Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 125 er frv. til l. um að leyfa innflutning á olíupramma, en eins og kunnugt er gerði Olíumöl hf. í Hafnarfirði á árinu 1974 samning við norskt fyrirtæki um byggingu olíustöðvar í Hafnarfirði fyrir móttöku og geymslu á vegolíu og asfalti. Var stöð þessi reist eins og samningar stóðu til og hefur Olíumöl starfrækt stöðina til framleiðslu á olíumöl. Í framhaldi af þessum framkvæmdum hefur það og gerst, sem vænta mátti, að flutt hefur verið olíumöl staða á milli. Þannig hefur verið flutt olíumöl til Vestfjarða og víðar, og nú er verið að gera þetta fyrirtæki að landsfyrirtæki til þess að annast framkvæmdir í sambandi við olíumalarlagningu. Í sambandi við það, að fara á að flytja olíumölina landshluta á milli, stóð til að kaupa frá Noregi pramma sem sérstaklega er byggður til flutninga á heitri olíumöl og getur flutt um 220 tonn. Þetta skip er upphaflega byggt fyrir nokkuð löngu, svo að það má ekki skv. núgildandi lögum flytja það inn vegna aldurs. Hins vegar hefur það verið endurbyggt og hefur verið í leigu hér til þessara flutninga og hefur reynst mjög vel, enda er búið að endurbyggja það að verulegu leyti, m. a. endurnýja allar vélar þess og tæki sem þarf til siglinga. En upphaflegur aldur þess gerir það að verkum að það þarf sérstaka lagaheimild til að mega kaupa skipið. Þess vegna er þetta frv. flutt, og efni þess er að leyfa ráðh. að heimila að kaupa þetta skip þó að eldra sé en 12 ára, sbr. lög frá 1970, og hefur Siglingamálastofnunin mælt með því að það verði gert. Frv. þetta fékk góða afgreiðslu í hv. Nd., og ég vonast til að það verði eins hér í þessari hv. d., enda hefur reynslan af skipinu sýnt að óhætt muni vera að mæla með því vegna þess að það er búið að endurbyggja það og styrkja til þessara flutninga sem því eru ætlaðir. Ég legg til. herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Jón Árm. Héðinsson; Herra forseti. Ég hef ekki í sjálfu sér neitt við þetta frv. að athuga að öðru leyti en því, að seinast í ræðu hæstv. samgrh. drap hann á að Siglingamálastofnunin mælti með þessu skipi. Mín ósk er sú, og það vil ég biðja samgn. um, að inn í þskj. komi umsögn Siglingamálastofnunarinnar varðandi öryggi og mengunarhættu. Mín ósk er sú að það sé ekki aðeins sagt hér að hún mæli með, heldur að verði það staðfest í þskj. að hún mæli með því og það liggi alveg á hreinu. Öryggislega séð og mengunarlega séð, þegar mjög harðar kröfur eru gerðar alls staðar í heiminum um öryggi varðandi flutninga á þessu efni, þá er það næsta undarlegt, svo ég segi ekki meira, að taka skip, þó endurbyggt hafi verið, sem upphaflega er smíðað fyrir nokkuð yfir 100 árum. Það var smíðað 1860, held ég, eða eins og hæstv. ráðh. orðaði það, fyrir nokkuð löngu.



Herra forseti. Eins og ég tók fram er þetta skip hér í leigu og með leyfi til siglinga. Ég held því að það breyti engu hvort þetta frv. verður afgr. sem lög fyrir jólahlé eða ekki. Ég tel líka eðlilegt og sjálfsagt að samgn. leiti álits Siglingamálastofnunarinnar, því ég hef ekki hér við höndina það skjal sem hún sendi rn., til þess að fullvissa sig um það. Ef annað reynist réttara, þá skulum við hafa það sem sannara reynist. Ég fer því ekki fram á neitt annað en að þetta mál fái hér eðlilega þinglega meðferð.

Frsm. (Steinþór Gestsson) : Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um þetta frv. á tveimur fundum, og hún mælir með því að frv. verði samþ. með þeirri breyt. sem hún flytur á sérstöku þskj. Nokkrir nm. hafa þó fyrirvara um afgreiðslu frv., sem er fyrst og fremst í því fólginn að þeir telja fyrri grein þess óþarfa. Að öðru leyti munu þeir að sjálfsögðu gera nánari grein fyrir þeim fyrirvara sem þeir hafa um þetta efni. Frv. þetta, sem hér um ræðir, hefur í sér fólgin þau ákvæði að tryggja að fasteignaskattur hækki ekki milli ára umfram það sem eðlilegar verðlagshækkanir segja til um, þrátt fyrir breytt fasteignamat sem tekur gildi um næstu áramót. Menn eru því ásáttir um það í n. að 2. gr. frv., sem er ákvæði til bráðabirgða, sé eðlileg og þeir eru allir sammála um að mæla með því að bráðabirgðaákvæðið verði samþ. Það er aftur á móti um fyrri gr. frv. að segja, að mönnum þótti sem hún mundi ekki vera nauðsynleg. En ég er þeirrar skoðunar og víð, sem skrifum undir nál. án fyrirvara, að hún sé eðlileg og að mínum dómi nauðsynleg, og vil ég aðeins skýra það örlítið nánar. Í eldri lögum um fasteignamat eru þau ákvæði að eign eða bygging skuli ekki tekin í fasteignamat fyrr en hún er fullgerð, og hefur það verið metið þannig að þegar bygging er orðin fullgerð að 80%, þá mætti taka hana í fasteignamat. Í lögum um tekjustofna sveitarfélaga segir hins vegar að fasteignaskattur sé ekki greiddur af öðrum eignum en þeim sem fasteignamat taki til. Það er því alveg berlegt að eftir eldri fasteignamatslögum hafði sveitarstjórn ekki heimild til að leggja fasteignaskatt á fyrr en bygging var metin fullgerð. Við breyttar aðferðir við fasteignamat eftir lögunum, sem sett voru á síðasta þingi, er gert ráð fyrir því að fasteignamat fari fram í áföngum á hverri byggingu fyrir sig og þar verði stuðst við álit og skýrslur byggingafulltrúa og þannig að hús í byggingu kemur til fasteignamats áður en það er fullgert eða tekið í notkun. Það, sem þetta ákvæði 1. gr. þýðir, er í rauninni það eitt að sú regla, sem var í lögum og eins og hún hefur verið í framkvæmd, verði einnig hér eftir lögð til grundvallar álagningu fasteignaskatts, eins og verið hefur hingað til. Segir svo í frv., eins og það var lagt fyrir þessa hv. d.: „Eigi er þó heimilt að leggja fasteignaskatt á fasteignir fyrr en þær hafa verið teknar til afnota eða eru fullgerðar.“ Þetta er gjörsamlega til samræmis við það sem er í gildandi lögum. Hins vegar sýndist okkur að þetta orðalag í 1. gr. gæti skilist á þann veg að ekki væri heimilt að leggja fasteignaskatt á óbyggða lóð, og því höfum við orðið sammála um að gera breyt. á orðalagi í þessari 1. gr., þannig að fyrir „fasteignir“ komi „byggingar“ og hljóði þá þannig: „Eigi er þó heimilt að leggja fasteignaskatt á byggingar fyrr en þær hafa verið teknar til afnota eða eru fullgerðar.“ Þá eru tekin af öll tvímæli um það, að eins og áður hafa sveitarstjórnir heimild til þess að leggja fasteignaskatt á óbyggðar lóðir. Má segja það sama um það ákvæði, eins og ég var raunar búinn að taka fram, að hér er leitast við að viðhalda nákvæmlega því fyrirkomulagi um álagningu fasteignaskatts sem verið hefur hingað til. Það er meginefni þessa frv., og því teljum við eðlilegt að það sé samþ. með þessari breyt. og leggur félmn. það til.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara. Ég taldi ekki fært að vera andstæður þessu frv. af þeim einföldu ástæðum, að aðaltilefni frv. er 2. gr., ákvæði til bráðabirgða, og um það eru engar deilur í n. Það eru allir sammála um að það ákvæði sé nauðsynlegt að lögfesta. Þessu máli er eins og fleirum hraðað í gegnum þingið nú, og má vissulega óska hæstv. ríkisstj. til hamingju með að hún skuli hafa uppgötvað að það eru fáir dagar til jóla, þó að sú uppgötvun hafi komið nokkuð seint, enda berast frv. nú ótt og títt að okkur og enn eru einhver óséð enn sem eiga að koma hér til afgreiðslu. Þetta leiðir hins vegar það af sér, þessi síðbúna uppgötvun hæstv. ráðh., að við í stjórnarandstöðunni a. m. k. og ég hygg meira að segja stjórnarþm. einnig hafa mjög takmarkaðan tíma til að skoða þau mál sem er verið að leggja hér á borð, og þá á ég ekki við þetta frv. út af fyrir sig alveg sérstaklega, þó að þarna komi upp atriði sem fyllilega hefði verið ástæða til þess að athuga betur og fá rýmri tíma, m. a. vegna þeirra upplýsinga sem við fengum í n. