Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. sem 1. flm. að þessu frv. gerði ég till. um allshn. Ég óska eftir því að forseti fari að því leyti að þinghefð, að hann beri fyrst upp nefnd sem 1. flm. leggur til. Sú till. sem forseti gerir var frá hv. 7. þm. Reykv., Guðmundi J. Guðmundssyni. Ég mótmæli því að sú stéttaskipting sé viðhöfð hér í þinginu að hann teljist til fyrstu stéttar en ég til þriðju. Við erum jafnir.



Þetta eru mistök forseta. Skráð hafði verið annað, að vísu ekki með minni hendi þegar ég fletti því upp, en till. hv. þm. var allshn. og vitanlega verður það borið fyrst upp. En síðar hafði verið lögð fram till. um félmn. Eru þetta mistök forseta, en ekki að hann hafi raðað neinum stéttum niður fyrir sér. 



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um neyðarbirgðir olíu o.fl. sem varðar aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Frv. þetta er endurflutt, en það var fyrst lagt fyrir Alþingi í lok síðasta þings. Þá flutti ég nokkuð ítarlega framsöguræðu, sem ég leyfi mér að vísa til, en hún er birt í Alþingistíðindum, 25. hefti 1981–82, bls. 4478. Ennfremur fylgdi frv., þegar það var lagt fram hér s.l. vor, ítarleg og vönduð grg. sem ennþá fylgir því. Það eru nokkur fskj. sem fylgja grg. Það er í fyrsta lagi samningur um alþjóðaorkuáætlun, bæði á enskri tungu og í íslenskri þýðingu. Það er í öðru lagi áætlun um langtímasamstarf, sem einnig fylgir bæði á ensku og íslensku, og það er í þriðja lagi fskj. III, markmið og meginreglur orkustefnu, sem einnig fylgir á þessum báðum málum. Alþjóðaorkustofnuninni var komið á fót árið 1974 sem sjálfstæðri alþjóðastofnun innan véhanda Efnahagsog framfarastofnunarinnar í París. Samstarf aðildarríkja stofnunarinnar er grundvallað á samningi um alþjóðaorkuáætlun sem einnig var gerður árið 1974. En það ber að undirstrika að Alþjóðaorkustofnunin er ekki alþjóðastofnun sem stendur aðildarríkjunum ofar. Hins vegar er í samningum um alþjóðaorkuáætlun kveðið á um viðtæk réttindi og skyldur aðildarríkja. Gleggst kemur þetta fram í olíuneyðarkerfi stofnunarinnar og má um það vísa í framsöguræðu mína frá í vor og grg. með frv. Eins og ég sagði áður var Alþjóðaorkustofnuninni komið á fót hinn 15. nóv. 1974 með ákvörðun ráðs Efnahags- og framfarastofnunarinnar og greiddi fulltrúi Íslands í ráðinu atkv. með þeirri ákvörðun. Hinn 18. nóv. 1974 var samningur um alþjóðaorkuáætlun, sem starfsemi Alþjóðaorkustofnunarinnar hefur grundvallast á frá þeim degi, síðan undirritaður af fulltrúum 16 af 24 aðildarríkjum Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Ísland var ekki í þeim hópi. Í skýrslu sinni til ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar í sept. 1979 gerði fimm manna olíuviðskiptanefnd, sem dr. Jóhannes Nordal, bankastjóri seðlahanka Íslands, var formaður fyrir, m.a. almenna grein fyrir Alþjóða-orkustofnuninni, skipulagi, starti og aðildarskilmálum. Mælti nefndin með því að Ísland óskaði eftir aðild að stofnuninni. Einn nm. hafði þó fyrirvara á um þessa afstöðu. Ríkisstjórn Benedikts Gröndals ákvað í lok oki. 1979 að efna til könnunarviðræðna við fulltrúa Alþjóðaorkustofnunarinnar um hugsanlega aðild Íslands að stofnuninni. Ákvað ríkisstj. síðan snemma í jan. 1980 að skipuð skyldi nefnd til að kanna málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar náið. Af hálfu viðskrh. voru skipaðir í nefndina Jón Ögmundur Þormóðsson, deildarstjóri í viðskrn., formaður, Páll Flygenring, ráðuneytisstjóri í iðnrn., Guðmundur Eiríksson. þjóðréttarfræðingur í utanrrn., og Geir H. Haarde, ritari olíuviðskiptanefndar. Hóf nefndin störf um miðjan jan. og kannaði málið ítarlega, m.a. allar ákvarðanir stjórnarnefndar stofnunarinnar og ýmis önnur gögn frá henni. Skömmu eftir myndun ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens átti formaður nefndarinnar ásamt Einari Benediktssyni sendiherra, fastafulltrúa Íslands hjá Efnahags- og framfarastofnuninni, og Sveini Björnssyni, þáv. viðskiptafulltrúa við sendiráð Íslands í París, könnunarviðræður í París við framkvæmdastjóra og aðra forráðamenn Alþjóðaorkustofnunarinnar, nánar tiltekið dagana 25.– 28. febr. 1980. Við sama tækifæri var einnig rætt við fastafulltrúa Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar hjá stofnuninni. í könnunarviðræðum þessum var einkum fjallað um á annað hundrað skriflegar spurningar um Alþjóðaorkustofnunina skipulag, starf og aðildarskilmála, sem nefndin hafði útbúið. Fengust munnleg svör við spurningunum í viðræðunum, en mikilvægustu spurningunum var einnig svarað skriflega síðar. Talið var nauðsynlegt að gera síðan ítarlega nefndar skýrslu um máf þetta, sem byggja mætti á við ákvarðanatöku, en nefndinni var ekki falið að gera tillögu um það hvort Ísland skyldi gerast aðili að stofnuninni eða ekki. Við undirbúning skýrslunnar var m.a. letrað til íslensku olíufélaganna um nauðsynlegar upplýsingar varðandi olíugeymarými og olíubirgðahald hér á landi. Skýrslan var afhent viðskrh. um miðjan júlí 1980. Síðan var hún lögð fyrir ríkisstj. og henni dreift til ýmissa aðila, m.a. þingflokkanna. Rétt þótti að gera grein fyrir nauðsynlegri löggjöf í skýrslunni um leið og samningurinn um alþjóðaorkuáætlun var reifaður, enda þarf atbeina Alþingis til að tryggja framkvæmd samningsins ef Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Fæst þannig heildaryfirlit yfir málefni stofnunarinnar eins og þau horfa við Íslandi. Við samningu lagafrv. var m.a. höfð hliðsjón af danskri og sænskri löggjöf um þessi efni. en einnig íslenskum lögum um viðbúnað við sérstakar aðstæður, t.d. lögum um heimild fyrir ríkisstj. til ýmislegra ráðstafana vegna yfirvofandi styrjaldar í Norðurálfu, nr. 37 12. júní 1939. Nefnd skipuð fulltrúum aðila að núv. ríkisstj., þeim Guðmundi G. Þórarinssyni alþm., Ólafi Ragnari Grímssyni alþm. og Jóni Ormi Halldórssyni, aðstoðarmanni forsrh., kannaði svo málið sérstaklega, m.a. þau atriði nefndarskýrslunnar sem snerta mörkun sérstöðu af Íslands hálfu vegna aðildar, og aflaði nánari upplýsinga, m.a. um þróun olíumála. Þetta frv. eða nákvæmlega sams konar frv. var svo lagt fyrir Ed. Alþingis á s.l. vori og rætt þar, en dagaði uppi vegna þingslita og er nú, eins og ég tók fram áður, lagt fram hér á hv. Alþingi í annað sinn. Eins og kemur fram í 1. gr. frv. er ríkisstj. heimilt að gerast fyrir Yslands hönd aðili að samningi um alþjóðaorkuáætlun, sem gerður var í París hinn 18. nóv. 1974, eins og honum hefur verið breytt, með þeim skilyrðum sem greind eru í aths. við grein þessa. Ríkisstj. er þetta heimilt ef lagafrv. þetta verður að lögum. Í grg. er gerð grein fyrir samningnum um alþjóðaorkuáætlunina sem er grundvöllur að aðild að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég vil leyfa mér að lesa innganginn vegna þess að hann er stuttur. Hann er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í inngangsorðum samningsins um alþjóðaorkuáætlun segir m.a. að þátttökulöndin vilji stuðla að öruggum olíuaðdráttum á hóflegum og sanngjörnum kjörum og séu ákveðin í að gera í sameiningu virkar ráðstafanir til að takast á við olíuaðdráttaneyð með því að verða sjálfum sér nóg um olíu á neyðartímum, takmarka eftirspurn og úthluta tiltækri olíu milli landa sinna á sanngjarnan hátt. Löndin vilja gegna virkara hlutverki gagnvart olíuiðnaðinum með því að koma á víðtækri alþjóðlegri upplýsingamiðlun og skapa varanlega aðstöðu til samráðs við olíufélög. Þau eru ákveðin í að verða óháðari olíuinnflutningi með því að taka þátt í langtíma samstarfi um orkusparnað, hraðari þróun annarra orkugjafa, orkurannsóknir og þróun og úranauðgun. Jafnframt er stefnt að auknu samstarfi við olíuframleiðslulönd og önnur olíunotkunarlönd, m.a. þróunarlönd.