Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa fjögur bréf frá innanríkisráðuneytinu um frestun á því að skrifleg svör berist. 1. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 162, um kostnað við utanlandsferðir frá Ásmundi Einari Daðasyni. 2. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 170, um póstverslun frá Merði Árnasyni. 3. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 181, um ráðningar starfsmanna frá Árna Þór Sigurðssyni. 4. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 188, um viðbúnað við hamförum í Kötlu frá Eygló Harðardóttur. Gert er ráð fyrir að fyrirspurnunum verði svarað fyrir lok þessa mánaðar.

Svohljóðandi bréf hefur borist forseta: „Þar sem Ögmundur Jónasson innanríkisráðherra, 10. þm. Suðvest., er staddur erlendis um þessar mundir og getur því ekki tekið þátt í þingstörfum óska ég eftir því með vísan til 2. málsgreinar 60. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Suðvest., Ólafur Þór Gunnarsson læknir, taki sæti á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst Björn Valur Gíslason, þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.“ Ólafur hefur tekið sæti áður á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju á þingi.

Frú forseti. Þegar fjáraukalög fyrir árið 2011 koma nú til lokaafgreiðslu vil ég þakka fjárlaganefnd fyrir vinnu hennar og ítreka þá yfirlýsingu sem ég gaf í umræðunum í gær varðandi beitingu þeirra heimilda sem í fjáraukalagafrumvarpinu felast, þar á meðal varðandi aðkomu ríkisins að fjármögnun Vaðlaheiðarganga á byggingartíma. Að sjálfsögðu verður farið með þær heimildir að einu og öllu í samræmi við óskir fjárlaganefndar og það uppfyllt sem þar kemur fram í nefndaráliti að enginn endanlegur og bindandi samningur verði gerður fyrr en fjárlaganefnd hefur verið upplýst um allar forsendur eins og þær liggja þá fyrir. Fjármálaráðuneytið hefur sömuleiðis ákveðið að leita til utanaðkomandi og óháðs viðurkennds aðila til að fá sjálfstætt mat á reikningslegum forsendum framkvæmdarinnar og sjálfbærni verkefnisins. Niðurstöður úr þeirri athugun verða að sjálfsögðu lagðar fyrir fjárlaganefnd áður en gengið verður frá málinu endanlega.

Frú forseti. Með þessari atkvæðagreiðslu tryggjum við söluna á Byr, grynnkum á gríðarlegum skuldum Reykjanesbæjar og gerum gerð Vaðlaheiðarganga mögulega. Mikið hefur verið kallað eftir framkvæmdum utan höfuðborgarsvæðisins. Það er því vægast sagt einkennilegt að nokkrir þingmenn Norðausturkjördæmis, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson úr Sjálfstæðisflokki og hv. þm. Birkir Jón Jónsson úr Framsóknarflokki, sjái sér ekki fært að tryggja framgang Vaðlaheiðarganga en treysti á okkur þingmenn Reykjavíkur í þeim efnum. Það er þeirra að útskýra fyrir kjósendum sínum hvaða verkefni eru brýnni en greiðar samgöngur milli Eyjafjarðar og Þingeyjarsýslna. 
            

Frú forseti. Við atkvæðagreiðslu um fjáraukalögin fyrr í vikunni þegar greidd voru atkvæði um einstaka liði sat ég hjá í atkvæðagreiðslu vegna Vaðlaheiðarganga. Ég gerði ekki grein fyrir atkvæði mínu í það skipti en ég skýri það hér með vegna þess hvernig ég greiði atkvæði í dag. Fram hafa komið efasemdir um kostnaðarútreikninga vegna Vaðlaheiðarganga og meðan það mál hefur ekki verið til lykta leitt og meðan Ríkisendurskoðun hefur ekki haft ráðrúm til að fara yfir þá kostnaðarútreikninga eins og hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur óskað eftir treysti ég mér ekki fyrr í vikunni til að greiða atkvæði með fjárveitingu vegna Vaðlaheiðarganga og sat hjá. Að fengnum fyrirvara fjárlaganefndar og yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu sé ég þó ekki ástæðu til að greiða atkvæði gegn 

Forseti. Ég sat hjá við atkvæðagreiðslu um heimild til fjármálaráðherra til að afla lánsfjár á vegum ríkissjóðs til að fjármagna gerð Vaðlaheiðarganga. Þessi heimild er skýrt skilyrt og háð því að framkvæmdin standi alfarið undir sér með vegagjöldum. Áhöld eru um hvort svo sé. Þessi framkvæmd er tekin út úr samgönguáætlun og sett fram fyrir allar aðrar stórframkvæmdir. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra en ég sit aftur hjá núna til að undirstrika að ég tel ekki tímabært að veita, hvað þá að nýta, þessa heimild sé hún á annað borð veitt. Málið verður að fá ítarlega skoðun hjá óháðum aðila eins og umhverfis- og samgöngunefnd hefur gert ráð fyrir og ítrekað og þær niðurstöður verður svo að taka til gagnrýnnar athugunar. Harkalega er verið að skera niður heilbrigðis- og velferðarþjónustu, ekki síst úti á landi, og ýmsar brýnar samgönguúrbætur bíða. Ábyrgð stjórnvalda er mikil og forgangsröð verkefna úr takmörkuðum sjóðum ríkissjóðs verður að vera hafin yfir vafa.

Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um afar umdeilt mál. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það vantar því miður fjölmarga þingmenn í þingsal. Ég verð að viðurkenna að það er frekar erfitt að greiða atkvæði í dag vegna þess hvernig vinnubrögðin hafa verið í þessu máli. Gert var samkomulag í fjárlaganefnd um að greiða fyrir framgangi þessa máls en samt er mjög margt ámælisvert. Ég vil sérstaklega nefna að gögn hafa komið fram mjög seint, voru merkt sem trúnaðargögn, og þingmenn hafa því ekki haft nógu gott tækifæri til að kynna sér þau. Hins vegar er þingmönnum skylt að greiða atkvæði í þingsal og þess vegna ætla ég að taka þátt í atkvæðagreiðslu en vegna þess hvernig málið er vaxið kýs ég að greiða atkvæði gegn málinu í heild með því að ýta á nei til að lýsa andstöðu minni við vinnubrögðin. Ég segi því nei, virðulegi forseti.

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, iðnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra.

Frú forseti. Rétt í þessu samþykkti Alþingi að framkvæmd Vaðlaheiðarganga færi í gang. Það er alveg sérstakt ánægjuefni að það skuli hafa tekist að ná fram einu af stóru atriðunum úr stöðugleikasáttmálanum og eins að svo stór samgönguframkvæmd þurfi ekki að koma niður á forgangsröðun annarra samgönguverkefna þar sem þetta verður að fullu fjármagnað í einkaframkvæmd með veggjöldum eins og lagt var upp með. Það er mikið ánægjuefni, enda mikil búsetu- og öryggisbót fyrir utan afar jákvæð áhrif á atvinnustig og byggðarleg skilyrði á þessu svæði og fagna ég því enn og aftur. En ég vildi spyrja hæstv. forsætisráðherra út í það sem lagt var upp með á sínum tíma, að einnig yrði ráðist í stórfelldar framkvæmdir upp á milljarða í samgöngumálum með sama hætti hér á suðvesturhorninu. Slíkar framkvæmdir mundu augljóslega hafa gríðarleg áhrif núna hvað varðar öryggi vegfarenda og með tilliti til atvinnu, enda stórar og mannaflsfrekar framkvæmdir, og því væri mjög mikilvægt að ná samstöðu um að fara í þær. Þá er ég að tala um framkvæmdir eins og Sundabraut, Vesturlandsveg, Suðurlandsveg og fleiri slíkar stórframkvæmdir sem væri hægt að fara í með því að greiða þær í gegnum notendagjöld, sem kæmu þá að einhverju leyti í staðinn fyrir eldsneytisskattana sem núna eru viðhafðir, og rafrænnar innheimtu veggjalda og fleira eins og við höfum talað um. Ekki náðist á sínum tíma samstaða um útfærslu með sveitarfélögunum, en fyrst og fremst þarf að fara í þetta með fullu afli pólitískrar forustu, stilla saman strengi þingmanna, sveitarstjórnarmanna og annarra sem þurfa að ná samstöðu um þessi mál, og hrinda þessum stórbrotnu framkvæmdum af stað. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er 

