Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Lúðvíki Bergvinssyni, um að Mörður Árnason, 2. þm. Reykv. s., geti ekki lengur gegnt varaþingmennsku í stað Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. 2. varamaður flokksins í kjördæminu, Kristrún Heimisdóttir lögmaður, tekur sæti hennar á Alþingi í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Um nýliðna helgi var orðið endanlega ljóst að ekki væri stætt að halda rekstri SPRON og Sparisjóðabankans, áður Icebank, áfram. Það var samdóma álit Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Því greip Fjármálaeftirlitið inn í rekstur þessara fyrirtækja. Um leið var gripið til samhæfðra aðgerða til að verja hagsmuni viðskiptavina þessara fyrirtækja og sparisjóðanna allra og tryggja bankaþjónustu um land allt. Með þessum aðgerðum hafa mikilvæg skref verið stigin til að tryggja áframhaldandi starfsemi sparisjóða á Íslandi. Þeim verður þar með gert kleift að taka virkan þátt í endurreisn hagkerfisins. Munu sparisjóðir gegna lykilhlutverki í þjónustu við einstaklinga og smærri fyrirtæki um land allt. Starfsemi þeirra skiptir höfuðmáli í ýmsum byggðarlögum utan höfuðborgarsvæðisins þar sem sparisjóðir hafa verið einir um að veita fjármálaþjónustu. Staða SPRON hafði verið erfið mjög lengi og til stóð að sameina reksturinn Kaupþingi síðastliðið haust. Staðan versnaði til muna við hrun viðskiptabankanna í október 2008. Hafa SPRON og Sparisjóðabankinn undanfarna mánuði þurft undanþágur vegna mjög slæmrar eiginfjárstöðu og mikla aðstoð vegna lausafjárstöðu. Lausafjárfyrirgreiðsla Seðlabanka var veitt með tveimur skilyrðum: Hið fyrra var að samkomulag næðist við lánardrottna sem mundi leysa eiginfjárvanda fyrirtækjanna með hugsanlegu eiginfjárframlagi frá ríkissjóði. Hið síðara var að fyrirtækin legðu fram fullnægjandi veð þannig að áhætta ríkissjóðs vegna lausafjárfyrirgreiðslu yrði takmörkuð. Það varð sífellt erfiðara. Fyrirtækin áttu í viðræðum við lánardrottna um hugsanlega endurfjármögnun og niðurfellingu skulda en þær skiluðu ekki fullnægjandi niðurstöðu. Eftir á að hyggja var ef til vill óraunhæft að vonast til að hægt væri að tryggja áframhaldandi rekstur þessara fyrirtækja með slíkum samningum enda vantaði mjög mikið upp á að þau væru rekstrarhæf, m.a. vegna neikvæðs eigin fjár. Lausafjárstaða fyrirtækjanna hélt hins vegar áfram að versna og gerði á endanum ofangreindar ákvarðanir óhjákvæmilegar. Vegna tæknilegra vandkvæða við flutning innstæðna SPRON til Nýja Kaupþings banka hf. var nauðsynlegt að flytja innstæður aðfaranótt sunnudags til að tryggt væri að viðskiptavinir hefðu aðgang að innstæðum á mánudagsmorgni. Með mikilli og góðri vinnu starfsmanna Fjármálaeftirlitsins, Nýja Kaupþings, tölvumiðstöðva og fleiri aðila tókst að tryggja að þegar að flutningi loknum á sunnudagsmorgun höfðu viðskiptavinir aðgang að innstæðum í heimabanka Nýja Kaupþings og að öll debet- og kreditkort virkuðu. Reyndist því nauðsynlegt að tilkynna um fyrirhugaðan flutning síðdegis á laugardegi, en vegna þessa er rétt að þakka öllum þeim sem unnið hafa nótt og dag undanfarna sólarhringa til að tryggja að þetta gæti gengið eftir án röskunar fyrir viðskiptavini. