Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 3.30, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum og atkvæðagreiðslum, fer fram utandagskrárumræða um stöðu nýsköpunar á Íslandi. Málshefjandi er hv. þm. Ásgeir Friðgeirsson. Hæstv. viðskrh., Valgerður Sverrisdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Það voru sagðar fréttir af því í síðustu viku að ríkisstjórnin og fjmrn. hefðu sent út tilskipanir til stofnana ríkisins um að þær skyldu ekki snúa sér að eigin frumkvæði til fjárln. Alþingis. Er það mál út af fyrir sig sérmál sem ég vona að verði tekið til sérstakrar umræðu þó að síðar verði. Ég kaus hins vegar að kanna hversu langt framkvæmdarvaldið hefði í þessu gengið og gerði fyrirspurn til þingsins á föstudag um hvort því hefðu borist slík tilmæli frá framkvæmdarvaldinu. Það er skemmst frá því að segja, virðulegur forseti, að ég hef hér í höndunum bréf forsrn. ásamt með bréfi fjmrn. til skrifstofu Alþingis þar sem þeim tilmælum er beint til Alþingis að það komi áfram tilmælum til stofnana Alþingis um það að Alþingi Íslendinga og stofnanir þess leiti ekki að eigin frumkvæði til fjárln. Alþingis vegna fjárlagagerðar. Virðulegur forseti. Mér er kunnugt um að hæstv. forsrh. vill gjarnan vera talinn fyndinn en ég veit ekki hvers konar grín þetta er eiginlega. Hvað á framkvæmdarvaldið með það að beina þeim tilmælum til löggjafarvaldsins að það ræði ekki við sína eigin fjárln.? Ég trúi því og treysti að þetta bréf hafi verið sent út fyrir misgáning af hálfu forsrn. því að hversu mjög sem menn langar til að vera kóngar á Íslandi er á um það kveðið í stjórnarskránni að hér sé valdinu skipt milli framkvæmdarvalds, dómsvalds og löggjafarvalds og ég get ekki skilið í því að framkvæmdarvaldið sendi löggjafanum erindi eins og Alþingi Íslendinga sé eins og hver önnur undirstofnun forsrn. Það er algerlega skýrt samkvæmt 10. gr. þingskapa og samkvæmt 21. gr. laga um fjárreiður ríkisins með hvaða hætti fjárlagatillögur eru gerðar af hálfu Alþingis. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsrh.: Hvaðan koma honum valdheimildir til þess að senda Alþingi tilmæli af þessu tagi?

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því að fyrsti dagskrárliður er Fyrirspurnir til ráðherra skv. 7. mgr. 49. gr. þingskapa og hefði verið eðlilegt ef vakti fyrir hv. þingmanni að gera hér fyrirspurn til hæstv. forsrh. að gera það undir þeim lið því að við höfum lagt upp úr því að reyna að halda þessum lið til haga og hefja ekki almennar umræður að öðrum kosti.

Herra forseti. Hér undir störfum þingsins vekja þessar upplýsingar hv. þingmanns alveg sérstaka athygli og ég sem á sæti í forsn. þingsins hafði ekki heyrt af þeim fyrr en í dag. Mér þykir þetta einmitt málefni sem þarf að ræða undir störfum þingsins enda lýtur það að starfsháttum á Alþingi Íslendinga. Ég hygg að við hljótum að ræða í forsn. á morgun hvernig það geti gerst þegar lög standa til alls annars að framkvæmdarvaldið sé með tilskipanir af þessum toga gagnvart æðstu stjórn þingsins.

Virðulegur forseti. Ég skil ábendingu yðar um að fyrirspurnir eru hér á dagskrá í næsta lið. Þeim óskum var hins vegar komið á framfæri við mig vegna þess að kunnugt var um fyrirspurn þá sem ég vildi gera að ég kæmi fram með málið undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins. Mörgum öðrum þingmönnum þótti málið svo brýnt að þeir vildu geta tekið þátt í umræðu um það við forsrh. og ég treysti því að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því hvað leiddi til bréfasendinga hans hingað til þingsins.

Forseti. Það er auðvitað þannig að þegar menn taka hér til máls um störf þingsins gera þeir það í fullum rétti. Ég hef ekki í annan tíma heyrt umræðu um störf þingsins sem er einmitt um störf þingsins og það sem mér finnst að forseti eigi að gera í staðinn fyrir að tefja menn í alvarlegri og einbeittri umræðu er að taka þátt í henni sjálfur og skýra að sínu leyti hvað honum finnst um svona vinnubrögð Alþingis sem hann stjórnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að taka þetta mál upp í þinginu því að þetta er virkilega umræða sem heyrir undir störf þingsins. Við hljótum að kalla eftir því hvað virðulegum forseta Alþingis finnst um það þegar framkvæmdarvaldið sendir erindi um að tilteknar stofnanir sem undir þingið heyra skuli ekki bera sig upp við fjárln. Alþingis. Við hljótum að kalla eftir því, virðulegi forseti, af því að fjárveitingavaldið er enn hjá Alþingi, a.m.k. að forminu til, hver afstaða virðulegs forseta sé til svona skeyta. Í mínum huga er alveg deginum ljósara að það er verið að senda tilmæli um að þessar stofnanir tjái sig ekki við fjárln. Og ég trúi því ekki öðru, virðulegur forseti, sem ég veit að hefur setið lengi á þingi og þekkir vel til starfa þess en að hæstv. forseti vilji veg þingsins sem mestan og tryggja að það vald sem heyrir til þingsins verði ekki af því tekið á þennan hátt. Því kalla ég eftir því, virðulegi forseti, að forseti gefi okkur, þingheimi, skýringar eða greini frá afstöðu sinni til þessa bréfs því að mér fyndist það vera merkilegt innlegg í þessa umræðu.

Af þessu tilefni vil ég taka fram að ef ég sé ástæðu til að skrifa fjárln. bréf geri ég það.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram um að það sé nauðsynlegt að forseti og forsn. þingsins taki fyrir þau tilmæli sem komið hafa frá ráðherrum, frá handhöfum framkvæmdarvaldsins, um starfshætti fjárln. og Alþingis við fjárlagagerð. Hér hefur verið greint frá því að einstök ráðuneyti hafi sent bréf til stofnana sinna --- ég veit ekki hversu margra aðila í samfélaginu --- um að ganga ekki með erindi sín á fund fjárln. Í fjárln. hefur reyndar verið óskað eftir því að fá afrit af þessu bréfi og þessum bréfaskiptum öllum til þess að sjá hvernig þar er um orð búið. Þess er vænst að bréfin verði kunngerð og rædd í fjárln. við fyrsta tækifæri, enda var einmitt ákveðið á fundi nefndarinnar núna fyrir helgina að þetta mál yrði þar tekið alveg sérstaklega upp og rætt. Engu að síður er þetta svo alvarlegt mál, virðulegi forseti, varðandi sjálfstæði þingsins og eðlileg og nauðsynleg vinnubrögð fjárln. sem starfar í umboði þingsins að svona tilskrif eru algjörlega forkastanleg. Þess vegna er mjög mikilvægt að hæstv. forseta sé gert kunnugt um hvað í gangi er, hvers konar valdbeiting og hroki er á ferðinni gagnvart þinginu og nefndum þess til þess að forseti geti látið málið til sín taka.

Herra forseti. Það er kannski á mörkunum að þetta mál fái þá yfirveguðu umfjöllun og athygli sem því ber og það á skilið. Þetta er angi af mjög stóru máli sem hér hefur oft borið á góma undanfarin ár þar sem tilhneigingar framkvæmdarvaldsins eru allar í eina átt, og þær hinar sömu, þ.e. að halda upplýsingum frá Alþingi. Þetta hefur ítrekað og með ýmsum hætti birst hér og orðið tilefni deilna á undanförnum árum, m.a. og ekki síst í tengslum við fjárlagagerð. Þess eru dæmi, og það muna menn, að fjárln. hefur þurft að fara í harðar aðgerðir til þess að draga upp úr ráðuneytum upplýsingar, t.d. sundurliðun á ákveðnum þáttum. Ég nefni þar sem dæmi sundurliðun á kostnaði við einkavæðingu, hverjir voru ráðgjafar ríkisstjórnar í slíkum tilvikum og hve mikla peninga þeir fengu. Þar hlupu upphæðir á tugum eða hundruðum milljóna kr. Engu að síður var einbeitt ætlun framkvæmdarvaldsins að halda slíkum upplýsingum leyndum fyrir Alþingi, fyrir fjárveitingavaldinu. Það hefur borið í vaxandi mæli á því á undanförnum árum að fyrirspurnum er svarað seint, illa eða jafnvel alls ekki. Í þriðja lagi er það vel þekkt, og ekki síst var það upp tekið í menntamálaráðherratíð fyrrv. menntmrh. Björns Bjarnasonar, að banna forustumönnum undirstofnana undir ráðuneytinu að koma og kynna málefni sín með sjálfstæðum hætti fyrir fjárln. Þannig er í raun og veru verið að reyna að gera hið formlega fjárveitingavald Alþingis að forminu einu. Það er verið að gera fjárlögin að einhvers konar stimpli en í reynd sé það tilskipunarvald ráðuneyta sem ákveði fjárreiður ríkisins á hverju ári. Það þarf náttúrlega ekki að fara um það mörgum orðum hversu stórhættulegt það er ef framkvæmdarvaldið kemst upp með slík vinnubrögð. Hér er svo sannarlega, herra forseti, ástæða til að taka málin upp til ítarlegrar og rækilegrar umræðu. Vilja menn halda áfram að leyfa hlutunum að þróast inn á þetta óheillaspor?

Herra forseti. Ég sé mig knúna til að benda hæstv. forseta á að það sem hér er farið fram á og það sem hv. þm. hafa bent á er að þörf er á því að virðulegur forseti okkar hér á hinu háa Alþingi skrifi hæstv. forsrh. bréf, minni hann á valdmörk löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins, minni hann á það hvar fjárveitingavaldið liggur formlega séð samkvæmt stjórnarskránni o.s.frv. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst með ólíkindum að sitja undir þessari umræðu hér. Hvorki hefur virðulegur forseti þingsins séð ástæðu til að lýsa yfir áhyggjum sínum af þeim bréfum sem hér er vitnað í né heldur sjá hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar svo mikið sem ástæðu til að reyna að svara. Ónei, herra forseti, hér sitja þeir landsfeður þessarar ríkisstjórnar, oddvitar ríkisstjórnarinnar, brosandi undir umræðunum rétt eins og tveir feður sem horfa á óknyttin börn sín og bíða þess að ólátunum linni. En, herra forseti, málið er alvarlegra en svo. Það hlýtur að vera krafan, herra forseti, að virðulegur forseti taki þetta mál til alvarlegrar skoðunar með sjálfstæði þingsins í huga, ekki síst þar sem við höldum bráðlega upp á 100 ára afmæli heimastjórnar.

Herra forseti. Forseti lýsti því yfir í upphafi þessa máls að það ætti undir 1. dagskrárliðinn og ég tek auðvitað tillit til óska þingsins þó að ég sé forsvarsmaður framkvæmdarvaldsins.

Herra forseti. Það er rétt, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, að þetta er aðeins angi af miklum mun stærra máli, máli sem við erum búin að vera að kljást við árum saman, sem er þessi sífellda togstreita milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Það er með ólíkindum að forsrn. skuli senda slíka tilskipun til Alþingis en það er ekki síður merkilegt, herra forseti, að forseti sjái ekki ástæðu til að bregðast við og segja þingheimi hvernig Alþingi hafi brugðist við þessu tilskipunarbréfi forsrn. Hafa einhver viðbrögð orðið af hálfu Alþingis vegna þeirrar tilskipunar að Alþingi og undirstofnanir þess skuli ekki ræða við fjárln.? Við höfum tekið þetta fyrir í fjárln. og lítum það mjög alvarlegum augum. Þar hefur verið samþykkt að óska eftir því að bréf fjmrn. berist nefndinni og einnig skýrsla um það hvernig önnur ráðuneyti brugðust við bréfi fjmrn. Það er augljóst mál að það þarf líklega einnig að óska eftir upplýsingum um það hvernig Alþingi brást við bréfaskriftum fjmrn. Við höfum enn fremur samþykkt það í fjárln., og þar stendur nefndin öll einhuga að baki, að óska eftir því að tekið verði saman minnisblað af hálfu nefndasviðs vegna þessara bréfaskrifta. Það er þess vegna ljóst, herra forseti, að þetta mál mun verða áfram til umfjöllunar, bæði í fjárln. og ég vænti í forsn. og einnig hér í þingsölum. Því er með ólíkindum að hæstv. forseti og hæstv. forsrh. setji hér á örstutta leiksýningu um það hvernig megi komast hjá því að ræða málin.

Herra forseti. Ég held að það sé a.m.k. mjög orðum aukið, það vandamál sem hér hefur skapast. Þessi beiðni ríkisstjórnarinnar er ekkert ný af nálinni. Fyrir um fjórum árum kom svona beiðni líka. Þá svöruðu bæði formaður og varaformaður því mjög skýrt að þeir hefðu ekkert út á það að setja, hins vegar mundi nefndin alltaf, undir öllum kringumstæðum, kalla á þá sem óskað væri eftir að kæmu fyrir nefndina. Það var gefið út plagg um það. Í haust gerðist nákvæmlega það sama. Okkur var gerð grein fyrir þessu, mér og formanni nefndarinnar. Við svöruðum nákvæmlega eins, að við hefðum ekkert út á þetta að setja. Hins vegar höfum við báðir gefið út yfirlýsingar um það að að sjálfsögðu mundi nefndin kalla hverja þá fyrir sem væri beðið um að kæmu til hennar. Ef stjórnarandstaðan er svona áfram um það get ég ekki séð annað en að við munum gera það, það er nógur tími til þess. Menn geta þá setið á kvöldfundum eða helgarfundum. Menn geta yfirheyrt og fengið alla menn til viðræðu við nefndina sem þeir vilja fá. Það er því ekkert vandamál á ferðinni, þetta mun allt ganga ljúflega fyrir sig eins og fyrri daginn. Það er eindrægni í nefndinni, hún stendur alveg saman um að gera þetta svona þannig að hér hefur ekkert slys átt sér stað. Það er ekkert til að hneykslast á. Þetta er í mjög góðum farvegi. 
            

Herra forseti. Um haustið 2001 var rætt í ríkisstjórn um þann mikla flutningskostnað sem er að sliga atvinnurekstur, skekkja samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu og stórhækka vöruverð til almennings. Ríkisstjórnin ákvað að skipa nefnd sem skyldi búa til skýrslu --- sem tók 15 mánuði og ekkert nýtt kom fram í --- og skila tillögum til ríkisstjórnar. Þessari skýrslu var vísað til Byggðastofnunar til frekari úrvinnslu og aðgerða og síðan átti Byggðastofnun að skila til ríkisstjórnar. Þetta er sem sagt orðið tveggja ára ferli og það er ljóst að ríkisstjórnin er nú að hækka þungaskatt um 8% sem mun fara beint út í verðlagið og hækka flutningskostnað strax í janúar. Út af þessu sem ég hef hér rakið og út af svörum hæstv. ráðherra byggðamála, Valgerðar Sverrisdóttur, bæði hér í þinginu í fyrirspurnum um þessa skýrslu og um hvað liði aðgerðum til að lækka flutningskostnað og efla samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, vil ég spyrja hæstv. ráðherra byggðamála: 1. Hvað líður aðgerðum og hvenær má vænta tillagna um aðgerðir í þá átt að lækka flutningskostnað? 2. Er gert ráð fyrir einhverjum upphæðum í fjárlögum til að taka þátt í þessari aðgerð?

Hæstv. forseti. Ég hygg að það hafi verið fyrr en árið 2001 sem umræður hófust um að það væri mikill kostnaður fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni, t.d. iðnfyrirtæki sem eru í samkeppni við önnur sem eru nær markaðnum, í sambandi við flutningskostnað þannig að það má ábyggilega rekja þá umræðu lengra aftur í tímann. Það var hins vegar haustið 2002 sem Byggðastofnun fékk þetta mál til umfjöllunar --- Byggðastofnun heyrir undir iðnrn. --- en áður hafði verið nefnd að störfum um flutningskostnað sem hæstv. samgrh. skipaði. Byggðastofnun fékk ákveðið hlutverk sem var það að útfæra hugmyndir sem gætu verið nýtilegar í þessu sambandi og gerði stofnunin það. Þessar tillögur hafa birst ríkisstjórn og við höfum rætt þær þar. Hins vegar hefur ekki verið tekin sú pólitíska ákvörðun að fara út í styrki vegna flutningskostnaðar --- sú leið er líklegust til árangurs --- þar sem styrkir eru almennt ekki heimilaðir samkvæmt EES-samningnum. Styrkir sem snúa að því að greiða þeim fyrirtækjum sem sýnilega verða fyrir kostnaði af þessum sökum ættu samt að ganga. Hins vegar þurfum við að fá svör frá Eftirlitsstofnun EFTA um það hvort hún heimilar þessar útfærslur. Það er þar sem við erum stödd í dag, ESA er að fjalla um þessar tillögur og þegar svar berst er kominn grundvöllur til þess að ræða málið frekar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu máli því að við erum sammála um að það sé mikilvægt fyrir landsbyggðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar þó að ég verði að segja að það valdi mér vonbrigðum hvað þetta tekur langan tíma. Ég vil svo geta þess hér að ríkisstjórnin hefur ákveðið að bæta gráu ofan á svart, ef svo má að orði komast, í sambandi við flutningskostnað vegna þess að ríkisstjórnin hefur samþykkt að leggja fram frv. um olíugjald sem á að vera þannig útfært að olíuverð mun hækka upp í 90--95 kr. Þar að auki, virðulegi forseti, eiga allir flutningabílar að keyra eftir mæli og borga sérstakan skatt eftir eknum kílómetrum. Þetta mun líka fara þráðbeint út í verðlagið, virðulegi forseti, og að mati þeirra sem hafa fjallað um málið, sérfræðinga á þessu sviði, mun það þýða 15--20% hækkun flutningsgjalda, þ.e. skattahækkunin sem er í meðförum hjá efh.- og viðskn. núna og þetta olíugjald. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það liður í jöfnun flutningsgjalda að hækka þessa landsbyggðarskatta? Vinna saman hugur og hönd í hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Í rauninni er það ekki mitt að svara fyrir þetta vegna þess að hæstv. fjmrh. fer með mál er varða þungaskatt og hugsanlegt olíugjald sem er á frv. sem er til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum. Hins vegar hefur ríkisstjórnin heimilað að senda málið til þingflokkanna til umfjöllunar. Þetta mál er óútrætt og það er rétt að allar líkur eru á því, miðað við útreikninga sem ég hef séð, að þetta geti hækkað rekstrarkostnað þeirra fyrirtækja sem starfa í greininni. Ég hef í sjálfu sér ekki meira um það að segja. Þetta mál er til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum.

Virðulegur forseti. Það kemur hér skýrt fram að ríkisstjórnin hafi samþykkt að senda ríkisstjórnarflokkunum frv. um olíugjald. Ef það er eins og það hefur hingað til birst okkur í þinginu mun það hafa hækkun í för með sér. Ráðherra byggðamála vísar þessu til fjmrh. Það er alveg rétt og þess vegna spyr ég hvort hugur og hönd vinni ekki saman í þessari ríkisstjórn ef hæstv. fjmrh. kemur með þriðja mál á dagskrá og hækkar þungaskatt um 8% og á svo að koma með olíugjaldsfrumvarp sem mun hafa enn meiri hækkun í för með sér og svo ætlar ráðherra byggðamála innan sömu ríkisstjórnar að koma með einhverjar tillögur einhvern tíma seinna um að jafna flutningskostnað. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé hægt að lækka flutningskostnað mjög fljótt. Það þarf ekki að spyrja Eftirlitsstofnun Evrópusambandsins um það ef við tökum þá ákvörðun að lækka skattheimtu af flutningastarfsemi. Þá munu flutningsgjöldin lækka og við þurfum ekki að spyrja einn eða neinn. Það eina sem þarf að gera er að ríkisstjórnin spyrji sjálfa sig hvað hún vilji gera í þessum málum og fari að vinna að því sem ein heild en ekki að fjmrh. gangi fram með skattahækkanir og svo ætli einhverjir aðrir að nota peningana til að deila einhverju örlitlu út, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hugur og hönd vinna saman í þessari ríkisstjórn og það er þess vegna sem við höfum náð gríðarlegum árangri.

Í þessum efnum?

Svo vil ég segja við hv. þingmann að þegar hann segir að við þurfum ekkert að spyrja ESA, væntanlega vegna þess að við getum bara lækkað þungaskattinn, er það nú einmitt þannig að við þurftum að breyta þungaskattinum vegna þess að samkeppnisyfirvöld heimiluðu ekki þann afslátt sem var á flutningi til landsbyggðarinnar. Þessu þurfti að breyta vegna aðfinnslu sem kom fram í framhaldi af því að við höfum undirgengist ákveðna tilskipun. Og þegar hv. þm., fulltrúi Samf. sem vill ganga í Evrópusambandið bara strax, kemur hér og segir að við þurfum ekkert að spyrja ESA 

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. hefur lagt fram á Alþingi frv. um breyting á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og gert grein fyrir ástæðu þess að hann leggur þetta fram. Hæstv. ráðherra telur m.a. að með þessari breytingu sé verið að færa réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að hinum almenna vinnumarkaði. Hæstv. forseti. Um nokkurt árabil hefur verið hið ágætasta samstarf á milli opinberra starfsmanna, BHM, BSRB og Kennarasambands Íslands um réttindi og launakjör. Því þykir mér og mörgum fleirum það skjóta skökku við að leggja þetta frv. fram án samráðs við opinbera starfsmenn, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að það er verið í fullu samráði að vinna að endurskoðun á lögum um kjarasamninga milli þessara sömu aðila. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. að því hvers vegna hann tekur þessi atriði út, án samráðs við opinbera starfsmenn og leggur hér fram frv. sem skerðir réttindi opinberra starfsmanna. Því sannarlega er verið að skerða atvinnuöryggi opinberra starfsmanna. Ef verið er að vísa til þess að opinberir starfsmenn hafi náð svipuðum launakjörum og á hinum almenna vinnumarkaði og því sé hægt að samræma þeirra réttindi, þá er það ekki rétt, hæstv. forseti. Það er enn þá mikill launamunur á milli opinberra starfsmanna og á hinum frjálsa vinnumarkaði þegar tekið er tillit til menntunar og ábyrgðar í starfi.

Herra forseti. Það er yfirleitt venjan að ræða þingmál sem fram eru komin þegar þau eru tekin á dagskrá. En hvað sem því líður vil ég gjarnan að það komi fram að það frv. sem hv. þm. gerði að umtalsefni, um breyting á lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, er flutt til þess að auka á sveigjanleika í starfsemi ríkisstofnana, gera þær hagkvæmari í rekstri og auðvelda forstöðumönnum að vinna sín störf. Síðan er spurt: Af hverju var ekki samráð? Ég kallaði forustumenn þessara samtaka, opinberra starfsmanna, á minn fund til þess að gera þeim grein fyrir efni þessa frv. En það er alveg rétt, ég bað ekki um leyfi hjá þeim til þess að fá að flytja það. Það var ríkisstjórnin sem ákvað að þetta mál yrði flutt. Það breytir hins vegar ekki því að við erum í ágætu samstarfi við samtök opinberra starfsmanna um önnur lög, lögin um samningsrétt opinberra starfsmanna, samningsréttarlögin, sem hafa verið til endurskoðunar um nokkra hríð og eðlilegt að talað sé vel saman um þau áður en þau koma fyrir Alþingi þó að auðvitað geti menn ekki afsalað sér þeim rétti sem ríkisstjórn og eftir atvikum þingmenn hafa til að flytja þingmál. En frv. sem spurt er um liggur frammi sem þingskjal. Það mun koma til umræðu á næstu dögum, vona ég, og þá getum við rætt það betur og ítarlegar hvað efni þess varðar.

Hæstv. forseti. Við munum auðvitað ræða þetta frekar þegar málið kemur á dagskrá en ástæðan fyrir því að ég set þetta upp hérna er eingöngu í sambandi við samráð hæstv. fjmrh. við aðildarfélögin. Það er vísað til þess að það þurfi meiri sveigjanleika. Ég vil benda hæstv. fjmrh. og hv. þm. á að eins og nú háttar til í opinberri stjórnsýslu er vald forstöðumanna orðið ærið mikið. Miðað við þær kröfur sem gerðar eru til þeirra um að halda sig innan ramma fjárlaga og miðað við það að 70--80% af rekstrarkostnaði margra stofnana eru launagreiðslur, mun þetta auka óöryggi starfsmanna og hugsanlegt að uppsagnir verði notaðar eingöngu í því skyni að halda sig innan ramma fjárlaga.

Herra forseti. Ég geri fastlega ráð fyrir því að allir þingmenn þekki þá gagnrýni sem annað slagið skýtur upp kollinum, bæði í þingsal og utan þings, um það að forstöðumönnum gangi illa að halda sig við fjárlög og að fjmrh. gangi illa að fá samráðherra sína til þess að tryggja það að forstöðumenn standi sig hvað varðar framkvæmd fjárlaga. Öll höfum við gagnrýnt þetta og þekkjum þetta mætavel úr fjárlagaumræðunni í þingsalnum. En svo þegar kemur frv. sem gengur út á það að gera forstöðumönnum auðveldara að standast fjárhagsáætlanir sínar, þá má það náttúrlega ekki. Þá kemur gagnrýni úr annarri átt frá þeim aðilum í þinginu sem oft gagnrýna framúrkeyrslu einstakra stofnana. Þetta er nú bara svona, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það má alveg skilja orð hæstv. fjmrh. á þann veg að uppsagnir verði einmitt sú leið sem forstöðumenn stofnana munu hafa heimild til og munu grípa til. Þetta sé þeirra eini möguleiki til þess að lækka rekstrarkostnað, miðað við þann fjárlagaramma sem þeir hafa, þar sem laun starfsmanna eru það hátt hlutfall af rekstri. Ég vil mótmæla því, herra forseti, að það sé svo erfitt að losa sig við óhæfa starfsmenn. Það er eingöngu þetta formsatriði um áminningu og formfestan varðandi ráðningu og uppsagnir sem eru hjá opinberum starfsmönnum. Enda hafa þeir meiri og ríkari skyldur en starfsmenn úti á hinum almenna vinnumarkaði. Það þarf því að hafa meiri formfestu. Vilji forstöðumenn breyta starfseminni þarf að hafa meiri fyrirvara. En að fara þessa leið til þess að auðvelda forstöðumönnum að segja upp starfsmönnum til þess að vera innan fjárlaga finnst mér ekki hæfa.

Herra forseti. Ég hygg að kannski sé kjarni þessa máls, sem verður náttúrlega rætt hér á eðlilegum forsendum þegar þar að kemur, sá að uppsögn starfsmanns á ekki að vera stjórnvaldsákvörðun, eðli málsins samkvæmt, en þannig er það núna samkvæmt lögunum. Uppsögn starfsmanns er vinnuréttarlegs eðlis og á að lúta sömu lögmálum hjá ríkinu og úti á hinum almenna markaði. Ríkisvaldið ætti síðan að fylgja þeirri þróun sem þar kann að verða varðandi þau mál, almennt séð. En það er allt of þungt í vöfum í núverandi kerfi fyrir forstöðumenn að segja upp starfsmönnum, jafnvel þó að það sé af ástæðum sem báðir aðilar kunna að vera sammála um að eigi að leiða til uppsagnar eða brotthvarfs úr starfi. Þetta snýst því um það að hverfa frá þessum þunglamalega kerfi eins og kemur fram í frv.

Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmrh. sem lýtur að lögum Landhelgisgæslu sem eru frá apríl 1967. Margt hefur breyst síðan þessi lög voru sett og því ekki óeðlilegt þótt spurt sé hvort hugað sé að endurskoðun þeirra í bráð, jafnframt líka um smíði nýs varðskips í ljósi þess að þau þrjú skip sem nú eru í notkun hjá Landhelgisgæslunni eru allverulega komin til ára sinna. Óðinn er 43 ára, varðskipið Ægir 35 ára og Týr 28 ára. Þegar varðskipið Týr kom til landsins var það alveg ljóst að miðað við stærð flotans var það skip of lítið. Það er því mjög nauðsynlegt að þessir þættir séu skoðaðir, jafnframt flugmál Landhelgisgæslunnar og önnur starfsemi í breyttu umhverfi frá lagasetningu Gæslunnar fyrir 36 árum. Einnig aðrir öryggisþættir sem Gæslan hefur þurft að sinna, bæði með ströndum fram og þegar þurft hefur að kalla til hennar til starfa þá vá hefur borið að dyrum í hinni dreifðu byggð. Og ekki hvað síst í ljósi þeirra atburða sem gerðust 11. september 2001 í auknum kröfum um öryggi og eftirlit með ströndum fram.

Herra forseti. Þessi mál eru til skoðunar og málefni Landhelgisgæslunnar eru til athugunar. Það hefur verið sérstakur starfshópur starfandi varðandi fjármál Gæslunnar á þessum vetri og hefur hann farið yfir starfsemi Gæslunnar með hliðsjón af fjárveitingum og öðrum slíkum þáttum. En það er ljóst sem fram kom í fyrirspurninni að löggjöfin er síðan á 7. áratugnum og starfsemi Gæslunnar hefur breyst frá því að þau lög voru sett og nauðsynlegt að huga að nýjum markmiðum og nýrri lagasetningu fyrir Landhelgisgæsluna. Það hefur komið fram í fréttum að af hálfu Landhelgisgæslunnar eru uppi áform um að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi og sérfræðingar á vegum Gæslunnar kunna að verða kallaðir til alþjóðlegs samstarfs. Verksvið Gæslunnar er því einnig að taka breytingum að þessu leyti og nauðsynlegt að huga að lagaheimildum þegar rætt er um slíkt alþjóðlegt samstarf sem Gæslan hefur ekki tekið þátt í. Varðandi smíði nýs varðskips þá vísa ég til þess sem kom fram í stefnuræðu forsrh. þegar hann kynnti stefnu ríkisstjórnarinnar í haust og lét þess getið að það yrði ráðist í smíði nýs varðskips og einnig hugað að endurskoðun á uppbyggingu á flugflota Gæslunnar. Þessi mál eru því öll í skoðun og verður vonandi tækifæri til þess síðar á þinginu í vetur að ræða málefni Gæslunnar frekar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans. Það er gott að vita til þess að öll starfsemi Landhelgisgæslunnar er í endurskoðun. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að slík starfsemi og það eftirlit sem Landhelgisgæslan þarf að sinna á haffleti sem er 758 þúsund ferkílómetrar, og í samstarfi við aðra aðila um björgun á hafinu þarf að gæta 1,8 milljón ferkílómetra, þá er það allumsvifamikið starf sem Gæslan sinnir og ekki vanþörf á að henni sé vel skipað í sess hvað áhrærir tæki og búnað.

Hæstv. forseti. Fjölmiðlun er mikilvæg í okkar samfélagi sem ég geri ráð fyrir að margir hér inni geri sér grein fyrir. Í þeirri grein eins og öðrum er mjög mikilvægt að sinna undirbúningi, faglegum kröfum og ekki síst menntun. Lengi vel var það þannig að formleg menntun í fjölmiðlun var ekki til staðar á Íslandi en að undanförnu hefur verið unnið mikið og gott starf í þeim efnum þannig að fjölmiðlun er komin á háskólastig. Fyrir um það bil þremur árum mun hafa verið opnað fyrir starfsbrautir á framhaldsskólastigi í hagnýtri fjölmiðlun. Töluvert af nemendum sótti í það og var mjög ánægjulegt að sjá framhaldsskólana bregðast við kalli tímans. Útfærsla á hagnýtri fjölmiðlun í framhaldsskólum mun hafa verið unnin af starfsgreinaráði eins og lög gera ráð fyrir og nú mun vera um það bil hálft ár síðan fyrsti nemandinn lauk hinu eiginlega skólanámi í hagnýtri fjölmiðlun. Það mun þó enn vera ýmislegt óljóst með lok á þessari námsbraut og lýtur að starfsnámi, að ljúka hinu formlega námi með starfsnámi, verkþjálfun á vinnustöðum, þar sem hefur gengið treglega að fá verknámsþjálfun og verknámspláss fyrir nemendur. Þetta hefur m.a. leitt til þess að það er ákveðin óvissa uppi um stöðu þeirra nemenda sem hafa lokið námi sínu. Ég leyfi mér því að beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. hver staða þessa máls sé núna.

Herra forseti. Um löggiltar iðngreinar er áratugahefð fyrir því að nemendur fari í þjálfun og taki laun samkvæmt kjarasamningum. Eðli málsins samkvæmt kemur menntmrn. ekki að slíkum samningum enda eru þeir alfarið mál vinnumarkaðarins. Að því er varðar það nám sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, þessar nýju fjölmiðlagreinar, er ekki til hefð um þetta nám á vinnustað sem er hins vegar á ábyrgð atvinnulífsins. Starfsgreinaráðin sem hv. þm. nefndi vinna nú að því að lýsa námi á vinnustað og þar er að finna leiðbeiningar til atvinnulífsins um hvaða kröfur það þarf að uppfylla til að gegna þessu hlutverki á vinnumarkaði. Það er rétt að atvinnulífið hefur átt í erfiðleikum með að útvega nemendum sem lokið hafa upplýsinga- og fjölmiðlagreinum stöðu til starfsþjálfunar og ráðuneytið hefur gripið til þess úrræðis að kanna stöðuna og eftirspurnina eftir starfsfólki með sérstökum samningi við Prenttæknistofnun um að kanna meðal fyrirtækja möguleika þeirra á að taka nemendur til starfsþjálfunar. Fyrir utan þetta er rétt að geta þess að nú stendur yfir tilraun á vegum menntmrn. um samvinnu við aðila vinnumarkaðarins um breytta skipan vinnustaðanámsins sem hv. fyrirspyrjandi gerði að umtalsefni. Þar verður tekið sérstaklega á samskiptum atvinnulífsins og skólanna og á því hlutverki sem vinnustöðunum er ætlað að sinna gagnvart nemendum. Það er því verið að skoða þessi mál sem hann nefndi sérstaklega og um þau gilda nokkuð aðrar reglur en hið löggilta starfsnám.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. þessi svör og fagna því að samningur skuli hafa verið gerður við Prenttæknistofnun um að líta eftir starfsþjálfunarplássum fyrir þá nemendur sem bíða og hafa beðið um hríð eftir starfsþjálfun í hagnýtri fjölmiðlun. Ég fagna því sömuleiðis að vinnustaðabækur verði teknar til endurskoðunar. Það var full þörf á því. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að hér er ekki um löggilta iðngrein að ræða og gildir að sjálfsögðu annað um slíka námsgrein en hinar löggiltu. Það breytir samt engu gagnvart þeim nemendum sem skráðu sig í námið og geta í rauninni ekki formlega lokið því vegna þess að starfsþjálfun vantar og það hlýtur að vekja miklar spurningar að atvinnulífið sjálft skuli ekki sýna meiri metnað en svo að vilja beinlínis taka nemendur í starfsþjálfun. Hver er það sem nýtur góðs af því ef ekki atvinnulífið sjálft? Það er mikilvægt að eyða óvissu nemenda sem ekki geta formlega lokið námi sínu.

