Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ber fram fsp. á þskj. 163 til landbrh. um ráðstafanir til að stuðla að aukinni votheysverkun samkv. þál. frá 27. apríl 1982 um votheysverkun. Það er nú ekki ótítt að rætt sé í sölum Alþingis um landbúnaðarmál og þó einkum vandamál landbúnaðarins. Ég ætla nú ekki að fara að ræða almennt um slíkt, enda ekki tími til þess. En það gefur auga leið, að eitt mikilvægasta atriðið varðandi landbúnaðarmálin í heild er það, hvernig háttað er um fóðuröflunina, því að það vill svo til að fóðrið er grundvöllur þess að landbúnaður sé rekinn hér á landi eins og annars staðar. Þessi fsp. fjallar um þáltill. sem snertir einmitt fóðuröflun landbúnaðarins og þann þátt sem veit að votheysverkun. Það er ekki að ófyrirsynju að það var samþ. þáltill. 27. apríl 1982 um ráðstafanir til að stuðla að :aukinni votheysverkun. Ég þykist vita að öllum hv. þm. séu ljósir kostir votheysverkunar, þannig að ég ætla ekkert að minnast á það. En það er svo ástatt, að viðurkenningin á kostum votheysverkunar kemur ekki fram í þeim staðreyndum sem við stöndum frammi fyrir, vegna þess að það eru aðeins um 8% af fóðuröflun landbúnaðarins, heyfeng, sem fara í vothey, hitt fer í þurrhey. Á sama tíma er það svo, að aðrar þjóðir, sem eru sambærilegar við okkur í þessum efnum, gera sér grein fyrir því, hve miklir kostir fylgja votheysverkun fram yfir þurrheysverkun, og þar blasa staðreyndirnar við í þessu efni. Má t. d. benda á það, að í Noregi og Svíþjóð eru milli 70–80% af heyfeng verkuð í vothey. Till. sú, sem samþykkt var 27. apríl 1982 til að stuðla að aukinni votheysverkun, er mjög þýðingarmikil. Þess vegna er spurt núna að því, hvað hafi verið gert til að framkvæma vilja Alþingis í þessu efni. Með tilliti til þessa er fsp. hér fram borin. Hún er í fyrsta lagi um það, hvað hafi verið gert til þess að kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að mestu eða öllu leyti á votheysverkun. Í öðru lagi er spurt, hvort bændum hafi verið kynntar nýjungar og tækniframfarir í votheysverkun og votheysfóðrun. Í þriðja lagi er spurt, hvort reglur Stofnlánadeildar landbúnaðarins hafi verið endurskoðaðar í því skyni að auðvelda bændum að breyta yfir í votheysverkun. - En það eru einmitt þessi atriði sem þál. frá 27. apríl s. l. fjallar um. Það eru þessi atriði sem mér eru hugleikin og ég hygg öllum þingheimi að vita, hvað gert hefur verið í þessum efnum.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. hefur lagt fram hér fsp. í þremur töluliðum um votheysverkun. Tveir fyrstu tölul. fsp. eru að miklu leyti shlj.: „1. Hvað hefur verið gert til að kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að mestu eða öllu leyti á votheysverkun? 2. Hafa bændum verið kynntar nýjungar og tækniframfarir í votheysverkun og votheysfóðrun?“ Landbrn. hefur óskað umsagnar Búnaðarfélags Íslands um þessa þætti fsp., en Búnaðarfélag Íslands fer með upplýsingamiðlun í landbúnaði með ráðunautaþjónustu, bæði ráðunauta Búnaðarfélags Íslands og eins ráðunauta búnaðarsambandanna. Í svari Búnaðarfélags Íslands, sem er stutt mörgum fylgigögnum og skrá yfir ritgerðir og greinar um þetta efni, segir m. a. varðandi 1. tölul: „Margt hefur verið gert til þess að kynna bændum reynslu þeirra sem byggt hafa heyöflun sína á votheysverkun. Sumt af því kemur fram í yfirliti því sem fylgir hér með um störf heyverkunarhóps Búnaðarfélags Íslands og greinar um heyverkun. Héraðsráðunautar og ráðunautar Búnaðarfélagsins hafa notað þau tækifæri sem bjóðast í samtölum við bændur og á fundum til að kynna votheysverkun. Ekki er óalgengt að farnar séu kynnisferðir bænda milli héraða, og er þá jafnan leitast við að kynna aðkomumönnum búskaparaðferðir heimamanna sem best. Það á jafnt við um heyverkun sem annað. Varðandi 2. tölul. fsp. segir svo í bréfi Búnaðarfélags Íslands: „Nýjungar eru kynntar þegar þær koma fram og oft áður en þær hafa sannað ágæti sitt. Fjöldi þeirra greina sem taldar eru upp á meðfylgjandi listum getur nýjunga við votheysverkun. Nefna má að búvélainnflytjendur eru sífellt að kynna nýja tækni við búskap, sjálfsagt í þeirri von að geta selt tæki, vélar og jafnvel byggingar (sbr. Harvistorturna). Í Handbók bænda 1983 er allstór kafli helgaður votheysverkun. Íslenskir bændur hafa því góða möguleika til að fylgjast með nýjustu tækni við votheysgerð. Þess má einnig geta, að votheysverkun hefur að undanförnu farið vaxandi og að votheyshlöður eru nú byggðar í hlutfallslega langtum meira mæli áður.“ Þetta er meginefnið í svari Búnaðarfélags Íslands, en eins og áður er getið fylgir þessu svari skrá yfir greinargerðir og ritsmíðar varðandi þetta efni, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér, en að sjálfsögðu er unnt að afhenda fyrirspyrjanda, ef hann óskar þess. 3. liður þessarar fsp. er svohljóðandi: „Hafa reglur um stofnlán verið endurskoðaðar í því skyni að auðvelda bændum að breyta yfir í votheysverkun?“ Landbrn. spurðist fyrir um þetta efni hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins. Í svari Stofnlánadeildar landbúnaðarins, sem er undirritað af forstöðumanni deildarinnar, Stefáni pálssyni, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við endurskoðun á útlánareglum Stofnlánadeildar landbúnaðarins fyrir yfirstandandi ár var lánshlutfall hækkað úr 40% í 50% út á votheyshlöður. Styrkir koma síðar til viðbótar og munu nema um 20% af byggingarkostnaði flatgryfja. Því mun heildarfyrirgreiðsla í votheyshlöður vera um 70% byggingarkostnaðar. Til samanburðar lánar Stofnlánadeildin til þurrheyshlöðubygginga 55%, en styrkir eru þar ekki nema um 7% byggingarkostnaðar. Eins og yður er kunnugt er starfandi nefnd sem kannar þessi mál vegna þáltill. frá síðasta þingi.“ Þetta segir í svari Stofnlánadeildar landbúnaðarins og til þess að það komi skýrt fram við hvaða lánareglur er átt, þá er þetta bréf ritað 16. des. s. l. Í framhaldi af þessu svari Stofnlánadeildar skal það tekið fram að deildin hefur enn ekki lagt fyrir landbrn. drög að lánareglum fyrir yfirstandandi ár, þannig að ekki er ljóst á þessari stundu hvernig þær munu hljóða varðandi lánsfé til votheyshlaðna annars vegar og þurrheyshlaðna hins vegar. Ég tel víst, sem raunar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að þessi fsp. sé flutt í framhaldi af ályktun Alþingis, sem samþykkt var hinn 27. apríl s. l., þar sem ríkisstj. var falið að beita sér fyrir ráðstöfunum til að stuðla að aukinni votheysverkun frá því sem nú er. Í framhaldi af þeirri ályktun Alþingis skipaði landbrn. nefnd til að vinna að þessu verkefni og voru skipaðir í nefndina Tryggvi Eiríksson sérfræðingur, tilnefndur af Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Stefán pálsson forstöðumaður, tilnefndur af Stofnlánadeild landbúnaðarins, og Magnús Sigsteinsson ráðunautur, tilnefndur af Búnaðarfélagi Íslands, og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar. Nefnd þessi er að starfi og stefnir að því að ljúka störfum sínum hið fyrsta eða snemma á þessu ári. Enn hef ég þó ekki fengið álit frá nefndinni, en vænti þess að það líði ekki margir mánuðir þangað til niðurstöður nefndarinnar berast landbrn. Í raun og veru tel ég þar með svarað fsp. hv. þm. Ég vil aðeins ítreka það og staðfesta sem mína skoðun, sem fram kom í hans máli, að fóðuröflun er auðvitað undirstaða landbúnaðarframleiðslu hér á landi - þeirrar landbúnaðarframleiðslu sem við sækjum til búfjárræktar. En þær stjórnvaldsaðgerðir, sem gerðar verða til að hafa áhrif á fóðuröflun, hvort bændur hverfa að því í auknum mæti að framleiða vothey í stað þurrheys, verða auðvitað ekki fólgnar í fyrirmælum, heldur verða þær að vera fólgnar í því, að þær hvetji til þess að nýta þær fóðurframleiðsluaðferðir sem hagkvæmastar eru hverju sinni, og ég vil lýsa þeirri skoðun minni að þannig eigi að vinna að þessu máli væntanlega í framhaldi af áliti þeirrar nefndar sem nú er að starfi til að sinna þessu verkefni. Ég vil svo jafnframt láta þess getið, að að ýmsu leyti er unnið að eflingu fóðurframleiðslu og fóðuröflunar í landinu, og ég vænti að sá þáttur sem snertir votheysgerð verði tekinn þá sérstaklega til athugunar þegar störfum hinnar stjórnskipuðu nefndar lýkur.



Herra forseti. Það hafa ekki mörg mál sem snerta íslenskan landbúnað verið samþykkt á þessu kjörtímabili. Sérstaklega hafa þau ekki verið mörg af því tagi sem þáltill. Þorvalds Garðars fjallaði um. Þá á ég við að þar var virkilega leitast við að treysta undirstöðu landbúnaðar á Íslandi. Nú hefur hins vegar fengist nokkurt svar við því hvernig þessari till. hefur verið tekið af hendi ríkisstj. og á hvaða stigi framkvæmd hennar er. Það hefði verið miklu skýrara og þægilegra fyrir hæstv. landbrh. að segja berum orðum að það hefði ekkert með þessa till. verið gert. Svar Búnaðarfélags Íslands, sem hér er framreitt, er út í hött. Það hefur átt sér stað svo lengi sem ég man eftir áróður fyrir votheysgerð. Menn hafa flutt um hana erindi og menn hafa skrifað um hana greinar. En sá tillöguflutningur, sem hér er sérstaklega fjallað um, átti að verða nýtt átak í þessum málum. Flutningur þeirrar till. byggðist á því að ekki hafði enn náðst árangur. Þá koma þessar skýringar, blaðaskrif og erindi eins og búið er verið að flytja í 20–30 ár, og sá þátturinn sem snertir Stofnlánadeild landbúnaðarins er í nefnd. Það er svarið á þeim bæ. Ég held að það hafi tæpast verið borin fram fsp. hér á Alþingi á þessu kjörtímabili sem hafi fengið eins skýrt svör - um að ekkert hafi verið gert í máli - og fengust hjá hæstv. landbrh. áðan. Og vegna þess að hæstv. landbrh. var að tala um að það hefði verið ýmislegt gert til að efla fóðuröflun í landinu -  Þetta er kannske á vissan hátt dæmigert fyrir stjórnarfarið, en ég vil að lokum aðeins segja það, að hafi verið ástæða til að leggja á það áherslu þegar Þorvaldur Garðar flutti sína till. að efla fóðuröflunina í landinu, þá er svo vissulega núna. Fyrir liggur, að ef Áburðarverksmiðjan á að fá eðlilegt verð fyrir þá vöru sem hún selur bændunum á vori komanda þarf það að hækka um 120%. Þá geta menn séð hvers virði það er fyrir bændur að hafa sæmilega aðstöðu til að nýta það hráefni sem þarf í fóðurframleiðslu.