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Ég held sem sagt að 1. gr. sé ekki tímabær, - held mig enn þá við það að hún sé ekki tímabær, það þurfi ekki að setja þessa grein inn, það þurfi að athuga ýmsa þætti betur. Við höfum t. d. heyrt þá fullyrðingu, sem ekki hefur verið afsönnuð, að á þessar byggingar, sem hér er um að ræða, muni ekki verða lagður fasteignaskattur fyrr en á árinu 1978, þ. e. a. s. 15. jan. það ár, svo sem l. segja til um varðandi gjalddaga fasteignaskatts. Ég vil ekkert fullyrða um það til eða frá hvort þetta stenst eða ekki, en þessi fullyrðing hefur ekki verið afsönnuð fyrir okkur í n., og sé hún rétt, þá liggur auðvitað í hlutarins eðli að það liggur ekkert á því að lögfesta þetta atriði. Það hefði sem sagt þurft að fullkanna þetta mál, og ef þessi fullyrðing væri rétt, þá auðvitað hefðum við í félmn. átt að láta þessa gr. niður falla, en hins vegar taka þá 2. gr., sem við allir erum sammála um, og samþ. hana. Í framsögu hæstv. ráðh. fyrir þessu máli kom glöggt í ljós hverja hann hafði í huga varðandi þessa grein. Ég er honum algjörlega sammála í því efni. Hann hafði þau rök fyrir því að þarna væri verið að hindra það að fasteignaskattur væri lagður á íbúðareigendur áður en þeir hefðu fullgert íbúðir sínar eða þá tekið þær til afnota. Ég er alveg sammála þessu viðhorfi hæstv. ráðh., fyllilega. En þá bentum við, sem vorum með fyrirvara í n., á það að fyrir er enn rýmri heimild í tekjustofnalögunum í dag en sú sem hæstv. ráðh. bar fyrir brjósti, þ. e. a. s. heimild að sveitarstjórn sé heimilt að undanþiggja íbúðareigendur fasteignaskatti tvö ár eftir að þeir hafa flutt í sína íbúð, og þessi heimild er víða nýtt. Ég nefni bara sem dæmi, af því að ég er því kunnugur frá mínum heimastað, að þar höfum við nýtt þessa heimild og íbúðareigendur þar hafa ekki þurft að greiða fasteiguaskatt fyrstu tvö árin eftir að þeir hafa flutt í sína íbúð. Þarna er heimild sem gengur enn þá lengra, og ég er ekki alveg nógu trúaður á að sveitarstjórnir séu svo gráðugar í það að níðast á íbúðareigendum að þær ætli að seilast til fasteignaskattsins fyrr en þær hafa gert, þó að þær kunni að hafa möguleika á því nú, og þar af leiðandi er ég hvergi sannfærður um að á þessu sé þörf. Hitt vegur þó kannske sýnu þyngst, að í n. kom fram í máli framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga bein andstaða Sambands ísl. sveitarfélaga við lögfestingu þessarar greinar og þar voru ýmis rök til tind í þessu efni. Það var t. d. bent á ýmsar stórar byggingar, - ekki íbúðarbyggingar, heldur ýmsar stórar byggingar, sem væru áratugi í byggingu og væri þá eigi heimilt með nokkru móti að ná fasteignaskatti af, þó að þær væru kannske teknar í notkun að einhverjum hluta til einhvers annars en til væri ætlast. Ýmis atriði til umhugsunar komu einnig fram frá framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga um erfiðleika tölvu- og skýrsluvélavinnslu varðandi undanþágur af þessu tagi eða bann við heimildum af þessu tagi, og við höfum sem sagt ekki fengið tækifæri til að fullkanna þetta. Það kann vel að vera - og ég vil ekkert um það fullyrða - að að athuguðu máli væri ég andvígur þessari grein, en það liggur hreinlega ekki fyrir að við höfum athugað þetta mál nokkurn skapaðan hlut. Þó við höfum nú komið á tvo fundi, eins og hv. frsm. tók fram, höfum við ekki athugað fullyrðingar til og frá neitt frekar í þessu máli. Enn þá er því ýmsum spurningum um þetta ósvarað sem við hefðum þurft að fá tækifæri til að svara og e. t. v. fara inn á þá heimildargrein sem framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga var að fara fram á, að í staðinn fyrir þessa grein kæmi heimildargrein fyrir sveitarfélögin um að undanþiggja fasteignaskatti byggingar fyrr en þær hefðu verið teknar til afnota eða væru fullgerðar. Hann taldi það vera skárri lausn á málinn. Ég sem sagt endurtek það, að ég tel að 2. gr. eigi fullan rétt á sér, og það er út af fyrir sig mjög gott, að hún skuli koma fram. En þessi óþarfa viðbót, sem mun vera komin inn í ráðuneytið skv. ábendingu að vísu hins mætasta manns, Gauks Jörundssonar, við höfum ekki fengið nægilegt tækifæri til þess að athuga hana til þess að ég geti fellt mig við 1. gr. Ég mun því greiða atkv. gegn henni þó að ég hins vegar að sjálfsögðu greiði atkv. með 2. gr. Um fasteignaskattinn í heild hefði líka verið full ástæða til þess að efna til nokkurrar umr., um fasteignaskattinn sem tekjustofn, en það skal ekki gert hér. Ég held að það sé rétt að láta það bíða betri tíma, þegar tekjustofnalögin koma hér endurskoðuð inn í Alþ. En á það skal bent, að úr því að það liggur fyrir, að endurskoðun á tekjustofnalögunum verður framkvæmd á þann veg að þau verði hægt að leggja fyrir næsta Alþ., þá getur varla legið á því að taka þessa litlu grein út úr, úr því að hún er ágreiningsefni og úr því alveg sérstaklega að Samband ísl. sveitarfélaga reyndist andvígt þessari litlu grein.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara vegna þess að afstaða mín var að nokkru leyti sú sama og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Það er svo margt óljóst í sambandi við efni 1. gr. frv., að ég er alls ekki viss um að þetta ákvæði sé það sem koma skal í sambandi við þetta. Við vitum í fyrsta lagi ekkert enn þá hversu fljótvirkt þetta fasteignamatskerfi verður. Það kom jafnvel fram í n. það álit, að byggingar, sem væri unnið að með venjulegum byggingarhraða hér hjá okkur, þær mundu varla vera komnar inn í fasteignamat til skatts fyrr en þær væru teknar í notkun. Um þetta og margt fleira getur vitanlega reynslan ein skorið úr, en mér finnst að það sé nokkur hætta á því að með þessu ákvæði sé verið að gera einfalt mál flókið. Það hlýtur að fara töluverð vinna í að athuga það hverju sinni, áður en fasteignaskattur er lagður á, hvaða byggingar eru komnar það langt að teljast búnar, en eins og hv. frsm. gat um, þá hefur verið talið, að byggingar séu fullgerðar þegar búið er að vinna 80% af þeim. Ef það á svo að fara að athuga það í hvert skipti hvaða byggingar er búið að framkvæma 80% af, þá hlýtur það í fjölmennum sveitarfélögum að vera töluvert mikil vinna. Í framsöguræðu hæstv. félmrh. voru það aðalrökin, að það væri ófært að fara að leggja skatt á ungt fólk á meðan það væri að koma upp íbúð, og um það getum við vitanlega allir verið sammála. En hér er um fleira að ræða heldur en íbúðir handa ungu fólki, og svo er það þannig að sveitarfélög taka ýmsa aðra skatta af ungu fólki sem stendur í byggingum. Það eru tekin gatnagerðargjöld, og vitanlega eru gatnagerðargjöldin margfalt hærri skattur en fasteignaskattarnir. Mér dettur því í hug að varpa því fram, hvort það væri ekki einfaldari leið, ef það verður þannig í framkvæmd að skatturinn lendir á húsum í byggingu, að lækka þá aðeins gatnagerðargjaldið til þess að jafna metin. Þá þyrfti ekki að vera að hafa neina aukaathugun á byggingarstigi eða neitt slíkt sem þeirri leið fylgdi. Sem sagt, mér finnst að svo mörgum spurningum sé ósvarað í sambandi við þetta og þar sem það er augljóst að það verður engin breyting á þessu fyrr en á árinu 1978, þá tel ég með tilliti til andmæla stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga rétt að fresta samþykkt þessarar greinar.

