Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skv. þingsköpum mun eðlilegt að n. fái til yfirlestrar frv. sem breytt hefur verið í Ed. Ed. hefur gert þá einu breytingu á þessu frv. að gildisákvæði laganna er breytt. Skv. frv. var til þess ætlast að lögin gengju í gildi 1. jan. s.l. Sá dagur er nú liðinn og hefur í staðinn verið sett inn grein þess efnis að lögin öðlist þegar gildi. Menntmn.-menn hafa rætt þessa breytingu sín á milli og sjá ekki ástæðu til þess að n. fjalli sérstaklega um frv. Mæla þeir með að það verði samþykkt.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er um staðfestingu á brbl., sem gefin voru út 22. apríl 1983 til þess að heimilt yrði að hafa kjördaga tvo við kosningarnar sem þá fóru fram, ef veður og aðstæður hömluðu kjörsókn. Um þetta mál er í sjálfu sér ekkert að segja og sjálfsagt að Alþingi staðfesti það eins og lagt hefur verið til af þingnefndum í báðum deildum þingsins. Það sem ég vildi vekja athygli á, herra forseti, er hins vegar það, að á dagskrá funda Nd. hefur að undanförnu verið annað mál um kosningar til Alþingis. Það er framhaldsumræða um frv. til l. um kosningar til Alþingis sem hér hefur verið lagt fyrir hv. deild af formönnum stjórnmálaflokkanna fjögurra. Það er svokölluð kjördæmabreyting sem þeir hafa náð samkomulagi um útfærslu á og flutt frv. til staðfestingar á hér í hv. deild. Fyrir jól knúði Alþb. á um það að málið kæmist til meðferðar hér, ekki til þess að taka það sérstaklega út úr öðrum málum sem snerta stöðu byggðarlaganna í landinu, heldur til þess að þetta mál fengi eðlilega afgreiðslu hér í þinginu. Við umr. gerðist það að hv. 1. þm. Suðurl., formaður Sjálfstfl., gerði grein fyrir frv. af sinni hálfu og síðan var umr. frestað. Síðan eru liðnar margar vikur. Alþingi hefur þegar starfað þó nokkrar vikur það sem af er þessu ári og málið hefur verið hér ítrekað á dagskrá í hv. Nd. Nú er auðvitað ekki ástæða til að umr. um þetta mál fari fram endilega í dag, vegna þess að hæstv. forsrh., formaður Framsfl., er fjarverandi. En ég hef hér kvatt mér hljóðs til að vekja athygli á því að málið er ekki á dagskrá dagsins í dag, sem mér finnst óeðlilegt, þó að það verði ekki tekið fyrir. Ég kveð mér og hljóðs til þess að leggja á það áherslu við hæstv. forseta Nd. að hann sjái til þess að það verði aðstaða til að ræða þetta mál strax á næsta fundi Nd. þegar frsm. og flm. viðkomandi frv. eru hér viðstaddir. Ég tel í rauninni algerlega óeðlilegt hversu það hefur dregist að meðhöndla þetta mál. Ég vona að það sé ekki til marks um það að þeir sem að því stóðu í upphafi séu að hlaupa frá því nú. Ég vil í tilefni af umr. um þetta mál, sem fram fóru hér fyrir nokkru, láta koma fram að sú yfirlýsing sem fylgdi málinu í fyrravor um jafnréttismál byggðanna er að sjálfsögðu í fullu gildi enn þá, a.m.k. af hálfu Alþb., og væntanlega annarra þeirra flokka sem að henni stóðu. Frá henni á ekki að hvika að mínu mati í neinu. Við munum í Alþb. leggja mjög ríka áherslu á það að við hana verði staðið og ganga eftir því við hæstv. núv. ríkisstj. Hins vegar er eitt meginmálið það að fjalla hér um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis. Jafnréttismálin verða einnig að koma hér til umr., jafnréttismál byggðanna. Á þau leggur Alþb. mjög þunga áherslu og mun fyrir sitt leyti ekki líða það að þau mál verði vanrækt af núv. hæstv. ríkisstj. Herra forseti. Ég taldi mig tilknúinn til þess að koma þessari aths. á framfæri vegna seinagangs í meðferð á máli þessu hér á hv. Alþingi, þ.e. frv. sem formenn fjögurra stjórnmálaflokka flytja um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis.



Herra forseti. Það er vel að Alþb. hefur notað jólin og það sem liðið er af þessu ári til að taka þá ákvörðun að það ætli að standa við það að jafnréttismál á fleiri sviðum verði til afgreiðslu hér í þinginu. En það skýtur mjög skökku við að slá því hér fram að þeir Alþb.-menn ætli að ganga eftir því við hæstv. ríkisstj. Ég vil minna á það alveg sérstaklega að það frv. sem hv. 3. þm. Reykv. vék hér að áðan er flutt af formönnum stjórnmálaflokkanna, ekki af ríkisstj. Og ef þeir ætla að vera sjálfum sér samkvæmir hljóta þeir, formenn stjórnmálaflokkanna, að setjast niður og fara að klára það verk sem þeir lofuðu á sínum tíma, þannig að það sé eitthvað annað og meira en skrum í þingsölum sem birtist í yfirlýsingum eins og þeirri sem hér kom fram. Mér þætti sanngjarnt að þeir færu að setjast niður og klára sitt verk, þannig að hægt væri að ræða þessi mál nokkuð samhliða hér í þinginu. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að hv. 3. þm. Reykv. hefur notað jólin og þennan tíma ársins til að taka þá ákvörðun að hann og hans flokkur séu reiðubúnir að standa við þetta. En þá er líka rétt að þeir fari að koma sér að verki og fari að vinna þau frv. sem þeir lofuðu að koma á framfæri. Ég tel rétt, herra forseti, að vekja á því athygli að mál afgreiðast ekki hér í þinginu með yfirlýsingum um að þeir ætli að gera þetta eða hitt, heldur með því að þeir leggi fram frv. til staðfestingar á þeim yfirlýsingum.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. á kost á því að fylgja Alþb. varðandi aðgerðir til jöfnunar á lífskjörum í landinu ef hann hefur einhvern áhuga á því. Fyrir þinginu liggur frv. frá hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni og fleiri þm. Alþb. um jöfnun húshitunarkostnaðar. Ég hef ekki orðið var við það að hv. þm. Framsfl. hafi lagt sérstaka áherslu á að knýja það mál í gegnum þingið. Þeir eiga enn kost á því að bæta ráð sitt í því efni.



Ég hygg að sú ábending sem hér hefur komið fram um það að nokkur seinagangur hafi verið á um þetta tiltekna mál, sem hv. 3. þm. Reykv. minntist á, sé réttmæt. Það hefur verið tiltekinn seinagangur í því, ég skal viðurkenna það. Það er hins vegar ekki forseta að kenna. Ætla ég ekki að útskýra það að öðru leyti en því að það hafa af ýmsum ástæðum komið fram beiðnir til forseta um að þessu máli verði frestað og ég hef tekið tillit til þess. En af þessu tilefni vil ég lýsa yfir því nú að það var meining mín að taka það sérstaklega til meðferðar milti flm. og mín hvenær þetta mál gæti komið til umr. þannig að við gætum farið að vinna eðlilega að meðferð þess, eins og að sjálfsögðu ber að gera um þetta þingmál sem önnur.



Herra forseti. Ég minnist þess að í félmrh.-tíð hv. 3. þm. Reykv. flutti ég hér till. til þál. um að reiknuð skyldi út framfærsluvísitala á hinum ýmsu stöðum á Íslandi. Ég man ekki betur en hann hafi lagt sérstakt kapp á að drepa það mál, koma í veg fyrir að hægt væri að fá á hlutlausan hátt úttekt á því, hvaða þættir það væru aðallega sem yllu ójöfnum framfærslukostnaði, en vissulega hefði slík grunnrannsókn þurft að vera undanfari þess að hægt væri að flytja hér frv. eins og formenn stjórnmálaflokkanna hafa lofað að gera. Og minnugur þess að þar kom mjög skýrt fram hans afstaða til þess hvað hann teldi eðlilegt og sanngjarnt í þessu sambandi, þá liggur það alveg ljóst fyrir að ég sé ekki ástæðu til að skipta um stjórnmálaflokk.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 5. þm. Vestf. þá er það rétt að ég lagðist á sínum tíma gegn því fyrir mitt leyti að greiddar yrðu mismunandi vísitölubætur eftir landshlutum. Ég hef aldrei talið að slíkt gæti komið til greina. Hins vegar var ég þá og er enn þeirrar skoðunar að það eigi að hafa dýrtíðaruppbætur í landinu. Hv. þm. styður hins vegar ríkisstj. sem hefur bannað með lögum alla vísitölu í tvö ár, ekki aðeins fyrir landshluta og byggðarlög, heldur fyrir landið allt.



