Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Meginefni þessa frv. er það, að ríkið taki meiri þátt í lögreglukostnaði en verið hefur. Jafnframt er svo um búið, að meiri líkur eru til þess, að fullnægjandi löggæzla fáist víðs vegar um landið, heldur en hingað til hefur átt sér stað. Frv. hefur þegar verið afgr. í hv. Nd., og varð þar ekki ágreiningur um það að meginstefnu, heldur einungis hitt, að sumum þótti of skammt gengið í þátttöku ríkisins í kostnaði sveitarfélaganna við löggæzlu. Um slíkt má auðvitað lengi della, hversu langt skuli fara í breytingum á fyrri lagaákvæðum, en enginn mælti því í mót, að hagur sveitarfélaganna yrði þó mun betri samkv. þessu frv. en hingað til hefur verið, svo að jafnvel frá sjónarmiði þeirra, sem telja, að stefna beri að því, að ríkið eigi smám saman að taka við allri löggæzlu, verður ekki um það deilt, að þetta frv. er spor í rétta átt og mjög verulegt spor í þá átt að færa kostnaðinn af sveitarfélögunum yfir á ríkið. Frv. var lagt fyrir hv. Nd. snemma þings, og var þá ráðgert, að það tæki gildi þegar um áramót. Af ýmsum ástæðum varð á því nokkur dráttur, að það fengi fullnaðarafgreiðslu í hv. Nd., og var þá gildistímanum breytt og þar með brott numið það ákvæði til bráðabirgða, að sveitarfélögin fengju nokkra leiðréttingu sinna mála þegar á þessu ári. Ég hef orðið var við nokkra óánægju hjá sumum þm. af þessum sökum. Þeir hafa tjáð mér, að sum sveitarfélög hafi reiknað með því framlagi frá ríkinu í sínum fjárhagsáætlunum á þessu ári, því framlagi, sem þeim var ætlað samkv. bráðabirgðaákvæðinu, eins og það var í fyrstu. Ég hef ekkert á móti því, að þessu verði breytt í það horf, sem upphaflega var, ef mönnum sýnist það réttara, og fjmrh. er því einnig samþykkur. Hv. n. tekur það þá til athugunar, hvort hún telur ástæðu til breyt. á þessu ákvæði. Ég sé svo ekki ástaæðu til þess að fjölyrða meira um málið á þessu stigi, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Eins og hæstv. ráðh. tók fram, voru gerðar á þessu frv. nokkrar breyt. í Nd. Satt að segja þótti mér þetta frv. nokkuð gallað, þegar það kom fram hér á þingi fyrst í vetur, en sem betur fer hafa fengizt a.m.k. tvær eða jafnvel fleiri veigamiklar breyt. til bóta. Ég nefni það sérstaklega, að nokkuð var gengið til móts víð réttmætar kröfur Reykjavíkurborgar um þátttöku í kostnaði við lögreglukostnað þar, og eins þá breyt., sem gerð var í sambandi við skyldu tollgæzlumanna til að annast lögreglustörf. Þetta eru breyt., sem ég tel mjög til bóta. Ég stend aðeins upp hér til þess að benda á eina áberandi veilu í þessu frv. enn og til þess að skora á þessa hv. d. að gera þar breyt. á. En það er í upphafi frv., þar sem ákveðið er, að ríkisstj. hafi heimild til án samþykkis viðkomandi sveitarfélags að ákveða tölu lögreglumanna upp í visst hámark. Ég tel þetta ákvæði, eins og það er nú í frv., algerlega óviðunandi og óréttmætt í garð sveitarfélaganna. Hér þarf að koma ákvæði um, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða tölu lögreglumanna að fengnu samþykki sveitarfélaganna. Það er ekkert eðlilegra og sjálfsagðara en að sá aðili, sem á að bera kostnað af viðkomandi ráðstöfun, verði að láta sitt samþykki fylgja, áður en þeim kostnaði er skellt á.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og fengið forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins til viðtals um það. Auk þess hef ég rætt einstök atriði þess við aðra nm., sem unnu að samningu þess. N. er sammála um að mæla með samþykkt þess með þeim breytingum, sem greinir á þskj. 482. Hv. 9. þm. Reykv. og 1. þm. Norðurl. e. áskilja sér þó rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kunna að koma, eða flytja frekari brtt. við þær, sem n. er sammála um að flytja. Til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins var haft samráð við hv. heilbr.- og félmn. Nd. Ég vil leyfa mér að þakka þeirri nefnd, sem unnið hefur að þessari endurskoðun, fyrir mjög gott starf. Það er enginn vafi á því, að þær breyt., sem með þessu frv. eru gerðar á almannatryggingum, eru til mikilla bóta, eins og þær breyt., sem áður voru gerðar á 1. 1960 og á þessu þingi í samráði við endurskoðunarnefndina, en það var að afnema skerðingarákvæðin og gera landið allt að einu verðlagssvæði. Þá vil ég ræða nokkuð einstök atriði frv. og helztu breyt. og um leið þær brtt., sem við höfum lagt til að gerðar yrðu við frv. Fyrstu 12 gr. frv. eru að mestu samhljóða gildandi lögum, aðeins breytt orðalagi á nokkrum stöðum til þess að gera ákvæðin skýrari og ótvíræðari í samræmi við þá framkvæmd, sem í reynd hefur orðið á lögunum. Um 13. gr. Gert er ráð fyrir, að örorkumat komi síðar en nú er, en á móti því verði dagpeningar greiddir allt að 52 vikum, eins og síðar greinir. Í 15. gr. er sú veigamikla breyt., að framvegis verða fjölskyldubætur greiddar með öllum börnum og án tillits til annarra bóta. Bæturnar greiðast þeim, sem foreldraráð hefur eða annast börnin. Við þá grein leggjum við til að bætist: „Nema meðlagsgreiðandi, sem greiðir meira en lágmarksmeðlag, óski eftir, þá er heimilt að draga helming fjölskyldubótanna frá meðlagsgreiðslunni, þó aldrei svo, að meðlagið verði lægra en lágmarksmeðlag.“ Sú skoðun kom fram, að eðlilegt væri, ef foreldrar væru ekki samvistum, þá væri fjölskyldubótunum skipt á milli þeirra. Rétt er þó í því sambandi að geta þess, að einmitt vegna þess, að gert er ráð fyrir, að sá, sem hefur börnin hjá sér, fái fjölskyldubæturnar, er. í frv. lagt til, að lágmarksmeðlag hækki ekki frá því, sem nú er. Á þann hátt nýtur því sá, sem meðlag greiðir, að nokkru þessarar breytingar, sem lagt er til að verði gerð á fjölskyldubótunum, að þær verði greiddar með öllum börnum. En n. féllst á, að skipta megi fjölskyldubótum eins og greinir í brtt., ef greitt er hærra meðlag. Þá leggur n. til, að 17. gr. verði breytt svo, að mæðralaun verði greidd með einu barni, 1680 kr. á ári. Endurskoðunarnefndin hafði lagt til, að því yrði hætt, um leið og móðir með eitt barn fengi fjölskyldubætur. Í 18. gr. er lagt til, að fæðingarstyrkur verði hækkaður um 56%, í 19. gr., að ekkjubætur verði hækkaðar um 17%, í 20. gr., að ekkjulífeyrir verði hækkaður mjög verulega. Við 21. gr. er 3. brtt. á þskj. 482. Er þar lagt til, að heimildin til hækkunar lífeyris sé nokkuð rýmkuð frá því, sem nú er. Að öðru leyti er greinin óbreytt frá gildandi lögum. Í 22. gr. er enn fremur lagt til, að hækka megi lífeyri til að mæta útgjöldum vegna heimilishjálpar í viðlögum, og ætti það að geta greitt fyrir, að breyt. á þeim 1., sem væntanlega verður samþ. á þessu þingi, komi til framkvæmda. Aðrar greinar þessa kafla eru að mestu efnislega óbreyttar frá gildandi lögum. 29. gr. og 30. gr. eru að mestu óbreyttar, þó er orðalagi nokkuð breytt, til þess að ákvæðin verði skýrari og ótvíræðari í samræmi við aðstæður, eins og þær eru nú. Í 31. og 32. gr. er lagt til, að trygging án tillits til launagreiðslu verði nokkru víðtækari en nú er og skyldutrygging launþega látin ná til mun fleiri aðila en nú er. Er með þessu bætt úr annmarka, sem verið hefur á l. til þessa. Í næstu greinum eru ekki veigamiklar breyt. aðrar en sú, að lagt er til, að dagpeningar verði greiddir í allt að 52 vikur í stað 26 nú, og er það í samræmi við þá reynslu, sem fengizt hefur, og þykir heppilegra, einkum vegna ákvæðanna um örorku í samræmi við hinar nýju reglur um örorkumat. Enn fremur er örorkulífeyrir þeirra, sem hafa 50-75% orkutap, hækkaður verulega frá því, sem nú er. Í 37. gr. felst veruleg hækkun dánarbóta og breytt greiðsluform, mánaðarleg greiðsla í 8 ár í stað þess, að nú er greitt í einu lagi. Í öðrum greinum þessa kafla eru ekki aðrar breyt., sem máli skipta, en þær, að álagning iðgjalda og skipting í áhættuflokka er gerð mun einfaldari í framkvæmd en nú er. Í IV. kafla eru ekki verulegar breyt. frá því, sem nú gildir, nema lagt er til, að húsmæður fái rétt til sjúkradagpeninga án tillits til tekna eiginmanns, en það er veruleg réttarbót. Dagpeningaupphæðin til þeirra er ákveðin með tilliti til þess, að algengt er, að húsmæður inni störf sín af hendi, þó að þær séu að verulegu leyti óvinnufærar, og til mats á tekjum þeirra og svo þess nýmælis, að gert er ráð fyrir, að dagpeningar húsmóður haldist, þótt hún liggi í sjúkrahúsi. En upphæð sjúkrabóta húsmóður er miðuð við það, að þær séu jafnar lífeyrisgreiðslu. Við 54. gr. er brtt., 4. till. á þskj. 482. Þar er lagt til, að stefnt skuli að því, að iðgjöld sjúkrasamlaga séu jafnhá, þar sem aðstaða er sambærileg. Er þetta í samræmi við það, að skiptingu landsins í verðlagssvæði var hætt, og þá sjálfsögðu stefnu, að menn skuli njóta svipaðra réttinda, hvar á landinu sem þeir eru búsettir, eftir því sem unnt er. Í V. kafla eru þessi nýmæli helzt: Gert er ráð fyrir, að fjölskyldubætur séu greiddar án tillits til annarra bóta, eins og áður er sagt. Enn fremur er lagt til, að greiða megi slysadagpeninga samtímis elli- eða ekkjulífeyri, og er það eðlileg og sjálfsögð réttarbót. Mikill fjöldi ellilífeyrisþega vinnur nú fulla vinnu, og er óeðlilegt, að þeir fái ekki sem aðrir bætt tímabundið vinnutap vegna slysa. Ákvæðin, sem nú gilda, eru eftirstöðvar af skerðingarákvæðunum gömlu, sem numin voru úr gildi 1960. Þá er gert ráð fyrir, að endurkræfur barnsfararkostnaður hækki úr 600 kr. í 1000 kr. á mánuði. Í 81. gr. þessa kafla er ekki gert ráð fyrir, að Tryggingastofnunin veiti sérstökum lífeyrissjóðum viðurkenningu og viðurkenning þeirra sjóða, sem hana hafa hlotið nú, falli niður um næstu áramót og njóti sjóðfélagar fullra réttinda almannatrygginga frá 1. janúar 1964 og greiði full iðgjöld til almannatrygginga frá sama tíma. Þó helzt afstaða þeirra gagnvart sjóði sínum og almannatryggingum óbreytt, þar til lög sjóðsins hafa verið endurskoðuð með tilliti til hinna nýju viðhorfa. Langstærsti og elzti sjóðurinn, Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, hefur þegar látið fara fram þessa endurskoðun, og liggur frv. um lagabreyt. til samræmis við þessi nýju viðhorf fyrir þessari hv. d. Ég skal að þessu sinni ekki hafa mörg orð um þessa breytingu. Ég tel, að hún hafi verið fyrir alllöngu orðin eðlileg og nauðsynleg. Þess hefur líka orðið vart, að lífeyrissjóðir, sem nýlega hafa verið stofnaðir, hafi verið viðbótarsjóðir við almannatryggingar, eins og lagt er til að allir slíkir sjóðir verði framvegis. Nokkrir sjóðir, sem hlotið hafa viðurkenningu, hafa óskað eftir og fengið hana afturkallaða