Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Sjútvn. deildanna hefur borið nokkuð á milli um 2 atriði í þessu frv. Fyrra atriðið er ákvæði 5. gr. um hámark þeirrar tryggingar, sem félögin mega hafa í eigin ábyrgð, og hitt atriðið er ákvæði í 29. gr. um það, að félögunum sé óheimilt að nota skipstjóra, sem hafi þrisvar orðið fyrir bótaskyldu tjóni á skipi. Um þessi atriði var mjög róttækur ágreiningur, en það varð að samkomulagi, að n. gengu saman á samkomulagsfund, og má heita svo, að þær breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði við þessa einu umr., séu samkomulagstill., a.m.k. hámarkið, og að nokkru leyti breyt. við 29. gr. líka. Hins vegar eru nm. úr báðum d., sem eru óánægðir með þessar till., en það hefur orðið úr, að meiri hl. þessara n. deildanna (einn nm. var þó veikur) leggur til, að frv. sé samþ. Það sé ekki gerandi að hætta, því til Sþ.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti ! Í gær lá fyrir brtt. á þskj. 441 frá hv. 1. þm. Eyf, um að bæta inn í 1. gr., eins og þar hermir. Hann gerði grein fyrir till. sinni á þann veg, að hann teldi mikla nauðsyn að binda í l., að framkvæmdasjóðnum yrði varið til ræktunar og býlafjölgunar. Ég get verið honum sammála að víssu marki, en ég tel rétt, að það standi í l., eftir hvaða reglum slíkt er framkvæmt, og því hef ég borið fram varatill. mína á þskj. 448, þar sem stungið er upp á, að ef horfið verður að því að verja hluta af framkvæmdasjóðnum til þessara hluta, sé farið eftir reglum IV. kafla l. um byggingar- og landnámssjóð, en hann fjallar um nýbýli og samvinnubyggðir. Ég hygg, að þá sé tryggt, að fénu verði ekki varið á þann veg, að um verði deilt. En um leið og ég vil bæta þessu skilyrði við, vil ég einnig bæta því við, að einhver hluti megi líka fara til verkarnannabústaða. Það þarf líka að leggja mikla áherzlu á að auka húsakynni verkamanna í bæjum og kaupstöðum, því að reynslan er búin að sýna, að á yfirstandandi tíma er ekki hægt að reisa nýbyggingar, svo sem þörf krefur. Þó að ekki sé um neitt aðstreymi að ræða, er eðlileg mannfjölgun í bæjum svo mikil. Það er þá farið bil beggja um hagsmuni þeirra, sem í sveitum búa, og hinna, sem bæina byggja. Ég vænti, að hv. d. geti fallizt á þessa varatill.



Þegar till. mín kom fram. í gær, mátti þegar heyra á hv. 10. landsk. þm., að hann vildi fara í meting um það. hvort bæjarbúar eða sveitamenn skyldu njóta meira, og taldi sig hafa séð vel fyrir landbúnaðinum með till. sinni til áburðarverksmiðju í 1. gr. Fyrir mér vakti enginn metingur, enda álít ég, að þó að fé sé varið til fjölgunar býlum í sveitum landsins, geti það komið verkamönnum í kaupstöðum að eins miklu liði, heldur vakti það fyrir mér, að afstýrt yrði mestu vandræðunum, sem fyrirsjáanleg eru. Hann nefndi það, að ef till. mín yrði samþ., vildi hann fá í upptalninguna framlag til verkamannabústaða. Ég gat þess, að ég hefði ekkert á móti því. Að vísu finnst mér slíkt ákvæði koma meira í bág við fyrri hluta gr. en mín till., en hv. 10. landsk. var að tala um, að mín till. ætti ekkí heima þar. Hv. 2. landsk. þm. þykir ekki nóg að koma inn ákvæði um verkamannabústaði, heldur vili hann gera efni minnar till. að engu með því að ákveða, að um framkvæmd hennar skuli fara eftir IV. kafla l. um byggingar- og landnámssjóð. Það má leggja þann skilning í þetta, að með því sé framlaginu til byggingar- og landnámssjóðs létt af ríkissjóði og fært yfir á framkvæmdasjóð ríkisins. Því að ef á að framkvæma þetta samkv. þeim l., skilst mér, að þá eigi að öllu leyti að fara eftir þeim l. En um framlagið til verkamannabústaða á aftur á móti ekki að fara eftir l. um verkamannabústaði. Samkv. þessu mun ég bera fram skriflega. brtt. við varatill. hans um, að ákvæðið um IV. kafla I. um byggingar- og landnámssjóð falli niður, en ákvæðið um framlag til verkamannabústaða haldist. Ég vil benda á, að ég taldi enga nauðsyn að hafa neina upptalningu í frv. Ég óttaðist einmitt, að þegar málið kæmi til Nd., færi svipað og þegar vegal. eru á ferðinni, svo að ég ber enga ábyrgð á upptalningunni í frv. Og þar sem ég er fús til að samþ. till. hv. 2. landsk. þm. um verkamannabústaðina, finnst mér óþarft af honum að brjála hugsun till. minnar.

