Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár fara fram tvær umræður utan dagskrár, hin fyrri um skýrslu nefndar um flutningskostnað. Málshefjandi er hv. þm. Jón Bjarnason. Hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. 11 um flugvallarskatta. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Flutningar og flutningsmál skipta afar miklu máli fyrir allt atvinnulíf og búsetu hvarvetna á landinu. Það eru stöðugt umræður um flutningana, hvernig megi bæta þá, hvernig þeir hafi þróast, hvernig verðlag hafi breyst og í tilefni af því var skipuð nefnd fyrir rúmu ári síðan á vegum samgrh. til þess að gera úttekt á þessum málum. Þessi starfshópur skilaði áliti nú fyrir skömmu og birti í skýrslu. Þar kemur fram sem við öll vitum að miklar breytingar hafa orðið á sviði flutninga á síðustu árum. Þær felast m.a. í fækkun strandferðaskipa og fækkun viðkomustaða þeirra, mikilli aukningu flutninga með vörubifreiðum og sameiningu og stækkun fyrirtækja í þessari grein. Háværar raddir hafa verið um að flutningskostnaður fyrirtækja og íbúa á landsbyggðinni hafi aukist verulega og sé enn að aukast. Í skipunarbréfi þessa starfshóps sem vann á vegum samgrh. var honum falið að vinna greinargott yfirlit yfir flutningskostnað og þróun hans og fjalla um leiðir til að lækka flutningskostnaðinn og kanna hvort aðgerðir stjórnvalda hafi leitt til ójöfnuðar í samkeppni hinna ólíku flutningafyrirtækja. Þá skal hópurinn gera tillögur um hvernig megi ná sem mestri samkeppni og lágum flutningskostnaði á landsbyggðinni. Meðal þess sem kemur fram í skýrslunni og við vitum öll er að nú er aðeins eitt skipafélag, Eimskip, með eitt skip í siglingum meðfram ströndum landsins og viðkomustöðum fækkar stöðugt. Jafnframt er það staðreynd að bæði Eimskip og Samskip, aðalsjóflutningsaðilar hér á landi, ráða nú einnig yfir landflutningsfyrirtækjunum. Einnig kemur fram í skýrslunni að ef litið er á gjaldskrárbreytingar á flutningi innan lands síðustu sex árin þá hefur vísitala neysluverðs hækkað um 25% en flutningskostnaður, t.d. til Akureyrar, samkvæmt almennri gjaldskrá um sirka 100% og til Egilstaða um sirka 120% og til annarra staða tilsvarandi. Því er ljóst, herra forseti, að flutningskostnaður hefur aukist og hlutur hans í heildarverðmynduninni, bæði á vörum og þjónustu út um land langt umfram þróun vísitöluverðs. Í skýrslunni er fjallað um ýmis atriði sem gætu hafa haft þarna áhrif. En á eitt er bent, ekki liggur lengur fyrir nein raunveruleg gjaldskrá. Það liggur kannski fyrir einhver almenn gjaldskrá, en síðan semja menn sig frá henni með einum eða öðrum hætti þannig að í raun er ekkert vitað hver hinn eiginlegi flutningskostnaður er, þ.e. ef maður ætlaði að fara að kaupa flutning. Þetta er svipað og að fara út í búð og það stæðu nánast engar verðmerkingar á vörunni heldur yrði að fara á bak við til þess að semja um verðið. Það er enginn sýnileiki í verðlagningunni. Þetta er eitt af því sem skýrsluhöfundar benda á að hamli bæði eðlilegri samkeppni og eðlilegri umfjöllun um þetta mál. Herra forseti. Ég hef því beint nokkrum spurningum til hæstv. samgrh. sem hljóða svo: Hverjar eru meginniðurstöður skýrslunnar varðandi þróun flutningskostnaðar í landinu? Telur ráðherrann að grípa eigi inn í með opinberum aðgerðum til að jafna flutningskostnað í landinu? Kæmi til greina að fara leið Svía eða Norðmanna í jöfnun flutningskostnaðar? Er ráðherrann sammála skýrsluhöfundum um að fákeppni ríki í flutningum hér á landi og sé svo hvaða leiðir sér ráðherrann til að láta þá fákeppni sem er í flutningum ganga til baka? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að gjaldskrár flutningafyrirtækja verði gagnsæjar og að settar verði siðareglur milli kaupanda flutningsþjónustu og flutningsaðila hliðstætt því sem Samkeppnisstofnun hefur sett um viðskipti milli smásala og birgja? Hyggst ráðherra beita sér fyrir endurskoðun á því flutningsjöfnunarkerfi sem nú er við lýði og miðast við sjóflutninga en hefur nú verið flutt upp á land? Að lokum, herra forseti: Hvaða leiðir sér ráðherrann til að styrkja samkeppnisstöðu sjóflutninga?

Herra forseti. Ég þakka hv. frummælanda fyrir að taka þetta mál upp utan dagskrár á Alþingi. Ég tel að sú skýrsla sem hér hefur verið nefnd sé afar mikilvæg og afar mikilvægt innleg í þá nauðsynlegu umræðu sem þarf að fara fram um flutningskostnað í okkar stóra og dreifbýla landi. Við þurfum að hafa mjög auga á þeim hlutum. Vinnan við skýrsluna endurspeglar að sjálfsögðu þann ríka vilja sem stjórnvöld hafa til þess að beita öllum leiðum sem færar eru til þess að draga úr flutningskostnaði og það viljum við svo sannarlega gera. Ekki síst í ljósi umræðunnar síðustu dagana er ástæða til að benda á það hér að allra mikilvægasta aðgerðin til þess að lækka flutningskostnað er uppbygging vegakerfisins, endurbætur á vegakerfinu, stytting leiða til þess að gera flutningakerfið í landinu hagkvæmara, uppbygging og endurbætur í höfnum landsins og endurbætur á flugvallakerfi landsins. Allt þetta er liður í því að lækka flutningskostnað. Við erum um þessar mundir að undirbúa eitt allra mesta átak í þeim efnum sem ráðist hefur verið í. Þetta vil ég nefna í tengslum við þessa umræðu alveg sérstaklega. Í skýrslunni kemur m.a. fram að þungaskatturinn er ekki eins afgerandi þáttur í flutningskostnaði og menn hafa kannski metið að væri og í samræmi við þá umræðu sem um það hefur verið. Flutningskostnaðurinn hefur hins vegar vaxið á undanförnum árum samkvæmt því sem fram kemur í skýrslunni, umfram hækkun verðlags. Ástæður þess eru margvíslegar að ég tel. Ég tel að kannski sé ekki hægt að gefa sér það algerlega, þó að því sé látið liggja í skýrslunni, að það sé vegna fákeppni. Fáir keppa á þessum markaði. Það er alveg rétt og á það er bent í skýrslunni. En ég tel að sú mikilæga endurskipulagning sem átt hefur sér stað hjá flutningafyrirtækjunum endurspegli m.a. þessa breytingu á verðlagi. Kannski er þarna komin fram rauntekjuþörf greinarinnar vegna þess að á undanförnum árum hafa of litlar tekjur komið inn í þessa starfsemi og á það þarf að líta í þessu ljósi. Ég held að ekki sé hægt að gefa sér það algerlega að fákeppni hafi leitt til stöðugt vaxandi kostnaðar umfram það sem við mátti búast vegna þess kostnaðar sem fylgir þessum flutningum. En hvað um það. Ég legg á það áherslu að gjaldskráin þurfi að vera gegnsæ og ég tek undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að auðvitað þurfa samkeppnisreglur að vera í heiðri hafðar og samkeppnisyfirvöld þurfa að beita sér þarna. Það er ekki nóg að ráðherrar og þingmenn gefi yfirlýsingar um að gott siðferði þurfi að ríkja í þessum viðskiptum og í samkeppni á flutningamarkaði heldur þurfa flutningsaðilarnir og eftirlitsstofnanir eins og Samkeppnisstofnun að líta til þess. Sjóflutningar eru í mörgum tilvikum ódýrari. En það er alveg ljóst að þróunin hefur verið sú að landflutningarnir hafa yfirburði. Landflutningarnir geta oft og tíðum tryggt miklu betri og fljótvirkari þjónustu. Engu að síður tel ég að stuðla þurfi að sjóflutningum þar sem það er hagkvæmt. Ég tel að sú leið sem þarf m.a. að líta til í þeim efnum sé að lækka vörugjöld hafnanna. Það er töluverður kostnaður og ég tel að líta þurfi til hans. Málið er núna á vettvangi Byggðastofnunar. Ríkisstjórnin fjallaði um þessa skýrslu og við gerum ráð fyrir því að Byggðastofnun fari mjög vandlega ofan í skýrsluna og leggi á ráðin um að stuðla að aðgerðum í samræmi við aðrar byggðaaðgerðir okkar um þessar mundir. Að því munum við vinna og á það leggur ríkisstjórnin mikla áherslu.

Hæstv. forseti. Allt þetta kjörtímabil höfum við þingmenn Samfylkingarinnar bent á þann mikla byggðavanda sem felst í stórhækkun flutningsgjalda. Það er staðreynd, þó að samgrh. skelli skollaeyrum við henni, að þungaskattur hefur hækkað hjá flutningsaðilum um 40--50% frá árinu 1998. Þessi hækkun þungaskatts ásamt öðrum sköttum sem ríkisstjórnin leggur á flutningastarfsemi í landinu fer auðvitað þráðbeint út í verðlagið og það er aðalorsök hárra flutningsgjalda til og frá landsbyggðinni. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að eitt brýnasta byggðamálið sé að lækka flutningskostnað í landinu. Flutningskostnaðurinn heldur uppi allt of háu vöruverði til íbúa landsbyggðarinnar og það sem verra er, hann er að drepa alla atvinnustarfsemi líka. Þess vegna þolir þetta enga bið. Ríkisstjórnin hefur nú eytt 15 mánuðum í að láta skrifa skýrslu þar sem niðurstöðurnar eru engar nýjar heldur vissum við þær allar fyrir. Þetta hefur þess vegna í raun verið tímaeyðsla. En það er líka dæmi um aðgerðaleysi hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum að ekkert hefur verið gert allt kjörtímabilið. En nú á að koma korteri fyrir kosningar með enn eina skýrsluna, vísa þessu til Byggðastofnunar og biðja um eitthvað meira til þess að ganga í málið. Herra forseti. Ég hef allt þetta kjörtímabil bent á atriði í þessu sambandi. Núna á síðustu stigum eftir tillögur frá mörgum sem við mig hafa talað um flutningskostnað í landinu held ég að best sé að tillagan komi fram. Hún er að ef hæstv. ríkisstjórn og við á Alþingi kæmum okkur saman um að lækka eða fella niður alla skatta af flutningastarfsemi í landinu, opinberar álögur á flutningastarfsemi, þá gætum við gengið fljótt til verks. Þá þarf ekki fleiri skýrslur. Þá þarf ekki fleiri álit frá Byggðastofnun. Þá getum við strax séð lækkun flutningskostnaðar koma fram vegna þess að það er vitað mál að helmingur af tekjum flutningafyrirtækja renna beint til ríkissjóðs í formi ýmiss konar skatta.

Herra forseti. Þróunin á undanförnum áratug eða svo hefur verið misjöfn eftir því á hvaða þátt málsins menn líta. Hvað þjónustuna varðar hefur orðið bylting í því að hún hefur batnað mjög mikið á þessum tíma. Afhendingarhraði á vöru er orðinn allur annar en hann var áður þegar vörur voru fyrst og fremst fluttar með skipum. Nú er nær eingöngu flutt landleiðis sem þýðir að menn geta afhent vöruna mun hraðar og oftar en mögulegt er með skipum. Að því leytinu til hefur þjónustan batnað og landsbyggðarmenn hafa notið þess. Hins vegar hefur eitt og annað gerst sem ekki er endilega til betri vegar. Með því að leggja niður útgerð eða styrkja útgerð Ríkisskipa þá hafa menn í fyrsta lagi lagt niður ríkisstyrkinn sem greiddur var í gegnum það fyrirtæki og þeir sem fluttu með því sínar vörur nutu góðs af. Auðvitað hefur það að afnema þann styrk komið fram í verði þjónustunnar. Í öðru lagi hefur dregið verulega úr samkeppni, en fyrstu árin eftir að þessi þróun fór í gang var um nokkra samkeppni að ræða því þá stunduðu allmargir vöruflutninga. En nú hefur fákeppnin haldið innreið sína í þessa atvinnugrein eins og ýmsar fleiri á seinni árum. Nú eru ekki eftir nema tvö fyrirtæki. Því má segja að fákeppnisástand sé á markaðnum og það kemur greinilega fram í því að verðið fyrir þjónustuna tekur mið af þeim aðstæðum og hækkar. Aðeins stórir og öflugir aðilar eins og t.d. Bónus og slíkir geta náð samningum við þessa flutningsaðila um viðunandi kjör. Ég held, herra forseti, að skoða þurfi þessi mál af mikilli alvöru. Ég heyrði að hæstv. forsrh. boðaði hér skattalækkanir. Ég held að það væri vel til fundið að menn byrji á því að skoða möguleikana á því að greiða styrki eða lækka skatta á flutningum innan lands.

Herra forseti. Landsmenn eru ekki jafnsettir í skattgreiðslum til ríkisins. Landsbyggðarmenn hafa áratugum saman borgað hærri skatt í ýmsu formi en þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Til skamms tíma borguðu landsbyggðarmenn fasteignaskatta af verðmæti eigna sinna eins og húsin í sjávarbyggðunum og til sveita væru öll staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Virðisaukaskatturinn leggst ofan á vöruverð og flutningskostnað og þeir sem fjærst búa frá höfuðborgarsvæðinu, mestu inn- og útflutningshöfn landsins, borga daglega hærri virðisaukaskatt og þungaskatt en höfuðborgarbúar. Í skýrslunni segir í niðurstöðukafla, með leyfi forseta: ,,Sé vilji til staðar að styrkja flutninga er að öllum líkindum ráðlegast að taka upp einhvers konar beina flutningastyrki til atvinnugreina sem talið er að eigi undir högg að sækja staðsetningar sinnar vegna.`` Herra forseti. Hvers vegna á bara að leiðrétta samkeppnisstöðu atvinnugreina en ekki einstaklinga á landsbyggðinni? Finnst þingmönnum það eðlilegt að halda áfram að mismuna landsbyggðarmönnum með hærri skattgreiðslum? Tryggingagjald kemur misjafnlega niður á atvinnugreinar og á landsvæði. Allt þetta hefur verið vitað um nokkurn tíma. Það þurfti ekki sérstaka skýrslu til að leiða það í ljós. Það hefur hins vegar skort vilja til að leiðrétta þessa stöðu. Ég held að þegar farið er að boða skattbreytingar og skattalækkanir í landinu ætti sérstaklega að taka tillit til þess misræmis sem viðgengist hefur árum saman.

Herra forseti. Við búum í markaðsvæddu samfélagi. Öllum atvinnurekstri og stórum hluta samfélagsþjónustunnar er beint út í samkeppnisumhverfi og það væri í sjálfu sér allt í lagi ef allir sætu þá við sama borð en því miður er svo ekki. Búferlaflutningar undanfarin ár hafa verið miklir af landsbyggðinni og yfir á höfuðborgarsvæðið og helstu ástæður þessara búferlaflutninga hafa verið greindar. Ein af mörgum ástæðum er m.a. hár flutningskostnaður, á matvörum, nauðsynjavörum og í öllum framleiðslukostnaði. Skýrslan sem við erum hér að fjalla um hefur greint þróun vöruflutninga undanfarin ár og hvernig flutningskostnaðurinn hefur þróast og aukist. Skýrslan er í sjálfu sér fróðlegt yfirlit um stöðu mála í dag og greint er frá því í skýrslunni hvernig hugsanlega er hægt að rétta hlut landsbyggðarinnar ef pólitískur vilji er til staðar. Greiningin liggur því fyrir. Það sem vantar aftur á móti, í ljósi skýrslunnar, er að koma með pólitíska yfirlýsingu um vilja til að rétta hlut landsbyggðarinnar, koma með nauðsynlegar aðgerðir til að bregðast við og því kalla ég eftir pólitískri ákvörðun. Greiningin liggur fyrir en framkvæmdina vantar. Ég bendi sérstaklega á þá leið sem tekin er fram í skýrslunni að koma á beinum flutningsstyrkjum en eftir er þá að velja leiðir.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur verið unnið markvisst að jöfnun búsetuskilyrða á milli landshluta. Má þar nefna jöfnun á símkostnaði, jöfnun á námskostnaði framhaldsskólanema og jöfnun á húshitunarkostnaði. Jafnframt hefur verið hugað að flutningskostnaði og vöruverði. Öllum hefur verið ljóst að flutningskostnaður leggst mjög misjafnlega á atvinnulíf og vöruverð í landinu. Það er jafnframt ljóst að ekki eru til neinar auðveldar lausnir á því máli eins og fram kom í skýrslunni sem við höfum verið að fara yfir. Mikilvægt er að lögð var vinna í þá skýrslu og vandinn greindur. Einnig er upplýsandi að lesa um styrkjakerfið í Noregi og Svíþjóð. Virðisaukaskatturinn á flutningskostnaði kemur fram sem hækkun á þeim hluta vöruverðsins sem innifelur aukinn flutningskostnað. Þungaskatturinn hefur líka nokkur áhrif samkvæmt niðurstöðu skýrslunnar en það verður að segjast eins og er að úrskurður Samkeppnisstofnunar um að ekki mætti veita afslátt á þungaskatti, sem gert var þegar komið var að markinu 95 þúsund km, hafði mjög slæm áhrif á vöruverðið. Sú þróun sem verið hefur á undanförnum árum að flutningarnir hafa flust upp á þjóðvegakerfið frá sjónum hefur framkallað betri og örari þjónustu en dýrari. Birgðahald fyrirtækja hefur minnkað og fjárbinding sem því fylgir. En hvað er til ráða? Stærsta og besta ráðið er að auka fé til vegagerðar og auka fé til að stytta vegalengdir. Við hljótum að leggja megináherslu á það og er augljóst að stytting vegalengda hvar sem hægt er að koma slíku við hlýtur að hafa bein áhrif á flutningskostnaðinn. Það er því ánægjulegt að nú hefur verið ákveðið að auka mjög verulega fé til vegagerðar eins og komið hefur fram nú í vikunni. Hæstv. forseti. Ég tek undir þá meginniðurstöðu skýrslunnar að beinir flutningsstyrkir til fyrirtækja er það fýsilegasta sem ríkisvaldið getur horft til. Það skiptir meginmáli að auka samkeppnishæfni atvinnulífsins á landsbyggðinni.

Virðulegur forseti. Hækkun vöruflutningskostnaðar á Íslandi er langt umfram neysluverðsvísitölu samkvæmt þeirri skýrslu sem hér er til umræðu með vísun til bls. 14 í þeirri sömu skýrslu. Staðfestingar eru einnig með gögnum frá flutningsfyrirtækjunum Flytjanda og Landflutningum. Þar er staðfest að flutningskostnaðurinn bitnar mest á hinum smæstu. Stóru verslunarkeðjurnar virðast halda uppi eigin verðjöfnunarkerfi en kaupmaðurinn á horninu verður að greiða fullt gjald fyrir flutning og leggja á selda vöru ef hann á að lifa af. Því miður eru allt of margir þeirra að leggja upp laupana. Óskyldir aðilar, hvor í sínum staðnum á Vestfjörðum, eru sammála um að flutningskostnaður hafi hækkað um 25% að undanförnu á landflutningunum. Virðulegi forseti. Fákeppni er ráðandi í landflutningum. Í því skjóli hafa orðið miklar verðhækkanir langt umfram vísitölu neysluvöruverðs. Ég leyfi mér að benda á að til eru ýmsar leiðir til að snúa þeirri þróun við. Með viljann að vopni er það hægt. Ég bendi á að unnt er að lækka flutningskostnað til Vestur- og Norðurlands verulega með lækkun gjalds í Hvalfjarðargöng. Spölur hf. skuldar ríkissjóði hátt í einn milljarð vegna ganganna. Um það er hægt að semja. Með niðurfellingu skuldarinnar má lækka gangagjaldið um allt að 20%. Ég skora á ríkisvaldið að beita sér fyrir þeirri landsbyggðarvænu aðgerð. Ég skora á ríkisvaldið að lækka almennt skatta á flutningskostnað. Þá næst árangur en það þarf að grípa til aðgerða strax.

Virðulegi forseti. Sú skýrsla sem hér er til umræðu um flutningskostnað, skýrsla nefndar, er góðra gjalda verð en hún er aðeins úttekt á stöðunni eins og hún er og manni finnst á umræðunni hér að það sé heldur fátt um ábyrgar ákveðnar leiðir að fara til þess að ná settu marki sem allir virðist vera sammála um. Við getum verið sammála um að aukin vegagerð og stytting leiða sé nauðsynleg. En á sama tíma og allar aðrar þjóðir leggja áherslu á aukna sjóflutninga og aukna flutninga á ódýran hátt með járnbrautum, þá stefnum við öllu upp á land. Auknir flutningar á sjó eru nauðsynlegir og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur það eina virkustu leiðina til þess að ná niður vöruverði á landsbyggðinni. Með niðurgreiðslu á slíkri þjónustu veitist líka aðhald til fyrirtækja sem stunda flutninga á landi. Stór hluti þeirra vöruflokka sem verið er að flytja á landi á að flytja á sjó af umhverfislegum ástæðum. Stór hluti þessara vara þarf ekki að komast á nokkrum klukkutímum á milli staða. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að skoða þetta dæmi pólitískt, taka póltískar ákvarðanir, líka í umhverfislegu tilliti hvað varðar flutninga um landið. Fákeppnin sem afleiðing af stefnu undanfarinna ára hefur leitt til hækkunar ekki bara á landflutningum heldur í lofti líka. Við erum komnir með fákeppni í loftflutningum sem hafa leitt af sér alveg ótrúlegar kostnaðarhækkanir fyrir landsbyggðarfólk, bæði hvað varðar farþegaflutninga og auðvitað einnig hvað varðar vöruflutninga. Þess vegna er þörf á ákveðinni stefnu og við höfum það sem stóra málið hjá okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að efla strandflutninga til að ná niður vöruverði til iðnaðar og einstaklinga á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Því hefur oft verið haldið fram að hækkun flutningskostnaðar í landinu stafi af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á skattlagningu hins opinbera. Skýrslan sem við höfum verið að ræða sýnir fram á að þetta er röng fullyrðing. Það verður að skýra breytingar á flutningskostnaði á allt annan hátt. Það er mjög mikilvægt að þetta liggi fyrir og þess vegna er nauðsynlegt að árétta það að það sem Samfylkingin hefur verið að halda fram t.d. með málflutningi sínum í dag er einfaldlega rangt. Það er ljóst mál að þjónusta flutningafyrirtækjanna í heild sinni hefur verið að batna. Nú er það þannig að stóru flutningafyrirtækin flytja daglega inn á 90 staði vörur sínar og sumar hverjar oftar en einu sinni á dag. Það liggur líka fyrir að flutningskostnaður hefur lækkað á þeim mörkuðum þar sem eðlileg samkeppni hefur verið til staðar. Ferskfiskflutningar eru t.d. gott dæmi um þetta. Einnig liggur fyrir hvað varðar flutninga fyrir stóru matvörufyrirtækin og er það athyglisvert að í skýrslunni kemur fram að flutningskostnaður af heildarsölu flutninga stóru matvörufyrirtækjanna á Vestfjörðum og Eyjafjarðarsvæðinu er innan við 1% af heildarsölunni. Þetta er mjög athyglisvert. En þá er spurningin: Hvað ætlum við að gera? Hvað á að gera? Það sem skiptir auðvitað mestu máli eins og hæstv. samgrh. nefndi áðan er að við getum eflt og aukið samgöngubætur og það er það sem verið er að gera, stytta flutningaleiðir og bæta vegi. Það leiðir til þess að flutningskostnaður mun lækka. Einnig er alveg rétt sem kemur fram í skýrslunni og menn hafa tekið undir að við eigum að skoða það hvort við eigum að fara í að endurgreiða kostnað á skilgreindum svæðum vegna flutningskostnaðar. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að í skýrslunni kemur fram að þar sem þessu er beitt, t.d. í Noregi, þá er þó ekki veitt til þessara hluta nema innan við 200 millj. íslenskra króna sem segir okkur að jafnvel þar sem verið er að beita þessu er alveg augljóst mál að þetta hefur ekki afgerandi áhrif á flutningskostnaðinn í landinu. Síðan eigum við auðvitað að stuðla að aukinni samkeppni á þessum sviðum. Ljóst er að á ýmsum svæðum er þessi samkeppni ekki til staðar þar sem hún ætti að vera til staðar og gæti verið til staðar og það er auðvitað það sem þarf að beina sjónum okkar að vegna þess að við sjáum að þar sem er virk samkeppni á þessu sviði hefur flutningskostnaður lækkað.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin þótt þau hefðu mátt vera skýrari. Hann kemur kannski inn á það á eftir. Það er svo sem táknrænt að í lok kjörtímabilsins skuli loks talað um hvernig jafna megi flutningskostnað í landinu og styrkja hag landsbyggðarinnar. Þetta er svona síðustu dagana fyrir kosningar. Ég minnist þess frá kosningabaráttunni fyrir fjórum árum að þá var nákvæmlega hliðstæð umræða. Þessi skýrsla segir skýrt að það er mismunun í gangi gagnvart atvinnulífi og einstaklingum eftir búsetu. Hún bendir líka á alvarlegt ástand sem upp er komið. Hún bendir á fákeppni. Hún bendir á að gjaldskrá er ekki gagnsæ heldur er hún samningsjukk sem hindrar eðlilegan samanburð og alla eðlilega þróun í viðskiptum, flutningum og öðru. Skýrslan dregur einnig fram að það er verið að flytja vörur á landi, eftir þjóðvegunum sem alls ekkert bera hina gríðarlega þungu flutninga nema með ærnum og miklum fjárfestingum, flutninga sem væru miklu betur komnir úti á sjó, þungaflutningar, áburðarflutningar, olíuflutningar o.s.frv. Það sem á vantar er að í stað þess að vísa málinu til Byggðastofnunar til enn frekari skoðunar þarf pólitíska ákvörðun um hvað skuli gera. Er vilji til að taka á málunum og jafna flutningskostnað? Það eru til leiðir en hins vegar vantar hina pólitísku ákvörðun. Það hefur enga þýðingu að senda þetta mál til Byggðastofnunar til frekari skoðunar ef því fylgja ekki skýr pólitísk skilaboð um hvað á að gera, hverju ætlunin er að ná fram.

Herra forseti. Vissulega fylgja skýr pólitísk skilaboð því sem við höfum gert, þ.e. að vinna þessa skýrslu til að hafa fast land undir fótum til að geta gert tillögur og Byggðastofnun geti lagt upp með tillögur, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, um aðgerðir til lækkunar á flutningskostnaði í aukinni samkeppni á flutningamarkaði í landinu. Þetta er liður í aðgerðum ríkisvaldsins gagnvart byggðunum. Það eru klár og skýr pólítísk skilaboð og ég vísa því algjörlega á bug sem fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að við skellum skollaeyrum við þörfinni fyrir lækkun á flutningskostnaði. Það er fjarri öllu lagi. Við erum að vinna í þessum málum. Það sem kemur fram í þessari skýrslu er auðvitað athyglisvert, m.a. að það eru ekki einfaldar leiðir til lausnar á málinu, eins og fram kom hjá hv. þm., að það ætti bara að leggja af alla skatta. Það er auðvitað einfaldasta leiðin hvarvetna. Þá mundi væntanlega fara hrollur um alla fjármálaráðherra allra tíma ef það væri niðurstaðan. Leið númer eitt er úrbætur í samgöngukerfinu og að tryggja eðlilegt og betra samkeppnisumhverfi. Það er mikilvægasta verkefnið. Hins vegar tel ég að það eigi að skoða, sem gert verður á vettvangi Byggðastofnunar, leiðir til beinna styrkja. Það eru leiðir sem nágrannar okkar hafa farið. Eins og fram kom hér hjá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni hafa Norðmenn farið mjög varlega í þetta og það eru afar lágar upphæðir sem þeir leggja inn í þetta. En stóru styrkirnir eru til uppbyggingar hafnanna og vegakerfisins. Það eru hinir stóru og mikilvægu byggðastyrkir til lækkunar á flutningskostnaði.

Herra forseti. Nú mun vera að hefjast utandagskrárumræða um afnám flugvallarskatta. Í sjálfu sér fagna ég umræðu um það mál enda er það afskaplega mikilvægt og krefst vandaðrar umræðu. En ég geri þá athugasemd, herra forseti, við yfirstjórn þingsins að það mál skuli tekið hér sem utandagskrárefni þar sem frv. sama efnis var hér á dagskrá fyrir tveimur dögum og hefur verið vísað til hv. samgn. Ég veit ekki betur en að hv. frummælandi í þessari utandagskrárumræðu sé í hv. samgn. Ég geri svo sem ekki athugasemd við að hv. frummælandi skuli óska eftir umræðunni. En ég geri alvarlega athugasemd við að yfirstjórn þingsins skuli opna fyrir utandagskrárumræðu um málefni sem hefur þegar verið tekið á dagskrá í formi frv., fyrir tveimur dögum og kemur til umfjöllunar hjá hv. samgn.

Forseti vill láta þess getið að í samráði við forseta og samgrh. var ákveðið að þessi utandagskrárumræða færi fram og hefur forseti í raun ekki meira um það að segja að svo komnu máli.

Herra forseti. Í tilefni af orðum hv. þm. Hjálmars Árnasonar vil ég segja að það er vissulega hárrétt ábending að þau mál sem hér á að ræða utan dagskrár á eftir hafa verið á dagskrá þingsins. Ég vil á hinn bóginn vekja á því athygli að á allra síðustu sólarhringum hafa orðið þeir atburðir í tengslum við þetta mál sem kalla eftir því að þessi mál séu rædd undir þeim nýju formerkjum. Ég vísa hér einkanlega til þriggja atriða. Í fyrsta lagi minni ég á útspil ríkisstjórnarinnar í samgöngumálum frá í gær. Í öðru lagi er ég að vísa til yfirlýsingar forsrh. um skattamál almennt frá í gær. Í þriðja lagi vísa ég til ákvörðunar samgrh. frá í fyrradag er lýtur að markaðssókn í ferðamannaiðnaði upp á um hálfan milljarð kr. samtals. Öll þessi atriði kalla á nýja nálgun að þessu viðfangsefni. Ég held að full ástæða sé til að fara í þessa umræðu.

Herra forseti. Ekki ætla ég að skattyrðast við hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson, sem jafnframt situr í forsn. Ég vek hins vegar athygli hans á því, sem ætti að vera óþarfi, að frv. sem ég vísaði til hefur verið vísað til hv. samgn. Eins og hv. þm. veit er það fagnefnda þingsins að fara yfir einstök frv. í ljósi nýrra og eldri atburða með skírskotun til framtíðar. Mér finnast þessi rök hjá hv. þm. því vera nokkuð hæpin. Meginatriðið er að við þurfum að fara mjög vandlega með utandagskrárumræður og skoða hvaða mál eru hér til umræðu og vinnslu í þinginu hverju sinni. En ég tek fram að ég fagna allri umræðu um þetta merkilega mál, þ.e. afnám flugvallarskatta, einkum af millilandaflugi.

Herra forseti. Þetta er undarleg uppákoma hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni. Honum er leitt fyrir sjónir að nýjar aðstæður kalla sérstaklega á umræður um skatta, ég tala nú ekki um í samgöngumálum. Öll þau rök sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson flutti eru alveg gallhörð og óvefengjanleg. Það eru engin lok á máli þótt það sé komið í hendur samgn. eða einhverrar nefndar þingsins, aktúel og líðandi mál, svo að ég tali nútímaíslensku. Það er fjarri öllu lagi. Þess vegna skulum við, á því höfrungahlaupi sem mönnum er gefið til að ræða málin, ræða þetta mál. Þetta er afar mikilvægt miðað við þær þrjár röksemdir sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson flutti hér fram.

Herra forseti. Ég vil koma til varnar forseta og stjórn þingsins. Ég held að virðulegur forseti sé í fullum rétti að leyfa þessa umræðu. Það er auðvitað ekki svo að flutningur dagskrármáls loki á Alþingi öllum umræðum um viðkomandi málaflokk. Það geta alltaf komið upp einstök tilvik eða jaðarviðfangsefni á sviði mála af þessu tagi sem gera eðlilegt að um þau sé skipst á skoðunum. Auk þess er nú hv. þm. Hjálmar Árnason ekki einn um það að hafa hreyft við þessum málum. Það er t.d. annað þingmál hér sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson er 1. flm. að. Það varðar niðurfellingu lendingargjalda fyrir millilandaflug frá Akureyrar- og Egilsstaðaflugvöllum. Ekki hefur 1. flm. þess máls eða aðrir sem að því standa amast við því að málið sé rætt hér í almennu samhengi. Hv. þm. Hjálmar Árnason verður bara að sætta sig við að hann hefur ekki fengið einkaleyfi á þeirri hugsun að hreyfa eitthvað við lendingargjöldum í flugi þó að hann hafi flutt um það merkt frv. örugglega að eigin áliti. Svo verð ég að vekja athygli hv. þm. á því að hann er stuðningsmaður ríkisstjórnar --- eða hvað? Hann hefur því væntanlega hæg heimatökin til að, ekki bara til að flytja eitthvert sýndarmál heldur til að láta hrinda þessu í framkvæmd. Hvar eru nú áhrif og mekt hv. þm., að kippa þessu ekki í liðinn, háttsetts manns í stjórnarliðinu?

Formaður samgn.

Nú, það er ekkert annað. Það er upplýst hér að hv. þm. er bara hvorki meira né minna en formaður samgn. Af hverju fór ekki hv. þm. á fund samgrh. og samdi um þetta við hann og kippti þessu í liðinn í staðinn fyrir að vera að vandræðast hér með eitthvert frv.? Heldur amast hann við því að aðrir leggi honum lið í málinu.