og orðið viðbótarsjóðir. Virðist sú skipan þessara mála eðlilegust, að allir hafi fullan rétt til almannatrygginga, en síðan sé frjálst að afla sér eða kaupa frekari tryggingu, ef menn óska. Það hefur komið fram nokkur uggur í forráðamönnum sumra þessara sjóða um, að skiptin yrðu sjóðunum erfið. Ég tel ástæðulaust að óttast það, enda var óttinn að nokkru leyti bundinn við þann misskilning, að endurskoðun yrði að vera lokið 1. jan. n.k. En svo er alls ekki, eins og fram kemur í bráðabirgðaákvæðinu, sem ég las áðan. Þá hefur sú hugmynd komið fram, að í stað þess, að sjóðirnir semji fyrir félaga sína við Tryggingastofnun ríkisins, skuli hver sjóðfélagi semja fyrir sig, en það yrði slíkur glundroði, að telja má alveg ófært. Þessi hugmynd mun risin af því, að réttindi einstakra sjóðfélaga geta verið verulega misjöfn eftir því, hvað þeir hafa starfað lengi, á hvaða aldri þeir hófu störf o.s.frv. Þó er þess að geta, að nú er munurinn ekki eins mikill og áður var, því að almannatryggingalögin binda rétt sjóðfélaga þannig, að hann má aldrei vera minni en almannatryggingar veita. En samkv. því getur lífeyrissjóður, sem samkv. sínum reglum ætti að greiða bótaþega 16 þús. kr. á ári, verið skyldugur til að greiða honum nær 33000 kr. á ári. M.a. af þessum ástæðum verður uppgjör sjóðanna eða endurskoðun því erfiðari sem það dregst lengur, og virðist ekki ástæða til að breyta ákvæðum frv. um þetta. Það er enginn vafi á því, að með þessu frv. er stórt spor stigið í þá átt að gera almannatryggingarnar fullkomnari, sanngjarnari og réttlátari og bæta eftir föngum hlut þeirra, sem mest þurfa á því að halda. Það eru komnar fram á þskj. 486 brtt. frá hv. 9. þm. Reykv., sem ég hef aðeins litið á og ég skal aðeins fara örfáum orðum um. 1. brtt. er sú, að lagt er til að taka upp í lögin reglur, sem eftir frv. er ætlazt til að séu settar með reglugerð, og verð ég að telja, að það séu miklu heppilegra að setja það í reglugerð en að binda það í l. Það er miklu þjálla í meðförum. 2. brtt. leggur til, að hækkun barnalífeyris verði 240 kr. meiri en nú er. Í sambandi við það vil ég aðeins geta þess, að endurskoðunarnefndin hafði þetta að sjálfsögðu til athugunar, hvað mikið ætti að hækka ýmsar bætur, sem frv. veitir, og taldi ekki ástæðu til að hafa barnalífeyrinn hærri en lagt er til í frv., og getur þess sérstaklega, ef ég man rétt, að það kæmi frekar til mála að hækka aðrar bætur, sem séu nær því tæpasta, sem við verði unað, frekar en að hækka þessar bætur. Þá leggur hv. þm. enn fremur til í 3. brtt. sinni, að dagpeningar húsmóður hækki í 50 kr. á dag. Ég gat þess áðan, að dagpeningar húsmóður eru í þessu frv. miðaðir við það, að þeir séu jafnir lífeyri, og gat enn fremur um nokkrar ástæður til þess, að þeir eru ákveðnir eins og gert er í frv. Það er að mörgu leyti miklu erfiðara að meta til fjár starf húsmæðra en annarra og sömuleiðis miklu erfiðara að fylgjast með heilsufari þeirra en annarra þeirra, sem vinna úti og taka þar sín laun. Þá er þess enn fremur að geta, eins og kom fram áðan í því, sem ég sagði, að það er gert ráð fyrir nokkrum hlunnindum, sem húsmæður hljóti umfram aðra bótaþega, nefnilega þeim, að þær halda sínum sjúkrabótum, þó að þær liggi í sjúkrahúsi, en svo er ekki um aðra bótaþega. Og þá er eins og vænta mátti rúsínan í pylsuendanum hjá hv. þm. Hann ætlast til þess að taka upp vísitölureikning á bætur, eins og hann hefur stundum lagt til áður, en ég held nú ekki, að ég eða aðrir muni verða fylgjandi þeirri till. hans.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Eins og hv. frsm. heilbr.- og félmn. tók fram, flyt ég á þskj. 486 4 brtt. við frv. til l. um almannatryggingar. Fyrsta till. fjallar um örorkubætur vegna sjúkdóms, þegar örorkan liggur á milli 50 og 75%. Ég legg þar til, að það verði ákveðið í l., hvernig greiða skuli örorku, þegar um þessa örorku er að ræða, 50–75%, en eins og nú er háttað í lögum, er þar aðeins um heimild að ræða. Ég legg til, að fylgt sé sömu reglum í þessu efni, hvort sem um slysaörorku er að ræða eða sjúkdómsörorku, og þær reglur, sem nú gilda um slysaörorku, skulu eftirleiðis einnig gilda um sjúkdómsörorku. Ég hef áður rætt þetta hér í hv. d. og skal ekki fjölyrða um það frekar nú. En ég vil aðeins benda hv. þdm. á, að nú hefur verið lagt fram frv. til l. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í 13. gr. þess frv. er um að ræða eitt nýmæli, og það nýmæli fjallar um hækkun örorkubóta vegna sjúkdóms, þegar örorkan er milli 50 og 75%. Og hvers vegna er þetta gert? Hvers vegna er þetta nýmæli tekið upp í þessu frv. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins? Það er af því, að menn hafa séð veiluna, komið auga á veiluna, sem er í almannatryggingalögunum í þessu efni, og það er til þess að bæta sjóðþegum upp það ranglæti, sem falið er í almannatryggingalögunum. Það kveður svo rammt að, að samkv. frv. til l. um lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna verður meira greitt þar örorkulífeyrisþegum, þegar örorkan liggur á milli 50 og 75%, heldur en þegar hún er komin yfir 75%. Þá taka almannatryggingarnar við og þá er unnt að lækka aftur. Lm þetta segir svo í aths. við þessa 13. gr. í nefndu frv., með leyfi hæstv. forseta: „Í 3. mgr. er það nýmæli, að örorkulífeyrir er hærri hundraðshluti af hámarksörorkulífeyri en örorkan er metin, ef hún er yfir 50%. Tilefni þessarar breyt. er, að það virðist vera reynsla, bæði hér og erlendis, að mönnum með háa örorku gangi tiltölulega verr að nýta þá starfsorku, sem þeir eiga eftir, heldur en þeim, er hafa lítið skerta starfsorku. Eftir reglunni mundi maður, sem væri 60% öryrki, fá örorkulífeyri, er næmi 70% af hámarksörorkulífeyri, samkv. 2. mgr. Sá, sem metinn er 76 % öryrki eða meira, á samkv. þessu rétt á hámarksörorkulífeyri, en hann á þá rétt á örorkulífeyri frá almannatryggingunum. Ef sá lífeyrir kæmi sem viðbót, yrði um stórt stökk að ræða í örorkulífeyrinum á 75% örorkustigi. Ekki er tilefni til slíks, og er því örorkulífeyrir sjóðsins lækkaður, um leið og menn öðlast rétt til örorkulífeyris almannatrygginganna, um þá upphæð, er honum nemur. Hér kemur greinilega fram viðleitni þeirra manna, sem undirbúið hafa þetta frv. um þennan lífeyrissjóð, til að bæta úr því ranglæti, sem ríkir í þessu efni í almannatryggingal. Það má segja, að þetta ákvæði í þessu frv. um þennan einstaka lífeyrissjóð er gott og gilt og það bætir þetta upp þeim fáu mönnum, sem þess njóta. En hvað um alla hina, sem ekki njóta viðbótarlífeyrissjóðs? Þeir mega eftir sem áður fara á mis við þetta réttlæti, verða áfram að búa við þá skerðingu, það ranglæti, sem almannatryggingalögin búa því. Það er enginn efi á því, að það er rétt, að þeir öryrkjar, sem metnir eru frá 50–75%, eru mjög illa settir atvinnulega og þjóðfélagslega séð. Og þess vegna er það, að ég flyt till. um þetta aftur og aftur hér á Alþingi. Önnur till. mín fjallar um, að árlegur barnalífeyrir verði hækkaður örlítið frá því, sem er í frv. Það er staðreynd, að flestar bætur almannatrygginganna hækka verulega og sumar mjög mikið, þegar þetta frv. er orðið að lögum. En það er eitt, sem ekki hækkar, það er barnalífeyririnn, og það er ekki nóg með það, að hann hækki ekki, heldur lækkar hann í krónutölu. Þetta er ekki mikið að vísu, en mér finnst það líta svo illa út, að það ætti að breyta því. Lækkunin er til komin fyrir það, að það stóð eitthvað illa á aurum og krónum. Þess vegna er mánaðarlegur barnalífeyrir nú lækkaður um 10.11 kr. Það er lækkað niður í næsta tug fyrir neðan. En þegar líkt hefur staðið á í þessu frv. um aðra styrki, þá eru þeir hækkaðir upp í næsta tug fyrir ofan. Hvers vegna ekki gera það eins, þegar um barnalífeyri er að ræða, og það er það eina, sem felst í minni till. Hækkunin er þess vegna óveruleg, en hún er aðeins í samræmi við önnur vinnubrögð í þessu frv., þ.e.a.s. hækka frekar í krónutölu en að lækka í krónutölu. Í 50. gr. frv., 5. mgr., er mjög sérkennilegur málsliður. Það er síðasti málsliðurinn í 5. mgr. Hann hljóðar svo: „Tekjur húsmóður vegna fullrar vinnu á heimili skulu í þessu sambandi metnar jafnar lífeyrisupphæð samkv. 13. gr.“ Hingað til hefur gengið mjög illa að fá nokkurt mat á vinnu húsmóðurinnar, það hefur þótt vandaverk og enginn eiginlega viljað taka það á sig að meta vinnu húsmóðurinnar til fjár. Nú hefur þetta verið gert hér í þessu frv. Vinna húsmóðurinnar er metin, og hún er metin til jafns við lífeyrisupphæð, metin til jafns við styrk, sem öryrki fær, þ.e.a.s. hún er metin til 18240 kr. Nú er auðvitað tekið fram, að það sé í þessu sambandi, þetta á ekki að vera algilt mat á vinnu húsmóðurinnar. En er ekki hér þó með þessu verið að skapa fordæmi? Er ekki hætt við, að á þetta verði litið sem fordæmi og eftir því farið, þegar mat fer fram á vinnu húsmóðurinnar eftirleiðis og á öðrum vettvangi? Ég tel þessa setningu mjög óheppilega, og ég vil hana feiga, auk þess sem ég tel, að húsmóðurinni séu ætlaðir of lágir sjúkrapeningar með þessu móti. Það lágmark, sem þessi sama grein ætlar einhleypingum, er 60 kr. á dag, getur farið upp í 76 kr. Það lágmark og raunar hámark líka, sem húsmóður er ætlað í sjúkradagpeninga samkv. þessari gr., er 37.50 kr., þ.e.a.s. helmingi lægri upphæð en einhleypingi er ætlað. Þetta tel ég engan veginn sanngjarnt í garð húsmóðurinnar. Ég legg þess vegna til í minni 3. till., að þessi óheppilegi málsl. í 5. mgr. 50. gr. verði niður felldur, en í hans stað komi annar málsl. svo hljóðandi: „Sjúkradagpeningar húsmóður vegna fullrar vinnu á heimili skulu ekki vera lægri en 50 kr. á dag.“ Um 4. brtt. mína þarf ég ekki að hafa mörg orð að þessu sinni. Hún fjallar um, að allar bótagreiðslufjárhæðir laga þessara séu grunnupphæðir, sem breytist í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar. Ég hef margsinnis rætt það mál hér á þessu þingi og undanförnum þingum og tel ekki þörf á að þreyta hv. þdm. frekar með röksemdum fyrir þessu nú, en læt aðeins í ljós mína sannfæringu um réttmæti þess, að þetta fyrirkomulag verði tekið upp, tel það vera sanngjarnt gagnvart bótaþegunum, en tel það hins vegar ekki ósanngjarnt gagnvart neinum aðila og skal endurtaka það, sem ég hef oft sagt, að ég tel það fjarstæðu að óttast, að slíkt ákvæði í lögum yrði á nokkurn hátt til þess að auka verðbólguna í landinu. Það er fáránleg kenning, sem hv. stjórnarliðar hafa flutt hér á þingi gegn þessu, og raunar svo fjarstæðukennd, að mig undrar, að slíkt skuli borið fram.