Erlendur Þorsteinsson Hv. 1. þm. Eyf. hélt því fram, að ég hefði í gær viljað fara í meting út af till hans. Það er ekki rétt. Ég benti á, að í l. um byggingar- og landnámssjóð væri ætlað fé til býlafjölgunar í sveitum og því ekki rétt að setja þetta í l. um framkvæmdasjóð. Hins vegar tel ég eðlilegt, úr því að hv. 1. þm. Eyf. heldur fast við að vilja auka framlag til sams konar býla og er gert ráð fyrir í l. um byggingar- og landnámssjóð, að ákvæði komi líka inn um verkamannabústaði. Ég er sömu skoðunar og í gær, að fé framkvæmdasjóðs eigi sérstaklega að verja til stofnunar nýrra framleiðslugreina, og það er rökvilla hjá hv. 1. þm. Eyf., að býlafjölgun í sveitum sé ný. framleiðslugrein.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég vil svara því, sem hv. 1. þm. Eyf. heldur fram, að mín varatill. geri hans till. að engu. Ef ákvæðum till. okkar er fylgt, þýðir það aukin framlög til þeirra framkvæmda, sem um er að ræða, úr framkvæmdasjóði. Sem því nemur eykst framlag í fjárl. hvers árs eftir stríð. Ég vil því mótmæla skilningi hv. 1. þm. Eyf.



Samkv. skilningi hv. 2. landsk. þm. er till. hans meinlaus, en það er engin trygging fyrir því, að svo yrði farið að sem hann gerir ráð fyrir. Ég skil frv. um framkvæmdasjóð svo, að greiðslur úr honum þurfi ekki að koma í fjárl. Ég tel því engar sannanir og tæplega líkur fyrir því, að það, sem úr framkvæmdasjóði yrði tekið í þessu skyni, yrði aukið framlag við það, sem ella mundi. Hvers vegna ber hv. þm. á ekki fram till. um, að um framlag til byggingar verkamannabústaða skuli fara eftir l. um verkamannabústaði? Hv. 10. landsk. þarf ég litlu að svara, enda sannaði ræða hans, að það var af metingi fyrir hönd kapstaðanna, að hann vill setja inn ákvæðið um verkamannabústaði, enda var ekki till. hans við 2. umr. um verkamannabústaði. Ég hélt nú, að búskapur í sveit væri atvinnuvegur, en það getur ekki talizt atvinnuvegur að reisa verkamannabústaði. Hins vegar get ég fallizt á, eins og ég er margbúinn að taka fram, að heimilað sé að verja fé úr framkvæmdasjóði til verkamannabústaða.



Herra forseti! Ég skil vel afstöðu Sjálfstfl. til þessa máls, þegar á það er litið, að hann er að svíkjast aftan að þjóðinni til að ná meiri hl. Og þá hugsar hann sér gott til glóðarinnar að hafa nóg í ríkissjóði, óbundið, þegar hann fær þann meiri hl., því að þá er hægara í bili að lækka skatta o.fl., sem flokkurinn hefur lofað að gera, en veit, að erfitt er að uppfylla. En ég skil ekki afstöðu Alþfl., sem er að reyna að hjálpa Sjálfstfl. til að ná þessari aðstöðu, en vill þó ekki lofa honum að hafa allt og þakka sér allt. Í sambandi við þetta mál kemur fram skrýtin kenning, sem sé, að það þýði ekki að auka landbúnaðinn, því að ríkissjóður þurfi alltaf að borga með honum. Og þetta er sagt af manni, sem er í broddi fylkingar um að heimta, að fyrir fram sé borgað svo og svo mikið fyrir útflutninginn á sjávarafurðum, - og hefur fengið því framgengt, t.d. með síld, og hótað að hætta veiðum ella. Svo kemur þessi grímuklædda till. Hv. þm. vill látast vera með till. hv. 1. þm. Eyf., en er það ekki. Af hverju má ekki binda till. um verkamannabústaði við l. um verkamannabústaði? Af því að hér á að verá um viðb6t að ræða. Þetta er grímuklædd tilraun til þess að fela viðbótarframlag til verkamannbústaða, en það sjá bara allir, og því verður hún ekki samþ. Þess vegna finnst mér sjálfsagt að samþ. þessa brtt., því að með því verður báðum aðilum gert jafnhátt undir höfði. Hv. 10. landsk. er að bera saman byggingu verkamannabústaða og býla í sveit. Mér finnst það alls ekki sambærilegt, því að það er misjöfnu saman að jafna að styrkja atvinnuleysingja, sem lifa af engu í kaupstöðunum, eða þá, sem lifa úti í sveit af eigin framleiðslu.



