Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Landbn. hefur um nokkurt skeið fjallað um frv. um loðdýrarækt, en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n., 4 af 7 þm., sem í henni hafa setið undanfarnar vikur, mæla gegn frv. og leggja til, að því verði vísað til hæstv. ríkisstj. Minni hl. mælir hins vegar með samþykkt þess. Frv. um loðdýrarækt var flutt 2 ár í röð fyrir skömmu, á þingunum 1964–1965, en náði þá ekki fram að ganga þrátt fyrir miklar umr, og ýtarlega afgreiðslu. Nú er málið enn komið fyrir, og gera flm. sér væntanlega vonir um, að nýir þm., sem kjörnir voru við síðustu kosningar, kunni að breyta afstöðu þingsins og málið hafi nú meiri vonir en áður um framgang. Ég vil þó láta í ljós vonir mínar um, að svo reynist ekki vera og hið nýkjörna þing verði eins farsælt í meðferð þessa máls og síðasta þing var og raunar fleiri þing hafa verið undanfarin 17 ár, síðan loðdýrarækt var lögð niður, því að frv. í svipaða átt og till. hafa verið til umr. og meðferðar áður. Hér er ekki lagt til, að tekin verði upp ný atvinnugrein á Íslandi. Minkaeldi var stundað hér um tveggja áratuga skeið, og er því ekki hægt að segja annað en það hafi verið þrautreynt við íslenzkar aðstæður. Niðurstaðan af þeirri tilraun varð sú, að minkabúin voru mörg oft rekin með tapi. Þá höfðu Íslendingar tekið upp þennan nýja atvinnuveg og flutt inn dýrin frá öðrum löndum í þeirri von, að þeir hefðu fundið gullkistu og mundu hafa af ærnar tekjur. En í raun urðu gjaldeyristekjur af minkabúunum litlar. Þegar Alþ. árið 1951 bannaði minkaeldi og dró þannig sína ályktun af tilrauninni, voru aðeins 7 bú starfandi í landinu. Í stað hins auðfengna gróða, sem menn höfðu gert sér miklar vonir um þá eins og nú, hlaut þjóðin eina hina verstu landplágu síðari mannsaldra, villiminkinn. Engin þörf ætti að gerast til þess að ræða í löngu máli um það tjón, sem villiminkur hefur valdið í íslenzkri náttúru. Þjóðin þekkir þetta sjálf, og það er ástæðan fyrir því, að svo sterkur almannarómur leggst gegn því, að minkur verði aftur fluttur til landsins, sem raun ber vitni. Landbn. fékk á sinn fund, þegar hún ræddi frv., Svein Einarsson veiðistjóra. Veitti hann ýmsar upplýsingar um þá baráttu, sem háð er með milljóna tilkostnaði ár eftir ár við villiminkinn. Hann lét í ljós það álit sitt, byggt á víðtækri reynslu, að villiminkur hegðaði sér enn sem fyrr, hann veiði algerlega án tillits til þarfar, ef tækifæri gefst. Hann skýrði svo frá, að árlega væri eytt 2500–3500 dýrum í landinu og útbreiðsla minksins sé enn að aukast. Mun nú raunar vera svo komið, að ekki eru nema tvær eða þrjár sýslur í landinu, sem minkur er ekki kominn í. Eru að því nokkur áraskipti, hversu mikið er gert til að veiða villimink og mun það vera höfuðástæðan fyrir því, að mismunandi mörgum dýrum er eytt frá ári til árs. Þá fékk n. einnig á sinn fund tvo fulltrúa frá fyrirtæki, sem beitir Loðdýr hf. og stofnað hefur verið til að reka minkabú, ef frv. þetta eða önnur slík verða að lögum. Þessir menn sýndu myndir af fyrirhuguðum minkagarði, sem gert hefur verið mjög haglegt líkan af, útskýrðu það og veittu ýmsar upplýsingar. Þó varð ekki betur séð, þrátt fyrir áhuga þeirra, en hugmyndir þeirra um stofnkostnað og hugsanlegan rekstur af slíku búi væru mjög lausar í reipum. Í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir, er ástæða til að benda á nokkur atriði. Í fyrsta lagi vil ég minna á, að það virðist almennt vera viðurkennt, að alltaf verði að reikna með, að minkar sleppi úr haldi, hversu vel sem reynt er að búa um minkagarða. Þetta er raunar alls staðar viðurkennt, og mun varla vera á móti því mælt, þó að mikið hafi víða verið gert til þess að fyrirbyggja, að kvikindin sleppi. Þegar sérfræðingar fyrirtækisins Loðdýrs hf. höfðu sýnt landbn. þessarar hv. d. myndir af fyrirhuguðum minkagarði og útskýrt, hversu haglega þar yrði öllu fyrir komið, eins og fullkomnustu tæknilegu fangabúðir geta verið, fyrst innri girðing, svo autt svæði og loks kemur ytri girðing, á svæði milli girðinganna á ekkert að vera nema grimmir hundar, þá skaut þeirri hugmynd niður í norðlenzkum bónda, sem sat í n., hvað yrði um allar þessar girðingar, ef snjóaði verulega og skæfi að garðinum. Hann þekkti það af reynslu sinni, að slíkar varúðarráðstafanir geta orðið að litlu haldi við íslenzkt veðurfar. Það er alltaf hætta á, að minkur sleppi við flutning. Og svo má nefna enn eina af mörgum ástæðum til að óttast þetta, en það eru skemmdarverk. Við lesum nú nálega daglega í blöðum okkar um óhugnanleg skemmdarverk, sem eru unnin allt í kringum okkur. Ég hef frá barnæsku ekki vitað rammgerðari girðingu á Reykjavíkursvæðinu heldur en þá, sem er umhverfis safn Einars Jónssonar. Hann var sérvitur, gamli maðurinn, vildi hafa frið og lét sér ekki nægja neitt minna. En þó hafa skemmdarvargar brotizt þarna inn til þess að spilla og eyða algerlega að tilgangslausu. Sömu sögu hafa raunar aðrir listamenn að segja, og fjöldamörg dæmi mætti nefna, sem gefa því miður tilefni til að ætla, að þarna sé enn ein ástæða til þess að hafa í frammi fyllstu tortryggni um það, að slík hús sem minkagarðar geti orðið örugg fyrir dýrin, sem þar á að geyma. Í öðru lagi vil ég benda á, að undirbúningur undir minkarækt, ef leyfð yrði, er mjög takmarkaður, og liggja ekki fyrir gögn eða ályktanir, sem gefa rökstudda ástæðu til að ætla, að um mikinn gróðaveg eða blómlegan atvinnuveg yrði að ræða. Að vísu má segja, að það sé til mikils ætlazt, að ýtarlegur undirbúningur hafi farið fram, þar sem minkaeldi er ekki leyft. En þar á móti má benda á, að sé hér um að ræða svo arðvænlegan atvinnuveg sem haldið er fram, væri ekki miklu til kostað, ef gerðar væru nákvæmar áætlanir um það, hvernig rekstur á slíku búi mundi verða miðað við mismunandi stærð, hvaða tekjum megi reikna með miðað við verðlag á skinnum, eins og það er í dag, eins og það var fyrir nokkrum árum og við ýmsar aðrar aðstæður. Slíkar áætlanir mundu gera Alþ. og öðrum, sem um þetta hugsa, kleift að gera sér grein fyrir, hvaða þýðingu það mundi hafa, þegar svo gífurlegar verðsveiflur ganga yfir loðdýramarkaðinn sem nú hafa verið. Í þriðja lagi vil ég benda á, að frv. þetta er styttra, efnisminna og óljósara en gömul lög, sem einu sinni giltu um sama efni. Það væri mikil afturför að leyfa nú minkaeldi með þessu frv. og gera það að lögum, miðað við það, sem Alþ. taldi að vera þyrfti fyrir 30–40 árum. Í þessu frv. er sáralítið af ákvæðum, heldur eru flestar þýðingarmiklar ákvarðanir og allt raunverulegt vald látið í hendur