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að þakka starfsfólki FME sem mikið hefur dunið á undanfarna mánuði en það lagði nótt við dag til að tryggja að þetta gæti gengið eftir og raunar einnig fyrir tveimur vikum þegar svipaðar aðgerðir voru vegna Straums. Það hefði verið óskandi að hægt hefði verið að tilkynna starfsfólki þessara fyrirtækja um aðgerðina fyrr en það reyndist því miður ekki unnt. Unnið hefur verið með stjórnendum og mannauðsstjórnendum vegna starfsmannamála. Hugur okkar allra hlýtur að vera með starfsfólki sem missir störf vegna þrota SPRON og Sparisjóðabankans eins og raunar öðrum sem nú eru atvinnulausir vegna hremminga undanfarinna mánaða. Virðulegi forseti. Nú virðist sjá til lands í endurskipulagningu íslenska fjármálakerfisins. Þar þarf að vísu enn að vinna mikið verk og ekki allt skemmtilegt en ekkert af því er óviðráðanlegt. Við sjáum því fram á að það muni takast að endurreisa íslenskt fjármálakerfi með heilbrigðan efnahag. Það verður vel starfhæft og þess megnugt að veita íslensku efnahagslífi öflugan stuðning. Þótt ekkert hafi bent til þess þegar útlitið var hvað verst síðastliðið haust þá virðumst við Íslendingar jafnvel geta orðið með þeim fyrstu í samfélagi þjóðanna sem ná að endurskipuleggja fjármálakerfi sitt og losa það við þau vandamál sem urðu fyrra fjármálakerfi okkar að falli. Það skiptir lykilmáli til að þróttmikil endurreisn íslensks efnahagslífs geti hafist.

Virðulegi forseti. Atburður helgarinnar er auðvitað mikið áfall. Fall stærsta sparisjóðs landsins og sú ákvörðun að setja Sparisjóðabankann í greiðslustöðvun er mikið högg fyrir fjármálakerfið almennt en vitaskuld sparisjóðina sérstaklega. Það er ljóst að vandinn sem fram undan er hjá sparisjóðakerfinu er mikill. Samrekstur á ýmsum þáttum á vegum sparisjóðanna skipti afkomu þeirra miklu og þá alveg sérstaklega minni sjóðanna sem á landsbyggðinni starfa. Þá er ljóst að umtalsvert eigið fé sparisjóðanna er bundið í Sparisjóðabankanum. Staða hans núna er þess vegna mikið áfall fyrir sparisjóðina og er með öðru þess valdandi að þeir verða nú að sækja um fjárhagslega aðstoð frá ríkinu eins og lög kveða á um. Frá því að best lét í fjármálageiranum hér á landi fyrir tæpu ári lætur nærri að 30% starfsmanna hafi misst vinnu sína. Fyrir ári störfuðu um 5 þúsund manns í fjármálaþjónustunni en nú hefur þeim fækkað um 1.500. Nærri þriðji hver starfsmaður, hvorki meira né minna, hefur misst vinnuna. Þetta er gríðarlegt áfall og hrein blóðtaka fyrir samfélag okkar en þó auðvitað mesta áfallið fyrir fólkið sjálft og fjölskyldur þess. Þó að margt misjafnt hafi verið sagt um starfsfólk fjármálafyrirtækja undanfarna mánuði skulum við ekki gleyma því að þar hafði byggst upp mikill mannauður. Ef við skoðum núna sérstaklega þann atvinnumissi sem verður vegna lokunar þess gróna sparisjóðs SPRON þá er ljóst að í þeim hópi eru konur í yfirgnæfandi meiri hluta. Áætla má að um 70% þess fólks sem nú er að missa vinnu sína séu konur, margar hverjar með 20–30 ára starfsaldur. SPRON var góður vinnustaður þar sem margir áttu langan starfsaldur og ýmsir þeirra sem nú sjá fram á atvinnumissi hafa kannski unnið mestalla starfsævi sína í þessu gamalgróna fyrirtæki. Ekki síst í ljósi þess ber mjög að harma hvernig staðið var að málum nú um helgina. Auðvitað átti með öllum ráðum að koma upplýsingum til starfsfólks þessara fjármálastofnana, SPRON og Sparisjóðabankans, með öðrum hætti en gert var. Það er einfaldlega ekki fólki bjóðandi