Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa kjarasamningar verkalýðsfélaganna verið lausir á annan mánuð. Viðræður hafa farið fram milli aðila vinnumarkaðarins, en eftir því sem best er vitað, hefur lítið þokast í samkomulagsátt. Nú leiðir það af líkum, að ástandið er mjög uggvænlegt, og þingheimur hlýtur að láta sig nokkru varða, eins og reyndar þjóðin öll hvernig þessi mál öll þróast. Nú hefur eitt stéttarfélagið, stéttarfélag flugfreyjanna, boðað til verkfalls, að mér skilst núna 15. des., og ef svo fer fram, þá mun taka fyrir samgöngur í lofti, flugsamgöngur við útlönd. M. ö. o:: vandamálin hrannast upp, og fram undan er svo að koma út bátaflotanum um áramótin, tryggja rekstrargrundvöll útgerðarinnar o. s. frv. Sannast sagna er ástandið mjög ískyggilegt. Ég hef því leyft mér að bera fram þrjár fsp. til hæstv. fjmrh., er allar lúta að því, hvernig þessi mál standa nú í dag. Ég vil leyfa mér að lesa þessar fsp. upp, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hvað hefur ríkisstj. gert til að liðka til, þannig að samningar mættu takast við launþegasamtökin? 2. Er það rétt, að ríkisstj. hafi komið til móts við BSRB með ákveðið samningstilboð, og ef svo er, hvernig hljóðar það? 3. Hvað hugsar ríkisstj. sér að gera til að leysa þann mikla vanda, sem er á vinnumarkaðinum, og tryggja vinnufrið í landinu?



Herra forseti. Út af fyrstu fsp. vil ég segja það, að ríkisstj. hefur setið samningafundi með allsherjarsamtökum vinnumarkaðarins launþegamegin, þ. e. bæði Alþýðusambandinu, fulltr. Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fulltr. háskólamanna. Á þessum fundum hefur verið rætt það, sem sérstaklega sneri að ríkisstj. í kröfum Alþýðusambandsins, eins og skattamál og hliðstæð mál þar að lútandi. Þessir fundir fóru fram með vinsemd, og það voru gerðar á vegum Hagrannsóknastofnunarinnar sérstakir útreikningar út frá þessum viðræðum. Niðurstöður um það hafa hins vegar ekki komið í ljós enn þá, og er dálítið síðan fundur hefur verið haldinn um þann þáttinn, enda hafa umræður þá meira snúist að atvinnurekendum af hálfu þeirra Alþýðusambandsmanna. Viðvíkjandi því, sem snýr að ríkinu sjálfu, þá skal ég upplýsa það, að á fundi með kjaranefnd ríkisins og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja var gert sérstakt tilboð 23. okt. s. l. Var ákveðið í því tilboði að skera neðan af þrjá neðstu flokkana og að hækka laun um 5% þar frá og upp að og með 14. launaflokki, eftir það væri aðeins um krónutöluhækkun að ræða, þ. e. sömu og væri í 14. launaflokki. Samkv. ósk Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og einnig með samþykki Bandalags háskólamanna var lengdur fresturinn til þess að vera með málið hjá sáttasemjara ríkisins. Á fundi 6. þ. m. gerði Bandalag starfsmanna ríkis og bæja nýtt gagntilboð við þessum till. ríkisstj. Það gagntilboð var lagt fyrir ríkisstj. í morgun, og tók hún ákvörðun um svar við því, en að sjálfsögðu mun ég ekki fara að skýra frá því hér. Þetta gagntilboð, sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja gerði ríkinu, var verulega hærra en tilboð það, sem ríkisstj. hafði gert Bandalaginu, eða um 12% hækkun frá 10. upp í 14. flokk og svo sama krónutala úr því. Þannig standa málin nú, að þessu gagntilboði verður svarað. Um stöðu í þessum samningaviðræðum get ég ekki frekar upplýst, og ríkisstj. hefur ekki hugsað sér að grípa inn í það mál með ótímabærum hætti, það hefur ekki komist á það stig, að talin hafi verið ástæða til þess. Aðeins hefur hún fjallað sérstaklega um þá þætti, sem til hennar var beint, og mun halda áfram að vinna að því, og svo þann þáttinn, sem að henni snýr sérstaklega, þar sem eru hennar eigin starfsmenn.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Ég þóttist skilja af þeim, að ríkisstj. reyndi að leggja sig fram til að leysa þennan vanda, enda segir sig sjálft, að hér er um vanda allrar þjóðarinnar að ræða og í raun og veru ópólitískt mál. Hitt, er okkur líka öllum ljóst, að eftir því sem tíminn líður aukast erfiðleikarnir og vandinn verður enn torleystari. Grundvallaratriðið, ef svo mætti segja, í sambandi við þessa kjaradeilu, hlýtur að vera það, að láglaunafólkið fái verulegar kaupbætur, og þá verða þeir, sem betur mega í þjóðfélaginu, að láta sér lynda að bera skarðari hlut frá borði í þessum samningum. Ég hygg, að allir þm. séu sammála um þetta atriði. Láglaunafólkið verður að fá verulegar tekjubætur.



Herra forseti. Í 8. gr. áfengislaga segir orðrétt: „Upptæk skal gera og ónýta öll áhöld, sem nota á eða hafa verið notuð við bruggun eða tilbúning áfengra drykkja.“ Hér er að mínu viti allskýrt að orði kveðið, þar sem eru orðin „sem nota á“. Nú er það staðreynd, að í dag eru um land allt seld tæki og efni til ölgerðar ásamt meðfylgjandi leiðbeiningum á ensku og íslensku um réttar aðferðir við ölgerðina. Eftir að þessar leiðbeiningar á íslenskunni hafa minnt á íslensku áfengislöggjöfina, sem mæli svo fyrir, að ekki megi búa til drykki eða annan vökva með meiri vínanda en 21/4 % að rúmmáli, segir svo í leiðbeiningunum orðrétt : „Af þessum sökum verðum við að skera niður það sykurmagn, sem mælt er með í ensku uppskriftinni, til að forðast lögbrot.“ Ég vil taka skýrt fram, eð ég vil ekki í neinu drótta því að seljanda þessara efna og tækja, að neitt annað viðhorf eða ætlan liggi hér að baki en þarna stendur skýrum stöfum, sem sagt, að seljandi ætlist ekki til lögbrota af því tagi, sem bruggun áfengis bjórs er hérlendis. En hitt liggur í augum uppi, að auðveld og auðrötuð er leiðin til hrösunar, eftir að ensku leiðbeiningarnar hafa verið grandlesnar. Ég held því, að á því sé enginn vafi, að tækin séu notuð til lögbrota af þeim, sem til þeirra verka hafa fullan vilja, og þeir munu ófáir. Ekki dettur mér í hug að loka augunum fyrir því, að menn geta vissulega notað aðrar og eldri aðferðir til slíkra lögbrota, og veit reyndar um þau mýmörg dæmi, sem sanna, að þrátt fyrir alla áfengissöluna stendur ekki á mönnum að grípa til annarra aðferða við að svipta sig ráði og rænu. En hér er óneitanlega um auðvelda og vel auglýsta aðferð að ræða, sem ég veit einnig víða að, að hefur verið notuð, ekki eins og á íslenskunni segir, til að forðast lögbrot, heldur þvert á móti. Sé sala sem þessi heimil, er hér vissulega í áfengislögunum um alvarlega gloppu að ræða, sem ekki er viðunandi. Mér er um það kunnugt, að áfengisvarnarráð spurði dómsmrn. strax í vor, hvort sala sem þessi væri heimil samkv. áfengislögum. Þar sem ég vissi, að skriflegt svar hafði ekki borist, þótti mér rétt að spyrja hæstv. dómsmrh. þessarar spurningar: „Er sala í verslunum á tækjum og efni til ölgerðar ásamt meðfylgjandi leiðbeiningum um bruggun áfengs öls heimil samkv. áfengislögum?“ Ég veit, að hæstv. ráðh. er manna lögfróðastur og því forvitnilegt að heyra svör hans og þá lærdóma, sem af því mætti draga.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Í 7. gr. áfengislaga, nr. 82 1969, segir: „Bannað er að brugga á Íslandi eða búa til áfenga drykki eða áfengisvökva og gera drykkhæft það áfengi, sem er eða gert hefur verið óhæft til drykkjar.“ Hvað telst áfengi, er skilgreint svo í 2. gr. áfengisl.: „Áfengi telst samkv. l. þessum hver sá vökvi, sem meira er í en 21/4% af vínanda að rúmmáli. Duft, kökur og annað, sem þau efni eru í, sem sundur má leysa í vökva og hafa nefndan áfengisstyrkleika, skal fara með sem áfengan drykk.“ Þá segir í 8. gr. áfengisl.: „Upptæk skal gera og ónýta öll áhöld, sem nota á eða hafa verið notuð við bruggun eða tilbúning áfengra drykkja eða til þess að gera drykkhæft það áfengi, sem ódrykkhæft var. Áfengi það, sem búið hefur verið til eða aftur gert drykkhæft, skal og upptækt ásamt ílátunum.“ Samkv. framansögðu er mönnum heimilt að búa til öl hér á landi, enda fari vínandamagnið ekki upp fyrir 2–4% að rúmmáli. Tilbúningur sterkara öls varðar samkv. 36. gr. áfengisl. sektum, 5–50 þús. kr., og skal sökunautur enn fremur sæta fangelsi, ef áfengið hefur verið ætlað til sölu eða veitinga fyrir borgun og brot er ítrekað eða miklar sakir eru að öðru leyti. Það er tilbúningurinn sem slíkur, sem er refsiverður. Hins vegar víkja lögin ekki að dreifingu leiðbeininga um tilbúning áfengis. Að því er varðar upptöku, beinist hún einnig að tækjum, sem nota á eða hafa verið notuð við tilbúning áfengisins samkv. 8. gr. áfengisl., svo sem áður er greint frá. Þarf því að liggja fyrir, að tækin eigi að nota til að brugga sterkari drykki en leyft er. Ef ekki er ætlun að búa til sterkari drykki en nemur 21/4% vínanda að rúmmáli, varðar það ekki viðurlögum samkv. áfengislögunum. Á s. l. vori, eða í maí, vakti áfengisvarnaráð athygli dómsmrn. á auglýsingum, sem lægju frammi í ýmsum verslunum, og að með þessum pésum sé stefnt að því að kenna almenningi bruggun áfengra drykkja og stuðla að slíkum verknaði, enda tækin og hráefnið, sem auglýst eru til slíkra hluta, komin erlendis frá. Virtist augljóst, að hér væri stefnt að brotum á 7. gr. áfengisl., og samkv. 8. gr. l. mundi eiga að gera tæki þau, er hér um ræðir, upptæk, eða ónýta þau. Áfengisvarnarráð benti á, að í Noregi væri bruggun í heimahúsum orðin félagslegt vandamál. Áfengisvarnaráð fór þess á leit við rn., að gripið yrði til hæfilegra ráðstafana vegna þessa. Nokkru áður hafði rn. fengið auglýsingapésa þessa í hendur og sent Saksóknarembættinu til fróðleiks, en eigi var þá talinn grundvöllur til aðgerða vegna þessa. Svo sem rakið var áður, er einungis tilbúningur áfengis ólöglegur, en sönnun fyrir slíkum ásetningi virtist ekki liggja fyrir. Ljóst mun þó, að með umræddum efnum og tækjum mun mega búa til sterkara öl en heimilt er að búa hérlendis. Með efnum þessum munu samkv. upplýsingum innflytjenda hafa fylgt leiðbeiningar með límmiðum á hverri vörueiningu, þar sem gerð er grein fyrir ákvæðum áfengisl. um þetta efni, og auk þess leiðbeiningar um notkun nákvæmra mælitækja til að fyrirbyggja óafvituð mistök. Ráðuneytið hefur sent Saksóknara upplýsingar um tæki þessi og efni til athugunar, og hefur hann nú sent málið Sakadómaraembættinu til nánari rannsóknar, bæði að því er varðar gerð tækja og efna og með tilliti til þeirra leiðbeininga, sem með þeim fylgja. Ég get gert kunnugt, hvernig bréf saksóknara til sakadómara hljóðar: „Jafnframt því að senda Sakadómi Reykjavíkur ljósrit af bréfi áfengisvarnaráðs, dags. 17. maí s. l., ásamt fylgiskjölum þess bréfs, sem hingfremur ljósrit af bréfi Hagplasts, dags. 22. nóv. s. l. l., ásamt fylgiskjölum þess bréfs, sem hingað bárust með bréfi dómsmrn., dags. 23. þ. m., allt varðandi áhöld og efni til ölgerðar, sem Hagplast flytur til landsins og auglýsir sem slík, er þess krafist, að mál þetta sæti rannsókn með hliðsjón af ætluðu broti á áfengisl., nr. 82 1969, einkum 7. gr., af hálfu forsvarsmanna Hagplasts. Einkum er þess óskað, að aflað verði álits kunnáttumanna á notagildi þessara tækja til áfengisgerðar, svo og um innihald þeirra efna, sem boðin eru til sölu í þessu sambandi. Að öðru leyti óskast málið rannsakað, svo sem efni standa til og tilefni kunna að gefast undir rannsókn málsins. Málið óskast svo endursent að rannsókn lokinni.“ Ég vona, að þetta gefi upplýsingar um það, hverjar aðgerðir hafa verið gerðar í þessu efni af dómsmálayfirvaldanna hálfu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör, sem hann gaf hér áðan. Ég vil sérstaklega þakka honum fyrir það, að hann skuli hafa látið þetta mál til sín taka á þann tilgreinda máta, sem hann nefndi. Það var vissulega full ástæða til þess, að þetta mál færi í ítarlega rannsókn og kannað til fullnustu, hvort hér væri um leyfilega hluti að ræða eða ekki. Þetta tilvik sannar þó ýmsar gloppur í okkar áfengislöggjöf, sem reyndar er sífellt verið að fara í kringum og jafnvel að gefa undanþágur frá. Þetta tilvik leiðir líka hugann yfirleitt að ástandi áfengismálanna í heild, því alvöru- og andvaraleysi, sem þar ríkir, en um það mætti margt segja. Hrikaleg standa vandamálin frammi fyrir okkur alls staðar, og sérhver viðbót við þennan vanda, auk þess upplausnarástands, sem ýmsum undanþágum og frávikum fylgir, er vitaverð. Það væri vissulega nógu gaman í þessu tilfelli og lærdómsríkt að virða fyrir sér áhrif þess ágæta þjónaverkfalls á ástand áfengismála hér í borg, miðað við frásagnir lögreglunnar, og er þá sérstaklega haft í huga það margumrædda frelsi, sem alltaf er verið að lofa. Þær staðreyndir koma illa heim og saman við allt það tal. Ég vil vænta þess, að þessi rannsókn leiði ótvírætt í ljós, að hér sé um óheimila hluti að ræða. Leiði hún annað í ljós, hlýt ég að reyna að koma fram breytingum á áfengisl. í því skyni að hindra, að svona hlutir geti gerst.