Herra forseti. Ég vil undirstrika að sú þáttill. sem hv. 3. þm. Reykv. lagði sérstakt kapp á að drepa fór fyrst og fremst fram á það eitt að útreikningarnir skyldu fara fram. Og sá sem ekki þorði að horfa framan í útreikningana hefði nú varla verið maður til að hagnýta sér þá. Það liggur þess vegna ljóst fyrir að hér er verið að reyna að slá ryki í augu þingheims með því að bera því við sem kom hér fram á eftir. Ég vil undirstrika það að hv. 3. þm. Reykv. sýndi þar vissulega sitt rétta andlit þegar hann lagðist gegn því að þessir útreikningar færu fram.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um framkvæmd alþjóðasamnings um varnir gegn mengun frá skipum er stutt. Það er tvær greinar. Frv. er flutt til þess að Ístand geti gerst aðili að alþjóðasamningi um varnir gegn mengun frá skipum sem gerður var í London í nóv. 1973 og bókun frá 1978. Samningurinn öðlaðist gildi í febr. 1983. samgn. fékk Kristin Gunnarsson deildarstjóra í samgrn. og Hjálmar Bárðarson siglingamálastjóra á sinn fund eins og fram kemur í nál. á þskj. 394. Það kom fram í þeirra máli að það væri mjög erfitt að ekki skyldi takast að ljúka þessu máli á síðasta þingi. Það var lagt fyrir Ed. á síðasta þingi en umr. varð ekki lokið. Það hafa orðið erfiðleikar í sambandi við þetta mál nú þegar. Samgn. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breytingu á lögum nr. 50 frá 12. maí 1970, um skipamælingar, í samræmi við alþjóðasamþykkt um mælingu skipa sem Ísland er aðili að. Kristinn Gunnarsson deildarstjóri í samgrn. og Hjálmar R. Bárðarson siglingamálastjóri komu á fund n. og ræddu þessi mál. Lögðu þeir áherslu á að málinu yrði hraðað gegnum þingið. Samgn. hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Í framhaldi af ákvörðun fiskverðs nú fyrir skömmu og vegna hinnar alvarlegu stöðu varðandi .afla á þessu ári hefur þótt nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir í sjávarútvegi. Er þetta frv.flutt vegna þess í því skyni að lækka útflutningsgjald af saltfiski sem er framleiddur á árinu 1984, en þessi útflutningsgrein hefur átt við mikla erfiðleika að etja upp á síðkastið. Og það er augljóst að þeir erfiðleikar verða einnig á árinu 1984, eins og glöggt kemur fram í áætluðu rekstraryfirliti frystingar og söltunar í febrúar 1984 eftir að fiskverðsákvörðun fór fram. Ég vil einnig taka það fram að lækkun á útflutningsgjaldi af saltfiski er í reynd forsenda þess að það tókst að ná samkomulagi um fiskverð. Þeir aðilar sem standa í forsvari fyrir þessari útflutningsgrein fóru þess á leit að útflutningsgjald yrði lækkað verulega og minna gjarnan á það, að hér áður fyrr var afkoma þessarar greinar mun betri og þá var gripið til þess ráðs að hækka útflutningsgjald á saltfiski og skreið. Var því mun hærra útflutningsgjald af þessum greinum en af freðfiski. Það er að mínu mati mjög óæskilegt að slík mismunun eigi sér stað. Hins vegar verður það að viðurkennast að þessi grein á við sérstök, vonandi tímabundin, vandamál að stríða og þess vegna eðlilegt að taka tillit til þess. Hér er þó ekki um mikla lækkun að ræða, aðeins 1.5% af framleiðslu ársins 1984 sem nemur 38 millj. kr. Eftir sem áður mun þessi grein útflutnings eiga við mikinn hallarekstur að stríða og ekki er fyrirsjáanlegt hvernig henni muni takast að brúa það. Hins vegar má gera ráð fyrir því að söltun á fiski muni dragast saman og aukin áhersla verði á frystingu. Nú þegar má sjá þess mörg merki. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langt mál um þetta einstaka frv. það skýrir sig sjálft og er einfatt að gerð. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Eins og öllum er kunnugt hafa upp á síðkastið verið að berast upplýsingar m.a. frá Sjómannasambandi Íslands um afkomuhorfur sjómannastéttarinnar á þessu ári. Af því tilefni ræddi ég í gær við hæstv. sjútvrh. um þessi mál og óskaði eftir því við hann að hann gæfi á Alþingi í dag tilteknar upplýsingar um fyrirætlun stjórnvalda í þeim málum ef einhverjar slíkar upplýsingar lægju fyrir. Ég óskaði eftir því að þessar umr. gætu orðið á Alþingi í dag og þá utan dagskrár, en hæstv. ráðh. benti á að á dagskrá fundarins væri mál sem varðaði aðgerðir ríkisstj. í fiskveiðimálum þar sem þessar umr. gætu mætavel fallið undir og er það mál nú hér á dagskránni. Ég vil aðeins taka þetta fram til þess að það komi fram að þær upplýsingar sem ég óska eftir að hæstv. ráðh. gefi koma honum ekki á óvart og eiga fullt erindi inn í þessa umr. Ég hafði samráð um það við hann í gær, herra forseti, gerði honum viðvart um að ég mundi taka þetta mál upp undir þessum dagskrárlið enda á það þar heima. Það liggur fyrir, herra forseti, skv. úttekt Sjómannasambands Íslands, að sú stétt launamanna í landinu sem á fyrir sér mesta kjaraskerðingu allra launastétta eru íslenskir sjómenn. Sjómannasamband Íslands hefur gert lauslega athugun á framtíð þessarar atvinnustéttar sem lítur þannig út, svo tekin séu tvö dæmi, annars vegar af vertíðarbát og hins vegar af togara: Vertíðarbátur tiltekinn, sem Sjómannasamband Íslands miðaði við, sem hafði á árinu 1982 1119 tonna afla mun á árinu 1984 ekki fá heimild til að fiska meira en 652 tonn. Skerðing hjá þessum bát á afla er 42%. Á verðlagi 1984 var verðmæti afla þessa báts 10 millj. 180 þús. krónur en verður ef hann nær þeim afla sem honum er úthlutað á árinu 1984 aðeins röskar 6.5 millj6nir kr. Skerðing á aflaverðmæti er þarna 35%. Hvað varðar afkomu sjómannsins á þessum bát, þá fékk hann í aflahlut fyrir aflann sem fiskaðist á árinu 1982, á verðlagi 1984, 270 þús. kr. tekjur en mun bera úr býtum á þessu ári aðeins 150 þús. kr. Skerðingin á tekjum þessa manns mun nema 44%. Það skal tekið fram að þessi vertíðarbátur sem Sjómannasamband Ístands miðaði við hefur síldveiðileyfi annað hvert ár og fékk síðast leyfi haustið 1983. Þessi bátur fær því ekki slíkt leyfi í ár og skv. kvótakerfinu á hann ekki völ á öðrum leyfum utan hefðbundinna botnfiskveiða en djúprækjuveiðum. Þessi bátur sem hér er um að ræða er síður en svo einsdæmi heldur má ætta að sama staða verði uppi hjá tugum ef ekki hundruðum slíkra vertíðarbáta. Tekjuskerðingin hjá sjómönnunum á föstu verðtagi frá 1982 á þessum skipum mun nema 44%. Ef tekið er dæmi af togara hins vegar, t.d. vestfirskum togara sem er í hópi aflahæstu skipa landsins, þá var afli þess togara á árinu 1982 4 563 tonn, en mun verða, skv. reglunum sem ákveðnar hafa verið á árinu 1984, aðeins 3 168 tonn. Verðmæti afla þessa togara á verðlagi 1984 varð, eins og aflinn var 1982, 34 millj. 300 þús. kr., en verður, miðað við þann kvóta sem hann hefur íengið úthlutað, 22 millj. 470 þús. kr. Skerðing á verðmæti aflans sökum kvótakerfisins er 34%. Aflahlutur sjómanns á slíkum togara, eins og aflinn var 1982 á verðlagi í ár, nemur ígildi 670 þús. kr., en verður 439 þús. kr., raunhlutur háseta þó öllu lægri eða 307 þús. kr. þannig að þarna er um skerðingu að ræða á tekjum sjómanns á slíkum togara á milti 35 og 40% . Út af fyrir sig mætti segja að þetta væri e.t.v. mögulegt ef hér væri um að ræða uppákomu eins árs. En það kemur líka fram í athugunum Sjómannasambands Íslands að allt frá árinu 1977 hefur tekjum sjómanna stöðugt verið að hraka í samanburði við aðrar stéttir. Ef við setjum tekjur sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna sama sem 100 árið 1977, þá voru tekjur sjómanna árið 1983 1 156, tekjur verkamanna 1 314, tekjur iðnaðarmanna 1 258. Sjómenn höfðu þá aðeins fengið í sinn hlut 1977–1983 88% af þeim hlutfallslegu launahækkunum sem gengið höfðu til verkamanna og rétt um 90% af þeim hlutfallslegu launahækkunum sem gengið höfðu til iðnaðarmanna. Á öllu þessu árabili frá árinu 1977 og til ársloka 1983 höfðu íslenskir sjómenn m.