Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að hann sendi í gær samúðarkveðjur til forseta efri og neðri deildar ítalska þingsins eftir að fréttir bárust um hina skelfilegu jarðskjálfta sem urðu á miðri Ítalíu.

Borist hefur bréf frá hv. 4. þm. Suðurk., Unni Brá Konráðsdóttur, um að hún muni ekki sækja þingfundi á næstunni þar sem hún hefur nú hafið töku fæðingarorlofs. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Geir Jón Þórisson. Geir Jón Þórisson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Herra forseti. Ég get eiginlega ekki orða bundist þegar ég kem í salinn og sé hann þunnskipaðan og sé dagskrá dagsins. Ég sé að á dagskránni er ekki gert ráð fyrir atkvæðagreiðslunum sem áttu að vera í gær og var frestað vegna fjarvista þingmanna. Ég sé að dagskrá dagsins í dag verður líklega lokið innan 40 mínútna. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hversu lengi eigi að halda okkur hér í þinghaldi um ekki neitt. Ég hef áhyggjur af því fyrir virðingu þingsins að hér séu þingmenn boðaðir til hálftíma þingfunda sem flestir þeirra sjá greinilega ekki ástæðu til að sinna eða mæta á, eftir að okkur hafði verið tilkynnt að hér væri mjög nauðsynlegt að hafa langt þinghald til að ljúka alls kyns stórum málum. Herra forseti. Þetta getur ekki haldið áfram svona. Ég hafði ekki ætlað mér að fara upp í fundarstjórn, en þegar maður kemur inn í salinn og sér dagskrána fæ ég ekki orða bundist. Ég vil hvetja hæstv. forseta til þess að grípa til sinna ráða, fullvissa okkur hv. þingmenn um að starfsáætlun verði haldin og þinginu slitið á tilsettum tíma, því að það er engin ástæða til að halda þessu þinghaldi áfram, herra forseti.

Virðulegur forseti. Það er fljótgert að taka einfaldlega undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Ég held að gærdagurinn hafi sannarlega ekki verið til þess að auka hróður þingsins, ekki málafátækt heldur einfaldlega ekkert mál á dagskránni og myndir af tómum þingsal og auðum ráðherrabekkjum. Verður að gera þá kröfu til stjórnarmeirihluta að hann boði ekki til þings að sumri nema hann hafi hugsað sér að mæta sjálfur til þess þings. Það er einfaldlega þannig núna annan daginn í röð að stjórnarmeirihlutinn er svo þunnskipaður á því þingi sem hann sjálfur hefur boðað til að ekki er hægt að hafa hér atkvæðagreiðslur eða ljúka afgreiðslu mála. Þetta, virðulegur forseti, er engum til vegsauka hvar í flokki sem hann stendur og þinginu og stjórnmálunum sannarlega ekki til framdráttar eins og þetta hefur verið hér undanfarna daga, því miður, virðulegur forseti, og ég hvet forseta 

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem hefur komið fram. Það er ekki aðeins í þingsalnum sem er þunnskipað, maður finnur í nefndunum að það er minni mæting. Við í minni hlutanum í fjárlaganefnd höfum rætt að ef mætingin er orðin þannig að það er minni hlutinn sem heldur uppi fundunum þá sé nú eiginlega sjálfhætt. Við héldum ekki þingflokksformannafund í þessari viku þannig að maður vissi ekki alveg út í hvað við vorum að fara en það kemur verulega á óvart hversu fá mál eru tilbúin til afgreiðslu inn í þingsal. Ég tek undir það sem hefur verið sagt að það er kominn tími til að hæstv. forsætisráðherra komi hugsanlega í pontu núna og útskýri fyrir okkur hvert framhaldið er og við hverju við eigum að búast. Staðan eins og hún er í dag, þar sem ekki er atkvæðagreiðsla tvo daga í röð vegna fjarvista, er auðvitað ekki boðleg.

Forseti. Það hefur ekki verið haldinn neinn samráðsfundur þingflokksformanna alla þessa viku. Mér finnst það áhyggjuefni og ég óska eftir því að forseti hitti okkur núna eftir þennan þingfund til þess að við förum yfir hvernig næsta vika á að vera. Mér finnst furðulegt að hér séum við að koma á fund sem eingöngu snýr að óundirbúnum fyrirspurnum sem hefði hæglega verið hægt að setja á dagskrá í gær. Eins og hefur komið fram eru mjög fáir þingmenn í húsi frá meiri hlutanum. Það var haft í hótunum um það að ef minni hlutinn mundi ekki haga sér þá mundi þingið vera hér út í hið óendanlega. Það liggur enn ekkert fyrir um hvernig þinghaldið á að vera. Maður hefur heyrt af því, forseti, að starfsáætlun muni ekki standa. Hvað þýðir það? Ég krefst þess að forseti fundi með þingflokksformönnum allra flokka nú þegar.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Herra forseti. Það er vel þekkt síðustu ár og áratugi að hið opinbera feli einkaaðilum að sinna einstökum verkefnum í almannaþjónustu en þó hefur verið nokkuð góð sátt um að grunnstoðir samfélagsins eigi að mestu leyti að vera reknar af hinu opinbera, að vera reknar af samfélaginu á samfélagslegan hátt. Mig langar að inna hæstv. forsætisráðherra og varaformann Framsóknarflokksins eftir stefnu hans flokks í þessum efnum í ljósi þess að við höfum fengið þau tíðindi, einkum þó frá ráðherrum Sjálfstæðisflokksins upp á síðkastið, að til standi að auka mjög vægi einkarekstrar í almannaþjónustu. Við getum nefnt einkarekstur þriggja heilsugæslustöðva sem þegar hefur komið til framkvæmda. Við getum nefnt óvissu um hvort nýtt sjúkrahótel verði boðið út eða verði hluti af Landspítalanum. Við getum nefnt orð hæstv. innanríkisráðherra um að auka þátt einkaaðila í rekstri samgöngukerfisins almennt. Og við getum nefnt nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar þar sem það er orðað, með loðnum hætti þó, en vitnað til þess, að einkaaðilar séu í auknum mæli að koma að rekstri flugvalla víða í Evrópu og að huga beri að, eins og það er orðað, nýjum fjármögnunarleiðum við fyrirhugaða uppbyggingu flugvallarmannvirkja í Keflavík. Ef við túlkum þetta yfir á mannamál er þarna að sjálfsögðu verið að vísa til einkarekstrar á millilandaflugvellinum í Keflavík, eða að minnsta kosti hluta hans. Ekki er minnst einu orði á aukið vægi einkarekstrar í stjórnarsáttmála eða samstefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar, ekki einu orði. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem er varaformaður Framsóknarflokksins, hvort þetta sé sameiginleg stefna ríkisstjórnarflokkanna - þar sem ekki er hægt að skilja það öðruvísi en að aukin áhersla sé á einkarekstur og ekki bara einstök tilvik eins og við þekkjum frá síðustu árum og áratugum heldur beinlínis stefnubreyting - hvort Framsóknarflokkurinn styðji það að auka með þessum hætti vægi einkarekstrar í grunnheilbrigðisþjónustunni, auka vægi einkarekstrar í samgöngukerfi allra landsmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég held að það sé ágætt að við tökum svolítið opinskáa umræðu um þessi mál. Ég hygg að sá sem hér stendur og flokkur hans og hv. þingmaður, formaður vinstri grænna, séu meira og minna sammála um margt af því sem við viljum tryggja að sé í höndum hins opinbera. Hins vegar er hægt að fara yfir það að á liðnum árum og áratugum hefur margt verið fært í svokallaðan einkarekstur, þar á meðal t.d. heilsugæsla sem hefur staðið sig býsna vel. Sérfræðiþjónusta lækna er meira og minna einkarekin. Það hefur kannski verið eitt af þeim vandamálum sem við hefur verið að glíma að heilsugæslan er ekki fyrsti viðkomustaður allra alls staðar á Íslandi. Ein af ástæðum þess hefur meðal annars verið sú að heimilislæknar, sem hafa kosið að fara í það sérnám, hafa kannski frekar viljað fara í annað sérnám þar sem þeir standa fyrir eigin rekstri. Fyrirmyndirnar að slíku eru bæði frá Danmörku, Svíþjóð og Noregi þar sem heimilislæknir geta verið með einkarekstur með sambærilegum hætti og aðrir sérfræðilæknar. Ég held því að við séum ekki að færa reksturinn úr höndum hins opinbera þó að við mundum færa okkur inn á slíkt svið. Við erum að sækja okkur fyrirmyndir til annarra Norðurlanda eins og við höfum oft gert áður. Varðandi samgöngukerfið vil ég minna á að Hvalfjarðargöngin voru í einkarekstri. Ég hef ekki heyrt marga hér inni tala um að það hafi verið rangt og að ríkið hefði átt að fara í þá framkvæmd. Ég efast líka um, komi til þess að tvöfalda Hvalfjarðargöngin, að menn muni leggja til að þeir tugir milljarða sem í það færu yrðu teknir út úr almenna vegakerfinu og settir í þá framkvæmd. Þetta er hins vegar eitt af því sem er órætt og þess vegna held ég að það væri ágætt að taka þá umræðu hér. 
             Ég man eftir því að á síðasta kjörtímabili, þegar hv. þingmaður var í ríkisstjórn, var mikið rætt um að koma framkvæmdum 

Herra forseti. Mikið rétt, og það er rétt að það hefur verið tilhneiging annars staðar á Norðurlöndum þar sem ekki hafa verið vinstri stjórnir undanfarin ár heldur einmitt hægri stjórnir að færa almannarekstur í hendur einkaaðila. Ég sagði það í upphafi að vissulega hefðum við gert þetta í einstökum tilvikum og oft náðst um það ágæt sátt. Hæstv. ráðherra nefnir Hvalfjarðargöngin. Það sem ég er að spyrja um er grundvallarsýn Framsóknarflokksins í þessu máli, hvað sá flokkur telur um grunnþjónustu á borð við heilsugæsluna, hver eigi að vera grunnstefnan í þeim málum, ekki einhver sérstök undantekningartilvik, hver eigi að vera grunnstefnan í samgöngumálum landsmanna, ekki afmarkaðar framkvæmdir þar sem aðrar leiðir eru í boði svo dæmi sé tekið. Þetta eru grundvallarmálefni sem eru ekki reifuð í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Við sem fylgjumst með málum fáum á tilfinninguna að þarna hafi stefna Sjálfstæðisflokksins orðið ofan á í ríkisstjórnarsamstarfinu 

Virðulegi forseti. Ég fagnaði þessari umræðu, og hún þarf að vera opinská, vegna þess að menn verða líka að viðurkenna hvaðan þeir sjálfir eru að koma og fyrir hvað þeir hafa staðið. Grundvallarsýn framsóknarmanna er sú að við viljum markaðskerfi á Íslandi, blandað hagkerfi þar sem einkarekstur einstaklinga blómstrar en líka í samstarfi við aðra, í samvinnurekstri, í félagsrekstri. Við viljum tryggja félagshyggjusjónarmiðin mjög í okkar stefnu, tryggja að allir geti notið þeirra tækifæra sem landið býður upp á. Við erum sannarlega miðjuflokkur og það er gott að geta tekið þessa umræðu um grundvallarsýnina. En síðan þurfum við að taka ákvarðanir þegar við stöndum frammi fyrir verkefnunum. Ég get ekki tekið undir að þetta gerist ekki þegar vinstri stjórnir eru við völd annars staðar á Norðurlöndum, því að það hafa þær svo sannarlega verið á liðnum áratugum. Þá hafa menn haldið áfram á þessari braut. Við höfum horft mjög til Norðurlanda til fyrirmyndar  Mér finnst skynsamlegt að við tökum þessa umræðu en grundvallarsýn framsóknarmanna er alveg skýr og ég gæti glaður komið hér upp og lesið upp úr henni daginn út og daginn inn. Ég held að það mundi bara gleðja þingmenn og vera gagnlegt fyrir þá að hlusta á. 
            

