Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að 240. mál þingsins, fyrirspurn á þskj. 240, er kölluð aftur.

Forseti. Eitt af þeim málum sem hér liggja og bíða 1. umr. er frumvarp ríkisstjórnarinnar og menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Í júlí, hygg ég að það hafi verið frekar en júní, var það frumvarp boðað á ný í þinginu með mikilvægri breytingu sem var sú að rekstrarformið sem í frumvarpinu í fyrra var sameignarfélag skyldi nú vera hlutafélag. Fyrir því var sögð sú ástæða að athugasemdir frá ESA leyfðu ekki annað en að stofnað yrði hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins. Þegar þingið kom saman bar ég strax upp það erindi í menntamálanefnd að fá þessi samskipti ESA og íslensku ráðuneytanna, fjármálaráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins. Það mál var þar sett í athugun, fund af fundi satt að segja, og að lokum var, að ég hygg í desembermánuði, komið með þau svör frá ráðuneytinu - það annaðist þá formaður nefndarinnar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson - að ráðuneytin gætu ekki orðið við því en þessi bréfaskipti og samskipti og þeir textar allir mundu fylgja frumvarpinu sem væri verið að leggja fram. Ég sætti mig að sinni við það, enda lítið annað að gera þó að rök væru nú ekki á bak við þá skýringu. En þegar frumvarpið kom fylgdu engir slíkir textar nema endursögn á þessum samskiptum. Ég tel, forseti, að ekki sé hægt að hefja umræðu um málið án þess að fá þessa texta og beini því þess vegna til forseta að fá textana hjá ráðherrunum tveimur, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra, hvor þeirra sem er með þetta mál nákvæmlega, til þess að 1. umr. geti hafist eða tefjist ekki af því tilefni.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá ósk eða kröfu hv. þm. Marðar Árnasonar að þessar upplýsingar komi fram enda liggja þær allri málsmeðferð til grundvallar og þeirri meginbreytingu sem varð á frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið frá hæstv. menntamálaráðherra á milli áranna 2005 og 2006. Frumvarpið sem kom fram í fyrra endaði á pólitískum ruslahaugum, svo ófullkomið sem það var, og sérstaklega út af því fyrirkomulagi sem þar var sett fram á rekstrarformi Ríkisútvarpsins sem þá átti að heita einhvers konar sameignarfélag, sameignarfélag sem einn aðili átti að standa á bak við og eiga. Það mál féll um sjálft sig enda náði það aldrei pólitísku flugi. Nú kemur málið fram að nýju þar sem Ríkisútvarpinu er ætlað að vera hlutafélag í eigu ríkisins. Að þeirri meginbreytingu á málinu liggja þær upplýsingar sem hér er óskað eftir og hefur ítrekað verið óskað eftir í menntamálanefnd í vetur. Þangað bárust þær fréttir að á upplýsingunum væri von, upplýsinganna væri að vænta og þær kæmu, eins og við þingmenn Samfylkingarinnar skildum það, áður en málið kæmi fram á Alþingi. Nú er málið komið fram á Alþingi og hefur verið boðað sem eitt af fyrstu málum þessa vorþings sem nú er að hefjast. En upplýsingarnar eru ekki komnar fram, upplýsingar sem virðist eiga að halda frá hinu háa Alþingi. Það er algjörlega óboðlegt að ætlast til þess að Alþingi taki afstöðu til þessarar meginbreytingar á rekstrarformi og fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins og maður hlýtur að spyrja: Af hverju er þetta óðagot á Ríkisútvarpsfrumvarpinu, af hverju er verið að keyra það í gegn án þess að þessar upplýsingar liggi fyrir? Af hverju er verið að keyra það í gegn áður en margboðuð löggjöf um fjölmiðla, aðra fjölmiðla landsins kemur fram?

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni að hann óskaði eftir því á fundi menntamálanefndar fyrir nokkru að umrædd gögn yrðu lögð fram. Í framhaldi af því óskaði ég eftir að fá gögnin í hendur frá menntamálaráðuneytinu að hans beiðni. Þegar mér bárust svör frá ráðuneytinu lá fyrir að gögnin voru ekki tilbúin, þau lágu ekki fyrir enda voru samskipti milli ráðuneytanna og Eftirlitsstofnunar EFTA bæði á skriflegu og munnlegu formi. Mál eins og þessi hafa reyndar verið til umræðu og ég veit að fulltrúar ráðuneytisins voru nú í þessari viku á fundi ESA þar sem mér skilst að þessi málefni hafi m.a. verið til umræðu. Ég tel því rétt að ráðuneytið og Eftirlitsstofnunin fái svigrúm til að ganga frá þessum gögnum þannig að hægt verði að leggja þau fram með formlegum hætti. Ég get líka upplýst hv. þingmann um að ég hef upplýsingar úr ráðuneytinu um að það verði gert. Menntamálanefnd munu berast þessi gögn þegar þar að kemur og ég geri ráð fyrir að það verði fyrr en síðar, ég óskaði sérstaklega eftir upplýsingum um það í dag að loknum fundi menntamálanefndar. Ég er hins vegar ósammála hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um að ekki sé hægt að ræða frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Ég tel að það sé alveg hægt og veit ekki betur en að það sem þar kemur fram um samskipti ráðuneytisins við ESA sé satt og rétt og þar sé hlutunum rétt til haga haldið. Hann spyr af hverju verið sé að keyra málið áfram. Það er ekki verið að keyra málið áfram, það er engin ástæða til að bíða með það og ég bendi á að m.a. Starfsmannasamtök RÚV hafa sérstaklega óskað eftir því að málinu verði hraðað þannig að hægt verði að 

Frú forseti. Ég hef töluvert miklar efasemdir um að réttmætt sé að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Á sínum tíma lagði ríkisstjórnin upp með annað í farteskinu, hún ætlaði að hafa það sjálfseignarfélag í atvinnurekstri. Ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin hvarf frá því var sú niðurstaða sem kom frá ESA. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um stefnubreytingu var tekin á grundvelli gagna sem þaðan komu. Þess vegna er einfaldlega sanngjarnt að við í stjórnarandstöðunni og þingmenn eigum kost á því að meta þá stefnubreytingu og ræða þetta frumvarp á grundvelli nákvæmlega sömu gagna og ríkisstjórnin tók sína ákvörðun. Ég tel þess vegna að ekki sé hægt að hefja umræðu um frumvarpið um RÚV nema þessi gögn liggi fyrir. Nú hefur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem greinilega hefur staðið sig vel sem formaður menntamálanefndar í því að reyna að afla gagnanna, upplýst að það sé vilji ráðherrans að þau verði lögð fyrir á síðari stigum. Frú forseti, það gengur ekki upp. Við getum ekki rætt frumvarpið við 1. umr. án þess að hafa þau gögn. Það er ekki nóg að þau berist síðar. Því síður er það hægt, frú forseti, þar sem skýrt kemur fram í greinargerðinni að einhver óljós túlkun er þarna á ferð. Ég t.d. get ekki lesið út úr greinargerðinni með frumvarpinu að það sé ótvírætt að niðurstaða ESA sé á þennan veg. Því segi ég að það kemur ekki til mála að ræða frumvarpið nema þessi gögn séu til staðar við 1. umr. Mér finnst það ósvinna af þinginu ef málið er tekið til umræðu án þess að við höfum þær upplýsingar.

Frú forseti. Það er í hæsta máta tortryggilegt að þessi gögn skuli ekki nú þegar vera komin í hendur okkar þingmanna. Ég staðfesti það að hv. þm. Mörður Árnason bað um, ég held ég geti nokkurn veginn fullyrt það, á hverjum einasta fundi nefndarinnar á haustþinginu að þessi gögn yrðu okkur til reiðu. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tók því ævinlega afar ljúfmannlega og vissi aldrei annað en að gögnin væru á leiðinni og kunni engar skýringar á þeim seinagangi í afgreiðslu ráðuneytisins sem olli þeim töfum sem raun ber vitni. Og enn eru gögnin ekki komin okkur í hendur. Nú segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að það sé eitthvað verið að vinna með þau, verið sé að útfæra hinn munnlega þátt þeirra. Það er ekki boðlegt að færa okkur þau skilaboð ofan úr ráðuneyti að verið sé að útfæra þau tæknilega og það sé þess vegna sem við höfum ekki fengið þau. Það er eitthvað meira sem hangir á spýtunni. Þess vegna segi ég, frú forseti: Það er í hæsta máta tortryggilegt að við skulum ekki hafa fengið nú þegar þau gögn sem ráðuneytið sjálft hafði til þess að semja frumvarpið. Varðandi síðan hitt hvort breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag þá er ég sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mögulega er það einn stærsti ásteytingarsteinninn í breytingum á Ríkisútvarpinu, þ.e. hvort vænlegt sé og hvort það sé affarasælt að fara út í slíkar breytingar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé það ekki og ekki eigi að hrófla við rekstrarformi stofnunarinnar. Við getum gert allar þær breytingar sem við hugsanlega þurfum að gera eða verðum sammála um að gera þurfi á Ríkisútvarpinu til að efla það og styrkja án þess að rekstrarformi þess verði breytt. En til þess að taka þá umræðu í þingsölum er auðvitað ljóst að við þurfum að hafa þessi gögn frá ESA þó svo að stóri sannleikurinn um hvort Ríkisútvarpið eigi að vera hlutafélag eða ekki leynist örugglega ekki í þeim gögnum.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að hefja mál mitt á því að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að hafa vakið athygli okkar á Alþingi á þessum málatilbúnaði öllum saman því að þjóðinni hefur jú verið talin trú um það að einmitt þetta álit frá Eftirlitsstofnun EFTA skipti mjög miklu máli þegar tekin var sú ákvörðun að breyta frumvarpi um Ríkisútvarpið. Ég er hér með grein úr Morgunblaðinu 6. desember sl. þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í frumvarpi ráðherra um Ríkisútvarpið sem lagt var fram á Alþingi sl. vor, var eins og kunnugt er, gert ráð fyrir því að stofnuninni yrði breytt í sameignarfélag. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) gerði hins vegar umtalsverðar athugasemdir við það fyrirkomulag. Þær áttu því þátt í því að gerðar eru tillögur um hlutafélagaform í nýju frumvarpi.“ Í ljósi þess hljóta hin loðnu svör sem við fengum að vekja mikla furðu, þær upplýsingar sem við fengum hjá formanni menntamálanefndar, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að þetta byggi í rauninni allt saman á mjög óljósum forsendum, einhverju ótilgreindu skriflegu efni, vænti ég, og síðan einhverju snakki við embættismenn úti í Evrópu, sennilega í gegnum símalínur. Þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem eru ekki boðleg og ég vil segja að hér leggst nú frekar lágt fyrir kappana í Sjálfstæðisflokknum sem kenna sig við sjálfstæði og tala oft digurbarkalega um fullveldi þjóðarinnar, að þeir skuli núna lúta erlendu valdi, lúta svo lágt fyrir erlendu valdi að það sé í raun og veru ekki annað sem þurfi til til að þeir breyti heilu frumvörpunum, frumvörpin skipta miklu máli, en að hafa átt í einhverju ótilgreindu snakki við ókunnuga embættismenn sem enginn veit hverjir eru, hvaða umboð þeir hafa og annað þar fram eftir götunum. Þetta er náttúrlega einfaldlega ekki boðlegt, hér hljóta menn, sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra, að gera snarlega bragarbót á.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar tekur undir þá kröfu sem hv. þm. Mörður Árnason og aðrir fulltrúar Samfylkingarinnar í menntamálanefnd hafa sett fram um að fá gögn um samskipti ESA og íslenskra stjórnvalda. Ég lít svo á að þar sé bæði um bréfleg samskipti að ræða sem og minnisblöð um munnleg samskipti. Ég lít einnig svo á, virðulegi forseti, að við séum að fara fram á að Alþingi hlutist til um það að við fáum skráningu samskiptanna frá íslenskum stjórnvöldum en einnig frá fulltrúum ESA þannig að fulltrúar okkar í menntamálanefnd sem og alþingismenn allir geti metið þau samskipti út frá sínum forsendum en ekki matreidd samskipti frá íslenskum stjórnvöldum. Okkur hefur ekki gefist það vel. Við tökum því undir þá kröfu fulltrúa okkar Samfylkingarinnar í menntamálanefnd að þetta mál verði ekki rætt fyrr en gögnin hafa verið birt alþingismönnum, dreift til okkar allra, þannig að út frá þeim forsendum og vinnu okkar getum við metið þá niðurstöðu sem íslensk stjórnvöld komust að þegar frumvarpið um RÚV var lagt fram. Það kom fram hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, formanni menntamálanefndar, að það hefði verið fundur í síðustu viku.

Í vikunni.

Núna í vikunni, enn frekar, ég tala nú ekki um ósköpin. Það er langt síðan frumvarpið kom fram. Og það er full ástæða til þess ef íslensk stjórnvöld eru enn að ræða um fyrirkomulag þessara mála við fulltrúa ESA að við fáum að fylgjast náið með því og þangað til bíður umræðan um frumvarp RÚV.

Frú forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt þingmál á Alþingi sem miðar að því að treysta stöðu Ríkisútvarpsins í þjóðareigu og starfsemi þess öfluga. Það væri því mikilvægt að þetta þingmál okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kæmi á dagskrá jafnvel á undan frumvarpi menntamálaráðherra sem mun koma fram seinna, ef það kemur þá fram. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vörum við hugmyndum ríkisstjórnarinnar um að hlutafélagavæða RÚV og finnst reyndar furðulegt að þingmenn Framsóknarflokksins skuli veita því brautargengi að flytja það mál í þinginu því að eftir því sem best er vitað hafa a.m.k. einhverjir framsóknarmenn á einhverjum flokksþingum lagst gegn því. Lágkúru- og undirlægjuháttur Framsóknarflokksins varðandi það að hlutafélagavæða RÚV virðist ekki eiga sér nein takmörk. Hlutafélagavæðing er bara aðdragandi að því að selja. Við þekkjum það með Landssímann, hann var hlutafélagavæddur. Þá komu hástemmdar yfirlýsingar um að þetta væru bara breytingar á rekstrarformi til að styrkja rekstrarlega stöðu fyrirtækisins. Meira að segja frá þáverandi samgönguráðherra. Skömmu seinna var settur í gang söluferill, enda er það eðli hlutafélagavæðingar að það skuli selt. Þess vegna er hugmyndin nú að hlutafélagavæða RÚV, Ríkisútvarpið okkar, bara aðdragandi að því að selja það. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum því algerlega andvígir og teljum mikilvægt að þjóðin eigi sitt ríkisútvarp og ekki eigi að véla með það með þeim hætti sem einkavæðingarsinnar ríkisstjórnarinnar gera nú. En það sem er enn furðulegra er að rökin fyrir því að nú er verið að koma með nýjar tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar um rekstrarformið skuli hafa byggst á einhverjum umsögnum eftirlitsnefndar eða dómstóls Evrópusambandsins eða EFTA en það má ekki láta þingheim fá þau gögn. Nei, einkavæðingin verður að fá að ganga óáreitt og engin gögn mega trufla hana. Það er það sem hér er á ferðinni.

Frú forseti. Ég ætlaði einmitt að taka til máls um störf þingsins en fara ekki efnislega umræðu um sölu Símans eða hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins eins og hv. þm. Jón Bjarnason gerði í ræðu sinni og misnotaði að mínu mati þingsköp Alþingis þegar hann notaði tækifærið og tók til máls fyrir utan það hversu víðáttuvitlaus málflutningur þingmannsins var.  
             Ef ég get fengið að halda áfram að tala fyrir frammíköllum frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni þá langar mig til að segja út af því sem fram hefur komið í umræðunni fram að þessu af því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, nefndu það að menntamálaráðherra bæri alla ábyrgð á því að þessi gögn væru ekki komin fram þá vil ég benda hv. þingmönnum á og það eiga þeir að vita að þetta mál varðar samskipti íslenska ríkisins við ESA og mál sem varða ESA og samskipti íslenska ríkisins við þá eftirlitsstofnun heyra náttúrlega undir fjármálaráðuneytið en ekki menntamálaráðuneytið.  Ég ítreka það sem ég sagði áðan að samskipti ráðuneytanna við ESA hafa að hluta til verið óformleg og það liggja ekki fyrir skriflega öll samskipti milli þessara aðila þannig að eðli málsins samkvæmt er ekki hægt að leggja allt fram sem farið hefur á milli þessara aðila. Það liggur fyrir og er ekkert tortryggilegt við það. Ég tel að við getum alveg rætt málið, menn geta tekið efnislega afstöðu til efnisatriða frumvarpsins hvort sem þessi gögn liggja fyrir eða ekki. Ég held að menn ættu að róa sig niður 

Forseti. Ég þakka þann stuðning sem komið hefur fram í umræðunni við beiðni mína til forseta um að hlutast til um það við ráðherrana tvo, fjármálaráðherra og menntamálaráðherra, sem fara saman með  Ég tel, forseti, að ekki sé hægt að stofna til 1. umr. fyrr en þessi gögn fást þannig að ef ráðuneytin, fjármála- og menntamálaráðuneyti og yfirmenn þeirra, ætla að tefja 1. umr. þá er 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um eldsneytisflutninga til Keflavíkurflugvallar. Þetta mál hefur oft komið til umræðu áður en það er kannski ástæða til að taka það aðeins upp á hinu háa Alþingi, sérstaklega í ljósi umræðu sem átti sér stað rétt fyrir áramótin í kjölfar þess að mikið slys varð í Englandi þar sem kviknaði í Buncefield-olíubirgðastöðinni við Hemel Hempstead rétt norðan við London. Þar varð stórslys, margir slösuðust og mikið tjón, milljónir lítra af eldsneyti urðu þar eldi að bráð. Ég hygg að það mál hafi vakið marga til umhugsunar enda var það augljóst á umræðum m.a. í borgarstjórn Reykjavíkur að athygli manna beindist þá mjög að olíubirgðastöðinni í Örfirisey. Það hefur áður komið til tals að hugsanlega stafaði hætta af þeirri olíubirgðastöð því að hún er aðeins örfáa kílómetra frá okkur þar sem við erum nú, á hinu háa Alþingi í miðborg Reykjavíkur. Þar er skipað upp miklu af olíu árlega en síðan er stór hluti af þeirri olíu keyrður í gegnum höfuðborgina og síðan um Reykjanesbrautina til Keflavíkur. Þar eru náttúrlega stórir viðskiptavinir, til að mynda á Keflavíkurflugvelli. Mér skilst að um sé að ræða u.þ.b. 80 þúsund tonn af eldsneyti árlega sem fara um Reykjanesbrautina. Ég vil því bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. samgönguráðherra: 1. Hefur ráðherra einhver áform um að beita sér fyrir því að hætt verði að flytja um 80.000 tonn af eldsneyti með tankbílum frá Reykjavík um Reykjanesbraut til Keflavíkurflugvallar? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að þessu eldsneyti verði frekar skipað upp í Helguvíkurhöfn? 3. Hefur farið fram áhættugreining á þessum miklu eldsneytisflutningum um byggð á höfuðborgarsvæðinu, eftir Reykjanesbraut til Keflavíkurflugvallar? 4. Ef fyrirhugaðar eru aðgerðir af hálfu ráðherra, hverjar eru þær og hvenær er þeirra að vænta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera upp þessa fyrirspurn. Í fyrsta lagi er spurt: „Hefur ráðherra einhver áform um að beita sér fyrir því að hætt verði að flytja um 80.000 tonn af eldsneyti með tankbílum frá Reykjavík um Reykjanesbraut til Keflavíkurflugvallar?“ Svar mitt er svohljóðandi: Fyrir það fyrsta tel ég að við eigum að leita allra leiða til að dregið sé úr eldsneytisflutningum eftir miklum umferðaræðum. Hins vegar er alveg ljóst að ekki verður hægt að flytja eldsneyti á milli Keflavíkur og Reykjavíkur nema önnur leið finnist til að tryggja eldsneyti fyrir flugvélar á Keflavíkurflugvelli. Í athugun er hjá utanríkisráðuneytinu og varnarliðinu að viðskiptavæða hluta af eldsneytisbirgðastöðinni í Keflavík og sinna þaðan eldsneytisþörf almennrar flugstarfsemi á Keflavíkurflugvelli. Ég vona að niðurstaða liggi fljótlega fyrir og hún leiði til þess að dregið verði úr akstri með eldsneyti milli Reykjavíkur og Keflavíkur eins og mögulegt er. Í öðru lagi er spurt: „Mun ráðherra beita sér fyrir því að þessu eldsneyti verði frekar skipað upp í Helguvíkurhöfn?“ Eins og ég sagði er unnið að því að fá hluta eldsneytisgeymslunnar í Helguvík undir hluta þess eldsneytis sem í dag er ekið milli Reykjavíkur og Keflavíkur, þ.e. flugvélaeldsneyti sem flutt er til Keflavíkurflugvallar. Það er mikilsvert að vel takist til en málið er í höndum varnarliðsins og utanríkisráðuneytisins eins og hv. þingmenn vita. Ég mun fyrir mitt leyti styðja þessar fyrirhuguðu breytingar eftir því sem ég get en þar verða heildarhagsmunir að ráða og lausn að finnast á þeim aðstæðum sem eru í Helguvík. Í þriðja lagi er spurt: „Hefur farið fram áhættugreining á þessum miklu eldsneytisflutningum um byggð á höfuðborgarsvæðinu, eftir Reykjanesbraut til Keflavíkurflugvallar?“ Áhættugreiningar hafa verið gerðar m.a. af Olíudreifingu árið 2000 en einnig hefur Skeljungur unnið afleiðingamat. Niðurstaðan var sú að áhætta væri mjög lítil en hún hefur síðan minnkað vegna tvöföldunar hluta Reykjanesbrautar. Í greiningu Olíudreifingar kom m.a. fram að flutningar eldsneytis á milli Reykjavíkur og Keflavíkur eru lítill hluti umferðar á leiðinni. Allir þungaflutningar, þar með talið eldsneytisflutningar, hafa í för með sér vissa hættu. Aðrar flutningaleiðir en um Reykjanesbraut eru lengri og auka þar með heildaráhættu, þ.e. aðra hættu en mengun vatnsbóla og losun gróðurhúsalofttegunda. Með Suðurstrandarvegi skapaðist nýr möguleiki á flutningi eldsneytis til Grindavíkur en um umtalsvert lengri leið væri að ræða og því yrði fyrst og fremst um tilflutning á áhættu að ræða ef sú leið yrði farin. Ekki er um aðrar leiðir að ræða til Keflavíkur. Komið hefur til tals að flytja olíu sjóleiðina til Grindavíkur. Sú leið krefst umtalsverðs fjárfestingarkostnaðar. Ný mannvirki í Grindavík mundu kosta verulegar fjárhæðir. Ef mögulegt yrði að fá afnot af mannvirkjum NATO í Helguvík drægi það hins vegar úr kostnaði og er augljóslega besti kosturinn. Að lokum er rétt að benda á að aðstaðan í Helguvík yrði eingöngu notuð undir eldsneyti fyrir flugið en bensín, gasolía og steinolía yrði áfram flutt landleiðina til Voga samkvæmt upplýsingum sem samgönguráðuneytið hefur frá þeim aðilum sem sinna þessum flutningum og sinna sölu á eldsneyti. Í fjórða lagi er spurt: „Ef fyrirhugaðar eru aðgerðir af hálfu ráðherra, hverjar eru þær og hvenær er þeirra að vænta?“ Eins og fram hefur komið er það í höndum utanríkisráðuneytisins og varnarliðsins að leita leiða og finna lausn á því að nýta aðstöðuna í Helguvík sem ég tel að sé augljóslega besti kosturinn. Það sem snýr að samgönguráðuneytinu er auðvitað fyrst og fremst tvöföldun Reykjanesbrautarinnar til að bæta þessar aðstæður og auka öryggið. Að því verki er nú unnið og sér fyrir endann á því. En ég vil að lokum undirstrika að ég tel að það eigi að leita allra leiða til að draga úr slíkum flutningum á þessum meginumferðaræðum og Helguvíkurhafnarlausnin væri besti kosturinn og vonandi getur það gerst sem fyrst.

Frú forseti. Árlega fara hundruð bíla, þungra olíuflutningabíla með tengivagna frá olíubirgðastöðinni í Reykjavík til Keflavíkurflugvallar með flugvélaeldsneyti. Hver þessara bíla slítur veginum á við nokkur þúsund einkabíla. Því má segja með sanni að slíkir flutningar kosti ríkissjóð árlega tugi ef ekki hundruð millj. kr. Þar að auki fara þessir bílar nærri aðalvatnsbólum Suðurnesjabúa og þarf ekki að fara mörgum orðum um hvaða áhrif slys þar hefði. Samtímis þessu liggur við að aðstaða er að skapast í Helguvík eins og ráðherra vék að. Ég fagna þeirri undirtekt sem kom fram í máli ráðherra um að stefna að því að færa þessa flutninga til Helguvíkur, spara þar með ríkisvaldinu milljónir króna, draga úr mengunarhættu og auka skilvirkni í alla staði. Með öðrum orðum, öll rök mæla með því að svokölluð Helguvíkurleið verði farin og 

Frú forseti. Það var gott að heyra að hæstv. ráðherra tekur undir að leitað verði allra leiða til að minnka eða draga verulega úr flutningum á eldsneyti eftir Reykjanesbraut frá höfuðborgarsvæðinu til Suðurnesja. Eldsneytið sem um ræðir er talsvert miklu meira en þau 80 þús. tonn sem um er talað í fyrirspurninni og full ástæða til að reyna að draga úr þeim flutningum eins og hægt er. Aftur á móti fannst mér þegar hæstv. ráðherra ræddi Helguvíkurleiðina sem við köllum svo, þ.e. að nota tanka í Helguvík sem eldsneytisbirgðastöð fyrir flugvélabensín aðallega, að þá væri ágætisvilji til að styðja það. En mér fannst hæstv. ráðherra ekki kveða nægilega fast að orði um að hann sem samgönguráðherra mundi beita sér fyrir eða þrýsta á að sú leið verði farin. Hæstv. ráðherra vísaði ábyrgðinni yfir á utanríkisráðuneytið og varnarliðið. Sagðist styðja að reynt yrði að finna leið til að hægt væri að taka þetta upp sem fyrst. En mér finnst vanta að hæstv. ráðherra segi okkur að hann ætli að beita sér fyrir því eða þrýsta verulega á að sú leið verði farin. 
            

Frú forseti. Sveitarstjórnir á Suðurnesjum hafa lengi lagt áherslu á það mál sem nú er rætt sem snýr að því að draga úr flutningi eldsneytis um Reykjanesbraut með því að nýta þau mannvirki sem til staðar eru í Helguvík. Í Helguvík er ein besta aðstaða á landinu til uppskipunar og geymslu á eldsneyti en þau mannvirki eru í eigu Mannvirkjasjóðs NATO og Bandaríkjamanna. Í dag er staðan sú að þessi aðstaða er vannýtt, aðeins um fjórðungur hennar er nýttur á hverju ári. Leiðslur liggja frá þessum tönkum og upp á Keflavíkurflugvöll þannig að ef aðeins verður byrjað á því að skipa upp flugvélaeldsneyti í Helguvík þá má draga úr eldsneytisflutningum um Reykjanesbraut sennilega um 70–80%. Stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum samþykkti á dögunum áskorun um nýtingu tankanna í Helguvík og það er því frekar ástæða til að skora á utanríkisráðherra að beita sér fyrir því að viðeigandi aðilar heimili nýtingu á þeim mannvirkjum sem þarna eru frekar en að samgönguráðherra fari að setja einhver boð og bönn við þessum flutningum.

