Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Við erum þrír, sem höfum leyft okkur að koma með brtt. við mál þetta, auðvitað í flaustri, eins og alt annað nú, og ef til vill er hún ekki nægilega yfirveguð. Það sem okkur gekk til var það, að við gátum ekki fallist á, að það væri rjettlátt að veita þessari stofnun ýms forrjettindi, án þess að kvaðir nokkurar fylgdu, eða án þess að landssjóður njóti tekna af. Nú eru þær tekjur litlar eftir ákvæðum laganna frá 1915, ekki nema 2% af seðlaupphæð þeirri, er bankinn gefur út. Eigi nú sú seðlaupphæð að fara fram úr 2½ miljón, þá verður þetta allnotadrjúgt fyrir stofnunina, þar sem hún sjálf tekur 6% í rentu; aftur á móti virðist okkur landssjóður afskiftur að fá ekki nema 2%. Ef slíku er fram farið, græðir stofnunin 4%. Í öðrum löndum er mjer kunnugt um það, að bankar verða að greiða hærri prósentur í ríkissjóð af seðlaútgáfu sinni. Nú er það vilji okkar flutningsmanna brtt. þessarar, að bankinn greiði í landssjóð 4% af seðluútgáfu þeirri, er fer fram úr 2½ miljón. Mundi það auka tekjur landssjóðs allmikið og samt sem áður verða hagur fyrir bankann að seðlaútgáfu þessari.

Pjetur Jónsson Ef jeg man rjett, þá var rætt um að hækka prósentur þessar, þegar til umræðu var aukning seðlaútgáfu Íslandsbanka, upp í 4%. Og þá kom í ljós, að bankinn gat alls eigi notað heimildina með þeim skilmálum. Þess vegna tel jeg víst, að með þessum 4% skatti til landssjóðs mundi bankinn eins nú alls ekki álíta það borga sig að nota útgáfurjettinn. Vildi jeg benda á þetta, þótt jeg hafi ekki sett mig inn í bankamál svo sem vera skyldi. En ef svo færi nú, að bankinn notaði ekki heimildina, þá kæmi það niður á okkur landsmönnum, og tel jeg því varhugavert að samþykkja brtt. þessa.

Sveinn Ólafsson Tek tillöguna á þgskj. 150 aftur.

Jón Jónsson Tek tillöguna upp aftur.

Framsm. (Magnús Pjetursson) Þetta frv. lítur hjákátlega út, eins og það kemur frá 2. umr. Fyrirsögn þess og greinum ber ekki saman. Það hefir ekki verið gjörð brtt. nema við 1. gr., og er það ósamrímanlegt. Nú eru komnar brtt. frá nefndinni, sem eiga að laga þetta. En í flaustrinu, sem hjer er á öllum störfum, hefir ekki tekist betur til en svo, að jeg og nefndin erum alls ekki ánægð með þessar brtt.Brtt. eru allar bein afleiðing af þeirri brtt., sem samþ. var við 2. umr. 1. brtt. er gjörð út af athugasemd háttv. 2. þm. Árn. (E. A). Honum þótti rjett, að hafa ekki hámark um stærð skipsins, og var það tekið til greina af nefndinni. Hins vegar þótti henni rjett að hafa lágmarkið 1500 smálestir. En út af þessu flaustri hefir fallið út mikilvægt atriði. Jeg ætlaðist til, að fyrir »skip« í 2. gr. kæmi »eimskip«, en það hefir fallið burt, sakir þess, að jeg varð að kasta brtt. inn á skrifstofuna meðan jeg var að hafa framsögu í öðru máli. Jeg sje ekki vel, að deildin geti kastað frá sjer frv. þann veg, eins og handarskömm. Finst mjer rjett að taka það út af dagskrá. Það getur líka verið fleira við það að athuga, ef nefndin hefði tíma. 

Einar Arnórsson Jeg vil taka í þann streng með háttv. framsm. (M. P.), að jeg er ekki ánægður með brtt. á þgskj. 147. Jeg sje, að fyrirhuguð brtt. mín er rjettari en 5. brtt.háttv. nefndar, að fyrir »kaup á skipum« komi kaup á eimskipum. Býst jeg við, að hún verði tekin aftur, er mín kemur fram. Enn fremur mun jeg þá leggja til, að fyrir »kaupa skip« komi kaupa eimskip. Þetta er að eins formsbreyting, en svo er efnisbreyting við 1. gr., sem jeg mintist á við 1. umr. Jeg er ekki ánægður með brtt.háttv. nefndar. Hún bindur stærðina við minst 1500 smálestir. Jeg hefi ekki að eins að athuga við hámarkið, 2000 smálestir, heldur og lágmarkið, 1500 smálestir. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg hafl nokkuð á móti því, að skipin sje svona stór; síður en svo. En mjer finst ekki rjett, að binda heimild stjórnarinnar við ákveðið lestatal. Kem jeg því með þá brtt., að þetta ákvæði falli burtu. Ef hún yrði samþykt, skal jeg geta þess, að jeg ætlast til, að stjórnin hagi sjer eftir kringumstæðum. Jeg geng út frá því, að stjórnin noti ekki heimildina til að kaupa einhver smáskip. Jeg býst við, að stjórninni gætu boðist þægileg skip 10-12-14 hundruð smálesta, og vil jeg ekki með lögum útiloka hana frá að nota slík tilboð. Mjer finst því ekki rjett, að binda stærðina (lágmarksstærð skipanna) eins og nefndin hefir gjört. En jeg tel rjett að taka það fram í framsögunni, að þess sje vænst, að stjórnin noti heimildina vel og kaupi hentug skip. Brtt. mínar verða skriflegar, og vona jeg, að menn Virði frágang þeirra á betri veg, er tíminn er svo naumur.

Forsætisráðh. (Jón Magnússon) Jeg hefi skilið svo háttv. framsm. (M. P.), að meiningin með tillögu nefndarinnar, að ekki sje keypt minni skip, sje sú, að ekki verði keypt önnur skip en þau, sem hentug eru til Ameríkuferða. Mjer skilst, að nefndin telji minni skip ekki hentug til flutninga svo langa leið. Þótt þessu stærðarákvæði sje kipt burtu, býst jeg við að landsstjórnin taki hæfilegt tillit til þessa álits, því að jeg skil svo nefndina, að hún telji ekki nauðsynlegt, að kaupa millilandaskip til annarra ferða. Jeg held, að heppilegra sje, að lögin rígbindi ekki stjórnina að þessu leyti. En jeg vil taka fram, að háttv. nefnd hefir sjálfsagt verið ljóst, að framkvæmdir þessa máls verða erfiðar. Til allra þeirra framkvæmda, sem stjórninni er veitt heimild til, þarf stór lán. Ef mikið þarf að kaupa af vörum, þarf talsvert hátt lán. Ef kaupa á stór skip, þarf enn stórlán. Jeg býst ekki við, að bankarnir hjer geti veitt svo stór lán til langs tíma. Hvernig ganga mundi að fá lán erlendis, getur ráðuneytið ekki sagt. En þessi lög eru heimildarlög til framkvæmda, að því sem fært er, og brýna nauðsyn ber til.

Pjetur Jónsson Jeg hefi ekki viljað draga úr því, að landsstjórnin hefði frjálsar hendur, en hefði þótt nóg að skipið væri eitt. Þótt heimildin hafi nú verið rýmkuð, býst jeg við, að framkvæmdirnar takmarkist af lánstrausti því, er landið hefir. En þótt það hefði verið og geti orðið mikið, verður, við að ráðast í þessi skipakaup, höggið nærri lánstrausti landsins. Vil jeg því beina. því til stjórnarinnar, að hjer þarf að fara varlega, því það er líka hægt að selja sjálfstæði þessa lands með ofháum skuldum og skuldbindingum. Vildi jeg þá heldur halda sjálfstæði þess, og vinna það til, að búa við þröngan kost um hríð. Vona jeg, að stjórnin hafi líka athugað þetta. Vil jeg samt í engu draga úr þessu, ef það reynist kleift.

Bjarni Jónsson Mjer þótti undarlegt þetta ávarp frá háttv.þm. S.Þ. (P. J.), og það sjerstaklega, að hann bjóst við, að stjórnin mundi verða svo djarftæk, að hún glataði sjálfstæði landsins. Það var von, að jafn skarpur og einbeittur sjálfstæðiskappi og þjóðmálaskörungur þyrfti að taka þetta fram. Jeg vona, að stjórnin verði gætin, en býst þó heldur við, að hún verði of rög. Jeg vil minna hana á, að fyrir þjóð eins og Íslendinga, er það sjálfsstæðisvottur að eiga skip, og vil jeg skora á hana, að vera ekki of varfærin, því að það er glötun á sjálfstæði landsins, að draga framkvæmdirnar á langinn, þar til alt er um seinan. Vjer ættum heldur að hvetja stjórnina en draga úr henni, einkum þegar það er sýnt, að engin þörf er erlendra lána eða skuldbindinga. Landsmenn eiga nægilegt fje í sparisjóðum og bönkum, sem vafalaust má fá að láni, eða að öðrum kosti lögskylda menn til að láta af hendi, er þörfkrefur.

Framsm. (Magnús Pjetursson) Jeg fyrir mitt leyti get vel felt mig við brtt.háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), einkum eftir að hafa heyrt skýrslu hæstv. forsætisráðherra (J. M.) um skilning hans á tilætlun nefndarinnar. En það er vitanlegt, að fyrir gæti komið, að þetta skip færi milli annarra landa en Ameríku og Íslands, þótt flestar ferðir yrði á því svæði. Hvað viðvíkur erfiðleikum að afla fjárins, þá býst jeg við, að þeir sje nokkrir, en nokkuð kemur mjer það á óvart, ef ekki verður hægt að fá að minsta kosti mikinn hluta þess með lánum í landinu sjálfu. Það hefir verið bent á, að stjórninni væri hjer að eins gefin heimild, heimild, sem hún myndi að eins nota, ef í nauðir ræki. Það er satt, að hjer er að eins um heimild að ræða, en jeg álít, að stjórninni beri alls ekki að bíða eftir brýnni nauðsyn fyrir skip, heldur eigi hún að nota tækifærið, ef það byðist gott til skipakaupa. Sjerstaklega á jeg hjer við kaup á einu skipi. Þá má heyra ugg og ótta hjá háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) út af því, að sjálfstæði landsins sje stofnað í háska með því, ef lán væri tekið í útlöndum til skipakaupa. Slíkt get jeg naumast skilið. Fyrst og fremst býst jeg við, eins og jeg hefi þegar tekið fram, að lánið fengist að mestu hjer innanlands, og svo sje jeg ekkert óttalegt við að taka fje að láni í útlöndum; jeg sje ekki, að sjálfstæði landsins sje nein hætta af því búin, þvert á móti sýnist mjer hættulegt landi og lýð, ef vjer getum ekki náð til annarra landa sakir skipaskorts. Ef vjer yrðum svo á flæðiskeri staddir, mætti búast við, að vjer yrðum að sæta hörðum kostum í skipakaupum, eða skipa útvegunum, landinu til brýnustu þarfa.

