Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Af því að hv. 1. þm. Eyf., sem átti að hafa framsögu í þessu máli fyrir hönd fjhn., er fjarverandi vegna lasleika, skal ég leyfa mér að segja örfá orð um þetta frv. Í 2. gr. l. um veitingaskatt frá 1933 eru ákvæði þess efnis, að veitingasalar, sem selja fæði, mjólk og skyr, megi ekki selja fulla máltíð hærra verði en kr. 1.25. Það er tekið fram í þessari gr., að tilgangurinn með henni sé sá, að ódýrt fæði skuli ekki vera skattskylt samkvæmt l. um veitingaskatt, og þetta sýnist vera eðlilegt, enda er ekki tilgangurinn með þeirri löggjöf sá að leggja skatt á beinar neyzluvörur manna. Eins og kunnugt er, hefur verðlag breytzt svo mjög, síðan þessi l. voru sett, að þetta ákvæði í 2. gr. er orðið ófullnægjandi. Það getur enginn veitingasali nú selt viðunanlega máltíð fyrir kr. 1.25, og lagaákvæðið hefur þannig misst marks vegna þeirrar breyt., sem hefur orðið á verðlagi í landinu. Þetta hefur orðið til þess, að ríkisstj. hefur borið fram þetta frv., sem hér liggur fyrir. Í 1. gr. þessa frv. er mælt svo fyrir, að ef almennt verðlag á fæði breytist frá því, sem var við gildistöku þessara l., þá geti fjmrh. ákveðið það hærra en kr. 1.25 fyrir hvera máltíð. - Þessu frv. hefur verið vísað til fjhn. þessarar hv. d., sem hefur tekið málið til athugunar, og mælir hún einróma með því, að frv. nái fram að ganga. - Það er vitanlega við það miðað, að ríkisstj. noti þessa heimild, þannig að ódýrt fæði verði áfram, eins og upphaflega var til ætlazt, undanþegið veitingaskatti. Ég hef svo ekki meira um þetta mál að segja, en vil fyrir hönd fjhn. leyfa mér að óska þess, að frv. verði samþ.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. Ed. hefur haft þetta mál til meðferðar, eftir að það kom frá hv. Nd. Hún hefur borið það saman við önnur l. um lendingarbætur og fundið ástæðu til þess að gera á því nokkrar breyt. Í 4. gr. frv. er kveðið svo á, að það þurfi samþ. hreppsn. til þess að gera lendingarbætur, en í öðrum l. er talað um, að það þurfi samþ. lendingarbótasjóðsstjórnar og hreppsn., og þykir sjálfsagt, að ekki sé gengið fram hjá stjórn lendingarbótasjóðs, þegar á að gera einhver mannvirki, og þess vegna miðar breyt. við 4. gr. að því að samrýma þetta. Í 5. gr. er gert ráð fyrir, að hér skuli kjósa 5 menn í lendingarbótasjóðsstj. og aðra 5 til vara. Þetta er nokkuð öðruvísi en í öðrum l. um þetta efni. Hér er ekki um viðamikil störf að ræða, og n. þykir því óþarfi að hafa 10 menn til þess að stjórna þeim, og þess vegna leggur hún til að kosnir verði 3 menn í stað 5 og 3 til vara. En aðalbreyt., sem n. leggur til, að gerð verði, er við 8. gr. Þar er getið um, að heimilt sé að taka 2% til sjóðsins, og fer það í bága við það, sem er í öðrum l., en þar er gert ráð fyrir að taka 6%. N. þótti ekki ástæða til þess að lækka þetta, en leggur til, að hér gildi það sama og í öðrum hliðstæðum l. Lendingarbótasjóðsstj. hefur það í hendi sér að ákveða gjaldið lægra, ef hagur sjóðsins leyfir það, en getur, ef erfiðleikar steðja að, gripið til heimildarinnar án lagabreyt. N. leggur því einróma til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem ég hef nú lýst.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Frv. þetta er flutt að tilhlutun bæjarráðs Reykjavíkur, sem var sammála um, að núverandi fyrirkomulag á ákvörðun leigu og söluverðs lóða bæjarins væri óheppilegt og umsvifamikið. En annars sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða neitt um þetta og vísa til grg., en vil leyfa mér að gera það að till. minni, að frv. verði vísað til allshn.



Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. geti farið nefndarlaust gegnum hv. deild. Frv. gerir ráð fyrir, að nú verði fjórir menn í rannsóknaráði ríkisins í stað þriggja. Þeir, sem sæti eiga í ráðinu, hafa eindregið óskað eftir því, að Emil Jónsson yrði áfram í því, en Alþfl. hefði misst fulltrúa sinn úr því, hefði það ákvæði verið áfram, að aðeins þrír stærstu þingflokkarnir hefðu þar fulltrúa.



Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál mikið hér við 1. umr., og ég mun greiða atkv. með því að vísa frv. til 2. umr. og n., en þó aðeins í trausti þess, að n. breyti því í það horf, sem er hæstv. deild sæmandi. Þessi l. hafa alltaf verið fáránleg, en þó er þessi till. fáránlegust af öllu. Í þessum l. er upphaflega gert ráð fyrir, að meðlimir ráðsins verði hvorki fleiri né færri en þrír, svo að þjóðstjórnarflokkarnir þrír hefðu þar hver sinn fulltrúa, en nú eiga þeir að vera fjórir, svo að Alþfl. fái sinn fulltrúa í ráðið. Sósfl. hefur alltaf verið á móti slíkri skipan í rannsóknaráð ríkisins, enda mun það eins dæmi í öllum heimi, að slík stofnun sem þessi sé skipuð pólitískt. Enda hafa störf ráðsins verið í samræmi við skipan þess. Sumir beztu vísindamenn okkar hafa algerlega neitað að starfa undir handarjaðri þess og beinlínis sett það skilyrði, að það kæmi þar ekki nærri. Sósfl. hefur ákveðið að setja fulltrúa í ráðið eingöngu í þeim tilgangi að vita, hvort ekki væri hægt að hafa einhver áhrif á störf þess og starfsemi. Og ef það tekst ekki, býst ég fastlega við, að hann dragi fulltrúa sinn til baka. Vísindastarfsemi er stutt á veg komin hjá okkur Íslendingum og skipulag þessara mála mjög í riðlun enn þá, og það skal játað, að það er ekki nærri vandalaust að skipuleggja þessi mál og koma þeim á fastan grundvöll. Það væri því eðlilegast að vísa þessu frv. frá með rökstuddri dagskrá í trausti þess, að ríkisstj. léti fara fram athugun á því, hvernig þessum málum yrði bezt fyrir komið, en ég mun þó ekki bera fram tillögur í þá átt að svo stöddu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þessar deilur, en ætla aðeins að segja frá viðskiptum mínum við ráðið árið 1939. Ég fékk þá tilboð um að útvega og senda út 1000 sýnishorn af jarðefnum, eftir að ég hafði sent nokkur sýnishorn áður. Er ég sneri mér til ráðsins til þess að fá leyfi til þessa, fékk ég það svar, að ríkisstj. hefði veitt þrem mönnum sérleyfi í allt að hálfa öld á öllu Suðurlandsundirlendi í þessu skyni. Ég sneri mér þá til ráðherra, og kvað hann ekki hægt að sinna þessu tilboði nema með samþykki viðkomandi aðila og bauðst til að vera þar milligöngumaður. Það varð ekki öllu meira úr framkvæmdum í þessu máli, en ég vil í þessu sambandi beina þeirri spurningu til fyrrv. ráðherra, með hvaða rökum hann seldi þennan rétt ákveðnum mönnum í hendur og hver var vilji rannsóknaráðsins til þessa máls. Ég vil svo upplýsa, að hér var um mikið fé að ræða, 1000 kr. tonnið eða alls 200 þús. kr.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég er hissa á form. Kommúnistaflokksins, að hann skuli vera óánægður yfir því að fá fulltrúa í ráðið, því að ef það hefur verið slæmt til þessa, ætti hann að geta bætt það. Kommúnistafl. hefur nú stækkað svo, að sanngjarnt er, að hann fái að taka þátt í starfi mannfélagsmálanna. En ef þeir vilja það ekki, mun enginn sjá eftir því, og rannsóknaráðið mun engu að síður starfa, þó að þeir dragi mann sinn úr því.



Herra forseti. Mér finnst eðlilegast, að n. fái þetta mál til meðferðar, og vil ég leggja til, að því verði vísað til allshn. eða menntmn. Mér finnst eðlilegt og sjálfsagt, að allir flokkar fái fulltrúa í rannsóknaráðið, og furðar mig á afstöðu hv. 5. þm. Reykv. og að hann skuli ekki geta unnt Alþfl. sama réttar og öðrum flokkum. En ég er alveg sammála 5. þm. Reykv., að athuga beri, hvort ekki sé heppilegra, að ýmsar vísindastofnanir hafi meiri áhrif á störf rannsóknaráðsins en verið hefur, og ætti n. sú, er fjallar um þetta mál, að taka þetta til athugunar. (Eyða í handriti) . . . svo að ég mun vera -eins og svo oft áður - ósammála báðum, þar sem mér virðist skoðanir þeirra vera nokkuð langt til beggja handa, og ég vona, að þeir taki báðir í þá útréttu friðarhendi, sem ég rétti, til þess að unnt verði að ná heppilegustu lausninni í þessu litla máli, sem hér liggur fyrir.