ö.o. stöðugt verið að tapa í tekjum miðað við aðrar stéttir og held ég þó að hvorki verkamenn né iðnaðarmenn hafi talið sig of sæla af sínum tekjum. Þannig að það er síður en svo að þessi atvinnustétt hafi átt eitthvað aflögu eftir undangengin ár til að taka á sig 35–42% kjaraskerðingu á einu ári. Miðað við þau áform sem nú eru uppi varðandi tekjumál þessarar stéttar er gert ráð fyrir verulegum lækkunum á tekjum hennar samanborið við aðrar stéttir á þessu ári. Í árslok 1984 mun sjómenn því skorta um 30% upp á að hafa fengið álíka breytingar á tekjum sínum frá 1977 og samanburðarstéttirnar verkamenn og iðnaðarmenn. Ég held að menn geti sagt sér það sjálfir hvaða afleiðingar þetta muni hafa á afkomu sjómannastéttarinnar. Í viðtali við Óskar Vigfússon, formann Sjómannasambands Íslands, sem birtist í Alþýðublaðinu í dag, er þetta mál m.a. tekið sérstaklega fyrir. Þar kemur fram í viðtali við Óskar að fyrir liggja nú útreikningar hjá Þjóðhagsstofnun sem sýna að verði ekki um að ræða sóknarminnkun hjá skipum sem botnfiskveiðar stunda mun sjómannastéttin aðeins fá 37% þess aflahlutar sem sjómenn hafa fengið í sinn hlut s.l. þrjú ár. Ef um 10% sóknarminnkun verður að ræða munu sjómenn fá 52.7% aflahlutar síðustu þriggja ára. Ef um 30% sóknarminnkun verður að ræða þýðir það um 71.9% meðal aflahlutar síðustu þriggja ára hjá þessum skipum. Formaður Sjómannasambands Íslands tekur fram í þessu viðtali að svo gífurleg röskun sé nú fyrirsjáanleg á högum sjómannastéttarinnar á þessu ári að sjómenn hljóti að krefjast þess að allt tekjumyndunarkerfi stéttarinnar, allt það kerfi sem byggt hefur verið upp út frá aflahlut til þess að ákveða sjómönnum laun verði tekið til endurskoðunar á árinu. Tekjutrygging sjómannanna er nú tæpar 16 þús. kr. á mánuði og er þá miðað við allt að 18 stunda vinnu á sólarhring. Óskar Vigfússon tekur fram að engin önnur stétt í landinu láti bjóða sér slíkt. Vinna sjómanna fyrir þessu kaupi, tekjutryggingu 16 þús. kr. á mánuði, getur orðið allt upp í 468 stundir á mánuði og getur þá hver sem vill reiknað það út að tímakaup sjómanna við störf norður í Dumbshafi er kr. 31.50 á unna klst. Ég held að ekki þurfi að fara mörgum orðum um hvað þetta þýðir fyrir þessa tilteknu atvinnustétt. Það eru því tvær spurningar sem ég vil á þessu stigi málsins, leggja fyrir hæstv. sjútvrh. Þær eru þessar: 1. Mun hann fallast á að taka bráðlega til endurskoðunar og endurákvörðunar það kerfi og þau aflamörk sem að öllu óbreyttu munu hafa þau áhrif á kjör íslenskrar sjómannastéttar að þeir verði annað hvort atvinnulausir á miðju ári eða bónbjargamenn ef hvort tveggja ekki verður? 2. Hvernig eiga menn, sem hugsanlega tapa milli 35 og 42% af tekjum sínum á einu einasta ári, að geta staðið í skilum um greiðslu opinberra gjalda? Mín síðari spurning er því sú: Hefur hæstv. ríkisstj. eitthvað hugað að því máli eða mun hæstv. sjútvrh. beita sér fyrir því innan ríkisstj. að ef svo fer sem horfir að þessi atvinnustétt verði fyrir jafn gríðarlegri tekjuskerðingu eins og um ræðir muni ríkisstj. grípa til sérstakra aðgerða til þess að fresta eða fella niður greiðslur opinberra gjalda til ríkissjóðs af launum sem eru í engu sambærileg við þau launakjör sem þessir menn búa við nú í dag? Í öðru lagi vara ég hæstv. ráðh. mjög eindregið við því að frv. til l. um breytingu á lögum nr. 51 28. apríl 1983 um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins nái fram að ganga. Mér er kunnugt um að nú á þessari stundu eru sjómenn úti á fiskimiðunum að búa sig undir að senda hæstv. ráðh. og ríkisstj. allri sameiginleg mótmæli í skeytum frá öllum íslenskum fiskiskipum sem veiðar stunda. Ég vara hæstv. ráðh. mjög eindregið við því að ef hann skellir skollaeyrum við þessum mótmælum sem á leiðinni eru frá íslenska fiskveiðiflotanum er ekki víst að mörg íslensk fiskiskip láti úr höfn sem í höfn koma á næstu dögum.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að það er afskaplega undarlegur málflutningur þegar því er haldið fram að sökum kvótakerfisins hafi svo og svo mikil skerðing komið hér yfir landið. Ég veit satt best að segja ekki hvað slíkur málflutningur á að þýða, því hvað er það sem hefur gerst í okkar þjóðfélagi? Við höfum tekið á móti þeim boðskap að okkar þorskstofn sé í verulegri hættu, sá hluti okkar auðlinda í sjónum sem við byggjum að langmestu leyti okkar afkomu á. Það var sameiginleg niðurstaða þeirra sem mest eiga hagsmuna að gæta í þessu sambandi að fara bæri varlega í veiðar á árinu 1984 og takmarka afla. Niðurstaðan varð sú að binda afla við 220 þús. lestir. Menn hafa m.a. haldið því fram að það hefði verið miklu betra að setja ekki á slíkt kerfi og berjast um þetta litla aflamagn með venjulegum hætti sem hefði þýtt að bátaflotinn hefði haft u.þ.b. 74 þús. tonn á vertíðinni til að slást um. Hefði það fært mönnum meiri tekjur, hefði það fætt sjómönnum betri kjör? Það er í þessu ljósi sem er nauðsynlegt að ræða þetta mál jafnvel þótt ég sé ekki með því að draga úr því mikla vandamáli sem bæði sjómenn og allir aðrir sem byggja afkomu sína á sjómennsku og fiskvinnslu standa frammi fyrir. Til mín hefur verið beint tveimur spurningum, í fyrsta lagi hvort þau aflamörk verði endurskoðuð sem nú er gert ráð fyrir? Svarið við þeirri spurningu er já vegna þess að beinlínis var gert ráð fyrir því þegar ákvörðunin var tekin að slík endurskoðun færi fram í apríl. Sú endurskoðun þarf að fara fram eins fljótt og nokkur kostur er, m.a. með tilliti til vetrarvertíðar. Ég vil einnig taka fram, vegna þess að hv. þm. var að tala hér um bát sem ekki mundi hafa síldveiðileyfi í haust, að engar ákvarðanir hafa verið um það teknar. Það vill nú svo vel til að loðnuveiði er mikil og hefur fært hluta af sjómannastéttinni auknar tekjur. Einnig er rétt að benda á það, sem ekki hefur komið nægilega fram, að gert er ráð fyrir að loðnuveiði hefjist á næsta hausti áður en haustleiðangri lýkur því að vísindamenn hafa þegar lagt til að loðnuveiði á næsta hausti verði 300 þús. tonn. Slíkur kvóti hefur verið samþykktur fyrir loðnuveiðarnar norður af landinu. Að vísu er sá galli að við erum ekki einráðir um þennan stofn og skv. samningi við Norðmenn eiga þeir um 15% hlutdeild sem gæti orðið einhversstaðar u.