Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa fjögur bréf um forföll þingmanna. Hið fyrsta er frá 7. þm. Norðaust., Einari Má Sigurðarsyni, dagsett 7. október, og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Samfylkingar í Norðausturkjördæmi, Örlygur Hnefill Jónsson, lögmaður, Laugum, Þingeyjarsveit, taki sæti mitt á Alþingi á meðan en Lára Stefánsdóttir, 1. varamaður á listanum, getur ekki vegna annríkis komið til starfa á Alþingi að þessu sinni. Virðingarfyllst, Einar Már Sigurðarson.“ Borist hefur bréf frá 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi, dagsett 5. október 2004, sem hljóðar svo: „Ég undirrituð get því miður ekki að þessu sinni tekið sæti Einars Más Sigurðarsonar í fjarveru hans frá þingstörfum vegna starfsanna minna. Lára Stefánsdóttir.“ Annað bréfið er frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Einari K. Guðfinnssyni. Það er dagsett 11. október og hljóðar svo: „Þar sem Davíð Oddsson utanríkisráðherra, 2. þm. Reykv. n., getur ekki vegna veikinda sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Ásta Möller, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Einar K. Guðfinnsson.“ Þriðja bréfið er frá 10. þm. Reykv. n., Sigurði Kára Kristjánssyni, dagsett 7. október og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í New York og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, Katrín Fjeldsted læknir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. 1. varamaður listans tekur jafnframt sæti á Alþingi í dag. Sigurður Kári Kristjánsson.“ Ásta Möller, Katrín Fjeldsted og Örlygur Hnefill Jónsson, hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa á nýjan leik. Fjórða og síðasta bréfið er frá hv. 5. þm. Suðurk., Guðjóni Hjörleifssyni, dagsett 7. október og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í New York og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, Böðvar Jónsson fasteignasali, Njarðvík, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Guðjón Hjörleifsson.“ Kjörbréf Böðvars Jónssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Böðvar Jónsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningar embættismanna fastanefnda: Allsherjarnefnd: Bjarni Benediktsson formaður og Jónína Bjartmarz varaformaður. Efnahags- og viðskiptanefnd: Pétur H. Blöndal formaður og Dagný Jónsdóttir varaformaður. Félagsmálanefnd: Siv Friðleifsdóttir formaður og Guðlaugur Þór Þórðarson varaformaður. Fjárlaganefnd: Magnús Stefánsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Heilbrigðis- og trygginganefnd: Jónína Bjartmarz formaður og Drífa Hjartardóttir varaformaður. Iðnaðarnefnd: Birkir Jón Jónsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Landbúnaðarnefnd: Drífa Hjartardóttir formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Menntamálanefnd: Gunnar Birgisson formaður og Dagný Jónsdóttir varaformaður. Samgöngunefnd: Guðmundur Hallvarðsson formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Sjávarútvegsnefnd: Guðjón Hjörleifsson formaður og Birkir Jón Jónsson varaformaður. Umhverfisnefnd: Guðlaugur Þór Þórðarson formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Utanríkismálanefnd: Sólveig Pétursdóttir formaður og Siv Friðleifsdóttir varaformaður.

Forseti vill geta þess að kl. 15:30 eða þar um bil fer fram umræða utan dagskrár um skipun nýs hæstaréttardómara. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og settur dómsmálaráðherra, Geir H. Haarde, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í áhrif efnahagsstefnu ríkisstjórnar hans á kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Sérhver ríkisstjórn, þessi hefur ekki verið nein undantekning þar frá, hefur kostað kapps um að hafa sem best samstarf við verkalýðshreyfinguna og reyna að ná sem mestum stöðugleika á vinnumarkaði. Stöðugleikann sem við höfum búið við í efnahagslífinu síðustu missiri má að mestu leyti rekja til þess að þetta hafi tekist, ekki síst vegna þess að stjórn og stjórnarandstaða hafa borið gæfu til að taka höndum saman í þessu efni. Nú bregður svo við að nýr forsætisráðherra hefur sest að völdum og hefur í fyrsta skipti lagt fram efnahagsstefnu sína í fjárlagafrumvarpi sem ríkisstjórn hans stendur að. Þá vill svo til að verkalýðshreyfingin rís upp til harðra mótmæla. Miðstjórn ASÍ hefur samþykkt ákaflega harðorða ályktun þar sem sagt er að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar setji forsendur kjarasamninga í uppnám og hún leggi grunn að djúpstæðri deilu við verkalýðshreyfinguna um markmið og leiðir í kjara- og velferðarmálum. Það er sérstaklega tekið fram í hinni harkalegu ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands að skattastefna núverandi ríkisstjórnar verki líkt og olíu sé hellt á eld. Það er mjög sjaldgæft, herra forseti, að verkalýðshreyfingin grípi til svo sterkra andmæla við efnahagsstefnu nokkurrar ríkisstjórnar. Ég spyr hæstv. forsrh.: Hvernig hyggst hann bregðast við því að verkalýðshreyfingin telur að efnahagsstefna ríkisstjórnar hans muni setja forsendur kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í uppnám?

Herra forseti. Ég er ósammála því sem kemur fram í þessari ályktun. Ég hyggst hins vegar eiga fund með forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar á næstunni til að fara yfir þessi mál. Það liggur alveg ljóst fyrir að fjárlagafrumvarpið er með ágætum afgangi og að þar eru aukin útgjöld til margvíslegra velferðarmála. Það er jafnframt ljóst að fyrirhugaðar skattalækkanir munu auka kaupmátt verulega og hafa góð áhrif á kaupmátt einstaklinga. Hins vegar hafa þær ekki verið nákvæmlega útfærðar. Það hefur t.d. ekki verið endanlega ákveðið hversu mikið barnabætur verða hækkaðar og hvernig útfærslan verður í því sambandi. Fyrr en það liggur fyrir er ekki hægt að fullyrða um áhrif skattalagabreytinganna á kaupmátt einstaklinga og ákveðinna fjölskyldustærða. Því er of snemmt að spá fyrir um það. Það er sjálfsagt að fara yfir málin með forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar en það er af og frá að fjárlagafrumvarpið og fyrirhugaðar skattalækkanir setji forsendur kjarasamninga í uppnám.

Herra forseti. Við búum við ákaflega sérkennilegar aðstæður sem stendur. Nýr forsætisráðherra er að taka við völdum og það ríkir verkfall í grunnskólanum. Hæstv. forsætisráðherra hefur komið hingað og sagt: Það verkfall kemur mér ekki við. Hann og hans ríkisstjórn ætlar ekki með nokkrum hætti að reyna að liðka til fyrir lausn þess máls. Sami hæstv. forsætisráðherra leggur síðan fram fjárlagafrumvarp þar sem efnahagsstefna hans birtist. Efnahagsstefnan er svo harkaleg að hún stefnir stöðugleikanum í voða. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands segir að þar sé skattalækkunarstefna sem verki beinlínis eins og olíu sé hellt á eld. Svo kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að hann ætli í raun ekki að gera nokkurn skapaðan hlut nema að boða til fundar. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé ekki reiðubúinn til að breyta skattastefnunni í frumvarpinu. Er það til dæmis rétt að Framsóknarflokkurinn komi í veg fyrir að hægt sé að lækka matarskattinn? Það er það sem verkalýðshreyfingin vill.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á því hvert hv. þm. er að fara. Hann segir að efnahagsstefnan sé mjög harkaleg. Heldur hann því fram að útgjöldin séu allt of mikil? Ég hef skilið fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar þannig að þeir telji ekki nægilegt aðhald í fjárlagafrumvarpinu. Ég hefði þá átt von á að hv. þm. og flokkur hans flytti tillögur á Alþingi um lækkun útgjalda til ýmissa mála. En á sama tíma kemur hv. þm. hingað og krefst þess að ríkisstjórnin veiti meira fjármagn til sveitarfélaganna. Það er ekki nokkur leið að botna upp né niður í því hvert þingmaðurinn er að fara.

Herra forseti. Hér talaði hæstv. forsætisráðherra sem ætlar að færa nokkra milljarða úr sjóðum ríkisins yfir í vasa þeirra sem hafa hæstar tekjurnar. Eitt af því sem miðstjórn ASÍ fordæmir hvað harkalegast í ályktun sinni er einmitt þessi skattastefna, þar sem þeir fá mest sem mest hafa fyrir. Þeir fá minnst sem minnst hafa fyrir. Um þetta snýst málið að sjálfsögðu. Herra forseti. Það hlýtur að vera hæstv. forsætisráðherra umhugsunarefni hvernig staðan er á vinnumarkaði nú þegar hann hefur tekið við völdum. Við höfum þetta alvarlega verkfall grunnskólakennara og hæstv. forsætisráðherra segir: Mér kemur það ekki við. Við höfum núna fyrir okkur skoðun verkalýðshreyfingarinnar á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem hann veitir forustu og hæstv. forsætisráðherra segir: Mér er alveg sama. Hann hlustar ekki á þá. Forsætisráðherrar verða að hlusta. Þeir sem ætla að vera farsælir í að leiða þjóð sína verða að leggja eyrun við því sem hún segir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ráðgjöfina, hún er ágætlega þegin. Ég hef aldrei sagt að mér komi hlutirnir ekki við og auðvitað hlusta ég á það sem sagt er, en ég minni hv. þm. á eitt: Þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp var skattprósentan rétt liðlega 35% og ég man vel að allir flokkar á Alþingi voru sammála um að skattprósentan mætti ekki verða hærri. Nú stendur til að lækka hana niður og að hún verði svipuð og hún var upphaflega. Þá rís stjórnarandstaðan á Alþingi öndverð gegn því. Ég held að hv. þm. ætti að rifja upp hvernig Alþýðuflokkurinn talaði þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp. Ég held að það væri honum hollt að lesa sig til um það áður en hann kemur með slíka sleggjudóma. Ég vil líka minna hv. þm. á það að eftir því sem skattprósentan er lægri þeim mun ólíklegri eru skattsvik. Það skiptir máli og það skiptir líka máli að minnka bilið í tekjuskattinum milli einstaklinganna og fyrirtækjanna og sú stefna sem ríkisstjórnin hefur tekið upp er einmitt leið til þess.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. sjávarútvegsráðherra af því ánægjulega tilefni að sterkar vísbendingar og í einu tilviki væntanlega sönnun liggja fyrir um það að norsk-íslenska síldin veiðist innan íslensku sérefnahagslögsögunnar austur af landinu. Farmur úr Hoffellinu var greindur og virtist óumdeilanlega vera um síld af norsk-íslenska stofninum að ræða. Sömuleiðis hefur Víkingur landað á Vopnafirði einum 1.400 tonnum í 4–5 veiðiferðum og sterkar vísbendingar eru um að þar sé sömuleiðis um síld af sama stofni að ræða, stóra, feita og fallega með 19% fituinnihaldi og þó nokkru af hrognum og sviljum í sem passar prýðilega við ástand og ásigkomulag norsk-íslensku síldarinnar eins og það á að vera á þessum árstíma, en stemmir illa við þá íslensku. Þetta vekur spurningar um hvort ekki sé mikilvægt að rannsaka og greina það sem hér er á ferðinni ekki síst vegna mikilvægra samningshagsmuna okkar, að geta sýnt fram á að síldin innan íslensku sérefnahagslögsögunnar sé veiðanleg. Það mundi styrkja mjög aðstæður okkar í samningaviðræðum við Norðmenn og aðra um stofninn. Ég vil því spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort Hafrannsóknastofnun verði tryggt fjármagn til þess að gera út sérstakan rannsóknarleiðangur til að taka sýni, greina og mæla það síldarmagn sem hér er á ferðinni eða með einhverjum öðrum aðferðum eins og að senda vísindamenn með veiðiskipum til að það fáist á hreint hvað þarna er á ferðinni. Það er líka ákaflega mikilvægt til að átta sig á því sem er að gerast í vistkerfinu og vegna fiskveiðistjórnar að ekki sé vafi á úr hvorum stofninum veiðin er, þeim norsk-íslenska eða íslenska, að þessir hlutir fáist á hreint og ekki við það unandi að fjárleysi hamli Hafrannsóknastofnun í þessu efni.

Herra forseti. Það eru ánægjuleg tíðindi að norsk-íslenska síldin skuli veiðast innan íslensku efnahagslögsögunnar og mun styrkja stöðu okkar í þeim samningaviðræðum sem fram fara um skiptingu á afla úr þeim stofni. Það er nauðsynlegt eins og fram hefur komið að rannsakað sé vel og gaumgæfilega hvernig þessum málum er háttað, greint sé á milli þeirra tveggja stofna sem virðast vera í bland í veiðunum núna, annars vegar norsk-íslenska síldin og hins vegar íslenska sumargotssíldin. Ég hef farið yfir þessi mál með forsvarsmönnum Hafrannsóknastofnunar og einnig átt viðræður við forsvarsmenn hagsmunaaðila um hvernig best sé að haga málum og sé ekki betur en að við getum gert það sem nauðsynlegt er til þess að ganga úr skugga um þá hluti sem við þurfum að vita af þessu tilefni. Mér vitanlega hafa ekki komið upp neinir hlutir í þessu sambandi sem fjárskortur ætti að hamla. Ég held að þingmenn þurfi ekki að hafa neinar sérstakar áhyggjur af því að ekki verði hægt að sinna rannsóknunum eins og nauðsynlegt er fremur en öðrum þeim rannsóknum sem Hafrannsóknastofnun sinnir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er gott að menn eru meðvitaðir um þetta í sjávarútvegsráðuneytinu, en ég heyrði einn helsta síldarspekúlant og sérfræðing okkar eftir að Jakob Jakobsson lét af störfum tjá sig í útvarpinu á dögunum. Þar gat ég ekki betur heyrt en viðkomandi aðili, Hjálmar Vilhjálmsson, teldi að hér væri svo stórt mál á ferð að nauðsynlegt væri að gera út sérstakan leiðangur til rannsókna og mælinga á síldinni sem þarna á í hlut. Mér vitanlega er slíkur leiðangur ekki á döfinni hjá Hafrannsóknastofnun fyrr en hægt verður að kíkja á þetta í tengslum við loðnurannsóknir í nóvember. Ég held að við eigum að undirstrika mikilvægi málsins með því að grípa til sérstakra ráðstafana og sýna m.a. þannig Norðmönnum hversu mikilvægt við teljum málið vera. Nú eru vísbendingar uppi um að gríðarsterkir árgangar eru að koma upp í síldinni í Barentshafi og ef fullorðna síldin er að taka upp fyrri hegðun sína og hafa að hluta til vetursetu á Íslandsmiðum er það stórt og mikilvægt innlegg bæði í samningsstöðuna og líka líffræðilega út frá því sem er að gerast í vistkerfinu. Mér finnst að við eigum að undirstrika af okkar hálfu hversu mikilvægt við teljum málið vera, m.a. með því að gera út sérstakan leiðangur.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra hversu mikinn áhuga hv. þm. hefur á málinu. Þess vegna tel ég rétt að endurtaka það sem ég sagði áðan að ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hægt verði að framkvæma þær rannsóknir sem við, þ.e. sjávarútvegsráðuneytið í samráði við Hafrannsóknastofnunina, hagsmunaaðila og aðra þá sem að málinu koma teljum nauðsynlegar.

Herra forseti. Já, enda séu menn þá sammála um hvað sé lágmark að gert verði, hæstv. ráðherra. Ég fékk ekki endanleg svör við því ef það verður mat manna að tilefni sé til að gera út sérstakan leiðangur hvort það verði gert eða t.d. í samráði við eitt eða fleiri af veiðiskipunum um mannafla með vísindamönnum þannig að út úr því komi svipaðir hlutir. Nú er ekkert víst að þetta ástand vari mjög lengi og alveg óvíst að menn gangi að henni þarna í nóvembermánuði. Ég minni á hversu gríðarlega miklir hagsmunir eru í húfi ef vel tekst til og veiðar úr norsk-íslensku síldinni geta stóraukist á komandi árum. Vaxandi hlutfall þeirra veiða fer til manneldis. Þá er um að ræða milljarða á milljarða ofan sem við getum aukið verðmæti á nýtingu þessa eina stofns sem var, eins og kunnugt er þegar hann var upp á sitt besta, einn stærsti og arðbærasti fiskstofn í heiminum. Ef þetta gengur eftir sem vísbendingar eru um í Barentshafinu skiptir gríðarlegu máli fyrir íslenska þjóðarhagsmuni hvert einasta prósent sem við náum í af stofninum. Það veit ég að hæstv. ráðherra hlýtur að viðurkenna.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að milljarðahagsmunir eru í húfi og það fer ekki fram hjá okkur í sjávarútvegsráðuneytinu. Hins vegar þurfum við að gæta að því þegar við ákveðum hvað er gert, hver staðan er, hvað sé nauðsynlegt að gera og í hvaða tilgangi við gerum hlutina og fyrr en við höfum skýra mynd af því getum við ekki tekið ákvarðanir um hvað við teljum nauðsynlegt að gera. En ég ítreka að ég sé ekkert sem við gætum ekki framkvæmt sem við teldum nauðsynlegt að gera.

Herra forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. fjármálaráðherra og bera fram spurningu sem ég hef borið upp áður á þinginu. Því miður var svarið út og suður og ég vil reyna á ný að fá skiljanlegt svar. Spurningin hljóðar á þá leið: Hefur Landssími Íslands hf. tryggt fjárhagslegan aðskilnað í þeirri starfsemi sem lýtur sérstaklega að virðisaukandi þjónustu, t.d. internet-þjónustu? Ég tel eðlilegt að flokkur sem kennir sig við samkeppni sjái mikinn hag í því að svara spurningunni heiðarlega svo þeir sem eiga í samkeppni við ríkisfyrirtækið Símann standi jafnfætis. Ég tel eðlilegt og í raun undarlegt að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki hafa svarað spurningunni með skilmerkilegri hætti og vil því gefa hæstv. ráðherra tækifæri á því að svara henni á ný.

Herra forseti. Ef ég man rétt var spurningunni svarað skriflega á síðasta þingi og hefur ekkert gerst í þeim málum sem gefur mér tilefni til þess að breyta því svari á neinn hátt. Ég veit ekki betur en það sé fyllilega eðlilega að öllum málum staðið hvað þetta varðar hjá Landssímanum. Þess vegna hef ég á þessu stigi engu við fyrra svarið að bæta sem ég gat um og hef reyndar ekki haft tilefni til að kanna það mál og ekki hægt að ætlast til þess í óundirbúinni fyrirspurn að menn hafi á takteinum nákvæmar upplýsingar um þetta efni.

Herra forseti. Ég hefði talið eðlilegt að ganga úr skugga um það en í svarinu kemur fram að ráðuneytinu er ekki kunnugt um að Póst- og fjarskiptastofnun hafi farið fram á það við Landssímann að hann viðhefði fjárhagslegan aðskilnað í umræddri starfsemi. En nú segir óvart í reglugerð að fyrirtæki sem hafa umtalsverða markaðshlutdeild á ákveðnu sviði almennrar fjarskiptaþjónustu eða almennra fjarskiptaneta skuli aðgreina kostnað í bókhaldi í samræmi við reglugerðina. Þess vegna hefði ég talið eðlilegt að hæstv. ráðherra gengi úr skugga um að svo væri. Ef eitthvert vit á að vera í fyrirspurnum ætti hæstv. ráðherra að leitast við að svara þeim þannig að það þurfi ekki að vera að spyrja aftur og aftur og fá svör sem segja ekki neitt.

Virðulegi forseti. Í dag hefst fjórða vika kennaraverkfalls grunnskólakennara og í dag hafa farið forgörðum yfir 700 þús. skóladagar hjá grunnskólabörnum landsins. Í gær var fundi deiluaðila frestað en ríkissáttasemjari mun eins og kunnugt er kanna stöðu mála og gera tilraun til að kalla deiluaðila aftur saman á miðvikudaginn. Meðal annars vegna þess að ríkisvaldið gaf á sínum tíma tóninn um kjör viðmiðunarstétta grunnskólakennara sem færðu þeim stéttum, hjúkrunarfræðingum og framhaldsskólakennurum, réttlátar kjarabætur hefur öllum verið ljóst að grunnskólakennarar bæði yrðu og mundu fylgja í kjölfarið. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort hún muni, m.a. í ljósi þess í hve alvarlegri stöðu deilan er í einmitt í dag og í hve miklu uppnámi lögbundin menntun barna landsins er, beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að stjórnvöld komi með einhverjum hætti að deilunni og þá hvernig. Einnig vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra, þar sem að í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins var sagt frá stofnun og starfrækslu nýs einkarekins grunnskóla, Hávallaskóla, hjá Haraldi Ólafssyni nokkrum, hvort hún þekki til málsins. Hefur ráðuneytið gefið út starfsleyfi eða staðfestingu á starfi slíks skóla? Það hlýtur að vekja upp ýmsar spurningar nú þegar svo viðkvæm kjaradeila stendur yfir sem deila kennara er og gæti túlkast sem stríðsyfirlýsing í miðri deilunni við kennarana að gefa út starfsleyfi á starfrækslu slíks skóla. En þar sem fáir virðast kannast við tilurð og starf þessa skóla sem varið var löngum tíma í í hádegisfréttum útvarps, var fyrsta frétt með löngu viðtali við skólastjórann og eigandann, Harald Ólafsson, vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún þekki til málsins og hvort ráðuneytið hafi með einhverjum hætti komið að málinu.