ráðh. og embættismönnum hans. Þm. er ætlað að treysta algerlega á reglugerðir, sem þeir hafa að sjálfsögðu ekki séð, því að mér er ekki kunnugt um, að drög að þeim hafi verið gerð. Ég tel því, að samþykkt á þessu frv. væri hreint ábyrgðarleysi, jafnvel þó að meiri hl. þings væri fylgjandi því að taka upp aftur loðdýrarækt, sem ég treysti, að sé ekki. Í fjórða lagi vil ég benda á, að engar kröfur eru í þessu frv. gerðar til sérþekkingar þeirra, sem ættu að fá leyfi til þess að annast og reka loðdýrarækt, en það skiptir þó augljóslega mjög miklu máli. Þeir fulltrúar frá fyrirtækinu Loðdýr hf. sem mættu á fundi landbn., skýrðu frá því, að vestur í Kanada væri einn öndvegismaður af íslenzku bergi brotinn, sem nyti svo mikils álits meðal loðdýraræktarmanna þar, að hann væri formaður í þeirra samtökum. Þeir skýrðu frá því, að þessi maður hefði komið hingað til lands og hefði mikinn áhuga á að flytja atvinnuveg sinn hingað. Þeir skýrðu einnig frá því, þessir ágætu menn, að þeir hefðu farið með hinn vestur-íslenzka sérfræðing austur að Þingvöllum og þar hefðu kapparnir þrír veitt eina hagamús, síðan hafi sérfræðingurinn þreifað á músinni, skoðað feldinn og komizt að þeirri niðurstöðu, að íslenzkur minkur yrði allra minka beztur. Ekki get ég greint það nánar, hvernig hann dró þessa ályktun. Sjálfsagt taldi hann sig sjá, hvaða áhrif íslenzkt veðurfar hafi á loðfeldi dýra. En mér fannst þetta ekki vera sannfærandi rök. Mér finnst það ekki viðhlítandi tæknilegur undirbúningur hvað sérþekkingu snertir, jafnvel þótt áhugamenn um loðdýrarækt eigi von í að fá aðstoð frá þessum ágæta manni, sem sjálfsagt vill okkur ekki nema gott eitt. Ég hef því talið, að ef ætti að samþykkja slíkt frv., yrðu að vera í því nákvæmar kröfur um sérþekkingu, sem þyrfti að vera fyrir hendi, ef snerta ætti á þessum atvinnuvegi á nýjan leik. Í fimmta lagi vil ég benda á, að það er mjög óljóst samkv. þessu frv., hvaða ákvæði eiga að gilda um sjálfan innflutning loðdýra. Um það er ekki eitt orð í frv. sjálfu, - ekki eitt orð, og mætti þó ætla, að innflutningurinn, hversu mikill hann eigi að vera, hvaðan bann eigi að vera, hvaða eftirliti hann eigi að lúta og allt, sem því viðkemur, væri ekki þýðingarlítið atriði í þessu máli. Og augljóst er af reynslu þjóðarinnar, að það er hæpið að láta almenn ákvæði í öðrum lögum ná til þessara dýra og óhjákvæmilegt, að um þau séu settar alveg sérstakar reglur, ef farið verður inn á þá ógæfubraut að flytja þau inn á nýjan leik. Í sjötta lagi vil ég benda á, að flm. frv. forðast eins og heitan eldinn að nefna mink á nafn, þótt innflutningur hans sé aðaltilgangur frv. Hann kemur ekki við þessa sögu þeirra fyrr en í viðbótarákvæði, aðalpersónan sem sagt ekki nefnd fyrr en í lokakaflanum. E. t. v. hefur þetta enga efnisþýðingu, en mér finnst það bera vott um, að samvizkan kunni að vera í ólagi, að þeir óttist, að það muni ekki bæta fyrir málstað þeirra að tala um minkinn í hverri eða annarri hverri gr. eins og eðlilegt væri í lögum, sem eiga fyrst og fremst að fjalla um minkarækt í landinu. Í sjöunda lagi vil ég benda á, að frv. mundi, ef að lögum yrði, opna leið fyrir ræktun nýrra loðdýrategunda, sem ekki eru til í landinu. Uppi eru hugmyndir um vissar dýrategundir, sem ræktaðar eru í öðrum löndum og minna er vitað um hér, af því að þær hafa ekki verið hér og eru ekki. En það vil ég segja, að ef einhverjar aðrar dýrategundir kæmu til greina og hefðu enga af þeim ókostum, sem minkurinn vissulega hefur sýnt, finnst mér óvarlegt, að ekki sé meira sagt, að hafa ekki um slíkt mál ýtarlegri og nákvæmari lög en þetta frv. Ef það er vilji Alþingis Íslendinga að gera tilraunir með innflutning á aðskiljanlegum tegundum loðdýra, sem drepin hafa verið til þess að fá af þeim skinnin um víða veröld, og sjá hvort eitthvað af þeim gæti orðið gróðavegur hér uppi á Íslandi, er óverjandi með öllu að láta slíkar tilraunir fljóta með í almennu og loðnu frv., þannig að það sé tilviljunum háð að heita má, hvernig með yrði farið. Þar mundi ekki duga neitt annað en að Alþ. gengi hreinlega til verks, fengi að vita, hvað um er að ræða, og fjallaði um það, leitaði sér sérstakra og ýtarlegra upplýsinga og tæki þar á eftir sína afstöðu. Í áttunda og síðasta lagi vil ég benda á, að andstaða náttúruverndaraðila gegn þessu frv. er nú enn sterkari en fyrir tveimur árum. Það hlýtur að vera hverjum manni ljóst, að með þjóðinni er að vakna nýr áhugi á náttúruvernd. Það er að vakna nýr skilningur á því, hversu dýrmætt landið sjálft er okkur, nýr skilningur á því, hversu sérstætt þetta land er, hvers vegna íslenzk náttúra er sérstaklega viðkvæm fyrir aðfluttum dýrategundum. Ég tel því, að það væri að ganga gegn þessum nýja straumi, gegn þessari nýju hugsjón, ef Alþ. tæki nú upp á því að leyfa minkainnflutning til landsins og minkarækt á nýjan leik. Herra forseti. Það eru fá mál, sem Alþ. hefur á undanförnum 30 árum rætt eins oft og eins mikið og þetta, að undanteknum venjulegum dægurmálum, sem koma ár eftir ár. Niðurstaða Alþ. var upphaflega sú, að það vildi gera tilraunir með innflutning minks og minkarækt í landinu. Sú tilraun var gerð í tvo áratugi. Alþ. dró ályktanir af þeirri tilraun og bannaði minkaeldi og minkainnflutning með öllu á árinu 1951. Fyrir þessu voru ærnar röksemdir, því að ekki hafði gullpotturinn reynzt finnanlegur við regnbogann. Það hafði ekki orðið sá gróðavegur að þessari atvinnugrein, sem menn höfðu gert sér vonir um, og það, sem ég hygg, að hafi haft meiri áhrif á niðurstöðu alþm., - þjóðin hafði í staðinn fyrir gullið fengið eina verstu landplágu síðari mannsaldra inn í landið, fengið nýtt villidýr, sem hefur gert gífurlegt tjón við veiðivötn, í fugli og á fleiri stöðum. Það er alveg öruggt, að innflutningur minks á nýjan leik mundi valda því, að minkur tæki aftur að sleppa úr búrum og þetta mundi reynast blóðgjöf fyrir þann minkastofn, sem er í landinu. Það er alveg öruggt, að það mundi skapa nýja og algerlega óþarfa áhættu að gera nú nýja tilraun, og þess vegna leggjum við í meiri hl. landbn. til, að þessi tilraun verði ekki gerð og við vísum þessu frv. frá okkur. Með tilliti til þess, sem ég nú hef sagt, og margs annars, er það till. meiri hl. landbn., að frv. verði vísað til ríkisstj. Við höfum reynt að vera hóflegir í málflutningi okkar, þó að margir hafi sterkar tilfinningar um þetta mál, og við höfum ekki langt til annað en málinu verði vísað til ríkisstj., þar sem það getur legið. Ef ráðh. þessara mála og sérfræðingum þeirra sýnist á komandi árum, að eitthvað nýtt komi fram, sem gefi ástæðu til þess að taka málið upp á nýjan leik, hafa þeir að sjálfsögðu fullt frelsi og sérstaka ástæðu til að gera það. En mér segir svo hugur, að þeim muni ekki þykja ástæða til þess, þegar þar að kemur.

