Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt: Hve miklu fé hefur atvinnumálanefnd ríkisins ráðstafað samkv. lögum nr. 9 1969, og í öðru lagi er spurt um, hve stór hluti af því hefur farið til framkvæmda og fyrirtækja í Reykjavík. Ég tel þessar spurningar svo glöggar, að þær þarfnist ekki neinna skýringa.



Herra forseti. Á dagskrá hins háa Alþ. í dag eru tvær fsp. um ráðstöfun atvinnumálanefndar ríkisins á fé samkv. lögum nr. 9 frá 1969. Þessum spurningum er ekki unnt að svara, svo að gagni verði, nema með nokkru heildaryfirliti, og hygg ég, að efnislega muni það svar, sem ég nú gef, eiga við báðar fsp., fram hjá því verður ekki komizt. Á s.l. sumri var samið töluyfirlit um ráðstöfun fjárins, þegar atvinnumálanefnd ríkisins hafði lokið þeirri úthlutun, og var það yfirlit síðan sent atvinnumálanefndum kjördæmanna. Ég hef nú gert ráðstafanir til þess, að alþm. fái þetta yfirlit ásamt þeim skýringum, sem atvinnumálanefndunum var sent, og hygg ég, að því hafi nú verið útbýtt hér í þinginu. Í yfirliti þessu er að finna 7 töflur, sem gefa upplýsingar um lánaumsóknir og greiðslur atvinnumálanefndar ríkisins. Töflurnar eru miðaðar við lok júlímánaðar. Síðan hefur atvinnumálanefnd ríkisins aðeins veitt eitt lán að upphæð 1.1 millj. kr., sem vilyrði hafði áður verið gefið um, og í gær var ráðstafað til fulls litlum hluta af fé, sem áður hafði verið lagt til hliðar í ákveðnu skyni. Síðan hafa örfáar nýjar umsóknir borizt, enda hafði þá þegar verið ráðstafað því fé, sem nefndin hafði til umráða. Töflurnar sýna því ekki aðeins umsóknir og afgreiðslur eins og þær voru 31. júlí, heldur í öllu því, sem máli skiptir, hvernig mál standa nú í dag. Ég tel óhjákvæmilegt að skýra þessar töflur og þar með störf atvinnumálanefndar ríkisins nokkru nánar. Eins og kunnugt er fékk atvinnumálanefndin upphaflega til ráðstöfunar 300 millj. kr. Þar af voru 200 millj. kr. erlent lánsfé, sem aflað var fyrir milligöngu ríkissjóðs fyrri hluta þessa árs, og 100 millj. kr. innlent lánsfé, sem aflað var að hálfu á þessu ári, en mun að hálfu verða aflað á næsta ári. Þegar ljóst varð, að erfitt mundi vera að sinna aðkallandi verkefnum innan þessara marka, beitti ríkisstj. sér fyrir öflun 40 millj. kr. bráðabirgðaláns, er greiða ber á næsta ári og þá af þeim afborgunum, sem fást af lánveitingum nefndarinnar til opinherra framkvæmda, en lán til þeirra voru veitt til skamms tíma, þ.e. til eins til þriggja ára. Nefndin hefur því alls haft til umráða 340 millj. kr. Eins og töflurnar bera með sér, eru lánveitingar nefndarinnar og lánsvilyrði þann 31. júlí um 343 millj. kr. eða ívið hærri en ráðstöfunarféð var. Nokkur þeirra lána, sem nefndin hefur veitt, munu hins vegar ekki koma til útborgunar, þegar til á að taka, þannig að í reynd mun ráðstöfun nefndarinnar áreiðanlega reynast innan marka þeirra 340 millj. kr., sem hún hafði til umráða. Af þessari fjárhæð hafa þegar verið greiddar út rúmlega 190 millj. kr. Af þeim 343 millj. kr., sem nefndin úthlutaði, eru 50 millj. kr. til nýsmíði fiskiskipa innanlands og 52 millj. kr. eru lánsvilyrði til eflingar fiskveiða í nokkrum kaupstöðum. Að þessum ákvörðunum nefndarinnar mun ég víkja nánar síðar. Þessar tvær upphæðir, samtals 102 millj. kr., eru ekki staðbundnar nema að nokkru leyti, og eru þær því ekki sýndar í því yfirliti á töflum 1 og 2, sem gleggsta yfirsýn gefa um lánveitingar nefndarinnar eftir landshlutum. Þar er aðeins sýnd skipting þessara 241 millj. kr. Í þessum tveim töflum eru einnig sýndar lánveitingar Atvinnujöfnunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs á tímabilinu 1. jan. 1968 til 1. júlí 1969, en óhjákvæmilegt er að taka tillit til lánveitinga þessara tveggja sjóða til að öðlast heildaryfirsýn um þessi mál. Taflan sýnir þó ekki lánveitingar Fiskveiðasjóðs vegna fiskiskipa, því að þær lánveitingar eru vegna nýsmíði skipa og meiri háttar viðgerða og þess vegna annars eðlis en þær lánveitingar atvinnumálanefndar og Atvinnujöfnunarsjóðs vegna fiskiskipa, sem hér eru taldar. Þessir tveir sjóðir hafa unnið að lausn sams konar vandamála og atvinnumálanefnd ríkisins, og hafa þeir í mörgum tilvikum tekið að sér að nokkru eða öllu leyti mál, sem um var leitað til atvinnumálanefndanna. Þá voru þessir aðilar þegar á s.l. ári eða í byrjun þessa árs oft búnir að leysa vandamál, sem ella hefðu komið til kasta atvinnumálanefndarinnar. Töflurnar bera það með sér, að í þeim kjördæmum, þar sem lán Atvinnujöfnunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs hafa verið tiltölulega mest, hafa lán atvinnumálanefndarinnar verið tiltölulega lítil. Í sambandi við skiptingu lánveitinga á milli kjördæma ber að hafa í huga, að störf atvinnumálanefndanna hafa ekki verið við það miðuð að stuðla að byggðajafnvægi í landinu. Slíkt er verkefni Atvinnujöfnunarsjóðs. Enn síður var það verkefni nefndanna að skipta því fé, sem til umráða var, á milli kjördæma í hlutfalli við fólksfjölda. Skylda nefndanna var að vinna eftir föngum bug á því atvinnuleysi, sem varð á s.l. vetri, og beina því fé, sem til umráða var, til þeirra landshluta, fyrirtækja og framkvæmda, þar sem telja mátti, að það mundi hafa mest áhrif til að tryggja atvinnu, ekki aðeins í bráð, heldur og í lengd. Þetta hefur atvinnumálanefnd ríkisins leitazt við að gera í samráði við atvinnumálanefndir kjördæmanna. Metingur á milli einstakra kjördæma í sambandi við þessar lánveitingar byggður á mannfjölda eða nauðsyn á jafnvægi í byggð landsins á þess vegna hér ekki við. Heildarupphæð lánveitinga atvinnumálanefndar ríkisins og þeirra tveggja sjóða, sem fyrr eru nefndir, á tímabilinu 1. jan. 1968 til 1. júli 1969, að lánum Fiskveiðasjóðs til fiskiskipa undanteknum, nam 567 millj. kr. Lánveitingar til Reykjaness, Vestfjarða og Suðurlands hafa numið um 59 millj. kr. til hvers kjördæmis um sig, til Vesturlands 68 millj. kr., Austurlands 75 millj. kr., til Norðurlands, þ.e. bæði Norðurl. v. og Norðurl. e., 165 millj. kr., en til Reykjavíkur 81 millj. kr. Þessar tölur eru þó ekki tæmandi, vegna þess að þá er sleppt þessum rúmlega 100 millj. kr., er ég drap á áðan. En af þeim er þegar ákveðið, að Reykjavík fái a.m.k. 26 millj. kr. Samanborið við mannfjölda eru lánveitingarnar hæstar á Austurlandi, þar næst mjög svipaðar á Vestfjörðum, Vesturlandi og Norðurlandi, mun lægri á Suðurlandi og lægstar á Reykjanesi og í Reykjavík. Kemur hér í ljós, að lánveitingar atvinnumálanefndar ríkisins og þeirra tveggja sjóða, sem hér eru nefndir, hafa á þessu tímabili mjög einbeitzt að eflingu sjávarútvegs og aðlögun hans að nýjum aðstæðum eftir þau geigvænlegu áföll, sem hann hefur orðið fyrir af völdum aflabrests og verðfalls. Landshlutarnir utan Suðvesturlands hafa fyrst og fremst notið góðs af þessum aðgerðum. Á hinn bóginn hefur Reykjavík og nágrenni hennar notið tiltölulega mests góðs af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til að örva byggingarstarfsemi, bæði á s.l. vetri og nú á þessu hausti, og til þess að stuðla að eflingu iðnaðarframleiðslunnar með auknum rekstrarlánum. Um þau efni hafa áður verið gefnar sérstakar yfirlýsingar, og skal ég því ekki rekja það frekar. Þær fjárupphæðir, sem varið var í þessu skyni, eru hins vegar ekki taldar með í þeim töflum, sem hér eru sýndar, enda ekki ráðstafað af þeim aðilum, sem hér eru taldir. Einnig munu Reykjavík og Reykjanes njóta tiltölulega meira góðs en aðrir landshlutar af þeim rúmum 100 millj. kr., sem ég hef tvídrepið á áður, svo og af nýsmíði fiskiskipa innanlands. Þær 52 millj. kr., sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur ákveðið að verja til eflingar fiskveiða, munu ganga til þeirra kaupstaða landsins, þar sem togaraútgerð hefur verið mikilvægust og þörfin fyrir endurnýjun togara er