Virðulegi forseti. Forsenda þess að við höfum gengið frá því að ráðist verði í Vaðlaheiðargöng var sú að það náðist góð samstaða með heimamönnum og sveitarstjórnarmönnum og öllum aðilum um það að fjármögnun á þessu verkefni yrði tekin í gegnum veggjöld. Ef sama samstaða hefði náðst varðandi þær stórframkvæmdir sem fyrirhugaðar voru á suðvesturhorninu er ég sannfærð um að við værum komin eitthvað á veg með þær framkvæmdir og búin að taka ákvarðanir um þær. En ekki náðist samstaða um að framkvæmdir á suðvesturhorninu yrðu fjármagnaðar með veggjöldum og er það ástæða þess að þær hafa ekki farið af stað, sem mér þykir mjög miður vegna þess að allir eru sammála um mikilvægi þeirra og þá þjóðhagslega hagsmuni sem þar liggja að baki. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir að þessar framkvæmdir eru gríðarlega mikilvægar, ekki síst á þessum tíma fyrir öryggi vegfarenda o.s.frv. og vegna þess að við þurfum sárlega á framkvæmdum að halda til að auka allan hagvöxt. En þetta er staðan. Um var að ræða, ef ég man rétt, 35–40 milljarða kr. framkvæmdir sem hefðu skipt verulegu máli til að auka hér hagvöxt. Ég vildi gjarnan að þeir sem að því máli komu á sínum tíma og gátu ekki náð samstöðu um það mundu reyna til þrautar aftur og setjast yfir þetta verkefni og athuga hvort ekki væri hægt að ná samstöðu um það; svo mikilvægt tel ég málið vera.

Frú forseti. Ég fagna mjög orðum hæstv. forsætisráðherra. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál sem verði aftur að reyna að koma af stað. Ég held að við eigum alls ekki að láta staðar numið þó að það hafi ekki tekist að leiða menn saman í fyrra. Þetta er stórbrotið mál, tugmilljarðar í samgönguframkvæmdir sem annars kæmu ekki á framkvæmdastig í samgöngumálum, fjármagn sem annars færi annað, úr landi eða í aðra geira. Við getum náð þúsundum starfa og milljörðum inn í samgöngumannvirki með þeim afleiðingum að atvinnustigið mundi stórbatna, öryggi vegfarenda batna til muna og framkvæmdir sem annars tæki langan tíma að koma af stað, eins og tvöföldun Suðurlandsvegar, Vesturlandsvegar og lagning Sundabrautar, kæmu til framkvæmda sem annars gerðist ekki fyrr en eftir langan tíma, einfaldlega af því að það er ekki til fjármagn í ríkissjóði. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra og spyr hana beint að því sem 1. þingmaður Suðurkjördæmis hvort hún muni ekki hafa forustu að því á næstu dögum að kalla saman fulltrúa sveitarfélaganna á þessum svæðum, þingmannahópa og auðvitað 

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur náttúrlega verið á forræði innanríkisráðherra sem fer með vegamál. Ég mun auðvitað ræða við innanríkisráðherra um þær umræður sem hér hafa farið fram, en málið er fyrst og fremst á hans forræði og það er þá hans að koma þessu af stað aftur ef hann telur forsendu til þess og ég er alveg tilbúin að meta það með honum hvort ástæða sé til að reyna það.

Virðulegi forseti. Það hefur varla farið fram hjá nokkrum Íslendingi að Íslendingar eru að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Sá sem hér stendur hefur átt því láni að fagna, ef svo má að orði komast, að eiga góð samtöl við marga sérfræðinga á sviði sjávarútvegsmála á Evrópuþinginu á undanförnum dögum og vikum og hefur sjávarútvegskaflann vissulega borið mjög á góma og sýnist sitt hverjum hvað hann varðar. Eftirtektarvert er að heyra þessa sérfræðinga minnast á einn helsta þröskuldinn, að þeirra sögn, í vegi þess máls sem varðar kannski ekki endilega veiðar Íslendinga í eigin lögsögu heldur deilur Evrópuþjóðanna og Íslendinga um makrílveiðar. Að mati margra sem ég ræddi við er þetta kannski einn helsti þröskuldurinn í vegi þess að menn geti opnað sjávarútvegskaflann. Ég tel að deilurnar setji mjög vandræðalegan svip á samskipti þjóðanna í þessu tilliti. Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra um feril þessarar deilu, hvernig henni er háttað af hálfu Íslendinga og samningamanna sem um hana fara, hvar á vegi samningaviðræður eru staddar því að eins og ég gat um telja sérfræðingar margir hverjir í Evrópu að samningar, þó ekki væri nema tímabundnir samningar um þetta atriði, geti hjálpað Íslendingum mjög í þá átt að ná góðum samningum um þann viðamikla og viðkvæma málaflokk sem sjávarútvegskaflinn er í viðræðum okkar Íslendinga við Evrópuþjóðirnar í því ferli sem nú stendur yfir.

Frú forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um það að makrílmálið hafi komið upp sem sérstakur ásteytingarsteinn í samskiptum Evrópusambandsins og Íslands í þeim samningaviðræðum sem hafnar eru. Sama gildir um þær undirbúningsviðræður sem segja má að hafi staðið í töluverðan tíma vegna undirbúnings að því að hefja viðræður um sjávarútvegskaflann. Afstaða Íslendinga í makrílnum er alveg ljós. Við þekkjum deilur af þessu tagi og erum vön því að leiða þær til lykta. Um þær samningaviðræður sem við munum eiga í við Evrópusambandið um fisk tel ég að ekkert á þessari stundu bendi til þess að makríll geti þyngt þær með einhverjum hætti. Þó vil ég taka fram að þegar ég var spurður þessarar spurningar af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þá útilokaði ég það ekki að á einhverjum tíma gæti þetta orðið, eins og ég kalla það, möl í gangvirkið. Ég tel að það sem er erfiðleikum bundið við að opna sjávarútvegskaflann í dag sé sú staðreynd að Evrópusambandið sjálft er að endurskoða sjávarútvegsstefnu sína og hefur ekki lokið því. Það hefur tafist. Meðan það liggur ekki fyrir er erfitt að hefja samningaviðræður án þess að hafa þekktan grunn. Að því er varðar makríldeilurnar þá eru þær á forræði annars ráðherra. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um að það var fundur núna í síðasta mánuði í Lundúnum sem var mun jákvæðari en aðrir fundir um þetta efni. Það hefur nokkuð skort á það að viðsemjendur okkar, Evrópusambandið og Noregur, hafi sameiginlegan front í þessum málum. Þeir þurfa að koma sér saman um þau. Eftir nokkra daga, í næsta mánuði, er fyrirhugaður annar fundur á Írlandi um makrílmálin. Það er betra hljóð í mönnum en við skulum sjá hvað setur, ekki þori ég að spá um að hægt verði að ná saman um þetta mál. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hreinskilið svar. Ég vek einfaldlega athygli á því að makrílinn bar mjög á góma í máli manna sem ég ræddi við varðandi fiskveiðikafla umsóknarinnar að Evrópusambandinu. Mig langar enn fremur að spyrja hæstv. utanríkisráðherra að öðru máli er varðar umsóknina og fiskveiðikaflann. Menn hafa orð á að fjárfestingarkaflinn hvað varðar fjárfestingar útlendinga í fiskveiðifyrirtækjum hér á landi geti verið mjög viðkvæmur og er það mál manna að hann sé kannski einn viðkvæmasti partur umræðnanna og það eru jafnframt hugmyndir um að sá hluti fiskveiðimálsins verði ekki endilega innan fiskveiðikaflans heldur í öðrum kafla. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í það atriði.