Frsm. (Steinþór Gestsson) : Herra forseti. Mér þykir gæta nokkurs misskilnings í máli þeirra tveggja hv. þm., sem hér hafa talað næstir á undan mér. Þeir tala um 1. máli þeirra tveggja hv. þm., sem hér hafa talað næstir á undan mér. Þeir tala um 1. gr. frv. eins og hér sé verið að ganga inn á að einhverju leyti nýja leið í þessu efni. En það er síður en svo að svo sé. Þeir hafa talað um það báðir að eftir þeim hraða, sem líklegt sé að verði á fasteignamatsframkvæmdinni, þá muni þetta ekki koma til ákvörðunar fyrr en á árinu 1978, það ákvæði sem er um rætt í 1. gr. Það má vera að svo sé ekki. En ég er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða grundvallaratriði sem var í eldri lögum og ég vil leggja áherslu á að sé haldið í við núverandi aðstæður. Eins og ég kom að áðan, þá er óleyfilegt að leggja fasteignaskatt á byggingar fyrr en þær eru metnar fullgerðar eða teknar í not, og það er einmitt það sem staðfest með 1. gr. þessa frv., og ekkert annað.  Það er rétt, sem ég gat ekki um áðan, að frá Sambandi ísl. sveitarfélaga komu andmæli gegn 1. gr. inn á fund til okkar. Við reyndum að meta hversu veigamikil þau andmæli væru, ræddum einnig við ráðuneytisstjórann í félmrn. um það og fleira í þessu sambandi, og mitt mat er að sá ótti hafi verið ástæðulaus sem Samband ísl. sveitarfélaga lét fram koma á nefndarfundi hjá okkur. Hv. 7. landsk. þm., Helgi F. Seljan, gat um það, að í tekjustofnalögunum væru rýmri heimildir um fráhvarf frá fasteignaskattsálagi heldur en hér er gert ráð fyrir í 1. gr. og það er alveg rétt. En þetta eru alveg tveir ólíkir liðir. Þau ákvæði, sem þm. talaði um að væru rýmri ú öðrum stað í tekjustofnalögunum, eru vissulega í gildi áfram. En þau, sem hér er verið að ræða um í 1. gr., eru aðeins stefnumarkandi um það, að fasteignaskattur skuli aldrei lagður á fyrr en bygging er metin fullgerð eða tekin í notkun. En ég er ekki í nokkrum vafa um það, að í hinum stærri sveitarfélögum er erfiðara að fylgjast náið með því, hvernig ástæður þeirra eru sem í byggingu standa, heldur en í litlum sveitarfélögum eins og þeim sem hv. 7. landsk. þm. var að lýsa áðan. En þó að maður vantreysti ekki stóru sveitarfélögunum á neinn hátt í þessu efni, þá er ég þeirrar skoðunar að þessi stefnumörkum sé rétt, að ekki sé leyft að leggja fasteignaskatt á byggingu fyrr en hún er fullgerð eða tekin í notkun.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa langt mál um þetta frv., en mér finnst að mörgu leyti óeðlilegt að því sé flýtt svo mikið sem raun ber vitni þegar fram kemur andstaða Sambands ísl. sveitarfélaga og ef það er rétt, sem hér hefur komið fram, að óþarft sé að setja þetta ákvæði á þessu ári. Það er alveg rétt, að það er erfiðara að fylgjast með þessum málum í stórum sveitarfélögum, og ég held að mönnum hafi verið þetta ljóst þegar var fjallað um frv. til l. um fasteignamat í fyrra og þá var gerð sú breyting á fasteignamati að matið er stöðugt. Eftir því sem byggingunum miðar áfram, þeim mun meir hækkar matið hlutfallslega. Ef byggingartími er eðlilegur, þá ætti í flestum tilfellum ekki að vera lagður fasteignaskattur á viðkomandi hús. En ég held að það sé rétt að menn geri sér grein fyrir að það verður einnig mjög erfitt fyrir sveitarstjórnir í stórum sveitarfélögum að fylgjast með hvenær hús hafa verið tekin í notkun. Við skulum gera okkur grein fyrir því að það hefur tíðkast í mörg ár að það væri reynt að komast hjá því, að hús væru tekin út og tekin í mat, til þess að komast hjá greiðslu fasteignagjalda. Og ég veit að hv. þm. geta fengið það staðfest með því að ræða við ýmsar sveitarstjórnir. Þetta hefur verið allmikið vandamál í mörgum sveitarfélögum, og þetta vandamál verður alveg það sama ef þetta ákvæði verður að lögum. Ég vil einnig geta þess, að það, sem hefur e. t. v. helst hamlað og stuðlað að því að menn hafi tekið þrátt fyrir þetta hús sín í mat, er að eigin húsaleiga reiknast í flestum tilfellum af fasteignamati, en ef fasteignamat er ekki fyrir hendi, þú reiknast eigin húsaleiga af byggingarkostnaði. Og þessi eigin húsaleiga hefur stundum verið það há að menn hafa þess vegna flýtt sér að koma húsum sínum í mat. Allar þær hugmyndir, sem fram hafa komið nú að undanförnu um breytingar á skattalögum, hafa gert ráð fyrir því að húsnæðisliðirnir á framtalinu væru felldir niður. Ef það verður gert verður þessi hvati ekki lengur fyrir hendi. Mér finnst óskynsamlegt að hraða svo þessu máli að menn geti ekki fengið tækifæri til þess að gera sér fulla grein fyrir því, hvað er hér veríð að gera, því ég hef það á tilfinningunni að það hafi ekki verið rannsakað nægilega vel við undirbúning málsins og ekki heldur í n. Og það er alveg nóg á dagskrá þingsins núna þessa síðustu daga fyrir jól þótt menn séu ekki að eyða tíma í mál sem í reynd liggur ekki svo á, þótt ég viti að allir hafi góðan vilja til þess að ungt fólk, sem á í erfiðleikum, greiði ekki há gjöld. Það er allt annað mál.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Ýmsar þær röksemdir, sem fram hafa komið hjá þeim hv. þrem þm. sem hafa lýst yfir ýmist andstöðu eða mikilli gagnrýni á 1. gr. frv., eru harla einkennilegar, eins og t. d. þegar hv. 7. landsk. þm. upplýsir annars vegar að sú sveitarstjórn, sem hann á sæti í, hafi notað heimild laganna til þess að undanþiggja húsbyggjendur fasteignagjaldi tvö fyrstu árin eftir að hús eru tekin í notkun, - og þetta er ákaflega virðingarvert gagnvart húsbyggjendum, ekki síst ungu fólki sem á erfitt sín fyrstu ár, -- en óneitanlega skýtur nokkuð skökku við þegar sá hinn sami maður vill fella 1. gr. frv. og þar með skapa sveitarfélögunum möguleika á því að þyngja fasteignaskatta á þessu sama fólki. Það er öllu víðtækari tilgangur með 1. gr. Í lögum um fasteignamat frá síðasta vori er svo ákveðið í ákvæði til bráðabirgða, að þegar nýtt fasteignamat tekur gildi, sem margfaldast eins og kunnugt er a. m. k. 51/2 sinnum og stundum meira, þá er tekið fram í þessu lagaákvæði að áður en þau taka gildi skuli endurskoða lög um þau gjöld sem fylgja fasteignamati til þess að þau hækki ekki í samræmi við þessa hækkun fasteignamats. Í framhaldi af þessu ritaði formaður yfirfasteignamatsnefndar félmrn. bréf þar sem hann benti á það ákvæði í fasteignamatslögunum sem hér er til umr., að nú verði fasteignamat framkvæmt einni.g varðandi hús sem eru í smiðum. Þetta ákvæði 1. gr. er, eins og skýrt kemur fram í grg. og tekið hefur verið fram, eingöngu til þess að staðfesta þá reglu sem gilt hefur, og þess vegna er undarlegt þegar nú koma fram andmæli gegn þeirri reglu, eins og hér sé um eitthvað nýtt að ræða. Hvers vegna hafa ekki andmæli gegn því að ekki skuli greiða fasteignaskatt fyrr en íbúðir eru fullgerðar, komið fram fyrr, því sá hefur verið hátturinn samkv. lagaákvæðum og framkvæmd í fjölda ára. Hér er ekki um neina breytingu að ræða. Hér er verið að staðfesta þá venju og þau lög sem áður hafa gilt, fyrst og fremst til að vernda húsbyggjendur fyrir nýjum skattaálögum. Mér kemur mjög á óvart að Samband ísl. sveitarfélaga skuli hafa mótmælt eða gert athugasemdir við þessa grein. Mér hafa engar slíkar athugasemdir eða mótmæli borist. Hins vegar rengi ég ekki það sem hér er frá sagt, að framkvæmdastjóri Sambandsins hafi mætt á fundi n. og andmælt þessu, en mér hafa ekki borist nein andmæli frá þeim samtökum. Hins vegar, fyrst þrír hv. þm. hafa talið ástæðu til að andmæla þessu ákvæði og vilja þannig opna möguleikann fyrir því að hækka gjöld bæði á ungu fólki, sem er að byggja, og öðrum og af því að ég rengi ekki að Samband ísl. sveitarfélaga hafi þá afstöðu sem hér hefur verið lýst, þá legg ég til að umr. verði frestað og málið tekið út af dagskrá til frekari athugunar.