brýnust, þ.e. til Reykjavíkur, Hafnarfjarðar, Akureyrar og Siglufjarðar. Helmingur upphæðarinnar mun ganga til Reykjavíkur, en helmingur til hinna kaupstaðanna þriggja, en þá skiptingu er ekki búið að ákveða og þess vegna ekki hægt að telja þessar upphæðir með í því yfirliti, sem þm. hafa fengið og þar sem greint er á milli þess, hvað hefur runnið til hvers kjördæmis. Ráðstöfunin mun byggjast á tillögum frá stöðunum sjálfum, sem atvinnumálanefndin samþykkir, en slíkar tillögur liggja enn ekki fyrir nema að litlu leyti. Í gær var þó samþ. að lána hér um bil 2 millj. kr. af þessu fé til fyrirgreiðslu línubátaveiði frá Reykjavík, en það er af þeim 26 millj., sem Reykjavík hvort eð er hafði verið ætlað. Þá ákvað atvinnumálanefnd ríkisins að verja 50 millj. kr. til nýsmíði fiskiskipa innanlands. Mun þessu fé varið í samráði við Fiskveiðasjóð til þess að veita 10% viðbótarlán umfram lán Fiskveiðasjóðs til skipa, sem bygging er hafin á eftir áramót 1968–1969 og til þess að veita skipasmíðastöðvum bráðabirgðalán upp í væntanleg framlög eigenda, ef bygging verður að hefjast áður en kaupandi er fyrir hendi, og er síðara atriðið algert nýmæli. Þessar ráðstafanir hafa stuðlað að því að glæða nýsmíði fiskiskipa, sem nú fer mjög vaxandi í skipasmíðastöðvum um allt land. Enda þótt meginstefna atvinnumálanefndanna hafi frá upphafi verið sú að glæða atvinnurekstur í landinu og auka með þessu atvinnu til langframa, hafa nefndirnar talið nauðsynlegt að verja verulegum upphæðum til opinberra framkvæmda. 97 millj. kr. hefur verið varið í þessu skyni og þar að auki 16 millj. kr. til ýmiss konar framkvæmda til að auka atvinnu skólafólks á s.l. sumri. Þessar framkvæmdir voru undantekningarlaust mikilvæg forsenda til eflingar atvinnulífs á staðnum og oft fljótvirkasta ráðstöfunin í því skyni. Þessu fé var einkum veitt til hafnargerða, hitaveitna og vatnsveitna, en einnig til tveggja sjúkrahúsbygginga. Yfirleitt á þetta fé að endurgreiðast á næstu þremur árum af framlögum ríkis og sveitarfélaga til opinberra framkvæmda. Munu endurgreiðslurnar á næstu árum ganga til greiðslu þess bráðabirgðaláns, sem tekið var á þessu ári, en munu síðan að einhverju leyti geta gengið til nýrra lána til atvinnufyrirtækja. Lán atvinnumálanefndar ríkisins vegna fiskiskipa eru samtals 55 að upphæð 29 millj. kr. Hafa öll þessi lán gengið til að bæta fjárhag fyrirtækja vegna erfiðleika undanfarinna ára og þá einnig til að stuðla að útbúnaði síldarskipa til þorskveiða. Öll þessi lán voru veitt á s.l. vetrarvertíð. Ásamt lánum Atvinnujöfnunarsjóðs til sömu þarfa greiddu þessi lán mjög fyrir því, að útgerð var á síðustu vetrarvertíð aukin af þeim krafti sem raun ber vitni. Vegna misskilnings, sem allmjög hefur gert vart við sig, er rétt að taka það fram, að atvinnumálanefnd ríkisins hefur ekki veitt lán í sambandi við sölu báta frá einum stað til annars eða einum landshluta til annars. Aðrir aðilar hafa þar um fjallað í þeim tilfellum, þar sem slíkt hefur verið gert, en atvinnumálanefnd á þar engan hlut að. Lán til fiskvinnslustöðva og þá fyrst og fremst frystihúsa hafa verið 27 að upphæð 38 millj. kr. Hafa þessi lán ásamt hliðstæðum lánum Atvinnujöfnunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs miðað að tvennu: Í fyrsta lagi að því að endurbæta frystihús, þar sem frystiiðnaðinum hafði hrakað vegna síldveiðanna. Þetta átti við um Austurland allt og Siglufjörð. Í öðru lagi að því að bæta aðstöðu frystihúsa til að auka vinnslu í neytendaumbúðir, sem mjög hefur farið í vöxt á s.l. ári, svo var t.d. um allháa fjárveitingu til frystihúss Útgerðarfélags Akureyringa og raunar einnig til allmargra annarra húsa. Í þriðja lagi hafa lánveitingar til frystihúsa miðað að því að rétta við fjárhag fyrirtækja, sem illa voru stæð, ekki sízt vegna taps á útgerð síldveiðibáta. Í þessu efni hefur starfsemi Atvinnujöfnunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs þó skipt meira máli en atvinnumálanefndanna, en yfirleitt hefur verið um samvinnu og samræmdar aðgerðir þessara þriggja aðila að ræða. Lán til iðnfyrirtækja hafa verið 24 að upphæð 51 millj. kr. Hér er um að ræða nokkur hlutfallslega stór lán til stofnunar eða stækkunar fyrirtækja, einkum skinnaverksmiðjanna á Akureyri og Sauðárkróki og skóverksmiðjunnar Iðunnar. Enn fremur eru allmörg lán til eflingar lítilla fyrirtækja víða um land, en til slíkra fyrirtækja hefur Atvinnujöfnunarsjóður einnig veitt mörg lán. Þess ber að gæta, að fá iðnfyrirtæki í Reykjavík sóttu um lán til nefndarinnar, en þau hafa að sjálfsögðu hlotið verulega fyrirgreiðslu með því rekstrarfé, sem aukið var, m.a. fyrir afskipti eða atbeina atvinnumálanefndar. Til skipasmíðastöðva og dráttarbrauta veitti atvinnumálanefndin 8 millj. kr. til 6 fyrirtækja, að mestu í því skyni að fullgera mannvirki, sem verið hafa í smíðum undanfarin ár. Allmargar umsóknir hafa legið fyrir nefndinni um lán til stækkunar niðursuðuverksmiðja á ýmsum stöðum á landinu. Nefndin hefur enn ekki séð sér fært að afgreiða þessar umsóknir að undantekinni einni frá Sigló, síldarverksmiðjunni á Siglufirði, um aðstoð við endurbætur á geymslurými. Í gær var ákveðið að meginstefnu til að verða við umsókn fyrirtækis í Kópavogi, h.f. Ora, en enn vantar upplýsingar um nokkur atriði þar, sem þurfa að liggja fyrir, áður en málið verður endanlega afgreitt. Um niðursuðuiðnaðinn er það annars að segja, að hann á við örðugleika að etja, annars vegar vegna þeirrar miklu óvissu, sem er um öflun hráefnis, sérstaklega síldar, og hins vegar vegna örðugra markaðsskilyrða. Af hálfu verksmiðjanna sjálfra er nú verið að kanna greiðari sölumöguleika og ber að vona, að góður árangur náist af því. En hér er mál, sem víssulega verður að sinna frekar bæði af aðilum sjálfum og eftir föngum að reyna að greiða fyrir af opinberum aðilum. Nokkrar umsóknir hafa legið fyrir atvinnumálanefndunum um styrki til fiskleitar og rannsókna í sambandi við fiskiðnað. Atvinnumálanefndin hefur, eins og kunnugt er, ekki bolmagn til að veita styrki, þar sem hún hefur eingöngu lánsfé til umráða. Á hinn bóginn hefur nefndin fjallað um nokkur þessara mála í samráði við rétta aðila. Nefndin hefur t.d. greitt fyrir rækjuleit á Austfjörðum og Vestfjörðum og enn fremur veitt lán, sem Fiskimálasjóður síðar mun breyta í styrk, til þess að framkvæma víðtæka rannsókn á notkun fiskikassa í fiskibátum í Vestmannaeyjum á s.l. sumri. Hraðfrystihúsin í Vestmannaeyjum unnu sameiginlega að þeirri rannsókn undir leiðsögn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Eins og töflurnar bera með sér, hefur ekki verið hægt að verða við umsóknum 130 fyrirtækja, að upphæð 178 millj. kr. Enda þótt þessar afgreiðslur séu nefndar synjanir í töflunum, er þó oft um það að ræða, að aðrir aðilar hafa tekið við umsókninni og veitt þá fyrirgreiðslu, sem eftir var leitað, einkum Atvinnujöfnunarsjóður og Fiskveiðasjóður. Oftast hefur þetta gerzt í samráði við atvinnumálanefndina. Í öðrum tilvikum hafa þessar umsóknir þó beinzt að fyrirgreiðslu, svo sem rekstrarlánum og styrkjum, sem nefndin gat ekki látið í té. Í enn öðrum tilvikum hefur fjárhagsaðstaða fyrirtækjanna verið með þeim hætti, að lánveiting hefur ekki komið til greina eða athugun hefur bent til þess, að ekki væri hyggilegt að ráðast í þær framkvæmdir, sem um var að ræða. Þá bera töflurnar það loks með sér, að enn liggja fyrir atvinnumálanefnd ríkisins 137 umsóknir að upphæð 325 millj. kr., sem ekki hafa verið afgreiddar. Raunar má frá þessum tölum draga 10 umsóknir að upphæð 35 millj. kr., sem fjalla um nýsmíði fiskiskipa. Það mál hefur þegar verið leyst með öðrum hætti, eins og ég áður sagði. Flestar þessar óafgreiddu umsóknir hafa undanfarna mánuði verið í athugun hjá þeim aðilum, sem starfað hafa