þ.b. 100 þús. tonn. Það að loðnuveiðin hefst nú aftur þýðir að sjálfsögðu að þau skip munu fá minna af öðrum fiski og þau 52 loðnuskip sem hafa verið hér á veiðum hafa verið aðilar að síldveiðunum. Það er engin launung að ég er þeirrar skoðunar að þau eigi að sjálfsögðu að fara út úr síldveiðunum til að gefa meira rúm fyrir báta sem ekki hafa rétt til þessara veiða. Það mundi því verða til þess að það kerfi, ef svo má kalla, að bátarnir hafi síldveiðileyfi aðeins annað hvert ár, verður að sjálfsögðu tekið til endurskoðunar nú á næstunni í framhaldi af þessu. Þannig að þegar þessi mál eru skoðuð verða menn að sjálfsögðu að taka tillit til ýmissa slíkra þátta. Þegar litið er til þess afla sem bátaflotinn fær er oft á tíðum ekki hugleitt - vegna þess að ekki hefur enn verið úthlutað aflamagni fyrir humarveiðina - að margir þessara báta hafa einnig humar. Þannig að að líta eingöngu á þær tölur sem nú hafa komið yfir botnfiskinn gefur sem betur fer ekki alveg rétta mynd. Hitt er svo annað mál að þetta felur í sér mikla erfiðleika fyrir sjómannastéttina og sjávarútveginn í heild sinni. Ég tek undir þau orð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar að erfiðleikar í þessari atvinnugrein og í þessari stétt manna verða meiri en almennt gerist í landinu. Þeirra kjör munu mjög rýrast. Hitt er svo annað mál að ég fullyrði að ef við reynum ekki að skipuleggja þessar veiðar muni kjör þeirra rýrast enn meir. Þrátt fyrir allt er það sem skiptir meginmáli að við getum á nýjan leik byggt upp kjör þessarar stéttar á næstu árum, sem hafa ekki verið allt of góð að undanförnu þó að oft hafi verið mikið úr því gert. Ég leyfi mér að fullyrða að það sem hefur farið verst með kjör íslenskrar sjómannastéttar er það vísitölukerfi sem hér hefur ráðið ríkjum á undanförnum árum vegna þess að afgangsstærðin í því kerfi hefur orðið útflutningsvara. Ég get tekið sem dæmi síldarverðið sem hefur farið lækkandi á erlendum mörkuðum á undanförnum árum. Fyrir mörgum árum var afkoman í þeirri grein tiltölulega góð. Síðan hefur vinnslukostnaður í landi hækkað jafnt og þétt og laun þeirra sem vinna við síldina í landi og veita henni þjónustu, einnig hækkað jafnt og þétt sem leitt hefur til þess að fiskverðið hefur orðið afgangsstærð vegna þess að markaðsverðið, erlendi markaðurinn, leyfði ekki meira. Þetta samspil í þjóðfélaginu hefur fyrst og fremst orðið til að rýra kjör sjómanna, það leyfi ég mér að fullyrða, og engin stétt hefur farið eins illa út úr því eins og þeir.  Að því er varðar síðari spurninguna, hvort gerðar munu verða breytingar á innheimtu opinberra gjalda vil ég taka fram að það mál hefur verið rætt bæði milli mín og fulltrúa sjómanna og það hefur einnig verið rætt í viðkomandi ráðuneyti og er til athugunar. Ég ætla hins vegar ekki að gera neitt lítið úr því að jafnvel þótt hér sé um mikinn tekjusamdrátt að ræða er það einnig hjá öðrum og á það er bent að stundum sé erfitt að taka eina ákveðna stétt út úr að því er varðar innheimtu opinberra gjalda. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé mjög réttlætanlegt í þessu tilfelli vegna þess að sveiflur í tekjum sjómanna eru mun meiri en hjá öðrum stéttum og þeir hafa jú manna mest farið þess á leit að upp væri tekið staðgreiðslukerfi skatta sem kemur einfaldlega til af því að meiri sveiflur eru í þeirra tekjum. Þannig að það er til athugunar hvort hægt er að koma við slíkri tilhliðrun að því er varðar innheimtu opinberra gjalda hjá sjómönnum en niðurstaða liggur ekki fyrir.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur upplýst að hæstv. sjútvrh. hafi boðið upp á að undir þessum dagskrárlið í dag gæfist kostur á að fjalla nokkuð um þau alvarlegu mál sem sérhvert sjómannaheimili í landinu stendur frammi fyrir um þessar mundir eftir þá geigvænlegu lífskjaraskerðingu sem þar er orðin. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt hér á því að vara við því að menn kenndu kvótakerfinu um þá skerðingu sem þarna liggur fyrir. Það er mál út af fyrir sig. Ég ætla ekki að kveða upp dóm í þeim efnum. Ég ætla að láta liggja á milli hluta hvort lífskjaraskerðingin hjá sjómannastéttinni eigi rætur að rekja til minnkandi fiskstofna í hafinu eða til þess fyrirkomulags sem tekið hefur verið upp við veiðarnar. Hvort heldur sem er, þá stendur sú stóra staðreynd eftir að kjörin hjá sjómönnunum hafa ekki aðeins skerst um þau 25% sem er hin almenna kjaraskerðing í landinu á valdatíma núv. ríkisstj., heldur um mun meira. Ég hygg að það sé síst of mælt að staðhæfa að hjá þessari einu þjóðfélagsstétt láti nærri að kjaraskerðingin sé í kringum 40% og í ýmsum tilvikum reyndar meiri. Það þarf ekki að fara orðum um hvílíkt áfall það er fyrir útgerðarfyrirtækin í landinu þegar afli sem á land berst minnkar með þeim hætti sem fyrirsjáanlegt er að verði á þessu ári borið saman við það sem var fyrir 2–3 árum. Hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hafa enda viðurkennt að óhjákvæmilegt væri að grípa til sérstakra ráðstafana til að mæta að nokkru vanda útgerðarinnar í landinu. Er það bæði eðlilegt og sjálfsagt út af fyrir sig, en það hefðu mátt fylgja þar með ráðstafanir sem sýndu skilning á því að þessi mikli aflasamdráttur kemur ekki síður við það fólk sem í sjávarútveginum starfar bæði á sjó og landi og þá ekki síst sjómannastéttina. En svo furðulega vill til að þegar hæstv. ríkisstj. með hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar fer að svipast um í leit að fjármunum til að færa til útgerðarfyrirtækjanna í þeirra mikla vanda er ekki gripið til þess að færa fjármuni frá ýmsum öðrum atvinnugreinum í landinu sem búið hafa við mjög góða afkomu, ekki síst á þeim tíma sem þessi ríkisstj. hefur setið að völdum, og færa þaðan til undirstöðu okkar þjóðarbúskapar, sjávarútvegsins. Nei, í þess stað er gripið til þeirrar furðulegu ráðstöfunar að ganga enn frekar á hlut sjómannanna með því að færa fjármuni frá Aflatryggingasjóði, sjóði sem hefur það meginhlutverk að tryggja greiðslur til þeirra sjómanna í landinu sem verða fyrir alvarlegum aflabresti, frá þeirri deild sjóðsins sem ekki er unnt að líta öðruvísi á en sé í rauninni í eigu sjómanna. Það er þarna sem ríkisstj. sér helst ástæðu til að leita fjármuna í vanda útgerðarinnar, þ.e. að ganga í vasa þeirra sem á fiskveiðiflotanum starfa og skerða með þeim hætti enn frekar þeirra kjör og afkomuöryggi. Það er þetta sem ég vil hér leyfa mér að mótmæla alveg sérstaklega. Og ég vil leyfa mér að gera mér þær vonir að ríkisstj. a.m.k. hugsi sig vel og vandlega um áður en hún stígur þetta skref til fulls. Hæstv. sjútvrh. minntist hér úr ræðustól áðan á það, að í raun og veru hafi það verið vísitölukerfið sem hafi valdið því að sjómenn hafi ekki hlotið betri kjör en orðið er. Mér sýnist þetta vera angi af þeim málflutningi sem er áberandi af hálfu talsmanna ríkisstj. um þessar mundir þegar þeir segja: Á undanförnum árum hafa lífskjör launafólksins í landinu verið miklu betri en þjóðarbúið hafði efni á og það er vegna þess að þetta vísitölukerfi var í gildi, þá var alltaf verið að borga fólki hærra kaup en í raun og veru voru til fjármunir fyrir í landinu. Ég verð að segja að þetta er málflutningur sem engan veginn fær staðist að mínu viti. Vísitölukerfið, sem svo mjög hefur verið fordæmt af talsmönnum núv. ríkisstj. og þeir hafa afnumið og bannað með lögum, hafði að sjálfsögðu ýmsa galla sem sitt hvað mætti um segja. En aðalatriði málsins var þó að það tryggði launafólki - og sjómönnum þá einnig vegna þess að yfirleitt hefur fiskverðið í meginatriðum fylgt launum - ákveðið afkomuöryggi sem í rauninni mátti ekki minna vera. En það sem ráðh. er að segja með þessu er það, að nauðsynlegt hafi verið að grípa til