Pjetur Jónsson Það er óþarfi fyrir háttv.þm. Stranda. (M. P.), að verða svo tíðrætt um þenna ótta, sem jeg hefði, af lántöku utanlands. Síst af öllu þarf hann að tala um þenna ótta, sem eitthvað óvænt eða ókunnugt. Nefndin hefir miðað allar sínar ráðstafanir og áætlanir við kaup á einu skipi, en nú á ekki þar við að sitja, heldur á að kasta fram gjörsamlega takmarkalausri heimild, og viðvíkjandi henni ljet jeg þessi orð detta. Fanst mjer frv. líta hálf glænepjulega út í sinni breyttu mynd. Annars ber jeg það traust til stjórnarinnar, að hún fari vel og gætilega með þessa heimild sína. En hitt sjá allir, að ef kaupa skyldi heilan flota, þá fengist ekki nóg fje í landinu sjálfu, og þá yrði að taka stór lán í útlöndum, sjerstaklega þar sem ekkert er búið í hendur stjórnarinnar. En stórlánum fylgja allskonar skuldbindingar og þær álít jeg hættulegar. Háttv. þm. Dala. (B. J.) get jeg sjálfsagt aldrei orðið sammála; skoðanir okkar eru svo gagn ólíkar. Munurinn er sá, að hann berst fyrir pólitísku sjálfstæði, en jeg fyrir peningalegu sjálfstæði.

Einar Arnórsson Að eins fáein orð viðvíkjandi stærð skipanna. Um aðalatriðið þarf jeg ekki að fjölyrða; framsögumaður (M. P.) fjelst á till. mína. Vil jeg að eins taka það fram viðvíkjandi vesturferðunum, að ekki er nauðsynlegt, að skipin sjeu 1500 tonn að stærð. Hingað til hefir verið notast við 900-1000 tonna skip. Því finst mjer ekki ætti að rígbinda kaup skipanna við neina alveg ákveðna smálestatölu. Mjer finst stjórnin alls ekki ætti að hafna skipakaupum, ef góðir kostir fengjust, þótt skipið væri eitthvað undir 1500 tonnum.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Það er sama að segja um þetta frv. og hið fyrra (síldartollinn), að fram hafa komið brtt., sem jeg vil leggja til, að deildin samþykki ásamt frv. Um frv. sjálft er það að segja, að það er eiginlega ekki annað en afleiðing af hinu frv., svo að ef það er látið ganga fram, þá verður þetta að gjöra það líka. Það þýðir ekki að draga neinn dul á það, að ekki er tilgangurinn með hinu fyrra frv. að láta hækkunina, sem af því leiðir, koma niður á landsins eigin börnum, og láta þau bíða tjón. Þau þurfa að fá endurgreiddan þann halla, sem þau verða fyrir af frv. Til þess er þetta frv. fram komið. Þess ber að gæta, að þótt þetta verðlaunafrumvarp verði að lögum, þá verða þó íslenskir síldveiðamenn harðar úti en þeir hafa orðið áður. Hingað til hafa 10% af útflutningsgjaldinu fallið til Fiskiveiðasjóðs Íslands, og því hefir, samkvæmt lögum, verið varið til styrktar síldarútgjörð landsmanna. En samkvæmt frv. því, um útflutningsgjald af síld, sem verið hefir til umræðu hjer í deildinni, er ætlast til, að 5% af útflutningsgjaldinu falli til sjóðsins, og að því sje varið til eflingar sjávarútvegi yfirleitt. Eru lítil líkindi til, að síldveiðamenn njóti neins af því, því að margar eru þarfir sjávarútvegsins, sem nauðsyn er að sinna, svo sem hafnarbætur og lendinga, íshúsbyggingar o. fl. En jeg treysti því, að síldarútgjörðarmenn bregðist vel við, þótt þeir missi af þessu, einkum nú, þegar landsjóði er þörf mikilla tekna. Þeir hafa eigi talið eftir þau gjöld, er á þá hafa verið lögð hingað til. Hins vegar er það vitaskuld, að þeir geta eigi borgað hærra útflutningsgjald, en þeir hafa borgað hingað til, síst meðan erfiðleikarnir eru eins miklir og þeir eru nú. Einkum er það hin afarháa skipaleiga, sem erfiðleikunum veldur, auk þess, sem verð á öllum nauðsynjum hefir margfaldast og vinnulaun hækkað mjög mikið. Jeg var spurður um það rjett núna fyrir þingfundinn, hvort jeg gæti eigi fallist á, að þessu frv. yrði frestað til næsta þings. Jeg gæti ef til vill fallist á, að því yrði frestað, ef frv. um útflutningsgjaldið yrði einnig frestað. En ef það gengur gegnum þingið, sem mikil líkindi eru til, þá get jeg með engu móti fallist á, að þessu frv. sje frestað. Jeg mundi eigi þora að eiga undir því, að næsta þing samþykti það, en það teldi jeg óhæfu, að útflutningsgjaldið yrði samþykt, en verðlaunafrv. hafnað. Jeg þykist vita, að hjer í þinginu sje þeir menn, og líklega fleiri en margur hyggur, sem gjarnan vilji ná í útflutningsgjaldið, en ekkert endurgreiða af því til útgjörðarmannanna; en það tel jeg hróplegasta ranglæti gagnvart þeim. Jeg fæ heldur eigi sjeð hvað ynnist við að fresta því. Jeg hefi að vísu heyrt menn segja, að Norðmenn og Svíar mundu síður ýfast við oss, ef útflutningsgjaldið næði jafnt til sjálfra vor og þeirra. En ef það er meining manna, að verðlaunafrv. beri að fresta eingöngu til þess, að svo liti út, sem vjer ætlum að láta útflutningsgjaldið ganga jafnt yfir oss og aðra, en samþykkja svo verðlaunafrv. seinna, t. d. á næsta þingi, þá verð jeg eindregið að leggja móti því, og það af þeirri ástæðu, að mjer virðist það blátt áfram ódrengileg aðferð gagnvart þeim útlendu þjóðum, er hlut eiga að máli. Jeg vil ekki að Norðmenn og Svíar gangi þess duldir, að vjer viljum eigi gjöra þeim jafnt undir höfði og landsmönnum sjálfum, og ef þeir nota land vort svo, að oss sje bagi að, þá viljum vjer að minsta kosti ná einhverjum tekjum af þeim. Jeg vona að engir deildarmenn verði til þess, að leggja hindranir á leið þessa frv., fremur en frv. um útflutningsgjaldið.

Þorsteinn Jónsson Mjer fellur ekki allskostar við þetta verðlaunafrv., sem hjer liggur fyrir. Jeg var með síldartollshækkuninni, en eins og nú standa sakir, vil jeg láta sama ganga hjer yfir báða, Norðmenn og Íslendinga. Jeg þykist þess viss, að Norðmenn verði okkur sárgramir, þegar þeir fá að vita um þennan tollauka, sem að eins á að ná til þeirra. Ef þeir sæi, að vjer ljetum sama ganga yfir þá og Íslendinga þá, er síldveiði stunda, myndu þeir sætta sig við síldartollshækkunina. Þá myndu þeir líta á hana sem hvern annan dýrtíðarskatt, sem við legðum á nú stríðstímunum. Jeg veit, að sumir halda því fram, að Norðmenn geti ekkert gjört okkur, þótt þeir reiðist okkur vegna þessarar tollhækkunar. En bæði er það, að Norðmenn hafa verið oss velviljaðir, eru nánir frændur vorir, og þar að auki nágrannar vorir. Álít jeg mikilsvert, að vjer getum haldið vinfengi þeirra. Og fari svo, að Norðmönnum þyki vjer leika þá grátt með þessu, þá geta þeir látið hart mæta hörðu. Þeir gætu t. d. lagt háa tolla á þær vörur, sem vjer flytjum inn til þeirra, svo sem kjötið. Þá væri síldarútvegurinn búinn að vinna landbúnaðinum tvöfalt tjón. Það tjón, sem hann nú vinnur landbúnaðinum með því, að draga fólkið úr sveitunum, sprengja svo upp kaupgjaldið, að landbúnaðurinn stendst ekki samkepnina, er þegar orðið mikið. En ef af honum hlytist svo í ofanálag það, að spilla fyrir afurðum landbúnaðarins erlendis, þá færist skörin upp í bekkinn. Jeg tel þetta því hættulega braut, enda álít jeg, að enginn atvinnuvegur í landinu þoli betur álögur en síldarútvegurinn. Að minsta kosti er þetta alt of alvarlegt mál, til þess að hrapa svo að því, sem hjer á að gjöra. Mætti ekki minna vera, en að stjórnin væri látin taka þetta mál til umhugsunar til næsta þings. Og í von um, að háttv. deild sje mjer sammála, leyfi jeg mjer að koma fram með svohljóðandi rökstudda dagskrá: Í trausti þess, að stjórnin taki þetta mál til alvarlegrar rannsóknar fram til nsta þings, þá tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Komist stjórnin að þeirri niðurstöðu við nánari rannsókn málsins, að rjett sje að endurgreiða íslenskum borgurum síldartollinn, þá leggur hún það fyrir næsta þing.