Herra forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. ráðh. í lokin um að umr. um þetta mál verði frestað og það skoðað betur. Það var einmitt það sem fyrir okkur vakti í þessu efni. Ég vil aðeins taka það alveg skýrt fram, að það er ekki vegna andstöðu við þessa grein út af fyrir sig, sem ég mun greiða atkv. gegn henni, heldur það, að ég vil að hún sé skoðuð betur, og þegar andmæli hafa komið gegn henni frá þeim aðila sem gerst á hér að þekkja, þá treysti ég mér ekki til þess að standa með þessari grein, en alls ekki það að ég vilji með því fara að leggja til að þessi skattur verði lagður á unga húsbyggjendur og þeim íþyngt með því, enda engar sönnur á það færðar að það muni gerast þó að þetta ákvæði kæmi ekki til framkvæmda fyrr en á næsta ári. Það hafa engar upplýsingar komið fram um að það mundi gerast, Þegar þar við bætist svo það sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson kom hér að áðan, að það er upplýst að menn hafi reynt að komast fram hjá þessum hlutum, eins og þeir hafa verið í framkvæmd og eins og raunar framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga kom inn á líka í viðræðum við okkur, þá er ég ekki heldur kominn til með að segja að fyrri framkvæmdin á þessu hafi verið heilög og ágæt. Þá hefði ég séð fullkomna ástæðu til þess að athuga það einnig, ef fyrri framkvæmdin hefur verið misnotuð eins og hann benti á með skýrum og ljósum rökum áðan.



Herra forseti. Ég vil aðeins mótmæla þeim orðum ráðh., að með því að við nokkrir þm. séum hér að fara þess á leit að þetta mál sé skoðað betur, þá séum við að stuðla að því að hærri álögur verði lagðar á ungt fólk og aðra Ég vil mótmæla því. Ég vil aðeins fara þess á leit að þetta mál verði skoðað og menn geri sér grein einnig fyrir þeim vanköntum sem hafa verið á þessum málum undan farið. Það er ekki rétt að mínum dómi að breyta þessu í þá veru, að menn sníði ekki um leið af þá vankanta sem hafa verið, ef það er hægt, hvort sem það hefur verið haft í hámælum áður eða ekki. Ég vil aðeins mótmæla þeim ummælum, að með því að við förum þessa á leit við d. séum við á þann hátt að stuðla að ranglátum álögum.



Ég vil taka það einu sinni enn fram, að samkv. gildandi lögum eða þeim sem gilt hafa fram til síðasta vors hefur það verið þannig, að fasteignaskatt hefur ekki mátt leggja á hús fyrr en íbúðir væru fullgerðar. Í fasteignamatslögum frá 1963 var þetta skýrt tekið fram, að fasteignamat skyldi ekki fara fram fyrr en hús væru fullgerð, og í lögunum um tekjustofna sveitarfélaga er það skýrt tekið fram, að fasteignaskatt má ekki á leggja fyrr en fasteignamat liggur fyrir. Það ætti því að vera öllum augljóst að hingað til hefur verið bannað að leggja fasteignaskatt á íbúðir í smíðum. Um leið og hið nýja fasteignamat kemur til framkvæmda nú um áramót verður breyting á þessu, þannig að fasteignamat verður framkvæmt ekki aðeins þegar íbúðir eru fullgerðar, heldur einnig þegar þær eru í smíðum. Þá er um leið orðið heimilt að leggja á fasteignaskatt. Þetta er svo augljóst að það ætti ekki að þurfa um það að ræða. Þeir hv. þm., sem hér hafa lagt til að 1. gr. frv. yrði felld niður, hafa opnað möguleika fyrir því að þær sveitarstjórnir, sem vilja, geti lagt fasteignaskatt á íbúðir þegar þær eru fokheldar eða þegar þær eru í smiðum. Þetta liggur alveg ljóst fyrir.



Herra forseti. Þetta lagafrv. er flutt að beiðni Félags ísl. fiskmjölsframleiðenda sem með bréfi til sjútvrn., dags. 10. des. s. l., benti á ýmsa fyrirsjáanlega erfiðleika sem mundu skapast á næstu loðnuvertíð ef ekki yrði reynt að ráða bót þar á í tæka tíð. Ljóst er að bræðsluskipið Norglobal fæst ekki leigt til landsins á næstu vertíð eins og tvö undanfarin ár. Skipið kom að mjög góðum notum á þessum tíma og mestur hluti þess afla, sem það vann, var umframafli fyrir loðnuflotann, auk þess sem það auðveldaði mjög alla skipulagningu á löndun á loðnu til bræðslu að áliti loðnunefndar. Þátttaka í veiðunum mun trúlega aukast verulega, m. a. vegna miklu hærra verðs á loðnuafurðum en á s. l. vetrarvertíð loðnu. Það er því fyrirsjáanlegt að mikið misræmi verður á milli aflagetu þess flota, sem mun stunda loðnuveiðar, og vinnuskilyrða verksmiðjanna. Ef ekkert er að gert munu veiðiskipin að jafnaði halda með aflann til þeirra hafna sem næst liggja veiðisvæðunum, og skapast þá fljótlega löndunarbið hjá skipunum sem hefði í för með sér að aflinn skemmdist eða eyðilegðist með öllu. Til að hindra þessa þróun er lagt til að loðnunefnd fái aukið vald frá því sem nú er: Í fyrsta lagi að nefndin hafi skýlausa heimild til þess að loka um stundarsakir fyrir móttöku á loðnu til bræðslu í ákveðnum höfnum og þá væntanlega þeim sem næst liggja veiðisvæðunum hverju sinni og beina veiðiskipunum annað með aðstoð flutningastyrkja í því skyni að dreifa lönduninni, auka þar með nýtingu á verksmiðjunum, auk þess sem heildarafli mundi trúlega aukast nokkuð og betra og verðmeira hráefni fengist. Í öðru lagi gerir frv. ráð fyrir að heimilt sé að miða lokun á móttöku loðnu til bræðslu í ákveðnum höfnum við stærð skipa, þannig að minni skipin þurfi ekki að sigla langar leiðir með aflaun, enda slíkt oft og tíðum hættulegt, auk þess sem þau mundu sjá þeim höfnum, sem lokaðar væru, fyrir nægu hráefni til frystingar meðan lokun stendur yfir. Stærri skipin fengju aftur á móti flutningastyrk þegar ákveðnum höfnum væri lokað, en um lokun hafna yrði aldrei að ræða nema samhliða yrði greitt fyrir siglingu til fjarlægra hafna. Í þriðja lagi er lagt til að loðnunefnd fái heimild til að stöðva allar veiðar á loðnu til bræðslu um