Virðulegi forseti. Hún var fremur sérstök, umræðan sem hér fór fram í aðdraganda þessarar umræðu. Ég tel að í henni hafi kannski birst að í þinginu er mikil samstaða um að takast á við stöðuna sem nú er uppi hvað varðar álögur á flug til landsins og mikill vilji til þess að ná fram breytingum. Það eru ekki aðeins þeir hv. þm. sem hér voru nefndir áðan, hv. þm. Hjálmar Árnason og hv. þm. Þuríður Backman, sem hafa hreyft við þessu máli. Eins hefur hv. þm. Kristján Pálsson vakið á því máls og ljóst að mikill vilji er til þess að taka á þessu. En til að koma umræðunni út þeirri formumræðu sem hér fór fram áðan vil ég segja að tilefni þess að ég óskaði eftir umræðu utan dagskrá er fyrst og fremst sú að fyrir liggur að fjögur lággjaldaflugfélög sem hafa haft hug á því að fljúga til Íslands og gefa Íslendingum þannig kost á að ferðast til útlanda fyrir lægri fjárhæðir hafa hætt við eða látið af hugmyndum um að hafa hér viðkomu. Þeir hafa fyrst og fremst sett fyrir sig flugvallargjaldið. Það er sérstakt í þessu máli að Halldór Ásgrímsson hæstv. utanrrh. hefur líka lýst stuðningi við þessi sjónarmið. Síðast en ekki síst hefur Eftirlitsstofnun EFTA lagt málið fyrir EFTA-dómstólinn í Brussel, þ.e. að skoðaður verði sá mismunur sem er á flugvallargjöldum að því er varðar millilandaflugið og hins vegar að því er varðar innanlandsflugið. Til að reyna að skýra þetta, virðulegi forseti, er kannski rétt að ég reyni að draga fram hvernig málum er háttað núna. Ef flugfélögin sem hingað vildu koma seldu farmiða á u.þ.b. 10.000 kr. til landsins væru gjöldin í Keflavík um 3.000 kr. af því. Það hefur gert það að verkum að þessi flugfélög hafa leitað annað. Af þessum 3.000 kr. eru um 1.550 kr. álögur beint frá íslenska ríkinu, þ.e. vopnaeftirlitsgjald og hins vegar svokallað flugvallargjald. Rúmlega 15% af þeim farmiða sem seldur yrði á tíu þús. kr. til Íslands mundi renna til ríkisins. Þetta hafa menn sett fyrir sig. Menn hafa litið svo á að þetta sé of hátt og þess vegna höfum við misst af því að þessi fjögur flugfélög tækjust á hendur að fljúga hingað. Þá hefur hæstv. samgrh. sett fram þau rök að þessir fjármunir sem inn koma, u.þ.b. 600 millj., fari í að byggja upp flugvelli annars staðar á Íslandi. Það er alveg ljóst að það er einfaldlega ríkissjóður sem leggur út fyrir þessum gjöldum þannig að þau rök halda engan veginn. Á sama hátt má halda því fram að millilandaflugið greiði niður innanlandsflugið, og það gengur ekki heldur. Má nefna sem dæmi að u.þ.b. 13 milljarðar af innheimtum umferðarsköttum, u.þ.b. helmingur, rennur ekki til umferðarmála þannig að þessi röksemdafærsla heldur ekki, fyrst og fremst af þessum sökum. Það verður að segja það líka alveg eins og er, virðulegi forseti, að það er einfaldlega ríkissjóður sem leggur út fyrir þessu og það er ekki hægt að leggja út af því að ef þessi gjöld verða ekki innheimt muni það koma niður á uppbyggingu flugvalla. Sjónarmiðið er að með því að ná þessum gjöldum niður hníga líkur til þess að við fáum fleiri farþega til landsins sem væri þá uppbygging fyrir ferðaþjónustuna. Við hljótum að æskja eftir því að reyna að fá fleiri farþega til landsins. Það er kannski þetta sjónarmið sem menn hafa rakið hér og hefur sýnt fram á að þetta heftir ferðamenn í að koma til landsins. Eiginlega einu mennirnir sem mæla þessu bót eru hæstv. samgrh., íslensku flugfélögin og ferðamálaráð --- það er dálítið sérstakur hópur --- og hugsanlega hæstv. fjmrh. Það er dálítið sérstakt að þessir aðilar skuli einir mæla þessu bót og maður spyr þá og beinir þeirri spurningu til hæstv. samgrh. hvort og hvernig hann hyggist bregðast við. Nú liggur fyrir að við erum hjá EFTA-dómstólnum, og það hníga eiginlega allar líkur til þess að þetta gangi ekki upp. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaða raunverulegu rök eru hér á ferðinni? Flest bendir til þess að hér sé á ferðinni tæknileg viðskiptahindrun gagnvart öðrum að komast inn á þennan markað.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp og tel að það sé á engan hátt óeðlilegt þrátt fyrir að uppi séu tillögur inni í þinginu um lækkun flugvallarskatta. Þetta mál á sér svo margar hliðar. En fyrst vil ég segja, vegna þess sem hv. þm. sagði, að ég held að það sé fyrirsláttur hjá flugfélögum sem hafa hætt að fljúga hingað og sagt það vera vegna hárra gjalda. Eins og kom fram í svari hjá hæstv. utanrrh. í þinginu fyrir nokkru eru gjöldin á Keflavíkurflugvelli ekki á nokkurn hátt frábrugðin því sem er hvað varðar fjárhæðir, nema síður sé, miðað við aðra flugvelli. Ég held að sú samkeppnisstaða sé alls ekki lök hjá okkur. Hitt vil ég segja að auðvitað vil ég sem samgrh. og ráðherra ferðamála lækka gjöld sem leggjast á flugfélög ef það mætti verða til þess að auka umferðina hingað til landsins. Það liggur alveg ljóst fyrir. Mitt vandamál, ef vandamál skyldi kalla, er það að ég verð auðvitað að fara að lögum sem Alþingi hefur sett. Alþingi samþykkti árið 1987 að leggja á farþegagjöld til þess að standa undir flugmálaáætlun. Það er Alþingi sem tók þessa ákvörðun. Við höfum hins vegar staðið frammi fyrir því núna um nokkurn tíma að Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemdir við þetta mál og það verður að segjast alveg eins og er að þær athugasemdir eru nokkuð sérstakar þegar við lítum til þess hvað er að gerast í þessum efnum í Evrópu að öðru leyti. Svíar, Finnar, Spánverjar og Grikkir nota farþegaskatttekjur til þess að reka flugvallakerfi sín og færa á milli flugvalla. Það er vitað mál að meðal annarra ríkja innan Evrópusambandsins eru mismunandi flugvallarskattar þannig að ESA gerir þarna ríkari kröfur til okkar en gerðar eru til annarra ríkja á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þetta er staðreynd málsins og segir okkur kannski í hvaða stöðu við Íslendingar erum á þessum sviðum. Hins vegar er á það að líta að við þurfum auðvitað að reyna allar leiðir til þess að lækka gjöld, lækka þjónustugjöld á flugvöllunum og lækka skatta, og um það verður væntanlega rætt á næstunni. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að ræða lækkun farþegaskattanna, en ég vil tryggja tekjuhlið málsins. Við getum ekki bara sagt eins og hv. málshefjandi hér að ríkissjóður borgi að sjálfsögðu brúsann. Við verðum að tryggja rekstur og uppbyggingu flugvallakerfisins í landinu og ég vil benda á það alveg sérstaklega að varaflugvellirnir á Íslandi eru forsenda fyrir því að hægt sé að reka með góðu móti Keflavíkurflugvöll. Og við verðum að tryggja þeim, Egilsstaðaflugvelli, Akureyrarflugvelli og Reykjavíkurflugvelli, tekjur til þess að geta staðið undir því að vera varaflugvellir. Við höfum í rauninni komið mjög til móts við flugfélög, t.d. flugfélagð LTU sem flaug á síðasta ári frá Þýskalandi til Egilsstaða og síðan til Keflavíkur. Við veittum þar markaðsstyrki sem eru í rauninni, ef á það er litið þannig, niðurgreiðsla á sköttum sem það flugfélag greiðir vegna lendingargjalda og farþegaskatta. Við komum í rauninni til móts við þessi flugfélög. Ég vil líka vekja athygli á því að forsvarsmenn fyrirtækja í Keflavík sem stóðu fyrir flugi kanadísks flugfélags hingað til landsins sögðu, þegar þeir ákváðu að hefja flug, að hér væru allar aðstæður hvað varðar gjaldtöku á Keflavíkurflugvelli æskilegar og ákjósanlegar og þess vegna ætluðu Kanadamenn að fljúga til Íslands. Það er ekki hægt að fullyrða að flugfélög séu að hætta að fljúga hingað vegna þess að gjöldin á vellinum séu há. Engu að síður, og það er mín niðurstaða, verðum við í fyrsta lagi að tryggja tekjur til þess að halda úti rekstri flugvallanna í landinu en jafnframt eigum við að leita leiða, m.a. með því að lækka farþegaskattana, til að efla millilandaflug.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að árétta að það er sjálfsagt að ræða um öll þessi mál en jafnframt vil ég vekja athygli þingsins á því að ég mælti fyrir þáltill. í gær um niðurfellingu lendingargjalda fyrir reglubundið millilandaflug á Akureyrar- og Egilsstaðaflugvöllum. Staðreynd málsins er sú að þó að við séum að tala um 10 þús. kr. farmiðaverð héðan frá Keflavík erum við með um 40 þús. manns á áhrifasvæði Akureyrar- og Egilsstaðaflugvalla sem þurfa að hefja sitt flug með 18--24 þús. kr. kostnaði. Það er talin fær leið ef maður lítur til Evrópu að fella niður lendingargjöld og kostnað á flugvöllum úti á landi. Þannig er allt norðursvæði Skotlands skilgreint sem landsbyggð. Þar búa 400 þús. manns og þar eru ekki innheimtir skattar. Það er þessi hugsun sem ég set fram hvað varðar niðurfellingu lendingargjalda og ef menn eru tilbúnir að skoða þessa leið er leiðin fyrir Flugfélag Íslands, Icelandair, og öll önnur flugfélög opin til þess að notfæra sér þjónustuna inn á þessa velli með lággjaldafarmiðum. Ég vildi bara að þetta kæmi fram í þessari umræðu, virðulegi forseti. Það er álit ferðaþjónustuaðila að það mundi mjög styrkja ferðaþjónustuna að fá aukið millilandaflug inn á aðra staði á landinu. Þarna eru tilbúnir tveir millilandaflugvellir sem, eins og kom fram hjá hæstv. samgrh., eru grundvallaratriði þess að við getum haft sterkan og góðan millilandaflugvöll eins og Keflavík í gangi. Öryggisins þarf að gæta með því að hafa varaflugvelli. Þess vegna vona ég að umræðan leiði til þess að menn skoði í alvöru þessa þáltill. sem ég setti fram í gær og fari í þá vinnu sem nauðsynleg er til þess að hefja og skapa grunn fyrir reglubundnu millilandaflugi á varavellina á Akureyri og Egilsstöðum.

Herra forseti. Hvað varðar gjaldeyrisöflun er ferðaþjónustan í öðru sæti fyrir íslenskt efnahagslíf. Hún er með öðrum orðum ein af mikilvægustu atvinnugreinum landsmanna enda hefur mikið verið byggt víða um land, nánast um allt land, til þess að örva möguleika ferðamanna á að njóta landsins. Þar liggur mikil fjárfesting en illu heilli nýtist hún afskaplega lítið, ekki síst yfir vetrarmánuðina. Það vantar sem sagt fleiri ferðamenn til landsins, sérstaklega á veturna. Það er dýrara fyrir ferðamenn að fjúga til Íslands heldur en á milli borga í Evrópu og veldur þar auðvitað hin landfræðilega lega okkar litlu eyju. Þess vegna er afskaplega mikilvægt fyrir okkur að hafa verðið í flugi til Íslands sem lægst þannig að það verði sem aðgengilegast fyrir erlenda ferðamenn í harðri samkeppni við önnur lönd. Það fer ekkert á milli mála að flugvallarskattar eru þar álögur, það er ekki leið hins opinbera til þess að lækka flugfarmiða fyrir ferðamenn sem hingað vilja koma. Þess vegna er það auðvitað mjög rökrétt, eins og hér hefur verið dregið fram, að fella þessa flugvallarskatta niður og þá er ekki verið að tala um afgreiðslugjöld og lendingargjöld sem eru mjög samkeppnisfær heldur þessar viðbótarálögur sem kunna að hindra að fleiri ferðamenn komi hingað. Það er líka rétt að vekja athygli á því hvað varðar tekjutap ríkissjóðs að fyrir hvern nýjan ferðamann sem kemur til landsins fær ríkissjóður tekjur strax á fyrsta sólarhring sem nemur þessum flugvallarsköttum. Þetta er tiltölulega lítil aðgerð sem kann að hafa mikil áhrif. Miðað við yfirlýsingar frá hæstv. ráðherra, frá þingmönnum allra flokka, sé ég ekki annað en að það gæti verið létt verk fyrir samgn. að vinna áfram frv. sem þar liggur fyrir og gera það að lögum.

Herra forseti. Þegar grannt er skoðað eru flugvallarskattar ekkert annað en skattar á flugfélögin. Ef þeir væru ekki til staðar gæti maður að öðru jöfnu gert ráð fyrir því að flugfélögin gætu hækkað farseðla sína sem því næmi. Það virðist liggja fyrir, og hefur raunar komið hér fram, að Eftirlitsstofnun EFTA telur að hér séu brotnar reglur. Ég man ekki betur en að það kæmi fram í máli hæstv. utanrrh. að með nokkurri vissu mætti telja að það mál gengi þann veg að við værum að brjóta reglurnar. Hér var minnst á ferðaþjónustuna. Menn leggja hver í kapp við annan áherslu á mikilvægi hennar. Hér fullyrti meira að segja hv. þm. Hjálmar Árnason sem telur sig hafa einkarétt á þessu máli eftir að því var komið í nefndina hans að það mundi græðast á hverjum og einum einasta farþega sem kæmi til landsins sem svaraði þessu gjaldi. Hæstv. samgrh. margtók fram að það yrði að tryggja fjármagn til flugvallanna sem þessu næmi, þessa 600 millj. kr. hnyskju. Hvað er hann að tala um? Er ekki nýbúið að reiða fram milljarða á milljarða ofan af fé sem enginn borgar? Formaður Framsfl. tók fram að þetta væri Íslandsmet í sögunni af fjármagni sem enginn þyrfti að borga þar sem menn hafa hirt þetta af götu sinni. Ætli það finnist ekki einhverjar 600 millj. til þess að jafna þetta? Maður skyldi halda það. Þetta eru óeðlilegir skattar og það hefur jafnan verið reyndin á Íslandi að það hefur verið afar erfitt að ná sköttum til baka sem einu sinni hafa verið lagðir á. Þessum skatti skulum við henda fyrir róða.

Herra forseti. Þetta er þakkarverð umræða og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson á þakkir skildar fyrir að vekja máls á henni því að hún hefur leitt það í ljós að hér er þverpólitísk samstaða um það að leggja af eða lækka til muna þennan óvinsæla og óskynsamlega farþegaskatt. Ég heyrði ekki betur en það vantaði eingöngu herslumuninn á að hæstv. samgrh. fyllti flokk annarra þingmanna í þessum efnum. Helsta vandamálið var að lög voru sett árið 1987 í þessa veru. Þá er málið einfalt, þá breytum við þeim lögum. Það tekur ekki nema 1--2 daga, herra forseti. Menn hafa breytt stærri hlutum á skemmri tíma en það. Það er rétt í þessu samhengi að vísa til þess að í gær fór fram umræða um hvernig verja ætti og hvar fyndust fjármunir sem voru sannarlega tíndir upp úr hatti til þess að ráðast í aðgerðir í samgöngu- og menningarmálum, allt undir formerkjum þess að ráðast að atvinnuleysinu. Mér er skapi næst að halda, herra forseti, að einmitt aðgerð eins og þessi, að leggja af farþegaskatt og sprauta vítamíni inn í ferðaþjónustuna væri akkúrat leið til þess að bregðast skjótt og vel við í þessu erfiða atvinnuástandi. Ferðaþjónustan er mannaflafrek og svona aðgerð mundi taka fljótt við sér. Ég er sannfærður um það. Í öðru lagi vil ég nefna það líka, eins og ég gat um undir öðrum formerkjum, að samgrh. hefur sótt sér fjármuni til þess að fara í markaðssókn í ferðamálum, sem er sannarlega hið besta mál. Það er svipuð upphæð sem hann hefur handa á millum í þeim efnum og við erum að tala um í lækkun skatta á ferðamenn. Mér er líka skapi næst að halda að þessi aðgerð, að leggja af þennan óskynsamlega skatt, væri sennilega betri í þessari markaðssókn en hin, að verja peningum og ráðstafa þeim hingað og þangað. En allt að einu, það er ekkert vandamál, herra forseti, nú er bara að bretta upp ermar og vinda sér í verkið.

Herra forseti. Þetta mál hefur alloft verið vakið í umræðum þingmanna á hv. Alþingi, oftast með fyrirspurnum en nú sem utandagskrárumræða. Ég tel raunar að allir þeir hv. þm. sem hafa vakið máls á þessu hafi haft rétt fyrir sér og að þeir hafi allir saman dregið fram réttmætar ástæður til þess að huga að breytingum á þeim skatti sem við ræðum nú. Þó er rétt að geta þess að það lággjaldaflugfélag sem hætti flugi til Keflavíkurflugvallar og bar fyrir sig há afgreiðslugjöld það greiddi á Keflavíkurflugvelli aðeins um fjórðungi meira en á næstdýrasta flugvelli sem það sama flugfélag notaði. Vel að merkja, gjöld fyrir þjónustuna til annarra fyrirtækja, ekki skattarnir, voru fjórfalt hærri, sérstaklega gjald til annars flugfélags. Ég held raunar að það þurfi að taka heildarmynd þessa kostnaðar til athugunar. En við verðum líka að gæta okkar í því að flytja fjármuni með þessum hætti á milli starfsemi sem er ekki sú sama. Keflavíkurflugvöllur er eitt langstærsta hlið okkar að umheiminum og umheimsins að Íslandi. Það er langstærsta hlið íslensku ferðaþjónustunnar fyrir allt landið til þess að sækja sér viðsipti, sækja sér gesti og ferðalanga. Mikill meiri hluti þeirra sem koma hingað um Keflavíkurflugvöll fara ekki um innlenda flugvelli heldur eingöngu um vegakerfið. Og hvers vegna í ósköpunum ættu þeir þá líka að greiða fyrir aðra flugvelli sem þeir nota ekki einu sinni? Það finnst mér stærsta spurningin. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi að beita sér fyrir heildstæðri endurskoðun í þessu máli 

Herra forseti. Við ræðum flugvallarskatta eða gjald af farþegum. Þetta er sérstakur skattur sem lagður var á 1987 og er sérstaklega til þess ætlaður að tryggja tekjur til flugvallarreksturs. Eftir orð hv. þm. Árna R. Árnasonar, vil ég leggja á það áherslu að til eru tveir varaflugvellir, Egilsstaðaflugvöllur og Akureyrarflugvöllur. Þeir eru varaflugvellir fyrir millilandaflug og við eigum að horfa á Keflavíkurflugvöll og þessa tvo flugvelli sem eina heild. Varðandi þá skatta sem við leggjum á, bæði farþegaskattana og eins þjónustuskatta, þá er ljóst að með þessari skattlagningu styrkjum við í raun samkeppnisstöðu Flugleiða eða Icelandair eins og það heitir núna og þá sérstaklega gagnvart lággjaldaflugfélögunum. Lággjaldaflugfélög hafa styrkst og rekstur þeirra hefur aukist. Mörg þeirra hafa áhuga á að fljúga hingað til lands yfir sumartímann og það segir sig sjálft að þegar fargjaldið er um 10 þús. kr. þá vegur 3 þús. kr. skattur þungt. Ég tel að við þurfum að horfa á málið sem eina heild, þ.e. á heildarhagsmunina. Hvað vega þessar 600 millj. á ári sem við fáum í skatt á móti hagsmunum ferðaþjónustunnar og að hluta til samkeppnisstyrkingu fyrir okkar íslenska flugfélag, þ.e. á móti því að fá hingað fleiri flugfélög, lággjaldaflugfélög, fleiri ferðamenn og aukna ferðaþjónustu og dreifa henni út um land?

Herra forseti. Komið hefur í ljós í þessari umræðu að hún var býsna þörf. Þrátt fyrir athugasemdir hv. þm. Hjálmars Árnasonar virðist niðurstaðan vera sú að ótrúlega víðtæk samstaða er um að nýta beri það tækifæri sem hæstv. forsrh. skapaði með tillögum sínum um skattalækkun á þessu sviði. Að vísu er það þannig að hv. þingmenn Sjálfstfl. og hæstv. samgrh. eru einna tregastir í taumi í málinu. Þeir slá svona úr og í. Þó sagði hæstv. samgrh., sem ég tel nýlundu í þessu máli, að hæstv. ráðherra væri reiðubúinn til þess að ræða lækkun skattsins. Þetta er vissulega nokkuð stórt skref hjá hæstv. ráðherra og ég vona að hæstv. ríkisstjórn drífi sig nú í að ræða þær skattalækkanir sem boðaðar hafa verið. Í morgun hefur verið bent á tvær leiðir sem hægt væri að fara og mundu skila sér nokkuð vel til samfélagsins, þ.e. að lækka skatta af flutningum innan lands og síðan að afnema eða lækka verulegan þennan svokallaða flugvallarskatt. Hér hafa mörg rök verið færð fyrir málinu. Það hafa menn verið að gera á undanförnum missirum. Hins vegar er sérkennilegt að heyra hæstv. ráðherra tala um að það sé fyrirsláttur hjá lággjaldaflugfélögum að segja að flugvallarskatturinn hindri það að þau fljúgi hingað. Það kemur hins vegar fram hjá talsmönnum m.a. ferðaþjónustunnar að þeir skilja ekki að hæstv. ráðherra skuli þannig mæla gagnvart þessu máli og stjórnendur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar benda á að stöðin standi í raun býsna vel í samkeppni við aðrar stöðvar gagnvart öllum öðrum gjöldum en þessum gjöldum. Herra forseti. Ég held að ljóst sé að við hljótum að stefna að því fyrir þinglok að breyta þeim lögum sem hindra það að við lækkum eða afnemum þennan skatt.

Herra forseti. Á síðustu árum hefur íslenskt efnahagsumhverfi gerbreyst. Fyrirtækjum hefur verið auðveldaður reksturinn með lækkun skatta, opnara bankakerfi og minni ríkisafskiptum. Ríkisstjórnin hefur mótað rammann þannig að svigrúm fólks og fyrirtækja til atvinnusköpunar hefur aldrei verið betra. Þetta nýja og frjóa umhverfi hefur m.a. leitt af sér mikla útrás íslenskra fyrirtækja og þekkingar sem skiptir þjóðarhaginn auðvitað miklu máli. Forsvarsmenn þessara fyrirtækja hafa samhliða því að fagna þessu breytta en nú stöðuga efnahagsumhverfi bent á að eitt af þeim atriðum sem mikilvægt er að hlúa að svo útrás þessara fyrirtækja haldi áfram, eru öruggar og traustar flugsamgöngur til og frá landinu. Síðast í gær á viðskiptaþinginu nefndu forstjóri Flugleiða og Kaupþings þessa gleðilegu útrás íslenskra fyrirtækja. En um leið bentu þeir á hversu mikilvægt það er að treysta grundvöll öruggra og reglulegra samgangna við landið. Þetta sama hafa að sjálfsögðu aðilar innan ferðaþjónustunnar margoft bent á og sömuleiðis hv. þingheimur. Við höfum líka sé það á allra síðustu dögum að oft leiða önnur atriði en þau sem við sköpum okkur sjálf hér heima til þess að flugfélög hætta við flug hingað til lands. Má benda á kanadíska flugfélagið sem hætti við flug hingað til lands í þessari viku. Engu að síður, herra forseti, hljótum við að spyrja hvaða þættir megi verða til þess að styrkja enn frekar flugsamgöngur við landið, hvaða þættir séu hamlandi og hvaða þættir styrki þessar traustu samgöngur. Má í því sambandi líta til þess sem gamalreyndir menn í flugþjónustunni hafa m.a. bent á og það er að sameina flugmálastjórn í Keflavík og hér. Það getur leitt til mikillar hagræðingar og kannski vegið upp á móti skattalækkun sem menn eru að krefjast hér. Síðan verður, herra forseti, ekki síður að skoða vel þá flugvallarskatta sem samþykktir voru fyrir löngu síðan í allt öðru efnahags- og atvinnuumhverfi en er nú í dag. Ég er sammála því sem fram hefur komið að best sé að drífa sig í þá skoðun.

Virðulegi forseti. Um leið og menn hafa komið sér upp úr því fari að deila um hver kvað Liljuna þá sýnist mér vera nokkuð þverpólitísk samstaða um að þessa skatta beri að lækka eða afnema. Umræðan er í sjálfu sér ekkert flókin og ekkert snúin. Hún snýst aðeins um það hvort menn séu tilbúnir að lækka opinberar álögur á gjaldtöku á Keflavíkurflugvelli til þess að fá hingað fleiri ferðamenn. Þetta er ekki stærra og meira mál en þetta. Eitt þó er dálítið sérstakt. Einn tiltekinn stjórnmálaflokkur hefur lengi barið sér á brjóst og kynnt sig þannig fyrir fólki að hann sé skattalækkunarflokkurinn, að hann sé flokkurinn sem ætli að lækka skatta á almenning. Einungis fulltrúar þess flokks, Sjálfstfl., hafa ekki kveðið skýrt á um hvaða afstöðu þeir hafa til þessa máls.

Hvaða fulltrúar Sjálfstfl.?

Þú þarft nú að hreinsa út úr eyrunum.

Og vitaskuld, virðulegi forseti, er það líka eftirtektarvert 

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að það mun ekki og hefur ekki vafist fyrir sjálfstæðismönnum að standa fyrir lækkun skatta.  Ég hef sagt að í fyrsta lagi þurfum við að standa þannig að gjaldtöku á flugvöllum, ekki síst millilandaflugvöllunum okkar, að það hefti ekki flug og hins vegar þurfum við af mikilli ábyrgð að tryggja ríkissjóði tekjur til þess að standa undir flugvallarrekstri, uppbyggingu flugvalla og flugöryggismála. Þetta er grundvallaratriði. Lítum nú á stöðuna vegna þess að hér er látið að því liggja að flugfélögin fljúgi ekki til landsins vegna þess að skattar séu háir. Sjö svokölluð lággjaldaflugfélög munu fljúga til Íslands á þessu ári, sjö flugfélög. Að vísu hefur eitt hætt við vegna sérstakra aðstæðna sem tilgreindar voru af þeirra hálfu. Það vekur athygli okkar Íslendinga á því hversu mikilvægt er að eiga okkar eigin flugfélög. Við treystum á okkar flugfélög til þess að hafa öruggt samband við landið. Þetta minnir okkur á það. Að sjálfsögðu er ég reiðubúinn til þess, og vil bara endurtaka það og ítreka, að ég er reiðubúinn til þess að sjálfsögðu --- það hefur margsinnis komið fram af minni hálfu --- að standa að því að lækka gjöld, bæði skatta og þjónustugjöld á flugvöllunum. En við þurfum að standa eðlilega að því. 

Davíð á nóga peninga.

Matthías Á. Mathiesen var samgrh. 1987.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um fjarskipti. Miklar breytingar hafa orðið í fjarskiptum á undanförnum árum. Tímamót urðu hér á landi er lögbundinn einkaréttur ríkisins til þess að reka fjarskipti var afnuminn 1. janúar 1998. Þá jókst fjöldi fjarskiptafyrirtækja umtalsvert og neytendum bauðst aukið úrval þjónustu á lægra verði, einkum á útlandasamtölum og í farsímaþjónustu. Er Póst- og fjarskiptastofnun auglýsti eftir umsóknum um leyfi til að reka GSM-farsímaþjónustu í 1800 MHz tíðnisviðinu í byrjun ársins 2000 reyndist mikill áhugi og var fjórum umsækjendum úthlutað tíðnisviði og rekstrarleyfum. Þessi gróska ásamt fjölda farsímanotenda hérlendis vakti athygli erlendis. Farsímanotkun jókst mjög mikið og fjarskiptafyrirtæki fjárfestu í farsímakerfum og búnaði. Þar að auki var talið að notkun farsíma ætti enn eftir að aukast með tilkomu þriðju kynslóðar farsíma sem bjóða upp á aukinn gagnaflutningshraða og ýmsa nýja notkunarmöguleika sem ekki væru mögulegir með GSM-tækni. Á árunum 2000 og 2001 voru í Evrópu og víðar haldin útboð á tíðnum fyrir þriðju kynslóðar farsíma. Mikil bjartsýni ríkti og greiddu fjarskiptafyrirtæki í mörgum tilvikum verulegar fjárhæðir fyrir tíðniúthlutunina. En í kjölfarið komu erfiðleikar í ljós, mörg fjarskiptafyrirtæki höfðu skuldsett sig um of. Einnig hefur komið í ljós að tæknileg þróun þriðju kynslóðar farsímatækja og kerfa hefur ekki gengið eins og væntingar stóðu til. Fjárfestar hafa í kjölfar þessa haldið nokkuð að sér höndum við fjárfestingar í fjarskiptastarfsemi og lánastofnanir orðið varfærnari. Ýmislegt virðist þó benda til breytinga. Sem dæmi má nefna að undirbúningur fyrir rekstur þriðju kynslóðar farsímakerfa er á lokastigi í Bretlandi. Fjarskiptafyrirtækið Hutchison ætlar að hefja rekstur í mars en fjögur önnur sem hafa til þess leyfi ætla að hefja starfsemi undir lok ársins. Framangreind þróun hefur sett mark sitt á íslensk fjarskiptafyrirtæki sem sum hver hafa orðið að draga saman seglin. Þannig hafa tvö þeirra fyrirtækja sem á árinu 2000 fengu leyfi til að reka GSM-farsímaþjónustu í 1800 MHz tíðnisviðinu ekki hafið slíka starfsemi og önnur fyrirtæki dregið úr fjárfestingum sínum í fjarskiptaþjónustu. Viðhorf til fjarskipta og ávinnings fjárfestinga í þeirri atvinnugrein er orðið raunsærra en áður. Ein afleiðing þessa er fækkun fjarskiptafyrirtækja. Ber þar hæst að nokkrir helstu keppinautar Landssíma Íslands hf., þ.e. Íslandssími hf., Halló -- frjáls fjarskipti hf. og Tal hf., hafa sameinast og eru því aðeins tvö fjarskiptafyrirtæki hér á landi sem bjóða alhliða fjarskiptaþjónustu til einstaklinga og fyrirtækja. Fjöldi fjarskiptafyrirtækja býður sérhæfðari þjónustu. Því er nauðsynlegt að regluverk fjarskipta sé þannig úr garði gert að möguleikar séu fyrir nýja aðila að koma inn á fjarskiptamarkaðinn og keppa við þá sem fyrir eru. Gildandi fjarskiptalög tóku gildi hinn 1. janúar 2000 ásamt lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Með þeirri löggjöf voru gerðar grundvallarbreytingar sem stuðla áttu að aukinni samkeppni í fjarskiptum auk þess að tryggja aðgang allra landsmanna að ákveðinni lágmarksþjónustu í gagnaflutningum. Opnað var fyrir númeraflutning og notendum gert mögulegt að halda símanúmeri sínu ef þeir vilja skipta um fyrirtæki sem verslað er við, ákvæði um reikisamninga þegar uppbygging eigin nets er talin óraunhæf var innleitt, fjarskiptafyrirtækjum var heimilaður aðgangur að heimtaug fyrirtækis með umtalsverða markaðshlutdeild. Allt voru þetta mikilsverð nýmæli sem hafa nú þegar auðveldað innkomu nýrra fyrirtækja á markaðinn og aukið útbreiðslu fjarskiptaþjónustu, bæði gagnaflutningsþjónustu og farsímaþjónustu um allt land. Máli mínu til stuðnings vil ég nefna eftirfarandi dæmi: Lögfesting ISDN-alþjónustukvaðar hefur þegar skilað miklum árangri. Samkvæmt upplýsingum frá Landssíma Íslands hafa yfir 98% landsmanna aðgang að ISDN-gagnaflutningsþjónustu og er unnið að því að uppbygging þjónustunnar nái til allra landsmanna. Því hefur verið haldið fram að innlendir reikisamningar hafi dregið úr útbreiðslu GSM-netsins, það sé ekki lengur nein samkeppni um að setja upp nýja senda og bæta þannig þjónustuna því að allir sitji við sama borð. Þetta er að mínu mati hæpin fullyrðing enda hefur Landssíminn selt öðrum fjarskiptafyrirtækjum aðgang að neti sínu umfram það sem unnt væri að gera kröfu um samkvæmt gildandi lögum. Þegar fjarskiptalögin tóku gildi 1. janúar 2000 samanstóð GSM-kerfið af 150 dreifistöðvum. Síðan þá hefur dreifistöðvum verið fjölgað um a.m.k. þriðjung, móðurstöð tvöfölduð og áhersla lögð á að bæta sambandið á vinsælum ferðamannastöðum og á fjölfarnari vegum. Í dag nær GSM-þjónustan til allra þéttbýlisstaða með meira en 200 íbúum og þar með til 98% landsmanna. Ber að fagna þeim árangri þó að vissulega þurfi að bæta úr á ákveðnum stöðum. Ég hef t.d. að undanförnu beitt mér fyrir því að Vegagerðin auki öryggi vegfarenda á þjóðvegum landsins með því að ganga til samstarfs við símafyrirtækin um uppbyggingu á sendum meðfram þjóðvegum landsins. Er það mál í undirbúningi. Landfræðileg útbreiðsla og uppbygging nýrra GSM-neta byggist á eðli og megineinkennum markaða fyrir innlent reiki í hverju tilviki fyrir sig. Dreifbýli sem er líklega meira á Íslandi en í nokkru öðru Evrópuríki kynni að valda því að án innlendra reikisamninga mundu samkeppnisaðilar þurfa að leggja í mikinn kostnað við að byggja upp GSM-sellur. Þannig er ljóst að uppbygging nets um allt land gæti orðið nýju farsímafyrirtæki ofraun sem kynni að útiloka stofnun þess strax í upphafi. Þessu til viðbótar má nefna að samkeppnin hefur stækkað farsímamarkaðinn verulega hér á landi sem hefur aftur þau áhrif að uppbygging GSM-fjarskiptanets á dreifbýlu svæði verður arðbærari en ella. Þrátt fyrir tímabundna erfiðleika markaðarins frá lögfestingu gildandi laga hefur ýmislegt áunnist og aukinnar bjartsýni gætir. Mikill vöxtur hefur orðið í háhraða internet-notkun. Reglur sem skylda fjarskiptafyrirtæki með umtalsverða markaðshlutdeild á talsímamarkaði til að leigja fjarskiptafyrirtækjum heimtaugar hafa komið af stað framboði á bandbreiðum tengingum fyrir fyrirtæki og heimili sem byggjast á DSL-tækni. Með notkun svokallaðrar DSL-tækni er hægt að hraða internet-samskiptum og notendur geta betur nýtt sér nýja þjónustu á netinu, svo sem hljóm- og myndflutning. Þá gera reglur um númeraflutning og fast forval notendum auðveldara fyrir að skipta um þjónustuveitanda. Frumkvæði löggjafans á þessu sviði hefur haft í för með sér breytta markaðsstöðu þar sem ný fjarskiptafyrirtæki eiga aukna möguleika á að láta að sér kveða í samkeppninni. Auk þess eru vonir bundnar við stafrænt gagnvirkt sjónvarp og innleiðingu þriðju kynslóðar farsíma. Fjarskipta- og upplýsingatækni hefur mikla efnahags- og þjóðfélagslega þýðingu á Vesturlöndum. Sú þýðing hefur vaxið mjög á síðustu árum og gengur langt út fyrir svið hins hefðbundna fjarskiptamarkaðar. Ein ástæða þessa breytta hlutverks er að nútímaleg fjarskipti hafa átt þátt í hagvexti og aukinni framleiðni auk þess sem nýjar atvinnugreinar sem byggja á fjarskiptatækni hafa komið fram á undanförnum árum. Ísland er hér engin undantekning, enda sýnir ný rannsókn Hagstofu Íslands að tölvur eru notaðar við starfsemi 98% fyrirtækja, alls 92% fyrirtækja hafa internet-tengingu og 64% eru búin að koma sér upp heimasíðu á internetinu. Þá sýndi könnunin að rafræn viðskipti eru orðin nokkuð algeng meðal fyrirtækja. Til marks um það höfðu 44% fyrirtækja pantað vörur eða þjónustu um pöntunarkerfi á heimasíðu annarra fyrirtækja eða einstaklinga í árslok 2001. Þessu til viðbótar má nefna að tekjur hefðbundinna fjarskiptafyrirtækja hér á landi hafa um nokkurt skeið numið meira en 20 milljörðum kr. Þá eru ótalin fjölmörg fyrirtæki sem teljast starfa á sviði upplýsingatækni. Talið er að landsframleiðsla fjarskipta- og upplýsngatæknigeirans nemi meira en 80 milljörðum kr. á ári. Margir hafa talið, þar á meðal sérfræðingar Efnahags- og þróunarsamvinnustofnunar Evrópu, að ef ný samskiptatækni, svo sem internetið og þráðlaus fjarskipti, hafi aukið vöxt á síðari hluta 10. áratugarins þá skipti næstu skref í átt að breiðbandsaðgangi lykilmáli, langt út fyrir svið fjarskiptanna. Heildsöluverð milli fjarskiptafyrirtækja á samtengingu í farsímanetum hafa verið til umfjöllunar hjá fjarskiptaeftirlitsstofnunum í Evrópu undanfarin missiri. Nýlega ákvað breska eftirlitsstofnunin Oftel að lækka heildsöluverð farsímafyrirtækja um 40% og kemur lækkunin til framkvæmda á næstu þremur árum með 15% lækkun í ár. Þrátt fyrir þá lækkun sem Oftel hefur fyrirskipað er sambærilegt heildsöluverð lægra hjá Landssíma Íslands en það verður í Bretlandi eftir lækkunina. Á Norðurlöndum hefur heildsöluverð fyrir samtengingu í farsímanetum einnig verið til skoðunar og í Noregi og Svíþjóð hefur það leitt til lækkunar. Hér á Íslandi höfum við nýlegt dæmi þar sem Íslandssími hefur kvartað til Póst- og fjarskiptastofnunar yfir því að Landssími Íslands innheimti of hátt heildsöluverð af farsímanetum í krafti stærðar sinnar á markaði. Sú kvöð hvílir á Landssímanum, sem fjarskiptafyrirtækis með umtalsverða markaðshlutdeild, að heildsöluverðið skuli vera á kostnaðarverði auk hæfilegrar álagningar en ekki er um sömu skyldur að ræða varðandi Íslandssíma þar sem félagið hefur ekki verið útnefnt með umtalsverða markaðshlutdeild. Póst- og fjarskiptastofnun hefur afar mikilvægu hlutverki að gegna í þessu sambandi. Það skiptir neytendur miklu máli að heildsöluverð sé rétt auk þess sem það er grundvöllur þess að ný fyrirtæki geti komið inn á þennan markað. Leikreglur fjarskiptamarkaðar eru enn sem komið er um margt frábrugðnar leikreglum almennrar atvinnustarfsemi. Sem dæmi um það má nefna sérreglur sem lúta að samtengingu, kostnaðargreiningu á gjaldskrám fjarskiptafyrirtækja, reglur um opinn aðgang að netum og alþjónustu. Fleiri dæmi mætti telja svo sem umsjón stjórnvalda með tíðnimálum og úthlutun númera. Þessi sérsjónarmið stafa af því að fjarskiptamarkaður var fyrst fyrir fáum árum leystur undan vernd einkaréttarins. Þrátt fyrir að stutt sé frá lögfestingu gildandi fjarskiptalaga leiða skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum til þess að nauðsynlegt er að endurskoða fjarskiptalöggjöfina og þess vegna er mælt fyrir þessu frv. hér. Hin nýja fjarskiptalöggjöf ESB sem er innleidd með þessu frv. leysir af hólmi flestar þær gerðir sem fyrir eru um fjarskiptamál. Efni gerða er sameinað og þeim fækkað töluvert með það að markmiði að draga úr flóknu regluverki fjarskipta og færa það jafnframt í átt til samkeppnisréttar. Eins og áður sagði hafa höfuðmarkmið fjarskiptalaga frá því að lögbundinn einkaréttur ríkisins til fjarskiptastarfsemi var afnuminn einkum verið tvenns konar, annars vegar að efla virka samkeppni og hins vegar að tryggja að allir landsmenn eigi kost á ákveðinni lágmarksfjarskiptaþjónustu. Sérstök fjarskiptalöggjöf er talin nauðsynleg til að þeim markmiðum verði náð. Til að stuðla að því að fjarskiptamarkaðurinn þróist í átt til almenns samkeppnismarkaðar og tryggja fjarskiptaþjónustu fyrir alla landsmenn eru eftirfarandi breytingar m.a. lagðar til á þeim lögum sem nú eru í gildi til að auðvelda aðgang fyrirtækja að fjarskiptamarkaðnum: 1. Ekki er lengur krafist rekstrarleyfis til að stunda fjarskiptastarfsemi en í staðinn munu fjarskiptafyrirtæki starfa eftir almennum heimildum. 2. Við mat á því hvort fyrirtæki hafi umtalsverða markaðshlutdeild er beitt reglum samkeppnisréttarins um mat á markaðsráðandi stöðu í stað þess að miða við 25% markaðshlutdeild eins og gert er í núgildandi lögum. 3. Staðfestur er formlegur samruni fjarskipta og útvarps sem leiðir til þess að reglur um dreifingu útvarps er að finna í frumvarpinu. 4. Heimild er veitt til þess að gera dreifingu ákveðinna útvarpsdagskráa að skyldu. 5. Ítarlegri ákvæði en áður eru um vernd notenda fjarskiptaþjónustu. 6. Tryggður er réttur notenda til lágmarksþjónustu í talsíma- og gagnaflutningi í alþjónustu auk þess sem stefnt er að því að bæta fyrirkomulag jöfnunarsjóðs sem annast greiðslur fyrir alþjónustu sem ekki stendur undir sér. 7. Skilmálar um aðgang að netum og þjónustu eru endurskoðaðir. 8. Settar eru markvissari reglur um samnýtingu á aðstöðu. Með hliðsjón af framansögðu hlýtur markmið okkar að vera að Ísland verði í fremstu röð tæknivæddra ríkja með ódýra, góða og aðgengilega fjarskiptaþjónustu. Atvinnufyrirtæki, menntastofnanir og heimilin í landinu eiga stöðugt meira undir góðri flutningsgetu fjarskiptakerfanna. Okkur hefur miðað vel eftir að nýju fjarskiptalögin skylduðu símafyrirtækin til að veita öllum sem þess óskuðu að lágmarki ISDN-tengingu eins og ég gat um fyrr í ræðu minni. Lækkun kostnaðar við gagnaflutninga skiptir einnig miklu máli. Með samningi samgrn. og Símans var stigið mikilvægt skref í átt að jöfnun gagnaflutningskostnaðar um landið allt. Eitt af því sem ég hef lagt ríka áherslu á í ráðherratíð minni er að jafna sem frekast er unnt gagnaflutningskostnað um landið allt. Nýverið skilaði af sér nefnd sem ég skipaði til þess að fara yfir gagnaflutningskostnað almennt. Í tillögu þeirrar nefndar er lagt til að endurgreiddur verði í ADM-kerfinu mismunur sá sem notendur greiða vegna fjarlægða. Með samþykkt þeirrar tillögu yrði stórt skref stigið í þá átt að fjarskiptakostnaður á Íslandi verði sá sami. Þá verður með sanni hægt að segja að öll almenn fjarskiptaþjónusta svo sem hefðbundinn talsími og farsími, ISDN, ADSL og ADM og þar með IP-þjónusta verði seld á sama verði um landið allt. Næstu skref sem stefna ber að er að tryggja breiðband um landið allt sem gæfi öllum færi á tveggja megabæta tengingu. Uppbygging þessarar þjónustu verður að miðast við að sami kostnaður verði við gagnaflutninga óháð vegalengd. Þar mun tæknin hjálpa okkur svo og þeir hagsmunir fjarskiptafyrirtækjanna að nýta sem best fjárfestingu sem þegar er fyrir hendi í ljósleiðurum og búnaði. Breiðbandsþjónusta um land allt er stefnumörkun sem mun verða einhver mikilvægsta byggðaaðgerð sem við getum ráðist í. Mikill árangur hefur náðst. Fjarskiptanotkun Íslendinga er með því mesta sem gerist í heiminum. Auk þess er kostnaður með því allra lægsta sem þekkist. Sem dæmi má nefna að í síðustu viku greindi blaðið Computer World frá því að á Íslandi eru hlutfallslega flestir notendur tengdir háhraðasítengingu af öllum löndum í Evrópu. Þessi frétt vakti mjög mikla athygli. Alþingi og stjórnvöld bera ábyrgð á því að tryggja réttlátar leikreglur í fjarskiptamálum, leikreglur sem stuðlað geta að aukinni velferð og hagsæld í þjóðfélaginu. Ég er sannfærður um að þetta frv. og frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun, sem ég mun mæla fyrir síðar í dag, stuðla að því að svo megi verða. Ég vil að lokum geta þess að frv. var sent út til umsagnar og hefur verið unnið í samráði og samvinnu við hagsmunaaðila og hlutaðeigandi ríkisstofnanir. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Frv. sem hæstv. ráðherra var að mæla fyrir kemur í stað laga sem sett voru á þessu kjörtímabili. Það sýnir það hvað þróunin er hröð að á þessum skamma tíma þarf að skipta út reglum og koma með nýjar. Ég kem að því síðar í ræðu minni. Það er aðeins eitt sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í sem stendur. Í frv. er mikið fjallað um jöfnunartæki eins og jöfnunargjald, alþjónusta og fleira sem ég er mjög hrifinn af. Þau gera það að verkum að öllum landsmönnum, sama hvar þeir eru á landinu, verði tryggð ákveðin þjónusta. Þetta er mjög í anda jafnaðarmennsku. Þarna er jafnaðarstefnan í framkvæmd sem er allt hið besta mál. Herra forseti. Reyndin er sú að nú, árið 2003, búa ekki allir staðir á landinu við jafnræði, þ.e. möguleika til jafns við aðra á tengingum, t.d. möguleika á ljósleiðara. Það kom upp í huga minn þegar mælt var fyrir frv. að fara þarf í aðgerðir sem gera þarf til að tryggja íbúum á ákveðnu svæði ljósleiðaratengingu. Þar á ég við íbúa á Kópaskeri og Raufarhöfn. Á kortum sem sýna ljósleiðarakerfi Landssímans skera þessi tvö byggðarlög sig úr. Þetta landsvæði er ekki með ljósleiðaratengingu. Vegna þessa vil ég spyrja hæstv. samgrh. út í það, þann sem heldur um hlutaféð í Landssíma Íslands, hvaða áætlanir séu á næstu missirum uppi um að koma m.a. þessum tveimur byggðarlögum í samband við ljósleiðaratengingu. Auðvitað háir þetta atvinnustarfsemi, fjarkennsluhugmyndum og fjarvinnsluhugmyndum íbúa á þessu svæði.