Herra forseti. Út af lánareglum Stofnlánadeildar landbúnaðarins vildi ég taka það fram, að þær upplýsingar sem komu fram í máli hæstv. ráðh. voru vitanlega í samræmi við það, sem lýst var yfir úr þessum ræðustól í fyrra, að stjórn Stofnlánadeildar mundi taka þetta mál til athugunar þá strax og leiðrétta á einhvern hátt það lánahlutfall sem þá var talið mjög ófullnægjandi miðað við þurrheyshlöðurnar. Ég tel það skref, sem við tókum þá, hafa verið nokkurs virði. Ég veit að hv. fyrirspyrjanda þykir það ekki nóg, hann hefði viljað taka það skref stærra en gert var, en ég tel þó, að í samráði við hæstv. landbrh. höfum við í stjórninni stigið þarna nokkurt skref til að ýta undir að menn færu frekar í votheysverkun en annars hefði orðið. sú spurning er nú um það, hvernig hinar nýju reglur á þessu ári verða, og ég efast ekkert um að ef við teljum það rétt og sjáum þess merki, að sú hækkun, sem varð á lánshlutfalli í fyrra, hafi ýtt þar undir, þá munum við taka það til velviljaðrar athugunar aftur hvort ekki eigi enn að ganga lengra með því að ýta undir votheysverkun enn frekar. Það er fullur vilji fyrir því í stjórn Stofnlánadeildar að gera það, sem ég held að hún hafi nokkuð sannað þó með þeirri ákvörðun sem hún tók í fyrra.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið. Hann greindi frá umsögn Búnaðarfélags Íslands um þessa fyrirspurn og lét þess getið, að þeirri umsögn fylgdi skrá yfir margar ritgerðir og greinar um þessi efni og mörg fylgigögn. Ég efast ekki um það. Það kom fram í ræðu ráðh. að margt hefði verið gert til að kynna bændum reynsluna af votheysverkun og líka að nýjungar hefðu verið kynntar í votheysverkun og það væri kafli í Handbók bænda um þessi efni. Ég efast ekkert um að þetta sé allt rétt, sem hæstv. ráðh. greinir hér. Svo sagði hann, að það væri núna starfandi stjórnskipuð nefnd til að kanna málið frekar. Mér virtist þetta væri aðalatriði í svari hæstv. ráðh. Og ég skildi hins vegar hæstv. ráðh. þannig, að hann hefði áhuga á að vinna að framgangi þessa máls, þ. e. að bændur hagnýti sér votheysverkunina í ríkari mæli en verið hefur. Ég tek undir það, sem hv. 11. landsk. þm. sagði, að í raun og veru felur þetta ekki í sér að nokkrar aðgerðir hafi verið gerðar. Og ég legg áherslu á það, sem hann sagði, að það væri ekki átt við að haldið yrði áfram aðgerðum í þessu efni í líkingu við það sem talið hefur verið að hafi verið gert á undanförnum árum, heldur að nú hæfist nýtt átak í þessum efnum. Ég heyrði líka það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði um aðgerðir Stofnlánadeildarinnar. Og það er rétt, sem hann gat sér til, að ég tel að Stofnlánadeildin hafi ekki gengið nógu langt í því efni að stuðla að aukinni votheysverkun. Ég segi þetta ekki að tilefnislausu. Ég læt liggja að því að nokkur uggur sé í mér fyrir því að nægilega vel sé haldið á þessum málum. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þetta mál kemur fyrir Alþingi. 1975 bar ég fram þáltill. hliðstæða þeirri sem var samþykkt í apríl s. l. Hún var samþykkt af Alþingi þá. Ég gerði mér vonir um að þar sem svo ákveðið hefði komið fram vilji Alþingis yrði gert sérstakt átak í þessum efnum. Eftir 2–3 ár bar ég fram fsp. um hvað hefði skeð. Þá sagði sá ráðh. sem þá var úr þessum ræðustól, að það væri unnið að þessu og það væri gert allt sem hægt væri og það mætti búast við árangri. Ég hef því heyrt hér góð orð í þessu máli áður. Ég lét mér detta í hug að ég hefði, og þeir sem studdu mig og Alþingi í heild, gert gott verk með því að samþ. þál. 1975 um þetta efni og að árangurinn mundi koma í ljós. En ég segi ykkur, að þó við höldum stundum að við séum að gera gagn hér á Alþingi komst ég að þeirri niðurstöðu að árangurinn hafði bara enginn orðið. Árið 1975 voru verkuð í vothey 8.4% af heyfeng landsmanna. Hver var nú árangurinn af þessari þál.? Hann var sá, að árið 1980 eru verkuð 8.6%, eftir allar þær aðgerðir sem sagt er að hafi verið gerðar. Það munar 0.2%. Við drögum þá ályktun af þessu að það miði raunar ekkert áfram, hafi ekkert miðað áfram í þessu efni. Því er það, að ég skora á hæstv. landbrh. að gera meira en fá skýrslur, skrár og fylgiskjöl frá Búnaðarfélagi Íslands og skipa nefnd til að athuga málið, sem ég vil ekki gera lítið úr. Ég skora á hann sem forustumann íslensks landbúnaðar að ganga persónulega fram sem baráttumann í þessu einu mesta hagsmunamáli íslensks landbúnaðar í dag.



Herra forseti. Ég get nú ekki annað en undrast þessi ræðuhöld, sem hér hafa farið fram. Það er sagt að ekkert hafi verið gert í þessu máli. Það er sagt af hálfu hv. 11. landsk. þm. að það hafi verið sett nefnd til að fjalla um lánareglur. Allt er þetta rugl, svo maður segi það í einu orði alveg hiklaust. Það hefur verið sett nefnd til að skila tillögum til ráðuneytisins um úrbætur í þessu máli í heild. Sú nefnd er skipuð mönnum frá þremur landbúnaðarstofnunum, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Búnaðarfélagi Íslands og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þessi nefnd á auðvitað að fjalla um meira en um lánareglur. Hún á að skila áliti um þetta mál og á hvern hátt því verði þokað til betri vegar. Ég kalla það ekki að það sé ekkert gert þó að ályktað hafi verið á Alþingi um þetta mál í apríl í fyrra og síðan beðið eftir áliti þessarar nefndar. Það segir einnig í niðurlagi bréfs Búnaðarfélags Íslands að að undanförnu hafi þess gætt að votheyshlöður séu nú byggðar í mun meira hlutfalli en áður hafi verið, og má vera að breyttar lánareglur Stofnlánadeildar landbúnaðarins hafi átt þátt í því og ef til vill aukinn áróður í þessu efni, sem út af fyrir sig er rétt að hefur staðið í áratugi. Ég undrast það einnig, að hv. fyrirspyrjandi virðist ætlast til þess að ég gangi persónulega út á völlinn og starfi meira að þessari heyverkunaraðferð. Ég tók það fram, og það er alveg hiklaust mín meining, að stjórnvaldsaðgerðir í þessum efnum verða ekki byggðar á fyrirmælum, heldur verða íslenskir bændur að fá að ráða hvaða heyverkunaraðferð þeir velja sér. Hitt er rétt, að skilyrðin sem þeim eru búin gagnvart einstökum heyverkunaraðferðum mega a. m. k. ekki vera lakari hvað votheysverkun snertir en þurrheysverkun. Og auðvitað er rétt, að þau skilyrði séu nokkru betri til þess að í þeim felist hvatning. Það verður síðan að ráðast hvort þau skilyrði duga til að bændur stundi þessa verkunaraðferð meira en áður, og sé það ekki verður það að vera þeirra mál. Það getur ekki orðið hlutverk Alþingis eða ríkisstj. að fyrirskipa um heyverkunaraðferðir.



Herra forseti. Ég vil aðeins minna á það, sem stendur í bréfi sem hæstv. landbrh. hefur lesið upp undirskrifað af Stefáni Pálssyni, að lánareglurnar eru til umfjöllunar í sérstakri nefnd. Ég sagði aldrei neitt um að ekki væri fjallað um fleira í þeirri nefnd. Annað atriði, sem kom líka fram hjá hæstv. landbrh., var það, að það gæti vel verið að sú breyting sem hefði verið gerð á lánahlutdeildinni fyrir einu ári hefði aukið framkvæmdir í votheysbyggingum. Eftir því sem fyrir liggur núna hafa þær alls ekki aukist. Það sanna í málinu er það, að uppgjöri þar að lútandi er ekki lokið, ekki einu sinni enn, og það lá alls ekki fyrir þegar Búnaðarfélag Íslands svaraði þessari fsp. ráðh. Þetta er því hvort tveggja, svo að ég noti hans eigin orð, tómt rugl.



Herra forseti. Af gefnu tilefni vildi ég taka fram, að ég er sammála hæstv. landbrh. um að það þýði ekki að Alþingi setji fyrirmæli til bænda um hvernig þeir eiga að verka sín hey. Ég hef aldrei gert ráð fyrir því eða gefið tilefni til að ætla að það vekti fyrir mér, heldur það, að sköpuð væru þau skilyrði að bændum væri auðveldað eftir eigin ákvörðun að taka upp þessa heyverkun. Hæstv. ráðh. gerði aths. við það, að ég beindi orðum mínum sérstaklega til hans um það efni að hann ætti að gerast forgöngumaður í þessu máli, forustumaður. Hann líkti þessu við það, að ég væri að þrýsta honum til þess að ganga út á völlinn, eins og hann orðaði það. Hann vildi færast undan því. Mér þykir miður ef hæstv. ráðh. hefur minni trú á sjálfum sér til forustu í gagnlegum málum fyrir landbúnaðinn en ég hef. Ég ber það traust til hæstv. landbrh. að þá sé vel farið ef hann taki forustu í þessu máli.



Herra forseti. Í fyrra bar ég fram fsp. um Sjóefnavinnsluna á Reykjanesi. Á Reykjanesi eða nánar tiltekið í nágrenni Grindavíkur er að rísa sjóefnavinnsla sem menn hafa haft trú á að gæti skapað ný atvinnutækifæri. Við hana hafa verið miklar vonir bundnar. Hins vegar er því ekki að leyna, að upp hafa komið efasemdir hjá ýmsum sveitarstjórnarmönnum um fyrirtækið og möguleika þess á að selja sína framleiðslu. Því hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. í 10 liðum: „1. Hvenær má vænta þess, að Sjóefnavinnslan hf. á Reykjanesi verði farin að framleiða þau 8000 tonn af salti, sem heimilað var, miðað við ársframleiðslu? 2. Hvað safnaðist mikið hlutafé til fyrirtækisins í framhaldi af auglýsingaherferð um s. l. áramót (þetta miðast við árið þar á undan): a) frá sveitarfélögum, b) frá einstaklingum? 3. Hvað kostaði umrædd auglýsingaherferð? 4. Hvernig hefur sá búnaður, sem nota átti við framleiðsluna, reynst? 5. Hvað hafa framkvæmdirnar kostað til þessa: a) á þessu ári, b) frá upphafi? 6. Hvað er fyrirhugað að verja miklu fé til framkvæmda á þessu ári? 7. Hvað er áætlað að 8000 tonna verksmiðja muni kosta fullbúin? 8. Hverjar eru markaðshorfur fyrir framleiðslu verksmiðjunnar, þ. e. fyrir: a) grófsalt, b) fínsalt, c) kalí, d) kalsíumkóríð, e) ýmis sölt (í neytendapakkningum)? 9. Hvar eru fyrirhugaðir markaðir? 10. Byggjast arðsemisútreikningar fyrir verksmiðjuna á traustum upplýsingum um markaðsverð afurða?“ Ég vænti þess að fá skýr svör við þessari fsp.