Frú forseti. Samkvæmt efni kaflanna fellur það með þeim hætti sem hv. þingmaður leiddi fram. Það er alveg rétt hjá honum að krafa um gagnkvæmar fjárfestingar, sem eru hluti af því regluverki sem nú er við lýði innan Evrópusambandsins, er eitt af því sem mun gera þessa samninga erfiða. Þeir verða mjög erfiðir. Það verður langerfiðast tel ég að semja um fiskinn. En guð láti gott á vita. Ef hv. þingmaður af samtölum sínum við þingmenn Evrópusambandsins, sem ég veit að hann hefur verið í góðri snertingu við, hefur komist að þeirri niðurstöðu að makríllinn verði það erfiðasta þá held ég að blikurnar séu kannski ekki jafnþungar í þessum kafla eins og margir ætla. Eins og hv. þingmaður veit hafa aðrir þingmenn haldið því fram að önnur atriði, eins og kröfur um fiskúthlutun innan lögsögu okkar, verði mjög þungbærar. Ég hef fært rök að því að ég telji það ólíklegt en það 

Virðulegi forseti. Ég vil beina spurningu til hæstv. iðnaðarráðherra um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Á árinu voru sett lög um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sem er ætlað að stuðla að uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða í opinberri eigu og einnig er sjóðnum ætlað að fjölga viðkomustöðum ferðafólks til að draga úr álagi á fjölsótta ferðamannastaði. Ég vildi spyrja ráðherra hvort þær tekjur sem sjóðurinn fær séu lægri en áætlað var í upphafi og hvort sjóðurinn komi til með að standa undir því hlutverki að tryggja öryggi ferðamanna og vernda náttúru og fjölga viðkomustöðum ferðafólks. Einnig vil ég spyrja hvort þjóðgörðum og friðlýstum svæðum sé tryggt nægilegt fjármagn til að mæta þeim mikla ferðamannafjölda sem spáð er að komi til landsins á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hún spyr um mjög mikilvægan hlut. Þegar við lögðum af stað með undirbúning fyrir Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, sem verður gríðarlega mikilvægur í allri uppbyggingu á ferðamannastöðum hér til lengri tíma, lögðum við upp með mun hærri og sterkari tekjustofn en raunin varð við afgreiðslu þingsins á vordögum. Á næsta ári er gert ráð fyrir því að um 48 milljónir komi inn í sjóðinn miðað við núverandi tekjustofna hans og er það að mínu mati fjarri því sem þarf í sjóðinn til að hann geti staðið fyrir þeirri uppbyggingu sem við þurfum. Eins og hv. þingmaður nefndi erum við með nýja ferðamálastefnu. Gert er ráð fyrir að fjölgun ferðamanna hér verði mætt, vegna þess að henni fylgir ábyrgð, með því að bæta aðgengi að fleiri ferðamannastöðum til að dreifa álaginu betur og gerum við líka ráð fyrir því að fara í uppbyggingu á ferðamannastöðum sem margir hverjir hafa látið verulega á sjá vegna ágangs ferðamanna. Þess vegna er þessi sjóður gríðarlega mikilvægur fyrir þessi verkefni öll saman og ég vona að við berum gæfu til í þingsölum að taka fast á þessu máli núna í aðdraganda fjárlagagerðarinnar og þá líka á næsta ári til að tryggja þessum sjóði sterkari tekjustofn en samkomulag náðist um í þinginu í fyrra. Þessi smávægilega gjaldtaka af hverjum einasta ferðamanni sem verið er að fara í mun ekki aftra því að þeir komi hingað eins og við sjáum á fjölgun í komum ferðamanna og áætlunum fyrir næsta ár þegar gjaldtakan verður hafin. Ég tel að við getum gengið lengra og tryggt sjóðnum miklu sterkari forsendur til að bera sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Í framhaldi af því spyr ég hæstv. ráðherra um átakið Ísland allt árið. Í gangi hefur verið átakið Inspired by Iceland og hefur skilað góðum árangri. Nú hefur verið farið af stað með annað átak sem á að stuðla að heilsársferðamennsku. Það er alþekkt að ferðaþjónusta vítt og breitt um landið lokar hreinlega á haustin, einkum smærri ferðaþjónustuaðilar. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort átakið nái til allra ferðaþjónustuaðila, ekki bara þeirra stærstu á höfuðborgarsvæðinu og Reykjavík og á stærstu stöðum á landinu. Hvernig verður það útfært til að ferðaþjónusta geti blómstrað vítt og breitt um landið allt árið?

Virðulegi forseti. Við ráðumst í þetta átak til að taka fjölgunina í komu ferðamanna frekar inn á veturinn en sumarið en það er orðið ansi vel pakkað eins og maður segir. Það þýðir að við þurfum að ráðast í víðtækt átak, þ.e. ekki er nóg að markaðssetja bara. Þess vegna erum við líka búin að setja á laggirnar þróunarsjóð í samvinnu við Landsbankann þar sem við bjóðum stuðning og styrki til fyrirtækja sem bjóða nú þegar vöru í ferðaþjónustu til að aðstoða þau við að breyta henni í vetrarvöru þannig að fleiri fyrirtæki geti tekið þátt í þessu. Markaðsátakið snýst um Ísland allt, um landið í heild, það snýst um náttúruna og um menninguna. Við erum í auknum mæli að fá fleiri sveitarfélög á landsbyggðinni með í átakið og það skiptir máli. Markaðsstofurnar um allt land eru með í átakinu þannig að sjónarmið þeirra eru sterk. Með þessum þróunarsjóði á að tryggja að litlu 

Virðulegi forseti. Við heyrðum mikið talað um gagnsæi opinberrar stjórnsýslu, það voru einkennisorð núverandi ríkisstjórnar. Meira að segja var settur á laggirnar sérstakur stjórnsýsluskóli Stjórnarráðsins þar sem þekktir álitsgjafar kenndu ráðherrum hvernig ætti að fara fram í þessum málum. Síðan hafa leynd og launráð einkennt störf hæstv. ríkisstjórnar. Mörg dæmi er hægt að nefna, t.d. hafa samningar milli gömlu og nýju bankanna enn ekki litið dagsins ljós. Svör Seðlabankans um Sjóvá – Almennar eru núna í kæruferli. Hæstv. forsætisráðherra samþykkti Icesave 1 án þess að hafa lesið samninginn og fór fram á það, virðulegi forseti, að þingið mundi klára það mál á viku. Hv. þingmenn áttu ekki að fá að sjá samninginn og hann kom fyrst á internetinu áður en hann kom fyrir augu þingmanna. Núna rétt áðan voru hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarliðsins að samþykkja milljarðatugaskuldbindingu sem enginn veit hver er. Ég vek athygli á því að gögn í því máli sem kallað hefur verið eftir hvað eftir annað hafa ekki fengist. Í gær var dreift hér, eftir mikla eftirgangsmuni, rétt fyrir umræðuna, samningnum í tveimur útgáfum, með enskum texta og með íslenskum. Það var alveg ljóst að ekki var nokkur einasta leið fyrir hv. þingmenn, ekki nokkur leið, að kynna sér efni þessa máls sem, virðulegi forseti, snýst um milljarðatugi fyrir skattgreiðendur landsins. Spurning mín er einföld: Hvernig getur hæstv. forsætisráðherra varið 