Herra forseti. Ég hef nokkrum sinnum, að mig minnir, svarað, bæði skriflega og munnlega, fyrirspurnum um fyrirhugaða uppbyggingu bæði ljósleiðarakerfisins og gagnaflutningsþjónustu við hinar dreifðu byggðir. Þetta hefur oft verið til umræðu. Ég hef ekki við höndina, við þessa umræðu, upplýsingar frá Landssímanum um næstu skref. Hins vegar er alveg ljóst að á Landssímanum hvílir alþjónustukvöð hvað varðar hinar almennu ISDN-tengingar til gagnaflutninga gagnvart símnotendum. Það verður ekki undan því vikist í þessum byggðum fremur en öðrum að sú þjónusta verði veitt. Auk þessa hef ég lagt á það ríka áherslu að símafyrirtækin, og þá ekki bara Landssíminn þó að hann sinni mest og nær eingöngu dreifðu byggðunum, standi þannig að verki að þessi uppbygging á fjarskiptakerfinu nái sem víðast um landið. Ég get ekki svarað spurningunni sem stendur hvað varðar þessi tilteknu byggðarlög en þetta er hin almenna stefnumótun og eins og kom fram í ræðu minni er það stefna mín að tveggja megabæta háhraðasamband sé um allt land. Það er það markmið sem við Íslendingar eigum að stefna að.

Herra forseti. Ég er alveg sammála því meginnmarkmiði sem hér er lýst, með tveggja megabæta samband til allra byggðarlaga landsins. Ég skil jafnframt að hæstv. ráðherra geti ekki hér og nú svarað spurningu minni hvað varðar þessi tvö byggðarlög. En í skýrslunni sem hæstv. ráðherra vitnaði til áðan er mynd af okkar ágæta landi, Íslandi, sem sýnir ljósleiðarakerfi Landssímans, hvernig það fer um strandirnar og til flestallra byggðarlaga. Það stingur hins vegar í stúf að þetta svæði er ekki komið með ljósleiðaratengingu. Ég vil því óska eftir því að hæstv. samgrh. segi okkur frá því síðar í dag eða í lok þessarar umræðu hvaða áform eru um lagningu ljósleiðara til þessara tveggja byggðarlaga. Herra forseti. Það hefur komið fram í samþykktum og bréfasendingum sveitarstjórna á þessu svæði að þetta er mjög ofarlega í hugum íbúa þessara byggðarlaga að þau séu nánast, ég segi ekki þau einu en a.m.k. meðal þeirra fáu sem enn hafa ekki fengið lagðan ljósleiðara til sín. Mig minnir, herra forseti, að það hafi komið fram á fundi sem ég átti á Raufarhöfn ásamt öðrum fjárlaganefndarmönnum sem þar voru á ferð á því svæði, með sveitarstjórnum Öxarfjarðarhrepps og Raufarhafnar, að 26 kílómetra leið sé frá ljósleiðaranum þar sem hann liggur þarna yfir og til þessara staða. Ég hvet til þess, herra forseti, að hæstv. samgrh. beiti sér sem allra fyrst fyrir því að Landssíminn standi við að sinna þessum byggðarlögum eins og öllum öðrum. Auðvitað er það svo að við getum verið hreykin af ljósleiðaratengingum landsins en við viljum sjá þetta fullkomið.

Herra forseti. Eins og hv. þm. veit væntanlega er út af fyrir sig ekki þörf á að ljósleiðari liggi inn á gafl hverrar byggðar heldur nýtist þar örbylgjutæknin sem er nýr möguleiki. Í þessu tilviki er það svo. Ég veit ekki betur en að þörfum fyrirtækja og stofnana á þessu svæði sé fullnægt með þeirri tækni þó að ljósleiðarinn liggi ekki alla leið þangað. Það er auðvitað aðalatriðið og við þekkjum það. Ég þekki það frá byggðum í Borgarfirði, að þar er flutningsgetan aukin með slíkri tækni þannig að fullnægjandi reynist. Það er ekki hægt að einblína eingöngu á ljósleiðara, eins og ég segi, inn á gafl í hverri byggð eða inn á hvert heimili. Sem betur fer má fullnægja þessari eftirspurn öðruvísi. Ég vil aðeins benda á útboð og samninga um þjónustu fyrir rannsóknastofnanir, háskólastofnanir og skólastofnanir. Það er afar mikilvægt og segir okkur hve mikla áherslu ríkisstjórnin leggur á uppbyggingu fjarskiptaþjónustunnar. Menntmrh. beitti sér fyrir því að ríkið keypti gagnaflutningsþjónustu og að því er unnið. Ég trúi því að ríkisstofnanir vítt og breitt um landið og fleiri stofnanir verði áður en varir komnar inn í það net skólastofnananna. Það verður kannski mikilvægasta aðgerðin ásamt öðru til að byggja þetta upp.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. fór yfir ýmis atriði þessa frv. sem hér liggur fyrir. Hann gerði m.a. mjög rækilega að umtalsefni GSM-farsímakerfið og mikilvægi þess. Hann minntist á að uppi væru hugmyndir um að Vegagerðin og ýmsir aðilar settu upp senda fyrir GSM-farsíma vítt og breitt um landið þar sem hver og einn teldi nauðsyn á. Að mínu mati er þetta röng nálgun. GSM-farsímakerfið er orðið hluti af hinu almenna samskiptakerfi landsmenna. Sem dæmi má nefna að um 240.000 GSM-farsímatæki eru í notkun í landinu. Ég tel því tíma til kominn til að GSM-farsímakerfið verði látið falla undir alþjónustukvaðir, það verði skilgreint þannig að allir eigi aðgang að GSM-farsímakerfinu. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé miklu eðlilegra að þetta sé hluti af hinu almenna gagnaneti sem t.d. Landssímanum, sem byggir upp fjarskiptanetið vítt og breitt um landið, væri falið að koma upp, axla ábyrgð á og standa að rekstri þess. GSM-farsímarnir eru orðnir undirstaða fyrir bara samkeppnishæfni í atvinnulífi og fyrir búsetu vítt og breitt um landið. Því er mikilvægt að GSM-farsímaþjónustan og uppbygging slíkra fjarskipta verði tekin þannig föstum tökum.

Herra forseti. Uppbygging GSM-kerfanna á Íslandi hefur verið tekin mjög föstum tökum. Það er raunveruleiki. Símafyrirtækin hafa verið að byggja upp GSM-símakerfið í landinu og segja má að sú uppbygging hafi gengið hraðar en allra bjartsýnustu menn þorðu að vona. Það þekkja þeir sem ferðast um önnur lönd að mjög víða er ekki hægt að nota GSM-síma, því miður. Hvers vegna skyldi það nú vera? Jú, það er vegna þess að símafyrirtækin og þá um leið notendur treysta sér ekki til þess að byggja þetta hraðar upp en raun ber vitni. Ég tel ekki skynsamlegt að gera það að alþjónustukvöð á símafyrirtæki að alls staðar í landinu sé hægt að nota GSM-síma. Hvers vegna? Jú, allt bendir til þess og þær upplýsingar sem við höfum, að það yrði svo dýrt --- og sá kostnaður mundi leggjast á alla notendur --- að það væri óframkvæmanlegt miðað við þá tækni sem við búum yfir í dag. Ég er hins vegar sannfærður um að tækninni muni fleygja svo hratt fram að áður en langt um líður verði þessi þjónusta til staðar. Ég spái því. En ég held að ekki sé skynsamlegt að leggja þær kvaðir á símafyrirtækin eins og hlutirnir eru núna. Við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti í þessum efnum sem öðrum og verðum að bíða með eitthvað af samtölunum okkar þangað til við komumst inn á svæðið sem þjónusta er veitt á.

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að GSM-farsímanotkunin er eiginlega orðin mjög snar þáttur í lífi fólks og í daglegu viðskiptalífi líka. Hún er farin að snerta samkeppnishæfni, búsetu og atvinnulíf hvarvetna á landinu. Tökum ferðaþjónustuna sem dæmi eða samgöngurnar. Ég er ekki að segja að við eigum að byggja hana upp fjarri mannabyggðum en vil að það verði sett sem markmið að þetta væri í byggð og á aðalþjóðvegum landsins. Nú þegar er farsímanotkunin í raun orðin hluti af öryggis- og neyðarkerfinu en ekki viðurkennd. Þar liggur kannski vandinn, þ.e. að það væri mun nær að viðurkenna nú þegar og staðfesta og skilgreina hana sem hluta af öryggiskerfi landsins, en ekki láta hana vera óbeinan hluta af því eins og nú er. Ég veit líka að uppbygging farsímakerfisins hefur einmitt strandað á arðsemiskröfu til sendanna. Mér hugnast ekki --- og vil inna ráðherrann frekar eftir því hvort hann sé virkilega þeirrar skoðunar að rétt sé að fela Vegagerðinni að reka GSM-farsímasenda á þjóðvegunum þar sem Landssíminn telur það ekki arðbært. Á að fela einstökum skíðasvæðum, einstökum ferðamannastöðum eða einstökum björgunarsveitum að reka GSM-farsímasenda þar sem það er ekki arðbært að mati Landssímans miðað við þær arðsemiskröfur sem hann setur? Hvers vegna ekki að stíga bara skrefið til fulls og segja: Þetta er hluti af alþjónustukvöð til fjarskipta því þetta er orðinn svo snar þáttur, mikilvægur þáttur og einnig í öryggis- og neyðarkerfinu, en að sjálfsögðu tilbótar við það kerfi sem fyrir er. Ekki veitir af í okkar strjálbýla landi. Ég vil leggja áherslu á það, herra forseti, og mitt mat er að þetta á að vera hluti af þessu heildarkerfi, þ.e. GSM-farsímanotkunin.

Herra forseti. Vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. er rétt að taka fram að ég tel ekki að Vegagerðin eigi að fara að reka símafyrirtæki. Það er alveg af og frá. Hins vegar eru erfiðleikar með uppbyggingu á farsímakerfunum á ýmsum fáfarnari fjallvegum. Þess vegna hefur verið lagt á ráðin um að Vegagerðin kæmi að þessu með símafyrirtækjunum með einhverjum hætti og gæti þannig hraðað þessari uppbyggingu. En ég tel að Vegagerðin eigi alls ekki að reka farsímasenda. Það tel ég ekki skynsamlega leið. En eins og ég sagði áðan þá held ég að tækninni fleygi svo hratt fram að við þurfum að nýta okkur það. Áður en langt um líður verður, held ég, farsímatæknin komin svo vítt um að fullnægjandi sé. Ég tek undir með þingmanninum að gerðar eru miklar kröfur um þessa þjónustu. Eins og kom fram í ræðu minni hefur hún orðið til þess að skapa okkur algerlega nýjar aðstæður í viðskiptum og öllum samskiptum og það er vegna þess frumkvæðis og þeirrar framsýni sem við höfum sýnt með setningu fjarskiptalaga á Íslandi --- það er mergurinn málsins --- og með þeirri framsýni sem símafyrirtækin og stjórnendur þeirra hafa sýnt við uppbyggingu þessara kerfa. Staða okkar Íslendinga er þess vegna betri en flestra annarra þjóða og það er afar mikilvægt fyrir okkur að geta sagt frá því.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt hér fyrir frv. til laga um fjarskipti sem kemur í stað laga sem samþykkt voru 1999. Það er kannski besta staðfestingin á því, herra forseti, hvað mikið hefur gerst í fjarskiptaheiminum að þau lög sem við settum 1999 þurfum við að taka nú upp og í raun semja ný. Það er hið besta mál og ekkert annað en fagnaðarefni. Það sem er kannski merkilegt í þessu nú og hæstv. samgrh. hælir sér mikið af er sú framþróun og framsýni sem átt hefur sér stað á Íslandi í fjarskiptum eða símaeign manna eða hvað það er. Áður hefur komið fram, herra forseti, að við Íslendingar höfum að sjálfsögðu sett Íslandsmet í farsímaeign eins og ýmsu öðru ...

Heimsmet.

Heimsmet vildi ég nú sagt hafa --- eins og í svo mörgu öðru þegar miðað er við höfðatölu. En stóri aðilinn úti í heimi sem menn eru sem betur fer misjafnlega ánægðir með og bera misjafnan hug til, þ.e. Evrópusambandið og EFTA, hefur verið þar í fararbroddi við að senda frá sér tilskipanir, ályktanir og reglur sem ríki hafa þurft að taka upp. Eiginlega má segja sem svo að þessi hraða bylting hafi verið mikið knúin áfram af þessu apparati þarna úti í heimi sem ég ætla að fá að kalla svo. Kannski er það merkilegasta við þetta, eins og ég sagði áðan, að við þurfum að breyta þessum lögum svo skömmu eftir að þau tóku gildi sem var 1999. Það er auðvitað til þess að innleiða í íslensk lög þær breytingar sem orðið hafa á fjarskiptalöggjöf Evrópusambandsins og EFTA og hafa verið birtar í nýjum tilskipunum Evrópusambandsins sem m.a. er getið hér um. Þetta eru fimm tilskipanir og ein ályktun eða hvað það nú heitir. Það merkilegasta í þessu frv. svona fljótt á litið er í 22. gr. frv. þar sem lagt er til að jöfnunargjaldið skuli lagt á fjarskiptafyrirtæki nú. En áður og í gömlu lögunum var það eingöngu lagt á fyrirtæki sem voru með talsímaþjónustu eða gagnaflutning. Þetta er ákaflega merkileg breyting og henni ber að fagna, eins og ég sagði áðan, vegna þess að við þurfum á því að halda í okkar dreifbýla landi að efla vel jöfnunarsjóðinn, jöfnunargjaldið, sem á að standa undir alþjónustukvöðinni. Hér er lagt til að þetta verði 0,12% af bókfærðri veltu fyrirtækja sem þá verða á fjarskiptamarkaði. Veltan á fjarskiptamarkaði hér er talin vera að stofni til í kringum 26 milljarðar kr. og áætlaðar tekjur fyrsta árið eftir að þetta fer að virka --- þetta á að taka gildi 1. janúar 2004 --- eru í kringum 31 millj. kr. Þetta eru kannski þau merkustu nýmælin í frv. sem við setjum hér upp. Ég ítreka og segi: Mér hugnast mjög slíkir jöfnunarsjóðir, jöfnunarsjóðir sem m.a. verður hægt að nota til þess, sbr. það sem ég kom inn á í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra áðan, til þess að búa svo í haginn að allir landsmenn sitji við sama borð, hvar svo sem þeir búa á landinu, við að fá þessa sjálfsögðu þjónustu sem er tenging við ljósleiðaranet og tenging með tveggja megabæta tengingu í framtíðinni sem auðvitað er hið besta mál. Ég vil segja það líka, herra forseti, að ég held ekki að mikill ágreiningur sé um það frv. sem hér er lagt fram. Eftir að hafa farið í gegnum það sýnist mér það vera allt hið besta mál. Spurningin er kannski frekar eins og svo oft áður hvort eitthvað vanti hér inn miðað við íslenskar aðstæður eða miðað við þær aðstæður sem þó eru nú sífellt að detta út af. Því er ekki að leyna, herra forseti, að um frv. um fjarskipti sem við ræddum og samþykktum 1999, voru deilur og við það blönduðust deilur um hugsanlega sölu Landssíma Íslands og hlutafélagavæðingu hans vegna þess að þar fannst mörgum, hinum litlu í þessum rekstri, ýmis löggjöf byggjast allt of mikið í kringum stóra bróður, þ.e. Landssíma Íslands. Þar sem ég á sæti í samgn., herra forseti, minnist ég þess að bæði í umræðunni um fjarskiptin, Póst- og fjarskiptastofnun, og um hlutafélagavæðingu Landssímans kvörtuðu mjög margir litlir aðilar yfir markaðsyfirburðum Landssímans og töldu oft að þeir markaðsyfirburðir væru notaðir til þess að koma í veg fyrir, þ.e. hamla vexti minni fyrirtækja sem voru að hasla sér völl á þessu sviði. Nú hefur ánægjuleg þróun átt sér stað, herra forseti. Ég er 100% sammála því að mikil og öflug samkeppni á þessum markaði kemur neytendum til góða. En nú hefur það gerst að fyrirtæki hér á fjarskiptamarkaði sem voru að hasla sér völl á þessum árum sem ég hef gert að umtalsefni, t.d. Tal, Halló -- frjáls fjarskipti og Íslandssími, hafa öll verið sameinuð í eitt fyrirtæki sem heitir í dag Íslandssími. Það verði að leita að nýju nafni og ekki er nema gott eitt um það að segja. Nú hafa þessi fyrirtæki verið sameinuð og eru sterkari og öflugri til að veita stóra aðilanum, Landssíma Íslands, verðuga og harða samkeppni sem alveg hiklaust mun koma landsmönnum öllum og neytendum til góða. Það er ekkert nema gott eitt um það að segja að samkeppnin skuli vera sem allra mest í þessu. Hún verður náttúrlega eins og önnur samkeppni að vera innan skynsamlegra marka þannig að menn baki sér ekki fjárhagsleg vandræði sem geta leitt til gjaldþrots einhvers aðila sem fer af markaðnum vegna þess að þá er það nú skammgóður vermir. Herra forseti. Það kom fram áðan að það hafa átt sér stað geysilega miklar og örar breytingar frá því að við ræddum þau frv. sem ég hef hér gert að umtalsefni, gömlu lögin um fjarskipti og Póst- og fjarskiptastofnun. Þetta var mikil og hröð breyting sem átti sér stað, það má segja að bylting hafi átt sér stað, en auðvitað er það hárrétt sem hér hefur komið fram að vegna bakslags í efnahagsmálum heims, skulum við orða það, hefur auðvitað slegið svolítið í baksegl, eins og hér kom fram, með þriðju kynslóð farsíma og fjárfestingar á því sviði. Það er sannarlega rétt að ýmsar væntingar sem voru á þessum uppgangsárum hafa brugðist, mörg fyrirtæki smá sem voru að þróa alls konar hugbúnað inn í þessa veröld alla hafa því miður gefist upp og farið á hausinn. Eitt atriði vildi ég nefna líka. Eins og við vorum svakalega ánægð, og sumir allt að því mjög grobbnir, yfir því sem við settum í gömlu lögin, þ.e. um alþjónustukvöð í ISDN eða, eins og menn segja, ,,128 kb flutningi``, hygg ég að við getum sagt í dag, og sennilega verið sammála um það, að það sem vorum svo ánægð með á þessum árum, fyrir þremur árum, er nánast orðið úrelt í dag, þ.e. ISDN-hugmyndin inn á nánast hvert heimili, alþjónustukvöðin. Ég held að í dag sé þetta, ef maður tekur líkingu af bíl, eins og að ef við hefðum verið að keyra um á Bens á þessum árum værum við komin yfir á Trabant í dag. Þróunin er nefnilega, herra forseti, svo geysilega hröð í þessu, það sem var sjálfsagður hlutur og mikið og gott atriði fyrir nokkrum árum er úrelt í dag, og þarna er ég auðvitað að tala um muninn á ISDN- og ADSL-þjónustu. Um þessar mundir er náttúrlega svo geysilega hröð bylting að eiga sér stað í þessum heimi, t.d. úti um allt land eru á æ fleiri stöðum hópar að taka sig saman til þess að tryggja sér ADSL-þjónustu inn í sitt byggðarlag. Það má aðeins geta þess, herra forseti, að Landssíminn setti þau skilyrði á mörgum smærri stöðum á landsbyggðinni að ekki færri en 30 aðilar tækju sig saman til þess að eiga möguleika á að fá ADSL-þjónustu. Þetta er allt hið besta mál. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess hér og nú að fara í gegnum það frv. sem hér er. Þetta eru margar greinar og eins og ég sagði áðan er þetta sett eftir hinni nýju fjarskiptalöggjöf Evrópusambandsins til þess að innleiða hana, það eru þessar fimm tilskipanir sem hafa komið til og ein ákvörðun um tíðnimál sem hér er verið að innleiða ásamt því að færa þetta kannski meira í takt við það sem er í dag miðað við þau fjarskiptalög sem tóku gildi 1. janúar 2000. Þau tóku ekki gildi fyrr en þá, og sama má segja um það sem við ræðum hér á eftir, þ.e. um Póst- og fjarskiptastofnun. Margt af því sem við settum þarna í lög hefur gengið eftir. Margt hefur hins vegar ekki gengið eftir og kemur þá upp í huga minn t.d. það að menn geti skipt um símafyrirtæki og farið með sitt eigið farsímanúmer. Það hefur dregist, og það ber að hafa í huga, herra forseti, að það er náttúrlega í takt við ýmislegt annað sem sló í baksegl í efnahagsmálum heimsins að þetta hefur kannski ekki heldur gengið eftir eins hratt og menn vonuðu vegna þess að það er mjög mikill kostnaður fyrir aðila að setja upp þær stöðvar sem þarf til þess að þetta geti átt sér stað. Vonandi skapast sú staða í efnahagsmálum og rekstrarskilyrðum fjarskiptafyrirtækja að þetta komi sem allra fyrst. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, tel ég ekki ástæðu til að fara mikið meira í gegnum þetta, það gefst kannski tími til þess á eftir, og þó, jú, hér í lokin vildi ég segja, herra forseti, vegna þess að ég greip með mér skýrsluna sem hæstv. ráðherra vitnaði til áðan, þ.e. niðurstöðu starfshóps um kostnað við gagnaflutning og eflingu fjarskiptaneta og fjarskiptaþjónustu á Íslandi sem gefin var út af samgrn., að auðvitað kemur hér upp í huga minn sá munur sem er á milli íbúa í þessu landi, þ.e. hvað varðar kostnað við fjarskipti. Þá hefur það komið fram og er enn að sá kostnaður er því miður of mikill og ekkert annað en 100% jöfnuður milli landsbyggðarbúa og höfuðborgarbúa er það sem stefnt skal að í þessum málum. Og ég tel, herra forseti, að í okkar litla landi, þó að það sé dreifbýlt, sé það einn besti möguleikinn til þess að allir sitji við sama borð, þ.e. í sambandi við greiðslu fyrir fjarskipti. Sannarlega voru góðar tillögur settar fram við sölu Landssímans um að jafna þennan kostnað --- það var auðvitað tengt sölu Landssímans þannig að í þeim efnum hefur slegið í baksegl. En bara til þess að hafa sagt það enn einu sinni hér, herra forseti, þeim jafnaðarmannahugsjónum sem felast í þessum tilskipunum og öllu sem sett er fram varðandi fjarskipti er ég innilega sammála og ánægður með og vil hafa sagt það hér undir þessum lið að ekkert annað en fullkomið jafnrétti milli íbúa landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis til greiðslu á kostnaði fyrir fjarskipti, án tillits til hvar þeir búa, er það sem við auðvitað eigum að stefna að.

Herra forseti. Í þessu frv. til laga um fjarskipti er fyrst og fremst kveðið á um ákveðin atriði sem lúta að erlendum samningum sem við eigum aðild að og kveða á um fjarskiptaþjónustu hér á landi en einnig eru í því önnur ákveðin stefnumarkandi atriði. Eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir í framsögu sinni er þróun fjarskiptamála mjög ör, þó ekki endilega örari en menn bjuggust við á allra síðustu 3--5 árum þegar menn voru með hugmyndir um og trú á að þetta mundi breytast miklu hraðar. Sú tilfinning var þá að það tæki því ekki að fara í uppbyggingu á ákveðnu fjarskiptakerfi, borgaði sig ekki vegna þess að breytingar voru svo hraðar að það kerfi yrði orðið úrelt áður en það næsta byðist. Þetta hefur samt ekki reynst svo. Í grunninn er fjarskiptakerfið í sjálfu sér nokkuð ákveðið og þróun þess byggist fyrst og fremst á ákveðnum föstum grunni. Þess vegna er mjög mikilvægt að átta sig á því að það er allt í lagi að ráðast í framkvæmdir á fjarskiptasviðinu þó að tækniþróunin sé kannski nokkuð ör, þær munu nýtast áfram til að taka á móti þá þeim nýjungum sem koma. Þetta er vert að hafa í huga einmitt í svo stóru og dreifbýlu landi sem Ísland er. Hér hefur verið rakið hið mikla mikilvægi fjarskipta fyrir þessa þjóð. Það var metnaðarmál á sínum tíma þegar Landssíminn var lagður hér á landi að hann bærist heim á alla bæi, í öll hús. Það var metnaðarmál að engin byggð væri svo afskekkt að þangað skyldi ekki kappkostað að leggja síma. Um þetta var ekki neinn ágreiningur meðal þjóðarinnar. Þetta var hluti af þeirri samkennd og þeirri sýn sem við höfum haft lengst af í gegnum aldirnar um að við værum ein þjóð og að aðgengi að grunnþjónustu, almannaþjónustu eins og samskiptum, fjarskiptum, ætti að vera jafnt fyrir alla. Þessi sýn á að vissu leyti í vök að verjast þar sem sú afstaða hefur orðið æ sterkari að hin og þessi þjónusta eigi ekki að vera í boði nema þar sem hún borgi sig, sem kallað er, þ.e. að einhver ákveðin rekstrareining sem menn skilgreina verði að borga sig til þess að bjóða hana. Þessi afstaða er einnig að færast inn í fjarskiptaþjónustuna, að skipta eigi landinu upp í svæði eftir því hvar borgar sig að veita þessa þjónustu, hvar borgar sig að byggja hana upp, hvar það borgar sig ekki, og reynist það ekki borga sig samkvæmt einhverju arðsemismati sem lagt er til grundvallar skuli ríkið greiða þá þjónustu sérstaklega í gegnum skattkerfið með einum eða öðrum hætti. Það er svo sem leið en hún víkur frá þeirri grundvallarhugsun sem við Íslendingar höfum byggt upp sem ein þjóð, að grunnalmannaþjónusta skuli rekin sem ein þjónusta, einn vettvangur gagnvart þjóðinni og þó að það sé hagkvæmara að reka það á einum stað en öðrum eigi það að leiða sjálfkrafa til jöfnunar á kostnaðinum. Ég vil taka þetta fram hér, herra forseti, því að þessi almenna grunnþjónusta, sú hugsjón, á undir högg að sækja en er engu að síður mikilvæg og einn grundvöllur að því að við byggjum upp þetta þjóðfélag, byggjum landið úti um allt og að allir íbúar landsins eigi hér jöfn réttindi. Það eru miklir möguleikar núna í fjarskiptunum, og ráðherrann hæstv. kom einmitt inn á það. Hann gerði að umtalsefni breiðbandsvæðinguna, þessa miklu möguleika sem liggja í því að leggja ljósleiðara um landið, hina miklu möguleika sem í því felast fyrir öll samskipti og gagnaflutninga. Hæstv. ráðherra sagði að það væri vissulega markmið að breiðband færi sem víðast um land og ég tek alveg undir það með hæstv. ráðherra. Hins vegar hefði ég viljað sjá hér, bæði í umfjöllun í þessu frv. og í þeim skilyrðum sem frv. mundi innifela, markmiðssetningu um breiðbandsvæðingu landsins, tímasetta markmiðssetningu um breiðbandsvæðingu landsins. Hún yrði skilgreind og þetta yrði skilgreint sem alþjónustukvöð, alþjónusta --- þetta er sama og ég mundi leggja þann skilning í að væri almenn grunnþjónusta sem allir ættu að eiga aðild að. Síðan væri þá gefinn einhver lágmarkstími til þess að uppfylla þessa kvöð, veita þessa þjónustu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum einmitt lagt fram hér á Alþingi till. til þál. sem kveður á um breiðbandsvæðingu landsins. Þar leggjum við áherslu á að mörkuð verði tímasett stefna um uppbyggingu fjarskipta og gagnaflutningsnets landsins á næstu þremur árum þannig að fyrirtæki, stofnanir og heimili hvar sem er á landinu hafi aðgang að bestu fáanlegum fjarskipta- og gagnaflutningsmöguleikum með breiðbandinu eða annarri jafngildri tækni, eins og segir í tillögu okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við teljum jafnframt að fela eigi Landssímanum þetta verk. Landssíminn er þjónustustofnun í eigu Íslendinga, í eigu þjóðarinnar.  Sömuleiðis gerði hæstv. ráðherra hér að umtalsefni GSM-farsímaþjónustuna og rakti það sem var alveg hárrétt, og ég tek heils hugar undir með hæstv. ráðherra, að GSM-farsímaþjónustan er orðin eiginlega bara hluti af hinu daglega lífi einstaklinga og fyrirtækja í atvinnurekstri og þjónustu. Þá er líka í hæsta máta eðlilegt að jafnframt því að maður viðurkenni þetta og geri sér grein fyrir því --- þetta er bara hið besta mál --- séum við fljót að tileinka okkur þessa þjónustu. Ísland er dreifbýlt land og við viljum hafa ör og góð fjarskipti og samskipti. Og þá náttúrlega grípum við til bestu fáanlegu tækninnar. GSM-farsímaþjónustan hefur fengið feikna útbreiðslu og notkun og þá er næsta skref að hún verði skilgreind sem þjónusta fyrir alla landsmenn sem allir landsmenn skuli eiga jafnan aðgang að og að við sameiginlega tökum ábyrgð á því að þessi þjónusta verði byggð upp um allt land, verði hluti af hinu almenna fjarskiptakerfi landsins í byggð og á aðalvegum og jafnframt að hún verði viðurkennd og fái réttarstöðu í kerfinu okkar sem hluti af öryggis- og neyðarkerfi í byggð og á aðalþjóðvegum landsins. Hún er það þar sem eru tök á því og fólk fær nú orðið öryggisleysistilfinningu þegar það finnur að það er ekki í GSM-farsímasambandi á svæðum þar sem það teldi annars líklegt eða sjálfsagt að svo væri. Þessi mismunun sem nú er að verða í þessu tilliti er farin að skipta landinu og mismuna því mjög sterkt eftir því hvar þessi þjónusta er í boði og hvar ekki. Þetta snertir búsetuna, atvinnulífið, ferðaþjónustuna o.s.frv. Ég tel, herra forseti, að þetta tvennt sé það brýnasta fyrir okkur til að takast á við nú, að GSM-farsímakerfið verði byggt upp um allt land í byggðum og á aðalþjóðvegum landsins og sömuleiðis, sem fylgist þá líka að, að breiðbandsvæðing nái til allra landsmanna, Ég hefði viljað sjá, herra forseti, þessa stefnumörkun og þessa ákvörðun tekna og mun leggja til í hv. samgn. að þetta verði tekið inn í frv. í skilgreiningu á alþjónustukvöðum, sé þess nokkur kostur. Ég hefði viljað sjá, t.d. í tillögum ríkisstjórnarinnar sem voru birtar fjölmiðlum í gær um að auka fjármagn til samgöngumála, sem var hið besta mál, hluta af þessum áherslum fara í fjarskiptin. Ég tel að svo brýnir séu þessir þættir fyrir samkeppnishæfni búsetu og atvinnulíf úti um hinar dreifðu byggðir. Ég hefði viljað sjá það og ég mun jafnframt gera það að umtalsefni við umfjöllun um fjáraukalagatillögur ríkisstjórnarinnar þegar þær koma fram að þarna væri virkilega vettvangur til að setja fjármagn inn í til þess að styrkja og jafna samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu í landinu. Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum lagt fram þessar tvær þáltill., annars vegar um breiðbandsvæðingu landsins og hins vegar um aðgang allra landsmanna að GSM-farsímakerfinu. Með leyfi forseta ætla ég að fá að vitna í þessa tillögu okkar sem fjallar að hluta til um það sama mál og hér er verið að ræða í frv. hæstv. ráðherra, þ.e.: ,,... að fela samgönguráðherra að beita sér í krafti eignarhluta ríkisins í Landssíma Íslands fyrir því að fyrirtækið setji sér það markmið og hefjist þegar handa um að tryggja öllum landsmönnum aðgang að GSM-farsímakerfinu. Jafnframt felur Alþingi ráðherra að undirbúa og leggja fram frumvarp til breytinga á fjarskiptalögum þess efnis að GSM-farsímakerfið verði skilgreint sem öryggis- og neyðarkerfi í byggð og á aðalþjóðvegum landsins.`` Einmitt nú með þessu frv. sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram gefst tækifæri til þess að fella þetta mál okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um GSM-farsíma inn í þetta frv. hæstv. ráðherra. Það tel ég hið allra merkasta mál. Annað atriði vil ég líka gera að umtalsefni, herra forseti, í umfjöllun um þetta frv. Þar er kveðið á um að draga þurfi úr flóknu regluverki í kringum fjarskipti. Ég verð að segja fyrir mig að þessi gjaldskrármál fjarskiptanna eru mér fullkominn frumskógur. Hvað kostar ef ég hringi núna úr mínum GSM-síma sem byrjar á 861 í t.d. einhvern GSM-síma sem byrjar á 899? Ég hef ekki hugmynd um hvort sá GSM-farsími er á ábyrgð Landssímans eða e.t.v. Íslandssíma. Ég hef ekki hugmynd um það. En það skiptir máli í hvorn þeirra er hringt hvað símtalið kostar. Ég hef ekki hugmynd um hver munur er á því að hringja úr fastlínusíma í GSM-síma eða úr GSM-síma í fastlínusíma. Ég hef heyrt um að til sé langur listi af einhverjum afsláttarmöguleikum í símnotkun. En það eru svo flóknir listar að það þarf meiri háttar yfirlegu til þess að átta sig á því hvernig þetta gjaldskrárkerfi er byggt upp. Mér finnst það vera núna forgangskrafa að gjaldskrármál í fjarskiptum verði í fyrsta lagi einfölduð verulega og í öðru lagi verði þau gerð rækilega sýnileg þannig að þegar við hringjum vitum við til hvaða kostnaðar við erum að efna. En eins og núna er upplifir maður þetta eins og maður fari út í búð, kaupi sér t.d. flík, það er ekkert vöruverð á henni en svo fær maður í pósti heim hvað varan kostaði. Neytendasamtökin hafa gert úttekt á þessum frumskógi gjaldskrármála, bæði innan símfyrirtækjanna og á milli þeirra. Ég er hérna með á þrem blöðum bara brot af þessari úttekt. Ég tel mjög mikilvægt, herra forseti, að þegar við fjöllum nú um þetta fjarskiptamál í samgn. komi ráðuneytið eða Póst- og fjarskiptastofnun, hvaða aðili sem væri hægt að skylda til þess, með inn í þessa umfjöllun rækilega útlistun á þessum frumskógi gjaldskrármála í fjarskiptum þannig að hægt sé að kanna með hvaða hætti megi einfalda þau og gera þau skiljanleg venjulegum símnotanda. Einmitt í gegnum þennan frumskóg er hægt að reka yfirtökur í gjaldskrármálum. Það er kannski markmiðið þó að ég ætli þessum fyrirtækjum það ekki að það sé markmiðið að hafa gjaldskrána svo flókna að enginn leggi það á sig að setja sig inn í hana og þannig sé hægt að ná inn auknum tekjum. Ég ætla þeim það ekki en það er skýlaus krafa í nútímaþjóðfélagi að allar gjaldskrár séu einfaldar og rækilega sýnilegar neytandanum þegar hann stofnar til þeirrar þjónustu og gjaldtöku. Þetta vildi ég draga hér mjög skýrt fram, herra forseti. Þá verð ég líka að ítreka mikilvægi þess að við stöndum vörð um Landssíma Íslands. Þó að hann hafi fengið hf. er hann nærri því 100% í eigu þjóðarinnar. Hann á að vera það áfram og við eigum að treysta honum og nýta styrk hans til þess að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi í landinu.

