Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mér leikur hugur á að vita um nokkur atriði sem snúa að tilhögun fundarhalda og skipulagningu starfa þingsins á næstunni. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hvort rétt sé að hér hafi staðið formlegir þingfundir í gær á milli 5–5.30 og til 7 en á sama tíma hafi þingflokkar stjórnarflokkanna verið á formlegum þingflokksfundum að fjalla um drög að nýju fjárlagafrumvarpi. Hér var haldið fram þingfundi með ákaflega lítilli viðveru stjórnarliða af eðlilegum ástæðum. Er ætlunin sú að við sjáum jafnvel meira af slíkri nýbreytni, að formlegir þingflokksfundir standi á sama tíma og þingfundur? Í öðru lagi vil ég spyrja um stöðu fjárlagafrumvarpsins hins nýja, þ.e. niðurskurðar- og harðindafrumvarps ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem enn er ekki komið til fjárlaganefndar og samkvæmt mínum upplýsingum er það jafnvel ekki væntanlegt þangað fyrr en á morgun. Engu að síður flýgur það fyrir á göngum að það standi jafnvel til að ræða það á föstudaginn. Þá er spurningin sú - og væri gaman að hafa hér hinn glæsta formann fjárlaganefndar sem fór mikinn á upphafsári sínu á þingi um það hvernig hann ætlaði að betrumbæta vinnubrögð og vanda þau öll - hvort það sé þá virkilega meiningin að fjárlaganefnd Alþingis fjalli um hið nýja fjárlagafrumvarp. Það er þá nýtt fjárlagafrumvarp á einum sólarhring. Svo eigi þingið að ræða það strax daginn eftir og taka það jafnvel fyrir með afbrigðum. Auðvitað trúi ég því ekki, herra forseti. Það hlýtur að vera einhver misskilningur en þetta er orðin útbreidd frétt á göngum þinghússins þannig að mér þætti vænt um að forseti bæri þetta til baka. Það stendur tæplega til að fara að bjóða upp á slík vinnubrögð ofan í allt sem á undan er gengið. Þess vegna spyr ég að lokum virðulegan forseta hver sé áætlunin núna um störf þingsins því að ljóst er að starfsáætlun Alþingis er jafnónýt og fjárlagafrumvarpið frá því í haust og hlýtur að þurfa að endurskoðast. Af hverju er ekki sett upp ný starfsáætlun sem raðar þessu niður á dagana fram að jólum og jafnvel milli jóla og nýárs 

Vegna spurninga hv. þingmanns vill forseti fara yfir þau atriði sem nefnd voru. Í fyrsta lagi veit ég ekki til þess að forseta hafi borist athugasemdir í gær meðan á þingfundi stóð um fundarhöld einstakra þingflokka. Hvað varðar afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins er það deginum ljósara að allar áætlanir þingsins hafa raskast vegna þeirra atburða sem orðið hafa í efnahags- og fjármálalífi landsins og reyndar ekki bara fjármálalífi Íslands heldur veraldarinnar allrar. Það hlaut að koma niður á störfum okkar á Alþingi Íslendinga. Við höfum orðið að stokka upp þau spil. Það hefur tekist býsna vel og ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir mjög gott samstarf hvað það varðar. Hins vegar liggur það fyrir að fjárlaganefnd mun ekki afgreiða tillögur sínar fyrir 2. umr. fjárlaga fyrr en á föstudagsmorgni. Í því ljósi þurfum við að endurmeta starfsáætlunina hvað varðar þessa viku og þá hina næstu. Þess vegna geri ég ráð fyrir að hitta formenn þingflokka síðar í dag með þær upplýsingar sem ég greindi frá um störf fjárlaganefndarinnar. Vænti ég þess að þetta skýri fyrir hv. þingmanni það sem hann spurði um og vil ég undirstrika það að forseta er vel ljóst að þingmönnum er vandi á höndum að skipuleggja starf sitt. Verkefni okkar hlutu hins vegar að ruglast nokkuð í ljósi þess sem ég nefndi fyrr en þetta vildi ég segja vegna þess sem fram kom í ræðu hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég vil láta það koma fram að maður gerir auðvitað ekki athugasemdir við að þingflokksfundir standi sem maður veit ekki um að verið er að halda. Ég hafði ekki hugmynd um það fyrr en ég frétti í morgun að það hefði verið skýringin á fátæklegri viðveru stjórnarliða og ráðherra undir umræðum í gær á aukafundi sem boðaður var með mjög skömmum fyrirvara með sjö nýjum þingmálum sem, ef ég man rétt, voru öll nema kannski eitt tekin á dagskrá með afbrigðum. Þingmenn höfðu vægast sagt lítinn tíma til að bregðast við þeirri nýju dagskrá og setja sig inn í þau mál og ræða þau hér. Þeir gerðu það engu að síður og sýndu þar með mikið umburðarlyndi gagnvart því ástandi sem hér ríkir. Að sjálfsögðu hefur starfsáætlun Alþingis raskast og það er enginn að kvarta undan því, það er veruleiki sem við stöndum frammi fyrir. En eftir stendur að mikilvægt er að reyna að skipuleggja þinghaldið hér þannig að menn hafi einhvern lágmarksundirbúningstíma og þegar stórmál eins og fjárlagafrumvarp sem er í grunninn nýtt, sameiginleg afurð ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, á að koma á dagskrá. Ef fjárlaganefnd fær ekki nema einhverja klukkutíma eða sólarhringa til að fjalla um það liggur það í hlutarins eðli að þingflokkar og þingmenn hafa ákaflega lítinn tíma til að bregðast við slíku og undirbúa sig undir umræðuna. Það gengur auðvitað ekki að hún sé sett á dagskrá með einhverra örfárra klukkutíma fyrirvara eða þótt það væri með einhverra daga fyrirvara, hvað þá ef málið er tekið á dagskrá með afbrigðum. Ég gef mér því það að forseti hafi verið að boða að fjárlagafrumvarpið verði ekki á dagskrá og það verði ekki rætt fyrr en í næstu viku og er það vel. Þá gefst meiri tími til að undirbúa sig undir það. Ég hvet til þess sett verði upp ný starfsáætlun a.m.k. fram að jólum ef sá tími dugar, ellegar þá fram að áramótum þannig að þingmenn viti eitthvað að hverju þeir ganga. Samkvæmt gildandi starfsáætlun er fundur á föstudaginn og gerir að sjálfsögðu enginn athugasemdir við það. Það er örugglega nóg að starfa annað en að ræða fjárlagafrumvarpið á þeim degi en mikilvægt er að menn hafi þó jafnan fyrir fram sig einhverja áætlun um næstu sólarhringa þannig að þeir viti að hverju þeir ganga.

Virðulegi forseti. Ég vil eiga orðastað við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson sem er bæði formaður viðskiptanefndar Alþingis og varaformaður Samfylkingarinnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason bað sérstaklega um að Davíð Oddsson seðlabankastjóri væri kallaður fyrir viðskiptanefnd til að upplýsa um það sem seðlabankastjóri segist vita varðandi af hverju hryðjuverkalöggjöfinni svokölluðu var beitt á Ísland. Seðlabankastjóri mætti til fundar en þar neitaði hann að svara þegar á hólminn var komið og bar fyrir sig bankaleynd. Hann kom því síðan sérstaklega að að hann hefði varað ríkisstjórnina við því í sumar að það væru 0% líkur á því að bankarnir mundu lifa af stöðuna á fjármálamarkaðnum. Varðandi þessi mál hefur hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde upplýst í sjónvarpsviðtali - og ég vitna beint: „Já, já. Það var fundur í júlí og ég kannast ekki við að það hafi verið talað um 0% líkur. Það má vel vera að það hafi verið sagt einhvern tíma í símtali en slík óformleg samtöl eru ekki hin opinbera afstaða bankans.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra en Davíð Oddsson seðlabankastjóri kýs samt að koma þessu sérstaklega að hjá viðskiptanefnd þingsins. Síðan sagði hæstv. forsætisráðherra í gær að hann kannaðist ekki við að það hafi verið sagt við sig í samtali að 0% líkur væru á hruni bankanna. Þetta er allt með miklum ólíkindum, virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson sem segist hafa orðið fyrir vonbrigðum með frammistöðu seðlabankastjóra á fundi nefndarinnar: Hvað ætlar Samfylkingin að gera í þessari stöðu? Eigum við að horfa upp á það að forustumenn þjóðarinnar í lykilstöðum varðandi bankahrunið geti talað með þessum hætti fyrir framan alþjóð? 

Herra forseti. Viðskiptanefnd Alþingis hefur haldið 25 fundi síðan bankahrunið varð. Við höfum kallað eftir margs konar upplýsingum og reynt að varpa ljósi á hin ýmsu mál. Má þar nefna uppgjöf peningamarkaðssjóða, samskipti einstakra stjórnvalda, ákvarðanir skilanefnda, hugsanlegar lánveitingar ríkisbankanna sem gætu haft neikvæð áhrif á fjölmiðlamarkaðinn o.s.frv. Við höfum líka kallað eftir skýringum frá seðlabankastjóra um ýmis mál. Það er rétt að fram kom á fundi nefndarinnar og seðlabankastjóra að seðlabankastjóri segist hafa sagt ráðherrum í júní - hann tekur ekki fram hvaða ráðherrum - að það væru 0% líkur á því að bankarnir mundu lifa. En nú hefur hins vegar komið fram að hvorki utanríkisráðherra né viðskiptaráðherra áttu fund með seðlabankastjóra í júní og þeir kannast ekki við þessi orð. Forsætisráðherra virðist heldur ekki ráma í þessi orð. Auðvitað eiga engar hálfkveðnar vísur að vera í þessu máli og þarf seðlabankastjóri að skýra þessi orð mun betur á hinum opinbera vettvangi. Auðvitað á seðlabankastjóri líka að upplýsa um hvað hann telur hafa valdið því að Bretar settu á okkur hryðjuverkalög. Hann segist búa yfir þeim upplýsingum en hann neitar að gefa þær upp. Auðvitað veldur það mér miklum vonbrigðum. Ég hvet hv. seðlabankastjóra að gera hreint fyrir sínum dyrum. Þetta er ekki einkamál hans, þetta lýtur að hagsmunum þjóðarinnar. Komið hefur fram að stjórnvöld eru að hugsa um að skoða réttarstöðu sína gagnvart Bretum og þessar upplýsingar þurfa að koma upp á yfirborðið. Við í viðskiptanefnd gerðum tilraun til að fá þessar upplýsingar en fengum þær ekki. Að lokum vil ég vekja athygli á því að seðlabankastjóri sagði á fundi sínum með viðskiptanefnd að viss samtöl í Seðlabankanum væru tekin upp. Á þessum fundi tilkynnti seðlabankastjórinn sérstaklega að hann hefði gert ráðstafanir til að geyma þessa upptöku lengur en í þá sex mánuði sem mun vera meginreglan þar á bæ varðandi geymslu þess háttar upplýsinga. Þetta tilkynnir seðlabankastjórinn nefndinni sérstaklega, væntanlega þá í þeim tilgangi að hægt verði að upplýsa málið enn betur síðar meir 

Virðulegi forseti. Þetta mál er allt með miklum ólíkindum. Eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gat um hér áðan gerði seðlabankastjóri grein fyrir ákveðnum hlutum en ekki hefur verið upplýst við hverja hann hafði þau orð að 0% líkur væru á að bankarnir mundu lifa. Hann segist hafa sagt það við ráðherra, og skilgreinir hverja, í júnímánuði en enginn kannast við að þetta hafi verið sagt við einn eða neinn. Þá hlýtur að vera eðlilegt að viðskiptanefnd kalli seðlabankastjóra aftur á sinn fund. Hér með skora ég á formann viðskiptanefndar, hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson, að kalla seðlabankastjóra aftur á fund þannig að hann geri nefndinni og þinginu grein fyrir því og gefi upplýsingar um það hvenær, hvernig og við hverja hann kom þeim upplýsingum á framfæri að 0% líkur væru á því að bankarnir mundu lifa af. Hér er um alvarlega yfirlýsingu að ræða og hafi seðlabankastjóri gefið hana á fundi með ráðamönnum bar þeim að sjálfsögðu að bregðast við. Sé seðlabankastjóri hins vegar að segja þetta án þess að nokkur rök eða tilefni séu til liggur ljóst fyrir að seðlabankastjóra er ekki lengur sætt, hann verður að segja af sér.