Virðulegi forseti. Ég er ekki óvön því að þessi hv. þingmaður fari með dylgjur úr ræðustól. Og hann gerði það einmitt núna. Dylgjurnar sem hann fór með voru að sú að sem hér stendur hefði ekki lesið Icesave-samninginn. Þetta er alrangt. Ég bið hv. þingmann að finna þeirri fullyrðingu sinni stað héðan úr ræðustól. Þetta er eins og margt annað sem frá þessum hv. þingmanni kemur. Ég fullyrði að stjórnsýslan, eins og búið er að breyta henni á margan hátt, hafi sjaldan eða aldrei verið opnari en nú er.  
             Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um og var hér mest til umræðu í gær, verður hann að líta til þess að þarna voru samningar gerðir milli aðila þar sem áskilið var að samningarnir yrðu ekki birtir fyrr en búið væri að uppfylla ákveðin skilyrði. Þessir samningar voru afhentir í trúnaði í tveimur nefndum í gær eins og ég skil málið best. Ég held að það dæmi sem menn eru að reyna að draga hér upp og gera tortryggilegt sé ekki versta dæmið sem hægt er að finna í stjórnsýslunni þar sem gögn hafa ekki komið inn í nefndir eða fyrir Alþingi. Ég bið hann um að rifja líka upp eigin fortíð í ríkisstjórn og sem ráðherra og hvort hann geti staðið hér keikur og sagt að öll gögn í stjórnsýslunni hafi verið opin sem kallað var eftir 

Virðulegi forseti. Það er nefnilega sjálfsagt að fara yfir fortíðina. Ég var í ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, ég var ekki í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokksins svo því sé til haga haldið. Við skulum bera saman  Ég spyr hæstv. ráðherra sem núna þykist hafa lesið Icesave-samninginn áður en hún  Virðulegi forseti. Af hverju stoppar virðulegi forseti  
             Er hv. þingmaður svona … 
            

Ræðutími hv. þingmanns er liðinn.

Virðulegi forseti.

Forseti biður hv. þingmann …

Hæstv. ráðherra verður að upplýsa hvort 

Forseti biður hv. þingmann um að víkja úr ræðustóli. Ræðutíminn er löngu liðinn. Forseti biður menn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Svona dylgjur í hv. þingmanni eru ekki svaraverðar, að sú sem hér stendur sem er forsætisráðherra landsins hafi bara ýtt til hliðar Icesave-samningunum og ekki lesið þá. Mér finnst þetta ekki boðlegur málflutningur, hv. þingmaður. 

Ertu búin að lesa …?

Við erum að hreinsa til í fjármálakerfinu eftir það sem gerðist í tíð Framsóknarflokks og sjálfstæðismanna sem komu þessu fjármálakerfi á hausinn. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð, hverjir sem þeir eru, 

Frú forseti. Þann 1. nóvember var tilkynnt á mbl.is að Hagar ætluðu á markað í desember. Hagar er mjög stórt fyrirtæki sem rekur m.a. Bónus og Hagkaup. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann ráðleggi mér að kaupa í því fyrirtæki. Þannig var mál með vexti að árin 1990 og 1991 keypti ég í nýsköpunarfyrirtæki sem hét Sæplast á Dalvík. Nokkrum árum seinna átti ég allt í einu í Atorku. Það gerðist eitthvað á bak við sem ég vissi ekki hvað var. Árið 2008 hvarf Atorka. Það voru 7,5 milljónir sem ég lagði fram árið 1990, sennilega andvirði tveggja jeppa, þeir hurfu, og skattinum kemur það ekkert við en hann er að rukka mig fyrir fjármagnstekjuskatt á sama tíma og ég er að tapa þarna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur einhverju verið breytt í hlutafjárlögum eða ársreikningalögum sem segir mér að fyrirtæki verði ekki holað að innan, eins og gerðist með Sæplast sem var nýsköpunarfyrirtæki? Ég fullyrði að ekkert hefur verið gert. Það hefur ýmislegt verið gert til að laga, en þegar fyrirtæki mynda keðjur, þrjár, fjórar eða fimm og sumir hlutar keðjunnar eru á Tortóla eða í Lúxemborg, þar sem engar upplýsingar fást, leika menn þann leik að láta peninga fara í hring og eignin mín hverfur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra aftur: Ráðleggur hann mér að kaupa í Högum?

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að gerast efnahags- eða fjárfestingaráðgjafi hv. þingmanns, hann verður að ákveða sjálfur hvort hann vill kaupa í Högum eða ekki. Hitt er ljóst að það skiptir miklu máli að endurvekja tiltrú á kauphallarviðskipti í landinu. Við eigum mikið undir því að kauphallarviðskipti séu virk, að auðvelt sé fyrir fyrirtæki að fara á markað og að tiltrú sé á þeim leikreglum sem gilda á þeim markaði. Margt þarf úrbóta við þar frá því sem áður var. Það er t.d. mjög mikilvægt að þær hertu yfirtökureglur sem við höfum sett í lög verði virtar og að menn gangi ekki á svig við þær eins og gerðist á árunum fyrir hrun. Einnig er mjög mikilvægt að meiri agi verði á framgangi fyrirtækja sem eru skráð í Kauphöll, réttindi minni hluta séu virt. Við vinnum mjög náið með Kauphöllinni að undirbúningi þessara skráninga og við munum taka regluumhverfið til endurmats til að tryggja að réttur almennings í skráðum hlutafélögum verði tryggður, því að mjög mikilvægt er að tiltrú verði núna á kauphallarviðskiptunum, meiri og betri tiltrú en áður var, því að við viljum ekki gera Kauphöllina að musteri ræningja, eins og hún vissulega var fyrir hrun þar sem menn gátu valsað um fyrirtæki sem voru skráð almenningshlutafélög að vild án viðurlaga og án þess að gengið væri eftir því að réttum reglum og réttri samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja væri fylgt eftir.

Frú forseti. 55 þús. heimili töpuðu 80 milljörðum á hlutabréfum einmitt með þessum hætti. Og hæstv. ráðherra svaraði mér ekki - fæ ég eina mínútu, frú forseti?

Eina mínútu.

Nú? Hæstv. ráðherra svaraði mér ekki hvort ég og aðrir almennir hluthafar, því að þetta útboð er stílað á almenna fjárfesta - hann svaraði því ekki hvort reglum hafi verið breytt þannig að ég geti verið í friði fyrir þeim mönnum sem hola fyrirtæki að innan. Það er ekkert búið að gera. Ég hef flutt frumvarp í þrígang um gegnsæ hlutafélög, það hefur ekki fengið forgang, ekki umræðu, ekki neitt. Og menn hafa ekkert komið með betri lausnir. Þar sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á þessum málaflokki, hann ber ábyrgð á að verðbréfamarkaðurinn sé í lagi, vil ég spyrja hann aftur: Ráðleggur hann mér og öðrum að kaupa í Högum?

Virðulegi forseti. Útboðslýsing vegna Haga er í vinnslu og mikilvægt að vel verði vandað til þeirra verka. Eitt af því sem búið er að breyta er t.d. það að eftirlit með gerð útboðslýsinga mun flytjast úr Kauphöll til Fjármálaeftirlitsins um næstu áramót. Það verður líka viðbótaragi á Kauphöllinni. Ég held að forsvarsmenn Kauphallarinnar séu sér afskaplega meðvitaðir um þann vanda sem við þurfum að horfast í augu við í kjölfar þróunarinnar fyrir hrun og hversu mikilvægt það er að efla tiltrú á kauphallarviðskipti. Ég er algjörlega sannfærður um að við munum vinna þetta verkefni áfram. Við þurfum að innleiða hér bestu og öguðustu reglur um kauphallarviðskipti í samræmi við það sem gildir í nágrannalöndum okkar og við þurfum að hafa regluverkið undir stöðugu endurmati til að tryggja að svo sé. 
            