Einar Arnórsson Jeg hefi haft í hyggju, að tala nokkur orð í máli þessu, en af því, að fram hefir komið rökstudd dagskrá, mun jeg bíða þangað til útsjeð er um afdrif hennar í hv. deild.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) hefir nú flutt allanga ræðu móti þessu frv., og er eigi um að efast af hverjum toga ummæli hans eru spunnin. Vilji hans er auðsær, sem sje að koma tollfrv. gegnum þingið, en koma þessu frv. á einhvern hátt fyrir kattarnef, t. d. með þessari rökstuddu dagskrá. Væri hægt að koma því í kring, að tollfrv. gangi gegnum þingið, en þetta dagaði á einhvern hátt uppi, þá væri meiri von um, að takast mætti að aftra því, þótt það kæmi fram á næsta þingi. Ræða háttv.þm. (Þorst. J.) bar þess ljósastan vottinn, að þessi sje hugsun hans, enda þótt hann væri í öðru veifinu að færa aðrar ástæður fyrir frestuninni, svo sem óttann fyrir óbilgirni Norðmanna. Annars er kynlegt, að heyra þennan háttv.þm. vera að gefa í skyn, að vjer getum átt von afarkosta af hendi hinnar mjög svo vinveittu frændþjóðar vorrar. Annars verð jeg að segja það, að jeg þekki ekki neitt atvik, er bendi svo sjerstaklega á vináttuþel Norðmanna til vor „á borði“. Hitt hefi jeg oft heyrt, að þeir eru allvingjarnlegir „í orði“, en eigi höfum vjer orðið feitir af því. Þessum háttv.þm. finst ekki nema eðlilegt, að vjer íþyngjum sjávarútveginum, og þá einkum síldarútveginum, af því, að hann sje hættulegur keppinautur landbúnaðarins, hækki vinnulaunin, og taki til sín vinnukraftinn. En má jeg spyrja. Hafa íslenskir daglaunamenn of há vinnulaun? Jeg hygg, að þeim verði full erfitt að draga fram lífið, þótt launin sje þetta há. Og hvað það snertir, að útvegurinn dragi fólk frá landbúskapnum, þá eru það ekki hvað síst Norðmenn og Svíar, er það gjöra. Annars verð jeg að segja það, að ef einhver atvinnuvegur getur eigi staðist samkeppnina, þá er eigi neitt hjálpráð í því, að ama þeim atvinnuveginum, sem ber sig betur, heldur að hlynna að þeim, sem miður stenst samkeppnina. Því á ekki að ama sjávarútveginum fyrir það, að hann er fær um að borga vinnulýðnum sæmilegt kaup, heldur að styðja landbúnaðinn svo, að hann geti staðist samkeppnina, t. d. með því, að gjöra landbændum fært að bæta svo jarðir sínar, að þeir geti notað vinnuvjelar til að spara mannsaflið sem mest. Að því ætti þing og stjórn að styðja, meðal annars með því, að koma á fót hentugri lánsstofnun fyrir landbúnaðinn. Þegar þessi hv.þm. (Þorst. J.) kemur fram með tillögu í þá átt, þá skal ekki standa á mjer að styðja hana. En þrátt fyrir ágæti landbúnaðins, álít jeg samt, að sjórinn kring um land vort sje mesti og besti Vitazgjafinn, sem aldrei verður ófrær neitt ár, ef rjettra bragða er í leitað, og að þaðan getum vjer vænst mestrar bjargar í framtíðinni. Jeg fæ því eigi sjeð, að neinu því sje bót mælandi, sem dregur úr framkvæmdum sjávarútvegsmanna. Og þótt Norðmenn eða aðrar þjóðir viti það, að vjer viljum styðja þann atvinnuveginn, sem veitir oss mestan beinan og óbeinan arð, þá sje jeg eigi, að það geti með sanngirni verið þeim neitt þykkjuefni. Jeg vænti þess því fastlega, að þeir háttv. deildarmenn verði fáir, sem láta telja sig á þá óhæfu, að samþykkja tollfrumvarpið en hafna verðlaunafrv.

Gísli Sveinsson Eins og háttv. framsm. (M. Ó.) veit, var jeg einn í fjárveitinganefndinni, sem vildi, að fyrir þingið kæmi frumvarp til laga um talsverðan tekjuauka fyrir landssjóð. Og jeg sje eigi annan stofn heppilegri til að leggja á en þann, sem um ræðir í hinu fyrra frumvarpinu, er hjer var til umræðu næst á undan, um útflutningstoll á síld. En með því er þó ekki sagt, að jeg sje með þessu frv., því mjer finst það talsvert fjarskylt mál, en vona samt, að sjávarútvegsnefndin taki það eigi svo upp, að jeg vilji hindra eða eyðileggja tollfrumvarpið, þó að hinu síðara verði frestað.  (Skúli Thoroddsen: Þau standa í nánu sambandi)  . Ekki standa þau í það nánu sambandi, þótt í báðum sje minst á síld. En jeg er þeirrar skoðunar, að Norðmenn sæti hjer óvanalegum vildarkjörum, og vil vera með því, að stemma stigu fyrir uppivöðslu þeirra og yfirgangi, svo að afleiðingar af útvegi þeirra hnekki ekki, eins og nú á sjer stað, öðrum aðalatvinnuvegi þjóðarinnar, landbúnaðinum. Þó að Íslendingar hafi og nokkurn síldarútveg, þá er það hverfandi í sambandi við Norðmenn og aðrar þjóðir, enda hlýtur mönnum að blæða meira í augum upprót útlendinganna en landa sinna hjer við land. Mjer skilst, að það, sem aðallega hljóti að vera í vegi tollfrumvarpsins, sje verðlaunafrumvarpið; og ekki er það annað, sem andmælendur þess hafa haft fram að færa. En jeg fæ eigi sjeð, að Norðmenn mundu þurfa að styggjast við tollinn, ef hann væri lagður jafnt á alla síldarframleiðendur. Þess vegna hefði verið heppilegast, að þetta verðlaunafrv. hefði eigi komið hjer inn í deildina, heldur verið algjörlega um það þagað. Jeg hefi sannfærst um það við ræðu háttv. framsm. (M. Ó), að þótt þetta stæði til, þá hefði mátt fara með það meira í kyrþei. Og ef þetta hefði eigi komið til tals, þá gat það eigi leitt til neins ills, og erlendar þjóðir hefði eigi þurft að styggjast. Ef svo er, að þetta verðlaunafrv. er það eina aðalatriði, er gæti staðið í vegi fyrir því, að tollfrumvarpið kæmi til framkvæmda, þá get jeg ekki lengur orðið samferða, og skil eigi hina einkennilegu röksemdafærslu háttv. flutningsmanna. Háttv. framsm. (M. Ó.) hjelt því fram, að Norðmenn munaði ekki neitt um þennan litla toll, og er jeg þar algjörlega á sama máli. Að vísu er jeg ekki kunnugur gróða þeim, er af síldarútveginum flýtur, en jeg veit svo mikið, og það vita fleiri, að þá munar ekkert um þetta, og þá ætti Íslendinga ekki heldur að muna neitt tilfinnanlega um það. Háttv. framsm. (M. Ó.) heldur því fram, að Íslendingar standi ver að vígi í þessu skyni en Norðmenn. En jeg lít svo á, að sje gróði undanfarinna ára svo mikill, að þetta sje fyllilega rjettlátt, sem í frv. stendur, þá á það í rauninni að gilda að eins á meðan ófriðurinn stendur yfir. Jeg get vel fallist á þá leið, sem háttv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) benti á, að málinu sje eigi svo mjög hraðað, heldur sje einmitt stjórninni falið að undirbúa það og íhuga til næsta þings. En það mætti einnig fara aðra leið, og í staðinn fyrir háan toll og verðlaun, hafa tollinn lægri; yrði þá niðurstaðan lík, ef ekkert yrði borgað til baka. Mjer hefir skilist háttv. framsm. (M. Ó.) komast svo að orði, að það væri sama sem að drepa útveginn, að vera á móti verðlaunafrumvarpinu. Trúi jeg tæpast, að hann hafi talað þar í umboði sjávarútvegsins. Jeg efa .það eigi, að sjávarútvegsmenn mundu með fúsu geði láta eitthvað lítið, eins og þetta, af gróða sínum renna í landssjóð, eins og nú hagar til, án þess að fá verðlaun þegar. Þá er og þess að gæta, að í staðinn fyrir þennan toll er afnuminn síldartollur eftir fyrri lögum. Hjer er heldur ekki svo mikið í húfi, að ekki megi komast að góðu samkomulagi við útgjörðarmenn, og til næsta þings fer enginn á hausinn fyrir þennan toll, því að vísast verður engin síld veidd og flutt út fyrr en næsta þing kemur saman. Er jeg því eindregið með því, að stjórninni sje falið að undirbúa málið til næsta þings, og mæli því með hinni rökstuddu dagskrá, sem fram er komin.