Virðulegur forseti. Mér er virðing þingsins mjög hugleikin þessa dagana og störf okkar hérna. Þess vegna langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra. Á þessu kjörtímabili hefur okkur gengið alveg sérstaklega illa að halda starfsáætlanir. Ég held að starfsáætlanir hafi næstum því aldrei staðist á kjörtímabilinu og þeim hefur verið breytt, nú síðast í vor þar sem þetta sumarþing í ágúst var sett á, þ.e. þing í þrjár vikur. Það var samþykkt í forsætisnefnd og talað um að þetta væri mikilvægt vegna þess að það væru stór og mikilvæg mál sem þyrfti að klára áður en hægt væri að ganga til kosninga, sem var tilkynnt að þyrfti að flýta fram á haustið. Við upplifum óstöðugleika og óvissu í íslenskum stjórnmálum. Það hefur verið óljóst þangað til í raun og veru allra seinustu daga hvenær yrði gengið til kosninga. Það hafa verið ýmsar yfirlýsingar um að það yrði kannski ekki gert í haust o.s.frv. Við erum alla vega samankomin á Alþingi í þrjár vikur samkvæmt starfsáætlun forseta og öllum að óvörum erum við hálfverklaus hérna, fulltrúar almennings á Alþingi Íslendinga, sérstaklega samankomnir að sumri. Mig langaði að fá sjónarmið hæstv. forsætisráðherra á þá stöðu, hvaða hugmyndir hann hefur um stór mál sem eigi að klára fyrir þinglokin og hvort við séum að klára úr pípunum akkúrat núna eða hvort við horfum fram á stór óvænt tíðindi eða ný mál næstu daga.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé alltaf hollt okkur sjálfum sem hér sitjum að ræða um okkar eigin störf og virðingu þingsins og annað í þeim dúr. Nú hef ég reynslu af tveimur kjörtímabilum og varðandi starfsáætlun held ég, án þess að ég hafi skoðað það sérstaklega, þetta er svona tilfinning mín, að starfsáætlun síðasta kjörtímabils hafi bara aldrei verið framfylgt nokkurn tímann, en hún hafi bara nokkuð staðist á þessu kjörtímabili. Látum það vera. Skoðum það. Auðvitað eru breyttir tímar frá því sem við settum upp hér í vor með því að stefnt er að kosningum í lok október. Það hefur komið mér aðeins á óvart að heyra hérna t.d. í fundarstjórn, heyrði það í þinginu í gær, aðeins þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni um að hér sé þriggja vikna starfsáætlun og svo muni þinginu ljúka vegna þess að á fundi með formönnum flokkanna sem ég og fjármálaráðherra áttum í aðdraganda þingsins kynntum við þær hugmyndir um að fresta samkomudegi þingsins, halda áfram þingstörfum fram í september, hugsanlega út september og lengur ef þurfa þykir með þeirri niðurstöðu að kjósa í lok október. Þetta eru ekki nein ný tíðindi. Við töluðum um þetta líka í vor á einum tveimur fundum og þeim fundi sem haldinn var hérna í aðdraganda þingsins er það hæfist. Síðan er það staðreynd að á fyrstu dögum þingsins lagði ríkisstjórnin fram tvö stór mál, annars vegar er varðar séreignarsparnað ungs fólks og verðtrygginguna og á öðrum degi þingsins kom inn frumvarp um afnám hafta. Í morgun var lagt fram af forsætisráðherra frumvarp um stjórnarskipunarlög. Við höfum rætt og ég veit að félags- og húsnæðismálaráðherra hefur kynnt stuttlega fyrir stjórnarandstöðunni hugmyndir um almannatryggingar sem hér hafa verið unnar í samstarfi flokkanna, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur í langan tíma í samstarfi við marga aðila og margir hafa lagt þar hönd á plóg. Ég held að það sé ágætur tími til að fara vel yfir þessi mál 

Virðulegur forseti. Ég held ég verði að segja að þótt hlutir hafi ekki verið í lagi áður er það ekki góð ástæða til þess að hafa þá áfram í ólagi og minni á að síðasta kjörtímabil var um margt mjög sérstakt vegna þess að átt var við bráðamál dag eftir dag í kjölfar hrunsins. Það var kannski skiljanlegt að það væru ákveðin lausatök og óvissa í stjórn landsins á þeim tíma, en tímarnir hafa talsvert breyst. Lausatök og óvissa um störf þingsins núna er illskiljanleg og mjög vandræðaleg. Þær hugmyndir að hafa þingfundi langt fram að kosningum eru sérstaklega skrýtnar í ljósi þess að það eru ekki stór þjóðhagslega bráðnauðsynleg mál sem þarf að taka á svo vitað sé. Ég verð að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með þá stöðu að við séum 

Virðulegi forseti. Ég veit að í þessum sal höfum við auðvitað mismunandi sjónarmið um það hvað við teljum mikilvægt og eins hvað við leggjum áherslu á þegar við leggjum til breytingar til að bæta samfélagið. Það er ekkert að því. Ég er sammála hv. þingmanni að það er ekki góður bragur á því að vera að bera þokkalega hluti saman við eitthvað sem hefur einhvern tímann verið verra. Ég mun hins vegar minnast þess að sitja hér á þingi 2009 allt sumarið og það bráðaverkefni sem þá lá á, samkvæmt sjónarmiðum þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat, var að sækja um að aðild að Evrópusambandinu, sem í ljósi alls sem síðar hefur gerst var augljóslega ekki mjög mikið bráðaatriði og kannski klúður frá A til Ö. Það er svo önnur saga og menn geta líka haft mismunandi sýn á hvort það hafi verið skynsamlegt eður ei. Ég vil ítreka að í þinginu voru um 26 mál sem voru á leiðinni út úr nefndum í aðdraganda þingsins. Ég held við séum búin að afgreiða hér fimm, sex mál og tíu ef nægilegur fjöldi þingmanna 

Þú ert búinn að svæfa þingið.

Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um að ríkisstjórnin ætli að klára fyrirliggjandi tillögur um hækkun á ellilífeyri og um að draga úr skerðingum og einfalda kerfið. En ég hlýt að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er samkomulag um þetta í ríkisstjórninni? Er það forgangsmál stjórnarflokkanna sameiginlega að klára þetta á þinginu? Hvernig stóð þá á þessari afgreiðslu á fimm ára ríkisfjármálaáætlun um daginn? Þar greiddi hæstv. forsætisráðherra atkvæði með áætlun sem gerir ekki ráð fyrir þessari hækkun á ellilífeyri en hæstv. félagsmálaráðherra sá sig knúinn til að sitja hjá við afgreiðsluna einmitt vegna þessa, ef ég hef skilið þetta rétt. Hvernig rímar þessi yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra, um að ekki eigi að ljúka kjörtímabilinu öðruvísi en að hækka ellilífeyri, við yfirlýsingar hæstv. fjármálaráðherra um að ráðherra í ríkisstjórn sem ekki styðji stjórnarfrumvörp geti ekki vænst þess að hans eigin mál fái framgang? Er það ekki alveg skýrt af hálfu fjármálaráðherra að hér er átt við félagsmálaráðherra og nefnt mál? Ef ætlunin er að afgreiða svo flókið og viðamikið mál sem breyting á almannatryggingalögum og hækkun ellilífeyris er, hvernig hefur verkstjóri ríkisstjórnarinnar hugsað sér að sú vinna fari fram, jafnvel þó að við værum hér út allan septembermánuð? Eftir mínum eftirgrennslunum hér í vikunni þá er málið ekki einu sinni komið inn í ríkisstjórn. Hvenær ætlar verkstjórinn að taka hækkun ellilífeyris inn í ríkisstjórn? Er búið að kostnaðarmeta málið? Hvenær verður það afgreitt frá stjórnarflokkunum að hækka ellilífeyri fyrir kosningar? Hvenær má þingið vænta þess að málið komi á dagskrá? Hvenær getum við stutt þau ágætu áform, þingmenn stjórnarandstöðunnar sem erum mörg, ef ekki öll, því fylgjandi að þessar tillögur nái fram að ganga?

Virðulegur forseti. Það er gott að fá hér í óundirbúnum fyrirspurnum stuðning við mál sem stjórnarandstaðan, eða hv. þingmaður, hefur ekki séð eða aðeins lítillega. Það hjálpar okkur í ríkisstjórninni við að klára mál. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhyggjur af ríkisstjórnarsamstarfinu.  
             Við erum að vinna að ákveðnum málum, hv. þm. Helgi Hjörvar. Við ætlum að leggja áherslu á að koma þeim málum inn til þingsins og gefa þinginu tækifæri til að takast á við þau verkefni. Það er gleðilegt að heyra að mikill vilji og stuðningur sé við þau áform sem ríkisstjórnin hefur haft uppi. Þegar þau koma fram getur þingið farið að takast á við þau og ég vænti þess að samstarfið verið gott við alla þingmenn, líka hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, um að klára þau mál.

Virðulegur forseti. Verkstjóra ríkisstjórnarinnar til upplýsingar þá liggur frumvarpið frammi á vef félagsmálaráðuneytisins og þar geta allir landsmenn, og raunar heimsbyggðin öll, lesið hvað í því er. Það liggur sömuleiðis fyrir að það hefur verið unnið í víðtækri samvinnu hvað ellilífeyri varðar og þarf ekki að óttast stjórnarandstöðuna í þeim málum. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra að því hér og nú, vegna þess að ég hafði sannarlega efasemdir um vilja samstarfsflokksins í málinu: Er það loforð forsætisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, til aldraðra á Íslandi að þetta frumvarp komi inn í þingið áður en það fer heim og að það verði af hálfu stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar klárað fyrir kosningar með þeim kjarabótum fyrir aldraða, með einföldun á kerfinu og minni skerðingum sem þar er að finna?

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að lýsa yfir stuðningi við mál sem hefur sannarlega verið unnið hér lengi, m.a. unnið af hv. þingmanni og fyrrverandi ráðherra, Guðbjarti heitnum Hannessyni, og mörgum sem þá komu að málinu, og síðar af hv. þm. Pétri heitnum Blöndal sem stýrði þeirri nefnd. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson tók síðan að sér að ljúka því í samstarfi margra flokka. Það hafa margir komið að þessu máli. Það hefur verið eitt af því sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna að og ég tel mjög mikilvægt. Ég hef haft þá skoðun að það skipti mestu máli að þegar þingið er að störfum, eins og það er í dag, þá tökumst við á um mál og ljúkum þeim ef þau eru talin til hagsbóta fyrir land og þjóð. Þetta mál er eitt af þeim og við hljótum að reyna að gera hvað við getum til þess að ljúka því.

Forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða um áætlanir ríkisstjórnarinnar varðandi þau mál sem á að taka fyrir á þessu stutta sumarþingi sem mér heyrist á hæstv. forsætisráðherra að verði síðan alls ekkert mjög stutt, þvert ofan í starfsáætlun Alþingis. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort búið sé að afgreiða þessi mál hjá ríkisstjórninni, m.a. þrjú mál sem hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hyggst leggja fram á þinginu, eða hvar þau standa eiginlega í ferlinu og hvenær standi til að þau komi inn í þingið nákvæmlega. Síðan hefur hæstv. forsætisráðherra sjálfur sagst ætla að mæla fyrir málum um breytingu á stjórnskipan landsins, að hann hyggist leggja fram þrjár greinar í stjórnarskrá. Er búið að taka það fyrir á ríkisstjórnarfundi og er búið að samþykkja að þessi mál fari inn í þingið? Ef ekki, hvenær? Eru einhver önnur mál sem hafa verið tekin fyrir á ríkisstjórnarfundum eða eru á leiðinni á slíkan fund til samþykktar til að hægt sé að taka þau fyrir á Alþingi? Nú virðist málum þannig háttað, hæstv. forsætisráðherra, með nokkur mál sem liggja fyrir þinginu að það stendur gríðarlega stór hnífur í kú. Þá erum við að tala um búvörusamninginn. Hann virðist vera fastur í nefnd og ekki bólar á honum til frekari umfjöllunar í þingsal. Síðan langar mig að lokum að spyrja hvernig standi á því að ekki sé hægt að fá þingmenn meiri hlutans í þingsal til að greiða atkvæði um öll þessi mikilvægu mál ríkisstjórnarinnar sem þeir vilja ná í gegn.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það hafi komið fram í opinberri yfirlýsingu frá Alþingi í gær að fjölmargir þingmenn væru að störfum fyrir hönd þingsins, m.a. erlendis, og aðrir hefðu einnig verið uppteknir við ýmis önnur störf úti í kjördæmum. Þess vegna hafi ekki verið hægt að manna atkvæðagreiðslu í gær.  Varðandi stjórnarskipunarfrumvarpið, þessar þrjár breytingar á stjórnarskránni, var það lagt fram á Alþingi í morgun sem þingmannafrumvarp af forsætisráðherra, alveg eins og hefur verið rætt, m.a. við alla fulltrúa stjórnarandstöðunnar núna um alllangt skeið, að það væri það sem við hygðumst gera ef ekki næðist víðtæk samstaða um að leggja frumvarpið fram eins og upphaflega var áætlað. Mér finnst mikilvægt og hef lýst þeirri skoðun minni ítrekað að þingið fái að takast á við þetta. Nú er glugginn opinn til þess að fjalla um þau mál. Það eru kosningar eftir ekki langan tíma og að þeim loknum kemur saman nýtt þing sem gæti samþykkt það mál, ef þinginu tækist að afgreiða þessar þrjár nýju greinar í stjórnarskránni sem við höfum fjallað um, eins og mörg önnur mál, býsna lengi. Það má alveg halda því fram að um sé að ræða kannski tíu, jafnvel fimmtán ára undirbúning, í það minnsta sex ár sem hefur verið unnið markvisst að ákveðnum breytingum. Þetta varðar fyrsta lagi auðlindaákvæði, í öðru lagi grein um aukna aðkomu þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslum, og síðan grein um náttúru landsins og stöðu hennar. Ég tel að þarna væri tækifæri til þessara breytinga. Varðandi önnur mál munu þau birtast hér 

Forseti. Mér finnst svolítið skringilegt að ekki sé hægt að fá nákvæma áætlun um það hvenær þessi stóru mál eiga að koma inn í þingið. Það hlýtur að liggja fyrir einhver áætlun um það hvenær ríkisstjórnin hyggst afgreiða almannatryggingamálið, fæðingarorlofsmálið og breytingar á hlutverki Íbúðalánasjóðs. Þetta eru engin smámál. Síðan erum við með LÍN-málið inni á þingi sem augljóslega þarfnast mikilla breytinga ef það á að geta komið út í sátt meðal stjórnarflokkanna. Það sem ég upplifi hér er svo mikið ósætti á milli ríkisstjórnarflokkanna að ekki takist hreinlega að ná málum héðan út úr þinginu. Svo á að reyna að varpa ábyrgðinni yfir á minni hlutann sem hefur verið í mjög ábyrgri stjórnarandstöðu. Ég óska eftir því að fá nákvæma tímaáætlun frá hæstv. forsætisráðherra. Ef hann getur ekki verið með tímaáætlun 

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur áhyggjur hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar af ríkisstjórninni og samstarfinu. Ég get hins vegar sagt að það gengur ljómandi vel og hefur gengið ljómandi vel. Við hyggjumst halda áfram að ljúka þeim verkefnum sem við viljum að þingið takist á við og klára áður en við göngum til kosninga, af því að þau mál skipta land og þjóð miklu. Varðandi síðan það sem hv. þingmaður hefur rætt um að það sé hér eitthvert stjórnleysi vil ég minna á að í sumar eða vor, í apríl, maí og júní, afgreiddum við fjöldann allan af málum, sérstaklega í maí, um 35–40 mál af þeim 80 sem við lögðum fyrir stjórnarandstöðuna að við vildum klára. Það er einhver bunki af þeim enn þá í nefndum, einhver hafa komið hérna fram og verið kláruð, önnur verða kláruð á næstu vikum. Síðan eru þau nýju mál sem við höfum verið að ræða um. Einhver þeirra verða lögð hér fram og ég tek undir með hv. þingmanni og þingmönnum að því fyrr sem þau koma til kasta þingsins, því betra, og því líklegra að þeim geti lokið með sóma.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að ræða við hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um hið nýja almenna íbúðakerfi. Það var þannig í sumarbyrjun að við á Alþingi gátum sameinast um að lögfesta nýtt leiguíbúðakerfi á Íslandi sem mörg okkar bera miklar væntingar til. Kerfið mun fyrst og fremst gagnast ungu fólki og tekjulægra fólki sem fær þá leiguhúsnæði á viðráðanlegu verði, en eins og allir vita er gríðarlegur skortur á húsnæði sem fólk hefur efni á að búa í. Fjöldi fólks býr annaðhvort við allt of háan húsnæðiskostnað eða inni á foreldrum sínum. Ég kem hér upp til þess að spyrja ráðherra hvernig gangi að innleiða þetta nýja kerfi. Það mun auðvitað taka tíma, en við verðum að nýta hvern mánuð. Mig langar að spyrja hversu margir, t.d. húsnæðissjálfseignarstofnanir, sveitarfélög, lögaðilar og félagasamtök, hafa leitað til ráðherra til að fá samþykki fyrir því að þeir falli inn í nýja kerfið. Mig langar að vita hversu margir hafa fengið samþykki fyrir stofnframlagi frá sveitarfélagi sínu, en sveitarfélögin eiga að veita 12% stofnframlög á móti 18% stofnframlagi frá ríki, og hversu margir hafa sótt um stofnframlög til Íbúðalánasjóðs. Mér finnst mjög mikilvægt að fá þessar upplýsingar fram því að það verður að vinna hratt og örugglega í þessu máli. Ég vona að hæstv. ráðherra komi hér upp og segi mér að það sé allt á fullu gasi í nýja kerfinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil líka fá að nota tækifærið og segja að mér fannst mjög ánægjulegt að sjá það í framboðstilkynningu hv. þingmanns að hún tiltók sérstaklega að hún sæi fyrir sér að auka framlögin til uppbyggingar á almennum íbúðum á næstu árum. Við fórum strax eftir að Alþingi samþykkti lögin að skrifa þær reglugerðir sem þurfti, annars vegar reglugerðir fyrir Íbúðalánasjóð varðandi úthlutun á stofnframlögum ríkisins og hins vegar reglugerðir sveitarfélaganna um úthlutanir á stofnframlögum sveitarfélaganna. Það var gert í samráði við sveitarfélögin að sjálfsögðu þannig að þær reglugerðir liggja nú fyrir. Íbúðalánasjóður hefur síðan verið að undirbúa sig á fullu og sendi út bréf á öll sveitarfélög þar sem hann upplýsti um lögin og að sjóðurinn hefði í hyggju að auglýsa stofnframlögin síðsumars og á haustmánuðum. Hann er núna búinn að gera það og gert er ráð fyrir því að umsóknarfrestur um fyrstu stofnframlögin hjá ríkinu renni út 30. september, en jafnframt er gert ráð fyrir að auglýsa aftur á þessu ári, það verður sem sagt gefið tækifæri hvað þetta varðar með því að auglýsa tvisvar. Ég hef jafnframt verið svo heppin að fá að sitja kynningu á fundi með sveitarfélögum fyrir vestan þar sem ASÍ fór í gegnum sín áform og upplýsti þar m.a. að það væri komið mjög langt í að klára samþykktir fyrstu húsnæðissjálfseignarstofnunarinnar sem það mun leggja fyrir ráðherra til samþykktar. ASÍ hefur jafnframt ráðið verkefnisstjóra og kynnti líka áform sín um uppbyggingu á íbúðum í almenna íbúðakerfinu í samræmi við samkomulag ríkis og aðila vinnumarkaðarins þar sem það sér fyrir sér að byrja á því að byggja 1.150 íbúðir. Þeir eru komnir með úthlutun fyrir þessum lóðum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það er ánægjulegt að heyra að það eru áform um uppbyggingu 1.150 íbúða af hálfu sjálfseignarstofnunar á vegum Alþýðusambands Íslands. En áform voru uppi um að reisa 2.300 íbúðir á fimm árum. Þá vil ég spyrja ráðherra: Hefur hún ekki áhyggjur af því sem fram kom við vinnslu frumvarpanna að forsendurnar voru ekki alveg réttar og þegar við vorum búin að setja inn nýjar forsendur þá urðu þetta augljóslega ekki 2.300 íbúðir heldur nær 1.500 íbúðum? Þegar verið var að ganga til kjarasamninga þá var það skýr krafa ASÍ í upphafi að þetta yrðu um 1.000 íbúðir á ári í fimm ár því að það er hin raunverulega þörf, þó að ASÍ hafi verið þrýst niður í færri íbúðir. Er ekki hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sammála mér um að við þurfum 5.000 íbúðir á næstu árum ef 