að heyra af örlögum sínum í beinni sjónvarpsútsendingu þegar hægt er að standa öðruvísi að málum. Það vekur líka upp þá óhjákvæmilegu spurningu hvort ekki verði staðið að fullu við kjarasamninga gagnvart því fólki sem mun núna að fá uppsagnarbréf og hvort að þeim málum verði ekki staðið með sambærilegum hætti og hjá því fólki sem missti vinnuna við fall viðskiptabankanna. Sparisjóðakerfið er ómetanlegur þáttur í fjármálakerfi okkar. Því hefur oft verið spáð dauðdaga, bæði fyrr og síðar. Stórir og öflugir bankar hafa margsinnis reynt að hrammsa sparisjóðina til sín en hafa sem betur fer ekki haft erindi sem erfiði. Við höfum margfalda reynslu af því að það hefur allur gangur verið á þjónustu stóru viðskiptabankanna við fyrirtæki á landsbyggðinni og skilningur á þörfum og möguleikum utan höfuðborgarsvæðisins verið svona og svona. Inn í excel-skjölin í stóru bönkunum hefur algerlega vantað þær breytur sem taka tillit til sérstöðu landsbyggðarinnar. Það er alveg um tómt mál að tala að ætla að hefðbundnir viðskiptabankar geti komið í stað sparisjóðakerfisins. Reynslan sýnir okkur það. Þess vegna var það mjög þýðingarmikið þegar síðasta ríkisstjórn hafði forgöngu um lagasetningu sem gerir ríkisvaldinu kleift að aðstoða sparisjóðina við að sigla í gegnum þann ólgusjó sem nú er. Þær reglur sem síðan voru settar voru sanngjarnar og líklegar til að tryggja að sparisjóðirnir geti komist í gegnum erfiðleikana. Það er mjög mikilvægt að sparisjóðirnir geti núna endurskipulagt sig á eigin forsendum. Ég vara mjög eindregið við því að reynt verði að grípa fram fyrir hendurnar á sjóðunum í þeim efnum af hálfu stjórnvalda. Það kann ekki góðri lukku að stýra ef stjórnmálamenn ætla sér þar mikinn hlut að máli. Hitt er annað mál að með þeim aðgerðum sem fram undan eru og með því að ríkið gerist svo stór aðili að sparisjóðunum, mörgum hverjum, er nauðsynlegt að fyrir liggi almenn stefna ríkisvaldsins fyrir þessu formi fjármálafyrirtækja í landinu. Það er mjög nauðsynlegt að hæstv. viðskiptaráðherra kveði upp úr um það hér og nú hver sýn ríkisvaldsins er, hvort ekki megi treysta því að þeirri stefnu verði fylgt áfram sem kostur er að net sparisjóðanna verði um land allt. Ég óttast hins vegar að sú aðkoma sem ríkisvaldið hefur að eflingu sparisjóðanna muni í einhverjum tilvikum ekki verða nægjanleg. Ég teldi þess vegna eðlilegt að ríkisvaldið stuðlaði enn frekar að því að viðhalda sparisjóðakerfinu, t.d. með því að beita tryggingarsjóði sparisjóða til að efla eiginfjárhlutfall þeirra með bakstuðningi ríkisins á meðan fram fer sú endurskipulagning sparisjóðakerfisins sem er fyrirsjáanleg og nauðsynleg.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þau tíðindi sem hæstv. viðskiptaráðherra greinir okkur frá nú eru mikil sorgartíðindi og það er mjög slæmt þegar fyrirtæki eins og þau sem hér um ræðir þurfa að fara í þrot. Vissulega hefur það sem hefur verið að gerast á fjármálamörkuðum víða í heiminum einnig náð hingað eins og við öll þekkjum, við vitum hvað hefur verið að gerast frá því í haust þegar stóru viðskiptabankarnir hrundu og síðan hefur þetta gengið koll af kolli. Vonandi er það rétt sem hæstv. viðskiptaráðherra sagði hér að með því sem nú hefur gerst förum við að sjá til lands, þ.e. að byggja upp heilbrigt og eðlilegt fjármálakerfi sem er forsenda þess að okkur