þess að lögbanna vísitölugreiðslur á laun til að fólkið sem vinnur í landi hefði það ekki of gott og skerða þess kjör um 25%, og er þá að gefa í skyn að þannig ætti þá e.t.v. að vera mögulegt að bæta kjör sjómannastéttarinnar. En það er nú ekki aldeilis að þau hafi batnað við þetta. Þvert á móti hafa þau, eins og áður sagði, versnað eftir að vísitölukerfið var afnumið og bannað með lögum langt umfram kjör annarra launastétta í landinu. Ég held að það hljóti að koma til alvarlegrar skoðunar eins og þessum málum er öllum háttað og ef ekki fæst þar nokkur lagfæring á, ef ekki fást gerðar sérstakar ráðstafanir af hálfu opinberra stjórnvalda til að bæta kjör sjómanna, sem er að mínu viti ekki síður aðkallandi en að tryggja afkomu útgerðarfyrirtækjanna, ef þetta ekki fæst, þá hlýtur sú spurning að vakna mjög alvarlega: Er það hlutaskiptakerfi, sem hefur verið grundvöllurinn að ákvörðunum um launagreiðslur til sjómanna, nothæft lengur? Mér sýnist að ef framhaldið verður eins og nú horfir, miðað við aflaspár fyrir þetta ár, ef það ástand verður varanlegt um nokkurn tíma, þá muni það ýta mjög undir að sjómannastéttin hljóti að krefjast launatryggingar mjög verulega umfram þær 15–16 þús. kr. sem þeir nú hafa á flotanum sem þá lágmarkstryggingu sem þeir hafa fyrir sínum mánaðarlegu tekjum. Og ég held að ef menn settust við samningaborð og ef maður hugsaði málið á þeim grunni að hlutaskiptin væru ekki lengur aðalviðmiðunin, heldur væri spurt um laun fyrir þá miklu vinnu sem þarna er innt af hendi, oft og tíðum tvöfalt á við almennan vinnudag í landi, þá gæti ekki hvarflað að nokkrum manni að launatrygging upp á 15–16 þús. kr. væri neitt nálægt því sem þar gæti talist vera við hæfi. Ég vil vekja athygli á að það ástand sem þarna er komið upp einmitt núna hlýtur að kalla mjög á að menn skoði einnig þessi mál vel og vandlega. Ég læt mér ekki detta annað í hug en slík endurskoðun hlyti að leiða til verulegra kjarabóta fyrir okkar sjómannastétt, og þær kjarabætur eru ekki annað en sjómannastéttin hlýtur að teljast eiga fyllsta rétt á, miðað við heildaraðstæður í okkar þjóðarbúskap og miðað við það vinnuframlag sem hún leggur fram til okkar sameiginlegu þjóðartekna. Ég hef lokið mínu máli, herra forseti.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin sem hann gaf, þó að ég verði að segja eins og er að þau reynast nú tæpast fullnægjandi. Það er ánægjulegt til þess að vita að hann skuli hafa tekið það upp á vettvangi ríkisstj. að ríkisstj. reyndi að greiða fyrir sjómannastéttinni sem verður að taka á sig mikinn kjaraskell, m.a. með því að ívilna mönnum sem þess þurfa í greiðslu opinberra gjalda. Ég vil aðeins minna á það að ég held að ég muni það rétt, þó ég hafi ekki skattalögin við hendina, að þar séu ákvæði sem beinlínis heimili að skattstjórar veiti skattaafslátt, bæði frestanir á greiðslum og niðurfellingar á álögum þegar um er að ræða mikið tekjutap. Þannig að þarna er aðeins spurning um tvennt. Í fyrsta lagi að vekja athygli manna á þeim rétti sem þeir eiga og í öðru lagi að ríkisstj. beiti sér fyrir því sérstaklega og hafi um það frumkvæði að þetta ákvæði sé framkvæmt gagnvart þeim sem þess eiga að njóta og þá sérstaklega sjómönnum í þessu tilviki. Þarna er ekki spurt um neitt annað en að hæstv. ríkisstj. framfylgi ákvæði sem ég man ekki betur en að sérstaklega hafi verið sett inn í skattalög einmitt um tilvik eins og þetta. Það er út af fyrir sig ágætt og þarft að menn skuli vera að ræða þetta í ríkisstj. en menn skulu huga að því jafnframt að fyrirframgreiðsla opinberra gjalda er þegar hafin. Ríkisstj. ákvað mjög háa fyrirframgreiðsluprósentu þannig að þegar er komið að því að þessir menn séu rukkaðir um háa fyrirframgreiðslu af launum sem stöðugt fara lækkandi. Þannig er engin ástæða til að bíða með ákvarðanir í þessu sambandi. Langbest væri að sjálfsögðu að frá því yrði gengið sem allra fyrst áður en lengra er haldið, að þessu ákvæði verði framfylgt gagnvart sjómannastéttinni. Spurning mín til hæstv. ráðh. um hvort til stæði að hækka kvótamarkið var nátengd þessari spurningu. Því aðeins er ástæða til að bíða með aðgerðir í þessu máli að hæstv. ráðh. hafi nú þegar tekið ákvörðun um að hækka þetta mark þannig að sú fyrirsjáanlega kjaraskerðing sem ella verður komi ekki fram. Það er alveg ástæðulaust að vera að bíða fram í apríl eftir því. Ef hæstv. ráðh. er nú á þessari stundu ekki reiðubúinn til að taka slíka ákvörðun um hækkun á aflamarkinu tel ég að hann, sem einn af meginhöfundum núv. skattalaga, eigi að beita sér fyrir því að þessu ákvæði, sem ég man ekki betur en að sé í skattalögunum, verði framfylgt og hæstv. ríkisstj. hafi um það frumkvæði. Við skulum gera okkur grein fyrir því, eins og hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði, að hluti af þeirri lausn sem á að veita útgerðarmönnunum, atvinnurekendahliðinni í sjávarútvegi, er einmitt fólginn í tilfærslu frá launþegunum í þessum atvinnuvegi, frá sjómönnum til útvegsmanna. Hluti af lausninni er óframkominn enn, þ.e. sú skuldbreyting sem á að gera fyrir aðila í útvegi. Þá rís auðvitað sú spurning: Hyggjast menn ekki láta það sama ganga yfir alla? Hver er réttur sjómanna þar? Menn sem þurfa að búa við 44% launahrap milli ára, hvernig skyldi staða þeirra vera til að greiða opinber gjöld og afborganir og vexti af þeim skuldbindingum öðrum sem þeir hafa á sig tekið? Menn hafa verið að segja í blöðum og víðar að till. um að sama sé látið ganga yfir launafólk og atvinnurekendur sé grínmál. Það sé grínmál ef lagt sé til að launafólk í landinu fái sömu meðferð hjá löggjafanum og atvinnurekendur. Það sé t.d. grínmál ef lagt er til að veita sjómönnum svipaða fyrirgreiðslu varðandi breytingu á lausaskuldum í langtímalán eins og veita á atvinnuveitendum þeirra, útgerðarmönnunum. Þetta sýnir best hvers konar hugsunarháttur hér ræður ríkjum þegar launafólkið á ekki að fá sama rétt fyrir lögum og veita á þeim sem hafa tekjur af eigin eignum og eigin atvinnurekstri. Herra forseti. Við getum endalaust deilt um hvort það er kvóta.kerfið eða náttúrlegar aðstæður í sjónum sem veldur því að tekjutapið hjá sjómannastéttinni verður 35–44%. Það er ekki meginatriðið í málinu. Meginatriðið er auðvitað niðurstaðan sjálf, sú niðurstaða að enginn ágreiningur er t.d. á milli mín og hæstv. sjútvrh. um tekjutapið. Þessar niðurstöður skulum við ekkert vera að fela með deilum um hvað henni valdi. Það bætir ekkert hag sjómannastéttarinnar að ráðh. haldi því fram að tekjutap hennar stafi af því að aðstæður í sjónum séu með þeim hætti að ekki sé óhætt að fiska meira. Ekki fjölgar það krónunum í vasa sjómannanna. Ekki auðveldar það sjómönnum að greiða opinber gjöld. Þannig að við skulum ekki gera deiluna um ástæðuna fyrir þessu að meginatriði í málinu. Meginatriðið í málinu er auðvitað sú niðurstaða, eins og hæstv. ráðh. réttilega lýsti, að sjómenn þurfa að taka á sig miklu meiri kjaraskerðingu en aðrar stéttir í þjóðfélaginu eftir að hafa tekið á sig meiri kjaraskerðingu en aðrar stéttir hafa þurft allt frá árinu 1977. Spurningin sem þeir spyrja Alþingi og stjórnvöld að er ekki fyrst og fremst spurningin um hvernig stendur á þessu heldur spurningin: Á að láta þetta yfir okkur ganga án