Fyrirspyrjandi (Hannibal Valdimarsson) : Hérna forseti. Hinn 8. okt. í haust kom til Hafnar í Hornafirði belgískur togari, Henriette 236 frá Ostende. Meðan togarinn var þarna í höfn, fóru lögreglumaður, netagerðarmeistari og tollþjónn um borð í skipið, skoðuðu veiðarfæri þess og gengu örugglega úr skugga um, að poki vörpunnar var of smáriðinn, og enn fremur, að poki vörpunnar var klæddur innan með smáriðnu nælonneti. Svo var aftur farið um borð í togarann, og þá var skipshöfnin búin að fjarlægja nælonklæðninguna innan úr vörpunni, og vissi þannig hundur, hvað étið hafði, það var greinilegt. Síðan reyndi togarinn að strjúka út úr höfninni, en þá tókst ekki hödulegar til en svo, að hann strandaði, kallaði á hjálp og var losaður af grunni, og þar hvarf hann sjónum Íslendinga í það sinn. Nú fýsir mig mjög að vita um framhaldið. Ég hef fyrir satt, að kæra hafi borist dómsmrn., og sennilega hefur sú kæra farið frá dómsmrn. til utanrrn. og þaðan til belgískra stjórnvalda. Undir öllum kringumstæðum er þarna um að ræða brot á Norður-Atlantshafssamþykktinni, en spurningin er sú, hvort þarna sé einnig um að ræða sannanlegt brot á sérsamningum við Belgíu. Af þessu tilefni hef ég leyft mér, herra forseti, að bera fram við dómsmrh. þessar fsp.: „1. Hvað hefur gerst í máli belgíska togarans Henriette 236 frá Ostende, sem staðinn var að því á Höfn í Hornafirði 8. okt. s. l. að vera með of smáriðna vörpu og enn fremur að hafa klætt poka vörpunnar innan með of smáriðnu nælonneti? 2. Gefur slíkt brot á samningnum við Belgíu um heimild til að veiða innan fiskveiðilögsögu Íslands ekki tilefni til að taka togarann Henriette af skrá yfir þá belgíska togara, sem hér hafi veiðileyfi, eða heldur þessi lögbrjótur áfram veiði hér við land, eins og ekkert hafi í skorist?“ Þetta er það, sem mig hefði langað til að fá upplýsingar um, þ. e. a. s. um framhald þessa máls. Undir öllum kringumstæðum er hann brotlegur við Norður-Atlantshafssamþykktina.



Herra forseti. Í 4. lið á þskj. 137 er borin fram fsp. um mál belgíska togarans Henriette frá Ostende, sem sætti skoðun veiðarfæra við bryggju í Höfn í Hornafirði 8. f. m. Málefni það, sem um er fjallað, sætir ekki síður meðferð sjútvrn. og utanrrn. en dómsmrn. Sýnist þó rétt, að ég geri grein fyrir meðferð þess í samhengi. Samkv. beiðni Landhelgisgæslunnar framkvæmdu löggæslumenn í Höfn ásamt netagerðarmeistara skoðun á botnvörpu þessa togara, en hann hafði flutt slasaðan mann til Hafnar og lá þar við bryggju. Kom í ljós, að varpa togarans var ekki útbúin í samræmi við reglur um möskvastærðir, sem gilda um botnvörpuveiðar á hafinu umhverfis Ísland. Áður sama dag höfðu 2 yfirmenn á íslenskum fiskibáti, ásamt einum þeirra, er framkvæmdi síðari skoðunina, veitt því athygli, er þeir skoðuðu vörpu togarans, að poki hennar var klæddur smáriðnu neti. Var sú klæðning horfin við síðari skoðunina. Skýrsla um skoðunina barst Landhelgisgæslunni 16. okt. og dómsmrn. 17. okt., og var málið lagt fyrir utanrrn. og sjútvrn. Var málinu lokið með þeim hætti, að sjútvrn. fól utanrrn. að koma á framfæri ábendingum til hlutaðeiganda um að gæta þess, að slík brot kæmu ekki fyrir aftur enda yrðu skip, er það henti, svipt veiðileyfi, ef slíkt kæmi fyrir aftur. Jafnframt fól sjútvrn. Landhelgisgæslunni, sem á aðild að nefnd til framkvæmdar veiðarfæraeftirlits í Norður-Atlantshafinu, að tilkynna n. umrætt brot og meðferð þess. Með þessu ætla ég, að svarað sé, í raun og veru fsp. beint. En í framhaldi af því, langar mig aðeins til að bæta því við, að einmitt eftir þetta tilefni og í framhaldi af því voru bréf skrifuð af hálfu dómsmrn. til Landhelgisgæslunnar varðandi þessi efni. Fyrra bréfið, sem hér um ræðir, er frá 23. okt. 1973, og er svo hljóðandi: „Með vísan til viðræðna þeirra, sem fram hafa farið að undanförnu varðandi þátttöku hafrannsóknarskipa í alþjóðlegu fiskveiðieftirliti utan landhelgi og fiskveiðilögsögu, sbr. reglugerð nr. 263 1970, tilkynnist hér með, að sjútvrn. hefur staðfest, að af þess hálfu og Hafrannsóknastofnunarinnar sé ekkert því til fyrirstöðu, að hafrannsóknarskipið Bjarni Sæmundsson verði notað til framkvæmdar alþjóðlegra eftirlitsstarfa, samkv. nefndri reglugerð. Fylgir hér með ljósrit af bréfi sjútvrn. til þessa ráðuneytis, dags. 23. þ.m., ásamt ljósriti af bréfi þess ráðuneytis til Hafrannsóknastofnunarinnar. Er Landhelgisgæslunni falin frekari framkvæmd máls þessa í samráði við Hafrannsóknastofnunina.“ Til frekari áherslu var í síðasta mánuði, eftir að möguleikar voru á að koma við virkara eftirliti en áður, skrifað svo hljóðandi bréf frá dómsmrn. til Landhelgisgæslunnar: „Með því að aðstæður á miðunum kringum landið hafa nú breyst í það horf, að mögulegt er orðið að mestu að koma við athugunum á veiðarfærabúnaði fiskiskipa, erlendra sem innlendra, samkv. reglum um alþjóðlegt fiskveiðieftirlit utan landhelgi og í fiskveiðilögsögu, svo og innan, vill ráðuneytið leggja ríka áherslu á, að hert verði, svo sem tök eru á, á eftirliti með veiðarfæraútbúnaði erlendra sem innlendra veiðiskipa. Rétt væri, að tekið væri til athugunar og þá einnig í samráði við sjútvrn., hvort hentugt væri að gefa út með einhverjum hætti, auglýsingar og ábendingar til áherslu á skyldu veiðiskipanna til að hafa veiðarfæri sín í samræmi við lög og alþjóðlegar reglur.“ Þetta bréf er ritað forstjóra Landhelgisgæslunnar og afrit sent sjútvrn. Í framhaldi af þessu bréfi, hefur Landhelgisgæslan hert mjög á þessu eftirliti og hefur síðan framkvæmt allmargar skoðanir, bæði á innlendum og erlendum og þá sérstaklega breskum togurum, og þær skoðanir á veiðarfærabúnaði breskra togara hafa ekki mætt neinni mótstöðu. Niðurstaðan af þessum skoðunum, jafnt hjá innlendum og erlendum, hefur yfirleitt orðið sú, að veiðarfæri hafa verið í sæmilegu lagi á þessu tímabili, sem skoðað hefur verið nú að undanförnu.

Fyrirspyrjandi (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans og ekki síst fyrir þær Upplýsingar, sem hann gaf um hert eftirlit með veiðarfærum innlendra og erlendra skipa, því að mér er ekki grunlaust um, að það hafi komið fyrir, eð Íslendingar hafi líka gerst sekir um að vera Með ólögleg veiðarfæri, og það er ekkert betra. En mikil mildi finnst mér hafa verið sýnd hinum belgíska lögbrjót að veita honum fyrirgefningu syndarinnar í þetta skipti, þar sem um svona gróft brot var að ræða, að nælondruslan innan í pokanum var með 75 mm. möskvastærð, en skal eftir alþjóðlegum reglum vera minnst 120 mm. En vonandi verður eftirlitið í framtíðinni þannig með innlendum og erlendum togurum, að þeir séu ekki með slík vei$arfæri innan okkar landhelgi.



Herra forseti. Varamaður minn hér á hv. Alþingi lagði fram fyrirspurn í s. l. mánuði til hæstv. samgrh. um hafnamál, svo hljóðandi: „Hvenær er fyrirhugað að ljúka við þær framkvæmdir við landshöfnina Keflavík, Njarðvík, sem rannsóknir hafa leitt í ljós, að gera þarf, svo að höfnin í Ytri-Njarðvík verði nothæf?“ Fyrir rúmu ári, var þm. Reykn. sent dreifibréf, þar sem undirstrikuð var nauðsyn þess, að flýtt yrði þessum framkvæmdum, svo að höfnin yrði vel nothæf. Því miður hafa þær framkvæmdir, sem nú hefur verið ráðist í fyrir allnokkru, ekki sýnt sig að gefa slíkt notagildi sem menn áttu von á, og jafnvel var í vissri átt betra að liggja utan á garðinum heldur að innanverðu. Útvegsmenn hafa sent skeyti til hæstv. samgrh. um að flýta fyrir málinu, og mun nú vera komin till. Á sínum tíma voru uppi hugmyndir um 3 úrlausnir í þessu efni. Vænti ég þess, að hæstv. ráðh. geti nú skýrt okkur frá því, hvaða niðurstaða liggi fyrir um framkvæmd og hversu skjótt við megum eiga von á, að úr verði bætt.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 5. þm. Reykn. um höfnina í Njarðvík, er á þessa leið: Eftir að lokið var byggingu garða í Njarðvík, eins og þeir voru boðnir út í kringum 1965, kom í ljós, að kyrrð í höfninni var mun minni en gert hafði verið ráð fyrir, og það svo mjög, að ekki er hægt að telja höfnina örugga til geymslu báta í hvaða veðri sem er. Á árinu 1972 voru síðan gerðar líkanatilraunir í Kaupmannahöfn, er leiða skyldu í ljós, hverra aðgerða væri þörf til að bæta aðstöðuna í höfninni. Niðurstöðurnar voru þar, að æskilegast væri að lengja nyrðri hafnargarðinn með grjótgarði, u. þ. b. 184 metra, en síðan þyrfti e. t. v. að lengja hann eitthvað frekar, ef í ljós kæmi, að kyrrð yrði ekki nægileg fyrir suðaustanátt. Kostnaður við þessar framkvæmdir var áætlaður á s. l. sumri um 66 millj. kr. Þá var og talið eðlilegt, að í höfninni væri dýpkað nokkuð, eða fyrir u. þ. b. 10 millj. kr. Þá þarf að lagfæra land í kringum höfnina og bæta lagnir fyrir u. þ. b. 4 millj. kr. Telja má því, að kostnaður við að ljúka framkvæmdum í Njarðvík verði um 80 millj. kr. eða ríflega það. Í Keflavík er þörf nokkurra framkvæmda til að bæta aðstöðu, sem og vatns- og vegalagnir í nágrenni hafnarinnar. Hingað til hafa framkvæmdir í landshöfnum verið fjármagnaðar með lánsfé skv. framkvæmdaáætlun ríkisins hverju sinni, en í fjárlögum hafa ekki verið aðrar greiðslur en afborganir og vextir af þeim sömu lánum, eftir því sem viðkomandi hafnarsjóður hefur ekki getað staðið undir þeim greiðslum. Í fjárl. yfirstandandi árs eru hins vegar teknar með þær framkvæmdir, sem unnar verða fyrir lánsfé, og þó ekki gerður greinarmunur á þeim og þeim framkvæmdum, sem fjármagnaðar eru á venjulegan máta af ríkisframlagi. Á fjárlögum, sem liggja nú fyrir Alþingi, er ekki gert ráð fyrir fjármagni til framkvæmda í Njarðvík. Verður því að telja, að endanleg ákvörðun hafi ekki enn verið tekin um, hvenær skuli ljúka framkvæmdum þar eða að hve miklu leyti þær yrðu hugsanlega framkvæmdar á næsta ári. Fjvn., sem undirbýr afgreiðslu hafnamála, hafa hins vegar verið kynntar framkvæmdaþarfir hafnanna af Hafnamálastofnuninni og þær till., sem fyrir liggja um úrbætur. Ég efast ekki um, að fjvn., sem hv. fyrirspyrjandi á sæti i, og síðar hv. Alþingi telji sjálfsagt, að mætt verði þörfum og óskum hafnarinnar, eftir því sem frekast er unnt, - einkum vegna þess, eð það er augljóst, að á meðan nyrðri garðurinn hefur ekki verið lengdur, eru mikil mannvirki í Njarðvík lítt eða ekki nothæf, og verður að telja eðlilegt, að hafist verði handa sem allra fyrst um að ljúka áður lýstum framkvæmdum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar. Reyndar hafði ég séð það nú fyrir stuttu, að áætlun var komin fram um kostnað við framkvæmdina. Það hefur verið undirstrikað nú aftur ef útvegsmönnum, að þetta er eini staðurinn, sem getur tekið vel á móti loðnuskipum, þannig að verði ekki bætt úr þessum vandkvæðum, sem eru á því að liggja í höfninni, þá horfir til hreinna vandræða á þessu svæði. Þetta er ekki svo stór tala, að það ætti að standa í þm. að samþykkja slíkt, svo að lausn þessa máls ætti að vera á næsta leiti. Ég skildi hæstv. ráðh, þannig, að hann væri þessu jákvæður, og vænti þess, að úr rætist innan skamms.