takist að reisa atvinnulífið upp á nýjan leik. Auðvitað hlýtur að koma að því að botninum verði náð og vonandi markar þessi helgi viðspyrnuna um að okkur takist að byggja fjármálakerfið upp á nýjan leik. Hæstv. viðskiptaráðherra hefur verið gagnrýndur talsvert fyrir það hvernig að því hefur verið staðið að upplýsa um þrot, sérstaklega þrot þessara tveggja banka, og að starfsmenn hafi ekki fengið nægar upplýsingar. Ekkert skal ég fullyrða um hvort það hefði mátt gera á einhvern annan hátt en hitt er alveg ljóst að aldrei verður greint frá tíðindum af þessum toga þannig að allir verði sáttir við það. Mér heyrðist á máli hæstv. viðskiptaráðherra að ástæðan fyrir því að þetta var gert seinni part laugardags væri sú að þannig var hægt að tryggja að eðlileg bankaviðskipti gætu átt sér stað hjá þeim einstaklingum sem áttu viðskipti við þessa tvo banka og forsendan fyrir því var að hægt væri að vinna að þessu aðfaranótt sunnudags þannig að þetta kæmi til með að virka á sunnudag. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þegar hann talaði um mikilvægi þess að tryggja vöxt og viðgang sparisjóðakerfisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að aðilar á landsbyggðinni einkanlega hafi aðgang að fjármálastofnunum sem hafa sérþekkingu á þeirra málum. Mér er bæði ljúft og skylt að rifja það upp hér þegar ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn börðumst hart gegn því að sparisjóðirnir rynnu inn í stóru viðskiptabankana og tel ég að sú stefna sem þá var mörkuð hafi verið afar skynsamleg og líklega komið í veg fyrir að sparisjóðirnir væru núna allir komnir inn í viðskiptabankana með tilheyrandi afleiðingum. Ég tel, virðulegi forseti, að sá tímapunktur sem við nú stöndum á feli einnig í sér tækifæri til að endurskipuleggja fjármálakerfið og byggja það upp á nýjan og heilbrigðan hátt og það þurfum við að gera saman. Það er alveg ljóst. Þetta eru erfiðir tímar og þjóðin þarf að standa saman í þessari uppbyggingu því að ella mun það ekki takast. Mér heyrðist á máli hæstv. viðskiptaráðherra að hann væri bjartsýnn á að nú væri farið að styttast í að við gætum gefið það út að við værum með heilbrigt bankakerfi og jafnvel, eins og hann orðaði það ágætlega, séum við í þeirri stöðu að verða fyrst út úr þeim hremmingum sem þjóðir heims hafa verið að ganga í gegnum vegna hrunsins sem gengið hefur yfir má segja heimsbyggðina undanfarna mánuði. Ég segi, virðulegi forseti: Guð láti gott á vita í þeim efnum.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. viðskiptaráðherra og árétta það að vandi þessara tveggja stofnana inn í hverra starfsemi var gripið um helgina var ekki nýr af nálinni og nær í tilviki SPRON sérstaklega jafnvel lengra aftur en til falls viðskiptabankanna í október síðastliðnum. Þannig var eiginfjárhlutfall SPRON komið undir viðeigandi mörk, 8% CAD-hlutfall, þegar á fyrsta ársfjórðungi ársins 2008 og ástæða þessa var einkum verðlækkun hlutabréfa í eigu SPRON, sérstaklega í fyrirtækinu Exista. Kaupþing veitti SPRON 5 milljarða kr. víkjandi lán strax í apríl 2008 og í kjölfarið var í undirbúningi samruni þessara tveggja fjármálastofnana sem hefði að öllum líkindum farið fram á fjórða ársfjórðungi síðasta árs ef ekki hefði komi til falls Kaupþings. Staða SPRON versnaði að sjálfsögðu til muna við fall Kaupþings í haust. Í tilviki