Herra forseti. Nei, ríkisstjórnin mun ekki blanda sér í þessa deilu. Það er alveg ljóst að grunnskólar landsins eru á forræði sveitarfélaganna og ég vil taka undir það sem til að mynda borgarstjórn Reykjavíkur samþykkti samhljóða, að ef hugsanlega eitthvað er óuppgert á milli ríkis og sveitarfélaga varðandi ýmsan rekstur sem hefur verið að færast á milli ríkis og sveitarfélaga á ekki að gera það upp á grundvelli kjarasamninga heldur á að taka það upp á öðrum vettvangi. Ríkisstjórnin mun ekki blanda sér í þessa deilu. Ég vil líka minna þingheim á að síðan grunnskólinn færðist yfir til sveitarfélaganna hefur fundist lausn á slíkri kjaradeilu, tvisvar áður hafa sömu deiluaðilar náð saman svo ég hef enga trú á öðru en að sömu deiluaðilar og eru að fást við þetta erfiða verkefni nú nái endum saman. Það er von mín. Varðandi Hávallaskóla verð ég að viðurkenna að ég heyrði fyrst um þetta í fréttum og mun að sjálfsögðu athuga starfsemi skólans.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra skýr svör og hlakka til að heyra um tilurð og tilkomu þessa nýja Hávallaskóla. Um leið hryggir það mig að heyra svör hæstv. ráðherra hvað varðar kennaradeiluna af því að hún kemur stjórnvöldum svo sannarlega við. Ríkið þarf að gera upp skuldir sínar við sveitarfélögin enda eru litlir fjármunir til skiptanna hjá þeim til að mæta útgjöldum á borð við þau sem að sjálfsögðu fylgja væntanlegum og nýjum kjarasamningum við kennara. Sveitarfélögin eru mörg hörmulega illa stödd og sum þeirra geta tæpast sinnt lögbundnum verkefnum sínum að mestu vegna ranglátrar tekjuskiptingar milli ríkis og sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Það er einfaldlega vitlaust gefið í þessu spili. Því skora ég á hæstv. menntamálaráðherra sem ber ábyrgð á fræðslu og menntun grunnskólabarna í landinu þegar allt kemur til alls að beita sér með jákvæðum hætti fyrir aðkomu stjórnvalda og stjórnmálaflokkanna að málinu. Hæstv. ráðherra er í lófa lagið að koma einhvern veginn að borðinu með jákvæðum hætti. Það eru mér vonbrigði að heyra, eins og kom fram í umræðunni í dag, að hæstv. nýr forsætisráðherra og hæstv. nýr menntamálaráðherra skuli ekki vilja beita sér í deilunni. Ég harma það mjög að þeir skuli láta það óátalið í þeirri alvarlegu og vondu stöðu sem deilan er í núna.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort rétt sé að svara svona pólitískri tækifærismennsku. Ég undirstrika að mér finnst mjög umhugsunarvert hvernig sérstaklega Samfylkingin og Vinstri grænir hafa talað tungum tveim í þessu máli. Þeir segja eitt í ráðhúsi borgarinnar en koma síðan í þingið og blaðra um eitthvað allt annað. Ég vil fá samkvæmni og samræmi í málflutning þeirra. Það er alveg ljóst að deilan er á milli sveitarfélaganna og grunnskólakennara. Ríkið mun ekki blanda sér inn í þá deilu. Ég vona svo innilega, eins og ég hef talað um bæði sem menntamálaráðherra með ábyrgð á menntamálum þjóðarinnar en líka sem foreldri grunnskólanemanda, að menn fari að ná saman. Við berum öll þá von í brjósti. Það er rangt sem hér hefur komið fram að þeir fjármunir sem fluttust með grunnskólanum á sínum tíma hafi ekki verið nægir. Það dæmi er búið að gera upp og margoft hefur verið sýnt fram á að ríkið lagði fram auka milljarð, m.a. með tilliti til þess kostnaðar sem hlaust af innsetningunni. Þetta á hv. þm. að sjálfsögðu að vita. 
            

Virðulegi forseti. Það er einmitt þess vegna sem deilan leysist ekki. Það er vegna tekjuskiptingar ríkis og sveitarfélaganna sem sveitarfélögunum er ekki kleift að leysa þessa deilu. Þess vegna eru málin í þeim alvarlega hnút sem þau eru. Það er ástæða til að skora á hæstv. menntamálaráðherra og spyrja hana hvort hún hafi tekið þetta mál upp í ríkisstjórninni, þ.e. tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og beitt sér fyrir því að það verði leitt til lykta þannig að við sjáum ekki holskeflu slíkra kjaradeilna fram undan eins og við höfum þurft að horfa upp á síðustu vikurnar með þeim hörmulegu afleiðingum, eins og ég sagði áðan, að yfir 700 þúsund skóladagar hafa farið forgörðum. Ef það er ekki grafalvarlegt pólitískt mál, grafalvarleg staðreynd, virðulegi forseti, þá veit ég ekki hvaða mál verðskulda umræður á hinu háa Alþingi. Grunnskólabörn landsins sjá núna fram á það að þurfa að sitja heima fjórðu vinnuvikuna í röð af því að ekki hefur verið boðað til nýs fundar fyrr en á miðvikudag. Því er ljóst að þessi vika er farin forgörðum líka.

Herra forseti. Ég tek undir það að staðan er mjög alvarleg. En ég vil líka undirstrika það að þessa deilu eiga þeir sem eiga hlut að máli að leysa, þ.e. forsvarsmenn sveitarfélaganna og grunnskólakennara. Ef eitthvað er óuppgert á milli ríkis og sveitarfélaga þá vil ég sérstaklega taka undir með borgarstjórn Reykjavíkur að slíkt uppgjör á ekki að fara fram á grundvelli kjarasamninga. Slíkt uppgjör fer fram annars staðar. Það er rétti farvegurinn og ég trúi ekki öðru en að stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi séu sammála kollegum sínum í borgarstjórn Reykjavíkur.

Herra forseti. Hér er um að ræða hækkun á skatti sem allir Íslendingar skulu greiða. Ég tel eðlilegt að vísa frumvarpinu til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar. Jafnframt vil ég skora á þá nefnd að hún leiti álits hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd þingsins.

Virðulegi forseti. Í fullkomnum heimi þyrfti engar reglur eða eftirlit vegna ákvarðana stjórnvalda. Þar þyrfti heldur engar sérstakar reglur vegna jafnréttis kynjanna. Í slíkum heimi værum við laus við ótta við að stjórnvöld byggðu ákvarðanir sínar á flokkshagsmunum og geðþótta eða að langvarandi valdaseta byrgði mönnum sýn um tilgang sinn og hlutverk. Þar dytti engum í hug að stjórnvöld hefðu sömu sýn á valdið og ríkið og Frakkakonungur forðum sem sagði: „Ríkið, það er ég.“ Nei, það væri margt öðruvísi í slíkum heimi en er hjá okkur. En við búum ekki í fullkomnum heimi. Löggjafinn hefur með setningu ýmissa laga reynt að koma í veg fyrir að misvitrir stjórnmálamenn valdi tjóni með geðþóttaákvörðunum. Þessar staðreyndir koma upp í hugann þegar rætt er um þá ákvörðun Geirs H. Haardes, setts dómsmálaráðherra, að skipa Jón Steinar Gunnlaugsson í embætti hæstaréttardómara. Hæstv. ráðherra hefur í litlu reynt að rökstyðja ákvörðun sína. Hann hefur skýrt hana svo að hann hafi ákveðið eftir umhugsun að leggja megináherslu við skipun dómara í Hæstarétt á lögmannsþekkingu umsækjanda. Reyndar kynnti ráðherrann þessar áherslur sínar ekki fyrr en umsóknarfrestur um starfið var liðinn og eftir að Hæstiréttur hafði gefið umsögn sína um hæfni umsækjenda. Umboðsmaður Alþingis hefur sagt að það samrýmist ekki vönduðum stjórnsýsluháttum að upplýsingar um að sóst sé eftir ákveðinni sérfræðiþekkingu við skipun í starf kom ekki fram í auglýsingu um starfið. Ef það hefði legið fyrir áður en umsagnarfrestur rann út hefðu þeir sem töldu sig búa yfir slíkri þekkingu getað sótt um embættið. Með því hefði stjórnvaldið sinnt þeirri skyldu sinni að leitast við að velja þá hæfustu einstaklinga sem kostur er á til opinberra starfa. Þetta var ekki gert. Hæstv. ráðherra hefur verið gagnrýndur fyrir að fara gegn umsögn Hæstaréttar. Ráðherra hefur haldið því fram að lögbundin umsögn Hæstaréttar þrengi ekki möguleika hans á að skipa hvern þann sem telst hæfur. Þessu er umboðsmaður Alþingis ósammála. Í áliti af sams konar tilefni sagði hann m.a., með leyfi forseta: „... þær breytingar sem gerðar voru á skipan þessara mála með lögum nr. 15/1998, um dómstóla, hafi leitt til þess að umsögn Hæstaréttar um hæfi og hæfni umsækjenda hafi“ - með lagabreytingunni - „fengið aukið vægi og það hafi verið liður í að styrkja sjálfstætt og óháð dómsvald í landinu.“ „Það verður að ætla, eins og áður sagði, að það hafi verið liður í að efla sjálfstæði dómstólanna, að fela Hæstarétti ... aukið verkefni við að veita umsögn um þá sem sækja um embætti hæstaréttardómara.“ Undir þetta sjónarmið hafa virtir lögspekingar tekið, t.d. fyrrum prófessor í lögum við Háskóla Íslands, Sigurður Líndal. Hann orðaði þetta svo í viðtali við Ríkisútvarpið að auðvitað finnist manni eðlilegt að dómsmálaráðherra virði álit Hæstaréttar ef hann á annað borð virðir sjálfstæði dómstólsins. Og Sigurður Líndal sagði, með leyfi forseta: „Og við skulum athuga það, að dómsvaldið á að vera sjálfstætt og ef framkvæmdarvaldshafi gengur yfir álit Hæstaréttar þá er hann raunverulega að ganga á rétt dómsvaldsins.“ Ekki þarf að fara mörgum orðum um álit kærunefndar jafnréttismála sem komst að þeirri niðurstöðu í sams konar máli í vor og hér er til umfjöllunar, að sú skipan hafi gengið gegn ákvæðum jafnréttislaga. Engin ástæða er til að ætla annað en að sama niðurstaða yrði nú ef málið kemur fyrir nefndina, a.m.k. ekki meðan röksemdafærsla ráðherra liggur ekki fyrir. Óskráðar grundvallarreglur stjórnsýsluréttarins sem gilda um veitingu opinberra starfa hafa annars vegar að markmiði að tryggja jafnræði þeirra sem kunna að vilja sækja um slík störf og hins vegar að hæfasti umsækjandinn verði valinn. Ákvörðun ráðherra að fara gegn mati réttarins á hæfni umsækjenda og leggja áherslu á einn þátt lögfræðiþekkingarinnar umfram annan án þess að það hafi legið fyrir þegar starfið var auglýst bendir til þess að sú ákvörðun ráðherra hafi verið byggð á ómálefnalegum sjónarmiðum. Þegar um jafnstóra ákvörðun er að ræða og að skipa dómara við æðsta dómstól landsins hvílir sú almenna lagaskylda á dómsmálaráðherra að leggja til við forseta Íslands að sá umsækjandi sem telja varð hæfastan til að gegna embætti hæstaréttardómara yrði skipaður í það. Í mínum huga hefur ráðherra með ákvörðunum sínum vegið að sjálfstæðu dómsvaldi í landinu. Hann hefur farið gegn grundvallarreglum stjórnsýslunnar auk þess sem hæstv. ráðherra fór gegn eina skilyrðinu sem tilgreint var sérstaklega í auglýsingu um starfið, þ.e. að jafnrétti kynjanna yrði leiðarljós við skipunina. Virðulegi forseti. Að öllu þessu samanteknu virðist mér vera nokkuð ljóst að ákvörðun hæstv. ráðherra sé fyrst og fremst byggð á ómálefnalegum sjónarmiðum og sú staðreynd gerir það að verkum að umrædd ákvörðun ráðherra er lítið annað en geðþóttaákvörðun.

Herra forseti. Ákvörðun mín um skipun hæstaréttardómara 29. september síðastliðinn var tekin á grundvelli 4. gr. laga nr. 15/1998, um dómstóla, að aðgættum almennum starfsgengisskilyrðum samkvæmt 2. og 3. mgr. sömu greinar og að teknu tilliti til langrar og samfelldrar reynslu þess sem fyrir valinu varð, Jóns Steinars Gunnlaugssonar, af málflutningi og rekstri lögmannsstofu. Hinn 13. fyrra mánaðar var ég settur til að fara með og taka ákvörðun í máli þessu í stað Björns Bjarnasonar dóms- og kirkjumálaráðherra sem vikið hafði sæti í málinu á grundvelli 6. tölul. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaganna. Umsagnir um embættið höfðu þá þegar verið sendar Hæstarétti í samræmi við 4. mgr. 4. gr. laga nr. 15/1998, um dómstóla, og leitað hafði verið eftir umsögn hans um hæfi og hæfni umsækjenda. Umsagnir réttarins, reyndar tvær, dags. 17. september, bárust mér stuttu síðar. Þar kom fram að rétturinn teldi með einum fyrirvara alla umsækjendur uppfylla almenn hæfisskilyrði til að taka við embættinu skv. 1.–8. tölul. 2. mgr. og 3. mgr. 4. gr. laga nr. 15/1998, þar á meðal um hæfni. Þó var greint á milli umsækjenda í niðurlagi umsagnar meiri hluta réttarins án þess að fram kæmi nánar á hvaða sjónarmiðum sú niðurstaða væri byggð. Á hinn bóginn hafði rétturinn áður bent á að ástæða væri til að gæta að því hverrar þekkingar og reynslu væri helst þörf þegar valinn er dómari í hóp þeirra sem réttinn skipa að öðru leyti. Þannig var í umsögn Hæstaréttar um umsækjendur um embætti dómara, dags. 5. ágúst 2003, bent á að aðeins einn dómari við réttinn hefði verið sjálfstætt starfandi lögmaður. Í réttinn hafði reyndar ekki verið þar til nú skipaður sjálfstætt starfandi lögmaður frá 1. mars 1990, en sá dómari lét af embætti fyrir nokkrum árum. Skipan réttarins hafði því ekki breyst hvað þetta atriði varðar. Að þessu athuguðu taldi ég ástæðu til að veita þessu sjónarmiði sérstakt vægi við mat mitt á umsóknum um stöðuna. Í ljósi þess og með hliðsjón af áliti umboðsmanns Alþingis frá 3. maí 2004 fór ég þess á leit með bréfi hinn 20. september að Hæstiréttur lýsti nánar viðhorfi sínu til hæfni umsækjenda með tilliti til þessa sérstaka atriðis, þ.e. reynslu þeirra af lögmannsstörfum. Svar réttarins, dags. 27. september, barst mér sama dag. Þar er engu bætt við það mat sem fram kom í þeim samanburði sem rétturinn hafði áður látið í té í fyrri umsögn sinni um málið. Samkvæmt henni taldi rétturinn ljóst að tveir umsækjendur hefðu báðir verulega reynslu af lögmannsstörfum og stæðu að því leyti öðrum umsækjendum framar. Rétturinn taldi hins vegar ekki efni til að gera upp á milli þeirra innbyrðis þótt munur væri á þeim heildartíma sem þeir hefðu sinnt slíkum störfum. Annar þessara manna er sá sem varð fyrir valinu og hefur verið skipaður í embættið. Hann hefur yfir 30 ára farsæla og samfellda reynslu af málflutningi og öðrum lögmannsstörfum og er eini umsækjandinn sem kemur úr hópi sjálfstætt starfandi lögmanna. Að þessu athuguðu var hann sá umsækjenda sem á að baki lengsta reynslu af því tagi sem ég ákvað að leggja sérstaka áherslu á við val á umsækjanda í embættið sem laust var. Að þessu leyti hafði hann ákveðna yfirburði með tilliti til annarra umsækjenda, jafnvel þótt einhverjir þeirra hafi reynslu af lögmannsstörfum og sumir verulega, og hlaut hann að njóta þeirra í samanburði við þá. Ég vil bæta því við að ég vann þetta mál, sem óvænt kom í mínar hendur að leysa úr, eftir bestu samvisku og ég tel að mjög vel hafi til tekist. Því fer að sjálfsögðu fjarri að geðþótti hafi ráðið niðurstöðunni.

Herra forseti. Þetta er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál, sá endurtekni ófriður sem uppi hefur verið og uppi er um málefni Hæstaréttar í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ríkisstjórninni hefur með öllu mistekist að tryggja Hæstarétti þann starfsfrið og viðhalda eða skapa og efla það traust á réttinum sem er einn af hornsteinum réttarríkis okkar. Það hefur m.a. gerst með fáheyrðum bréfaskriftum forseta Alþingis hér þar sem hann blandaði Hæstarétti inn í umfjöllun um mál á Alþingi. Það hefur gerst með því að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason hefur ítrekað hjólað í Hæstarétt af því að honum mislíka einstakar dómsniðurstöður réttarins. Verst hefur þó tekist til, endurtekið, þegar ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, settir sem skipaðir, fara með vald sitt eins og raun ber vitni í sambandi við embættisveitingar hæstaréttardómara. Trúlega eru ítrekuð og að því er virðast vísvitandi brot á jafnréttislögum þó mesta hneykslið í þessu sambandi, en það liggur fyrir að bæði settur og skipaður dómsmálaráðherra, að því er virðist, telji sig óbundna af skýrum ákvæðum jafnréttislaga. Fólk hefur það almennt ekki á tilfinningunni að um faglegar og hlutlægar ákvarðanir sé að ræða. Það er ömurlegt að heyra ráðherra Sjálfstæðisflokksins nota það sem málsvörn að þeir komi fram með prívatskoðanir sínar á því hvaða tegund af dómara sé heppilegust eftir að auglýsing hefur farið fram og eftir að Hæstiréttur hefur veitt sína umsögn. Af hverju var þá ekki látið liggja fyrir að það ætti að styrkja réttinn á sviði Evrópumála eða hvað varðar lögmannsreynslu? Auðvitað gengur þetta ekki, þessi aðferðafræði er ónýt, a.m.k. á meðan veitingavaldið er í höndum manna eins og ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem fara með það sem raun ber vitni. Það verður að gera þarna breytingu á. Nærtækast er auðvitað að losna við svona ráðherra en til öryggis þarf aðferðafræðin að vera traustari þannig að um ókomin ár sé fyrirbyggt að menn geti farið svona með vald sitt.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, settur dómsmálaráðherra, hefur lýst því yfir að hann hafi fylgt sannfæringu sinni og samvisku við skipun nýjasta dómarans í Hæstarétt Íslands. Ég dreg það í sjálfu sér ekki í efa, dreg það að sjálfsögðu ekki í efa. Ýmsir sem komu að þeirri umræðu áður en skipað var völdu hins vegar þá leið að fara að halda með, að tala fyrir og halda með einstökum umsækjendum líkt og menn gera með liðum í fótboltanum og um leið að tala gegn öðrum umsækjendum um hæstaréttardómarastöðuna. Ég held hins vegar með lögunum, herra forseti, og ég hef sterka sannfæringu fyrir því að það sé affarasælast fyrir þá sátt sem þarf að ríkja um Hæstarétt og fyrir trúverðugleika réttarins. Í íslensku samfélagi þarf að ríkja almenn og víðtæk trú á að dómstólarnir starfi sjálfstætt og að þeir séu óháðir öðrum þáttum ríkisvaldsins. Dómstólalögin mæla fyrir um að Hæstiréttur skuli veita ráðherra umsögn um hæfi og hæfni umsækjenda og samkvæmt meginreglum stjórnsýslulaganna ber ráðherra að fara eftir þeirri umsögn, sem enda hefur lengstum verið þannig úr garði gerð að ráðherra hefur haft tiltekið svigrúm. Ef þingmenn eru á hinn bóginn ósáttir við lögbundið fyrirkomulag eins og það að Hæstiréttur meti hæfi og hæfni eða eins og menn hafa orðað það við það fyrirkomulag að Hæstiréttur velji samstarfsmenn sína og eftirmenn er eðlilega leiðin hér á hinu háa Alþingi að huga að því að breyta dómstólalögunum í einhverja þá veru sem ríkari sátt getur orðið um og tryggi jafnframt áfram þrískiptingu ríkisvaldsins og sjálfstæða, óháða dómstóla. 
            