Herra forseti. Það er hér fsp. frá hv. 3. landsk. þm. í 10 liðum sem ég ætla að leitast við að svara. Ég vil geta þess, að varðandi svör við þessum þáttum hef ég leitað til Sjóefnavinnslunnar hf. eftir upplýsingum og byggi á framkomnum upplýsingum sem framkvæmdastjóri fyrirtækisins hefur miðlað rn. Auk þess hefur það verið yfirfarið. 1. liður fsp. er: „Hvenær má vænta þess, að Sjóefnavinnslan hf. á Reykjanesi verði farin að framleiða þau 8000 tonn af salti, sem heimilað var, miðað við ársframleiðslu?“ Svar við þessum fyrsta þætti: Byrjunaráfangi verksmiðju Sjóefnavinnslunnar á Reykjanesi er við það miðaður að framleidd séu allt að 8000 tonn fisksalts á ári. Tilgangur þess áfanga er m. a. að vinna að markaðsþróun fyrir sölu fisksalts í stórum stíl. Ennfremur var heimilað með lögum um verksmiðjuna að bora nýja vinnsluholu á verksmiðjusvæðinu, undirbúa stækkun verksmiðjunnar í 40 þús. tonn með endanlegri hönnun og setja upp gufuhverfil til rafmagnsframleiðslu. Til þess hins vegar að stækka verksmiðjuna í 40 þús. tonna saltafköst þarf heimild Alþingis samkv. ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 62/1981. Umræddur byrjunaráfangi er nú í byggingu. Stefnt er að því að framleiðsla 8000 tonna fisksalts hefjist á þessu ári, hefjist framleiðsla í þessum byggingaráfanga á þessu ári, þ. e. 1983. Fsp. var borin fram á liðnu ári, en svar við henni hefur ekki komist að hér fyrr en nú. Nú um miðjan febr. hefst rekstur sem mun skila um 5 tonna framleiðslu fisksalts á dag eftir að byrjunarvinnslu lýkur. Um mitt ár er gert ráð fyrir að framleiðslan verði aukin í liðlega 10 tonn á dag og í lok ársins í rösklega 25 tonn á dag, sem samsvarar þá 8000 tonna afköstum á ári. Reiknað er með að töluvert af fisksalti verði til reiðu til reynslu á þeirri vertíð sem nú stendur yfir vegna söltunar. Byggingu svonefnds pönnuhúss, þar sem meginhluti þessarar vinnslu fer fram, er nú að ljúka. Seinna á árinu lýkur tengingu borholu 8 á þessu jarðhitasvæði og eykst þá framleiðsla salts, jafnframt því sem 500 kw gufurafstöð tekur til starfa. Í lok ársins er síðan fyrirhugað að taka í notkun eima, sem auka munu fisksaltsframleiðsluna að þeim mörkum sem fyrirhugað var. Borun á vinnsluholu nr. 9 á Reykjanesi var fyrirhuguð á árinu sem leið, en dróst vegna þess að ekki var tiltækur jarðbor. Nú er búist við að sú borun fari fram í mars/apríl n. k. Á þessu ári er ennfremur gert ráð fyrir að koma upp svonefndri fínsaltsdeild við verksmiðjuna, sem vinnur efni úr legi sem kemur fram við grófsaltsvinnsluna. Þar er fyrirhugað að vinna allt að 2000 tonn af fínsalti, nokkuð af svonefndu léttsalti, sem er kalíblandað borðsalt, og smávegis af kalíum og kalsíumklóríði. Á árinu 1984 er svo enn reiknað með að bæta nokkru við starfsaðstöðu varðandi kalsíumklóríð og byggja svonefnda klórvítissódadeild, sem frá upphafi var reiknað með sem einum lið sjóefnaverksmiðju. Allar þær framkvæmdir, sem nú er unnið að og þær sem fyrirhugaðar eru, eru við það miðaðar að geta fallið að þeim ramma, sem fullbúin 40 þús. tonna verksmiðja er miðuð við og geta þannig orðið þættir í byggingu hennar. Meginástæðan fyrir því að fyrirhugað er að byggja fínsaltsdeildina sem svo er kölluð og klórvítissódadeild í byrjunaráfanganum er sú, að slíkt er talið fjárhagslega hagstæð ráðstöfun, auk þess sem slíkt gefur starfsliði aukna reynslu á þessum framtíðarviðfangsefnum. Varðandi 2. lið. Þar er spurt: „Hvað safnaðist mikið hlutafé til fyrirtækisins í framhaldi af auglýsingaherferð um s. l. áramót; a) frá sveitarfélögum, b) frá einstaklingum?“ Svarið er að frá sveitarfélögum fékkst 1 millj. kr., frá einstaklingum 169 200 kr. og frá félagasamtökum eða frá félögum eins og hér stendur, rúmlega 105 þús. kr. Þriðja spurning: „Hvað kostaði umrædd auglýsingaherferð?“ Svar félagsins er á þá leið, að erfitt sé að skilgreina kostnað þannig, að flokka beint aðeins það sem tilheyrir umræddri hlutafjársöfnun. Inni í þeim kostnaði, sem nam 91 737.05 kr., eru hlutafjárauglýsingar og stofnfundarboð meðtalin. Þá voru einnig útbúin gögn,. sem voru send hluthöfum og væntanlegum hluthöfum fyrir stofnfund, með ýmsum upplýsingum varðandi félagið, framleiðslumöguleika o. fl. Eins og þessar auglýsingar og upplýsingaefni var unnið var hvoru tveggja ætlað að vera kynningarþáttur sem talið er að nýtist félaginu til lengri tíma. Telur félagið að náðst hafi þetta kynningarmarkmið, en starfsemin hafði verið takmarkað kynnt áður. Þá var unnið að því að vinna upp hugmyndir að merki fyrir félagið og mun það vera í þessum kostnaði meðtalið. Liður 4 í fsp.: „Hvernig hefur sá búnaður, sem nota átti við framleiðsluna, reynst?“ Það er nú ekki, hv. fyrirspyrjandi, auðvelt að svara þessari fsp. beint, eins og hún er fram sett, því að þessi framtíðarbúnaður er ekki kominn í rekstur og reynsla því ekki fengin, en nú er sem sagt unnið að byggingu þessa byrjunaráfanga. Ef hins vegar er átt við það í fsp. hvernig búnaður tilraunaverksmiðjunnar hafi reynst, þá er því til að svara, að hann reyndist mjög að vonum. Með honum fékkst mikilvæg reynsla og á þeirri reynslu byggjast hönnunarforsendur þeirrar verksmiðju sem nú er unnið að uppsetningu á. Varðandi spurningu 5: „Hvað hafa framkvæmdirnar kostað til þessa: a) á þessu ári, b) frá upphafi?“ er því til að svara, að þetta tekur til áranna frá 1977, þegar fyrst var byrjað á framkvæmdum, og til nóvemberloka 1982. Ef við tökum árin 1977–1981, framkvæmdakostnað á verðlagi hvers árs, þá nam hann 10 628 716 kr. Til nóvemberloka 1982 var framkvæmdakostnaður til viðbótar talinn 16 696 042 kr. eða samtals framkvæmdakostnaður á verðlagi hvers árs 27 324 758 kr. Fjármagnskostnaður til ársloka 1981 nam 9 363 912 kr. og á fyrstu 11 mánuðum ársins 1982 17 967 929 kr., eða samtals 27 331 841 kr. Hvort tveggja samanlagt, framkvæmdakostnaður og fjármagnskostnaður til ársloka 1981 nam 19 992 628 kr. og til viðbótar til nóvemberloka 1982 34 663 971 kr., eða samtals heildarkostnaður til loka nóv. 1982 54 656 599 kr. 6. liður fsp.: „Hvað er fyrirhugað að verja miklu fé til framkvæmda á þessu ári?“ Þá er átt við árið 1982. Svarið er: Um 30 millj. kr. Ég vil bæta því við, að fjárfestingarútgjöld og fjárþörf á árinu 1983 er áætluð á verðlagi þessa árs, þar sem miðað er við byggingarvísitöluna 1600, um 70 millj. kr. samtals, þar af fjármagnað með lánsfé röskar 53 millj. kr. Þessi fjárfestingarþörf var kynnt fjmrn. vegna undirbúnings fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar þessa árs. Liður 7: „Hvað er áætlað að 8 000 tonna verksmiðja muni kosta fullbúin?“ Svarið er að byrjunaráfangi miðað við 8 000 tonna fisksaltsframleiðslu er fullbúinn áætlaður miðað við verðlag 1. okt. 1982, þ. e. byggingarvísitölu 1331, kosta samtals 85.8 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir byggingu fínsaltsdeildar og til álita hefur komið að byggja klórvítissódavinnslu eins og getið var hér áðan. Byggingaráfanginn yrði þannig á grundvelli sama verðlags að þessu meðtöldu og hönnunarkostnaði 40 þús. tonna áfanga samtals um 150 millj. kr. Þar kemur til hækkun vegna nýrrar tækni og nokkuð breyttrar útfærslu. Vert er að taka fram að fínsaltsvinnslan, sem hér hefur verið rætt um, samsvarar aðeins þeim legi sem til fellur við fisksaltsvinnsluna. Liðir 8 og 9: „Hverjar eru markaðshorfur og fyrirhugaður markaður fyrir framleiðslu verksmiðjunnar sundurliðað?“ Herra forseti. Ég er senn búinn að veita úrlausn þessari löngu fsp. Varðandi grófsalt: Ekki er talið vandamál að selja framleiðslu þessa áfanga sem eins og fram hefur komið er áætlað að verði 8 000 tonn af þessari tegund. Ársnotkun hérlendis nam 1981 70–80 þús. tonnum, þar af á Suðvesturlandi um 27 þús. tonnum. Varðandi fínsalt, þá fellur framleiðslan að þörf innanlandsmarkaðar. Varðandi kalí. Í áætlunum um 40 þús. tonna saltverksmiðju er gert ráð fyrir framleiðslu á 4 000 tonnum af kalí, en æskilegasti markaður fyrir þá framleiðslu er í Áburðarverksmiðjunni, án þess að um það hafi nokkuð verið samið enn sem komið er, en Áburðarverksmiðjan notar 6–7 þús. tonn á ári. Einnig flytja nágrannalönd okkar inn mikið af kalí. Varðandi kalsíumklóríð, þá er gert ráð fyrir 9 000 tonna framleiðslu af því í fullbúinni 40 þús. tonna saltverksmiðju. Vegagerð ríkisins notar lítils háttar til rykbindingar eða 500 tonn á ári, en markaður er talinn vera í Noregi og Norður-Ameríku til ýmissa þarfa. Þá er spurt um ýmis sölt í neytendapakkningum. Neysla slíkra salta, svonefnds léttsalts eða heilsusalts, hefur mjög rutt sér til rúms að undanförnu. Er talið að kalíblandað salt sé heppilegra fyrir fólk með háan blóðþrýsting. Ekki vil ég nú votta það læknisfræðilega, en þetta er mat félagsins og víða er í gangi setning reglugerða um samsetningu á söltum sem falla að þessum notum. Og svo að lokum varðandi lið 10: „Byggjast arðsemisútreikningar fyrir verksmiðjuna á traustum upplýsingum um markaðsverð afurða?“ Félagið svarar því þannig, að frá því að áætlunargerð um byggingu verksmiðjunnar hófst hafi ýmsar kannanir verið gerðar varðandi markað og söluverðmæti. Þær hafa verið unnar af ýmsum aðilum, sem til hafa verið kvaddir, svo sem Iðntæknistofnun og einnig af nefnd, sem skipuð var til þess af iðnrn. að meta hagkvæmni þess að reisa og reka saltverksmiðju á Reykjanesi, svo og er um að ræða eigin athuganir félagsins. Þessar niðurstöður hafa verið endurskoðaðar nokkuð reglulega, m. a. allítarlega s. l. vor, og var að því vikið í skriflegu svari sem lagt var fram við fsp. og beiðni um skýrslu um þessa verksmiðju hér á Alþingi s. l. vor. Talið er af hálfu félagsins að heildarforsendur, sem byggt hefur verið á í sambandi við þetta, séu traustar. Að öðru leyti vísa ég til skýrslu sem veitt var að beiðni hér s. l. vor á hv. Alþingi varðandi ýmsa þætti þessarar verksmiðju, svo sem um stofnkostnað, arðsemi og framkvæmdaáætlun.



Herra forseti. Ég þakka þau svör sem hér hafa borist, reyndar frá stjórn Sjóefnavinnslunnar. Ég tel að þau séu í bjartsýnna lagi og ég efast um að arðsemisútreikningar séu byggðir á traustum grunni. Ég veit að það er hægt að selja salt víða og hliðstæð efni, en spurningin er sú, hvort við getum selt það á sambærilegu verði við aðra. Við vitum það að salt er mikið notað hér á Íslandi, en áreiðanlegt er að útvegsmenn kaupa ekki salt, þó það sé innlent, ef það er dýrara en það salt sem fæst erlendis frá. Það er fullyrt að dýrara sé t. d. að flytja salt frá Suðurnesjum til Þórshafnar en að flytja það frá Spáni. Þarf að skoða þá hluti í samhengi alla saman. Þær efasemdir sem uppi eru um þessa framleiðslu hjá sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum eru fólgnar í þessu. Menn eru ekki trúaðir á það að hægt verði að selja þessar afurðir. Vonandi verður það hægt, en fyllsta ástæða er til að efast um það. Það vekur og athygli að lítill áhugi virðist vera fyrir því að leggja hlutafé í þessa verksmiðju. Mér er kunnugt um það, að sveitarfélögin á suðurnesjum hafa gefið loforð um 1 millj. kr., en hvort það hefur verið greitt veit ég ekki og efast um að þessi upphæð standi. A. m. k. hafa sum sveitarfélögin uppi miklar efasemdir um hvort þau leggja fé í þessa verksmiðju. Það kemur og fram að frá einstaklingum hafa aðeins safnast 169 200 kr. og frá félögum 105 þús., en auglýsingaherferðin hefur kostað yfir 90 þús. kr.



Herra forseti. Ég vil út af þeim orðum sem hér féllu frá hv. 3. landsk. þm. geta þess, að um nýiðnað sem þennan er auðvitað aldrei 100% vissa um einstaka þætti, það er okkur eflaust báðum ljóst og þar taka menn alltaf einhverja áhættu. Til undirbúnings þessa fyrirtækis hefur hins vegar verið reynt að vanda eins og föng eru á undirbúning og verið farið ofan í einstaka þætti. Það ber líka að hafa í huga að hér er um að ræða frumraun, sem getur orðið undirstaða víðtækari saltvinnslu og sjóefnavinnslu á þessu svæði, og það held ég að hljóti að skipta það kjördæmi, sem hv. fyrirspyrjandi kemur frá þótt landskjörinn sé, ekki litlu máli að reynt sé að koma fótum undir nýja atvinnuþróun af þessu tagi, enda efast ég ekki um áhuga hans þar að lútandi. Varðandi þá ábendingu að einkaaðilar og sveitarfélög hafa ekki lagt fram ýkja mikið fjármagn enn sem komið er til verksmiðjunnar, þá er það rétt, eins og fram kom raunar í mínu svari. Það er nú svo, að það er ekki alltaf sá áhugi á því að leggja fjármagn í atvinnurekstur, a. m. k. nú á þessum árum eins og æskilegt væri, m. a. af hálfu sveitarfélaga, auk þess sem þau telja sig vanbúin mörg hver að leggja fram fjármagn í verulegum mæli í rekstur af þessu tagi. Því er það að ríkið hefur hlaupið þarna undir bagga. Það hefur komið fram sem aðalfjárfestingaraðilinn í sambandi við þetta fyrirtæki eða leitast við að hafa sem víðust samtök við sveitarfélög á svæðinu, svo og einstaklinga, sem komu inn í undirbúningsfélagið fjölmennir eins og kunnugt er. Þetta vildi ég aðeins segja vegna þeirra aths. sem hér féllu, en við hljótum að vænta þess að þetta fyrirtæki, sem þarna er að rísa, verði stoð í atvinnulífi á Suðurnesjum. Af því veitir áreiðanlega ekki og markaðurinn er fyrir hendi. Það er eðlilegt að spurt sé hvert verðið verði. Undir því er auðvitað mikið komið og hafa heyrst efasemdir þar að lútandi, en við skulum vona að þetta fari allt á betri veg eins og til er stofnað.