SPRON á ríkið ekki kröfur á fyrirtækið þannig að þar verður ekki um beint tap að ræða vegna falls sjóðsins, en innstæður SPRON voru nálægt 90 milljörðum kr. og því ekki ólíklegt að ríkið þurfi að leggja aukið eigið fé til Kaupþings í hlutfalli við það. Helsta áhætta ríkisins að öðru leyti tengist því hvort eignir SPRON nægi fyrir innstæðum og skuldum við Seðlabankann en talin er lítil hætta á að svo verði. Erfiðleika Sparisjóðabankans má hins vegar fyrst og fremst rekja til falls stóru bankanna í október. Sparisjóðabankinn átti um 160 milljarða kr. skuldabréf gefin út á gömlu bankana sem höfðu verið sett að veði í endurhverfum viðskiptum við Seðlabanka Íslands. Sparisjóðabankinn gat ekki veitt tryggingar í stað þessara skuldabréfa og þau féllu því á ríkið. Þegar hefur verið tekinn kostnaður á ríkið sem þessu nemur ásamt um 110 milljörðum kr. til viðbótar hjá öðrum fjármálastofnunum, samtals 270 milljarðar kr. Talið er mögulegt að ríkið muni endurheimta um fjórðung þessara skuldabréfa úr þrotabúum gömlu bankanna en talsverð óvissa er þó um það mat. Ekki ætti að falla frekari kostnaður á ríkissjóð vegna Sparisjóðabankans og það er reyndar rétt að hafa í huga að Sparisjóðabankinn er nú eða fer nú í greiðslustöðvun þannig að í sjálfu sér er allt opið hvað varðar frekari úrvinnslu mála þess fyrirtækis í framhaldinu. Kostnaður ríkissjóðs vegna aðstoðar við aðra sparisjóði var áætlaður um 25 milljarðar kr. en eftir að SPRON hverfur út úr myndinni verður sú tala a.m.k. sem því nemur lægri eða réttu megin við 20 milljarða. Staða þeirra sparisjóða sem þá eru eftir er mismunandi en unnið er að úrlausn þeirra mála og þegar hafa fjármálaráðuneytinu borist, í samræmi við reglur sem settar voru 17. desember sl., umsóknir frá Sparisjóði Norðfjarðar, Sparisjóði Keflavíkur, Sparisjóði Vestmannaeyja, Sparisjóði Svarfdæla, Sparisjóði Bolungarvíkur og Byr – sparisjóði og verður stefnt að því að hraða úrvinnslu þessara umsókna eins og kostur er. Þær fara til umsagnar hjá Fjármálaeftirliti og Seðlabanka og síðan mun fjármálaráðuneytið vinna úr þeim. Markmiðið er að sjálfsögðu að treysta það fjármálaumhverfi sem eftir stendur, bæði sparisjóði og sjálfstætt starfandi fjármálafyrirtæki. Ég tek undir með hæstv. viðskiptaráðherra, ég held að það sé mikilvægt að árétta að nú vonast menn til að víglínan hafi verið dregin og að það fjármálakerfi sem eftir stendur sé unnt að aðstoða og endurskipuleggja, ekki síst sparisjóðina sem eiga að verða mikilvægur hluti af okkar viðskiptabanka- og fjármálastofnanaumhverfi í framhaldinu. Það er ýmist búið að gera eða verið að ganga frá samningum við önnur fjármálafyrirtæki í tengslum við endurhverf viðskipti og þar með er það sannfæring okkar að þessari hrinu eigi nú senn að ljúka og við sjáum til lands í þeim efnum að hér verði þá komið á 

Herra forseti. Þau alvarlegu tíðindi bárust okkur til eyrna um helgina að SPRON og Sparisjóðabankinn hefðu verið yfirteknir og hugur okkar í því samhengi hlýtur að liggja hjá því starfsfólki sem er nú í óvissu vegna framtíðar sinnar á vinnumarkaði, rétt eins og hjá hátt í 20 þúsund öðrum Íslendingum sem hafa misst vinnuna á undanförnum vikum og mánuðum og bíða eftir raunverulegum aðgerðum stjórnvalda. Það hlýtur því að renna stoðum undir þær róttæku tillögur sem við framsóknarmenn höfum mælt fyrir í málefnum