Frsm. minni hl. (Jónas Pétursson) : Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. frsm. meiri hl. landbn., varð hún ekki sammála um afgreiðslu þessa máls frá n., og veit ég það að vísu, að það kemur ekki hv. alþm. hér neitt á óvart. Við, sem skipum minni hl., leggjum til, að frv. verði samþ. með einni breytingu, sem prentuð er á þskj. 274. Það er aðeins rakið í nál. minni hl. hverra umsagna var leitað af hálfu n., hverjar bárust og hvað þær innihéldu. Enn fremur, eins og raunar hv. frsm. meiri hl. hefur nokkuð rakið, kvaddi n. á sinn fund veiðistjóra, og enn fremur komu á fund n. tveir stjórnarnefndarmenn Loðdýrs hf., af því að þeir óskuðu eftir því að fá að mæta hjá n. Og þessir aðilar gáfu ýmsar mikilsverðar upplýsingar, sem hv. frsm. meiri hl. hefur nokkuð vikið að, og ég skal ekki bæta þar miklu við. Veiðistjóri er sá maðurinn, sem bezt hefur fylgzt með, hvernig villiminkurinn íslenzki hefur hagað sér á undanförnum árum og hvernig hefur gengið með útrýmingu hans, og þykir mér rétt að víkja örlítið að því, enda þótt ég vilji undirstrika það, að það er í raun og veru ekki mikið atriði í sambandi við þetta mál. Það verður að halda áfram að vinna gegn útbreiðslu villiminksins á sama hátt, hvort sem minkarækt verður leyfð hér eða ekki. En hann gaf okkur þær upplýsingar, að hann hefði 10 ára reynslu yfir að ráða um útrýmingu minksins og útbreiðsla hans væri nú um mest allt land, þ.e.a.s. hann er kominn um Vestfjarðakjálkann, Suðurlandið austur að Skeiðarársandi og um Norðurland allt og Austurland, allt til Vopnafjarðar. Það hefur að vísu gerzt núna á síðustu árum, að hann hefur breiðzt austur fyrir Jökulsá á Fjöllum. Og á síðustu árum hafa verið unnin þetta tæp 3000 dýr á ári, t.d. 1966 voru þau um 2900. Það er mikið um villimink í Árnessýslu, um Snæfellsnes norðanvert, og hvað viðkomu minksins snertir gaf hann upplýsingar um það, að það væru mjög algengar minkafjölskyldur með 5–6 dýrum. En eitt þótti mér athyglisvert, sem kom fram í hans máli, og sérstaklega vegna þess, að ein af þeim rökum, sem dr. Finnur Guðmundsson hefur haft gegn minkaeldi hér, voru einmitt hættan á því, að við blöndun á nýrri tegund, nýinnfluttum dýrum, kynni veiðibræði minksins að verða miklu meiri í fyrstu. Hann hefur haldið því fram, að minkurinn væri nú að færast í það horf að samhæfast landinu eða náttúrunni, eins og sagt er, og drepa aðeins eftir þörfum. En veiðistjóri taldi, að sín reynsla stríddi á móti þessu, það væri enn algengt að sjá t.d. við veiðivötn eða þar, sem minkur kæmist í æðarvarp, að hann dræpi í stórum stíl, þannig að þessi veiðináttúra villiminksins virðist vera hin sama enn eins og hún var, þegar hann slapp hér, voru einmitt hættan á því, að við blöndun á vegna þess, að mér finnst þetta stangast algerlega á við þau rök, sem dr. Finnur Guðmundsson hefur m.a. haft gegn því, að ný afbrigði minks yrðu flutt inn, af því stafaði hætta á aukinni drápshneigð við blöndunina. Annars vil ég segja það, að það er ekki þetta, sem skiptir máli í sambandi við þetta frv., og ég hef jafnan af því að þetta hefur oft verið hér til umr. áður, lagt á það áherzlu, að við mættum ekki láta afstöðu okkar til villiminksins hafa áhrif á það, hvort við leggjum út í að reyna að hafa hér ábatasama atvinnugrein af minkaeldi. Ég fylgdi þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum, þegar ég talaði fyrir því hér snemma á þinginu, og ég ætla ekki að fara að endurtaka neitt af því. Þó vil ég aðeins enn minna á það, að við stöndum frammi fyrir því, Íslendingar, þar sem þjóðinni fer ört fjölgandi, að við þurfum að standa vel á verði um það að finna hæfileg viðfangsefni og leita eftir nýjum atvinnugreinum til þess að halda uppi atvinnu og framleiðslu fyrir ört vaxandi þjóð. Og með hliðsjón af því, sem ég m.a. dró fram hér við umr., þegar ég talaði fyrir málinu, að Ísland er eina landið af 23 ríkjum, sem eru umhverfis Norðurpólinn, sem ekki hefur minkaeldi. Þetta segir sína sögu, og það sannar það, að einmitt veðurfarsskilyrðin, landfræðilegu skilyrðin eru sérstaklega hagstæð hér. Ég dró það einnig fram, að við, sem höfum beitt okkur fyrir þessu máli, hefðum engar ævintýralegar hugmyndir um gróða af þessari atvinnugrein. Hitt er trú okkar, að hún geti verið ábatasöm og sé vel til þess fallin að verða einn liður í vaxandi framleiðslu, sem þessi þjóð þarf að skila, eftir því sem fólkinu fjölgar. Og enn vil ég minna á eitt, sem í mínum huga er mjög mikilvægt. Þetta er kjörið viðfangsefni víðs vegar um landið. Það er einn þáttur í því að styðja byggðirnar kringum allt land og ekki sízt þó á norðanverðu landinu, því að eftir því sem veðrátta er þurrviðrasamari, eftir því er veðráttan hagstæðari minkaeldinu. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, víkja að örfáum atriðum, sem komu fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. Hann sagði t.d., að hér væri ekki lagt til að taka upp nýja atvinnugrein. Ég vildi nú samt sem áður halda því fram, að svo væri, því að sú reynsla, sem komin var, þegar minkaeldi var bannað, var svo lítil, að það var ekki hægt að segja, að þar væri komið fram svar við því, hversu ábatasamt þetta er. En ég verð jafnframt að segja það, að ég hef það eftir góðum heimildum, frá mönnum, sem þá voru enn með minkaeldi, að þeir voru komnir upp á lagið með það að hafa ábata af minkaeldinu. Hv. frsm. gerði einnig ýmsar aths. við þetta frv. og hefur nú reyndar gert það áður, þótti það stutt, óljóst og það væri treyst á reglugerðir o.s.frv. Ég tel út af fyrir sig mikinn kost á lögum, að þau séu stutt. Hitt er að vísu miklu verra, ef þau eru óljós. En ég held, að það verði ekki sagt um þetta mál. Og að því leyti sem hann sagði, að það væri treyst á reglugerðir, er það ekkert sérstakt í þessu efni. Það eru yfirleitt gefnar út reglugerðir með lögum, og það er margra dómur, þeirra sem um þetta mál hafa fjallað, að það sé heppilegri háttur að hafa þau ákvæði í reglugerð, sem kveða á um allt hið smærra að því er snertir útbúnað minkabúanna og þess háttar Það er rétt, að stjórnarnefndarmenn Loðdýrs hf. minntust á Íslending frá Kanada, sem hér hafði verið á ferð, sem væri mikill áhugamaður og kunnáttumaður um loðdýraeldi, og þeir sögðu frá því, að hann hefði boðið fram alla þá aðstoð, sem hann mætti, við það, ef við legðum út í eldi minka. Og það er einnig