Frú forseti. Hér hefur verið rætt um samskipti Seðlabankans og seðlabankastjóra við ríkisstjórn og Alþingi og það er sífellt eitthvað sem kemur manni á óvart, manni dettur í hug að lengi skuli manninn reyna, þann mann. Leiðari Fréttablaðsins fyrr í vikunni hefst á þessum orðum, með leyfi forseta: „Viðvörunarbjöllurnar gullu með vaxandi þunga í aðdraganda bankahrunsins í haust. Þar voru hagfræðingar á ferð, bæði innlendir og erlendir, og einnig stjórnmálamenn og ýmsir aðrir sem gerðu sér grein fyrir því að íslenska fjármálaundrið væri ekki undur heldur nær því að vera tálsýn.“ Þetta eru orð að sönnu og það er hollt að rifja upp að eftir fund Seðlabankans í London í febrúar var því haldið fram að stjórnvöld hefðu sérstaklega verið vöruð við ástandinu. Eins og hér hefur komið fram lýsti formaður bankastjórnar Seðlabankans því yfir á fundi með viðskiptanefnd nýlega að hann hefði varað ráðherra í ríkisstjórninni við því í sumar - ég læt liggja á milli hluta hvort það var í júní, júlí eða ágúst eða hvenær það var - að 0% líkur væru á að bankarnir mundu lifa lánsfjárkreppuna af. Nú segja ráðherrar að þeir hafi ekki átt fundi eða hlýtt á þessi orð seðlabankastjóra og við hljótum að velta fyrir okkur hver segir satt og hver ósatt, orð standa gegn orði. Mér er sagt að seðlabankastjóri hafi líka sagt á fundi viðskiptanefndar að hann hafi í september sagt ráðherrum að bankarnir yrðu hrundir innan þriggja vikna. Mér leikur forvitni á að vita hvort þetta er rétt. Hvað voru menn eiginlega að hugsa í Stjórnarráðinu? Voru þeir ekki með réttu ráði? Var ekki talið nauðsynlegt að bregðast við þessum aðstæðum? Það er, virðulegur forseti, ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á þann skrípaleik sem samskipti Seðlabankans og ríkisvaldsins eru. Það hljóta allir að sjá að þessu verður að linna og á því bera bankastjórn Seðlabankans og ríkisstjórnin ábyrgð. Ég hlýt að spyrja: Er ekki kominn tími til að þessir aðilar axli ábyrgð 

Virðulegur forseti. Öll er þessi umræða athyglisverð og ýmislegt af því sem varðar nefndan fund viðskiptanefndar, og suma þeirra sem þann fund sátu, er sannarlega með ólíkindum. Það er athyglisvert ef fram hefur komið á fundi hv. viðskiptanefndar að í Seðlabankanum séu samtöl, eða fundir, hljóðrituð og upptakan varðveitt í sex mánuði. Það hlýtur að vera mikið fagnaðarefni, nú þegar við spyrjum okkur að því hvernig það gat gerst sem gerst hefur, að banki bankanna, Seðlabankinn, hafi staðið með þeim hætti að gagnavörslu. Við hljótum að spyrja okkur hvort hv. viðskiptanefnd hljóti ekki að hafa nokkurn aðgang að þessum upptökum og geti kynnt sér málið enn betur en hún hefur þegar gert fyrst að svo illa hefur gengið að fá upplýsingar beint eða frásagnir af því sem þarna hefur fram farið. Þá hlýtur að vera gott til þess að vita að það sé til með einhverjum hætti hljóðritað á bandi.

Frú forseti. Á einum af fundum hv. viðskiptanefndar, í síðustu viku hygg ég að það hafi verið, kom fram að rannsókn á fortíðinni, þ.e. aftur til 1. september sl., væri hafin í bönkunum öllum þremur og sérstakt endurskoðunarfyrirtæki hefði verið fengið, þó annað en það sem hefði endurskoðað viðkomandi banka, til að vinna þá vinnu. Drög væru komin hjá Glitni - Heimir Haraldsson frá skilanefnd Glitnis upplýsti það - og frestur væri til 15. desember. Þetta væri sem sagt að klárast og það var upplýst að umrædd rannsókn færi fram hjá KPMG. Nú hefur eftir þennan fund komið fram að KPMG er að flestra mati fullkomlega vanhæft til að annast þessa athugun með því að fyrirtækið var aðalendurskoðandi ríflega 40% eigenda í Glitni, stærstu eigenda og kjölfestufjárfesta, þar með bæði Baugs og FL Group, nú Stoða. Ég tel að þessi rannsókn sé þar með fullkomlega ónýt - að vísu ekki sú fyrsta í þessu máli en þessi rannsókn er a.m.k. ónýt - og langar því að spyrja hv. formann viðskiptanefndar hvort hann telji nægilegt og boðlegt að skilanefnd Glitnis fari yfir og sigti út einstök atriði úr þessari rannsókn til að fela öðrum að fara yfir. Það er það sem þetta vanhæfa fyrirtæki, KPMG, hefur farið fram á að gert verði.

Virðulegur forseti. Ég tel það mjög alvarlegt ef við leyfum forustumönnum þjóðarinnar að tala í hálfkveðnum vísum eins og staðan er í samfélaginu. Er ég þar bæði að vísa til hæstv. forsætisráðherra sem segir í fjölmiðlaviðtali að vel megi vera að eitthvað slíkt hafi verið sagt einhvern tímann í símtali en slík óformleg samtöl væru ekki hin opinbera afstaða bankans - mér finnst alvarlegt að segja þetta og segja svo þinginu að hann kannist ekkert við svona samtöl. Mér finnst líka mjög alvarlegt að seðlabankastjóri skuli bæði segja að hann viti af hverju við vorum beitt hryðjuverkalöggjöfinni, hann eigi samtöl um það, og að hann hafi líka upplýst ríkisstjórnina um að 0% líkur væru á að bankarnir hefðu þetta af, og það hafi verið gert í sumar. Síðan neitar seðlabankastjóri að tjá sig um hryðjuverkalöggjöfina og ber fyrir sig bankaleynd þegar hann kemur fyrir þingnefnd. Þetta eru hálfkveðnar vísur sem ekki er hægt að sætta sig við. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson er ósáttur við þetta og segir að seðlabankastjóri verði að upplýsa hvað hann eigi við í báðum þessum tilvikum, bæði varðandi hryðjuverkalöggjöfina og líka varðandi 0% líkurnar. Ég gef mér þá að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson muni beita sér fyrir því að viðskiptanefnd fái seðlabankastjóra aftur á sinn fund. Það er hægt að gera það á næsta reglulega fundi viðskiptanefndar. Við þær aðstæður sem uppi eru í samfélaginu má ekki fela upplýsingar, það verður að upplýsa þjóðina um hvað hefur átt sér stað. Forustumenn mega ekki tala í hálfkveðnum vísum. Það er grafalvarlegt og ég 

Frú forseti. Eins og þingmenn ættu að vita hefur ekki staðið á mér að kalla eftir upplýsingum á vettvangi viðskiptanefndar. Ég hef verið iðinn við að kalla saman ýmsar upplýsingar á þeim vettvangi eins og þingmenn í þeirri þingnefnd vita. Mig langar hins vegar að bregðast aðeins við ummælum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Í ljósi þess máls sem hún gat um áðan, tengsla KPMG við stærstu eigendur og viðskiptavini bankans, dreg ég í efa hæfi þeirra til að fjalla um þetta tiltekna mál. Í ljósi þeirra tengsla sem hafa komið fram finnst mér aðkoma KPMG að þessu verkefni vera óeðlileg og bjóða upp á tortryggni. Það skiptir miklu máli að úttektir af þessu tagi séu hafnar yfir allan vafa og ég geri ráð fyrir að KPMG sé því sammála. Ég hef fengið þær upplýsingar frá skilanefnd Glitnis að annað endurskoðunarfyrirtæki muni taka þetta verkefni að sér. Þar kemur allt til skoðunar, ekki bara úttekt á störfum KPMG í þessu máli. Þetta er mikið fagnaðarefni að mínu mati, enda ljóst að við verðum að vanda okkur í þessu máli öllu. Þátt endurskoðunarfyrirtækja hefur hins vegar að mínu mati vantað í umræðuna um bankahrunið og orsakir þess, en ábyrgð þeirra fyrirtækja er gríðarlega mikil. Annars finnst mér mikið púður fara í að fjalla um hugsanleg mistök stjórnsýslunnar en minna í ábyrgð eigenda og stjórnenda bankanna. Auðvitað á að rannsaka ábyrgð eftirlitsaðila og stjórnvalda en það er alveg ljóst að meginorsök falls bankanna er ekki bágu eftirliti ákveðinna stjórnvalda að kenna. Hún liggur auðvitað hjá bönkunum, það voru þeir sem tóku þessar ákvarðanir, það voru þeir sem skuldsettu sig fram úr öllu hófi og það voru þeir sem keyrðu okkur öll út af veginum. Frú forseti. Lögreglan getur aldrei ábyrgst hraðakstur ökumanna þótt hún beri ábyrgð á eftirlitinu. Við skulum hafa það í huga þegar við gerum þetta mál upp í umræðunni. Ég kalla  
            

Frú forseti. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu hv. formanns viðskiptanefndar að allt málið, öll fortíðin frá 1. september sl. í Glitni, verði til rannsóknar hjá öðru endurskoðunarfyrirtæki en því sem hér um ræðir, KPMG. Það er nefnilega svolítið dapurlegt til þess að vita, og ég get tekið undir orð hv. formanns viðskiptanefndar að því leytinu til, að fyrirtækið sjálft skuli ekki hafa áttað sig á þeim hagsmunaárekstrum sem vissulega eru fyrir hendi og því hvaða tortryggni það mun valda í vinnu þeirra. Það er ekki þannig að það sé bara allt í lagi fyrir endurskoðendur að keyra á rauðu ljósi, bara að löggan sjái þá ekki, svo að ég fari í sömu lögreglutilvísanirnar og hv. formaður viðskiptanefndar gerði áðan. Hvað varðar opinbera regluverkið er kannski erfitt að kenna því um hrun bankanna vegna þess einfaldlega að það var pólitísk stefna hér að hafa það veikt, sérstaklega á peningamarkaðnum. Hið opinbera regluverk má ekki klikka núna í eftirlitinu og þess vegna gerum við athugasemdir og munum halda því áfram. Við höfum óskað eftir utandagskrárumræðu um stöðu Fjármálaeftirlitsins og skilanefndanna. Það er margt að koma fram þessa dagana sem jafnvel vekur efasemdir um það að Fjármálaeftirlitið sem slíkt standi í stykkinu. Á það m.a. við val og skipan og regluverk í kringum skilanefndir bankanna. Ég fagna þessari yfirlýsingu og treysti því að þessi rannsókn svokallaða hjá KPMG verði dæmd ónýt og sett út af borðinu.

Frú forseti. Ég get tekið undir með varaformanni Samfylkingarinnar um það að ábyrgð bankanna sjálfra, eigenda þeirra og stjórnenda, er geysilega mikil í öllu þessu máli. Það má samt ekki leiða til þess að stjórnarliðar reyni að gera lítið úr ábyrgð stjórnvalda því að hún er sannarlega mikil. Hér hefur verið bent á að ítrekað hafa komið fram upplýsingar frá Seðlabankanum um það að stjórnvöld hafi verið vöruð við og stjórnvöld bera það til baka eða segjast ekki hafa fengið slíkar viðvaranir. Þetta er ekki trúverðugt í samskiptum stjórnvalda og Seðlabankans. Það er eiginlega alveg sama hver ber ábyrgðina á því, þessu verður að koma í lag að mínum dómi. Ábyrgð stjórnvalda er vissulega rík. Í lögum um ráðherraábyrgð, nr. 4/1963, segir m.a. í 10. gr., með leyfi forseta: „Loks verður ráðherra sekur eftir lögum þessum: b. ef hann framkvæmir nokkuð eða veldur því, að framkvæmt sé nokkuð, er stofnar heill ríkisins í fyrirsjáanlega hættu, þótt ekki sé framkvæmd þess sérstaklega bönnuð í lögum, svo og ef hann lætur farast fyrir að framkvæma nokkuð það, er afstýrt gat slíkri hættu, eða veldur því, að slík framkvæmd ferst fyrir.“ Þetta er auðvitað mjög skýrt í lögunum um ráðherraábyrgð og hér þarf að velta því fyrir sér hvort menn hafi raunverulega haft í höndum upplýsingar sem voru þess eðlis að þeir hefðu átt að geta gripið til ráðstafana til að þetta ástand skapaðist ekki. Í lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem m.a. ná til seðlabankastjóra, eftir því sem ég best veit, segir m.a., með leyfi forseta: „Rétt er að veita embættismanni lausn um stundarsakir ef hann hefur sýnt í starfi sínu“ - svo koma nokkur atriði upptalin - „eða framkoma hans eða athafnir í því eða utan þess þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar því embætti sem hann gegnir.“ Hæstv. forsætisráðherra 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna umræðna um stöðu fjárlagavinnunnar í upphafi fyrirspurnatímans og þeirra orða hæstv. forseta að fjárlagafrumvarpið komi úr fjárlaganefnd á föstudagsmorgun. Í fyrsta lagi hefur forseti ekki um það að segja heldur er það nefndin sjálf. Í öðru lagi vek ég athygli á því að frumvarpið situr fullkomlega fast. Það var boðaður fundur klukkan sex í kvöld en honum hefur verið aflýst og boðað til fundar á morgun. Hvorki liggur fyrir ný tekjuáætlun né ný þjóðhagsáætlun sem er forsenda þess að leggja fram fjárlagafrumvarp og það þarf þá að koma fyrst. Það liggja heldur ekki fyrir fjáraukalög fyrir árið 2008 sem eðli málsins vegna hljóta að verða að koma áður en við tökum 2. umr. fjárlaga. Það eru boðaðar miklar breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Fjárlaganefnd hefur ekki fjallað um tillögu ríkisstjórnar hvað varðar þær breytingar þannig að það er alveg út í bláinn að lofa því hér hvenær fjárlaganefnd verður búin að fjalla um fjárlagafrumvarpið. Þarna eru miklir og stórir póstar á ferð og væntanlega verður tekist á um forgangsröðun. Mikill niðurskurður er boðaður í fjárlagafrumvarpinu. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur verið sent út bréf um 10% flatan niðurskurð. Ég er ekkert viss um að fjárlaganefnd sé samþykk þeirri stefnu. Ég tel mjög mikilvægt að forseti tryggi hér að fjárlaganefnd fái eðlilegan og nauðsynlegan og góðan tíma til að fjalla um fjárlagafrumvarpið áður en það kemur til 2. umr. og að frumvarp til 