að athugunum fyrir atvinnumálanefnd ríkisins, þ.e. Atvinnujöfnunarsjóði, Fiskveiðasjóði og Framkvæmdasjóði. Þessir sjóðir hafa í allmörgum tilvikum veitt þessum fyrirtækjum fjárhagslega aðstoð, og eru líkur á, að sjóðirnir muni geta greitt úr ýmsum þessara umsókna, áður en langt er um liðið. Aðrar eru hins vegar þess eðlis, að hvorki atvinnumálanefnd ríkisins né áðurnefndir sjóðir geta sinnt þeim. Í nokkrum tilvikum er um að ræða mál, sem gera má ráð fyrir, að athuganir leiði í ljós, að séu stuðnings verð, en sjóðirnir geta ekki tekið að sér, a.m.k. ekki að svo stöddu. Þegar svo stendur á, getur orðið þörf sérstakra aðgerða og mun atvinnumálanefndin, svo fljótt sem efni standa til, fjalla um þau mál og gera um þau tillögur. Atvinnumálanefndir kiördæmanna hafa gert ítarlegt yfirlit um atvinnuástand og horfur hver í sínu umdæmi og notið í því efni stuðnings atvinnumálanefnda einstakra staða, verkalýðsfélaga og verkalýðssambanda. Starfsmenn atvinnumálanefndar ríkisins hafa haft náið samband við einstakar atvinnumálanefndir. setið með þeim fundi og ferðazt víða um land til að kynna sér aðstæður: Atvinnumálanefnd ríkisins hefur eftir föngum stöðugt fylgzt með atvinnuástandinu og rætt um ástand og horfur atvinnumála. Allar þessar athuganir hafa ekki aðeins haft áhrif á starf atvinnumálanefndar ríkisins, heldur einnig margra annarra aðila. Nú í haust hafa atvinnumálanefndirnar gert ítarlegar grg. um atvinnuhorfur í umdæmum sínum, sem eru til umr. hjá atvinnumálanefnd ríkisins um þessar mundir. Þá hefur Efnahagsstofnunin síðari hluta sumars að beiðni atvinnumálanefndar ríkisins samið grg. um samsetningu og eðli atvinnuleysis, sem þingflokkarnir hafa fengið til athugunar, og um atvinnuástand og atvinnuhorfur með sérstöku tilliti til byggingarstarfsemi. Í nefndinni hafa farið fram umr. um margvísleg mál, sem snerta atvinnuhorfur, og ýmsar aðgerðir ríkisstj. hafa verið ræddar í nefndinni áður en þær komu til framkvæmda og framkvæmdirnar síðan gerðar í samráði við nefndina, svo sem aðgerðir til að örva byggingarstarfsemi, bæði á s.l. vetri og nú í haust. Þá hefur atvinnumálanefndin einnig rætt og fengið grg. um rekstrarfjárfyrirgreiðslu til iðnaðarins, en bæði varðandi byggingarmálin og þessa fyrirgreiðslu til iðnaðarins hefur byrðin að lokum að mestu lent á Seðlabankanum og hann veitt mjög mikilsverða fyrirgreiðslu. Innan nefndarinnar hafa afgreiðslur farið fram, að fenginni umsögn kjördæmanefndar, eins og lögin gera ráð fyrir, og hefur engin umsókn verið samþ., ef atvinnumálanefnd héraðs hefur lagzt gegn henni. Reynt hefur verið að láta þær umsóknir ganga fyrir um afgreiðslu og samþykki, sem kjördæmanefndir lögðu mesta áherzlu á. Allar þær umsóknir, sem afgreiddar hafa verið, hafa verið kannaðar vandlega af starfsmönnum Atvinnujöfnunarsjóðs, Fiskveiðasjóðs, Framkvæmdasjóðs og í einstökum tilvikum iðnmrn. Umsóknir um opinberar framkvæmdir kannaði Efnahagsstofnunin í samráði við rn. og stofnanir, sem hlut áttu að máli. .Álit þessara aðila hafa síðan legið fyrir nefndinni áður en ákvörðun var tekin. Ég hygg, að allir nm, séu sammála um, að mál hafi verið búin á þann veg í þeirra hendur, að til fyrirmyndar sé, og megi aðrar stofnanir þar af sitthvað læra. Í fyrstu var uppi uggur um, að þessi vinnubrögð mundu tefja afgreiðslu óhóflega. Reyndin hefur orðið sú, að afgreiðslu þeirra mála, er nefndin hafði tök á að sinna, var lokið í byrjun júlí eða um 5 mán. eftir að nefndin hóf starfsemi sína. Brýnustu málunum hafði þó að sjálfsögðu verið sinnt mun fyrr. Allar þessar ráðstafanir hafa átt verulegan þátt í því að draga úr böli atvinnuleysisins, og vil ég þakka öllum, sem hér hafa komið við sögu, gott samstarf. En að lokum vil ég geta þess, að atvinnumálanefnd ríkisins hefur verið sammála um allar atkvgr., svo að þar hefur aldrei komið til þess, að formleg atkvgr. yrði að fara fram, eða minni hluti yrði borinn ráðum af meiri hluta.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsrh. fyrir mjög greinargóð svör. Ég verð að segja það, að sú skýrsla, sem hefur verið lögð hér á borðið hjá okkur þm, um úthlutun lána og styrkja á vegum atvinnumálanefndar ríkisins, er til fyrirmyndar og ætti að vera öðrum sjóðum til fyrirmyndar, en mér finnst þar aðeins á vanta, - en úr því verður vafalaust hægt að bæta síðar, - að gefa ætti út skýrslu, sem alveg væri sundurliðuð í lán til einstaklinga og einstakra fyrirtækja, þannig að menn gætu fengið sem greinilegasta mynd af því, hvort hér hefði ekki allt farið fram með eðlilegum hætti. Ég vil aðeins minna á í þessu sambandi, að ég og nokkrir flokksmenn mínir höfum lagt fram frv. um Iðnlánasjóð, þar sem lagt er til, að sá háttur verði tekinn upp með starfsemi þess sjóðs, að hann birti árlega sundurliðaðar skýrslur um lánveitingar sínar og vænti ég, að það fái góðar undirtektir og þetta verði yfirleitt tekið upp í sambandi við alla opinbera sjóði, svo að hægt sé að fylgjast fullkomlega með því, hvernig þeirra starfsháttum er fyrir komið, og hvort sú úthlutun, sem þeir hafa með höndum, sé ekki fullkomlega sanngjörn og eðlileg. Að sjálfsögðu gefst ekki tækifæri til þess hér að ræða um störf atvinnumálanefndar ríkisins, sem skýrsla forsrh. gefur þó að ýmsu leyti tilefni til. En það sem ég vildi leggja sérstaka áherzlu á að þessu sinni, er það, að mér virðist mega lesa það út úr þessari skýrslu, að hlutur Reykjavíkur hafi verið mjög fyrir borð borinn í sambandi við úthlutun á styrkjum og fjárlánum þeirra þriggja sjóða, sem hér um ræðir. Samkvæmt þeirri skýrslu, sem hér liggur fyrir, þá hefur Reykjavík fengið í sinn hlut aðeins 14.3% af því fé, sem atvinnumálanefnd ríkisins, Atvinnujöfnunarsjóður og Fiskveiðisjóður hafa ráðstafað á þessu tímabili, 14.3%, en hins vegar sýna þessar skýrslur einnig, að atvinnuleysi hefur verið tiltölulega mest í Reykjavík. Þann 30. júní s.l. eru t.d. 44.7% allra atvinnuleysingja skráðir í Reykjavík, og nú fyrir nokkrum dögum eða 31. okt. 1969 eru 33.8% allra skráðra atvinnulausra hér í Reykjavík. Mér sýnist á þessum tölum, að framlag, sem Reykjavík hefði átt að fá frá umræddum sjóðum, hefði átt að vera miklu hærra en raun ber vitni, og þetta mál þarf alveg sérstaklega að taka til athugunar í sambandi við framtíðarlánveitingar og styrkveitingar úr þessum sjóðum. Ég vil alveg sérstaklega vekja athygli á því, að á þessum tíma, sem skýrslan nær til, veitir Atvinnujöfnunarsjóður aðeins 0.8% af lánsfé því, sem hann ráðstafar, til Reykjavíkur. Þetta er augljóslega allt of lágt, þegar tillit er til þess tekið, að atvinnuleysi hefur verið mest hér í Reykjavík og að sjálfsögðu hefði Atvinnujöfnunarsjóður átt að taka tillit til þess. Vegna þess að ræðutími er hér takmarkaður við fsp., þá skal ég ekki ræða frekar um þetta efni, aðeins leggja áherzlu á það aftur, að Reykjavík fái bætt úr því misrétti, sem hún hefur auðsjáanlega orðið fyrir, en að lokum vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort málefni byggingariðnaðarins hafi ekki borið neitt á góma í atvinnumálanefndinni að undanförnu, en það er augljóst, að það atvinnuleysi, sem er í landinu og sérstaklega hér í Reykjavík, stafar af því, hve mikill samdráttur hefur orðið hjá byggingariðnaðinum. Það skal viðurkennt, að gerðar hafa verið nokkrar ráðstafanir, sem atvinnumálanefnd hefur sjálf átt þátt í, til að bæta aðstöðu byggingariðnaðarins, en þær ráðstafanir hafa náð allt of skammt og þess vegna þurfa að koma hér til miklu meiri og viðtækari aðgerðir. Þess vegna vildi ég að lokum beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort þetta mál hafi ekki verið sérstaklega rætt í atvinnumálanefnd og hvort ekki megi vænta forgöngu hennar um það, að frekari ráðstafanir verði gerðar til þess að bæta aðstöðu byggingariðnaðarins.