Herra forseti. Tryggingar eru með réttu taldar tákn menningar og mannfélagsþroska. Víðtækar almannatryggingar eyða ótta við fátækt og umkomuleysi. Þær eru bakhjarl manna, ef óhöpp steðja að, sem valda heilsutjóni, makar falla í valinn, og svo þegar ellin kemur til sögunnar. Menn, sem búa við víðtækar almannatryggingar, geta varla gert sér í hugarlund, hve blítt þeim lætur veröldin borið saman við þá, sem engar eða litlar tryggingar hafa. Við, sem nú lifum á Íslandi, megum í þessu efni sem fleirum minnast þess, hve hlutskipti okkar er miklu léttara en formæðra og forfeðra okkar var. Viðurkennt er, að almannatryggingar okkar Íslendinga eru eftir ástæðum vel sambærilegar við tryggingar nágrannaþjóða í flestum efnum, ekki sízt þegar á það er litið, hve til þess að gera er skammt síðan þær hófust fyrir alvöru. Í tryggingamálum má segja, að sígandi lukkan sé bezt. Þess verður að mínu álíti að gæta að fara aldrei svo geyst, að reistur sé hurðarás um öxl, svo að hopa þurfi til baka og minnka tryggingabætur, af því að það er svo sársaukafullt, að það má helzt aldrei fyrir koma, nema þá samhliða komi annað til ávinnings fyrir bótaþegana í staðinn fyrir það, sem skert er. Löggjöf um almannatryggingar, sem orðin er jafnvíðtæk og okkar, er flókin löggjöf og byggð í ýmsum atriðum á tölfræði, sem ekki er leikmönnum auðveld. Ekki má þó tölvísin ein ráða í þessari löggjöf. Löggjöf þessi verður líka í sumu að vera talsvert teygjanleg, ekki of óhnikanlegum bókstaf bundin. Þeir, sem framkvæma hana, verða að geta í þeim mörgu og fyrir fram óútreiknanlegu tilfellum, sem fyrir koma á vettvangi hennar, látið mannúðarsjónarmið ráða, en mannúðarsjónarmiðið er það fyrst og fremst, sem hún á að þjóna og er orðin til fyrir. Ég minni á þessi almennu sannindi, um leið og ég lýsi yfir því sem fjhn.-maður, að ég mæli með frv. því til l. um almannatryggingar, sem liggur hér fyrir, og einnig, að ég veiti meðmæli brtt. þeim, sem fjhn. leggur fram á þskj. 482. Ég byggi meðmælin að verulegu leyti á þessum almennu sannindum. Enn fremur á því, að tryggingalöggjöfin verði fljótlega tekin til endurskoðunar á ný, því að slík löggjöf þarf helzt alltaf að vera í endurskoðun, ekki sízt hjá þjóð eins og okkar þjóð, sem atvinnulíf og starfshættir breytast ört hjá. Sú þjóð, sem þannig er í vexti, er gagnvart tryggingum eins og unglingur, sem vex árlega upp úr fötum sínum, enda getur látið meira og meira eftir sér í fataburði, jafnóðum og hann stækkar. Ég treysti því, að haldið verði áfram jafnt og þétt að betrumbæta tryggingalöggjöfina, nú séu engin síðustu forvöð í þeim efnum. Hins vegar er það vitað, að á þessu þingi hefur stjórnarandstaðan vonlitla aðstöðu í þessu máli sem öðrum til að koma fram sértill. Ég flyt þess vegna enga sértill. Inn í þetta frv., sem er frv. til heildarlöggjafar, hafa, eins og sjálfsagt er, verið teknar þær breyt. allar, sem gerðar hafa verið smátt og smátt að undanförnu á tryggingalöggjöfinni. Afnám skerðingarákvæðanna, sem gekk í gildi 1. jan. 1961, er fellt inn í frv., eins og vera ber. Þetta afnám heyrir undir reglu hinnar sígandi lukku, sem ég kalla. Þá vil ég nefna annað þýðingarmikið ákvæði, sem gekk í gildi 1. jan. þ. á., að landið var gert að einu verðlagssvæði. Það var réttlætismál, sem ekki mátti seinna koma til framkvæmda, og er glöggt dæmi um það, að vaka þarf í þessum málum yfir því að fullnægja réttlæti, sem breyttir þjóðlífshættir eru stöðugt að skapa. Skipting landsins í v erðlagssvæði var á sínum tíma eðlileg vegna mismunandi lífskostnaðar á landinu, en hún var orðin óeðlileg sökum þess, að lífskostnaður var orðinn líkur um land allt. Unglingurinn hafði sem sagt vaxið upp úr stakknum, sem áður var rétt sniðinn. Nokkrar bótahækkanir eru lagðar til í þessu frv., og þó einkum til samræmingar launahækkunum, sem orðið hafa. Vitanlega eru hækkunartill. langt frá því að geta mætt þeirri ofsalegu dýrtíðarhækkun, sem orðið hefur í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Sú dýrtíð vex daglega eins og ormur á gulli. Efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj. hleyptu þeim ormi á gull þjóðarinnar. Gullið óx aldrei með orminum í þjóðsögunni, og sama gildir enn í reyndinni hér hjá okkur. Tryggingarnar gjalda þessa eins og önnur efnahagsstarfsemi almennings. Það er ekki hægt að þenja tryggingarnar út til nægilegs mótvægis slíkri dýrtíð, því er miður. Hitt verður að leggja áherzlu á, að vinna á orminum sjálfum. Ljóst dæmi um máttlitla tilraun verðlagsbóta eru fjölskyldubæturnar svonefndu. Í frv. segir í 23. gr.: „Útgjöld vegna greiðslu fjölskyldubóta greiðast að fullu úr ríkissjóði.“ Fjölskyldubæturnar eru því og hafa verið hin síðustu ár ekki annað en tilraun til beinna verðlagsbóta úr ríkissjóði. En Tryggingastofnunin annast útborgunina fyrir ríkissjóðinn. Vitanlega hefði ríkisstj. eins vel getað látið útborgun þessara verðlagsbóta vera í höndum embættismanna ríkisins, svo sem kjötstyrkurinn var á sínum tíma. Í sjálfu sér er nokkuð villandi fyrir almenning að taka á móti fjölskyldubótum úr höndum trygginganna, eins og þær væru tryggingafé, en um það skal ég ekki frekar ræða. Hitt er nauðsynlegt, að allir geri sér ljósa grein fyrir, að sú viðbót fjölskyldubóta, sem orðið hefur síðan hin rangnefnda „Viðreisn“ hófst, er lítilfjörleg verðlagsbót miðað við dýrtíðarfarganið. Ákveðið er, að þessi verðlagsuppbót skuli nú verða 3000 kr. vegna hvers barns. Má því segja, að aðalviðreisnarhækkun verðlagshótanna sé í því fólgin að taka upp bætur vegna fyrsta og annars barns, því að með þeim var ekki áður greitt, en mun hafa verið greitt með 4. barni og þar fyrir ofan áður nálega 2400 kr., svo að þar er aðeins um 600 kr. viðbót að ræða, og með 3 barni hálf sú upphæð, eða um 1200 kr. Og þetta, hvernig þessi hækkun er látin koma niður, er dálítið öfugsnúið. Verðlagsbæturnar eru mestar hjá þeim, sem hafa eitt eða tvö börn, sem sé þeim, sem yfirleitt ættu sízt að öðru jöfnu að þurfa stuðninginn, en eru hlutfallslega miklu minni handa þeim, sem hafa þunga ómegð. Ég lít svo á, að ekki hefði veitt af að endurskoða sérstaklega þennan hátt á verðlagsbótum. Ég drep á þetta, þó að ég telji tilgangslaust að bera fram till. til breyt. í þessu sambandi og geri það ekki, enda þarf málið rækilegri og tímafrekari athugunar en við er hægt að koma á þessu þingi. Út af bráðabirgðaákvæðum laganna hafa komið fram aths. frá fulltrúum lífeyrissjóða stærstu og elztu bankanna, Landsbankans, Útvegsbankans og Búnaðarbankans, um skyldu þá, sem á þá lífeyrissjóði er lögð, eins og aðra lífeyrissjóði, að breyta sér til samræmis við, að allir meðlimir þeirra verði fullgildir aðilar að Tryggingastofnun ríkisins og ljúki fyrir lok þessa árs samningum sínum við Tryggingastofnun ríkisins um skil vegna sinna manna á iðgjöldum fyrir liðinn tíma. Mér sýnist nauðsynlegt að koma sem fyrst áformaðri skipan á um alla lífeyrissjóðsstarfsemi, eins og gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðunum, svo að hinir einstöku lífeyrissjóðir utan almannatrygginganna verði allir, ef þeir starfa áfram, viðbótartryggingasjóðir hjá þeim starfshópum, sem þá sjóði hafa. Þess vegna er ég bráðabirgðaákvæðunum samþykkur, þrátt fyrir þær aths., sem hafa komið fram við þau. En jafnframt vil ég fyrir mitt leyti ganga út frá því, að í samningum við lífeyríssjóðina verði Tryggingastofnunin liðleg, taki t.d. útlánaskuldabréf gild sem greiðslur af þeirra hendi, ef sýnt er, að skil verða þeim að öðrum kosti þung í skauti. Ég sá áðan, þegar ég settist t sæti mitt, brtt. á þskj. 486, sem hv. 9. þm. Reykv. leggur fram. Við fljótan yfirlestur og við að hlusta á skýringar þær á þessum till., sem hv. flm. gaf hér áðan í framsöguræðu sinni, get ég lýst því yfir, að ég vil ekki fyrir mitt leyti bregða fæti fyrir 1. og 2. till. Um 1. till. vil ég þó segja það, sem ég held að sé í samræmi við það, sem nefndin tekur fram, sú sem endurskoðaði lögin, í aths. sínum, að það hefði þurft nokkuð rækilega athugun á því, hvernig bezt væri að ná því réttlæti, sem með þessari till. er leitað eftir. Um 3. till. vil ég segja það, að ég er henni fyrir mitt leyti alveg samþykkur og mun styðja hana. Um 4. till. vil ég aftur á móti segja það„ að þó að ég álíti, að það hefði átt að gera samninga af hálfu