“ Þessi samningur fjallar efnislega um í fyrsta lagi neyðarbirgðir olíu sem er eitt aðalatriðið í þessu máli öllu. Vildi ég í því sambandi leyfa mér að vísa til framsöguræðu minnar fyrir málinu í Ed. á s.l. Alþingi. Sá kafli hennar sem fjallaði sérstaklega um þetta var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Einn þáttur neyðarkerfisins er sá, að aðildarríkin skuli eiga neyðarbirgðir olíu til 90 daga. Það jafngildir 129 þús. tonnum samanlagt af þremur helstu olíutegundum Íslendinga: gasolíu, svartolíu og bensíni. Miðað við birgðarými olíufélaganna um þessar mundir - þá er ég að tala um marsmánuð á þessu ári - 228 þús. tonn, er ekki þörf á að auka birgðarými hér á landi til að rúma 90 daga birgðir. Skapar aðild því ekki kostnað að þessu leyti. Hefur birgðarýmið aukist að undanförnu samhliða því sem notkun olíu hefur minnkað. Sé gengið út frá að íslensk stjórnvöld telji 90 daga neyðarbirgðir eðlilegar, hvort sem Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni eða ekki, yrði út af fyrir sig ekki um að ræða aukakostnað vegna aukins birgðahalds samfara aðild Íslands að stofnuninni. Það er skoðun mín að eðlilegt sé að miða við 90 daga markið eins og gert er hjá nágrannaþjóðum okkar. Sumar þeirra liggja reyndar iðulega með mun meira af olíu auk hernaðarbirgða. T.d. voru birgðir til 130 daga notkunar í ársbyrjun 1981 og 1982 í ríkjum Efnahagsbandalags Evrópu. En með tilliti til þess að Ísland er eyja, allafskekkt. virðist sérstök ástæða til að huga að olíubirgðum og einnig með tilliti til þess, að íslenskir atvinnuvegir eru með þeim hætti að við verðum mjög að treysta á olíuna sem orkugjafa. Það er nokkuð útbreidd skoðun að besta ráðið til að tryggja hér á landi nægar olíubirgðir sé að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Birgðahald olíu hefur aukist talsvert á undanförnum misserum og voru meðalbirgðir áranna 1980–81 95 þús. tonn af þremur helstu olíuvörunum. Jafngildir það 74% af því sem þarf eða 66 daga birgðum. Með hliðsjón af þessu þyrfti Ísland að auka birgðahald sitt um 34 þús, tonn til að ná 129 þús. tonna markinu og yrði 50% vaxtakostnaður vegna þess 42.7 millj. kr. á ári miðað við útreikninga hinn 26. mars s.l. Samsvarar þetta 1.6% hækkun verðs á gasolíu, svartolíu og bensíni til notenda.“ Á undanförnum árum hafa birgðir Íslendinga af olíuvörum aukist jafnt og þétt. Þetta hefur að sjálfsögðu haft í för með sér kostnað, vegna þess að það kostar peninga að liggja með olíubirgðir. Við höfum samninga um ákveðna skilmála og það kostar að sjálfsögðu peninga að liggja með meiri olíubirgðir. Það er ein af ástæðunum fyrir því að olían hefur hækkað. En olíubirgðirnar eru ákaflega þýðingarmiklar, ef einhverjar truflanir verða í sambandi við olíuaðdrætti, til þess að tryggja okkar tilveru og ég vil segja okkar atvinnufull. Á ég þá að sjálfsögðu alveg sérstaklega við sjávarútveginn. Í framsöguræðu minni á s.l. vori lýsti ég þeirri skoðun minni að ég væri hlynntur því að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni en jafnframt ætti að marka formlega sérstöðu Íslands um fimm atriði. Vil ég leyfa mér að endurtaka hér hvaða atriði það einkum eru: 1. Ísland fer fram á fimm ára aðlögunartíma til að auka olíubirgðahald í áföngum við hagkvæmar aðstæður og jafnframt olíugeymarými, ef nauðsynlegt reynist. Nú hef ég áður upplýst að það mun ekki vera nauðsynlegt nú, þar sem olíubirgðarými hefur jafnt og þétt verið að aukast á undanförnum árum og er talið nægilegt til að rúma 90 daga birgðir eins og sakir standa. 2. Ísland telur að V. kafli í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um áætlun um langtímasamstarf hafi að geyma almennar meginreglur sem séu ekki lagalega bindandi. Vill Ísland í þessu sambandi undirstrika að það hefur rétt til að eiga og ráða yfir náttúruauðlindum sínum og efnahag, svo og vernda umhverfi sitt og öryggi þegna sinna, og mun framkvæma V. kaflann á þann hátt sem samræmist íslenskri orkustefnu, m.a. í fjárfestingarmálum. 3. Varðandi 8. meginreglu í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um hópmarkmið og meginreglur orkustefnu skal tekið fram að Ísland á mikla ónýtta vatnsorku og jarðhitaorku og mun því ekki stefna að hagnýtingu kjarnorku né taka virkan þátt í þeim málum sem snerta kjarnorku á vettvangi stofnunarinnar. 4. Varðandi 10. meginreglu í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um hópmarkmið og meginreglur orkustefnu skal tekið fram að Ísland hyggst halda áfram rannsóknum vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu undir forustu íslenskra stofnana og stjórnvalda. Við rannsóknir og hugsanlega nýtingu auðlinda verði gætt fyllstu varúðar með tilliti til umhverfissjónarmiða, fyrst og fremst til að tryggja að hinar lifandi auðlindir hafsins verði ekki fyrir skaða. Áskilja íslensk stjórnvöld sér rétt til að mæla fyrir um hraða rannsókna og hugsanlegrar nýtingar, m.a. með þau sjónarmið í huga. 5. Áratugum saman hefur Ísland flutt megnið af sinni olíu inn frá vinum aðila, 60– 70% af heildarinnflutningi olíunnar á síðustu árum. Ísland getur ekki úthlutað þessari olíu á olíuneyðartímum andstætt hefðbundnum ákvæðum gildandi olíukaupasamninga. Hugsanleg úthlutun af Íslands hálfu yrði af þeirri olíu sem flutt væri inn frá öðrum aðilum. Afstaða mín til aðildar að Alþjóðaorkustofnuninni hefur ekki breyst frá því á s.l. vori. Í stofnuninni er um að ræða útfærslu á samstarfi innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem Íslendingar hafa tekið þátt í og notið á ýmsan hátt góðs af. Samvinna um hin ýmsu atriði samningsins um alþjóðaorkuáætlun er Íslendingum ávinningur. Vegna samhjálpar þátttökulandanna í olíuneyð á friðartímum fæst aukið olíuöryggi sem ekki næst með öðrum hætti. Aðildin hvetur til áætlunargerðar um viðbúnað á neyðartímum. Upplýsingar frá stofnuninni gætu hjálpað Íslendingum til að ná hagstæðum samningum í olíukaupum. Þá má fá upplýsingar um orkusparnaðarstarf nágrannalandanna og Ísland getur jafnvel miðlað fróðleik, t.d. í jarðhitamálum, og stungið upp á nytsamlegum verkefnum á því sviði. Ég tel rétt í framsöguræðu fyrir þessu frv. að rekja nokkuð olíuviðskipti Íslendinga. Það hafa orðið verulegar umr. um þau mál og blaðaskrif og ég tel ástæðu til að rekja nokkru nánar þau viðskipti. Utanrmn. Alþingis óskaði eftir því við viðskrn. að fá skýrslu um þessi mál. Sú skýrsla hefur verið send þangað og ég tel rétt að gera hv. Alþingi grein fyrir þeirri skýrslu þannig að það liggi fyrir hér í sölum Alþingis hvernig þessum málum hefur verið háttað á undanförnum árum. Síðan 1973, þegar OPEC-löndin þrefölduðu verðið á hráolíu, hafa olíumálin verið í sviðsljósinu. Sú ákvörðun leiddi til alþjóðlegrar kreppu á árunum 1974 og 1975 sem bitnaði mjög hart á olíuinnflutningslöndum. Sagan endurtók sig síðan á ný í árslok 1978 þegar olíuframleiðslulöndin þrefölduðu aftur hráolíuverð. Var þetta mikið áfall fyrir íslenskt efnahagslíf sem ber þess enn merki. Á einfaldan hátt má skýra þessa þróun með því að benda á að árið 1970 samsvaraði verðmæti innfluttra olíuvara 10% af heildarútflutningnum það ár, árið 1978 13%, árið 1979 21% og árið 1981 var það komið aftur niður í 18%. Hið háa olíuverð er því tvímælalaust ein ástæðan fyrir hinum mikla viðskiptahalla sem við búum við í ár. En sá halli kemur fyrst fram við það að útflutningstekjur okkar hafa stórlega minnkað frá því sem þær voru undanfarin tvö ár. Á síðustu fimm árum hefur orðið mikil breyting á olíuinnflutningnum bæði varðandi magn og innflutningslönd. Helstu breytingarnar eru þessar: Innflutningur á gasolíu hefur minnkað stórlega, eða úr 302 þús. tonnum árið 1978 í tæplega 200 þús. tonn 1982. Helstu skýringar á þessu er minnkandi notkun á gasolíu til húsahitunar vegna stækkunar og fjölgunar á hitaveitum, og að rússnesk svartolía hefur í vaxandi mæli verið notuð af togurum í stað gasolíu. Svartolíuinnflutningurinn hefur aukist nokkuð vegna vaxandi loðnubræðslu og meiri notkunar togaranna. Þó hafa svartolíukaupin minnkað mikið í ár vegna banns á loðnuveiðum. Gasolíukaup frá Sovétríkjunum hafa á síðustu fimm árum minnkað um meira en helming, úr 236 þús. tonnum 1978 í 120 þús. tonn árið 1982. Í stað gasolíukaupa frá Sovétríkjunum hefur komið gasolía frá Portúgal, samkv. samningi sem gerður var 1978, og frá British National Oil Corporation samkv. samningi sem gerður var 1980. En önnur aðalskýringin á minni gasolíukaupum frá Sovétríkjunum er minnkandi þörf á gasolíu. Eins og áður er minnst á hafa olíuverðhækkanirnar sem kallaðar hafa verið „seinna olíusjokkið“ haft afdrifaríkar afleiðingar. Þær riðu eins og holskefla yfir íslenskt atvinnulíf og höfðu hliðstæð áhrif og aflabrestur eða verðhrun á útflutningsvörum okkar. Eins og eðlilegt var fóru þá fram miklar umr. og athugun á því hvernig hægt væri að bregðast við þessum mikla vanda. Það vakti óánægju og gagnrýni að olíuvörur voru yfirleitt keyptar á dagverði samkv. Rotterdamskráningu, sem hækkaði miklu meira en verð á olíuvörum sem keyptar voru samkv. langtíma samningum. Til að athuga þessi mál voru skipaðar tvær opinberar nefndir. Í skýrslu annarrar þeirra, olíuviðskiptanefndar, til ríkisstj., dags. í febr. 1980, eru helstu niðurstöður nefndarinnar þessar: 1. Æskilegt er að verulegar breytingar verði á samsetningu olíuinnflutnings eftir löndum og verðviðmiðun í olíuviðskiptum. Í því sambandi er gerð tillaga um að gerður sé samningur við breska ríkisfyrirtækið BNOC og verðviðmiðun verði það sem kallað er almennt viðskiptaverð, „mainstream“ - verð í Vestur-Evrópu. 