Herra forseti. Tryggvi Gunnarsson, varaþm. Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi, flutti á haustdögum litla fsp. til hæstv. samgrh. um lestur veðurfregna. Þannig vill til, að fyrir nokkrum árum fékkst því framgengt að hafinn var lestur veðurfregna á metrabylgju frá strandstöðvum Landssímans og varð af þessu mikil bót og til mikils öryggis fyrir minni báta. Eins og mönnum er e. t. v. kunnugt um er það ekki skylda að búa opna báta og þilfarsbáta af stærðinni allt að 30 smálestir öðru en metrabylgjutækjum og þegar þann veg stendur á að aðeins er útvarpað veðurfregnum frá einum stað í Reykjavík, en ekki frá strandstöðvunum, þá eru oft afar erfið hlustunarskilyrði hjá þessum litlu bátum. En svo bregður við, að eftir tveggja ára góða reynslu af þessu berst strandstöðvunum á Hornafirði, Ísafirði, Neskaupstað, Siglufirði og Vestmannaeyjum skeyti frá tæknirekstrardeild Landssímans þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að undanförnu hefur veðurfréttum til skipa verið dreift um strandstöðvarnar utan útvarpstíma á bæði milli- og metrabylgju. Stofnunin hefur og óformlega óskað eftir viðbótargreiðslu frá Veðurstofunni vegna notkunar á metrabylgjusendum. Veðurstofan hefur nú tilkynnt að hún óski ekki eftir að veðurfréttir verði sendar um metrabylgjustöðvarnar að svo stöddu. Strandstöðvunum ber því að senda út veðurfréttir eingöngu á millibylgju frá og með þriðjudeginum 6. júlí 1982. Að sjálfsögðu má afgreiða þau skip sem biðja um veður á metrabylgju á hvaða tíma sem er, en þó aðeins gegn greiðslu samkv. gjaldskrám.“ Um hvað skyldi þetta mál snúast? Mér er sagt að þetta snúist um að kalla megi örfáar krónur, sem deilt er um milli tveggja ríkisstofnana, að Landssíminn fer fram á aukagreiðslu frá Veðurstofunni vegna þessarar sjálfsögðu þjónustu og um það geta menn ekki orðið sammála. En hverjir skyldu nú mest þurfa á veðurfregnum að halda? Auðvitað þurfa togarar á veðurfregnum að halda, en þó öllu helst hin smærri skip, sem með stuttum fyrirvara kunna að þurfa að leita vars þegar svo ber undir. Ég vænti þess að fsp., þegar hún var flutt, hafi kannske gefið tilefni til þess að þessu hafi verið kippt í liðinn. En til þess nú að fullvissa sig um að svona smávandamál séu ekki látin óleyst, þegar upp kemur að þau fyrirfinnast, er þessi fsp. flutt hér, enda þótt langt sé um liðið síðan henni var útbýtt á hinu háa Alþingi. Hún hljóðar svo: „Hvers vegna er loftskeytamönnum á strandstöðvum Landssímans bannað að lesa veðurfregnir á metrabylgju?“



Herra forseti. Það mun hafa verið í des. 1979 að það varð að ráði að útvarp veðurfregna frá strandstöðvum færi fram á vissum tímum á vinnutíðnum stöðvanna á bilinu frá 1600-2800 KHz eftir kali á tíðninni 2182 KHz. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að síðan mun það smám saman hafa farið að tíðkast að senda út frá nokkrum stöðvum veðurfréttir á metrabylgju. Síðan þetta hófst í des. 1979 hefur útvarp þetta verið jafnt og þétt aukið. Það kemur m. a. fram í töflu, sem ég er með hér, frá Veðurstofunni. Þar er upplýst um útvarpstíma veðurfregna frá strandstöðvum. Útvarpað er frá 5 stöðvum, Ísafirði, Siglufirði, Neskaupstað, Hornafirði og Vestmannaeyjum, og er útvarpað frá öllum þessum stöðvum á tímanum 01:33, - hvað sem það eiginlega þýðir, það hlýtur að vera rúmlega 1 eftir miðnætti, - og svo 05:03 frá öllum stöðvunum aftur. Það er að vísu af einhverjum ástæðum örfárra mínútna munur á stöðvum. Þá er útvarpað frá þremur stöðvum, þ. e. Siglufirði, Neskaupstað og Hornafirði, kl. 10:48 og október til mars er útvarpað á sömu stöðvum kl. 16:48 og allt árið kl. 22:48. Þarna hefur orðið smám saman nokkur aukning á með árunum. Þá segir í upplýsingunum, sem ég hef fengið frá Veðurstofu Íslands, að gert sé ráð fyrir að hægt sé að útvarpa sérstökum aðvörunum um veður með sama hætti á öðrum tímum, ef þörf er á. Þá segir hér: „Veðurstofunni hafa engar óskir borist um útvarp veðurfrétta til sjófarenda á öðrum tíðnum eða bylgjulengdum en að framan eru taldar,“ segir veðurstofustjóri. Jafnframt segir hann, að honum sé ókunnugt um að loftskeytamönnum á strandstöðvunum sé bannað að lesa veðurfregnir á metrabylgju. - Veðurstofan segir því næst: „Veðurstofan hefur að sjálfsögðu ekkert við það að athuga að veðurfregnum sé dreift til sjófarenda eftir þörfum. Fjárveitingar til Veðurstofunnar leyfa hins vegar ekki að greiðsla fyrir útvarp veðurfregna frá strandstöðvum verði aukin frá því sem nú er.“ Jafnframt fylgir hér með yfirlit yfir það gjald sem Veðurstofan greiðir fyrir þá þjónustu sem ég rakti áðan. Þetta er töluvert mikið, sundurliðað fyrir einstakar stöðvar, bæði línugjald og strandargjald, en kostnaðurinn er 534 495 kr. Þetta er ekki alveg heildarkostnaður á árinu 1982 en frá 1.1.–30.9. Ártalið kemur hér ekki fram, en mun vera 1982. Virðist þessi kostnaður vera 534 495 umrætt tímabil, svo að það má eitthvað við bæta sé um að ræða árið allt. Ég hef einnig látið hafa samband við Póst og síma og vil ég, með leyfi forseta, lesa minnisblað sem ég fékk þaðan. Þar segir: „Samkv. samkomulagi við Veðurstofu Íslands, gert í nóv. 1979, sendir Póst- og símamálastofnunin veðurfréttir til skipa um strandstöðvar á millibylgju á þeim tíma sólarhrings sem útvarp er ekki í gangi. Fyrir þessa þjónustu er greitt samkv. gjaldskrá stofnunarinnar, gr. 321 í V. kafla, en veittur er 50% afsláttur af venjulegu strandargjaldi líkt og veittur er fyrir veðurskeyti frá skipum til Veðurstofunnar. Á árinu 1981 kom í ljós að nokkrar strandstöðvar voru farnar að veita þessa þjónustu á metrabylgju vegna óska frá einstökum bátum. Gjaldskrárnefnd stofnunarinnar ræddi þetta á fundi sínum 3.3.1982 og var ákveðið að bjóða Veðurstofunni að senda veðurfréttir út jafnt á metrabylgju sem millibylgju gegn 25% hækkun á áður umsömdu gjaldi. Um mánaðamótin júní-júlí 1982 tilkynnti veðurstofustjóri, herra Hlynur Sigtryggsson, að Veðurstofan teldi sér ekki fært að taka að sér greiðslu fyrir þessa viðbótarþjónustu og mundi því ekki fyrir sitt leyti óska eftir henni.“ Í framhaldi af þessu sendi tæknideild rekstrardeild símskeyti til strandstöðvanna hinn 5. júlí 1982 með fyrirmælum um að senda veðurfréttir eingöngu á millibylgju, þó að sjálfsögðu væri heimilt að senda þær á metrabylgju til skipa sem óskuðu eftir fréttunum og vildu greiða fyrir sendingarnar samkv. gjaldskrá. Um þetta mál hafði ekkert borist til samgrn. fyrr en fsp. kom hér fram. Er nú verið að athuga hvort unnt er að ná þessum endum saman. Hér er um að ræða um það bil 150 þús. kr. meiri útgjöld fyrir Veðurstofuna á ársgrundvelli, reiknast mér til, og kannske rúmlega það. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að það eru ekki mikil útgjöld þegar um öryggi sjófarenda er að ræða, en það er þó meira en örfáar krónur. Ég hef talið nauðsynlegt að skoða betur hvort 25% sé ekki of mikil hækkun, hvort kostnaðarauki Pósts og síma sé virkilega þetta mikill við að senda út á metrabylgju einnig. Eins og kemur fram hjá Pósti og síma veita þeir nú mjög mikinn afslátt af sínum taxta, þ. e. 50% afslátt, og þeir telja að neðar verði ekki farið í gjaldtöku. Ég hef gefið fyrirmæli um að taka þetta mál upp og vita hvort ekki er hægt að leysa það. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að sumir smærri bátar hafa ekki þessa tíðni. Þó er mér tjáð að þeir séu mjög fáir, en tilfelli kunna þó að vera nokkur.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þessa fsp. í tengslum við fsp. sem hæstv. samgrh. svaraði fyrr í vetur varðandi þjónustu Landssímans við fiskibátana. Ég tel að hann hafi þá eins og nú svarað samkv. bestu vitund, en þá varð hann einnig að láta við það sitja að vitna í hv. þm. Magnús H. Magnússon upp á það að ég hefði rangt fyrir mér í því sem ég sagði um þjónustu Landssímans við bátana í Vestmannaeyjum í tvennum skilningi. Í fyrsta lagi, og það snertir mjög þessa spurningu um þjónustu á metrabylgju og miðbylgju, er það, að ég hef hér fyrir mér bréf frá fulltrúa Landssímans í Vestmannaeyjum, þar sem hann segir að 30–40 bátar í Vestmannaeyjum hafi ekki miðbylgjustöðvar, heldur metrabylgjustöðvar eða VHF. Í öðru lagi er þjónustan við metrabylgjubátana á Klifi í Vestmannaeyjum, ekki Sæfelli, og stöðin á Klifi ekki búin vararaforku eða rafhlöðum. Það var nefnilega ekki einkennileg tilviljun að radíósamband við „Heimaey“ slitnaði á úrslitastundu þegar skipið var að reka í land á sandinum forðum með net í skrúfunni, heldur stöfuðu þessi sambandsslit af því að „Heimaey“ var með metrabylgjutæki, og eins og segir í dagbókarútdrætti, sem gerður var að tilmælum bæjarfógetans í Vestmannáeyjum vegna aðdraganda strands m/b Heimaeyjar 16. febr. 1981: „Þá rofnaði samband við bátinn kl. 00:45 og varð alveg sambandslaust við hann í fjórar mínútur vegna rafmagnsbilunar.“ Það er síður en svo að ég vilji gefa það í skyn að Landssíminn sé sljór fyrir öryggismálum sjómanna: Það geri ég ekki og enn þá síður tel ég að hæstv. samgrh. og sjútvrh. sé sljór fyrir slíkum málum. Ég veit að svo er ekki. En það er ákaflega þýðingarmikið, að þegar okkur eru birtar upplýsingar hér í hv. Alþingi, sem varða öryggisþjónustu Landssímans, séu þær réttar, sé lagður tími í það af yfirstjórn Pósts og síma að ígrunda nú hvað rétt sé í þessum málum. Og svo umfram alla muni þetta: Það var ekki til þess stofnað til Landssímans á Íslandi að hann stæði undir sér. Það var nú síður en svo. Til hans var stofnað til þess að hann mætti láta í té besta hugsanlega þjónustu fyrir lægsta hugsanlegt gjald, og togstreita um hver borgi þessa þjónustu þegar um er að ræða öryggismál flotans á sannarlega ekki að koma í veg fyrir að kappkosta að þessi þjónusta sé sem best.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Sumt var torskilið fyrir mig, eins og til að mynda, sem mér heyrðist koma fram í upphafi svars hans, að Veðurstofan haldi því fram að um þessa þjónustu hefði ekki verið beðið. Síðar kom það greinilega fram, enda staðfest af Landssímanum, að þar hefðu farið fram viðræður um sérstakar viðbótargreiðslur vegna þessarar þjónustu. Mér finnst því Veðurstofan fara ofurlítið huldu höfði í svörum sínum. En það kemur fram að heildarkostnaður vegna þessarar þjónustu var milli 500–600 þús. á þessu tiltekna ári, sem mér heyrðist vera 1982, og ef það er ætlun Landssímans að taka vegna þessarar þjónustu 25% af þeirri fjárhæð sérstaklega, þá er það ekkert nema okurstarfsemi. Það er misskilningur að það séu mjög fáir bátar með metrabylgju. Þó þeir væru ekki nema innan við 10, sem væru búnir þessum búnaði, metrabylgjustöðvunum, væri það ærið nóg. En það er nú svo, eins og kom hér fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að í Vestmannaeyjum einum eru milli 30 og 40 bátar þannig búnir. Þetta eru bátar samkv. reglugerð um radíóbúnað skipa, trillur og þilfarsbátar að 15 m að lengd, þ. e. allt upp í 30 smálestir. Eins og ég sagði hér í upphafi eru það þau skipin sem allra helst þurfa á þessu að halda. Og mér er spurn: Í hverju liggur þessi viðbótarkostnaður? Er það í sendiorkunni sem þarf að beita við útsendinguna? Það eru vaktir á þessum strandstöðvum. Hver ósköpin eru þetta annað en tilraun til þess að ná inn fé langt umfram það sem eðlilegt getur talist? Þegar ég talaði um örfáar krónur var ég að tala um þann beina viðbótarkostnað sem af þessu kynni að hljótast. sendiorkan er ekki mikil sem til þessa þarf og ég get ekki ímyndað mér að það þurfi að borga einhverja sérstaka yfirtíð hjá vaktmönnunum við að lesa þetta, sem áreiðanlega flestir telja það meira en sjálfsagt þó að þeir fái ekki fyrir það sérstakar greiðslur. Hér er um útsendingar að tefla sem standa í um mínútu, milli 1 og 2 mínútur. Þið hafið kannske tekið eftir því að senditímarnir eru 10:48, 16:48 0. s. frv., tveim mínútum áður en reglulegur upplestur hefst í gegnum aðalstöð kannske. En ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég segi ekki fleira en það, að ef togstreitan milli tveggja opinberra stofnana eins og Landssímans og Veðurstofunnar á að ráða því að þessari sjálfsögðu þjónustu verði ekki haldið áfram líst mér ekkert á þetta kerfi. Og ég segi að við eigum ekkert að vera að standa frammi fyrir því að stóróhöpp verði vegna þess að þarna togist þessar stöðvar á um sömu peningana - peningana sem allt að einu eru þá í eigu ríkisins því að hvort tveggja eru opinberar stofnanir. Þess vegna skora ég á hæstv. samgrh. að kippá þessu í liðinn. Mér heyrðist nú enda, þótt hann fullyrti ekki mikið, að hann hefði til þess fullan vilja.