Hæstv. forseti. Þjóðin fékk á dögunum að fylgjast með hreint ótrúlegu ferli þegar hæstv. fjármálaráðherra skipaði í stöðu hæstaréttardómara. Mörgum almennum borgurum var og er alvarlega misboðið. Algerlega var gengið fram hjá lögboðinni umfjöllun Hæstaréttar um hæfni og hæfi umsækjenda um þessa mikilvægu stöðu. Hæstv. dómsmálaráðherra taldi sig vanhæfan í málinu og vísaði því í hendur hæstv. fjármálaráðherra sem tíndi til geðþóttarök til að réttlæta skipun lögmanns í þessa stöðu, lögmanns sem Hæstiréttur taldi ekki hæfastan umsækjenda til að gegna embættinu. Fjölmargir hafa orðið til þess að mótmæla gjörningnum. Algerlega var gengið fram hjá tveim lögspekingum sem Hæstiréttur taldi hæfasta. Konur hljóta einnig að mótmæla skipun dómara við Hæstarétt Íslands þar sem ráðherra ríkisstjórnarinnar gætti ekki lögbundinna jafnréttissjónarmiða frekar en fyrri daginn. Í dag sitja tvær konur í Hæstarétti af alls níu dómurum. Þess vegna hefði ráðherra borið að skipa konu dómara að þessu sinni hefði hann viljað fara að jafnréttislögum enda var í hópi umsækjenda kona sem Hæstiréttur taldi a.m.k. jafnhæfa og þann umsækjanda sem að lokum fékk dómaraembættið. Hér breyttust þá forsendur eftir hentugleika ríkisstjórnarinnar eins og síðast þegar hæstaréttardómari var skipaður. Þá var það náfrændi hæstv. forsætisráðherrans sem var dubbaður upp í dómarasætið en þá virtist skyndilega þurfa karlmann með reynslu af Evrópurétti af því að frændinn hafði eitthvað stúderað slík fræði. Nú vantaði víst svo skyndilega karlmann með reynslu af lögmannsstörfum. Í bæði skiptin voru þessar svokölluðu hæfnisforsendur ákveðnar eftir að umsóknarfrestur var liðinn og umsækjendum sem og þjóðinni allri gefið langt nef, Hæstiréttur niðurlægður, virðing hans og sjálfstæði fótum niðurtraðkað af framkvæmdarvaldinu til að troða í sæti dómara pólitískum vígamanni sem hliðhollur er Sjálfstæðisflokknum. Auðvitað er þetta ekkert annað en enn eitt dæmi um það hvernig þessi flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, reynir eftir fremsta megni að tryggja völd sín og áhrif í þjóðfélaginu nú þegar fjarar undan honum. Þingflokkur Frjálslynda flokksins mótmælir þessum vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Eitt er hægt að segja um þá tvo karlmenn sem hafa fengið það hlutverk í tvö síðustu skipti að skipa hæstaréttardómara í Hæstarétt Íslands. Þeir eru báðir börn síns tíma, þeirrar kynslóðar er alltaf hefur séð um sína og séð um strákana. Þeir hafa kannski ekki athugað, þessir hæstv. ráðherrar, að hér á landi hafa verið í gildi jafnréttislög í hartnær 30 ár. Hér á landi er líka í gildi jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar og það er meira að segja tekið fram í auglýsingu um nýjan hæstaréttardómara að sérstaklega sé tekið tillit til þess að fjölga þurfi konum þar í stöðum hjá ríkinu sem konur eru færri en karlar, í þeim stéttum og í þeim embættum. En það skiptir bara engu máli, hæstv. forseti. Þegar strákarnir þurfa að sjá um sína skiptir ekki máli þótt hæfar konur sæki um. Maður spyr því hér á því herrans ári 2004 hvort það sé til einskis sem íslenskar konur mennta sig og eru að verða best menntuðu konur í heimi, hvort það sé til einskis að afla sér réttinda á vinnumarkaði þegar þessir menn eru við völd. Skilaboðin til kvenna eru alveg skýr: Vertu ekkert að sækja um, góða mín. Þú verður að hafa flokksskírteini, þú verður að þekkja réttu karlana og biddu fyrir þér, þó að þú sért hæf verður leikreglunum bara breytt.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem rætt er um skipan í Hæstarétt í þessum sal og í sjálfu sér er engin ástæða til að staldra sérstaklega við skoðanamun einstakra manna þegar kemur að því að menn hafi persónulegt álit á því hver hefði átt að verða skipaður í þetta skipti. Hins vegar er ástæða til að staldra við þá umræðu sem átt hefur sér stað um þann skoðanamun sem fram hefur komið á milli annars vegar ráðherra sem skipaði í stöðuna og þess álits sem kom fram í umsögn Hæstaréttar. Í því samhengi er algjört grundvallaratriði að menn átti sig á því að ábyrgðin í þessu máli hlýtur að fylgja valdinu til þess að skipa í stöðuna. Það gengur ekki að ráðherrann hafi ábyrgðina í málinu en að Hæstiréttur hafi á sama tíma ákvörðunarvaldið um það hver eigi að verða skipaður. Það blasir við hverjum þeim sem kynnir sér málið að slíkt fyrirkomulag gengur ekki upp. Það er í sjálfu sér rétt sem fram hefur komið hér í umræðunni, og menn hafa vísað til álits umboðsmanns Alþingis í því efni, að með dómstólalögunum á árinu 1998 var stefnt að því að auka vægi þessarar umsagnar en það var ekki síst fyrir það að í fyrri lögum sem giltu um þetta efni var í engu getið um það að hverju umsóknin átti að lúta. Ekki var heldur sérstaklega mælt fyrir um gildi þeirrar umsagnar eða áhrif. Það var því einungis verið að styrkja rannsóknarregluna með þeirri breytingu sem gerð var þá. Það er skoðun mín að tilefnislausar athugasemdir í hvert sinn sem skipað er í réttinn séu miklu frekar til þess fallnar að grafa undan sjálfstæði réttarins en þær reglur sem við höfum um þetta efni og gilda um þessi mál í dag og hvernig þær reglur hafa verið framkvæmdar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að hefja þessa umræðu um skipan í embætti hæstaréttardómara. Umræða um þetta efni hefur verið mikil að undanförnu og hefur fléttast inn í hana skipan í önnur lykilembætti í þjóðfélaginu. Á undanförnum missirum hafa ráðherrar ítrekað verið sakaðir um að misbeita pólitísku valdi sínu við stöðuveitingar. Því hafa þeir fyrir sitt leyti vísað harðlega á bug. Höfum við enn eitt dæmið um slíkt. Þótt sjálfsagt sé að ræða einstakar stöðuveitingar, enda eru ráðherrar ábyrgir gagnvart Alþingi, tel ég brýnt að þessi umræða einskorðist ekki við einhverjar tilteknar stöðuveitingar heldur verði horft til framtíðar og leitað leiða til að skapa meiri sátt um stöðuveitingar, sérstaklega í embætti hæstaréttardómara. Þetta er mjög brýnt. Á einum þætti vil ég einkum vekja athygli, þeirri togstreitu sem mér virðist fara vaxandi á milli löggjafans annars vegar og dómstóla annars vegar. Þessi togstreita er í sjálfu sér ekki óeðlileg. Ég hef mínar skoðanir á henni en ætla ekki að tíunda þær hér. Dómstólar skipta sífellt meira máli fyrir framvinduna í þjóðfélaginu, hvernig þeir túlka reglur og lög. Þetta er ekki einskorðað við Ísland, heldur getum við einnig horft til Evrópu í þessu sambandi. Þetta þýðir að hlutverk dómstólanna er að verða stöðugt pólitískara í víðum skilningi þess hugtaks. Það þýðir svo aftur að mikilvægt er fyrir okkur að finna leiðir til að hafa skýrari línur á milli framkvæmdarvaldsins, löggjafans og dómstólanna. Það gerum við ekki með því að hafa skipunarvaldið á hendi eins manns, pólitísks ráðherra. Það er brýnt að við finnum nýjar leiðir út úr því öngstræti sem við erum í nú um stundir.

Virðulegi forseti. Engum blandast hugur um að tvær mikilvægustu stofnanir í okkar lýðræðislegu stjórnskipan eru Alþingi og Hæstiréttur. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að um þessar tvær virðulegu og mikilvægu stofnanir sé sátt, ríki friður, almenningur hafi tiltrú á þeim og þeim sé sýnd virðing. Þetta eru lykilstofnanir í lýðræðislegri stjórnskipan. Nú má ljóst vera að um báðar þessar stofnanir hefur gárað nokkuð og ekki í fyrsta sinn. Umræðan hér og tilefni hennar beinist að gárum vegna Hæstaréttar. Það er alls ekki í fyrsta sinn. Í hvert skipti sem hæstaréttardómari hefur verið skipaður hafa sprottið upp deilur, mishávaðasamar. Það á ekki bara við hérlendis. Það þekkjum við einnig frá ýmsum nágrannaríkjum okkar. Að þessu sinni höfum við séð birtingarmyndina í undirskriftalistum. Við heyrum misvísandi túlkanir hjá lögspekingum ýmsum og jafnvel misvísandi skilaboð frá sjálfum Hæstarétti. Þess vegna, virðulegi forseti, er full ástæða til að yfirfara leikreglurnar um skipan Hæstaréttar; um þær leikreglur sem eiga að gilda og við viljum að gildi um Hæstarétt, eina af mikilvægustu stofnununum okkar. Við þurfum að velta þar upp ýmsum grundvallarspurningum þannig að í framtíðinni verði Hæstiréttur sjálfur hafinn yfir slíkar pólitískar deilur, þurfi ekki að dragast inn í þær, þannig að friður verði meiri um skipan mála þar og tiltrú á þessari mikilvægu stofnun haldist.

Herra forseti. Þessi umræða á að snúast um hvernig menn fara með vald sitt. Hún á að snúast um hvernig hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, ákvað að hunsa algjörlega álit Hæstaréttar. Hæstiréttur á að vera hafinn yfir alla tortryggni og vafa. Því hefur nú verið stefnt í hættu vegna ákvarðana Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðismenn hafa gagnrýnt Hæstarétt harkalega fyrir að sinna sínu lögbundna hlutverki. Þeir hafa jafnvel talað um fámenna klíku í Hæstarétti sem vilji ákveða eftirmenn sína með óeðlilegum hætti. Sjálfstæðismenn virðast frekar vilja að þröng valdaelíta Sjálfstæðisflokksins ráðstafi þessu starfi. Hvor leiðin ætli sé líklegri til klíkumyndunar? Þegar gagnrýnin síðan hefst svara menn því með þjósti að þeir hafi veitingarvaldið og fólk eigi bara að halda sig á mottunni. Öllu valdi fylgir ábyrgð. Hér er verið að sýsla með hagsmuni almennings. Þegar slíkir hagsmunir eru í húfi er ekki nóg að vísa bara í veitingarvald sitt, hunsa málefnaleg sjónarmið og skipa bridsfélagann í Hæstarétt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað gert skipan hæstaréttardómara að flokkspólitísku máli. Þeir hafa eyðilagt ferlið sem hefur verið í gangi undanfarna áratugi. Sáttin er farin, eins og hv. þm. Framsóknarflokksins benda hér á. Sjálfstæðisflokkurinn setti á fót leikrit sem öll þjóðin sér í gegnum þar sem forsendurnar voru klæðskerasaumaðar af þeirra mönnum eftir á. Það er eitthvað að þegar aðrir umsækjendur segja að ekkert þýði að leita réttar síns þar sem það hafi þeir gert áður án þess að nokkuð hafi breyst. Eða þegar fyrri umsækjendur segja að það þýði ekki einu sinni að sækja um embættið þar sem hvort eð er sé löngu búið að ákveða hver fái það. Þegar maður hélt að þessi ríkisstjórn kæmist ekki lengra hvað varðar ítroðslu sinna manna í störf gerist þetta. Sjálfur Hæstiréttur er ekki einu sinni heilagur fyrir þessu fólki.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem mér finnst full þörf á að ítreka við þessa umræðu. Í fyrsta lagi er ljóst að dómstólalögin gera ráð fyrir að ráðherra velji nýjan hæstaréttardómara úr hópi þeirra sem Hæstiréttur telur að fullnægi lögbundnum hæfisskilyrðum og hafi jafnframt til að bera næga hæfni til að gegna embættinu. Þetta er skýrt í dómstólalögunum en hvorki lögin sjálf né lögskýringargögn gera ráð fyrir því að Hæstiréttur geri beina tillögu til ráðherra um hvern eigi að skipa. Ekki er heldur gert ráð fyrir því að umsögn réttarins bindi hendur ráðherra umfram það að honum er að sjálfsögðu óheimilt að skipa þá sem ekki fullnægja skilyrðunum um annaðhvort hæfni eða hæfi. Þetta er nauðsynlegt að undirstrika sérstaklega við þessa umræðu því að margir hv. ræðumenn hér í dag hafa látið í veðri vaka að hlutverk Hæstaréttar í þessu sambandi sé eitthvað miklu meira en lögin kveða á um. Hv. málshefjandi Lúðvík Bergvinsson vitnaði m.a. í ummæli okkar ágæta gamla læriföður, Sigurðar Líndals, sem féllu í útvarpsviðtali fyrir skömmu um þetta efni. Ég verð að segja að ef taka ætti þá skýringu sem prófessor Sigurður Líndal kom með á málinu er beinlínis verið að færa veitingarvaldið til Hæstaréttar en það er ekki það fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í lögum hér. Það er heldur ekki það fyrirkomulag sem við sjáum í löndunum í kringum okkur. Það er fráleitt að mínu mati að tala eins og verið sé að ganga á sjálfstæði dómstólanna í landinu, sjálfstæði dómsvaldsins, með því að velja aðra niðurstöðu en Hæstiréttur mælir með í þessu sambandi. Ef við snúum dæminu við og viðurkennum að Hæstiréttur hafi endanlegt val í þessum efnum er veitingarvaldið flutt þangað frá ráðherranum. Þannig er ekki gert ráð fyrir að lögin virki. Við getum svo sem rætt um hvort breyta megi þessu fyrirkomulagi. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirkomulagið hafi í meginatriðum reynst vel. Valdið liggur hjá ráðherra en auðvitað liggur pólitísk ábyrgð þar líka.

Virðulegi forseti. Hér hefur ítrekað komið fram í umræðunni að menn harma þann mikla ófrið sem ríkir um Hæstarétt. Menn hljóta að spyrja: Hvers vegna er þessi ófriður? Er þetta eitthvað sem menn eru að búa til eða er það fyrst og fremst vegna þess hvernig með valdið er farið, þ.e. skipunarvaldið? Getur verið að þegar menn sí og æ setja leikreglurnar eftir á svíði það fólk og særi réttlætiskennd þess? Er ekki ófriðurinn vegna þess að menn eru ósáttir við það hvernig að þessu er unnið? Eru menn ekki ósáttir við það að reglur um þekkingu í Evrópurétti, þ.e. forsendur fyrir veitingu, séu settar eftir á? Eru menn ekki ósáttir við það að upplýst sé um þá forsendu að lögmannsþekking sé nauðsynleg eftir að umsagnarfrestur rennur út? Þær forsendur sem hæstv. ráðherra vísar til, þ.e. úr gamalli umsögn Hæstaréttar, snerust um allt annað en þetta. Þar segir Hæstiréttur að nauðsyn sé á lögmannsþekkingu vegna þess að viðkomandi mundi líklegast setjast í b-deild Hæstaréttar þar sem flutt eru skrifleg mál sem snúa að innheimtu-, gjaldþrota- og uppboðsmálum og því væri mikilvægt að þessi þekking væri til staðar. Það var það sem Hæstiréttur sagði en hæstv. ráðherra greindi ekki frá í umræðunni. Þá er ekki síður kjarni málsins sem hér hefur komið skýrt fram, þ.e. að „jafnrétti skuli haft að leiðarljósi“ eins og segir í auglýsingunni sjálfri. Þrátt fyrir það er sú niðurstaða fengin sem hér hefur verið rakin. Það er fyrst og fremst hvernig farið er með valdið sem hefur valdið þeim ófriði um Hæstarétt sem við hér höfum orðið vitni að. Rótin að þeim ófriði er fyrst og fremst að hæstv. ráðherrar hafa beitt geðþótta við ákvarðanir sínar og það er algerlega óþolandi, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er mikilvægt að fyrir liggi að það er alveg ótvírætt samkvæmt lögum um þetta efni að ráðherrann hefur síðasta orðið. Það er enginn vafi á því að hann hefur heimild til að skipa hvern þann sem samkvæmt umsögn Hæstaréttar telst hæfur til að gegna starfinu. Ég skipaði þann sem ég taldi hæfastan út frá þeim forsendum sem ég lagði til grundvallar sem að sjálfsögðu eru málefnalegar forsendur og eitt af því sem Hæstiréttur sjálfur hefur oftar en einu sinni bent á og tekið með í sinn reikning. Ég ítreka jafnframt að ég leitaði til réttarins þegar fyrir lá hver útgangspunktur minn í málinu yrði. Ég óskaði eftir því að hann legði á ný mat á umsækjendur út frá þeirri tilteknu forsendu. Rétturinn kaus að gera það ekki. Það er þá ekki við mig að sakast í því efni. Síðan aðeins örfá orð, virðulegi forseti, um sjálfstæði dómstólanna og þau stóru orð sem menn hafa látið falla um það að með þessari ákvörðun og skipun dómara upp á síðkastið almennt hafi verið grafið undan sjálfstæði dómstólsins. Það er auðvitað furðulegur málflutningur. Framkvæmdarvaldið hefur skipað dómarana eftir þeim lögum sem um þau mál gilda. Hæstiréttur hefur frá 1920, frá því að honum var komið á legg, ævinlega verið skipaður dómurum sem framkvæmdarvaldið hefur skipað. Sjálfstæði dómstólsins fer ekki eftir því hvaða ráðherra skipar dómarana sem sitja venjulega miklu lengur í embætti en ráðherrarnir. Það fer eftir því hvernig dómararnir sinna störfum sínum, hvernig þeir gegna þeim skyldum sem á þá eru lagðar í dómnum, með hvaða hætti þeir sinna dómaraverkefnum sínum. Ég þekki ekki dæmi um það að í Hæstarétti hafi verið dómarar sem hafa ekki sinnt þeim eftir bestu samvisku eða hafa gefið tilefni til að ætla að þeir séu ekki sjálfstæðir í störfum sínum gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég skora á menn sem halda öðru fram að finna þannig orðum stað við tækifæri.

