Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir frv. til sjómannalaga. Frv. þetta var lagt fram á síðasta Alþingi og vísað þá til samgn. Fyrstu almennu siglingalög Íslendinga eru frá 1913 en voru ári síðar, 1914, endurútgefin sem lög. Þar er að finna allítarleg ákvæði um réttarstöðu sjómanna. Árið 1930 voru ákvæði um kjör skipshafnar og skipstjóra numin úr siglingalögum og þau endurskoðuð og sett í sjómannalög það ár. Núgildandi sjómannalög eru frá 1963. Þau eru að mörgu leyti unnin að fyrirmynd laga annarra Norðurlandaþjóða. Breyting var gerð á 18. gr. þeirra laga árið 1980 þar sem aukin voru réttindi sjómanna til greiðslu launa í veikinda- og slysatilfellum til samræmis við aukin réttindi landverkafólks á þessu sviði. Á síðustu tveimur áratugum hefur orðið talsverð þróun í kjaramálum sjómanna sem og annarra launþega og hafa aðrar Norðurlandaþjóðir þegar endurskoðað sín sjómannalög. Þar sem ljóst þótti að gildandi sjómannalög þurftu endurskoðunar við skipaði þáverandi samgrh. nefnd 8. sept. 1981 til að endurskoða gildandi siglingalög og sjómannalög, aðallega um réttindi og skyldur sjómanna og útvegsmanna í veikinda- og slysatilfellum sjómanna, svo og um líf- og öryggistryggingu sjómanna og gildissvið þeirra trygginga. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar tilnefndir af þessum aðilum: Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Félagi íslenskra botnvörpuskipaeigenda og Vinnuveitendasambandi Íslands vegna kaupskipaútgerðar. Páll Sigurðsson dósent var skipaður formaður nefndarinnar. Við skipun framangreindra nefndarmanna var m.a. leitast við að gæta þess að í nefndinni ættu sæti fulltrúar hinna helstu hagsmunasamtaka eða hagsmunaaðila í íslenskum sjávarútvegi. Nefndin skilaði sínu nál. í janúar á þessu ári með því frv. sem hér er nú lagt fyrir öðru sinni. Breytingar þær, sem gert er ráð fyrir í frv. frá þeim sjómannalögum sem nú gilda, miða fyrst og fremst í þá átt að gera mikilvæg atriði ljósari og lögin í heild aðgengilegri til notkunar en nú er, enda mikilvægt að réttarstaðan í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna sé sem skýrust. Á hitt er þó að líta að aldrei verður með lögum mælt fyrir um allt það er hugsanlega getur valdið ágreiningi á milli sjómanna og útgerðarmanna og hefur frv. helst að geyma ákvæði um þau svið sem reynslan hefur sýnt að raunhæft er að lögbinda. Mörg atriði er heppilegra að skera úr um í kjarasamningum milli þeirra stétta sem við sjómennsku, siglingar og sjávarútveg starfa. Það er erfitt að semja frv. sem átt getur við um alla sjómenn á íslenskum skipum. Hins vegar má fullyrða að sjómannalög Íslendinga sem og annarra þjóða hafa einkennst af ákvæðum sem fremur lúta að stöðu farmanna en fiskimanna. Má e.t.v. einnig finna þess merki í þessu frv. enda þótt sjónarmiða fiskimanna og fiskiskipaútgerðarinnar hafi einnig verið gætt. Efni þessa frv. skiptist í sex kafla. Í I. kafla eru almenn ákvæði um gildissvið laganna og skýrð eru meginhugtök sem notuð eru í frv. II. kaflinn fjallar um ráðningarsamning o.fl. Ákvæði kaflans eiga sér að nokkru leyti fyrirmynd í gildandi sjómannalögum en eru um margt fyllri. Hann skiptist svo aðallega í tvo undirkafla, annars vegar um samningsgerðir og hins vegar um ráðningartíma. III. kaflinn er um rétt skipverja til að krefjast lausnar úr skipi. Þar eru nokkrar breytingar og nýmæli frá gildandi lögum. Í IV. kafla er fjallað um rétt skipstjóra til að víkja skipverja úr skiprúmi. Um þetta er nú ákvæði í lögunum frá 1963. Þó er það nýmæli í síðara hluta að sá sjómaður, sem starfað hefur í 15 ár eða lengur í þjónustu sama útgerðarmanns, á rétt til sérstakrar uppbótar sem nemur eins mánaðar launum, sé um yfirmann að ræða, en 15 daga launum, sé um undirmann að ræða. V. kaflinn fjallar um kaup skipverja, en ákvæði þess kafla fjalla að nokkru leyti um það sama og nú er í 18.25. gr. laganna frá 1963. VI. kaflinn er um umönnun og kaup sjúkra skipverja og er ítarlegur kafli um þessi atriði. Ég gerði nokkuð ítarlega grein fyrir efni þessa frv. að öðru leyti þegar ég lagði það fram seint á síðasta þingi á þessu ári og sé ekki ástæðu til að fara skýrar út í það hér. Hér er um að ræða langt starf þeirra manna sem að samningu þessa frv. hafa staðið. Ég vil þó taka fram að þó að samvinna hafi verið góð í nefndinni og sameiginlegt nál. þá skiluðu þrír nm. sérstakri tillögu um orðalag 36. gr. frv. sem nm. hv. deildar sjá þegar þeir rekja nánar efni þessa frv. Í vor skýrði ég frá því að ég gerði ekki kröfu til þess að samgn. afgreiddi málið þá, heldur var það fyrst og fremst flutt á því þingi til þess að sýna málið, því hér er um veigamikinn lagabálk að ræða. En ég vænti þess að n. taki frv. til gagngerðrar athugunar og afgreiðslu á þessu þingi þar sem að er flutt svo snemma þings. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Ég leyfi mér hér með að mæla fyrir frv. til siglingalaga. Þetta frv. er mikill lagabálkur upp á 243 greinar. Það er því sjáanlegt á öllu að samgn. þessarar hv. deildar kemur til með að hafa ærið verk að vinna, enda eru þar hraustir og harðir menn sem ég veit að taka fljótt til hendi. Þetta frv. var lagt fram eins og fyrra frv. á síðasta Alþingi en varð ekki útrætt. Því var vísað til n. og þá tekið fram að ekki væri ætlast til þess að Alþingi afgreiddi það þá. En nú fer ég þess mjög ákveðið á leit að þetta frv. fái afgreiðslu sem fyrst á þessu þingi. Á síðasta áratug 19. aldar eignuðust Norðmenn, Svíar og Danir samræmda siglingalöggjöf sem var árangur norrænnar samvinnu á því sviði. En það var árangur af starfi samnorrænnar nefndar sem árið 1883 var skipuð til að vinna að undirbúningi nýrra samræmdra siglingalaga meðal Norðurlandaþjóða. Íslendingar tóku ekki þátt í þessu starfi. Skömmu eftir að stjórn Íslandsmála fluttist inn í landið var þó farið að huga að setningu íslenskra siglingalaga, en fram til þess tíma giltu hér að mestu úrelt ákvæði Jónsbókar, hinnar fornu lögbókar Íslendinga, um siglingar og siglingamálefni, einkum ákvæði í svokölluðum Farmannalögum Jónsbókar. Árið 1913 voru sett siglingalög sem að öllu verulegu leyti voru samin að fyrirmynd hinna norrænu siglingalaga. Þessum lögum var síðan breytt á næsta ári og þá gefin út í heild sem lög, eða árið 1914. Meginstofn þeirra laga stóð allt til ársins 1963 er gerðar voru talsverðar breytingar á lögunum og þau síðan gefin út sama ár og sjómannalögin sem við ræddum áðan. Með þeim lögum var m.a. leitast við að samræma lögin ýmsum alþjóðasáttmálum á sviði siglinga. Enn fremur var haft mið af þeim breytingum sem gerðar höfðu verið á norrænni siglingalöggjöf. Lögunum frá 1963 hefur ekki verið breytt að neinu marki síðan. Þó hefur ákvæðum um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna verið breytt fyrst og fremst til samræmis við alþjóðasamþykkt frá árinu 1957. Siglingar eru alþjóðleg starfs- og viðskiptagrein sem tekur stöðugum breytingum, m.a. vegna tækniframfara og nýjunga í viðskiptaháttum. Slíkri þróun fylgja ný lögfræðileg vandamál sem bregðast verður við með fullnægjandi löggjafarbreytingum meðal siglingaþjóða. Alþjóðlegrar samræmingar hefur mjög gætt meðal siglingaþjóða varðandi siglingalöggjöf og einstaka þætti hennar og hafa margir alþjóðasáttmálar verið gerðir á því sviði. Á því 21 ári sem liðið er frá setningu laganna hafa hinar Norðurlandaþjóðirnar gert heildarendurskoðun á sinni siglingalöggjöf. Ef undan er skilin breyting, sem gerð var á reglunum um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna 1968 og ég hef áður getið um, hafa íslensku siglingalögin alls ekki verið færð til samræmis við hin endurskoðuðu norrænu siglingalög. Þar sem ljóst var að lögin frá 1963 þurftu endurskoðunar við þannig að samræmd yrðu lögum annarra Norðurlandaþjóða, en að jafnframt yrði tekið nægilegt tillit til íslenskra séraðstæðna eða sérþarfa á þessu sviði, þá skipaði þáv. samgrh. 8. sept. 1981 nefnd til að endurskoða gildandi siglingalög og sjómannalög, aðallega um réttindi og skyldur sjómanna og útvegsmanna í veikinda- og slysatilfellum sjómanna, svo og líf- og öryggistryggingu sjómanna og gildissvið þeirra trygginga. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar sömu aðila og sömdu frv. til sjómannalaga og var formaður nefndarinnar Páll Sigurðsson dósent. Starf nefndarinnar birtist í þessu frv. Þar er fjallað um flest hin sömu eða sambærileg efnissvið og getur að finna í núgildandi siglingalögum, en í frv. eru þó ýmsar veigamiklar og víðtækar breytingar frá því sem er eftir gildandi siglingalögum. Margar þessar breytingar eiga rætur að rekja til nýlegra alþjóðasáttmála á sjóréttarsviði sem íslenska ríkið á ekki aðild að. Efni frv. skiptist í 16 kafla sem ég rakti nokkuð hér í framsögu í vor en ætla ekki að fara að þreyta menn með að fara nánar út í, enda er þetta mjög á sérsviði sem n. kemur til með að fara ítarlega í gegnum og leita umsagnar um frv. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.