stundarsakir ef fyrirsjáanlegt er að siglingar til fjarlægra hafna eru ómögulegar vegna veðurs, þannig að löndunaröngþveiti yrði óumflýjanlegt í þeim höfnum sem næst eru miðunum. Til þessa ákvæðis verður trúlega sjaldan gripið, enda fremur sjaldgæft að ekkert sé hægt að sigla ef veiðiveður er, en þó hefur þetta komið fyrir á undanförnum loðnuvertíðum. Að síðustu er lagt til að lagabreytingin taki gildi frá 1. jan. n. k. Sjútvrn. sendi þetta mál til umsagnar samtaka útvegsmanna og sjómanna: Landssamband ísl. útvegsmanna og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hafa mælt með því að þetta frv. yrði flutt. Herra forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Það var nú ekki seinna vænna að sjútvn. fengi einn fisk í soðið, svona rétt fyrir jólin, svo það yrði ekki ofát á kjöti, og birtist nú eitt frv. síðustu klukkutíma þessa þings er við eigum von á að fá til meðferðar í n. Ég er eiginlega hálfundrandi yfir ákvæðum þessarar einu gr. frv., því 2. gr. er aðeins um gildistöku. Það hefur nefnilega verið svo, að margir menn hér á Íslandi hugsa eilítið fram í tímann og halda að þeir fái að njóta árangurs af því erfiði sínu að búa í haginn fyrir sig. Hefur það jafnan verið talið gott ef vel hefur tekist til, eins og sannað hefur verið nú á þessum haustdögum, og á ég þá við það að allmargir menn hafa lagað skip sín eða breytt skipum sínum í samræmi við ríkjandi aðstæður við loðnuveiði, og um leið má segja að þau séu hæfari til að sigla langar leiðir. En það er annað sem kemur fram við gildistöku þessa frv., ef að lögum verður. Frá þessum mönnum er tekinn ákvörðunarréttur um ráðstöfun á eigin afla og tekið fram fyrir hendur á skipstjórunum. Þá kemur upp sú spurning: Hvað þýðir það? Ég hefði vilja sjá hér eina grein í viðbót í þessu frv. sem hefði lagt svo til, að sé slíkur ákvörðunarréttur tekinn af skipstjóra, þá fylgi því skilyrðislaus greiðsluskylda. Það fer ekki á milli mála að lög um loðnunefnd hafa borið árangur, um það erum við allir sammála, og hún hefur unnið starf sitt mjög vel og á hinar mestu og bestu þakkir skilið. Allir stjórnmálaflokkar og allir hv. alþm. hafa verið sammála um að rétt væri að koma þessari n. á, þó að nefndafarganið sé mikið. Hafa þessir menn skilað frábæru starfi. Formaður n. er starfsmaður sjútvrn., og ég veit ekki annað, þrátt fyrir ýmsa hnökra þegar mest er álagið og jafnvel orðahnippingar, þá hefur n. sem heild skilað frábæru starfi. Nú á að auka það valdsvið sem n. hefur þegar, og það er í því fólgið að n. getur ákveðið stöðvun á tilteknum skipum og tilteknum stærðarflokki skipa. Ég verð nú að spyrja: Hver er vernd stjórnarskrárinnar í þessu sem mörgu öðru? Það getur nefnilega skipt gífurlegum tölum hvort maðurinn er frjáls að taka ákvörðun og veit um að hér er ákveðið laust pláss, hann ásamt mörgum öðrum veit af því og er frjáls að sigla á þann stað og til þess viðskiptaaðila sem hann vill. Þetta er svo alvarlegt mál, að ég tel persónulega útilokað að hespa því af á tveimur dögum þingsins - gjörsamlega útilokað. Við hljótum að verða að heyra í allmörgum mönnum, - þeir eru ekki mjög margir, þeir geta verið 15–20 eða eitthvað fleiri, sem eiga þennan stærðarflokk sem hér er verið að þrengja umsvif að, - og það er útilokað annað en að heyra viðbrögð þessara manna. Ég get ekki tekið alvarlega óskir verksmiðjueigenda, því þetta er tæplega þeirra mál. Ég segi: tæplega þeirra mál. Þeir fá vonandi nóg framboð af loðnu og verða að sætta sig við það. Það skilyrði, sem þeir geta sett, er að loðnan sé fersk og hæf til vinnslu. Hins vegar kann að vera nokkur deila uppi í samtökum útvegsmanna og vildi ég þá kanna það mál allt nánar. Þeir, sem hafa gert skip sín öruggari í siglingum, það má segja að nokkur sanngirni sé í því að þeir sigli lengra og eru rök fyrir því að borga þá vel fyrir það. En þetta verður að vera gert með frjálsu samkomulagi. Gildandi lög hafa reynst góð, þau hafa leyst þennan vanda, og ég vil því ekki rasa um ráð fram. Ég verð að segja það alveg eins og er. Ég viðurkenni það vandamál, sem frv. fjallar um, og reyndar hafði ég hér á hv. Alþ. bent á það í tillöguflutningi að gert yrði átak við að reisa verksmiðjur til þess að bjarga yfirvofandi ofveiði, ef svo mætti segja, miðað við afkastagetu verksmiðjanna. En það hefur gengið heldur böksulega að fá hlustað á það. Þess vegna vil ég að við fáum svigrúm til þess að fjalla um þetta mál. Það er engin nauðsyn að þetta frv. taki gildi og verði að lögum 1. jan. því að loðnuvertíð hefst fyrri hluta janúar og það hefur aldrei átt sér stað að verksmiðjur væru yfirfullar í janúar. Það hefur aldrei átt sér stað. Og því miður - ég segi: því miður - er útlitið ekki gott og bátar almennt ekki komnir í fulla starfsemi fyrr en seinni hluta janúar, m. a. vegna þess að það er nú einu sinni svona búið að rekstrarmöguleikum bæði netaverkstæða og báta að það er ekkert efni til í landinu, menn fá ekki keypta og selda víxla til að gera við næturnar, hreinlega til að gera við næturnar, og það er stórkostlegt vandamál að hafa veiðarfærin tilbúin. Þess vegna liggur þessu frv. ekkert á með þeim hraða að það þurfi að hrökkva til og afgr. það í snarheitum. Við skulum bara hafa það tilbúið í janúarlok. Þá verðum við búnir að heyra álit margra manna, sem þetta mál snertir, og hlusta gaumgæfilega á það, og þá verðum við tilbúnir að gera þær breyt. á núv. lögum sem leysi aðsteðjandi vanda, eins og frv. boðar. En hann er það flókinn og hann er það viðkvæmur og það er það mikið í hættu fyrir vissa aðila, að ég vil hlusta á þessa menn. Það er ekki hægt að komast hjá því.