Herra forseti. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og sá sem hér talar flytjum tillögu um breytingu á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. Frumvarpsgreinin miðar að því að söluferli Landssímans verði stöðvað, ríkið haldi óskertum hlut sínum í fyrirtækinu, a.m.k. fyrst um sinn, þótt við séum reyndar þeirrar skoðunar að Landssíminn eigi áfram að vera í höndum ríkisins, eigi að vera í eigu þjóðarinnar. Við leggjum til að fyrst um sinn verði a.m.k. horfið frá söluferlinu og tíminn verði notaður til þess að gera sérstakt átak til að bæta fjarskipti og gagnaflutningakerfi landsins með það að markmiði, eins og segir í tillögunni, „að allir landsmenn, án tillits til búsetu, eigi kost á nýjustu og fullkomnustu tækni á þessu sviði. Heimilt er að lækka eða fella niður arðgreiðslur í ríkissjóð á móti þeim fjárfestingum fyrirtækisins í þessu skyni sem síst eru arðbærar, samkvæmt nánari reglum er fjármálaráðherra setur“. Það er boðað að einkavæðing og sala á Landssíma Íslands sé á næsta leiti og hafin er undirbúningsvinna í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar til að undirbúa söluna. Það er rétt að hafa í huga í þessu sambandi að einkavæðingarnefnd og framkvæmd á undirbúningi og sölu Landssímans er nú á ábyrgð ráðherra Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra Halldórs Ásgrímssonar. Það er líka athyglisvert og ætti að vera umhugsunarefni fyrir Framsóknarflokkinn sem nú fer með söluferlið að í skoðanakönnun sem gerð var fyrir tæpum tveimur árum um afstöðu fólks til sölu Landssímans kom greinilega fram að góður meiri hluti þjóðarinnar vill að Síminn verði áfram í opinberri eigu og að hlutfall þeirra sem það vilja er langhæst á landsbyggðinni. Það þarf ekki að koma á óvart. Yfir 70% af íbúum landsbyggðarinnar vilja að Síminn sé áfram í opinberri eigu. Þegar litið er til þess í skoðanakönnuninni sem var mjög ítarleg, þ.e. hvernig hún deilist niður á einstaka stjórnmálaflokka, kom í ljós að 64% af kjósendum Framsóknarflokksins sem spurðir voru í könnuninni vilja að Síminn verði áfram í opinberri eigu. Reyndar vilja það einnig 64% af kjósendum Samfylkingarinnar en 80% af kjósendum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Lægstur var hluturinn hjá Sjálfstæðisflokknum, 44%. Engu að síður var mikill meiri hluti, þ.e. nærri 60%, sem vildi í heild sinni að Síminn yrði áfram í opinberri eigu. Þetta ætti að vera drjúgt og öruggt veganesti til Framsóknarflokksins sem nú fer með formennskuna í einkavæðingarnefnd, og þar af leiðandi líka söluferli Landssímans, um það hver vilji kjósenda þeirra er til þessa máls, a.m.k. samkvæmt þeirri vísbendingu sem Gallup-könnunin gerði grein fyrir. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs telur engin haldbær rök fyrir einkavæðingu Símans og telur hann áfram best kominn sem öflugt almannaþjónustufyrirtæki í opinberri eigu. Því er þess vegna enn freistað að hafa áhrif á málið með því að leggja til að horfið verði frá hugmyndum um sölu, a.m.k. þá til ársloka 2008 eins og hér er lagt til. Með því gæfist ráðrúm til að skoða málin, meta reynslu annarra þjóða af einkavæðingu fjarskipta og síðast en ekki síst nota tímann vel til að bæta fjarskiptakerfið. Framhald málsins verður svo í höndum þess löggjafar- og framkvæmdarvalds sem með málið fer þegar þar að kemur. Það er von flutningsmanna að sú leið sem frumvarpið felur í sér fáist tekin til alvarlegrar skoðunar, ekki síst í því skyni að ná lágmarkssáttum um meðferð þessa umdeilda máls. Í ljósi óumdeilds mikilvægis fjarskipta og gagnaflutninga í nútímasamfélagi verður að gera kröfu um ýtrustu gát. Má í því sambandi benda á að hægri stjórnin í Noregi hefur farið sér mjög hægt í því að minnka í áföngum eignarhald ríkisins í norska símanum. Ekki er annað vitað hér, a.m.k. ef marka má þá umræðu sem var á haustdögum, en að ætlunin sé að afhenda Símann meira eða minna í heilu lagi, eða a.m.k. ráðandi hlut í honum, til svokallaðra kjölfestufjárfesta. Það er þó mjög erfitt að henda reiður á hver aðferðafræði ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks á að vera í einkavæðingarmálum því oft er skipt um aðferð hverju sinni. Þannig var dreifð eignaraðild einu sinni sögð keppikefli en hvarf síðan út úr myndinni og í staðinn kom ofuráhersla á svokallaða kjölfestufjárfesta. Síðan kemur líka það til hvaða vinir einstakra stjórnmálaflokka, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, eiga að fá viðkomandi eign hverju sinni. Það getur ráðist af geðþóttaákvörðunum. Það er mikil óánægja í samfélaginu með margar þær breytingar sem hafa orðið á einkavæðingu öflugra ríkisfyrirtækja. Almenningi blöskrar samþjöppun valds og auðs í kjölfar markaðs- og einkavæðingar sem einnig orsakar minna aðhald og lakari aðkomu almennings að ákvörðun um mikilvæg hagsmunamál í samfélaginu. Meira að segja ýmsir ráðherrar í núverandi ríkisstjórn hafa hrifist með óánægjubylgjunni og látið ummæli falla um skerta þjónustu í kjölfar einkavæðingar ríkisfyrirtækja eða lýst yfir áhyggjum af græðgisvæðingu samfélagsins og samþjöppun auðs og valds. Gerir það áform um einkavæðingu Símans enn óskiljanlegri en ella. Ég trúi því ekki, herra forseti, að það sé vilji þjóðarinnar - reyndar alls ekki - að Landssíminn verði seldur með þeim hætti að hann síðan fari á braskferð og geti endað í megindráttum, kannski erlendis, í búlgarska símanum eða annars staðar. Ég trúi því ekki að sá sé vilji íslensku þjóðarinnar. Það eru gríðarlega mörg verkefni sem brýnt er að ráðast í á næstu árum, hafa reyndar verið mjög vanrækt á undanförnum árum. Þar má t.d. nefna uppbyggingu á fjarskipta- og gagnaflutningsmöguleikum um allt land og það að tryggja aðgang allra landsmanna að GSM-kerfinu. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt tillögur um hvort tveggja. Er þar gert ráð fyrir að t.d. arðgreiðslur úr ríkissjóði verði lækkaðar á meðan Síminn vinni að þeim verkefnum. Með þessu er að sjálfsögðu ekki allt talið upp sem fram undan er á þessu sviði. Svonefnd þriðja kynslóð farsíma er að halda innreið sína og fram undan eru miklar fjárfestingar á vegum fjarskiptafyrirtækja við að byggja upp þá þjónustu. Einnig er mikilvægt að hafa í huga að kröfur til fjarskiptaþjónustunnar fara sívaxandi og þróunin er hröð hvað nýja og afkastameiri tækni varðar. Það er því mjög mikilvægt að við höfum slíkt opinbert fyrirtæki sem tryggi einnig framþróun í gagnaflutningum og tækni hvað það varðar að hún berist til allra landsmanna. Við höfum á undanförnum árum horft upp á, t.d. varðandi GSM-símaþjónustuna sem menn telja að sé á samkeppnismarkaði, að þau tvö aðalfyrirtæki sem eru á fjarskiptamarkaðnum hafa keppst um að setja upp hvort sína eigin fjarskiptasenda hér á suðvesturhorninu þar sem þeir meina að samkeppnin sé. Á meginhluta landsins, í dreifbýlinu, á þjóðvegunum, þar sem ekki er samkeppni og ekki arðbært að mati þessara fyrirtækja er ekkert gert. Svona þjónusta gengur ekki upp. Þess vegna krefjast landsmenn jafnaðar hvað þessa fjarskiptaþjónustu varðar. Ég hef hér undir höndum ótal ályktanir, yfirlýsingar, kröfur og óskir frá sveitarfélögum, frá samtökum sveitarfélaga, frá hinum ýmsu félagasamtökum og hagsmunaaðilum, frá ferðaþjónustunni hringinn í kringum landið þar sem þess er krafist að fjarskiptaþjónustan verði bætt. Menn vilja fá GSM-símaþjónustu, meira öryggi í fjarskiptum á þjóðvegum landsins og annars staðar í byggð. Allar þessar ályktanir og óskir liggja hér fyrir. Það er þetta sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að eigi að vera forgangsverkefni og forgangsatriði. Það er ekki sem Síminn sé baggi á þjóðinni, síður en svo. Bara í ár er gert ráð fyrir því að hann greiði í arð til ríkisins meira en 2 milljarða kr. og er þó hagnaðurinn á árinu talinn einhvers staðar í kringum 7 milljarða kr. Þarna er aldeilis nægt fjármagn á ferð þannig að það er ekki mikill baggi fyrir þjóðina að eiga slíka gullkú. Þess vegna er enn frekar ástæða til þess að við hættum nú við öll áform um sölu Landssímans í bili og einhendum okkur í að beita styrk hans til þess að efla fjarskiptin um allt land. Herra forseti. Það er líka vert að huga að því hvernig menn ætla að selja ef út í þá vitleysu verður farið. Við heyrum að hér er verið að flytja hverja tillöguna á fætur annarri eða heyrum umræður um að nota eigi andvirði sölu Landssímans til að gera þetta eða hitt. Í gær kom fram tillaga um að nota fjármunina til að lækka gjaldið í Hvalfjarðargöngum. Við höfum heyrt aðra tillögu um að nota eigi söluandvirði Landssímans til þess að byggja menningarhús. Ein tillagan er að það eigi að byggja jarðgöng. Enn önnur tillaga er um að lækka skuldir ríkissjóðs. Drottinn minn dýri, það eru svo mörg eiginleg verkefni ríkisins sem hægt er að skjóta sér á bak við með því að selja Landssímann. Horfum á þessa 2 milljarða, 2–3 milljarða sem hann skilar í arð á ári. Er það ekki fjármagn sem hægt væri að nota til þeirra hluta sem hafa verið nefndir ef út í það væri farið? Nei, herra forseti. Það er virkilega þjóðhagslega hagkvæmt fyrir þjóðina að eiga Landssímann, eiga þetta sterka fyrirtæki, beita afli þess, beita fjármunum Landssímans til að efla fjarskiptakerfið um allt land. Það eigum við að gera, hætta við allar hugmyndir um sölu Landssímans og einhenda okkur í þetta verk.

Hæstv. forseti. Í síðustu viku hófum við umræðu um þingmál sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram um frestun á sölu Landssímans. Því miður gafst okkur ekki tími til að klára umræðuna sem þá hófst. Nokkrir biðu á mælendaskrá þegar þeirri umræðu var frestað og henni er nú fram haldið. Ég vil byrja á því að segja að ég fagna umræðu um málefni Símans og um fjarskiptamál í landinu almennt. Ég tel að sú umræða sem hér hefur farið fram, bæði í síðustu viku og í dag, sé af hinu góða. Í síðustu viku flutti hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ágætt mál um málefni Símans og fjarskipti almennt í þjóðfélaginu. Ég vil segja að ég deili þeim áhuga sem hv. þm. sýnir fjarskiptamálum, þá sérstaklega á landsbyggðinni, og við deilum væntanlega þeirri hugsjón að við viljum sjá fjarskipti batna til muna á landsbyggðinni frá því sem nú er. Hér er fyrst og fremst um hápólitískt álitamál að ræða sem stjórnmálaflokkarnir standa frammi fyrir, þ.e. sala Landssímans. Hér hafa hv. þm., sérstaklega Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, mikið vitnað í skoðanakannanir sem voru gerðar fyrir nokkrum árum þar sem rætt var um stuðning eða andstöðu landsmanna og ýmissa hópa innan mismunandi flokka um sölu á Símanum. Mig langar þar af leiðandi til að varpa fram spurningu: Hvaða forsendur liggja að baki slíkri könnun? Var sú forsenda t.d. að baki þeirri könnun að skilyrði við sölu Símans yrði það að við mundum stórbæta GSM-dreifikerfið og háhraðatengingar víða um land? Ég vil leyfa mér að draga í efa að ef slíkt hefði verið tekið fram í umræddri könnun hefði svörun orðið sú sem hún varð. Við þurfum einfaldlega að spyrja okkur þeirrar spurningar nú þegar samkeppni er orðin mjög mikil á fjarskiptamarkaði í landinu. Mér reiknast til að um 30–40 einkafyrirtæki, sprotafyrirtæki, bjóði, oftar en ekki dreifðum byggðum og sveitum, þjónustu, þá sérstaklega hvað varðar háhraðatengingar gagnvart tölvum þar sem Síminn hefur því miður kannski ekki staðið sig sem skyldi. Við erum sammála um það, við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Við þurfum einfaldlega að spyrja okkur spurningarinnar: Á ríkið að standa í samkeppni við þessa aðila? Ég viðurkenni að þar greinir okkur allverulega á, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, og stjórnmálaflokkana almennt, Framsóknarflokkinn og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, því að það er stefna Framsóknarflokksins að standa ekki að slíkum samkeppnisrekstri við fjöldann allan af innlendum aðilum sem eru á þeim markaði. Af því að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tala um að við framsóknarmenn skuldum kjósendum okkar skýringar á því af hverju við erum að fara í þessa einkavæðingu, þá var það ljóst fyrir kosningar að í þennan leiðangur yrði farið. Í raun var það stefna síðustu ríkisstjórnar að við skyldum einkavæða Landssímann þannig að það gekk enginn gruflandi að því í aðdraganda síðustu kosninga hver stefna Framsóknarflokksins væri í þessu máli, hver stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs væri í þessu máli eða annarra stjórnmálaflokka því að stefnan hafði verið mörkuð. Ég veit ekki betur en forsvarsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi andæft því fyrir síðustu kosningar og talað um það á mörgum framboðsfundum að ekki bæri að selja Landssímann heldur ætti ríkið að eiga Landssímann og standa þar af leiðandi í samkeppni við 30–40 einkafyrirtæki á markaðnum. Við skulum ekki gleyma því að eitt af þessum fyrirtækjum, þó að ég ætli ekki að gera lítið úr öðrum aðilum á þessum markaði, er fyrirtæki sem heitir Og Vodafone, fyrirtæki sem ófáir landsmenn eiga hlut í, mjög stórt fyrirtæki og mjög öflugur samkeppnisaðili. Enn og aftur skulum við spyrja okkur þeirrar spurningar: Eigum við, ríkið, að standa í samkeppni við öflug almenningshlutafélög og önnur sprotafyrirtæki hér í landinu? Ég segi nei, og þar skilur okkur einfaldlega að í þessari umræðu. Við getum rætt fleira í þessari umræðu um einkavæðinguna sem hefur átt sér stað á síðustu árum. Okkur greindi einnig á í því verkefni sem einkavæðing ríkisbankanna var á sínum tíma. Á þeim tíma stóðu ríkisbankarnir í mikilli samkeppni við banka sem voru í eigu almennings, lífeyrissjóða og annarra tugþúsunda fjárfesta í íslensku þjóðfélagi. Hver er veruleikinn sem við horfum á í dag ? Við horfum á útrás íslenska bankakerfisins og við horfum kannski í fyrsta skipti í sögunni á alvöru samkeppni á íslenskum bankamarkaði sem er trúlega ein mesta kjarabót sem íslenskar fjölskyldur hafa fengið á hinum síðari árum. En ég get ekki látið hjá líða í umræðunni sem hér á sér stað að segja að mér finnst hins vegar þjónusta Símans við íbúa landsbyggðarinnar oft á tíðum ekki upp á marga fiska og því fyrirtæki ekki til sóma. Ég veit að við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon getum sagt sömu sögu af því úr þessum stól því við höfum báðir farið víða um landsbyggðina og þá sérstaklega norðausturhornið og suðurfirði kjördæmis okkar. Það er alveg ljóst að Síminn hefur ekki veitt þessum smærri þéttbýliskjörnum þá þjónustu sem skyldi og það er staðreynd málsins. Hver eru svör forsvarsmanna fyrirtækisins? Jú, að ákveðin arðsemi þurfi að vera af ákveðnum hlutum. Nú þekki ég ekki hvaða viðmiðanir þetta opinbera fyrirtæki hefur sett sér en hverjar eiga þessar arðsemiskröfur að vera? 10, 15 eða 20%? Svör þessa opinbera fyrirtækis eru að þeir fari fram á nokkuð mikla arðsemi af fjárfestingum sínum. Ég spyr: Er það virkilega þannig að ef arðsemi er kannski ekki meiri en 5% eða ef arðsemin er jafnvel á pari að þá eigi heilt byggðarlag þar af leiðandi ekki að fá háhraðatengingu eða aðra þjónustu sem Síminn getur veitt?  Ég held að flestir sem sitja hér á hinu háa Alþingi geti verið sammála um að við mælum einfaldlega ekki allt í krónum og aurum, og hér tala ég fyrir hönd míns flokks, það er ekki stefna Framsóknarflokksins að reka hér óheft markaðssamfélag þar sem krónur og aurar skipta meira máli en velferð, lífsgæði, öryggi og hamingja fólksins. Þess vegna hefur Framsóknarflokkurinn sett það skilyrði við sölu Símans að fjármunir verði teknir frá við söluna og nýttir til að bæta þjónustu við þessa smærri þéttbýlisstaði. Það kemur mér því á óvart og fer ekki hjá að mér sárni að í þessari umræðu hefur trúlega hvað versta orð legið til Framsóknarflokksins, þrátt fyrir að allir forustumenn flokksins hafi sagt það í umræðum hér innan þings sem utan að þeir vilji efla þjónustu Símans við þessa staði. Síðan vil ég fara yfir þá þjónustu sem Síminn veitir. Við vitum að GSM-dreifikerfið er mjög stopult kerfi, það er mjög götótt. Við lifum á 21. öldinni og tækniframfarir hafa verið miklar á umliðnum árum og þó að stjórnendur Símans segi að 99% heimila njóti þjónustu í GSM-kerfinu þá er það oft þannig, sérstaklega í mörgum smærri sveitarfélögum og þéttbýliskjörnum að þegar út fyrir túnfótinn er komið þá er ekkert GSM-samband. Og í ljósi þess öryggishlutverks sem GSM-dreifikerfið gegnir í dag er það er að mínu viti nokkuð alvarlegur hlutur hversu gloppótt það er, hvort sem það er hér á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Við getum tekið sem dæmi margar björgunarsveitir sem vinna kraftaverk árið um kring, sem byggja öryggiskerfi sitt að nokkru leyti á GSM-kerfinu. Það er því mikið réttlætismál fyrir íbúa landsbyggðarinnar að úr þessu verði bætt. Háhraðatengingar er annað sem varðar þjónustu Símans, það eru tengingar við veraldarvefinn sem er orðinn órjúfanlegur hluti af daglegu lífi okkar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið nást í dag háhraðatengingar, svokallaðar ADSL-tengingar, til um 90% landsmanna eða rétt rúmlega það. En ég spyr: Er það nóg? Er í lagi að skilja hin tíu prósentin eftir? Mundum við hv. þingmenn sem hér erum inni sætta okkur við að hafa ISDN-tengingar á tölvunum okkar? Ég er ansi hræddur um ekki. Þetta þarf að bæta og ég held að allir séu sammála um það. Hins vegar vil ég segja það, hæstv. forseti, að mér finnast vægast sagt dapurleg þau orð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboð, hefur valið sér m.a. í síðustu viku gagnvart okkur framsóknarmönnum. Ég held að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eigi ekki að efast um góðan hug okkar framsóknarmanna til þjónustu í fjarskiptum á landsbyggðinni, ég veit ekki hversu oft forustumenn flokksins, beggja stjórnarflokkanna, þurfa að segja að við ætlum okkur að bæta þessa þjónustu.  Í þessari umræðu er eins og sá ágæti flokkur Sjálfstæðisflokkurinn sé alltaf að kúga Framsóknarflokkinn, að Framsóknarflokkurinn liggi hér kylliflatur undir Sjálfstæðisflokknum. Hér er ekki verið að kúga neinn.  En ég vil segja það hér, hæstv. forseti, í lok máls míns, að að sjálfsögðu munum við fylgja markaðri stefnu ríkisstjórnarinnar, Landssíminn mun verða seldur að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Aðalatriðið í þeirri umræðu sem mér finnst háttvirt stjórnarandstaða hafa byggt hér upp, að þetta hafi átt að koma einhverjum á óvart, þetta lá allt fyrir í aðdraganda síðustu kosninga. Síðasta ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk innan borðs markaði þessa stefnu og margar umræður hafa verið teknar um hana. Aðalatriðið er að það er ekki sama hvernig sala Símans fer fram. Ég legg áherslu á það, mér finnst margir hv. þingmenn hafa verið búnir að gefa sér það í umræðunni að ekki er búið að skilgreina sölu Símans, þ.e. hvernig það söluferli fer fram. Ég held að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ættu að bíða með sleggjudómana þangað til sú niðurstaða liggur fyrir, það ferli er nú að hefjast. Þetta mál liggur því nokkuð skýrt fyrir, það er verið að skilgreina hvernig sala Símans mun fara fram og komið í ákveðið undirbúningsferli að sölunni og því hvet ég hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarandstöðunnar, til að spara stóru orðin og gífuryrðin í garð Framsóknarflokksins í umræðunni þangað til sú niðurstaða liggur fyrir.