Herra forseti. Það hefur verið farið talsvert inn á þær brautir að láta eftirspurn eftir námi ráða námsframboðinu og það er kunnara en frá þurfi að segja að miklar vonir voru bundnar við nám á sviði upplýsingatækni og fjölmiðlunar fyrir nokkrum árum. Það er ekki ólíklegt að þróun atvinnulífsins hafi ekki verið í fullu samræmi við þessar væntingar og ef menn á annað borð eru því fylgjandi, eins og sá sem hér stendur er, að námsframboð sé í tengslum við eftirspurn eftir náminu verða menn jafnframt að hlíta því að þegar atvinnumarkaðurinn þróast með ákveðnum hætti geta nemendur orðið fyrir skakkaföllum þegar atvinnulífið býður ekki fram eins góða aðstöðu til starfsnáms og menn höfðu væntingar til. En þá á líka að bregðast við því með þeim hætti sem áður hefur verið skýrt.

Hæstv. forseti. Ég tel reyndar að íhuga þurfi mjög vandlega hvort eftirspurn ein geti ráðið því hvort nemendur geti formlega lokið námi sínu eins og dæmin sanna með þessu og þess vegna má segja að það sé eðlilegt að leita, þegar samdráttur verður í tilteknum atvinnugreinum, annarra leiða eins og hæstv. ráðherra lýsti hér áðan, svo sem með samningi við Prenttæknistofnun. Sú leið er líka fær sem er farin í sumum iðngreinum, að skólarnir sjálfir annist stóran hluta af þessari verkþjálfun. Meginatriðið er auðvitað að þegar nemandi hefur nám á tiltekinni braut þarf hann að vita nákvæmlega að hann geti lokið formlegu námi á þeirri braut. Það er mikil ábyrgð að skilja nemendur eina eftir. En ég ítreka að ég fagna því að nú séu hafnar viðræður við Prenttæknistofnun því að leysa verður vanda þessara nemenda sem eru svífandi í lausu lofti og hafa verið núna í um það bil hálft ár.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félmrh. vegna rangra eða misvísandi ummæla sem hann viðhafði á Alþingi þegar við ræddum starfslokasamninga tveggja ríkisstofnana. Hæstv. ráðherra furðaði sig á því að hann skyldi kallaður til og spurði eitthvað í þá veru hvaða tilgangi það þjónaði að koma með inn í þingsal málefni einstaklings úti í bæ sem hefði látið af störfum fyrir ríkið í sátt og samlyndi við félmrn. og það hefði verið gert upp við þann einstakling. Nú hefur það komið fram ítrekað í fjölmiðlum að það var ekki í sátt og samlyndi sem þessi einstaklingur lét af störfum fyrir ríkið og það var ekki búið að gera upp við þennan einstakling eins og hæstv. ráðherra kallaði hana hér í umræðunni. Ég spyr: Var um einhvern misskilning að ræða þegar ráðherrann gaf þessar röngu upplýsingar í þinginu? Ráðherranum hlýtur að vera ljóst að það er mjög alvarlegt ef ráðherra gefur þinginu rangar upplýsingar vísvitandi, og því spyr ég: Vissi hæstv. ráðherra ekki betur?

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spyr um starfslok fyrrv. framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu sem, eins og ég hef áður gert grein fyrir á Alþingi, hefur verið gert upp við og, með leyfi forseta, langar mig að vitna til orða fyrrv. framkvæmdastjóra sem hún viðhafði í Ríkisútvarpinu 21. júlí í sumar þar sem hún segir við fréttamann um starfslok sín: ,,Já, það má segja það að þetta hafi verið sameiginleg ákvörðun,`` og svo að ég vitni áfram í þetta umrædda viðtal spyr fréttamaður: ,,Þannig að þú ert sátt við að fara frá?`` Framkvæmdastjóri svarar: ,,Við þessar aðstæður er ég sátt við það en ég er auðvitað ekki sátt við aðstæðurnar.`` Í sjónvarpinu sama dag segir framkvæmdastjórinn fyrrverandi ...

Þetta er undirbúið svar. Var þetta ekki óundirbúin fyrirspurn?

Ég vil taka fram að eigi má, nema með leyfi forseta, lesa prentað mál.

Má ég fá að svara fyrirspyrjanda sem spyr hér í óundirbúinni fyrirspurn? Ég vitna áfram í fréttir þennan dag og fréttamaður sjónvarps spyr hana hvort starfslok hennar hafi verið að hennar frumkvæði. Þá segir hún: ,,Nei það var það nú ekki. Þetta var, við vorum nú nokkuð samstiga í þessu. Ég var ákveðin í því fyrir fram að ég væri tilbúin til að halda þarna áfram störfum, ég ætlaði ekki að segja af mér, en ef ráðherra teldi þetta vera stofunni fyrir bestu þá er ég tilbúin að hætta.`` Eins og ég hef áður sagt var það sameiginleg niðurstaða okkar á þessum fundi að það væri heppilegast fyrir framhald starfsemi Jafnréttisstofu að hún hætti. Við gerðum með okkur munnlegan samning á þessum fundi um starfslok hennar, hvernig þeim skyldi háttað, í vitna viðurvist og það hefur verið gert upp samkvæmt þeim samningi.

Ég vil minna hæstv. ráðherra á að samkvæmt 58. gr. þingskapa má eigi, nema með leyfi forseta, lesa upp prentað mál.

Herra forseti. Þetta er mjög sérkennilegt. Ég kem með óundirbúna fyrirspurn og hæstv. ráðherra er með útskriftir á takteinum. 

Hæstv. forseti. Ég get alveg svarað því einu sinni enn. Það hefur verið gert upp við þennan fyrrv. framkvæmdastjóra Jafnréttisstofu og úr því að það fer svona í taugarnar á hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að ég komi hér tiltölulega vel undirbúinn til starfa á Alþingi ætla ég ekki að biðjast afsökunar á því.

Herra forseti. Það er ástæðulaust fyrir hæstv. ráðherra að vera með skæting hér þótt hann sé spurður út í og menn furði sig á því hvað hann kemur undirbúinn í óundirbúinn fyrirspurnatíma. Ég verð að segja að mér finnst eins og hæstv. ráðherra sé í einhverri vörn í þessu máli með því að svara með skætingi og útúrsnúningum fyrst þegar þetta mál kom til umræðu fyrir viku og aftur núna. Ég hafði satt best að segja, herra forseti, kennt um reynsluleysi ráðherrans þegar hann svaraði mér eins og hann gerði í umræðunum í síðustu viku. En það á auðvitað eftir að koma í ljós hvort segir satt í þessu máli því að þarna stangast á ummæli starfsmannsins og ummæli hæstv. ráðherra í sölum Alþingis.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemdir við fundarstjórn forseta eins og henni vatt fram við upphaf þingfundar í dag. Hv. þm. Samf., Helgi Hjörvar, kvaddi sér hljóðs um störf þingsins vegna þess að hann vildi ræða umdeilanlegt bréf hæstv. forsrh. til þingsins og hv. þm. gaf þær skýringar á því að hann kysi þetta form af því að hann vildi gefa öðrum þingmönnum í fjárln. og í þinginu færi á því að ræða málið líka. Hæstv. forseti sagði þá af stóli að hann teldi að þessi umræða ætti fremur heima undir 1. lið dagskrárinnar, þ.e. óundirbúnum fyrirspurnum, og það kom fram síðar í umræðunni að hæstv. forsrh. sagði að hann mundi geyma sér að svara hv. þingmanni þangað til að þeim lið kæmi. Herra forseti. Ég lít svo á að með þessum ummælum sínum hafi hæstv. forseti verið að kalla eftir því að umræðan yrði flutt inn í þann lið. Og hv. þm. Helgi Hjörvar varð við því og bar fram fyrirspurn nákvæmlega um þetta undir liðnum. Þegar kom síðan að þessum lið gerðist það að hæstv. forseti veitti hv. þm. Helga Hjörvar ekki færi á að taka til máls og mæla fyrir þeirri fyrirspurn sinni. Herra forseti. Ég er ákaflega ósáttur við þetta og ég mótmæli harðlega fyrir hönd Samf. Ég verð að segja að það er í hæsta máta óþægilegt að sjá samspil framkvæmdarvaldsins og hæstv. forseta við að skjóta út af borðinu óþægilegri spurningu eins og þeirri sem hv. þm. bar fram. Þessu vil ég mótmæla og ég vona að þetta endurtaki sig ekki. Þetta voru bolabrögð að mínu viti.

Virðulegi forseti. Í upphafi fundar í dag komu til umræðu bréf sem hafa verið gerð að umræðuefni. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að þingflokkur Frjálsl. á ekki sæti í forsn. og hefur þar af leiðandi ekki séð þau bréf sem hér voru rædd. Ég vil spyrja virðulegan forseta með hvaða hætti hann hyggist upplýsa þingflokk okkar um þau málefni sem hér voru rædd.

Þessi athugasemd laut ekki að fundarstjórn forseta.

Ég vil taka fram vegna þess sem hv. 1. þm. Reykv. n. sagði hér áður að það er rétt að ég tel að við eigum að halda vörð um þá venju sem skapast hefur samkvæmt þingsköpum að annan hvern mánudag hefst þingfundur með því að það eru óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra. Ég tel að það sé ekki viðeigandi að þingmenn kveðji sér hljóðs um störf þingsins áður en til þeirra spurninga kemur til þess að taka upp einstakar fyrirspurnir til ráðherra. Mér finnst sjálfsagt að þetta mál sé rætt við formenn þingflokka. Við höfum einnig reynt undir vissum kringumstæðum að haga svo til að ekki séu utandagskrárumræður heldur. Nú er senn liðin klukkustund og ekki enn lokið umræðum um fyrsta dagskrárliðinn í raun og veru. Ég vil að þetta sé alveg skýrt. Ég lít svo á að ef menn, á þeim dögum sem óundirbúnar fyrirspurnir eru á dagskrá, sjá ástæðu til þess að beina fyrirspurnum til ráðherra þá geri þeir það með þeim hætti.

Herra forseti. Það sjónarmið sem forseti ber fram á rétt á sér. Mér finnst það alveg vera meira en einnar messu virði að ræða það. En það er hins vegar ekki hægt fyrir hæstv. forseta að færa þau rök ein fyrir þessari túlkun sinni á lögunum að honum finnist hitt og þetta viðeigandi. Hann verður að fá samþykki fyrir vinnubrögðum af þessu tagi, ef hann ætlar að halda þeim áfram í framtíðinni, með samræðum við þingflokka, ekki bara stjórnarliðsins heldur stjórnarandstöðunnar. Það er ákaflega mikilvægt að það sé sátt um svona túlkun. Hæstv. forseti getur ekki bara staðið upp og sagt að hitt og þetta vilji hann ekki að sé gert vegna þess að það sé ekki viðeigandi. Spurningin snýst bara um eitt: Hver er réttur þingsins, hver er réttur þingmannsins? Herra forseti. Ég tel að þó að við getum hugsanlega komið okkur saman um ákveðnar hefðir hér bæði með samræðum og með því hvernig vinnulag þróast þá er ekki hægt að horfa fram hjá því að hv. þm. Helgi Hjörvar var í fullum rétti samkvæmt þingsköpum til þess að ræða hér fyrr í dag ákveðið mál undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins. Nú vil ég rifja það upp, af því að hæstv. forseti hefur margt gott lagt til vinnubragða í þessu þingi, að það var einmitt herra forseti sem nú situr í stól sem örvaði og ýtti undir að sá liður væri notaður hér til þess að koma af stað skoðanaskiptum um einstök mál milli þingmanna og hæstv. ráðherra, mál sem hugsanlega eru ekki það stór að þau ætti að taka til almennrar umræðu í utandagskrárumræðum. Hv. þm. Helgi Hjörvar gerði hins vegar ákaflega skilmerkilega grein fyrir því af hverju hann kaus að fara þessa leið. Hv. þm. á sæti í fjárln. Þar hefur málið ítrekað komið til umræðu. Hv. þm. upplýsti að það ætti að taka það mál til umræðu í nefndinni innan einhverra daga. Það var ljóst að hér í salnum eru menn og konur sem sitja í hv. fjárln. og vildu koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þess vegna var lýðræðislegt af hv. þm., fullkomlega eðlilegt frá sjónarhóli þingskapa og réttlátt að hann gerði nákvæmlega þetta. Ég vil segja, herra forseti, að ég get fallist á að það sjónarmið sem hér er flutt af hæstv. forseta eigi rétt á sér. En hins vegar er ekki hægt að standa hér upp og kveða upp slíkan úrskurð um vinnubrögð, eins og hæstv. forseti gerði, án þess að ræða það töluvert vel við þingflokkana sem mynda saman þetta þing.

Ég vil segja af þessu tilefni að ég gerði enga tilraun til þess að stöðva þær umræður sem hér voru um störf þingsins. Fjöldi þingmanna tók til máls. Sú umræða stóð í 20 mín. eins og þingsköp gera ráð fyrir. Í lok þeirrar umræðu bauð ég hv. 9. þm. Reykv. n., Helga Hjörvar, að taka til máls, svo það er ekki hægt að segja að ég hafi stöðvað umræður um þetta mál. Ég vil vekja athygli þingmanna á að tíminn líður.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem hér fór fram áðan kom fram í svari hæstv. forsrh. að reikna mátti með því að fyrirspurn hv. þm. Helga Hjörvar kæmi á dagskrá. Það var ofur eðlilegt að hv. þm. mundi hefja þessa umræðu hér á þann hátt sem hann gerði vegna þess að þetta mál lýtur hvort tveggja að þinginu og forustu þess og framkvæmdarvaldinu. Það bréf sem þinginu var sent var niðurlæging fyrir þingið og þau viðbrögð sem forusta þingsins sýnir 

Hv. þm. hefur orðið um fundarstjórn forseta en ekki til að fara í efnislegar umræður um þetta mál. Ég vil biðja hv. þm. sem er vel að sér í lögum að fylgja þingsköpum í þessu efni svo að ekki þurfi að koma til óþægilegra orðaskipta okkar á milli.

Virðulegi forseti. Ég nefndi það í ræðu minni --- af því að hæstv. forseti hefur gaman af því að trufla þingmenn --- ég nefndi það í ræðu minni að þingheimur skildi það þannig að fyrirspurn hv. þm. kæmi hér á dagskrá eftir viðbrögð hæstv. forsrh. Þess vegna erum við hér að ræða fundarstjórn forseta alveg eins og hér hefur verið gert. En niðurstaðan er sú að bréfið er niðurlæging fyrir þingið og viðbrögð forustu þingsins er niðurlæging fyrir þingið.

Forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur vakið athygli á því að ekki einungis varð fundarstjórn forseta hér áðan til þess að koma í veg fyrir að eðlileg umræða af hálfu hv. þm. Helga Hjörvars næði fram að ganga heldur gerðist forseti slíkur að hann í raun og veru blekkti forsrh. til þess að halda aftur af málflutningi sínum vegna þess að hæstv. forsrh. taldi að fyrirspurnin mundi koma til umræðu. Ég verð nú að segja að þó að ég virði það vissulega og telji að forseti eigi að standa betur í lappirnar með löggjafarvaldinu gagnvart framkvæmdarvaldinu þá er kannski óþarfi að blekkja beinlínis forustumann framkvæmdarvaldsins með lævíslegri fundarstjórn.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forseti skulda þinginu skýringu, því að eftir að hann hafði óskað eftir því við hv. þm. Helga Hjörvar að hann beindi fyrirspurn sinni inn í óundirbúnar fyrirspurnir til hæstv. forsrh. kom hæstv. forsrh. hér upp, tók undir það og sagði að hann mundi ekki svara hv. þm. nema sú fyrirspurn kæmi fram í óundirbúnum fyrirspurnum. Hv. þm. Helgi Hjörvar fór að þessum tilmælum og kom með beiðni sína um óundirbúna fyrirspurn til forsrh. um þetta efni áður en óundirbúnar fyrirspurnir hófust. Þess vegna spyr ég hvers vegna hæstv. forseti fór ekki að því sem hann sjálfur benti hv. þm. á að gera.

Ég vil leiðrétta hv. þm. Ég beindi ekki til hans neinu af því tagi sem hv. þm. sagði. Ég sagði á hinn bóginn að fyrsta dagskrármálið væri Fyrirspurnir til ráðherra skv. 7. mgr. 49. gr. þingskapa, eins og hv. þm. er kunnugt. Mér finnst eðlilegt þegar það er fyrsta mál á dagskrá, ég tala ekki um þegar forsrh. á í hlut, að þingmenn sýni þinginu þá virðingu að ganga til dagskrár samkvæmt þeim dagskrárlið.

Virðulegi forseti. Þekking er sú auðlind okkar Íslendinga sem framtíð og velferð þjóðarinnar byggir á. Í vel rúman áratug hafa forsvarsmenn atvinnulífs, fræðimenn og stjórnmálamenn hér á landi sem annars staðar lagt þunga áherslu á uppbyggingu þekkingargreina því að þar væru tækifæri á vel launuðum störfum fyrir æ betur menntaðar kynslóðir og þar gengi vöxtur og auðsköpun ekki á takmarkaðar auðlindir jarðar. Í þennan áratug höfum við Íslendingar búið við meiri stöðugleika en áður og góðan hagvöxt. Því hefði mátt ætla að við hefðum borið gæfu til að byggja upp öflugar tækni- og nýsköpunargreinar líkt og frændur okkar á Norðurlöndum. Það verður því að segjast eins og er að það olli vonbrigðum að lesa nýlega skýrslu um samanburðarhæfni Íslands frá hinni virtu stofnun World Economic Forum. Þrátt fyrir að Ísland lyftist hvað samkeppnishæfni varðar úr tólfta sæti í það áttunda, einkum vegna áhrifa ál- og virkjunarframkvæmda, þá virðist það nokkuð skammgóður vermir. Þegar hins vegar er litið til stöðu tækni og nýsköpunar sést að þar drögumst við aftur úr. Við höfum fallið í 15. sæti á þessu ári úr því 13. Sá kraftur sem býr í þekkingu okkar þjóðar rennur illa nýttur til sjávar. En því miður er myndin enn svartari. Þegar horft er fram hjá hinni miklu tæknivæðingu íslenska samfélagsins --- en þar erum við fremstir allra þjóða í heimi, m.a. vegna mikillar netnotkunar --- og aðeins hlutur nýsköpunar skoðaður kemur alvarleg staðreynd í ljós. Við hröpum enn neðar og lendum í 21. sæti, langt fyrir neðan okkar næstu granna. Í nýsköpun erum við skussarnir í hópi þeirra þjóða sem við viljum bera okkur saman við. Við erum tossarnir á bekk Norðurlanda og við erum aftarlega á meri Vesturlanda. Eðlilegt er að spyrja, virðulegi forseti: Hvernig getur þetta gerst hjá einni ríkustu þjóð veraldar? Hvernig getur þetta gerst hjá tæknivæddustu þjóð heims? Hvernig getur þetta gerst hjá þjóð sem að öðru leyti stendur sig vel í alþjóðlegum efnahagslegum samanburði og hefur allar forsendur til að vera í fremstu röð? Hvernig getur þetta gerst, herra forseti? Þó svo að maður undrist þá er ekki svo að þetta komi á óvart. Einstaklingar og félagasamtök þeirra sem starfa við þekkingarsköpun hafa horft upp á þessa þróun og margoft varað við. Á málþingi um sprotafyrirtæki sem haldið var á vegum Samtaka iðnaðarins 1. okt. sl. var samþykkt ályktun. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Alvarlegt ástand ríkir um þessar mundir á Íslandi í fjármögnun sprotafyrirtækja. Á stuttum tíma hafa einkaaðilar, lífeyrissjóðir og fjárfestingafélög stærri fyrirtækja dregið sig út úr fjárfestingu í sprotafyrirtækjum.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Það má því segja að farvegur áhættufjármögnunar á Íslandi hafi þornað upp.`` Þessu til viðbótar má minna á forsíðufrétt í Viðskiptablaðinu frá því 29. okt. sl. Þar er óstand Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins áréttað og bent á að sjóðurinn geti ekki sinnt skyldum sínum að óbreyttu og svo verði um árabil nema til komi verulegir fjármunir úr ríkissjóði, a.m.k. 1 milljarður. Hæstv. viðskrh. virðist hafa haft eitthvert veður af þessu óstandi því að í nýlegu blaðaviðtali viðurkenndi hún að hér á landi væri nýsköpunargjá sem ekki væri búið að brúa. Henni virðist því vera ljóst að keðja fjármögnunar nýsköpunarfyrirtæka er rofin. Þetta eru athyglisverð ummæli ráðherra Framsfl. sem hefur haft með þennan málaflokk að gera á níunda ár. Þegar litið er til nágrannalanda kemur í ljós að opinberir aðilar hafa haft mun meira frumkvæði og kraft í uppbyggingu þekkingar og sprotafyrirtækja en við höfum kynnst hjá stjórnvöldum hér. Aðstæður hér á landi eru alls ekki síðri en í nágrannalöndum okkar. Það hvarflar að manni hvort ástæða þess hvernig komið er sé einfaldlega sú að stjórnvöld skilji ekki þarfir þekkingargreina og nýsköpunar, skilji ekki að stuðningur við vöruþróun og þekkingarsköpun í fyrirtækjum er samfélagsleg fjárfesting líkt og menntun. Forvitnilegt væri að heyra í hæstv. viðskrh. hver ástæða þess sé að hennar mati að við erum að dragast aftur úr og erum í hópi skussa á sviði nýsköpunar. Hver eru áform ráðuneytis hæstv. ráðherra um að snúa þessari óheillaþróun við? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að brúa nýsköpunargjá þá sem hún hefur sjálf talað um? Að síðustu: Nýsköpun á Íslandi við upphaf 21. aldar þarf stöðugt efnahagsumhverfi og kraftmikið vísinda- og listasamfélag þar sem saman fer þekking og óbeislaður sköpunarkraftur. Stjórnvöld geta átt ríkan þátt í að skapa slíkt umhverfi. Til þess þarf framtíðarsýn, langtímaskuldbindingar og staðfestu. Sprota- og nýsköpunarfyrirtæki þurfa ekki skyndikynni við stjórnmálamenn þar sem ráðherrar opna hverja vefsíðuna á fætur annarri, afhenda léttvægar viðurkenningar eða beita sér fyrir átaksverkefnum. Þau þurfa heldur ekki undurblíð atlotsorð í eyru kvöldið fyrir kosningar. Þau þurfa þolinmæði, staðfestu og stuðning í verki. Virðulegur forseti. Hann hefur vantað.

Hæstv. forseti. Það er rétt að halda því til haga að Ísland er meðal efstu þjóða í árlegu mati World Economic Forum í samkeppnishæfni þjóða. Ísland hafnar í 8. sæti af 102 þjóðum á lista yfir samkeppnisvísitölu hagvaxtar í ár og hefur hækkað um fjögur sæti frá því í fyrra. Skýringin á hækkuninni liggur fyrst og fremst í bættum efnahagsskilyrðum sem skila Íslandi 16. sæti samanborið við 24. sæti árið 2002. Því er ekki að leyna að niðurstöður World Economic Forum benda til þess að nýsköpun sé veikasti þátturinn í samkeppnishæfni Íslands. Þar lendum við í 21. sæti sem er svipað og síðustu tvö ár. Þessi veika staða Íslands í nýsköpun verður e.t.v. enn ljósari þegar hún er borin saman við allgóða stöðu okkar í vísindarannsóknum. Þrátt fyrir að þessi niðurstaða veki viss vonbrigði kemur hún ekki sérstaklega á óvart. Hún endurspeglar ákveðinn veikleika í grunngerð atvinnulífsins sem mér er fulljós enda hefur iðnrn. um skeið unnið kerfisbundið að því að bæta þessa stöðu. Iðnrn. hefur lagt sig eftir því að skapa frjóan jarðveg fyrir nýsköpun með því að byggja upp öflugt stuðningsumhverfi og renna traustum stoðum undir fjármögnun. Þetta kemur skýrt fram í nýskipan opinberrar aðkomu að stuðningi við vísindarannsóknir, tækniþróun og nýsköpun. Með stofnun vísinda- og tækniráðs fyrr á þessu ári var stigið stórt skref í þá átt að samhæfa stefnu hins opinbera á sviði vísinda, tækni og nýsköpunar og tengja hana betur þeirri rannsókna- og þróunarstarfsemi sem fram fer í atvinnulífinu. Hluti af þessari mynd eru annars vegar lög um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem heyra undir menntmrh. og hins vegar lög um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins sem heyrir undir iðnrh. Markmiðið með síðarnefndu lögunum snýr beint að því sem er umræðuefni okkar hér, að efla nýsköpun og samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs með því að byggja upp innviði og tæknilega getu fyrirtækja og frumkvöðla, m.a. til að takast á við framsæknar rannsóknir og tækniþróun. Til þess að markmiðið náist hefur verið stofnuð nýsköpunarmiðstöð og svokölluðum Tækniþróunarsjóði verið komið á fót. Sjóðurinn tekur til starfa um næstu áramót og gert er ráð fyrir 200 millj. kr. fjárveitingu til hans í fjárlagafrv. 2004. Áætlað er að framlög til sjóðsins muni aukast á næstu fjórum árum og verði orðin 500 millj. kr. árið 2007. Impra nýsköpunarmiðstöð er rekin á vegum Iðntæknistofnunar. Henni er fyrst og fremst ætlað að sinna litlum og meðalstórum fyrirtækjum og mun þjóna öllum atvinnugreinum, ekki bara hefðbundnum iðnaði. Hlutverk nýsköpunarmiðstöðvarinnar er að vinna að nýsköpun og tækniþróun í samræmi við lögin um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun og áherslu vísinda- og tækniráðs á hverjum tíma. Impra rekur m.a. frumkvöðlasetur til stuðnings frumkvöðlum og framgangi nýrra hugmynda og er miðstöð upplýsinga og leiðsagna fyrir frumkvöðla og lítil og meðalstór fyrirtæki á Íslandi. Tilkoma Tækniþróunarsjóðs er veigamesta umbótin sem hrint hefur verið í framkvæmd til að treysta undirstöður nýsköpunar hér á landi. Sjóðnum er ætlað að gegna mikilvægu hlutverki við að brúa nýsköpunargjána svonefndu. En eins og flestum er sjálfsagt kunnugt hefur mjög lítið fé verið tiltækt til tækniþróunar og nýsköpunar. Að lokinni rannsóknarvinnu hefur enga sérstaka fyrirgreiðslu verið að fá til að fullþróa rannsóknaniðurstöður og gera þær aðgengilegar fyrir framtaksfjárfesta. Efnahagslegur ávinningur af rannsóknastarfsemi hefur því orðið minni en efni hafa staðið til og margar góðar viðskiptahugmyndir hefur dagað uppi í nýsköpunargjánni svokölluðu. Þetta er alþjóðlegt vandamál og ekki einskorðað við Ísland. Við sjáum fram á góða samfellu í stuðningsumhverfi hins opinbera á grunni laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir. Rannsóknasjóður mun annast fjármögnun vísindarannsókna, bæði grunnrannsókna og hagnýtra rannsókna. Tækniþróunarsjóðnum er svo ætlað að stuðla að fullþróun viðskiptahugmynda og umbreytingu vísindalegra niðurstaðna í arðbærar vörur og Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins er þriðji hlekkurinn í þessari keðju, framtaksfjárfestir sem opnar nýsköpuninni leið inn á almennan markað.

Herra forseti. Það er þarft að taka upp málefni nýsköpunar í atvinnulífinu. Það mætti gera oftar og í ítarlegra umræðuformi. Það eru til ýmsar mælingar á því hvernig þjóðir standa að vígi gagnvart nýsköpun. Má vitna, til viðbótar þeirri sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, sérstaklega til þess frumkvæðis sem Háskólinn í Reykjavík hefur haft að því að kanna stöðu Íslands í samstarfi við aðra erlenda aðila þar sem reynt hefur verið að kortleggja hugmyndaauðgi og frumkvæði einstaklinga og fyrirtækja. Þar kemur í ljós að Ísland stendur nokkuð vel að vígi hvað það snertir að hér eru margar viðskiptahugmyndir í gangi. Hins vegar er veiki hlekkurinn í flestum þeim tilvikum sá að fjármögnun og eftirfylgni er mjög erfið. Ég minni líka á till. til þál. sem rædd var á Alþingi á dögunum og er flutt af þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Um þá tillögu varð ágæt umræða á dögunum. Þar ræður ekki síst sú staðreynd að fé til nýsköpunar er af afar skornum skammti og er minna nú en verið hefur um árabil af þeirri einföldu ástæðu að fé Nýsköpunarsjóðs er allt orðið bundið og eignarhaldsfélög eða fjárfestingarfélög landshlutanna eru sömuleiðis hætt að fá þau tímabundnu framlög sem til þeirra runnu. Ástandið er einfaldlega þannig í dag að það er afar lítið fé á lausu til nýrra nýsköpunarverkefna. Það hlýtur að teljast mjög bagalegt. Það skortir sem sagt ekki hugmyndir en aðgangur að fjármagni og stuðningur af því tagi er af afar skornum skammti. Það er mikið rætt um útrás íslenskra fyrirtækja á erlenda markaði um þessar mundir. Það er gott ef þar verða á ferðinni arðbær verkefni sem skila fjármunum hingað heim þótt síðar verði. Hitt er annað og öllu verra ef á sama tíma er meira og minna lok, lok og læs og allt í stáli þegar kemur að því að gera hugmyndir að veruleika í nýsköpun og þróun atvinnulífs innan lands. Það eru auðvitað ekki aðstæður sem kunna góðri lukku að stýra, herra forseti.

Virðulegi forseti. Staða nýsköpunar á Íslandi er mjög góð. Rannsóknir sem gerðar hafa verið á samkeppnisstöðu Íslands gagnvart öðrum ríkum og stöðu nýsköpunar hér á landi sýna að Ísland er í fremstu röð meðal þjóða heims. Ástæðurnar má rekja til þeirrar stefnu sem ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar hafa fylgt þegar kemur að nýsköpun. Sú stefna hefur miðað að því að lækka skatta á fyrirtæki, styrkja menntakerfið og auka fjárframlög til rannsókna og þróunarstarfs. Með stefnu sinni hafa stjórnvöld lagt grundvöllinn að nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Árið 1990 þegar vinstri menn voru síðast við völd vörðu Íslendingar einungis 1,1% af vergri þjóðarframleiðslu til rannsókna og þróunarstarfs. Árið 2001 og námu framlög til þessa málaflokks 3% af þjóðarframleiðslunni en það er markmið sem Evrópusambandið ætlar sér að ná árið 2010. Á sama tíma hafa framlög til menntamála verið aukin mjög myndarlega. Árið 1995 vörðu Íslendingar 5,2% af vergri þjóðarframleiðslu til menntamála. Árið 2002 námu framlögin 6,2%. Hagvöxtur var á þessum tíma 4% að meðaltali. Örfá ríki OECD geta státað af slíkum árangri. Að sama skapi hafa fjárlög til menntamála sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkissjóðs aukist verulega. Árið 1990 voru framlög til menntamála innan við 12% af heildarútgjöldum ríkissjóðs en eru nú í kringum 15%. Þá er rétt að benda á að árið 1995 voru framlög til menntamála 26,7 milljarðar á verðlagi ársins 2000. Árið 2000 námu þessi framlög alls 41,5 milljörðum. Það verður ekki fram hjá því litið að stjórnvöld hafa lagt gríðarlega mikið af mörkum til að örva nýsköpun og fjárfest í menntun og rannsókna- og þróunarstarfi. Þar við bætist að stjórnvöld hafa lækkað tekjuskatt fyrirtækja úr 50% niður í 18% en hagstætt skattumhverfi fyrirtækja er ein árangursríkasta leiðin til að örva nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Virðulegi forseti. Í ljósi þessara lykilatriða sem ég hef rakið verður ekki annað sagt en staða nýsköpunar á Íslandi sé góð, enda hafa stjórnvöld á síðasta áratug lyft grettistaki með því að örva hana með þeim aðgerðum sem ég hef hér lýst.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um það mikilvæga málefni sem hv. þm. Ásgeir Friðgeirsson hóf máls á. Ég ætla að taka fram í upphafi að ég er ekki sammála hv. þm. Sigurði Kára um að allt sé í besta lagi. Við eigum ekki að sætta okkur við 21. sætið. Við eigum að stefna ofar á þessum lista. Samt sem áður tel ég að við eigum ekki að taka útlenda skýrslu sem einhvern stóradóm um hver staðan er, hvort sem við skorum hátt eða lágt. Oft getur verið erfitt að bera saman ólík þjóðfélög og þess vegna verðum við að túlka niðurstöðurnar með varúð. Oft eru teknir inn þættir sem auðvelt er að mæla en skipta kannski ekki öllu máli þegar á botninn er hvolft. Þessi samanburður er engu að síður gagnlegur. Hann gefur til kynna hvaða þætti eigi að fara betur yfir. Ég tel að fara þurfi betur yfir málin varðandi nýsköpun. Ýmislegt jákvætt hefur gerst á síðustu árum í nýsköpun í atvinnurekstri. Í fyrsta lagi hefur almennt skapast meiri skilningur á að sinna þurfi nýsköpun og þróun og leggja peninga í rannsóknir. Annað mikilvægt hefur gerst með stofnun á Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins. Þegar meta á afrakstur nýsköpunarverkefna á að gefa þeim tíma og sjá hvort verkefnin skili í raun árangri. En það sem veldur okkur áhyggjum nú er að Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins er tómur. Það er orðin æ meiri tilhneiging hjá hæstv. ráðherrum að hafa sína eigin sjóði og jafnvel eigin nýsköpunarverkefni í rassvasanum. Nýlega var stofnaður sjóður sem hefur að markmiði að auka virði sjávarafurða, AVS-sjóður. Það væri miklu nær að veita fjármuni í þá sjóði sem eru fyrir í stað þess að stofna nýja sjóði eins og ég heyrði hæstv. iðnrh. minnast á áðan. Hæstv. landbrh. er alveg sér á kvisti varðandi rassvasasjóði til hagræðingar og nýsköpunar. Hæst ber þó ótrúleg útgjöld til svokallaðrar nýsköpunar og hagræðingar við sláturhús landsmanna. Ég tel að fjármunir sem varið er til nýsköpunar og rannsókna nýtist betur með því að renna í þá sjóði sem fyrir eru í staðinn fyrir að stofnað sé til nýrra sjóða.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ásgeiri Friðgeirssyni fyrir að vekja athygli á stöðu nýsköpunar á Íslandi. Það er öllum ljóst sem starfað hafa í frumkvöðlaumhverfi og tekið þátt í nýsköpun og áhættufjárfestingu að áhættufé er af ákaflega skornum skammti eins og staðan er. Auðvitað þarf alltaf að velta fyrir sér hvernig beri að styðja við bakið á frumkvöðlum og með hvaða hætti opinber stuðningur eigi að koma að viðskiptahugmyndum. Að mínu viti er affarasælast ef okkur tekst að styrkja frumkvöðla í gerð viðskiptaáætlana með því að veita aukið fé til atvinnuþróunar- og eignarhaldsfélaga í landshlutunum þannig að þau geti aðstoðað frumkvöðla fyrstu skrefin. Í umræðunni í dag hafa menn minnst á nýsköpunargjána. Það er að mörgu leyti skemmtilegt myndmál vegna þess að við sem höfum starfað í þessu umhverfi vitum að allt of oft er opinber stuðningur til að byggja brú yfir þessa miklu gjá of lítill og stendur í of skamman tíma. Ef við höldum áfram þessu myndmáli þá stendur frumkvöðullinn í raun á brúarsporðinum þegar búið er að byggja brúna yfir hálfa gjána, kraftur hans er þrotinn, fé hans þrotið og hann fær ekki opinberan stuðning lengur. Þar hefur opinberu fé í raun verið sóað í að byggja hálfa brú. Við þurfum og hljótum að velta fyrir okkur með hvaða hætti ríkisvaldið og aðilar fjármálamarkaðarins koma að því að styðja við frumkvöðla. Ríkisvaldið hlýtur og á að mínu viti að hafa forgöngu í því máli.