Herra forseti. Ég vil, eins og sá hv. þm., sem áðan var í ræðustól, þakka hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf okkur, og ég vil taka undir það hjá honum, út af þeirri skýrslu, sem við höfum nú í höndunum, hv. þm., að hún sýnir vinnubrögð, sem ber að lofa, og æskilegt væri að tekin yrðu upp eitthvað svipuð vinnubrögð í ýmsum hliðstæðum tilvikum eins og hér er um að ræða. Ég stend hér upp til þess að vekja athygli á því, eins og menn rennir grun í, að ég tel, að við úthlutun á fé, bæði frá atvinnumálanefnd ríkisins og þá ekki síður frá svo kölluðum Atvinnujöfnunarsjóði, þá hafi hagsmunir eins kjördæmis verið sérstaklega fyrir borð bornir, ef um leið er litið til annarrar fyrirgreiðslu af hálfu hins opinbera, sem líka hefur komið mjög misjafnt niður á hin einstöku kjördæmi. Af þeirri skýrslu, sem liggur hér frammi og er nr. 1, sést skipting á lánum úr þremur veigamiklum sjóðum í landinu, þ.e. frá atvinnumálanefnd ríkisins, frá Atvinnujöfnunarsjóði og frá Fiskveiðasjóði, sem er nú vafasamt, að mínu viti, að eigi samleið, þegar þessi samanburður er gerður við hina sjóðina tvo. En hvað um það. Af skýrslunni, sem er nr. 2 á blaði, sést, að af heildarútlánum atvinnumálanefndar ríkisins hafa aðeins komið 5.1% í hlut Reykjaneskjördæmis, og eru öll önnur kjördæmi landsins, nema Vestfirðir einir, með hærra hlutfall. Ég veit ekki eftir hvaða reglum er farið, þegar slík niðurstaða er fengin, því að upplýsingar er á þessu sama blaði að finna um, að ekki getur við þessa úthlutun verið miðað við mannfjölda og ekki getur heldur verið miðað við tölu atvinnulausra manna í kjördæmunum, þegar þessi skipting er ákveðin. Þannig hljóta aðrar reglur, sem ég þekki ekki, að hafa ráðið því, að hlutur Reykjaneskjördæmis af fjármagni því, sem atvinnumálanefnd ríkisins úthlutaði, er svo gersamlega fyrir borð borinn. Til viðbótar þessu vil ég nefna, að allt til þess að hæstv. forsrh. lýsti því yfir áðan, að ákvörðun hefði verið tekin um að lána einu fyrirtæki í Kópavogi einhverja fjárhæð af þessum peningum, þá var ástandið þannig, að í þessum stærsta kaupstað landsins hafði ekki einu einasta atvinnufyrirtæki verið ætluð ein einasta króna af þessum 241 millj., eða 300 millj. eftir því við hvora töluna menn vilja miða. Ekki ein einasta króna af þessu mikla fjármagni hafði komið einu einasta atvinnufyrirtæki í Kópavogi til góða, og svipaða sögu má segja um hvert eitt einasta sveitarfélag í öllu Reykjaneskjördæmi. Hagsmunir þeirra við þessa skiptingu hafa verið gersamlega fyrir borð bornir. Ég vil nota tækifærið til þess að vekja sérstaka athygli á þessu, vita svona vinnubrögð og óska beinna skýringa á því, hvað hafi ráðið, að svona fór um þessa skiptingu og hvað hafi ráðið því, að hagsmunir sveitarfélaganna í Reykjaneskjördæmi voru svo mjög fyrir borð bornir. Þá tekur nú ekki betra við, ef litið er á skýrsluna um úthlutun fjár úr Atvinnujöfnunarsjóði ríkisins. Langar mig í því tilefni að spyrja formann Atvinnujöfnunarsjóðs ríkisins, sem mun vera hæstv. fjmrh., nokkurra spurninga um þær reglur, sem þeir háu herrar, sem stjórna þeim sjóði, fara eftir við úthlutun á því fjármagni, sem fer úr þeim sjóði. 1. Eftir hvaða reglum er farið um lán og styrkveitingar, sé þær að finna, úr Atvinnujöfnunarsjóði ríkisins? 2. Banna reglur sjóðsins lánveitingar, t.d. til Reykjaneskjördæmis, eða hver er skýringin á því, að ár eftir ár hefur hlutfall hans í lánveitingum og styrkveitingum úr Atvinnujöfnunarsjóði verið í núlli, eða rétt þar fyrir ofan? 3. Hvað hefur Atvinnujöfnunarsjóður ríkisins veitt oft fjárhagsaðstoð s.l. 3 ár, t.d. til þess að gera kleift að kaupa skip úr Reykjaneskjördæmi til annarra landshluta? Ég vona, að hæstv. fjmrh. sem formaður Atvinnujöfnunarsjóðs geti svarað þessum spurningum, þó að þær séu ekki skriflega fram settar.



Herra forseti. Ég sé á skýrslu þeirri, sem við höfum fengið á borð okkar í dag, að hlutur Vestfjarða er ekki ýkja hár við úthlutun þeirra 241 millj. kr., sem þar er gerð grein fyrir. Það eru 3.1 % af upphæðinni, sem fallið hafa í hlut þessa landshluta. Nú vil ég ekki fara að deila neitt á atvinnumálanefnd ríkisins út af þessu, meðan ég veit ekki, eftir hvaða reglum þarna er farið. En mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. að því, ef hann hefur nokkur gögn í höndunum til að svara því núna, hvort óskum atvinnumálanefndar Vestfjarðakjördæmis hefur þá verið fullnægt hlutfallslega eins vel og óskum annarra héraða. Hvort þeir hafi fengið jafnmikinn hluta þess, er þeir óskuðu eftir, og atvinnumálanefndir annarra héraða hafa fengið. Ég geri þetta sérstaklega af því sérstaka tilefni, að þegar ég var á ferð þarna fyrir vestan í haust, var mér bent á þetta, og var talið, að þarna væri um óeðlilega lágan hlut að ræða, en ég vil ekkert fullyrða um, að þarna sé neinu ranglæti beitt, meðan ég veit ekki þessar reglur. En 3.1% af upphæðinni handa þessum landshluta, það sjá flestir, að er ekki ýkja mikið. Ég sé að vísu, að þarna eru birtar lánveitingar Atvinnujöfnunarsjóðs við hliðina á þessu og þar er hlutur Vestfjarða tiltölulega betri en sumra annarra, en mér er ekki ljóst, hvers vegna er verið að stilla þessu upp hlið við hlið. Þarf þá ekki að taka margar aðrar stofnanir, lánastofnanir í landinu, ef á að draga einhverja ályktun út frá þessu eða er eitthvert sérstakt samband á milli Atvinnujöfnunarsjóðs og atvinnumálanefndar ríkisins, þegar verið er að úthluta þessu fé? Ég held, að taka þurfi miklu víðtækara yfirlit um lánveitingar almennt til atvinnurekstrar í landinu, ef maður á að fá nokkra rétta mynd af þessu. En þegar litið er á þessa úthlutun atvinnumálanefndar einnar, þá verð ég að segja, að mér þykir þetta ískyggilega lítilfjörlegur hlutur. En vil þó ekki deila á þetta á meðan ég veit ekki reglurnar, sem farið hefur verið eftir.



