Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við 2. umr. fjárlaga fyrir 2004 hafa hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gert ítarlega grein fyrir áherslum hreyfingarinnar og ég þakka sérstaklega hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem er fulltrúi okkar í fjárlaganefnd, fyrir störf hans, framsögu og þátttöku í umræðunum, og fyrir vinnu fyrir okkar hönd að þessari fjárlagagerð. Ég vil taka fram nokkur atriði, bæði sem flutningsmaður breytingartillagna og eins eru nokkrar áherslur sem ég tel rétt að koma aðeins betur að en gert hefur verið. Þá er fyrst að nefna að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teljum að ekki fari vel saman að fara af stað með skattalækkanir í það umhverfi sem við erum að sigla inn í, þessa miklu þenslu, og að það eitt geti aukið þensluáhrifin. En telji ríkissjóður sig geta orðið af þessum tekjum þá teljum við rétt að yfirfæra þær til sveitarfélaganna og láta þau njóta fjármagnsins sem ríkissjóður telur sig geta verið án. Sveitarfélögin vantar sannarlega rekstrar- og framkvæmdafé og það er mikilvægt að leiðrétta það sem allra fyrst, en bíða ekki eftir þeirri vinnu sem nú liggur fyrir, en vinna að breytingum á tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga með hliðsjón af breyttri verkaskiptingu og stækkun sveitarfélaganna stendur nú yfir. Það liggur á að koma meira fjármagni yfir til sveitarfélaganna áður en einhver þeirra hafa hreinlega ekki möguleika á áframhaldandi rekstri eins og stefnir í. Yfir þetta hafa hv. þingmenn Jón Bjarnason og Steingrímur J. Sigfússon farið sérstaklega og ég ætla ekki að gera það frekar í þessari umræðu. Í þessu sambandi má líka nefna varðandi hinar miklu stóriðjuframkvæmdir sem standa yfir og eru að flestu leyti undirrót þenslutímabilsins sem fram undan er að það var fyrirséð að með því að velja stóriðjuleiðina yrðu afleiðingarnar m.a. að draga yrði úr opinberum framkvæmdum og rekstri á velferðarþjónustunni og því erum við sannarlega að finna fyrir núna. Áður en ég held lengra með ræðu mína vil ég fyrst nefna einn lið í fjárlögunum en það er heimildin til sölu á ríkiseignum og ríkisjörðum. Ég hef nefnt það áður að ég tel að liðurinn um sölu ríkisjarða eigi að fara út þar til mótuð verði opinber stefna um hvernig eigi að fara með ríkisjarðir, hvort heldur það eru jarðir sem eru í búskap nú eða í eyði, það verður hið allra fyrsta að móta ákveðna stefnu um hvort og þá hvernig búsetu við viljum hafa á ríkisjörðum. Það er svo hröð breyting sem er að verða hvað varðar eigendaskipti á jörðum sem hafa verið í eigu bænda, það eru uppkaup á jörðum og jarðir eru í ríkari mæli að færast á fárra manna hendur. Ég tel að þetta sé þróun sem við getum ekki látið líða hjá án þess að vera meðvituð um hvert gæti stefnt og vera þá tilbúin til að grípa inn í. Ég tel að ríkið eigi að móta sér stefnu með jarðir sínar, hvernig með þær skuli farið í framtíðinni en ekki hafa svona margar á söluskrá. Ég vil enn einu sinni ítreka þá skoðun mína. En þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn telji sig geta farið í skattalækkanir má með sanni segja að það vantar sárlega fjármagn til sveitarfélaganna, í framhaldsskólana, í háskólana, það vantar inn í heilbrigðisþjónustunnar og til þess að halda samgönguáætlun eins og hún hefur verið lögð upp og halda áfram þeim framkvæmdum sem búið var að setja á áætlun. Það vantar fjármagn til ákveðinna byggðaaðgerða, til að styrkja byggð og atvinnu í landinu. Og þegar við erum að tala um að það sé varhugaverð stefna að draga svona úr framlögum til hins opinbera þá er það mjög varhugavert að þrengja svo að þeirri grunnþjónustu, að hún skerðist þannig að allur almenningur finni fyrir því. Eitt er að fara vel með og sýna aðhald en annað er að draga svo úr þjónustunni að það komi niður á öllum landsmönnum, sem ég tel að það muni gera og þá sérstaklega innan heilbrigðisþjónustunnar. Ef fram heldur sem horfir mun þetta leiða til þess að þeir sem þurfa að nota þjónustuna verði að greiða meira eða hafi ekki efni á að nota hana, ákveðin þjónusta verði orðin það dýr að hér verði hópar fólks sem ekki hafi efni á að sækja hana. Því miður er það þannig í dag, herra forseti, að stórir hópar fólks hafa hvorki efni á að fara til tannlæknis né til sérfræðinga þar sem þjónustan er hvað dýrust. En það er til fjármagn í landinu, það sýna allar tölur, og þá er ég ekki að tala um ríkissjóð, ég er að tala um fjármagnið úti í þjóðfélaginu. Það eru miklar fjárfestingar í gangi. Því miður eru þær ekki svo miklar innan lands, stóru fjárfestingarnar eru á erlendri grundu og þær eru svo miklar að eftir því er tekið að við erum farin að slá stór högg inn í markaðinn á Bretlandi. Í dag vita Íslendingar sem fara til London að versla varla hvort verslanirnar sem þeir fara í eru í eigu Breta eða Íslendinga. Því miður eru þessar stóru fjárfestingar erlendis, því ef þær væru í sama mæli hér heima þá væri atvinnulífið fjölbreyttara, það væri sterkara, mun meiri nýsköpun í gangi og meiri trú á framleiðni hér á landi og þar af leiðandi mundu atvinnuhjólin snúast hraðar á víðara sviði en er í dag. Nóg snúast þau en þau virðast öll vera í sömu hjólförunum, krafturinn virðist vera á mjög þröngu sviði. En til að styrkja undirstöður í atvinnulífi verðum við að fá fjármagn inn í fleiri greinar og inn í nýsköpun og þróunarstarf sem sárvantar fjármagn. Þar þarf hið opinbera að koma að, t.d. að styrkja atvinnuþróunarfélögin og Nýsköpunarsjóð til þess að komast í gang með verkefni sem geta svo skilað okkur inn í framtíðina. Herra forseti. Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum lagt fram á þskj. 443 tillögu um að sérstakur tekjuskattur, öðru nafni hátekjuskattur, verði hækkaður í 6% og hlutfall fjármagnstekjuskatts hækkaði úr 10% í 18%. Þetta gerum við til þess að ná inn meiri tekjum í ríkissjóð og koma til móts við hluta af þeim tillögum sem við leggjum fram sem útgjaldaliði. En þegar við lítum til sveitarfélaganna og fjársvelti þeirra hafa þau orðið að hækka þjónustugjöld á flestum sviðum, leikskólagjöldin, sorphirðugjöldin, gjöld í tónlistarskólana og fleira. Eins hafa þau orðið að fara með útsvarsprósentuna eins hátt og þeim er heimilt þó að mörg hver hafi reynt að draga úr því til að hafa áhrif á búsetu fólks og laða til sín íbúa gengur þeim sífellt verr að halda útsvarsprósentunni niðri því þau eru flest farin að safna skuldum. Ég vil aðeins nefna einn þátt hjá sveitarfélögunum sem ég tel að við ættum að horfa til þegar við skoðum hvort ekki sé brýnt að yfirfæra fjármagn til sveitarfélaganna miðað við núverandi stöðu. Áhersla innan heilbrigðis- og félagsþjónustu er að auka þjónustu sjúklinga, fatlaðra og aldraðra í heimahúsum. Sú stefna sem er meðvitað og ómeðvitað pólitísk, a.m.k. kemur hún fram í heilbrigðisstofnunum og ekki síst á Landspítala – háskólasjúkrahúsi þar sem þjónustan miðast orðið við að senda sjúklinga sem fyrst heim, bæði til að spara og eins þykir manneskjulegra að sem flestir geti verið sem lengst í heimahúsum en til þess að það gangi upp þá verður að stórefla heimaþjónustuna svo forsvaranlegt sé að senda fólk af sjúkrahúsum eða hafa það ekki á hjúkrunar- og dvalarheimilum eins og áður þótti sjálfsagt. Hugmyndafræði getur verið góð en það þarf að fylgja henni eftir og styrkja sveitarfélögin þannig að heimaþjónustan og heimilishjálpin sé til staðar svo við höfum í framtíðinni möguleika á að draga úr áherslum á stofnanaþjónustunni og færa hana inn á heimilin. En það þýðir ekki að segja a nema segja b líka. Við leggjum því til að m.a. verði framlag til jöfnunarsjóðsins hækkað um 700 millj. kr. til að koma til móts við sveitarfélögin í núverandi stöðu. Hvað varðar heilbrigðismálin og fjárlögin hafa útgjöld til heilbrigðismála sannarlega aukist. Sífellt er verið að bera okkur saman við OECD-löndin og að þar séum við mjög ofarlega á lista, útgjöld okkar séu há. Því miður er almannatryggingakerfi okkar þannig uppbyggt að við erum með bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð samþættar útgjaldalið almannatrygginga sem eru ekki í flestum öðrum löndum. Við erum því að bæta allverulega í samanburðarlið okkar þegar við berum okkur saman við OECD-löndin. Ég vil alla vega taka vara á því að liðurinn sé tekinn inn í samanburðartölum í samanburðinum. Þá er hætt við að við rennum aðeins lengra niður eftir listanum og getum ekki verið svona góð með okkur hvað við notum hátt hlutfall af fjárlögum okkar í heilbrigðisþjónustuna. Ég vil benda á annað sem hefur komið fram í umræðunni, að örorkuþegum hefur fjölgað mjög ört á allra síðustu árum. Þetta er auðvitað áhyggjuefni, sérstaklega þegar maður skoðar og sér að sífellt yngra fólk fær örorkubætur eða örorkulífeyri. Reikna má með að þetta séu einstaklingar sem njóta örorkulífeyris til frambúðar eða um langan tíma. Ég tel mjög brýnt að rannsaka vel hvað veldur, hvaða orsakasamband er á milli fjölgun örorkulífeyrisþega, hvað er í grunninn því varla er það svo að einhver einn þáttur hefur þarna áhrif. Ekki hefur geisað hér lömunarveiki eða einhverjar farsóttir. Að öllum líkindum spilar ástandið á vinnumarkaðnum þarna inn í. Einnig langvarandi atvinnuleysi og upphæð atvinnuleysisbóta og eins hvað vinnumarkaðurinn er orðinn harður og óvæginn og að menn víli ekki fyrir sér að segja upp fólki sem komið er yfir miðjan aldur og hafa ekki áhyggjur af því að það fái ekki vinnu. Einhverjir slíkir samspilandi þættir hafa örugglega áhrif á að örorkulífeyrisþegum hefur fjölgað svona mikið. Því er mjög mikilvægt að skoða þættina og reyna að komast fyrir orsökina þannig að hægt sé að komast að rót vandans og nýta fjármagnið til að bæta úr, en ekki horfa á lífeyrisþegana og á útgjöldin sem aukinn lífeyriskostnaður veldur þjóðarbúinu. Það er ekki hægt að nefna öryrkja nema að nefna Öryrkjabandalagið, og ég hefði kannski átt að koma að því fyrst í ræðu minni. Það er ekki hægt að nefna það neinu öðru nafni en svik við gefin loforð um bætur til öryrkja eins og gengið var frá í - það liggur við að maður segi margrómuðum samningi, samkomulagi milli öryrkja og hæstv. heilbrigðisráðherra um tvöfalda hækkun bóta til yngstu öryrkjanna því svo var samkomulaginu hampað og margir ánægðir með það. Ég er ein af mörgum sem lýstu ánægju með samkomulagið, að tvöfalda hækkun til yngstu örorkuþeganna en það sem lá að baki samkomulaginu var að það átti að vera línuleg hækkun upp aldursskalann og hækkunin átti að deyja út hjá þeim elstu. Það er alveg ljóst að verið var að tala um línulega hækkun og þannig voru bæturnar reiknaðar út af Tryggingastofnun og á því byggði Öryrkjabandalagið samkomulag sitt og alveg ljóst að hæstv. heilbrigðisráðherra túlkaði það þannig líka í upphafi og fyrir kosningar þó reyndin hafi orðið önnur í ríkisstjórn. Síðan þekkjum við framhaldið. Því standa allir stjórnarandstöðuflokkarnir að tillögu um að staðið verði við samkomulagið og þeim hálfa milljarði sem upp á vantar verði bætt í fjárlögin og málið verði þar með út af borðinu með afgreiðslu í fjárlögunum en ekki með málaferlum eins og stefnir í ef ekki verður gerð breyting á fjárlögunum. Sú hækkun sem er rífleg í fjárlagafrumvarpinu er vegna fjölgunar öryrkja en ekki vegna samkomulagsins. Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um Landspítala – háskólasjúkrahús og þann mikla rekstrarvanda sem sú stofnun hefur verið í í nokkur ár og hefur ekki mikið lagast frá sameiningu sjúkrahúsanna fyrir fjórum árum. Vonandi verður sameiningarvandinn út af fyrir sig einhvern tíma að baki. Trúlega verður það ekki fyrr en stofnunin verður komin undir eitt þak og hægt að reka hana af meiri hagkvæmni en gert er í dag. Það er framtíðin. Rekstrarvandinn er af margvíslegum toga. Komið hefur verið til móts við stofnunina með því að gefa eftir 500 millj. kr. af þeim skuldum sem stofnunin átti að greiða á næsta ári, rekstrargrunnur verði styrktur með þeim 500 millj. kr. og síðan er líka gefin eftir, og það ber að virða, 1% sparnaðarkrafa eins og gerð er á allar opinberar stofnanir. Eftir sem áður er fyrirsjáanlegt að endar munu ekki ná saman á þessu ári og telja forstöðumenn stofnunarinnar að það stefni í um það bil 600 millj. kr. halla við næstu árslok. Ég tel miklu raunsærra að ganga frá og afgreiða fjárbeiðni stofnunarinnar við afgreiðslu fjárlagafrumvarps. Við höfum áður staðið frammi fyrir því að settar voru mun lægri upphæðir í fjárlögin en fyrirsjáanlegt var að þyrfti til rekstursins sem hefur síðar skilað sér í fjáraukalögum og minni þjónustu. Ef ekki verður bætt um enn betur er ljóst að stofnunin mun fara í einhverjar aðgerðir til að mæta vandanum. Þær tillögur sem fram hafa komið eru mér ekki allar hverjar hugnanlegar, m.a. sú að koma á innritunargjöldum og ég gladdist yfir að hæstv. ráðherra tók ekki undir þá tillögu fyrr í dag. En það þarf áfram að segja upp fólki. Það þarf áfram að reyna að hagræða og er varla hægt lengur innan stofnunarinnar öðruvísi en að koma þeim rekstri út af stofnuninni sem flokkast ekki undir bráðaþjónustu, þetta geta verið rekstrareiningar eins og endurhæfingardeildin í Kópavogi sem er nú komin í einkarekstur og reynist dýrari en áður. Það er Arnarholt sem stofnunin ætlar að loka um næstu áramót, auka á göngudeildarþjónustu og auka fimm daga þjónustu. Af mörgu þessu er óhagræði og aukin sýkingarhætta sérstaklega ef komið er á fimm daga þjónustu. Því tel ég miklu eðlilegra að komið verði strax til móts við stofnunina og framlagið hækkað og reynt að koma á ró og draga úr því mikla álagi sem er á starfsmönnunum og hefur verið viðvarandi. Ég tel að ekki sé hægt að ganga nær starfsfólkinu og sjúklingunum með stofnunina í óbreyttum rekstri. Ég tel að það sé allt að því komið að hættumörkum hvað álag snertir. Ég vil aðeins, hæstv. forseti, nefna Arnarholt því að það á að loka þeirri stofnun nú 1. janúar 2005. Á stofnuninni voru 40 sjúklingar. Hún er staðsett á Kjalarnesi í mjög vistvænu og fallegu umhverfi. Þar hefur verið starfsemi í um 40 ár. Margir þeirra sem þar eiga heima hafa búið þar í nær 40 ár. Sumir veiktust ungir að árum en eru fullorðnir í dag. Þeir fengu ekki þá læknismeðferð sem við þekkjum nú og voru oft það veikir að þeir gátu ekki búið í þjóðfélaginu eins og læknisþjónustan og hugmyndafræðin var á þeim tíma. Eftir nokkurra áratuga búsetu á stofnunum eru margir sem ekki geta ekki búið einir eða í sambýlum. Því tel ég að stofnun eins og Arnarholt, sem er lítil stofnun, ódýr í rekstri og mannvæn, þar sem sjúklingar hafa búið við mikið öryggi, eigi að vera til. Í þjóðfélagi okkar verða alltaf einhverjir sem þurfa þannig stað. Þetta á við um þá sem ekki eru bráðaveikir, einstaklinga sem hafa fengið heilablæðingu, lent í alvarlegum slysum eða orðið alvarlega geðveikir. Þeir flokkast hugsanlega einhvers staðar á gráu svæði milli heilbrigðis- og félagsþjónustunnar. Slíka einstaklinga munum við alltaf hafa. Ég tel heppilegt að Arnarholt verði áfram rekið fyrir þá í stað þess, eins og nú á að gera, að þvæla þeim fram og til baka um stofnanir. Þeir verða áfram á stofnunum. Sumir fara jafnvel aftur til upprunabústaðarins á Kleppsspítala, þar sem þeir hugsanlega hófu sjúkrasögu sína. Ég tel þetta vanráðið. Ég tek undir það að starfsemin á Arnarholti eigi ekki að vera undir Landspítalanum. Hún á að vera starfrækt undir heilbrigðisráðuneyti sem sérstök hæfingar- og endurhæfingarstofnun og má vera á þessu gráa svæði á milli heilbrigðis- og félagsþjónustu. Ég held að engum sé greiði gerður með því að flytja sjúklingana, 19 einstaklinga, inn á aðrar stofnanir og jafnvel dýrari. Svo koma aðrir í þeirra stað. Hvað á að gera við þá? Umhverfið skiptir líka máli. Það er rólegt og mannvænt og þarna hefur fólkinu liðið vel. Ég vísa því til hæstv. heilbrigðisráðherra að hann skoði málið mjög vandlega, leysi Landspítalann undan því að hafa Arnarholt í rekstri en taki sjálfur við stofnuninni og reisi hana við á ný undir þeim formerkjum að þar sé hæfingar- og endurhæfingarheimili fyrir einstaklinga sem á þurfa að halda en með það markmið að allir sem útskrifast af stofnuninni komist á sambýli. Allt tekur þetta tíma en þeir sem hafa verið skemmst þarna hafa verið þar 2–3 ár. Varðandi heilsugæsluna í landinu þá býr hún við það, eins og aðrar heilbrigðisstofnanir, að hafa þurft að sýna mikið aðhald í rekstri. Allt sem heitir þróunarstarf, nýmæli og aukin þjónusta hefur setið eftir. Það hefur verið hægt að sinna því allra brýnasta. Ég er ekki að segja að það hafi komið niður á heilbrigðisþjónustunni. Sjúklingar hafa komist til læknis og hvað heilsuverndina varðar þá hefur hún verið veitt. En þetta hefur allt saman verið undir pressu á að spara og hagræða. Lítið svigrúm hefur gefist til að fitja upp á nýjungum eða þróun. Ég held við séum öll sammála um að heilsugæslan eigi að vera fyrsti viðkomustaðurinn í heilbrigðisþjónustunni. Hún á að hafa möguleika á að veita víðtækari þjónustu en hún gerir í dag. Því er rík þörf fyrir að fjölga þar í starfsliði, fá sálfræðinga, félagsráðgjafa og iðjuþjálfa inn á heilsugæsluna. Í minni samfélögum yrði það í samvinnu með sveitarfélögunum, félagsþjónustunni. Þannig mætti með sameiginlegu átaki efla heilsuvernd líkama og sálar sem er svo nauðsynleg í dag. Ég legg fram breytingartillögu, hæstv. forseti, á þskj. 455, sem er í fjórum liðum. Í fyrsta lagi legg ég til að auka framlög til Landspítala – háskólasjúkrahúss umfram fjárlög upp á 600 millj. kr. Til hjúkrunarheimila legg ég til aukningu um 150 millj. kr. Það er til að möguleikar séu á að nýta hjúkrunarrými umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum. Þá geri ég ráð fyrir viðbót til heilsugæslustöðvanna, að bæta við 40 millj. kr. við það sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum til að efla enn frekar þjónustu heilsugæslustöðvanna og víkka starfssvið þeirra. Þá er ég að hugsa um landið allt. Á nokkrum stöðum væri hægt að fá starfskrafta inn á stöðvarnar þótt það yrði ekki endilega í fullu starfi. Þessar 40 millj. kr. væru rétt til að koma starfseminni af stað á nokkrum stöðum. Ég tel mikilvægt að vera ekki bara með tilraunastarfsemina á höfuðborgarsvæðinu heldur þurfi að gefa möguleika á að efla þetta um allt land. Fjórði liðurinn er um hækkun til Heilbrigðisstofnunar Austurlands upp á 150 millj. kr. Þannig háttar til, eins og við vitum öll, að á því svæði er mikil uppbygging og þensla, tímabundið ástand sem kallar á mikla þjónustu. Fyrir hæstv. ríkisstjórn, sem keyrir atvinnulífið á stóriðjustefnunni og uppbyggingu, finnst mér að það ætti að vera umhugsunarefni að ekki hafi verið staðið betur að undirbúningi stóriðjuframkvæmda en gert var fyrir austan. Það er meira en að segja það að dengja inn á svæðið vinnubúðum sem eru jafnfjölmennar og þéttbýlið sem þar er fyrir. Uppi við Kárahnjúka eru yfir þúsund manns að störfum og niðri á Reyðarfirði eru þegar komnir um 300 manns í vinnubúðir. Reiknað er með að fjölgun verði í Fjarðabyggð, aðallega á Reyðarfirði, um 1.800 manns næsta vor. Það segir sig sjálft að það þarf meiri undirbúning og fjármagn inn í starfsemi heilbrigðisstofnana á svæðinu. Það hefur ekki verið gert. Heilbrigðisstofnun Austurlands var í byrjun ársins með um 100 millj. kr. halla en hefur fengið á fjáraukalögum um 20 millj. kr. En þrátt fyrir framlögin á fjárlögum núna er ljóst að stofnunin mun halda áfram að safna skuldum og stjórn stofnunarinnar og heilbrigðisstarfsmenn hafa ekki hugmynd um hvernig í ósköpunum þeir eiga að vinna sig út úr næsta ári. Hjá Heilbrigðisstofnun Austurlands eru þrjár einmenningsstöðvar og ekki er hægt að skera þær niður. Það vantar fleiri stöðugildi til að anna eftirspurn og veita þjónustuna. Til þess að ná sparnaði verður hins vegar að skera niður, minnka þjónustuna og loka deildum, öfugt við það sem þyrfti að vera. Þannig að 150 millj. kr. eru rétt til að halda í horfinu. Slíkt framlag mundi ekki auka starfsemina. Enn vantar fjármagn til að undirbúa stækkun á heilsugæslustöðinni á Reyðarfirði, sem er nýbyggð. En áður en grunnurinn var tekinn var vitað að hún yrði helmingi of lítil. Hún var samt byggð vegna þess að það var ekki til fjármagn í stærra húsnæði en teikningin sagði til um. Stöðin varð þannig of lítil á teikniborðinu. Næsta vor er reiknað með að þangað komi 1.800 manns til viðbótar en heilsugæslustöðin er byggð utan um þá íbúa sem voru þar fyrir. Þessar 150 milljónir eru því bara rétt til að hægt sé að anda þótt ekki verði hægt að anda léttar. Ég skora á hæstv. fjárlaganefnd að skoða starfsemi Heilbrigðisstofnunar Austurlands mjög vel fyrir lokaafgreiðslu fjárlaganna. Það er ekki forsvaranlegt að setja starfsmenn í þá stöðu að þurfa að taka við svo mikilli fjölgun á skömmum tíma án þess að búa þá undir það. Í tillögum mínum er ekkert til að bæta húsnæði sem löngu er sprungið, eins og heilsugæslustöðina á Egilsstöðum, eða bæta tækjakost á Fjórðungssjúkrahúsinu í Neskaupstað, sem er orðinn úreltur, röntgentæki og annað, þurfi að taka á móti slysum og slíku. Það er ekki inni í þessu. Þetta er bara til að halda rekstrinum gangandi. Herra forseti. Ég ætla aðeins í nokkrum orðum að nefna hérna atvinnumál. Ég mæli fyrir breytingartillögu á þskj. 456 sem er í þremur liðum og svo er ég meðflutningsmaður á þskj. 453 ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem er um framlög til upplýsingamiðstöðva á landsbyggðinni. Breytingartillaga sem ég legg fram er um hækkað framlag til skógræktar. Eins og við þekkjum öll í þessum sal var samþykkt þingsályktunartillaga í mars 2003 um áætlanagerð í skógrækt og markmið sett fram, m.a. með ákveðnu framlagi á fjárlögum. Þetta er ekki samningur en þetta var þingsályktunartillaga sem var vel undirbyggð og samþykkt með miklum meiri hluta á þinginu. Í raun og veru var samkomulag við a.m.k. landbúnaðarráðherra að því leytinu til að sú áætlun sem sérfræðingar innan skógræktarinnar unnu en féllu frá var miklu hærri og metnaðarfyllri en sú sem samþykkt var með þingsályktunartillögunni. Ég tel mikilvægt, herra forseti, að ef á hinu háa Alþingi er samþykkt þingsályktunartillaga og áætlun eins og hér var gert með föstum fjárframlögum í fimm ár sem áttu svo að hækka samkvæmt verðlagsþróun sé mjög mikilvægt að við fylgjum því eftir og stöndum við tillöguna eins og um samning væri að ræða. Skógrækt er þannig atvinnugrein að það þarf að undirbúa hvert ár vel með plöntuframleiðslu. Því verða framlögin á allan hátt að standast, að þeir viti hvað þeir eigi að framleiða mikið til að eiga í útplöntun eftir tvö ár. Í annað sinn ekki að standa við framlög til Skógræktar ríkisins, Héraðsskóga og landshlutabundnu verkefnanna sem ég tel mjög vítavert. Nauðsynlegt er að leiðrétta líka framlag til Héraðsskóga sem hefur séð um gagnagrunninn Grænsíðu sem nýtist til skipulagningar og skráningar allra skógræktarframkvæmda í landinu. Hann er mjög einstakur, hefur fengið mikla athygli og er á lokasprettinum. Það er verið að klára þetta verkefni en eitthvað hefur misfarist við afgreiðslu málsins því að enn vantar 8 millj. í það loforð sem gefið hafði verið til þess að hægt væri að klára gagnagrunninn á næsta ári. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til að sjá til þess að þessi beiðni verði uppfyllt svo Grænsíðan verði kláruð á næsta ári. Herra forseti. Ég nefndi ekki eitt hér áðan varðandi heilbrigðisstofnanirnar þegar ég var að fjalla um þær. Þær eru auðvitað fleiri sem væri verðugt að taka út úr og fjalla sérstaklega um, t.d. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem er að byggja upp starfsemi sína, bæði sem bráðaþjónustu og ekki síður sem endurhæfingu í Kristnesi. Ég tók út Heilbrigðisstofnunina á Austurlandi af því að sú stofnun býr við svo sérstök skilyrði og sérstök vandamál. Þetta hleypur ekki á hundruðum þúsunda en verður bara hreinlega að komast í lag. Ég nefndi skógræktarverkefnin áðan, hæstv. forseti. Þau eru hluti af atvinnuuppbyggingu á stórum svæðum. Það er alveg ljóst að skógrækt sem slík, sem atvinnugrein, hefur styrkt byggðir á þessum svæðum og hreinlega forðað því að enn fleiri bændur flosnuðu upp af búum sínum. Það er fleira sem hægt er að gera en að horfa eingöngu til stóriðjunnar. Ferðaþjónustan hefur verið að eflast. Nýjustu spár sýna að fjölgun ferðamanna er miklu meiri og örari en okkur gat dreymt um fyrir bara fimm árum. Við erum við það að sprengja þann ramma sem við höfum hvað varðar móttöku á ferðamönnum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er atvinnugrein sem getur gefið miklar tekjur og mörgum vinnu ef rétt er að staðið. Því tel ég mjög mikilvægt að stuðlað verði að því að styrkja upplýsingamiðstöðvarnar og veita ferðaþjónustunni sem slíkri þá athygli sem nauðsynleg er þannig að hún geti orðið sá máttarstólpi úti um allt land sem hún er vísir að. Hún þarf þá fjármagn. Það þarf að undirbúa komu þessara ferðamanna ef við viljum hafa fulla nýtingu af komu þeirra, ef svo má segja, að ekki verði of mikil ánauð hér á litlu svæði og að aðrir landsmenn njóti ekki þjónustu og tekna af þessum ferðamönnum. Það er mikilvægt að stuðla að uppbyggingu upplýsingamiðstöðvanna eins og nú á að gera í Gljúfrastofu í Jökulsárgljúfrum. Annað áhugavert framtak er fuglaathugunarstöðin á Höfn í Hornafirði sem mikill metnaður liggur á bak við að koma á og fær svolitla fjárhæð núna af fjárlögum. Ég tel að starfsemi af þessu tagi eigi að skoðast mjög vandlega hvað varðar möguleika á framlögum úr ríkissjóði til að koma þarna á öflugu starfi og metnaðarfullu eins og til stendur. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og ekki að grípa niður í fleiri þætti þótt full ástæða væri til. Það er orðið mjög áliðið og ég hef jafnvel staðið í þessum ræðustól lengur en ég taldi mig þurfa til að fara yfir þessi mál. Ég vil benda hæstv. forseta á álit heilbrigðis- og trygginganefndar til fjárlaganefndar. Þar get ég tekið undir margt í áliti meiri hluta heilbrigðis- og trygginganefndar en í áliti minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar koma einnig fram ábendingar sem ég tel vert að fjárlaganefnd og Alþingi skoði til þess að við getum eflt heilbrigðisþjónustuna og oft og tíðum á ódýrari hátt en við gerum í dag, enda kostar oft byrjunin meiri peninga.

Hæstv. forseti. Við erum hér í umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005. Það er margt við það að athuga og margt sem hefur komið fram í dag og í kvöld en ég ætla að drepa hér á nokkur atriði auk breytingartillagna Samfylkingarinnar. Meiri hlutinn hefur ákveðið að fella niður fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Hvers vegna? Veit ekki sá er hér spyr. Mannréttindaskrifstofan var með 8 millj. á þessu ári og Samfylkingin gerir þá breytingartillögu að fjárveitingin verði 9 millj. árið 2005 en meiri hlutinn ætlar sér hins vegar að fella þetta algjörlega niður. Hér er vegið að mannréttindum, herra forseti. Hvers vegna er þessi stefnubreyting meiri hlutans? Mannréttindaskrifstofan þarf að vera á fastri fjárveitingu til að geta markað sér starfsumsvif og starfað sjálfstætt. Eitt helsta verkefni skrifstofunnar er að gæta réttinda borgaranna gegn stjórnvöldum. Hvernig hafa menn eiginlega hugsað sér þetta í framtíðinni? Ef Mannréttindaskrifstofan þarf að vinna að vörn eða gagnrýni á umhverfisráðuneytið, þarf þá að byrja á því að sækja um styrk til ráðuneytisins til að geta unnið það verkefni, til að geta gagnrýnt ráðuneytið? Hvað er það sem Mannréttindaskrifstofan hefur gert sem valdhöfum líkar ekki? Ég skora á þingmenn meiri hlutans - því miður eru þeir ekki hér til að hlusta á mig en ég mun þá bara dreifa þessu til þeirra á morgun - að endurskoða þessa ákvörðun sína, þ.e. ef hinn almenni þingmaður meiri hlutans, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, hefur eitthvað um málið að segja eða réttara sagt fær að hafa skoðun á þessu máli. Það gengur ekki að fella niður fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofu Íslands svona fyrirvaralaust. Slík vinnubrögð eru með öllu ólíðandi. Herra forseti. Við í Samfylkingunni leggjum fram breytingartillögu við liðinn Sendiráð Íslands. Meiri hlutinn ætlar greinilega að fara að reisa sér eða einhverjum af kumpánum sínum höll í Berlín. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 111,6 millj. kr. í þann lið til að fullkomna byggingu sendiráðs þannig að heildarkostnaður við það fari yfir 300 millj. kr. Er það ekki helst til mikið fyrir svona litla þjóð eða svo að ég noti orðalag hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar frá því fyrr í dag: Er hér ekki um að ræða „ofmetnað hinnar litlu þjóðar“? Mér finnst ríkisstjórnin vera farin að hugsa helst til mikið út á við í stað þess að vinna að innri málefnum þjóðarinnar. Miðað við fjárlagafrumvarpið munu sendiráðin kosta þjóðina tæpa 2 milljarða árið 2005 og vekur það mann virkilega til umhugsunar. Samfylkingin leggur til hækkun um 30 millj. til málefna fatlaðra í Reykjavík. Það er enn þörf á að fækka á biðlistunum. Fljótt á litið virðist vera um 30 millj. kr. hækkun ráðgerð hjá meiri hlutanum í fjárlagafrumvarpinu en hér er um raunhækkun að ræða upp á einungis 10 millj. því að eins og áður hefur komið fram hér í dag er þeim ætlað að spara um 20 millj. í rekstri 2005. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir hækkun til Samkeppnisstofnunar upp á 20,4 millj. Í breytingartillögum Samfylkingarinnar er gert ráð fyrir viðbótarhækkunum upp á 100 millj. Öllum ætti að vera ljós sú mikla nauðsyn að efla stofnunina til muna og gera henni kleift að sinna málum sínum á viðunandi tíma. Þessi tillaga sýnir framsýni og hlýtur að vera í takt við vilja þjóðarinnar á þessum verstu tímum samráðs. Samráð olíufélaganna er öllum kunnugt. Vinnslan á því máli tók allt of langan tíma. Maður hlýtur að leiða hugann að því hvort meiri hlutinn sé sáttur við að stofnunin sé í fjársvelti, hvort þingmenn eða ráðherrar vilji að mál fyrnist hreinlega í meðförum stofnunarinnar. Spyr hér sá er ekki veit. Virðulegi forseti. Það þarf að skoða fleiri fyrirtæki og það án tafar. Tryggingafélögin hafa verið nefnd hér í þessu sambandi. Er samráð í gangi hjá tryggingafélögum á Íslandi? Miðað við mína reynslu, já. Ég ætla að leyfa mér að taka örlítið dæmi þar sem ég bað þrjú tryggingafélög um að gera tilboð í allar tryggingar fyrir mig og fjölskyldu mína, hús, innbú, bíla. Hver var niðurstaðan hjá tryggingafélögunum Íslandstryggingu, Tryggingamiðstöðinni og Verði? Heildarkostnaður upp á 157.152 kr., 157.369 kr. og 157. 686 kr. Það var 0,1% munur á milli tilboða frá þremur tryggingafélögum. Herra forseti. Það er bráðnauðsynlegt að efla Samkeppnisstofnun til að vernda okkur íbúana og til að uppræta samráð. Við í Samfylkingunni höfum lagt til að lækka virðisaukaskatt á matvælum. Það er nokkuð sem ætti að koma öllum til góðs og leiða til jafnaðar. Þessi tillaga um að lækka virðisaukaskatt á matvælum úr 14% í 7% hefur ekki fengið hljómgrunn hjá meiri hlutanum. Hvers vegna er nánast ómögulegt að skilja nema þá helst af því þeim dettur það ekki sjálfum í hug og það er búið að innprenta í þennan þaulsætna meiri hluta að allt sem kemur frá stjórnarandstöðunni sé slæmt. Einstaka þingmenn hafa þó haft kjark til að viðurkenna að hér sé góð tillaga á ferðinni, en þau hlýða. Okkur eru sífellt að berast nýjar upplýsingar um lægra verð á matvælum í nágrannaríkjunum. Síðast í dag kemur það skýrt fram að verð á matvælum á Íslandi er 56% dýrara en í Evrópusambandsríkjunum. Þar vegur virðisaukaskatturinn þungt. Ég skora því á meiri hlutann að endurskoða afstöðu sína til matarskattsins og taka upp tillögu okkar, þó ekki væri nema til að gera að sinni. Virðulegi forseti. Snúum okkur að ráðuneyti íþróttamála. Fyrir liggur tillaga um jöfnun ferðakostnaðar íþróttafélaga innan lands sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt fram sem breytingu við fjárlagafrumvarpið. En höfum við ekki heyrt þetta áður eða eitthvað í svipuðum dúr? Jú, það var lögð fram tillaga til þingsályktunar um ferðasjóð íþróttafélaga 13. október 2003. Þessi tillaga var tekin til fyrri umr. mánuði síðar. Hana flutti framsóknarmaðurinn hv. Hjálmar Árnason og hún var studd af samflokksmönnum hans hv. þingmönnum Birki J. Jónssyni og Dagnýju Jónsdóttur meðal annarra. Þessir þingmenn hafa síðan þá barið sér á brjóst opinberlega og reynt að upphefja sig á kostnað tillögunnar. Við skulum rifja þetta aðeins upp. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að veita árlega af fjárlögum fé í ferðasjóð íþróttafélaga til að standa straum af kostnaði við keppnisferðir þeirra á viðurkennd mót. Úthlutun fari eftir reglum sem menntamálaráðherra setur.“ Er hv. þm. Hjálmar Árnason mælti fyrir tillögunni fyrir um 12 mánuðum síðan sagði hann m.a., með leyfi forseta: „Fyrir þjóðina í heild er öflug íþróttastarfsemi einnig mikilvæg, vegna hollustunnar og forvarnagildisins en ekki síður vegna keppnisandans. Fátt sameinar þjóðina eins mikið og þegar strákarnir okkar eða stelpurnar okkar standa sig vel á alþjóðavettvangi í landsleikjum eða þegar spennandi leikir í úrslitakeppni eiga sér stað. Við vildum ekki sjá af mörgum vöskum íþróttaliðum okkar af landsbyggðinni á Íslandsmótum eða í bikarkeppni. En því miður er staðan í fjármálum íþróttafélaganna þannig að sú umræða hefur komið upp í fúlustu alvöru hjá nokkrum öflugum íþróttaliðum. Íþróttalið frá Akureyri og Vestmannaeyjum hafa velt því fyrir sér hvort þau hafi ráð á að taka þátt í Íslandsmóti eða bikarkeppni með lið sín. Ástæðan er ferðakostnaðurinn, ferðakostnaðurinn við að taka þátt í Íslandsmóti eða bikarkeppni. Mér er kunnugt um að t.d. í Vestmannaeyjum mun kostnaðurinn, bara ferðakostnaðurinn, vera um 20 millj. kr. og þar á ofan bætist annar rekstrarkostnaður af íþróttadeildunum. Þetta er mjög alvarlegt mál.“ Já, virðulegi forseti. Svo mörg voru þau orð. Þetta er mjög alvarlegt mál. En hvers vegna var málið þá svæft í menntamálanefnd? Málið komst einu sinni á dagskrá og það var einungis fyrir tilstilli undirritaðs. Hvers vegna tóku hv. þingmenn Hjálmar Árnason og Dagný Jónsdóttir þátt í því sem fulltrúar Framsóknarflokksins í menntamálanefnd að svæfa sína eigin tillögu og blekkja þannig iðkendur og forsvarsmenn íþróttafélaga fyrst og fremst af landsbyggðinni? Hér er ég að tala um félög eins og KS á Siglufirði og KA og Þór á Akureyri svo nokkur séu nefnd. Til hvers að koma með slíka tillögu, berja sér á brjóst í fjölmiðlum sem eins konar bjargvættir íþróttafélaga á landsbyggðinni og svæfa svo allt saman eða réttara sagt svíkja allt saman? Virðulegi forseti. Úr því ég er farinn að snúa mér hér að íþróttamálum þá vil ég fá að beina athyglinni að fjárveitingum til sérsambanda ÍSÍ samkvæmt fjárlagafrumvarpinu og jafnframt breytingartillögum meiri hlutans. Eins og áður hefur komið fram er Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands landssamtök með yfir 150 þúsund félagsmenn. ÍSÍ greinist síðan niður í 25 sérsambönd. Sérsamböndin eru í dag æðstu aðilar í sínum íþróttagreinum og eru mjög mikilvægur hlekkur í íþróttastarfinu. Þau stýra viðkomandi íþróttagreinum, mótahaldi, uppbyggingu, fræðslu og útbreiðslustarfsemi svo eitthvað sé nefnt. Sérsamböndin hafa jafnframt umsjón með þátttöku þjóðarinnar í keppni á erlendri grund. Þau eru þannig eins konar sendiherrar þjóðarinnar. Á fjármálaráðstefnu ÍSÍ fyrir nokkrum árum hélt ég því fram að frumkvæði um fastar fjárveitingar ætti að koma frá ríkisvaldinu sjálfu. Mér er minnisstætt að hæstv. menntamálaráðherra sem þá var óbreyttur þingmaður taldi hins vegar að frumkvæðið ætti fyrst og fremst að koma frá íþróttahreyfingunni sjálfri. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur síðan þá sýnt frumkvæði í beiðni um fjárveitingar til sérsambanda ÍSÍ, en án nokkurs árangurs. Á síðustu árum hefur verið sýnt frumkvæði bæði bréflega og munnlega. Í svari menntamálaráðherra við fyrirspurn minni um þessi mál 31. mars síðastliðinn á hinu háa Alþingi kom skýrt fram að ráðherra hygðist boða formenn sérsambanda ÍSÍ á sinn fund og sagðist vænta góðs árangurs af því samráði. Þetta samráð, herra forseti, fór fram 19. nóvember síðastliðinn. Mér skilst að út úr þeim fundi hafi nákvæmlega ekkert komið. Þær afsakanir voru notaðar að fjárlagavinnan væri komin svo langt á veg. En ef það hefur verið vandamálið hvers vegna í ósköpunum var ráðherrann þá að bíða í átta mánuði með að halda þennan mikilvæga fund? Síðan fundinum lauk hafa verið gerðar breytingar á fjárveitingu til íþróttamála hjá fjárlaganefndinni, þ.e. í fjárlagafrumvarpinu. Þar hafa m.a. 12 millj. kr. verið færðar til. Til sérsambandanna? Nei, þær hafa verið færðar frá sérsamböndunum. Fjárveiting sem sérsamböndin höfðu til lyfjaeftirlits voru í frumdrögum frumvarpsins 7 millj. til að hægt sé að framkvæma lyfjaeftirlit á Íslandi og greiða til WADA-stofnunar. Þessar 7 millj. hafa verið skornar niður af meiri hluta fjárlaganefndarinnar, þannig að það er ekki hægt að vænta neins lyfjaeftirlits í framtíðinni. Hvar var ráðherra þegar þetta gerðist? Þegar grannt er skoðað hvert þeir fjármunir hafa farið á síðustu vikum sem ég er að tala hér um ætti öllum að vera ljóst að fulltrúar Framsóknarflokksins hafa gjörsamlega knésett ráðherrann, ráðherra menntamála. Það er þannig í dag þegar maður ræðir við forsvarsmenn ÍSÍ að þeim finnst þeir algjörlega hafa verið sviknir fyrir utan það að þeim hefur enginn skilningur verið sýndur. Þessir fjármunir hafa farið greinilega á annan stað, stað sem framsóknarmönnum hefur ávallt verið meira umhugað um. Virðulegi forseti. Ef íþróttahreyfingin á að eiga sér uppreisnarvon á hinu háa Alþingi þá þarf að endurskoða staðsetningu íþróttamála í kerfinu. Ekkert bendir til þess að íþróttamálin og þeir sjálfboðaliðar sem standa fyrir íþróttaiðkun á Íslandi eigi heima undir ráðuneyti mennta og lista. Þar er enginn skilningur, alla vega ekki meðan núverandi ráðherra situr þar við völd. Herra forseti. Enn er vika í 3. umr. fjárlaga og því enn tími fyrir meiri hlutann til að hysja upp um sig buxurnar í þeim málum sem ég hef verið að benda á í ræðu minni.

Herra forseti. Eins og margir ræðumenn á undan mér í kvöld ætla ég að byrja á því að taka fram að ég ætla ekki að vera langorð í þessari umræðu. Fjölmargir hafa tekið sig út af mælendaskránni af tillitssemi við það hvað umræðan hefur dregist á langinn. Enn þreyja þó einhverjir þingmenn þorrann og góuna og sitja í þingsal, fylgjast með umræðunni og aðrir bíða eftir því að komast að. Ég ætlaði aðallega að tala um heilbrigðismál og ég ætlaði aðallega að gera grein fyrir áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar á þeim kafla fjárlagafrumvarpsins sem er á málefnasviði nefndarinnar. En umræðan hér í dag hefur snúist um eitt og annað og á margan hátt hefur frekar mátt heyra að hér færi fram almenn stjórnmálaumræða. Eiginlega má segja að ræða síðasta ræðumanns, hv. þm. Valdimars Friðrikssonar, hafi kveikt í mér og ræða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem ræddi mikið um friðargæsluna. Hv. þm. Valdimar Friðriksson nefndi áðan strákana okkar sem við gerum allar kröfurnar til þegar þeir keppa á erlendri grund og við höfum geysilegar væntingar til. Þjóðin öll situr spennt og gerir sér alltaf vonir um sigur. Ef vel gengur er þeim fagnað eins og hetjum. En ef illa fer og þeir tapa fer heldur minna fyrir þeim þegar heim er komið. Mér datt þetta í hug áðan þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um friðargæsluna og tillögu sem hún og annar hv. þingmaður frá Vinstri grænum leggja fram í fjárlagaumræðunni um að leggja niður friðargæsluna. Ég held því fram að ef við getum verið stolt af einhverju liði sem við höfum átt á erlendri grund þá sé það einmitt Íslenska friðargæslan. Ég er líka þeirrar skoðunar að ef við viljum vera þjóð meðal þjóða, fullvalda þjóð í samfélagi þjóðanna og axla ábyrgð okkar getum við það m.a. með því að halda úti öflugri friðargæslu. Vissulega gagnrýndi hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fyrst og fremst það að friðargæsluliðar okkar eru vopnaðir. Sú umræða varð fyrst og fremst eftir hina hörmulegu atburði á dögunum í Kabúl, hið hörmulega slys sem þar varð. En mér finnst það lýsa ákveðinni vanþekkingu og ákveðnum tvískinnungi þegar menn setja síðan alla friðargæsluna og allt sem við erum að gera undir þennan sama hatt og leggja til að leggja hana niður. Þeim sem hafa komið á átakasvæði eins og á Balkanskaganum er fullljóst að hætta fylgir því að taka þátt í þessu jafnvel þótt menn séu ekki vopnaðir, jafnvel þótt menn séu ekki í Kabúl. Lögreglan á Balkanskaganum, bæði í Kosovo og Bosníu, er vopnuð. Það er hættulegt að vera þar bara sem ráðgjafi á vegum UNIFEM vegna þess að aðstæðurnar eru þannig. Það verður líka að horfa til þess að þar sem menn eru að starfa í Kabúl starfa þeir undir merkjum NATO, eru hluti af því liði, hlíta þeim reglum og þar með er það talið tryggja öryggi þeirra sem þar starfa að ganga með vopn. En því verður að halda til haga að íslenskir friðargæsluliðar sem þar starfa eru ekki þar til að beita vopnum. Það er fyrst og fremst þeim sjálfum til varnar og öðrum til varnaðar. Svo þegar slysin verða vill enginn af þessu vita en mér finnst það tvískinnungur að leggja áherslu á að Íslendingar séu alls staðar í öruggri höfn, þegar hættur fylgja friðargæslunni meira og minna hvar sem okkar fólk kemur að. Það er heldur ekki eðlilegt að halda því á lofti að við eigum fyrst og fremst að útvega lækna og hjúkrunarfræðinga í friðargæsluna því að á átakasvæðum og annars staðar þar sem friðargæslan er að störfum er þörf fyrir margs konar fólk. Þetta fólk fer vel upplýst um ástandið á svæðunum sem það fer til og ágætlega þjálfað til að sinna störfum sínum. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, herra forseti, ætlaði ég fyrst og fremst að tala um heilbrigðismálin. Hins vegar hefur umræðan hér snúist meira og minna um skattalækkunartillögur ríkisstjórnarinnar og þær snúast um kosningaloforð ríkisstjórnarflokkanna. Framsóknarflokkurinn lofaði m.a. 4% lækkun tekjuskatts og að hækka barnabætur, bæði tekjutengdar og ótekjutengdar, að ógleymdu því loforði Framsóknarflokksins að lækka endurgreiðsluhlutfall námslána. Ég vil líka minna á það, herra forseti, að Framsóknarflokkurinn kom fyrstur flokka fram með fyrirheit sín til kjósenda. Framsóknarflokkurinn tók ekki þátt í yfirboðinu, kapphlaupi annarra flokka, heldur lögðum við alltaf alla áherslu á að við ætluðum að hafa borð fyrir báru og standa vörð um velferðarkerfið. Framsóknarflokkurinn stendur við það sem hann heitir kjósendum, nú sem fyrr, en í þeim umræðum sem hafa farið fram í dag virðist Samfylkingin og ekki síst formaður hennar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hafa allt á hornum sér. Samfylkingin lofaði 16–20 milljörðum í skattalagabreytingar og mér skilst að í dag megi reikna þær skattalagabreytingar á eina 30 milljarða. Í dag vill þessi sama Samfylking ekki kannast við neitt. Formaður Samfylkingarinnar gefur því þó undir fótinn með að ef hann hefði komist í ríkisstjórn hefði hann hugsanlega farið í skattalækkanir. Hv. formaður Samfylkingarinnar sagði í fréttatíma á Stöð 2, með leyfi forseta: „Ég hugsa að ef aðstæður hefðu boðið upp á að hægt væri að fara í ríflegar skattalækkanir hefðum við notað töluvert af því svigrúmi sem kann að skapast en er ekki í hendi til þess að lækka skatta …“ Þar með er þó ekki öll sagan sögð um málflutning hv. þingmanns því síðan snýst hann í annan hring og segir tímann ekki réttan vegna hugsanlegra þensluáhrifa skattalækkananna. Ég spyr, herra forseti: Lágu ekki allar forsendur fyrir, þar með taldar forsendurnar og áhrif stóriðjuframkvæmdanna? Allar forsendur sem liggja fyrir í dag lágu fyrir þegar skattalækkanatillögur ríkisstjórnarinnar voru kynntar í undanfara síðustu kosninga. Nú kemur í ljós að a.m.k. hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, þarf að hugsa sig um. Hann þarf að hugsa sig um hvort Samfylkingin hefði efnt kosningaloforð sín sem auðvitað reyndi ekki á nema Samfylkingin kæmist í ríkisstjórn. Það sem síðan gerist, herra forseti, er að hv. formaður Samfylkingarinnar í vandræðagangi sínum snýr öllu upp í áróður gegn Framsóknarflokknum. Það er öll ábyrgðin sem hv. formaður Samfylkingarinnar vill bera á kosningaloforðum flokks síns. Því er haldið fram aftur og aftur, bæði af hv. formanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, og öðrum hv. þingmönnum, að Framsóknarflokkurinn sé á móti því að lækka matarkostnað heimilanna, Framsóknarflokkurinn sé á móti því að lækka virðisaukaskatt á matvælum um 7%. Þetta er í fyrsta lagi ekki rétt, herra forseti, enda liggur það fyrir í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin ætli að huga að endurskoðun virðisaukaskattskerfisins auk þess sem hæstv. forsætisráðherra hefur áréttað það í ræðu sinni hér á hinu háa Alþingi. Formanni Samfylkingarinnar gengur vitaskuld það eitt til að draga athyglina frá eigin vandræðagangi og tvískinnungi, ég ætla að fjalla aðeins um tvískinnunginn síðar, en vegna þessa áróðurs langar mig til að benda á að hag heimilanna má bæta á annan hátt en með lækkun útgjalda, t.d. með hækkun ráðstöfunartekna. Þetta veit hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og þetta er sú leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara í þessari atrennu. Með því að lækka tekjuskattsprósentuna og hækka bæði tekjutengdar og ótekjutengdar barnabætur, með því að fella niður eignarskattinn og með því að lækka endurgreiðsluhlutfall námslána. Þetta eru allt leiðir til að auka ráðstöfunartekjur heimilanna, og þegar á heildina er litið eru þetta líka leiðir til tekjujöfnunar í samfélaginu. Hækkun skattleysismarka nemur 20%, skattleysismörkin fara úr 71 þús. í 86 þús. kr.

2007.

Þetta eru 15 þús. kr., 5 þús. kr. hærri skattleysismörk en Samfylkingin lofaði fyrir síðustu kosningar. 2007, grípur hv. þm. Jón Gunnarsson fram í. Hefði þingmaðurinn viljað ráðast í meira á þessari stundu?

Öðruvísi.

Herra forseti. Hefði hv. þingmaður viljað gera meira á þessari stundu og sér hv. þingmaður ekki rökin fyrir því að beðið er með að skattalækkanirnar taki gildi af fullum þunga til ársins 2007? Hækkun barnabóta kemur öllum barnafjölskyldum til góða og mest hinum tekjulægri, sem m.a. ASÍ hefur lagt áherslu á í ályktun sinni. Afnám eignarskattsins kemur sér vel fyrir íbúðareigendur, best fyrir eldra fólk og ellilífeyrisþega sem búa í lítið skuldsettum íbúðum og greiða því hlutfallslega hæstan eignarskatt. Fyrir þá sem leggja upp úr því að fara með rétt mál má benda á að upplýsingar úr skattframtölum sýna að flestir sem greiða eignarskatt eru með tiltölulega lágar tekjur, gagnstætt því sem oft er haldið fram eða látið í skína. Sem dæmi um skattalækkunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar má nefna að ráðstöfunartekjur einstæðs foreldris með eitt barn undir sjö ára aldri og 125 þús. kr. tekjur á mánuði hækka um 12.500 kr. á mánuði, þ.e. um 10%. Ráðstöfunartekjur hjóna með samanlagt 300 þús. kr. á mánuði og tvö börn, annað yngra en sjö ára, hækka um 23.500 kr., þ.e. um 9,5%. Það er alveg sama hvernig á málið er litið, herra forseti, það er ljóst að hinir tekjulægri bera hlutfallslega meira úr býtum en hinir tekjuhærri. Þessar aðgerðir eru öðrum fremur tekjujafnandi. Í þessu samhengi er líka vert að skoða hvað 7% lækkun matarskattsins skilar fjölskyldum í landinu. Það fer auðvitað eftir því hvað matarkarfan kostar hjá hverjum og einum. Ef hún kostar 10 þús. kr. skilar 7% lækkun 700 kr. á mánuði. Ef verð hennar er 100 þús. kr. skilar hún 7 þús. kr. á mánuði, og allt þar á milli. Þetta er sú leið sem Samfylkingin hefur básúnað í allan dag sem hina miklu tekjujöfnunarleið og kjarabót öðrum fremur fyrir fjölskyldurnar í landinu. Formaður Samfylkingarinnar er hugsi yfir því hvort Samfylkingin hefði gert betur þrátt fyrir stórkarlaleg kosningaloforð sem leggja sig á allt að 30 milljarða. Áherslur ríkisstjórnarinnar gera fyrst og fremst ráð fyrir aðhaldi um opinberar framkvæmdir til að hamla gegn þensluáhrifum stóriðjuframkvæmda. Áfram er hins vegar gert ráð fyrir auknum útgjöldum til að halda uppi umfangsmikilli velferðarþjónustu. Aukið aðhald í opinberum framkvæmdum án þess að skera niður í velferðarþjónustunni. Og auðvitað á að kynna skattalækkunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar tímanlega og með góðum fyrirvara. Sú leið er öðrum fremur fallin til að skapa öryggi og vissu um efnahagsþróunina og til að stuðla að stöðugleika. Við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á stöðugleikann og að í kjarasamningum verði lögð megináhersla á hóflegar launahækkanir og að megináherslan verði lögð á hækkun lægstu launa. Einmitt núna á ríkisstjórnin að kynna skattalækkunartillögur sínar þannig að verkalýðshreyfingin og ekki síst samtök opinberra starfsmanna, sem nú eru með lausa samninga, hafi færi á að taka mið af þeim við kröfugerð sína. Lífskjarabótin sem kaupmáttaraukningin sem við höfum búið við á undanförnum árum felur í sér er einsdæmi í heiminum. Almenningur allur getur nýtt sér þennan tekjuauka til framfærslu eða hann getur nýtt sér hann til að auka sparnað, greiða niður skuldir eða mynda nýjar eignir. Ég nefndi áðan tvískinnung Samfylkingarinnar og talsmanna hennar í umræðunni vegna þess að hv. þingmenn hennar tala í allar áttir og að mínu mati án allrar heildarsýnar eða ábyrgðar. Hluti hv. þingmanna Samfylkingarinnar, svo sem hv. þingmenn í fjárlaganefnd, tiltekur í áliti sínu, áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, hækkun tekna ríkissjóðs um 8,6% sem hann segir að endurspegli þá miklu þenslu sem búist sé við á næsta ári og síðan tiltekur hann aukningu útgjalda á milli ára um 7,6%, sem hann segir að endurspegli ekki það aðhald í ríkisfjármálum sem sé nauðsynlegt á þenslutímum. Annar hluti Samfylkingarinnar - og nú man ég ekki hvað hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kallaði þann hluta í dag,  Raunveruleikinn er sá, herra forseti, ef ég sný mér að heilbrigðismálunum að samkvæmt frumvarpinu eru heildargjöld heilbrigðisráðuneytisins tæpir 120 milljarðar kr. Hækkunin á milli ára nemur rúmum 8 milljörðum kr. Þar af eru launa- og verðlagsbætur rúmir 4 milljarðar kr. og raunaukning útgjaldanna er 3,9%, þ.e. 4,3 milljarðar. Af þessu nemur kerfislæg breyting í almannatryggingum - og kerfislæg breyting þýðir í þessu tilfelli fjölgun öryrkja - 2.935 millj. kr. Sá hluti Samfylkingarinnar sem stendur að þessu áliti vill enn meiri útgjöld, ekki bara til þessa málaflokks, þ.e. heilbrigðismálanna, meðan annar hluti hennar gagnrýnir útgjaldaaukningu og ríkisstjórnina fyrir að sýna ekki nægjanlegt aðhald. Ég spyr, herra forseti, hvernig á fólk að skilja upp eða niður í því hvað Samfylkingin er að fara? Það sem hv. talsmenn Samfylkingarinnar hér, ágætir þingmenn á hinu háa Alþingi, gera síðan er að reyna að beina kastljósinu frá eigin stefnuleysi og tvískinnungi með því að halda því á lofti statt og stöðugt í ræðum í dag að Framsóknarflokkurinn sé á móti lækkun matarskatts. Í áliti sínu leggur meiri hluti hv. heilbrigðisnefndar m.a. áherslu á Landspítala – háskólasjúkrahús, einkum á þá miklu styrkingu sem hefur orðið í starfsemi sjúkrahússins á liðnum árum, mest á þessu ári og á því síðasta, og á þá miklu framleiðniaukningu sem hefur orðið á sjúkrahúsinu. Raunveruleikinn er sá að í mörgum sérgreinum eru nú engir biðlistar, í öðrum er bið sem er talin viðunandi og í örfáum greinum, augnaðgerðum og aðgerðum vegna offitu, er bið of löng þó að meira að segja hafi biðin eftir þeim aðgerðum styst um helming. Meiri hlutinn leggur líka áherslu á að til þess að Landspítalinn geti náð fram frekari hagræðingu og aukinni skilvirkni í rekstri sjúkrahússins þurfi m.a. að tryggja Landspítala – háskólasjúkrahúsi áfram forgang að hjúkrunarrýmum í nágrenninu. Þrátt fyrir að grynnkað hafi verið á biðlistunum og sjúklingunum á Landspítalanum hafi fækkað er raunveruleikinn sá að enn bíða hundrað sjúklingar á sjúkrahúsinu, sem hafa lokið sérhæfðri bráða- og endurhæfingarmeðferð, eftir rýmum á hjúkrunarheimilum. Það er álit meiri hlutans í heilbrigðisnefnd að eitt brýnasta viðfangsefni heilbrigðisþjónustunnar sé að fjölga hjúkrunarrýmum, bæði fyrir aldraða, geðfatlaða og unga fatlaða einstaklinga. Í áliti sínu leggur hv. heilbrigðisnefnd áherslu á að afar mikilvægt sé, til að nýta þá miklu möguleika á hagræðingu í þjónustunni sem muni skapast með byggingu nýs bráðaspítala, að halda áfram þeirri vinnu sem unnin hefur verið á liðnum mánuðum og árum við að byggja nýjan bráðaspítala, og þá fyrst og fremst með það í huga að sameina bráðastarfsemina á einn stað en því er haldið fram - það liggja fyrir áætlanir um það - að það muni spara mörg hundruð milljónir króna árlega þegar sú bygging hefur risið. Meiri hluti heilbrigðisnefndar leggur áherslu á þýðingu þess, m.a. fyrir aðhald og hagræðingu í heilbrigðiskerfinu, að ráðist verði í að byggja upp heilbrigðisnet og innleiða rafræna sjúkraskrá í heilbrigðisþjónustu. Það er ósk meiri hluta heilbrigðisnefndar að sem fyrst verði tekin skref til innleiðingar á rafrænni sjúkraskrá fyrir alla heilbrigðisþjónustu. Þegar talað er um alla heilbrigðisþjónustu, herra forseti, er jafnt átt við sjúkrastofnanir sem heilsugæslustöðvar og líka sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmenn. Nefndin leggur áherslu á að ráðist verði í kostnaðarmat og að framkvæmdaáætlun um verkið verði unnin án tafa. Í áliti meiri hluta heilbrigðisnefndar kemur fram að samkvæmt áætlun er gert ráð fyrir að fjárfesting vegna rafrænnar sjúkraskrár nemi tæpum 2 milljörðum kr. en að fjárhagslegur ávinningur að lokinni fjárfestingu geti numið allt að 850 millj. kr. á ári. Meiri hlutinn leggur í áliti sínu áherslu á að sérstaklega verði skoðaðar ástæður fyrir fjölgun öryrkja. Það hlýtur að mega nefna fjölgun öryrkja án þess að þeir sem það gera þurfi annaðhvort að sitja undir því að vera óvinveittir öryrkjum eða að vera með fordóma í þeirra garð. Það liggur fyrir að fjölgunin hefur verið tæplega 40% á fimm árum, frá 1998, og að heildarbætur vegna öryrkja og endurhæfingarlífeyrisþega hafi á sama tíma hækkað úr rúmlega 5 milljörðum kr. í rúmlega 12 milljarða kr. Sérstaka athygli vekur breyting á aldursskiptingu öryrkja og kynjahlutföllum, 63% fleiri konur á aldrinum 25–29 ára eru öryrkjar en fyrir fimm árum, svo að ég nefni eitt dæmi. Þeim hefur líka fjölgað mjög misjafnlega eftir landshlutum sem er annað sem vekur athygli. Tryggingastofnun ríkisins hefur unnið greinargerð um þetta til heilbrigðisráðherra og þar er ýmsum skýringum velt upp. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur í samráði við hæstv. fjármálaráðherra ákveðið að fela forstöðumanni Hagfræðistofnunar að grafast fyrir um ástæður mikillar fjölgunar öryrkja og endurhæfingarlífeyrisþega og skila um það skýrslu við upphaf næsta árs. Við í meiri hlutanum leggjum áherslu á að sérstaklega sé hugað að því hvort um sé að ræða kerfislægan vanda. Með því eigum við við að sérstaklega verði skoðað samspil lægstu launa, fjárhæða atvinnuleysisbóta og lífeyrisgreiðslna. Herra forseti. Sem fyrr leggur meiri hlutinn í heilbrigðisnefnd mikla áherslu á eflingu heilsugæslunnar og mikilvægi þess að hún sé hæf til að sinna því hlutverki að vera fyrsti viðkomustaður í heilbrigðiskerfinu. Meiri hlutinn fagnar því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir 347 millj. kr. hækkun framlaga til heilsugæslunnar milli áranna 2004 og 2005. Við leggjum áherslu á eflingu þverfaglegs samstarfs heilbrigðisstarfsmanna sem hefur gefið góða raun, svo sem reynslan af ýmsum geð- og meðferðarteymum hefur sýnt. Ég vil sérstaklega halda því til haga að hluti af auknum framlögum til heilsugæslunnar, þ.e. rúmar 42 millj. kr., er ætlaður til eflingar geðheilbrigðisþjónustu innan heilsugæslunnar og við leggjum áherslu á að a.m.k. hluti þeirrar fjárhæðar verði nýttur til að mæta aukningu sálfélagslegra vandamála í öllum aldurshópum sem kalla á fjölgun sálfræðinga, félagsráðgjafa og iðjuþjálfa, svo að dæmi séu nefnd, innan heilsugæslunnar. Aðgangur að heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu, þar sem hann hefur verið takmarkaður undanfarin ár vegna fólksfjölgunar, hefur batnað mjög síðustu tvö ár. Aðsóknin hefur aukist og komum til lækna hefur fjölgað um 12 þúsund árið 2003 og fyrstu átta mánuði þessa árs fjölgaði komum um 16.700. Við leggjum áherslu á að heilsugæslunni sé áfram gert kleift að halda úti starfrækslu síðdegisvakta þannig að tryggt sé að sjúklingar þurfi ekki að leita í önnur dýrari og óþörf úrræði. Meiri hlutinn telur og brýnt að starfsemi heilsugæslunnar og vinnutími starfsmanna sé skipulagður með tilliti til þessa svo að hægt sé að halda þjónustunni úti á sem hagkvæmastan hátt. Að lokum fögnum við sérstaklega hækkun framlaga til öldrunarþjónustu en með frumvarpinu verður tryggð fjárveiting til reksturs 128 nýrra hjúkrunarrýma. Þar af fara 83 í notkun hluta yfirstandandi árs. Þar er líka lögð áhersla á fjölgun dagvistarrýma fyrir heilabilaða um 20% og enn fremur eru hækkaðar fjárveitingar til hvíldarinnlagna. Allt eru þetta tillögur og aukin framlög sem ekki aðeins meiri hluti heilbrigðisnefndar heldur heilbrigðisnefndin öll hefur lagt mikla áherslu á það sem af er þessa þings og undanfarin ár.

Herra forseti. Það var sár og bitur stjórnmálamaður sem hér talaði. Hún var ákaflega svekkt yfir því að Samfylkingin hefði í dag haldið uppi árásum á Framsóknarflokkinn fyrir að hann hefði komið í veg fyrir að tiltekin skattalækkun næði fram að ganga. Ég get vel skilið að hv. þingmaður sé svekkt eftir þennan dag. Tvennt stendur upp úr þegar þessari umræðu er að ljúka. Í fyrsta lagi að hafa hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. forsætisráðherra, formaður flokks þess þingmanns sem hér talaði áðan, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, staðið fyrir því að svíkja loforð sem öryrkjum var gefið fyrir kosningar um 500 millj. kr. Framsóknarflokkurinn reyndi þá, það sem fáir flokkar hafa gert, að kaupa sér atkvæði öryrkja með því að lofa þeim tilteknum hækkunum á bótum. En þeir sviku það eftir kosningar. Þetta hefur komið fram í umræðunni og það er von að hv. þingmaður sé svekkt yfir þessu. Í annan stað er staðreynd að hér hafa allir flokkar meira og minna lýst yfir fylgi við að matarverð á Íslandi yrði lækkað með því að lækka matarskattinn. Allir flokkar nema einn. Það er eðlilega einna fréttnæmast úr þessari umræðu og það svíður hv. þingmanni. Framsóknarflokkurinn hefur komið í veg fyrir að matarreikningur íslenskra heimila verði lækkaður um 5 milljarða kr. Þessi ágæti þingmaður, hv. þm. Jónína Bjartmarz, kemur hingað og ver það að matarverði verði haldið uppi með þeirri miklu skattlagningu. Enginn skilur rökin fyrir þessu. Herra forseti. Það er von að hv. þingmaður sé ekki glöð með afrakstur dagsins. Svo bæti ég því við að ég held að hver einasta tala sem hv. þingmaður fór með varðandi stjórnarandstöðuna hafi verið röng. Það er nokkurt afrek í svo langri ræðu.

Herra forseti. Það kom sannarlega ekki á óvart í þessu andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að hann talaði um allt annað en stefnu eigin flokks í skattalækkunum. Hv. þingmaður vék að samkomulaginu við öryrkja, sem er búið að ræða hér aftur og aftur í dag og hæstv. heilbrigðisráðherra er búinn að gera grein fyrir, ekki einu sinni heldur tvisvar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hélt því enn og aftur fram að Framsóknarflokkurinn stæði gegn því að virðisaukaskattur á matvæli væri lækkaður um 7% þrátt fyrir að ég áréttaði í ræðu minni áðan að þess sæjust merki í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og að hæstv. forsætisráðherra hefði áréttað það í ræðu á dögunum, að það væri eitt af því sem ríkisstjórnin væri að skoða. Hv. formaður Samfylkingarinnar talar enn og aftur um það sem hann heldur fram að Framsóknarflokkurinn ekki vilji gera. Hann heldur því fram að vert sé að lækka virðisaukaskattinn um 5 milljarða kr. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvað hann hefði viljað gera að öðru leyti ef hann hefði komist í ríkisstjórn. Talandi um að menn séu svekktir: Hefði hann staðið við loforð Samfylkingarinnar upp á 15–20 milljarða kr, eða 30 milljarða, eins og menn reikna þau í dag? Upp úr hv. þingmanni stendur bunan um samkomulag við öryrkja, sem einnig var rætt fyrir ári, og rangar ávirðingar á Framsóknarflokkinn um að hann standi gegn lækkun virðisaukaskatts á matvæli. Þetta finnst mér ekki vera mikil frægðarför hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar.

Herra forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að spyrja mig um það hvort ég vilji standa við yfirlýsingar um skattalækkanir. Verkin tala. Samfylkingin hefur lagt fram tvær tillögur um skattalækkanir, annars vegar um að lækka matarskattinn um helming, sem væri orðin að veruleika ef forusta Framsóknarflokksins hefði ekki verið á móti því að lækka matarreikning íslenskra heimila. Í öðru lagi hefur Samfylkingin, ásamt stjórnarandstöðunni, lagt fram tillögu um að barnabætur verði hækkaðar um 2,5 milljarða kr. á þeim fjárlögum sem við erum nú að véla um. Við erum ekki eins og Framsóknarflokkurinn sem lætur allt annað í forgang, eins og að lækka hátekjuskatt, flata tekjuskattsprósentu og eignarskatt. Þetta liggur klárt fyrir. Hvað hefur t.d. breyst á síðustu sex mánuðum? Stöðugleikinn sem áður var er ekki lengur fyrir hendi. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra um að á meðan stöðugleiki ríki sé hægt að gera áætlanir eins og þessar fram í tímann. Það að lofa núna skattalækkunum árið 2007 - sem er bara tilraun til að kaupa sér atkvæði alveg eins og þegar Framsóknarflokkurinn samdi við öryrkja bara til þess að kaupa atkvæði þeirra - er ekki hægt við svona kringumstæður. Hvað hefur breyst? Verðbólgan er farin úr böndum og viðskiptahallinn er mikill og vaxandi. Það segir allt sem segja þarf um málflutning hv. þingmanns að hún þekkir ekki skattstefnu eigin flokks. Hún þekkir ekki þær yfirlýsingar sem Framsóknarflokkurinn gaf fyrir síðustu kosningar. Hún fór rangt með tvennt, um þá skattprósentu sem Framsóknarflokkurinn vildi lækka, eins og hann lýsti því fyrir kosningar, og um barnabætur. Hvort tveggja var rangt hjá hv. þingmanni. Það segir allt sem segja þarf. Framsóknarflokkurinn lofaði ekki að lækka skattprósentuna um 4% og hann lofaði ekki að hækka ótekjutengdar barnabætur bara til sjö ára.

Herra forseti. Á sama hátt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson heldur því fram að ég hafi farið rangt með tölur leyfi ég mér að halda því sama fram um hv. þm. Össur Skarphéðinsson.

Þrjú og hálft prósent.

Mig langar að minna hv. þingmann á að þegar hann sat í ríkisstjórn, samkvæmt töflum sem ég hef lesið, lækkuðu framlög til barnabóta um heilan milljarð.

Tíu milljarðar.

Bara svo að við höldum sumum tölum til haga, sem ég held að ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gætum orðið sammála að séu réttar.

Þið tókuð 10 milljarða kr.

Hvað varðar loforðið við öryrkja, herra forseti, get ég ekki annað sagt en að í allri kosningabaráttunni talaði sú sem hér stendur aldrei um annað en milljarð  Það segir mest, herra forseti, um málefnafátækt formanns Samfylkingarinnar að hann skuli, aftur og aftur í þessum ræðustól í dag, aldrei geta fjallað um eigin stefnu eða þá framtíð sem hann sá fyrir sér í síðustu kosningunum þegar hann lofaði 20 milljörðum kr. og hátt í 30 milljörðum kr. Hann þarf heldur að leggjast í matarskattinn. Ég ætla að endurtaka það enn og aftur úr þessum ræðustól að Framsóknarflokkurinn hefur aldrei sett sig gegn því að lækka matarskattinn en það hentar hv. formanni Samfylkingarinnar vel að halda því fram vegna þess að málefnastaða hans er ekki betri en hún er. Talandi í öðru orðinu um þensluáhrifin sem menn gátu séð fyrir að yrðu af stóriðjuframkvæmdunum, líka hv. formaður Samfylkingarinnar, minnist hann ekkert á síðasta vor þegar hann var stórkarlalegur með kosningaloforð sín. Ekkert hefur breyst af því sem menn gátu séð fyrir á þeim tíma. Þar fyrir utan mætti ætla manni sem verið hefur jafnlengi í pólitík og hv. þingmaður að sýna meiri framsýni að öllu jöfnu.

Herra forseti. Komið er að lokum 2. umr. þessa fjárlagafrumvarps. Segja má að það sem eftir standi í umræðunni sé stefna ríkisstjórnarinnar sem lýtur að því að lækka skuli skatta og fyrst og fremst á hátekjufólki, þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Stefna ríkisstjórnarinnar er lækkun skatta upp á um 5 milljarða kr. á næsta ári. Því er svo mætt með niðurskurði á samgönguáætlun um nærri 2 milljarða á næsta ári, 1.700 millj. í ár, og aðra 2 milljarða á þar næsta ári. Það er hart að horfa upp á hvernig forgangsröðunin er hjá ríkisstjórninni, að þeir sem hafa hæstar tekjur beri mest úr býtum og njóti líka hagræðingar og skattalækkana af hálfu meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar, en byrðarnar þyngjast hlutfallslega á hinum sem eru með lægri og lægstu tekjur. Samgönguáætlun er skorin niður um tæpa 2 milljarða á næsta ári og ég legg áherslu á að fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga liggi fyrir hvar niðurskurðurinn í samgöngumálum á að koma niður. Ég hef ekki orðið var við að það sé slík þensla á Vestfjörðum eða Norðausturlandi að ástæða sé til að skera niður samgönguframkvæmdir þar. Ég legg áherslu á, herra forseti, að tillögur um niðurskurðinn í samgöngumálum komi til fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr. þannig að hægt sé að fjalla um þær áður en frumvarpið kemur til lokaafgreiðslu í þinginu. Ég býst við að íbúar vítt og breitt um landið hafi ekki átt von á því að metnaðarfull samgönguáætlun yrði skorin niður eins og hér er gert ráð fyrir og það er eins gott að þær tillögur liggi þá fyrir um það. Ég ætla að mæla fyrir nokkrum tillögum sem við flytjum, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, til breytinga á fjárlagafrumvarpinu. Í fyrsta lagi höfum mótmælt hækkun innritunargjalda eða skólagjalda í ríkisháskólunum, að þau skuli vera hækkuð um 40% á næsta ári. Við mótmælum þeirri stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar, mótmælum þeim kröfum sem þar er verið að gera á nemendur í háskólunum. Það er vafalaust gert til að mæta niðurskurðinum og þá eru byrðarnar færðar yfir á nemendur. Þetta eru breytingartillögur um að fallið verði frá því að innheimta hækkun á innritunargjöldum við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Tækniháskólann og Kennaraháskóla Íslands, þau verði látin standa óbreytt. Fallið verði frá því að hækka þessi innritunargjöld eða skólagjöld til ríkisháskólanna. Þá mæli ég líka fyrir hliðstæðri tillögu um heilbrigðisstofnanirnar en samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að vinna til baka lækkun á sköttum á hæstu laun með því að taka upp sjúklingaskatta, hækka komugjöldin á heilbrigðisstofnanir og heilsugæslustöðvar. Þangað er seilst til að koma til móts við skattalækkunartillögur ríkisstjórnarinnar. Þessu mótmælum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og flytjum tillögu um að fallið verði frá því að hækka komugjöld á heilbrigðisstofnanir og heilsugæslustöðvar en láta þau vera óbreytt. Þá flyt ég tillögu ásamt hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um háskóla á Vestfjörðum. Eins og hefur verið mjög í umræðunni á undanförnum missirum er mikill ákafi og vilji á Vestfjörðum til þess að stofna háskóla þar, sjálfstæðan háskóla á Ísafirði. Heimamenn hafa unnið mikið undirbúningsstarf og eru tilbúnir að takast á við þetta verkefni. Þetta frumkvæði hefur komið heiman að, frá íbúum á Vestfjörðum og þeir hafa unnið vel sína heimavinnu. Það sem skortir á er að Alþingi taki á með heimamönnum á Vestfjörðum um stofnun háskólans. Því flytjum við tillögu um að á næsta ári verði varið 25 millj. kr. til þess að flýta undirbúningi að stofnun háskólans og henni fylgir svohljóðandi greinargerð: „Umfangsmikið símenntunar- og háskólastarf er nú í uppbyggingu á Ísafirði og vinnur Fræðslumiðstöð Vestfjarða, ásamt öðrum heimaaðilum, gott brautryðjendastarf. Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands og Kennaraháskólinn hafa unnið ötullega að því að bjóða fram háskólanám með fjarkennslu. Á Ísafirði eru miklir möguleikar til að mynda sterka kennslustofnun sem mótar sérstöðu sína á grundvelli atvinnulífs og framtíðarmöguleika svæðisins. Hún tekur jafnframt að sér og stýrir rannsóknum, vöktun og nýtingu á fjölbreyttum náttúruauðlindum Vestfjarða og hafinu umhverfis. Miðstöð veiðarfærarannsókna og kennsla í gerð og notkun veiðarfæra væri vel staðsett á Ísafirði svo dæmi sé nefnt. Reynslan hefur sýnt að litlar stofnanir í sterkum og nánum tengslum við auðlindir, atvinnulíf og menningu heimahéraðs geta orðið öflugar ef þær fá til þess sjálfræði og stuðning. Heimamenn hafa unnið ítarlegar tillögur og áætlanir um verkefni og áherslur í starfi hins nýja skóla og hver skulu vera fyrstu skrefin. Hér er lagt til að Háskóli Vestfjarða á Ísafirði fái sérstakan fjárlagalið og fjármagn þannig að vinna að stofnun skólans geti haldið áfram af fullum krafti með það að markmiði að fyrstu nemendur skráist í skólann haustið 2005.“ Herra forseti. Það er mikið hagsmunamál fyrir Vestfirðinga að þessi skóli verði stofnaður og það er engin ástæða til að draga lappirnar í að styðja við þetta framtak heimamanna. Alþingi ber skylda að gera það með þeim hætti að ótvíræður vilji komi fram um að þetta verk nái fram að ganga. Því flytjum við þessa tillögu, sá sem hér stendur og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, til þess að árétta þetta mál. Að lokum flyt ég tillögu ásamt hv. þm. Þuríði Backman um að auka fjármagn til upplýsingamiðstöðva í ferðamálum á landsbyggðinni. Samkvæmt bréfi sem borist hefur frá Ferðamálasamtökum Íslands er undirstrikað að það skorti verulega fjármagn til þess að geta staðið á bak við upplýsingamiðstöðvarnar eins og þær eru nú þegar komnar í gang, hvað þá að efla og auka starf þeirra. Ferðaþjónusta er einmitt sá atvinnuvegur sem vex nú hvað hraðast hér á landi út um hinar dreifðu byggðir ekki hvað síst og á sér þar mikla möguleika. Því er mjög mikilvægt að ríkisvaldið styðji við grunnstoðir ferðaþjónustunnar um allt land. Við leggjum því til að veittar verði lágmark 30 millj. kr. til viðbótar til að styrkja störf upplýsingamiðstöðva ferðamála sem nú þegar hafa verið stofnaðar í landinu og ástæða væri til að bæta þar enn í og að hægt væri að fjölga upplýsingamiðstöðvum. Þær vinna mikið og þarft og nauðsynlegt verk. Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því eins og lög kveða á um að fjárlagafrumvarpið fari aftur til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. þar sem nefndinni gefst tækifæri til að fara bæði yfir þau atriði sem hafa komið fram í umræðunni og ábendingar um hvað betur mætti fara í frumvarpinu. Einnig eiga eftir að koma bæði ítarlegri upplýsingar um samgönguáætlun og nefndarálit frá efnahags- og viðskiptanefnd til þess að skýra bæði tekjuhlið og tekjuforsendur frumvarpsins þannig að þá gefst tækifæri til að fara enn betur ofan í einstaka þætti fjárlagafrumvarpsins áður en það verður að lögum.

Herra forseti. Ég mæla hér fyrir einni breytingartillögu sem mér láðist að mæla fyrir þegar ég flutti ræðu mína í dag. Hún er á þingskjali 446 og er um framhaldsskólana almennt, um auknar fjárveitingar í því skyni. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings árið 2003 kemur fram að fjárhagsstaða margra framhaldsskóla var slæm í árslok 2003. Í skýrslunni eru nefndir 11 skólar þar sem neikvætt eigið fé er samtals 662 millj. kr. Margir framhaldsskólar eru í slíkri stöðu ár eftir ár og er ljóst að taka verður á þeim vanda. Það er ótæk stjórnsýsla að okkar viti að láta framhaldsskólana bera stöðugt uppsafnaðan halla milli ára og hefur Ríkisendurskoðun ítrekað bent á að slíkt sé ekki heimilt samkvæmt fjárreiðulögum. Þá hafa forsvarsmenn framhaldsskólanna og ríkisháskólanna harðlega gagnrýnt að sjálft reiknilíkanið skuli ekki vera skólunum aðgengilegt þó að þeim sé gert að haga rekstri sínum í samræmi við það og duttlunga þess. Við leggjum til, virðulegi forseti, að aukið verði í liðinn Framhaldsskólar, óskipt, og bætt við 330 millj. Tillagan er þá samtals upp á 466,8 millj. kr. til eflingar framhaldsskólanna og greiðslu uppsafnaðs vanda í skólunum.

Herra forseti. Þetta er búin að vera löng og ströng umræða og víða hefur verið komið við. Það eru þó nokkrir þættir sem standa upp úr í umræðunni og þá fyrst og fremst það að ríkisstjórnin heldur uppteknum hætti og mun ekki taka á þeim málum sem nauðsynleg eru í því ástandi sem efnahagsmálin eru komin í. Það eru auðvitað engin tíðindi því við höfum séð þetta undanfarin ár og það virðist vera sívaxandi hætta á að þau ósköp sem gerðust á árinu 2000–2001 þegar verðbólga fór úr böndunum, muni endurtaka sig. Við vonum auðvitað að svo verði ekki en það er því miður ekki að sjá nein iðrunarmerki á ríkisstjórninni og því mikil hætta á ferðum. Hér hefur orðið veruleg umræða um skattamál sem eðlilegt er því í gær kom skattafrumvarp ríkisstjórnarinnar til 1. umr. Markverðast í þeirri umræðu er að sjálfsögðu sá kafli sem snýr að hugmyndum um matarskatt og þar hefur auðvitað opinberast það sama og í gær að þar hefur Framsóknarflokkurinn staðið í vegi fyrir að sú leið væri farin, þrátt fyrir að ýmislegt hafi bent til þess á seinni dögum að flokkurinn muni hugsanlega fara um borð í þá lest sem vill fara þá leið í skattalækkunarmálum. Það er fyrst og fremst eitt mál, herra forseti, sem ég hafði minnst á í andsvari við hv. þm. Bjarna Benediktsson sem ég tel nauðsynlegt að nefna hér, örfá atriði sem mikilvægt er að sá hv. þingmaður átti sig á, en það eru hin svokölluðu samanburðarfræði, þ.e. hversu mikilvægt er að fjárlög séu unnin með markvissri áætlunargerð og að við getum ætíð borið saman hina endanlegu niðurstöðu sem kemur auðvitað fram í lokafjárlögum og ríkisreikningi, borið það saman við fjárlög þannig að við áttum okkur á hversu góð áætlunargerðin er. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að undanfarin ár hefur ríkisstjórnin ekki staðist próf í þeim efnum og eru því miður ekki miklar líkur á því að svo verði. Ég kom aðeins inn á það í andsvarinu að nýlega er komið út merkt rit á vegum Ríkisendurskoðunar þar sem fjallað er um þennan samanburð og hvernig þetta er hugsað, bæði á markaði, í ríkisrekstri og í alþjóðlegu samhengi. Þar eru auðvitað færð sterk rök fyrir því og bent á að það sem hæstv. fjármálaráðherra og ýmsir stjórnarliðar hafa sagt að samanburðurinn væri óraunhæfur þar sem mikill fjöldi óreglulegra liða ætti sér stað, sú röksemd er raunverulega kaffærð algjörlega í því ágæta riti og er vonandi að þau fræði heyri sögunni til og hv. þm. Bjarni Benediktsson tileinki sér þessi vísindi líka og við getum þá átt orðastað við hv. þingmenn og farið í þennan samanburð á einfaldan hátt. Herra forseti. Það var eitt athyglisvert til viðbótar sem kom fram í ræðu hv. þingmanns en það var rökstuðningur hans varðandi skattatillögur ríkisstjórnarinnar. Það kom fram að það væri býsna nauðsynlegt að lækka skatta til að draga úr tekjum ríkisins, minnka þann sjóð sem ríkisstjórnin hefði úr að spila og hv. þingmaður taldi það eina meginröksemdina að núverandi ríkisstjórn mætti í raun og veru ekki fá meiri tekjur því hún gæti ekki með þær farið, hún mundi sjálf missa þær út og auka þensluna. Þetta eru út af fyrir sig líklega ein bestu rök sem við höfum fengið fyrir skattalækkunum en þetta sýnir auðvitað traust hv. þingmanns til núverandi ríkisstjórnar varðandi það að eiga við ástandið sem nú blasir við í efnahagslífinu. Og úr þessum herbúðum er þetta okkur auðvitað sönnun þess að sá málflutningur sem við höfum haldið fram að undanförnu er réttur og nýtur væntanlega vaxandi hljómgrunns meðal stjórnarliða. Herra forseti. Það er rétt nú þegar klukkan er langt gengin í þrjú að þessari umræðu ljúki. Ég þakka þeim sem tekið hafa þátt í henni og vona að fjárlaganefnd muni bæta frumvarpið sem kostur er áður en það kemur aftur til 3. umr.

Svo háttar til um breytingartillögur á þingskjölum 440–448 að of skammt er liðið frá útbýtingu þeirra til að þær megi koma á dagskrá þessa fundar og er rétt að hafa atkvæðagreiðslu um afbrigðin korter fyrir tólf.