Herra forseti. Það sem fram kom hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni er rétt - ég kynnti mér það eftir þær umr. sem hér urðu fyrr á þessu þingi. - Þarna var um bilun að ræða á Klifi, sem hafði dregist mjög úr hömlu að gera við. Þar er radarbúnaður, hleðslubúnaður og rafgeymar fyrir nokkurn hluta af þeim tækjum sem til þurfti. Þar hafði bilað og verið beðið um tæki frá Reykjavík. En það dróst mjög úr hömlu, það er rétt. Auk þess eru ekki lengur til staðar þeir varasendar sem voru í Sæfelli. Það er líka rétt hjá hv. þm. Það var engan veginn nógu vel að þessu staðið. Varðandi það slys, sem um er að ræða, á m/b Heimaey auðvitað að vera búin miðbylgjusendi. Það eru fyrst og fremst miðbylgjusendar sem stólað er á í sambandi við bjarganir og annað því um líkt og allir bátar hafa slíka senda nú. Gamla reglan var sú, að bátar yfir 12 tonn eiga að vera búnir miðbylgjusendum og hlusta og senda á ákveðnum neyðartíðnum. En minni bátana, trillurnar, skyldar enginn til þess að vera með svona senda. Þær eru með metrabylgjusenda, VHF, sem við köllum, afskaplega þægilega í notkun. Auðvitað á að hugsa um þjónustu við þá báta líka. Sannleikurinn er sá, að það þarf sáralitla breytingu, ef þá nokkra til að hægt sé að tala í þessa senda báða í einu, sami maðurinn á sama tíma. Þá er þetta raunverulega enginn viðbótarkostnaður, nema raforkan. Ef þetta er ekki alls staðar hægt er afskaplega auðvelt að breyta því. Ég tek því mjög undir það, sem hér hefur komið fram, að þessi þjónusta er sjálfsögð og sjálfsagt að hafa þetta með, það á ekki að kosta neitt meira. Svo má endalaust deila um hvort heildargreiðsla Veðurstofunnar er hæfileg eða ekki. Það kemur ekki þessu máli við.



Herra forseti. út af orðum hv. fyrirspyrjanda vil ég láta það koma ljóst fram að í bréfi frá Veðurstofu Íslands frá 6.12.82 segir í 3. lið: „Veðurstofunni hafa engar óskir borist um útvarp veðurfregna til sjófarenda á öðrum tíðnum eða bylgjulengdum en að framan eru taldar.“ Ég skil þetta svo, að Veðurstofunni hafi ekki borist þessar óskir beint þótt Pósti og síma hafi borist þær og Póstur og sími síðan boðið Veðurstofunni þessa þjónustu með 25% hærra gjaldi. Hér kom áðan fram um Póst og síma að hann hefði ekki verið settur á fót til að bera sig. Það er mál út af fyrir sig, ef maður vildi fara að ræða það. Póstur og sími er B-hluta stofnun. Því er mjög stranglega fylgt eftir, ekki bara af núv. hæstv. fjmrh. heldur af öllum sem ég hef kynnst og fjvn., að B-hluta stofnun standi undir sér. Við það höfum við verið að burðast þennan tíma sem ég hef verið þarna og hefur það slarkað, ekki meira. En það hefur vitanlega leitt til þess, að orðið hefur að gefa alls konar fyrirmæli um niðurskurð á hlutum sem óskir hafa komið fram um og oft bitnað á þjónustu sem hér hefur verið rætt um. En um leið og ég segi þetta, er ég alls ekki að halda því fram, að þetta ríði baggamuninn. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að mennirnir sitja þarna. Hins vegar gefur Póstur og sími út gjaldskrá fyrir alla sína þjónustu og það er alltaf spurningin hvenær á að falla frá þeirri gjaldskrá og hvenær á ekki að falla frá henni. Ég held því að menn verði að setja sig í spor þessarar stofnunar, sem er að reyna að standa við það, sem henni er uppálagt, að ná endum saman. En þetta mál er í athugun. Ég get nefnt fleiri tilfelli um svona þjónustu, sem vel má halda fram að kosti ekki neitt, en þær verða nokkuð margar undantekningarnar ef alltaf er orðið við óskum um fría þjónustu.

Öryggismál.

Já, öryggismál ganga fyrir. Það eru skýr fyrirmæli um það. Þess vegna er veittur þarna 50% afsláttur. Ég vona að þetta mál leysist. Það er í athugun. Ég þarf engu að bæta við það sem sagt hefur verið um þennan leiðindaatburð í Vestmannaeyjum. Ég athugaði það strax og fyrirmæli hafa verið gefin um að svona lagað komi ekki fyrir aftur og þess verði vandlega gætt að rafhlöður verði hlaðnar eins og þarf. Þarna varð bilun, sem af einhverjum ástæðum var ekki kippt í lag á stundinni, að því er mér skildist, en slíkt má ekki koma fyrir. Ég er alveg sammála því.



Herra forseti. Í ákaflega stuttu máli: Það hefur aldrei hvarflað að mér og hvarflar alls ekki að mér að hægt sé að ganga þannig frá vélbúnaði á radíóstöðvum að ekki geti bilað. Það er ekki það sem ég ræddi um, heldur var það hitt, og því vék ég að þessu, að hér var þrætt, hér í hv. Sþ., úr þessum ræðustól, fyrir ákveðnar staðreyndir vegna þess að upplýsingar frá yfirstjórn Pósts og síma fengnar í hendur hæstv. samgrh. reyndust vera rangar. En ég ítrekaði það, að ég er ekki þeirrar skoðunar að þær hafi verið vísvitandi rangar af hálfu Pósts og síma, og alls ekki af hálfu hæstv. ráðh., heldur vegna þess að þessari stofnun virðist, a. m. k. stundum, vera stýrt á þann veg að hún sé orðin eins konar upphafin skepna í sjálfu sér. Meginatriðið sé að hún sé rekin til vaxtar og viðgangs, höfuðsjónarmiðið það að hafa lokaðan hring í fjárhagslegum rekstri, en ekki það að halda uppi þjónustu við fólkið í landinu. Þetta hefur komið ákaflega oft fyrir. Ég er síður en svo að bera yfirmenn Pósts og síma þeim sökum að þeim sé sama um fólkið í þessu landi. En hitt er ljóst mál, og mun ég, ef Alþingi því er nú situr endist aldur til, gera nánari grein fyrir því í sambandi við þáltill. sem ég flyt hér ásamt fleiri mönnum, að stofnuninni hefur með einhverjum hætti gleymst til hvers henni var upprunalega komið á fót og það löngu áður en til urðu A-hluta og B-hluta stofnanir hjá íslenska ríkinu. 



Herra forseti. Á þskj. 88 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. fjmrh.: „Hvernig hafa lífeyrissjóðirnir staðið skil á kaupum skuldabréfa af opinberum fjárfestingarlánasjóðum í samræmi við lánsfjáráætlun þessa og síðasta árs? Ef um vanskil er að ræða, hverjir eru þá stærstu aðilarnir, sem ekki hafa staðið í skilum á þessum skuldabréfakaupum, og hversu háar upphæðir er þar um að ræða?“ Fyrirspurnin þarfnast ekki skýringa. Hún er fyrst og fremst fram komin vegna fjármögnunar Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Fjármögnun þessara sjóða beggja og reyndar fleiri er svo háð því að lífeyrissjóðirnir taki þar í sinn fulla þátt, að ekki þarf að segja það hér hverjar afleiðingar slíkt hefur ef um veruleg vanskil er að ræða varðandi lánsfjáráætlun hverju sinni. Spurningin snýst þá sérstaklega um það hvort einstakir stórir og öflugir sjóðir jafnvel skeri sig þar úr, svo sem oft heyrist, eða hvort hér er um það eitt að ræða að almennt vanti upp á skil lífeyrissjóðanna eins og þau eru ákveðin hverju sinni varðandi lánsfjáráætlun. Hér og nú skal ekki dregið úr mikilvægi góðrar þjónustu og góðrar stöðu lífeyrissjóðanna, fyrst og fremst auðvitað til að tryggja bótaþegum sínum sem bestan rétt. Og vissulega ber ekki heldur að vanmeta hjálp þeirra við húsbyggjendur sem margir lífeyrissjóðir rækja. Öllu fremur er um það spurt, ef skuldabréfakaupin eru í lágmarki, til hvers þeir fjármunir renna þá sem sannanlega eru þarna til staðar, því örugglega fara þeir eitthvað, og eitthvað annað þá en annars vegar í beinar lífeyrisgreiðslur og hins vegar í bein húsbyggingarlán til þeirra sem þarna eiga rétt. Þarna er um meiri fjármuni að tefla en svo að það geti verið öll skýringin. Að öðru leyti skýrir þessi fsp. sig sjálf.