Herra forseti. Ég hlýt að taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður, Jón Árm. Héðinsson, sagði um þá reynslu sem fengist hefur af störfum loðnunefndar. Ég hygg að þessi stofnun hafi leyst ákaflega erfið vandamál, sem steðjuðu að vetrarútgerðinni til loðnuveiða, og farnast furðuvel. Þótt flestir okkar, sem höfum eitthvað umgengist þá sem stunda þessar veiðar, hafi mátt hlýða á kvartanir einstaklinga, þá ætla ég að hitt sé mála sannast, að loðnunefnd hafi gert mikið gagn. Hér er svo ráð fyrir gert í 2. gr. að þessi lög öðlist gildi 1. jan. 1977. Ég hlýt einnig að taka undir orð hv. þm. Jóns Ármanns á þá lund, að hér sé allmikill flýtir á og óþarfaflýtir. Þetta frv. er lagt fram í jólaönninni, en ýmislegt í eðli þess með þeim hætti að æskilegt er að ræða það við fleiri aðila heldur en Félag ísl. fiskmjölsframleiðenda og LÍÚ og forsvarsmenn Farmanna- og fiskimannasambandsins. Hér er loðnunefnd óneitanlega ætlað furðulega mikið vald. Ég er að eðlisfari andvígur hugmyndunum um hið upplýsta einveldi, og jafnvel þó að til komi stoð og ráðuneyti jafnágætra aðila og stjórnar LÍÚ, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Félagi ísl. fiskmjölsverksmiðja í þessu tilliti, þá vildi ég gjarnan að við reyndum að þrengja sem allra minnst að valdi þeirra manna sem stjórna nú þessum skipum og gera þau út til loðnuveiðanna. Ég hlýt að spyrja sem svo: Hvað verður um útgerð skipa að sumri til á loðnu til öflunar hráefnis fyrir einstakar verksmiðjur? Hér er alls ekki kveðið á um nein sérstök tímatakmörk eða árstíðabundið gildi þessara laga. Aths. við lagafrv. þetta byrja á þennan hátt: „Nú er komið í ljós að bræðsluskipið Norglobal fæst ekki leigt til landsins til loðnubræðslu á vetrarvertíð eins og tvö undanfarin ár.“ Sem sagt, meginforsenda fyrir setningu nýrra laga er þessi: Nú er komið í ljós að bræðsluskipið Norglobal fæst ekki leigt til landsins. Það er eins og bræðsluskipið Norglobal sé eitt af sjálfum náttúruöflunum. Maður hefði ekki orðið hissa að sjá hér lagafrv. þar sem grg. byrjaði svona: „Nú hefur tunglið verið tekið niður af festingunni, því þarf að gera ráðstafanir og festa í lög til frambúðar.“ Norglobal var fengið hingað á miðin á sínum tíma upprunalega við ákaflega sérstakar aðstæður, þegar við misstum af völdum náttúruhamfara hvora á fætur annarri, sitt árið hvort einhverja stærstu og afkastamestu síldarverksmiðjuna okkar. En einhvern veginn var ég þeirrar trúar að útgerð á bræðslufisk við Ísland ætti ekki að byggjast til frambúðar á veru Norglobals á miðunum. Þegar borið er fram frv. þessarar tegundar, þá hlýtur maður að sakna þess að ekki skuli sjást af hálfu sjútvrn. viðleitni til þess að leysa vandamál loðnuflutninganna eða hins mikla bræðslufiskafla á vetrarvertíð til frambúðar og með skynsamlegri ráðstöfunum en þessum, sem í eðli sínu miða að því, ef í harðbakka slær, að draga fremur úr loðnuveiðunum heldur en hitt, þó ég ætli hæstv. sjútvrh. alls ekki slíkan tilgang. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í spjall um frv. í þessari mynd. En ég get einhvern veginn ekki látið hjá líða að minnast á hugmynd sem fram kom fyrir einum 15–16 árum um góða lausn á því vandamáli sem fylgir flutningi á bræðslufiski um langan veg til verksmiðjanna. Þetta er hugmynd Gísla heitins Halldórssonar verkfræðings sem hann setti þá fram og hafði lagt allmikla vinnu í að kynna sér og rannsaka og jafnvel fengið verksmiðjur í Bandaríkjunum til þess að hanna tæki það sem hér um ræðir, þar sem voru strigastyrktar gúmmíslöngur í hvalslíki sem hann ætlaðist til að veiðiskipin hefðu um borð. Þá var miðað við síldaraflann, síldinni yrði dælt í þessar slöngur, sem síðan hefðu flotmagn, og dráttarskipum væri ætlað að draga þessa síldargeyma til hafna. Hann styrkti þessa hugmynd sína þeim rökum að síldveiðiskipin okkar væru orðin ákaflega dýr tæki, ekki síst fyrir rafeindabúnaðinn, raunar meira og minna fljótandi rafeindatæki og allt of dýr til þess að hafa þau í „transporti“ með síld til verksmiðjanna. Þess vegna væri við hæfi ef hægt væri að safna síldinni á þennan hátt úti á miðunum og láta síðan dráttarbáta annast flutninginn til hafna. Mér fannst þessi hugmynd Gísla á sínum tíma góð. Mér er kunnugt um að ýmsir útgerðarmenn, sem hugleiddu hana, þótti hún einnig góð. En það hefur alltaf verið látið við það sitja að þykja þessi hugmynd góð og aðrar álíka, sem miðuðu að því að leysa vandamál hráefnisflutninganna til frambúðar, en engin vinna verið lögð raunverulega í frekari nýtingu þessara hugmynda. Ég tek undir það, sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson sagði, að enn gæfist tími til að athuga þetta frv. Ég er alveg viss um að hæstv. sjútvrh., sem a. m. k. í þessari d. síðan ég kom hingað hefur tekið þess háttar málaleitunum þm. af sérstakri ljúfmennsku og með mikilli geðprýði, - ég er viss um að hann mun taka til greina þessa beiðni okkar um dálítið meira tóm til þess að hugleiða frv. og leita álits þeirra, sem um eiga að fjalla, á frv., því að ég hygg að hann geti treyst því að þessi d. muni ekki vilja verða þess valdandi að loðnuveiðar tefjist í vetur og ekkert slíkt búi undir krítik okkar á frv.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ég hnaut um það þegar síðasti hv. ræðumaður fór að tala um að þetta væru nú eiginlega einræðiskenndar aðferðir sem hér væru notaðar. En sannleikurinn er sá, að með því ástandi, sem nú er á ýmsum sviðum í okkar sjávarútvegi, verður ekki komist hjá því að takmarka nokkuð frelsi til aðgerða, ýmist til veiða eða vinnslu. Og ég verð að segja það, að ég held að eins og út lítur nú, þá sé ekki hægt fyrir okkur annað en að styðja þetta frv., efni þess, enda þótt sjálfsagt sé æskilegt að fá nokkurn tíma til þess að athuga það í einstökum atriðum. Ég kom upp í ræðustólinn ekki síst til að minnast á það, að okkur er sannarlega alger nauðsyn að reyna að fá betri geymsluaðstöðu í landinu fyrir loðnuna ef við ætlum að stunda þennan atvinnuveg með góðum árangri áfram. Ég man eftir því, að fyrir nokkrum dögum var í blöðunum sagt frá því að norðmenn gætu geymt loðnuna miklu lengur en við gerum, og ég sé enga ástæðu til þess að við getum ekki endurbætt okkar geymsluaðferðir frá því sem nú er. Ég held að það sé hægt, ýmist með plasti eða öðrum efnum, að útbúa þannig hólf eða geymslur sem er tiltölulega fljótlegt að koma upp og gætu geymt loðnu yfir veturinn með betri árangri en við gerum í dag. Ég held að þetta gæti að einhverju leyti, ef nógu víða væri gert, komið að nokkru leyti í staðinn fyrir það bræðsluskip sem við nú munum ekki fá. En ég vil leggja áherslu á það, að við höfum búið í nokkur ár við þær aðstæður að verða á ýmsum sviðum, t. d. varðandi rækjuveiðar, skelfiskveiðar og síldveiðar, þar sem takmörkun er meiri en nokkru sinni áður hefur verið hjá okkur á veiðum, og sama mun ske í loðnunni, - við verðum að beita þar ýmsum aðferðum, sem við teljum kannske ekki æskilegar, en eru nauðsynlegar til þess að halda góðu hráefni og líka til að geta komið í veg fyrir ýmsar alvarlegar tafir.