Virðulegi forseti. Nýr stofnsamningur Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, tók gildi 1. júní árið 2002. Af þeim ástæðum var nauðsynlegt að breyta íslenskri löggjöf og var það að stórum hluta gert með frv. því sem síðar varð að lögum nr. 76/2002. Ljóst var hins vegar að gera þyrfti breytingar á fleiri lögum af þessum ástæðum. Úr því er bætt með frv. því sem liggur fyrir á þskj. 958 og ber heitið frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna nýs stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu. Hér er um svokallaðan bandorm að ræða, því frv. tekur til breytinga á lögum sem heyra undir nokkur ráðuneyti, en frv. er unnið í samvinnu þessara ráðuneyta og utanrrn. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hæstv. utanrmn.

Herra forseti. Ég hafði vonast til að hæstv. samgrh. yrði hér fljótlega viðstaddur. Ég hefði áhuga á að leggja aðeins fyrir hann spurningar í tengslum við þetta mál.

Hæstv. ráðherra er í húsinu og það verða send boð.

Ég ætla ekki að hafa hér langa ræðu enda eru kannski ekki mikil efni til. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur þegar talað af hálfu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og gert grein fyrir áherslum okkar og þar á meðal einnig tveimur tillögum sem varða fjarskiptamál sem við höfum flutt og liggja báðar fyrir þinginu. Það eru 46. og 546. mál þessa þings. Önnur fjallar um breiðbandsvæðingu landsins. Það er tillaga um að gert verði stórátak í að ljúka uppbyggingu fjarskipta og gagnaflutninganetsins á landinu á næstu þremur árum þannig að fyrirtæki, stofnanir og heimili, hvar sem er á landinu hafi aðgang að bestu fáanlegu fjarskipta- og gagnaflutningsmöguleikum með breiðbandi eða annarri jafngildri tækni. Hin tillagan fjallar um aðgang allra landsmanna að GSM-farsímakerfinu og að GSM-farsímakerfið verði skilgreint sem öryggis- og neyðarkerfi í byggð og á helstu þjóðvegum landsins. Herra forseti. Ég hygg að báðar þessar tillögur séu þess eðlis að því verði ekki á móti mælt að þær taka á brýnum þjóðþrifamálum. Það er eðlilegt að það sé rætt hér í tengslum við ný fjarskiptalög eða endurskoðun á fjarskiptalögum. Hér er um að ræða ný heildarlög um fjarskipti. Þau fela að vísu ekki í sér umtalsverðar breytingar á því fyrirkomulagi sem innleitt var í áföngum á árunum frá því um 1995--1996 og fram um 2000, en þá tók umhverfi fjarskiptamála hér miklum breytingum eins og kunnugt er. Það gerði það annars vegar með breytingum á ríkisfyrirtækinu Pósti og síma sem var hlutafélagavætt og síðan skipt upp í tvö fyrirtæki. Til stóð síðan að einkavæða það og mætti margt um þær hörmungar allar segja. En af því varð ekki og nú er það fyrirtæki rekið nær alfarið í eigu ríkisins. Síðan hefur löggjöfin auðvitað tekið miklum breytingum og allt lagaumhverfi og starfsumhverfi fjarskiptanna. Það er í og með vegna þess að við höfum innleitt og okkur ber að innleiða evrópskan rétt á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum þar sem opnað er fyrir samkeppni. Menn fara reyndar út í alls konar lagaflækjur, ef svo má að orði komast, til þess að reyna að gera samkeppni mögulega við aðstæður þar sem einn af samkeppnisaðilum á kannski að uppistöðu til þær fjárfestingar, þau tæki sem notuð eru fyrir viðskiptin, í þessu tilviki samgönguæðar fjarskiptanna um landið. Þá koma til sögunnar ákvæði af því tagi að mönnum sé skylt að opna net sitt fyrir öðrum og skylt að gera samninga þar um hvernig samkeppnisaðilar geti þá keppt á þessu þjóðvega- eða æðakerfi fjarskiptanna þó svo það sé í eigu eins aðila. Um þetta ætla ég nú ekki að ræða sérstaklega í löngu máli hér, herra forseti, enda er kannski ekki verið að breyta því mikið. Það sem ég vildi nefna er í fyrsta lagi staðan í fjarskiptamálum okkar almennt. Ég vil fara nokkrum orðum um hana. Hún er sumpart góð. Ég held að segja megi að enn njótum við góðs af því að hér byggðist upp mjög öflugt fyrirtæki á sviði fjarskipta, þ.e. Póstur og sími. Ég hef stundum nefnt það í tengslum við deilur um einkavæðingu eða ekki einkavæðingu fyrirtækja að það er dálítið merkilegt að ofan í allan róginn sem búið er að syngja yfir þjóðinni um opinberan rekstur og hversu hann sé allur saman hábölvaður og að mikið markmið sé og keppikefli í sjálfu sér að koma þessu úr höndum hins opinbera, að útkoman á því var nú ekki verri en svo í tilviki Pósts og síma að Ísland bjó við fjarskipti alveg í fremstu röð í Evrópu og þau voru með því ódýrasta sem þekktist. Tækninýjungar voru innleiddar þannig að Ísland var í allra fremstu röð við að taka upp hluti eins og NMT-símakerfið þegar það kom og síðar GSM-símakerfið. Gagnaflutningamöguleikar verða að teljast allgóðir hér innan lands. Þeir voru það a.m.k. En því er ekki að neita að það læðist að manni sá grunur að nú sé að hægja á þeirri þróun og það skorti orðið talsvert upp á að við höldum í við kröfurnar eins og þær fara hraðvaxandi. Menn þurfa ekki að vera neinir sérstakir sérfræðingar á sviði tölvumála eða gagnaflutninga til að átta sig á því hve kröfurnar vaxa gríðarlega. Með hverri nýrri kynslóð eða nánast hverju nýju framleiðslunúmeri á vélum vaxa afköstin eða geta tækjanna margfalt. Að sama skapi þarf auðvitað flutningsgetan að að vera í samræmi við afl þeirra véla og þess búnaðar sem notaður er. Það sem maður óttast í því sambandi er að landsbyggðin verði sérstaklega út undan í þeim efnum. Herra forseti. Þess vegna höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, flutt þessa tillögu um sérstakt átak í breiðbandsvæðingu landsins, þ.e. að með breiðbandinu eða annarri jafngildri tækni hvað varðar afköst og gæði verði öllum landsmönnum, án tillits til búsetu, tryggðir þessir möguleikar, bestu fáanlegu fjarskipta- og gagnaflutningsmöguleikar. Það er gríðarlega stórt jafnréttis- og framfaramál og kannski eru fá mikilvægari jafnréttismál í nútímanum en það, ef við lítum til þeirra almennu aðstæðna sem mönnum eru búnar og möguleika til að keppa á sviði viðskipta eða vera fullgildir þátttakendur í upplýsingasamfélaginu á hvaða vegum sem það nú er. Ég vil láta það koma hér fram, herra forseti, að ég hef setið í nefndum og starfshópum á vegum Norðurlandaráðs sem hafa fjallað sérstaklega um þessi mál. Þar á meðal var starfshópur sem skilaði einmitt skýrslu fyrir um tveimur árum síðan ekki síst um hlutverk hins opinbera í sambandi við fjarskiptabyltinguna og upplýsingasamfélagið. Eindregin niðurstaða þeirra þingmanna sem þar sátu í starfshópi og komu úr öllum flokkum eða spönnuðu allt hið pólitíska litróf var að við aðstæður eins og þær sem við væri að glíma á Norðurlöndunum, kannski helst að slepptri Danmörku, þá væri borin von til annars en að hið opinbera yrði að standa á bak við það að tryggja landsmönnum úti í hinum strjálbýlli héruðum og afskekktari landshlutum sambærileg gæði og sambærilegan aðgang að þessari þjónustu. Eigi ekki að koma til ný stéttaskipting í nútímanum og í framtíðinni sem m.a. og ekki síst grundvallist á því hverjir hafa þessa þekkingu og tækni á valdi sínu og hverjir hafa aðgang að henni, bæði tæknilega hvað varðar gæði og hvað varðar kostnað, þá verður að tryggja þarna jafnrétti og það getur enginn annar en hið opinbera. Markaðurinn mun aldrei sjá um að menn fái jafnóðum innleiddar nýjustu tækniframfarir í þessum efnum í Finnmörku, Norður-Skandinavíu eða þess vegna á landsbyggðinni á Íslandi. Markaðurinn getur annast um þjónustuna og hann getur sinnt verkefnunum. En það opinbera verður með einum eða öðrum hætti að standa þarna á bak við. Það var niðurstaða þessa starfshóps og það var ekki vegna þess að menn væru sérstakir ríkisrekstrarsinnar þar sumir hverjir, gallharðir hægri menn sem í þessu störfuðu, heldur einfaldlega vegna þess að menn voru raunsæir, þeir horfðust í augu við veruleikann. Þá er að svara spurningunum um það hvernig þetta verði best tryggt? Jú, það er auðvitað handhægt að gera það og var einfalt að gera það á Íslandi á meðan ríkið rak fjarskiptafyrirtæki og leit á það sem þjónustufyrirtæki og lagði því skyldur á herðar, skaffaði því ekki bara réttindi sem menn geta sagt að einkaréttur hafi verið. Því fylgdu líka skyldur. Skyldurnar voru að veita öllum landsmönnum góða þjónustu. Í gegnum eign sína á Landssímanum gat ríkið ákveðið að jafna símkostnað að fullu og það var gert á ákveðnu árabili í áföngum. Menn þurftu ekkert að láta það vefjast neitt fyrir sér. Þetta var hægt vegna þess að þetta var opinbert almannaþjónustufyrirtæki. Það vill svo vel til að þannig er staðan enn í dag. Landssíminn er í eigu hins opinbera. Öðrum hluthöfum, þeim sárfáu sem eftir eru, hefur boðist það að þeirra hlutur yrði innleystur þannig að ekki er hægt að segja að illa væri komið fram við einn eða neinn þó að ríkið leggi þessu fyrirtæki sínu áfram kvaðir og skyldur á herðar. Við teljum að nýta eigi styrk Landssíma Íslands hf. og fela honum átak í þessum efnum. Þeim fjármunum væri vel varið. Það gæti líka skapað atvinnu. Það gætu verið framkvæmdir sem færu ágætlega með því sem menn eru núna að gera á öðrum sviðum eins og í vegamálum. Herra forseti. Hér bar aðeins á góma fjarskipti á norðausturhorni landsins í orðaskiptum áðan. Því er rétt að rifja það upp, herra forseti, að ég lagði fyrirspurn fyrir hæstv. samgrh. fyrir rétt tæpu ári síðan. 20. mars 2002 svaraði samgrh. fyrirspurn frá mér um úrbætur í fjarskiptamálum á norðausturhorni landsins. Ég leyfði mér þar að spyrja hvort hæstv. ráðherra væri til í að fela Landssímanum að ráðast í þær fjárfestingar sem nauðsynlegar eru til þess að tryggja þarna fullnægjandi úrlausn mála. Þetta snýst fyrst og fremst um að þéttbýlisstaðirnir á Raufarhöfn og Kópaskeri sem ekki eru tengdir ljósleiðaranum í dag og búa við ónóg og óörugg og ótrygg fjarskiptasambönd fái úrbót sinna mála. Hæstv. ráðherra --- ef ég man svörin rétt, ég er með þetta í höndunum en ætla ekki að þreyta menn á því að lesa það --- taldi sig ekki geta gefið loforð um að þetta yrði gert á því ári, á því herrans ári 2002. En nú er upp runninn annar dagur. Það er komið árið 2003 og kosningar eru meira að segja í vændum þannig að menn eru óvenjurausnarlegir á köflum þessa dagana. Nú ætla ég að gera aðra tilraun í þessari umræðu og spyrja hæstv. ráðherra: Er hann nú tilbúinn til, í ljósi þess að komið er nýtt ár, að fara fram á það við Landssímann að hann ráðist í þessar úrbætur sem snúast um hvorki meira né minna en 30--35 millj. kr., kannski 30--50 milljónir, til þess að tryggja þarna fullnægjandi úrlausn mála? Staðan er þannig í dag að hvorki Kópasker né Raufarhöfn eru tengd ljósleiðara. Raufarhöfn er þjónað með örbylgjusamböndum frá Viðarfjalli og Kópaskeri er þjónað með gömlum koparlínum frá Lundi í Öxarfirði annars vegar og örbylgjusamböndum frá Kópaskeri og yfir á Auðbjargarstaðabrekkubrún hins vegar. Ég hygg að gagnvart Raufarhöfn eigi að heita svo að flutningsgetan sé fullnægjandi og kannski ekki fullhlaðin. En hún er ótrygg og margoft hefur borið við að t.d. fjarvinnsla og fjarfundastarfsemi þaðan hefur truflast vegna þess að um eina og ótrygga tengingu er að ræða. Hvað varðar stöðuna á Kópaskeri var hún þegar ég vissi síðast þannig að þar var flutningsgetan fullhlaðin. Það er ekki hægt að verða við óskum fyrirtækja eða aðila um nýjar línur, t.d. til einhverra umtalsverða gagnaflutninga, af því að þetta gamla kerfi, þessi veiku örbylgjusambönd yfir á Tjörnes og koparlínur fram í Lund, er fullhlaðið. Tillögur tæknimanna Landssímans um úrbætur hafa falið í sér tvær eða kannski fleiri mismunandi leiðir. Nærtækt og handhægt og myndarlegast væri auðvitað ósköp einfaldlega að leggja ljósleiðara á báða staðina, ljósleiðara frá Viðarfjalli út á Raufarhöfn og ljósleiðara frá Lundi og út á Kópasker. En einnig væri möguleg sú leið, segja tæknimenn Landssímans, og tiltölulega mjög viðráðanleg hvað kostnað snertir að leggja ljósleiðara frá Lundi í Öxarfirði út á Kópasker og jafnvel áfram upp á Snartarstaðanúp, þaðan örbylgjusamband af Snartarstaðanúpi yfir á Raufarhöfn og þá hefðu báðir staðirnir tvöfalda tengingu. Raufarhöfn hefði örbylgjusambönd úr tveimur áttum og Kópasker annars vegar ljósleiðarastreng inn á kerfið og hins vegar örbylgjusambönd yfir flóann. Ef þetta stendur svona enn, sem mér býður í grun að það geri, að þarna hafi ekki verið ráðist í neinar úrbætur, og það þykist ég vita, og jafnvel ekki einu sinni teknar um það neinar ákvarðanir, ítreka ég spurningar mínar til hæstv. samgrh.: Er hann tilbúinn til að beita sér fyrir því að í þetta verði ráðist? Það munar ekki um einn kepp í sláturtíðinni, hefði einhvern tímann verið sagt. Þegar milljarðarnir fjúka út og suður snýst þetta ekki um meira en 30, 35, 40 millj. eða svo að koma þarna á fullnægjandi úrlausn til þessara tveggja þéttbýlisstaða og nágrennis. Úr því að nú á að gera þarna átak í vegamálum vill maður trúa því að það sé einhver metnaður í stjórnvöldum til þess að standa við bakið á byggð og mannlífi á þessum slóðum og þá á náttúrlega ekki að vera með neitt hálfkák í þeim efnum. Það þýðir ekki að vera að leggja vegi til manna ef þeir eiga svo að dæma sig úr leik í nútímasamfélagi vegna þess að þeir hafa ekki eðlileg fjarskiptasambönd. Það á bara að gera þetta myndarlega á sem flestum sviðum og auðvitað þarf að taka til hendi gagnvart miklu fleiru þarna eins og víða annars staðar á landsbyggðinni á Íslandi. Ég vona að hæstv. ráðherra geti flutt einhverjar gleðifréttir inn á þennan drungalega fund og glatt okkur með því að þarna standi úrbætur til. Varðandi GSM-símann og þá stöðu vil ég bara taka undir það sem hv. þm. Jón Bjarnason var hér að ræða um samtímis því sem hann minnti á þá tillögu sem liggur fyrir þinginu um úrbætur á því sviði. Ég held að veruleikinn sé einfaldlega sá að GSM-kerfið er það kerfi sem tekið hefur algerlega við sem þráðlaust fjarskiptakerfi í landinu, NMT-símarnir eru á útleið, svo ágætir sem þeir eru til síns brúks. Það er að sjálfsögðu rétt að starfrækja það kerfi á meðan það er þó mögulegt tæknilega séð, þ.e. meðan fæst til þess búnaður og annað í þeim dúr. Einhverjar fregnir hefur maður af því heyrt að það kunni að fjara undan því, einfaldlega af þeim ástæðum, eins og stundum áður hefur gerst þegar ný tækni hefur rutt annarri eldri út, að hún líður undir lok sjálfkrafa. Búnaður hættir að fást og annað í þeim dúr. GSM-kerfið er auðvitað gríðarlega mikilvægt og þar af leiðandi er að sama skapi mikilvægt að þétta það. Þar komum við t.d. aftur að strjálbýlinu og sveitum. Það er mjög kvartað undan því, eins og ég veit að hæstv. samgrh. þekkir ekki síður en aðrir menn, að það verði með hverju árinu sem líður tilfinnanlegra ef menn eru utan GSM-þjónustu, t.d. að reyna að byggja upp ferðaþjónustu eða annað því um líkt í sveitum. Nú vilja ferðamenn einfaldlega geta notað sinn GSM-síma og þeir keyra þá í burtu þangað til þeir eru komnir inn í merki og láta ekkert bjóða sér að gista. Ef mönnum dettur í hug að setja niður fundi, ráðstefnur eða annað í þeim dúr líta þeir líka til þessara möguleika. Það eru að vísu einstöku menn svo vitrir að þeir hafa þetta öfugt og leita uppi þá örfáu staði sem eftir eru þar sem hægt er að vera í friði.  Ég held þó að við verðum að horfa aðallega og ekki síst á hitt að frá öryggissjónarmiðum og ýmsum þjónustu-, þæginda- og rekstrarsjónarmiðum er þetta auðvitað einfaldlega bara það sama og að dæma menn úr leik. Þetta er eins og með margt annað sem bara tilheyrir því að vera fullgildur þátttakandi í nútímasamfélagi, og fólk lætur ekki bjóða sér það að vera í reynd flokkað sem annars flokks borgarar í landinu með því að því standi ekki til boða svona þjónusta. Það er ekkert óskaplegt mál að þétta þannig GSM-kerfið að það taki t.d. til meginþjóðvegakerfisins og svona að langstærstu leyti til byggðra svæða byggðakeðjuna hringinn í kringum strönd landsins. Það ræðir ekkert um það og enginn er að tala t.d. um að dekka allt hálendið, þar hefur auðvitað langdrægara kerfi NMT og talstöðva algera yfirburði og það er það sem menn sem leggja leið sína þangað verða að nota og treysta á. En gagnvart þéttbýlisstöðunum og héruðunum almennt, þjóðvegakerfinu, á að ráðast í þetta verkefni og gera það af metnaði. Eins og ég segi, það er ekki stórt miðað við margt annað sem menn hafa ráðist í. Það hefði verið gaman, herra forseti, að ræða hérna aðeins um fjarskiptablöðruna sem sprakk, um væntingarnar um þriðju kynslóð farsíma og útboð á margra milljarða verðmætum réttindum handa þeim fyrirtækjum. Það er hljótt um slíkt tal í dag. Og þeir sem þöndu sig mest um þá svívirðu að fara ætti að úthluta þessu á faglegum forsendum eða á grundvelli einhvers konar vals en ekki bjóða það upp eru þögulir í dag, sem og leiðarahöfundar ónefndra blaða sem skömmuðu mann og annan fyrir að sjá það ekki í hendi sér að það ætti að bjóða þetta allt saman upp. En við tökum kannski þá umræðu einhvern tíma seinna.

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu minni þegar ég mælti fyrir frv. fyrr í dag er það vilji minn og klár stefna að um allt land geti tveggja megabæta háhraðasamband verið til allra staða. Ég tel að það sé framtíðin og það tengist m.a. uppbyggingu þess kerfis sem lýtur að stafrænni sjónvarpsþjónustu. Hvað varðar það sem hv. þm. nefndi um uppbyggingu á gagnaflutningatengingum inn á norðaustursvæðið liggur fyrir að verið er að vinna að henni. Ég nefndi hér sérstaklega fyrr í dag að ég legg á það áherslu og get lýst því sem vilja mínum að það á að byggja þetta kerfi upp miðað við að geta veitt þá þjónustu sem hv. þm. nefndi. Það er mjög athyglisvert að um þessar mundir er búið að semja um svokallað FS-net sem á að tengja saman alla framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðvar í landinu, samtals yfir 60 staði, með 100 megabæta samböndum, og þar á meðal er Kópasker. Við stefnum inn í algerlega nýja veröld. Þetta er klár vilji stjórnvalda og þetta er kostað af ríkissjóði í gegnum menntakerfið þannig að þessar stofnanir munu tengjast með þessum hætti og það mun síðan leiða til þess að í þessum byggðum skapist slíkur þjónustumöguleiki. Þegar búið er að tengja menntamiðstöðvarnar með þessum hætti skapast aðstæður til þess að veita öðrum sömu þjónustuna.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. menntmrh. um það að þetta eru ...

Samgönguráðherra.

... hæstv. samgrh., en hæstv. ráðherra var eiginlega farinn að tala hér undir lokin aðallega sem menntmrh., sem er líka ágætt, um símenntunarmiðstöðvar og mikilvægi þessarar tækni einmitt í sambandi við fjarnám og fræðslumöguleika, ekki síst úti í hinum dreifðari byggðum. Það er einn angi þessa máls sem gerir það að verkum að það er gríðarlega mikilvægt að þessar undirstöður verði til staðar. Auðvitað gef ég mér í gegnum hin óbeinu svör hæstv. ráðherra að staðið verði af metnaði við þessi áform um tveggja megabæta háhraðatengingar úti um allt land og þá til þess líka að innleiða möguleika á stafrænu sjónvarpi, sem er sömuleiðis mikið framfaramál, og þá fái staðir af því tagi sem hér hefur borið sérstaklega á góma úrlausn. Ég vona bara að það gerist þá fyrr en síðar þannig að ekki þurfi að láta það mæta einhverjum afgangi. Þetta eru ekki stórar tölur og auðvitað löngu tímabært hvort sem er að bæta t.d. hlustunarskilyrði bæði útvarps og sjónvarps á þessum svæðum. Þarna á í hlut, a.m.k. í öðru tilvikinu, þ.e. Kópasker, svæði sem hefur lengi búið við aðstæður að því leyti sem eru algerlega til háborinnar skammar. Það er meira að segja svo langt gengið í því að ég hef grun um að sjálft Ríkisútvarpið hafi jafnvel heykst á því að fara í hart við að innheimta afnotagjöld hjá mönnum sem hafa reist ágreining um það að þeir væru látnir borga afnotagjöld af sjónvarpi sem þeir sæju bara alls ekki nema bara einhverjar gráar flygsur. Þannig hefur ástandið verið þarna. Það er af nógu að taka ef menn ætla að ráðast í þær úrbætur sem þarf á sviði fjarskiptamála til þess að menn geti verið þátttakendur í því öllu saman og líka hvað varðar hlustunar- og áhorfsskilyrði útvarps og sjónvarps.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun. Frv. þetta hefur það að markmiði að efla stofnunina og færa löggjöf að nýjum skuldbindingum Íslands vegna aðildar okkar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Langt fram eftir 20. öldinni má segja að í fjarskipta- og póstmálum hafi mörk stjórnsýslu og rekstrar verið um margt óljós. Árið 1997 varð þar hins vegar talsverð breyting á. Annars vegar var stofnað hlutafélag um rekstur Póst- og símamálstofnunar, en hins vegar var komið á fót opinberri stofnun, Póst- og fjarskiptastofnun, á grundvelli sérstakra laga frá Alþingi. Póst- og fjarskiptastofnun var frá öndverðu falið almennt stjórnsýsluhlutverk á sviði fjarskipta og póstþjónustu og sér í lagi eftirlit með framkvæmd þágildandi laga um fjarskipti og laga um póstþjónustu. Þannig var í fyrsta sinn gerður skýr greinarmunur á meðferð opinbers valds og rekstrar á þessum sviðum. Við undirbúning lagasetningar um Póst- og fjarskiptastofnun árið 1996 þurfti að marka verksvið stofnunarinnar, gera grein fyrir verkefnum hennar og setja starfsreglur um ýmis mál sem ekki hafði reynt á áður hér á landi. Við það starf var höfð hliðsjón af þágildandi tilskipunum Evrópska efnahagssvæðisins en frekari breytinga var senn að vænta, einkum á fjarskiptasviðinu. Hinn 1. janúar 1998 tóku gildi nýjar fjarskiptatilskipanir á Evrópska efnahagssvæðinu sem afnámu heimild aðildarríkja til þess að mæla fyrir um einkarétt á fjarskiptaþjónustu. Í gildandi lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, sem samþykkt voru á Alþingi í lok desember 1999, er leitast við að efla samkeppnishlutverk Póst- og fjarskiptastofnunar. Einn þáttur þess var að mælt var fyrir um samstarf við Samkeppnisstofnun um samskipti stofnana og afgreiðslu mála. Reglur þar að lútandi hafa verið settar. Jafnframt fékk Póst- og fjarskiptastofnun með lögunum heimild til þess að taka bráðabirgðaákvörðun í einstökum deilumálum. Það leið ekki á löngu áður en reyna fór á hina nýju stofnun því í kjölfar afnáms einkaréttar á fjarskiptaþjónustu varð mikil gróska á fjarskiptamarkaðnum hér á landi eins og annars staðar þar sem atvinnufrelsi hefur verið aukið. Á undanförnum missirum hefur hins vegar nokkuð dregið úr nýfjárfestingum þrátt fyrir að fjarskiptamarkaðurinn fari enn víðast hvar stækkandi. Nú er reyndar svo komið að meiri tilhneiging virðist vera til samruna fjarskiptafyrirtækja en stofnunar nýrra slíkra fyrirtækja. Þróun lagasetningar hér á landi hefur hin síðari ár staðið í nánum tengslum við löggjöf Evrópska efnahagssvæðisins. Lögin sem sett voru í lok ársins 1996 um Póst- og fjarskiptastofnun og fjarskiptalög tóku þannig um margt mið af fyrstu tilskipunum Evrópska efnahagssvæðisins. Í fyrstu mæltu þær fyrir um aðskilnað stjórnsýslu og rekstrar og einkaleyfisstarfsemi og samkeppnisrekstrar en þegar líða tók á 10. áratuginn var stórt skref stigið í afnámi ríkiseinokunar á fjarskiptastarfsemi. Með lögum nr. 110/1999, um Póst- og fjarskiptastofnun, og lögum nr. 107/1999, um fjarskipti, varð mikil breyting á lagaumhverfinu sem hafði ótvíræð þjóðfélagsleg áhrif. Á síðustu árum hefur heildarendurskoðun fjarskiptalöggjafar Evrópska efnahagssvæðisins staðið yfir. Sú heildarendurskoðun hefur leitt til löggjafar sem taka mun gildi 25. júlí nk. Þess vegna er afar mikilvægt að ljúka afgreiðslu þessa frv. á yfirstandandi þingi. Ný rammatilskipun Evrópusambandsins um fjarskiptamál inniheldur fjölmörg ákvæði sem lúta að starfsemi fjarskiptastofnana. Auk rammatilskipunarinnar er í allri þessari löggjöf að finna tilvísun í verkefni sem fjarskiptastofnunum eru falin. Eitt megineinkenni hinna nýju tilskipana er að minni greinarmunur er gerður á fjarskiptarekstri og almennri atvinnustarfsemi en áður hefur verið. Meginreglan verður því að sömu sjónarmið munu gilda um rekstur fjarskiptanets og gilda um almenna atvinnustarfsemi nema sýnt sé fram á að verulega skorti á samkeppni. Af þessu leiðir að mikla áherslu verður að leggja á að skilgreina markaði fyrir fjarskiptanet og þjónustu. Í nýju löggjöfinni er skilgreining á umtalsverðri markaðshlutdeild breytt nokkuð. Í stað þess að miða við 25% markaðshlutdeild verða notaðar aðferðir samkeppnisréttar við skilgreiningu á markaðsráðandi stöðu. Þetta hefur í för með sér ný verkefni fyrir Póst- og fjarskiptastofnun. Niðurstaðan getur leitt til breytinga á stöðu fyrirtækja og kvöðum sem lagðar eru á þau eins og að framan er vikið. Af hinni nýju EES-löggjöf leiðir að auka þarf samráð við eftirlitsstofnanir annarra aðildarríkja. Þannig mun Póst- og fjarskiptastofnun þurfa að leggja drög ákvarðana sinna í málum sem hafa áhrif í öðrum löndum undir systurstofnanir sínar með milligöngu Eftirlitsstofnunar EFTA. Hins vegar mun löggjöf EES-samningsins gera þetta óhjákvæmilegt. Fyrir utan aukið samráð við aðrar fjarskiptastofnanir innan EES eru gerðar kröfur til þess að Póst- og fjarskiptastofnun hafi meira samráð við hagsmunaaðila áður en ákvarðanir eru teknar sem hafa umtalsverð áhrif á viðkomandi markað og gefi aðilum kost á að gefa umsögn um fyrirhugaðar ákvarðanir. Á hinn bóginn er kveðið á um aukna möguleika notenda til þess að fá skorið úr kvörtunum yfir þjónustu og er Póst- og fjarskiptastofnun ætlað stærra hlutverk en áður í því sambandi. Hér hefur verið vikið að þeim þætti í starfsemi Póst- og fjarskiptastofnunar sem lýtur að fjarskiptum, en stofnunin hefur einnig mikilvægu hlutverki að gegna á sviði póstþjónustu. Breytingar á póstþjónustu eru ekki eins stórfelldar og á fjarskiptasviðinu en breytinga er senn að vænta. Ný tilskipun Evrópska efnahagssvæðisins um aukið frelsi í póstþjónustu kveður á um að einkaréttur ríkisins fyrir bréf megi í framtíðinni ekki taka til sendinga sem eru yfir 100 g að þyngd en miðað hefur verið við að aðildarríkjum Evópska efnahagssvæðisins sé heimilt að kveða á um einkarétt á bréfasendingum undir 350 g að þyngd. Einkaréttur Íslandspósts hf. mun því einungis miðast við bréfasendingar undir 100 g að þyngd í stað gildandi 250 g eins og kveðið er á um í gildandi lögum. Þessar breytingar munu eflaust hafa talsverðar breytingar í för með sér hér á landi. Breytingar á löggjöf fjarskipta- og póstmála sem hér hafa verið raktar hafa í för með sér að nauðsynlegt er að breyta á ný lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Helstu nýmæli og breytingar eru eftirfarandi: 1. Verkefnalisti Póst- og fjarskiptastofnunar hefur verið endurskoðaður, m.a. með hliðsjón af samruna fjarskipta- og upplýsingatækni. 2. Nánar er kveðið á en áður um upplýsingaskyldu fjarskiptafyrirtækja og póstrekenda gagnvart Póst- og fjarskiptastofnun. --- Og þar er einmitt komið inn á það sem fram kom í ræðum manna fyrr í dag sem snýr að því að upplýsa neytendur, ekki síst á sviði gjaldskrármála, en hv. þm. Jón Bjarnason nefndi það alveg sérstaklega að gjaldskráin væri orðin mikill frumskógur. Þetta frv. skapar Fjarskiptastofnun einmitt enn betri skilyrði til þess að beita sér í þágu neytenda þannig að við erum að gera hér afar mikilvægar breytingar. Ég vænti þess að hv. þingmaður leggist á árar með okkur og styðji okkur í því að koma þessu fram, og efast raunar ekki um að svo verði. 3. Lagt er til að Póst- og fjarskiptastofnun veiti hagsmunaaðilum rétt til umsagnar áður en teknar eru ákvarðanir sem munu hafa veruleg áhrif á fjarskiptamarkaðinn. --- Þetta er með sama hætti nýmæli sem hefur mikla þýðingu og allt snýst þetta um að tryggja hagsmuni neytenda og einnig að tryggja hagsmuni fjarskiptafyrirtækjanna með öflugu samráði. 4. Ef Póst- og fjarskiptastofnun hyggst taka ákvörðun sem getur haft áhrif á viðskipti milli ríkja EES verður stofnuninni gert að skyldu að hafa samráð við Eftirlitsstofnun EFTA og eftirlitsstofnanir í öðrum ríkjum EES eins og fram kom fyrr í ræðu minni. 5. Í stað einnar greinar í gildandi lögum um kvartanir til stofnunarinnar koma tvær ítarlegri greinar. Önnur fjallar um deilumál fjarskiptafyrirtækja og póstrekenda og hin fjallar um kvartanir neytenda. 6. Lagt er til að breyta ákveðnum lögbundnum gjöldum sem fjarskiptafyrirtækjum er gert að greiða til Póst- og fjarskiptastofnunar. Helsta breytingin er að ákveðið er gjald fyrir úthlutuð númer og á móti kemur lækkun á veltutengdu rekstrargjaldi. --- Í dag eru gjöldin sem fyrirtækin greiða eingöngu veltutengd, en talið er eðlilegra að hafa þetta með þeim hætti að tengja það annars vegar úthlutun númera og hins vegar veltu fyrirtækjanna. Á undanförnum árum hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins beitt sér fyrir því að stofnuð verði sérstök evrópsk fjarskiptastofnun sem hefði það hlutverk að samræma reglur og framkvæmd eftirlits í ríkjum sambandsins. Slíkar stofnanir hafa tekið til starfa á nokkrum öðrum sviðum svo sem í siglingamálum og flugöryggismálum og eru að mati okkar sem fjöllum um samgöngumálin í samgrn. afar mikilvægar stofnanir. Framkvæmdastjórninni hefur ekki orðið ágengt í þessu efni, a.m.k. ekki enn sem komið er vegna andstöðu aðildarríkja sambandsins. Hins vegar er hugsanlegt að þegar tímar líða fram muni samræming stjórnsýslunnar jafnvel aukast enn meira en nú er. Þrátt fyrir að aukinn samruni evrópskrar stjórnsýslu á sviði fjarskipta og póstmála kunni að orka tvímælis frá sjónarhóli okkar Íslendinga er óhætt að fullyrða að fjarskiptalög síðustu ára hafi verið farsæl. Undanfarna mánuði hefur stefnumörkun Póst- og fjarskiptastofnunar verið endurskoðuð með það að markmiði að efla stofnunina og skýra verkefni hennar í samræmi við þróun löggjafar og breytingar á markaðnum. Í framtíðarsýn stofnunarinnar er lögð áhersla á öfluga samkeppni til hagsbóta fyrir neytendur þar sem tryggt verði lágt verð, gæði, úrval þjónustu og auðvelt aðgengi hennar. Helstu áhersluatriði þessarar nýju stefnumörkunar eru: að efla vitund almennings um þjónustu fjarskiptafyrirtækja og skapa þannig aðhald og samkeppni, að efla samkeppni á fjarskiptamarkaði með upplýsingamiðlun, markaðsgreiningu og réttri verðlagningu grunnþjónustu markaðsráðandi fyrirtækja, gagnsæjar og skýrar reglur sem auðvelda aðgengi og starf innlendra og erlendra aðila á fjarskiptamarkaði á Íslandi, framþróun upplýsingasamfélagsins með samhæfingu krafta opinberra og einkaaðila er starfa að þróun upplýsingasamfélagsins og samruni í fjarskiptatækni og upplýsingatækni. Með lagafrv. þessu er enn haldið á þeirri sömu braut að efla póst- og fjarskiptamarkaði hér á landi, og frv. miðar allt að því. Ég vil að lokum geta þess að frv. var sent út til umsagnar og hefur verið unnið í samráði og samvinnu við ýmsa hagsmunaaðila og hlutaðeigandi ríkisstofnanir. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hæstv. samgrh. hefur fylgt hér úr hlaði um Póst- og fjarskiptastofnun er náttúrlega í sjálfu sér svipuð breyting og gerð var á frv. sem við ræddum hér rétt áðan um fjarskipti. Verið er að breyta lögum sem eru ekki mjög gömul, þ.e. lögum nr. 110/1999. Eins og fram hefur komið tók Póst- og fjarskiptastofnun við 1. apríl 1997 og hefur þar stjórnsýsluhlutverk sem Alþingi hefur falið henni að vinna á þessum nýja markaði, og sannarlega var ekki vanþörf á að setja þetta undir sérstaka stofnun miðað við þær miklu breytingar og byltingar sem hafa átt sér stað á sviði þessa heims. Það þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv., herra forseti, mér sýnast bara sjálfsagðir hlutir hafa verið settir inn, en hef náttúrlega alltaf þessa venjubundnu fyrirvara á því að e.t.v. vantar eitthvað og yfir það verður farið í hv. samgn. Það eru þó nokkur atriði sem koma hér inn sem er vert að hafa í huga, sem við þurfum að ræða um vegna þess að þessi þróun hefur verið á fleygiferð. Það er nauðsynlegt að hún gagnist öllum landsmönnum og það sé jafnrétti í þessum málum eins og svo mörgum öðrum, með öðrum orðum að landsbyggðarbúar sitji ekki eftir í þessari þróun sem geri það þá að verkum að samkeppnishæfni, hvort sem er einstaklinga eða fyrirtækja á landsbyggðinni, skerðist við það að taka ekki þátt og hafa ekki aðstöðu eða tækifæri til að taka þátt í þessari ,,samgöngubyltingu`` sem við erum hér að ræða um, þ.e. þeirri byltingu sem hefur átt sér stað á sviði fjarskipta. Eins og fram kemur í 3. gr. frv. er það meðal verkefna Póst- og fjarskiptastofnunar að annast framkvæmd laga um fjarskipti og laga um póstþjónustu og hafa eftirlit með fjarskiptum og póstþjónustu. Þetta er allt góðra gjalda vert. Og í 2. tölul. segir: ,,Að stuðla að samkeppni á sviði póst- og fjarskiptaþjónustu og koma í veg fyrir óréttmæta viðskiptahætti með því m.a. að:`` og svo er talið upp. Þó að ekki séu liðin nema þrjú, fjögur ár síðan mesta umræðan var um þetta og þessir ólögmætu viðskiptahættir heyri vonandi sögunni til er það sem gerst hefur á þessum árum náttúrlega þvílík bylting og krafa markaðarins það mikil að sem betur fer kemst bara ekkert eitt fyrirtæki upp með það lengur að beita óréttmætum viðskiptaháttum í starfsemi sinni til þess að hamla eða koma í veg fyrir að aðrir skjóti rótum og tefji þar eða hefti samkeppni sem á að koma notendum til góða eins og við höfum hér rætt um. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu eða fara aftur í þessi gömlu mál sem ég vildi óska að heyrðu fortíðinni til. En upp í huga manns kemur hins vegar það sem ég ræddi hér áðan um fjarskipti, áhyggjur margra aðila á þessum árum um yfirburðastöðu Landssímans á þessu sviði, þar sem menn sögðu í umsögnum að beitt væri ólögmætum viðskiptaháttum á þessu sviði. Og það sem ég vildi bara nefna nú er umræðan um gjaldskrá fyrir hina gömlu koparlínu eða heimtaugarnar sem margir hafa gagnrýnt Landssímann fyrir að halda allt of háu verði uppi fyrir enda eru koparlínurnar löngu afskrifaðar. Póst- og fjarskiptastofnun hefur á undanförnum árum gengið eftir því að fá upplýsingar frá Landssímanum um verðlagninguna og hefur síðan samþykkt gjaldskrána. Einhvern tíma var bara verið að diskútera nokkrar krónur. Herra forseti. Vonandi er það svo að árið 2003, þótt við séum að ræða ný lög um Póst- og fjarskiptastofnun, heyri þetta allt saman fortíðinni til. Vonandi munu þá engir komast upp með að beita markaðsyfirráðum sínum til þess að hamla samkeppni eða koma í veg fyrir að aðrir skjóti rótum eða beita óréttmætum viðskiptaháttum gagnvart öðrum aðilum sem eru að fóta sig. Herra forseti. Ég hef gert að umtalsefni nokkur verkefni sem Póst- og fjarskiptastofnun er falið samkvæmt þessu frv. Í 4. tölul. 3. gr. er fjallað um að Póst- og fjarskiptastofnun skuli gæta hagsmuna almennings. Svo kemur upptalning og í staflið a kemur strax fram nokkuð sem ég er ákaflega sáttur við og ánægður með. Maður getur hins vegar alltaf spurt sig um hvernig komi til með að ganga að uppfylla þetta skilyrði. Verkefni Póst- og fjarskiptastofnunar eru, með leyfi forseta: ,,Að gæta hagsmuna almennings með því m.a. að: a. vinna að því að allir landsmenn eigi aðgang að alþjónustu.`` Þannig er þetta náttúrlega gert. Eins og ég sagði áðan í umræðu um frv. til laga um fjarskipti, nýju lögin, þá hafa kröfurnar breyst. Á nokkrum árum sem liðin eru frá því að sett var fram krafa um alþjónustu eru ISDN-tengingarnar í raun orðnar úrelt dæmi. Þeir sem eru með ISDN-þjónustu, mig minnir að hafi komið fram hjá hæstv. ráðherra að 98% landsmanna eigi kost á því, eru á fleygiferð að ná sér í ADSL. Það er ekki gott fyrir samkeppnisstöðu fyrirtækjanna að hafa ekki upp á þessar tengingar að bjóða, að maður tali ekki um fjölmarga einstaklinga og heimili sem vilja hafa þennan möguleika líka. Um það var lítils háttar rætt hér áðan. Inn í þetta blandast síðan þættir sem við vorum að ræða um áðan varðandi fjarskiptaþjónustuna. Ég vil fara aðeins yfir á bls. 10 í þessu frv. þar sem fjallað er um skýringar, athugasemdir með þessum greinum: ,,Í 4. tölul. er getið verkefna sem snerta hagsmuni almennings. Póst- og fjarskiptastofnun skal gæta hagsmuna almennings með því að vinna að því að allir landsmenn sem þess óska fái aðgang að alþjónustu, stuðla að vernd neytenda gagnvart fjarskiptafyrirtækjum og póstrekendum, leggja lið ráðstöfunum sem gerðar eru til að vernda persónuupplýsingar ...`` Þetta er allt gott og góðra gjalda vert. En í 23. gr. frv. til laga um fjarskipti þar sem fjallað er um þetta er talað um sértæka fjarskiptaþjónustu. Ég ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins upp úr þeirri grein vegna þess að þetta fléttast töluvert saman, með leyfi forseta. Í frv. sem var hér áðan á dagskrá er 23. gr. um sértæka fjarskiptaþjónustu. Hún er svohljóðandi: ,,Nú óskar samgönguráðherra eftir því að lagt sé í framkvæmdir, rekstur eða þjónustu sem er til almannaheilla, í öryggisskyni, af umhverfisástæðum eða samkvæmt byggðasjónarmiðum, og ætla má að skili ekki arði, án þess þó að um alþjónustu sé að ræða, og skal Póst- og fjarskiptastofnun þá falið að gera um slíkt samning við fjarskiptafyrirtæki í kjölfar útboðs. Kostnaður sem rekja má til ákvarðana samgönguráðherra skv. 1. mgr. skal að jafnaði greiddur úr ríkissjóði, eftir því sem kveðið er á um í fjárlögum.`` Þetta ákvæði finnst mér ákaflega mikilvægt að hafa þarna inni. En það er ekki nóg að hafa þetta ákvæði í lögum ef ekki er farið eftir því. Ég vildi því leiða umræðuna að því aftur sem við vorum að ræða hér áðan, þ.e. norðausturhorninu og hvernig íbúum þess svæðis er sinnt með hliðsjón af þeim þáttum sem við erum hér að ræða. Það er spurning hvort þessi 23. gr. eigi ekki að koma inn í þetta frv. Ég ítreka það sem ég spurði um áðan, þ.e. hvaða áætlanir væru uppi um að flýta ljósleiðaralagningu frá Lundi að Kópaskeri, þessa tæplega 26 km sem þar eru. Talað er um að það kosti 26 millj. kr. En eru það svo stórar upphæðir í þessum efnum? Vegna þess sem fram kom í andsvari hæstv. samgrh. áðan í umræðum um þetta, að þeir hafi örbylgjusamband, þá er það ekki nægjanlegt. Það er ekki nægjanlegt. Þetta er hægt að leysa með því að leggja þangað ljósleiðarann sem liggur rétt hjá þessu kauptúni. Eins og fram kemur í skýrslunni sem ég vitnaði til áðan, þ.e. skýrslu starfshóps um kostnað við gagnaflutninga og eflingu fjarskipta á Íslandi, kemur þetta fram. Við sjáum þar á mynd hvernig þetta er gert með örbylgjusambandi. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. fái svar við þessum þáttum og gefi okkur hér skýlaus svör um hvernig eigi að gera þetta. Það getur vel verið að margir hverjir á höfuðborgarsvæðinu, e.t.v. margir þingmenn, líti svo á að þetta sé svo lítið svæði og þar búi svo fáir að það taki því jafnvel ekki að leggja ljósleiðara þangað. Ég mótmæli því harðlega. Auðvitað verður þetta kauptún og aðrir staðir í næsta nágrenni að sitja við sama borð og aðrir. Í þessu efni ætla ég aðeins að nefna eitt atriði. Á Kópaskeri eru höfuðstöðvar Fræþings, Fræðslumiðstöðvar Þingeyinga. Þetta er eina fræðslumiðstöðin sem var undanskilin í samningi Skýrsluvéla ríkisins við fræðslumiðstöðvar um sambandið sem allar aðrar fræðslumiðstöðvar á landinu hafa. Þetta er mjög alvarlegt mál. Þarna var ekki hægt að skila nema tveggja megabæta sambandi meðan aðrar hafa 100 megabæta samband. Það hlýtur auðvitað að vera þannig, ef íbúar á þessu landsvæði komast að þeirri góðu niðurstöðu, að höfuðstöðvar þessarar stofnunar skuli vera á Kópaskeri fyrir hönd alls svæðisins, að opinberar aðgerðir eða aðgerðaleysi komi ekki í veg fyrir að slík miðstöð geti þrifist. Þetta er mikilvægt mál sem ég vildi leggja inn í þessa umræðu. Við skulum líka hafa í huga, herra forseti, að Kópasker er töluvert stórt nafn hvað varðar internetsamband og alla þá fjarskiptabyltingu sem átt hefur sér stað. Við skulum hafa það í huga. Þar var frumkvöðullinn Pétur Þorsteinsson sem stofnaði og kom á fót Íslenska menntanetinu. Þar var lagður grundvöllurinn að tengingu skóla við internetið. Ég vil ekki trúa því, herra forseti, að þannig sé komið fyrir hæstv. ríkisstjórn og hæstv. samgrh. að ekki sé hægt að beita þeim lögum sem ég hef hér vitnað í, 23. gr. fjarskiptafrv., þar sem fjallað er um að samgrh. geti óskað eftir því við fyrirtæki að ljósleiðari verði lagður í nafni byggðasjónarmiða og kostnaður greiddur úr ríkissjóði, hvort sem það fer um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga eða hvaða leið verður valin. Ég vil ekki trúa því að þetta verði látið stranda á þessum atriðum. Það er þetta atriði, herra forseti, sem ég vildi enn einu sinni impra á og óska eftir svörum hæstv. samgrh. um: Hvernig og hvenær mega íbúar á þessu landsvæði búast við að fá ljósleiðaratengingu til sín, þessa 26 km? Þó að þjónustan sé veitt í dag með örbylgjusambandi eins og hæstv. ráðherra gat um áðan er það ekki fullnægjandi lausn. Það er ekki varanleg lausn.