Herra forseti. Ég hleyp hér í skarðið fyrir Heimi Hannesson, varaþm., sem hefur nú vikið af þingi. Þessi fsp. er sprottin af mjög alvarlegu vandamáli, sem útflutningsiðnaðurinn á við að stríða. Það er alkunna, að útflutningsiðnaðurinn hefur vaxið verulega á síðustu árum og þegar orðinu atvinnugrein, sem mikið munar um í þjóðarbúskapnum. Á s. l. ári voru fluttar út iðnaðarvörur - fyrir utan álvörur - fyrir 1164 millj. kr., sem er 7% af heildarútflutningi landsmanna. Síðan 1968 hefur útflutningsiðnaðurinn sexfaldast að magni og sjöfaldast að verðmæti. Reiknað er með, að útflutningur iðnaðarvöru fyrir utan ál verði 2 milljarðar kr. á næsta ári. Hér er mun mjög ánægjulega framþróun að ræða, og mikilsverðan vísi að því, sem koma skal. Ég vil minna á, að núv. ríkisstj. hefur sett sér það fyrir að efla iðnaðinn með gerð iðnþróunaráætlunar, sem hefði það markmið að auka stórlega hlutdeild iðnaðarins í útflutningsframleiðslunni. Þrátt fyrir vaxandi útflutning á iðnaðarvörum og ríkjandi hjartsýni um það, að Íslendingar hafi mikla möguleika til að efla útflutningsiðnað sinn, her að minna á það og vekja á því sérstaka athygli, að útflutningsiðnaðurinn á við mikla tímabundna erfiðleika að stríða. Ég vil nefna það, að útflutningsiðnaðurinn býr ekki við þá hagstæðu afurðaverðsþróun, sem sjávarútvegurinn gerir. Verðlagsmyndunin í iðnaðinum er með allt öðrum hætti og verri. Verðlag á útflutningsvörum iðnaðar fylgir því miður engan veginn eftir örum kostnaðarhækkunum hér innanlands. Útflutningsiðnaðurinn verður í mörgum tilfellum að sæta afar óhagstæðum kjörum í sambandi við bankafyrirgreiðslu. Ég hygg, að það sé rétt, að sum útflutningsfyrirtæki verði að greiða fulla refsivexti Seðlabankans af talsverðum hluta afurða- og rekstrarlána sinna. Og þá er þess að geta, að tollar á vélum og hráefni iðnaðarins eiga verulegan þátt í að skerða afkomumöguleika útflutningsiðnaðarins og draga úr samkeppnishæfni hans miðað við erlendan iðnað. Gengishækkanir á þessu ári hafa aukið erfiðleika útflutningsiðnaðarins. Hann hefur orðið fyrir miklu gengistapi, sem hefur riðið iðnaðinum á slig, og gæti í sumum tilfellum riðið honum að fullu. Gengishækkanirnar voru í sjálfu sér fagnaðarefni og áttu fullan rétt á sér. En það sýnir best aðstöðu útflutningsiðnaðarins, miðað við sjávarútveginn, hvernig gengishækkanir hafa komið við hag viðkomandi iðnfyrirtækja. Það er augljóst, að hér gildir ekki sama í sjávarútvegi og iðnaði. Beint tap útflutningsiðnaðar í heild vegna gengishækkana á þessu ári, er talið vera um 120 millj. kr. Þetta tap kemur niður á flestum eða öllum greinum útflutningsiðnaðar, bæði í fataiðnaði og í matvælaiðnaði. Þannig er talið, að tap verksmiðja Sambands íslenskra samvinnufélaga á Akureyri sé af þessum sökum 40 millj. kr., tap Álafoss um 28 millj. kr., og heildartap lagmetisiðnaðarins um 15 millj., kr. Munar þar mest um fyrirtækið Siglósíld með 5.2 millj. kr. tap, og K. Jónsson & Co. á Akureyri, sem tapaði á stuttum tíma á tiltölulega litlu vörumagni 2.8 millj. kr. Af þessu tilefni er spurt : „Hafa ákvarðanir verið teknar af hálfu stjórnvalda um greiðslur til útflytjenda iðnaðarvarnings og lagmetis vegna gengistaps þessara aðila í sambandi við gengisbreytingar á þessu ári? Ef slíkar ákvarðanir hafa ekki verið teknar, er þeirra þá að vænta á þessu ári?“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Þegar sýnt var, að þær gengishækkanir, sem komið höfðu til framkvæmda í ár, yrðu iðnaðinum og þó einkum útflutningsiðnaðinum þungar í skauti, fól iðarn. hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ásamt starfsmanni iðnþróunarnefndar að gera úttekt á stöðu útflutningsiðnaðarins. Álitsgerðin var í tveimur skýrslum, og er sú síðari tiltölulega nýkomin til rn. Skv. þessum skýrslum er staða útflutningsiðnaðarins mjög misjöfn, í sumum greinum góð eða sæmileg, öðrum slæm eða afleit. En áður en ég greini nánar frá þessum niðurstöðum, vil ég í fáum orðum minna á nokkrar þær þjóðhagslegu orsakir, sem valda þeim vandkvæðum, sem iðnaðurinn horfist nú í augu við. Þegar gengi ísl. krónu var lækkað fyrir ári, var sú ákvörðun rökstudd með slæmri afkomu sjávarútvegsins, bæði að því er varðar minnkandi þorskafla og óhagstæðar verðlagshorfur á erlendum mörkuðum. En þær forsendur, sem raðað var saman af svo miklum hagleik í árslok 1973, voru fljótar að hrynja. Verðlag á fiski erlendis fór ört hækkandi í upphafi þessa árs, og hefur sú hækkun haldist út árið, þótt hún hafi eitthvað hægt á sér að undanförnu. Þessar miklu verðhækkanir erlendis komu fram sem tekjuaukning í sjávarútvegi, en hún jók síðan verulega heildareftirspurn og þenslu í hagkerfinu. Sjávarútvegur er þess háttar atvinnugrein, að sveiflur í honum, bæði í aflamagni og í verðlagi, eru mjög miklar, svo ríkur þáttur sem hann er í efnahagskerfi okkar. Það er því undir góðri hagstjórn komið, hversu vel tekst til að hafa tök á afleiðingunum af þessum sveiflum. Sveiflurnar sjálfar eru lítt á valdi stjórnvalda. Þar ræður náttúran að hluta, en erlend hagþróun að hluta. Eitt þeirra tækja, sem komið var á fót til að hafa áhrif á afleiðingarnar af sveiflum í sjávarútvegi, var Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins. Með markvissri beitingu hans var ætlunin að hafa gát á afleiðingum verðsveiflna og nota sjóðinn til að stjórna tekjuinnstreyminu í hagkerfi hjá sjávarútvegi, taka af kúfinn í góðærum, borga til baka, ef búskellur yrði. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að ég tel þessa hugmynd hafa verið rétta og að auka þurfi verksvið sjóðsins og gera hann að tekjujöfnunarsjóði fyrir efnahagskerfið sem heild. Sjóðnum hefur hins vegar ekki verið beitt í ár nema að óverulegu leyti, en í staðinn var genginu breytt. En gengisbreyting er almenn efnahagsráðstöfun, sem hefur áhrif á allar hagstærðir. Íslenskur iðnaður býr við allt önnur skilyrði en sjávarútvegurinn, og því getur almenn efnahagsráðstöfun, sem tekur mið af stöðu eins atvinnuvegar, í þessu tilviki hins mikilvæga sjávarútvegs, haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir annan atvinnuveg, iðnaðinn, og efnahagskerfið í heild. Einmitt þetta hefur gerst, og því á iðnaðurinn, einkum sá hluti hans, sem stundar útflutning, í nokkrum erfiðleikum. Ríkisstj. var ljóst, að útflutningsiðnaðurinn gæti lent í tímabundnum vandkvæðum vegna gengishækkananna, og af hennar hálfu hefur verið lýst yfir því, að hún væri reiðubúin til að athuga það mál sérstaklega. Hv. fyrirspyrjandi nefndi áðan tölur um tap í iðnaði af völdum gengishækkananna. Ég hygg, að þær tölur, sem hann nefndi, séu fullháar. Það kemur fram í þeim skýrslum, sem ég hef fengið og ég minntist á áðan, að tap útflutningsiðnaðarins á þessu ári nemi um 64 millj. kr. Að öðru leyti er niðurstaða þessarar skýrslu, sem ég gat um að framan, m. a. sú, að skinnaiðnaðurinn standi sæmilega að vígi, þrátt fyrir nokkurt tjón af gengishækkunum. Rekstrarskilyrði á ársgrundvelli og miðað við verðlag í árslok 1973 eru áætluð heldur betri en þau voru að meðaltali á árinu 1972. Þrátt fyrir það virðast rekstrarskilyrði í dag erfið, þótt nokkuð hafi ræst úr í haust. Í ullar-, prjóna- og fataiðnaði er ástandið ekki jafngott. Afkoma á ársgrundvelli, miðað við rekstrarskilyrði í árslok 1973, er áætluð mun lakari en hún var að meðaltali á árinu 1972. En hér kemur fleira til en gengisbreytingar. Alvarlegir söluerfiðleikar erlendis hafa látið á sér kræla á þessu ári, ekki síst hjá Álafossi, en þeir hafa gert smáfyrirtæki verkefnalaus, þ. e. a. s. prjónastofur víða úti um land, og afkoma þeirra er því afleit. Athuga verður þetta mál sérstaklega og leysa það svo sem skjótast. Í öðrum útflutningsiðnaði, svo sem útflutningi á málningu, veiðarfærum, pappaöskjum og leirvörum, er áætlað, að rekstrarskilyrði hafi versnað nokkuð á árinu 1973, en árið á undan voru þau mjög góð. Ekki liggur enn fyrir rekstraryfirlit lagmetisiðnaðar, þannig að erfitt er að gera sér heildarmynd af iðngreininni. Þó er víst að lagmetisiðnaðurinn hefur orðið fyrir áföllum vegna gengishækkananna. Iðnrn. hefur haft þessi mál til athugunar nú að undanförnu og gert till. til ríkisstj. Við þá tillögugerð var haft í huga að jafna stöðu iðnaðarins gagnvart sjávarútvegi og bæta þannig aðstöðu útflutningsiðnaðarins gagnvart erlendri samkeppni. Sú aðferð til stuðnings útflutningsiðnaðinum, sem ráðuneytið og iðnþróunarnefnd telja heppilegasta og fullnægja ætti skilyrðum um heppileg langtímaáhrif og jafnframt gengur ekki í berhögg við ákvæði samninganna við EFTA og Efnahagsbandalag Evrópu, er, að tekin verði upp endurgreiðsla á þeim opinberu greiðslum, sem leggjast nú á kostnaðarliði útflutningsiðnaðarins. Eins og er, greiðir iðnaður tolla og/eða söluskatt, af innflutningi á viðhalds- og fjárfestingarvörum og ýmsum rekstraraðföngum öðrum en hráefnum. Þessir þætti nema um 2.5% af heildarsöluverði iðnaðarins samkv. mati, en er lítilsháttar mismunandi fyrir einstakar greinar. Það eðlilega sjónarmið, að útflutningsiðnaður geti framleitt á nettó-grundvelli, án opinberra álaga í tollum og söluskatti, verður ekki að fullu framkvæmt, fyrr en kerfi virðisaukaskatts kemur til framkvæmda. Fram til þess tíma leggur ráðuneytið til. að tekin verði upp metin jafnaðarendurgreiðsla, er reiknist 2.5% af skilaverðmæti útflutnings í iðnaði, öðrum en ál- og kísilgúrframleiðslu, kjötvörum, mjólkur- og sláturafurðum. Hér er ekki um útflutningsuppbætur að ræða, heldur tímabundnar endurgreiðslur tolla og skatta, á meðan virðisaukakerfið er ekki komið til framkvæmda hér, en er í gildi í samkeppnislöndum okkar. Þá er lagt til vegna erfiðleika útflutningsiðnaðarins í ár, að endurgreiðsla þessi verði látin ná aftur fyrir sig og gilda fyrir útflutning sömu greina iðnaðarins á yfirstandandi ári. Samkv. áætlunum hagrannsóknadeildar nemur útflutningsverðmæti íslensks iðnaðar, að meðtöldum lagmetisiðnaði, en að undanskilinni ál- og kísilgúrframleiðslu, nálægt 320 millj. kr. árið 1973, og mundi endurgreiðsla því nema um 33 millj. kr. fyrir þetta ár. Skipting þessara greiðslna eftir greinum er þannig: Lagmetisiðnaður 7.1 millj. kr., skinnaiðnaður 10.5 millj., ullar- og fataiðnaður 12 millj., annar iðnaður 3.4 millj., eða samtals 33 millj. Samkvæmt þessum áætlunum gætu slíkar endurgreiðslur fyrir árin 1973 og 1974 numið samtals um 75 millj. kr. Hins vegar, eins og ég gat um áðan, er hér aðeins um tillögur iðnrn. að ræða um þessi efni, og ríkisstj. hefur ekki enn tekið ákvörðun um, hvernig að þessu máli skuli staðið. Hins vegar geri ég mér vonir um, að ákvörðun verði tekin næstu daga um þessar aðgerðir eða einhverjar aðrar til þess að létta undir með útflutningsiðnaðinum vegna vandamála nú.