Herra forseti. Hér er á dagskrá fsp. frá okkur, mér og hv. 4. þm. Reykv., um lánveitingar atvinnumálanefndar ríkisins til fyrirtækja og stofnana hér í Reykjavík og ég mun halda mig við það. Það er mjög gott að fá í hendurnar þessa skýrslu, og ég tel, að hún sé allrar athygli verð fyrir Reykvíkinga. Skýrslan sýnir, að reykvísk fyrirtæki lögðu inn 31 umsókn um 99 millj. og 152 þús. kr. aðstoð. Þessar umsóknir hafa fengið þá afgreiðslu, að sex umsóknir hafa verið afgreiddar jákvætt og lánin samkvæmt þessum sex umsóknum eru 21/2 millj. kr. Þetta er það, sem skýrslan segir. Synjað hefur verið umsóknum um 50 millj. og óafgreiddur afgangurinn, því að þótt þessar tölur komi kannske ekki alveg heim og saman, látum við það liggja á milli hluta, það munar ekki neinu verulegu. Umsóknir um aðstoð til fiskveiða eru 2 millj. og 777 þús. kr. Þar hefur verið lánað 700 þús. kr. Umsóknir til fiskvinnslu eru 3.3 millj. og þar hefur ekkert verið lánað. Umsóknir til landbúnaðarafurðavinnslu eru 15 millj., þar hefur ekkert verið lánað. Umsóknir til annars iðnrekstrar eru 78 millj. og 75 þús. kr. og þar hefur verið lánað 1800 þús. kr. Þetta er sú afgreiðsla, sem umsóknir frá reykvískum aðilum hafa fengið frá atvinnumálanefnd. Hins vegar kemur það fram af skýrslunni, að til opinherra framkvæmda hefur atvinnumálanefnd ríkisins lánað til Reykjavíkur 41.3 millj. kr. og til atvinnu vegna skólafólks 10 millj. kr. Ég tel það vera mjög alvarlegan hlut, sem Reykvíkingar verða að lesa út úr þessari skýrslu, það í fyrsta lagi, að fram kemur óeðlilega lítið af umsóknum um aðstoð við fiskvinnslu og til fiskveiða, hins vegar kemur mikið af umsóknum til iðnaðarfyrirtækja, sem ekki er sinnt. Svo er lánað til opinberra framkvæmda 51 millj. kr., og þetta staðfestir það, sem ég hef áður sagt hér og sem er mjög alvarlegur hlutur í atvinnumálum Reykvíkinga, að það er treyst á það ávallt, að opinberar framkvæmdir geti útrýmt atvinnuleysinu. Reynt er að kreista fram fjármagn til þess að vinna að opinberum framkvæmdum, en sjálfir undirstöðuatvinnuvegirnir sitja við skertan hlut. Þetta er þróun, sem átt hefur sér stað hér í höfuðborginni lengi og hún er mjög alvarleg og það er auðvitað alveg ljóst, að með þeim hætti að leggja áherzlu eingöngu á opinberar framkvæmdir verður ekki til frambúðar hægt að standa undir atvinnulífinu hér í Reykjavík. Hæstv. forsrh. svaraði því til, þegar hann ræddi um litla aðstoð til iðnaðarfyrirtækja hér í Reykjavík, að til hefði komið fyrirgreiðsla frá Seðlabankanum, og það er vissulega rétt, að nokkurt fjármagn hefur verið útvegað til lána handa iðnaðinum. En eins og hér hefur áður verið rakið, er það með mjög óhagkvæmum kjörum, því að í bréfi Seðlabankans til bankanna frá 14. febr. s.l., þar sem þessari tilhögun er lýst, þá er það skýrt tekið fram, að lánin skuli yfirleitt aldrei vera til lengri tíma en tveggja ára og að endurgreiðslur eigi í síðasta lagi að byrja eftir 6 mánuði. Og að stefnt verði að því, að þessi lán verði greidd af auknu eigin rekstrarfé viðkomandi fyrirtækja, en svo vísað til viðskiptabankanna að því leyti sem rekstur fyrirtækjanna getur ekki staðið undir þessum lánum. Þannig tel ég, að þessi fyrirgreiðsla atvinnumálanefndar ríkisins hafi verið mjög af skarnum skammti og að skýrslurnar sýni það. Ég skal ljúka ræðu minni, herra forseti. Mér er ljóst, að svona skýrslu, sem er lögð fram núna í byrjun þingfundar, verður ekki hægt að ræða að neinu marki, en þessar eru þær niðurstöður, sem í fljótu bragði blasa við við lestur hennar.



Herra forseti. Það má vel vera, að það gefi villandi mynd af þessu vandamáli öllu að stilla þessum sjóðum upp hlið við hlið, en það er eins og hæstv. forsrh. sagði, að þetta hefur gripið hvað inn í annað og náin samvinna verið þar á milli. Það er hins vegar alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir mismunandi eðli þessara sjóða, sem hér er um að ræða, og þeim mismunandi reglum, sem þeir fara eftir, til þess að skilja, hvernig stendur á þeim mismun, sem er á prósentuhlutföllum í lánveitingum þessara aðila. Ég skal hér alveg láta liggja á milli hluta að ræða um atvinnumálanefnd ríkisins, hæstv. forsrh. hefur gert því skil og mun vafalaust svara þeim aðfinnslum, sem komið hafa fram á hennar gerðum, en mér skilst samt, að meginsjónarmið hennar hafi verið byggt á því að athuga, hvert væri hlutfall atvinnuleysis í hverjum landshluta, enda má sjá, að nokkurt samræmi er á milli lánveitinga ag hins skráða atvinnuleysis. Um Atvinnujöfnunarsjóð gegnir allt öðru máli. Hann hefur ekki breytt starfsemi sinni með hliðsjón af þessu ástandi, sem við vonum að sé bráðabirgðaástand, heldur hagað sínum starfsreglum í samræmi við það, sem er hans eðlilegi hlutur. En til þess að skilja það, þarf örlítið að rekja forsögu þess sjóðs. Upphaflega er hann til kominn á þann hátt, að veitt var á fjárl. fé til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, eins og kallað var, og var það upphaflega vegna atvinnuörðugleika á Siglufirði rétt um 1950, sem fjárveitingar voru teknar upp í þessu skyni. Lengi vel var fé ráðstafað af rn., en síðan var stofnaður Atvinnubótasjóður. Honum var fengið það hlutverk, sem þá var orðað að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, hið sama og Atvinnujöfnunarsjóður, sem nú er búinn að starfa í nokkur ár, hefur. Honum er einnig markað það sama hlutverk, og þetta hlutverk hefur sjóðsstjórnin alltaf skilið svo og ekki verið um það neinn ágreiningur, að fyrst og fremst bæri að líta á það, hvernig fólksflutningaþróunin væri í landinu og að þessum sjóði væri fyrst og fremst ætlað, enda er það skýrt tekið fram í lögum sjóðsins, að veita viðbótarlán til atvinnufyrirtækja og uppbyggingar á stöðum, þar sem um óeðlilega fólksflutninga væri að ræða til annarra svæða á landinu, til þess að stuðla að því að byggðarþróunin héldist með eðlilegum hætti. Hingað til hefur það verið svo, og ég veit ekki til, að á því hafi orðið breyting enn í dag, jafnvel þótt atvinnuleysi sé hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu, að lánveitingar Atvinnujöfnunarsjóðs hafa svo að segja algerlega beinzt til annarra landshluta, og þá fyrst og fremst til Vestfjarða, Vesturlands ag Norðurlandssvæðisins, og að nokkru leyti til Suðurlandssvæðisins, með þeirri undantekningu þó, að sjóðurinn hefur ekki lánað til Vestmannaeyja, vegna þess að þar hefur jafnan verið um mjög mikla atvinnu að ræða og þar er eitt mesta og bezta atvinnusvæði landsins, sem gleðilegt er. En nokkrar byggðir á Suðurlandi, þar sem hefur verið við atvinnuörðugleika að stríða í lengri tíma, hafa verið teknar með, og þess vegna er það, að hlutfallstölurnar varðandi fjárveitingar og styrki sjóðsins til Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins eru mjög lágar, og þær reglur gilda almennt um þessi svæði, að við lánum ekki til þeirra. Undantekningarnar, sem gerðar hafa verið í þessu sambandi, eru þær, að nú hefur verið ákveðið fyrir nokkru, sem jafnframt er aðstoð við skipabyggingariðnaðinn, að enginn greinarmunur verði gerður á því varðandi lánveitingar til nýrra fiskiskipa, til hverra svæða þau fara. Aftur á móti hafa ekki verið veitt lán inn á Reykjavíkur- eða Reykjanessvæðið í sambandi við kaup á eldri skipum, eða kaup á skipum á milli héraða. Þetta sjónarmið geta menn haft sitt að athuga við, en það hefur verið samdóma skoðun sjóðsstjórnarinnar og byggzt, eins og ég segi, á lögum um sjóðinn og forsendum þeirrar löggjafar, að honum væri ætlað fyrst og fremst að sjá til þess, að strjálbýlissvæðin úti á landi gætu vegið nokkuð á móti Stór-Reykjavíkursvæðinu og þéttbýlissvæðunum hér, þannig að spornað yrði gegn fólksflutningum inn á þessi svæði. Þetta er hlutverk sjóðsins, og ef hann færi almennt að starfa að lánveitingum, þá væri það hlutverk fyrir borð borið. Það hindraði hins vegar ekki, að hægt væri að lána inn á þessi svæði, og ég tel, að ef þróunin færi að snúast í þá átt, að óeðlilegir fólksflutningar yrðu af Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu norður og austur og vestur, þá gæti það verið fullkomlega eðlilegt í samræmi við þá starfshætti að hefja lánveitingar inn á þessi svæði. En fyrr er það ekki í samræmi við starfshætti sjóðsins ...  Ég held, herra forseti, að ekki sé ástæða fyrir mig að orðlengja frekar um þetta. En ég vonast til, að út frá þessu skilji menn það, sem ég hélt nú satt að segja, að öllum hv. þm. væri ljóst úr öllum kjördæmum, hvert væri hlutverk Atvinnujöfnunarsjóðs, og ég segi, að enn sem komið er, þrátt fyrir atvinnuörðugleika hér, hefur byggðaþróunin ekki snúizt á þann veg, að fólksflutningar hafi hafizt úr Reykjaneskjördæmi og Reykjavík til svæðanna úti á landi. En ég tek það fram, að það eru ekki nein ákvæði um það í lögunum, að ekki megi lána inn á þessi svæði, ef svo færi, að þarna færi að skapast byggðajafnvægisleysi í öfuga átt, þannig að óeðlilegir fólksflutningar ættu sér stað, vegna lífsbjargarerfiðleika, frá þessum kjördæmum til annarra kjördæma.