heimilanna og fyrirtækjanna um að ráðast þurfi í róttækar aðgerðir til að koma til móts við þann brýna vanda sem blasir við okkur. Við framsóknarmenn höfum haldið því fram að það sé mikilvægt að standa vörð um sparisjóði landsins. Við skulum rifja það upp að í öllu góðærinu lánuðu ekki stóru viðskiptabankarnir þrír mörgum smáum byggðarlögum á landsbyggðinni heldur voru það litlu sparisjóðirnir sem stóðu vörð um það hlutverk. Í raun og veru gat fólkið einungis leitað til sparisjóðanna í mörgum tilfellum. Samfélagslegt hlutverk sparisjóðanna er göfugt, sparisjóðirnir hafa á undangengnum árum og áratugum sett milljarða inn í mörg byggðarlög, sérstaklega á landsbyggðinni og styrkt mjög mörg brýn mál þar. Við lítum svo á að í þeirri enduruppbyggingu sem við horfumst í augu við á íslensku efnahagskerfi muni sparisjóðirnir leika lykilhlutverk í lánveitingum til einstaklinga og fyrirtækja. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með ræðu hæstv. ráðherra Gylfa Magnússonar þegar hann nefnir það sérstaklega að sparisjóðirnir verði akkúrat í lykilhlutverki í þeirri uppbyggingu sem fram undan er. Hins vegar getum við ekki, herra forseti, lokað augunum fyrir því að græðgisvæðingin náði inn í vissa sparisjóði, stofnfjárhluthafar náðu miklum fjármunum út úr vissum sparisjóðum og í raun og veru má segja að margir sparisjóðir hafi farið út af leið á síðustu árum í þeirri græðgisvæðingu sem gekk yfir íslenskt samfélag þá. Við hljótum að tala fyrir því að byggja upp sparisjóðina á þeim gildum sem til þeirra var stofnað, að eiga fyrst og fremst viðskipti við fyrirtæki og einstaklinga og skila arðinum sem af þeim viðskiptum hlýst út í samfélagið. Það er mikilvægt. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. viðskiptaráðherra, herra forseti, hvort ekki hafi komið til greina í ljósi þess að ráðamenn í ríkisstjórn hafa talað um að styrkja þurfi sparisjóðakerfið að innlán SPRON hefðu farið til annarra sparisjóða til að styrkja tilvistargrundvöll þeirra, og hvort hann hafi rætt ítrekað við forustumenn sparisjóðanna í landinu um mögulegt framtíðarfyrirkomulag sparisjóðakerfisins. Það er brýnt að við eigum mjög virkt samráð við forustumenn sparisjóðanna í landinu til þess að geta styrkt sparisjóðakerfið, til þess að geta reist við marga sparisjóði, kannski ekki hvað síst á landsbyggðinni, sem hafa ötullega unnið að málefnum margra byggðarlaga og styrkt mörg mjög góð málefni og veitt fólki og fyrirtækjum þar mikilvæga aðstoð. Að lokum þetta, herra forseti: Við framsóknarmenn leggjum höfuðáherslu á að sparisjóðirnir gegna lykilhlutverki við þá enduruppbyggingu fjármálakerfisins sem blasir við okkur. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þeim efnum að koma til móts við þarfir sparisjóðanna í landinu. Við megum heldur ekki hugsa til þess að það verði allt ríkisins hér á landi. Ég minni á að sparisjóðirnir eru sjálfseignarstofnanir, oft í eigu einstaklinga í byggðarlögum, og við leggjum mikla áherslu á það að grundvöllur þeirra verði treystur til framtíðar og hvetjum hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Sparisjóðirnir hafa oft og tíðum verið burðarásar í atvinnulífi úti um landsbyggðina, hafa verið þær stofnanir þar sem þekking á nærumhverfinu hefur verið til staðar, hafa verið þær stofnanir sem menn hafa getað átt bakhjarl í við