Virðulegi forseti. Við fáum nú loksins tækifæri á Alþingi að ræða einkavæðingu sparisjóðanna við hæstv. fjármálaráðherra. Það varð hin vegar smáágreiningur um það hvað við ættum að kalla þessa umræðu, framtíð sparisjóðanna eða einkavæðingu. Ég vil gjarnan ræða um einkavæðingu sparisjóðanna. Við hæstv. fjármálaráðherra höfum ekki verið sammála um þá aðferðafræði sem hann hefur notað við einkavæðingu fjármálafyrirtækja í eigu ríkisins, svo ég sé nú temmilega hógvær í máli mínu, hvað þá þá leynd og það pukur sem einkennt hefur vinnubrögð ráðherrans við einkavæðingu Byrs sem hann var nú loksins að fá lagaheimild til að selja, og líka einkavæðingu ríkisbankanna þriggja. Það getur vissulega verið þannig að aðstæður séu sérstakar og freistandi að stytta sér leið, sérstaklega þegar Alþingi hefur veitt manni gífurlegar valdheimildir eins og þingmaðurinn Steingrímur J. Sigfússon orðaði í nefndaráliti sínu við setningu neyðarlaganna sem enn eru í gildi. Þó að vald eigi það til að spilla hinum bestu mönnum vil ég gjarnan trúa hinu besta um náungann, jafnvel hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon. Ég vil trúa því að enn megi finna leifar af þeim þingmanni sem gagnrýndi á sínum tíma einkavæðingu fjármálafyrirtækja með þessum orðum, með leyfi forseta: „[M]ikið skortir á að aðgerðir í þessum efnum hafi verið undirbúnar sem skyldi, stefna mótuð og skýrar verklagsreglur ákveðnar fyrir fram. Sú gagnrýni sem hér er til umræðu lýtur að öllu þessu en þó sérstaklega óöguðum og óvönduðum vinnubrögðum …“ Ég vil trúa að enn megi finna leifar af þeim þingmanni sem vildi standa vörð um hugsjónir sparisjóðanna og hlut þeirra í fjármálaþjónustu, þeim þingmanni sem trúði á hugmyndafræði sparisjóðanna. Mörg mistök hafa verið gerð varðandi lagaumhverfi sparisjóðanna, ekki síst þau að viðskiptavinir skyldu ekki lengur hafa aðkomu að stjórnun sjóðanna og að leyft skyldi vera að hlutafélagavæða þá. Rekstrargrundvöllur brást þegar viðskiptabankar fóru að líta á innlenda innlána- og útlánastarfsemi sem hagnaðarlausa starfsemi. Afleiðingin varð nauðsynleg aðkoma ríkisins að endurskipulagningu sparisjóðanna. Nú á ríkið eignarhlut í fimm sparisjóðum og tveir af þeim hafa þegar verið settir í söluferli. Ákvarðanir eftir hrun hafa gert rekstur sparisjóðanna enn erfiðari. Vil ég nefna þar 110%-leiðina hjá ríkisstjórninni, skatt sem hefur verið lagður á fjármálafyrirtæki, verið er að boða fjársýsluskatt, auknar álögur vegna innstæðutrygginga, en sparisjóðirnir eru fyrst og fremst fjármagnaðir með innstæðum, og allt þetta hefur gert rekstur sparisjóðanna enn erfiðari. Á sama hátt og Alþingi og stjórnvöld hafa gert starfsumhverfi sparisjóðanna erfitt er okkur í lófa lagið að bæta umhverfið og auðvelda þeim starfsemi. Á sama hátt og við getum hækkað skatta á fyrirtæki getum við líka lækkað þá eða afnumið. Þó að nokkrar sveitarstjórnir, fyrirtæki og lífeyrissjóðir hafi sýnt áhuga á að koma að rekstri sparisjóða í heimabyggð sinni hefur lítið heyrst af viðbrögðum við þeim tilboðum. Sparisjóðirnir hafa jafnframt lagt fram tillögur um að fækka sparisjóðum úr tíu í þrjá til fimm og að byggðir verði upp landshlutasparisjóðir. Flokksþing framsóknarmanna hefur ályktað í samræmi við þetta. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hver er stefna stjórnvalda varðandi einkavæðingu sparisjóðanna? Hvernig eru og verða væntanlegir kaupendur metnir með tilliti til kaupverðs og framtíðaráforma? Hver verða áhrifin af einkavæðingunni á stöðugleika fjármálakerfisins, þ.e. að vera með aðeins hugsanlega þrjá stóra banka? Er tímapunktur sölunnar heppilegur og hefur almennt verið rætt um það? Er ástæða til að lögfesta hámarkseignarhlut einstakra aðila? Á ríkið að halda eftir að lágmarki þriðjungseignarhlut eins og mér skilst að ráðherra hafi einhvern tíma velt fyrir sér? Telur ráðherrann enn þá að sparisjóðirnir eigi að gegna lykilhlutverki í fjármálaþjónustu hér á landi og að mikilvægt sé að standa vörð um gildi þeirra og starfsgrundvöll, eða er kominn tími á náðarhöggið?