Virðulegur forseti. Ég hef í hyggju að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um fund sem hann átti með fjármálaráðherra Breta 2. september sl. Það er alveg ljóst að sá fundur hlýtur að hafa verið afar merkilegur miðað við hvernig símtali hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesens, við fjármálaráðherra Breta, Alistair Darling, vatt fram. Ég tel því mjög brýnt að hæstv. viðskiptaráðherra upplýsi okkur um þennan fund. Á þeim fundi voru með ráðherra Jón Sigurðsson, stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins, Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, og hugsanlega fleiri. Ég vil gjarnan fá að vita um hvaða banka var rætt á þessum fundi. Síðar hefur komið fram að rætt var um Icesave. Ég vil líka vita hvað hæstv. ráðherra átti við þegar hann fullyrti við breska fjármálaráðherrann að Bretar þyrftu ekki að hafa áhyggjur en slíkt kemur fram í símtali Árna Mathiesens, hæstv. fjármálaráðherra, við breska fjármálaráðherrann þann 7. október. Ég vil enn fremur vita hvort hæstv. ráðherra hafi með einhverjum hætti talað brattara en hæstv. ráðherra hafði umboð til. Gaf hæstv. ráðherra eða einhver í sendinefndinni einhvers konar loforð eða viljayfirlýsingu án þess að hæstv. fjármálaráðherra vissi af því? Það er mjög mikilvægt að þetta komist á hreint, virðulegur forseti, af því að í símtali Árna Mathiesens, hæstv. fjármálaráðherra, við Alistair Darling 7. október - sem reyndar byrjar á því að sá breski heldur að hann sé að tala við Björgvin G. Sigurðsson, hæstv. viðskiptaráðherra, en Árni Mathiesen, hæstv. fjármálaráðherra, leiðrétti það strax - segir sá breski, með leyfi forseta: „Ég verð að segja eins og er að þegar ég hitti kollega þína og þá hina, þá í raun kemur í ljós að það sem okkur var sagt reyndist ekki rétt. Ég hafði mjög miklar áhyggjur af stöðu bankans í London og þeir héldu áfram að segja að ekkert væri að óttast.“ Síðan segir hæstv. fjármálaráðherra Íslands: „Ég vona að það verði ekki raunin. Ég var ekki á fundinum svo ég get ekki sagt neitt ...“ Þetta er auðvitað hápunktur samráðsleysis sem maður sér að hér fer fram. Og svo vitnað sé beint í orðalag þess breska segist hann hafa sagt kolleganum sem er þá væntanlega  Þess vegna vil ég vita nákvæmlega hvað fór fram á þessum fundi, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Fyrstu spurningunni, um hvaða banka var rætt á fundi með fjármálaráðherra Breta 2. september, hef ég svarað áður. Þann 24. nóvember var dreift á Alþingi svari við skriflegri fyrirspurn sama þingmanns um sama fund, samanber þskj. 214, og þar kemur fram að á fundi ráðherranna var rætt um innstæðureikninga Landsbankans í Bretlandi. Ég skal lesa bara upp úr því skriflega svari ef þingmaðurinn er ekki með það, með leyfi forseta: „Ráðherra fundaði 2. september sl. með Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands. Á fundinum ræddu ráðherrarnir almennt um aðstæður á mörkuðum og viðskipti landanna. Meginefni fundarins var um það að æskilegt væri að færa innstæðureikninga hjá útibúi Landsbankans í London í breskt dótturfélag. Bresk stjórnvöld höfðu unnið að því um nokkurt skeið ásamt íslenskum stjórnvöldum að fá Landsbankann til að flytja innstæður svokallaðra Icesave-reikninga úr útibúinu í breskt dótturfélag. Bresk stjórnvöld gerðu mjög stífar kröfur um flutning eigna Landsbankans til Bretlands og um tímamörk fyrir eignaflutninginn. Tilgangurinn með fundinum var að fara fram á að bresk stjórnvöld heimiluðu að innlánsreikningarnir yrðu fluttir í breskt dótturfélag strax, en að Landsbankanum yrði gefinn eðlilegur frestur til skipulegs flutnings á eignum á móti innstæðum þannig að fjármögnunarsamningar bankans röskuðust sem minnst. […] Auk viðskiptaráðherra [eins og fram hefur komið og ég skal svara þingmanninum aftur] sóttu fundinn af Íslands hálfu sendiherra Íslands í Bretlandi, ráðuneytisstjórinn í viðskiptaráðuneytinu, ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu, formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins, skrifstofustjóri í viðskiptaráðuneytinu og aðstoðarmaður viðskiptaráðherra.“ - Þessir sátu fundinn og eins og ég segi var meginefnið það að fá bresk stjórnvöld til að heimila flutninginn úr útibúi í dótturfélag þannig að innstæðureikningarnir féllu undir vernd breskra innstæðulaga. Svar við spurningunni um hvað ráðherra eða aðrir í sendinefnd hefðu átt við þegar þeir fullyrtu við breska ráðherrann að Bretar þyrftu ekki að hafa áhyggjur er að ég kannast bara ekki við það að nokkur úr íslensku sendinefndinni hafi fullyrt að Bretar þyrftu ekki að hafa áhyggjur. Ég veit ekki til hvers hann vísar, enda var það mjög ónákvæmt. Gaf ráðherra til kynna að aðkoma íslenskra stjórnvalda að bankamálum væri umfangsmeiri en hann gat fullyrt vegna umboðsins? Svarið við því er afdráttarlaust nei. Gaf ráðherra eða einhver í sendinefndinni loforð eða viljayfirlýsingu án samráðs eða vitundar fjármálaráðherra? Nei, að sjálfsögðu ekki enda var ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins á fundinum og það var gagngert til þess að ráðuneytin hefðu eðlilegt upplýsingaflæði sín á milli í svona stóru máli sem skarast milli ráðuneytanna eins og gerist. Þarna er þetta í rauninni vistað í breska fjármálaráðuneytinu þar sem t.d. breska fjármálaeftirlitið er deild í breska fjármálaráðuneytinu. Það er allt annað fyrirkomulag en hér þar sem Fjármálaeftirlitið er sjálfstætt o.s.frv. Þetta er hvert með sínum hætti í þessum löndum þar sem bankarnir hafa starfrækt bæði útibú og dótturfélög. Svona er þessu háttað í Bretlandi. Við óskuðum eftir þessum fundi til að þrýsta á um að þetta mikilvæga mál gengi eftir. Það eitt var fundarefnið eins og margoft hefur komið fram og sérstaklega í skriflega svarinu sem ég vísaði í áðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra fyrir greinargóð og skýr svör. Eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi sat nefndan fund ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu, Baldur Guðlaugsson. Ég hef áður rætt þá staðreynd hér við hæstv. fjármálaráðherra og hann hefur upplýst að ráðuneytisstjórinn hafi ekki tilgreint um verulegan eignarhlut sinn í Landsbankanum þegar hann gegndi störfum sínum í ráðuneytinu. Þess vegna vil ég nota tækifærið hér og spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, hafi upplýst viðskiptaráðherra um það áður en hann gekk til fundar við fjármálaráðherra Breta að hann væri umtalsverður hluthafi í Landsbanka Íslands hf. sem til umfjöllunar var á fundinum.

Frú forseti. Á margnefndum fundi viðskiptanefndar þann 4. desember sl. þar sem Davíð Oddsson seðlabankastjóri kom var rætt um þennan fund sem hér er til umræðu. Seðlabankastjóri sagði að sá fundur hefði komið á óvart, fjármálaráðherra hefði ekki vitað af honum fyrr en mjög seint. Hann hafi þó náð að senda fulltrúa ráðuneytisins eins og hér var sagt að hafi verið Baldur Guðlaugsson ráðuneytisstjóri. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra af þessu tilefni hvort það sé rétt sem kom fram á fundi viðskiptanefndar að ekki sé til fundargerð af þessum fundi. Og í öðru lagi hvort það sé rétt sem Davíð Oddsson seðlabankastjóri sagði á fundinum að það væru þó a.m.k. til talpunktar svokallaðir sem voru undirbúnir fyrir fundinn. Hann sagðist hafa séð þá og þeir væru í nokkuð mörgum liðum. Þetta tel ég afskaplega upplýsandi gagn í þessu sambandi og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að birta 

Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa kvatt sér hljóðs og fjallað um mikilvægi þess að það sé upplýst hvað raunverulega fór fram á þeim fundi sem hér er vísað til. Sérstaklega finnst mér athyglisvert þetta sem haft er eftir formanni bankastjórnar Seðlabankans á fundi viðskiptanefndar, m.a. að ekki væri til fundargerð. Ég trúi því varla að það sé ekki til fundargerð af fundi sem þessum og vil inna hæstv. viðskiptaráðherra eftir því hvort það geti verið rétt. Er ekki til fundargerð af þessum fundi og er ekki eðlilegt að gerð sé grein fyrir henni og það sé eitthvað meira en bara talpunktar sem þarna eru á ferðinni? Ég tel ákaflega þýðingarmikið, ekki síst fyrir trúverðugleika ráðherrans sjálfs, að þetta sé allt uppi á borði, að okkur sé ljóst hvað þarna fór fram. Það er augljóslega verið að gefa í skyn í þessu máli að eitthvað í málflutningi íslenskra stjórnvalda hafi gefið breskum stjórnvöldum tilefni til þess að beita hryðjuverkalöggjöfinni 

Virðulegur forseti. Ég staldra við lið 2 í fyrirspurn minni og ekki að ósekju. Það er vegna þess að það er alveg greinilegt af viðbrögðum Darlings að hann er mjög ósáttur við það sem hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen er að segja við hann í símtalinu og hann vitnar í fundinn með hæstv. viðskiptaráðherra Björgvini G. Sigurðssyni. Ég ætla að lesa þetta fyrir hæstv. viðskiptaráðherra og ég ætla að gera það á ensku til að það náist algerlega á tært hvað sá breski var að segja. Tilvitnun í Darling hefst, með leyfi forseta: „I understand that, but I have to say that when I met your colleague and these others, basically, what we were told turns out not to have been right. I was very concerned about the London banking position and they kept saying there was nothing to worry about.“ Þetta er allt þýtt í skjali hér fyrir þá sem vilja lesa þetta á íslensku. Ég vel að segja þetta hérna á ensku af því að það er Darling sem er að segja þetta og hann er mjög ósáttur. Svo upplýsir hér hæstv. viðskiptaráðherra að hann bara kannist ekkert við þetta, Alistair hljóti þá bara að fara með rangt mál. Ég skil það sem svo að hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðsson saki hér breskan ráðherra um að fara með rangt mál í þessu samtali, að aldrei hafi verið talað um að þeir þyrftu ekki að hafa áhyggjur eins og Alistair, sá breski, upplýsir hér. Ég vil fá þetta algerlega á hreint. Er það þannig að hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðsson sé hér að saka breska fjármálaráðherrann Alistair Darling um ósannindi í símtali við íslenska ráðherrann Árna M. Mathiesen? Það held ég að sé mjög mikilvægt að fá skýrt af því að daginn eftir setja menn hryðjuverkalöggjöfina á okkur af því að skilaboðin voru misvísandi. Það var gefið upp af bæði 

Virðulegi forseti. Það er algjörlega fráleitt sem látið er í veðri vaka að eitthvað á þessum fundi hafi valdið þessum misskilningi á milli stjórnvalda af því að hann fjallaði bara um eitt. Hann fjallaði um að Fjármálaeftirlitið hér og breska fjármálaeftirlitið hafi unnið að því með Landsbankanum að færa innstæðustarfsemina alla yfir í dótturfélög úr útibúi og ekki að ástæðulausu. Það var af því að innstæðurnar höfðu safnast upp og náðu ákveðnu hámarki árin 2006 og 2007 en minnkuðu aftur á þessu ári. Talin var rík ástæða til að beita sér fyrir því að þær færu í dótturfélög. Það var yfirlýst stefna formanns stjórnar Fjármálaeftirlitsins að starfsemi bankanna erlendis í útibúum færi í dótturfélög, það væri miklu eðlilegra því að þá féllu innstæður undir innstæðuvernd þeirra landa. Það var eina markmiðið með fundinum og formaður stjórnar FME kom að máli við mig í lok ágúst og sagði mér frá þessu máli, að bresk stjórnvöld gerðu mjög stífar kröfur um flutning á eigum Landsbankans til Bretlands og sérstaklega um tímamörk fyrir flutninginn. Það mundi skipta okkur mjög miklu máli að fá Bretana til að slaka á þessum kröfum og heimila bankanum að reikningarnir yrðu fluttir í dótturfélag strax þó að bankinn sjálfur fengi lengri og rýmri tíma til að flytja eigur á móti. Það var það eitt sem við ræddum á þessum fundi og af því að það skarast á milli ráðuneyta fannst okkur sérstaklega mikilvægt að fjármálaráðuneytið ætti þarna fulltrúa. Fundurinn var ákveðinn með skömmum fyrirvara og fulltrúa fjármálaráðuneytisins var boðið á ... 