Herra forseti. 1. landsk. þm. taldi sig hafa verið fisklausan í allan vetur og hefði fengið fyrsta fiskinn með þessu frv., og þá var sá fiskur bara loðna. Þetta átti víst að vera einhver gagnrýni á það að engum málum væri vísað til sjútvn. En ég held að það sé ekki bein skylda rn. að sjá um að það sé einhver ákveðin tala mála í ákveðnum n. Hins vegar skal ég segja þessum hv. þm. það, að máli var vísað til sjútvn., ég held að eitthvað sé komið á annan mánuð síðan, og ég hef ekki séð neitt nál. koma enn þá. Ef menn hafa mikla starfslöngun og vilja vinna vel, þá eiga þeir bara að hnippa í formann í sinni n. og segja að það liggi mál fyrir sem þeir vilji afgreiða. Mér finnst þetta heldur leiðindatónn og algerlega ástæðulaus í sambandi við það mál sem hér liggur fyrir. Þessi hv. þm. sagði að ef ætti að fara að skylda skip til ferða og taka vald af skipstjórum, þá yrði að borga. Hver á að borga, á að taka það á ríkið, ef á að koma á skipulagi í einni atvinnugrein? Ég skil ekki heldur hvað þm. var að fara þegar hann kom inn á þetta atriði, alls ekki. Hér hefur verið skylda samkv. lögum um löndun á loðnu til bræðslu, ákveðin skylda sem hefur hvílt á skipstjórnarmönnum og verksmiðjum og hefur þurft að gripa til öðru hverju, og þessir aðilar allir hafa tekið því vel. Það voru í byrjun nokkrir smávægilegir árekstrar, en nú undanfarin ár hefur þetta gengið mjög vel. Ég segi fyrir mitt leyti, ef það er komið eins og segir í frv., að n. er heimilt að stöðva allar veiðar á loðnu til bræðslu um stundarsakir ef fyrirsjáanlegt er að langt löndunaröngþveiti muni skapast, er þá ekki sjálfsagt, ef menn vilja halda áfram veiðum, að hafa þessa heimild til þess að koma í verg fyrir að þarna verði skemmdir. Í sambandi við flutninga á stærri skipum á lengri leiðum, þá hélt ég að þm. væru almennt sammála um það að vitaskuld eru það stærstu skipin sem fyrst og fremst eiga að taka þær skyldur á sig. Við skulum segja að loðna sé hér við Austfirði eða Suðausturlandið og þetta sé um hávetur, þá er ekki skynsamlegt að beina fyrst og fremst minnstu loðnuskipunum fyrir Langanes og allt til Siglufjarðar. Ég er hræddur um að ef eitthvað kæmi fyrir slíkt skip, þá væri sagt að það hefði verið heimskulegt að hafa ekki skipulagt það betur. Stærri og fullkomnari skipin eiga auðvitað að fara hinar lengri ferðir. En það er ekki heldur til þess ætlast og loðnunefnd fær enga heimild til að skylda hin stærri skip til þess að fara lengri leiðir fyrir ekki neitt. Hún hefur þá sömu heimild og hún hefur núna í lögum, að beita strax flutningastyrkjunum. Þá fá þessir aðilar greiðslu fyrir þessar ferðir. Hér er verið að taka upp alveg skilyrðislaust heimild fyrir loðnunefndina að hafa þetta vald til að velja úr stærstu skipin, tryggja verksmiðjunum á Norðurlandi frekara hráefni eða réttara sagt miðla á milli verksmiðjanna hráefninu, sem ég tel að sé þýðingarmikið. Hv. 5. þm. Norðurl. e. fannst óskaplegt að sjá þessar aths., að það sé komið í ljós að bræðsluskipið Norglobal fæst ekki leigt til landsins til loðnubræðslu næstu vetrarvertíð eins og tvö undanfarin ár. Þetta er það sem skapar núna þetta bil á milli veiða og vinnslu, að sú verksmiðja, sem hér hefur verið starfrækt nú um tveggja ára skeið á loðnuvertíðinni, hverfur, stærsta verksmiðjan hverfur og það verksmiðjan sem hefur fylgt eftir flotanum. Þetta er vitaskuld mikið áfall fyrir loðnuveiðarnar í heild, og þetta er ekki nein smáverksmiðja því að hún hefur afkastað um 2000 smál. á sólarhring. Eðlilegt er að þetta eina atvik hafi gífurlega mikil áhrif. Það skiptir ekki höfuðmáli ef það væri verksmiðja sem er lengst frá veiðisvæðinu lengst af. Hún er ekki eins þýðingarmikil og verksmiðja sem getur fylgt veiðinni eftir. Í sambandi við loðnuveiðarnar er varla við því að búast að við íslendingar séum búnir undir stórfellda vinnsluaukningu á sjálfri loðnuvertíðinni þegar mest berst að, vegna þess að undanfarin ár hefur loðnuverðið verið lágt og starfræksla verksmiðjanna mjög léleg undanfarin tvö ár. En nú hefur aftur orðið sú ánægjulega breyting að verð á þessum afurðum hefur hækkað verulega. Nú er líka þegar kominn allmikill lyftingur í menn að byggja og stækka loðnuverksmiðjur sem fyrir eru. Hér hafa auðvitað líka, til viðbótar vetrarvertíðarloðnunni, loðnuveiðar nú í sumar og haust og þær sem standa enn haft mikið að segja, því að þar hefur veiðst miklu betri loðna en við erum að veiða og vinna á vertíðinni. Með tilkomu þessara veiða skapast auðvitað allt annar grundvöllur fyrir loðnuverksmiðjur í landinu, eins og allir hljóta að skilja, ef við lengjum verulega nýtingartíma verksmiðjanna, að þær geti starfað í jafnvel 6, 7, & mánuði á ári í staðinn fyrir kannske í mesta lagi 2–3, eins og oftast var hér áður hjá þessum verksmiðjum. Þá var auðvitað það mikið sem fór í fastakostnað, í vexti og afskriftir, að þessar verksmiðjur voru ekki þess umkomnar að borga sama verð og verksmiðjur t. d. í Danmörku sem störfuðu mest allt árið. Þetta getur gerbreyst og þetta hefur í för með sér mikil og góð áhrif, bæði fyrir afkomu útgerðar og sjómanna. Ég segi auðvitað Alþ. ekkert fyrir verkum hve langan tíma þessi hv. d. þarf til þess að átta sig á þessu máli og afgreiða það. En ef það er talað um að Alþ. komi ekki saman fyrr en nokkuð seint í janúar, þá á eftir að láta frv. fara í gegnum báðar d. og það getur alltaf orðið einhver bið á því, eins og gerist og gengur. En ég ber aðeins fram þá ósk sem fram hefur komið frá aðilum, bæði kaupendum og seljendum. Og það er skoðun okkar í sjútvrn. að það sé mjög gott að fá afgreiðslu á þessu máli nú áðar en Alþ. fer í jólafrí. Þetta mál er sameiginlegt áhugamál þeirra sem kaupa og selja þessa vöru, og hvers vegna á þá Alþ. eða sjútvrn. að setja sig upp á móti því að verða við sameiginlegum óskum þessara aðila? Það geta auðvitað alltaf fundist sérhagsmunir eða sérálit. Það getur komið til greina að verksmiðja, sem á mjög stórt og afkastamikið skip, vilji kaupa bara af sínu skipi eða sínum skipum og alls ekki vera að láta það eða þau sigla langar leiðir með loðnuna. Það sjónarmið er uppi og getur verið uppi, og þá er það okkar, bæði samtakanna, sem standa að þessu frv., og okkar alþm., að meta það og vega hvort er þyngra á metunum að skylda þessa aðila til að fara lengri leiðir, en hina minni báta ekki nema sem allra minnst. Á þetta vil ég leggja ríka áherslu. Ég er þeirrar skoðunar að loðnunefnd eigi að hafa þetta vald. Hitt er svo allt annað mál, að verði breyting á afkastagetu verksmiðja eða hrun á veiðum eða eitthvað þess háttar, þá er engin ástæða til þess að halda sér endilega við þetta. En ég treysti loðnunefnd, sem skipuð er fulltrúum þeirra aðila sem veiða og vinna - þar er aðili sem er tilnefndur af útgerðinni, og svo aftur aðill, sem er tilnefndur af Félagi ísl. fiskmjölsframleiðenda, og þriðji maðurinn, oddamaðurinn og formaður n., er tilnefndur af sjútvrn. Ég get líka upplýst það hér, að ég hef ekki hugsað mér að skipta um þann mann sem þar hefur verið frá byrjun og var skipaðu. í tíð fyrirrennara míns, hefur staðið sig þar mjög vel og er deildarstjóri í sjútvrn. Ég veit hins vegar ekki hvort hinir aðilarnir hafa skipt um mann, en tel það fremur ólíklegt. Ég held að ég hafi svo ekkert meira um þetta að segja. Nefndin og deildin verða að meta það og vega hvaða hraði eigi að vera á þessu máli. En ég tel hyggilegra að afgreiða þetta frv. fyrir jól en að bíða til janúarloka eða lengur.



