Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að undanfarin ár hefur í vaxandi mæli reynzt erfitt að útvega héraðstækna í ýmis læknishéruð úti á landi. Þetta varð til þess, að síðasta hv. Alþingi samþ. þáltill., áskorun til ríkisstj. um að reyna að bæta úr þessu, og benti á nokkur atriði, sem Alþingi taldi sérstaklega geta orðið til bóta. Málið var síðan til umsagnar hjá landlækni, og hann lagði sínar till. fyrir ríkisstj., og þetta frv. var lagt fram á Alþingi laust fyrir jólafríið í vetur af hæstv. þáv. heilbrmrh., Jóhanni Hafstein. Í Nd. var nokkur ágreiningur um frv., ekki vegna þess, að þm. væru út af fyrir sig andvígir því, sem lagt var til í frv., heldur töldu sumir, að það gengi of skammt. En á það er að líta, að töluverð breyting hefur orðið í þessum efnum nú síðustu mánuðina. Vegna þess að nú hafa útskrifazt fleiri kandídatar í læknisfræði en áður, sem eftir gildandi reglum þurfa að gegna læknisþjónustu úti í héruðum, þá stendur í bili svo, að það eru einungis þrjú héruð, sem læknar eru ekki í, og má segja a.m.k. um eitt þeirra, að vonlaust er, að þangað fáist læknir, vegnaþÞess, hversu verkefnið er lítið, þ.e. Flatey, eftir dómi landlæknis. Aftur á móti eru hin héruðin, sem menn hafa ekki fengizt í, Árneshérað á Ströndum og svo Bakkagerði. Menn hafa ekki fengizt í þessi tvö héruð, sem ég nefndi, bæði vegna þess að þau eru fámenn og eins vegna þess að skortur er þar á heppilegu húsnæði. Það er þó talið líklegt, að hægt sé að fá menn þangað til sumardvalar, en erfiðara að fá þá til vetrardvalar, en einmitt þá er mest þörfin á sérstökum lækni, einkanlega í Bakkagerðishéraði, - talið, að það geti nokkurn veginn bjargazt að sumri til að hafa þar ekki sérstakan lækni, en mjög bagalegt og slæmt að vetri til. Á Ströndum er það svo, að þar er þörf á manni allt árið, en þó auðveldara um ferðir að sumri til, þegar líklegra er, að sérstakur læknir fáist, en erfiðara að fá mann til vetrarsetu. Að vísu er svo, að þessi læknafjöldi, sem fyrir hendi er nú, er sennilega eingöngu bráðabirgðafyrirbæri, þannig að það er ekki líklegt, að það endist nema eitt eða tvö ár, að því að mér er tjáð, að slíkt framboð sé. En það gefur þó færi á að átta sig betur á málinu og íhuga nánar, hvaða framtíðarráðstafanir þurfi að gera. Málið er þess vegna ekki eins aðkallandi rétt í bili og það var, en engu að síður er sennilegt, að ákvæði þessa frv. séu til bóta, svo langt sem þau ná. Ég vil sérstaklega vekja athygli á viðbótarákvæði, sem sett var til bráðabirgða, þar sem segir: „ Ríkisstj. er heimilt, til viðbótar heimildum, sem fyrir eru, að greiða allt að 300 þús. kr. árlega til þess að bæta læknisþjónustu í þeim héruðum, þar sem mestra úrbóta er þörf að dómi landlæknis.“ Með þessu ákvæði var mjög gengið til móts við skoðanir þeirra, sem töldu, að frv. að öðru leyti væri ekki fullnægjandi. Þeir deildu einkanlega á frv. af þeim sökum, að þar vantaði fyrirmæli um staðaruppbót, sem er flókið mál og getur leitt til slíkra afleiðinga, að ekki þótti rétt að setja um þau efni löggjöf þegar í stað. En með þessari fjárveitingu, sem þarna er veitt, er hægt að koma á móti til aðstoðar á ýmsa vegu. Hægt er að verja auknu fé til þess að bæta læknisbústaði, ef þarf. Hægt er að hjálpa til um þær ráðstafanir aðrar, sem í 3. gr. eru taldar, umfram það, sem þar er ráðgert, ef þarf. Einnig er þá hægt að borga læknum, ef sérstaklega stendur á, hærra kaup en lög annars standa til, ef það dæmist vera heppilegasta ráðið til þess að bæta úr brýnni þörf. Ég vonast þess vegna til, að í því formi, sem frv. er nú eftir meðferð hv. Nd., geti það eftir atvikum talizt viðunandi lausn þessa vandamáls, eins og sakir standa. Hitt er mér ljóst, að það er ekki frambúðarlausn, en miðað við það ástand, sem er í dag, hygg ég að það ætti að duga og gengið sé til móts við þá gagnrýni, sem um upphaflega frv. var sett fram. Ég legg því til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið samþ. í hv. Nd. og var upphaflega samið af dómsmrn. eftir sömu reglum og fylgt hefur verið um veitingu ríkisborgararéttar undanfarin ár. Síðan var nokkrum mönnum bætt við í Nd. með tilvísun til þessara sömu reglna. Ég hygg, að n. í Nd. hafi haft samstarf við n. hér í d. um athugun á umsóknunum. Ég veit ekki annað en samkomulag hafi verið um þær till., sem fluttar voru. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. um síldarútvegsnefnd o.fl. er komið til þessarar deildar frá hv. Nd., þar sem það hefur verið samþ., eins og það var lagt fram, með örlitlum breytingum, sem ég skal aðeins minnast á. Aðdragandi þessa máls er sá, að á síðasta Alþ. var borið fram frv. af hv. 4. þm. Vesturl. (JÁ) og fleirum um breyt. á gildandi l. um síldarútvegsnefnd. Þetta frv. kom nokkuð seint fram og náði ekki afgreiðslu, en það var afgr. með rökst. dagskrá, sem með leyfi forseta hljóðaði svo: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða lög nr. 74 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband Ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, enda geri ríkisstj ráðstafanir til að koma sem fyrst á Þeim endurbótum, sem Þingmeirihluti er örugglega fyrir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ í samræmi við Þá ósk, sem fram kom í þessari rökst. dagskrá, að komið yrði sem fyrst á endurbótum þeim, sem þingmeirihluti örugglega væri fyrir, voru 9. maí gefin út brbl., sem raunverulega báru það eitt í sér, að fjölgað var um tvo menn í nefndinni, einn fulltrúa frá hvoru, félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi. Við svo búið stóð þangað til um áramótin, en þá féllu þessi brbl. úr gildi af sjálfu sér, Því að þeim var ekki ætlað að ná lengra. Þá um svipað leyti var skipuð nefnd til þess að endurskoða lögin, og voru í henni alþingismennirnir Birgir Finnsson og Jónas G. Rafnar og Jón Sigurðsson fulltrúi í atvmrn. N. hefur unnið þetta starf og lagt fram það frv., sem hér liggur fyrir og er flutt, að ég ætla, óbreytt frá Því, sem n. lagði til. Saga Þessa máls er allýtarlega rakin í grg. fyrir frv., en afskipti hins opinbera af síldarsöltun og síldarsölu hafa verið talsvert mikil í 30–35 ár. Orsakirnar til þess eru þær, að það kom fyrir æ ofan í æ, að ég vil ekki segja hóflaus, en nokkuð skipulagslaus söltun á síld varð til þess, að verð á henni féll mikið úr hófi fram yfir það, sem eðlilegt var, og olli síldarsaltendum miklu tjóni. Það má nefna ýmis ár frá þeim tíma, þegar síldarsöltunin var hömlulaus, að mikil veiði gaf hvað lélegasta afkomu. Þetta var ábyggilega ástand, sem alls ekki var hægt að una við, og þess vegna kom íhlutun hins opinbera fyrst til framkvæmda 1926, síðar með síldareinkasölunni og loks með l. um síldarútvegsnefnd frá 1934, sem enn eru í gildi. Höfuðbreyt., sem í þessu frv. er gerð á núgildandi l., má segja að sé sú, að hagsmunasamtökum síldarsaltenda er gefinn kostur á að eiga fulltrúa í nefndinni. N. var fyrr, eða samkvæmt núgildandi I., valin á þann hátt, að þrír voru kosnir hlutfallskosningu í sameinuðu Alþ., einn skipaður samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands og sá fimmti samkv. tilnefningu Þeirra, sem gerðu skip út til síldveiða. Þessu er haldið óbreyttu um þessa fimm í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að öðru leyti en Því, að fulltrúi þeirra, sem gera skip út á síldveiðar, er nú ekki lengur valinn beint af þeim, enda er það umsvifamikið form á vali mannsins, heldur er Landssambandi Ísl. útvegsmanna gefinn kostur á því að velja manninn, en í þeim samtökum eiga þessir síldarútgerðarmenn allir eða flestir a.m.k. sæti. En Landssamband Ísl. útvegsmanna var ekki til, þegar lögin voru sett 1934, og hefur nú þótt eðlilegt, að það veldi manninn. Að öðru leyti eru breyt. í frv. nánast lagfæringar á hlutum, sem reynslan hefur sýnt að heppilegra væri að færa í annað form, þó að ekki sé um beinar stórbreytingar að ræða, og verður að segja, að það er ekki óeðlilegt, að á þeim 27 árum, sem liðin eru frá setningu l., hafi komið ýmislegt fram, sem gefi tilefni til þess, að um nokkrar breyt. þurfi að vera að ræða eða