Herra forseti. Hæstv. forsrh., sem jafnframt er formaður stjórnar atvinnumálanefndar ríkisins, hefur gefið munnlegt svar við fsp. og sömuleiðis látið útbýta fróðlegri skýrslu, þar sem flokkaðar eru lánveitingar atvinnumálanefndarinnar. Það er mjög gott, að þessari skýrslu skuli hafa verið útbýtt, en ég vil leyfa mér að taka undir það, sem kom fram hér frá a.m.k. einum ræðumanni, að æskilegt væri, að skýrslan væri enn ítarlegri, þannig að þar væri a.m.k. gerð grein fyrir því, til hvaða staða lánin hafa farið í kjördæminu. Flokkunin er hér eingöngu miðuð við kjördæmin. Einnig væri fróðlegt að vita um lántakendurna. Þeir eru ekki svo margir, að það hefði ekki verið vinnandi vegur að gefa skýrslu um þá, en aðallega legg ég samt áherzlu á hitt, að slíkri skýrslu hefði átt að fylgja sundurliðun á lánum hvers kjördæmis eftir stöðum. Ég vil einnig taka undir það, sem hér hefur komið fram í umr., og hafði ætlað að vekja athygli á því, ef ekki hefðu aðrir gerzt til þess, að mér sýnist ástæðulaust að blanda saman og gefa skýrslu um lánveitingar samtals frá atvinnumálanefndinni og frá Atvinnujöfnunarsjóði og Fiskveiðasjóði. Þetta eru stofnanir, sem allar starfa samkv. sérstökum lögum. Atvinnumálanefnd starfar eftir lögum um það efni til að útrýma atvinnuleysi, Fiskveiðasjóður starfar að því að veita lán eftir alveg ákveðnum reglum út á fiskiskip og fiskvinnslustöðvar og Atvinnujöfnunarsjóður starfar að því, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, eða þannig skil ég löggjöfina um hann, að veita fjárhagslegan stuðning til þeirra landshluta, sem eiga í vök að verjast vegna fólksflutninga. Það er ekki ástæða til þess að blanda þessu saman. Ég ætla, að Fiskveiðasjóður veiti eðlileg lán hvernig sem á stendur og eftir því sem fé er til, hvort sem atvinnuleysi er eða ekki og eins er um Atvinnujöfnunarsjóð. Aðalerindi mitt hingað var að spyrjast fyrir um tvo liði, sem eru tilgreindir hér í skýrslunum sérstaklega. Annar liðurinn nefnist atvinna skólafólks og hinn nefnist opinberar framkvæmdir. Til þessa hefur verið varið töluverðu fé. Í atvinnu handa skólafólki hefur verið varið rúmum 16 millj. og til opinberra framkvæmda nálega 97 millj. af því fé, sem atvinnumálanefndin hefur haft til meðferðar. Nú sé ég hér í einni skýrslunni, að um þetta fé, sem tilgreint er í tveim liðum, er, ef ég hef tekið rétt eftir, ekki um neinar umsóknir að ræða frá neinum aðila, hvorki um fjárveitingar til þess að skapa atvinnu handa skólafólki eða til opinberra framkvæmda. Því er ætlun mín að spyrja um það, eftir hvaða reglum þessu fé hafi verið úthlutað. Hæstv. ráðh. gat þess, að fé til opinberra framkvæmda hefði verið úthlutað í samráði við opinberar stofnanir og vil ég þá spyrja, á hvern hátt það hefur mátt verða, að slíkt yrði gert í samráði við allar þær opinberu stofnanir, sem þarna eiga hlut að máli, hvort þær hafi þá haft einhverja samstarfsnefnd, sem hafi gert sameiginlegar till. um þetta. En jafnframt vil ég svo spyrja um hitt: Eftir hvaða reglum hefur verið úthlutað fé vegna atvinnu skólafólks? Ég spyr vegna þess, að mér er kunnugt um, að á sumum stöðum, þar sem verulegt atvinnuleysi var s.l. vetur og ég hygg í sumar einnig, hefur engu slíku fé verið úthlutað vegna atvinnu til skólafólks. Þess vegna er ég að grennslast eftir þessu.



Herra forseti. Það er auðvitað ekki hægt að ræða þessa skýrslu atvinnumálanefndar neitt að ráði með því að hafa aðeins 5 mín. til umráða, en ég get ekki látið hjá líða að láta í ljós óánægju mína með skiptingu á því lánsfé, sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur haft yfir að ráða. Ég skal játa það fúslega, að erfitt er að skipta fé sem þessu svo að öllum líki, en það sem ég held, að atvinnumálanefndin hafi um of einblínt á, er tala atvinnulausra í byrjun ársins eins og fram kemur í einni af þessum töflum 29. febr. 1969. Þar kemur réttilega fram, að af atvinnulausum á landinu eru í Vestfjarðakjördæmi aðeins 9.8% atvinnulausir. En þá er því við að bæta og til skýringa, að það var ekkert verkfali eða neinar vinnustöðvanir í verstöðvum í þessu kjördæmi. Þar var róið og allir sjómenn í skiprúmi á sama tíma og flestir aðrir voru í verkfalli eða höfðu ekki hafið róðra, svo að þetta er ekki einhlítur mælikvarði á það, hvernig atvinnuástandið hefði verið, ef framleiðslutækin hefðu alls staðar verið í gangi eins og þau voru á Vestfjörðum. En það; sem mér finnst ósanngjarnast við úthlutunina, er það, að ekki er afgreitt frá hendi atvinnumálanefndar eitt einasta lán til iðnaðar á Vestfjörðum en þar var verulegt atvinnuleysi, sérstaklega á hinum minni stöðum, og það harma ég mest, að atvinnumálanefndin skuli ekki hafa gert. Hitt finnst mér koma úr hörðustu átt, þegar þm. úr Reykjavík og einn þm. úr Reykjaneskjördæmi fara að væla hér um úthlutun á þessu fé - í þessum kjördæmum, þangað sem fólkið hefur flykkzt á undanförnum árum og í þessum kjördæmum þar sem ríkisvaldið hefur haldið uppi stórfelldri fjárfestingarstarfsemi og stórfelldri atvinnu, eins og í Reykjaneskjördæmi með byggingu álverksmiðjunnar. Það er alveg rétt, að þessi hv. þm. barðist ekki gegn því. Hann setti báðar hendurnar í vasana, þegar greidd voru atkv. um álverksmiðjuna á sínum tíma, en kjördæmin nutu góðs af því samt, og mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar þessir menn eru að kvarta út af Atvinnujöfnunarsjóði, sem er auðvitað eina mótvægið, sem landsbyggðin hefur fengið hér við þéttbýliskjarnanum við Faxaflóa. Ég tel, að ekki sé hægt að ganga lengra en gert hefur verið í sambandi við Atvinnujöfnunarsjóð, en fyrst atvinnumálanefnd ríkisins lætur fylgja hér með sérstaka töflu nr. 1 um lánveitingar, bæði sínar eigin, sem auðvitað var um spurt og sjálfsagt var og eðlilegt að kæmi fram, og einnig sundurliðun eftir kjördæmum á lánveitingum Atvinnujöfnunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs, þá vil ég mjög eindregið skora á atvinnumálanefndina að bæta nú við þessa töflu annarri töflu um það, hvernig húsnæðismálalánum hefur verið skipt milli kjördæma á undanförnum árum og hafa Breiðholtið þár með, fá þar líka samanburð. Það má líka gera grein fyrir því, hvað ríkið leggur til atvinnu í hinum einstöku kjördæmum og hvort þar er ekki misskipt. Það væri fróðlegt, ef allt þetta kæmi í dagsins ljós, fyrst verið er að nefna hér tvo sjóði. Mér finnst auðvitað ekki eðlilegt að vera að spyrjast fyrir um hvert einasta atriði eins og hv. þm. hafa gert. Annar spyr um úthlutun til Reykjavíkur, og svo kemur hinn og lætur prenta fsp. um úthlutun í Reykjaneskjördæmi. Það hefði þá átt að halda áfram. Þetta gat allt verið ein fsp. og það hlýtur að vera áhugamál manna að fá að vita, hvernig þessum lánum var í heild úthlutað í hverju kjördæmi, en ekki fá eitt kjördæmi fyrir sig út úr dæminu. Og þá væri fróðlegt að sjá, hvar mestu fjármagni hefur verið varið til þess að halda uppi atvinnu og uppbyggingu í hinum einstöku kjördæmum. Mér fannst mjög leiðinlegt til þess að vita, þegar einn ágætur maður, góður vinur minn, fór að kvarta í sinni ræðu hér áðan í sambandi við úthlutun Atvinnujöfnunarsjóðs, þegar hann veit, að fólkið hefur flykkzt einmitt hingað. Af hverju hefur það flykkzt hingað? Vegna þess, að það hefur talið lífsbaráttuna þægilegri og betri á þessu þéttbýlissvæði heldur en víða úti um land. Og það þarf ekki að öfundast við landsbyggðina, það ætla ég að segja bæði þessum hv. þm. og öðrum, sem er líkt ástatt fyrir andlega, það þarf ekki að öfundast við landsbyggðina í sambandi við skiptingu á fjármagni.