Ég heyrði áðan útundan mér, að hv. þm. Barð. var að tala um, að ég hefði veitt einhverjum sérleyfi til þess að vinna jarðefni, og taldi það mundu vera um aldur og ævi. Þetta var leyfi til þess að vinna brennistein, ef ég man rétt, en það mun hafa átt að falla niður, ef vinnsla yrði ekki hafin innan tiltekins tíma, og ég hygg, að sá tími sé liðinn fyrir löngu, þannig að sérleyfið sé fallið úr gildi. Sú stjórn, sem ég veitti forstöðu, sat í átta ár, en þó mun það vera þannig, að þaðan fóru menn ekki með nein sérleyfi, og þessi heimild til þess að vinna brennistein í Krýsuvík átti að falla niður eftir tiltekinn tíma. Ástæðan til þess, að ekki var ráðizt í þetta, var sú, að það borgaði sig ekki að vinna brennisteininn til móts við það, sem hann er annars staðar. Ég ætla þá aðeins að minnast á rannsóknaráðið án þess að lengja umr. mikið. Ég álít alls ekki rétt, sem komið hefur fram, að ástæðan til þess, að rannsóknaráðið hefur ekki unnið stórvægileg störf í þjóðfélagi okkar, sé sú, að það sé skipað af pólitískum flokkum. Ég get vel skilið, að hv. 5. þm. Reykv. færust orð eins og honum fórust þau, af því að honum fannst óeðlilegt, að flokkur hans var settur hjá á sínum tíma, og skal ég ekki fara inn á það. Um það má alltaf deila, vegna þess, hvað hans flokkur var lítill, með aðeins þrjá menn á þingi, hvort svo lítill flokkur ætti að skipa einn af fjórum mönnum, en öðru máli gegnir, þegar fjórir flokkar eru í þinginu og tveir hinir minni eru viðlíka stórir og það munar ekki mjög miklu, hvort þrír eða fjórir menn eru í ráðinu. Annars ætla ég ekki inn á þetta atriði, því að það má þrotlaust um það deila, hvar línan eigi að vera í þessu efni. En ég hygg, að það sé erfitt að færa sönnur á það, að ráðinu hafi ekki áunnizt meira en orðið hefur vegna þess, að það er skipað pólitískt, því að ástæðan er allt önnur. Ástæðan er sú, að íslenzka þjóðin á enn ekki nógu mikið af mönnum, sem geta fullkomlega unnið það starf, sem rannsóknaráðið á að vinna, og þetta sér maður bezt á því, að rannsóknastofa háskólans, - án þess að ég vilji nokkuð lasta þá menn, er þar starfa, - sem sett var á laggirnar í þágu atvinnuveganna, hefur ekki unnið það starf, sem við gerðum okkur vonir um, þegar l. voru sett, og eru þeir menn þó ekki skipaðir af pólitískum flokkum. En það er af þeirri einföldu ástæðu, að við eigum ekki enn þá þá menn, sem færir eru um að vinna það starf, sem rannsóknarstofa atvinnuveganna þarfnast. Þetta er ekki sagt af því, að ég vilji vekja deilur, en ég vil vekja athygli á því, að það er alveg rétt, að Sósfl. hefur tilnefnt í þetta starf mann, sem er einn af þeim fyrstu, sem líklegur er til að geta unnið þetta verk. Hann hefur verið í fjögur ár á rannsóknastofnunum erlendis, fyrst í Danmörku og síðan í Bandaríkjunum, og það er ekki hægt að neita því, að maðurinn hefur fengið mjög góða menntun og er líklegur til þess, að koma með miklar nýjungar inn í þetta starf. Ég vil bæta því við, að ég þekki þá menn, sem eru að búa sig undir þessi störf, af því að ég hef lagt fram nokkra vinnu í að útvega þeim fé, og ég get sagt það, að þegar einn af þessum mönnum, Björn Jóhannsson, kom inn á jarðefnarannsóknastofu, sagðist hann ekki geta þetta, hann hefði ekki nóga menntun. Hann er nú búinn að vera tvö ár, ætlar að vera það þriðja og er nú að taka doktorsnafnbót. Það tekur 10 ár og óskaplegt fé að afla sér þeirrar menntunar, sem þessir menn þurfa, til þess að geta tekið að sér störf hér heima, Og það er búið að taka Björn Sigurðsson, sem Sósfl. tilnefnir, 10 ár að undirbúa sig, þannig að þetta er ekki fljótgert. Björn Sigurðsson hefur alls ekki neitað að vinna undir stjórn rannsóknaráðsins. Maðurinn er mér persónulega kunnugur. Hann hefur rætt við mig, og ég hef talað við stj. hans vegna. Hann hefur ekki neitað að vinna undir stjórn rannsóknaráðsins, - ég hef stungið upp á því, - en hann hefur neitað að vinna undir stjórn rannsóknastofu háskólans. Ég tel ekki rétt að blanda málum svo mjög um þetta sem gert er. Það er ekki af því, að ráðið sé skipað pólitískt, sem misbrestur hefur verið á starfi þess, heldur af því, að beztu menn, sem við eigum, eru ekki starfinu vaxnir og það tekur langan tíma að ala menn upp í það. Og rannsóknastofa atvinnuveganna, sem er ekki skipuð með þessum hætti, hefur síður en svo unnið meira starf. Þetta vildi ég taka fram, af því að ég álít rétt, að það komi fram, og af því að sjálfsagt er að vanda val þeirra manna, sem teknir eru, og ég er ekki í nokkrum vafa um, að sá maður, sem Sósfl. tilnefnir, er mjög góður maður. En mér þætti fróðlegt, ef hv. 5. þm. Reykv. vildi benda á nokkuð marga menn í þessu landi, sem geta unnið þessi vísindastörf. Þeir eru ekki ýkjamargir.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa ánægju minni yfir þeim upplýsingum frá hv. þm. Str., að þetta sérleyfi hafi fallið úr gildi. Þetta leyfi var gefið til 25 ára með því skilyrði, að það yrði að hefja vinnslu innan viss árabils, og það voru önnur jarðefni, sem fylgdu með. Og leyfið var veitt ekki aðeins fyrir Krýsuvík og einn eða tvo aðra staði, heldur einnig í Henglinum, undir Hofsjökli, inni á Hveravöllum og um allt hálendið, þannig að engar skorður voru við þessu settar, og ef ekki hefðu komið hér önnur öfl til, þá hefði af þessu orðið eitt af þeim allra stærstu pólitísku hneykslum, sem nokkur stjórn hefur framið. Það voru aðrir, sem gripu í taumana, og m. a. var stöðvaður útflutningur á jarðefnum, sem voru máske ekki mjög mikils virði, en þó um 200 þús. kr. Þm. kannast við það, því að hann ræddi um það við mig, en þetta voru jarðefni, sem ég sendi út sem sýnishorn. Hann sagði við mig, að hann gæti ekki gefið leyfi til þess, að ég flytti þetta út, því að sérleyfið hefði verið veitt til ákveðinna manna. Nú ætla ég að hlífa honum við því að nefna nöfn þessara manna, sem fengu þetta leyfi, því að það er útrunnið fyrir rás viðburðanna, en ég vil benda honum á, að þetta er í bréfi í stjórnarráðinu, sem er dagsett, að mig minnir, 8. marz 1939. Þetta er bréf, sem hann - bara af blygðun bannaði, að ég fengi að sjá, en ég náði því eftir öðrum leiðum, eins og ég náði í eintakið af Tímanum, sem gerði hann brunahæfan og geymt er í fórum einstakra manna.



Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að ræða mikið um það, en ætla að endurtaka það, sem ég sagði áður, að skipun rannsóknaráðsins er þannig, að ekki er sæmandi neinni þjóð, ekki einu sinni Íslendingum. 1. flm. ræddi lítið um málið sjálft, eins og hans er vandi. Hann sagði, að þegar rannsóknaráðið var stofnað, hafi Sósfl. ekki haft fulltrúa, vegna þess að það hefði verið eins og að bjóða fermingartelpu á ball og það væri ekki sæmandi. Ég er alveg sammála hv. flm. um þetta, og þó að Sósfl. sé ekki lengur nein fermingartelpa, er hann þó svo vandur að virðingu sinni, að hann vill alls ekki taka þátt í þessu balli, sem rannsóknaráðið er, og vill láta hina flokkana sitja eina að skömminni. Hv. þm. S.-Þ. lætur sér vel líka, að flokkarnir þrír hafi sinn bitling. Látum þetta vera í samræmi við upphafið, og í samræmi við þá hentistefnu, sem gilti, þegar l. voru sett, þar sem miðað var við stærstu flokkana svo og þann, sem nú er minnstur. Þá var tilganginum náð með því, að þrír stærstu þingflokkarnir ættu fulltrúa í ráðinu. Nú næðist sami tilgangur með því að kveða svo á, að tveir stærstu þingflokkarnir og sá minnsti skuli eiga þar fulltrúa. Eðlilegast hefði verið, að brtt. hefði verið á þá leið. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um þetta frá öðru sjónarmiði. Virðist hann mér alveg sammála um það, að skipun rannsóknaráðsins sé ekki með þeim hætti, sem æskilegt væri, og ég skal taka það fram, að sá þm. átti ekki neinn þátt í þeim skrípaleik, sem þá var leikinn. Þm. vill sýna Alþfl. þá sanngirni, að hann fái að skipa mann í ráðið. Ég er ekkert á móti því að sýna fulla sanngirni, en vildu þá ekki þingflokkarnir sýna Sósfl. þá sanngirni að láta hann hafa mann í bankaráð Landsbankans, Útvegsbankans, í framfærzlumálanefnd o. s. frv. Ég ætla ekki að telja það allt upp, en dálítið er það einkennilegt, að þessi hugsunarsemi kemur eingöngu fram gagnvart Alþfl. Flokkurinn virðist líka vera ákaflega hrifinn af þeirri sanngirni að fá styrk til þess að halda þessum bitling, en óneitanlega er það hjákátlegt fyrir þá, sem hafa fylgzt með sögu þessa máls. Um það leyti, sem þessi l. voru sett, voru sett l. um fjölda annarra n., sem öll voru sett með þessari sömu formúlu, að þrír stóru flokkarnir áttu að eiga þar menn, en Sósfl. var útilokaður, ekki vegna þess, að flokkurinn átti aðeins þrjá menn á þingi, heldur til þess að útiloka skoðanir hans. Það voru þessir menn, sem úrskurðuðu, að flokkurinn væri alls ekki flokkur, til þess að hann gæti ekki tekið þátt í opinberum umræðum, og enn fremur kom fram till. um, að menn úr flokknum mættu ekki gegna beinni trúnaðarstöðu, og samtímis voru skipulagðar á þennan flokk þær mestu pólitísku ofsóknir, sem þekkzt hafa hér á landi. - Og svo koma þessir menn og segja, að það sé ósanngjarnt, að Alþfl. fái ekki að halda sínum bitling. Við skulum ekki tala um sanngirni. Við skulum tala um málið sjálft og hvort Alþingi á að slá því föstu, að rannsóknaráðið verði skipað með sömu tilhögun og verið hefur og verði þessi till. samþykkt, er það yfirlýsing um það, að Alþingi telji þessa tilhögun eðlilega. Spurningin er ekki um það, hvort Alþfl. eigi að hafa fulltrúa, heldur um stefnuna. Það er misskilningur hjá hv. 6. þm. Reykv., að minn flokkur muni banna fulltrúa flokksins að starfa í rannsóknarráðinu. Ég geri ráð fyrir, að hann muni ekki taka það í mál að starfa í rannsóknaráðinu nú, ef þessi stefna er tekin. Hv. þm. Str. var að tala um það, að ákaflega fáir Íslendingar gætu unnið þau rannsóknastörf, sem við fyrst og fremst þurfum á að halda. Þetta er hverju orði sannara, en þá er líka fjarstæða, að visst skipulag beri það að verkum, að hinir fáu vísindamenn, sem við höfum á að skipa, geti ekki starfað, svo að það verði ekki not af kröftum þeirra. En þannig hefur það verið um rannsóknaráð ríkisins. Ég hef bréf í höndunum frá einum þessara vísindamanna, þar sem stendur m. a.: „Nánari ákvæði eru þau, að ég fái að ráða mér sjálfur og verði ekki settur undir stjórn manna, sem ekki bera vit á mín störf. Sem sagt: Rannsóknarráðið má ekki hafa yfirstjórn mína, heldur á ég að heyra beint undir ráðuneytið og háskólann“. Hinn maðurinn, sem þm. talaði um áðan, Björn Sigurðsson, sem er fulltrúi sósíalista í ráðinu og þm. viðurkenndi, að væri mjög vel að sér í þessum greinum, neitar algerlega að starfa undir atvinnudeild háskólans og mundi ekki heldur undir neinum kringumstæðum sætta sig við að starfa á vegum rannsóknaráðs. Hann hefur tjáð mér þetta sjálfur, og ég get fullyrt, að þetta er rétt. Þriðji vísindamaðurinn hefur beinlínis sagt upp starfi sínu vegna þess, að hann gat ekki þolað að starfa undir stjórn þessa ráðs. Hér er um alvarlegt mál að ræða, og þegar þannig er búið að vísindamönnum vorum, er ekki furða þótt manni renni til rifja að sjá till. eins og þessa, sem hér er komin fram. Það virðist sannarlega annað viðfangsefni liggja fyrir Alþingi en að sjá um, að Alþfl. haldi sínum bitling. Ég mun ekki fara nánar út í þetta, en vonast til, að n. taki þetta mál alvarlega, en ekki í neinu skopi, og að það verði yfirleitt á þann hátt afgreitt, að sæmandi sé fyrir þingið.