Frú forseti. Við bankahrunið 2008 blasti við að staða margra sparisjóða var mjög erfið, þeir voru stórlaskaðir og þurftu margir að fá fjárhagslegan stuðning til að uppfylla lágmarkskröfur um eigið fé enda var ráð fyrir því gert í neyðarlögunum. Menn sáu auðvitað strax fyrir að sparisjóðirnir mundu taka á sig þungt högg eins og aðrir, enda fór svo að sumum þeirra varð ekki bjargað og þeir fóru í þrot. Við fall Sparisjóðabankans í byrjun árs 2009 varð þetta endanlega ljóst og þar með varð Seðlabanki Íslands einn af stærstu kröfuhöfum í marga smærri sparisjóði. Upp úr því spratt samstarf fjármálaráðuneytis og Seðlabankans um fjárhagslega endurskipulagningu á fimm sparisjóðum sem Seðlabankinn stjórnaði. Þá var hluta af skuldum breytt í eigið fé og víkjandi lán og sömuleiðis var veitt almenn lánafyrirgreiðsla samhliða afskriftum á stofnfé. Þessu ferli lauk um áramótin 2010/2011 og þá tók Bankasýsla ríkisins við eignarhlut í þessum sparisjóðum. Staðan er þannig í dag að Bankasýslan fer með stofnfjárhluti ríkisins í fimm af tíu sparisjóðum landsins sem eru Sparisjóður Bolungarvíkur þar sem ríkið á 90,9%, Sparisjóður Norðfjarðar þar sem ríkið á 49,5%, Sparisjóður Svarfdæla þar sem ríkið á 90%, Sparisjóður Vestmannaeyja þar sem ríkið á 55,3% og Sparisjóður Þórshafnar og nágrennis þar sem ríkið á 75,8%. Tveir sparisjóðir eru í eigu Arion banka, þ.e. Afl sparisjóður og Sparisjóður Ólafsfjarðar, og hinir þrír eru Sparisjóður Höfðhverfinga, Sparisjóður Strandamanna og Sparisjóður Suður-Þingeyinga. Þessir hafa enn sem komið er spjarað sig fyrir eigin rammleik. Þá þekkja menn söguna um Byr og Sparisjóð Keflavíkur sem fóru í þrot og Alþingi er gagnkunnugt því hvernig með mál þeirra hefur verið farið síðan. Þar þróuðust mál á annan veg en menn vonuðu í byrjun, sérstaklega hvað varðar Sparisjóð Keflavíkur. Í ljós kom að staða hans var slík að enginn grundvöllur var fyrir áframhaldandi rekstri. Í tilviki Byrs var hinn nýi banki, Byr hf., settur í opið söluferli og Íslandsbanki var þar hlutskarpastur. Nú liggur fyrir samþykki Fjármálaeftirlits, Samkeppniseftirlits, ESA og Alþingis á því að þau kaup geti gengið fram. Stjórnir tveggja sparisjóða hafa samþykkt að setja þá í söluferli, þ.e. Sparisjóð Svarfdæla og Sparisjóð Norðfjarðar, og Bankasýslan fer eðli málsins samkvæmt með það fyrir hönd ríkisins en niðurstaða liggur þar ekki fyrir. Í tilviki Sparisjóðs Norðfjarðar er ríkið auðvitað minnihlutaaðili og stjórnar ekki ferðinni. Fjármálaráðuneytið og efnahags- og viðskiptaráðuneytið hafa að undanförnu átt samráð um framtíðarmálefni sparisjóðanna, m.a. á grundvelli þeirrar greiningarvinnu sem unnin hefur verið af Bankasýslu ríkisins og í samstarfi við Fjármálaeftirlitið sem sömuleiðis hefur skrifað stjórnvöldum af þessu tilefni og óskað eftir viðræðum um málefni sparisjóða. Í þessari vinnu er líka verið að huga að lagaumhverfinu sem hér var nefnt af málshefjanda og hvernig megi gera breytingar á því til að tryggja betur starfsumhverfi sparisjóðakerfisins. Þá er auðvitað aðallega verið að skoða breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki og þau ákvæði sem snúa að félagaforminu, samstæðuákvæðum og að takmörkunum sem lúta að meðferð arðs eða hagnaðar. Þessi skoðun mun að sjálfsögðu einnig taka mið af því að sparisjóðirnir geti haldið áfram starfsemi sem eiginlegir sparisjóðir og girt verði fyrir alla möguleika á braski af því tagi sem að lokum lék sparisjóðakerfið mjög grátt. Rekstrarumhverfi sparisjóðanna þarf sömuleiðis að skoða, þ.e. sameiginlegan þjónustukostnað þeirra. Þó að þegar hafi náðst umtalsverður árangur í að auka þar hagkvæmni er ljóst að mikilvægt er að kerfið geti staðið undir sér og að það sé valkostur fyrir minni aðila á fjármálamarkaði sem vilja koma þar inn. Ríkisvaldið hefur fyrir sitt leyti þegar lagt mikið af mörkum til að reyna að tryggja rekstrargrundvöll þeirra sparisjóða sem á annað borð hefur reynst mögulegt að bjarga, en sparisjóðirnir sjálfir og stjórnir þeirra verða hins vegar að ná samstöðu um margt sín í milli sem snýr að samstarfi þeirra og miðlægri þjónustu. Það er alveg ljóst að vilji stjórnvalda hefur staðið til þess að sparisjóðakerfið geti áfram verið hluti af bankaþjónustu okkar þó að markaðshlutdeild þess sé, eins og nú er komið, orðin afar lítil, en ekki hefur verið mælt með því af hálfu a.m.k. fyrrverandi stjórnar Bankasýslu ríkisins að ríkið legði fram meira fé en þegar hefur verið gert, skattfé til að tryggja framtíð sparisjóðanna. Spurningin snýst ekki bara um hvort við viljum hafa sparisjóði sem hluta af fjármálaþjónustu okkar heldur líka hvort við sjáum fyrir okkur það framtíðarlandslag í bankaþjónustu að hér verði 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sem hæstv. ráðherra sagði við lok ræðu sinnar, ég vil ekki heldur sjá það framtíðarlandslag í fjármálaþjónustu að hér verði þrír bankar með höfuðstöðvar í Reykjavík og kannski einn lítill einkabanki. Ég tel mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa fjölbreytni í fjármálaþjónustu og sparisjóðirnir hafa sannarlega verið að tryggja það með ýmsum hætti. Hins vegar hefur þróunin verið öll í sömu áttina. Hún hefur verið sú að á síðasta ári hefur þjónustustöðvum sparisjóðanna fækkað um helming, þær voru 47 árið 2010 en eru núna orðnar 23. Á Vestfjörðum t.d. hefur þjónustustöðvum sparisjóða fækkað úr 12 í fjórar, enginn sparisjóður er starfandi á vestanverðum Vestfjörðum utan Bolungarvíkur og Suðureyrar, enginn sparisjóður er á Vesturlandi, enginn sparisjóður á höfuðborgarsvæðinu, þar voru þjónustustöðvarnar a.m.k. sex í fyrra, og enginn sparisjóður á Reykjanesi, þar voru þjónustustöðvarnar líka sex í fyrra. Þetta er mikið umhugsunarefni og mér finnst að þessi þróun hafi orðið án þess að það hafi kallað fram mjög mikla umræðu, að minnsta kosti ekki á Alþingi. Ég hef nokkrum sinnum reynt að taka þetta mál hér upp en það hefur ekki fengið mikla athygli, því miður. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að mínu mati hvernig þróunin er. Við gerum fjármálamarkaðinn fátækari með þessu, við ýtum hugsanlega undir fákeppni og hverfum frá þeirri staðbundnu fjármálaþjónustu sem sparisjóðirnir sannarlega hafa staðið fyrir vítt og breitt um landið og því miður er enn verið að höggva í sama knérunn. Nú eru áform uppi um að setja á það sem menn kalla fjársýsluskatt en er í raun og veru bara launaskattur á fjármálafyrirtæki. Hann mun bitna harðast á litlu fyrirtækjunum eins og sparisjóðunum. Það er ekki eins og þessir sparisjóðir hafi verið að fá meðgjöf líkt og stóru bankarnir sem hafa fengið útlánasöfn úr gömlu föllnu bönkunum sem þeir hafa síðan verið að meta upp og hafa þannig skapað sér svigrúm í samkeppninni, þvert á móti. Þannig geta sparisjóðirnir ekki brugðist við og þess vegna mun þessi skattur, sem er í raun og veru þegar grannt er skoðað 12,6% vegna þess að hann er ekki frádráttarbær frá skatti, 

Virðulegur forseti. Það er einhver lenska hjá sumum þingmönnum að beina því að fjármálaráðherra að hann hafi staðið fyrir sérstakri einkavæðingu á sparisjóðunum. Það er fremur ómakleg umræða. Hæstv. fjármálaráðherra hefur staðið í því erfiða verkefni að reyna að koma fyrir með sem skaplegustum hætti ekki einkavæðingu sparisjóðanna heldur afleiðingunum af óstjórn þeirra og hruninu, því að stóru sparisjóðirnir voru náttúrlega ekki einkavæddir, þeir fóru einfaldlega á hausinn. Það gerir auðvitað að verkum að minni líkur sýnast vera á því, eftir fall Sparisjóðabankans og stóru sparisjóðanna, að auðvelt verði að endurreisa sérstakt sparisjóðakerfi, sérstaklega með það í huga að við munum auðvitað ekki verja ríkisfjármunum til að byggja upp slíkt kerfi. Þetta skapar líka vissar áhyggjur af samkeppnisaðstæðum á markaði og þó að svona hafi farið fyrir hinum stóru sparisjóðum verðum við að muna að þó að þar hafi spilling og óraunsæi ýmiss konar sem við bíðum nú enn rannsóknarniðurstaðna um, ráðið mjög för, einkum hin síðustu ár, þá eru dæmi um litla sparisjóði þar sem vel var haldið á málum og gætilega og menn misstu sig ekki eins og í mörgum öðrum fjármálastofnunum. Það er mikilvægt að hér séu ekki bara þrír stórir viðskiptabankar sem einoki markaðinn. Ég legg áherslu á að tryggja auðveldan aðgang fyrir nýja aðila inn á fjármálamarkað til að veita stóru viðskiptabönkunum samkeppni, það er hlutverk okkar að skapa þær aðstæður, en ríkissjóður er ekki í aðstöðu til að fjármagna uppbyggingu fyrir nýja samkeppnisaðila á fjármálamarkaði. Nóg hafa skattgreiðendur tekið á sig af kostnaði í fjármálakerfinu þó að þeir fari ekki að taka þennan leiðangur á sig líka.