Herra forseti. Þess er nú enginn kostur vegna þingskapa, að hefja hér almennar umr. um þessi efni. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Það er a. m. k. ljóst, að ríkisstj. er að búa sig undir það, að bæta hag útflutningsiðnaðarins og hefur þá til hliðsjónar það, sem ég gerði hér sérstaklega að umræðuefni, gengistapið á þessu ári. Hins vegar kom í ljós, að hæstv. ráðh, hafði fyrir sér aðrar skýrslur en mér voru fengnar í hendur um heildartap iðnaðarins þess vegna á þessu ári, þannig að verulegu munar, og skal ég ekki þrátta um það við hann. Það hlýtur að koma í ljós, hvort réttara sé. En ég vil leggja höfuðáherslu á, að það ber brýna nauðsyn til þess að taka þessi mál til skoðunar og hraða því máli og bæði almennt að bæta rekstraraðstöðu iðnfyrirtækja í landinu og þá sérstaklega útfltn.fyrirtækjanna, en alveg sérstaklega verður að gera kröfu til þess, að gengistapið, sem varð á árinu, verði bætt með einhverjum hætti. - Því miður leyfir tíminn það ekki, að ég ræði þetta frekar, en ég vænti þess, að þetta verði til þess, að þessu máli verði hraðað hjá hæstv. ríkisstj., því að til þess er ærin ástæða.



Herra forseti. Ég ætla að fylgja hér eftir fsp., sem Heimir Hannesson flutti, á meðan hann sat á þingi. Þessi fsp. varðar Aðaldalsflugvöll og flugsamgöngur við Kópasker. Í sambandi við Kópasker vil ég segja það, að sú var tíðin og allt fram á árið 1968, að fast áætlanaflug var hjá Flugfélagi Íslands milli Reykjavíkur og Kópaskers og á Kópaskeri er mjög sæmileg flugbraut, sem er fær fyrir Focker Friendship vélar Flugfélagsins. Fólk á Kópaskeri og þar í grennd, þ. e. a. s. á Vestur-Sléttu og vestan Öxarfjarðarheiðar, er óánægt með það, að Flugfélag Íslands skuli ekki leitast við að veita því þá lágmarksþjónustu að lenda a. m. k. einu sinni í viku á Kópaskersflugvelli. T. d. gæti slíkt skeð þá daga, þegar Flugfélagið flýgur til Raufarhafnar og Þórshafnar, en það er þrisvar í viku. Því miður nýtist Raufarhafnarflugið illa fyrir þá, sem búa „vestan heiðar“ í Norður-Þingeyjarsýslu, sérstaklega á vetrum, vegna þess að vegurinn milli Kópaskers og Raufarhafnar er ekki alveg öruggur á vetrum. En eins og er, flýgur Flugfélag Íslands ekki til Kópaskers, en hefur aftur viðkomu bæði á Raufarhöfn og Þórshöfn. Hins vegar hefur flugfélagið Norðurflug á Akureyri viðkomu á Kópaskeri tvisvar í viku og heldur þannig uppi tengslum við Akureyri og flug Flugfélagsins milli Akureyrar og Reykjavíkur. Þjónusta Norðurflugs er að sínu leyti góð og mikil úrbót, en hún er þó takmörkunum háð að áliti heimamanna í vesturparti Norður-Þingeyjarsýslu. Það væri mjög æskilegt að geta fyllt upp í þá eyðu, sem augljóslega er í flugsamgöngum við Kópasker, og þess vegna m. a. er þessi fsp. fram komin. Um Aðaldalsflugvöll skal ég vera miklu fáorðari. Aðaldalsflugvöllur er flugvöllur fyrir Húsavík. Um hann er mjög mikil umferð. En ýmislegt þarf þar að gera, til þess að sá flugvöllur sé í góðu lagi. Það er að vísu gert ráð fyrir því nú í till. fjvn., sem ég hef staðið að, að veita talsvert mikið fé til Aðaldalsflugvallar á næsta ári, en það mun þó hvergi nærri nægja til að gera allar þær úrbætur, sem þyrfti að gera. T. d. hygg ég, að það muni ekki ná til þess að bæta að neinu ráði flugskýlið og þá sérstöku aðstöðu fyrir farþega, sem bæta þarf.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi : Eru uppi fyrirætlanir um endurbætur á Aðaldalsflugvelli? Því er til að svara, að endurbætur vegna flugvallarins í Aðaldal hafa einkum verið á sviði öryggismála. Um s. l. áramót var lokið við breytingar á blindflugskerfinu, þannig að nú eru nothæfir tveir radíóvitar, báðir staðsettir suður af vellinum. Í sumar voru gerðar nauðsynlegustu endurbætur á yfirlagi flugbrautarinnar. Og í októbermánuði var lokið uppsetningu aðflugsljósa við báða enda flugbrautarinnar, svo og lagningu rafstrengja fyrir fullkomin flugbrautarljós og svonefnd aðflugshallaljós, er sýna flugmanni rétta hæð til flugs. Á næsta sumri er gert ráð fyrir að ljúka uppsetningu framangreinds ljósaútbúnaðar, lengja flugbrautina um 200 m, þ. e. a. s. úr 1350 m í 1550 m, sem þýðir það, að flugvöllurinn er þá öruggur til kvöld- og næturflugs allan ársins hring, og enn fremur að bæta enn yfirborð flugvallarins. Þá er enn fremur ætlunin að breyta aðkeyrslu að flugvellinum og stækka bifreiðarstæði og flugvélarhlaðið svo og ganga frá tilskildum öryggissvæðum umhverfis flugbrautina. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að sú fjárveiting, sem flugmálastjórnin og samgrn. hafa lagt til, 11.2 millj., rúma það ekki, að hafist sé handa, a. m. k. ekki að neinu marki og sennilega ekki, að því að bæta aðstöðu hvað flugskýlið snertir. En með tilliti til þess, að hér er um mjög stóran flugvöll að ræða, sem á áreiðanlega mikla framtíð fyrir sér, þá er þar um stórar upphæðir að ræða, sem því miður hafa ekki rúmast í þeirri fjárlagagerð, sem talin er möguleg í sambandi við fjárfestingar í flugvöllum. En það hefur verið látið sitja fyrir að stækka völlinn og koma öryggisútbúnaði þar í besta hugsanlegt horf. Varðandi Kópaskersflugvöll, þá er það rétt, sem einnig kom fram hjá fyrirspyrjanda, sem tók eiginlega ómakið af mér að svara þessari fsp., að flugferðir Flugfélags Íslands til Kópaskers lögðust niður, þegar flugvöllurinn á Raufarhöfn komst í nothæft ástand. Og það er sjálfsagt rétt, að vegna þessa gætir nokkurrar óánægju. En það, að Flugfélagið lagði niður þessa áætlanaleið sína, stafar af því, að þarna fer mjög fátt fólk um og þess vegna er ekki hagstætt fjárhagslega að lenda þar stórum flugvélum. Þar kemur líka til, að það er a. m. k. ekki vinsælt hjá farþegum flugvéla, að þeim sé hnjaskað í tvennum millilendingum á ekki lengri leið en þarna er um að ræða. Ég get fullyrt, að bæði hjá flugmálastjórn og samgrn. er fullur vilji fyrir því að aðstaða á slíkum stöðum sem Kópaskeri sé bætt eins fljótt og eins vel og unnt er. Og ég tel að sá háttur, sem hefur verið upp tekinn, að tryggja flug tvisvar í viku milli Akureyrar og Kópaskers með flugvélum Norðurflugs, bæti verulega úr, þó að það kunni að vera rétt, að það sé ekki fullnægjandi. Stjórnvöld, sem með þessi mál fara, hafa það auðvitað ekki á valdi sínu að skylda flugfélög, hvorki Flugfélag Íslands né önnur, til þess að halda uppi ákveðnum áætlanaferðum, sem mikið tap er á, og þess vegna er málið dálítið erfitt. Hef ég oftar en einu sinni rætt þetta við forráðamenn Flugfélags Íslands, og þeir hafa í athugun að staðsetja flugvél á Akureyri, sem væri þá ætlað sérstaklega það hlutverk að ná samhengi í flugsamgöngurnar með því að halda uppi nokkuð tíðum ferðum milli Akureyrar sem aðalendastöðvar flugsins og hinna smærri staða. Það hefur ekki enn orðið af framkvæmdum í þessu, en góðar vonir hygg ég, að standi til þess, að úr þessu rætist, Flugfélagið komi upp góðri flugvél og hentugri til þessa verkefnis og hafi hana staðsetta á Akureyri. Ætti þá málefnum þeirra byggðarlaga, sem næst eru Kópaskeri, að vera betur borgið en nú er. En á þessari stundu get ég því miður ekki gefið nein ákveðin fyrirheit um þetta, enda ekki á mínu valdi að framkvæma það, sem framkvæma þarf í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. svör hans. Ég fellst á það með honum, að það eru ýmis vandkvæði á því fyrir hið opinbera að skikka einkafyrirtæki til þess að gera eitt og annað. Ég veit líka, að hæstv. samgrh. er vel kunnugur af eigin reynd þeim erfiðleikum, sem þarna er við að búa, og ég fagna því, að hann vill og hefur beitt sér fyrir því eða rætt það við forráðamenn Flugfélags Íslands, að reynt verði að bæta úr þessu með einum eða öðrum hætti. Mér líst vel á þá hugmynd, að flugvél verði staðsett á Akureyri, góð flugvél, sem stundi innanfjórðungsflug. Mér líst vel á þá hugmynd, og ég hygg, að það sé ekki mjög langt þangað til úr því verður, að sú hugmynd verður að veruleika. En eigi að síður langar mig nú enn í lokin að beina því til hæstv, ráðh. að flytja þau skilaboð til forráðamanna Flugfélagsins, að það séu uppi mjög ákveðnar óskir um það, að Flugfélag Íslands millilendi af og til á Kópaskeri í ferðum sínum til Raufarhafnar og Þórshafnar.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö eða þrjú atriði, sem ég vil bæta við, sem mér virðist ekki hafa komið fram í sambandi við þessa fsp. Í fyrsta lagi er svo í sambandi við Aðaldalsflugvöll, að hann er ógirtur og flugmenn vilja ekki setjast þar nema yfir birtutímann. Þetta er stór flugvöllur, eins og menn vita, og þjónar stóru héraði. Er þetta mjög hagalegt, og verður úr að bæta hið bráðasta. Í öðru lagi er aðstaða þarna mjög slæm fyrir farþega. Það er t. d. ekkert vatn þarna í biðskýlinu og sem sagt öll þjónusta mjög ófullkomin af þeim ástæðum. Þetta er líka mjög brýnt atriði. Í sambandi við flugið aftur á Kópasker, þá var ég á fundi þar í haust, þar sem var mikið rætt af heimamönnum um þetta mál, og kom í ljós á þeim fundi, að það eru engar áætlunarferðir, hvorki á landi né sjó eða í lofti, frá því um miðjan október og fram til 1. júní. Það er bara póstflugið tvisvar í viku frá Akureyri. Það eru einu ferðirnar, sem þangað eru, og þess vegna er fólkið þar mjög óánægt með þessa þjónustu.