Hermann Jónasson Hv. þm. Barð. sýndi mér þá miskunn að segja ekki frá því, hvaða menn það voru, sem var veitt þetta sérleyfi. Þetta fór svo mikið fram hjá mér, að ég held, að hvað sem ég ætti til að vinna að geta vitnað í málinu, mundi ég ekki muna nema eitt nafn. Leyfið, sem um er að ræða, er nú fallið niður, af því að það borgaði sig ekki að vinna það. Og ég verð að segja það, að ég hef ekki búizt við, að þau hneyksli, sem kunna að hafa orðið í starfi mínu, séu látin liggja í þagnargildi. En því miður er land okkar svo fátækt af jarðefnum, að þótt leyfið hafi fengizt til þess að vinna námur, hefur reynslan sýnt, að þessar námur eru ekki til, að það borgar sig ekki að leita þessara efna nema með svo miklu fjárafli, að það leggur enginn í það. Það borgar sig ekki að vinna brennisteininn, vegna þess að brennisteinsnámur, sem til eru annars staðar, eru svo ríkar, en með þeim skáldlegu tilhneigingum, sem eru þessum þm. í blóðið bornar, er hann vel á vegi staddur með að gera þetta mjög dramatískt. Ég skal ekki deila við hv. 5. þm. Reykv., en ég vil spyrja hann, hvort líklegra sé, að n. vinni betur starf sitt, ef í henni eru þrír menn af pólitískum flokkum, en þó að þeir verði fjórir og Emil Jónsson fimmti maður? Er líklegt, að það breyti störfunum til hins verra, að Emil Jónsson verði þar áfram, og að ástæða sé til fyrir þennan ágæta vísindamann, sem er Björn Sigurðsson, að neita að fara í ráðið þess vegna? Það verður að skeika að sköpuðu með þetta. Björn hefur sagt mér, að hann vilji ekki vinna undir stjórn rannsóknastofu háskólans, en öðru máli gegnir, ef hann á að vinna undir stjórn rannsóknaráðsins.

Þveröfugt hefur hann sagt mér

. Það er einkennilegt, því að ég veit ekki til að rannsóknaráð hafi það vald, að það geti staðið í vegi fyrir starfi nokkurs vísindamanns. Rannsóknastofa atvinnuveganna gæti það, en rannsóknaráð ekki.