Virðulegi forseti. Við sjáum mjög mörg teikn á lofti um að það sé verulegur skortur á húsnæði mjög víða um allt land. Mér hefur verið boðið að fara á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna þar sem verður sérstaklega fjallað um almenna íbúðakerfið. Ég veit að sveitarfélög hringinn í kringum landið hafa verið að funda um þetta og farið yfir þau bréf sem bárust frá Íbúðalánasjóði. Starfsmenn Íbúðalánasjóðs hafa verið að fylgja þeim síðan eftir með fundum. Það hefur líka verið þannig að einstök sveitarfélög hafa auglýst eftir samstarfsaðilum varðandi stofnun húsnæðissjálfseignarstofnana, auk þess sem margir hafa líka horft til öflugra frjálsra félagasamtaka, eins og t.d. Landssamtakanna Þroskahjálpar, sem hugsanlegra samstarfsaðila. Eitt af því sem ég tel líka mikilvægt að fara yfir núna snýr að húsnæðisvanda námsmanna en þar sjáum við mjög langa biðlista og fara yfir það hvaða svigrúm við höfum hugsanlega, jafnvel núna á þessu ári, til þess að bregðast við því á grundvelli þeirra fjárveitinga sem ráðstafað var til húsnæðiskerfisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að boða fund með þingflokksformönnum eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir óskaði eftir áðan. En ég vil hins vegar segja að starfsáætlun Alþingis var samþykkt í vor með breytingum og það var að því gefnu að hér yrði gott starfsumhverfi í þinginu, hér yrði vel unnið og stjórnarandstaðan og allir einhentu sér í að vinna vel saman. Það hafa engar forsendur breyst, forseti. Hér hefur verið unnið vel en á sama tíma gerist það núna í óundirbúnum fyrirspurnatíma að hæstv. forsætisráðherra, sem er forustumaður framkvæmdarvaldsins, lætur eins og starfsáætlun Alþingis sé einskis virði, sé ekki pappírsins virði. Hann kemur hingað inn og tilkynnir Alþingi það og forseta þar á meðal að til standi að funda hér einhverjum vikum saman eftir að starfsáætlun Alþingis er lokið. Þetta er ótækt. Þetta er hegðun framkvæmdarvaldsins sem er á kostnað virðingar Alþingis. Ég legg áherslu á að við gætum mjög vel að þessu þegar við hittumst hér á eftir að þetta er ótækt. Alþingi þarf að gæta að sinni virðingu og gera framkvæmdarvaldinu mjög ljóst 

Forseti. Mér er verulega misboðið eftir að hafa hlustað á hæstv. forsætisráðherra og það virðingarleysi sem hann sýnir forseta Alþingis og þinginu öllu. Mér finnst mjög mikilvægt að við látum málin þróast þannig að Alþingi líti út eins og það sé gersamlega viljalaust verkfæri framkvæmdarvaldsins. Það er ekki sú ásýnd sem við viljum hafa af þinginu, hjarta lýðræðisins. Síðan finnst mér líka ákaflega mikilvægt að það komi fram og við fáum svör við á fundinum á eftir með forseta þingsins, þegar þingflokksformenn fá loksins tækifæri til þess að ræða um hvað er í gangi á þinginu. Það er mjög furðulegt að koma hér inn dag eftir dag þar sem stjórnarliðar virðast ekki vera í vinnunni sinni. Mér finnst það alvarlegt. Við erum mætt til þess að greiða fyrir störfum en það eru engin mál á dagskrá sem hægt er að afgreiða. Þetta er auðvitað ekki í lagi og ekki til þess að hjálpa til með framhaldið, svo mikið er víst, forseti.

Forseti vill tilkynna að þessu gefna tilefni að ástæðan fyrir því að forseti ákvað að hafa ekki atkvæðagreiðslur í gær var fjarvistir þingmanna úr stjórn og stjórnarandstöðu. Þegar forseti er m.a. að taka ákvörðun um slíkt lítur hann líka til þess hvort þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu séu viðstaddir, því að báðir eiga auðvitað rétt á því að eiga þess kost að greiða atkvæði og þegar þannig stóð á eins og í gær, að það var mögulegt að fresta atkvæðagreiðslu í þessu skyni, þá ákvað forseti að gera slíkt. Það er oft þannig að það er óskað eftir því m.a. af einstökum þingflokkum að atkvæðagreiðslum sé frestað og þegar unnt er að verða við því hefur forseti orðið við því.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að til standi að formenn þingflokka hittist og ræði framgang þingstarfanna. Það hlýtur öllum að hafa verið ljóst þegar starfsáætlun var staðfest hér í vor að það var með þeim fyrirvara að enn ætti eftir að koma í ljós hvenær gengið yrði til kosninga og hvernig mundi spilast úr þeim málum sem þá voru í vinnslu. Ég verð að lýsa mjög mikilli furðu á þeim málflutningi sem haldið hefur verið á lofti í þinginu undanfarna daga, að það sé ekkert að gerast í þinginu. Það vita allir að stærsti hluti þingstarfanna fer fram í nefndum. Það eru margir tugir mála í nefndum. Þar á meðal afnám gjaldeyrishafta og þau nýju mál sem við höfum lagt inn og varða húsnæðismarkaðinn á Íslandi. Málin eru í umsagnarferli og önnur stór mál eru þar. Sum eru nýkomin aftur inn í þingið. Það að ekki sé stífur þingfundur á hverjum einasta degi er ekkert vandamál. Það er ekkert tilefni fyrir menn að koma upp í þingsal, dag eftir dag, og kvarta undan því að ekki sé fundað fram á nótt. Það eru hátt í hundrað mál í vinnslu í þinginu og nóg að gera. 

Virðulegi forseti. Það kom á óvart að heyra hæstv. forsætisráðherra tala um að hér sæti þing jafnvel út september. Við erum með starfsáætlun sem er samþykkt af forsætisnefnd og forseta. Ég veit ekki til hvers við erum með starfsáætlun ef við ætlum síðan ekki að virða hana. Mér finnst athyglisvert að við erum voðalega stolt af nýju lögunum um opinber fjármál þar sem við leggjum áherslu á fyrirsjáanleika og aga og að plana hlutina fram í tímann, en síðan erum við á þinginu kannski stundum eins og apakettir, vitum ekki hvað snýr upp og hvað snýr niður og virðumst ekki geta planað nokkurn hlut. Það er ekki til of mikils mælst að ríkisstjórnin komi þeim málum sem eru mikilvægust í gegn á þeim tíma sem við höfum sem er fram í næstu viku. Síðan eru kosningar. Þá fara flokkarnir bara með þau mál sem ekki komast í gegn inn í kosningabaráttuna og leggja þau þar undir þjóðina og koma þeim þá í gegn í nóvember, verði þeir kosnir. Ég skil þetta ekki alveg, ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi svona misst þetta út úr sér í hita leiksins. Það gerist stundum í þessum ræðustól, menn segja eitt og annað. 

Forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa gagnrýnt það að starfsáætlunin hefur ekki verið endurskoðuð. Hún gildir til 2. september og 2. september er í næstu viku. Ég vil líka benda á það vegna orða hæstv. fjármálaráðherra að þau miklu frumvörp sem hann er að tala um að við eigum eftir að fara yfir voru send út til umsagnar og skila á þeim 1. september sem er daginn áður en starfsáætlun lýkur. Ef við eigum að vera hérna lengur á þessu þingi en til 12. september þarf að breyta lögum í landinu. Ég spyr: Af hverju ráðast mennirnir sem hér stjórna þá ekki í það að endurskoða starfsáætlunina og leggja fram frumvarp um að breyta lögum af því að það hentar þeim ekki að fara eftir lögum? Þá breytum við þeim bara. Það er gangurinn hér í þessum 

Virðulegur forseti. Úr því að hæstv. fjármálaráðherra er farinn að blanda sér í umræðuna, sem ég vil fagna sérstaklega, vil ég biðja hann um að staðfesta afstöðu sína til starfsáætlunar. Fram hefur komið að forsætisráðherra telur starfsáætlun einskis virði og fram hefur komið að fjármálaráðherra er sömu skoðunar. Hann hefur þó ekki kveðið eins fast að orði, að hann telji starfsáætlun hæstv. forseta, Einars K. Guðfinnssonar, einskis virði og ekki standast, heldur standi eitthvað annað til. Þá ætla ég að biðja hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktsson, að upplýsa þingið um hvaða afstöðu hann hefur til þess. En staðan er óþolandi. Staðan er gersamlega óþolandi fyrir Alþingi. Að þetta þyki bara eðlileg og verjandi framkoma framkvæmdarvaldsins, beggja forustumanna stjórnarflokkanna hér við Alþingi, að koma hingað og taka í raun og veru starfsáætlun Alþingis og gera hana að engu. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að fyrir liggur að fjöldinn allur af þingmönnum stjórnarflokkanna er byrjaður í kosningabaráttu. Þeir eru í kosningabaráttu úti um allt land. Þeir eru á fundum með fólki úti um allt land. 

Forseti. Í ljósi orða forseta um þingmannafjölda á þinginu í gær og ástæðu þess að ekki væri hægt að halda atkvæðagreiðslu vil ég benda á að allir þrír þingmenn Pírata voru í húsinu þegar við fengum SMS-skilaboð frá forseta um að það yrðu ekki atkvæðagreiðslur. Það sem mér finnst alvarlegt er að það er alveg ljóst að ekki eru nema 20 mál í nefndum. Það er þó rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að þetta eru þung og flókin mál. Þess vegna furða ég mig á því að í stað þess að vera með örstutta þingfundi í dag og í gær hafi ekki verið ákveðið hafa sérstaka nefndadaga þannig að hægt væri að vinna þau mál áfram. Svo er það alveg furðulegt að nú erum við í þeirri stöðu í nefndunum að við þurfum að senda mál út til umsagna og það þarf að gera með fyrirvara um að ekki sé nægilegur tími fyrir þá sem eiga að veita umsögn til þess að gera það, af því að starfsáætlun þingsins er eins og staðan er í dag þannig að þingið mun ljúka sínum störfum 2. september. 

Forseti er sammála hv. þingmanni um að það er eðlilegt að reyna að nýta tímann sem allra best. Þegar það lá fyrir í gær að ekki yrði mikið um þingmál á þessum degi ákvað forseti, og ræddi þau mál við þingflokksformenn sem tóku þeirri málaleitan vel, að hafa nefndadag, getum við sagt, eftir hádegi í dag. Forseti vill hins vegar segja að hann varð fyrir miklum vonbrigðum með að formenn þingnefnda skyldu ekki grípa þetta tækifæri og halda meira af þingnefndarfundum í dag og þá hefði væntanlega verið hægt að komast hjá því, í einhverjum tilvikum a.m.k., kannski ekki í öllum, að halda þingnefndarfundi á morgun. Forseti vill þess vegna segja að hann telur að t.d. þingnefndarfundi á morgun eigi menn að halda í góðu samkomulagi þingnefndarmanna, sérstaklega í ljósi þess að forseti greip til þess úrræðis í góðri sátt að skapa rými fyrir þingnefndarfundi í dag. Það veldur honum miklum vonbrigðum að menn skuli ekki nýta það tækifæri betur. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram í tilefni af þeim orðum sem hafa fallið að ég og hæstv. forsætisráðherra höfum verið afskaplega skýrir með það á fundum með öllum flokkum að það stendur til að breyta samkomudegi nýs þings. Við höfum jafnframt verið skýrir með það að að öllu óbreyttu muni þurfa að fjölga þingdögum. Þetta tel ég að ætti ekki að koma neinum í opna skjöldu. Þetta er ekki vettvangurinn til þess að ræða hvernig starfsáætlun verði mögulega breytt. Það er gert á öðrum fundum. Mér finnst þetta tilefnislaust upphlaup hér með öllu, að nota umræður um fundarstjórn forseta í þingsal til þess að láta þau skilaboð ganga frá þinginu að það séu engin mál til að vinna með. Staðreyndin er sú að það eru mörg risavaxin mál sem er verið að vinna með. Já, sum þeirra eru ekki tilbúin til þess að koma til umræðu. Það er verið að vinna við þau í nefndum. 