Það er varla hægt að komast hjá því að svara fyrir sig, þegar hv: 1. þm. N.-M. rýkur hér upp í ofsa. Ég lét þau orð falla við 2. umr., að fremur bæri að stofna nýjar framleiðslugreinar fyrir landbúnaðarafurðirnar auka þær, sem fyrir eru, með þeim afleiðingum, að ríkissjóður þarf svo að verðbæta meginhluta framleiðslunnar. Ég veit ekki, hvað hv. 1. þm. N.- M. átti við, er hann var að tala um fyrirframábyrgð. Ef til vill á hann við það, þegar ábyrgzt var fyrir fram, að greiða sjómönnum og útgerðarmönnum 12 kr. fyrir málið af síldinni 1940. Ekki varð ríkissjóður fyrir neinum halla þess vegna, síður en svo. Þegar gert var upp, kom í ljós, að hægt var að greiða kr. 13.60 fyrir hvert mál síldar. Það var ekki sótt um neina fyrirframábyrgð það ár fyrir landbúnaðarvörurnar, en það fengust síðar á árinu 41/2 millj. kr. verðbætur á landbúnaðarafurðir, að vísu ekki beinlinis úr ríkissjóði, en svo gott sem. Og nú stendur þessi hv. þm. að till. um að óska eftir nokkrum milljónum úr ríkissjóði til verðuppbóta á landbúnaðarvörur 1941. Eftirágreiðslan til landbúnaðarins virðist því nærgöngulli ríkissjóði en fyrirframábyrgð hans til sjávarútvegsins. Það er hættulegt fyrir þennan hv. þm. að fara út á þessa braut í umr., því að allir vita, hvor þessara tveggja atvinnugreina hefur fengið meira fé úr ríkissjóði. Annars situr sízt á þessum hv. þm. eða hans flokksbræðrum að veitast að okkur Alþfl.-mönnum, fyrir afstöðu okkar til landbúnaðarins, því að við höfum stutt á allan hátt þær till., sem til bóta hafa verið fyrir þennan atvinnuveg.

1) HermJ: Það er nú í samræmi við aðra meðferð þessa máls að afgr. breyt. á stjórnarskipun landsins með afbrigðum frá þingsköpum. Ég lít svo á, að eins og mál þetta er allt til komið og undirbúið og eins og efni þess er, þá sé það hæfileg vanvirða fyrir stjórnarflokkana, sem standa að þessu máli, að afgr. það með afbrigðum. Við framsóknarmenn munum þess vegna sitja hjá við þann leik.

2) Atvmrh.: Ég vil leyfa mér út af því, sem hv. þm. Str. sagði, að minna á, að frv. um stjskr. hafa áður verið afgr. með afbrigðum frá þingsköpum hér á þingi. Og hafi það verið vansalaust þá, er það einnig nú, og segi ég því já.

3) PZ: Mér finnst ég ekki á annan betri hátt geta sýnt lítilsvirðingu mína á öllum málflutningi þessa máls og ríkisstj. heldur en með því að taka ekki þátt í þessum skrípaleik og greiði því ekki atkv.

* Forsrh. (Ólafur Thors): Þetta mál er komið frá Nd. og hefur verið mikið rætt þar og verður auk þess mjög mikið rætt við þær vantraustsumr., sem hefjast eiga í kvöld. Enn fremur geri ég ráð fyrir, að örlög þess séu ráðin, og tel því ekki nauðsyn á því, að málinu verði fylgt úr hlaði af hendi stuðningsmanna þess með langri ræðu við þessa umr. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni umr. verði kosin sérstök stjskrn. eins og í hv. Nd., og verði hún skipuð 5 mönnum.

*Jónas Jónsson: Ég ætla ekki að ræða málið neitt sérstaklega að þessu sinni, en aðeins taka það fram, að þau skilyrði, sem n. getur starfað undir nú, eru þannig, að þar getur ekki orðið lögð fram sú vinna, sem þarf og á að vera í n., sem hefur svona stórt mál til meðferðar. Við framsóknarmenn lítum svo á, að af undirbúningi og eðli málsins og tímanum, sem því er ætlaður, geti n. í sjálfu sér ekki starfað á þann hátt, sem nauðsynlegt er, - og því fremur sem það mun vera um samið af vissum meiri hl. í d., að það gangi fram óbreytt. Þess vegna höfum við framsóknarmenn ákveðið að sitja hjá við atkvgr. um þetta mál, hvort því verði vísað til n. En verði hins vegar n. kosin, munum við taka þátt í henni, þó að við búumst ekki við, að nefndarstörfin verði slík sem þessu máli hæfa.