Hæstv. forseti. Ég hygg að ekki sé mikill ágreiningur um það í þingsalnum að nýsköpun er eitt það mikilvægasta sem við sinnum hér í okkar störfum, mikilvæg fyrir þjóðfélag okkar og framtíðarþróun. Mér finnst hins vegar ýmsir hv. þm. hafa dregið fulldökka mynd af því ástandi sem hér er, ekki síst ef haft er í huga að það eru ekki mörg ár síðan frumframleiðsla var meginkjarninn í atvinnulífi okkar. Á síðustu 10--20 árum hafa orðið hér stórkostlegar framfarir og nægir að benda á lyfjaiðnaðinn, á það sem gerst hefur í kvikmyndum, í tölvubransanum og ýmsum tæknigreinum og svo má halda áfram. Það hefur með öðrum orðum afskaplega mikið gerst á tiltölulega skömmum tíma. En betur má ef duga skal og ég hygg að flestir séu sammála um það, eins og fram hefur komið í umræðunni, að það er kannski fyrst og fremst skortur á aðgengi að þolinmóðu fjármagni og úr því þarf að bæta. En það má líka draga það fram, hæstv. forseti, að skattumhverfi nýsprotafyrirtækja er e.t.v. ekki nógu hagstætt. Það kostar tugi þúsunda ef ekki hundruð þúsunda að stofna nýsprotafyrirtæki með ýmsum gjöldum og álögum. Að þessu þarf að hyggja. Mér finnst hins vegar líka of mikið einblínt á það að ríkið eitt og sér eigi að koma fram með hið þolinmóða fjármagn. Minnstur hluti af efnahagsstærðum okkar fer í gegnum ríkissjóð. Hér eru stór og öflug fyrirtæki. Hér eru að verða til efnaðir einstaklingar. Af hverju ekki að leita á náðir þeirra, að ég tali nú ekki um lífeyrissjóðina sem ráða yfir mestu fjármagni í efnahagslífi okkar? Það er þjóðfélagið allt sem þarf að taka höndum saman um þetta. Og ef skattbreytingar þarf til, eigum við auðvitað að ganga í það verk. En ég legg áherslu á það að á síðustu 20 árum hefur óskaplega mikið gerst hér á sviði nýsköpunar. Það má tala um byltingu á því sviði og vonandi að það haldi áfram.

Virðulegi forseti. Þegar lagt er mat á stöðu nýsköpunar á Íslandi er nauðsynlegt að horfa til fjölmargra þátta. Veigamestu atriðin eru framlög til þróunar- og rannsóknamála, menntastig og almennt nýsköpunarstarf. Heildarútgjöld til rannsókna og þróunar á Íslandi eru nú rúmlega 3% af vergri landsframleiðslu, en þetta er sú vísbending sem hvað algengast er að nota þegar borin er saman fjárfesting landa í rannsóknum og þróun. Aðeins Svíþjóð og Finnland hafa verið fyrir ofan okkur hvað þetta snertir og Ísland var þriðja ríkið á EES-svæðinu sem náði þessu hlutfalli. Þriðja ríkið. Í nýlegri skýrslu World Economic Forum kemur fram að Ísland er í 8. sæti þegar metin er samkeppnishæfni ríkja, þetta hefur komið fram hér í umræðunni, en þetta er ótrúlega hagstæð niðurstaða. Ótrúlega hagstæð fyrir okkar litla ríki sem keppir á listanum við ríki á borð við Noreg, Japan, Bretland og Þýskaland og skýtur öllum þessum ríkjum ref fyrir rass. Í sérstakri upplýsinga- og tæknivísitölu World Economic Forum er Ísland í fyrsta sæti þeirra 102 ríkja sem skipa lista stofnunarinnar. Þegar kemur að nýsköpun er Ísland hins vegar í 21. sæti. Iðntæknistofnun tók á sínum tíma skýrslu World Economic Forum frá því í fyrra til skoðunar og þar kom fram að ein helsta ástæða þess að Ísland er ekki ofar en raun ber vitni á lista stofnunarinnar yfir nýsköpun er það mat þeirra að nokkuð hafi skort á að fjöldi þeirra sem ganga í háskóla og framhaldsskóla sé sambærilegur við það sem gerist annars staðar í samanburðarríkjunum. Af þessari ástæðu þykir mér rétt að koma því á framfæri að samkvæmt nýjum upplýsingum sem ég hef af heimasíðu menntmrn. sýna tölur frá Hagstofu Íslands að mikil aukning hefur orðið í fjölda háskólastúdenta á undanförnum árum. Árið 1990 var fjöldi stúdenta við nám á Íslandi 5.296, árið 2001 var fjöldinn 11.883 og 13.884 árið 2002. Að lokum þykir mér ástæða til að geta þess að sú ánægjulega þróun hefur átt sér stað að atvinnufyrirtæki leggja nú í æ ríkari mæli fram fjármagn til rannsókna- og þróunarstarfs og hlutur þeirra fer því vaxandi, jafnframt sem heildarfjármagnið er að aukast, en það hefur þrefaldast til rannsókna- og þróunarstarfs frá 1997. Virðulegi forseti. Staða nýsköpunar á Íslandi er góð og við erum til fyrirmyndar í alþjóðasamfélaginu.

Virðulegi forseti. Hér er um ákaflega mikilvægt mál að ræða, mál sem snertir atvinnuhætti framtíðarinnar og möguleika komandi kynslóða til að lifa góðu og eftirsóknarverðu lífi á Íslandi. Ég tel afar mikilvægt að hlúð verði sérstaklega að nýsköpun í tækniiðnaði á Íslandi af mörgum ástæðum. Þar liggja mörg af stærstu tækifærum atvinnuuppbyggingar á næstu missirum. Því fer fjarri að stjórnvöld hafi sinnt þessum lífvænlega vaxtarsprota og má fullyrða að þau hafi þar með brugðist hlutverki sínu hrapallega, enda tala tölurnar sínu máli líkt og fram kom í máli hv. málshefjanda. Stefna stjórnvalda í nýsköpun í atvinnulífinu er ómarkviss, handahófskennd og til hennar skortir fjármagn. Til að mynda er ekki nægur aðgangur að þolinmóðu fjármagni og styrkjum til nýsköpunarfyrirtækja og því fer fjarri að lagt sé nægjanlegt fjármagn til rannsókna innan menntakerfisins á þessu sviði. Á Íslandi höfum við kjöraðstæður til að vera leiðandi í nýsköpun á sviði tækniiðnaðar. Við erum tæknivædd þjóð og vel tæknilæs og því allur aðbúnaður fyrir hendi til þess að Íslendingar geti orðið leiðandi á þessu sviði á alþjóðavettvangi. En til þess þurfa íslensk stjórnvöld að vilja það og sýna þann vilja í verki. Íslensk stjórnvöld hafa allt of lengi verið í sama farinu þegar að atvinnumálum kemur og er framtíðarstefnumótun í atvinnumálum eitt stærsta verkefni stjórnmálanna á næstunni. Það verður að eiga sér stað heildarstefnumótun í atvinnumálum þar sem við horfum gagnrýnin á samfélagið, metum hvar við stöndum og í framhaldi af því hvert við viljum fara með okkar fámenna samfélag, finna tækifærin, setja okkur markmið, hlúa að þeim og fylgja þeim eftir. Stuðningur við nýsköpun á öllum sviðum á að vera til staðar á langtímagrundvelli, ekki sem stök átaksverkefni. Góður vilji er ekki nóg, heldur þarf að fylgja honum fast á eftir því annað er sóun á dýrmætu fjármagni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún undirstrikar að það þarf að takast á við vanda þessarar greinar. Reyndar vakti það athygli mína að hv. þm. Sjálfstfl. una því vel að vera í 21. sæti og að það séu 20 önnur ríki þar sem ungt og efnilegt fólk sem fætt er hér og menntað væri kannski betur komið en hér. En Samf. unir því ekki. Mér þóttu svör hæstv. viðskrh. einneigin vera dulítið rýr í roðinu. Vissulega eru áform um Tæknisjóð í rétta átt, en það fjárframlag sem til þessa sjóðs er ætlað finnst mér engan veginn viðunandi. Hvað eru 200 milljónir? Það er samanlagður aksturs- og risnu- og ferðakostnaður þeirra tveggja ráðuneyta sem hæstv. ráðherra fer fyrir. Til samanburðar við þann stuðning sem keppinautar íslenskra fyrirtækja í nágrannalöndunum okkar fá er rétt að benda á að í Finnlandi eru 32 fyrirtæki í líftæknigreininni einni sem hvert fær 133 milljónir á ári hverju til rannsókna. Líf- og upplýsingatækniáætlun frænda okkar á Írlandi þýddi, að teknu tilliti til stærða þjóðanna, að árleg fjárhæð hér á landi til ráðstöfunar væru 5 milljarðar íslenskra króna. Og í Frakklandi eru styrkir mjög rausnarlegir auk þess sem öll opinber gjöld, m.a. launatengd gjöld og skattar, eru afnumin 8--15 fyrstu árin hjá nýgræðingum í atvinnulífinu. Ég heyrði engar tillögur af þessu tagi hjá hv. viðskrh. Það kom heldur ekkert fram varðandi stöðu Nýsköpunarsjóðs. Ég óttast því að á meðan hæstv. viðskrh. fer fyrir þessum málaflokki, virðulegi forseti, eigi Ísland eftir að hrapa enn neðar á lista þjóða yfir samkeppnishæfni á sviði nýtækni og nýsköpunar. Við erum ein ríkasta þjóð veraldar. Við eigum að vera í fremstu röð nýsköpunar.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. vera nokkuð fljótur á sér að afskrifa mig sem ráðherra sem fer með þennan málaflokk. Raunin er sú að ég er nokkuð stolt yfir því sem ég hef náð fram í minni tíð sem iðn.- og viðskh. og þá er ég sérstaklega að tala um þá stoð sem iðnrn. fékk með lögunum um vísinda- og tækniráð þar sem í fyrsta skipti er tekið tillit til atvinnulífsins í tengslum við vísindarannsóknir á Íslandi, að þær þurfi að leiða af sér störf og arðbær fyrirtæki. Þetta er mikils virði, það vil ég leyfa mér að fullyrða. Og Tækniþróunarsjóður er engin skyndilausn, þetta er framtíðarlausn. Hann fær 200 milljónir miðað við fjárlagafrv. á næsta ári og sú fjárhæð fer hækkandi eins og ég kom að áðan. Það má tala um Nýsköpunarmiðstöðina, hún er líka framtíðarlausn. Og hún hefur með að gera margt sem skiptir máli, eins og frumkvöðlafræðslu, gerð viðskiptaáætlana og fleira. Það er líka nýjung. Það því er ýmislegt sem hefur verið gert sem horfir til bóta vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að það þurfti að taka á málum. Spurt er um Nýsköpunarsjóð og það er eðlilegt að það sé gert. Ég hef áhyggjur af honum og hann hefur ekki getað stundað þá starfsemi sem honum ber í raun lögum samkvæmt vegna þess að hann hefur verið að tapa fjármunum. Við höfum fundað um það málefni með fulltrúum sjóðsins og með fulltrúum vörsluaðila framtakssjóðanna, sem skiptir líka máli, og það er unnið að framtíðarlausn í þeim efnum. Ég vil líka leyfa mér að nefna þá fjármuni sem ákveðið var að veita til atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni, til sprotafyrirtækja, 800 millj. sem Byggðastofnun hefur verið að vinna úr og er nú þegar búið að úthluta fjármagni einmitt til fyrirtækja sem eru í þessum nýju greinum. Nefna má líftækni sem á geysilega framtíð fyrir sér. Og vetnið, er það ekki nýsköpun? Við Íslendingar erum fremstir á sviði vetnis. Og lögin sem sett voru um tímabundinn stuðning vegna kvikmyndagerðar. Og fleira mætti nefna. Það er hægt að nefna margt en það er um að gera að halda áfram að standa sig og ég mun leggja mig fram um það.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 17/1991, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Frumvarp þetta felur í sér nokkrar breytingar á lögum um einkaleyfi. Aðallega eru breytingarnar til komnar vegna innleiðingar líftæknitilskipunar EB í íslenskan rétt, nánar tiltekið tilskipun 98/44/EB, um lögverndun uppfinninga í líftækni. Sumar breytingar í frv. eru byggðar á ákvæðum samningsins um hugverk í viðskiptum (TRIPS-samningsins) sem tengist Alþjóðaviðskiptastofnuninni WTO og ákvæðum samstarfssáttmálans um einkaleyfi (PCT-samningsins) en Ísland er aðili að báðum samningunum. Tillaga til þál. um staðfestingu á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar varðandi breytingu á EES-samningnum með innleiðingu líftæknitilskipunarinnar var samþykkt á Alþingi á síðasta löggjafarþingi. Við gerð frumvarpa um innleiðingu líftæknitilskipunarinnar sem annarra frumvarpa stefna Norðurlöndin að því að hafa sem mest samræmi í norrænni einkaleyfalöggjöf. Var til grundvallar frv. þessu lögð vinna norræns vinnuhóps sem starfaði á vegum norrænu einkaleyfaskrifstofanna. Markmið líftæknitilskipunarinnar er að samræma ákvæði aðildarríkja Evrópusambandsins, og nú aðildarríkja EES-samningsins, varðandi einkaleyfishæfi uppfinninga á sviði líftækni. Þróun í líftækni hefur verið hröð hin síðari ár. Er talið mikilvægt að koma í veg fyrir að ólíkar reglur ríkja skerði möguleika á hagnýtingu uppfinninga á þessu sviði, en greinin gefur mikla möguleika, m.a. í læknisfræðilegum tilgangi og á sviði umhverfisverndar, sérstaklega varðandi þróun umhverfisvænna aðferða í landbúnaði og hvers kyns iðnaði. Í stuttu máli má segja að líftækni sé starfsemi þar sem notaðar eru örverur, dýra- eða plöntufrumur eða frumuhlutar til að framleiða afurðir eða umbreyta þeim, kynbæta plöntur eða dýr eða breyta örverum á markvissan hátt í hagnýtum tilgangi. Aðferðir líftækninnar geta t.d. verið ensímtækni, frumu- og vefjatækni, erfðatækni og hefðbundnar og nýjar gerjunaraðferðir. Erfðatæknin er það svið sem er hvað mest í umræðunni og menn greinir e.t.v. mest á um þar eð fengist er með henni við að breyta erfðaefni lífvera. Með aðferðum erfðatækninnar er t.d. unnt að einangra gen, erfðavísa, ákvarða röð kirna í þeim og flytja gen á milli frumna eða lífverutegunda. Í gildandi lögum um einkaleyfi, nr. 17/1991, er ekki að finna sérákvæði er varða uppfinningar á sviði líftækni. Almennt gilda því sömu reglur um þær uppfinningar og uppfinningar á öðrum sviðum. Segja má því að meginreglan samkvæmt núgildandi lögum sé sú að unnt sé að öðlast einkaleyfi á uppfinningum á sviði líftækni ef uppfinningin uppfyllir skilyrði um nýnæmi, er frábrugðin þekktri tækni, með öðrum orðum frumleg, og telst hagnýtanleg í iðnaði. Á þessari meginreglu eru tvær takmarkanir. Í fyrsta lagi er, skv. 2. tölul. 4. mgr. 1. gr. einkaleyfalaga, ekki unnt að öðlast einkaleyfi fyrir plöntu- og dýraafbrigðum eða aðferðum við að framleiða plöntur eða dýr sem eru aðallega líffræðilegar. Í öðru lagi er sú almenna takmörkun, skv. 1. tölul. 4. mgr. 1. gr. einkaleyfalaga, að ekki er unnt að öðlast einkaleyfi á uppfinningum sem stríða mundu gegn siðgæði eða allsherjarreglu. Líftæknitilskipunin fjallar um einkaleyfishæfi, umfang verndar á þessu sviði og nauðungarleyfi, sem og varðveislu líffræðilegs efnis. Ákvæði tilskipunarinnar hafa í för með sér að kveðið verður mun skýrar á um hvað sé einkaleyfishæft á sviði líftækni og hvað sé beinlínis undanskilið einkaleyfisvernd. Frumvarpið hefur því að geyma ákvæði sem munu gera fyrstu greinar laganna um einkaleyfi mun nákvæmari hvað varðar uppfinningar á sviði líftækni. Vakin skal athygli á því að tilskipunin kveður ekki á um samræmingu á almennum skilyrðum við mat á einkaleyfishæfi, svo sem nýnæmi, frumleika og hagnýtingu í atvinnulífi. Frumvarpið breytir í raun ekki framkvæmd við veitingu einkaleyfa hér á landi en líftækni er tiltölulega nýtt svið sem ekki er farið að reyna verulega á. Hins vegar fer umsóknum sem taka til líftækni stöðugt fjölgandi þannig að ljóst er að skýr ákvæði þurfa að gilda um þessi mál. Stærsta breytingin er líklega sú að með frv. verður heimilt að veita einkaleyfi fyrir erfðabreyttum dýrum að tilteknum skilyrðum uppfylltum en nokkur óvissa hefur ríkt um túlkun einkaleyfalöggjafar varðandi þetta atriði, bæði hér á landi og erlendis. Að því er varðar A-lið 1. gr. frv. er sagt að uppfinningar á öllum tæknisviðum séu einkaleyfishæfar. Þetta leiðir af samningnum um hugverkarétt í viðskiptum og er í samræmi við evrópska einkaleyfasáttmálann sem ætlunin er að Ísland gerist aðili að áður en langt um líður. Í B-lið 1. gr. frv. er m.a. sagt að aðferðir við handlækningar teljist til uppfinninga, gagnstætt því sem nú er í lögum, en hins vegar megi ekki veita einkaleyfi fyrir slíkum uppfinningum. Þetta er gert til samræmis við sömu samninga og ég hef greint frá. Í B-lið er tekið á fleiri atriðum. Nefna má í þessu sambandi að ekki er fremur en í gildandi lögum unnt að fá einkaleyfi á dýra- og plöntuafbrigðum og takmarkanir eru á einkaleyfum á dýrum. Í A-lið 2. gr. frv. kemur fram sú meginregla að hvorki sé unnt að fá einkaleyfi fyrir mannslíkamanum né hluta hans. Sama gildir um mannagen í sínu náttúrulega umhverfi. Rétt þykir að skýrt komi fram í lögunum að hér sé ekki um einkaleyfishæfar uppfinningar að ræða. Undantekningar geta þó verið fyrir hendi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Er þannig möguleiki á að öðlast einkaleyfi á geni þó að bygging þess sé sams konar og mannagena. Í B-lið 2. gr. frv. kemur fram að einkaleyfi sé ekki veitt fyrir uppfinningu ef hagnýting hennar í atvinnuskyni stríði gegn allsherjarreglu eða siðgæði. Slíkt ákvæði er nú í lögum um einkaleyfi. Hins vegar er aukið við ákvæðið og er nú kveðið nánar á um það hvernig túlka beri að hagnýting uppfinningar stríði gegn allsherjarreglu og siðgæði. Í B-lið 2. gr. frv. eru taldar upp uppfinningar sem ekki er unnt að fá einkaleyfi fyrir. Þannig má ekki veita einkaleyfi fyrir aðferðum til að einrækta menn, samkvæmt skýru ákvæði. Ekki er hins vegar kveðið á um að óheimilt sé að veita einkaleyfi fyrir einræktun dýra. Það hvort einræktun sé heimil eða ekki fellur hins vegar utan ramma laganna um einkaleyfi og þá einnig þessa frumvarps. Í A-lið 3. gr. frv., sem verður 3. gr. A í lögunum, er gert ráð fyrir að tekið sé sérstaklega á umfangi einkaleyfisverndar þegar um líftæknilegt efni er að ræða. Er talin þörf á að hafa reglur þar að lútandi mjög skýrar þar eð slíkt efni getur fjölgað sér. Í B-lið 3. gr. frv., sem verður 3. gr. B í lögunum, er kveðið á um skýrar undantekningar frá rétti einkaleyfishafa að því er snertir rétt bænda til að nýta einkaleyfisverndað líffræðilegt efni. Með því er ætlunin að tryggja að bændur geti nýtt uppskeru til frekari fjölgunar eða fjölföldunar líffræðilegs efnis á eigin landi. Þá er kveðið á um sams konar vernd fyrir bændur varðandi dýr og setningu reglugerðar iðnrh. varðandi umfang þessara réttinda og skilyrða. Ákvæðin verða svipuð og í löggjöf annarra Norðurlandaþjóða. Í 4. gr. frv. er breyting þannig að hugtakið líffræðilegt efni verður notað í stað örveruræktar í gildandi lögum. Verður 8. gr. einkaleyfalaga þannig breytt. Þá er einnig gert ráð fyrir breytingu á 8. gr. laganna með því að einfalda kröfur um einkaleyfisumsóknir. Nægir að umsækjandi tilgreini í framtíðinni á umsóknareyðublaði með hvaða hætti hann hefur öðlast rétt til uppfinningar en þarf ekki að leggja fram skriflega framsalsyfirlýsingu því til sönnunar þó að hann sé annar en uppfinningamaður. Þessa breytingu má rekja til þess að á alþjóðlegum vettvangi er unnið að því að einfalda kröfur um umsóknir og samræma þær. Meðal annars hefur svipuð breyting verið gerð á samstarfssáttmálanum um einkaleyfin, PCT, sem Ísland er aðili að. Í 6. gr. frv. er fjallað um svokölluð nauðungarleyfi. Er lagt til að ákvæði um nauðungarleyfi yrkishafa, samkvæmt lögum um yrkisrétt, séu tekin inn í lög um einkaleyfi. Gert er ráð fyrir að samsvarandi breytingar verði gerðar á lögum um yrkisrétt. Í lögunum um einkaleyfi er kveðið á um nauðungarleyfi almennt sbr. 46. gr. laganna. Með ákvæði frv. er verið að tryggja að yrkishafi geti hagnýtt yrki sem er háð veittu einkaleyfi. Samkvæmt 50. gr. laganna ákveður Héraðsdómur Reykjavíkur hvort veita eigi nauðungarleyfi, með hvaða skilyrðum og hve hátt gjald skuli greiða fyrir leyfið. Fjmrn. telur að frv. hafi ekki kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Frumvarp þetta er EES-frumvarp sem afgreiða þyrfti fyrir áramót. Það snýr aðeins að líftækni með tilliti til einkaleyfa, fyrst og fremst vegna innleiðingar líftæknitilskipunar EB og er samið í samvinnu við fulltrúa annarra Norðurlandaþjóða á sviði einkaleyfa. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hæstv. iðnrh. hefur flutt er um breytingu á lögum um einkaleyfi þar sem ekki er að finna sérákvæði er varðar uppfinningar á sviði líftækni. Eins og kemur fram í athugasemdum með frv. er fjallað um það að ekki er unnt að öðlast einkaleyfi fyrir plöntu- og dýraafbrigðum eða aðferðum við að framleiða plöntur eða dýr sem eru aðallega líffræðilegar. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er þetta tilskipun nr. 98/44 frá Evrópusambandinu, um lögvernd uppfinninga í líftækni, sem fjallar um einkaleyfishæfi, umfang verndar á þessu sviði og nauðungarleyfi sem varðar varðveislu líffræðilegs efnis, eins og fram kemur í frv. Út af fyrir sig er þetta mál vafalaust hið merkasta mál og þarft að setja í löggjöf. Það er dálítið táknrænt að hæstv. iðnrh. skuli nú vera að fylgja hér eftir einni ákveðinni tilskipun Evrópusambandsins í framhaldi af umræðu sem átti sér stað fyrr í dag. Það er nú svo að hæstv. iðnrh. hefur tekið að sér að fylgja hér eftir ýmsum tilskipunum Evrópusambandsins og færa þær inn í íslensk lög og ekkert nema gott eitt um það að segja, en hafa ætti hæstv. ráðherra í huga að fótgönguliðar Evrópusambandsins sitja nú margir hverjir á ráðherrabekk í dag. Eins og hér kemur fram líka hefur við gerð frv. verið lögð áhersla á grundvallarvinnu norræna vinnuhópsins sem starfaði 1998--1999 og markmið þessarar tilskipunar, eins og hér kemur fram, er að samræma ákvæði aðildarríkja Evrópusambandsins og nú aðildarríkja EES-samningsins varðandi þetta einkaleyfishæfi. Virðulegi forseti. Þar sem ég á sæti í hv. iðnn. sem ráðherra hefur vísað þessu máli til, þá finnst mér ekki ástæða til að orðlengja þetta frekar. Þetta kemur til vinnu í iðnn. og verður sent út til umsagnar væntanlega eins og lög gera ráð fyrir. En ég tók eftir því í lokin að þar sem þetta væri EES-tilskipun þá þyrfti að klára þetta mál fyrir jól. Þess vegna verð ég að geta þess, virðulegi forseti, að það hefði nú verið betra að málið hefði komið fyrr því þess má vænta að mörg frumvörp frá ráðherrum í hæstv. ríkisstjórn muni birtast og verði vísað til nefndar í aðdraganda nefndadaga, en óneitanlega verð ég að segja fyrir mitt leyti að ég hefði viljað að þetta mál, sem er dálítið yfirgripsmikið og þarf vafalaust að skoða mjög vel, hefði mátt koma fyrr inn.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um einkaleyfi, með síðari breytingum. Eins og hefur komið fram í umræðunni erum við að innleiða tilskipun frá Evrópusambandinu um lögvernd uppfinninga í líftækni, og leyfi ég mér að halda því fram að ef við værum ekki í því Evrópusamstarfi sem við erum í í dag þá væru þessi mál ekki komin á dagskrá hér á Alþingi. En vissulega er þetta mjög mikilvæg lagasetning og við munum auðvitað taka okkur þann tíma í iðnn. sem við þurfum til að skoða þetta en ég efast ekki um að þetta gangi greiðlega í gegnum nefndina, enda greinilega mikilvægt. En mig langar aðeins að nefna, af því að seinna í dag munum við ræða um uppfinningar starfsmanna, að það er vissulega svo að víða, t.d. í Evrópu eru starfsmenn ekki nógu vel verndaðir hvað varðar réttindi á sínum eigin uppfinningum þegar þeir eru í vinnu hjá öðrum. Þar er aðallega um að ræða margmiðlunartæknina þar sem starfsmenn sem starfa við margmiðlunarfyrirtæki og gera þar ákveðnar uppfinningar og eiga þar ákveðin hugverk fá ekki að njóta afraksturs uppfinninga sinna þegar um er að ræða hluti sem síðan eru mikils virði. En það er nú aukaatriði í þessu. Ég ætla bara að taka undir að við munum skoða þetta vel og ég efast um að þetta taki mjög langan tíma í nefndinni, þannig að ráðherra þarf ekki að hafa áhyggjur af því að þetta mál klárist ekki fyrir tiltekinn tíma.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessar undirtektir við frv. Ég tek undir að það kemur óþarflega seint fram, það er alveg hárrétt. Ég hefði gjarnan viljað mæla fyrir því fyrir svona hálfum mánuði, þremur vikum, en þetta er nú einu sinni svona, það tekur víst dálítinn tíma að koma þessum frv. fram og ná þeim inn í þingið til umfjöllunar. Ég vonast samt til þess að málið geti fengið góða og málefnalega, og helst skjóta, umræðu og afgreiðslu í nefnd ef mögulegt er.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem er 304. mál þingsins á þskj. 349. Á árinu 1999 voru samþykkt á Alþingi lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í lögunum var gjaldi sem eftirlitsskyldir aðilar greiða til að standa straum af rekstri Fjármálaeftirlitsins breytt á þann veg að tryggt væri að gjaldið uppfyllti skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningarheimildir. Þetta þýddi m.a. að festa þyrfti álagningarhlutföll í lögum í stað þess að kveða einungis á um hámark álagningar. Þessum álagningarhlutföllum þarf að breyta á hverju haustþingi enda ógerlegt að ákveða nákvæm hlutföll álagningar á flokka eftirlitsskyldra aðila til lengri tíma en eins árs í senn. Frv. þetta er flutt í því skyni að breyta álagningarhlutföllum 5. gr. laganna. Í frv. er miðað við að kostnaður af starfsemi Fjármálaeftirlitsins verði 288,7 millj. kr. á árinu 2004 sem er 8,5% hækkun frá þessu ári. Nýlegar lagabreytingar hafa haft í för með sér aukið umfang í starfsemi eftirlitsins. Væntanlegar breytingar á eiginfjárreglum, Basel-reglur, og nýjar tilskipanir og tilmæli evrópskra fjármálaeftirlita um verðbréfaviðskipti hafa einnig kallað á mikinn undirbúning. Væntingar standa til þess að þetta aukna umfang sé tímabundið. Gert er ráð fyrir að ársverkum fjölgi um 1,5 á næsta ári en stefnt er að því að fjölga ekki fastráðnum starfsmönnum. Eftirlitsskyldir aðilar hafa farið fram á að ríkið greiði hluta kostnaðarins við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Rökin eru þau að Fjármálaeftirlitið taki þátt í mótun reglna sem eðlilegt sé að ríkið greiði. Viðskrn. hefur hafnað þessari kröfu. Í athugasemdum með frv. eru upplýsingar um fjármögnun fjármálaeftirlita innan EES. Þar kemur fram að það fyrirkomulag sem hér tíðkast er hið langalgengasta innan EES enda er mótun og samræming reglna eðlilegur þáttur í opinberu fjármálaeftirliti samkvæmt alþjóðlegum viðmiðunum. Hæstv. forseti. Í fskj. III með þessu frv. er að finna skýrslu Fjármálaeftirlitsins til viðskrh. um starfsemi eftirlitsins. Í 16. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, er kveðið á um að ráðherra skuli leggja slíka skýrslu fyrir Alþingi. Í skýrslunni er fjallað um eftirlit með einstökum sviðum fjármálamarkaðar, þ.e. lánamarkaðar, verðbréfamarkaðar, vátryggingamarkaðar og lífeyrismarkaðar. Þá er greint frá þróun og horfum á íslenskum fjármálamarkaði og áherslum í starfi Fjármálaeftirlitsins næstu missiri. Í skýrslunni er einnig umfjöllun um nýjustu athugun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á íslenska fjármálakerfinu. Niðurstöður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gefa til kynna að Fjármálaeftirlitið og sú umgjörð sem fjármálafyrirtækjum er nú búin standist í heild samanburð við það besta sem gerist. Sú niðurstaða er mikilvæg fyrir samkeppnishæfni íslensks fjármálamarkaðar. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég verð alltaf jafnhissa þegar hæstv. viðskrh. mælir fyrir þessu frv. til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem hefur verið árviss atburður undanfarin ár. Hæstv. ráðherra tekur hér fjórar mínútur, ef ég hef skilið þetta rétt, til þess að mæla fyrir frv., en frv. fylgir ítarleg greinargerð og er alls um 74 síður. Hér er ekki einungis verið að gera grein fyrir fjármálaumsvifum Fjármálaeftirlits á næsta ári og nauðsynlegum breytingum til þess að Fjármálaeftirlitið hafi tekjur til að standa undir starfsemi sinni heldur er, eins og ráðherrann hæstv. sagði hér í stikkorðum, Fjármálaeftirlitið að gera grein fyrir skýrslu til viðskrh. um umfangsmikla starfsemi sína, auk þess sem eftirlitsskyldir aðilar gera ýmsar athugasemdir varðandi umfang Fjármálaeftirlitsins því það eru þeir sem þurfa að standa undir kostnaði við eftirlitið. Mér finnst hæstv. ráðherra sýna bæði þinginu mikla vanvirðingu og Fjármálaeftirlitinu með því að fara ekki yfir helstu efnisatriði sem fram koma í greinargerð, ítarlegri greinargerð frá Fjármálaeftirlitinu sérstaklega, vegna þess að hlutverk Fjármálaeftirlitsins er ákaflega þýðingarmikið og brýnt í allri okkar fjármálastarfsemi. Hlutverk þess er að takmarka hættuna á áföllum á fjármálamarkaðnum, eftirlit með því að eftirlitsskyldir aðilar fylgi lögum og reglum á fjármálamarkaði og koma í veg fyrir innherjasvik og markaðsmisnotkun. Og það eru ýmsar alvarlegar athugasemdir, að mínu mati, hæstv. forseti, gerðar í þessari skýrslu Fjármálaeftirlitsins sem full ástæða hefði verið til af hálfu hæstv. ráðherra að ræða hér ítarlega og kynna sjónarmið sín á. Þess vegna gagnrýni ég það enn og aftur að ráðherrann skuli ekki sjá ástæðu til þess að gera frv. og greinargerð sem við hér ræðum hærra undir höfði en hún sýndi hér áðan, hæstv. ráðherra, með málflutningi sínum. Ég hef nokkar fyrirspurnir til hæstv. ráðherra. Ég tel ekki ástæðu til að dvelja lengi við þær athugasemdir sem hafa komið fram frá eftirlitsskyldum aðilum en þar kemur fram hefðbundin gagnrýni þeirra á umfang Fjármálaeftirlitsins og kostnaðinn sem því fylgir. Ég hef ekki talið ástæðu til að taka undir þá gagnrýni sem eftirlitsskyldu aðilarnir setja fram á kostnað við eftirlitið. Þau verkefni sem Fjármálaeftirlitið hefur fengið ár frá ári eru sífellt að vaxa í takt við flóknari umsýslu á fjármálamarkaði, fjölgun verkefna og lög frá Alþingi sem setja fleiri og fleiri skyldur á eftirlitið. Ég hef ekki talið ástæðu til að gera athugasemdir sérstaklega við þennan þátt í frv. Ég vil bæta því við, virðulegi forseti, að í þessari skýrslu fylgir það sem t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði á árinu 2001 varðandi athugun sína á fjármálastöðugleika á Íslandi og síðan á árinu 2003. Þar kom fram að á árinu 2001 lagði sjóðurinn til ýmsar breytingar á löggjöf og eftirliti til að bregðast við veikleikum á fjármálamarkaði og í eftirliti með honum, m.a. lagði sjóðurinn til verulega stækkun á Fjármálaeftirlitinu. Þetta hefur auðvitað verið í takt við þá þróun sem hefur verið frá systurstofnunum Fjármálaeftirlitsins víða í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Þetta var á árinu 2001. Síðan kemur hér fram að sendinefnd frá Aþjóðagjaldeyrissjóðnum sótti Ísland heim í apríl 2003 til að fylgja eftir athugun á fjármálastöðugleika sem gerð var á árinu 2001. Niðurstöður staðfestu að ójafnvægi sem greindist í skýrslunni frá 2001 væri horfið og að meira jafnvægis gætti nú í áhættufjármálageira, m.a. fyrir tilstuðlan fyrirbyggjandi eftirlitsaðgerða. Hjá Fjármálaeftirlitinu kemur líka fram að þeir telja upp ýmsa þætti sem hafa bæst við í starfsemi Fjármálaeftirlitsins og telja nauðsynlegt. Orðrétt segir hér í þessari skýrslu, með leyfi forseta, að: ,,Stjórnvöld þurfi að vera reiðubúin að endurskoða stærð Fjármálaeftirlitsins þar sem starf þess við að koma nýjum lögum í framkvæmd megi ekki koma niður á kjarnaeftirliti.`` Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem fer varlega oft þegar um er að ræða aukin útgjöld og umsvif tekur þá undir það að vel eigi að búa að Fjármálaeftirliti í samræmi við þau verkefni sem það hefur haft með höndum. Auðvitað tek ég undir það að auðvitað eigi að gæta aðhalds og hagkvæmni í öllu því sem snýr að opinberum stofnunum, ekki síður Fjármálaeftirlitinu en öðru, en maður verður að horfa til þeirra verkefna sem Fjármálaeftirlitið hefur með höndum þegar verið er að líta til rekstrarumfangs stofnunarinnar. Ég vil þá víkja að því, virðulegi forseti, að Fjármálaeftirlitið hefur nýlega sett fram hugleiðingar um gegnsæi starfsemi Fjármálaeftirlitsins og spyr hvort ástæða sé til að rýmka heimildir þess til að greina frá framkvæmd eftirlits og niðurstöðum í einstaka málum. Í umræðuskjali sem Fjármálaeftirlitið hefur gefið út um þetta mál segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið fjallar hins vegar ekki opinberlega um einstök mál eða málefni einstakra eftirlitsskyldra aðila, nema mælt sé fyrir um upplýsingaveitingu í lögum. Eftirlitsskyldir aðilar eða almenningur eiga því ekki aðgang að niðurstöðum í einstökum málum nema þær séu birtar af öðrum aðilum en Fjármálaefirlitinu. Fjármálaeftirlitið sætir oft gagnrýni vegna þessa síðastnefnda. Nefnt hefur verið að varnaðaráhrif af aðgerðum Fjármálaeftirlitsins og niðurstöðum séu lítil og aðgerðir þess í einstökum málum stuðli ekki nægilega að bættri framkvæmd á fjármálamarkaði í heild. Sérstaklega hefur verið bent á að mikilvægt sé fyrir hagsmuni verðbréfamarkaðar að gegnsæi ríki í afdrifum mála sem upp komi.`` Herra forseti. Ég tek svo sannarlega undir þetta og mér finnst mjög gott að Fjármálaeftirlitið skuli setja fram hugleiðingar um að það þurfi að auka gegnsæi í starfsemi þess og greina frá framkvæmd eftirlits og niðurstöðum í einstaka málum sem þeir hafa ekki gert hingað til af því að þeir eru bundnir ákveðinni þagnarskyldu með lögum. Þeir leggja raunverulega til að þetta mál verði skoðað af fullri alvöru en segja hér, með leyfi forseta: ,,Taka ber fram að breytingar á núgildandi fyrirkomulagi eru ekki á forræði Fjármálaeftirlitsins, þar sem aukin upplýsingamiðlun um niðurstöður þess í einstökum málum er háð breytingum á lögum.`` Þess vegna beini ég orðum mínum til hæstv. viðskrh. og spyr um álit hennar á þessari breytingu á upplýsingaskyldu Fjármálaeftirlitsins sem það sjálft setur hér fram til þess að auka gegnsæi og tryggja meira aðhald og eftirlit með eftirlitsskyldum aðilum eins og hægt er með því að hafa meira gegnsæi ríkjandi og þær skyldur á Fjármálaeftirlitinu að greina frá og birta niðurstöður í einstökum málum. Þar sem hér er um löggjafaratriði að ræða hlýtur hæstv. viðskrh. að hafa skoðun á því hvort hér beri að auka gegnsæið. Og ég vísa til þess þegar ég beini spurningu minni til hæstv. viðskrh. að hér stendur í því skjali sem Fjármálaeftirlitið hefur sent fram um þetta mál, með leyfi forseta: ,,Jafnframt er kveðið sérstaklega á um að tryggja þurfi eftirlitsaðilum heimild til að greina opinberlega frá beitingu stjórnsýsluviðurlaga.`` Þetta er sem sagt í nýlegri tilskipun Evrópusambandsins. Þar er kveðið sérstaklega á um að tryggja þurfi eftirlitsaðilum heimild til þess að greina opinberlega frá beitingu stjórnsýsluviðurlaga. Ég tel því ástæðu til þess þegar við ræðum um starfsemi Fjármálaeftirlitsins að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hún telji að það sé rétt að rýmka heimildir Fjármálaeftirlitsins til að greina frá niðurstöðum í einstaka málum. Virðulegi forseti. Með reglubundnum hætti kemur upp umræða um tryggingafélögin og þau háu iðgjöld bifreiðatrygginga sem bifreiðaeigendur hafa þurft að búa við á umliðnum árum. Það er ekki langt síðan við vorum hér í þinginu í umræðu einmitt um há iðgjöld bifreiðatrygginga sem hafa hækkað mjög mikið á umliðnum árum og um 80--90% á stuttum tíma. Ég hef sett fram gagnrýni á Fjármálaeftirlitið vegna þessa og talið að Fjármálaeftirlitið hafi ekki fært nægjanleg rök fyrir því af hverju það telji ekki ástæðu til þess að grípa til neinna aðgerða gegn tryggingafélögunum. Við höfum séð bótasjóði tryggingafélaganna blása út á sama tíma og iðgjöldin hafa hækkað. Það er auðvitað ástæða til þess að skoða það sérstaklega varðandi bótasjóðina. Við hljótum að skoða það m.a. í ljósi þeirra reglna sem gilda um skattlagningu bótasjóðanna. Ég tel að þeim verði að breyta þannig að óuppgerð tjón liggi ekki árum saman í sjóðunum og þannig geti tryggingafélögin legið með gífurlega mikið af óskattlögðum fjármunum í sinni vörslu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það þurfi ekki að taka bótasjóðina til sérstakrar skoðunar, fyrirkomulag þeirra, og hvernig þeir hafa blásið út á sama tíma og iðgjöldin hafa verið að hækka. Ég spyr ráðherrann sérstaklega um það hvort það sé eðlilegt, þetta tvíþætta hlutverk sem Fjármálaeftirlitið hefur með höndum, þ.e. annars vegar að hafa eftirlit með að iðgjöld standi undir skuldbindingum sínum sem snýr að tryggingafélögunum, og hin hliðin sem snýr að neytendum, að hafa eftirlit með að iðgjöld séu hófleg gagnvart neytendum. Það getur verið að verksvið Fjármálaeftirlitsins stangist þarna á og það er spurning hvort það þurfi að kljúfa þetta upp með einhverjum hætti, að þetta sé ekki hvort tveggja á höndum Fjármálaeftirlitsins, a.m.k. miðað við þá reynslu sem við höfum, þá umræðu sem við höfum gengið í gegnum hér í þessum þingsal, án þess að Fjármálaeftirlitið beiti sér með einum eða öðrum hætti gagnvart neytendum að mér finnst, virðulegi forseti. Mér finnst þetta vera skoðunarinnar virði hvort kljúfa eigi upp þessa tvo verkþætti sem Fjármálaeftirlitið hefur annars vegar gagnvart tryggingafélögunum og hins vegar gagnvart neytendunum. Ég spyr hæstv. ráðherra um það. Undir þessu umræðuefni, þar sem við ræðum hér um Fjármálaeftirlitið, hefði verið fengur í því ef hæstv. ráðherra hefði séð ástæðu til þess að ræða eitthvað um þá þróun sem hefur verið á bankamarkaðnum, þegar bankastofnanir fara í æ ríkara mæli út í fjárfestingar í atvinnulífinu og eigendur bankastofnana orðnir umsvifamiklir í rekstri á ýmsum sviðum atvinnulífsins. Menn hafa áhyggjur af því að þetta valdi hagsmunaárekstrum og hefði verið eðlilegt að kalla eftir því við þessa umræðu að fá álit hæstv. viðskrh. á þessari þróun. Virðulegi forseti. Ég hef eina fyrirspurn til viðbótar til hæstv. ráðherra, sem við ræddum reyndar aðeins á síðasta þingi, það snertir upplýsingaskyldu um starfskjör stjórnenda. En Kauphöllin hefur sett slíkar reglur fyrir fyrirtæki sem eru skráð hjá Kauphöllinni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hefur Fjármálaeftirlitið sett reglur um upplýsingaskyldu lífeyrissjóða, um starfskjör stjórnenda sambærileg þeim sem Kauphöll Íslands hefur sett um skráð félög Kauphallar? Ég minnist þess að þetta hafi komið til tals í umræðu á síðasta þingi og ég innti hæstv. ráðherra eftir þessu þá. Hæstv. ráðherra tók vel undir það, ef ég man rétt, að eðlilegt væri að slíkar reglur yrðu settar. Ég hef ekki orðið þess vör að þær hafi séð dagsins ljós. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Eru einhverjar slíkar reglur í undirbúningi? Hefur hæstv. ráðherra vitneskju um það? Er hæstv. ráðherra tilbúinn til þess, ef slíkar reglur eru ekki í undirbúningi, að beina tilmælum, og ég undirstrika tilmælum, til Fjármálaeftirlitsins um að slíkar reglur verði settar? Í skýrslunni sem við ræðum er töluvert fjallað um lífeyrissjóðina og það koma ýmsar athugasemdir fram hjá Fjármálaeftirlitinu varðandi starfsemi lífeyrissjóðanna. Ég viðurkenni það, virðulegi forseti, að ég hef haft af því töluverðar áhyggjur að ekki sé nægjanlegt eftirlit með starfsemi lífeyrissjóðanna, m.a. hugsanlegum hagsmunaárekstrum hjá stjórnendum lífeyrissjóðanna. Maður veltir fyrir sér hvaða reglur gilda um setu stjórnarmanna og stjórnenda lífeyrissjóða í stjórnum fyrirtækja sem lífeyrissjóðirnir hafa fjárfest í, ef stjórnarmenn eða stjórnendur eiga sæti í stjórn þess fyrirtækis og eiga sjálfir hlut í því eða eiga annarra hagsmuna að gæta í viðkomandi fyrirtæki. Ég er alls ekki klár á því hvernig á þessum málum er tekið t.d. af hálfu Fjármálaeftirlitsins, hvort gagnsæi og eftirlit sé þar nægilega mikið til þess að maður hafi svona sæmilega tilfinningu fyrir því að ekki sé um að ræða hagsmunaárekstra varðandi starf stjórnenda og starfsmanna lífeyrissjóðanna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það. Lífeyrismarkaðurinn fær töluvert rúm í skýrslu Fjármálaeftirlitsins til hæstv. viðskrh. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Nokkur brögð hafa verið að því að ársreikningar og fjárfestingarstefnur lífeyrissjóðanna hafi ekki verið í samræmi við reglur sem um þau gilda og hafa margvíslegar athugasemdir verið gerðar við sjóðina í þessu sambandi og úrbóta krafist. Fjármálaeftirlitið hefur á tímabilinu hafið viðamiklar athuganir á starfsemi þriggja lífeyrissjóða. Tveimur þeirra lauk með athugasemdum og kröfum um úrbætur en einni er ólokið. Í einu tilviki afhenti Fjármálaeftirlitið efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra niðurstöður og gögn vegna athugunar.`` Síðan segir varðandi lífeyrissjóðina: ,,Talsvert hefur verið um réttindaskerðingar, ýmist í formi lækkunar margföldunarstuðla eða breytingar á greiðslutímabilum lífeyris.`` Það er ýmislegt annað sem kemur fram í þessari skýrslu sem ég sé að ég hef ekki tíma til þess að ræða. Hér er farið yfir hvernig tryggingafræðileg staða lífeyrissjóðanna er í árslok 2002. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að sú mynd sem þar er dregin upp veldur nokkrum áhyggjum. Þar kemur fram að tryggingafræðileg staða hjá lífeyrissjóðunum í árslok 2002 hafi verið jákvæð hjá 11 lífeyrissjóðum, halli á bilinu 0,1--5% hjá níu lífeyrissjóðum, hjá 18 lífeyrissjóðum var halli á bilinu 5,1--10% og hjá fjórum var halli meira en 10%. Þessar tölur segja okkur að það er ástæða til þess að hafa þarna áhyggjur og maður verður auðvitað að treysta því að Fjármálaeftirlitið standi vel gæsluna og vörðinn um það að lífeyrissjóðirnir eigi fyrir sínum skuldbindingum. Það er hart til þess að vita að halli á lífeyrissjóðunum, hverjum sem þar er um að kenna, óvarleg fjárfesting lífeyrissjóðanna eða hvað það er, þurfi að bitna með harkalegum hætti á réttindum fólksins. Af því er ástæða til þess að hafa áhyggjur og er bent á ýmislegt fleira varðandi lífeyrissjóðina sem ég hef ekki tíma til að ræða hér þar sem tíma mínum er lokið. En ég ítreka þær fyrirspurnir sem ég hef lagt til hæstv. viðskrh. og vænti þess að hún svari þeim í síðari ræðu sinni.