Frú forseti. Hér er fyrirspurn frá Magnúsi Þór Hafsteinssyni um eldsneytisflutninga til Keflavíkurflugvallar. Eins og hefur komið fram í máli þingmanna heyrist mér allir vera sammála um að það sé auðvitað algjör della að vera að flytja allt þetta eldsneyti frá Örfirisey og til Keflavíkur. Ég varð líka fyrir dálitlum vonbrigðum með svör hæstv. samgönguráðherra vegna þess að þetta er ekkert nýtt mál sem var að koma upp í gær og mér finnst málin ganga heldur hægt hérna. Auðvitað á að skikka herinn til að láta af hendi þessa tanka sem þeir eru hvort sem er ekkert að nota. Ef ekki vill betur þá legg ég til að við þjóðnýtum þá aðstöðu sem þarna er. Herinn er hvort sem er á leiðinni burtu og farið hefur reyndar fé betra.

Frú forseti. Hér er hreyft mjög brýnu öryggismáli. Eins og menn vita eru þúsundir tonna af olíu fluttar með tankbílum frá olíubirgðastöðinni í Örfirisey um Reykjavík, Kópavog, Garðabæ, Hafnarfjörð og sem leið liggur suður á Miðnesheiði í viku hverri. Þetta er brýnt öryggismál og hefur m.a. komið fram hjá bæjarstjórninni í Hafnarfirði ósk um það til samgönguyfirvalda að fram fari ný áhættugreining á þessum flutningum. Það dugar ekki að stóla á áhættugreiningu sem gerð var fyrir fimm eða sex árum af hagsmunaaðilum. Yfirvöld sjálf verða að gera áhættugreiningu og til þess þarf líklega samstarf samgönguráðuneytis, umhverfisráðuneytis og utanríkisráðuneytis til þess síðan að ná þeim samningum sem við þurfum að ná til að geta skipað upp í Helguvík.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fagna því að mjög breið samstaða virðist vera um það meðal þingmanna úr öllum flokkum að ástandið eins og það er í dag sé í rauninni alveg fáránlegt og algerlega óviðunandi. Það eru ekki aðeins þessir miklu flutningar um Reykjanesbraut heldur líka það að við erum með gríðarlega stóra olíu- og bensínbirgðastöð. Olíu- og bensínbirgðastöð allra landsmanna er nánast í miðborg Reykjavíkur. Maður hlýtur að velta því fyrir sér með miklum ugg hvað mundi gerast ef þarna yrði slys, ef þarna kæmi upp eldur. Jafnvel að árás yrði gerð á þessa stöð. Maður veit náttúrlega aldrei. Og hversu stórt svæði yrði þá að rýma í Reykjavík ef vindáttir væru óhagstæðar og annað þess háttar. Við munum öll greinilega eftir því þegar bruninn mikli varð í Hringrás fyrir rúmu ári og hvaða hættuástand skapaðist þar. Mér finnst svolítið undarlegt að heyra svör hæstv. samgönguráðherra, því að þó að fram komi mjög skýrt hjá honum að hann sjái alveg í hendi sér að staðan eins og hún er í dag sé alveg fáránleg, þá skuli hann vísa á utanríkisráðuneytið. Ég tel að þetta sé í rauninni verkefni allrar ríkisstjórnarinnar og skiptir engu máli hvaða ráðuneyti þar á í hlut. Hér er um svo augljóst þjóðþrifamál að ræða, að þessari olíu verði skipað upp og þá sérstaklega flugvélaeldsneytinu og reyndar hinu gjarnan líka í Helguvík þar sem aðstaðan er fyrir hendi, að ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir því í viðræðum við ameríska herinn eða NATO að við Íslendingar fáum að nota þessa aðstöðu í þeim mæli sem við svo sannarlega þurfum að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þann ríka skilning hv. þingmanna á því að draga þurfi úr flutningum með því að færa til olíubirgðastöðvar. Ég hafði lúmskt gaman af því að heyra það frá hv. 5. þm. Norðaust., þingmanni Vinstri grænna, að lausnin fælist í því að skylda herinn til að leysa þetta fyrir okkur. Þannig að batnandi mönnum er best að lifa. Það kann vel að vera að ég hafi ekki kveðið nógu sterkt að orði - það er þá kannski meðfædd hæverska mín - en sú afstaða mín liggur algerlega fyrir að ég tel að færa eigi olíubirgðastöðina til að koma í veg fyrir þessa miklu olíuflutninga á meginumferðaræðum. Það liggur jafnframt fyrir að í gangi eru viðræður við varnarliðið um að nýta Helguvíkurhöfnina. Það fer ekkert á milli mála af hálfu samgönguráðuneytisins að viljinn er skýr hvað það varðar að við teljum að það eigi að færa þetta til Helguvíkur. Að því vinnum við án þess að það sé gert með digrum yfirlýsingum á Alþingi eða annars staðar. Ég tek því undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni, og öðrum þingmönnum Suðurkjördæmis, að þetta er leiðin að nýta Helguvíkina og hann má vera alveg viss um að viljinn er skýr og klár af minni hálfu hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Í morgun var ein fyrsta fréttin í útvarpinu að Óshlíðin milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar væri lokuð vegna snjóflóðahættu og þegar ég opnaði Bæjarins besta í tölvunni blasti við frétt um að bíll hefði lent í flóðinu þar í morgun. Þetta snjóflóð féll á jaðri þess svæðis sem áætlað er að fari í göng samkvæmt áætlun ríkisstjórnarinnar og kemur af völdum austnorðaustanáttar sem almennt er ekki talin hættuleg á þessu svæði gagnvart snjóflóðum. Í gær féll flóð á stað þar sem flóðavörn er fyrir hendi en hluti þess fór engu að síður á veginn. Hættulegustu áttirnar eru norðan og norðvestan en í þeim áttum safnast mikill snjór víða á þessari leið og ómögulegt að verjast flóðum eins og dæmin sanna. Auk snjóflóða fellur grjót iðulega á veginn og eins og við munum var það einmitt grjóthrun sem kom að stað þeirri hreyfingu sem þó er á málinu núna. Þetta er á vegi sem ungmenni fara á leið sinni í skóla, margir aka til og frá vinnu og til að sækja þjónustu til Ísafjarðar. Ríkisstjórnin ákvað að setja fjármagn til jarðgangagerðar á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur en því miður er ekki fyrirhugað að fara þá leið sem tryggja mundi til fulls öryggi vegfarenda heldur aðeins öryggi af broti á leiðinni. Það er andstætt vilja mikils hluta íbúanna sem manna best þekkja til aðstæðna og getur ekki talist fullnægjandi úrlausn og allra síst eftir að upplýsingar Hörpu Grímsdóttur hjá Snjóflóðasetri Veðurstofunnar komu fram. Þær leiddu í ljós mun meiri áhættu við ferðalög á þessu svæði en áður var talið. Það er í raun ósmekklegt að ræða peninga í sömu mund og framkvæmdir sem tryggja eiga líf og heill samborgaranna en þó nauðsynlegt þar sem fjárhagsleg rök eru borin fram fyrir áætlun ríkisstjórnarinnar. Ef farin verður sú gangaleið sem fyrirhuguð er í dag, sem ég vona að verði ekki niðurstaðan, stendur eftir kostnaður við viðhald á stærsta hluta leiðarinnar milli byggðarkjarnanna. Það verður að koma inn í reikningsdæmið þegar mismunandi jarðgangakostir eru metnir auk þess sem taka verður með í reikninginn að mörg göng eru hlutfallslega dýrari en jafnlengd í einum göngum vegna þess hve gangamunnarnir eru dýrir. Ég spyr því: 1. Hver hefur verið árlegur kostnaður við viðhald vegarins á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur sl. fimm ár? 2. Hver var viðhaldskostnaðurinn a. vegna ofanhruns, b. vegna sjávarrofs og hruns úr vegi? 3. Hvernig skiptist fyrrgreindur kostnaður á a. þann kafla sem fyrirhugað er að leggist af við gerð jarðganga samkvæmt núverandi hugmyndum, b. aðra hluta vegarins sem verða áfram í núverandi vegstæði?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr, með leyfi forseta: „1. Hver hefur verið árlegur kostnaður við viðhald vegarins á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur sl. fimm ár?“ Svar mitt er svohljóðandi: Aðeins er fjallað um kostnað við hreinsun rása í þessu svari, viðgerðir á mannvirkjum til varnar grjóthruni og viðgerðir vegna sjávarrofs. Til viðbótar er og hefur verið nokkur kostnaður við úrbætur, uppsetningu varnarbúnaðar. Kostnaði við grjóthrun og hreinsun rása á Óshlíð og Súðavíkurhlíð hefur lengi verið haldið til haga en ekki skipt á hlíðarnar. Sú skipting er því áætluð en annað er sérstaklega merkt Óshlíðinni. Rétt er að taka einnig fram að ekki er fjallað um almennan viðhaldskostnað við yfirlagnir og ekki heldur um almennan rekstur, svo sem eftirlit, snjómokstur, merkingar og lýsingu. Á árunum 2001–2005 hefur sá kostnaður sem spurt er um verið samtals 33,4 millj. kr. hvað varðar Óshlíðina. Auk þess er spurt hvernig þessi fyrrgreindi kostnaður skiptist. Svar mitt er að ekki eru til gögn um hvernig þessi kostnaður skiptist á einstaka hluta Óshlíðar. Það sem venja er að kalla Óshlíð nú, þ.e. frá Skarfaskeri út á Óshóla, er um 5,5 km. Grjóthrun er mjög mismikið á milli kafla og langmest úti á Skriðunum þar sem nú er til umræðu að leggja jarðgöng ríflega kílómetralöng. Það er mat þeirra manna sem sjá um þessi verkefni að um tveir þriðju hlutar kostnaðarins geti verið á þeim kafla. Fyrir liggja, eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, nýlegar skýrslur, mat á hruni á þessum svæðum. Það er mjög góð skýrsla og gagnleg fyrir okkur til þess að hafa til hliðsjónar um þessar mundir. Það er spurt um aðra hluta, en eins og fyrr greinir hefur þessi kostnaður ekki verið sundurgreindur á einstaka hluta Óshlíðarinnar. Heildarkostnaðurinn er sem sagt 33,4 milljónir á því tímabili sem um er að ræða. Vegna þess sem kom fram hjá hv. þingmanni er alveg nauðsynlegt að undirstrika það alveg sérstaklega hvað varðar úrbætur á veginum um Óshlíð að engar ákvarðanir hafa verið teknar aðrar en þær að leggja fjármuni í endurbætur, þ.e. í jarðgöng til þess að standa að varanlegum og öruggum úrlausnum á veginum fyrir Óshlíðina. Rannsóknir eru hafnar og það verður fyrst að loknum þeim rannsóknum sem endanleg ákvörðun verður tekin um jarðgöngin. Það er alveg ljóst að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að fara í úrbætur á Óshlíðinni snúast um að gera þennan veg öruggan og það verður engin önnur leið valin en sú sem við getum verið örugg um að tryggi sem allra best þessa leið. Fljótlega á þessu ári fæst vonandi niðurstaða hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Það er full ástæða til þess að skýrar yfirlýsingar verði gefnar um það hvernig verði farið með þennan veg. Fyrir 15–20 árum síðan voru mikið í umræðunni svokallaðir ó-vegir, þ.e. Ólafsvíkurenni, Ólafsfjarðarmúli og Óshlíðin. Framkvæmdir við tvo fyrrnefndu vegina tókust prýðilega. Gerð voru göng til Ólafsfjarðar og góður vegur lagður um Ólafsvíkurenni. Óshlíðin mistókst. Menn verða að horfast í augu við það. 

Virðulegi forseti. Óshlíðin er í raun samheiti yfir þrjár fjallshlíðar sem liggja utan í Óshyrnu, Arafjalli og Nál eða Búðarhyrnu. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar á liðnu hausti miðaðist við að bregðast við ástandi sem uppi var í fyrstnefndu fjallshlíðinni á svonefndum Skriðum. Auðvitað hlaut það að vera meining ríkisstjórnarinnar að grípa til aðgerða sem gerðu Óshlíðina alla öruggan veg þannig að menn máttu ekki líta svo á að ákvörðunin afmarkaðist við einn þriðja af þessari leið. Nú hefur hæstv. samgönguráðherra tekið af allan vafa um skilning á þessu, að menn eiga við rannsókn málsins nú að líta til hlíðarinnar í heild, allra þessara þriggja fjallshlíða, og menn munu í framhaldinu ákvarða legu jarðganga sem þjóna því markmiði að hafa öruggan 

Hæstv. forseti. Það kann vel að vera rétt eins og hér var kallað fram í áðan að Bolvíkingar hefðu verið hógværir. Ég hygg að svo hafi verið því að menn voru náttúrlega strax á áratugnum 1980–1990 að takast á um hvort gera ætti göng til Bolungarvíkur eða fara um Óshlíðina. Nú er hins vegar staðan sú að menn una þessu óöryggi ekki lengur og ég held að það sé einboðið að gera jarðgöng, og fagna þess vegna yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra, að nota þær lausnir einar sem nægja til fullkomins öryggis, þ.e. þess öryggis að hrun og snjóskriður séu ekki sú hætta sem verið hefur og að þær lausnir sem gerðar verði dugi til þess að losna út úr því óvissuástandi og hættuástandi sem er á þessum vegi. Auðvitað hefði verið betra ef menn hefðu tekið þá ákvörðun á sínum tíma en um það deildu menn nú á Vestfjörðum, ef ég man rétt, í kosningunum 1983.

Frú forseti. Það var fagnaðarefni þegar gefin var út yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar um að ráðist yrði í gangagerð og lagfæringar og endurbætur á veginum um Óshlíð nú í haust en óneitanlega fylgdi visst óöryggi þeim yfirlýsingum þar sem aðeins voru gefin fyrirheit um að ráðast í það með einhverjum ákveðnum tilteknum hætti og láta síðan málin standa að hluta til óleyst að mati heimamanna. Heimamenn hafa haft alveg skýra afstöðu í þessu máli. Þeir vilja fá varanlega örugga lausn í þessum samgöngum og hafa bent á heildstæð jarðgöng á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar. Þess vegna er það fagnaðarefni, finnst mér, að hæstv. samgönguráðherra hefur lýst því hér yfir að þar bindi menn sig ekki við eina fyrir fram gefna leið heldur hafi þeir það að meginmarkmiði að rannsakaðir verði til hlítar allir þeir kostir sem til greina koma til þess að halda þarna uppi öruggum samgöngum og sá kostur valinn sem miði að því að treysta sem best samgönguöryggi þarna á milli. Mér finnst, eftir því sem ég skil yfirlýsingu ráðherra, að ekki sé lengur um það að ræða að ríkisstjórnin ætli bara að binda sig við þá einu fyrir fram gefnu leið 

Þá er að fagna.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar sá misskilningur hefur fyrst kviknað að það lægi fyrir nákvæmlega hvar menn ætluðu að setja jarðgöngin milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur. Þessi mál eru núna í rannsóknarferli og rannsóknin er til þess að leiða í ljós hvar eigi að koma fyrir þessum jarðgöngum til að þau tryggi það sem hæstv. samgönguráðherra hefur ævinlega sagt og hefur núna áréttað enn og aftur hér í þessum ræðustóli, að við munum ekki ganga frá þessu máli öðruvísi en að við tryggjum fullkomið öryggi með varanlegum aðgerðum á þessari leið. Það er enginn ágreiningur um það, hvorki innan héraðs á Vestfjörðum né hér í þinginu. Ég geri ráð fyrir því að menn vilji að það verði gert þannig. Það liggur hins vegar fyrir að hættulegasti kaflinn - og það kemur m.a. fram í rannsóknum Hörpu Grímsdóttur og líka Vegagerðarinnar - er ysti hluti vegarins. Þess vegna er ekki óeðlilegt að menn hafi verið sérstaklega að ræða það mál. En kjarni málsins er sá sem hæstv. ráðherra var að segja hérna - það var mjög skýr yfirlýsing - að við ætlum ekki að ganga frá þessu máli nema með varanlegum og öruggum jarðgöngum og það er náttúrlega mjög mikilvægt í þessu sambandi að ákvörðun ríkisstjórnarinnar á liðnu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og ég er að vissu leyti ánægð með þau. Ég er ánægð með að heyra að markmiðið sé skýrt, þ.e. að tryggja öryggi vegfarenda á leiðinni sem hér er til umræðu. En það vantaði mikilvægt atriði í svar ráðherra, þ.e.: Hvenær er fyrirhugað að tryggja að vegfarendur geti farið á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar án þess að þurfa að óttast um líf sitt? Ef sú leið verður farin sem hefur verið til umræðu frá því að fjármagnið var tryggt til framkvæmda þá vantar stóra hluta inn á leiðina og ekkert gefur okkur vísbendingu um hvenær eigi að ráðast í það framhald og það m.a. veldur íbúum Bolungarvíkur miklum áhyggjum. Það er ekkert skrýtið þó að fólk hafi talið að umrædd leið sem nú er uppi á borðinu sé sá kostur sem eigi að fara. Fjármagnið bendir eindregið til þess. Umræðan hefur eingöngu verið um þá leið nema sú umræða sem hefur verið haldið uppi af Bolvíkingum sjálfum og það er þeirra verk sem hefur þó valdið því að verið er að skoða aðrar leiðir. Ég fagna því að þrýstingur Bolvíkinga virðist vera að bera árangur og ég hvet Bolvíkinga til að halda fast áfram í viðleitni sinni til að fá ein jarðgöng á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar þannig að vegfarendur verði öruggir á leið sinni þarna á milli.

Virðulegur forseti. Það er misskilningur að þrýstingur hafi leitt til þess að verið sé að taka ákvarðanir um úrbætur á Óshlíðinni. Það sem veldur því er það ástand sem blasir við okkur öllum, þ.e. að mjög mikið grjóthrun hefur verið í Óshlíðinni og að mati heimamanna og þeirra sem best þekkja til meira en áður hefur verið, sérstaklega þarna á Skriðunum. Þess vegna var tekin ákvörðun um að fara í þær aðgerðir sem verið er að rannsaka og undirbúa. Hv. þm. Jón Bjarnason talaði um að óöryggi hefði fylgt yfirlýsingu um þessar framkvæmdir. Ég held að ekki geti hafa fylgt því neitt óöryggi. Fyrst og fremst fylgdi öryggistilfinning þeim ákvörðunum sem voru teknar, hlýtur að vera, þ.e. að við sjáum fyrir okkur framkvæmdir á þessum kafla, Óshlíðinni. Hv. fyrirspyrjandi Anna Kristín Gunnarsdóttir kvartaði undan því að tímasetningar hafi vantað. Hv. þingmaður spyr einungis um það hér hver hafi verið kostnaður við að viðhalda þessum vegi milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur þannig að hér eru því ekki til umræðu neinar tímasetningar um framkvæmdir. Það er misskilningur. Hins vegar skil ég að hv. þingmenn séu áhugasamir um að vita hvernig framvindan verður og ég er alveg sannfærður um að við þingmenn Norðvesturkjördæmisins munum koma okkur saman um að taka rækilega á þessu máli þegar rétti tíminn er kominn og að 

Frú forseti. Þorskurinn hefur verið ein mikilvægasta fisktegundin við Ísland. Segja má að Ísland hafi síðustu tvær aldir að miklu leyti byggst upp í kringum veiðar og verkun á þorski. Hér við land höfum við horft fram á að þorskafli dvínaði og við norðanvert Atlantshaf hafa þorskstofnar hrunið. Sem betur fer hafa menn fundið vörn gegn því í vaxandi þorskeldi. Ég held að við séum öll sammála, sem höfum tekið þátt í umræðum um það á hinu háa Alþingi, að þorskeldi sé vænlegt til framtíðar. Hins vegar eru margvísleg tæknileg vandamál enn óleyst varðandi þorskeldi. Það er nokkuð erfitt að koma þorskseiðum upp þótt klakið sjálft sé auðvelt. Það er t.d. erfitt að ráða bót á þeirri sterku tilhneigingu þorsksins að éta hver annan í eldinu. Menn hafa velt því fyrir sér hvort hægt sé að fara aðrar leiðir í upphafi. Sú umræða spratt af þeirri staðreynd að merkir fiskifræðingar í hópi okkar fyrstu vísindamanna á því sviði, t.d. Árni Friðriksson, komust að raun um að sums staðar á landinu, þar sem þorskklak var á skyldum svæðum og sérstakar landfræðilegar aðstæður ríktu, var nánast hægt að ganga að stórum flekkjum þorskseiða. Þetta átti t.d. við í Húnaflóa og innarlega í Ísafjarðardjúpi. Sú hugmynd spratt því að fara þá leið að veiða úr þessum flekkjum og ala þau seiði upp. Þetta hefur verið gert síðustu árin á Nauteyri við Ísafjarðardjúp. Ég hef sjálfur skoðað það og hrifist af því hvernig menn hafa leyst ákveðin vandamál sem því fylgdu. Ég tel ekki að nein hætta sé búin náttúrulegu seiðauppeldi. Við vitum að núllseiðin, þ.e. seiði sem ekki eru orðin eins árs, fargast í stórum stíl af náttúrunnar völdum. Um 95% þeirra deyja drottni sínum áður en þau ná fyrsta hausti. Ég held þess vegna að töluverðar veiðar á slíkum seiðum mundu ekki leiða til stórskaða eins og stundum hefur mátt skynja á sérfræðingum Hafrannsóknastofnunar. Ég tel líka að þessi aðferð gæti orðið grunnur að góðum kynbótum sem sannarlega þarf að fara í í framtíðinni. Þarna þarf að fá fram þá einstaklinga úr mjög stóru mengi sem eru mest hraðvaxta. Ég spyr því hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem hefur nokkra þekkingu á þessari starfsemi, hvernig ráðuneytið meti reynsluna af veiðum villtra þorskseiða af núllárganginum í Ísafjarðardjúpinu og áframeldinu annars staðar og í öðru lagi hvort ráðherra telji ekki rétt að heimila enn frekari veiðar slíkra seiða til að ala til manneldis. Ég held að það gæti hentað mjög vel samhliða því að byggja upp þorskeldi á grundvelli kynbóta.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessar spurningar sem ég tel að snerti mikilvægt mál sem við hljótum að binda miklar vonir við. Hv. þingmaður spyr í tveimur töluliðum: „1. Hvernig metur ráðuneytið reynsluna af veiði villtra þorskseiða af núllárgangi í Ísafjarðardjúpi og áframeldi þeirra annars staðar?“ Svarið er: Tilraunir með föngun á fyrsta ári til áframeldis hófust í Ísafjarðardjúpi í desember árið 2001. Þá náðust aðeins 2.600 þorskseiði en reynslan af þeirri tilraun þótti samt lofa góðu. Því var undirbúin frekari tilraun sem fram fór haustið 2002. Frá þeim tíma hefur hraðfrystihúsið Gunnvör hf., sem ásamt Háafelli hf. hefur staðið að verkefninu, árlega fengið tilraunaleyfi frá sjávarútvegsráðuneytinu. Veiðarnar hafa gengið mjög vel. Þær hafa verið stundaðar nálægt landi í innanverðu Ísafjarðardjúpi á 8–20 föðmum á litlum sérútbúnum eikarbáti. Mjög lítil afföll hafa orðið við veiðarnar og meðafli annarra tegunda yfirleitt verið lítill. Þar er þó einkum um að ræða ýsu- og lýsuseiði. Þau eru flokkuð frá eins og unnt er og sleppt aftur. Veiðarnar hafa farið fram í ágúst og september. Þá eru þorskseiðin aðeins 1–5 grömm á þyngd og 50–90 millimetrar að lengd. Á undanförnum fimm árum hafa alls verið veidd 2,8 millj. þorskseiði á fyrsta aldursári í Ísafjarðardjúpi. Segja má að eldi seiðanna hafi einnig gengið vel þó að þurft hafi að takast á við ýmis vandamál eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Helstu úrlausnarefnin eru að venja seiðin á tilbúið þurrfóður og koma í veg fyrir sjálfrán og sjúkdóma. Afföll í strandeldi hafa frá september til apríl verið 55–60%, sem segja má að sé viðunandi árangur ef tekið er tillit til þess að enn er um þróunarvinnu að ræða. En afföll í náttúrunni fyrir sama aldurshóp og tímabil eru líklega meiri að jafnaði. Við útsetningu sjókvíar að vori hefur meðalþyngd seiðanna verið um 100 grömm. Önnur spurning hv. þingmanns er svohljóðandi: „Telur ráðherra ekki rétt að heimila enn frekari veiðar slíkra seiða til að ala til manneldis?“ Sú skoðun er ríkjandi á meðal þorskeldismanna að föngun á villtum seiðum og eldi á þeim sé tímabundin ráðstöfun meðan ekki standa til boða kynbætt seiði en í framtíðinni munu þorskeldi að mestu byggjast á kynbættum eldisseiðum sem framleidd verða í eldisstöðvum. Stofnað hefur verið fyrirtækið Icecod hf. til að sjá um kynbætur á eldisþorski og seiðaframleiðslu. Hluthafar eru Stofnfiskur, Hafrannsóknastofnun, Fiskey, Þorskur á þurru landi og Prokaria. Seiðaframleiðslan hefur farið fram í tilraunaeldisstöð Hafrannsóknastofnunar á Stað á Reykjanesi og hefur numið um 200 þús. seiðum á ári nú hin síðari ár. Fyrsti vísir að kynbættum þorskseiðum hérlendis verður settur á markað nú í haust. Við þróun seiðaeldisins er mikilvægt að geta borið saman vöxt hjá villtum seiðum og seiðum sem klakið hefur verið út í eldisstöð. Unnið hefur verið að slíku rannsóknarverkefni á vegum hraðfrystihússins Gunnvarar hf., Háafells hf., Stofnfisks hf. og útibús Hafrannsóknastofnunar á Ísafirði. Föngun á villtum þorskseiðum hefur verið mjög gagnleg við að þróa tæknilegar lausnir við áframeldi á þorski sem nýtast munu síðar við eldi á seiðum sem klakið er í eldisstöðum. Seiðin hafa farið í þrjá staði, Álftafjörð við Ísafjarðardjúp hjá hraðfrystihúsinu Gunnvör, til Eyjafjarðar hjá Brimi og Eskifjarðar þar sem Eskja starfar. Þannig hefur fengist reynsla af þorskeldi við mismunandi umhverfisaðstæður. Hafrannsóknastofnun telur ekki að svo stöddu ástæðu til að ýta undir aukna föngun villtra seiða, einkum ef veiðitíminn yrði lengdur fram á haustið. Ekki er talið að takmarkaðar veiðar hafi áhrif á viðgang villta þorskstofnsins svo lengi sem þær eru stundaðar síðsumars áður en sá tími er liðin er mest náttúruleg afföll eiga sér stað.