rétt, sem hv. frsm. skýrði frá, að okkur var sagt frá músinni, sem þeir náðu í Þingvallasveitinni, og ég er ekki viss um, að það sé nein ástæða til að brosa að því, það má vafalaust draga ályktanir af því, hvernig feldur loðdýranna er, - það má draga ályktanir af því, hversu hagstætt veðurfarið er einmitt til framleiðslu skinnanna. Og ég vil vekja athygli á einu enn, sem kom fram hjá þessum mönnum, að einn af höfuðkostum íslenzks veðráttufars til loðskinnaframleiðslu væri einmitt það, hversu lítið svið, lítið hitasvið væri hér, - eftir því sem væri meiri sveifla frá hitatoppi og til þess, sem frost gæti orðið mest, eftir því væri það veðurfar óhagstæðara. Sem sagt, allar upplýsingar, sem við höfum fengið hvað veðurfar snertir, segja, að hér séu sérstaklega hagstæð skilyrði einmitt fyrir slíka atvinnugrein sem loðdýraeldið er. Þá vil ég aðeins koma að einu atriði enn, sem kemur líka fram í nál. hv. meiri hl. Það er um það, að þetta frv. opni leiðir fyrir ræktun nýrra og fleiri loðdýrategunda. Ég held, að þetta sé nú alger misskilningur. Eftir því sem ég veit bezt, eru þau lög, sem nú eru í gildi, þannig, að þau hanna aðeins eldi minka. Hitt er rétt, að það eru ákvæði í öðrum lögum um það, hvers þarf að gæta, þegar innflutningur lifandi dýra fer fram. Og þau eru jafnt í gildi eftir samþykkt þessa frv. eins og þau eru nú í dag. Hv. frsm. lét í ljós von um það, að Alþ. bæri gæfu til að fara þá leið, sem þeir leggja hér til, þ.e.a.s. vísa þessu frv. til ríkisstj. Hann lét einnig í það skína, að hann vonaðist til þess, að þar með færi jarðarför þess fram. Um það skal ég ekkert segja. En ég vil hins vegar láta í ljós þá von mína, að enda þótt ég sé fullkominn stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., þá óska ég eftir því, að þetta Alþ. afgreiði sjálft málið með því að samþykkja frv, og þá með þeirri breytingu, sem minni hl. n. leggur til, að gerð verði á því, og prentuð er á þskj. 274. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta á þessu stigi. Ég vil bara enn undirstrika það, að ég vonast til þess, að menn líti á þetta mál með fullkomnu raunsæi og láti ekki kannske heldur ónotalegar tilfinningar til villiminksins hafa áhrif á það, hvernig menn greiða atkv. um þetta mál.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. landbn. endaði mál sitt með því að segja, að þeir í landbn. hefðu verið mjög hóflegir í sínum ályktunum, en margir hefðu sterkar tilfinningar í sambandi við þetta mál. Þetta er tilfinningamál. Það eru leiðinleg mál og vandmeðfarin. En afstaða og rök þeirra, sem vilja ekki leyfa aftur minkaeldi á Íslandi, er tilfinningamál. Eins og menn eru á móti bjór, eru menn á móti mink. Frv. þetta um loðdýrarækt, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að leyft verði að reisa 5 minkabú á Íslandi og að þau verði aðeins 5 á næstu 4 árum og þessi bú verði einungis staðsett í sveitarfélögum, þar sem villiminkur hefur ekki náð öruggri fótfestu að dómi veiðistjóra. Þetta mál er ekki nýtt á hinu háa Alþingi. Vorið 1959 flutti Einar Sigurðsson frv. til l. um breyt. á l. nr. 32 1951, um loðdýrarækt, sem gerði ráð fyrir því, að bann laga við minkarækt yrði fellt úr gildi og að minkaræktin yrði heimiluð aftur. Málið dagaði uppi, en var svo flutt aftur á næsta þingi og var þá vísað til ríkisstj. með samþykki flm. Við umr. málsins þá kom skýrt fram hjá mörgum af þeim þm., sem til máls tóku, að sú málsmeðferð þýddi ekki, að þeir væru því samþykkir, að minkaeldi yrði leyft að nýju, enda þótt gert væri ráð fyrir því, að ríkisstj. undirbyggi löggjöf um loðdýrarækt. Ríkisstj. gat því lítið aðhafzt í málinu frekar en ef nál. meiri hl. landbn. nú yrði samþ. á þessu þingi, en það er aðeins að svæfa málið. Ríkisstj. hefur engin fyrirmæli, hvorki um undirbúning löggjafar né um að leyfa þetta á einn hátt eða neinn. Og mér finnst þessi niðurstaða ákaflega skrýtin miðað við það, sem á undan var gengið. Síðan var frv. til l. um loðdýrarækt flutt af nokkrum þm. í Nd. á árunum 1965 og 1966. Á fyrra þinginu hlaut frv. ekki afgreiðslu var samþ. í Nd.. en dagaði uppi í Ed. Á þingi 1966 hlaut það einnig samþykki í Nd., en var þá fellt í Ed. Nú er málið enn flutt nær óbreytt frá því, sem það var afgreitt í Nd. 1966. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum. Sannleikurinn er sá, að það er engin innlend reynsla um þetta. Hér eru ekki til nein loðdýraræktarfélög, eina og áður var og í öðrum löndum er. Það er naumast hægt að gera ýtarlega löggjöf um þetta, fyrr en nokkur reynsla er fengin. Hins vegar er gert ráð fyrir að skipa þessu með reglugerð, og það er stefnt að því að reyna að stefna að hinu fyllsta öryggi með fáum búum með miklu eftirliti. Það voru sett lög um minkarækt hér áður fyrr, bæði 1933 og 1937. Þessi löggjöf kom ekki í veg fyrir það, að illa tækist til og minkurinn léki lausum hala, þannig að löggjafaratriðið er ekki nein sáluhjálp út af fyrir sig. Aðalatriðið er framkvæmd á þessu, ef leyft yrði, þessari tilraun, að bú væri í öruggum og góðum höndum. Þegar minkarækt var hafin á Norðurlöndum skömmu fyrir 1930, tóku Íslendingar þátt í þeirri viðleitni að skapa aukna fjölbreytni í atvinnulífi sínu og reyna að auka gjaldeyristekjur sínar. Minkaræktin var alveg ný atvinnugrein, sem var að vaxa upp í norðlægum löndum, aðallega í Kanada og Bandaríkjunum. Vöxtur hennar gekk hægt, enda setti heimskreppan 1931 mark sitt á efnahag og viðskiptalíf þjóðanna allt fram undir heimstyrjöldina síðari. Minkaskinnaframleiðslan í heiminum 1940 var aðeins 650 þús. skinn, en er í dag 25 millj. skinn. 