Að mati hverra?

Að mati hverra?

Að mati hverra er þetta ekki fullnægjandi lausn?

Ég held ég hafi tekið það hérna skýrt fram áðan. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi verið að leita sér upplýsinga um þetta mál en við skulum bara fara aftur yfir það.

Ég heyrði alla ræðu þingmannsins og bið ekki um hana aftur.

Mér heyrðist hæstv. ráðherra spyrja að mati hverra ástandið væri ófullnægjandi. Það er mat þeirra sem stjórna Fræþingi. Að þeirra mati er ekki hægt að una við að þetta sé eina fræðslumiðstöðin sem tekin var út úr þeim samningi sem ég gat um áðan. Það er ekki fullnægjandi, herra forseti. Þó að þetta nægi jafnvel að mati örfárra aðila þá er það ekki fullnægjandi eins og þetta er gert hér í dag. Við erum að tala um hvenær þetta verði gert. Ég er að vitna í 23. gr. frv. um fjarskipti sem heimilar samgrh. að leggja fé í framkvæmdir eða rekstur, m.a. vegna byggðasjónarmiða. Út frá því mætti leggja slíka línu sem ekki er talið að skili arði, eneins og greinin fjallar um væri hægt að gera þetta á þennan hátt. Það er þetta, herra forseti, sem ég vildi koma að í þessari umræðu vegna þess að þetta skarast töluvert. Að öðru leyti vil ég segja að frv. sem við erum að ræða um, þ.e. frv. til nýrra laga um Póst- og fjarskiptastofnun sem mér sýnist í fljótu bragði ekki eiga að taka langan tíma að renna í gegnum þingið vegna þess að mér sýnist um sjálfsagða hreingerningu, ef svo má að orði komast, á gömlu lögunum að ræða, er að færast í átt til þess sem tilskipanir Evrópusambandsins og EFTA geta. Mér virðist það færast til betri vegar. Hitt atriðið, herra forseti, vildi ég leggja áherslu á vegna þess að auðvitað blandast inn í þetta skýrsla sem ég hef vitnað í og menn hafa verið að tala um. Ég ætla svo sem ekki að lengja umræðuna mikið með því að ræða um hana eða með því að fara inn í jafnsjálfsagt mál og jöfnunargjöld og hvernig sumir íbúar á þessu landi greiða meira fyrir þessa þjónustu en aðrir. Það fer bara eftir hvar þeir eru miðað við einhverja ákveðna punkta. Ég ætla aðeins í lokin að vitna í áðurnefnda skýrslu um kostnað við gagnaflutninga og fjalla um það sem þar kemur fram um opinberar stofnanir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ófullkomnar upplýsingar liggja fyrir um nethögun, afkastagetu og kostnað vegna nettenginga framhaldsskóla og símenntunarstöðva inn á internetið. Hins vegar má draga ákveðnar ályktanir af þeim upplýsingum sem tiltækar eru. Allir framhaldsskólar og símenntunarmiðstöðvar tengjast nú internetinu.`` --- Ég ætla að vísu að hafa þann fyrirvara sem ég nefndi með símenntunarmiðstöðina og fræðslumiðstöðina á Kópaskeri. ,,Almennt eru skólar á Reykjavíkursvæðinu betur tengdir en skólar annars staðar. Á Akureyri njóta framhaldsskólarnir Háskólans á Akureyri í þessum efnum. Allmargir skólar tengjast internetinu yfir örbylgjunet, frá 256 kb/s og allt að 2 Mb/s, og kvarta þeir undan breytilegri burðargetu. Verslunarskóli Íslands stendur upp úr með 10 Mb/s tengingu og er eini skólinn með meira en 2 Mb/s. Framhaldsskólinn á Laugum rekur lestina með aðeins 64 kb/s.``

Þá.

Vel kann að vera að sú skýrsla sem hér er komin fram, sem ég man ekki hvaða dagsetning var á,  ,,Grunnskólar njóta mismunandi sambands við internetið. Grunnskólar í Reykjavík eru almennt vel tengdir en mikið vantar á að grunnskólar á landsbyggðinni njóti viðunandi fjarskiptaþjónustu.`` Herra forseti. Skýrslan sem ég hef hér verið að vitna í kom út á vegum samgrn. í apríl 2002, eins og hér stendur, segir allt um þetta. Það væri óskandi, herra forseti, að í þessari fjarskiptabyltingu og þeirri byltingu sem hefur átt sér stað á þessu sviði legg ég ríka áherslu á verði hlutur landsbyggðarinnar ekki lakari. Ég fagna þróuninni auðvitað og tel að hún sýni hve framarlega við Íslendingar stöndum við að taka upp nýjungar, eins og ég hef verið að ræða um. En ég vil jafnframt ítreka og óska eftir því að á þessu sviði sem öðrum verði íbúum landsins ekki mismunað eftir því hvar þeir búa á landinu, hvort þeir búa á landsbyggðinni eða í Reykjavík, á Kópaskeri eða í Kópavogi. Í þessu tilfelli eiga þeir að njóta jafnréttis til þessarar þjónustu sem ríkið á að standa undir.

Herra forseti. Hér er alveg ótrúlegur málflutningur á ferðinni. Ef hv. þm. grunar að búið sé að bæta verulega úr þá les hann upp úr ársgamalli skýrslu til að reyna að koma inn hjá áheyrendum að hlutirnir séu ekki í lagi. Þessi skýrsla vakti mikla athygli á sínum tíma og varð m.a. til þess að hert var á uppbyggingunni og þessari þróun til hagsbóta fyrir þá sem nýta fjarskiptin. Þannig var hv. þm. að lesa upp ársgamla lýsingu á hlutum sem hafa gengið í framfaraátt og sem skipta miklu máli. Ég ætla aðeins að nefna hins vegar að hv. þm. talaði um að heimtaugin hjá Landssímanum væri of hátt verðlögð og Póst- og fjarskiptastofnun ætti að koma þar til skjalanna. Það er rétt, Póst- og fjarskiptastofnun hefur eftirlit með fjarskiptamarkaðnum. En eitt af þeim grundvallaratriðum til að reyna að tryggja samkeppni við Símann er að Síminn komist ekki upp með að lækka verðið á þjónustu um heimtaugina. Síminn er með sínar afskrifuðu heimtaugar og getur þess vegna haldið verði niðri. Þess vegna er þetta regluverk sett upp um sérstaka aðferðafræði í verðlagningu á heimtauginni. Það er í þágu neytenda og það er í þágu samkeppni að hafa reglur um það að markaðsráðandi fyrirtæki færi ekki niður verðið á heimtauginni. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Aðeins út af háhraðatengingunum. Það er staðreynd hvað varðar Kópasker og norðausturhornið að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá Landssímanum er ekkert fyrirtæki sem ekki fær þá þjónustu, fær ekki þau afköst sem fyrirtækin telja sig þurfa að fá. Það er stefnt að 100 megabæta sambandi fyrir fræðslumiðstöðvarnar allar, auðvitað tekur það einhvern tíma, en gert er ráð fyrir því í samningunum.

Herra forseti. Ég get ekki blandað mér inn í þá umræðu að þessi skýrsla sem ég hef hér gert að umtalsefni frá apríl 2002 sé öll orðin úrelt, það væri óskandi að svo væri. En þetta er nú það nýjasta sem við, a.m.k. fulltrúar í samgn., höfum séð um þetta atriði. Í sambandi við það sem rætt var um varðandi tengingu við þann stað sem við höfum gert að umtalsefni, þ.e. Kópasker, liggur það ljóst fyrir, og það var gott að það kom fram í lokin hjá hæstv. samgrh., að stefnt sé að því að þessi fræðslumiðstöð hafi jafngóða tengingu og aðrar fræðslumiðstöðvar á landinu, þ.e. við erum að tala um er Fræþing. Við skulum hafa það í huga að þetta er eina stöðin sem tekin var út fyrir í þessum samningi og ekki var hægt að uppfylla það samband sem hæstv. ráðherra nefndi að allir aðrir hefðu. Það er gott ef kippa á því í liðinn. En ég spyr: Hvenær verður það? Að mínu mati verður það ekki gert almennilega fyrr en ljósleiðarinn verður lagður frá Lundi að Kópaskeri, þessa 26 km, með þeim skilyrðum sem ráðherra hefur heimild til að gefa ,,ordrur`` um að skuli vera gert. Ef til vill telur Landssíminn sig ekki hafa nógu mikinn bisness í því að leggja hann núna og þá þarf að koma til þeirra ákvæða sem eru í þeim lögum sem ég gat hér um. Hæstv. samgrh. hefur vald til að gefa fyrirskipun um að þessi tenging verði innt af hendi. Og við skulum vona, guð láti gott á vita ef það verður þá núna á næstunni, að sú tenging verði innt af hendi sem allra fyrst. Það er ljóst að þetta hamlar þeirri starfsemi sem ég hef gert að umtalsefni.

Herra forseti. Þetta frv. um Póst- og fjarskiptastofnun er samhliða því lagafrv. sem við fjölluðum um áðan, um fjarskipti. Póst- og fjarskiptastofnun hefur veigamiklu hlutverki að gegna í að fylgjast með, hafa eftirlit með þessari þjónustu og setja um hana reglur. Ég vil í upphafi máls míns taka fram að ef allt er með felldu hef ég ekki áhyggjur af markaðsráðandi stöðu Landssímans. Meðan hann er í eigu þjóðarinnar og lýtur boðvaldi Alþingis í gegnum ráðherra sem fer með mál hans hef ég ekki áhyggjur af því þó að Landssíminn hafi yfirburðastöðu. Ég tel það reyndar kost, þá er hægt að gera kröfur til Landssímans um þjónustu, og gera þær kröfur fyrir hönd þjóðarinnar. Ég er því ekki sammála hv. þm. Kristjáni L. Möller sem hafði áhyggjur af markaðsráðandi stöðu Landssímans og taldi að hún gæti orðið framþróun fjarskipta til trafala. Ég tel einmitt að við eigum að nýta okkur styrk Landssímans til þess að efla og styrkja fjarskiptakerfið um allt land. Við eigum að beita valdi okkar sem eignaraðila á Landssímanum til þess að svo megi verða á sem bestan hátt. Við eigum að gæta hófs í arðsemiskröfu til Landssímans sem fyrirtækis en krefjast þess að hann leggi krafta sína alla fram í að byggja upp og styrkja þjónustuna. Ég hef því ekki áhyggjur af því, herra forseti. Ég hefði meiri áhyggjur af því ef staða Landssímans veiktist og við yrðum einkavæddri fákeppni að bráð í þeim þjónustuflokki sem varðar fjarskiptin. Ef eitthvað er sérstaklega að óttast í framtíðinni á næstu árum er það einkavæðingarkrafan og krafan um hámarksarðsemi á fjarskiptamarkaði gagnvart Landssíma Íslands. Ef hún nær auknum tökum á þeirri þjónustu er vá fyrir dyrum. Við þurfum ekkert að vera svo skyni skroppin að halda að á Íslandi sé hægt að reka einhvern fjölda fjarskiptafyrirtækja sem geti sinnt góðri þjónustu um allt land. Í þessu dreifbýla og fámenna landi er útilokað að ætla sér að hér geti ríkt einhver samkeppni sem tryggi þjónustu um allt land með líkum hætti og t.d. í þéttbýlustu löndum Mið-Evrópu. Þess vegna vil ég taka fram í upphafi að ég tel að hagsmunir fjarskiptamála, hagsmunir þjóðarinnar, séu fólgnir í því að Landssíminn haldist helst í 100% eigu þjóðarinnar og lúti boðvaldi hennar hvað varðar uppbyggingu og eflingu þjónustunnar. Það tel ég að sé alveg númer eitt. Fari það á hinn veginn að þetta verði alfarið á torgi markaðarins í okkar dreifbýla landi óttast ég að við lendum í einkavæddri fákeppni og þeim vandamálum sem henni fylgja, svipað og við ræddum hér fyrr í morgun þar sem við ræddum um flutningana, landflutningana, sem eru núna að langmestu komnir í hendur tveggja aðila og orðin er einkavædd fákeppni á því sviði. Ég vil taka þetta fram hér í upphafi til þess að árétta það að ég óttast ekki að vandinn sé sá að Landssími Íslands sé sterkur á þessum vettvangi. Frekar er í því fólginn styrkur okkar í fjarskiptum. Þau frv. sem við erum að fjalla um fjalla um Póst- og fjarskiptastofnun og þau verkefni sem henni eru falin. Henni er falið að annast framkvæmd laga um fjarskipti og laga um póstþjónustu og hafa eftirlit með fjarskiptum og póstþjónustu, svo sem nánar er kveðið á um í lögum um það efni. Þetta er ærið verkefni að annast. Í 3. gr. eru rakin frekari atriði sem ætlunin er að Póst- og fjarskiptastofnun hafi eftirlit með. Þar segir m.a. í 2. lið, með leyfi virðulegs forseta: ,,Að stuðla að samkeppni á sviði póst- og fjarskiptaþjónustu og koma í veg fyrir óréttmæta viðskiptahætti ...`` Þetta er svo sem mjög mikilvægt. Ég hefði þó viljað setja framar í þennan texta að Póst- og fjarskiptastofnun ætti að fylgjast með því að þeirri þjónustu sem ákveðin væri yrði fylgt. Þjónustan, þjónustukvaðirnar og þjónustuskyldurnar væru settar númer eitt í því eftirlitshlutverki sem Póst- og fjarskiptastofnun hefur. Í frv. er einnig kveðið á um að Póst- og fjarskiptastofnun skuli gæta hagsmuna almennings með því að vinna að því að allir landsmenn eigi aðgang að alþjónustu. Já, alþjónusta er sú þjónusta sem við viljum að allir landsmenn hafi aðgang að. Við töluðum áðan um mikilvægi þessi að breiðbandsþjónustan yrði alþjónusta. Ég talaði einnig áðan um mikilvægi þess að GSM-símakerfið yrði hluti af alþjónustunni. Við höfum talað um að ISDN- og ADSL-tengingarnar yrðu hluti af alþjónustunni. Þetta er mjög mikilvægt, en þarna er einungis kveðið á um að hafa skuli eftirlit en til þess að eftirlitið geti verið virkt þarf að vera tímasett áætlun um hvenær við ætlum að ná markmiðum eða áföngum í uppbyggingu þessa kerfis. Þá tímasettu áætlun vantar. Þá tímasettu áætlun í uppbyggingu á slíku þjónustukerfi vantar til þess að hægt sé að fylgja því eftir að unnið sé samkvæmt þeirri áætlun. Ég legg áherslu á að þau markmið varðandi uppbyggingu og eflingu þessarar þjónustu ætti að vera fyrir hendi. Þá vil ég og vekja athygli á því að Póst- og fjarskiptastofnun ætlaði að fylgjast með gæðum þjónustunnar og öryggi hennar. Mér er ekki kunnugt um að þarna liggi heldur fyrir neinar reglur. Liggja t.d. fyrir reglur um það hvernig skuli háttað viðbragðs- og viðgerðarþjónustu um land allt? Liggja fyrir einhverjar reglur um það hve langt skuli vera að sækja varahluti í hin almennu fjarskipti eða tæki og búnað sem lúta að fjarskiptum í grunnnetinu eða í alþjónustunni? Kannski þarf að keyra mörg hundruð kílómetra til að nálgast símasnúru, eins og er í sumum landshlutum eftir að þjónusta Pósts og síma sem var sameiginleg víða um land rak þar öfluga og góða viðhalds- og viðgerðaþjónustu. Mér finnst að þjónustustigin ættu að vera skilgreind í viðhalds-, viðbragðs- og viðgerðarþjónustu. Ég spyr eftir því: Er hún fyrir hendi? Eða er ætlunin að setja upp slíka gæðastaðla á þjónustunni? Við höfum rætt allmikið og oft um póstþjónustuna og hvernig hún er stöðugt að verða einkavædd. Æ stærri bitar eru teknir út úr hinni almennu póstþjónustu og boðnir út eða þjónustunni hleypt út á einkamarkað, einkum arðbærustu þáttunum. Nú síðast um daginn, og ráðherra vék að því í ræðu sinni, urðu þær breytingar á lögunum um póstþjónustu að lækka þyngd þeirra bréfa og póstsendinga sem lytu alþjónustukröfum. En hæstv. ráðherra hefði jafnframt getað greint okkur frá hvað liði störfum nefndar og hvað liði úrbótum eða ákvörðunum af hálfu samgrn. varðandi kostnað við dreifingu á blöðum og tímaritum um landið. Eftir að lögum um póstþjónustu var breytt á þann veg að hin almenna póstþjónusta sæti eftir með óarðbærustu hlutina í póstþjónustunni og gat ekki fært á milli einstakra sendinga, það var farið að skilgreina á milli þyngdar í sendingum o.s.frv., að hver þáttur átti að fara að bera sig sérstaklega, þá hefur það lent mjög harkalega á blöðum og tímaritum. Mig minnir að í umræðu hér á Alþingi fyrir skömmu hafi ráðherra einmitt greint frá því að vænta væri tillagna um það hvernig skyldi jafna eða bæta útgefendum blaða og og tímarita þá miklu hækkun sem Íslandspóstur nú krefðist fyrir að bera út þessi blöð og tímarit. Mér er ekki kunnugt um að þetta hafi komið fram. Mér er hins vegar kunnugt um að eigendur og útgefendur þessara blaða eru afar áhyggjufullir og æ fleiri færast nær þeim barmi að hætta þessari útgáfu, hætta þessari dreifingu vegna þess að póstburðargjöldin á þeim eru svo há að það er útilokað að sá rekstur geti gengið. Ég veit um dagblaðið Feyki, ritstjóri Feykis á Sauðárkróki var einmitt að tala við mig í gær og sagði að þetta skipti hann hundruðum þúsunda króna og réði því hvort hann gæfi blaðið út eða ekki. Ég spyr hæstv. ráðherra hér: Hvað líður tillögum sem hæstv. ráðherra hefur boðað á Alþingi að yrðu kynntar, og það fyrir nokkru síðan, hvað varðaði jöfnun á póstburðargjöldum? Herra forseti. Það er gott og gilt að setja hér í lög að Póst- og fjarskiptastofnun skuli gæta hagsmuna landsmanna hvað varðar hina ýmsu póst- og fjarskiptaþjónustu. En þá er líka mjög mikilvægt að það liggi klárt fyrir af hálfu stjórnvalda hvert þjónustustigið skuli vera sem Póst- og fjarskiptastofnun á að sjá til að fylgt sé. Og þar skortir mikið á. Þar fara menn enn þá undan í flæmingi við að skilgreina þjónustustigið gagnvart neytendum vítt og breitt um landið, en það er það sem skiptir máli. Orð eru svo sem til alls fyrst en það eru ekki þau sem ráða hér, hér er það framkvæmdin í verki og kröfurnar, hreinar og klárar, á borðið. Þetta vil ég hér draga fram, herra forseti. Verkefni Póst- og fjarskiptastofnunar verða meira eða minna út í loftið ef ekki liggja fyrir nákvæmar skilgreiningar á því hverju hún á að fylgjast með og hvers Póst- og fjarskiptastofnun getur krafist. Mér vitanlega eru ekki enn komnir gæðastuðlar varðandi fjarskiptaþjónustu. Og ég auglýsi eftir gæðastuðlum hvað varðar síma- og fjarskiptaþjónustu og póstþjónustu eins og ég hef hér rakið. Ég fagna því, herra forseti, að hæstv. ráðherra tók undir með mér frá því í ræðu fyrr í dag þar sem ég lagði áherslu á að gjaldskrár yrðu að vera sýnilegar, yrðu að vera klárar og opnar og öllum aðgengilegar, einfaldar. Og þá ekki aðeins hinar almennu gjaldskrár sem snúa að hinum almenna neytanda heldur líka þær gjaldskrár sem fyrirtæki bjóða á markaði sem eru tengdar magni eða öðru slíku. Það á allt að koma upp á borðið, það á allt að vera sýnilegt, líka samningar á milli aðila um þessa þjónustu. Það þótti ástæða til af hálfu Samkeppnisstofnunar að snerpa á reglum á milli smásala og birgja. Ég spyr: Hvernig er háttað hér reglum um samninga um gjaldskrár og samskipti, þjónustuskipti, á milli fjarskiptafyrirtækja og neytenda og neytendahópa? Er ekki ástæða til þess að þar séu líka settar reglur og sett skilyrði um að þau mál séu opinber og gagnsæ? Öll leynd, allur feluleikur, er allri heilbrigðri samkeppni til trafala og leiðir af sér undirheimsrekstur og undirheimsverð. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er á döfinni að settar verði snarpari reglur sem lúta að því að gjaldtökusamningar milli fjarskiptafyrirtækja og neytendahópa verði gerðir gagnsæir þannig að hægt verði að fylgjast með þeim? Annars er hættan sú að hinn almenni neytandi verði látinn borga niður þjónustuna við stórneytendurna. Við rekum okkur á það á svo mörgum sviðum, hvort sem er í raforku, vöruinnflutningi eða flutningum, og mér kæmi ekki á óvart þó að sú staða væri einnig í fjarskiptum. Og það getur ekki verið tilgangur samkeppninnar, að efla og styrkja samkeppni, ef hún á að fara fram í krafti leyndar og samninga sem fram fara undir borðum en almenningur síðan látinn bera kostnað af því sem út af ber. Herra forseti. Ég gleðst yfir því að hæstv. samgrh. tók undir það að afla upplýsinga um þessar gjaldskrár hjá hinum ýmsu símafyrirtækjum, hjá fjarskiptafyrirtækjum, sem gætu komið inn í þessa umræðu þannig að hægt yrði að beita sér fyrir því eins og kostur væri að reglur um gjaldskrár yrðu einfaldaðar og þær gerðar sem sýnilegastar. Virðulegi forseti. Þetta mál kemur síðan til hv. samgn. þar sem ég á sæti og þar gefst tækifæri til að fjalla ítarlegar um það. En ég legg áherslu á það að fjarskipti eru grunnalmannaþjónusta okkar Íslendinga, tengir okkur saman sem þjóð og við eigum það undir þeim að jöfnuður verði á milli þjóðfélagsþegna óháð búsetu, samkeppnishæfni atvinnulífs verði jöfn og sterk hvar sem er á landinu. En einnig er í gegnum þessa þætti hægt að beita mismunun. Gegn henni þarf að verjast. Ég held, virðulegi forseti, að lykillinn að þessu sé m.a. að við höldum helst 100% eign okkar í Landssímanum og beitum styrk hans til þess að efla fjarskiptaþjónustuna, standa vörð um þjónustugæðin og beita eignarhaldi okkar, þjóðarinnar allrar, í gegnum hlutabréfið til þess að svo megi verða.

Herra forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hv. þingmönnum fyrir ágætar undirtektir við það frv. sem hér er til meðferðar en vil síðan vekja athygli á því, ekki síst vegna þess sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að staðreyndin er sú að það er komin á samkeppni í fjarskiptum á Íslandi sem er í samræmi við þá löggjöf sem við höfum sett og það er í samræmi við þær reglur sem við höfum undirgengist á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þar með gildir það að við getum hvorki mismunað fyrirtækjum með framlögum né mismunað fyrirtækjum með því að leggja mismunandi kvaðir á fjarskiptafyrirtækin umfram það sem við gerum gagnvart markaðsráðandi fyrirtækjum. Þetta er afar mikilvægt að undirstrika hér. Eins vil ég vegna þess sem kom fram hjá hv. þingmanni minna á að í kjölfar samkeppni á fjarskiptamarkaði og vegna geysilega örra tæknibreytinga hefur okkur tekist að ná miklum árangri á sviði fjarskiptanna. Staðan er sú í dag að notkun fjarskipta og tölvutækni, gagnaflutningar, farsímanotkun o.s.frv. er með því sem best gerist í veröldinni, hér hjá okkur á Íslandi, bæði þjónustan og uppbyggingin og það sem er mikilvægast, verðið á þessari þjónustu er mjög hagstætt fyrir okkur Íslendinga enda notum við mikið bæði tölvur og síma. Það skiptir því miklu máli að svo vel hefur tekist til með að koma á samkeppni og uppbyggingu á þessum sviðum þjóðinni til mikilla hagsbóta. Staða okkar er sterk, staða okkar á sviði fjarskiptanna sérstaklega er mjög sterk.

Herra forseti. Ég tek alveg undir það með hæstv. ráðherra að staða okkar í fjarskiptum er sterk enda hafa öflug og góð fjarskipti kannski meiri þýðingu fyrir okkur en margar aðrar þjóðir. Það er líka fagnaðarefni að verð á þessari þjónustu, a.m.k. almennri grunn- og fjarskiptaþjónustu, hefur verið hér með því lægsta sem gerist í heiminum og það held ég að sé einmitt að þakka því að við höfum búið við það að sími þjóðarinnar allrar, Landssími Íslands, hefur þar staðið að og þjóðin haft metnað til þess að efla og styrkja fjarskiptin til allra landshluta og til allra neytenda. Það er allt gott um það að koma á samkeppni í ákveðnum þáttum fjarskipta þar sem því verður við komið á eðlilegan hátt, það er bara hið besta mál. En þess mikilvægara er að fleiri grunnþættir fari inn í hina skilgreindu alþjónustu sem allir landsmenn geta átt aðgang að. Það er mjög mikilvægt að það gerist. Þess vegna hef ég lagt áherslu á að GSM-þjónustan og breiðbandsþjónustan komi inn í alþjónustuna og verði byggð upp um allt land. Þetta tel ég líka mjög mikilvægt. Ég vil kannski spyrja hæstv. ráðherra hér í andsvari: Hefur hann hugleitt hvort það sé mögulegt að koma inn í að efla fjarskiptakerfið í því átaki sem núna er verið að gera í samgöngumálum? Eru einhver skilgreind verkefni sem þegar í stað væri hægt að hleypa af stokkunum eða ýta hraðar á eftir í eflingu fjarskiptakerfisins, einmitt í tengslum við þetta átak í samgöngumálum sem hæstv. samgrh. boðaði í gær?

Herra forseti. Uppbygging fjarskiptakerfisins er á vegum fjarskiptafyrirtækjanna og rétt að undirstrika það. Það eru ekki áform um að setja neina sérstaka fjármuni inn í það enda mundi það þá verða að gerast með einhverjum skilgreindum hætti sem ekkert liggur fyrir um. Það eru engin áform um að leggja fjármuni til uppbyggingar í samgöngukerfinu umfram það sem fyrirtækin eru að gera, fyrir utan það sem kom hér fram fyrr þar sem um er að ræða svokallað FS-net þar sem ríkissjóður hefur boðið út tiltekna þjónustu og greiðir fyrir hana. Hún er afar mikilvæg og mun skapa mennta-, rannsókna- og ríkisstofnunum hvers konar algerlega nýja aðstöðu með 100 megabæta flutningsgetu um allt land. Það skiptir mjög miklu máli. Við erum á mjög góðu róli í þessu og í raun í miklu betri stöðu en við t.d. uppbyggingu vegakerfis. Þess vegna leggjum við svo mikla áherslu á uppbyggingu vegakerfisins með ríkisframlögum, og með útboðum eins og á FS-netuppbyggingunni. Þannig er leyst úr þeim málum á vegum þeirra aðila sem þar að koma. Ég sé því enga sérstaka ástæðu til þess að hafa áhyggjur af þessu eins og sakir standa.

Herra forseti. Hvert átak sem ráðist er í er fagnaðarefni. Ég tek undir með hæstv. ráðherra, að það er afar mikilvægt að tengja skóla og menntastofnanir öflugu fjarskiptakerfi, bæði innbyrðis og þannig að þeir hafi aðgang að þeim möguleikum sem öflugt fjarskiptakerfi býður upp á. Það er mjög mikilvægt. Engu að síður erum við líka að tala um afar mikilvæga þætti til þess að styrkja og efla atvinnulíf og búsetu um allt land í gegnum fjarskiptakerfið. Við höfum hér t.d. talað um breiðbandsvæðingu Norðausturlands sem þarf ekki mikla fjárveitingu til. Við höfum talað um GSM-símakerfið sem skiptir líka miklu máli fyrir samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu. Ég tel að bara í þessum tveim þáttum mætti taka virkilega á við að efla og styrkja atvinnulíf og byggð um allt land ef til þess væri veitt aukið fé og aukið fjármagn, þ.e. átak á ákveðnum stöðum, ákveðnum svæðum. Ég skora á hæstv. ráðherra og Alþingi að í meðförum þessa máls sem núna liggur fyrir um aukið fjármagn til samgöngumála verði einnig skoðað hvort auka megi fjárveitingar til ákveðinna átaksverkefna í fjarskiptamálum.