Forseti vill minna þingmenn á að þegar vitnað er í prentað mál er óskað eftir leyfi forseta, en forseti hefur ekki gert athugasemdir við að vitnað var hér í skjöl.

Virðulegi forseti. Í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi í 16. gr. segir að Fjármálaeftirlitið skuli gefa viðskiptaráðherra skýrslu um starfsemi sína fyrir 15. september ár hvert og í framhaldi af því geri ráðherra Alþingi grein fyrir starfseminni. Í skýringum með frumvarpinu sem flutt var segir um þessa grein, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir sérstakri samráðsnefnd Fjármálaeftirlits og viðskiptaráðuneytisins eins og nú starfar á grundvelli seðlabankalaga. Þess í stað er gert ráð fyrir að viðskiptaráðherra sé reglulega gerð grein fyrir starfseminni. Brýnt er að viðskiptaráðherra hafi yfirsýn yfir ástand fjármagnsmarkaðarins.“ Þannig er þessi lagagrein skýrð, virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að þar er tvisvar sinnum tilgreint sérstaklega að það skuli vera ráðherra sem á að fá upplýsingar um stöðuna á fjármálamarkaði, ekki ráðuneytið. Þess vegna spyr ég í fyrsta lagi: Hvernig er háttað því samráði milli ráðherra og Fjármálaeftirlitsins sem ráð er fyrir gert í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og ætlað er til þess að ráðherra hafi yfirsýn yfir ástand fjármálamarkaðarins á hverjum tíma? Í öðru lagi vek ég athygli á því að fyrrverandi stjórnarformaður Kaupþings, Sigurður Einarsson, lét þau ummæli falla í Ríkisútvarpinu 8. nóvember sl. að íslenski bankamálaráðherrann hefði strax í mars átt að hafa þá vitneskju sem væri nægileg til þess að stöðva frekari innlánssöfnun á Icesave-reikningana. Daginn eftir segir forstjóri Fjármálaeftirlitsins í viðtali við Ríkisútvarpið að viðskiptaráðherra hefði mátt vera ljóst hver staða Landsbankans vegna Icesave-reikninganna var í vor en segist þó ekki hafa rætt málið sérstaklega við ráðherrann. Þess vegna spyr ég, virðulegi forseti, í 2. tölulið fyrirspurnarinnar: Hvers vegna hafði forstjóri Fjármálaeftirlitsins ekki rætt stöðu Icesave-reikninganna við ráðherra, eins og fram kom í viðtali við hann í Ríkisútvarpinu 9. nóvember sl., og hvers vegna mátti ráðherra vera ljóst hver staða Landsbankans var í vor vegna Icesave-reikninganna?

Virðulegi forseti. Samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er eftirlit með einstökum fjármálafyrirtækjum falið Fjármálaeftirlitinu sem sérstakri stofnun. Í 1. gr. þeirra segir að markmið laganna sé að stuðla að því að fjármálastarfsemi sem lög þessi taka til sé í samræmi við lög, reglugerðir og samþykktir sem hverju sinni gildi um starfsemina. Með öðrum orðum er Fjármálaeftirlitinu falið að hafa eftirlit með starfsemi einstakra eftirlitsskyldra aðila. Fjármálaeftirlitið er sjálfstæð stjórnsýslustofnun og er ekki gert ráð fyrir að viðskiptaráðherra sé í daglegu sambandi við eftirlitsaðilann, þvert á móti er bein aðkoma ráðherra að starfsemi FME takmörkuð við að hann skipar stjórn stofnunarinnar til fjögurra ára í senn. Sjálfstæði stofnunarinnar er í samræmi við alþjóðlega viðurkenndar kjarnareglur um sjálfstæði eftirlitsaðila fyrir banka. Í lögunum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er kveðið á um að Fjármálaeftirlitið skuli gefa ráðherra skýrslu um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs og mat á þróun starfsemi eftirlitsins síðustu þrjú ár og hefur skýrsla þessi fylgt frumvarpi til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem fylgiskjal á hverju hausti. Spurning númer tvö: Við, þ.e. ég sem ráðherra og forverar mínir, höfum að sjálfsögðu, kappkostað að tryggja sjálfstæði eftirlitsins og það er ákaflega mikilvægt að sjálfstæður aðili sé ekki háður öðrum hagsmunum en þeim sem felast beint í eftirlitinu sjálfu. Af því leiðir að ekki er venjan að forstjóri eftirlitsins geri ráðherra persónulega grein fyrir vandamálum einstakra eftirlitsskyldra aðila. Þess vegna er mjög eðlilegt að forstjórinn hafi ekki gert neina sérstaka grein fyrir málum í mars, apríl og maí heldur voru þau mál leyst á þeim tíma. Það hefði staðið upp á hann að gera mér grein fyrir því ef þau mál hefðu ekki verið leyst en þau voru leyst og um það náðist samkomulag á sínum tíma. Auðvitað var mér fullkomlega kunnugt um að Landsbankinn byði upp á innlánsreikninga erlendis og fylgdist ég almennt með stöðu þeirra og stöðu bankanna. Hún var alveg morgunljós á þeim tíma og í samræmi við fjármálalega stöðugleikaskýrslu Seðlabankans frá því í maí. Síðastliðið vor uppfylltu bankarnir þrír öll viðurkennd viðmið um heilbrigðan rekstur og gátu hvorki sá sem hér stendur né innlendir eftirlitsaðilar, Seðlabanki eða Fjármálaeftirlit, á þeim tíma séð fyrir að skuldabréfavafningar í Bandaríkjunum mundu leiða til þeirra alheimshörmunga á fjármálamörkuðum sem síðar urðu. En þess ber sérstaklega að geta vegna umræðu um stöðu innlánsreikninganna að yfir helmingur af innlánsreikningum Kaupþings var í dótturfélögum, miklu minna hjá Landsbanka og þess vegna var sett kerfisbundið af stað á vegum Fjármálaeftirlitsins sjálfs vinna með fjármálaeftirlitum heimalanda dótturfélaganna að koma starfsemi útibúanna inn í dótturfélög til að hún væri með eðlilegum hætti og til að heimalöndin bæru sjálf ábyrgð á innstæðum þarlendrar starfsemi. Vegna þeirrar vinnu, sem er kjarninn í málinu öllu, gerði formaður stjórnar FME mér grein fyrir því í ágúst að hnökrar væru á þeirri vinnu af því að Bretarnir reistu svo háar kröfur að Landsbankinn gæti ekki mætt þeim innan þess tímaramma sem dreginn var upp. Þess vegna settum við málið á pólitískt stig og höfðum samband við ráðherrann úti til að reyna að greiða því leið þannig að sú mikilvæga vinna gengi eftir, þ.e. að innlánsreikningarnir í Bretlandi yrðu fluttir í dótturfélög. Bretarnir féllust ekki á það á þeim tíma, því miður, en það hefði bætt málið mjög að öllu leyti. Fjármálaeftirlitið var búið að vinna mjög vel að málinu í nokkra mánuði allt þetta ár þannig að staðan á þessum reikningum, bæði lagaleg og fjármálaleg, var oft til umræðu. Allir sem fylgdust með þar vissu hvernig staðan var og jafnframt að mikilvægt væri að koma innlánsreikningum yfir í dótturfélag undir innstæðuvernd þarlendra ríkja. Þess vegna er umræðan um að eftirlitinu hafi borið að gera mér grein fyrir einhverju fyrr á árinu mjög undarleg. Fjármálaeftirlitið gerði það ekki af því að það var nákvæmlega ekkert til að gera mér grein fyrir sem við vissum ekki þá þegar. Því máli lauk í sátt á milli breskra stjórnvalda og Landsbankans úti. Svo hélt málið áfram og yfirvöld okkar þrýstu mjög á um það að innlánsreikningarnir yrðu fluttir yfir í dótturfélag. Þeirri vinnu lauk í rauninni aldrei og var í ákveðnu ferli þegar bankarnir féllu eins og við ræddum hérna áðan.

Virðulegur forseti. Ég vil inna hæstv. viðskiptaráðherra eftir því samráði sem hér er verið að spyrja um af því að það er alltaf verið að tala um sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins. En á sama tíma er alveg ljóst að hæstv. ráðherra tekur t.d. með sér stjórnarformann Fjármálaeftirlitsins á fundinn 2. september sl. sem þeir áttu með Alistair Darling, fjármálaráðherra Breta. Það er því að sjálfsögðu mikið samráð þarna á milli. Ég vil inna ráðherra almennt eftir þessu samráði og tilgreini sérstaklega þrjá aðila: Það er hæstv. ráðherra sjálfur, forstjóri Fjármálaeftirlitsins og stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins. Hversu náið samráð er á milli þessara þriggja aðila? Er það nánast ekki neitt eða talast þessir aðilar við í síma við og við? Mér finnst mjög mikilvægt að það verði upplýst núna af því að við erum að reyna að skynja hvernig bankahrunið átti sér stað og hver aðdragandinn var.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og það er út af fyrir sig rétt að gert er ráð fyrir því í lögum að ráðherrann hafi ekki vald til þess að hafa áhrif á ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins eða að geta endurskoðað þær. En það er skýrt tekið fram að það ber að upplýsa hann um stöðu mála á hverjum tíma. Miðað við svörin frá hæstv. ráðherra skil ég það þannig að það sé stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins sem hafi það hlutverk að gera ráðherranum grein fyrir stöðunni reglulega. En það kom ekki alveg skýrt fram og væri rétt að ráðherrann gerði betri grein fyrir því hvernig upplýsingaflæðið er frá Fjármálaeftirlitinu til ráðherrans til að uppfylla þetta ákvæði 16. gr. laganna. Í öðru lagi finnst mér enn vanta skýringar á því hvers vegna forstjóri Fjármálaeftirlitsins tekur svo til orða í útvarpsviðtali að ráðherra hefði mátt vera ljóst hver staða Icesave-reikninganna var sl. vor. Miðað við svör ráðherra er ekki annað að skilja en að hann hafi ekki fengið upplýsingar á þeim tíma um stöðu Icesave-reikninganna, það sé ekki mál af því tagi að ráðherra var gerð grein fyrir samtímis en hins vegar heldur forstjóri Fjármálaeftirlitsins því fram. Það gengur auðvitað ekki, virðulegur forseti, ef forstjóri eftirlitsstofnunarinnar er að vísa ábyrgð á herðar ráðherra á því að búa fyrir upplýsingum sem er svo kannski ekki rétt.

Frú forseti. Forstjóri Fjármálaeftirlitsins var alls ekki á því. Hann tók þannig til orða og átti við að öllum hafi verið ljós sú staða að Landsbankinn hefði um þriggja ára skeið staðið fyrir innlánsreikningastarfsemi í Bretlandi. Hún var mjög umfangsmikil og leyfið var gefið út árið 2005. Það var í flútti við ákvæði Evrópska efnahagssvæðisins. Það þurfti ekki einu sinni leyfi héðan til að hefja þá starfsemi. Það hefði hins vegar verið hægt að banna það á þeim forsendum að bankinn stæði veikt á þeim tíma o.s.frv. Þannig að forstjórinn var ekki að vísa neinni ábyrgð yfir á mig. Hann var að segja að öllum hefði mátt vera ljóst að þessi starfsemi átti sér stað. Það var ekkert á þeim tíma í starfseminni sem gaf tilefni til að láta mig sem viðskiptaráðherra vita um neitt í þeirri starfsemi. Það hefði örugglega verið það ef breska Fjármálaeftirlitið og Landsbankinn og hið íslenska hefðu ekki lent málinu í þeirri vinnu sem þá var í gangi, í samkomulag o.s.frv. Síðan kemur þetta aftur upp í ágúst og þá eru hnökrar á ferðinni og þá er ég umsvifalaust látinn vita um það til að fá tækifæri til að liðka fyrir því og taka það upp á pólitískt stig. Samráðið á milli er alveg prýðilegt. Menn virða eldvegginn sem er á milli Fjármálaeftirlits og ráðuneytis þannig að ekki má leika neinn grunur á að ráðherra sé að vafstra með pólitískum afskiptum af málefnum einstakra eftirlitsskyldra aðila. Það væri skelfilegt ef grunsemdir væru uppi um það. En um leið þarf að vera eðlilegt flæði um stöðuna almennt, stöðuna á fjármálamörkuðum, og það flæði er mjög gott. Menn tala saman í síma og menn hittast að sjálfsögðu. Formaður stjórnar, sem tók við í febrúar, og ég hittumst reglubundið o.s.frv. Þannig að það samráð er gott enda hafa þessir heiðursmenn unnið afskaplega gott starf. Þeir stóðu í ströngu og stóðu í miklu þegar þetta gekk allt yfir og eftir að bankarnir féllu höfum við náttúrlega haft miklu meira samband enda verkefnin þannig að þau kalla bókstaflega á það.