Virðulegi forseti. Í gær hafði ég óskað eftir því að fá viðbrögð hæstv. umhverfisráðherra á Alþingi um álitamál sem vaknað hafa almennt varðandi forvarnir við eldvarnaeftirlit og umhverfisvarnir vegna stórbrunans sem varð við Klettagarða. Ráðherra gat ekki orðið við beiðni minni vegna anna. Sem betur fer, og það ber að þakka, gekk öll samvinna aðila vel vegna þessa stórbruna. Viðbrögð og björgunaraðgerðir á brunastað virðast hafa virkað fullkomlega. Þeir sem að þessum björgunaraðgerðum komu eiga vissulega heiður skilinn. Nauðsynlegt er þó að fara yfir málið í heild sinni og læra hér af reynslunni, m.a. hvort treysta þurfi betur stoðir forvarna, bæði gagnvart eftirlitsskyldum aðilum og aðgerðum sem beinast að þeim sem uppfylla ekki skyldur um fullnægjandi brunavarnir. Sérstaka athygli mína varðandi þennan bruna vöktu líka óskýrar heimildir slökkiviliðsins til að beita þvingunarúrræðum og að Umhverfisstofa vissi ekki að slökkvilið höfuðborgarsvæðisins hefði gert alvarlegar athugasemdir varðandi úrgang á landi Hringrásar vegna almannahættu. Það er nauðsynlegt í framhaldi af þessum stórbruna að skipulega sé farið yfir það, ekki síst á opnum svæðum, hvort víða sé að finna sambærileg hættusvæði eða eldsmat sem ógnað geti almannahagsmunum og öryggi fólks. Ég bendi þar ekki síst á olíubirgðastöðvar í Örfirisey í nálægð við íbúabyggð. Ég spyr um viðbrögð ráðherra við því. Það er auðvitað grafalvarlegt mál sem fram kemur í Fréttablaðinu í dag að brunavörnum sé hreinlega ábótavant hjá á þriðja hundrað fyrirtækjum og stofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Það er ástæða til að spyrja ráðherra hvaða áform séu uppi varðandi auknar forvarnir og eldvarnaeftirlit. Ég vildi einnig spyrja ráðherra hvort ástæða sé til sérstakra viðbragða vegna þeirra 200–300 tonna af PCB-menguðum jarðvegi sem geymdur er í sekkjum á lóð Hringrásar og ekki hefur enn fundist staður til að farga. Sömuleiðis spyr ég ráðherrann hvort verkaskipting og skilgreining á ábyrgð sé nægilega skýr milli slökkviliðs, lögreglu og almannavarna þegar stórbruna eða almannavá ber að höndum og hvort skýrar björgunaráætlanir liggi fyrir undir slíkum kringumstæðum.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttir að það er nauðsynlegt að vandlega sé farið yfir þessi mál öll í heild sinni þegar svo alvarlegt slys verður eins og þessi bruni hjá Hringrás ehf. Það var mjög mikið fagnaðarefni hversu vel samhæfðir allir þeir voru sem komu að málinu, slökkvilið, lögregla og þeir aðilar aðrir sem þurftu að bregðast við því alvarlega ástandi sem skapaðist. Vegna brunans á athafnasvæði Hringrásar fól ég Brunamálastofnun í gær að gera úttekt á brunavörnum og eldvarnaeftirliti hjá aðilum með sambærilegan eða hliðstæðan rekstur og Hringrás með vísan í ákvæði laga nr. 75/2000, um brunavarnir. Ég fól Brunamálastofnun að kanna í ljósi atvika hvort ástæða sé til að breyta lögum eða reglum um brunavarnir og eldvarnaeftirlit til að draga úr líkum á því að atvik sem þetta endurtaki sig og að stofnunin skoði sérstaklega hvort ástæða sé til að fyrirskipa nánari samvinnu við eftirlitsaðila til að tryggja skilvirkni í framkvæmd laga og reglna um brunavarnir. Brunamálastofnun skal við þessa athugun hafa samráð við viðkomandi yfirvöld og eftirlitsaðila. Ráðuneytið væntir þess að niðurstaða Brunamálastofnunar liggi fyrir eigi síðar en 16. janúar nk. og tillögur til breytinga á lögum og reglum, sé ástæða talin til þess, ekki síðar en 15. febrúar.

Herra forseti. Það er full ástæða til að ræða þetta atvik hér á þingi og þakka ég hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að vekja máls á því. Við þurfum að fara yfir alla þætti og fagna ég því að hæstv. umhverfisráðherra hefur þegar brugðist við. Það ber líka að þakka öllu því fólki sem lagði hönd á plóginn við björgunarstörf þegar þessi mikli bruni varð. Samkvæmt fréttum í morgun byrjaði að loga aftur í nótt. Við vorum heppin að vindátt var eins og hún var þegar þessi mikli bruni varð. Það hefði verið mjög erfitt ef eldurinn og reykurinn hefðu farið yfir öldrunarstofnanirnar sem eru rétt við þetta svæði en bent hefur verið á að víða eru hættur á höfuðborgarsvæðinu. Hjá á þriðja hundrað fyrirtækjum er brunavörnum ábótavant en mig langar að vekja athygli á öðru sem kom fram í fyrirspurn sl. vetur hér á Alþingi. Ég spurði þá hæstv. dómsmálaráðherra hvort til væri rýmingar- eða björgunaráætlun fyrir Reykjavík og nágrannasveitarfélögin ef náttúruhamfarir eða stórslys yrðu sem ógnuðu lífi borgaranna. Í svari frá hæstv. dómsmálaráðherra kom fram að engin slík áætlun er til fyrir Reykjavík og höfuðborgarsvæðið þar sem þó meiri hluti íbúa landsins býr. Slíkt er hins vegar til fyrir Hveragerði og ýmis önnur svæði á landinu þar sem menn hyggja að einhver vá geti verið fyrir dyrum. Ég tel fulla ástæðu til að skoðað verði í þessu samhengi hvort farið er að vinna að einhverri rýmingar- eða björgunaráætlun fyrir þetta stóra svæði, höfuðborgarsvæðið, ef hér verða stórslys, náttúruhamfarir eða eitthvað slíkt og flytja þarf íbúa í burtu. Þarna þurfti ekki að flytja nema tiltölulega fáa íbúa í burtu en það gæti orðið verra. Horfum t.d. til Örfiriseyjar og olíubirgðastöðvarinnar þar, ef eitthvað gerðist þar þyrfti líklega að flytja stærri hóp á brott.

Forseti. Það ber að þakka þeim sem stóðu að verki, slökkviliði, sjálfboðaliðum og öðrum þeim sem að brunanum komu og líka hæstv. umhverfisráðherra sem brást röggsamlega við. Nú svipast menn um eftir því hvar álíka viðburður geti komið upp í Reykjavík og nágrenni. Menn skoða fyrirtækin sem ekki hafa sinnt brunavörnum og beina sjónum sínum auðvitað að eigendum húsa sem ekki hafa sinnt brunavörnum heldur, enda er það í mörgum tilvikum dýrt fyrir slíka eigendur. Kannski eigum við að líta í eigin barm. Það slys sem bíður eftir að komið sé í veg fyrir er auðvitað flugvöllurinn sem reistur var við borgarmörkin í heimsstyrjöldinni síðari. Aðflugið að honum fer ekki bara yfir þetta hús heldur yfir þá olíubirgðastöð sem hefur stað sinn tæpan kílómetra í hánorður. Nú held ég að tími sé kominn til þess, þrátt fyrir pólitískt þras og tregðu ýmiss konar stjórnvalda, að koma þessum flugvelli í burt og gera um það vandlega áætlun. Mér sýnast þær aðstæður sem skapast við það að hæstv. utanríkisráðherra og aðrir ráðherrar hafa nánast fallist á að í samningum við Bandaríkjamenn muni Íslendingar reiða fram fé til flugvallarins í Keflavík ýti flugvellinum í Reykjavík endanlega út af borðinu. Ég held að öryggismálum í Reykjavík, sérstaklega í Kvosinni og nágrannabyggðum hennar, sé þannig háttað að því fyrr sem þetta er gert, þeim mun betra.

Virðulegi forseti. Mest er um vert að ekki urðu slys á mönnum, hvorki við eldsvoðann sjálfan, mengunina né heldur við björgunarstörfin. Það ber að þakka og eins það sem aðrir hafa bent á, að þó að ljóst sé að í aðdraganda þessa mikla slyss hafi verið um að ræða sambandsleysi á milli eftirlitsaðila sem annars vegar eiga að sjá um brunavarnir og hins vegar um útgáfu starfsleyfis var samvinna allra aðila á vettvangi þegar á hólminn var komið mjög góð og ekki síst þeirra 600 íbúa sem þarna urðu fyrir röskun, bæði á næturró og högum almennt. Eins og hér hefur verið bent á er meira í pípunum, ekki síst flugvöllurinn og olíubirgðastöðin í Örfirisey eins og hefur verið nefnt. Ég vil nefna þriðja atriðið sem er flutningur hættulegra efna um þetta þéttbýlissvæði, til og frá höfninni í gegnum borgarlandið. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir snör viðbrögð og eins ber að þakka borgarstjóra fyrir aðkomu hans að þessu máli. Ég fer fram á að líka verði tekið á því sem hér hefur verið nefnt til viðbótar brunavörnum. Ég vil ekki fara úr þessum ræðustól án þess að nefna það að fyrirtæki eins og Hringrás eru þjóðþrifafyrirtæki sem sjá um að safna spilliefnum frá okkur hinum og koma þeim til réttrar förgunar, og eins efnum til endurvinnslu. Við þurfum auðvitað að búa þannig að slíkum fyrirtækjum að þau verndi umhverfið og skipuleggi starfsemi sína þannig að hætta stafi ekki af. Þetta er auðvitað vaxandi starfsemi hjá okkur sem verður að styðja við.

Virðulegi forseti. Ég þakka viðbrögð hæstv. ráðherra. Ég fagna þeirri úttekt sem hún ætlar að láta fara fram á öllu þessu ferli og forvarnaaðgerðum, og hvort nauðsynlegt sé að grípa til hertra laga eða reglna í því sambandi. Ég tel nauðsynlegt að umhverfisnefnd fái að fylgjast með þeirri niðurstöðu sem verður og tel reyndar rétt að umhverfisnefnd fari yfir málin og kanni líka m.a. um hvaða stofnanir og opinberar byggingar er að ræða þar sem fram hefur komið að eldvarnaeftirliti sé ábótavant. Það eru um 300 fyrirtæki og stofnanir. Yfirvöld brunamála verða að tryggja þegar í stað að tekið verði á þeim málum og verða að fullvissa okkur um að öryggi borgaranna sé tryggt í því efni. Ég hvet umhverfisnefnd til að skoða þetta mál einnig. Ég spurði hæstv. ráðherra einnig um viðbrögð hennar, hvort hún telji ástæðu til sérstakra viðbragða vegna þeirra 200–300 tonna af PCB-menguðum jarðvegi sem geymdur er í sekkjum á lóð Hringrásar og ekki hefur fundist leið til að farga. Hæstv. ráðherra hefur ekki enn svarað því. Ég vildi enn fremur fá fram afstöðu ráðherrans til verkaskiptingar og skilgreiningar á ábyrgð, hvort hún sé nægjanlega skýr - sem ég held að sé ekki - milli slökkviliðs, lögreglu og almannavarna þegar stórbruna eða almannavá ber að höndum og hvort, eins og hér hefur komið fram, skýrar björgunaráætlanir liggi fyrir þegar svo er. Ég held að einnig þurfi að skýra betur, og vil láta það koma fram við þessa umræðu, verkaskiptingu milli stofnana sem heyra undir hin ýmsu ráðuneyti og fara á einn eða annan hátt með eldvarnaeftirlit svo og verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga í þessum málum. Ég held að við eigum að nota tækifærið núna og fara yfir alla þætti þessa máls. Ráðherrann hefur sannarlega farið af stað með góð áform og ég hvet hana til að skoða málið heildstætt.

Herra forseti. Eins og menn hafa bent hér á er mikil mildi að ekki urðu nein slys á mönnum þegar þessi skelfilegi atburður gerðist. Þetta raskaði að vísu lífi margra og sló marga, sérstaklega eldri borgara, miklum óhug. Ég held hins vegar að við getum þegar upp verður staðið lært töluvert mikið af þessu. Í fyrsta lagi liggur fyrir að skipulag viðbragða gekk upp. Í öðru lagi komu líka fram brotalamir á því hvernig hið opinbera stendur að leyfisveitingum, bráðabirgðaleyfisveitingum og eftirliti. Ég er þeirrar skoðunar að alltaf verði nauðsynlegt að hafa starfsemi af þessu tagi nálægt höfnum og við þéttbýli. Ég tel að það eigi að vera hægt að búa svo um hnúta að ekki sé hætta á neinum slysum. Þarna brast þó auðvitað eitthvað í skipulaginu og mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra vildi í stuttu máli greina frá því hvort hún telur að það sé eðlilegt að fyrirtæki sem standa í svona hættulegum rekstri fái að starfa á undanþágu án starfsleyfis. Ég tek svo líka undir það, herra forseti, sem einn af þeim íbúum sem búa hvað næst olíubirgðastöðinni í Örfirisey að menn þurfa að skoða hana í framhaldinu. Jafnvel á lognkyrrum dögum leika stundum bensíngufur um húsin sem standa næst olíubirgðastöðinni. Maður getur ekki hugsað til enda þá hugsun hvað gerðist ef þar mundi kvikna í í óheppilegri vindátt, ég tala nú ekki um ef einhvers konar annað slys yrði þar. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða ákaflega vel og þar er um að ræða starfsemi sem ekki er hafnsækin og ekki þarf að vera inni í miðju íbúahverfi eins og nú er. Þetta hlýtur að vera eitt af því sem hæstv. ráðherra lætur skoða í framhaldi af þessu. Ég spyr hana hvort svo sé ekki.

Herra forseti. Ég tel rétt að fara yfir málið og ég minni á fleiri bruna þar sem pottur hefur verið brotinn hvað varðar brunavarnir, m.a. á Blönduósi nú fyrir skömmu. Ég tel í þessu sambandi mjög nauðsynlegt að fara yfir þvingunarúrræði eftirlitsaðilanna. Ef ég man rétt sagði slökkviliðsstjóri um þvingunarúrræðin að annars vegar mætti framkvæma á kostnað eiganda - það er ekki góður kostur fyrir slökkvilið að koma upp öðrum móttökustað ef viðkomandi starfsemi fer ekki að reglum - og hins vegar að loka starfseminni. Það er heldur ekki góður kostur. Það er óvíst að ástand hvað varðar brunavarnir, eins og t.d. hjá Hringrás, hefði skánað nokkuð þótt starfseminni hefði verið lokað. Ég tel þess vegna mjög brýnt að komið verði á einhverjum vægari þvingunarúrræðum til að ná fram markmiðum reglugerðar um brunavarnir.

Herra forseti. Hv. þingmenn hafa nefnt mjög mörg atriði í máli sínu við þessa umræðu og það er ekki hægt að bregðast við því öllu á svo skömmum tíma sem hér gefst. Sérstaklega voru nefnd viðbrögð við PCB-efnum sem eru auðvitað mjög mengandi. Ég tel að þær ráðstafanir sem hafa verið gerðar núna séu viðunandi. Það getur vel verið að það þurfi að finna einhverja varanlegri lausn til framtíðar en eins og málin standa í dag hvað það snertir er það viðunandi. Þegar Brunamálastofnun fer í úttekt sína verður væntanlega skoðað hvernig eftirlitið hefur virkað. Þá kemur að sjálfsögðu inn í það verkaskipting milli aðila. Ég vil nefna líka að hjá slökkviliði höfuðborgarsvæðisins hefur farið fram mikið starf á undanförnum árum sem hefur miðað að því að styrkja Eldvarnaeftirlitið og skýra verklagsreglur sem hafa þá með notkun þvingunarúrræða að gera. Það er nokkuð mikið um að dagsektum hafi verið beitt, og þúsundir bréfa eru sendar árlega til fyrirtækja þar sem gerðar eru athugasemdir við eldvarnir. Ákvæði laga um beitingu dagsekta eru því virkt stjórnsýslutæki sem nýtist sveitarfélögunum vel. Almennt séð eru þvingunarúrræði slökkviliðsstjóra virk en slík úrræði eru nokkuð þung í vöfum. Slökkviliðsstjóri verður að fara að stjórnsýslulögum í hvívetna og verður að hafa ríkar ástæður fyrir því að beita þvingunum. Yfirleitt er þá miðað við að líf sé í hættu. Ef einungis er um mögulegt eignatjón að ræða eru tímafrestir atvinnurekenda mun rýmri og ekki kemur til lokunar mannvirkja. Ég vil líka nefna að brunavarnir hafa verið styrktar verulega í kjölfar nýrra laga um brunamál.

Hæstv. forseti. Frumvarp til fjárlaga ársins 2005 kemur nú til 2. umr. á Alþingi. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er gert ráð fyrir að þessi umræða fari fram á þessum degi. Það er því ljóst að okkur hefur tekist að halda áætlun við umfjöllun um frumvarpið, og allt útlit er fyrir að fjárlög ársins 2005 verði afgreidd frá Alþingi í samræmi við starfsáætlun þingsins. Nú eins og á síðasta ári eru til umfjöllunar allir þættir frumvarpsins við 2. umr., með breytingartillögum og öðru sem tilheyrir. Okkur er því að takast að festa það í sessi að fjalla um frumvarpið á þennan hátt við 2. umr. í stað þess sem tíðkaðist hér áður, að tekjuhlutinn ásamt heimildargreinum, lánsfjárlögum og öðrum þáttum málsins biði umfjöllunar við 3. umr. Þessi breyting er tvímælalaust til bóta, ásamt því að útlit er fyrir að okkur takist að ljúka afgreiðslu fjárlaga fyrr en oftast áður. Það eru hagsmunir allra aðila að niðurstöður fjárlaga liggi fyrir tímanlega, m.a. til þess að stofnunum og öðrum aðilum verði gert kleift að ljúka gerð rekstraráætlana tímanlega áður en fjárlagaárið rennur upp. Það er ekki síður mikilvægt að fjárlög liggi tímanlega fyrir út frá öllu samhengi efnahagskerfisins því þar spila fjárlög ríkisins stórt hlutverk. Það er mikilvægt að áfram takist að halda góðum og traustum tökum á ríkisfjármálum. Það hefur gengið vel undanfarin ár, stjórnarflokkarnir hafa sett sér markmið í þessum efnum og vinna markvisst að því að ná þeim. Birtist það m.a. í langtímaáætlun í ríkisfjármálum, og það að henni verði fylgt eftir mun hafa mikla þýðingu varðandi efnahagslífið í landinu. Það varðar því framtíðarhagsmuni þjóðarinnar að vel takist til í þessum efnum. Það er ljóst að við Íslendingar eigum mikla möguleika á að sækja fram á næstu árum með það að markmiði að treysta efnahagslega stöðu okkar. Við höfum ýmsa möguleika á að halda áfram við að efla og byggja upp atvinnulífið og treysta innviði samfélagsins á mörgum sviðum, halda uppi hagvexti og auka kaupmátt almennings. Það liggur fyrir að almennur kaupmáttur hefur aukist mikið á undanförnum árum og mun gera það áfram. Afrakstur alls þessa getum við nýtt til að treysta velferð þjóðarinnar enn frekar og sækja fram í samfélagi þar sem þekking og færni skiptir sköpum. Við erum á þeirri braut og á henni verðum við áfram ef vel er haldið á málum. Auk alls þessa þurfum við að halda áfram að hlúa að þeim traustu stoðum sem menning okkar og búseta í landinu öllu hvíla á og hafa gert gegnum tíðina. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar þar sem ég fer yfir helstu þætti þess en vísa að öðru leyti til þingskjala þar sem fram koma breytingartillögur og ítarlegt nefndarálit. Störf og verklag fjárlaganefndar Alþingis við vinnslu og afgreiðslu frumvarpsins hefur verið með hefðbundnu sniði. Nefndin hóf umfjöllun um málið þann 27. september sl. og átti þá viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu nefndinni grein fyrir erindum sínum og ýmsum hagsmunamálum. Nefndin hefur haldið 32 fundi til umfjöllunar um frumvarpið og átt viðtöl við mjög marga aðila. Þá hefur nefndin átt fundi með fulltrúum ráðuneyta og einstakra stofnana auk ýmissa aðila sem sent hafa nefndinni erindi er varða verkefni hennar. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd óskað eftir umsögnum annarra fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Fjárlaganefnd óskaði eftir álitum fastanefnda um þessa þætti en sú breyting var að þessu sinni að ekki var óskað eftir tillögum fastanefnda um skiptingu safnliða heldur var það verkefni á höndum fjárlaganefndar. Það fyrirkomulag gildir að þessu sinni en eins og áður hefur komið fram er unnið að endurskoðun á verklagi við fjárlagagerðina þannig að ekki liggur fyrir nú hvernig þessum þætti málsins verður fyrir komið í framtíðinni. Fastanefndir þingsins skiluðu umsögnum til fjárlaganefndar og eru þær birtar sem fylgiskjöl með nefndaráliti meiri hlutans eins og fyrir er mælt um í þingsköpum. Fulltrúar efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Spá um þjóðhagsforsendur er óbreytt frá því sem frumvarpið byggir á. Gert er ráð fyrir að hagvöxtur verði 5% á árinu 2005 og verðbólga 3,5%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er talinn munu aukast um allt að 3,25% og spáð er að atvinnuleysi verði 2,75%. Helstu tillögur um breytingar á tekjuáætlun frumvarpsins eru að tekjurnar verði 575 millj. kr. hærri en frumvarpið gerir ráð fyrir og verði því alls um 306 milljarðar króna. Í breytingartillögum er gert ráð fyrir að eignarskattar verði 280 millj. kr. hærri en í því felst eingöngu að umsýslugjald til Fasteignamats ríkisins falli ekki niður um næstu áramót heldur verði framlengt. Þessar tekjur munu fjármagna útgjaldaliði Fasteignamatsins sem tillögur eru um í gjaldahlið frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að bifreiðagjald verði 120 millj. kr. hærra og að ýmsar aukatekjur ríkissjóðs verði 200 millj. kr. hærri en samkvæmt frumvarpinu. Þá er lækkað gjald fyrir eftirlit með starfrækslu gagnagrunns á heilbrigðissviði um 25 millj. kr. og lækkar gjaldahlið frumvarpsins samsvarandi. Að teknu tilliti til breytingartillagna meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að tekjujöfnuður fjárlaga 2005 verði rúmir 10 milljarðar kr. í stað 11,2 milljarða eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er varða sundurliðun 2, 5. gr., 6. gr. og C-hluta frumvarpsins. Það yfirlit verður ekki tæmandi en vísað er til nefndarálits meiri hlutans þar sem gerð er ítarleg grein fyrir þeim tillögum sem hér eru til umfjöllunar. Lagt er til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði aukin um 58,7 millj. kr. Vegur þar þyngst tillaga um 33,7 millj. kr. hækkun fjárheimildar Alþingis auk 25 millj. kr. hækkunar fjárheimildar Ríkisendurskoðunar. Fram eru lagðar ýmsar tillögur sem hækka fjárheimild menntamálaráðuneytis samtals um 731,5 millj. kr. Er þar um að ræða nokkrar tillögur varðandi menntastofnanir, Lánasjóð íslenskra námsmanna, fornleifamál og safnamál. Þá eru tillögur um fjárheimildir til ýmissa verkefna vegna húsafriðunar og uppbyggingar gamalla húsa, til listamála og fræðistarfa auk íþrótta- og æskulýðsmála. Fyrir liggja tillögur um skiptingu fjárheimilda milli fjölmargra verkefna í þessum málaflokkum og er gerð grein fyrir þeim í sérstökum yfirlitum. Vísa ég til þeirra. Varðandi utanríkisráðuneytið eru tillögur um að fjárheimild hækki um alls 242 millj. kr. Tillögurnar varða aðalskrifstofu ráðuneytisins, ýmis verkefni, svo sem heimssýningu í Japan og sýslumannsembættið á Keflavíkurflugvelli. Auk þess eru tillögur varðandi Þróunarsamvinnustofnun, þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi. Á sviði landbúnaðarráðuneytisins er lagt til að fjárheimild hækki alls um 58,1 millj. kr. Er þar um að ræða ýmis mál, svo sem dýralækningar, rannsókna- og fræðastörf að Hólum, landgræðslu og skógræktarmál. Þá er tillaga varðandi átak í hrossarækt og upplýsingatækni í dreifbýli. Ein tillaga fellur undir málasvið sjávarútvegsráðuneytis sem hækkar fjárheimild þess um 3 millj. kr. til sjóvinnukennslu ungmenna. Lagt er til að fjárheimild dóms- og kirkjumálaráðuneytis verði aukin um 47,3 millj. kr. Breytingartillögur varða m.a. Stjórnartíðindi, uppbyggingu björgunarskipaflota Slysavarnafélagsins Landsbjargar og embættis ríkislögreglustjóra vegna viðbragðsáætlana vegna goshættu. Þá er tillaga um fjárheimild vegna þjónustu þyrlulækna Landhelgisgæslunnar, tillaga vegna fíkniefnavarna og tillögur er varða kirkjumál. Tillögur eru um að fjárheimild félagsmálaráðuneytis aukist um alls 587,4 millj. kr. Varða þær m.a. Vinnueftirlitið og Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. En í tillögum varðandi þennan málaflokk munar mest um auknar fjárheimildir til Fæðingarorlofssjóðs eða sem nemur um 500 millj. kr. Á sviði heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis er lagt til að fjárheimild hækki um 56,6 millj. kr. Í breytingartillögum eru nokkrar millifærslur milli liða auk þess sem lagðar eru til auknar fjárheimildir til reksturs sjúkrahúsa, til Reykjalundar vegna þjónustusamnings og vegna sjúklingatrygginga. Eins og áður var getið er lagt til að fjárheimild vegna nefndar um gerð og starfrækslu gagnagrunns á heilbrigðissviði falli niður. Gerðar eru tillögur um hækkun fjárheimilda fjármálaráðuneytis sem nemur alls 237,5 millj. kr. Lagt er til að fjárheimildir vegna Fasteignamats ríkisins og Landskrár fasteigna hækki í takt við hækkun tekna eins og áður er getið. Þá er lögð til hækkun vegna barnabóta og lækkun á liðnum launa- og verðlagsmál. Lagt er til að fjárheimild samgönguráðuneytis verði aukin um 16,8 millj. kr. Um er að ræða nokkrar tillögur um millifærslur milli liða en auk þess auknar fjárheimildir vegna ýmissa verkefna, ferðamála og vegna alþjóðaflugmála. Á sviði iðnaðarráðuneytis er lagt til að fjárheimild hækki um 53 millj. kr. Í breytingartillögum eru lagðar til nokkrar millifærslur milli liða en auknar fjárheimildir vegna kvikmyndagerðar og atvinnuráðgjafar. Tillaga er um að fjárheimild viðskiptaráðuneytis verði aukin um 5 millj. kr. vegna áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Lagt er til að fjárheimild umhverfisráðuneytis hækki um 119,5 millj. kr. Helstu tillögurnar varða úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn, Umhverfisstofnun, Landmælingar Íslands og Náttúrufræðistofnun Íslands. Auk þess eru lagðar til sérstakar fjárheimildir til sjö náttúrustofa vegna rannsóknarverkefna og loks er tillaga um fjárheimild til Veðurstofunnar vegna vöktunar á Mýrdalsjökli og við eldstöðina Kötlu. Hæstv. forseti. Ég hef nú farið í örstuttu máli yfir helstu tillögur er varða sundurliðun 2 en í tengslum við ýmsar fjárheimildir er í sérstökum yfirlitum gerð grein fyrir skiptingu þeirra. Varðandi sundurliðun 4, C-hluta frumvarpsins, er lögð til breyting á fjármögnun Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Lagt er til að framlag úr ríkissjóði hækki um 300 millj. kr. en á móti lækka innheimtar afborganir veittra lána um sömu fjárhæð. Er þessi tillaga í samræmi við frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna sem er til umfjöllunar á Alþingi. Varðandi 5. gr. frumvarpsins er lagt til að ríkissjóður fái heimild til að endurlána allt að 150 millj. kr. til Alþjóðaflugþjónustunnar vegna framkvæmda og reksturs árið 2005. Þá eru nokkrar breytingartillögur við 6. gr. frumvarpsins og eru þær skýrðar í sérstöku þingskjali. Hæstv. forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar en undir það skrifa auk mín hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Birkir Jón Jónsson og Birgir Ármannsson. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Ég vil í lok máls míns þakka samstarfsfólki mínu í fjárlaganefnd, stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum, fyrir mjög gott og ánægjulegt samstarf. Starfsfólki ráðuneyta og stofnana sem nefndin hefur átt samskipti við þakka ég sömuleiðis og síðast en ekki síst vil ég fyrir hönd fjárlaganefndar þakka starfsfólki Alþingis fyrir sérlega gott samstarf og þá ómetanlegu aðstoð sem það veitir okkur í störfum okkar.

Herra forseti. Hinn 25. mars 2003, þ.e. skömmu fyrir kosningar, var gengið frá samkomulagi við Öryrkjabandalag Íslands um sérstakar fjárhagslegar réttarbætur fyrir öryrkja. Um það segir svo í Morgunblaðinu 27. mars, og er vitnað í hæstv. heilbrigðisráðherra, með leyfi forseta: „… báðir sögðumst við sannfærðir um að enginn stjórnmálaflokkanna mundi einn eða í samráði við aðra flokka reyna að rokka við því samkomulagi sem gert hefur verið.“ Þann 27. nóvember segir hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, þ.e. eftir kosningar, að ljóst sé að þarna vanti enn upp á og miðað við þá peninga sem hann hafi, 1 milljarð kr., geti hann „ekki farið í nema tvo þriðju“ að þessu sinni. Í forustugrein Morgunblaðsins 13. október 2004 segir svo, með leyfi forseta: „Kjarni málsins er sá, að ríkisstjórnin gerði samkomulag, sem flestir töldu að markaði tímamót í samskiptum hennar og öryrkja eftir áralangt stríð og málarekstur fyrir dómstólum. Samninga, sem gerðir eru, ber að efna.“ Nú leyfi ég mér að spyrja hv. þm. Magnús Stefánsson, formann fjárlaganefndar: Hvar sér þess stað í þessu fjárlagafrumvarpi og breytingartillögum sem hér eru lagðar fram að ríkisstjórnin ætli að standa við samning sinn við öryrkja, um þær rúmlega 500 millj. kr. sem gert var ráð fyrir á síðasta ári að hann kostaði? Þessa sér hvergi stað. Menn finna svigrúm fyrir skattalækkanir sem voru nefndar sem kosningaloforð en finna ekki svigrúm til að standa við þetta kosningaloforð sem gefið var, þ.e. að standa við samninginn við öryrkja. Hverju sætir?

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir um 1.300 millj. kr. til málsins sem háttvirtur þingmaður nefndi. Ég lít svo á að með því sé verið að uppfylla þá yfirlýsingu sem um er rætt. Við höfum oft rætt þetta mál áður. Ég vísa til þeirrar umræðu sem hefur farið fram um málið. Í frumvarpinu er sem sagt gert ráð fyrir um 1.300 millj. kr. í þetta mál.

Herra forseti. Þetta eru útúrsnúningar hjá háttvirtum formanni fjárlaganefndar. Sú hækkun sem hann vísar til er vegna fjölgunar öryrkja sem eiga rétt á bótum. Hins vegar er ekki tekið á því kosningaloforði og þeim samningi sem gerður var á sínum tíma. Ríkisstjórnin hefur gumað af því að hún þurfi að standa við kosningaloforð sín um skattalækkanir en henni finnst sjálfsagt að svíkja kosningaloforð við öryrkja. Herra forseti. Ég harma það ef niðurstaðan verður sú að ríkisstjórnin og meiri hluti þingsins ætla að halda áfram að svíkja þann samning sem gerður var við öryrkja skömmu fyrir kosningar árið 2003. Ég harma það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er gjarn á að saka aðra háttvirta þingmenn um útúrsnúninga en hann verður sjálfur ber að því. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 1.300 millj. kr. í þetta mál og fjölgun öryrkja er þar fyrir utan. Háttvirtur þingmaður er því sjálfur að snúa út úr. Mér þykir það miður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar en þann minni hluta skipa fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Auk þess er samþykkur áliti þessu áheyrnarfulltrúi Frjálslynda flokksins í fjárlaganefnd, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 er gert ráð fyrir að útgjöld verði 294,6 milljarðar kr. og tekjur verði 305,8 milljarðar kr. Þannig var við gerð frumvarpsins gert ráð fyrir að tekjuafgangur næmi um 11,2 milljörðum kr. Nú við 2. umr. leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að útgjöld hækki um 1,7 milljarða kr. og að tekjur hækki um 0,6 milljarða kr. Áætlaður tekjuafgangur lækkar því um 1,1 milljarð kr. Samkvæmt þessu aukast útgjöld næsta árs um 7,6% frá fjárlögum ársins 2004 og tekjur ríkissjóðs aukast um 8,6%. Hækkun tekna endurspeglar þá miklu þenslu sem búist er við á næsta ári en hækkun útgjalda endurspeglar aftur á móti ekki það aðhald í ríkisfjármálum sem nauðsynlegt er á þenslutímum og ríkisstjórnin boðar á tyllidögum. Vissulega er dregið úr framkvæmdum, um 2 milljarða kr., en á móti kemur veruleg aukning í almennum rekstrarútgjöldum til ýmissa verkefna. Herra forseti. Frá því að frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 var lagt fram hafa spunnist umræður um hvort fjárlög væru samanburðarhæf við ríkisreikning. Þessi samanburður hefur sýnt fram á að öll áætlanagerð fjárlaganna hefur ekki staðist raunveruleikann og að fjárlögin ásamt fjárlagafrumvarpi hafa verið glansmynd sem ríkisstjórnin hefur reynt að nota til að telja öllum trú um góða stjórn á ríkisfjármálunum. Hefur fjármálaráðherra gengið fremstur í liði annarra stjórnarliða sem hafa talið það fráleitt að bera saman niðurstöðu ríkisreiknings og fjárlaga. Hafa þeir einkum tínt til hina svokölluðu óreglulegu liði sem þeir telja að taka þurfi út fyrir sviga í þessum samanburði. Herra forseti. Í nýútkominni skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2003 er sérstaklega fjallað um þetta atriði. Þar kemur fram að lög um fjárreiður ríkisins kveða skýrt á um að þessi tvö reikningsskil séu að fullu sambærileg bæði hvað varðar rekstrar- og greiðslugrunn. Bent er á að ein af meginforsendum þess að ráðist var í breytingu á reikningsskilum ríkisins og fjárlögum var að áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings yrðu að fullu samanburðarhæfar. Í umfjöllun sinni um óreglulega liði bendir Ríkisendurskoðun á fjölmarga reikningsskilastaðla, bæði innlenda og erlenda, þar sem skýrt kemur fram að óreglulegir liðir í reikningsskilum í dag heyra til undantekninga. Orðrétt segir í skýrslunni um þetta atriði, með leyfi forseta: „Í reikningsskilastaðli Alþjóðareikningsskilaráðsins, sem fjallar um uppgjör opinberra aðila kemur fram að næstum allir tekju- og gjaldaliðir í uppgjöri hins opinbera verða til við reglulega starfsemi. Þess vegna er gerð krafa um að liðir þurfi að vera óvenjulegir, sjaldgæfir og mikilvægir til þess að hægt sé að flokka þá sem óreglulega liði í ríkisreikningi. Staðallinn setur fram eftirfarandi viðmið um óreglulega liði: Óreglulegir liðir verða að vera vel aðgreinanlegir frá venjulegri starfsemi.“ - Fjárhæðin sem um ræðir þarf líka að vera há í hlutfalli við stærð ríkisins í heild en ekki eins ráðuneytis eða einhverrar einingar innan ríkisgeirans. Af þessari ástæðu einni eru óreglulegir liðir afar sjaldgæfir. „Færsla óreglulegs liðar má ekki vera fyrirsjáanleg.“ - Hún getur því ekki verið hluti af áætlanagerðinni. Ef einhver liður er inni í fjárlögum bendir það til þess að hann hafi verið fyrirsjáanlegur. „Óreglulegur liður þarf að vera fyrir utan valdsvið og ákvörðunartöku stjórnvalda.“ - Söluhagnaður eða sölutap af eignum ríkisins flokkast ekki sem óreglulegir liðir vegna þess að ákvörðun um söluna er tekin af ráðamönnum, þ.e. hún er tekin innan dyra en kemur ekki utan frá. Herra forseti. Þetta eru orð Ríkisendurskoðunar, orðrétt úr skýrslu stofnunarinnar um ríkisreikning ársins 2003. Um þetta er nánar fjallað í 3. kafla skýrslunnar og má segja að hann sé í raun alveg sérstaklega tileinkaður hæstv. fjármálaráðherra og ummælum hans og fylgdarsveina hans í þessu máli. Breytingar á lífeyrisskuldbindingum, afskriftum og söluhagnaði frá fjárlögum til ríkisreiknings falla ekki undir þær skilgreiningar sem að framan greinir. Til þess að málefnaleg umræða geti farið fram um fjárlög og ríkisreikning verður hæstv. fjármálaráðherra, sem og aðrir stjórnarliðar, að hverfa frá villu síns vegar í þessu máli. Án slíkra viðhorfsbreytinga er ekki hægt að búast við að framkvæmdarvaldið bæti áætlanagerð sína og fjárlög fái þá virðingu sem nauðsynleg er og virki eins og önnur lög. Herra forseti. Í skýrslu sinni gerir Ríkisendurskoðun einnig athugasemd við þá breytingu sem gerð var í fjárlögum fyrir árið 2004 sem fólst í því að fella niður alla fjárlagaliði sendiráða og setja allar fjárveitingar á einn fjárlagalið, Sendiráð Íslands. Ríkisendurskoðun telur að þessi breyting dragi úr gegnsæi upplýsinga og að líklegt sé að ábyrgð forstöðumanna minnki. Sambærileg breyting var gerð á héraðsdómstólum fyrir nokkrum árum. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar tekur undir þessa gagnrýni Ríkisendurskoðunar. Sú spurning vaknar hver sé forstöðumaður „Sendiráðs Íslands“ og beri samkvæmt því ábyrgð á rekstri allra sendiráða. Hvernig virka reglur um framkvæmd fjárlaga við þessar aðstæður? Verður t.d. hægt að láta sendiherrann í París bera ábyrgð á því ef starfsemi sendiráðsins fer 4% fram úr fjárlögum eða er það ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins sem ber ábyrgð? Það er mat 1. minni hluta að utanríkisráðuneytið þurfi að upplýsa um ábyrgð einstakra sendiherra við þessar aðstæður. Breytingar sem þessar eru ekki í anda aðhalds og aga við framkvæmd fjárlaga. Í fylgiriti fjárlagafrumvarpsins um stefnu og horfur í efnahagsmálum kemur m.a. fram að við þær aðstæður sem nú ríkja sé mikilvægt að beita ríkisfjármálum til að hamla gegn innlendri eftirspurn á næstu árum þegar framkvæmdir eru sem mestar. Þessu til stuðnings er bent á verulegan tekjuafgang sem endurspegli mjög aukið aðhald í ríkisfjármálum. Sívaxandi útgjöld ríkissjóðs umfram forsendur fjárlaga á liðnum árum eru hins vegar hættumerkin sem ríkisstjórnin verður að bregðast við með auknu aðhaldi. Niðurstöður ríkisreiknings síðustu ára hafa sýnt að líkur eru á að slíkur áætlaður tekjuafgangur í fjárlagafrumvarpi og fjárlögum breytist í halla. Efnahagsforsendur frumvarpsins byggjast á spá fjármálaráðuneytisins um að hagvöxtur verði um 5% á árinu 2005 og verðbólgan um 3,5%. Þá er talið að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 3,25%. Enn fremur er gert ráð fyrir að einkaneysla aukist um 5% og að atvinnuleysi minnki og verði um 2,75%. Viðskiptahallinn mun hins vegar aukast og verða nálægt 11% af landsframleiðslu. Fjármálaráðuneytið hefur ekki talið nauðsynlegt að endurskoða þessa spá fyrir 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005. Fram hefur komið í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins að ekki sé gert ráð fyrir að fara yfir forsendur frumvarpsins fyrr en eftir áramót. Er það merkilegt í ljósi þeirra staðreynda að áætlanir yfirstandandi árs hafa því miður ekki staðist á þann veg að líklegt sé að forsendur frumvarpsins fyrir næsta ár muni standast heldur. Herra forseti. Í nefndaráliti okkar birtum við töflu sem sýnir efnahagsþróunina á yfirstandandi ári, hvernig hún hefur breyst verulega frá því sem gert var ráð fyrir þegar fjárlög ársins 2004 voru samþykkt. Þar kemur m.a. fram að áætlað var í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár að einkaneysla mundi aukast um 3,5%. Nú er gert ráð fyrir að hún aukist um 7% og gert er ráð fyrir að hún aukist á næsta ári um 5%. Gert var ráð fyrir að samneyslan mundi aukast um 1% í forsendum fjárlaga yfirstandandi árs en nú er gert ráð fyrir að hún aukist um 1,5% og aukist á næsta ári um 2%. Þá var gert ráð fyrir að fjárfesting ykist um 8,5% en nú er gert ráð fyrir að hún aukist um 17,25% og um 18% á næsta ári. Gert var ráð fyrir að verg landsframleiðsla mundi aukast um 3,5%. Nú er gert ráð fyrir að hún aukist á þessu ári um 5,5% og á næsta ári um 5%. Áætlað var að þjóðarútgjöld alls mundu aukast um 4%. Nú er gert ráð fyrir að á yfirstandandi ári aukist þjóðarútgjöldin um 8% og á næsta ári um 7,5%. Gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga yfirstandandi árs að viðskiptajöfnuður yrði ávaxtaður um 3,25%. Nú er gert ráð fyrir að hann verði á þessu ári óhagstæður um 7,25% og á næsta ári um 11%. Gert var ráð fyrir að ráðstöfunartekjur á mann mundu aukast á yfirstandandi ári um 5%. Nú er gert ráð fyrir að tekjurnar muni aukast um 4,5% en á næsta ári um 6,75%. Gert var ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi aukast á yfirstandandi ári um 2,5% en nú er gert ráð fyrir að hann aukist um 1,5% en um 3,25% á næsta ári. Þá var í forsendum fjárlagaársins gert ráð fyrir að atvinnuleysi yrði 2,5%. Nú er gert ráð fyrir að atvinnuleysi verði um 3% á þessu ári en minnki síðan aftur niður í 2,75% á næsta ári. Herra forseti. Ég held að þessi samanburður á tölum sýni nauðsyn þess að vanda áætlanagerðina og að eitthvað hefur farið úrskeiðis varðandi áætlun þessa árs. Því miður er ekkert sem bendir til þess að traustari stoðir séu undir áætlanagerð næsta árs. Ofangreindar tölur gefa tilefni til að íhuga hvort boginn sé ekki of hátt spenntur, að verðbólgan fari úr böndum og óstöðugleiki taki við í efnahagslífinu. Í hagspá hagdeildar Landsbankans fyrir tímabilið frá árinu 2004 til ársins 2010 kemur m.a. fram að sá aðili sem er í bestri aðstöðu til að hamla gegn þessari þróun er ríkisvaldið sem getur stjórnað umfangi opinberra framkvæmda, dregið úr rekstrargjöldum og breytt skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja. Hins vegar kemur einnig fram í þessari hagspá að reynslan sýni að ekki hafi tekist vel til hvað varðar samhæfingu opinberra framkvæmda við stöðuna í hagkerfinu á hverjum tíma. Með öðrum orðum endurspeglast lausatökin á ríkisfjármálunum m.a. í því að vöxtur samneyslunnar hefur verið töluvert umfram það sem stefnt hefur verið að. Í hagspá hagdeildar Landsbankans segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það hagstjórnaraðhald sem ríkið stefnir að á næstu árum og kynnt var í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2005 virðist ekki vera nægjanlegt til þess að koma í veg fyrir að þensla myndist á næstu árum.“ Afleiðing þessa, að mati hagdeildar Landsbankans, er að of mikið verður lagt á peningastjórnina á næstu árum sem er einmitt það sem gerðist í síðustu hagsveiflu en möguleikar peningastefnunnar til að skila raunverulegum árangri við að halda aftur af neyslunni eru mjög takmarkaðir. Í ályktun Alþýðusambands Íslands um efnahagsmál sem samþykkt var á ársþingi þess í lok október er mjög tekið í sama streng. Þar er bent á að með síðustu samningum hafi verkalýðshreyfingin lagt sitt af mörkum til að tryggja stöðugleika og leggja grunn að vaxandi kaupmætti en það er ekki nóg. Aðrir verða líka að axla ábyrgð. ASÍ bendir á að þrátt fyrir yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar um að beita ríkisfjármálum með öflugum hætti til að halda aftur af innlendri eftirspurn séu fá merki um það í frumvarpinu. Tekjuafgangur er áætlaður 1,6% af landsframleiðslu sem er mun minna en var á árunum 1999 og 2000 þegar verðbólgan fór úr böndum. Telur ASÍ að allt bendi til þess að ríkisstjórnin ætli að endurtaka fyrri hagstjórnarmistök, enda spáir fjármálaráðuneytið 3,5% verðbólgu á næsta ári. Eftir stendur að Seðlabankinn eigi einn að takast á við verðbólguvandann þótt slíkt sé mun sársaukafyllra fyrir heimilin og fyrirtækin þegar til lengri tíma er litið. Þá er bent á að óvíst sé hve virk tæki Seðlabankans eru nú þegar stærri fyrirtæki leita eftir lánafyrirgreiðslu erlendis og bankakerfið fjármagnar sig að miklu leyti með erlendu lánsfé. Ályktun ASÍ endar á eftirfarandi varnaðarorðum, með leyfi forseta: „Óheftur innflutningur erlendra starfsmanna sem starfa á lágmarkslaunum og búa við óviðunandi aðstæður virðist vera það sem stjórnvöld og atvinnurekendur sjá helst til lausnar á vandanum. Verkalýðshreyfingin getur aldrei setið undir því að atvinnuleysi sé notað sem hagstjórnartæki. Það verður aldrei sátt um stöðugleika sem byggir á atvinnuleysi. Það er ljóst að stjórnvöld verða að gera sitt til að halda aftur af verðbólgu og tryggja jafnframt fulla atvinnu. Annars eru þau að rjúfa sátt á vinnumarkaði með ófyrirsjáanlegum afleiðingum.“ Herra forseti. Það er nauðsynlegt að stjórnarmeirihlutinn taki þessi aðvörunarorð alvarlega vegna þess að ef sú sátt sem þó hefur verið meðal aðila vinnumarkaðarins er rofin er víst að voðinn er fram undan. Tekjuáætlun ríkissjóðs tekur nú sem endranær mið af horfum í efnahagsmálum. Spá um 5% hagvöxt, 3,5% verðbólgu, 5% aukningu einkaneyslu og 3,25% kaupmáttaraukningu er talin auka skatttekjur ríkissjóðs um 6% frá fyrra ári. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að almenn laun hækki um 5,25% og að skattgreiðendum fjölgi um 1,5%. Almennur tekjuskattur lækkar úr 25,75% í 24,75% og skatthlutfall sérstaks eignarskatts lækkar úr 4% í 2%. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að umsýslugjald til Fasteignamats ríkisins verði lagt niður en nú, við 2. umr., er það tekið upp aftur. Þá er þróunarsjóðsgjald lagt niður en tekið upp veiðigjald á aflaheimildir. Á árinu verður tekið upp olíugjald og núverandi þungaskattskerfi lagt niður. Olíugjaldið verður 45 kr. á hvern lítra og tekur gildi þann 1. júlí 2005. Tilfærsla verður á milli almenns vörugjalds af bensíni og sérstaks vörugjalds. Talið er að þessar breytingar skili um 350 millj. kr. tekjuauka í ríkissjóð þótt ekki hafi verið ætlunin að nota kerfisbreytinguna í þeim tilgangi. Í umsögn minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar eru átalin þau vinnubrögð sem höfð voru uppi í nefndinni við afgreiðslu á tekjugrein fjárlagafrumvarpsins. Minni hluti nefndarinnar telur að miklu ítarlegri skoðun verði að fara fram á tekjugreininni en meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar afgreiddi umsögn sína í raun án nokkurrar skoðunar á tekjugrein frumvarpsins. Slík vinnubrögð, herra forseti, eru því miður lýsandi fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann á Alþingi, framkvæmdarvaldið leikur lausum hala án alls eftirlits af hálfu löggjafarvaldsins. Telur minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar nauðsynlegt að tekjugreinin verði send Seðlabanka Íslands, hagdeild ASÍ og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til umsagnar. Þá telur minni hlutinn nauðsynlegt að hafa í huga að endurskoðuð þjóðhagsspá Seðlabankans sem væntanleg er í byrjun desember, geti haft áhrif á tekjugreinina sem og nýtt skattalagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Það er eðlilegt að tekið sé fullt mark á þessu áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar vegna þess að í raun gerði fjárlaganefnd ráð fyrir því að efnahags- og viðskiptanefnd færi ítarlega yfir tekjugrein frumvarpsins. Því miður hafa þessi vinnubrögð breyst mjög mikið og mikil lausatök verið á þeim eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Þegar Þjóðhagsstofnun var og hét kom á þessum árstíma yfirleitt ný þjóðhagsspá frá stofnuninni og fulltrúar hennar komu til bæði fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar. Hin seinni ár virðist það vera orðin lenska í efnahags- og viðskiptanefnd að fara í stimpilhlutverkið og stimpla eingöngu þær tillögur sem koma frá fjármálaráðuneytinu án nokkurrar skoðunar. Þetta gerist á örfáum mínútum. Ég get vitnað um það, ég var sem varamaður á þessum títtnefnda fundi efnahags- og viðskiptanefndar og það var augljóst mál að það var engin vinna á bak við þá umsögn sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar sendi frá sér. Slík vinnubrögð eru ólíðandi á hinu háa Alþingi. Tillögur ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir á næsta ári koma nánast einungis hinum allra tekjuhæstu til góða, 1% flöt lækkun á tekjuskatti og 2%, þ.e. helmingslækkun, á hátekjuskatti. Dæmi um þetta er að 25% þeirra tekjuhæstu munu fá um 2,5 milljarða kr. skattalækkun, þ.e. helming allrar upphæðarinnar sem er varið í skattalækkun á næsta ári, en 25% þeirra tekjuminnstu munu einungis fá um 300 millj. kr. í skattalækkun á sama tíma. Fyrirhugaðar tekjuskattslækkanir ríkisstjórnarinnar færa grunnskólakennara með meðallaun u.þ.b. 1.900 kr. í skattalækkun á mánuði, láglaunafólk með 150 þús. kr. á mánuði fær minna en tvo bíómiða á mánuði en framkvæmdastjóri með hálfa milljón kr. á mánuði fær tæplega 8 þús. kr. í skattalækkun á mánuði, þ.e. tæplega 100 þús. kr. á næsta ári. Milljón króna mennirnir fá hins vegar um 23 þús. kr. í skattalækkun mánaðarlega, þessir fáu einstaklingar fá því um 275 þús. kr. í skattalækkun á næsta ári samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar. Sú skattalækkunarleið sem ríkisstjórnin hefur valið mun þannig auka bilið á milli þeirra sem meira hafa á milli handanna og hinna sem minna hafa. Það er með ólíkindum að þessi leið skuli valin þegar ljóst er að mikill meiri hluti er fyrir því á Alþingi að lækka matarskattinn um helming eins og Samfylkingin hefur lagt til. Ef sú leið yrði valin mundi matarreikningur íslenskra heimila lækka um 5 milljarða kr. á næsta ári. Lækkun matarskattsins mun koma öllum til góða, ekki síst barnafjölskyldum. Hún gagnast þeim hlutfallslega mest sem hafa úr minnstu að spila. Lækkun matarskattsins hefur það fram yfir flestar aðrar skattbreytingar sem nú eru í umræðunni að hún kemur þeim ákaflega vel sem eru svo tekju- og eignalitlir að þeir greiða lítinn sem engan tekju- og eignarskatt. Það er það besta við þessa áhrifaríku skattalækkun. Það er fleira sem mælir eindregið með lækkun matarskatts umfram aðrar skattalækkanir. Verðbólga er um þessar mundir komin á skrið umfram það sem hollt er þjóðarbúinu. Lækkun matarskattsins úr 14% í 7% mun lækka neysluvísitöluna um allt að 0,8% og um leið lækkar skuldabyrði landsmanna. Herra forseti. Þrátt fyrir mikinn meiri hluta á Alþingi er það Framsóknarflokkurinn sem af óskiljanlegum ástæðum kemur í veg fyrir að svigrúmið sem nú er til skattalækkana sé nýtt til að lækka matarskattinn. Þjóðin getur því þakkað Framsókn að hún þarf að greiða samtals um 5 milljörðum kr. meira fyrir matinn á næsta ári en ef meiri hluti þingmanna fengi að ráða. Herra forseti. Það vill svo til og til að festa þessa mynd enn betur þá var frétt í morgunútvarpinu sem sagði frá nýlegri könnun á Norðurlöndum sem sýnir að matvara á Íslandi er 56% dýrari en að jafnaði í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Sú könnun festir enn betur inni þá leið sem á auðvitað að velja nú. En eins og fram hefur komið er algjörlega óskiljanlegt að meiri hluti Alþingis skuli ekki fá að koma þeirri stefnu sinni fram, vegna þess að lítill flokkur beitir neitunarvaldi í ríkisstjórnarsamstarfi til þess að ná því í gegn. En þannig, herra forseti, vill stundum verða þegar litlir flokkar fá of mikil völd. Herra forseti. Áhyggjur miðstjórnar Alþýðusambands Íslands af skattalækkunarleið ríkisstjórnarinnar koma vel fram í ályktun sem miðstjórnin samþykkti í gær. Þar segir, með leyfi forseta: „Skattalækkanatillögur ríkisstjórnarinnar gefa til kynna að hún telji svigrúm til umfangsmikilla skattalækkana þrátt fyrir stöðuna í efnahagslífinu. Miðstjórn Alþýðusambandsins telur skattalækkanir jákvæðar, ef tryggt er að þær leiði ekki til aukinnar verðbólgu eða veikingar á stoðum velferðarkerfisins. Verðbólga er í dag langt umfram forsendur kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Þær umfangsmiklu skattalækkanir sem nú eru boðaðar munu enn auka á hagstjórnarvandann og geta leitt til vaxandi verðbólgu á næstu missirum. Gangi það eftir eru forsendur kjarasamninga um stöðugleika í efnahagsmálum og kaupmátt launa brostnar. Alþýðusambandið telur að sé svigrúm fyrir hendi hefði átt að nýta tækifærið og auka tekjujöfnun í skattkerfinu. Tillögur Alþýðusambandsins um meiri hækkun skattleysismarka, lægra skattþrep á lágar tekjur og lækkun virðisaukaskatts á matvæli væru tekjujafnandi, andstætt tillögum ríkisstjórnarinnar um afnám hátekjuskatts, flata lækkun skattprósentunnar og afnám eignarskatta. Veruleg hækkun barnabóta er aftur á móti tekjujafnandi aðgerð og fagnar miðstjórn henni. Alþýðusambandið lagði þó til við stjórnvöld að barnabætur yrðu greiddar til 18 ára aldurs í samræmi við hækkun sjálfsræðisaldurs.“ Herra forseti. Að lokum segir á ályktun Alþýðusambandsins frá í gær: „Alþýðusambandið hefur ítrekað kallað eftir samstarfi við stjórnvöld um mótun samþættrar stefnu í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum en stjórnvöld hafa ekki sýnt vilja til slíks samráðs. Alþýðusamband Íslands mun því þurfa í samráði við aðildarfélög sín að endurskoða samskiptin.“ Herra forseti. Enn á ný eru ítrekuð aðvörunarorð frá Alþýðusambandi Íslands og nú er bent á að Alþýðusambandið hafi margleitað eftir samstarfi við stjórnvöld um þá mikilvægu þætti sem við í raun og veru erum að fjalla um þegar við fjöllum um fjárlagafrumvarp næsta árs. Það er vissulega hættumerki þegar Alþýðusambandið er farið að íhuga að endurskoða allt þetta samráðsferli, því að eins og oft hefur komið fram í umræðum hér og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur margoft bent á, þá er samráð Alþýðusambandsins og stjórnvalda í þessum efnum lykillinn að því að höfum getað haldið þeim stöðugleika sem þó hefur verið að undanförnu en er nú stefnt í tvísýnu. Herra forseti. Verðlagsforsendur gjaldahliðar eru þær að almennt verðlag hækki um 3,5%, gengisvísitalan verði að meðaltali 125 stig, laun hækki um 3% í upphafi árs og bætur almannatrygginga hækki um 3,5%. Gerð er 1% hagræðingarkrafa til reksturs stofnana að frátöldum stóru sjúkrahúsunum tveimur og hjúkrunarheimilum. Áætlað er að þessi aðgerð skili 800 millj. kr. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir 300 millj. kr. lækkun vaxtabóta, m.a. vegna áforma um að greiddar bætur nemi 95% af reiknuðum vaxtabótum. Loks er gert ráð fyrir að frestun framkvæmda spari 2.000 millj. kr., þar af er 1.900 millj. kr. frestun frá vegáætlun og 100 millj. kr. endurbætur menningarbygginga. Þá er gert ráð fyrir að svokallaðar „sértekjur“ ríkisháskólanna í formi skráningargjalda hækki um 250 millj. kr. og loks er áformað að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar um 50 millj. kr. Fyrsti minni hluti bendir á að ofangreindar hækkanir svokallaðra skráningargjalda háskólanna eru ekki sértekjur í skilningi fjárreiðulaganna heldur rekstrartekjur. Sértekjur samkvæmt fjárreiðulögunum eru skilgreindar þannig að um sé að ræða tekjur ríkisstofnana af sölu vöru og þjónustu sem seld er á markaðsforsendum og skulu þær færast til lækkunar á gjöldum en jafnframt sýndar sérstaklega í reikningum stofnananna. Framsetning þessara tekna í fjárlögum er því röng og beinlínis villandi enda er hér í raun um skólagjöld að ræða og eðlilegt að kalla hlutina réttu nafni. Krafan um 1% hagræðingu í rekstri ríkisstofnana er í besta falli lélegur brandari því að á móti kröfu um hagræðingu í mörgum ráðuneytum koma ákvarðanir um nýja útgjaldaliði sem gera meira en að vega upp hagræðingarkröfuna. Sem dæmi má nefna að hjá æðstu stjórn ríkisins er gert ráð fyrir lækkun útgjalda með hagræðingu í rekstri upp á 12 millj. kr. Á móti eru veitt framlög til ýmissa nýrra verkefna sem alls nema um 182 millj. kr. Hjá forsætisráðuneyti er gert ráð fyrir 6,5 millj. kr. sparnaði en á sama tíma eru veittar 105 millj. kr. til nýrra verkefna. Hjá landbúnaðarráðuneyti er áformað að spara 22,8 millj. kr. en á sama tíma eru veittar 334 millj. kr. til nýrra verkefna. Þegar við þetta bætist óleystur rekstrarvandi margra stofnana er lítið að marka gjaldahliðina. Í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning ársins 2003 kemur fram að í árslok 2003 hafði fjárhagsvandi 140 fjárlagaliða aukist á árinu um 700 millj. kr. og var í árslok 5 milljarðar kr. Þessi staða hefur líklega ekki batnað á árinu 2004. Á sama tíma „eiga“ - ef þannig má að orði komast - 250 fjárlagaliðir ónotaðar fjárheimildir að fjárhæð um 16 milljarðar kr. Almenna reglan í rekstri ríkisstofnana hlýtur að vera sú að þær séu reiknaðar því sem næst á núlli. Því hlýtur það að vekja ýmsar spurningar þegar einstakir fjárlagaliðir geta „safnað“ fjárheimildum svo árum skiptir. Að mati 1. minni hluta er nauðsynlegt að skoða rekstrargrundvöll fjölmargra stofnana og endurmeta miðað við raunverulega fjárþörf. Til þess að geta lagt mat á gjaldahlið frumvarpsins þurfa að liggja fyrir upplýsingar um áætlaða fjárhagsstöðu stofnana í lok árs 2004. 1. minni hluti óskaði eftir því í byrjun október að þessara upplýsinga yrði aflað. Þær hafa enn ekki borist sem hlýtur að vekja upp þá spurningu hvort þessar upplýsingar séu ekki tiltækar í ráðuneytunum og ef svo er ekki, hvernig er þá fjármálastjórninni háttað hjá viðkomandi ráðuneytum? Þessi tregða ráðuneyta til að veita umbeðnar upplýsingar er ekki eingöngu bundin við fjárlaganefnd. Fulltrúar Samfylkingarinnar í öðrum fagnefndum hafa einnig kvartað yfir skorti á upplýsingum eins og síðar verður vikið að í þessu nefndaráliti. Herra forseti. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 er sótt um 111,6 millj. kr. til byggingar nýs sendiherrabústaðar í Berlín. Áætlaður kostnaður við bygginguna nemur 230 millj. kr. og við þá upphæð bætast kaup á lóð upp á 83,2 millj. kr. Samtals kostar það því íslenska skattborgara yfir 300 millj. kr. að koma þaki yfir sendiherra okkar í Berlín. Að mati 1. minni hluta er hér um óráðsíu að ræða eða einhver viðmið sem ekki eiga við í fjárlögum íslensku þjóðarinnar. Nauðsynlegt er að fresta þessari byggingu og kanna hvort ekki sé hægt að kaupa eða leigja hentugt húsnæði á viðunandi verði. Í fjárlagabeiðni Háskóla Íslands fyrir árið 2005 var óskað eftir því að háskólinn fengi 250 millj. kr. viðbótarframlag til rannsókna á árinu 2005. Ástæður þessa eru þær að hlutfall fjárveitinga til rannsókna kemur til með að lækka úr 67% af kennsluframlagi árið 1999 í 46% árið 2005. Þetta þýðir að stöðugt hærra hlutfall kennslu er í höndum stundakennara án rannsóknarskyldu. Afleiðing þessa er að á árunum 1999–2004 hefur nemendum fjölgað um 50% en kennurum með rannsóknarskyldu hefur fjölgað um 1%. Þá má einnig benda á að af áliti vinnuhóps menntamálaráðuneytisins, þar sem meta átti hvort þróun einingarverðs væri í samræmi við ákvæði samnings um kennslu og sem birt var í mars á þessu ári, má ráða að það vanti um 375 millj. kr. á árinu 2005 ef fullt tillit er tekið til launahækkana. Það er því ljóst að verulega vantar upp á að Háskóli Íslands geti haldið þeirri stöðu innan menntastofnana þessa lands sem gera verður kröfur til. Í umræðum á Alþingi hefur hæstv. menntamálaráðherra haldið því fram að það hafi verið að frumkvæði ríkisháskólanna að skráningargjöld - skólagjöld væri rétta orðið - eru hækkuð í 45.000 kr. í frumvarpinu. 1. minni hluti kannast ekki við að forsvarsmenn þessara skóla hafi, hvorki í riti né ræðu, sett fram slíkar kröfur. Þá má benda á að í greinargerð með frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 segir m.a. á bls. 295, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að ríkisháskólarnir nýti sér heimild sem menntamálaráðuneytið áformar að beita sér fyrir til að hækka skrásetningargjöld í 45.000 kr.“ Hér stendur það svart á hvítu að frumkvæðið var hjá ráðuneytinu og það ætlast til - ég endurtek, herra forseti, - það ætlast til að ríkisháskólarnir nýti sér þessa heimild. Það er hins vegar athyglisvert að hvergi er gert ráð fyrir breytingum á fjárveitingum til Tækniháskóla Íslands. Við höfum hins vegar haft af því fréttir í fjölmiðlum að búið sé að skrifa undir samning um það að Tækniháskóli Íslands verði sameinaður Háskólanum í Reykjavík. Það er því með ólíkindum en kemur okkur að sjálfsögðu ekki á óvart að ekki sé stafkrók að finna um þetta í fjárlagafrumvarpinu eða þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir. Það hefur í raun og veru hvergi verið rætt um þennan samning eða þann gjörning sem þarna er á ferðinni nema í athugasemdum eða utandagskrárumræðu á Alþingi og hafa þá fengist afar takmarkaðar upplýsingar frá hæstv. menntamálaráðherra. Það er því full ástæða til að spyrja: Hvar er þessi samningur staddur? Er hann í raun og veru aðeins pappírsgagn sem einhverjir stafir standa á eða liggur á bak við hann samþykkt ríkisstjórnarinnar og samþykkt þingflokka ríkisstjórnarflokkanna um að þessi gjörningur muni standa? Það er augljóst mál að að einhver fjárhagsleg áhrif mun þetta hafa hjá ríkinu og það hlýtur að þurfa að gera upp og meta eigur Tækniháskólans í því samstarfi sem þarna er á ferðinni. Rétt er að nota þetta tækifæri, herra forseti, til að vekja athygli á því að þarna er, miðað við þær fréttir sem fyrir liggja, verið að fara algjörlega inn á nýjar brautir. Þarna er ekki verið að nýta það form sem notað hefur verið til fjölda ára og víðast um heiminn að stofna til sjálfseignarstofnunar. Hér er hlutafélagaformið allt í einu komið inn í myndina, hér á að fara að reka háskóla eins og hlutafélag og þrátt fyrir yfirlýsingar um það í fjölmiðlum að ekki eigi að greiða út hagnað þá vitum við að formið sem slíkt, hlutafélagaformið, miðar að því að það skili hagnaði. Herra forseti. Það er einnig athyglisvert að sú stjórn sem kosin hefur verið yfir þessum fyrirhugaða sameiginlega skóla er ígildi háskólaráðs en það frelsi sem háskólaráð hefur í venjulegum háskólum er ekki tryggt í þessum skóla. Það verður því að segja eins og er að það lítur þannig út að hér sé verið að lauma inn nýju rekstrarformi í háskólum sem við höfum ekki þekkt áður og, herra forseti, ekki bara við heldur þekkja fæstar þjóðir heims slíkt form á rekstri háskóla. Að vísu eru til örfá dæmi vestan hafs en þau eru mjög fá. Algengasta formið vestan hafs eru sjálfseignarstofnanir sem við höfum líka reynt hér. En full ástæða er til þess að spyrja og æskilegt væri ef hæstv. menntamálaráðherra gæti svarað því hvernig t.d. eignir Tækniháskóla Íslands hafi verið metnar inn í þann samning sem nú liggur fyrir. Ef hæstv. menntamálaráðherra er ekki í húsi væri æskilegt að hæstv. fjármálaráðherra sem hlýtur að hafa a.m.k. yfirfarið samninginn eða fengið að sjá hann yfir öxlina á hæstv. menntamálaráðherra gæti upplýst okkur um hvað hér sé á ferðinni. Herra forseti. Þrátt fyrir verulega aukningu á fjárframlögum til framhaldsskóla, bæði í fjárlögum ársins 2004 og einnig í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir sama ár, vantar enn verulega á að halli þeirra frá fyrri árum hafi verið bættur. Talið er að halli framhaldsskóla í árslok 2003 nemi um 570 millj. kr. Skipting fjárveitinga til skólanna hefur verið byggð á reiknilíkani sem menntamálaráðuneytið hefur hannað. Erfiðlega hefur gengið að fá upplýsingar um hvernig þetta kerfi virkar þrátt fyrir að í reglugerð komi fram að líkanið skuli vera í tölvuformi, aðgengilegt skólum og þeim sem vilja kynna sér hvernig það vinnur. Þá vanreiknar líkanið önnur störf en kennslu, t.d. fjármálastjórn og annan rekstur, svo sem eignakaup og rekstur tölvukerfa. Á undanförnum árum hefur nemendafjöldi verið verulega vanáætlaður sem sést best á þeim aukafjárveitingum sem samþykktar hafa verið ár eftir ár. Þrátt fyrir að í frumvarpi til fjárlaga ársins 2005 hafi nemendatalan verið leiðrétt verulega er talið að enn vanti um 400 ársnemendur þar inn. Brýnt er að halli fyrra ára verði bættur og fjármálastjórn ráðuneytisins innan ársins verði með þeim hætti að strax sé leiðrétt með tilliti til nemendafjölda en ekki beðið þar til í lok ársins með tilheyrandi erfiðleikum fyrir skólana með rekstrarfé. Fjárhagsvandi Landspítala – háskólasjúkrahúss er mikill. Þrátt fyrir umfangsmiklar sparnaðar- og hagræðingaraðgerðir á árinu 2004 standa stjórnendur spítalans frammi fyrir því að þurfa að skera niður um 600 millj. kr. til viðbótar á árinu 2005. Samkvæmt frumvarpinu er 500 millj. kr. bætt inn í rekstrargrunn spítalans upp í 700 millj. kr. sparnaðarkröfu sem ákveðin hafði verið. Á móti vegur að verðuppfærsla á sérhæfðum sjúkrahúsvörum og lyfjum er ekki aukin. Þar með er sparnaðarkrafan aukin um 150 millj. kr. og er því sparnaðarkrafan í frumvarpinu í raun 350 millj. kr. Til viðbótar þessu þarf að lækka kostnað við rekstur spítalans frá yfirstandandi ári um 1%, sem er hluti hagræðingarkröfu yfirstandandi árs, eða um 250–300 millj. kr. Samtals þarf því að lækka kostnað við rekstur spítalans um 600 millj. kr. á næsta ári. Herra forseti. Minni hluti félagsmálanefndar gerir í áliti sínu alvarlegar athugasemdir við stefnu stjórnvalda í félagsmálum. Þar er m.a. rætt um fjárhagsvanda sveitarfélaga. Samkvæmt lögum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga skal árlegt framlag úr ríkissjóði nema 2,12% af innheimtum skatttekjum ríkissjóðs. Þessu til viðbótar skal ríkissjóður leggja fram 0,264% af álagningarstofni útsvars næstliðins tekjuárs. Auk þessa fær jöfnunarsjóðurinn hlutdeild í útsvarstekjum sveitarfélaga sem nemur 0,77% af álagningarstofni útsvars ár hvert. Fyrirhugaðar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar hafa því veruleg áhrif á tekjur sjóðsins og er metið að 4% lækkun tekjuskatts kosti sjóðinn um 300 millj. kr. Engin áform virðast vera um að bæta þetta tekjutap. Þá má gagnrýna að ríkissjóður hefur tekið til sín stærsta hlutann af auknum tekjum af tekjuskatti og útsvari á undanförnum árum með því að persónuafsláttur hefur ekki fylgt launaþróun. Þannig hefur ekki ríkt það jafnræði á milli ríkis og sveitarfélaga í tekjuöflun sem ætla má að upptaka staðgreiðslu skatta á sínum tíma hafi gert ráð fyrir. Þá má benda á að reiknað endurgjald vegna einstaklinga í atvinnurekstri hefur lækkað stöðugt undanfarin ár og endurspeglar aukningu einkahlutafélaga. Á milli áranna 2002 og 2003 lækkaði það um 1,1 milljarð kr. Þessi þróun í samskiptum ríkis og sveitarfélaga hefur m.a. leitt til þess að nú virðist mikilvægt átak um eflingu sveitarstjórnarstigsins vera í uppnámi nema samkomulag náist milli aðila um að bæta stöðu sveitarfélaga verulega. Því miður er vantraust sveitarstjórnarmanna í garð ríkisvaldsins með þeim hætti að litlar líkur eru á að samkomulag takist um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga á þessu kjörtímabili. Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlög ársins 2005 leggur Samfylkingin fram breytingartillögur við frumvarpið sem miða að því að jafna áhrif skattalækkana þannig að þær nýtist efnaminna fólki betur en gert er ráð fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar. Auk þess eru lagðar fram tillögur sem miða að sparnaði í ríkisrekstrinum og breyttum áherslum í skiptingu ríkisútgjalda. T.d. eru tilögur um að bæta stöðu mennta-, heilbrigðis- og félagsmála. Þá er gerð tillaga um að staðið verði við samning við Öryrkjabandalagið og stjórnarliðum þannig gefið tækifæri til að standa við loforð sem gefið var fyrir síðustu alþingiskosningar. Heildaráhrif tillagnanna bæta stöðu ríkissjóðs um 1 milljarð kr. Auk þess er gerð tillaga um að fresta yfirfærslu 5 milljarða kr. af uppsöfnuðum fjárlagaheimildum stofnana sem voru um 16 milljarðar kr. í árslok 2003. Nánar verður gerð grein fyrir tillögunum síðar í þessum umræðum. Eins og áður hefur verið minnst á í þessu nefndaráliti hefur reynst mjög erfitt að fá upplýsingar frá fagráðuneytum um fjárhagsstöðu stofnana. Að mati 1. minni hluta er útilokað að umfjöllun um fjárlagafrumvarpið verði fullnægjandi án þess að slíkar upplýsingar liggi fyrir. Ekki er ljóst hvort þessar upplýsingar eru til í ráðuneytunum eða hvort þau séu að þverskallast við að afhenda þær. Hvort tveggja er alvarlegt mál. Fulltrúar Samfylkingarinnar í sjávarútvegsnefnd gera einnig alvarlegar athugasemdir við samskipti nefndarinnar og sjávarútvegsráðuneytisins. Í ljós kom að ráðuneytið hafði ekki óskað eftir fjárlagatillögum frá stofnunum heldur látið sér nægja að boða fulltrúa þeirra á fund þar sem þeim gafst kostur á að gera munnlega grein fyrir sjónarmiðum sínum og áherslum í tilefni fjárlagagerðar. Af þessum sökum lágu ekki fyrir nein skrifleg gögn eða upplýsingar um fjárlagatillögur stofnana ráðuneytisins. Þetta er í beinni andstöðu við 1. málsl. 3. mgr. 21. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, en þar segir, með leyfi forseta: „Fjárlagatillögum aðila í A-, B- og C-hluta skal skilað til viðkomandi ráðuneytis.“ Herra forseti. Bent er á í nefndarálitinu að þegar litið er yfir þróun síðustu ára má greina sífellt aukna tregðu af hálfu framkvæmdarvaldsins til að láta Alþingi, þ.e. nefndum þess og einstökum þingmönnum, í té upplýsingar í tengslum við meðferð fjárlaga. Án upplýsinga er ljóst að löggjafinn hefur ekki forsendur til að endurskoða eða leggja sjálfstætt mat á þær tillögur sem hæstv. fjármálaráðherra setur fram í fjárlagafrumvarpinu. Afleiðing þessara vinnubragða er m.a. sú að meiri hluti Alþingis telur sig ekki hafa annan kost en að fallast á tillögur ráðherra í öllum meginatriðum. Þetta háttalag framkvæmdarvaldsins grefur undan sjálfstæði Alþingis sem fjárveitingavalds og að mati 1. minni hluta fjárlaganefndar er ástæða til að forsætisnefnd þingsins taki þetta mál upp við hæstv. fjármálaráðherra til að tryggja að nauðsynlegar upplýsingar um fjármál ríkisins liggi ávallt fyrir hjá fjárlaganefnd. Herra forseti. Það er ábyrgðarhluti að leggja fram frumvarp til fjárlaga sem einkennist af óvönduðum vinnubrögðum. Það er ekki síður ábyrgðarhluti löggjafans að gera ekki þær breytingar á frumvarpinu sem nauðsynlegar eru til að tryggja trúverðug fjárlög fyrir næsta ár. Því verður ekki trúað að fjárlaganefnd berist ekki upplýsingar um áætlaða stöðu stofnana í árslok en slíkar upplýsingar eru nauðsynlegar til að hægt sé að gera raunhæfar áætlanir um rekstur næsta árs. Stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í öllum málaflokkum einkennir það fjárlagafrumvarp sem hér er til umræðu og þess vegna skortir alla heildarsýn og forgangsröðun. Þegar vel árar í tekjuöflun ríkissjóðs reynir verulega á þá sem halda um stjórnartaumana. Þeir sem nú ráða för hafa ekki staðist það álag. Þess vegna stefnir í það að fjárlög næsta árs nýtist ekki sem verkfæri í baráttunni við þenslu og vaxandi verðbólgu. Það er kominn tími til að blekkingarleik fjárlaganna linni og raunveruleikinn taki við, þannig og aðeins þannig geta ríkisfjármálin leikið sitt mikilvæga hlutverk í baráttunni fyrir stöðugleika í efnahagsmálum. Taki raunveruleikinn völdin munu fjárlög öðlast þann sess hér á landi sem þau hafa hjá flestum þjóðum. Þá munu fjárlög og ríkisreikningur verða í takt. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem skipa auk mín hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Jón Gunnarsson. Einnig er áheyrnarfulltrúi Frjálslynda flokksins í fjárlaganefnd, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sammála nefndaráliti þessu. Augljóst er að margt sem bíður 3. umr. og má búast við að sú umræða verði lífleg og fjörleg. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka samnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd fyrir ánægjulegt og gott samstarf. Það er ljóst að vinna fjárlaganefndar er slík að ekki er alltaf algjör samhljómur eða samstaða á milli meiri hluta og minni hluta. Hins vegar verður að segja eins og er að yfirleitt er vinnuandi góður í nefndinni og fyrir það ber að þakka.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór býsna vítt og breitt í ræðu sinni eins og vera ber við þessar aðstæður. Ég vil gera sérstakar athugasemdir við eitt atriði. Við hv. þingmaður erum sammála um að bæta þarf áætlanagerð í ríkisrekstri. Hann notaði skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2003 til að rökstyðja mál sitt og las upp skoðun ríkisreikningsnefndar á því hvernig eigi að færa óreglulega liði. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann hvort það skipti okkur ekki hvað mestu máli við samanburð á fjárlögum og ríkisreikningi að skoða afkomu hverrar stofnunar og ráðuneytis fyrir sig, 

Herra forseti. Það er rétt hjá háttvirtum þingmanni að það skiptir gífurlegu máli hvernig einstakar stofnanir koma út og einstök ráðuneyti en heildarniðurstaðan hlýtur samt sem áður að vera það sem maður byrjar á að skoða. Ég vil minna háttvirtan þingmann á að í máli mínu benti ég einmitt á að á það skorti að við fengjum upplýsingar um áætlaða stöðu einstakra stofnana í lok árs, þrátt fyrir að við bæðum um þær strax í byrjun október. Til að við getum velt fyrir okkur stöðu einstakra stofnana er auðvitað lágmark að við höfum þær upplýsingar fyrir hendi. Það vekur auðvitað upp ýmsar spurningar þegar svo langan tíma virðist taka að fá jafnsjálfsagðar upplýsingar. Ef fjárlögin væru unnin eins og á að vinna þau þá lægju þessar upplýsingar fyrir og væri miðað við þær. En því miður er fjárlagafrumvarpið ekki unnið þannig og það er hluti af hinum stóra vanda. Ég benti einnig á það í ræðu minni var að viðhorf framkvæmdarvaldsins til fjárlagagerðarinnar hefur komið fram í umræðunni varðandi samanburð á ríkisreikningi, fjárlögum og fjárlagafrumvarpi, þ.e. að nota megi alls konar svokallaða óreglulega liði til að réttlæta að sá afgangur sem boðaður er í fjárlögum og fjárlagafrumvarpi er orðinn að halla þegar kemur að ríkisreikningi.

Hæstv. forseti. Við hljótum að vera sammála um að bættur ríkisrekstur er áhugamál okkar. Þess vegna eigum við að horfa á slíkan samanburð með þeim hætti. Þegar háttvirtur þingmaður fjallar t.d. um lífeyrisskuldbindingar og hvernig þær eru færðar í ríkisreikningi þá er einfaldlega um að ræða hluti sem ekki eru fyrirsjáanlegir. Þegar við kláruðum fjárlagafrumvarpið fyrir ári síðan var t.d. ekki fyrirsjáanlegt að gerðir yrðu kjarasamningar við kennara  Svo ég vitni í skýrslu Ríkisendurskoðunar þá kemur þar fram að nýjar skuldbindingar fyrir árið 2003 hafi verið 15 milljarðar kr. en 31 milljarður kr. fyrir árið 2002. Hver var skýringin? Lækkunina má skýra með góðri raunávöxtun Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga árið 2003. Var það fyrirsjáanlegt þegar fjárlög þessa árs voru afgreidd?

Herra forseti. Enn er reynt að klóra í bakkann varðandi þessa útskýringu á óreglulegum liðum. Það er auðvitað ljóst að marga liði í fjárlögum og fjárlagafrumvarpi er ekki hægt að sjá fyrir alveg upp á eyri. Hins vegar er það klárt, miðað við þá staðla sem miðað er við, að t.d. lífeyrisskuldbindingar eru fyrirséðar. Það er áætlað fyrir þeim í fjárlögunum. Vitanlega á að reyna að láta hvern einasta lið í fjárlögunum standast sem allra best. Það er hins vegar rétt hjá háttvirtum þingmanni að kjarasamningar grunnskólakennara eru að hluta til örlítið öðruvísi en ýmsir aðrir kjarasamningar vegna þess að fjármálaráðherra kemur ekki sjálfur að þeim. Hins vegar gerði ríkið þann samning við sveitarfélögin að lífeyrisskuldbindingar sem kæmu í kjölfar samninga við grunnskólakennara féllu á ríkið. Þess vegna er eðlilegt að menn áætli eitthvað upp í það. Aftur á móti verður athyglisvert að fylgjast með því máli. Væntanlega verður innan fárra daga ljóst hvort kjarasamningurinn við grunnskólakennara verður staðfestur eða ekki. Þá kemur í ljós hvort reiknað verður út hvað sú lífeyrisskuldbinding kostar og hvort það kemur inn í 3. umr. um fjáraukalög og fjárlög.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson féll í þá gryfju sem ágætir vinir mínir í stjórnarandstöðunni bægslast stundum í, þ.e. að gera okkur framsóknarmenn að hinu versta liði og aðalóvini þjóðarinnar. Ég geri athugasemd við þann málflutning sem kom fram í nefndaráliti og í ræðu háttvirts þingmanns, um að af einhverjum óskiljanlegum ástæðum sé það Framsóknarflokkurinn sem komi í veg fyrir lækkun á svonefndum matarskatti og þjóðin geti kennt Framsókn um útgjöld vegna matvælaverðs. Ég geri athugasemd við þessi ummæli. Í stjórnarsáttmálanum kemur fram að fara eigi í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. Sú vinna er fram undan. Því er þessi fullyrðing háttvirts þingmanns í besta falli gersamlega ótímabær. Eigum við ekki bara að bíða og sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu sem ríkisstjórnin fer í áður en slíkar fullyrðingar eru hafðar á lofti?

Frú forseti. Ég tel að háttvirtur þingmaður hafi oftúlkað orð mín svolítið. Ég held að ég hafi ekki notað þau orð að Framsóknarflokkurinn væri helsti óvinur þjóðarinnar. En ég skil vel að háttvirtur þingmaður upplifi þannig upplýsingarnar, þær staðreyndir sem ég færði fram. Það er alveg óskiljanlegt að Framsóknarflokkurinn, með svo fáa þingmenn, geti haft slík áhrif á ríkisstjórnarsamstarfið. Það liggur ljóst fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafði það í kosningastefnuskrá sinni að fara ætti þessa leið, að lækka matarskattinn. Þess vegna er með ólíkindum hve langan tíma tekur að ræða það mál milli flokkanna. Það er augljóst að á næsta ári verða engar breytingar á þessu, miðað við þær tillögur sem hér liggja fyrir, nema Framsóknarflokkurinn sé farinn að kikna örlítið í hnjánum gagnvart þessu. Og er þá kominn tími til. Það hefur yfirleitt ekki staðið á hnébeygjum hjá þeim ágæta flokki, a.m.k. þegar ákveðnir stólar hafa verið í boði.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn erum góðir í skrokknum, höfum góða fætur og kiknum ekki í hnjánum. Ég vil ítreka að það liggur fyrir í stjórnarsáttmála að farið verði í þessa vinnu. Ég vil bara beina því til míns ágæta vinar, hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar, að bíða með svona fullyrðingar þangað til tilefni verður til, ef til þess kæmi.

Frú forseti. Ég var vitanlega að fjalla um þær tillögur sem hér liggja fyrir varðandi næsta ár. En ef háttvirtur þingmaður er að boða það að Framsóknarflokkurinn ætli að beygja út af stefnu sinni varðandi matarskattinn á þeim vikum sem eftir eru af þingi þá fagna ég því sérstaklega. Þá skal ég feginn viðurkenna að þetta hafi verið ótímabærar yfirlýsingar. Ég verð þó að vitna til þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í spjallþætti fullum fetum að þetta næði ekki fram að ganga vegna andstöðu Framsóknarflokksins. Ég taldi mig því bera tíðindi sem væru þjóðinni alkunn. Ég fór bara yfir þau og hélt að hér væri ekkert nýtt. En það er þá nýtt í þessu máli, eins og mátti skilja á hv. þm. Magnúsi Stefánssyni og ég fagna því alveg sérstaklega, að það geti gerst á næstu klukkustundum, næstu dögum eða næstu vikum að Framsóknarflokkurinn komi í liðið. Við munum að sjálfsögðu öll fagna því ef Framsóknarflokkurinn kemst til vits í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði vera svigrúm til skattalækkana. Þar erum við sannarlega sammála. En er hann þá á móti þeirri skattalækkun sem ríkisstjórnir stendur fyrir og stjórnarþingmenn? Er hann á móti því að auka barnabætur og er hann á móti því að afnema eignarskattinn, sem kemur sérstaklega eldra fólki til góða? Það kom fram áðan að virðisaukaskatturinn væri í endurskoðun en refurinn sagði: „Þau eru súr,“ þegar hann náði ekki í berin.

Frú forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir er greinilega um það bil að taka gleði sína varðandi matarskattinn. Hún hefur greinilega tekið mið af þeim orðum sem hv. þm. Magnús Stefánsson lét falla um hann. Ég verð líka í því liði sem fagnar þegar að því kemur. Háttvirtur þingmaður spurði mig hvort ég væri á móti því að auka barnabætur og afnema eignarskattinn. Ég svara því þannig að ég er á móti þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur valið í þessum efnum. Það er ljóst að við erum að fjalla um fjárlög fyrir árið 2005 og hvorugt af þessu kemur þar við sögu. Það er ljóst að þær skattbreytingar sem ríkisstjórnin leggur til eru upp á um 5 milljarða kr. Það væri hægt að forgangsraða þeim á annan hátt. Í ræðu minni gerði ég aðallega að umtalsefni að nýta mætti það svigrúm til að lækka matarskattinn. Við í Samfylkingunni höfum boðað að við teljum að einnig beri að flýta því að hækka barnabætur. Ef það gæti verið til samkomulags við ríkisstjórnarmeirihlutann þá værum við auðvitað tilbúin að skoða það að barnabæturnar verði settar í forgang og hækki strax um áramót.

Hæstv. forseti. Annað sem vakti athygli mína í hinni yfirgripsmiklu ræðu háttvirts þingmanns var þegar hann fjallaði um meðalverð matvæla í Evrópu. Þá langar mig til að spyrja hann: Er sama verð á matvöru á Grikklandi, í Danmörku, í Þýskalandi eða á Ítalíu? Hvað átti hann við í máli sínu, þ.e. innfluttar matvörur eða innlendar matvörur sem eru framleiddar hér á landi? Ég vil vekja athygli háttvirts þingmanns á því að íslenskar mjólkurvörur hafa t.d. ekki hækkað, ekki um eina krónu, ekki um eitt prósent síðastliðin þrjú ár.

Frú forseti. Í ræðu minni fór ég út af fyrir sig ekki yfir verðlagningu á matvörum í miklum smáatriðum heldur vakti ég athygli á því að frétt sem birtist í morgun af könnun sem gerð hefur verið á matvælaverði félli afskaplega vel að tillögum okkar um að lækka matarskattinn. Í könnuninni var borið saman matarvælaverð í Evrópu. Það kemur ekkert fram í fréttinni um verðið í hverju einstöku ríki þannig að ég get ekki svarað til um verðið í þeim ágætu löndum sem háttvirtur þingmaður nefndi. Í könnuninni kemur hins vegar fram m.a. að í þessum tölum vegur virðisaukaskattur á matvæli þungt. Hann er lægstur í Finnlandi og Svíþjóð. Hér á landi er virðisaukaskattur á matvæli ýmist 24,5% eða 14%. Ég var einmitt að vekja athygli á því að við gætum nálgast aðrar Evrópuþjóðir í matarverði með því að fara þá leið sem ég veit að háttvirtur þingmaður er sammála mér um að fara, eins og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að lækka matarskattinn. En hinn afar smái Framsóknarflokkur er þar hið þunga hlass sem þarf að velta.

Virðulegi forseti. Það er bæði óvenjulegt og óviðkunnanlegt þegar talsmenn stjórnarandstöðunnar nota stóran hluta af ræðum sínum í að gefa í skyn að ekkert sé að marka ríkisreikninginn og það sé ekkert að marka uppgjör ríkisins, þetta stangist allt á og menn geti ekki áttað sig á þessu. Í skýrslu sem Ríkisendurskoðun hefur gefið út kemur mjög skýrt fram að þetta er algerlega samanburðarhæft og ekkert við það að athuga. Athugasemdin sem háttvirtur þingmaður gerði að umræðuefni snýr að lífeyrissjóðunum og færslunum þar. Það er 60 milljarða kr. greiðsla sem ríkið hefur látið af hendi. Ríkisendurskoðun gerir athugasemdir við að ávöxtunin skuli færð til lækkunar skuldbindingunum en ekki færð sem fjármunatekjur. Ég held að sú athugasemd sé alveg hárrétt en hún breytir nákvæmlega engu.