lagfæringar, sem í Þessu frv. felast. Ég skal aðeins nefna Það, að í 2. gr. eru skýrari ákvæði um tekjur nefndarinnar heldur en er í núgildandi l. Í núgildandi l. er sagt, að síldarútvegsnefnd megi taka 2% af andvirði útfluttrar síldar, en þetta er nánar tiltekið í þessu frv., þannig að Það eiga að vera 2% af fob-andvirði útfluttrar síldar. Nefndin hefur tekið 5% gjald af rekstrarvörum til síldarsöltunar, sem n. hafði til sölumeðferðar. Þetta hefur verið reglugerðarákvæði, en er nú tekið upp í sjálft frv. Annars eru Þetta mest smávægileg atriði. Þó er nú rýmkaður frá því, sem er í núgildandi lög um, möguleikinn fyrir samtök síldarsaltenda til þess að taka störf síldarútvegsnefndar í sínar hendur. Til þess hefur að vísu ekki komið, að síldarsaltendur hafi gert Þetta, en það hefur þótt eðlilegt og sjálfsagt að hafa Þann möguleika opinn, ef nægilega mikill hluti af síldarsaltendunum sjálfum óskar eftir því. Hins vegar hefur samkv. núgildandi I. síldarútvegsnefnd oft verið gefið einkaleyfi til útflutningsins, og er möguleikanum til þess líka haldið opnum í þessu frv. og sömuleiðis til þess að veita samtökum síldarsaltenda þetta, ef Þeir taka útflutninginn í sínar hendur. Smábreyt. tvær voru gerðar á frv. í hv. Nd. Sú fyrri er eingöngu um það, að síldarútvegsnefnd sé heimilt að setja umráðamönnum skipa, er veiða síld til söltunar, reglur um meðferð síldarinnar um borð í skipunum og við löndunina. Og sé réttum reglum ekki hlýtt, þá getur n. svipt viðkomandi rétti til þess að leggja upp síld til söltunar um lengri eða skemmri tíma. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að 9. gr. verði breytt nokkuð og að greitt skuli af óskiptu síldarandvirði, áður en jafnaðarverð er fundið, hæfilegt gjald að dómi síldarútvegsnefndar fyrir geymslu, pökkun og annan kostnað. Þetta ætla ég, að séu helztu breyt. Þær eru fyrst og fremst fram komnar vegna þess, að það hefur komið fram mjög ákveðin ósk um það, að síldarsaltendur fengju fulltrúa í nefndina, og tækifærið svo um leið notað til þess að gera á l. þær smálagfæringar, sem breytt viðhorf hafa kallað á, þar sem svo langt er liðið frá þessari lagasetningu, eða 27 ár. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Eins og hæstv. dómsmrh. tók fram, þegar hann fylgdi þessu frv. úr hlaði við 1. umr. málsins, leiðir flutning þess af þeirri breyt., sem gerð var með samþykkt frv. um þjóðskrá og almannaskráningu. Allshn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og leggur einróma til, að það verði samþykkt. Frv. snertir aðeins tæknileg framkvæmdaratriði, og sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um það.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða þetta mál frekar almennt, nema sérstakt tilefni gefist til. En það hefur verið yfirlýst af þeim meiri hluta, sem stendur að þessu máli, að þeir vilji sem mest og bezt tryggja öryggi þess innflutnings á búfé eða búfjársæði, sem kann að hefjast samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður. Þess vegna veit ég, að þessir aðilar muni samþykkja þá tillögu, sem ég hef leyft mér að flytja og er á þskj. 610 og á að verða til þess að auðvelda eftirlit með ólöglegum innflutningi búfjár, þar sem sektarákvæði frv. samkv. 21. gr. eiga einnig að ná til flugstjóra og skipstjóra ásamt þeim eigendum, sem kunna að vera að þeim dýrum, sem flutt eru inn óleyfilega. Efni brtt. er einungis það, að sektarákvæði nái einnig til þessara aðila, og ætla ég, að það megi verða til þess að auðvelda eftirlit með innflutningi búfjár, þar sem þessir aðilar eru undir sömu sökina seldir, ef þeir hafa dýr innanborðs, sem er ekki leyfilegt að flytja til landsins. En það mun hafa komið nokkrum sinnum fyrir, að einstaka farþegi hefur farið með ketti og hunda milli landa, án þess að slíkt væri leyfilegt, og vitanlega getur stafað af þessum dýrum hætta engu síður en öðrum, og munu þessi ákvæði, ef að lögum verða, koma í veg fyrir, að slíkt komi fyrir í jafnríkum mæli og átt hefur sér stað, þegar þessir aðilar verða að taka á sig sektir samkvæmt lögunum. Það gefur hverjum og einum að skilja, að þeir verða að vera ábyrgir í þessum efnum alveg eins og aðrir aðilar. Ég vænti þess, að hv. þingdeild samþykki þessa brtt., þar sem það er yfirlýstur vilji deildarinnar að vilja sem mest og bezt tryggja varnir gegn því, að nokkur hætta stafi af innflutningi búfjár.