Virðulegi forseti. Hvernig svo sem þetta var á síðasta kjörtímabili eða hvernig svo sem þetta hefur verið áður þegar svona uppákomur verða, þá minna þær mann óneitanlega á það hvernig vinnubrögðin hafa oft verið hér í gegnum tíðina. Þá fyllast menn mjög skiljanlegum ótta við það þegar hæstv. forsætisráðherra kemur hingað og talar eins og hann talaði áðan, að í lokin þegar hlutirnir hafa verið ótrúlega rólegir, rólegri en mjög oft áður, þá skyndilega ætli menn að íhuga að breyta starfsáætlun og þá væntanlega í kjölfarið dagsetningu kosninga. Eitthvað sem hefur verið rætt í þaula eftir stærstu mótmæli Íslandssögunnar, ef ég skil rétt, hérna í vor. Þess vegna finnst mér algerlega eðlilegt að við tökum það hér upp þegar menn tala eins og hæstv. forsætisráðherra. Ég fagna því að þingflokksformenn ætla að funda á eftir en ég vil heldur ekki að gert sé lítið úr því að menn fari hér í fundarstjórn til að tala um það, því að sá liður er til að tala um nákvæmlega slík atriði.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir að það eigi ekki að koma neinum á óvart, og þeir hafi sagt það þeir félagar, hann og hæstv. forsætisráðherra, að breyta eigi samkomudegi þingsins. Þá kalla ég eftir frumvarpi um það að lögum landsins sem segja að samkomudagur þingsins eigi að vera annar þriðjudagur í september verði breytt. Ég bið um að það frumvarp verði lagt fram. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að við hljótum að tala svolítið um þetta vegna þess að áður en þing var sett eða áður en við komum hér saman var sagt að nú mundi allt velta á því að stjórnarandstaðan væri ekki að þvælast fyrir. Mig langar bara til að segja það sem maður sem ég ber mikla virðingu fyrir sagði við mig í gær: Ja, það er alla vega ljóst að ekki þvælast málin fyrir hér í þessum sal.

Virðulegi forseti. Þetta er allt mjög einkennilegt. Ég sé mig knúna til þess að minna hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á að hann er ekki forseti þingsins, hann fer ekki hér með það vald að ráða starfsáætlun, það er þessi ágæti maður sem situr hér fyrir aftan mig, hæstv. forseti, sem hefur ekki breytt starfsáætlun og forsætisnefnd hefur ekki fundað til að gera það. Starfsáætlun eins og hún stendur í dag er á þá leið að við ljúkum fundum 2. september. Þar við situr auðvitað. Ráðherrar í ríkisstjórn geta ekki ákveðið um annað svona sín á milli. Ég vildi bara hafa þetta dálítið vel á tæru svo við séum ekki hérna í einhverjum fíflagangi að ræða eitthvað sem við þurfum ekkert að ræða.

Herra forseti. Ég vil taka undir hina góðu ræðu hæstv. forseta. Ég tel að það sé algjörlega með ólíkindum að formenn nefnda skuli ekki hafa notað það rými sem hæstv. forseti skapaði þeim síðar í dag til funda. Ég kem hér til þess að leita ásjár hæstv. forseta. Ég heyri á skotspónum að það sé búið að boða til fundar í utanríkismálanefnd á morgun. Það hafa engin boð komið um það á mína tölvu. Ég veit ekki klukkan hvað það er. Formaðurinn getur ekki mætt. En á þeim tíma sem ég heyri að fundurinn eigi að vera þá á ég löngu fyrir fram ákveðið stefnumót við framtíð mína, þ.e. hjá tannlækni mínum. Mér finnst það algjörlega út í hött að verið sé að kasta inn svona fundum á degi þar sem ekki átti að vera þing og þegar ljóst er að það er nógur tími í dag. Að öðru leyti sýnist mér á öllu, m.a. því hvernig meiri hlutinn hefur frestað umsagnarskilum um þrjú stór mál forsætisráðherra að hann sé að þvæla málum fram yfir áætluð þinglok til þess að geta tafið kosningabaráttuna, til þess að koma í veg fyrir það að kosningabaráttan geti hafist. Þeir ætla að halda þinginu hérna eins lengi og eins nálægt kosningum og þeir geta. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að vekja athygli á þessu. Við í allsherjar- og menntamálanefnd ætlum einmitt að nýta tækifærið og funda á eftir. Ég vil líka vekja athygli á ákveðnum vanda sem er fyrir hendi í störfum nefnda. Það þurfa náttúrlega að vera umsagnarfrestir í viðamiklum málum. Við erum t.d. að fjalla um breytingar á námslánakerfinu og erum að vinna það mál núna án þess að umsagnarfrestur sé liðinn. Auðvitað getum við tekið suma gesti en hefðin er sú að láta umsagnarfresti líða og umsagnir berast áður en maður fer í mikla efnislega vinnu við mál. Það er því ákveðið millibilsástand. Ég vil ræða þetta undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þetta er liðurinn sem á að nota til að ræða þessi mál. Ég hef áhuga á þessu. Mér finnst það ósiður, og mér finnst merkilegt að það skuli vera látið ótalið af stjórn þingsins, að ríkisstjórnarflokkarnir hafi frumkvæði að því í raun og veru að biðja um þennan þingstubb hérna, eru með miklar yfirlýsingar í samfélaginu um að mörg stór mál þurfi afgreiðslu og segja stjórnarandstöðunni að flækjast ekki fyrir og þar fram eftir götunum, en koma ekki  
            

Þetta er bergmál af mörgum ræðum forseta í gegnum tíðina.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði líka að nefna það að allsherjar- og menntamálanefnd fundar á eftir. Mér þykir umræðan sem fór hérna aðeins fram hjá hv. þm. Björt Ólafsdóttur endurspegla ákveðinn misskilning sem við segjum okkur sjálfum að sé sannur skilningur, sem er sá að það sé þingið sem ráði. Það er nefnilega ríkisstjórnin sem ræður. Það er reyndin á Íslandi. Mér finnst alveg þess virði að íhuga hvers vegna það er. Að mínu mati er stór ástæða fyrir því sú að við höfum þessa meirihlutahefð. Ég ætlaði nú reyndar ekki að halda ræðu um það. Það sem er mikilvægt í kringum það sem um ræðir hér er að fólk þarf að vita framtíðina, fólk þarf að geta skipulagt sig, ekkert bara fyrir kosningar, en jafnvel líka fyrir kosningar. Þá er mikilvægt að það sé hreinu hvernig þetta eigi að vera þannig að fólk geti skipulagt sig. Það er mikilvægt, virðulegi forseti, fyrir kjósendur í landinu, fyrir almenning í landinu líka. Fólk finnur alveg fyrir því að það vantar fólk hérna á þingi. Það finnur fyrir því í þingsal, það finnur fyrir því á nefndafundum, það finnur fyrir því í sambandi við tímatöflu yfir nefndafundi eins og virðulegur forseti hefur réttilega bent á. Þannig að við skulum ekki láta eins og þetta sé ekki vandamál. Þetta er það.

Heyr, heyr.

Herra forseti. Ég ákvað að kveðja mér hljóðs þó að ég hafi ekki hugsað mér það í upphafi. Mér þykir þetta tal um að stór hluti starfans fari fram í nefndum hálfhjákátlegt í ljósi þess hvernig staðan er núna. Alla þessa viku hafa tveir fulltrúar meiri hlutans mætt á fundi í fjárlaganefnd. Formaðurinn tilkynnti á samfélagsmiðli áðan, sá ég, að hún væri að ljúka sumarfríi í Frakklandi þannig að hún hefur ekki séð ástæðu til að funda hér með ráðherra. Aðrir stjórnarþingmenn ekki heldur og þeir boða ekki varamenn. Það er afar bagalegt að ekki séu kallaðir inn varamenn. Til þess eru þeir, varamenn í þingnefndum. Í allsherjar- og menntamálanefnd hefur staðan hins vegar verið önnur. Þar hefur formaðurinn sem var að fara í leyfi séð til þess að nefndin er ágætlega mönnuð og meiri hlutinn hefur séð um þá mönnun, þ.e. að þau eru í meiri hluta fundarfólks. Það hefur ekki átt við í fjárlaganefnd. Á meðan svo er 

Herra forseti. Fyrir okkur þingmenn í þessum sal er orðið ansi þreytandi að vera einhvers konar statistar í leikritinu um innanbúðarvanda stjórnarflokkanna. Í því samstarfi stendur ekki steinn yfir steini og á meðan svo gengur fram erum við hér í hálftómum sal með mjög rýra dagskrá ef frá er talin stórkostleg sérstök umræða formanns Samfylkingarinnar um uppboð á aflaheimildum á eftir. Ég kem hér upp til að fara þess á leit við hæstv. forseta Alþingis að hann kalli til sín forustufólk flokkanna á Alþingi og fari yfir það hvernig hægt sé að ljúka þessu þingi. Hin stóru mál sem boðuð hafa verið eru ekki einu sinni komin inn í ríkisstjórn. Vegna okkar þingmanna og vegna virðingar þessarar stofnunar bið ég hæstv. forseta að kalla forustufólk flokkanna á sinn fund, reyna að fá einhvern botn í málin og taka 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að lýsa stuðningi við fundarstjórn og starfsáætlun forseta Alþingis. Sem fulltrúi stjórnarandstöðuflokks tek ég til mín orð formanns Framsóknarflokksins um að við eigum ekki að vera að þvælast fyrir. Ég vil alls ekki þvælast fyrir þingstörfum og það er ljóst að ég er ekki að þvælast fyrir þingmönnum stjórnarflokkanna því að þeir sjást ekki í þessum sal.  En mig langar einnig til að taka upp umræðu um nefndafundi. Það er rætt um að halda fund í utanríkismálanefnd á morgun en hann hefur ekki enn verið boðaður. Mér þykja mjög slæmar fréttir fyrir virðingu og skilvirkni Alþingis tilhugsunin að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé hér að störfum með tannpínu. 