Bjarni Benediktsson Umr. hafa nokkuð farið á víð og dreif. M. a. fullyrti hv. þm. Str., að Sjálfstfl. hefði látið sér mjög annt um að veita „koncessionir“ einhverjum mönnum, en sjálfur játaði hann, að það hefði verið svo daglegt brauð í sinni stjórnartíð, að hann gæti ekki munað eftir nöfnunum á þeim, sem hefði verið veitt einkaleyfi, svo að hann hefði ekki þurft að fara yfir í hóp sjálfstæðismanna til að finna slíkt. Um efni málsins að öðru leyti skal það tekið fram, að mig furðar á, með hverjum ofsa hv. 5. þm. Reykv. sækir þetta mál. Hann beindi því að mér, að ég væri í hópi eins konar vesalmenna, sem færu fram á, að Alþfl. væri sýnd sanngirni, því að kommúnistum hefði á sínum tíma ekki verið sýndur sá háttur. Ég hef nú ekki látið mér sérlega annt um Alþfl., þó að það sé goð regla að láta sér annt um þá fátæku og smáu, en hv. 5. þm. Reykv. hefur ekki svo lítið talað um utangarðsmenn, að hann ætti sízt að bregða mér um vesalmennsku fyrir þetta. Ef hv. þm. telur, að þetta rannsóknaráð sé slíkt, að þm. saurgi sig á að fjalla um, hverjir eigi þar sæti, ætti það sama að gilda um hans eigin hvíthreina flokk. Hann hefur tekið ábyrgð á starfsemi ráðsins með því að skipa mann í það. Við höfum í öðru sambandi orðið sammála um að láta Alþfl. halda sínum hlut, þar sem hann skorti atkvæðamagn til, í kosningu í útvarpsráð í fyrra. Ég vil ítreka till. mína um, að málið fari til n. og að sú n. taki til alvarlegrar athugunar alla skipun rannsóknaráðs og flytji helzt á þessu þ. frv. um nýskipun þessa máls, þar sem vísindastofnunum vorum sé fengin meiri íhlutun um skipun þess, ef þær komast að þeirri niðurstöðu, að það sé æskilegt. Hitt liggur alveg ljóst fyrir, þó að hv. þm. Str. furðaði sig á því, að þótt atvinnudeild skili ekki neinum óhemju afköstum fyrstu árin, er það ekki nein sönnun um vanmátt hennar. Vísindastarfsemi er ekki þannig, að hægt sé að skipa nokkrum mönnum að setjast í rannsóknastól og skila miklum vísindalegum afrekum innan fárra mánaða, eins og ýmsum fannst eiga að ske, þegar atvinnudeildin var sett á stofn. Slíkt er barnaskapur, sem hlýtur að enda með vonbrigðum.



Ég er hissa á, að hv. 6. þm. Reykv. skuli vilja ljá lið sitt til að halda þessu káki áfram, sem er orðið landinu til skammar. Það er skrítið, að hann tók til sín það, sem ég sagði um vesalmennsku þjóðstjórnarflokkanna og einkum Alþfl. Það er misskilningur, að ég sé með einhverja utangarðsstefnu gagnvart Alþfl. Ég hef aldrei staðið á móti því, að Alþfl. skipaði menn í n. á Alþ. Ég vil bara ekki, að sú stefna verði ofan á, að skipun í rannsóknaráðið verði bitlingaúthlutun milli flokka. Sósfl. vill a. m. k. ekki taka við slíkum bitlingum. Fulltrúi þeirra var tregur að fara í þetta ráð, en rétt þótti að freista þess, hvort ekki fengist breytt hinni gömlu stefnu. Hv. þm. Str. vill vefengja að ráðið geti staðið í vegi fyrir, að notaðir séu starfskraftar vísindamanna okkar. Ég hef nefnt einn mann, Björn Sigurðsson. Mér er vel kunnugt um, að hann vill ekki veita forstöðu stofnun, sem er undir atvinnudeildina gefin, né rannsóknaráðinu. Áðan voru lesin ummæli úr bréfi frá öðrum vísindamanni, Áskeli Löve, sem ekki vill heldur vinna undir yfirstjórn rannsóknaráðs. Þriðji vísindamaðurinn, sem hefur fengizt við að rannsaka sauðfjársjúkdóma, hætti störfum, því að hann vildi ekki una afskiptum rannsóknaráðs ríkisins. Það er Guðmundur Gíslason.



Ef ekki vakti annað fyrir sósíalistum en að knýja þingið til að taka skipun þessara mála fyrir frá grunni, þá er aðferð þeirra einkennileg, því að ef sósíalistar hefðu neitað að skipa mann í ráðið, væri ekki hægt að framkvæma l. eins og þau liggja fyrir, og hefði þ. þá verið neytt til að finna nýja skipun.



Mér þykir leitt, ef það, að sósíalistar nefndu mann í ráðið, hefur valdið misskilningi, en það var vegna þess, eins og ég hef áður sagt, að við gerðum okkur vonir um, að samkomulag mundi fást um gagngerðar breyt. En hefðum við neitað að skipa mann í ráðið, hefði það ekki borið árangur, eins og sjá má af því, sem fram hefur komið í umr. Sú aðferð hefði ekki dugað til að knýja Alþ. til breyt.



Þó að hv. þm. S.-Þ. hafi glaðzt yfir fyrirheiti hv. 5. þm. Reykv., að fulltrúi sósíalista skyldi hverfa úr ráðinu, er ekki víst, að það gleðji alla þm. Sjálfstfl. hefur ekki enn tilnefnt mann, af því að hann hélt, að það ætti annaðhvort að leggja ráðið niður eða gerbreyta skipun þess. Það eru líkur fyrir þingmeirihluta fyrir breyt.



Verkefni ráðsins er að nokkru leyti þannig, að það er ekki talið heyra frekar en verkast vill undir menntmn., og þess vegna kemur allshn. alveg eins til greina, og það, sem tekur af skarið, er, að það, sem einkennir meðferð málsins mest, er fyrirkomulagsatriðið sjálft um starf n. og hið pólitíska reiptog. Sé ég því ekki, að málið eigi erindi til menntmn., og legg til, að því verði vísað til allsherjarnefndar.

Hermann Jónasson Hv. 5. þm. Reykv. upplýsti nú um Áskel Löve, að hann vildi ekki vinna undir rannsóknaráði. Það er sennilega rétt með farið hjá honum, en hvað snertir Guðmund Gíslason, var ágreiningur um fjárhagsmál, framkvæmdir, þar sem sitt sýndist hverjum, en ekki sjálft vísindastarfið. Um Björn Sigurðsson þýðir ekki að karpa, þar stendur orð á móti orði.