Forseti. Mig langar að byrja á að þakka málshefjanda, Eygló Harðardóttur þingmanni, fyrir umræðuna og eljusemi hennar í þessum málaflokki. Hennar krafta er sárt saknað í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins. Viðbrögð stjórnvalda við endurreisn fjármálafyrirtækja eru að mörgu leyti óverjandi. Gerð hafa verið hrikaleg mistök sem öll heimili í landinu eru að berjast við. Það er svo erfitt að ná utan um þetta vegna þess að sett er fram einhver leið eins og til dæmis að stofna Bankasýslu ríkisins, sem ég var ekkert endilega hrifin af en það var ákveðið að gera það, en svo fer fjármálaráðherra með eignarhlut ríkisins í Byr og SpKef eins og hvert annað rassvasabókhald pípulagningamanns, með fullri virðingu fyrir þeirri stétt manna. Skilgreining Einsteins á geðveiki var að gera sama hlutinn aftur og aftur en búast við annarri niðurstöðu. Ég held að við verðum að reyna að læra af þeim mistökum sem gerð voru við fyrri einkavæðingu og fjársýslu alla og forðast að falla í sömu pyttina aftur og aftur og aftur. Mér finnst mikilvægt að sparisjóðirnir lifi og að upprunaleg hugsjón þeirra verði endurreist. Ég vil samkeppni, ég vil valkosti og ég vil aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka, en ég sé svo sem enga sérstaka ástæðu til að halda einhverju á lífi sem heitir sparisjóður en er ekki sparisjóður.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gæta orða sinna í ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Uppbygging sparisjóðakerfisins er hluti af þeirri endurnýjun sem fram þarf að fara til að hér verði til samfélag byggt á hagsmunum almennings. Sparisjóðir eiga rétt á sér þar sem þeir eru ekki drifnir af hagnaðarvon fyrir eigendur sína, heldur af samfélagsmarkmiðum eins og valddreifingu og eflingu nærsamfélaga. Auk þess eiga sparisjóðir að vera áhættuminni en viðskiptabankar þar sem starfsemi þeirra takmarkast við inn- og útlán en ekki fjárfestingarstarfsemi. Eftir útrásartímabilið ríkir óvissa um framtíð sparisjóðakerfisins. Kostnaður okkar skattgreiðenda af ráni sérhagsmunahópa á sparisjóðum er nú að birtast og ljóst að hann hleypur á tugum milljarða. Nauðsynlegt verður að sameina núverandi sparisjóði til þess að þeir geti sinnt þörfum lítilla og meðalstórra samfélaga og fyrirtækja, og til að þeir geti uppfyllt kröfur sem gerðar eru til fjármálastofnana af slíku tagi. Frú forseti. Ég óttast hins vegar að bankakerfið sem hrundi verði endurreist án sparisjóðakerfisins til að tryggja rekstrargrundvöll allt of stórra viðskiptabanka. Full innstæðutrygging er þung byrði á ríkissjóði og markmið endurreisnar bankakerfisins hefur því verið að lágmarka kostnað ríkissjóðs af innstæðutryggingunni með einkavæðingu í stað þess að tryggja endurreist bankakerfi sem er sjálfbært og í samræmi við þarfir almennings. Frú forseti. Gera verður sparisjóðunum kleift að keppa við viðskiptabankana um viðskiptavini sem margir hverjir hafa verið neyddir inn í banka í eigu vogunarsjóða með uppkaupum á eignum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja hér máls á mikilvægu efni sem er málefni sparisjóðanna í landinu. Ég er eins og hv. þingmaður sannfærður um mikilvægi sparisjóðanna og hugmyndafræðinnar sem þeir eiga að byggja á. Ég er hlynntur fjölbreytni á fjármálamarkaði en ekki fábreytni. Er það virkilega svo að framtíðarsýn okkar í kjölfar hrunsins sé sú að einungis þrír stórir aðilar muni gína yfir íslenskum fjármálamarkaði? Ég segi nei, og við framsóknarmenn segjum nei við þeirri niðurstöðu. Sparisjóðirnir eiga að gegna lykilhlutverki við uppbyggingu nýs fjármálakerfis. Það þarf ekki að minna á hversu mikilvægir þeir hafa verið, sérstaklega landsbyggðinni, þeir hafa þjónustað sín héruð með stakri prýði enda hefur komið í ljós ár eftir ár að mest ánægja með þjónustu fjármálafyrirtækja er með þjónustu sparisjóðanna í landinu. Þeir hafa styrkt menningar- og félagsstarf í nærsamfélagi sínu og ég tek undir að þá á að reisa á þeirri hugsjón sem var hvatinn að stofnun þeirra fyrir meira en öld. Þess vegna veltir maður fyrir sér hver framtíðarsýnin er hjá hæstv. ríkisstjórn þegar tveir af fimm sparisjóðum sem ríkið á hlut í eru nú þegar komnir í söluferli, þegar við ræðum um fjárlagafrumvarp sem felur í sér að stórauka á álögur á starfsemi sparisjóðanna í landinu. Mun það virkilega hjálpa til við að endurreisa sparisjóðakerfið í landinu? Ég segi nei. Nú er mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra sýni það í verki en ekki bara í orði að við viljum reisa sparisjóðakerfið við, það er til hagsbóta fyrir fjölbreytni á fjármálamarkaði og til hagsbóta fyrir íslenska neytendur. Og veitir svo sannarlega ekki 

Forseti. Það er einkennilegur tónn í þessari umræðu um sparisjóðina. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir kemur hingað enn einu sinni og gefur í skyn að tilteknir þingmenn eða jafnvel ráðherrar séu geðveikir vegna gerða sinna. Skilgreining á geðveiki er að gera það sama aftur og aftur, sagði hún og gjóaði augunum á hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er svo sem ekkert nýtt hjá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem hefur lagt það í vana sinn þetta kjörtímabil að reyna að sjúkdómsgreina þingmenn, sérstaklega þá sem eru henni ósammála í stjórnmálum. Hver er þá tónninn hérna sömuleiðis? Það er talað um einkavæðingu sparisjóðanna, rétt eins og stjórnvöld séu að einkavæða eitthvað sem þjóðin hafi stofnað til á sínum tíma, eins og til dæmis bankana þegar þeir voru einkavæddir. Er það svoleiðis? Hvað erum við að endurreisa? Erum við ekki að endurreisa eitthvað sem fellur og dettur á hausinn? Er það ekki þannig sem málið snýr að okkur? Hvers vegna fór það á hausinn? Vegna þess að við búum nú í því framtíðarlandi og í því framtíðarlandslagi sem fyrri stjórnvöld skópu okkur, þar á meðal hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem talaði í þessu máli og var að velta fyrir sér framtíðarlandslaginu. Við búum í dag í því framtíðarlandslagi sem var skapað hér fyrir nokkuð mörgum árum. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hvað hv. þm. Björn Valur Gíslason er að fara með aðdróttunum sínum um alla þingmenn. Ég hvet hann bara til að tala skýrt og held að þessi þingmaður ætti ekki að vera með stórar yfirlýsingar miðað við þær upplýsingar sem hafa komið frá nánustu mönnum í kringum hann. En látum það liggja á milli hluta, hér erum við að ræða framtíð sparisjóðakerfisins og ef það er vilji hæstv. ríkisstjórnar að fara yfir og efla sparisjóðina eru menn búnir að gera allt á skjön við það. Eins og hér hefur verið nefnt eru menn í fyrsta lagi að auka bæði gjöld, hvort sem það er í tengslum við innstæðutryggingarsjóðinn eða í kringum Fjármálaeftirlitið. Það er orðið langstærsta eftirlitið í heiminum, a.m.k. miðað við það sem við berum okkur saman við, og sömuleiðis sá launaskattur sem hér var nefndur. Það mun gera sparisjóðunum einstaklega erfitt fyrir. Það eru þrjú ár síðan bankahrunið varð. Þá var sett á stofn, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir minntist á, Bankasýsla ríkisins. Hún kom með mjög skýrar tillögur um framtíð sparisjóðakerfisins. Það er skemmst frá því að segja að ekkert var gert með það. Síðan segir hæstv. ráðherra að menn þekki sögu Byrs og SpKef. Það er alrangt, virðulegi forseti, vegna þess að upplýsingar hafa ekki fengist ræddar. Það hafa ekki komið fram upplýsingar þrátt fyrir að eftir þeim hafi verið gengið þannig að það mál er í fullkomnu myrkri. Ég fer fram á það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari betur yfir það mál. Virðulegi forseti. Mörg rök hníga að því að hafa stofnanir eins og sparisjóði, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, en það er ekki verið að vinna að því núna. Sú umræða hefur ekki verið tekin. Við kölluðum eftir þessu þegar við breyttum lögum um sparisjóði strax eftir bankahrunið. 