Frú forseti. Það er greinilegt að það er komið við mikla kviku hjá ýmsum þingmönnum Framsóknarflokksins þegar aðild þeirra að þessu máli er nefnd, og talsmanni flokksins var svona órótt á köflum fannst mér hér í málsvörn sinni fyrir framgöngu Framsóknarflokksins. Ég leyfi mér að segja að það hafi verið nokkrar mótsagnir í málflutningi hv. þm., t.d. sagði hann hér í lokin að menn ættu ekki að vera að tjá sig um þetta svona vegna þess að það ætti eftir að skilgreina hvernig sala Símans færi fram og það skipti öllu máli. Það sannar auðvitað að ríkisstjórnin hefur hér valið þá ógæfulegu aðferð að ákveða fyrst að selja Símann og fara svo að velta því fyrir sér hvernig það eigi að gerast og hvaða afleiðingar það muni hafa. Sem sagt, fyrst gefa menn sér niðurstöðuna, það skuli einkavæða, svo er farið að velta því fyrir sér - já, bíddu, en hvaða áhrif hefur það, hvernig kemur það út fyrir landsbyggðina? Hvað þurfum við þá að reyna að gera til að deyfa höggið af þessu? Um það snýst hnoðið milli stjórnarflokkanna núna. Hv. þm. spurði um þessa könnun og á hvaða skilyrðum hún hefði byggt. Það er einfalt. Engum. Þetta var einföld könnun án skilyrða. Það var spurt um afstöðu almennings til þessa einfalda grundvallaratriðis: Vilja menn að þetta fyrirtæki sé áfram í opinberri eigu eða ekki? Þjóðin er alveg fær um að gera upp hug sinn til slíkrar einfaldrar spurningar og það er einmitt kosturinn við könnunina að hún er algerlega skýr og einföld. Niðurstaðan er líka skýr: Yfir 60% vill að Síminn sé áfram opinbert fyrirtæki og reyndar hærra hlutfall þeirra sem gáfu upp stuðning við framsókn. Svo stóð nú bara frjálshyggjusöngurinn upp úr hv. þm. um að ríkið ætti ekki að vera í samkeppni við einkaaðila þar sem þeir væru til staðar.  Ég held að það sé mikill misskilningur ef hv. þm. heldur að lausnin í þessum efnum liggi í endanlegri markaðs- og einkavæðingu fjarskiptasviðsins í landinu. Það mun ekki leiða til góðs.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon brást hér við með því að segja að fyrst hefði ríkisstjórnin ákveðið að selja Símann og spyrja svo hverjar afleiðingarnar yrðu. Ég fór mjög vel yfir það í ræðu minni áðan hver skilyrðin fyrir sölu af hálfu þingflokks Framsóknarflokksins eru gagnvart sölu Símans. Okkur greinir hins vegar á um það, og við getum þá verið sammála um að vera ósammála um, að ríkið á ekki að standa í samkeppni gagnvart 30–40 einkafyrirtækjum á þessum markaði. Okkur greinir á í þeim efnum rétt eins og okkur greindi á varðandi sölu á ríkisbönkunum. Það sér sennilega hver maður hver niðurstaðan af þeirri einkavæðingu hefur orðið, þó umdeild hafi verið innan Framsóknarflokksins á sínum tíma. Það er sama hvað menn segja, það er mikil samkeppni á bankamarkaði í dag. Ég vil sjá, svo ég tali persónulega, ég ætla ekki að úttala mig um málið, en ég mundi gjarnan vilja sjá að við sölu Símans yrði tekið frá eitthvert fé, þar sem einkaaðilar á þessum markaði, tugir fyrirtækja, gætu líka tekið þátt í útboði til þess að bæta þjónustu við íbúa landsbyggðarinnar hvað varðar GSM-dreifikerfið eða háhraðatengingar almennt. Ég tel það ekki fráleitt. Gott væri að heyra viðbrögð hv. þm. hvað það varðar. Annað varðandi grunnnet Símans. Það er alveg ljóst að samkvæmt fjarskiptalögum munu allir eiga aðgang að grunnnetinu. Þegar menn tala um þriðju kynslóð farsíma og annað slíkt þá er alveg ljóst að við munum aldrei klára það verkefni að byggja upp dreifikerfið eða svara kalli tímans. Ég held að það sé alveg ljóst. Það er hlutverk okkar stjórnmálamanna í framtíðinni að reyna að bregðast við því þegar þar að kemur.

Frú forseti. Ég held að oft sé gott til glöggvunar afstöðu manna til mála af þessu tagi að menn byrja á því að leggja hlutina niður fyrir sér hvers eðlis þau fyrirbæri eru sem menn fjalla um. Spurningin hér er fyrst og fremst um það. Er þetta þjónusta? Er þetta mikilvæg undirstaða í samfélagi okkar sem allir eiga að hafa jafnan aðgang að eða er þetta bisness? Mér heyrist hv. þm. Birkir Jón Jónsson vera á ákaflega háskalegum brautum í því hvernig hann grautar þessu tvennu saman. Öðrum þræði notar hann frjálshyggjurökin. Ríkið á ekki að vera að þvælast í samkeppni við 30–40 aðila sem eru nú að vísu ekki allir stórir í þessu dæmi. Hins vegar rifjar hann svo upp gamlar og því miður að mestu leyti gleymdar ræður framsóknarmanna um hvað þeir séu nú þrátt fyrir allt miklir félagshyggjumenn og miklir byggðajöfnunarsinnar. Ég taldi upp hin hefðbundnu frjálshyggjurök, að ríkið eigi ekki að vera að þvælast þarna í samkeppni. Þetta er ekki venjulegur bisness, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Þetta er ein mikilvægasta undirstaða þess að menn geti verið fullgildir þátttakendur í upplýsingasamfélagi nútímans og framtíðarinnar. Það er hárrétt að menn leysa þetta mál ekki bara í eitt skipti fyrir öll með einhverjum framkvæmdum núna. Það þarf að tryggja það að allir landsmenn standi jafnt að vígi gagnvart þróuninni inn í framtíðina. Hvernig í ósköpunum á að gera það og tryggja að þar verði félags- og byggðarleg sjónarmið að einhverju leyti í heiðri höfð, en ekki bara arðsemin? Hv. þm. gagnrýnir Símann og segir að hann hefði getað staðið sig betur í uppbyggingu á undanförnum missirum. Gott og vel. Hvers vegna hefur hann ekki staðið betur en raun ber vitni undanfarin ár? Jú, það er vegna þess að hann hefur tekið að skilgreina sig sem einkafyrirtæki, sem bisness og horfið frá þeirri hugsun sem áður var þar við lýði að hann væri almenningsþjónustufyrirtæki sem hefði skyldum að gegna við alla landsmenn. Heldur þá hv. þm. að lausnin sé sú að fara alveg yfir og einka- og markaðsvæða það að fullu? Ég segi: Það sem er að í Símanum undanfarin missiri er að hann er horfinn of langt frá hinni gömlu góðu grundvallarhugsun um að hann væri þjónustufyrirtæki allra landsmanna. Hann er orðinn of markaðs- og 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Birki Jóni Jónssyni hvað það varðar að þjónusta Símans mætti vera betri, GSM- og internetþjónusta víða um land. Ég vil spyrja hv. þm. um hver beri ábyrgðina á ástandinu. Er það bara Síminn einn og sér? Hver stjórnar Símanum? Er þetta ekki hlutafélag þar sem eigandinn ræður? Eru það ekki einmitt stjórnvöld, sem hv. þm. styður, sem bera ábyrgðina á ástandinu og hvernig þjónustan er rekin? Það hlýtur að vera. Það er ekki hægt að tala um Símann eins og hann sé sjálfstæður og komi eigendunum ekkert við. Þetta er í rauninni bara stefna stjórnvalda sem lýsir sér í ástandinu, að ekki er t.d. símasamband á þjóðvegi 1. Hæstv. ríkisstjórn ber ábyrgð á því. Síðan talar hv. þm. um að enginn hefði átt að velkjast í vafa um hver afstaða Framsóknarflokksins var fyrir síðustu kosningar. Það er nú eins og mig minni, ég vona að hv. þm. Birkir Jón Jónsson leiðrétti mig ef mig misminnir, að Framsóknarflokkurinn hafi einmitt viljað undanskilja grunnnetið við söluna á Símanum fyrir síðustu kosningar. Er það ekki rétt? Enda væri það algjör fásinna 

Hæstv. forseti. Það var athyglisvert að hlusta á það andsvar sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom hér með. Mig langar í fyrsta lagi að ræða um afstöðu Frjálslynda flokksins í þessu máli af því hér eru tveir ágætir þingmenn þess ágæta flokks. Ég hélt að Frjálslyndi flokkurinn væri skilgreindur sem hægri flokkur, flokkur sem er hægra megin við miðju, hina íslensku miðju. En svo brá við í umræðum í síðustu viku að hingað flykktust þingmenn Frjálslynda flokksins upp og mærðu þessa tillögu, um að það bæri nú bara að fresta þessari einkavæðingu Símans og annað slíkt, það væri hið besta mál. Ég held að hv. þingmenn ættu að fara að skoða hugmyndafræði síns flokks sem mér finnst oft á tíðum ekki einkennast af einhverjum hægri sjónarmiðum heldur þeim sjónarmiðum sem henta best hverju sinni pólitískt séð. Hvað varðar ábyrgðina á rekstri Símans er alveg ljóst að Síminn heyrir undir stjórn. Einstaka þingmenn fara ekki niður í Síma og skipa þar stjórnendum fyrir. Ég held að hv. þm. geti verið mér sammála um það. Það er alveg ljóst að stjórnin ber ábyrgð á og markar stefnu Símans. Sú stefna er ekki rekin hér eða tekin í þingsölum Alþingis.

Frú forseti. Ég skil vel að hv. þm. vilji ekki ræða stefnu Framsóknarflokksins sem virðist vera síbreytileg og vilji ræða um stefnu okkar í Frjálslynda flokknum. Mér finnst það bara mjög gott að ræða stefnu Frjálslynda flokksins vegna þess að við viljum hafa samkeppni og forsenda fyrir samkeppni á fjarskiptamarkaði er einmitt að undanskilja grunnnetið. Það var stefna Framsóknarflokksins, a.m.k. sumra framsóknarmanna. Nú virðist það breytt. Það þýðir heldur ekki að tala hér í stjórnarandstöðu og á móti því og þykjast ekki bera nokkra ábyrgð á því hvernig Síminn hefur verið rekinn undanfarin ár og það að vegir landsins séu meira og minna án fjarskipta og vera þá allt í einu í stjórnarandstöðu. Menn verða bara að horfast í augu við eigin ábyrgð í þessu máli. Síminn er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson styður. Ég held einmitt að hann ætti að vera sammála okkur í Frjálslynda flokknum. Ef menn í raun og veru meina eitthvað með samkeppni á fjarskiptamarkaði, þá er ekkert vit í því að einkavæða grunnnetið, nema þá að það sé undanskilið og allir eigi jafnan aðgang að því. Ég er í ágætu sambandi við þá sem reka fjarskiptafyrirtæki og jafnvel á landsbyggðinni. Það er einmitt það sem þeir óttast mest, að grunnnetið fari og verði selt með og að það verði ekki ríkiseinokun eins og er núna heldur verði einokunin einkavædd.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Sigurjón Þórðarson hafi kannski ekki hlustað nógu vel á mál mitt áðan. Ég fór yfir það hvað við framsóknarmenn sögðum fyrir síðustu kosningar. Ég fór líka yfir það í máli mínu  Og að tala um það að ég komi hér upp í púlt og tali í stjórnarandstöðu - ég veit ekki betur en að hv. þingmenn séu yfirleitt að gagnrýna sjálfstæðismenn og framsóknarmenn fyrir að tala einni röddu. Það eru nú meiri ósköpin. Svo kem ég hingað upp og ræði um þau mál sem mér finnst að megi betur fara í íslensku þjóðfélagi, kemur ekki hv. þm. Sigurjón Þórðarson og gagnrýnir mig fyrir að tala ekki sama máli og ríkisstjórnin í málinu. Hvers lags málflutningur er þetta? Ég hef í máli mínu sagt það að fyrirvarar Framsóknarflokksins í málinu eru þeir að við ætlum að bæta GSM-dreifikerfið og háhraðatengingar víða um land. Ég er ekki að tala hér í neinni stjórnarandstöðu. Þetta er bókun sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram og ég hef verið að skýra fyrirvara þingflokksins í þessu máli. Þannig að tvískinnungur háttvirtrar stjórnarandstöðu hvað þetta varðar er algjör.

Þetta er kattarþvottur.

Hæstv. forseti. Fyrst í beinu framhaldi af því sem rætt hefur verið hér á undan þá hefur nú verið erfitt að átta sig á því hver munurinn er á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Það hefur hins vegar einhver ágreiningur verið á ferðinni og vandræðagangurinn við sölu Símans er náttúrlega með þvílíkum eindæmum að leita þarf langt til að finna annað eins. Árið 2001 átti að hrinda sölunni af stað. Allir muna a.m.k. í þessum þingsölum hvernig það fór allt saman. Síðan hafa menn hnoðast með málið á vegum Sjálfstæðisflokksins fram á þennan dag. Þegar ný ríkisstjórn kemur til valda er það fyrsta verk forsætisráðherra að skipa mann í einkavæðingarnefnd á sínum snærum til að leiða málið. Þá bregður svo við að undirbúningnum virðist svo ábótavant að leita þarf ráðgjafar út um allt til að finna út úr því hvernig eigi að standa að málinu. 
             Nú er langt liðið á árið 2004 og undirbúningurinn er nú ekki betri en þetta enda eru, eins og heyrst hefur vel í þessari umræðu, álitamálin eru mörg og hafa stjórnarflokkarnir ekki tekist á við mörg þeirra. Það er bara tekin ákvörðun um að selja eigi Símann og virðist nánast sem einungis hafi verið fengist við þá einu setningu. Framsóknarflokkurinn sagði já, enda vil ég meina að það séu fleiri en bara Hannes Hólmsteinn Gissurarson sem sjá ekki muninn á þeim flokkum. Það var þó þannig í sögunni um Bakkabræður að þeir áttuðu sig á því hvaða löpp þeir áttu þegar barið var í þær en það þurfti að gera til að þeir áttuðu sig á því hver ætti fótinn. En í núverandi ríkisstjórn er málið þannig vaxið að þegar á að herða á virðist ekki vera nokkur leið að átta sig á því hver á hvaða löpp. Mér finnst að þegar Framsóknarflokkurinn er með þann kattarþvott að það eigi að halda eftir einhverjum fjármunum til þess að koma á betri fjarskiptum í landinu, þá eigi menn ekki að komast upp með það. Ég segi það alveg eins og er. Ég held því ekki fram að ekki sé ástæða til að styðja við þetta. En þegar menn hafa horft upp á allan þennan tíma líða án þess að tekið væri almennilega á þessum málum, á meðan ríkið á Símann, þá veltir maður því fyrir sér hvort það er eitthvað trúverðugra þegar menn tala um að setja peninga í að gera hlutina. Það er það sem mér finnst vera undarlegt í þessu máli. Hér hafa menn í allt sumar verið með umræður um það að nú þyrfti að taka á einokunarfyrirbrigðum í samfélaginu og koma í veg fyrir hringamyndanir og einokun. Hvar skyldi nú vera meiri einokun til staðar en sú einokun sem verið er að koma á með sölu Símans án þess að taka grunnnetið undan? Síminn, sem er með 74–75% af öllum viðskiptum í fjarskiptum í landinu, á að hafa grunnnetið þar sem hinir þurfa að koma á hnjánum til hans. Samgönguráðherra stóð fyrir því að sett voru lög sem settu kvaðir á þá sem væru með grunnnet, að aðrir hefðu aðgang að þeim, þessum grunnnetum. Það átti að leysa öll þessi vandamál um samskiptin. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að nú eru fyrirtækin á fjarskiptamarkaði að byggja sem óðast upp önnur net. Það er það sem við fáum út úr þessu, þ.e. að margföld fjárfesting er farin í gang við grunnnetin í landinu. Íslendingar hafa alltaf efni á því að eyða peningum. Það er ekki undantekning á því í þessu tilviki. Þarna hefði verið hægt að hafa sömu afstöðu til mála og gagnvart raforkukerfinu, að reyna að sjá til þess að það yrði ekki margföld fjárfesting í því og hægt yrði að nýta sameiginlegt net til þess að keppa á. Það er nánast búið að eyðileggja þann möguleika með framgangi ríkisstjórnarflokkanna. Ég ætla að snúa mér að þingmálinu. Við erum að miklu leyti sammála því sem í því stendur enda er ég 1. flutningsmaður að annarri tillögu sem kom inn í upphafi þings um endurskoðun á sölu Símans. Það er fyrst og fremst tillaga um að menn reyni að bjarga því sem bjargað verður með því að  Ég gerði t.d. tilraun til þess að leita mér upplýsinga um hvernig staðið yrði að því að fá viðbætur í kerfið þegar búið væri að einkavæða Símann með grunnnetinu, ef ríkisstjórnin og Alþingi vilja koma á skárra símasambandi og betri þjónustu á einhverju tilteknu landsvæði og láta í það peninga. Hvað gera menn þá? Jú, þá verður það boðið út. Hverjir eiga að keppa við Símann um viðbæturnar á markaðnum þegar hann á allt grunnnetið úti á landi? Hvað verður að marka tilboðin sem verða gerð í viðbætur úti á landsbyggðinni þegar einn aðili á netið sem þar er til staðar? Þetta er mikið umhugsunarefni og ástæða til þess að hv. þm. Birkir J. Jónsson eða aðrir sem mæla fyrir þeirri stefnu Framsóknarflokksins að láta peninga í þetta, útskýri hvernig þeir ætli að standa að því að fá fram þessar úrbætur, hvort þeir ætla að semja bara við Símann, fá eitthvert gott verð hjá honum, einkavæddum og í höndunum á mönnum sem kunna að reka bisness, eða hvort þeir ætla að bjóða út og láta þessa litlu sem eru á markaðnum bjóða í á móti Símanum, keppa á grundvelli sem er ónýtur, vonlaus. Er það þetta sem menn ætla sér? Það hefur ekki verið útskýrt og er ástæða til þess að kalla eftir því hvernig menn ætla að standa að þeim hlutum. Hægt væri að hafa langt mál um símamálið sem einkavæðingarmálefni. Það er nefnilega dæmi um það hvernig menn eiga ekki að standa að hlutunum. Hverjar eru skyldur ríkisins þegar til stendur að einkavæða starfsemi eins og þessa? Fyrst og fremst að sjá til þess að til verði samkeppnisumhverfi sem virkar. Þar hafa menn hjá ríkisstjórnarflokkunum brugðist. Það hefði verið hægt að gera með því að til hefði orðið sameiginlegur samkeppnisgrundvöllur fyrirtækjanna á neti sem hugsanlega hefði líka verið hægt að einkavæða ef það hefði endilega þurft að þjóna lund manna. En það var ekkert nauðsynlegt. Aðalnauðsynin er að búa til farvegina, þjóðvegina fyrir skilaboðin og merkin sem fyrirtækin senda. Ég ætla ekki að hafa mikið lengra mál um þetta. Mér finnst að ríkisstjórnin hafi valið kosti án þess að fara ofan í þá og hafi eytt ótrúlega löngum tíma í málið. Miklu lengri en hægt er að fyrirgefa ríkisstjórnarflokkunum fyrir að hafa eytt í mál þegar komið er með það til afgreiðslu í því klúðri sem það er eins og í stefnir. Niðurstaðan er að möguleikarnir til þess að bjarga málinu eru enn þá til staðar en næstum búið að eyðileggja þá. Kannski var það alltaf meiningin, kannski hafa menn aldrei viljað gera hlutina þannig að til yrði almennilegt samkeppnisumhverfi og möguleikar til þess að þjóna landinu öllu á eðlilegum samkeppnisgrundvelli. Hvað á maður að halda þegar málið er að enda með þeim endemum sem við sjáum?