Herra forseti. Mikil umræða hefur átt sér stað síðustu vikur um stjórn fiskveiða í kjölfar útboðs Færeyinga á aflaheimildum og sölu kvótans frá Þorlákshöfn. Umræðan er einkum um það réttlætismál að fólkið í landinu fái að njóta arðsins sem eign þess skapar og fái fullt verð fyrir veiðileyfið. Við Íslendingar erum rík af auðlindum og teljum það eina af okkar mestu blessunum. Við erum ekki sammála um hvernig eigi að skipta arðinum sem auðlindin skapar og endalausar deilur eru um málið ár eftir ár. Þótt margt hafi tekist vel í sjávarútvegi hér á landi þá vantar enn þá réttlætistilfinninguna um að samfélagið allt njóti góðs af auðlindanýtingunni eins og best verður á kosið. Hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar á einstaklega vel við í útfærslu reglna um nýtingu sjávarauðlindarinnar. Auðlindanýting er sjálfbær til lengri tíma ef hún leiðir til jafnvægis þriggja þátta; umhverfisáhrifa, efnahagsáhrifa og samfélagsáhrifa. Við höfum nú þegar tekið tvö skref af þessum þremur við stjórn fiskveiða. Kvótakerfi var sett á af umhverfisástæðum til að vernda nytjastofnana og það var áhrifaríkt skref frá sjónarhóli umhverfisáhrifa. Það olli hins vegar misrétti milli kynslóða nýrra og eldri útgerðarmanna og hamlaði nýliðun. Nokkrum árum síðar var framsal kvóta heimilað af efnahagsástæðum. Það hefur leitt til gríðarlegrar hagræðingar í greininni. Sú aðgerð hefur hins vegar haft neikvæð samfélagsleg áhrif. Með sölu kvóta er mögulegt að kippa í einni svipan stórum stoðum undan heilu byggðarlögunum eins og nýlegt dæmi úr Þorlákshöfn sýnir. Fólkið í sjávarbyggðunum hefur borið kostnaðinn af hagræðingunni en ágóðinn að mestu runnið til einkaaðila. Og fólki finnst það óréttlátt og deilurnar halda áfram. Ef gjöld og skattar eru of há er það almennt talið hafa slæm og bjagandi áhrif á samfélög og efnahagslíf. Það er því viðfangsefni stjórnmálamanna að finna jafnvægi milli skattheimtu og þeirrar velferðarþjónustu og útgjalda sem þeim er ætlað að standa undir. Það er hins vegar ein tegund skatta sem hagfræðingar eru almennt sammála um að hafi ekki slæm eða bjagandi áhrif og það eru auðlindaskattar og auðlindagjöld. Það eigum við að sjálfsögðu að nýta okkur. Gallinn getur verið sá að ef hið opinbera handvelur þá sem fá nýtingarréttinn af auðlindinni þá verða sífelldar deilur um það og einnig um auðlindagjöldin ef við stjórnmálamennirnir ákveðum þau. Þessi vandamál er hægt að leysa hér á landi með útboðum á aflaheimildum. Nýtingarrétturinn ákvarðast með útboðunum og markaðurinn ákvarðar verðið og enginn deilir um það. Á fiskmörkuðum deilir til dæmis enginn um verð eða úthlutun. Þar eru allir sáttir að viðskiptum loknum. Á mörkuðum með losunarheimildir bjóða fyrirtæki landsins í kvóta árlega og tekjurnar renna í ríkissjóð. Unga fólkið okkar þarf að taka þátt í útboði á fasteignamarkaði og aleiga þess liggur undir. Markaðslögmálin má virkja til góðs, en það þarf ég varla að útskýra fyrir hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Deilurnar í samfélaginu standa um arðinn af auðlindinni. Ef við fáum fyrir auðlindina fullt verð og ef sveitarfélög fá hlutdeild í tekjunum, t.d. í gegnum sóknaráætlun landshluta, og ef stærstur hluti fer til heilbrigðiskerfisins, sem þjónar öllum landsmönnum, tel ég að deilunum lyki. Útboð veiðiheimilda tryggir fullt verð með reglum sem banna eignasöfnun á fárra hendur og tekur tillit til byggðasjónarmiða. Ef við gætum verið viss um að tekjurnar rynnu til uppbyggingar í sveitarfélögunum vítt og breitt um landið og til heilbrigðisþjónustu sem sárlega vantar fjármagn mundi nást sú sátt sem nauðsynleg er um fiskveiðikerfið. Útgerðarmenn þyrftu þá ekki lengur að treysta á að stjórnmálamenn ákveði veiðigjald sem er þeim þóknanlegt og fólkið í landinu fengi notið arðsins af auðlindinni til uppbyggingar í sveitarfélögunum og til almennrar velferðar. Það er réttlátt.

Herra forseti. Grundvöllur fiskveiðistjórnarinnar og gjaldtöku af sjávarútvegi umfram aðra starfsemi í landinu er að nota aflamarkskerfið við úthlutun hlutdeildar í heimiluðum heildarafla einstakra fisktegunda og að leggja veiðigjöld á greinina sem endurspegla með almennum hætti að fyrirtækin eru að nýta auðlind í sameign þjóðarinnar allrar án þess að hafa greitt fyrir það sérstaklega til eigandans sjálfs. Veiðigjöldin eiga uppruna sinn í tillögum auðlindanefndarinnar sem starfaði á síðustu árum nýliðinnar aldar. Þar var verið að takast á við það að veiðihlutdeildinni hafði verið úthlutað án þess að greitt hefði verið fyrir. Valið stóð á milli þess að innkalla heimildirnar yfir nokkurra ára tímabil eða að nálgast hina vandreiknuðu eða jafnvel óútreiknanlegu auðlindarentu með álagningu veiðigjalda sem tækju mið af afkomu greinarinnar. Niðurstaðan var að leggja á veiðigjöld. Á síðasta kjörtímabili var þetta mál svo heimsótt aftur þar sem enn var ekki komin góð sátt um hina tímalausu úthlutun. Núverandi ríkisstjórn hefur haft á stefnuskrá sinni að færa fiskveiðistjórnina að hinni svokölluðu samningaleið. Þeirri vinnu hefur ekki lokið. En sú leið naut mests stuðnings í umfangsmikilli yfirferð allra hagsmunaaðila á síðasta kjörtímabili. Veiðigjöldin taka mið af hreinum hagnaði fyrirtækja í sjávarútvegi samtals. Á árunum 2012–2014 námu veiðigjöld sem lögð voru á á hverju ári um fimmtungi hreins hagnaðar í greininni en höfðu verið mun lægri á árunum þar á undan. Þessi ríkisstjórn lækkaði veiðigjald botnfisks en hækkaði um leið á uppsjávarfisk. Þrátt fyrir það er hlutfall veiðigjalda af hreinum hagnaði hærra árið 2014 en önnur ár. Núgildandi áætlanir gera ráð fyrir eitthvað minni tekjum ríkissjóðs en var þegar mest lét en það stafar miklu fremur af því að hreinn hagnaður hefur dregist saman, miklu frekar en af breytingum á álagningu veiðigjaldanna. Hér verður að hafa í huga að innheimt veiðigjöld og álag horfir til rekstrarára aftur í tímann. Umræðan nú, eins og mig grunaði, á einhverjar rætur að rekja til nýlegrar reynslu Færeyinga af því að bjóða upp lítinn hluta veiðiheimildanna, einkum kvóta í Barentshafinu. Einhverjir kunna að hafa fengið glýju í augun vegna þess að þeir erlendu aðilar sem þar keyptu greiddu fyrir það hærra verð en veiðigjöldin hérlendis.  Að bjóða aflaheimildirnar allar á uppboði er þannig ekki einungis ákvörðun um að breyta tekjuöflun ríkissjóðs af greininni heldur er með því verið að breyta grundvelli fiskveiðistjórnarinnar sjálfrar. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur áorkað því að nýting auðlindarinnar er sjálfbær og sjávarútvegurinn er arðbær atvinnugrein. Eina markmið kerfisins sem ekki hefur náðst nægjanlega er að tryggja þeim byggðum landsins sem eru háðastar greininni stöðugleika og öryggi. Uppboð aflaheimilda mundi að sjálfsögðu kasta algerlega fyrir róða möguleikum stjórnvalda á að tryggja þó þann stöðugleika í byggðaþróun sem hingað til hefur tekist. Því má ekki gleyma í þessari umræðu allri að fiskveiðistjórnarkerfið okkar er líklega eina dæmið um kerfi sem við Íslendingar höfum þróað og getur orðið öðrum löndum fyrirmynd í auðlindastjórnun. Það stafar ekki af því að á því séu einhverjir grundvallarvankantar sem megi sníða af á augabragði. Því má heldur ekki gleyma að fá pólitísk viðfangsefni hafa fengið eins ítarlega umfjöllun, skoðun og umræðu á undanförnum árum og fiskveiðistjórnarkerfið. Það er algerlega á skjön við þá almennu sátt sem hefur verið að myndast um megindrættina í fiskveiðistjórnarkerfinu að velta fyrir sér hvort ríkissjóður fengi fleiri krónur eða færri í kassann með uppboði miðað við veiðigjöldin eins og þau eru lögð á nú og fórna með því árangri undanfarinna áratuga. Aðalatriðið er að við gerum ekki breytingar á rekstrarumhverfi okkar mikilvægustu atvinnugreina sem ganga vel í óðagoti og að vanhugsuðu máli. Það gildir það sama fyrir sjávarútveg og aðrar atvinnugreinar að það þarf traust umhverfi til að geta tekið ákvarðanir sem hafa áhrif til langs tíma eins og til dæmis að fjárfesta í 

Herra forseti. Í samfélaginu er viðvarandi og afar djúpstætt ósætti um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Auðlindin sem sannarlega er þjóðarinnar, við skiljum það öll svo, skilar einfaldlega ekki nægum verðmætum í sameiginlega sjóði og örfáar fjölskyldur hafa efnast gríðarlega um mjög langt skeið. Í raun má segja að enginn sé sáttur við kerfið eins og það er nema þeir sem hagnast verulega á því og svo þeir stjórnmálaflokkar sem hafa gert sér far um að verja þau forréttindi, núverandi stjórnarflokkar. Það er stórt og aðkallandi verkefni að skapa samfélagssáttmála um slíka lykilgrein og í raun dugar ekkert minna en að stefna að þjóðarsátt um stjórn auðlindarinnar og ráðstöfun þess fjár sem nýtingin skilar. Það er gömul saga og ný að fólk telji unnt að breyta kerfinu með einu pennastriki, með einu töfraorði, og nú er þetta töfraorð uppboðsleiðin. Raunin er auðvitað sú að uppboðsleið er, eins og nafnið gefur til kynna, aðferð en ekki markmið. Í umræðunni allri er mikilvægt að missa ekki sjónar á markmiðunum. Hver ættu markmið okkar að vera með góðu fiskveiðistjórnarkerfi? Að mínu mati, og okkar vinstri grænna, eru þrjú markmið mikilvægust. Þau skipta öll máli og verða ekki greind í sundur. Í fyrsta lagi þarf arðurinn af auðlindinni að skila sér til þjóðarinnar, í öðru lagi þarf að tryggja sjálfbæra nýtingu auðlindarinnar og í þriðja lagi að byggðasjónarmiðin séu ekki fyrir borð borin. Engin ein aðferð tryggir að öllum þessum markmiðum verði náð. Uppboðsleiðin ein og sér horfir til markmiðsins um arðinn en síður á aðra þætti. Blönduð leið, þar sem uppboðsleiðin er einn þáttur, er að líkindum rétta leiðin. Í því viðfangsefni sem fram undan er verður að eiga samráð við þjóðina og kalla fleiri að borðinu. Þjóðfundur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnarkerfisins gæti verið fyrsta skrefið í átt að mikilvægri þjóðarsátt í þessum efnum. Þjóðin verður að eiga aðkomu að samtalinu. Viðfangsefni af þessu tagi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur þessa sérstöku umræðu um uppboðsleið í stað veiðigjalda um leið og ég get verið sammála þeim sjónarmiðum að jafna þeim tekjum sem við höfum af auðlindinni, og auðlindum almennt í eigu þjóðarinnar, þannig að sveitarfélögin njóti á jafnræðisgrundvelli og að sátt ríki, sem er mikilvægt, í samfélaginu um skiptingu arðsins af þessum sameiginlegu auðlindum. Margir vitna gjarnan í að hagsmunir almennings séu hafðir að leiðarljósi. Á móti er talað um hagsmuni stórútgerðar sem endurspeglar mögulega þá stöðu sem umræðan er í. Þess vegna fagna ég að sjálfsögðu þessari umræðu. Þetta er svolítil af-eða-á-umræða, hún hefur verið föst í klisjum og hagsmunir andstæðir. Staðreyndin er sú að það fyrirkomulag sem við höfum þróað og er við lýði hefur skilað okkur meiri nýtingu, aukinni framleiðni og arðbærari atvinnugrein, ekki bara í samanburði við aðrar atvinnugreinar hérlendis heldur í samanburði við þessa atvinnugrein víðar í heiminum. Við erum stöðugt að leita leiða til að auka framleiðni, nýta hráefnin og fá þannig hærra verð fyrir framleiðsluþættina sem eru undir við úrvinnslu hráefna og náttúruauðlindina, vinnuafl og fjárfestingar í framleiðslutækjum. Við skulum ekki gleyma því hver staðan var með of stóran fiskiskipaflota, litla framleiðni og óarðbæra atvinnugrein. Varla yrði mikil samfélagsleg sátt um að borga með greininni ef sú staða yrði uppi. Við eigum að stíga varlega til jarðar án þess að varpa fyrir róða því ábatasama og arðbæra kerfi sem við höfum þó byggt upp.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og ég þakka málshefjanda, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Ég er sammála henni í öllum meginatriðum. Hún hélt mjög góða ræðu og skýrði vel sjónarmiðin. Við í Bjartri framtíð höfum líka talað fyrir uppboði á aflaheimildum. Það er góð hugmynd. Þetta er gagnsætt ferli þar sem heiðarleg verðmyndun kemur fram. Ég þekki það af setu minni í atvinnuveganefnd Alþingis að það er óttalegt bix að finna út úr því hvaða verð sé sanngjarnt, og við stjórnmálamenn tökum þátt í því, þ.e. hvaða þorskígildi séu sanngjörn hverju sinni og hvaða álögur eigi að leggja. Þess vegna eru þessa sífelldu deilur. Þegar fólk sér að veiðigjöld á næsta ári eru um 4 milljarðar sér fólk auðvitað að þetta er ekki nógu gott og að þetta getur illa gengið svona. Meira að segja kvótaeigendur og útgerðarmenn segja manni að þeir gætu, sumir hverjir, borgað mun meira. Við í Bjartri framtíð lögðum til uppboð á makrílheimildum á síðasta ári. Þar var kvóti sem ekki hafði verið úthlutað og við lögðum til að hluta þess kvóta yrði komið á uppboð. Hér hefur verið nefnt að það þurfi að mæta byggðasjónarmiðum. Öll þau stýritæki sem við höfum hingað til kynnst sem eiga að stýra og efla byggðir í tengslum við sjávarútveg hafa reynst mistök. Það er sífellt verið að færa til og selja kvóta þannig að byggðum úti um allt svíður. 