Frú forseti. Ég vona að ég hafi skilið háttvirtan þingmann rétt, að hann sé í raun algerlega sammála þeim athugasemdum sem við höfum gert frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram, þ.e. að eðlilegt sé að bera saman ríkisreikninginn og fjárlög og fjárlagafrumvarpið en ekki, eins og hæstv. fjármálaráðherra og ýmsir fylgifiskar hans hafa sagt, að það væri ekki hægt. Ég tek undir það sem Ríkisendurskoðun segir, að þetta sé sambærilegt og það eigi að bera þetta saman. Það er alger misskilningur hjá háttvirtum þingmanni að ég hafi sagt að það væri ekkert að marka ríkisreikninginn. Það er nákvæmlega það sem ég hef alltaf sagt, að það væri eðlilegt að miða við ríkisreikninginn vegna þess að það sé marktækur pappír en því miður hafi það hins vegar verið svo að fjárlagafrumvarpið og fjárlögin hafi ekki reynst eins marktæk og ýmsir vilja. Ég veit að háttvirtur þingmaður er mér algerlega sammála um að fjárlögin eigi auðvitað að vera þannig lög að eftir þeim sé hægt að fara og það geri allir.

Virðulegi forseti. Stóri mismunurinn þarna er á færslunum á lífeyrisréttindunum. Það er eðlilegt, þegar við erum með reikning á greiðslugrunni, að við færum hann eins og við gerum. Um það voru allir sammála þegar við settum ný lög um fjárreiður ríkisins árið 1997. Það er því algerlega sambærilegt í alla staði. Komi til nýir samningar er það allt gjaldfært inn í fjárlagafrumvarpið en í reikningnum er það fært þar sem skuldbindingarnar falla niður. Ríkisreikningur er byggður á samræmdum uppgjörsstöðlum Sameinuðu þjóðanna sem unnið hefur verið að í meira en 50 ár. Þetta er algerlega sambærilegt og mjög slæmt þegar menn láta að því liggja að þar sé um einhvern galdrapott að ræða, þar séu menn að hræra í einhverju og ekkert sé að marka þau uppgjör. Þau eru nákvæmlega sambærileg í alla staði. Ef menn lesa skýrslu Ríkisendurskoðunar þá kemur fram að þessir hlutir eru fullkomlega sambærilegir. Það er eðlilegt með einstakar færslur að Ríkisendurskoðun geri þar athugasemdir og ekkert við það að athuga.

Frú forseti. Háttvirtur þingmaður staðfestir enn það sem ég hef sagt, að þetta eru sambærilegir hlutir og við eigum þess vegna að geta borið þá saman. Það er hins vegar þannig, háttvirtur þingmaður, að við 1. umr. og jafnvel í fjölmiðlum hafa ýmsir haldið öðru fram. Ég er mjög ánægður með það að háttvirtur þingmaður skuli vera í liði með okkur sem segjum að þetta séu sambærilegir hlutir. Þannig er það og þannig eiga menn að umgangast þá. Það er hins vegar nauðsynlegt fyrir háttvirtan þingmann að lesa þriðja kaflann í áðurnefndri skýrslu. Hann er ekki mjög langur. Hann hefst á bls. 17 og honum lýkur á bls. 20. Ég vona að háttvirtur þingmaður verði búinn að lesa þennan kafla þegar hann heldur ræðu sína á eftir en sá kafli er að mínu mati tileinkaður hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde. Ég vona jafnframt að háttvirtur þingmaður geti eftir lestur kaflans átt stutt spjall við hæstv. fjármálaráðherra og komið honum í skilning um það sem í kaflanum stendur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar sem ég skipa sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2005 og breytingartillögum hennar og meiri hluta fjárlaganefndar kemur fram hver stefna ríkisstjórnarinnar er. Það frumvarp til fjárlaga sem hér liggur fyrir er í samræmi við fyrri frumvörp þessarar ríkisstjórnar þó þannig að nú er enn meiri áhersla lögð á að færa þeim mest sem hafa mest fyrir. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram hvernig tekna skuli aflað og hvernig þeim verði síðan ráðstafað á einstaka málaflokka. Nánari skoðun á því sýnir vel áherslur ríkisstjórnarinnar þar sem markvisst er þrengt að velferðarsamfélaginu. Áherslur ríkisstjórnarinnar hafa leitt til aukinnar misskiptingar í íslensku samfélagi. Bilið á milli ríkra og fátækra er sífellt að aukast og mun aukast enn frekar með tillögum ríkisstjórnarinnar um breytingar í skattkerfinu. Þannig eiga þeir sem hafa mest að fá mest og þeir sem hafa minnst að fá minnst. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks stefnir þjóðinni í auðhyggjusamfélag þar sem skammtímagróði og peningalegur mælikvarði er lagður á allt og alla. Vinstri hreyfingin – grænt framboð getur ekki samþykkt slíkar áherslur. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á velferð og jöfnun lífskjara. Íslenskt samfélag á að einkennast af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er að allir fái notið sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Skattstefnan á að fela í sér tekjujöfnun og að byrðum sé dreift með sanngjörnum hætti. Velferð á að vera allra en ekki hinna fáu. Jafnt tillit verður að taka til félagslegra, efnahagslegra, lífrænna og menningarlegra þátta, hvort sem horft er til skemmri eða lengri tíma. Í slíku samfélagi blómgast bæði sveit og borg á eigin forsendum. Frú forseti. Efnahagsforsendur fjárlaga ársins 2004 hafa gjörbreyst frá því að lagt var upp með fjárlögin fyrir tæpu ári síðan. Þannig er nú spáð að aukning í einkaneyslu verði um 7% en ekki 3,5% eins og spáð var. Fleiri dæmi mætti nefna, svo sem fjárfestingu en hún jókst nærri tvöfalt meira en gert hafði verið ráð fyrir. Forsendur fjárlaga ársins 2004 hafa því á margan hátt ekki gengið eftir. Í framhaldi af því hlýtur að vakna sú spurning hvort ekki þurfi að bæta vinnubrögðin við fjárlagagerðina þegar forsendur fjárlaga eru áætlaðar. Í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár er talið að viðskiptahallinn á þessu ári verði 7–8% af landsframleiðslu og, eins og þar segir, með leyfi forseta: „vaxi síðan hratt og nái hámarki 2006 og verði þá 13–14 % af landsframleiðslu“. - Ef að líkum lætur ætti landsframleiðslan að vera komin yfir 1.000 milljarða kr. þá og við erum þá að tala um 130, 140 eða 150 milljarða halla á því ári. - „Aukinn viðskiptahalla má að verulegu leyti rekja til beinna og óbeinna áhrifa vegna stóriðjuframkvæmdanna.“ - Enda er ítrekað bent á það í greinargerðum með fjárlagafrumvarpinu og efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar að beita verði sérstöku aðhaldi vegna stóriðjuframkvæmdanna bæði fyrir austan og hér fyrir sunnan. - „Áætluð bein áhrif vegna þeirra skýra um 40% af viðskiptahallanum þegar framkvæmdir standa sem hæst árin 2005–2006.“ Athygli er vakin á að yfir 60% viðskiptahallans stafa ekki af þessari stóriðju heldur vegna aukinnar einkaneyslu og þenslu í samfélaginu. Við þessar aðstæður velur ríkisstjórnin að lækka skatta, sérstakan hátekjuskatt á hátekjufólki og tekjuskatt einstaklinga, um 5 milljarða kr. á næsta ári. Þessum niðurskurði á tekjum ríkisins er mætt með niðurskurði á samgönguáætlun um 1,7 milljarða kr. á þessu ári og um 4 milljarða kr. á næsta og þarnæsta ári samtals, þ.e. um tæpa 2 milljarða á árinu 2005 og 2 milljarða á árinu 2006. Þá eru framlög til velferðarkerfisins skert, auknir skattar lagðir á sjúklinga eða þá sem þurfa að leita til heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva og skólagjöld í háskólum aukin. Frú forseti. Efnahags- og viðskiptanefnd ber lögum samkvæmt að fara yfir tekjuforsendur frumvarpsins. Það hefur hún enn ekki gert með viðhlítandi hætti og verður því sá hluti frumvarpsins tekinn sérstaklega til umfjöllunar við 3. umr. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði á næsta ári rúmir 294,6 milljarðar kr. Enn fremur er í breytingartillögum frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar lagt til að útgjöld verði aukin um 1,7 milljarða kr. Samtals er því gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs verði um 296,3 milljarðar kr. á næsta ári. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir því í endurskoðaðri tekjuáætlun að heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári verði um 306,4 milljarðar kr. Í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er eins og oft áður kveðið á um hækkun þjónustugjalda. Þessar hækkanir koma eins og alltaf harðast niður á þeim er síst skyldi. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2005 er gert ráð fyrir að skráningargjöld stúdenta í ríkisháskólunum verði hækkuð úr 32.500 kr. í 45.000 kr. Ráðgert er að hækka komugjöld til heilbrigðis- og heilsugæslustöðva um 50 millj. kr. Þá má ekki gleyma skattalækkunarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar, sem nú er til meðferðar á Alþingi, þar sem megininntakið er að þeir beri mest úr býtum sem þegar hafa mest fyrir. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar „Endurskoðun ríkisreiknings 2003“ kemur fram að fjárhagsstaða margra framhaldsskóla var slæm í árslok 2003. Í skýrslunni eru nefndir 11 skólar þar sem neikvætt eigið fé er samtals 662 millj. kr. Margir framhaldsskólar eru í slíkri stöðu ár eftir ár. Á þetta hefur ítrekað verið bent við fjárlagaumræður og Ríkisendurskoðun hefur gert alvarlegar athugasemdir við það að stofnanir eins og framhaldsskólar beri halla á milli ára. Það er ljóst að taka verður á þessum vanda. Reiknilíkanið sem skammtar fé til framhaldsskólanna er enn meingallað og mikilvægt að ljúka endurskoðun á því sem allra fyrst. Í áliti 2. minni hluta menntamálanefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 er jafnframt bent á að undanfarin ár hafi stjórnvöld neitað að samþykkja áætlanir framhaldsskólanna um fjölda ársnemenda. Vegna þessa hefur nemendafjöldinn verið vanáætlaður í fjárlögum. Skólarnir hafa ekki fengið bættan útgjaldaauka vegna fjölgunar nemenda fyrr en nokkuð eftir á. Þetta hefur m.a. leitt til vandræðaástands eins og skapaðist í þjóðfélaginu síðastliðið sumar þegar mörg ungmenni gátu ekki fengið skólavist vegna fjársveltis framhaldsskólanna. Stjórnvöld samþykktu um síðir að setja meiri fjármuni til framhaldsskólanna svo að þeir gætu tekið á móti fleiri nemendum. Vegna fjárhagsstöðu margra framhaldsskóla leggur Vinstri hreyfingin – grænt framboð því áherslu á að reiknilíkanið sem greitt er eftir verði endurskoðað og raunveruleg fjárþörf skólanna verði metin. Í reiknilíkaninu er vanáætlað til margra þátta, m.a. til fjármálastjórnar, tölvukaupa og reksturs tölvukerfa, svo að nokkuð sé nefnt. Þá eiga verknámsskólar og heimavistir erfitt með að fá sinn sérkostnað metinn. Fáránlegt er að setja þak á nemendafjölda minni framhaldsskóla þar sem aukinn fjöldi nemenda styrkir þessa skóla og eykur möguleika á fjölbreyttara námsframboði. Ég hugsa hér t.d. um Fjölbrautaskólann á Akranesi, Menntaskólann á Ísafirði og Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki, Húsavík, Laugum. Það er alveg fáránlegt að setja þak á nemendafjölda þessara skóla eins og gert hefur verið með því að takmarka fjárveitingar til þeirra og taka ekki strax inn aukinn nemendafjölda þannig að þeir geti mætt þeim kröfum sem gerðar eru. Þá er ótæk sú stjórnsýsla að láta framhaldsskólana bera stöðugt uppsafnaðan halla milli ára. Hefur Ríkisendurskoðun, eins og ég hef áður bent á, ítrekað lagt áherslu á að slíkt sé ekki heimilt samkvæmt fjárreiðulögum. Þá hafa forsvarsmenn framhaldsskólanna og ríkisháskólanna harðlega gagnrýnt að sjálft reiknilíkanið skuli ekki vera skólunum aðgengilegt þó að þeim sé gert að haga rekstri sínum eftir þeim duttlungum þess. Í fylgiskjali með nefndaráliti þessu er einmitt minnisblað frá Félagi íslenskra framhaldsskóla og Skólameistarafélagi Íslands þar sem rakin eru nokkur atriði sem forsvarsmenn þessara skóla vilja benda að hafi verið vanáætluð og vangert af hálfu ríkisins gagnvart þeim skólum. Rétt er að ítreka hér svo öllum sé það ljóst að ríkið ber ábyrgð á framhaldsskólunum, rekstri þeirra og skyldum. Samkvæmt lögum er skylt að taka inn þá nemendur sem sækja um skólavist í framhaldsskólum landsins. Það er því vert að íhuga þau vinnubrögð sem eiga sér stað, en ég leyfi mér að vitna hér í minnisblað Félags íslenskra framhaldsskóla og Skólameistarafélags Íslands þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Undanfarin ár hefur fjárveitingavaldið ekki samþykkt réttar áætlanir menntamálaráðuneytisins og skólameistara um fjölda ársnemenda í skólum.“ Hvers vegna er það svo? Félag framhaldsskóla og menntamálaráðuneytið skila ákveðnum tölum um nemendafjölda til fjármálaráðuneytisins sem leyfir sér síðan á eigin forsendum að skera þann fjölda niður eftir því sem þeim þykir passa við þær fjárlagatölur sem þeir hafa ákveðið að leggja í málið. Hvers konar vinnubrögð eru þetta innan stjórnsýslunnar? Mér finnast svona vinnubrögð alveg dæmafá. Alþingi ber að átelja harðlega vinnubrögð fjármálaráðuneytisins af þessum toga, að leyfa sér með einhliða hætti að skera niður tölur um nemendafjölda sem menntamálaráðuneytið skilar til fjármálaráðuneytisins. Síðan segir í þessu minnisblaði frá Félagi íslenskra framhaldsskóla: „Ársnemendur 2004 verða líklega eitt þúsund fleiri en fjárlög gera ráð fyrir“ - eitt þúsund fleiri - „og í tillögum til fjáraukalaga sjást 250 millj. vegna fleiri ársnemenda. Þessa fjárhæð þyrfti að tvöfalda til að mæta aukningunni. Nú er rétt að það komi fram að nokkur viðbót hefur komið í þetta en þó vatnar enn þá um 200 millj. kr. til þess að framhaldsskólarnir geti rekið sig nokkurn veginn á sléttu á þessu ári. Þegar svo margir nemendur fást ekki bættir fyrr en eftir á lenda margir skólar í miklum vanda vegna þess að þeir fá ekki rekstrarfé.“ Frú forseti. Ég get ekki annað en ítrekað hér hversu óvönduð og ósanngjörn vinnubrögð það eru að leyfa sér með einhliða hætti að skera niður fjárveitingar til framhaldsskólanna á grundvelli þess að menn við skrifborð í fjármálaráðuneytinu fækka nemendum einhliða. Varðandi opinberu háskólana er nauðsynlegt að laga launastiku reiknilíkans menntamálaráðuneytisins sem notast er við þegar greitt er til háskóla. Í áliti 2. minni hluta menntamálanefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 kemur m.a. fram að ein af niðurstöðum skýrslu um „forsendur útreikninga nemendaframlaga í reiknilíkani um kennslu við háskóla“ sem starfshópur á vegum menntamálaráðuneytisins skilaði af sér í mars á þessu ári hafi verið að 10,5% vanti upp á að launastikan endurspegli meðallaunahækkanir í háskólum. Þannig hefur verið áætlað að á árunum 2001–2003 hefði fjárveiting til kennslu í ríkisháskólunum átt að vera um milljarði kr. hærri en raun var á. Frú forseti. Aftur komum við að því að ríkisvaldið, ráðuneytið, fjármálavaldið skammtar sér sínar eigin forsendur sem eru í engum takti við raunveruleikann. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur til að þetta verði leiðrétt og leggur jafnframt áherslu á að fjárveitingar til Háskóla Íslands verði auknar svo koma megi til móts við þann fjárhagsvanda sem einkum fámennar greinar standa frammi fyrir. Háskóli Íslands, sem er langstærsta kennslu- og rannsóknastofnun landsins, hefur búið við fjársvelti undanfarin ár. Stjórnvöld hafa ekki brugðist nægilega markvisst við aukinni eftirspurn eftir námi í skólanum. Þannig kemur fram í áliti 2. minni hluta menntamálanefndar um fjárlagafrumvarpið að á þessu ári er áætlað að virkir nemendur verði um 5.800 en í fjárlögum ársins er aðeins gert ráð fyrir 5.200 nemendum. Skólinn er því í raun að mennta um 600 nemendur sem hann fær ekki greitt fyrir. Slíkt mun á endanum bitna á gæðum kennslunnar. Þá má nefna að hlutfall fjárveitinga til rannsókna í Háskóla Íslands var 67% af kennsluframlagi á árinu 1999 en verður komið niður í 46% árið 2005 verði rannsóknarframlag til skólans ekki aukið. Háskóli Íslands er stærsta menntastofnun landsins og hefur fært þjóðinni mikla hagsæld með menntuðum einstaklingum og framúrskarandi rannsóknum. Sú kraftmikla stofnun sem háskólinn er og hefur verið er ein af forsendum þess að við höfum getað byggt upp sjálfstæða þjóð þar sem lífskjör eru með því besta sem gerist. Ekki má þrengja svo að Háskóla Íslands að það dragi úr gæðum kennslu eða aðgangi nemenda að skólanum. Lausnin er ekki að koma á skólagjöldum þar sem aðstaða þeirra efnameiri verður betri til að fá menntun. Því mótmælir Vinstri hreyfingin – grænt framboð aðgangstakmörkunum og skólagjöldum í opinberum háskólum. Brýnt er að búa svo um að opinberir háskólar beri ekki skarðan hlut frá borði í þeirri samkeppni sem efnt hefur verið til á milli einstakra háskóla. Sem stendur geta sjálfseignarstofnanirnar aukið tekjur sínar með því að innheimta skólagjöld af nemendum án þess að það komi niður á hinu opinbera framlagi. Réttmætt er að halda því fram að verið sé að pína opinbera háskóla til að fara út á sömu braut, þ.e. að innheimta skólagjöld. Slíkt samrýmist engan veginn sjónarmiðum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um jafnrétti til náms. Mikilvægt er að stjórnvöld móti opinbera heildarstefnu um háskólastigið eins og Ríkisendurskoðun leggur til í skýrslu sinni „Háskólamenntun, námsframboð og nemendafjöldi“, stefnu þar sem verkefnum er forgangsraðað og þau tímasett og mælanleg markmið skilgreind. Frú forseti. Minni hlutinn, þingmenn í stjórnarandstöðunni og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram breytingartillögur sem taka í nokkru á fjárhagsvanda hinna opinberu háskóla. Ef við víkjum að utanríkismálum er samkvæmt fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir því að útgjöld til utanríkismála verði um 6,7 milljarðar kr. Mikil útgjaldaaukning hefur orðið í þessum málaflokki á undanförnum árum. Í grein sem birtist í Morgunblaðinu 14. október sl. kom m.a. fram að á ellefu ára tímabili, þ.e. frá árinu 1995, hafi útgjöld til málaflokksins hækkað um 245% en á sama tíma hafi vísitala neysluverðs hækkað um 36%. Þá kemur einnig fram í áðurnefndri grein að á þessu sama tímabili hafi kostnaður vegna sendiráða Íslands hækkað um 260%. Að auki hafi um 2,7 milljörðum kr. verið varið til kaupa á húsnæði fyrir sendiráð og sendiskrifstofur, viðhalds, innréttinga og breytinga. Þá kemur fram í skýrslu sem utanríkisráðherra lagði fyrir Alþingi í apríl sl. að á átta ára tímabili, 1995–2002, hafi verið stofnuð átta sendiráð og sendiskrifstofur. Með því nýmæli í fjárlögum að setja öll sendiráð undir eitt fjárlaganúmer dregur mjög úr gagnsæi þeirra fjármuna sem varið er til sendiráða og hvernig þeir eru nýttir. Áður fyrr var hvert sendiráð sérstakur fjárlagaliður og þá sást hvað var ætlað til starfseminnar á hverjum stað. Á undanförnum árum hafa fjárveitingar til þessa málaflokks aukist mjög og því er nauðsynlegt að ljóst sé hvar útgjöld hafa aukist eða hvar og hvernig þörfin hefur verið metin. Eins og þetta er sett upp núna er engin leið að átta sig á þeim áherslubreytingum sem íslensk utanríkisþjónusta er að taka hvað varðar starfsemi einstakra sendiráða. Ríkisendurskoðun hefur í skýrslu sinni „Endurskoðun ríkisreiknings 2003“ gagnrýnt þetta fyrirkomulag og telur að með þessu dragi úr gagnsæi upplýsinga og að líklegt sé að ábyrgð forstöðumanna minnki. Ég vil ítreka, frú forseti, að ég tel að fjárlaganefnd og Alþingi eigi að taka málið til endurskoðunar og kanna hvort ekki sé rétt að færa þessi mál aftur í gagnsærra form við fjárlagagerðina þannig að hægt sé að fylgjast með og sjá hvernig áherslur breytast í utanríkisþjónustunni og rekstur einstakra sendiráða gengur. Áfram er bætt í svokallaða íslenska friðargæslu á erlendri grund. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að hervæða íslenska ríkisborgara og stilla þeim upp við hlið hersveita NATO og Bandaríkjanna. Jafnframt er mótmælt þátttöku Íslands í hópi hinna vígfúsu ríkja við innrásina í Írak og að íslenska ríkið leggi fram fé til hergagnaflutninga. Frú forseti. Við höfum ítrekað látið það koma fram á þingi að við teljum að Ísland eigi að auka framlag sitt til friðar- og þróunarstarfa á þeim forsendum sem við Íslendingar erum reiðubúnir að vinna sterkir á, ekki til að taka þátt í hernaði eða herflutningum en á sviðum mannúðarmála, atvinnumála og skipulagsmála getum við vel lagt okkar af mörkum. Þangað á áherslan að beinast en ekki að setja íslenska borgara í herbúninga undir stjórn hervelda á erlendri grund. Það er andstætt íslenskri þjóðarvitund, á móti íslenskum lögum og með þeim aðgerðum setjum við Íslendinga út um allan heim í skotlínu, nokkuð sem er engin ástæða til og ég held að þjóðin sé andvíg. Þess vegna mótmælum við þeim tillögum sem uppi eru í fjárlagafrumvarpinu og sýna stefnu ríkisstjórnarinnar að styrkja enn frekar svokallaðar friðargæslusveitir sem eru í raun vopnaðir ríkisborgarar við hlið erlendra herja. Ef litið er á heilbrigðismálin er fjárhagsvandi Landspítala – háskólasjúkrahúss mikill. Við höfum fylgst með umræðu allt þetta ár um hvernig beitt hefur verið hörðum niðurskurði á starfsemina þar. Handahófskenndur niðurskurður hefur gengið mjög nærri starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss á árinu. Enn er honum gert að spara um 600 millj. kr. í rekstri á næsta ári. Ljóst er að með auknum niðurskurði er höggvið í grunnstoðir heilbrigðisþjónustu landsmanna. Ég leyfi mér að vísa til álits minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar um fjárhagsstöðu spítalans og til tillöguflutnings þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem miða að því að styrkja fjárhagsstöðu spítalans og reyndar annarrar heilsugæslu í landinu og verður mælt fyrir síðar í dag. Varðandi heilbrigðis- og heilsugæslustofnanir kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar „Endurskoðun ríkisreiknings 2003“ að fjárhagsstaða margra heilbrigðisstofnana var slæm í árslok 2003. Í því sambandi eru sérstaklega nefndar fimm heilbrigðisstofnanir þar sem samanlagður höfuðstóll er neikvæður um 297 millj. kr. Það er jafnframt ótækt að svo mikilvægar stofnanir séu stöðugt látnar bera halla milli ára. Það stríðir gegn lögum og er dæmi um slæma fjársýslu af hálfu stjórnvalda í Stjórnarráðinu. Annar minni hluti mótmælir fyrirhuguðum niðurskurði hjá heilbrigðisstofnunum á Blönduósi, Hvammstanga, Patreksfirði og Bolungarvík, þar sem gert er ráð fyrir að fella niður bráðaþjónustu. Þó er gert ráð fyrir lítils háttar aukningu við 2. umr. til þessa liðar en þó engan veginn til að mæta þeirri þörf sem þar er og ég mótmæli þeirri stefnu að að skera af þá þjónustu sem þarna hefur verið. Margar aðrar heilbrigðisstofnanir, t.d. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og Heilbrigðisstofnun Austurlands, búa við verulegan fjárskort sem ekki er tekið að fullu á og svo má áfram telja. Einnig er rétt að vekja athygli á því að þúsundir íbúa höfuðborgarsvæðisins eru án skráðs heimilislæknis. Það ástand hlýtur að vekja verulegan ugg í stöðu heimilislækninga á því svæði. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir þeirri einkavæðingu sem á sér stað í heilsugæslunni. Reynslan af því að gera samning við einkaaðila um að taka að sér heilsugæsluna virðist ekki vera góð. Þannig kemur eftirfarandi fram í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um Heilsugæslustöðina í Lágmúla. Í umræddri skýrslu Ríkisendurskoðunar stendur, með leyfi forseta: „Heilsugæslustöðin Lágmúla starfar samkvæmt verktakasamningi milli Heilsugæslunnar í Reykjavík og Heimilislæknastöðvarinnar ehf. Samningurinn rann út í árslok 2000 en aðilar líta svo á hann sé enn þá í gildi þar sem þeir hafa ekki sagt honum upp. Við endurskoðun Ríkisendurskoðunar voru gerðar athugasemdir við að eignaskrá liggur ekki fyrir og lánveitingar til lækna sem jafnframt eru hluthafar Heimilislæknastöðvarinnar ehf. Í þjónustusamningi er engin heimild fyrir slíkum lánveitingum. Þá er þar kveðið á um hvernig fara eigi með rekstrarafgang og skal helmingur skattalegs hagnaðar renna til verksala en hinn helminginn skal leggja í varasjóð sem verksali ávaxtar. Á síðustu fimm árum nam tekjuafgangur 52 millj. kr. sem verksala hafa verið greiddar. Sá hluti rekstrarafgangs sem leggja átti í varasjóð var ekki lagður þangað. Þá hafði landlæknisembættið ekki sinnt sérstaklega eftirliti með störfum verksala og gæðum þjónustunnar eins og kveðið er á um í samningi.“ Auk þess mun það vera svo að einstakir læknar reka einkahlutafélag í kringum sjálfan sig á viðkomandi stöð. Þetta er ekki glæsileg einkunn sem Ríkisendurskoðun gefur einkavæðingarbrölti ríkisstjórnarinnar. Hvernig má það t.d. vera að hagnaður sé af rekstri heilsugæslustöðvar þegar fjöldi fólks í því hverfi sem hún á að sinna fær ekki fastan heimilislækni og, það sem verra er, fær ekki að panta tíma hjá læknum heldur má einungis koma á ákveðnum tímum og bíða stundum langtímum saman eftir að fá að hitta lækni. Og hvernig má það vera að þessi sama stöð er samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar að stunda lánarekstur til eigenda sinna? Og hvers konar vinnubrögð eru það að hafa ekki endurskoðað samning sem rann út í árslok 2000? Frú forseti. Ekki var staðið við kosningaloforð sem gefið var við síðustu alþingiskosningar um réttarbætur til ungra öryrkja. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir því harðlega að ríkisstjórnin ætli ekki að uppfylla samkomulagið við Öryrkjabandalagið frá því í mars 2003 um aldurstengdar örorkubætur. Eins og fram kemur í áliti minni hluta heilbrigðis- og trygginganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 er ljóst að um 500 millj. kr. vantar til að hægt verði að standa við það fyrirkomulag sem kynnt var að taka ætti upp, þ.e. að tvöfalda hækkun grunnlífeyris hjá yngstu öryrkjunum. Heilbrigðisráðherra hefur staðfest í fjölmiðlum að loforðið við öryrkja hafi ekki verið efnt að fullu. Haustið 2003 talaði ráðherrann um að „greiða þyrfti hækkanirnar sem um var samið í áföngum, 66% koma til greiðslu um næstu áramót (2003/2004) og afgangurinn ári síðar.“ Nú kveður hins vegar við annan tón og ekki á að standa við þennan samning. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 er ekki gert ráð fyrir neinu fé til að standa við afganginn af samningnum eða seinni áfangann eins og heilbrigðisráðherra talaði um fyrir um ári síðan. Við höfum heyrt hér í umræðum um skattatillögur ríkisstjórnarinnar að hún telur nauðsynlegt að standa við kosningaloforðin um að lækka skatta. Það er alltaf ágætt að geta staðið við loforð sín. En þegar ríkisstjórnin er að velja á milli kosningaloforða þá er forgangsröðunin mjög einkennileg. Það er valið að standa við skattalækkunina en hins vegar ekki valið að standa við aðra samninga sem ríkisstjórnin hefur gert. Fjárhagur margra sveitarfélaga hefur verið erfiður undanfarin ár. Stöðugt fleiri verkefni hafa verið færð til sveitarfélaganna án þess að þeim hafi fylgt nægir tekjustofnar. Með samþjöppun í sjávarútvegi og sölu fiskveiðiheimilda frá byggðunum hverfa jafnframt fyrirtæki þeirra einstaklinga sem greiddu hæstu gjöldin til sveitarfélaganna. Þessi þróun hefur leitt til þess að mörg bæjar- og sveitarfélög eiga í miklum fjárhagsörðugleikum. Þannig hafa sveitarfélögin verið rekin með halla frá 1990 en samkvæmt upplýsingum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga er líklegt að um 2,8 milljarða kr. halli verði á rekstri sveitarfélaganna árið 2003. Samhliða þessu hafa hreinar skuldir sveitarfélaganna aukist gríðarlega. Einu skilaboðin sem sveitarfélögin fá frá ríkisvaldinu eru að þau eigi að selja eignir. Þetta hefur leitt til þess að mörg sveitarfélög hafa þurft að selja frá sér sínar arðbærustu eignir, svo sem orkubú. Þetta ráð getur aðeins dugað í ákveðinn tíma. Hvað eiga sveitarfélögin að gera þegar þau hafa selt allar eignir sínar og notað söluandvirðið til að standa undir lögbundinni þjónustu við íbúana? Fylgiskjal I með þessu nefndaráliti er grein sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrifuðum í Morgunblaðið 29. september þar sem lýst er stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart sveitarfélögunum. Hún ber yfirskriftina Sveitarfélögin svelt til hlýðni. Því miður, frú forseti, virðist engin breyting vera sjáanleg á þeirri stefnu ríkisvaldsins að ætla að svelta sveitarfélögin til hlýðni. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mun leggja hér fram breytingartillögur við þetta frumvarp sem miða að nokkru að því að treysta fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Auk þess minni ég á að við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum flutt tillögu sem er til meðferðar í þinginu um að verði tekjuskattur ríkisins lækkaður um 1% þá verði það eina prósent fært til sveitarfélaganna og þeim leyft að hækka álagningarhluta sinn sem því nemur til þess að treysta betur fjárhagsstöðu þeirra. Það er ótækt að ríkisvaldið geti einhliða og með hroka lækkað eigin tekjur en látið síðan hinn aðilann sem er líka ábyrgur á móti ríkisvaldinu í að sinna velferðarkerfinu, sinna samfélagsþjónustunni, stöðugt vera sveltan og búa við allt of lága tekjustofna. Ef við lítum á umhverfismálin þá er það stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vernda íslenska náttúru og auðlindir lands og sjávar. Náttúruauðlindir eiga að vera sameign landsmanna og um vernd þeirra og nýtingu verður að ríkja góð sátt. Slíkt gerist ekki fyrr en stjórnvöld opna augu sín fyrir gildi náttúruverndar og læra mikilvægi þess að við nýtingu náttúrulegra auðlinda sé farið að meginsjónarmiðum sjálfbærrar þróunar. Með hliðsjón af því leggur Vinstri hreyfingin – grænt framboð áherslu á að efla stofnanir sem starfa á sviði náttúruverndar og nýtingar náttúruauðlinda og gera þeim kleift að sinna sínu þýðingarmikla hlutverki. Þá er ljóst af áliti minni hluta umhverfisnefndar um frumvarp til fjárlaga að margar stofnanir sem heyra undir umhverfisráðuneytið eiga við verulega fjárvöntun og rekstrarvanda að etja. Nefna má Náttúrufræðistofnun. Það er brýnt að bæta fjárhag hennar því hún ber uppsafnaðan halla og auk þess þarf að styrkja árlegan rekstrargrundvöll hennar. Skipulagsstofnun sem líka hefur veigamiklu hlutverk að gegna býr líka við skertan fjárhag. Henni er ætlað að innheimta sértekjur langt umfram það sem raunhæft er þannig að Skipulagsstofnun er gert erfitt að sinna þeim verkefnum sem henni er ætlað að sinna. Það er einmitt verið að færa auknar skyldur til Skipulagsstofnunar, m.a. vegna breytinga sem gerðar voru á lögum um mat á umhverfisáhrifum árið 2000 sem gera auknar kröfur til stofnunarinnar. Umhverfisstofnun. Láðst hefur að reikna með fjárveitingu vegna verndaráætlunar fyrir Mývatnssveit sem þó var gert ráð fyrir í lögum nr. 97/2004, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Einnig er nauðsynlegt að leiðrétta ýmsa fjárlagaliði á vegum Umhverfisstofnunar sem lúta að umhverfismálum og náttúruvernd. Frú forseti. Fjárlagfrumvarpið eins og það liggur nú fyrir markar ákveðin vatnaskil í ríkisfjármálum. Fyrsti áfangi stórfelldra skattalækkana kemur til framkvæmda. Þeim er mætt með skertum framlögum til velferðarkerfisins, skólagjöldum og sjúklingasköttum. Sérstök framlög ríkisstjórnarinnar til vegamála á kosningaári hafa nú gufað upp og niðurskurður á samþykktri samgönguáætlun á þremur árum nemur tæpum 6 milljörðum kr. Tillögur um hvar sá niðurskurður eigi að koma niður liggja ekki enn fyrir en að sjálfsögðu er það krafa að tillögur um niðurskurð á fjárlögum til samgönguáætlunar verði komnar inn til þingsins fyrir lok 3. umr. þannig að þingið geti tekið afstöðu til þess hvort það samþykki þennan niðurskurð og það hvernig hann komi niður. Ég krefst þess því að endurskoðuð samgönguáætlun þar sem sýnt er hvar þessi niðurskurður eigi að koma niður liggi fyrir áður en við afgreiðum fjárlög héðan. Víst er að íbúar hinna dreifðu byggða, einkum á Vestfjörðum og Norðausturlandi, inn til dala og út til nesja um allt land sem höfðu vænst þess að aukið átak í samgöngumálum mundi flýta fyrir að þeir fengju gott vegasamband, munu telja sig svikna ef brýnum vegaframkvæmdum á þessum svæðum verður enn á ný slegið á frest. Ljóst er að verði gjaldahlið frumvarpsins lokað eins og það liggur nú fyrir mun verða þrengt óhóflega að mörgum stofnunum og brýnum samfélagsverkefnum í grunnþjónustunni. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu mæla fyrir breytingartillögum hér síðar í dag sem leiðrétta að nokkru þessa röngu forgangsröðun meiri hlutans nái þær fram að ganga. Þar mun og verða gerð nánari grein fyrir einstaka málaflokkum sem lúta að fjárlagafrumvarpinu og fjárlagagerðinni. Þar sem efnahags- og viðskiptanefnd hefur enn ekki skilað fullnægjandi nefndaráliti um tekjuáætlunina og efnahagshorfur næsta árs verður beðið með umfjöllun um þann hluta frumvarpsins til 3. umr. Frú forseti. Það verður að átelja vinnubrögð meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Meiri hlutinn hefur skilað inn áliti þar sem á engan hátt er farið í gegnum þær tölulegu forsendur sem liggja að baki tekjuáætluninni né heldur áreiðanleika þeirra. Þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður varð þingið gjörsamlega háð efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem er jú bara hluti af framkvæmdarvaldinu og hefur því ekki á eigin vegum haft tök á að leita umsagna um einstaka liði í tekjuforsendunum. Þegar ákveðið var að leggja Þjóðhagsstofnun niður var gert ráð fyrir því að á móti gæti þingið leitað umsagna og álits til annarra aðila í samfélaginu sem vinna á þessum vettvangi. Við höfum Seðlabanka Íslands sem er falið það hlutverk að stýra verðbólgustiginu og hefur til þess takmörkuð stýritæki. Við höfum greiningardeildir hinna ýmsu banka og fjármálastofnana sem fjalla líka um forsendur í efnahagsbúskapnum. Við höfum launaþegasamtökin, þau stærstu Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, og fleiri aðila sem stöðugt meta efnahagsforsendurnar og áhrif aðgerða ríkisstjórnarinnar á einstaka þætti efnahagslífsins. Það ætti því að vera skýlaus krafa að efnahags- og viðskiptanefnd kallaði þessar stofnanir fyrir sig og færi nákvæmlega í gegnum þær forsendur sem byggt er á, ekki síst í ljósi hins ótrygga ástands sem við nú stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum. Ég krefst þess því hér, og lét einnig bóka það í fjárlaganefnd, að ítarlegt og vandað álit komi frá efnahags- og viðskiptanefnd þar sem vandlega er farið yfir efnahagsforsendurnar og tekjuáætlun og tekjuforsendur fjárlaganna eins og lög gera ráð fyrir. Fjárlaganefnd tekur fyrst og fremst á gjaldahliðinni og vinnur hana. En ætlast er til þess að efnahags- og viðskiptanefnd vinni að tekjuhliðinni þó svo að það sé síðan fjárlaganefndar að afgreiða málið í heild sinni til þingsins. Frú forseti. Með þessu nefndaráliti fylgja allnokkur fylgiskjöl, t.d. fylgiskjal um stöðu sveitarfélaganna, grein eftir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og mig sem birtist í Morgunblaðinu 29. september og heitir Sveitarfélögin svelt til hlýðni. Þar er rakin í stuttu máli staða sveitarfélaganna og samskiptin við ríkisvaldið. Einnig fylgir minnisblað frá Félagi íslenskra framhaldsskóla og skólameistarafélagi Íslands. Það ber yfirskriftina Fjárhagsstaða framhaldsskólanna. Þar eru raktir í nokkrum atriðum helstu þættir vanda framhaldsskólanna og erfiðleikar samskipta ríkisvaldsins og framhaldsskólanna hvað varðar fjármögnun og viðurkenningu á fjárþörf bæði til rekstrar og stofnkostnaðar. Einnig fylgir minnisblað frá Háskólanum á Akureyri sem gerir grein fyrir fjárhagsstöðu hans og hvernig einnig er þrengt að honum hvað varðar fjárhag bæði til kennslu og rannsókna. Þetta er skóli sem við höfum öll verið mjög stolt af að hafi fengið tækifæri til þess að vaxa og þróast og eflast. Hann má núna einnig búa við að að honum er þrengt með fjárveitingum. Hérna er einnig minnisblað frá Háskóla Íslands þar sem bent er á verulega fjárvöntun bæði til kennslu og rannsókna til þess að háskólinn geti tekið á móti nemendum eins og honum ber lögum samkvæmt og eins líka til þess að geta sinnt því rannsóknarhlutverki sem honum er ætlað. Fylgir þarna ítarlegt álit frá Háskóla Íslands. Álitinu fylgir einnig bréf frá Ferðamálasamtökum Íslands. Þrátt fyrir að ferðaþjónusta sé vaxandi atvinnuvegur í íslensku atvinnulífi - hún er að verða annar eða þriðji stærsti atvinnuveitandi landsins og farin að skila næstmestum nettógjaldeyristekjum til þjóðarinnar - þá eru framlög til ferðamála lækkuð, skorin niður í þessum fjárlögum.

Forseti áformar að gera matarhlé innan stundar. Forseti vill spyrja ræðumann hvort hann eigi ekki eftir nokkuð af ræðu sinni. Forseti bendir líka á að tveir hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns þannig að ef þingmaðurinn á eitthvað eftir mun forseti óska eftir því að ræðumaður fresti máli sínu til klukkan hálftvö.

Frú forseti. Ég á um það bil eina mínútu eftir af ræðu minni. Ég kýs því að ljúka henni þannig að við ljúkum þessu bara núna á næstu mínútum.

Forseti óskar eftir því að þessu ljúki núna. Klukkan er orðin eitt og þá er áformað hlé. Það eru tvö andsvör sem taka kannski korter. Það er of langur tími miðað við áætlanir okkar.

Þá passar ágætlega að ég ljúki eftir eina mínútu, frú forseti. Ég hef nefnt fylgiskjal frá Ferðamálasamtökum Íslands um skertar fjárveitingar til ferðamála. Ég hef hér rakið 

Forseti óskar eftir því að ræðumaður fresti máli sínu. Við getum ekki slitið í sundur andsvörin og ræðu hv. þingmanns þannig að forseti óskar eftir því að ræðumaður fresti ræðu sinni.

Þá frestar ræðumaður ræðu sinni, frú forseti, og við fáum okkur bara hádegisverð. Svo tökum við til af fullum krafti hér á eftir og stöndum saman í því.

Frú forseti. Ég held nú áfram ræðu minni um nefndarálit vegna fjárlaga fyrir árið 2005 við 2. umr. Fyrir þinginu liggja tillögur ríkisstjórnarinnar um verulegar breytingar á skattkerfi landsmanna sem fela í megindráttum í sér að lækka á tekjuskatt prósentuvís, lækka skatta á þeim sem hafa hæstar tekjur. Fyrir fjárlög næsta árs lítur þetta þannig út að tekjuskattinn á að lækka um 1% og það er sérstök lækkun á hátekjuskatti, úr 4% í 2%. Þetta er kannski lýsandi dæmi fyrir áherslur ríkisstjórnarmeirihlutans í forgangsröðun til gæðanna í samfélaginu, þetta nýtist þeim sem hafa hæstar tekjur fyrir. Á meðan standa sveitarfélögin með verulega skerta tekjustofna, þeir málaflokkar sem þau fá frá ríkinu og þurfa að fjármagna aukast, með beinum og óbeinum hætti, en tekjustofnarnir eru líka ákveðnir af Alþingi þannig að sveitarfélögunum er sniðinn mjög þröngur stakkur. Nú er það svo að ríki og sveitarfélög axla sameiginlega ábyrgðina á velferðarþjónustunni, þ.e. þeim verkefnum og þjónustu sem við viljum að samfélagið beri ábyrgð á. Hvort það er síðan ríki eða sveitarfélag sem annast framkvæmdina á því, á ekki að skipta meginmáli en það eru tveir aðilar sem bera þessa ábyrgð. Þess vegna er það fyrirkomulag fullkomlega óásættanlegt að ríkisvaldið, annar aðilinn, geti í rauninni með einhliða aðgerðum markað hinum básinn, sveitarfélögunum, með lagasetningum á verkefnum og fjármunum. Ef ríkisvaldið telur sig nú vera þess umkomið að lækka tekjuskattinn um 1% og lækka þar með tekjur ríkissjóðs um nærri 5 milljarða kr. á næsta ári þá hefðum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lagt til að, nái það fram að ganga, verði sveitarfélögunum gert kleift að auka tekjustofna sína þar á móti. Það frumvarp sem við höfum lagt fram í því efni lýtur að þeirri einföldu breytingu að rýmka heimildir sveitarfélaganna til álagningar útsvars um 1%. Að sjálfsögðu væri þessi eina aðgerð ekki nóg til þess að leysa tekjuvanda sveitarfélaganna, en engu að síður gæti þetta þó í ýmsum tilfellum létt undir með þeim og við erum þá áfram með þennan sameiginlega pott undir, ríki og sveitarfélögin, hvað sem tekjuskattinum líður . Í öðru lagi leggjum við til aðrar áherslur í skattbreytingum. Við teljum að það eigi að endurskoða skattkerfið, taka á því heildstætt og það mun koma fram í umræðunni um skattafrumvarpið sem er sérstakt frumvarp sem er nú í meðhöndlun þingsins og er komið til umfjöllunar hjá efnahags- og viðskiptanefnd. Í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem við höfum lagt hér fram, leggjum við til að hlutfall fjármagnstekjuskattsins verði hækkað. Það er fullkomlega óeðlilegt að skattar á launafólk skuli vera nærri 40% en ef tekjurnar koma í formi fjármagns og arðgreiðslna þá séu þær tekjur skattlagðar miklu lægra en aðrar tekjur. Það er mjög óeðlileg skipan þannig að við leggjum til í okkar frumvarpi að sett verði skattleysismörk fyrir fjármagnstekjuskattinn, t.d. 120 þús. kr. sem viðmiðun fyrir einstakling á ári, þannig að fólk sem er með bara sjálfsagðan grunnsparnað verði ekki krafið um skattgreiðslur. En núna er það þannig að allir sem greiða fjármagnstekjuskatt greiða jafnan skatt hvort sem það er ellilífeyrisþeginn sem er að spara til að eiga nokkrar milljónir króna sér til tryggingar á lokaárum sínum eða stóreignamaðurinn sem er að raka að sér fjármagni, milljónum eða tugum milljóna króna, og þarf aðeins að greiða af því 10% skatt. Við viljum því að fólk hafi heimild til þess og eigi möguleika á að vera með ákveðinn sparnað, ákveðna fjármagnseign og arð af henni án þess að það sé skattlagt eins og nú er, en síðan komi skattlagning á meiri háttar tekjur af fjármagni sem skattleggist líkt og um launatekjur væri að ræða. Með þessu mundi skapast verulegur jöfnuður í samfélaginu hvað varðar skattheimtu. Þessa umræðu, skattaumræðuna í heild sinni erum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði reiðubúin til að taka. Hin aðferðin sem ríkisstjórnin og meirihlutafllokkar hennar beita er einhliða lækkun á sköttum, tekjuskatti, sem kemur fyrst og fremst hátekjufólki til góða, en síðan koma notendagjöld sem við upplifum nú, hækkun á komugjöldum til heilsugæslustöðva, hækkun á skólagjöldum, hækkun á skólagjöldum við ríkisháskólana, nú um 40% . Ef við rifjum upp 1. umr. fjárlaga þá minnir mig að komið hafi fram að framsóknarmenn hafi verið mjög efins um hvort þetta væri rétt tala og rétt hækkun. Og ef ég man rétt vildu hv. þingmenn framsóknarmanna fá tölulegar forsendur fyrir þessari hækkun áður en þeir léðu henni samþykki sitt. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson: Hefur slík töluleg skoðun á forsendum fyrir hækkun þessara skólagjalda eða innritunargjalda sem hér er verið að leggja til farið fram? Gjöldin eiga að byggjast á einhverjum tölulegum forsendum, einhverjum kostnaðarútreikningum, kostnaðarmati eða rauntölum í kostnaði. Liggur sú úttekt fyrir? Er það ekki svolítið skrýtið ef þessi upphæð á að byggja á einhverjum rauntölum, kostnaðartölum sem háskólarnir hafa lagt fram, að hún skuli vera nákvæmlega jafnhá fyrir alla háskólana? Ég held að það sé mikilvægt áður en við afgreiðum þetta mál hér, þ.e. skólagjöld til háskólanna eða innritunargjöldin sem kölluð eru, að þær tölulegu forsendur sem þar eru að baki liggi fyrir í lögunum sem kveða á um þetta, ef þetta eiga að vera kostnaðargreindir liðir. Ég vil undirstrika hér stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að við erum andvíg skólagjöldum í ríkisháskólum, með þeim er verið að mismuna fólki.

Hvaða ríkisháskólum?

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson veltir fyrir sér hinum háskólunum. Það er alveg hárrétt. Það er hægt að velta fyrir sér rekstri þeirra. Það er nefnilega svo að þeir virðast hafa meira eða minna sjálftökurétt inn í ríkissjóð. Þeir fá þar framlag, visst á nemanda, en hafa síðan frjálsar hendur með að innheimta skólagjöld. Og það sem verra er og kom upp á fundi með ríkisendurskoðanda er að það er sáralítið eftirlit með fjárhag og ráðstöfun fjár þessara skóla, þessara svokölluðu einkaskóla, nánast ekki neitt af hálfu hins opinbera. En þó er varið umtalsverðu fjármagni til þeirra. Ég er ekkert að gefa í skyn að það sé ekki allt í lagi, en það ætti að vera skýlaus krafa að þessir skólar, sem fá að meginhluta og stórum hluta rekstrarfé sitt frá ríkinu, einkaháskólarnir, lúti sömu endurskoðunarreglum og kröfum og gilda um aðrar stofnanir sem fá fjárframlög frá ríkinu. Frú forseti. Vegna umræðu um stöðu sveitarfélaganna vil ég árétta að við lögðum fram tillögu við afgreiðslu fjáraukalaga við 2. umr. um að veitt yrði aukið fjármagn til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga upp á 700 millj. kr. til þess að mæta brýnustu þörf sveitarfélaganna, sem þýddi þá viðbót upp á einar 300 milljónir miðað við það sem meiri hlutinn lagði til við 2. umr. fjáraukalaga. Með sama hætti fyrir árið 2005 sjáum við ekki að í kortunum sé nein breyting á aðgerðum gagnvart sveitarfélögum. Við leggjum því til að nú þegar verði ákveðið að leggja til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að mæta þessum sértæka vanda sem mörg þeirra standa frammi fyrir vegna fólksfækkunar, vegna skyndilegra breytinga á tekjum íbúanna o.s.frv., 700 millj. kr. Að þeirri tillögu standa auk mín hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Guðjón A. Kristjánsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Jón Gunnarsson. Við leggjum áherslu á að það sé ekki verið að bíða fram undir næstu áramót með að koma til móts við afar brýnan vanda sveitarfélaganna heldur verði ákvörðun um það tekin strax til viðbótar því að endurskoða þarf öll tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, sem núna virðast vera komin í hnút vegna beinnar sveltistefnu ríkisins gagnvart sveitarfélögunum, sem er alveg óþolandi. Frú forseti. Ég kem svo ítarlegar að fleiri þáttum varðandi þetta fjárlagafrumvarp í seinni ræðu minni í dag.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er búinn að halda hér allítarlega ræðu þar sem hann hefur komið inn á marga þætti og væri út af fyrir sig vert að fara yfir suma af þeim. En það sem ég vil hins vegar ræða hér er að við höfum setið saman í fjárlaganefnd í haust, ég og hv. þingmaður og ég geri ráð fyrir að við höfum verið að fjalla þar um sama fjárlagafrumvarpið. En í niðurlagi nefndarálits kemur fram, með leyfi forseta: „Fyrsti áfangi stórfelldra skattalækkana kemur til framkvæmda. Þeim er mætt með skertum framlögum til velferðarkerfisins, skólagjöldum og sjúklingasköttum.“ Hæstv. forseti. Ég verð að segja að miðað við það sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, þar sem framlög til velferðarmála eru stóraukin, ég bendi t.d. á að verið er að auka framlög til menntamála um 8% milli ára, til heilbrigðismála um sömu prósentutölu, á meðan verðlagsforsendur frumvarpsins eru 3,5%, þá segir þetta okkur að það er náttúrlega verið að stórauka framlög til þessara málaflokka, svo ég nefni dæmi. Þess vegna spyr ég: Hvernig getur hv. þingmaður komið hér upp og haldið því fram að það sé verið að skerða framlög til velferðarkerfisins? Ég spyr hv. þingmann að því. Hvernig er hægt að halda slíku fram ef hann, eins og ég veit að er, hefur verið að fjalla um sama fjárlagafrumvarp og ég í allt haust? Þetta stenst ekki, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég vildi að það væri satt hjá hv. þm. að ekki væri verið að gera það. Hvað er 40% hækkun á skólagjöldum til ríkisháskólanna? Er það ekki skerðing? Er það ekki aukið álag á fjárhag viðkomandi nemenda?

Er það skerðing?

Já, það er skerðing á velferðarkerfinu þegar verið er að auka álögur á fólk sem sækir þar þjónustu. Þarna skilur kannski á milli okkar og þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem fylgja þeim að málum. Þeim finnst allt í lagi að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir. Hver skal vera sinnar gæfu smiður. En það er ekki stefna Vinstri grænna. Við viljum samfélagslega ábyrgð á ákveðnum grunnþáttum samfélagsins. Má ég minna á að samgöngumálin eru líka hluti velferðarkerfisins. Á Vestfjörðum og Norðausturlandi eru slæmar samgöngur sem torvelda sókn til aukinna lífskjara. Samgönguáætlun á að skera niður um nærri 2 milljarða króna á næsta ári til þess að mæta þessum skattalækkunum. Ég spyr hv. þingmann og formann fjárlaganefndar: Er það ekki niðurskurður að skera samgönguáætlun niður um 1.700 milljónir í ár, 1.900 milljónir á næsta ári og 2.000 milljónir á þar næsta ári? Er það ekki niðurskurður?

Hæstv. forseti. Málflutningur hv. þingmanns um að verið sé að skerða framlög til velferðarkerfisins, eins og kemur fram í nefndaráliti hans og málflutningi er bara ein bullandi froða. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi. Það kemur skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu að verið er að stórauka framlög til velferðarkerfisins og þess vegna eru ekki nokkur rök fyrir þessari fullyrðingu. Svo er talað um hin ýmsu mál eins og vegamál o.fl. í þessu samhengi. Ég hef yfirleitt ekki talið vegamál til velferðarkerfisins. Ég veit ekki hvernig Vinstri grænir skilgreina hugtakið velferð og velferðarkerfi. Ég hef hingað til haldið að það væru m.a. málaflokkar eins og menntamál, heilbrigðismál og félagsmál. Hæstv. forseti. Þessi málflutningur því ein bullandi froða eins og ég segi og hann stenst ekki, því miður.

Frú forseti. Ég hygg að íbúar á Vestfjörðum, Norðausturlandi og reyndar alls staðar líti nú á samgöngurnar sem grunnþátt velferðarkerfisins, fjarskiptin, og það að geta komist í síma. Ég held að það sé einn af grunnþáttum velferðarkerfisins. Þarna greinir okkur þá í grundvallaratriðum á. Ég vil benda á Landspítala – háskólasjúkrahús. Er ekki gert ráð fyrir að skera þar niður um 600  
            

Hvað er upp og hvað er niður?

Það væri gott að það væri á réttri leið. Þó að hv. stjórnarþingmönnum finnist sárt að þurfa að viðurkenna þetta og reyni að berja höfðinu við steininn hvað það varðar og reyni að kalla hlutina öðrum nöfnum þá er það niðurskurður þegar verið er að skerða fjárveitingar til stofnana eða þær fá ekki eðlilega fjármuni miðað við þau verkefni sem þeim eru falin. Því miður er þetta nú svo. Stefna þessarar ríkisstjórnar er að prósentvís skattalækkanir koma fyrst og fremst þeim til góða sem hafa hæstar tekjurnar. Á hina sem hafa þær lægstar eru lögð aukin komugjöld og þurfa þeir að taka aukinn þátt í að greiða fyrir velferðarþjónustuna. Því miður er þetta stefna ríkisstjórnarinnar í þessum fjármálum og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum andvíg henni. Við teljum að styrkja og efla eigi hinn samfélagslega grunn og almannaþjónustuna.

Virðulegi forseti. Ég rifja það upp hér að þegar fyrir ári síðan, bæði við 1. og 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2004, þá var það rauður þráður í málflutningi manna að ræða um þá stefnumörkun sem þar var gerð af hálfu ríkisstjórnarinnar til langs tíma. Það var bæði gert af okkur sem fylgjum stjórninni svo og af stjórnarandstöðunni og talsmönnum hennar. Hver var þessi stefnumörkun sem skipti öllu máli og við fórum yfir? Jú, hún fjallaði um að samneyslan í þjóðfélaginu og rekstrarkostnaður ríkisins í þjóðfélaginu skyldi ekki hækka að raungildi á árinu 2004 nema um 2% og 2,5%. Þetta var það sem við ræddum um og allir voru sammála um það bæði í stjórn og stjórnarandstöðu að þetta væri það sem skipti máli, að þetta mundi ráða úrslitum um það hvernig fram gengi með ríkisfjármálin á Íslandi. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að enginn minnist á þessar stærðir, ekki nokkur einasti maður. Stjórnarandstaðan heldur langar tölur, fer yfir heilu talnadálkana, en ekki er minnst á það sem allir voru sammála um að skipti öllu máli, raunaukningu samneyslunnar og raunaukningu á rekstrarkostnaði ríkisins. 
             Hvernig má það nú vera, virðulegi forseti, að stjórnarandstaðan hefur engan hug á þessu? Það er einfaldlega vegna þess að markmið ríkisstjórnarinnar stóðust. Við erum innan þessara marka.  Vera kann, virðulegi forseti, að þetta séu stjórnarandstöðunni sár vonbrigði. Ég ætla ekki svo sem að fjölyrða um það. En af einhverju stafar þögn þeirra um það sem þeir voru þó sammála um að skipti öllu máli fyrir ári síðan? Í stað þess að tala um það sem þeir vissu að skipti öllu máli hafa menn verið að fjalla hér um allt aðrar stærðir. Mönnum hefur orðið tíðrætt um aukningu einkaneyslu á þessu ári miðað við það sem þeir ætluðu. Það er alveg hárrétt að einkaneyslan hefur vaxið hér miklu meira en við gerðum ráð fyrir í áætlunum okkar fyrir ári. Hún hefur farið upp í 7% eins og við áætlunina í dag. Það er gríðarlega mikil aukning og allir sem um það fjalla eru sammála um að ástæðan geti ekki verið nema sú ein að við höfum á mjög óvarlegan hátt verið að taka hér inn gríðarlega háar fjárhæðir í erlendum lánum sem einstaklingar hafa verið að skrifa sig fyrir. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hver hefur þetta á valdi sínu. Ekki hefur ríkisstjórnin þetta á valdi sínu. Ekki hefur hið opinbera nein tök á því að koma í veg fyrir þetta. Ég veit ekki hvort stjórnarandstaðan telur sig kunna einhver ráð. Hún hefur þá ekki sagt frá því. Hins vegar veit ég ekki betur en að allir sem um málið hafa fjallað hafi lýst yfir áhyggjum sínum af því að þarna sé verið að fara mjög óvarlega, að íslenskt bankakerfi sé að fara þarna af miklum glannaskap. Ég veit ekki betur en allir séu um það sammála og allir séu um það sammála líka að við getum fátt annað gert í því máli en að hvetja einstaklinginn í þjóðfélaginu til þess að fara varlega, fara ekki svo gáleysislega fram sem raun ber vitni vegna þess að ákveðin hætta felst í því, og mikil hætta fyrir einstaklinga sem eiga allar sínar tekjur og alla sína tekjumöguleika í íslenskum krónum, að skuldsetja sig í erlendri mynt. Það hefur margsinnis verið tekið fram. Það hafa allir af þessu áhyggjur. Þetta er algjörlega óviðkomandi ríkisfjármálum Íslands að öllu leyti og ég veit ekki hvernig stendur á því, hvaða nauð rekur stjórnarandstöðuna til að tala um þetta sem hluta af ríkisvandanum. Hagvöxtur hefur hins vegar, virðulegur forseti, verið hér meiri en við gerðum ráð fyrir í áætlunum. Hann hefur verið miklu meiri. Við erum að ætla núna að hagvöxturinn verði þetta 5,5% kannski upp í 6% sem er gríðarlegur hagvöxtur, meiri en hér hefur nokkurn tíma verið lengi og meiri en er í löndunum í kringum okkur. Þetta er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni, virðulegur forseti, en það kallar líka á það, eins og ég sagði áðan, að við skulum fara varlega og átta okkur á því að svona mikill vöxtur getur haft aukaverkanir sem við þurfum að vara okkur mikið á. 
             Þær aukaverkanir eru, virðulegi forseti, svo ég svari nú þeirri spurningu, að það hefur sýnt sig alltaf að þegar eitt þjóðfélag vex mjög hratt þá tekst ekki að fylgja því eftir þannig að það getur valdið ójafnvægi á mörgum sviðum og er nú flókið mál að fara út í það en sjálfsagt að gera það seinna. En ég ætla mér frekar lítinn tíma til þessara ræðuhalda núna. Kannski tala ég aftur þegar líður á daginn. En menn hafa líka í stjórnarandstöðunni verið að vekja athygli á enn einni staðreynd, þ.e. að hér er núna verðbólga sem er meiri en við ætluðum og allir hafa kveðið á um að það sé sannarlega hættumerki. En við skulum aðeins líta á þessa verðbólgu, virðulegi forseti. Hún hefur verið greind af kunnáttufólki og fyrir liggur í hverju það er fólgið að hún er hærri en við ætluðum. Meginástæðurnar eru tvær. Fyrst eru það olíuhækkanir sem hafa gengið yfir heiminn, gríðarlegar olíuverðshækkanir, um 30%, sem enginn átti von á og enginn kann að skýra raunverulega nema sem aukna eftirspurn í heiminum. Við áttum ekki von á þessu. Þetta hefur sannarlega haft áhrif á íslenska verðbólgu. Hinn meginþátturinn sem hefur haft áhrif á verðbólguna er mjög hækkað fasteignaverð á Íslandi. Þessi bóla, sem ég vil nú leyfa mér að kalla bólu, hefur gengið líka yfir mörg önnur vestræn ríki. Enginn kann skýringar á þessu.  Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, er verðbólgan ekkert farin úr böndunum. Ef við tökum þessa tvo þætti frá þá er verðbólga langt fyrir neðan þau mörk sem Seðlabanki Íslands miðaði við. En við getum ekki skýrt það hvernig á þessu stendur. Við skulum vona þær gangi aftur, þessar verðhækkanir eða hækkanir á fasteignamarkaði. Við skulum vona að það gerist enda er engin skýring til á þessu. Við skulum líka vona að lát verði á hinum gríðarlegu olíuverðshækkunum sem sannarlega hafa verið erfiðar fyrir íslenskt þjóðarbú. Eigi að síður er verðbólgan þarna og hún getur valdið mjög miklum usla í okkar litla viðkvæma hagkerfi. Ef við lítum á fjárlagafrumvarpið sem nú er til 2. umr., frumvarp til fjárlaga 2005, þá eru miklar hækkanir til velferðarmála gegnumgangandi í því, þvert á það sem stjórnarandstaðan virðist telja að passi sér að segja í nefndarálitum sínum. Hún segir að svo sé ekki, að hér sé verið að skera niður framlög til velferðarmála. Ef þeim finnst, virðulegi forseti, passa sér að viðhafa slíkan málflutning þá er það náttúrlega þeirra mál. En staðreyndirnar tala sínu máli. Við erum að hækka þar mjög mikið og það hefur verið gegnumgangandi á undanförnum árum að svo hefur verið, framlög hins opinbera til velferðarmála hafa verið að vaxa hér mjög mikið. Við höfum sagt það og ég hef margsinnis sagt það, virðulegur forseti, að á uppgangstímum, á tímum mikillar tekjuaukningar, væri þess mjög mikil þörf að hið opinbera reyndi af fremsta megni að hemja útgjöld sín á öllum sviðum. Fyrir því eru mjög mörg dæmi að á uppgangstímum þjóðfélaga hefur ríkið aukið tekjur sínar verulega og alltaf aukið útgjöld sín um leið verulega. Síðan þegar niðursveiflan hefur komið - hún kemur alltaf í öllum þjóðfélögum - þá hefur hið opinbera átt mjög erfitt með að færa niður hin opinberu útgjöld. Þau hafa setið eftir þrátt fyrir að tekjurnar minnkuðu. Þetta er hin mikla hætta sem blasir við. Í þessa gildru hafa mjög mörg eða flest Evrópuríkin fallið á undanförnum 10–15 árum. Þetta eru víti til varnaðar. Einkaneyslan, einstaklingurinn í samfélaginu, virðist hafa miklu meiri sveigjanleika til þess að mæta tekjuminnkun en hið opinbera.  Þetta er sama langtímamarkmiðið og við höfum haft. Það tókst í ár. Það liggur fyrir. Við leggjum upp með sömu ætlan á næsta ári. Það er ekkert séð fyrir endann á því. Það verður að sjálfsögðu barist. Það þarf að berjast fyrir því gegnum allt næsta ár, vetur, sumar, vor og haust. En við skulum vona að okkur takist á næsta ári svo farsællega fram að ganga sem á þessu. Ég hef, virðulegi forseti, stundum velt fyrir mér gagnrýni stjórnarandstöðunnar og reynt að átta mig að því hvernig hún vildi standa að þessari gagnrýni sinni. Ég kemst ekki hjá að sjá að t.d. sá ágæti stjórnamálaflokkur Samfylkingin hefur brugðið á þann leik að deildarskipta sér svolítið, deildarskipta sér í þessari gagnrýni.  Hins vegar er önnur deild í þessari sömu Samfylkingu sem ég mundi vilja kalla: Ungir og glöggir.  Ég hef ekki skoðað þessa útreikninga hjá ungum og glöggum,  En lítum nú aðeins á heilbrigðismálin. Þá kemur í ljós að þetta er sama þjóðin. Aldurssamsetning þessarar þjóðar er nefnilega alveg hin sama þótt við tökum þann málaflokk. Við þekkjum það og það liggur alveg fyrir í heilbrigðisfræðunum hver kostnaðurinn er miðað við hvað menn eru gamlir. Það liggur alveg fyrir, nákvæmlega, hver er kostnaðarhlutur 70, 71, 75 ára, 80 o.s.frv. Við þekkjum þetta alveg hreint. Nú skulum við nota reikningsaðferð hinna ungu og glöggu og hliðra tölunum um heilbrigðismálin yfir í það að þetta er svona ung þjóð. Hvað skyldi nú koma þá í ljós? Þeir hafa ekki gert það, vinir mínir, vegna þess að þeir eru svona tillitssamir  Þetta skulum við hafa til marks, einmitt þessar reikningsaðferðir, og gera okkur grein fyrir því að við erum með kostnað sem er óásættanlegur, allt of mikinn kostnað í heilbrigðismálunum sem segir okkur að eitthvað hljóti að vera að því skipulagi sem þar er. Það er ekkert að læknunum eða hjúkrunarkonunum og sjúklingarnir eru jafnveikir hér og erlendis. Þetta er mjög fínt fólk og það er unnið hér mjög vel og það er mikil tækni hér og mikil kunnátta o.s.frv.  Eitt atriði í fjárlagafrumvarpinu 2005 er ég hræddur við. Ég er hræddur við að það séu ekki nógu miklir peningar settir í það miðað við reynslu tveggja síðustu ára. Það eru framlögin til Tryggingastofnunar ríkisins vegna örorku. Ég er dauðhræddur um að að þessu leyti sé fjárlagafrumvarpið of veikt. Þá skulum við horfast í augu við þetta. Hvað hefur verið að gerast á tveim síðustu árum? Jú, örorka hefur verið að vaxa á Íslandi um 7 prósentustig hvort árið um sig - 7 prósentustig. Eigum við bara að horfa á þetta og segja, allt í lagi, þetta er bara svona, eða eigum við að reyna að átta okkur á því hvert viðfangsefnið er sem okkur ber að sinna? Ég held að bæði embættismenn og stjórnmálamenn séu feimnir við að tala um þetta. Þeir eru feimnir við að tala um þetta og það er rangt hjá þeim vegna þess að það er þverpólitísk samstaða um það á Íslandi og hefur verið það lengi að við viljum svo sannarlega standa vel að verki til þess að hjálpa þeim sem eru hjálpar þurfi. Samhjálpin er samgróin öllum íslenskum stjórnmálaflokkum. Þegar slíkur vöxtur hleypur í einhvern málaflokk eins og í örorkuna þá er ástæða fyrir okkur að staldra við og reyna að átta okkur á því hvort rétt geti verið sem sumir halda fram, að þessi málaflokkur sé að vaxa svo mikið vegna þess að hann sé misnotaður. Getur það verið rétt? Ef það er rétt þá er það stórhættulegt vegna þess að ef menn komast upp með að misnota samhjálpina þá erum við að grafa undan því þjóðfélagi sem við viljum byggja upp. Þá erum við erum að grafa undan því. Þess vegna verðum við að horfast í augu við það, átta okkur á því, að þetta er ekki eins og við viljum hafa það, þora að tala um það og þora að leita leiða sem geta komið í veg fyrir að svo haldi fram sem horfir. Þetta er alvarlegur hlutur. Við eigum alveg að þora að tala um hann. Það er nauðsynlegt. Orð eru til alls fyrst. Ég get sagt um fleiri atriði í þessu frumvarpi að ég sé óánægður með kostnaðinn. Ég er mjög óánægður með þessa óendanlega miklu peninga sem við erum alltaf að færa til utanríkisþjónustunnar. Ég skil þetta ekki. Ég bara botna hvorki upp né niður í því að við séum að eyða svona miklum peningum og það hvarflar að mér að þarna sé um ofmetnað hinnar litlu þjóðar að ræða. Við erum 300 þúsund manna þjóð. Við erum með svo lítið hagkerfi að þó það gangi vel þá sjáumst við ekki nema í míkróskópi heimsins ef einhver ætlaði að taka eftir okkur. Ég held að við séum að ofmetnast. Ég les texta sem stendur með fjárlagafrumvarpinu um að nú ætlum við að fara að bjóða okkur fram til öryggisráðsins. Ég les þann texta og ég reyni að leita mér upplýsinga um hvað þetta muni nú kosta á endanum. Menn eru að segja mér að það gæti farið svona í 800–1.000 milljónir. Svo spyr ég líka eftir því hvar sem ég reyni að koma hvaða möguleikar séu nú á að við verðum kosnir. Þá segja allir: „Enginn. Það kýs okkur enginn. Þetta er bara vitleysisframboð.“ Það segja mér allir. Við erum að berjast þarna á móti Tyrklandi og við erum að berjast á móti Austurríki. Þó við höfum góða og metnaðarfulla embættismenn í utanríkisráðuneytinu sem vilja sannarlega Íslandi allt hið besta þá er full þörf á því að Alþingi sem hefur fjárlagavaldið reyni að stramma hina góðu embættismenn af og segja að takmörk séu fyrir því hvaða peninga við höfum og hvernig við viljum verja þeim. Ég ítreka það, virðulegi forseti, af því að töluvert hefur verið komið inn á þær skattalagabreytingar sem voru hér til umræðu í gær, að ég tel þær skattalagabreytingar mjög þarfar einmitt til þess að gera það sem ég sagði áðan, hemja tekjur ríkisins á uppgangstímum, gefa svigrúm fyrir atvinnulífið, gefa svigrúm fyrir fólk og fyrirtæki. Ríkið á að draga saman seglin eins og það getur. Þær hafa alls ekki í för með sér að við séum að minnka neina velferðarþjónustu eða að fyrirliggjandi sé að við viljum skera hana niður. Það er enginn vilji til þess og engin áform um það. Hins vegar er æskilegt að aukning ríkisútgjaldanna verði hægari á komandi árum en hún hefur verið. Við þurfum að reyna að stuðla að því. Það á að vera það markmið sem við setjum okkur og við eigum að tala um það af fullri hreinskilni vegna þess að það markmið hefur það í för með sér að við stuðlum að því að hér sé það þjóðfélag sem við höfum barist fyrir, þjóðfélag frelsis, þjóðfélag sem leitar til mjög mikils ávinnings, efnahagslegs ávinnings og mikillar velferðar þegna sinna.

Frú forseti. Hv. þingmaður fann upp nýja aðferð til þess að hemja verðbólguna. Hann ætlar bara að plokka út þau atriði sem hafa hækkað og þá er allt í fínu lagi með verðbólguna. Eins og hv. þm. sagði er hætta á því að verðbólgan valdi usla. Út af fyrir sig tjóir ekki fyrir okkur að deila um hvað veldur verðbólgunni, spurningin er frekar: Getum við sameinast um leiðir til þess að draga hana niður? Hv. þm. talaði um skattalækkanir. Er hv. þm. þá ekki sammála mér um það að heppilegasta skattalækkunin við þessar aðstæður, sem gæti miðað að því að treysta forsendur kjarasamninga og draga úr verðbólgunni, er einmitt að lækka virðisaukaskatt af matvælum? Ég gæti farið yfir rökin með því í löngu máli, frú forseti, en ég veit að hv. þm. þekkir þær röksemdir. Þess vegna spyr ég hann: Telur hann ekki heppilegt að ráðast í slíka skattalækkun núna þegar svigrúm er fyrir hendi til þess einmitt að draga úr þenslu og treysta forsendur kjarasamninga?

Virðulegi forseti. Svarið er já. Það hafa legið fyrir nokkuð lengi áform og vilji Sjálfstæðisflokksins til skattalækkana. Þar hefur það verið hluti af prógramminu að lækka virðisaukaskatt af matvælum. Það hefur komið til nokkurrar andstöðu vegna þess að átök voru um málið þegar virðisaukaskatturinn var lækkaður úr 24 í 14%. Sumir töldu það hættulegt vegna þess að það gæti verið að bora gat á kerfið, en ég tók eftir því í umræðum í fyrradag að hæstv. forsætisráðherra tók það fram að sú hætta hefði sannarlega verið til staðar þá, en að færa þetta niður núna væri engin aukin hætta. Ég skildi því orð hans þannig að það gæti verið að myndast um það þverpólitísk samstaða, a.m.k. milli Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingarinnar og framsóknarmanna, að þetta væri leið sem við ættum að skoða í mikilli alvöru.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er einn helsti talsmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum og hann svaraði spurningu minni um það hvort ekki væri heppilegasta skattalækkunin við þessar aðstæður að lækka virðisaukaskatt af matvælum algjörlega ærlega. Hann sagði já. Það er stefna Sjálfstæðisflokksins að lækka matarskattinn. Nú vill svo til, frú forseti, að það er stefna allra flokka á þingi nema eins. Samfylkingin hefur lagt fram frumvarp um það. Sjálfstæðisflokkurinn hefur barist fyrir því í kosningabaráttunni og reyndar tekið undir það á þingi. Formaður Frjálslynda flokksins hefur tekið undir þetta og forustumenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa tekið undir þetta. Það er bara einn flokkur á alþingi Íslendinga sem kemur í veg fyrir að matarreikningur íslenskra heimila sé lækkaður um 5 milljarða á ári og það er Framsóknarflokkurinn. Það er sorglegt hlutskipti flokks sem stofnaður var af alþýðufólki til sveita að það skuli vera sá flokkur sem streitist gegn því að lækka matarreikninga íslenskra alþýðuheimila.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að minna á að Sjálfstæðisflokkurinn er í samstarfi við Framsóknarflokkinn. Við höfum lagt á það höfuðáherslu að vera ærlegir í okkar samstarfi. Það hefur komið fram og ekkert launungarmál að við höfum samið um tekjuskattsbreytingarnar, við höfum sagt frá því að það væri til skoðunar og að verið væri að fara í gegnum breytingarnar á virðisaukaskattinum og flokkarnir ætluðu sér að leita sátta og samstöðu um það mál. Við höfum sagt það opinberlega, það er ekkert launungarmál. Meðan við sjálfstæðismenn erum í samstarfi við einhvern stjórnmálaflokk erum við það ærlega. Við leitum samstarfs og sameiginlegrar niðurstöðu við þann flokk sem við vinnum með. Þó að það taki okkur einhvern tíma að ná þeirri niðurstöðu munum við gera það, segjum frá því og teljum það ekkert feimnismál.

Frú forseti. Það voru nokkrir kaflar í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem vöktu undrun mína, m.a. sá sem fjallaði um málflutning stjórnarandstöðunnar. Ég verð að játa það, frú forseti, að ég heyrði ekki alla ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, en kaflinn í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar átti alla vega ekki við þá ræðu sem ég flutti í morgun, vegna þess að þar fjallaði ég sérstaklega um vaxandi útgjöld ríkissjóðs og áhyggjur okkar af því og um aukningu í samneyslu sem við höfum einnig áhyggjur af. Ég held því að við séum sammála um það, ég og hv. þm., að af þessu þurfum við að hafa áhyggjur. Ég þarf líklega í seinna andsvari mínu að fara yfir þær tölur sem hann fór með því það sló eitthvað saman árum hjá hv. þm. Verðbólguskýringar hv. þm. voru á köflum afar sérkennilegar og ég verð að spyrja hv. þm. varðandi áhyggjur hans af verðbólgunni, hvort það sé ekki rétt skilið miðað við fyrri andsvör hv. þm. að hann telji að matarskattslækkunin eigi miklu frekar heima í skattalagabreytingunum til þess að verjast verðbólgunni heldur en þær skattalagabreytingar 

Virðulegi forseti. Ég taldi mig hafa hlustað á ræðu hv. þm. Ég varð aldrei var við það, ég tók þá ekki eftir því ef hann hefur sagt það, að hann minntist á það að eitt aðalmarkmið ríkisstjórnarinnar með ríkisfjármálunum frá því í fyrra hafi tekist, að halda samneyslunni og rekstrartilfærslunum innan þeirra marka raungildis sem ríkisstjórnin lagði upp með. Ég heyrði hann aldrei minnast á þetta. Ef ég hef hlaupið yfir það þætti mér gaman að fá að skoða ræðu hans sem flutt var fyrr í dag, þá hef ég eitthvað lokað eyrunum óvænt því ég heyrði þetta aldrei og mér er mjög til efs að hann hafi nokkurn tímann minnst á það. Það var einmitt þess vegna sem ég hafði orð á þessu, hvernig stæði á því í þessu talnaflóði að ekkert er talað um meginmarkmiðin sem stóðust.

Frú forseti. Það er nákvæmlega þetta sem hefur farið eitthvað undarlega í höfuð hv. þm., vegna þess að eitt af því sem ég tók sérstaklega fyrir í ræðu minni um fjáraukalögin, þar sem þetta á auðvitað frekar heima, þ.e. árið í ár, að markmiðin sem hv. þm. er að tala um voru þau að samneyslan mundi aukast um 1% á þessu ári en ekki 2%.

Nei.

Það voru forsendur fjárlaga ársins 2004. Nú er því hins vegar spáð að hún verði 1,5%, þ.e. 50% fram yfir það. Á næsta ári, í fjárlögum fyrir árið 2005, er hins vegar gert ráð fyrir 2%. Þannig er staða málsins. Það er því eðlilegt að hv. þm. telji allt í lukkunnar velstandi ef samanburðurinn er með þessum hætti. Síðan er rétt, frú forseti, að minna hv. þm. á að þrátt fyrir að verið sé að sýna fagrar tölur í fjáraukalagafrumvarpi þessa árs eigum við eftir að fá ríkisreikninginn. Ef við skoðum síðustu ár í því tilfelli getum við því miður búist við því að það verði allt önnur niðurstaða en verið er að boða í fjáraukalagafrumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég er ekki með gögn við hliðina á mér, en ég skal leita þeirra á eftir og áður en umræðu lýkur skal ég koma og lesa úr forsendum fjárlaga og sýna hv. þm. fram á það að hann fer með rangt mál. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2004 var gengið út frá því að samneyslan hækkaði ekki nema um 2% að raungildi og 2,5% gagnvart tilfærslunum. Þetta stendur þar skýrt og skorinort. Hann misminnir hrapallega ef hann hefur haldið að þetta væri önnur tala. En áður en umræðum lýkur í kvöld skal ég koma með þessi gögn og lesa upp úr þeim, virðulegi forseti, þannig að ekki fari á milli mála hvað er hið rétta í málinu.

Virðulegur forseti. Við í velferðardeild Samfylkingarinnar fögnum því að hv. þm. viðurkenni að framlög til menntamála á Íslandi séu langt í frá að vera í fremstu röð, en við í ungum og glöggum, eins og hv. þm. kallaði það, erum löngu búin að draga athyglina að því að hér skortir ekkert á í framlögum til heilbrigðismála. Hér skortir einfaldlega á um ráðstöfun fjárins, um til að mynda þessa glórulausu læknasamninga þar sem Sjálfstæðisflokkurinn samdi við sjálfan sig um 25 millj. kr. fyrir einn lækni á Hólmavík þegar ekki eru til nokkrar milljónir til að greiða nauðsynlegan efniskostnað við meðferð ungra ópíumfíkla hjá SÁÁ, um forgangsröðunina sem hv. þm. á að standa og verja en ekki ráðast að fátækasta fólkinu í landinu, dylgja um að það misnoti samfélagsþjónustuna og sé orsökin fyrir vandanum í ríkisfjármálunum. Það eru ekki öryrkjarnir sem honum valda, hv. þm. - það ert þú og þeir samningar sem núverandi ríkisstjórn hefur gert.

Það var að vonum, virðulegi forseti, að þessi hv. þm. tæki umræðu mína um þróun öryrkja og fjölgun þeirra sem einhverja persónulega árás á sig. Ég var einmitt að hvetja menn til þess að fjalla um þessa hluti í alvöru en ekki í skætingi. Þróunin hefur verið mjög á svipaðan veg sums staðar á Norðurlöndum, ég tala nú ekki um í Noregi sem hefur haft alla forustu um þetta. Svo er komið fyrir því góða landi að 10% Norðmanna teljast öryrkjar. Þeir líta á það sem samfélagslegt vandamál sem þeir verði að taka á. Það er ekki umhyggja fyrir öryrkjum. Það er ekki umhyggja fyrir þeim sem eiga bágt og geta ekki starfað að vilja fjölga þeim svo óhugnanlega sem raun ber vitni í Noregi. Við erum með sömu hraðaaukningu, 7% á ári. Það getur ekki verið eðlilegt og ég vek athygli á því og er ekki feiminn við það, læt mig hafa það þó hv. þm. telji það ástæðu til þess að fara í eitthvert persónulegt níð út af því.

Virðulegur forseti. Ætli sá sem dylgjar þurfi ekki að sæta níði. Útgjaldavandi heilbrigðisráðuneytisins er fyrst og fremst fólginn í þáttum eins og læknasamningunum, sem hv. þm. þorði auðvitað ekki að eyða orði á, en ekki í þeirri lágmarksframfærslu sem öryrkjum er ætluð. Auðvitað er eitthvað um misnotkun í örorkukerfinu eins og öðrum kerfum. Það vitum við öll en er aðeins dregið fram til að ala á fordómum af hálfu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, því hann veit að ríkisstjórnin hefur svikið samkomulag það sem hún gerði við Öryrkjabandalag Íslands og reynir að breiða yfir það. Auðvitað á að standa við það samkomulag en ala ekki á fordómum með þessum hætti. Ég minni á að hv. þm. hefur ítrekað misnotað aðstöðu sína á Alþingi til að setja lög þar sem hann hefur brotið 

Virðulegi forseti. Hv. þm. kýs þann kostinn að bæta í, bæta í níðið, þá verður hann að velja það. Hins vegar, virðulegur forseti, hefur enginn svo ég muni talað eins oft um kjarasamninga hins opinbera og sá sem hér stendur. Ég minnist þess ekki þegar ég hef verið að gagnrýna kjarasamninga hins opinbera að nokkur maður hafi komið mér til aðstoðar eða tekið undir það. Ég man ekki eftir því, allra síst að menn frá Samfylkingunni teldu kjarasamninga hins opinbera eitthvað linkulega. Nú eru kjarasamningar lækna orðnir eitthvað innanflokksmál hjá Sjálfstæðisflokknum. Eru engin takmörk fyrir ruddaskapnum sem ákveðnir þingmenn geta látið út úr sér í þessum ræðustól? Telja þeir sér virkilega til bóta að vera með slíkt níð um mig að ég hafi verið að fótumtroða öryrkja með lagasetningu á Alþingi? Telja þeir sig virkilega vera að bæta stöðu sína eða bæta stöðu nokkurra í þjóðfélaginu með slíku tali? 

Frú forseti. Hér hafa átt sér stað nokkur orðaskipti um forsendur fjárlaga ársins 2004 og hvaða forsendur ríkisstjórnin lagði upp með um vöxt samneyslu á því ári. Hinn gamli og glöggi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sagði að tölfræði segði sögu. Það er alveg rétt hjá honum. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004 koma fram hvaða forsendur voru lagðar til grundvallar í fjárlögum þess árs og hvaða breytingar eru gerðar í frumvarpinu til fjáraukalaga. Þar kemur fram með skýrum hætti að samneysla árið 2004 átti að vaxa um 1%. Fjáraukalögin gera ráð fyrir að hún vaxi um 1,5%. Tölfræðin segir sögu og hún segir að vöxturinn var vanáætlaður um 50%, hvorki meira né minna. Ég ætla að leyfa mér að skilja eftir frumvarp til fjáraukalaga í pontunni þegar hv. þm. kemur upp til að fara yfir þetta, þannig að hann sjái þetta svart á hvítu. Ég ætla að biðja hann um að skilja það eftir þegar ég kem upp í seinna andsvar mitt.

Ég þarf ekkert að lesa þetta, ég get … Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2003 stendur skýrum stöfum að markmið ríkisstjórnarinnar sé að halda samneyslu innan 2% að raungildi. Í markmiðum ríkisstjórnarinnar fyrir árin 2004 og 2005 kemur líka skýrt fram að markmiðið er óbreytt, að halda henni innan við 2% að raungildi. Ég skal, eins og ég hef sagt áður, virðulegi forseti, koma með þessar forsendur fjárlaganna í fyrra og forsendur fjárlaganna í ár vegna þess að það er nákvæmlega sami textinn - ég er með hvorugt við höndina, forsendur fjárlaganna fyrir árið 2004 eða forsendur fjárlaganna fyrir 2005 - og lesa upp úr þeim. Ég þarf ekkert að fá neina bók til að lesa upp úr … Ég skal lesa upp úr þeim áður en þessum þingfundi lýkur. Ég hef lofað því áður og ég endurtek það hér. 
            

Frú forseti. Ef í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004 stendur eitthvað annað en stendur í frumvarpi til fjáraukalaga er fjármálaráðuneytið einfaldlega ekki sjálfu sér samkvæmt því að hér stendur þetta alveg svart á hvítu.

Það er bara villa.

Annað sem vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns var þegar hann var að tala um verðbólguna, hina góðkynja verðbólgu einna helst. Hv. þm. sagði að ef við tækjum frá hækkun vegna húsnæðis og hækkun vegna olíu væri ekki mikil verðbólga. Því held ég að full ástæða sé til að spyrja hv. þingmann hvort þessar stærðir, húsnæðishækkun og olía, séu óregluglegir liðir þannig að verðbólgan verði lág þegar þeir eru teknir frá en ekki hafðir með. Er hv. þm. að nota þarna sömu kúnstir og fjármálaráðherra notar þegar hann leggur fram fjárlagafrumvarp? Varðandi öryggisráðið og framboðið þar verð ég að segja eins og er að ég hef ekki marga þingmenn hitt eða heyrt sem mæla því bót. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hverjir eru það þá sem vilja eyða þúsundum millj. króna í framboð til öryggisráðisins? Ég hef ekki fundið marga þingmenn sem mæla því bót.