Hæstv. forseti. Það er allt gott um þessa tilraun að segja. Hún er mjög merkileg og færir okkur fram á við. Ég hef hins vegar nokkrar áhyggjur af einu varðandi þróunina í Ísafjarðardjúpi. Það tengist vegagerð. Ég vona að hæstv. samgönguráðherra hlýði á mál mitt. Það stendur til að þvera Mjóafjörðinn. Í þessum firði, Mjóafirði, voru eitt árið nánast öll þau seiði sem fóru í eldi á Nauteyri. Þar voru reyndar hvalir, bæði hnúfubakur og hrefna, einnig við ætisöflun. Við þverun fjarðarins er hætt við að straumakerfi hans breytist. Ég vildi beina því til hæstv. samgönguráðherra að það verði vandlega skoðað hvort ekki þurfi að setja rásir undir þar sem gert er ráð fyrir að þverunin verði þannig að sjávarstraumar og straumakerfið í þessum firði, sem ég tel mjög mikilvægt varðandi þorskeldið, verði ekki sett úr jafnvægi með þeirri framkvæmd sem fyrirhuguð er.

Frú forseti. Við vitum öll að veiðar á villtum stofnum dragast saman alls staðar í heiminum. Öll aukning á fiski til manneldis kemur í gegnum eldi. Við erum í vandræðum með þorskstofninn hjá okkur, að byggja hann upp, og höfum verið talsvert lengi í þeim vandræðum. Við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur öllum leiðum til þess að auka þekkingu okkar á fiskeldi og magn á eldisþorski. Auðvitað er mikilvægt að við fylgjumst með og reynum að vera þar í fararbroddi sem fiskveiðiþjóð en látum ekki aðra, t.d. frændur okkar Norðmenn taka þar frumkvæði. Tilraunaeldisstöð Hafró á Stað í Grindavík hefur ræktað þorsk eða klakið út þorskseiðum. Hæstv. ráðherra upplýsti að það væru 200 þús. seiði á ári, sem eru afskaplega fá seiði til að byggja á áframeldið. Við hljótum því að reyna, hvað sem Hafró segir, að skoða möguleikana á að ná í meira af villtum seiðum á meðan framleiðslan er ekki meiri í eldisstöðvum en raun ber vitni til að viðhalda og þróa þekkingu á áframeldi.

Virðulegi forseti. Tilraunir í þorskeldi eru góðra gjalda verðar þótt ég telji reyndar að íslensku fiskimiðin geti verið svo gjöful, ef rétt er á málum haldið, að best sé að láta náttúruna sjálfa sjá um að framleiða þorskinn. Við vitum að á fyrri hluta 20. aldar skipti afrakstur fiskimiðanna við Ísland fleiri hundruðum þúsunda tonna af þorski árlega. Þessar tilraunir gefa hins vegar oft ákveðnar vísbendingar um margt varðandi líffræði þorsksins sem er íhugunar virði, t.d. varðandi kynþroskann. Hér er ég með skýrslu um þorskeldi á Íslandi sem sýnir að við kynþroska léttist þorskur um 40%. Hrygnur léttast meira en hængar og stærri hrygnur léttast meira en minni hrygnur. Svo kemur annað í ljós, þ.e. að afföll aukast verulega við hrygningu hjá þorskinum. Í eldi á þorski í kerjum á landi hafa afföll verið allt að 30% yfir hrygningartímann. Hvað skyldi það segja okkur um ástandið hjá villta fiskinum, ástandið sem nú er hjá þorskstofninum? Þar er eitt stærsta vandamálið einmitt ótímabær kynþroski.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna fyrirspurn hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um reynsluna af áframeldi á þorski. Þær upplýsingar sem komu frá ráðherra um að bæði reynslan af föngun seiða og áframeldi þeirra lofi góðu eru mjög jákvæðar. Það hefur orðið mikil þróun í fiskeldi á síðustu áratugum og þrátt fyrir að ekki hafi tekist vel til í að byggja upp laxeldi við okkar aðstæður, í sama mæli og í nágrannalöndunum, þá ber að hafa í huga að kjörhitastig þorsksins er lægra. Hann er því betur fallinn til eldis við íslenskar aðstæður en laxinn. Fiskeldi er jafnframt dæmigerð atvinnugrein fyrir landsbyggðina og því nauðsynlegt að hlúa vel að því.

Frú forseti. Ég tel ekkert því til fyrirstöðu að heimila frekari veiðar á seiðum til áframeldis. Þessar veiðar munu einfaldlega, þar sem af er tekið, auka lífslíkur seiðanna sem eftir verða í náttúrunni. Ég held að það sjái varla högg á vatni þótt veitt sé miklum mun meira. Ég tel að menn eigi ekki að hafa áhyggjur af þessum málum. En hvað varðar fullyrðingar sem hafa komið fram, um að allir þorskstofnar séu að dragast saman í heiminum þá er það ekki rétt. Það kom m.a. fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Við sjáum að það eru einfaldlega sveiflur í fiskstofnum. Í Barentshafi hafa menn ítrekað spáð hruni. Í Færeyjum eru einfaldlega sveiflur og alls ekki hrun. Ég hef fylgst með umræðunni um að allt horfi til verri vegar og að eina leiðin út úr vandanum sé fiskeldi á þorski og jafnvel þurfi að veiða loðnu til að gefa fiskinum að éta. Ég er á því að við séum að algerum villigötum í þeirri umræðu. Við eigum miklu frekar að leitast við að stjórna betur veiðum á 

Virðulegi forseti. Vegna athugasemda hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar um fyrirhugaða vegagerð í Mjóafirði þá liggur ljóst fyrir að það þarf að gæta sín mjög á því að trufla ekki vistkerfin þegar verið er að þvera firði. Það er afar mikilvægt fyrir okkur. Ég hlýt að vísa til þess að þarna hefur farið fram umhverfismat og áform um vegagerð á þessu svæði hafa legið fyrir. Við verðum að treysta því að umhverfismatsskoðunin tryggi að ekki sé gengið á náttúruna og vistkerfinu ógnað eins og hv. þingmaður vakti athygli á. Engu að síður þarf að hafa auga með þessu og vil ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna. Ég tel að Vegagerðin leggi sig mjög fram um allar rannsóknir vegna slíkra framkvæmda og taki að sjálfsögðu tillit til þeirra krafna sem fylgja umhverfismati í þeim efnum.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði að það væri kannski orðum aukið að stofnar væru allir á niðurleið. Það er alveg rétt hjá honum. Stöku þorskstofnar kunna að vera í þokkalegu standi. Hins vegar virðist þetta vera línan mjög víða og ég óttast að það hvernig við höfum hagað veiðum okkar hafi breytt arfgerð stofnanna sem leiðir til þess að erfitt verður að ná þeim upp í fyrri stöðu aftur. Ég vil hins vegar þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra þau svör sem hann gaf. Ég finn að hann er áhugamaður um þetta. Ég vara hann hins vegar við því að taka of mikið mark á Hafró í þessum efnum. Ég tók eftir því að það speglaðist ákveðin íhaldssemi í orðum sem hann hafði eftir sérfræðingum Hafró. Þeir vara við að farið sé í þessar veiðar, þær eigi einungis að vera tímabundnar, sérstaklega ef farið er að sækja lengra fram á haustið. En það hefur enginn talað um það. Það er einungis verið að tala hér um veiðar á þeim tíma sem afföllin verða mest. Ég rifja það upp að íhaldssemin hjá Hafró hefur verið svo mikil að það hefur nánast þurft að klípa út með glóandi töngum leyfi til að veiða villt þorskseiði í þessum tilgangi. Ég segi því við hæstv. sjávarútvegsráðherra að ef hann ætlar sér að verða frumkvöðull á þessu sviði og hjálpa öðrum frumkvöðlum þá á hann að gæta sín mjög á ráðleggingum Hafró og leita frekar ráða í þessum sal. Ég tel að hér séu margir menn sem geti hjálpað honum í þeim efnum. Ég er þeirrar skoðunar að framtíðin í þorskeldi muni byggjast á kynbættum þorski. En ég tel að það sé langt í land að við náum það vel kynbættum stofni að það skipti verulegu máli og miða ég þá við reynsluna af laxeldi. Fram að þeim tíma held ég að við eigum að þróa þorskeldi með þessum hætti. Ég fór fyrir nokkrum dögum austur á Eskifjörð þar sem menn eru að ala áfram seiði sem koma úr Nauteyrinni. Það gengur vel. Verðið er gott og það kemur líka fram að þorskur sem er alinn í kvíum verður öðruvísi í laginu. Hnakkastykkið, sem er dýrast, 

Virðulegi forseti. Það stendur upp úr þessari umræðu að það er almenn skoðun manna að þorskeldi sé mjög vænlegt og að við eigum að styðja við bakið á því. Þannig hefur það líka verið og það hefur raunar komið fram hér í ákvörðunum þingmanna, m.a. í því að við tókum á sínum tíma ákvörðun um að setja á sérstakan fiskeldiskvóta, 500 tonn á ári, sem úthlutað er. Ég er alveg sannfærður um að ef það hefði ekki verið gert stæðum við miklu aftar en raun ber vitni í þessum efnum. Heilmikill stuðningur var í því fólginn og það eyddi ákveðinni óvissu sem menn hefðu annars staðið frammi fyrir. Á undanförnum árum höfum við verið að byggja upp mjög mikilvægan rannsóknarsjóð fyrir sjávarútveginn, sem við köllum Aukið virði sjávarfangs, AVS-sjóður, og sá sjóður hefur líka lagt til peninga til að styðja við bakið á þorskeldismönnum. Við höfum í verki sýnt áhuga á því að vel sé staðið að þessum málum. Í tímans rás eftir því sem reynslan verður meiri verður ljóst að ekki er auðhlaupið að þessu. Þetta er enginn gullgröftur eins og menn héldu í upphafi, margir hverjir. Þetta kostar heilmikið og þróunin hefur verið sú að það eru tiltölulega fá fyrirtæki sem stunda þetta enda er þetta bæði fjármagnsfrekt og krefst mikillar þekkingar. Menn hafa líka verið að tala um hvort ekki væri eðlilegra að við huguðum frekar að fiskveiðiráðgjöfinni o.s.frv. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur en það er hins vegar algerlega samrýmanlegt því að við stöndum vel að málum í fiskeldinu. Hv. 1. þm. Reykv. n. sagði líka að Hafrannsóknastofnun væri íhaldssöm í þessum efnum. Það má vel vera. Ég ætla hins vegar að lýsa því yfir mjög einarðlega að ég vil að við höldum þessum seiðaveiðum áfram. Ég tel það nauðsynlegt. Ég er hins vegar sammála Hafrannsóknastofnun og ég hygg að hv. þingmaður hafi sagst vera það áðan þegar hann sagði að menn teldu það varhugavert að veiða lengra fram á haustið. Við eigum að gera það þegar náttúrulegu afföllin eru sem minnst. En að sjálfsögðu eigum við ekki að láta skort á veiðinni standa í vegi fyrir því að við getum þróað þorskeldið eðlilega. Það er sjálfsagður hlutur.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að koma kvótakerfinu á fyrir rúmum 20 árum var þó nokkuð rætt um það hvort menn ættu ekki að ákveða veiðiheimildir til lengri tíma, t.d. þriggja eða fimm ára í senn, í stað þess að gera það sem varð ofan á að ákveða aflamark árlega á hverja tegund sem sett var í kvóta. Þannig gætu útvegsmenn vitað hvað þeir mættu veiða næstu árin að magni til og heimildir þær sem þeir hefðu undir höndum væru ekki að breytast árlega eins og óhjákvæmilegt varð með því fyrirkomulagi sem tekið var upp. Menn settu líka fram efasemdir um að þessar árlegu breytingar yrðu nokkuð frekar til þess að byggja upp fiskstofnana en tillaga var borin fram, reyndar af Vestfirðingum mörgum hverjum, um að taka ákvörðun til lengri tíma í senn og halda sig við hana og breyta ekki nema ákveðnar kennitölur vikju það langt frá viðmiðunum að ástæða væri til að gera breytingar. Ég vil nefna sem dæmi, virðulegi forseti, miklar sveiflur sem orðið hafa í tveimur fiskstofnum á undanförnum árum. Fyrst í þorskinum - fiskveiðiárið 1995–1996 var t.d. ákveðið að veiða mætti 155 þús. tonn af þorski. Á aðeins þremur fiskveiðiárum var þetta magn aukið um 95 þús. tonn og síðan minnkað aftur á næstu þremur árum um 71 þús. tonn úr 250 þús. niður 179 þús. Þarna verður á sex fiskveiðiárum gríðarleg sveifla bæði upp og síðan niður í því magni sem veiða má í þessum stofni. Samt verður ekki séð að þorskstofninn hafi neitt byggst upp við það að taka þessar árlegu hreyfingar á því sem veiða mátti úr stofninum á þessum árum. Varðandi ýsuna eru sveiflurnar jafnvel enn meiri. Þar var á fiskveiðiárinu 1994–1995 leyft að veiða 65 þús. tonn. Það var síðan lækkað niður í 30 þús. tonn á sex fiskveiðiárum en síðan var magnið þrefaldað á fjórum fiskveiðiárum upp í 90 þús. tonn. Ég vil í ljósi þessa, virðulegi forseti, og stöðu þorskstofnsins sérstaklega, bera fram þá fyrirspurn til sjávarútvegsráðherra sem er að finna á þskj. 343 um afstöðu ráðherrans til jafnstöðuafla.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þingmanni að bera fram þessa spurningu sem er eftirfarandi: „Hver er afstaða ráðherra til jafnstöðuafla, þ.e. þess að ákvarða til lengri tíma en eins árs, t.d. þriggja eða fimm ára, heildarafla sem veiða má úr nytjastofnum sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á?“ Þessi fyrirspurn á rætur að rekja til umræðu sem hefur átt sér stað um langt skeið og einkanlega hér á árum áður meðal hagsmunaaðila í sjávarútvegi og annarra sem láta sjávarútveg til sín taka. Þetta er að mínu mati mjög eðlileg og áhugaverð spurning og sjálfsagt að taka þessi mál til umræðu fordómalaust. Með jafnstöðuafla er hér átt við fastsetningu aflamarks til lengri tíma. Ástæðurnar fyrir þessari umræðu eru einkum af þrennum toga eftir því sem mér sýnist. Í fyrsta lagi finnst sumum óeðlilegt að verið sé að breyta aflamarki frá ári til árs þegar þekkingarstigið er ávallt háð tiltekinni óhjákvæmilegri skekkju. Í öðru lagi hefur verið litið til setningar fasts aflamarks til nokkurra ára þar sem slíkt er afar eftirsóknarvert við skipulag veiða, vinnslu og sölu afurða. Mig minnir að það hafi ekki síst verið það sem lá til grundvallar þegar menn lögðu fram þessar hugmyndir á sínum tíma. Í þriðja lagi er það viðhorf uppi að þar sem ekki hafi tekist að stýra veiðum með árlegu aflamarki á grundvelli ráðlegginga Hafrannsóknastofnunar beri að reyna eitthvað nýtt, svo sem að fastsetja aflamark yfir nokkurra ára tímabil. Ég ætla fyrst og fremst að dvelja við fyrstu tvö atriðin sem ég tel að vert sé að gera grein fyrir. Það er að eðlilegra sé að fastsetja aflamark til þriggja til fimm ára frekar en að breyta ráðgjöfinni árlega þegar þekkingarstigið er takmörkunum háð og við erum líka háð skipulagi veiða, vinnslu og sölu afurða. Meðal annars sé ekki eðlilegt að gera smávægilegar breytingar á aflamarki þegar óvissan er töluverð. Eins og nú er háttað helgast slíkar breytingar á aflamarki fyrir þorsk á árlegri stofnúttekt þar sem aflamarkið miðast við miðgildi stofnmarks sem er umlukið óvissu. Þannig getur aflamarkið hækkað eða lækkað smávægilega á milli ára þó svo að breytingarnar séu vel innan skekkjumarka matsins. Þetta skiptir þó ekki sköpum varðandi nýtingu og skipulag en kann að sýnast óeðlilegt. Ef hins vegar er sóst eftir því að jafna afla á milli ára, fastsetja aflamark til nokkurra ára, án þess að auka áhættu, þarf að stilla veiðunum meira í hóf og hugsanlega sætta sig við minni afla. Röksemdafærslan gekk reyndar út á það fyrir nokkrum árum. Menn töldu að með þessu væri verið að sætta sig við að sveiflurnar færu ekki upp á við. Mönnum var þetta alveg ljóst á sínum tíma. En hins vegar væri þá dýfan ekki jafnskörp niður á við heldur. Það er ljóst að áhættan af fastsetningu aflamarks til nokkurra ára, þriggja til fimm ára, eins og fram kemur í fyrirspurninni, er meiri eftir því sem fiskurinn er skammlífari því þá eru veiðarnar háðar færri aldurshópum og þar með árgöngum. Loðnuveiðar eru gott dæmi um þetta, þær eru að langmestu leyti bornar uppi af einum árgangi. Það væri ekki ráðlegt að stilla upp sama aflamarki til þriggja til fimm ára fyrir loðnuveiðar þar sem hrygningarstofninn auk veiða á vertíð hefur sveiflast frá 250 þús. tonnum til 2 millj. tonna síðustu áratugi. Þegar einn lélegur árgangur kemur inn í veiðistofninn, hvað þá tveir eða fleiri í röð, gætu of miklar veiðar haft alvarlegar afleiðingar eins og átti sér stað á árunum eftir 1980. Ef nýta á stofninn af skynsemi er nauðsynlegt að hafa á hverri vertíð mælingu á því sem óhætt er að veiða og ég held að um það sé í sjálfu sér enginn ágreiningur. Við langlífari tegundir eins og þorsk er áhættan af fastsetningu aflamarks til nokkurra ára ekki eins mikil. Það blasir auðvitað við. Áhættan markast hins vegar af því hversu góð spáin um nýliðun er á því tímabili sem á að fastsetja aflamarkið og raunverulegri sveiflu í nýliðun frá ári til árs. Eftir því sem sveifla í nýliðun og óvissan er meiri þeim mun varlegar virðist þurfa að fara við setningu aflamarks til nokkurra ára. Við fyrstu sýn gæti virst að minnka þyrfti afla árlega svo áhætta sé viðunandi þó svo að nauðsynlegt sé að gera sérstaka greiningu á þessu áður en slíkt er fullyrt. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því í þessu sambandi að hugmyndir um jafnstöðuafla eiga að mínu mati miklu frekar við þegar verið er að tala um tiltölulega stóran veiðistofn. Ef við erum að tala um lítinn veiðistofn er augljóst mál að það að fastsetja aflamarkið skapar ákveðna áhættu gagnvart veiðunum í tiltölulega minni veiðistofni. Þegar þessi umræða fór fram fyrir nokkrum árum voru menn væntanlega miklu frekar að tala um stærri veiðistofn heldur en hann er í dag. Ég árétta að veiðistofninn er að mínu mati ekki í neinni hrunhættu en á árum áður var þorskstofninn stærri. Þessi umræða er áhugaverð. Það eru á henni margir fletir. En við þær aðstæður sem nú eru treysti ég mér ekki til að leggja til jafnstöðuafla gagnvart þorski.

Hæstv. forseti. Ég hefði nú talið áhugaverðara að menn væru hér að tala um jafnstöðusókn til að fá þá raunverulega mælingu á fiskmagni á veiðislóðinni á hverjum tíma. Það var þannig, hæstv. forseti, að frá árunum 1920 fram til 1990 var meðalafli þorsks á Íslandi í kringum 290 þús. tonn í 70 ár. Frá 1990 til dagsins í dag er meðalaflinn á Íslandsmiðum um 220 þús. tonn. Það munar 70 þús. tonnum frá því sem var og því sem hefur verið. Ég held að það sé mjög áhugavert að láta sóknina sýna okkur sveiflurnar í þorskstofninum milli ára og þess vegna væri jafnstöðusókn miklu æskilegri heldur en að ákveða jafnstöðuafla sem menn geta einfaldlega ekki spáð fyrir um. Það hafa dæmin sýnt. Dæmin sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson tók hér áðan varðandi þorskinn annars vegar og ýsuna hins vegar sýna að framtíðarspá milli ára um þetta er ekki mjög markviss.

Frú forseti. Hér hreyfir hv. fyrirspyrjandi, Kristinn H. Gunnarsson, áhugaverðu máli sem hæstv. ráðherra sagði að við yrðum að fara yfir og ræða fordómalaust en mér fannst þó þegar hæstv. ráðherra fór yfir rök með og móti því sem hér er verið að spyrja um þá gætti ákveðinna fordóma í garð þessarar leiðar. Við vitum náttúrlega að það er mikil skekkja fyrir hendi í vísindunum um fiskinn í sjónum og þar er ekki um nein nákvæmnisvísindi að ræða. Ég held að það væri vel þess virði að velta því fyrir sér í fullri alvöru hvort stærstu nytjastofnar á Íslandsmiðum mundu ekki nýtast okkur betur ef við reyndum að velta fyrir okkur jafnstöðuafla til lengri tíma. Að minnsta kosti held ég að það væri fróðleg æfing að byrja á að prófa slíka áætlun til þriggja ára, þó að hún sé ekki í gildi, til að sjá hvernig hún kemur út miðað við þann afla og ráðleggingar sem gerðar eru á hverju ári, til að sjá hvort sú leið er fær.

Virðulegi forseti. Ég hygg að hugmyndir um jafnstöðuafla séu að nokkru leyti varhugaverðar nú á þessum síðustu og verstu tíðum. Fyrir það fyrsta mundi þetta náttúrlega eyðileggja möguleika ríkisstjórnarflokkanna á að finna hinn svokallaða kosningakvóta sem finnst alltaf á fjögurra ára fresti og sást síðan í Sjallanum á Akureyri í apríl árið 2003. Í annan stað er ástandið á Íslandsmiðum einfaldlega varhugavert eins og er. Það er mikil óvissa um helstu nytjastofna, til að mynda loðnu sem er týnd og bólar ekkert á og er hugsanlega hrunin. Það er líka mikil óvissa varðandi þorskinn, þorskstofninn sem er í miklum vandræðum eins og við bentum á í umræðum á Alþingi fyrir jól. Það stefnir í að hann dúndrist niður ef áfram verður haldið á sömu braut og undanfarin ár, að heildaraflamagnið dúndrist niður í u.þ.b. 150 þúsund tonn jafnvel áður en þessu kjörtímabili lýkur. Ég held að það sé miklu nær fyrir okkur þingmenn að ræða hvað við höfum gert rangt á undanförnum árum og hvernig við getum bætt ráð okkar í þeim efnum en að hugleiða svona hugmyndir núna þegar niðursveiflan er í fullum gangi.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn lýsir í rauninni hvers konar ógöngur við erum komin í með kvótakerfið. Það kerfi sem hefur verið við lýði síðustu árin hefur skilað miklu minni afla en var fyrir daga þess og ég hef miklar efasemdir um jafnstöðuafla til margra ára. Hvers vegna? Ástæðan er fyrst og fremst sú að dýrastofnar og ekki hvað síst fiskstofna sveiflast gífurlega og mönnum hefur reynst mjög erfitt að spá fyrir um stærð fiskstofna og jafnvel hvað hafi verið veitt mikið hlutfallslega úr stofninum og menn hafi ofmetið það jafnvel mörg ár aftur í tímann. Ef menn ætla að fá mikinn afla þegar dýrastofnar eru í uppvexti þá þarf auðvitað að hafa jafna sókn. Og síðan þegar sóknin er jafnmikil, að hafa þá jafnstöðusókn og þegar dýrastofnar eru í lægð þá fá menn einfaldlega minni afla. Þannig er þetta. Og það er miklu betra fyrir dýrastofna og árangursríkara fyrir nýtingu.

Hæstv. forseti. Eitt af vandamálum sem fylgir kvótakerfinu er að það tryggir hámarkssókn þegar veiðistofninn er í mestu lægðinni, því þá geta menn framselt veiðiréttindi milli svæða og ef þeir ná ekki fiskinum á sínu svæði þá næst hann á öðru svæði. Þannig er gengið hart að fiskstofnum í kvótakerfi, sérstaklega þegar þeir eru í lægð. Ég tel líka að það sé fyllilega ástæða til að velta fyrir sér upplýsingunum sem við höfum um stærð fiskstofnanna og þar er loðnan alveg sérstaklega til athugunar, af því að hæstv. ráðherra nefndi hana. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar þar sem fjallað er um fiskstofnana í 21 ár og fram koma tillögur stofnunarinnar um nýtingu á þeim, kemur í ljós að loðnustofninn er stabílasti veiðistofninn. Það komast engir aðrir stofnar nærri honum hvað varðar tillögur fiskifræðinga til veiða, nema karfastofnarnir samanlagðir. Aðrir stofnar koma þar langt á eftir og þegar menn halda ræðurnar um að þetta sé skammlífur stofn o.s.frv. þá hljóta þeir að staðnæmast við þessar staðreyndir úr skýrslu Hafrannsóknastofnunar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni fyrir framlag þeirra. Mér finnst niðurstaðan, bæði úr svörunum og umræðunni vera sú að málið er áhugavert og það er eðlilegt að menn hugi að því að ræða áfram þær hugmyndir sem voru settar fram á sínum tíma um jafnstöðuafla. Meðal annars vegna þess að árangur okkar af uppbyggingu þorskstofnsins hefur ekki orðið sem skyldi. Fyrsta tillagan um hámarksafla á þorski þegar kvótakerfið var sett á árið 1984 voru 200 þúsund tonn. Á yfirstandandi fiskveiðiári erum við að veiða 198 þúsund tonn þannig að niðurstaðan er sú að okkur hefur ekkert miðað áfram. Það hlýtur að hvetja menn til að velta fyrir sér öllum hugmyndum sem upp hafa komið í þeirri von að úr þeim komi einhver rök eða ábendingar sem menn geta nýtt sér til þess að þróa áfram fiskveiðistjórnun okkar til að ná betri árangri en verið hefur. Ég er út af fyrir sig sammála því að eðlilegasta og besta leiðin væri auðvitað að fylgja sveiflunum í stofnunum þannig að við gætum gefið út breytilega heildarveiði í stofnunum eftir því hversu sterkir þeir eru á hverjum tíma. En vandinn er sá að þekking okkar á lífríkinu er svo takmörkuð að það er gríðarleg óvissa hjá vísindamönnum okkar í því hver sannleikurinn er á hverjum tíma um hvern og einn stofn. Þess vegna held ég að hugmyndin um jafnstöðuafla eigi fullan rétt á sér og mér fannst ég heyra á röksemdum hæstv. ráðherra þar sem hann dregur fram það sem mælir með þessu að þannig væri líklegra að menn næðu árangri til lengri tíma í að byggja upp viðkomandi fiskstofna, sérstaklega þorskstofninn.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka þessa ágætu umræðu. Mér hefur fundist hún bæði fróðleg og málefnaleg. Menn hafa auðvitað verið að glíma við spurningu sem er gríðarlega stór og skiptir okkur öllu máli, þ.e. hvernig við getum tryggt okkur hámarksafrakstur af fiskstofnunum við landið. Auðvitað hafa menn mismunandi sjónarmið í þeim efnum. Það er ekkert óeðlilegt við það. Þess vegna tel ég að umræðan sé af hinu góða og það sé hluti af því að við komumst að niðurstöðu, að við reynum að ræða þessi mál bæði við leikmenn á hinum pólitíska vettvangi og líka vísindamenn og ég tala nú ekki um við þá sem starfa í greininni. Þess vegna hygg ég að það hafi verið mjög eðlilegt á sínum tíma að menn settu fram hugmyndir um jafnstöðuaflann af ástæðum sem ég nefndi áðan, bæði vegna þess að menn teldu að upplýsingar sem menn hefðu um lífríkið væru takmarkaðar og líka hitt sem skiptir mjög miklu máli og menn lögðu á þeim tíma mikla áherslu á og það var að reyna að ná utan um þetta, fá einhverja heildarmynd og menn gætu unnið betur og skipulagt sig betur í greininni og komist þannig að skynsamlegri niðurstöðu og náð meiri árangri m.a. á mörkuðum. Þetta eru auðvitað allt saman mjög eðlileg rök og þegar við erum að ræða um skipulag sjávarútvegs okkar þá verðum við auðvitað að hafa alla þessa þætti undir, bæði hinn líffræðilega þátt sem er til grundvallar en síðan auðvitað líka þessa hagfræðilegu efnahagslegu þætti og það sem snýr að mörkuðunum okkar. Ég tel því að þessi umræða sé mjög eðlileg. Við höfum hins vegar kosið að styðjast við það sem kallað er aflaregla við þorskveiðar. Sú aflaregla sem núna er notuð til að ákveða kvótann gerir ráð fyrir að aflinn sé takmarkaður við 25% af meðalstærð veiðistofns í upphafi árs og áætlar stærð veiðistofns í upphafi næsta árs. En það er hins vegar athyglisvert að við höfum síðan bætt við þessa almennu reglu nýju ákvæði sem í raun og veru er á vissan hátt tilraun til að koma til móts við hugmyndir um jafnstöðuaflann, þ.e. að gert er ráð fyrir því að aflamarkið, kvótinn, breytist ekki meira en um 30 þúsund tonn á ári, alveg sama hvernig þróunin í lífríkinu er. Þessi 30 þúsund tonna stuðari er þarna til staðar þannig að það er athyglisvert að hugmyndafræðin á bak við jafnstöðu aflans hefur þannig ratað inn í þetta með vissum hætti þó að það sé ekki að fullu eða öllu leyti.