Herra forseti. Samkv. lánsfjárlögum fyrir árið 1982 er kveðið svo á að lífeyrissjóðum sé skylt að verja a. m. k. 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum af ríkissjóði, Byggingarsjóði ríkisins, Byggingarsjóði verkamanna, Framkvæmdasjóði Íslands og fjárfestingarlánasjóðum sem viðurkenndir eru af fjmrn. og Seðlabanka Íslands. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 gerði ráð fyrir skuldabréfakaupum lífeyrissjóða af hinum opinberu fjárfestingarlánasjóðum að fjárhæð 471 millj. kr. sem skiptist þannig á milli aðila: Byggingarsjóður ríkisins 187 millj., Byggingarsjóður verkamanna 110 millj., Framkvæmdasjóður 110 millj., ríkissjóður 55 millj., Stofnlánadeild landbúnaðarins 9 millj. Heildarráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í landinu á árinu 1982 var áætlað um 1 250 millj. kr. 40% kaupskylda lífeyrissjóðanna átti því að nema um 500 millj. kr. af fjárfestingarlánasjóðum. Í 32. gr. lánsfjárlaga er kveðið svo á að umræður fari fram milli lífeyrissjóðanna og fjmrn. um tilhögun skuldabréfakaupa lífeyrissjóðanna innan ársins og að gerð sé áætlun um kaup þeirra af fjárfestingarlánasjóðum. Strax eftir afgreiðslu Alþingis á lánsfjárlögum þessa árs, í aprílmánuði s. l., hóf fjmrn. viðræður við stjórnir lífeyrissjóðanna um fyrirhuguð skuldabréfakaup þeirra af fjárfestingarlánasjóðum á þessu ári. Í framhaldi af þeim viðræðum var svo gerð áætlun um skuldabréfakaup einstakra lífeyrissjóða eftir mánuðum og hvaða fjárfestingarlánasjóður ætti að selja þeim bréfin. Í fyrrnefndum viðræðum kom fram að lífeyrissjóðirnir mundu kaupa skuldabréf af öðrum en sjóðfélögum sem næmi 40% af ráðstöfunarfé sjóðanna, en hins vegar áformuðu einstakir sjóðir að kaupa skuldar bréf af öðrum en hinum opinberu fjárfestingarlánasjóðum fyrir 80 millj. kr. á árinu. Kaup lífeyrissjóða af þeim fjárfestingarlánasjóðum sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir næmi þá 395 millj., eða 85% af skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna samkv. lánsfjáráætlun fyrir árið 1982. Þeir lífeyrissjóðir sem fyrirhuguðu skuldabréfakaup af öðrum en þeim fjárfestingarlánasjóðum sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir eru Lífeyrissjóður verslunarmanna 33 millj., lífeyrissjóðir tengdir Sambandi ísl. samvinnufélaga 21 millj. kr., Lífeyrissjóður atvinnuflugmanna 7 millj. kr. og lífeyrissjóðir tengdir iðnaðinum í landinu 18 millj. kr., eða samtals 79 millj. Skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna á liðnu ári af þeim fjárfestingarlánasjóðum sem tilgreindir eru í lánsfjáráætlun námu svo í reynd 341 millj. kr., sem er um 54 millj. kr. lægri upphæð en gert var ráð fyrir í kaupáætluninni, eða um 86% af henni. Átta lífeyrissjóðir af þeim tæpu 80 sjóðum sem áætlunin nær til keyptu minna en gert var ráð fyrir í kaupáætlun. Nemur frávik þessara sjóða samtals 45.3 millj. kr. Sjóðir þessir eru: Lífeyrissjóður verslunarmanna, þar vantar 18.3 millj. upp á kaupáætlun, en kaupáætlunin gerði þó aðeins ráð fyrir að lífeyrissjóðurinn keypti fyrir 20% af ráðstöfunarfé sínu í stað 40%, þannig að þarna er um tvöföld afföll að ræða, Lífeyrissjóður Vestmanneyinga, þar vantar 3.1 millj. kr., Lífeyrissjóður Vestfirðinga 7.2 millj. kr., Lífeyrissjóður verkalýðsfélaga á Norðurlandi vestra 2 millj. kr., Lífeyrissjóður verkalýðsfélaga á Suðurnesjum 4 millj. kr., Lífeyrissjóður verksmiðjufólks 4 millj., Lífeyrissjóður rafiðnaðarmanna 2.5 millj. kr. og Lífeyrissjóður verkstjóra 4.2 millj. kr. Samkv. upplýsingum frá Seðlabanka Íslands um skuldabréfakaup lífeyrissjóða af lánasjóðum á árinu 1983 kemur fram að lífeyrissjóðir hafa keypt af veðdeild Iðnaðarbankans fyrir 50 millj., af Verslunarlánasjóði fyrir 27 millj. og af Stofnlánadeild samvinnufélaga fyrir tæpar 26 millj., eða samtals 103 millj. kr. Skuldabréfakaup Stofnlánadeildar landbúnaðarins voru áætluð í lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 9 millj. kr., en skuldabréfakaup urðu aftur á móti 18.3 millj. Á árinu 1982 hafa lífeyrissjóðir í landinu keypt skuldabréf af lánasjóðum fyrir 462 millj. kr., eða sömu fjárhæð og áætlað var að lífeyrissjóðir keyptu af hinum opinberu fjárfestingarlánasjóðum. Eins og þetta yfirlit gefur ljóslega til kynna er fulljóst að þær áætlanir sem settar voru fram um skuldabréfakaup lífeyrissjóða fyrir árið 1982 hafa ekki staðist að öllu leyti. Eru þar nokkur afföll á. Lífeyrissjóðirnir keyptu fyrir áætlaða upphæð, en þeir ráðstöfuðu um 1/3 upphæðarinnar á annan veg en ætlast var til í lánsfjáráætlun fyrir árið 1982. Þetta hefur svo aftur valdið þeim sjóðum sem hlut eiga að máli verulegum vandræðum. Hefur það að sjálfsögðu sérstaklega þrengt útlánamöguleika Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Ég held að önnur ályktun verði ekki dregin af reynslu liðins árs en sú, að eigi að ná þeim markmiðum sem tiltekin eru í lánsfjárlögum hverju sinni verði að taka þessi mál fastari tökum með skýrari og einbeittari lagasetningu en gert hefur verið, til þess að tryggja það að lífeyrissjóðir standi við áform lánsfjáráætlunar hvað kaup á skuldabréfum fjárfestingarlánasjóða snertir. Ég held að þessari fyrirspurn sé fyllilega svarað og læt þetta duga.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans skýr og greinargóð. Það kom í ljós í fyrsta lagi í máli hans að af þeim 471 millj. kr. sem reiknað var með til skuldabréfakaupa lífeyrissjóða af hinum opinberu fjárfestingarlánasjóðum færu nær 300 til þessara tveggja sjóða, Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna og því ekki nema eðlilegt að um þá væri sérstaklega spurt. Ég vek athygli á því að um tiltölulega fáar undantekningar er að ræða, sjóði sem eru í vanskilum miðað við það sem reiknað var með í upphafi. Átta lífeyrissjóðir af þeim tæplega 80 sjóðum sem áætlunin nær til hafa keypt minna en gert var ráð fyrir í kaupáætlun. Hins vegar vek ég líka athygli á því, að þarna er um býsna stórar upphæðir að ræða engu að síður. Það stafar vitanlega af því, að þarna er t. d. um mjög öflugan lífeyrissjóð að ræða þar sem er Lífeyrissjóður verslunarmanna, en hann greiðir aðeins 20% af ráðstöfunarfé sínu í stað þeirra 40% sem allir aðrir sjóðir greiða. Það munar um minna en þær 18 millj. sem þar eru vanefndir á. Síðan koma nokkrir aðrir smærri sjóðir  
             Síðan kemur það einnig fram að lífeyrissjóðirnir hafa keypt af veðdeild Iðnaðarbankans fyrir 50 millj. kr. Það væri nú gott og blessað ef maður væri öruggur um að þessir fjármunir hefðu runnið til iðnaðarins í landinu. Það kann að vera, en ég dreg það stórlega í efa að veðdeild Iðnaðarbankans hafi lánað þá til iðnaðarins í landinu, ég dreg það stórlega í efa. Verslunarlánasjóðurinn hefur fengið 27.1 millj. Eflaust hefur það verið eitthvað til hagræðingar í öllu því verslunarbákni sem við búum við. Og Stofnlánadeild samvinnufélaganna hefur fengið 25.9. Það er sérstaklega getið um það og ég vil líka benda á það hér að skuldabréfakaup til Stofnlánadeildar landbúnaðarins voru áætluð 9 millj. en urðu aftur á móti 18.3, þ. e. voru tvöfölduð. Þetta var háð ákveðnum skilyrðum. Lífeyrissjóður bænda lánaði Stofnlánadeildinni þetta með þeim skilyrðum að ákveðnir lánaflokkar yrðu tvöfaldaðir hjá Stofnlánadeild, sem svo var gert þannig, að það kom vissulega bændum eða verðandi bændum til góða sem fengu þarna mun hærri fyrirgreiðslu en annars hefði verið. Ég segi það enn og aftur að það er mjög miður að sjá það, sérstaklega þegar um þá sjóði er að ræða sem svo viðkvæmir eru sem Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna, að öflugum sjóðum skuli haldast uppi vanskil af því tagi sem þarna er um rætt, þó ég hins vegar hljóti að fagna því að svo margir lífeyrissjóðir standa fyllilega í skilum varðandi þetta. Um þetta hef ég raunar ekki meira að segja. Ég ætla ekki að rekja þetta frekar, því þetta kom allt hér skýrt fram í máli hæstv. fjmrh., en gjarnan vildi ég að kannað yrði hvort t. d. þeir peningar sem keypt voru skuldabréf fyrir af veðdeild Iðnaðarbankans renna til iðnaðarins í landinu 



Herra forseti. Það er aðeins út af lokaorðum hæstv. fjmrh. Það var sú tíð að hæstv. ráðh. var ekki hlynntur harðri löggjöf varðandi greiðsluskyldu lífeyrissjóða til hinna ýmsu framkvæmdasjóða. 



Herra forseti. Það er smámisskilningur uppi hjá ágætum þm. Vestf., Karvel Pálmasyni. Það er ekki rétt að áætlanir, sem gerðar voru um kaup lífeyrissjóða á skuldabréfum, hafi almennt ekki staðist og þær hafi almennt verið rangar. Það er misskilningur. Hið rétta er að þessar áætlanir hafa staðist í yfirgnæfandi flestum tilvikum. Það er aðeins í örfáum undantekningartilvikum að áætlanir hafa ekki staðist vegna þess að sjóðir hafa annaðhvort beint kaupum sínum til annarra aðila en tilgreindir voru í lánsfjáráætlun eða alls ekki keypt í þeim mæli sem gert var ráð fyrir. Eins og hér kom fram voru undantekningarnar tiltölulega mjög fáar. Mig minnir að ég læsi hér upp áðan að þær væru átta talsins, og sjóðirnir eru um 80, þannig að allur meginþorri þessara sjóða stendur ágætlega í sínu stykki og sumir kaupa jafnvel meira en þeim ber. En það eru örfáir sjóðir sem svíkjast undan. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins sé einn í þeirra hópi. Að sjálfsögðu hefur hann staðið við sína kaupskyldu í samræmi við þær áætlanir sem gerðar hafa verið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að gera fsp. á þskj. 147 til hæstv. samgrh. um hafnargerð samkv. þál. frá 3. maí 1982 um aðgerðir til að tryggja eðlilega byggðaþróun í Árneshreppi í Strandasýslu. Þessi þál., sem vitnað er til frá 3. maí 1982, er þannig til komin, að 1. flm. hennar var 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason og meðflm. hans vorum við allir aðrir þm. Vestfjarða. Till. okkar Vestfjarðaþingmanna var samþykkt í maí s. l. Þetta mál varðar byggðastefnu og jafnvægi í byggð landsins og er þýðingarmikill þáttur í þeim málum varðandi byggðarlagið sem hér um ræðir. Þetta byggðarlag er líka sérstætt í þeim efnum að hér er um svokallaða jaðarbyggð að ræða og þar er mest hættan á að þróunin verði sú, að byggðin grisjist eða leggist með öllu niður. Við höfum hryggileg dæmi þess einmitt á Vestfjörðum. Þróunin í Árneshreppi hefur líka á síðustu áratugum verið mjög slæm að því leyti til að byggðin hefur þar dregist mjög saman, fólkinu hefur fækkað. Árið 1940 voru í þessum hreppi, nyrsta hreppi Strandasýslu, 515 manns, en 1981 voru þar 175. Það er mikil saga hér á bak við og ég ætla ekki að rekja þá sögu, en hin allra síðustu ár hefur verið veitt viðnám í þessum hreppi með markvissum og skipulegum aðgerðum. Ég nefni í því sambandi að hreppurinn var tengdur samveiturafkerfi landsins á árunum 1975 til 1977 og það hafði grundvallarþýðingu til þess að tryggja byggð á þessum slóðum. g nefni það ennfremur, að á þessum árum var líka gerð markviss áætlun, hliðstæð svokallaðri Inndjúpsáætlun, um uppbyggingu landbúnaðarins í þessari sveit. Þessar landbúnaðarframkvæmdir tókust vel að allra áliti sem til þekkja. En það er eitt sem sérstaklega kallar að nú í Árneshreppi. Það er að þar eru ekki hafnarskilyrði sem fullnægja nútímakröfum. Árneshreppur er eini hreppur landsins sem býr við slíkar aðstæður, að þar geta skip ekki lagst að hafnarmannvirkjum með varning, heldur verður að nota gamla lagið, uppskipunarbáta. Með tilliti til þessa lögðum við þm. Vestf. höfuðáherslu á að nú yrði tekið til höndum í hafnarmálum hreppsins og því fjallaði þáltill. frá maí s. l. um það efni, en þá ályktaði Alþingi að fela ríkisstj. að láta framkvæma undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum í Árneshreppi í Strandasýslu og gera kostnaðaráætlun um þessar framkvæmdir og tillögur til fjáröflunar til að standa undir þeim, og verði stefnt að því að vinna geti hafist vorið 1983. Ég þarf ekki að rekja þetta mál lengur því að það vill raunar svo til að hæstv. samgrh. er jafnvel ljóst og mér hvað hér er um að ræða. En fsp. mín fjallar um það, að í fyrsta lagi er spurt um hvað ríkisstj. hafi látið framkvæma við undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum í Árneshreppi. Í öðru lagi er spurt að því, hvort kostnaðaráætlun hafi verið gerð um þessar framkvæmdir og hvort það hafi verið gerð tillaga um fjáröflun til þess að standa undir þeim. Og í þriðja lagi er spurt að því, hvort nú sé stefnt að því að vinna við framkvæmdir þessar geti hafist vorið 1983. Það er einmitt eins og gert var ráð fyrir í þáltill.