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Þetta stóra mál var rætt hér allmikið við 2. umr., og ég mun ekki tala langt mál hér um það. Aðalerindi mitt í ræðustólinn er að lýsa tveim brtt., sem ég leyfi mér að flytja við Þessa umr. Þær eru skriftegar, og ég vænti þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þeim. Það eru a.m.k. tveir deildarmenn, sem hafa varað eindregið við því, að þetta frv. verði samþ., eins og það er, hér á Alþingi að þessu sinni. Þessir tveir þm. hafa gert sitt í því efni, og þeir verða ekki sakaðir um flasfengi í þessu máli, hverjar sem afleiðingarnar kunna að verða í framtíðinni. Ég vil aðeins rétt minna á, að árið 1949 skrifaði dr. Björn Sigurðsson Alþingi bréf, óbeðinn, eingöngu af því að hann taldi ástæðu til að vara Alþingi við að stíga það spor, sem nú skal stigið. Þetta bréf er til í skjölum Alþingis, og það talar sínu máli. Þar mælir sá maður, sem kunnur var þessum málum, varnaðarorð. Ég ætla að leyfa mér að flytja tvær brtt. Fyrri till. fjallar um breyt. á 19. gr. frv., 1. málsl., en 1. málsl. hljóðar svo í frv.: „Eigi er heimilt að flytja sæði úr nautgripum í sóttvarnarstöðinni til notkunar utan hennar, fyrr en tveim árum eftir að fyrst var sætt í henni með hinu innflutta sæði, enda hafi þá ekki komið fram neinn hættulegur smitsjúkdómur í nautgripum sóttvarnarstöðvarinnar.“ Hér er ákveðið, að ekki megi flytja sæði til notkunar utan sóttvarnarstöðvarinnar, fyrr en tveim árum eftir að fyrst var sætt í henni. Ég legg til, að í staðinn fyrir „fyrr en tveim árum eftir“ komi: fyrr en átta árum eftir. Ég tók það fram í ræðu við 2. umr. málsins, að dr. Björn Sigurðsson hefði haldið því fram, að fullkomið öryggi væri aldrei að fá, fyrr en 10–20 árum eftir að sætt hefði verið með innfluttu sæði, - 10–20 árum eftir tegund. Ég hef á milli umr, leitað mér upplýsinga um þetta efni hjá lækni, sem nú vinnur á tilraunastöðinni á Keldum við vísindastörf. Sá læknir bendir sérstaklega á þetta atriði, og telur hann tímann, sem tiltekinn er í 19. gr., allt of stuttan. Þess vegna leyfi ég mér að flytja till., sem áreiðanlega væri mjög til að tryggja öryggi í Þessum efnum. Önnur brtt. mín snertir 23. gr., síðustu grein frv., sem fjallar um, hvenær lögin öðlist gildi. Ég legg til, að sú grein orðist á Þessa leið: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Heimildarákvæði 11. gr. má þó eigi beita fyrr en að liðnum þrem árum frá gildistöku laganna.“ Ég held, að þessi brtt. feli í sér mikið öryggi. Þessi þrjú ár má nota til undirbúnings, og sérstaklega má nota hann til nánari athugunar á öllum málavöxtum. Hér liggur ekkert á. Hér er ekkert í húfi með að bíða. En það getur verið mikið í húfi með að flana að þessum framkvæmdum. Ég skal svo ekki fara mörgum orðum fleiri um þetta efni, en vil aðeins að lokum endurtaka mín varnaðarorð. Fyrir 31 ári flutti þáv. ráðh. landbúnaðar frv. til laga um að leyfa innflutning búfjár. Þá höfðu menn úr bændastétt, búnaðarfélög og búnaðarþing árum saman sótt það fast, að slíkt leyfi yrði lögleitt. Lengi stóðu stjórnarvöld landsins, hver ríkisstj. af annarri, á móti, en þar kom, að þau létu undan siga í þessum málum. Þegar fyrrgreindur ráðh. mælti fyrir frv. árið 1931, komst hann m.a. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „En þar sem nú eru með frv. þessu að dómi sérfræðinga gerðar öflugar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja þá hættu, er menn óttuðust áður að mundi leiða af slíkum innflutningi, þá hef ég ekki treyst mér til að sporna lengur á móti þessu máli og vil því fyrir mitt leyti opna þann möguleika, sem ætla má að leiði af sér aukinn arð fyrir landbúnaðinn og horfir til mikilla hagsbóta fyrir bændur landsins.