Þorsteinn Jónsson Það var ekki meining mín með hinni rökstuddu dagskrá, að gjöra út af við frumvarpið, heldur að það yrði betur hugsað og rannsakað til næsta þings, og eigi hrapað að því. Mjer skildist á ræðu háttv. framsm. (M. Ó.), að jeg vildi ganga svo nærri síldarútveginum, að hann biði tjón af. Þetta er alls ekki rjett, þrátt fyrir það að síldarútvegurinn er hættulegur keppinautur landbúnaðarins. En atvinnuvegur þessi þolir betur álögur en aðrir atvinnuvegir. Er það flestum mönnum kunnugt, að á síldveiðunum hafa fjölmargir útgjörðarmenn grætt of fjár á undanförnum árum, og ekki síst nú síðan styrjöldin hófst. En gjöldin af þessum stórgróða, þau sem í landssjóð hafa runnið, eru hlægilega lítil, borið saman við það, sem nú tíðkast með öðrum siðuðum þjóðum að leggja á slíkan uppgripafjárafla. Mjer sýnist að málinu muni vera vel borgið í höndum stjórnarinnar. Sje það gott mál og heilbrigt, leggur hún það fyrir þingið í sumar. Sje það meini blandið og hættulegt þjóðinni, hefir þetta þing unnið gott og þarft verk með því að láta tímann, og nánari rannsókn leiða í ljós eðli þess. Jeg er alveg samdóma háttv.þm. V-Sk. (G. Sv.) um það, að tollfrumvarpið og verðlaunafrumvarpið þurfa alls ekki að verða samferða. Hvað Norðmönnum viðvíkur gengur mjer ekki hræðsla til, heldur hitt að jeg vil, að við sjeum varkárir í skiftum við aðrar þjóðir, og eigum ekki að egna neina þjóð á móti okkur með gálausu flani. Hefir og flestum þjóðum illa gefist að hafa tvennan rjett í landi, annan fyrir landsins eigin börn, og hinn fyrir útlendinga. Vænti jeg, að við nánari athugun muni margir af þeim háttv. þingmönnum, sem nú svellur móður, sýnast svo, sem málið þoli fáeinna mánaða rólega athugun í viðbót við þá rannsókn, sem það nú hefir fengið. Framsögumaður hjelt því fram, að Norðmenn mundu hafa grætt stórmikið á útvegi hjer við land. En er þá ekki þessi atvinnuvegur svo arðvænlegur, að við Íslendingar þolum að bera dálítinn skatt? Það virðist ofur einfalt mál, að þeir menn í landinu, sem mestar tekjur hafa, beri eigi óriflegan hluta af byrðum þjóðfjelagsins. Og þar sem háttv.þm. V. Ísf. (M. Ó.) þykist vilja styðja landbúnaðinn, en heldur þó fram „utanlandspólitík“ í skattamálum vorum, sem orðið gæti framþróun sveitanna hinn mesti þröskuldur, þá virðist þar nokkur skortur á samkvæmni. Og enn vafasamari yrði þessar aðgjörðir, þar sem hlunnindin af verðlaunafrumvarpinu kæmu alls ekki að verulegum notum, nema litlum hluta sjávarmanna, og það þeim, sem síst þurfa slíkra hlunninda við.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Jeg bjóst ekki við eins ákveðnum mótmælum gegn þessu máli og raun er á orðin. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) þekkir ekki sjávarútveginn. Hann vill íþyngja honum einmitt af því, að hann þekkir hann ekki. Því þó að menn hafi grætt á útgjörð, þá hefir sá gróði eigi fengist með síldarútgjörðinni. Aftur á móti hafa útgjörðarmenn oft grætt stórfje á þorskveiðunum, en síldarútgjörðin hefir sjaldan gjört betur en fleyta þeim áfram Á henni hafa þeir aldrei grætt stórfje. Enda er nú orðið dýrt að reka síldarútgjörð. Hver tunna kostar nú 20-30 kr. og með salti yfir 30 kr. Nætur hafa stígið í verði yfir 40%. Þegar um er að ræða mismuninn á kjörum norskra og íslenzkra síldarútgjörðarmanna, sjer maður fljótt, að Norðmenn standa þar miklu betur að vígi. Íslendingar verða að kaupa salt og tunnur utanlands frá með mun hærra verði en Norðmenn, og stafar sá verðmunur aðallega af meiri flutningskostnaði, en Norðmenn flytja mikið af þessu með sjer á þeim skipum, sem þeir nota hjer til veiðanna, auk þess sem þeir nota gömul aflagsskip til flutninga og láta þau liggja hjer á höfnunum um veiðitímann, og nota þau þá sem geymsluhús, og er það þeim enn fremur sparnaður. Og þó að þeir fengju ekki hærra verð fyrir sína síld en vjer fyrir vora, væri aðstaða þeirra samt betri. En nú fá þeir þó 10-20% hærra verð fyrir sína síld. Þessi tollur yrði þeim því ekki tilfinnanlegur. Hjer er fyrst fyrir alvöru, að stinga upp höfðinu óhyggilegur og óheppilegur rígur milli sjávarútvegs og landbúnaðar, þar sem gjörð er tilraun til að ama sjávarútveginum í hagsmunavon fyrir landbúnaðinn. Jeg er ekki í neinum efa um hver leikslokin yrði í því stríði, og það er af umhyggju fyrir landbúnaði vorum, að jeg vildi óska að hamingjan gæfi þingi voru þau hyggindi, að það leggi aldrei út í það stríð. Landbændur hafa nú yfirtökin hjer á þinginu og ef þeir nota þau til þess að halla á þann atvinnuveg, sem fæðir jafnmikinn fjölda landsmanna og síldarútvegurinn gjörir, þá vinna þeir landinu hið mesta óhappaverk, sem hægt er að hugsa sjer. Tilgangi sínum að lyfta landbúnaðinum á kostnað sjávarútvegarins, næðu þeir aldrei, því að ef sjávarútveginum yrði svo íþyngt, að hann gæti eigi borið sig sæmilega, þá mundu útgjörðarmenn heldur leggja upp skipum sínum en að stofna sjer í ófæru, og afleiðingin af því ætti að vera öllum ljós. Það stafar af vanþekkingu landbúnaðarmanna, ef þeir halda að allir, sem við síldveiði fást, græði of fjár. Það eru að eins örfáir menn, sem græða talsvert, og þá eigi hvað minst vegna þess, að þeir hafa kaupsýslustörf jafnframt. Þeir, sem eingöngu veiða síld, og selja hana óverkaða, eiga í vök að verjast að láta útgjörðina bera sig, og sumir hafa blátt áfram tapað á henni. Er það meðal annars af því, að þeir hafa eigi bein í hendi til að afla sjer tunna og salts, og þá enn fremur af því, að þeir geta eigi komist að landi, nema við bryggjur annara, sem kaupa af þeim síldina, og það eru mest útlendingar, Norðmenn og Svíar, sem bryggjurnar eiga, og veiða svo rjómann af útgjörðinni. Hefi jeg oftsinnis tekið það fram, hve óþolandi þetta ástand er. Sje það ásetningur háttv. deildar að láta tollfrumvarpið ganga fram, en fella þetta frv., þá hefi jeg þá einu von, að háttv.Ed. hafi vit fyrir þinginu og hindri þá einnig framgang tollfrumvarpsins, og lendir þá sú ábyrgð á þessari háttv. deild, að hafa svift landsjóðinn alt að ½ miljón króna tekjum, landsmönnum að meinalausu.

Einar Arnórsson Jeg vildi einungis gjöra dálitla fyrirspurn til háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó). Það hefir komið fram brtt. frá honum við 1. gr. frv. að í stað „íslenskir þegnar“ komi „íslenskir borgarar“. Nú langar mig til að fá að vita, hvað hann meinar með þessum orðum, og hvað sjerstaklega er meint með þeim, þegar um hlutafjelög og önnur fjelög er að ræða, í sambandi við lög nr. 35, 27. september 1901. Enn fremur langar mig til að spyrja háttv.þm. að því, hvað átt er við með orðatiltækinu „erlend skip“ í brtt. við 2.gr. Háttv. 2. þm.N. M. (Þorst. J.), tók í nokkuð líkan streng og jeg, þegar hann talaði um hættu þá, sem stafað geti af því að samþykkja þetta frv. Jeg veit ekki hvort menn hafa skilið til fulls það, sem jeg sagði áður í því sambandi. Jeg meinti auðvitað ekki, að það væri brot á alþjóðavenju að leggja toll á vörur, en að það væri það, þegar svona væri farið að um leið, að skila nokkru af tollinum til hjerlendra útvegsmanna, eins og til stendur samkvæmt frv. því, sem nú er, verið að ræða. Jeg býst við að afleiðingin yrði sú, að vjer yrðum tilneyddir að afnema lögin nærri því strax, og þá væri ver farið en heima setið. Þá er hjer var komið, var röddstudda dagskráin frá 2. þm.N. M. (Þorst. J.), sjá A. 186, borin upp og feld með 12:9 atkvæðum að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: Pjetur Þórðarson, Sigurður Sigurðss., Sveinn Ólafsson, Þorleifur Jónsson, Þorsteinn Jónsson, Einar Arnórsson, Gísli Sveinsson, Hákon Kristóferss., Jón Jónsson. nei: Magnús Guðmundss., Magnús Pjetursson, Matthías Ólafsson, Pjetur Jónsson, Pjetur Ottesen, Skúli Thoroddsen, Stefán Stefánsson, Þórarinn Jónsson, Bjarni Jónsson, Björn Stefánsson, Einar Arnason, Ólafur Briem. Ráðherra Björn Kristjánsson og forsætisráðherra Jón Magnússon greiddu ekki atkvæði. Þrír þm. fjarstaddir.

Pjetur Ottesen Þetta verðlaunafrumvarp, sem hjer liggur fyrir, er svo nátegnt síldartollsfrumvarpinu, sem samþykt var hjer í deildinni, að þau verða bæði að haldast í hendur gegnum þingið, eða þeim sje þá báðum skotið á frest, sem jeg teldi mjög illa farið. Það þarf engum blöðum um það að fletta, að verði síldartollsfrumvarpið samþykt, en þetta felt, þá er lagður sá steinn í götu íslenskra síldveiðamanna, að minsta kosti þeirra mörgu smærri útgjörðarmanna, er stunda veiði þessa á mótorbátum, að útgjörðin mundi ekki bera sig. Hvað síldveiðina snertir hjer við land, þá standa Íslendingar þar ólíkt ver að vígi en Norðmenn og Svíar. Í fyrsta lagi af því, að Norðmenn hafa lagt undir sig alla bestu „upplagsstaðina“ á Norðurlandi, en Íslendingar eru þar hvarvetna hornrekur, hafá orðið að byggja bryggjur og önnur mannvirki á þeim stöðum, er þeim er sífeld hætta búin af náttúrunnar völdum, og er skamt að minnast tjóns þess, er þeir biðu á Siglufirði síðastliðið haust. Í öðru lagi af því, að Norðmenn flytja síldveiðaáhöld sín, síldartunnur, salt o. fl. hingað á sínum eigin skipum, þeim sem þeir svo nota til síldveiðanna, en Íslendingar verða að sæta afarkostum um flutninga í sínum nauðsynjum. Fari nú svo, að þetta frv. verði felt, en síldartollsfrv. nái fram að ganga, þá má því búast við, að það hafi þær afleiðingar, að margir þeirra manna, sem hafa í hyggju að stunda síldveiði að sumri, og hafa þegar á ýmsan hátt búið sig undir það, verði að hverfa frá því ráði, og að Norðmenn og Svíar sitji hjer einir að krásinni. Það dylst engum, að landbúnaðurinn líður stórtjón við það, hvað síldveiðarnar draga mikið til sín af vinnukrafti þessa lands um heyannatímann, en hversu ilt, sem þetta er, þá er það engan veginn rjett, að ráða bót á þessu með því, að leggja þær kvaðir á íslenska síldveiðamenn, að þeir verði að leggja árar í bát með að stunda þessa veiði. Það, sem þarf að gjöra, er það, að reisa öflugar skorður við því, að þessir útlendingar, sem ausa hjer upp gullinu úr nægtabrunni landsins eigin barna, og nota til þess okkar eigin vinnukraft, til stór hnekkis atvinnuvegum landsins, að þessum mönnum sje með lögum gjörð svo þungfær sú atvinnubraut, að þeir sjái sinn kost vænstan að hverfa hjeðan. Það er svo sem vitanlegt, að þessi 3 kr. tollur fælir þá ekki frá að veiða hjer, meðan svona stendur, en nú eru þeir tímar, að varlega verður að fara, og eigi þótti tækilegt að stiga stærra spor að sinni, og þykir sumum þó helsti langt gengið. Jeg vil því eindregið mæla með því, að frv. verði samþykt.