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu takast á ólík sjónarmið, annars vegar um samfélagslega stöðu og mikilvægi lítilla fjármálastofnana í sinni heimabyggð og hins vegar er grundvöllur fyrir rekstri sparisjóðs. Hér er um að ræða litlar einingar, á þessum markaði er hörð samkeppni, erfitt að viðhalda háum vaxtamun og svo er hlutafélagabankaformið að mörgu leyti áhugaverðari fjárfestingarkostur fyrir fjármuni einstaklinga, m.a. vegna takmarkana á arðgreiðslum í tilviki sparisjóða. Það má heldur ekki gleyma því að það er auðvelt að stofna sparisjóði í dag hafi menn áhuga á því að láta á þetta viðskiptamódel reyna. Í breytingum sem gerðar voru á lögum um fjármálafyrirtæki á þessu kjörtímabili var skilið á milli og ef viðkomandi vill stofna viðskiptabanka er þar með lágmark hlutafjár 5 milljónir evra. Hafi menn hins vegar áhuga á því að stofna sparisjóð sem starfar á afmörkuðum staðbundnum markaði og er fyrst og fremst í einkabankastarfsemi er lágmarkið einungis 1 milljón evra. Þar með reyndi meiri hluti viðskiptanefndar að stuðla að því að hefðu menn áhuga á því að stofna sparisjóð gætu menn gengið þar fram. Hér er hins vegar umræðan öll komin á hvolf og mér þætti vænt um að þeir sem fjalla um sparisjóðakerfið af rómantík leggi hugmyndir á borðið fyrir okkur hin sem höfum efasemdir um að ríkið eigi að koma með beinum hætti að rekstri sparisjóða. Eru menn að tala um opinberan stuðning við sparisjóðakerfið til frambúðar? Vilja menn hafa ríkisrekna sparisjóði 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og vildi óska þess að við hefðum meiri tíma til að ræða það sem hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á, mismunandi tillögur, lausnir og hugmyndafræði sem tengjast sparisjóðunum, jafnvel fjármálakerfinu í heild. Þetta er nokkuð sem ég hef kallað eftir í töluverðan tíma og hef þess vegna verið mjög ósátt við að teknar væru varanlegar ákvarðanir um form og rekstur á fjármálamarkaði með sölu, einkavæðingu, á fjármálafyrirtækjum án þess að fyrir lægi hvert við stefnum. Ég ítreka spurningar mínar til fjármálaráðherra. Ég hef lagt fram munnlega fyrirspurn um það hvort ekki þurfi að vera með formlega eigendastefnu um öll fyrirtæki í eigu ríkisins, ekki bara fjármálafyrirtækin eins og er búið að samþykkja sem var þó þakkarvert. Það á bara að fá inn þingmál, ekki fela lagaheimildir, stóra ákvörðun í fjárlögunum heldur að við tökum þrjár umræður í þingsal, í nefnd, fáum umsagnir og getum mótað afstöðu til þess hvað við viljum í raun. Hvað varðar athugasemdir um orðanotkun hef ég alltaf skilið orðið einkavæðingu sem sölu á ríkiseignum. Hvað er þetta annað? Það getur vel verið að það sé óþægilegt en þetta er einkavæðing. Ef við horfum á reynslu nágrannalanda okkar tengist eignarhald þeirra á bönkum fjármálakreppu, nákvæmlega eins og við stöndum frammi fyrir. Til dæmis í Noregi var tekin ákvörðun um að halda þriðjungshlut í DnB NOR sem þeir eignuðust í framhaldi af fjármálakreppu. Þess vegna vildi ég fá að heyra hvort hér væri sama stefna hvað það varðar. Ég tel að við eigum virkilega að horfa til Noregs vegna lagabreytinga  Ég ítreka sérstaklega það sem ég sagði um aðkomu ólíka hagsmunaaðila, að við endurskoðum skattumhverfið eins og er í norsku löggjöfinni. Það er nokkuð sem við getum gert 

Frú forseti. Ég tek undir það sem kom fram í máli eins hv. þingmanns, það er mikilvægt að fá sem fyrst niðurstöður í þeirri rannsókn sem Alþingi hefur nú loksins ákveðið að gera á orsökum og aðdraganda vandræða sparisjóðanna. Það er bagalegt hversu lengi það dróst að sú rannsókn hæfist. Ég hygg að umræðan yrði aðeins öðruvísi og á sanngjarnari nótum, t.d. í garð þess sem hér talar, ef þetta lægi fyrir og menn horfðust í augu við það hvers vegna svo er komið sem komið er í þessari sorglegu braskvæðingu sparisjóðakerfisins sem það lenti að stærstum hluta í og varð því að falli. Það er ánægjulegt að hér er samhljómur meðal þingmanna, mér heyrist flestra ef ekki allra, um að það væri æskilegt að tryggja til frambúðar sparisjóði í landinu sem hluta af almennri bankaþjónustu. Ég heyrði engan tala gegn því. Hitt er óljósara, og að einhverju leyti ljóst að skiptar skoðanir eru um hvort til komi greina, að ríkið leggi meira skattfé í að tryggja að svo verði. Ég heyrði í sjálfu sér engan þingmann leggja til að við ættum hreinlega að ráðstafa úr ríkissjóði meiri peningum í að bjarga bágstöddum sparisjóðum. Þeir fagaðilar sem um málið hafa fjallað hafa ekki mælt með því en eftir stendur að mikill vilji er til þess. Nú hafa sem betur fer áhugasamir aðilar, sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar í þeim byggðum þar sem enn eru starfandi sparisjóðir, reynt að mynda samtök eða safna liði um að standa að baki því sem eftir er af kerfinu. Það tel ég geysilega mikilvægt. Það var meðal annars til þess sem ég vísaði um þá vinnu sem nú stendur yfir og er að fara í gang um endurskoðun á lagaumhverfinu og leita leiða til þess að draga úr nauðsynlegum kostnaði vegna miðlaraþjónustu sparisjóðanna því að slíkt er forsenda þess að hægt sé að sjá trausta framtíð þarna fyrir sér. Það er enn