“ Þannig mælti ráðh. fyrir 31 ári, og svipuð eru ummæli hæstv. landbrh. í dag. Þannig endurtekur sagan sig. Hæstv. landbrh. flytur nú frv. til laga um innflutning búfjár. Einnig hann hefur látið undan þrýstingi frá bændasamtökum og búnaðarþingum. Sér til afsökunar bendir hann á, að öflugar ráðstafanir verði gerðar til þess að fyrirbyggja hættu og í því efni farið að ráðum sérfræðinga. Áreiðanlega hyggst hæstv. ráðh. með þessu frv. opna bændum landsins möguleika til aukinna hagsbóta. Þannig er sagan að endurtaka sig. Lögin frá 1931 leiddu ekki af sér aukinn arð fyrir landbúnaðinn, heldur stríð, hörmungar og tjón, sem vart verður metið til fjár. Þessar urðu afleiðingarnar þá. Hvernig nú fer, skal ósagt látið, enda veit enginn neitt í því efni nú í dag. Fyrir 31 ári var þekking manna á búfjársjúkdómum ófullkomin. Hún er máske meiri nú, og þó vantar mikið á, að hún sé nægileg. Enn er mjög margt á huldu í þeirri fræðigrein, ekki sízt varðandi smitsjúkdóma, og þetta fara sérfræðingar ekki dult með. Árið 1931 var treyst á öflugar varúðarráðstafanir, og það skal einnig gert nú. Þá brugðust þessar varúðarráðstafanir herfilega, og nákvæmlega eins getur farið að þessu sinni. Ég vil taka það fram, að ég er ekki annað en leikmaður á sviði búfjársjúkdóma, en samt efast ég ekki um, að það er óráðlegt að samþykkja nú þetta frv. til laga um innflutning búfjár. Málið þarfnast gaumgæfilegri athugunar en það hefur hlotið enn. Við höfum tvö hundruð ára reynslu af innflutningi húsdýra, og sagan af honum er ein samfelld hörmungasaga, eins og allir hv. þdm. vita. Hvers vegna skyldum við ekki láta þessa sögu verða okkur að einhverri kenningu? Hverjum leikmanni er sú saga auðskilin. Hún ein er okkur ærin áminning um að fara varlega í þessum efnum. Við þetta bætist svo, að fremstu sérfræðingar okkar vara við innflutningi búfjár, bæði lifandi búpenings og búfjársæðis. Slíkri viðvörun beindi dr. Björn Sigurðsson til Alþingis fyrir nokkrum árum, og hið sama gerir Páll A. Pálsson yfirdýralæknir nú í grg., sem frv. Þessu fylgir. Yfirdýralæknirinn fann meira að segja hvöt hjá sér til þess að vara alla þjóðina við hættunni í útvarpserindi, sem hann flutti í maí s.l. En þrátt fyrir allt þetta skal frv. knúið í gegn á þessu þingi. Sterkur aðili sækir fast á, og því mun stjórnarmönnum þykja ráðlegast að láta undan síga. l;g vona, að afleiðingarnar verði ekki þær sömu eða svipaðar og þær urðu fyrir 30 árum. Sérfræðingar hafa rækilega bent á, að innflutningur búfjár eða búfjársæðis sé engan veginn áhættulaus. En sérstaklega hafa þeir þó lagt áherzlu á það, að nauðsynlegar varúðarráðstafanir séu umfangsmiklar, kostnaðarsamar og raunar vandasamari í framkvæmd en svo, að landsmönnum sé enn trúandi fyrir þeim. Þetta ættu alþm. að hugleiða vel og láta á meðan bíða að samþ. það, sem reynslan og fróðustu menn telja varhugavert.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða efnislega málið, sem hér liggur fyrir. Það hefur rækilega verið gert, og sé ég ekki ástæðu til að taka sérstaklega þátt í þeim umr. Orsökin til þess, að ég stend hér upp, er brtt., sem hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) gerði hér grein fyrir áðan og er um viðbótarrefsiákvæði aftan við 21. gr. frv. Ég skal taka Það fram, að ég fyrir mitt leyti get ákaflega vel fellt mig við, að það ákvæði sé sett, sem Þar er talað um. En hins vegar er orðalag ákvæðis þess á þann veg, að mér finnst ekki auðið að samþykkja það, og koma þar í rauninni til greina kannske fyrst og fremst lögfræðilegar ástæður. Ákvæðið er þannig orðað í brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Ef lifandi dýr eru flutt til landsins án heimildar, sbr. 1. gr., varðar það sektum, eins og að ofan greinir, fyrir skipstjóra þann eða flugstjóra, sem dýrin flutti, og jafnháum sektum fyrir eiganda dýranna.