg áunnist með áratuga baráttu og reynt var að afnema eða skerða stórlega með frv. Í meðferð þingsins tókst að ná fram umtalsverðum breytingum á því frv. og vonandi tekst líka að ná fram breytingum á því frv. sem hér liggur fyrir. Það er von mín og trú að þeir launamenn sem kunna að hafa kosið hæstv. félmrh. og hans fólk í síðustu alþingiskosningum muni nú hafa lært sína lexíu og Framsfl. muni nú þurfa að leita á ný mið eftir atkvæðum. Þeir geta kannski með þessu hafa unnið sér inn prik hjá atvinnurekendum og fjármagnseigendum. Við heyrðum nú í hv. þm. Pétri Blöndal hér fyrr í dag. En mér finnst ólíklegt að launþegar komi til með að treysta á bjargráð félmrh. og þeirra framsóknarmanna í komandi kosningum eins og síðast. Þeir munu láta sér þetta að kenningu verða.