2. Reynt verði að gera hagstæða samninga um kaup á hráolíu til vinnslu fyrir Íslendinga, sérstaklega frá Noregi og Saudi-Arabíu. Samkv. tillögu olíuviðskiptanefndar var gerður samningur við BNOC í apríl 1980 um kaup á 100 þús. tonnum af gasolíu hvort árið um sig, 1980 og 1981. Verðið var miðað við almennt viðskiptaverð í Vestur–Evrópu.  Hugmyndin um kaup á hráolíu til vinnslu fyrir Íslendinga var sjálfdauð þegar í Ijós kom að hráolían var hlutfallslega miklu dýrari en olíuvörur sem keyptar voru á dagverði samkv. Rotterdamskráningu. Einhverju sinni þegar kvartað var yfir háu gasolíuverði frá BNOC svaraði fulltrúi þess að við gætum verið þakklátir fyrir að BNOC hefði ekki orðið við tilmælum olíuviðskiptanefndar um að selja hráolíu, því að þá fyrst hefði Ísland orðið fyrir alvarlegu áfalli. Hugmyndum um hráolíukaup var þess vegna ekki fylgt eftir. Hins vegar fóru fram viðræður við norska ríkisolíufyrirtækið Statoil um kaup á olíuvörum frá Noregi haustið 1980 og aftur vorið 1981. Það kom í ljós að norska fyrirtækið vildi hafa sams konar viðmiðun á olíuverði og BNOC, sem ekki var talið aðgengilegt. Varð því ekkert úr viðskiptum. Á árunum 1979–1980 seldi Saudi-Arabía hráolíu á nokkru lægra verði en önnur framleiðslulönd. Var því talið eftirsóknarvert að ná beinum viðskiptum við Saudi arabíska olíufélagið Petromi. Til að undirbúa slík viðskipti var ákveðið að taka upp stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu 1980. En þegar athuga átti olíukaup frá Saudi-Arabíu frekar var orðið ljóst að hráolíukaup voru útilokuð vegna þess að verð á olíuvörum á frjálsum markaði hafði lækkað. Ennfremur má geta þess að í ár hafa orðið endaskipti á þessu eins og mörgum hugmyndum, sem ríkjandi voru 1980 um olíuviðskipti, og Saudi-Arabía selur nú hráolíu sína á hærra verði miðað við gæði heldur en flest önnur olíuframleiðslulönd. Vegna erfiðleika á skreiðarsölu til Nígeríu hefur sú hugmynd oft verið rædd hvort ekki mætti greiða fyrir þeim viðskiptum með því að beina olíukaupum okkar þangað. Sá annmarki er á því að eins og er þá eru olíukaup okkar frá Sovétríkjunum og Portúgal bundin við þessi lönd vegna mjög þýðingarmikilla útflutningshagsmuna okkar þangað og er því litið svigrúm til að beina olíukaupum til Nígeríu. Ennfremur eru ýmsir aðrir annmarkar á slíkum viðskiptum, svo sem að Nígería selur engar olíuvörur en aðeins hráolíu, og það sem verra er, að verð á Nígeríuolíu er með því hæsta á heimsmarkaðinum. Er það ein skýringin á þeim erfiðleikum sem Nígería á nú við að etja. Ekki hefur tekist að selja allan kvóta Nígeríu, 1.3 millj. tunnur á dag, sem OPEC hefur úthlutað þeim, en áður en kvótaskiptingin var ákveðin framleiddi Nígería 2 millj. tunna á dag. Þrátt fyrir þetta hafa verið gerðar ýmsar tilraunir til að koma á olíuviðskiptum við Nígeríu. Veturinn 1979–1980 reyndi Olíuverslun Íslands að ná beinum samningum við Nígeríu um olíukaup. Var þá gert ráð fyrir að endurselja olíuna erlendis félagi með þeim skilyrðum, að Íslendingar gætu keypt einhvern hluta af olíuvörum hjá erlenda félaginu ef það yrði talið hagkvæmt. Þessi tilraun bar engan árangur. Í maí 1982 ræddu fulltrúar viðskrn. og olíufélaganna við portúgalska olíufélagið Petrogal um möguleika á því að láta hreinsa hráolíu frá Nígeríu í Portúgal fyrir íslenskan markað. Petrogal gerði nákvæma útreikninga á því hvað slík viðskipti mundu kosta og komst að þeirri niðurstöðu að olíuvörurnar, sem unnar yrðu úr Nígeríuhráolíu á okkar kostnað, yrðu um 11% dýrari heldur en ef þær yrðu keyptar á Rotterdamverði. Ef farið yrði inn á þessa braut mundu þá um leið falla niður olíukaupin frá Portúgal, sem hafa tvímælalaust greitt fyrir saltfisksölu þangað að undanförnu. Tvö erlend olíufélög hafa í samráði við íslenska aðila reynt að fá keypta hráolíu frá Nígeríu í skiptum fyrir íslenska skreið án þess að olíuvörurnar yrðu seldar áfram til Íslands. Kostnaður við slík vöruskipti, sem er óumflýjanlegur, mundi verða borinn af skreiðarframleiðendum. Hingað til hefur þessi viðleitni ekki heldur borið neinn árangur. Þegar spurt er um líkur á kaupum frá öðrum löndum en hinum hefðbundnu olíuviðskiptalöndum mun líklega vera átt við öðrum löndum en Sovétríkjunum. Hér gætir sama misskilnings og fram kom í ræðu á Alþingi í apríl, þar sem fullyrt var að nær allur olíuinnflutningur okkar kæmi frá einu landi. Bretland og Holland eru einnig hefðbundin olíuviðskiptalönd. Frá þessum löndum og nokkrum öðrum Vestur-Evrópulöndum hafa verið keyptar allar þarfir okkar af þotueldsneyti, flugvélabensíni, steinolíu og smurningsolíum. Ennfremur hafa verið keypt frá þessum sömu löndum árlega um 50–611 þús. tonn af gasolíu. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, að með þessu móti er hægt að flytja inn á hagkvæmari hátt í stórum förmum þotueldsneyti og flugvélabensín, en jafnframt er á þennan hátt haldið við langvarandi tengslum olíufélaganna við vestræn olíufélög og samanburður fenginn um verð og aðra skilmála við þau kjör sem Rússar hafa boðið. Af heildarinnflutningi allra olíuvara samkv. verslunarskýrslum á árinu 1981 komu 54.9% frá sovétríkjunum, þar af um 41% af gasolíu, 84% af svartolíu og 61% af bílabensíni. Frá því að fyrsti viðskiptasamningurinn var gerður við Sovétríkin 1953 hafa olíuviðskiptin verið notuð til að greiða fyrir sölu íslenskra afurða. Með því að beina olíukaupum til Sovétríkjanna hefur verið hægt að selja þangað í næstum 30 ár verulegt magn af freðfiski, saltsíld og ullarvörum, sem annars hefði ekki verið hægt að selja á þann markað. Olíukaup, sem nú nemur yfir 90% af heildarinnflutningi okkar frá Sovétríkjunum, hafa verið undirstaða undir þessum þýðingarmiklu viðskiptum. Þess vegna hafa allar ríkisstjórnir verið sammála um að þessum viðskiptum beri að halda áfram, a.m.k. svo lengi sem í boði eru sambærileg kjör og annars staðar fást. Það er álit olíufélaganna að olíuviðskiptin við Sovétríkin hafi yfirleitt verið sambærileg við það sem hefur staðið til boða frá öðrum olíufélögum, og að því er snertir svartolíu hafa kjörin verið miklu betri. Olíufélögin hafa ætíð sýnt fyllsta skilning á þörfinni á að styðja íslenskan útflutning með því að beina olíukaupum til helstu markaðslanda okkar. Þessi afstaða olíufélaganna var einnig staðfest þegar tekin voru upp olíuviðskiptin við Portúgal 1978. Sjónarmið íslenskra stjórnvalda var einnig viðurkennt af EFTA og Efnalagsbandalaginu, þegar samið var við þessa aðila um fríverslun, en þá var Íslandi heimilað að halda áfram innflutningseftirliti á olíuvörum til þess að geta þar með greitt fyrir útflutningi íslenskra afurða til Sovétríkjanna. Eins og áður hefur verið bent á hafa olíukaup frá Sovétríkjunum verið nokkuð breytileg. Þannig hafa kaup á gasolíu stórlega minnkað og eru nú um helmingur af heildarþörfum landsins. Einnig hefur heldur dregið úr kaupum á bilabensíni, en aukinni innflutningsþörf hefur verið mætt með kaupum frá Portúgal og fleiri löndum. Það hefur hins vegar verið mikið hagsmunamál fyrir útgerðina að tryggja sér svartolíu frá Sovétríkjunum, sem er í sérstökum gæðaflokki og fæst ekki keypt annars staðar á sambærilegu verði. Hefur gætt nokkurrar tregðu hjá Rússum að samþykkja aukið svartolíumagn á sama tíma sem dregið hefur verulega úr gasolíukaupum. Samt hefur tekist að leysa það farsællega. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög þýðingarmikið að fylgjast sem best með olíuviðskiptamálum og haga innkaupum eftir því sem hagkvæmast er á hverjum tíma frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Hefur viðskrn. gott samstarf við olíufélögin í þeim efnum. Rn. er einnig þeirrar skoðunar, að núverandi skipting á olíuinnflutningi eftir löndum sé, þegar á allt er litið, hagkvæm og ekki sé tilefni til neinna verulegra breytinga að óbreyttum aðstæðum. Forstjórar olíufélaganna hafa staðfest að þeir séu sömu skoðunar og viðskrn. Það sem af er þessu ári hefur sæmilegt jafnvægi ríkt í olíumálum landsmanna og stöðugleiki í innkaupsverði olíuvara. Fyrstu 9 mánuði þessa árs reyndist fob-meðalverðlag þriggja helstu olíutegunda landsmanna sem hér segir og er þá miðað við Rotterdamverð: bensín 322 Bandaríkjadollarar á tonnið, gasolía 287 dollarar á tonnið og svartolía 166 dollarar á tonnið. Sambærilegt meðalverð ársins í fyrra, 1981, var þannig að í stað 322 dollara nú var verðið á bensíni þá 351 dollar, í stað 287 dollara nú var verðið á gasolíunni 299 dollarar og á svartolíunni var verðið 186 dollarar samanborið við 166 á þessu ári. Olíuverð í dollurum hefur því lækkað - meðalverð hefur lækkað talsvert verulega á þessu ári miðað við það sem var í fyrra. Á heildina litið hefur, eins og að ofan getur, ríkt sæmilegur stöðugleiki í verðlagi og jafnvel lækkun það sem af er þessu ári. Samt koma einatt fyrir nokkrar sveiflur. T.d. lækkaði verð á bensíni og gasolíu verulega í marsmánuði s.l. er meðalverð bensins fór allar götur niður í 273 dollara og gasolía niður í 262 dollara, en hafði verið að meðaltali 287 á þessu ári. Verð á svartolíu hefur hins vegar yfirleitt verið mjög stöðugt allt árið. Af þessu má sjá að það hafa orðið þó nokkrar sveiflur í verðlagi á olíuvörum, en í allt aðra átt en menn spáðu t.d. fyrir tveimur árum síðan og jafnvel á síðasta ári. Sparnaður á olíuvörum, sérstaklega í iðnaðarríkjunum, verulegur sparnaður, upp undir 20% sparnaður t.d. hjá Bandaríkjamönnum, ásamt meiri framleiðslu hefur valdið því að þróunin á verðlagi olíuvara hefur orðið allt önnur heldur en menn spáðu fyrir 1–2 árum. Nýlega er komin út ítarleg skýrsla á vegum Alþjóðaorkustofnunarinnar um horfur í orkumálum á alþjóðamörkuðum hvað verðlag snertir. Í skýrslunni eru birtar spár stofnunarinnar um olíueftirspurn og olíuframleiðslu átin 1985, 1990 og árið 2000. Það er talið að jafnvægi muni sennilega ríkja á olíumarkaðinum fram á miðjan þennan áratug, sem jafnvel kunni að vera blekkjandi, því að allar forsendur og allir útreikningar bendi til þess að þrengjast muni um olíuframboð þegar lengra líður á áratuginn. Þá muni eftirspurn almennt aftur aukast, einkum í olíuframleiðsluríkjunum sjálfum, OPEC-ríkjunum og öðrum þróunarlöndum, jafnframt því sem olíuframleiðslan dragist saman í Norður-Ameríku, á Norðursjávarsvæðinu og í Sovétríkjunum, og draga muni úr útflutningi frá sumum OPEC-löndum. Rétt er þó að taka fram að í forsendum þessarar spár er reiknað með 2.4% hagvexti á Vesturlöndum á ári fram á árið 1985 og 2.7% úr því. Embættismenn Alþjóðaorkustofnunarinnar viðurkenna að þessi hagvaxtarspá sé í hærra lagi, en hagvöxtur af þessari stærðargráðu sé nauðsynlegur ef draga á úr atvinnuleysinu í OECD-löndunum þar sem 30 millj. manna eru nú atvinnulausar. Því er ekki að leyna að skoðanir eru ákaflega skiptar um það hver framvindan muni verða í þessum málum á næstu árum, að ég nú ekki tali um áratugum, og þróunin hefur orðið allt önnur á síðustu 2–3 árum en menn bjuggust við að verða mundi í upphafi olíukreppunnar sem skall á eftir árið 1979. Það er því í raun og veru að mínu mati ákaflega erfitt að fullyrða eitt eða annað í þessum efnum annað en það að þegar til lengri tíma er litið, áratuga, þá er nokkurn veginn ljóst að olía fer þverrandi, eða það er a.m.k. talið ákaflega líklegt, og þess vegna muni orkukreppa fara vaxandi í heiminum nema nýir orkugjafar komi til sem geta leyst olíuna af hólmi. Ég taldi rétt í sambandi við þessu umr. að gera grein fyrir þessum málum af því að olían er svo ríkur þáttur í starfi Alþjóðaorkustofnunarinnar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. í þessara framsöguræðu og leyfi mér að leggja til að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni umr.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að olía og olíuvörur eru gífurlega mikilvæg fyrir okkur Íslendinga. Allur okkar fiskiskipafloti er rekinn með innfluttri olíu. Okkar kaupskipafloti, sem heldur uppi samgöngum við önnur lönd og innanlands einnig, er rekinn með olíu sem flutt er inn. Flugvélar okkar eru reknar með olíuvörum sem fluttar eru inn til landsins. Húshitun með olíu er mikilvæg í stórum landshlutum og allar okkar samgöngur hér innanlands eru reknar með olíu sem við þurfum að flytja inn. Þó að notkun okkar eigin orku fari vaxandi og sett hafi verið það stefnumark að jafna orkureikning landsmanna, eins og það heitir, t.d. fyrir næstu aldamót, þá er það alveg í jóst að um ófyrirsjáanlega framtíð verður olían og olíuvörur mjög mikilvæg fyrir okkur Íslendinga og hefur reyndar grundvallarþýðingu í þeim atvinnuvegum sem okkar efnahagslíf hvílir á. Það ber því brýna nauðsyn til að tryggja öryggi okkar á þessu sviði með öllum tiltækum ráðum. Það frv. sem hér liggur fyrir og hæstv. viðskrh. hefur mælt með felur í sér að ríkisstj. sé heimilt að gerast fyrir Íslands hönd aðili að Alþjóðaorkustofnuninni með skilyrðum sem nánar eru tilgreind í grg. með frv. Alþjóðaorkustofnunin er samstarfsvettvangur þjóðanna innan OECD, samstarfsvettvangur sem fyrst og fremst hefur verið settur á fót til að tryggja öryggi þessara þjóða í olíumálum. Innan þessarar stofnunar og með þátttöku í henni taka þjóðirnar á sig vissar skyldur en njóta þar einnig ákveðinna réttinda. Meginþættir þessara réttinda og þessara skyldna eru fólgnir í svokölluðu olíuneyðarkerfi, sem stofnunin hefur samþykki að setja á fót og vera í viðbragðsstöðu til að nýta. Aðalþættir þess kerfis eru að hver þjóð tekur á sig vissar skuldbindingar til þess að eiga neyðarbirgðir olíu, þ.e. 90 daga neyslumagn af olíu á hverjum tíma. Þessi áætlun felur ennfremur í sér að á neyðartímum taki þjóðirnar á sig skuldbindingar til þess að setja á ákveðnar takmarkanir á eftirspurn eftir olíu og vissar úthlutunarreglur um olíumiðlun milliþjóða hafa verið settar. Stofnunin felur enn fremur í sér að viðtæk upplýsingamiðlun á sér stað milli aðildarríkjanna um olíumál og ennfremur að þjóðirnar takast á hendur langtíma samstarf í orkumálum. Grundvöllur þessa samstarfs í þessari stofnun er því samvinna og samhjálp þjóðanna á þessu mikilvæga sviði. Mjög mikilvægt atriði í þessu efni er að skylda þjóðirnar hverja fyrir sig til þess að eiga neyðarbirgðir af olíu, þ.e. 90 daga birgðir. Þetta þýðir fyrir okkur, eins og fram kemur í grg. með frv., að við þyrftum að eiga 129 þús. tonn samtals af svartolíu, gasolíu og bensíni, en það er allnokkru meira en það magn sem hér hefur verið undanfarin ár í meðalbirgðum. Árið 1978 t.d. voru meðalbirgðir hér 89 þús. tonn, 1979 82 þús. tonn, 1980 99 þús. tonn, 1981 91 þús. tonn. Þó að birgðahaldið hafi nokkuð aukist á allra síðustu árum erum við samt nokkuð undir þessu magni. Miðað við 95 þús. tonna meðalbirgðir þessi síðustu tvö ár, 1980 og 1981, þarf Ísland að auka birgðahald sitt um 34 þús. tonn til að fullnægja 90 daga birgðaskyldu. Það er að sjálfsögðu öryggisatriði, sem við gerum fyrst og fremur fyrir okkur en ekki vegna þess að við yrðum aðilar að einhverri alþjóðastofnun, að við tókumst á hendur að hafa slíkar birgðir af olíu í landinu á hverjum tíma. Og ég er sammála því sem fram kemur í grg. með frv. að það sé eðlilegt að fela olíufélögunum að sjá um þessa skyldu og heimila þá á móti nokkra verðhækkun, sem leiðir af auknu birgðahaldi, en eins og fram kemur í grg. frv. er talið að meðalhækkun verði 1.6% vegna þess. Hugmyndin um að við gerðumst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni kom fyrst fram í skýrslu olíuviðskiptanefndar sem kom út árið 1979. Í kjölfar þess var svo gerð ítarleg skýrsla um þetta mál sem kom út í júní árið 1980. En nú eru liðin rúmlega tvö ár síðan þessi ítarlega skýrsla kom út og málið hefur verið í athugun í viðskrn. síðan. Ég held að það fari ekkert á milli mála að um þetta mál var ágreiningur innan hæstv. ríkisstj. Alþb. var andvígt því að við gerðumst aðilar að þessari stofnun. Þetta er eitt af þeim málum sem þeir Alþb.-menn hafa tekið sér stöðvunarvald í innan hæstv. ríkisstj. þar til nú að þetta frv. kemur fram. Vegna þessarar forsögu finnst mér rétt að spyrja hæstv. viðskrh. hvort um þetta mál sé fullkomin samstaða innan ríkisstj. Ég er þeirrar skoðunar að með því að gerast aðili að þessari stofnun séum við að auka öryggi okkar í olíumálum. Við tökumst að vissu leyti á herðar ákveðnar skyldur líka, en fáum í staðinn réttindi og tryggjum öryggi okkar í þessum mjög mikilvæga þætti, raunar grundvallarþætti í okkar atvinnu- og efnahagslífi. Ég vil því í stórum dráttum fýsa því yfir, að ég er sammála þessu frv. Ég áskil mér að sjálfsögðu rétt til þess að skoða það nánar, enda er ég í þeirri nefnd sem fær frv. til athugunar. En mér þótti þó rétt að láta þessi sjónarmið koma hér fram strax í 1. umr.