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að munnhöggvast við hv. síðasta ræðumann, ágætan vin minn, eins og hann skýrði frá sjálfur. En þegar hann var að tala um álverksmiðjuna og að Reykjaneskjördæmi hefði notið einhvers sérstaklega í sambandi við staðsetningu álverksmiðjunnar, þá skaut hann algerlega fram hjá markinu að því leyti, að staðsetning álverksmiðjunnar var ekki ákveðin í Reykjaneskjördæmi vegna þess, að verið væri sérstaklega að hugsa um hagsmuni þess kjördæmis. Það var vegna þess, að talið var að viturra manna yfirsýn, sem könnuðu þessi mál, að þar væri hún bezt staðsett fyrir þjóðina alla, og ég veit ekki betur en allir landsmenn njóti þess afraksturs hennar, m.a. hans kjördæmi, sem tekjur af álverksmiðjunni, er renna í Atvinnujöfnunarsjóð, gefa á hverju ári. Svo að ég held, að við getum svona nokkurn veginn verið kvittir hvor við annan út af þessu deiluatriði. Sennilega eru kjördæmi okkar þiggjendur og gefendur að líku leyti. Ég mundi þó segja, að mitt kjördæmi væri ekki síður veitandi í þeim efnum heldur en hans kjördæmi. Ástæðan til þess, að ég fór upp í ræðustólinn, var ekki sú, að fara að munnhöggvast við Matthías vin minn Bjarnason, heldur langaði mig til þess að koma að dálitlum upplýsingum í sambandi við þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh., sem hann gaf hér áðan um, hvernig stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs teldi, að hún ætti að haga lánveitingum sínum, eftir hvaða reglum væri farið. Hann sagði þá, að stjórnin færi eftir því, að hún veitti helzt lán til þeirra staða, sem fólksflóttinn væri mestur frá, til þess að reyna að fyrirbyggja fólksflótta þaðan og koma upp atvinnu þar. Ég náði af því tilefni í Hagtíðindin og hef reiknað út fólksflutninga frá fjórum svæðum, þ.e. fólksflutninga frá Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi sem heild og Austurlandi, fólksflutninga frá árinu 1967 til ársins 1968. Og þá kemur í ljós, að á Vesturlandi hefur fólkinu fjölgað á þessu ári, frá 1967–1968, um 68, en hlutur Vesturlands af lánveitingum Atvinnujöfnunarsjóðs fyrir árið 1968 og til 1. júlí 1969 er, eins og skýrslan ber með sér, 16.1%. Á Vestfjörðum hefur fólkinu fækkað um 93 á þessu eina ári. Hlutur Vestfjarða af lánveitingum úr Atvinnujöfnunarsjóði er 22.5%. Á Norðurlandi hefur hins vegar fólkinu fjölgað á þessu eina ári um 122 íbúa. En hlutur Norðurlands af lánveitingum úr Atvinnujöfnunarsjóði er 36.3% eða langhæsta hlutfallið af lánveitingum Atvinnujöfnunarsjóðs á þessu tímabili, þó að fólksfjölgunin þar sé miklu meiri en á hinum stöðunum, sem ég nefndi hér áðan. Og raunar gildir það sama um Austurland, því að þar hefur fólki fækkað um 12 á einu ári, en hlutur Austurlands úr Atvinnujöfnunarsjóði er 17.5%. Ég hygg, að þessar upplýsingar séu algerlega óyggjandi. Hér er ég með það hefti Hagtíðinda, sem ber vott um, að ég segi rétt frá, þegar ég er að upplýsa um fólksflutninga á þessu eina ári, sem ég tilgreindi, og skýrsluna um hlutfall þessara landssvæða úr lánveitingum Atvinnujöfnunarsjóðs höfum við óyggjandi hér á þessu blaði, sem hæstv. forsrh. lét útbýta í upphafi fundar. Samkv. þessum upplýsingum, sem eru óyggjandi, fær sú staðhæfing hæstv. fjmrh. ekki staðizt, að stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs líti til þess fyrst og fremst við úthlutun lána úr sjóðnum, hvaðan fólksflóttinn er mestur. Þar virðist eitthvað annað ráða og það væri gott, að hæstv. ráðh. upplýsti, hvað það annað er.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykn. hefur lagt á sig mikla vinnu, sem ber að þakka, að kynna sér Hagtíðindi og ýmsar tölur í því sambandi, en ég held, að hann ætti að reikna svolítið betur og reikna þetta dæmi á dálítið annan veg. Hann sleppti að vísu alveg einum landshlutanum, ég veit ekki, hvers Austurland átti að gjalda. 



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir hv. ræðumenn þakka þá skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram og er mjög fróðleg og ítarleg. Ýmsir hv. þm. hafa tekið til máls um lánveitingar til sinna kjördæma og þótt þeirra hlutur of lítill án þess þó, að nokkur hafi eðlilega tekið það fram, að aðrir hafi fengið of mikið. Það er kannske ekki nema mannlegt, að hverjum og einum finnist hans hlutur ekki nógu stór, þegar skipta á tilteknum upphæðum. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þann samanburð. Aðeins vil ég segja það, vegna þess að álverksmiðjuna hefur borið hér á góma, að vissulega lítum við Reyknesingar á þá framkvæmd sem mjög þýðingarmikla til atvinnuaukningar fyrir okkar kjördæmi og hefur hún verið eitt af okkar stærstu hagsmunamálum. Og ég segi það í fullri hreinskilni, að ég vorkenni alltaf samþm. mínum, hv. 2. þm. Reykn., fyrir hans afstöðu á sínum tíma í því máli. Ég vil aðeins vekja athygli á nokkuð broslegu atviki, sem komið hefur fram í sambandi við þessar umr. og umr., sem urðu hér fyrir nokkru síðan. Hv. 11. þm. Reykv. vakti athygli á því, að stór hluti af lánveitingafjármagni til Reykjavíkur væri til, opinberra framkvæmda og gagnrýndi þessa ráðstöfun frekar. Fyrir skömmu átaldi 1. þm. Norðurl. v., formaður Framsfl., ríkisstj. fyrir að hafa ekki, nú á þessum tímum, einmitt ráðizt í byggingu alþingishúss og stjórnarráðshúss, þannig að það er nokkuð ljóst, þegar litið er á afstöðu varaformanns og formanns Framsfl., að þá greinir nokkuð á um gildi þess, hvort verja skal meira eða minna af fjármagni til opinberra framkvæmda.



Herra forseti. Mig langar til að leggja nokkur orð í belg, þó að umr. séu orðnar langar, og þá fyrst og fremst verð ég að segja það, að umsóknir til atvinnumálanefndar ríkisins úr Reykjaneskjördæmi hafa fengið vægast sagt lítinn hljómgrunn. En þó er þess að geta, eins og hæstv. forsrh. drap á áðan, að það hafa orðið undirtektir núna við umsókn eins stórs og góðs fyrirtækis í Kópavogi, sem vissulega fellur inn í þann ramma, sem úthlutun atvinnumálanefndar ríkisins átti að fjalla um, en það var til gjaldeyrisskapandi framkvæmda og atvinnuskapandi. Þess er að vænta, að þessi niðursuðuverksmiðja fái nú skjóta og góða afgreiðslu. Að öðru leyti verð ég að segja, að sem heild er hlutur þessa svæðis nokkuð rýr vegna þess, að sú staða er komin upp vegna sveiflna í afla, að vandræðaástand blasir við. Það er ekki hægt að líta fram hjá því. Það er engum sérstökum að kenna. En í annarri þál., sem ég var með hér áður, kom fram í grg., að afli var hér suðvestanlands á síld t.d. fyrir 4 árum 187 þús. tonn, en var í fyrra 16 þús. tonn. Það er ekki einu sinni tíundi hluti þess, sem var, og auk þess var mjög mikil síldarsöltun og önnur starfsemi við sjávarútveginn hér. Þessi þáttur hefur nú fallið niður í algert lágmark. Þá hafa mörg iðnaðarfyrirtæki sótt um fyrirgreiðslu, úr Kópavogi, úr Hafnarfirði og af Suðurnesjum, en fengið litla áheyrn. Þó ber það að þakka, sem hæstv. forsrh, gat um, að þeir munu vera mjög til hjálpar með sínar 50 millj. í skipasmíðastöðvar og þar mun Reykjaneskjördæmi njóta góðs af og er það vissulega stórt spor. Að öðru leyti vil ég taka undir orð hæstv. fjmrh. varðandi Atvinnujöfnunarsjóð. Hann hefur allt öðru hlutverki að gegna og sú var raunin í mörg, mörg ár, að Reykjanes fékk þar ekki krónu undir neinum kringumstæðum og ekki önnur svæði í kjördæminu. Þó hefur það gerzt nú, að stjórnin hefur litið með betri augum á það ástand, sem þar er að skapast og hjálpar jafnvel til við bátakaup. Þá vil ég líka vekja athygli á því, svo að það komist til hæstv. fjmrh., sem er formaður sjóðsins, að það er engin lausn að taka bát úr Reykjavík eða Reykjaneskjördæmi til atvinnujöfnunar út um land með aðstoð sjóðsins og veita til þess mun stærri upphæð en viðkomandi eigandi hefði þurft til að reka hann á þessu svæði, en skilja eftir atvinnuleysi á þessu svæði. Það er engin lausn í sjálfu sér, ekki nokkur, til þess þarf önnur úrræði. Það var megintilgangur minn með því að standa upp að vekja athygli á því, að það er engin heildarlausn að færa atvinnutækin þannig á milli, þó að staðirnir fyrir norðan og austan þurfi sannarlega á atvinnutækjum að halda. Lausnin verður að vera þannig, að það skapist ekki vandræði við tilflutninga og skapist ekki atvinnuleysi á þeim stað, sem atvinnutækin eru flutt frá, og þar á ég sérstaklega við bátakaupin. Norðurlandið er ekki öfundsvert af þeim peningum eða Austfirðingarnir af þeirri hjálp, sem þeir hafa fengið núna, þegar síldin er á bak og burt. Nei, sannarlega þarf að hjálpa fólkinu, sem þar býr, en það má ekki vera á kostnað þess fólks, sem hér býr, að það sé atvinnulaust á eftir. Lausnin er ekki fólgin í slíku.