Herra forseti. Við erum hér í 3. umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um skráningu skipa. Í raun og veru er efni þess það að heimila þurrleiguskráningu íslenskra fiskiskipa. Herra forseti. Áður en þetta mál verður afgreitt héðan frá hv. Alþingi held ég að rétt sé að fara nokkuð vel yfir það, aðdraganda þess og hvaða sjónarmið hafa komið fram í málinu. Ég tel, herra forseti, og vil láta það koma í ljós nú í upphafi máls míns, að með lögfestingu þeirra ákvæða sem hér er verið að leggja til sé verið að vinna mikið óhappaverk. Mörg rök hníga að því að svo sé. Herra forseti. Ég held að ég geri best til þess að varpa nokkru ljósi á þetta mál að byrja að vitna örfáum orðum í umsögn meiri hluta sjútvn. frá 14. mars 2002. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Verði þetta frumvarp að lögum verður bæði auðveldara og ódýrara fyrir íslenskar útgerðir að sækja á erlend mið en nú er.`` Þessi fullyrðing er sett fram, herra forseti. En mér er ekki kunnugt um það að á neinum stigum þessa máls hafi verið lögð fram dæmi sem sanna þennan málflutning, sem sanna að málin séu þannig í pottinn búin að þá verði miklu auðveldara og ódýrara fyrir íslenskar útgerðir að sækja á erlend mið en við núverandi ástand. Ég hygg nefnilega að besta leiðin til þess að sækja á erlend mið og sú hagkvæmasta fyrir íslenskar útgerðir sé ekki að fara þessa þurrleiguleið heldur þegar íslenska ríkið gerir beina samninga um veiðiheimildir við önnur ríki, eins og hefur verið gert t.d. við Norðmenn og Rússa um veiðar uppi í Barentshafi. Ég tel algjörlega ósannað að það fyrirkomulag sem á að taka upp með þessu frv. færi okkur og útgerðunum verulega hagsmuni. Herra forseti. Í þessari umsögn meiri hluta sjútvn. segir einnig, með leyfi forseta: ,,Ákveði Alþingi að veita heimild í lögum til þurrleiguskráningar verður að tryggja að með því sé ekki unnið gegn heildar- og langtímahagsmunum Íslands.`` Einnig segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Leiða má að því líkur að kostnaður útgerðarinnar vegna veiðanna sé minni sigli skipið undir erlendum fána ...`` Ég endurtek: ,,Leiða má að því líkur``. Ég ætla sem sagt að halda því fram að það sé ósannað að svo sé. Það hefur ekki verið sýnt fram á það með beinum dæmum í öllum þessum málflutningi að þessar fullyrðingar fái staðist, séu sannaðar, enda orðar meiri hluti sjútvn. textann með þessum hætti, þ.e. að leiða megi að því líkur. Það er sem sagt ekki sannað mál. Á undan segir, með leyfi forseta: ,,Spyrja má hvað valdi því að íslenskar útgerðir kjósi fremur að stunda veiðar á alþjóðlegum hafsvæðum undir fánum erlendra ríkja en undir íslenskum fána.`` Síðan kemur þessi setning sem ég vitnaði til áðan. Svo segir, með leyfi forseta: ,,... og þá einkum launakostnaður því íslensk lög og íslenskar reglur og þar af leiðandi íslenskir kjarasamningar gilda ekki um þessi skip.`` Þarna er verið er að vitna til kostnaðarins. Það er sem sagt eingöngu verið að færa fram þau rök að launakostnaður íslenskra sjómanna náist niður og að íslenskir kjarasamningar gildi ekki. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Hagsmunir sjómanna og heildarhagsmunir þjóðarinnar fara því saman í þessu efni ...`` Herra forseti. Ég ætla að endurtaka þessa setningu: ,,Hagsmunir sjómanna og heildarhagsmunir þjóðarinnar fara því saman í þessu efni og þessa hagsmuni ber að vernda.`` Herra forseti. Þessa hagsmuni ber að vernda, segir hér og svo kemur, með leyfi forseta: ,,Það er álit nefndarinnar, verði frumvarpið samþykkt, að það verði að vera skýrt að þurrleiguskráning sé óheimil fari hún á einhvern hátt gegn hagsmunum Íslands og að þeir hagsmundir séu ávallt teknir fram yfir stundarhagsmuni einstakra útgerða.`` Herra forseti. Hér segir að hagsmunir Íslands séu teknir fram yfir stundarhagsmuni íslenskra útgerða. Í þessu frv. er því miður verið að taka stundarhagsmuni einstakra útgerða e.t.v. fram yfir hagsmuni Íslands vegna þess að verið er að taka niður launakjör sjómanna. Það er verið að færa Ísland undir hentifánahagsmuni. Við erum að verða hentifánaríki að þessu leyti. Ég spyr enn, herra forseti: Hvar eru dæmin um þær útgerðir þar sem hagsmunir Íslands, íslenskra sjómanna og einstakra útgerða fara saman að þessu leyti? Miðað við umsögn meiri hluta sjútvn. liggur það alveg skýrt fyrir að í þeirri umsögn meiri hlutans voru menn að túlka þetta með þeim hætti að þessir hagsmunir yrðu að fara saman, þ.e. hagsmunir Íslands, hagsmunir íslenskra sjómanna og einstakra útgerða, til þess að menn treystu sér til að mæla með þessu frv. enda er ekki hægt að lesa það út úr umsögn meiri hluta sjútvn. að menn hafi beinlínis mælt með þessari lagasetningu. Svo segir neðar í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Þegar um alþjóðleg hafsvæði er að ræða verðum við að gera þá kröfu að þær veiðar sem við stundum gangi ekki gegn skynsamlegum stjórnunar- og verndunarsjónarmiðum.`` Hvernig skyldu menn skilja þetta ef þeir skoðuðu nærtæk dæmi hér í kringum okkur, þ.e. að þær veiðar sem við hyggjumst stunda gangi ekki gegn skynsamlegum stjórnunar- og verndunarsjónarmiðum? En það kemur skýring, herra forseti, í þessari umsögn meiri hluta sjútvn. á þessari setningu. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Sem ábyrg fiskveiðiþjóð verðum við að tryggja að þessi sjónarmið séu í heiðri höfð jafnvel þótt aðrar þjóðir`` --- takið eftir --- ,,telji sér það ekki skylt.`` Hér segir að sjónarmið um verndun og ábyrgar fiskveiðar verði tryggð, í heiðri höfð af okkur Íslendingum jafnvel þó að aðrar þjóðir telji sér það ekki skylt. Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls bað ég um að hér yrðu nefnd einhver dæmi, að sá maður sem hefur knúið það fram að þetta mál skyldi tekið hér til endanlegrar afgreiðslu, þ.e. hæstv. samgrh., kæmi með dæmin hér á borðið, legði þau fyrir okkur, sýndi okkur fram á hvaða dæmi væru sýnileg fram undan um að íslenskar útgerðir gætu farið að veiða og uppfyllt þau skilyrði sem hafa verið sett hér inn í lagatextann, að því er meiri hluti samgn. telur, um að hagsmunir Íslands séu í fyrirrúmi, að hagsmunir íslenskra sjómanna séu í fyrirrúmi og að hagsmunir einstakra útgerða séu í fyrirrúmi, og uppfylli jafnframt það skilyrði, herra forseti, að veiðar okkar, hvar svo sem við hefjum þær, innan eða utan lögsögu annarra ríkja, úr skiptum stofnum eða óskiptum, teljist ábyrgar af okkar hálfu. Meira að segja er sett svo strangt skilyrði um þetta að menn telja að við verðum að hafna því að taka þátt í slíkum veiðum jafnvel þó að aðrar þjóðir telji sér það ekki skylt. Ætli það verði ekki að skilja þetta þannig, herra forseti, að þar sem ráðgjöf hefur verið gefin út um veiðar á stofnum og ekki hefur verið farið eftir henni í ákvörðunum stjórnvalda --- við skulum segja sem svo að Alþjóðahafrannsóknaráðið hafi gefið ráðgjöf um veiðar úr einstökum stofnum, fiskifræðingar í Noregi og Rússlandi hafi lagt til ákveðna veiðitölu í Barentshafi, sem þeir hafa reyndar gert undanfarin þrjú ár, og það hafi verið samþykkt á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins að það væri rétt ráðgjöf og eftir henni bæri að fara, svo ákveða þjóðirnar Rússland og Noregur sameiginlega að auka veiðarnar í Barentshafi verulega umfram ráðgjöfina, sem reyndar hefur átt sér stað í nokkur ár. Síðan held ég að það sé nokkuð vitað, herra forseti, að veiðin fer oft talsvert fram úr jafnvel þeim leyfða afla í Barentshafinu og þá kemur auðvitað spurningin, herra forseti: Verður ekki að skilja þessi viðvörunarorð í meirihlutaumsögn sjútvn. og þá texta sem settir hafa verið hér inn í frv. um að sjútvrh. telji að veiðarnar sem íslensku skipin ætla að fara að stunda undir þurrleigufána séu ábyrgar og valdi ekki skaða, séu ekki að mynda veiðireynslu fyrir fánaríkin, sem þau gera náttúrlega yfirleitt í öllum tilvikum þegar við flöggum skipunum undir fána annarra ríkja, og að jafnvel þó að öðrum þjóðum þyki þær veiðar sem í boði eru eftirsóknarverðar beri okkur sem ábyrgri fiskveiðiþjóð að taka afstöðu á þann hátt að hefja ekki slíkar veiðar, taka ekki þátt í þeim? Herra forseti. Ég held að ég hafi dregið hér fram í máli mínu að í fyrsta lagi sé ekki verið að vernda íslensk kjör. Kjör íslenskra sjómanna eru beinlínis lögð til hliðar. Og ef einhver atvinnutækifæri felast í þessari lagabreytingu er beinlínis verið að ætlast til þess að íslenskir sjómenn vinni á lægri launum en þeir þiggja á sömu skipum í dag við sams konar veiðar, herra forseti, þótt á öðrum hafsvæðum séu. Það liggur því alveg fyrir að sá ávinningur sem íslenskum sjómönnum er ætlaður í þessu er sá að fara á lakari kjör, jafnvel þó að menn starfi verulega fjarri heimilum sínum. Það liggur líka fyrir, herra forseti, að þegar við förum að veiða á þurrleiguskráningu undir fána annarra ríkja erum við að vinna inn veiðireynslu í öllum tilvikum fyrir þau ríki sem við erum búin að skrá skipin undir. Þar þjónum við ekki hagsmunum Íslands í neinu tilviki svo mér sé kunnugt um, a.m.k. ekki hér í Norður-Atlantshafinu. Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, eins og frv. er uppbyggt, en að þurrleiguskráningin muni eingöngu vinna gegn hagsmunum Íslands. Þegar maður hefur spurt hér um dæmi, eins og ég óskaði reyndar eftir í 2. umr., koma akkúrat engin svör, herra forseti. Þar sem þau svör hafa ekki komið óska ég eftir því, herra forseti, að hæstv. samgrh. eða sjútvrh. mæti hér til þessarar umræðu og geri okkur grein fyrir því með svörum við þessum spurningum í hverju hagsmunirnir liggja. Ég fer fram á það að annar hvor þeirra verði beðinn að mæta hér.

Það er von á hæstv. samgrh. hingað innan tíðar. --- Forseti veit ekki hvort það verður kannski alveg á næstu sekúndum.

En mér er þá ekki alveg ljóst, herra forseti, hvort ég á að halda áfram ræðu minni.

Forseti býður hv. þingmanni upp á það að gera hlé á ræðu sinni ef hann kýs það.

Já, ég held að ég geri stutt hlé á ræðu minni, herra forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um tryggan lágmarkslífeyri. Flm. ásamt mér er hv. þm. Sverrir Hermannsson. Tillögugreinin hljóðar svo: Alþingi ályktar að bæta skuli þjóðfélagsstöðu lífeyrisþega sem fá minni lífeyri greiddan úr lífeyrissjóði sínum en 40 þús. kr. á mánuði með því að breyta bótareglum almannatrygginga þannig að lífeyrisgreiðslur undir 40 þús. kr. á mánuði skerði ekki grunnlífeyri, tekjutryggingu, heimilisuppbót eða aðrar bætur lífeyrisþegans. Fyrir hverjar 10 þús. kr. sem lífeyrir er umfram 40 þús. kr. verði skerðing 1 / 4 þess sem nú er, minnki sem sagt niður í 3 / 4 , og fyrir hverjar 10 þús. kr. sem lífeyrir er umfram 50 þús. kr. verði skerðing 1 / 2 þess sem nú er og fyrir hverjar 10 þús. kr. umfram 60 þús. kr. 3 / 4 þess sem nú er. Herra forseti. Þessari tillögu fylgir svofelld greinargerð: Tillaga þessi er flutt til þess að fá fram hver vilji meiri hluta Alþingis er gagnvart þeim lífeyrisþegum sem búa við lökust lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Hér er í flestum tilfellum um að ræða fólk sem á starfsævi sinni hafði frekar lág laun eða naut ekki greiðslu af launum sínum í lífeyrissjóð að hluta eða öllu leyti fyrr en of seint miðað við aldur til þess að öðlast lífeyri sem dugar til framfærslu á efri árum. Vitað er að lífeyrisgreiðslur eru enn of lágar til þess að geta verið meginstoð lífeyrisþega. Sú aðferð sem hér er lögð til leiðir til þess að greiðsla úr lífeyrissjóði undir 40 þús. kr. á mánuði skerðir engar bætur sem lífeyrisþeginn fær út úr almannatryggingum. Útfærslan virkar einnig þannig að eftir því sem fleiri landsmenn fá hærri lífeyri en 40 þús. kr. á mánuði, en þeim fjölgar vonandi hratt á næstu árum, fækkar þeim sem njóta þessarar reglu að öllu leyti, sem leiðir til þess smám saman að kostnaður ríkissjóðs minnkar. Rétt er að vekja athygli á því að eins og reglan er útfærð minnkar hún svokölluð jaðarskattaáhrif. Verði tillagan samþykkt og framkvæmd eftir efni sínu verður hagur lífeyrisþega með lágan lífeyri mun tryggari en nú er. Herra forseti. Ég held að það sé rétt að segja frá því að á sl. hausti gerði ríkisstjórnin samkomulag við Landssamband eldri borgara um það m.a. að ganga í nokkra átt að því efni sem hér er lagt til en þó ekki nándar nærri eins og tillagan gerir ráð fyrir. Það var hins vegar gert þannig að skerðingin, sem var 67%, var með samkomulagi við Landssamband eldri borgara lækkuð niður í 45%. Var það samþykkt hér á hv. Alþingi og er það vissulega til bóta. Sú tillaga er efnislega sú sama og ég er að kynna hér nema tillaga mín gengur einfaldlega mun lengra og hefði í raun tryggt það að rauntekjur þeirra, sem eiga þetta lágan lífeyri eins og hér er notað sem viðmiðun og eru jafnframt á bótum almannatrygginga, eftir skatta hefðu hækkað um á bilinu 12--15 þús. kr. Þetta hefði jú þýtt það að jaðarskattaáhrifin á bæturnar hefðu horfið, a.m.k. af 40 þús. kr., og síðan minnkað af hverjum 10 þús. kr. þar á eftir uns 70 þús. kr. var náð, og þá hefði skerðingin sem sagt verið sú sama og nú hefur verið samið um. Að öðru leyti hefði staða lífeyrisþeganna batnað sem þessu nemur. Eftir sem áður hefðu auðvitað lífeyrisþegar eins og aðrir greitt tekjuskatta og útsvar af þeim tekjum sem væru umfram skattleysismörk en ekki verið nánast tvískattaðir eins og nú er, þ.e. að fyrst eyðir lífeyrisrétturinn bótaréttinum og síðan er skattlagt það sem umfram skattleysismörk er. Við flm., herra forseti, teljum að þessi útfærsla hefði verið þeim sem lökust eiga réttindi í lífeyrissjóði til mikilla bóta. Þó að það sé sagt hér í greinargerð að á næstu árum muni lífeyrisréttindi fólks almennt lagast miðað við það sem nú er verður samt að geta þess, herra forseti, að á undanförnum árum hefur ávöxtun margra lífeyrissjóðanna ekki verið sem skyldi. Eignastaðan í lífeyrissjóðunum, sem menn reiknuðu með að héldi áfram að vaxa, hefur kannski ekkert vaxið í sumum lífeyrissjóðunum undanfarin þrjú ár. Þvert á móti hefur ávöxtunin verið neikvæð. Það kann því að vera lengra í það, herra forseti, heldur en almennt hefur verið gert ráð fyrir í umræðum, m.a. hér á Alþingi, að innan 15--20 ára, sumir hafa jafnvel nefnt 10 ár, yrði megintekjustoð allra lífeyrisþega orðin úr lífeyrissjóðum en ekki frá almannatryggingabótum. Ég hygg að þetta sé of mikil bjartsýni miðað við það hvernig málin hafa þróast. Eftir sem áður er alveg ljóst að það verður alltaf einhver hópur í þjóðfélagi okkar sem mun eignast mjög lítinn lífeyri, annars vegar vegna þess að það er til fólk, því miður, sem starfar á mjög lágum launum og greiðir af þeim ekki háar upphæðir í lífeyrissjóð og eignast þar af leiðandi lítil lífeyrisréttindi, þar sem réttindin eru tengd inngreiðslum sem hlutfalli af tekjum. Í annan stað er auðvitað enging trygging fyrir því til framtíðar litið, eins og dæmin sanna núna um ávöxtun lífeyrissjóðanna, að lífeyrissjóðirnir verndi rétt þeirra peninga sem lagðir hafa verið inn og ávaxti hann með þeim hætti sem menn hafa gert sér vonir um. Þess vegna er, herra forseti, orðið meira en tímabært að líta til þess hvernig lífeyrisréttindi eru almennt skattlögð. Með því að fara þá leið sem hér er lögð til hefðu menn verið að samþykkja að þeir sem áttu minnstan lífeyri í lífeyrissjóðum og höfðu meginlifibrauð sitt af almannatryggingum nytu þess og yrðu minnst skertir, við værum í raun og veru með þessari útfærslu að hækka rauntekjur bótaþeganna um 12--15 þús. kr., eins og ég nefndi, og það er ekki vanþörf á, herra forseti, þegar rætt er um aldraða og öryrkja sem eru þeir sem mest njóta í bótum almannatrygginga og þurfa mest á því að halda. Hluti af hugsuninni í þessari tillögu er sem sagt, eins og ég gat um áður, að með samningum við Landssamband eldri borgara var farið inn í pakka sem var samið um milli ríkisstjórnarinnar og landssamtakanna á sl. ári, og vissulega er það vel. En við teljum að fara hefði mátt þá leið sem við leggjum hérna til. Síðan er það annar handleggur, herra forseti, sem vel má ræða undir þessari tillögu að skattlagning lífeyrisgreiðslna yfir höfuð mál er sem þarf að skoða. Það er auðvitað svo þegar menn leggja fé sitt inn í lífeyrissjóð og ávaxta það þar í áratugi endar það með því að ef menn eiga peningasafnið inni í 40 ár, þ.e. frá því menn byrjuðu að greiða í lífeyrissjóð og fara síðan að taka út lífeyri á elliárunum, þá er meginútgreiðslan til lífeyrisþeganna ekki það sem menn borguðu inn heldur vaxtatekjur. En þá gerist það að lífeyristekjurnar eru skattlagðar eins og hverjar aðrar tekjur en þeir sem eiga hins vegar fjármagn í banka og hafa ávaxtað það þar borga 10% skatt af sinni ávöxtun. Það er alveg hægt að færa rök fyrir því, herra forseti, að yfir 60% af útgreiðslum til lífeyrisþega eftir að hafa lagt fyrir alla ævina eru ávöxtunartekjur, ávöxtun af því fé sem þeir hafa smátt og smátt lagt inn í lífeyrissjóð og mikill minni hluti útgreiðslunnar, teknanna þegar þær eru greiddar út eru þá í raun og veru uppsöfnuð laun. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Í tillögu þeirri sem við ræðum hér er lagt til að stærri hluti af lífeyrisgreiðslum úr lífeyrissjóði skerði ekki bætur almannatrygginga. Þetta er góð hugsun eins og vel flest en þetta ruglar kerfið vegna þess að við búum við þann vanda að eftir því sem við gerum lágmarksbætur almannatrygginga hærri, þá þarf að skerða greiðslur úr lífeyrissjóði meira nema við viljum upplifa þá stöðu að lífeyrisþegar sem eru með bætur úr almannatryggingum og lífeyrissjóði verði með hærri tekjur en meðan þeir voru að vinna. Það gengur ekki heldur vegna þess að þeir sem eru vinnandi borga bætur almannatrygginga beint með sköttum sínum. Og þá er verið að láta fólk með lægri ráðstöfunartekjur borga bætur til annars fólks sem er með hærri ráðstöfunartekjur. Þetta er sá vandi sem við stöndum alltaf frammi fyrir. Ef við ætlum að fara að veita stærri hluta úr lífeyrissjóðunum til lífeyrisþega án skerðingar kemur upp sú staða að fólk, sérstaklega lágtekjufólk, verður með lægri tekjur en sambærilegir aðilar sem komnir eru á lífeyri og það gengur ekki upp. Það er mjög varasamt að rugga þessum báti mjög mikið. Það þarf að gera að mjög vel yfirveguðu máli og menn þurfa að hafa skoðað mjög nákvæmlega hvaða áhrif það hefur í þjóðfélaginu. Ég vil benda á að enda þótt meðallaun séu nokkuð rífleg í sumum stéttum, sérstaklega hjá sjómönnum, eru líka til aðrar stéttir sem eru með mjög lág laun. Það þekkjast laun 120--150 þús. kr. og ef menn eiga að geta fengið 40 þús. kr. úr lífeyrssjóði án skerðingar, þá eru þeir komnir upp í þau laun með lágmarksbótum almannatrygginga sem eru 93 þús. kr., lágmark til aðila, þannig að menn geta verið með 133 þús. kr. úr lífeyrissjóði og almannaryggingum án skerðingar þannig að þetta þarf dálítið að íhuga. Það sem olli því að ég kom upp í ræðustól var síðasta athugasemd hv. þm. um að stór hluti af lífeyri væru verðbætur og vextir. Það er hárrétt. En það gleymist í því sambandi að iðgjöld í lífeyrissjóð hafa nánast alltaf verið frádráttarbær frá skatti. Iðgjöld atvinnurekenda, 6%, hafa ætíð verið frádráttarbær og iðgjöld launþega hafa nánast alltaf verið frádráttarbær nema á árunum 1989, ef ég man rétt, til 1997. Þá voru þau sett inn í sérstaklega háan persónuafslátt sem var hækkaður mjög mikið til þess að taka yfir m.a. iðgjöld í lífeyrissjóð þegar staðgreiðslan var tekin upp. Þetta hafði það í för með sér að maður sem lagði fyrir 10 þús. kr. af tekjum sínum í lífeyrissjóð fékk vexti og verðbætur á alla upphæðina. En annar maður sem keypti spariskírteini fyrir sömu upphæð hafði ekki nema 6 þús. kr. til ráðstöfunar eftir að hafa borgað 4 þús. kr. í skatt. Hann gat því ekki ávaxtað nema 6 þús. kr. og fær þá fjármuni, vexti og verðbætur. Síðan þegar kemur að töku lífeyris hjá þeim sem borgar í lífeyrissjóð, þá fær hann tíuþúsundkallinn plús vexti og verðbætur og er sem sagt búinn að fá vexti og verðbætur á það sem hann hefði greitt í skatt. Þetta leiðir til þess að hann er jafnvel betur settur hafandi borgað í lífeyrissjóð en hinn sem borgaði fyrst 40% af tekjunum í skatt og keypti síðan spariskírteini vegna þess að lífeyrissjóðirnir borga ekki fjármagnstekjuskatt en það munar ekkert mjög miklu, þetta er mjög svipað. Þetta er ekkert annað en frestun á skattlagningu. Og sú hugsun sem menn hafa verið að segja að 2 / 3 hlutar lífeyrisgreiðslna væru vextir og verðbætur og ættu að falla undir 10% skatt, er rökleysa og kemur auk þess aðallega hátekjulífeyrisþegum til góða. Þeir sem eru með kannski 200--300 þús. kr. í lífeyri, bankastjórar og slíkir, mundu njóta þess sérstaklega en aðrir sem eru nálægt skattleysismörkum mundu í engu njóta þess því þeir borga engan eða lítinn skatt.

Herra forseti. Ég vil bara gera þá athugasemd að iðgjöld í lífeyrissjóð voru náttúrlega skattlögð á árum áður en hafa um nokkurra ára skeið verið frádráttarbær en því verður ekkert á móti mælt að megnið af lífeyristekjum, sem menn taka úr lífeyrissjóði mánaðarlega þegar þeir fara að taka lífeyri, eru tekjur sem hafa myndast af fjármagninu inni í sjóðunum. Þar af leiðandi væri eðlilegt að hluti lífeyrisgreiðslnanna, miðað við þær skattgreiðslur sem við erum með af fjármagni í dag, væri samræmdur við það. Ef það er vandamál, herra forseti, að fólk geti haft tekjur upp á 130 þús. án þess að fara fyrst í jaðarskattagreiðslur eins og er núna því að viðbótargreiðslurnar skerða bæturnar eins og þetta er í dag og ég vona að hv. þm. hafi tekið þátt í því með okkur hinum hv. þm. í Alþingi að greiða því atkvæði að lækka þessa skerðingu úr 67% niður í 45% sem samið var um við eldri borgara á síðasta hausti. Ég er að færa rök fyrir því að óeðlilegt sé að láta skerðinguna virka og hún eigi ekki að virka á þessar lægstu greiðslur úr lífeyrissjóðunum. Einnig er hægt að fara aðra leið í þessu máli og það er að hækka persónuafslátt og þá njóta allir sem hafa lægstar tekjurnar og ég vona að hv. þm. geti verið mér sammála um að það kæmi sér vel fyrir alla sem eru með lágar tekjur.

Herra forseti. Alla tíð hafa iðgjöld launagreiðenda í lífeyrissjóð verið frádráttarbær frá skatti, frádráttarbær frá hagnaði fyrirtækja. Fyrirtæki hafa aldrei greitt skatt af iðgjaldinu í lífeyrissjóð, 6%, sem er stærsti hlutinn af greiðslum í lífeyrissjóð. Alla tíð nema frá árinu 1989 þegar staðgreiðsla var tekin upp til 1997 var hluti launþega í lífeyrissjóð frádráttarbær, alla tíð, þannig að menn hafa ekki borgað skatt af þeim tekjum sem geymdar eru í lífeyrissjóði. Það er frestun á skattlagningu. Lífeyrissjóðirnir fá þar með ávöxtun á skattinn sem menn hefðu greitt og það segir bara það að þegar menn síðan borga skatta, 40%, þá er það nákvæmlega það sama eins og ef þeir hefðu borgað skatt strax og ekki fengið vexti af þeim. Þessi hugsun er því ekki rökrétt. Varðandi það að menn með 130 þús. fái óskertar bætur. Ég benti á að þá kæmi upp misræmi í kerfinu. Það er grundvallaratriði að menn eiga ekki að hafa betri bætur fyrir eitthvert tjón eða eitthvað sem þeir verða fyrir en þeir höfðu áður. Menn eiga ekki að hækka í launum við það að fá bætur úr almannatryggingum eða frá velferðarkerfinu miðað við það sem þeir höfðu í laun áður. Það er grundvallaratriði. Það að hækka persónuafsláttin er stefna sem sumir vilja en svo eru aðrir sem halda því fram að það sé betra að fleiri taki þátt í að borga velferðarkerfið. Í flestum löndum eru skattleysismörkin miklu lægri en hérna. Það er í mjög fáum löndum sem heilar 70 þús. kr. eru skattfrjálsar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að deila um sjónarmið okkar um álagningu skatta og sérstaklega á eldri borgara og öryrkja. Ég lýsi þeirri almennu skoðun minni að ég tel að bæta eigi kjör þeirra sem lægst hafa launin og þeirra sem þurfa að lifa af bótum almannatrygginga, hvort sem menn vilja gera það með hækkun persónuafsláttar eða þeirri efnislegu tillögu sem við höfum lagt hér fram sem þáltill., sem vonandi fær þá efnislega afgreiðslu í efh.- og viðskn. eða félmn. um það hvernig þessu verði best fyrir komið. Ég tók hins vegar eftir því, eins og ég gat um fyrr í máli mínu, að á síðasta hausti tóku eldri borgarar undir þá hugsun og um það var samið við ríkið að lækka skerðinguna, að vísu ekki eins og við lögðum hana til heldur lækka hana úr 67% niður í 45%. Ég held því að það liggi alveg fyrir að menn féllust á þá kröfu frá samtökum eldri borgara og ég tel, herra forseti, að bæta þurfi kjör þeirra meira en orðið er og það væri auðvitað hægt að gera m.a. með persónuafslætti. En það er líka hægt að gera með því að draga úr jaðarskattaáhrifum þannig að fólk finni hjá sér hvöt til þess að hafa einhverjar aðrar tekjur.

Herra forseti. Vandinn er sá að hv. þm. er að biðja um skattahækkun. Hann er að biðja um skattahækkun vegna þess að þær bætur sem hann vill auka verður að greiða einhvern veginn og þær eru greiddar af launþegum landsins. Þær eru greiddar af sjómönnum, landverkafólki, verkamönnum og iðnaðarmönnum, þær eru greiddar af öllum borgurum þessa lands. Og mér skilst að menn séu ekkert voðalega hrifnir af því hvað skattarnir eru miklir. Ef við hækkum t.d. bætur almannatrygginga um 10 þús. kall á hvern mann á mánuði, þá eru það 100 þús. kr. á ári, rúmlega. Það eru 30 þúsund bótaþegar og það hægt er að reikna út að það mundu vera 3 milljarðar sem þetta mundi kosta. Það þýðir bara skattahækkun sem því nemur þannig að þeir sem eru að biðja um að bæta stöðu lífeyrisþega og annarra, sem ég er alveg sammála að þyrfti að skoða, eru í rauninni að biðja um skattahækkun. Þarna þarf að finna hinn gullna meðalveg milli þess að leggja miklar álögur t.d. á barnafólk, fólk sem er að koma yfir sig húsnæði og fólk sem stendur í atvinnurekstri, á móti hinu að lífeyrisþegar hafi það viðunandi og gott í ellinni.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í annarri ræðu minni um þetta mál en vil almennt segja að ég lít ekki svo á að það sé vandamál að fólk hafi tekjur sér til framfærslu. Ég lít svo á, herra forseti, að vandamálið felist í því að fólk hafi of litlar tekjur sér til framfærslu og í skattahugsuninni eigi að vera innbyggð sú hugsun að fólk hafi tekjur og því séu tryggðar lágmarkstekjur sem geti gert því kleift að framfleyta sér. Ég hygg, herra forseti, að flestallir telji að tekjur undir 120--130 þús. kr. á mánuði séu algert lágmark sem þarf til þess að fólki geti lifað sæmilegu og mannsæmandi lífi og þá er ég að tala um að fólk geti veitt sér eitthvað pínulítið meira en bara akkúrat nauðþurftirnar í mat. Það geti leyft sér að fara í bíó, það geti leyft sér að fara einu sinni í mánuði í leikhús og það geti notið einhverrar þeirrar þjónustu sem þjóðfélagið býður upp á. Erum við ekki að greiða stórar fjárfúlgur með því að halda úti þjóðleikhúsi? Erum við ekki að greiða stórar fjárfúlgur með því að halda úti sinfóníuhljómsveit? Er það bara fyrir þá efnuðu? Erum við ekki að greiða það til að reyna að halda niðri kostnaði við þessar stofnanir til að fólk eigi almennt einhvern kost á því að njóta þeirra, líka þeir sem hafa lág laun? Ég tel að það eigi að horfa á skattadæmið út frá þeirri hugsun að fólk eigi að hafa nægilegar tekjur sér til lágmarksframfærslu og menn eigi að setja sér það sem markmið en ekki að horfa alltaf á hina hliðina hvernig þurfi svo að breyta skattkerfinu til þess að þau markmið geti náðst. Því miður var ríkisstjórnin að lækka hátekjuskattinn á sama tíma og það hefði verið miklu nær að hækka persónuafsláttinn gagnvart láglaunafólkinu. En þetta eru áherslurnar í skattamálunum og við erum greinilega ósammála um það, ég og hv. þm. Pétur Blöndal, hvernig þessi hugsun eigi að vera. Ég tel að horfa eigi á það hvaða tekjur fólk þurfi að hafa til að komast af og miða skattleysismörkin við það. Og það er örugglega fyrir ofan það sem er í dag sem það þarf að vera til þess að fólk geti komist skikkanlega af. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál en lýsi því yfir að ég tel að við eigum að leggja okkur fram um það í hv. Alþingi að finna leiðir sem tryggja það að fólk hafi lágmarksafkomu og lágmarkstekjutryggingu.

Herra forseti. Það er alltaf jafngaman að hlusta á menn sem eiga miklar draumsýnir. Menn segja að launin séu of lág. Af hverju í ósköpunum stofna mennirnir ekki fyrirtæki og borga há laun? Ég bara spyr. Ef það er svona auðvelt að borga há laun, af hverju gera þeir það ekki? Af hverju krefjast þeir ekki að fyrirtæki úti á landsbyggðinni sem eru að niðurlotum komin borgi hærri laun? Af hverju gera þeir alltaf þá kröfu á annað fólk að það borgi há laun? Af hverju stofna þeir ekki sjálfir fyrirtæki og borga há laun? Ég hef gert það. Það vill bara svo til. Síðan segja þeir að enginn eigi að borga skatta, helst ekki. Í öðrum löndum, annars staðar á Norðurlöndum sem við horfum mikið til, eru teknir skattar af miklu lægri tekjum. Það eru miklu lægri skattleysismörk þar heldur en hérna. Það á sem sagt að hækka bætur, það á samtímis að lækka skatta og það á að hækka laun sem einhver önnur fyrirtæki eiga að borga heldur en þau sem eru að fara á hausinn. Þetta er bara draumsýn. Hv. þm. er í reynd að krefjast þess að það séu hækkaðir skattar á sjómenn, hækkaðir skattar á landverkafólk, hækkaðir skattar á fólk úti á landsbyggðinni, á Ísafirði, í frystihúsinu þar. Hann er að fara fram á það að hækka skatta til þess að bæta kjör fólks sem hefur borgað í lífeyrissjóð og er með lífeyrisbætur frá almannatryggingum, að þær verði ekki skertar. Dæmið snýst um þetta. Þetta er hinn bitri raunveruleiki. Það verður alltaf einhver að borga. Guð almáttugur borgar þetta ekki.

Herra forseti. Það er sennilega rétt hjá hv. ræðumanni Pétri Blöndal að guð almáttugur borgar þetta ekki. Hann tekur við okkur þegar við erum búin að njóta þessara lífsins gæða hér á jörð og komin undir græna torfu, vonandi öllum, hvaða skoðanir sem við höfum. Hv. þm. Pétur Blöndal vék að því að á Norðurlöndum væru miklu lægri skattprósentur. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal veit nokkurn veginn hvernig skattkerfin á Norðurlöndunum eru uppbyggð. Ég er alveg viss um að honum er einnig kunnugt um marga frádráttarliði í skattkerfum Norðurlandanna sem við erum ekki með hér, þar sem fólk má draga frá bifreiðakostnað og notkun bifreiðarinnar í eigin þágu. Svo eru ýmsir aðrir liðir sem menn mega draga frá sem við erum ekki með inni í frádrættinum hér, nema þá eins og við, ég og hv. þm., sem njótum þess að fá greiddar bætur frá ríkinu til að ferðast í okkar vinnu. Við megum náttúrlega færa kostnað á móti því. Ég veit að hv. þm. veit þetta þó að hann nefni eingöngu lægri skattprósentu en gleymi að tala um frádráttarliði sem eru annars staðar til staðar.