“ Það er óeðlilegt að setja ákvæði sem þetta, og í rauninni ekki stætt á því að slá því föstu, að menn skuli vera dæmdir á þennan hátt fyrir mismunandi aðild að verknaði í jafnháar refsingar. Ég held, að það sé ekki með nokkru móti hægt að setja slíkt lagaákvæði. Hins vegar geri ég ekki ráð fyrir, að það sé í rauninni kjarni hugsunarinnar hjá hv. þm. að halda fast í það atriði, heldur það, að meginefni málsins sé, að lögð verði viðurlög við því að flytja dýr heimildarlaust til landsins, og að hugsun hv. þm. megi ná alveg eins, þótt þetta væri orðað á annan veg og þá lögð áherzla á það, sem er auðvitað sjálfsagt, að meginábyrgðin sé lögð á eiganda dýranna, því að það er vel hugsanlegt, að dýr séu flutt með flugvél eða skipi án þess, að skipstjórinn eða flugstjóri hafi nokkra ástæðu til að halda, að um slíkan flutning sé að ræða, og algerlega óeðlilegt að leggja þá fyrstu eða í rauninni meginrefsinguna á þann aðila, en ekki eiganda dýrsins. Ég hefði viljað leggja til, að þessi brtt. væri orðuð nokkuð á annan veg, eða Þannig: Ef lifandi dýr eru flutt til landsins án heimildar, sbr. 1. gr., varðar það sektum, eins og að ofan greinir, fyrir eiganda dýranna svo og fyrir skipstjóra Þann eða flugstjóra, sem dýrið flutti, ef ætla má, að dýrið hafi verið flutt með hans vitund.“ Ekki er þá endilega slegið föstu, að þeir skuli dæmdir í jafnháar refsingar. Ég hygg, að með þessu náist alveg sú hugsun, sem felst í tillögu hv. þm., en mér sýnist illa vera hægt að samþykkja till. með því orðalagi, sem á henni er, nema samkomulag fáist um að breyta henni eitthvað á þessa leið. Ég hef kastað þessu upp í skyndi, herra forseti, og ég veit ekki, hvort hægt er að átta sig á því í flýti, en ég geri ráð fyrir því, að það sé ætlunin að afgreiða frv. héðan úr hv. d., og mér kannske leyfist því að leggja Þetta svona fram, ef forseti áttar sig á því. En æskilegt væri náttúrlega, að það gæti orðið samkomulag um það við hv. flm., hvort hann gæti ekki fallizt á þá orðalagsbreytingu á sinni brtt.



Herra forseti. Það hafa komið fram hér þrjár brtt. við þessa umr. málsins, og fyrir mitt leyti get ég efnislega fallizt á þá brtt., sem er á þskj. 610, frá Ásgeiri Bjarnasyni. En ég hefði talið betra, að orðalagi hennar væri breytt eins og hér hefur verið bent á áður, og vænti ég þess, að flm. till. og hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) geti komið sér saman um það. Þá eru hér í öðru lagi brtt. tvær frá hv. 9. þm. Reykv., einkanlega er það brtt. við 19. gr., sem er allmikil efnisbreyting. í sambandi við þá brtt. vil ég aðeins benda á það, að við samningu þessa frv. var haft fullt samráð við yfirdýralækni að því er snertir þann tíma, sem ákveðinn er í gr., hvenær megi flytja sæði frá sóttvarnarstöðinni. Ég hef kynnt mér álit vissra manna um þetta atriði, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef frá góðum stöðum, er talin mun minni hætta á því að flytja sæði úr nautgripum út úr sóttvarnarstöð en t.d. úr sauðfé og ýmsum öðrum dýrum. Erlendis er yfirleitt miðað við 2 ár að því er snertir nautgripi, og virðist reynslan hafa sýnt, að það væri öruggt. Það hafa a.m.k. ekki komið fram nein slys í sambandi við það, eftir því sem mér er tjáð af fræðimönnum. Og þar sem yfirdýralæknir var samþykkur þessu ákvæði, þá sé ég ekki ástæðu til að breyta þessu og mun ekki mæla með því. Í öðru lagi er það 23. gr., að heimildarákvæði fyrir ráðherra, sem eru í 11. gr., taki ekki gildi fyrr en eftir 3 ár. Ég get ekki heldur séð, að 3 ára tími muni breyta verulega um í þessu efni, eins og ég tók fram í umr. hér við 2. umr. Skoðun mín er, að það sé ekki alveg óyggjandi, að einhver hætta kunni að geta stafað af þessu, en hún sé hverfandi lítil miðað við þá reynslu, sem orðin er, og miðað við það, að þetta atriði var sérstaklega gaumgæft við samningu frv. og teknar til greina ráðleggingar yfirdýralæknis, ákvæðið sett inn með samþykki hans, þó að hann að vísu hafi tjáð sig í sumum atriðum mjög varfærinn í þessum efnum. En þetta atriði var tekið inn algerlega í samráði við hann, þetta um tveggja ára tímabilið, og einnig það, hvenær lögin koma til framkvæmda. - Sé ég ekki ástæðu til að leggja til, að þessar till. verði samþykktar.