Forseti: Þetta mál er of seint fram komið. Flm. þess verður leyft að gjöra grein fyrir því, áður en atkv. verður leitað um, hvort það skuli rætt í deildinni.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Aðalástæða mín fyrir frv. þessu er sú, að verðhækkunartollur sá, sem hjer er um að ræða, er blátt áfram ranglátur og lagður á út í loftið. Sýndi jeg líka fram á það á þingi 1915, þegar hann var lagður á. Ef menn vilja nú athuga þessi orð mín nánar, þá ber fyrst að gæta þess, að vanalegar tekjur landssjóðs nema tveim miljónum króna á ári. En verðhækkunartollur þessi hefir numið einni miljón króna á síðasta ári. Þessi gífurlegi tollur, sem jafnast á við helming allra venjulegra tekna landssjóðs, er lagður á tvær atvinnugreinar, og það án alls jafnaðar, og sýnir þetta berlega ranglæti það, sem hjer er haft í frammi. Þessar tvær atvinnugreinar, sem slíkum ójöfnuði sæta, eru sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Sjávarútvegurinn getur að vísu verið uppgripaatvinna, þegar alt fer eftir óskum, þegar fiskur veður uppi og gæftir eru og alt gengur eins og í sögu segir. En hitt er eins títt um þá atvinnugrein, að alt veltur um koll á svipstundu, allur gróði fer forgörðum, og stórtjón og slys verða að. Í fám orðum sagt þá er atvinnugrein þessi bæði dýr og hættuleg, og þar að auki ný hjer, svo að það er síður en svo, að íþyngja beri henni með lítt viðunandi tollum, þótt eitthvað beri betur í veiði í eitt skifti en annað. Þá er hin atvinnugreinin, landbúnaðurinn. En um hann má segja, að hann sje grundvöllur undir allri velmegun og menning í landinu, hinn fasti grundvöllur þjóðfjelagsins. Því þaðan er þeirrar hjálpar að leita, sem bjargað getur landi og þjóð, þótt allir aðrir atvinnuvegir fari forgörðum. Það má því heita fífldjarft verk af þinginu, að leggja þennan ójafnaðarskatt á hann, og það öllu fremur en að leggja hann á sjávarútveginn, sem stendur þó í blóma í bili, hve lengi sem það verður. Skattur þessi er líka ranglátur vegna þess, að hann er lagður á heilar atvinnugreinir. En það gefur að skilja, að ástæðum manna, sem þær stunda, er misjafnlega háttað. Það er að vísu satt, að útvegsmenn margir hafa auðgast mjög á síðari tímum, og mun þeim ekki ofvaxinn skatturinn En hitt er jafnsatt, að meðal þeirra manna, sem sjávarútveg stunda, eru öllu fleiri fátækir hlutamenn, sem bera verða skattinn. Sama má segja um bændur; þeir eru nú sem stendur margir einyrkjar, óhætt að fullyrða, fleiri en helmingur þeirra, og ástæður þeirra síður en glæsilegur, sumra hverra. Niðurstaðan verður því sú, að aukaskattur þessir lendir á fjölda mörgum fátækum bændum og sjómönnum og þar með þar, sem síst skyldi. Þá er líka þess að gæta, að atvinnugreinar þessar tvær verða að taka þátt í öllum öðrum gjöldum til landssjóðs, þrátt fyrir skatt þenna, en aðrar atvinnu- og tekjugreinar undanþegnar þessu mikla gjaldi, og ekkert lagt á þær til jafnaðar. Þá er enn eitt ranglæti við gjald þetta. Þar er að eins miðað við verðhækkun, en ekkert tekið tillit til kostnaðarins við að framleiða vörurnar. Nú mun það öllum kunnugt, að allur framleiðslukostnaður hefir vaxið gífurlega síðan 1915, og þarf ekki að leiða rök að því hjer, þar sem svo margir háttv.þm. sitja, sem kunnugir eru ýmsir sjávarútvegi og aðrir landbúnaði. Mun þeim öllum ljóst hve aukist hefir framleiðslukostnaður síðan 1915, svo að það, sem var þolandi þá, er óþolandi nú. Af þessum ástæðum einum ætti því að afnema tollinn nú. Mótbárur á móti því hefi jeg engar heyrt, nema þá eina, að varhugavert sje að kippa tekjum þessum burt af landsjóði. Að því er þekkingu mína á því atriði snertir, þá stend jeg þar höllum fæti, því að fjárhagsnefndin hefir ekki enn þá gefið neina skýrslu um hag landsins, sem henni var skylt. Annars býst jeg við, að hún ætli sjer að vinna að henni milli þinga, því nú er hún sögð allheimfús orðin, og alment er búist við því, að ekki muni brenna undir henni hjer að þessu sinni. Undan skil jeg þar háttv. sessunaut minn, þm. N-Ísf. (Sk. Th.) Annars má benda á það, að auk þess, sem áætlað var í fjárlögunum, hafa tekjur landsjóðs aukist um eina miljón af ójafnaðarskatti þessum. Hygg jeg því, að fje hans mundi hrökkva til, þótt ríflegar væri veitt en gjört hefir verið á þessu þingi. Þekki jeg reyndar þá menn, er því halda fram, að ekki megi snerta á peningum landsjóðs til að bæta hag landsmanna, og þá því síður afnema tolla þótt ranglátir sje. Segja þeir, að geyma þurfi peningana til þess að kaupa skip fyrir, ef á liggur. En undarlegt þykir mjer það, ef taka ber skipsverð það úr vösum tveggja stjetta einna saman. Annars er það heimska, að ætla sjer að kaupa skip fyrir eins árs tekjur. Til þess þarf auðvitað að taka lán, og er það trúa mín, að ekki þyrfti að leita út úr landinu með lántöku þá. Jeg vil nú segja þann minn hug, að jeg treysti stjórninni til að gjöra hæfileg og skynsamleg fjárlög fyrir næsta þing. Því er engin ástæða til að halda í þetta gjald, en full ástæða til að fella það úr gildi. Í júlí í sumar verður komið mikið framhald af gjaldabyrðinni á landbúnaðinn, því að þá verður búið að selja ullina. Jeg tel allsendis óþarft, að búa lengur undir lögum þessum, því að sýnt er, að þegar er búið að taka of fjár með þeim. Þess er engin þörf, að safna í sparisjóðsbók tveggja ára fje. Tel jeg sæmilegra að leita nú einhvers rjettlætis í þessu efni, og það á að gjöra með afnámi þessara ranglátu laga. Jeg þykist þess fullviss, að afbrigði verða leyfð í þessu máli, fyrst hvert mál fær þau. Jeg er sannfærður um, að það verði afgreitt á þessu þingi, því að gjarnan munu fulltrúar landbúnaðarins vilja ljetta af honum þessu gjaldi. Fyrir hönd minna kjósenda, Dalamanna, vil jeg gjöra mitt til að þessu rangláta gjaldi verði afljett. Skal jeg svo ekki segja fleira, en vona að forseti leiti afbrigða. Þá var leitað afbrigða, og þau leyfð og samþykt.

Sveinn Ólafsson Jeg held, að þetta frv. sje ótímabært, og það af þremur ástæðum. Í fyrsta lagi af því, að efnahagur landssjóðs leyfir það tæplega, og þegar er búið að höggva stórt skarð í hann með ýmsum nauðsynjaráðstöfunum, sem þingið hefir gjört. Í öðru lagi af því, að það er langt frá því, að menn hafi áttað sig á, hvað koma skuli í stað þessa gjalds. Í þriðja lagi vegna þess, að vjer vitum ekki, hvernig fer um samninga vora, vitum ekki, hvern markað vörur vorar muni fá. Af þessum ástæðum tel jeg ekki rjett, að reka eftir þessu máli. Jeg vil bæta við einni ástæðu enn. Það er sagt, að gjaldið sje órjettlátt, af því að það komi einungis niður á 2 stjettum  (Skúli Thoroddsen: Einungis ein stjett í þessu landi)  . Það er spáný uppgötvun. Jeg held því fram, að þetta gjald komi við fleiri en landbændur og sjávarútvegsmenn. Það kemur líka við kaupmenn og sjómenn og yfirleitt allar stjettir, nema embættismenn og þá, sem búlausir eru. Jeg hjelt ekki, að háttv.flm. frv. (B. J.) væri móti því, að þeir slyppu. Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar, svo að það fái þar hægan og rólegan dauðdaga.

Gísli Sveinsson Jeg verð að gjöra örfáar athugasemdir. Jeg get sagt eins og margir aðrir, að verðhækkunartollslögin frá síðasta þingi voru mjer ekkert gleðiefni. Og það hafa þau ekki verið þeim, er reka þær atvinnugreinar, er hann fellur aðallega á. Það er ekki rjett, eins og líka háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tók fram, að tollur þessi falli eingöngu á tvær stjettir manna, fiskimenn og bændur. En viðvíkjandi því, að hjer er í frumvarpsformi lagt til að afnema þessi lög nú, þá tel jeg það alls ekki fært, eins og stendur. Mjer þykir kynlegt, að einn af meðnefndarmönnum mínum í fjárveitinganefndinni kemur með slíkt frv., og það svona fljótt, þótt það sje ekkert við það að athuga, að hann hafi í huga, að gjöra það á sínum tíma. Mjer fanst liggja í hlutarins eðli, að hann gæti ekki nú lagt það til, að tekjur landssjóðs væri rýrðar að miklum mun. Jeg held að nú hafi verið stofnað til svo mikilla útgjalda, sem ekki eru reiknuð enn þá. Sá kostnaður er óviss. Hjer á þinginu er verið að afgreiða heimildir fyrir talsvert miklum útgjöldum úr landssjóði, til skipakaupa, dýrtíðaruppbótar o. s. frv. Því síður er ástæða til að flýta þessu, þar sem það er alls ekki víst, að frv. um síldartoll nái fram að ganga. Það á bæði eftir meðferð hjer í deildinni, og auk þess þrjár umræður í Ed. Og enginn veit um forlög þess, þótt það komist út úr þinginu, því að margir eru þar í vafa. Sje jeg því ekki, að vjer getum ráðist í afnám tolla á þessu þingi. Á næsta þingi, reglulegu þingi í sumar, þá er meiri verður tími, er rjettara að taka það til athugunar. Þá verða lögin um útflutningstoll á síld væntanlega komin ígildi. Jeg býst við, að hv.þm. Dala. (B. J.) gjöri ráð fyrir að þau verði samþykt.  (Bjarni Jónsson: Nei.)  Þá furða jeg mig á, að hinn hv.þm. vill auka gjöld landssjóðs, en jafnframt afnema tolla alla og tekjur. Það tel jeg óhæfilegt. Jeg hjelt, að hann hefði miðað við það, að síldartollurinn mundi nægja. Eitt vildi jeg taka fram enn, sem ástæðu fyrir því, að jeg er móti frv. þessu, eins og nú standa sakir, sem sje það, að ef tollurinn er afnuminn nú, þá er framið ranglæti gagnvart aðalatvinnuvegi landsins, sem er landbúnaðurinn. Fyrst vil jeg þó minnast á ranglæti við sjávarútveginn, sem verður, ef verðhækkunartollurinn er afnuminn, en aftur samþykt lög um útflutningsgjald á síld. Ef lagt er hátt útflutningsgjald á síld, en slept verðhækkunartolli af öðrum fiski, er með því drýgt ranglæti á nokkrum hluta sjávarútvegarins. Jeg vil að þessi tollur haldist á fiski og síldinni líka. Þá kem jeg að ranglætinu gagnvart landbúnaðinum. Lögin um verðhækkunartoll gengu í gildi í september haustið 1915, og snertu þá þær afurðir, er koma til útflutnings eftir þann tíma. Tollurinn fellur þá á sjávarafurðir, aðallega vertíðarfiskinn 1916, og síldina það sumar, og á landbúnaðarafurðir vor og sumar og haust 1916. Auk þess var allmikið óflutt út af landbúnaðarafurðum frá sumrinu og haustinu 1915, er tollögin gengu í gildi, og fjell þá tollurinn einnig á þær. Með öðrum orðum, inn undir lögin hafa þá komist tveggja ára landbúnaðarframleiðsla, en ekki nema eins árs sjávarafurðir, ef lögin eru afnumin nú þegar, og ekki næst í vertíðarfiskinn á þessu nýbyrjaða ári, 1917. Af þessum sökum fæ jeg ekki sjeð, að oss beri að hrapa að því á þessu þingi að afnema lögin.