Fyrirspyrjandi (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Raforkumál á Snæfellsnesi hafa lengi verið í hinum mesta ólestri, en sennilega hefur ástandið aldrei verið verra en nú undanfarið. Sem dæmi má nefna, að í Ólafsvík er rafmagn tíðum tekið af fyrirvaralaust og framkvæmd skömmtun, án þess að nokkur aðvörun sé gefin til notenda. Í Stykkishólmi er spenna oft svo lág, að hvers konar rafmagnstæki eru í alvarlegri hættu, þ. á m. tæki hjá atvinnufyrirtækjum, en skemmdir á tækjum, t. d. sjónvarpstækjum, eru mjög tíðar. Af öðrum stöðum er svipaða sögu að segja. Þegar ástand er svona fyrir, er von, að Snæfellsnesingar hafi vaxandi áhyggjur af þessum málum á tímum orkukreppu, enda eru horfur á því, að þeir geti fengið mikið rafmagn til hitunar, eins og sakir standa harla litlar. Þurfa þó margar fjölskyldur þar að borga 6–10 þús. kr. á mánuði til að hita upp hús sín. Snæfellsnes er eitt samtengt rafveitukerfi með einni vatnsaflsstöð og þremur dísilstöðvum. Helsta framkvæmd til úrbóta, sem þar hefur verið gerð í seinni tíð, voru kaup á gamalli notaðri dísilvél frá Bretlandi, og var hún sett upp í Ólafsvík. Lengi hefur verið barist fyrir því, að fá þetta rafveitukerfi á Snæfellsnesi tengt við önnur orkusvæði, til þess að hægt verði að jafna orku og e. t. v. að jafna eitthvað rafmagnsverð, sem er þarna mjög hátt. Hefði raunar þurft að koma þessari tengingu á fyrir löngu, en á henni bólar varla enn. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. orkumálaráðh., sem hljóðar á þessa leið: „Hvenær er þess að vænta, að Snæfellsnes verði tengt við Andakíls- og Landsvirkjanir eða aðrar umbætur verði í raforkumálum Snæfellinga?“

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Tenging sú, sem hv. þm. Benedikt Gröndal spyr um, er ráðgerð framkvæmd á árinu 1974. Það er 66 kw stofnlína frá Andakílsárvirkjun að vegamótum á Snæfellsnesi ásamt spennistöð þar. Með þessu er Snæfellsneskerfið einnig tengt Landsvirkjun. Fé til þessara framkvæmda er á fjárlagafrv., eins og hv. þn. vita. Við þessa framkvæmd, er ráðin veruleg bót á orkumálum Snæfellsness, og má segja, að stofnlínulögnin sé undirstaða að víðtækari endurbótum á þessu svæði. Þá ráðgera Rafmagnsveitur ríkisins á næsta ári að hækka spennu á háspennulínu á sunnanverðu Snæfellsnesi úr 11 í 19 kw., og er að því töluverð bót og bætt flutningsgeta. Þá liggur næst fyrir á framkvæmdaáætlun Rafmagnsveitna ríkisins að byggja háspennulögn frá Vegamótum til Stykkishólms og yrði sú lína rekin með 19 kw. spennu til að byrja með. Þá er og ráðgert að stefna að tengingu frá Stykkishólmi til Búðardals og tengja þar með Búðardalssvæðið við Snæfellsneskerfið, og er hér einnig um að ræða 19 kw. stofnlínu. Þá má geta þess, að fjárfestingar Rafmagnsveitna ríkisins á Vesturlandi á árinu 1973 eru þessar: Dísilvél á Ólafsvík 9.7 millj. kr., dísilvél í Stykkishólmi 7.6 millj. kr., lína á Fróðárheiði 2 millj. kr., 11-19 kw. breyting í Borgarfirði 2 millj. og nýjar tengilínur á Búðardalssvæði 1.7 millj., eða samtals 22 millj. kr. Þótt þetta sé allt til bóta, get ég tekið mjög undir það með hv. þm., að okkur er mikil þörf á því að hraða nú sem mest öllum framkvæmdum okkar í sambandi við nýtingu á okkar eigin orkulindum. Það hafa verið miklar framkvæmdir á undanförnum árum, ekki síst í raforkumálum. Það er verið að byggja nú þrjár meiri háttar virkjanir, eins og menn vita, bæði byrjað á Sigölduvirkjun og svo myndarlegum virkjunum bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum. En ég er þeirrar skoðunar, að þessi áform öll verði að taka til endurskoðunar, til þess að við getum nýtt innlenda orkugjafa í stað olíu. Og þær umbætur, sem þar þurfa að koma til framkvæmda eins fljótt og hægt er að koma þeim við, verða að sjálfsögðu að ná til Snæfellsness ekki síður en annarra staða, sem nú eru afskiptir að því er orku snertir.



Herra forseti. Orkumál á Snæfellsnesi hafa lengi verið í ólestri, en hins vegar orkuþörf mikil og vaxandi. Ég ætla að láta örfá orð falla í þessu sambandi. Við höfum nefnilega á Vesturlandi Andakílsárvirkjun, sem hóf starfsemi sína í okt. 1947. Hún er sameignarfélag Mýra- og Borgarfjarðarsýslu og Akraneskaupstaðar. Hún hefur reynst mjög vel á sínu svæði. Nú er mikill vilji fyrir því heima í héraði, að þetta farsæla samstarf færi nokkuð út kvíarnar, þ. e. um Snæfellsnes og Dali. Yrði þá væntanlega stofnað félag til að annast orkuvinnslu og flutning á öllu svæðinu milli Hvalfjarðar og Gilsfjarðar. Aðilar þessa félags yrðu þá öll sýslufélögin á svæðinu og Akraneskaupstaður og ríkið e. t. v. Nefnd vinnur nú að þessum málum. Ætlunin var að hefja þetta aukna samstarf með því að ráðast í línulögn frá Andakíl að Vegamótum á Snæfellsnesi þegar á s. l. sumri, en fyrir því hefur ekki fengist grænt ljós eða samþykki frá hinu opinbera. Á hinn bóginn er því lýst yfir, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að lina þessi verði lögð á næsta ári af Rafmagnsveitum ríkisins, þ. e. á árinu 1974, og er ekki nema gott eitt um það að segja, að það er þó ákveðið. En við íbúar á Vesturlandi munum halda áfram að leitast við að auka samstarf okkar í þessum málum sem allra mest og sem fyrst, eins og ég áður sagði.

Fyrirspyrjandi (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. orkumrh. fyrir svör hans við fsp. minni, svo og fyrir þau almennu ummæli, sem hann lét falla um viðhorf í orkumálum og ég get tekið undir að öllu leyti. Það eru vafalaust góð tíðindi fyrir Snæfellinga, að tengilínan, sem mun vera veigamesta umbótin sem sjáanleg er fram undan í raforkumálum þeirra, skuli koma á næsta ári. En eins og hæstv. síðasti ræðumaður tók fram, höfðu Snæfellingar lengi vel gert sér sterkar vonir um það, að þeir fengju þessa línu s. l. sumar. Upptalning hæstv. ráðh, á umbótum á raforkumálum í þessum hluta Vesturlands, sem ýmist eru ráðgerðar eða stefnt er að, eru í sjálfu sér staðfesting á því, hversu mikilla umbóta sé þörf á þessu svæði. Ég vil leggja á það ríka áherslu, að þetta er stórt svæði, sem hefur mikla framleiðsluatvinnuvegi og þarf á mikilli orku að halda. Ég vænti þess, að það verði unnið að því áfram, eftir að þetta svæði hefur verið tengt við aðalkerfi landsins, að bæta raforkuþjónustuna þar.

Fyrirspyrjandi (Friðjón Þórðarson) : Herra forseti. Árið 1970 fluttu 6 þm. Sjálfstfl. í Nd. Alþ. till. til þál. um hitun húsa með raforku. 1. flm. var Jónas Pétursson, þáv. þm. Austf. Till. þessi fól í sér áskorun á hæstv. iðnrh. að beita sér fyrir aukinni notkun raforku til húsahitunar á öllum þeim svæðum, þar sem jarðhita er ekki völ sem hagkvæmari hitagjafa. Í till. sagði: „Skal stefnt að því að gera 5 ára áætlun um framkvæmd hitunarmálsins þannig, að innlendar orkulindir hiti hvert híbýli landsins að þeim tíma liðnum.“ Í grg. var vikið að því, að Íslendingar þyrftu á mikilli hitaorku að halda í íhúðarhús og vinnustöðvar. Landið væri kalt, land elds og ísa, en byggi jafnframt yfir mikilli orku, sem enn væri ekki nýtt nema að litlu leyti. Með því að beisla orku jarðhita og fallvatna m. a. til húsahitunar og draga jafnframt úr innflutningi olíu mætti spara mikið fé og dýrmætan gjaldeyri. Einsýnt væri að nota fremur innlenda orku en innflutta. Hér væri um að ræða stórt fjárhagslegt mál. Bein þörf væri á að þrýsta á aukinn hraða í framkvæmdum á þessu sviði. N. sú, sem fjallaði um þessa till., féllst Á hana að öðru leyti en því, að of naumt þótti að miða við 5 ára áætlun, sem hefði þýtt það, að stefnt hefði verið að því, að hvert híbýli landsins yrði hitað innlendum orkulindum árið 1976. Till. var því samþykkt í þessu formi: „ Nd. Alþ. ályktar að skora á iðnrh. að beita sér fyrir aukinni notkun á raforku til húsahitunar á öllum þeim svæðum, þar sem jarðhita er ekki völ sem hagkvæmari hitagjafa. Gera skal sem fyrst áætlun, þar sem stefnt verði að því, að innlendar orkulindir verði aðalhitagjafi landsmanna.“ Þannig var þáltill. samþ. hér í hv. d. 1. marz 1971. Fyrir því er nú spurt, hvað liði framkvæmd þessarar ályktunar.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, er spurt, hvað liði framkvæmd þáltill. um hitun húsa með raforku, sem samþ. var á Alþ. 1. mars 1971. Í þeirri þál. var skorað á iðnrh. að beita sér fyrir aukinni húsahitun með raforku á öllum þeim svæðum, þar sem jarðhita er ekki völ sem hagkvæmari hitagjafa. Þau svæði, sem þarna er átt við, eru framar öllu á Austfjörðum og Vestfjörðum, svo og vissum svæðum öðrum, svo sem Akureyri, Vestmannaeyjum, á austanverðu Suðurlandi, Snæfellsnesi, í Dölum og nokkru víðar. Á Austfjörðum og Vestfjörðum eru nú vatnsaflsvirkjanir í smíðum, sem ætlað er m. a. að vinna raforku til húshitunar á þessum svæðum. Það er enn mikil raforka unnin með dísilstöðvum, og mun svo verða, uns þessar nývirkjanir við Lagarfoss og í Mjólká koma í gagnið. Samt hefur sala raforku til hitunar, t. d. á Austurlandi, vaxið mjög verulega á síðustu árum. Á Snæfellsnesi er einnig unnin talsverð orka með dísilvélum, en gert er ráð fyrir, að á árinu 1974 verði það svæði tengt við Borgarfjörð, eins og ég gat um áðan, og þar með raunar einnig við Landsvirkjunarkerfið. Sú samtenging mun svo mjög eflast við tilkomu byggðalínu til Norðurlands, en gert er ráð fyrir, að sú lína tengist Borgarfjarðarkerfinu nálægt Andakílsárvirkjun. Þegar núv. ríkisstj. ákvað að nota sér lagaheimild til virkjunar við Sigöldu, var því lýst yfir, að þeirri virkjun væri m. a. ætlað að sjá fyrir raforku til húshitunar. Núv. ríkisstj. tók einnig ákvörðun um að leggja línu frá Landsvirkjunarkerfinu til Norðurlands, en sú lína gerir það mögulegt að nýta orku Sigölduvirkjunar til húshitunar á Norðurlandi einnig, ekki hvað síst á Akureyri. Virkjun við Sigöldu er nú hafin, og lagning linu til Norðurlands hefst áður en langt um líður. Allar framkvæmdir í virkjunarmálum, sem núv. ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um, miða þannig að því að koma í framkvæmd þeirri aukningu rafhitunar, sem þáltill. fjallaði um. Að sjálfsögðu taka þessar framkvæmdir og aðrar ráðstafanir í sama skyni sinn tíma. Meginatriðið er, að mörkuð sé skýr stefna í þessum málum, þannig að húsbyggjendur og aðrir viti, hvers þeir mega vænta. Enda þótt ekki sé hagkvæmt að selja raforku frá dísilstöðvum til húshitunar, getur slíkt þó verið réttlætanlegt um skamma hríð, ef með því er búið í haginn fyrir framtíðina og markaður skapaður fyrir væntanlegar vatnsaflavirkjanir, sem þannig fá betri nýtingu en ella. Þetta hefur einmitt gerst að undanförnu. Sem dæmi má nefna, að á Austurlandi jókst sala raforku til húshitunar um 249% frá árinu 1970 til 1972, og horfur eru á, að Lagarfossvirkjun fái mjög góða nýtingu þegar frá byrjun. Á Suðurlandi hefur aukningin á sama tíma verið 82%, á Norðurlandi vestra 77%, á Vesturlandi um 64%, á Norðurlandi eystra um 29% og á Vestfjörðum um 11%. Með nýjustu viðhorfum í olíumálum er enn meiri nauðsyn en áður til að hraða notkun innlendra orkugjafa í stað innfluttra til húshitunar. Í samræmi við það hefur iðnrn. nú alveg nýlega falið verkfræðistofu hér í borg að gera á því athugun í samráði við Orkustofnun, hvernig helst megi flýta allri þessari þróun, og farið þess á leit við Seðlabankann, að hann geri fjármögnunaráætlun, sem tryggt geti sem skjótastar framkvæmdir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. skýr og greinargóð svör. Það er rétt, eins og hann tók fram, að um þessar mundir erum við Íslendingar sem og ýmsar aðrar þjóðir minntir alvarlega á, hversu fallvalt er og ótryggt að þurfa að treysta svo mjög á innflutning, erlendra orkugjafa. Segja má þó, að þessi óvænta áminning geti orðið okkur til góðs, ef við látum hana okkur að kenningu verða. Þá mun hún þrýsta á auknar rannsóknir og aukinn hraða í framkvæmdum. Þar verður iðnrh. að sjálfsögðu að hafa forustu í góðu samstarfi við sveitarstjórnir, stjórnir rafveitna og allan almenning. Hér er um svo stórfellt hagsmunamál að ræða, að einskis má láta ófreistað til að koma því áleiðis :sem fyrst og sem lengst.