1940 framleiddu Danir 11 þús. skinn og Norðurlöndin samtals um 110 þús. Á stríðsárunum var aukning minkaskinna lítil af eðlilegum ástæðum. Fyrstu árin eftir stríð var Evrópa í sárum og öllu fjármagni beint til uppbyggingar og matvælakaupa, en markaður fyrir lúxusvörur eins og minkaskinn að sjálfsögðu lítill, nema helzt í Bandaríkjunum og Kanada. Árið 1950 var minkaskinnaframleiðslan í heiminum komin upp í 3 millj. skinna. Þar af voru Bandaríkjamenn með 2 millj., Kanada með 500 þús. og Norðurlöndin 500 þús. skinn. Talið er, að á Íslandi hafi minkaskinnaframleiðslan aldrei náð meira en 15–20 þús. skinnum. Fyrstu lífdýrin, sem voru flutt til Íslands, voru frá Kanada. Þau voru keypt fyrir lítið verð. Þau voru að sjálfsögðu léleg að gæðum. En í stríðslokin voru þó flutt inn nokkur úrvalsdýr, og fékkst þá mjög gott verð fyrir íslenzk minkaskinn á erlendum mörkuðum á árunum 1947–1950. Þannig fengu Íslendingar hæsta meðalverð allra Evrópuþjóða á uppboðum í London árið 1949–1950 Aðeins Bandaríkjamenn fengu hærra verð fyrir sín úrvalsskinn. Íslendingar áttu því úrvalslífdýr í landinu í þeim fáu minkabúum, sem starfrækt voru þá, er bannið við minkarækt var lögboðið 1951. Var bann þetta vægast sagt undarleg ráðstöfun og vanhugsuð. Ástæðan var sú, að minkar höfðu víða vegna lélegs umbúnaðar sloppið úr haldi fljótlega eftir árið 1931 og fóru að lifa villtir í íslenzkri náttúru. Engar ráðstafanir voru gerðar af opinberri hálfu til að stemma stigu við fjölgun villiminksins. Hann fékk að leggja landið undir sig óáreittur. Eftir 1940 fer að kveða mikið að villiminknum. En þó er ekkert aðhafzt til að eyða honum. Í aldarfjórðung fær hann að leika lausum hala eða þar til lög um eyðingu refa og minka eru sett og veiðistjórastarfið stofnað 1957. Það er fyrst á árinu 1958, að skipulögð starfsemi til að eyða minkaplágunni er hafin hér á landi. Virðist óneitanlega hafa verið skynsamlegra að stofna veiðistjórastarfið árið 1951, í stað þess að banna minkaeldið í þeim fáu tiltölulegu vel útbúnu minkabúum, sem þá voru eftir í landinu, og drepa niður þann ágæta lífdýrastofn, sem þar var. Nú hefur baráttan gegn villiminknum staðið í rétt 10 ár. Tekizt hefur að halda í horfinu, og er talið, að villiminknum hafi frekar fækkað, en ekki hefur tekizt að hefta útbreiðslu hans til nýrra landssvæða. Má heita, að villiminkur sé um land allt nema á svæðinu sunnan Vopnafjarðar að Skeiðará og á litlu svæði vestan Ísafjarðardjúps, frá Súðavík suður fyrir Önundarfjörð. Aðalatriðið er, að minkaplágunni hefur verið haldið örugglega í skefjum. Má þar sérstaklega nefna svæðið við Mývatn og Breiðafjarðareyjar sunnanvert. Ljóst er, að villiminknum verður ekki gjöreytt úr landinu með núverandi tækni á næstu árum og sennilega aldrei. Við munum sitja uppi með hann, hvað sem hver segir og hvað sem menn gera. Þegar fyrst var flutt frv. um það að leyfa minkaeldi að nýju á árunum 1959 og 1960, lifðu sumir þm. í voninni um það, að skipuleg eyðing villiminksins, sem hófst fyrir alvöru árið 1958, yrði til þess, að villiminknum yrði algerlega útrýmt, og kom það fram skýrt í umr. á þinginu. Þessi von er nú brostin með öllu. Ef enginn minkur væri á Íslandi í dag, væri viðhorf manna til minkaræktar að nýju annað. Við munum áfram hafa tjón af villiminknum. En það er ástæðulaust að útiloka sig frá gjaldeyristekjum og hagnaði af minkarækt af þeim sökum um alla framtíð. Sú hætta, sem kann að stafa af því, að strokuminkur kunni að sleppa út úr minkabúi, er svo hverfandi lítil, að það eru ekki frambærileg rök fyrir að banna minkaeldi lengur í þessu landi. Strokuminkar eru af öllum kunnugum mönnum taldir auðveiddir, þar sem þeir þekkja ekki til í náttúrunni og halda sig í nágrenni við minkabúið um langan tíma. Þó að þeir kynnu, sem ólíklegt er, að komast undan skotum veiðimanna og hundum, eiga þeir eftir að aðlaga sig íslenzkri náttúru og lifa af íslenzkan vetur. Hugsanlegur strokuminkur getur því ekki haft neina umtalsverða þýðingu fyrir vöxt villiminkastofnsins í landinu, sem tekizt hefur að halda niðri og fækka á síðustu 10 árum. Sumir fræði- og vísindamenn eru svo bjartsýnir að álíta, að ekki sé þörf á skipulegri starfsemi til að halda villiminknum í skefjum. Þeir telja, að villiminkurinn hafi náð jafnvægi í íslenzkri náttúru og honum muni ekki fjölga, þar sem lífsskilyrðin setji honum eðlilegar hömlur og takmörk. Ef svo væri, sem vonandi er, ætti strokuminkurinn ekki að hafa nein áhrif á vöxt villiminkastofnsins í landinu. Þegar minkarækt var bönnuð á Íslandi með lögum árið 1951, var framleiðsla minkaskinna í heiminum aðeins 3 millj. skinna, en hefur síðan rúmlega áttfaldazt og er nú rúmar 25 millj. skinna. Eru fá eða engin dæmi þess, að atvinnugrein hafi átt slíkum vexti að fagna, og er það bezta sönnun fyrir því, að hér er um blómlegan atvinnuveg og gróðavænlegan að ræða. Minkaræktin er bundin við hin norðlægu lönd og hefur þar algera sérstöðu vegna loftslags og veðurfars. Ísland er eina landið á norðurhveli jarðar, sem hefur ekki hagnýtt sér legu sína og loftslag til að taka þátt í þessum ábatasama atvinnuvegi, og má það furðu gegna og ekki vansalaust fyrir Alþingi Íslendinga að viðhalda lengur lagabanni á þessum atvinnuvegi, sem á hér sennilega betri skilyrði en í flestum öðrum norðlægum löndum. Frændur okkar á Norðurlöndum hafa kunnað að nota sér aðstöðu sína og haft gífurlegar gjaldeyristekjur af sölu minkaskinna. Norðurlöndin hafa tuttugufaldað framleiðslu sína frá árinu 1950 eða síðan við bönnuðum minkaræktina hér. Hafa Norðurlandabúar tekið forustuna í heiminum í þessari atvinnugrein og framleiddu árið 1966 9,3 millj. minkaskinna, eða um 40% af allri heimsframleiðslunni. Næst koma Bandaríkin og Kanada með 8,6 millj. skinna og Rússland með 2 millj. skinna. Önnur lönd þ. á m. Japan, eru með 3½ millj. skinna. Það er aðallega þrennt, sem gerir það að verkum, að Norðurlönd hafa náð þessum mikla árangri í minkarækt. Í fyrsta lagi heppilegt loftslag. Í öðru lagi aðgangur að ódýru og góðu fóðri, sérstaklega fiskifóðri. Og í þriðja lagi eiga þeir gott og verkmenntað fólk. Af Norðurlandaþjóðunum hafa Danir mesta minkarækt og hafa tekið forustu á þessu sviði. Þeir áttu 1940 aðeins 11 þús. minkaskinna, en árið 1950 framleiddu þeir 150 þús. og eru nú komnir upp í 3 millj. skinna árlega. Í Danmörku voru árið 1966 6 þús. minkabændur og meðalbúið hafði 174 læður. Það ár seldu þeir 2,4 millj. skinna fyrir 255 millj. danskra króna, og var meðalverðið 104 kr. danskar á skinn. Það ár hafði minkalæðum þeirra fjölgað um 14,5% og framleiðsluaukningin milli ára af minkaskinnum verið 400 þús. skinn, og um þetta leyti jókst framleiðsla í heiminum milli ára um 3 millj, skinna, sem sýnir, hve teygjanlegur og sterkur þessi markaður hefur verið og er. Í árslok 1966 varð að vísu mikið verðfall á minkaskinnum í heiminum, sem þó bitnaði sérstaklega á hinum lakari gæðaflokkum, sem voru nær óseljanlegir á uppboðunum. Þrátt fyrir þetta fengu Danir 201 millj. danskra kr. fyrir framleiðslu sína, og voru 44% af skinnunum seld til Bandaríkjanna, en 56% til Evrópulanda, aðallega Þýzkalands og Frakklands. Var þetta í fyrsta skipti, sem Bandaríkin keyptu ekki yfir 50% af framleiðslu Dana. Aðalrök þeirra, sem mótfallnir eru minkarækt á Íslandi, eru þau, að hér sé um tízkuvöru að ræða, sem háð sé miklum sveiflum í verði og smekk manna og geti markaðurinn jafnvel dottið niður með öllu. Þetta voru aðalrökin, er Einar Sigurðsson flutti till. sína um að leyfa minkarækt hér 1959. Það ár seldu Danir minkaskinn fyrir 75 