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur nú lagt fram að nýju frv. til l. um neyðarbirgðir olíu sem hann kynnti í hv. Ed. á síðasta þingi. Eins og menn rekur minni til var flutt hér í Sþ. þáltill. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni á síðasta þingi, og raunar á þinginu þar áður, en varð ekki útrædd. í umr. um till., sem hv. þm. Eiður Guðnason mælti fyrir, lýsti ég andstöðu minni við till. og taldi Íslendinga ekkert erindi eiga í þennan forréttindaklúbb hinna auðugu þjóða heimsins, hvorki siðferðilega né af arðsemisástæðum. Í umr. í hv. Ed. sagði hæstv. viðskrh. orðrétt, með leyfi forseta: „Ég ætla að það séu langflestir þm. fylgjandi því, að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég áforma því að sjálfsögðu að endurflytja frv. á hausti komanda. Það er út af fyrir sig alveg rétt, að nafnið á frv. er Neyðarbirgðir olíu. Það heitir ekki Frv. um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni.“ Mál hæstv. ráðh. ruglast síðan vegna framíkalla, sem ekki eru prentuð í Alþingistíðindum, en hann heldur síðan áfram, með leyfi forseta: „Það skal ég ekki um segja, um það má deila. Meginkjarni þessa máls er að tryggja Íslendinga í olíumálum. Það er meginkjarninn. 1. gr. frv. fjallar um það að til þess að tryggja þetta, stuðla að því, heimilar frv. að Ísland gerist aðili að stofnuninni.“ Þetta hlýtur að teljast undarleg röksemdafærsla. Sé meginkjarni þessa frv. að tryggja olíumál Íslendinga, og til þess sé nauðsynlegt að gerast aðili að Alþjóðaorkustofnuninni, væri vitanlega eðlilegast að frv. héti Frumvarp til laga um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Sú aðild hlýtur að vera mergurinn málsins, enda sagði hæstv. ráðh. í viðtali í Ríkisútvarpinu nýlega að þetta frv., sem hér er nú lagt fram fæli í rauninni í sér aðild Íslendinga að Alþjóðaorkustofnuninni. Það hlýtur að vera skylda löggjafans að skýra frv. sinu rétta nafni, þó ekki væri nema til að auðvelda mönnum að finna lög í lagasafni. Fæstir mundu leita laga sem hétu Lög um neyðarbirgðir olíu ef þeir vildu kynna sér lög um aðild Íslendinga að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég tel nauðsynlegt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls einnig nú, þó að ég geri það í umr. á síðasta þingi eins og hæstv. ráðh. Nafnið Alþjóðaorkustofnunin er auðvitað fullkomlega villandi. Einungis OECD-ríkin eru aðilar að þessari stofnun að undanskildu Frakklandi, Íslandi og Finnlandi. Aðeins 20% jarðarbúa eru því aðilar. Og það eru einmitt þau 20% sem yfir mestum auði ráða. Fátækustu þjóðir heimsins eru útilokaðar. Því leyfi ég mér enn, eins og ég gerði í fyrra, að kalla þessa stofnun klúbb hinna ríku. Alþjóðaorkustofnunin var sett á laggirnar til að tryggja sameiginlega hagsmuni hinna ríku olíukaupaþjóða fyrir hugsanlegum aðgerðum fátækra og vanþróaðra olíusöluríkja. Forríkar þjóðir eins og Bandaríkin, Vestur-Þýskaland og fleiri vildu með henni mynda varnarmúr gegn OPEC-ríkjunum, sem seldu olíu, þegar þau vildu öðlast meiri arð af auðlindum sínum með hækkun olíuverðs til viðskiptaríkjanna. Það er því siðferðileg spurning fyrir okkur hér í landi og hið háa Alþingi hvort við sækjumst eftir að vera félagar í þessum klúbbi, sem Nixon Bandaríkjaforseti átti upptökin að árið 1974, og sem einungis stuðlar að meiri fátækt hinna fátæku og meiri auðlegð hinna ríku. Þegar litið er til hvert beint gagn Íslendingar kunna að hafa af aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, að öllum siðferðisvangaveltum slepptum, sýnist ýmislegt vanta í röksemdafærslu hæstv. ráðh. og annarra áhugamanna um aðildina. Það er öllum ljóst að Alþjóðaorkustofnunin er fyrst og fremst byggð á þörfum hinna voldugu iðnríkja Evrópu og Bandaríkjanna, sem hafa grundvallað orkumarkað sinn á innfluttri olíu. Það er því skilyrðislaus krafa af hálfu Íslands að á engan hátt sé gengið á rétt okkar og forræði yfir okkar eigin orkuauðlindum. Ég dreg í efa að sá réttur sé tryggður með þessu frv., ef menn ætla sér að samþykkja það. Í Noregi var t.d. ítarleg umræða um skilyrði Norðmanna fyrir aðild. Menn hafa ennþá efasemdir um réttmæti þess að þeir gerðust aðilar. Innan Alþjóðaorkustofnunarinnar eru menn heldur ekki á eitt sáttir um hvort stefnumörkun hennar í orkumálum sé lagalega bindandi fyrir einstök aðildarríki eða ekki. Og Norðmenn settu einmitt þau skilyrði fyrir aðild að hvorki þeir né Íslendingar, ef þeir gerðust aðilar, féllust á þann skilning að stefnumörkun stofnunarinnar hefði lagagildi. Voru þeir þá auðvitað með ónýttar auðlindir þessara tveggja þjóða í huga. Ótti manna um að aðild að stofnuninni skerði verulega rétt einstakra ríkja til sjálfstæðra samninga við olíusöluríkin er einnig vissulega á rökum reistur. Slík skerðing réttinda Íslendinga til samninga gæti verið alvarlegt áfall fyrir okkar eigin markaði og því full ástæða til að hyggja að þessum þætti málsins. Þá er einnig full ástæða til að draga í efa gagnsemi þess ákvæðis frv. sem snýr að skyldum Íslendinga til að miðla öðrum ríkjum olíu af varaforða sínum. Hætt er við að hagsmunir iðnríkjanna væru metnir meira en hagsmunir okkar ef til olíukreppu kæmi. Í ræðu sinni sagði hæstv. ráðh. að um umtalsverðan kostnað yrði að ræða - þá á ég við ræðu ráðh. sem birt er í Alþingistíðindum frá því í fyrra - að um umtalsverðan kostnað yrði að ræða, ef þetta frv. yrði að lögum, og þá auðvitað einhver hækkun á olíuverði. Það er erfitt að koma auga á nauðsyn aðgerða sem valda hækkun á olíuverði til neytenda á þeim tímum sem fram undan eru. Manni hlýtur að verða spurn: Hver á að borga vextina af þessum birgðum? Ætli það verði ekki neytendur? Þær skýrslur sem gerðar hafa verið um gagnsemi aðildar Íslendinga að Alþjóðaorkustofnuninni hafa hingað til reynst í meira lagi vafasamar og í sumum tilvikum beinlínis rangar. Það verður því að vera afsakanlegt þó að yfirlýsingum um nægilegt geymarými nú fyrir 90 daga neyðarbirgðir olíu sé tekið með nokkrum fyrirvara. Að öðru leyti hef ég áður gert grein fyrir skoðun minni á þessu máli. Ég vil að lokum einungis segja þetta. Aðild Íslendinga að Alþjóðaorkustofnuninni er langt frá því að vera einfalt mál, heldur mál sem þarfnast vandlegrar íhugunar og nákvæmrar athugunar í þeim nefndum sem fá frv. til meðferðar, enda sagði ráðh. í ræðu sinni hérna rétt áðan að þróunin hefði orðið allt önnur í olíumálum en spáð hefði verið fyrir tveimur árum. Ég vil enn og aftur ítreka þá réttmætu ósk mína að nafni frv. verði breytt til samræmis við efni þess. Annað er ekki sæmandi. Persónulega lýsi ég andstöðu minni við frv. í heild þar til haldbetri rök liggja fyrir um nauðsyn aðildarinnar fyrir Íslendinga af gagnsemisástæðum, svo og fyrir þeirri stefnu þjóðarinnar og Alþingis að eiga aðild að slíkum forréttindaklúbbi sem þessi stofnun er. Herra forseti. Ég vil að lokum gera aths. við það þskj. sem hér liggur fyrir. Ef ég er ekki alveg hætt að skilja hlutina, þá sé ég ekki betur en á þskj. því sem hér liggur fyrir nr. 33 séu bls. 89– 94 eingöngu á enskri tungu. Það verður að teljast lágmarkskrafa að allur þorri manna geti lesið þskj. sem lögð eru fram hér á hinu háa Alþingi á sinni eigin tungu. Vel kynni að vera að einhver þm. væri ekki mjög vel læs á flókna hluti eins og olíumál á enskri tungu. Ég hygg að það vefjist fyrir ýmsum borgurum þessa lands að lesa slíkan texta á íslensku, hvað þá á ensku. Ég vil mælast til að framvegis verði þskj. á íslensku máli.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umr. er í einu og öllu í fullu samræmi við þáltill. sem þm. Alþfl. lögðu fram haustið 1981. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir taldi það varasamt að gera gagnkvæma samninga sem gætu leitt til þess að við þyrftum að afhenda iðnaðarveldum hluta af okkar neyðarbirgðum af olíu. Ég reikna nú ekki með því að iðnaðarveldin mundi muna mikið um það sem við ættum af olíu. Aftur á móti ef illa færi, þá gætum við grætt mikið á aðgangi að þeirra neyðarbirgðum. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði að nafnið á frv. væri villandi. Ég er henni sammála um það. Eðlilegast væri að nafnið á frv. væri Frv. til l. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. En það skiptir kannske ekki höfuðmáli. Alþfl. styður þetta frv.