Forseti. Píratar telja mjög mikilvægt að útgerðin verði ekki rukkuð um óhóflega há gjöld fyrir að nýta sameiginlegar auðlindir Íslendinga því að um undirstöðuatvinnugrein er að ræða. Þess vegna er stefna flokksins skýr. Við viljum að aflaheimildir verði boðnar upp þannig að auðlindagjaldið ráðist á markaði en ekki að geðþótta stjórnmálamanna. Með því fyrirkomulagi er öruggt að í erfiðu árferði, þegar verð á afurðum er lágt eða afli dræmur og torsóttur, munu útvegsmenn ekki greiða meira fyrir aflaheimildir en atvinnugreinin getur risið undir. Á betri árum þegar útgerðin er betur aflögufær verður afgjaldið sem til þjóðarinnar rennur væntanlega hærra. Ríkið gæti uppfyllt alla villtustu drauma hægri flokkanna. Lækkun skatta á almenning, lækkun skulda ríkissjóðs og minni ríkisafskipti af atvinnulífinu með því að bjóða einfaldlega upp aflaheimildir eins og eðlilegt er að gera með verðmæti í eigu þjóðarinnar. Enn fremur væri hægt að uppfylla alla villtustu drauma vinstri manna með sömu aðferð því uppboð aflaheimilda mundi fjármagna gjaldfrjálsa heilbrigðisþjónustu, jafnan aðgang að gæðamenntun í vel fjármögnuðum skólum, allt án aukinnar skattlagningar. Því leiga á verðmætum í eigu þjóðarinnar er ekki skattheimta. Nú liggur fyrir að Færeyingar hafa gert tilraun með uppboð aflaheimilda og er skemmst frá því að segja að þeir uppskáru auðlindarentu til ríkissjóðs Færeyinga sem var um 2.400% hærra en Íslendingar bera úr býtum í auðlindagjöld. Það er beinlínis hlægilegt að þeir flokkar sem vilja telja sig frjálslynda og markaðssinnaða skuli tala gegn því að auðlindagjöld séu ákveðin á frjálsum markaði. Það er deginum ljósara að þeir flokkar sem tala fyrir geðþóttaákvörðunum um skiptingu auðlindarentunnar milli útgerðar og þjóðar hafa engan áhuga á því að afla ríkissjóði tekna til þess að hreinsa út sveppagróður á spítala landsmanna. Þeir flokkar kjósa heldur að afhenda flokksgæðingum afrakstur sameiginlegra verðmæta þjóðar sinnar svo að örfáar fjölskyldur geti notið aðhlynningar 

Herra forseti. Þessi umræða snýst um grundvallarspurningu: Hvernig á að úthluta takmörkuðum gæðum og auðlindum eins og fiskinum í hafinu? Samfylkingin er þeirrar skoðunar og ég er þeirrar skoðunar að besta leiðin til þess sé að fara með þær auðlindir og nýtingarrétt af þeim í útboð. Það var skýrt mjög vel áðan í frábærri ræðu formanns Samfylkingarinnar. Hún tryggir það að í fyrsta lagi er jafnræði varðandi það að fá rétt til nýtingar. Í öðru lagi tryggir hún að hinir raunverulegu eigendur, þjóðin, fær réttan arð í ríkissjóð og til samneyslunnar. En það sem skiptir ekki síst máli er að markaðurinn tryggir það líka að greinin þarf ekki að greiða meira en hún getur. Þannig funkerar markaðurinn. Kvótakerfið hefur algjörlega náð þeim upphaflega tilgangi sínum að koma í veg fyrir ofveiði stofnanna, en úthlutun aflaheimilda hefur hins vegar leitt til þess að hér hefur staðið 30 ára stríð í landinu. Almenningi á Íslandi finnst eins og auðlindinni hafi verið stolið frá sér og vill að henni verði skilað til baka. Við sjáum að sægreifar stóru útgerðanna eru orðnir ólígarkar Íslands. Þeir hafa á undanförnum árum heimt gríðarlegar fjárhæðir í arð út úr þessum fyrirtækjum. Frá því að bankahruninu slotaði hefur hagnaður þessara fyrirtækja samtals verið á þriðja hundrað milljarð króna, næstum því 50 milljarðar hafa verið teknir út úr þeim í arð. Þetta eru ólígarkar íslenska sjávarútvegsins að nota það nánast til að kaupa upp Ísland. Þetta kyndir undir óánægju fólks og fólk upplifir þetta sem mesta ranglæti Íslandssögunnar. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum núna að komast til botns í þessu máli, við verðum að sætta þessar deilur. Með því að fara útboðsleiðina sem formaður Samfylkingarinnar hefur reifað þá náum við öllum þeim meginmarkmiðum sem við 

Virðulegur forseti. Það er einmitt svona ræða eins og við vorum að hlusta á sem færir okkur ekki fram veginn, þar sem öllu er lofað með hástemmdum yfirlýsingum um leiðir sem eru algjörlega óraunhæfar að mörgu leyti. Meðan við höldum okkur við slíkan málflutning þá náum við ekki áfram í þessu máli. Eða hvað gerði þessi hv. þingmaður sem hélt síðustu ræðu og hv. formaður Samfylkingarinnar, hvað gerðu þau á fjögurra ára stjórnartímabili sínu, eða sex ára tímabili stjórnarþátttöku, áður en þetta kjörtímabil rann út?  Vandamálin eru augljós. Þau blasa við okkur. Það þarf að ná sátt um það hversu mikinn arð þjóðin fær af þessari auðlind sinni. Það þarf að auka aðgengi minni og meðalstórra fyrirtækja að aflaheimildum. Það þarf að auka framboð á fiskmörkuðum þannig að fiskvinnslufyrirtæki sem hafa fundið sér hillur á þessum markaði með mjög góðum árangri víðast hvar geti fengið hráefni til sinnar vinnslu. Það þarf að skapa byggðafestu eins og hægt er í kringum þetta. Þetta hljómar kannski ekki svo flókið ef við horfum á þetta svona. Ég hef lagt fram hugmyndir sem mæta þessum sjónarmiðum til umræðu. Ég hef sett þær fram í blaðagreinum og víðar og ég tel þær mæta þessum sjónarmiðum. Ég bið um það, virðulegi forseti, og skora á alþingismenn að hætta nú öllum þessum hástemmdu yfirlýsingum. Hér er vitnað til Færeyinga sem hafa ekki náð nálægt því þeim árangri í sjávarútvegi sem Íslendingar hafa náð, langt frá því. 

Herra forseti. Enn og aftur erum við að ræða fiskveiðistjórnarkerfið í aðdraganda kosninga. Þessi mál hafa verið pólitískt bitbein alla vega frá árinu 1991 og kannski fyrr. Núna erum við helst að ræða þetta vegna uppboðsleiðar sem Færeyingar eru að fara, en það er vert að minna á að þetta er tilraun sem Færeyingar eru að gera og þeir eru ekki búnir að ákveða að þetta verði leið þeirra til framtíðar. Við sjáum ekki niðurstöðu af því hvernig færeyska þjóðin kemur út úr þessu fyrr en búið er að veiða þennan afla en það verður kannski einhvern tímann á næsta ári. Vinstri græn hafa lengi talið mikilvægt að ráðast í úrbætur á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi til að ná fram réttlátara aðgengi að fiskveiðiauðlindinni. Umræðan um það hvernig heppilegast er að tryggja landsmönnum sanngjarnan arð af sameiginlegum eigum þeirra, hvort sem það er sjávarauðlindin eða aðrar sameiginlegar eignir, er bæði mikilvæg og margþætt. Aðferðir og framkvæmd skipta vissulega máli og það á við um það hvort sem farin er veiðigjaldaleið eða uppboðsleið. Það er ekki svo að ein leið gulltryggi ólík sjónarmið og nauðsynlegt er að við finnum sanngjarna leið fyrir alla. Veiðigjöldin hafa verið og eru þyrnir í augum margra og ekki síst eigenda útgerðarfyrirtækja sem finna þeim margt til foráttu. Umframarður í sjávarútvegi hefur verið margir tugir milljarða á ári mörg undanfarin ár. Þessi arður er eign þjóðarinnar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að með endurgjaldslausri úthlutun aflaheimilda er renta af fiskveiðunum afhent eigendum útgerðarfyrirtækja og veiðigjöldin sem nú eru lögð á eru til málamynda og hafa snarlækkað í tíð núverandi ríkisstjórnar og gera lítið meira en að jafna út opinberan kostnað við sjávarútveg. Það er líka mikilvægt í þessari umræðu að halda því til haga að veiðigjöld eru ekki skattar, það er arðgreiðsla sem fellur til samfélagsins vegna nytja af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Núverandi kerfi er óréttlátt og ósanngjarnt og það er með öllu ótækt að hægt sé að kippa stoðunum undan byggðarlögunum í einu vetfangi eins og nú er. Uppboðsleiðin ein og sér hefði ekki tryggt Þorlákshöfn, Djúpavogi 