Einar Jónsson Það kann að virðast undarlegt að jeg stend upp til að andmæla þessu frv. Mig undrar það satt að segja, að þingmaður, sem sat á þingi 1915, skuli koma með slíkt frv. Þá (1915) var þetta mál vel athugað, og jeg gekk til dæmis inn á miðlun hv.þm. S.-Þ. (P. J.) í því máli, en hann vann manna mest að þessum lögum. Jeg veit, að mönnum til sveita voru þau ekki ljúf í fyrstu, en þau eru álitin að hafa reynst sanngjörn. Hafi þau verið sanngjörn í fyrra, eru þau það enn þá. Tollurinn hlýtur því eins og hingað til að veita landssjóði allmiklar tekjur, og enginn telur þær eftir. Jeg held, eins og hv.þm. V. Sk. (G. Sv.), að það sje heppilegast, að fara ekki fram á að afnema lögin nú. Það hafa ekki margir búist við þingi í vetur, og því síður hafa menn búist við, að nú yrði farið að afnema lög, er gilda eiga alt fjárhagstímabilið. Jeg skal viðurkenna, að það væri mjer hagur sem bónda, að lögin væri afnumin, en jeg ætla ekki að vera svo eigingjarn. Jeg held að þess háttar eigingirni eigi ekki heima hjer á þingi. Það hlýtur að vera einhver karl í Dalasýslu, sem hefir beðið hv.þm. Dala. (B. J.) að gjöra þetta fyrir sig. Að svo mæltu legg jeg til, að frv. þetta verði felt nú þegar.

Pjetur Jónsson Jeg hefi verið í vafa um, hvort jeg ætti að taka þetta mál í alvöru, og leggja orð í belg um það. Jeg þarf ekki að bæta miklu við það, sem þegar hefir verið tekið fram af mótstöðumönnum frv. Háttv. flutnm. (B. J.) sagði, að lög þessi væri viðurkend ranglát, bæði af þingi og þjóð. Vilji þingsins í þessu efni mun brátt koma í ljós, og þarf því ekki að þræta um hann. Meðal þjóðarinnar er jeg miklu kunnugri.  Þm. (B. J.) vjek því að fjárhagsnefndinni, að hún hefði ekki birt álit sitt fyr en nú á fundinum. Get jeg svarað því, að háttv.þm. ætti ekki að hafa þurft þess; hann getur haft aðgang að öllum plöggum nefndarinnar, þar sem hann er sjálfur einn í fjárveitinganefnd. Þm. kallar þetta óþarfaskatt. En það geta allir sjeð, að landssjóður þarf nú á peningum að halda, þegar búið er að samþykkja kaup á skipum (eða skipi), vörum og auk þess styrk handa fátæklingunum  (Bjarni Jónsson: Hvenær?)  Sumt er þegar samþykt og sumt er nú á döfinni. Mjer skildist á þm. að skipakaup ættu að fara fram fyrir landsfje. Ef svo er, skyldi þá ekki vera betra, að eiga eitthvað til í landssjóði, ef skip kynnu að falla úr þrem miljónum niður í eina, að ófriðum loknum? Þó þótti mjer það undarlegast af öllu, sem flm. (B. J.) hjelt fram, er hann taldi það ranglátt, að þessi skattur kæmi niður að eins á þessum tveim stjettum, stjettunum, sem framleiða vöruna, sem tolluð er. Ef ranglátt er að framleiðslutollur komi niður á framleiðendum sjálfum, veit jeg ekki hvar hann kemur maklega niður. Það skyldi þá vera á þeim, sem ekkert framleiða, þeim sömu, sem nýlega var verið að veita dýrtíðaruppbót?  (Bjarni Jónsson: Fyndinn!)  Og ef trúa má háttv.þm. Dala. (B. J.) um kjör framleiðenda, þá veitti víst alls ekki af að veita þeim einhver hlunnindi, sem tækjust þá að sjálfsögðu af dýrtíðaruppbót embættislýðsins, og mætti þá hæglega hafa þau svo há, að aldrei þyrfti að borga út neina dýrtíðaruppbót  (Bjarni Jónsson: Fyndinn!)  . Sannast að segja tekur þetta frv. varla tali. Því er kastað inn í þingið 10. janúar, síðasta daginn, sem þingið átti að standa eftir fyrstu framlengingu þingtímans. Er það víst inn á þing komið mestmegnis til þess, að háttv.þm. Dala. (B. J.) fái tækifæri til að tala um það.  (Bjarni Jónsson: Og hlusta á læriföðurinn)  . Sýnist mjer það ekki þess vert, að það sje sett í nefnd. Annars skal jeg taka það fram, að jeg læt hjer með útrætt um þetta mál, og ætla mjer ekki að svara háttv.þm. Dala. (B. J.), hvað sem hann kann að segja. Þegar hjer var komið, kom fram beiðni um, að umræðum skyldi lokið, frá Jörundi Brynjólfssyni, Hákoni Kristóferssyni, Sveini Ólafssyni, Birni Stefánssyni, Einari Árnasyni og Þorsteini Jónssyni. Bar forseti tillöguna undir atkv., og var hún feld með 11:11 atkv. að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: Björn Stefánsson, Einar Arnórsson, Einar Árnason, Einar Jónsson, Hákon Kristóferss., Jörundur Brynjólfss., Magnús Guðmundss., Pjetur Jónsson, Stefán Stefánsson, Sveinn Ólafsson, Þorsteinn Jónsson. nei: Gísli Sveinsson, Matthías Ólafsson, Pjetur Ottesen, Pjetur Þórðarson, Sigurður Sigurðss., Skúli Thoroddsen, Þórarinn Jónsson, Benedikt Sveinsson, Bjarni Jónsson, Björn Kristjánsson, Ólafur Briem. Fjórir þingmenn fjarstaddir.

Flutnm. (Bjarni Jónsson); Jeg er háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) mjög þakklátur fyrir það, að hann hefir sagt mjer í fögru og vel settu máli, hvernig jeg skuli haga mjer. Nefndina dreymir ekki um, að til eru nú í landsjóði 800 þús. kr., sem teknar hafa verið af tveim stjettum landsins - einu tveim stjettum landsins, mundi háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) geta sagt, því hann man alls ekki eftir, eða þekkir ekki skraddara og skóara og alla þá aðra, sem af handavinnu lifa, nje heldur kaupmannastjettina. Og þótt kjósendur hans í Suður-Þingeyjarsýslu, og aðrir þeirra nótar, sje látnir borga í landssjóð miljón krónur, þá sjer þm. enga ástæðu til, að leggja neitt á hinar aðrar stjettir landsins. Þessu frv. hefir verið fundið til foráttu, að það gæti ekki um, hvað koma ætti í staðinn fyrir þessa tekjugrein landssjóðs. En á því herrans þingi 1915, þegar þessi skattur var samþyktur, þá var ekkert tillit tekið til þessara auknu tekna. Þegar einhverjir þingmanna ætluðu að ljetta af einhverjum öðrum tollum, eða auka útgjöld landsjóðs, sem næmi þessum tolli, þá tóku þessir gömlu afturhaldsseggir að berja barlómsbumbuna, og fengu því til vegar komið, að tekjur og gjöld landssjóðs voru metin og áætluð alveg án tillits til þessa tals. Á því þingi, 1915, ljetu ýmsir af þessum bústólpum og landstólpum á þingi snúa sjer eins og þvöru, og enn er það svo, þótt hastarlegt megi þykja, að menn búsettir í Reykjavík skuli þurfa að beitast og berjast fyrir rjettindum og hag bænda móti sjálfum þeim, og þola svo brigsl og getsakir af þeim að launum. Annars er það um fyndni háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) að segja, að honum lætur betur að berjast með öðrum vopnum en þeim; hann er maður svo hreinlyndur. Um verðfall skipa er hið sama að segja og um hag landssjóðs. Það kemur ekki þessu þingi eða þessu máli við, heldur er það hlutverk stjórnarinnar, að bera undir næsta þing till. þess efnis, og sjá um að finna rjettláta tekjustofna. En hitt, að losa þessar tvær stjettirlandsins við þenna rangláta skatt, það getur stjórnin ekki; það verður Alþingi að gjöra, og það er meira að segja hlutverk þessa þings. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hjelt því fram, að ekki mætti afnema þessi lög, fyr en slitið væri samningunum. Hvaða samningum? Hjer er þess alls ekki gætt, hvort framleiðendur hafa nokkurn hag af framleiðslu sinni. Önnur hlið málsins er að eins skoðuð, þ. e. hvað fæst fyrir vöruna, en ekki hin, kostnaðurinn við framleiðsluna. Það er sannast að segja hver silkihúfan upp af annari frá þessu þingi 1915. Og svo vill ekki þingmaðurinn (P. J.) lofa mjer að segja satt um þetta þing. Þá skal jeg geta þess, að jeg mismælti mig áðan. Sagði jeg stjettir, þar sem jeg ætlaði að segja atvinnugreinir. Óþarft finst mjer, af þm. (P. J.) að gjöra mikið veður út af þessu, en það er nú einu sinni svo, að helstu sannanir þeirra og rök eru bygð á mismælum andstæðinganna. Það er algjör misskilningur, sem komið hefir fram hjá sumum þm., þar sem þeir tala um mig sem einn af embættismannastjettinni. Embættismenn þessa lands eru engin sjerstök stjett. Hjer er embættismaðurinn bróðir bóndans, sonur fiskimannsins og faðir handverksmannsins, verkamannsins o s. frv., svo algjörlega er rangt að tala hjer um sjerstaka stjett embættismanna. Svo að endingu nokkur orð viðvíkjandi því, sem þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði. Mjer gat ekki komið til hugar, að bera .þetta frv. undir fjárveitinganefnd. (Gísli Sveinsson; Ekki mín meining). Jeg beið þess, að þeir, sem slæma samvisku hafa síðan 1915, bættu fyrir brot sín; en þegar örvænt var um, að þeir ætluðu að gjöra það, tók jeg málið upp, ekki fyrir fordildarsakir, heldur af því, að jeg áleit það þess vert. Jeg sje líka ekki annað en að samþykkja megi frv. þetta, sem alt annað á þessu þingi, með afbrigðum frá þingsköpunum. Hjer gefst og þinginu tækifæri til að sýna, að það vilji ekki níðast á sjerstökum stjettum, með því að samþykkja þetta frv. Og það er einmitt sjerstök ástæða til að flýta þessu máli nú á þessu þingi, til þess að búið sje að afnema lögin áður en tollurinn fellur á næsta sumar, svo að þessa árs afurðir sleppi við hann. En það hefir heyrst frá mest ráðandi manni fjárveitinganefndarinnar, að þingið hafi ekki tíma til að sinna málum eins og þessu. Það er víst af því, að þessum þm. liggur svo mikið á að komast heim í hjerað, til þess að segja frá frægðarverkum sínum. Þeir, sem ekki vilja ljetta af þessum tolli nú á þessu þingi, sækjast um of eftir að ná í ull og aðrar afurðir bænda á næsta sumri, til þess að skella á þær ranglátum tolli. Þeir verða um of berir að þeirri öfund yfir góðu kjötverði bænda, sem ekki getur unnað þeim að halda hag sínum óskertum, heldur þarf að reita utan úr honum með þessum rangláta tolli. Læt jeg nú útrætt um þetta mál. Jeg kæri mig ekki um, að karpa um það frekar, því sá, sem jeg hefði helst viljað karpa við, háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), hefir sjálfur veitt sjer banasárið. - Bið um nafnakall.