Frú forseti. Það má segja að sjávarþorpið Bíldudalur sé mjög þjakað af kvótakerfinu og þarna í þessu litla þorpi í Arnarfirði kristallast vitleysa kvótakerfisins. Það gerir það í nýtingarstefnu og ég hefði haldið að þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra kæmi vestan af fjörðum þá gæti hann breytt hlutunum í þá átt sem hann hefur boðað undanfarin ár og jafnvel áratugi, að það ætti að breyta einhverju í kvótakerfinu til hagsbóta fyrir fólkið sérstaklega á Vestfjörðum. Ég hefði haldið að hann mundi líta á ástandið þar með gagnrýnum huga og breyta því sem augljóslega er vitleysa. Þetta kristallast nú á þessu ári í hvernig ástandið er í nýtingarstefnu hæstv. sjávarútvegsráðherra á Vestfjörðum. Hvernig gerir það það? Jú, það er gefinn út kvóti sem er 300 þúsund tonn í rækju í upphafi síðasta árs  Hvers vegna er þorskurinn ekki veiddur þarna? Ástæðan er einkum sú að það er ekki til kvóti og enn fremur vegna þess að fiskurinn er lítill og ef einhver ætti kvóta væri miklu nær að verja honum í að veiða stóran fisk sem maður fær meira verð fyrir. Ég er á því og ég vonast til þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra skoði þetta dæmi í alvöru og það verði til þess að hann breyti þessari nýtingarstefnu. Þetta getur ekki gengið svona lengur. Við sjáum það að allar bætur á þessari vitleysu gera einfaldlega vont verra.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hver er að áliti ráðherra ástæða þess að rækjustofninn í Arnarfirði hefur minnkað?“ Í könnun Hafrannsóknastofnunarinnar í október sl. fannst rækja á mjög takmörkuðu svæði innst í Borgarfirði, norðan Langaness í Arnarfirði og var heildarvísitala og vísitala kvendýra lág eða einn sjötti af vísitölunni haustið 2004. Nánar tiltekið fékkst rækjan aðeins í tveimur togum af 22. Til samanburðar fékkst rækja í fjórum togum af 22 í haustkönnun árið 2004. Mjög mikið var af ýsu, lýsu og þorski í öllum firðinum. Eftir febrúarkönnun á síðasta ári þegar vísitala rækju var enn há og ýsa og þorskur höfðu gengið utar, voru leyfðar veiðar á 300 tonnum af rækju, ekki 300 þúsund tonnum eins og hv. þingmaður var með tilgátu um eða 3000 tonn heldur 300 tonnum af rækju. Talsverð óvissa var þar enn í mælingum á rækjustofninum í febrúar eins og var reyndar einnig í október 2004 þar sem rækjan var á minna svæði en vanalega miðað við árstíma. Eftir mánaðarveiði í mars sl., meiri dreifingu rækjunnar og góðan afla á sóknareiningu var ákveðið að auka aflamarkið í 450 tonn. Þetta var gert í samráði við heimamenn sem sendu Hafrannsóknastofnunni nákvæmar staðsetningar á rækjutogunum í Arnarfirði. Þannig fékkst mynd sem sýndi aukna útbreiðslu rækjunnar miðað við októberkönnunina 2004 og síst minni útbreiðslu miðað við febrúarkönnunina 2005. Að ósk heimamanna og samkvæmt ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins stóð veiðitímabilið fram eftir sumri eða lengur en venja er þar sem illa gekk að veiða rækjuna á þeim takmarkaða tíma sem eftir var af vertíðinni. Bergmálsmæling Hafrannsóknastofnunarinnar á fiski, einkum þorski, fór fram í sérkönnunum fyrst í febrúar, því næst í júní og loks í október árið 2005. Febrúarkönnunin sýndi að lítið var af þorski í Arnarfirði en ýsa mælist illa í bergmálsmælingu sökum þess hve nálægt botni hún heldur sig eins og kunnugt er. Rækjukönnun sem fór fram í júní sýndi að mjög mikið var af ýsu í Arnarfirði sem hélt sig mun utar en fyrr um veturinn. Í júní var rækjan enn dreifð. Heldur meira var af þorski á sama stað og í febrúar og í október 2005 var bergmálsmælt á ný og fannst þá mikið af þorski og ýsu innst í Arnarfirði, í Borgarfirði nánar tiltekið, og mjög nálægt rækjutorfunni en heildarendurvarp á bolfiski í bergmálsmælingunni var margfalt meira en í febrúarkönnuninni 2004. Það er þess vegna ekki að undra, virðulegi forseti, að núna er talsverð þorskveiði í Arnarfirði og síðast í gær talaði ég við sjómann sem var að koma úr róðri og sagði mér að það fiskaðist ágætlega og það væru fjölmargir á veiðum þannig að upplýsingar hv. þingmanns um það að ekki væri verið að stunda þorskveiðar í Arnarfirði eru því einfaldlega rangar. Samkvæmt reynslu fiskifræðinga hefur oft orðið mjög mikil þétting á rækju rétt áður en hún hverfur af svæðinu. Má þar t.d. vitna í hvernig rækjan í Húnaflóa þéttist gríðarlega innst inni í Miðfirði í febrúar árið 2000. Haustið 1999 var enn rækja innarlega í Húnaflóa en vísitala rækjustofns hafði minnkað verulega frá því veturinn 1997–1998 samfara því að mikið af þorski tók að halda sig allan veturinn á rækjuslóðinni. Það voru engar rækjuveiðar leyfðar á innanverðum Húnaflóa veturinn 1999 og 2000 og samt hvarf hún nánast öll. Í grein eftir Unni Skúladóttur og fleiri um hrun rækjustofna á grunnslóð sem birtist í Ægi, 8. tölublaði 94. árgangi, er lýst hruni rækjustofna á fjórum fjörðum norðanlands samfara aukinni fiskgengd og einnig aukinni viðveru fisks á svæðunum allan veturinn. Upphaflega var talið að þorskur væri aðalafræninginn en á síðari árum hefur ýsu fjölgað gríðarlega á grunnslóð og þótt hún éti mun minna en þorskur að mati Hafrannsóknastofnunar þá er fjöldinn slíkur að ýsan getur haft töluverð áhrif. Það má þannig álykta að helsta ástæða minnkunar rækju í Arnarfirði sé vegna afráns fisks, þorsks, ýsu og að einhverju leyti lýsu á rækjustofninum enda aukin fiskgengd á grunnslóð undanfarin missiri eins og kunnugt er. Rækjuveiðarnar hafa auðvitað haft neikvæð áhrif sem viðbót við afránið sem væntanlega hefur aukist mjög einhvern tíma eftir umrædda bergmálsmælingu í júní sl. en þá safnaðist rækjan saman í eina torfu í ágúst innst inni í Arnarfirði. Sennilega hafa þá þorskur og ýsa smalað rækjunni innst í fjörðinn líkt eins og við höfum reynslu af víða eins og allir vita.

Hæstv. forseti. Verið er að gera tilraun í Arnarfirði sem ég held að sé áhugaverð út af fyrir sig þó að ég sé sammála því að útfærslan á henni geri ekki annað en að draga meiri fisk inn í fjörðinn, þ.e. í fóðurstöðvarnar. Þess vegna hefði auðvitað verið eðlilegt að draga línu þvert yfir fjörðinn innan við fóðurstöðvarnar og leyfa Bílddælingum að veiða þann fisk sem inn fyrir fer. Þá hefðu menn gert tvennt í einu. Í fyrsta lagi áttað sig á hvernig gengi að draga fisk í fjörðinn og halda honum á ákveðnum stöðum við ætistöðvarnar eða fóðurstöðvarnar og í öðru lagi að veiða þann fisk sem gengi inn á rækjuslóðina og koma þannig í veg fyrir rækjuhrun í Arnarfirði. Ég held að Bílddælingum hefði ekki veitt af því að fá slíkan forgang. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það er mikil veiði í Arnarfirðinum. En það eru ekki endilega skip frá Bíldudal sem stunda þær veiðar af krafti heldur miklu frekar skip frá öðrum stöðum sem hafa yfir meiri kvóta að ráða.

Hæstv. forseti. Ég heyrði ekki að hæstv. ráðherra segði álit sitt á þessari tilraun. Það væri þess vegna fróðlegt að fá að heyra hvað hann segir um hana. Hún er sjálfsagt áhugaverð en spurningin er hvort hún virkar ekki þveröfugt á rækjustofninn og ég held að það sé ástæða til að halda að svo geti verið. Veiðar á rækju hafa alltaf verið sveiflukenndar og rækjustofnar eru það og alveg sérstaklega í þessum litlu vistkerfum í fjörðunum. Sú veiði og það arðrán sem þar er í gangi á hverjum tíma hefur þess vegna gríðarleg áhrif. Ég tel að það sé full ástæða til að fara varlega í tilraun eins og þessa og spurningin er hvort menn hafi valið réttan stað fyrir hana þarna, en tilraunin er áhugaverð og full ástæða til að reyna hana við aðstæður þar sem ekki er verið að stofna lífríkinu í hættu.

Frú forseti. Lögð hefur verið fram fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um rækjustofninn í Arnarfirði. Það er annar rækjustofn, úthafsrækjan, sem við erum í vandræðum með. Fyrir áramót átti ég ágæta utandagskrárumræðu við hæstv. ráðherra um ástandið á úthafsrækjunni. Þar kom m.a. fram hjá hæstv. ráðherra að hann hefði skipað þriggja manna nefnd til að fara í gegnum hvað gera skyldi og hvernig staðan væri hvað úthafsrækjuna varðar. Því vil ég nota þann stutta tíma sem ég hef til að spyrja hæstv. ráðherra og vona að hann geti svarað því hvort þessi nefnd hafi skilað áliti og hvort niðurstaða sé komin frá henni og í framhaldi af því, hvað eigi að gera. Hverjar verða tillögur ráðuneytisins og hæstv. sjávarútvegsráðherra gagnvart úthafsrækjuútgerðunum, vinnslunum, bæjarfélögunum og starfsfólkinu? Ástandið er auðvitað mjög alvarlegt hvað þetta varðar. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það núna en allir eru klárir á því hve vandamálið er mikið. Þess vegna vil ég, virðulegi forseti, spyrja hæstv. ráðherra: Hefur nefndin skilað áliti og hvað skal gera gagnvart úthafsrækjunni?

Virðulegi forseti. Þessi tilraun vestur í Arnarfirði er náttúrlega grátbrosleg en hún ætti kannski fyrst og fremst að vera grátleg því að þetta er allt saman ein sorgarsaga og mikill harmleikur. Hvernig er staðan? Rækjustofnarnir eru hrundir, hörpudisksstofninn er hruninn, flatfiskstofnarnir eru í sögulegu lágmarki, úthafskarfinn og þorskstofninn eru sömuleiðis í sögulegu lágmarki. Það virðist vera þó nokkuð af ýsu en hún er hætt að vaxa, sennilega út af ætisskorti, og það virðist vera þó nokkuð af ufsa. Loðnustofninn er sennilega hruninn. Er þetta ekki svolítið svart? Mér finnst það. Þetta er staðan í dag. Rækjan lifir á lífrænum efnum í hafinu, hún er m.a. hrææta. Gæti ekki verið að rækjan sé einmitt hrunin vegna þess að við erum búin að ganga allt of nærri loðnustofninum? Gæti það ekki verið skýringin? Hvernig væri nú að menn færu að hugsa? Lesið Bjarna Sæmundsson. Þið getið fundið nokkur skrif hans á heimasíðu minni. Hvað sagði hann fyrir 100 árum? Menn ættu aðeins að fara að hugsa sinn gang og athuga hvort þessi nýtingarstefna hafi ekki verið kolröng.

Frú forseti. Það má vera að það sé áhugavert að gera eitthvað sem er órökrétt og þess vegna sé áhugavert að sjá hvað kemur út úr svona tilraun að fóðra fiska í því augnamiði að koma í veg fyrir að þeir éti upp rækjuna. En ég hefði talið miklu réttara að Bílddælingum væri einfaldlega heimilt að veiða þann fisk sem er að éta upp rækjuna þeirra. Hvað er að því? Jú, kerfið er svo heilagt í augum að kvótaflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að meira að segja þegar fiskur er að éta upp rækjustofna vestur á fjörðum eru menn ekki tilbúnir að fara í þá tilraun að leyfa fólkinu þar að veiða þann fisk heldur er farið í að gera eitthvað sem er algerlega órökrétt og afræningjunum er gefið að éta. Þetta er fáheyrt og í rauninni algjör vitleysa. En það er annað sem þetta dæmi sýnir okkur, það er verið að meta rækjustofninn í afmörkuðum firði, þetta er ekki fiskur sem syndir langan veg, en þrátt fyrir að við séum með afmarkaðan fjörð og rannsóknarmenn sem koma og mæla fiskinn og gefa út leyfi og menn nái síðan ekki að fiska upp í þann kvóta sem gefinn er út, hverfur rækjan eins og dögg fyrir sólu og menn hætta að veiða. Þessi nýtingarstefna er della og ég trúi ekki öðru en að menn fari að skoða þetta dæmi vestur á fjörðum sem er afmarkað eins og áður segir í Arnarfirði, menn hljóta að skoða það með gagnrýnum hætti að þetta kerfi getur ekki verið svo heilagt að það megi rústa hverju þorpinu á fætur öðru.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins varðandi þá tilraun sem menn hafa verið að gera vestur í Arnarfirði og hér hefur verið gerð að umræðuefni, þá er ég ósammála hv. þingmönnum Magnúsi Þór Hafsteinssyni og Sigurjóni Þórðarsyni um að hún sé ekki áhugaverð. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um að þetta er áhugaverð tilraun. Þetta er tilraun sem ég tel sjálfsagt að við höldum áfram. Menn hafa verið að velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki þannig að við séum, eins og hér var sagt, að fóðra afræningjana, fóðra þorskinn og gera það að verkum að hann komi frekar inn í fjörðinn og liggi síðan í rækjunni. Nú liggur það alveg fyrir að ein vitneskjan sem menn hafa fengið af þessari tilraun er einfaldlega sú að þessi tilraun dregur að sér þorsk af tiltölulega afmörkuðu svæði. Reyndar af afmarkaðra svæði en menn trúðu í upphafi. Eitt af því sem gefur okkur upplýsingar er auðvitað að fara í tilraunir af þessu tagi. Það er því ekkert sem bendir til þess að það sé þannig eins og hv. þingmenn veltu fyrir sér að þessi tilraun verði þess valdandi að granda rækjunni í Arnarfirðinum. Það eru allt aðrar aðstæður sem valda því. Hér var líka spurt um það sem ég nefndi í umræðu um rækju síðastliðið haust um að ég hefði skipað nefnd til að koma með hugmyndir varðandi stöðu rækjuiðnaðarins og rækjuveiðanna. Það er rétt og þessi nefnd hóf störf 26. október sl. og hún er einmitt að skila af sér núna þessa dagana. Vonandi get ég kynnt þessi mál jafnvel í dag eða á morgun þar sem ég kynni niðurstöður skýrslunnar og þá verður strax séð til þess að þær hugmyndir líti í meginatriðum dagsins ljós í þingmáli. Ég er með þessum hætti að reyna að bregðast við þessum bráða vanda. Hins vegar vil ég undirstrika að vandi rækjuiðnaðarins er ákaflega margslunginn eins og kom fram í umræðunni á sínum tíma og auðvitað er það ekki svo að það sé algerlega á valdi stjórnvalda að bregðast við að öllu leyti. Við munum hins vegar bregðast við eins og hægt er til að létta stöðu rækjuvinnslunnar og rækjuveiðanna og sýna þannig hug okkar í verki og undirstrika að við teljum mikilvægt að bregðast við í þessum efnum.

Frú forseti. Í fyrra fór hér fram umræða um framtíð íslenska skipasmíðaiðnaðarins. Hún fór m.a. fram í tengslum við það að stjórnvöld sendu varðskip til viðgerða úr landi, alla leið til Póllands, þrátt fyrir að sambærilegt tilboð hefði komið frá Slippstöðinni á Akureyri í viðgerð á skipunum. Það er fullvíst og kom reyndar fram í svari við fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. dómsmálaráðherra að kostnaðurinn hefði verið svipaður og hefði örugglega verið þjóðhagslega miklu hagkvæmara að vinna verkið hér heima á Akureyri en að senda það úr landi. Í þessum umræðum fullyrti hæstv. byggðamála- og iðnaðarráðherra að leggja ætti fram tillögu fyrir ríkisstjórnina frá nefnd sem skipuð var og hafði nýlokið við gerð skýrslu um samkeppnishæfni skipasmíðaiðnaðarins. Það er ekki fyrsta skýrslan sem gerð verið hefur á vegum stjórnvalda á undanförnum árum heldur eru þær orðnar nokkrar, hér er bunki af skýrslum, en lítið virðist vera um efndir á því að framkvæma það sem lofað hefur verið að gera. Í þessari umræðu fullyrti hæstv. byggðamála- og iðnaðarráðherra að það ætti að fylgja þessum tillögum fast eftir í ríkisstjórninni. Tillögurnar voru lagðar fram í fimm liðum. Það voru tvær megintillögur. Annars vegar að hækka endurgreiðslur af aðflutningsgjöldum og hins vegar að fara sömu leið og Evrópusambandið, að skilgreina skipasmíðaiðnaðinn sem hátækniiðnað og þá mætti hækka styrki allt upp í 20% ef þeim væri varið til hönnunar og hátækni í iðnaðinum, en þá þyrfti auðvitað að tryggja að styrkirnir væru notaðir til þeirra verka. Það hefur ekkert gerst og því hef ég beint þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort ekki eigi eitthvað að fara að gerast. En það sem hefur gerst á undanförnum árum í valdatíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, það var reyndar áður en að núverandi hæstv. iðnaðarráðherra kom til valda, er að samkeppnisstaðan var skert. Menn lækkuðu endurgreiðsluhlutfallið af aðflutningsgjöldum úr 6,5% í 4,5% og það eru afrek ríkisstjórnarinnar. Ég hefði talið tímabært að huga að því hvað eigi að verða um þennan iðnað því það blasir við m.a. í mínu kjördæmi, á Akranesi, að menn vilja fá einhver svör í skipasmíðastöðinni þar og ekki síður á Akureyri, í kjördæmi hæstv. iðnaðarráðherra. Það væri fróðlegt að frétta af því hvort einungis eigi að gera þessa skýrslu eða hvort við megum búast við einhverjum aðgerðum.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld lagt ríka áherslu á að bæta starfsskilyrði atvinnulífs og stuðla þannig að aukinni samkeppnishæfni atvinnulífsins hér á landi. Þetta hefur skilað verulegum árangri sem m.a. kemur fram í auknum hagvexti, nýsköpun, útrás fyrirtækja og auknum kaupmætti. Frá 1995 til ársins 2005, eða sl. tíu ár, hefur t.d. samkeppnisstaða Íslands í fjölþjóðlegum samanburði farið úr 25. sæti í það fjórða samkvæmt mati virtrar stofnunar í Sviss og í það sjöunda samkvæmt World Economic Forum.

Er engin stofnun …?

Þetta er hækkun um tvö sæti að meðaltali á ári sl. tíu ár sem verður að teljast góður árangur ekki síst með hliðsjón af því að það er langtímaþróun sem skiptir máli í þessu sambandi en ekki sveiflur á milli einstakra ára. Einnig hefur verið unnið að margvíslegum aðgerðum til stuðnings atvinnurekstri almennt sem m.a. varðar skipasmíðaiðnað. Almennt starf er innt af hendi er varðar atvinnuþróun og þjónustu við fyrirtæki innan stofnana svo sem Impru nýsköpunarmiðstöðvar, Iðntæknistofnunar, rannsóknastofnana, atvinnuþróunarfélaga og annarra sem að þessum málum koma. Einnig hafa samkeppnissjóðir svo sem Tækniþróunarsjóður verið efldir verulega. Gripið hefur verið til sérstakra ráðstafana í skipaiðnaði til að treysta starfsskilyrði greinarinnar þannig að hún keppi á jafnréttisgrundvelli við erlenda samkeppnisaðila. Í þessu sambandi má m.a. nefna viðamikla úttekt á samkeppnisstöðu greinarinnar sem gerð var árið 2002. Á vegum iðnaðarins var gerð úttekt á stöðu og framtíð skipaiðnaðarins við Faxaflóa í apríl 2005 og jafnframt var gerð skýrsla á vegum ráðuneytisins um samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðarins á febrúar 2005. Í þessum skýrslum kemur skýrt fram að á umliðnum árum hafa orðið miklar breytingar á ytra umhverfi í skipasmíðaiðnaði vegna margvíslegra þátta sem ekki er á valdi stjórnvalda að hafa áhrif á. Í því sambandi má nefna eftirfarandi atriði: Alþjóðleg samkeppni er afar mikil og skipasmíðar hafa verið að færast til láglaunalanda. Hreyfanleiki verkefna er mjög mikill á milli landa. Miklar breytingar hafa orðið á skipaflotanum sem hafa haft áhrif á skipaiðnaðinn. Afkastageta er of mikil í skipaiðnaði og verðsamkeppni mikil. Auknar alþjóðlegar kröfur eru í verkefnum í skipaiðnaðinum. Svo virðist sem rekja megi helstu erfiðleika í skipaiðnaði til breytinga á mörkuðum í iðnaðinum vegna alþjóðlegra og innlendra áhrifaþátta sem ekki er á færi stjórnvalda að fást við heldur er það atvinnugreinarinnar að glíma við slík atriði á sama hátt og aðrar greinar gera. Í þessu sambandi má þó geta þess að veitt er endurgreiðsla vegna aðflutningsgjalda að upphæð 4,5% vegna nýsmíði og meiri háttar endurbóta til samræmis við það sem erlendis er gert til að greinin geti keppt á grunni jafnræðis við erlenda keppinauta. Nýsmíði smárra fiskibáta úr plasti hefur farið vaxandi vegna aukinnar eftirspurnar á innlendum sem erlendum mörkuðum sem er enn eitt dæmi um breytingar sem eru að gerast í greininni. Þess er einnig að geta að miklar stóriðjuframkvæmdir hafa skapað fjölda verkefna í skipaiðnaði sem nýst hafa greininni afarvel ekki síst vegna samdráttar í skipaverkefnum. Að síðustu vil ég nefna að starfshópur á vegum fjármálaráðuneytisins er að störfum til að yfirfara atriði er varða tolla og breytingar sem orðið hafa og varða endurgreiðslur á aðflutningsgjöldum í skipasmíðaiðnaðinum. Þetta starf mun taka nokkurn tíma eða nokkrar vikur til viðbótar vegna flókinna atriða sem þar eru til umfjöllunar.

Frú forseti. Mér er spurn hvort hæstv. iðnaðarráðherra og ég séum í sama landi. Vegna þess að ég skil ekkert í þessum orðum hérna. Teljandi upp í hvaða sæti við erum á hinum og þessum listum. Erum við ekki hamingjusamasta þjóð í heimi líka? Ég er bara ekki alveg viss um það. Staðreyndirnar tala sínu máli. Það er verið að senda rannsóknaskip og varðskip úr landi. Á meðan fer Slippstöðin á Akureyri á hausinn og eins og fyrirspyrjandi, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, benti á hefði sennilega verið miklu ódýrara að framkvæma þá viðgerð á Akureyri. Ætlar hæstv. iðnaðarráðherra að segja mér að þetta sé bara allt í góðu lagi? Á meðan blasir við gjaldþrot hjá Slippstöðinni upp á meira en 1 milljarð. Og það að stóriðjuframkvæmdir hafi komið skipasmíðaiðnaðinum sérstaklega til góða, það er fullkominn misskilningur. Ég veit ekki betur en einmitt þetta gjaldþrot hjá Slippstöðinni sé út af einhverri Kárahnjúkadellu. 
            

Frú forseti. Ég verð eiginlega að taka undir orð hv. þm. Hlyns Hallssonar. Í hvaða samfélagi er hæstv. iðnaðarráðherra eiginlega?

Í hvaða landi eru Vinstri grænir?