þess að rétta svo mikið sem litla fingur til hjálpar á sama tíma og verið er að hjálpa atvinnurekendum í atvinnugreininni sem við störfum við, m.a. með því að taka tekjur frá okkur og flytja til þeirra? Um hvort sú niðurstaða sé fyllilega réttmæt sem menn byggja þetta svokallaða kvótakerfi á geta menn hins vegar deilt um til eilífðar. Ég er sammála ráðh. um það - og ég held að flestir séu nú farnir að komast á þá skoðun sem við Alþfl.menn stóðum lengi einir að - að fiskveiðiflotinn er allt of stór fyrir þann afla sem eðlilegt er að taka af Íslandsmiðum. Langt er síðan svo varð og lengi vel stóð Alþfl. einn uppi með þá skoðun að það yrði að reyna að spyrna við fótum og koma í veg fyrir að fiskiskipastóllinn héldi áfram að stækka. Ég minni á að ekki eru nema örfá ár síðan það var talið til meiri háttar afreka og menn úr öllum flokkum stóðu upp og klöppuðu fyrir sjútvrh. sem hratt þeirri ákvörðun Kjartans Jóhannssonar að stöðva innflutning á fiskiskipum á meðan tækifæri og tími var til þess. Hvar er ábyrgð þessara manna nú? Hver er ábyrgð hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar sem tók sig til fyrir fjórum árum og hratt slíkri ákvörðun út frá þeirri kenningu að það væri allt í lagi að halda þessu áfram? Hann er hlaupinn frá öllu. Hver er látinn borga reikninginn? Sjómannastéttin og þjóðin í heild. Um það deilum við því ekki lengur. Um það deildum við - kannske ekki við hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson, heldur við Alþfl.-menn og þorri hans flokksbræðra, þ. á m. núv. formaður hans flokks. Við deildum um það fyrir þremur og fjórum árum síðan að við héldum því fram að þetta myndi enda með hreinu hruni ef haldið yrði áfram þeirri stefnu Steingríms Hermannssonar að flytja inn fleiri og fleiri skip sem veiða minni og minni fisk. Nú deila menn ekki um þetta lengur. Nú liggur það fyrir. Nú hefur reikningurinn verið sendur sjómannastéttinni og þjóðinni í heild svo deilan stendur ekki um að fiskistofnarnir, eins og ástatt er fyrir þeim nú, nægja ekki fyrir þann mikla fiskveiðiflota sem byggður hefur verið upp í landinu. Það breytir engu þar um hvort aflað er 220 þús. tonna af þorski eða 280–290 þús. tonna. Jafnvel þó farið væri upp undir 400 þús. tonna ársafla mundi flotinn samt sem áður vera of stór fyrir hagkvæmastan rekstur. En það munar talsvert miklu í þjóðhagsdæminu hvort menn halda sig við þau 220 þús. tonn sem aflamarkið miðast við nú eða hvort menn fara upp í 260 eða jafnvel 280 þús. tonn þegar upp verður staðið. Mín skoðun er sú, að koma muni í ljós eftir kannske ekki allt of langan tíma, þegar frá öllum kjarasamningum hefur verið gengið sem byggjast á þjóðhagsáætlun sem miðar við 220 þús. tonna ársafla, þá verður þess sjálfsagt ekki langt að bíða að hæstv. ráðh. og ríkisstj. breyti þessum ákvörðunum til hækkunar. Það mun að sjálfsögðu létta nokkuð af sjómönnum þeim kjaraskelli sem þeir ella yrðu fyrir ef haldið yrði við þessar viðmiðanir. En hvað skyldi gerast í landinu á öðrum sviðum þegar og ef slík ákvörðun verður tekin í kjölfar kjarasamninga? Þegar og ef sú ákvörðun verður tekin þegar allir eru búnir að skrifa undir lága kjarasamninga sem taka mið af þjóðhagsreikningum út frá því að aðeins 220 þús. tonn verði veidd af þorski í ár, hvað skyldi gerast í þjóðfélaginu í kjölfar slíkra kjarasamninga, verði síðan ákveðið að lyfta markinu um kannske 40–60 þús. tonn og skulum við þá líta framhjá hagsmunum sjómanna í því sambandi? Það er ákaflega einfalt mál hvað þá skeður. Þá streyma talsvert meiri fjármunir inn í landið en við reiknum með núna. Og hvert fara þeir? Þeir fara í launaskrið svokallað. Þeir fara í launahækkanir framhjá kjarasamningum til aðila sem geta knúið fram hækkanir til sín fram hjá kjarasamningum eftir að frá kjarasamningum hefur verið gengið. Og hvaða aðilar eru þetta? Skyldi það vera lágtekjufólkið? Skyldi það vera fólkið í fiskvinnslunni t.d. sem nýtur launaskriðs af þessu tagi, sem getur sótt sér launahækkanir fram hjá kjarasamningum í formi ýmiss konar hækkaðra hlunnindagreiðslna, svo sem eins og greiðslna í bifreiðastyrki, fyrir óunna yfirvinnu o.s.frv.? Nei. Það verður ekki þetta fólk sem nýtur þess þegar hæstv. sjútvrh. - eins og ég er fullviss um - hækkar þetta mark eftir að lokið er öllum undirskriftum kjarasamninga milli aðila vinnumarkaðarins. Það verða þeir betur stæðu sem þá hrósa sigri. Það verða þeir betur stæðu sem þá fá að njóta þeirrar aflaaukningar í formi launaskriðs, í formi hækkaðra greiðslna fyrir óunna yfirvinnu, hækkaðs bifreiðastyrks o.s.frv. Skyldi það ekki vera að hið eina sem tefur ákvörðun hæstv. ríkisstj. í þessu máli sé að enn hefur ekki verið frá öllum kjarasamningum gengið sem miðast við þjóðhagsspá þar sem aðeins er gengið út frá 220 þús. tonna ársafla? Eins og ég segi, menn skyldu gera sér grein fyrir því að það munar mikið um hver tíu þús. tonnin í því sambandi. Annað vil ég einnig nefna í hálfgerðu framhjáhlaupi, hæstv. forseti, um þetta mál. Það er sú einfalda staðreynd að komið hefur fram talsverður meiningarmunur milli sérfræðinga um ástandið í hafinu. Ég tel ekki að sá meiningarmunur breyti neinu um þá meginstaðreynd að íslenski fiskiflotinn er allt of stór miðað við eðlilegan afrakstur af íslenskum fiskimiðum. En menn benda á mjög athyglisverðar staðreyndir í sambandi við ástandið í sjónum sem vissulega geta stutt að því að e.t.v. sé ekki ástæða til að miða við það lága aflamark sem þjóðhagsspáin gengur út frá. Það er rétt, menn þurfa ekki að hafa fyrir því orð fiskifræðinga, menn geta leitað álits sjómanna á því. Það er rétt að ástandið á fiskimiðunum hefur verið þannig undanfarin misseri alllengi - t.d. undan Vestfjörðum þar sem ég þekki talsvert til, að vísu ekki af eigin reynd heldur af afspurn - að þar hafa sjómenn orðið varir við talsvert mikinn fisk. Togaramenn hafa lóðað þar á mikinn fisk en oft ekki aflað mikils vegna þess að fiskurinn hefur ekkert staðið undir, hann hefur verið dreifður um allan sjó í leit að æti. Á þessum tíma hafa línubátar aflað ákaflega vel. M.ö.o. fiskurinn sem ekkert hefur við að vera, ekkert æti hefur á þessari fiskislóð, sækir í línuna. Um leið og æti kemur dregur úr línuaflanum en afli togaranna verður feikimikill. Þessir sömu menn benda einnig á þá athyglisverðu staðreynd að nú á undanförnum árum hefur þyngd allra árganga af þorski farið lækkandi. Dregið hefur úr þyngd allra árganga af þorski. Þetta bendir til þess að annaðhvort séu miðin ofsetin af smáfiski ellegar hitt að of lítið æti sé í sjónum fyrir þann fisk sem í ætið sækir. Það er alveg sama hvor ástæðan er rétt, niðurstaðan hlýtur í öllum tilvikum að vera sú sama: Miðin eru ofsetin af smáum fiski. Úrræðið til að greiða úr þeim vanda til þess að gamli fiskurinn fari aftur stækkandi er sú að fækka smáfiskinum sem sækir í ætið. Ég veit ósköp vel að ekki er auðhlaupið að því fyrir menn sem ekki búa yfir sérfræðiþekkingu, eins og er nú um flesta okkar stjórnmálamenn, að fella dóm í slíkri deilu. Ég treysti mér ekki til þess, hæstv. sjútvrh. treystir sér sjálfsagt ekki til þess heldur og ég efast um að nokkur hér inni myndi treysta sér til slíkra hluta. En spurningin er m.a. sú: Er e.t.v. hægt að gera eitthvað til að ganga úr