Herra forseti. Ég vil fyrst láta í ljós ánægju yfir því að frv. hefur fengið góðar undirtektir þeirra sem hér hafa talað, ef frá er talinn hv. þm. Guðrún Helgadóttir. Og það var í rauninni sama þegar ég lagði frv. fram og talaði fyrir því og umr. fór fram í Ed. Alþingis á síðasta þingi. Það er því ástæða til að láta í ljós ánægju yfir þessu. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson spurði hvort fullt samkomulag væri innan ríkisstj. um frv. Ég svara þeirri spurningu játandi. Það er fullt samkomulag um frv. innan ríkisstj. og það er lagt fram í annað sinn sem stjfrv. Varðandi nafngiftina á frv. má kannske um það deila hvort frv. á að heita Frv. til l. um neyðarbirgðir olíu eða Frv. til l. um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni. Það kann vel að vera. Það fer alveg eftir því hvort menn vilja leggja aðaláhersluna á olíuþáttinn í þessu máli. Ef Ísland gerist aðili að samningi um alþjóðaorkuáætlunina, sem gerður var í París, þá er Ísland orðinn aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. þannig varð Alþjóðaorkustofnunin til. Hún varð til með því að nokkrar þjóðir, þær voru 16 talsins á sínum tíma, gerðu með sér samning sem heitir Samningur um alþjóðaorkuáætlun. Þannig varð stofnunin til. En það má deila um það, ég tek undir það, hvort frv. eða lögin, ef að lögum verður, eigi að heita Lög um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni eða ekki. Ég vil þó vekja athygli á því að þetta er heimildarfrv., þetta er frv. sem aðeins heimilar ríkisstj. að gerast aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Með því að samþykkja frv. er ekki samþykkt að Ísland verði aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Það hefur e.t.v. líka þýðingu í sambandi við heiti frv. Það sem mér er langefst í huga í sambandi við þetta mál er fyrst og fremst eitt. Það er að tryggja Íslandi með öllum mögulegum ráðum næga olíu, koma í veg fyrir það að við verðum olíulausir, koma í veg fyrir það að fiskiflotinn verði olíulaus, því að í raun og veru byggist okkar efnahagslega tilvera langsamlega mest á því að hægt sé að reka fiskiflotann truflunarlaust. Það eru margir sem tala um að fiskiflotinn sé of stór o.s.frv. Ég skal ekki ræða það hér og nú. En því verður ekki á móti mælt að truflunarlaus rekstur - eða sem truflunarminnstur rekstur íslenska fiskiflotans er náttúrlega undirstöðuatriði fyrir okkar efnahagslega sjálfstæði og afkomu. Mér er þess vegna langefst í huga öryggið í olíumálum fyrir atvinnuvegina og svo að sjálfsögðu fyrir ýmsa aðra þætti í okkar þjóðlífi, upphitun og margt og margt fleira. Hér er um að ræða að mínu mati fyrst og seinast spurninguna um það að tryggja okkur á þessum vettvangi. Ég er þeirrar skoðunar að við munum tryggja okkur, auka á tryggingu með því að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég er hiklaust þeirrar skoðunar. Og við erum ekki einir um þessa skoðun. Þjóðir eins og Norðmenn, Svíar og Danir af Norðurlandaþjóðunum og svo allar Vestur-Evrópuþjóðirnar og margar fleiri eru þegar orðnar aðilar að þessari stofnun. Hvort við erum að ganga í einhvern sérstakan klúbb, það álít ég ekki vera, vegna þess að við erum þegar í klúbb, við erum aðilar að Efnahags- og framfararstofnuninni í París og erum búnir að vera það lengi, og ég er ekki í nokkrum vafa um að við höfum haft margvíslegan ávinning af þeirri aðild í gegnum árin. Varðandi kostnað við þetta, þá er hann tvenns konar. Það er fyrst og fremst kostnaður sem stafar af því að við þurfum að auka okkar olíubirgðahald. Ég held að við ættum að stefna að því að koma okkur upp 90 daga birgðum alveg hiklaust, hvort sem við göngum í Alþjóðaorkustofnunina eða ekki. Eins og hér er ástatt hjá okkur, bæði í okkar atvinnulífi og að öðru leyti, að við búum á eyju allafskekktri, held ég að ekki sé forsvaranlegt annað en við eigum í öllum tilvikum talsvert verulegar varabirgðir af olíu. Sannleikurinn er sá, að þó að það hafi aldrei orðið að slysi, þá hefur það legið nærri. Það þarf ekki annað en það verði einhverjar truflanir á olíuflutningum eða eitthvað slíkt, þegar við eigum minnst af birgðunum, þar þarf ekki annað að koma til en verulegar seinkanir á afhendingu og truflanir til þess að við getum átt í erfiðleikum. Og það hefur legið mjög nærri í mörgum tilvikum.

Eigum við ekki alltaf 3–4 mánaða birgðir?

Nei, við eigum það nú ekki, við eigum það yfirleitt ekki. Það er misjafnt yfir árið, en birgðirnar hafa aukist. Við þurfum að auka þær úr líklega 90 þús. tonnum upp í 129 þús tonn til þess að -  Varðandi aths. hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur um enskuna get ég tekið undir hana. Þetta var nú sett inn til þess að það væri með, en það var auðvitað ekki nauðsynlegt. Ég get alveg tekið undir það atriði. Um málið að öðru leyti, að það fái ítarlega meðferð í þingnefndum, þá er það sjálfsagt mál og eðlilegt. En ég vil benda á það að málið hefur fengið geysilega ítarlega meðhöndlun. Ég er ekki viss um að mörg mál hafi fengið ítarlegri meðferð áður en þau hafa verið lögð fram á Alþingi heldur en þetta mál. Það hefur fengið mjög vandlega meðferð að mínum dómi og ég álít að það sé lagt fyrir þingið þannig að það séu til staðar í þeim þskj. sem fylgja frv. flestar þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til þess að menn marki sér afstöðu um málið. Þó kann að vera fleira, sem ástæða er til að spyr ja um, og þá er það auðvitað verkefni þingnefnda að fjalla um það og fá fyllri upplýsingar um hvaðeina sem menn sjá ástæðu til að spyrja nánar um.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns lýsa mig andvígan þessu frv. til l. um neyðarbirgðir olíu o.fl. Ég tel að þessar 90 daga birgðir sem rætt er um að eigi að tryggja öryggi okkar geri þveröfugt. Þessi tilhögun tryggir ekki öryggi okkar. Hún stefnir öryggi okkar í hættu af þeirri einföldu ástæðu að við göngum undir þá kvöð að önnur aðildarríki að Alþjóðaorkustofnuninni hafa aðgang að okkar neyðarbirgðum á afbrigðilegum tímum, eins og t.d. stríðstímum, ef þarf að flytja olíu frá einu aðildarríki til annars. Ef við erum hér með 60 daga olíubirgðir, þá höfum við þessar 60 daga olíubirgðir fyrir okkur í 60 daga. Ef við höfum 90 daga olíubirgðir, þá höfum við 90 daga olíubirgðir sem aðildarríki Alþjóðaorkustofnunarinnar hafa aðgang að fyrir sína starfsemi. Og hún stóreykst náttúrlega á stríðstímum hjá flestum þessara aðildarríkja ef ekki öllum, en okkar neysla breytist ekkert þó að stríð skelli á. Við höfum ekki þau stríðstæki sem þurfa á olíu að halda á afbrigðilegum tímum. Ég vil vara við þessu frv. Þetta er lagt hér fram á fölskum forsendum. Í þeim samningum sem hér liggja fyrir og eru samningar á milli þeirra ríkja sem þegar eru aðilar að þessari alþjóðastofnun eru ákvæði sem heimila þeim vissan aðgang að orkulindum okkar til samnýtingar, að sjálfsögðu ef samkomulag næst, en það samkomulag er opið til umr. við samþykki þessa frv., svo að ég vara við því. Það eru settar ákveðnar takmarkanir og ég veit að hæstv. ráðh. olíumála okkar mun vitna í þau ákvæði sem eru sett til bráðabirgða fyrir okkur sem eins konar trygging fyrir því að önnur ríki hafi ekki aðgang að okkar innanlandsorku. En þær takmarkanir liggja ekki hér fyrir, og eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir gagnrýndi hér áðan, hefur texti þeirra ekki enn verið þýddur úr ensku þannig að það er ekki farið að ræða þær. En eins og kom fram á fundi utanrmn., sem hæstv. ráðh. vitnaði til, þá er ekkert verið að opna leið til þess að gerast aðili að Alþjóðaorkumálastofnuninni. Það er verið að undirbúa inngöngu í hana. Og ég vil taka það fram að ég er á móti því. Í þessu tilfelli förum við inn á fundi, þó gaman sé að vera stór, hjá stóru strákunum í París, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir orðaði það. Ég sé margar hættur í þessu og vara við samþykki þessa frv. Hæstv. ráðh. gat um það, ef ég hef tekið rétt eftir, að í landinu væru sem svarar 75% af þeim birgðum sem þyrftu að vera í landinu, við þyrftum að auka birgðirnar um 34%, og það væri svo sem allt í lagi vegna þess að þetta kostaði ekki mikið, það kostaði 1.6% verðaukningu á olíunni. 1.6% á verðið eins og það er nú, sem vitað er að er 9–10, jafnvel upp í 15 % lægra en það þarf að vera til þess að olíufélögin tapi ekki? Nú standa málin þannig, að það olíufélag sem er hvað best rekið og skuldar hvað minnst er í ca. fjórum sinnum meiri yfirdrætti við sinn viðskiptabanka en það gerði ráð fyrir samkv. áætlun. Og hver á þá að fjármagna þessa umfram 34%? Það verður ekki gert af viðskiptabönkunum. Það verður ekki gert með yfirdrætti í Seðlabankanum, þar sem viðskiptabankarnir þurfa að borga 50–60% eða upp í 70% núna með nýjum reglum fyrir yfirdráttarheimild á viðskiptareikningi. Peningana eiga viðskiptabankarnir ekki. Hver á þá að fjármagna þetta? Ætlar ríkissjóður að gera það eða Seðlabankinn? Viðskiptabankarnir geta það ekki og það er hæstv. bankamálaráðh. ljóst. Hann ætti að tala við hæstv. viðskrh. og olíumálaráðh. einhvern tíma í góðu tómi um þessi mál. Hér segir í 2. gr.: „Til að uppfylla skuldbindingar Íslands samkv. samningum um alþjóðaorkuáætlun getur ríkisstj. tekið ákvarðanir eða sett reglur um eftirfarandi: a) skyldu aðila, (þ.e. olíufélögin líklega í þessu tilfelli.) sem flytja inn eða framleiða olíuvörur eða jarðolíu, til að halda svo miklar birgðir að Ísland eigi nægar neyðarbirgðir olíu sbr. m.a. I. kafla samningsins.“ Og þetta eru félögin sem ég var að tala um að væru fjárvana, ættu ekki fyrir þeim birgðum sem þau eru með í dag. En það þarf að skylda þá til þess arna. Síðan kemur í 3. gr. með leyfi forseta: „Ef almannaþörf krefur getur ríkisstj. framkvæmt eignarnám til að tryggja takmörkun á eftirspurn eftir olíu og hugsanlega úthlutun hennar á neyðartímum.“ Er þetta virkilega eftir samningnum við Alþjóðaorkustofnunina? Gæti ríkisstj. ekki orðað þessa 3. gr. eitthvað á þá leið: Ef almannaþörf krefur getur ríkisstj. framkvæmt aðgerðir - í staðinn fyrir eignarnám - til að tryggja takmörkun? Nei, nei, hún skal hafa það eignarnám. Þannig mætti lengi telja. Ég ætla ekki að eyða tíma þessarar hv. deildar í að tæta þetta svona í sundur. En það er margt í þessu frv. sem réttlætir afstöðu Ed. - ef ég skildi hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur rétt hafði Ed. ekki samþykkt þetta.  En það er mín skoðun að þetta fyrirkomulag varðandi neyðarbirgðir í 90 daga með þeim skilyrðum sem Alþjóðaorkustofnunin setur sé verra fyrir okkur heldur en að fá að vera í friði með okkar 60 daga birgðir án kvaða.