þeirra, sem fara með ríkisvald og vinnuveitendavald, við launþegasamtök um vísitölunotkun, sem væri heilbrigðari og raskaði minna en sú, sem hér gilti áður, þá tel ég nú, að ég fyrir mitt leyti geti ekki fylgt því, að tekin sé upp vísitölunotkun í þessu eina sambandi, sem hér er lagt til, og er ég þó ekki að segja, að grunnupphæðir þær, sem þar er um að ræða, væri ekki æskilegt að hafa hærri en þær eru og hreyfanlegri líka í sambandi við það, sem kallað er óðadýrtíð. En ég lít svo á, eins og ég sagði áðan, að þessi löggjöf eigi yfirleitt að vera í vakandi endurskoðun og þannig eigi að samræma hana sem mest hverri líðandi stund og þeim breyt., sem þjóðlífið tekur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja fundartíma hér með löngum ræðuhöldum, enda gerist þess naumast þörf, því að mér skilst, að allir hv. þm. séu mjög ánægðir og glaðir yfir því, að þetta mikla mál hafi hér komið fram, og ber því vissulega að fagna. Það er aðeins um eitt grundvallaratriði málsins, sem ég vildi segja örfá orð, en skv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að hér eftir, eða frá næstu áramótum að telja, skuli allir fá bætur og ellilífeyri frá almannatryggingum, en lífeyrissjóðir allir verða viðbótarsjóðir við tryggingarnar. Ég skal taka það fram, að mín skoðun er sú, að þetta sé heilbrigð stefna, og það er ljóst, að með þeirri þróun, sem hefur verið nú síðustu ár, þá stefndi það mjög grundvelli almannatrygginganna í hættu, ef áfram hefði verið haldið á þeirri braut að veita sífellt fleiri lífeyrissjóðum viðurkenningu og þar með að skerða framlög manna til almannatrygginganna. Og það er vissulega til hagsbóta fyrir lífeyrisþega, ef sú skipan almennt kemst á, að lífeyrissjóðir verði viðbótarsjóðir við almannatryggingarnar. Hitt er aftur á móti annað mál, að mjög vafasamt er, að það hafi verið skoðað alveg niður í kjölinn, hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir hina einstöku lífeyrissjóði, og hv. frsm. heilbr.- og félmn. vék lítillega að því í ræðu sinni hér áðan. Þetta hefur að vísu verið kannað varðandi lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og frv. um þann sjóð liggur hér fyrir í þessari hv. d. til afgreiðslu og verður væntanlega gengið frá því máli á þessu þingi. En hér hefur verið frá því skýrt, að borizt hafi andmæli til heilbr.- og félmn. frá ýmsum lífeyrissjóðum, vegna þess að þeir hafi talið, að athugun hafi leitt í ljós, að þeirra afkomu væri mjög stefnt í hættu með reglum þessa frv. Það hefur stundum verið sagt, bæði hér á þingi og utan þings, að bankavaldið í landinu væri mikils megnugt, en það virðist nú ekki vera meira megnugt en það, að það hefur ekki megnað að hafa áhrif á neinn meðlim heilbr.- og félmn. um að taka til greina þær aths. og ábendingar, sem komið hafa frá lífeyrissjóðum allra ríkisbankanna, en af hálfu þeirra hefur þetta mál verið athugað allrækilega í samráði við tryggingafræðing, og það hefur verið niðurstaðan af þeirri athugun, að með þeim ákvæðum, sem eru í þessu frv., og bráðabirgðaákvæðum þess væri mjög hætt við, að afkomu þessara lífeyrissjóða væri teflt í mikla hættu. Nú skal ég ekkert um þetta fullyrða, og ég hygg, að útreikningar um þetta efni séu ekki nægilega ljósir til þess að draga af því ályktun nú í dag, hvort þetta hafi við rök að styðjast eða ekki, gegn andmælum, sem komið hafa fram um þetta Efni frá tryggingafræðingum Tryggingastofnunar ríkisins. En ég vildi ekki láta hjá liða samt við þessa umr., án þess að ég vilji flytja neina brtt. í samræmi við þær óskir, sem komið hafa fram frá þessum lífeyrissjóðum, sem margir eru gamlir sjóðir, þá vildi ég benda á það, að það hlýtur að sjálfsögðu að verða að hafa hliðsjón af því, hvort hér er verið að leggja á kvaðir, sem viðkomandi sjóðir geta ekki undir risið. Þetta kemur vafalaust í ljós, þegar þetta dæmi verðar nánar útreiknað, og hér er gefinn frestur í þessu frv. til næstu áramóta um það að koma þessum málum í lag. Að vísu er enginn frekari frestur gefinn, skilst mér, frá þeim tíma, annar en sá, að það er hægt að semja um það við Tryggingastofnun ríkisins, að lífeyrissjóðir skuli greiða það, sem þeir eiga að greiða, á 10 ára tímabili, og er það vissulega út af fyrir sig gott, vegna þess að það er, eins og allir vita og hv. 1. þm. Norðurl. e. enda kom hér inn á, að þá hefur fé lífeyrissjóða yfirleitt verið mjög notað til lánveitinga, sérstaklega í sambandi við húsabyggingar meðlima lífeyrissjóðanna, þannig að það má gera ráð fyrir, að verulegur hluti af fé lífeyrissjóðanna sé að þessu leyti bundinn. Nú er það að vísu svo, að það er létt af sjóðunum vissum kvöðum, og eftir því sem útreikningar, sem hafa verið gerðir í sambandi við frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, benda til, þá eru þeir frádráttarliðir mjög vemlegir, sem koma lífeyrissjóðnum til hagsbóta. Og það kann vel að vera, að það verði einnig svo í þessu tilfelli. En ég vildi leyfa mér aðeins að vekja athygli á þessu máli vegna þess, að ef það kemur fram, að með þessu ákvæði sé verið að eyðileggja að verulegu leyti einhverja ákveðna lífeyrissjóði, er hætt við því, að það valdi mjög mikilli óánægju þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli. Og ég vildi mega vænta þess af hálfu hæstv. félmrh., að þegar það liggur nánar fyrir síðar á þessu árí og ef ástæða þykir til, þá verði hann til viðtals um það, hvort hægt væri að gera einhverjar breyt., sem gerðu það að verkum, að hægt væri að forða frá vandræðum á þessu sviði, án þess þó, eins og ég tek fram, að það verði horfið beint frá því grundvallaratriði þessa frv., að hér eftir verði lífeyrissjóðir almennt viðbótarsjóðir við Tryggingastofnunina eða greiðslur hennar, því að það álít ég í meginefnum að sé algerlega rétt stefna.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. sagði, að barnalífeyrir lækkaði. Í sambandi við það er rétt að benda á, að sú breyt. er gerð um leið, að þeir, sem fá barnalífeyri, fá nú til viðbótar fjölskyldubætur, 3000 kr. á ári, og hygg ég, að flestir kjósi það heldur en aura hv. 9. þm. Reykv. Sama máli gegnir um meðlag, sem lækkar um nokkrar krónur á mánuði, en þeir, sem þess njóta, fá í stað þess fjölskyldubætur. Sú regla hefur verið tekin upp að láta standa vel á upphæðum, sleppa fáum krónum eða aurum eða hækka upphæðina upp eftir ástæðum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. talaði um það, að löggjöfin þyrfti að vera sveigjanleg og endurskoðun þurfi að fara fram stöðugt, eftir því sem þjóðfélagsástæður breytast. Ég er honum alveg sammála um það. Hann sagði, að tryggingarnar og endurbætur á þeim hefðu ekki við verðlagshækkunum. Mér er kunnugt um, að í ýmsum tilfellum er þetta ekki rétt hjá honum. Svo er t.d. um ellilífeyrinn. Með þeim hækkunarheimildum, sem honum hafa fylgt frá því 1956, og þeim hækkunum, sem á honum hafa v erið gerðar síðan, þá dugir ellilífeyririnn betur fyrir fólk, sem þarf að dveljast á elliheimilum, heldur en þá var. Það er mér kunnugt um. Viðvíkjandi því, sem hann sagði um barnalífeyri með fleiri börnum en tveimur, er þess að geta, að tryggingarnar eru við það miðaðar, að þær séu ekki hærri en verkamannakaup, en sú regla er almenn, ekki aðeins hér á landi, heldur líka í öðrum löndum, sem hafa svipaðar tryggingar og við höfum. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði, að athugun hefði leitt í ljós, að fjárhag viðurkenndra lífeyrissjóða væri stefnt í hættu með samþykkt frv. Þetta er ekki sú túlkun, sem fram kom á fundi fulltrúa bankanna með heilbr.- og félmn., heldur tóku þeir það sérstaklega fram, að alls ekki hefði gefizt tími til að athuga, hvernig þessi ákvæði verkuðu á fjárhag sjóðanna. En ég tel sjálfsagt, að samningar muni nást við Tryggingastofnun ríkisins um það, að Tryggingastofnunin eða almannatryggingarnar taki við skuldabréfum sem greiðslu, því að það er ljóst, að með öðru móti gæti sjóðunum reynzt torvelt að greiða til almannatrygginganna það, sem ætlazt er til af þeim iðgjöldum, sem runnið hafa til sjóðanna, eftir að þeir hafa fengið viðurkenningu,í stað þess að renna til almannatrygginga, með þeim vöxtum, sem gert er ráð fyrir að greiddir verði til viðbótar. Að öðru leyti held ég, að þær umræður, sem hér hafa farið fram, gefi ekki tilefni til athugasemda.