Vinstri grænir eru nefnilega á Íslandi. Það er þannig. En þegar ráðherrann talar um að stóriðjuframkvæmdirnar fyrir austan hafi komið skipasmíðaiðnaðinum á Akureyri sérstaklega vel, þá ætti hæstv. ráðherra að kynna það fyrir fyrrverandi kjósendum sínum á Akureyri sem munu vonandi aldrei kjósa hana aftur á þing. Frú forseti. Ráðherrann svaraði ekki þeim spurningum sem beint var til hennar af hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni. Hvað hefur iðnaðarráðherra gert til að framkvæma þau atriði sem aðilar bæði af hálfu ráðuneytisins og af hálfu samtaka atvinnulífsins og iðnaðarins voru sammála um að þyrfti að gera til að bæta samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðarins? Hvað hefur verið gert? Álglýja iðnaðarráðherra og trú á að álverksmiðjur bjargi skipasmíðaiðnaðinum á Íslandi er alveg með endemum. Hvað hefur ráðherra gert til að framfylgja þeim tillögum 

Af tilefni ræðu hv. þingmanns Jóns Bjarnasonar vill forseti minna þingmenn á að virða tímamörk. Tímamörk eru einungis ein mínúta í stuttum athugasemdum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, ég hélt að hæstv. iðnaðarráðherra væri stödd í einhverju öðru landi núna við þann lestur á þeim stíl sem hún hafði með sér úr iðnaðarráðuneytinu. Hvílík öfugmæli. Bæta starfsskilyrði íslensks iðnaðar. Enda svo á að skýra okkur enn einu sinni frá því að starfshópurinn um íslenskan skipaiðnað og samkeppnishæfni iðnaðar á Íslandi sé enn að störfum og eigi mikið eftir vegna þess að málið sé flókið. Þvílíkt og annað eins. Hæstv. ráðherra fær falleinkunn fyrir störf sín að iðnaðarmálum hvað varðar skipaiðnaðinn á Íslandi. Það er annar iðnaður sem er að leggja upp laupana núna um þessar mundir og verður líka rós undir öfugum formerkjum í hnappagat hæstv. ráðherra. Það er íslenskur skinnaiðnaður. Hvað hefur hæstv. ráðherra gert í því? Akkúrat ekki neitt. Á næstu vikum er verið að loka á Akureyri vinnustað sem var einu sinni jafnvel 80–100 manna vinnustaður, er núna tæplega 20 manns. Þar er verið að leggja niður þá starfsemi vegna þess að samkeppnisgrunnur iðnaðarins er ekki fyrir hendi. 
             Virðulegi forseti. Iðnaðarráðherra fær falleinkunn í flestum þessum málaflokkum að mínu mati.

Hæstv. forseti. Í þessari fyrirspurn var spurt svona nokkurn veginn um hvað ætti að verða um skipaiðnaðinn á Íslandi. Það var held ég meginefni fyrirspurnarinnar. Nýlega hefur verið sagt frá því af Samtökum iðnaðarins að raforkuverð til iðnaðarfyrirtækja hafi hækkað verulega. Er það í algjörri andstöðu við það sem hæstv. iðnaðarráðherra tjáði okkur þegar rætt var um raforkulögin á sínum tíma. Ég kallaði þá aðgerð nafni sem ég tek mér ekki oft í munn, en orðaði það svo að ráðherrann hefði verið að gera axarsköft í öllu því máli. Ég held að ég geti alveg endurtekið það því niðurstaðan er sú að það sem ekki átti að verða varð í hækkun raforkuverðs. Við höfum ekki haft neinn hag af því sem gert hefur verið í raforkumálum, því miður, ekki heldur fyrir skipaiðnaðinn.

Hæstv. forseti. Skipasmíðaiðnaðurinn á Íslandi er mikil sorgarsaga og hún er ekki að byrja núna. Hún byrjaði í kringum 1990 og jafnvel fyrir þann tíma. Síðan hafa ríkisstjórnir og iðnaðarráðherrar allar götur fram á þennan dag gjörsamlega brugðist í því að tryggja þeim iðnaði einhverja framtíð. Þannig er það. Hæstv. iðnaðarráðherra sem nú situr hefur ekki staðið sig betur en hinir. En það er lítið orðið eftir af skipasmíðaiðnaðinum. Hann er bara búinn. Það er verið að smíða nokkrar trillur hérna í landinu, annað er það nú ekki. Örfá fyrirtæki eru eftir í þessum iðnaði og þau eru að gera eitthvað allt annað en að vinna í skipasmíðum. Þannig er það. Hæstv. ráðherra ætti að spara sér löngu ræðurnar um hvað sé verið að skoða og segja mönnum hvað hún ætlar að gera. Og með hvaða hætti hún telur að það geti gagnast skipasmíðaiðnaðinum. Fram að þessu hefur allan vilja skort hjá yfirvöldum í landinu til að styðja þennan iðnað. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra mjög fyrir svörin. Það kemur skýrt fram í svörum hæstv. ráðherra byggðamála- og iðnaðar að hún hefur ekkert gert. Hún varði tíma sínum aðallega í að tala um aðra hluti, t.d. um að Ísland væri ofarlega á einhverjum lista. Ég get upplýst hæstv. ráðherra um að menn eigi ekki að taka svona lista allt of alvarlega og það m.a. að Ísland er mjög ofarlega á spillingarlistanum þrátt fyrir að Framsóknarflokkurinn t.d. og ýmsir aðrir flokkar, svo sem Sjálfstæðisflokkurinn, fela fjárframlög í sjóði sína. Þetta mundi náttúrlega hvergi líðast nema í svörtustu Afríku. Menn eiga því ekki að taka þessa lista allt of hátíðlega heldur verkefni dagsins. Verkefni dagsins er skipasmíðaiðnaður og ég spyr hæstv. ráðherra út í það. Hún hefur áður sagt að hún ætlaði að fylgja málinu fast eftir og nú er liðið tæpt ár síðan hún sagði þau orð og hefur ekkert gert. Hún hefur náttúrlega verið upptekin af ýmsum öðrum verkum, svo sem að breyta raforkukerfi landsmanna og leita eftir nýjum og nýjum álverum, jafnvel þremur í sömu viku. Ég tel að áður en lengra er haldið á þeirri braut að hækka t.d. rafmagnið á iðnaðarfyrirtæki, skipasmíðaiðnaðinn og á þá sem búa í dreifbýli, verðið er orðið það hátt að auka þarf skattheimtu á aðra íbúa til þess að lækka þann kostnað, þá eigi menn að staldra við og snúa sér að þessu verkefni. Um þúsund manns störfuðu í þessum iðnaði og þeim hefur farið hríðfækkandi. Þeir sem vinna enn þá hjá þessum fyrirtækjum eru jafnvel að vinna í einhverjum öðrum verkum. Hér eru tækifæri. Menn eiga ekki bara að afskrifa þetta eins og hæstv. ráðherra virðist gera. Ég er á því og vonast til að þessi umræða verði til að ráðherra láti nú hendur standa fram úr ermum og taki til og skoði þessi mál í alvöru því að það er kominn tími til að hrinda þessum ágætu skýrslum í framkvæmd.

Hæstv. forseti. Ég ætti náttúrlega að vera mjög hnuggin og döpur þegar ég kem hér upp þegar fimm til tíu hv. þingmenn eru búnir að koma hér upp og hundskamma mig. En einhverra hluta vegna er það alls ekki svo. Það er kannski vegna þess að hv. þingmenn hafa verið svo ótrúlega ómálefnalegir í málflutningi sínum og farið með svo mikla vitleysu að mér er eiginlega vandi á höndum hvernig ég á að nota þennan litla tíma sem ég hef til að bregðast við öllum þeim ósköpum. 
             Það sem ég ætla fyrst að segja er að ég ber enga ábyrgð á því að varðskipin fóru úr landi. Ég er margbúin að segja hv. þingmönnum það.  Síðan er það sem kom út úr þeirri vinnu sem fór fram m.a. á mínum vegum um hvaða aðgerðir væru líklegar til að geta borið árangur í sambandi við skipasmíðaiðnaðinn. Það sem þar var efst á blaði var að hækka endurgreiðslur á aðflutningsgjöldum úr 4,5 í 6%. Það er þetta sem ég sagði í lok ræðu minnar áðan að er til umfjöllunar innan fjármálaráðuneytisins sem fer með tollamál. Það er ekki langt þangað til vona ég að svör berist um hvernig farið verður með þetta mál. Þetta er stærsta málið. Svo fara hv. þingmenn að tala um skinnaiðnað og það náttúrlega kemur augljóslega fram ágreiningur innan Samfylkingarinnar því einn þingmaður vill setja peninga úr ríkissjóði í skinnaiðnaðinn. Hinn talar um að allir peningar fari í kindakjöt og mjólk. Landbúnaðarstefnan er því út og suður þar. Síðan er það raforkuverðið, að það hafi hækkað. Það hefur lækkað. Ég ætla að biðja hv. þingmenn að átta sig á því  
            

Virðulegi forseti. Á síðustu árum hefur verið að festast í sessi sú stefna að einbeita afli hins opinbera til að byggja upp þrjá byggðarkjarna á landinu utan áhrifasvæðis höfuðborgarsvæðisins. En það hefur stækkað og nær nú allt frá Reykjavík og vestur á Snæfellsnes og austur fyrir fjall, austur í Rangárvallasýslu og til Suðurnesja. Svæðin sem menn hafa komist að niðurstöðu um að reyna að styrkja byggð sérstaklega á eru á miðju Austurlandi, í Eyjafirðinum, einkum á Akureyri, og síðan á Vestfjörðum og þá einkum á Ísafirði. Við höfum séð að hið opinbera hefur varið miklum tíma og kröftum til að ná árangri á þessu sviði og vissulega hefur margt gerst. Mikil uppbygging menntastofnana í Eyjafirði hefur styrkt Akureyri mjög mikið sem stærsta byggðarkjarna utan höfuðborgarsvæðisins og hinar miklu og að sumu leyti umdeildu framkvæmdir á Austurlandi, virkjunarframkvæmdir og álversframkvæmdir, hafa snúið við langvarandi byggðaþróun þannig að nú er fólki að fjölga þar og atvinnulíf að styrkjast. Nýlega kom út skýrsla á vegum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins sem heitir Landfræðilegt litróf íslenska fasteignamarkaðarins. Hún dregur þetta fram en hún dregur það líka fram að um þriðja svæðið, Ísafjörð, gegnir öðru máli en um hin tvö. Á því svæði hefur fólki fækkað um 2.100 frá árinu 1990 til 2004. Raunhækkun launa á þessu svæði hefur verið helmingur þess sem annars staðar hefur verið á landinu þannig að laun hafa lækkað í hlutfalli við það sem orðið hefur hjá öðrum landsmönnum. Og í þriðja lagi hefur fasteignaverð þar lækkað um 28% en það hefur hækkað alls staðar annars staðar á landinu, 24% á Austurlandi og 30% á Norðurlandi eystra. Þegar ríkið ákvað að selja Símann gerðist það að nýir eigendur ákváðu að draga úr atvinnustarfsemi sinni á Ísafirði með því að loka starfsstöð dótturfyrirtækis síns sem heitir Já á Ísafirði og færa störfin sem þar eru eða voru til Akureyrar og Egilsstaða. Meiningin hjá hinum nýju eigendum var að styrkja starfsstöður sína á þessum tveimur stöðum en loka á Ísafirði. Í ljósi þeirrar þróunar sem hefur verið á atvinnumálum á Ísafjarðarsvæðinu spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hyggst ráðherra bregðast við ákvörðun Símans um að loka starfsstöð fyrirtækisins Já á Ísafirði í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur þá stefnu að efla Ísafjörð sem byggðarkjarna? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir fjárveitingu til atvinnuuppbyggingar á Ísafirði til mótvægis við samdrátt sem leitt hefur af sölu Símans?

Hæstv. forseti. Hvert starf er dýrmætt sérstaklega þar sem atvinnuástand er ótryggt. Ákvörðun Símans um að leggja niður starfsstöð Já á Ísafirði er mér eins og öllum sem láta sér atvinnumál á landsbyggðinni einhverju skipta áhyggjuefni. Boðað hefur verið að með lokun starfsstöðvarinnar leggist af fimm stöðugildi um næstu áramót eða um nýliðin áramót. Það munar um minna. Bæjarstjórn Ísafjarðar hefur aftur á móti brugðist við þessu af framsýni að mínu mati og dugnaði og þar munu menn greinilega ekki ætla að sitja hjá aðgerðalausir. Bæjarstjórinn hefur ýtt úr vör vinnu til að meta með hvaða hætti hægt sé að skapa grundvöll fyrir stofnun og rekstur nýs fyrirtækis sem tæki að sér símaþjónustu, t.d. fyrir fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu. Það er von mín að sú vinna leiði til farsæls árangurs enda er mun farsælla að heimamenn geti boðið fram þjónustu á viðskiptagrundvelli en að ríkið komi að málum með beinum hætti. Atvinnuuppbygging á Ísafirði er meðal mikilvægustu áherslna í væntanlegri byggðaáætlun sem vonandi verður rædd hér á næstu dögum. Þar ber hæst framkvæmd vaxtarsamnings Vestfjarða sem var undirritaður sl. vor. Aðilar að þessum samningi eru helstu fyrirtæki á Vestfjörðum, bankar og sparisjóðir, auk sveitarfélaga og opinberra stofnana. Markmið samningsins er að efla Vestfirði sem eftirsóttan valkost til búsetu, m.a. með að styrkja vaxtargreinar svæðisins og efla svæðisbundna þekkingu. Lagt er til grundvallar að þetta muni fjölga sterkum og arðsömum fyrirtækjum sem geti boðið vel launuð störf sem auki framboð á vörum og þjónustu og leiði til þess að samkeppnishæfni svæðisins eflist. Það er Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða sem annast framkvæmdastjórn samningsins en í því telst m.a. vinna við uppbyggingu klasa á kjarnasviðum Vestfjarða og önnur verk sem eru til þess fallin að efla samkeppnisstöðu svæðisins. Á gildistíma samningsins sem er frá miðju ári 2005 og til ársloka 2008 mun iðnaðarráðuneytið verja 75 millj. kr. til framkvæmdar vaxtarsamningsins en heildarkostnaður við hann er um 140 millj. Það er því ómögulegt annað en að álykta að umtalsverðu fé sé nú varið til atvinnuuppbyggingar á Vestfjörðum og Ísafjörður vafalítið í brennidepli hvað það varðar. Þá hefur iðnaðarráðuneytið gert samkomulag við sjávarútvegsráðuneytið um að efla rannsóknir og þróunarstarf á sviði sjávarútvegs. Til grundvallar liggur sameiginlegt markmið ráðuneytanna, að efla nýsköpun í atvinnulífinu. Þar er um ræða tvö verkefni. Annars vegar eru rannsóknir í fiskeldi og fiskalífeðlisfræði í tengslum við þorskeldi. Það samstarfsverkefni er einnig í samstarfi við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og fyrirtæki á Vestfjörðum. Fyrirtækin hafa fram til þessa lagt áherslu á áframeldi þorsks sem hefur skapað mikla þekkingu á þorskeldi og lagt grunn að eldi frá klakstærð sem nú verður þungamiðja rannsóknanna. Hins vegar er um að ræða veiðarfærarannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar á Ísafirði sem eru rannsóknir sem verið hafa í nokkurri lægð um tíma. Það er sérstaklega við hæfi að veiðarfærarannsóknir og þróunarvinna verði tekin upp að nýju á Ísafirði enda er þar byggt á sérkennum og styrkleika atvinnulífsins á svæðinu auk þess sem þær eru vel fallnar til að efla atvinnulíf og styrkja búsetu í víðara samhengi. Þá er rétt að minna á að teknar hafa verið upp rannsóknir á snjóflóðum, snjóflóðavörnum, sem er annað verkefni sem hvergi á betur heima en á Vestfjörðum þar sem snjóflóðahættan er einna mest á landinu. Þetta er það sem ég vildi nefna í þessu sambandi og það mætti nefna fleira.

Hæstv. forseti. Það munar auðvitað um fimm störf á stað eins og Ísafirði. Það er því miður svo að sjávarútvegurinn hefur dregist saman á Vestfjörðum í heild og einnig á Ísafirði á undanförnum árum. Það er allt gott um það ef menn ætla að búa til byggðaáætlun og reyna að fylgja henni eftir og vonandi kemur eitthvað út úr því. En hæstv. forsætisráðherra sagði hér fyrir einhverjum missirum síðan, sennilega einu og hálfu til tveimur árum, núverandi forsætisráðherra, að það hlyti að fara að koma að Vestfjörðum og Norðvesturkjördæminu í að stuðla þar að atvinnuuppbyggingu. Það hefði auðvitað verið fróðlegt ef hæstv. forsætisráðherra hefði verið viðstaddur þessa umræðu. Það er hins vegar áhugavert að taka á málum eins og voru kynnt á Ísafirði nýlega um rannsóknarstöð á veðurkerfum veraldar 

Frú forseti. Það er dálítið skemmtilegt að þau flokkssystkin hv. þingmaður Kristinn H. Gunnarsson og hæstv. iðnaðarráðherra og reyndar byggðamálaráðherra skuli vera hér saman í ræðustól að spjalla um atvinnumál á Ísafirði. En þetta leiðir huga minn að öðru máli vegna þess að Síminn, eða þetta fyrirtæki Já, er auðvitað orðið einkafyrirtæki og ríkisstjórnin getur þess vegna fríað sig allri ábyrgð á að störfum sé fækkað á Ísafirði. En það er annað mál hér fyrir þinginu, það er að háeffa Ríkisútvarpið. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því í augnablikinu hvað verði gert þar á bæ. Verður dregið úr starfsemi Ríkisútvarpsins á Ísafirði? Eða Akureyri eða Egilsstöðum? Verður einhver af þessum stöðvum lögð niður? Ég mundi óska þess að hv. þingmaður hefði meiri áhyggjur af því sérstaklega vegna þess að Framsóknarflokkurinn, stór hluti hans, 

Frú forseti. Ég vil minna á að þegar rætt var um sölu Símans hér þá mátti heyra á stjórnarliðum að þar væri bara um sérstakt byggðamál að ræða. En nú virðist raunin vera önnur. Við sjáum að, ekki bara á Ísafirði heldur líka á Blönduósi, fækkar störfum. Ég er á því að menn geti ekki gert svona. Menn verða að svara fyrir þetta. Hæstv. ráðherra svarar út og suður. Ætlar hún að bregðast við? Ég gat ekki heyrt að hún segi eitt eða neitt um það. Það var inni í þessum vaxtarsamningi sem er nú lítið annað en fallegt plagg og ég á eftir að sjá að hann hafi einhver áhrif. Þetta er því miður eitt af þessum glansritum sem koma frá iðnaðarráðuneytinu rétt eins og skýrslan sem ég var að ræða hér áðan um skipasmíðaiðnaðinn. Það koma einhverjar skýrslur. Ekki á hverju ári, alla vega á öðru hverju ári. Og kannski margar á ári. En síðan er ekkert gert með þær. Ég er á því að umræðan um byggðamál fari að brenna meira og meira á fólki í landinu og vonandi fara framsóknarmenn að átta 

Frú forseti. Fáir landshlutar hafa orðið verr úti í ruðningsáhrifum stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar en einmitt Vestfirðir. Hæstv. ráðherra sendi þeim þá kveðju á sl. sumri þegar var verið segja þar upp fjölda fólks í fiskvinnslu vegna ruðningsáhrifanna, að ruðningsáhrifin vegna stóriðjuframkvæmda væru af því góða því þá leitaði fólk væntanlega í önnur störf. Þetta voru kaldar kveðjur til Vestfirðinga. Sala Símans. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs gagnrýndum hana. Við vorum á móti sölu Símans og töldum að það ætti að beita styrk hans til að efla þjónustu í samfélaginu út um land. Framsóknarflokkurinn valdi að ganga fram fyrir skjöldu og selja Símann og þar með þjónustuna og setja hana í uppnám. Þannig að uppsagnirnar á Ísafirði, Blönduósi og Siglufirði daginn eftir að skrifað var undir samninginn komu okkur ekkert á óvart. Þetta er þessi einkavæðingarstefna sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra hefur gengist fyrir. Og hvað með Orkubú Vestfjarða nú? 

Virðulegi forseti. Það er fyllsta ástæða til að kalla eftir viðbrögðum stjórnvalda við afleitri byggðaþróun á Vestfjörðum. Það er líka fyllsta ástæða til að kalla eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við áframhaldi á þeirri þróun í framhaldi af einkavæðingu Símans. Ég get alveg tekið undir að menn eru að gera ýmislegt sem væntanlega mun verða til að styrkja atvinnulífið, eins og vaxtarsamninginn sem hæstv. ráðherra nefndi eða samkomulag milli einstakra stofnana um að auka rannsóknir á tilteknu sviði. En atriðin sem hæstv. ráðherra nefndi voru komin til sögunnar áður en sú ákvörðun var tekin sem ég er að spyrja hæstv. ráðherra um viðbrögð við. Ég fæ því ekkert annað út úr svörum ráðherrans en að ráðherrann sér ekki ástæðu til að bregðast við með neinum hætti í tilefni af þessum tíðindum að öðru leyti en að fagna því að opinber aðili, bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar, hugsi sér að reyna að gera eitthvað til að bæta úr. Mér finnst það standa reyndar nær hæstv. ráðherra að beita sér í þeim efnum en bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar þótt ég efist ekki um að þeir vilji allt gera sem er á þeirra valdi til að bæta úr þessu. En sveitarfélög hafa ekki mikla peninga til að standa í atvinnuuppbyggingu eða styrkja atvinnulíf á sínu svæði. Ríkið hefur haft það sem sitt verkefni. Virðulegi forseti. Bæjarstjórn Ísafjarðarbæjar óskaði eftir því að fá keypta þessa starfsstöð. Það var ekki í boði. Fyrirtækið Síminn var ekki tilbúið til að leyfa öðrum aðila að reka hana áfram. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að svör hæstv. ráðherra eru mér veruleg vonbrigði. Mér finnst þau sýna töluvert skeytingarleysi í garð íbúa þessa landshluta sem svo mikið hafa mátt þola á undanförnum 15 árum í fækkun íbúa og samdrætti í atvinnulífi.

Hæstv. forseti. Það kom mér ekki á óvart að hv. þingmenn væru neikvæðir og kæmu með neikvæð innlegg og það er langt gengið þegar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er orðinn sá jákvæðasti í hópnum. Auðvitað vita hv. þingmenn það mjög vel að alltaf er verið að leita leiða til að styrkja atvinnulífið af hálfu ríkisvaldsins, en það er ekki eins og það sé einfalt mál. Við vitum dæmi þess víða á landsbyggðinni að nógir peningar eru í sjóðum og nóg af fyrirtækjum sem vilja styrkja atvinnulífið en engu að síður ganga peningarnir ekki út vegna þess að ekki eru fyrir hendi áhugaverð tækifæri til atvinnusköpunar. Þetta er ekki eingöngu spurning um fjármagn, það þurfa líka að vera áhugaverðir kostir í stöðunni. Við erum alltaf að leggja okkur fram um að svo verði, t.d. með því að efla nýsköpun - nú er fram undan sérstakt átak í þeim efnum - og fleira mætti telja. Hv. þingmenn tala um að það hafi verið neikvætt að selja Símann vegna landsbyggðarinnar. En það er síður en svo. Það er búinn til fjarskiptasjóður upp á 2,5 milljarða sem mun styrkja fjarskiptakerfið í landinu. Það er eins og þetta sé ekki þess virði að tala um það einu sinni. Að þingmaður Norðvesturkjördæmis leyfi sér að koma hér upp, Sigurjón Þórðarson, og tala um vaxtarsamning Vestfjarða sem eitthvert ómerkilegt plagg. Ég veit að Vestfirðingar eru eyðilagðir þegar þeir heyra þingmenn sína tala svona.  Í byggðaskýrslu, sem ég hef nýlega dreift í þinginu, kemur fram að á tímabilinu 1996–2000 fækkaði íbúum landsbyggðarinnar um 2.000, fjölgaði hins vegar um 1.500 á síðustu 4 árum sem ég hef verið byggðamálaráðherra.