Skúli Thoroddsen Að eins örstutt athugasemd víðvíkjandi atkvæðagreiðslu, sem á nú fram að fara. Mjer hefir skilist svo, sem það sje afráðið af þeim þingmönnum, sem nú ætla sjer að hlaupa af þingi frá öllum málum óköruðum, eða hálfköruðum, að fella þetta frv. frá 2. umr.Þm. S.-Þ. (P. J) kastaði því fram, að þm. Dala. (B. J.) flytti þetta frv. að eins til að geta talað um það. Hvort sem þm. hefir sagt þetta í gamni eða alvöru, þá breytir hann eins og honum hafi verið alvara, því hann ætlar ekki að láta frv. njóta sömu rjettinda og önnur frv. og till., sem hann hefir verið aðalhvatamaður til, að afgreiddar yrðu með afbrigðum frá þingsköpunum, og hroðað af í flýti. Jeg verð að líta svo á, að hjer sje um svo þýðingarmikið mál að ræða, að sjálfsagt sje, þótt tíminn sje naumur, að láta það njóta sömu rjettinda og önnur frv., sem fram eru komin í sambandi við dýrtíðarmálið. En til þess, að atkvæði mitt með því, að málið fái að ganga til 2. umr., verði ekki skilið á þá lund, að jeg sje með frv., því að það er jeg ekki, taldi jeg rjett, að skýra frá ástæðunum fyrir atkvæði mínu.

Gísli Sveinsson Jeg hefi litlu við þau rök að bæta, sem jeg hefi áður fært móti frv., og þau rök eru jafnt í gildi nú, eftir að þm. Dala. (B. J.) er búinn að tala. Jeg ætlaðist aldrei til, eins og þm. gaf í skyn, að þetta mál kæmi til fjárveitinganefndar. Jeg er, eftir afstöðu þm. til gjalda landsmanna, hissa á, að hann skuli nú vilja rjúka til að afnema þennan toll. Þm. hefir sjálfsagt enn ekki áttað sig á, að þetta frv. er ranglátt gagnvart landbúskapnum og þeim, sem hann stunda. Eins og jeg hefi sýnt fram á, voru árið 1915 miklar birgðir af búskaparafurðum óútfluttar, svo sem kjöt, ull, gærur o. fl., þegar lögin gengu í gildi. En það ár ná lögin ekki neinu af vertíðarfiski. Hann komst fyrst undir lögin 1916. Af þessu sjá allir, að ef lögin væru nú numin úr gildi, mundi mikið af sjávarafurðunum ekki koma nema einu sinni til tolls, en allar búskaparafurðir tvisvar. Enn vantar því vertíðarfisk 1917, til þess að vega salt. Þessi lög, sem þm. vill nú fá numin úr gildi, eiga því, ef fullnægja á öllu rjettlæti, að gilda til jafnlengdar 1917, eins og þau líka sjálf gjöra ráð fyrir, eða að minsta kosti lengur en til þessa tíma, er vjer nú tölum á. Þm. getur huggað sig við það, að þau eiga ekki að gilda lengur en þangað til í sumar, þá falla þau af sjálfu sjer, og er óþarft, og meira að segja rangt, að fella þau nú úr gildi.

Flutnm. (Bjarni Jónsson) Ef háttv.þm. (G. Sv.) þykir það miður farið, að lögin öðlist gildi nú þegar, þá er tími til að setja eitthvert tímatakmark, og alt af er opinn vegur til þess að breyta þeim. Jeg treysti mjer ekki til, að koma með svo fullkomin frumvörp, að eigi megi umbæta þau eða breyta þeim. Jeg læt svo útrætt um þetta mál. Það mun koma í ljós við atkvæðagreiðsluna, hvort frumvarpið nær að ganga áfram.

Björn Stefánsson Jeg skal ekki vera margorður um þetta mál, sem jeg var svo frekur, eins og háttv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) komst að orði, að gjöra mitt til með atkvæði mínu, að ekki yrði tekið til greina. Það hefir greinilega komið fram á þessu þingi, að þarfir vorar eru margar, sem vjer þurfum fje til, um fram þær, sem gjört var ráð fyrir í þeim fjárlögum, sem nú gilda, en mest var jeg þó hissa á því, að háttv.þm. Dala. (B. J.) skyldi bera það fram, eftir að hafa heyrt þær ræður, sem hann hjelt hjer í gær. Í gær var hann einmitt að ráðstafa þeim tekjum, sem landssjóður fær með lögum þessum. Hann hjelt því fast fram, að þessi verðhækkunarskattur hefði einmitt verið samþyktur til þess að geta bætt kjör embættismanna og annarra þeirra landsmanna, sem verst verða úti vegna dýrtíðarinnar, og því væri sjálfsagt, að verja þeim til þess. Nú er búið að samþykkja hjer í deildinni dýrtíðaruppbót til flestra þessara manna, en svo vill háttv.þm. Dala. (B. J.) að því búnu afnema þann tekjustofn landssjóðs, sem hann einmitt ætlast til, að varið sje til þess að bera þessi útgjöld. Jeg get búist við því, að háttv.þm. svari mjer því, að þessi dýrtíðaruppbót sje ekki samþykt nema fyrir 1916, og að landssjóður sje búinn að hafa þær tekjur yfir það ár, en nú er ekki annað sjáanlegt, en að dýrtíðin haldi áfram, og jeg get ekki getið mjer annars til, en að báttv. þm. Dala. (B. J.) verði á næsta þingi meðmæltur því, að dýrtíðaruppbót verði veitt einnig fyrir þetta nýbyrjaða ár. Háttv. þm. Dala. (B. J.) hefir oft vikið að því, að landssjóður væri sá, er gæti borið afleiðingar dýrtíðarinnar, en jeg fæ ekki skilið, að hann verði lengi fær um það, ef farið verður langt á þá braut, að afnema tekjustofna hans jafnhliða því, sem útgjöldin eru aukin. Reyndar getur það dugað um stund með lántökum.

Þórarinn Jónsson Jeg skal ekki lengja umræðurnar mikið. Það hefir alt af verið skoðun mín, að verðhækkunartollur þessi sje órjettlátur og hafi ófyrirsynju verið á lagður. Hann er í fyrsta lagi órjettlátur af því, að framleiðslan er að mínu áliti óhæfur tollstofn. Sjest það ljósast af því, að mikið af framleiðslunni fer ekki út úr landinu, og er því laust við allan útflutningstoll; það lendir sem sje undan tollinum alt, sem bæirnir taka upp. Nú er vitanlega ekkert rjettlæti í því, að kaupmenn eða kaupfjelög dragi tollinn í sinn vasa, en landssjóður hafi ekki neitt, en það verður þó í þessu tilfelli, sem jeg benti á, því að verð á afurðunum er miðað við tollinn, eða ákveðið af kaupmönnum og kaupfjelögum með tilliti til hans. Ef samræmi ætti að vera í þessu, þyrfti alveg sjerstaka skattálagningu á það, sem ekki flytst út, og sjá allir, hversu óhentugt og óhæft það er. Í öðru lagi er hann ósanngjarn að því leyti, að hann lendir tiltölulega þyngst á fátæklingum. Og í þriðja lagi hafa lögin það ákvæði, sem óhæfa er að sjá í lögum frá þinginu. Jeg á hjer við lágmarksverðið, eða rjettara sagt hámarksverðið, sem sett er á íslenskar afurðir. Jeg á við verðið, sem tollurinn er miðaður við. Jeg álít, að það hafi gjört þjóðinni margfaldan skaða við það, sem landssjóður hefir grætt.  (Pétur Jónasson: Þetta er misskilningur)  . Nei, það er enginn misskilningur, Af hverju hafa Bretar miðað verð á ýmsum þessum vörutegundum nákvæmlega við þetta verð ? Auðvitað af því, að þingið gefur það upp sem nægilega hátt á afurðum landsins. Slík þjóðfulltrúa-nægjusemi er líklega einstæð í heiminum, enda hefir hún nú borið þann ávöxt, sem aldrei verður tölum talinn. Af þessum ástæðum finst mjer því fyr því betra, að þau falli út úr löggjöf landsins. Náttúrlega má og á að líta á það, að landssjóður tapar við það. En væru þau ekki feld úr gildi fyr en t. d. í maí næstkomandi, svo að allar afurðir, sem nú liggja hjer á landi, yrðu komnar utan, þá tel. jeg ekki miklu tapað frá landssjóðs hálfu, því að töluverður meiri hluti deildarinnar hygg jeg, að sje á því, að á næsta þingi verði þau feld úr gildi. Annars gjöri jeg þetta ekki að neinu kappsmáli nú. Hefl að eins viljað taka þetta fram til þess að sýna skoðun mína á málinu.