Virðulegi forseti. Ég fór hérna yfir greiningu á verðbólgunni vegna þess að ég var að vekja athygli þingheims á því að þegar menn gengu út frá verðbólguspánni fyrir þetta ár, þ.e. í upphafi þessa árs, gátu þeir ekki séð fyrir þessa liði. Þeir gátu ekki áttað sig á því að þessi gríðarlega breyting yrði á olíuverði í heiminum. Það var enginn sem sá það fyrir, hvorki á Íslandi né erlendis. Það átti enginn von á þessum hækkunum. Við kunnum heldur engin skil á því hvernig stendur á því að fasteignaverð hefur hækkað hér, ekki frekar en menn í Englandi, Danmörku eða Þýskalandi kunna skil á því hvernig stendur á þessum miklu fasteignaverðshækkunum. Það hefur enginn getað skilgreint það. Ég er bara að segja frá því að þarna eru tveir höfuðliðir sem eru frávikið frá því sem við ætluðum og við kunnum ekki skil á því. Við vonum að þetta gangi til baka. Þetta er alls ekki merki um það að almennt verðlag sé á einhverri ferð upp á við, það er alls ekki. Ég var að vekja athygli á því, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Núverandi hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hafði oft á orði í því sem ég hef kallað bæði villandi og falskan málflutning fyrir síðustu alþingiskosningar, vorið 2003, að þær áherslur sem Frjálslyndi flokkurinn setti fram í kosningabaráttunni um hvert við frjálslyndir vildum stefna í skattamálum væru ábyrgðarlausar með öllu, málflutningur sem setti allt á annan endann í þjóðfélaginu. Frjálslyndir vildu breytingar á skattkerfinu með því að hækka persónuafsláttinn, þar með verulega hækkun skattleysismarka sem mundi bæta hag þeirra sem væru tekjulágir og auka þar með tekjujöfnun í skattkerfinu. Áherslur Frjálslynda flokksins um að bæta hag barnafjölskyldna í landinu með auknum skattafslætti í gegnum skattkerfisbreytingar voru einnig af stjórnarflokkunum taldar ábyrgðarlausar og lítt færar til aukinnar velferðar fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þannig var hin ábyrgðarmikla umræða blekkingarmeistarans, eða eigum við að segja loddarans, sem nú ræður ríkjum á kvótalandinu bláa. Með leyfi forseta ætla ég að vitna örstutt í ræðu mína um fjárlögin haustið 2003, en þar segir: „Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að stefna Frjálslynda flokksins í kosningabaráttunni var sú að leggja til tvennt í skattamálum, annars vegar að horfa til vanda barnafjölskyldna og koma með skattalagabreytingar sem dygðu þeim best sem hefðu mesta fjölskyldustærð og rétturinn væri barnanna og fylgdi fjölskyldunni og fjölskyldan gæti notað sér þann afslátt eða frádrag, hins vegar hækkun á persónuafslætti sem einnig hefði hækkað tekjur þeirra sem lægst hafa launin. […] Þetta voru þær áherslur sem Frjálslyndi flokkurinn lagði til í kosningabaráttunni. Þess vegna er það alveg ljóst, virðulegi forseti, að sú stefna sem ríkisstjórnin keyrir á í skattamálum, að byrja á að lækka skatta þeirra sem skástar hafa tekjurnar, er algjörlega í andstöðu við stefnu okkar í Frjálslynda flokknum. Við teljum að það sé vitlaust forgangsraðað að fara svona í málin. Það er okkar niðurstaða og okkar skoðun.“ Þetta var sagt þá og þótti stjórnarliðum afar lítið til málflutnings okkar í Frjálslynda flokknum koma. Það má segja að á fjóshaugnum hanarnir hreyki sér hátt. Það var a.m.k. stundum sagt um þá sem virkuðu eins og oflátungar og það á vel við um stjórnarliðið að þessu leyti varðandi þann málflutning sem ég hef verið að vitna til. Í gærkvöldi sendi miðstjórn ASÍ frá sér ályktun um kjara- og skattamál í tilefni af skattalækkunaráformum ríkisstjórnarinnar og þar segir m.a., með leyfi forseta: „Alþýðusambandið telur að sé svigrúm fyrir hendi hefði átt að nýta tækifærið og auka tekjujöfnun í skattkerfinu. Tillögur Alþýðusambandsins um meiri hækkun skattleysismarka, lægra skattþrep á lágar tekjur og lækkun virðisaukaskatts á matvæli væru tekjujafnandi, andstætt tillögum ríkisstjórnarinnar um afnám hátekjuskatts, flata lækkun skattprósentunnar og afnám eignaskatta. Veruleg hækkun barnabóta er aftur á móti tekjujafnandi aðgerð og fagnar miðstjórn henni. Alþýðusambandið lagði þó til við stjórnvöld, að barnabætur yrðu greiddar til 18 ára aldurs í samræmi við hækkun sjálfræðisaldurs. Alþýðusambandið hefur ítrekað kallað eftir samstarfi við stjórnvöld um mótun samþættrar stefnu í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum en stjórnvöld hafa ekki sýnt vilja til slíks samráðs. ASÍ mun því þurfa í samráði við aðildarfélög sín að endurskoða samskiptin.“ Á ársfundi ASÍ sem lauk nýverið var samþykkt eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ársfundur Alþýðusambands Íslands krefst þess að ríkisstjórnin og Alþingi standi betur vörð um tekjujöfnunarhlutverk skattkerfisins og jöfnunarhlutverk velferðarkerfisins. Ársfundur ASÍ skorar á ríkisstjórn og Alþingi að gæta hagsmuna lág- og meðaltekjufólks nú þegar boðað hefur verið að skattar verði lækkaðir um allt að 23 milljarða. Veruleg hækkun skattleysismarka, lægra skattþrep á lágar tekjur og lækkun virðisaukaskatts á matvæli eru skattkerfisbreytingar sem koma þeim sem eru með lægri og millitekjur að mestu gagni. Einnig skiptir miklu að koma betur til móts við barnafólk. Slíkt verður best gert með því að hækka barnabætur og draga úr tekjuskerðingum barnabótakerfisins. Jafnframt þarf að gæta þess að skattalækkanir leiði ekki til þess að velferðarkerfið veikist, þvert á móti er nauðsynlegt að styrkja það. Þannig er unnt að nýta betur velferðarkerfið sem tæki til jöfnunar í samfélaginu, samhliða skattkerfinu. Í því sambandi minnir ársfundur ASÍ á ítarlegar og vel útfærðar tillögur sínar í velferðarmálum frá síðasta ári.“ Það er rétt í þessu sambandi, áður en lengra er haldið við að lesa upp úr þessari samþykkt, að minna á það að við í Frjálslynda flokknum tókum undir þá afstöðu sem ASÍ kynnti í velferðarmálum í bók sem það gaf út og kallaði „Velferð fyrir alla“. Við tókum mjög undir þá stefnumótun. Það er líka rétt að minna á það, hæstv. forseti, að í þrjú ár höfum við í Frjálslynda flokknum reynt að lagfæra stöðu ellilífeyrisþega með því að flytja hér inn mál um tryggan lágmarkslífeyri sem gerði það að verkum að lífeyrir undir 50 þús. kr. skerti ekki bætur ellilífeyrisþega. Það mál hefur ekki fengið mikinn hljómgrunn hjá stjórnarliðum. Með tillögunni sem ég var að lesa hér upp úr, ályktun frá ársfundi ASÍ um skatta- og velferðarmál, fylgdi svofelld greinargerð, með leyfi forseta: „Á liðnum árum hefur skattbyrði þeirra sem eru með lágar og miðlungstekjur hækkað meira en þeirra tekjuhærri. Þetta gerist annars vegar vegna þess að aukinn kaupmáttur leiðir sjálfkrafa til aukinnar skattbyrði en ekki síður vegna inngripa stjórnvalda í skattkerfið. Inngrip stjórnvalda hafa falist í því að láta persónuafsláttinn á stundum hækka minna en verðlag, lækka hátekjuskattinn og nú að lögfesta afnám hans. Einnig má nefna að síðast þegar skattprósentan var lækkuð, var persónuafslátturinn lækkaður sérstaklega, til þess að draga úr áhrifum skattalækkunarinnar á þá tekjulægri! Þessi þróun hefur leitt til þess að dregið hefur úr tekjujöfnun skattkerfisins. Stoðir velferðarkerfisins hafa líka verið að veikjast. Slíka þróun má meðal annars merkja á sífellt vaxandi þjónustugjöldum í heilbrigðis- og menntakerfinu og einnig á miklum tekjuskerðingum í skatta- og almannatryggingakerfinu sem hafa komið illa við þá tekjulægri. Veiking velferðarkerfisins og sú þróun að draga úr tekjujöfnunarhlutverki skattkerfisins hefur leitt til þess að sífellt stærri hluti af kaupmáttarauka þeirra sem eru með lægri og miðlungstekjur rennur að lokum í ríkissjóð.“ Það er algjörlega ljóst, og meira að segja hefur hæstv. fjármálaráðherra nefnt það sérstaklega sem jafnvel æskilega breytingu, að tekjuskattsgreiðendum hefur fjölgað hér á landi. Að sjálfsögðu gerist það þegar persónuafslátturinn heldur ekki raungildi sínu. Það kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þegar við vorum að ræða hér skattamálin að 29 þús. manns með tekjur sem eru lægri en 100 þús. kr. á mánuði greiða samtals um 2 milljarða kr. í skatt. Varla trúi ég því að menn telji að 100 þús. kr. tekjur á mánuði og lægri séu ofrausn fyrir fólk til eigin ráðstöfunar. Þetta sem ég var að lesa er að mestu leyti tekið upp úr samþykktum ASÍ á ársfundi nýverið. Þá mætti spyrja: Varla ætla forustumenn ríkisstjórnarinnar að dæma ASÍ-forustuna sem ábyrgðarlaust lið þó ASÍ hafi aðrar áherslur en ríkisstjórnin, eða hvað? Þannig var talað um þær tillögur sem við fluttum í kosningabaráttunni í Frjálslynda flokknum varðandi hækkun persónuafsláttar annars vegar og hins vegar það sem sneri að barnafjölskyldum í landinu. Þannig var málflutningur okkar dæmdur af stjórnaliðum sem var á svipuðum nótum og þær áherslur sem heildarsamtök launþega ASÍ hafa verið að flytja. Það væri fróðlegt að heyra hvað varaformaður fjárlaganefndar, þjóðarsáttarmaðurinn hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, segir um þessa stefnu ASÍ, stefnu samtaka sem hann hefur jafnan hælt sem ábyrgðarmiklum samtökum sem hefðu sýnt fulla ábyrgð varðandi launastefnu og önnur mál í þjóðfélaginu og haft þar mikil áhrif, m.a. til þess að stuðla að stöðugleika í þjóðfélaginu. Ég dreg þetta fram, virðulegi forseti, vegna þess að ég tel ástæðu til þess að vekja athygli á því að hægt er að fara aðrar leiðir í skattamálum en ríkisstjórnin leggur upp með. Verið er að velja áherslur sem færa skattalækkanir í miklu meira mæli til þeirra sem hæst hafa launin með þeirri útfærslu sem hér er. Við forustumenn stjórnarandstöðunnar reynum með sameiginlegum breytingartillögum okkar að bæta strax á næsta ári hag barnafjölskyldna með því að leggja til að ákvörðun um hækkun barnabóta komi strax til framkvæmda á næsta ári en verði ekki fjölnota kosningaloforð eins og ríkisstjórnin leggur til. Við leggjum einnig til að orð skuli standa um málefni öryrkja. Fyrir ári sagði ég við 3. umr. fjárlaga um öryrkjamálið, með leyfi forseta: „Fréttin af miklum áfangasigri öryrkja með samkomulagi við hæstv. ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála frá því í lok mars 2003 var uppsláttarfrétt sem vel dugði í kosningabaráttu eins og sjá mátti á síðum Morgunblaðsins. En nú reynir á hvort orð skuli standa hjá ríkisstjórn eina ferðina enn. Á þessu hausti“ - þ.e. haustinu 2003 - „hafa leiktjöld kosninganna fallið og á brókinni stendur ríkisstjórnin með svikin loforð og að orð skuli standa.“ Þessi varnaðarorð mín frá því í fyrra hafa sannarlega haldið gildi sínu, því miður. Á þessu hausti hafa leiktjöldin aftur fallið og á brókinni stendur ríkisstjórnin enn og aftur með svikin loforð. Auglýsingar Öryrkjabandalags Íslands þessa dagana á síðum dagblaðanna hafa ekki farið fram hjá landsmönnum. Þær eru kaldhæðnar og sýna svo ekki verður um villst hvernig ríkisstjórnin talaði fyrir kosningar og svo eftir kosningar, þegar allt var svikið. Nú standa málin þannig að öryrkjar hafa beðið í tæpt ár eftir að fá þá kjarabót sem gert var heiðursmannasamkomulag um nokkrum dögum fyrir alþingiskosningarnar. Það var mál manna að samkomulagið hefði innsiglað kosningasigur Framsóknarflokksins í kosningunum vorið 2003 og var raunar viðurkennt, m.a. af þingmanni Framsóknar í Kastljósþætti í sjónvarpinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra kvaðst eftir kosningar ætla að skipta samkomulaginu upp í áfanga þannig að 66% samningsins yrði uppfylltur á þessu ári og afgangurinn á næsta ári, en þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að efna samkomulagið að fullu. Í ályktun aðalfundar Öryrkjabandalags Íslands sem haldinn var 27. október sl. segir svo, með leyfi forseta: „Ein mikilvægasta forsenda þess að þjóðfélag fái staðist er að fólk virði og haldi gerða samninga. Freistist æðstu stjórnvöld til að ganga gegn slíkri grundvallarreglu eru þau að bjóða heim þeirri hættu að almennir borgarar taki að haga sér eins. Engir samningsaðilar eru svo léttvægir að löglega kjörin stjórnvöld geti leyft sér að vanvirða samninga sína við þá. Samninga við öryrkja ber að efna af sömu ábyrgð og aðra samninga. Til þess standa bæði lög og almenn réttlætisvitund.“ Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin ákveður að lækka skatta en á sama tíma er Landspítala – háskólasjúkrahúsi gert að spara 600 millj. kr. á næsta ári ofan í þær 700 millj. kr. sem átti að spara á þessu ári. Sparnaðurinn hefur í för með sér skerta þjónustu og aukinn kostnað sjúklinga ef hugmyndir um hækkun þjónustugjalda verða að veruleika. Fjárveitingar til spítalans hafa á föstu verðlagi nánast staðið í stað í nokkur ár á sama tíma og veruleg aukning hefur orðið á heildarútgjöldum ríkisins til heilbrigðismála. Þetta gerist þrátt fyrir miklar verðhækkanir á lyfja- og lækningavörum umfram forsendur fjárlaga, hækkun launatengdra gjalda vegna ákvarðana stjórnvalda, aukna eftirspurn eftir þjónustu spítalans m.a. vegna framfara í tækni og lyfjum og þess að fjölgað hefur í eldri aldurshópum þjóðarinnar. Allt þetta hefur haft neikvæð áhrif og getur haft áframhaldandi neikvæð áhrif á gæði þjónustunnar. Fjárlögin valda því vonbrigðum þegar horft er til starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss. Ljóst er að bygging nýs sjúkrahúss er ekki í forgangi. Í skýrslu nefndar heilbrigðisráðherra um uppbyggingu spítalans er áætlað að tæplega 37 milljarða þurfi til að byggja nýjan spítala frá grunni. Rekstur spítalans kostar um 27 milljarða á þessu ári. Sérfræðingar í lækningum og hjúkrun hafa lagt ríka áherslu á mikilvægi nýs spítala til að unnt sé að auka hagræðingu, en þeir eru líka reiðubúnir að skoða þann möguleika að áfangaskipta uppbyggingu sjúkrahússins. Kostnaður við þær framkvæmdir sem þarf til að sameina starfsemi sjúkrahússins á einum stað án þess að nýr spítali verði byggður frá grunni er ekki hár sé miðað við rekstrarkostnað sjúkrahússins. Vonast var eftir að kröfu um frekari sparnað á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi yrði aflétt. Ef fjárlög verða samþykkt eins og þau eru nú standa stjórnendur spítalans frammi fyrir þeim vanda að þurfa að skerða þjónustu enn frekar og segja upp fleira starfsfólki. Ríkisstjórnin þrengir að rekstri spítalans enn eitt árið. Nær væri að hætta við lækkun hátekjuskattsins á næsta ári og búa betur að þessari lykilstofnun íslenska heilbrigðiskerfisins. Hætt er við því að hinu metnaðarfulla starfi sem starfsfólkið hefur byggt upp, m.a. við sameiningu spítalanna og þeim góða árangri sem tölur sanna að hafi verið náð, verði alvarlega ógnað með frekari samdráttaraðgerðum. Virðulegi forseti. Það er afar brýnt, og undan því getur stjórnarmeirihlutinn ekki vikið sér endalaust, að efla núverandi tekjustofna sveitarfélaga til að þau geti með eðlilegum hætti sinnt lögbundnum og nauðsynlegum verkefnum sínum. Kostnaður sveitarfélaganna fer sífellt vaxandi vegna nýrra verkefna og laga sem valda nýjum álögum eða vegna þess að ríkið hefur ákveðið að minnka kostnaðarþátttöku sína í sameiginlegum verkefnum. Krafa fólks um þjónustu sveitarfélaga hefur aukist hin síðari ár. Auk þess hafa ný umhverfisviðhorf sjálfkrafa valdið auknum kostnaði, svo sem fráveitumál og friðlýsing landsvæða. Um 70 sveitarfélög voru rekin með halla á sl. ári, m.a. af fyrrgreindum ástæðum, og einnig hefur vandi sumra sveitarfélaga vegna annarra þátta vaxið svo sem vegna aukins kostnaðar við rekstur grunnskólans og stóraukins kostnaðar vegna húsaleigubóta, t.d. á Ísafirði. Sveitarfélögin hafa verið að taka á sig aukin verkefni án þess að tekjustofnar hafi fylgt með og það verður að efla tekjustofna þeirra áður en þau taka við nýjum verkefnum. Til dæmis er líklegt að öldrunarmál og málefni geðfatlaðra færist í auknum mæli til sveitarfélaganna. Eldri fjárhagsvandi og ný verkefni verða ekki leyst á vegum sveitarfélaganna án nýrra tekjustofna eins og þessi umræða og margar fyrri umræður um fjárhagsvanda sveitarfélaganna hafa leitt í ljós. Í nefndaráliti frá minni hluta félagsmálanefndar segir svo um fjárhagsvanda sveitarfélaganna, með leyfi forseta: „Bráðavanda nokkurra sveitarfélaga á yfirstandandi ári hefur verið mætt með 400 millj. kr. framlagi, en á engan hátt er í fjárlögunum gert ráð fyrir að mæta knýjandi fjárhagsvanda sveitarfélaganna en halli af rekstri þeirra nam 2,8 milljörðum kr. á síðasta ári. Þó liggur fyrir sameiginleg viljayfirlýsing ríkis og sveitarfélaga um eflingu sveitarstjórnarstigsins, en 3. töluliður hennar fjallar sérstaklega um breytingar á tekjuskiptingu og aukin framlög í jöfnunarsjóð. Þá leiða áform ríkisstjórnarinnar um 1% lækkun tekjuskatts og lækkun hátekjuskatts til 93 millj. kr. tekjutaps jöfnunarsjóðs sem í engu er bætt og gangi hugmyndir eftir um 4% lækkun á kjörtímabilinu verður jöfnunarsjóður af 300 millj. kr. Verði ekki tekið á þessum brýnu úrlausnarefnum fyrir afgreiðslu fjárlaga eru hugmyndir um eflingu sveitarstjórnarstigsins í öngstræti.“ Sveitarfélögin í landinu eru 101 og er það stefna stjórnvalda að fækka þeim í liðlega 40. Í þeim tilgangi var sett á fót þverpólitísk sameiningarnefnd sveitarfélaga þar sem tveir flokkar sem eiga sæti á Alþingi voru útilokaðir frá þátttöku, þ.e. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Það er ámælisvert að ráðuneyti félagsmála skuli standa svo ólýðræðislega að verki. Gerðar hafa verið tillögur um sameiningu sveitarfélaga og eru tillögurnar allar utan höfuðborgarsvæðisins. Það er mikill galli þar sem augljóst er að mestur sparnaður mundi nást við sameiningu sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Í tillögum sameiningarnefndar er nefnt að öflugri sveitarfélög verði betur í stakk búin til að uppfylla kröfur til sveitarstjórnarstigsins, atvinnulífsins og að taka að sér ný verkefni. Það er eins og það eigi að leysa vanda landsbyggðarinnar með því einu að sameina sveitarfélögin. Því fer fjarri og nefna má að sveitarfélög sem hafa staðið utan við sameiningar, eins og Tálknafjörður, hafa ekki staðið verr að vígi en byggðarlögin Patreksfjörður og Bíldudalur sem gengu inn í Vesturbyggð. Vandi sjávarbyggðanna felst að mestu leyti í þeim höftum sem aðalatvinnuvegir landsbyggðarinnar eru hnepptir í af stjórnvöldum sem er kvótakerfi bæði til sjávar og sveita. Fólk á landsbyggðinni er almennt hlynnt þeim möguleika að sameina sveitarfélög, en á hinn bóginn er lítill sem enginn áhugi á að taka við auknum verkefnum fyrr en núverandi tekjuskipting hefur verið leiðrétt. Sveitarfélögin hafa ekki fengið leiðréttingar á tekjustofnum til þess að annast núverandi verkefni. Sveitarfélögin voru rekin á síðasta ári með 2,8 milljarða halla eins og áður sagði. Þriðjungur sveitarfélaga glímir við alvarlegan rekstrarvanda og stendur vart undir núverandi verkefnum. Það er vafasöm pólitík að tengja fyrirhugaða sameiningu sveitarfélaga við reikular yfirlýsingar um yfirtöku á hinum ýmsu verkefnum án tekna. Við frekari sameiningu er sveitarfélögunum ætlað að setja á fót velferðarstofu og yfirtaka málefni fatlaðra, aldraðra og heilsugæslu. Engar fréttir eru um hvaða tekjur eigi að fylgja. Það er hins vegar ljóst hvernig á að afla tekna til að fjármagna hluta af rekstrarvanda háskólanna. Það á að gera með því sem rétt er að kalla skólagjöld á nemendur. Það er vissulega jákvætt að lækka greiðslubyrði námslána innan hvers árs úr 4,75% í 3,75% af stofni útsvars og fjármagnstekna. Breytingin kallar á 300 millj. kr. hækkun á framlögum í Lánasjóð íslenskra námsmanna og er gert ráð fyrir því í fjárlögum. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að hækkun á skráningargjöldum sem brátt fara að teljast skólagjöld í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra, auka álögur á nemendur um 140 millj. kr. í háskólunum samanlagt á næsta ári. Og það er ólánshæft af því þær 45 þús. kr. sem hverjum nemanda er ætlað að greiða hækka um 40% milli ára  
             Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að eins og málið snýr að sérhverjum nemanda eftir þessa miklu hækkun þarf hann að verja u.þ.b. einum þriðja af þeim tekjum sem hann má afla án þess að fá skerðingu á námslánum í þessa einu gjaldtöku því að vitanlega þarf nemandinn að greiða skatta og skyldur til þess að geta greitt skráningargjöldin. Ég tel að hér sé í upphæð komið alveg að þeim mörkum að hækka verði tekjuviðmið hvers nemanda um a.m.k. 100 þús. kr. áður en til skerðingar á námslánum kemur og jafnframt er full þörf að ákveða að þetta gjald verði lánshæft hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Einn er sá atvinnuvegur á landi hér sem enn þá er ekki háður neinum kvótum og er í örum vexti. Það er ferðaþjónustan. Á þessu ári stefnir í að hingað komi að jafnaði þúsund ferðamenn á dag alla 365 daga ársins. Líklegt er að á næsta ári verði erlendir ferðamenn yfir 400 þús. og að innan 10 ára verði þeir orðnir yfir 1 millj. á hverju ári. Á þessu ári er líklegt að ferðaþjónustan taki inn u.þ.b. 14% allra gjaldeyristekna. Hún er enn stærri atvinnuvegur en stóriðjan í landinu og svo verður jafnvel áfram ef vel tekst til. En hvað þarf til þess að svo geti orðið? Jú, byggðin í landinu til sjávar og sveita þarf að halda velli ef við ætlum, sem reyndar verður nauðsyn, að taka á móti 1 millj. ferðamanna og dreifa henni um sögu- og byggðasvæði landsins. Þetta þurfum við að hafa í huga við mótun fjárlaga og við framkvæmd byggðastefnu. Það verður mikils virði að halda landinu í byggð fyrir framtíðina, m.a. til að hafa afþreyingu fyrir 1 millj. ferðamanna árlega. Kvótakerfið má ekki rústa byggðina. Vegakerfið verður að gera á sem stystum tíma að uppbyggðum láglendisvegum, við verðum að fara í gegnum fjöll og yfir firði til að fá öruggar og stuttar ferðaleiðir til allra flutninga. Vetrartíminn getur líka verið sölutími til erlendra ferðamanna ef allir komast ferða sinna örugglega og daglega. Við 1. umr. fjárlaga í byrjun október sl. fór ég nokkrum orðum um verklegar framkvæmdir, m.a. í vegamálum og um fyrirhugaðan niðurskurð á fé til samgöngubóta. Efnislega voru orð mín á þessa leið: Miklar framkvæmdir fara nú fram á Miðausturlandi sem munu vonandi nýtast því svæði vel í framtíðinni, fjölga þar störfum ásamt því að efla mannlíf. Vonandi mun íbúum fjölga þar, atvinnuástand verða gott um nokkurra ára skeið og batna enn þegar álverið verður komið í fullan rekstur. Margfeldisáhrif munu fylgja slíkri atvinnustarfsemi. Nauðsynlegt var einmitt að efla atvinnustig á Austfjörðum. Ánægjulegt er að á Austfjörðum skuli hafa verið staðið fyrir vegaframkvæmdum eins og göngunum á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Þar næst u.þ.b. 30 km stytting og öruggur vegur. Göng í gegnum Almannaskarð eru einnig svo til klár. Þessar framkvæmdir eru fagnaðarefni, þarna er í báðum tilfellum verið að stytta vegalengdir og í raun og veru að komast á það sem ég hef kallað „varanlega láglendisvegi“ um landið. Ég er mjög hlynntur slíkum framkvæmdum og minn flokkur hefur beinlínis sett það fram í stefnumörkun að það væri það sem menn ættu að stefna að á landi hér, að komast undir erfiða fjallvegi og yfir firði og stytta þannig vegalengdir á milli landsvæða og staða og einnig almennt inn á aðalþjónustukjarna landsins á suðvesturhorninu. Til þess ættu menn að horfa alveg óhikað. Hér er um að ræða mjög arðsamar og varanlegar framkvæmdir fyrir framtíðina. Til þess ættum við að horfa sem varanlegra fjárfestinga sem munu skila okkur miklum arði í framtíðinni. Það hversu vel hefur gengið við þessar vegaframkvæmdir á Austurlandi sýnir okkur enn á ný hvaða arðsemi varanlegar samgöngubætur geta gefið. Við eigum að taka þá stefnu að skoða hvernig áframhald eigi að vera að þessu leyti. Virðulegur forseti. Fyrir nokkuð mörgum árum, 1996, voru tekin í gagnið jarðgöng á Vestfjörðum sem fóru undir Breiðadals- og Botnsheiðar. Þau tengdu saman byggðirnar á Vestfjörðum. Síðan gerðist nánast ekkert í jarðgangagerð í fleiri ár, að fráteknum Hvalfjarðargöngum sem voru unnin í einkaframkvæmd og hafa vissulega bætt mjög mikið almennt í samgöngum hér á landi. Þær áætlanir sem stjórnvöld hins vegar höfðu uppi stöðvuðust nánast þar til hafist var handa við jarðgöng á Austfjörðum, þ.e. í nokkur ár. Ég ætla rétt að vona, virðulegur forseti, að núna standi ekki til að láta annað slíkt tímabil koma á eftir þessum varanlegu framkvæmdum sem verið er að gera á Austfjörðum og að það dragist aftur í mörg ár að hefjast handa við frekari jarðgangagerð. Þenslan sem verið er að tala um að sé e.t.v. eða muni myndast vegna framkvæmdanna á Austurlandi er jú þar og landsvæðið mun vonandi njóta góðs af því. Vafalaust mun suðvesturhornið sem einn aðalþjónustukjarni landsins líka njóta góðs af því sem og fjármálastarfsemin sem á undirstöðu sína á suðvesturhorninu. Ég tel afar mikilvægt að stjórnvöld átti sig á því að þenslan sem talað er um í stefnumótun ríkisstjórnarinnar er ekki til staðar á stórum svæðum landsins. Ég fullyrði, virðulegur forseti, að það er engin þensla í Norðvesturkjördæmi. Að vísu eru að fara af stað framkvæmdir í syðsta hluta kjördæmisins, í Norðuráli í Hvalfirði, sem munu hafa einhver áhrif á svæðinu syðst í Norðvesturkjördæminu. Þar með er það upptalið. Þess vegna vara ég sérstaklega við því að farið verði í að draga saman framkvæmdir og það látið bitna á landshlutum þar sem engin þensla á sér stað, landshlutum sem þurfa á uppbyggingu að halda. Minna má á vegakerfið á Vestfjörðum í þessu sambandi. Þar hefur vissulega margt gerst á undanförnum árum en því miður erum við enn langt á eftir. Það er svo margt sem þarf að gera til að koma okkur í eðlilegt akvegasamband innan fjórðungs og út úr fjórðungnum. Hið sama á að mínu viti við t.d. um norðausturhorn landsins. Þar er auðvitað mikil þörf á að lagfæra vegi. Ég vara við því alveg sérstaklega og tjái afstöðu mína þannig að ég mun leggjast eindregið gegn niðurskurði framkvæmda að því er varðar þjóðvegakerfið í Norðvesturkjördæmi. Ég hafna því alfarið og skora á hæstv. samgönguráðherra að standa vaktina. Hann er einnig með ferðamálin á sínum snærum sem eru vaxandi atvinnuvegur, eins og ég gat um áður. Að lokum þetta, virðulegi forseti: Fólkinu í landinu verður að tryggja þá sjálfsögðu þjónustu að eiga jafnan og greiðan aðgang að fjarskiptakerfum landsmanna, bæði tölvutengingum sem tryggja háhraðasamband og gagnaflugninga og í farsímakerfinu. Þessum málum verða stjórnvöld að koma í lag - undan því verður ekki vikist í nútímaþjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Nú við 2. umr. frumvarps til fjárlaga ársins 2005 er ekki annað hægt að segja en að efnahagsstjórn ríkisstjórnarflokkanna sé styrk og að hún sé ábyrg. Í 10 ára samstarfi þessara tveggja flokka, í samstarfi Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, hafa menn sérstaklega gætt að stöðugleikanum. Stöðugleikinn tryggir fyrst og fremst áframhaldandi kaupmáttaraukningu íslensks almennings. Á þessu sama 10 ára tímabili, árabilinu 1995–2005, hefur kaupmáttaraukning almennings verið um 40%. Ef tekið er tillit til þeirrar efnahagsspár sem mið er tekið af í fjárlagafrumvarpinu fram til ársins 2007 verður kaupmáttaraukning almennings 55% á 12 ára tímabili. Þessu hefur engin ríkisstjórn getað státað af í víðri veröld í þeim löndum sem við berum okkur saman við. En því miður reynir stjórnarandstaðan að mála hlutina í allt öðrum litum en þeir líta út í raun og veru. Þessi ríkisstjórn hefur náð stórkostlegum árangri í þeim efnum að bæta hag alls almennings. 55% raunkaupmáttaraukning á 12 ára tímabili - ég vil gerast svo djarfur, hæstv. forseti, að tala um afrek í því samhengi. Kjarni málsins er að ef styrkrar efnahagsstjórnar nyti ekki við væri ekki svigrúm til fyrirhugaðra skattalækkana, skattalækkana sem munu sérstaklega að þessu sinni auka ráðstöfunartekjur launamanna, barnafólks og eldri borgara. Við höfum hér áður aukið kaupmátt öryrkja og þeirra sem búa við atvinnuleysi. Það var gert á fyrsta þingi nýrrar ríkisstjórnar, þá bættum við hag þessara tveggja þjóðfélagshópa sérstaklega og nú er því komið að hinum vinnandi manni í þessu landi. Hæstv. forseti. Nú við 2. umr. hefur stjórnarandstaðan flutt dálítið merkilegan boðskap. Og hver er sá boðskapur sem hún hefur haft hér uppi? Jú, að fyrirhugaðar skattalækkanir, sem ég mun koma betur að á eftir, muni leiða til niðurskurðar í velferðarkerfinu, menntakerfinu o.s.frv. Hv. talsmaður Vinstri grænna í fjárlaganefnd, hv. þm. Jón Bjarnason, sagði áðan að fyrirhuguðum skattalækkunum yrði mætt með skertum framlögum til velferðarmála og skólamála. Þetta eru hans óbreyttu orð, hæstv. forseti, og í raun og veru með ólíkindum að hv. þingmaður sem á sæti í fjárlaganefnd Alþingis og setur sig vanalega vel inn í hlutina skuli tala með slíkum hætti, enda veit hv. þingmaður betur í þessum efnum. Eins og ég hef sagt er þetta rangt og ég vil gefa mér að hv. þingmaður viti að í langtímaáætlun um ríkisfjármál er gert ráð fyrir því að raunaukning til heilbrigðismála verði 3% á ári umfram verðlag. Þetta veit hv. þingmaður. Af hverju fara menn hér með rangt mál? Er það til að auka óöryggi fólksins í landinu sem reiðir sig á það sterka velferðarkerfi sem núverandi ríkisstjórn hefur styrkt svo mikið sem raun ber vitni? Hver er tilgangurinn? Ég vil halda því til haga, af því að við erum að tala hér um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2005, að verið er að auka framlög til þessara málaflokka á bilinu 4–5% umfram verðlagshækkanir. Af hverju heyrum við þá hér nær daglega að það sé verulegur niðurskurður til þessara málaflokka? Það er bara ekki rétt. Auðvitað er það samt svo að við getum ekki mætt kröfum allra stofnana sem undir þessi ráðuneyti heyra. Þannig hefur það alltaf verið og þannig mun það alltaf vera en ég legg áherslu á að velferðar- og menntamálum hefur verið sinnt mjög vel í tíð þessarar ríkisstjórnar og það stendur ekkert annað til samkvæmt langtímaáætlun hennar. Hæstv. forseti. Hvað varðar útgjaldaramma þessa frumvarps vil ég koma að nokkrum punktum sem snerta einstaka málaflokka. Mig langar að byrja hér að ræða um hið myndarlega átak ríkisstjórnarinnar við að eyða biðlistum fatlaðra eftir búsetuúrræðum. Því átaki mun ljúka á næsta ári, fimm ára átaki sem hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra Páll Pétursson hrinti af stað á sínum tíma. Hefur núverandi hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon fylgt þessu metnaðarfulla átaki fast eftir og í raun og veru rekið smiðshöggið á þetta brýna mál. Ég fullyrði að aðstandendur hinna fötluðu einstaklinga og þeir sjálfir munu minnast þessarar ríkisstjórnar með hlýju hvað það varðar. Við upphaf ársins 2000 var mikil neyð. Á annað hundrað fatlaðir einstaklingar fengu ekki búsetuúrræði við hæfi. Hvorki sú ríkisstjórn né sú ríkisstjórn sem t.d. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sat í gátu stært sig af þeim árangri. Hér höfum við náð virkilega góðum árangri hvað þetta varðar og sú yfirlýsing sem ríkisstjórnin hefur gefið, að næst sé komið að geðfötluðum, er fagnaðarefni. En ég vil lofa sérstaklega það mikla og góða samstarf sem átti sér stað um þetta sérstaka átak í húsnæðismálum fatlaðra á milli félagsmálaráðuneytisins, hússjóðs Öryrkjabandalagsins og Landssamtakanna Þroskahjálpar. Án þeirrar góðu samvinnu efa ég að sá árangur hefði náðst sem raun ber nú vitni. Annað mikilvægt mál sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir eru stórhækkuð framlög til Fæðingarorlofssjóðs, sjóðs sem stefndi því miður í þrot vegna þess að sú löggjöf sem við samþykktum hér, hin nýju fæðingarorlofslög, sem áttu að hafa það að markmiði að hvetja feður til þess að verja tíma með barni sínu virðast hafa tekist svo vel að feður virðast almennt nýta sér fæðingarorlofið. Slíkt er náttúrlega mikið gleðiefni en hins vegar blasti það við að sjóðurinn hefði farið í þrot vegna þess hversu mikil ásókn er í þennan ágæta sjóð en Fæðingarorlofssjóði hefur nú verið tryggður rekstrargrundvöllur sem er mjög mikilvægt mál, sérstaklega ef við horfum til þess að hér er um eitt stærsta framfaramál að ræða í jafnréttismálum á síðari árum, og ég veit að hv. þingmenn geta tekið undir það að hér er um mjög gott mál að ræða. 
             Hæstv. forseti. Framlög til skólamála hafa aldrei í sögunni verið hærri en nú.  Mér þykir leitt hve hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa verið latir að benda á þetta mikilvæga mál fyrir námsmenn í landinu sem munu greiða af þessum lánum, og ég held að við ættum að hafa til hliðsjónar þá umræðu sem átti sér stað hér fyrr í vikunni og beindist mikið að okkur framsóknarmönnum hvað varðar aðbúnað að námsmönnum hér á landi. Hver var endurgreiðslubyrði námslána á tímum Alþýðuflokksins í tíð hv. þingmanna Össurar Skarphéðinssonar, Jóhönnu Sigurðardóttur, Guðmundar Árna Stefánssonar og Rannveigar Guðmundsdóttur, sem eru öll í Samfylkingunni í dag? Ég sé að hv. þingmönnum verður órótt í salnum en ég bið menn um að sýna stillingu á meðan ég klára mál mitt. Hver var endurgreiðslubyrði námslána þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var í ríkisstjórn eða hv. formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson?  Hæstv. forseti. Þó að umræðan um heilbrigðismál hafi verið fyrirferðarmikil hér vil ég árétta að áfram verður staðinn vörður um heilbrigðiskerfið. Við skulum hafa í huga að það sem af er ári hafa biðlistar almennt styst, m.a. á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, og sjúkrahúsið, heilbrigðisstofnunin sem slík, hefur verið að ná gríðarlegum árangri. Ég fullyrði hér að við eigum besta heilbrigðiskerfi í heimi og við eigum að standa vörð um það. Eins og ég hef gert grein fyrir mun núverandi ríkisstjórn standa vörð um velferðarkerfið, um heilbrigðiskerfið, með 3% árlegri raunaukningu í þá málaflokka á næstu árum samkvæmt langtímaáætluninni. Það getur vel verið að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar vildu sjá 10% raunaukningu til þessara málaflokka, en er það ekki svo að við þurfum að sýna aðhald í einhverjum málaflokkum? Þurfum við ekki að sýna aðhald í heilbrigðismálum eins og í öðrum málaflokkum? Heilbrigðis- og tryggingamálin eru um 42% af fjárlögunum og halda hv. þingmenn að ef við yrðum við öllum kröfum á því sviði héldum við stöðugleika hér á landi? Ég stórefast um það. Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi að nokkru leyti farið yfir útgjaldahluta frumvarpsins í ræðu minni og þá langtímaáætlun sem engin ríkisstjórn hefur áður treyst sér til að gera. Við hv. þingmenn höfum fyrir framan okkur langtímaáætlun í ríkisfjármálum þar sem stærstu línurnar eru dregnar og við vitum að hverju við göngum í meginþáttum þjóðfélagsins. Ég vil þá snúa mér að tekjuhlið frumvarpsins sem hefur ekki síður hlotið gagnrýni og snýr sérstaklega að þeim skattalækkunum sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu fyrir síðustu kosningar og meiri hluti landsmanna stendur að. Það var meiri hluti landsmanna sem kaus þessa tvo flokka, m.a. út á þau skattalækkunaráform sem við lofuðum þá.

… vaxtabæturnar …?

Það voru líka kjósendur m.a. Samfylkingarinnar sem kusu Samfylkinguna út á skattalækkanir. Ég held að hv. þingmenn geti ekki neitað því að Samfylkingin lofaði skattalækkunum. 
             Mig langar til, hæstv. forseti, að grípa aðeins niður í stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum fyrir síðustu kosningar af því að nú segja forsvarsmenn Samfylkingarinnar að við skulum fara okkur hægt í þeim efnum. Vissu ekki allir frambjóðendur Samfylkingarinnar þá að það yrði þensla á þessu kjörtímabili? Við gerðum okkur öll grein fyrir því að við þyrftum líka að beita aðhaldi í ríkisfjármálum. En ég ætla að lesa örlítið upp úr stefnu Samfylkingarinnar, hæstv. forseti, hvaða stefnumið þeir höfðu í skattalækkunum almennt séð. Hefst þá lesturinn: Samfylkingin vildi lækka tekjuskattinn, sem núverandi ríkisstjórn hefur reyndar lagt til, en Samfylkingin er allt í einu orðin á móti því að við lækkum tekjuskattinn. Samfylkingin vildi hækka skattleysismörkin sem við erum reyndar að gera hér. Skattleysismörkin munu hækka um 20% við þá breytingu sem við erum að lögfesta hér en Samfylkingin er á móti því. Samfylkingin vildi lækka virðisaukaskatt. Samfylkingin virðist hafa viljað hækka barnabætur sem hún hlýtur að vera sammála og mér hefur reyndar heyrst í umræðunni að sé það eina sem Samfylkingin getur fellt sig við. Samfylkingin vildi lækka þungaskatt, afnema stimpilgjöld og lækka endurgreiðslubyrði námslána, jafna námskostnað, svo fátt eitt sé nefnt. Þetta eru u.þ.b. átta liðir og er ég þó ekki öllum hnútum kunnugur í stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum  Hv. formaður Frjálslyndra hélt mikla ræðu áðan og talaði um að stjórnarflokkarnir og sérstaklega formaður Framsóknarflokksins hefði verið eins og hani á haug í skattamálum fyrir síðustu kosningar - og ég sé að hv. þingmaður kinkar kolli við því - eins og hani á haug.  En hvernig var skattstefna Frjálslyndra, sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði að umtalsefni áðan? Jú, það var tvennt, annars vegar að hækka persónuafsláttinn og þar af leiðandi skattleysismörkin, sem við erum að gera hér um heilar 15 þús. kr., og hins vegar að hækka barnabætur þannig við værum að tala um rétt barnsins. Hvað þýðir það á mæltu máli? Hver er stefna Frjálslynda flokksins í þeim efnum? Jú, að foreldrar, sama hvort þeir eru með 2 millj. á mánuði eða 100 þús. kr. á mánuði, fái jafnmikið í barnabætur. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Stefna ríkisstjórnarinnar í þeim efnum hvað varðar barnabætur er sú að láglaunafólk og millitekjufólk fái nær alla þá fjármuni sem við setjum í barnabætur. Það er munurinn á stefnu núverandi ríkisstjórnar og þeirrar stefnu sem Frjálslyndi flokkurinn boðaði á síðasta kjörtímabili. En eins og áður hefur komið fram, hæstv. forseti, lögðum við framsóknarmenn sérstaka áherslu á stórhækkun barnabóta í aðdraganda síðustu kosninga og nú liggur fyrir að 2,4 milljörðum kr. verður varið til hækkunar barnabóta sem munu sérstaklega, eins og ég hef áður sagt, nýtast láglaunafólki og millitekjufólki. Hátekjufólk fær mjög lítinn hluta af þessari hækkun, það liggur fyrir, enda munu ráðstöfunartekjur þess hóps hækka verulega í tengslum við lækkun á tekjuskattinum. Hér er um tekjujafnandi aðgerðir að ræða. Það þýðir ekki fyrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar að bera það á borð fyrir íslenska þjóð að kennarinn sé að fá einn bleyjupakka út úr skattalækkunartillögunum og taka bara fyrir einn hluta af skattalækkunartillögunum en horfa ekki á heildarmynd hlutanna. Svona er öllu snúið á haus í þessari umræðu. Það er ósköp eðlilegt að stjórnarandstöðunni verði hált á svellinu í umræðunni því hún talar út og suður. Vinstri grænir vilja engar skattalækkanir, Samfylkingin er horfin frá 30 milljarða kr. skattalækkunum sem hún boðaði fyrir kosningar þannig að það er ekki mikill samhljómur í hinni sameinuðu stjórnarandstöðu sem hér er. Ég spyr hv. þingmenn Samfylkingarinnar að því hvort við værum yfir höfðuð að taka ákvarðanir um einhverjar skattalækkanir í þjóðfélaginu ef þeir hefðu komist í ríkisstjórn eins og þeir áformuðu með Vinstri grænum og Frjálslyndum. Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa sagt hér í ræðustól að þeim finnist skattalækkanir ekki tímabærar. Það væri ekki burðugt að vera undir þeirri stjórn miðað við þá hrópandi mótsögn í málflutningi sem stjórnarandstaðan hefur viðhaft í dag. Hæstv. forseti. Stjórnarandstaðan hefur jafnframt boðað andstöðu við niðurfellingu eignarskattsins. Hverjum mun sú breyting koma einkum til góða? Það eru eldri borgarar, fólk sem er 60 ára og eldra og er í skuldlausu húsnæði. Við skulum taka dæmi um einstakling sem er 70 ára gamall og býr í þriggja herbergja íbúð úti í bæ, jafnvel tveggja herbergja íbúð, sem kostar 15 millj. kr., og hefur sín lífeyrisréttindi sem eru kannski ekki svo beysin, enda höfum við tekið umræðu um það á Alþingi að við þyrftum að bæta hag þessa þjóðfélagshóps. Hver yrði ávinningur þessa einstaklings sem situr í slíkri 15 millj. kr. íbúð? 60 þúsund krónur á ári. 6% hækkun á ráðstöfunartekjum viðkomandi. Stjórnarandstaðan leggst gegn þessu vitandi það að meiri hluti eignarskattsins kemur frá þessum hópi fólks. Ætlar svo stjórnarandstaðan að koma hér upp utan dagskrár í næstu viku og ræða um kjör eldri borgara og stefnuleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum þjóðfélagshópi?

Það væri ástæða til.

Það væri nefnilega ástæða til að heyra hvað stjórnarandstaðan leggur þá til í þessum efnum því engar koma tillögurnar í þessari umræðu, bara niðurrif og gagnrýni. Allt er svo svart og allt svo neikvætt. Það er svo neikvætt að hygla sérstaklega lágtekjufólki og millitekjufólki, barnafólki. Það er ógurlega neikvætt að hygla eldri borgurum. Það er ógurlega að neikvætt að koma til móts við millitekjufólkið í þjóðfélaginu sem er nú það sem ég ætla að tala um næst, þ.e. 4% lækkun á tekjuskattinum. 
             Áður ætla ég þó að velta upp einni spurningu og gott væri að fá svar við henni í þessari umræðu: Er nokkuð sjálfgefið að háskólamenntaður maður með 200 þús. kr. í laun á mánuði hafi það eitthvað betra en ófaglærður einstaklingur sem hefur 150 þús. kr. laun á mánuði? Er það sjálfgefið? Eigum við bara að horfa á tekjuhliðina? Er veröldin svona svart/hvít? Ég fullyrði að oft sé það ekki svo vegna þess að viðkomandi háskólamenntaður maður er að borga af námslánum sínum. Þetta er ekki svona svart/hvítt. Við verðum að horfa líka á greiðslubyrði heimilanna. Við verðum að horfa á greiðslubyrði unga fólksins sem er að koma úr námi og reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Stjórnarandstaðan vill það ekki. Hún hefur lýst sig andvíga 4% lækkun tekjuskattsprósentunnar. Hverjir hafa nú hvað mest út úr 4% lækkun á tekjuskattsprósentunni? Jú, það er milli tekjufólk og duglegt ungt fólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Við tölum um jaðarskatta. Er þetta ekki fólkið sem er að lenda í jaðarsköttunum? Er þetta fólk sem hefur kannski 500 þús. kr. laun á mánuði og er að reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið og bíl, að fá einhverjar barnabætur eða vaxtabætur? Eins og stefnan er gagnvart hátekjuskattinum, greiðir þetta fólk ekki hátekjuskatt líka? Þetta er glæsilegt umhverfi fyrir fólk að hefja sinn búskap í og stjórnarandstaðan er á móti. Ég mundi vilja fara á fund út í Háskóla Íslands með stjórnarandstöðunni og ræða þá skattstefnu sem hún viðhefur hér. Við höfum sérstaklega tekið á því að bæta kjör atvinnulausra og öryrkja. En má ekkert koma til móts við hið vinnandi fólk sem stendur undir velferðarkerfinu hér á landi? Á bara að loka fólk inni í einhverjum fangaklefa og af því það er með svo há laun þá fær það náttúrlega engar vaxtabætur eða barnabætur. Má ekki lækka tekjuskattsprósentuna um 4%? Það væri gott að fá svör við því hér í dag. Mig langar að segja að ég held að það séu ekkert óalgeng kjör kennara, sambúðarfólks sem bæði hafa kennaramenntun og vinna í skóla, að þau séu um 450 þús. kr. á mánuði. Ef við gefum okkur að þessi kennaramenntuðu hjón hafi tvö börn á framfæri hvað munu þessar tillögur ríkisstjórnar þá skila þessu fólki í vasann? 45 þús. kr. mánaðarlega. Hv. þm. Jón Gunnarsson getur brosað að þessu. En ég held að þessu fólki veiti bara ekkert af þessum tekjum miðað við allt og allt.  Hæstv. forseti. Hv. þingmenn hafa líka rætt um það hér að þetta sé allt miðað við hjón með tvö börn undir sjö ára aldri. Við skulum taka sömu kennaramenntuðu hjónin sem hafa 450 þús. kr. í laun á mánuði. Hver verður mánaðarlegur ávinningur þessa fólks? 30 þús. kr. á mánuði. Svo talar stjórnarandstaðan um að við séum bara að koma til móts við stóreignamenn. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon les hér upp úr Frjálsri verslun um einhverja einstaklinga sem hafa yfir milljón kr. á mánuði.

Gleymirðu hátekjuskattinum?

Hvers lags málflutningur er þetta? Þegar hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson talar um hátekjuskattinn þá minnist ég þess ekki að hann hafi greitt á móti því atkvæði að hann yrði felldur úr gildi.

Jæja?

Ég minnist þess ekki.

Nei.

Samfylkingin sat a.m.k. hjá í þeim efnum. Samfylkingin sat hjá í þeim efnum. Svo virðast nú ákveðnir þingmenn Samfylkingarinnar geta gagnrýnt þessa ákvörðun þegar Samfylkingin beitti sér ekki einu sinni gegn afnámi hátekjuskattsins, sem var, vel að merkja, tímabundinn skattur. Hæstv. forseti. Þetta er kjarni málsins. Ef styrkrar efnahagsstjórnar hefði ekki notið við í þjóðfélaginu þau tíu ár sem þessi ríkisstjórnin hefur verið við völd þá værum við ekkert að fara í neinar fyrirhugaðar skattalækkanir. Við værum ekkert að fara að auka ráðstöfunartekjur sérstaklega barnafólks, eldri borgara eða alls almennings með þessum aðgerðum. Við erum gagnrýnd fyrir það að skila launafólkinu í landinu til baka þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur náð í efnahagsmálum á undanförnum árum, skila til baka arðinum af atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar sem stjórnarandstaðan hefur nú reyndar ætíð verið á móti, atvinnustefnu sem hefur skilað hagvexti og gefur okkur það svigrúm að koma til móts við launafólk í þessu landi. Ég skal nefna tvo hluti í þeim efnum þegar við tölum um atvinnustefnuna. Ég veit ekki betur en að sjávarútvegurinn hafi verið að skila myndarlegum afgangi inn í ríkissjóð og skapi hagvöxt í landinu. Stjórnarandstaðan hefur verið sameinuð gegn ríkisstjórnarflokkunum í þeim efnum. Ég veit ekki betur en áhöld hafi verið um það í þingsalnum hvort við ættum að byggja upp frekari iðnað í landinu, m.a. á Austurlandi. Ég veit ekki betur en að þingmenn Frjálslyndra hafi setið hjá í þeim efnum og þingmenn Vinstri grænna hafi nú bara verið á móti því. Svo var Samfylkingin svona út og suður í þeim efnum. Það er náttúrlega voðalega ódýrt að geta talað einni röddu í Reykjavík en svo allt öðruvísi austur á landi.  Hæstv. forseti. Ég sé að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er búin að gefa merki og ætlar að koma hér upp í andsvar. Mig langar að spyrja hana einnar spurningar: Hvernig var ástandið hér 1991–1995? Ég bið hv. þingmann að hugsa það vel. Þá var hún félagsmálaráðherra í mikilli jafnaðarstjórn eins og gefur að skilja. Jú, samneyslan var rúm 40% í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún er um 45% í dag. Við höfum aukið samneysluna um 5,4% á árabilinu 1994–2004. Svo saka menn ríkisstjórnina um að vera ekki félagslega sinnuð. Í hvað fer þessi samneysla? Jú, hún stendur undir velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu. Það væri gott að heyra hv. þingmann leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál. Það fer meira af sameiginlegum tekjum þjóðarinnar í að reka skólana, heilbrigðiskerfið og velferðarkerfið en á hennar tímum. Svo tala hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar um að hér sé gríðarleg hægri stjórn við völd. Það ætti reyndar Frjálslyndi flokkurinn að þakka fyrir því hann skilgreinir sig sem hægri flokk. En ég hef ekki orðið var við það í umræðunni í dag. Hér er engin hægri stjórn við völd. Hér er velferðarstjórn við völd. Hvernig þróuðust t.d. barnabætur í tíð ríkisstjórnarinnar 1991–1995? Þær lækkuðu um 1 milljarð á því árabili. Kjör almennings skertust í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Hér var engin velmegun í þá daga. Svo þegar við hér árið 2004 höfum hækkað meðalráðstöfunartekjur heimilanna um 40% og stefnum að því að hækka meðalráðstöfunartekjur heimilanna upp í 55% árið 2007 þá er eins og allt sé í rjúkandi rúst. Ég bið hv. þingmenn, þó ég sé nú ungur á þingi, að kannast við sína pólitísku fortíð, hv. þingmenn Jóhönnu Sigurðardóttur, Össur Skarphéðinsson og Steingrím J. Sigfússon. Þetta var ekkert glæsilegt. Þetta var ekkert glæsilegt hérna einu sinni. Hvað heyrum við oft sagt hérna: „Ríkisstjórnin hefur fallið á efnahagsprófinu“? Það hefur ríkt stöðugleiki hérna í tíu ár.  Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja að ég er mjög stoltur af því frumvarpi sem við munum vonandi afgreiða fyrir jól til fjárlaga næsta árs, frumvarpi sem svarar bæði kalli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnulífsins og skilar afgangi upp á rúma 10 milljarða sem er mjög mikilvægt miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi í efnahagslífinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er stoltur. Ég vil spyrja hann hvort hann sé stoltur af því að hann stendur að því að rýra fæðingarorlofsgreiðslur á næsta ári þannig að þær verða ekki 80% af tekjum einstaklinga sem fara í fæðingarorlof heldur 74–75%. Það er verið að rýra þær um 6–7%. Það þarf að setja í Fæðingarorlofssjóðinn 400 millj. kr. ef greiðslurnar eiga ekki að rýrna í höndum framsóknarmanna eins og nú stefnir í. Þetta er veruleg kjaraskerðing fyrir unga fólkið. Ég spyr hv. þingmann: Er það kjarabót fyrir unga fólkið og ætlar hann virkilega að standa að því að skerða vaxtabætur samtals á þessu og næsta ári um 900 millj. kr.? Ég spyr líka hv. þingmann: Telur hann framsóknarmönnum til hróss að veruleg tekjuvöntun er hjá svæðisstjórn fatlaðra? Þó verið sé að veita 30 millj. kr. í ný úrræði þá er verið að taka 20 millj. kr. aftur í hagræðingarkröfu sem þýðir að þarna verða veruleg vandamál á næsta ári. Þegar hann talar um að verið sé að leysa húsnæðismál fatlaðra þá spyr ég hv. þingmann: Er verið að leysa húsnæðismál þeirra 77 geðfötluðu einstaklinga sem eru á biðlistum hjá Öryrkjabandalaginu? 
             Ég spyr líka hv. þingmann: Er hann stoltur af því hvað framsóknarmenn hafa gert fyrir atvinnulausa á kjörtímabilinu? Í sex ár voru atvinnuleysisbætur skertar þannig að 15 þús. kr. vantaði upp á á mánuði að þær héldu raungildi sínu frá því sem þær voru þegar þessi stjórnarflokkar tóku við. Það var verkalýðshreyfingin sem fyrst rak þá til þess á síðasta ári að hækka bætur atvinnulausra. Svo skyldi þingmaðurinn tala varlega um barnabæturnar vegna þess að þær eru 10 milljörðum lægri samtals en þær voru í upphafi kjörtímabilsins ef þær hefðu haldið raungildi sínu. Ég spyr þingmanninn: Hvar er barnakortið? Hvar eru fullar ótekjutengdar barnabætur fyrir öll börn að sextán ára aldri?

Hæstv. forseti. Mér er sönn ánægja að tala hér um barnakort. Öll börn undir sjö ára aldri fá ótekjutengdar barnabætur að ákveðinni upphæð tilskilinni.

Þið lofuðuð til 16 ára.

Svo er það þannig í þessu stjórnarsamstarfi að við erum í mjög heiðarlegu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn,  Hvað varðar hins vegar fæðingarorlofið þá er það nú þannig að útgjöld til Fæðingarorlofssjóðsins hafa aukist allverulega frá stofnun hans. Það var engin heilög tala í upphafi þegar við stofnuðum þennan sjóð að við mundum greiða 80% af heildarlaunum. 

Virðulegi forseti. Þessi hv. ungi þingmaður sem kom inn á þing með það veganesti að ætla að bæta kjör unga fólksins stendur hér bara og segir að það sé allt í lagi þó að verið sé að rýra fæðingarorlofsgreiðslurnar úr 80% af tekjum niður í 74–75%. Þingmaðurinn ætlar greinilega að standa að fjárlögum sem skerða fæðingarorlofsgreiðslurnar niður í 74–75%. 
             Þingmaðurinn ætlar líka greinilega að standa að fjárlagafrumvarpi sem eykur greiðslubyrði lána hjá fólki með því að skerða vaxtabæturnar. Þingmaðurinn ætlar líka að standa að fjárlagafrumvarpi sem færir ungu fólki enga aukningu í barnabótum á næsta ári vegna þess að það að hækka barnabætur er ekki í forgangi hjá þessari ríkisstjórn. Í forgangi hjá henni er að lækka skatta fyrst og fremst hjá þeim efnameiri. Þannig stendur þessi ríkisstjórn að málum, hún bætir ekki kjör unga fólksins og hún bætir ekki kjör barnafólksins sem sést m.a. á því að framsóknarmenn vilja ekki 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafi ekki áttað sig á því að ákveðin kerfisbreyting hefur átt sér stað í húsbréfakerfi landsmanna. Fólk borgar í dag 4,15% vexti í stað 5,1% sem fólkið greiddi í tíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún sat í ríkisstjórn. Hér munar einu prósenti. 

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur farið hér mikinn. Það var athyglisvert samt að hann undirstrikaði að hann væri í mjög heiðarlegu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn og lýsti mjög fjálglega þjónkun Framsóknarflokksins við stefnu Sjálfstæðisflokksins. Þessi þjónkun Framsóknarflokksins gengur svo langt að það hriktir orðið í stoðum hans úti um allt land eins og við höfum ærið fengið að heyra. Það var mjög athyglisvert hvernig hv. þm. útlistaði þjónkun Framsóknarflokksins við Sjálfstæðisflokkinn. Ég held að kjósendum hans samt sé ekki öllum sama um það. Þjónkunin er svo mikil að það varð að svíkja samninginn við öryrkja, samning sem var gortað af fyrir kosningar 2003 og sagt að enginn mundi leyfa sér að rjúfa. Þegar komið var fram á haust á sl. ári var sá samningur rofinn. Þjónkunin - við vorum í svo heiðarlegu samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn að við erum að þjónka honum líka hvað það varðaði að ganga á bak þessum samningum, eru skilaboð Framsóknarflokksins. Það væri líka fróðlegt að heyra stefnu Framsóknarflokksins, a.m.k. hv. þm. Birkis J. Jónssonar - ég geri ráð fyrir að framsóknarmenn geti haft mismunandi skoðanir á þessu - í skólagjaldamálum. Við umræðuna hér um skólagjöldin í háskólunum, 40% hækkun á innritunargjöldum sem eru jú bara óbein skólagjöld, lýsti hv. þm. því að það yrði skoðað mjög vandlega. Er þingmaðurinn sammála þessum hækkunum á innritunargjöldum í háskólana? Það á að sameina Tækniháskólann og Háskólann í Reykjavík. Í viðtölum við forsvarsmenn þeirra skóla hefur komið fram að það væri eðlilegt að tekin yrðu upp skólagjöld sem eru nú 200 þús. kr. á ári við Háskólann í Reykjavík og yrði hliðstætt í Tækniháskólanum. Er þingmaðurinn sammála þeirri stefnu?

Hæstv. forseti. Ég vil rifja upp umræðu sem við áttum fyrr á þessu þingi um innritunargjöld, m.a. við Háskóla Íslands. Það er rétt, ég sagði þá að þetta mál yrði skoðað. Þetta mál var tekið upp innan flokksins, innan Framsóknarflokksins, og við kölluðum eftir rökstuðningi frá Háskóla Íslands hvað þetta varðar. Þetta er í fyrsta skipti sem við fáum góðan rökstuðning fyrir innritunargjöldum. Ég vil minna á hvenær innritunargjöldin voru tekin upp, það var í tíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, besta vinar námsmanna í þessu landi að mér heyrist. Þá var þetta lögfest, í þá daga. En við vorum ekki tilbúin að samþykkja hvað sem var í þessum efnum. Við höfum fengið rökstuðning frá Háskóla Íslands. Munurinn á þessum innritunargjöldum og innritunargjöldum Samfylkingarinnar er sá að þeir fjármunir sem koma af þessum innritunargjöldum munu leggjast ofan á rekstrargrunn skólans. Hvernig var það áður fyrr? Þá drógust þau frá rekstrargrunninum. Hér er um algjöran viðsnúning að ræða hvað menntamálin varðar, ég vil upplýsa hv. þingmann um það. Hvað varðar samning við öryrkja er það orðið langt mál. Við ræddum það mikið í fyrra. Ég spurði hv. þm. Þuríði Backman, samflokksmann Jóns Bjarnasonar, hvort ekki væri rétt að á öllum fundum sem ég fór á um Norðaust. með henni hafi ég talað um 1 milljarð. Ég hef alla tíð talað um 1 milljarð. Betur veit ég ekki í þessu máli, svo að ég segi það alveg eins og er. Ég tel mig hafa nokkuð hreina samvisku í þessum efnum. Ég talaði alla tíð um 1 milljarð í þessum efnum. 
            

Frú forseti. Það hefur komið í ljós sem mig grunaði, að hv. þingmaður hefur talið svo mikilvægt að þjónka stefnu Sjálfstæðisflokksins í skólagjaldamálum að hann hefur fallist á að taka upp þessi gjöld við háskólana. Hv. þm. svaraði því ekki hvort hann mundi líka þjónka stefnu Sjálfstæðisflokksins varðandi skólagjöldin í Tækniháskólann þegar hann verður sameinaður Háskólanum í Reykjavík. Hvernig ætlar hv. þm. sem gumaði af skattalækkununum að útskýra það þegar niðurskurður á samgönguáætlun sem líka var hluti af kosningaloforðum Framsóknarflokksins og allir báru væntingar til að yrði staðið við …?

Stöðugri.

Ja, bílarnir standa vel á veginum - ef hann er gerður. Þann stöðugleika vil ég fá, að staðið verði við samgönguáætlunina sem var lofað fyrir kosningar. Skattalækkanir koma íbúum í Norðaust. eða á Vestfjörðum sem bíða eftir bættum vegasamgöngum ekki sérlega vel, þeir vilja heldur að skattarnir séu greiddir og fá sína vegi. 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason verði að átta sig á heildarsamhengi hlutanna.

Ja, þú gerir það ekki.

Það er alveg ljóst að í þeirri þenslu sem nú ríkir í íslensku þjóðfélagi getum við ekki farið í allar þær framkvæmdir sem okkur sýnist  Skattalækkanir munu ekki byggja upp vegi hér um allt land, ég held að það sé alveg ljóst og hv. þm. gerir sér grein fyrir því. Þegar hv. þm. talar þannig til umbjóðenda sinna, barnafólks og annarra slíkra, að það fólk hafi bara ekkert við þá fjármuni að gera segi ég að það er mjög skrýtinn kjósendahópur sem stendur á bak við hv. þingmann. 
            

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að taka fram að ég ætla að fara að tilmælum hv. þingmanns og tala ekki út og suður, heldur einmitt um hluti sem hv. þingmanni eru mjög kærir. Það eru stöðugleikinn annars vegar og hins vegar Siglufjörður. Ég spyr fyrst hv. þingmann hvernig honum lítist á stöðugleikann á Siglufirði. Frá því að núverandi stjórn, eða öllu heldur Framsóknarflokkurinn, tók við völdum hefur fólki fækkað á Siglufirði um heila 300 einstaklinga og störfum um rúmlega 100. Telur hann þetta til marks um stöðugleika á landsbyggðinni? Ég tel svo ekki vera. Það væri mjög áhugavert að fá að heyra hvaða augum hv. þingmaður lítur stöðugleikann á landsbyggðinni, og sérstaklega á Siglufirði. Á ágætri vefsíðu, siglo.is, er farið yfir í hvaða aldurshópum fólki fækkar mest. Þar kemur fram að í yngsta aldurshópnum fækkar hvað mest. Á síðustu sjö árum hefur fækkað í þeim aldurshópi sem er í grunnskólum um 120 manns. Það er mikið áhyggjuefni og mér finnst mjög sérstakt að hlýða á þingmann frá Siglufirði vera að tala um stöðugleika án þess að ræða neitt um landsbyggðina, um heimabæ sinn sem ætti að vera honum kær. Hann ætti að líta svolítið á hlutina út frá sínum heimabæ.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átti ekki von á því í umræðu um fjárlög að við færum að ræða um heimaslóðir mínar á Siglufirði en ég skal glaður tala um það málefni hér í þessu stutta andsvari. Ég held að hv. þingmanni verði að vera eitt ljóst, það þýðir ekkert að tala alltaf hlutina niður, endalaust niður. Ég hef aldrei heyrt neina framtíðarsýn koma frá hv. þingmanni. Ég veit ekki betur en að hér á Alþingi sé búið að ákveða að við förum í mikla samgöngubót sem mun gagnast byggðunum við utanverðan Eyjafjörð. Ég veit ekki betur en að verið sé að verja þar líf fólks með ofanflóðavörnum sem ríkið stendur líka að. Ég veit ekki betur en að ríkið og ríkisstjórnin hafi líka komið mjög myndarlega að ferðamálum á Siglufirði, með mjög myndarlegum framlögum til Síldarminjasafnsins. Ég veit ekki betur en að ríkið standi mjög myndarlega að heilbrigðismálum á Siglufirði, með fyrirhugaðri viðbyggingu við heilbrigðisstofnunina sem mun líka nýtast Ólafsfirðingum í framtíðinni. Ég veit ekki betur en að ég og hv. þingmaður séum að berjast fyrir því hér, a.m.k. er hann með mér á þeirri ágætu þingsályktunartillögu, að við munum reyna að koma á fót framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Þetta er sú framtíðarsýn sem ég hef, að við höldum unga fólkinu lengur heima á þessum stöðum. Það getur þó sótt háskólanám sitt inn á Eyjafjarðarsvæðið sem verður nokkuð sjálfbært svæði að þessu leytinu til. Þetta er framtíðarsýn mín. Ég stend hér beinn í baki þegar ég ver stjórnarflokkana hvað Siglufjörð varðar.

Frú forseti. Ég er ekki að tala hlutina niður. Ég er að tala um hlutina eins og þeir eru og blasa við öllum sem horfa raunsætt á málið. Ef við tölum um Síldarminjasafnið er gott að rifja það upp að þegar það bað um 1 tonn eða 1½ tonn til að fá að veiða var það ekki hægt vegna þess að kvótakerfið er svo heilagt hjá Framsóknarflokknum að þeir eru tilbúnir að grafa meira að segja sína eigin heimabæi niður.  Siglfirðingar lifa ekkert á snjóflóðavörnum. Hv. þingmaður ætti að fara að gera sér grein fyrir því. Þeir lifa á því að sækja sjóinn. Þannig hefur atvinnulífið verið á Siglufirði og ég tel að hv. þingmaður ætti að fara að kynna sér á hverju landsbyggðin lifir. Hún lifir ekki á snjóflóðavörnum eða söfnum, heldur þarf að fara að opna fyrir nýliðun í atvinnugreinum landsbyggðarinnar.

Hæstv. forseti. Það var ekki glæsilegt, andsvar háttvirts þingmanns. Hann gerði lítið úr viðleitni stjórnvalda til að auka öryggi íbúa Siglufjarðar.

Nei.

Hann gerði lítið úr þeim framkvæmdum sem þar eiga sér stað og miða að því að auka öryggi fólksins sem þar býr. Þar hef ég búið. Ég bjó því miður í næsta húsi við snjóflóðasvæði og slíkt er ekki þægilegt. Ég held að hv. þingmaður hefði þurft að upplifa hvernig sú ógn er. Ég geri mér grein fyrir því að fólk lifir ekki eingöngu á snjóflóðavörnum, enda var það ekki það eina sem ég nefndi. 

Hvers vegna fækkar fólki?

Virðulegur forseti. Strútsegg köllum við skilgetið afkvæmi þeirrar eindregnu viðleitni að stinga höfðinu í sandinn. Hókus-pókus. Tíu milljarða afgangur af ríkissjóði á pappírunum eins og venjulega. Ár eftir ár horfast menn ekki í augu við fyrirsjáanleg útgjöld og veruleikinn er árið 2002: 6 milljarða kr. halli, árið 2003: 8 milljarða kr. halli. Í öðru lagi neitar stjórnin að horfast í augu við að munurinn á hinum ríku og hinum fátæku í samfélaginu eykst sífellt. Hún leggur lóð sín á þær vogarskálar með því að skenkja tekjuháum skattalækkanir en skerða vaxtabætur til skuldugra og svíkja samning sinn við fátækasta fólkið í landinu, öryrkja. Í þriðja lagi hlusta þeir ekki á umræðuna í samfélaginu, um hæsta matvöruverð í heimi, og hafna skynsamlegum tillögum Samfylkingarinnar um lækkun matarskatts. Í fjórða lagi skella þeir skollaeyrum við aðvörunarorðum Alþýðusambandsins og atvinnulífsins um hættuna á þenslu, ofþenslu og verðbólgu og hafna ábyrgum og skynsamlegum skattatillögum Samfylkingarinnar, sem leiða mundu til lækkunar neysluvísitölu um 0,8% og þar með hemja skuldir heimilanna. Gorgeir, hæstv. fjármálaráðherra, gorgeir er það orð sem manni helst kemur í hug þegar maður situr undir ræðum stjórnarliða um ríkisfjármálin. Þar er talað eins og enginn maður þurfi að hafa áhyggjur af neinu og þar fái allir allt. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa að allir fái allt, þ.e. allir í stjórnarliðinu. Það aðhaldsleysi í ríkisfjármálunum og sú mikla skekkja sem reynst hefur á áætlunum og niðurstöðum er auðvitað að stórum hluta til komin vegna þess að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hangir á tveimur atkvæðum. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hangir á tveimur atkvæðum og forsendan fyrir því að sá meiri hluti geti hangið áfram, er að í stjórnarliðinu fái allir alltaf allt. Það er því full ástæða til að hafa áhyggjur af því að á þeim þenslutímum sem nú fara í hönd sé þessi ríkisstjórn ekki nægilega öflug og ekki nægilega þróttmikil til að halda þeirri stjórn á ríkisfjármálum sem nauðsynlegt er svo verðbólgan fari ekki úr böndunum, eins og gerðist rétt upp úr árinu 2000 þegar við heyrðum, t.d. hjá hæstv. fjármálaráðherra, sama gorgeirinn um að allt væri í lukkunnar velstandi og engin ástæða til að hafa áhyggjur. Þá var sagt að varnaðarorð Össurar Skarphéðinssonar, formanns Samfylkingarinnar, væru tómt svartnætti. En í ljós kom að verðbólgan fór á einu ári í 9% og hækkaði samsvarandi skuldir heimilanna í landinu. Það má sannarlega ekki gerast nú því að unga fólkið í landinu er í stórum stíl að taka 90 og 100% veðlán til að kaupa sér fasteignir. Hvar skiljum við það eftir ef við missum tökin á verðbólgunni? Nei, það er ástæða til að hafa áhyggjur þótt auðvitað sé full ástæða til að vona hið besta. Það er full ástæða til að vona að stjórnarmeirihlutinn reynist vandanum vaxinn og reyni að liðsinna honum við að halda nokkurri stjórn á hlutunum. Það er, virðulegur forseti, auðvelt að galdra. Maður setur bara hatt á borð, stingur hendinni ofan í hattinn og svo dregur maður kanínu upp úr hattinum. Það eina sem maður þarf að hafa vit á að gera er að koma kanínu fyrir í hattinum áður en töfrasýningin hefst svo maður hafi eitthvað upp úr honum að draga. Þessi fjárlög og þau fjárlög sem ég sá hér fyrir ári eru ekki þess háttar töfrasýning. Í þessum hatti er engin kanína. Í hatti hæstv. fjármálaráðherra er engin kanína. Ég er hins vegar búinn að fatta trixið, eins og krakkarnir mundu segja, sem hér er viðhaft við fjárlagagerð. Það olli mér mikilli undrun þegar ég kom til Alþingis síðastliðið haust sem nýliði. Þá skildi ég alls ekki hvers konar verklag þetta var. Hér vorum við í nefnd, eftir nefnd, eftir nefnd að benda stjórnarliðum á sjálfsagða hluti, á að augljóst væri að það vantaði t.d. 900 millj. kr. í Fæðingarorlofssjóð. Þeir skelltu skollaeyrum við, neituðu að horfast í augu við veruleikann og hvað gerist? Á fjáraukalögum koma 900 millj. kr. í Fæðingarorlofssjóð, af því að auðvitað vantaði þær í fjárlögin. Við bentum á niðurskurðinn á lyfjunum sem engar forsendur voru fyrir og ekkert var á bak við. Hver var raunin? Sparnaðurinn þar var aðeins á pappírunum en náðist ekki fram. Þannig mætti áfram telja. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort atvinnuleysið væri ekki vanáætlað. Ó nei, það var nú aldeilis ekki. Hvað fáum við í fjáraukalögum? Auknar fjárveitingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég spurði sjálfan mig, nýr á þingi: Hvernig stendur á þessu? Þetta er ekki spurning hægri eða vinstri pólitík, virðulegur forseti. Hér er ekki verið að takast á um strauma og stefnur í stjórnmálum. Hér sat ég á Alþingi Íslendinga í virðulegri fjárlaganefnd en þegar mönnum var bent á augljósar staðreyndir um fyrirsjáanleg útgjöld ríkisins þá lokuðu þeir bara augunum. Svo komu reikningarnir samt. Er nema von að ég hafi velt fyrir mér hvernig þetta ferli gengur fyrir sig? En síðan hef ég lært hvernig það er. Það er sem sagt þannig að áður en menn setjast að fjárlagagerðinni ákveða þeir hver afgangurinn á að vera. Hin síðustu ár hefur hann verið ákveðinn á bilinu 0,5–1% af landsframleiðslu, þetta 4–8 milljarðar kr. í fyrra. En í ár þarf hann að vera meiri því að það á að sýna aðhald í ríkisfjármálum. Þá er afgangurinn á fjárlögunum ákveðinn fyrir fram, hann skal vera 10 milljarðar kr. Við ætlum að skila frumvarpi upp á 10 milljarða kr. Svo fara menn að vinna, eins og þeir kalla það, þ.e. að skrifa tölur inn í þetta fjárlagafrumvarp þannig að eftir standi á blaðinu 10 milljarða kr. afgangur. Það er ekki unnin nein önnur vinna en það. Menn neita einfaldlega að horfast í augu við þau útgjöld sem fyrirsjáanleg eru, fara ekki í nauðsynlega hagræðingu og sparnaðaraðgerðir, endurskoða ekki lög og reglugerðir til að ná raunverulegum árangri og þess vegna flæða bakreikningarnir inn, 10–18 milljarða kr. á fjáraukalögum ár hvert og enn þá meira í blessuðum ríkisreikningnum. Þetta vinnulag, virðulegur forseti, nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Það skapar ekki þann stöðugleika og þá festu í ríkisfjármálunum sem atvinnulífið og verkalýðshreyfingin hafa kallað eftir. Þá kemur hæstv. fjármálaráðherra og sakar óreglulega liði um að eiga sök á öllum vandanum, rétt eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sakaði í ræðu sinni fyrr í dag alla aðra aðila í heimunum um að eiga aðild að verðbólgunni á Íslandi en ríkisstjórnina. Þessir óreglulegir liðir eru afskriftir skattakrafna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur samkvæmt upplýsingum Ríkisendurskoðunar tekjufært, í 14 ár í röð, áætlanir á sköttum á einn einstakling sem aldrei hefur borgað krónu. Þegar þetta er niðurfært í reikningunum telur hæstv. fjármálaráðherra það ákaflega ófyrirsjáanlegt og ákaflega óreglulegt. Því fer auðvitað fjarri. Ofáætlanir á skatttekjum með þessum hætti hafa verið ákaflega reglulegar og numið verulegum upphæðum. Það sem menn hafa talið sér til tekna, án þess að innstæða væri fyrir því, verður auðvitað að færa til gjalda. Það verður auðvitað að vera í fjárlögunum sjálfum. Það eru ekkert annað en flóttamenn og náttúruhamfarir sem ekki rúmast í fjárlögunum sem geta komið sem óreglulegir liðir á ríkisreikningi. Lífeyrisskuldbindingar er einn liðurinn sem ítrekað hefur verið vanáætlaður í reikningum ríkisins. Því skyldi það vera? Var t.d. ekki fullkomlega fyrirsjáanlegt að gerður yrði kjarasamningur við grunnskólakennara í ár? Jú, og auðvitað átti að áætla fyrir lífeyrisskuldbindingum sem sá kjarasamningur mundi leiða af sér. Þær lífeyrisskuldbindingar þarf að borga. Það er út af fyrir sig rétt að menn geta ekki alltaf áætlað nákvæmlega. Stundum hlýtur það að reynast minna og stundum meira. En þegar vanáætlanir í fjárlagafrumvarpinu síðustu ár eru skoðaðar kemur í ljós að það er alltaf áætlað í vitlausa átt. Það er alltaf vanáætlað. Það er með skipulögðum hætti reynt að draga fram fegurri mynd í fjárlagafrumvarpinu en innstæða er fyrir. Það er áhyggjuefni. Það er gleðilegt, virðulegur forseti, að stjórnarandstaðan mæti til 2. umr. samstiga. Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn flytja breytingartillögur við fjárlögin allar saman og að sex höfuðtillögum standa flokkarnir að ásamt Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Til að undirstrika ábyrgð okkar í Samfylkingunni í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir því að þær tillögur skili meiri afgangi í ríkissjóð en frumvarpið gerir ráð fyrir. Þær fela ekki í sér að það dragi úr rekstrarafganginum, heldur þvert á móti. Þrjár þessara tillagna flytja formenn stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Guðjón Arnar Kristjánsson. Þær lúta að þremur liðum fjárlaganna. Í fyrsta lagi er liðurinn 09-811, en þar er lögð til hækkun á liðnum Barnabætur, um 2.400 millj. kr. Það er tillaga okkar í stjórnarandstöðunni að þeir fuglar í skógi sem barnabætur ríkisstjórnarinnar eru árin 2006 og 2007 verði þegar að veruleika á næsta ári. Miðað við málflutning stjórnarliða í dag, um hversu kært þeim er um barnabæturnar, þá hljóta þeir að endurskoða forgangsröð sína í þeim efnum og koma til liðs við barnafjölskyldurnar í landinu eins drjúglega og þeir hafa talað í átt til þeirra. Sömuleiðis er gert ráð fyrir hækkun á liðnum 09-821. Það er liðurinn Vaxtabætur, sem hækkar um 300 millj. kr. Við teljum öldungis fráleitt, nú þegar svo gleðilega vill til í íslensku samfélagi að það er borð fyrir báru til að lækka skatta, að menn skuli á því augnabliki nota tækifærið og skerða vaxtabætur til skuldugasta fólksins, unga fjölskyldufólksins sem er nýbúið að taka 90 eða 100% lán til fasteignakaupa, og þarf að geta treyst forsendunum sem voru í vaxtabótaútreikningum þegar það réðst í fjárfestingar sínar, að þær forsendur haldi, virðulegur forseti. Unga fólkið í landinu verður að geta treyst því að þegar það reiknar út greiðslubyrði sína af húsnæðislánunum standi vaxtabæturnar, en ekki sé verið að skerða þær ár frá ári, vegna þess að ef ríkisstjórnin gengur þannig fram við að raska forsendum ungs fólks í húsnæðiskaupum hættir fólk auðvitað að sjá tilgang með því að gera áætlanir, ef stjórnvöld ganga þannig fram að raska ár frá ári þeim forsendum sem unga fólkið hefur lagt fyrir fjárfestingum í mikilvægustu eign sinni, heimilinu. Í þriðja lagi gera formenn stjórnarandstöðuflokkanna tillögu sem ekki er síst mikilvæg þó ég tilgreini hana síðar, en það er hækkun á liðnum 08-204 Lífeyristryggingar, um 560 millj. kr. Hér er um sömu tillögu að ræða og við fluttum í fyrra, stjórnarandstaðan, þá sá sem hér stendur og hv. þingmenn Frjálslynda flokksins, um að hjálpa ríkisstjórninni við að standa við samkomulag sitt við Öryrkjabandalag Íslands. Það vantaði í fyrra um 500 millj. kr. upp á að hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, og hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, efndu þann samning sem þeir gerðu persónulega við Öryrkjabandalag Íslands fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég sakna þess sannarlega að hæstv. forsætisráðherra sé ekki á þingi nú til að ræða þessi mál, því hann kom sannarlega sjálfur að þeim viðræðum við Öryrkjabandalagið, hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson. Þar sem hann hefur skorast undan því að eiga utandagskrárumræður um þann samning sem hann vann að með hæstv. heilbrigðisráðherra, Jóni Kristjánssyni, vona ég a.m.k. að hann verði tiltækur við 3. umr. um fjárlög til að verja framgang ríkisstjórnar sinnar. Nú liggur fyrir sú ákvörðun Öryrkjabandalags Íslands að verði samningurinn ekki efndur í þessum fjárlögum eigi bandalagið engra kosta völ annarra en að stefna ríkisstjórn Íslands til að fá fullnustu á þeim samningi sem gerður var. Það er algerlega augljóst hverjum þeim sem kynnir sér málið um hvað samið var. Það liggur fyrir skjalfest og í munnlegum yfirlýsingum ráðherra og blandast engum hugur um hvað var samið um. Ég hlýt að telja verulegar líkur á því að það sé svo augljóst að dómstólar eigi ekki annarra kosta völ en að staðfesta um hvað samningurinn var. Þá hlýtur maður að spyrja hver væri við slíkar aðstæður staða ríkisstjórnar Íslands. Ef hún hefur svikið samning hvers efni var svo augljóst að jafnvel fyrir dómstólum væri ekki annað hægt en að staðfesta. Þá þýðir ekki að koma eins og hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, hefur ítrekað gert í átökum sínum og árásum á Öryrkjabandalagið og segja: „Við gerðum það ekki viljandi.“ Því það er algerlega með opin augu og fullkomlega viljandi sem ríkisstjórn Íslands gengur á bak þeim samningi sem gerður var við Öryrkjabandalagið. Sá samningur um kjör öryrkja hefur ekkert með fjölgun öryrkja að gera. Þó menn reyni að beina athyglinni eitthvert annað og reyni með áróðri að kynda undir fordómum í garð þeirra sem höllustum fæti standa, hefur samningurinn við Öryrkjabandalagið ekkert með fjölgun öryrkja að gera, hann hefur með fækkun framsóknarmanna að gera. Staðreyndin er sú að hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, var tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að fjármagn kæmi til samninga við Öryrkjabandalag Íslands þegar hann horfðist í augu við það tveimur mánuðum fyrir kosningar að hann næði ekki kjöri á Alþingi Íslendinga í Reykjavíkurkjördæmi norður, vegna þess að fylgi Framsóknarflokksins var komið niður í 8%. Þá var róinn lífróður og Framsóknarflokknum var ljóst að stór hluti af því fylgistapi sem hann hafði orðið fyrir var að hann hafði ásamt Sjálfstæðisflokknum gengið mjög hart fram gagnvart öryrkjum í landinu, svo hart að aftur og aftur varð að höfða mál gegn ríkisstjórninni, gegn Framsóknarflokknum, til að fá viðurkennd fyrir æðstu dómstólum þjóðarinnar lágmarksmannréttindi öryrkja. Svo naumt var framfærslan skömmtuð mönnum að niðurstaða Hæstaréttar Íslands var að það bryti í bága við stjórnarskrá þau kjör sem Framsóknarflokkurinn ætlaði að búa öryrkjum. Hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, ákvað að fjármagna samning hæstv. heilbrigðisráðherra, Jóns Kristjánssonar, til að komast í gegnum kosningarnar og ná kjöri til Alþingis. Ef sú staða hefði ekki verið uppi hefði Jón Kristjánsson, hæstv. heilbrigðisráðherra, aldrei fengið stuðning formanns Framsóknarflokksins til þess að verja meira fjármagni til öryrkja því þannig hefur forgangsröðunin ekki verið hjá Framsóknarflokknum sjálfviljug, hún varð það aðeins á stund neyðarinnar þegar allt útlit var fyrir að ríkisstjórnin væri fallin fyrir fullt og allt. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur gætu ekki myndað stjórn aftur og að hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, næði ekki kjöri til Alþingis. Þá allt í einu voru til peningar og þá var Sjálfstæðisflokkurinn tilbúinn til þess að leyfa Framsóknarflokknum að gera þetta. Það getur verið að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki lofað Halldóri Ásgrímssyni, hæstv. forsætisráðherra, meiri stuðningi en 1 milljarði í þetta verkefni, en það breytir engu um það hvað samið var um. Það sem samið var um í samningnum á að efna. Það stendur upp á ríkisstjórn Íslands að efna það samkomulag sem gert var í hennar nafni, jafnvel þótt þingflokkur sjálfstæðismanna hafi ætlað að hann mundi kosta minna en reyndin varð, vegna þess að það var ekki samið um heildarupphæðina, það var samið um útfærsluna. Í Morgunblaðinu var öllum kjósendum birt nákvæmlega hvað hver og einn öryrki í landinu ætti að fá í mánaðarlegar greiðslur. Hvað sá sem væri 35 ára ætti að fá, hvað sá sem væri 43 ára ætti að fá og hvað sá sem væri 56 ára ætti að fá. Slíka samninga á að efna og það stendur upp á ríkisstjórnina að gera það. Ég hvet hana eindregið til þess að efna þetta samkomulag sem ég í upphafi þingferils míns hrósaði þeim svo mikið fyrir að hafa gert. Ég hvet ríkisstjórnina til að hlífa Öryrkjabandalagi Íslands við því að þurfa enn einu sinni að draga ríkisstjórnina fyrir dómstóla. Ég hef farið yfir öll gögn málsins. Þau gögn sem kynnt voru blaðamönnum. Þau gögn sem blaðamenn birtu. Þær tillögur og þann samning sem sendur var Tryggingastofnun til útreiknings í kjölfar undirritunar samkomulagsins. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra á Alþingi fyrir ári eftir efndum á samkomulaginu. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í þessum stól og ég trúi því að hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, ljúgi ekki að Alþingi, að hann yrði að áfangaskipta efndunum vegna þess að hann hefði ekki fjármagn nema til að uppfylla 2/3 hluta samkomulagsins. Þannig að ekki aðeins gögn málsins, ekki aðeins fréttir fjölmiðlanna, ekki aðeins yfirlýsingar stjórnmálamannanna, heldur orð hæstv. heilbrigðisráðherra, Jóns Kristjánssonar, í ræðustól á Alþingi Íslendinga taka af allan vafa um það hvað samið var um. Auðvitað vitum við að um samninga, eins og samninga um kjör öryrkja eða kjör lækna eða kjör grunnskólakennara, geta menn misreiknað sig um hver kostnaðurinn við samningsgerðina verður þegar upp er staðið. En þó að samningar verði dýrari en ætlað var í upphafi verða menn að efna samningana. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra, vegna þess að hann er því miður einn til svara um þetta efni á þessum fundi, hvort það sé algerlega loku fyrir það skotið að fyrir 3. umr. komi tillögur ríkisstjórnarinnar í þessu efni, eða hvort óhjákvæmilegt sé að hæstv. ríkisstjórn verði dregin fyrir dómstóla og þeir fengnir til þess að úrskurða um það hvert hafi verið efnisinnihald þess samnings sem gerður var. Ég hlýt jafnframt að spyrja ráðherrann, ef hann ætlar ekki að koma hingað með nýjar tillögur fyrir föstudag í næstu viku, hverjum augum hann liti slíka málsókn og hvort hann telji ekki algerlega óhugsandi fyrir ríkisstjórn Íslands að vera enn einu sinni dæmd fyrir að brjóta gegn fátækasta fólkinu á Íslandi og svíkja þá samninga sem gerðir hafa verið við það. Fyrr í dag, í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, var minnst á misnotkun á örorkubótum. Ég mætti þeim dylgjum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar af fyllstu hörku, enda full ástæða til. Ég hef ekki kallað þessa þingmenn Sjálfstæðisflokksins til ábyrgðar fyrir samninginn við Öryrkjabandalagið. Ég hef gert alveg skýra grein fyrir því að það væru hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, og hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, sem vegna hagsmuna Framsóknarflokksins gerðu þann samning og beri á honum fulla ábyrgð. Ef þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja endilega taka að sér brjóstvörnina í málinu og reyna að beina athyglinni annað með dylgjum í garð öryrkja um misnotkun á kerfinu er alveg sjálfsagt að taka þá umræðu. Við vitum það öll, það er alltaf svo og hefur alltaf verið þannig að félagsleg kerfi eru að einhverju leyti misnotuð. Ekki bara félagsleg kerfi, ég hygg öll kerfi. Það er hlutverk okkar og skylda að reyna að tryggja það eins og við frekast getum að slík misnotkun sé í algjöru lágmarki. Vilji menn grípa til aðgerða í því skyni skal ekki standa á mér. Vilji menn rannsaka misnotkun og grípa til aðgerða, setja reglur eða annað slíkt, skal ekki standa á mér. En að dylgja um heila stétt manna, um misnotkun sem menn hafa engar staðfestingar fyrir, engin dæmi um og engar tillögur um hvernig á að bregðast við er ósæmilegt. Það er einfaldlega ósæmilegt, því við vitum sem hér störfum að með líkum hætti má dylgja um fjölmargar stéttir í samfélaginu en það er ekki samboðið virðingu hins háa Alþingis að gera það. Hér var einfaldlega reynt að beina ljósinu frá því að ríkisstjórnin sveik samkomulag sitt við efnaminnsta fólkið í landinu og hefur reynt að draga upp þá mynd að öryrkjar og fjölgun þeirra væri helsti veikleikinn í fjárlagafrumvarpinu. Það sagði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Heyr á endemi. Halda menn að þær lágu bætur sem öryrkjar þiggja og fá, að jafnvel þó einhver hluti þeirra sé þar ekki á bótum með réttu, að þær upphæðir séu það sem sköpum skipti í frumvarpinu? Nei, fjarri því. Eins og ég hygg að ég hafi farið ágætlega yfir í fyrri andsvörum mínum við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson er útgjaldavandinn í heilbrigðismálum sannarlega ekki öryrkjarnir. Trúlega heldur launaþróunin í heilbrigðiskerfinu almennt, ekki síst hjá læknunum, eins og hv. þingmaður hefur oftar en einu sinni vakið athygli á. Ég treysti því að hæstv. heilbrigðisráðherra komi og vona svo sannarlega að hann komi til að færa okkur þær góðu fréttir að menn hafi loks ákveðið að koma með síðari áfangann sem hann gat um í ræðu sinni í fyrra. Í frumvarpinu eru auðvitað fjölmargir hlutir sem eru aðfinnsluverðir, en ég held að ég vilji ekki draga athyglina frá þeim gagngeru svikum við öryrkja með því að fjalla um þá að þessu sinni, en geymi mér það til 3. umr. Ég þakka samnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd fyrir ágæta samvinnu við gerð og vinnslu fjárlaganna þetta árið. Fjárlaganefnd skilaði í sjálfu sér viðbótartillögum sínum á milli umræðna og ég vil segja að þær eru snöggtum betur unnar en í fyrra. Ég hef kallað eftir yfirliti um skiptingu þeirra milli kjördæma. Það er eðli þessara styrkveitinga að þær leita meira á landsbyggðina enda þörfin meiri þar og ég vil ekki gera lítið úr því. En hún virðist skiptast með jafnari hætti milli landsbyggðarkjördæmanna en var á síðasta ári, og er það vel. Styrkir nefndarinnar til húsafriðunarmála voru líka sem betur fer þetta árið unnir í góðu samráði við framkvæmdastjóra húsafriðunarnefndar en ég tel að þær umtalsverðu fjárveitingar, kvartmilljarður eða svo, sem fjárlaganefndin deilir út til safnastarfsemi hingað og þangað um landið þurfi með sama hætti að fara fram í nánu og faglegu samráði við safnaráð við gerð næstu fjárlaga og þannig megi bæta nokkuð vinnubrögðin við fjárlagagerðina. Vegna þess að hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárlaganefndar, hefur gefið fyrirheit um það að á nýju ári muni menn ganga í gagngera endurskoðun á fjárlagavinnunni vil ég að endingu brýna hv. formann í því efni. Það gengur auðvitað ekki að það sé alltaf eins mikil skekkja frá áætlunum til niðurstöðu og raun ber vitni. Það getur ekki gengið að þegar þingmenn benda á sjálfsagðar staðreyndir um útgjöld sem eru óhjákvæmileg og fullkomlega fyrirsjáanleg loki menn bara augunum og neiti að skrifa þau inn í fjárlögin af því að í fjárlögunum eigi að standa einhver tiltekinn afgangur. Ég held að það sé óheppilegt að fjárlaganefnd taki ekki til við vinnu við fjárlögin fyrr en seint í september og sé á einhverjum maraþonfundum í tvo mánuði í fremur yfirborðskenndri yfirferð yfir frumvarpið. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að fjárlaganefnd Alþingis eigi að koma að ákvörðun um ramma fyrir málaflokkana og að þingið eigi sjálft að láta framkvæmdarvaldið hafa rammana þó að auðvitað séu þeir ákvörðun stjórnarmeirihlutans á sínum tíma. Ef þingið kemur að þeirri ákvörðun er þingið líka bundnara af römmunum og þar af leiðandi þarf það að halda nokkuð aftur af almennri útgjaldagleði sinni sem þvert á orð stjórnarliðsins hér í ræðustólnum er síst minni meðal stjórnarþingmanna en stjórnarandstöðuþingmanna. Ég tel að með margvíslegum slíkum breyttum vinnubrögðum megi í raun og sann vinna að betri fjárhagsáætlunum í ríkisfjármálum sem skili okkur meira aðhaldi og betri rekstri, og að það eigi að vera þverpólitískt mál. Það er ekki spurning um hægri eða vinstri, frjálshyggju eða félagshyggju, að færa áætlanirnar í samræmi við veruleikann og að vinna að því að niðurstaðan sé í samræmi við áætlanirnar en ekki allt að 20 milljörðum frá þeim.

Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni er bæði ljúft og skylt að fara enn einn ganginn yfir svokallað öryrkjamál og það sem er kallað svik tryggingamálaráðherra og ríkisstjórnar vegna samkomulags sem sá er hér stendur og formaður Öryrkjabandalagsins handsöluðu í Þjóðmenningarhúsinu þann 25. mars 2003. Það er talað um svik en það gleymist að þá voru báðir aðilar sammála um réttmæti þess og mikilvægi að tvöfalda grunnlífeyri þeirra einstaklinga sem yngstir verða öryrkjar. Það var meginmál samkomulagsins og við þetta meginatriði var staðið. Þetta var sú mikla stefnubreyting sem varð með samkomulaginu, þ.e. að viðurkenna sérstöðu þeirra sem yngstir verða öryrkjar. Síðan var gert ráð fyrir að hækkunin rynni út við 67 ára aldur þannig að öryrki sem væri á þeim aldri stæði í sömu sporum og áður. Önnur staðreynd málsins er að í samkomulaginu var gert ráð fyrir að 1 milljarður kr. rynni til að fullnusta samkomulagið eins og ávallt hefur komið fram. Þannig var málið samþykkt í ríkisstjórn. Það er nauðsynlegt á þessu stigi að fara nokkrum orðum um útfærslu málsins. Þegar samkomulagið var handsalað var rennt blint í sjóinn með það hver endanlegur kostnaður yrði. Þess vegna var talað um að kostnaðurinn gæti orðið um, allt að eða rúmlega 1.000 millj. kr. Eins og áður er fram komið var talið af hálfu heilbrigðisráðuneytisins að kostnaður gæti orðið eitthvað meiri og gæti hugsanlega farið í 1.200 millj., allt eftir því hvernig samkomulagið yrði útfært, en í viðræðum aðila sem staðið höfðu um nokkurra mánaða skeið hafði m.a. komið fram að kostnaðurinn gæti hugsanlega orðið á bilinu 700–1.000 millj. kr. Útgangspunkturinn var sem sé að tvöfalda grunnlífeyri þeirra sem yngstir hafa orðið öryrkjar og útfæra samkomulag sem kostaði um 1.000 millj. kr. Til þess að útfæra samkomulagið frá 25. mars var skipaður starfshópur. Í honum sátu fulltrúar heilbrigðisráðherra, Öryrkjabandalagsins og fjármálaráðuneytisins, enda ljóst að endanleg útkoma og heildarkostnaður færi eftir þeim forsendum sem lagðar yrðu til grundvallar í starfi hans. Þessi starfshópur var skipaður þann 6. maí, sex vikum eftir að samkomulagið var kynnt, og útgangspunkturinn í starfi hans var í fyrsta lagi viðurkenningin á sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni með því að tvöfalda grunnlífeyrinn og í öðru lagi að útfæra samkomulagið í samræmi við það fé sem það mundi kosta, þ.e. um 1 milljarð kr. Rétt er að taka það fram að það er Öryrkjabandalagið sjálft sem með málflutningi sínum hefur valið sér að heildarkostnaðurinn við samkomulagið sé eða hafi verið 1.500 millj. kr. Á þeim grundvelli er því haldið fram að þar sem 1.000 millj. kr. hafi runnið til hækkunar bóta hafi heilbrigðisráðherra svikið samkomulagið og 500 millj. kr. vanti í viðbót til aldurstengdu örorkubótanna. Það er líka rétt að hnykkja á því að hvorki heilbrigðisráðuneytið, Tryggingastofnun ríkisins né Öryrkjabandalagið gat sagt um það fyrir fram hvað samkomulagið mundi kosta endanlega vegna þess að þá lágu ekki fyrir útreiknaðar upplýsingar um það hvenær hver og einn varð öryrki en á því byggðist útkoma reikningsdæmisins. 1.500 millj. byggjast á forsendum sem Öryrkjabandalagið gaf sér og vísar í því sambandi til útreikninga sem Tryggingastofnun ríkisins gerði í apríl, miðað við tilteknar gefnar forsendur, og Öryrkjabandalag Íslands. Þeir útreikningar voru gerðir mánuði áður en nefnd sú sem m.a. átti að útfæra samkomulagið var skipuð. Svo mjög er heildarkostnaður eða endanlegur kostnaður háður forsendum sem menn gefa sér að marklaust er að tala um ákveðinn kostnað fyrr en forsendurnar hafa verið ákveðnar. Um það náðist ekki samkomulag í nefndinni sem átti að útfæra samkomulagið sem handsalað var, og niðurstaða um endanlegan kostnað lá því ekki fyrir útreiknuð fyrr en haustið 2003. Þetta var útreiknað að gefnum öllum þeim forsendum sem þurfti að fastsetja til að geta reiknað út heildarkostnaðinn með áreiðanlegum hætti. Það er rétt að taka fram, til að halda öllu rétt til skila, að áður en vinna starfshópsins hófst lágu m.a. fyrir útreikningar Tryggingastofnunar ríkisins frá því í febrúar 2003 á nokkrum hugsanlegum leiðum sem fram höfðu komið í viðræðum við Öryrkjabandalagið áður en samkomulag ráðherra og formanns Öryrkjabandalags Íslands var gert og áður en veittar voru 1.000 millj. kr. í þessa miklu réttarbót fyrir öryrkja. Forsendur fyrir þessum útreikningum og mismunandi leiðum eru breytilegar eins og niðurstöður útreikninganna bera með sér. Í fyrsta lagi eru t.d. útreikningar frá 27. febrúar 2003, reiknaður kostnaður vegna 10 ára aldurbils greiningaraldurs öryrkja, fimm ára aldursbils greiningaraldurs öryrkja, tilteknar breytingar á tekjutryggingu með óbreyttu frítekjumarki og hækkun tekjutryggingarauka um 15 þús. kr. á mánuði, svo dæmi séu tekin. Í öðru lagi er Tryggingastofnun ríkisins fengin til þess í apríl 2003 að meta hvað hugsanleg breyting á örorkulífeyri kostaði ef miðað væri við greiningu sem miðaðist við aldur en ekki aldursbilið. Voru þessir útreikningar með öðru hafðir til hliðsjónar eftir að að starfshópnum hafði verið komið á fót 6. maí. Til að undirstrika mikilvægi forsendnanna þegar heildarkostnaður við þessa mikilvægu kerfisbreytingu er metinn er rétt að það komi fram að í bréfi frá Tryggingastofnun ríkisins frá í september 2003 kemur fram að stofnunin geti reiknað út kostnaðinn við samkomulagið þegar allar forsendur útreikninganna sem ekki lágu fyrir liggi fyrir, enda var þá gerð tilraun til að ná samkomulagi í starfshópnum um endanlega útfærslu. Meðal þess sem stofnunin tiltekur í bréfi sínu að þurfi að liggja fyrir til að hægt sé að meta kostnaðinn nákvæmlega er eftirfarandi: ákvörðun um það hvort aldurstengdar greiðslur ættu að ná til endurhæfingarlífeyris og slysaörorkulífeyris, ákvörðun um hvort fyrsta örorkumat eða örorkumat endurhæfingarlífeyris skyldi ráða því hvenær viðkomandi varð öryrki, hvort aldursdreifing miðaðist við ár en ekki brot úr ári og hvernig ætti að fara með þá sem ekki hefðu samfellt 75% örorkumat. Hér eru aðeins tilfærðar nokkrar þeirra forsendna sem Tryggingastofnun ríkisins taldi í september 2003 að þyrftu að liggja fyrir til að reikna mætti út endanlegan kostnað við samkomulagið vegna áhrifanna sem mismunandi forsendur hefðu á niðurstöðu heildarútreikninganna. Forsendurnar lágu ekki fyrir fyrr en í nóvember 2003 og þar með sjálf útfærslan og kostnaðarmat. Að halda því fram að samkomulagið hafi verið rétt og slétt reikningsdæmi þar sem allar stærðir hafi verið ljósar fyrir fram og löngu fyrir þennan tíma er ekki réttt. Staðreyndin er sú að þeir sem yngstir urðu öryrkjar fengu tvöfaldan grunnlífeyri eins og að var stefnt og ríkisstjórnin veitir til þeirrar merkilegu breytingar um 1.300 millj. kr. á þessu ári en ekki 1.000 millj. Mörg orð og þung hafa fallið í umræðunni um þetta tímamótasamkomulag sem aldurstengdu örorkubæturnar eru, og mér finnst það mjög miður. Það eru nokkrar staðreyndir sem ég legg fram enn á ný til að menn sjái í krónum og aurum hvernig staðan er varðandi öryrkja. Heildargreiðslurnar hafa tæplega tvöfaldast á síðustu fimm árum. Þær voru 7,5 milljarðar árið 2000 en verða samkvæmt áætlun næsta árs rúmlega 14,3 milljarðar. Greiðslur til örorkulífeyrisþega sem hlutfall af heildarútgjöldum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins hafa hækkað úr 9,6% í um 12% á næsta ári. Ef við tökum kaupmáttarþróun t.d. frá 1998 til dagsins í dag lítur dæmið þannig út að kaupmátturinn hefur aukist um 14,8% á tímabilinu en ráðstöfunartekjur á mann hafa aukist um 21,5%. Kaupmáttur bóta einhleyps örorkulífeyrisþega hefur aukist um 25,6%, kaupmáttur bóta hjóna sem bæði eru lífeyrisþegar hefur aukist um 50,2% og kaupmáttur bóta hjóna þar sem maki er ekki lífeyrisþegi hefur aukist um 45,2%. Virðulegur forseti. Það getur enginn haldið því fram af sanngirni að hagsmunir öryrkja séu fyrir borð bornir, öðru nær. Ég vil undirstrika að könnun sem ég hef látið gera og er að láta gera um fjölgun öryrkja hefur það engan veginn í för með sér að ég sé að væna öryrkja um svik eða að misnota örorkubótakerfið. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar, 9. þm. Reykv. n., sagði réttilega getur alltaf verið eitthvað um misnotkun í félagslegum kerfum. En það er langt frá því að athugun mín á fjölgun öryrkja hafi nokkuð með þetta að gera. Ég vil bara láta skoða hvaða ástæður eru fyrir þeirri þróun sem leiðir til mikils útgjaldaauka í fjárlagafrumvarpinu á yfirstandandi ári og á næsta ári, upp á um 2,5 milljarða kr., en það hefur ekkert með staðreyndir þessa tiltekna máls að gera. Þetta eru staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir, að útgjöldin hafa hraðvaxið vegna öryrkjanna, og það er ekki þeim í hag að þróunin haldi svona áfram ef t.d. einhver önnur kerfi eru að bila og það ýtir fólki inn í örorkubótakerfið eða hvað það er í samfélaginu sem hefur það í för með sér að ýta undir þá þróun að fólk verði öryrkjar. Að mínu mati er nauðsynlegt að skoða þetta og sú skoðun sem ég er með í gangi í þessu efni er einn þátturinn í því. Það eru kannski mistök mín í þessu efni að ég hef ætíð verið reiðubúinn til að berjast fyrir hagsmunum öryrkja. Ég tók það fram í umræðunni í fyrra um málið, mjög hörðum umræðum sem stóðu dögum saman, að ég teldi að hagsmunabaráttu öryrkja væri ekki lokið. Ég vona svo sannarlega að hægt verði að halda henni áfram og koma til móts við óskir Öryrkjabandalagsins því að ég tel að þetta sé kannski ekki eina óskin sem þeir hafi um sín kjör. Ég hef ætíð verið tilbúinn að berjast fyrir bættum kjörum þeirra. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður beindi til mín þá á ég ekki von á að það komi breytingartillaga við málið við 3. umr. Mér finnst auðvitað mjög miður ef Öryrkjabandalagið fer í mál út af þessu og tel ekki líkur á því að dómstólarnir dæmi málið Öryrkjabandalaginu í hag. Mér þykir mjög miður ef til þess kemur að slík málssókn verði ákveðin Hvað varðar útgjaldavandann í heilbrigðismálum þá tek ég undir að það eru vissulega stórar upphæðir sem fara í tryggingabætur, en það er rétt hjá hv. þingmanni að það eru einnig stórar upphæðir sem fara í launasamninga við heilbrigðisstarfsfólk. Við höfum bætt kjör heilbrigðisstarfsfólks mjög mikið á síðustu árum, gríðarlega mikið, og það kostar auðvitað mikla fjármuni að gera það og aukning útgjalda í heilbrigðismálum er auðvitað vegna þess. Ég vil aðeins leiðrétta það sem mér fannst hv. þingmaður segja í ræðu sinni - hann leiðréttir mig þá ef ég hef tekið vitlaust eftir - að lyfjasparnaður hefði enginn orðið á árinu. Við höfum verið að vinna stórmerkilegt starf á árinu í sambandi við sparnað í lyfjum og höfum náð samningum um að lyfjaverð hér verði hið sama og á Norðurlöndunum á næstu tveimur árum. Það hefur náðst stórkostlegur árangur í þeim málum og ég vil halda því til haga í þessari umræðu. Ég vil einnig halda því til haga og undirstrika það sérstaklega áður en ég skil við öryrkjamálið að ég hef ekki neina fordóma í garð öryrkja. Ég hef ætíð verið tilbúinn að berjast fyrir málum þeirra og þrátt fyrir þá leiðindahnökra sem komið hafa upp varðandi framkvæmd samkomulagsins, tel ég þetta samkomulag stórmerkilegt og tímamót, enda óskaði Öryrkjabandalagið sérstaklega eftir þessu samkomulagi á þingi sínu 1998 og það var stórmerkilegt skref að ná því fram. Einnig verð ég að leiðrétta það að þessar viðræður mínar við Öryrkjabandalagið og formann þess voru búnar að standa í marga mánuði þegar við náðum þessari niðurstöðu. Þar á meðal áttum við Garðar Sverrisson einn fund með Halldóri Ásgrímssyni, það er hárrétt, og bárum málið undir hann. En það var ekki í tengslum við neinar skoðanakannanir um 8% fylgi Framsóknarflokksins í Reykjavík norður, það er alrangt, þær skoðanakannanir voru ekki til þegar við bárum þetta undir núverandi forsætisráðherra. Þetta var verkefni sem varð í rauninni til í viðræðum okkar Garðars Sverrissonar sem höfðu staðið svo mánuðum skipti og enduðu með þessari viljayfirlýsingu og handsali þann 25. mars í Þjóðmenningarhúsinu. Ég endurtek að mér finnst mjög miður hvernig umræðan um þetta mál hefur þróast og vona, satt að segja, innilega að menn geti haldið áfram að berjast fyrir kjörum öryrkja og fagna því góða samkomulagi sem við gerðum og tók gildi í fyrra. Ég vil áður en ég lýk máli mínu drepa aðeins á að hv. þm. Jón Bjarnason, 8. þm. Norðvest., vék hér að einni heilbrigðisstofnun í framsöguræðu sinni, sem er heilsugæslustöðin í Lágmúla, og ég má til með að leiðrétta hv. þingmann eða hluta af því sem hann sagði. Hann taldi þá heilsugæslustöð vera dæmi um óráðsíu.

Nei, einkavæðingu.

Dæmi um einkavæðingu og einkavæðing er óráðsía í kolli hv. þingmanns. Það er samasemmerki þar á milli. En sannleikurinn er sá að ef stöðin í Lágmúla er borin saman við aðrar heilsugæslustöðvar hér á svæðinu þá eru laun lækna þar lægst og afköstin mest og stöðin er rekin með hagnaði eins og fram kom samkvæmt þjónustusamningi. Mér er mjög umhugað að koma þessu að vegna þess að þjóðin má ekki hafa það á tilfinningunni að það ágæta fólk sem hefur unnið ágætisstarf í þessari stöð sé eitthvert dæmi um einkavæðingu sem leiði til óráðsíu. Það er hins vegar rétt sem Ríkisendurskoðun bendir á að óheimilt er að standa að lánveitingum til eigenda stöðvarinnar. Við munum auðvitað taka það upp. Við munum taka það upp við heilsugæsluna í Reykjavík að sjá um að eignaskrá verði gerð þar sem Lágmúlastöðin á ekki tækin á stöðinni. En ég vil endilega koma því á framfæri að það er unnið ágætisstarf á Lágmúlastöðinni og hefur verið svo lengi. Þar hefur m.a. verið sinnt erindum úr Voga- og Heimahverfi þar sem ekki er heilsugæslustöð en vonandi verður opnuð þar heilsugæslustöð á næsta ári. Við höfum verið að byggja upp heilsugæsluna í Reykjavík með markvissum hætti, hún hefur aukið afköst sín, m.a. með síðdegisvöktum. Risin er heilsugæslustöð í Salahverfi í Kópavogi þar sem reksturinn gengur mjög vel, en ég varð að verja þá ákvörðun utan dagskrár í þinginu að bjóða hana út. Sá rekstur gengur mjög vel og við erum að undirbúa opnun annarrar heilsugæslustöðvar í Hafnarfirði. Það er verið að þétta netið á höfuðborgarsvæðinu, komurnar hafa aukist þannig að kvartanir yfir þjónustu heilsugæslunnar hafa stórminnkað. Þær voru vissulega fyrir hendi fyrir þremur, fjórum árum, en hafa stórminnkað núna með auknum afköstum.

Virðulegur forseti. Þá vitum við það, samkomulag heilbrigðisráðherra við Öryrkjabandalag Íslands hafði ekkert með kosningabaráttu Framsóknarflokksins að gera. Nei. Ég held, hæstv. ráðherra, að ekki sé hægt að bjóða hvorki Alþingi né almenningi á Íslandi upp á annan eins þvætting. Ég harma það svo sannarlega ef hæstv. ráðherra ætlar ekki að koma hér við 3. umr. með tillögur um auknar fjárveitingar vegna samningsins við öryrkja, vegna þess að 500 milljónirnar voru ekki neitt sem Öryrkjabandalagið fann upp. 500 milljónirnar voru það sem Tryggingastofnun reiknaði út að beiðni heilbrigðisráðuneytisins og ráðherrann nefndi sjálfur í þessum ræðustól fyrir ári. Fyrir ári sagði hæstv. heilbrigðisráðherra í andsvari við mig að hann vantaði 500 milljónir til að uppfylla samninginn. Og hvernig er hægt að segja það fyrir ári og standa hér ári síðar og segja að það vanti ekki neitt til að uppfylla samninginn? 

Virðulegi forseti. Ég endurtek það sem ég sagði og hv. 9. þm. Reykv. n. getur þá hlustað á það - ég geri enga kröfu til þess að hann játi því - að viðræður mínar við Öryrkjabandalagið höfðu staðið í marga mánuði um samkomulagið sem gert var. Það er svo hægt að halda áfram að tala um að þetta hafi verið kosningatrikk, það var það ekki og ég neita því harðlega. Ég sagði í fyrra að það vantaði 500 millj. til að uppfylla óskir Öryrkjabandalagsins. Og ég vona svo sannarlega að hægt verði að berjast fyrir bættum kjörum öryrkja áfram 

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði ekkert um óskir Öryrkjabandalagsins í þessum ræðustól. Það er hægt að fara í þingtíðindin. Ræða hæstv. heilbrigðisráðherra eða andsvar við ræðu minni í fyrra hlýtur að vera til hér á segulböndum. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að sig vantaði 500 millj. til að uppfylla samkomulagið - ekki óskir Öryrkjabandalagsins. Hvað viðvíkur góðum vilja hæstv. heilbrigðisráðherra um langan tíma í garð öryrkja þá dreg ég hana ekki í efa, en sú ríkisstjórn sem hann er hluti af níddist á öryrkjum árum saman þannig að þeir þurftu aftur og aftur að fara með hana uppi í Hæstarétt og flengja hana. Hæstv. heilbrigðisráðherra fékk ekki stuðning hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar til að setja peninga í sinn góða vilja til öryrkja fyrr en örvæntingin ein ríkti í kosningabaráttu Framsóknarflokksins vorið 2003. 
             Það er þess vegna fyrst og fremst hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson sem reynist 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutímann þar sem hann er knappur í andsvörum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helga Hjörvar þykir það henta núna að beina spjótunum að Halldóri Ásgrímssyni. Það verður hann að eiga við sig. Hins vegar er ljóst og það getur engum komið á óvart að Öryrkjabandlagið leit öðrum augum á þetta samkomulag, taldi að það væri 1.500 milljónir. En í samkomulaginu sem við handsöluðum var skráð 1.000 milljónir. Samkvæmt þeim útreikningum og samkvæmt þeim forsendum sem við gerðum og samkvæmt þeim forsendum sem voru niðurstöður þá eru komnar í þetta samkomulag 1.300 milljónir núna. Vonandi getum við barist áfram fyrir meiri framlögum til öryrkja. Ég er tilbúinn til þess. En staðan er þessi núna.

Frú forseti. Þessi málflutningur hæstv. heilbrigðisráðherra er ekki boðlegur. Það er alveg ljóst hvað í samkomulaginu var fólgið, hvort sem það var skriflegt eða handsalað. Það var alveg ljóst í huga hæstv. heilbrigðisráðherra 27. nóvember á síðasta ári þegar hæstv. ráðherra segir svo í DV, með leyfi forseta: „Það er ljóst að það vantar þarna upp á og miðað við þá peninga sem ég hef, 1 milljarð króna, get ég ekki farið í nema tvo þriðju núna.“ Það þarf ekkert að deila um þetta, frú forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að það er hæstv. heilbrigðisráðherra sem skilgreinir þarna samkomulagið svo að 1 milljarður nemi tveimur þriðju hlutum samkomulagsins. Þá þýðir það samkvæmt einföldum útreikningi að það vantar 500 millj. kr. Er þetta einhver allt annar heilbrigðisráðherra sem er að tala hér, en sá sem talaði við DV 27. nóvember í fyrra?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að sú viljayfirlýsing sem við handsöluðum var gefin út í fréttatilkynningu, handsal okkar. Það fjallaði um 1.000 millj. kr. Sú viljayfirlýsing var samþykkt í ríkisstjórn. Öryrkjabandalagið hafði væntingar um að þetta yrðu 1.500 millj. kr. Sök mín er kannski í því fólgin að vilja berjast áfram fyrir hækkun bóta til að tvöfalda grunnlífeyri þeirra sem yngstir verða öryrkjar. Sök mín er kannski í því fólgin að hafa vilja til þess að koma til móts við þennan skilning. En það breytir því ekki að það hefur ekki verið svikin nein yfirlýsing í þessu efni. Yfirlýsingin var skrifleg. Hún var gefin út í skriflegri fréttatilkynningu. Hún var handsal. Þetta var ekki samningur. En það skiptir ekki máli. 

Frú forseti. Hafi það ekki verið svik í fyrra þá voru það svik hérna áðan í þessum ræðustól fyrir fimm sekúndum síðan vegna þess að þá var hæstv. heilbrigðisráðherra a.m.k. að svíkja þá yfirlýsingu sem hann gaf í DV 27. nóvember 2003. Hæstv. heilbrigðisráðherra var í þessum orðum töluðum að lýsa því yfir að samkomulagið sem hann gerði þá væri, að því er hann segir núna, ekki upp á nema 1.000 milljónir. Það kemur hins vegar alveg skýrt fram í yfirlýsingu hans í DV 27. nóvember að hann er þá að lofa 1 milljarði og segir: „Það eru ekki nema tveir þriðju.“ Það þýðir að hann á eftir að leysa a.m.k. þann hluta loforðsins sem nemur 500 millj. kr. og er ógreiddur. Það sem hann segir í DV er yfirlýsing. Hann er a.m.k. að svíkja þá yfirlýsingu. Það finnst mér ekki stórmannlegt og allra síst gagnvart öryrkjum.

Virðulegi forseti. Ég vísa öllum svikabrigslum á bug. Það er alveg skýrt og ljóst að ríkisstjórnin samþykkti 1 milljarð kr. í þetta efni sem eru nú orðnar 1.300 millj. kr. í fjárlögum næsta árs og 1.300 millj. kr. á yfirstandandi ári. Það eru engin svik í þessu efni. Ég endurtek að það sem ég hef kannski til saka unnið er að vilja berjast áfram. En núna höfum við orðið að setja í forgang framlög til hinnar miklu fjölgunar sem orðið hefur í öryrkjahópnum sem er upp á 2,5 milljarða kr. á yfirstandandi ári og næsta ári. Það er ljóst að það setjum við 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. heilbrigðisráðherra er á flótta frá eigin loforðum. En hæstv. ráðherra getur ekki hlaupið frá því sem hann hefur sagt í þessu efni. Þau orð munu elta hann um ókomna framtíð. Þau munu líka elta hæstv. ráðherra inn í dómsali og það er á ábyrgð ríkisvaldsins að öryrkjar þurfa nú að leita með mál sitt eina ferðina enn inn í dómsali. Það stendur hér í blöðunum, virðulegi forseti, hvað hæstv. ráðherra hefur sagt í þessu efni og það er bara ekki hægt að hlaupa frá því. Það hvarflar vissulega að manni, og lái manni hver sem vill, hvort það að ráðherra hafi þurft að svíkja loforðið við öryrkja, afneita öryrkjunum og þeim orðum sem hann hefur sagt, tengist eitthvað stólaskiptunum í Framsóknarflokknum fyrr á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég er nú búinn að vera mjög lengi á þingi með hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, Jóhönnu Sigurðardóttur, þeim merka þingmanni. En mér datt ekki í hug að hún færi að tengja þetta mál stólaskiptum í Framsóknarflokknum. Ég segi það alveg eins og er að mér þykir ekki það vænt um stólinn minn að ég gæti ekki yfirgefið hann og ég þyrfti að svíkja einhvern hóp í þjóðfélaginu til að halda honum. Mér finnst þetta fyrir neðan virðingu hv. þingmanns - ég ber mikla virðingu fyrir dugnaði hennar og færni á Alþingi og baráttu - að blanda þessu saman. Það verð ég þó að segja.

Virðulegi forseti. Hverju á maður að trúa? Ég hélt í lengstu lög að hæstv. ráðherra mundi standa við orð sín, mundi standa við það sem hann sagði í nóvembermánuði í fyrra, að hann gæti ekki efnt þá nema hluta, nema tvo þriðju af sínu loforði og að leita þyrfti leiða til að fullnusta samkomulagið. Mér finnst hafa orðið hamskipti á hæstv. ráðherra þegar hann nú greinilega lýsir því yfir, ef marka má orð hans hér áðan, að hann ætli ekki nú við 3. umr. að beita sér fyrir því að hægt sé að standa við þetta loforð. Hverju á maður að trúa, virðulegi forseti? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um niðurskurðinn á Ríkisspítölunum. Fyrir liggur að þar verður um 600 millj. kr. niðurskurður. Til þess að mæta þessum niðurskurði hafa komið fram tillögur um að fara þurfi í einhverja hækkun á þjónustugjöldum. Ég spyr ráðherrann því í lokin: Mun ráðherra styðja það að farið verði út í einhvers konar sjúklingaskatta eða hækkun á þjónustugjöldum til þess að mæta þeim bráðavanda sem Ríkisspítalarnir standa frammi fyrir á næsta ári?

Virðulegi forseti. Ég vil ljúka því sem ég vil segja um öryrkjamálið með þessu: Það voru ákvæði um að skoða þróun málsins á miðju ári. Þegar við skoðuðum þróun málsins þá þurftum við að setja í forgang framlög vegna fjölgunar öryrkja. Ég vísa öllum svikabrigslum á bug. Varðandi Landspítalann þá hefur stjórn Landspítalans lagt fyrir mig tillögur um sparnað sem eru að mínu mati framkvæmanlegar. Varðandi þjónustugjöld þá hef ég ekki í huga að taka upp innritunargjöld á sjúkrahús. Ég hef ávallt hafnað því 

Frú forseti. Ég efast ekki um persónulegan vilja hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að vinna að málefnum öryrkja og trúi honum til þess að gera það áfram. Ég held að okkur sé öllum ljóst að hjá ríkisstjórninni sem tók við eða hélt áfram eftir kosningar þá höfðu bara önnur atriði forgang. Við upplifum hér skattalækkanirnar. Þær höfðu forgang og þess vegna varð hitt kosningaloforðið að víkja. Ég vil enn inna hæstv. ráðherra eftir því hvort þeim niðurskurði hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem nú er verði fylgt eftir, þ.e. að spítalanum verði gert að spara um 600 millj. kr. frá því sem starfsemin nú er, eins og liggur fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta eru ekki tillögur frá spítalanum um sparnað. Hann stendur frammi fyrir 

Virðulegi forseti. Landspítalinn er afgreiddur þannig í fjáraukalögum og á fjárlögum að aukafjárveiting til hans er tæplega 700 milljónir. Það er bætt inn í grunninn á spítalanum um 500 millj. kr. Hann er undanþeginn almennri hagræðingarkröfu sem er lögð á stofnanir og sem er í tilfelli Landspítalans um 260 millj. kr. Það er alveg ljóst að Landspítalinn þarf að sýna aðhald á næsta ári og stjórn og framkvæmdastjórn spítalans hefur undirbúið tillögur um það og þær tillögur eiga að langmestu leyti að viðhalda núverandi þjónustustigi spítalans. Ég vil taka fram að þrátt fyrir þær hörðu umræður sem urðu um spítalann á síðasta ári þá hefur spítalinn 

Frú forseti. Hagræðingarkrafa á stofnun þar sem útgjöldin fara að 70–80% í laun þýðir bara uppsögn starfsfólks. Ég tel að fjárhagur Landspítalans sé slíkur að það sé veruleg áhætta að beita þar auknum niðurskurði. Ég tel að heldur eigi að styrkja það starf sem fyrir er. Hæstv. ráðherra minntist á Lágmúlastöðina og hafði misskilið orð mín. Ég var síður en svo að vega að störfum þess ágæta fólks sem þar vinnur. Ég veit að það gerir það af dugnaði og samviskusemi. Ég var aðeins að vitna í umsögn Ríkisendurskoðunar um þessa stöð vegna þess að hún var svona eins og flaggskip einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu, heilsugæslunni. Samningurinn rann út árið 2000 og bent var á alvarlega vankanta í rekstri stöðvarinnar, m.a. að hún sé rekin á arðsemisgrundvelli. Það er stefnubreyting að reka heilbrigðisþjónustu sem arðsemisfyrirtæki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin að reka fleiri heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir á arðsemisgrundvelli? 

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika það enn og aftur að Landspítalinn er undanþeginn almennri hagræðingarkröfu. Hins vegar þarf hann auðvitað að hafa aðhald í rekstri eins og aðrar stofnanir. Ég býst við að þeir sem hafa hrópað hér hæst um bullandi þenslu ríkisútgjalda sem ógni stöðugleikanum, vilji að stofnanir hafi aðhald í rekstri. Það er staðreynd. Varðandi heilsugæsluna, þá rakti ég það áðan að við erum að byggja hana upp með markvissum hætti á höfuðborgarsvæðinu. 

Hæstv. forseti. Við 2. umr. fjárlaga vil ég taka undir það sem félagar mínir í meiri hluta fjárlaganefndar hafa sagt í dag að það er mikilvægt að áfram takist að halda góðum og traustum böndum á ríkisfjármálunum. Það hefur gengið vel á undanförnum árum og miðað við útlit næstu ára, ef litið er til efnahagskerfisins með fyrirsjáanlegri þenslu vegna stórframkvæmda og aukinna umsvifa í atvinnulífinu mun það takast. Það er mikilvægt að með ríkisfjármálum sé efnislegum stöðugleika viðhaldið. Það liggur fyrir að þær umfangsmiklu framkvæmdir sem standa yfir núna munu reyna á þanþol hagkerfisins næstu ár. Við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum hefur í vaxandi mæli verið horft til lengri tíma en eins árs í senn. Ríkisstjórnin hefur lagt fram langtímamarkmið sín varðandi ríkisfjármálin og það er ljóst að sú stefna sem birtist þar, og nauðsynlegt er að verði fylgt eftir, mun hafa afgerandi þýðingu fyrir þróun efnahagslífsins. Það varðar því framtíðarhagsmuni þjóðarinnar að vel takist til í þessum efnum. Það er ljóst að á næstu árum eigum við Íslendingar mikla möguleika á að halda áfram að sækja fram með það að markmiði að treysta efnahagslega stöðu okkar. Við munum halda áfram að efla og byggja upp atvinnulífið og treysta innviði samfélagsins á mörgum sviðum. Hagvöxtur hefur verið meiri hér en annars staðar miðað við þau lönd sem við viljum bera okkur saman við og kaupmáttur almennings hefur aukist um 40%, frá árinu 1995. Afrakstur þessa alls getum við nýtt til að treysta velferð þjóðarinnar og sækja fram í samfélagi þar sem þekking og færni skiptir sköpum og á þeirri braut getum við verið áfram, ef vel er haldið á málum. Auk þess þurfum við að hlúa að þeim traustu stoðum sem menning okkar og búseta í landinu hafa skapað í gegnum tíðina. Hæstv. forseti. Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum er ekki einungis mikilvæg forsenda fyrir stöðugleika í efnahagsmálum næstu árin, heldur einnig fyrir framgang lækkunar skatta. Nú eru skattalækkunartillögur ríkisstjórnarinnar komnar fram og strax á næsta ári verða skattar lækkaðir um 1% og á árunum til 2007 um 3% til viðbótar.

Ég bið hv. þingmann afsökunar, en ég ætla að óska eftir betra hljóði í salnum. Þótt hér séu ekki margir, þá er kliðurinn mikill.

Hæstv. forseti. Þakka þér fyrir og ég vil endurtaka, að á næsta ári verða skattar lækkaðir um 1% og árunum til 2007 um 3% til viðbótar. Það er eðlilegt að skattar lækki við þær aðstæður sem við búum við í dag. Skattalækkun kemur öllum sem greiða skatta til góða. Eignarskattar verða afnumdir, sem kemur eldra fólki, sérstaklega þeim sem eru um og yfir 60 ára, hvað best. Þetta eru þeir skattar sem að mínu mati hafa verið hvað ranglátastir, það eru eignarskattarnir. Barnabætur verða auknar til mikilla muna og verða samkvæmt fjárlögum næsta árs 5.600 millj. kr. Ef þróun barnabóta á kjörtímabilinu er skoðuð þá má sjá að barnabætur hafa hækkað um nærri 38%. Áætlað er að á næsta ári muni þær verða 5,6 milljarðar, eins og ég gat um áðan. Ef hækkunin er borin saman við vísitölu neysluverðs, en vísitala neysluverðs hefur hækkað um 19,7%, þá þýðir það að barnabætur hafa hækkað nær tvöfalt á við vísitöluna. Það er mjög mikilvægt að halda þessu til haga þegar stjórnarandstaðan sakar okkur um að fara illa með barnafólk. Hæstv. forseti. Um 60% af útgjöldum ríkisins ganga til heilbrigðismála, almannatrygginga, velferðarmála og fræðslumála. Þetta eru einnig þeir útgjaldaflokkar sem mestar sviptingar eru um á hverju ári, enda eru þetta meginstoðir í samfélagi okkar. Við búum við einstaklega sterkt velferðarkerfi hér á landi. Við umfjöllun fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga hafa nefndinni borist nú, eins og á mörgum undanförnum árum, fjölmörg erindi um fjárframlög til ýmissa verkefna á vegum einstaklinga, félagasamtaka, sveitarfélaga og stofnana. Það er ljóst að því miður er ekki mögulegt að verða við nema hluta þeirra erinda. Það kemur því í hlut fjárlaganefndar að forgangsraða, velja og hafna. Við slíkar aðstæður verður ekkert hafið yfir gagnrýni. Um allt land er unnið að mörgum mjög athyglisverðum verkefnum sem vert væri að styðja við. Við afgreiðslu erinda að þessu sinni hefur sérstaklega verið tekið tillit til ákveðinna þátta. Eins og undanfarin ár höfum við lagt mikla áherslu á endurbyggingu og varðveislu gamalla húsa og uppbyggingu safna. Slík verkefni falla vel að menningartengdri ferðaþjónustu, en á hana hefur verið lögð mikil áhersla á undanförnum árum, og sá mikli uppgangur sem hefur verið á landinu öllu hefur komið ferðaþjónustunni mjög til góða. Við verðum að leggja okkur fram um að varðveita menningararfinn sem er okkur afskaplega mikilvægur. Við höfum því miður glatað of miklu af menningarverðmætum okkar, og slíkt má ekki henda framvegis. Þessar fjárveitingar hafa orðið hvatning og lyftistöng fyrir félög, byggðir og sveitarfélög um allt land og hefur verið afskaplega ánægjulegt að fylgjast með hvernig verkefni hafa dafnað í gegnum árin. Þetta kemur einnig fram í fjölmörgum heimsóknum til nefndarinnar á þessu hausti. Nú var mjög góð samstaða með húsafriðunarsjóði varðandi úthlutanir fjármagns til endurbyggingar gamalla húsa og hefur framkvæmdastjóri húsafriðunarsjóðs, Magnús Skúlason, lagt mat sitt á umsóknirnar og komið með góðar tillögur í þeim efnum. Ég vil aðeins nefna nokkur dæmi um þau 31 verkefni um allt land sem fjárlaganefnd hefur lagt til að verði meðal tímabundinna verkefna. Ég ætla aðeins að taka nokkur dæmi af handahófi. Norska húsið í Stykkishólmi, Vatneyrarbúð á Patreksfirði og Duushús í Reykjanesbæ fá hæsta styrkinn, eða 5 milljónir hvert. Ég vil einnig nefna Faktorshúsið á Djúpavogi, Húsavíkurkirkju, gamla kaupfélagshúsið á Breiðdalsvík, Brydebúð í Vík, Kaupangur á Vopnafirði, Tryggvaskála á Selfossi, gamla prestssetrið á Útskálum. Ég ætla að láta hér staðar numið, en öll þessi verkefni fá einhvern hluta af því fjármagni sem þau hafa beðið um. Í kaflanum um landbúnaðarráðuneyti eru fyrirhleðslur. Fjárlaganefnd gerir tillögu um að 11,6 millj. kr. hærri upphæð verði bætt við til fyrirhleðslna og sá liður verður þá 56,1 millj. kr. Á fjáraukalögum ársins 2004 er gert ráð fyrir 15 millj. kr. til fyrirhleðslna við Kotá í Öræfum, en þar er mikil hætta á skemmdum á mannvirkjum og landi vegna vatnavaxta. Vatnsmagn árinnar hefur aukist vegna hnignunar jökulsins og því stafar hætta af landbroti þar. Þess má geta að aldrei hefur verið lagt eins mikið til fyrirhleðslna í landinu eins og nú er gert. Mikið hefur verið rætt um heilbrigðismálin hér í dag og þess má geta að hækkun á milli ára nemur um 8,5 milljörðum kr. í þennan málaflokk, en þar eru launa- og verðlagsbætur um 4 milljarðar kr. Starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss hefur verið að styrkjast. Þar hefur náðst framleiðniaukning og í mörgum sérgreinum eru nú engir biðlistar, en í öðrum er bið sem er talin viðunandi. Í mörgum ræðum í dag hefur verið rætt um fjölgun örorkulífeyrisþega. Það er á engan hátt verið að gera lítið úr öryrkjum eða dylgja um þá, en það liggur fyrir og það er áhyggjuefni að fjölgunin hefur verið tæplega 40% á fimm árum, frá árinu 1998. Heildarbætur vegna öryrkja og endurhæfingar lífeyrisþega, hafa á sama tíma hækkað úr rúmlega 5 milljörðum í rúmlega 12 milljarða kr. Sérstaka athygli vekja breytingar á aldursskiptingu og kynjahlutföllum öryrkja. 63% fleiri konur á aldrinum 25–29 ára eru öryrkjar nú en fyrir fimm árum, svo dæmi sé tekið. Það vekur líka athygli hvað öryrkjum hefur fjölgað mismunandi eftir landshlutum á tímabilinu. Þetta að verður að skoða, á þessu hlýtur að vera einhver skýring. Í greinargerð Tryggingastofnunar, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, er velt upp ýmsum mögulegum skýringum, en heilbrigðisráðherra hefur, eins og hann gat um hér áðan, falið forstöðumanni Hagfræðistofnunar að grafast fyrir um ástæður mikillar fjölgunar öryrkja og endurhæfingarlífeyrisþega og sú skýrsla mun liggja fyrir í upphafi næsta árs. Að mínu mati verður að skoða hvað veldur þessu, hvers vegna svo margar ungar konur eru úrskurðaðar öryrkjar. Ég held að sérstaklega verði að skoða hvort um kerfislægan vanda sé að ræða. Að sjálfsögðu verður að skoða hvert samspil lægstu launa, fjárhæðar atvinnuleysisbóta og lífeyrisgreiðslna er. Það verður að skoða þessi mál mjög gaumgæfilega og taka á þeim, því þetta er vissulega áhyggjuefni. Það er hvorki öryrkjum né öðrum í hag að svo margt ungt fólk dæmist öryrkjar í dag. Eitt er það verkefni sem fjárlaganefnd hefur sérstaklega haft áhuga á í gegnum tíðina. Það eru símenntunarstöðvarnar á landinu og fjarkennslan. Stöðvarnar eru núna níu á landinu öllu og fær hver um sig 9,5 millj. kr. Fjarnám og símenntun hefur verið mikið áhugamál fjárlaganefndar og það verkefni hefur skipt sköpum fyrir marga sem hafa stundað nám á heimilum sínum í gegnum fjarskiptabúnað og sótt skóla fjarri heimabyggð sinni gegnum tölvusamskipti. Það er eitt af þeim verkefnum sem við í fjárlaganefnd erum afskaplega hreykin af og ánægð með. Ég vil geta þess að gerð er tillaga um að veita sérhverri náttúrustofu 5 millj. kr. tímabundið framlag til rannsóknarverkefna. Það er til viðbótar við fasta upphæð þeirra. Náttúrustofurnar eru í Neskaupstað, Vestmannaeyjum, Bolungarvík, Stykkishólmi, Sauðárkróki, Sandgerði og Húsavík. Allar þessar náttúrustofur eru með ákveðin rannsóknarverkefni. Fjárlaganefnd leggur til að þær fái 5 millj. kr. tímabundið framlag til rannsóknarverkefna sinna. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar yfir þessi mál. Álit nefndarinnar hefur verið til umræðu í allan dag. Ég vil að lokum þakka meðnefndarmönnum í fjárlaganefnd samstarfið. Það hafa verið teknir upp nýir hættir í fjárlaganefnd, nýir vinnuhættir þar sem stjórn og stjórnarandstaða koma saman að því að útdeila safnliðunum. Ég þakka þeim sem unnu með mér þar fyrir afskaplega gott samstarf og nefndarmönnum öllum.

Frú forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir lýsti því yfir að hún væri ánægð með skattatillögur ríkisstjórnarinnar sem hún styður. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún er tilbúin til að styðja okkur þingmenn Samfylkingarinnar í því að færa barnabætur fram um eitt ár þannig að hækkun barnabóta komi fram nú strax á árinu 2005 en ekki árin 2006 og 2007, eins og um er talað hjá ríkisstjórninni. Einnig langar mig að spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar til þess að lækka skatta á matvæli um helming. Mér er það vel kunnugt að hv. þingmaður er áhugasöm um lækkun á matarverði. Það kemur helst til vegna þess að hún er formaður landbúnaðarnefndar og veit hve mikilvægt er að halda niðri matarverði á Íslandi. Í fjárlagafrumvarpinu árið 2005 eru einmitt háar greiðslur undir landbúnaðarráðuneytinu sem ég lít á sem niðurgreiðslu á matvælum, t.d. greiðslur vegna mjólkurframleiðslu upp á 4.588 millj. kr. Það er lítið lægri upphæð en allar barnabæturnar sem hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni. Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu eru upp á 2.843 millj. kr. og greiðslur vegna grænmetisframleiðslu eru 294 millj. kr. Allar þessar greiðslur miða að sjálfsögðu að því að lækka matarverðið og má að sumu leyti líta á þær sem niðurgreiðslu á matarverði í gegnum beingreiðslur til bænda. En mig langar til að spyrja hv. þingmann um annan lið, á bls. 108 í fjárlagafrumvarpinu, lið 04-811 Bændasamtök Íslands. Í þennan lið eiga að fara 433 millj. kr. Á fjárlögum ætlum við að setja 433 millj. kr. til að reka hagsmunasamtök bænda. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hún þetta eðlilegt?

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu stend ég við tillögur ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna og mun því ekki greiða tillögu Samfylkingarinnar atkvæði. Ég deili áhuganum á matarskattinum með hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég hef oft sagt úr þessum ræðustól að ég vildi lækka matarskattinn. Að því er verið að vinna í ríkisstjórninni og standa yfir viðræður um það. Hv. þingmaður ræddi um beingreiðslur til bænda. Ég vil taka það fram að þær koma neytendum mjög til góða. Ég vil geta þess að mjólkurverð hefur ekki hækkað í landinu eða mjólkurafurðir í þrjú ár. Í þrjú ár samfellt hafa mjólkurvörur ekki hækkað til neytenda. Það hlýtur að koma öllum til góða. Hvað varðar framlag til Bændasamtakanna þá tel ég að þar sé um svolítinn misskilning að ræða. Inni í því eru greiðslur sem bændur borga sjálfir til Bændasamtakanna, inn og út. Þannig að það er oft tekið með, öll þau gjöld sem bændur greiða fara inn í fjárlögin og út úr þeim aftur til Bændasamtakanna og til annarra verkefna. Ég vil halda því til haga að mjólkurvörur hafa ekki hækkað í landinu til neytenda mörg undanfarin ár.

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður fara svolítið í vörn fyrir þessa liði sem ég nefndi í fjárlögunum. Það er alveg óþarfi því að þessir liðir eru hér og skýrt hvernig þeir skiptast. Hvað varðar Bændasamtök Íslands þá er allt það fé, 433 millj. kr. greitt beint úr ríkissjóði. Þetta skiptist í: Leiðbeiningarstarfsemi, landsþjónustu; Leiðbeiningarstarfsemi, héraðsþjónustu; Búrekstraráætlanir, Búfjárrækt. Síðan eru hér aðrir liðir, eins og hv. þingmaður segir, þar sem um er að ræða greiðslur frá bændum, þ.e. greiðslur inn og út. En þá stendur í fjárlögunum eins og hv. þingmaður veit, innheimt af ríkistekjum. Það eru allt aðrir liðir en þarna er um að ræða. Þannig virðast Bændasamtök Íslands fá 433 millj. kr. greiddar beint úr ríkissjóði til að reka þessi hagsmunasamtök. Ein lítil spurning í restina til hv. þingmanns: Hvaða álit hefur hún á því að ráðuneytin hafi annað árið í röð bannað forstöðumönnum, eftir því sem ég best veit, að hafa samband að fyrra bragði við fjárlaganefnd varðandi fjárlagabeiðnir?

Virðulegur forseti. Ég tel mikilvægt að Bændasamtök Íslands reki leiðbeiningarstöðvar. Þær eru reknar víða um landið, bæði leiðbeiningarstöðvar í héraðssamböndunum og eins koma að því starfsmenn í Bændahöllinni. Árum saman hafa framlög til landbúnaðarins lækkað afar mikið. Mig minnir að þau hafi lækkað um 5 milljarða á undanförnum árum, áður en síðustu samningar voru gerðir sem voru mjög góðir. Hver var síðasta spurningin?

Um að banna forstöðumönnum að koma til fjárlaganefndar.

Já, fjárlaganefnd hefur óskað eftir því að fá margar stofnanir til sín. Þær hafa komið til fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd ræður alveg hvernig hún hagar sínum störfum og hefur gert það.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann, af því að hún á sæti í fjárlaganefnd, hvort hún hafi þar gert einhverja tilraun með félögum sínum til að reyna að fá hækkuð framlög til atvinnumála kvenna. Það er mál sem þingmaðurinn þekkir nokkuð vel og veit að sjóðurinn um atvinnumál kvenna, sem hefur úr litlu að spila, eitthvað um 20 millj. kr., hefur gagnast konum vel m.a. til frumkvöðlastyrkja og veitt litlar fjárhæðir til kvenna sem hafa gert ótrúlega mikið. Fjárhæðin sem veitt hefur verið til sjóðsins hefur verið óbreytt í 10 ár. Ég veit að á þessu ári námu umsóknir í sjóðinn um 150 millj. kr. en hann hefur einungis úr að spila um 20 millj. kr. Ég spyr, af því að ég veit um áhuga þingmannsins, hvort hún hafi gert tilraunir til að auka fjármagn til þeirra mála. Ég vil einnig spyrja þingmanninn um Fæðingarorlofssjóð. Það liggur fyrir að fæðingarorlofsgreiðslurnar hafa rýrnað verulega. Þær rýrna það mikið að fólk sem fer í fæðingarorlof á næsta ári fær ekki 80% af sínum launum í fæðingarorlof heldur einungis 74–75%. Hæstv. félagsmálaráðherra lofaði því á þessu ári þegar við ræddum um stöðu sjóðsins að hann mundi sjá til þess að greiðslur mundu ekki skerðast, þær yrðu 80% áfram að raungildi. Hvað segir hv. þingmaður um þetta? Hefur hún gert einhverja tilraun til að auka fjármagn í þann sjóð? Það vantar 400 millj. kr. í hann til að sjóðurinn geti staðið við að greiða 80% af tekjum viðkomandi í fæðingarorlofi. Þær 480 millj. kr. sem nú er verið að setja í hann við 2. umr. fara í allt annað, til að mæta fjölgun þeirra sem fá fæðingarorlofsgreiðslur. Önnur skýringin er sú að karlmenn fá þar meiri greiðslur en áður, sem sýnir okkur náttúrlega launamisréttið í skýrri mynd.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að við höfum mikinn áhuga á atvinnumálum kvenna. Þeim sjóð var komið á þegar hv. þingmaður var félagsmálaráðherra. Ég starfaði lengi í þeim sjóði, í bakhópi. Það var skemmtilegt starf. Sjóðurinn hefur alltaf haft úr litlu að spila en fjármunirnir hafa nýst afskaplega vel. Þeir hafa nýst vel konum sem hafa verið að byrja í frumkvöðlastarfi. Því miður hefur sjóðurinn þó ekki alltaf gengið alveg út. Hins vegar voru gerðar breytingar á honum fyrir nokkrum árum. Það var eftir þingsályktunartillögu sem ég lagði fram á Alþingi. Það verður alltaf að hafa í huga að þessi sjóður mun aldrei hafa úr mjög miklu að spila, ekki 150 millj. kr. eins og sótt hefur verið um í hann. Úr honum hafa verið veittar lágar upphæðir. Það má heldur ekki veita slíkan stuðning á sviðum þar sem um er að ræða samkeppni og því hefur oft orðið að henda út af borðinu verkefnum á sviðum þar sem ríkt hefur samkeppni. En sjóðurinn er góður og ég hef lagt mitt til þess að hann fengi að vera þarna áfram. Gjarnan mundi ég vilja hafa upphæðirnar hærri en ég bendi á að hjá Byggðastofnun er líka sjóður sem nýtist til ýmissa verkefna. Hvað varðar Fæðingarorlofssjóð þá hefur hann rýrnað vegna þess að miklu fleiri feður fara í fæðingarorlof en gert var ráð fyrir. Það er gott og mjög ánægjulegt að sjóðurinn hafi orðið til þess að mikill fjöldi feðra taki fæðingarorlof. Við vorum vöruð við því af ýmsum aðilum þegar við vorum að afgreiða þessi mál að það yrði að setja þak á greiðslur úr sjóðnum.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki það sem ég var að spyrja um varðandi Fæðingarorlofssjóð. Ég veit að hann þarf á meira fjármagni að halda af því að fleiri feður sækja um greiðslur úr sjóðnum, sem betur fer. En greiðslurnar hafa rýrnað vegna þess að viðmiðunartímabilið sem tekjur eru miðaðar við var áður tólf mánuðir en getur núna verið tvö til þrjú ár. Menn eru því að tala um tekjur yfir langt tímabil sem 80% miðast við. Það gerir það að verkum að greiðslurnar sjálfar rýrna og fólk í fæðingarorlofi fær á næsta ári einungis 74–75% af viðmiðunarlaunum sínum í fæðingarorlofi. Þetta er ófært, ef sjóðurinn er farinn að rýrna. Við óskuðum eftir því við síðustu fjárlagagerð að þetta yrði verðbætt miðað við launavísitölu en þær tillögur voru felldar. Ég spyr um afstöðu hv. þingmanns til þessa. Ég tel það ófært ef greiðslurnar rýrna smátt og smátt, sem þær munu gera. Þær munu halda áfram að rýrna ef ekki verður brugðist við.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að ástæða er til að gleðjast yfir síauknum umsvifum símenntunarmiðstöðvanna. Þær hafa leitað til fjárlaganefndar ár eftir ár með beiðni um aukið fjárframlag til að standa undir starfsemi sem skilar ekki tekjum til stöðvanna, t.d. leiðbeiningarstarfsemi, auk þess sem verið er með alls konar bráðnauðsynleg námskeið sem standa ekki undir sér. Þar að auki standa sveitarfélög á landsbyggðinni undir kostnaði, bæði við tengingu og afnotagjöld af FS-netinu svokallaða, sem er háhraðanet símenntunarmiðstöðva framhaldsskóla og háskóla. Námsaðstaða fyrir fullorðið fólk í dreifbýlinu er þar að auki á kostnað sveitarfélaganna. Ég minni á það enn og aftur að íbúar landsbyggðarinnar og íbúar þéttbýlissvæðanna Reykjavíkur og Akureyrar búa við mjög mismunandi aðstæður þar sem ríkið stendur straum af námsaðstöðu nemenda á þessum tveimur stóru stöðum, en veikburða sveitarfélög úti á landsbyggðinni þurfa að standa straum af kostnaði við bæði námsaðstöðu og háhraðanet. Þetta hefur ríkisstjórnin ekki viljað skilja og hvorki viljað koma til móts við sveitarfélögin né heldur við miðstöðvarnar, sem eins og ég sagði áðan fara fram á aukin fjárframlög af ástæðum sem þingmenn ættu að skilja mjög vel verandi vitni að því hvernig starfsemin eykst ár frá ári.

Hæstv. forseti. Við erum alveg sammála um það, ég og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir, hve umsvif símenntunarstöðvanna hafa aukist ár frá ári og aukning nema er gríðarlega mikil. Ég held að hv. fjárlaganefnd hafi gert eins vel og hægt er með því að bæta í þennan málaflokk á hverju ári, þó ekki hafi það verið stórar upphæðir, en eitthvað þó. Nú eru þetta nærri 10 millj. kr. Ég tel að námið þurfi endurskoðunar við í menntamálaráðuneytinu, það þarf að skilgreina námið upp á nýtt og skoða það betur. Ég held að sumir hverjir sem fara á námskeið eigi kannski að borga meira í því sjálfir. Það finnst mér umhugsunarvert. Verkalýðsfélögin hafa greitt fyrir sína aðila, eins gætu fleiri félagasamtök gert það til að aðstoða fólk við að afla sér meiri menntunar. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita hve fjarnámið hefur haft mikið að segja fyrir fólk, ekki bara úti á landi heldur líka í Reykjavík, t.d. eru 60% nema í Kennaraháskóla Íslands í fjarnámi. Það er mjög athyglisvert. Þetta finnst mér vera mjög mikilvægt og er rós í hnappagatið hjá íslenska ríkinu að geta boðið upp á svona mikið fjarnám.

Frú forseti. Það er vissulega rós í hnappagat þeirra skólastofnana sem hafa staðið fyrir fjarnámi. Það er á góðri leið með að gjörbreyta aðstæðum úti á landi. Hins vegar bendi ég á að með auknu fjarnámi á háskólastigi tekur þjónustan við þá nema meiri og meiri hlut af starfsemi símenntunarmiðstöðvanna sem geta þess vegna verr sinnt þeim hópi sem hugsanlega þurfa mest á þeim að halda, þ.e. þeim íbúum landsbyggðarinnar sem hafa stysta skólagöngu. Ég minni á að á vinnumarkaði á Íslandi hefur 40% fólks aðeins grunnskólapróf eða minna. Það er staða sem við verðum að breyta og þar eru símenntunarmiðstöðvarnar lykilatriði. Þess vegna verður að koma til móts við þær með auknum fjárframlögum.

Hæstv. forseti. Maður er kannski farinn að endurtaka sig ansi mikið, en eins og ég sagði áðan tel ég að það þurfi að skilgreina og skipuleggja námið upp á nýtt. Það varð algjör sprengja í fjarnáminu og miklu meiri en menn áttuðu sig á. Eins og ég sagði áðan hefur þetta verið barn fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd kom verkefnunum á stað og hefur hlúð að þeim. Verið er að vinna mjög gott verk. Það hefur komið fram í tölum að þúsundir manna eru í fjarnámi. Það er lykilmál fyrir landsbyggðina að símenntunarstöðvarnar fái meira fjármagn og við höfum gert okkar til þess.

Frú forseti. Einn málaflokkur sem lendir undir niðurskurðarhníf ríkisstjórnarinnar er grunnstuðningur við ferðamál. Fundin er ástæða til þess að skerða framlög til markaðsstarfs ferðaþjónustunnar úr 270 millj. kr. í 100 millj. kr. Málaflokkurinn í heild sinni fær einungis í kringum 250 millj. kr. á fjárlögum þessa árs, sem er veruleg lækkun frá því sem áður var. Ferðaþjónustan er vaxandi atvinnugrein og skilar orðið hvað mestu í gjaldeyristekjum. Hún er líka mjög tengd störfum kvenna. Finnst hv. þm. réttlátt að beita niðurskurðinum á grunnstuðning við þá atvinnugrein sem á mjög lítinn höfuðstól? Stuðningskerfið við aðrar greinar, eins og rætt hefur verið um, landbúnað og sjávarútveg, skiptir hundruðum millj. kr. eða milljörðum kr. eins og í sjávarútveginum, en talin er ástæða til að klípa af ferðaþjónustunni.

Hæstv. forseti. Það stendur ekki á hv. þm. Jóni Bjarnasyni að biðja um meiri peninga. Meiri, meiri, meiri peninga.

Í góð mál.

Meiri, meiri, meiri peninga. Hvernig færi ríkissjóður ef Jón Bjarnason væri fjármálaráðherra? Þá mættu menn fara að hugsa sig tvisvar um  Ég minni hv. þingmann á að tölurnar sem hann nefndi sem voru í ferðaþjónustunni á síðasta ári var sérstakt tímabundið framlag sem var bæði í gegnum iðnaðar- og samgönguráðuneytið. Það var tímabundið og tímabundin framlög eru ekki ætluð til þess að verða áfram ár eftir ár. Ég óska ferðaþjónustunni alls hins besta en einhvers staðar verðum við að setja punktinn. Það er ekki alltaf hægt að heimta meiri og meiri peninga. Það veit hv. þingmaður sem var einu sinni skólastjóri Landbúnaðarskólans á Hólum og vissi að það þýddi ekki að fara eftir öllum óskum starfsmanna þar.

Frú forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir hleypur undan á handahlaupum. Ég minni á að ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem bundnar eru hvað mestar vonir við og er vaxandi. Ég tel að það sé ekki rétt forgangsröðun að lækka skatta um milljarða kr. en skera niður þessar litlu fjárveitingar til ferðaþjónustunnar. Ég minni á ályktanir frá Ferðamálasamtökum Íslands, frá stjórn og aðalfundi þeirra á Kirkjubæjarklaustri nú nýverið, þar sem þau skora á stjórnvöld að endurskoða afstöðu sína og lýsa í greinargerð sinni hversu fáránlegt og skammsýnt það er að skera niður þann litla grunnstuðning sem ferðaþjónustan fær. Grunnstuðningurinn er einungis um 250 millj. kr. Við reynum að reka upplýsingamiðstöðvar víða um landið. Þær eru fjársveltar en þar liggja atvinnumöguleikarnir.

Hæstv. forseti. Ég hélt að hv. þm. Jón Bjarnason ætlaði að fara í allt annað mál við mig í andsvörum. Hann var búinn að tala um að ræða gamla bæinn á Keldum og missti  Ég er alveg sammála hv. þingmanni að ferðaþjónustan er gríðarlega mikilvæg og er sá atvinnuvegur sem við horfum hvað mest til. Hér hefur orðið aukning ferðamanna langt umfram það sem björtustu vonir gerðu ráð fyrir. En ég vil taka það aftur fram að þetta var tímabundið framlag sem var ekkert skorið niður. Það er ekkert skorið niður framlag sem er bara tímabundið. Það er einfaldlega ekki veitt aftur, en það fara þó 250 millj. kr. til ferðaþjónustunnar á þessum liðum. Ég vil geta þess að mjög mikið fer til ferðaþjónustunnar í gegnum aðra sjóði, eins og t.d. Byggðastofnun.

Forseti vill tilkynna að fyrirhugað er að hafa kvöldverðarhlé frá klukkan 7.30 til klukkan 8. Þá er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslum um afbrigði klukkan 8.30 í kvöld.

Frú forseti. Helsta ástæðan fyrir því að ég kem í pontu er til þess að mæla fyrir tillögu sem við flytjum, ég og formenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins, og rökstyðja frekar. Ég fyrir hönd Samfylkingarinnar að sjálfsögðu. Þar er tillaga nr. 1 að hækka beri framlag til örorkulífeyris um 560 millj. kr. Það er ekki að ófyrirsynju. Mér finnast tíðindi dagsins eftir umræðuna vera þau að það liggur alveg ljóst fyrir að Framsóknarflokkurinn hefur svikið það loforð sem hann gaf öryrkjum fyrir kosningar. Framsóknarflokkurinn hefur í dag orðið uppvís að því að reyna að kaupa sér atkvæði með því að lofa framlögum til öryrkja fyrir kosningar sem hann hefur svikið með afgerandi hætti eftir kosningar. Mér varð ekki ljóst hversu áberandi og augljós svikin voru fyrr en ég hlýddi á hæstv. heilbrigðismálaráðherra halda ræðu sína í dag og svara okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Hæstv. félagsmálaráðherra hélt því fram algjörlega blákalt að hann hefði gert samkomulag við forustu Öryrkjabandalagsins sem fæli í sér útgjöld fyrir ríkissjóð upp á 1.000 millj. kr. Það voru færð að því óyggjandi rök í dag að það samkomulag var upp á snöggtum hærri upphæð og ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að Framsóknarflokkurinn er að svíkja loforð og samkomulag við öryrkja. Það er ekki bara hæstv. heilbrigðisráðherra sem er uppvís að því, það er líka hæstv. forsætisráðherra, formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson. Það kom fram í umræðunni í dag að hæstv. heilbrigðisráðherra bar sig saman við formann Framsóknarflokksins áður en hann handsalaði samkomulagið við Öryrkjabandalagið. Morgunblaðið birti degi síðar en það handsal átti sér stað útfærslu sem það fékk frá hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem kom alveg skýrt fram hvaða upphæð öryrki af tilteknum örorkuflokki ætti að fá. Þegar það er reiknað saman er alveg ljóst að heildartalan sem fólst í samkomulaginu var 1.500 millj. kr. Það hefur líka komið fram í yfirlýsingum hæstv. félagsmálaráðherra að hann gerði sér mætavel grein fyrir heildartölunni. Hæstv. heilbrigðisráðherra gaf þá yfirlýsingu í ræðustóli í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar fyrir u.þ.b. tæpu ári. Jafnvel þó hæstv. heilbrigðisráðherra muni ekki eftir þeirri yfirlýsingu getur hann lesið sér til um hvað hann sagði í fjölmiðlum um svipað leyti. Fram kemur í fjölmiðlum þessa dagana, þar sem forustumenn öryrkja eru að rifja upp loforð og samkomulagið sem hæstv. heilbrigðisráðherra gerði við þá og Öryrkjabandalagið, hvað hæstv. heilbrigðisráðherra lofaði. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í DV 27. nóvember 2003, ég leyfi mér að vitna orðrétt í það sem haft er eftir hæstv. ráðherra innan gæsalappa, með leyfi forseta: „Það er ljóst að það vantar þarna upp á og miðað við þá peninga sem ég hef, 1 milljarð kr., get ég ekki farið í nema 2/3 núna.“ Það liggur því alveg ljóst fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra gekk ekki gruflandi að því hvað samkomulagið sem hann hafði gert við öryrkja kostaði hið opinbera. Hann segir það í beinni tilvitnun að 2/3 af því kosti 1.000 millj. kr. Þá er ekki hægt að álykta annað en hann hafi að sjálfsögðu gert sér grein fyrir því að 3/3, þ.e. upphæðin öll, væri 1.500 millj. kr. Hann getur með engu móti komið hingað og haldið því fram að samkomulagið sem hann gerði við öryrkja hafi verið upp á lægri upphæð en það. Það er ekki hægt. Allt annað er brot á þeim orðum sem hæstv. ráðherra lét falla í viðræðum við Öryrkjabandalagið. Morgunblaðið er sannferðugt vitni í þessum efnum. Það var Morgunblaðið sem birti ekki bara fréttatilkynninguna sem hæstv. ráðherra í samráði við formann Framsóknarflokksins sendi frá sér deginum eftir að samkomulagið var gert, heldur birti það líka útfærslu sem það fékk frá ráðuneyti hæstv. heilbrigðisráðherra. Ef menn fara í gegnum það og reikna það út er ekki hægt að reikna sig að lægri upphæð en 1.500 millj. Það er kannski tilefni þess að Morgunblaðið, sem ekki er hægt að ásaka fyrir að vera beinlínis andstætt þessari ríkisstjórn, segir í leiðara fyrir ríflegum mánuði, frú forseti. Ég vitna beint, með leyfi forseta: „Kjarni málsins er sá að ríkisstjórnin gerði samkomulag sem flestir töldu að markaði tímamót í samskiptum hennar og öryrkja eftir áralangt stríð og málarekstur fyrir dómstólum. Samninga sem gerðir eru ber að efna.“ Frú forseti. Þetta eru áhrínsorð. Þetta eru orðin sem hæstv. heilbrigðisráðherra ætti að taka til sín. „Samninga sem gerðir eru ber að efna.“ Það fyrsta sem dóttur minni sex ára var kennt í grunnskóla þegar hún byrjaði þar á þessum vetri var að „orð verður að efna“. Það sem maður lofar verður maður að standa við. Hæstv. heilbrigðisráðherra lofaði þessu. Hann lofaði öryrkjum þessari upphæð eftir að hafa ráðfært sig við formann Framsóknarflokksins og ég get ekki, sama hvernig ég lít á þetta, hversu vinsamlega sem ég reyni að skoða þau orð sem hæstv. heilbrigðisráðherra lét falla hér í dag, komist að annarri niðurstöðu en þeirri að þarna sé Framsóknarflokkurinn að brjóta loforð. Hann er að brjóta samkomulag við öryrkja. Það heitir á hreinni og tærri íslensku svik. Þetta er ekki hægt að túlka öðruvísi en sem svik við öryrkja. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur komið hér í dag og fært sér ýmislegt til málsbóta. Hann hefur m.a. bent á þá staðreynd að öryrkjum hefur fjölgað. Öryrkjum hefur á síðustu árum fjölgað um 7% á ári. Það er hægt að leiða ýmsar tilgátur fram til að skýra þá fjölgun. Vissulega hefur hún í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkisstjórnina. Það mætti t.d. benda hæstv. heilbrigðisráðherra, og félagsmálaráðherra væri hann staddur hér líka, á að sú staðreynd að langtímaatvinnuleysi hefur mjög aukist undir þessari ríkisstjórn kynni að eiga þátt í því að öryrkjum fjölgar líka. Þetta er líka eitt af því sem við skulum skoða saman, reyna að grafast fyrir um orsakir og helst að breyta þessu samfélagi þannig að fólk lendi ekki í því að verða óstarfhæft sökum örorku. Það breytir ekki hinu, frú forseti, að samkomulagið sem hæstv. ráðherra gerði verður að standa. Það þýðir ekki fyrir hann að benda á það að öryrkjum hafi fjölgað. Ég tek það skýrt fram að ég held því ekki fram að hæstv. ráðherra hafi sagt eða haldið því fram að menn misnotuðu það kerfi. Sú fjölgun er samt samkvæmt flokkunum og skilgreiningu þeirrar stofnunar sem hæstv. ráðherra fer fyrir þannig að hann getur ekki vísað til útgjaldaaukningar þar og sagt að vegna þess hafi hann ekki fjármuni til að standa við loforð. Eins og menn kenna í grunnskólum landsins: Orð skulu standa, maður efnir það sem maður lofar. Hér er líka, frú forseti, komið að grundvallarágreiningi millum stjórnar og stjórnarandstöðu. Hvernig ber að verja þeim fjármunum sem hið opinbera hefur úr að spila? Er það þannig að á tímum velsældar eins og núna, þegar ríkisstjórnin telur að hún geti á einu kjörtímabili lækkað skatta sem svarar til 39 milljarða - það er hin uppreiknaða fjárhæð þegar maður leggur saman allar þær skattalækkanir sem eiga að koma fram á þessu kjörtímabili - að hægt sé að ráðast í slíkt á annan vænginn og segja síðan: Nei, því miður, ég hef ekki meiri peninga til að standa við það sem ég lofaði öryrkjum? Það held ég ekki, frú forseti. Ég rifja það upp að hér hefur í dag komið fram hjá þremur talsmönnum Framsóknarflokksins að ekki verður ráðist í skattalækkanir ef það kostar niðurskurð á hinu félagslega velferðarkerfi. Ef skattalækkanirnar verða til þess að ekki verður hægt að standa við samkomulag við öryrkja segi ég: Ég vil ekki slíkar skattalækkanir. Ég styð engar skattalækkanir ef þær þýða að það þurfi að ráðast í niðurskurð á hinu félagslega öryggisneti sem við höfum saman ofið. Ef það ber að skilja hæstv. heilbrigðisráðherra svo að hann geti ekki annað en svikið samkomulag við öryrkja vegna þess að hann og hið opinbera þurfi að taka fjármuni og nota til skattalækkana segi ég: Hingað og ekki lengra. Þá segjum við í stjórnarandstöðunni: Við tökum ekki þátt í slíku. Það er heldur ekki í samræmi við þau orð sem hafa fallið frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins hér í dag. Þess vegna segi ég það: Orð skulu standa. Hæstv. ráðherra verður að koma með betri skýringar ef hann ætlar að láta annað liggja eftir þessa umræðu en þá ályktun sem við höfum dregið, að Framsóknarflokkurinn hafi svikið orð sín við öryrkja. Það má ekki gerast. Þess vegna flytjum við þessa tillögu, sá sem hér stendur og formenn hinna stjórnarandstöðuflokkanna. Við viljum fyrir okkar parta ekki bera ábyrgð á því að hið opinbera efni ekki loforð sitt við öryrkja. Umræðan hefur að ýmsu leyti snúist út í umræður um skattalækkanir. Eins og ég sagði áðan nema þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin leggur núna fram, og tengjast að sjálfsögðu umræðu um fjárlög, allt 39 milljörðum á þessu kjörtímabili. Það er sjálfsagt að ráðast í skattalækkanir ef það er hægt án þess að það leiði annað tveggja til niðurskurðar á öryggisnetinu sem hefur einkennt hið íslenska velferðarsamfélag eða þá til óhóflegrar þenslu sem gæti komið stöðugleika í efnahagsmálum úr jafnvægi. Ég er sannfærður um að það er ekki vilji þeirra sem að þessari skattalækkun standa að gera hið síðarnefnda. Ég hef hins vegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins grunaða um græsku þegar kemur að velferðarkerfinu. Ég heyrði það á máli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar fyrr í dag að það á að nota þessar skattalækkanir sem skrúfu til að þrýsta mönnum í niðurskurð á ríkisútgjöldum. Á síðustu árum hefur vissulega orðið gríðarleg þensla á útgjöldum ríkisins en það er vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur einfaldlega ekki reynst starfi sínu vaxinn. Hann hefur ekki getað staðið í ístaðinu á þessum miklu velmegunarárum. Þar hefur allt lekið út í margvíslegan óþarfa, eins og oft hefur komið fram. Hvernig ætla Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn að bregðast við þegar kemur að því sem talsmenn og forustumenn beggja flokkanna hafa sagt að gerist hér 2007, 2008 og 2009, að það slakni á efnahagslífinu, slakni á tekjum ríkisins? Hvernig ætla þeir þá að standa bæði undir minnkandi tekjum skattkerfisins og núverandi stöðu velferðarkerfisins? Annað hvort hlýtur undan að láta. Þetta er sú græska sem ég gruna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins um, að þeir ætli sér og séu meðvitað að nota þessar skattalækkanir til að setja skrúfu á velferðarkerfið og þau útgjöld sem því fylgja. Í umræðu af þessu tagi eiga menn að koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. Ef þetta er tilgangurinn, segið það þá, drengir góðir og stúlkur góðar. Segið það þá og við skulum rökræða það. En menn eiga ekki að ráðast á velferðarkerfið bakdyramegin og undir einhverjum allt öðrum merkjum, eins og hv. þm. Sjálfstæðisflokksins eru að gera núna. Ég óttast að þeir sigli hér undir fölsku flaggi og séu búnir að breiða yfir nafn og númer. Þeir eru í reynd að búa hér til stöður til þess að gera áhlaup á velferðarkerfið þegar fram í sækir en þeir gera það undir því yfirskini að nú séu þeir bara að lækka skatta af því að efnahagslífið stendur með svo miklum blóma. Það er að því leyti rétt að efnahagslífið stendur vel núna. Það eru miklar framkvæmdir í landinu og hið opinbera fær miklar tekjur. Af hverju stafar það? Að sjálfsögðu af þessari veltu út af þessu miklu tekjum en líka vegna þeirrar miklu einkaneyslu sem þeir áttu sjálfir ekki von á þegar menn voru að spá t.d. fyrir um þróun hagstærða í upphafi kjörtímabilsins. Menn áttu ekki von á því að hér yrði gríðarleg lántaka framkvæmd í útlöndum til að standa undir miklum viðskiptahalla sem að helmingi til stafar af aukinni einkaneyslu. Ég ætla ekki að fara að deila um þær breytingar sem hafa orðið á fjármálamarkaði og hafa vissulega fært mörgum, fólki af minni kynslóð og niður úr, miklu meiri möguleika til að koma yfir sig góðu þaki, yfir eigin höfuð og fjölskyldu sinnar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óhjákvæmileg þróun. Hún er ekkert séríslensk. Hún fylgir bara og er í takt við þá þróun sem við sjáum erlendis og það sem er að gerast hér er í rauninni ekkert annað en það sem jafnaðarmenn og sjálfstæðismenn og ýmsir aðrir sem hafa viljað aukið frelsi í efnahagslífinu hafa óskað eftir og predikað árum saman, þ.e. að hér komi upp samkeppni í fjármálalífinu þar sem erlent fjármagn, erlendur banki, keppir við hið innlenda. Ég lít svo á að eins og útrásarþróun íslenskra fjármálastofnana hefur verið, þó að þær heiti enn þá íslenskum nöfnum og séu með íslenskar kennitölur, séu þær í reynd orðnar alþjóðlegar. Við sjáum núna fram á jákvæðar afleiðingar sem stafa af samkeppni á fjármálamarkaði. Ég fagna henni. Ég segi það hins vegar að þessi þróun hefur, a.m.k. tímabundið, leitt til verulegrar aukningar á einkaneyslu og það er parturinn af þessum miklu tekjum í samfélaginu. Ég spyr auðvitað þá ágætu þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem neita því að þeir séu að nota þessar skattalækkanir til að búa sér til stöðu, til að ráðast að velferðarkerfinu síðar meir: Hvernig ætla þeir að fjármagna hið opinbera og standa undir breyttu skattkerfi þegar þetta skeið er frá? Þegar það gerist sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafa báðir sagt í þessum umræðum síðustu daga að muni gerast eftir nokkur ár, þegar það kemur slaki, tekjur ríkisins minnka, veltan í samfélaginu verður minni. Þá hlýtur eitthvað undan að láta.

Afgangurinn.

Frú forseti. Einn af hinum ungu þingmönnum Sjálfstæðisflokksins kallar fram í: Afgangurinn. Ég tek það svo að hv. þm. sé að tala um afganginn af ríkissjóði. Hann kinkar kolli til merkis um að svo sé. En hvað er að marka áform og áætlanir Sjálfstæðisflokksins, jafnvel á góðum degi, jafnvel þegar hann er í stuði, jafnvel þegar allt gengur vel, um afgang af ríkissjóði? Hvað er yfirleitt að marka Sjálfstæðisflokkinn þegar hann er að tala um þróun hagstærða? Ekki neitt. Þær glansmyndir sem sjálfstæðismenn hafa dregið upp á hverju hausti og barið miklar bumbur í fjölmiðlum hafa aldrei reynst pappírsins virði. Ég verð að rifja það upp af því að ekki eru liðin tvö ár frá því að hv. þm. Bjarni Benediktsson kom inn á þing og hann man þess vegna kannski ekki sökum þingæsku það langt aftur í tímann að engar af áætlununum sem hæstv. fjármálaráðherra hefur sett fram um afgang af ríkissjóði hafa gengið eftir. Ekki ein einasta. Engin. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert ráð fyrir því í fjárlögum frá árinu 2000 til 2003 að hér yrði samtals afgangur af ríkissjóði um 75 milljarðar. Hvernig hefur það endað? Því hefur lyktað með að hæstv. fjármálaráðherra hefur setið með halla upp á 10 milljarða í fanginu. Það er eftirtekjan, frú forseti. Það er þróunin sem hv. þm. Bjarni Benediktsson ætti að hafa áhyggjur af ef það er í afgang af ríkissjóði sem hann ætlar að sækja þetta. Má svo benda hv. þingmanni líka á það, kannski af því að hann þjáist af tímabundnu minnisleysi um þetta, að hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að afganginn ætti að nota í allt annað, ætti að nota í að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Þá getur auðvitað hv. þm. sagt: Það er fleira til í þessu. Það er hægt að selja eignir. En menn selja ekki eignir mjög lengi til að standa undir rekstri ríkisins. Þar að auki held ég að hv. þm. Sjálfstæðisflokksins séu búnir að selja flest það sem hægt er að selja.  Ég er einungis að slá hérna ákveðna varúðartóna. Ég er að segja það sem ég held. 

Hvað með heilbrigðiskerfið?

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson kallar fram í: Hvað með heilbrigðiskerfið? Þá kemur að þeirri umræðu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hóf hér í dag um heilbrigðiskerfið og var að mörgu leyti merkileg. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson benti á þá staðreynd að ef tekið er tillit til aldurssamsetningar þjóðarinnar eyðum við líklega einna mest innan OECD, næstmest að ég hygg, til heilbrigðismála. Það speglar einungis þá staðreynd að í gegnum tímann höfum við byggt upp heilbrigðiskerfi þar sem menn hafa ekki verið að eyða peningum á réttum stöðum í heilbrigðiskerfinu. Menn hafa ekki gripið í hemla á ýmsum stöðum þar sem hægt hefði verið. Ég minnist þess að hæstv. heilbrigðisráðherra flutti hér ákaflega snjalla tölu á vormánuðum þar sem hann var að kynna afrakstur nefndar sem hafði vélað um þróun lyfjaverðs. Hæstv. ráðherra sýndi t.d. fram á að þegar menn skoðuðu 40 stofnanir, minnir mig, innan heilbrigðiskerfisins, hafði þróun lyfjaverðs verið ákaflega mismunandi. Þar sem verðið hafði hækkað mest á árunum frá 1999–2003, hafði það hækkað um 102%, en uppi á Skaga, þar sem það hafði hækkað minnst hafði það hækkað um 13%. Hver var munurinn á Skagastofnuninni og hinum sem hækkuðu mest? Jú, þar var sérstakur starfshópur, sérstakt teymi innan borðs sem reyndi að haga lyfjanotkun og lyfjamálum innan stofnunarinnar með þeim hætti að sem skilvirkast væri. Í kjölfar þess lagði nefnd hæstv. ráðherra fram tillögur í 25 liðum sem áttu að geta sparað milljarða. Maður hlýtur þá að spyrja, sérstaklega hv. þm. Sjálfstæðisflokksins sem hafa talað hér eins og þeir hafa gert hér, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson í dag: Af hverju var ekki farið í þetta löngu fyrr? Af hverju var ekki farið í svona löngu fyrr? Við vitum t.d. að mjög stóran hluta af þeim tilvikum sem bráðaþjónustur stóru spítalanna hafa verið að sinna, mætti sinna með öðrum og ódýrari hætti í frumheilsugæslunni, í heilsugæslustöðvunum. Af hverju hafa menn ekki gert það? Af því að sú heilsugæsla hefur ekki verið fyrir hendi. Ég tek það þó fram til þess að vera sanngjarn við hæstv. heilbrigðisráðherra, að það er alveg rétt hjá honum að á síðustu árum hafa menn í vaxandi mæli verið að setja byttu undir þennan leka, t.d. með því að hafa opið á heilsugæslustöðvum fram eftir degi og fram á kvöld og líka með einkareknum þjónustum eins og Læknavaktinni. Og bara svo það komi alveg skýrt fram hjá mér þá er ég þeirrar skoðunar að einkarekstur, sem í mínum huga er töluvert annað en einkavæðing, eigi rétt á sér innan heilbrigðiskerfisins og geti leitt til skilvirkari meðferðar á fjármunum. Ég hlakka t.d. til að sjá þá niðurstöðu sem verður eftir einhver ár í rekstri útboðinnar heilsugæslu í Salahverfi í Kópavogi, vegna þess að ég er þeirrar trúar að það skili árangri og tel að þar sé um að ræða breytingu sem við eigum að taka upp víðar. Það er hægt að fara miklu betur með peninga í heilbrigðiskerfinu eins og menn vita. Það eru múrar milli ráðuneyta sem gera það að verkum að hæstv. heilbrigðisráðherra á erfitt með að rýma ákveðnar deildir á þeim spítölum sem hann hefur yfir að ráða vegna þess að ef það er gert þá eru þeir sem þar eru og beinlínis þurfa ekki á sjúkrahúsþjónustu að halda en þurfa vistun komnir undir væng annars ráðuneytis og þá eykst kostnaðurinn þar og það er ákveðinn múr, fyrirstaða. Þetta er mál sem við þekkjum. Frú forseti. Ég gæti auðvitað farið í ákaflega löngu máli yfir ýmislegt sem er í þessu frumvarpi. Umræðan hefur óhjákvæmilega snúist töluvert um skattalækkanirnar. Það er rétt að það komi alveg skýrt fram að við í Samfylkingunni teljum að það sé ákveðið svigrúm til skattalækkana. Við teljum að það sé bæði vegna þess að það er vöxtur í efnahagskerfinu nú um stundir, eins og ég hef skýrt, en sömuleiðis má ekki horfa fram hjá þeirri staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn hefur, með dyggri aðstoð þeirra ungu þingmanna flokksins sem settust inn á þing eftir síðustu kosningar, staðið í stórfelldum skattahækkunum. Á síðasta ári stóðu þessir ágætu menn og ríkisstjórnin öll fyrir því að skattar voru hækkaðir um sennilega 4 milljarða þegar allt er tekið. Ef maður reiknar þetta út kjörtímabilið eru það fast að því 15–16 milljarðar. Ég man ekki alveg hvenær sumir þeirra tóku gildi, en þetta er a.m.k. drjúgur partur af þeirri skattalækkun sem á að færa fólki á kjörtímabilinu. Við höfum sagt alveg skýrt að við styðjum ekki þá lækkun skattprósentunnar sem hér er verið að berjast fyrir. Það felur í sér ójöfnuð. Það leiðir til þess að hátekjumennirnir fá miklu meira í sinn hlut en lágtekjufólkið. Þegar maður skoðar skattkerfisbreytingarnar sem ríkisstjórnin er að beita sér fyrir á næsta ári t.d., þá er það aðallega tvennt sem upp úr stendur, það er verið að lækka hátekjuskatt um helming og það er verið að lækka skattprósentuna með flötum hætti, þannig að hátekjumenn, alvöru hátekjumenn fá 10–12 sinnum meira í krónum talið í sinn vasa en lágtekjufólkið. Þetta er ekki réttlæti sem við í Samfylkingunni berjumst fyrir. Við styðjum þetta ekki. Hins vegar er það alveg klárt að við lítum svo á að hækkun barnabóta sé mjög jákvæð og af hinu góða. Við styðjum það. Ef það er svo að þingmenn Framsóknarflokksins vilji auka félagslegt réttlæti, eins og a.m.k. tveir þeirra hafa sagt hér í dag, hvernig stendur þá á því að ekki er hærri upphæð til hækkunar barnabóta? Hvernig stendur þá á því að hún kemur til framkvæmda að fullu síðar en t.d. afnám eignarskatta? Það hafa engar skýringar komið á því. Ef Framsóknarflokkurinn vill auka félagslegt réttlæti og vill auka jöfnuð, þá styður hann tillögu stjórnarandstöðunnar um að láta aukningu barnabóta koma fram að fullu fyrr en gert er ráð fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við styðjum barnabæturnar. Við í Samfylkingunni leggjum líka sérstaka áherslu á aðra skattaaðgerð sem við teljum að sé langheppilegasta aðgerðin vegna þess að allir njóta hennar, hún eykur jöfnuð. Það er lækkun matarskattsins. Við höfum lagt það fram sem okkar helsta baráttumál að lækka matarskattinn. Með því að lækka virðisaukaskatt á þeim brýnu lífsnauðsynjum sem er að finna í öðru skattþrepi eða lægra skattþrepinu, úr 14% í 7%, lækkum við matarkostnað íslenskra heimila um 5 milljarða á ári. Það munar um minna. Þessi aðgerð lækkar líka neysluvísitöluna um 0,8%. Það munar um minna þegar við borð liggur að verðlagsþróun sé þannig að forsendur kjarasamninga bresti. Þetta leiðir líka til þess að skuldabyrði Íslendinga lækkar. Það sem skiptir þó mestu máli er að þeir sem hafa svo lágar tekjur að þeir borga varla nokkurn tekjuskatt njóta aðgerða eins og þessara, þeir njóta lækkunar matarskattsins jafnvel hlutfallslega betur en hinir sem hafa hærri tekjur. Það skiptir máli. Þessi aðgerð nær til allra. Hinn jákvæði ávinningur af því að lækka matarskattinn sytrar út um allt samfélagið til allra þegnanna. Það þurfa allir að kaupa sér kjöt, mjólk, brauð, grænmeti, ávexti og mjölvöru ef þeir ætla sér að lifa.