að reyna að tryggja rekstur fyrirtækjanna víða á landsbyggðinni. Þetta þekkjum við ágætlega sem höfum starfað og búið á landsbyggðinni um langa tíð. Það skiptir mjög miklu máli að sparisjóðakerfinu verði viðhaldið hér á landi og þó að þessi áföll hafi nú dunið yfir vænti ég þess að sá vilji sem hér hefur verið lýst yfir af ríkisstjórninni og hæstv. viðskiptaráðherra gangi eftir og menn standi vörð um að halda þeim sparisjóðum sem eftir standa og starfsemi þeirra í lagi fyrir framtíðina. Það er auðvitað sárt að horfa til þess að stofnanir eins og SPRON, sú stofnun sparisjóðanna sem starfaði hér, Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis, skuli hafa farið með þeim hætti sem hann hefur farið. Í því sambandi má minna á umræðuna sem fór fram fyrir nokkrum árum þar sem talað var mjög hátt, með háværum kröfum, um að fé í sparisjóðum væri fé án hirðis og þyrfti sérstaklega að taka til þess að koma því í annan farveg en þá var. Ef við lítum aftur í tímann, ætli við sjáum þá ekki að betur hefði farið að hafa sparisjóðina eins og þeir voru, halda þeim tryggum sem stoðum fyrir þá starfsemi sem þeir störfuðu í en að fara þær leiðir sem farnar voru hvað varðar stofnfé og fleira? Það má kannski orða það svo að í dag sé bara hirðirinn eftir, ætli það megi ekki orða það þannig?  Við urðum auðvitað vör við að stóru bankarnir fóru á fulla ferð við að reyna að eignast sparisjóðina, Sparisjóð Mýra og Borgarfjarðar sem dæmi og marga fleiri. En við höfum líka séð einstaka sparisjóði sem starfa á landsbyggðinni halda sínum gömlu gildum og standa sig ágætlega, standa sig vel fyrir sínar byggðir. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að núverandi ríkisstjórn leggi sig sérstaklega fram um að halda sparisjóðunum starfhæfum. Við þurfum á því að halda í landinu og það veitir a.m.k. ekki af því fyrir hagsmuni landsbyggðarinnar mjög víða að sparisjóðirnir séu til staðar og að fólkið í byggðunum geti treyst á að þessar stofnanir - sem hafa oft og tíðum reynst sá bakhjarl sem mátti treysta þegar aðrir höfðu lokað fyrir lánveitingar - verði þar áfram, að fólk geti treyst því og fyrirtækin á svæðunum að þau eigi ákveðinn bakhjarl í sparisjóðunum. Ég vænti þess að það verði þó alla vega niðurstaðan. Það er hörmulegt að sífellt fleira fólk lendi á atvinnuleysisskrá og það er auðvitað að verða alstærsta vandamálið í landinu hvernig við ætlum að taka á atvinnuleysisvofunni. Það mun setja okkur flöt síðari hluta ársins ef sífellt heldur áfram að fjölga um þúsund manns á atvinnuleysisskrá landsmanna.

Virðulegi forseti. Það er hörmulegt hvernig komið er fyrir sparisjóðum landsins, en það var líka hörmulegt hvernig ríkisstjórnin stóð að því að yfirtaka þá um helgina og Fjármálaeftirlitið og það er þeim ekki til framdráttar hvernig að því máli var staðið. Það er tvennt í þessu máli sem mér finnst ástæða til að nefna, annars vegar ábyrgð Seðlabanka Íslands sem vísvitandi og af ráðnum hug notaði Sparisjóðabankann til að koma út peningum til viðskiptabankanna þriggja þegar allar almennar reglur gerðu það ókleift fyrir Seðlabankann að fjármagna starfsemina meira en orðið var. Sparisjóðabankinn var notaður sem milliliður til að koma út hundruðum milljarða kr. til viðskiptabankanna til að viðhalda blekkingarleiknum. Menn vissu hvað þeir voru að gera. Það má auðvitað líka