Frú forseti. Við ræðum hér skýrslu og frv. til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, þ.e. Fjármálaeftirlitið. Fjármálaeftirlitið gegnir afskaplega mikilvægu hlutverki í síbreytilegum og hratt breytilegum markaði, sérstaklega verðbréfafyrirtækja og fjármálastofnana. Þetta hlutverk er eitthvað minna hjá lífeyrissjóðum eða tryggingafélögum, en engu að síður mjög mikilvægt. Fjármálamarkaðurinn hefur vaxið og breyst mjög hratt bara á síðustu mánuðum og það er mjög mikilvægt, frú forseti, að gott eftirlit sé með þeirri starfsemi sem þar á sér stað vegna þess hve mikið er að breytast og hve mikið er í húfi. Ég held að Fjármálaeftirlitið hafi staðið sig nokkuð vel miðað við hvað umfang starfsins er orðið mikið og breytingarnar miklar. Hins vegar má lengi betur gera. Oft gera menn sér ekki grein fyrir því að Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með þremur megingreinum; það eru bankar og sparisjóðirnir, það eru fjármálafyrirtæki ýmiss konar í einum hóp, síðan eru það vátryggingafélög og svo eru það lífeyrissjóðirnir. Hvert þessara sviða hefur ákveðin vandamál. Hjá bönkum og verðbréfafyrirtækjum eru það innherjavandamál og vandamál varðandi yfirtökur og annað slíkt sem hafa verið mjög tíð undanfarið. Hjá tryggingafélögunum eru það bótasjóðirnir og mat á þeim, gæta þess að þeir séu nægilega miklir til þess að ekki skorti fé þegar þarf að greiða út. Enn fremur þarf að gæta þess, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að iðgjaldið sé ekki of hátt. Þessi markmið rekast auðveldlega á. Hjá lífeyrissjóðunum þarf að gæta þess hvernig háttað er útlánum eða fjárfestingum lífeyrissjóðanna og alveg sérstaklega að gæta þess að þeir eigi ætíð fyrir skuldbindingum, þ.e. að gripið verði til harkalegra aðgerða ef nauðsyn krefur. Það liggur nú þegar fyrir. Hins vegar er það ekki hlutverk Fjármálaeftirlitsins að meta t.d. hvort um sé að ræða oftryggingu vegna skaðabótalaganna hjá bílatryggingunum eða hvort það sé innbyggður galli í lífeyriskerfinu sem stafar af því að iðgjaldið er ekki rétt hjá lífeyrissjóðunum. Það er ekki tryggingafræðilega rétt. Það er ákveðinn flutningur á réttindum frá ungu fólki til eldri sjóðfélaga sem gerir það að verkum að sjóðir sem eru með mikið af eldri sjóðfélögum standa illa bara þess vegna, burt séð frá ávöxtun. Það getur þurft að skerða réttindi hjá fólki sem er skikkað með lögum til að greiða í lífeyrissjóð með mikið af eldri sjóðfélögum, bara af því að það lendir í þeim hópi. Það er spurning hvort það samræmist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að fólk sé skikkað að borga í ákveðinn lífeyrissjóð og vegna þess hvernig aldursdreifingin er í þeim sóði, verði þau réttindi skert. En þetta er innbyggður galli sem í rauninni aðrir en Fjármálaeftirlitið taka afstöðu til. Í skjalinu sem liggur fyrir framan okkur er á fskj. II, álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila á rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins. Nefndarmenn koma fram með óvenjuharða gagnrýni því þeir telja, með réttu, að þeir séu einu aðilarnir sem eigi að gæta nauðsynlegs kostnaðaraðhalds vegna þess að þeir, eftirlitsskyldu aðilarnir, greiða sjálfir reksturinn. Þeir segjast hafa bent á ýmis atriði, en Fjármálaeftirlitið hafi ekkert tillit tekið til þeirra, eins og stendur hér, með leyfi frú forseta: ,,FME hefur ekkert tillit tekið til þeirra málefnalegu ábendinga samráðsnefndar, sem fram komu í minnisblaði hennar, dags. 29. ágúst, við drög að rekstraráætluninni.`` Þar er bent á að það sé í síauknum mæli verið að veita Fjármálaeftirlitinu stjórnsýsluhlutverk, þ.e. að það sé að taka yfir stjórnsýsluhlutverk sem sé eðlilegt að ríkisvaldið greiði, en ekki þeir aðilar sem eiga að standa undir kostnaði við eftirlitið, sem er annar þáttur starfseminnar. Síðan koma þeir með athugasemdir. Þeir benda á það, með leyfi frú forseta: ,,Samkvæmt drögunum er kostnaður vegna erlends samstarfs og funda erlendis áætlaður verulega hærri en fyrir líðandi ár og það þrátt fyrir að ljóst sé að þessi liður var stórlega ofáætlaður vegna ársins 2003. Samráðsnefnd ítrekar sín fyrri sjónarmið um að FME haldi kostnaði af slíku samstarfi innan eðlilegra marka, enda hljóta mjög tíðar utanferðir að bitna á vinnu að lögbundnu eftirlitshlutverki hér heima.`` Í lið 5 stendur enn fremur, með leyfi frú forseta: ,,Samráðsnefnd hefur undanfarin ár gagnrýnt harðlega há stjórnarlaun sem greidd eru til stjórnar FME. Þá er jafnljóst að sú viðtekna venja að boða varamenn til allra stjórnarfunda gengur gegn lýðræðislegum stjórnarháttum og ótækt að halda slíkri stefnu áfram.`` Þeir gagnrýna sem sagt mjög há stjórnarlaun hjá FME. Svo benda þeir á að það þurfi að gæta þess að lágmarksgjald vegna eftirlits verði aldrei svo hátt að það komi í veg fyrir rekstur smæstu fyrirtækjanna. Það er náttúrlega ótækt ef eftirlitsgjaldið er orðið svo hátt að ekki sé hægt að reka fyrirtæki. Að lokum benda þeir á að ekki verði hjá því komist að vekja athygli á því hversu lítinn hluta af heildarkostnaðinum stærsti aðilinn á lánamarkaðnum, þ.e. húsbréfadeild Íbúðalánasjóðs, greiði. En Íbúðalánasjóður er, sem kunnugt er, stærsti aðilinn á lánamarkaði á Íslandi. Þetta voru athugasemdir sem samráðsnefnd gerir við frumvarpið og ég held að það sé rétt að þær verði skoðaðar í hv. nefnd sem færi málið til umfjöllunar. Ég vil undirstrika það að Fjármálaeftirlitið gegnir mjög mikilvægu hlutverki, sérstaklega eftir að það var sameinað úr bankaeftirliti og tryggingaeftirliti og styrkt á margan hátt, þá gegnir það sífellt veigameira hlutverki í því að halda uppi góðum siðum og góðri reglu á síbreytilegum og hratt breytilegum verðbréfamarkaði.

Herra forseti. Það eru í sjálfu sér ekki mörg atriði sem ég sé ástæðu til að staldra við hér við 1. umr. þessa máls. Þetta er tæknilegt mál og það er kannski eðlilegt að meginskoðun þess fari fram í þingnefnd. Ég tel hins vegar að það sé mjög mikilvægt að viðkomandi nefnd gefi sér góðan tíma til að fara rækilega ofan í saumana á frv. og nota þá í raun og veru tækifærið og tilefnið og fara yfir stöðu Fjármálaeftirlitsins og hversu vel menn telja að til sé að takast, því sú starfsemi sem hér á í hlut er gríðarlega mikilvæg og ekki síst vegna þess að hér hefur verið valin sú leið, sem margt mælir reyndar með, að sameina þetta eftirlit allt saman á einni hendi þar sem áður var um að ræða kannski í aðalatriðum tvær eftirlitsstofnanir þar sem voru bankaeftirlitið og Vátryggingaeftirlitið. En hér má segja að fjármálaeftirlit hafi allt verið sameinað á eina hendi og því falið til viðbótar þó nokkurt stjórnsýsluhlutverk þannig að það er mjög mikið orðið undir í þessari einu stofnun. Frumvarpið er í grunninn fyrst og fremst gjaldskrárbreyting, ef ég hef lesið þetta rétt, verið er að hækka nokkuð álagningarhlutföll á eftirlitsskylda aðila en lágmarksgjöldum er haldið óbreyttum. Þannig að eitt af því sem þarf auðvitað að fara ofan í saumana á er fjármögnunarþátturinn. Síðan er náttúrlega eðlilegt að til skoðunar komi þessir stóru aðilar sem Fjármálaeftirlitið hefur yfirumsjón og eftirlit með, þ.e. Kauphöllin, bankarnir eða fjármálastofnanirnar, lífeyrissjóðirnir og vátryggingastarfsemin. Allt skiptir þetta auðvitað mjög miklu máli og væri hver og einn þessara þátta alveg tilefni til umræðna hér. Reyndar hafa a.m.k. tveir þeirra verið alveg sérstaklega til umræðu í þjóðfélaginu að undanförnu vegna stöðu mála þar, þ.e. vátryggingasviðið og bankarnir. Ég hef að vísu vakið athygli á því, bæði í umræðum á Alþingi og í blaðagreinum, hver þróun mála sé hjá Kauphöll Íslands og er furðuhljótt um það að skráðum fyrirtækjum hríðfækkar nú í Kauphöllinni. Það hlýtur að vera nokkurt áhyggjuefni a.m.k. þeim sem hæst töluðu um mikilvægi þess að þróa hér virkan hlutabréfamarkað með þátttöku almennings og hvöttu mjög til þess að fyrirtæki skráðu sig. En nú er sem sagt staðan sú að þau hverfa þaðan umvörpum af markaði og það hlýtur að vera umhugsunarefni í sjálfu sér að t.d. öll olíufélögin hafa nú verið afskráð, að langstærsta fyrirtækið á sviði smásöluverslunar hefur verið afskráð og þannig mætti áfram telja. Fram undan eru nokkrar afskráningar nú á síðasta hluta ársins og í upphafi árs 2004, en ef ég veit rétt og hef fylgst rétt með hefur aðeins ein nýskráning á fyrirtæki litið dagsins ljós á öllu þessu ári. Og fyrirtækjum hefur fækkað þarna úr upp undir 80 og niður í um 50 eins og málin standa í augnablikinu. Það sem ég held að þurfi að skoða alveg sérstaklega í þessu er ósköp einfaldlega hversu virkt er Fjármálaeftirlitið gagnvart þeim þáttum sem skiptir kannski mestu máli að það geti beitt sér í?  Það vekur líka spurningu um það hvort núverandi staða Fjármálaeftirlitsins og stjórnskipuleg staða þess sé nógu heppileg, sé nógu sterk. Hefur Fjármálaeftirlitið það sjálfstæði og þá styrku stöðu gagnvart annars vegar ráðuneytinu og hins vegar stærstu þátttakendunum á markaði sem það á að hafa eftirlit með, sem nauðsynlegt er til þess að það geti beitt sér sem skyldi? Og þegar maður sér hvers konar samkrull er orðið þarna á ferðinni, óhuggulegt samkrull í þessum litla fámennisheimi, sem ekki síst er nú að kristallast í fjármálaheiminum og viðskiptaheiminum íslenska núna, þá getur maður auðvitað velt þessu fyrir sér. Mér finnst alveg koma til greina að það verði athugað hvort Fjármálaeftirlitinu væri betur búinn staður t.d. í skjóli Alþingis, eða að því yrði með einhverjum enn öðrum hætti tryggð enn þá sterkari og sjálfstæðari staða. Og hvort sem fyrirmyndir að því væri að hafa annars staðar, þá yrðum við kannski að smíða okkur hér okkar eigið fyrirkomulag, bara ósköp einfaldlega í ljósi þess hversu lítill íslenskur markaður er, hversu algengt er að sömu einstaklingarnir sitji öllum megin við borðið, undir og yfir og allt um kring. Og þegar maður veltir því fyrir sér hvers konar tengsl Fjármálaeftirlitið hefur við nokkra lykilaðila í íslenska fjármálaheiminum og rekst aftur og aftur á sömu nöfnin, eða sér að sömu áhrifavaldarnir koma við sögu, þá bregður manni óneitanlega í brún. Þegar maður sér sömu einstaklingana vera framkvæmdastjóra stærstu fyrirtækjanna kannski á sviði fjármálastofnana sem eftirlitið á að hafa eftirlit með, sér þá sitja í stjórn annars fyrirtækis, t.d. Kauphallar Íslands eða Verðbréfaskráningar, sér þá vera í raun og veru ráðandi aðila í vátryggingastarfsemi í gegnum eignaraðild fjármálastofnana þannig að þeir eru kannski á þremur af fjórum vígstöðvum þar sem Fjármálaeftirlitið á sérstaklega að bera niður. Sem betur er komin upp þó nokkur umræða t.d. í fagtímaritum og víðar um það hvort heppilegt sé að þessi hlutverk skarist jafnhressilega og raun ber vitni. En það hlýtur að þurfa að ræðast og skoðast einnig í samræmi við hlutverk þessa stóra opinbera eftirlitsaðila sem Fjármálaeftirlitið er, vegna þess auðvitað hversu ískyggilegt vandamál þessi fákeppniseinkenni og hringamyndunareinkenni öll eru hér á landi. Ég vil nú leyfa mér að nefna það hér að ég held að það sé fullkomlega kominn tími á það að unnin verði á nýjan leik skýrsla, sem Samkeppnisstofnun hefur að vísu haft forustu um hingað til og gert í tvígang, þar sem kortlögð verða einfaldlega hringamyndunareinkenni í íslensku viðskiptalífi. Þessar skýrslur hafa borið heitið Stjórnunar- og eignatengsl í íslensku viðskiptalífi, ef ég man rétt, og mér sýnist að sviptingar í viðskiptalífinu að undanförnu og vaxandi samþjöppun kalli nú á það að farið verði yfir þetta og það skoðað rækilega og þar á meðal og ekki síst hvort hagsmunatengsl á sviði fjármálaþjónustu og viðskipta, vátryggingastarfsemi og kauphallarviðskipta og slíkra hluta séu ekki ærið ískyggileg. Það kynni líka að koma til greina t.d. að einhvers konar óháð úttekt yrði gerð á þessu af aðila sem hefði nægjanlega fjarlægð frá íslenska viðskiptalífinu til þess að geta með hlutlægum hætti fjallað um þetta. Lífeyrissjóðirnir eru auðvitað gríðarlega stórir og mikilvægir aðilar í þessu. Maður hefur þó þá tilfinningu að þar séu hlutirnir kannski í fastari skorðum og í sjálfu sér gilda þar trúlega skýrustu lagaákvæðin sem auðvelda auðvitað eftirlitið. Það er tiltölulega auðvelt að fara yfir það að lífeyrissjóðirnir dreifi áhættu með þeim hætti sem lög gera ráð fyrir o.s.frv. Ávöxtunin, sem eðlilega er mönnum ofarlega í huga, hlýtur náttúrlega alltaf að ráðast af ýmsum aðstæðum á markaði og vera eitthvað upp og ofan. En óneitanlega er það alvörumál að þrjú ár í röð hefur ávöxtun lífeyrissjóðakerfisins í heild sinni verið neikvæð og það er vissulega áhyggjuefni, enda muna menn það að núverandi kerfi er byggt á þeim grunni að það má ekki fara niður fyrir 3% raunávöxtun, alla vega ekki langtímum saman öðruvísi en illa fari. En það er auðvitað hlutur sem ekki heyrir kannski með beinum hætti undir Fjármálaeftirlitið sem slíkt svo fremi sem öllum settum leikreglum og ákvæðum laga sé fylgt. Ég hef þá tilfinningu, herra forseti, að það séu sérstaklega tengsl fjármálastofnananna innbyrðis, samspil þeirra við bæði viðskiptabanka, fjárfestingarbankastarfsemi, vátryggingastarfsemi og svo tengslin yfir í Kauphöllina, sem kannski sé ástæða til að skoða þarna alveg sérstaklega. Svo mætti náttúrlega velta fyrir sér samspili Fjármálaeftirlitsins og Samkeppnisstofnunar og hvort þar séu að einhverju leyti einhver grá svæði. Það er t.d. spurning um það með hvaða hætti hlutverk Fjármálaeftirlitsins þegar kemur að virkum eignarhlutum og öðrum slíkum þáttum skarast við hlutverk Samkeppnisstofnunar þegar kemur að skyldum þáttum á verksviði þeirrar stofnunar, sem lýtur almennt að því að forsendur heilbrigðrar samkeppni í viðskiptalífinu séu til staðar. Allt ber það að sama brunni, virðulegur forseti. Ég held sem sagt að það sé ástæða til þess að af þessu tilefni sé tekinn tími í að fara dálítið rækilega yfir stöðuna í þessum efnum og hvort þetta eftirlitskerfi virkar eins og skyldi, alla vega hringja ýmsar viðvörunarbjöllur úr ýmsum áttum. Sum þessi fyrirtæki eru gera upp eða taka sér gríðarlegan hagnað um þessar mundir, eins og bankakerfið sem vekur auðvitað spurningar um það hvort samkeppni sé virk og með eðlilegum hætti þegar maður sér slíkar tölur birtast án þess, að því er virðist, að það hafi nein minnstu áhrif á að þessir aðilar geri það sýnilegt í innbyrðis samkeppni og tilboðum til viðskiptavinanna að þeir séu að reyna að nota sína góðu afkomu til þess þá að heyja harða samkeppni um viðskiptin. Og minnir það ekki á ýmis önnur sambærileg svið þar sem menn hafa nú sterka tilfinningu fyrir því að um sé að ræða nokkurs konar vopnaðan frið eða vopnahlé þar sem menn séu tiltölulega sáttir við sína hlutdeild í markaðnum og hafi meiri áhuga á því að nýta sér hana til þess að taka sér góðan hagnað heldur en endilega að heyja samkeppni um að stækka sinn hlut af kökunni? Ég vildi gera þessar almennu athugasemdir hér, frú forseti, og vonast til þess að efh.- og viðskn. gefi sér góðan tíma til að fara ofan í saumana á málinu. Og ég leyfi mér að spyrja hvort það sé eitthvað sem sérstaklega knýi á að þetta frv. hljóti afgreiðslu fyrir áramót. Hér er að vísu um gjaldskrárbreytingar að ræða, en væntanlega er það ekki stórmál þó að gildistaka þeirra falli ekki endilega að áramótum því ég hef þá tilfinningu að þetta mál hefði gott af því að fá rækilega umfjöllun í virðulegri nefnd og fá þá frekar afgreiðslu hér einhvern tímann á vetrarmánuðum heldur en endilega núna að einungis gefist nokkrar vikur til þess að athuga það.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það kom mér svo sem ekki á óvart að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fyndi að því við mig að ég skyldi ekki halda lengri ræðu af þessu tilefni. Það hefur hún gert áður. Það má alveg velta því fyrir sér hvort hún hafi á réttu að standa hvað það varðar. Frv. er með fylgiskjölum mikið að vöxtum og gefur tilefni til mikillar umræðu. En það liggur fyrir og hv. þingmenn geta nýtt sér þau gögn eins og þeim þykir eðlilegt og brugðist við því sem þar kemur fram. Mig langar til að koma inn á nokkur atriði í þessari umræðu. Ég tek undir það með hv. þingmönnum að hlutverk Fjármálaeftirlitsins er mjög mikilvægt. Þar hefur verið brugðist við ábendingum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Síðasta einkunn sem fékkst var mjög jákvæð fyrir eftirlitið. En upp hefur komið umræða sem var vakin á ársfundinum um hvort ástæða sé til að breyta lögum, gera starfsemina gagnsærri en hún hefur verið með lagabreytingu. Það sem um er að ræða er að til umfjöllunar er umræðuskjal um þetta efni. Mér finnst málið nokkuð vandmeðfarið vegna þess að það að breyta lögunum, breyta þessum vinnubrögðum, hefur bæði kosti og galla. Ég get þó sagt að mér þætti koma til greina og jafnvel æskilegt að hafa meira gagnsæi varðandi verðbréfamarkaðinn. Það tel ég a.m.k. vel þess virði að skoða nánar og við munum gera það í ráðuneytinu. Ég ítreka að það þarf lagabreytingu til að svo geti orðið. Það eru heimildir í lögum til að leggja á stjórnvaldssektir. En varðandi það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi í tengslum við tilskipun frá Evrópusambandinu þá er í þeirri tilskipun verið að tryggja enn frekar slíkar heimildir, gera þær ríkari en þær eru í dag. Að sjálfsögðu munum við fylgjast með því sem þaðan kemur. Bótasjóðir voru nefndir til sögunnar. Við höfum nýlega farið í gegnum þá umræðu á hv. Alþingi í utandagskrárumræðu. Mér er kunnugt um að væntanleg er skýrsla frá eftirlitinu um vátryggingaskuldir eða það sem kallað hefur verið bótasjóðir. Ég hef svo sem ekkert meira um það að segja. Þetta tvíþætta hlutverk sem hv. þm. nefndi er ekki á sama hátt á Íslandi, það hlutverk sem við felum Fjármálaeftirlitinu í þessu sambandi, og almennt gerist. Það á bæði að fylgjast með því að iðgjöld séu hófleg og hins vegar rekstrargrundvelli fyrirtækjanna. Segja má að í því fyrirkomulagi sem hér ríkir sé ríkari áhersla lögð á neytendavernd en almennt er. Það hlýtur að teljast af hinu góða. Varðandi það að bankarnir fjárfesti í atvinnulífinu, sem hefur einnig komið til umræðu utan dagskrár, má segja að samkvæmt lögum geta fjármálafyrirtæki ekki verið kjölfestufjárfestar í öðrum atvinnufyrirtækjum en fjármálafyrirtækjum. Þetta er alveg skýrt. Þegar fjármálafyrirtæki fjárfestir í annars konar fyrirtæki þá getur það ekki verið annað en tímabundið. Það þarf að vera rík ástæða til þess, annaðhvort vegna umbreytingastarfs í viðkomandi fyrirtæki eða þess að fjármálafyrirtæki eignast hlut í atvinnufyrirtæki á þeim forsendum að það ætli sér í fjárhagslega endurskipulagningu. Þessi löggjöf er í samræmi við það sem tíðkast hjá Evrópuþjóðum og almennt í heiminum, í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Ég er ekki tilbúin að fallast á að æskilegt sé að við breytum þeim lögum sem hér gilda í þá átt að gera ómögulegt fyrir fjármálafyrirtæki að vera bæði viðskiptabankar og fjárfestingarbankar. Hv. þm. kom síðan inn á starfskjör stjórnenda lífeyrissjóða, upplýsingagjöf í því sambandi og hvort rétt væri að setja um það reglur. Ég hef ekki upplýsingar um hvort Fjármálaeftirlitið er að vinna að slíkri reglugerð. Það er kannski til staðfestingar á því hversu sjálfstætt Fjármálaeftirlitið er, hversu sjálfstætt það starfar. Ég hef ekki upplýsingar um það sem þar er unnið og á ekki að hafa þær. Þrátt fyrir að eftirlitið heyri undir viðskrn. þá starfar það algjörlega sjálfstætt. Þar kem ég að því sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem að einhverju leyti efaðist um að Fjármálaeftirlitið hefði fullt sjálfstæði gagnvart ráðuneytinu og eftirlitsskyldum aðilum. Ég vil halda því fram að svo sé og að það stjórnskipulag sem þar ríkir sé sterkt. Í raun má segja að umræðan sem fer fram núna færi ekki fram ef Fjármálaeftirlitið væri rétt eins og hver önnur stofnun á fjárlögum ríkisins. Umræðan fer fram vegna þess að svo er ekki. Það þarf lög til að hægt sé að leggja á þá skatta sem eftirlitsskyldir aðilar þurfa að bera til að reka stofnunina. Ég vil nefna fleira sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, m.a. varðandi fækkun í Kauphöll. Hann taldi það áhyggjuefni en þetta er í samræmi við alþjóðlega þróun. Þar eru þó 55 fyrirtæki skráð núna, ef ég man rétt, og voru yfir 70 þegar flest voru. Þetta er í raun þróun sem átt hefur sér stað víðar en ég held að henni sé hrundið hvað varðar Ísland og frekar megi búast við fjölgun á næstunni. Ég vil einnig geta þess að Færeyingar hafa áhuga á að skrá fyrirtæki í Kauphöll Íslands og mér finnst mjög skemmtilegt að svo skuli vera. Það verður sérstaklega skemmtilegt fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Hann hefur verið svo vinsæll í Færeyjum að það er verið að tala um að stoppa hann upp þar. Hann er því miður ekki í salnum til þess að bregðast við því. En það væri vissulega athyglisvert ef því yrði. Síðan gætum við farið út í fákeppniseinkenni og talað um þau mál. Þau eru til staðar á markaðnum. En það er vandlifað, ef svo má að orði komast, á frjálsum markaði án þess að þar eigi sér stað hlutir sem einhverjir kunna að vera ósáttir við. Ég er hins vegar ekki tilbúin að samþykkja hér og nú að vinna skuli aðra skýrslu af hálfu Samkeppnisstofnunar um þetta efni strax. Það kom frá þeim vönduð skýrsla fyrir tveimur árum og kostaði mikla peninga að vinna hana. Ég held að það sé ástæða til að gefa henni svolítið meiri tíma þó auðvitað hafi orðið ákveðin þróun og breyting á markaðnum síðan hún kom út. Þetta er það sem ég vildi segja í sambandi við það sem fram hefur komið. Ég ítreka að verkefni og hlutverk Fjármálaeftirlitsins er mjög mikilvægt. Ég tel að þar hafi verið unnið vel og alþjóðlegar skýrslur og úttektir sýna það. Við þurfum að velta fyrir okkur hvort ástæða er til þess að þetta starf sé gagnsærra en það er í dag, ekki síst vegna eftirlitsins sjálfs, að fólk viti meira um hvað er gert. Ég held að það sé ástæða til að gefa þeirri umræðu svolítinn tíma og kveð ekki skýrt upp úr með það á þessari stundu hvað rétt sé. Ég tel mikilvægt að umræða um það fari fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó hún hafi ekki svarað öllum þeim fyrirspurnum sem ég beindi til hennar. Ég fagna því, þótt ráðherra hafi ekki tekið sterkt til orða, að fram kom í máli hennar að hún teldi æskilegt að meira gagnsæi yrði í Fjármálaeftirlitinu, sérstaklega varðandi verðbréfamarkaðinn eins og hæstv. ráðherra tiltók. Þar erum við að ræða um að rýmka heimildir Fjármálaeftirlitsins til að greina frá niðurstöðum í einstaka málum. Mér finnst hæstv. ráðherra fara nokkuð þröngt í málið vegna þess að mér finnst þetta einnig eiga við um lífeyrissjóðina og tryggingafélögin. Vera má að önnur sjónarmið gildi um bankana þar sem það gæti valdið, eins og menn segja reyndar hjá Fjármálaeftirlitinu sjálfu í skýrslu, vandræðum ef gefið væri til kynna að erfiðleikar væru hjá bönkum. Slíkar niðurstöður gætu, ef þær yrðu gerðar opinberar, leitt til að stór hópur innstæðueigenda krefðist tafarlaust úttektar á innstæðum sínum. Ég skil auðvitað þessi sjónarmið en tel þó að þetta eigi að gilda, gegnsæi og rýmkun á þessum heimildum, a.m.k. varðandi verðbréfamarkaðinn, lífeyrissjóðina og tryggingafélögin. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því lagabreytingu þarf til, hvort ekki megi þá treysta því að hún fylgi þessu máli eftir. Varðandi lífeyrissjóðina og tryggingafélögin vil ég segja, herra forseti, að mér fundust svör hæstv. ráðherra rýr. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því nú er von á skýrslu, hvort ekki megi treysta því að ráðherra haldi þannig á málum að þessi skýrsla verði tekin til umræðu um leið og hún kemur fyrir þingið. Varðandi reglur um starfskjör stjórnenda lífeyrissjóðanna þá veit ég auðvitað um sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins en ráðherrann hlýtur að hafa á því skoðun hvort beina eigi tilmælum til Fjármálaeftirlitsins um að þeir setji sér slíkar reglur.