Hæstv. forseti. Fyrri hluta verkefnisins um uppbyggingu GSM-farsímaþjónustu á þjóðvegi 1 og öðrum helstu stofnvegum og helstu ferðamannastöðum lauk þann 31. júlí í ár þegar tekinn var í notkun síðasti sendirinn sem þjóna á GSM-farsímasambandinu á hringveginum. Hæstv. samgönguráðherra sagði við það tækifæri að ekki yrði látið staðar numið í þessum efnum. Unnið væri að því að koma á farsímasambandi um allt land. Hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Síðan er í gangi annað útboð sem eru þá aðrir vegir sem er verið að taka og því verkefni ætti að ljúka nú um áramót og þá má eiginlega segja að landið sé allt komið í GSM-samband.“ Í skýrslu um framkvæmd fjarskiptaáætlunar, sem samgönguráðherra lagði fyrir Alþingi, á 135. löggjafarþingi í maí í vor, kemur fram að samkvæmt fjarskiptaáætlun sé það markmiðið að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi 1 og öðrum helstu stofnvegum og helstu ferðamannastöðum. GSM-farsímakerfið hafi ekki náð til alls landsins og skortir töluvert á að samband náist á þjóðvegakerfinu. Rakið er að GSM-kerfið sé liður í öryggi borgaranna og gegni mikilvægu hlutverki í samskiptum í nútímaþjóðfélagi. Síðari hluti áætlunarinnar um endurbætur á GSM-farsímanetinu náði til annarra ódekkaðra stofnvega og helstu ferðamannastaða. Undirritaður var samningur milli Ríkiskaupa og Fjarskipta/Vodafone í janúar á þessu ári um að það fyrirtæki tæki að sér verkefni, þ.e. síðari hlutann. Samkvæmt áætlun fyrirtækisins er gert ráð fyrir að öllu verkefninu verði lokið á árinu 2008. Nú líður að lokum ársins 2008 og því er eðlilegt að inna hæstv. samgönguráðherra eftir efndum á þessum yfirlýsingum sem hann setti fram í skýrslu til Alþingis og í fréttum Ríkisútvarpsins 31. júlí sl.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp með fyrirspurn. Fyrri spurningin er svohljóðandi: „Mun það ganga eftir, sem ráðherra fullyrti 31. júlí sl., að GSM-samband verði komið um land allt um næstu áramót?“ Svar við þeirri spurningu er eftirfarandi: Á vegum Fjarskiptasjóðs hefur verið í gangi verkefni er lýtur að bættu GSM-sambandi á þjóðvegum og þekktum ferðamannastöðum. Fyrri hluta verkefnisins er lokið en það laut að bættri útbreiðslu á hringveginum. Auk þess var sambandið bætt á fjallvegunum Fróðárheiði, Steingrímsfjarðarheiði, Þverárfjallsvegi, Fagradal og Fjarðarheiði. Sambandið á Barðaströnd var bætt með sendi í Flatey á Breiðafirði. Samtals var sambandið bætt á 450 kílómetra löngum vegarkafla. Þessu verkefni lauk í júní í ár. Seinni hluti verkefnisins, sem Vodafone bauð lægst í, og var undirritað í janúar, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, lýtur að bættu sambandi á þeim stofnvegum sem voru án GSM-þjónustu að loknum fyrri áfanga verkefnisins. Um er að ræða að bæta sambandið á 860 kílómetra löngum vegarkafla. Af þessum 860 kílómetrum ákvað Vodafone að bæta sambandið á 200 kílómetra vegarkafla á markaðslegum forsendum og án styrkja. Stefnt er að því að klára verkefnið fyrir áramót en þó gætu einstakir vegarkaflar frestast fram yfir áramót ef tíðarfar verður óhagstætt til framkvæmda. Auk þeirra verkefna sem hér eru upptalin hafa Síminn, Vodafone og Nova staðið fyrir mikilli uppbyggingu að undanförnu á farsímanetum sínum á markaðslegum forsendum. Því má segja að gríðarlegur kraftur hafi færst í uppbyggingu farsímaneta utan þéttbýlis á síðustu tveimur árum og ekki sér fyrir endann á þeirri ánægjulegu uppbyggingu. Önnur spurningin er svohljóðandi: „Hvar á landinu er ekki GSM-samband núna?“ Á vegum Fjarskiptasjóðs er uppbyggingu lokið á 44 af 60 vegarköflum. Gert er ráð fyrir að uppbyggingu á síðustu fjórum vegarköflum á Vestfjörðum ljúki innan tveggja vikna. Frá því að þetta svar var skrifað er reyndar búið að kveikja á þeim sendum og verða þeir vonandi teknir formlega í notkun í næstu viku. Á sumum vegarköflum er útbreiðslan 100% en á öðrum vegarköflum eru landfræðileg skilyrði þannig að ekki er hægt að ná fullri útbreiðslu nema með miklum viðbótarkostnaði. Þó er útbreiðslan aldrei minni en 75% af skilgreindum vegarkafla. Að loknum seinni áfanga GSM-verkefnisins er gert ráð fyrir að útbreiðslan nái til yfir 97% stofnvega á Íslandi og sambandsleysi sé eingöngu á stuttum vegarköflum. Eingöngu hafa verið gerðar úttektir á GSM-sambandi á stofnvegakerfi landsins. Því er ekki hægt að svara spurningunni um hvar á Íslandi ekkert GSM-samband sé núna. Þó má benda á að íslensku farsímafélögin hafa sett gríðarlegan kraft í uppbyggingu á síðustu tveimur árum og byggt upp langdræg GSM-kerfi og þriðju kynslóðar farsímakerfi með mikilli útbreiðslu á miðum og á hálendinu. Sú uppbygging er í fullum gangi og því liggur endanlegur kostnaður vegna útbreiðslunnar ekki fyrir á þessari stundu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Samkvæmt þeim hefur það ekki gengið upp, sem hæstv. samgönguráðherra hafði uppi áform um og eiginlega lofaði þjóðinni þann 31. júlí sl., að GSM-samband yrði komið á um allt land um næstu áramót. Ég tók sérstaklega eftir þessum orðum vegna þess að mér fannst hæstv. ráðherra nokkuð djarfur þegar hann lét þau falla. Ég gerði mér grein fyrir því að þetta væri ekkert smáverkefni. En hæstv. ráðherra lætur sér þetta að kenningu verða og gætir sín kannski aðeins í orðavali þegar hann kemur með yfirlýsingar sínar í framtíðinni. Vissulega hefur margt verið gert og ástandið er ekkert sambærilegt við það sem var fyrir örfáum árum enda voru mikil áform uppi um það að bæta þessa þjónustu við landsmenn þegar Síminn var seldur og stofnað var til Fjarskiptasjóðs. Það er svo annað mál, sem ég reyndar spyr ekki um í þessari fyrirspurn en er náttúrlega mál málanna, og það er það hvernig gengur að koma á háhraðatengingum til landsmanna sem hefur verið mjög brösulegt og gengið illa, leyfi ég mér að segja, hvað varðar mörg svæði. Mikill ágreiningur hefur verið uppi um það hjá landsmönnum og óánægja gagnvart ráðuneytinu og gagnvart Fjarskiptasjóði - Fjarskiptasjóður hefur ekki viljað koma inn á mörg svæði þar sem einstaklingar hafa þurft að taka á sig allan þann kostnað sem er því samfara að tengjast netinu sem er nú orðið hluti af daglegu lífi Íslendinga, þ.e. að eiga aðgang að netinu.

Virðulegi forseti. Ég skildi nú ekki alveg þennan pirring í seinni ræðu hv. þingmanns. Það er ekkert útilokað að þetta takist fyrir áramót ef veður verður gott. Eins og ég sagði áðan er búið að kveikja á sendum á Vestfjörðum þó að þeir hafi ekki verið teknir í notkun formlega. Og víða um land, t.d. á Vopnafjarðarheiði er það búið, og verið að vinna að þessu af fullum krafti. Ég átti nýlega samtal við forstjóra Vodafone. Ég er sæmilega bjartsýnn á að þetta gangi allt eftir, bara sæmilega bjartsýnn á það. Eins og ég segi þá ræður veðrið miklu vegna þess að oft og tíðum er verið að vinna uppi á heiðum. Það skyldi þó ekki vera að kaupum á tækjum hafi seinkað örlítið - ég vona eiginlega að því hafi seinkað, það kemur þó ef til vill niður á verkinu. Ég vona að menn hafi ekki verið að kaupa tæki og tól í þetta verkefni á gengisvísitölunni 250 eða hvað hún var og hefur verið frá bankahruninu mikla og þeim efnahagsörðugleikum sem dunið hafa yfir. Vel má vera að svo hafi verið. En þrátt fyrir það standa fyrirtækin sig ákaflega vel við þessa GSM-væðingu 2, og ég ítreka að nokkuð góðar líkur eru á að þetta verði búið fyrir áramót. Ég vona að hv. þingmaður verði ánægður með það og ég held að ég hafi ekki verið neitt djarfur að segja frá þeim áformum sem voru. Vonandi ganga þau eftir og hv. þingmaður taki þá gleði sína á ný hvað það varðar að ég hafi verið svo djarfur að nefna daginn 31. desember en ekki 15. janúar eða svoleiðis. Varðandi tal hv. þingmanns um háhraðann ætla ég ekki að ræða nú, virðulegi forseti, vegna þess að ég er að fara að svara fyrirspurn frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem ber það verkefni fyrir brjósti og ætlar að spyrja mig um það hér á eftir.

Hæstv. forseti. Ég ber hér upp fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra, eins og komið hefur fram, varðandi háhraðanetþjónustu fyrir lögheimili með heilsársbúsetu og fyrirtæki með heilsársstarfsemi sem hvorki eiga kost á slíkri þjónustu né munu eiga kost á henni á markaðsforsendum og langar að fá að vita hvað líður framkvæmd við hana. Ég óska eftir upplýsingum um hversu mörg heimili og fyrirtæki muni njóta góðs af þeirri framkvæmd og hvenær megi gera ráð fyrir að verkefninu verði lokið. Hv. varaþingmaður Guðný Hrund Karlsdóttir spurði hæstv. ráðherra og fékk skriflegt svar frá honum varðandi háhraðanettengingarnar og verkefnið sem hér um ræðir 15. maí. Í svari hæstv. ráðherra og á heimasíðu Fjarskiptasjóðs kemur í ljós að útboðið, sem lýtur að háhraðanettengingu fyrir lögheimili með heilsársbúsetu og fyrirtæki með heilsársstarfsemi, nær til allra sveitarfélaga landsins og var auglýst þann 27. febrúar. Einnig kemur fram á heimasíðu Fjarskiptasjóðs að tilboðsfrestur hafi verið til 31. júlí í sumar. Í tilkynningu á heimasíðu Fjarskiptasjóðs sem sett var inn á síðuna 18. júlí, þ.e. hálfum mánuði áður en tilboðstíma átti að ljúka, kemur fram að að höfðu samráði við Ríkiskaup, sem sér um framkvæmd útboðsins fyrir hönd sjóðsins, telji stjórn Fjarskiptasjóðs að lengja þurfi tilboðstímann um fimm vikur eða til 4. september. Það er sagt gert til að koma til móts við aðstæður margra bjóðenda þannig að fleiri sjái sér fært að taka þátt í útboðinu. Þar kemur einnig fram að stjórn Fjarskiptasjóðs telji það skipta höfuðmáli með tilliti til umfangs verkefnisins að endanlegur viðsemjandi hafi getað undirbúið tilboð sitt með viðunandi hætti. Þannig stuðli lengdur tilboðsfrestur að betri lausn og styttri verktíma og lægra tilboðsverði auk þess sem vel unnin tilboð stytti þann tíma sem yfirferð tilboða og samningsgerð krefjast. Sem sagt, tilboðsfresturinn er lengdur til að fá vandaðri tilboð og til að stytta verktímann. Stjórn sjóðsins leggur á það skýra áherslu við vinnuna að opnun tilboða og undirritun samninga verði flýtt eins og kostur er og stjórnin telur að áhrif lengingar tilboðsfrestsins til 4. september verði óveruleg. Nú mun það hafa gerst, hæstv. forseti, eða mér hefur borist til eyrna að tilkynnt hafi verið um - reyndar kemur það ekki fram á heimasíðu Fjarskiptasjóðs - að tilboðstíminn hafi verið lengdur til 20. janúar. Það þýðir að tilboðið hefur þá staðið opið í tæpt ár. Þetta kemur mér mjög á óvart og ég hlakka til að heyra svör hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrri spurningu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um háhraðanetþjónustu skal sagt, eins og hér hefur reyndar komið fram, að Ríkiskaup fyrir hönd Fjarskiptasjóðs bauð út háhraðatengingar fyrir lögheimili með heilsársbúsetu og fyrirtæki með heilsársstarfsemi sem hvorki ættu kost á slíkri þjónustu nú né mundu eiga kost á slíkri þjónustu á markaðslegum forsendum. Útboðinu er lokið og sjö tilboð bárust og voru þau opnuð 4. september en vegna efnahagsaðstæðna sem nú ríkja hefur gildistími tilboðanna verið framlengdur til 20. janúar og vonir standa til að samningar takist fyrir þann tíma. Út frá því sem hv. þingmaður sagði er hárrétt að því miður þurftum við að framlengja tilboðsfrestinn að ósk símafyrirtækjanna. Þetta er flókið verkefni og símafyrirtækin eða þeir sem buðu í verkið eða hugðust bjóða í verkið fóru um landið með mælitæki sín og fóru þá yfir mælingar okkar í útboðinu og báru saman, en þeir báðu um þennan frest sem var veittur og tilboðin voru þá ekki opnuð fyrr en 4. september. Kostnaðaráætlun á því verki var 1.400–1.500 millj. og alveg upp í 2.000 millj. eftir því hvernig menn reiknuðu og hvaða tækni var hugsað um. Ánægjulegt var að lægsta tilboðið var upp á 379 millj. kr., sem var alveg frábært fyrir 3G-tækni og allt að 6 Mb hraða, flott og gott tilboð. En í miðri yfirferð yfir tilboðið skall kreppan á. Það er ekki fyrir það að við höfðum ekki áhuga á að skrifa undir, það er ekki svo, það þarf tvo til, og miklar viðræður hafa átt sér stað síðan, vegna þess að sannarlega urðu erfiðleikar í framhaldi af þessari kreppu, gengisþurrð og gengiskreppu, vegna þess að í upphafi þurfti að kaupa mikið af tækjum og þau voru þá keypt á allt öðru gengi en var þegar tilboðið var reiknað út. Því hefur orðið samkomulag um það, virðulegi forseti, að framlengja tilboðsfrestinn til 20. janúar og var það gert fyrir töluverðum tíma með von um að ýmislegt mundi breytast í okkar ágæta þjóðfélagi, eins og t.d. hvað varðar bankaviðskipti, ábyrgðir og gengisskráningu og að gengið mundi styrkjast eitthvað. Það er aðalástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að þetta er ekki enn komið í gang. Sem svar við seinni spurningunni, þar sem er spurt um fjölda heimila, þá eru 1.118 staðir tilgreindir í útboðinu sem munu njóta góðs af verkinu. Í útboðinu er gert ráð fyrir að uppbyggingu verði lokið í síðasta lagi á 22 mánuðum eftir að samningar takast. Í flestum tilboðum sem bárust var hins vegar gert ráð fyrir að uppbyggingin yrði framkvæmd á tólf mánuðum eða einu ári, og það á líka við um lægsta tilboðið. Það sem þarna hefur gerst - og af því að ég sé að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er í salnum - er að í hinni ágætu fjarskiptaáætlun sem var í gildi var gert ráð fyrir - og ég man eftir að hv. þingmaður sagði það fyrir síðustu kosningar - að öllu háhraðaútboði til þeirra sem þyrftu á að halda eftir að Fjarskiptasjóði yrði lokið um síðustu áramót. Það gekk ekki eftir og tafðist af ýmsum ástæðum og aðalástæðurnar eru þær að markaðsfyrirtæki þurftu að leggja fram gögn yfir hvaða hluta landsins þau ætluðu að taka á markaðslegum forsendum, vegna þess að Fjarskiptasjóður má ekki fara inn á önnur svæði en þau sem fyrirtækin skilja eftir. Þá var - og ég held að menn ættu nú að taka vel eftir - talað um 200 bæi. Þeir urðu svo 1.118 þegar gengið var hart eftir að fyrirtækin sem boðuðu að þau mundu gera þetta á markaðslegum forsendum gerðu það ekki og að lokum sögðum við: Hingað og ekki lengra, við viljum koma þessu í útboð. Þar að auki, virðulegur forseti, eru utan við þessa 1.118 staði nokkur svæði sem fyrirtækin héldu enn inni hjá sér. Ég veit a.m.k. um eitt svæði þar sem Gagnavinnsla Skagafjarðar hefur sagst vera hætt við áform sem hún ætlaði í á markaðslegum forsendum. Þetta er ástæðan, virðulegur forseti, fyrir því að staðirnir urðu svo margir og jafnframt ástæðan fyrir töfum sem hafa verið, en ég hef stundum sagt að fátt sé svo með öllu illt að ekki boði eitthvað gott, vegna þess að í þessu boði hoppum við í raun og veru yfir eina tækni sem sennilega hefði orðið ofan á fyrir ári síðan en fáum miklu betri tækni núna og miklu betra boð, þó svo að þessi óheppilegi dráttur hafi orðið, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin en verð að segja að þau valda mér engu að síður nokkrum áhyggjum. Mér finnst í fyrsta lagi mjög umhugsunarvert þegar talað er um kostnaðaráætlun upp á 1,5–2 milljarða að tilboð komi upp á 379 millj. Þá velti ég fyrir mér hvað menn voru að hugsa þegar þeir gerðu kostnaðaráætlunina og hvort þetta lága tilboð - sem ég veit ekki hvort hefur borist 31. júlí eða fyrir 31. júlí í sumar, að öllum líkindum,  1.118 staðir, sagði hæstv. ráðherra. Það segir reyndar í svari því sem ég nefndi í fyrri ræðu minni að staðirnir séu 1.230 og að öllum líkindum fleiri því að listinn er eitthvað að breytast. Ég minni á að á meðan á stappinu stendur 