Herra forseti. Það hefur kannske orsakað það að ég missti út úr mér framíkall við ræðu hæstv. viðskrh. að ég vildi segja hér örfá orð. Það er almennum neytendum á Íslandi með öllu óskiljanlegt að þegar verð á olíuvörum sveiflast upp og niður á þessum svokallaða Rotterdammarkaði, sem er heimsmarkaðurinn, frjálsi markaðurinn, þá vill svo einkennilega til að þegar Rotterdamverðið fellur nær það aldrei til Íslands. Aftur á móti þegar það hækkar, þá er það ótrúlega fljótt að koma. Þegar ýmsir embættismenn eru spurðir hvað því valdi að þessi lækkun á Rotterdamverði komi ekki til framkvæmda, er svarið: Já, það eru bara svo miklar birgðir. Svo gleyma menn þessu og lækkunin kemur yfirleitt aldrei. Það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig hvernig getur það verið tilviljun. Það er þá samfelld tilviljun og samfelld ógæfa að mér virðist við alltaf vera á öldufaldinum á markaðsverði í veröldinni. Þó að rökstyðja megi það að ýmsu leyti að æskilegra sé að hafa hér meiri birgðir, þá held ég að aðilar þurfi að gera sér grein fyrir því að vaxtakostnaður verður töluvert mikill. Og hvort sem olíufélögin græða eða tapa, þá dettur mér ekki annað til hugar en að þau komi þeim aukna vaxtakostnaði, sem leiðir af meiri birgðum, yfir á neytendur. Ég skal ekki vera að ræða þetta mál ítarlega að þessu sinni, en ég er ekki alveg viss um að þörfin sé svona brýn. Það er ýmislegt sem hefur breyst í þessum efnum. Engar spár hafa staðist, eins og hæstv. viðskrh. tók fram og var þó að vitna í ýmsar spár máli sínu til stuðnings. En sleppum því. Það eru miklu fleiri olíuskip í veröldinni heldur en var fyrir svona 15 árum. Við opnun Súezskurðarins, við það að fleiri ríki hafa tekið upp framleiðslu á olíu og aukið hana, ég tilgreini t.d. Noreg, Bretland, Mexíkó, Nígeríu, hefur þetta breyst og er ekki jafnbundið Arabalöndunum og var og framleiðsluaukning á olíu hefur orðið mjög mikil. Spáð var samdrætti í framleiðslu á olíu. Það hefur ekki gengið eftir. Hins vegar hefur neysla á olíu dregist mjög saman vegna orkusparandi aðgerða sem ríki hafa gripið til. Þar hefur aukinn sparnaður og nýir orkugjafar komið til sögunnar. Því er líka spáð að þegar þjóðir rísi upp úr þeirri kreppu sem nú gengur yfir, vonandi sem fyrst, muni olíuþörfin ekki verða sambærileg við það sem hún áður var. Þessar gífurlegu verðhækkanir á olíu hafa orsakað það að ríki hafa gripið til ákaflega magnaðra ráðstafana og náð þar ótrúlega miklum árangri. Við höfum kannske náð einna lengst í þeim efnum með því að nota jarðhita til húshitunar, en breytingar hafa einnig orðið í bílum, skipum o.s.frv. Nóg um það. Ég skal flytja ítarlega ræðu um þetta þegar málið kemur úr nefnd. En voðalega finnst mér þetta einkennilegt viðskiptalögmál með Rotterdam, að það skuli aldrei nema hækkanirnar berast til Íslands.



Herra forseti. Ég held að það sé ákaflega mikill misskilningur hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni að það sé eingöngu keypt olía til landsins þegar hátt verð er á henni í Rotterdam. Ég held að það sé allur gangur á þessu. Þetta sveiflast nokkuð til, jafnvel frá degi til dags, þannig að það er nokkur tilviljun hvað verðið er skráð þegar olíunni er afskipað. Ég held að það sé allur gangur á því þannig að við njótum óhags og hags af þessu eftir atvikum. Varðandi flutningana til landsins er eitt af þeim vandamálum, sem við eigum við að stríða í sambandi við okkar olíumál, það að neysla okkar er svo hverfandi lítil samanborið við stóru þjóðirnar. Okkar birgðir mundu duga þjóð eins og Frökkum í nokkrar mínútur, Bretum og Vestur-Þjóðverjum, að ég tali nú ekki um Bandaríkjamönnum, í nokkrar mínútur. Það er svo gífurlegur munur þarna á að mér þykir ákaflega ólíklegt að það kæmi til greina - og ég er þá að tala um hvað líklegast er að muni gerast á neyðartímum - að við þyrftum að flytja olíu til einhverra af þessum þjóðum. Mér þykir miklu líklegra, svo að ég segi ekki meira, að við mundum njóta góðs af þessu þegar af þeirri ástæðu að okkar birgðir, þó að þær séu 90 daga birgðir og endist okkur í 90 daga, endast ekki þessum stóru þjóðum nema í nokkrar mínútur. Þess vegna þykir mér langlíklegast að það verði á hinn veginn fyrst og seinast, að það verðum við sem njótum góðs af samneyti við þessar þjóðir í olíumálum ef neyðarástand kann að skapast. Og það er auðvitað á þeim grundvelli sem við teljum okkur hag í því að flytja svona mál. Varðandi verðlagningu á olíuvörunum er því til að svara að þessa stundina, þetta ár, seinasta ár og síðan dollarinn fór að hækka meira en aðrir gjaldmiðlar hefur það verið óhagstætt fyrir okkur að olían er keypt í Bandaríkjadollurum. Olíuviðskipti grundvallast á bandarískum dollurum um allan heim. Þetta hefur verið okkur mjög óhagstætt vegna þess að Bandaríkjadollarinn hefur hækkað svo gífurlega. Þó að það sé að vísu hagstætt fyrir okkar efnahag þegar á heildina er litið, vegna þess að við flytjum svo mikið út í dollurum, þá er það óhagstætt varðandi olíuverðið og orsakar þessar sífelldu hækkanir á olíuvörum. Þær stafa náttúrlega fyrst og fremst af því hvað dollarinn hækkar gífurlega, t.d. á þessu ári. Verðlagsráð fjallar um verðlagningu á olíuvörum. Það hefur verið þannig um alllanga hríð að svokallaður olíujöfnunarreikningur hefur verið óhagstæður, þ.e. það misræmi sem skapast á milli þess verðs sem olían er seld á og þess sem hún er keypt á. Hann er enn talsvert verulega óhagstæður og þess vegna hefur þurft að hækka olíuna heldur meira stundum en markaðsverð gefur tilefni til, til þess að draga úr halla á þessum olíujöfnunarreikningi, sem er réttilega, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson gat um, fjármagnaður af ríkisbönkunum. Það er engin ástæða til að leyna því að þegar birgðir eru auknar hækkar olíuverðið. Við höfum t.d. aukið birgðir okkar talsvert upp á síðkastið og það hefur haft í för með sér vissa hækkun á olíuverði, sem neytendur, sjávarútvegurinn og almennir neytendur í landinu, bílaeigendur og aðrir slíkir hafa þurft að greiða. Það er engin ástæða til að leyna þessu. Það er staðreynd að það kostar þjóðina nokkuð að auka birgðirnar. Það hefur verið reiknað út að miðað við meðalbirgðir árin 1980 og 1981 muni það kosta í hækkuðu verði á olíuvörum 1.6%. Og ég hef ekki nokkra trú á því að neinn aðili geti staðið undir þessu annar en neytendur, ég hef ekki trú á því. Það er auðvitað sjálfsagt fyrir þær nefndir sem fjalla nánar um þetta mál að fara ofan í þetta. En þetta eru svo miklar fjárhæðir að ég hef ekki trú á því að hugsanlegt sé að gera það með öðrum hætti. Nei, ég held að niðurstaðan verði einmitt þveröfug við það sem hv. þm. Albert Guðmundsson spáði í sinni ræðu. Við erum að reyna að auka öryggi okkar á þessu sviði. Við trúum því að með samvinnu við þessar þjóðir, sem eru okkar aðalviðskiptaþjóðir eins og kunnugt er, þó að fleiri komi þar til, séum við að auka öryggi okkar ef eitthvað ber út af. Í þeirri trú er þetta frv. flutt.