segja um eigendur Sparisjóðabankans að þeir upplifa núna að skammvinnur verður oft skjótfenginn gróði. Þeir héldu að þeir væru að taka inn mikinn gróða með því að láta þessa peninga flæða þar í gegn, en þeir sitja uppi með skuldirnar og þeir sparisjóðir sem mest fé höfðu lagt inn í þann banka tapa því fé og þurfa að leita á náðir ríkisins til að halda velli. Það sem upp úr stendur, virðulegi forseti, er að menn fóru út af leið, menn gleymdu því að sparisjóðirnir voru þjónustustofnanir en ekki áhættusæknar stofnanir. Menn héldu að hægt væri að taka til sín fé sem þeir áttu ekki til að innleysa það fé sem var án hirðis í gegnum stofnfé og stofnfjárhlutabréf. Þessi slagur stóð m.a. hér í þingsölum þar sem menn þurftu að slást við þáverandi formann efnahags- og viðskiptanefndar sem gekk manna lengst í því að brjóta niður allar varnir fyrir óprúttna einstaklinga til að taka til sín í gegnum stofnféð það fé sem enginn átti annar en sparisjóðurinn sjálfur. Því fór sem fór, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um nauðsyn þess að tryggja að réttindi starfsfólks verði varin, m.a. um laun í uppsagnarfresti. Ég á reyndar ekki von á að atbeina ríkisins þurfi þar til vegna þess að ég tel að SPRON muni eiga fyrir slíkum forgangskröfum. Að sjálfsögðu mun ekki standa á mér að veita þar stuðning ef atbeina ríkisvaldsins þarf til. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar um möguleikana á því að færa innlán SPRON til annarra sparisjóða þá reyndist það ekki raunhæf hugmynd, m.a. vegna þess hve mikil upphæðin var. Það hefði einfaldlega ekki verið hægt með góðu móti að koma þessu inn í annan sparisjóð stærðarinnar vegna. Auk þess hefði í reynd ekki annar sparisjóður en Byr komið til greina í ljósi þess að viðskiptavinirnir eru flestir á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef rætt við forsvarsmenn sparisjóðanna, bæði einstakra sparisjóða og sparisjóðasambandsins og reyndar einnig Sparisjóðabankans, um framtíðarsýn fyrir sparisjóðakerfið. Ég held að óhætt sé að fullyrða að skoðanir mínar og þeirra fara að miklu leyti saman og reyndar hafa ýmsir þingmenn hér í dag viðrað svipaðar skoðanir þannig að ég held að ekki sé mikill ágreiningur um það hvers konar sparisjóðakerfi við viljum sjá. Við viljum sjá staðbundna sparisjóði sem sérstaklega þjóna hinum dreifðu byggðarlögum vel, við viljum auðvitað líka hafa a.m.k. einn öflugan sparisjóð á höfuðborgarsvæðinu og við viljum að þessar stofnanir þjóni sérstaklega einstaklingum og smærri fyrirtækjum, séu kannski dálítið íhaldssamar eins og sparisjóðir eiga að vera, séu ekki einhvers konar fjárfestingarbankar svo dæmi séu tekin. Ég held að við munum reyna að standa vörð um stofnfjárkerfið. Það er hægt að draga þá ályktun af því sem gerst hefur undanfarin missiri að hlutafélagavæðing sparisjóðanna var mjög misráðin, þannig að við hljótum að reyna að standa vörð með einhverjum hætti um stofnfjárhugmyndina þótt e.t.v. þurfi að gera einhverjar breytingar á henni til að sparisjóðirnir geti með greiðari hætti aflað sér nýs eigin fjár þegar þess þarf. Ég legg áherslu á að við stöndum vörð um sparisjóðaformið, litlar fjármálastofnanir sem eru í eigu heimamanna og þjóna fyrst og fremst heimamönnum og gerum það sem þarf til að búa þeim til þá umgjörð sem þarf til að þeir geti starfað undir þeim formerkjum.