Herra forseti. Hér er til umr. stórt mál, fjölþætt og veigamikið, sem í sjálfu sér gæti orðið grundvöllur að miklum umr. Ég mun þó ekki ræða um málið almennt, enda hefur af öðrum ræðumönnum verið gerð grein fyrir afstöðu Framsfl. til þessa máls, og ég mun láta nægja að víkja hér að örfáum atriðum. Ég get þó ekki stillt mig um að vekja athygli á þætti almannatrygginganna í fjárhagskerfi þjóðarinnar. Hinir sérstöku lífeyrissjóðir eru byggðir upp með sjóðastofnun. Þeir styðja bankakerfið í landinu að vissu leyti, með því að þar er dregið saman fé, sem síðan er notað til útlána að vissu marki, og þá eru þau útlán háð ákvörðun stjórna sjóðanna og ef til vill tekið tillit til hinna almennu útlána í landinu í því sambandi. Meðan lögin um alþýðutryggingar, er sett voru að ég ætla 1937, voru í gildi, var grundvöllur þeirra sjóðmyndun. En þegar horfið var frá að grundvalla almannatryggingarnar á sjóðmyndun og horfið að niðurjöfnun í þess stað og dreifa síðan því fé út árlega, þá sýnist mér, að í raun og veru hafi tryggingakerfið, hækkun bótanna og útþensla tryggingakerfisins í því formi, svipuð áhrif á fjárhagskerfi þjóðarinnar og kauphækkun. Það eykur kaupgetu fólksins, t.d. fjölskyldubæturnar, kaupgetu almennings í landinu, og sú aukna kaupgeta eykur vitanlega eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri á sama hátt og kauphækkanir gera. Ég vil vekja athygli á þessu einkum vegna þess, að af hálfu hæstv. ríkisstj. eru þessir þættir mála ekki nefndir í samhengi, og málgögn stjórnarflokkanna ræða þetta mál hvort í sínu lagi, annars vegar fjárhagskerfið og vara við kauphækkunum og ofþenslu, en forðast að ræða þetta í samhengi, hinar auknu tryggingar að þessu leyti. Þetta finnst mér að því leyti eftirtektarverðara, að ég geri ráð fyrir því, að af hálfu stjórnarflokkanna sé tilhneiging til þess að hafa þessi mál sem allra skýrust almenningi, svo og hver sé grundvöllur þess kerfis, sem þeir hafa sjálfir nefnt viðreisn. Síðast voru tryggingalögin endurskoðuð t heild 1956, og þá var formi heildarlöggjafarinnar breytt í verulegum atriðum og hún að sumu leyti gerð einfaldari í sniðum en hún hafði áður verið. En með verðlagsbreytingum, sem orðið hafa síðan, hafa alloft verið gerðar minni háttar breyt. á tryggingalöggjöfinni síðan 1956 um einstök atriði hennar. Einkum hefur orðið að grípa til þess að hækka ákvæðin um bæturnar í krónutölu í samræmi við hækkandi verðlag. Og sú venja hefur skapazt í þessu máli, bæði hjá núv. hæstv. ríkisstj. og öðrum ríkisstj., sem áður hafa setið, að hafa hliðsjón af almennum launakjörum í landinu og þá ekki sízt launakjörum opinberra starfsmanna, þegar bætur almannatrygginganna, a.m.k. aðalbæturnar, svo sem ellilífeyrir, örorkulífeyrir, eru ákveðnar. Þessu til sönnunar leyfi ég mér að benda á það, að lög nr. 95 frá 1961, sem fella á úr gildi samkv. þessu frv., voru sett að tilhlutan og fyrir forgöngu núv. hæstv. ríkisstj. Og í grg. með því stjfrv., sem var hér til afgreiðslu haustið 1961, segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Oftast hafa bætur verið hækkaðar um sama hundraðshluta og laun opinberra starfsmanna. Slík laun hafa nú verið hækkuð um 13.8% frá 1. júlí 1961, og ákveðin er viðbótarhækkun á launin, eins og þau nú eru orðin, sem nemur 4% frá 1. júní 1962. Í frv. þessu er lagt til, að bætur almannatrygginganna hækki, eftir því sem við getur átt, um sömu hundraðstölu og laun opinberra starfsmanna og frá sama tíma og þau.“ Þetta er aðeins staðfesting á því, sem ég sagði um þá almennu venju, sem skapazt hefur í sambandi við tryggingamálin, að hafa hliðsjón af launakjörum opinberra starfsmanna. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að laun opinberra starfsmanna eru í endurskoðun hjá samninganefndum, og e.t.v. verða úrslit þeirra mála hjá kjaradómi nú á fyrri hluta þessa árs, því að kjaradómur mun eiga að hafa lokið störfum 1. júlí í sumar. Mér sýnist því, að með tilliti til þess, að annars vegar hefur bótaupphæðin verið ákveðin í krónutölu í þessu frv. og hins vegar, að verið er að vinna að heildarendurskoðun á launum opinberra starfsmanna, - og þó að ég geti ekki fullyrt, hvernig niðurstaða þess máls verður, þá hygg ég, að það sé nú almenn skoðun og eðlileg ályktun af þeim till., sem komið hafa fram, að þeir samningar muni enda með verulegri launahækkun til opinberra starfsmanna, - út af þessu sýnist mér þrennt koma til greina: Eitt er það að hverfa nú frá þeirri venju, sem fylgt hefur verið á undanförnum árum, að láta bætur almannatrygginganna í krónutölu haldast í nokkru hlutfalli við launabreytingar hjá opinberum starfsmönnum. Annað er það, að beinlínis sé stefnt að því með opnum augum að breyta þessum lögum aftur í haust, þessari heildarendurskoðun tryggingalaganna, sem nú er verið að fjalla um. Og hið þriðja er, að afgreiðslu þessa máls verði endanlega frestað nú og það ekki lögfest fyrr en í haust, enda á það ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót og þá ákvæðin um bótafjárhæðir endurskoðaðar með tilliti til þeirrar niðurstöðu, sem þá er orðin um launakjör opinberra starfsmanna. Af því að ég tók til máls, vildi ég nota þetta tækifæri til þess að spyrjast fyrir um það, hver stefna hæstv. ríkisstj. er að þessu leyti. Mér er það vel ljóst, að þessi heildarlöggjöf, sem hér er fjallað um, er eins og bygging, þar sem hvað bindur annað. Og það er varhugavert að hreyfa við einstökum atriðum, nema grandskoða um leið, að það hafi ekki áhrif á annað og raski heildarbyggingunni. Þess vegna er nokkrum vandkvæðum bundið að bera fram till., og finnst mér eðlilegra, að þau atriði, sem til greina kemur að breyta, séu íhuguð gaumgæfilega í nefnd, áður en einstakir þm. fara að bera fram brtt. við frv. Ég vil því nú, a.m.k. við þessa umr., hafa þann hátt á að vekja hér athygli á örfáum atriðum, sem ég vænti þess, að hv, heilbr.-og félmn. og hæstv. ráðh. hlusti á og taki til íhugunar, ef þeim þykir ástæða til fyrir 3. umr. mátsins. Það hefur verið gert allmikið að því, bæði við endurskoðun tryggingalaganna og breyt. á einstökum atriðum málsins að undanförnu, að afnema skerðingarákvæði og þær takmarkanir á ýmsum greiðslum, sem settar voru í öndverðu. Ég tel þetta rétta stefnu og vel farið, að sá árangur hefur náðst í því efni, sem orðinn er. En í 35. gr. þessa frv. og í 50. gr. er fjallað um dagpeninga, annars vegar í sambandi við slysabætur og hins vegar í sambandi við sjúkrabætur. Þar eru dagpeningar ákveðnir í krónutölu, geta orðið hæst fyrir kvæntan mann, sem nýtur slysabóta, 80 kr., en til þess, sem nýtur sjúkrabóta, 68 kr. En jafnframt því, að þessar tölur eru ákveðnar í löggjöfinni, fylgja þeim skerðingarákvæði, þannig að greiðslur þessar mega ekki fara fram úr 3/4 af vinnutekjum bótaþega. Ég vil nú varpa fram þeirri hugmynd, hvort það er ekki kominn tími til þess við þá heildarendurskoðun l., sem hér er gerð, að afnema þessi skerðingarákvæði og láta þær fjárhæðir, sem ákveðnar eru í frv., gilda án tillits til tekna aðila. Hér getur ekki verið um svo háa fjárhæð að ræða, að hún hafi veruleg áhrif á heildarafkomu Tryggingastofnunarinnar, einkum þegar þess er gætt, að heildarvelta Tryggingastofnunarinnar mun nú nema milli 800 og 900 millj. kr. á ári. Og grundvöllur almannatrygginga er sá að styðja þá, sem höllum fæti standa. Skerðingarmörkin, sem takmarkað hafa greiðslur á undanförnum árum að ýmsu leyti, hafa verið miðuð við miklar tekjur. Það hefur verið skerðing ofan frá. En þessi skerðingarmörk, sem ég geri hér að umtalsefni, eru miðað við litlar tekjur, í raun og veru skerðing neðan frá, og samrýmast að sumu leyti ekki grundvallarhugsun almannatryggingastarfseminnar. Í því sambandi vil ég víkja að atriði, sem fram kom hér hjá hv. 9. þm. Reykv. og ég hafði áður gefið gætur. Það er ákvæði 50. gr. um það, að tekjur húsmóður vegna fullrar atvinnu á heimili sínu skuli í þessu sambandi, þ.e. þegar þessi skerðing er metin, metnar jafnar lífeyrisupphæð samkv. 13. gr. frv. Nú er sá lífeyrir, sem þar er ákveðinn, örorkulífeyrir, á ári 18240 kr. Það þýðir 1520 kr. á mánuði. Og sé deilt í það með 30 dögum, þá verður hámarkið 50.67 kr. á dag. Og sé miðað við 3/4 þessara tekna, verða dagpeningar 30–40 kr. M.