Herra forseti. Það er eiginlega vegna þess að ég gleymdi að ræða sérstaklega einn punkt á mínu blaði í minni fyrri ræðu að ég kem hér aftur í ræðustól. Ég var upplýstur um það að þegar hæstv. ráðh. lagði þetta sama frv. óbreytt fyrir Ed. á síðasta þingi, þá hefði hv. þm. Lárus Jónsson farið þess á leit að milliþingnefnd yrði skipuð til að kanna málið milli þinga og sú ósk hefði fengið góðar undirtektir ráðh. á þeim tíma. Þessi mþn. hefur ekki mér vitanlega verið skipuð eða starfað á milli þinga. Og hæstv. ráðh. leggur frv. ekki aftur fyrir sömu deild, heldur kemur með það nú fyrir Nd. Þetta er út af fyrir sig málsmeðferð sem ég held að þm. kunni ekki að meta. Ég skal taka undir það með hæstv. ráðh. að birgðir okkar eru aðeins örlítið brot af neyslu stórþjóða og endast þeim ákaflega skamman tíma. Undirstrikar það náttúrlega það sem ég sagði betur en nokkuð annað, að það er betra að vera í friði með 60 daga birgðir heldur en vera ekki einir um 90 daga birgðir, sérstaklega þegar ráðh. upplýsir að þær eru brenndar upp á nokkrum mínútum. Nú er það svo að 85% af okkar olíuinnflutningi koma frá Rússum og 15% annars staðar frá. Það eru þá bara þessi 15% sem verða til ráðstöfunar samkv. þessum samningi. Og eftir að þessum 15% hefur verið ráðstafað erum við algerlega, 100% háðir Rússum í viðskiptum fyrir okkar eigin markað. Og að hvaða gagni koma þá þessir samningar? Eða er það rétt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að þetta sé dýrkeypt leið inn í klúbb stóru strákanna í París? Við erum ennþá einu sinni að þykjast vera meiri, vera stærri og vera ríkari en við höfum efni á að vera. Ég sé ekki nokkurt gagn í þessu. Hæstv. ráðh. talaði um það eins og það sé ekkert mál, að það kosti ekki nema 1.6% að gerast meðlimur í þessum alþjóðaklúbbi. 1.6% af heildarneyslu og af birgðum, auknum birgðum þá, þegar birgðirnar eru komnar með, 1.6% álag á neytendurna. Vilja neytendur yfirleitt borga þetta gjald fyrir það að einhverjir embættismenn fái að sitja fundi hjá Alþjóðaorkumálastofnuninni úti í París? Ég stórefast um það. Það væri gaman að fá um það þjóðaratkvgr., um stjórnvisku hæstv. ráðh. í þessu máli og stefnu ríkisstj. í þessu máli. Ég held að neytendur mundu ekki samþykkja það. Ég er neytandi, sem slíkur segi ég nei, ég mundi ekki samþykkja það. Þetta vildi ég segja að lokum. En ráðh. hlýtur að gera sér ljóst að það eru ekki nema um 15% af þessum væntanlegu birgðum sem yrðu til ráðstöfunar innan ramma þessa samnings. Afgangurinn kemur frá Rússlandi og það þýðir eingöngu að við verðum 100% háðir Rússum í olíuviðskiptum með okkar eigin birgðir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa fallist á nokkrar af þeim aths. sem ég setti hér fram í ræðu minni áðan. En það eru því miður ekki þau meginatriði sem ég hef lagt mesta áherslu á. Hæstv. ráðh. hefur ekki ennþá svarað því t.d. hvort Íslendingar mundu - og þá hann fyrir þjóðarinnar hönd - setja það skilyrði sem Norðmenn settu, að fallast ekki á þann skilning að stefnumörkun Alþjóðaorkustofnunarinnar í orkumálum sé lagalega bindandi fyrir einstök aðildarríki. Ráðh. hefur heldur ekki svarað þeim efasemdum hvort svo kynni að fara að aðildin skerti rétt okkar til sjálfstæðra samninga við olíusöluríkin. Slík skerðing gæti auðvitað verið áfall fyrir okkar eigin markaði og því full ástæða til að huga að þessu. Síðast en ekki síst hefur ráðh. ekki svarað því, til hvers þetta frv. sé lagt fram. Hvert er beint gagn að þessu frv. og lögunum, ef að lögum yrði, fyrir þjóðina? Eftir þær umr. sem hér hafa farið fram kemst ég að nákvæmlega sömu niðurstöðu og hv. þm. Albert Guðmundsson og Guðmundur J. Guðmundsson. Það er afskaplega erfitt að sjá að gagnið yrði annað en það að olíuverð hækkaði til neytanda. Og ég vil taka undir spurningar þeirra, sem ég raunar lagði fram í upphafi þessarar umr., viljum við borga? Ég held að það svar hljóti að verða nei. Það er ekki á þjóðina leggjandi, sýnist mér, um þessar mundir að hækka olíuverð til þess eins, eins og hér hefur verið margsagt, að við göngum í þann auðmannaklúbb, sem þessi stofnun er, sem aðeins hefur að meðlimum 20% jarðarbúa og auðvitað hina ríkustu.



Herra forseti. Aðeins örstutt innskot í þessa umr., sem ég vil ekki að þm. gleymi. Hæstv. ráðh. og aðrir þeir ræðumenn sem hér hafa talað hafa eðlilega miklar áhyggjur af síhækkandi olíuverði. Ég leyfði mér fyrir hönd Alþfl. að flytja hér fyrir nokkrum þingum till. um fækkun olíufélaga. Hér í landi er þrefalt dreifingarkerfi olíu. Ég færði að því gild rök að lækka mætti olíuverð með því að sameina olíufélögin, fækka þeim þó ekki væri nema um eitt. Þetta mál hefur ekki fengið neinar undirtektir hér á þingi. Hanna ég það mjög því að ég er ennþá jafn sannfærður, jafnvel sannfærðari en ég var áður, um að fækkun olíufélaganna hlýtur að jafngilda lækkuðu olíuverði. Það hlýtur hver heilvita maður að sjá að það er ódýrara að reka eina eða tvær skrifstofur fyrir olíufélög heldur en þrjár, það er ódýrara að reka einfalt eða tvöfalt dreifingarkerfi í staðinn fyrir þrefalt. Ég vildi bara að þetta kæmi fram í sambandi við þessa umr. um olíuna. Ég vil enn á ný minna menn á það að þessi möguleiki er fyrir hendi.



Herra forseti. Mér finnst að mönnum hætti til þess á tímum þegar ekki er erfitt ástand í sambandi við olíumálin, þegar ekki er kreppa, þegar nóg er af olíu og engin vandræði með innkaup og aðdrætti, þá hætti mönnum dálítið til þess að gleyma því ástandi sem kann að skapast og hefur skapast og gæti auðveldlega skapast, ef erfiðleikar eða olíukreppur endurtaka sig. Mér þykir ekki ólíklegt að þróunin verði á þá leið að það verði erfiðara og erfiðara að afla meiri olíu þó að það kunni að taka nokkra áratugi. Það er matsatriði að sjálfsögðu að hve miklu leyti þjóðin á að birgja sig upp með varaforða af olíuvörum. Það er ekkert einhlítt svar í því efni. En ég er þeirrar skoðunar og það eru margir fleiri, að sé það rétt mat hjá þjóðum eins og t.d. Svíum, Dönum og minni þjóðum í Vestur-Evrópu og mörgum fleiri þjóðum að byggja á 90 daga lágmarki hvað snertir olíubirgðir, þá hljóti að liggja í hlutarins eðli að fyrir þjóð eins og Íslendinga sem býr í afskekktu landi langt úti í höfum þar sem aðdrættir geta verið erfiðir, sé a.m.k. ástæða til að eiga eins miklar varabirgðir og þessar þjóðir. Ég skal ekki leggja dóm á það hvort við erum hlutfallslega háðari, hvað snertir okkar atvinnulíf, olíuvörum en ýmsar aðrar þjóðir. Þó mætti segja mér að okkar atvinnulíf væri með þeim hætti, og þá á ég alveg sérstaklega við sjávarútveginn, að við erum honum ennþá háðari heldur en kannske allar aðrar þjóðir um öryggi í þessum efnum.  Hv. þm. Guðrún Helgadóttir ræddi um bindandi skuldbindingar. Það er einmitt tekið fram alveg skýrum stófum í öðrum fyrirvaranum að almennar reglur séu ekki lagalega bindandi fyrir Íslendinga. Það er einn aðalfyrirvarinn, einn þýðingarmesti fyrirvarinn og kannske sá fyrirvari sem Norðmenn lögðu einna mesta áherslu á þegar þeir voru að fjalla um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni.

Er sá fyrirvari viðurkenndur af stofnuninni?

Það kemur í ljós. Það er skilyrði af okkar hálfu. Samkv. þessu hefur ríkisstj. ekki heimild til, ef frv. verður að lögum, að gerast aðili að stofnuninni með öðrum hætti. Stofnunin verður að fallast á þá fimm fyrirvara sem við gerum um hugsanlega aðild. Að þetta sé eitthvert príl hjá okkur, eitthvert mont hjá okkur að gerast aðilar að svona stofnun, það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni. Við erum auðvitað að þessu í þeirri trú að við aukum á okkar öryggi í þessum málum. Það er mergurinn málsins. Við erum aðilar að mörgum alþjóðastofnunum, sem við höfum mikinn hag af að vera aðilar að, fríverslunarsamstarfinu, svo að ég taki dæmi, og Efnahags- og framfarastofnuninni. Sú stofnun sem hér á í hlut er nánast hluti af Efnahags- og framfarastofnuninni. Ef við verðum aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni eru 22 þjóðir af 24, sem eru aðilar að Efnahags- og framfarastofnuninni, orðnar aðilar að þeirri stofnun, svo að ég held að það sé mikill misskilningur að um neitt slíkt sé áð ræða. Það sem fyrir mér vakir og fyrir ríkisstj. með framlagningu þessa máls er fyrst og seinast að með þessu séum við að tryggja öryggi okkar í olíu- og orkumálum.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að undirstrika það sem ég sagði, að þetta lítur þannig út í mínum augum að við séum að þykjast vera stærri og meiri en við í raun og veru erum, án þess að hafa efni á. Þá á ég við þann aukakostnað sem neytendur hér á landi koma til með að standa undir eftir upplýsingum ráðh. sjálfs. En ég gat einnig um áðan, og ég bjóst við að ráðh. kæmi með svar við því, að ef af þessum samningi verður, þá eru ekki nema 15% til ráðstöfunar. 85% eru þá eftir af því sem við flytjum inn og það magn kemur frá Sovétríkjunum. Við erum þá 100% háðir olíukaupum frá Sovétríkjunum vegna okkar neyslu. Ráðh. vék ekkert að þessu, en mér datt í hug hvort tengsl gætu verið á milli þessa samnings og þess rammasamnings sem ráðh. gerði núna nýlega.



Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson furðar sig á að hér skuli vera fullt af olíu þegar olíuverð lækkar á heimsmarkaði. Síðast þegar þetta skeði var það í sambandi við afskriftir og skattframtöl til íslenskra skattyfirvalda. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir telur að við höfum ekki efni á því að borga þessi 1.6% sem olían hækkar. Auðvitað verðum við að borga fyrir aukið öryggi á þessum sviðum alveg eins og öllum öðrum. En ég vil bara minna á það, þm. virðast hafa gleymt því eða ekki vitað um það, að við vorum svo til olíulausir á árinu 1973. Rússar gátu ekki skaffað okkur olíu þó að þeir væru samningsbundnir til þess. Við vorum alveg við það að verða olíulaus, alveg stopp. Það voru Hollendingar, sem þó voru á svörtum lista hjá Aröbum um það leyti, sem björguðu okkur á síðustu stundu. Þetta sýnir að hættan getur verið til staðar.