Eru grænmetisæturnar …?

Þetta felur líka í sér grænmeti, hv. þm., þannig að Samfylkingin og stjórnarandstaðan sjá fyrir þörfum allra. Það er auðvitað andstætt hv. þm. stjórnarliðsins. Auðvitað er grátlegt að hlusta á ágætan þingmann, eins og hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, koma hingað og lýsa því yfir að í hjarta sínu finnist honum þetta vera mjög jákvæð skattaaðgerð og hann vilji styðja skattalækkun af þessu tagi, og hann lýsir því með ærlegum hætti hvernig þetta hafi verið eitt af helstu baráttumálum hans stjórnmálaflokks. En hvað kemur þá í veg fyrir það? Hv. þm. lýsti því líka hér í dag, hann sagði: Við erum ærlegir í samstarfi, við erum í samstarfi við annan flokk. Það er sá flokkur sem kemur í veg fyrir að hægt sé að lækka matarskattinn um helming. Það er Framsóknarflokkurinn sem kemur í veg fyrir að ráðist sé í að lækka matarkostnað íslenskra fjölskyldna, íslenskra heimila um 5 milljarða á ári. Það gerist á sama degi, frú forseti, og fregnir berast af því að verið sé að setja sérstaka könnun í gang af Evrópusambandinu til þess að skoða orsakir hás matarverðs, ekki síst í Noregi og Íslandi þar sem það er 52% hærra en innan Evrópusambandsins. Frú forseti. Gæti nokkuð verið betra fyrir það fólk sem hefur úr litlu að spila, sem hefur lítið fyrir sig að leggja í dag, en einmitt að lækka dýrtíðina sem er á íslenskum matvælum? Að sjálfsögðu ekki. Auðvitað er grátlegt að sá flokkur sem sendir talsmenn sína hingað upp í löngum runum til þess að segja að þeir vilji félagslegt réttlæti, þeir vilji aukinn jöfnuð, leggst flatur og þver gegn því að þetta sé samþykkt. Ég er viss um að hæstv. heilbrigðisráðherra mun kveðja sér hljóðs þegar að minni ræðu lokinni og útskýra hvers vegna Framsóknarflokkurinn er á móti því að lækka matarskattinn.

Virðulegi forseti. Hv. formaður Samfylkingarinnar, 1. þm. Reykv. n., fór hér mikinn í ræðustól og var reyndar orðinn klökkur í lokin. Varðandi öryrkjamálið vísa ég enn einu sinni á bug öllum fullyrðingum um svik í því máli. Það var handsalað samkomulag um 1 milljarð sem er núna 1.300 milljónir. Það er samkomulagið sem var handsalað. Ég hef gert grein fyrir því máli í umræðunni í dag og ætla ekki að endurtaka það. Varðandi heilbrigðiskerfið þá er ljóst að við verjum miklum peningum til þess. Við erum með gott heilbrigðiskerfi. Við erum að bæta það innbyrðis, eins og hv. þm. rakti reyndar. Ég þakka honum fyrir það og vil undirstrika það sem hann sagði í því efni að við þurfum að nota peningana á réttum stöðum. Síðan er endurtekin 

Frú forseti. Hvers vegna í ósköpunum skyldi hæstv. heilbrigðisráðherra halda því fram að það sé röng fullyrðing að Framsóknarflokkurinn komi í veg fyrir að matarskatturinn sé lækkaður um helming? Samfylkingin styður það. Sjálfstæðisflokkurinn styður það, Vinstri grænir hafa lýst stuðningi við það í umræðum, Frjálslyndi flokkurinn styður það. Hvers vegna er það þá ekki samþykkt? Þessi mikli stuðningur þýðir auðvitað að það er bullandi stuðningur við það í þinginu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson svaraði því í dag af mikilli einlægni og heiðarleika af hverju þetta er ekki samþykkt, af hverju Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki náð því fram. Hann sagði: „Við erum í samstarfi við annan stjórnmálaflokk um stjórn landsins. Við erum heiðarlegur flokkur. Við getum ekki knúið það í gegn sem aðrir vilja ekki.“ Það er bara staðreynd að Framsóknarflokkurinn hefur staðið þver gegn því að matarskatturinn verði lækkaður og verð á matvælum lækkað um 5 milljarða til íslenskra fjölskyldna. Hvernig í ósköpunum getur hæstv. heilbrigðisráðherra haldið öðru fram?

Virðulegi forseti. Það eru einfaldlega staðreyndir þessa máls að gert var samkomulag milli stjórnarflokkanna um að fara í þessar aðgerðir í skattamálum sem nú hefur þegar verið farið í. Síðan var samkomulag um að skoða virðisaukaskattinn. Ég veit ekki betur en að það samkomulag sé í fullu gildi. Síðan eru endurteknar trekk í trekk fullyrðingar um að Framsóknarflokkurinn sé á móti því að lækka matarverð í landinu. Það er einfaldlega rangt. Stjórnarflokkarnir vinna eftir ákveðinni áætlun varðandi skattamál. Það hefur legið fyrir alveg síðan um kosningar. Framsóknarflokkurinn lagði fram stefnu sína í skattamálum fyrir kosningar og eftir henni hefur verið unnið í samstarfi við samstarfsflokkinn. Það er ekkert nýtt í þeim efnum.

Frú forseti. Fyrir liggur að Framsóknarflokkurinn hefur aldrei lýst yfir stuðningi við að lækka matarskattinn. Þegar stjórnmálaflokkarnir lýstu tillögum sínum í skattamálum fyrir kosningar þá voru tveir flokkar alveg afdráttarlaust með það á sinni stefnu að lækka matarskattinn. Hvorugur þeirra hét Framsóknarflokkurinn. Þetta liggur því alveg klárt fyrir. Það liggur líka fyrir yfirlýsing frá hæstv. fjármálaráðherra frá því fyrr í haust að það væri vegna fyrirstöðu í Framsóknarflokknum sem matarskatturinn verður ekki lækkaður. Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði áðan að hann hefði ekki brotið loforð gagnvart öryrkjum vegna þess að hann hefði aldrei lofað þeim meiru en milljarði. Ég get ekki af orðum hæstv. ráðherra dregið aðra ályktun en þetta sé rangt því hæstv. ráðherra sagði í viðtali við DV eða þar er alla vega haft eftir honum innan gæsalappa: „Það er ljóst að það vantar þarna upp á og miðað við þá peninga sem ég hef, 1 milljarð króna, get ég ekki farið í nema tvo þriðju núna.“ Ef milljarður eru tveir þriðju, hvað eru þá þrír þriðju? Hv. þm. Birgir Ármannsson er fljótur að reikna það. Það eru 1.500 milljónir. Því er alveg ljóst miðað við þá reikningskúnst sem við öll lærðum í barnaskóla að hæstv. heilbrigðisráðherra er hér að segja að það sem þetta samkomulag kostar sé að tveimur þriðju 1 milljarður og að þremur þriðju þar með 1.500 milljónir. Þetta er nú ekki flókið.

Hætv. forseti. Hv. 1. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður talaði nokkuð glannalega um glansmyndir sem sjálfstæðismenn drægju upp af efnahagsástandi og ríkisfjármálum. Ég held að þessi orðanotkun hv. þingmanns bendi nú bara til þess ergelsis sem gætir meðal stjórnarandstöðunnar vegna þess árangurs sem náðst hefur á undanförnum árum. Við höfum upplifað eitt lengsta samfellda hagvaxtarskeið í Íslandssögunni. Við höfum upplifað eitt lengsta skeið samfelldrar kaupmáttaraukningar í Íslandssögunni. Stjórnarandstaðan er 

Frú forseti. Hvað er að svekkja hv. þm. Birgi Ármannsson? Hvers vegna kemur hann svona svekktur og önugur upp í ræðustól ef það er svo að sökum atbeina hans og félaga hans í Sjálfstæðisflokknum sé búið að búa til hérna bestu veröld allra veralda? Gæti verið að skýringin á því sé sú að hann, líkt og skein í gegnum ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann mælti fyrir skattalagafrumvörpum sínum, hefur ekki fulla trú á því að dæmið gangi upp? Kynni að vera, vegna þess að hv. þingmaður er skynugur og hefur góða þekkingu á efnahagsmálum, að hann renni í grun um að aðvörunarorð fjölmargra sérfræðinga séu rétt, að aðvörunarorðin um að þessar skattalækkanir og aðgerðir sem verið er að grípa til kunni að setja það mikla þenslu í efnahagslífið að verðbólgan fari úr böndum og ríkisstjórnin missi stjórn á málunum? Gæti það verið?

Hæstv. forseti. Ekki missi ég svefn yfir því að þessar skattalækkanir valdi óhóflegri þenslu og setji efnahagslífið á hliðina. Ég held að þessar skattalækkanir séu jákvæðar, muni leiða til aukins kaupmáttar alls almennings í landinu og skila þjóðarbúinu miklum árangri þegar til lengri tíma er litið. Við skulum aðeins velta fyrir okkur hvernig málflutningur stjórnarandstöðunnar er. Nú heitir það svo að skattalækkanirnar eigi að setja allt á hliðina í efnahagsmálum. Maður veltir þá fyrir sér hvort ráðið sé þá að stilla skattheimtustigið hátt nú þegar góðæri ríkir og hagvöxtur 

Frú forseti. Síðasti liður spurningarinnar var ósanngjarn vegna þess að stjórnarandstaðan hefur ekki lagt til að útgjaldastigið verði hækkað. Þau útgjöld sem við leggjum til hér, t.d. við fjárlögin, stjórnarandstaðan, eru dekkuð með tillögum á móti um niðurskurð eða auknar tekjur. Það er einfaldlega staðreynd. Því er ekki hægt að halda þessu fram. En hugsanlega hafði ég rangt fyrir mér, frú forseti. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi ekkert verið svekktur yfir því að það kunni að vera of mikil þensla í vændum Ég tek fram að við höfum líka lagt til ákveðnar skattalækkanir og við teljum ekki í Samfylkingunni að efnahagslífið fari á hliðina út af þessu. Gæti verið að hv. þingmaður sé svekktur út af því að glansmyndirnar sem dregnar hafa verið upp hafa reynst vera algjörlega bara nákvæmlega það, þ.e. bara myndir á glans og ekkert undir þeim? Áætlanir fjármálaráðherra um 75 milljarða afgang á ríkissjóði enduðu í 10 milljarða halla. Áætlanir um útgjöld brustu svo svakalega að frá 2000–2003 fóru ríkisútgjöldin 23,8 milljarða að meðaltali á ári fram úr áætlunum.

Frú forseti. Mig langar til þess að gera smávægilega athugasemd út af fullyrðingum hv. þingmans um efnahagsleg áhrif skattalækkana sem við erum að leggja til. Hann hefur haldið því fram að efnahagslegu áhrifin yrðu slæm og þó svo mér liggi hlýr hugur til þingmannsins þá trúi ég ekki öllu sem hann segir um efnahagsmál eins og nýju neti. Ég trúi meira á fræðimenn eins og Guðmund Ólafsson sem er lektor í hagfræði við háskólann og er þingmanninum að góðu kunnur. Hann sagði í hádegisfréttunum á sunnudaginn um þessar skattalækkanir að allar stórkostlegar fullyrðingar um að þetta mundi ríða hagkerfinu á slig væru mjög úr öllu hófi og pólitískur áróður, áhrifin væru lítil og þær mundu einfaldlega hverfa í ölduróti hagkerfisins. Ég veit reyndar ekki um neinn annan fræðimann á þessu sviði sem hefur tekið undir þessar dómsdagsspár  Mig langar til þess að spyrja hann: Fyrst hann hefur svona miklar áhyggjur af efnahagslegum áhrifum 4% skattalækkunar, hefur hv. þingmaður þá ekki sömu áhyggjur 

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi verið í heimi draums og óraunveruleika þegar hann hlustaði á það sem ég hef sagt hér í dag eða í fjölmiðlum vegna þess að ég hef aldrei sagt þetta. Ég er sammála hinum merka fræðimanni Guðmundi Ólafssyni að þessar skattalækkanir munu ekki ríða hagkerfinu á slig, eins og hv. þingmaður orðaði það. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þær muni hafa miklu meiri áhrif en þau sem fræðimaðurinn sem vitnað var til hefur sagt. Hv. þingmaður hafði eftir fræðimanninum að þetta mundi hverfa í ölduróti efnahagslífsins. Ég óttast að svo sé ekki. Má ég þá nefna annan fræðimann sem reyndar hefur verið yfirmaður þessa fræðimanns sem hér er vitnað til, Tryggva Þór Herbertsson, sem hefur sagt að til þess að ekki verði mjög neikvæðar afleiðingar af þessum skattalækkunum þá þurfi að taka sama magn af peningum út úr hagkerfinu með einhverjum hætti. Hvernig? Með því að draga úr útgjöldum. Ég spyr þá hv. þingmann: Ætlar hann að skera niður í velferðarkerfinu 

Ég get svarað þessari spurningu þannig, frú forseti, að það stendur ekkert til að skera neitt niður í velferðarkerfinu. Við höfum verið að auka fjárframlög til velferðarkerfisins, bæði til almannatryggingakerfisins og heilbrigðiskerfisins. Hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hefur ekkert litist neitt sérstaklega vel á þessar skattalækkunartillögur sem við höfum verið að leggja til. Himinn og haf er á milli málflutnings hans um þær og fræðimanna á þessu sviði sem telja að áhrifin verði ekki svo orð sé á gerandi. Eins og ég hef sagt hér áður þá skil ég ekki hvers vegna stjórnarandstaðan leggst svona þver gegn hugmyndum okkar um að auka kaupmátt fólksins í landinu. Af hverju vill stjórnarandstaðan ekki auka kaupmátt fólksins í landinu? Af hverju er stjórnarandstaðan svona mikið á móti launþegum? Af hverju heyrist ekkert í þessum þingmönnum, t.d. hv. 1. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, út af skattahækkunum sem hans flokkur stendur fyrir í Reykjavík og hækkunum á leikskólagjöldum í Reykjavík, en barnabæturnar sem við ætlum 

Frú forseti. Eins og þingmaðurinn veit þá hef ég mikla trú á Reykjavíkurlistanum. Ég held að Reykjavíkurlistinn hafi unnið borgarbúum ákaflega vel. Um leikskólagjöldin segi ég bara þetta við hv. þingmann: Spyrjum að leikslokum. Um útsvarshækkunina segi ég:  
             Hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn og ríkisstjórnin ætluðu sér ekki að skera niður í hinni félagslegu velferð. Þá spyr ég hv. þingmann: Af hverju er þá ríkisstjórnin að hækka skólagjöld í Háskóla Íslands og öðrum háskólum um 40%?  Að öðru leyti verð ég að segja að 

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemdir eða staldra við tvennt í ræðu hv. þingmans. Það er í fyrsta lagi að hann lýsir yfir áhyggjum af því að skattalækkanir sem nú eru lagðar fyrir þingið verði notaðar í framtíðinni til þess að vega að velferðarkerfinu. Ef ég tók rétt eftir þá hélt þingmaðurinn því fram að vegið hefði verið að velferðarkerfinu undanfarin ár. Af þessu tilefni vil ég spyrja hann að tvennu. Í fyrsta lagi: Hafa ekki útgjöld til heilbrigðis- og tryggingamála aukist um tugi milljarða á undanförnum árum eins og blasir við mér þegar ég les fjárlögin nokkur ár aftur í tímann? Hefur það ekki einmitt verið að gerast? Í annan stað: Er þá ekkert svigrúm til skattalækkana eins og Samfylkingin er sjálf að leggja til? Hitt atriðið sem ég vildi gera athugasemd við er það hvernig hv. þingmaður fer með samanburð á fjárlögum og niðurstöðum ríkisreiknings. Ég kem kannski aðeins betur inn á það í síðara andsvari mínu.

Frú forseti. Jú, það er svigrúm til skattalækkana. Ég hef verið að lýsa því. Þess vegna leggur Samfylkingin til að um mitt næsta ár verði matarskatturinn lækkaður um helming. Það þýðir útgjöld upp á 2,5 milljarða. Sömuleiðis hefur stjórnarandstaðan lagt til að barnabætur verði teknar upp árinu fyrr en ríkisstjórnin ætlar sér. Það eru líka útgjöld upp á 2,4 milljarða. Þetta eru útgjöld upp á 5 milljarða. Svigrúmið sem þetta fyllir upp í stafar að stærstum hluta af skattahækkunum þessarar ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn hækkaði skatt um 4 milljarða á síðasta ári. Við erum að taka það niður aftur. Þar að auki gerum við ráð fyrir því að vaxandi umsvif í samfélaginu geri það að verkum að hægt sé að fara í ákveðnar skattalækkanir. Við segjum hins vegar: Það er ekki hægt að gefa fólki fugla í skógi og það er ekki hægt að lofa skattalækkunum út á einhverja framtíð sem kemur að vísu í hugum hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins rétt fyrir kosningar. Auðvitað eru þeir að nota þetta bara til þess að kaupa sér atkvæði eins og þeir hafa orðið uppvísir að í gegnum tímann, eins og síðast.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert hvernig hv. þm. telur vera svigrúm til skattalækkana þrátt fyrir allt en hann hefur engar áhyggjur af því þegar hann gefur eftir af ríkistekjunum hvernig eigi að bregðast við þegar hagvaxtarskeiðinu lýkur eða hægir á hagvextinum. Hann hefur hins vegar miklar áhyggjur af því þegar um er að ræða skattatillögur stjórnarinnar. Hitt atriðið sem ég vék aðeins að í fyrri ræðu minni er að það gengur auðvitað ekki að stjórnarandstaðan beri ítrekað einfaldlega saman niðurstöður fjárlaga og hins vegar endanlegar tölur úr ríkisreikningi. Hverju er sleppt í þessum samanburði? Í fyrsta lagi er fjáraukalögunum sleppt. Í öðru lagi ýmsum óreglulegum liðum, t.d. gjaldfærslu lífeyrisskuldbindinga sem á árinu 1989 námu 61 milljarði. Í þriðja lagi er auðvitað öllum tekjum af sölu ríkiseigna sleppt í þessum samanburði. Þegar tekið hefur verið tillit til þessa er niðurstaðan sú að frá árinu 1998 er afgangurinn 95 milljarðar.

Frú forseti. Mér þykir vænt um þann hv. þingmann sem hér var að tala en hann var heldur seinheppinn í ræðu sinni. Hv. þingmaður segir fullum fetum að ekki sé hægt að bera saman þá áætlun sem kemur fram í fjárlögum og ríkisreikning. Þetta geri ég þó í krafti fjárreiðulaganna sem voru samþykkt 1996 og fyrir þeim var mælt af núverandi hæstv. fjármálaráðherra. Þá sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: „Breytingin hefur það í för með sér að áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings verða að fullu samanburðarhæfar … “

Hvað stendur í fjárreiðu…?

Er hv. þm. Bjarni Benediktsson að segja það að hæstv. núverandi fjármálaráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hafi haft rangt fyrir sér? Er hann að segja að heill kafli í síðustu skýrslu Ríkisendurskoðunar sem fjallar einmitt um þetta sé rangur? Þar segir: „Tekið skal fram að gert er ráð fyrir að ríkisreikningur verði færður með sama hætti og því verði áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings að fullu samanburðarhæfar.“ 
             Má ég svo, frú forseti, biðja um að ég fái málfrið 

Frú forseti. Aðalerindi mitt í þennan ræðustól hér og nú er að mæla fyrir breytingartillögum sem ég er fyrsti flutningsmaður að en það eru nokkur atriði önnur sem tengjast afgreiðslu þessa frumvarps sem ég vil koma inn á. Ég vísa að öðru leyti í framsöguræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fulltrúa okkar í fjárlaganefnd, og ítarlegt nefndarálit sem hann flytur, 2. minni hluti fjárlaganefndar, og þarf því ekki að vera að fjölyrða um þá hluti sem þar er komið inn á. Það sem ég vil fyrst gera aðeins að umtalsefni eru almennar aðstæður í efnahagslífinu nú um stundir þegar við erum hér við 2. umr. fjárlaga undir lok nóvembermánaðar og stefnt er að því að Alþingi ljúki störfum fyrir miðjan næsta mánuð og hafi þá afgreitt bæði fjárlagafrumvarp eða fjárlög fyrir í hönd farandi ár og þær skattbreytingar sem hæstv. ríkisstjórn hefur mælt fyrir á þinginu og eru til umfjöllunar nú í þingnefnd. Þannig háttar til að væntanleg er innan nokkurra daga, ef að líkum lætur, haustskýrsla eða skammdegisskýrsla Seðlabankans. Það hefði verið fróðlegt, herra forseti, ef þetta hefði staðið aðeins öðruvísi af sér í tíma og við hefðum haft í höndunum síðasta álit Seðlabankans á þessu ári áður en við lykjum þessari umræðu. Það munum við væntanlega hafa áður en fjárlagafrumvarpið kemur til 3. umr. og afgreiðslu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér leikur nokkur hugur á að sjá hvað Seðlabankinn kemur til með að segja í síðasta áliti sínu á þessu herrans ári 2004, áður en það kveður, um ástandið og horfurnar í efnahagsmálunum. Ég minnist þess að í desembermánuði sl., fyrir tæpu ári, var Seðlabankanum nokkuð órótt. Bæði kom það fram í þeim álitum sem frá honum gengu og í því að Seðlabankinn t.d. kallaði til sín viðskiptabankana, sendi þeim síðan í framhaldinu af þeim fundi harðort bréf þar sem mjög var varað við ýmsu sem í gangi væri í hagkerfinu þar sem m.a. viðskiptabankarnir, og ekki síst, væru gerendurnir. Það laut að því hversu miklu erlendu lánsfé hafði verið mokað inn í hagkerfið á skammtímakjörum af bönkunum á því ári sem þá var að líða og ýmsu fleiru. Það laut auðvitað líka að því að Seðlabankinn horfðist í augu við þær aðstæður sem drógust upp í hagkerfinu með greinilega vaxandi þenslu og verðbólguhættu. Seðlabankinn stóð þá frammi fyrir því að það var nokkuð ljóst að verðlagsþróunin væri að sigla út fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, út fyrir stöðugleikaviðmiðunarmörkin sem Seðlabankinn reynir að halda verðlaginu innan. Af hverju skyldi Seðlabankinn hafa haft sérstakar áhyggjur af þessu? Jú, það var vegna þess að við breyttum um grundvöll hagstjórnarinnar fyrir ekki löngu. Það er hljótt um þá staðreynd núna í umræðum um efnahagsmál á Íslandi. Hvernig skyldi standa á því? Eru menn búnir að gleyma því að við hurfum frá þeim markmiðum sem voru í eldri lögum um Seðlabanka Íslands, sem er auðvitað ákveðin grundvallarlöggjöf hagstjórnarinnar í landinu, um gengisstöðugleika, markmið um lága vexti og annað í þeim dúr? Nú starfar Seðlabankinn á grundvelli aðeins eins meginmarkmiðs í hagstjórn, verðlagsstöðugleika, þ.e. að halda verðlagsþróuninni innan tiltekinna viðmiðunarmarka sem eru tiltölulega þröng. Þarna var horfið að ráði sem hefur verið gert víða í kringum okkur, að einbeita stjórntækjum Seðlabanka og eftir atvikum öðrum opinberum hagstjórnartækjum að svokölluðum stöðugleikamarkmiðum. Það skyldi þó ekki vera að menn ræði lítið um þessa staðreynd núna vegna þess að það hentar ekki? Það er alls ekkert verið að horfast í augu við og reyna að virða og halda sig innan þessara stöðugleikamarkmiða. Þjóðhagsspáin gengur út á að keyra hérna áfram þrjú ár samfellt verulega utan þessa viðmiðs sem Seðlabankinn er þó samkvæmt lögum skyldugur til að reyna að halda verðlaginu innan. Seðlabankinn er aleinn. Hann er aleinn í viðleitni sinni til að reyna að halda aftur af þenslu, verðbólgu, viðskiptahalla og hann er líka aleinn að því er virðist um að hafa áhyggjur af sterku raungengi krónunnar. Öðruvísi mér áður brá. Einhvern tímann hefðu nú fleiri held ég í opinberri umræðu um efnahagsmál haft áhyggjur af þessum hlutum. Ótrúlegt þagnarsamsæri er ríkjandi á Íslandi í dag um að ræða ekki þessi hættumerki. Það er vegna þess að meðan á veislunni stendur, þangað til búið er að kalla hana formlega af, meðan einhver föng eru eftir, virðast allir ætla sér bara að njóta. Neyta meðan á nefinu stendur. Flýtur meðan ekki sekkur er hugarfarið. Dapurlegast af öllu er auðvitað að hæstv. ríkisstjórn skuli vera jafngjörsamlega ábyrgðarlaus í þessum efnum og raun ber vitni. Hún er ekki, að því er séð verður, að gera nokkurn skapaðan hlut í því að takast á við þetta af einhverri alvöru. Nærtækasta dæmið um það er hinar stórfelldu skattalækkanir. og skilaboðin sem ríkisstjórnin er með því að senda út í þjóðfélagið. Þetta eru, frú forseti, að mínu mati ákaflega varhugaverðar og viðkvæmar aðstæður sem við stöndum núna frammi fyrir. Það sem er líka ískyggilegt er að þrátt fyrir þessa þenslu og spennu í peningakerfinu er atvinnuleysi og það er ekkert lát á því. Við erum með 5–6 þús. manns á atvinnuleysisskrá. Það er mikið misgengi og jafnvægisleysi að þessu leyti í efnahagslífinu og atvinnulífinu. Það helgast m.a. af því að þær breytur eða þeir hlutir sem knýja áfram hagkerfið og þá „hagvöxtinn“ um þessar mundir skila sér ekki í aukinni eftirspurn eftir störfum á vinnumarkaði. Það er fyrst og fremst vegna þess að annars vegar eru það stóriðjufjárfestingarnar þar sem atvinnuumsvifin eru að uppistöðu til mönnuð útlendingum og fjármunirnir sem streyma inn í hagkerfið vegna þeirra framkvæmda gera mjög stuttan stans á Íslandi. Vinnulaun um þúsund starfsmanna við Kárahnjúkavirkjun og tengdar framkvæmdir eru greidd út erlendis. Það er mannskapur sem er á launum hjá erlendum verktökum, að stórum hluta ráðinn af starfsmannaleigum og fær launin sín greidd inn á bankareikninga í Portúgal. Það skapar ekki atvinnu og ætti þar af leiðandi líka að hafa heldur þensluletjandi áhrif en hitt en væntingarnar skila sér þó greinilega inn í þá hliðina. Hins vegar er einkaneysla, aukinn innflutningur og viðskiptahalli greinilega þannig að hann skilar ekki miklu hér í almennum atvinnuumsvifum. Það eru sáralitlar nýfjárfestingar í hinu almenna atvinnulífi. Er sjávarútvegurinn að gera mikið? Nei, hann er að rembast við að halda sjó. Er hinn almenni iðnaður og samkeppnisiðnaður að fjárfesta mikið innan lands í dag? Nei, ekki neitt. Hann fjárfestir erlendis það litla sem það er. Það er furðuleg staða uppi að fjárfestingarhlutfallinu sem er kannski á þokkalegu róli, kringum 20 af hundraði eða eitthvað því um líkt, er haldið uppi af erlendum stórfjárfestum en hinir innlendu aðilar eru í miklu ríkari mæli að flytja féð úr landi. Bankarnir koma svo þarna á móti með því að dæla erlendu lánsfé inn í hagkerfið, út í atvinnulífið, sérstaklega á síðasta ári, 300 milljörðum kr. í nýju erlendu lánsfé, og á þessu ári hafa þeir snúið sér að því að auka mjög útán til svokallaðra húsnæðislána. Á móti þessu öllu saman kemur svo hæstv. ríkisstjórn með þessa furðulegu áherslu sína í að boða núna við þessar aðstæður, jafngæfulegt og það er, stórfelldar skattalækkanir og boða þær langt fram í tímann. Það er auðvitað, frú forseti, ekkert annað en hreint glapræði. Útfærsluna á þessum skattatillögum ríkisstjórnarinnar höfum við út af fyrir sig rætt og þarf ekki að endurtaka það hér. Við ræddum hana í fyrradag ef ég man rétt en það var þó dálítið athyglisvert og kannski sláandi að einmitt í dag birtir Fréttablaðið athyglisverða úttekt á því hvernig dregið hefur í sundur í launum og lífskjörum á Íslandi einmitt undanfarin ár. Á forsíðu þessa ágæta dagblaðs stendur „Bilið aldrei verið breiðara“ og í greininni segir að 11 þús. tekjuhæstu Íslendingarnir hafi að meðaltali 22 sinnum hærri laun en 11 þús. tekjulægstu einstaklingarnir. Mér fannst líka dálítið athyglisvert við skoðun á umfjöllun blaðsins inni í opnunni um þessi mál, þar sem þessi 22 manna maki er sýndur sem stór legókarl eða hvað það nú er í samanburði við hina, að á hinni síðunni er auðvitað auglýsing frá verðbréfafyrirtæki. Það var mjög vel til fundið í tengslum við umfjöllunina um hvernig vaxandi launa- og aðstöðumunur er að læðast aftan að okkur í þessu samfélagi þar sem höfum þó lengi talið okkur það til tekna að við værum tiltölulega einsleitt, óstéttskipt samfélag og að hér væri aðstöðu-, launa- og lífskjaramunur ekki óhóflegur miðað við það sem annars staðar gerist. Það hefur hann vissulega ekki verið. Við höfum sem betur fer getað talið okkur, a.m.k. með nokkrum rétti, til Norðurlandanna í þeim efnum að hér væri meiri jöfnuður ríkjandi, þökk sé þá öflugu velferðarkerfi og tekjujafnandi aðgerðum innan skattkerfis og velferðarkerfis, sem jöfnuðu nokkuð þann mun sem úti á vinnumarkaðnum sjálfum er vegna launamunar og annars slíks. Greinilegt er að við og við þarf enga sérstaka spámenn eða spekinga til að horfast í augu við hvað er að gerast í þessum efnum á Íslandi. Það er að draga alveg gríðarlega hratt í sundur. Við erum að vísu enn þá langt frá því að vera komin í bandarískt ástand þar sem forstjórar stórfyrirtækja hafa að meðaltali 420-föld laun almennra starfsmanna sinna en þó er þetta farið að mælast í fleiri tugum. Forstjórarnir íslensku og topparnir, ekki síst í fjármálaheiminum, eru gjarnan með laun sem nema nokkurra tuga starfsmanna sinna, svo maður tali ekki um almenn laun í þjóðfélaginu. Við þær aðstæður grípur hæstv. ríkisstjórn til skattalegra ráðstafana sem eru af sama toga og markað hafa stefnu núverandi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eða ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins þangað til núna nýverið, síðastliðinn bráðum einn og hálfan áratug, að þær hafa verið úr smiðju frjálshyggjunnar og hægri hyggjunnar þar sem launajöfnun og samfélagsleg markmið af því tagi eru látin lönd og leið.  Herra forseti. Í fyrsta lagi ætla ég að mæla fyrir breytingartillögu sem ég flyt ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þskj. 443. Hún lýtur að tekjuöflun sem við leggjum til á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Við höfum haft þá reglu undanfarin ár og alla tíð að reyna að setja áherslur okkar við fjárlagaumræðu þannig fram að þær væru í góðu jafnvægi, við legðum til tekjur á móti þeim gjöldum sem við legðum til þó það sé í sjálfu sér ekkert heilagt og alls ekki endilega þannig að stjórnarandstaðan þurfi að skrifa upp á þann meinta afgang sem meiri hluti á hverjum tíma setur fjárlagafrumvarp sitt fram með. Þó er auðvitað rétt og skylt ef menn vilja nálgast þessa hluti af ábyrgð að þeir sýni með hvaða hætti þeir telja að mögulegt væri að afla tekna á móti þeim útgjöldum sem þeir vilja auka á fjárlögum hins opinbera. Við erum andvíg því að afnema það álag á hæstu laun eða hærri laun í landinu sem verið hefur við lýði í skattkerfinu og við höfum kallað hátekjuskatt, en heitir reyndar á lagamáli sérstakur tekjuskattur manna eða hvað það er. Ríkisstjórnin hefur tekið sér það alveg sérstaklega fyrir hendur, það hefur verið eitt af gæluverkum Sjálfstæðisflokksins að fara út með þennan skatt. Þeir hælast mjög um af því hvað þetta sé göfugt og mikið réttlætismál og markmið að létta sérstaklega sköttum af þeim einstaklingum sem hafa tekjur yfir 350 þús. kr. á mánuði og hjónum með tvöfaldar þær viðmiðunartekjur. Nú virkar þetta þannig að ekki er verið að auka skattbyrði þessa hóps á tekjunum upp að þessum mörkum heldur einungis taka álagið af tekjunum ofan við viðmiðunarmörkin. Það er ástæða til að fara yfir þetta vegna þess að ég hef Sjálfstæðisflokkinn oft grunaðan um að tala viljandi svo óskýrt um þessa hluti að ætlunin sé að menn misskilji þetta og haldi að hátekjufólkið borgi 4%–6% meira eða hvað það nú er af öllum tekjum sínum ofan skattleysismarka, en svo er ekki. Að sjálfsögðu ekki. Þetta er þannig útfært  Ég sé að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hristir ákaft höfuðið. Ég tek það til samþykkis kenningum mínum um að íslenski tekjuskatturinn verði einhver sá flatasti sem þekkist á byggðu bóli. Af þessu eru sjálfstæðismenn ákaflega stoltir. Þeir vilja auðvitað ekki að menn borgi eitthvað í samræmi við getu.  Eins er það með fjármagnstekjuskattinn. Hann er hér einhver sá lægsti sem fyrirfinnst og raunar held ég sannanlega sá lægsti. Það sem meira er, hér er allt sett í einn pott, vaxtatekjur, arður og annað því um líkt, söluhagnaður hlutabréfa og allur slíkur fjármagns- og eignahagnaður. Þetta er skattlagt flatt með 10% skatti. Þetta eru sérstök vildarkjör sem fjármagnseigendum bjóðast nánast hvergi annars staðar. Þarna var um mikla skattalækkun að ræða á sínum tíma þegar fjármagnsskatturinn var tekinn upp, eins og kunnugt er. Það var mikil skattalækkun á söluhagnaði hlutabréfa og arði sem áður hafði verið skattlagður eins og aðrar tekjur. Fjármagnstekjur höfðu að vísu ekki verið skattlagðar, það er rétt. Vextir höfðu ekki verið skattlagðir og það má segja að þar hafi komið til sögunnar seint og um síðir sambærileg skattlagning hér og var orðin regla í öðrum löndum, en miklu lægri. Nánast alls staðar í löndunum í kringum okkur sem við berum okkur saman við, í Bretlandi, Írlandi, annars staðar á Norðurlöndunum, í Kanada og meira að segja í Bandaríkjunum borga menn fjármagnstekjuskatt sem endar í mun hærri prósentum en hér. Sums staðar eru fjármagnstekjur yfir vissum mörkum skattlagðar eins og launatekjur. Annars staðar er þetta kannski skattprósenta sem er á bilinu 20% og upp í 40%. Gjarnan er það þannig að einhver þrepaskiptur skattur fer hækkandi í prósentum eftir því sem tekjurnar aukast en hér er þvílíkur lúxus viðhafður gagnvart þeim einstaklingum sem hafa miklar fjármagnstekjur að þeir hafa þær alveg utan endis nánast skattfrjálst í sinn vasa, 10%, þó menn hafi hundruð milljóna eða kannski sem styttist örugglega í að einhverjir fari að hafa, milljarða í fjármagnstekjur.  Við leggjum til að fjármagnstekjuskatturinn verði hækkaður í 18% og um leið komi frítekjumark eða skattleysismörk gagnvart fjármagnstekjum þannig að menn greiði ekki skatta af fyrstu 120 þús. kr. sem þeir hafa í tekjur. Það er réttlát og sanngjörn útfærsla og ég skora á menn að hugleiða að fara í kerfisbreytingu af þessu tagi gagnvart fjármagnstekjuskattinum. Við vinnum margt í senn með því. Við færum skattlagninguna nær öðrum tekjum. Við færum þær upp að því sem gildir um hreinan hagnað fyrirtækja og öflum tekna í ríkissjóð í leiðinni og hlífum sparnaðinum, hinum almenna litla sparnaði þess sem stundum hefur verið kallaður litli maðurinn og á sér fáa málsvara nú um stundir. Það er a.m.k. enginn lengur í Sjálfstæðisflokknum sem hefur fengið þá nafnbót að vera talsmaður og vinur litla mannsins, það er liðin tíð  Við leggjum til, og þykir kannski einhverjum skrýtið, að arðgreiðslur frá opinberum stofnunum til ríkisins lækki um 1.000 millj. kr. og þar erum við að tala um Landssímann. Við höfum flutt og flytjum þingmál um að Landssímanum, sem er í opinberri eigu að 99%, verði beitt til að gera brýnar úrbætur í fjarskipta- og gagnaflutningamálum þjóðarinnar, sérstaklega að bæta háhraðatengingar og koma landsmönnum öllum í betra samband í þeim efnum og þétta farsímakerfið. Gagnvart þeim hluta slíkra fjárfestinga sem sannanlega teljast minnst arðbærar yrði þá létt á móti arðgreiðslum af Símanum sem samkvæmt nánari reglum mætti setja þar um. Þetta er einföld framkvæmd, skilvirk og hægt að byrja strax á morgun í staðinn fyrir að láta það vefjast fyrir sér og þvæla um það fram og aftur hvernig hugsanlega sé hægt að selja Símann fyrst en taka svo einhvern hluta af söluhagnaðinum og reyna að nota í slíka fjárfestingu. Það er fjallabaksleið, ógreiðfær og óskilvirk. Hitt er miklu skynsamlegra og skilvirkara á allan hátt og það held ég að menn hljóti að horfast í augu við. Þá vil ég í þriðja lagi mæla fyrir breytingartillögu á þskj. 444. Það er mikill skaði að Hjálmar Árnason, formaður þingflokks Framsóknarflokksins, sé ekki viðstaddur því ég ætlaði að heiðra hann alveg sérstaklega í sambandi við málflutning minn í tengslum við tillöguna. Hún gerir ráð fyrir því að inn á liðinn 02-989 Ýmis íþróttamál komi nýr undirliður 1.92 Jöfnun ferðakostnaðar íþróttafélaga innan lands, upp á 150 millj. kr. Það er nefnilega þannig að einn af þeim þáttum sem stendur mönnum tilfinnanlega fyrir þrifum að stunda íþróttir, keppnisíþróttir og senda lið í mót og halda þeim úti í mótum er ferðakostnaður. Það er ósköp einfaldlega þannig að félagslið á landsbyggðinni eru nánast að dæmast úr leik til þátttöku í mótum, Íslandsmótum og öðrum opinberum keppnismótum vegna ferðakostnaðar. Þetta er svo tilfinnanlegt að félög eru að draga lið sín út úr mótum. Þetta bitnar sérstaklega á yngri flokkum og þetta bitnar sérstaklega á kvennaíþróttum og þarf reyndar ekki til. Meistaraflokkslið í 1. deildum íþrótta utan af landi, þeim fáu sem eftir eru því miður, eru sum hver algerlega að gefast upp og þátttakan í mótum þeirra er að setja viðkomandi félög á hausinn, er að lama alla starfsemi þeirra. Ekki bara þátttökuna í viðkomandi keppnisgreinum í meistaraflokkum heldur kemur þetta niður á allri starfsemi viðkomandi félaga. Við þurfum ekki annað en skoða stöðu félaganna á Akureyri, meistaraflokksliðanna í úrvalsdeild í knattspyrnu og handbolta, og við vitum hvernig þetta stendur. Það hefur því verið baráttumál manna að fá fjármuni til að jafna ferðakostnaðinn. Það væri gríðarlega góð aðgerð gagnvart jafnrétti og jafnri stöðu manna til að taka þátt í starfseminni og það þarf að sjálfsögðu að hugsa til fleiri aðila en bara keppnisliða í meistaraflokkum. Hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður þingflokks Framsóknarflokksins, fyrrv. formaður - reyndar segja sumir að hann sé enn þá formaður Alþýðubandalagsfélagsins í Sandgerði - hefur flutt þingsályktunartillögu á a.m.k. tveimur þingum. Hún liggur víst ekki fyrir þessu þingi en var flutt í fyrra á 130. löggjafarþingi og var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að veita árlega af fjárlögum fé í ferðasjóð íþróttafélaga til að standa straum af kostnaði við keppnisferðir þeirra á viðurkennd mót. Úthlutun fari eftir reglum sem menntamálaráðherra setur.“ Hv. þingmaður hefur fengið rós í hnappagatið fyrir að flytja þessa tillögu og allt gott um það. En það vantar sem við á að éta og það vantar ár eftir ár. Hv. þm. Hjálmar Árnason tilheyrir meiri hlutanum. Flokksbróðir hans, hv. þm. Magnús Stefánsson, er formaður fjárlaganefndar en það gerist ekkert. Það kemur ekki ein einasta króna í fjárlagafrumvarpið ár eftir ár til að fylgja þessu máli eftir. Við erum að afgreiða í þriðja sinn fjárlagafrumvarp frá því að hv. þingmaður kom með þessa tillögu. Það vottar ekki fyrir því að það standi til að gera eitthvað í málinu. Nei, heldur er flutt svona sýndarmennskuþingsályktunartillaga ár eftir ár og þegar svo er þá hættir maður að taka viljann fyrir verkið. Ég vildi a.m.k. fá hv. þm. Hjálmar Árnason í ræðustól til að útskýra hvers vegna engir peningar koma í það verkefni sem hann er svona áhugasamur um og þeir stjórnarliðar aðrir sem hafa flutt málið með honum.

Hefur tillagan verið samþykkt?

Hér er einn af flutningsmönnunum, hv. þm. Magnús Stefánsson, formaður fjárlaganefndar.

Hefur hún verið samþykkt?

Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, er hann ekki líka í fjárlaganefnd fyrir Framsóknarflokkinn? Ekki vantar þá aflið. Þeir hefðu átt að geta komið þessu fram sem breytingartillögu í fjárlaganefnd. Strandar þetta þá á Sjálfstæðisflokknum? Við skulum fá málið á hreint. Ég held að það sé efni til að láta stjórnarþingmenn ekki leika svona leiki. Það er óskaplega lítil reisn yfir því að ætla að slá keilur meðal félagasamtaka og iðkenda íþrótta í landinu með því að flytja svona sýndarmennskutillögur ef þeim er ekkert fylgt eftir. En það er veruleikinn sem birtist hér frammi fyrir okkur. Virðulegi forseti. Ég hef flutt breytingartillögu um það sem ég vona sannarlega að hv. þingmenn Framsóknarflokksins, Magnús Stefánsson, Hjálmar Árnason, Birkir Jón Jónsson og allir þeir kappar styðji, að það verði settar í þetta 150 millj. kr. Eigi að gera eitthvað sem munar um í þessum efnum þá er það lágmark. Þessi ferðakostnaður hleypur á fleiri hundruðum milljóna. Keppnislið KA í úrvalsdeild í handknattleik keyrir á milli í alla leiki til Reykjavíkur. Af hverju gerir það það? Vegna þess að það er svo dýrt að fljúga.

HK keyrir líka norður.

Já, eina ferð á ári eða tvær. Það er alveg að drepa Reykjavíkurliðin að fara eina ferð á ári norður. Þau fara að gráta, liðin hérna á suðvesturhorninu, ef fleiri en eitt lið utan af landi lendir í úrvalsdeild. Svona er þetta. En hvað mega hin liðin segja sem þurfa 10–18 ferðir á ári með tilheyrandi kostnaði á Suðvesturhornið til að keppa? Af sparnaðarástæðum þurfa menn að taka sér hálfan dag í frí úr vinnu til viðbótar öllum öðrum frátöfum til að sitja í rútu fram og til baka. Halda menn að að það sé ekki erfitt fyrir menn sem jafnframt stunda vinnu, því hér er ekki um atvinnumennsku að ræða, að taka þetta á sig? Svona er þetta. Þá er spurningin: Vilja menn eitthvað gera í því eða vilja þeir láta nægja að flytja tillögur sem gufa upp og ekki er fylgt eftir? Ég ætla síðan að nefna, virðulegur forseti, tillögu okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur einnig gert grein fyrir og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Við sameinumst um flutning á breytingartillögu sem tekur á þremur liðum sem við sammæltumst um að gera sérstaklega að viðfangsefni okkar. Það má segja að þar séu þau mál sem við sameiginlega í stjórnarandstöðunni viljum leggja þyngsta áherslu á í þessari fjárlagaumræðu. Það snýr í fyrsta lagi að því að við samninginn við Öryrkjabandalagið, um sérstaka hækkun örorkulífeyris yngstu öryrkjanna, verði staðið. Það verð ég að segja, herra forseti, að óskaplega finnst mér það ömurlegt fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnina, ekki síst þó fyrir hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, að standa frammi fyrir svikum af því tagi sem menn eru þarna berir að. Það þýðir ekki fyrir menn, þegar þeir lesa t.d. beinar tilvitnanir, sem enginn hefur vefengt að séu réttar, í fjölmiðlaviðtöl og þess vegna í ræður á Alþingi, að ætla að reyna að snúa við blaðinu hér. Ömurleg fannst mér framganga hæstv. heilbrigðisráðherra í þeim efnum í umræðunum fyrr í dag. Það er ömurlegt að geta ekki viðurkennt að menn hafa ekki tommað með málið og hæstv. heilbrigðisráðherra hafi ekki afl eða stuðning í ríkisstjórninni og innan meiri hlutans til að efna samninginn eins og til var ætlast og hann var hugsaður. Það blasir við, það er hægt að taka hverja beinu tilvitnunina á fætur annarri í heilbrigðisráðherra sem sannar það, að hann sjálfur var þeirrar skoðunar að ekki væri verið að efna samninginn nema að tveimur þriðju. Samningurinn var um kerfisbreytingu. Samkomulagið er um kerfisbreytingu en ekki um upphæð. Allir sem að því komu eru sammála um hvernig sú kerfisbreyting var hugsuð. Síðan snúa menn dæminu við og gera lauslegt minnisblað um líklegan kostnað að kerfisbreytingunni, gera það að grundvelli samkomulagsins. Þetta er óskaplega lágkúruleg framganga og ég held að hæstv. forsætisráðherra eigi verstan hlut í þessu. Hæstv. forsætisráðherra hefur að vísu reynt að gera lítið úr því, sem heilbrigðisráðherra lagði þó lykkju á leið sína til að koma inn í umræðuna í aðdraganda kosninganna 2003, hvað þáverandi utanríkisráðherra og formaður Framsóknarflokksins ætti mikinn og góðan hlut að þessu samkomulagi. Þannig sagði t.d. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í Morgunblaðinu 27. mars 2003, með leyfi forseta: „Samkomulagið sem gert var við Öryrkjabandalagið náðist eftir fjölmarga formlega, en ekki síður óformlega samráðsfundi, sem undirritaður og embættismenn heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins hafa átt með forystumönnum bandalagsins að ógleymdum Halldóri Ásgrímssyni, svo öllu sé nú til skila haldið.“ Það voru teknar sérstakar lykkjur á leiðina til að koma því að að menn ættu líka Halldóri Ásgrímssyni mikið að þakka í sambandi við samkomulagið, hæstv. núverandi forsætisráðherra. Minnumst þess að þetta var í aðdraganda kosninganna 2003 og minnumst þess að þetta var í lokin á kjörtímabili þar sem ríkisstjórnin hafði staðið í blóðugum illdeilum við öryrkja og samtök þeirra og tapað hverju málinu fætur öðru fyrir dómstólum, verið dæmd fyrir brot á stjórnarskránni og brot á mannréttindum öryrkja, ekki bara einu sinni heldur tvisvar í sama málinu. Þetta var friðargerningur, friðþægingargerningur af hálfu ríkisstjórnarinnar, gerður undir lok kjörtímabilsins og rétt fyrir kosningar til að reyna að koma þeim hlutum í skárra horf og komast í skjól í málinu. En vegna þess að málið var gott og vegna þess að þetta var mikil kjarabót fyrir öryrkja þá slógu menn striki yfir þær deilur. Þær voru lagðar til hliðar í kosningabaráttunni af okkur í stjórnarandstöðunni vegna þess að við vildum leyfa málinu að njóta sín. Það var fagnaðarefni, og er það út af fyrir sig svo langt sem það nær gagnvart yngstu öryrkjunum, þeim sem annaðhvort frá upphafi eða snemma á ævinni missa starfsorkuna. Þeirra staða var auðvitað og hefur verið erfiðust. Er þá ekki nöturlegt að menn skuli, fyrir ekki hærri fjármuni en þetta, gera sig að ómerkingum orða sinna? Ódýrir eru menn. Ódýr eru orðin, ódýr er æran þegar menn fara svona að ráði sínu. Það mundi líklega kosta um 560 millj. kr. að efna þennan samning þannig að allir væru sammála um það og sáttir að hann væri fullnustaður. Nei, það er ekki hægt. Þetta er sennilega orðið að einhverju sálrænu þráhyggjumáli hjá Sjálfstæðisflokknum, að láta Framsókn beygja sig í duftið að þessu leyti. Það er væntanlega engin önnur skýring til á því. En það er heldur ekki geðslegt ef menn eru svo kaldrifjaðir í þanka og framgöngu að þeir vinni þannig vegna þess að það bitnar á saklausum þriðja aðila. Svo eru menn að tala illa um kennara, um að verkföll og að löglegar kjaraaðgerðir þeirra bitni á börnunum. Ég held að menn ættu ekki segja mikið. Ef löngun þeirra til að niðurlægja Framsóknarflokkinn er svo mikil að þeir gera þá ekki bara að ómerkingum orða sinna … 

Það á ekki að gera lítið úr því að það er auðvitað ...

Það er ekki verið að gera lítið úr því, hv. þm. Halldór Blöndal. En þar eru lögmætar aðgerðir samkvæmt þeim lögum og leikreglum sem við höfum samið um í samfélaginu, að menn megi beita samtakamætti sínum til að knýja á um betri kjör.

Það er alveg rétt. En það á ekki að gera lítið úr þeim vandræðum barnanna.

Ég var ekki að gera lítið úr því. Ég var að vitna til ýmissa ummæla þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa verið á þá leið að kennarar hafi með sérstaklega ómaklegum hætti beitt aðgerðum sem hafi bitnað á börnum. Ég ætla rétt í lokin að nefna, virðulegi forseti, eitt lítið mál sem þó er stórt. Það lýtur að öðru kannski sambærilegu máli sem þó er í fjárhæðum miklu minna. Það er Mannréttindaskrifstofa Íslands og sú meðhöndlum sem hún fær hjá ríkisstjórninni. Mannréttindaskrifstofan hefur haft 8 millj kr. í föstum fjárveitingum í gegnum tvö ráðuneyti undanfarin ár á grundvelli samnings sem gerður var um það. Af hverju er mönnum mikið í mun að Mannréttindaskrifstofan hafi skýra merkta fjárveitingu sem hún gangi að og sé afgreidd á Alþingi hverju sinni? Það er m.a. til þess að Mannréttindaskrifstofa Íslands, sem er það tæki sem stendur á vaktinni og er í alþjóðlegum samskiptum fyrir Íslands hönd að því leyti og nýtur viðurkenningar Sameinuðu þjóðanna og norrænna og evrópskra systursamtaka, sé örugglega sjálfstæð og óháð og með fjármál sín og sinn stuðning á hreinu. En hvað gerir ríkisstjórnin? Hvað gerir hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason? Hann knýr það fram, og aftur beygir Framsókn sig í duftið, leggst á kviðinn, að Mannréttindaskrifstofan skuli fara út úr fjárlögunum og eiga það undir náð og miskunn m.a. dómsmálaráðherra hvort hún fái peninga frá stjórnvöldum. Þetta er svo svívirðilegt og ömurlegt að það er leitun að öðru eins. Er geð manna virkilega með þessum hætti, að heil ríkisstjórn, heill meiri hluti, skuli láta hæstv. dómsmálaráðherra komast upp með að þjóna lund sinni með þessum hætti? Hér er hins vegar breytingartillaga frá meiri hlutanum um að sérmerkta fjárveitingin sem þar var þó hverfi líka. Ég vísa í breytingartillögu sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir flytur um þessu verði snarlega snúið við og Mannréttindaskrifstofan fái sjálfstæða og sérmerkta fjárveitingu, Alþingi gangi frá því að hún fái fjárveitingu og eigi hana vísa og þurfi ekki að sækja hana undir stjórnvöld. Annað væri grundvallarbrot á starfsskilyrðum stofnana eða félaga af þessu tagi. Það er í evrópskum og alþjóðlegum leikreglum að svona aðilar skuli vera sjálfstæðir og óháðir. Amnesty International hefur það t.d. í sínum samningum beinlínis að það þiggi ekki fé frá stjórnvöldum. Þar er gengið enn lengra til að tryggja að slíkir aðilar geti verið óháðir og staðið vaktina. Er það vegna þess að Mannréttindaskrifstofan leyfði sér að gagnrýna Falun Gong atburðina? Hvað er verið að refsa henni fyrir? Það er von að spurt sé. Þetta er auðvitað yfirgengilegt. Ég vísa svo í breytingartillögu um fjárveitingar til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Í umræðunum höfum við reynt að koma að bágum fjárhag sveitarfélaganna og vekja athygli á honum. Það er með miklum endemum að ríkisstjórnin skuli ætla að fara í gegnum fjárlagaafgreiðsluna á lokafjárlögum fyrir næsta ár án þess að koma á nokkurn hátt til móts við stöðu sveitarfélaganna. Það gengur hvorki né rekur í viðræðum ríkisvaldsins við þau. Ég veit ekki til að ríkið hafi spilað neinu út á fundinum í gær, eða hvort það var fyrri partinn í dag. Ég hef ekki haft af því fréttir. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að því í fyrirspurnatíma á dögunum. Hann svaraði auðvitað bara þoku, engu. Svo virðist sem Sjálfstæðisflokkurinn sé þar enn á ferðinni, kannski vegna þess að félagsmálaráðherrann kemur úr Framsóknarflokknum, og þar eigi ekkert að gera. Það á að halda sveitarfélögunum í þeirri spennitreyju sem þau eru í. Þar virðist ekkert lát vera á og það er auðvitað niðurstaðan af umræðunni í mjög veigamiklum atriðum. Það er skaði að hafa ekki framsóknarmenn hér, a.m.k. eitt vitni, að Sjálfstæðisflokkurinn, sem hefur auðvitað ráðið ferðinni, lagt upp prógrammið, lagt til hugmyndafræðina, frjálshyggjuna og hægri stefnuna, hefur tvíeflst í að niðurlægja Framsóknarflokkinn eftir að Halldór Ásgrímsson tók við forsætisráðherrastólnum. Dýr var stóllinn á meðgöngutímanum en nú kastar fyrst tólfunum. Nú er allt flatt hjá gömlu Framsókn og hún niðurlægð í hverju málinu á fætur öðru svo hrottalega að engu tali tekur. Hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra eru gerðir ærulausir menn í samskiptum við öryrkja og þeir glotta hérna undir umræðum um það, sjálfstæðismennirnir.  Og hvernig er farið með félagsmálaráðherrann? Hann fær ekki eina einustu krónu út úr fjármálaráðherra, hvorki inn í fjárlögin, þaðan af síður tilboð um eitthvað í viðræðum um tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. 

400 millj. í fjárlögum.

Af 700 sem sveitarfélögin sögðu að væri svartasta lágmark  Það hefur kannski ekki mikið upp á sig að messa meira yfir þeim framsóknarmönnum, sérstaklega ekki að þeim fjarstöddum. Það er óskaplega dapurlegt, virðulegur forseti. Ég vek athygli forseta á því af því að fleiri eru hér í salnum sem bera þann virðulega titil.  Fjármálaráðherra hefur ekki sést hér í dag og enginn af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins hefur í raun og veru heiðrað okkur svo að heitið geti með viðveru í þessari umræðu. Ég hef ekki séð fjármálaráðherra klukkutímum saman. Það er nokkuð merkilegt að umræðan skuli halda áfram. Ég vek athygli virðulegs forseta á því, mig grunar að það hafi stundum verið rætt í forsætisnefnd að það ætti að undirbúa sérstaklega að fjárlagaumræða gæti farið fram hnökralaust í þeim skilningi að ráðherrar væru tilbúnir til að mæta hvenær sem eftir því væri óskað og standa fyrir máli sínu, þ.e. fagráðherrar. Sú hefur alltaf verið hefðin að fagráðherrar séu til staðar eða geti komið og það sé hægt að leggja spurningar fyrir þá um málaflokka þeirra, ekki síður en hæstv. fjármálaráðherra. Þegar hann sést ekki einu sinni er langt gengið, herra forseti. Ég ætla ekki - ég nenni satt best að segja ekki að fara að krefja þessa hæstv. ráðherra um viðveru. Ef ég væri í þannig skapi mundi ég kannski gera það og ekki fara héðan úr stólnum fyrr en bólaði eitthvað á þeim en ég ætla ekki að gera það. Ég vek bara athygli virðulegs forseta á fjarverunni. Það er ljótur svipur á þessu og ég held að við ættum öll að taka það til íhugunar.

Herra forseti. Þetta er nöturlegt, þetta er hrikalegt, voru orð hv. þingmanns þegar hann rakti það hvað hefur gerst á Íslandi. Og það er nöturlegt að heyra það þegar hv. þingmaður harmar þá veröld sem var, harmar það að sú veröld skuli ekki enn þá vera hér á Íslandi þegar allt var í verðlagshöftum, þegar alþýða manna og allt þjóðlífið var bundið vilja pólítíkusa og allt skyldi standa og falla eins og einhverjir sósíalistar gátu ímyndað sér að helst mundi ganga fram. Það er nefnilega þannig, hæstv. forseti, að við höfum gjörbreytt þessu þjóðfélagi, það er alveg rétt. Við höfum opnað það, við höfum gert það frjálst, við höfum opnað viðskiptin og áhrifin hafa ekki látið á sér standa. Gríðarlegt afl hefur verið leyst úr læðingi og þjóðfélagið hefur vaxið hraðar og meira en nokkru sinni fyrr sem hefur haft mjög mikinn tekjuauka, gríðarlegan tekjuauka sem hefur streymt inn í þetta land. Og nú harma menn það sem skelfilegan hlut að hér skuli vera til einhverjir auðmenn. Væri ekki betra að þeir væru þá allir erlendis? Liði þá ekki öllum betur? Sænska skattkerfið sér um það að enginn einasti auðmaður Svíþjóðar býr í Svíþjóð. Þeir búa allir annaðhvort í Bretlandi eða í einhverjum skattaparadísum. Væru menn betur staddir þar? Skýrsla Sameinuðu þjóðanna um jöfnun lífskjara liggur fyrir og það liggur fyrir að Noregur og Ísland eru þau ríki þar sem jöfnuður er mestur. Eitt ríki er með meiri jöfnuð, það er Slóvakía þar sem allir lepja dauðann úr skel eins og fleiri ríki þar í kring og hafa ekki getað jafnað sig eftir áratugastjórn svokallaðra sósíalista.

Herra forseti. Þessu er varla svarandi. Hv. þingmaður kemur með þau ræðuhöld að ég sakni veraldar sem var, ég vilji hafa allt í höftum og skömmtunum, eins og ég beri ábyrgð á því stjórnmálafyrirkomulagi og því kerfi sem þróaðist hér upp úr kreppunni 1930 og hélt áfram alveg fram á 8., 9. og 10. áratug síðustu aldar. Hverjir voru lengstum í ríkisstjórnum á Íslandi á árunum frá 1930 og hreinlega alveg fram til dagsins í dag? Voru það vinstri menn og sósíalistar? Nei, því miður ekki. Þeir komust einstöku sinnum inn í ríkisstjórn en allt of sjaldan, gerðu að vísu góða hluti þá. Það voru sjálfstæðismenn og framsóknarmenn sem auðvitað stjórnuðu landinu á öllum þessum kreppu- og skömmtunartímum. Svo koma menn og belgja sig hér út og segja að þeir hafi opnað, þeir hafi breytt, eins og þeir hafi tekið við eftir áratugalangar vinstri stjórnir, Davíð Oddsson & Co. 1991. Það var bara ekki þannig. 
             Svo að það sé t.d. upplýst sat ég í þeirri ríkisstjórn sem opnaði fyrir frjáls gjaldeyrisviðskipti til Íslands. Það höfðu sjálfstæðismenn ekki gert. Þeir höfðu haft nægan tíma til þess á 9. áratug síðustu aldar, setið í ríkisstjórn frá 1983–1988. Þeir höfðu ekki létt gjaldeyrishömlunum af. Nei, það gerði vinstri stjórnin sem sat árin 1988–1991. Hún opnaði fyrir frjáls viðskipti með gjaldeyri þannig að auðvitað stenst þetta ekki ef menn kunna söguna. En mönnum þykir þetta skemmtileg rökræða út í loftið án þess að hafa þó staðreyndirnar á takteinum sínum. Ég tala ekki fyrir einhverri ofboðslegri ofskattlagningu en gjarnan kemur Svíþjóð við sögu hjá hægri mönnum. Þeir eru búnir að syngja þann söng áratugum saman að Svíþjóð sé að fara á hausinn. Svo kom hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og talaði um hvað það væri skelfilegt að það fyndist enginn ríkur maður í Svíþjóð því að þeir væru allir hraktir úr landi vegna skattpíningar.

… borga skattana.

Svíþjóð er ekki farin á hausinn, hv. þingmaður. Það gengur bara býsna vel í Svíþjóð.

Herra forseti. Þetta eru þá kannski ekki svo voðalegir glæpir sem núverandi ríkisstjórn og ráðuneyti Davíðs Oddssonar hafa unnið á þessu þjóðfélagi á undanförnum einum og hálfum áratug. Annars hefði maður haldið það á málflutningi hv. þingmanns. Það sem hefur gerst er þetta: Mjög vel hefur tekist til um efnahagsstjórn á Íslandi. Ísland hefur aukið hlut sinn meira en aðrar þjóðir. Það hefur fært Íslendingum betri og meiri kaupmáttaraukningu en aðrar þjóðir hafa haft. Það er fagnaðarefni. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kemur hér reglulega og heldur grátræður um það hvílík voðaleg hægrimennska sé hér á ferðinni, það sé verið að færa Ísland yfir á eitthvert bandarískt svæði, einhver óskaplegur kapítalismi. Svo kemur í ljós þegar maður talar við hann að hann átti jú þátt í því sjálfur, hv. þingmaður, og hefur víst opnað sjálfur gjaldeyrisviðskiptin við útlönd. Það er rangt sem kom fram hjá honum í ræðu hans, að enginn hafi nefnt að það væri hættumerki vegna skuldsetningar Íslendinga á undanförnum árum. Menn hafa gert það við hvert tækifæri. Ég hef t.d. sagt það margsinnis í ræðustól, sagt það í blöðum, útvarpi og sjónvarpi að það þyrfti að gjalda varhuga við því hvað væri að gerast á Íslandi. Allir sem ég þekki í pólitískri forustu hafa gert það. Það er rangt hjá honum að við höfum ekki áhyggjur af því. Það eiga allir og hafa allir áhyggjur af því vegna þess að bankar á Íslandi og íslenskur almenningur fer óvarlega, sannleikurinn er bara sá. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma hér og segja að ríkisstjórn Íslands beri ábyrgð á einhverjum sérstökum glannaskap. Við höfum opnað þetta land og það kostar okkur það að við verðum að gæta okkar í hverju fótmáli. Það er ekki þannig að ríkisstjórn Íslands eða eitthvert stjórnvald á Íslandi geti staðið hér og passað upp á hvern einasta Íslending. Þetta land er frjálst og menn bera ábyrgð á sjálfum sér.

Herra forseti. Það deilir enginn um það að Íslendingum hefur vegnað vel og hér hefur verið uppgangur í efnahagsmálum meira og minna frá því að við fórum að þokast upp úr hinni löngu kreppu 1994. Eins og við rifjum stundum upp var það gamli, góði sjávarútvegurinn sem byrjaði að skrúfa okkur upp úr þeirri kreppu með úthafsveiðum og góðum vertíðum í uppsjávarfiski. Það er líka staðreynd að menn hafa hér haft þá pólitík, hagstjórnarlist og skattstefnu að misskipting hefur aukist mjög á Íslandi. Það hefur dregið hratt í sundur milli þeirra sem mest hafa og hinna sem minnst hafa, það er bara staðreynd. Á hlutfallslegan mælikvarða eru þar að gerast stórstígir hlutir. Menn geta rifist um hvort það sé viðeigandi við svona aðstæður að tala um svokallaða hlutfallslega fátækt en það er þó staðreynd að á þann hefðbundna viðurkennda mælikvarða, að skoða hvað þeir hafa hlutfallslega sem lakast eru staddir, hefur sú fátækt aukist á Íslandi. Mikill hagvöxtur, kaupmáttaraukning, já, en ég hef verið ólatur við það, það er rétt - menn geta kallað það svartsýni, bölmóð eða hvað þeir vilja - að ég hef iðulega á undanförnum árum reynt að vekja athygli manna á því að það sé háskalegt að hve miklu leyti þetta er tekið að láni, að hve miklu leyti við tökum út lífskjörin fyrir fram með skuldsetningu þjóðarbúsins, út á við, með skuldsetningu heimila, atvinnulífs og sveitarfélaga. Það er það sem þetta m.a. snýst um. Ég hleyp bara ekkert frá því. Ég stend við það sem ég hef sagt bæði hér og nú og fyrr um þá hluti. Stjórnvöld bera alltaf mikla ábyrgð við svona aðstæður, þótt ekki sé nema með þeim skilaboðum sem þau senda. Áhrifamiklir menn eins og Greenspan mega ekki mismæla sig, þá fellur gengið. Bush felldi japanska jenið þegar hann var þar í heimsókn og ruglaðist á tveimur orðum. Hann ætlaði að tala um vandann sem væri samfara verðhjöðnun í Japan en talaði óvart um gengið.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með það hvernig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði til þeirra sem hafa ágætis- eða góðar tekjur og hef ákveðnar áhyggjur af því að hv. þingmaður missi svefn ef einhverjum hér í þjóðfélaginu gengur vel. Mig langaði þó til að víkja að öðru og leiðrétta það sem kom fram í máli hv. þingmanns. Hann talaði um að skattkerfið hér væri þannig að við værum að færast í þá átt að gera tekjuskatt flatan, að skattkerfið væri að fletjast út. Ég hef reiknað út hversu hátt hlutfall launa sinna ýmsir launamenn greiða. Þegar allt er tekið saman greiðir maður með 100 þús. kr. í mánaðarlaun 8% af launum sínum í skatt. 150 þús. kr. maðurinn greiðir 17,2% í skatt. 500 þús. kr. maðurinn greiðir 30% í skatt og milljón króna maðurinn greiðir 32,7% í skatt. Þetta segir okkur að maðurinn með 500 þús. kr. í mánaðarlaun greiðir þá 18-faldan skatt þess sem er með 100 þús. kr. í laun á mánuði þrátt fyrir að laun hans séu einungis fimm sinnum hærri. Maður með eina milljón á mánuði greiðir nærri því 13-faldan skatt þess sem hefur 150 þús. kr. í laun á mánuði þótt laun hans séu einungis ríflega sex sinnum hærri. Þetta breytist náttúrlega ekki meðan persónuafslátturinn er til staðar. Svo tala menn um að það sé enginn jöfnuður í skattkerfinu. Menn tala um að tekjuskattur einstaklinga sé því sem næst flatur. Enn fremur tala menn um það að málflutningur annarra sem hafa tekið þátt í umræðunni sé ódýr, menn sem hafa ekki einu sinni fyrir því að reikna hlutina út áður en þeir halda einhverri vitleysu fram í ræðustól.

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson getur ugglaust kennt mér eitthvað en hann þarf ekki að kenna mér prósentureikning, ég kann hann. Ég er ekkert að ónotast yfir því að menn hafi góðar tekjur og há laun, það er engin óvild eða öfund af minni hálfu í garð slíkra manna. Ég get haft mínar skoðanir á því fyrirkomulagi sem hefur gert þeim kleift að auðgast. En ég hef eina skoðun og hún er ekki föl, ég tel að slíkir menn hafi efni á því að borga skatta. Þeir hafa getuna til að greiða til samfélagsins. Svo kemur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hingað með prósenturnar sínar. Það er stórkostlegt. Það er stórkostlegt innlegg í þessa umræðu að vekja athygli okkar á því að 100 þús. kr. maðurinn, maður sem hefur hvorki meira né minna en heilar 100 þús. kr. í kaup, hugsið ykkur, borgar ekki nema 8%, segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og er eiginlega alveg gapandi hissa á þessu. Hann borgar ekki nema 8%, 100 þús. kr. maðurinn. Nei, en hann er talinn borgunarmaður og það á heldur að bæta í það, er það ekki? Að minnsta kosti hafa skattleysismörkin þróast þannig. Það er einmitt um þetta sem málið snýst. Hverjir eru aflögufærir til að leggja af mörkum til þeirra sameiginlegu félagslegu verkefna sem við erum ásátt um að leysa úr á sameiginlegum grundvelli í þessu landi? Þá kemur að því hverjir hafa getuna til að greiða eitthvað, leggja eitthvað af mörkum, og þar skilja leiðir með okkur. Ég tel 100 þús. kr. manninn ekki of haldinn af sínum 100 þús. kr. þótt hann fengi þær allar og þótt hann borgaði ekki 8% af þeim í skatta. En það er greinilega ekki skoðun hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að neitt sé að því.

Mér láðist reyndar að geta þess, herra forseti, að það er kannski rétt að taka fram að það er smáskekkja í þessum útreikningum hjá mér. 100 þús. kr. maðurinn mun líklega greiða örlítið meira en 8% í skatta, a.m.k. 100 þús. kr. maðurinn sem starfar og þiggur laun í Reykjavík vegna þess að R-listinn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon styður og á aðild að var að enda við að hækka skattinn á 100 þús. kr. manninn án þess að hv. þingmaður, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hafi gert miklar athugasemdir við það. Hann hefði líklega óskað eftir utandagskrárumræðu hér á þingi og farið mikinn ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði farið með þeim hætti gegn láglaunamanninum en ólíkt hafast menn að. Við hér á þinginu, ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, förum allt aðra leið. Við lækkum skattana á þetta fólk, við aukum kaupmátt þess og það er ótrúlegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og flokkur hans séu á móti slíkri kaupmáttaraukningu, berjist eins og naut í flagi gegn þeim og berjist gegn launamönnum í landinu og venjulegu fólki sem er ærlegt og vinnur fyrir laununum sínum. Ég hélt því ekkert fram að ríkir menn ættu ekki að greiða skatta eða hefðu ekki efni á því. 

Herra forseti. Það er aðallega vegna þess að þetta er svo sjálfgefinn hlutur. Þeir sem eitthvað hafa skoðað og kynnt sér skattkerfi vita að ef það er annaðhvort byggt upp á þrepum eða skattleysismörkum koma sjálfkrafa út svona prósentur þegar þessir hlutir eru reiknaðir. Það er ekki fyrr en vægi skattleysismarkanna minnkar verulega sem þessar prósentur fara að fletjast út og allir menn færast nær og nær því að borga hámarksskattprósentuna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn átti sig á því að tekjujöfnunin og aðstöðujöfnunin í samfélaginu gerist hvort tveggja, og á að gerast þannig að okkar dómi, gegnum það að menn greiði í samræmi við getu sína til þess í sameiginlega sjóði. Þá kemur upp spurningin: Er 100 þús. kr. maðurinn aflögufær? Er framfærslukostnaðurinn og kostnaðurinn við að lifa sómasamlegu lífi í þessu landi ekki það mikill að það sé í raun og veru óhæfa að láta mann sem hefur aðeins 100 þús. kr. greiða af því skatt á sama tíma og menn með milljónir í tekjur borga þó ekki meira en raun ber vitni? Við skulum samt ekki gleyma hinu, að kannski kemur mikilvægari hluti jöfnunarinnar í gegnum velferðarútgjöldin, þ.e. í gegnum það að menn hafi heilsugæslu, skóla og aðra félagslega þjónustu án endurgjalds. Þar á sér mesta aðstöðujöfnunin stað 

Nú verður gert hlé á þessum fundi til kl. 20.20. Forseti vill minna á að stefnt er að atkvæðagreiðslum um afbrigði upp úr kl. 20.30.

Virðulegi forseti. Við samanburð á fjárlögum undanfarinna ára og niðurstöðu ríkisreiknings kemur í ljós að áætlanir ríkisstjórnarinnar standast nær undantekningarlaust ekki. Fagrar áætlanir um margra milljarða afgang í árslok, sem fjármálaráðherra kynnir ævinlega með pompi og prakt og bros á vör, eru nær alltaf innstæðulausar. Halli reynist á ríkisrekstrinum þrátt fyrir að tekjuáætlanir ríkissjóðs reynist ætíð of lágar, sem undirstrikar enn vitlausar útgjaldaáætlanir. Við samfylkingarmenn höfum haldið því fram að ríkisstjórnin setji vísvitandi fram rangar áætlanir í fjárlögum. Tilgangurinn er sá að auglýsa góð tök á fjármálum ríkisins. Það er gert í trausti þess að almenningur taki ekki eftir niðurstöðum ríkisreiknings þegar hann birtist. Það er jafnframt athyglisvert að ekki er blásið til kynningarfundar þegar ríkisreikningur er birtur. Í raun er ærnara tilefni til blaðamannafundar þá en að auglýsa fjárlög, sé ætlunin að fjalla um tök ríkisstjórnarinnar á fjármálum. Þá liggja þau fyrir þau tvö plögg sem verður að bera saman ef fjalla á um ríkisfjármál á efnislegum forsendum, þ.e. fjárlög og ríkisreikningur. Það eitt er raunverulegur vitnisburður um fjármálastjórnina. En á því prófi fær ríkisstjórnin ekki háa einkunn, samanber nýútkomna skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning. Ríkisstjórnin fær heldur ekki háa einkunn hjá þeim meiri hluta landsmanna sem situr eftir með sárt ennið eftir nýboðaðar breytingar á skattkerfinu. Allar skattbreytingar miða að því að skara eld að köku þeirra best settu en láta þá verr stærðu í samfélaginu sitja eftir við kulnaðar glæður. Undantekningin er hækkun barnabóta en framkvæmd þeirra er slegið á frest til næstu ára. Það er brýnna, að mati Sjálfstæðisflokks og Framsóknar, að færa 25% þeirra tekjuhæstu 2,5 milljarða kr. skattalækkun en að hækka barnabætur á næsta ári. Þessi 25% Íslendinga, þeir moldríku, fá helming upphæðarinnar sem varið er í skattbreytingar á næsta ári í sinn hlut á meðan aðeins 300 millj. kr. koma í hlut hinna 25% sem lægstar hafa tekjurnar. Hvor hópurinn hefur meiri þörf á að skattkerfið sé honum hliðhollt, virðulegi forseti? Þessi leið er valin frekar en lækka matarskatt, eins og tillögur Samfylkingarinnar hljóða upp á, þrátt fyrir að sú leið gagnist öllum þegnum landsins og komi best þeim sem lægstar hafa tekjurnar, barnafólki og öðrum sem verja hlutfallslega stærstum hluta tekna sinna í matarinnkaup. Skattalækkunaraðferð ríkisstjórnarinnar mun enn auka á hagstjórnarvandann sem var þó ærinn fyrir og áhyggjuefni. Hún getur leitt til vaxandi verðbólgu á næstu missirum á meðan lækkun matarskattsins um helming, eins og Samfylkingin leggur til, mundi lækka neysluvísitöluna og þar með skuldabyrði landsmanna. Hið undarlega í þessu dæmi er að flokkurinn sem vill kenna sig við félagshyggju, Framsóknarflokkurinn, stendur í vegi fyrir því að lækkun matarskatts verði að veruleika. Það hefur verið staðfest í sölum Alþingis í dag og áður, bæði af þingmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. En forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er skýr og kemur ekki á óvart. Mokað er í þá sem betur mega sín en allur almenningur situr eftir. Skólagjöld hækkuð á námsmenn, hækkun komugjalda á sjúklinga, barnabótum frestað, lækkun matarskatts hafnað en hátekjuskattur lækkaður um helming, eignarskattur felldur niður og almennur tekjuskattur lækkaður þannig að láglaunafólk með 150 þús. kr. á mánuði fær minna en tvo bíómiða á mánuði á meðan framkvæmdastjóri með hálfa millj. kr. á mánuði fær tæpar 8 þús. kr. á mánuði í skattalækkun eða tæplega 100 þús. kr. á ári. Auk ranglætisins eru aðferðir ríkisstjórnarinnar í skattamálum þensluhvetjandi og það á tímum sem allir vita að sérstakrar aðgæslu er þörf. Ég kynni hér breytingartillögur frá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, Helga Hjörvar, Jóni Gunnarssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Þær eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi, varðandi skatttekjur. Þar leggjum við til að tekjuskattur á einstaklinga og staðgreiðsla hækki um 4.750 millj. kr. Þetta má rekja til þess að við viljum ekki að tillögur stjórnarflokkanna um tekjuskattslækkun nái fram að ganga. Það skilar 4 milljörðum auk þess sem 750 millj. eru áætlaðar vegna herts skatteftirlits. Við teljum það varlega áætlað. Tekjuskattur lögaðila hækki um 100 millj. og skýringin á því er hin sama og að ofan. Við ætlum að efla skatteftirlit. Varðandi virðisaukaskatt þá áætlum við 1,5 milljarða kr. í útgjaldaauka. Tillögur okkar gera ráð fyrir helmingslækkun matarskatts frá miðju ári sem kostar 2,5 milljarða kr. en á móti kemur milljarður í tekjur vegna herts skatteftirlits. Heildarútgjöldin á hálfu næsta ári til matarskattslækkunar eru 2,5 milljarðar kr. Við gerum ráð fyrir tilflutningi frá lið 01-190 Ýmis verkefni undir forsætisráðuneyti til liðar 00-201 Alþingi, 10 millj. kr. Það á rætur að rekja til þess er Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, gaf til kynna, þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður á sínum tíma, að ástæða kynni að vera til þess að koma upp sérstakri hagdeild á Alþingi. Komið hefur í ljós, sérstaklega í störfum fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar, að brýn þörf er á að koma upp slíkri þjónustu við Alþingi. Við leggjum til að liður 03-300 Sendiráð Íslands verði lækkað um 111,6 milljónir og ódýrara húsnæði verði keypt eða leigt undir sendiherra í Berlín. Liðurinn Ýmis verkefni 06-190 fjallar um mannréttindamál og fellur undir tvö ráðuneyti eins og kom fram fyrr í dag, þ.e. dómsmálaráðuneytið og utanríkisráðuneytið. Við leggjum til að Mannréttindaskrifstofa Íslands og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands komi inn á sitt hvorn fjárlagaliðinn og leggjum til ½ millj. kr. hækkun á Mannréttindaskrifstofu Íslands en 600 þús. kr. hækkun á Mannréttindastofnun Háskóla Íslands. Mannréttindaskrifstofa Íslands er eina stofnunin hérlendis sem sinnir tengslum við sambærilegar stofnanir erlendis, þar á meðal á Norðurlöndum, og er hluti af mjög mikilvægu tengslaneti. Önnur samtök á Íslandi, m.a. Mannréttindastofnun Háskóla Íslands, fást við rannsóknir, gagnlegar og merkilegar rannsóknir en það er eðlisólíkt því starfi sem Mannréttindaskrifstofa Íslands fæst við í grundvallaratriðum. Mannréttindaskrifstofa Íslands er stofnun sem tekur að sér að gæta hagsmuna borgaranna almennt og leiðbeina þeim, m.a. gagnvart hinu opinbera. Það er því óeðlilegt og óæskilegt að stofnunin sé háð velvilja stjórnvalda hverju sinni og að starfi hennar sé stefnt í tvísýnu með þessum hætti. Það er nauðsynlegt að stofnuninni sé markaður sérfjárlagaliður eins og verið hefur. Fyrir nokkrum árum hugðust Danir breyta fyrirkomulaginu hjá sér á svipaðan hátt og lagt er til í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar, þ.e. að leggja starfsemi skrifstofunnar undir aðra stofnun og gera hana þannig ósjálfstæða og öðrum háða. Þeir sögðu forstöðumanni stofnunarinnar upp en fengu í kjölfarið hávær mótmæli frá mannréttindaskrifstofum á öðrum Norðurlöndum og víðar um Evrópu og frá Sameinuðu þjóðunum. Í kjölfar víðtækra mótmæla drógu þeir í land, endurréðu forstöðumanninn sem gegnir starfi sínu enn í dag og stofnunin hélt tryggum sessi sínum. Ef það er ætlun ríkisstjórnar Íslands að breyta fyrirkomulagi mála varðandi Mannréttindaskrifstofu Íslands þá er afar óheppilegt að gera það á þennan hátt, þ.e. án fyrirvara. Ef ríkisvaldið ætlar sér slíkt þá er talið að a.m.k. þurfi þrjú ár til að undirbúa breytingarnar, aðlaga starfsemi stofnunarinnar breyttum forsendum og finna henni annan rekstrargrundvöll. Mannréttindaskrifstofa Íslands vinnur jafnt fyrir hið opinbera sem aðra aðila, skrifar skýrslur og er upplýsingamiðill. Þetta starf hefur verið til fyrirmyndar og komið að góðum notum, m.a. í starfsemi utanríkisráðuneytisins og starfsmenn þess hafa fært skrifstofunni þakkir fyrir það. Í tíð Halldórs Ásgrímssonar sem utanríkisráðherra tryggði Framsóknarflokkurinn stöðu skrifstofunnar í utanríkisráðuneytinu og þá var staðinn vörður um hana. Ég vona að framsóknarmönnum renni nú blóðið til skyldunnar og þeir komi skrifstofunni til stuðnings þrátt fyrir þann niðurskurð sem boðaður er í fjárlögum. Á lið 06-395 Landhelgisgæsla Íslands leggjum við til 80 millj. kr. aukafjárframlag sem er ætlað til að efla rekstur við að halda skipum Gæslunnar betur úti en nú er og til að sinna viðhaldi. Í lið 07-701 Málefni fatlaðra leggjum við til 30 millj. kr. viðbót. Það er til að mæta biðlistum, en þar er vandinn mestur í Reykjavík. Raunhækkun til málefna fatlaðra í Reykjavík er aðeins um 10 millj. kr. vegna þess að þó að í frumvarpinu standi að hækkunin sé 30 milljónir var stofnuninni gert að spara um 20 milljónir og mismunurinn þar á er aðeins 10 milljónir, sem er allt of lítið fyrir viðkomandi stofnun. Í Atvinnuleysistryggingasjóð leggjum við til 150 millj. kr. hækkun til að atvinnulausir fái greidda desemberuppbót en atvinnulausir eru meðal fárra landsmanna sem ekki fá slíka uppbót. Fatlaðir fá desemberuppbót, einnig öryrkjar, þeir sem fá stuðning frá Félagsþjónustu Reykjavíkur og sennilega frá flestum öðrum bæjarfélögum fá líka desemberuppbót en ekki þessi eini hópur, þ.e. atvinnulausir, sem þó þarf örugglega ekki síður en aðrir á henni að halda. Liðurinn 08-305 Lýðheilsustöð, þar leggjum við til 30 milljónir sem eiga að fara til að efla forvarnir. Liðurinn Heilbrigðismál, ýmis starfsemi, þar leggjum við til 200 millj. kr. hækkun og þar er gert ráð fyrir að komið sé til móts við mikinn vanda sem glímt er við um allt land varðandi hjúkrunarrými. Vandinn er mikill í Reykjavík en hann er einnig fyrir hendi víða úti á landsbyggðinni. Í liðnum 09-250 Innheimtukostnaður gerum við ráð fyrir 200 millj. kr. viðbót sem fari til að herða skatteftirlit en það er öruggt að slíkt eftirlit skilar árangri og álíta ýmsir, sem vel þekkja til, að upphæðin sem í það er lögð skili sér tífalt. Það er því til nokkurs að vinna, en að efla þá starfsemi er eitt af því sem ríkisstjórnin hefur þverskallast við að gera þrátt fyrir vitneskjuna um þetta. Við leggjum til að liður 09-999 Ýmislegt sé felldur niður en þar er um að ræða 10 millj. kr. framlag sem átti að fara til að endurnýja allar bifreiðir ráðuneyta. Við teljum það óþarfa. Á lið 11-411, lið Byggðastofnunar, höfum við sett 150 millj. kr. í atvinnuþróunarátak. Víða á landsbyggðinni er mjög bágt ástand í atvinnumálum, fólksfækkun og miklir erfiðleikar og tekjur manna mjög lágar. Við teljum því brýna nauðsyn að koma landsbyggðinni til aðstoðar á vissum svæðum með fjármagni til atvinnusköpunar. Byggðastofnun hefur haft úr ákveðnu fjármagni að spila sem var lagt fram í tengslum við, eða fyrir síðustu kosningar. Það hefur komið sér ágætlega svo langt sem það nær, þó það færi að vísu á takmarkað landsvæði, því miður, en það sýnir þó hve miklu getur munað um svona aðgerðir. Þegar verið er að vinna að nýsköpun, hvort sem er úti á landsbyggðinni eða annars staðar, þá geta lágar fjárhæðir oft skipt miklu máli. Til Samkeppnisstofnunar leggjum við til að verði veittar 100 millj. kr. aukalega. Þarna er um stórt mál að ræða og stofnunina vantar fjármuni til að hún geti sinnt málum á viðunandi tíma og við höfum einmitt nýleg dæmi um hversu skaðlegt það er að rannsóknir taki jafnlangan tíma og raun bar vitni t.d. varðandi olíumálið, og við höfum reyndar fleiri dæmi um slíkt. Við 6. gr. leggjum við til að önnur útgjöld ráðuneyta verði lækkuð um 600 millj. Við leggjum til að yfirfærsla ónotaðra heimilda ráðuneyta frá því í fyrra verði lækkuð um 5 milljarða, að ferða- og risnukostnaður ráðuneyta verði lækkaður um 600 milljónir og að sérfræðikostnaður A-hluta stofnana verði lækkaður um 1.300 milljónir. Það er ekki langt síðan kom fram í skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem fjallaði um þessi mál að líklegt væri að þarna mætti ná fram umtalsverðum sparnaði. Við viljum líka selja eignir ríkissjóðs erlendis fyrir 1 milljarð og láta andvirðið renna í ríkissjóð og teljum að hagkvæmara sé að leigja og oft sé hægt að kaupa ódýrara húsnæði en t.d. sendiráð Íslands eru í erlendis. Við flytjum allmargar breytingartillögur við þessa umræðu fjárlaga sem miða allar að því að jafna aðstæður landsmanna og bæta hagstjórnina. Þrátt fyrir útgjaldatillögur okkar gera tillögurnar í heild ráð fyrir rúmlega milljarði í aukinn tekjuafgang ásamt því að við gerum ráð fyrir að nýtingu 5 milljarða heimildar verði frestað en komið hefur fram að ónotaðar heimildir undanfarin ár skipta milljörðum ár hvert. Á seinasta ári nam sú upphæð 16 milljörðum, sem hlýtur að vera enn ein vísbendingin um að einhvers staðar sé pottur brotinn í áætlanagerð ríkisstjórnarflokkanna.