Herra forseti. Hv. þm. verður nú að undanskilja mig því ég hirði ekki 40 þús. kallinn sem þingmenn fá almennt þannig að hann getur alla vega undanskilið mig frá þeirri tölu. Það getur vel verið að það séu frádráttarliðir í skattkerfum Norðurlandanna. Það er engu að síður staðreynd að fólk borgar skatta af miklu lægri tekjum heldur en hér. Stefnan er sú að hinum almenna borgara er treyst til þess að standa undir velferðarkerfinu, almennt af öllum sínum tekjum. Mér finnst ákveðin lítilsvirðing að segja við einhvern mann að hann sé svo aumur, hann sé með svo lágar tekjur, að hann geti ekki borgað neitt til velferðarkerfisins. Það má þá lækka skattprósentuna og ég hef meira að segja lagt til að taka upp flatan tekjuskatt sem yrði miklu lægri en er í dag, 20%, en gæfi ríkissjóði og sveitarfélögum sömu tekjur. En þá mundu allir borga. En við erum hérna að tala um --- það frv. sem við ræðum um --- þessar 40 þús. kr. sem eiga ekki að koma til frádráttar hjá almannatryggingum. Það er verið að tala um að hækka bætur, gott og vel. Þá hækkun þarf að borga. Það þýðir hærri skatta og ef við ætlum að fara að leggja hærri skatta á t.d. fólk sem er með 130 þús. kr. í tekjur, þá segir hv. þm. að þá eigi að hækka launin. Það þýðir að fleiri fyrirtæki fara á hausinn, væntanlega. Í dag var einmitt á dagskrá frv. um lágmarkslaun, 120 þús. kr. minnir mig. Það þýðir að fleiri fyrirtæki geta ekki borgað þau laun, fara á hausinn. Það þýðir atvinnuleysi. Er það það sem hv. þm. vill? Þetta er ekkert annað en draumsýn.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég á mér draum. Ég á mér þann draum að við getum búið í landi þar sem menn almennt geta haft það þokkalega gott, líka þeir sem eru ellilífeyrisþegar og öryrkjar, þar sem fólk getur lifað nokkurn veginn mannsæmandi lífi af lágmarkstekjunum og að við hin sem erum fullvinnandi í þjóðfélaginu tökum að okkur að tryggja það. Ég á mér líka þann draum að þjóðfélagið okkar hverfi frá misheppnuðum stjórnunarleiðum eins og stjórn fiskveiða sem eru að leggja byggðina í rúst. Mér finnst mjög gott að eiga mér draum um að þjóðfélagið geti batnað og þori alveg að tala fyrir því, herra forseti. Ég verð að lýsa því yfir, herra forseti, að ég er ekki sammála þeirri hugsun hv. þingmanns að taka upp flatan 20% tekjuskatt sem allir borguðu. Á þá maðurinn með 70 þús. kr. að borga 20% flatan tekjuskatt? Er það hugsunin í dæminu? Hvernig á hann þá að komast af? Ég verð bara að viðurkenna það, herra forseti, að ég skil ekki þessa framsetningu, hvernig fólk á að komast af ef allir eiga að borga flatan 20% tekjuskatt, sama hvaða tekjur þeir eru með.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um vaxtabætur vegna affalla húsbréfa. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórn að skipa starfshóp sem kanni hvort mögulegt sé að við greiðslu vaxtabóta verði heimilt að reikna hærra hlutfall affalla húsbréfa til stofns vaxtabóta en nú er. Starfshópurinn geri og tillögur um að hækka hámark vaxtabóta samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt.`` Húsbréf eru markaðsverðbréf og verðgildi þeirra ræðst af framboði og eftirspurn á hverjum tíma. Framboðið kemur að mestu frá einstaklingum þegar þeir selja húsbréf í fasteignaviðskiptum. Eftirspurnin kemur frá fjárfestum og því eru húsbréf einn af fjárfestingarkostum sem þeir skoða. Húsbréfamarkaðurinn er þannig í samkeppni við skuldabréfamarkaðinn. Á markaðnum myndast ákveðin ávöxtunarkrafa. Ef ávöxtunarkrafan er hærri en nafnvextir bréfanna myndast afföll. Hér er hægt að taka dæmi um hvernig afföll verða til. Fjárfestir ætlar að kaupa bréf fyrir 1 millj. kr. Honum stendur til boða að kaupa skuldabréf með 7% vöxtum og fær hann þá 70 þús. kr. í vexti á ári af því bréfi. Hins vegar stendur honum til boða að kaupa húsbréf án affalla sem bera 5% vexti og fær hann þá 50 þús. kr. í vexti af því bréfi á ári. Fjárfestir sættir sig ekki við það og gerir kröfu um að fá 70 þús. kr. vexti á ári af húsbréfinu. Þá er spurning hvað afföllin þurfi að vera mikil til að sú ávöxtun náist. Nafnverð húsbréfa þarf að vera 1.400 þús. kr. til að þau skili af sér 70 þús. kr. ávöxtun. Því er fjárfestir ekki tilbúinn að greiða meira en 1 millj. kr. fyrir 1.400 þús. kr. húsbréf og nema afföllin því 400 þús. kr. í þessu tilbúna dæmi mínu. Afföll geta myndað stofn til vaxtabóta við kaup einstaklinga á íbúðarhúsnæði og hjá þeim sem byggja íbúðarhúsnæði til eigin nota. Afföll reiknast sem stofn til vaxtabóta með hlutfallslegri fjárhæð ár hvert eftir afborgunartíma bréfsins. Þetta kemur fram í 69. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981. Sem dæmi má nefna 40 ára skuldabréf sem gefið er út og selt með afföllum sem nema 500.000 kr. og getur viðkomandi þá fært árlega 1 / 40 affallanna sem vaxtakostnað, eða 12.500 kr. Þegar einstaklingur ræðst í íbúðarkaup eða byggingu er í flestum tilfellum afar þungbært þegar afföll eru af húsbréfum. Í viðskiptum með húsnæði, þ.e. þegar einstaklingur er ekki sjálfur húsbyggjandi, er því oft komið þannig fyrir, samkvæmt upplýsingum fasteignasala sem komið hafa fram í fjölmiðlum, að seljandi íbúðar taki á sig afföll húsbréfa. Einnig er nokkuð um að seljendur húseigna og kaupendur skipti afföllum með sér. Þegar seljandi húsnæðis tekur afföllin á sig leiðir það hins vegar að sjálfsögðu til hækkunar á fasteignaverði því að með einhverjum hætti verður seljandinn að ná inn markaðsverðmæti eignarinnar. Óbeint ber kaupandinn því kostnaðinn vegna affallanna. Þegar einstaklingur byggir eigið húsnæði lendir það á seljanda bréfanna, í þessu tilviki lántakandanum, að greiða í einu lagi það sem ber á milli. Þá lenda afföllin strax með beinum hætti á lántakandanum. Með þáltill. þeirri sem hér er mælt fyrir fylgir mynd sem sýnir að afföll húsbréfa hafa sveiflast verulega síðastliðin fjögur ár. Náðu þau hámarki um mitt ár 2000 þegar afföll af 40 ára bréfum fóru yfir 15%. Árin 2000--2002 voru afföll um 10% miðað við sölu húsbréfa á Verðbréfaþingi Íslands. Það heitir nú Kauphöll. Einstaklingur sem þá tók hámarkshúsbréfalán til nýbyggingar hafði um 1 millj. kr. minna til ráðstöfunar vegna húsbyggingarinnar en ella. Það gefur augaleið að í langflestum tilfellum bitnar þetta hart á íbúðakaupendum og húsbyggjendum og leiðir oftast til skuldaaukningar heimilanna sem þessum upphæðum nemur. Nú síðustu vikurnar hafa afföll húsbréfa minnkað verulega og voru nánast horfin. En, herra forseti, í dag hafa afföll aftur aukist samkvæmt fréttum fjölmiðla sem lýsir auðvitað vel hvernig afföllin eru háð sveiflum á mörkuðum. Líklegt er að afföll myndist og aukist á nýjan leik þegar ávöxtun hlutabréfa hækkar. Í fyrrefndum lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 75/1981, segir að afföll af verðbréfum reiknist hlutfallslega miðað við afborganir á lánstímanum. Með þessari tillögu er lagt til að skoðað verði hvort ekki sé hægt að veita lántakendum heimild til að færa hærra hlutfall af afföllunum sem vaxtakostnað við skattlagningu þess árs sem húsbréf er selt. Þannig komi ríkissjóður til móts við lántakandann. Samkvæmt gildandi lögum getur lántakandi fært afföllin sem vaxtakostnað út lánstímann og fengið afföllin þannig greidd í formi vaxtabóta frá ríkissjóði á allt að 40 árum. Það er hins vegar oft íþyngjandi fyrir lántakandann að bíða í 40 ár eftir að fá þennan kostnað greiddan. Reyndar fæst kostnaðurinn aldrei að fullu greiddur þar sem vaxtabætur falla niður vegna eignamyndunar talsvert fyrr. Því getur talist sanngjarnt að ríkissjóður greiði hærri hlut af afföllunum strax í formi vaxtabóta og mætti skoða hvort ekki væri hægt að bæta afföllin að fullu fimm árum eftir sölu skuldabréfanna. Líklegt er að með þessari aðgerð þurfi að hækka hámarksfjárhæð vaxtabóta, sem nú nemur 258.459 kr. fyrir hjón eða sambýlisfólk, samkvæmt reglugerð nr. 990/2001, um greiðslu vaxtabóta. Starfshópnum verði einnig falið að gera tillögur í þeim efnum. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þessi þáltill. verði send hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um eflingu vestnorræns samstarfs og mótun íslenskrar nærsvæðastefnu. Hér er um að ræða endurflutta till. til þál. frá tveimur síðustu þingum. Tillagan varð í hvorugt skiptið útrædd en fékk hér reyndar allmikla umfjöllun í bæði skiptin, sérstaklega á síðasta þingi. Þá urðu um þessa tillögu allmiklar umræður og ég leyfi mér að segja að hún hafi fengið góðar undirtektir. Reyndar var það tækifæri notað til að fara út í allmikla umræðu um stöðu vestnorræns samstarfs almennt en það er jú stór hluti þessarar tillögu að Alþingi álykti að fela ríkisstjórn landsins að gera sérstakar tillögur um einmitt eflingu vestnorræns samstarfs. Tillagan felur einnig í sér að móta það sem hér er valið að kalla íslenska nærsvæðastefnu, og er sennilega nýmæli að taka svo til orða. Það hefur færst í vöxt í nálægum löndum og víða í heiminum, hygg ég, að menn hafa mótað sérstakar áherslur í utanríkisstefnu landa sem taka til svæðisbundins samstarfs og nærsvæða þeirra. Þekkist þetta bæði hjá einstökum ríkisstjórnum og hjá fjölþjóðasamtökum. Þannig hafa, svo dæmi sé tekið, samstarfsaðilar eins og Norðurlandaráð mótað ýmsar áherslur sem flokka mætti undir nærsvæðastefnu eða nærsvæðapólitík. Reyndar var sjálfu grundvallarskipulagi Norðurlandaráðs breytt í þá veru fyrir nokkrum árum að taka sérstaklega mið af uppbyggingu samstarfs við nágrannaríkin, þá einkum og ekki síst Eystrasaltsríkin. Evrópusambandið hefur mótað ýmiss konar nærsvæðastefnu. Þannig hefur Evrópusambandið mótað ákveðnar áherslur í samskiptum sínum við norðursvæði. Bæði alríkisstjórnin í Kanada og í Bandaríkjunum hafa mótað sérstakar norðursvæðastefnur og þannig mætti áfram telja. Hugsunin að baki þessu er auðvitað sú að á tímum sívaxandi alþjóðasamstarfs og hnattvæðingar þurfi líka að hyggja að samstarfi á svæðisbundnum grundvelli og það hefur víða orðið reynslan að um leið og heimurinn allur rennur að hluta til saman sem markaðssvæði og pólitískt samstarfssvæði vex frekar en minnkar mikilvægi ýmiss konar svæðisbundinnar samvinnu. Tillagan er mjög víðtæk og ef ég hleyp yfir helstu töluliðina eru þeir í fyrsta lagi að áætlun um aðgerðir til þess að efla vestnorrænt samstarf og móta íslenska nærsvæðastefnu feli í sér að efla vestnorrænt og fjölþjóðlegt samstarf við norðan- og norðvestanvert Atlantshaf með frumkvæði af Íslands hálfu sem landfræðilegum, sögulegum og menningarlegum tengipunkti slíks samstarfs og að mótuð verði í því skyni íslensk nærsvæðastefna. Það má nefna í þessu sambandi, herra forseti, að haldnar hafa verið stórar ráðstefnur í tvígang, fyrst á Íslandi og síðan í Færeyjum, þar sem gerð hefur verið tilraun til þess að safna saman eyþjóðum og strandsvæðum við norðanvert Atlantshaf. Þátttakendur hafa bæði verið sjálfstæð fullvalda ríki eins og Ísland, heimastjórnar- eða sjálfstjórnarsvæði eins og Grænland og Færeyjar, héruð eða fylki í Norður- og Vestur-Noregi, á norðurströnd Skotlands, svæði eins og Hjaltlandseyjar, Suðureyjar, Nýfundnaland og fleiri slíkir aðilar. Íslensk nærsvæðastefna hlyti að sjálfsögðu einkum og ekki síst að miða að því að koma á meiri tengslum og efla samstarf þessara aðila við norðan- og norðvestanvert Atlantshafið sem eru eðlilegir nágrannar og samstarfsaðilar okkar en það hefur ekki verið viðurkennt í miklum mæli sem landfræðilegt eða stjórnmálalegt svæði í þessum skilningi. Fyrst og fremst er það vestnorræna samstarfið sem er þekkt og komið á kortið í gegnum Vestnorræna ráðið, áður vestnorræna þingmannasambandið, og samstarf á sviði ferða- og atvinnuþróunarmála á Vestur-Norðurlöndum. Í anga þess samstarfs taka strandhéruð Noregs einnig þátt, þ.e. í svonefndu NORA-samstarfi en að þessu slepptu eru satt best að segja ótrúlega lítil tengsl milli þess sem maður skyldi ætla að væru eðlilegir samstarfsaðilar eyþjóðanna og strandríkjanna beggja vegna Atlantshafsins. Þannig eru tiltölulega lítil reglubundin eða skipulögð samskipti á milli vestnorrænu landanna annars vegar og skosku eyjanna eða Nýfundnalands hins vegar og það hlýtur auðvitað að teljast óeðlilegt í ljósi þess að um næstu nágranna er að ræða og í ljósi þess að mjög margt eiga þessar þjóðir sameiginlegt. Í öðru lagi er lagt til að fylgja eftir uppbyggingu vestnorrænnar samvinnu sem unnið hefur verið markvisst að síðustu tvo áratugi. Þar hefur ýmislegt áunnist og margt verið vel gert en þar mætti taka betur til hendi. Það væri mikil þörf á því að auka nokkuð fjárveitingar til samvinnu á sviði menningar- og menntamála, atvinnu- og byggðamála, umhverfis- og náttúruverndarmála, samgöngu- og ferðamála svo að eitthvað sé nefnt. Í þriðja lagi að efla tengslin við nágrannalönd vestnorrænu landanna í austri og vestri, eins og ég vék reyndar að áðan, með uppbyggingu skipulagðrar svæðissamvinnu með Norðvestur-Atlantshafssvæðið í huga. Þá er vikið að sameiginlegri sögu og menningararfleifð við norðvestanvert Atlantshaf þar sem nefna má landnám Íslendinga á Grænlandi og sögu búsetu norrænna manna þar. Það má nefna sérstök tengsl Íslands og Færeyja, einstakan menningarlegan skyldleika og samstarf þar á milli, samvinnu á sviði atvinnumála og samstöðu og skyldleika þessara þjóða almennt. Það má nefna norræna arfleifð á skosku eyjunum og Írlandi, Bretlandi og vesturströnd Evrópu. Það má nefna landnám norrænna manna á austurströnd Norður-Ameríku, söguleg tengsl Íslands og Vestur-Noregs, sögur siglinga, landafunda, byggðar og búsetu almennt við strendur norðan- og norðvestanverðs Atlantshafsins. Þá var einnig í þessari tillögu vikið að því að fylgja eftir þeirri miklu kynningu sem varð á vestnorrænni sögu og framlagi Íslands á sviði landafunda og landnáms í Vesturheimi í kjölfar þúsund ára afmælis Vínlandsfundar árið 2000, siglingar skipsins Íslendings til Vesturheims og annarra atburða sem urðu í tilefni af landafundaafmælinu. Þá má enn nefna að rækta tengsl Íslands við Íslendingabyggðir í Kanada og Bandaríkjunum. Í þeim efnum varð einnig mikil vakning í tengslum við þúsaldarafmælið og opnun sendiskrifstofa Íslands í Ottawa og Winnipeg, og þessu starfi, herra forseti, er ástæða til að fylgja eftir því enginn vafi er á að mikill áhugi er á því, bæði í byggðum vestan hafs og eins á Íslandi, að það sé gert. Nú hefur sem betur fer tekist samkomulag um að efla Vesturfarasetrið á Hofsósi sem að sjálfsögðu er mikilvægur liður í þessari uppbyggingu af okkar hálfu hér heima fyrir, Íslendinga, og enginn vafi er á því að það mun hafa mikið aðdráttarafl og verka sem segull fyrir fólk af íslensku bergi brotið í Vesturheimi. Þá er enn vert að nefna stöðu Íslands sem tengipunkts á sviði samgöngu- og ferðamála á þessu svæði. Um það vil ég fara nokkrum orðum, herra forseti. Að vísu hefur nú sé gleðilegi atburður orðið að fyrir utan samkomulag um að halda uppi flugi milli Íslands og Suður-Grænlands sem ríkisstjórnir bæði Íslands og Grænlands hafa styrkt hefur nú tekist samkomulag við grænlenska flugfélagið um að hefja millilandaflug til Akureyrar, að vísu ekki með millilendingu og áframhaldandi flugi til Grænlands eins og upphaflega stóð til heldur fyrst og fremst með beinu flugi frá Kaupmannahöfn, ef ég veit rétt. Þetta er engu að síður ánægjulegur áfangi og til marks um sívaxandi samvinnu þessara aðila á sviði ferðamála. Í flugi frá Íslandi til Narsarsuaq á Suður-Grænlandi verður notuð færeysk flugvél þannig að í þessu samgöngu- eða ferðamálastarfi öllu þéttast vestnorrænu þjóðirnar allar saman en enn stendur það út af og háir stórkostlega samskiptum, uppbyggingu ferðaþjónustu og hvers konar pólitískri samvinnu, viðskiptalegri samvinnu á þessu svæði, að ekkert reglubundið áætlunarflug er milli höfuðstaðanna þriggja, Þórshafnar í Færeyjum, Reykjavíkur og Nuuk. Þar stendur flugleiðin milli Íslands og Nuuk út af og því fylgir óheyrilegur kostnaður og mikil óþægindi, og tími er því samfara að komast þar á milli. Það má geta þess til gamans, herra forseti, að það lætur nærri að kostnaðurinn við að fljúga um Kulusuk og Syðri-Straumsfjörð eða Kangerlussuaq á Grænlandi og áfram til Nuuk frá Reykjavík sé um 150--180 þús. kr. með flugvélaskiptum og millilendingum. Velji menn hins vegar að fara sömu leið á dýrasta fargjaldi gegnum Kaupmannahöfn, þ.e. fljúga fyrst frá Íslandi til Kaupmannahafnar og þaðan áfram til Syðri-Straumsfjarðar og síðan yfir til höfuðstaðar Grænlands, Nuuk, er það væntanlega í flestum tilvikum eins til tveggja daga ferðalag hvora leið og kostnaðurinn er af stærðargráðunni 200--215 þús. kr., ef ég veit rétt hvað fargjald snertir. Það liggur í augum uppi að það er ekki beinlínis til að greiða fyrir samskiptum og samvinnu, hvort sem heldur er í viðskiptalífinu, á menningarsviðinu, pólitískt eða hvað það nú væri. Þarna þarf að taka til hendi og er dapurlegt til þess að vita að sumpart strandar þetta á skorti á samstarfsvilja flugrekstraraðila. Það er spurning hvort stjórnvöld geta eitthvað lagt af mörkum þar. Að síðustu, herra forseti, kveður tillagan á um að mótuð verði stefna um fjárveitingar til framangreindra verkefna þessara tölusettu markmiða sem talin eru upp í tillögunni. Það er lagt til að mótuð verði áætlun um fjárveitingar til framangreindra verkefna til fjögurra ára í senn sem verði svo lögð fyrir Alþingi og endurskoðuð með reglubundnu millibili. Herra forseti. Ég vonast til þess að þessi tillaga fái skoðun af svolítið meiri alvöru en tekist hefur á tveimur síðustu þingum þar sem hún hefur í hvorugt skipið orðið útrædd. Ég hef ástæðu til að ætla að um efnisatriði tillögunnar sé í öllum aðalatriðum mikil samstaða á þingi. Það réð ég m.a. af góðum undirtektum við málið á síðasta þingi þegar það var til umræðu. Mér þykir þess vegna ástæða til að ætla að ef menn gæfu sér tíma til þess að skoða málið kynni að vera góð samstaða um að grípa til aðgerða af þessu tagi. Ég held að það væri tvímælalaust til bóta og þarft í mótun íslenskrar utanríkisstefnu að fara yfir og kortleggja það sérstaklega hvernig við högum samskiptum okkar við næstu nágranna í austri og vestri og þá ekki aðeins vestnorrænu þjóðirnar, nágranna okkar í Færeyjum og Grænlandi, heldur einnig nálæg svæði og reyndum að sinna því hlutverki okkar vel að vera á margan hátt hinn eðlilegi landfræðilegi tengipunktur slíkrar samvinnu. Það liggur t.d. í hlutarins eðli að að mörgu leyti liggur það beint við og væri öllum þjóðunum fremur hagstætt að gera Ísland að miklu meiri miðpunkti flugsamgangna í norðvestanverðu Atlantshafinu heldur en er í dag. Þannig gæti umferð frá Grænlandi í stórum stíl legið um Ísland, t.d. um Keflavíkurflugvöll sem að mörgu leyti byði þá upp á áframhaldandi flug í allar áttir til Evrópu og Vesturheims. Umferð frá Færeyjum og vestur um haf lægi auðvitað miklu betur við að tengjast Íslandi og áfram áætlunum til þriggja, fjögurra, fimm áfangastaða í Vesturheimi á degi hverjum heldur en að halda fyrst í austurátt til Kaupmannahafnar og fljúga síðan til baka yfir hafið og þá gjarnan rétt norður af Íslandi. Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs; hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, Jón Bjarnason, Kolbrún Halldórsdóttir, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hagsmuna Íslands verði best gætt með því að landið varðveiti sjálfstæði sitt og fullveldi og standi utan ríkjasambanda en hafi við þau sem besta samvinnu með sérsamningum án aðildar. Þannig verði sjálfstæð og óháð staða landsins nýtt til að treysta samskiptin við ríki, bandalög og markaði beggja vegna Atlantshafsins og við aðra heimshluta. Sérstök áhersla verði lögð á þátttöku í vestnorrænu og norrænu samstarfi og aðra svæðisbundna samvinnu í okkar heimshluta, þátttöku í starfi Sameinuðu þjóðanna, starfi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og starfi Evrópuráðsins. Vegna EES-samningsins og annarra framtíðarsamskipta við Evrópusambandið verði af Íslands hálfu leitast við að þróa þau í átt til tvíhliða samninga um viðskipti og samvinnu. Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að vinna með ríkisstjórninni að nánari útfærslu slíkrar stefnumótunar.`` Tillaga þessi, herra forseti, hefur verið flutt á þremur síðustu þingum en aldrei orðið útrædd. Hún er nú endurflutt nær óbreytt frá síðasta þingi. Henni fylgir lítillega breytt greinargerð en tillagan hefur áður tekið nokkrum breytingum frá því að hún var fyrst flutt, eins og eðlilegt má telja. Efni tillögunnar gengur út á það, herra forseti, að leitast verði við að móta ákveðinn og almennan ramma um þessi utanríkissamskipti Íslands, þ.e. á hinu pólitíska sviði, og á hvað sé lögð sérstök áhersla í þeim efnum. Það er okkar skoðun að við eigum að hafa þann útganspunkt í því sambandi að horfa fyrst til okkar hefðbundnu vestnorrænu og norrænu samvinnu sem hefur verið hornsteinn í utanríkismálum okkar og alþjóðasamvinnu okkar. Næst ber að skoða aðra svæðisbunda samvinnu í okkar heimshluta. Þar má t.d. nefna þátttöku í heimskautaráðinu sem enginn vafi er á að Ísland þarf að leggja mikla rækt við. Þar hefur orðið ánægjuleg þróun og mikil uppbygging í gangi. Ísland fer sem stendur með formennsku í heimskautaráðinu og hér hafa byggst upp stofnanir sem hluti af þátttöku okkar á því sviði. Hér eru einar tvær samstarfsstofnanir eða samstarfsverkefni innan vébanda heimskautasamvinnunnar staðsett á Íslandi, nánar tiltekið á Akureyri. Stofnun Vilhjálms Stefánsson í tengslum við Háskólann á Akureyri sinnir veigamiklu hlutverki í okkar þátttöku í heimskautasamvinnu. Þátttaka í starfi Sameinuðu þjóðanna á sömuleiðis tvímælalaust að vera einn af traustustu hornsteinum alþjóðasamstarfs okkar. Þegar hefur verið tekin ákvörðun um að Ísland sækist eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna á árunum 2009--2010, ef ég man rétt. Þar af leiðandi þarf að efla þátttöku okkar á þeim vettvangi og undirbúa okkur fyrir það ábyrgðarmikla hlutverk. Þar mun Ísland bjóða sig fram sem sameiginlegur fulltrúi Norðurlandanna og verður auðvitað sögulegt ef það framboð gengur eftir og við náum okkar takmarki, að fulltrúi Íslands setjist í fyrsta skipti sögunnar í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna. Starf Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu er sömuleiðis gríðarlega mikilvægt og starf Evrópuráðsins. Þessar tvær stofnanir eru heildarstofnanir þar sem öll Evrópuríki koma saman að borðinu. Á slíka lýðræðislega og friðsamlega alþjóðasamvinnu viljum við leggja áherslu. Þarna er sömuleiðis hvatt til að reynt verði að móta einhverjar línur á næstunni um tilhögun framtíðarsamskipta okkar við Evópusambandið. Nú er auðvitað ljóst, herra forseti, að um það mál eru býsna skiptar skoðanir. En við viljum gera grein fyrir því af okkar hálfu hvernig við sæjum fyrir okkur að menn vildu láta þá samvinnu þróast að svo miklu leyti sem hún hlýtur að taka breytingum frá þeim grundvelli sem byggt er á í dag, þ.e. tveggja stoða kerfis Evrópska efnahagssvæðisins. Nú vill svo til, sem tengist einnig síðasta málslið tillögugreinarinnar um nefndarskipan af hálfu Alþingis til að vinna með stjórnvöldum að útfærslu slíkrar stefnumótunar, að hæstv. forsrh. hefur skrifað formönnum stjórnmálaflokka bréf og óskað eftir tilnefningum eða samstarfi um skipan sérstakrar nefndar sem yrði umræðu-, samskipta- og samráðsvettvangur stjórnmálalífsins um Evrópumál. Það upplýsist hér að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur sem stjórnmálaflokkur tekið vel í þá málaleitan og er fyrir sitt leyti tilbúin að skipa fulltrúa í slíkt nefndarstarf. Það má því segja að slík nefnd væri þá að hluta til með þau verkefni sem hugsunin var að nefndarskipan ætti að uppfylla samkvæmt þessari tillögu. Herra forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að fara mikið fleiri orðum um þetta mál. Það er bjargföst skoðun okkar, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að í sjálfstæði og fullveldi þjóðarinnar séu fólgin mikil verðmæti, það hafi gefist okkur vel að standa á eigin fótum og axla ábyrgð á eigin örlögum í gegnum fullt sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt. Við höfum náð að taka mikilvægar ákvarðanir við gæslu eigin hagsmuna gegnum sjálfstæði okkar. Á grundvelli þess færðum við út landhelgi og á grundvelli þess höfum við samið við önnur ríki um úrlausn deilumála, t.d. á sviði sjávarútvegs þar sem deilur hafa staðið um skiptingu afraksturs sameiginlegra auðlinda. Á grundvelli sjálfstæðis síns og fullveldis hefur Ísland sem sjálfstæður þátttakandi í ýmiss konar alþjóðasamvinnu stundum náð að setja sitt mark á þróun mála. Það er óumdeilt að Ísland hefur haft þó nokkur áhrif á mótun hafréttarins í heiminum gegnum þátttöku sína, fyrst á hafréttarráðstefnunni þegar hafréttarsamningurinn var undirbúinn og gerður og seinna á úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem leiddi til úthafsveiðisamningsins sem að formi til er viðauki við hafréttarsamninginn. Einnig hefur Ísland oft verið í fararbroddi ríkja sem barist hafa gegn mengun sjávar og fleira mætti nefna í þeim dúr. Í allítarlegri greinargerð með þessari tillögu er farið yfir sviðið í sambandi við alþjóðasamskipti og alþjóðaviðskipti. Það er rætt um tengsl Íslands og Evrópusambandsins, færð fram rök bæði með og á móti því að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu. Niðurstaðan er sem sagt sú, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, að við teljum að ókostirnir mundu vega þar þyngra en kostirnir og eins og málum er háttað sé ekki skynsamleg stefna af Íslands hálfu að reikna með aðild að Evrópusambandinu. Tillagan tekur hins vegar á fleiri þáttum másins og er af okkar hálfu innlegg í umræður um þessi mál. Burt séð frá pólitískum ágreiningi, sem sjálfsagt má segja að sé yfirleitt til staðar í einhverjum mæli og valdi því að erfitt geti verið fyrir stjórnmálaflokka á Alþingi að sameinast um einhverjar meginlínur í utanríkisstefnu eða stefnu í alþjóðasamskiptum þjóðarinnar, getur umræðan nú engu að síður varla orðið nema til góðs. Eitt er víst, þ.e. að að svo miklu leyti sem hægt væri að skýra línur og eyða óvissu um stöðu landsins og tilhögun framtíðarsamskipta þess við nágrannaríki, bandalög og blokkir, þá væri það auðvitað af hinu góða. Óvissan ein og sér er slæm og það er ekki neinu landi til framdráttar að um framgöngu þess á alþjóðavettangi geisi hatrammar innanríkispólitískar deilur. Það er engu ríki til framdráttar að stjórnsýsla, viðskiptalíf og stjórnmálalíf sé í mikilli óvissu, þ.e. hvernig hlutunum verði fyrir komið dag frá degi eða mánuð frá mánðuði, ári til árs. Því meiri festa sem er í stefnunni og þeim mun fastara land sem menn hafa undir fótum hvað varðar samskipti og viðskipti sín, þeim mun betra. Viðhorf okkar er að að svo miklu leyti sem pólitískar aðstæður eru fyrir hendi til þess að skýra línur í þessum efnum, t.d. til nokkurra ára í senn eins og í tilviki samskipta okkar við Evrópusambandið, væri það tvímælalaust af hinu góða og skynsamlegt. Því ber sérstaklega að fagna í því samhengi að nú bendir allt til að til starfa taki á nýjan leik stjórnskipuð nefnd með fulltrúum allra flokka til að ræða um fyrirkomulag samskipta okkar við önnur Evrópuríki. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég svo til að tillögunni verði vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Herra forseti. Þetta mál kom til umræðu hér í þingsölum fyrir fáeinum dögum. Ég var þá beðinn um að gera hlé á mínu máli eftir að ég hafði farið nokkrum orðum um frv. Nú skal ræðu minni fram haldið þótt ég verði að játa að ég muni ekki vel hvar ég var staddur. En þetta frv. fjallar um breytingu á lögum nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Frumvarpið sjálft er mjög stutt. Það er gert ráð fyrir að 2. mgr. 7. gr. laganna verði felld brott, og í öðru lagi að lögin öðlist þegar í stað gildi. Sú lagaklásúla sem tillaga er gerð um að fella niður er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Starfsmaður, sem lög þessi taka til og eigi er innan stéttarfélags samkvæmt lögum þessum, greiði til þess stéttarfélags, sem hann ætti að tilheyra, gjald jafnt því sem honum bæri að greiða væri hann í því, enda fari um laun hans og önnur starfskjör samkvæmt samningum þess samkvæmt nánari ákvörðun fjármálaráðherra eða sveitarstjórnar. Þá ákvörðun skal tilkynna viðkomandi sveitarfélagi.`` Síðan segir í greinargerð hv. flm., Péturs H. Blöndals, með leyfi forseta: ,,Málsgreinin sem lagt er til að felld verði brott á rætur sínar að rekja til laga nr. 29/1976, um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og laga nr. 62/1985, um kjarasamninga opinberra starfsmanna.`` Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Þetta er í raun dulbúin skylda til aðildar að stéttarfélagi. Það væri mjög óskynsamlegt fyrir starfsmann að njóta ekki allrar þjónustu stéttarfélags með því að gerast félagi, þótt honum væri það þvert um geð, þar sem hann er búinn að greiða fyrir hana. Má þar nefna orlofsheimili sem dæmi.`` Síðan heldur hv. flm. Pétur H. Blöndal áfram og segir að þetta stríði að sínu mati gegn ákvæðum stjórnarskrár Íslands um félagafrelsi m.a. Sú lagagrein sem ég las upp er með allknúsuðum texta en hún segir að kjósi einstaklingur að standa utan stéttarfélags þá skuli hann engu að síður greiða stéttarfélagsgjald til þess félags sem kjör hans grundvallast á, sem hefur gert kjarasamninga, og hann tekur laun og þiggur kjör samkvæmt.

Ef hann er opinber starfsmaður.

Ef hann er opinber starfsmaður, þetta fjallar um kjarasamning opinberra starfsmanna. Reyndar er rétt að fram komi að nú fer fram endurskoðun á þessum lagabálkum öllum sem snerta opinbera starfsmenn og er verið að skoða ýmsa þætti í þeim efnum. En ég vil lýsa því yfir og ítreka þá skoðun mína að ég er þessu algerlega andvígur og ætla að færa rök fyrir því og er þar ekki einn á báti því að eftir því sem ég kemst næst og fram kemur í grg. með frv. eru allir þeir sem leitað var til andvígir frv. Það eru reyndar hagsmunaaðilar allt saman, Læknafélag Íslands, BSRB, Bandalag háskólamanna, Landssamband lögreglumanna og Starfsmannafélag Reykjavíkur lýsir andstöðu við frv. og vísar til umsagnar BSRB og Alþýðusamband Íslands mælir einnig gegn frv. Ástæðan fyrir því að ég er andvígur frv. er fyrst og fremst þessi: Jafnvel þótt við gæfum okkur það --- og ég ætla ekki að gefa mér annað en það vaki fyrir hv. þm. að stuðla að félagafrelsi í landinu --- þá er hætt við því að sá ásetningur snúist upp í andstæðu sína þegar á reynir. Hv. þm. vill tryggja eins og fram kemur í frv. að hver og einn geti valið um það í hvaða félag hann gengur og það eigi einnig við um stéttarfélög á vinnumarkaðnum. Það eigi að vera honum í sjálfsvald sett hvað hann gerir.

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu, segir hv. þm. Reyndin hefur hins vegar orðið sú að þar sem lagabreytingar hafa verið gerðar í þessa veru og misjafnt hvað ríki hafa gengið langt í því efni, þá hefur þetta snúist upp í rétt atvinnurekandans til þess að útiloka launamenn frá stéttarfélögunum Þetta hefur verið sérstaklega slæmt á atvinnuleysistímum og margar fréttir um það t.d. í Bretlandi þegar atvinnurekendur á slíkum tímum þegar atvinnuleysi var mikið sögðu við fólk sem var í vinnuleit: ,,Jú, við skulum ráða þig í vinnu en með einu skilyrði: Að þú standir utan stéttarfélaga.`` Þannig voru stéttarfélögin í Bretlandi smám saman brotin niður eða veikt stórlega. Þau eru ekki svipur hjá sjón nú samanborið við reyndina fyrir einum áratug eða svo, að ekki sé minnst á ef farið er lengra aftur í tímann. Það var ásetningur hjá Thatcher-stjórninni á sínum tíma að brjóta niður stéttarfélögin, að veikja grundvöll þeirra. Það var m.a. gert með lagabreytingum af þessu tagi. Ég hélt sannast sagna að víðtæk samstaða væri að myndast að nýju í þjóðfélaginu um að viðurkenna stéttarfélögin sem mikilvægan póst í lýðræðissamfélaginu. Ef við ætlum að gera það á annað borð og ef við viljum styrkja stéttarfélögin, þá samþykkjum við náttúrlega ekki frv. eins og þetta sem er beinlínis sniðið til þess --- eða verður til þess öllu heldur að veikja grundvöll stéttarfélaganna. Ástæðan er sú að jafnvel góður ásetningur um að tryggja félagafrelsi snýst upp í einhliða rétt atvinnurekandans til að stilla mönnum upp við vegg. Það er ekkert sagt út í loftið vegna þess að reynslan erlendis frá sýnir þetta. Verst var þetta í Bretlandi og við vitum hvernig ástandið er í Bandaríkjunum þar sem stórir vinnustaðir eru ekki með nein stéttarfélög, það eru engin stéttarfélög sem semja fyrir hönd starfsfólksins og öll kjör fólksins eru eftir því. Er það þetta sem við erum að sækjast eftir? Mér þætti vænt um að heyra frá hv. þm. Pétri H. Blöndal hvort hann telji ekki sannleikskorn í því sem ég er að segja og hvort það sé draumsýn hans að stéttarfélögunum verði hreinlega vikið til hliðar. Við búum í markaðsþjóðfélagi þar sem þeir sem hafa peningana á hendi eða völdin í fyrirtækjunum hafa í rauninni öll ráð yfir þeim sem þar starfa. Stéttarfélögin hafa verið eins konar mótvægi á vinnustaðnum og í þjóðfélaginu almennt gegn atvinnurekendavaldinu og gegn valdi fjármagnsins. Ég held að það sé eftirsóknarvert jafnvægi að koma í veg fyrir að atvinnurekendur og fjármagn geti farið sínu fram hvort sem er á vinnustaðnum eða í þjóðfélaginu almennt. Ég tel að lagafrv. af þessu tagi verði til þess að veikja stéttarfélögin og draga úr mætti þeirra í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Hv. þm. gengur út frá því að atvinnurekendur ráði fólk í vinnu út frá öðrum sjónarmiðum en að njóta vinnukrafts fólksins. Góður starfsmaður fær vinnu hvort sem hann vill vera í stéttarfélagi eða ekki. Það sem gæti komið upp ef mikið misræmi yrði á vinnumarkaði, þ.e. atvinnuleysi, mikið atvinnuleysi eða of lítið atvinnuleysi, þegar mismunur myndast, þá getur vel verið að menn fari að beita einhverjum öðrum kröfum á launþega en að þeir skili góðri vinnu. Hv. þm. skildi ekki af hverju ekki er hægt að skikka menn í eitthvert félag, af hverju þeir ættu að geta valið sér félag. Það er bara einu sinni þannig, herra forseti, að það er stjórnarskrárbundið og við hv. þm. höfum svarið eið að henni. Og ef maður er ekki sáttur við hana, þá verður að vinna að því að breyta henni og setja inn í hana að öllum launþegum sé skylt að vera í viðkomandi stéttarfélagi, ef menn ná því í gegn. Við verðum að beygja okkur undir vald stjórnarskrárinnar. Hún segir: Það má ekki skikka fólk í stéttarfélag. Ég get vel ímyndað mér að núna sérstaklega á síðustu dögum fyrir kosningar líki mörgum opinberum starfsmönnum það illa að formaður þeirra félags skuli vera á fullu í stjórnmálabaráttu og það félag hafi verið notað til að koma með fulltrúa erlendis frá sem tala gegn einkavæðingu t.d., sem félagsmenn BSRB eru ekkert endilega á móti að einkavæða. Það hefur margt annað komið fram frá BSRB sem er mjög pólitískt og það er ekki víst að allir opinberir starfsmenn séu í flokki hv. þm. og vilji endilega að hann sé að vasast í pólitík með félagsgjöldum þeirra. En þeir eru skyldaðir samt sem áður til þess að borga í þessi stéttarfélög hvort sem þeir vilja eða ekki og þeir eru skyldaðir til þess að styðja þessa baráttu.

Herra forseti. Í rauninni er ég mjög fylgjandi félagafrelsi, að einstaklingar geti valið um félög. Þetta frv. fjallar hins vegar um það hvort launafólki beri að greiða stéttarfélagsgjald til þess félags sem semur fyrir hönd þess sem skapar því þau kjör sem það býr við. Það er staðreynd að með félagslegu átaki hefur okkur tekist að bæta ýmis réttindi launafólks hvort sem um er að ræða lífeyrisréttindi, veikindaréttindi, fæðingarorlof eða náttúrlega launakjörin svo dæmi séu tekin. Fyrir þessa vinnu greiða menn afgjald, stéttarfélagsgjald til viðkomandi félags. Og það sem hv. þm. er að leggja til er að þeir sem þóknast að greiða ekki til þessa starfs eigi að geta komist upp með það jafnvel þó þeir þiggi öll þau kjör sem í boði eru, jafnvel þó þeir njóti allra þeirra réttinda sem í boði eru. Ég held sannast sagna að flest fólk sé það stolt að það vilji leggja til þessarar sameiginlegu baráttu. En ég óttast það hins vegar að sérstaklega á atvinnuleysistímum fyrirfinnist óprúttnir vinnuveitendur og atvinnuveitendur sem vilji nýta sér slík ákvæði til að útiloka fólk frá stéttarfélagsaðild og ég tek í rauninni alveg undir það með hv. þm. að með þessu er verið á ákveðinn hátt að þröngva fólki inn í félög. Ég tek alveg undir það, en mér finnst það eðlilegt. Ég lít á stéttarfélögin og verkalýðshreyfinguna sem mikilvægan þátt í lýðræðsþjóðfélagi okkar.