Það vantar aðeins eitt í þessar umr. Það er skylt að þakka hv. E. þm. Reykv. hans miklu umhyggju fyrir hinum fátæku og smáu, og er óskandi, að framhald verði á þeirri umhyggju, ekki aðeins að því er tekur til Alþfl., heldur almennt. Hv. 5. þm. Reykv. hóf mál sitt með óvenjulegum hætti. Geðvonzkan var svo óskapleg, að ég hef ekki heyrt neitt svipað því lengi. Hann ruddi úr sér ókvæðisorðum og útdeildi flm. hverjum sinn skerf. En því ber að fagna, að hv. þm. segist ekki meina neitt af þessu til hv. 6. þm. Reykv. Það er gleðilegt tímanna tákn, ekki sízt á þessum tímum. Ég veit að vísu, að ýmsir líta allmiklum öfundaraugum til bitlinga Alþfl., enda þótt þeir séu sjálfir miklu meiri bitlingum hlaðnir, en það er víst ekki annað en mannlegur breyzkleiki. Ég vil minna á það, að fulltrúi Alþfl. í ráðinu hefur ekki helmings bitlinga á við marga aðra. Hv. 6. þm. Reykv. heldur því fram, að þessi l. séu í rauninni þjóðinni til skammar og að þau eigi alls ekki að gilda. En hvers vegna hefur hann þá ekki borið fram frv. um að nema þau úr gildi?

Það verður gert

. Nú, jæja, það var mikils vert að fá þessar upplýsingar. Flokkur þessa hv. þm. er nú nýbúinn að tilnefna mann í ráðið. Hvers vegna ekki að bíða með það eftir till. þessa hv. þm. um að leggja ráðið niður? Hann sagði, að tilnefning manns þeirra í ráðið ætti að vera einhvers konar mótmæli gegn ráðinu. Ég verð að segja, svo að ég noti hans eigin orð, að þetta er fáránleg kenning. Þá fann hann ráðinu það til foráttu, að það yrði meira pólitískt með því að skipa það eins og frv. leggur til. Ég get ekki séð, að það verði neitt meira pólitískt þótt bætt verði í það fjórða manni og hann verði tilnefndur á sama hátt og hinir. Ég held, að það sé því ástæðulaust að vera þess vegna að vonzkast yfir fjölgun í ráðinu. Það væri nær fyrir þá, sem eru að skeyta skapi sínu á þessu ráði, að bera þá fram till. um að afnema það eða gerbreyta því. Þessi hv. þm. fullyrti, að það væru engin vinnubrögð hjá ráðinu og það hefði lamandi áhrif á alla vísindastarfsemi í landinu.

Ég hef sannað það

. Ég fyrir mitt leyti efast mjög um það, en ég skal játa, að á þessu eru margir byrjunarörðugleikar eins og svo mörgu öðru hjá okkur. Ég skal engan dóm leggja á það, hvað þessi hv. þm. hefur í huga, fyrr en hann leggur fram till. sínar, en ég tel, að það sé nógur tími til þess að gagnrýna ráðið, þegar það er búið að yfirstíga byrjunarörðugleikana og getur sýnt, hver árangur verður af starfi þess. Ég hef aldrei gert ráð fyrir því, að ráðið framkvæmdi sjálft rannsóknir sínar, heldur að það fengi aðra menn til þess að taka upp þær rannsóknir, sem mest þörf er á, að gerðar verði, hver á sínu sviði. Þessi hv. þm. sagði, að slíkt ráð mundi hvergi vera annars staðar til í heiminum. Ég hygg þó, að það sé til, en ég vil þó ekki fullyrða það, þar sem mér er það atriði ekki nægilega kunnugt. En ég held, að þau orð hans hafi verið alveg úr lausu lofti gripin. Hann verður að gera sér glögga grein fyrir því, að það er sitt hvað, að ráðið framkvæmi sjálft rannsóknirnar eða það hafi aðeins yfirstjórn þeirra í sínum höndum. Að óbreyttri þeirri hugsun, sem nú liggur bak við þessi l., þá virðist það ekki annað en sjálfsögð sanngirniskrafa að samþ. þetta frv., þó að mér finnist það að vísu ekki skipta mjög miklu máli fyrir Alþfl., hvort hann fær að hafa þarna fulltrúa áfram eða ekki.



Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., en ég vil þó nú segja nokkur orð. Ég held, að hv. þm. þurfi ekki að tala af of miklum fjálgleik um stofnun og starfsemi þessa ráðs. Það er eitt af hreiðrunum frá tímum þjóðstjórnarinnar, þar sem spillingin hefur búið um sig. Þess vegna fagna ég því, að þetta mál skuli vera komið á dagskrá, en ég tel, að nauðsynlegra hefði verið að kjósa rannsóknarnefnd til þess að rannsaka störf ráðsins en að auka við það. Ég ætla annars ekki að ræða þetta mál almennt nú við þessa umr., en ég mun gera það við 2. umr., en það var eitt atriði í ræðu hv. þm. Str., sem ég vildi gera aths. við. Hann sagði það um Björn Sigurðsson lækni, að hann hefði ekki viljað starfa undir rannsóknastofu háskólans, en að hann hefði viljað starfa undir stjórn rannsóknaráðsins. Þessum hv. þm. ætti að vera það kunnugt, að Björn vildi ekki veita tilraunastofu í sjúkdómafræði forstöðu, nema því aðeins, að hún starfaði algerlega sjálfstætt. Á fundi, sem haldinn var fyrir um mánuði til þess að ræða um þessa stofnun, hélt Björn því fram, að það þyrfti að breyta l. um rannsóknaráð ríkisins. Hann var meira að segja það vel búinn undir þennan fund, að hann lagði þar fram uppkast að frv. til l. um tilraunastofu í sjúkdómafræði, sem hann gerði sér vonir um, að landbn. mundi taka við til flutnings, og í 3. gr. frv. þessa, sem samið var af honum, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Atvmrh. hefur á hendi yfirstjórn stofnunarinnar. Ráðh. ræður forstöðumann og annað starfsfólk í samráði við hann“. - Í stuttu máli sagt, að Björn Sigurðsson hefur áður farið fram á það, að þessum l. yrði breytt og það yrðu samin sérstök l. um tilraunastofu í sjúkdómafræði undir yfirstjórn atvmrh. Það er sem sagt, að Björn óskaði eftir því að vera hvorki háður rannsóknaráði né rannsóknastofu háskólans, heldur fá að starfa algerlega sjálfstætt.