Herra forseti. Það skal játað, að ég er ekki lögfræðingur, og mun ég því taka tillit til manna mér meiri í þeim efnum og fallast á brtt. hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ), þar sem ég ætla, að hún nái sama marki og tilgangurinn er með minni till. Ég mun því samþykkja till. hv. þm.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Hv. frsm. landbn. var að lýsa því hér, að hann gæti ekki fallizt á, að tvær brtt. mínar yrðu samþykktar. Fyrri till. mín fjallaði um að auka biðtímann úr 2 árum í 8 - einangrunartímann í sóttvarnarstöðinni. Á þessa till. gat hv. frsm. landbn. ekki fallizt. Ég veit, að þessi hv. þm. þekkir meira til húsdýra og skepnuhalds en ég, en hvort hann þekkir meira til þeirrar sjúkdómshættu, sem hér er um að ræða, skal ég ósagt láta. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að lesa örfá orð upp úr bréfi frá fyrrverandi forstöðumanni tilraunastöðvarinnar á Keldum, Birni Sigurðssyni lækni. Það er úr bréfi, sem forstöðumaðurinn sendi Alþingi árið 1949, eins og ég gat um áðan, en þar segir hann svo m.a. orðrétt: „Innflutningur búfjár, þ. á m. sæðis, hingað til lands verður alltaf talsvert áhættusamur, hversu vel sem um hnútana yrði búið. Erlendir búfjársjúkdómar skipta tugum eða jafnvel hundruðum og eru flestir tiltölulega lítt þekktir. Hættulegastir eru því máske ekki Þeir sjúkdómar, sem bezt eru þekktir og menn því helzt mundu hafa í huga, heldur hinir, sem enginn á von á, sbr. karakúlsjúkdómana. Þeir sjúkdómar, sem við vitum um að helzt bæri að óttast við innflutning nautpenings, eru nautaberklar og brucellosis, en þeir eru höfuðplágur í flestum löndum og kosta of fjár árlega til rannsókna og útrýmingarstarfsemi. Báðir þessir sjúkdómar eru mannskæðir, en hafa ekki fundizt hér á landi, og virðist rétt, að yfirvöld landsins kynni sér mögulegar afleiðingar af innflutningi þessara pesta, ef þau vilja taka ákvörðun um og ábyrgð á innflutningi nautpenings til landsins. Aðra sjúkdóma mætti nefna, sem gætu flutzt til landsins með nautpeningi og mannfólki getur stafað hætta af, og mun þó ýmsum þykja nægilega djarft teflt, þótt ekki sé lagt meira undir en gert var með innflutningi karakúlfjárins forðum.“ Þetta bréf skrifaði dr. Björn Sigurðsson Alþingi ótilkvaddur. Og hann segir: „Að vísu má segja, að tilraunastöðinni á Keldum sé slíkt mál óviðkomandi og ástæðulaust, að ég láti uppi álit um Það ótilkvaddur. Mér Þykir eigi að síður svo mikið í húfi, að ég vil gjarnan, að fyrir liggi álit mitt nú Þegar, hvað sem í skerst síðar.“ Er engin ástæða til að taka mark á Þessu? Þetta var að vísu skrifað 1949. Ég hef, eins og ég sagði áðan, haft. samband við lækni, sem vinnur á rannsóknarstöðinni á Keldum. Hvað segir Þessi læknir? í 19. gr. frv. segir, að eigi sé heimilt að flytja sæði úr nautgripum í sóttvarnarstöðinni til notkunar utan hennar, fyrr en tveim árum eftir að fyrst var sætt í henni með hinu innflutta sæði. Og þessi læknir heldur áfram: „Ég álít, að tvö ár séu allt of stuttur tími. Okkar reynsla af karakúlpestunum, sem fluttar voru til landsins, var, að Þær komu ekki fram fyrr en 4–5 árum eftir að féð var flutt inn, og menn gerðu sér ekki nærri strax grein fyrir Því, hvað komið hafði fyrir. Ég álit,“ segir læknirinn enn fremur, „að reka ætti sóttvarnarstöðina í 8–10 ár, áður en leyft yrði að flytja úr henni sæði, ef gæta skal fyllsta öryggis. Margra veirusjúkdóma, sem við erum að vinna með hér á Keldum, verður ekki vart klínískt fyrr en 2–3 árum eftir sýkingu, og er Þó verið að vinna með sýkingarefni, sem er miklu aktívara en infektion í sæði mundi vera, og þekkjum sjúkdómseinkennin, sem við eigum von á að sjá.“ Þetta er það álit og tillaga Þessa sérfræðings á Keldum. Hann telur enga skynsemi í því að flytja slíkt sæði út úr einangruninni, fyrr en 8–10 árum eftir að sæðið var innflutt. Ég veit, að hv. frsm. landbn. er skýr maður, og ég trúi ekki öðru en hann skilji Þessa hluti. Ég vil skora á hann að athuga málið á ný í Þessu ljósi, í Því ljósi, sem okkar færustu menn bregða yfir málið í Þessum bréfum. Við skulum íhuga Þetta, hvað sem við gerum síðar, það skal ég láta óátalið, en við skulum ekki flana að málinu eða framkvæmd þess.