Hæstv. forseti. Varðandi það sem hv. þm. kom inn á, gagnsæið sem við erum að velta fyrir okkur og reglur sem hugsanlega yrðu settar af hálfu Fjármálaeftirlitsins í því skyni, þá ítreka ég það sem ég sagði áðan. Ég tel sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins mikilvægt og er ekki tilbúin til að beina til Fjármálaeftirlitsins tilmælum af einu eða öðru tagi. Ég tel það í rauninni ekki vera mitt hlutverk. Við hljótum að geta verið sammála um, ég og hv. þm., að tryggja þetta sjálfstæði og að viðkomandi ráðherra sé ekki með puttana í því sem þar er unnið. Í sambandi við þá skýrslu sem ég nefndi að væri væntanleg frá Fjármálaeftirlitinu um bótasjóðina vil ég segja að hún snýr að vátryggingafélögunum og er gagn sem þau fá í hendur. Ef ég skildi hv. þm. rétt, að hún væri að tala um að sú skýrsla eða þær skýrslur yrðu ræddar hér á Alþingi, þá er Alþingi í sjálfu sér ekkert óviðkomandi og alltaf hægt að taka upp slík mál. En það yrði ekki með þeim hætti að skýrslurnar bærust þinginu beint heldur í tengslum við umræðu sem á sér stað í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég hef af því nokkrar áhyggjur að þegar hæstv. ráðherra er spurð um einstaka þætti sem lúta að Fjármálaeftirlitinu sem hún ætti að hafa skoðun á og geta svarað þá hleypur hún alltaf í það skjól að vísa til sjálfstæðis Fjármálaeftirlitsins. Við gerum okkur öll grein fyrir sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins en við leggjum auðvitað áherslu á það að fá fram skoðanir hæstv. ráðherra á einstökum málum. Telur hæstv. ráðherra að setja eigi reglur um starfskjör stjórnenda lífeyrissjóða með líkum hætti og hefur verið gert við kauphallarskráð félög? Ráðherrann hlýtur að geta haft skoðun á því þó að hún skipi ekki Fjármálaeftirlitinu fyrir í því máli og hún getur beint tilmælum til Fjármálaeftirlitsins þó að hún skipi því ekki fyrir. Það er þetta sem ég hef áhyggjur af. Og varðandi gegnsæið og að settar séu reglur sem rýmka heimildir til að greina frá niðurstöðum í einstaka málum þá er það ekki Fjármálaeftirlitið sem setur slíkar reglur heldur er það ráðherrann sem kemur með málið inn á þingið eða einstakir þingmenn flytja um það frv. Þarna er frumkvæðisskyldan á hendi hæstv. ráðherra, að fengnu auðvitað áliti Fjármálaeftirlitsins á þessu máli. Ég spyr: Mun hæstv. ráðherra fylgja því eftir hér á þingi sem Fjármálaeftirlitið leggur til varðandi rýmkun á þessum heimildum? Hæstv. forseti. Það er óþolandi að eiga í rökræðum við hæstv. ráðherra þegar maður fær aldrei nein svör frá hæstv. ráðherra í þessu efni sem ég hef verið að kalla eftir. Varðandi tryggingafélögin og þá skýrslu sem þar kemur fram þá hljótum við að eiga heimtingu á því að geta rætt það mál hér. Þar mun örugglega koma fram ýmislegt um bótasjóðina sem við viljum ræða. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að við getum rætt þessa skýrslu á þingi eða a.m.k. að hún geri það sem í hennar valdi stendur til þess að hægt sé að gera það. Annað er ekki hægt að búa við, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil líka bæta því við að lífeyrissjóðirnir heyra undir hæstv. fjmrh. svo að ég haldi áfram að koma mér undan, eins og hv. þm. vill örugglega kalla það. En það er þannig og þetta veit hv. þm. mjög vel. Ég lét þau orð falla hér í fyrra að ég teldi rétt að af hálfu Fjármálaeftirlitsins yrðu settar reglur þannig að sú skoðun liggur fyrir. En það er þetta með afskipti af Fjármálaeftirlitinu sem við erum kannski ekki alveg sammála um, ég og hv. þm. Þó hélt ég að svo væri. Ég legg mikla áherslu á þetta sjálfstæði og auðvitað fylgist Fjármálaeftirlitið með allri umræðu sem fer fram um Fjármálaeftirlitið. Það þurfa því ekkert að vera nein formleg tilmæli. En þegar ég hef talið og sagt opinberlega að ég telji að áhugavert sé og rétt að setja slíkar reglur þá er það sagt þannig að mér finnst að við hljótum að eiga að geta verið sammála um að Fjármálaeftirlitið taki það alvarlega sem sagt er á hv. Alþingi, ekki bara það sem ég segi heldur örugglega líka það sem hv. þm. segir, sem hefur sýnt mikinn áhuga á Fjármálaeftirlitinu alveg frá upphafi. Ég vil þakka henni fyrir þann stuðning sem mér finnst að hún hafi sýnt í sambandi við þá starfsemi sem þar fer fram.

Virðulegi forseti. Það kemur fram í fylgiskjölum að fyrirtækjum í Kauphöllinni hafi fækkað um u.þ.b. 30% á þremur árum, sýnist mér. Síðan sagði hæstv. ráðherra áðan að svona ákveðin fákeppniseinkenni væru á markaðnum. Ég held að öll íslenska þjóðin hafi nú fylgst með samruna fyrirtækja hér á landi á undanförnum árum og missirum og uppkaupum félaga hverju í öðru. Bankarnir hafa reyndar komið þar hressilega að á undanförnum vikum og mánuðum. Ég vil þess vegna af þessu tilefni beina þeirri fyrirspurn til hæstv. iðn.- og viðskrh. hvort ráðherrann hafi hugleitt það að e.t.v. sé kominn tími til að fara að huga hér að löggjöf um hringamyndanir, að það verði skoðað og hvort ráðherrann hyggist taka það mál fyrir með einhverju lagi. Ég spyr af því tilefni m.a. að þau skynsamlegu frv. sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram í þingi hafa ekki fengið mikið brautargengi undir þessari ríkisstjórn frekar en hinni fyrri þannig að kannski er vísast að ráðherrann sjálfur hugi að því að koma með slík mál ef hún telur tilefni til.

Hæstv. forseti. Spurt er um löggjöf um hringamyndanir. Í því sambandi vil ég segja að ekki er langt síðan við settum samkeppnislög í landinu, tíu ár, þannig að óhætt er að segja að þau séu ný af nálinni og eigi eftir að sanna sig enn frekar, auk þess sem við erum á hinu Evrópska efnahagssvæði og tökum fullan þátt í innri markaði Evrópusambandsins og erum í öllum aðalatriðum með löggjöf sem er mjög sambærileg við þá sem tíðkast hjá þessum þjóðum. Okkur ber í raun skylda til þess á langflestum sviðum hvað varðar alla vega innri markaðinn að hafa okkar lög mjög í samræmi við það sem þar gerist. Ég tel því að það yrði ekki í samræmi við það sem almennt er að gerast á því svæði ef við færum að setja slíka löggjöf og hef það ekki í huga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Eins og kunnugt er voru framangreind lög samþykkt á Alþingi, á 128. löggjafarþingi, hinn 8. maí 2002. Lög þessi eru að meginstofni til lögfesting á framkvæmd niðurgreiðslna til rafhitunar íbúðarhúsnæðis sem gilt hafði um langa hríð og um reglur sem í gildi voru varðandi styrkveitingar ríkisins til nýrra hitaveitna. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna er varða stofnstyrki til nýrra hitaveitna. Jafnframt er lagt til að lögin nái einnig til jarðhitaleitar á köldum svæðum. Rétt er að leggja áherslu á að ekki er verið að hrófla við því fyrirkomulagi sem nú er, að heildarfjárhæð sem varið er til þessa málaflokks verði ákveðin í fjárlögum á hverju ári. Í 1. gr. er fjallað um breytingar á 12. gr. laga nr. 78/2002. Í greininni er mælt fyrir um hækkun á hámarki stofnstyrkja til hitaveitna þannig að í stað þess að miða hámark stofnstyrks við fimm ára upphæð niðurgreiðslna er lagt til að miðað verði við átta ára niðurgreiðsluupphæð að hámarki. Skal þá miðað við meðalnotkun rafhitunar undanfarin fimm ár þar á undan. Þessi breyting er lögð til vegna þess að æskilegt er talið að stuðla að aukinni nýtingu jarðvarma til húshitunar eins víða um land og hagkvæmt þykir. Stefna stjórnvalda hefur verið að stuðla að aukinni útbreiðslu hitaveitna um landið og er frv. þetta frekari útfærsla á þeirri stefnu. Frá árinu 1998 hefur verið veittur stofnstyrkur til nýrra hitaveitna er hafa komið í stað rafhitunar íbúðarhúsnæðis sem miðast hefur við fimm ára niðurgreiðslur ríkisins til rafhitunar, eins og fyrr segir. Komið hefur í ljós að á ákveðnum stöðum þar sem könnuð hefur verið hagkvæmni þess að koma á laggirnar hitaveitu hefur hin fyrirhugaða veita ekki verið samkeppnisfær við niðurgreidda rafhitun. Hins vegar er líklegt að allmörg byggðarlög er nú njóta rafhitunar telji sér hagkvæmt að ráðast í gerð hitaveitu ef stofnstyrkur muni hækka frá því sem nú er. Því er hér lagt til að stofnstyrkur til nýrra hitaveitna eða stækkunar núverandi veitna verði miðaður við átta ára tímabil á niðurgreiðslu ríkisins á rafhitun. Menn eru sammála um að niðurgreiða þurfi rafhitun á þeim stöðum sem ekki eiga kost á jarðvarma til húshitunar en einnig er ljóst að niðurgreiðslur til húshitunar mega ekki standa í vegi fyrir þróun og uppbyggingu nýrra hitaveitna. Þó að þessi hækkaða styrkupphæð til nýrra hitaveitna leiði til aukinna útgjalda ríkissjóðs í upphafi leiðir þessi breyting til þess að draga mun úr heildarkostnaði ríkisins við niðurgreiðslur til húshitunar þegar til lengri tíma er litið. Í greininni felst að hin hækkaða viðmiðun frá fimm árum upp í átta ár tekur einungis til hitaveitna sem taka til starfa eftir að lög þessi taka gildi. Um það hvenær hitaveita telst hafa tekið til starfa eða stækkun hennar verið tekin í gagnið ræður úrslitum hvenær notendur hennar eru tengdir og byrja að njóta þjónustu hitaveitunnar. Greininni er einnig breytt á þann veg að heimilt er að greiða stofnstyrki til nýrra hitaveitna hjá aðilum er búa við olíuhitað húsnæði. Þessi breyting er nauðsynleg til þess að gæta jafnræðis milli þeirra aðila er hita með rafmagni og þeirra sem hita með olíu. Hæstv. forseti. Í 2. gr. er fjallað um nýja 16. gr. laganna, um jarðhitaleit á köldum svæðum. Á árinu 1998 var komið á laggirnar á vegum iðnrn. sérstöku átaki til jarðhitaleitar á svokölluðum köldum svæðum þar sem rafmagn eða olía hafði verið notuð til húshitunar. Aðilar að jarðhitaleitarátakinu hafa verið iðnrn., Byggðastofnun og Orkusjóður. Hins vegar hefur engin sérstök fjárveiting verið á fjárlögum til þessa verkefnis og því er talið eðlilegt að marka þessu verkefni sérstakan tekjustofn. Með markvissu átaki við jarðhitaleit á síðustu 20 árum hefur tekist að finna jarðhitakerfi á um 30 stöðum víða um land þar sem enginn jarðhiti var á yfirborði. Þetta hafa verið tiltölulega ódýrar rannsóknir sem hafa byggst á því að á undanförnum árum hefur tækni til borana og jarðhitaleitar fleygt mjög fram og kostnaður farið hlutfallslega lækkandi. Hins vegar er kostnaður við borun á rannsóknarholum á köldum svæðum mjög hár þar eð mun dýpra þarf að bora á slíkum svæðum. Með jarðhitaleitarátakinu hefur enn tekist að auka hlutdeild hitaveitna í húshitun á landsbyggðinni, en talið er að víða sé unnt að afla jarðhita fyrir þéttbýli sem ekki býr við hitaveitu í dag. Til þess þarf hins vegar dýpri boranir og frekari og kostnaðarsamari rannsóknir umfram það sem almennt hefur verið reynslan hingað til. Jarðhitaleitarátakinu er ætlað að verða hvati og upphaf að nýtingu jarðhitans ef leit leiðir í ljós að hagkvæmt þykir að nýta hitann. Það beinist einkum að frumstigum leitar, en sveitarfélögum og orkufyrirtækjum er ætlað að taka við verkefnunum finnist jarðhiti sem hagkvæmt er að nýta. Vinna á vegum jarðhitaleitarátaks hefur einkum beinst að þéttbýlisstöðum og þeim svæðum þar sem veikleikar kunna að vera nú eða í framtíðinni í dreifingu á raforku til hitunar húsa. Þá er rétt að benda á að komi til þess að af hitaveituframkvæmd verður er heimilt skv. 12. gr. laga nr. 78/2002 að draga frá stofnstyrk vegna rafhitunargreiðslu ríkisins til hinnar nýju hitaveitu þannig að í þeim tilvikum endurgreiðist sú fjárhæð sem veitt hefur verið til jarðhitaleitarinnar. Hæstv. forseti. Með frv. er í raun lagt til að lögum nr. 78/2002 er Alþingi setti á síðasta ári verði breytt í þeim tilgangi að efla og auka jarðhitaleit og nýtingu jarðhitans hér á landi til húshitunar. Þær breytingar er felast í frv. eru í sjálfu sér eðlilegar í ljósi þeirrar reynslu og þróunar er orðið hefur í uppbyggingu hitaveitna og jarðhitaleitar hér á landi á undanförnum áratugum. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Frú forseti. Í Sovétríkjunum hinum látnu tíðkaðist að styrkja alls konar starfsemi fram og til baka sem varð til þess að allt atvinnulíf var gjörsamlega óarðbært. Hér erum við að horfa á eina slíka styrkveitingu sem gerir það að verkum að það sem er skynsamlegt í eðli sínu er ekki lengur skynsamlegt, t.d. að virkja jarðhita, einangra hús, nota aðra orkugjafa o.s.frv. Þetta er einmitt dæmi um það að styrkir geta leitt til óarðbærra ráðstafana einstaklinga og svo er hér verið að gera ráðstafanir á móti, frú forseti, þ.e. komið er með styrki á móti styrkjunum til að gera aftur skynsamlegt það sem styrkirnir voru búnir að gera óskynsamlegt en er í eðli sínu þjóðhagslega hagkvæmt og skynsamlegt. Hringavitleysan bítur því í skottið á sjálfri sér. 
             Ég legg til og spyr hæstv. ráðherra: Er ekki hægt að hugsa sér aðra útfærslu á þessum styrkjum? Til dæmis að borga fólki hreinlega fyrir að búa á stöðunum, borga bara hverjum einstaklingi ákveðna upphæð og síðan geti hann einangrað húsið sitt ef hann kærir sig um, borgað dýra olíu ef hann kærir sig um, 

Hæstv. forseti. Ég er undrandi --- og þó ekki að heyra þessa ræðu, ég hef svo sem heyrt hv. þm. tala áður í þessum dúr um byggðamál og vænti þess að hann sé ekki talsmaður samstarfsflokksins í þessum málaflokki. 
             En það sem er fyrst og fremst skynsamlegt er að nýta jarðhitann. Þetta mál gengur út á að gera það mögulegra heldur en áður hefur verið að nýta jarðhita til upphitunar á húsum. Við höfum komist mjög langt í þeim efnum, Íslendingar, og vekjum athygli um allan heim fyrir það að við erum að hita hér upp meiri hluta húsa með jarðhita. En hins vegar höfum við talið mikilvægt sem byggðamál að greiða niður rafmagn til upphitunar á ákveðnum svæðum þar sem er ekki um jarðhita að ræða og það er málið. Um það hefur verið nokkuð góð samstaða hér á hv. Alþingi. Undantekningin er sennilega eingöngu hv. þm., sá sem talaði á undan mér.

Frú forseti. Það hefur margoft komið fram í máli mínu að ég er hlynntur jafnvægi í byggð landsins  Það sem hæstv. ráðherra sagði um hagkvæmni virkjana og borun eftir heitu vatni, það er alveg hárrétt. En það er búið að gera það óhagkvæmt með styrkjunum. Þessar framkvæmdir geta ekki keppt við niðurgreidda raforku, þannig að það sem er skynsamlegt þjóðhagslega, skynsamlegt fyrir skynsamt fólk er búið að gera óskynsamlegt með styrkjum. Þess vegna held ég að menn þurfi virkilega að fara að skoða í grunninn hvort öll þessi styrkjapólitík, öll þessi viðleitni að viðhalda byggð í landinu, hvort hún sé ekki á röngum forsendum, hvort menn hafi ekki tekið rangar ákvarðanir, hvort það geti ekki verið að til séu aðrar lausnir á þessu en endalausir styrkir.

Hæstv. forseti. Hv. þm. hefur á réttu að standa hvað það varðar að við erum að bregðast við því að uppbygging hitaveitna er í raun ekki orðin samkeppnishæf við niðurgreitt rafmagn, það er rétt hjá hv. þm. Hins vegar er ég ósammála honum með það að við eigum að minnka niðurgreiðslur vegna upphitunar með rafmagni. Þess vegna er þetta sú leið sem ég legg til að verði farin og veit ekki betur en að þingflokkur sjálfstæðismanna hafi samþykkt framlagningu þessa frv. En hugsanlega er hv. þm. undantekning og muni ekki styðja málið en þá verður það bara að vera þannig. En ég held að hv. þm. skorti mjög þekkingu á aðstæðum á landsbyggðinni og ég held að það hefði verið mikilvægt fyrir hv. þm. að kynna sér landsbyggðarmál meira vegna þess að ég efast ekkert um að hann vilji hafa þekkingu á þeim málum sem hann tekur þátt í að ræða hér á hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Þegar ég las fyrst það frv. sem hæstv. iðnrh. hefur flutt varð ég mjög kátur vegna þess að loksins gæti ég komið upp og tekið heils hugar undir það sem hæstv. ráðherra byggðamála, iðnrh., er hér að flytja um breytingar sem gera það að verkum að styrkja á hitaveituframkvæmdir. En þegar ég las áfram á samkvæmt 2. gr. að stofna sjóð til að veita fé til jarðhitaátaks á köldum svæðum, sem er gott og góðra gjalda vert. En sá böggull fylgir skammrifi að 5% af niðurgreiðslupeningunum, 868 milljónum, eða rétt tæpar 45 millj. kr. á að taka í þennan sjóð, ef ég skil frv. rétt. Að niðurgreiðslur til rafhitunarhúsnæðis vítt og breitt um landið, hjá bændum og öðrum, muni lækka um 5% verði þetta samþykkt svona. Því vil ég, virðulegi forseti, spyrja hæstv. iðnrh.: Er þetta réttur skilningur minn að þetta eigi að fjármagna með því að lækka niðurgreiðslurnar um 5%? Í öðru lagi, ef það er rétt, hefði ekki verið hægt að koma með nýtt fjármagn í það átak sem þarna átti að gefa til jarðhitaleitar á köldum svæðum, sem ég ítreka að ég er hjartanlega sammála? Spurningin er um fjármögnunina, á að taka það af niðurgreiðslupeningunum?

Hæstv. forseti. Auðvitað er það fyrst og fremst spurning um pólitík og áherslur hversu mikið fjármagn er veitt til þessara niðurgreiðslna. Ég veit að hv. þm. og Samf. hefur lagt mikla áherslu á ábyrga efnahagsstjórnun þannig að ég veit að hv. þingmenn vilja ástunda aðhald í ríkisbúskapnum og þar erum við áreiðanlega alveg sammála. En hvað varðar þá fjárhæð sem fer til niðurgreiðslu á rafupphitun þá er það fyrst og fremst ákvörðun sem tekin er með fjárlögum hverju sinni eins og kom fram í máli mínu áðan. Ég vil taka fram út af þessum 5% að það er ákveðið svigrúm vegna þess að með setningu laganna um niðurgreiðslur kom í ljós að einhver lausung hafði verið og eitthvað ekki nægilega nákvæmt í þeim efnum, eins og oft vill nú vera. Við höfum náð að taka á því máli með lagasetningu frá því fyrr á þessu ári og teljum að við höfum eitthvert svigrúm innan þessarar fjárupphæðar án þess að við séum í raun að lækka og það er alls ekki meiningin að lækka framlög til hvers og eins. Auðvitað verður þetta skoðað betur í hv. nefnd en okkur sýnist að þetta geti orðið og verði vandræðalaust með þeim hætti sem það er sett fram í frv.

Virðulegi forseti. Það er svo samkvæmt þessu svari að sérstakt átak til jarðhitaleitar á köldum svæðum verður fjármagnað með því að lækka niðurgreiðslur um 5%, að bændur og búalið sem hafa fengið langmest af slíkri niðurgreiðslu ásamt þeim örfáu sveitarfélögum þar sem rafhitun er, munu borga þennan brúsa. Eins og hæstv. iðnrh. sagði, er þetta spurning um pólitík og áherslur, það er rétt, það er staðfest, og þetta er spurning um ábyrga efnahagsstjórn, það er rétt og það er staðfest. Það er þess vegna sem hæstv. iðnrh. getur greinilega ekki sótt þennan pening í ríkissjóð í þetta nýja verkefni heldur þarf að klípa það af niðurgreiðslunum sem hefur verið áralöng barátta fyrir að ná upp í þá upphæð sem hún er komin í. Minni ég á tillögur byggðanefndar forsrh., sem var þverpólitísk nefnd, í aðdraganda kjördæmabreytingar þar sem var verið að leggja það til og var þverpólitísk samstaða um það að hækka þessa niðurgreiðsluupphæð. En það á sem sagt að fara að klípa af þeim í nafni þess að spurning er um pólitík, áherslur og ábyrga efnahagsstjórn, að þá munu þeir sem hafa fengið niðurgreiðslur vegna allt of hárra orkugjalda og hás kostnaðar við hitun húsnæðis síns borga brúsann. Þessu er ég andvígur. Hitt atriðið sem ég vildi spyrja um, virðulegur forseti, vegna þess að hér er verið að ræða um niðurgreiðslu á rafhitun: Í nál. iðnn. fyrir einu eða tveimur árum við fjárlagagerð lagði iðnn. til að þessu yrði breytt þannig að það væri ekki eingögnu rafhitun sem væri niðurgreiðsluhæf heldur líka húshitun með hitaveitum þar sem þær eru mjög dýrar. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh. út í það hvort hún vilji beita sér fyrir því að þetta verði gert og hvort hún sé sammála þeirri hugmynd að fólk á rándýrum hitaveitusvæðum, sem eru nokkur, eigi líka rétt á niðurgreiðslu.

Hæstv. forseti. Það er vandlifað. Fundið var að því við mig af hálfu þess sem kom hér í andsvar á undan hv. þm. að þetta væri allt of hátt og að áliti hv. þm. Kristjáns L. Möllers er þetta allt of lágt. En ég vil ítreka það að ekki er verið að tala um að lækka niðurgreiðslurnar til hvers og eins. Verið er að tala um að ákveðið svigrúm sé innan þeirrar fjárupphæðar sem er í frv. til að mæta þessu mikilvæga hlutverki. Hvað varðar það að fara að greiða niður húshitun þar sem hitað er upp með hitaveitum, dýrum hitaveitum, þá hefur ekki verið tekin ákvörðun um að gera það. Og ég óttast að við gætum lent úti í feni ef við byrjuðum á því. Ég tel því að sú upphæð, eins og hún hefur verið núna á síðasta ári til niðurgreiðslu á rafupphitun, sé mjög vel viðunandi og miðað við það að ég er nú að flytja þetta frv. þá er það vegna þess að hitaveitur, þar sem er hagkvæmt að fara út í slíkar framkvæmdir, eru ekki samkeppnishæfar við niðurgreidda rafmagnið, það er bara þannig. Þetta eru því í raun viðbrögð við því.

Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni með það frv. til laga sem hæstv. iðnrh. mælti fyrir áðan. Vegna orða hv. þm. Péturs H. Blöndals áðan vil ég minna á að áður en farið var að greiða niður húshitunarkostnað á landsbyggðinni átti fólk það til jafnvel að borga háa reikninga og þegar til átti að taka var það fyrir heilu stigagangana. Þetta var fólk sem flutti utan af landi og fór að borga rafmagnsreikninga í Reykjavík sem voru miklu lægri þar. En ég tel þetta mikið byggðamál og ég vil lýsa ánægju minni með það. Núna er verið að veita hækkun á hámarki stofnstyrkja til hitaveitna og árlega getur hver einstök hitaveita að hámarki fengið styrk er nemur 15% árlegrar heildarfjárveitingar til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði og nýrra hitaveitna. Þarna er, eins og hæstv. iðnrh. sagði, verið að veita svigrúm. Ég vil ítreka að þetta er mikið byggðamál. Fyrir fimm árum hófst átak til jarðhitaleitar á köldum svæðum á landinu þar sem rafmagn er notað til húshitunar. Að þessu verkefni hafa komið ásamt iðnrn., Byggðastofnun og Orkusjóður og með þessu frv. er verið að marka því átaki sérstakan tekjustofn. Frumvarpið markar því fastari stefnu og markvissari vinnubrögð að mínu mati. Lögð er til hækkun á hámarki stofnstyrkja til hitaveitna en að meðaltali hafa verið veittar 40 millj. kr. á ári í stofnstyrki til hitaveitna sl. fimm ár. Virðulegi forseti. Heitt vatn er mikil auðlind og mjög mikils virði að geta nýtt slíka auðlind. Eins og fram kemur í grg. með frv. hefur tækni til borana og jarðhitaleitar fleygt mjög fram og kostnaður hefur farið hlutfallslega lækkandi ár frá ári en það er miklu meiri kostnaður við að bora á köldum svæðum og þarf að bora miklu dýpra en annars staðar þar sem heita vatnið rennur eða streymir sjálfkrafa upp. Ég tel að þetta sé mikill hvati til að leggja af rafhitun og niðurgreiðslur, ætti þá að sparast til lengri tíma litið. Það ætti með öðrum orðum að lækka en ekki að hækka. Undanfarin ár hefur heitt vatn verið að finnast þar sem ekki var von á slíku áður. Það hefur verið mjög ánægjulegt að fylgjast með því. Einstaklingar hafa tekið sig fram við að bora eftir heitu vatni og náð ágætisvatni og þeir hafa fengið styrk einmitt frá Orkusjóði til þess að vinna að því og eins hjá Byggðastofnun. Ég tel að jarðhitaleitarátakið verði og hafi verið mikill hvati og upphaf að frekari aðgerðum. Þess má geta að í frv. til fjárlaga fyrir árið 2004 var gert ráð fyrir að niðurgreiðslur á rafhitun nemi 868 millj. kr. en með þessum aðgerðum ættu niðurgreiðslur að lækka til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan í stuttu andsvari mínu lýsi ég yfir stuðningi við 1. gr. þessa frv. og tel hana vera til bóta, þ.e. að styrkur til hverrar hitaveitu geti numið allt að átta ára áætluðum niðurgreiðslum á rafmagni eða olíu til húshitunar á orkuveitusvæði viðkomandi hitaveitu miðað við meðalnotkun til húshitunar næstu fimm ár á undan. Þetta er auðvitað mjög gott mál og mjög eðlilegt vegna þess að það er búið að virkja heitt vatn sem finnst í jörðu á sennilega öllum þeim stöðum þar sem tiltölulega auðvelt er að ná í það. Svo sjáum við hvernig tækninni hefur fleygt fram og nú er verið að bora eftir heitu vatni og fá góðan hitastigul í holum á svæðum sem hingað til hafa verið talin köld og ekki er hægt að finna heitt vatn. Þetta er hið besta mál og ég lýsi yfir fullum stuðningi mínum við það. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði áðan í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra um 2. gr. Ég er sammála því að búa til slíkan sjóð sem getur veitt fé vegna þess að þetta eru oft og tíðum mjög dýrar rannsóknir og dýrar boranir, kannski miklu dýrari en var hér áður fyrr þar sem verið var að bora þar sem tiltölulega öruggt var að finna heitt vatn. Ég er sammála hugmyndinni sem þarna er. En ég er ekki sammála því að hæstv. iðnrh. taki peninga sem búið er að eyrnamerkja niðurgreiðslu á rafhitun eða til húsahitunar, taki 5% af því á ári, eða u.þ.b. 45 millj., og leggi í þennan sjóð. Ég tel að á þessu hefði verið meiri myndarbragur ef iðnrh. hefði sótt þetta fé til fjmrh. og fengið sérstaka fjárveitingu fyrir þessu átaki vegna þess að þetta er þjóðhagslega mjög hagkvæmt. Það er það. En það að þeir sem hafa fengið niðurgreiðslu eigi að fjármagna þetta eftir áralanga baráttu hér á Alþingi sem lyktaði með því að þetta er þó komið upp í 868 millj. kr. er mjög slæmt mál. Það sem hæstv. ráðherra vitnar til er að eftir að Orkustofnun var falin umsjón með þessu hefur komið í ljós að einhverjir fengu niðurgreiðslu á húshitun sem sannarlega áttu ekki að fá hana að mati stofnunarinnar. Þeim hefur fækkað. Þetta er kannski í frístundahúsnæði og ég man ekki hvað fleira var nefnt í þessu efni en þessar greiðslur hafa lækkað. Það má samt spyrja sig á móti: Hefði þá ekki verið eðlilegt að hækka niðurgreiðslurnar? Sjóðurinn upp á 868 millj. er hugsaður til niðurgreiðslna og ef 50, 60, 70 millj. eru eftir í honum eftir að búið er að fara í gegnum þetta, og allir voru látnir sækja um til Orkustofnunar og rökstyðja mál sitt, hefði niðurgreiðslan átt að hækka til þeirra allra sem fengu úr sjóðnum. Alþingi hefur ákveðið með samþykkt sinni og með samþykkt á fjárlögum að þessar 868 millj. kr. fari til niðurgreiðslu á húshitun á svæðum sem nota rafmagn. Þetta er grundvallaratriði, virðulegi forseti, og þetta vildi ég segja um málið. Mér finnst lítill bragur á að hæstv. iðnrh. hafi ekki tekist að ná í þessa peninga. Það kemur upp í huga minn, virðulegi forseti, að þegar við fórum yfir fjárlagafrv. í iðnn. sem ég á sæti í og fengum heimsókn frá iðnrn. kom fram að til er sjóður í iðnrn. sem heitir Átak til atvinnusköpunar. Það er mjög virðingarvert og gott framtak. En viti menn, þessi sjóður verður í fjárlögum 2004 skertur vegna átaks til atvinnusköpunar í iðnrn. sjálfu. Með öðrum orðum, það er verið að bæta við starfi í iðnrn. og það verður fjármagnað með því að lækka í sjóðnum Átak til atvinnusköpunar. Átak til atvinnusköpunar er sem sagt til að fjölga störfum í iðnrn., í stjórnsýslunni í Reykjavík. Og það er nákvæmlega sama hugsun þarna á bak við hjá hæstv. ráðherra, það er eins og hún sagði: Þetta snýst allt um pólitík og áherslur. Og þetta snýst um ábyrga efnahagsstjórn. Hin ábyrga efnahagsstjórn er skylda sem allir eiga auðvitað að inna af hendi og sinna en þá er spurning hvort efnahagsstjórnin verði miklu betri við það að peningar séu teknir úr sjóðnum Átak til atvinnusköpunar til að búa til starf í Reykjavík í iðnrn., vafalaust mjög þarft starf get ég ímyndað mér --- því miður tókst mér ekki að ná í þau gögn sem ég hafði skrifað hjá mér um þetta þannig að ég man ekki nákvæmlega hvað það átti að vera --- og svo að búa til þennan sjóð til jarðhitaleitar á köldum svæðum. Þetta er gert með því að klípa af þeim peningum sem notaðir eru til niðurgreiðslu á rafhitun. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst ekki mikill myndarbragur á þessu frá hendi hæstv. iðnrh. þó að hugmyndirnar þarna séu góðar. Ég ætla þó ekki að taka undir hugmyndina um átak til atvinnusköpunar í Reykjavík. Ég hélt að þessi sjóður hefði verið meira notaður til átaks til atvinnusköpunar á landsbyggðinni þar sem störfum hefur verið að fækka og við höfum verið í vandræðum með að byggja upp ný störf og blása lífi í nýja atvinnustarfsemi og nýja atvinnusköpun. Ég ætla ekki að gagnrýna það að þessi sjóður sé til og vafalaust hefur verið veitt vel úr honum til ýmissa átaksverkefna á landsbyggðinni undanfarin ár. En þetta nefni ég hér aðeins. Hitt atriðið sem ég vildi nefna í sambandi við þetta, sem var líka í spurningu minni hér áðan, er hvers vegna niðurgreiðsla til húshitunar sé skilgreind svo að hún sé bara vegna rafhitunar. Reyndar var það á síðasta þingi, að mig minnir, sem því var breytt þannig að olíukynding kemur þar inn í. Ég held að ég muni það alveg rétt  Ég er ekki sammála hæstv. iðnrh. um það, virðulegi forseti, að ef farið yrði að skoða húshitunarkostnaðinn með heitu vatni, dýru heitu vatni eða þessum dýru hitaveitum, lentum við úti í einhverju feni, eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég held að stjórnsýslan utan um þetta, m.a. hjá Orkustofnun, sé það góð að við munum ekki lenda í neinum vandræðum með það. Auðvitað mundi það deyfa niður og lækka niðurgreiðslur til þeirra sem fá í dag, nema stjórnsýslan viðurkenni þá í leiðinni að það þurfi meira fé inn vegna þess að sannarlega er að koma inn notendahópur sem greiðir mjög hátt verð, jafnvel svipað verð og óniðurgreitt rafmagn, fyrir hitaveituna sína. Ég er frekar svekktur á því að hæstv. iðnrh. skuli ekki taka sig til og beita sér fyrir þessari sjálfsögðu leiðréttingu. Ég hef reyndar oft spurt sjálfan mig hvort það standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að mismuna svo þegnum að ef þeir borga sannarlega svipað verð fyrir húshitun, sama hvort það er dýr hitaveita, dýrt rafmagn eða dýr olía, að tveir þættir af þremur séu niðurgreiddir en ekki allir. Ég leyfi mér að efast um að þetta standist þá grein. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan, þrátt fyrir gagnrýni mína á þessi 5% sem eru tekin úr sjóðnum, að ég lýsi fullum stuðningi við þetta frv. hæstv. ráðherra og skal gera það sem ég get í iðnn. til þess að þetta gangi fljótt í gegn. Ég held, og er sannfærður um það, að þetta sé hið besta mál.  Kem ég þá að ummælum og umræðu Péturs Blöndals, annars fulltrúa Sjálfstfl. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, sem kallar þetta allt saman hringavitleysu, það að jafna lífsskilyrði fólks sem býr við háan upphitunarkostnað vegna þess að þar er ekki heitt vatn sem hefur verið byggt upp, e.t.v. fyrir Marshall-aðstoðina eins og hv. þm. Pétur Blöndal, íbúi í Reykjavík, býr við, hitaveitu sem var byggð upp á tímum þegar sparifé landsmanna brann upp á óðaverðbólgubáli. Hv. þm. borgar orkureikninga sína vafalaust með glöðu geði, lága reikninga fyrir það að búa á þessu svæði.