Virðulegur forseti. Bara til að hafa allt á hreinu, þá þvælist ekkert fyrir þessum ráðherra hvað varðar þetta mikilvæga verkefni annað en að lægsta tilboðið var mjög gott og ekki þarf að gera lítið úr því þó að kostnaðaráætlunin hafi verið há. Það er fyrirtækjanna hvernig þau ætla að byggja upp landskerfi sitt og hvað þau vilja gera utan þess með styrk frá Fjarskiptasjóði, það er þeirra mál. Mjög miklu munaði á þessu tilboði og því sem kom næst og þess vegna er mjög mikið keppikefli að tilboðið haldi og við komum verkinu í gang á þessari tölu. Við skulum ekki efast neitt um, eins og ég sagði áðan, að eitthvað drasl sé í tilboðinu. Ekki er gengið neitt á gæði, tilboðið er mjög gott. En þeir sem gera tilboðin ráða því hvernig þeir reikna þau út, við efumst ekki um það. Það er fyrst og fremst þessi brestur í þjóðfélaginu sem gerðist og gerir að verkum að þetta hefur þurft að framlengja af ýmsum ástæðum. Ég gat um nokkur möguleg atriði áðan, eins og hátt gengi, bankaviðskipti gengu brösuglega á milli landa og fyrirtæki úti vantreystu íslenskum fyrirtækjum, án þess að ég fullyrði að það hafi verið þannig. Þetta er aðalatriðið, virðulegi forseti, og tilboðin voru opnuð 4. september. Þetta tilboð vakir og vonandi tekst að halda lífi í því. Ég hef ekki áhyggjur af tilboðinu eða tækninni sem boðin er, það er allt saman flott og fínt, gott fyrirtæki sem býður þetta, það er eingöngu ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar, en ég er sammála því að margir bíða eftir þessari nettengingu og vonandi kemst hún sem fyrst í gang.

Virðulegi forseti. Þegar ný lög um skólastigin voru sett á síðasta þingi var miðað við eða gert ráð fyrir svokallaðri fræðsluskyldu til 18 ára aldurs og því tengt var sett á nýtt framhaldsskólapróf í nýjum lögum um framhaldsskóla. Í lögunum er svo sagt, með leyfi forseta: „Til að útskrifast með framhaldsskólapróf skal nemandi hafa lagt stund á nám sem svarar til 90–120 eininga samkvæmt námskrá og námsbrautarlýsingu sem hlotið hefur staðfestingu ráðherra skv. 23. gr.“ Nú er unnið að útfærslu laganna í framhaldsskólum um land allt og greinilegt að ýmsar hugmyndir eru uppi um hvernig eigi að útfæra þetta framhaldsskólapróf. Meðal spurninga er hvort nemendum verði gert að ljúka prófi í 90–120 einingum eða hvort framhaldsskólapróf verði veitt nemendum sem leggja stund á nám í viðkomandi skólastofnun í eitt og hálft til tvö ár án þess þó endilega beinlínis að ljúka prófum eða þreyta próf í öllum þessum einingum. Ég vil grennslast fyrir um stöðu þessarar vinnu, hvort þessi útfærsla liggur fyrir og hvort hæstv. menntamálaráðherra hefur eitthvert sérstakt viðhorf til þess hvernig eigi að skilgreina framhaldsskólaprófið. Enn fremur langar mig að kanna hvort þessu hefur þá fylgt umræða um reiknilíkanið sem framhaldsskólarnir fá úthlutað fjármunum samkvæmt og hvort ætlunin sé þá að skólarnir fái greitt fyrir nemendur upp að 18 ára aldri samkvæmt fræðsluskyldu óháð því hvort nemendur þreyta próf eða ekki, því hingað til hafa fjármunir og fjárveitingar miðast við að nemendur mæti í próf og einingafjöldinn sem þá er reiknaður miðast við það. En nú, þegar þessi hugmynd um fræðsluskyldu til 18 ára aldurs er uppi, velti ég fyrir mér hvort allir nemendur sem á annað borð eru skráðir í viðkomandi skólastofnun muni teljast virkir þegar fjármunum verður úthlutað.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna. Það sem kom fram er hárrétt, fræðsluskyldan er nýmæli í íslenskum lögum og hugmyndin á bak við var skýr, við viljum tryggja börnunum okkar vist í framhaldsskóla til 18 ára aldurs ef þau kjósa svo. Það er því réttur þeirra að fara í skóla og um leið skylda hins opinbera að sjá til þess að þau geti fylgt eftir þeim rétti sínum. Í nýjum lögum um framhaldsskóla, svo ég svari spurningum hv. fyrirspyrjanda, er gert ráð fyrir að skólar hafi aðlögunartíma til 1. ágúst 2011 til að uppfylla ákvæði laganna um skipulag náms, námslok, námskrár og námsbrautir. Þetta ákvæði gildir einnig um útfærslu framhaldsskólanna á hinu nýja framhaldsskólaprófi en það mun m.a. tengjast viðmiðunarramma menntamálaráðuneytisins um uppbyggingu námsbrauta, sem birtur verður í aðalnámskrá. Í ráðuneytinu er nú unnið að reglugerðum sem tengjast nýjum lögum um framhaldsskóla og einnig er hafinn undirbúningur námskrárgerðar á þessu skólastigi. Er m.a. unnið að því að skilgreina í almennum kafla aðalnámskrár ákvæði um þrepaskiptingu náms og svokölluð hæfnisviðmið sem munu síðan liggja til grundvallar vinnu í framhaldsskólunum við uppbyggingu námsbrautanna og framhaldsskólaprófanna. Að þessari vinnu koma margir starfshópar á vegum ráðuneytisins þar sem aðilar, m.a. atvinnulífsins, koma að málum auk þess sem sjö framhaldsskólar hafa fengið sérstakan styrk til þróunarvinnu á þessu sviði. Útfærsla framhaldsskólaprófsins er hluti af þessari vinnu og því er fyrirkomulag prófsins enn í mótun en það er unnið í samvinnu við þessa aðila sem ég minntist á áðan og við höfum styrkt þessa sjö framhaldsskóla sérstaklega til að útfæra þetta í samvinnu við okkur. Þetta undirstrikar kannski þann tón sem var dreginn fram í framhaldsskólalöggjöfinni að við erum ekki að fara inn í miðstýrt kerfi, ekki er skipun að ofan um hvernig þetta skal útfært. Útfærslan kemur ekki fullbúin frá ráðuneytinu heldur er hún unnin í samræmi við skólana. Vel getur verið að skólarnir hafi líka mismunandi áherslur varðandi útfærslu á prófunum og við verðum að skoða það. Um fræðsluskyldu stendur í 32. gr. laga um framhaldsskóla að þeir sem eiga rétt á að hefja nám í framhaldsskóla skuli eiga rétt á því að stunda nám í framhaldsskóla til 18 ára aldurs en þurfa jafnframt að hlíta skólareglum. Framhaldsskóla er heimilt að gera sérstakar kröfur um undirbúning og námsárangur vegna innritunar á einstakar námsbrautir framhaldsskóla enda miði þær að því að bjóða nemendum fjölbreytt nám sem hæfir ólíkum undirbúningi þeirra. Í samningi skóla og menntamálaráðuneytis, samkvæmt 44. gr. laganna, skal kveðið sérstaklega á um skyldur einstakra framhaldsskóla við innritun nemenda og þær forsendur sem skólinn leggur til grundvallar innritun. Ráðuneytið vinnur að reglugerð um innritun nemenda og hefur einnig hafið skoðun á því hvernig hægt er að tryggja aðgengi nemenda að framhaldsskólum næsta vor í samræmi við fræðsluskyldu. Einnig verður fjallað um þessi atriði við endurnýjun samninga við framhaldsskóla um áramótin. Í þessu samhengi og einnig í samhengi við það sem hv. þingmaður kom inn á varðandi þreyttar einingar og greiðslur fyrir þreyttar einingar er rétt að undirstrika að endurskoðun á reiknilíkaninu er á fleygiferð og nokkuð er síðan hún var sett af stað en hún tafðist vegna nýrra útfærslna í nýjum lögum sem verður eðlilega að taka tillit til. Þá stöndum við frammi fyrir spurningunum: Hvernig á að meta einingarnar? Hvað þýða þreyttar einingar? Verða próf eða verður það mat kennarans sjálfs að haka við að viðkomandi hafi í rauninni lokið viðkomandi einingum? Þetta er hluti af því sem verið er að fara yfir og ljóst að þeir menn og konur sem standa að mótun nýs reiknilíkans fyrir framhaldsskóla líta til þess að það er ekki eitthvert líkan í lofttæmi heldur verður miklu frekar að vera sveigjanlegt út af nýjum lögum. Ljóst er að bæði menntamálaráðuneytið og skólar munu þurfa einhvern aðlögunartíma til að móta ferlið við innritunina sjálfa, hvernig best sé að tryggja rétt nemenda varðandi fræðsluskyldu, sem sagt undirstrika þennan rétt nemenda. Ég legg hins vegar ríka áherslu á að þessu ferli verði hraðað eins og kostur er enda er hér um mikið hagsmunamál að ræða, fyrst og fremst fyrir nemendur í öllum framhaldsskólum landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er ljóst að það er mikil deigla í þessum málum og mikil vinna sem stendur yfir en mig langar þó aðeins að grennslast nánar fyrir um nokkur atriði. Í fyrsta lagi hvað varðar endurskoðun reiknilíkansins. Ég fagna því að taka á upp aukinn sveigjanleika í því hvernig þreyttar einingar eru metnar. Það væri áhugavert að vita nánar um það hvenær ráðherra sér fyrir sér að þeirri endurskoðun ljúki. Því miður hefur reiknilíkanið verið þeim annmörkum háð að skólar hafa t.d. kennt nemendum heila önn sem hafa síðan ekki mætt í próf og þar af leiðandi hefur ekki verið greitt fyrir þá af því að þeir mættu ekki í próf þó að gert sé ráð fyrir þeim í öllum undirbúningi og þeir stundi nám jafnvel í tvo mánuði. Mér þætti áhugavert að vita hvort einhverjar tímasetningar eru í loftinu um það hvenær þessari endurskoðun verður lokið eða er áætlað að ljúki og hvort ráðherra telji líklegt að sá skilningur verði ofan á að miðað verði fremur við mat skóla á einingum til að fá greitt. Þetta skiptir auðvitað máli þegar kemur að fræðsluskyldunni, að skólar geti uppfyllt hana og staðið við hana og fái greitt fyrir nemendur sem sannanlega leggja stund á nám þó að þeir mæti, sumir hverjir, ekki í próf, því að það er vissulega það sem hefur verið við að eiga í mörgum framhaldsskólum hingað til. Mig langar að fá að vita aðeins nánar um þetta og þær tímasetningar sem kunna að liggja fyrir í þessum efnum.