Forsætisráðh. (Jón Magnússon); Mig furðar eigi á, að svona till. er komin frá háttv.þm. Dala. (B. J.). Hann var á móti lögunum í upphafi og er það enn. Jeg vil mótmæla því, að þessi lög hafi verið samin í hugsunarleysi. Mjer er kunnugt um, að þau voru að minsta kosti eins vel undirbúin, og eins vel íhuguð, eins og venja er til um lög frá þinginu. Jeg skal annars láta mjer nægja að segja það, að það er ekki forsvaranlegt, að samþykkja þetta frumvarp, án þess að landssjóði sje sjeð fyrir einhverri nýrri tekjugrein í staðinn.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Jeg kem hjer fram með brtt. á þgskj. 130, í því trausti að hún verði samþykt. Jeg get getið þess, að jeg hefi gjört þessar brtt. eftir bendingu hæstv. forsætisráðherra (J. M.), og hafa engar brtt. komið fram, þrátt fyrir að jeg bauðst til.við 1. umræðu þessa máls, að taka allar brtt. til athugunar. Hefi jeg því ekki ástæðu til að vænta neinna mótbára gegn frv. Við 1. umr. þessa máls sýndi jeg fram á, hver hagur landssjóði gæti orðið af frumvarpi þessu, ef það yrði að lögum, og hefir enginn orðið til að bera brigð á þau ummæli mín. Hins vegar hefir það verið tekið fram, að Norðmenn og Svíar, sem útflutningsgjaldið að sjálfsögðu kemur að nokkru leyti niður á, mundu gjöra tilraunir til að bekkjast við oss á ýmsan hátt, í hefnileik fyrir útflutningsgjaldið. Mjer virðist sú tilgáta allósennileg, því jeg get eigi sjeð,að þessar þjóðir hafi neina ástæðu til að þykkjast við oss, þótt vjer viljum hafa eitthvað fyrir snúð vorn og snældu, þar sem þær njóta svo mikilla hlunninda hjer á landi, að mest líkist því, að landið sje þeirra eign en ekki vor. En ef eigi er hægt að vænta svo mikillar nærgætni af þeim, að þær viðurkenni sjálfsagðan rjett vorn til að setja lög í voru eigin landi, án þess að þær gjöri oss einhvern óleik í móti, þá er að taka því. Jeg fyrir mitt leyti vænti eigi neins slíks og hefi fylstu ástæðu til að halda, að þær láti þetta mál hlutlaust og viðurkenni rjett vorn og þörf á tekjuauka. Útflutningsgjald þetta er eigi heldur svo hátt, að eigi borgi sig fyrir þær að leita hingað til síldveiða, meðan síldarverðið er eins hátt og það var síðastliðið sumar, og það er víst, að þær standa eftir sem áður betur að vígi en vjer. Auk þess sem Norðmenn hafa fengið miklum mun hærra verð fyrir síldina hjá Bretum en vjer, hafa þeir og þau þægindi, að þeir geta flutt allmikið af nauðsynjum þeim, er þarf til síldarútvegarins á fiskiskipum sínum, en vjer þurfum að leigja afardýr flutningaskip til þess, og þegar þeir halda heim að haustinu, geta þeir fermt veiðiskipin með síld til útlanda. En þyki þeim eigi tilvinnandi að koma hingað til veiða, vegna þessa lítilfjörlega gjalds, þá ætti oss síst að vera eftirsjá að þeim. Gjöld þau, er þeir greiða oss, eru sannarlega lítils virði á við þann óhag, ei þeir baka oss. Auk þess, sem Norðmenn og Svíar eru keppinautar vorir á fiskimiðunum og á markaðinum, þá hafa þeir náð ýmsum bestu útgjörðarstöðunum því nær undir sig, svo að landsmenn geta eigi fengið bryggjustæði, og geta því hvergi lagt að landi. Afleiðingin er sú, að þeir, sem gjöra út mótorbáta til síldveiða, verða að selja þeim, er bryggjurnar eiga, afla sinn fyrir hvaða verð, sem þeir vilja gefa, af því að þeir geta eigi fengið „upplagsstaði“, svo að þeir geti látið salta síldina sjálfir. En það er víst, að þá er fyrst veruleg hagsvon af síldveiðinni, ef menn geta verkað hana sjálfir. Það er því vorkunn þótt vjer vildum ná í einhverjar tekjur af þeim hag, er útlendingar hafa af því, að nota svo land vort oss til stórtjóns. Gæti frv. þetta stuðlað að því, að þessar þjóðir rýmdu fyrir oss, þá væri það auðvitað besti árangurinn, en fyrir því þarf eigi að gjöra ráð; til þess er þetta útflutningsgjald of lágt. En það ætti að gefa oss ofurlitlar tekjur og bæta oss þann veg þó eigi væri nema lítinn hluta af þeim skaða, sem þessar þjóðir eru valdar að. Ef Norðmönnum og Svíum á annað borð þykir nokkurs vert um þetta útflutningsgjald, þá væri eðlilegast, að þeir byði oss einhverjar ívilnanir gegn því, að vjer lækkuðum það eða afnæmum það með öllu. Svo sem kunnugt er, leggja Norðmenn innflutningstoll á hross og sauðakjöt. Ef þeir nú byði oss að afnema þessa tolla, að því er kæmi til íslenskra hrossa og íslensks sauðakjöts, gegn því, að vjer lækkuðum útflutningsgjaldið á síld, þá gæti slíkt auðvitað komið til mála. Reyndar mundu þau skifti naumast verða oss til mikils hags, að minsta kosti ekki að því, er til hrossatollsins kemur, því að vjer höfum betri markað annarsstaðar en þar, jafnvel þótt tollurinn væri afnuminn. En eins og jeg hefi tekið fram, býst jeg ekki við, að þeir hreyfi hönd eða fót út af þessu gjaldi. Annars hefi jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Býst við, að deildin taki málinu eins vel og vert er, og legg það að svo búnu undir dóm háttv.þm.

Bjarni Jónsson Sakir þess, að hæstv. forseti lýsti því yfir í dag, að þingi mundi slitið á laugardag næstkomanda, þá hefi jeg beðist þess, að fá að mæla orð nokkur. Þykir mjer í óvænt efni komið, þar sem þingslit eru fyrir hendi, en mörg góð mál og þörf óafgreidd og mun engi kostur þess, að koma þeim öllum af á svo skömmum tíma, þótt með afbrigðum sje. Af merkum málum, sem óafgreidd eru, gæti jeg nefnt nokkur, þótt óþarft sje, þar sem öllum er um þau kunnugt. Vil jeg þó drepa á nokkur þeirra. Það er t. d. síldarmálið, sem telja má allmerkilegt. Er það hvorki útrætt enn nje í nefnd komið. Þá er mikilsvert frv. frá mjer um heimild fyrir stjórnina til að selja vörur undirverði. Sagði þó hæstv. forsætisráðherra (J. M.) á almennum fundi hjer í Reykjavík, þar sem við vorum báðir og vorum sammála, að hann hefði ekkert á móti því, að hafa nokkur þús. kr. undir höndum til þess, að geta selt fátæklingum vörur undir verði, og mundi því mál það þess vert að athugað væri. Þá er till. um garðrækt, sem að flestra mætra manna dómi mætti að miklu gagni koma, ef fram fengi að ganga. Þá er afnám á verðhækkunartolli, sem vitanlega er sjálfsagt mál og rjettlátt. Þá eru samningamálin miklu, sem að vísu hafa verið sett í nefnd, en sú nefnd hefir víst ekki lokið störfum sínum enn þá. Að minsta kosti hefi jeg ekki enn þá sjeð nefndarálitið.  (Pjetur Jónsson: Því var þó útbýtt í gær)  . Nú, einmitt það; það mun þá vera leyndarmál. Jeg fjekk að vísu lokað brjef hjer í gær, en utan á stóð „leyndarmál“. Hjelt jeg að það væri þingvísur, og hefi því ekki opnað brjefið enn þá. Annars þegar á alt þetta er litið, þá sje jeg ekki, að brýn þörf sje á, að slíta þingi í þessu dauðast ofboði. Sje jeg ekki annað en þeir, sem óðfúsir eru heim, megi fara og halda megi þingstörfum áfram þrátt fyrir það. Býst jeg ekki við, að þeir sje fleiri en svo, að fullur helmingur verði eftir í hvorri deild, og nægir það til þess, að mál geti fram gengið. Vil jeg því leyfa mjer að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann beri það undir atkvæði í deildinni, hvort ekki skuli framlengja þingið.

Pjetur Jónsson Mjer þykir það dálítið óeðlilegt, að fara nú fyrst að leita atkvæða um þetta, þar eð tími sá er þegar útrunninn, sem þingið var framlengt til, sem sje 10. jan. Mörgum hefir fundist eins og háttv.þm. Dala (B. J.), að tími mundi lítt endast til afgreiðslu allra mála, sem fyrir liggja, en nú er svo komið, að Gullfoss hefir verið fenginn til þess að bíða til laugardags. Báðum við hæstv. forseta að rannsaka það, hvort hægt mundi að ljúka málum svo snemma, að hugsanlegt væri, að hann fengist til að bíða. Og nú hefir það verið ákveðið að slíta þingi á laugardaginn, og skipið lofað að bíða þangað til, og mun nú ilt að rifta þessu, úr því svona er komið. Að minsta kosti vil jeg gjöra það að skilyrði, ef þingið verður framlengt enn þá, að við þá fáum ferð, á landssjóðskostnað, til Seyðisfjarðar, svo snemma að við náum heim með Ceres.

Bjarni Jónsson Hvað viðvíkur ferð þingmanna, má geta sjer þess til, að þeir, sem fara með Gullfossi og bíða þurfa skips á Seyðisfirði, muni halda þar aukaþing á landssjóðs kostnað, því að þar verða þeir að bíða á aðra viku. Annars tel jeg allar líkur til að „Ísland“ fáist til að taka þessa þingmenn til Seyðisfjarðar. Enn fremur fer Botnia þangað 12. febr. Einhver ráð mun stjórnin hafa, og ef alt um þrotnar, er ekki óvanalegt að Íslendingar ferðist landveg á vetrardag.

Jörundur Brynjólfsson Ef þessi till. um framlenging þingsins hefði komið fram áður en búið var að ráða til lykta flestum merkustu málum þingsins, hefði jeg verið henni fylgjandi. En fyrst búið er að flaustra þeim af, tel jeg ekki ástæðu til að lengja þingið.