ö.o.: með þessu er girt fyrir það, að húsmóðir geti einu sinni nokkurn tíma náð því 60 kr. marki um sjúkradagpeninga, sem þó á að vera hin almenna regla samkv. frv. Ég spyr nú: Er ekki með þessu í raun og veru verið að ráðast á garðinn, þar sem hann er lægstur? Og vegur þetta svo mikið í tryggingalöggjöfinni í heild? Er ekki langeðlilegast að stíga þetta skref nú alveg til fulls og afnema þessi mörk? En verði nú ekki horfið að því ráði eða fáist það ekki samþ., þá vildi ég mega benda á það, að í ýmsum greinum er mjög erfitt að setja fastar reglur í þessu sambandi. Ég get tekið sem dæmi bónda, sem stundar sauðfjárframleiðslu aðallega eða garðrækt. Tekjur hans falla aðallega til á einum mánuði ársins eða mjög stuttum tíma ársins, en allt árið er hann í raun og veru að vinna fyrir þessum tekjum, þó að það megi segja, að yfir vetrarmánuðina, þegar hann er að gegna bústofninum, sé hann kannske í raun og veru tekjulaus og sérstaklega er það erfitt, ef á að meta tekjur þessa bónda um eins eða tveggja mánaða skeið um veturinn, að setja um það fastar reglur eða glöggva sig á því, hverjar þær raunverulega eru, og byggja svo greiðslur trygginganna á því mati. Hér segir, að þetta eigi að ákveða í reglugerð, og út af fyrir sig er það eðlilegt, því að það er erfitt að setja þetta alveg bindandi í lög. En ef þessu á að halda, vildi ég gjarnan, að þetta kæmi fram hér, áður en þetta mál fer út úr d., hvað fyrirhugað er um meginreglur í þessu sambandi. En það er þó einn þáttur í raun og veru af þessu sama máli, sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni og leggja nokkra áherzlu á. Það er stafl. a. í 37. gr. frv. Að undanförnu hefur sá háttur verið á hafður samkv. gildandi l. um almannatryggingar að greiða dánarbætur ekkju eða afkomendum manns, sem látizt hefur af slysförum, með heildargreiðslu í eitt skipti fyrir öll. Með þessu frv. á að gera á þessu þá skipulagsbreytingu, að í staðinn fyrir heildargreiðslu í eitt skipti fyrir öll komi mánaðarleg greiðsla, 2000 kr. á mánuði í 8 ár. Það er áreiðanlega ýmislegt, sem mælir með því, að þessi háttur sé upp tekinn, og að mínum dómi annað, sem mælir gegn því. Ég ætla ekki að fara að rökræða það og ekki beita mér á móti þessari skipulagsbreyt., en þessi stafl. 17. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekkja eða ekkill, sem var samvistum við hinn látna eða á framfæri hans, hljóta bætur, 2000 kr. á mánuði í 8 ár, þó aldrei hærri mánaðargreiðsla en sem svarar 3/4 af vinnutekjum hins látna við þá atvinnu, er hann stundaði, þegar hann varð fyrir slysinu, sbr. 4. málsl. 36. gr. og 5. mgr. 50. gr. Bætur samkv. þessum stafl. falla ekki niður, þótt ekkja eða ekkill stofni til hjúskapar á ný.“ Mér virðist hugsunin í þessari grein vera ekki alls kostar rökrétt. í fyrsta lagi segir, að það séu 2000 kr. á mánuði í 8 ár. Það virðist því eiga að skilja það þannig, að hafi komið til skerðingar, sem getur komið til samkv. áframhaldi í gr., þá verði það ekki bætt, greiðslan falli niður að 8 ára tímabili liðnu. Í öðru lagi virðist það hugsunin með þessari grein að láta efnahag og tekjur aðila ekki hafa áhrif á þessa sérstöku greiðslu. Til þess bendir niðurlagsákvæðið: Bætur samkv. þessum stafl. falla ekki niður, þótt ekkja eða ekkill stofni til hjúskapar á ný. - En vitanlega getur það breytt aðstöðu ekkjunnar eða ekkilsins mjög mikið, ef aðili stofnar til hjúskapar á ný. Samt sem áður á hann að halda þessum greiðslum, og það tel ég eðlilegt, því að hér getur aldrei verið um nein vafamál að ræða. Dauðaslys segir til sín örugglega. En þrátt fyrir þessa hugsun er hér skerðingarákvæði þannig, að ef vinnutekjur hins látna við þá vinnu, er hann stundaði, þegar hann varð fyrir slysinu, hafa verið mjög lágar, þá á þessi greiðsla að skerðast. Mér finnst, að það geti vel komið fyrir þau atvik, að þetta ákvæði hafi áhrif. Hér er gert ráð fyrir, að ekkill hljóti bætur, ef konan ferst af slysförum, og m.a. með tilliti til þess, sem ég hafði áður tekið fram í öðru sambandi um mat á vinnutekjum konu, þá sýnist mér vel geta komið til skerðingar vegna þessa ákvæðis. Ég tel því langeðlilegast að fella þetta skerðingarákvæði niður og þessar greiðslur verði inntar af hendi alveg skilyrðislaust, eins og meginákvæði gr. segir til um. Næst mun ég víkja að ákvæðum 57. gr., í raun og veru í því skyni að leita upplýsinga hjá n. um eitt atriði. Ákvæði þeirrar gr. fjalla um það, að fólk, sem búið hefur saman ógift tvö ár eða lengur eða það hefur átt saman börn, öðlist rétt til bóta á sama hátt og hjón, þar sem kemur til greina barnalífeyrir og ekkjubætur o.fl. Út af þessu vil ég spyrja: Er það ekki rétt skilið, að þegar sambúðarfólk, sem um ræðir í 57. gr., hefur uppfyllt þau skilyrði, sem þar eru greind, og öðlazt sama rétt til bóta og hjón, er því þá ekki greiddur hjónalífeyrir, þ.e.a.s. ellilífeyrir hjóna, en ekki ellilífeyrir tveggja einstaklinga?

Jú, það er rétt.

Og ef svo er, sem ég hef þegar fengið svar við og ég taldi mig raunar hafa hugmynd um, hvernig er þá háttað um iðgjald þess fólks? Hvort greiðir það fólk iðgjald hjóna, sem er nokkru lægra en tveggja einstaklinga, eða iðgjald tveggja einstaklinga? Þetta virðist ekki tekið fram í frv., en í 26. gr., 2. mgr. segir um iðgjöldin: „Skal iðgjald kvenna sem næst fjórðungi lægra en karla og iðgjald hjóna sem næst 1/10 hærra en karla.“ Hér er ekkert um iðgjald þessa sambúðarfólks, sem öðlast vissan rétt og vissar skyldur samkv. 57. gr.

Þau greiða sem einstaklingar.

Já, ef svo er, sem ég raunar taldi mig renna grun í, er þá fulls samræmis gætt gagnvart þessu fólki, og í sambandi við þessa heildarendurskoðun erum við að leita að samræmi milli hinna einstöku þátta í löggjöfinni? Er þá fulls samræmis gætt að þessu leyti? Þá vil ég að lokum gera að umtalsefni ákv æði í 78. gr. frv. Þar segir svo í stafl. d., að ráðh. geti ákveðið, að lífeyrisdeild greiði „allt að 1 millj. kr. á ári til sjúklinga í utanfararstyrki, sem framlag er ákveðið til á fjárl., í framlög til læknisvitjanasjóða, er starfa samkv. l. nr. 59 1942, og sjúkrasamlaga, sem verða fyrir óvenjulegum gjöldum vegna sjúkraflutninga og læknisvitjana og starfa í héruðum, þar sem ekki eru læknisvitjanasjóðir. Úthlutun fjárins ákveður tryggingaráð, að fengnum till. landlæknis, nema að því er varðar framlög til sjúkrasamlaga.“ Fyrir 20 árum voru sett lög um læknisvitjanasjóði. Þau áttu að stefna að því að létta byrðar þeirra, sem áttu erfiða læknissókn. Ég tel, að á þeim tíma hafi verið mjög eðlilegt að setja þessa löggjöf, og hugsunin, sem að baki hennar liggur, er áreiðanlega mjög eðlileg og réttmæt. Þá voru líka almannatryggingalögin í þeirri mynd, sem þau hafa verið framkvæmd nú um langt skeið, ekki til. Það voru lög um alþýðutryggingar, sem þá voru í gildi. En tekjur þessara sjóða voru ákveðnar með verðlagi, eins og það var fyrir stríð, 1939, þannig að tekjur sjóðanna eru framlag ríkisins, sem má ekki vera hærra en 2 kr. á ári á íbúa þess hrepps eða læknishéraðs, sem starfsemi sjóðsins nýtur. Og á móti því á að koma framlag úr sveitar- eða sýslusjóði, sem nemur 1 kr. á íbúa af því svæði, sem sjóðurinn nær til. Og þetta stendur þannig í lögum enn í dag. Tekjur læknisvitjanasjóðanna eru ekki meiri en þetta. Það þýðir, að í 200 manna hreppi eru árstekjur læknisvitjanasjóðs samkv. þessu 600 kr. Og sjá það allir, að slíkt nær skemmra en skammt, og það er í raun og veru fjarri lagi að halda uppi sérstökum sjóði og sérstakri reikningsfærslu, ef tekjurnar eru ekki auknar verulega frá því, sem nú er. Á hinn bóginn er þess að geta, að hlaupið hefur verið undir bagga með þessum sjóðum af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins, samkv. ákvæði, sem er alveg hliðstætt ákvæði þessa frv., sem ég geri nú að umtalsefni, og að sjóðirnir hafa fengið við og við nokkrar fúlgur frá Tryggingastofnuninni, og er það í raun og veru orðinn aðaltekjustofn þessara sjóða. Á þessu hefur verið vakin athygli á Alþ. áður, og þál. var samþ. 16. apríl 1962 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta endurskoða lög nr. 59 4. júlí 1942, um læknisvitjanasjóði. Endurskoðun þessari skal lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Með þessari þáltill. er skorað á ríkisstj. að taka þetta mál til gagngerðrar endurskoðunar, og með einhverjum hætti virðist þá eðlilegast að fella saman starfsemi læknisvitjanasjóðanna og starfsemi sjúkrasamlaganna. Nú tel ég mig sjá á þessu frv., sem hér liggur fyrir, og grg. þess, að frá þessu er ekki enn gengið, heldur er ætlunin að halda þessari starfsemi í sama horfi um sinn, þrátt fyrir afgreiðslu þessa frv., eins og verið hefur undanfarin ár. Ég vil láta þá skoðun hér í ljós, að ég tel það miður ifarið, að svo er, og hér er ekki um svo stórt mál að ræða, að mér virðist, að ekki sé hægt að marka alveg meginstefnu í því sambandi við það frv., sem hér er til afgreiðslu. Og ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við þá n., sem þetta mál hefur til meðferðar, og atbeini ráðh. komi þar til, að það verði unnið að því í sambandi við þetta mál að koma þessu atriði á fastan grundvöll, annaðhvort að leggja starfsemi hinna sérstöku læknisvitjanasjóða niður og efla samlögin sem því nemur eða auka tekjur sjóðanna að miklum mun og í samræmi við það verðlag og kostnað, sem nú gildir, svo að þeim sé kleift að sinna eðlilega því hlutverki, sem þeim er ætlað.