Herra forseti. Ég reiknaði reyndar ekki með því að aths. mín í upphafi fyrri ræðu færi svona í taugarnar á hæstv. ráðh., þó að ég líkti því við að við fengjum fisk í soðið rétt fyrir mikla kjötveisluhátíð, eins og er nú orðið í dag, því miður. En það er ekki mitt að heimta ákveðin frv. í gegn í n. Til þess eru kjörnir formaður og varaformaður og nóg starfslið annað. En auðvitað hefur komið oft í ljós að hæstv. ráðh. þarf lítt á lögum að halda, því að hann hefur sagt að hann hlustaði ekki á ályktanir ákveðinna hópa og stjórnaði sjálfur. En neðst í aths. þessa frv. er þó sagt að hér sé farið eftir beiðni ákveðinna aðila. Gott og vel um það. Það getur vel verið að það liggi fyrir. Það er þó ekki prentað með í þskj. Reynslan af loðnunefnd, eins og ég segi áðan, hefur verið góð. Loðnunefnd hefur einfaldlega starfað á þann veg, sem er heilbrigt og eðlilegt, að hún fylgist með veiðunum og skipulagning og tilhögun á löndun er í höndum hennar og hún tilkynnir hvar er tóm fyrir veiði. Síðan er það auðvitað í valdi skipstjórans hvar hann velur löndunarstað. Loðnunefnd tilkynnir einnig að það sé ákveðinn flutningsstyrkur á hvert kg, eftir því hve langt er siglt. Þetta hefur komið mjög vel út, eins og ég drap á áðan, og reynslan hefur sýnt að stærstu skipin sigla eðlilega mest og lengst. Þess vegna vil ég yfirvega þetta nokkuð, hvort skilyrðislaust vald sé fært í hendur þessara manna. Ég drap á það að gefnu tilefni, - það má hæstv. ráðh. vita, - að marggefnu tilefni, að þegar Alþ. ætlar að ákveða hvar einn aðili selji, þá tel ég skyldu að tryggja að hann fái greiðslu fyrir afurðir sínar, þegar farmur getur numið 6–8 millj. kr., í staðinn fyrir að þurfa að biða jafnvel mánuðum saman ef ekki enn lengur. Ríkisvaldið biður ekki með skattheimtu. Skuldunautur er tilkynntur á uppboði ef hann stendur ekki í skilum. Það er þetta sem ég er að vara við að Alþ. geri. Og það er hægt að tína til nóg dæmi um þetta ef á að fara í einstök dæmi sem snerta aðila í atvinnulífinu. Ég ætla aðeins að vara við þessu. Eða treystir hæstv. ríkisstj, sér til þess að segja ákveðnum heildsala að selja ákveðnum smásölum fortakslaust til að hafa jafna og góða dreifingu á vörum, án greiðslutrygginga, svo að nemur millj. kr. í viðskiptum? Ég vildi sjá slík lög. Þegar við ákveðum þetta í lögum, þá erum við komnir á allt annað svið heldur en loðnunefnd hefur í dag. Hitt er ákveðið skipulag, að taka af viðkomandi útgerðarmanni og skipstjóra ráðin um að ráðstafa verðmæti skipsins og taka þá áhættu sem af því leiðir. Þegar við setjum lög um að það séu tveir eða þrír menn sem segi: Þú ferð þangað, góði minn, og ekkert annað, - þá er dæmið frá mínu sjónarmiði orðið allt annað, Það er þetta sem ég vil athuga og fá að vita rækilega hvort menn séu sammála um það. Við hæstv. ráðh. erum hins vegar sammála um að vegna þess að Norglobal hefur ekki fengist nú, þá skapast sérstakt vandamál. Ég er algerlega sammála því, og ég er sammála um það meginvandamál sem frv, fjallar um. En ég vil athuga málið meira, vegna þess að hér er það lagt á vald ákveðinnar n. er hefur ákveðna hættu í för með sér. Það má alls ekki blanda þessu saman við aðrar veiðar - alls ekki. Þetta er svo sérstakt mál að það má ekki blanda því saman við aðrar veiðar, því þar er frjáls ákvörðunartaka enn höfð. Þar er settur ákveðinn rammi, en frjáls ákvörðunartaka er enn fyrir hendi og frjálst að veiða og selja, en magnið er takmarkað og veiðisvæðið er takmarkað. Hér erum við komnir inn á allt annað svið, og ég vona, að hv. þm. skilji hvað felst í frv. Það kom fram hér á Alþ. fyrir löngu bæði frá mér og mörgum öðrum þm., að það yrði að gera sérstakt átak í því að tryggja betri móttöku á loðnu og þeim fiski sem almennt er nú farið að kalla bræðslufisk, auðvitað samheiti á fisktegundum sem enginn veit reyndar hverjar eru. En við skulum þá nota þetta orð, bræðslufisk, ég held að inn í Alþ. hafi það verið flutt af núv. hæstv. menntmrh. En það hefur ekki verið hlustað á þetta og þál. um þetta efni var að velkjast í rn. mánuðum saman, en er vonandi komin í höfn. Kannske loðnunefnd hafi ákvarðað hafnarsvæði fyrir þál., svo að vonandi verður eitthvað úr þeirri þál. En ég vil aðeins segja það, að ég vil fá svigrúm til að athuga málið. Okkur liggur ekkert á að lögfesta þetta miðað við 1. jan., af því að það hefur aldrei skeð áður - og jafnvel þótt útlitið sé gott nú - að verksmiðjur yrðu allar fullar í janúar. Ef þing kemur saman síðustu viku í jan., 24., 25. eða 26., þá má taka til höndunum strax með þetta frv. og vera búið að afgreiða það í fyrstu víkunni. Það er vandalaust verk, því að sjútvn. getur komið strax saman og beðið um umsagnir. Þær liggja þá allar fyrir og okkur er ekkert ofboðið með að afgreiða málið þegar á öðrum eða þriðja degi þegar þing kemur saman á hinu nýja ári, og þá tekst það ekki í þessari d. Þá hefur málið verið athugað og þá liggur það hreint fyrir. Og óski allir aðilar eftir þessu, bæði þeir, er þetta kann að bitna á sérstaklega, og aðrir, þá er það sameiginlegt átak að leysa þennan vanda, og það er það sem ég fer fram á, vegna þess að frv. felur í sér ákveðnar skyldur að mínu mati og það mjög miklar skyldur. Ég vil ekki vera að pexa meira um þetta mál við hæstv. ráðh. Ég viðurkenni, eins og ég sagði áðan, að það er ákveðið vandamál uppi þar sem Norglobal fæst ekki og annað bræðsluskip hefur ekki fengist og afkastageta verksmiðjanna er ekki nægileg miðað við afkastagetu flotans, þar sem útvegsmenn hafa aukið afkastagetu flotans er nemur nær 3000 burðarlestum nú á þessu hausti. Um eða yfir 18 skip hafa verið stækkuð og geta því sótt meira og einnig siglt meira. En ég vil að þetta mál sé athugað meira en nokkur kostur er að gera nú á tveimur eða þremur síðustu dögum þingsins.

Frsm. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 75 1921, um stimpilgjald, með síðari breytingum, og n. mælir með því að frv. verði samþ. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Axel Jónsson og Albert Guðmundsson. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta mál náið, hæstv. fjmrh. gerði það í framsögu sinni. Hér er um það að ræða að breyta stimpilgjaldinu vegna nýrra laga um fasteignamat. Hins vegar er ljóst að þetta frv. hefur það í för með sér, að stimpilgjald hækkar nokkuð af fasteignum, en engin hækkun hefur orðið á þessu gjaldi í nokkur ár. Það mun láta nærri að stimpilgjald af meðal íbúð sé um 10 þús. kr. í dag, en gæti orðið um það bil 25 þús. kr. með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. - Ég vil að lokum ítreka að n. leggur til að frv. verði samþykkt.

Frsm. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um aukatekjur ríkissjóðs og mælir með því að frv. verði samþ. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Axel Jónsson og Albert Guðmundsson. Þetta frv. er einnig afleiðing hinna nýju laga um fasteignamat og skráningu fasteigna, og nægar útskýringar ættu að vera í aths. með frv. Sé ég því ekki ástæðu til að orðlengja um það og vil ítreka að n. leggur til að frv. verði samþ.

Frsm. (Ólafur Þ. Þórðarson) : Herra forseti. Það nál., sem hér er til umr., er frá iðnn. og fjallar um 126. mál, en efni þess er um verðjöfnunargjald af raforku. Hér er raunverulega verið að leggja það eitt til að það ástand, sem verið hefur að undanförnu með verðjöfnun,verði óbreytt, og n. hefur komist að eftirfarandi niðurstöðu: „ N. hefur fjallað um frv. þetta og mælir með samþykkt þess. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Bragi Sigurjónsson og Ingi Tryggvason.“



Herra forseti. Þar sem frsm. hv. iðnn. gat þess ekki að ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, þykir mér rétt að það komi fram að ég hef nú kynnt mér þau gögn, sem ekki lágu fyrir á nefndarfundinum, og sé ekki ástæðu til að gera neinar aths.