Hæstv. forseti. Árið 2013 þegar núverandi ríkisstjórn hafði nýtekið við blasti við að setja þyrfti lög um veiðigjöld til þess að þau yrðu innheimt. Það var gert. Það var gert á þann hátt að veiðigjald á stærri útgerðir var hækkað, á minni útgerðir lækkað. Sá sem hér stendur bar þá von í brjósti þá, eftir að tíu stærstu fyrirtæki í sjávarútvegi borguðu þá 75% allra veiðigjalda, að þetta kynni að verða til þess að tefja fyrir samþjöppun í þessari grein. Því miður hefur það ekki orðið vegna þess að meðalstór fyrirtæki hafa verið seld og kvóti jafnvel með, bæði milli sveitarfélaga og innan sveitarfélaga. Hvers vegna? Vegna þess að stjórnendur þeirra fyrirtækja hafa ekki talið rekstur sinn rísa undir þeim veiðigjöldum sem samt var búið að lækka. Þetta hefur orðið til mikillar samþjöppunar í greininni, því miður. Hvort uppboðsleið er rétta leiðin er ég ekki sannfærður um. Uppboð Færeyinga um daginn þar sem fjögur, fimm, sex fyrirtæki buðu í þær heimildir sem voru til skiptanna en voru síðan seldar úr landi, ég er ekki viss um að það sé það sem við viljum hér. Það sem við þurfum hins vegar að gera er að ná breiðri samstöðu hér innan lands um hvernig hægt er að tryggja það að þau 600 fyrirtæki sem starfa í sjávarútvegi á Íslandi og standa undir byggðum víða um land haldi áfram að gera það. Við vitum það núna líka að samþjöppun í vinnslu er orðin þannig að 65% alls afla á Íslandi eru unnin á svæði sem afmarkast af Þorlákshöfn í austri og Snæfellsnesi í vestri. Þetta er hlutur sem við verðum að aðgæta. Þetta er hagræðing sem hefur valdið því að menn hafa farið þessa leið. En við þurfum hins vegar að setjast niður og reyna að finna leiðir, því að það er engin ein leið til, til að tryggja bæði samstöðu 

Virðulegur forseti. Það er enginn að tala um að hætta með aflamarkskerfi eða að fara að innleiða ofveiði á íslenskum fiskstofnum að nýju. Það er enginn að tala um það að hverfa frá markmiðum um sjálfbærni í stjórn fiskveiða. Það er enginn að tala um það að ná markmiðum um hagræðingu í sjávarútvegi þannig að við fáum sem mest fyrir þessa afurð. Það er enginn að tala um þessa hluti. Það er verið að tala um það hvernig heimildirnar, sem eru í eigu almennings í þessu landi, ganga kaupum og sölum. Það er svolítið merkilegt að formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, skuli ekki hafa meiri trú á mjög þekktu gömlu fyrirkomulagi til að ákveða verð, sem er frjáls markaður. Treystir hann ekki útgerðarmönnum til þess að fara inn á frjálsan markað og standa að verðmyndun þar á markaðstorgi? Er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra virkilega þeirrar skoðunar að það sé betra að ríkisvaldið ákveði þetta verð? Er hann orðinn þvílíkur talsmaður ríkisafskipta? Mér finnst þetta mjög merkilegt. Lítum á staðreyndir málsins í þessu. Útgerðin í Færeyjum, í útboði á þorskkvóta í Barentshafi, borgar 62 kr. á kílóið í þessu útboði. Við erum að innheimta hér með veiðigjöldum held ég 11 kr. á kílóið. Þetta er fimmfaldur munur. Það eru dæmi um rökþrot í þessu að segja: Þarna voru ekki margir aðilar sem buðu í, þetta var þorskkvóti á Barentshafi, fyrir norðan Noreg sko, þetta er í Norður-Íshafi. Það eru ekkert mjög margir hér heldur sem mundu bjóða í þann þorskkvóta, held ég. Það eru ekki allir útgerðarmenn sem eru í þeirri stöðu að fara alla leið þangað með skipin sín. Þannig að auðvitað voru færri sem tóku þátt í þessu útboði. En skoðum makrílinn. Þar eru fleiri sem geta tekið þátt. Auðvitað er líka hægt að hanna útboðin þannig að meiri dreifing sé í því hverjir geta fengið kvótann. Færeyingar 

Virðulegi forseti. Í kvótakerfinu felst ákveðið kúgunarvald. Það sem ég hef tekið eftir, þegar ég hef ferðast um landið og talað við sjómenn, er að menn upplifa víða að þeir geti ekki talað opinskátt um sínar skoðanir hreinlega af ótta við að missa vinnuna og verða fyrir skakkaföllum að öðru leyti. Þeir rekja þetta beinustu leið til kvótastefnunnar og þess umhverfis sem hún hefur skapað. Það er rétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir fór yfir áðan að það eru þrjú markmið sem hljóta að vera aðalhluti stefnu okkar í sjávarútvegi. Það er í fyrsta lagi að arður af nýtingu auðlindarinnar fari til þjóðarinnar, í öðru lagi sjálfbær nýting auðlindarinnar og í þriðja lagi byggðasjónarmið. Ný hygg ég að sjálfbær nýting auðlindarinnar náist með aflamarki, hvort sem það er á uppboði eða með núgildandi fyrirkomulagi. Ég tel því markmiði hafa verið náð og ég sé ekki hvernig uppboðsleiðin mundi á nokkurn hátt stofna því markmiði í hættu. Ég álykta sem svo að við höfum náð því markmiði og munum halda því áfram jafnvel með uppboðsleiðinni. Hvað varðar tekjur til þjóðarinnar af nýtingu auðlindarinnar þykir mér mjög augljóst, af þeirri reynslu sem nú er að byggjast upp, og reyndar bara augljóst eðli málsins samkvæmt, að uppboðsleiðin skilar meiri arði til ríkisins sem þá er hægt að nýta með ýmsum hætti, til dæmis til þess að þjóna markmiði númer þrjú, sem eru auðvitað byggðasjónarmiðin. Það er ýmislegt sem hægt er að gera til að forðast ýmis vandamál. Það er hægt að setja takmarkanir á hlutdeild í aflamarki eins og er reyndar nú þegar gert. Það er hægt að eyrnamerkja hlutina ákveðnum byggðarlögum, þá væntanlega með betri reglum en nú gilda o.s.frv. Það er ýmislegt hægt að gera og þarf að gera til að ná þeim markmiðum. En ég sé ekki að uppboðsleiðin muni á nokkurn hátt storka því heldur þvert á móti búa til frekari tækifæri og einfaldlega afla meira fjármagns handa ríkinu til að koma til móts við slík sjónarmið. Síðast en ekki síst vil ég nefna frjálsar handfæraveiðar sem ég vil meina að mundu gera útvegsmönnum af minni tegundinni, sem eru ekki umsvifamiklir, mikið frelsi frá því ægivaldi sem einkennir sjávarútveginn nú til dags.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir ræðuna og einnig hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Mér heyrðist á hæstv. ráðherra að hann gæfi ekki mikið fyrir útboð Færeyinga. Aðrir hér hafa talað um að það þurfi betri reynslu á það. Ég vil bjóða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að koma á fund 8. september sem Samfylkingin heldur, hann er opinn, og þangað koma þingmenn frá færeyska þinginu og fleiri sérfræðingar til að fara yfir hvernig hefur gengið hjá þeim og áætlanir þeirra fram undan. Síðan er talað hér eins og ef útboð verði á aflaheimildum sé um að ræða allt eða ekkert. Það er auðvitað ekki þannig. Það er ekki þannig yfir höfuð í útboðum því að það er hægt að ná öllum pólitískum markmiðum, líka markmiðum sem taka tillit til byggðasjónarmiði, með reglum um útboð. En kvótaútboð er þegar stundað á Íslandi. Þau eru alfarið í höndum einkaaðila. Nú geta þeir sem fá úthlutað kvóta stungið fullu verði í eigin vasa með því að selja og leigja kvóta til þriðja aðila. Sem dæmi má nefna að kvótalitlar útgerðir þurfa að greiða stærri útgerðum 200 krónur fyrir kílóið af þorski í veiðigjald á meðan ríkið innheimtir aðeins 13 krónur. Eina breytingin með útboði á aflaheimildum er því sú að þá mun þjóðin sjálf, eigandi auðlindarinnar, stunda frumútboð á heimildum og njóta arðsins. Það er réttlátt. Einn af kostum tilboðsleiðar er að leigugjald sem greitt er fyrir aflahlutdeildir sveiflast sjálfkrafa með arðsemi veiða og dregur úr líkum á pólitískum inngripum um ákvörðun leiguverðs. Þannig byggist upphæð leigugjalds ekki á matskenndum ákvörðunum og eigendur auðlindarinnar, fólkið í landinu, geta treyst því að ekki sé verið að hygla einum umfram aðra.

Virðulegi forseti. Mér finnst margt hafa verið gripið úr mínum orðum og sett í rangt samhengi. Ég ætla að byrja á því að vitna í Jørgen Niclasen, fyrrverandi ráðherra í Færeyjum: „Draumur fólks um að aðrir en stóru fyrirtækin kæmust að reyndist vitleysa, á uppboðinu fengu þeir stóru allt. Þeir sem hafa efni á því að tapa. Draumurinn um að fá rétt verð reyndist rugl. Verðið var of hátt og aðeins þeir risastóru sem vilja halda bátunum sínum gangandi fengu kvóta. Eitt fyrirtæki keypti 65% kvótans.“ Menn verða að gera upp við sjálfa sig hvort þeim þyki þetta vera góð vísbending, gott fordæmi fyrir okkur að elta eða ekki. Það sem ég gerði var að benda á að umræðan um uppboð eða ekki uppboð, uppboð eða veiðigjöld, er í raun og veru umræða sem snýst um hvernig við nálgumst þetta markmið, sem við erum þó sammála um, að það þurfi að greiða rétt verð fyrir aðgang að hinni takmörkuðu auðlind. Við höfum hingað til byggt upp kerfi sem byggir á veiðigjöldum. Það er ekki gallalaus leið en hér koma menn og segja: Markaðsleiðin er miklu, miklu betri og fullkomnari. Þegar ég kem upp og segi að það sé ekki gallalaus leið koma menn nánast og segja: Víst er það gallalaus leið, alla hnökra á þeirri leið er hægt að leysa. Svo koma menn upp og segja: Við getum til dæmis hólfað uppboðið niður, hólfað niður landsvæði og boðið upp kvóta bara fyrir þetta landsvæði, það megi bara bjóða upp svona mikinn kvóta á þessum stað á landinu. Þá held ég að menn verði einmitt komnir út í ógöngur í stað þess sem við höfum í dag þar sem við erum með frjálsan, opinn markað, og það er ekki ríkið, eins og var sagt áðan, sem handvelur þá sem fá heimildirnar. Það var nú einu sinni þannig að það voru Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon ásamt fleiri góðum þingmönnum á sínum tíma sem ákváðu frjálst framsal aflaheimilda, greiddu um það atkvæði hérna upp úr 1990. Frá þeim tíma hafa heimildirnar gengið kaupum og sölum.  Ég er tilbúinn til að halda