Herra forseti. Gott er að það kom fram að hv. þm. lítur á það sem skyldu að borga í stéttarfélag eða vera í stéttarfélagi óbeint. En ég vil spyrja hv. þm. hvort þetta gjald, þessi skattur sem ég kalla, hvort þetta sé þjónustugjald eða hvort þetta sé skattur. Ef þetta er þjónustugjald, af hverju borga menn þá tvöfalt meira til stéttarfélagsins sem semur um tvöfalt hærri laun? Segjum að stéttarfélag semji um 300 þús. kr. laun. Er það þá tvöfalt dýrara að semja um þau en að semja um 150 þús. kr. laun? Svo vil ég líka segja að eftir að þetta var sett í lög og skylt að greiða til stéttarfélaga almennt og farið að innheimta það beint frá atvinnurekendunum, þá breyttist samband stéttarfélaganna við félagsmenn sína. Síðan þá heyrir maður mjög mikið um það að launþegar líta á félagsgjaldið sem eins konar skatt. Þeir verði að borga, fái ekkert fyrir og hafi engan skilning á félagsgjaldinu og samband stéttarfélaganna við félagsmenn sína er nánast að rofna þannig að ég held að þetta skaði stéttarfélögin og samtök þeirra allverulega. Svo segir hv. þm. að félagið skapi þau kjör sem maðurinn nýtur. Ég veit ekki betur en þessi kjör séu komin í lög og það sé hlutverk hv. þingmanna á Alþingi að setja þjóðfélaginu lagaramma t.d. um starfskjör og annað slíkt, uppsagnarfresti, fæðingarorlof o.s.frv. Ég sé því ekki að stéttarfélögin hafi lengur þetta hlutverk. Það er Alþingi sem hefur það. Varðandi völdin og peningana, það er dálítið yndislegt að tala um það því að mestu peningarnir í landinu eru hjá lífeyrissjóðunum sem stéttarfélögin stjórna að helmingi a.m.k. og þar eru völdin. Það eru lífeyrissjóðirnir sem meira og minna stýra atvinnulífi landsmanna og er þetta fjármagn sem stéttarfélögin eiga svo að berjast við. Það er undarleg barátta að berjast við sjálfan sig.

Herra forseti. Það er ekki einhlítt alveg hvernig stéttarfélagsgjöldin eru innheimt. Sum stéttafélög taka fast gjald af félagsmönnum sínum, önnur taka hlutfall af launum og það er bara hluti af samstöðuhugsun okkar að þeir sem eru betur aflögufærir greiða meira en hinir sem hafa minna fé á milli handa. Þetta er hluti af samstöðuhugsun sem er einkennandi fyrir störf í verkalýðshreyfingunni. Að það sé almennt viðhorf að fólk fái ekkert fyrir sinn snúð, það held ég að sé rangt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það er að vísu minni hluti fólks sem þarf verulega á þjónustu stéttarfélaganna að halda þegar brotið er á því fólki og þarf að leita fyrir dómstóla en almennt held ég að allir njóti góðs og uppskeri vel af starfi stéttarfélaganna því að stöðugt er þar verið að vinna að margvíslegum réttarbótum fyrir launafólk. Að tengslin við stéttarfélögin séu að rofna held ég að sé ekki rétt. Ég held að þetta byggist á ákveðinni vanþekkingu á starfinu sem fram fer innan stéttarfélaganna. Hv. þm. gerir sér greinilega ekki grein fyrir því mikla félagsstarfi sem þar fer fram. Að þetta sé allt gert á Alþingi og þurfi enga baráttu í þjóðfélaginu. Ég held að það sé ekki rétt. Þær réttarbætur og kjarabætur sem unnist hafa og eru settar í lög koma hingað inn á Alþingi iðulega eftir mikla baráttu launafólks. Ég nefni þar t.d. lífeyrisfrv. af því að hv. þm. er upptekinn af lífeyrisréttindum. Þau komu hingað fyrir þingið og náðu fram að ganga eftir mikla baráttu stéttarfélaganna en gegn mjög harðri og miklum andróðri ýmissa þingmanna og ég held að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi verið þar fremstur í flokki ef ég man rétt.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan um vanþekkingu mína á þessum málum vil ég geta þess að ég var forstjóri Lífeyrissjóðs verslunarmanna í sjö ár og átti þátt í því að forrita félagsgjöldin og orlofsheimilagjöldin og sjúkrasjóðsgjöldin inn í innheimtukerfi lífeyrissjóðsins. Ég hafði það fyrir sið, herra forseti, að ég bauð 50 félagsmönnum lífeyrissjóðsins í kaffi 3--4 sinnum á ári, valdi þá handahófskennt út úr sjóðfélagaskránni, bauð þeim í kaffi, borgaði fyrir þá ferðir og vinnutap og spjallaði við þá um lífeyrissjóðinn, spurði hvað þeir vissu um lífeyrissjóðinn og stéttarfélagið. Það var ótrúlegt sem kom út úr því. Ég ráðlegg hv. þingmanni að gera það sama, að bjóða til sín af handahófi einhverjum opinberum starfsmönnum og vita hvað þeir vita um stéttarfélagið. Það kom nefnilega í ljós að mjög fáir vissu nokkuð um lífeyrissjóðinn. Það er reyndar dálítið langt síðan en ég hugsa að það hafi ekki breyst neitt voðalega mikið.

Jú, jú.

Mjög fáir vissu eitthvað um lífeyrissjóðinn, t.d. vissu þeir ekki að hann borgar örorkulífeyri sem er framreiknaður og getur verið um 60% af launum. Það var dálítið merkilegt að heyra umræðuna um örorkulífeyrinn í dag í ljósi þess. Eitthvað fleiri vissu um stéttarfélagið en ekkert voðalega miklu fleiri, og flestir litu á félagsgjaldið sem skatt. Ég hef því dálitla þekkingu á þessu þó að hún sé orðin gömul og farin að ryðga.

Hvenær var þetta?

Þetta hefur verið 1980--1985. En þá gerði ég þetta, að bjóða fólki í kaffi, og það var mjög lærdómsríkt. Þá fær maður afstöðu fólks. Af því að þetta var slembival fékk ég afstöðu fólks til lífeyrissjóðsins, stéttarfélagsins og sjúkrasjóðsins og alls þess sem verið var að innheimta, orlofsheimilasjóðs, félagsheimilasjóðs o.s.frv. En hv. þm. svaraði því ekki hvort félagsgjaldið, þetta sem menn verða að greiða hvort sem þeir eru í félaginu eða ekki og getur þá varla verið félagsgjald --- það er varla félagsgjald sem menn eru að borga til einhvers félagsskapar sem þeir eru ekki félagar í. Ég spyr: Er þetta þjónustugjald eða er þetta skattur? Eða er þetta eitthvað annað? Ég vildi gjarnan spyrja hv. þingmann að því hvernig honum litist á það ef félagsfundur teldi nauðsynlegt að hækka félagsgjaldið upp í 50% eða 100% af launum. Það er svo merkilegt við lögin að það stendur ekkert í þeim um hámark þessa gjalds og félagsfundur getur ákveðið gjaldið; félag sem maðurinn er ekki félagi í getur ákveðið gjald á manninn allt upp í 100% og jafnvel meira en það af tekjum og launaskrifstofa ríkisins yrði að innheimta það. Hvað mundi hv. þm. segja ef hann kæmi í pontu og svaraði þessu?

Herra forseti. Mér litist afskaplega illa á það ef öll launin yrðu látin renna til félagsins.

Þetta er möguleiki.

Þetta er möguleiki, 50% eða 100%. Finnst hv. þingmanni þetta mjög málefnalegt innlegg?

Já.

Þetta eru ákvarðanir. Ákvarðanir um félagsgjöld eru teknar af lýðræðislega kjörnum fulltrúum starfsmanna 

Kaupþingsárum?

Var þetta ekki á Kaupþingsárunum?

Nei, nei.

Hv. þm. hefur gjarnan verið mjög ákafur að reyna að grafa undan lífeyrissjóðunum og koma lífeyrissparnaði út á frjálsan markað og mér finnst svolítið undarlegt hvað hann er --- kannski á maður að óska honum til hamingju fyrir staðfestuna --- hve duglegur hann er að reyna að grafa undan félagslegum sjóðum og reyna að koma öllum sem einstaklingum án samstöðu inn á fjármagnsmarkað. Ég held að þetta svari spurningunum.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við því hvort þetta væri skattur eða þjónustugjald. Það er grundvallaratriði. Ef þetta er þjónustugjald fer maður að spyrja sig hvort sú þjónusta sem maðurinn fær sé í samræmi við gjaldið og hvort það sé einhver sem gætir þess að þjónustan verði ekki of dýr. Hv. þm. sagði að þessir fjármunir rynnu til réttindabaráttu. Nei, þeir renna til launa á skrifstofu viðkomandi fyrirtækis, stéttarfélags. Þangað renna þeir. E.t.v. starfar fólkið svo að réttindabaráttu eða einhverju öðru en það er í rauninni ekkert kostnaðareftirlit með því. Það er einhver félagsfundur sem ákveður þetta, gott og vel, en segjum að maðurinn sé ekki í félaginu, þá hefur hann engin áhrif á hve hátt gjaldið er. Mér er kunnugt um að gjaldið er mjög mismunandi og í sumum félögum er það upp í 1,75% af launum, að mér skilst, af öllum launum alveg niður í 50 þús. kall þannig að jafnvel maður sem er með 50 þús. kr. á mánuði þarf að borga stéttarfélagsgjald, a.m.k. 1%, 500 kr. á mánuði, sem hann getur munað mjög mikið um. Þetta gjald getur því oft verið mjög ófélagslegt og hitt menn illa fyrir, sérstaklega þá sem eru á lágum launum og stéttarfélögin hafa ekki gert það beysna kjarasamninga að þeir séu til að hrópa húrra fyrir.

Herra forseti. Gjöldin til stéttarfélaganna renna að sjálfsögðu að hluta til launagreiðslna starfsfólks laun sem heldur utan um félagsstarfsemina og sinnir þeim verkefnum sem félagsmenn ætlast til að þeir ræki. En ég tek eftir því hvað hv. þm. er upptekinn af því að gjöld og réttindi sem þau skapa standist alltaf á. Hann segir t.d. hér um iðgjald til lífeyrissjóðs, með leyfi forseta: ,,Iðgjald til lífeyrissjóðs, sbr. lög nr. 129/1997, er sömuleiðis ekki hreint þjónustugjald þar sem einhleypum barnlausum karlmanni er gert að greiða of hátt iðgjald sem að hluta til stendur undir barna- og makalífeyri annarra einstaklinga og dýrari ellilífeyri kvenna.`` --- Þetta er þankagangur sem mér er alls ekki að skapi og er ekki einkennandi fyrir viðhorf innan verkalýðshreyfingarinnar. Varðandi handahófskennt boð hv. þingmanns til lífeyrisþega fyrr á árum, á fyrri hluta 9. áratugarins, ætla ég ekkert að vefengja það.

Sjóðfélaga.

Sjóðfélaga. Ég ætla ekkert að vefengja hann í því efni. En ég vil benda honum á og upplýsa hann um að stéttarfélögin, innan BSRB t.d., hafa farið út á þá braut á síðustu missirum að bjóða fólki handahófskennt til að leita ráða hjá því og heyra viðhorfin auk hinna hefðbundnu fulltrúafunda, funda með trúnaðarmönnum. Viðhorfin, eftir því sem mér er tjáð, eru mjög jákvæð. Þar gætir ekki þessarar neikvæðni sem verður vart í málflutningi hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem betur fer.

Herra forseti. Ég flyt þáltill. um sýslur. Flm. auk mín er hv. þm. Jón Bjarnason. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa nefnd sem hafi það verkefni að fjalla um stöðu sýslna í íslenskri löggjöf, landfræðileg mörk þeirra og hvort festa skuli þau í sessi með löggjöf. Að starfi nefndarinnar loknu leggi ráðherra málið fyrir Alþingi til upplýsinga og ákvörðunar um framtíðarstöðu sýslna.`` Greinargerð með þessari þáltill. er svohljóðandi: Tillaga þessi var flutt á 123. löggjafarþingi 1999 af Hjörleifi Guttormssyni en þá náðist ekki að mæla fyrir henni. Tillagan var endurflutt á 126. löggjafarþingi af sömu flutningsmönnum og endurflytja hana nú. Þau fylgiskjöl sem fylgdu tillögunni þegar hún var fyrst flutt fylgja hér einnig með. Það eru þó nokkur fylgiskjöl og ítarefni, og mun ég gera grein fyrir þeim að hluta. Eftir breytingu á sveitarstjórnarlögum 1986 (lög nr. 8/1986) og aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði með lögum nr. 92/1989 heyra sýslur í íslenskri stjórnsýslu að mestu eða öllu leyti sögunni til. Orðið sýslumaður vísar ekki lengur til landfræðilegs umdæmis og fylgja stjórnsýsluumdæmi þeirra nú ekki þeim mörkum sem áður voru hefðbundin sýslumörk heldur miðast við mörk og heiti sveitarfélaga. Um þetta vísast til skriflegs svars dómsmálaráðherra við fyrirspurn um sýslur á 122. löggjafarþingi, 668. máli, sem birt er sem fylgiskjal I með tillögunni. Stjórnskipuleg staða einstakra sýslna er þar sögð mismunandi eftir því hvort mörk þeirra falla saman við mörk stjórnsýsluumdæmis einstaks sýslumanns. Almenningur er almennt ekki meðvitaður um þessar breytingar á stöðu sýslna og jafnvel embættismenn og stjórnmálamenn velkjast í vafa um stöðu þeirra. Um það vísast meðal annars til fyrrgreinds svars ráðherra á Alþingi og til auglýsinga ráðuneyta, samanber meðfylgjandi frásögn úr Morgunblaðinu 9. maí 1996 í fylgiskjali II. Skýrt dæmi um þetta er að finna í nýlegum bæklingi, Um hálendi Íslands -- fjársjóður þjóðarinnar, gefnum út af ríkisstjórn Íslands. Þar er birtur uppdráttur af Íslandi sem í texta er sagður sýna sýslumörk en í skýringum kemur fram að um er að ræða umdæmamörk sýslumanna. Í máli almennings, handbókum og kennsluefni fyrir skóla og víðar lifa sýslur áfram góðu lífi. Þá er í lögum enn vísað til sýslna í nokkrum tilvikum. Sýslumörk eru hins vegar farin á flot í meðförum manna, eins og að framan greinir, þar eð ruglað er saman umdæmum sýslumanna og sýslum sem landfræðilegum einingum. Að mati flutningsmanna er full ástæða til að varpa ljósi á þetta samhengi og að Alþingi taki síðan afstöðu til stöðu sýslna framvegis. Þetta er bæði menningarsögulegt og hagnýtt viðfangsefni. Það sýnir sig að þörf er á stærri landfræðilegum einingum að vísa til en sveitarfélögum. Þótt þau fari stækkandi með sameiningu getur orðið bið á að þau fylli út í sýslurnar í landfræðilegum skilningi og með öllu óvíst að mörk yrðu hin sömu. Allt eru þetta rök fyrir því að rýna þurfi í málið af vísum mönnum. Um tilurð og þróun sýslna hérlendis má meðal annars vísa í fróðlega ritgerð Axels Kristinssonar, Embættismenn konungs fyrir 1400 (Saga XXXVI (1998), bls. 113--152), þar sem nefndar eru ýmsar heimildir. Í ritgerð þessari segir m.a. (bls. 121--122): ,,Á síðari tímum hafa sýslur verið fastar landfræðilegar einingar með ákveðin nöfn. Þannig var það ekki á miðöldum. Sýsla merkti þá það svæði sem embættismaður hafði til yfirsóknar. Áherslan var á embættismanninn en ekki landsvæðið. Sýsluheitið var heldur ekki einskorðað við veraldlega valdsmenn því oft var talað um sýslur biskupa framan af. Sýsla var embætti valdsmannsins og það svæði sem hann stjórnaði, hversu stórt eða lítið sem það var. Flest bendir til að stærð sýslna og mörk þeirra hafi verið mjög á reiki og farið mest eftir því samkomulagi sem hver sýslumaður náði við konung eða hirðstjóra. Landshættir hafa þó oft sett sýslum eðlileg mörk sem gátu haldist þótt nýir sýslumenn kæmu til. Einnig hafði þinga- og fjórðungaskipanin áhrif á sýsluskiptinguna og smám saman mynduðust hefðir um það hvar sýslumörk skyldu vera. Það er þó ekki fyrr en eftir lok miðalda að sýslurnar verða að föstum landfræðilegum einingum. Þetta sést vel á því að sýslunöfn þau sem við þekkjum koma ekki til sögunnar fyrr en á 16. öld, þau elstu eru frá fyrri hluta aldarinnar en flest birtast ekki í heimildum fyrr en um miðja öldina þegar konungsvald var mjög að eflast og má þannig setja þau í samband við skilvirkara stjórnkerfi konungs á þeim tíma.`` Eðlilegt þykir að forsætisráðherra skipi þá nefnd sem tillagan gerir ráð fyrir þar eð málið er ekki sérstaklega á borði dómsmálaráðherra og varðar stjórnsýslu og menningarsögu í víðu samhengi. Vonandi verður tillagan til þess að óvissu um mörk og stöðu sýslna verði eytt og staða þeirra verði lýðum ljós. Það skal tekið fram vegna svars dómsmálaráðherra við fyrirspurn Hjörleifs Guttormssonar um sýslur, samanber fylgiskjal I með máli þessu, að skv. 2. gr. núgildandi laga um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92/1989, skiptist landið í 25 stjórnsýsluumdæmi auk Reykjavíkurumdæmis, sem nær yfir Reykjavíkurborg, samanber einnig reglugerð nr. 102/2001, um breyting á reglugerð um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna, nr. 57/1992. Þá skal jafnframt tekið fram að nöfn á sýslum og sýslumörk er ekki lengur að finna í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, né lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nú lög um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92/1989. Herra forseti. Hér er birt með þingsályktunartillögunni svar dómsmrh. við fyrirspurn Hjörleifs Guttormssonar um sýslur. Ég ætla að leyfa mér að grípa hér aðeins niður í fyrsta fylgiskjalið. Þá er spurningin þessi: ,,Hver er stjórnskipuleg staða sýslna samkvæmt gildandi lögum? Orðið sýslumaður í 10. gr. laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92/ 1989, vísar ekki til landfræðilegs umdæmis heldur til þeirra athafna sem sýslumaður hefur með höndum. Sýslumenn fara hver í sínu umdæmi með stjórnsýslu ríkisins eftir því sem lög og reglugerðir kveða á um. Skv. 11. gr. i.f. laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði skiptist landið í 26 stjórnsýsluumdæmi auk Reykjavíkurumdæmis og mörk umdæma sýslumanna eru ákveðin með reglugerð, sbr. reglugerð nr. 57/1992, um stjórnsýsluumdæmi sýslumanna, sbr. og reglugerðir nr. 500/1996 og 74/1998. Mörk og heiti sveitarfélaga eru þar notuð til að skilgreina stjórnsýsluumdæmi sýslumanna. Stjórnskipuleg staða einstakra sýslna er því mismunandi eftir því hvort mörk þeirra falla saman við mörk stjórnsýsluumdæmis einstaks sýslumanns.`` Herra forseti. Ég er búsett austur á Egilsstöðum og sýslumaðurinn er staðsettur á Seyðisfirði með útibú á Egilsstöðum. En enn tölum við um Norður- og Suður-Múlasýslu og flestir eru vel meðvitaðir um hvaða svæði þau gömlu sýslumörk náðu yfir. Enn er þetta nokkuð á reiki, þ.e. hvað varðar starfssvæði sýslumanna og gömlu sýslumörkin. Þetta fer ekki saman. En ég ætla að nefna nokkur lög í lagasafni okkar þar sem sýslur eru enn nefndar. Þessi lög ná aftur til Jónsbókar eða ársins 1281. Sýslur eru nefndar í lögum um verkfall opinberra starfsmanna, lögum um einkaleyfi handa Háskóla Íslands til útgáfu almanaks, vatnalögum, lögum um samgöngubætur og fyrirhleðslur á vatnasvæði Þverár og Markarfljóts, í jarðalögum, lögum um tekjuskatt og eignarskatt, um afréttarmálefni, fjallskil o.fl., lögum um jarðasjóð og búnaðarlögum. Hugsanlega er hægt að finna sýslur nefndar í fleiri lögum en þetta kemur upp ef maður slær inn orðið sýslur. Þá koma öll þessi lagaheiti upp. Það er full ástæða til að skoða þetta og gera þetta skýrara. Þetta er eitt af mörgum málum sem okkur hættir til að leggja til hliðar. Það skiptir okkur kannski ekki meginmáli á líðandi stundu, sem sjá má af því að málið var fyrst flutt 1999 og fékkst þá ekki afgreitt og eins á 126. löggjafarþingi en fékkst ekki afgreitt þá heldur. Hjörleifur Guttormsson náði á sínum tíma ekki að tala fyrir þessari þáltill. Þetta er mál sem gott væri að setja nefnd í, koma til hæstv. forsrh. til skoðunar og gefa sér tíma til að skoða málið vel.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um aukna notkun hagrænna stjórntækja við umhverfisvernd. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar Össur Skarphéðinsson, Jóhann Ársælsson, Svanfríður Jónasdóttir, Sigríður Jóhannesdóttir og Karl V. Matthíasson. Í tillögugreininni segir: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sérfræðinga til þess að gera tillögu að heildarstefnu um notkun hagrænna stjórntækja við umhverfisvernd. Stjórnmálaflokkar sem sæti eiga á Alþingi tilnefni einn mann hver, Umhverfisstofnun Háskóla Íslands tilnefni einn fulltrúa, náttúruverndarsamtök einn fulltrúa, Samtök atvinnulífsins einn og umhverfisráðherra einn fulltrúa, sem er jafnframt formaður nefndarinnar. Nefndin skili niðurstöðum sínum í skýrslu til Alþingis.`` Á undanförnum áratugum hefur notkun hagrænna stjórntækja við umhverfisvernd farið vaxandi, m.a. innan OECD-landanna. Á landsfundi Samfylkingarinnar árið 2001 var samþykkt að beita þyrfti hagrænum stjórntækjum, svo sem umhverfisgjöldum og skilagjöldum, í ríkari mæli til þess að vernda umhverfi og í því sambandi lagðar auknar skyldur á framleiðendur og seljendur að taka við umbúðum, varningi og tækjum sem neytendur þurfa að losa sig við. Notkun hagrænna stjórntækja við umhverfisvernd tengist beint framfylgd mengunarbótareglunnar svokölluðu sem er ein af meginreglum Ríó-yfirlýsingarinnar, en hún kveður á um að þeir sem menga skuli greiða fyrir þann skaða sem mengunin veldur. Umhverfisgjöld hafa um nokkurt skeið verið lögð á hér á landi með það að markmiði að stuðla að betri umgengni við umhverfið. Með lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, var stigið fyrsta skrefið í þessa átt. Spilliefnagjöld voru lögleidd árið 1996 og á yfirstandandi þingi voru samþykkt lög um úrvinnslugjald. Í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi til 2020, sem ber yfirskriftina Velferð til framtíðar, er á það minnt að hagræn stjórntæki séu eitt margra tækja sem nota má til að stuðla að sjálfbærri þróun og nýtingu náttúrunnar, en önnur tæki eru til dæmis gerð skipulags- og náttúruverndaráætlana og mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. Þrátt fyrir þessa stefnumörkun er enn langt í land með að þeir hvatar séu til staðar í atvinnu- og efnahagslífi sem stuðli að sem bestri nýtingu auðlinda og umhverfisvernd. Þessi tillaga til þingsályktunar er lögð fram með það að markmiði að stjórnvöld móti stefnu um notkun hagrænna stjórntækja í umhverfismálum og grípi til viðeigandi lagabreytinga til að hrinda megi stefnunni í framkvæmd. Umhverfisgjöld hafa það að meginmarkmiði að fella allan framleiðslukostnað, þar með talinn ytri kostnað, inn í verð tiltekinnar vöru svo að verðið endurspegli betur hinn raunverulega samfélagslega kostnað sem hlýst af framleiðslu hennar og neyslu. Markmið þeirra er einnig að stuðla að betri umgengni við umhverfið og sjálfbærri þróun með því að umbuna fólki og fyrirtækjum fyrir að ástunda umhverfisvernd og betri nýtingu náttúruauðlinda en láta þeim eftir að greiða kostnaðinn sem gera það ekki. Hafa verður að leiðarljósi að upptaka umhverfisgjalda þarf ekki nauðsynlega að auka heildarskattbyrði í þjóðfélaginu, heldur að færa byrðina yfir á þá þætti framleiðslunnar sem leiða til aukins umhverfiskostnaðar. Umhverfisgjöldin verður að skoða sérstaklega með tilliti til áhrifa þeirra á samkeppni í framleiðslu og á markaði. Því hefur verið haldið fram að gjöld af þessu tagi geti dregið úr samkeppnishæfni atvinnulífsins en hins vegar verður að hafa í huga að framþróun atvinnulífs veltur ekki síst á þróun í anda sjálfbærrar þróunar og má með góðum rökum halda því fram að grafið sé undan stoðum atvinnulífsins þegar til langs tíma er litið sé ekki tekið tillit til umhverfiskostnaðar framleiðslunnar. Með því að auka umhverfisgjöld þannig að aðrir skattar lækki á móti má draga úr neikvæðum áhrifum á samkeppnisstöðu fyrirtækja. Í löndum sem glíma við mikið atvinnuleysi hefur því verið haldið fram að auknum umhverfisgjöldum ættu að fylgja lækkandi skattar á vinnuafl og með því mætti ná fram minni mengun og hærra atvinnustigi. Þetta er kallast tvöfaldur ávinningur. Í stuttu máli geta umhverfisgjöld verið mjög góð leið til að fella umhverfiskostnað við framleiðslu tiltekinnar vöru inn í verðið. Í annan stað geta þau virkað sem hvati á neytendur og framleiðendur til að taka upp vistvænni neyslu og framleiðslu. Í þriðja lagi hafa umhverfisgjöld hingað til verið notuð til að auka tekjur ríkissjóðs, t.d. með skattlagningu bifreiða. Full ástæða er til þess að skoða hvernig grænar álögur geti aflað ríkissjóði tekna á kostnað annarrar skattlagningar. Umhverfisgjöld þurfa að vera hluti af heildarstefnumótun í umhverfismálum sem tekur mið af sjálfbærri þróun. Þess vegna er full ástæða til að skoða ofan í kjölinn hvernig beita megi umhverfisgjöldum á heildstæðan og samræmdan hátt hér á landi. Skatta og álagningu á samgöngur, t.d. álagning bifreiða- og eldsneytisgjalda, þyrfti að endurskoða með það að markmiði að minnka útblástur og stuðla að notkun minni og sparneytnari bifreiða og í því augnamiði að stuðla að auknu öryggi vegfarenda. Sem kunnugt er hafa landflutningar með þungaflutningabifreiðum aukist gífurlega á liðnum árum og ljóst að mikil umferð vöruflutningabifreiða um þjóðvegi landsins eykur slit og kostnað við vegagerð til framtíðar. Markvissar breytingar á skattlagningu bifreiða og eldsneytis gætu haft mikil áhrif til hins betra fyrir umhverfið. Umhverfisgjöld má hugsanlega einnig nýta til þess að minnka ágang á viðkvæmu landi, ekki síst á mestu náttúruperlum Íslands, eða standa undir kostnaði við þjónustu við ferðamenn. Að mati flutningsmanna verða gjöld af þessu tagi að hafa það skýra markmið að vernda viðkvæma náttúru með því að draga úr umferð fólks og bifreiða. Mikil umferð stórra jeppabifreiða um hálendi Íslands, jafnvel utan vega, er vaxandi vandamál, sérstaklega yfir sumartímann. Ýmsar lausnir gætu komið til greina, t.d. farartækjagjald á fjallvegum ellegar notkun ítölu eða þjónustugjalds á viðkvæmustu staðina. Við slíka vinnu, sem hér er verið að leggja til, þ.e. að leggja drög að heildarstefnu við notkun hagrænna stjórntækja við umhverfisvernd, er rík ástæða til þess að hafa samráð við hagsmunaaðila, svo sem Samtök atvinnulífsins, Neytendasamtökin og Samtök ferðaþjónustunnar, auk þess sem stórauka þarf fræðslu til almennings um gildi umhverfisverndar í anda sjálfbærrar þróunar fyrir samfélagið allt, viðgang þess og vöxt. Hæstv. forseti. Ég læt máli mínu lokið, en vænti þess að tillögunni verði vísað til hv. umhvn.

Herra forseti. Ég tala fyrir till. til þál. um að ríkisstjórnin beiti sér gegn áformum um innrás í Írak og að Ísland standi utan við hvers kyns hernaðaraðgerðir gegn því landi. Þessa þáltill. flytja allir þingmenn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Texti þáltill. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma þeirri afstöðu á framfæri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem við á að leita skuli allra leiða til að afstýra innrás í Írak, þar á meðal að veita vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna nægan tíma til að ljúka störfum sínum. Komi til hernaðaraðgerða gegn Írak á næstu mánuðum skal Ísland tilkynna að ekki verði heimiluð afnot af aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Íslands hálfu í slíkum aðgerðum.`` Í greinargerð eru málsatvik og reifuð og bent á að allt frá því að vopnaeftirlit á vegum Sameinuðu þjóðanna hófst að nýju í Írak í lok nóvember á síðasta ári hafi það legið í loftinu að óháð niðurstöðum eftirlitsmanna yrði ráðist inn í landið. Fyrir því hafa verið færðar ástæður eins og þær að stjórnvöld í Írak búi yfir gereyðingarvopnum, heimsbyggðinni stafi hernaðarógn af Írak, í landinu sitji harðstjórn að völdum og að hún styðji hryðjuverkamenn. Það er sannfæring flutningsmanna að enginn vandi verði leystur með stríðsaðgerðum og þess vegna eigi Ísland ekki að styðja slíkar aðgerðir ef til þeirra kemur. Vert er að hafa í huga að þetta er ekki í fyrsta skipti sem vesturveldin reyna að hafa afskipti af gangi mála á þessum slóðum. Lengst af 20. öldinni voru ítök Breta og Bandaríkjamanna mjög mikil í Miðausturlöndum, ekki síst við Persaflóann. Reyndar var Írak var stofnað af hálfu Breta. Það voru þeir sem stofnuðu landið árið 1921 en framan af var það í umboði þjóðabandalagsins sem þeir fóru með völd í landinu. Við bendum á í greinargerð okkar að aðkoma Vesturlanda að þessu svæði sé saga mistaka. Írak var upphaflega stofnað sem konungsríki og konungurinn var sóttur til annars lands. Fyrir valinu varð Faysal, sonur Husseins konungs Sádi-Arabíu og bróðir Abdullah Jórdaníukonungs. Stjórn Faysals ávann sér aldrei trausts þjóðarinnar og var honum og þessari konungsætt steypt af stóli með blóðugri byltingu árið 1958. Fimm árum síðar, árið 1963, kemst síðan Baath-flokkurinn til valda í Írak og naut við það stuðnings bandarísku leyniþjónustunnar CIA. Um þetta er ekki deilt. Þá var það að gerast í grannríkinu á þessum tíma, um miðja öldina, að Muhammad Mossadeq var steypt af stóli að undirlagi Bandaríkjastjórnar árið 1953 og komst þá til valda í Íran Mohammed Reza Pahlavi keisari, sem svo aftur var steypt af stóli í blóðugri uppreisn árið 1979, en þá komust bókstafstrúarmenn shíta-múslima til valda í Íran, en eins og menn muna var grunnt á því góða með Írönum eða írönskum stjórnvöldum og Bandaríkjamönnum eftir það. Bandaríkjamenn og Bretar hafa viljað styrkja stöðu sína á ný í þessum heimshluta. Það hefur komið fram að áður en olíulindir Íraka voru þjóðnýttar árið 1972 réðu bresk og bandarísk olíufyrirtæki yfir þveimur þriðja hluta olíuauðsins og þau hafa verið að sækjast eftir yfirráðum á nýjan leik. Talið er að Írak búi yfir álíka miklum olíuauðæfum og Sádi-Arabía sem eru mesta olíuframleiðsluríki veraldarinnar. Írak hefur haft mjög mikla framleiðslugetu. Það getur náð 11% af olíuframleiðslunni í heiminum. En eins og ég segi þá ætla sérfræðingar að olíuauðæfin séu meiri en þegar er vitað um. Talað er um 112 milljarða olíutunna. Menn geta sér til um að þetta sé mun meira eða 250 milljarðar olíutunna sem er svipað magn og er að finna í Sádi-Arabíu. En þá er einnig bent á það að olían sé að mörgu leyti auðunnari í Írak en hún er í Sádi-Arabíu. Eftir miklu er því að slægjast. Athyglisvert er að á undanförnum árum hafa annað veifið verið að berast fréttir af því að frönsk, þýsk, kínversk og rússnesk fyrirtæki séu að semja við Íraka á bak við tjöldin um nýtingu olíunnar þegar viðskiptabanninu sleppir og er þetta að sjálfsögðu mjög í óþökk Bandaríkjastjórnar sem vill hygla sínum olíufyrirtækjum. Og við skulum ekki gleyma því að varaforseti Bandaríkjanna, Dick Cheney, sem var varnarmálaráðherra Bush þegar ráðist var inn í Írak 1991, er innsti koppur í búri í olíuiðnaðinum. Hann var framkvæmdastjóri Halliburton-fyrirtækisins sem er stærsta þjónustufyrirtæki við olíuiðnaðinn í heiminum. Bush var sjálfur einnig nátengdur þessum iðnaði. Við erum að tala um mikla hagsmuni. Þetta kemur upp í hugann þegar maður hlustar á hæstv. utanrrh. okkar, Halldór Ásgrímsson, tala um að nú sé tíminn að renna út fyrir Saddam Hussein. Og hvað er þar að gerast? Jú, það er í þessu kapphlaupi Bandaríkjamanna að skipta um stjórn í Írak og setja þar á laggirnar stjórn sem er hliðholl Bandaríkjamönnum. Þegar rætt er um hvort rétt sé að gera innrás í Írak til að umbylta stjórnarfarinu hafa menn talað um hve árásargjarn Saddam Hussein sé og að vonlaust sé að halda aftur af honum enda hafi hann tvívegis ráðist á önnur ríki. Það var árið 1980 þegar hann réðst gegn Íran og síðan í árslok 1990 þegar ráðist var inn í Kúveit. Í báðum tilvikum var um veikburða einangruð ríki að ræða. Íran var þá nýkomið með klerkastjórnina í andstöðu við Bandaríkjamenn, sem reyndar studdu Íraka í þessum hernaði gegn Íran. Og vel að merkja, sá sem nú fer með varnarmálin í Bandaríkjunum, Donald Rumsfeld, var sérstakur sendimaður Bandaríkjastjórnar árið 1983 þegar þeir voru að búa Saddam Hussein vopnum, m.a. efnavopnum, í baráttunni við Íran. Kúveit var einnig einangrað ríki. Það naut stuðnings vesturveldanna að sönnu. En það hefur margoft verið vitnað í samtöl sem Írakar áttu á þessum tíma við fulltrúa Bandaríkjastjórnar, sem voru mjög misvísandi. Hvernig sem það er þá verður ekkert skafið af Saddam Hussein að hann er ófyrirleitinn harðstjóri sem hefur beitt landsmenn sína hörðu. Hann beitti efnavopnum gegn þeim á sínum tíma. En hann hefur ekki ráðist gegn þjóðum sem honum sjálfum stafar ógn af. Hann hefur ráðist gegn þjóðum sem hann telur sig geta ráðið við. Þetta er staðreynd. Og við skulum ekki gleyma því að þegar hernaðarsaga þessa svæðis er rifjuð upp kemur í ljós að aðrar þjóðir hafa verið mun árásargjarnari en Írakar hafa verið. Varðandi hættuna sem stafar af notkun gereyðingarvopna má taka það fram að Írakar skutu tvívegis eldflaugum á önnur ríki í Persaflóastríðinu 1991, annars vegar gegn Sádi-Arabíu og hins vegar gegn Ísrael. Í báðum tilvikum var um að ræða flaugar sem gátu borið sýklavopn. Það gerðu þær hins vegar ekki. Og maður spyr sjálfan sig: Ef hann býr yfir þessum vopnum, hvaða aðstæður eru líklegastar til þess að vopnunum verði beitt? Er það ekki þegar öryggi stjórnarinnar er mest ógnað? Því er mjög undarlegt þegar maður heyrir síðan þessar yfirlýsingar sem ég vitnaði til hér áðan um að tíminn sé að renna út. Þetta hefur verið tíundað í mörgum merkilegum greinum sem eru að birtast núna ótt og títt eftir því sem heimsbyggðin vaknar upp við þá ógn sem henni stafar af George Bush Bandaríkjaforseta og haukunum í Washington. Það eru þessir aðilar sem eru heiminum hvað hættulegastir núna. Í einni slíkri grein sem prófessor við Harvard-háskóla hefur ritað, Stephen M. Walt, og heitir ,,Can Saddam Be Contained? History Says Yes``, og birtist ekki alls fyrir löngu, kemur fram að yfirmenn CIA hafi skýrt Bandaríkjaþingi frá því, að mati sinnar stofnunar, að ólíklegt væri að Saddam Hussein beitti gereyðingarvopnum gegn Bandaríkjamönnum nema því aðeins að þeir ógnuðu stjórn hans í Írak. Þegar öllu er á botninn hvolft verður að telja undarlegt að sömu aðilar og á sínum tíma lögðu ofuráherslu á að viðhalda ógnarjafnvægi og hótun um ,,fullt endurgjald`` til að ,,halda aftur af`` Sovétríkjunum skuli nú telja ógn stafa af hugsanlegum vopnabúrum Íraka. Það er ekki sannfærandi og ber ekki vott um heilsteypta málafylgju ef svokölluð fælingaráhrif eru stundum tekin með í reikninginn og stundum ekki. Herra forseti. Þetta er rökstuðningur með þessari þáltill. Sá rökstuðningur gæti verið miklu lengri og miklu ítarlegri. Málið er mjög alvarlegt. Við erum að leggja til að Íslendingar taki afdráttarlausa afstöðu í þessu máli, að við lýsum því yfir að við munum ekki heimila afnot af aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði eða taka á nokkurn hátt þátt í aðgerðum gegn Írak. Ég legg til að þessari þáltill. verði vísað til utanrmn. til umfjöllunar.