Frú forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn fyrir hæstv. umhverfisráðherra um hluti sem skipta okkur miklu máli, hún varðar hollustu og öryggi matvæla. Ég er á því að hæstv. umhverfisráðherra ætti að sinna þessu af mikilli kostgæfni og ég er viss um að hún hefur örugglega velt þessu fyrir sér. Ef svo er ekki þá væri það ærið undarlegt. Þann 17. mars í fyrra kvað úrskurðarnefnd um hollustuhætti og mengunarvarnir upp úrskurð. Þessi nefnd, fyrir þá sem ekki vita það, er ein af 58 úrskurðarnefndum í stjórnsýslunni. Ég hef svo sem miklar efasemdir um þessar úrskurðarnefndir, sem hefur komið hér fram áður. Þetta er orðinn fjöldinn allur af nefndum sem starfa einhvers staðar úti í bæ. Það kemur fram í þessum úrskurði nefndarinnar að hún líti á að lög nr. 93/1995, um matvæli, séu með öllu ónothæf í því að matvælaframleiðendum verði ekki selt sjálfdæmi um hvaða bætiefnum þeir bæta í matvörur og drykki landsmanna og í hve miklum mæli. Flestum er ljóst að íblöndun bætiefna, svo sem vítamína í miklum mæli, getur beinlínis verið óholl og á það sérstaklega við um börn. Það hefur komið fram í úrskurði þessarar nefndar að yfirvöldum hefur beinlínis verið bannað að ætlast til þess að matvælaframleiðendur vari börn við að neyta ákveðinna drykkja. Einnig hefur hún kveðið upp þann úrskurð að yfirvöldum matvælaeftirlits er beinlínis bannað að koma í veg fyrir dreifingu matvæla sem geta verið óholl. Þess vegna ætti það að vera forgangsverkefni umhverfisráðherra, eins og ég sagði í byrjun, sem fer með málefni matvæla í ríkisstjórninni, að bregðast við þessum úrskurði. Hefur hæstv. ráðherra brugðist við þessum úrskurði og ef svo er hver hafa viðbrögðin verið? Umhverfisstofnun og heilbrigðiseftirlit hafa beitt 19. gr. reglugerðar nr. 285/2002 sem segir að það eigi að sækja um leyfi til Umhverfisstofnunar. En nú segir í þessum úrskurði, sem ég óska eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við, að 19. gr. sé marklaus, það sé marklaust að menn eigi að sækja um leyfi. Það hljóta því að vera lágmarksviðbrögð hæstv. ráðherra að fella 19. gr. úr gildi. Það er með öllu óþolandi að vera með í reglum og lögum einhverjar greinar sem hafa ekkert gildi.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. og fyrirspyrjanda, Sigurjóni Þórðarsyni, að hollusta og öryggi matvæla er mjög mikilvægt málefni fyrir okkur öll og þess vegna skiptir miklu máli að þar sé vel að verki staðið. Í úrskurði úrskurðarnefndar samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998, sem var kveðinn upp þann 21. mars 2005 í máli Ölgerðar Egils Skallagrímssonar gegn umhverfis- og heilbrigðisstofu Reykjavíkur, var dreifingarbann sem sett var á vítamínbættan drykk ölgerðarinnar Kristall PLÚS fært úr gildi. Það er óhætt að segja að úrskurður nefndarinnar kom á óvart. Í reglugerð um aukefni, nr. 285/2002, er bráðabirgðaákvæði þar sem segir að þar til reglugerð um íblöndun bætiefna verði sett geti Umhverfisstofnun veitt leyfi til notkunar bætiefna. Í framangreindum úrskurði segir m.a.: „Eigi verður séð að refsingar og viðurlög í reglugerð um aukefni í matvælum nr. 285/2000, með stoð í lögum um matvæli í XI. kafla laga nr. 93/1995, eigi við um úrræði stjórnvalda um bætiefni í matvælum.“ Með þessu er gefið til kynna að ekki sé rétt að fjalla um íblöndun bætiefna í reglugerð um aukefni. Í umhverfisráðuneytinu hefur verið unnið að nýrri reglugerð um íblöndun bætiefna og í drögum að reglugerð sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir að íblöndun bætiefna sé háð leyfi Umhverfisstofnunar og að heimilt sé að setja skilyrði, m.a. um merkingar viðkomandi vöru, í leyfið. Einnig eru í drögunum ákvæði um þvingunarúrræði og viðurlög. Vegna ákvæða samningsins um Evrópska efnahagssvæðið um frjálst vöruflæði þarf að tilkynna drög að reglugerð um íblöndun bætiefna, samanber lög um skipti á upplýsingum um tæknilegar reglur um vörur og fjarþjónustu, nr. 57/2000, þar sem ekki eru í gildi samevrópskar reglur um íblöndun bætiefna. Þetta ferli stendur nú yfir og búast má við að niðurstaðan liggi fyrir á næstu vikum. Þetta tekur sinn tíma. Ég vil einnig geta þess í þessu sambandi að á öðrum Norðurlöndum eru nú í gildi reglur um að íblöndun bætiefna sé háð leyfum þannig að ég á ekki von á öðru en að þetta gangi fram með þeim hætti.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin en það væri fróðlegt að fá nánari upplýsingar um það hvenær þess er að vænta að þessar reglur nái fram að ganga og hvort ekki sé eðlilegt fram að því að fella umrædda 19. gr. úr gildi. Það er ljóst, samkvæmt úrskurðarnefndinni, að hún hefur enga stoð í lögum. Það er einfaldlega villandi fyrir framleiðendur að hafa þessa grein, fyrirtæki sækja um á grundvelli hennar og greiða jafnvel gjald og svo kemur í ljós að það er ekki hægt að krefjast þess að menn fari að reglunum. Ég vil taka það skýrt fram að ég er alls ekki fylgjandi því að allar reglur séu mjög strangar og ekki heldur að þær séu mjög flóknar. Það er mjög mikilvægt hvað varðar matvælaeftirlit að við höfum einfaldar og skýrar leikreglur og menn séu ekki með einhvern texta inni í reglugerðum og öðru sem á ekkert að fara eftir. Það er fjöldinn allur af ákvæðum í reglugerðum sem ekki er farið eftir í þessum geira sem hæstv. ráðherra stjórnar. Ég þekki það úr mínu fyrra starfi. Ég tel því mjög mikilvægt að taka til einmitt í þessum geira, vera ekki með óþörf ákvæði inni og ef setja á reglur verði það gert fljótt og örugglega. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin og óska eftir því að hún geri grein fyrir því, ef hún hefur tök á, hvenær þess er að vænta að þessar reglur verði settar.

Frú forseti. Varðandi það hvenær þess sé að vænta að þessu ferli verði lokið þá get ég ekki sagt nákvæmlega fyrir um það. Miðað við reynsluna gæti það kannski verið í mars sem við gætum búist við því. Ferli af þessu tagi tekur nokkra mánuði, allt upp í hálft ár. Hvað snertir að fella út 19. gr. þá tel ég að það sé ekki rétt því að annars vegar er þar um að ræða reglugerð um aukefni en hins vegar er um að ræða reglugerð um íblöndun bætiefna þannig að ég tel ekki rétt að fella burtu 19. gr.

Forseti. Fréttir í sumar og haust bentu til þess að sjófuglastofnar við landið væru enn í þeirri lægð sem þeir voru í í fyrra eða að hruni komnir. Auk stuttnefju og langvíu og fleiri svartfugla sem rætt var um í fyrra eru tíðindi þessa vetrar, hausts og síðasta sumars þau að hinn sérstaki vinur okkar krían hefur farið halloka og orðið fyrir skakkaföllum. Varp kríunnar er talið hafa mistekist víðast um land. Við ræddum þetta í fyrra þegar hæstv. umhverfisráðherra svaraði fyrirspurn minni um svipað efni og gerði með glæsibrag. Þá ræddum við um að hrun af þessu tagi þyrfti ekki að skaða stofninn þótt einstaklingar hans verði fyrir barðinu á því eða séu í lægð eitt, tvö eða þrjú tímabil. En til langframa komast stofnarnir í hættu og þess vegna þurfum við að vita nákvæmlega hvað er í gangi til að geta brugðist við ef okkur er það unnt. Þessi tíðindi gilda ekki líkt og var í fyrra bara um Ísland heldur eru sömu fréttir sagðar með tilbrigðum á öllu svæðinu við norðanvert Atlantshaf og raunar inn á Norðursjó. Í sumar og í haust mátti sjá töluverða umræðu í Bretlandi, t.d. á BBC-vefnum, um breytingar á stofnum sjófugla. Þar töluðu menn um að annars vegar væru loftslagsbreytingar mjög skýrar, sögðu blaðamenn og fræðimenn sem til var vitnað, sem yllu þessu en einnig gætu fiskveiðar átt hlut að máli. Við ræddum líka um það í fyrra, um hvor orsökin væri á bak við þetta eða báðar. En auðvitað kemur líka til greina, sem við verðum að muna, að í einstökum tilvikum, svo sem eins og um kríuna, geta ráðið tilviljunarbundnar eða lítt skýranlegar ástæður sem náttúran ósköp einfaldlega svarar okkur ekki um. Ég hef þess vegna lagt fram fyrirspurn sem liggur fyrir á þingskjali. Ég spyr sérstaklega um tillögur sem hæstv. ráðherra ætlaði að fá í fyrra um samvinnu Náttúrufræðistofnunar, Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands á högum sjófugla.

Frú forseti. Í apríl á seinasta ári hélt umhverfisráðuneytið fund með fulltrúa sjávarútvegsráðuneytis og þeirra stofnana sem helst hafa lagt stund á sjófuglarannsóknir, þ.e. Hafrannsóknastofnunar, Háskóla Íslands og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þar kom fram almennur áhugi á að efla sjófuglarannsóknir hér við land í samstarfi þessara stofnana. Ákveðið var að fullvinna stöðuskýrslu um sjófuglarannsóknir og forgangsraða tillögum um rannsóknir. Fulltrúar stofnananna þriggja hafa síðan sameiginlega sótt um fjármögnun frá Rannís til að endurmeta á þremur árum varpstofna íslenskra bjargfugla. Slíkt mat hefur ekki verið gert í rúm 20 ár. Sú umsókn hljóðaði upp á 7 millj. kr. kostnað á þremur árum, umfram laun og aðstöðu umsækjenda. En heildarkostnaður rannsóknaáætlunarinnar er áætlaður um 18 millj. kr. Jafnframt hafa leiðir til að efla vöktun á stofnbreytingum bjargfugla á Íslandi og nýliðun verið ræddar milli stofnananna. Krían er langlífur fugl og lengi hefur verið þekkt að varpafkoma er mjög breytileg milli ára. Mörg dæmi eru þekkt um að kríur hafi svæðisbundið ekki komið upp neinum ungum einstök ár og er ekkert nýtt við það. Ástæður afkomubrests hjá kríu hafa ekki verið rannsakaðar beint hérlendis en menn hafa tekið eftir ungadauða sem rekja má til fæðuskorts og vosbúðar. Erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á tengsl fæðuframboðs og varpafkomu og ef framboð fæðu er lítið þurfa foreldrar að vera lengur á veiðum og jafnvel bæði í einu. Litlir kríuungar þola illa fjarveru beggja foreldra því að þeir stjórna ekki líkamshita sínum sjálfir. Þess vegna þarf lítið út af að bera. Kuldi og væta þegar klak er í hámarki getur riðið baggamuninn. Sumarið 2005 varð vart afkomubrests hjá kríu víða um land. Auk þess var afkoma lunda í Vestmannaeyjum léleg. Lundar sáust bera óvenjuleg fæðudýr í unga sína. Það bendir til þess að framboð sandsílis og ungviðis loðnu og síldar auk ljósátu hafi verið með minna móti. Engar mælingar fara fram á framboði helstu fæðudýra sjófugla sem reyndar eru þau sömu og margra nytjafiska. Arnþór Garðarsson prófessor hefur hafið vöktun á varpafkomu ritu og ráðgert er að efla þá vinnu í samstarfi Líffræðistofnunar Háskólans, Hafrannsóknastofnunar, Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofa víða um landið. Varpafkoma ritu er auðmælanleg og lýtur líklega sömu lögmálum og afkoma kríuvarps og lundavarps. Mjög takmörkuð vöktun er í gangi á bjargfuglum í dag. Erfitt er að túlka þær niðurstöður á landsvísu. Þau gögn sem liggja fyrir benda þó til töluverðrar fækkunar stuttnefju síðustu 20 ár. Langvíu og ritu fjölgaði lengst af en langvíum fækkaði þó sumarið 2005. Álka stóð í stað. Ekki er vitað hvort sömu breytingar hafa átt sér stað í stóru vestfirsku fuglabjörgunum. Þar verpa 80% langvía og álkna og 90% stuttnefja. Vegna stærðar þessara bjarga eru veruleg aðferðafræðileg vandamál við mat á stofnstærð fuglanna sem kalla á tímafreka úttekt. Víðtækar rannsóknir hafa farið fram á fæðuvali sjófugla við Ísland og fæða þeirra á öllum árstímum er ágætlega þekkt. Breytileiki í framboði fæðu er hins vegar ekki vaktaður í dag og eru því tengsl fæðuframboðs, afkomu og stofnstærðar lítt þekkt. Mikilvægt er að efla rannsóknir á þessum tengslum og það gæti leitt til þess að nota megi fjölda og afkomu sjófugla sem vísi um ástand hafsins. Breytingar á fuglastofnum hér og í nágrannalöndum hafa ekki verið tengdar með skýrum hætti við loftslagsbreytingar. Sýnt hefur verið fram á að sveiflur í loftslagi hafi áhrif á afkomu sjófuglastofna. Menn hafa auk þess haft áhyggjur af neikvæðum áhrifum sandsílaveiða á fuglastofna umhverfis Norðursjó og má telja líklegt að lífríki hafsins taki stakkaskiptum ef spár um breytingar á loftslagi á næstu árum ganga eftir. Afleiðingar hækkaðs hitastigs eru flókin ferli og erfitt að spá fyrir um langtímaafleiðingar. Breytt hitastig getur valdið verulegum breytingum á útbreiðslu lífvera, sumar hverfa en aðrar koma í staðinn. Þetta hafa íslenskir vísindamenn m.a. bent á í umfjöllun um nytjastofna sjávar á Íslandsmiðum.

Frú forseti. Ég tel þessa umræðu áhugaverða að mörgu leyti og sérstaklega þegar menn ræða ekki aðeins um einn og einn dýrastofn í einu, líkt og í umræðum um þorskveiðar. Þá taka menn einhverja prósentu af stofni en ég tel miklu nær að horfa á lífríkið í samhengi. Ég hef séð það í erlendri vísindaskýrslu að menn sjá sveiflur í fjölda sjófugla og í fiska, og að þessar sveiflur fylgjast að. Þeir fuglar sem við ræðum um hér lifa á sandsíli. Við vitum einnig, af veiðum undanfarins árs, að ýsu hefur fjölgað gífurlega mikið. Hún étur að einhverju leyti sömu fæðu og sjófuglarnir þannig að það má vera að skýringin á fugladauðanum kunni að vera sú að ýsan aféti kríuna. Það er spurning sem vert er að spyrja sig og ég fagna því að Náttúrufræðistofnun og Hafrannsóknastofnun ætla að vinna saman að lausn þeirrar gátu.

Virðulegi forseti. Bágt gengi sjófuglastofna við landið er mikið áhyggjuefni. Mér finnst að það geri að verkum að við Íslendingar og íslensk stjórnvöld ættum að íhuga leiðir til að stórauka fuglarannsóknir á Íslandi. Ísland er mikilvæg varpstöð fyrir fjölmargar varpfuglategundir og sjófugla á Norður-Atlantshafi og er hugsanlega um að ræða sóknarfæri fyrir íslenska vísindamenn til að vinna að samstarfsverkefnum t.d. við erlendar rannsóknarstofnanir, á fuglastofnum umhverfis landið. Ég tel að það sem minnst hefur verið á hér, að fuglarnir hafi átt erfitt uppdráttar, sé einmitt eitt af merkjum um að vistkerfið í hafinu umhverfis Ísland sé í ójafnvægi. Það er eitthvað mikið að og ekki allt með felldu. Hér var minnst á sandsíli, samspil sandsílis og ýsu. Við getum líka minnst á loðnu og hugsanleg tengsl milli loðnuveiða og lélegs gengis þessara fuglastofna. Þannig mætti halda áfram lengi.

Forseti. Ég þakka ágæt svör ráðherrans og góðar umræður að auki. Það kemur kannski ekki á óvart að þingmanni þyki hægt ganga. Í fyrra var svarað með því ágæta svari að tengja ætti saman þessar þrjár rannsóknarstöðvar. Nú hefur það að vísu gerst að þær hafa verið tengdar saman en rannsóknir eru ekki hafnar og fjárhagsgrundvöllur þeirra ekki ljós. Við skulum vona að það gangi vel. Ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni um að rannsóknir á þessu atriði séu mjög merkilegar. Við þurfum að fá úr því skorið hvað af þessu kann að stafa af veiðum okkar í sjó og hvað má rekja til loftslagsbreytinga. Það er augljóst að vistkerfið, eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði, er ekki í jafnvægi. Hvort það er tímabundið vitum við ekki. Við vitum af kreppum í sjófuglastofnum langt aftur í tímum. Mig minnir að umhverfisráðherra hafi í fyrra nefnt árið 1327 í annálum frá fræðimönnum sínum. Það kann að vera um það að ræða. En hitt er sennilegra að þetta séu annars vegar áhrif sjávarútvegs okkar og hins vegar loftslagsbreytinganna. Ég vil segja að lokum að miklu máli skiptir að rjúfa eða taka niður þá múra sem hér hafa spillt fyrir á milli rannsókna í sjó og rannsókna á landi. Sjófuglarnir teljast landmegin og heyra undir umhverfisráðherra meðan fæða þeirra heyrir undir sjávarútvegsráðherra. Fæðan er ekki rannsökuð nema svo vilji til að Hafrannsóknastofnun skipti sér af henni vegna þess að hún varði nytjafiska. Hafrannsóknastofnun hefur hingað til aðeins rannsakað það sem kemur nytjafiskum við. Ég fullyrði að það er m.a. ástæðan fyrir því að við vitum jafnlítið um vistkerfi sjávar við Ísland og raun ber vitni. Ég vona að úr þessu verði bætt.

Frú forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég vil líka nefna það sérstaklega að staðsetning fuglabjarga, þar sem er auðugt fuglavarp, er engin tilviljun. Þar eru auðvitað hentugir varpstaðir fyrir fuglana nálægt gjöfulum fiskimiðum. Þess vegna geta tiltölulega litlar breytingar á dreifingu í fæðunni valdið því að sjófuglabyggðir leggist af. Sjófuglar eru líka áberandi og það er fremur auðvelt að telja þá ef við berum þá saman við aðrar lífverur. Ég tel að það væri merkilegt innlegg í rannsóknir. Betri þekking á samspili átu og umhverfisþátta fyrir sjófuglastofna hér á landi er nauðsynleg til að skýra og fylgjast með þeim breytingum sem geta orðið. Mér fannst líka mjög góð ábending sem hv. þm. Mörður Árnason fram með, þ.e. að nauðsynlegt væri að brjóta niður múra á milli fræðigreina og stofnana. Ég tel að það sé bráðnauðsynlegt þannig að þau tæki, sem við höfum til að skoða þetta eins vel ofan í kjölinn og hægt er, vinni saman, þær stofnanir vinni saman sem stunda þessar rannsóknir. Samspil tegundanna þarf að rannsaka eins vel og kostur er. Það gæti þá leitt til þess að nota megi, eins og ég nefndi hér fyrr í ræðu minni, t.d. tölur um fjölda og rannsóknir á afkomu sjófugla sem vísi um ástand hafsins.

Frú forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. dómsmálaráðherra varðar fangelsismál, undirbúning nýrrar fangelsisbyggingar nánar tiltekið. Við sem störfum í þessum sal erum minnug þess að í fjárlögum þessa árs er áformað að eyða mörgum milljónum króna til vopnakaupa fyrir lögregluna. Það var deilumál við fjárlagaumræðuna í þessum sal. En það eru tvær hliðar á því máli. Því fleiri fanga sem lögreglan nær að góma því erfiðara verður ástandið í fangelsunum okkar. Á síðasta þingi samþykkti Alþingi endurnýjaða löggjöf um fullnustu refsinga sem góð sátt var um og er það mitt mat að þar hafi tekist vel til. Það er ekki síst því að þakka að Fangelsismálastofnun hafði unnið og kynnt metnaðarfulla stefnu og framtíðarsýn í málefnum fanga í október 2004. Valtýr Sigurðsson, forstöðumaður Fangelsismálastofnunar, gerði allsherjarnefnd Alþingis grein fyrir stefnunni og í máli hans kom berlega í ljós að sú aðstaða sem föngum og starfsfólki fangelsanna er boðið upp á er að mörgu leyti til skammar og í sumum tilfellum ekki mönnum bjóðandi. Fjölmiðlar hafa fjallað um málið og leitt fram í dagsljósið starfsfólk fangelsanna sem er allt af vilja gert að sinna skjólstæðingum sínum af fagmennsku og mannúð en aðstaðan sem boðið er upp á meinar þeim að standa sig vel í starfi. Nú er það ekki svo að stjórnvöld hafi ekki í hyggju að bæta úr og endurnýja fangelsin. Fyrir liggur samkvæmt fjárlögum sem samþykkt voru fyrir áramótin að úrbætur verði gerðar á þessu ári á Kvíabryggju og Akureyri og að einhverju leyti undirbúnar framkvæmdir á Litla-Hrauni. En það sem skortir er að mínu mati tímasett framkvæmdaáætlun um heildaruppbygginguna. Í mínum huga er nauðsynlegt að tryggja að endurbætur þeirra fangelsa sem fyrir eru verði ekki svo tímafrekar eða umfangsmiklar að nauðsynlegar úrbætur á höfuðborgarsvæðinu varðandi nýtt fangelsi verði látnar mæta afgangi og komi svo jafnvel ekki til framkvæmda fyrr en eftir dúk og disk því hvað vitum við nema endurbæturnar við hin fangelsin verði tímafrekari eða dýrari en ráð er fyrir gert í dag. Ástandið í fangelsismálum á höfuðborgarsvæðinu er óviðunandi. Starfsleyfi Hegningarhússins við Skólavörðustíg rennur út í næsta mánuði. Kópavogsbær hefur endurskipulagt svæðið þar sem fangelsið í Kópavogi stendur svo það verður rifið fyrr en varir. Það er ekki svo að nein eftirsjá sé að því því það húsnæði er ekki síður ófullnægjandi en Hegningarhúsið við Skólavörðustíg. Á fjárlögum yfirstandandi árs var sem sagt ákveðið að setja 50 millj. kr. í tímabundið framlag til endurbóta við fangelsið á Akureyri og síðan á Kvíabryggju. Ég ítreka þetta sem ég hef sagt um úrbæturnar á höfuðborgarsvæðinu og þykir þess vegna tímabært að bera upp hjálagða fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra en hún er svohljóðandi: Hvað líður undirbúningi nýrrar fangelsisbyggingar? Hefur verið gengið endanlega frá staðarvali? Er unnið samkvæmt tímasettri verkáætlun? Hvenær er gert ráð fyrir að starfsemi verði hætt í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg og fangelsinu í Kópavogi?

Virðulegi forseti. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um staðarval fangelsisbyggingar á höfuðborgarsvæðinu þá var ríkinu árið 2001 úthlutuð lóð fyrir fangelsi á Hólmsheiði norðan Suðurlandsvegar. Í þeim áætlunum sem unnið er eftir er gert ráð fyrir staðsetningu fangelsis á umræddri lóð. Hv. þingmaður spyr einnig um verkáætlun í þessu sambandi. Í október 2004 skilaði Fangelsismálastofnun mér skýrslu sem ber yfirskriftina Markmið í fangelsismálum og framtíðaruppbygging fangelsanna, en þar var samkvæmt minni beiðni farið yfir fyrirliggjandi hugmyndir og tillögur gerðar af heildaruppbyggingu á sviði fangelsismála bæði hvað byggingar varðar sem og í tengslum við nýja löggjöf á þessu sviði. Fangelsismálastofnun var í kjölfarið falið að vinna að nánari framkvæmdaáætlun og í mars á síðasta ári var tillaga mín um uppbyggingu fangelsa samþykkt í ríkisstjórn. Þar var jafnframt ákveðið að fela dómsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti frekari útfærslu. Ráðinn var sérstakur verkefnisstjóri sem fylgt hefur þessu verki síðan og skilaði hann í september á síðasta ári frumathugun fyrir heildaruppbyggingu fangelsanna. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir framlögum til að hefja nauðsynlegar endurbætur á Akureyri auk þess sem ráðist verður í breytingar á Kvíabryggju sem miða að því að fjölga þar rýmum og bæta aðstöðu. Unnið er að frumathugun vegna breytinga sem fyrirhugaðar eru á Litla-Hrauni en ekki liggur fyrir endanleg ákvörðun um tímasetningu þeirra framkvæmda né tímasetningu framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu og verður að verkinu unnið í samræmi við lög um opinberar framkvæmdir. Að síðustu spyr hv. þingmaður hvenær búast megi við að starfsemi verði hætt í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg og fangelsinu í Kópavogi. Erfitt er að hætta rekstri fangelsis við Skólavörðustíg fyrr en nýtt fangelsi hefur tekið til starfa. Engar tímasetningar liggja fyrir hvað fangelsið í Kópavogi varðar en skipulag bæjaryfirvalda gerir ekki ráð fyrir starfrækslu þess í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka hér upp málefni fangelsanna. Í þessum málum hefur mjög margt verið að gerast eins og hún nefndi og hæstv. dómsmálaráðherra hefur gefið svör um þessa uppbyggingu. Hins vegar er afar fróðlegt og mikilvægt að við þróum jafnframt ný úrræði í fangelsismálunum. Við sjáum núna uppbygginguna á Kvíabryggju og stækkun þar. Því væri kannski ekki úr vegi að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort við eigum eftir að sjá fleiri slík úrræði því að með þeim tel ég að við fáum út betri einstaklinga að betrun lokinni. Það gengur náttúrlega mjög illa ef fangelsi á Hólmsheiði er hálfstrand enn þá því að við þekkjum vel umræðuna um þessar miklu keyrslur á Litla-Hraun vegna gæsluvarðhalds. Í því felst líka kostnaður og það er náttúrlega afar brýnt að hraða þessari áætlun. Varðandi Litla-Hraun þá er líka mikilvægt að bæta úr þar.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um þennan nauðsynlega málaflokk. Ég tel að það eigi kannski ekki að leggja megináherslu á það hvar þetta fangelsi er staðsett heldur fyrst og fremst á aðbúnað og þá sérstaklega heimsóknaraðstöðu fólks. Ég tel að það sé mjög mikilvægt þannig að ekki rofni tengsl sem fangar hafa við fjölskyldu sína. Mér finnst það skipta miklu máli. Ég hef ekki orðið var við annað t.d. en að menn sækist eftir því að fara á Kvíabryggju þó svo það fangelsi sé ekki akkúrat staðsett í höfuðborginni. Það kemur alveg eins til greina. Mér finnst því að menn eigi ekki að mikla fyrir sér þó þeir keyri austur fyrir fjall með gæsluvarðhaldsfanga. Þetta er ekkert sem skiptir höfuðmáli í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða er tekin upp í fyrirspurnatíma af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Það er allt of lítið um að við ræðum um fangelsismál eða stefnu í fangelsismálum á Alþingi. Ég vildi beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort búið sé að fá áframhaldandi undanþágu fyrir Hegningarhúsið við Skólavörðustíg, hvort það sé frágengið vegna þess að undanþágan rennur út í næsta mánuði. Ég tel að það hljóti að vera erfitt að fá framlengingu á undanþágum þegar ekki er ljóst hvenær á að byrja á fangelsinu á Hólmsheiði. Svo vil ég spyrja um hvað ráðherra hyggst fyrir varðandi jafnræði kynja í úrræðum í fangelsismálum. Konur eiga ekki möguleika á opnu fangelsi eins og á Kvíabryggju og það eru engir möguleikar til að meðhöndla konur sem eiga við erfiðar geðraskanir að stríða, þ.e. í Kópavogi þó að það sé gert í dag.

Forseti. Mér kemur á óvart í þessari fróðlegu umræðu um fangelsismál að ekki liggi fyrir tímasetning um endalok Hegningarhússins við Skólavörðustíg. Það eru vonbrigði vegna þess að Hegningarhúsið við Skólavörðustíg hefur í áratugi stappað nærri því að vera hneyksli og vakið alþjóðlega athygli. Við höfum í raun verið á einni allsherjarundanþágu með þetta hús nokkuð lengi þó þar muni hafa verið gerðar einhverjar bráðabirgðaúrbætur nýlega. Þar er auðvitað ekki aðeins, þó mikilsverðast sé, um aðstæður fanganna að ræða og heimsóknarvina þeirra heldur auðvitað líka það að þarna er hús sem borgarfulltrúar í Reykjavík vita að skiptir miklu máli fyrir sögu Reykjavíkur og mundi skipta miklu máli fyrir það nágrenni þar sem það stendur, en þar eru nú að glæðast verslunar- og samskiptagötur miklar og mjög brýnt að þetta hús komist sem fyrst í brúk fyrir Reykvíkinga og úr höndum dómsmálaráðuneytisins.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin. Það er gott að unnið er af krafti í málinu og að verkefnisstjóri skuli vera kominn í málið. Mér sýnist þetta vera á borðum hæstv. ráðherra. En mér finnst ekki ásættanlegt að ekki sé komin tímasett áætlun um þetta verk. Við vitum ekkert hvort áframhaldandi undanþága fáist á Skólavörðustígnum. Hegningarhúsið við Skólavörðustíg er búið að vera árum saman á undanþágu og það er veruleg þörf fyrir úrbætur. Það að orðvar maður eins og fangelsismálastjóri skuli segja við allsherjarnefnd Alþingis að aðstaða fanga í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg sé að mörgu leyti ekki mönnum bjóðandi er svo alvarleg yfirlýsing að það hlýtur að verða að taka á af miklu meiri krafti og myndugleika en hæstv. dómsmálaráðherra er að gera í þessu máli núna. Fleiri ástæður eru fyrir því að það ríður á að fá öflugt fangelsi á Reykjavíkursvæðinu. Það er vegna þess að það er mjög óheppilegt talið af sérfræðingum sem í þessum málaflokki starfa að gæsluvarðhaldsfangar skuli vistaðir innan um afplánunarfanga. Allsherjarnefnd hefur talað mjög skýrt í nefndarálitum sínum frá síðasta þingi um þetta mál. Ástæðan fyrir því að ekki voru gerðar frekari breytingar á lagafrumvarpi hæstv. ráðherra um fullnustu refsinga var sú að allsherjarnefnd sá að húsakostur fangelsanna býður ekki upp á þá lagabreytingu sem nefndin gjarnan vildi gera varðandi málefni gæsluvarðhaldsfanga. Þetta eru svo alvarleg mál að menn hljóta að verða að taka á honum stóra sínum í þessum málum. Ég kalla enn eftir því og hvet hæstv. ráðherra til þess að setja niður tímasetta áætlun þannig að allir sem í þessum málaflokki starfa viti hvers er að vænta á næstu tveimur eða þremur árum.