Þeir hækkuðu með góða veðrinu.

Þeir hækkuðu að vísu með góða veðrinu. Hv. þm. borgar þessa reikninga vafalaust með glöðu geði. En hefur hv. þm. --- ég tek nú undir það sem hefur komið fram hjá hæstv. iðnrh. sem hér gengur fram hjá sem ég er mjög ánægður með að geta sagst stundum vera sammála. Hún taldi að hv. þm. Pétur H. Blöndal þekkti ekki lífið á landsbyggðinni og vissi þess vegna ekkert hvað hann væri að tala um og er ég hæstv. iðnrh. hjartanlega sammála hvað þetta varðar --- hv. þm. Pétur Blöndal ætti að taka sér tak næsta sumar eða kannski bara í fríinu í janúar og fara með frænda sínum Halldóri Blöndal um hinar dreifðu byggðir Norðaust.  En ég ætla að snúa mér aftur að hv. þm. Pétri Blöndal sem telur það hringavitleysu að nota þetta fé sem Alþingi ætlar inn í niðurgreiðslu á húshitun til að gera það sem þarna er gert og jafna lífskjör fólks eins og þetta sannarlega gerir. Ég er hneykslaður á því í hvert skipti sem hv. þm. Pétur Blöndal ræðir um þessi mál af jafnmikilli vankunnáttu og hér kom fram. Hann talar um að menn muni ekki nota tækifærið eða það sem þeir þurfi að gera og einangra hús sín. Mér datt helst í hug eitt augnablik að hv. þm. héldi að híbýli manna til sveita eða úti á landi væru óeinangruð. Ég fullyrði að fólk leggur sitt í það að hafa híbýli sín vel einangruð og annað slíkt og spara orku. Það er sannarlega rétt gert. En þetta er ótrúleg skammsýni sem og að líkja þessu kerfi aftur við Sovétríkin hin fornu og stórstyrki sem voru þar. Ég bið bara guð að hjálpa okkur og guð hjálpi Sjálfstfl. að hafa svona mann innan borðs sem talar af jafnmikilli vanþekkingu og fyrirlitningu til landsbyggðarfólks eins og hann hefur oft gert. Nú kemur upp í hugann umræða um flutningsjöfnunarsjóð á olíu og sementi og annað slíkt. Það eru kaldar kveðjur sem menn fá frá þingmanni Sjálfstfl., Pétri Blöndal, og vona ég að sá þingmaður úr þingliði Sjálfstfl. sem heitir Halldór Blöndal komi upp og láti okkur e.t.v. vita hvort hann sé sammála þeirri skoðun sem hér kom fram um að niðurgreiðsla á húshitun væri í anda Sovétríkjanna með styrkjakerfi og alls konar vafasömum atriðum sem fylgja því. Ég hygg að svo sé ekki en ég tel nauðsynlegt að kveða í kútinn svona umræðu sem hér átti sér stað frá hv. þm. í stuttu andsvari, hv. þm. Pétri Blöndal, og afgreiða í eitt skipti fyrir öll að það sé eitthvert einangrað fyrirbrigði að menn hafi þessar skoðanir. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að ég styð meginþætti alls þessa frv., hefði talið meiri myndarbrag á því hjá hæstv. iðnrh. að koma með nýtt fé inn í jarðhitaleitarátakssjóðinn, ef svo má að orði komast, á köldum svæðum. Það hefði verið meiri myndarbragur á því en að klípa það af þeim sem njóta niðurgreiðslna í dag. Hæstv. ráðherra hengir sig á það atriði að peningar hafi sparast í niðurgreiðslu á þessu ári vegna þess að það sé betri stjórnsýsla í kringum þetta og þess vegna ítreka ég það sem ég sagði áðan, að ég er ósammála því og tel að Alþingi hafi ákveðið að allir þessir peningar, 868 millj. kr., eigi að renna til niðurgreiðslu á húshitun en ekki í eitthvað annað.

Hæstv. forseti. Ég hef tekið eftir því að þegar hv. þm. heldur sínar miklu ræður, kemur fram með yfirboð sín, talar fjálglega um byggðamál og þykist allt geta leyst í þeim efnum þá er það yfirleitt þannig að flokkssystkini hans úr Samfylkingunni hverfa úr salnum. Á meðan hann hefur haldið þessa miklu ræðu hefur ekki verið mikið um hv. þm. Samfylkingar í þessum þingsal. Reyndar situr einn eins og er og þeir hafa komið svona í gættina. Ég held að málið sé að hv. þm. hefur engan stuðning í þingflokki sínum fyrir því sem hann er að segja. Ég hef bent á það áður að hann ætti að taka mál upp í þingflokknum og fá fyrir þeim samþykki þar áður en hann fer mikinn í ræðustól. Formaður hans flokks, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hefur meira að segja gengið svo langt að telja að það þurfi að breyta stjórnarskránni vegna þess að honum leiðist svo þetta kjördæmapot sem fylgir því að vera með landið skipt upp í kjördæmi. Mér finnst hv. þm. því oft fara hér mikinn án þess að hafa efni á því. Svo vil ég segja að fjárhæð sú á fjárlögum til niðurgreiðslu á rafhúshitun er ákveðin á fjárlögum hverju sinni þannig að það er ákveðið fyrir eitt ár í senn hversu há þessi upphæð er. Hv. telur að ganga eigi lengra í því en að niðurgreiða rafupphitun. En svo vill til að þetta frv. sem ég hef mælt fyrir er flutt vegna þess að við höfum gengið það langt í rafupphitun að hitaveitur á hagkvæmum stöðum eru ekki lengur arðbærar og það er ekki lengur áhugavert að fara út í slíkar framkvæmdir 

Herra forseti. Stór hluti andsvars hæstv. iðnrh. er ekki svaraverður 

Það eru fimm sjálfstæðismenn í ...

Hvar eru framsóknarmenn? Hvar eru framsóknarmenn í þessari umræðu?  Ég bendi hæstv. iðnrh. á að lesa álitsgerðir frá Samfylkingunni, landsfundasamþykktir og annað, um að jafna skuli flutningskostnað, um niðurgreiðslu á rafhitun, húshitun, um jöfnun námskostnaðar og annað. Það er því rangt sem ráðherrann heldur hér fram en þjónar kannski þeim tilgangi að reyna að draga athygli frá þeim vesaldómi að reyna ekki að ná nýjum peningum inn í þennan sjóð sem ég gerði umtalsefni og hárrétt er að stofna. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra var í hliðarsal áðan í símanum. Þetta er nákvæmlega sama og með markaðsátak til atvinnumála. Í hvað er það notað núna? Sú upphæð sem varið er í markaðsátak til atvinnumála á þessu ári verður lækkuð á næsta ári um ákveðna upphæð, 6--7 millj. Vegna hvers? Vegna þess að verið er að stofna nýtt embætti, nýtt starf í iðnrn., þ.e. markaðsátak í atvinnumálum á höfuðborgarsvæðinu. Er nú 

Hæstv. forseti. Það er augljóst að það hefur eitthvað verið komið við kaunin á hv. þm. fyrst hann fór svona algerlega á taugum við þessa athugasemd mína sem var sett fram af mikilli hógværð af mínu mati. Hann brást hins vegar ekkert við því sem var aðalábending mín, þ.e. að hann ætti að bera upp sín stóru mál í þingflokknum áður en hann fer mikinn í þingsalnum af því að mér er fullkunnugt um það að hann hefur lítinn stuðning fyrir því sem hann er að segja hérna í þingflokknum. Ég fylgdist alveg með hvaða hv. þm. Samfylkingarinnar voru í salnum meðan hann talaði. Þeir voru bara ekki til staðar fyrr við lokaorðin. Þá birtist einn. Þeir kíktu svona í gættina.

Þetta er ekki rétt hjá þér.

Þetta er bara svona, hv. þm. Það getur verið að það sé erfitt að hafa verið minntur á þetta. Engu að síður er þetta staðreynd.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að hæstv. iðnrh. fjallar ekkert um það atriði sem ég hef hér m.a. gert að umtalsefni, þ.e. markaðsátak í atvinnumálum í Reykjavík í iðnrn. Ef hæstv. iðnrh. má vera að því að hlusta þá spyr ég hvort mikil reisn sé yfir því og hvort það hafi verið nauðsynleg aðgerð að minnka fé iðnrn. í markaðsátak í atvinnumálum til þess að stofna eitt starf og embætti í iðnrn. Er þetta rétt og er mikill bragur yfir þessu, markaðsátaki í atvinnumálum í Reykjavík? 
             Hitt atriðið sem ég vildi nefna er að e.t.v. kann --- ég held nú samt að hæstv. iðnrh. kunni að telja. Hér sé ég hv. þm. Samfylkingarinnar, Jóhann Ársælsson, einn og hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttir, tveir. Svo er það sá sem stendur hér í ræðustól, þrír og hv. þm. Helgi Hjörvar. Eru þetta ekki fjórir samfylkingarmenn? Framsóknarmenn sjást ekki fyrir utan ráðherrann sem er skyldugur að vera hér í salnum vegna þess að hún er að flytja þetta frv. Virðulegi forseti. Ég vil endilega spyrja hæstv. iðnrh. út í markaðsátak í atvinnumálum í Reykjavík, þessa nýju stefnu iðnrh., þ.e. að nota þessa peninga til þess að stofna starf og embætti í iðnrn.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristján Möller er búinn að tala í sig mikinn hita og hefur hafið miklar talningar á þingmönnum í salnum. Það er eins og maður sé kominn í réttir.  Ég veit ekki annað en að hitaveitur sem hafa átt í vanda hafi fengið stuðning frá ríkissjóði með sérstökum framlögum.

Virðulegur forseti. Jú, ég tel að niðurgreiðslukerfið sé betra eins og það er í dag. Það er engin spurning. Það skal enginn fá mig til að andmæla því þegar betri stjórnsýsla er viðhöfð. Það er auðvitað þannig sem það á að vera. Ég tók það fram í ræðu minni að ég held að þetta hafi skánað mikið eftir að Orkustofnun var falin umsjón með þessu og allir þurftu að sækja um, með öðrum orðum að kerfið sé orðið gegnsærra. Jú, ég er innilega sammála því og þetta er til mikils batnaðar. Ég sat í byggðanefnd forsrh. sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson stýrði á sínum tíma í aðdraganda kjördæmabreytingarinnar. Sú nefnd var þverpólitísk og skilaði frá sér þverpólitískum tillögum sem kallaðar voru bráðaaðgerðir. Ein megintillaga þessarar nefndar var um hækkun á þessum niðurgreiðslupotti til húshitunar og ég held að staðið hafi verið svo gott sem fullkomlega við þær tillögur sem við lögðum fram, svo gott sem fullkomlega. Það hefur tekist með, við skulum segja, samræmdu átaki. Ríkisstjórn var haldið við efnið og forsrh. og aðrir voru spurðir hvort ekki ætti að efna loforðið sem gefið var. Þó ég hafi ekki reiknað það nákvæmlega út nýlega þá hygg ég og vona að þetta sé komið í það horf sem nefndin lagði til. Þetta var þverpólitísk nefnd. Þetta var gott byggðamál og sem betur fer er það komið í höfn. Þó að um litla upphæð sé að ræða --- 45 millj. eru teknar í þetta --- þá er ég ekki sammála því að taka 5% úr þessum potti til að búa til þennan sjóð. Ég er ekki sammála því.

Virðulegur forseti. Það er gott að heyra það, og aldrei heyrir maður það nógu oft hvað þetta hafi verið góð byggðaaðgerð að lækka húshitunarkostnað á landsbyggðinni. Þetta er mjög mikil og góð byggðaaðgerð og eitt af mörgu góðu sem þessi ríkisstjórn hefur gert. Ég vil líka nefna stuðning við námskostnað og annað þess háttar.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki í fyrsta skipti sem ég er viðstaddur umræður sem lúta að húshitunarkostnaðinum í landinu og ég geri ráð fyrir því að þetta sé í síðasta skipti sem ég verð vitni að slíkum umræðum eða taki þátt í þeim. Fyrir því eru ósköp eðlilegar ástæður, þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál fjölda fólks, sérstaklega fólks á landsbyggðinni. Eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Suðurk. er nú þegar verið að verja mjög miklum fjármunum til þess að lækka húshitunarkostnaðinn þar sem hann er hæstur fyrir. 860 eða 870 millj. kr. til þess arna er auðvitað heilmikið framlag til að bæta lífskjörin á landsbyggðinni. Ef við setjum það í það samhengi að fólk þyrfti að þéna til þess að standa undir 860--870 millj. kr. hærri útgjöldum þá erum við væntanlega að tala um að tekjur fólks á landsbyggðinni þyrftu að vera svona 1,5 milljörðum hærri en þær eru til þess að halda uppi sambærilegum lífskjörum. Þannig sjáum við að þetta skiptir auðvitað gífurlega miklu máli fyrir fólkið á landsbyggðinni, fyrir lífskjörin. Þess vegna er ekkert að undra þó að mjög margir hafi verið að leggja mikla áherslu á það í gegnum tíðina að það þurfi að standa mjög vel að þessum málum, það þurfi að tryggja til þessa verkefnis mikla fjármuni og það þurfi að gera það með þeim hætti að það skili sér sem best til þeirra sem hafa verið að búa við hvað hæstan húshitunarkostnað. Það er alveg rétt sem hefur komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað í dag að þetta hefur sem betur fer verið að færast mjög í rétta átt. Við þurfum ekki annað en að horfa nokkur ár aftur í tímann, 10--12 ár, þegar ég var t.d. að hefja störf mín hér í þinginu, þá er það alveg ljóst mál að við höfum verið að ná heilmiklum árangri og umræðurnar um húshitunarkostnaðinn eru ekki eins sárar og þær voru hér áður fyrr vegna þess einfaldlega að við höfum verið að færa þessa hluti í skárra horf. Það er þó engan veginn þannig, eins og mér fannst kom fram í máli hv. 3. þm. Reykv. s. hér áðan, að þetta væri farið að koma í veg fyrir það að fólk stæði eðlilega að því að einangra húsin sín. Það er auðvitað fjarri því. Við vitum að þrátt fyrir það að við höfum verið að ná árangri er staðan engu að síður sú að það er mismunur á húshitunarkostnaði, t.d. á Rarik-svæðunum og á höfuðborgarsvæðinu, á Rarik-svæðunum eða orkubússvæðunum og hjá ýmsum hitaveitum þar sem kostnaðurinn er lægstur. Engu að síður er það ómótmælanlegt að þetta hefur verið að færast í rétta átt. Ástæðan fyrir því að við höfum verið að gera þetta er auðvitað sú sem ég nefndi áðan, að reyna að bæta lífskjörin í landinu. Ég ætlaði hins vegar, virðulegi forseti, að koma að öðru máli og vildi gjarnan að hæstv. iðnrh. yrði ekki fjarri þegar ég kem að því og vildi aðeins vekja athygli á þessu. Ég vil líka segja það og vil árétta það að ég tel að þetta frv. sem hér liggur fyrir sé afar skynsamlegt og þingflokkur Sjálfstfl. styður það vitaskuld heils hugar. Þetta frv. felur það fyrst og fremst í sér að bæta stöðu þeirra sem vilja eða hafa möguleika á því að fara út í hitaveituframkvæmdir. Við vitum það að sú breyting sem var gerð fyrir nokkrum árum og leiddi til þess að hluti af niðurgreiðslufjáramagninu er varið til þess að greiða niður stofnkostnað við hitaveitur réð hreinlega úrslitum um það að hægt var að fara í þessar hitaveituframkvæmdir. Það er alveg ljóst að fyrir ríkissjóð er þetta sparnaður til lengri tíma litið og ekki einu sinni til langs tíma litið, vegna þess að þetta hafa verið styrkir til fimm ára og að þeim loknum er ríkið hreinlega farið að hagnast á þessum skipulagsbreytingum, sem er auðvitað vel. Það sem hér er verið að gera er einfaldlega viðleitni í sömu átt. Það er verið að koma til móts við fleiri aðila sem þurfa á því að halda eða vilja og telja skynsamlegt að fara út í þessar hitaveituframkvæmdir. Ég tel að þetta sé þess vegna mjög gott skref í rétta átt og er auðvitað fínn bisness frá sjónarhóli ríkissjóðs. Ríkissjóður er til lengri tíma litið tvímælalaust að hagnast á þessu þegar grannt er skoðað. Virðulegi forseti. Það er líka alveg rétt sem sagt var að með lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, sem samþykkt voru og tóku gildi 17. maí 2002, var stigið mjög skynsamlegt skref vegna þess einfaldlega að þarna var sett klár stjórnsýsla, klár lög utan um gríðarlega mikla peninga. Þarna voru peningar upp á 800--900 millj. kr., eins og hér hefur komið fram, sem verið er að setja lagalegan ramma um og verið að skilgreina hverjir eigi rétt á þessum peningum. Ég held að þetta hafi almennt talað tekist vel. Auðvitað heyrði maður á þeim tíma sem þetta var að ganga yfir ýmsar raddir um að þetta væri nú óþarfaumstang. En ég held að þær raddir hafi hljóðnað og menn sjái að það var auðvitað fullt tilefni til þess að fara rækilega ofan í þetta mál og vinna þau mál skynsamlega svo að við nýttum þessa peninga sem best til þeirra sem raunverulega þurfa á að halda. Það er hins vegar eitt atriði sem gerðist í þeirri lagasetningu sem ég vildi aðeins fá að vekja máls á vegna þess að ég hygg að þarna sé um að ræða atriði sem mönnum hafi ekki verið ljóst á þeim tíma sem þessi lög voru samþykkt, a.m.k. gildir það um þann sem hér stendur og mig grunar og ætla a.m.k. að það hafi ekki verið ætlunin þegar við settum þessi lög að þau hefðu þær afleiðingar sem ég ætla aðeins að vekja máls á. Í 4. tölulið 4. gr. laganna um húshitunarkostnað, segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Ef föst búseta fellur niður í húsnæði er heimilt að greiða niður kostnað við hitun þess enda sé húsnæðið ekki notað til annarra hluta, svo sem til orlofsdvalar.`` Ekki geri ég athugasemdir við þetta. En síðan segir: ,,Ef eigendaskipti verða á slíku húsnæði fellur niðurgreiðslan niður.`` Þetta hefur orðið til þess, virðulegi forseti, að upp hefur komið staða sem ég tel að sé ekki viðunandi fyrir þá sem við þetta þurfa að búa. Ég hygg að hér sé ekki um að ræða mjög stóran hóp, þvert á móti geri ég ráð fyrir að hér sé um að ræða fremur fámennan hóp, hins vegar er þetta jafnvont fyrir þá sem verða fyrir. Hér vil ég aðeins í þessu sambandi nefna dæmi um hóp sem verður fyrir barðinu á þessu lagaákvæði. Hér er ég að vísa til sveitarfélaga þar sem fólki hefur fækkað, fólk hefur flutt úr félagslegu íbúðarhúsnæði, íbúðarhúsnæði hefur verið leigt til sveitarfélaganna, eins og kveðið er á um í lögum um félagslegt íbúðarhúsnæði í landinu, og þá verða eigendaskipti. Fólk býr í þessum húsum og leigir þau kannski eða býr í þeim, á þau, og þegar það kýs að láta innleysa eignir sínar og sveitarfélögin verða eigendur að húsnæðinu, verða samkvæmt þessum lögum eigendaskipti á húsnæðinu, eðlilega, og við það fellur niðurgreiðslan niður. Ég er nokkuð viss um, virðulegi forseti, að þetta var ekki ætlunin þegar lögin voru sett, að gera það með þeim hætti að skyndilega við þessi eigendaskipti ein og sér --- það verður í raun og veru engin eðlisbreyting á húsnæðinu að öðru leyti --- en við eigendaskipti þá gerist það að húshitunarkostnaður í þessum eignum hækkar. Þetta eru, eins og ég segi, virðulegi forseti, örugglega ekki mjög mörg dæmi en þau eru þeim mun sárari. Ekki síst í ljósi þess að þetta bitnar auðvitað hvað mest á þeim sveitarfélögum sem verða fyrir tekjufalli vegna þess að íbúunum er að fækka. Við vitum að það er ekki á það bætandi í þeim sveitarfélögum þar sem vandinn er fyrir hendi vegna íbúafækkunar og vegna þess að hið félagslega húsnæði er sem myllusteinn um háls þessara sveitarfélaga, er mjög íþyngjandi fyrir sveitarfélögin. Virðulegi forseti, vegna þess að við erum að fara yfir lögin um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar með skynsamlegum hætti og ég lýsi fullum stuðningi við, þá vildi ég, virðulegi forseti, vekja máls á þessu ef hægt væri að skoða þessi mál í því samhengi sem ég hef verið að ræða. Ég held að hér sé um að ræða mikið réttlætismál, mál sem ekki mundi hafa áhrif á heildarramma þeirra fjárveitinga sem eru til staðar til þess að lækka húshitunarkostnaðinn í landinu, sem er mikið framfaramál, heldur mál sem ég hygg að gæti tekist samkomulag um og væri samstaða um að reyna að einhenda sér í til þess að létta á sveitarfélögum sem ella verða fyrir heilmiklum búsifjum vegna þessa. Virðulegi forseti. Ég ítreka svo stuðning minn við þetta mál, ég tel að þetta sé vel unnið frv., stefni í rétta átt, það sé skynsamlegt frá sjónarhóli ríkissjóðs, það sé skynsamlegt frá sjónarhóli þeirra sem vilja nýta íslenska orkugjafa. Þess vegna fagna ég þeirri yfirlýsingu sem hefur komið fram hjá stjórn og stjórnarandstöðu um að þessu máli beri að hraða í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég held að það mál sem við erum að ræða hér sé að mörgu leyti gott, en vara hins vegar við því, ef afleiðingarnar gætu orðið þær, að það fjármagn sem notað er til þess að greiða niður húshitunarkostnað úti um landið minnki, en það gæti leitt af efni 2. gr. frv. Ég er ekki viss um að þannig sé í pottinn búið vegna þess að það átak sem við höfum verið að gera á undanförnum árum með því að taka í notkun hitaveitur á svæðum sem áður voru talin köld hefur smátt og smátt orðið til þess að niðurgreiðslur á fjölda húsnæða úti um landið hafa minnkað. Ég er því ekki alveg viss um það, virðulegi forseti, að þó að þessi 5% séu þarna inni að það þýði í reynd að niðurgreiðslan lækki, ég ætla alla vega að vona að svo sé ekki. Hins vegar verð ég að segja það, virðulegi forseti, að ég dáðist svolítið að þeim flokkssystrum hér áðan, hvað annarri tókst sérstaklega vel að ná hv. þm. Kristjáni L. Möller upp og hinni, hv. þm. Drífu Hjartardóttur, að ná honum fljótt niður. Það var dálítið aðdáunarvert og sýnir kannski hversu mikil hæfni býr í þessum ríkisstjórnarflokki, að geta bæði náð mönnum upp með tiltölulega stuttum fyrirvara og líka niður ef á þarf að halda. Mönnum er ýmislegt til lista lagt, virðulegi forseti. Þetta mál sem við erum hér að ræða tel ég að sé, eins og ég sagði áður, gott mál, og ég vona svo sannarlega að sú útfærsla sem hér er verið að leggja til geti orðið til þess og stuðlað enn frekar að því að við nýtum orkugjafa eins og heitt vatn í iðrum jarðar og það takist að nýta þann orkugjafa á fleiri svæðum en hingað til. Ég vil hins vegar, virðulegi forseti, segja það, og ætla ekkert að hafa langt mál um þetta, að það skiptir ofboðslega miklu máli fyrir íbúa á landsbyggðinni að sú niðurgreiðsla á húshitunarkostnaði sem verið hefur, haldist að raungildi og alla vega lækki ekki. Ég vonast því sannarlega til þess að heimildarákvæðið sem er í 2. gr. og fjallar um að ráðherra sé heimilt að ákveða að það verði notað með þeim hófleika að það geti ekki orðið til þess að lækka niðurgreiðslur til húshitunar þar sem ekki er um aðra orkugjafa að ræða en rafmagn eða olíu, verði samþykkt. Ég fagna því einnig að hér skuli standa í niðurlagi 1. gr. að niðurgreiðslan nái einnig til húshitunarkostnaðar og nýrra hitaveitna. Ég held að að meginefni stefni frv. í rétta átt með þeim eina fyrirvara að sú sjóðsmyndun sem hér er lögð til leiði ekki til lækkunar. Ég hef þann fyrirvara á stuðningi við þetta mál en vona vissulega að útfærslan sé ekki þannig að það sé verið að stefna að lækkun með niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði á köldum svæðum landsins. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, hef ég í hyggju að ljúka máli mínu og vonast til þess að þetta frv., sem hér er lagt til, samræmist því sem menn hafa verið að tala um, að reyna að efla byggð í landinu. Það væri afar illa farið ef frv. færi í aðra átt.

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum lagt á það mikla áherslu í tillöguflutningi og umræðum á Alþingi á undanförnum missirum að auka fjármagn til að rannsaka möguleika á að stofna til nýrra hitaveitna, stækka og auka umsvif þeirra sem fyrir eru og einnig að gera fjárhagslega kleift að hitaveitur geti líka orðið til styrkingar atvinnusköpun víða um land. Það eru gríðarlegir möguleikar fólgnir í heitu vatni og notkun þess, ekki aðeins til þess að hita upp íbúðarhús heldur einnig til margháttaðrar atvinnustarfsemi. Það er í sjálfu sér mjög erfitt að gera mun á þessu tvennu því þetta hangir svo saman þannig að þær tvær tillögur sem við höfum flutt hér og fulltrúi okkar, Árni Steinar Jóhannsson, eru einmitt í þessa veruna. Við fluttum tillögu árið 2000 en þá flutti Árni Steinar Jóhannsson einmitt tillögu um að Orkusjóður yrði efldur og úthlutað fé til þess að standa undir stofnun hitaveitna á köldum svæðum þar sem ljóst væri að neytendur gætu ekki greitt viðkomandi stofnkostnað á nauðsynlegum tíma og að aukinn fjárstuðningur kæmi til þess því að þetta væru ríkulegir hagsmunir þegar til lengri tíma væri litið. Og jafnframt líka að lagt væri fram fjármagn til þess að veita fyrirtækjum og einstaklingum styrki eða áhættulán til hönnunar eða smíði frumgerðar tækja og búnaðar sem ætla mætti að leiði til þess að dregið verði úr notkun á jarðefnaeldsneyti. Það væri horft á þetta allt saman þannig að innlendir orkugjafar gætu orðið í sem ríkustum mæli hluti af orkunotkun okkar, bæði í húshitun og í atvinnustarfsemi. Það sem hér er lagt til er nokkuð í þessa veruna, þ.e. að styrkur til hverrar hitaveitu geti numið allt að átta ára áætluðum niðurgreiðslum á rafmagni eða olíu til húshitunar á orkuveitusvæði viðkomandi hitaveitu. Þetta er í sjálfu sér spor í rétta átt því að þetta voru fimm ár en í tillögum okkar var lagt til að lagt yrði upp með a.m.k. tíu ár. Það væri alveg sanngjarnt að miða við tíu ár í þessu tilviki. En sú staða er einnig uppi að þó að það geti verið hagkvæmt til lengri tíma litið, bæði hvað varðar möguleika til atvinnusköpunar og til þess að lækka hitunarkostnað, þá getur verið að íbúar séu samt of fáir eða raforkunotkun sé svo lítil á viðkomandi svæði við þær aðstæður sem þá eru akkúrat uppi að þessi niðurgreiðsla, bein millifærsla hennar, sé ekki næg til þess að veita stofnun nýrrar hitaveitu nægilegan stuðning. Þess vegna tel ég að þetta eigi að vera tvíþætt. Annars vegar er hægt að horfa á þá fjármögnun að nota niðurgreiðslu til rafhitunar sem fjármagn til þess að styrkja og efla nýjar hitaveitur eða stækkun á hitaveitum en það eigi líka að horfa til þess að við sumar aðstæður geti bara hreinlega þurft að koma til nýtt fjármagn sem standi á bak við slíkar hitaveitur og vera þá ekki eingöngu að horfa, eins og hér, alfarið á húshitun en möguleikarnir til þess að nýta einmitt heita vatnið til atvinnusköpunar samtímis eru kannski ekki síður mikilvægir vítt og breitt um landið. Ég held að horfa eigi á þessa hluti saman, bæði til húshitunar og líka til atvinnusköpunar. Tökum t.d. ferðaþjónustuna. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom hér að máli um niðurgreiðslu á rafhitun vegna íbúðarhúsnæðis sem er í eigu sveitarfélaga og ef enginn er skráður með lögheimili í viðkomandi íbúðarhúsi þá fellur endurgreiðslan niður sem er afar ósanngjarnt, og hefur verið bent á ítrekað einmitt hér á Alþingi að þetta væri ósanngjarnt. En það er líka þannig að mörg íbúðarhús hafa einmitt verið tekin undir ferðaþjónustu eða ýmsa slíka starfsemi þar sem ekki er neinn með beint lögheimili og þá fá þessi hús ekki niðurgreiðsluna vegna þess að þar er enginn með skráð lögheimili. Það er því margháttað óréttlæti í gangi sem er afar mikilvægt að ...  Mér finnst að horfa eigi á þetta sem heild. Við viljum efla notkun á heitu vatni til húshitunar, til atvinnusköpunar og á það á að líta. Og þó að þetta sé spor í rétta átt sem hér er þá er það bara allt of smátt í sniðum miðað við þá hagsmuni sem í húfi eru, bæði fyrir framtíðaratvinnulíf og framtíðarbúsetu í landinu. Að þessu marki hafa einmitt tillögur okkar vinstri grænna lotið, að stjórnvöld komi að með stofnstyrkjum, með áhættufé á lágum vöxtum til þess að gefa bæði atvinnulífinu og búsetunni möguleika á að byggja upp hitaveitur og nýta heita vatnið til eflingar atvinnulífinu. Virðulegi forseti. Það er sem sagt hægt að fallast á að hér sé lítið hænufet stigið til úrbóta í þessum málum en þetta er svo veigamikið atriði í atvinnulífi landsmanna vítt og breitt um landið að það er fyllilega ástæða til þess að stíga virkilega markvissari skref og stærri því þarna eigum við raunverulega möguleika og við eigum að nýta þá. Og ég vildi gjarnan að hæstv. byggðamálaráðherra, iðn.- og viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir, beitti sér af meira afli til þess að nýta möguleika heita vatnsins til eflingar atvinnulífi úti um byggðir landsins.