skugga um hvort verið getur að þessir ungu fiski- og líffræðingar hafi eftir allt saman rétt fyrir sér? Því að ef þeir hafa rétt fyrir sér, virðulegur forseti, þýðir það að allir þeir efnahagserfiðleikar sem við erum að tala um núna eru blekking. Ef það er satt sem þessir ungu líffræðingar og fiskifræðingar eru að segja eru allir efnahagserfiðleikar á Íslandi, sem byggjast á því að fiskurinn í sjónum sé að ganga til þurrðar, blekking. Er hægt með einhverju móti að athuga hvort mögulegt sé að sjónarmið þessara manna séu e.t.v. rétt? Já, það er hægt. Með hvaða hætti? T.d. með því að láta kanna lengra aftur í tímann hvers konar fiskur það var, sem kom af Íslandsmiðum á árunum hér áður þegar fiskurinn af öllum árgöngum var talsvert þyngri en hann er í dag. Hvað voru t.d. bresku togararnir að veiða, sem lágu hér upp að og innan við fjórar mílur á árunum áður, tugum og hundruðum saman? Öll þessi skip lágu í smáfiski. Hvað voru verksmiðjutogararnir að veiða áður en til 50 og 200 mílna útfærslunnar var gengið? Þeir voru að fiska smáfisk. Hvaða fiskur var það sem fyrst og fremst kom á land mjög víða á Íslandi þaðan sem þorskveiði var hvað mest stunduð? Við skulum átta okkur á því að þegar við erum að tala um smáfisk í þessu sambandi erum við ekki að tala um nein kóð heldur fisk undir 47 cm á stærð. Það er líka til önnur aðferð til að ganga úr skugga um hvort verið geti að þessar ábendingar hinna ungu líffræðinga og fiskifræðinga séu réttar, t.d. sú aðferð, ef Alþingi vildi fallast á að gera þær breytingar á lögum, að hæstv. sjútvrh. væri heimilað að leyfa nokkrum togurum, fjórum, fimm, sex togurum, að stunda tímabundið tilraunaveiðar með veiðarfærabúnaði eins og notaður var fyrir árið 1975, þ.e. með sömu möskvastærð og þá var notuð, sama hlerabúnaði og sama veiðibúnaði og sjá hvaða fiskur kæmi út úr slíkum veiðum, hversu mikill og hvers konar fiskur það væri. Virðulegi forseti. Þó svo að vísindamenn deili mjög hart um þessi mál núna og séu hvergi nærri sammála og þó svo að hvorki ég né nokkur annar stjórnmálamaður þori að fella þann dóm um þau deilumál að á það sé hættandi að taka mark á þeim sem gagnrýna kenningar Hafrannsóknastofnunar um ástandið á miðunum af þeirri einföldu ástæðu að taki menn þá áhættu að líta fram hjá viðvörunum Hafrannsóknastofnunarmanna eru menn að taka áhættu um framtíðarundirstöðu grundvallaratvinnuvegs íslensku þjóðarinnar, held ég engu að síður að menn eigi að leita leiða - ef slíkar leiðir eru til sem ég held að séu - til að kanna og athuga hvort verið getur að sjónarmið þessara yngri manna eigi rétt á sér. Það er hægt, eins og ég segi, að gera með því að kanna aflaskýrslur nokkuð aftur í tímann, kanna hvers konar fiskur það var sem kom á land af Íslandsmiðum áður en þessir svokölluðu erfiðleikar, sérstaklega í þorskstofninum, komu upp. Aðra aðferð mætti reyna ef Alþingi féllist á að gera þær breytingar að heimila hæstv. sjútvrh. að láta stunda tilraunaveiðar með sams konar veiðibúnaði eins og notaður var fyrir árið 1975 áður en menn tóku upp þá stefnu um veiðarnar sem þessir yngri fiskifræðingar segja að sé ástæðan fyrir því að ástandið á þorskstofninum sé eins og það er nú. Þetta er í fyrsta lagi spurning um vilja löggjafans og í öðru lagi um vilja sjútvrh., en ég held að svo mikið sé í húfi að menn eigi að reyna að ganga úr skugga um það hvort þessi nýju viðhorf fiskifræðinga og líffræðinga séu rétt, að menn eigi að leita leiða til þess að kanna hvort svo sé án þess að tekin sé áhætta um veiðar sem e.t.v. gæti gert vont ástand verra.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 367 er flutt af þremur þm. í þessari deild, hv. þm. Guðmundi Einarssyni og Jóni Baldvin Hannibalssyni auk mín. Frv. er flutt í tvennum tilgangi. Í fyrsta lagi er því ætlað að vera fyrsti áfangi á leiðinni út úr þeim vífahring sem langvarandi niðurgreiðslur á sömu framleiðsluafurðum eru orðnar en margra ára saga óslitins niðurgreiðslubákns hefur ruglað alla eðlilega verðþróun neysluvöru á innanlandsmarkaði, skekkt verðmyndunarkerfi landbúnaðarins, torveldað æskilegar breytingar á framleiðsluháttum og kostað þjóðina óhemju mikla fjármuni sem betur hefði verið hægt að verja. Í öðru lagi er megintilgangur frv. sá að neytendur fái aukið val um til hvaða vörutegunda niðurgreiðslunum er varið en með núverandi fyrirkomutagi njóta neytendur einskis góðs af þeim miklu fjármunum sem varið er til niðurgreiðslna úr ríkissjóði nema þeir kaupi tilteknar vörur. Þessar vörur eru þrátt fyrir niðurgreiðslurnar svo dýrar að þær geta sumar hverjar ekki lengur talist til daglegrar fæðu láglaunafólks, e.t.v. að mjólkinni einni undantekinni. Kindakjöt, smjör og ostar, svo nefnd séu dæmi um niðurgreiddar vörur, eru meðal dýrustu fæðutegunda í landinu og ódýrari neysluvörur hafa í æ ríkara mæli komið í staðinn fyrir þær sem daglegar fæðuvörur alþýðuheimila í landinu. Þá hafa einnig orðið mjög miklar breytingar í mataræði manna. Nýjar fæðutegundir, t.d. grænmetistegundir, hafa komið upp sem eru miklu ríkari þáttur í kosti fólks en var hér áður. Fjölmargir forðast ýmsar þær afurðir sem mest eru niðurgreiddar eins og t.d. hvers konar dýrafitu og gera það af heilsufarslegum ástæðum. Að sjálfsögðu er í hæsta máta óeðlilegt ef t.d. fólk, sem af heilsufarslegum ástæðum verður að neita sér um tiltekna afurð, eins og t.d. smjör eða rjóma, en neytir í staðinn þess sem talið er vera heilsuríkara fæði þarf að verða af því hagræði sem niðurgreiðslurnar ella geta veitt. Fyrst ríkissjóður er á annað borð að verja sameiginlegum fjármunum landsmanna til að greiða niður vöruverð ættu menn í fyrsta lagi að velja til þess þær vörutegundir sem eru dagleg neysluvara lágtekjufólks og barnmargra fjölskyldna og í öðru lagi að gefa fólkinu sjálfu færi á að ráða því eftir aðstæðum og neysluvenjum hvers og eins hvaða vörutegundir það velur sér til niðurgreiðslu. Allir borgum við í þennan sameiginlega sjóð sem fé er tekið úr til niðurgreiðslu á vöruverði. Hvaða vit er í því að t.d. fjölskylda, sem af einhverjum ástæðum lifir að mestu á grænmetisfæðu eða fitusnauðum kosti, er skattlögð eins og aðrir til að afla fjár til niðurgreiðslu á landbúnaðarafurðum? Hvaða ástæða er til þess að vegna jafnvel heilsufarslegra ástæðna þurfi þessi fjölskylda að verða af því hagræði sem niðurgreiðslurnar veita? Sambærilegar tillögur eins og í frv. þessu koma fram hafa oft heyrst um breytingu á ráðstöfun niðurgreiðslna. Nú síðast voru þær orðaðar af Magnúsi Gunnarssyni, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, en hann lagði einmitt til í blaðagrein að einhver sambærileg leið og hér um ræðir yrði valin í tengslum við efnahagsúrræði. Hér er ekki lagt til að út á þessa braut sé lagt í tengslum við einhvers konar millifærslur eða vísitölumöndl enda tel ég að þetta mál eigi ekki þar heima. Þarna er aðeins lagt til að gera þá breytingu á niðurgreiðslunum sjálfum, að fólkið, sem á að njóta niðurgreiðslnanna, fái í auknum mæli frjálst val um í hvaða skyni það vill nota þá fjármuni sem til þess eiga að renna úr hinum sameiginlega sjóði í þeim tilgangi að greiða niður vöruverð. Hvers vegna má t.d. maður, sem af einhverjum ástæðum velur sér frekar Sólblóma ofan á brauð en smjör, t.d. af