Frú forseti. Ég þakka þessar ágætu umræður. Ég hef ekki tíma til að svara öllu sem fram hefur komið. En varðandi Hegningarhúsið við Skólavörðustíg þá er þetta náttúrlega ekki í fyrsta sinn sem það mál er rætt hér. Ég hef hins vegar kynnst því að það er síður en svo skortur á áhuga fanga að vera í þessu hegningarhúsi. Þeim finnst það ekki þannig húsnæði að þeir vilji ekki vera þar. Þvert á móti held ég að ekki komist allir þar að sem vilja oft dveljast í húsinu þannig að menn hafa mismunandi viðhorf til þessa húss. Svo er talað um að það þurfi að tæma það til þess að menningarstarfsemi geti verið í húsinu. Gott og vel, en eins og ég hef kynnt þá störfum við samkvæmt áætlun. Það er verið að vinna að byggingu nýs fangelsis í samræmi við reglur um opinberar framkvæmdir og ég sé fyrir mér að því máli ljúki að sjálfsögðu þótt ég sé ekki tilbúinn að nefna hér einstakar dagsetningar. Varðandi áframhaldandi undanþágu á Skólavörðustíg þá ræddi ég þetta fyrir nokkrum missirum við yfirvöld í Reykjavíkurborg og ég held að það sé gagnkvæmur skilningur á því að þessi starfsemi haldi áfram. Komið hafa athugasemdir eins og við vitum frá mannréttindafulltrúum sem hafa skoðað þetta og þetta er álitamál sem við erum alltaf að fjalla um og það er reynt að leitast við að hafa aðbúnað í fangelsinu við Skólavörðustíg eins góðan og frekast er kostur. Varðandi jafnræði kynjanna þá er litið til þess í þeirri áætlun sem við höfum lagt fram og þingmenn hafa rætt og ég segi að fangelsismál hafa verið meira til umræðu hér á þingi undanfarin missiri en oft áður.

Það er rétt.

Virðulegi forseti. Fram kom í nóvember sl. að umfang mála úr barnaverndar- og réttarvörslukerfinu sem snerta kynferðisbrot gegn börnum hafi nær tvöfaldast á tíu árum á sama tíma og sakfellingum fjölgaði aðeins um eina. Málunum fjölgaði úr 123 að meðaltali á árunum 1995–1997 í að meðaltali 222 mál á árunum 2002–2004 en sakfellingum fjölgaði hins vegar einungis um eina á þessu sama tíu ára tímabili eða úr 16 í 17. Á þessu verður að leita skýringa því það er fullkomlega óeðlilegt og hreinlega eitthvað að þegar sakfellingum fjölgar aðeins um eina á sama tíma og málum hefur fjölgað um helming. Ástæða er til að taka fram að þetta eru mál sem barnaverndaryfirvöld hafa til meðferðar en ekki tilkynningar um meint kynferðisbrot en þá er búið að sía út mál sem ekki var talin ástæða til að kanna frekar. Sjö ár eru liðin frá því að Barnahús tók til starfa sem gjörbreytti aðstöðu barna sem verða fyrir kynferðisbrotum. Forstjóri Barnaverndarstofu hefur haldið því fram að breytingin sem gerð var á lögunum 1999 um meðferð opinberra mála hafi verið afar óheppileg fyrir framgang mála í réttarvörslukerfinu. Í Barnahúsi eru það ólíkir fagaðilar, barnaverndarstarfsmenn ásamt lögreglu, sem sameiginlega skoða þessi mál sem gafst mjög vel þar sem sérfræðingar Barnahúss taka rannsóknarviðtöl við börnin án þess að fulltrúar réttarvörslukerfisins séu viðstaddir. Áhrifin af lagabreytingunni sem gerð var 1999 eru þau að meiri hluti skýrslutaka af börnum fer fram í dómshúsi en ekki lengur í Barnahúsi sem gerir lögreglu og ákværuvaldi erfiðara um vik en meðan skýrslutakan fór fram í Barnahúsi sem er auðvitað miklu manneskjulegri meðferð á barni sem lent hefur í svo hræðilegum glæp sem kynferðisbrot gegn barni er. Í dómshúsi er frumskýrslugerð gerð að dómsathöfn og í því felst að verjandi sakbornings og jafnvel sakborningurinn sjálfur hefur rétt til að vera viðstaddur frumskýrslutöku af barni. Forstjóri Barnaverndarstofu hefur lýst því þannig að með þessu sé ekki jafnræði með ákæruvaldi og sakborningi en yfirheyrslan yfir sakborningi fer þá fyrst fram eftir að frumskýrslutöku yfir barni er lokið, sem er afar óeðlilegt. Rannsókn sem gerð hefur verið í Svíþjóð sýnir að þeim mun meira sem sakborningur veit um gögn lögreglu á hann auðveldara með að blekkja og þegar sakborningur er viðstaddur skýrslutöku yfir barni veit hann nákvæmlega hvaða sönnunargögn lögreglan hefur og getur jafnvel hagrætt sönnunargögnum. Ég hef því lagt nokkrar spurningar fyrir ráðherra sem lúta að því sem ég hef hér lýst, m.a. það hvort ráðherra telji eðlilegt að á sama tíma og aðrar þjóðir, t.d. Svíar og Norðmenn, eru að koma á fót Barnahúsi að íslenskri fyrirmynd hefur sú þróun átt sér stað hér að meiri hluti skýrslna af börnum eru teknar í dómshúsi og minni hluti í Barnahúsi, sem ég tel að gangi fullkomlega gegn hagsmunum barnsins og því eigi að breyta. Fyrirspurnirnar lúta í fyrsta lagi að jafnræði sem ég hér nefni að ekki sé með ákæruvaldi og sakborningi og hver sé skoðun ráðherrans á því. Í öðru lagi er spurt um Barnahúsið. Í þriðja lagi er spurt hvort ráðherra telji ástæðu til að breyta lögum um meðferð opinberra mála. Og í fjórða lagi hvaða skýringu ráðherra telji vera á því að þótt 

Virðulegi forseti. Þetta er mikið mál og erfitt að svara því hér á skömmum tíma. Engar rannsóknir liggja fyrir um að það að sakborningur og verjandi séu viðstaddir skýrslutöku leiði til þess að ekki sé sakfellt í máli. Það hefur hvergi hefur komið fram nein niðurstaða sem byggir á rannsóknum sem rökstyður það. Varðandi breytinguna sem gerð var á lögunum 1999 þá er það svo, eins og fram kom, að lögunum um meðferð opinberra mála var breytt og það var talið börnum til hagsbóta til að þau þyrftu einungis einu sinni að koma fyrir dóm og gefa skýrslu í stað þess að þurfa að mæta ólíkum aðilum oft og rifja upp sama málið. Það að þessir aðilar séu viðstaddir sem fyrirspyrjandi nefndi er í samræmi við 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og við getum ekki gengið fram á þann veg í þessum málum að við göngum gegn þeim sáttmála. Ég tel líka að það sé ekki rétt sem kemur fram í fyrirspurninni, sem fyrirspyrjandi gefur sér, að hér sé sú þróun að meiri hluti skýrslna af börnum séu teknar í dómshúsi og minni hluti í Barnahúsi. Ég hef ekki tölur sem sýna þetta og ég veit ekki hvaðan þessar fullyrðingar eru komnar og á hverju þær byggjast. Þeir sem að þessum málum starfa á vegum dómsmálaráðuneytisins telja að þarna sé kannski jafnt á komið ef það eru þá ekki fleiri yfirheyrslur sem fara fram utan dómsalanna. Yfirheyrsla á barni er dómsathöfn og það er því dómari sem hefur forráð á því hvar sú yfirheyrsla fer fram. Hæstiréttur hefur ítrekað staðfest að sá háttur sem t.d. dómarar við Héraðsdóm Reykjavíkur hafa haft standist fyllilega kröfur laganna um skýrslutöku. Þegar rætt er um þetta má velta því fyrir sér hvort skynsamlegt sé að rífa barnið úr umhverfi sínu úti á landi og flytja það í Barnahús ef yfirheyra þarf það út af slíku máli. Ég hef heimsótt héraðsdómstóla víða um land þar sem búin hefur verið sérstök aðstaða til þess að taka skýrslur af börnum við þessar aðstæður. Ég tel að í ýmsu tilliti sé það skynsamlegri háttur að nýta þá aðstöðu í heimabyggð heldur en að gera kröfu til þess að þessi börn séu flutt til Reykjavíkur í Barnahús til skýrslutöku. Þetta verða menn að hafa í huga þegar um þessi mál er rætt og menn velta þessum þáttum fyrir sér. Mestu máli hlýtur að skipta að rétt sé staðið að málum og að málsmeðferð sé vönduð eins og lög gera ráð fyrir. Lögin um meðferð opinberra mála eru til endurskoðunar og þar er að sjálfsögðu farið yfir þau sjónarmið sem fram hafa komið frá því að breytingin var gerð 1999 á lögunum um meðferð opinberra mála og önnur sjónarmið sem fyrir liggja. Það verður tekin afstaða til þeirra við endanlega gerð frumvarpsins og síðan verður málið náttúrlega rætt í þinginu og þá hafa þingmenn tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Varðandi þá fullyrðingu sem kemur fram í lokaspurningunni um að kynferðisbrotamálum hafi fjölgað verulega á síðustu árum þá liggja núna fyrir nýjar tölur, Afbrotatölfræði 2004 frá ríkislögreglustjóra, og þar kemur fram að brotum sem varða blygðunarsemisbrot og kynferðisbrot hafi fækkað 2004. Slíkum brotum fjölgaði nokkuð árið 2000 og síðan aftur árið 2003 en fækkaði verulega árið 2004 þannig að ekki er rétt að segja og halda því fram að það sé einhver stígandi í þessu, þetta er mismunandi á milli ára, það er alveg greinilegt. Í skýrslu ríkissaksóknara segir, með leyfi forseta: „Málum er varða kynferðisbrot, einkum nauðgunarmálum, fjölgaði mjög árin 2002 og 2003 en fækkaði á árinu 2004. Árið 2004 bárust ríkissaksóknara 43 mál í þessum brotaflokki, þar af leiddu 10 mál til ákæru eða innan við fjórðungur málanna. Einu máli var vísað aftur til lögreglu til frekari rannsóknar. Af þeim 10 málum sem ákært var í var sakfellt í fjórum málum en sýknað í þremur. Þremur málum er enn ólokið í héraðsdómi. Hlutfall niðurfelldra mála og sýknudóma er hátt í þessum málaflokki.“ Það á ekki heldur að alhæfa á þann veg eins og gert er í 4. spurningu hv. þingmanns um þessi mál, það verður 

Virðulegi forseti. Ég get ekki stillt mig um að koma með athugasemd um lánleysi ríkisstjórnarinnar varðandi þau þýðingarmiklu mál sem hér er hreyft en það er litið til Íslands erlendis frá hvað varðar Barnahúsið, sem var fjöður í hattinn fyrir ríkisstjórnina á sínum tíma, en það hefur allt verið látið reka á reiðanum með aðstöðuna í Barnahúsi síðan. Ég hlýt að varpa því inn í umræðuna, þó að ég geri ekki ráð fyrir því að hæstv. ráðherra svari því, hver ber ábyrgðina á því að læknisrannsóknir í Barnahúsi á börnum sem sætt höfðu kynferðisofbeldi lágu niðri í nærri eitt og hálft ár vegna kostnaðar? Heilbrigðisráðuneytið eða félagsmálaráðuneytið? Mér er kunnugt um að Barnaverndarstofa gerði allt sem hún gat til að upplýsa þessi ráðuneyti. Og svo hitt sem virðist ekki hafa náð í gegnum umræðuna: Er það sæmandi að verðleggja slíkar rannsóknir á 5 milljónir kr. sem þýðir u.þ.b. 200 þúsund á barn? Hvað er eiginlega að okkur við meðferð þessara mála?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að taka upp þetta brýna mál. Við eigum að gera það með reglubundnu millibili hér. Mig langar líka að benda aðeins á varðandi þessa fyrirspurn að vandinn liggur í Reykjavík, hann liggur nefnilega ekki úti á landi. Hann liggur eiginlega í því að dómstólarnir í Reykjavík eða dómshúsið nýta ekki Barnahúsið. Það er fyrst og fremst Héraðsdómur Reykjaness sem nýtir það, hann er með öll sín mál í Barnahúsi. Það er eitt sem er afar mikilvægt að hafa í huga, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir benti á og ég vil nefna hér, að varðandi læknisrannsóknir þá er Barnahúsið eini sérhæfði staðurinn til að skoða lítil börn. Við getum rétt ímyndað okkur hvað það er vandasamt mál eftir kynferðislega misnotkun á alveg niður í tveggja ára gömlum börnum. Ég veit að við erum fyrirmynd annars staðar, við erum líka fyrirmynd í Bandaríkjunum, við erum að gera alveg ótrúlega góða hluti. Mér finnst því alveg spurning um að einhver rýnihópur vinni áfram með hæstv. dómsmálaráðherra varðandi það 

Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra ber fyrir sig 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu varðandi það að meintur sakborningur og verjandi hans eigi að fá að vera viðstaddir skýrslutöku af barni í meintu ofbeldismáli gegn því. Ég vil segja það hér og gefa hæstv. ráðherra þá leiðsögn að það sé í hæsta máta óeðlilegt að meintur ofbeldismaður, meintur barnaníðingur og verjandi hans séu viðstaddir yfirheyrslu yfir barninu sjálfu, meintu fórnarlambi ofbeldismannsins, áður en ofbeldismaðurinn sjálfur gefur skýrslu. Það er ekki þannig sem 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu var hugsuð. Henni var ekki ætlað að auðvelda barnaníðingum að hagræða málflutningi sínum þannig að þeir geti tekið mið að málflutningi barnsins við sinn málflutning. Hæstv. ráðherra verður að skilja þetta. Þetta er í grundvallaratriðum misskilningur. Auðvitað geta sakborningar og verjendur þeirra verið viðstaddir eða hlustað á skýrslu fórnarlambsins eftir að 

Frú forseti. Það er ekki að heyra á hæstv. dómsmálaráðherra að hann hafi miklar áhyggjur af þessum málum eða að fórnarlömb í kynferðisbrotamálum geti vænst þess að það sé á einhvern hátt verið að hlúa betur að þeim og bæta stöðu þeirra. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér fundust svör hæstv. ráðherra með ólíkindum. Hefur hæstv. ráðherra enga skoðun á því hvernig það er fyrir þá sem lenda í slíku að þurfa að standa frammi fyrir því að ekki sé jafnræði með ákæruvaldi og sakborningum í kynferðisbrotamálum og að gerendur í slíkum málum séu viðstaddir þegar málin eru tekin fyrir? Það er með öllu óeðlilegt eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni. Það er líka mjög óeðlilegt að ekkert skuli vera gert til að auka það að leitað sé til Barnahúss á sama tíma og aðrar þjóðir, eins og hér hefur komið fram, eru að nýta þá góðu reynslu sem við höfum af Barnahúsi. Allt á þetta upptök sín í þeirri lagabreytingu sem gerð var 1999. Það hefur komið fram opinberlega, af því að mér heyrðist á hæstv. ráðherra að það væri umdeilt hvort meiri hluti skýrslna sé tekinn í dómshúsi og minni hluti í Barnahúsi, það hefur komið fram opinberlega að svo sé þó að ráðherra reyni að mótmæla því. Þó að ráðherra vitni hér í einhverjar nýjar tölur frá 2004 þar sem hann heldur því fram, sem ég skal ekkert rengja, að kynferðisbrotamálum hafi ekki fjölgað heldur fækkað frá árunum 2002 og 2003 þá er það engu að síður staðreynd að aðeins hefur verið ein sakfelling á því 10 ára tímabili sem ég vitnaði í þegar fjölgun á málum er frá 123 í 222. Og þó að um sé að ræða fækkun, virðulegi forseti, á kynferðisbrotamálum þá hefur sakfellingum ekki fjölgað, 

Virðulegi forseti. Vissulega tel ég þetta alvarleg mál og vissulega vil ég að lögregluyfirvöld og aðrir hafi þau tæki sem nauðsynleg eru til að taka á þessum málum, upplýsa þau og leiða þau til lykta og að þeir sem sekir eru hljóti dóm. Ég skil ekki hvernig hv. þingmanni dettur í hug að ég hafi aðra skoðun á því. Það sem ég er hins vegar hér að gera er að svara fyrirspurnum þingmannsins sem hún leggur fyrir mig og þar vitna ég í gildandi landslög sem Alþingi samþykkti árið 1999 um þetta, sem eru talin vera í samræmi við mannréttindasáttmála Evrópu hvort sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, eða einhverjir aðrir, skýrir hann á þann veg sem hún gerði. Það er talið að okkur beri að hafa lög okkar svona til þess að það sé í samræmi við 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og verða menn að líta til þess sáttmála hvort sem það kemur þeim vel eða illa í einstökum málum. Það verður að skoða sáttmálann og það sem í honum stendur um réttarstöðu fólks. Varðandi þá tölfræði sem ég vitnaði til er þetta tölfræði annars vegar frá ríkissaksóknara og ríkislögreglustjóra en hv. þingmaður hefur ekki nefnt neina tölfræði máli sínu til stuðnings. Hún hefur ekki komið með nein gögn sem rökstyðja þær niðurstöður sem lesa má út úr þeim fyrirspurnum sem fyrir mig voru lagðar.  Svíar og Norðmenn líta til Barnahúss og ég fagna því. En við höfum okkar lög um að dómarar ráði því hvar athafnir þeirra fara fram.

Virðulegi forseti. Nýlega kom í ljós að allir starfandi prestar fá aukalega 1,6 mánaðarlaun árlega sem fastar greiðslur fyrir afleysingaþjónsutu og hefur svo verið um eitthvert árabil. Er þeim ætlað að leysa hver annan af á vikulegum frídögum, sumarleyfum og í veikindum eftir því sem ég kemst næst. Starfsumhverfi presta er mjög mismunandi og skipulagið gamalt og gamaldags. Þörf fyrir prest á tilteknum svæðum hefur ekki verið endurmetið þrátt fyrir miklar búsetubreytingar á Íslandi og ekkert samræmi er í mannfjölda á bak við hvert prestsembætti. Sem dæmi má nefna Skagafjörð þar sem prestar eru fimm og einn biskup í fjögur þúsund manna samfélagi. Einn prestanna þjónar tæplega þrjú þúsund manns af þessari heild en rúmlega þúsund skiptast á fjóra presta. Ég tek fram að samgöngur innan Skagafjarðar eru góðar. Ég geri ráð fyrir að ástandið sé svipað annars staðar. Í Reykjavík eru aftur á móti tugir þúsunda á bak við hvern prest. Mér er kunnugt um að margir ungir guðfræðingar vígjast og hefja starfsferil sinn með afleysingaþjónustu þegar prestur fer í námsleyfi eða er veikur. Örugglega er víða hentugt að starfandi prestar leysi hver annan af en annars staðar sennilega ekki. Mér er spurn hve almennar afleysingar þeirra séu í raun og hversu vel þetta fyrirkomulag komi til móts við raunverulegar þarfir þeirra sem flestum þjóna. Þarna stöndum við einnig frammi fyrir spurningu um jafnræði meðal presta ef þessa vinnuframlags presta er þörf sums staðar en annars staðar ekki, ef sumir prestar vinna fyrir þessum launum en aðrir ekki. Ég spyr því hæstv. dómsmálaráðherra: 1. Hversu margir prestar, sem ekki höfðu fast prestsembætti, sinntu afleysingaþjónustu fyrir starfandi presta sl. fimm ár, skipt eftir árum? 2. Hvernig skiptist afleysingaþjónustan á a. námsleyfi, b. veikindaleyfi, c. annað? 3. Er haldin skrá yfir afleysingar presta hvers fyrir annan? Ef svo er, hver heldur þá skrá? 4. Hvað ræður því hvort sérstakur afleysingaprestur er ráðinn til starfa eða annar starfandi prestur tekur að sér afleysingu, samanber fastar greiðslur til allra presta vegna afleysinga í sumarleyfum og á vikulegum frídögum?

Virðulegi forseti. Ég kýs að svara 1. og 2. spurningu saman. Árið 2001 voru átta prestar við afleysingaþjónustu, þar af einn tvisvar, þrír leystu af vegna ólaunaðs leyfis, tveir vegna námsleyfis, einn vegna fæðingarorlofs, tveir vegna veikinda, einn vegna prestleysis. Árið 2002 voru átta prestar í afleysingaþjónsutu, þar af einn tvisvar, fjórir leystu af vegna ólaunaðs leyfis, einn vegna veikindaleyfis, tveir vegna námsleyfa og tveir vegna fæðingarorlofs. Einn af þessum prestum leysti einnig af vegna prestleysis. Árið 2003 voru 12 prestar í afleysingaþjónustu, fimm leystu af vegna ólaunaðs leyfis, tveir vegna námsleyfa, þrír vegna veikindaleyfa, einn vegna fæðingarorlofs og einn vegna orlofs. Árið 2004 voru 16 prestar í afleysingaþjónsutu. Þrír leystu af vegna ólaunaðs leyfis, tveir vegna námsleyfa, fjórir vegna fæðingarorlofs, fjórir vegna veikindaorlofs, einn vegna orlofs og tveir vegna prestleysis. Árið 2005 voru 11 prestar í afleysingaþjónustu og þrír voru tvisvar í afleysingu, einn leysti af vegna veikindaorlofs, fjórir vegna námsleyfa, fimm vegna fæðingarorlofs, einn vegna orlofs og þrír vegna prestleysis. Spurt er í þriðja lagi: „Er haldin skrá yfir afleysingar presta hvers fyrir annan? Ef svo er, hver heldur þá skrá?“ Biskupsembættið heldur ekki sérstaka skrá fyrir afleysingar presta en í skjalasafni embættisins er unnt að fletta upp öllum afleysingum. Prófastar skipuleggja afleysingar vegna orlofs hver í sínu prófastsdæmi. Þá er spurt: „Hvað ræður því hvort sérstakur afleysingaprestur er ráðinn til starfa eða annar starfandi prestur tekur að sér afleysingu, samanber fastar greiðslur til allra presta vegna afleysinga í sumarleyfum og á vikulegum frídögum?“ Launagreiðslur til presta vegna afleysinga í sumarleyfum greidd sem 60% laun og vegna vikulegs frídags greidd sem 100% laun eru ákveðin af kjaranefnd. Á síðasta ári voru þessar sérstöku launagreiðslur afnumdar og teknar inn í launagrunninn. Biskupsstofa setur ekki presta í sumarafleysingum eins og að ofan greinir heldur einungis þegar um er að ræða tilfallandi leyfi, svo sem vegna náms, fæðingar barns, veikinda eða þegar óskað er eftir launalausu leyfi. Fastagreiðslur til presta vegna sumarafleysinga og vikulegs frídags eru ekkert tengdar afleysingum af öðrum sökum. Það sem fyrst og fremst ræður fyrirkomulagi afleysingar er stærð prestakallsins og síðan lengd afleysingarinnar. Sem dæmi má nefna að þegar prestar fara í níu mánaða námsleyfi eru yfirleitt settir sérstakir prestar í afleysingu hvort sem um er að ræða lítið prestakall eða stórt og oftast er auglýst eftir fólki þegar um níu mánaða námsleyfin er að ræða. Vegna styttri leyfa eru það yfirleitt nágrannaprestar sem sinna þjónustu ásamt eigin kalli ef unnt er að koma því við. Þó þekkist að prestar séu settir sérstaklega í afleysingar vegna styttri leyfa og yfirleitt er settur sérstakur prestur til afleysinga í stóru prestakalli þó að afleysingin sé til skamms tíma. Þegar prestur er settur til að leysa af annan prest fær hann greidd full laun og embættiskostnað ef hann gegnir ekki jafnframt öðru embætti. Ef prestur leysir af í svokallaðri nágrannaþjónustu fær hann til viðbótar við sín reglulegu laun greidd hálf laun og hálfan embættiskostnað til viðbótar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fróðlegt og yfirgripsmikið svar. Það leiðir m.a. í ljós að stígandi hefur verið í því að prestar hafi verið ráðnir sérstaklega til afleysinga undanfarin fimm ár, að vísu aðeins lækkað aftur árið 2005 en fram að því hefur verið talsverður stígandi, það eru því nokkrir tugir presta sem hafa verið í afleysingum undanfarin fimm ár. Þessi fyrirspurn er sett fram vegna þess að mér hefur oft orðið til umhugsunar skipulag prestsembætta á Íslandi. Nú hefur dómsmálaráðherra tekið sér fyrir hendur að endurskipuleggja starfsumhverfi lögregluembætta og skoðun mín er sú að ekki sé síður ástæða til að líta til skipulagsins á prestsembættunum og því hversu margir þegnar eru að baki hverjum presti fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort ráðherrann hyggist bregðast við fjárhagslegum vanda fræðslumiðstöðvanna á Suðurlandi, Vesturlandi, Suðurnesjum og reyndar Norðurlandi vestra líka, sem halda úti háskólanámi í fjarnámi sem allt stefnir í að leggist af eða verði í miklum ógöngum ef svo fer fram sem horfir. Mikil aðsókn er í fjarnámið í gegnum fræðslumiðstöðvarnar sem í grunninn hafa það hlutverk. Eins og fram kemur í samningi um símenntunarmiðstöðvar eru framlög ríkisins fyrst og fremst til þess að standa undir grunnstarfsemi stöðvanna, fjárveitingu upp á 9–10 milljónir á ári skilgreint sem grunnframlög og til grunnverkefna og tekur ekki til fjarnámsins á háskólastigi og þeirrar þjónustu sem símenntunarmiðstöðvarnar veita í því samhengi. Mikil aðsókn er að þessu námi. Ábyrgðin er að sjálfsögðu ríkisins og ríkið á að standa undir henni en þróun mála hefur verið sú að ekki hefur tekist samkomulag á milli símenntunarmiðstöðvanna og hins opinbera um fjármögnun þeirra. Reiknað var út hjá símenntunarmiðstöðvunum að þessi þjónusta í fyrra hafi kostað þær á bilinu 10–12 milljónir hver. Því er um veruleg framlög að ræða. Núna á sér stað ákveðin mismunun á milli símenntunar- og fræðslumiðstöðvanna eftir því hvar þær eru staðsettar á landinu. Stofnanir á Suðurlandi, Vesturlandi og Norðurlandi vestra fá t.d. ekki hliðstæð framlög til uppbyggingar og miðlunar háskólanáms og Vestfirðir og Austurland. Nú síðast ákváðu t.d. Samtök sunnlenskra sveitarfélaga að verja 80 milljónum kr. til uppbyggingar háskólanáms á Suðurlandi til að koma í veg fyrir að háskólanámið og fjarnámsþjónusta Fræðslunetsins legðist hreinlega af. Markmiðið er að sjálfsögðu að auka framboð á háskólanámi á Suðurlandi og koma í veg fyrir að illa fari. En ábyrgðin er ríkisins og það þýðir engan undanslátt í málinu. Þetta eru merkilegar menntastofnanir sem ollu ákveðinni byltingu fyrir byggðirnar og sérstaklega í ljósi þess að hlutfall háskólamenntaðra úti á landi er mun lægra en á höfuðborgarsvæðinu, eins og fram kom í svari við fyrirspurn Önnu Kristínar Gunnarsdóttur fyrir áramót. Það hlutfall er verulega óhagsætt landsbyggðinni. Þessar símenntunarstöðvar geta ekki sætt sig við það að fá ekki hliðstæð framlög og önnur landsvæði á landsbyggðinni og sveitarfélögin hafa því tekið málið í sínar hendur og sýnt lofsvert frumkvæði til að koma í veg fyrir að fjarnám í háskólamenntun leggist af. Því er ástæða til að skora á hæstv. menntamálaráðherra að beita sér fyrir því að ríkisvaldið axli þá ábyrgð sem það ber á þessu háskólanámi eins og öllu öðru og komi að fjárhagslegum rekstri og fjárhagsvanda fræðslumiðstöðvanna með myndarlegum og endanlegum hætti.