Herra forseti. Ég er búinn að heyra töluvert af skrýtnum hlutum í dag en ég hrökk við í upphafi ræðu hv. þingmanns þegar hún sagði að ríkisstjórnin kæmi vísvitandi með rangt fjárlagafrumvarp. Og hún bætti við að ekkert væri að marka endanlegt fjárlagafrumvarp vegna þess að það stæðist ekki miðað við ríkisreikninginn. Hæstv. forseti, þingmenn verða aðeins að gæta sín í því sem þeir láta frá sér fara í þessari pontu. Hvað í ósköpunum á hv. þingmaður við? Getur þingmaðurinn sagt hvað er rangt í endanlegum fjárlögum landsins nú eða áður? Getur þingmaðurinn sagt hvað er rangt í ríkisreikningnum hér eða áður? Hvað var hv. þingmaður að reyna að segja? Var hún að reyna að segja að ekkert væri að marka þessa hluti? Getur það verið? Ég trúi því ekki. Þetta hlýtur að hafa verið einhver stórkostlegur misskilningur hjá hv. þingmanni að láta þessi orð út úr sér. Ríkisreikningur Íslands er eins og ríkisreikningar allra annarra vestrænna þjóða byggður á tillögum og gerðum Sameinuðu þjóðanna sem hafa þróast á mjög tæknivæddan hátt og af mikilli nákvæmni. Ef menn segja að það sé ekkert að marka þetta, að ríkisreikningurinn passi ekki við endanleg fjárlög, lokafjárlög, þá eru menn að segja alveg hroðalega hluti. Þá hljóta menn að standa frammi fyrir því að þurfa skýra fyrir þingheimi hvað í ósköpunum þeir vildu sagt hafa.

Herra forseti. Ég stend ekki í þeirri trú að ríkisstjórnin hafi áhrif á gerð ríkisreiknings og var ekki að tala um að þær niðurstöður væru gerðar fyrir tilstilli ríkisstjórnarinnar eða þar væri ríkisstjórnin með puttana í. Ég sagði að ég væri að tala um fjárlögin og það veit þingmaðurinn mætavel. Það sem ég átti við var m.a. reynsla okkar fjárlaganefndarmanna á síðasta ári þegar forstöðumönnum ríkisstofnana var sent bréf þar sem þeim var bannað að koma á fund fjárlaganefndar. Eftir að við fjárlaganefndarmenn stjórnarandstöðunnar höfðum kallað ýmsa forstöðumenn á okkar fund þá sáum við svart á hvítu að það var verið að halda tölum í fjárlagafrumvarpinu vísvitandi lægri en ríkisstjórnarflokkarnir vissu að þörf var á, enda kom það fram strax eftir áramót að fluttar voru tillögur um hækkun sem samsvaraði nákvæmlega þeim upphæðum sem forstöðumenn stofnana voru að fara fram á þegar þeir mættu á fund okkar fyrir áramótin. Mat þeirra á þörf fyrir rekstrarfé reyndist rétt. En það var hins vegar vilji ríkisstjórnarflokkanna að það kæmi ekki fram í frumvarpinu af því að þeir vilja, eins og við höfum margoft séð, sýna fram á glansmynd.

Herra forseti. Þetta var nú fróðlegt. Hér kemur hv. þingmaður og talar um allt annað mál en ég var að spyrja hana um. Ég var að spyrja hana hver væri mismunurinn og hvar væri villan gagnvart ríkisreikningnum eða lokafjárlögunum. Ég fékk ekkert svar við því heldur for hún að segja frá því hvernig forstöðumenn ríkisfyrirtækja hefðu gert athugasemdir við fjárlagagerð sína. Það er ekkert þessu máli viðkomandi. Ég vil taka það fram, herra forseti, að við erum með skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem staðfestir það í einu og öllu að auðvitað er ríkisreikningurinn sambærilegur á allan hátt við lokafjárlögin. Auðvitað er það þannig. Það er fjarstæða ef einhver hv. þingmaður vill kasta fram hlutum eða reyna að villa mönnum sýn um það að hér sé um einhverjar villur að ræða. Það kom ein athugasemd sem við ræddum reyndar fyrr í dag, ein athugasemd um bókhald þar sem ég held að Ríkisendurskoðun geti vel hafa haft rétt fyrir sér. Það var hvernig við færum tekjurnar í Lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna, hvort við færum það nettó miðað við skuldbindingar eða færum það beint. Þetta skiptir engu máli um uppgjörið. Ríkisendurskoðun getur vel haft rétt fyrir sér. Það skiptir engu máli. En hv. þingmaður hlýtur að fara yfir þau orð sem hún viðhafði í upphafi ræðu sinnar og ég veit að hún er með prentaða fyrir framan sig og íhuga að það hljóti að vera ábyrgðarhluti að koma og segja slíkt á Alþingi.

Herra forseti. Ég veit að það er ábyrgðarhlutur að setja fram fullyrðingar eins og þær sem ég setti fram áðan. Ég var þó ekki að tala um rangfærslur í ríkisreikningi. Það hvarflaði aldrei að mér. Hins vegar sagði ég að ríkisstjórnin setti vísvitandi fram rangar áætlanir í fjárlögum og við það stend ég.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins leggja orð í belg við 2. umr. fjárlaga. Eru það einkum sjónarmið sem fram hafa komið frá stjórnarandstæðingum sem eru mér tilefni til þess að koma hér upp og reifa nokkur atriði sem mér finnst skipta miklu máli þegar fjárlög eru rædd. Um nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar sérstaklega vil ég vísa til framsöguræðu formanns nefndarinnar og þess sem áður hefur komið fram um þær áherslubreytingar sem gerðar eru með breytingartillögum sem fylgja nefndarálitinu. Samkvæmt þeim breytingum sem gerðar hafa verið á upphaflegu frumvarpi þá er niðurstaða reikningsins sú að tekjujöfnuðurinn verður rétt rúmir 10 milljarðar. Ég ætla ekki að fara nánar út í einstakar breytingartillögur við frumvarpið. Ég tel að það hafi verið gert ágætlega í fyrri ræðum um málið. Fjárlagafrumvarpið hefur við 2. umr. líkt og við 1. umr. verið allharkalega gagnrýnt af stjórnarandstæðingum. En bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar hafa verið sammála um það, og það allt frá því fyrir síðustu kosningar, að mikilvægt sé að beita fjárlögum sem öflugasta tækinu sem við alþingismenn höfum til að takast á við krefjandi verkefni í hagstjórninni. Við vitum öll að núna standa yfir og munu á næstu árum standa yfir mestu framkvæmdir Íslandssögunnar hvorki meira né minna. Hagfræðingar sem og stjórnmálamenn hafa verið sammála um að á því mikla vaxtarskeiði sem er fram undan skiptir miklu máli hvernig peningastefna ríkisins er rekin og hvernig fjárlögum þá einkum er beitt við þessar krefjandi aðstæður. Við vitum líka öll að hætta er á ákveðnum neikvæðum áhrifum. Og þeim mun verr sem tekst til þeim mun meiri verða hin neikvæðu áhrif ef plön þau sem liggja fyrir um langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til grundvallar ganga ekki eftir. Allir geta verið sammála um að þetta er krefjandi verkefni og menn eru almennt sammála um það held ég. Ég held að það endurspeglist svolítið í umræðunni sem á sér hér stað í dag. Verkefnið er að tryggja áfram stöðugleika. Við viljum ekki sjá þenslu. Við viljum ekki aftur sjá háa verðbólgu. Við vitum að slíkt leiðir til kjaraskerðingar. Um þetta eru allir sammála. Hins vegar hefur í dag komið fram og dálítið kristallast í umræðunni ágreiningur milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga um hvort þær aðgerðir sem stjórnarflokkarnir standa fyrir með þessu fjárlagafrumvarpi og hafa kynnt að þeir hyggist standa fyrir á næstu árum, m.a. í langtímaáætlun sinni, séu líklegar til að skila nauðsynlegum árangri í þessu efni. Við höfum sagt, og það kemur fram í þessu fjárlagafrumvarpi, að stefnt er að því að ekki verði meira en 2% vöxtur á samneyslunni á ári á næstu árum. Það er skýrt markmið. Að mínu áliti styðja þær skattalækkanir sem nú hafa verið kynntar við þetta markmið þar sem þær draga þá úr því svigrúmi sem stjórnvöld hafa til þess að auka við útgjöld sín. Staðan er sú að í stað þess að láta ríkissjóð skila gríðarlegum tekjuafgangi þá er tekin sú pólitíska ákvörðun að skila því svigrúmi sem myndast á þessu hagvaxtarskeiði sem er fram undan til einstaklinganna og ég get farið aðeins inn á það hér. Mér sýnist að menn hafi talið þessa 2. umr. um fjárlög tilefni til að fara aftur yfir lögin um tekjuskatt og eignarskatt. Ég held að það sé sjálfsagt að gera það þá aðeins hér þar sem því er haldið fram í umræðunni að þær breytingar sem þar eru lagðar til, og fjárlagafrumvarpið m.a. byggir á, hafi þveröfug áhrif við það sem stefnt er að. Hátekjuskatturinn hefur verið felldur niður. Erfðaskatturinn hefur verið lækkaður. Tekjuskatturinn hefur verið lækkaður eða til stendur að lækka hann með þeim frumvörpum sem liggja fyrir þinginu og jafnframt mun eignarskatturinn þá hverfa verði það frumvarp að lögum og virðisaukaskatturinn er næstur. Menn hafa gert mikið úr því í umræðunum í dag og gerðu jafnframt í umræðu um frumvarp um tekjuskatt og eignarskatt, frumvarpið sem við ræddum á þinginu í vikunni, að ekki skuli ráðist á virðisaukaskattinn strax. En þeir sem blanda sér í þá umræðu og koma fram með þá athugasemd vita líka alveg jafnvel og ég að það er sérstaklega tekið upp í stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna að ráðist verði í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu til hagsbóta fyrir almenning. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum sérstaklega sagt að að okkar áliti ætti að lækka lægra skattþrepið. Um hvað er þá verið að deila í raun og veru? Er verið að deila um að þetta eigi að gera fyrst en ekki hitt? Eru menn að segja að það sé meira svigrúm en við erum að leggja upp með í þeim málum sem kynnt eru til lækkunar á sköttum, meira en við erum að halda fram? Er svigrúmið meira? Sérstaklega verður maður var við þetta í málflutningi Samfylkingarinnar. Því er á aðra höndina haldið fram að skattalækkanirnar sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að kynna muni verða þensluhvetjandi og ýta verðbólgunni af stað og þar með valda kjaraskerðingu. En á hina höndina er um leið sagt að það sé fullt svigrúm til að lækka skatta og jafnvel tíndir til fleiri skattar en ríkisstjórnarflokkarnir leggja til að ráðist verði í að lækka nú á þessu þingi. Þessi málflutningur fer alls ekki saman. Það liggur jafnframt alveg ljóst fyrir hvernig ríkisstjórnin hyggst bregðast við þegar hægir á hagvextinum, þegar við sjáum fyrir endann á hagvaxtarskeiðinu sem við horfum núna fram á. En vel að merkja þá er hagvaxtarskeiðið sem nú er að hefjast það lengsta sem nokkurn tíma hefur verið spáð. Aldrei áður í ríkisfjármálunum eða lýðveldissögunni hefur verið spáð jafnlöngu hagvaxtarskeiði og núna liggur fyrir. Í fyrri hluta frumvarpsins þar sem fjallað er um stefnu og horfur á bls. 5 má sjá að hagvexti er spáð þar alveg fram til ársins 2008 og jafnvel lengur. Þegar stjórnarandstæðingar koma hér í ræðustól og benda á stjórnarliðana og segja að þessir menn séu ekki líklegir til að valda því krefjandi verkefni sem er fram undan, þá eru þeir því að benda á mennina sem hafa lækkað skatta, eru að lækka skatta, eru búnir að tryggja hagvöxtinn, ekki einungis á undanförnum árum heldur fram til ársins 2008 samkvæmt fyrri hluta fjárlagafrumvarpsins. Þeir eru að benda á mennina sem leggja til að hækka barnabætur. Þeir eru að benda á mennina sem hafa stóraukið framlag til menntamála, stóraukið framlög til heilbrigðismála og þeir eru að segja um leið: „Þessir menn ætla að ráðast á velferðarsamfélagið.“  Mikið er gert úr því í þessari umræðu að á undanförnum árum hafi ríkissjóður verið rekinn með gríðarlega miklum halla. Ég verð að segja að ég hélt að sú umræða hefði í raun og veru verið tæmd við 1. umr. frumvarpsins eða jafnvel við 1. umr. fjáraukalagafrumvarpsins. Ég vék að þessu máli fyrr í kvöld í andsvörum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, en það gengur auðvitað ekki að menn beri fjárlagafrumvarp vísvitandi saman við ríkisreikning án nokkurra skýringa. Það gengur einfaldlega ekki upp. Ein augljós staðreynd er sú að í millitíðinni eru samþykkt fjáraukalög. Þessi samanburður tekur ekkert tillit til þess, ekki nokkurt. Í öðru lagi skekkist myndin við það að ríkið selur af eignum sínum og þar með aukast tekjurnar. Oft þegar það gerist er einmitt tekin um leið sérstök ákvörðun um að verja þeim tekjum sem þannig myndast, þegar til verða nýjar tekjur við það að eignir eru seldar yfir bókfærðu verði, í einhverjum ákveðnum tilgangi til að mynda til þess að greiða inn í lífeyrisskuldbindingar. Það er ekkert tillit tekið til þess þegar þessi samanburður er gerður. Eins og ég vék að í fyrri ræðu minni í dag nemur hinn raunverulegi afgangur, sem stjórnarandstæðingar hafa haldið fram í þessari umræðu að sé um 80 milljarðar í mínus, um 95 milljörðum í plús. Það er það sem fjárlagafrumvarpið hefur í raun og veru skilað í afgang frá árinu 1998 og um það hafa farið fram umræður eins og ég sagði áður. Ég vík að þessu í tilefni af því að menn eru að rifja þessi mál upp aftur núna við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið en umræðan um þetta var að mínu áliti tæmd fyrr í vetur. Afgangurinn frá 1998–2003 er 95 milljarðar. Það svarar til 16 milljarða tekjuafgangs á hverju ári eins og kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra í þeim umræðum sem fóru fram fyrr. Ég vék að því í ræðu minni að kaupmátturinn hefði vaxið. Það er í sjálfu sér alveg rétt að þegar ákvörðun var tekin um hinar miklu skattalækkanir sem birtast í frumvarpinu um tekjuskatt og eignarskatt er ákveðin hætta á þensluáhrifum. En hvert er öflugasta tækið til þess að sporna gegn því að þenslan fari af stað eða muni fram? Öflugasta tækið er það að haldið verði þétt um taumana í opinberum fjármálum. Þar skiptir launaþróun opinberra starfsmanna höfuðmáli og auðvitað verður jafnframt að halda í taumana við útgjöld ríkisins. Hins vegar halda stjórnarandstæðingar og þá einkum þingmenn frá Vinstri grænum því fram að ekki sé nóg að gert í útgjöldunum. Það er ekki nóg með að þeir vilji ekki skattalækkanirnar heldur vilja þeir beinlínis nota meira og minna allan afganginn sem fyrirsjáanlegur er í hrein ríkisútgjöld. Það er þvert á þá sátt sem ég taldi vera hér bæði fyrir kosningar og eftir um að gæta þyrfti aðhalds í opinberum útgjöldum. Og Vinstri grænir skirrast ekki við að halda því fram alveg kinnroðalaust að verið sé að skera niður í menntamálum og heilbrigðismálum. Á háskólastiginu eingöngu hefur verið aukið við útgjöldin að jafnaði um 1 milljarð á ári frá árinu 2000. Ef menn skoða heilbrigðis- og tryggingamálin sem eina summu nokkur ár aftur í tímann sjá menn mjög glögglega að þar hefur verið aukið við ekki svo nemur einstökum milljörðum heldur tugum milljarða. Búið er að bæta tugum milljarða í þann málaflokk. Svo koma menn hér upp og segja að stjórnarliðar séu að skera niður í velferðarkerfinu. Þegar við höfum horft fram á að gjaldaáætlanir fjárlagafrumvarpsins hafi ekki staðist, og það hefur vissulega gerst og er ekkert einsdæmi að það hafi gerst á undanförnum árum vegna þess að það hefur gerst í ríkisfjármálunum í gegnum tíðina, það er ekki hægt að sjá alla hluti fyrir vegna þess að fjárlagafrumvarpið er auðvitað einungis áætlun í ríkisfjármálum, en hvaða liðir eru það þá sem þarf að bæta í með fjáraukalögum? Það eru heilbrigðismál og menntamál. Það eru liðirnir sem bætt er í ár eftir ár. Þrátt fyrir það er því haldið fram að verið sé að skera niður. Það heitir nefnilega niðurskurður hjá stjórnarandstæðingum þegar menn reyna að setja sér metnaðarfull markmið um tekjur og útgjöld á þessu sviði eins og öðrum. Þegar stjórnarflokkarnir kynna markmið um að reyna að halda samneyslunni niðri og að gæta að því að vöxturinn fari ekki úr hófi heitir það niðurskurður hjá stjórnarandstæðingunum vegna þess að þeir eru ósáttir við að útgjöldin séu ekki það sem þeir kalla raunhæf. Ef þeir síðan reynast hafa rétt fyrir sér, sem vissulega kemur fyrir, að útgjöldin hafi að einhverju leyti verið vanmetin, er að sjálfsögðu komið til móts við það í fjáraukalögum en þá er það aftur kallað niðurskurður hjá stjórnarflokkunum í viðkomandi málaflokki. Þessi málflutningur stenst auðvitað enga skoðun. Það er ekki flókið að fara í þennan samanburð og skoða þetta í prósentum eða í krónutölum eins og ég vék að. Varðandi þær aðgerðir sem verið er að leggja til í skattamálum og um leið í ríkisfjármálunum almennt þá skiptir aðvitað meginmáli, eins og ég vék að í upphafi máls míns, að okkur takist að halda verðbólgunni niðri og viðhalda þeirri stöðugu kaupmáttaraukningu sem hefur átt sér stað. Hvernig hefur hún verið? Jú, laun allra hafa verið að hækka umfram verðlag, það er einfaldlega svo. Bætur hins opinbera hafa verið að aukast meira að kaupmætti en meðallaun. Kaupmáttur meðallauna hefur ekki hækkað eða vaxið jafnmikið og lágmarkslauna eða bóta. Það kemur enn og aftur fram að það sama verður upp á teningnum ef þær áætlanir sem nú liggja fyrir í frumvarpsformi ganga eftir. Þetta má sjá ágætlega í vefriti fjármálaráðuneytisins sem gefið var út í dag, þannig að ég leyfi mér, virðulegi forseti, að vísa til þess að þar er tekið dæmi af barnlausum hjónum sem hafa 2 millj. í tekjuskattsstofn. Þau hjón sjá fram á að ráðstöfunartekjur þeirra aukist um 112 þús. kr. á ári eða tæp 6% sem er í formi niðurfellingar á skatti sem þau greiða nú en munu ekki greiða árið 2007. Í þessu dæmi er ekki tekið tillit til þess að tekjur þeirra geti hækkað á næstu þremur árum. Ráðstöfunartekjur þeirra aukast um 6%. Síðan er hér önnur tafla. Hún sýnir breytinguna fyrir hjón eða sambýlisfólk annars vegar og hins vegar fyrir einstaklinga og einstæða foreldra. Lækkun tekjuskattsins ein og sér skilar hjónum og sambýlisfólki 5,9% aukningu ráðstöfunartekna og einstaklingum 6,8% aukningu miðað við 2 millj. kr. tekjuskattsstofns. Hækkun barnabóta, skerðingarmarka og hlutfalls bætir síðan allt að því öðru eins við fyrir barnafólk. Þessar töflur sýna að með þeim aðgerðum sem kynntar hafa verið og liggja frumvarpinu til grundvallar er verið að koma til móts við alla, ekki bara þá sem oft hafa verið nefndir í ræðustól sem hátekjumennirnir og gert er mikið úr. Ég held að ég geti nánast skilið það svo að menn vilji ekki að meðallaunamaðurinn og þeir sem hafa hærri tekjur fái yfir höfuð neinar skattalækkanir vegna þess að margir sem hafa komið upp í ræðustól tala um venjulegt fólk, ungt fólk á mínum aldri og kannski rúmlega það, þar sem bæði hjónin eru útivinnandi, hafa haft fyrir því að afla sér menntunar, tekið á sig námslán, eru kannski nýbúin að fjárfesta í fasteign og eru að greiða af henni tiltölulega háar afborganir vegna lána, þetta fólk heitir allt saman hátekjufólk. Fólk sem er tilbúið að leggja mikið á sig, hjón sem hafa umtalsverðar tekjur, heitir allt hjá stjórnarandstöðunni hátekjufólk. Það er til þessa fólks, ég skil það svo, sem þeir eru að tala og segja: Við viljum ekki skattalækkanirnar sem ríkisstjórnin er að leggja til að þið fáið. Vegna þess að þetta snýst þegar öllu er á botninn hvolft ekki einungis um þá sem eru í lágmarkslaunaþrepinu. Og eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur oft vikið að í þessari umræðu er auðvitað alveg óþolandi að aldrei skuli vera hægt að framkvæma neinar breytingar á tekjuskattslögunum til lækkunar hjá meðaltekjufólki án þess að hér sé hrópað að verið sé að hygla hátekjufólki. En þeir sem kynna sér tillögurnar sem hér liggja fyrir sjá að til að mynda með hækkun barnabótanna er einmitt verið að koma sérstaklega til móts við ungar fjölskyldur sem hafa lágar tekjur. Samandregið verð ég að segja að mér finnst umræðan um frumvarpið hafa verið tiltölulega ómálefnaleg. Mér finnst málflutningur stjórnarandstöðunnar hafa verið afar ósannfærandi, mér finnst þingmenn Samfylkingarinnar hafa slegið úr og í. Það er ýmist glapræði að lækka skatta og hins vegar fullt svigrúm til þess að lækka skatta. Hingað kom til að mynda formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og spurði: Hvernig ætlið þið að bregðast við þegar hægir á hagvextinum, þegar við sjáum fyrir endann á hagvaxtarskeiðinu? Hvernig ætlið þið að bregðast við? Með því að lækka skattana núna er augljóst að þið ætlið að ráðast á velferðarkerfið þegar hægir á hagvextinum. Í sömu ræðu fullyrti hann að fullt svigrúm væri til að lækka skattana jafnmikið og við erum að leggja til, til að fórna jafnmiklu af tekjum ríkisins eins og við erum að gera, reyndar með aðeins öðrum áherslum í lækkunum. En tekjur ríkisins munu verða nákvæmlega jafnlágar þegar hægir á hagvextinum, eða því hagvaxtarskeiði lýkur sem ég vona að gerist ekki heldur verði enn lengra en spáð er, nákvæmlega sama vandamálið kemur upp verði fallist á þær tillögur til lækkana á sköttum sem hann mælti fyrir í þeirri ræðu. Mér finnst menn einfaldlega tala í hring. Um þær áherslur sem kynntar hafa verið af þingmönnum Vinstri grænna þá sé ég ekki annað en að þeir séu að mæla fyrir því að allur sá afgangur sem myndast á næstu árum verði notaður í að auka samneysluna. Ég skil það ekki öðruvísi. Menn segja að það sé glapræði að nota það svigrúm sem er að myndast í ríkisfjármálunum til að lækka skatta á einstaklinga. Þá er bara eins gott að menn komi hér upp og geri grein fyrir því hvort þeir vilji sjá 30 milljarða kr. afgang á ríkisfjármálunum. Er það það sem menn stefna að? Eða ætla menn að gera það sem þeir eru að gefa undir fótinn með, að setja þetta allt saman í útgjöld ríkissjóðs? Á að verja þessu öllu í mennta- og heilbrigðismálin þrátt fyrir alla þá aukningu sem þar hefur átt sér stað og fara þannig fyrst virkilega að sprengja alla mestu verðbólguskala sem við höfum nokkurn tíma séð? Þessi málflutningur verður ekki skilinn öðruvísi. Um leið hlýtur maður að skilja hann þannig að ef ekkert svigrúm er til skattalækkana, eins og ætla má af málflutningi hv. þingmanna úr þingflokki Vinstri grænna, að verið sé hreinlega að mótmæla barnabótaaukanum sem mælt er fyrir í frumvarpinu sem við ræddum í vikunni og verið að mótmæla þeim aðgerðum sem eiga að tryggja áframhaldandi kaupmáttaraukningu lægstu launa á næstu árum.

Herra forseti. Í svo stuttu andsvari er náttúrlega alveg vonlaust að koma öllum þeim athugasemdum á framfæri sem nauðsynlegt væri við hv. þingmann. Ég verð því að biðja hv. þingmann að hinkra eftir seinni ræðu minni þar sem ég verð að eigna honum sérstakan kafla. Það er augljóst mál að hv. þingmaður hefur ekki fylgst með umræðunni í allan dag. Í byrjun umræðunnar fór ég sérstaklega yfir þá samanburðarfræði sem hv. þingmaður taldi að umræðan væri tæmd um. Hann býður okkur enn upp á sama málflutning og boðið var upp á í 1. umr. um fjárlagafrumvarpið. Í millitíðinni hefur Ríkisendurskoðun gefið út bók, skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings árið 2003. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir hv. þingmann að kynna sér sérstaklega 3. kaflann sem heitir Reikningsskilaaðferðir. Sá kafli er augljóslega skrifaður til heiðurs hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, og lærisveina hans um það hvað má bera saman og hvað má ekki bera saman. Til þess að vita það er algjörlega nauðsynlegt 

Virðulegi forseti. Þetta er enn og aftur sama umræðan sem var einmitt tæmd sem sýnir sig í því að alltaf er verið að sveifla sömu skýrslunni. Við skulum nota heilbrigða skynsemi. Settar eru áætlanir um tekjur og útgjöld í fjárlagafrumvarpinu. Í millitíðinni, áður en ríkisreikningur er gefinn út og hann kláraður, tekur ríkisstjórnin sérstaka ákvörðun um eitthvert átak eða bregst við einhverjum aðstæðum sem upp hafa komið frá því fjárlögin voru samþykkt og eykur útgjöldin. Síðan kemur ríkisreikningurinn. Það sem málflutningurinn gengur út á er að það skipti engu máli þó í millitíðinni hafi verið ákveðið að auka við útgjöldin til að bregðast við aðstæðum, vegna þess að það kom út einhver skýrsla sem sagði annað. Þetta stenst enga skoðun. Það verður að beita heilbrigðri skynsemi þegar menn gera þessa samanburðarskoðun.

Herra forseti. Heilbrigð skynsemi á að sjálfsögðu alltaf við, en við höfum lög, reglur og ákveðna samanburði sem eru nauðsynlegir þegar við berum saman hluti.  Þau viðhorf sem hv. þingmaður lýsir og hæstv. fjármálaráðherra hefur því miður einnig gert er lýsandi dæmi um hvernig áætlanagerðin er hugsuð. Því miður virðist meiri hluti á þinginu líta þannig á að hinir svokölluðu óreglulegu liðir eigi að vera einhverjir liðir sem hægt sé að leika sér með til að tryggja að við getum haft glansmynd á fjárlagafrumvarpinu og í fjárlögum og svo sé ríkisreikningurinn eitthvað allt annað. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur þó sagt það í umræðunum í dag að þetta sé fyllilega sambærilegt og eigi að vera það, þ.e. ríkisreikningurinn og fjárlögin. Það er nákvæmlega sem það er og nákvæmlega þetta sem við höfum borið saman.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem vísað var til, hafi í umræðum um málið bent á að skýrslan staðfesti að endanlegur ríkisreikningur og fjárlögin séu einmitt sambærileg, öfugt við það sem málflutningur hv. þingmanns gengur út á. 
             Ég leyfi mér að spyrja í þessu samhengi: Ef ríkisfjármálin hefðu verið þannig þau ár sem vísað er til í umræðunni, að afgangurinn hefði verið neikvæður upp á 90 milljarða, hvernig í ósköpunum hefði þá ríkið átt að greiða svona mikið í lífeyrissjóðina? Hvernig í ósköpunum hefði þá ríkisreikningurinn átt að geta sýnt þann afgang sem gert hefur verið? Hvernig í ósköpunum hefðu menn þá getað haft svigrúm til þess að ráðast í umfangsmiklar framkvæmdir og bæta kjörin eins og gert hefur verið, hækka launin o.s.frv.?

Herra forseti. Þetta eru svolítið skringilegar stælur sem hér fara fram. Það vakti athygli mína í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar að hann kallaði fjárlög bara áætlun. Ég vil ekki tala svona óvirðulega um fjárlög. Fjárlög eiga að vera eins nálægt því sem okkur dettur í hug að þau geti verið í raunveruleikanum eins og við þekkjum hann á hverjum tíma. Man hv. þingmaður ekki eftir störfum okkar í fjárlaganefnd þar sem við fórum yfir fjárvöntun vegna framhaldsskóla, vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs, vegna Landspítala – háskólasjúkrahúss og stjórnarliðar sögðu: Við þurfum ekkert að áætla fyrir þessu í fjárlagafrumvarpi, við skoðum þetta í fjáraukanum og svo sjáum við bara til. Málið er að fjárlögin eiga að vera eins rétt og mögulegt er þegar þau eru lögð fram og að sjálfsögðu berum við saman ríkisreikning og fjárlög, vegna þess að það segir okkur hversu nákvæm fjárlögin voru sem lögð voru fram. Auðvitað veit ég að ríkisstjórnin  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað skiptir máli að menn haldi sig eftir því sem hægt er við fjárlögin. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Auðvitað ber að fara eftir fjárlögum, en það er einfaldlega ekki hægt að sjá fyrir ýmis atriði í fjárlögum, til að mynda launaþróun ef gerðir eru kjarasamningar. Tökum t.d. kjarasamningana sem nýverið voru gerðir sem auka við skuldbindingar ríkissjóðs án þess að ríkissjóður hafi haft neina aðkomu að þeirri kjarasamningagerð. Hægt er að tína til fjölmörg dæmi sem ekki verða séð fyrir. Það er einmitt þess vegna sem í lögum um fjárreiðurnar er gert ráð fyrir að hægt sé að breyta fjárlögunum með fjáraukalögum.

Herra forseti. Ég og hv. þm. Bjarni Benediktsson erum sammála um að menn eigi að reyna að halda fjárlög eins og hægt er, en þá verðum við líka að gera þá kröfu til fjárlaganna og okkar sem störfum í fjárlaganefnd, að við reynum að hafa fjárlögin eins raunhæf og hægt er hverju sinni, vegna þess að það er ekki hægt að gera forstöðumönnum það aftur og aftur að skammta þeim of naumt og þeir reyna að aðlaga rekstur sinn að því, reyna það sveittir fram eftir miðju ári, fá þá fjáraukalög til að laga reksturinn, en hafa kannski í millitíðinni eytt tugum milljóna í að greiða dráttarvexti. Hv. þingmaður sagði að á þeim árum sem hann nefndi hefðu frumvörpin skilað 95 milljarða kr. tekjuafgangi. Ég spyr hv. þingmann: Hvar er sá tekjuafgangur á bók? Vegna þess að ef þetta er afgangur á hann að vera til. Ef hann hefur farið í að greiða lífeyrisskuldbindingar hefði átt að áætla fyrir þeim í fjárlögum og a.m.k. í fjáraukalögum. Spurningin er því: Ef frumvörpin hafa skilað 95 milljarða tekjuafgangi á þessu tímabili, hvar er hann?

Virðulegi forseti. Það var dálítið gaman að hlýða á hv. þm. Bjarna Benediktsson sem talaði sig upp í talsverðar hæðir á köflum. Kannski náði hann mestu hæðum þegar hann orðaði það einhvern veginn þannig að mikilvægt væri að halda þétt í taumana á ríkisútgjöldum, milli þess sem hann deildi á stjórnarandstöðuna fyrir að bera saman epli og appelsínur þrátt fyrir að ríkisendurskoðandi hafi komist að hinu gagnstæða. Ég ætla að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns til þess að einfalda málið, vegna þess að þegar borin eru saman fjárlagafrumvörpin 2004 og 2005 eru ríkisútgjöldin upp á 7%. Hagvöxturinn er upp á 5% og verðbólgan er upp á 3,5%. Með öðrum orðum, ríkið tekur meira til sín en nokkru sinni og útgjöldin eru hærri en nokkru sinni. Hvers vegna getur hv. þingmaður komið upp og sagt: 

Virðulegi forseti. Ég get deilt þeim áhyggjum sem fram komu í máli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar af því hvað útgjöld ríkisins hafa verið að aukast. Ég tel að hv. þingmenn ættu almennt að standa betur saman um að halda í taumana og finna leiðir til þess að halda útgjöldunum í skefjum. Ég heyri hins vegar miklu frekar í umræðunni sem hér fer fram tillögur til þess að auka útgjöld ríkisins. Mér finnst það hafa staðið algjörlega upp úr í þeirri umræðu sem fram hefur farið í dag að verið er að berja á ríkisstjórninni fyrir að skera niður í ýmsum málaflokkum. Er ekki verið að berja á mönnum fyrir að vera að skera niður í heilbrigðismálum? Er ekki verið að berja á mönnum fyrir að vera ekki með nógu mikil útgjöld í menntamálum? Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að ég vil gjarnan finna fleiri leiðir til þess að skera útgjöld ríkisins meira niður.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé maður að meiri að viðurkenna að ríkisstjórnin hefur misst tökin á útgjöldunum. Þá er kannski ekki ástæða til þess þegar maður er sjálfur í þeim sporum að hækka ríkisútgjöldin umfram allar þær hagstærðir sem vert er að miða sig við, að hundskamma aðra og gera lítið úr málflutningi þeirra þó þeir leggi eitthvað til. Ég segi því bara þetta: Hv. þingmaður er maður að meiri að viðurkenna að ríkisútgjöldin hafa farið úr böndunum, en ég bið hann á sama tíma um að gera ekki lítið úr málflutningi annarra sem leggja til aðra forgangsröðun í ríkisútgjöldum.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem ég vil segja í síðara andsvari mínu. Í fyrsta lagi að þrátt fyrir að ríkisútgjöldin hafi e.t.v. verið meiri en ég hefði óskað hefur bæði tekist að viðhalda hagvextinum og kaupmættinum allan tímann. Við höfum séð kaupmáttaraukningu á heimilunum stanslaust tíu ár aftur í tímann og við sjáum ekki fram á neitt annað en að þeirri þróun verði áfram viðhaldið. Það sem ég var einkum að gagnrýna varðandi málflutning þingmanna Samfylkingarinnar var þetta: Menn segja að með því að lækka skatta eins og við gerum séu menn að búa til vanda síðar meir þegar hægir á hagvextinum. Samt eru menn á sama tíma að leggja fram tillögur til skattalækkana sem nema jafnháum fjárhæðum á tekjuhliðinni. Ég spyr einfaldlega: Hvers vegna kemur ekki upp nákvæmlega sami vandi þegar hægir á hagvextinum ef það gerist í framtíðinni og menn halda fram að gerist 

Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson fór mikinn í skattaumræðu og tekjujöfnunarumræðu við fjárlagagerðina. Mér fannst hann skauta ansi létt fram hjá stöðunni sem uppi er. Ég hef áhyggjur af viðskiptahallanum. Ég hef áhyggjur af því ef viðskiptahallinn er að verða aðaltekjustofn ríkisins. Viðskiptahallinn nálgast líklega 8% af landsframleiðslu í ár og á að fara upp undir 14% af landsframleiðslu 2006. Þetta er erlend skuldasöfnun. Ef viðskiptahallinn og innflutningurinn á að verða aðaltekjustofn ríkisins bendi ég á að einungis um 40% af viðskiptahallanum eru talin stafa frá stóriðjuframkvæmdum. Hitt er neysla 

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli hv. þingmanns á því að vaxtagjöld ríkissjóðs, sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, hafa verið að lækka ár frá ári. Það er vegna þess að menn hafa verið að greiða niður skuldir. Það er alveg rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að það eru vissar ástæður til að hafa áhyggjur og skiptir miklu hvernig haldið er á spilunum. Það sem ég gagnrýndi einkum í málflutningi hv. þingmanna Vinstri grænna er að ég hef ekki heyrt tillögur um hið aukna svigrúm sem myndast út af hagvaxtarskeiðinu sem við erum að fara inn í, lengsta hagvaxtarskeiði sögunnar eins og spáð er. Ég hef ekki heyrt að tillögurnar gangi út á að skilja þetta allt saman eftir í ríkissjóði eins og mér fannst hv. þingmaður gefa undir fótinn með að ætla að gera. Tillögur þeirra hafa fyrst og fremst gengið út á að nota allt svigrúmið til að auka útgjöld ríkissjóðs og það er auðvitað stórhættuleg stefna.

Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson lítur ansi þröngt á málið. Það sem skiptir máli eru skuldir þjóðarbúsins í heild sinni erlendis, ekki bara ríkissjóðs. Það eru skuldirnar í heild sinni. Vissulega eru lágir vextir nú en skuldirnar vaxa gríðarlega. Hvað ef yrði örlítil vaxtahækkun? Vextirnir erlendis eru nú í algjöru lágmarki. Þessi gríðarlega skuldasöfnun sem nú á sér stað …  Ég vil bara spyrja hv. þingmann: Hvaða áhrif mundi það hafa á þjóðarbúskapinn ef vextir hækkuðu erlendis um 2%, á þeim skuldum sem þjóðarbúið ber erlendis? Er engin ástæða til að hafa áhyggjur af því? Við búum hér við pappírshagvöxt. Það er ekki nema að litlum hluta hagvöxtur vegna raunaukningar á þjóðarverðmætum.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður virði það við mig að ég get ekki slegið á hve mikil áhrif 2% hækkun vaxta mundi hafa á skuldirnar.

En málið er áhrifin.

Ég held að ég hafi komið því ágætlega til skila í máli mínu að það skiptir máli hvernig haldið er á þeim tækjum sem við höfum til að stýra ríkisfjármálunum. Mér finnst það bara endurspeglast í máli hv. þingmanns. Þess vegna skil ég ekki þá stefnu að gjörnýta svigrúmið sem myndast við tekjuaukninguna sem verður til á næstu árum. Ég neita að trúa öðru en að hv. þingmaður sé sammála því að stórkostleg aukning verði á tekjum ríkissjóðs á því hagvaxtarskeiði sem fram undan er. Ég skil ekki hvernig hv. þingmenn Vinstri grænna geta kynnt þá stefnu hér að ekki megi skila þessu aukna svigrúmi til almennings heldur eigi að nota þetta allt á vettvangi ríkissjóðs.

Þetta er skuldasöfnun erlendis.

Herra forseti. Þessa dagana er verið að setja hinu opinbera fjárhagsramma fyrir næsta ár. Miklu máli skiptir að vanda til verksins. Síðasti ríkisreikningur sem við höfum undir höndum er ríkisreikningur fyrir árið 2003. Það ár var gert upp með 6,1 milljarðs kr. halla. Sömuleiðis var halli árið 2002. Ef að líkum lætur er útlit fyrir að árið 2004 verði gert upp réttu megin við strikið, sem væri í fyrsta sinn frá árinu 2001. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005 var kynnt með 11,2 milljarða kr. afgangi en í meðförum fjárlaganefndar hefur sá afgangur minnkað. Útgjöld hafa verið áætluð meiri, þ.e. tæpir 2 milljarðar kr., og sömuleiðis hafa tekjur verið áætlaðar meiri. Ef þróunin verður með svipuðum hætti og undangengin ár mun afgangurinn að öllum líkindum minnka þegar á líður og verða líklegast enn minni þegar lokafjárlög liggja fyrir. Í allri umræðu um fjármál hins opinbera, skattahækkanir og -lækkanir, er rétt að líta um öxl, horfa yfir farinn veg og skoða hvernig gengið hefur á umliðnum árum. Vert er að skoða hvernig Sjálfstæðisflokknum hefur gengið að halda kúrs í þeim málum sem varða útgjöld hins opinbera. Ef við skoðum þau frá árinu 1991 þegar flokkurinn tók við völdum hafa útgjöld hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, vaxið. Þau hafa vaxið gífurlega sem hlutfall af landsframleiðslu, þ.e. um heil 5% sem er gífurlega mikið. Menn hafa talað um að báknið eigi að fara burt. En báknið hefur vaxið og ekki ber á öðru en að flokkurinn sé sífellt að auka báknið. Ég minni á síðasta ævintýri flokksins í að auka báknið. Þar var verið að ríkisvæða sjónvarpsstöðina Skjá einn. Landssíminn tók þátt í þeirri ríkisvæðingu þannig að flokkurinn er samur við sig. Hann boðar minni afskipti en þau verða alltaf meiri og meiri. Afskiptin hafa aukist sem hluti af þjóðarframleiðslu. Af og til eru þó fyrirtæki í eigu ríkisins afhent velunnurum flokkanna og vert að rifja upp í þessum ræðustól að ekki hafa fengist upplýsingar um ýmsar gjafir, svo sem um hvaða málamyndaverð var sett á hlut Landsbankans í VÍS þegar það fyrirtæki var afhent einum velunnara stjórnarflokkanna. Það er vert að fara yfir það að menn hafa talað um mikla hægri stefnu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talar um að Sjálfstæðisflokkurinn sé hægri flokkur. Ég er ekki tilbúinn að skrifa undir það vegna þess að stjórnmálaflokkar eru metnir til hægri og vinstri eftir því hvaða umfang þeir vilja að hið opinbera hafi í þjóðlífinu. Ef við skoðum tölur yfir það þá kemur skýrt fram að mikill vöxtur hefur orðið á starfsemi hins opinbera sem hluta af þjóðarframleiðslu í valdatíð Sjálfstæðisflokksins. Af því leiðir að Sjálfstæðisflokkurinn er vinstri flokkur. Ég hef hlustað á hv. þingmenn flokksins, t.d. hv. þm. Bjarna Benediktsson. Ég gat ekki heyrt betur en að hann væri hvað eftir annað að hreykja sér af auknum ríkisútgjöldum á hinum og þessum sviðum. Þessi málflutningur fer ekki saman við það að báknið sé að fara í burtu, þegar menn auka sífellt ríkisútgjöldin. Það er óneitanlega skrýtið að verða vitni að því að vinstri flokkurinn, Sjálfstæðisflokkur, berji sér á brjóst núna þegar hann skilar örlitlu af sköttunum til baka til fólksins í landinu. Ég held að það séu um 4–5 milljarðar kr. á næsta ári. Við í Frjálslynda flokknum erum ekki sátt við hvernig þeir skila þessum upphæðum til landsmanna. Við hefðum skilað þessum sköttum öðruvísi. Við höfum gagnrýnt það hvernig þeir ætla að skila þeim peningum til baka. Þeir hafa fjármagnað eyðslu sína og aukið tekjur sínar umliðin ár, m.a. með því að skerða barnabætur. Nú á að skila einhverju af því aftur en ekki fyrr en eftir tvö ár. Ég hefði talið eðlilegra að fylgja þeirri leið sem við í Frjálslynda flokknum lögðum til um skattbreytingar, þ.e. að hækka skattleysismörkin. Slíkt hefði nýst fólkinu í landinu jafnt. Nei, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn ákveða að skila þeim peningum sem þeir hafa haft af fólki að mestu til þeirra sem hafa hæstu tekjurnar. Við erum þessu ósammála. Ég vil vitna í einn ágætan þingmann, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún lýsti því hvernig ríkissjóður aflar tekna. Hið athyglisverðasta sem fram kom í máli hennar, að því er mér fannst, var að 29 þúsund skattgreiðendur hafa undir 100 þús. kr. á mánuði og eru skattlagðir af ríkinu. Ríkið nær af þessu fólki, sem hefur mjög lágar tekjur - ég held að við getum öll verið sammála um það sem erum hér inni að það séu lágar tekjur - 2 milljörðum kr. Það má eflaust byggja sendiráð og fínerí og flottheit fyrir þessa 2 milljarða en ég hefði farið aðra leið. Við í Frjálslynda flokknum teljum, og ég finn ákveðinn samhljóm hjá stjórnarandstöðunni um þá skoðun, að ef fara ætti í skattalækkanir - þótt þingmenn Vinstri grænna hafi kannski verið skeptískir á skattalækkanir - þá væru menn miklu viljugri til að hækka skattleysismörkin. Það er meira vit í því. Það er í raun undarlegt að sjá eyðsluútþenslu ríkisins, ef við horfum á tölurnar sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir birti okkur. Útþenslan er jafnvel byggð á skattfé af þeim sem minnst hafa í landinu. Það er náttúrlega ótækt. Það að vera vinstri flokkur, eins og Sjálfstæðisflokkurinn, á kostnað smælingjanna í landinu finnst mér alveg furðulegt. Það má segja að stjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, séu samir við sig með stjórnlyndi og hálfstalíníska stjórnarhætti. Þeir vilja t.d. binda niður kvótakerfið, bæði til sjávar og sveita. Þeir njörva niður atvinnulífið þrátt fyrir að allar skýrslur, hagtölur og hvaðeina bendi til að það að njörva atvinnulífið niður skili ekki nokkrum sköpuðum hlut. Hvað sjávarútveginn varðar þá er það augljóst að kvótakerfið, sem var sett á til að byggja tímabundið upp fiskstofna, sett upp tímabundið, hefur ekki náð að byggja upp fiskstofna í kringum landið. Það verður ekki nógu oft tekið fram að þorskaflinn er helmingi minni nú en fyrir daga kerfisins. Samt er það heilagt hjá stjórnarflokkunum að halda í kerfið. Þeir eru hræddir við að ef því yrði eitthvað hnikað þá færi bara allt á hliðina. Kerfið er það vitlaust að það stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslunni fyrir því. Það má ekki láta lítið síldarminjasafn norður í landi fá 1–2 tonn af síld við bryggjusporðinn. Nei, það má ekki. Það er stórvarasamt. Ég veit ekki hvers vegna en ég sá hv. þm. Birki Jón Jónsson færa ákveðin rök fyrir því í viðtali við DV í sumar að kerfið væri það gott að varasamt væri að láta Síldarminjasafnið í heimabæ hans fá 1,5 eða 2 tonn af síld. Ég náði ekki alveg hvort hann teldi það varasamt fyrir síldarstofninn. Það væri réttast að hv. þm. Birkir Jón Jónsson segði okkur frá því hvers vegna ekki má láta Síldarminjasafninu þetta eftir. Hann lýsti því yfir að það væri undirstaða byggðarinnar á Siglufirði ásamt snjóflóðavörnunum. Hann taldi að ríkisstjórnin hefði byggt upp atvinnulíf og byggð á Siglufirði með Síldarminjasafni og snjóflóðavörnum. Ég man ekki hvort hann nefndi eitthvað fleira, mögulega Héðinsfjarðargöng en ég verð að minna á að það kosningaloforð var svikið. Ég hef samt sem áður ekki trú á að stjórnarflokkarnir svíki það endanlega. Ég vona að svo fari ekki. Það væri mjög vafasamt og erfitt fyrir pólitískan feril hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Það virðist haldreipi hans, að lofa Héðinsfjarðargöngum æ ofan í æ. Ríkisstjórnin finnur matarholur víðar. Hún fann eina drjúga hjá námsmönnum þjóðarinnar. Hún gat fundið þar 100 millj. kr. sem renna til háskólans. Það er kallað skráningargjöld en við köllum þetta þá a.m.k. furðuleg skráningargjöld, að það kosti 45 þús. kr. að skrá nemendur í skóla. Ég fæ ekki séð að það geti staðist. Þetta eru í raun ekkert annað en skólagjöld og þær 100 millj. kr. sem stjórnarflokkarnir ætla að ná í skólagjöld af nemendum eru náttúrlega þvert á allar samþykktir annars stjórnarflokksins, Framsóknarflokksins. Undir það hefur m.a. hv. þm. Dagný Jónsdóttir skrifað. Ég hef heyrt að hún ætli ekki að greiða þessu máli atkvæði sitt. Hún sér að þetta er þvert á það sem flokkurinn hefur samþykkt. Hún er yfirlýstur andstæðingur skólagjalda og með því að treysta sér ekki til að greiða þessu frumvarpi atkvæði sitt tel ég staðfest að um sé að ræða hrein og skólagjöld en ekki innritunargjöld. Það væri mjög sérstakt ef það kostaði 45 þús. kr. að innrita nemanda í skóla. Ég hefði talið að ef það kostaði 45 þús. kr., sem er samræmt verðlag, þ.e. hinn samræmdi kostnaður í öllum þessum skólum, Kennaraháskóla Íslands, Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri, þá þyrfti að fara yfir þessa hluti og athuga hvar kostnaðurinn liggur. Ég held að menn hljóti hins vegar að sjá að þetta er hreint yfirvarp yfir hrein og tær skólagjöld. Ég furða mig reyndar á því að Framsóknarflokkurinn sé eitthvað feiminn við að gangast við samþykktum sínum í þessu efni. Ekki vafðist fyrir flokknum að svíkja öryrkja um 500 millj. kr. Það vafðist ekki fyrir Framsóknarflokknum. Hefðu þeir þá ekki getað komið hreint fram hvað þetta mál varðar? Ég hefði talið að flokkurinn yrði meiri við að koma til dyranna eins og hann er klæddur. Þeir svíkja öryrkja og er þá ekki nærtækt að fara gegn þessari flokkssamþykkt og gera það undir réttu flaggi en ekki fölsku? Það hefur verið sérstakt að fylgjast með umræðum í dag og bæði átakanlegt og sorglegt að fylgjast með hæstv. heilbrigðisráðherra afsaka svik sín gagnvart örykjum. Þegar maður les Morgunblaðið sem sýnt var í umræðunni í dag og skoðar málið þá nennir maður varla að rökræða það meira við framsóknarmenn. Helstu rökin gegn málflutningi hæstv. ráðherra Jóns Kristjánssonar eru orð hans sjálfs. Það er sérstakt og átakanlegt að þurfa að horfa upp á stjórnmálamann berjast í að höggvast á við eigin orð og eigin athafnir. Hann lét mynda sig í Þjóðmenningarhúsinu og skreytti sig með myndum þaðan fyrir kosningar. Hann kemur í þennan ræðustól hvað eftir annað til að ganga á bak orða sinna. Mér finnst það mjög sérstakt. Maður fer að velta fyrir sér: Hve langt er hægt að ganga? Öll eigum við einhvern refsskap í okkur en ég tel að hér sé fulllangt gengið. Ég verð að taka undir þau orð sem féllu í umræðunni í dag. Sömu menn og hneyksluðust á kennurum, sem mættu ekki í vinnu dagspart vegna þess að þeir voru í uppnámi vegna lagasetningar, bera síðan í bætifláka fyrir svik sem ég tel algjörlega óafsakanleg. Hvað sem því líður tel ég rétt að ræða stuttlega annað mál, þ.e. þá breytingu sem verður á vaxtabótakerfinu. Lækka á útreikning á vaxtabótum úr 5,5% í 5% af vaxtagjöldum skulda. Vaxtabætur renna til þeirra tekjulægri og með þessari breytingu er Sjálfstæðisflokkurinn enn þá að útfæra vinstri stefnu sína á kostnað smælingjanna. Það er í raun undarlegt að fylgjast með þessu. Það verður að taka með í reikninginn að breytingar hafa orðið á fasteignaverði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Þær eru ekki óútskýrðar, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heldur fram, heldur eru mjög greinargóðar ástæður fyrir því. Með breytingu, hækkun á verði fasteigna, hefur orðið eignamyndun. Vegna þess að vaxtabætur eru miðaðar við bæði tekjur og eignir hefur myndast eign og þarna er verið að raska ákveðnum grunni hjá efnalitlu fólki sem hefur reiknað með vaxtabótunum. Þessa hluti þarf að fara yfir. Þarna eru stjórnarflokkarnir enn á ný að kroppa í þá sem hafa lægri tekjurnar og færa til þeirra sem hafa hærri tekjur. Sérstök áhersla hefur verið lögð á það í þeim skattbreytingum sem fylgja þessari fjárlagaumræðu að skila þeim sem hafa háar tekjur, hærri en 450 þús. kr., meira til baka. Þeir sem hafa lægri tekjur fá lítið sem ekki neitt. Jú, barnafólk fær eitthvað árið 2006, ekkert á árinu 2005. Þetta er mjög sérstök forgangsröðun. Ég hefði talið vænlegra og eðlilegra að byrja á barnafólkinu og láta þá sem hafa hæstu tekjurnar bíða til 2006. Ég held að mjög margir í samfélaginu væru tilbúnir að skrifa undir þá stefnu og að hægt væri að ná almennri sátt um hana. Hvað varðar orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um hina óútskýrðu verðhækkun á fasteignum þá var á honum að skilja að það væri einhver mystík í kringum það. Í raun held ég að verð á fasteignum stjórnist bara af framboði og eftirspurn. Ég verð að minna þennan ágæta þingmann á að hann er þingmaður landsbyggðarinnar. Því miður hefur orðið lækkun á fasteignaverði víða á landsbyggðinni. Ég hef a.m.k. ekki orðið var við mjög mikla hækkun á Hofsósi, Skagaströnd, Patreksfirði og víðar. Þvert á móti hefur jafnvel orðið lækkun, a.m.k. miðað við fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu. Í rauninni er lágt fasteignaverð á landsbyggðinni afleiðing af stefnu stjórnarinnar. Atvinnurétturinn í þessum byggðum hefur verið gerður að söluvöru. Með því hefur verðið á fasteignunum einfaldlega lækkað. Á þessu ári bætti hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson um betur og lagði enn einn stein í götu þessara byggða ásamt félaga sínum hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þegar þeir samþykktu að kvótasetja trillurnar. Það er furðulegt í ljósi þess að þessir þingmenn koma af Vestfjörðum. En það er ekki ólíklegt að kvótasetning á trillum hafi einmitt komið Vestfjörðum hvað verst. Það er mjög sérstakt og maður fer að velta fyrir sér: Hvað gengur mönnunum til? Ég átta mig ekki á því. Ég ætla að ítreka það að í rauninni er engin mystík í kringum þetta. Fasteignaverðið stjórnast af framboði og eftirspurn og fólksflutningurinn af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar hefur enn aukið á eftirspurn eftir húsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem vafalaust hefur hækkað verð. Að mörgu leyti er það afar sérstætt, í ljósi stöðu landsbyggðarinnar, að verða vitni að niðurskurði í hjá hinu opinbera á störfum á landsbyggðinni, m.a. í Norðvesturkjördæmi. Lagt er til að kroppa í heilsugæslustöðvar, m.a. í Norðvesturkjördæmi á sama tíma og Framsóknarflokkurinn býr til mjög merkilega skýrslu um byggðamál og atvinnumál í kjördæminu. Á sama tíma segir hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson að nú sé komið að atvinnuuppbyggingu í Norðvesturkjördæmi. Ég verð að segja eins og er, að ég finn þeirri stefnu, úr skýrslu Framsóknarflokksins og orðum hæstv. forsætisráðherra, ekki nokkurn stað í fjárlagafrumvarpinu. Alls ekki. Ég er að velta fyrir mér hvað þau meina með þessu. Eru þetta bara orð út í bláinn, eitthvert orðagjálfur. Það er kominn tími til að menn fari að standa fyrir máli sínu. Hvað meina þeir með að láta þetta ágæta fólk úr Framsóknarflokknum sem vann þessa skýrslu - ég kannast ágætlega við marga þeirra - um atvinnumál í Norðvesturkjördæmi, vinna skýrslu sem ekkert er gert með? Mér finnst sérstakt að horfa upp á þetta. Mér finnst lítið úr þessu fólki gert með því að láta það vinna mikla vinnu og gera ekkert með hana. Hv. þm. Bjarni Benediktsson bað um niðurskurðartillögur. Ég ætla að benda á að gífurleg aukning hefur orðið á útgjöldum hinna og þessara málaflokka sem maður botnar ekkert í. Ég var með fyrirspurn um fjölda sendiherra. Þeim hafði fjölgað ógurlega. Margir sendiherranna voru staddir á Íslandi og vinna örugglega mjög þarft starf. Ég veit það ekki, en mér finnst það illa útskýrt. Hv. þm. Bjarni Benediktsson ætti að fara ofan í saumana á því. Hvað eru þessir menn að gera á launum sem virðast í kringum milljón á mánuði? Ég tel að þar gæti verið um sparnað að ræða. Í ræðu hæstv. utanríkisráðherra komu fram ákveðin skilaboð um að kannski mætti skoða hvort utanríkisþjónustan, sem hann taldi vera óaðskiljanlegan þátt af fullveldi Íslands og skipta miklu máli að hún hefði verið efld mikið, þyrfti að fara í einhverja hagræðingu. Ég held að menn ættu einmitt að skoða þá þætti. Eins þá vitleysu, vil ég leyfa mér að segja, að sækja um sæti í öryggisráðinu. Hvað eru menn að hugsa? Hverju ætla menn að breyta í öryggisráðinu? Ég átta mig ekki á því. Ég tel einsýnt að við getum einungis tapað á því að fá sæti þarna í öryggisráðinu. Ef við fylgjum stefnu Bandaríkjamanna í einu og öllu er hætt við að við bökum okkur óvinsældir og jafnvel óvild þjóða sem utanríkisstefna Bandaríkjamanna fer á skjön við. Við gætum jafnvel orðið aðhlátursefni. Ég minnist þess að hafa séð ágæta bíómynd þar sem við vorum talin upp sem ein af stuðningsþjóðum innrásarinnar í Írak. Þar var gert óspart grín að Íslendingum. Ég tel að við ættum að hugsa okkur tvisvar um áður en við reynum að koma okkur inn í öryggisráðið. Ég tel einsýnt að við getum í raun einungis tapað á því. Ég tel að við ættum að skoða hvað við erum að gera með 14 sendiherra starfandi á Íslandi. Ég átta mig ekki á því. Ég hefði talið að því fé betur borgið annars staðar, m.a. í Norðvesturkjördæmi. Það er alveg með ólíkindum að horfa upp á menn búa til skýrslu og kroppa í eitt og annað í atvinnulífinu og brjóta jafnvel gegn stjórnarskránni með því að ráðast gegn atvinnustarfsemi í byggðarlagi eins og Búðardal, sem stendur höllum fæti. Þá gengur ríkisstjórnin með hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústsson í broddi fylkingar og meinar fyrirtæki og fólki í Búðardal að starfa. Auðvitað gengur þetta á svig við stjórnarskrána. Maður hefði haldið, eftir ég hafði látið stór orð falla um að þar væri mögulegt stjórnarskrárbrot, þá kæmi hæstv. landbúnaðarráðherra fram og segði fólkinu hvers vegna hann treysti því ekki fyrir starfsleyfi. Nei, hann treystir sér ekki til að útskýra það heldur bjó hæstv. landbúnaðarráðherra til moðreyk og reyndi að fela slóðina. Það er með ólíkindum. Það er örugglega hægt að ná fram miklum sparnaði víða í ríkisrekstrinum. Ég ætla að benda á einn lið í viðbót fyrir hv. þm. Bjarna Benediktsson, vegna þess að hann hafði áhuga á að fá leiðbeiningar. Ég tel vert að fara að skoða Ábyrgðarsjóð launa. Þar er milljarður. Ég tel að menn eigi að skoða, ef þar eru það háar upphæðir, hvort fyrirtækin í landinu kaupi sér ekki tryggingar sjálf hvað þetta varðar í stað þess að þetta sé tekið af tryggingagjaldi, jafnvel af fyrirtækjum sem standa ætíð skil á reikningum sínum. Þau greiða með gjöldum sínum launakostnað fyrirtækja sem eru sífellt að skipta um kennitölur.

Hæstv. forseti. Já, við erum hér að ræða fjárlagafrumvarpið við 2. umr. Ég er að hugsa um að byrja á því að fara yfir þau álit sem ég á aðild að, álit sem send hafa verið fjárlaganefnd frá annars vegar menntamálanefnd og hins vegar umhverfisnefnd en í þeim tveim nefndum á ég sæti. Kannski áður en ég byrja að fara yfir þau álit langar mig til að segja að vinnubrögðin við þetta fjárlagafrumvarp eru að nokkru leyti önnur en verið hafa undanfarin ár. Þar á ég fyrst og fremst við það að umsóknir frá félagasamtökum, stofnunum, félögum og einkaaðilum sem hafa komið til fjárlaganefndar og heyra undir viðkomandi fagnefndir hafa ekki farið þá leið sem þessar umsóknir hafa farið hingað til. Með því er ég að segja að menntamálanefnd Alþingis hefur ekki fengið að sjá þær umsóknir sem fjárlaganefnd hefur fjallað um varðandi menningarstarf, uppbyggingu gamalla húsa á landsbyggðinni, endurbyggingu eikarbáta, svo að eitthvað sé nefnt, ekki heldur neinar umsóknir frá félagasamtökum sem hingað til hafa allar ratað inn á borð þessara fagnefnda. Menntamálanefnd hefur hingað til getað haft mjög góða yfirsýn yfir það sem er að gerast hjá félagasamtökum, einkaaðilum og í menningarhéruðum úti um allt land en í þetta sinn hefur menntamálanefnd ekki þá yfirsýn sem ég tel nauðsynlega. Hið sama má segja um umhverfisnefnd. Við höfum ekki lengur yfirsýn. Með þessu háttalagi hefur umhverfisnefnd ekki yfirsýn yfir það hvernig stöðu frjálsra félagasamtaka á sviði umhverfismála er t.d. háttað, hvernig fjárveitingar til þeirra hafa þróast eða hverjar beiðnir þeirra hafa verið þetta árið. Ég tel það afar bagalegt, hæstv. forseti, og tel þetta hafa gert hv. þingmönnum sem starfa í fagnefndunum afar erfitt að gera sér grein fyrir því sem hér liggur á borðum okkar í formi breytingartillagna frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég ætla annars að byrja á áliti sem fylgir bæði nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar og líka nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta er álit sem ég rita ein undir og er frá minni hluta umhverfisnefndar. Þar gagnrýni ég það að í þetta sinn láðist að kalla til umhverfisnefndarinnar forstöðumenn stofnana sem heyra undir málasvið nefndarinnar og úr því að ekki reyndist tími til að kalla þessa forstöðumenn fyrir nefndina óskaði ég eftir því að þær helstu stofnanir sem heyra undir umhverfisráðuneytið sendu umhverfisnefnd minnisblöð sem gæfu okkur einhverjar upplýsingar um það hvernig fjármálum þeirra væri háttað og hver staða stofnananna væri. Við fengum minnisblöð frá þeim stofnunum sem ég óskaði eftir, þ.e. frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Skipulagsstofnun Íslands, Umhverfisstofnun, Veðurstofu Íslands og Samtökum náttúrustofa. Álit mitt byggir á minnisblöðum frá þessum stofnunum. Það kemur auðvitað í ljós þegar minnisblöðin eru skoðuð að þessar stofnanir eiga allar við umtalsverðan rekstrarvanda að etja. Ég tel afar nauðsynlegt að fjárveitingavaldið taki afstöðu til þeirra upplýsinga sem því hafa verið gefnar við skoðun þessara mála og við meðferð fjárlaganefndarinnar. Því miður kemur ekkert fram í breytingartillögum frá meiri hluta nefndarinnar sem kveikir einhverja von í brjósti mínu um það að staðan verði leiðrétt hjá þessum stofnunum. Ég tel í fyrsta lagi Náttúrufræðistofnun Íslands afar illa stadda. Það sannar stjórnsýsluendurskoðun sem Ríkisendurskoðun er að láta framkvæma á stofnuninni að beiðni hennar sjálfrar. Fjárhagsstaða hennar er afar vel rakin í nýrri mjög svo veglegri ársskýrslu stofnunarinnar, enda hélt hún ársfund sinn fyrir einungis örfáum dögum. Í ávarpi í þessari ársskýrslu rekur forstjóri Náttúrufræðistofnunar Íslands þennan fjárhagsvanda og segir m.a., með leyfi forseta: „Nú er svo komið að stofnunin er ekki aðeins með verulegan uppsafnaðan fjárhagsvanda, heldur er hún einnig með of veikan fjárhagsgrunn fyrir þá skertu starfsemi sem í gangi er. Starfsfólki hefur fækkað það mikið og fjárhagur er orðinn svo bágur að stofnunin nær ekki lengur að sinna lögbundnum verkefnum sínum með fullnægjandi hætti.“ Hæstv. forseti. Það er auðvitað grafalvarlegt þegar stofnun á borð við Náttúrufræðistofnun Íslands, sem er einn af máttarstólpum náttúruverndar á Íslandi, þarf að syngja slíkan sultarsöng í ársskýrslu sinni. Það er alveg með ólíkindum að ekki skuli vera hægt að koma til móts við þessar grunnþarfir stofnunarinnar, stofnunar sem við þó erum að mæra hér þegar ber á góma málefni eins og náttúruverndaráætlun, gerð náttúrukorta eða vistfræðikorta. Meira að segja stóriðjufíklarnir í ríkisstjórninni tala stöðugt um vöktun á þessu og hinu hvað varðar náttúru og áhrif framkvæmda mannsins á náttúruna. Og hver á að annast þessa vöktun? Það er að stórum hluta Náttúrufræðistofnun Íslands en stofnunin fær bara enga fjármuni til að sinna þessum verkefnum. Það er svo illa komið að ársverkum á Náttúrufræðistofnun Íslands hefur fækkað svo að þau verða færri á þessu ári, 2004, en þau voru fyrir fimm árum. Hvað segir þetta um áherslur ríkisstjórnarinnar um málefnin sem heyra undir þessa virðulegu stofnun? Það er gott og blessað og virkilega ber að fagna því að Akureyrarsetur Náttúrufræðistofnunar skyldi hafa fengið úrbætur í húsnæðismálum. Það var sannarlega orðið tímabært. Því er fagnað í ársskýrslu stofnunarinnar en að sama skapi er því ekki fagnað hvernig ástandið er í Reykjavíkursetrinu. Það hefur verið í bráðabirgðahúsnæði í u.þ.b. hálfa öld. Húsnæðismálasaga Náttúrufræðistofnunar er náttúrlega orðin svo sorgleg að það er eiginlega ekki hægt að rekja hana. Hún hefur oft verið rakin hér úr þessum stóli og á málþingum og ársfundum stofnunarinnar þannig að það er ekki þörf á að lengja umræðuna hér með því að vera að fara frekar yfir hana en í sannleika sagt er ástandið svo bágborið að ekki verður lengur unað við þetta. Ríkisstjórn sem telur sig vera þess umkomna að hæla sér og hreykja af fjölgun friðlýstra svæða, stækkun þjóðgarða og guð veit hvað á ekki að koma svona fram við Náttúrufræðistofnun Íslands. Hún á heldur ekki að koma svona fram eins og hún gerir við Umhverfisstofnun Íslands sem er annar máttarstólpi undir náttúruvernd á Íslandi. Það er nákvæmlega sama sagan þar upp á teningnum. Umhverfisstofnun sendir okkur minnisblað. Í því kemur fram að fjárlaganefnd hafi beinlínis láðst að reikna með fjárveitingu vegna verndaráætlunar fyrir Mývatnssveit sem þó var gert ráð fyrir í lögum nr. 97/2004, sem sagt í lögum frá þessu ári, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Hv. þingmönnum hér í þessum sal ætti að vera í fersku minni sú lagabreyting sem við gerðum sl. vor og við vissum það öll sem sitjum í þessum sal að þessum breytingum áttu að fylgja fjármunir. Þeir komu ekki í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Þeir komu ekki í breytingartillögum meiri hlutans við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Hæstv. forseti. Þetta bara verður að leiðrétta. Þetta eru náttúrlega mistök og ekki hægt að flokka það undir neitt annað því að við erum nýbúin að samþykkja þessa breytingu á lögunum. Einnig skortir fjárveitingu til Umhverfisstofnunar vegna dýraverndarmála. Ég gerði það að umtalsefni hér í ræðu minni við fjárlagaumræðuna fyrir ári og óskaði eftir því að hæstv. umhverfisráðherra beitti sér fyrir því að í fjárlögum fyrir 2005 yrðu þessi mál leiðrétt og dýraverndarmálum yrði komið í það horf sem sómi væri að innan Umhverfisstofnunar. Það hefur heldur ekki verið gert. Enn eru veigamiklir hlutir látnir dankast í þessum málaflokki. Það er líka nauðsynlegt að ríkisstjórnin standi við stóru orðin um átak í uppbyggingu þjóðgarða og friðlýstra svæða en það er auðvitað Umhverfisstofnun sem ber hitann og þungann af því öllu saman og nauðsynlegt að henni sé gert kleift að standa þannig að málum að sómi sé að. Náttúruverndaráætlunin okkar, nýsamþykkta, útheimtir líka talsvert aukin fjárframlög en þeirra sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu svo að nokkru nemi. Doðranturinn fíni, náttúruverndaráætlunin sem við samþykktum hér nýverið, kemur til með að verða rykfallið plagg uppi í hillum Umhverfisstofnunar ef ekki verður breyting á. Skipulagsstofnun sendi umhverfisnefnd líka minnisblað. Þar eru hlutir eins og óraunhæf sértekjukrafa sem reyndar má líka nefna hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Ég skil ekki af hverju fjárveitingavaldið þarf alltaf að búa til óraunhæfar sértekjukröfur á stofnanir sem er algerlega fyrirséð hversu mikla möguleika eiga á að afla sér sértekna. Algerlega fyrirséð. Samt leyfir fjármálaráðuneytið sér, og eflaust með samþykki umhverfisráðuneytisins, að búa til sértekjukröfur sem eru út úr öllu korti og standast enga skoðun í raunveruleikanum. Þetta á eins og ég segi bæði við um Skipulagsstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands. Það verður líka að hafa í huga að stofnanir eins og Skipulagsstofnun geta alls ekki haft nein áhrif á sértekjur sínar. Það er ekki eins og þessar stofnanir geti bara framleitt einhverjar vörur og selt á markaði. Það er ekki um það að ræða. Eins og ég segi, þetta er fullkomlega fyrirséð og algerlega vitað í dag að sértekjukrafan á báðum þessum stofnunum er óraunhæf og að undir þeim kröfum geta stofnanirnar ekki staðið. Það þýðir að auknir fjármunir verða að koma til beint af fjárlögum. Veðurstofa Íslands er þannig sett að veðurþjónustan og úrvinnsla veðurgagna er komin niður fyrir ásættanlegt lágmark að mati forstöðumanns stofnunarinnar. Það er auðvitað ekki tilhlýðilegt að maður þurfi að lesa þannig umsögn frá stofnun sem er að fá nýja lagaumgjörð. Hæstv. umhverfisráðherra fór fögrum orðum um gildi þessarar stofnunar í ræðu fyrir örskömmu á Alþingi og svo eru efndirnar í fjárlögunum þær sem við getum litið hér. Þá vil ég fara nokkrum orðum um náttúrustofurnar, hæstv. forseti. Þar tel ég að Alþingi fari á svig við sína lögbundnu skyldu en þessar náttúrustofur starfa samkvæmt lögum nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Í 10. gr. þeirra laga segir hvorki meira né minna en það að framlag ríkisins til hverrar stofu - þó að þær séu á ábyrgð sveitarfélaganna hvað varðar rekstur er framlag ríkisins samkvæmt lögunum fjárhæð „sem nemur launum forstöðumanns í fullu starfi að viðbættri fjárhæð sem er allt að jafnhá þeirri fjárhæð“, þ.e. launaupphæðinni. Hvernig er þetta efnt? Frumvarpið gerir ráð fyrir 7,9 millj. á hverja náttúrustofu, þ.e. tæpum 4 millj. þá í laun og líka tæpum 4 millj. í rekstur. Nú segja stofurnar að 4 millj. nái sannarlega ekki að dekka laun og launatengd gjöld vegna forstöðumanns, það vanti 3,8 millj. kr. upp á að framlagið til hverrar stofu standi undir því sem því er ætlað samkvæmt lögunum. Hver einasta stofa þarf að verða af tæpum 4 millj. og þar sniðgengur ríkisstjórnin lög sem hér hafa verið sett, á hinu háa Alþingi. Samkvæmt lögum ætti framlagið til hverrar náttúrustofu að vera 11,7 millj. en ekki 7,9 eins og það er. Ekki er gerð nein tilraun milli umræðna til að breyta þessu þó að búið sé að benda fjárlaganefnd skýrt og skorinort á að hér sé verið að fara á svig við lög. Í stað þess bætir fjárlaganefnd 5 millj. á hverja stofu í sérverkefni sem er svo sem gott og gilt og þessar stofur þurfa auðvitað að hafa stuðning hins opinbera til að taka að sér ákveðin verkefni, hver í sinni heimabyggð. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum hér, virðulegi forseti, hversu atvinnuskapandi þau verkefni eru sem þessar náttúrustofur standa fyrir. Þetta eru uppsprettur atvinnutækifæra í heimabyggð, þær eru í landshlutunum öllum og þeim hefur fjölgað. Það verður bara að sjá til þess að þær fái byr í vængina og geti staðið þannig að málum að sómi sé að. Nokkur orð um safnliðina sem heyra undir umhverfisráðuneytið í fjárlögunum. Það er afar kúnstugt, virðulegi forseti, að fjárlaganefndin skrifaði tvö bréf til umhverfisnefndar í október, annað dagsett 12. október og hitt 18. október. Fyrra bréfið var til að tilkynna umhverfisnefnd að óskað væri eftir því að hún gerði tillögur um skiptingu safnliða sem heyrðu undir ráðuneyti umhverfismála en hið síðara, sem var ritað sex dögum síðar, tilkynnti nefndinni að fjárlaganefnd hefði skipt um skoðun og nú væri ekki óskað eftir því að umhverfisnefnd gerði tillögu um skiptingu safnliðanna. Engin rök voru færð í þessu síðara bréfi fyrir ákvörðuninni. Engin rök. Umhverfisnefnd fékk ekkert að vita. Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta finnst mér þessi hringlandaháttur vera til marks um það að fjárlaganefnd sé í miklu ráðaleysi í þessari umsýslu sinni. Ég vil minna á að í 25. gr. þingskapalaga er þess getið að fjárlaganefnd geti vísað verkefnum til fastanefndar. Það fyrirkomulag hefur viðgengist hér á Alþingi allt síðasta kjörtímabil, ég sit hér mitt sjötta þing þannig að ég get talað af einhverri reynslu um þetta. Ég veit til þess að þetta fyrirkomulag var tekið meðvitað upp að fyrirmynd norrænu þjóðþinganna. Íslenskum þingmönnum sem þau heimsóttu þótti þetta verklag til fyrirmyndar og vildu innleiða það hér. Það var gert með góðum rökum en þegar það var síðan afnumið voru engin rök. Ekki nokkur. Eins og ég segi hafa fagnefndirnar sem sagt fengið til umsagnar þær umsóknir sem fjárlaganefnd berast um stuðning við félög og einstaklinga á viðkomandi málasviði en nú er horfið frá því. Það gildir um aðrar nefndir þingsins líka eins og ég gat um í upphafi máls míns, t.d. hjá menntamálanefnd sem hefur haft umfangsmikið starf á hendi hvað þetta varðar. Ég vil meina að þetta geri störf nefndanna fátækari því að ég tel okkur þingmenn sem störfum á ákveðnum málasviðum missa yfirsýn þegar við missum þennan hluta starfsins út af borðum okkar. Ég mæli hins vegar með því í grunninn að þeim úthlutunum af safnliðum sem hafa verið þær úthlutanir sem fagnefndirnar hafa haft umsagnarrétt yfir - ég hef talað fyrir því áður og tala fyrir því enn að þessum úthlutunum verði komið í einhvern formlegri farveg en þann að fjárlaganefnd ein sýsli um þetta og útdeili peningum á safnliðum án þess að það séu nokkrar kríteríur eða nokkur fagleg skoðun á verkefnunum sem um ræðir. Ég tel að hér þurfi að gera mikla bragarbót til þess að vel megi fara. Það væri eðlilegt að stofnaðir yrðu einhvers konar sjóðir með faglegri yfirstjórn sem mundi þá auglýsa eftir styrkjum, einu sinni til tvisvar á ári, þannig að þeir aðilar sem hafa með höndum verkefni sem gætu heyrt undir þær kríteríur sem settar yrðu gætu sótt um. Þeir vita þá hverjar reglurnar eru sem sjóðirnir starfa eftir, vita um úthlutanirnar, hvenær þær færu fram, og þannig væri hægt að tryggja eftir föngum að öllum væri ljós framgangsmáti styrkveitinganna. Þar með ættu allir jafnan aðgang að fjármununum og jafnan möguleika á að hreppa stuðning til þeirra verkefna sem væri verið að vinna að í það og það skiptið. Einnig mætti hugsa sér, virðulegi forseti, að hluti af því fé sem fjárlaganefnd hefur úthlutað rynni óskipt til stofnana á viðkomandi sviði, t.d. vil ég nefna fjármunina sem fara í að endurgera gömul hús eða gamla eikarbáta. Þeir gætu þá farið beint í gegnum húsafriðunarnefnd. Mér er kunnugt um að eftir daginn í dag, eftir að ég hef lesið allar breytingartillögurnar frá meiri hluta fjárlaganefndar, hefur einmitt verið haft samstarf við húsafriðunarnefnd með alla þá styrki sem varða verndun gamalla húsa. Er það vel. Hins vegar er spurning hvort sá framgangsmáti, að þetta sé gert á borði fjárlaganefndar, sé endilega sá eini rétti. Það má segja að það sé skref aftur á bak í þessari vinnu að fagnefndirnar skuli sviptar umsagnarréttinum. Ég tel það kannski sérstaklega vera í menntamálanefnd þar sem umfang þessa starfs hefur verið talsvert mikið. Að mínu mati var afar bagalegt að tapa yfirsýninni sem glataðist við það. Ég rita líka, hæstv. forseti, undir sérálitið, þ.e. minnihlutaálit í menntamálanefnd. Það heitir í gögnum álit frá 2. minni hluta menntamálanefndar. Meiri hlutinn náði ekki að vera meiri hluti þegar álitin voru afgreidd frá nefndinni þannig að 1. minni hluti og 2. minni hluti menntamálanefndar skiluðu álitum. Hv. þm. Jón Bjarnason fór í sínu máli yfir ákveðna þætti í áliti sínu þannig að ég tíunda það ekki svo nákvæmlega. Þar á ég fyrst og fremst við tillögur sem koma frá stjórnarandstöðunni núna á þingskjölum sem lúta að breytingum á framlögum til framhaldsskólanna og framlögum til opinberu háskólanna. Það er afar mikilvægt, hæstv. forseti, að einhverjar skýringar komi frá stjórnarmeirihlutanum á því hvers vegna verið er að fara með þeim hætti - ég vil segja að það sé ákveðin aðför í gangi að bæði framhaldsskólunum og hinum opinberu háskólum. Það hefur verið ágætlega rökstutt í ræðum þeirra hv. stjórnarandstöðuþingmanna sem sitja í fjárlaganefndinni og hafa talað hér í dag og það er eins vel rökstutt í þeim gögnum sem liggja hér að baki og í því áliti sem ég hef nefnt. Ásamt mér rita undir þetta álit 2. minni hluta í menntamálanefnd hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Katrín Júlíusdóttir og Mörður Árnason. Ég nýt þó nokkurrar sérstöðu í þessu áliti þar sem ég hef sérstakar athugasemdir við afgreiðslu safnliðanna. Í áliti mínu segir að mér þyki afgreiðsla safnliðanna handahófskennd og að ég telji fráleitt að hverfa aftur til þess tíma er fagnefndin var útilokuð frá því að sjá styrkumsóknir þær sem fjárlaganefnd bárust til ýmissa menningartengdra verkefna. Ég auglýsi eftir því að ég hefði gjarnan viljað fá að fylgjast með hvernig stuðningur við verk á borð við Nýsköpunarsjóð tónlistar þróaðist, verk sem Tónskáldafélag Íslands hefur leitað eftir stuðningi við. Sömuleiðis Leikminjasafn Íslands, svo að eitthvað sé nefnt. Vitna ég þar til minna eigin orða í áliti menntamálanefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2004. Þetta ráðslag fjárlaganefndarinnar er afar gagnrýnivert, alveg eins og það ráðslag að ráðuneytin skuli banna forstöðumönnum ríkisstofnana að senda fjárlaganefnd erindi eða óska eftir að koma fyrir fjárlaganefnd til að skýra stöðu stofnana sinna. Þegar nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar er skoðað, hæstv. forseti, dett ég niður á nokkur atriði sem mig langar til að gera athugasemdir við. Það má eiginlega ítreka þau orð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon viðhafði um tóma ráðherrabekki í sinni ræðu. Auðvitað fyndist manni eðlilegt að maður fengi að spyrja hæstv. ráðherra út úr og ég hef satt að segja talsvert margar spurningar til bæði hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. Hvorug situr hér inni og reyndar eru ráðherrabekkirnir alveg galtómir, eins og þeir eru búnir að vera hér lengst af í dag. Það er skammarlegt að hæstv. ráðherrar skuli koma svona fram. Þetta er vinnulag sem er að versna. Þetta var ekki jafnslæmt og nú, þetta versnar orðið ár frá ári. Ég hefði haft gaman af að spyrja bæði hæstv. menntamálaráðherra og hv. formann fjárlaganefndarinnar út í stuðning við myndlistarskóla sem hafa fengið stuðning undir liðnum Framhaldsskólar – almennt. Þar fær Myndlistarskólinn á Akureyri 2 millj. kr. hækkun til framlags. Það er fínt og ég fagna því. Það verður þó að segjast eins og er að aðrir myndlistarskólar sækja um nákvæmlega það sama. Myndlistarskólinn í Reykjavík skrifar afar sympatískt bréf til fjárlaganefndarinnar þar sem farið er yfir húsnæðismál skólans, framkvæmdir í skólanum, það hvernig kennslan hefur verið að eflast og hvernig þau hafa reynt að fjármagna aukin umsvif með hækkun skólagjalda. Svo kemur afskaplega hógvær ósk í lokin á því bréfi þar sem stjórn Myndlistarskólans í Reykjavík fer þess á leit við fjárlaganefnd Alþingis að skólanum verði veitt framlag úr ríkissjóði upp á 6,4 millj. kr., annars vegar til uppbyggingar á húsnæði skólans og hins vegar til að rétta af fjárhag fornámsdeildarinnar. Fornámsdeildin er eins og við vitum mjög mikilvæg deild til að undirbúa nemendur undir nám á háskólastigi. Úr fornámsdeild Myndlistarskólans í Reykjavík kemur fjöldinn allur af nemendum sem fer í myndlistardeildir Listaháskóla Íslands. Ég vil fá að vita hvers vegna Myndlistarskólinn á Akureyri, sem hefur líka skrifað hógvært og huggulegt bréf, fær en ekki Myndlistarskólinn í Reykjavík. Mér finnst ekki hægt að gera svona upp á milli skóla sem eru að vinna á sama sviði, hvor í sínum landshlutanum, hafa báðir jafnmikið til síns máls og eru báðir með jafnhógværar óskir. Ég skil ekki þessa mismunun. Ég hefði viljað leggja hér spurningar fyrir a.m.k. hv. þm. Magnús Stefánsson, formann fjárlaganefndar, til að fá einhverjar skýringar á þessu. Við hv. alþingismenn megum ekki láta segja það um okkur að við förum hér í manngreinarálit. Hæstv. forseti. Ég er alltaf að missa gögnin mín, ég bið afsökunar á því hvað mér helst illa á þeim en það eru svo mörg gögn sem mig langar til að vitna í og þau gögn sem eru að detta hér úr höndum mínum heyra líka til menntamálanefnd. Svo að þau hætti að detta ætla ég bara að taka þann hluta ræðu minnar núna. Sá hluti ræðu minnar fjallar um húsasafn Þjóðminjasafns Íslands. Húsasafn Þjóðminjasafnsins fær sérgreinda fjárveitingu upp á 55 millj. kr. Alþingismönnum er kannski ekki nægilega vel kunnugt um þetta safn sem þó er mikið að vöxtum og dreift úti um allt land. Þjóðminjasafnið er á bls. 87 í frumvarpinu og þar stendur að endurbætur húsa í vörslu Þjóðminjasafnsins fái 55 millj. kr. Árið 2001 var húsasafn Þjóðminjasafnsins skorið niður úr 65 millj. í 55 millj. Árið 2001 var menningarár UNESCO, menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Það ár hefði fjárveitingavaldið á Íslandi auðvitað átt að hækka verulega framlagið til húsasafns Þjóðminjasafnsins en það var skorið niður um 10 millj. Þeim niðurskurði hefur verið viðhaldið þannig að húsasafn Þjóðminjasafnsins fær núna þriðja árið í röð einungis 55 millj. kr. Á sama tíma veitir fjárlaganefnd fjárveitingar til uppbyggingar gamalla húsa vítt og breitt um landið og eins og ég sagði áðan er það vel. Þau hús sem þar eru á listanum eru öll þess verðug að fá fjármuni frá hinu opinbera en ég ætla bara að vekja athygli á því til þess að það sé alveg hreint og skýrt og hv. alþingismönnum sé það ljóst að í húsasafni Þjóðminjasafnsins eru hin eiginlegu menningarverðmæti þegar gömul hús eru annars vegar, þjóðargersemar Íslendinga. Hvaða hús eru það? Jú, það eru torfbæirnir okkar og torfkirkjurnar, hlöðnu klukknaportin og þær byggingar sem vindur og vatn eiga virkilega greiða aðkomu að, byggingar sem þurfa verulega mikið viðhald, eru dreifðar úti um allt land og veita fólki vítt og breitt um landið atvinnu. Nú er svo komið að þessar eðlu byggingar, þær byggingar sem húsasafn Þjóðminjasafnsins hefur í vörslu sinni, grotna niður. Á meðan þessar 55 millj. eru ekki hækkaðar fara þessi hús að láta verulega á sjá. Til að menn átti sig á því hvaða hús um er að ræða get ég nefnt bara af handahófi Glaumbæ í Skagafirði, Víðimýrarkirkju, Grenjaðarstað í Aðaldal, sæluhús við Jökulsá á Fjöllum, Staðarkirkju á Reykjanesi, Vopnafjarðarhús í Árbæjarsafni, hér úti á Seltjarnarnesi er Nesstofa við Seltjörn,  Til að gefa þingmönnum og þingheimi tækifæri á að gera bragarbót höfum við hv. þingmenn, ég og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, flutt breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þar sem við gerum ráð fyrir að endurbætur húsa í vörslu Þjóðminjasafnsins fái hækkun sem nemur 23 millj. kr. Fyrir þessari breytingartillögu er gerð grein á þskj. 451. Sömuleiðis erum við þar með hækkun til safnasjóðsins sem hefur það lögbundna hlutverk að safnaráð á að veita til byggðasafna, minjasafna og safna og sýninga vítt og breitt um landið fjármuni eftir ákveðnum reglum. Safnasjóður er mjög merkilegur sjóður sem var stofnaður með safnalögunum. Mikil umræða var um hann þegar við fórum hér í gegnum öll safnalögin okkar fyrir einum þremur árum síðan. Ég veit að ég þarf ekki að hafa mörg orð um það við hv. þingmenn hversu mikilvægur sá sjóður er og hversu mikilvægt starf safnaráð hefur verið að vinna. Ég vil segja að væntingar okkar sem unnum frumvörpin í menntamálanefnd til þessa safnasjóðs eru farnar að dala þar sem fjármunir til hans hafa ekki fylgt þeim væntingum sem nefndin hafði þegar safnasjóður var settur á laggirnar með þessum nýju lögum. Við gerum það að tillögu okkar, Álfheiður Ingadóttir og ég, að safnasjóður fái aukið fjármagn og það verulega. Við gerum í breytingartillögu okkar ráð fyrir að hækkunin verði 54 millj., úr 66 sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir þannig að sjóðurinn ætti þar með að hafa 120 millj. úr að spila. Það er ekki ofrausn vegna þess að þessa stundina liggja fyrir safnasjóði umsóknir upp á rúmar 200 millj. kr., allt afskaplega þörf verkefni. Eflaust fær fjöldinn af þeim verkefnum svo sem einhvern stuðning núna í gegnum fjárlaganefnd en eins og við vitum veitir fjárlaganefnd hér yfir 200 millj. kr. í alls kyns menningartengd og safnatengd verkefni. Mér sýndist miklu skynsamlegra að koma þessum verkefnum fyrir undir safnaráði. Mér fyndist það á þann hátt vera tryggt að öll verkefni lytu faglegri umsjá og að umsóknirnar væru þá allar vegnar með sömu mælistiku. Þetta er ræða sem ég hef haldið áður úr þessum ræðustóli og ætla svo sem ekki að lengja mál mitt með því að hafa hana lengri að sinni. Aðra breytingartillögu frá mér er t.d. að finna á þskj. 450, hæstv. forseti. Þar fjalla ég um breytingar á tveimur fjárlagaliðum, annar heyrir undir utanríkisráðuneytið og hinn undir dómsmálaráðuneytið. Hér er ég að sjálfsögðu að tala um Mannréttindaskrifstofu Íslands. Í þessum sal hafa orðið talsverð átök, vil ég segja, um málefni Mannréttindaskrifstofu Íslands eftir að ljóst varð að dómsmálaráðuneytið gerði ekki lengur ráð fyrir nafngreindu fjárframlagi til Mannréttindaskrifstofunnar í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það var í hæsta máta óviðeigandi og undarleg ráðstöfun að mínu mati og gerði ég athugasemdir við það hér og átti orðastað við hæstv. dómsmálaráðherra um þau mál. Ég gagnrýndi það að Mannréttindaskrifstofan skyldi vera tekin út af sakramentinu, og fjárlagaliðnum upp á 4 millj. kr. í staðinn breytt í almenn framlög til mannréttindamála. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um rökstuðninginn sem hæstv. ráðherra hafði fyrir þessum gjörðum sínum en eins og ég segi endaði hann með háværum mótmælum úti í samfélaginu. Hvað gerist svo í dag? Þegar við lesum breytingartillögurnar frá meiri hluta fjárlaganefndar uppgötvum við að undir lið utanríkisráðuneytisins kemur allt í einu breytingartillaga þar sem viðfangsefnið undir lið 190 Ýmis verkefni hjá utanríkisráðuneytinu nr. 1.23 breytist úr Mannréttindaskrifstofu Íslands í Mannréttindamál, almennt. Hæstv. forseti. Hvað er hér á ferðinni? Hefur fjárlaganefnd tekið þá ákvörðun að breyta fjárlagalið utanríkisráðuneytisins sem tilgreindur var á Mannréttindaskrifstofu Íslands á sama hátt og hæstv. dómsmálaráðherra sá til þess að fjárlagaliðnum var breytt undir dómsmálaráðuneytinu? Ég spyr hv. þingmenn í fjárlaganefnd og hv. þm. Magnús Stefánsson sérstaklega: Hverju sætir þessi breyting? Ég gagnrýni hana harðlega því að með þessum breytingum erum við að svipta Mannréttindaskrifstofu Íslands þeim föstu framlögum sem hún hefur haft undanfarin ár. Hún hefur starfað í tíu ár og gegnt mikilvægu hlutverki í mannréttindamálum. Hún hefur starfað óháð og hún er eins konar regnhlífarsamtök yfir þau samtök sem starfa á sviði mannréttindamála. Sem slík er hún algerlega nauðsynleg, bæði til að samræma ákveðinn þátt þeirra starfa sem þeir aðilar sem aðild eiga að henni eru að vinna með, sömuleiðis bara til þess að gefa okkur umsagnir hér á hinu háa Alþingi um frumvörp og þingsályktunartillögur sem við erum að sýsla með sem lúta að mannréttindamálum. Þess utan er þessi skrifstofa fulltrúi Íslands í norrænu og alþjóðlegu mannréttindastarfi. Það væri mikill álitshnekkir fyrir Ísland ef þessari skrifstofu væri ekki lengur tryggt framlag á fjárlögum og það yrði að draga úr þessum samstarfsverkefnum sem stofan hefur sinnt á alþjóðavettvangi. Stjórn Mannréttindaskrifstofu Íslands sendi í dag frá sér áskorun til okkar, hv. þingmanna á Alþingi Íslendinga, þar sem við erum beðin að beita okkur fyrir því að framlagið til Mannréttindaskrifstofunnar verði ekki skert frá fyrra ári. Í áskoruninni sem ég tel ástæðu til að lesa hér orðrétt segir, með leyfi forseta: „Enn fremur er alvarlega vegið að sjálfstæði skrifstofunnar þegar ákvörðun um framlag hennar hefur verið færð frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins. Hér getur skapast sú undarlega staða að skrifstofan sæki um beinan styrk til þess yfirvalds sem lagt hefur fram frumvarp þar eða skýrslu sem skrifstofan þarfnast fjármagns til að fjalla um. Stjórn Mannréttindaskrifstofunnar telur nauðsynlegt að framlag til hennar komi frá hæstvirtu Alþingi til að sjálfstæði hennar sé yfir allan vafa hafið.“ Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir hvert orð sem hér stendur. Þetta er algerlega nauðsynlegt. Við verðum að breyta þessu. Við getum ekki afgreitt fjárlögin á þeim nótum að Mannréttindaskrifstofan sé farin út sem sérgreindur liður á fjárlögunum. Við getum breytt þessu með því að samþykkja breytingartillögu frá mér sem er á þskj. 450, þar geri ég ráð fyrir að undir utanríkisráðuneytinu verði sérgreind fjárveiting til Mannréttindaskrifstofu Íslands, ekki upp á 4 millj., heldur upp á 6 millj. sem er hækkun um 2 millj. frá fjárlagafrumvarpinu. Að auki geri ég ráð fyrir því að Mannréttindaskrifstofa Íslands fái sérgreinda fjárveitingu upp á 6 millj. frá dómsmálaráðuneytinu. Þar bý ég til nýjan lið, 1.95, vegna þess að ég tel eðlilegt að dómsmálaráðuneytið hafi jafnframt úr að spila þeim 4 millj. til almennra verkefna á sviði mannréttindamála til úthlutunar til þeirra aðila sem gætu mögulega sótt um í slíkan sjóð. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur haft á orði að hann muni vilji setja úthlutunarreglur fyrir slíkan sjóð og setja sjóðstjórn yfir. Af þeim potti gæti t.d. Mannréttindastofnun Háskóla Íslands fengið hlutdeild. Hún er önnur mikilvæg stofnun sem vinnur á sviði mannréttindamála en á eðli málsins samkvæmt, sem hefur verið rakið hér af öðru tilefni, ekki fulla samleið með Mannréttindaskrifstofu Íslands. Það er því eðlilegt að Mannréttindastofnun Háskóla Íslands hafi tækifæri til þess að sækja um í einhvern sérgreindan sjóð sem ætlaður er til verkefna á sviði mannréttindamála. Ég tel afar nauðsynlegt að hv. þingmenn hugleiði þær breytingartillögur sem ég hef nú talað fyrir. Þá tala ég fyrir breytingartillögu á þskj. 449 frá mér og hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Þetta er endurflutningur á tillögu sem við fluttum á síðasta ári og varðar Ríkisútvarpið. Við teljum enn afar mikilvægt að efla innlenda dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu. Við höfum reynt að fylgjast vel með fjárhag Ríkisútvarpsins á seinni árum og sjáum vel að þar vantar svigrúm til að efla metnaðarfulla innlenda dagskrárgerð. Meðan lífeyrisskuldbindingar hafa verið að að hækka á stofnuninni og skuldbindingar aðrar sem hún ber á bakinu eru jafnþungar og -erfiðar og raun ber vitni er ekki um það að ræða að stofnunin hafi aflögu fjármuni til að setja í innlenda dagskrárgerð. Því leggjum við til að útvarpið fái sérgreinda fjárveitingu upp á 140 millj. kr. og gerum ráð fyrir að það fé verði eyrnamerkt innlendri dagskrárgerð. Þá erum við ekki eingöngu að tala um innlenda dagskrárgerð í sjónvarpi, við teljum ekki síður mikilvægt að Ríkisútvarpið, hljóðvarp hafi umtalsverðum fjármunum úr að spila til þess að halda áfram sínu gífurlega öfluga og mikilvæga menningarstarfi. Sömuleiðis er í þessari breytingartillögu ósk um styrkingu dreifikerfisins sem Ríkisútvarpið nýtir og notast við. Þar gerum við ráð fyrir 70 millj. kr. framlagi sem við teljum afar nauðsynlegt. Eins og við öll vitum sem í þessum sal störfum er enn þá þannig háttað með dreifikerfi Ríkisútvarpsins að sjónvarp nær ekki nægilega vel inn í alla dali og alla firði á Íslandi. Það eru upp undir 100 heimili á landinu sem njóta ekki enn í dag eðlilegra útsendinga ríkissjónvarpsins. Ég hef sömuleiðis breytingartillögu á þskj. 441 en þar er ég ásamt hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og læt henni eftir að mæla fyrir þeirri tillögu sem lýtur að þróunarmálum og alþjóðlegu hjálparstarfi. Í menntamálunum er eitt atriði sem ég vil nefna áður en ég yfirgef mennta- og menningarmálin. Það eru vangaveltur mínar við þessa umræðu sem lúta að Náttúruminjasafni Íslands, nýju höfuðsafni á sviði náttúrufræða. Samkvæmt lögum eigum við eftir að stofna eitt af höfuðsöfnum okkar. Höfuðsöfnin eru samkvæmt lögum Þjóðminjasafn Íslands, Listasafn Íslands og Náttúruminjasafn Íslands en náttúruminjasafnið hefur enn ekki verið stofnað og ekki eru ætlaðir fjármunir í fjárlagafrumvarpinu til þess að undirbúa stofnun safnsins. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfðu hugsað sér að koma með breytingartillögu við þessa umræðu sem gerði ráð fyrir að fjármunir yrðu settir til þessa undirbúnings en í atganginum við undirbúning umræðunnar fórst fyrir að útbúa þá breytingartillögu en ég vil engu að síður geta þess hér að við gerum ráð fyrir að leggja hana fram á milli 2. og 3. umr. þannig að það kemur frá okkur tillaga upp á 20 millj. kr. þar sem við gerum ráð fyrir að Náttúrugripasafn fái undirbúningsframlag og vildi ég geta þess hér í framhjáhlaupi þó að breytingartillagan hafi ekki enn verið orðuð eða lögð fram á blaði. Mig langar til að nefna hér málefni sem lýtur að Listasafni Íslands. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því, og reyndar samkvæmt yfirlýsingu frá hæstv. menntamálaráðherra sem kom ekki alls fyrir löngu, að á næsta ári verði byrjað að skrifa listasögu Íslands. Það segir í fjárlagafrumvarpinu að Listasafn Íslands fái 10 millj. kr. vegna rekstrarkostnaðar og útgáfu á íslenskri listasögu á 20. öld sem miðað er við að komi út í fjórum bindum. Reyndar eitthvað málum blandið - til rekstrarkostnaðar og útgáfu á íslenskri listasögu á 20. öld. Ég fagna þeirri ákvörðun hæstv. menntamálaráðherra að það skuli eiga að skrifa þessa listasögu en ég vil jafnframt taka undir gagnrýni Sambands íslenskra myndlistarmanna sem kom fram í opnu bréfi til hæstv. menntamálaráðherra og hefur verið sent okkur þingmönnum, a.m.k. þingmönnum í menntamálanefnd, þar sem tillögu hæstv. menntamálaráðherra er fagnað en jafnframt höfð nokkur varnaðarorð um þessa ákvörðun. Í því opna bréfi er spurt hvernig skrifa eigi íslenska listasögu, eftir hverju skuli farið. Þar leiða menn líkur að því að safnaeign listasafnanna væri sennilega sá efniviður sem nota ætti í uppbyggingu slíkrar sögu og ætti að vera mikilvægasti grunnurinn undir slíkar listfræðirannsóknir. Í ljósi þess væri eðlilegt að þeir peningar sem ætlaðir væru til ritunar listasögunnar færu einmitt til Listasafns Íslands. En þá skulum við skoða eitt. Hvernig hafa fjármunir Listasafns Íslands verið í gegnum tíðina til kaupa á listaverkum? Þar hefur staðan, satt að segja, verið ansi bágborin, hæstv. forseti, því að í heil 13 ár, á árunum 1991–2003, fékk Listasafn Íslands sömu upphæðina. Öll árin, 1991–2003, var engin hækkun, 12 millj. kr. á ári. Síðasta ár var sú upphæð skorin niður um 10%, skorin niður í 10,8 millj. kr. Í frumvarpinu sem við fjöllum um, í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2005, er innkaupafé safnsins óbreytt frá síðasta ári, þ.e. 10,8 millj. kr. Myndlistarmenn segja að ekki þurfi djúpan skilning á fjármálum til að sjá að með slíkt innkaupafé sé útilokað fyrir safnið að uppfylla þó ekki væri nema lítið brot af þeim söfnunarskyldum sem því eru lagðar á herðar og svo hefur í rauninni verið um mjög langan tíma, virðulegi forseti. Af þeim sökum, segja myndlistarmennirnir, er safneign Listasafns Íslands verulega takmörkuð heimild fyrir skrásetjara íslenskrar listasögu. Þeir sem taka verkið að sér eiga því ekki létt verk fyrir höndum. Hæstv. forseti. Listasafn Íslands, sem er ein merkasta menningarstofnun okkar, er 120 ára gamalt um þessar mundir. Samband íslenskra myndlistarmanna stingur þess vegna upp á að þau merku tímamót í sögu listasafnsins verði notuð til að tryggja safninu í framtíðinni möguleika á að sinna helstu skyldum sínum með nokkrum sóma. Fyrir hönd stjórnar Sambands íslenskra myndlistarmanna er óskað eftir því í hinu opna bréfi til menntamálaráðherra Íslands að hæstv. ráðherra fylgi þeim góðu áformum sínum, um ritun íslenskrar listasögu, úr hlaði með tímabærri leiðréttingu á fjármagni til innkaupa fyrir Listasafn Íslands. Það mundi að mati SÍM, Sambands íslenskra myndlistarmanna, auðvelda sagnariturum framtíðarinnar starfið til muna. Hv. fjárlaganefnd er örugglega kunnugt um þetta bréf, það birtist í fjölmiðlum, en hvað sjáum við í breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar varðandi málið? Ekki stafkrók. Engin aukning til Listasafns Íslands, ekkert sagt um ritun listasögunnar, enn einungis 10,8 millj. kr. til innkaupa á næsta ári. Ég vil að það komi fram að þetta er auðvitað eitthvað sem við þurfum að ræða nánar í þessum sal og komum eflaust til með að gera. En það er synd þegar svo stórar upphæðir fara spjalda á milli í fjárlagafrumvarpinu að ekki skuli vera til fjármunir til að listasafnið geti staðið nægilega vel að sínum málum við listasöguritunina, sem kannski ætti að vera í höndum einhverra fleiri en listfræðinga Listasafns Íslands, kannski ætti að víkka verkefnið út og láta meira fjármagn í ritun íslenskrar listasögu á 20. öld og dreifa því verki víðar en til Listasafns Íslands. Ég hreyfi þeirri hugmynd hér og kem til með að halda þeirri umræðu vakandi í náinni framtíð. Að lokum vil ég nefna í menningargeiranum nokkuð sem ég tel að hljóti bara að hafa verið mistök sem fólgin eru í því að Leikminjasafn Íslands, sem er nýtt safn sem í raun og veru er bara stofnað á pappírunum og hefur stjórn og ötulan starfsmann sem annast málefni þess, á ekki húsnæði og er þess vegna ekki með fast heimilisfang eða fastan sýningarsal, en þetta safn, Leikminjasafn Íslands, fékk á fjárlögum yfirstandandi árs tvær sérgreindar upphæðir. Annars vegar 1 millj. kr. til rekstrar og hins vegar 3 millj. kr. til sýningahalds. Meðal þess sem þetta merka safn hefur staðið fyrir er sýning á konunglegum mublum, mublum Reumert hjónanna, þ.e. mublum sem Poul Reumert, eiginmaður Önnu Borg, hafði í búningsherbergi sínu í konunglega danska leikhúsinu en sýning á þessum mublum stendur nú yfir í Þjóðminjasafni Íslands og er samvinnuverkefni milli leikminjasafnsins og Þjóðminjasafnsins. Í tillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að Leikminjasafn Íslands fái áfram 1 millj. kr. til rekstrar en hin línan, 3 millj. kr. til sýningahalds, virðist hafa dottið niður þannig að ég bið hv. þingmenn í fjárlaganefnd að skoða hvort leikminjasafnið eigi ekki að fá 3 millj. kr. í viðbót, þ.e. til sýningahalds, svo það geti haldið áfram að byggja upp grunn fyrir öflugt safn leikminja á Íslandi. Ég tek fram að safninu hafa verið að berast mjög góðar gjafir, virkilega dýrmæt einkasöfn á síðasta ári, og það er orðið mjög forvitnilegt fyrir okkar leikhúsþjóð að fara að sjá eitthvað af þeim munum sem safninu hafa verið að berast en til þess þarf auðvitað fjármuni til sýningahalds þannig að í allri þeirri súpu sem nú er verið að deila út til safna og safnaverkefna getur ekki verið að okkur muni um 3 millj. kr. til sýningahalds fyrir Leikminjasafn Íslands. Hæstv. forseti. Ég er að koma að lokum ræðu minnar en ég ætla ekki að yfirgefa ræðustólinn án þess að nefna frétt sem barst á öldum ljósvakans til okkar í dag og tengist umferðarþingi sem haldið er í dag, frétt sem gengur út á það að hæstv. samgönguráðherra ætli að ráðstafa 400 millj. kr. í þágu umferðaröryggis á næsta ári. Ég fagna þeirri frétt sannarlega en um leið ætla ég að gagnrýna hæstv. samgönguráðherra. Hvenær ætlar hæstv. ráðherra að hætta að halda þing af þessu tagi, umferðarþing, á þingdegi eins og þessum? Þingið stendur í tvo daga, í dag og á morgun. Allir þingmenn eru búnir að vera uppteknir frá því klukkan hálfellefu í morgun við fjárlagaumræðu. Það veit hæstv. samgönguráðherra jafn vel og við hin sem sitjum í þessum sal. Á morgun er líka þingfundur sem hefst klukkan hálfellefu og stendur allan daginn. Hvenær ætla hæstv. ráðherrar að sýna Alþingi Íslendinga tilhlýðilega virðingu og búa svo um hnúta að þingmenn geti sótt slík þing? Auðvitað ættum við að fjölmenna á þing af þessu tagi, umferðarþing. Auðvitað ætti öll samgöngunefnd að sitja á umferðarþingi í allan dag. Það hefur hún auðvitað ekki gert, hún hefur verið meira og minna í þessum sal, í þessu húsi að sinna skyldustörfum sínum. Þetta er samskonar gagnrýni og við viðhöfðum á hæstv. umhverfisráðherra í fyrra þegar umhverfisþing var haldið og þingmönnum var gert ókleift að sækja það þing. Næst þegar hæstv. samgönguráðherra ætlar að tilkynna okkur um átak í þágu umferðaröryggis krefst ég þess að það verði gert á degi sem hv. alþingismenn geta sótt umferðarþing. Svo fer maður náttúrlega að skoða töluna, 400 milljónir á ári næstu fimm árin. Ú-la-la, þetta er rosalegt. Hæstv. samgönguráðherra segir á umferðarþinginu að markmið þingsályktunar frá Alþingi sem samþykkt var í apríl 2002 séu þess efnis að við eigum að fækka alvarlegum umferðarslysum um 40% til ársins 2012 og markmið okkar hafi ekki náðst. Á það hefur verið bent í þessum sal. Ráðherrann segir í ræðu sinni að það hafi að vísu tekist að bæta umferðarmenninguna í þéttbýli og fækka banaslysum í þéttbýli. Þetta á auðvitað að lesast Reykjavík, en hæstv. samgönguráðherra á mjög erfitt með að viðurkenna að Reykjavíkurborg hafi sett umtalsverða fjármuni í umferðaröryggismál og haft árangur sem erfiði en sannleikurinn er auðvitað sá að í Reykjavík hefur tekist að fækka alvarlegum umferðarslysum á síðustu tíu árum eftir að farið var að vinna markvisst í þágu umferðaröryggis í borginni. Á síðustu tíu árum hefur borgin sett um 10 milljarða í breytingar á umferðarmannvirkjum og málefni sem beinlínis tengjast umferðaröryggi og það hefur dregið mjög úr fjölda alvarlega slasaðra og látinna í umferðinni í Reykjavík en það sama verður ekki sagt um landið allt. Það er auðvitað á ábyrgð hæstv. samgönguráðherra að breyta þar um. En þegar nánar er skoðað er alveg greinilegt að stór hluti þessara 400 millj. kr. er þegar til staðar í þessum málaflokki. Mér sýnist þegar ég skoða þetta að það séu ekki nema 165 millj. sem eru nýir peningar inn í þetta umferðaröryggisátak hæstv. ráðherra. Mér sýnist því hæstv. ráðherra vera að slá um sig með peningum sem eru nú þegar til staðar og hafa ekki reynst okkur nægilega drjúgir til að fækka slysum þannig að ég er ekki viss um að viðbótin, 165 millj. á ári næstu fjögur eða fimm árin, sé nóg til þess að ná markmiðum umferðaröryggisáætlunar. Ég vildi aðeins nefna þetta í fáum orðum í lok máls míns af því að það er þessi dagur og verið er að halda umferðarþing og ég hefði svo gjarnan viljað sitja það því ég tel okkur þingmenn eiga fullt erindi á það þing og hafa margt til málanna að leggja og ekki síður á margt að hlusta frá því ágæta fólki sem starfar að umferðaröryggismálum í dag. Hæstv. forseti. Ég held að ég geti lokið máli mínu. Ég á einungis eftir að taka undir ágætar ræður hv. þingmanna Jóns Bjarnasonar og Steingríms J. Sigfússonar sem hafa talað á undan mér frá þingflokki Vinstri grænna. Þeir fóru ofan í stóru drættina í sjónarmiðum okkar í þessu efni og er óþarfi að endurtaka þá hér svo ég læt máli mínu lokið.