heilsufarslegum ástæðum, ekki alveg eins njóta hagræðis af niðurgreiðslum í formi lækkaðs verðs á Sólblóma? Hvers vegna þarf endilega að neyða þennan aðila til þess að neyta smjörs ef hann vill njóta góðs af þeim niðurgreiðslum sem hann er skattlagður fyrir? Íslenskar landbúnaðarvörur hafa verið greiddar niður á innlendum markaði í áratugi. Upphaflega var farið inn á þá braut til að koma í veg fyrir verðhækkun á þessum afurðum og þau áhrif sem það mundi hafa á vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta er enn þá skýringin. En breytingarnar hafa orðið þær að niðurgreiðslufjárhæðin á föstu verðlagi frá árinu 1970 hefur þrefaldast. Við höfum greitt samfellt frá árinu 1970 niður verð á sömu fáu afurðunum og niðurgreiðslurnar hafa þrefaldast á þessu árabili. Menn geta sagt sér sjálfir hvaða áhrif það hefur á verðmyndun og eðlilega framleiðsluhætti þegar svona lengi er greitt svona mikið niður verðið á svona fáum afurðum. Því að það er algjörlega rangt að þessi niðurgreiðsla nái til afurða landbúnaðarins alls, niðurgreiðslan nær aðeins til hluta af þessum afurðum, til fárra tiltekinna vörutegunda. Vegna þess t.d. að niðurgreiðslan nær ekki til landbúnaðarins alls í sama mæli skekkir það stórlega allt verðmyndunarkerfi landbúnaðarins og hvetur framleiðendur í landbúnaði til að framleiða vörur sem e.t.v. er ekki æskilegt að þeir framleiði frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar, heldur væri nær að fólkið snéri sér að framleiðslu á vörum sem meiri þörf er fyrir, hægt er að selja á lægra verði og ástæða er til að ætla að skili sér betur í auknum tekjum til bændastéttarinnar. Þegar niðurgreiðslur eru hvorki verulegur hluti af framleiðsluverði afurðanna né heldur verulegur hluti af tekjum þeirra neytenda sem slíkar vörur kaupa má segja að niðurgreiðslurnar hafi ekki teljandi efnahagsáhrif umfram það sem þeim er ætlað, þ.e. að hafa áhrif til verðlagslækkunar frá því sem ella ætti sér stað. En eins og ég sagði, þegar niðurgreiðslur eru orðnar mjög miklar fara þær að hafa alls konar aukaáhrif sem ekki var gert ráð fyrir í upphafi né ætlast til. Niðurgreiðslurnar á íslenskum landbúnaðarafurðum eru nú ekki aðeins orðnar og hafa verið lengi mjög hátt hlutfall af framleiðslukostnaði þeirra innanlands. Þessar niðurgreiðslur sem sóttar eru með skattlagningu á almenning eru líka orðnar mjög hár hluti af tekjum neytenda. Má sjá það t.d. af þeim einfalda samanburði að frá 1970 til 1982 hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna heimila hækkað um 97,5% en niðurgreiðslur úr ríkissjóði hafa á sama tíma hækkað um 225%. Af þessu má sjá að niðurgreiðslurnar hafa orðið sífellt vaxandi hluti af tekjum heimilanna, stöðugt meiri hluta af tekjum sínum hefur launafólkið orðið að borga í ríkissjóð til að greiða niður sömu fáu afurðirnar sem í æ ríkara mæli hafa lent út fyrir daglega neyslu fólks þar sem aðrar vörur hafa að verulegu leyti tekið við hlutverki þeirra. Herra forseti. Ég held að ástæðulaust sé að hafa öllu fleiri orð um þá einföldu till. sem hér er lögð fram. Hún er mjög einföld því að hún felur í sér að u.þ.b. helmingurinn af áætluðum niðurgreiðslum úr ríkissjóði verði notaður eins og honum er nú varið til lækkunar á vöruverði fárra tiltekinna afurða landbúnaðar. En hinum helmingi áætlaðra niðurgreiðslna verði varið með beinum greiðslum til neytenda eftir reglum sem ríkisstj. setur í samráði við aðila vinnumarkaðarins þannig að neytendur fái að ráða því í meira mæli sjálfir á hvaða vörutegundir þessar niðurgreiðslur koma. Að sjálfsögðu má gera sér í hugarlund ýmsar aðferðir til þess að koma þessum beinu niðurgreiðslum við. Ef t.d. hverjum íslenskum ríkisborgara sem búsettur er í landinu væri greidd föst fjárhæð, tiltekin fjárhæð til hvers og eins 16 ára og eldri og helmingi lægri fjárhæð vegna barna og unglinga yngri en 16 ára, mætti með þessum hætti greiða hverri fjölskyldu um 20–22 þús. kr. í beinar niðurgreiðslur ef niðurgreiðslur á árinu 1984 yrðu svipaðar og þær voru á árinu 1982. Þetta er ein aðferð sem hægt er að nota og sér það hver og einn að þetta skiptir fólk talsverðu máli. Það er meira en mánaðartekjur láglaunamanns sem þarna er um að ræða sem fólk er skattlagt fyrir til þess að greiða niður verð tiltekinna afurða. Hver og einn mundi að mínu viti geta ráðstafað þessum fjármunum betur út frá eigin þörfum. Ef hann fengi fjármunina beint í hendur og gæti valið með hvaða hætti hann notaði peningana mundi hver og einn landsmaður geta komist að betri og hagfelldari niðurstöðu um ráðstöfun þessa fjármagns en einhver nefnd sem skipuð er af ríkissjóði og velur sér lambakjöt, smjör rjóma og mjólk. Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þar sem fyrir nokkrum dögum var raunar mælt fyrir þessu frv., þegar fjallað var um frv. til l um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, get ég að þessu sinni haft mjög fá orð um frv. þetta. Frv. lýtur að þeirri einföldu spurningu hvort allir landsmenn eigi ekki að vera jafnir fyrir lögum. Ef Alþingi setur lög um breytingu á lausaskuldum framleiðenda í landbúnaði í löng lán frá og með árinu 1979 til og með árinu 1983 eftir að hafa breytt lausaskuldum sömu aðila frá og með árinu 1970 til og með árinu 1979 með slíkum hætti, hvaða ástæða er þá til að taka ekki með sambærilegum hætti á vandamálum launafólksins? Frv. er samið á grundvelli þeirrar afgreiðslu sem hæstv. ríkisstj. leggur fyrir Alþingi að gerð verði á málefnum bændastéttarinnar. Öll þau rök sem höfð voru uppi um það frv. eiga jafnt við um þetta þannig að ég vísa einfaldlega til framsöguræðu hæstv. landbrh. þar um, að því þó fráskildu að upplýsingar liggja fyrir í Lögbirtingablaðinu og í uppboðsauglýsingum Morgunblaðsins og DV um ástæður launafólks þar sem hver auglýsingin rekur aðra með kröfum um nauðungaruppboð á eigum launafólks. Hins vegar hef ég ekki orðið var við að í þessum ágætu þremur blöðum reki með sama hætti hver nauðungaruppboðsauglýsingin aðra á bújörðum og fasteignum bændastéttarinnar. Þannig að ef nokkuð er þá liggja fyrir haldbærari og ítarlegri upplýsingar um neyðarástand launafólks en nú liggja fyrir um neyðarástand framleiðenda í landbúnaði þó að ég ætli síður en svo að draga í efa að þar sé árferði erfitt, þar eigi bændur við mikla erfiðleika að etja, m.a. varðandi söfnun lausaskulda. Eina vandamálið sem eftir stendur, virðulegi forseti, er raunverulega að taka ákvörðun um til hvaða nefndar málið eigi að fara. Umrætt frv. um breytingu á lausaskuldum bænda í löng lán var sent til landbn., jafnvel þó að hæstv. fjh.- og viðskn. fjalli um fjáröflunina. Mér finnst raunar þetta frv., þó að eðlislíkt sé því frv. sem áður var afgreitt, vart eiga heima í landbn. Þar sem neitað var að senda frv. um breytingu á lausaskuldum bænda í löng lán í fjh.- og viðskn. reikna ég með því að svipuð eða söm sé afstaða deildarinnar til þess frv. Hún telji ástæðulaust að frv. fari í fjh.- og viðskn. þar sem hún hlýtur að komast að sömu niðurstöðu um þetta frv. eins og um það sem ég mundi vilja kalla í gæsalöppum „fylgifrv. þess“ á þskj. 196. Svo ég sé mér ekki fært annað, herra forseti, eins og málum er komið en að leggja til að frv. verði vísað til félmn. og 2. umr. að sjálfsögðu.