Hæstv. forseti. Þessi mál hafa oft verið til umræðu hér og það verður að segjast eins og er að það hefur orðið mikill ávinningur af stuðningi ríkisins við orkuöflun og hitaveitur á undanförnum árum. Ég man eftir umræðu sem fór hér fram fyrir þremur árum eða svo og þá var einmitt tekist töluvert á um þessi fimm ár sem þá voru sett. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega með hvenær það var en það voru þá ýmsir í þingsölum sem töldu að tímabilið ætti að vera lengra. Hæstv. ráðherra treysti sér ekki til þess þá en hefur núna komið með þessa tillögu um átta ár og ég vil ekki láta hjá líða að fagna því vegna þess að það er full ástæða til þess. Mér finnst þetta ekki vera hænufet. Mér finnst þetta vera ágætt skref þó að ég hafi haft þá skoðun að tíu ár væri skynsamlegt af hálfu ríkisins því að þetta eru miklir peningar sem ríkið er að greiða til niðurgreiðslnanna og ég held að það sé bara fjárhagslega skynsamlegt að styrkja hitaveitur þó að það kosti niðurgreiðslur til þetta langs tíma. Við höfum líka séð á þessum tíma, bara á síðustu árum, að ýmsar hitaveitur sem farið hafa af stað á síðustu árum hafa lent í vanda og ríkið hefur verið að rétta þeim hjálparhönd með ýmsum hætti. Hæstv. ráðherra hefur þurft að leggja þar hönd á plóg og kannski hefði þessi vandi ekki verið eins mikill ef menn hefðu komið fyrr með þennan stuðning eins og hann lítur hér út og helst hærri. Helst hefði ég viljað sjá eins og ég sagði áðan tíu ár. Það er rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í dag að ríkið er auðvitað að skekkja grundvöllinn fyrir því að setja upp hitaveitur með því að greiða niður húshitunarkostnað. Ég hef stutt þá stefnu og ég tel að hún sé skynsamleg en það þýðir þá aftur á móti að ríkið verður líka að reyna að rétta þetta af eins og verið er að gera hér. Og það er þess vegna sem ég kem hér upp en það er líka önnur ástæða. Hún er sú að í frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Greiðsla stofnstyrks til nýrrar hitaveitu eða vegna stækkunar hitaveitu skal miðuð við tímamarkið þegar hitaveitan tekur til starfa eða stækkun er tekin í notkun.`` Ég veit að það eru til hitaveitur núna sem eru á þeim tímapunkti í sinni tilveru að þær hafa varla verið teknar í notkun. Það eru fáeinir notendur búnir að tengja sig við veiturnar, jafnvel á eigin kostnað, og ég spyr og ég beini því til hv. nefndar sem fer yfir þetta mál að menn fari svolítið yfir það með hvaða hætti tekin er ákvörðun um að viðkomandi veita hafi hafið starfsemi því að það væri ekki heppilegt, finnst mér, að hitaveitur sem eru akkúrat á þeim punkti að þær eru varla komnar í gang, búið að tengja einhver örfá hús, eitt eða tvö jafnvel, yrðu skildar eftir en aðrar sem kæmu í framhaldinu fengju þá þennan átta ára styrk. Ég beini því til manna í hv. nefnd að skoða þetta, ég tel að það sé ástæða til þess að gefa þessu gaum af því að ég þekki dæmi um svona lagað. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vildi bara, vegna þess að ég tók þátt í þessum umræðum þegar þær reglur voru settar á sem nú eru í gildi, ekki láta hjá líða að lýsa því yfir að ég er mjög ánægður með það að gerð skuli hafa verið tillaga um þessa breytingu og þó að ég hafi viljað ganga svolítið lengra þá er ástæða til þess að það komi hér fram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum á orkusviði, sem er 306. mál þingsins á þskj. 351. Í frv. þessu er lagt til að samræmd verði sérákvæði ýmissa laga á orkusviði hvað varðar skyldu orkufyrirtækja til greiðslu fasteignaskatta. Til þessa hafa gilt mismunandi reglur um skyldu orkufyrirtækja til greiðslu fasteignaskatta af húseignum. Þetta hefur leitt til þess að sambærilegar eignir innan sama sveitarfélags hafa hlotið mismunandi meðhöndlun eftir því hvaða orkufyrirtæki er eigandi eignanna. Í kjölfar þess að á 126. löggjafarþingi var samþykkt frv. til laga um breytingu á orkulögum varð óvissa um skyldu m.a. Orkuveitu Reykjavíkur til greiðslu fasteignaskatta. Frumvarpið, sem varð að lögum nr. 78/2001 og breytti orkulögum í þessa veru, var á sínum tíma lagt fram til að gera starfandi raf- og hitaveitum mögulegt að breyta um rekstrarform án þess að slíkt hefði áhrif á skattalega stöðu þeirra. Einnig laut lagabreytingin að því að setja skýrar almennar reglur um heimildir þeirra til að áskilja sér arð eins og gert er ráð fyrir í sveitarstjórnarlögum. Þær breytingar sem frv. hafði í för með sér voru víðtækari en að var stefnt og leiddi breytingin til þess að raf- og hitaveitur voru eftir gildistöku laga nr. 78/2001 undanþegnar skyldu til greiðslu fasteignaskatta. Markmiðið með samþykkt laga nr. 78/2001 sem breytti orkulögum, eins og áður sagði, var hins vegar að gera raf- og hitaveitum kleift að breyta um rekstrarform án þess að það hefði áhrif á skattalega stöðu fyrirtækja. Fyrri réttarstaða var sú að flest orkufyrirtæki þurftu að greiða fasteignaskatta með undantekningu hvað varðar Rafmagnsveitur ríkisins. Þarna hafði því gætt misræmis. Ýmsir hafa bent á að óeðlilegt sé að Rafmagnsveitur ríkisins séu undanþegnar greiðslu fasteignaskatta og búi þannig við aðrar skattareglur en önnur orkufyrirtæki. Frumvarpi því sem hér er lagt fram er ætlað að samræma reglur um skyldu orkufyrirtækja til greiðslu fasteignaskatta. Verður staðan sú, ef frv. þetta verður að lögum, að lagfærð verða mistök þau er urðu við setningu laga nr. 78/2001. Raf- og hitaveitum verður aftur gert að greiða fasteignaskatta. Að auki verður réttarstaðan samræmd og Rafmagnsveitur ríkisins verða einnig að greiða fasteignaskatta til jafns við önnur orkufyrirtæki. Sú breyting að Rafmagnsveitum ríkisins verður gert að greiða fasteignaskatta til jafns við önnur orkufyrirtæki er sjálfsögð og eðlileg og er í beinu samhengi við ný raforkulög, nr. 65/2003, sem tóku gildi 1. júlí sl. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað að lokinni umræðu til 2. umr. og hv. iðnn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um alþjóðleg viðskiptafélög, nr. 31/1999, sem er 312. mál þingsins á þskj. 358. Lög um alþjóðleg viðskiptafélög voru samþykkt á Alþingi 19. mars 1999. Forsaga laganna er sú að á árinu 1996 hóf Verslunarráð Íslands forathugun á möguleikum Íslands sem vettvangs fyrir alþjóðlega fjármálastarfsemi. Var niðurstaða þeirrar forathugunar sú að möguleikar Íslands fælust helst í að einbeita sér að uppbyggingu alþjóðlegrar viðskiptastarfsemi á þeim sviðum sem landið hefði eitthvað fram að færa sem skapaði sérstöðu, t.d. í viðskiptum með sjávarfang. Í framhaldi af þessari niðurstöðu skipaði forsrh. verkefnisstjórn í mars 1997 til að vinna að athugun á möguleikum þess að efna til sérhæfðrar alþjóðlegrar viðskiptastarfsemi utan lögsögu á Íslandi. Byggðist frv. það sem síðan varð að lögum um alþjóðleg viðskiptafélög, nr. 31/1999, að meginstefnu til á starfi og tillögu verkefnisstjórnarinnar. Má segja að í þessu hafi falist tilraun til að laða að erlenda fjárfestingu til landsins með nýjum hætti og feta þannig í fótspor fjölmargra erlendra ríkja sem bjóða fyirtækjum ýmiss konar úrræði á sviði skatta til að laða að atvinnustarfsemi. Á þessum tíma þurftu stjórnvöld enn fremur að horfa upp á að íslenska skattkerfið stóð halloka í samkeppni við erlend skattkerfi og starfsemi fyrirtækja var að flytjast úr landi og byggjast upp annars staðar. Í lögum um alþjóðleg viðskiptafélög er heimiluð starfsemi á afmörkuðum sviðum en mest áhersla er lögð á viðskipti með sjávarafurðir utan Íslands og hafa þau alþjóðlegu viðskiptafélög sem stundað hafa slík viðskipti haft mesta veltu þeirra félaga sem hlotið hafa starfsleyfi. Jafnframt var í upphafi horft til þess að í kringum starfsemi alþjóðlegra viðskiptafélaga ættu að skapast mikil tækifæri fyrir ýmiss konar þjónustu, t.d. sölu á hugbúnaði, flutningum, vátryggingum og fjármálaþjónustu af ýmsum toga. Verkefnisstjórnin lagði mat á það hvaða áhrif löggjöf um alþjóðleg viðskiptafélög kynni að geta haft á tekjur ríkissjóðs. Taldi verkefnisstjórnin ekki óvarlegt að ætla að innan þriggja ára yrðu tugir fyrirtækja komnir á laggirnar. Í athugasemdum með frv. því er varð að lögum um alþjóðleg viðskiptafélög var rakið að uppbygging slíkrar starfsemi mundi kalla á umfangsmikla markaðs- og kynningarstarfsemi sem væri lykilatriði þess að árangur yrði góður. Með það í huga var gerður samningur á milli viðskrn., Verslunarráðs Íslands og Fjárfestingarstofunnar um kynningu laganna. Til þeirrar kynningar var varið 44 millj. kr. á fjögurra ára tímabili. Ljóst er að sá kostnaður er nokkur miðað við takmarkaðan árangur en ekki má þó líta fram hjá því að kynningarstarfsemi þessara aðila laut ekki síður að kynningu á Íslandi sem góðum fjárfestingarkosti. Er því ekki hægt að líta svo á að fjármunir þessir hafi farið til spillis. Eins og vikið hefur verið að var yfirlýstur tilgangur laganna sá að efla erlenda fjárfestingu hér á landi. Raunveruleikinn nú, rúmlega fjórum árum eftir samþykkt laganna, sýnir þó að það hefur ekki tekist sem skyldi. Alls hafa 14 fyrirtæki hlotið starfsleyfi frá því að lögin tóku gildi, eitt hefur skilað inn starfsleyfi og þrjú verið svipt starfsleyfi. Miðað við fyrirliggjandi skýrslur félaganna vegna ársins 2002 virðast eingöngu fimm félög af þeim tíu sem nú hafa útgefið starfsleyfi stunda starfsemi og er heildarvelta þeirra um 1,2 milljarðar kr. Heildarvelta á árinu 2001 var um 2 milljarðar en um 1,2 milljarðar á árinu 2000. Vorið 1998 samþykkti ráðherraráð OECD skýrslu um aðgerðir til að stemma stigu við setningu nýrra skattalaga eða reglna sem haft gætu skaðleg áhrif á samkeppni ríkja. Öll aðildarríki OECD nema Lúxemborg og Sviss samþykktu skýrsluna. Sérstakri nefnd var falið að annast framkvæmd og eftirfylgni með tilmælum skýrslunnar. Allt frá árinu 2000 hafa lögin um alþjóðleg viðskiptafélög verið til skoðunar hjá nefndinni ásamt tæplega 60 mismunandi skattareglum í öðrum aðildarríkjum OECD. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur enn fremur haft lögin til skoðunar um nokkurt skeið á þeim grundvelli að lögin feli hugsanlega í sér óheimilan ríkisstyrk. Því hafa íslensk stjórnvöld harðlega mótmælt og liggur enn ekki fyrir niðurstaða þeirrar athugunar. Vík ég nú að frv. því sem hér er til umræðu. Í frv. er lagt til að lög um alþjóðleg viðskiptafélög verði felld úr gildi 1. janúar 2008 og að ný starfsleyfi verði ekki gefin út frá og með 1. janúar 2004. Þykir rétt að gefa þeim aðilum sem þegar hafa fjárfest í atvinnustarfsemi á grundvelli laganna tækifæri til að aðlaga sig að þeirri ákvörðun að lögin verði afnumin. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir að þau fyrirtæki sem afsala sér starfsleyfi geti starfað áfram sem hlutafélag eða einkahlutafélag en að þeim verði ekki gert að slíta félaginu eins og nú er gert ráð fyrir í lögunum. Lagt er til að það sama muni gilda ef starfsleyfi fellur niður við afnám laganna. Þykir þetta eðlilegt m.a. í ljósi þess að félögin hafa lagt í nokkurn kostnað við stofnun rekstrarins, enda er ekki gert ráð fyrir að við afsal eða brottfall starfsleyfis alþjóðlegs viðskiptafélags verði önnur breyting á rekstri þess en að það verði skattlagt með sama hætti og önnur hlutafélög. Af framansögðu er ljóst að áhugi á þessu félagaformi er nokkuð langt frá því sem vonir stóðu til og áhrif á íslenskt atvinnulíf hafa ekki verið sem skyldi. Hverjar ástæður þess eru er erfitt að segja til um. Eins og þegar hefur komið fram var vandað mjög til undirbúnings við lagasetninguna og veglega staðið að kynningu á lögunum en áhuginn virðist samt hafa látið á sér standa. Ein meginástæða þess er sú að frá árinu 1999 hefur skattalegu umhverfi íslenskra fyrirtækja verið gjörbylt. Með lækkun á tekju- og eignarsköttum fyrirtækja sem samþykkt var árið 2001 var í raun stigið stórt skref í þá átt að gera lögin um alþjóðleg viðskiptafélög óþörf. Hæstv. forseti. Þetta voru meginatriði frv. og legg ég til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að hæstv. ráðherra komi hér og leiði þessa löggjöf um hin alþjóðlegu viðskiptafélög til endanlegrar greftrunar. Ég ætla ekki að hafa um það mörg orð en minni á það sem ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson sögðum í umræðum fyrir nokkrum missirum. Það er tvennt sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra. Það kemur fram að 14 fyrirtækjum, einungis 14 fyrirtækjum var veitt starfsleyfi. Þar af voru þrjú svipt starfsleyfum. Þetta er giska hátt hlutfall og mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað var þess valdandi að þessi þrjú voru svipt starfsleyfi? Í annan stað kom fram að 44 millj. kr. hefði verið varið til þess að kynna hin alþjóðlegu viðskiptafélög. Hversu mikið af þeirri upphæð fór til Verslunarráðsins? Er það rangt munað hjá mér að um skeið hafi Verslunarráðið haft sérstakan starfsmann á launum við þetta sem var borgaður af ráðuneytinu eða var sá starfsmaður innan ráðuneytisins?

Hæstv. forseti. Fyrst í sambandi við þau félög sem svipt voru leyfi. Það var vegna þess að þau skiluðu ekki inn tilskildum gögnum svo sem ársskýrslum og því var ekki um annað að ræða en að svipta þau leyfi. Hvað varðar fjármunina þá var þetta samstarfsverkefni, eins og kom fram í máli mínu, að kynna starfsemina hér á landi. Ég þori ekki að fara með þá tölu hvernig skiptingin var á milli aðila sem komu að máli, en hægt er að fá upplýsingar og veita allar upplýsingar um það í hv. nefnd. Þannig var, já, að starfsmaður var í hlutastarfi við að kynna þessa starfsemi og eins og kom fram í máli mínu áðan tel ég að sú kynning hafi engan veginn orðið til einskis vegna þess að Ísland var kynnt sem fjárfestingarkostur og hugsanlega er það að koma okkur að gagni núna í sambandi við aukinn áhuga erlendra aðila á fjárfestingu á Íslandi. Svo get ég greint frá því að samkvæmt könnun sem við létum gera í ráðuneytinu nýlega og Gallup vann fyrir okkur er mikill stuðningur við það á Íslandi að erlendir aðilar fjárfesti hér á landi. Um 60% Íslendinga telja það jákvætt að erlendir aðilar fjárfesti á Íslandi og það kom mér reyndar á óvart en ég gleðst yfir því.

Virðuelgi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Vafalaust verður það ekki erfitt fyrir okkur í efh.- og viðskn. að fá þangað þær upplýsingar um skiptingu þeirra 44 milljóna sem varið var til kynningar á þessu magnaða feilskoti viðskrn. En sökum þess að hæstv. ráðherra getur ekki sagt mér hversu mikið fór til Verslunarráðsins þá er hugsanlegt að þeir sem tala hér á eftir geti gert það. Ég vísa nú til hv. þm. Birgis Ármannssonar. En þegar maður horfir á þá lýsingu sem hæstv. ráðherra fer með, að 44 millj. kr. er varið til málsins og það eru 14 fyrirtæki sem notfæra sér þessi lög og ekki nema fimm í starfsemi núna, þá er auðvitað hægt að draga þá ályktun að það hafi verið algerlega út í bláinn að eyða þeim peningum. En mér þætti vænt um að heyra svar ráðherrans --- af því að hæstv. ráðherra hefur löngum vélað um margt sem tengist ríkisstyrkjum --- væri það algerlega út í hött af formanni Samf. að draga þá ályktun miðað við það hversu lítið hefur skilast af þessu að þeir peningar sem Verslunarráðið fékk mætti eiginlega skilgreina sem óbeinan ríkisstuðning við Verslunarráðið?

Hæstv. forseti. Mér finnst mjög langsótt að tala um ríkisstyrk í þessu sambandi. Þarna var um samkomulag um samstarf að ræða. Eins og ég sagði áðan var starfsmaður í hlutastarfi sem sinnti þessu. Það vildi svo til að hann var staðsettur í Verslunarráðinu. Það var samkomulag um það. Ég tel að hv. þm. sé kominn í einhverja leikfimi með því að hugsa þetta svona. Ég get alveg skilið það að menn geti haft svolítið gaman að þessu. 

Herra forseti. Það er hverju orði sannara að það er ekki nokkur leið að neita sér um að fara nokkrum orðum um þetta frv. og mikill skaði að ekki skuli vera til staðar ýmsir þeir sem hástemmdastar héldu ræðurnar um hve stórkostlegir tímar væru í vændum á Íslandi þegar hingað færu að streyma fyrirtæki til að skrá hér stöðvar sínar og af þessu yrði hinn mesti atvinnuvegur. Ég hygg að að öðrum ólöstuðum hafi hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og maður honum nákunnugur, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, verið í fararbroddi þeirra sem töldu að hið nýja Ísland mundi beinlínis rísa með því að gera út á þetta fyrirbæri, að lokka hingað fyrirtæki sem væru á höttunum eftir því að skrá höfuðstöðvar sínar eða tiltekna þætti starfsemi sinnar í skattasmugum af því tagi sem auðvitað var verið að opna. Síðan mætti nefna til sögunnar nýskipaðan ráðuneytisstjóra í sjútvrn., Vilhjálm Egilsson sem gegndi þá mörgum störfum eins og stundum endranær, var bæði á þingi, formaður efh.- og viðskn. og líka framkvæmdastjóri Verslunarráðsins. Ég hygg að ég sé ekki að gera þessum ágætu mönnum rangt til þó að ég nefni þá til sögunnar sem mikla áhugamenn um þetta. Ég man eftir ræðum þar sem þetta var megininntakið, stefnuræðum eða eldhúsdagsræðum, ef ekki landsfundarræðum formanns Sjálfstfl. Einhvern tíma kom út bók með leiðbeiningum um það, ritgerð eða hvað það nú var, hvernig Ísland gæti orðið ríkasta land í heimi. Ég held að þetta hafi m.a. verið eitt af því sem átti sérstaklega að smyrja hjólin og gera þann draum að veruleika. Haldnar voru hástemmdar ræður, þetta frv. flutt og ekki hlustað á eina einustu gagnrýnsrödd, hvorki efasemdir um að úr þessu yrði mikið né var hlustað, frekar en venjulega, á varnaðarorð um að með þessu væri Ísland að keyra út af sporinu og ganga þvert á þá viðleitni sem komin væri í gang á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, hjá Evrópusambandinu, Alþjóðaviðskiptastofnuninni og víðar. Bent var á að menn væru ekki að búa til nýjar skattasmugur heldur loka þeim sem fyrir væru. Að því miðaði viðamikið starf, t.d. innan OECD, eins og kemur fram í fylgiskjölum hér. Ári áður en lögin voru sett á Íslandi kom út viðamikil skýrsla hjá Efnahags- og framfarastofnuninni í París þar sem sérstaklega var reynt að kortleggja þetta og koma í veg fyrir að opnaðar yrðu frekari glufur. Þvert á móti átti að reyna að loka þeim sem fyrir væru, t.d. starfseminni á Ermasundseyjunum í Evrópu og reyna að fá lönd eins og Sviss og Lúxemborg til samstarfs um að setja sér a.m.k. einhver lágmarksviðmið í þessum efnum. Ekkert af þessu var hlustað á af því að allt í einu voru komin upp trúarbrögð og kennisetningar um að þetta væri stórkostlegt og Íslandi ætti gríðarlega möguleika með því að gerast hánorræn heimskautakaríbahafseyja í þessum skilningi. Svo voru keyrð í gegn lög. Það var ekki eins og það væri nóg heldur voru allt í einu til nógir peningar til að fara í lobbíisma fyrir þessu fyrirbæri, eins og hér var tilefni orðaskipta áðan milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Nú hefur verið upplýst að um 44 millj. kr. hafi verið varið í áróður fyrir þessu sem nú á að loka um áramótin en tekjurnar í heild, á öllu tímabilinu, ná ekki 11 millj. Það er hin glæsilega útkoma af þessu. Það er búið að eyða fjórföldum tekjunum í áróður og um áramótin verður sjoppunni lokað, ekki tekið við frekari skráningum. Það er öll útkoman. Að vísu er farið um það hógværlegum orðum í greinargerðinni en það er staðreynd engu að síður sem lesa má milli línanna að Ísland hefur legið undir ámælum úr a.m.k. tveimur áttum fyrir þessi lög. Það upphófst í beinu framhaldi af setningu þeirra að Ísland komst fyrir vikið undir smásjá, bæði hjá Efnahags- og framfarastofnuninni og Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins sem hefur verið að klagast út í þessi lög út frá tveimur forsendum. Annars vegar var talið að með lögunum væru boruð göt í þá samstöðu sem var verið að reyna að búa til meðal aðildarríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar, að taka á skaðlegum skattundirboðum. ESA hefur svo skoðað málið út frá því hvort í þessu fælist jafnvel óheimill ríkisstyrkur. Ég get bætt því við að á norrænum vettvangi hefur líka verið um þetta fjallað og norrænu skattamálaráðherrarnir, fjmrh. fyrir Íslands hönd, haft þetta á sínum fundum. Mér vel kunnugt um það. Á vettvangi Norðurlandaráðs hafa verið fluttar tillögur og eindregnum tilmælum beint til ríkisstjórna Norðurlandana í tvö ár um að Norðurlöndin fyrir sitt leyti geri það sem þau geti til að hindra skaðleg skattundirboð, ,,skadelig skattekonkurrence`` heitir það á skandinavísku. Það er alveg sama hvar borið er niður og hvar komið er að þessu máli. Á allan hátt var þetta eins og út úr kú, að Ísland svo seint sem á árinu 1999, aðfaraári aldamótanna, færi að taka 180 gráðu beygju borið saman við það sem lönd í kringum okkur, sem við viljum helst vera í hópi með eða bera okkur saman við, voru að gera eins og ég þykist hafa farið yfir. Auðvitað er þetta hin mesta sneypuför, herra forseti, sem aðstandendur þessara laga hafa hér farið. Hún er háðuleg. Það er eiginlega ekki hægt að hafa um það annað orð. Ég segi það af innstu sannfæringu að ég græt það þurrum tárum að þetta fyrirbæri lognist út af. Mér fannst þetta skammarlegt frá byrjun, að Ísland ætlaði að gera sér mat úr því að búa til skattasmugu hér, norrænt velferðarríki sem á mikið undir því að geta haldið uppi eðlilegri tekjuöflun í þágu velferðarkerfisins og samneyslunnar. Einhverjir verða að borga og það er ekki gert með því að fara út á þessa braut. Mér finnst hið besta mál að þetta skuli vera að deyja drottni sínum og gufa upp og óska okkur öllum til hamingju með að þessi löggjöf um alþjóðleg viðskiptafélög verði gerð óvirk frá og með áramótum og hverfi endanlega úr sögunni 1. janúar 2008, ef samþykkt verður, sem ég geri ráð fyrir að verði. A.m.k. kemur andstaðan við það ekki úr röðum okkar stjórnarandstæðinga. Flestir sem þann hóp skipuðu á síðasta kjörtímabili þegar þetta var til umfjöllunar vöruðu mjög við þessu og spáðu málinu nokkurn veginn þeim endalokum sem það fær. Reyndar óraði mann ekki fyrir því að þegar til kæmi yrði áhuginn jafnhverfandi og raun ber vitni. Maður hélt kannski að það tækist að lokka einhverja hingað út á þá peninga sem verið var að veifa framan í menn og nánast algert skattfrelsi sem þarna átti að búa til. Fyrirtækin áttu að vera undanþegin flestum venjulegum gjöldum og sköttum sem íslensk fyrirtæki greiða, t.d. eignarsköttum og stimpilgjöldum, og borguðu aðeins 5% tekjuskatt sem má heita algert skattleysi. Hæstv. viðskrh. nefndi til sögunnar nokkuð sem út af fyrir sig á alveg erindi inn í þessa umræðu, að gerð hefði verið skoðanakönnun á vegum ráðuneytisins sem Gallup hefði annast. Hún nefndi að komið hefði í ljós að 60% Íslendinga teldu það jákvætt að erlendir aðilar fjárfestu í landinu. Ég segi bara að það er eins gott að einhverjir geri það ef íslenskir aðilar eru að mestu leyti hættir að fjárfesta á Íslandi. Það heitir útrás, að þeir flytji fé úr landi og kaupi erlend fyrirtæki. Sumir eru alfarnir eins og kunnugt er. Það er kannski hluti af útrásinni, að menn sem hafa hagnast um milljarða á milljarða ofan í viðskiptum innan lands hverfi úr landi með allt sitt hafurtask, hvernig sem þeir ferðast, hvort sem þeir fara á almennu farrými eða í einkaþotum. Ég held að menn ættu að velta því fyrir sér hvort allt sé gull sem glóir í þeim efnum. Ég segi alveg eins og er, að ég fagna ekki þeirri útrás ef Landssíminn ætlar að fara með 200 millj. til Búlgaríu svo að dæmi sé tekið. Þeim þykir sjálfsagt ágætt þar að þar sé fjárfest. En að fyrirtæki sem hefur ekki efni á að laga til í fjarskiptamálum Norður-Þingeyjarsýslu hafi 200 millj. kr. á lausu til að leika sér að í Búlgaríu, skrifa ég bara ekki upp á. Ég held að það sé ekki hlutverk þessa fyrirtækis, sem hefur alla sína peninga frá almenningi í landinu og ríkið á, að fara út í svoleiðis æfingar. Menn skulu minnast þess að það eru tvær hliðar á því sem menn kalla útrás íslenskra fyrirtækja, þegar þau ráðast í stórar fjárfestingar og setja sjálf sig að veði, færa jafnvel meiri hluta starfsemi sinnar beint eða óbeint úr landi, jafnvel þó að heildarveltan stækki hjá þeim í leiðinni. Ef það gerist, sem við vitum ekki hvenær kann að koma upp á, að menn fari með allt saman, flytji höfuðstöðvarnar og hagnaðarmiðstöðina, sem hv. þm. Pétur Blöndal kallar ,,profit center``, úr landi líka, þá verður útrásin ekki eins skemmtileg. Auðvitað veitir ekki af að einhverjir fjárfesti í landinu á móti. Ef íslenskir aðilar eru of fínir til þess þá verður að vonast til að einhverjir útlendingar geri það. Ég er viss um, þegar fólk svarar með þessum hætti, að þar ræður sú vitund manna að af fjárfestingu af því tagi hljótist einhver uppbygging, meiri þekking inn í landið og annað í þeim dúr. Menn verða náttúrlega að gera greinarmun á því hvort fjárfesting kemur inn í landið í formi uppbyggingar í einhverju nýju eða hvort erlendir aðilar kaupa einfaldlega rótgróna íslenska atvinnustarfsemi, leggja hana undir sig og taka að flytja arðinn sem hún skilar úr landi. Er það jákvætt til lengri tíma litið fyrir íslenskt efnahagslíf ef amerískt stórfyrirtæki á fjarskiptasviðinu kaupir Landssímann og tekur eftir það að trukka hagnaðinum upp á 2--4 milljarða á ári, skulum við segja, lóðbeint til Ameríku? Það fer að muna um það smátt og smátt ef það gerist ekki bara eitt ár eða tvö heldur ár eftir ár. Það er nefnilega þannig, herra forseti, að yfirleitt eru þeir aðilar sem eru að skoða álitlega fjárfestingarkosti milli landa ekki í góðgerðarstarfsemi. Mér finnast menn stundum ræða um þetta af ótrúlegri mærð og gagnrýnisleysi. Auðvitað eru líka hliðar á málinu sem ber að hugleiða og varast. Í þessum efnum er ekki allt gull sem glóir. Mörg fjárhagslega veikburða ríki hafa farið ákaflega illa út úr því að trúa því að allur þeirra vandi leystist með því að hlíta leiðsögn Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, galopna allar dyr og falbjóða verðmætustu eigur sínar útlendingum, erlendum auðfélögum sem oft taka að flytja þann arð úr landi. Veislan stendur miklu skemur en menn halda. Vissulega kemur eitthvert söluandvirði inn í landið meðan verið er að selja, þegar starfandi fyrirtæki fer í umferð, hvort sem einkaaðilar eða ríkið selur. Mönnum líður kannski voðalega vel fyrstu árin á meðan verið er að eyða söluandvirðinu. En svo tekur hversdagurinn við. Hann er ekki alltaf jafnglæsilegur. Hvernig er það með atvinnulíf af þessu tagi? Við hvers konar kringumstæður og skilyrði er því hollast að vaxa og dafna, herra forseti? Ég tel að mesta feilhugsunin af öllu í þessu frv. um alþjóðleg viðskiptafélög, mesta heimskan, sé ekki það vanmat á möguleikunum sem í því birtist og ekki þekkingarleysið á alþjóðlegri viðleitni til að koma í veg fyrir skattasmugur. Það var auðvitað sorglegt en staðreynd. Ég tel að mesta heimskan hafi verið að trúa því að það væri hagstætt og æskilegt fyrir Ísland að reyna að laða að sér starfsemi af þessum toga. Hvers eðlis er hún? Hún er þess eðlis að hún leitar leiða til að komast fram hjá því að borga eðlilega skatta. Hún reynir að komast undan því. Þar af leiðandi er að mínu mati, herra forseti, í fyrsta lagi siðferðilega rangt að stunda stórfelld skattaleg undirboð af þessu tagi. Þau eru siðferðilega röng. Í öðru lagi er þetta ekki sú tegund atvinnurekstrar sem við eigum að vera á höttunum eftir, bara alls ekki. Þetta er ekki sú tegund sem menn eiga að taka fagnandi að fá inn í land sitt. Komi hingað fyrirtæki sem færa með sér þekkingu og fjármagn og fjármagn inn í uppbyggingu á nýjum sviðum í atvinnulífinu þá er það æskilegt. En það held ég að hafi aldrei staðið til með þessu. Í þriðja lagi er þetta ekki hollt til lengdar. Það er ekki hollt til lengdar að laða til landsins atvinnulíf sem nærist á því að búa við stórfelldar ívilnanir í skattalegu tilliti. Það er bara ekki þannig atvinnulíf sem við viljum. Við viljum atvinnulíf sem stenst eðlilegar kröfur um skattgreiðslur í sambærilegu starfsumhverfi og okkar eigið atvinnulíf býr við. Við höfum ekkert með hitt að gera. Það eru hin grátlegu örlög þróunarríkjanna, að þau hafa einmitt leiðst út í tilboð af þessu tagi til að reyna að laða til sín fjármagn og erlenda fjárfestingu. Þau fá þá ekki beinlínis rjómann af því sem í boði er eða hvað? Nei. Það er nefnilega ekki rjómi atvinnulífsins sem sækist eftir stórfelldum skattalegum undirboðum af þessu tagi. Herra forseti. Að mínu mati er alveg sama hvar að þessu máli er komið. Þetta var misráðið. Menn lentu þarna í mestu ógöngum, á refilstigum. Allt sem menn vöruðu við á sínum tíma hefur gengið eftir og nægir að vísa til þess. Þeir sem vilja geta farið yfir umræðurnar um þetta mál á Alþingi á sínum tíma, veturinn 1998--1999, ef ég man rétt. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti. Eins og vonandi hefur komið rækilega fram í máli mínu þá fagna ég því að þessu máli sé að ljúka á þann hátt sem frv. þetta ber með sér. Ég legg til að menn drífi í að afgreiða það.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem ég tel rétt að komi fram við þessa umræðu. Fyrst út af síðustu orðum hv. 5. þm. Norðaust. sem lagði út af því að peningar sem kæmu inn til landsins með þeim hætti sem áformað var, með alþjóðlegum viðskiptafélögum, væru ekki þeir peningar sem við vildum að kæmu til landsins. Um það atriði vil ég segja það helst að þegar til þessa félagaforms var stofnað var ekki um það að ræða að verið væri að velja kost og hafna öðrum heldur var þetta af hálfu allra sem að þessu máli komu hugsað sem viðbót. Í annan stað er það misskilningur hjá hv. 5. þm. Norðaust. að hér hafi verið ætlunin að stofna til einhverrar heimskautaskattaparadísar í líkingu við það sem gerist í Karíbahafinu. Það stóð aldrei til og þær tillögur sem voru formaðar á sínum tíma gengu auðvitað ekki í þá veru. Þær fyrirmyndir sem var fyrst og fremst horft til þegar hugmyndir um þessa löggjöf voru smíðaðar í samstarfi margra aðila fyrir 5--7 árum voru á þá leið að líta til landa í okkar næsta nágrenni sem höfðu með ákveðnum sérstökum skattareglum komið málum þannig fyrir að það var hagstætt að fjárfesta í tilteknum félagaformum í þeim löndum. Þar horfðu menn til Írlands sem bauð upp á ákveðið skattalegt umhverfi fyrir margar mismunandi tegundir félaga. Írar höfðu á þessum tíma náð alveg gríðarlegum árangri í að laða fjárfestingu til landsins með einmitt reglum af þessu tagi. Í annan stað horfðu menn til landa eins og Hollands og Danmerkur þar sem verið var að skapa félagaform, form eignarhaldsfélaga með lágri eða engri skattprósentu sem gerði mönnum kleift að stofna þar eignarhaldsfélög með mjög hagstæðum hætti. Það var frekar horft til landa af þessu tagi heldur en til Karíbahafsins enda sjá menn að þær athugasemdir sem komið hafa utan frá við þessa íslensku löggjöf hafa á engan hátt verið sambærilegar við athugasemdir sem gerðar hafa verið við starfsemi í þessum svokölluðu skattaparadísum. Við undirbúning málsins var líka horft til þess að með þessari löggjöf væri ekki verið að ganga gegn þeim skuldbindingum sem við höfum gengist undir með aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu. Satt að segja fannst okkur ýmsum sem komum að þessu máli á sínum tíma fyrir hönd Verslunarráðsins að verið væri að sníða málinu ansi þröngan stakk af því að stjórnvöld vildu gæta fyllstu varkárni í þeim efnum enda, eins og kom fram í framsöguræðu viðskrh., hafa íslensk stjórnvöld mótmælt þeim athugasemdum sem hafa komið fram af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA og það mál er algjörlega óútkljáð, hefur ekki náð lengra. Þó að Eftirlitsstofnun EFTA hafi tekið málið til athugunar er það ekki í þeim farvegi að neitt álit hafi komið fram af hálfu stofnunarinnar sem felur í sér fordæmingu á þessari löggjöf. Varðandi tilurð þessa máls er kannski rétt að horfa á það að þegar þessar hugmyndir fæddust var almennur tekjuskattur íslenskra fyrirtækja 33%, hærri en víða í löndum sem við berum okkur saman við. Á sama hátt var hér hærri eignarskattur á lögaðila en í flestum löndum sem við bárum okkur saman við og það varð auðvitað hvati til þess að menn veltu fyrir sér hvort unnt væri að skapa hér á landi aðstæður sem væru fýsilegar fyrir erlenda aðila til þess að koma inn með fjármagn. Það er líka rétt að hafa í huga að þá, eins og nú raunar líka, átti sér stað hörð skattaleg samkeppni milli ríkja, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Sú skattalega samkeppni er staðreynd. Á sama tíma á sér líka stað samkeppni að öðru leyti, um starfsaðstæður fyrirtækja að öðru leyti, og menn þekkja að víða í löndum í kringum okkur er verið að sníða sérstakt starfsumhverfi fyrir tilteknar tegundir fyrirtækja. Dæmi um það er að finna hvarvetna í nágrannalöndunum. Ég nefni aftur Írland, og ég nefni Bretland þar sem núverandi ríkisstjórn Breta hefur farið fyrir í ákveðinni viðleitni í þessa átt. Sama má segja um ýmis fylki í Bandaríkjunum, svæði í Þýskalandi og víðar. Þessi samkeppni um fyrirtæki er staðreynd hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Á þessum tímapunkti sáu menn tvennt sem gat horft til framfara með því að koma á löggjöf af þessu tagi. Annars vegar horfðu menn á það að ýmis íslensk fyrirtæki hugleiddu mjög alvarlega á þessum tíma að flytja hluta starfsemi sinnar úr landi. Menn veltu fyrir sér hvernig við gætum breytt reglum hér til að draga úr hættunni á því að það gerðist. Hins vegar veltu menn líka fyrir sér möguleikanum á því að laða hingað fjármagn sem ekki kæmi að öðrum kosti. Niðurstaðan úr þessari vinnu varð, eins og hæstv. viðskrh. greindi frá hér áðan, að lög um alþjóðleg viðskiptafélög voru samþykkt árið 1999 og það er eiginlega skemmst frá því að segja að það olli vonbrigðum hversu fá fyrirtæki sýndu því raunverulegan áhuga að koma hér inn. Ástæðurnar fyrir því eru ýmsar. Ég vil nefna eina sem ekki hefur komið fram í þessum umræðum og hún er sú að að ýmsu leyti voru skilyrði fyrir starfsemi þessara fyrirtækja afar þröng. Á þetta var bent í ýmsum erindum af hálfu Verslunarráðsins til stjórnvalda á þeim tíma, strax árin 1999 og 2000. Þá komu fram athugasemdir um það að að sumu leyti væru starfsskilyrðin of þröng þannig að lögin næðu ekki tilgangi sínum. Ég verð að segja að það hefur valdið mér og fleirum nokkrum vonbrigðum að viðskrn. skyldi ekki leita fremur leiða til þess að víkka út þessi starfsskilyrði til þess að gera þetta félagaform virkara í stað þess að leggja til að lögin og félagaformið yrðu afnumin. Þrátt fyrir að ekki fleiri félög hefðu verið skráð sem alþjóðleg viðskiptafélög hér á landi er, eins og hæstv. viðskrh. sagði hér áðan, alls ekki þar með sagt að sú kynningarstarfsemi sem átti sér stað í kringum alþjóðlegu viðskiptafélögin hafi ekki skilað árangri. Það fór í gang verulegt kynningarátak á Íslandi sem fjárfestingarkosti. Það fór í gang átak sem vakti athygli erlendra fjárfesta á því að hér væru að mörgu leyti mjög hagstæð skilyrði. Menn bentu auðvitað á formið alþjóðleg viðskiptafélög en menn bentu líka á starfsumhverfið að öðru leyti. Það má segja að þetta starf hafi skilað verulegum árangri vegna aukins áhuga erlendra fjárfesta á fjárfestingum hér sem m.a. birtist í því að hér hafa verið skráð allnokkur eignarhaldsfélög sem reyndar eru ekki í dag í formi alþjóðlegra viðskiptafélaga heldur eru hér í hlutafélagaformi sem, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, skiluðu á árinu 2002 um 400 millj. í skatttekjur. Þarna er um að ræða bandarísk, kanadísk og bresk fyrirtæki sem hafa stofnað eignarhaldsfélög hér sem eru í hinu íslenska skattumhverfi, borga 18% tekjuskatt og skila verulegum tekjum inn í ríkissjóð án þess að það hafi valdið ríkissjóði sérstökum útgjöldum eða komið illa við hann að öðru leyti. Þetta eru peningar sem hafa komið til viðbótar en ekki í staðinn fyrir aðra starfsemi sem á sér stað hér á landi. Þetta finnst mér rétt að komi fram við þessa umræðu. Varðandi þær upphæðir sem varið var til kynningar á þessu félagaformi get ég upplýst að þetta voru 44 millj. kr. í heild eins og viðskrh. greindi frá hér áðan. Þeir peningar skiptust milli Verslunarráðs og Fjárfestingarstofu. Verslunarráð var reyndar eitt um þessa kynningarstarfsemi fyrstu tvö árin en samkvæmt sérstöku samkomulagi kom Fjárfestingarstofa einnig inn í hana á síðari stigum og staðan er nú sú að í þessu umhverfi sem við erum að tala um eru þetta ekki verulega háar upphæðir, og tiltölulega litlar upphæðir í samanburði við ýmislegt annað sem gert er til þess að vekja athygli á Íslandi og kynna það á erlendri grund. Ég vildi að það kæmi fram vegna orða hv. 1. þm. Reykv. n. sem hér talaði áðan að þarna væri um að ræða samstarfsverkefni sem fleiri aðilar komu að og telja verður að hafi alls ekki verið of mikið í lagt miðað við það umfang sem fylgir starfsemi af þessu tagi. Ég get upplýst, eins og hefur reyndar komið fram, að af hálfu Verslunarráðsins var sérstakur starfsmaður í þessu, verkefnisstjóri sem sinnti þessu verkefni lengst af í hlutastarfi. Í kostnaðinum fólst líka þátttaka í ýmsum ráðstefnum, kynningarefni og samskipti að öðru leyti. Það varð hins vegar niðurstaðan að upphæðin sem fór í þetta kynningarátak lækkaði á árinu 2001 og rann út á árinu 2002 og þá var það sameiginlegur skilningur aðila að það væri markaðarins að fylgja málinu eftir. Þá var því vísað til lögmannsstofa, endurskoðunarskrifstofa, banka og annarra slíkra sem beina hagsmuni höfðu af því að veita þjónustu til aðila sem höfðu áhuga á að koma inn að þessu leyti. Varðandi það hvort átti að fara út í þetta á sínum tíma vil ég segja að ég er sannfærður um að þetta var rétt skref á sínum tíma, hárrétt skref, átti mikinn þátt í því að auka meðvitund sérfræðinga og fagaðila hér á landi til þess að leita út. Þetta bjó til ákveðinn farveg í sambandi við þá vinnu. Ákveðnum samböndum var komið á sem síðan hafa skilað sér með ýmsum hætti, bæði beint og óbeint. Að lokum er auðvitað rétt að rifja upp eins og hæstv. viðskrh. gerði í framsöguræðu sinni að skattalegt umhverfi hér á landi hefur breyst frá því að þessum lögum var komið á. Tekjuskattur fyrirtækja er nú umtalsvert lægri en þá var. Eignarskattar fyrirtækja hafa verið lækkaðir verulega og áform eru uppi um að afnema þá þannig að þörfin fyrir sérstakt skattalegt form að þessu leyti er kannski minni en áður var. Ég vil þó hér við 1. umr. segja að ég hef ekki enn þá sannfæringu fyrir því að það sé rétt að stíga það skref sem boðað er með frv., að afnema þetta félagaform, en um það munum við væntanlega eiga töluverðar umræður í efh.- og viðskn. þegar málið kemur þangað.