Frú forseti. Eins og okkur öllum er ljóst fer hér fram ein aðalumræða fjárlaga í dag, 2. umr. þar sem rædd eru meginatriði gjalda- og tekjuhliðar fjárlaga sem við eigum síðan að vinna eftir allt næsta ár. Ég vil því beina spurningu til hæstv. forseta sem í sjálfu sér stýrir fundi ágætlega. Það yfirbragð er á þinghaldinu í einu aðalmáli þingsins, fjárlögunum, að ráðherrabekkirnir eru tómir. Þingið er að afgreiða fjárlögin til framkvæmdarvaldsins. Framkvæmdarvaldið hefur lagt tillögur sínar fyrir þingið og þingmenn vilja gjarnan geta skipst á skoðunum við ráðherrana um einstök atriði í fjárlagafrumvarpinu og hvernig þeir sjá síðan framkvæmd þeirra. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvað henni finnst um þetta yfirbragð, hvort þetta sé í raun sæmandi í svo alvarlegu máli og hvort ekki væri ástæða til að fresta þingfundi úr því að ráðherrar eru svo uppteknir að þeir geta ekki setið hér. Hér hefur verið hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Hann hefur tekið mjög virkan þátt í umræðunni. En aðrir ráðherrar hafa ekki gert það. Nú standa ráðherrabekkirnir tómir. Ég vil ítreka spurningu mínar til hæstv. forseta. Finnst forsetanum það eðlilegt og sæmandi fyrir þingið að þinghald fari fram með þessum hætti um þetta stóra mál? Væri ekki ástæða til að fresta fundi þangað til ráðherrar hafa tíma til að sitja hér og taka eðlilegan þátt í þingstörfum?

Forseti vekur athygli á því að 2. umr. fjárlaga hefur staðið yfir frá því klukkan hálfellefu í morgun og mælt hefur verið fyrir álitum meiri hluta og minni hluta. Mjög margir hv. þingmenn hafa tekið þátt í umræðum og hæstv. ráðherrar, sumir hverjir. Umræðan stendur enn yfir og enn eru á mælendaskrá, samkvæmt þeim lista sem forseti hefur, um það bil 17 hv. þingmenn, bæði úr röðum stjórnar og stjórnarandstöðu. Þó einhverjir hv. þingmenn og ráðherrar hafi þurft að víkja sér frá þá treystir forseti því að þeir fylgist grannt með umræðum enda er óhætt að taka undir það með hv. þingmanni að þetta er afskaplega mikilvægt mál sem er verið að ræða hér í dag. Þess má geta að í húsi eru nú staddir tveir ráðherrar og annar þeirra er hæstv. fjármálaráðherra. Forseti taldi rétt að láta þetta koma fram vegna athugasemda hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég leyfi mér að taka undir orð síðasta ræðumanns. Mér finnst ekki góður svipur á þessari umræðu. Hér hefur varla sést ráðherra nema með höppum og glöppum. Það má kalla að lengsta viðveran hafi verið þegar hæstv. heilbrigðisráðherra sat hér undir skömmum í kannski eins og klukkutíma og átti það auðvitað sannarlega skilið. En hæstv. fjármálaráðherra hefur verið afar kvikur hér við og núna klukkutímum saman hefur enginn einasti fulltrúi ríkisstjórnarinnar verið á svæðinu, alla vega ekki í þingsalnum. Ég beindi þeim orðum til hæstv. forseta rétt fyrir kvöldmatarleyfi að þetta væri kannski ekki alveg sá svipur sem bestur væri á þessari umræðu. En það virðist ekki hafa komið fyrir mikið. Mér finnst algert svartasta lágmark að einn ráðherra sé í salnum að meðaltali og sé þá til staðar til að taka við skilaboðum til hæstv. ríkisstjórnar frá þeim þingmönnum sem hér flytja mál sitt. Nú er þetta löng umræða og það hefur legið fyrir strax frá því í dag að mælendaskráin var löng og það yrði hlutskipti einhverra þingmanna að flytja mál sitt í kvöld og jafnvel inn í nóttina. Mér finnst bara lágmarksvirðing sem þeim ræðumönnum væri sýnd að einhverjir ráðherrar séu hér til staðar. Þeim getur varla verið vandara um en okkur öðrum. Þegar hæstv. forseti tekur þannig til orða að einhverjir ráðherrar hafi þurft að víkja af fundi eða bregða sér frá þá er það nú nokkuð vægt til orða tekið því miklu nær væri að orða það eins og það er, virðulegur forseti, að allir ráðherrarnir virðast hafa þurft að bregða sér frá, allir með tölu. Það er ekki mikið skipulag á hlutunum ef þeir geta ekki haft verkaskipti þannig að einn eða tveir séu hérna til staðar. Svo vil ég leyfa mér að rifja það upp, frú forseti, að menn hafa verið að hafa dálitlar áhyggjur af virðingu þingsins, svona einn og einn maður. T.d. höfðu forseti Alþingis, hv. 2. þm. Norðaust., og ráðherrar í ríkisstjórninni miklar áhyggjur af virðingu þingsins og sóma í sumar þegar verið var að ræða um fjölmiðlalögin. Þá spratt upp í þeim ofboðsleg þingræðisást og þeir höfðu miklar áhyggjur af því að nú væri sóma Alþingis og virðingu ekki sýnd nægjanleg athygli. En hvar eru nú þessir höfðingjar sem höfðu svona miklar áhyggjur af sóma Alþingis og virðingu? Eru þeir með verkum sínum og viðhorfum að sýna Alþingi og þeim störfum sem hér fara fram þá virðingu sem skyldi? En þetta snýr auðvitað, frú forseti, að lokum að forsetunum. Mér finnst að það eigi að vera í valdi forsetanna að meta hvort forsvaranlegt sé að umræður fari fram við aðstæður af þessu tagi og að forsetar, sem er annt um virðingu þingsins, eigi ekki að láta bjóða þinginu að umræður fari fram við algera fjarveru ráðherra og að ráðherrarnir komist þannig upp með að sýna Alþingi lítilsvirðingu. Þetta er auðvitað ekkert annað en hrein lítilsvirðing. Ég vil því bara hvetja hæstv. forseta til að athuga hvort 

Forseti hefur áður lýst því að hæstv. ráðherrar eru staddir hér í húsinu, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra. Forseti hefur hlýtt á þessar athugasemdir hv. þingmanna.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið þá er þessi umræða orðin ansi löng og langt er liðið á kvöldið þannig að ég mun alla vega í minni ræðu af tillitssemi við alla hina sem á eftir koma reyna að stikla á stóru og tvítaka ekki mikið af því sem fram hefur komið fyrr í dag. En í svo stóru máli eins og fjárlagafrumvarpinu er þó ekki hægt annað en að gefa sér lágmarkstíma til að rúlla yfir þau atriði sem stinga í augun. Ég mun ekki fara mikið í einstaka greinar enda er ég síðastur af fjárlaganefndarfólki Samfylkingarinnar sem hér talar og samflokksmenn mínir, hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Helgi Hjörvar og Anna Kristín Gunnarsdóttir, hafa allir talað hér og farið vel í gegnum álit 1. minni hluta og þær breytingartillögur sem við leggjum fram. Frá því í haust er mikil vinna er að baki í fjárlaganefndinni þar sem við fjárlaganefndarmenn og -konur höfum farið yfir fjárlögin eins og þau voru lögð fram og eins og venjulega hefur komið út úr því talsverður fjöldi breytingartillagna. Mjög margir gestir hafa heimsótt fjárlaganefndina í vinnuferli hennar og við fulltrúar minni hlutans kölluðum til okkar forráðamenn þeirra stofnana sem við töldum okkur þurfa að leita upplýsinga hjá. En eins og alþjóð veit er forstöðumönnum ríkisstofnana bannað að hafa frumkvæði að því að óska fundar með fjárlaganefnd og setja fram hugmyndir sínar varðandi fjárlagagerð fyrir þær stofnanir sem þeir stýra. Fjárlaganefnd Alþingis fer með vinnu við fjárlögin eftir að þau hafa verið lögð fram á þinginu og okkur er þannig torveldað í raun að fá sem gleggsta sýn á fjárhagsstakk stofnana og forstöðumönnum er gert erfitt fyrir að koma á framfæri fullkomlega eðlilegum og raunhæfum athugasemdum við þann fjárlagastakk sem verkefnum undir þeirra stjórn er sniðin. Svo virðist vera sem forstöðumenn megi helst ekki segja okkur sem með fjárveitingavaldið förum hver staðan er, alls ekki segja okkur hverjar tillögur stofnana voru til viðkomandi ráðuneytis og því síður hvernig viðkomandi ráðuneyti tók á þeim hugmyndum sem þar komu fram og afgreiddi óskir forstöðumanna og þá með hvaða rökum. Það virðist í raun vera eins og helst megi ekki segja hinni ógurlegu fjárlaganefnd frá því hver afdrif tillagna forstöðumanna urðu. Til að reyna að leggja mat á það hversu raunhæfar tillögur um fjárhag hinna fjölmörgu verkefna í ríkisrekstrinum væru kölluðum við eftir upplýsingum um hver væri niðurstaða rekstrar stofnana miðað við 31. september síðastliðinn og jafnframt hver væri áætluð útkoma þessara sömu stofnana fyrir árið í heild. Tilgangurinn með þessari beiðni okkar var aðallega tvíþættur, annars vegar til að sjá út úr þessum upplýsingum hvort framlagt fjáraukalagafrumvarp væri í samræmi við það sem vænta mætti í ríkisrekstrinum og hins vegar til að hafa nýjustu tölur á að byggja við mat á fjárlögum ársins 2005 sem við erum nú að ræða í 2. umr. Skemmst er frá því að segja að ekki höfum við fengið þessar sjálfsögðu og nauðsynlegu upplýsingar. Við urðum að fara í gegnum 2. umr. um fjáraukalög án þess að þær upplýsingar sem við teljum nauðsynlegar lægju fyrir og einnig stöndum við hér nú og ræðum fjárlagafrumvarp næsta árs án þess að hafa við höndina nýjustu upplýsingar til að byggja á. Ég hef ekki trú á því að fjármálaráðuneytið leyni okkur þessum upplýsingum. Ég segi fjármálaráðuneytið vegna þess að öll ráðuneytin sem voru beðin um þessar upplýsingar vísuðu í svari sínu til nefndarinnar í það að fjármálaráðuneytið mundi svara öllum spurningum fyrir þeirra hönd. Þá hlýtur að kvikna spurning: Hvað veldur því að við fáum ekki þessar upplýsingar? Hér veldur örugglega meira en bara venjuleg tregða framkvæmdarvaldsins til að láta umbeðnar upplýsingar í hendur á þingnefnd. Getur verið að ráðuneytið hafi ekki þessar upplýsingar handbærar? Getur verið að ástandið í bókhaldi ríkisins sé með þeim hætti að upplýsingar um rekstur hinna mörgu viðfangsefna séu ekki handbærar innan þess tíma sem öll venjuleg fyrirtæki í rekstri telja eðlilegt að hafa upplýsingar um rekstur á takteinum? Við í fjárlaganefndinni höfum heyrt embættismenn, bæði hjá fjármálaráðuneytinu og einstökum ráðuneytum, bera sig afar illa yfir því að hin nýju hugbúnaðarkerfi sem ríkið hefur tekið í notkun virki ekki eins og til var ætlast og að mjög erfitt sé að ná út venjubundnum upplýsingum um reksturinn. Getur verið að rekstur þjóðarbúsins búi við aðstæður í bókhaldskerfum sínum sem smáfyrirtæki mundi ekki einu sinni sætta sig við? Er nema von að spurt sé þar sem oft og iðulega fáum við þau svör að þessar eða hinar upplýsingar liggi ekki á lausu vegna þess að erfiðleikar séu við að ná þeim út úr kerfinu. Það vekur eftirtekt að ekki er neinum erfiðleikum bundið, að því er virðist, að ausa stórum fjárhæðum í rekstur þessara hugbúnaðarkerfa og í raun er full ástæða til að skoða þann þátt ríkisrekstrarins sérstaklega. Undir fjármálaráðuneytinu á bls. 410 í fjárlagafrumvarpinu koma fram eftirfarandi upplýsingar í kaflanum Skuldbindandi samningar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Fjármálaráðuneytið hefur á síðustu árum gert samninga við einkaaðila um rekstrarverkefni sem áætlað er að nemi samtals um 814 millj. kr. á yfirstandandi ári.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Á árinu 2002 var gerður samningur um rekstur og viðhald á nýju fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins að undangengnu útboði og er reiknað með því að árlegur kostnaður við hann verði um 220 millj. kr.“ Þetta er kostnaður við nýtt fjárhags- og mannauðskerfi. Ég verð að segja eins og er að 220 millj. kr. við rekstur á svona kerfi sem virðist ekki skila þeim upplýsingum út úr sér sem við ætlumst til eru ansi miklir fjármunir. Svo segir, með leyfi forseta: „Undir liðnum skattavinnslukerfi eru samningar um rekstur nokkurra kerfa sem samanlagt nema um 240 millj. kr. á ári. Um er að ræða rekstrar- og viðhaldssamninga við Skýrr, samninga um vefframtal, notendaleyfi, gagnaflutninga og rekstur staðarnets fyrir skattkerfið í heild. Gera má ráð fyrir að þeir samningar sem renna út á tímabilinu verði flestir endurnýjaðir þegar að því kemur þannig að til jafnaðar verði nálægt 730 millj. kr. bundnar árlega vegna framangreindra verkefna eftir að nýtt fjárhagskerfi hefur leyst þau eldri af hólmi.“ Þarna er verið að eyða miklum fjármunum í þessi kerfi sem allir sem til okkar koma, hvort sem það eru embættismenn í ráðuneytum eða forstöðumenn stofnana, virðast tala um að ómögulegt sé að ná upplýsingum út úr. Ef þetta er svona, upplýsingar nást seint út úr kerfunum, ekki fæst það niðurbrot sem aðilar eru að leita eftir, stofnanir eru í vandræðum hver og ein með tilheyrandi kostnaði við að eiga við þessi nýju kerfi, hvernig á þá að vera hægt að byggja á bestu upplýsingum við gerð fjárlaga og fjáraukalaga? Það liggur við að maður vorkenni aumingja hæstv. fjármálaráðherra og embættismönnum hans að þurfa að starfa við þessi skilyrði og kannski er von að áætlanir hafi svolítið svikk þegar svona er í pottinn búið. Mikil umræða fór fram við 1. umr. fjárlaga um hversu mikið væri að marka framlögð fjárlög þegar þau væru síðan borin saman við ríkisreikning sama árs þegar hann lægi fyrir. Mikil umræða hefur átt sér stað einmitt um þetta atriði í dag. Við vöktum að sjálfsögðu athygli á þeirri staðreynd að það munaði ansi miklu á niðurstöðutölum fjárlaga og endanlegri útkomu sama árs miðað við ríkisreikning. Í ráðherratíð hæstv. fjármálaráðherra hefur sú venja skapast að leggja fram frumvarp til fjárlaga sem stenst ekki þegar til á að taka. Fjáraukalög, stundum tvenn á ári, hafa síðan stoppað í stærstu götin. Samt hefur munað miklu þegar endanlegt uppgjör hefur legið frammi. Það verður þó að hæla hæstv. ráðherra fyrir það að nú kemur endanlegt uppgjör hvers árs mun fyrr en áður var. Það þýðir þá um leið að menn muna betur niðurstöðutölur fjárlaga og þar sem styttra er umliðið en áður hefur það eitthvað upp á sig að bera saman áætlaða útkomu og raunveruleikann. Hæstv. ráðherra hefur firrst mjög við þegar þetta hefur borið á góma og nánast kallað okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar hálfgerða vitleysinga, a.m.k. sagt fullum fetum að við séum ekki að bera saman sambærilega hluti og að við séum síðan með kúnstir til að reyna að láta hann líta illa út varðandi þau fjárlög sem hann hefur borið ábyrgð á. Það var því með nokkuð miklum feginleik sem ég las endurskoðun ríkisreikningsársins 2003 þar sem ég sé ekki betur en að Ríkisendurskoðun staðfesti að sá samanburður sem Samfylkingin hefur stundað á fjárlögum og ríkisreikningi sé sá rétti og að í raun ætti að bera þessa hluti saman nákvæmlega á þann hátt sem við höfum gert. Í raun hefði verið markmið með þeim breytingum sem gerðar höfðu verið varðandi fjárreiður ríkisins að svona samanburður væri fær og skiljanlegur almenningi öllum. Hæstv. fjármálaráðherra er svo sannfærandi þegar hann tekur sér fyrir hendur að útskýra fyrir okkur hinum að hvítt sé svart og svart sé hvítt að maður var næstum farinn að efast um að samanburður okkar væri sá rétti. En hvað segir skýrsla Ríkisendurskoðunar um þessar reikningsskilaaðferðir? Ég leyfi mér að grípa aðeins niður í kafla 3 á bls. 17 þar sem segir, með leyfi forseta: „Ein af meginástæðum þess að ráðist var í þá heildarendurskoðun á reglum um bókhald, reikningsskil og gerð ríkisreiknings og fjárlaga sem lokið var við í árslok 1994 var að tryggja að framsetning reikningsskila ríkissjóðs leiddi til markvissari umfjöllunar um ríkisfjármál en áður tíðkaðist og að reikningsskilin yrðu auðskiljanlegri fyrir almenning. […] Ráða má af þeirri opinberu umræðu sem að undanförnu hefur átt sér stað um niðurstöðu ríkisfjármála fyrir árið 2003 að þessi markmið hafi ekki náðst. Annað þeirra atriða sem einkum hafa verið til umfjöllunar er samanburður á fjárlögum og ríkisreikningi. Lög um fjárreiður ríkisins kveða skýrt á um að þessi tvö reikningsskil séu að fullu sambærileg, bæði hvað varðar rekstrar- og greiðslugrunn.“ Svo mörg voru þau orð. Ég ætlaði að hafa um þetta mun fleiri orð í ræðu minni en ég held að ég sleppi því. Ég sé ekki ástæðu til þess þar sem þetta hefur komið mjög skýrt fram í umræðunni í dag og ég held að ekki þurfi að leiða að því frekari rök að sá samanburður sem Samfylkingin hefur verið með á fjárlögum annars vegar og ríkisreikningi hins vegar er sá samanburður sem á að fara í, samanburður sem á fullan rétt á sér, er algjörlega heiðarlegur og hverjum manni skiljanlegur. Það frumvarp sem við erum hér með til umfjöllunar með þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert gerir ráð fyrir 306,4 milljörðum í tekjur og augljóst af öllu að sjaldan hefur verið jafnauðvelt fyrir starfandi meiri hluta að koma saman fjárlögum þar sem tekjur hafa aukist svo mikið milli ára. Til samanburðar voru heildartekjur ríkissjóðs samkvæmt ríkisreikningi á árunum 2002–2004 sem hér segir: Árið 2002 voru tekjur ríkissjóðs 259,2 milljarðar. Sala ríkiseigna var þá 11,7 milljarðar þannig að nettótekjur án sölu ríkiseigna voru 247,5 milljarðar. Árið 2003, þegar búið er að draga sölu ríkiseigna frá eru tekjur ríkisins 262 milljarðar kr. Árið 2004, á sama hátt er sala ríkiseigna dregin frá sem eingöngu var þá hálfur milljarður og þá voru tekjur ríkissjóðs 289,7 milljarðar. Eins og áður segir, nú, árið 2005 samkvæmt því frumvarpi sem við erum að fjalla um, að frádreginni sölu ríkiseigna upp á hálfan milljarð, eru tekjur ríkisins áætlaðar 305,9 milljarðar kr. Þegar tekjuþróunin er skoðuð kemur í ljós að ríkissjóður hefur nú tekjur sem aldrei fyrr þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir talsverðum skattalækkunum á tekjuhlið fjárlaga. Það er tiltölulega einfalt að seilast grynnra í vasa skattgreiðenda þegar niðurstaðan verður samt sem áður sú að eftir verða töluvert miklu meiri tekjur en áður var þrátt fyrir lægri skattprósentu. Á árinu 2005, að teknu tilliti til sölu ríkiseigna, hefur ríkissjóður 58 milljörðum kr. meiru úr að spila en hann hafði fyrir þremur árum. 58 milljarðar kr. hafa bæst við tekjur ríkisins einungis á þremur árum ef við berum saman árið 2002 við árið 2005. Er einhver að vorkenna hæstv. fjármálaráðherra að reka ríkissjóð? Telja menn að það þurfi einhverja snilligáfu til að reka ríkissjóð við þessar aðstæður?

Nei.

Mætti ekki vænta þess að verulegur afgangur yrði á ríkissjóði við svona aðstæður,  „Matvara er 56% dýrari á Íslandi og í Noregi en að jafnaði í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Þetta kemur fram í tölum frá hagstofu Evrópusambandsins, Eurostat. Jótlandspósturinn í Danmörku segir í dag að samkeppnisyfirvöld í norrænum ríkjum hafi skipað samstarfsnefnd sem eigi að leggja til úrræði um aukna samkeppni og fjölskrúðugt framboð á matvöru. Nefndin á þó ekki að skila skýrslu fyrr en í september á næsta ári. Blaðið hefur eftir Eurostat að lægsta matvöruverð á Norðurlöndum sé í Finnlandi. Þótt landið sé í Evrópusambandinu sé matvara þar þó 23% dýrari en að jafnaði í sambandinu. Í Svíþjóð sé munurinn 24%, í Danmörku 41% og á Íslandi og í Noregi 56%. Í þessum tölum“ - og nú hvet ég hv. þingmenn Framsóknarflokksins til að hlusta vel - „vegur virðisaukaskattur á matvæli þungt, hann er lægstur í Finnlandi og Svíþjóð. Hérlendis er virðisaukaskattur á matvæli ýmist 24,5% eða 14%.“ Ef ekki eru aðstæður nú, eins og ríkissjóður hefur bólgnað út, til að taka á þessu háa matarverði og leggja skerf til þess að lækka matarskattinn, hvenær eru þá aðstæður? Að mínu viti, herra forseti, skulda framsóknarmenn landsmönnum skýringu á þessari þvermóðsku sinni. Þeir hafa í raun engu svarað hér á þingi fyrir þessa óskiljanlegu afstöðu sína. Ekki nokkur maður sem velt hefur henni fyrir sér skilur hana, ekki einu sinni samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn eins og margoft hefur komið fram. Annað sem vekur athygli í fjárlögum nú er endurtekin afskrift ríkistekna og svo virðist sem það sé nánast alveg sama hve mikið er afskrifað á hverju ári, það sé alltaf þörf fyrir að afskrifa meira og meira. Hvernig stendur á þessu? Skoðum aðeins betur hvað það er sem verið er að afskrifa. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning árið 2003 er kafli einmitt sem tekur á afskriftum ríkistekna. Þar segir, með leyfi forseta: „Hækkun niðurfærslureiknings sýnir að [það] er nauðsynlegt að endurskoða þann tekjugrunn sem birtist í ríkisreikningi. Ljóst er að áætlanir í virðisaukaskatti hefðu skekkt verulega tekjugrunninn ef ekki hefði verið gripið til þess að tekjufæra ekki 95% af áætlunum. Áætlanir eru einnig umtalsverðar í opinberum gjöldum og tryggingagjaldi. Ástæða þessa er m.a. að á virðisaukaskattskrá og álagningarskrá opinberra gjalda eru fjölmargir lögaðilar sem nú stunda enga starfsemi en fá áætlanir vegna þess að ekki er skilað inn gögnum vegna þeirra. Þessum aðilum hefur fjölgað verulega með tilkomu einkahlutafélaga. Oft er erfitt að losna við þessi fyrirtæki af skrá, sérstaklega eldri hlutafélög, þar sem forráðamenn finnast ekki og ekki er talið svara kostnaði að krefjast gjaldþrotskipta á þeim. Á meðan safna þessi fyrirtæki skattskuldum sem eru vaxtareiknaðar reglulega.“ - Það er sem sagt verið að áætla skuldir á eitthvað sem ekki er til, vaxtareikna svo þær áætlanir og færa þær tekjur allar inn í ríkisreikning. Hér segir einnig, með leyfi forseta: „Annað sem skapar vandamál er sá tími sem tekur að ljúka gjaldþrotaskiptum. Allan þann tíma sem gjaldþrotaskipti standa yfir“ - þ.e. eftir að gjaldþrotabeiðni hefur komið fram - „eru reiknaðir dráttarvextir á skuldina sem síðan eru færðir niður í árslok sem óbein afskrift.“ - Þarna eru líka tekjur, dráttarvextir á skuldir sem fyrirtæki sem eru í gjaldþrotaskiptum, áætlanir væntanlega í mörgum tilvikum, skulda samkvæmt ríkisbókhaldi. Dráttarvextir af slíkum skuldum eru færðir inn í tekjugrunn ríkisins. Ríkið setti á laggirnar afskriftanefnd. Hún er skipuð af fjármálaráðherra og í henni eiga sæti fulltrúar frá tollstjóranum í Reykjavík, fjármálaráðuneytinu, ríkisskattstjóra og Ríkisendurskoðun. Afskriftanefndin skilaði í maí 2004 skýrslu um störf sín á árinu 2003 þar sem gerð er grein fyrir afskriftum á því ári. Í skýrslu nefndarinnar kemur ýmislegt fróðlegt fram. Þar kemur fram að í fjölda tilvika voru beiðnir um afskrift ekki í samræmi við afskriftareglur ríkisins, innheimtumenn ríkissjóðs að biðja um afskriftir á skuldum sem ekki voru í samræmi við þær afskriftareglur sem gilda. Tekin voru nokkur dæmi um athugasemdir sem nefndin gerði við afskriftabeiðnirnar. Dæmi voru um gildar kröfur á gjaldendur sem áttu eignir, t.d. bíla, íbúðir, raðhús eða einbýlishús. Í mörgum tilfellum voru þetta eignir sem dugað hefðu margfalt fyrir skuldinni. Samt var verið að óska eftir því af innheimtumönnum ríkisins að viðkomandi skuld væri afskrifuð. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvað sé að í svona kerfi. Kröfur sem sagðar voru fyrndar reyndust við athugun nefndarinnar vera ófyrndar. Unnt var að beita launaafdrætti en það var ekki gert, og makainnheimtu var ekki beitt. Nú hélt maður, herra forseti, að ríkið gengi ansi hart fram við að rukka inn skattskuldir. Að minnsta kosti hefur manni virst það af þeim dæmum sem maður þekkir en svo virðist vera sem á einhverjum stöðum séu vinnubrögð ekki vandaðri en svo að verið er að afskrifa eða óska eftir afskriftum á skattskuldum þar sem viðkomandi skuldari á nægar eignir til að greiða þessar skuldir. Það segir í skýrslunni að það hafi háð innheimtu hjá einstaklingum að engar beinar heimildir eru í lögum eða reglugerðum til að afskrifa gjöld þeirra, jafnvel þótt þeir séu gerðir gjaldþrota. Kröfurnar verða því aðeins afskrifaðar á grundvelli fyrningar eða í tengslum við lögformlega nauðasamninga við gjaldanda. Kröfur á hendur 3.917 einstaklingum og 871 lögaðila voru afskrifaðar á árinu 2003. Beinar afskriftir á þessu ári á ríkissjóðstekjum voru 4,7 milljarðar. Í fjárlagafrumvarpinu núna er talað um að afskrifa beint 5 milljarða af tekjum sem færðar hafa verið í ríkisreikning og menn hafa verið með í tekjugrunni ríkisins. Staða niðurfærslureiknings, þ.e. reiknings þar sem óbeinar afskriftir fara fram áður en beinu afskriftirnar fara fram, var í árslok ársins 2003 29 milljarðar kr. Inni á þessum reikningi standa 29 milljarðar kr. sem áður hafa verið færðir sem tekjur í ríkisbókhaldi og metið er að muni ekki innheimtast. Til dæmis eru inni á þessum óbeina afskriftareikningi dráttarvextir og álag sem að mestu leyti er reiknað á áætlanir sem ekki eru til upp á 13 milljarða kr. Er nema von að maður spyrji: Hvers konar vitleysa er þetta? Lögaðilarnir, hvernig gengur að innheimta af þeim? Virðisaukaskatturinn hélt maður að væri tiltölulega öflugt innheimtukerfi þar sem skila skal skýrslum á hverju virðisaukaskattstímabili og fljótlegt að sjá ef einhverjir aðilar skila ekki inn skýrslum. Hvað gera innheimtumenn ríkissjóðs þá? Athuga þeir hvað er um að vera, athuga þeir af hverju ekki koma skýrslur? Athuga þeir yfirleitt hvort viðkomandi fyrirtæki sé í rekstri eða hvort um svartan rekstur geti verið að ræða? Nei, þeir áætla og áætla. Í skýrslunni segir að alls skuldi 1.800 aðilar tólf tímabil eða fleiri, þ.e. meira en eitt ár. Það getur ekki talist eðlilegt að áætla virðisaukaskatt á einstakling í 14 ár án þess að gripið sé til aðgerða, eins og dæmi eru um. Það er í raun ótrúlegt að skoða þær tölur sem hér birtast, eins og hlutfall skuldenda virðisaukaskatts eftir tímabilum, að enn eru í ríkistekjum aðilar sem skulda virðisaukaskatt frá árinu 1990. Það er ekki undarlegt þó maður velti fyrir sér hvað sé um að vera í innheimtu virðisaukaskatts á Íslandi og ekki undarlegt þó að við sem horfum upp á þetta í fjárlaganefndinni fyrir hönd Samfylkingarinnar komum fram með breytingartillögur þar sem við viljum herða skatteftirlit og reyna að ná einhverju inn af þeim tekjum sem raunverulega á að greiða í skatt en ekki láta þetta reka svona á reiðanum. Varðandi opinber gjöld og áætlanir stendur í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta,: „Ekki eingöngu í virðisaukaskatti er um verulegar áætlanir skattyfirvalda að ræða. Á árinu 2003 voru skattstofnar og skattar 11.777 einstaklinga áætlaðir. Ýmist var um það að ræða að framtali var ekki skilað eða álitið var að tekjur væru vantaldar. […] Lögaðilar sem ekki skiluðu framtali eða talið var að hefðu vantalið tekjur voru tæplega 6.500 og hefur þeim fjölgað um rúmlega 100 frá fyrra ári.“ Fram kemur í fréttabréfi ríkisskattstjóra, Tíund, að 3.590 í þessum hópi hafi fengið áætlun í annað sinn og 932 lögaðilar voru áætlaðir í fimmta sinn. Verið er að áætla á þá skatt vegna þess að þeir skiluðu ekki skattframtali fimmta árið í röð. Halda menn svo að eitthvað sé að marka þær tölur sem færðar eru í ríkisbókhald sem útistandandi skuldir hjá skattaðilum? Einnig kom fram að af þeim 13.844 millj. kr. sem lagðar voru á hagnað lögaðila, skatturinn sem lögaðilar áttu að borga, voru 4.171 millj. kr. eða þriðjungur áætlun frá skattstjóra. Mér sýnist tvennt vera alveg augljóst af þeim upplýsingum sem þarna koma fram. Annars vegar að innheimtumenn ríkissjóðs ganga fáránlega fram í því að áætla gjöld á bæði einstaklinga og fyrirtæki sem enginn fótur er fyrir og þau gjöld síðan dráttarvaxtareiknuð og sett á þau viðurlög og álag. Hins vegar að skatteftirlit þarf að bæta verulega með kerfisbundnum hætti og fækka þeim einstaklingum og ég tala ekki um fyrirtækjum sem ekki skila lögbundnum framtölum. Losarabragur á þessu kemur einnig fram varðandi afskriftabeiðnir sem fram koma á aðila sem ættu að vera borgunarmenn fyrir skuld sinni. Það er alltaf hætta á því að eftirlit og innheimta versni þegar vel kemur í kassann þar sem þörfin fyrir krónurnar verður ekki eins brýn og annars hefði verið, en stjórnvöld mega ekki verða of feit og löt til að aðhafast nokkuð. Eins og fram kom hjá mér erum við fulltrúar Samfylkingarinnar með tillögur um hert skatteftirlit og að settar verði í það 200 millj. kr. Við trúum því að þeir fjármunir skili sér margfalt til baka og að tekið verði að einhverju leyti á hinu svarta hagkerfi sem allir vita að er til. Ég held að öllum sé kunnugt um skattsvik sem eiga sér stað í tengslum við svarta vinnu og reikningslaus viðskipti. Hér er í raun um stuld að ræða og á honum verðum við að taka. Það gengur ekki þótt ríkissjóður fái miklar tekjur að menn horfi í gegnum fingur sér við það að svarta hagkerfið bólgni út sem aldrei fyrr. Svört vinna, reikningslaus viðskipti, ég fullyrði að allir skattgreiðendur hafa einhvern tíma á árinu hnotið um einhvers konar svarta vinnu eða viðskipti sem ekki eru gefnir út löglegir reikningar fyrir. Herra forseti. Boðað hefur verið í aðdraganda áramóta að til standi að skera niður um 2.000 millj. kr. á næsta ári frá samþykktri vegáætlun. Maður hlýtur að spyrja hvort ekki sé eðlilegt að hugmyndir um jafnviðamikinn niðurskurð og þarna eru boðaðar verði ræddar sérstaklega á hinu háa Alþingi í tengslum við fjárlög næsta árs. Hvernig verður niðurskurðinum fyrir komið, hvaða fyrirhuguðu framkvæmdir á að skera niður eða fresta? Ég vek athygli á þeirri staðreynd að boðað er að einnig verði skorið niður um aðra 2 milljarða á árinu 2006 og hefur þá hæstv. samgönguráðherra boðað niðurskurð á framkvæmdum upp á tæpa 6 milljarða kr. á árabilinu 2004–2006. Það munar um minna í vegaframkvæmdum. Þetta verður allt hálfhjákátlegt þegar haft er í huga að ríkisstjórnin lofaði aukalega mörgum milljörðum til framkvæmda í vegamálum korteri fyrir kosningar þegar hlutirnir litu ekki vel út í skoðanakönnunum og nú er verið að svíkja það allt saman. Einnig hefur verið farið yfir það í nokkuð mörgum ræðum hvernig sveitarfélögin standi um þessar mundir og þann mikla halla sem á þeim er. Sveitarfélög eru náttúrlega ekkert annað en íbúarnir sem þar búa og sömu skattgreiðendur og greiða skatta og skyldur til ríkisins. Staða sveitarfélaganna í samningum við ríkisvaldið er staða sem ég held að enginn sem ætlar sér að ná samningum vildi vera í. Sveitarfélögin hafa enga stöðu gagnvart ríkinu til að semja um sín mál, enda gerist ekki neitt og framkoma ríkisins í garð sveitarfélaganna vekur undrun allra þeirra sem til þekkja. Maður skilur ekki af hverju ekkert gengur í samningunum milli ríkisins og sveitarfélaganna. Það virðast allir viðurkenna vandann nema stjórnarliðarnir sem sitja á þingi. Félagar þeirra í sveitarstjórnum velkjast ekkert í vafa um hvaða vandi er hjá sveitarfélögunum, en þeim virðist algjörlega fyrirmunað að koma félögum sínum á Alþingi í skilning um þá stöðu sem uppi er. Við hljótum að verða að taka á þessum vanda í stað þess að stinga höfðinu í sandinn eins og strúta er siður og við hljótum að reyna með einhverjum hætti að koma leiðréttingum í frumvarpið til fjárlaga ársins 2005 fyrir 3. umr., þannig að alla vega sjáist einhver vilji af hálfu ríkisvaldsins til að gera betur við sveitarfélögin en gert er. Herra forseti. Fagnefndir þingsins gáfu frá sér álit til fjárlaganefndar. Álitin voru að mestu í sama dúr frá meiri hluta nefndanna, þ.e. litlar athugasemdir voru gerðar við fjárlagafrumvarpið sem hér liggur fyrir. Minni hluti nefndanna virtist gefa sér betri tíma til að fara yfir fjárlagafrumvarpið sem sneri að nefndunum enda fengum við vönduð og góð álit frá þeim sem þau skrifuðu. Ég hafði bundið vonir við að efnahags- og viðskiptanefnd mundi fara vel yfir forsendur tekjuliða frumvarpsins en ég tel að sú háa nefnd hafi ekki staðið sig í stykkinu. Hv. formaður nefndarinnar ætlaði að láta það duga að hittast í nokkrar mínútur til að blessa álit sem sagði ekki neitt um þann tekjugrunn í stað þess að leita utanaðkomandi umsagnar um þær forsendur sem fjármálaráðuneytið leggur til grundvallar spá sinni um þjóðhagsstærðir. Gleymum því ekki að búið er að leggja niður Þjóðhagsstofnun og því meiri þörf en áður til að þingið fari yfir forsendur. Hv. formaður nefndarinnar hefur reyndar séð að sér með þetta og einnig að tillögur um utanaðkomandi álit séu réttmætar og sanngjarnar og vona ég að við höfum það í hendi við 3. umr. um frumvarpið. Í frumvarpi til fjárlaga ársins 2004 lögðum við fulltrúar Samfylkingarinnar til að í heimildargrein yrði ríkinu heimilt að selja hlutabréf í Hitaveitu Suðurnesja og verja andvirðinu til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Þetta gerðum við vegna þess að við höfðum áhyggjur af samdrætti í atvinnu á Suðurnesjum og vildum hafa þann varnagla inni að ríkið hefði heimild til að selja hlutabréf í þessu góða fyrirtæki ef á þyrfti að halda. Ég man að framsóknarmenn á þingi firrtust nokkuð við að við skyldum vera að skipta okkur af þessu, þeir sögðust hafa ætlað að leggja fram svona tillögu. Þess vegna leggjum við ekki fram tillöguna nú til að gefa framsóknarmönnum svigrúm. Ég vona að þeir nýti það svigrúm og leggi fram þessa gömlu tillögu sína sem þeir sögðust ætla að leggja fram í fyrra. Í lok ræðu minnar, herra forseti, ætla ég aðeins að fara í eitt lítið mál sem var til umræðu fyrr í dag og enginn skilur sem ekki hlustaði á umræðurnar þá. Við áttum orðastað, ég og hv. varaformaður fjárlaganefndar, Einar Oddur Kristjánsson, um samneysluna og hvaða forsendur hefðu verið lagðar í fjárlagafrumvarpi ársins 2004 varðandi magnaukningu samneyslu.

Raunaukningu.

Raunaukningu, raunmagnaukningu samneyslu. Þingmaðurinn sagði að í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004 hefði staðið að stefnt væri að því að halda árlegum vexti samneyslu undir 2% að raungildi. Ég benti hv. þingmanni á að í frumvarpi ársins 2004 væri tafla þar sem fram kæmi að markmiðið væri 1% en ekki 2%. Ég benti honum einnig á að í frumvarpi til fjáraukalaga væri sama tafla þar sem fram kæmi að markmiðið um að samneyslan yxi ekki umfram 1% hefði ekki náðst, eins og það stóð í töflunni, heldur hefði hún vaxið 0,5% meira. Í þeirri töflu kom fram að aukningin hefði því verið 0,5% umfram væntingar. En eftir að við vorum búnir að fara yfir þetta í ræðustól með þeim gögnum sem við höfðum varð ég mér úti um frekari gögn til að skoða hvernig stæði á því að þessi glöggi þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur verið í fjárlaganefnd til margra ára færi með rangt mál hvað varðaði stefnu ríkisins um vöxt samneyslu. Þegar ég fór í gegnum bæði stefnu og horfur í frumvarpi til fjárlaga árið 2004 og eins sama rit varðandi stefnu og horfur fjárlaga ársins 2005 kom í ljós að við höfðum báðir rétt fyrir okkur.

Nei, bara ég.

Í töflunni sem ég var með í fjárlögum ársins 2004 stendur skýrum stöfum að spáin sé að samneyslan aukist um 1%. Á bak við hana er texti í fjárlögunum sem segir annað. Textinn segir, með leyfi forseta: „Aðhald í ríkisfjármálum verði aukið. Þannig verði árlegur vöxtur samneyslu á árunum 2005–2007 ekki umfram 2% að raungildi. Þar verði meðal annars miðað við að launakostnaður ríkisins hækki ekki umfram laun í samkeppnisgreinunum. Enn fremur verði árleg hækkun tilfærsluútgjalda ekki umfram 2,5% að raungildi á árunum 2006–2007.“ Þarna stendur sem sagt í texta 2%. En í töflu er 1%. Í sama riti fyrir frumvarp til fjárlaga ársins 2005 er nákvæmlega sami texti. Það er í raun búið að setja textann úr fjárlögum ársins 2004 inn í fjárlögin 2005. Þar stendur líka að árlegur vöxtur samneyslu sé ekki umfram 2% að raungildi. En í þeirri töflu sem því fylgir stendur 2%. Þarna er því um það að ræða að einhver hefur gert mistök vegna þess að það liggur ljóst fyrir þegar maður skoðar forsendurnar og skoðar þessar magnbreytingar þjóðhagsstærða, eins og þær eru settar fram þarna, og ég tala nú ekki um þegar maður skoðar frumvarp til fjáraukalaga um sama efni þá kemur þar fram að markmiðið um 1% hafi ekki náðst. Er því furða, herra forseti, þó að menn virðist stundum ekki vera að tala um sömu hlutina? Að endingu þakka ég samnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd fyrir samstarfið sem við höfum átt. Það er ansi annasamur tími í fjárlaganefnd frá því að þing kemur saman og fram að 2. og 3. umr. fjárlaga. Sérstaklega vil ég þakka þeim embættismönnum sem heimsótt hafa okkur og verið óþreytandi við að reyna að svara spurningum okkar þó að þeim virðist algjörlega ómögulegt að ná upplýsingum út úr þessu nýja bókhaldskerfi ríkisins til að svara spurningum öllum sem við höfum lagt fram. Ég vona þó að þeim takist það og treysti því að þeir séu að vinna núna næturvinnu eins og við við að reyna að ná í þessar upplýsingar sem við þurfum á að halda. En ég vil þakka þeim fyrir gott samstarf og sérstaklega vil ég þakka starfsmönnum fjárlaganefndar sem vinna oft langan og erfiðan starfsdag meðan á fjárlagatörninni stendur. Það stendur ekkert á upplýsingum sem við þurfum á að halda frá starfsmönnum okkar í fjárlaganefnd. Þeir eru alltaf boðnir og búnir og vinna sína vinnu þannig að óaðfinnanlegt er. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá ætlaði ég mér að halda hér miklu lengri ræðu en þessa og fara yfir einstaka liði fjárlagafrumvarpsins. En af tillitssemi við þá ræðumenn sem eftir mér koma og með tilliti til þess hvað klukkan er núna þá læt ég máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir óvenjulega hlutlæga gagnrýni sem kom fram í þessari ræðu. Sannarlega stakk þessi ræða töluvert mikið í stúf við þær upphrópanir sem maður hefur mátt heyra hér í allan dag þar sem menn reyndu ekki að nálgast neitt veruleikann heldur bara hrópuðu og kölluðu, því miður, ákaflega mikla fjarstæðu. En þessi ræða var einmitt dæmi um það hvernig stjórnarandstaða getur og á að nálgast hin margvíslegu vandamál sem við eigum við að stríða við gerð fjárlaga. Það er ekkert auðvelt að eiga við þetta. Hins vegar verð ég nú, herra forseti, samt að hryggja hv. þingmann með því að ég get ómögulega fallist á það sem hann sagði áðan um að við hefðum báðir haft rétt fyrir okkur vegna þess að það er alveg dagljóst að það var bara ég sem hafði rétt fyrir mér. Hann hafði rangt fyrir sér, svo og félagi hans hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Það er nefnilega þannig, hæstv. forseti, alveg eins og þingmaðurinn las upp úr þessum gögnum, þ.e. úr Stefnu og viðhorfum gagnvart árinu 2004 og svo líka Stefnu og viðhorfum gagnvart árinu 2005, að þetta stendur skýrum stöfum. Ég var einmitt að vekja athygli á því að þetta er meginmarkmið ríkisstjórnarinnar í fjármálum ríkisins. Það var og er gríðarlega mikilvægt að fara yfir það að það tókst. Hins vegar er tafla þarna sem þeir virðast ekki átta sig á. Taflan er þannig byggð upp að fjármálaráðuneytið er ekkert að gera neina vitleysu. Í frumvarpinu, eins og það var lagt fyrir í upphafi, er gert ráð fyrir 1% hækkun samneyslu vegna þess að það er venja, verkvenja við gerð fjárlaganna að setja inn alla þekkta kjarasamninga og alls ekkert þar að auki og það var þá 1%. 

Herra forseti. Það er svolítið erfitt í stuttu andsvari að fara yfir mál sem er jafnflókið og raun ber vitni án þess þó að líta út fyrir að vera það. En ég skal þó reyna. Halda hv. þingmenn að ef ríkisstjórnin hefði ætlað sér á árinu 2004 að samneyslan mundi vaxa eða mætti vaxa allt að 2% að það hefði þá ekki verið sett inn í forsendur útreikninga? Halda menn að fjármálaráðherra, sem við höfum nú verið að væna um að vera kannski ekki með allt of góðar áætlanir í höndunum, hefði farið hér í gegnum tvær umræður um fjáraukalög þar sem fram kemur að fjárlög ársins 2004, samneysla, magnbreytingar, prósentur, ættu að aukast um 1% en síðan í áætlun ársins 2004, þ.e. eftir að fjáraukalögin eru komin fram, stendur 1,5% - það er frávik frá fjárlögum, hálft prósent - halda menn að hæstv. fjármálaráðherra hefði nú ekki komið hér og barið sér á brjóst og sagt: „Sjáið þið nú. Spá okkar um aukningu samneyslu stenst og hún gerir meira en að standast. Við gerðum ráð fyrir 2%, að hún mundi aukast um 2%. Hún eykst bara um 1,5%. Þarna sjáið þið nú aðhaldið í ríkisrekstrinum.“ Halda hv. þingmenn að hæstv. fjármálaráðherra hefði látið fram hjá sér fara svona tækifæri ef raunin hefði verið sú að þarna hefði átt að standa 2% en ekki 1%?

Herra forseti. Þetta mál er einfalt en ekki flókið. Það er nákvæmlega þannig að í fjárlagafrumvarpið í ár eins og í fjárlagafrumvarpið í fyrra eru settir inn í launaliðina gerðir samningar. Hefur hv. þingmaður ekki tekið eftir því fyrr? Halda menn að í fjárlagafrumvarpinu 2005 sem við erum að afgreiða núna sé einhver áætlun um hverjir samningarnir verði við opinbera starfsmenn á næsta ári? Nei, að sjálfsögðu ekki. Það hefur aldrei nokkurn tíma komið fyrir að inn í fjárlagafrumvarp væri sett áætlun um hvað kynni að koma út úr kjarasamningum. Þetta er því nákvæmlega skýrt og fer ekki milli mála. Í fjárlagafrumvarpinu núna er gert ráð fyrir því að samneyslan vaxi - ef við bara tökum fjárlagafrumvarpið - um 1,7% vegna þess að tölurnar sem við höfum fyrir framan okkur sýna það. Gerðir kjarasamningar sýna það. Þess vegna vekja menn athygli á því að það er markmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum - og það er rauði þráðurinn - að samneyslan vaxi ekki að raungildi á næsta ári nema um 2%. Og það verður þrautin þyngri, herra forseti. Ég er að vekja athygli á þessu af því að þessar tölur skipta meginmáli þegar við reynum að átta okkur á því hvert viðgangsefnið er í ríkisfjármálunum. Þetta eru stóru tölurnar. Þetta er það sem ræður úrslitum um það hvernig til tekst. Því er nauðsynlegt að gera athugasemdir þegar ágætir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar skauta yfir þetta eins og þeir gerðu báðir, hv. þm. Jón Gunnarsson og hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Þeir skauta yfir meginmálið og telja að þarna hafi ekki verið gert rétt. Það var nákvæmlega gert rétt og það merkilega við þetta, þó að margt sé athugavert við framgang fjárlaga á þessu ári, 

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að stæla við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson um þetta atriði. Ég veit að hv. þingmaður er þrjóskur að endemum. Reyndar er sá er hér stendur það líka. Ég ætla því ekki alveg að hætta núna vegna þess að hér í Stefnum og horfum frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2005 er tafla um það hvernig fjármálaráðuneytið reiknar með að magnbreyting verði á helstu þjóðhagsstærðum á næstu árum, 2005, 2006, 2007 og 2008. Ég vek athygli á því að þetta er í fjárlagafrumvarpinu sem við erum að ræða núna. Í þessari töflu stendur: „Áætlun ársins 2004“, þ.e. er áætluð lokaútkoma ársins 2004. Það er fyrsti dálkurinn í þessari nýju töflu í nýja frumvarpinu. Þar stendur 1,5%. Alveg eins og stóð í fjáraukalagafrumvarpinu.

Innan við 2% ...

Í frumvarpi 2005 eru það 2%, 2006 2%, 2007 2% og 2008 2%.

Þetta er markmiðið.

Ég er alveg sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að það verður ekki auðvelt fyrir ríkisstjórnina að halda þessu markmiði. Það var heldur ekkert auðvelt og hefur ekki verið auðvelt að gera það á yfirstandandi ári.

En tókst samt.

Ég ætla að vona, satt best að segja, að það sé niðurstaða þessa árs, þetta 1,5% sem við erum að horfa á eða innan við 2%. En ég verð þó að reka ákveðinn varnagla þar eins og reynslan, mín stutta reynsla hér á þingi hefur kennt mér því við eigum eftir að sjá ríkisreikninginn. Við eigum eftir að sjá hvernig hann lítur út. Ef hann er í svipuðum dúr og áætlun 2004, þ.e. frumvarp til fjárlaga og fjáraukalaga, ef það stenst nú á árinu 2004 þá verður þetta svona. Ef aftur á móti verða aðrar tölur í ríkisreikningi þá er ekki víst að þetta verði svona.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð sérkennileg upplifun fyrir varaþingmann að gera hér öðru sinni stuttan stans á Alþingi í miðri fjárlagagerðinni. Fyrir réttu ári þótti mér ýmislegt undarlegt og jafnvel aðfinnsluvert í þeim framgangsmáta og ég verð að segja eins og er að því miður finnst mér ástandið ekki hafa skánað. Þvert á móti hafa vinnubrögðin, í það minnsta í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem ég á sæti í þessa dagana, versnað svo um munar. Fyrir réttu ári sat ég á fundum í efnahags- og viðskiptanefnd og þar fengum við til okkar gesti, fulltrúa hagsmunasamtaka og við fengum umsagnir frá aðilum sem við tókum tillit til meðan nefndin var að sinna því hlutverki sem henni er falið við fjárlagagerðina, þ.e. að fara yfir og gefa umsögn um tekjuhliðina til fjárlaganefndar. Fyrir réttu ári skiluðu bæði meiri og minni hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar ítarlegu áliti á tekjuöflun ríkissjóðs á árinu 2004 fyrir 2. umr. En nú er öldin önnur. Í meirihlutaáliti fjárlaganefndar á bls. 18 er birt álit minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar á tekjugrein frumvarpsins. Þar eru vinnubrögð sem uppi hafa verið í nefndinni átalin harðlega þar sem minni hlutinn telur að mun ítarlegri skoðun hefði þurft að fara fram á tekjugreininni, en hún var tekin til umræðu í nefndinni þennan sama dag og áliti skyldi skilað, reyndar aðeins með nokkurra klukkutíma fyrirvara. Minni hlutinn fór fram á að tekjugreinin yrði send til umsagnar til Seðlabanka, til hagdeildar ASÍ og til Hagfræðistofnunar en við því var auðvitað ekki hægt að verða því að það átti að skila umsögninni fyrir hádegi þennan sama dag. Minni hlutinn benti á að ýmislegt væri athugavert við þessa tekjugrein og það væri ekki víst að hún mundi standast tímans tönn, ekki einu sinni fram yfir næstu mánaðamót, en þá er von á nýrri spá frá Seðlabankanum og eftir áramót er von á nýrri þjóðhagsspá. Loks bentum við á að nýframkomin skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar lægju ekki fyrir við þessa afgreiðslu og umfjöllun um þau og áhrif þeirra á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2005 væru ekki séð. Ekkert af þessum atriðum kom til athugunar í nefndinni. Af þessum sökum taldi minni hlutinn ekki forsendur til þess að skila efnislegu áliti fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Ég verð að segja að þetta eru hreint undarlega ótrúlega léleg vinnubrögð hjá meiri hlutanum. Það er ekki nema von að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur Blöndal, skuli ekki hafa verið viðstaddur þessa umræðu í dag.  Virðulegur forseti. Þetta er ekki eina atriðið sem gerð hefur verið athugasemd við í vinnubrögðum við gerð fjárlaga að þessu sinni. Þannig er það eins og bent hefur verið á úr þessum stól hrein afturför að fjárlaganefnd skuli nú aftur vera farin að ráðstafa í sínum ranni safnliðum fjárlaga í stað þess að leita til fagnefnda þingsins og fá umsagnir þeirra. Og aftur gerist það sem harðlega var átalið hér á síðasta ári að forstöðumenn ríkisstofnana fá ekki að kynna málefni sinna stofnana og rekstur þeirra fyrir fagnefndum eða fjárlaganefnd nema í gegnum túlk eða miðil sem reyndar heitir ráðuneyti. Þannig er ljóst, virðulegur forseti, að framkvæmdarvaldið hefur með augljósum hætti yfirtekið eftirlits- og fjárveitingavald Alþingis með ríkisstofnunum og í reynd fjárlagagerðina í heild. En formaður fjárlaganefndar lýsti því við upphaf umræðunnar í dag að nú væri ætlunin að endurskoða vinnubrögð við fjárlagagerðina og er það vel. Ég ætla ekki að fjalla meira um vinnubrögðin að sinni en ég verð þó að taka undir með þeim félögum mínum fyrr í kvöld sem hafa bent á hversu lítið ráðherrar hafa verið viðstaddir umræðuna, en hún hefur í rauninni einkennst af því að stjórnarþingmenn hafa stært sig mikið af fyrirhuguðum skattalækkunum á hátekjufólk meðan áfram skal haldið skattpíningu á þá sem lifa á strípuðum töxtum og á atvinnuleysisbótum. Það er alveg ljóst fyrir hvaða tekjuhópa þessar skattalækkanir eru gerðar, þar skal enn hinum efnameiri hyglað á kostnað þeirra sem minna hafa. Ég vil leyfa mér að vitna í álit miðstjórnar ASÍ vegna þessara skattaáforma en þar segir, með leyfi forseta, að Alþýðusambandið telji að sé svigrúm til skattalækkana fyrir hendi hefði átt að nýta tækifærið og auka tekjujöfnun í skattkerfinu. Tillögur Alþýðusambandsins um meiri hækkun skattleysismarka, lægra skattþrep á lágar tekjur og lækkun virðisaukaskatts á matvæli væru tekjujafnandi andstætt tillögum ríkisstjórnarinnar um afnám hátekjuskatts, flata lækkun skattprósentunnar og afnám eignarskatts. Þarna tekur miðstjórnin undir þau varnaðarorð sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft uppi vegna þessara skattatillagna og það á eftir að koma í ljós þegar útreikningar munu liggja fyrir á þessum tillögum að þetta er því miður rétt spá. ASÍ fagnar verulegri hækkun barnabóta sem tekjujafnandi aðgerð og undir það má vissulega taka. Stjórnarþingmenn hafa í dag stært sig af því að nú eigi að hækka barnabætur, að vísu ekki eins og lofað var fyrir síðustu kosningar, ekki með því að afnema tekjutenginguna að fullu og alls ekki með því að framlengja barnabætur til 18 ára aldurs. Nei, það er sko langt í frá, en þetta er þó skref í rétta átt. En ég verð því miður, virðulegi forseti, að segja að þetta eina ljós í myrkri skattstefnu ríkisstjórnarinnar er þannig vaxið að aðeins er verið að skila hér hluta af ránsfeng, ránsfeng sem tekinn var með vaxandi tekjutengingu barnabóta á sínum tíma og smiðshöggið á þá þróun var rekið á kjörtímabili ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar 1995–1998 þegar tekjutengingu barnabóta var komið á að fullu. Þessi ríkisstjórn hefur verið að skila því til baka í áföngum og það er gott en það þarf bara meira til að koma. Herra forseti. Það er langt liðið á kvöldið. Ég ætla aðeins að fjalla um tvær tillögur þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, annars vegar um nær því tvöföldun framlaga til safnasjóðs og hins vegar um að stöðva fjárveitingar til svokallaðrar Íslenskrar friðargæslu og tryggja að þær fari í raunverulegt hjálpar- og friðarstarf á ófriðarsvæðum. Ég ætla að byrja á að fjalla um breytingartillögu á þskj. 451 sem fjallar annars vegar um 23 millj. kr. hækkun til endurbóta húsa í vörslu Þjóðminjasafnsins, sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur gert hér góða grein fyrir, og hins vegar um 54 millj. kr. hækkun á safnasjóði sem ég vil fara nokkrum frekari orðum um, enda er mér málið vel kunnugt og nokkuð skylt. Safnalög nr. 106/2001 voru sett til þess að treysta uppbyggingu safnastarfs í landinu og til þess að hafa eftirlit með þeim fjármunum sem ríkið veitir til safnastarfs. Með safnalögum var ákveðið að setja á stofn safnaráð sem skyldi vera samráðsvettvangur safnastarfs, bæði listasafna, minjasafna og náttúrusafna. Safnaráð skyldi líka hafa eftirlit með söfnum sem hljóta ríkisstyrki og úthluta styrkjum úr safnasjóði til þessara safna. Tillagan gengur út á, eins og ég sagði, að næstum því tvöfalda framlagið í Safnasjóð úr 66 millj. kr. í 120 millj. kr. Við skulum rifja aðeins upp hver var tilgangurinn með safnasjóði. Hann er í rauninni sá sami og var þegar settur var á laggirnar Kvikmyndasjóður svo eitthvað sé nefnt, að tryggja jafnræði hvað varðar aðgang að opinberu fé, gagnsæi við úthlutun þess og faglegt eftirlit með rekstri styrkþega og ráðstöfun opinberra styrkja. Mönnum til upplýsingar veitir safnaráð tvenns konar styrki, annars vegar rekstrarstyrki til safna sem uppfylla kröfur laganna um að teljast söfn og hins vegar verkefnastyrki til setra, til sýninga og til safna. Stofnframkvæmdir eru samkvæmt lögunum eftir sem áður á ábyrgð menntamálaráðuneytis og Alþingis. Það er ekki sannfærandi að fjórum árum eftir þessa metnaðarfullu lagasetningu og þegar á þriðja hundrað milljóna króna er veitt til þessara mála í tillögum fjárlaganefndar skuli ekki vera hægt að hækka framlag til safnasjóðs milli ára um eina einustu krónu, og það er mjög miður. Umsóknir hjá safnasjóði fyrir næsta ár nema nú tæpum 200 millj. kr. en fjárframlög til safnsins hafa í rauninni lítið hækkað í þessi fjögur ár. Fyrsta árið, 2002, var það 58 millj., það var aftur 58 millj. árið 2003, árið 2004 var það 66 millj. og samkvæmt tillögu sem hér liggur fyrir skal það vera óbreytt á næsta ári. Ég vil segja hv. þingmönnum það að upphafsfjárveitingin, 58 millj. kr., var á sínum tíma þannig til komin að 53 millj. komu í raun af því sem áður hafði verið hjá menntamálaráðuneytinu til þess að veita rekstrarstyrki til minjasafna í landinu, 5 millj. til sömu hluta komu frá umhverfisráðuneyti. Það að þessar fjárveitingar hafa staðið í stað og að þeim skuli vera ætlað að dekka ekki aðeins rekstrarstyrki til allra minjasafna í landinu heldur einnig til listasafna og náttúrusafna og þar að auki verkefnastyrki til þessara sömu safna og setra og sýninga þýðir í rauninni beinan niðurskurð á rekstri minjasafnanna, aðallega, í landinu og hefur, eins og ég sagði, leitt til þess að það er í rauninni ekkert til skiptanna handa hinum söfnunum sem starfa á sviði lista og náttúrugripa. Þetta var ekki ætlunin með þessum metnaðarfullu lögum, hæstv. forseti. Ég vil því skora á hv. þingmenn og meiri hlutann í fjárlaganefnd að endurskoða afstöðu sína því eins og ég sagði áðan liggja umsóknir um tæpar 200 millj. kr. fyrir safnasjóði og 120 millj. mundu gerbreyta stöðunni og örva nýsköpun í faglegu safnastarfi í landinu. Virðulegi forseti. Ég er 1. flutningsmaður að tillögu sem er á þskj. 441. Það er tillaga, eins og ég sagði áðan, sem er ætlað að tryggja að allir fjármunir sem Alþingi samþykkir að veita til alþjóðlegs hjálparstarfs og friðargæslu fari til þeirra hluta en ekki til hernaðarstarfa. Á þingskjalinu er lagt til að 140 millj. kr. verði bætt við fjárlagalið 03-391 þannig að 25 millj. bætast við framlag til Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, 25 millj. bætast við framlag til UNIFEM og 90 millj. bætast við liðinn Mannúðarmál og neyðaraðstoð, sem er liður 1.30. Á móti verði fellt niður framlag í liðinn Íslensk friðargæsla undir fjárlagalið 03-401. Það er álit okkar flutningsmanna að hægt sé að koma fyrir í liðnum Mannúðarmál og neyðaðstoð allri þeirri eiginlegu friðargæslu sem Íslendingar nú sinna í stríðshrjáðum ríkjum svo sem störfum tveggja lögreglumanna og eins fjölmiðlafulltrúa í Bosníu-Hersegóvínu, starfi fjölmiðlafulltrúa í Kosovo og tveimur borgaralegum sérfræðingum á Sri Lanka auk jafnréttisfulltrúa UNIFEM í Kosovo sem er á sérstökum fjárlagalið. Ef einhver eiginleg friðargæsla fer fram hjá liði Íslendinga á Kabúl-flugvelli er líka hægt að koma henni fyrir innan þessa fjárlagaliðar enda, virðulegur forseti, er ekki gert ráð fyrir því að fjárveitingar til friðargæslu lækki. Þvert á móti er, eins og ég sagði áðan, gerð tillaga um að borgaraleg friðargæsla og hjálparstarf aukist sem nemur kostnaði við þá stríðsleiki sem nú eru stundaðir á Kabúl-flugvelli í nafni Íslands. Íslensk friðargæsla hefur verið mikið til umræðu, einkum eftir þá eðlisbreytingu sem varð á henni skömmu eftir formlega stofnun friðargæslunnar, þegar stjórn Pristina-flugvallar var tekin yfir af Íslendingum haustið 2002 sem var ári eftir að þessi friðargæsla var sett formlega á laggirnar. Sú eðlisbreyting var enn frekar staðfest þegar Íslendingar tóku við stjórn Kabúl-flugvallar á miðju þessu ári og það sýnir sig í því að þá voru 17 Íslendingar í störfum þar en aðeins sjö annars staðar í stríðshrjáðum ríkjum á vegum Íslensku friðargæslunnar. Þetta 17 manna lið, sem er 70% mannafla friðargæslunnar, er klætt í felubúninga eyðimerkurhernaðar, það er vopnað, bæði hríðskotabyssum og marghleypum, það hefur hlotið hernaðarþjálfun, það ber hertitla og það lýtur heraga og stjórn ofursta. Bent hefur verið á að NATO skilgreinir þessa sveit sem hermenn í sínu liði. Hæstv. forsætisráðherra hefur þrætt fyrir það og kallar þá borgaralega hjálpar- og friðargæslumenn. Hæstv. utanríkisráðherra hefur hins vegar svarað því til í þessum sal að liðið hafi réttarstöðu hermanna NATO ef svo ber undir. Því er það, virðulegur forseti, að í hugum margra ríkir mikill vafi á að lagastoð sé fyrir því að halda úti þessari liðssveit enda hafa Íslendingar ekki her. Þeir eru einnig til sem telja þessa starfsemi einfaldlega brot á íslenskum lögum og bent hefur verið á það áður í þessum sal af hv. þm. Ögmundi Jónassyni að í 114. gr. almennra hegningarlaga segir, með leyfi forseta: „Hver, sem ræður menn innan íslenska ríkisins til erlendrar herþjónustu, skal sæta fangelsi allt að 2 árum.“ Mér er spurn: Skyldi hæstv. utanríkisráðherra vera undanþeginn þessu lagaákvæði? Um það hefur verið spurt og verður spurt svo lengi sem á hans snærum er vopnuð liðssveit hernaðarbandalags úti í heimi, alveg sama hvað hann og aðrir kjósa að kalla þá sveit. Það hefur verið bent á það, virðulegur forseti, að skilin á milli friðargæslu og hersveita verða að vera mjög glögg vegna þess að ef svo er ekki þá eru friðargæslumenn settir í mikla hættu. Óljós skil á milli starfa hermanns og friðargæsluliða eru því lífshættuleg, ekki aðeins fyrir íslenska friðargæslumenn heldur einnig fyrir aðra, svo sem starfsmenn Rauða krossins og Sameinuðu þjóðanna. Enda erum við alltaf aftur og aftur að heyra fréttir af því að hjálparstarfsmenn verða fyrir árásum, og það er ömurlegt til þess að vita, virðulegi forseti, að við eigum sem þjóð þátt í því að valda slíkum ruglingi og slíkri hættu með þeim feluleik sem er í gangi varðandi hina svokölluðu Íslensku friðargæslu. Sprengjuárásin í Kabúl í síðasta mánuði var glöggt dæmi um þetta. Það er ljóst að a.m.k. gera Afganir engan greinarmun á þessum herklæddu, herþjálfuðu og vopnuðu Íslendingum og öðrum hermönnum NATO á svæðinu. Ég vil leyfa mér, virðulegur forseti, að rifja upp lýsingu íslensks kvikmyndagerðarmanns, Friðriks Guðmundssonar, í DV, sem er að vinna að heimildarmynd um íslensku sveitina, eins og hann kallar hana, af viðhorfi heimamanna því að hún er mjög sláandi. Hann segir frá því í blaðaviðtali sl. sumar hvernig hann ekur í gegnum Kabúl með íslensku sveitinni og þeir eru neyddir til að stoppa. Það er einhver fyrirstaða á veginum og fyrir aftan þá er stór hertrukkur og hann er líka stopp. Það verður þrúgandi þögn í jeppanum hjá þeim, en sem betur fer losna þeir úr prísundinni án þess að til átaka komi. En í millitíðinni kemur lítill 8 ára drengur að bílnum. Hann réttir upp höndina, myndar með henni skammbyssu og hleypir af á ökumann jeppans. Og þetta, segir heimildarkvikmyndagerðarmaðurinn, er einkennandi fyrir viðhorf heimamanna til þessarar sveitar okkar. Við skulum ekki auka frekar á þennan rugling á milli hernaðar og friðargæslu. Við skulum kalla hlutina réttum nöfnum. Við skulum tryggja að það fjármagn sem Alþingi veitir til friðargæslu fari til friðargæslu og ekki til annarra hluta. Til þess, virðulegi forseti, er þessi tillaga flutt.