Herra forseti. Það er nú fátt eitt, sem ástæða er til á þessu stigi að ræða af því, sem hv. 5. þm. Austf. sagði hér í sinni ræðu. Ég tel, að það sé alveg rétt, sem hann sagði í upphafi hennar, að varhugavert væri að breyta. einstökum bótum, við það gætu hlutföll raskazt milli einstakra bótategunda og þurfi það mjög nákvæmrar athugunar við. Hann talaði um það, að rétt væri að afnema skerðingarákvæðin í 35. og 50. gr. varðandi dagpeninga, slysa- og sjúkradagpeninga, eins og gert hefði verið í mörgum tilfellum um þau skerðingarákvæði, sem í l. voru leng:i. En það er dálítið annað sjónarmið, sem gildir í þessu efni, þar sem talað er um, að sjúkradagpeningar megi ekki fara fram úr 3/4 hlutum tekna bótaþega. Þetta er venjulegt tryggingasjónarmið, bæði hjá atvinnuleysistryggingum og sjúkratryggingum, sem miðaðar eru við það að minnka tjón bótaþega af veikindum, slysum eða atvinnuleysi, en ekki koma fyllilega í stað atvinnutekna. Og þetta sjónarmið mun ríkja ekki einasta hér á landi, heldur annars staðar, þar sem svipaðar tryggingar eru í gildi. Viðvíkjandi því, sem hann sagði um dagpeninga húsmæðra., er það að segja, að húsmæðurnar eru með þessum l. að fá verulega réttarbót. Þótt bætur séu enn lágar, er þess að gæta, að við höfum enga reynslu á því, hvernig þetta kemur út fyrir tryggingarnar, og ég tel, að rétt sé að bíða og sjá, hvernig þetta reynist, og bæta þá um, ef það kemur í ljós, að það er nauðsynlegt og eðlilegt. Ég er alveg sammála honum um það, sem hann sagði um dánarbætur, - þær hafa verið heildargreiðsla í einu lagi, - að nýju ákvæðin séu heppilegri. Það er a.m.k. skoðun Tryggingastofnunarinnar af þeirri reynslu, sem hefur fengizt af greiðslu þessara bóta í einu lagi, að það hefði í mörgum tilfellum verið heppilegra að greiða bæturnar, eins og nú er lagt til að gert verði, með mánaðargreiðslu í 8 ár. Það kemur þó ekki í veg fyrir það, sem einmitt hefur verið rætt um í Tryggingastofnuninni, sem mér er vel kunnugt, að ef svo stendur á, að ekkju eða ekkli er nauðsynlegt að fá verulega upphæð í einu lagi, þá er meiningin hjá Tryggingastofnuninni að greiða fyrir því, svo að að gagni megi koma, líkt og stundum er gert nú um öryrkja, þegar líkt stendur á, að þeim er nauðsynlegt að fá allverulega upphæð í einu lagi, þá er það gert með fyrirframgreiðslum eða á annan hátt, þannig að að svipuðu gagni megi koma. Þá er það 78. gr., b-liðurinn. Það er um utanfararstyrkinn og styrkinn til sjúkraflutninga og læknisvitjana. Þetta er alveg rétt, sem hv. þm. sagði um það. Það hafa verið í endurskoðun ákvæðin um læknisvitjanasjóði. Læknisvitjanasjóðirnir eru orðnir úreltir og eru raunar viðast horfnir. Það er aðeins á örfáum stöðum á landinu, sem þeir eru enn í gildi, og árstekjur þeirra eru, eins og hann sagði; í fámennum héruðum mjög lágar orðnar. Að vísu bætti það nokkuð úr skák hjá sumum þessum héruðum, að það var ákvæði í 1., að læknisvitjanasjóðirnir fengju helming af læknislaunum í héraðinu, ef héraðið hafði ekki fengizt skipað, og bætti þetta nokkuð um fyrir sjóðunum. En á hinn bóginn er það rétt, sem hv. þm. sagði, að Tryggingastofnunin hefur notað þá heimild, sem hún hefur um greiðslu á styrkjum til utanfarar og sjúkraflutninga, til þess að greiða fyrir og bæta við þær tekjur, sem sjóðirnir hafa haft í þeim héruðum, þar sem það hefur reynzt nauðsynlegt. Það hefur raunar komið til athugunar og kom til umr. í heilbr.- og félmn., hvort ekki væri tímabært að nema úr gildi þetta ákvæði, sem er þarna um styrki til læknisvitjana og sjúkraflutninga í sambandi við læknisvitjanasjóðina. En af því að þetta er í endurskoðun, var talið rétt, að þetta gilti enn, þangað til endurskoðun læknisvitjanasjóðanna væri lokið. En mér er kunnugt um það, að þeir, sem hafa haft þessa endurskoðun með höndum, hallast einnig að því sama, sem hv. þm. sagði í sinni ræðu, að það væri eðlilegast að fella læknisvitjanasjóðina niður, en skipa þeim málum með öðrum hætti í sambandi við sjúkratryggingarnar. Annað held ég, að hafi ekki verið í þessum ummælum hv. þm., sem ástæða sé til að ræða á þessu stigi.



Herra forseti. Ég vildi fyrst leyfa mér að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu máli og sömuleiðis einnig hv. dm., sem yfirleitt hafa tekið málinu mjög vel, þó að þeir, eins og eðlilegt er, hafi ýmsar ábendingar eða brtt. að gera, sem er mjög eðlilegt um svo stóran lagabálk eins og þennan. En yfirleitt virðist mér, að það sé samhugur hjá hv. þdm. um það að afgreiða þetta mál í öllum meginatriðum eins og það er fram lagt. Hv. frsm. n., hv. 3. þm. Vestf., hefur nú gert grein fyrir eða svarað fyrir n. hönd þeim brtt., sem hér hafa komið fram, og að nokkru leyti einnig þeim ábendingum, sem gerðar hafa verið til breyt. á þessu frv. Það er aðeins eitt atriði sérstaklega, sem fékk mig til að óska eftir að taka til máls, það voru ummæli hv. 6. þm. Norðurl. e. um lífeyrissjóðina. Þegar frv. var til athugunar og umr. í n., sem hafði það til meðferðar og ræddi það nokkrum sinnum við mig lá fyrir, að það höfðu verið kannaðir möguleikar lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins til að standast þær fjárgreiðslur, sem bráðabirgðaákvæðið gerir ráð fyrir, og sú könnun hafði leitt í ljós, að þetta mundi vera vel mögulegt. Lífeyrissjóðirnir eru nú margir, eins og kunnugt er, og það var náttúrlega ómögulegt að taka hvern og einn þeirra til meðferðar, en látið opið í bráðabirgðaákvæðinu um samkomulag við þá til þess að reyna að koma í veg fyrir, að þær fjárkröfur, sem til þeirra yrðu gerðar, stefndu þeim yfirleitt í nokkra hættu. Það var, held ég að megi segja, samhljóða allt n. og rn., að það kæmi ekki til mála að gera þeim lífeyrissjóðum, sem þegar eru starfandi og hafa verið lengi, svo erfitt fyrir, að það gæti valdið þeim erfiðleikum, ég tala nú ekki um vandræðum. Þess vegna var sett í þetta ákvæði fyrirmæli, sem gera ráð fyrir, að þessum byrðum lífeyrissjóðanna megi dreifa á 10 ár. En þessar byrðar, sem þeir verða að taka á sig, eru þau iðgjöld, sem sjóðfélagar þeirra mundu hafa greitt til almannatrygginganna, og vextir af þeirri upphæð að frádreginni þeirri upphæð, sem þessir lífeyrissjóðir hafa sparað tryggingunum. Þetta uppgjör við lífeyrissjóðina er gert ráð fyrir að fari fram samkv. reglum, sem ráðh. setur, og kostnaðinum eða greiðslunum dreift með jöfnum árgreiðslum á allt að 10 ár. Sérfræðingar þeir, sem n. hafði sér til aðstoðar, töldu, að þetta mundi í öllum tilfellum bæta mjög verulega hag þeirra tryggðu, það mundi gefa þeim betri útkomu í heild en ef þeir væru eingöngu í sérsjóðunum. Þetta held ég, að sé ekki vefengt af neinum, en það, sem hefur verið vefengt og ekki hefur kannske verið fyllilega upplýst enn, er það, að sjóðirnir gætu að fullu og sér að vandræðalausu staðið við þær greiðslur, sem þeim er ætlað að inna af hendi til Tryggingastofnunar ríkisins. Ég vil um þetta atriði segja það, að samkv. því, sem í bráðabirgðaákvæðinu stendur, að ráðh. eigi að setja reglur um það, hvernig þessu uppgjöri við Tryggingastofnunina skuli hagað, þá muni, a.m.k. ef það kemur til minna kasta, verða leitazt við að sjá um, að þetta geti gengið vandræðalaust fyrir sig. Og ef það ekki getur gengið vandræðalaust fyrir sig, þá verða ráðstafanir gerðar til þess að kippa því í lag. Þetta er svo stórt atriði, að það má ekki koma fyrir, að þeim sjóðum, sem lengi hafa starfað og hafa marga innan sinna vébanda, verði gert örðugt eða ókleift að uppfylla sínar skuldbindingar. - Þetta vildi ég segja um þetta atriði. Um brtt. heilbr.- og félmn. á þskj. 482 vildi ég segja, að ég get fallizt á þær. Það er raunverulega aðalbreyt., að það eru tekin upp mæðralaun til móður með eitt barn, sem hafði verið fellt niður í frv., þegar fjölskyldubótunum var bætt við. Að vísu voru ákvæði frv. þannig, að þessi einstæða móðir með eitt barn fékk hækkaðar sínar bætur með ákvæðum frv., þar sem fjölskyldubæturnar voru teknar upp til hennar. En úr því að hv. heilbr.