Það er aðeins út af því, sem hv. 3. landsk. sagði, að það mundi vera reiðilaust af Alþfl., þótt þessi till. yrði ekki samþ., og hann vildi lítið úr þessu gera, Alþfl. mundi víst standa jafnréttur eftir sem áður, enda væri þetta svo lítill bitlingur, að það munaði ekkert um hann. Fyrst svo er, þá virðist vera óþarfi að samþ. þessa till. Það ættu allir að geta verið sammála um það. Hann sagðist hafa búizt við, að það kæmi fram till. frá sósíalistum um að leggja þetta ráð niður. Hann virðist ekki hafa heyrt, hvað ég sagði áðan. Ég sagði, að við hefðum skipað fulltrúa okkar í ráðið með það fyrir augum, að hann reyndi þar að ná samkomulagi við hina fulltrúana um það, hvernig ætti að breyta starfsemi ráðsins eða hvort ætti að leggja það niður. Þá vildi hann halda því fram, að ráðið yrði ekkert meira pólitískt, þótt Alþfl. fengi þar einnig fulltrúa. Ég vil nú halda því gagnstæða fram, því að tilgangurinn með þessari till. er einungis pólitískur. En annars hefur það ekki mikla þýðingu. Aðalatriðið er það, að ef till. verður samþ., þá er það yfirlýsing frá Alþ. um, að það vilji, að ráðið starfi áfram með sama hætti.



Ég á bágt með að skilja þennan hv. þm. Hann hefur fellt stórkostlegan áfellisdóm yfir ráðinu, en þó hefur flokkur hans skipað fulltrúa í ráðið - og að því er hann segir, til þess að reyna að ná þar samkomulagi um breytingar á starfsemi ráðsins eða til þess að leggja það niður. Þ. e. a. s., hann viðurkennir þar með, að það sé ekki búið að komast að niðurstöðu um það enn þá, hvort leggja eigi ráðið niður eða breyta því, að málið sé enn þá á rannsóknarstigi. Þeir hafa þannig sett manninn inn til þess að kynna sér störf ráðsins.

Þess þurfti ekki

. Þá er óskiljanlegt, hvers vegna þeir bera ekki strax fram till. um að leggja ráðið niður, fyrst búið er að rannsaka störf þess. Annars hélt ég, að það hefði átt að rannsaka störf ráðsins innan þess, en ekki utan, og það var ekki hægt, fyrr en maðurinn var kominn inn í ráðið. En eftir að búið er að setja manninn inn í ráðið, geta þeir ekki dregið hann til baka. En það er auðséð, að þessi hv. þm. hefur enga skoðun um ráðið, þar sem hann segir, að maðurinn hafi verið settur inn í ráðið til þess að athuga hvort leggja ætti það niður eða breyta því, og þó þurfi ekki að rannsaka störf þess. Ég get ekki séð, að það sé tímabært að leggja ráðið niður, - en hverju á þá að breyta? Ég get ekki séð, að ráðið verði neitt meira pólitískt, þótt Alþfl. fái þar einnig fulltrúa, svo að fulltrúarnir verði fjórir í stað þriggja. Það er kunnugt, að maður Alþfl. er mjög vel starfhæfur, og störf ráðsins verða áreiðanlega eins vel eða betur unnin, ef hann er í ráðinu, en ef hann er þar ekki.

Hermann Jónasson. Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram að karpa um þetta mál, en viðvíkjandi því, sem haldið er fram um Björn Sigurðsson, að hann hafi ekki viljað starfa undir yfirstjórn rannsóknaráðs, þá er óviðkunnanlegt að halda hér áfram deilu um þetta, þar sem hægt er að tala við manninn sjálfan í síma 3233, þar sem hann er við vinnu sína, og ég talaði sjálfur við hann nú rétt áðan.

Forseti (StgrA): Hv. 5. þm. Reykv. hefur nú þegar talað oftar en þingsköp leyfa, en ég mun þó enn leyfa honum að gera aðeins örstutta aths.



Þetta var prýðileg aths. hjá hv. þm. Str. - Út af því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði um það, hvort leggja ætti ráðið niður eða ekki, þá er það ákaflega einfalt og þarf ekki rannsóknar við, því að ráðið hefur þegar orðið sér til skammar, og það er til skammar. En það, sem rannsaka þarf, er hvaða skipun eigi að taka upp á þessum málum.