Hæstv. forseti. Spunnist hafa nokkrar umræður um málið og ýmislegt hefur fallið í þessum ræðustól. Það eru margar hliðar á málinu og ýmis sjónarmið hafa komið fram hjá hv. þm. Ég held hins vegar að það fari ekkert á milli mála fyrir þá sem hugleiða málið í alvöru að nauðsynlegt er að staldra við og skoða það á nýjan leik. Ég lít svo á að sú tillaga sem við ræðum og flutt er af tveimur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sé tilraun til þess að taka málið niður, eins og sagt er, og skoða hvar við erum stödd og reyna að fá í það lendingu sem gæti ef til vill verið ásættanleg. Sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að best væri að dreifikerfið yrði ekki selt með Símanum og að um það væri stofnað sérstakt fyrirtæki sem mundi efla dreifikerfið, halda því við og tryggja að öll þau fyrirtæki sem starfa á markaði sem getur nýtt dreifikerfið um landið hafi aðgang að því á jafnræðisgrundvelli. Þannig verði samkeppni tryggð, annars vegar á milli símafyrirtækja og í framtíðinni á milli ýmissa fyrirtækja sem veita þjónustu um ljósleiðara, jafnvel á dreifingu á útvarps- og sjónvarpsefni. Sú aðferð var valin í sambandi við breytingu á raforkukerfinu að setja dreifikerfið í sérfyrirtæki og ég tel að það hefði einnig átt að gera þegar menn hugleiða sölu Símans. Það hefur verið talað um það af stjórnarliðum að stjórnarandstaðan legðist ævinlega gegn allri einkavæðingu og öllum breytingum. Ég tel að menn fari þar ekki með rétt mál. Hins vegar er mjög mikilvægt, og um það held ég að þingmenn stjórnarflokkanna geti verið sammála, að tryggja eðlilega samkeppni. Að minnsta kosti hefur umræðan m.a. um bankakerfið og ýmis önnur viðskiptamál hér á landi snúist um að hér verði að vera eðlileg samkeppni. Menn hafa verið að hæla sér af því að eftir einkavæðingu bankanna m.a. væri loksins að koma upp eðlilegt samkeppnisumhverfi í lánaviðskiptum hér á landi og að samkeppnin tryggði það. Undir það má vissulega taka að mörgu leyti. Við höfum öfluga bankastarfsemi af einkavæddum bönkum og neytendur eru vonandi farnir að sjá í aukinni samkeppni eitthvað sem þjónar hagsmunum þeirra í betri lánafyrirgreiðslu og lækkandi vöxtum og er það vel. Ég held, virðulegur forseti, að það væri mjög eðlilegt að menn stöldruðu við varðandi dreifingarkerfið og mótuðu þá stefnu að það væri ekki selt og jafnframt að tryggðir verði fjármunir til þess að byggja kerfið upp og gera það þannig úr garði að það þjónaði jafnt til sjávar og sveita, á þjóðvegum landsins o.s.frv. Það sem mér finnst meginmarkmið í þeirri hugsun þegar við tölum um aðgang að fjarskiptaþjónustu almennt er að landsmönnum verði í framtíðinni boðið upp á að sitja við sama borð. Þar af leiðandi get ég sagt að ef um tillöguna næðist sá flötur að fresta sölunni í heilu lagi mundi ég ekki gera ágreining um það. Ég hef hins vegar talið að meginmálið í að tryggja samkeppni til framtíðar lægi í því að dreifikerfið yrði byggt upp og öllum fyrirtækjum væri gerður jafn aðgangur að dreifikerfinu. Það held ég að sé algjörlega nauðsynlegt og hagkvæmt fyrir íslenska þjóð. Ég held að til framtíðar litið, þó svo mönnum tækist að byggja upp dreifikerfi hér á landi sem fyrir stæðu ýmis einkarekin fyrirtæki og tækist á næstu árum að koma slíku dreifikerfi á sem ýmsir ættu, er ég alveg viss um að það yrði dýrara og við hljótum líka að þurfa að horfa til þess. Hverjir borga fyrir mörg dreifikerfi ef það yrði niðurstaðan? Það eru neytendur, það fer ekkert á milli mála. Ég dreg því mjög í efa að við næðum út úr því bestu hagkvæmni fyrir neytendur landsins að byggja upp mörg dreifikerfi því sá kostnaður yrði alltaf greiddur af notendunum og þeir fjármunir sem festir yrðu í að byggja upp margar dreifistöðvar og mörg dreifikerfi af ýmsum toga, jafnvel þó ný tækni hefji innreið sína og lækki kostnað, ættu að gera það í einu fyrirtæki. Þegar maður leggur þetta saman og veltir þessu fyrir sér getur maður ekki komist að annarri niðurstöðu en að það hljóti að vera hagkvæmara fyrir íslensku þjóðina að eiga og viðhalda dreifikerfinu og tryggja að öll fyrirtæki sem starfa á þessu sviði eigi aðgang á jafnréttisgrundvelli og keppist um að veita þjónustu með sitt efni, þegar um það er að ræða, og með viðskiptaform sitt og hagkvæmni í rekstri, þegar um það er að ræða, en eigi aðgang að einu dreifikerfi. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að reyna að reisa neinn ágreining um það hvort slíkt fyrirtæki skuli vera bein ríkiseign eða einkafyrirtæki sem ríkið eigi að öllu leyti, en ég held að þannig fyrirkomulag þurfi að vera á þessu meðan verið er að tryggja uppbyggingu dreifikerfisins. Ég er alveg sannfærður um að ef við gerum það ekki muni, þegar upp verður staðið, kostnaðurinn fyrir neytendur verða meiri en ella. Þess vegna tel ég mjög nauðsynlegt að huga að því að við stígum ekki þau skref að fara í þá einkavæðingu sem verið er að boða og við ræðum með tillögunni sem hér er flutt fram í frumvarpsformi af Vinstri grænum, að það verði ekki stigið það skref að selja Símann í heilu lagi ásamt dreifikerfinu. Ég held að hv. þm. Birkir J. Jónsson hafi nefnt það í ræðustól áðan að ef menn ætluðu að einkavæða þetta þá yrði a.m.k. að taka frá fjármuni til að tryggja að kerfið yrði þannig byggt upp að allir sætu við sama borð. Ég held að niðurstaðan sé einfaldlega sú að best sé að geyma sér það að einkavæða og ljúka því að byggja dreifikerfið upp án þess að fara í að selja eins og ríkisstjórnin vill gera, í heilu lagi með því að selja bæði þjónustuna og dreifikerfið. Það er niðurstaða mín í málinu. Ég held að á undanförnum mánuðum og missirum hafi mörgum landsmönnum orðið það æ ljósara að ekki ætti að selja dreifikerfi Símans. Menn hafa iðulega líkt dreifikerfi Símans við vegakerfið okkar. Það er ágæt samlíking. Við teljum að ríkið eigi að standa fyrir því að leggja vegi og tryggja á sem bestan máta að landsmenn fái betra vegakerfi og sitji við sama borð að því leyti eins og hægt er. Ég held að það sama eigi við varðandi dreifikerfi Símans. Við þurfum að tryggja að menn sitji við sama borð. Ég sat nýlega fjórðungsþing Vestfirðinga á Ísafirði. Þar voru menn m.a. að ræða tillögur um dreifikerfi Símans, GSM-netsins o.s.frv. Þar á þinginu kom fram tillaga um dreifikerfið eftir að menn höfðu rætt um einkavæðingu Símans. Það var ekki ómerkari maður en Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði, sem flutti þá tillögu. Hún var samþykkt samhljóða á þinginu og ég held að ég verði að fá leyfi hæstv. forseta til að lesa þá ályktun þingsins, hún er innlegg í málið. Hún hljóðar svona: „49. Fjórðungsþing Vestfirðinga, haldið á Ísafirði 3.–4. september 2004, ítrekar fyrri ályktanir um þéttingu GSM-sambands á þjóðvegum á milli þéttbýliskjarna og á fjölförnum leiðum. Með uppsetningu á nokkrum GSM-sendum á Vestfjörðum er hægt að koma á samfelldu GSM-sambandi. Aukinn fjöldi ferðamanna á svæðinu kallar á betri þjónustu, en krafa nútímans er að vera í GSM-sambandi sem víðast. Brýnt er að tryggja þjónustu við landsbyggðina og ferðamenn, innlenda sem erlenda ekki síst í ljósi þess að nú hillir undir sölu á Símanum. Vegna þess er mikilvægt að skoða hvort ekki eigi að undanskilja dreifikerfið, í sambærilegu fyrirtæki og Landsnet er fyrir raforkugeirann þar til bætt hefur verið úr aðgengi hinna dreifðu byggða að öflugri gagnaflutningi.“ Þetta var þessi ályktun, virðulegi forseti, og með henni fylgdi svofelld áskorun, með leyfi forseta: „49. Fjórðungsþing Vestfirðinga skorar á samgönguráðherra að hann beiti sér fyrir því að hluta af hagnaði af sölu Símans verði varið til frekari uppbyggingar GSM-kerfisins.“ Þetta hafa menn verið að ræða í tengslum við þessa tillögu, virðulegi forseti. Síðan langar mig að vitna í eitt af mörgum erindum sem bárust inn í fjárlaganefnd frá ýmsum sveitarstjórnum. Þær nefndu einmitt dreifikerfið og framtíð fjarskipta á landinu. Sá pappír sem ég ætla að vitna í er erindi frá Þingeyjarsveit. Um fjarskiptin segir þar, með leyfi forseta: „Sveitarstjórnin hefur vonda reynslu af markaðsvæðingu á fjarskiptamálum og hefur verulegar áhyggjur af sölu Símans og þeirri þróun sem orðið hefur á þeim vettvangi undanfarið. Þar má t.d. nefna að samfélagið nýtur almennt ekki góðs af tengingum sem Síminn hefur lagt, m.a. fyrir ríkissjóð, FS-netið, sem tengir m.a. framhaldsskóla góðri gagnaflutningatengingu. Þannig liggja tækifærin fyrir fótum okkar en við megum ekki nota þau af því að við erum ekki nógu fjölmennt markaðssvæði. Markaðsvæðingin á augljóslega ekki við um allt landið. Því verður ríkisvaldið að gera öllum íbúum landsins kleift að nýta þau tækifæri sem þó eru fyrir hendi og skapa ný.“ Þetta var ályktun þeirra í Þingeyjarsveit um dreifikerfið. Ég held að það fari ekkert á milli mála, hæstv. forseti, að eftir því sem menn ræða þetta meira óttast þeir meira að landsbyggðin sitji ekki við sama borð að þessu leyti. Þess vegna er eðlilegt að menn staldri við og fari í smærri skrefum þá leið sem ríkisstjórnin ráðgerir. Ég held að það væri vel til fundið að menn hugsuðu sig vandlega um hvort við séum að stíga rétt skref með því að fara í þetta allsherjarsöluferli á Símanum í einu lagi. Ég tek undir það sem komið hefur fram í máli manna, m.a. því sem ég hef vitnað í, að vert sé að óttast að niðurstaðan verði sú að við sem búum úti á landi munum ekki sitja við sama borð þegar kemur að fjarskiptum. Við í Frjálslynda flokknum tökum eindregið undir það að menn hugsi sig betur um. Ef þessi tillaga um það að fresta sölu Símans til 2008 er liður í því þá getum við tekið undir hana. Við teljum að fyrst og fremst þurfi að skoða dreifikerfið og það að tryggja öllum jafna samkeppnisstöðu á þessum markaði um leið og landsmenn njóti sömu þjónustu. Það hlýtur einnig að vera mikilvægt að sá kostnaður sem við leggjum í sé ekki meiri en þörf er á til að tryggja þessi markmið. Ég tel að ef fjöldamörg fyrirtæki fara hvert fyrir sig að búa til dreifikerfi verði það neytandinn sem að lokum þarf að borga þann kostnað.

Frú forseti. Ég hef bæði í dag, og eins þegar umræðan hófst í síðustu viku, fylgst af áhuga með henni. Ástæða þessarar umræðu er frumvarp sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason eru flutningsmenn að. Sala Landssímans hefur verið í umræðunni mörg undanfarin missiri. En ástæðan fyrir því að ég kem í ræðustól, frú forseti, er fyrst og fremst að mér finnst gæta ákveðins misskilnings í umræðunni, eiginlega að tvennu leyti. Í fyrsta lagi hafði hv. þm., síðasti ræðumaður, orð á því að hömlur væru á því að menn sætu við sama borð í samkeppni fjarskiptafyrirtækja. Ég vildi upplýsa hv. þm. um að eignarhald dreifikerfisins ræður ekki öllu um það. Dreifikerfi Landssímans, flutningskerfið sem slíkt, er aðskilið frá öðrum þáttum í rekstri þess fyrirtækis og með lögum sem þingið hefur sett er tryggt að öll fjarskiptafyrirtæki sitji við sama borð gagnvart dreifikerfinu. Við höfum stofnun eins og Póst- og fjarskiptastofnun sem fylgist með því að engar aðgangshindranir séu fyrir önnur fjarskiptafyrirtæki sem selja landsmönnum þjónustu sína. Það að halda dreifikerfinu í ríkiseign eða undanskilja þær sölunni er ekki nauðsynlegt til að tryggja samkeppnisaðstöðu fjarskiptafyrirtækjanna. Hinn misskilningurinn sem ég vildi hafa orð á var að hv. þm. talaði um að klára uppbyggingu grunnnetsins. Það kemur mér spánskt fyrir sjónir vegna þess að menn klára aldrei uppbyggingu á neinu sem heitir grunnnet fjarskipta á Íslandi. Í því samhengi langar mig að nefna að það eru ekki mörg missiri síðan stjórn Landssímans þóttist hafa háleit markmið um að ISDN-væða allt landið en ADSL-tengingar þóttu á þeim tíma ekki raunhæfar fyrir einstaklinga.

Hæstv. forseti. Ég þakka vinsamlegar og góðar ábendingar. Ég hef eins og hv. þm. áttað mig á því að ný tækni býður endalaust upp á breyttar aðferðir við samskipti manna milli landsvæða og neytenda. Ég nefndi það í ræðu minni en þakka ábendingu þingmannsins að því leyti. Ég tel hana rétta. Ég tók fram að dreifikerfi framtíðarinnar væri vafalaust ekki það sem við sjáum fyrir okkur einmitt í dag. Um það held ég að við þurfum ekki að gera mikið mál. Ég hygg að ný tækni muni alltaf leita inn á svið þar sem hennar er þörf. Ég var einfaldlega að benda á að eftir því sem fleiri fyrirtæki legðu eigið dreifikerfi þá yrði kostnaðurinn meiri fyrir notendur. Varðandi hitt atriðið, sem snýr að byggðunum, þá er staðreyndin einfaldlega sú að fámennar byggðir og sveitir þessa lands eru ekki eins eftirsóknarvert markaðssvæði og þar sem fleiri búa. Þar af leiðandi álít ég að við þurfum að hafa fyrirtæki í eigu ríkisins til að tryggja að fámennari svæði fái sömu möguleika og þjónustu þar sem einkafyrirtæki muni frekar sækja inn á þéttbýlli svæði.

Frú forseti. Það er ljóst að ég og hv. þm. erum sammála um að við klárum ekki að byggja upp grunnnetið, dreifikerfi, flutningskerfi fjarskipta á Íslandi, í eitt skipti fyrir öll. Það er jafnframt misskilningurinn í þessu ágæta frumvarpi þar sem lögð er áhersla á að fresta sölu Símans þar til lokið er uppbyggingu grunnnetsins. Ég vil meina að við gerum það aldrei í eitt skipti fyrir öll og hv. þm. síðasti ræðumaður tók undir það. En af því að við gerum það ekki er ljóst að meginatriðið er ekki endilega að undanskilja dreifikerfið við sölu Landssímans heldur að tryggja að ávallt sé gert ráð fyrir því að áfram verði haldið að byggja upp eftir því sem tækninni fleygir fram. Grunnurinn fyrir þá ákvörðun þingflokks framsóknarmanna er að samfara sölunni skuli gengið frá því í samkomulagi stjórnarflokkanna að til þess verði tryggt fjármagn. Það er ekki arðbært fyrir fjarskiptafyrirtækin að byggja upp grunnnetið í hinum dreifðari byggðum en þarf að vera tryggt að áfram verði haldið að gera það til að tryggja samkeppnisgrundvöllinn til hagsbóta fyrir neytendur. Þingflokkur Framsóknarflokksins ákvað, þegar hann samþykkti að leggja fram frumvarpið um söluna, að forsendan væri að þetta væri tryggt. Ég minni hv. þm. á að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra tók undir þau sjónarmið í umræðunni á dögunum, þegar mikið gekk á í fjölmiðlum um Landssímann og sölu hans, að það væri sjálfsagt að huga að því, þegar Landssíminn yrði seldur, að tryggja áframhaldandi uppbyggingu. Það er til að tryggja hagsmuni hinna dreifðu byggða og einnig öryggi þeirra sem búa á þéttbýlissvæðunum, á höfuðborgarsvæðinu og þeirra sem eru á ferð um landið, öryggi útlendinga sem ferðast. Gæta þarf að fjarskiptakerfi hinna dreifðari byggða þar sem ekki er hagkvæmt fyrir einkafyrirtæki að leggja í kostnað.

Hæstv. forseti. Okkur greinir sennilega ekki mikið á um að reyna beri að tryggja að neytendur hér á landi hafi sem jafnasta stöðu við að nýta sér dreifikerfi, sem færir fólk á sama stað með tækninni. Ég er hins vegar engu nær um það hvernig Framsóknarflokkurinn ætlar að tryggja þessi markmið með því að taka til hliðar fjármuni við sölu Símans. Hv. þm. sagði sjálf í andsvari áðan að það væri ekki fyrirsjáanlegt hvernig dreifikerfið verður til framtíðar eða hvernig það mun byggjast upp. Framsóknarflokkurinn getur alls ekki kortlagt það hvaða fjármuni þarf að leggja til hliðar til að byggja upp dreifikerfi sem dugar fyrir framtíðina. Þess vegna held ég að það væri skynsamlegast, virðulegi forseti, að við yrðum sammála um að dreifikerfið yrði ekki selt, að um það yrði stofnað sérstakt fyrirtæki. Það tæki vafalaust einhver ár að láta slíkt fyrirtæki vinna þau verk sem við höfum verið að tala um að allir ættu að fá að njóta. Það væri hægt að meta það eftir 4–5 ár hvort menn treysti sér þá til að taka frá fjármuni til að tryggja dreifinguna. Ég átta mig ekki á því hvaða fjármuni þarf að leggja til hliðar til að tryggja framtíðina eins og Framsókn vill.

Herra forseti. Það mál sem er til umræðu er vissulega stórt mál og varðar marga. Ljóst er að nútímafjarskipti eru grunnþáttur í búsetu í hinum dreifðu byggðum. Það varðar einnig miklu að nútímafjarskipti eru grunnþáttur í uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni. Það er á grunni þessa sem það er þarft byggðamál sem flutningsmenn hreyfa hér. Ég vil treysta ríkisstjórninni til að líta til þessara þátta og ég skil orð hv. 6. þm. Reykv. s., Jónínu Bjartmarz á þá leið að þeir vilji gera það. En við vitum að landsbyggðin býr víða ekki við góðan hlut í þessu. Hv. 5. þm. Norðvest., Guðjón A. Kristjánsson, vitnaði í bréf frá þeirri ágætu sveit þar sem ég hef búsetu og þar sem sá mæti maður Jónas frá Hriflu hafði búsetu áður, þar hafa menn efasemdir um þetta og svo er víða um byggðir landsins. Fólk býr við slæm skilyrði í fjarskiptamálum og er búið að búa lengi og það óttast mjög um sinn hag því ef landsbyggðarfólk getur ekki treyst á núverandi eiganda Símans, íslenska ríkið, hverjum á það þá að treysta?

Hæstv. forseti. Ég skil mjög vel að menn vilji selja Símann. Ég hef góðan skilning á að áhugi sé á því. Rekstrarhagnaður Símans og dótturfyrirtækja var á síðasta ári 7.381 millj. kr. eða 40%. Þetta er rekstrarhagnaður fyrir afskriftir. Arðsemi eigin fjár er tæplega 15%, 14,8% í fyrra. Þarna á sér stað gífurleg eignamyndun. Þarna eru verðmæti sem gefa af sér geysilegan arð. Ég skil þess vegna það sjónarmið að til séu aðilar sem vilji selja þetta fyrirtæki á nákvæmlega sama hátt og ég skildi þá fjárfesta sem keyptu búlgarska símann þegar hann var einkavæddur. 60% í honum voru seld nokkrum fjárfestum, þar á meðal Íslendingum, fyrir 25 milljarða. Það þótti mjög góð fjárfesting, mjög arðvænleg fjárfesting fyrir fjárfestana. Þá skil ég mjög vel. Hina skil ég síður sem eiga að standa vaktina fyrir hönd íslensku þjóðarinnar sem á Símann, sem nýtur þessa arðs, sem nýtur þessarar eignar sinnar. Ég skil að vissu leyti Sjálfstæðisflokkinn og fulltrúa hans sem vilja í öllu frjálst markaðskerfi. Það er ákveðin pólitísk sýn, pólitísk nálgun. Þeir telja að samfélaginu sé betur borgið með þeim hætti. Þó að menn séu komnir nokkuð langt frá gamla Sjálfstæðisflokknum sem var breiðari að þessu leyti og hugsaði meira á almennum nótum um þjóðarhag, minna um hag fjárfestanna eða létu ekki stjórnast af hagsmunum þeirra og sú var tíðin að Framsókn var á öðru róli og hugsaði samfélagslega. Það er löngu liðinn tími. Mér fannst athyglisvert að hlusta á talsmann Framsóknarflokksins við umræðuna í dag, hv. þm. Birki Jón Jónsson, sem blandaði sér í umræðuna sem var hið besta mál. En hann spurði: Er eðlilegt að Síminn í eign þjóðarinnar sé í samkeppni við 20–30 fyrirtæki? Er það eðlilegt? Hann taldi svo ekki vera. En þá held ég áfram og spyr: Er eðlilegt t.d. að halda úti ríkisútvarpi sem er í samkeppni við fjöldann allan af útvarpsstöðvum? Hvar eigum við láta staðar numið? Nú er byrjað að einkavæða ýmsa geira heilbrigðisþjónustunnar og menn spyrja á sömu lund: Er eðlilegt að ríkið standi í samkeppni við einkarekna heilbrigðisþjónustu? Þetta er aðferðafræðin sem er notuð til að brjóta niður samfélagslega þjónustu. Hvar ætlum við að láta staðar numið? Er ekki kominn tími til að við hugsum um þjóðarhag, hvað gagnast þjóðinni best? Við bendum á í greinargerð með frumvarpinu að nýlega hafi Síminn keypt stóran hlut í Íslenska sjónvarpsfélaginu sem rekur Skjá 1. Var það ekki 25% hlutur? Fulltrúar Símans sátu fyrir svörum í Kastljósi samdægurs eða daginn eftir þá ákvörðun og fulltrúar okkar, fréttamennirnir, spurðu: Hvernig stendur á því að þið fjárfestuð í Skjá 1 en ekki Norðurljósum? Svar forstjóra Símans eða stjórnarformanns var á þá leið að Síminn hefði í sjálfu sér engan áhuga á sjónvarpsrekstri heldur vildi tryggja sér viðskipti. Aðilar sem réðu yfir fjarskiptaneti, gagnaneti. En fréttamönnunum datt ekki í hug að spyrja þess sem mér þótti vera augljóst: Hvers vegna var ekki leitað til Ríkisútvarpsins um samstarf? Þetta er nefnilega orðið bannorð, þjónustufyrirtæki í eigu almennings mega ekki vera til, mega ekki starfa saman. Mér fannst athyglisverðar yfirlýsingar sem fram komu í viðtali við útvarpsstjóra Markús Örn Antonsson í Fréttablaðinu fyrir skömmu um dreifikerfið, um stafrænt dreifikerfi og jarðnet. Hann vísaði í nefnd sem er starfandi á vegum hæstv. samgönguráðherra. Ég ætla að vitna, með leyfi forseta, í þetta viðtal við Markús Örn Antonsson. Hann segir, með leyfi forseta: „Við höfum yfir okkur þá meginkröfu að þjóna landsmönnum öllum og til þess að þjóna öllu landinu teljum við að þurfi að byggja upp stafrænt dreifikerfi, jarðnet með sendum út um allt land.“ Síðar segir: „Samgönguráðuneytið hefur haft forgöngu um athuganir á þessum málum og gert grófar áætlanir um það hvernig væri hægt að standa að því. Niðurstaðan var sú að óska eftir samráði útvarps- og sjónvarpsfyrirtækjanna annars vegar og fjarskiptafyrirtækjanna, aðallega Símans, hins vegar, um það hvort ekki væri hægt að ná samstarfi og sameinast um eina stefnu varðandi uppbyggingu á stafrænu dreifikerfi til alls landsins. Síminn og Norðurljós hafa ekki áhuga á því. Hér hjá RÚV höfum við sagt að við teljum langeðlilegast að sem flestir aðilar taki höndum saman og til verði eitt kerfi sem bjóði upp á einn myndlykil til hagræðis fyrir notendur sem geti þannig náð öllum rásum sem í boði eru.“ Ég vil taka undir þessi orð útvarpsstjóra Markúsar Arnar Antonssonar og þau sjónarmið, það viðhorf sem kemur fram um samstarf og samvinnu sem heyrir nánast sögunni til þegar kemur að orðabókum ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Ég ætla að rifja það upp eins og ég gerði síðast þegar ég vitnaði í ummæli fyrrverandi og núverandi forstöðumanna Símans, Póstur og sími hét það á þeim tíma. Fyrrverandi forstjóri var spurður hvaða markmiðum hann vildi helst ná í sínu starfi. Að þjóna landsmönnum sem best, sagði hann. Núverandi forsvarsmenn voru spurðir sömu spurninga og svarið var á þá leið að þeir vildu skila eigandanum góðum og miklum arði. Það er í sjálfu sér ágætt sjónarmið líka. Það væri mjög gott sjónarmið ef arðurinn væri látinn renna til þjóðarinnar. Hún væri látin njóta góðs af þessari eign sinni en ekki þeir aðilar sem bíða eftir því að ríkisstjórnin geri alvöru úr því að selja fyrirtækið, þetta mikilvæga fyrirtæki úr hendi þjóðarinnar. Ég lýsi mikilli undrun á því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sumir hverjir eru sæmilega víðsýnir enn þá, og einhverjir þingmenn Framsóknarflokksins skuli ekki vera tilbúnir að taka undir með okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem leggjum hér til í sáttaskyni að menn fresti sölunni til ársins 2008. Að sjálfsögðu erum við þeirrar skoðunar að ekki eigi að selja Símann en í sáttaskyni, í málamiðlunarskyni viljum við fara þessa leið. 