Herra forseti. Það eru í sjálfu sér athyglisverðar upplýsingar ef það er skoðanamunur í stjórnarliðinu um þetta frv. og það er ekki stutt af öllum stjórnarliðum. Það er ákaflega gott að hafa hv. 11. þm. Reykv. s., Birgi Ármannsson, hér vegna mikillar þekkingar hans á málinu sökum fyrri starfa. Það er upplýsandi og fróðlegt. Í sjálfu sér er ágætt að kynna Ísland. Ég ætla ekkert að segja að þessi kynning hafi öll verið til einskis. En það skiptir náttúrlega miklu máli hvernig landið er kynnt. Menn geta misstigið sig herfilega í þeim efnum. Sum landkynning er miklu verri en engin. Það var ekkert sérstaklega góð landkynning þegar Landsvirkjun og iðnrn. sameiginlega gáfu út bæklinginn um lægsta raforkuverð í Evrópu og fóru að dreifa honum til undirbúnings samningaviðræðunum alþjóðleg fyrirtæki. ,,Lowest energy prices in Europe``, stóð á forsíðu bæklingsins. Svo var hann að vísu innkallaður en einstöku menn eiga eintak af honum.

Hann gæti nú hafa leitt eitthvað gott af sér.

Ætli menn vildu ekki helst að sá bæklingur hefði aldrei komið út. Það var víst sendiráðið í Washington sem dreifði honum einna lengst. Varðandi samkeppnisskilyrði atvinnulífs á Íslandi þá þarf Ísland að sjálfsögðu að bjóða fyrirtækjum vel samkeppnisfær starfsskilyrði, ekki endilega erlendum aðilum sem við erum að reyna að lokka hingað heldur okkar eigin atvinnulífi. Það er alveg ljóst. Við höfum aldrei talað gegn því, alla vega ekki ég þó að ég sé þeirrar skoðunar að við þurfum að hafa skatttekjur ríkissjóðs til að reka samneysluna. En fyrirtæki horfa til mjög margs fleira en skattumhverfis þegar þau velta fyrir sér hvar þau eigi að staðsetja sig. Mér hugnast miklu betur að reyna að hvetja fyrirtæki til þess að koma og setja hér starfsemi á fót vegna þess að hér sé hagstætt umhverfi að öllu leyti, hér sé vel menntað vinnuafl, hér sé stöðugleiki, hér sé stoðkerfi samfélagsins, hér sé búið vel að fjölskyldum. Kannanir sýna að skynsamir forsvarsmenn í atvinnulífinu líta miklu frekar til þessara þátta en hinna hráu fjármálalegu atriða einna eins og skattareglna.

Herra forseti. Já, það skiptir máli hvernig málið er kynnt. Ég get uppfrætt hv. 5. þm. Norðaust. um að það var einmitt á þessum nótum sem kynningarstarfsemin fór fram. Menn bentu að sjálfsögðu á að hér væri vel menntað vinnuafl, sérfræðingar á heimsmælikvarða á ýmsum sviðum, góð lífskjör að ýmsu öðru leyti og góð lífsskilyrði að flestu leyti. Þetta voru mikilvæg atriði í sambandi við kynningarstarfsemina. Síðan þurfa menn líka að hafa eitthvað að bjóða í skattalegu samhengi og það var rétt ákvörðun á sínum tíma að gera það með þessum hætti. Núna kann málið að horfa að einhverju leyti öðruvísi við vegna þess að tekjuskattur fyrirtækja hefur verið lækkaður jafnmyndarlega og raun ber vitni. Eignarskatturinn er á útleið og vonandi verða fleiri jákvæðar breytingar á skattaumhverfi atvinnulífsins hér á landi á næstu árum sem gera það að verkum að við höfum möguleika á því að vera samkeppnishæf í öllum skilningi. Ég held að við verðum að hafa í huga að þessi kynningarstarfsemi var alhliða vegna þess að eins og hv. þm. benti á horfa skynsamir forsvarsmenn fyrirtækja ekki bara á skattalega þáttinn heldur fjölmarga aðra þætti líka.

Herra forseti. Við erum tiltölulega sammála um þetta svona í aðalatriðum nema kannski áhersluna á hinn fjármálalega þátt einan og sér. Það er nefnilega oft talað þannig af hálfu mikilla hægri manna að það eina sem skipti máli séu skattar og að dúndra þeim bara nóg niður. Það er jafnvel gefið lítið fyrir aðra þætti sem hafa áhrif eins og stoðkerfi samfélagsins. En það kemur bara í ljós þegar þetta er allt skoðað saman að ekki eru síður mikilvægir og jafnvel miklu frekar þeir þættir sem snúa að, við skulum segja, almennt hinni hliðinni, þ.e. því sem skatttekjurnar eru notaðar til. Það hefur áhrif á það hvar menn vilja setja niður atvinnulíf og hvar ekki, eins og þetta, að það sé hagstætt umhverfi fyrir starfsmennina að búa þá þar sem fyrirtækin staðsetja sig. Af hverju skyldi þetta vera? Ætli það sé ekki vegna þess að skynsamir stjórnendur vita að mestu verðmætin í fyrirtækjum eru yfirleitt þekkingin í höfðum starfsmannanna. Það er mikilvægt að starfsmennirnir séu ánægðir. Það er mikilvægt að það sé starfsmannafesta, að fólk sé ánægt og haldist í störfum hjá fyrirtækinu o.s.frv. Það gerist ekki nema allt umhverfið sé gott. Ég held því alveg hiklaust fram að menn hafi iðulega algerlega ofmetið skattaþáttinn eða aðra slíka en vanmetið annað. Að vísu er það svo með öll Norðurlöndin að skattbyrði fyrirtækja er lág á Norðurlöndum í heild, meira að segja í Svíþjóð sem oft er talin mikið háskattaland. Það eru fyrst og fremst persónuskattar og veltuskattar sem þar eru háir. Svíum hefur tekist bærilega þrátt fyrir að vera með talsvert hærri skatta á fyrirtæki en Íslendingar að laða að sér alþjóðlega fjárfestingu t.d. í rafeindaiðnaði, tölvuiðnaði. Þeir hafa byggt lítinn sílikondal norðan við Stokkhólm, Kistu, og þar eru umsvifamikil fjölþjóðafyrirtæki. Það hefur svo sem gengið á ýmsu í þeim geira eins og við vitum. En þar segja menn ósköp einfaldlega: Það er ekki skattaþátturinn sem mestu máli skiptir þegar upp er staðið heldur hin almennu starfsskilyrði, hvernig búið er að starfsmönnunum o.s.frv.

Herra forseti. Ég vil ekki að það hljómi eins og við hv. 5. þm. Norðaust. séum sammála um alla hluti. 

Einstaklingarnir.

Þeir hafa talið ástæðu til að fara annað. Varðandi skattlagningu fyrirtækja þá er hún mikilvægur kostur í sambandi við það hvar fyrirtæki er staðsett. Ég vil ekki draga úr þeim þætti. Hins vegar tók ég undir orð þingmannsins þegar kom að því að auðvitað skipta aðrir þættir máli. Þegar við Íslendingar reynum að kynna okkur á erlendum vettvangi er stundum erfitt fyrir okkur að ná athygli. Við erum afskaplega lítið land í þessu samhengi. Hér er lítið hagkerfi. Við erum til þess að gera langt frá helstu mörkuðum okkar. Landafræðin, ferðakostnaður og annað, er ákveðin hindrun. Reynsla þeirra sem hafa verið að kynna Ísland sem fjárfestingarkost erlendis er því sú að það getur verið erfiðara fyrir okkur að ná athygli fjárfestanna heldur en fyrir ýmsa aðra. Í því samhengi getur skipt verulegu máli að hafa eitthvað sérstakt fram að færa, eitthvað sérstakt, eitthvað sem vekur athygli fjárfestanna, eitthvað sem gerir það að verkum að þeir kjósa frekar að koma hingað en fara eitthvert annað.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um uppfinningar starfsmanna. Á undanförnum áratugum hefur öðru hverju verið spurt hvort ekki væri æskilegt að setja hér á landi löggjöf um uppfinningar starfsmanna eins og gert hefur verið annars staðar á Norðurlöndum og víðar. Slíkt getur eytt nokkurri réttaróvissu um túlkun á 1. gr. laga um einkaleyfi og kann hugsanlega að leiða til fjölgunar einkaleyfa hér á landi. Þá er talið sanngjarnt að opinber framlög til vísinda og rannsókna skili sér að einhverju leyti til baka. Lagafrv. þetta sem samið er með hliðsjón af framansögðu er byggt á starfi nefndar undir forustu Árna Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns með fulltrúum iðnrn., menntmrn. og hagsmunaaðilum, þ.e. Samtaka um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar, Háskóla Íslands, Samtaka iðnaðarins og Bandalags háskólamanna. Leitað hefur verið eftir umsögnum ýmissa aðila um frv. og hafa vissar breytingar verið gerðar í kjölfarið. Ég vil vekja athygli á því að í frv. er ítarlega lýst danskri löggjöf um uppfinningar starfsmanna. Þar er einnig að finna lýsingu á löggjöf annarra Norðurlandaþjóða svo og ýmissa annarra landa. Kennir þar margra grasa þótt hallast hafi verið að því að leita fyrirmynda í löggjöf þeirra þjóða sem standa okkur næst. Í stuttu máli er markmiðið með frv. sem svipar efnislega mjög til löggjafar í Danmörku en einnig löggjafar annars staðar á Norðurlöndunum að setja réttarreglur um uppfinningar starfsmanna sem taki bæði tillit til hagsmuna atvinnurekanda og starfsmanns. Þeir þurfa þá ekki að semja sín á milli um öll atriði, t.d. um rétt starfsmanns til uppfinninga sem hann kemur fram með og framsalsrétt atvinnurekandans til uppfinningarinnar gegn sanngjörnu endurgjaldi, en slíkt endurgjald er talið geta örvað starfsmenn til að koma fram með einkaleyfishæfar uppfinningar. Eru settar almennar viðmiðanir um ákvörðun á sanngjörnu endurgjaldi sem er ófrávíkjanleg regla. En almennt eru lögin frávíkjanleg með samningum við einstaka starfsmenn eða jafnvel kjarasamningum. Að því er varðar athugasemdir við einstakar greinar frv. vil ég taka fram að í 1. gr. er fjallað um skilgreiningar. Þar segir m.a. að uppfinningar merki aðeins þær uppfinningar sem unnt er að fá einkaleyfi fyrir hér á landi. Um skilgreiningu á hugtakinu ,,uppfinning`` er vísað í einkaleyfarétt en utan þess hugtaks falla m.a. uppgötvanir, með öðrum orðum öflun þekkingar á því sem alltaf hefur verið til staðar í náttúrunni. Þar eð krafa er gerð um einkaleyfishæfi uppfinningar fellur t.d. hönnun ekki undir frv. og heldur ekki réttur varðandi plöntuafbrigðin, svonefndur yrkisréttur. Tölvuforrit og viðskiptaaðferðir sem slíkar eru ekki uppfinningar í skilningi einkaleyfalaga en kunna hins vegar að öðlast einkaleyfishæfi ef uppfinning hefur tæknilega eiginleika og beita má henni sem tæki til lausnar á tæknilegu vandamáli þar sem áþreifanleg breyting kemur fram. Nánar er greint frá því í athugasemdum við 1. gr. hvað átt sé við með orðinu ,,starfsmaður``. Þar segir að orðið ,,starfsmaður`` merki hvern þann sem ráðinn er til starfa hjá hinu opinbera eða einkaaðila. Átt er við almenna launþega, m.a. þá sem ráðnir eru með stuttum uppsagnarfresti, t.d. nema á meistara- eða doktorsstigi. Hins vegar taka lögin ekki sem slík til verktaka, t.d. ráðgjafa. Dómstólar hafa síðasta orðið um það hvernig túlka beri hugtakið ,,starfsmaður``. Það hvort uppfinningamaður teljist starfsmaður eða verktaki ræðst af almennum reglum vinnuréttar og skaðabótaréttar. Að svo miklu leyti sem lögin snerta opinbera aðila er ekki gert ráð fyrir kæruleið til æðra stjórnvalds, m.a. um sanngjarnt endurgjald, heldur geta aðilar leitað til dómstóla um einkaréttarlega hagsmuni sína, svo og gerðardóms ef þeir semja um slíkt. Einnig er unnt að bera mál upp við umboðsmann Alþingis. Aðalregla 2. gr. er sú að ákvæði laganna séu frávíkjanleg nema ótvírætt sé kveðið á um annað. Ófrávíkjanleg eru ákvæði 3. mgr. 6. gr. um að starfsmaðurinn geti ekki fyrir fram afsalað sér rétti til að sækja um einkaleyfi fyrir uppfinningu á biðtíma, ákvæði 7. gr. um rétt starfsmanns á sanngjörnu endurgjaldi vegna framsals til atvinnurekanda á uppfinningu hans og loks ákvæði 2. mgr. 8. gr. um rétt starfsmanns til að ráðstafa uppfinningu sem verður til meira en ári eftir starfslok. Þótt atvinnurekandi og starfsmaður hafi samið með tilteknum hætti hafa dómstólar heimild til þess að víkja til hliðar einstökum samningsákvæðum eða jafnvel samningum í heild á grundvelli ákvæða samningalaga um ósanngjarna samningsskilmála. Í 3. gr. kemur fram sú meginregla að starfsmaður eigi rétt til uppfinninga sem hann kemur fram með að svo miklu leyti sem annað leiði eigi af fyrirhuguðum lögum um uppfinningar starfsmanna eða öðrum lögum. Meðal takmarkana geta verið ákvæði 4. gr. um framsal réttar til atvinnurekanda en einnig geta takmarkanir falist í samningum enda yrðu lögin almennt frávíkjanleg. Aðeins einstaklingar geta talist uppfinningamenn, ekki lögaðilar. Í 4. gr. er fjallað um framsal réttar yfir uppfinningu til atvinnurekanda. Segir í 1. mgr. að atvinnurekandinn geti krafist framsals á rétti starfsmanns yfir uppfinningu sem er þáttur í starfi hans enda sé hagnýting hennar á starfssviði atvinnurekandans. Þótt hagnýting uppfinningarinnar sé ekki á starfssviði atvinnurekandans hefur hann þó einnig framsalsrétt ef uppfinningin tengist einhverju tilteknu verkefni sem atvinnurekandinn hefur falið starfsmanni. Uppfinningin er með öðrum orðum starfsuppfinning, ef svo má að orði komast. Einkauppfinningar sem nánar er fjallað um í athugasemdunum falla hins vegar ekki undir lögin. Greinin er frávíkjanleg, þ.e. atvinnurekandinn getur fallið frá framsalsrétti sínum. Er jafnvel unnt að semja um slíkt í kjarasamningi. Vakin er athygli á því í athugasemdum við 4. gr. að í lögum um einkaleyfi segir í 1. gr. að nafn uppfinningamanns skuli tilgreint í umsókn. Samkvæmt 5. gr. skal starfsmaður sem kemur fram með uppfinningu tilkynna atvinnurekanda um uppfinningu sína án ástæðulauss dráttar og gefa þannig upplýsingar um hana að atvinnurekandinn geti metið mikilvægi hennar. Tilkynningin þarf að vera sannanleg enda miðast frestir við hana. Vilji starfsmaður sjálfur hagnýta uppfinningu sína í atvinnuskyni eða hafi fram að færa tillögu um annars konar hagnýtingu hennar en í höndum atvinnurekandans getur hann komið slíkri ósk að í tilkynningu til atvinnurekandans. Í 6. gr. er fjallað um biðtíma atvinnurekanda, þagnarskyldu starfsmanns og einkaleyfisumsókn starfsmanns á biðtíma. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. hefur atvinnurekandinn þrjá mánuði frá móttöku tilkynningar starfsmanns um uppfinningu til að taka ákvörðun um það hvort hann vilji fá uppfinninguna framselda til sín. Frestinn mundi atvinnurekandinn nota til að meta uppfinninguna. Um matið færi eftir atvikum fram tæknileg, lögfræðileg og markaðsleg athugun á möguleikunum á því að hagnýta uppfinninguna í atvinnuskyni. Þegar atvinnurekandi hefur lýst því yfir að hann vilji fá uppfinninguna til sín öðlast starfsmaðurinn rétt til sanngjarns endurgjalds fyrir uppfinninguna og þarf að undirrita nauðsynleg framsalsskjöl. Samkvæmt 2. mgr. 6. gr. eru starfsmanni settar hömlur um meðferð uppfinningar sinnar meðan á biðtíma stendur. Hann má ekki upplýsa aðra um uppfinninguna eða ráðstafa henni þannig að unnt sé að birta upplýsingar um hana eða nota hana í þágu annarra nema atvinnurekandinn hafi lýst því yfir að hann hafi ekki áhuga á uppfinningunni. Ástæðan er sú að upplýsingar um uppfinninguna eða ráðstöfun hennar geta leitt til þess að möguleiki á öflun einkaleyfis sé fyrir bí en af því getur hlotist fjárhagstjón, jafnvel verulegt fjárhagstjón, sem tjónvaldur ber ábyrgð á ef um ásetnings- eða gáleysisbrot er að ræða. Kjósi uppfinningamaður á þriggja mánaða biðtímanum að upplýsa um uppfinninguna, t.d. í rituðu máli, getur hann tekið það mál upp við atvinnurekandann. Hér má hafa í huga það sjónarmið að eðlilegt er talið að styrkir og önnur framlög hins opinbera skili sér að einhverju leyti til baka. Ekki þótti nægileg ástæða til að setja refsiákvæði í lög þessi. Í þessu sambandi skal tekið fram að í dönsku lögunum um opinberar rannsóknastofnanir, sem gilda m.a. um háskóla, eru engin refsiákvæði, aðeins í almennu dönsku lögunum. Hér á landi þykir aðhald á grundvelli skaðabótasjónarmiða geta verið nægilegt. Í 3. mgr. 6. gr. er það ófrávíkjanlega ákvæði að starfsmaður eigi rétt á að sækja um einkaleyfi fyrir uppfinningu sinni á biðtíma en hann skal þó tilkynna atvinnurekandanum það áður. Sæki starfsmaður um einkaleyfi á biðtímanum gerir hann það á eigin áhættu enda ekki víst á þeirri stundu að atvinnurekandinn taki ákvörðun um að krefjast framsalsréttar yfir uppfinningunni. Í 7. gr. er fjallað um sanngjarnt endurgjald til handa starfsmanni vegna framsals hans á uppfinningu til atvinnurekanda. Þessi grein geymir einhver mikilvægustu ákvæði fyrirhugaðra laga. Skv. 1. mgr. 7. gr. á starfsmaðurinn rétt á sanngjörnu endurgjaldi, jafnvel þótt um annað hafi verið samið, nema verðmæti uppfinningarinnar fari ekki fram úr því sem ætla má með sanngirni að starfsmanninum beri að inna af hendi með tilliti til heildarkjara hans. Reglan um sanngjarnt endurgjald skv. 7. gr. er ófrávíkjanleg. Atvinnurekandinn hefur sönnunarbyrði fyrir því að starfsmaður eigi ekki að fá greitt sérstaklega vegna uppfinningarinnar, þ.e. umfram heildarkjör. Í 2. mgr. 7. gr. eru talin upp nokkur atriði sem taka skal sérstaklega tillit til við ákvörðun endurgjaldsins. Um er að ræða verðmæti uppfinningarinnar, mikilvægi hennar fyrir starfsemi atvinnurekandans, ráðningarkjör starfsmanns og hlutdeild starfsmannsins í uppfinningunni. Ekki er kveðið á um það í 2. mgr. 7. gr. í hvaða formi endurgjald skuli vera, t.d. eingreiðsla þannig að atvinnurekandinn beri áhættuna eða gjald á hverja framleidda einingu. Ef atvinnurekandi stöðvar framleiðslu eða lætur hjá líða að endurnýja einkaleyfi þannig að það falli niður og hver sem er geti hafið framleiðslu getur slíkt aðgerðaleysi leitt til þess að atvinnurekandi verði skaðabótaskyldur. Í einhverjum tilvikum er þó hugsanlegt að uppfinning sé varðveitt sem viðskiptaleyndarmál en starfsmaður á þó rétt til sanngjarns endurgjalds. Ekki þykir ástæða til að kveða frekar á um það í lögum en fram kemur í 7. gr. hvernig ákvarða skuli sanngjarnt endurgjald. Þannig er ekki kveðið á um ákveðna hlutaskiptingu en nefnd dæmi um slíkt í athugasemdum. Þykir vera of ósveigjanlegt með tilliti til margbreytilegra aðstæðna að kveða á um ákveðna hlutaskiptingu. Taka má fram að slíkt er ekki gert í dönsku löggjöfinni. Gert er ráð fyrir því í 3. mgr. 7. gr. að krafa um ákvörðun endurgjalds fyrnist á tíu árum sem er hin almenna fyrningarregla laga um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Ekki er talið rétt að miða við fjögur ár eins og um launakröfur o.fl. Er þá haft í huga að fyrningarfrestur launakrafna hefst um svipað leyti og vinna er innt af hendi en langur tími getur hins vegar liðið þar til verðmæti uppfinningar og þar með grundvöllur sanngjarns endurgjalds kemur í ljós. Telst tíu ára fresturinn frá þeim tíma er atvinnurekandinn hefur gefið til kynna að hann vilji öðlast uppfinninguna. Í 4. mgr. 7. gr. er kveðið á um möguleika á endurskoðun endurgjalds ef aðstæður hafa breyst verulega eða aðrar sérstakar ástæður mæla með því. Aldrei skal þó endurgreiða fé sem starfsmaður hefur tekið við samkvæmt fyrri ákvörðun um endurgjald. Gert er ráð fyrir að atvinnurekandi og starfsmaður, jafnvel stéttarfélag starfsmanna í kjarasamningum, reyni að ná samkomulagi um sanngjarnt endurgjald. Náist ekki samkomulag er leitað til dómstóla. Gæti þar reynt á ákvæði samningalaga um ósanngjarna samningsskilmála. Einnig geta aðilar samið um að gerðardómur útkljái málið. Ekki þótti rétt að kveða á um úrskurðarnefnd eins og í Noregi og Svíþjóð varðandi það hvað teldist sanngjarnt endurgjald enda er það einkaréttarmál. Nefna má að mjög lítið hefur reynt á nefndina í Noregi. Var talið eðlilegra að aðilar reyndu að semja sín á milli en leituðu ella beint til dómstóla. Hér má nefna til samanburðar að í lögum um einkaleyfi er gert ráð fyrir því að Héraðsdómur Reykjavíkur fjalli um nauðungarleyfi vegna einkaleyfa og endurgjald í því sambandi. Ákvæði í lögum um rétt starfsmanna til sanngjarns endurgjalds vegna uppfinninga þeirra í starfi eru talin geta örvað þá til að koma fram með uppfinningar en á því er ekki talin vanþörf hér á landi fremur en annars staðar. Í 8. gr. er að finna ákvæði sem tengjast réttarstöðu atvinnurekanda og starfsmanns með tilliti til starfsloka. Vil ég vísa til athugasemda um það efni. Í 9. gr. er gildistökuákvæði. Gert er ráð fyrir nokkrum aðlögunartíma þannig að aðilar geti kynnt sér ný lög og jafnvel tekið tillit til þeirra við kjarasamningagerð á næstunni. Fjárlagaskrifstofa fjmrn. telur að frv. hafi ekki í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til langra ræðuhalda um þetta mál en ætla að nýta mér þann möguleika í andsvari að koma afstöðu minni á framfæri og gera athugasemdir eða spyrja hæstv. ráðherra. Ég held að hér sé hið þarfasta frv. á ferð og í raun og veru löngu tímabært að taka á þessum málum. Mér er kunnugt um að upp hafa komið tilvik þar sem þetta hefur orðið tilefni mikilla umræðna á vinnustöðum þar sem vísindamenn hafa starfað og óljóst hefur verið hver átti hvað, þeir eða viðkomandi stofnun eða fyrirtæki. Í öllum aðalatriðum er sú skynsamlega leið farin að hafa hér tiltölulega einfaldan lagaramma og styðjast þar við það sem sambærilegt er í nágrannalöndum okkar. Það sem vekur athygli mína er að það er nokkuð langur aðdragandi að gildistöku laganna, þ.e. að þau taka ekki gildi fyrr en 1. janúar 2005. Ég vil spyrja hvort það sé vegna þess að menn telji að það þurfi svo langs undirbúnings við eða hvort þetta sé hugsað sem einhvers konar aðlögun eða frestur fyrir þá aðila sem koma til með að verða fyrir áhrifum af lögunum. Þá vakna upp álitamál um það hvernig ganga eigi frá lagaskilunum við svona aðstæður, hvort þá beri að skilja þetta svo að menn hafi þarna um árs aðlögunartíma en síðan taki lögin gildi og gildi þá frá og með fyrsta degi, verði bindandi gagnvart þeim aðstæðum sem þá eru uppi í samskiptum starfsmanna og vinnuveitenda þeirra. Það er einföld og hrein nálgun en auðvitað hefði hugsanlega komið til greina að láta lögin taka gildi strax en frá og með einhverjum tíma gagnvart verkefnum sem þegar væru í gangi. Það er ekki hægt að útiloka að í einhverjum mæli séu í gangi kannski samningar og vinnustaðafyrirkomulag, hefðir eða slíkt sem er með nokkuð öðrum hætti en síðan verður reglan á grundvelli laganna. Það er svona spurning um þessi lagaskil sem væri fróðlegt að heyra aðeins meira um frá ráðherranum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar undirtektir við frv. Varðandi þessi skil og það að lögin skuli ekki taka gildi fyrr en þetta seint miðað við frv. er það í sjálfu sér atriði sem hægt er að fara yfir frekar í hv. nefnd. Það er hins vegar alveg ljóst að lögin taka einungis til þeirra uppfinninga sem eiga sér stað eftir gildistöku. Aðdragandinn er hugsaður til samningsgerðar við starfsmenn vegna þess að það þarf að liggja fyrir fyrir fram, áður en til þess hugsanlega kemur að uppfinning eigi sér stað og aðstæður skapist sem frv. kveður á um að á þau reyni, ef þannig má að orði komast. Það er eftir vel athugað mál sem það er lagt til að hafa þetta með þessu formi. Eins og ávallt er allt til umfjöllunar í hv. nefnd og ég veit ekki betur en hv. þingmaður sitji í nefndinni. Ég skal segja það hér að ég er dálítið stolt yfir því að vera komin fram með þetta frv. og held að það hafi löngu verið orðin þörf á því. Hins vegar má alltaf deila um það hvernig nákvæmlega eigi að fara í málið. Við förum svo sem heldur ekki nákvæmlega eins í það og aðrar þjóðir sem við þó höfum stuðst mjög við við frumvarpsgerðina.

Herra forseti. Ég efast ekkert um að það er mikil hugsun á bak við þessa útfærslu, enda þegar maður sér hverjir hafa þarna um vélað þá þarf nú ekki að hafa efasemdir um það að nefndin undir forustu Árna Vilhjálmssonar hæstaréttarlögmanns og skipuð valinkunnum snillingum honum til viðbótar, að vísu allt karlmönnum, hefur ugglaust hugsað þetta allt mjög vel. En það eru augljóslega ýmis álitamál sem gætu komið upp í sambandi við það hvernig frá þessu er gengið gagnvart þegar gildandi samningum sem kunna að vera til staðar og spurningunni um aðlögunartíma, eða hvort lögin sem slík tækju gildi strax en einhvers konar undanþáguákvæði væru viðhöfð ef í gildi væru samningar sem stönguðust eitthvað á við þau. Frumvarpið er þó auðvitað fyrst og fremst í eðli sínu réttarbót og styrkir stöðu uppfinningamannanna þannig að auðvitað vill maður ekki að einhver undanþáguákvæði yrðu til þess að rýra rétt þeirra umfram það sem lögin gefa tilefni til og verða í framtíðinni. Ég held að þetta sé tvímælalaust gott skref hvað varðar uppfinningar starfsmanna hjá fyrirtækjum eða hinu opinbera, þ.e. uppfinningamanna sem eru í vinnu hjá öðrum. En þá er auðvitað eftir stór hópur uppfinningamanna sem er í vinnu hjá sjálfum sér. Og þó að mér sé alveg ljóst að þetta frv. og þessi lög sem slík komi á engan hátt inn á þeirra aðstæður þá vil ég samt nefna þann hóp og hvetja eindregið til þess að staða slíkra manna verði líka skoðuð og hvernig hægt væri að bæta aðstæður þeirra, t.d. auðvelda þeim að gæta réttar síns, því mér sýnist nokkuð ljóst að staða þeirra verði á margan hátt enn þá erfiðari borið saman við þá uppfinningamenn sem eru vinnandi hjá öðrum því þeir hafa þó ákveðna vernd, ákveðna tryggingu fólgna í þessari löggjöf sem hinir hafa ekki og hafa oft engar aðstæður til að gæta réttar síns sjálfir.