Herra forseti. spurt er um það, hvað ríkisstj. hafi látið framkvæma við undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum í Árneshreppi í Strandasýslu. Staðreyndin er sú, að athugun á frambúðarhöfn í Árneshreppi hefur staðið í allmörg ár og komu reyndar fyrir nokkrum árum út eins konar drög að byggðaþróunaráætlun Árneshrepps, þar sem möguleg hafnarframkvæmd var skoðuð á fleiri en einum stað. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að takmarka þetta við Norðurfjörðinn því þar er verslunarstaður hreppsins, eins og menn þekkja, og hafa athuganir síðan beinst að þeim stað. Ég fékk niðurstöður af þessum athugunum 13. des. s. l. Ég held að réttast sé að ég lesi þær, með leyfi forseta. Þar segir í greinargerð frá Hafnamálastofnun: „Undanfarin ár hefur það verið ósk íbúa í Árneshreppi að þar verði gerðar verulegar hafnarbætur. Það er nú eini staðurinn á landinu þar sem skipa verður upp vörum úr strandferðaskipum með bát. Í fjögurra ára áætlun um hafnargerðir hefur verið síðan 1975 gert ráð fyrir endurbótum á hafnaraðstöðu í Árneshreppi, en þessum áætlunum hefur sífellt verið skotið á frest, þó að settur væri vökvaknúinn krani árið 1980, sem getur tekið upp og sett á flot minni trillur og uppskipunarbáta heimamanna. Lýsing hafnargerðaráætlunarinnar 1981–1984 á Árneshreppi er þannig: „Í Norðurfirði er Kaupfélag Árneshrepps. Allar vörur til þess kaupfélags fara meiri hluta ársins um bryggjuna á Norðurfirði. Strandferðaskipin hafa viðkomu þar. Í Norðurfirði eru jarðhitamöguleikar. Dýpi við bryggjuna í Norðurfirði er svo takmarkað að uppskipun verður að fara fram með bátum. Á Gjögri er álíka bryggjustúfur og í Norðurfirði. Í Djúpuvík er trébryggja að falli komin. Komið hefur til mála að rækjuvinnsla verði sett upp í Árneshreppi. Á Gjögri eru möguleikar á að bæta hafnaraðstöðu með skjólgarði og lengingu hafnargarðs. Þar eru jarðhitamöguleikar og flugvöllur. Á þessum stöðum er nokkur trilluútgerð og í Djúpuvík er einn 12 tonna bátur. Aflinn er saltaður. Vilji heimamanna er að hafnaraðstöðu verði komið upp í Norðurfirði, þar sem flestir hreppsbúar eru búsettir og kaupfélagið er. Athuganir Hafnamálastofnunar benda til þess, að þar sé hagkvæmast að byggja höfn. Á Norðurfirði var á árinu 1980 settur upp vökvaknúinn krani með 15 tonna lyftigetu. Þessi krani mun fyrst og fremst þjóna við uppskipun, en vonast er til að heimamenn geti einnig nýtt hann við að sjó- og landsetja trillur. Enn er eftir frágangur aðstöðu við kranann. Vöruflutningar um bryggjuna á Norðurfirði árið 1975 voru rúm 600 tonn. Íbúafjöldi í Árneshreppi í ársbyrjun 1981 var 176.“ Síðan þessi lýsing var skrifuð hefur byggð og útgerð í Djúpuvík að mestu leyti lagst niður. Heimamenn eru eitthvað farnir að komast upp á lagið með að nýta vökvaknúða kranann á Norðurfirði við trilluútgerð. Unnið hefur verið að því að finna hagkvæma lausn á hafnaraðstöðu í Árneshreppi. Fyrsta spurningin var hvar sú hafnaraðstaða ætti að koma. Fyrir liggur skýr ósk meiri hluta hreppsnefndar um að það verði í Norðurfirði. Tveir aðrir staðir koma til greina. Það eru Gjögur og Djúpavík. Á veturna er ófært nema á bát milli Djúpuvíkur og Gjögurs ásamt Norðurfirði, en þar bjó stærsti hluti íbúa hreppsins. Nú er byggð að mestu lögð niður í Djúpuvík og kemur sá staður af þessum ástæðum ekki til greina sem hafnarstæði, þó þar sé gott hafnarstæði frá náttúrunnar hendi. Gjögur og Norðurfjörður ásamt Trékyllisvík eru yfirleitt í vegasambandi á vetrum. Þar er einnig flugvöllur svo samgöngur við aðra landshluta eru tiltölulega góðar. Strandferðaskip hafa viðkomu á Norðurfirði, þó hafnaraðstaða sé lítil sem engin. Gjögur hefur komið til greina sem staður fyrir nýja hafnarframkvæmd. Boranir við bryggjuna þar og athugun hafa leitt í ljós að erfitt er að dýpka vegna klapparbotns og hafnarstæðið er ekki fýsilegt til byggingar hafnar fyrir stærri skip og báta. Boranir og athuganir á Norðurfirði hafa leitt í ljós að þar er botn sem leyfir rekstur stálþils svo og dýpkanir eins og má ætla að nauðsynlegt verði. Hugmyndin er sú, að þar verði byggður tæplega 200 m langur grjótgarður með 50 m stálþili innan á. Möguleiki yrði á að dýpka í 6 m dýpi við þetta þil. Þessi nýi hafnargarður yrði staðsettur um 60 m fyrir utan núverandi bryggju og mundi hann skýla henni fyrir utanöldu og gera mögulegt að nýta hana sem viðlegu fyrir smábáta. Í hinni nýju höfn ættu strandferðaskip að geta athafnað sig við flestar aðstæður og einnig yrði þar aðstaða og viðlega fyrir útgerð fiskiskipa, en Norðurfjörður liggur í seilingarfjarlægð frá góðum fiskimiðum. Æskilegt er að gerðar verði ítarlegri athuganir á botni og öldu, en ólíklegt er að þær breyti þessum niðurstöðum. Sumarið 1982 var gerð könnun á grjótnámi. Í Norðurfirði var opnuð náma í fáeinna km fjarlægð frá hafnarstæðinu og virðist hún lofa góðu. Unnir voru nokkur þúsund rúmmetrar af grjóti, sem bíða þar flutnings í væntanlegan garð. Hugmyndir um þessa hafnargerð voru ræddar á fundi með hreppsnefnd Árneshrepps og fulltrúa Hafnamálastofnunar. Var það samþykkt að stefna að byggingu hafnargarðs á Norðurfirði, sem þjónað gæti strandferðaskipum og bátum. Yrði sú höfn talin heyra undir lög um almennar hafnir. Stefnt er aftur á móti að því að bryggjan á Gjögri yrði talin ferjubryggja og haldið við sem slíkri. Kostnað við hafnargerðina á Norðurfirði má áætla miðað við þessar hugmyndir á verðlagi ársins 1983: Grjótgarður 25 þús. rúmmetrar 5 millj. kr., stálþil 50 m 4 millj. kr., dýpkun 5 þús. rúmmetrar 1 millj. kr. eða alls 10 millj. kr.“ - Svo löng er greinargerðin frá Hafnamálastofnun. Kostnaðaráætlun hefur með öðrum orðum verið gerð, en ekki hefur enn þá verið aflað fjármagns til að hefja þessar framkvæmdir. Ástæðan er sú, að við gerð fjárlaga fyrir áramótin var þröngt fyrir dyrum og ekki talið fært að taka inn neinar nýjar hafnir. Niðurstaðan varð sem sagt sú, að í hafnaáætlun fyrir árið 1983 voru ekki teknar inn neinar nýjar hafnir og var því höfnin í Árneshreppi út undan ásamt ýmsum fleiri höfnum sem eru í svipaðri stöðu. Ég hef hins vegar látið kanna og haft samband við Skipaútgerð ríkisins um það, hver nauðsyn er á því að hraða hafnargerð í Árneshreppi vegna tilkomu nýrra strandskipa. Gömlu skipin, Esja og Hekla, verða hætt siglingum að mestu leyti líklega fljótlega á þessu ári og eftir það taka ný skip við, sem eru með töluvert öðruvísi útbúnað til upp- og útskipunar. Þessi skip hafa langtum hærri borðstokk. Það er að vísu unnt að skipa út í báta, en það er miklu óhagkvæmara en á hinum minni skipum sem fyrir voru. Af þessari ástæðu telur forstjóri Skipaútgerðar ríkisins að vísu ekki útilokað að þjóna Árneshreppi áfram á sama hátt og gert hefur verið, en stórum erfiðara og langtum háðara veðri en nú er, og af þeirri ástæðu ákaflega brýnt að hafnaraðstaða fáist í Árneshreppi. Ég mun leggja þetta mál fljótlega fyrir ríkisstjórnina með tillögu um að þetta verði afgreitt sem forgangsverkefni á næsta ári, þ. e. árinu 1984, og mun rökstyðja það m. a. með þeirri niðurstöðu, sem ég hef nú nefnt, frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins.