Herra forseti. Út af svari hæstv. ráðh. við þessari fsp. vil ég gera örstutta aths. Hann ræddi um, að það gæti borgað sig að nota dísilafl til þess að framleiða rafmagn til að hita upp hús um stundarsakir, og þetta getur verið rétt hjá honum að vissu marki. En því miður er ástandið í raforkumálum það slæmt sums staðar, að þetta nálgast að vera hrein della. Þannig er ástandið t. d. á Norðurlandi núna, að Laxárvirkjun kaupir olíu fyrir um 25 millj. kr. á þessu ári. Með verðlagi á næsta ári sjá allir, hvað það verður. Það kostar nú 2 kr. í olíukaupum að framleiða kwst., sem hún selur á 1 kr., þannig að það sjá allir, hvert þetta stefnir, og með stóraukinni orkuþörf á Norðurlandi mun það kosta tugmilljónir. Þá verður hægt að tala um hundruð millj. í olíukaupum, ef á að fullnægja þessu á Norðurlandi, þannig að það er sjáanlegt, að eitthvað verður að gera í þessum efnum, ef þetta á að vera hægt, a. m. k. á því svæði. Það verður einhver aðili að koma til að greiða þennan mismun eða hluta af honum, ef þessi stefna á að vera fær, að því er mér sýnist, á Norðurlandi.



Herra forseti. Á þskj. 155 beini ég svohljóðandi fsp. til hæstv. landbrh. um verðlagningu ríkisjarða: „1) Hefur landbrh. sett sér einhverjar ákveðnar reglur til þess að fara eftir við ákvörðun ríkisjarða? 2) Ef svo er, hverjar eru þær reglur, og eru þær breytilegar eftir því, hvort kaupandi er sveitarfélag eða einstaklingur? 3) Er ákvörðun um söluverð ríkisjarða í hendi landbrh, eins?“ Um ástæður fyrir þessum fsp. þarf ég ekki að hafa mörg orð. Það er að sjálfsögðu æskilegt að fá upplýsingar um það, hvort einhverjar fastar reglur hafi verið settar um verðlagningu ríkisjarða, sem landbrh. selur, hvort sem hann selur þær með hinni almennu heimild í l. nr. 102 1962, um ættaróðul, ættarjarðir, erfðaábúð og sölu þjóð- og kirkjujarða, eða þá samkv. sérstakri heimild frá Alþingi. Þá er ekki síður æskilegt að fá upplýst, hvort aðrar reglur gildi um verðlagningu jarða, sem seldar eru einstaklingum, en ef selt er sveitarfélögum. Ég spyr um þetta atriði m. a. vegna þeirra upplýsinga, sem hæstv. landbrh. veitti hér á hv. Alþ. fyrir skömmu um söluverð jarðarinnar Birningsstaða í Laxárdal, en hún var seld einstaklingi á 155.500 kr., og hefur sú sala vakið töluverða athygli, svo að ekki sé meira sagt. Mér er að vísu kunnugt um lágt verð einnig til ýmissa sveitarfélaga, en varla þó eins og þetta. Þess vegna er spurt, hvort breytilegar reglur gildi um þetta atriði. Í þriðja lagi er fróðlegt að fá að vita, hvort landbrh. einn ákveði verðið. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að það er hægurinn hjá fyrir núv. hæstv. landbrh. að ráðgast um þetta við hæstv. fjmrh., en ég er hér ekki að spauga, mér þykir aðeins rétt að fá þetta upplýst.



Herra forseti. Á þskj. 155 er fsp. frá hv. 11. landsk. þm. um sölu á jörðum ríkisins. Svar rn. við þessari fsp. er svo hljóðandi: Ríkisjarðir eru ýmist seldar samkv. sénstökum heimildarlögum eða lögum nr. 102 1962 um sölu ríkisjarða til ábúenda. Þegar jarðar- eða landssala samkv. sérstökum heimildarlögum á sér stað, er oftast nær um sölu að ræða til sveitarfélaga, sem hafa þörf fyrir meira land vegna fólksfjölgunar og vaxandi byggðar. Sums staðar hafa heil þorp beinlínis byggst upp í landi þessara jarða. Auk þess hafa nokkur hreppsfélög keypt jarðir, oftast eyðibýli, til sameiginlegrar beitar fyrir hreppsfélög, stundum vegna hlunninda er fylgdu, og af fleiri ástæðum. Við heimild til sölu á slíkum jörðum hafa oftast nær verið þau ákvæði í l., að verð skuli ákveða af matsmönnum, ef ekki næst um það samkomulag á milli seljanda og kaupanda. Reynslan er sú, að samkomulag hefur oft náðst bæði um verð og greiðsluskilmála. Hefur þá verið höfð hliðsjón af þörf sveitarfélagsins annars vegar og líklegu markaðsverði hins vegar, en jafnframt verið tekið tillit til þeirrar verðhækkunar á landinu, sem orðið hefur vegna framkvæmda og kostnaðar sveitarfélagsins, án þess að seljandi hafi lagt þar neitt af mörkum, og slík hækkun ekki látin hafa áhrif á söluverð. Nokkrar jarðir hafa verið seldar samkv. l. nr. 102 1962, um ættaróðul, ættarjarðir, erfðaábúð og sölu þjóð- og kirkjujarða. Samkv. þeim lögum, XI, kafla, 47. gr., hefur bóndi, sem búið hefur á ríkisjörð í 3 ár og fær meðmæli hreppsnefndar, rétt til þess að kaupa ábýlisjörð sína, ef hann gerir hana að ættaróðali. Söluverð þessara jarða hefur verið miðað við fasteignamat, enda er svo ráð fyrir gert í 49. gr. fyrrnefndra laga. Fram til 1. jan. 1971 var í gildi fasteignamat frá árinu 1957. Síðustu árin var það í miklu ósamræmi við allt verðlag í landinu. Var þá söluverð landsins hækkað eftir samkomulagi við kaupendur. Hús og önnur mannvirki á jörðum þessum voru oftast að mestu eða öllu í eigu kaupandans. Ef svo var ekki, voru þau færð til samræmis við ríkjandi verðlag á hverjum tíma eftir byggingarvísitölu. Með hlunnindi var og er raunar enn farið eftir ákvæðum um afgjaldskvaðarverðmæti, þ. e. a. s. árstekjum af hlunnindum margfölduðum með tölunni 15, sbr. fasteignamat 1942. Þá ber að geta þess, að í afsölum fyrir jörðum, hvort sem þær eru seldar einstaklingum eða sveitarfélögum, eru undanskildar námur og námuréttindi, vatns- og hitaréttindi umfram heimilisþarfir kaupanda, og áskilur ríkissjóður sér forkaupsrétt, eigi að selja landið aftur. Sala ríkisjarða er undirbúin í landbrn., og þegar sala lands á sér stað samkv. sérstökum heimildalögum, hefur landbrh. samkv. gamalli venju tekið ákvörðun um söluverðið eftir að hafa kynnt sér sjónarmið kaupanda og annað, sem áhrif kann að hafa á söluverðið. Þetta er það, sem ég hef að segja um fsp. hv. þm.

Fyrirspyrjandi (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans. Ég sakna þess, að mér þótti ekki koma fram í þeim, að nægilega ákveðnar reglur giltu um það, þegar ríkisjarðir eru verðlagðar. Mér sýnist vera ákveðið ósamræmi í verðlagningu ríkisjarða eftir því, hvort þær eru seldar einstaklingum eða sveitarfélögum. Mér er ljóst, að ákvæði l. nr. 102 frá 1962 segja til um, að þær jarðir skuli seldar ábúanda á fasteignamatsverði, en það er engin ákveðin regla til um þetta varðandi sölu til sveitarfélaga. Ég held, að það megi fullyrða, að það sé ákveðin hreyfing fyrir því hjá rn. að selja sveitarfélögum jarðir á hærra verði en þær eru seldar einstaklingum. Mér er kunnugt um, að gerður hefur verið samningur milli landbrn. og Grýtubakkahrepps nýlega, og þar sýnist mér, að álag á fasteignamat sé um 55%, og á hluta af landinu, þ. e. a. s. þar sem þorpið sjálft stendur, Grenivík, er lagt 85% á fasteignamatið. Þetta gerist á sama tíma, og jörðin Birningsstaðir, sem ég nefndi hér áðan, er seld á fasteignamati 155.500 kr., en að því er sagt er, var hún metin á 60 millj. kr. í Laxárdeilunni, þegar hún stóð sem hæst. Hér sýnist mér vera um mismunun að ræða. Ég tel, að ríkið eigi ekki að spenna upp verðið til sveitarfélaga. Það á frekar að stuðla að því, að sveitarfélögin eignist það land, sem þeim er nauðsynlegt, og á sem hagstæðustu verði. Þetta hefur ríkisvaldið raunar viðurkennt með því að veita framlag í landakaupasjóð, nú 10 millj., á ári. Fastmótuð stefna í þessu er nauðsynleg.