Herra forseti. Eins og ég skil þessa tillögu frá Vinstri grænum, að þeir vilji fresta og nota tímann til að byggja upp dreifikerfið, grunnkerfið, flutningskerfi fjarskipta á Íslandi, er kannski vert vegna síðustu orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar að árétta enn og aftur þau orðaskipti sem ég átti við annan hv. þm. fyrr í dag að við klárum það aldrei í eitt skipti fyrir öll að byggja upp dreifikerfi. Að öðru leyti vil ég segja um afstöðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar að hann og flokkur hans hefur ákveðna hugmyndafræðilega afstöðu til sölu ríkisfyrirtækja. Hv. þm. og flokkur hans var líka á móti sölu ríkisbankanna og hann talar gjarnan um að við eigum að halda mjólkurkúnni í ríkiseigu, það er ágætissamlíking hjá honum. En hv. þm. lítur líka ávallt fram hjá því eða kýs að gleyma því hvað til að mynda sala ríkisbankanna hefur fært íbúunum, þjóðinni, kjósendunum í hagnað svo ég nefni nýjustu dæmi um lækkun vaxta. Það hefur verið stefna stjórnarflokkanna og í rauninni allra flokka hér á þingi að selja Landssímann, að tryggja rekstrargrundvöll fyrir samkeppni á fjarskiptamarkaði á Íslandi. En aðallega gengur umræðan út á það hvort eigi að selja dreifikerfið líka. En eins og ég gat um fyrr í dag er sala dreifikerfisins ekki forsendan fyrir því að tryggja jafnan aðgang allra. Forsendan fyrir því að tryggja jafnan aðgang er ekki að halda dreifikerfinu í ríkiseigu. Og ég ítreka þá stefnu Framsóknarflokksins að vilja tryggja við söluna nægjanlegt fjármagn til að halda áfram tæknilegri uppbyggingu grunnkerfisins sem er forsendan fyrir samkeppninni á þessum markaði. Það er meginatriðið. Það er byggðasjónarmiðið og það er öryggissjónarmiðið, sem ég nefni á hlaupum vegna þess að hv. þm. líkti þessu við Ríkisútvarpið.

Herra forseti. Það er rétt að ýmsir höfðu hag af því að bankarnir voru seldir. En ég á eftir að samþykkja að það hafi verið þjóðin sem hafi hagnast á því fyrst og fremst, enda eru þar ekki öll kurl komin til grafar. Þeir sem högnuðust fyrst og fremst voru þeir sem keyptu bankana samkvæmt helmingaskiptareglu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og sennilega framsóknarfyrirtæki, við erum að tala um tugi milljarða króna. Og um þá hagsæld sem þjóðin hefur haft af kerfisbreytingunni, hlutafélagavæðingu og sölu bankanna hef ég ákveðnar efasemdir. Á síðasta ári dældu bankarnir 300 milljörðum kr. í íslenskt efnahagskerfi. Hvaðan sóttu þeir þessa peninga? Þeir sóttu þá í erlendum lánum. Ég er ansi hræddur um að það eigi eftir að gera upp allt dæmið. Það er misskilningur hjá hv. þm. að þröng hugmyndafræði ráði afstöðu okkar, þröng pólitísk stefna. Þetta er praktísk afstaða. Við spyrjum: Hvað kemur þjóðinni best? Hvers vegna í ósköpunum eigum við að láta þessa eign frá okkur sem gefur af sér aðra eins arðsemi? Menn hafa talað um það í umræðunni, ég man ekki hvort það var hæstv. fjármálaráðherra, að það mætti hafa vexti af fjármagninu sem við fengjum fyrir söluna. En það fengist miklu minni arður með því móti en hinu að halda henni í þjóðareign. Það gefur mest í aðra hönd.

Herra forseti. Afstaða hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Vinstri grænna er þröng að því leyti að þeir eru eini flokkurinn á þingi sem er andvígur sölu Símans í það heila. Aðrir flokkar hafa ákveðinn fyrirvara við það að selja dreifikerfið líka með þeim rökum sem við höfum rætt fyrr í dag. En hv. þm. kýs líka í umræðu sinni og þegar hann ber þetta saman við sölu ríkisbankanna að gleyma því hvernig sú sala og einkavæðing bankanna hefir leitt til lækkunar vaxta fyrir neytendur, fyrir þjóðina ásamt öðrum málum sem varða Íbúðalánasjóð og ráðstafanir þar. Hann kýs líka að gleyma því hvernig fjarskiptin og samkeppni á fjarskiptamarkaði hefur orðið til hagsbóta fyrir neytendur í lækkuðum kostnaði við fjarskiptin á síðustu árum. Einnig hefur tækninni fleygt verulega fram. Ef maður lítur til þess hvar stuðningurinn er á Alþingi er mikill meiri hluti langt út fyrir stjórnarmeirihlutann hlynntur því að selja Landssímann. En áhyggjur manna hafa beinst að því hvernig við ætlum að tryggja áframhaldandi uppbyggingu grunnnetsins við þá sölu til að tryggja að það sé samkeppnisgrundvöllur og að við þjónum hinum dreifðari byggðum og tryggjum öryggi landsmanna og útlendinga á ferð um landið. Ákvörðun Framsóknarflokksins miðaði að því á sínum tíma, að tryggja fjármagn til að tryggja hagsmuni hinna dreifðari byggða og öryggi landsmanna á ferð um landið, þó Síminn væri seldur.

Hæstv. forseti. Þegar Framsóknarflokkurinn byrjar að kveða öfugmælavísurnar er sumum skemmt. Þannig hét það á sínum tíma þegar pósthúsum var lokað víða um landið að menn væru að efla og bæta póstsamgöngur og póstkerfið. Hið sama er upp á teningnum nú. Verið er að selja Símann til þess að bæta dreifikerfið og við vitum að formúlan sem á að nota er þessi: Einkavæðum það sem gefur af sér arð, látum skattborgarann um hitt. Nú á að vísu að nota söluhagnaðinn til þess að byggja upp dreifikerfið, en hv. þm. var að minna okkur á annað fyrir stundu, að því starfi lyki aldrei. Það væri í stöðugri þróun. Hins vegar lyki öðru, ráðstöfun þeirra fjármuna sem salan gæfi í aðra hönd. Hv. þm. er því kominn í örlitla mótsögn. Varðandi hitt, að formbreytingin yfir í hlutafélag hafi verið svo mjög til hagsbóta hef ég miklar efasemdir um. Símakerfið á Íslandi var ódýrasta símakerfið í öllum heiminum, bæði almenni síminn og GSM-síminn, áður en Landssímanum var breytt í hlutafélag. Ég þekki ekki samanburðartölur og væri fróðlegt að skoða þær, en þannig var þetta. Það er staðreynd. Svo vil ég benda hv. þm. á að fróðlegt væri að menn kynntu sér söguna með hliðsjón af vaxtaþróun í landinu. Hér hafa nefnilega áður verið lágir vextir. Einu sinni voru neikvæðir vextir, ekki er ég að mæla því bót, síður en svo, en svo voru tímabil þar sem vextir voru mun lægri en núna. Ég veit að ekki var búið að einkavæða neina banka á þeim húsnæðislánum sem ég tók upp á 2%. 

Herra forseti. Því miður gat ég ekki verið viðstaddur í upphafi umræðunnar um þetta gagnmerka mál. Engu að síður sé ég mig knúinn til þess að taka þátt í lokaumræðunni áður en málinu verður vísað til samgöngunefndar eða efnahags- og viðskiptanefndar.  Við getum tekist á um eitt í þessu máli sem er spurning sem mikið hefur verið fjallað um: Hvað kemur þjóðinni best? Þar greinir okkur á og ekkert að því. Við munum eftir því að einu sinni hét fyrirtæki Viðtækjaverslun ríkisins og lifði ágætu lífi. Það var ekkert útvarp selt á landinu öðruvísi en það færi í gegnum þá stofnun. Við munum eftir fyrirtæki sem hét Bifreiðaeftirlit ríkisins og það mátti enga bifreið skoða af öðrum aðila. Viðtækjaverslun ríkisins er ekki til lengur sem betur fer og Bifreiðaeftirlit ríkisins er komið í hendur einkaaðila og hefur gengið vel. Það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar hv. þm. Vinstri grænna spyrja og leggja fyrir okkur andstæðinga í pólitískum þankagangi hvað kemur þjóðinni best. Gæti það gerst að einkafyrirtæki sem nú þegar eru komin á þennan markað næðu meirihlutaviðskiptum í grunnneti og í sambandi við Símann? Þá hljóta menn að spyrja: Gerðu Vinstri grænir, að því gefnu að þeir hafi náð máli sínu fram, þjóðinni best gagnvart Símanum, sem væri þá kominn í þá stöðu að vera minnsti rekstraraðili hvað áhrærir þjónustu Símans á Íslandi? Nei, Vinstri grænir gerðu ekki þjóðinni best. Og í því umhverfi sem Síminn starfar í mundum við gera þjóðinni best með því að veita Símanum sams konar rekstrarumhverfi og aðrir aðilar starfa í núna, t.d. Og Vodafone og fleiri aðilar. Það er a.m.k. mín skoðun. Svo má alltaf toga og teygja hvernig halda eigi á málum en það er alveg ljóst að grunnnetið er hið viðkvæma mál í þessu. En þar hefur nú verið rætt um að eðlilegt sé að sá aðili sem keypti Símann sæi um grunnnetið líka, það kæmi til góða. Jafnvel hafa menn rætt um að eðlilegt væri ef fyrirtækið væri selt í heild sinni, að skipta upp rekstrarreikningi þar sem annars vegar væri Síminn og hins vegar grunnnetið. Þetta er allt undir og þarf nokkurrar umræðu við og kemur væntanlega til umfjöllunar í nefndum þingsins þar sem um málið verður fjallað. En ég ítreka, og þar greinir okkur á, að ég tel að það komi þjóðinni best að selja Símann.

Hæstv. forseti. Við erum fylgjandi blönduðu hagkerfi. Við teljum að ekki sé hægt um aldur og ævi að segja hvar línurnar eigi að liggja á milli þess sem á að vera á markaði annars vegar og þess sem á að vera á vegum samfélagsins hins vegar. Fyrr á tíð komu menn á fót bæjarútgerðum t.d. vegna þess að enginn aðili hafði burði til þess að ráðast í slík verkefni. Eins var með mörg önnur fyrirtæki á vegum ríkis og sveitarfélaga. Hv. þm. nefndi Viðtækjaverslun ríkisins. Það dytti ekki nokkrum manni í hug að hafa slíkt í ríkiseign núna. Hér var rekin Ferðaskrifstofa ríkisins. Ég var fylgjandi því að hún væri seld. Hér var rekin Gutenberg prentsmiðja í eigu ríkisins. Engin andstaða var gegn því að hún væri seld. En hér voru ríkisbankar. Ástæðan fyrir því að við vorum andvíg því að markaðsvæða og selja bankana var ekki sú að við hefðum þá eindregnu pólitísku skoðun að ríkið ætti að reka banka. Við vildum horfa praktískt á aðstæður og sögðum að við þær aðstæður sem Íslendingar búa við, í okkar litla hagkerfi væri ríkiseign á banka forsenda þess að hér gæti þrifist kröftug samkeppni. Það var ástæðan. Við lítum því praktískt á hlutina, hvað er rétt hverju sinni, ekki hugmyndafræðilega. Það er í því ljósi sem við skoðum söluna á Símanum. Við teljum að hún gagnist ekki íslenskum heimilum.

Herra forseti. Að líta praktískt á hlutina er góðra gjalda vert. Þannig var það líka þegar fyrirrennarar Vinstri grænna, alþýðubandalagsmenn, litu á útvarpsrekstur og héngu í því alveg fram í rauðan dauðann að það væri ríkið eitt sem ætti að hafa einkaleyfi á útvarpsrekstri. Síðan gerist það að opinberir starfsmenn fara í verkfall og slökkva á Ríkisútvarpinu. Þá hafði verið að velkjast í sölum Alþingis frumvarp til breytinga á lögum um útvarpsrekstur sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson flutti ár eftir ár, þar sem einkaaðilum væri heimilt að reka útvarp. Það var nú aldeilis ekki og fyrirrennarar Vinstri grænna börðust hatramlega gegn því. En allt í einu kom góður liðsauki sem fylgdi málum hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar eftir og það lenti í góðri höfn. Það kom þjóðinni til góða að opinberir starfsmenn fóru í verkfall og slökktu á Ríkisútvarpinu, þeim öryggismiðli. Það kom þjóðinni best að þeir slökktu vegna þess að þá var lögum um útvarp breytt. Við erum sannfærð um það sem stöndum að sölu Símans að það er þjóðinni fyrir bestu.

Hæstv. forseti. Þarna kemur hv. félagi minn úr verkalýðshreyfingunni við svolítið veikan blett því ég var einn af þeim sem tók þátt í því að slökkva á útvarpinu á sínum tíma í verkfallsbaráttu opinberra starfsmanna árið 1984. Það er alveg rétt að nú er breytt umhverfi í fjölmiðlun og enginn að tala um að snúa því til baka þó margir hafi bent á að þegar innihaldið er gaumgæft hafi það ekki allt verið endilega til góðs, en ég ítreka að það er enginn að tala um að snúa því til baka. Hlutirnir nefnilega breytast og við eigum að sjálfsögðu að taka mið af breyttum aðstæðum. Meginatriðið er að taka mið af aðstæðum og reyna að hætta að hugsa þröngt og hugmyndafræðilega og skoða hlutina praktískt. Við bendum á að við erum með geysilega öflugt símafyrirtæki á Íslandi sem gefur okkur mikinn arð, milljarða á ári hverju í skatthirslur ríkisins, sem verður til þess að við getum létt skattbyrðum af skattgreiðendum og ráðið við kostnað sem við ella ekki gerðum, t.d. við uppbyggingu dreifikerfisins. Það eru þessar praktísku aðstæður sem við bendum á.