Herra forseti. Hv. 9. Þm. Reykv. sagði réttilega áðan, að algert öryggi væri ekki til. Það er rétt, Það sem Það nær. Hitt er rétt, gagnstætt því, sem hann hefur haldið fram hér, að minni hætta er að flytja inn sæði en lifandi gripi, enda staðfesti hann Það sjálfur um daginn með tilvitnunum í orð dr. Björns heitins Sigurðssonar, sem sagði með varfærni vísindamannsins: „Væntanlega er minnst hætta að flytja inn sæði.“ En jafnvel Þótt hvorki sé flutt inn gripir né sæði, Þá getum við ekki ábyrgzt, að ekki berist inn búfjársjúkdómar til landsins. Við gin- og klaufaveiki er t.d. beitt Þeirri varúð, að bannað er að flytja afurðir til landsins frá Þeim svæðum, sem sýkt eru. Og einnig er fólk, sem kemur frá Þeim löndum, sem sýkt eru, spurt um Það, hvort Það hafi komið á bæi á hinu sýkta svæði í Þeim löndum, sem Það hefur dvalizt í. Auk Þess er vitað, að sumir húsdýrasjúkdómar geta sýkt menn, svo að algert öryggi fæst ekki, nema við útilokum okkur alveg frá umheiminum. Um aðra veirusjúkdóma, sem þekktir eru hér á landi og læknirinn á Keldum, sem hv. 9. Þm. Reykv. vitnaði mikið í, talar um og telur að geti tekið 8–10 ár að koma fram, svo að þeir treysti sér til að þekkja Þá Þar a.m.k. eða við verðum varir við það aðrir hér á landi, þá er það nú ekki rétt nema að nokkru leyti, a.m.k. alls ekki öruggt eða fullnægjandi, þó að það verði gert. Það er vitað um það, að til eru krabbamein í dýrum, sem orsakast af veirum. Og þau geta komið fram ekki á 8–10 árum, heldur seint á æviskeiði þeirra dýra, sem sýkjast, og þess vegna erfitt að setja Þar tímamark. En það er dálítið lærdómsríkt um suma af þessum veirusjúkdómum, sem valda krabbameinum í dýrum, að það er hægt að koma í veg fyrir, að Þessi dýr fái krabbamein, a.m.k. sumar tegundir, ef þess er aðeins gætt, að dýrið sjúgi ekki móður sína. Svo er t.d. um krabbamein í brjósti hjá músum, sem berst frá móðurinni til afkvæmisins, ef afkvæmið sýgur móðurina. Þarna höfum við einn sjúkdóm, sem berst a.m.k. ekki með sæðingunni, þótt veirusjúkdómur sé.



Herra forseti. Frv. þetta var flutt í hv. Nd. af menntmn. þar eftir beiðni dóms- og kirkjumrn. Til skamms tíma var það ekki bundið í lögum, hvar í prestakalli prestur skyldi sitja, en það var lögfest 1952. Nú hefur komið á daginn, að það er ekki heppilegt að hafa þetta lögbundið. Það eru bæði tilflutningar á fólki, breyting á búskaparháttum og ýmsar aðstæður heima í héraði, sem gera það að verkum, að æskilegt geti verið, að prestssetur flytjist. Á því eru þó miklar hömlur, að það sé fært, sem sé að afla prestum húsnæðis, og þar sem miklu fé er varið úr ríkissjóði til þess að koma upp byggingum á prestssetrum, þá er það ljóst, að ekki er unnt að samþ. flutning á prestssetri, nema mjög ríkar ástæður séu fyrir hendi. Þegar í þessu eru fólgnar miklar takmarkanir á því, að kirkjumálastjórnin veiti slíkar heimildir. Ég held það sé þess vegna engin hætta á, að ríkisstj., hver sem hún er, misbeíti því valdi, þó að hún hafi þá heimild, sem hún lengst af hefur haft til þess að kveða á um aðsetursstað presta. Hins vegar er það svo, að ef ekki hefði verið leitað eftir þessari almennu heimild nú, hefði á þessu þingi einu orðið að fá með mjög mismunandi rökstuðningi heimild til þess að flytja fjögur prestssetur, og er það í sjálfu sér ekki þess eðlis, að rétt sé að trufla Alþingi með ákvörðunum um það efni. Frv. mætti engum mótmælum í hv. Nd., og leyfi ég mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.