millj. danskra króna, en 1966 fyrir 255 millj. og höfðu þannig meira en þrefaldað gjaldeyristekjur sínar á 7 árum. Við höfum því misst af dýrmætum tíma, þegar þessi atvinnugrein hefur verið í hvað mestum vexti. Við ættum vafalítið í dag álitlegan minkastofn, ef málið hefði fengið eðlilega afgreiðslu á sínum tíma, En um það er ekki að sakast. Aðalatriðið er, að við þekkjum okkar vitjunartíma nú og leyfum þá tilraun til minkaeldis, sem frv. gerir ráð fyrir, og öðlumst þá reynslu og þá þekkingu, sem nauðsynleg er, áður en þetta getur orðið að almennum og öflugum atvinnuvegi, en á því er enginn vafi, að á þessu sviði hefur Ísland stórkostlega möguleika, ef vel tekst til. Að ýmsu leyti hefur Ísland vafalaust betri skilyrði á þessu sviði en hin Norðurlöndin. Í fyrsta lagi er loftslag hér heppilegra, því að miklir hitar og miklir kuldar eru ekki heppilegir fyrir minkana. Í öðru lagi höfum við í landinu miklu meira og betra fóður en hinar þjóðirnar í okkar fiskúrgangi og sláturúrgangi. Norðurlandaþjóðirnar verða að flytja inn fiskúrgang í stórum stíl vegna loðdýraræktar sinnar og kaupa það fyrir gjaldeyri. Danmörk flytur t.d. inn árlega 50 þús. tonn af fiskúrgangi, og Svíar og Finnar flytja inn svipað magn. Það eru aðeins Norðmenn, sem eru sjálfum sér nógir og selja hinum þjóðunum hluta af sinni framleiðslu. Við gætum hins vegar af eigin fiskúrgangi og fiskimjöli haft meiri framleiðslu en hver þessara þjóða fyrir sig. Hér á landi falla árlega til 100–120 þús. tonn af fiskúrgangi eða nægilegt til að framleiða um 3 millj. skinna, ef öllu væri til skila haldið, ýmist í formi fiskmjöls, frysts fiskúrgangs eða fersks, sem við fáum af sumaraflanum, en sumarafli Íslendinga af þorskfiski er um 25% af heildaraflanum, sem er um 300 þús. tonn. Verðið, sem frystihúsin fá fyrir fiskúrgang sinn í fiskimjölsverksmiðjunum er aðeins um 1/10 hluti af því verði, sem minkabændur í Danmörku verða að kaupa hann á til búa sinna. Meðalverð í Danmörku er talið 60 aurar danskir eða 4,50 á kg, eða tonnið 4500 kr., en frystihúsin hér fá aðeins 450 kr. eða tæplega það, jafnvel 435 kr. Ef allur fiskúrgangur væri seldur á danska verðinu, fengjust 450 millj. fyrir ársframleiðsluna af fiskúrgangi í stað um 45 millj., sem hraðfrystiiðnaðurinn fær nú. Nú er ég viss um það, að flestir telja, að hraðfrystiiðnaðurinn og útgerðin þurfi á auknum tekjum að halda, og vænlegasta ráðið til þess er að skapa innlendan markað fyrir fiskúrgang með því að koma hér upp þeim loðdýrastofni, sem vænlegastur er, þ. e. minkarækt. Minkaræktin er oft kölluð sorptunna fiskiðnaðarins og sláturhúsanna og það með réttu. Það, sem þessar atvinnugreinar kasta eða fá lítið verð fyrir, nýta minkabændurnir. Sláturhúsin á Íslandi henda innmat og blóði fyrir tugi milljóna. Úrgangur sláturhúsa er mjög verðmætur til minkaeldis. Það, að við slátrum fénu á haustin, eða frá 20. sept. til októberloka, er mjög þýðingarmikið atriði fyrir minkaræktina. Einmitt á þessum tíma er vetrarfeldurinn að myndast og því sérstaklega áríðandi að hafa nýtt og gott fóður fyrir dýrin. Hárvöxturinn og þar með gæði feldarins eru eingöngu fóðuratriði, en ekki erfða. Við hellum niður um 70% eða 700–800 þús. lítrum af lambablóðinu. Öllu blóði hendum við úr nautgripum, sem eru 25 þús., að sjálfsögðu úr hrossum en blóð hefur svipað næringargildi sem dýrafóður og nýmjólk. Nálega öllum innmat úr hrossum og nautum er hent út í sjó og þar alinn á því svartbakur, sem er hinn mesti vágestur í ám og æðarvörpum. Með betri nýtingu á úrgangi frysti- og sláturhúsa myndi draga úr svartbaksplágunni. Ef markaður væri innanlands fyrir fisk- og sláturúrgang, mundi margt koma að gagni, sem nú er hent, bæði á sjó og landi. Með fullkomnari vinnslu sjávaraflans eykst fiskúrgangur og að sjálfsögðu ef t.d. skreiðarverkun minnkaði og fiskur væri yfirleitt pakkaður beinlaus og roðlaus, eins og allir telja æskilegt, að þróunin verði á sviði fiskiðnaðarins. Þá vil ég sérstaklega benda á, að dýrafeiti, eins og tólg, sem hér er í lágu verði, og undanrenna eða undanrennuduft er nauðsynlegur liður í fæðu minkanna. Ef vel á að vera þarf 5–6% af undanrennu að vera í fóðrinu. Fóðurþörf minkanna byrjar með fullum þunga í byrjun júlí, einmitt þegar mjólkurframleiðslan er mest hér á landi, og fer vaxandi allt til októberloka. Þetta er einmitt sá tími, sem offramleiðsla mjólkurinnar á sér stað. Minkaeldi væri nýr neytandi hjá mjólkurbúunum, þegar bezt stendur á. Talið er, að um 50–60% af kostnaði við framleiðslu minkaskinna sé fóðrið. Á Íslandi höfum við um 95% af þessu fóðri innanlands, og þessu fóðri er nú ýmist hent eða selt fyrir mjög lágt verð, aðeins brot af því verði, sem minkabændur á Norðurlöndum verða að greiða fyrir það til búa sinna. Atvinnuvegir okkar eru fábreyttir, og menn eru sammála um að auka fjölbreytni þeirra. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar hafa minnkað stórkostlega á s.l. ári. Þýðingarmikið er því að stuðla að nýjum atvinnugreinum, sem auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Engin atvinnugrein gæti gert það í ríkara mæli en framleiðsla minkaskinna úr verðlitlum fisk- og sláturúrgangi. Minkarækt yrði í framtíðinni vænleg atvinnugrein í dreifbýli landsins í sambandi við hin fjölmörgu frystihús, sem við það fengju stóraukið verkefni og nokkuð mikinn tekjuauka. Frændur okkar á Norðurlöndum verða að byggja frystihús, eingöngu til að geyma frystan fiskúrgang, sem þeir kaupa inn frá öðrum löndum fyrir harðan gjaldeyri. Frystihúsin hér eru til staðar, og þau vantar verkefni. Þau eru kjörin til þess að vera fóðurblöndunarstöðvar fyrir minkabændur í nágrenninu, en slíkar stöðvar rísa nú upp alls staðar þar, sem minkarækt er, og létta þar með minkabændum þann mikla vanda, sem rétt blöndun á fóðrinu er. Minkaræktin er mikið hagsmunamál fyrir þorp og bæi úti á landi, þar sem fábreytni atvinnulífsins er mest. Nú er ekki óhentugur tími til að stofna til minkaræktar að nýju, vegna þeirrar verðlækkunar, sem orðið hefur á minkaskinnum í heiminum í bili. Reynsla Norðurlandaþjóða í 30–40 ár sýnir, að verðlækkunartímabilin hafa jafnan verið stutt, mest 1–2 ár, en síðan hefur verðlagið nokkuð hækkað aftur og tryggt þessum atvinnuvegi góðan hagnað og mikinn vöxt. Nú er hægt að kaupa úrvals lífdýr fyrir hálfvirði, miðað við það, sem var áður, vegna þess að minkabændur eru hættir í bili að auka lífdýrastofn sinn. Herra forseti. Ísland hefur sérstöðu til að hafa mikið og ábatasamt minkaeldi. Það er eitt af þeim örfáu sviðum, þar sem við höfum örugga samkeppnisaðstöðu miðað við aðrar þjóðir, sem framleiða slík skinn. Aðalatvinnuvegir þjóðarinnar, sjávarútvegur og landbúnaður, þurfa á þessari starfsgrein að halda til að selja henni fisk- og sláturúrgang, sem er ýmist hent eða seldur lágu verði. Minkarækt mundi skapa aukna fjölbreytni í atvinnulífi landsbyggðarinnar, sem nú stendur mjög höllum fæti. Minkarækt mundi skapa mikinn gjaldeyri, sem þjóðin er nú í brýnni þörf fyrir. Þrátt fyrir dapurleg mistök, sem stöfuðu af þekkingarleysi og skorti á hæfilegum útbúnaði, sem orsakaði villimink í landinu, tókst okkur að framleiða verðmestu skinn allra Evrópuþjóða 1949. Það sýnir okkur, að við getum komizt í fremstu röð á þessu sviði, ef minkarækt verður leyfð hér aftur. Engin skynsamleg rök eru fyrir því að viðhalda banni gegn minkarækt lengur, þar sem útséð er um, að villiminknum verði útrýmt á Íslandi, þó að banninu verði viðhaldið.