Herra forseti. Tímasetningar liggja í rauninni ekki fyrir og mér finnst miður að geta ekki sagt úr þessum stól að við verðum búin að endurskoða reiknilíkanið innan ákveðins tíma. Ástæðan er sú að þessi lög eru tiltölulega ný af nálinni, voru samþykkt síðasta vor, en það er mikill sveigjanleiki í þeim, ég ætla ekki að segja að hann sé algerlega nýr af nálinni en þarna er ný nálgun sem ég tel að reiknilíkansnefndin verði að skoða. Það getur vel verið að nefndin sem slík hafi aðrar skoðanir á þessu en ég. Ég tek undir að fulltrúi fjárlaganefndar situr í nefndinni og eðli málsins samkvæmt fylgist fjárlaganefnd vel með því hvernig á að útfæra reiknilíkanið, hvort reiknilíkanið sé að sinna þörfum framhaldsskólanna. Við munum að fyrir nokkrum árum var reiknilíkaninu breytt með tilliti til þess að auka vægi verknámsskóla og starfsnámsskóla. Sumir segja að það hafi verið of ýkt breyting, ákveðnir skólamenn hafa sagt það. Þetta er eitthvað sem verður að líta til. Nú verður að líta til þess þáttar hvernig reiknilíkanið ætlar að borga fyrir þá nemendur sem eingöngu verða síðan með framhaldsskólapróf. Hvernig á að greiða fyrir það? Þetta er verkefni sem ég tel að reiknilíkansnefndin eigi að fara yfir í samvinnu við bæði framhaldsskólana og ráðuneytið þannig að menn átti sig á hvernig hægt er að meta þær 90–120 einingar sem nemendur þurfa að uppfylla til að fá framhaldsskólapróf. Hluti af stefnumótuninni í kringum framhaldsskólaprófið og markmiðið með því að setja þetta fram á sínum tíma var m.a. að koma í veg fyrir brottfall. Við teljum að þetta sé sú leið, eins og t.d. Danir hafa farið, að bjóða upp á próf í framhaldsskóla sem er styttra en stúdentsprófið og það muni stuðla að því að brottfall minnki, enda er reynsla Dana af því ágæt. Við verðum líka að leita í smiðju annarra, læra af reynslu annarra og sjá hvað setur allt til að byggja upp betra framhaldsskólakerfi.

Virðulegi forseti. Þetta er nokkuð ítarleg spurning sem ég er með og varðar íslenskukennslu fyrir útlendinga sem við ræddum talsvert í fyrra og snýst í raun um eftirfylgni af því sem ráðist var í í fyrra. Mig langar til að spyrja hversu margir útlendingar hafa nú í ár sótt íslenskunámskeið sem hlotið hafa styrki frá ráðuneytinu, því að ráðuneytið veitti að sjálfsögðu talsverða styrki í fyrra fyrir námskeiðahald nú í ár. Mig langar einnig að grennslast fyrir um það hvort fyrir liggi spá um það hvort aðsókn að þessum námskeiðum muni dragast saman með breyttu atvinnuástandi, en eins og kunnugt er hefur verið talsvert um það að hér hafi útlendingar verið á vinnumarkaði. Eitthvað er um að þeir hafi yfirgefið landið núna og maður skyldi þá ætla að aðsókn að þessum námskeiðum kynni að dragast saman en það er þó erfitt að átta sig á því af því að það er kannski ekki endilega sá hópur sem hefur sótt þessi námskeið. Mig langar að grennslast fyrir um það hvort ráðuneytið hefur einhverjar spár eða einhver gögn í höndunum sem gerir því kleift að meta þetta. Enn fremur hvort fyrir liggi áætlanir um að ráðist verði í gerð framhaldsnámskrár fyrir námskeið umfram þær 225 stundir í íslensku sem skilgreindar eru í námskrá fyrir grunnnám í íslensku fyrir útlendinga. Hvort auglýstir hafi verið styrkir til námsefnisgerðar í íslensku fyrir útlendinga eins og lagt var til í skýrslu verkefnisstjórnar um íslenskukennslu fyrir útlendinga að gera ætti haustið 2008. Hvort viðhorf útlendinga til kennslu og námsefnis í íslenskunámskeiðum hafi verið kannað eins og enn fremur var lagt til í sömu skýrslu. Og hvort endurmenntunarnámskeið hafi verið haldin fyrir þá kennara sem hafa kennt útlendingum íslensku eins og lagt er til í sömu skýrslu. Þetta er að sjálfsögðu allítarleg fyrirspurn en ég tel þó mikilvægt að málið sé rætt hér því í raun má segja að ráðuneytið hafi brugðist við ákveðnu ástandi sem var uppi í fyrra með því að leggja aukna fjármuni í þennan málaflokk. Ég var sjálf þeirrar skoðunar að gera ætti einhvers konar langtímaáætlun um þennan málaflokk en það kann líka að vera erfitt að gera það í ljósi þess að eftirspurn og aðsókn kann að vera mjög breytileg. Mig langar að halda þessu máli lifandi og kanna hvað ráðuneytið sér fyrir sér sem næstu skref í þessu máli.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að þetta er ítarleg spurning og ég hef knappan tíma í púltinu. Það er því best að fara strax í það að svara spurningum og sjá svo hvað setur hvað verður eftir af tímanum til að svara fyrirspurninni. Í fyrsta lagi spyr hv. þingmaður hversu margir útlendingar hafi nú í ár sótt íslenskunámskeið sem hlotið hafa styrki frá ráðuneytinu. Því er til að svara að það sem af er ári 2008 hafa samtals 4.200 útlendingar lokið námskeiðum í íslensku á vegum fræðsluaðila sem notið hafa til þess styrkja frá menntamálaráðuneyti en upphaflega var sótt um styrki til að kenna 5.400 einstaklingum. Af þessu sést að nokkurt brottfall er í þessari kennslu. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort fyrir liggi spá um það hvort aðsókn að námskeiðum í íslensku muni dragast saman miðað við þær atvinnuhorfur sem nú ríkja. Nákvæm spá um það hvort aðsókn að námskeiðum í íslensku muni dragast saman hefur ekki verið gerð enda nokkuð erfitt að meta slíkt við núverandi aðstæður. Hins vegar má fastlega búast við að eftirspurn eftir námskeiðum í íslensku fyrir útlendinga muni dragast saman á næsta ári vegna þess að atvinnuhorfur fara versnandi og eins og við vitum verður væntanlega mikið atvinnuleysi hér á landi á árinu 2009. Í þriðja lagi er spurt hvort ráðist verði í gerð framhaldsnámskrár fyrir námskeið umfram þær 225 stundir sem skilgreindar eru í námskrá fyrir grunnnám í íslensku fyrir útlendinga. Já, vinna við slíka framhaldsnámskrá er þegar hafin. Þann 23. september sl. var undirritaður samningur milli menntamálaráðuneytis og Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins um gerð framhaldsnámskrár í íslensku fyrir einstaklinga af erlendum uppruna. Námskráin miðar að því að gera fólki kleift að öðlast grundvallarfærni í málinu og geta átt samskipti við vinnufélaga, almenning og stjórnvöld á íslensku. Færnimarkmið í námskránni skulu skilgreind út frá færnistigi B2 í hinum svokallaða evrópska viðmiðunaramma og almennt viðmið um lengd námskeiðs er um 300 klukkustundir eða 40 mínútur. Verklok eru áætluð 30. apríl 2009. Í fjórða lagi spyr hv. þingmaður hvort auglýstir hafi verið styrkir til námsefnisgerðar í íslensku fyrir útlendinga líkt og verkefnisstjórn í íslensku fyrir útlendinga lagði til að gert yrði. Styrkir til námsefnisgerðar hafa ekki verið auglýstir en með fyrrgreindum samningi við Fræðslumiðstöð atvinnulífsins var henni falið að leita tilboða og semja um gerð eða endurskoðun námsefnis í grunnnámi samkvæmt námskrá ráðuneytisins. Enn fremur var henni falið að semja um útgáfu, dreifingu og höfundarrétt þess efnis og skal stefnt að verklokum haustið 2009. Þá var fræðslumiðstöðinni falið að auglýsa styrki til frekari námsefnisgerðar, fara yfir umsóknir og gera tillögur til ráðuneytisins um úthlutun styrkja. Stefnt er að því að úthlutun geti orðið um miðjan janúar næstkomandi hvað þetta atriði varðar. Í fimmta lagi spyr hv. þm. Katrín Jakobsdóttir að því hvort viðhorf útlendinga til kennslu og námsefnis í íslenskunámskeiðum hafi verið könnuð. Nei, viðhorf þeirra hafa ekki verið könnuð af ráðuneytinu en þó er vitað að flestir fræðsluaðilar kanna með óformlegum hætti viðhorf nemenda sinna til kennslunnar að námskeiðum loknum. Þetta er einn af þeim þáttum sem ráðuneytið mun kanna með skipulegum hætti næsta ár. Stefnt er að því að niðurstöður slíkrar könnunar geti legið fyrir síðari hluta árs 2009. Þetta er í samræmi við þær áherslur sem við höfum verið að reyna að setja inn í kerfið og þetta á náttúrlega við þennan hluta skólakerfisins líka, þ.e. að við getum fylgt eftir ákveðnum gæðum, fylgt eftir ákveðnu eftirliti til að gæði námskeiðanna séu tryggð með þeim hætti að þeir sem eftir þeim sækjast fái raunverulega það sem þeir sækjast eftir, í þessu tilviki góða íslenskukennslu. Í sjötta lagi spyr hv. þingmaður hvort haldin hafi verið endurmenntunarnámskeið fyrir kennara sem kennt hafa útlendingum íslensku eins og lagt er til í skýrslu verkefnisstjórnar. Já, þessi námskeið eru hafin. Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur veg og vanda af námskeiðahaldi fyrir starfandi kennara og var eitt slíkt haldið í Reykjavík í október sl. Fyrirhugað er að halda annað námskeið í Reykjavík í byrjun desember. Í framhaldinu verður svo könnuð þörfin fyrir hliðstæð námskeið úti á landi og ráðist í frekara námskeiðahald eftir áramót þegar í ljós kemur hvernig heppilegast er að haga slíkum námskeiðum. Stefnt er að því að námskeið verði síðan reglulega í boði fyrir kennara sem liður í stöðugum umbótum og auknum gæðum í íslenskukennslu fyrir útlendinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ljóst að mikil aðsókn hefur verið að þessum námskeiðum þó að færri hafi lokið þeim en sótt var um styrki fyrir, 4.200 útlendingar eru auðvitað há tala. Ráðuneytið hefur greinilega farið þá leið að semja við Fræðslumiðstöð atvinnulífsins um námsefnisgerð, útgáfu og annað, þ.e. að Fræðslumiðstöðin hafi yfirumsjón með því ferli öllu. Ég velti fyrir mér þessu fyrirkomulagi, af hverju sú leið er valin, ég velti því fyrir mér hvernig fyrirkomulagið verður, hvort ætlunin er að Fræðslumiðstöðin muni þá bjóða út gerð námsefnis eða gera samning við einstök forlög eða eitthvað slíkt. Ég velti því fyrir mér hvernig ferillinn verður í þessari námsefnisgerð og hvernig tryggt verður að gæðum verði haldið uppi. Hver mun hafa eftirlit með því af hálfu ráðuneytis eða er það ráðuneytið sem á að hafa eftirlit með því hvernig námsefni mun uppfylla þá staðla sem um það eru settir í námskrá? Ég hef heyrt þá gagnrýni að gallinn við þau endurmenntunarnámskeið sem hafa verið haldin, sem mér skilst reyndar að séu góð og séu kennurum að kostnaðarlausu eins og sagt er, sé sá að kennarar, sem eru langflestir verktakar í þessum geira, þurfi að taka það af sínum tíma að mæta á námskeiðin. Bent hefur verið á að það ætti að vera hluti af kennslu þeirra að fá greitt fyrir að sækja endurmenntunarnámskeið í íslenskukennslu. Spurningin er líka hvort ráðherra telji ástæðu til að styrkja utanumhald um þá sem taka að sér íslenskukennslu fyrir útlendinga, að þeir hafi meira batterí í kringum sig og sé t.d. gert auðveldara að sækja endurmenntunarnámskeið.