Herra forseti. Ég fagnaði því á sínum tíma þegar þm. Vestfjarða stóðu saman að þeirri þáltill. sem seinna var samþ. hér á Alþingi. Ég fagna því sömuleiðis að þessi fsp. er fram komin. Það fer ekki milli mála að boltinn er hjá hæstv. ríkisstjórn og með nýjum skipum Skipaútgerðar ríkisins liggur ljóst fyrir að það er tómt mál um það að tala að hægt sé að þjóna þessu svæði með þeim skipum. Ég tel þess vegna að þetta verkefni, hafnargerðin á þessum stað, sé eitt brýnasta verkefnið í byggðamálum Vestfjarða. Miðað við þann mikla mannfjölda sem á sínum tíma bjó í Árneshreppi og galt fjármuni í sameiginlega sjóði þjóðfélagsins, þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig, hvort ekki sé rökrétt að líta svo á, að þeir séu búnir að bíða það lengi að röðin hljóti að fara að verða komin að þeim. Þess vegna vil ég skora á hæstv. ráðh. að fylgja þessu máli fast eftir í ríkisstjórninni og ég ætlast til þess að eitthvað verði aðhafst í þessu máli svo framkvæmdir geti hafist í sumar.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig lítil huggun fyrir mig að heyra að boltinn, eins og það var nefnt í þessu máli, sé hjá hæstv. ríkisstjórn. Það eykur mér ekki neinnar sérstakrar bjartsýni úr því sem komið er. Ég held líka að það verði að segjast eins og er, að boltinn hafi átt að heita að vera hjá stjórnarliðinu hér á haustdögum, þegar menn voru að ganga frá samningu fjárlaga, en allt um það liggur ljóst fyrir að það er ólíklegt að þessi nauðsynlega framkvæmd nái fram í ár. En þá er mikilsvert að setja sér eitthvert verklag, bæði vegna undirbúnings og nauðsynjar framkvæmdarinnar, að hún komist á á næsta fjárhagsári. Þótt Alþingi hafi ályktað í þessu efni hefur samt verið litið svo á, að framkvæmdavaldið sjálft og Alþingi þyrfti að ákveða til þess formlega fjárveitingu og væri með þeim hætti að slá því föstu að réttur aðili hafi tekið ákvörðun um framkvæmdir. Ég vil benda á að hér er um mikið byggðamál að tefla og þeir sem við þau mál fást aðallega hafa fylgst með þessu og alveg nýlega rætt sérstaklega nauðsynina sem á er að þarna verði byggð hafnaraðstaða, - alveg sérstaklega vegna breytinganna á skipunum, en einnig af öðrum ástæðum, að menn geti bjargað sér til sjávarins. Á sínum tíma var íbúum Árneshrepps hjálpað með kaup á uppskipunarpramma, en nú er alveg liðin saga að þessi eini staður á landinu bjargi sér áfram með slíkan tækjabúnað. Ég minni á að Byggðasjóður til að mynda hafði nokkra forgöngu um áætlun um byggingu fiskiskipahafnar í Bakkafirði norður. Það mál náði ekki fram að ganga í fyrra, en nú hefur formlega verið samþ. í Alþingi fjárveiting til þess arna og verið a. m. k. tillögur uppi um það, að af lánsfjármagni Byggðasjóðs verði ráðist í þessa framkvæmd. Ég vík því svona að hér í umr., svo menn hafi þá eitthvað handa í milli, að mér þætti mjög álitlegt, til þess að stofnun eins og Byggðastofnun gegni skyldu sinni, að þetta yrði næsta verkefni og menn réðu þann veg ráðum sínum að taka það fyrir þá á árinu 1984 og ganga að öðru leyti frá öllum undirbúningi, vegna þess að ég fíkist ekkert í þennan kostnað, sem hér er upp talinn af hæstv. samgrh. á verðlagi 1983, 10 millj. króna. Það verð ég að segja að mér finnst þetta ótrúlega lág fjárhæð, miðandi þó við að þetta sé nokkur lífhöfn þarna og hægt að athafna sig fyrir strandferðaskip í flestum veðrum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svar. Ég vil ennfremur þakka hv. 5. þm. Vestf. og 4. þm. Austurl. fyrir þeirra undirtektir og skilning á málinu. Ég verð að segja að ræða hæstv. samgrh. fannst mér að nokkru leyti hálfgerð tímaskekkja. Allt sem hæstv. ráðh. var að tala um var á milli staða í Árneshreppi, um það, hvar þessi mannvirki ætti að byggja. Það fannst mér satt að segja gjörsamlega út í hött nú vegna þess að þegar við þm. Vestf., og hæstv. samgrh. þar meðtalinn, lögðum fram okkar þáltill., sem samþ. var í maí s. l., var alveg gert ráð fyrir hvar þetta hafnarmannvirki ætti að vera. Það var tekið fram í greinargerð með till. að það skyldi vera í Norðurfirði. Það var tekið fram. Við vissum það allir. Það var í okkar huga engin spurning um hvar þetta hafnarmannvirki ætti að vera. Þess vegna þurfti engar rannsóknir á því, hvar þetta ætti að ske. Það þurfti þegar í stað að hefjast handa um það sem samþ. var, þ. e. bara um undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum á þessum stað. Það var það sem þurfti að gera. Mér sýnist, eftir því sem hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið eytt einhverjum tíma í athugun á því hvar ætti að byggja þess höfn og komin sé niðurstaða af athugunum hafnamálastjórnar, hún hafi komið 13. des. s. l. En við þm. Vestf. og hann sjálfur vissum alveg hvað við vorum að tala um í maí. Ég verð að harma að það skyldi ekki þegar beinast athyglin að því að gera það, sem þáltill. gerði ráð fyrir, hefja þegar undirbúning og hönnun hafnarframkvæmda í Norðurfirði. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að það er mikilvægt að hraða þessu verkefni og það er alveg óháð því hvaða breyting verður á flutningum Ríkisskips. Þm. Vestf. töldu að það þyrfti að hraða þessu verki svo að raunverulegar framkvæmdir hæfust á þessu sumri, 1983. Það var talað um það. Nú er hins vegar talað um að þetta sé ekki hægt. Hæstv. ráðh. sagði að það hefði ekki verið hægt við afgreiðslu fjárlaga að ráðstafa fjármagni í nýjar hafnir. Ég skil það sjónarmið og þá hugsun sem felst í orðum hæstv. ráðh. En hér er ekki um venjulega framkvæmd að ræða í hafnamálum. Hér er um sérstakt byggðamál að ræða, sem er þess eðlis að það verður m. a. að fjármagna það öðruvísi en venjulegar hafnir. Það er ekki nægilegt að það komi ríkisframlag samkvæmt lögum, heldur verður að gera beinar ráðstafanir til þess að það framlag, sem sveitarfélagið á að leggja fram, komi annars staðar frá sem óafturkræft framlag. Þar höfum við haft í huga Byggðasjóð. Þetta er líka tekið fram í greinargerðinni með till. sem við fengum samþ. Ég vildi leggja áherslu á þetta. Hryggir mig seinagangurinn á þessu máli vegna þess hve sérstakt það er. Það er alveg rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, að þetta er eitt mesta byggðamálið á Vestfjörðum í dag, ekki vegna fólksfjöldans sem þarna er, heldur vegna þess að þetta er jarðarbyggð og við óttumst afleiðingar af því ef þessi jaðarbyggð fer í eyði. Hæstv. ráðh. sagði að hann mundi gera ráð fyrir að þetta mál hefði forgang 1984 og hann sagði að hann mundi fljótlega leggja þetta fyrir ríkisstjórnina. Það er nú betra að hæstv. ráðh. flýti sér að því meðan ríkisstjórnin heldur lífi. Sannleikurinn er sá, að þetta viðhorf og þessar fyrirætlanir minna á að of seint er að iðrast eftir dauðann.



Herra forseti. Ég taldi nú rétt að lesa greinargerðina eins og hún kom frá Hafnamálastofnun og taldi engan skaða í því að þeir þm. sem ekkert þekkja málið gerðu sér grein fyrir að búið var að vinna þarna að athugun á hafnarframkvæmdum lengi áður en þáltill. kom fram. Það má kannske segja að þáltill. hafi verið tímaskekkja, ef menn vilja tala um tímaskekkju. Staðreyndin er sú, að ég gaf Hafnamálastofnun fyrirmæli um það fyrir u. þ. b. einu og hálfu ári, þ. e. töluverðu áður en þáltill. kom fram, að ljúka sinni athugun. Þess vegna hélt ég að það sakaði ekki, því það hefur verið nokkuð umdeilt satt að segja, að hér kæmi fram að það hefur þó a. m. k. verið kannað hafnarstæði að Gjögri, en sumir halda því fram enn að þar ætti að byggja höfnina. Ég tel að ekki saki að það sé til hérna í þskj. að þar var borað og athugað hvort unnt væri að gera þar bryggju, en það reyndist bara ekki fært. Það getur vel verið að hv. þm. hafi vitað það, þó veit ég það ekki, en það sakar ekki þó það komi hér fram. Ég kaus því að lesa þessa greinargerð, þó mér væri ljóst að þm. Vestf. væri að sjálfsögðu margt kunnugt sem þar stendur. Ég vil svo lýsa nokkurri furðu minni á deilum hv. þm. á það, að ekki var fjárveiting núna í fjárlögum til þessarar hafnar, ég man ekki eftir neinni till. frá honum um það í starfi okkar þm. Vestf. Ég man ekki betur en við værum sammála um að því miður væri miðað við þann þrönga ramma, sem hafnargerð var skorin núna, ekki hægt að koma inn þessari fjárveitingu eins og er. Ég hugsa að við höfum allir harmað það jafnmikið. Mér þykir leitt þegar hv. þm. kemur í ræðustól til að slá sig til riddara af því að hann hafi borið þetta meira fyrir brjósti en aðrir. Af hverju heldur hv. þm. að farið hafi verið í grjótnám þarna í fyrra? Ætli ég hafi ekki eitthvað haft með það að gera? Það varð að fá m. a. úr því skorið hvort þarna væri til heppilegt grjót, sem margir efuðust um. Það fékkst sem betur fer. Varið var í það nokkru fjármagni - satt að segja fjármagni sem ekki var á hafnaáætlun til þess. Að þessu máli hefur því verið unnið af fullkominni samviskusemi og í fullkomnu samráði við heimamenn, og það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. að reyna að gera sig að einhverjum riddara á þessu máli. Það hefur verið ágæt samstaða milli okkar þm. Vestf. í þessu máli, a. m. k. til þessa. Ég vil fagna því sem kom fram hjá hv. þm. Sverri Hermannssyni. Ég er honum sammála um að hér er svo sannarlega um byggðamál að ræða og vissulega mál sem Byggðasjóður gæti veitt brautargengi. Hver veit nema hann fái það til nánari meðferðar.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. var að gera því skóna að ég væri að slá mig til riddara á þessu máli. Það er fullkominn misskilningur ef hæstv. ráðh. telur að þó að ég hafi áhuga á þessu máli sé ég að slá mig til riddara. Ég tek undir það, sem hæstv. ráðh. sagði, að við þm. Vestfirðinga höfum allir haft - við skulum bara segja það, ég veit ekki annað, - jafnmikinn áhuga á þessu máli og þá auðvitað hæstv. ráðh. Ég veit að hæstv. ráðh. hefur skenkt þessu máli hugsun, eins og við fleiri, áður en þessi þáltill. var samþ. í maí s. l. Ég vil ekki á nokkurn hátt kasta nokkurri rýrð á hæstv. ráðh., en þessi þm. Vestf., hæstv. samgrh., er í þeirri aðstöðu að við hljótum að ætlast til þess að hann hafi það vinnulag í þessu máli að uppi séu tilburðir til að fylgja þeirri stefnu sem Alþingi hefur markað og gera það á þann hátt, að það væri hægt að hefja framkvæmdir á þessu ári. Það er þetta sem um er að ræða og það er þetta sem ég vil leggja áherslu á með þessum orðum mínum, og þetta er höfuðatriðið. Mér þykir slæmt ef þessar framkvæmdir eiga að dragast um eitt ár og ég óttast að það sé ekki séð fyrir endann á þessu, ef slík vinnubrögð, sem hafa verið, eiga að viðgangast áfram. Ég vænti þess, að þessi orðaskipti okkar verði til þess að við þm. Vestf. sameinumst um að hrinda þessu máli í framkvæmd, eins og ég hef talið að við værum sammála um.



Herra forseti. Það kom fram hjá 4. þm. Austurl. að við stjórnarþingmenn hefðum ekki unnið nægilega vel að þessu máli, og við erum nú vissulega margir hverjir einfaldir í roðinu í stjórnaraðstöðu til þess að fylgja því eftir. Ég sat ekki hér þegar þeim ráðum var ráðið í haust að ganga þann veg frá hafnamálum á Vestfjörðum að þetta væri ekki inni, en vissulega er það þó ekki vafaatriði að okkur er það mikið alvörumál, öllum þm. Vestf., að þetta mál komist í höfn sem fyrst. Hitt vakti undrun mína, að hann bauð upp á það, að á eftir Bakkafirði væri allt í lagi að taka þetta mál fyrir. Það má vel vera að þann veg líti sá ágæti Vestfirðingur og 4. þm. Austurl. á þetta mál. En ég vildi gjarnan fá við því svör, hvar það var samþykkt og hvenær að þannig skyldi málum hagað að Bakkafjörður skyldi tekinn fyrir á undan og svo skyldi komið að Árneshreppi.



Herra forseti. Þetta byggist auðvitað allt á ókunnugleika hjá hv. 5. þm. Vestf. Ég gat þess þó, að menn teldu að rétt væri að framkvæmd sem þessi hlyti formlegt samþykki Alþingis. Þess vegna var það að Bakkafjarðarframkvæmdin komst ekki fram á s. l. ári. Við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1982 var sú framkvæmd ekki tekin með, og það er fyrst á þessu ári, 1983, sem Bakkafjarðarhöfn er tekin með á fjárlögum með framkvæmdafé. Þetta er skýringin. Nú ætla ég að taka það fram, að ég veit ekki hvernig stendur á um möguleika á að framkvæma hafnargerð í Árneshreppi í ár, en miðað við þessa afstöðu yfirstjórnar samgöngumála í fyrra ætlaði ég að svo mundi einnig gilda um Norðurfjörð, að menn teldu að hin formlega ákvörðun um framkvæmdina yrði því aðeins tekin að hér yrði samþykkt framkvæmdafjármagn til framkvæmdarinnar. Héðan í frá gefst ekki tími til þess fyrr en við næstu afgreiðslu fjárlaga. Áform um byggingu hafnar í Bakkafirði hafa verið uppi um hríð og byggðasjóðsstjórn tók frá fjármagn til framkvæmdarinnar fyrir framkvæmdaárið 1982, en það var ekkert framkvæmt af þessum ástæðum, sem ég hef nú skýrt og ég get út af fyrir sig ekki annað en metið gildar. Þótt hér sé ekki um ógnarstóra framkvæmd að tefla get ég vel fallist á að framkvæmdavaldið og Alþingi, fjárveitingavaldið, taki hina formlegu ákvörðun. Að vísu má benda á að hér hefur verið tekin ákvörðun, afstaða, með samþykkt þáltill. til þessa máls, þannig að það er ærinn stuðningur við það. - Og við skulum í guðanna bænum ekki fara að metast á um einhvern mánaðarmismun á framkvæmd þessara tveggja nauðsynlegu framkvæmda, heldur styðja hver annan í því að þetta nái hið allra fyrsta fram.



Herra forseti. Ég lít svo á að Alþingi hafi lýst vilja sínum í þessu máli og ég lít svo á að það sé jafngilt hvort sem ákvörðun er tekin um það á fjárlögum eða lánsfjáráætlun að fara í þessar framkvæmdir. Þess vegna tel ég að öll nótt sé ekki úti á þessu þingi og vil undirstrika þá skoðun mína.