Frsm. meiri hl. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. 2. þm. Vestf. til hamingju með jómfrúarræðu hans, sem var ýtarleg og leiddi í ljós, að hann hefur mikið um þessi mál hugsað, og er alltaf ánægjulegt að heyra málflutning, sem á góðum undirbúningi byggist. En samt verð ég að segja, að mér þótti fyrsta skref hans heldur varhugavert, þegar hann lýsti því yfir, að andstaðan gegn minkaeldi væri tilfinningamál og tilfinningamál væru leiðinleg mál. Ég benti á það í framsögu minni, að nál. meiri hl. væri hóflegt í alla staði og byggðist eingöngu á röksemdum, enda þótt þetta mál væri mörgum tilfinningamál. Ég tel enn, að svo sé, og við höfum flutt okkar mál á þann hátt, en samt sem áður fyrirverð ég mig ekki fyrir það, að mér er þetta eins og mörgum öðrum nokkurt tilfinningamál. Við skulum ekki gleyma því, að tilfinningar eiga sér orsakir og orsakirnar geta verið málefnalegar, jafnvel þótt tilfinningarnar verði mismunandi sterkar hjá þeim, sem þær hafa. Við skulum ekki gleyma því, að tilfinningar eru mannlegar staðreyndir. Þær eiga jafnmikinn rétt á sér eins og hvað annað. Það getur verið, að áður en langt líður verði sá heimur, sem við lifum í, orðinn þannig, að allir hlutir verði reiknaðir út í tölum, kannske í tölvum, en tilfinningar komi þar hvergi nærri. Ég vona, að það verði ekki fyrr en eftir minn dag, sem þau vísindi yfirtaka alla hluti, því að tilfinningarnar eru krydd lífsins, og það eru tilfinningarnar fyrir því, sem í umhverfi okkar er og fyrir lífsbaráttu okkar, sem gefa lífinu gildi. Við höfum sterka tilfinningu fyrir okkar landi. Er sú tilfinning leiðinleg? Við höfum sterka tilfinningu fyrir náttúru landsins. Er sú tilfinning leiðinleg?  Hv. þm. sagði, að löggjafaratriði væru engin sáluhjálp. Ef til vill er hægt að velja betri stað til að tilkynna þetta heldur en hér á hv. þingi, þar sem lög eru samin og 60 menn sitja með það hlutverk að setja þjóðinni lög. En ég vil benda á það, að reglugerðir eru settar á grundvelli laga. Þar eru heimildirnar og fyrirskipanirnar um, að reglugerðirnar skuli gefnar út. Ef lög eru loðin og óljós, er minni von um, að reglugerðirnar verði skýrar og ljósar og að þær verði nákvæmar. Ef hins vegar lög eru ýtarleg og setja ákveðnar reglur, er miklu hægara að vita, hvernig þær reglugerðir muni verða, sem ráðh. gefa út og þar sem kveðið verður á um framkvæmd hlutanna og útfærslu aðalatriða í ótal smáatriðum. Hv. þm. sagði, að ef enginn minkur væri í landinu, væri viðhorfið allt annað. Hvernig var viðhorfið á árunum rétt fyrir 1930? Þá var enginn villiminkur í landinu. En þá reis þessi sami draugur, freistingin að taka upp þennan arðvænlega atvinnuveg, og Alþingi féll fyrir þeirri freistingu. Það var ákveðið að gera tilraun. M. ö. o. það var ekki annað viðhorf í þá tíð, er villiminkur var ekki í landinu. Hv. þm. fullyrti, að strokuminkar væru auðveiddir. En hvað sýnir reynslan? Voru þeir það, þegar minkur sá slapp út, sem núverandi minkastofn er af kominn? Það þýðir ekki að segja að eilífu, að reynslan sé einskis virði, af því að menn hafi ekki kunnað neitt eða skilið neitt eða getað neitt áður fyrr. Það getur vel verið, að tilraunin hafi á sínum tíma verið gerð af vanbúnaði. En þegar búið er að dreifa minkabúum um allt land, eins og hv. 5. þm. Austf. lýsti, og þetta á að vera til dundurs á hverri höfn, er ég hræddur um, að það gæti komið fyrir, að aðgæzlan, að þekkingin, að aðstaðan til þess að elta hvern mink, sem sleppur, yrði ekki alveg eins og þá menn dreymir, sem sjá þennan atvinnuveg aðeins í mynd hinna fögru stórbúa, sem hafa verið teiknuð fyrir þá. Reynslan sýnir, að strokuminkurinn í heild er ekki svo auðveiddur, að hann geti ekki náð fótfestu í heilu landi og orðið að tugþúsundastofni, sem ekki var til áður. Hv. þm. sagði, að af þessum sökum gæti strokuminkurinn ekki haft neina umtalsverða þýðingu. Hvað gerðist 1930–50? Er það ekki umtalsverð þýðing, að strokuminkur varð upphaf að minkastofninum, sem nú er í landinu, og gæti ekkert slíkt gerzt aftur við hverja höfn um allt land, þar sem dundað væri við að rækta mink? Styðjendur þessa frv. leggja á það mikla áherzlu, að Ísland sé eina landið á norðurhveli jarðar, sem hafi ekki skilið sinn vitjunartíma og tekið upp minkaeldi. Ég hef því miður ekki haft aðstöðu til þess að sannprófa þetta, en vil aðeins segja í þessu sambandi, að hér eins og á öllum öðrum sviðum gefur sú staðreynd, að við erum eyland, okkur nokkra sérstöðu. Og það er á ærið mörgum sviðum, þar sem við höfum aðra aðstöðu en aðrar þjóðir, jafnvel aðra aðstöðu en allar aðrar þjóðir. Og við höfum hingað til ekki verið feimnir við að gera okkur grein fyrir þessari sérstöðu. Við höfum hingað til bent öðrum á hana og látið hana verða okkur leiðarljós, sem oft væri ástæða til að fara eftir. Það er allt önnur aðstaða hvað varðar náttúru Norðurlanda, Bandaríkjanna, Kanada, Rússland, þar sem villidýr svipuð minknum eru í auðugu dýralífi. En við höfum verið einangrað eyland um aldir, sennilega um tugi þúsunda ára, og þessi einangrun er höfuðeinkenni á náttúru okkar allri. Við höfum brennt okkur hvað eftir annað á því að reyna að blanda blóði við umhverfið. Sauðfjársjúkdómar, minkaplága, - hvað þurfum við að brenna okkur oft? Hv. þm. gerði ýtarlega grein fyrir því, að minkaeldið væri mikilvæg atvinnugrein erlendis, og það er alveg rétt. Það er lítill vandi að lesa tölur um erlenda atvinnuvegi, sem milljónaþjóðir stunda, og fá út hluti, sem okkur virðast á okkar mælikvarða vera ærið myndarlegir og miklir. En það er ekki þar með sagt, að samanburðurinn sé sanngjarn. Það er á fleiri sviðum en þessu, þar sem aðrir hafa gert sér stóra og góða atvinnuvegi