Herra forseti. Kjarninn í einföldu svari við öllu þessu er sá að við viljum styrkja endurmenntun á öllum sviðum og í dag var lagt fram frumvarp um fullorðinsfræðslu. Varðandi það atriði sem hv. þingmaður kom inn á, þ.e. hvort kennarar eigi að taka hluta af tíma sínum í að fara í endurmenntun, þá snertir það kjarasamninga kennara. Ég held að einnig væri hægt að taka tillit til þess í kjarasamningunum og í samningum ráðuneytisins við viðkomandi skóla. Ég get tekið undir það, og geri það heils hugar, að við þurfum að efla símenntun, við þurfum að efla endurmenntun hvort sem það er á sviði íslensku eða annarra þátta. Íslenskan er okkur mikilvæg. Síðast í gær ræddum við hv. þingmaður íslenska málstefnu þar sem við drógum sérstaklega fram hlut íslenskunnar í skólakerfinu hvað varðar íslenskukennara í skólakerfinu, hlutfall íslenskukennslu í grunnskólanum o.s.frv. og við vorum sammála um það að þá þætti verðum við að styrkja. Það sama gildir á þessu sviði hvort sem það er fyrir útlendinga eða Íslendinga. Ýmsir möguleikar eru fram undan. Ég held að á síðustu árum, og sérstaklega á síðasta ári, höfum við tekið gríðarlegum framförum í þjónustu við útlendinga sem vilja vera hér heima. Íslenskan er lykillinn að svo mörgu. Hún er lykillinn að því að útlendingar geti aðlagast íslensku samfélagi, að fordómar minnki, umburðarlyndi verði meira í samfélaginu og því ber stjórnvöldum, hinu opinbera hvort sem það er ríki eða sveitarfélögum, að stuðla að því að boðið verði upp á þannig þjónustu að útlendingar geti nálgast þá færni og kunnáttu sem gott er fyrir þá að búa yfir til að vera fullgildir og virkir þegnar í íslensku þjóðfélagi.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra um stöðuna í byggingu tónlistar- og ráðstefnumiðstöðvar við Austurhöfn í Reykjavík. Málið á sér þó nokkuð langa forsögu. Ég hygg að báðir þeir hæstv. ráðherrar sem nú sitja í salnum hafi komið að undirbúningi þess í menntamálaráðherratíð sinni. Sú sem hér stendur skrifaði undir samning við hæstv. núverandi menntamálaráðherra um byggingu hússins og margir aðilar hafa komið að því máli. Staðan er hins vegar sú að eftir hið stóra og mikla bankahrun á Íslandi er sá aðili sem tók að sér framkvæmd verksins í umboði Reykjavíkurborgar og ríkisins, fyrirtækið Portus, kominn í þrot. Við erum því aftur komin með málið í fangið, þ.e. ríkisvaldið og Reykjavíkurborg, og spurning um framhaldið. Ég tel verkefnið gríðarlega mikilvægt fyrir uppbyggingu miðborgarinnar og líka gríðarlega mikilvægt fyrir menningarlíf landsins alls og ferðaþjónustuna. Mig langar því að spyrja hæstv. menntamálaráðherra um stöðuna hvað varðar byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstöðvar við Austurhöfn og hvernig hún sér fyrir sér framhald verkefnisins nú þegar framkvæmdaaðilar eru komnir í þrot.

Herra forseti. Það er stórt og mikilvægt mál, bæði í nútíð og framtíð, hvernig við ætlum að haga framkvæmdum við þetta hús, hvernig við ætlum að sjá það byggjast upp. Ég veit ég deili áhuga og metnaði hv. þingmanns og fyrirspyrjanda í því efni að húsið verði klárað og verði fullbyggt af því að það er mikilvægt fyrir samfélag okkar, bæði hvað snertir atvinnuástandið núna og líka til lengri tíma hvað varðar menningu og ferðaþjónustu. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um tónlistarhúsið og ráðstefnumiðstöðina við Austurhöfn. Hún spyr hver staðan sé á byggingunni og hvernig ég sjái fyrir mér framhald verksins nú þegar framkvæmdaaðilar eru komnir í þrot. Svar mitt byggist m.a. á upplýsingum sem ég leitaði eftir hjá Austurhöfn en það félag er, eins og hv. þingmaður kom inn á, sameiginlegt félag ríkis og borgar sem sett var á stofn til að koma byggingu tónlistar- og ráðstefnuhússins í höfn. Stjórn og framkvæmdastjóri Austurhafnar hafa um nokkurra vikna skeið unnið að því að finna lausn á því verkefni að láta ljúka við tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Fór sú vinna af stað um leið og ljóst þótti að eigendur Portusar, sem eru Landsbanki Íslands og Nýsir, mundu ekki geta lokið við verkið. Verulegur kostnaður er fólginn í því að ljúka verkinu og ljóst að tímaáætlanir munu raskast. Framkvæmdin er um það bil hálfnuð. Samkvæmt því mati sem nú liggur fyrir hefur hátt í 10 milljörðum kr. verið varið í bygginguna og áætlaður kostnaður við verklok er nálægt 14 milljörðum kr. að meðtöldum vaxtakostnaði á byggingartíma. Af hálfu Austurhafnar hefur verið athugað hvort hægt sé að ljúka við byggingu hússins og koma því í rekstur á þeim grundvelli að ríki og borg standi við fyrirheit sín um framlög til verkefnisins en auki þau ekki. Niðurstaðan af því veltur á mörgu, m.a. kostnaði við yfirtöku eða kaup á félaginu eða húsinu, fjármögnun og framkvæmdakostnaði, en talið er mögulegt að fara í nokkrar sparnaðaraðgerðir sem þó eiga ekki að rýra ágæti hússins auk þess sem talið er að lengja megi verktímann þannig að húsið verði opnað í ársbyrjun 2011. Upphaflega var áætlað að það yrði gert í lok árs 2009 en síðan var því seinkað vegna ýmissa tafa fram á fyrri hluta árs 2010. Ekki er því ólíklegt að við stöndum frammi fyrir seinkun upp á ár. Fyrst í stað voru viðræður við eigendur Portusar, þ.e. Nýsi og Fasteignafélag Landsbankans, en síðan hefur Nýi Landsbankinn eignast allt hlutafé í Portusi og hafa samningar staðið við bankann um kaup á félaginu með það í huga að fjármagna verkefnið að nýju og freista þess að ljúka því. Í því sambandi hefur m.a. verið rætt um hvernig skipa eigi eignarhaldi á nærliggjandi lóðum og það getur verið stórt atriði í þessu. Jafnframt hafa viðræður átt sér stað við Íslenska aðalverktaka um breyttan verktíma og fleira. Haldi verkið áfram er m.a. stefnt að því að auka hlutdeild íslensks vinnuafls við verkið sem að hluta gerist sjálfkrafa þar sem margir erlendir starfsmenn hafa látið af störfum. Herra forseti. Þessi óvissa um framhaldið er bagaleg og er stefnt að því að leiða viðræður við Nýja Landsbankann til lykta á næstunni. Ég get líka greint frá því að afar náið og gott samstarf hefur verið við borgina, bæði borgarstjóra og embættismenn borgarinnar, um framkvæmd verkefnisins alls. Ég fullyrði að það er sameiginlegur skilningur ríkis og borgar að klára húsið og það helst á þeim tíma sem fyrirhugaður var. Ef það tefst hins vegar um ár skiptir öllu máli að við höldum framkvæmdum áfram, að framkvæmdin nýtist í nútíð. Við kynntum ekki alls fyrir löngu, ríkisstjórnin, áætlun um mannaflsfrekar framkvæmdir og þetta er einmitt aðgerð af því tagi. Þetta er mannaflsfrek framkvæmd, hundruð manna eru í vinnu, sem heldur uppi atvinnustiginu og ekki síður er þetta framkvæmd sem byggir upp til framtíðar. Við byggjum undir menningu okkar, undir Sinfóníuhljómsveitina - sem vel að merkja er rétt að óska til hamingju úr ræðustóli með tilnefningu til Grammy-verðlauna í síðustu viku. Sú tilnefning undirstrikar hversu stórkostleg hljómsveitin er. En framkvæmdin er ekki síður mikilvæg fyrir ferðaþjónustuna en þungi hennar mun aukast mjög á næstu árum, tónlistar- og ráðstefnuhúsið mun stuðla að því. Ég vil vitna í þá yfirlýsingu trúnaðarráðs Eflingar og Boðans-stéttarfélags sem samþykkt var í gærkvöldi og skora á ríkisstjórnina að tímasetja mannaflsfrekar framkvæmdir. Trúnaðarráð þessara stéttarfélaga lýsa yfir þungum áhyggjum af þróun mála á undanförnum vikum og eru þau orð í takti við orð mín um að það skipti máli að halda áfram mannaflsfrekum framkvæmdum sem skila að auki fjárfestingu til lengri tíma. Ég tel brýnt að þessar framkvæmdir haldi áfram. Við þurfum að finna lausnir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr svör í þessum efnum. Ég er henni hjartanlega sammála um mikilvægi þessa verkefnis, það hefur blessunarlega verið eitt af þeim stórverkefnum sem við Íslendingar höfum tekið okkur fyrir hendur þar sem ríkt hefur þverpólitísk samstaða, sama hver hefur átt í hlut, milli ríkis og borgar og margir sem komið hafa að því. Ég tel mjög mikilvægt, og tek undir það með ráðherranum, að málið verði leyst. Ef hægt er að gera það á þann veg að húsið opni í ársbyrjun 2011 og menn verði að störfum þar fram að þeim tíma þá er það mjög mikilvægt fyrir byggingariðnaðinn. Hæstv. ráðherra kom líka inn á nærliggjandi lóðir á svæðinu. Þær eru ákaflega dýrmætar og verðmætar þegar fram líða stundir, í þeim felast mikil verðmæti fyrir þann sem fær þær til uppbyggingar. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt þá standa einmitt yfir viðræður við Nýja Landsbankann um að hann haldi þessum lóðum eftir og geti þá innleyst þær þegar fram líða stundir. Þá skiptir mjög miklu máli, og ég treysti því að svo verði, að gott samstarf verði milli ríkisvaldsins og Reykjavíkurborgar um uppbygginguna á svæðinu. Sú skipulagstillaga sem lá fyrir á sínum tíma var mjög metnaðargjörn og framúrstefnuleg og gerði ráð fyrir mjög skemmtilegri miðborgarbyggð. Þó að þessi breyting verði vonast ég til að við sjáum áfram metnaðarfullar tillögur sem miða að því að styrkja miðborg Reykjavíkur og mannlíf og menningu Íslands alls.

Herra forseti. Já, efla mannlíf og menningu, ekki bara hér í Reykjavík heldur fyrir landið allt, það er alveg hárrétt. Við verðum líka að átta okkur á því að saga tónlistar- og ráðstefnuhússins er löng. Það eru um þrír áratugir frá því að fólk fór að berjast fyrir uppbyggingu þessa menningarhúss. Ég teldi arfavitlaust ef við færum að slökkva á öllum framkvæmdum við það núna, það væri mikil skammsýni, en við þurfum að finna lausnir. Þetta er fjárfrekt og á síðustu vikum höfum við reynt að miða við að skuldbindingar okkar haldi, þ.e. greiðslur. Ríki og borg hefji ekki greiðslur sínar fyrr en árið 2010 þegar húsinu er þá lokið en við verðum að finna aðrar lausnir. Það er hárrétt, sem hv. þingmaður kom inn á, að virði lóðanna sem liggja að húsinu mun vaxa mjög þegar við höfum lokið byggingu þess. Andvirði þeirra lóða mun aukast mjög og í þeim felast mikil verðmæti. Stóra málið er að sjálfsögðu það að við verðum að halda áfram uppbyggingu vegna þess að þetta er mannaflsfrek framkvæmd. Við stuðlum að því að halda uppi atvinnu. Atvinnuleysið árið 2009 og fram á árið 2010 verður meira en nokkurn tímann fyrr í íslenskri sögu. Það væri ábyrgðarhluti af okkur, ríkisstjórninni, að fara að stoppa þessa framkvæmd alveg eins og það væri ábyrgðarhluti af borginni að gera það. Það er ætlunin að vinna að lausn þessara mála um leið og við byggjum upp til framtíðar hús fyrir tónlistina og höll fyrir fólkið í landinu. Það skiptir miklu máli að við höldum þessu áfram og ég vil sérstaklega taka það fram að samstarf mitt við þá fimm borgarstjóra sem ég hef átt samskipti við á ráðherraferli mínum hafa öll verið góð, með eindæmum góð, um þetta verkefni. Allir borgarstjórar hafa sýnt mikinn metnað varðandi það að byggja upp tónlistar- og ráðstefnuhús fyrir menninguna og mannlífið í landinu, eða voru þeir sex?

Við vorum sex.