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr á þá leið: „Hyggst ráðherra bregðast við fjárhagslegum vanda fræðslumiðstöðvanna á Suðurlandi, Vesturlandi og á Suðurnesjum sem halda úti háskólanámi í fjarnámi, en allt stefnir í að það leggist af? Ef svo er, hvernig?“ Starfsemi nýju símenntunarmiðstöðvanna á landsbyggðinni hefur aukist jafnt og þétt eins og menn vita á síðustu árum. Miðstöðvarnar voru stofnaðar á árunum 1998–2003 en á því tímabili var gert sérstakt átak til þess að auka markvisst símenntun í landinu. Miðstöðvarnar eru sjálfseignarstofnanir, rétt er að undirstrika það, og rekstur þeirra er því ekki á ábyrgð ríkisins. Stofnaðilar miðstöðvanna eru sveitarfélög, fræðsluaðilar, stéttarfélög, ýmis félagasamtök, stofnanir og fyrirtæki. Nemendum sem sækja sér þjónustu símenntunarmiðstöðvanna má skipta í þrjá hópa. Í fyrsta lagi þeir sem sækja símenntunarnámskeið til miðstöðvanna. Í öðru lagi þeir sem nýta sér þjónustu símenntunarmiðstöðva vegna fjarnáms við framhaldsskóla og í þriðja lagi þeir sem nýta sér þjónustu símenntunarmiðstöðvanna vegna háskólanáms. Fjöldi þeirra er nýta sér aðstöðu stöðvanna til fjarnáms á háskólastigi hefur vaxið úr því að vera 44 haustið 2000 í um 670 haustið 2005 og er í algjöru samræmi við þá miklu menntasókn sem við stöndum fyrir og höfum staðið fyrir á síðustu árum og allir eru mjög meðvitaðir um. Þar af, af þessum 670, voru samtals 206 nemar í fjarnámi á háskólastigi hjá stöðvunum á Suðurlandi, Vesturlandi og á Suðurnesjum. Algengt er að hver nemandi ljúki um níu einingum á önn. Menntamálaráðuneytið gerir árlega samning til eins árs í senn við hverja símenntunarmiðstöð á grundvelli fjárveitinga frá Alþingi. Samningur ráðuneytisins við stöðvarnar kveður á um að þær beiti sér m.a. fyrir margs konar námskeiðahaldi, samstarfi menntastofnana og geri almenningi kleift að stunda nám með fjarkennslusniði. Í samningunum er auk þess getið að leggja beri sérstaka áherslu á samstarf við menntastofnanir á framhalds- og háskólastigi. Á fjárlögum 2005 fær hver stöð 9,9 milljónir. Þeirri fjárhæð er ætlað að standa undir grunnkostnaði við rekstur stöðvanna svo sem húsnæðiskostnaði, rekstri tölvubúnaðar og launum forstöðumanna stöðvanna. Auk þess fær hver stöð um 1,3 millj. kr. til reksturs FS-netsins þannig að hver stöð fær frá Alþingi rúmar 11 milljónir. Allar stöðvarnar fá sömu upphæð og nema greiðslur til þeirra samtals rétt rúmum 100 millj. kr. á fjárlögum þessa árs. Fyrir háskólanema er stunda nám í fjarkennslu við símenntunarmiðstöðvarnar greiðir menntamálaráðuneytið eftir sömu reglum og greitt er fyrir aðra háskólanema og rennur sú greiðsla beint til viðkomandi háskóla og má því segja að ríkið sé að axla ábyrgð á þeim kostnaði sem fellur til vegna fjarnemanna á háskólastigi því að við erum að greiða fyrir nemana, við gerum það í gegnum háskólastigið. Háskólar hafa hins vegar ekki greitt gjald til símenntunarmiðstöðva vegna þjónustu við fjarnema. Þetta mál hefur verið til skoðunar innan ráðuneytisins og á síðasta ári skilaði nefnd skipuð fulltrúum ráðuneytisins, símenntunarmiðstöðvanna og háskólanna, sem falið var að fjalla sérstaklega um opinberan stuðning við fjarnám utan höfuðborgarsvæðisins, niðurstöðu sinni. Nefndin skoðaði ýmsa möguleika á því hvernig hægt væri að haga stuðningi við símenntunarmiðstöðvar vegna fjarnáms á háskólastigi. Almenn sátt virðist vera um það sjónarmið að bæta eigi aðstöðu fólks á landsbyggðinni til háskólanáms með því að veita tiltekna þjónustu af hálfu símenntunarmiðstöðva. Hafa símenntunarmiðstöðvar fært rök fyrir því að slík framlög verði hækkuð til þess að hægt sé að bjóða þjónustu við háskólanema með byggingu námsvera og annarrar námsaðstöðu. „Sé litið til framtíðar er það skoðun nefndarinnar“, svo vitnað sé til hennar, með leyfi forseta, „að takmörk séu fyrir því hve langt sé hægt að ganga í slíkri jöfnun aðstöðu út frá byggðasjónarmiðum með því að byggja upp þjónustu vegna háskólanáms. Til lengri tíma litið eigi fagleg sjónarmið háskóla að ráða hversu mikla þjónustu símenntunarmiðstöðvar veita fjarnemum á háskólastigi.“ Stuðningur við uppbyggingu og aðstöðu til háskólanáms á landsbyggðinni hlýtur því að taka mið af stefnu ríkisins, m.a. í byggðamálum hverju sinni. Ríkisstjórnin hefur verið að efla þennan stuðning verulega og má nefna stofnun háskólasetra á Ísafirði og Egilsstöðum í því sambandi, sem hafa verið sérstök tilraunaverkefni á meðal sveitarfélaganna á þeim svæðum, sem og á milli iðnaðar- og menntamálaráðuneytisins. Við erum því að halda áfram að byggja upp tækifæri fyrir landsmenn alla til að stunda háskólanám. Við ætlum að sjálfsögðu að halda því áfram en ég tel rétt að líta sérstaklega til þess hvernig til tekst á Egilsstöðum og Ísafirði og það er engin tilviljun að þeir staðir hafa verið valdir. Það er m.a. og ekki síst vegna þess að fjarlægð þeirra sem þar búa er mun meiri inn á þau svæði sem mest háskólastarfsemi er og þar af leiðandi er nokkuð mikill aðstöðumunur.

Frú forseti. Forstöðumenn símenntunarmiðstöðva eða samtök þeirra sendu fulltrúa sinn á fund menntamálanefndar fyrir áramótin þegar við vorum að vinna að fjárlögum. Það fólk sem til okkar kom bar sig afar illa hvað varðar fjárhagsstöðu símenntunarmiðstöðva og var beinlínis með ákall til menntamálanefndar um að brýn þörf væri á úrbótum. Hæstv. menntamálaráðherra talar á þann veg að hún sé sammála stjórnarandstöðunni á Alþingi og forstöðumönnum símenntunarmiðstöðva um að það sé veruleg bót á jafnrétti til náms þegar við horfum á landsbyggðina andspænis höfuðborgarsvæðinu að hafa þessar símenntunarmiðstöðvar og að þær geti sinnt hlutverki sínu með sóma. Nú bið ég hæstv. menntamálaráðherra að athuga að ef þær fá ekki fjárhagsgrundvöll til að starfa á þá endar þetta í gríðarlegri gjaldtöku af einstaklingunum sem stunda þetta nám. Það má ekki gerast, það yrði dauðadómur.

Frú forseti. Mér fannst þetta vont svar hjá hæstv. menntamálaráðherra. Hún notaði nær allan sinn tíma til að rekja upplýsingar um hluti sem ekkert var spurt um og koma þessu máli ekkert við. Það er nokkuð ljóst að það vantar skilning hjá hæstv. menntamálaráðherra á mikilvægi þess að efla tækifæri fólks um allt land til að mennta sig eða þá það vantar viljann hjá hæstv. ráðherra til að gera það sem til þarf. Það er ekki aðeins á Ísafirði, Egilsstöðum og Akureyri sem fólk þarf að mennta sig, það er um allt land. Það er skylda okkar og nauðsynlegra en nokkuð annað til framtíðar að gefa Íslendingum um allt land færi á að mennta sig.

Virðulegi forseti. Þetta var afleitt svar hjá hæstv. ráðherra og mikil vonbrigði. Hæstv. ráðherra ætlar ekki að svara ákalli frá símenntunarmiðstöðvunum um að bjarga því fjarnámi á háskólastigi sem þar er rekið. Miðstöðvarnar hafa tvíþætt hlutverk. Annars vegar er það fullorðinsfræðslan og símenntunarþjónustan og hins vegar háskólanám í gegnum fjarnám sem þróast hefur samhliða. Þar er ábyrgð ríkisvaldsins alveg skýr og alveg á hreinu og háskólarnir greiða netunum ekkert fyrir þá þjónustu. Um er að ræða nokkra tugi milljóna á ári sem er ákaflega lítið fé í þessu stóra samhengi en skiptir þessar stöðvar miklu máli - eru allar fjárhæðir heimsins fyrir þeim af því að þær geta ekki haldið úti starfsemi sinni nema ríkið axli ábyrgð sína, komi að rekstri stöðvanna og veiti þeim framlög til að standa undir þessu námi. Hvað varðar aðgang fólks að háskólanáminu skiptir ekki máli hvort um er að ræða 200, 400 eða 500 kílómetra á milli umrædds landsvæðis og höfuðborgarsvæðisins. Sá hvati sem felst í starfsemi stöðvanna og þjónustu við fjarnám á háskólastigi skiptir sköpum. Tugir ef ekki hundruð Íslendinga fara í háskólanám - fólk sem ekki hefði gert það hefði það þurft að taka sig upp og flytja til Reykjavíkur. Gildir þá einu hvort um er að ræða fólk á Suður- eða Vesturlandi eða fólk lengra í burtu, á Egilsstöðum eða Vestfjörðum. Það skiptir ekki öllu máli. Nefndin náði ekki samkomulagi um greiðslur fyrir fjarnám á háskólastigi og það er óþolandi staða. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að bregðast við, taka af skarið og tryggja þessum símenntunarmiðstöðvum, fræðslunetum, þá fjármuni sem þær þurfa á að halda til að halda úti þessari mikilvægu þjónustu hvað varðar fjarnám á háskólastigi. Þessi þjónusta er bylting fyrir byggðirnar og byggðarlögin. Fyrir nokkra tugi milljóna á ári skapast tækifæri fyrir fólk sem þar býr.

Virðulegi forseti. Ég vísa því alfarið á bug að ekki sé skilningur af minni hálfu eða annarra í ríkisstjórninni á því að efla tækifæri allra landsmanna til náms. Það höfum við einmitt verið að gera á undanförnum árum og allar nemendatölur á háskólastigi sýna það. Menn verða einfaldlega að fylgjast með og vera með á nótunum hvað það varðar. En mér finnst þetta nokkuð köld vatnsgusa framan í þau merkilegu verkefni sem við stöndum fyrir á Ísafirði og á Egilsstöðum, að við megum ekki taka þau fram yfir sem tilraunaverkefni - þau svæði eru í áberandi mikilli fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu og aðstaða þeirra sem þar búa til þess að stunda háskólanám er áberandi verst. Mér finnst þetta köld vatnsgusa framan í þau merku verkefni á háskólastigi sem við stöndum saman að, iðnaðarráðherra, menntamálaráðherra og svo sveitarfélög og íbúar á þeim svæðum. Að sjálfsögðu er það markmið ríkisstjórnarinnar að halda áfram að fjölga tækifærum allra á öllum skólastigum úti um allt land, fjölga tækifærum til náms, og það höfum við verið að gera og munum halda því áfram. Hins vegar er alveg ljóst að við í menntamálaráðuneytinu erum að greiða fyrir háskólanema hvar sem þeir eru á landinu. Háskólarnir fá borgað fyrir nemendur. Ef þessir nemar eiga að vera hlutfallslega dýrari en aðrir erum við komin inn á svið byggðamála og það þurfum við líka að ræða á þeim vettvangi. Þess vegna hafa iðnaðarráðuneyti og ráðuneyti menntamála verið í góðu samstarfi um að stuðla að enn frekari uppbyggingu menntunar á öllum skólastigum um land allt og að sjálfsögðu munu málefni símenntunarmiðstöðvanna á þeim svæðum sem fyrirspurnin lýtur að verða tekin til gaumgæfilegrar skoðunar eins og önnur svæði.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn lýtur að fræðslu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum í aðalnámskrá grunn- og framhaldsskóla til barnanna sjálfra. Fyrr í vetur beindi ég svipaðri fyrirspurn til ráðherra um námskrá Kennaraháskólans og laut hún að fræðslu til verðandi kennara. Það er ekki nóg að fræða kennara og verðandi kennara um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Það þarf einnig að kenna börnunum sjálfum hvað kynferðislegt ofbeldi er, hvað má og hvað má ekki. Einnig þarf að kynna börnum þau úrræði sem eru fyrir hendi lendi þau í kynferðislegri misnotkun af einhverju tagi. Íslensk börn þurfa sárlega kennslu og fræðslu um þessi mál því ekki fá þau hana heima hjá sér á þeim heimilum þar sem þörfin fyrir slíka kennslu er hvað mest. Átaksverkefnið Blátt áfram hefur staðið fyrir frábærri brúðuleiksýningu í nokkrum grunnskólum landsins þar sem börn eru frædd um þessi mál og er mikil eftirspurn eftir þeirri sýningu. Í grunnskólalögum kemur fram að menntamálaráðherra setur grunnskólum landsins aðalnámskrá. Skólastjóri er svo ábyrgur fyrir skólanámskrá sem er nánari útfærsla á aðalnámskrá. Það er mikilvægt að áhersla okkar allra á að vinna gegn kynferðislegu ofbeldi gegn börnum birtist í aðalnámskrá og þá í lögunum sjálfum - að það sé ekki einungis á forræði skólanna sjálfra hvort slík fræðsla er til staðar í skólanum eða ekki og þá t.d. innan lífsleikninnar. Í 29. gr. grunnskólalaga eru talin upp nokkur atriði sem skólar eiga að leggja áherslu á. Má þar nefna eflingu sjálfs- og félagsvitundar nemenda og stuðla eigi að líkamlegri og andlegri velferð, heilbrigðum lífsháttum og ábyrgri umgengni við líf og umhverfi. Þarna kemur einnig fram áhersla á náms- og starfsfræðslu, kynning á atvinnulífi og námsleiðum til undirbúnings náms- og starfsvals og áhersla á þjálfun í íslensku í öllum námsgreinum og leikræna og listræna tjáningu. Í allri þessari upptalningu, sem er að sjálfsögðu talsvert lengri í lögunum, gæti vel átt heima áhersla á fræðslu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Í 30. gr. sömu laga er einnig umfjöllun um hvað eigi að vera í aðalnámskránni. Í framhaldsskólalögunum er þetta sett upp með svipuðum hætti og þar segir í stuttu máli að menntamálaráðherra eigi að setja aðalnámskrá skólanna og beri ábyrgð á henni. Mig langar því að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hún muni beita sér fyrir því að fullnægjandi fræðsla um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum verði tekin upp með beinum hætti í aðalnámskrá grunn- og framhaldsskóla.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir þessa fyrirspurn og tek undir með honum varðandi verkefnið Blátt áfram og það brúðuleikhús sem við sáum bæði í mínum gamla og góða skóla Breiðholtsskóla. Það var greinilegt að sú sýning náði til barnanna því að spurningarnar sem komu fram bentu til þess að leikritið hefði vakið þau til umhugsunar um umhverfið sem slíkt og þá veröld sem við lifum í. Eins og ég hef áður skýrt frá stendur nú yfir endurskoðun á aðalnámskrám grunn- og framhaldsskóla. Ég hef ákveðið að sérstaklega verði farið yfir kaflann um velferð nemenda í almennum hluta námskránna og einnig námskrá í lífsleikni með tilliti til þess hvernig best er að koma fyrir aukinni áherslu á fræðslu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Sorgleg dæmi um kynferðislega misnotkun í samfélagi okkar ýta undir mikilvægi þess að hyggja að slíkri fræðslu í tengslum við sem flestar námsgreinar og á öðrum sviðum skólastarfsins, m.a. í starfi nemendaráða, félags- og tómstundastarfi og íþrótta- og æskulýðsstarfi. Lífsleikni hefur verið skyldunámsgrein í leik-, grunn- og framhaldsskólum frá því að námskrárnar frá 1999, sem enn eru í gildi, voru settar. Markmið lífsleikni er að styrkja einstaklinginn í hvívetna og búa hann undir að takast á við lífið. Lífsleikni er mikilvægur grunnur að því að nemendur verði virkir og ábyrgir þjóðfélagsþegnar. Innan lífsleiknifræðslunnar skapast síðan vettvangur í skólanum til að ræða andfélagslega hegðun og ofbeldi almennt. Þar er að finna markmið sem lúta að sjálfsþekkingu og tilfinningalegum þroska sem eiga að efla persónulegan styrk. Nemendur eiga t.d. að gera sér grein fyrir áhrifum og afleiðingum misbeitingar og neikvæðs áreitis. Einnig er fjallað um merkingu hugtakanna kyn, kynhneigð og kynhlutverk. Lífsleikni styður við aðrar námsgreinar og er kjölfesta í verkefnum af þessu tagi í skólastarfi. Eins og ég vék að í upphafi er auk fræðslunnar í lífsleikni fjallað sérstaklega um velferð nemenda í almennum hluta aðalnámskrár. Þar er lýst því hlutverki umsjónarkennara og námsráðgjafa að leiðbeina nemendum í námi og starfi og aðstoða þá og ráðleggja um persónuleg mál. Þessum þáttum í aðalnámskrá er ætlað að standa vörð um almenna velferð nemenda, hvort sem það snertir námið sjálft eða andlega og félagslega vellíðan þeirra. Einnig kemur fram að nemendur geta leitað til hvaða starfsmanns skóla sem er með slík mál. Starfsmönnum er skylt að bregðast strax við og á viðeigandi hátt ef upp koma vandamál, t.d. stríðni, einelti eða almenn vanlíðan. Undir þessi ákvæði er unnt að fella viðbrögð við grun um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Hér er um afar viðkvæm mál að ræða sem nálgast þarf af sérstakri nærgætni. Í slíkum tilfellum reynir fyrst og fremst á umsjónarkennara, náms- og félagsráðgjafa og starfsfólk heilsugæslu við skóla. Það er því brýnt að efla fræðslu til þessara aðila og ég tek undir það með hv. þingmanni. Reyndar þarf að efla fræðslu til alls starfsfólks skóla til að það geti fjallað um þessi mál á faglegan hátt og brugðist rétt við. Virðulegur forseti. Ég vil einnig geta þess að af einstökum verkefnum sem ráðuneytið hefur sérstaklega beitt sér fyrir og snertir velferð nemenda í grunnskólum er einnig rétt að nefna Olweusarverkefnið sem er gegn einelti og andfélagslegu atferli. Verkefnið á uppruna í Noregi og byggist á áratugalöngum rannsóknum og miðast við að skólar komi á kerfi til að takast á við og fyrirbyggja ofbeldi og áföll í nemendahópnum og í skólasamfélaginu. Styrkur verkefnisins felst ekki síst í því að allir starfsmenn skólanna taka þátt í því og fá leiðsögn og fræðslu. Nemendur taka virkan þátt í verkefninu og náið samstarf er haft við foreldra. Þegar eineltismál hafa komið upp í þátttökuskólunum eru þau strax sett í markvissan farveg sem allir starfsmenn skólans þekkja og hafa fengið fræðslu og leiðsögn um. Starfsmenn skólanna geta því tekið mun ákveðnar og af meira öryggi á málum sem upp koma í nánu samstarfi við foreldra. Þetta eftirlitskerfi hefur reynst góð umgjörð og veitt nemendum styrk, ekki síst þeim sem eiga undir högg að sækja. Þjálfun starfsfólks í markvissum vinnubrögðum, eins og gert er í Olweusarverkefninu, opnar leiðir og möguleika innan skóla til að fjalla um mál af þeim toga sem hér um ræðir, þ.e. kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Ég vil sérstaklega geta þess að við höfum náð markvissum árangri, mælanlegum árangri, með Olweusarverkefninu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Ég fagna því að hæstv. ráðherra tekur hér undir að við þurfum að auka þessa fræðslu í grunn- og framhaldsskólum. Ég held að flest okkar séu sammála um að fræðsla um þessi mál verður seint of mikil. Það er líka mjög mikilvægt að hafa í huga að eins og hæstv. menntamálaráðherra sagði er þessi námskrá í endurskoðun núna. Því er hér á ferðinni alveg einstakt tækifæri til að setja sérstök áherslumál í námskrána. Það eru atriði talin upp í sjálfum lögunum um hvað eigi að vera í námskrá grunn- og framhaldsskóla. Þess vegna á þetta heima hér á þingi. Þetta á ekki, að mínu mati, að vera á forræði viðkomandi skóla eingöngu. Þess vegna kalla ég eftir aðeins skýrari svörum frá hæstv. menntamálaráðherra um hvort hún muni beita sér fyrir því með beinum hætti að tekið verði sérstaklega fram að fræðsla um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum verði bókstaflega talin upp í viðkomandi lögum. Ég veit að það er búið að gera margt gott varðandi einelti og ofbeldi og virðingu. Lífsleiknin er námskeið sem hefur gengið mjög vel. En það væri mjög sorglegt ef hætta væri á því að þessi áhersla, að þessi fræðsla um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum mundi mæta einhvers konar afgangi vegna t.d. þekkingarleysis, skorts á fjárráðum eða einfaldlega svigrúmi. Því er mjög mikilvægt að skólar landsins fái þau skilaboð frá þinginu, ég tala nú ekki um ef það færi í sjálf lögin, að það ætti að vera sérstök fræðsla um þetta ofbeldi. Við þurfum svona sambærilegt átak í fræðslu um kynferðislegt ofbeldi eins og var og er stöðugt í gangi varðandi einelti. Ég tek alveg undir það sem ráðherra segir um það, að þar hefur verið gert mjög margt gott. En nú tel ég vera komið að þessu kynferðislega ofbeldi gegn börnunum og þess vegna kalla ég aftur eftir aðeins skýrari svörum um hvort ráðherrann muni beita sér með beinum hætti fyrir því einfaldlega að setja þetta í sjálf lögin í þeirri endurskoðun sem nú stendur yfir.

Frú forseti. Eins og ég gat um áðan stendur yfir þessi endurskoðun á námskránni sem að koma ýmsir aðilar, að meginhluta til fagfólk, sem m.a. hefur fengið það hlutverk af minni hálfu að fara sérstaklega yfir það hvernig hægt sé að efla lífsleiknina með tilliti til þess hvernig hægt er að koma fyrir þessari auknu fræðslu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að skilaboðin séu skýr. Ég er ekki viss um endilega að það þurfi að vera í lögum. Þau geta verið í námskránni eins og við erum að gera með ýmsa aðra þætti. Ég tel skipta líka miklu máli, og það tengist svari við fyrirspurn frá hv. þingmanni frá því fyrir jól, að Kennaraháskólinn og kennslustofnanirnar eru líka markvisst að taka á þessum málum, þ.e. hvernig hægt sé að auka fræðslu um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum í fræðslustefnu sinni, í námskrám sínum. Það skiptir því máli að hugsa um heildarmyndina, öll skólastigin, en um leið líka þá sem stærstu aðkomuna hafa varðandi börnin og það eru að sjálfsögðu kennararnir, að þeir séu vel menntaðir og vel undirbúnir til þess að geta tekist á við þau dapurlegu tilvik sem tengjast kynferðislegu ofbeldi gegn börnum.

Frú forseti. Ég vil koma því á framfæri við forseta og forsætisnefnd þingsins að veita meiri tíma fyrir okkur ráðherra til þess að svara fyrirspurnum. Ég er hér með einar sjö eða átta fyrirspurnir á dagskrá og það komast bara tvær að og nú er klukkan rúmlega fjögur. Eins og við þekkjum og vitum þá eru iðulega þingflokksfundir á milli fjögur og sex þannig að ég mælist til þess, þannig að ég geti svarað fyrirspurnum þingmanna, að ráðherra fái meiri og aukinn tíma til þess að svara þeim fyrirspurnum.

Forseti hefur móttekið ósk hæstv. ráðherra. Fyrirspurnatíminn hefur verið lengri í dag en samkvæmt venju. Við hófum hér fund klukkan tólf og þannig stendur á samkvæmt því sem fyrir liggur að fyrirspurnir eru mjög margar og það hefur verið reynt eftir bestu vitund að raða niður fyrirspurnum á hæstv. ráðherra eftir því sem þeir hafa verið við. En forseti mun taka beiðni hæstv. menntamálaráðherra til skoðunar.