úr tækifærum, sem eru lakari en við höfum. Hvað segja menn um niðursuðuiðnað? Megum við fá tölur um það, hvað hann er gífurlegur atvinnuvegur á Norðurlöndum? Hvernig stendur á því, að okkur hefur ekki tekizt betur en raun ber vitni á því sviði? Þegar menn eru að bera hér á borð hluti eins og 3 millj. minkaskinna, er það eins og tala um hundruð þúsundir tonna af niðursuðuvörum. Við erum búnir að læra af reynslunni, að við gerum ekki slíka hluti án þess að gera okkur nánari grein fyrir því, hvað við erum að tala um, í smáatriðum. En þarna er stór atvinnuvegur erlendis, sem við höfum betri skilyrði til þess að stunda heldur en flestar aðrar þjóðir. Ef menn hafa stórfé til að setja í nýjar atvinnugreinar, hví ekki að setja það í niðursuðu, sem hefur ekki í för með sér hætturnar, sem nýtt minkaeldi mundi hafa? Ég ætti kannske enn frekar að nefna fiskirækt. Fiskirækt er stór atvinnuvegur víða úti í heimi, og væru tekin saman nokkur lönd, er ég sannfærður um, að það yrðu himinháar tölur í gjaldeyri, sem mætti nefna í því sambandi. Eru mörg lönd í veröldinni, sem hafa betri aðstöðu til fiskiræktar en við? Því segi ég, að ef menn hafa stórfé til að leggja í nýjar atvinnugreinar, hví efla þeir ekki fiskirækt? Ég kvartaði undan því í framsöguræðu minni, að það lægi ekkert fyrir af áætlunum annað en örfáar lauslegar tölur, sem n. gat fengið munnlega. En eftir þeim tölum, sem fulltrúar frá Loðdýr hf. nefndu, t.d. um áætlaðan byggingarkostnað á því búi, sem þeir höfðu í huga og síðan þessar skýjaborgir um 2–3 millj. skinna, sýndist mér á fundinum, ég get ekki flutt um þetta tölur, af því að við fengum þær ekki svo nákvæmar, að fjárfestingin, sem þyrfti til þess að koma upp aðstöðu til að framleiða svo mikinn skinnafjölda, væri sennilega á þriðja þús. millj. M. ö. o.: það er hægt að tala og láta sig dreyma um framleiðsluna, en menn verða að gera sér grein fyrir því, að jafnvel minkarækt er ekki kostnaðarlaus með öllu, ég tala nú ekki um, ef hv. flm. ætla að standa við loforð sín um, að það verði eins rammbyggilega búið um hverja skepnu og þarf að vera: Og ég get ekki betur séð en þarna mundi vera um að ræða stórfellda fjárfestingu. Væri gaman að vita, hvaða fjármunir eiga að renna til þessa nýja atvinnuvegar, því að þá kynni Alþ. og aðrir að vilja gera sér grein fyrir, hvort ekki væri til einhver enn öruggari leið í þeim atvinnuvegum, sem við eigum fyrir, að nota svo stórar fjárupphæðir. Það er rétt hjá hv. þm., að við gerum okkur lítil verðmæti úr úrgangi bæði frystihúsa og sláturhúsa. En það er alrangt að halda, að það sé ekki hægt að nýta þennan úrgang á annan hátt en að hafa villidýr til að éta hann, búa til lifandi sorptunnur við hverja höfn. Vísindin hafa gert mikið í því að reyna að finna hagkvæmari leiðir til þess að hagnýta úrgang, og ég er sannfærður um, að við höfum ekki, t.d. í sjávarútvegi okkar, haft aðstöðu til þess að taka það mál upp á nægilega sterkan hátt, hvernig við getum hagnýtt okkur þá fremstu tækni, sem til er nú í heiminum, til þess að nýta úrganginn. Ég er því sannfærður um, að við eigum að geta hagnýtt þennan úrgang hvort eð er miklu meira en við gerum nú. Til þess eru margar aðrar og miklu skaplegri leiðir heldur en sú, sem hér er verið að tala um. Herra forseti. Ég skal ekki hafa lengra mál um málið að sinni. Mönnum hefur orðið tíðrætt um músina á Þingvöllum. Ég vil skora eindregið á Nd. hv. Alþ. að láta það nú gerast í fyrsta skiptið í sögunni, að mús drepi mink.

Frsm. minni hl. (Jónas Pétursson) : Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess að lengja þessar umr. mikið, en mér datt í hug út af því, sem hv. síðasti ræðumaður fór að tala um tilfinningamálið, - það var hér fyrir nokkrum árum, sem við hv. þm. Benedikt Gröndal áttum einmitt orðaskipti út af þessu sama, og ég man það, að ég sagði þá við hv. þm., að það væri fjarri því, að ég teldi ekki tilfinningu geta verið rök, og ég vil taka undir það enn. En ég vil jafnframt benda á það og leggja á það áherzlu, að ég fæ ekki skilið, hvernig sú tilfinning að hafa mikla andúð á villiminknum geti verið rök í þessu máli. Og mér finnst einmitt það vera eitt af því, sem hæst ber í umr. um þetta. Það er einmitt villiminkurinn. Og ég fæ ekki annað skilið en það sé einmitt vegna þessarar tilfinningar, sem menn hafa, þessarar andúðar á villiminknum, sem menn tæpast geta hugsað sér, að hér sé tekið upp eldi á mink í búum. Ég verð að játa, að þetta samrýmist ekki mínum hugmyndum, þrátt fyrir þá almennu skoðun, að ég meti einmitt sérstaklega mikils tilfinningar. Ég kunni ekki alveg vel við það, þegar hv. þm. komst þannig að orði, að ég hefði talið, að það mundi vera gott til dundurs á hverri höfn að fást við minkaeldi. Það má nú e.t.v. hafa það orð um margs konar atvinnurekstur, sem menn hafa með höndum, að það megi kalla það dundur, og út af fyrir sig getur það verið mikils virði í lífinu. En ég vildi sem sagt samt sem áður í þessu efni mótmæla þessu orðalagi, að nota það um minkaeldið, og ég vil jafnframt leggja áherzlu á það, sem ég þá gat um, að ég tel einmitt, – og það eru í mínum huga mikilsverð rök fyrir því, að við göngum ótrauðir að því að stofna til minkaeldis hér, - það er einmitt þetta, að það er líklegt til þess að verða mjög til stuðnings hinni strjálu byggð víðs vegar um landið. Hv. þm. minntist hér á niðursuðu og hann minntist hér á fiskiræktina. Ég var að hugsa um, einmitt þegar ég var að hugleiða, hvernig ég ætti að taka þetta mál, að koma einmitt að fiskiræktinni 3 sambandi við minkaeldið. En ég vil aðeins taka það fram, að það er ákaflega mikill misskilningur, ef menn halda, að það sé eitthvað verið að velja hér á milli. Eins og hv. þm. vita, liggur hér fyrir hv. Alþ. einmitt till. um fiskirækt, sem ég er flm. að, og mér þykir einmitt gott að geta notað tækifærið til að leggja áherzlu á það, að hvorar tveggja þessar atvinnugreinar, minkaeldi og fiskirækt, eru ofarlega í mínum huga sem stórfelldur stuðningur fyrir byggðir hér í framtíðinni. Þá var hv. þm. að tala um, að það vantaði áætlanir og þetta frv., ef að lögum yrði, væri illa úr garði gert og illa undirbúið. Ég vil bara benda á það, að mér sýnist það liggja alveg ljóst fyrir, að það leggur enginn maður út í að koma hér á minkaeldi öðruvísi en að gera sér grein fyrir því, hvort það muni vera arðvænlegt og á hvern hátt það muni vera arðvænlegast. Í þessu tel ég vera svo mikla tryggingu fyrir því, að það verði sem fæst um mistök, þegar út í þetta er lagt, að ég tel hana alveg fullnægjandi. Ég skal svo ekki fjölyrða meira.