Herra forseti. Ég vil sem fyrri flutningsmaður þessa máls þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur orðið um málið og þátttöku fulltrúa allra stjórnmálaflokka í henni. Ég vil fyrst segja í sambandi við það sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefndi með nefndarvísun að mér þótti rétt að leggja það til að málið færi til efnahags- og viðskiptanefndar í ljósi þess að forræði fyrir eignarhaldi á Símanum er nú hjá fjármálaráðherra og þau lög sem þetta frumvarp er til breytinga á eiga þá í rauninni þar heima. En ég tók það einmitt sérstaklega fram að ég óskaði eftir því að efnahags- og viðskiptanefnd mundi senda málið til umsagnar hjá samgöngunefnd og það finnst mér að sama skapi sjálfsagt. Ég tel að ég hafi ekki miklu við orðaskipti þeirra hv. þingmanna Ögmundar Jónassonar og Guðmundar Hallvarðssonar að bæta hvað varðar samlíkingar sem sá síðarnefndi tók og mér finnast kannski ekki eiga beint erindi inn í þetta, um Viðtækjaverslun ríkisins eða Bifreiðaskoðun ríkisins, sem voru börn síns tíma og þeirra aðstæðna sem voru uppi þegar þessi fyrirbæri urðu til á skömmtunar- og krepputímum og síðan var því fyrirkomulagi viðhaldið. Það er nú gaman að því þegar sjálfstæðismenn eru að hneykslast á þessum gömlu, liðnu tímum og það liggur svona í orðunum án þess að það sé sagt berum orðum að það hafi verið einhverjir skammsýnir og vondir menn sem hafi komið þessu kerfi á og viðhaldið því. En staðreyndin er sú að lengst af þess tíma sem einokunar- og skömmtunarfyrirkomulagið var við lýði á Íslandi var Sjálfstæðisflokkurinn í ríkisstjórn. Síðan breyttust tímarnir og menn hafa breytt því fyrirkomulagi og mörgu öðru sem eðlilegt er. Mér finnst í raun ósambærilegu saman að jafna undirstöðuþjónustu af því tagi sem fjarskipti eru, ekki síst í nútímanum, og vegna þess að þau lúta að svo miklu leyti, a.m.k. enn um sinn, lögmálum náttúrulegrar einokunar vegna þess að undirstöðunetið, grunnnetið sem við tölum hér oft um, er til staðar og verður kjölfestan í þeim flutningum enn um árabil. Um það eru flestir tæknilegir sérfræðingar sammála. Það eru að vísu að koma möguleikar, þráðlaus sambönd og ýmislegt sem getur á afmörkuðum sviðum og í vissum mæli keppt við sjálft grunnnetið en það er meginæðarnar sem þetta blóð streymir um og mun verða svo um alllangan tíma. Þetta þykist ég geta fullyrt af því að ég hef kannað þessi mál dálítið og setið í tveimur starfshópum á vegum Norðurlandaráðs sem hafa einmitt verið að reyna að kortleggja þessa þróun. Þar hafa iðulega komið upp spurningar af þessu tagi: Eru áhyggjur manna af grunnnetinu, ljósleiðurum og koparþráðunum ekki óþarfar? Eru ekki bara handan við hornið hérna gervihnattasambönd og þráðlaus sambönd sem leysa þetta af hólmi? Svar sérfræðinganna er nei. Þetta kemur svona til viðbótar og til hliðar og á afmörkuðum sviðum en leysir ekki í fyrirsjáanlegri framtíð af hólmi sjálfa þjóðvegina, meginæðarnar sem gagnaflutningarnir fara um, sem eru hin afkastamiklu kerfi ljósleiðara, örbylgjusambanda og kopar- eða fíberglaslagna inn í hús. Þetta t.d. staðfestu helstu sérfræðingar Ericsson og Nokia við þann starfshóp sem ég tók í seinna tilvikinu þátt í á vegum Norðurlandaráðs og ég hef ekki hitt aðra færari sérfræðinga til að ráðgast um þetta við. Þess vegna er það mat mitt og niðurstaða að enn um nokkuð langt árabil verði fyrirtæki eins og Síminn í algerri lykilstöðu og við verðum að horfast í augu við það og taka á málinu í samræmi við það. Það er svo með hið ágæta fyrirtæki Símann, Landssíma Íslands hf., áður Póst og síma, að mjög margt gott er um það fyrirtæki að segja. Ég gæti þess jafnan að halda því til haga að þar var vel að verki staðið og við Íslendingar eigum því mikið að þakka hversu myndarlega og vel var staðið að uppbyggingu og rekstri á vegum þess fyrirtækis í gegnum tíðina. Það var ekki lélegur árangur sem við getum sagt t.d. að hafi blasað við okkur um 1990 eða á tíunda áratug síðustu aldar að við vorum nánast í fremstu röð á öllum sviðum fjarskipta hvað varðaði þjónustu og innleiðingu nýrrar tækni og við bjuggum við einhver hagstæðustu verð sem í boði voru a.m.k. í Evrópu, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur réttilega bent á. En mér hefur fundist á köflum á síðustu árum að stjórnendur fyrirtækisins væru að verða of uppteknir af því að þeir væru orðnir hlutafélag og þetta væri að færast meira yfir í það að vera spurning um rekstur sem skilaði arði, að vísu enn þá til ríkisins sem eiganda, en áherslurnar á hinar samfélagslegu skyldur og ábyrgð á að um væri að ræða almenningsþjónustufyrirtæki væru víkjandi. Þetta hef ég gagnrýnt Símann fyrir og ég tel mig hafa nokkuð til míns máls í því. Ég skil viðhorf hinna nýju stjórnenda sem telja að þeir eigi að horfa fyrst og fremst til þess að þarna sé búið að búa til hlutafélag sem sé á leiðinni inn á markaðinn og eigi að einkavæða og þeir eigi að fara að færa rekstur þess yfir í það horf. En það er spurning um pólitík, það er spurning um hvernig menn nálgast hlutina og hvernig menn skilgreina þá. Tökum þar sem dæmi spurninguna um hvað mikið Síminn leggur á sig til þess að breiða út möguleikana á háhraðatengingum hvað varðar gagnaflutninga. Þar hafa menn búið sér til ákveðnar viðmiðanir, það er rétt, þær eru býsna metnaðarfullar, 90% hafi aðgang að slíkum tengingum í dag. En hv. þm. Birkir Jón Jónsson spurði: Er það nóg? Hvað með hin tíu prósentin? Síðan koma einkafyrirtæki og þau finna lausnir eins og þráðlaus sambönd í þorpum, sem Síminn hefur talið of lítil til að koma upp ADSL-þjónustu. En þá spyr ég á móti: Gat ekki Síminn gert þetta? Hefði það ekki alveg eins legið við að Síminn notaði aðstöðu sína og tækni og færi þá út í svona lausnir? Það tel ég að væri vel hugsanlegt. Eða að Síminn væri opnari fyrir því að eiga samstarf við einkaaðila um slíkar lausnir? Síminn er áfram í lykilstöðu vegna þess að þó svo að framsækin fyrirtæki eins og fyrirtækið Skerpa á Vestfjörðum, sem allt í einu fer að leysa þessi vandamál Vestfirðinga í þorpum sem hafa verið of lítil fyrir Símann til að hann teldi það svara kostnaði að bjóða þar úrlausn, leysa það á mjög praktískan hátt. En fyrirtækið er áfram háð því að semja við Símann um tengingu inn á þeirra kerfi. Síminn á möstur, hann á hús á stöðunum sem væri praktískt að nota til að koma þessu upp. Sama má segja um þær lausnir sem fyrirtækið eMax eða Þekking er að bjóða annars staðar í landinu. Ég ber mikla virðingu fyrir og dáist að þeim útsjónarsömu og kláru mönnum sem eru þarna að bjóða þessa þjónustu. En munum eftir því að hún er innan þessa ramma, að þeir verða síðan að semja við Símann um afnot af hans kerfi. Ég held að þarna hefðu menn getað verið framsæknari þó að margt sé vel um það sem menn hafa þarna sagt. Um GSM-símann, þ.e. aðra kynslóð farsíma sem enn er ekki búið að byggja upp á Íslandi og er enn allt of götótt, þar er einfaldlega spurning um hvað ræður. Það viðhorf að tryggja öllum landsmönnum og öllum byggðum þessa þjónustu eða að horfa bara til þess hvar er notkunin nákvæmlega nógu mikil til þess að viðkomandi sendir skil í arði. Þarna er skurðpunkturinn. Þá erum við komin að kjarna málsins. Hvort ræður áherslunum í uppbyggingunni og fjárfestingunum inn í framtíðina, spurningin um þjónustu, um jafnræði eða arð? Þetta er nákvæmlega svona. Sendir sem kostar 2–3 milljónir fyrir GSM og er hægt að smella upp jafnvel í húsnæði sem Síminn á og rekur til að hafa örbylgjusambönd í, þar sem rafmagn er til staðar, þar sem vegur liggur upp á fjallið, er ekki keyptur og settur niður af því að of fáir íbúar eru á bak við. Þó að það sé öryggissjónarmið, þarna séu fiskimið, það séu þarna fjallvegir og þarna sé ferðaþjónusta sem er að verða úr leik af því að hún hefur ekki GSM-sambönd, þá er svarið því miður þetta: Nei, það er of lítil notkun á þessu svæði til að það svari kostnaði að kaupa og setja niður sendi. Þarna erum við komin að þessum skurðpunkti. Síðan er það það sem fram undan er. Við erum hér með í höndunum frumvarp sem auðvitað hefði verið gott að ræða í tengslum við þetta mál, frumvarp til laga um þriðju kynslóð farsíma. Út á hvað gengur það? Þar er verið að burðast við að skilgreina forsendur til þess að úthluta mönnum leyfum til að byggja upp þá starfsemi. Og hver er viðmiðunin? Að 60% íbúa á viðkomandi svæðum geti notið þjónustunnar. Nú er skaði að hafa ekki hv. þm. Birki Jón Jónsson í salnum og spyrja hann: Ef 10% eru of mikið sem standa út af, hvað þá með 40%? En þetta verður þannig, ef það frumvarp nær fram, í höndum einkaaðila sem eiga að sjá um uppbyggingu þriðju kynslóðar farsíma, sem væntanlega verður sú sem ryður hinum fyrri úr vegi þegar þar að kemur, að þá gætu allt að 40% íbúa á viðkomandi svæðum orðið utan þjónustu en samt teldist aðilinn hafa fullnægt þjónustukröfum sínum. Þetta er þá framtíðin sem er verið að draga upp fyrir okkur eða hvað ef enginn aðili er með aðrar skyldur og aðra stöðu en þá sem þessir einkaaðilar hafa samkvæmt skilgreiningum um að það nægi þeim að dekka tiltekið lágmarkshlutfall íbúa? Að vísu ber að taka fram að hér er ekki bara verið að tala um landið sem eitt heldur eftir svæðum og það er til bóta. En samt er það þannig, ef við tökum t.d. Norður- og Austurland eða Norðausturkjördæmið, að í grófum dráttum ná menn þeim viðmiðunum með því að bjóða upp á þjónustuna á Akureyri og kannski bæta svo Húsavík, Dalvíkurbyggð og Héraði við. Með öðrum orðum, ef þetta verður niðurstaðan dettur allt strjálbýlið á Íslandi eins og það leggur sig niður um netið, möskvarnir eru svo gisnir. Er það eitthvað sem við getum sætt okkur við? Ég segi nei. Ég skrifa ekki upp á það. Ég mun berjast til hinstu stundar fyrir því að við viðhöldum því hugarfari í þessum efnum að ein þjóð búi í landinu og að við ætlum henni allri, eftir því sem tæknin gerir það mögulegt, að sitja við sama borð. Það er gríðarlega mikilvægt til þess að við fáum ekki hérna upp og aftan að okkur læðist sú stéttaskipting sem margir telja núna að geti orðið sú alvarlegasta á þessari nýbyrjuðu öld, þ.e. spurningin um hverjir hafa aðgang að þessum undirstöðuþáttum upplýsingasamfélagsins og hverjir ekki. Það snýst um tækni, um að búnaðurinn sé til staðar, en það snýst líka um verð. Það er líka hægt að útiloka menn á grundvelli þess að verðleggja þjónustuna svo mismunandi að þeir sem standa þar lakast að vígi séu ekki samkeppnisfærir. Það gildir sérstaklega um atvinnulífið. Það er ekki bara nóg að tæknilega séu möguleikarnir til staðar. Verðlagningunni verður að vera þannig háttað að menn standi nokkurn veginn jafnfætis í þeim efnum einnig og svo auðvitað hvað varðar í sjálfu sér þekkingu og aðgang að því að nota umrædda tækni. Einkavæðing Símans er og hefur verið frá byrjun eitt mesta reginklúður sem hæstv. ríkisstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna hefur farið í í þeim efnum og er þá mikið sagt. Þarna er því miður á ferðinni aðferðafræðin að skjóta fyrst og spyrja svo. Menn gefa sér fyrst þá niðurstöðu að einkavæða Símann, fara svo að velta því fyrir sér hvaða afleiðingar það hefur og hvernig stoppað verði í götin. Það er einhver mesta fjallabaksleið í þessum efnum sem ég hef nokkurn tíma heyrt talað um, að selja Símann fyrst en fara svo að nota einhvern hluta af söluandvirðinu til að stoppa svona í mestu götin eins og þau eru í augnablikinu og láta síðan framtíðina í þessum efnum bara ráðast. Sú hugmynd að undanskilja grunnnetið og reka það í sjálfstæðu fyrirtæki er vissulega freistandi og hún hefur mikla kosti en hún hefur líka galla rétt eins og fyrirkomulagið í raforkukerfinu hefur líka mikla galla. Menn eru að búa til lagskipt kerfi með eftirlitskostnaði og ýmsum slíkum þáttum. Það er miklu einfaldara að slá því á frest, helst hætta alveg við það, að selja Símann og beita honum og nota afl hans til að tryggja þetta jafnræði, halda uppbyggingunni áfram, halda okkur áfram í fremstu röð hvað varðar tækni og möguleika á þessu sviði, og það er hægt án þess að útiloka samkeppni. Þvert á móti, það greiðir götu samkeppninnar á grundvelli reikisamninganna og þess aðgangs sem öðrum aðilum er tryggður að netinu. Þá er það í allra þágu að netið dekki allt landið og farsímafyrirtæki, sem vilja keppa t.d. við Símann eða vera í samkeppni við hann um gagnaflutninga og annað slíkt, hafi aðgang að öllum landsmönnum jafnframt. Það er vænlegasta leiðin. Ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum menn þurfa að hverfa frá því sem í raun og veru hefur gengið ágætlega í þessum efnum. Það var minnt á þrengsli og þrönga hugmyndafræði og gamaldags viðhorf og guð má vita hvað við Vinstri grænir höfum fengið á okkur frá ýmsum, ákaflega málefnalega eða hitt þó heldur, af því að við flytjum þetta mál. Ég held hinu gagnstæða fram. Þrengslin eru hin blinda trú á nýfrjálshyggjuna að halda að markaðslausnir leysi allan vanda og líka á þessum sviðum. Geta menn ekki lært eitthvað af mestu óförum einkavæðingarinnar þar sem menn hafa lent úti í því feni að einkavæða t.d. veitur og þjónustustarfsemi sem lýtur lögmálum náttúrulegrar einokunar. Rafmagnsveitur, vatnsveitur, járnbrautir og annað því um líkt. Hvernig er útkoman á því dæmi? Hún er skelfileg og menn eru að fara til baka og leysa til sín slík mannvirki af því að það hefur gefist illa að fara þessa markaðsleið á þeim sviðum. En það þýðir ekki að menn geti ekki áfram notað það fyrirkomulag að margir sjái um að selja útvarpstæki. Þessu tvennu mega menn ekki blanda saman. Horfum bara raunsætt á hvað gagnast okkur best í þessum efnum og ég fullyrði: Þeim mun strjálbýlli og fámennari sem lönd eru, þeim mun betur hefur það gefist að líta á þetta sem almannaþjónustu og byggja hana þannig upp. Það hefur skilað jafnstrjálbýlum og fámennum löndum og Íslandi, Grænlandi og Færeyjum fyrirtaksniðurstöðum í þessum efnum og er þá einhver ástæða til að hverfa frá því? Ég held ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom víða við í sinni ágætu ræðu. Ég held að við deilum því meginmarkmiði að það þurfi að tryggja uppbyggingu grunnnetsins, hvað sem verður um Landssímann. Hv. þm. sagði, og það með réttu, að fyrirkomulagið sem við búum við er þannig að þeir sem vilja standa í fjarskiptaþjónustu eiga aðgang að grunnnetinu sem núna er rekið af Landssímanum. Landssíminn getur ekki sett öðrum sem selja fjarskiptaþjónustu neinar aðgangshindranir. Til þess er Póst- og fjarskiptastofnun sem stjórnar því. En ég skil einhvern veginn ekki enn, ég hélt að kominn væri ákveðinn skilningur milli okkar sem höfum verið í þessari umræðu, hvert Vinstri grænir eru að fara með þessu þingmáli af því að annars vegar heyrist mér á hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að ætlunin sé að fresta sölu Landssímans þar til búið er að ljúka uppbyggingu grunnnetsins sem hann telur að verði í kringum 2008 en í hinu orðinu talar hann fyrir því að það eigi ekki að selja Landssímann í það heila vegna þess að það sé hluti af einhverri grunnþjónustu sem allir landsmenn þurfa að njóta. Svo skil ég heldur ekki, herra forseti, þegar hv. þingmaður rekur það að Landssíminn láti sig litlu skipta og vilji ekki leggja í kostnað við að byggja upp þjónustu í minni þorpum heldur séu ákveðin smærri fyrirtæki sem ráðist í að þjónusta þorpsbúa en síðan segir hv. þm. í hinu orðinu að þessi sömu smáu fyrirtæki séu að kaupa sér aðgang að grunnkerfi Landssímans. Ég vona að þingmaðurinn geti útskýrt aðeins betur hvað hann er að segja í svari við andsvari mínu. Eitthvað var það eitt í viðbót sem ég skildi ekki fullkomlega en ég sé að ég hef ekki tíma til að koma því að.

Herra forseti. Ég held að þetta frumvarp sé alveg skýrt. Þetta er einföld breyting á gildandi lögum þar sem er heimild til staðar fyrir ríkið að selja allan eignarhlut sinn í Símanum. Við leggjum til að sú heimild verði tekin úr sambandi og öllum áformum um slíka sölu verði frestað a.m.k. til ársloka 2008. Þá verði tekin ákvörðun og það verði í höndum þess meiri hluta og þess Alþingis sem þá situr, vonandi gæfulega saman sett hvað varðar meiri hluta og minni hluta, að ráða um framhaldið. Það gæti hugsanlega þýtt áframhaldandi óbreytt eignarhald á þessu þjóðarfyrirtæki og það vildum við gjarnan sjá fyrir okkur, að menn veldu þá leið að fara að losa um eignarhald ríkisins í einhverjum áföngum. Það yrði t.d. norska leiðin í þessum efnum og ég hef iðulega spurt hvers vegna í ósköpunum menn skoði hana ekki hér. Hér á að gera þetta á einu bretti, henda fyrirtækjunum út á markaðinn í einu lagi og selja jafnvel einum aðila, þess vegna útlendum. Og það jafnvel þótt umræður verði uppi í þjóðfélaginu um að kannski verði þetta fyrirtæki okkar síðan sameinað búlgarska símanum og notað sem stökkpallur til útrása í símamálum í Austur-Evrópu. Þetta virðist ekki valda mönnum áhyggjum. Ég held að það sé líka alveg skýrt eða vonandi verður það alveg skýrt ef menn leggja betur eyrun við að við erum ekki bara að tala um ástandið eins og það er í dag. Ég hef lagt á það áherslu allan tímann og sérstaklega í framsöguræðu minni. Það er ekki síður spurningin um þróunina inn í framtíðina sem við erum að velta fyrir okkur. Verði grunnnetið einkavætt þá á einn af samkeppnisaðilunum á þessum markaði í einkaeigu allt undirstöðufjarskiptakerfið í landinu. Hann á ljósleiðarana, örbylgjusamböndin, hann á koparlagnirnar inn í húsin, hann á möstur, hús og tengivirki, hann á jarðstöðvarnar fyrir samböndin til útlanda og hann á eignarhlut Íslendinga í sæstrengjum. Þá fara viðskiptalegar ákvarðanir þess fyrirtækis að ráða öllu í framhaldi um uppbygginguna og það verða samkeppnishagsmunir þess fyrirtækis sem ráða en ekki þjónustuskyldurnar við íbúa í strjálum byggðum. Það er þetta sem við höfum verið að reyna að koma inn í hausinn á mönnum en gengur greinilega misjafnlega vel.

Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. um það hvað skeður ef við einkavæðum Landssímann þá gat ég ekki heyrt annað en fyrirvarar hv. þm. væru fyrst og fremst í því að selja grunnnetið, selja dreifikerfið með vegna þess að það mundi skapa tiltekna stöðu sem tryggði í rauninni að ekki yrði ráðist í frekari uppbyggingu grunnnetsins og þá stæðu hinar dreifðari byggðir út af borðinu. Ég gat ekki skilið síðustu orð hv. þm., og lagði ég vel við hlustirnar, öðruvísi en svo að rökin væru fyrst og fremst þau að halda grunnnetinu í ríkiseign. Eins og við erum líka sammála um þá erum við með löggjöf og erum með Póst- og fjarskiptastofnun sem tryggir jafnan aðgang allra. Ég held að áhyggjuefnið sem við ættum að hafa og ættum kannski að deila sé það hvernig við getum tryggt áframhaldandi uppbyggingu grunnnetsins þrátt fyrir söluna þannig að við tryggjum jafnræði allra byggða landsins. Rétt aðeins í lokin, herra forseti, langar mig til að nefna eitt sjónarmið sem ég held að hafi líka komið fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það er ákveðið áhyggjuefni að við séum ekki að leita þjóðhagslegrar hagkvæmni við uppbyggingu dreifikerfisins, t.d. uppbyggingu Línu.Nets í Reykjavík, að menn séu ekki alls staðar að leggja einhvers konar dreifikerfi, mig minnir í einhverjum uppsveitum Borgarfjarðar, af því að mönnum finnst uppbyggingin ekki ganga nógu hratt hjá Landssímanum við að tryggja öllum háhraðatenginguna sem óhjákvæmilega er forsenda þess að menn sitji við sama borð gagnvart kostnaði. Og ég vildi gjarnan sjá einhverja stefnu sem samgönguráðherrann mundi vinna að og einhverja sátt um það að við værum þó að byggja upp eitt dreifikerfi en ekki mörg grunndreifikerfi sem menn ættu svo allir jafnan aðgang að á sama kostnaði.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt. Eitt af því sem menn hafa rætt í þessu sambandi og skiptir verulegu máli er offjárfesting eða tvíverknaður eða þríverknaður eða hvað við köllum það. Menn hafa stundum líkt grunnneti fjarskiptanna við vegakerfið og það er ekki galin líking og menn sjá þá best hversu gáfulegt væri að einkaaðilar færu að leggja vegi við hliðina á þjóðvegunum. Það væri hvorki mjög hagkvæmt né umhverfisvænt ef margir einkaaðilar færu að leggja hver sinn veginn. Út af fyrir sig er það alveg rétt að á grundvelli fjarskiptalaga er mönnum tryggður aðgangur að fjarskiptanetinu eins og það er á hverjum tíma. Nú verður það einkavætt og til verður einkafyrirtæki hvort sem það er með annan fótinn í útlöndum eða ekki og það er svo í samkeppni við aðra aðila innan lands. Það fer þá auðvitað að horfa á stöðu sína í samkeppnisljósi og fer að ráðstafa fjármunum sínum í fjárfestingar og uppbyggingu sem það telur að styrki mest samkeppnisstöðu þess. Hvar eru mikilvægustu markaðirnir? Þeir eru í þéttbýlinu. Þetta er saga sem við þekkjum annars staðar frá og hefur skapað geysileg vandamál. Ég hef verið að reyna að rifja upp fyrir mönnum og minna þá á reynsluna t.d. frá Nýja-Sjálandi. Svíar hafa af þessu nokkra reynslu. Þeir mega þó eiga það að þeir hafa mótað opinbera stefnu um að reyna að tengja sem flesta við upplýsingasamfélagið og hvað hafa þeir gert? Þeir hafa einmitt reynt að setja opinbera fjármuni í útboð til þess að útbreiða netið. En það hefur ekki gefið mjög góða raun vegna þess að þeir eru komnir inn í það umhverfi sem stjórnarliðar ætla að fara að búa til. Á sama tíma hafa þau lönd sem áfram hafa haldið sínum opinberu símfyrirtækjum farið fram úr. Ísland og Færeyjar eru miklu betur sett í dag en hin Norðurlöndin. Færeyingar eru komnir lengst allra Norðurlanda í að útbreiða t.d. stafrænt sjónvarp í sínu landi í gegnum sitt opinbera símafyrirtæki.