Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv. til l. um breyt. á l. nr. 80 frá 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, sem komið er frá Nd., er í fáum orðum það, að kjörskrár til alþingiskosninga skuli samdar í febrúarmánuði ár hvert og gilda frá 1. maí til jafnlengdar næsta ár og þær skuli miðast við íbúaskrár 1. des., þannig að þar sé maður á kjörskrá talinn, er hann átti heima hinn 1. des. næst á undan. Í gildandi lögum eru kjörskrár miðaðar við heimilisfesti í febrúarmánuði. Þetta ákvæði þykir óheppilegt, sökum þess að íbúaskrár eru nú gerðar upp miðað við 1. des. ár hvert, en nokkrir flutningar á heimilisfangi eiga sér stað að sjálfsögðu á tímabilinu frá 1. des. til febr., og þarf því að breyta kjörskrárstofnum, sem hagstofan lætur í té, til samræmis við þessa flutninga. Þetta veldur fyrirhöfn og óþægindum og því er lagt til, að breyting verði á því gerð. Þá er í frv. lagt til, að gildistími kjörskránna sé 1. maí til jafnlengdar næsta ár á eftir í stað 15. júní, sem miðað er við í gildandi lögum. Og að lokum felst í frv. sú breyting, að fellt er niður ákvæði um, að sérstök kjörskrá skuli samin fyrir hverja kjördeild. Lagt er til, að sú tilhögun verði niður felld af hagkvæmnisástæðum og er gerð nánari grein fyrir því í grg., sem fylgir frv., og vísa ég til þess, sem þar segir um það efni. Þessi þrjú atriði, sem ráðgert er að breyta með frv., eru hin sömu og breytt var á s. l. ári í lögum um sveitarstjórnarkosningar, að því undanskildu einungis, að ekki er að svo stöddu lagt til, að kjörskrár til alþingiskosninga skuli því aðeins samdar, að kosningar eigi að fara fram á því ári. Hagstofustjóri hefur samið frv., og það er flutt eftir hans tilmælum, en á honum sem forstöðumanni þjóðskrárinnar hvílir mestur þungi um gerð kjörskránna. Ég legg til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eftir þeim sólarmerkjum, sem uppi eru og má gera ráð fyrir að verði, þá er gert ráð fyrir því, að það muni þurfa að kjósa tvisvar sinnum á þessu ári. Þessi breyting á kjörskránni, sem hér liggur fyrir, kemur þess vegna til með að gilda við væntanlegar fyrri kosningar, ef stjórnarskrárbreyting verður gerð. Fyrir kosningarnar þar á eftir verður aftur að breyta þessum lögum í ákaflega mörgum atriðum, því að eins og kosningalögin eru núna til Alþingis, er ómögulegt að kjósa eftir þeim, eftir að komin eru ný kjördæmi o. s. frv., það þarf þess vegna aftur að breyta þeim í sumar. Ég er ekki á móti þessum breytingum út af fyrir sig nema einni þeirra, sem ég vil biðja n. að athuga og alveg sérstaklega að athuga með tilliti til þess, að þessi breyting, sem hér er gerð, kemur ekki til með að verka nema fyrir eitt einasta þing, því að það verður aftur að breyta þeim fyrir haustkosningarnar. Og það, sem ég þá vil biðja nefndina að athuga, er tímabilið, þegar kjörskráin á að öðlast gildi, 1. maí. Það gæti bent til þess, - ég segi: það gæti bent til þess, að ríkisstj., sem leggur þetta mál fyrir, hefði hugsað sér, að fyrri kosningarnar yrðu í maí. Það getur líka verið í frv. komið í sambandi við það, að hagstofustjóri hafi sett það og ríkisstj. ekki hugsað um það neitt, - hagstofustjórinn hafi sett það, af því að hann er þá búinn með kjörskrárnar og getur lagt þær fram þá, hvað hann ekki gat, meðan hann miðaði við heimilisfesti í febrúar. Ef það er ekki meiningin, að þetta ákvæði sé sett inn með tilliti til þess, að hægt sé að kjósa í maí í vor, þá hef ég ekkert við það að athuga. En í maí er yfirleitt ekki hægt að kjósa á Íslandi. Annars vegar eru sjómenn fyrri partinn í maí að koma heim, og um það bil, sem þeir eru komnir heim og komnir til sinna heimila, um það bil byrjar sauðburður og menn eiga ekki heimangengt aftur fyrr en í júní, svo að ef það er meiningin, ef þetta er sett inn af ríkisstj. og það er meining hennar að setja það inn, til þess að það sé hægt að kjósa í maí í vor, þá er ég á móti því og vil alls ekki samþykkja það þannig lagað. En ef það aftur er sett inn af hagstofustjóra, af því að hann hefur séð, að hann þá geti verið búinn að gera skrárnar og ganga frá þeim, þá er mér svo sem alveg sama, ef ég veit, að ríkisstj. ætlar ekki að beita því og nota sér það, að þá eru komnar nýjar kjörskrár og þess vegna hægt að kjósa í maí. En í maí er ekki hægt að kjósa, aldrei, hér á landi.



Herra forseti. Brtt., sem ég var með við þetta mál við 2. umr., var felld. Það er þess vegna ekki hægt að taka hana upp aftur óbreytta og þess vegna hef ég orðað alla gr. um og jafnframt sett inn enn fleiri efnisbreytingar en þá einu, sem þá var felld. Það, sem aðallega vakir fyrir mér með þessum brtt., bæði þeirri fyrri og þessari seinni, er það að fyrirbyggja með öllu, að sveitarstjórnir eða bæjarstjórnir geti lagt þessi fasteignagjöld á núna hærri en þau voru, áður en síðasta fasteignamat öðlaðist gildi. Það er aðalatriðið. Mér finnst ekki koma til neinna mála að lofa þeim að vera miklu hærri með þetta núna, en það var þá. Ef þessu er slegið föstu, þá er þess vegna heldur ekki nein þörf á því að vera að láta ráðh. leyfa, hvað hátt þau megi fara upp. Þá er engin þörf á því. Og þess vegna hefur í brtt. hjá mér fallið burt annars vegar, hve mörg prósent álagið megi vera, það vil ég lofa hreppsnefndum og bæjarstjórnum að hafa frjálsar hendur með, einungis með þessari einni bremsu, að hafa þau ekki hærri, en þau máttu vera, áður en fasteignalögin öðluðust gildi. En þegar sú bremsa er sett á, þá er heldur engin þörf á að hafa leyfi ráðh. til þess að mega hækka þau, því að ráðh. hafði áður ekki slíka heimild. Breytingin er því bara að færa fasteignagjöldin í sama horf og þau voru, áður en síðasta fasteignamat öðlaðist gildi, hreppsnefndirnar ráði því, hvað mikið þau fara upp, að vissu marki, en fari aldrei yfir það. Þetta er það, sem fyrir mér vakir með þessari brtt., hvort sem mönnum geðjast að henni eða ekki eða vilja lofa mönnum að fara hærra, sem mér finnst ekki vera nein meining í. Ég held, að þetta sé auðskilið mál og ég þurfi ekki að reyna að útskýra það frekar.