- og félmn. telur, að það sé rétt, að mæðralaunin verði einnig greidd, hef ég sízt á móti því. Önnur atriði í brtt. n. sé ég ekki ástæðu til þess að ræða, en ég leyfi mér að mæla með því, að þær verði samþ. Á þskj. 486 flytur hv. 9. þm. Reykv. nokkrar brtt. Um þær vildi ég segja, að það er náttúrlega alltaf æskilegt að geta haft þær bætur, sem Tryggingastofnunin greiðir, sem hæstar. En niðurstaða mþn. hefur nú orðið sú að binda sig við þær tölur, sem í frv. eru, og ég vildi taka undir það með hv. 1. þm. Norðurl. e., sem hann sagði hér áðan, að þessi tryggingastarfsemi er eins og fasttimbraður hlutur, þannig að ef eitt atriði er hreyft, þá verður kannske að taka tillit til margra annarra, sem það snerta, og það er þörf og eðlilegt, að þessi lög séu endurskoðuð með stuttu millibili til þess að vaka yfir því, að ósamræmi komi ekki fram. Ég get vel fallizt á, að það sé nauðsynlegt að hafa næstum stöðuga endurskoðun á 1. í gangi. Í 2. brtt. hv. 9. þm. Reykv. er lagt til, að árlegur barnalífeyrir verði 8640 kr. í staðinn fyrir 8400, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég tel, eins og ég sagði raunar við 1. umr., að hér væri um sáralítinn mun að ræða. En þegar tillit er tekið til þess, að þeir, sem barnalífeyrisins njóta, skulu nú allir fá fjölskyldubætur til viðbótar, finnst mér ekki ástæða til þess að fara í þennan sparðatíning. Um 3. brtt. hefur hv. frsm. n. rætt og sagði, sem rétt var, að það er þó með þessu ákvæði um húsmæðurnar gert ráð fyrir því, að þær fái betri meðferð en áður. Þeirra hlutur er frekar með þessu réttur heldur en hitt, þar sem ekki hafa verið áður ákvæði um það, hversu skuli metinn vinnudagur eða starf húsmóðurinnar. Um 4. brtt, vildi ég aðeins segja það, að hvort sem um er að ræða bótagreiðslur eða laun, þá tel ég það óheppilegt, að slíkt fylgi vísitölu framfærslukostnaðar. Kerfið hefur sýnt sig svo áþreifanlega í íslenzku efnahagslífi, að ég tel það vera hættulegt að hafa þann hátt á, sem það gerir ráð fyrir. Það sýndi sig með víxlverkun launa og verðlags, hvernig áhrif það hafði, og þó að kannske ekki sé gallalaust það fyrirkomulag, sem nú er í gildi, tel ég það miklu betra en hitt. Ég vildi því fyrir mitt leyti ekki mæla með því, að till. á þskj. 486 verði samþ. Hv. 5. þm. Austf. ræddi hér um málið vinsamlega og viturlega, vil ég segja, eins og hans er vandi, en hann hafði ýmsar ábendingar að gera, sem ég skal leyfa mér að fara um nokkrum orðum. Hann vildi, að mér skildist, telja, að breytingin, sem gerð var á almannatryggingunum á sínum tíma, þannig að horfið var frá sjóðmyndun og horfið að því að leggja nauðsynleg útgjöld á árlega, mundi verða til þess að valda verðbólgu. Ég er nú kannske ekki bær um að dæma þær vísindalegu ástæður, sem til. verðbólgu liggja á hverjum tíma, en ég vil þó benda á, að frá mínum bæjardyrum séð er einn meginkostur almannatryggingalaganna sér, að hann felur í sér tekjuflutning frá þeim, sem hafa meiri efni, til hinna, sem haft minni efni til að lifa og bjarga sér. Hvort sú tekjuöflun trygginganna fer í gegnum einhvern sjóð eða ekki, sýnist mér ekki valda úrslitum. Það, sem er aðalatriðið, er, að það, sem einn fær, er tekið frá öðrum. Og þeir t;eta ekki báðir eytt þessum peningum, þannig að ef upphæðirnar, sem nú renna til trygginganna frá ríki, frá bæ og frá atvinnurekendum, hefðu ekki verið teknar og ekki látnar fara í þessar bótagreiðslur, þá hefðu viðkomandi aðilar; bæði almennu greiðendurnir til ríkis og bæjar og einstaklingarnir, haft aðstöðu til og getað eytt þessum upphæðum sjálfir, og þá hefði það alveg eins orðið fyrir þá kaupgeta eins og fyrir þá, sem nú njóta bótagreiðslnanna, - þannig að ég held, að það, a.m.k. þegar til lengdar lætur, hafi ekki þau skaðlegu áhrif, sem hv. þm. vildi vera láta eða óttaðist um að það kannske kynni að lafa. Að vísu má segja, að það eru kannske meiri líkur til þess, að sá, sem nýtur bótagreiðslnanna, eyði þeim öllum og fari með þær á torg og komi þeim í lóg, heldur en hinn, sem tekið er af og hefur kannske úr meiru af spila og gæti þess vegna lagt upphæðina fyrir í banka eða einhvern sjóð. En mikill munur held ég nú að ætti ekki á þessu að verða. Þá vék hv. þm. að bótagreiðslunum í frv. og upphæðunum, sem þar er slegið föstum, og benti á, að undanfarið hefði það tíðkazt og væri sjálfsagt meiningin enn, að þessar bótagreiðslur fylgdust nokkuð með launum opinberra starfsmanna, nú stæði fyrir dyrum allmikil breyt. á launum opinberra starfsmanna, og spurðist fyrir um, hver stefna ríkisstj. væri í þessu máli. Um þetta hefur ríkisstj. ekki tekið ákvörðun, og það er þess vegna ekki hægt að tala um hennar stefnu í þessu sambandi. En ég get aðeins sagt sem mína skoðun það, að endurskoðunin á launum opinberra starfsmanna fer ekki í þá átt nú eins og áður, að það sé sama hundraðstala greidd ofan á laun allra ríkisstarfsmanna, eins og gert hefur verið, heldur verði vissir hópar starfsmanna ríkisins hækkaðir meira og aðrir minna, og þá er náttúrlega ekki hægt að hafa þetta á sama veg sem viðmiðun, eins og þegar atlir starfsmenn ríkisins voru lækkaðir um sama hundraðshluta. Hvernig með þetta skuli fara og hvaða viðmiðunartala skuli tekin, er ég ekki tilbúinn að svara á þessari stundu, m.a. vegna þess, að þetta höfum við ekki rætt. En mér þætti ekki ólíklegt, að þessi viðmiðun mundi, þegar hækkanirnar verða misjafnar á launum ríkisstarfsmannanna, verða helzt miðuð við þá launaflokka, sem líkastir væru í tekjum þeim bótaþegum, sem um væri að ræða, þ.e.a.s. lægstu launaflokkana. Ég skal ekki slá neinu föstu um þetta, en ég segi þetta sem aðeins að mínu viti líklega möguleika. Þá ræddi hv. þm. um þá skerðingu, sem enn væri eftir í frv., þar sem væru skertir slysa og sjúkradagpeningar á þann hátt, að þeir væru miðaðir við ákveðna upphæð. Það er rétt, að þetta er gert, en eins og hv. frsm. n. hefur bent á, eru þessar bótagreiðslur miðaðar við að bæta mönnum skaða, sem þeir hafa orðið fyrir, en ekki að veita þeim endilega einhverja ákveðna peningaupphæð. Það er skaðinn, sem er metinn, og skaðinn byggist náttúrlega fyrst og fremst á því, hvaða tekjuvon þeir hafa átt, ef þeir hefðu haldið fullri heilsu eða ekki orðið fyrir slysi. Um hjónafólkið og læknisvitjanasjóðina held ég, að því hafi verið svarað, sem hv. þm. spurði þar um. Ég sem sagt vildi endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég er þakklátur hv. n. og hv. þdm. fyrir það, hvernig á málinu hefur verið tekið. Það er ekki óeðlilegt, að það komi aths. og ábendingar, sem verða athugaðar allar, eftir því sem möguleikar eru á, því að ég tek undir það, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, að það er ekki óeðlilegt, að þessi lög séu alltaf meira og minna í endurskoðun.



Herra forseti. Þetta litla frv. hefur þegar hlotið afgreiðslu í hv. Nd. og varð þar ekki að neinu ágreiningsefni. Tilgangur þess er sá að greiða fyrir nauðsynlegri skýrslusöfnun í heilbrigðismálum og á þann veg að færa fjárhæð dagsekta til nútímahorfs, en þær voru orðnar svo lágar, að segja mátti, að þær væru gagnslausar eins og er samkv. núgildandi lögum. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Eftir l. frá 26. febr. 1948, nr. 4, er jarðeignadeild ríkisins heimilt að selja ábúendum kirkjujarðir og þjóðjarðir, ef kaupandi uppfyllir önnur skilyrði, sem nánar er tiltekið í l. Sé hins vegar um sölu til annarra en ábúanda að ræða, hefur verið litið svo á, að sérstaka lagaheimild þurfi til hverju sinni. Þetta hefur valdið því, að fjöldi frv. hefur verið fluttur hér á Alþingi um söluheimíld á ýmsum jörðum, einkanlega eyðijörðum. Í sjálfu sér eru þetta helzt til smá mál til þess að láta tvær deildir Alþingis fjalla um þau við sex umr. hverju sinni, og virðist vera þörf á sérstökum lögum um þetta efni, sem heimili jarðeignadeildinni að ganga frá slíkum málum eftir vissum reglum í samráði við sveitarstjórnir á hverjum stað. En ég ætla samt ekki að flytja frv. um það að þessu sinni, bendi aðeins á þetta. Um frv. það, sem hér liggur fyrir, er það að segja, að jörðin Litlagerði í Grýtubakkahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu hefur verið í eyði um nokkur ár og er mjög smá jörð. Umboðsmaður jarðeigna ríkisins telur ekkert við það að athuga, að hún sé seld, og vinningur fyrir jarðeignadeildina að losna við hana og fá eitthvert verð fyrir. Í öðru lagi hefur það mál verið borið undir landnámsstjóra, Pálma Einarsson, sem einnig leggur til, að jörðin verði seld þeim manni, sem óskar eftir að kaupa hana, með það fyrir augum, að hann muni gera á henni þær umbætur, að jörðin verði ábúðarhæf. Í þriðja lagi hefur landbn. leitað álits hreppsnefndarinnar á þessum stað, hreppsnefndar Grýtubakkahrepps, sem mælir með því, að jörðin verði seld, eins og frv. gerir ráð fyrir. Að athuguðu þessu máli og með þessi álit þriggja aðila í huga leggur landbn. til shlj., að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég sem flm. þessa litla frv. þakka hv. landbn., að hún mælir einróma með samþykkt þess. N. hefur haft málið alilengi hjá sér og lengur en ég bjóst við að hún gerði, en ég veit ástæðurnar fyrir því, og nú hefur verið leitað umsagnar allra þeirra, sem til greina kemur að leita álits hjá í sambandi við þetta mál. Það hefur verið spurt um álit jarðeignadeildar ríkisins, landnámsstjóra og hreppsnefndar viðkomandi hrepps, þ.e. Grýtubakkahrepps. Allir þessir aðilar hafa, eins og vænta mátti, mælt með sölu Litlagerðis til Jóhanns Skaftasonar sýslumanns. Furðulegt hefði það líka verið, ef þeir, sem fara með jarðir í opinberri eigu, og sveitarstjórnin í hlutaðeigandi sveit hefði ekki viljað þiggja aðstoð sjálfboðaliða, sem vill gera eyðibýli til góða, svo að það verði byggilegt. Sá ræktarhugur til bernskustöðva er svo fallegur, að til fyrirmyndar er, og verðskuldar það, að aðstoð hans sé vel virt og fúslega með þakklæti þegin, ekki sízt í landi, sem stríðir við fólksfækkun í sveitum og hefur ekki við fyrir sitt leyti að gera jörðum, sem eru í þjóðareign, nægilega til góða. Vegna þess, hve frv. þetta er lengi búið að vera í nefnd, er það orðið heldur seint fyrir í þinginu, en ég vænti þess, að þar sem það hefur fengið þá rækilegu athugun, sem álit hv. landbn. ber með sér, þurfi það ekki að verða fyrir neinum sérstökum töfum hér eftir og geti siglt hraðbyri gegnum þingið. Ég leyfi mér að vænta þess, að þessi hv. d. hraði fullnaðarafgreiðslu þess frá sér hér eftir.