Herra forseti. Ég vil geta þess út af ræðu hv. 11. landsk., að í öðru tilfellinu var um sölu að ræða samkv. lagaákvæðum, en í hinu tilfellinu um sölu að ræða samkv. samkomulagi. Hins vegar hefur það verið svo, þar sem samkomulag hefur verið eða a. m. k. þar sem ég hef unnið að því, að ég hef reynt að halda mig við að leggja á það álag, sem hefur komið á fasteignamati, síðan það var síðast gert, og ég held, að því hafi nokkuð verið fylgt um þá sölu, sem ég hef staðið fyrir. Hins vegar var það svo, að ég lét í gildi haldast þær ákvarðanir, sem búið var að taka af fyrirrennara mínum um sölu á landi, m. a. til Garðahrepps, án þess að breyta því nokkuð, þó að málið hafi dregist, og taldi sanngjarnt að gera það, fyrst það var komið á afgreiðslustig. Ég held, að það sé hægt að segja, að ekki hafi verið reynt á neinn hátt að íþyngja sveitarfélögum í kaupum, en þetta hefur verið sú meginregla, sem ég hef viljað fara eftir.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta þingi voru samþykktar breytingar á l. nr. 30 frá 12. maí 1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Breytingar þessar voru þess efnis, að heimilað var að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, er næmi allt að 80% af byggingarkostnaði. Þetta hefur verið nefnt því nafni, að þarna væri verið að flytja Breiðholtsframkvæmdirnar út um landið. Hefur því mjög verið fagnað víða um landsbyggðina, enda hið mesta byggðajafnvægis- og þjóðþrifamál. Það er grundvallaratriði fyrir vöxt og viðgang atvinnulífs í fjölda byggðarlaga, að fólk, sem þangað vill flytja til starfa, geti fengið þar húsnæði, og því betur er það nú svo og þannig háttað atvinnulífi á fjölda staða allt í kringum landið, að það er þörf fyrir fleiri hendur til vinnu, og því betur er einnig þannig háttað hugsunarhætti fólks, að það vill í auknum mæli setjast að á slíkum stöðum. Fjöldi sveitarstjórnarmanna og fyrirsvarsmanna sveitarfélaga hefur sýnt þessu máli mikinn áhuga. Mér er kunnugt um það, að að undirbúningi þessa hefur verið unnið og m. a. að könnun á ástandi húsnæðismála og áætlaðri húsnæðisþörf á vegum Húsnæðismálastofnunarinnar. En vegna þess mikla áhuga, sem fjöldi stærri og smærri sveitarfélaga hefur sýnt ú þessu, og vegna þess að ég hygg, að mörgum muni þykja girnilegt til fróðleiks að fá að vita, hvernig þessi mál standa nú, hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 160: „1. Hvað líður undirbúningi að byggingu leiguíbúða á vegum sveitarfélaga í samræmi við heimild laga nr. 58 frá 30. apríl s. l. um breyting á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins? 2. Hefur verið sett reglugerð um framkvæmd þessa? 3. Hve margar umsóknir hafa borist frá sveitarfélögum um stuðning samkv. þessum ákvæðum?“



Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Hvað líður undirbúningi að byggingu íbúða á vegum sveitarfélaga í samræmi við heimild l. nr. 58 frá 30. apríl s. l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins?“ Þessu vil ég svara á þessa leið: 1. Síðla sumars var öllum sveitarfélögum í landinu, þar sem 300 íbúar eða fleiri búa í þéttbýli, þó ekki í Reykjavík, skrifað og þau beðin að láta í ljós vilja sinn um, hve margar þessara tilteknu íbúða yrðu byggðar í hverju þeirra fyrir sig. Jafnframt voru þau beðin að greina ítarlega frá því, á hverju þessi vilji þeirra byggðist, þ. e. a. s, rökstyðja sem nákvæmlegast óskir sínar í þessu efni. Var þeim upphaflega gert að senda svör sín fyrir 15. okt. s. l., en þeim, er þá höfðu ekki gert skil, var síðan gefinn frestur til 1. des. s. l. 2. Fyrir tilstuðlan félmrn. og Húsnæðismálastofnunarinnar starfar nú áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins að athugun á því, með hverjum hætti íbúðir þessar gætu skipst milli þeirra sveitarfélaga, sem eiga að fá að njóta þeirra. Er sú athugun m. a. byggð á svörum sveitarfélaganna, er að ofan greinir, og öðrum fyrirliggjandi upplýsingum í Framkvæmdastofnuninni. Vonast er til, að niðurstaða þessara athugunar geti legið fyrir nú í þessum mánuði. 3. Húsnæðismálastofnunin hefur allt frá því í sumar búið sig undir það starfslega séð að annast þetta mál alhliða að því leyti, sem félmrn. mun fela henni að fara með þau mál, en mín skoðun er sú, að Húsnæðismálastofnuninni verði falin framkvæmd l. að langmestu leyti. 4. Hafin er könnun á því, hvort til greina geti komið að flytja inn erlend íbúðarhús með hagkvæmum kjörum til notkunar í þessu skyni að hluta til, a. m. k. hafa farið fram undirbúningsviðræður um það. Með tilliti til þessa og enn fremur með tilliti til hugsanlegrar notkunar innlendra einingarhúsa í þessu skyni hefur húsnæðismálastjórn nýlega ákveðið að fara þess á leit við Rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins, að hún láti fram fara í vetur mjög rækilega könnun á, hvernig öll þessi hús reynast, hin erlendu, er flutt hafa verið inn í landið á þessu ári, og hin innlendu. Verður niðurstaða hennar mikilvæg vegna framkvæmdanna á þessu sviði. M. a. hefur þetta verið íhugað vegna þess, að hér er um mörg byggðarlög að ræða, þar sem byggingartækni er ekki mikil fyrir hendi og jafnvel ekki byggingariðnaðarmenn. 5. Í félmrn. og Húsnæðismálastofnuninni hefur farið fram athugun á því, með hverjum hætti hyggilegast væri að standa að framkvæmd þessa máls. Hér er um framkvæmd að ræða, sem geti kostað 3–4 milljarða kr., og er því að mörgu að gæta, áður en sú leið verður valin, sem hagkvæmust og jákvæðust er talin fyrir alla aðila. Í öðru lagi er spurt: „Hefur verið sett reglugerð um framkvæmd þessa?“ Því er til að svara, að á s .l. sumri fól rn. Hjálmari Vilhjálmssyni fyrrv. ráðuneytisstjóra að semja drög að reglugerð. Þau drög liggja nú fyrir og eru til athugunar hjá húsnæðismálastjórn, en ég vænti þess, að frá reglugerðinni verði hægt að ganga mjög fljótlega. Í þriðja lagi er spurt: „Hve margar umsóknir hafa borist frá sveitarfélögum um stuðning samkv. þessum ákvæðum?“ Svarið við því er það, að 1. þ. m. höfðu borist beiðnir um 80% lán til smíði 1072 íbúða í 49 sveitarfélögum. Og ég get getið þess, ef mönnum kynni að þykja það fróðlegt, hvernig þetta skiptist á landshluta, að á Suðurlandi eru þetta nálægt 80 íbúðir, Reykjanesi 66, Vesturlandi 140, Vestfjörðum 320, Norðurlandi milli 360 og 370 og á Austurlandi 102. En samtals eru þetta, eins og ég sagði, 1072 íbúðir í 49 sveitarfélögum. En þess er þá að gæta, að þetta er samkv. þeirri könnun, sem ég gat hér um, að gerð hefði verið á þéttbýlisstöðum með meira en 300 íbúa, en að sjálfsögðu verður öðrum sveitarfélögum einnig gefinn kostur á að sækja um þessi lán, sem hér er um að ræða, og geta auðvitað komið til greina staðir, sem hafa færri íbúa en þetta. Hér var einungis um könnun að ræða, en ekki almenna auglýsingu um umsóknir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir góð og greið svör og vil ekki hafa um þetta fleiri orð annað en það, að það er mikil þörf á þessum stuðningi og mikill áhugi. Ég vil aðeins undirstrika, að það er mjög eðlilegt, að jafnvel hin smærri eða smæstu sveitarfélög, þó að ekki séu þéttbýlisstaðir, geti átt kost á þessu, því að með því mundi byggðin færast og dreifast á eðlilegri hátt um landið. Þá vil ég vænta þess, að auglýstar verði vel og rækilega þær reglur, sem eftir verður farið við úthlutun þessara íbúða, því að það er hreint ekki víst, að öli sveitarfélög hafi gert sér grein fyrir þeim möguleikum, sem þarna eru fyrir hendi.

Fyrirspyrjandi (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þá fsp. til hæstv. menntmrh., sem prentuð er á þskj. 193. Fsp. er í tveim liðum og er á þessa leið: „1. Hvað líður innheimtu gjalds til Iðnnemasambands Íslands samkv. l. nr. 68 1972, um breyt. á l. nr. 68 11. maí 1966, um iðnfræðslu? 2. Hve hárri fjárhæð nemur þetta gjald frá gildistöku laganna?“ Umrædd lagabreyting, sem gerð var 1972, kveður svo á, að komi námssamningur til staðfestingar hjá iðnfulltrúa, skuli hann taka ákveðið gjald af báðum samningsaðilum, er greiðist Iðnnemasambandi Íslands og fari til eflingar fræðslustarfsemi þess um iðnfræðslulöggjöfina. Gjald iðnfyrirtækis eða iðnmeistara skal vera 1% af fyrsta árs árlegu lágmarkskaupi iðnnema í rafvirkjun, eins og það er hverju sinni, en gjald nemans 1/2% af sömu upphæð. Gjald þetta á samkv. lagagr. að greiðast í eitt skipti fyrir öll. Fsp. mín er borin fram sökum þess, að þrátt fyrir fortakslaust lagaboð um þessa greiðslu til Iðnnemasambandsins hefur enn engin innheimta farið fram og Iðnnemasamband Íslands því ekki fengið eyri af því, sem því ber. Ekki er um að kenna vanrækslu af hálfu Iðnnemasambandsins, því að það hefur spurt eftir þessu hjá Iðnfræðsluráði og verið í stöðugu sambandi við hæstv. menntmrh. og rn. hans frá því snemmsumars 1972. Síðast tók Iðnnemasambandið til bragðs á þingi sínu í haust að kjósa fjögurra manna n. til þess að fylgja eftir framkvæmd þessara l., og hefur hún starfað síðan, m. a. með erindrekstri við menntmrn. Þessi viðleitni hefur því miður engan árangur borið heldur og því ekki annars úrkosta en fylgja málinu eftir hér á hv. Alþ. og fara þess á leit, að hæstv. ráðh. geri grein fyrir málinu. Nú mun það hins vegar hafa gerst 4. des. s. l. að menntmrn. skrifaði Iðnfræðsluráði, vakti athygli þess á lögunum og lagði fyrir það að hlutast til um, að iðnfulltrúar innheimtu þetta gjald af öllum samningum, sem staðfestir hafa verið eða verða frá gildistöku laganna. Málið getur þó engan veginn talist leyst með þessu bréfi, því að ein ástæða þess, að innheimta er enn ekki hafin, er sú, að Iðnfræðsluráð hefur ekki talið sig geta lagt út þann kostnað, sem innheimtunni fylgir. Í fjárhagsáætlun fyrir árið 1973 lagði það ákveðna till. fyrir rn. um fjárveitingar í þessu skyni. Rn. varð ekki við þeim kröfum og ræddi aldrei mér vitanlega málið við Iðnfræðsluráð. Þessa áætlun um kostnað vegna innheimtunnar hef ég raunar séð og tel þær till. óraunhæfar og úr hófi fram. Hinu verður ekki neitað, að eitthvað mun innheimtan kosta, og að mínum dómi ber rn. skýlaus skylda til að greiða þar fyrir og kalla Iðnfræðsluráð á sinn fund til að leysa þetta mál. Bréf rn. leysir ekki þau vandkvæði, sem Iðnfræðsluráð telur á innheimtunni, enda þótt gott sé, að það skuli nú fá skýlaus fyrirmæli um innheimtuna. Því er fyllsta ástæða nú til þess að spyrja, hvernig hæstv, ráðh. hefur hugsað sér framkvæmd málsins hér eftir, hvort rn. hans muni hlutast til um, að Iðnfræðsluráði verði gert kleift að innheimta gjaldið, eða hvort rn. hans muni gera sjálft till. um innheimtu. Því verður varla trúað, að ekki sé hægt að innheimta þetta með auðveldu móti, t. d. með því að gera iðnfulltrúum að skyldu að senda það í póstgíró beint til Iðnnemasambandsins. Síðan ætti að vera auðvelt að bera greiðslurnar saman við fjölda staðfestra samninga reglulega eða á vissum fresti. Þá vil ég loks spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann hefur hugsað sér, að þetta gjald verði innheimt hálft annað ár aftur í tímann, en mér er tjáð, að það sé skoðun fleiri en eins meðlims Iðnfræðsluráðs, að slíkt sé nánast ókleift.

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Efnisatriði laganna sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til, l. nr. 68 frá 1972, hljóða þannig: „Er námssamningur kemur til staðfestingar hjá iðnfulltrúa, skal hann taka ákveðið gjald af báðum samningsaðilum, er greiðist Iðnnemasambandi Íslands og fari til eflingar fræðslustarfs þess um iðnfræðslulöggjöfina. Gjald iðnfyrirtækis eða iðnmeistara skal vera 1% af fyrsta árs árlegu lágmarkskaupi iðnnema í rafvirkjun, eins og það er hverju sinni, en gjald nemans 1% af sömu upphæð. Greiðist það í eitt skipti fyrir öll.“ Eins og kemur fram í l., skulu iðnfulltrúar innheimta þetta gjald. Þeir eru skipaðir af Iðnfræðsluráði og teljast starfsmenn þess. Þegar menntmrn. vakti athygli Iðnfræðsluráðs á tilfærðu lagaákvæði, taldi ráðið ýmis tormerki á að framkvæma innheimtu þessa, og við undirbúning fjárl. fyrir árið 1973 sótti ráðið um 779 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni. Menntmrn. gat ekki fallist á þessa till., eins og segir í bréfi rn. til fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, dags. 3. júlí 1972. Þar segir: „Hvað viðvíkur áætlun um skattheimtu fyrir Iðnnemasamband Íslands, getur rn. ekki fallist á till. Iðnfræðsluráðs. Í lögum er gert ráð fyrir, að iðnfulltrúar hafi umsjón með þessu verkefni, og ekki sjáanleg nauðsyn, að innheimta verði svo umfangsmikil sem hér er ætlað.“ Rn. hefur talið, að þessi áætlaði kostnaður sé mjög svo óeðlilega hár við svona, að því er virðist, einfalda og fábrotna innheimtu. Á grundvelli þess, að fjárveiting þessi hefur ekki fengist, hefur Iðnfræðsluráð hins vegar þverskallast við að hefja innheimtu þessa. Hefur staðið í þessu þófi, þar til rn. með bréfi, dags. 4. des. 1973, lagði fyrir Iðnfræðsluráð „að hlutast til um, að iðnfulltrúar innheimtu framangreint gjald í samræmi við lagafyrirmælin, og beri að skila því jafnharðan til Iðnnemasambandsins. Gjaldið greiðist af öllum samningum, sem staðfestir hafa verið eða verða frá gildistöku l. nr. 68 frá 29. maí 1972.“ Það var ekki rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að rn. hafi aldrei hreyft þessu máli við Iðnfræðsluráð fyrr en með þessu bréfi. Það hefur verið gert. Þess skal getið, að Iðnnemasambandið áætlaði kostnað við fræðslustarfsemi á vegum sambandsins síðari hluta ársins 1972 165111 kr., og veitti rn. 90 þús. kr. til sambandsins í þessu skyni utan fjárl., þegar sýnt var, að dráttur yrði á innheimtunni af hálfu Iðnfræðsluráðs. Ég mun að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess að fylgja eftir bréfi rn. með öllum tiltækum ráðum, en er ekki reiðubúinn að taka fram í einstökum atriðum á þessari stundu, hver hentugust þykja. Síðara lið fsp. er því að svara, að Iðnfræðsluráð hefur ekki getað látið menntmrn. í té nákvæma tölu um staðfesta iðnsamninga frá 29. maí 1972, þegar l. gengu í gildi. Það hefur látið í té tölu um iðnsamninga á árinu 1972. Þeir eru 700 talsins, þannig að fjárhæð sú, sem hér um ræðir og hefði átt að koma til innheimtu á því ári, mun nema nálægt 1.4 millj.

Fyrirspyrjandi (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Ég þakka ráðh. svar hans. Ég verð þó að lýsa miklum vonbrigðum, því að það er augljóst, að málið stendur enn í sömu sporum og það hefur gert, að því undanskyldu, að hæstv. ráðh. hefur gefið loforð hér í ræðustól, að hann muni beita öllum tiltækum ráðum til þess að fá þetta gjald innheimt. Ég vil enn leggja á það áherslu, að svo virðist, sem hér þurfi að koma til algert frumkvæði rn., og því verður ekki trúað fyrr en í síðustu lög, að rn. ráði ekki við það, að stofnun sem heyrir undir það, þverskallast við að innheimta lögboðið gjald. Ráðh. sagði, að ég hefði farið með rangt mál, þegar ég sagði, að málinu hefði ekki verið hreyft við Iðnfræðsluráð fyrr en 4. des. Ég bið hæstv. ráðh. afsökunar, hafi ég farið þar með rangt mál, en vil þó benda á, að þær upplýsingar, sem hann gaf, gefa þá fremur tilefni til svartsýni en bjartsýni um framkvæmd í framtíðinni, því að það er mjög ótrúlegt og alvarlegt, að Iðnfræðsluráði skuli hafa haldist uppi að brjóta lög með þessum hætti í hálft annað ár þrátt Fyrir fyrirmæli rn. Ég vona, að hæstv. menntmrh. liti þetta það alvarlegum augum, að hann leysi þetta mál hið fyrsta. Upphæðin, sem hér er áætluð, 1.4 millj., kemur mjög vei heim og saman við þá áætlun, sem Iðnnemasambandið sjálft hafði gert, og ég vil nota þann tíma, sem ég á eftir hér í ræðustól til þess að leggja á það mikla áherslu, að Iðnnemasambandið fái þetta fé. Það hafði gert sér miklar vonir í sambandi við þetta fé. Það átti að vera lyftistöng fyrir alla starfsemi þess. Iðnnemasambandið hefur gert áætlun um námskeiðshald og útgáfu rits fyrir iðnnema, og hefur þar að auki hug á því að ráða fastan starfsmann til að starfa a. m. k. hálfan daginn iðnnemum til aðstoðar í sambandi við kjaramál þeirra og félagsmál. Ég ítreka það í lokin, að mér finnst óskiljanlegt, að þetta skuli hafa getað gerst, og vil leggja á það ríka áherslu, að málinu sé komið í höfn hið snarasta, þannig að Iðnnemasambandið fái það fé, sem því ber.



Herra forseti. Það var á þinginu 1971–1972, sem flutt var það frv., sem hér er til umr., og það náði lögfestingu. 1. flm. þess var Sigurður Magnússon, sem þá var forustumaður Iðnnemasambandsins. Frv. fól það í sér, að greiða skyldi gjald, sem næmi 1% af árlegu lágmarkskaupi iðnnema 1. árs í rafvirkjun, neminn sjálfur skyldi greiða 1/2% af sömu upphæð, og þetta fé skyldi notað, eins og segir í grg. fyrir frv., til þess að „auðvelda Iðnnemasambandi Íslands að halda uppi af sinni hálfu nauðsynlegu fræðslustarfi meðal iðnnema um iðnfræðslulöggjöfina og lögbundinn rétt þeirra.“ Þessu frv. var vísað til iðnn. Nd. og var rætt mjög ítarlega. Þar lögðum við Lárus Jónsson til að önnur fjáröflunarleið yrði valin en þessi. Við töldum, eins og kemur fram í nál. iðnn., vafasamt að taka upp nýjan markaðan skatt og auk þess leggja hluta kostnaðar á sjálfa iðnnemana. Um leið og við lýstum okkur því eindregið fylgjandi, að Iðnnemasambandinu yrði aflað fjár í þessu skyni, var till. okkar því sú, að þess fjár skyldi aflað með því að veita í fjárl. jafnháa upphæð og ætlað var, að skatturinn mundi nema. Því miður fékk þessi till. okkar ekki áheyrn hjá stjórnarliðum, sem vildu samþykkja frv. í meginatriðum eins og það lá fyrir með þessum skatti á iðnmeistara og iðnnemana sjálfa. Nú hefur komið í ljós, að allt hefur þetta farið í handaskolum, og sést af því, að betra hefði verið fyrir stjórnarliða að fylgja till. okkar um fjárveitingu í þessu skyni. En það er ekki von, að hæstv. ríkisstj. leysi hin stærri vandamál þjóðfélagsins, fyrst hún þarf að klúðra með þetta mál.

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Fsp. sú, sem ég hef leyft mér að bera hér fram til samgrh., varðar Bolungarvíkurveginn. Bolungarvíkurvegurinn liggur, eins og kunnugt er, milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar. Hann er eina færa leiðin á landi milli þessara tveggja staða og er þess vegna lífæð Bolungarvíkur um allar samgöngur á landi. En þessi vegur liggur á erfiðum slóðum í brattri fjallshlið, þar sem er mikil hætta á ofanfalli og sérstaklega er hætta á snjóflóðum á vetrum, þar sem þarna er snjóþungt eins og viðast á Vestfjörðum. Sérstaklega eru hættusvæði þessa vegar bundin við gil, sem liggja í fjallshliðinni. Niður þessi gil falla alltaf á hverjum vetri snjóflóð, sem hindra samgöngur um veginn lengri eða skemmri tíma. En það er ekki nóg með það, að snjóflóðin valdi slíkum samgöngutálmum, heldur stafar hér af mikil hætta þeim mönnum, sem eiga vegferð um veginn. Með tilliti til þessa hefur verið rætt í langan tíma að byggja yfir veginn á hættulegustu stöðunum, þar sem snjóflóðahættan er mest við gilin. Þegar núgildandi vegaáætlun var í undirbúningi, kom þetta mál sérstaklega til umr., og þá var því lofað af hálfu vegamálastjórnarinnar, að það skyldi fara fram athugun á staðháttum og í framhaldi af því, hvers konar gerð yfirbygginga kæmi til greina á þessum vegi. Jafnframt því, sem ákveðið var að gera þessar athuganir, var gengið út frá því, að þeim væri lokið, áður en vegáætlun yrði endurskoðuð fyrir árin 1974 og 1975. Nú líður að því, að það þarf að endurskoða vegáætlunina fyrir þessi ár. Það á að gera á þessu þingi. Ef á að standa við hin gefnu fyrirheit, verður þessum athugunum og áætlanagerðum að vera lokið nú á næstunni, ef þeim er ekki lokið nú þegar. Með tilliti til þessa hef ég leyft mér að spyrja: „Hefur verið lokið athugun á staðháttum og áætlunargerð um yfirbyggingar yfir gil á Bolungarvíkurvegi, þar sem snjóflóð falla að jafnaði oft á ári? Ef svo er, hvenær geta framkvæmdir hafist?“

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hefur verið lokið athugun á staðháttum og áætlanagerð um yfirbyggingar yfir gil á Bolungarvíkurvegi, þar sem snjóflóð falla jafnan oft á ári?“ Svar mitt við þessari fsp. er þetta: Á s. l. ári og í ár hefur verið unnið að athugun og mælingum á 6 stöðum á Bolungarvíkurvegi, þar sem talið er, að til mála komi að byggja yfir veginn til varnar gegn snjóflóðum og aurskriðum. Er stefnt að því, að við endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1974–1975 og gerð nýrrar vegáætlunar fyrir árin 1976 og 1977, sem gera skal lögum samkv. nú í vetur, verði unnt að leggja fram till. og kostnaðaráætlanir um yfirbyggingu á tveimur verstu giljunum. Í öðru lagi: Þar sem yfirbyggingar fyrir snjóflóð og aurskriður eru ámóta kostnaðarsamar á hvern lengdarmetra vegar og brýr, verður ekki unnt að ráðast í slíkar framkvæmdir, fyrr en sérstakar fjárveitingar verða fyrir hendi. Gert er ráð fyrir, að framkvæmdir geti hafist nokkrum mánuðum eftir að fjárveitingar liggja fyrir. Af þessu svari mínu er ljóst, að framkvæmdir koma til álita í sambandi við gerð vegáætlunar og endurskoðunar nú í vetur. Ég vil enn fremur taka fram í þessu sambandi, að sams konar athuganir hafa farið fram varðandi yfirbyggingu 5 gilja á Ólafsfjarðarvegi um Ólafsfjarðarmúla, og er gert ráð fyrir, að frumáætlun geti legið fyrir nú í vetur að yfirbyggingu á tveim þessara gilja, svo sem kom fram í fsp. um þetta mál í mars s. l.

Fyrirspyrjandi (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti: Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svar hans. Mér þykir gott að heyra, að það er gert ráð fyrir, að það verði staðið við þær fyrirætlanir að ljúka athugun og áætlanagerð um þær framkvæmdir, sem hér um ræðir, þannig að fyrir geti legið, þegar vegáætlun verður endurskoðuð síðar á þessu þingi. En ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði, að hér væri einungis um að ræða tvö verstu gilin á veginum. Um leið og ég fagna því, að það skuli vera gert ráð fyrir að áætlunum verði lokið varðandi þessi tvö gil, verð ég að leggja áherslu á það, að hér er ekki um að ræða nema nokkurn hluta verksins. Ég hygg, að það sé augljóst mál, að það verði að gera betur og halda áfram þessum undirbúningi og gera áætlanir og athuganir á fleiri giljum. Ég vil alveg sérstaklega leggja áherslu á þetta atriði og vænti þess, að hæstv. ráðh. taki þessi orð mín til athugunar og eftirbreytni. Ráðh. sagði réttilega, að það væri ekki hægt að hefja framkvæmdir í þessum efnum, fyrr en fjárveitingar lægju fyrir. En hann sagði jafnframt það koma til álita við endurskoðun vegáætlunarinnar fyrir árin 1974 og 1975 að veita fjármagn til þessara framkvæmda. Mér þykir gott að heyra þetta. En ég vil leggja áherslu á, að það var alla tíð gert ráð fyrir að vinna þetta undirbúningsstarf með það fyrir augum, að því væri lokið áður en vegáætlun fyrir 1974 og 1975 væri endurskoðuð. Í því felst að mínu áliti, að það hafi verið gert ráð fyrir því í raun og veru, að það yrði veitt fjármagn til þessara framkvæmda við þessa endurskoðun. Það var ekki ástæða til að leggja svo mikla áherslu á, að undirbúningi og áætlanagerðum væri lokið fyrir endurskoðunina, nema einmitt vegna þess, að menn höfðu þá í huga, að það yrði veitt fjármagn til þessara bráðnauðsynlegu framkvæmda við næstu endurskoðun vegáætlunarinnar. Það kann að vera, að það hafi ekki legið fyrir formleg loforð eða samþykktir um þetta efni, en ég tel þó, að það sé siðferðileg skylda yfirstjórnar vegamálanna að halda svo á þessu máli, að framkvæmdir geti hafist þegar á næsta ári. Og í trausti þess, að svo geti orðið, endurtek ég þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir svar hans.