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. neitt. Það er eðlilegt, að sitt sýnist hverjum, þegar takmörkuðu og of litlu fjármagni er úthlutað. Þegar of lítið er til ráðstöfunar, þá verða deilur um það, hver fær hvað. En enda þótt ég telji nú, að tæpast sé líklegt, að nokkur maður hafi misskilið mig áðan nema hv. 4. þm. Reykn., en hann vildi telja, að ég hefði amazt við því, að lán til opinberra framkvæmda í Reykjavík hefðu verið veitt, þá tel ég rétt að taka fram, a.m.k. hans vegna og kannske þá einhverra annarra, ef fleiri væru, sem ég efast nú reyndar um, að ég var alls ekki að amast við því. Það er öðru nær. Og t.d. ráðstöfun á hluta af þessu fjármagni, 26 millj. kr., sem veittar voru Hitaveitu Reykjavíkur til nýlagningar hitaveitu hér, var ákveðin samkv. tilmælum atvinnumálanefndar Reykjavíkur og samþ. af öllum borgarfulltrúum í Reykjavík sem sú framkvæmd, sem einna mest mundi auka atvinnu af þeim, sem þá voru til taks. En það, sem ég vakti athygli á hér og hef áhyggjur af og hef raunar gert áður, er það, að mér virðist, að það sé stefna þeirra, sem ráða, að leysa úr atvinnuleysinu fyrst og fremst með því að auka opinberar framkvæmdir. Það kann að vera, að einkaframtaksmaður eins og sá hv. þm., sem ég var að ávarpa, hafi engar áhyggjur af þessu, honum finnist vel fyrir öllu séð með því, að opinberar framkvæmdir veiti fólkinu atvinnu. En ég hef þessar áhyggjur og hef haft nokkuð lengi, hvað snertir okkur hér í Reykjavík, áhyggjur af því, að undirstöðuatvinnuvegirnir eru að dragast saman hér. Það er sáralítil útgerð úr Reykjavík. Togurunum hefur fækkað hér niður í mjög fá skip. Það er sáralítill bátaútvegur úr Reykjavík. Fiskvinnslustöðvarnar eru margar lokaðar. Þetta er það, sem ég hef áhyggjur af, og þetta er það, sem mér fannst, að skýrsla sú, sem hér hefur verið lögð fram, sýni enn fremur, að ekki sé ástæðulaust, þar sem ég benti á það, að af 99 millj. kr. umsóknum til atvinnurekstrar einstaklinga hefði verið lánað 2.5 millj. kr. Ég gat þess um leið, að það hefði verið veitt opinber aðstoð til opinberra framkvæmda, 50 millj., ekki til þess að vanþakka það, heldur til að sýna, hvert stefndi.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera örstutta aths. til að mótmæla því, hvernig hv. 2. þm. Reykn. notar tölur um íbúafjölda í ýmsum héruðum hér á landi. Hann sagði t.d. svo frá, að það hefði fjölgað um nokkra tugi á Vesturlandi. Af því átti að draga þá ályktun, að þar hefði orðið íbúafjölgun, ekki fækkun. Þar sé því engin ástæða til aðstoðar við atvinnuvegi. Ég vil benda á, að því aðeins er hægt að draga ályktanir af svona tölum, að menn beri þær saman við þá heildarfjölgun, sem verður í landinu, og þá prósentufjölgun, sem er yfirleitt með þjóðinni. Ég hef ekki handbærar tölur um þetta, en mér skilst, að íbúafjölgun Íslendinga sé eitthvað nálægt 2% á ári. Það þýðir, að í Vesturlandskjördæmi hefur á einu ári orðið eðlileg fjölgun um 260 manns og þó að fjölgun íbúa í kjördæminu eftir hagskýrslum eftir árið sé 50–60 manns, þá hafa um 200 manns flutt í burtu. Við skulum taka Norðurland. Þar eru 1. des. 1968 31832 íbúar. 2% af 31700 íbúum eru 634. Norðlendingar hafa sjálfir séð fyrir fjölgun, með 2% meðaltali, upp á 634. Þó að skýrslur sýni eftir árið íbúafjölgun, við skulum segja 150, þá hafa þeir samt tapað 500 manns. Hvar hefur hin raunverulega fjölgun lent? Ég vil vara við því, að menn dragi svona einfaldar og alrangar ályktanir með því að líta fljótlega á tölur. Það verður að skoða þetta í samhengi og athuga heildarfjölgun þjóðarinnar, hvar sú fjölgun verður til og hvar fólkið sezt að. Með því að lita fljótlega á þetta mál sýnist mér, að jafnvel í Vesturlandskjördæmi, sem er við bæjardyr þéttbýlisins í kringum Reykjavík og er mjög byggilegt land, sjálfsagt að mörgu leyti byggilegra heldur en ýmis þau fjarlægari héruð, sem landsmenn berjast harðri baráttu við að halda í byggð, sé útkoman ekki betri en þetta. Við vitum, að það er stöðugt útstreymi af fólki frá Vesturlandi hingað suður eftir, miklu meira en tölurnar sýna, því að bæði flyzt þangað fólk úr fjarlægari héruðum, svo að brottflutningurinn frá Vesturlandi, sem er nálega allur hingað suður yfir Faxaflóa, er enn þá meiri en tölurnar sýna.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. út af ummælum síðasta hv. ræðumanns. Ég vil út af fyrir sig ekki mótmæla því, að það sé rétt, sem hann sagði, en það haggar í engu því, sem ég sagði. Ég gaf upplýsingar um það, hvernig íbúatala fjögurra kjördæma hefur breytzt á einu ári. Annars vegar gaf ég óyggjandi upplýsingar um það og hins vegar, hvernig fjármagni úr Atvinnujöfnunarsjóði hefur verið ráðstafað á sama tíma til þessara sömu svæða. Þó að ég geti tekið undir allt, sem hv. ræðumaður sagði áðan, þá hrekur það ekki neitt þá staðhæfingu mína, að um skiptingu atvinnubótafjárins til þessa svæðis hefur reglan um tilflutning fólksins ekki ráðið.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram. Ég tel það góðra gjalda vert að gera Alþ. grein fyrir því, hvernig háttað hefur verið starfi og úthlutun hjá atvinnumálanefnd. En ég held, að það geti orkað tvímælis, hvort rétt hafi verið að gefa samtímis skýrslu yfir þá sjóði, sem þarna eru látnir fylgja með. Það hefur komið fram, að Atvinnujöfnunarsjóður er talinn gegna að nokkru leyti öðru hlutverki en gert var ráð fyrir með atvinnumálanefndunum. Um Fiskveiðasjóð er það vitað mál, að hann gegnir allt öðru hlutverki, og það er sýnilegt, að þessar umr. hafa einmitt sérstaklega dregizt á langinn af þeim sökum og það hefur gefið tilefni til viss misskilnings, að þessu hefur verið blandað saman. Ég tek undir það, að ef á að fara að gefa einhverja heildarmynd um útlánastarfsemi til framkvæmda, þá er auðvitað ástæða til þess að draga fleiri sjóði inn í þetta mál. En ég vil leyfa mér að taka undir það, sem komið hefur fram hér hjá öðrum hv. þm. og leggja áherzlu á það, að einmitt séu gefnar út og prentaðar skýrslur um starfsemi atvinnumálanefndar og ýmissa annarra sjóða, því að allur almenningur á heimtingu á því að fylgjast með í þessum efnum, og þó að ekki þyki góð latína að gefa út skýrslu um lán banka til einstakra manna, þá gegnir auðvitað allt öðru máli um þær fyrirgreiðslur, sem hér er um að tefla. Það er auðvitað sjálfsögð regla, að sýnt sé, hvert þessi lán fara, og ég held, að þetta megi að mörgu leyti setja á bekk með fjárveitingum og að ekki sé verið að draga neina dul á það, til hvers hver og ein einstök fjárveiting fer. Annars vil ég segja það, að þessar umr. og þetta, að þessum sjóðum er hér blandað saman, vekur nokkra athygli á því, sem ég hef hér hreyft áður, hvort ekki sé ástæða til að sameina eitthvað þessar stofnanir og beita þeirri hagræðingu, sem svo mjög er í tízku í þessum efnum um þær, ef talið er, að þær eigi eitthvað sameiginlegt. Og svo vil ég segja það, að ég álít, að það sé misskilningur að fara út í einhvern meting á milli einstakra kjördæma í þessu sambandi. Það er kannske svarið; sem gefur tilefni til þess, en ég álít satt að segja, að það sé ekki rétt að byggja svona skýrslu upp þannig að vera að gera upp á milli kjördæma. Þessar fyrirgreiðslur verða auðvitað að fara til þeirra staða, þar sem þörfin er og það skiptir ekki máli, hvort það er í þessu kjördæmi eða hinu. Auðvitað eru aðstæður innan hvers kjördæmis ákaflega mismunandi, en það á að sjást hreinlega, til hvaða staða þetta fer. Og svo vil ég svona í leiðinni minna á það, að á Norðurlandi eru tvö kjördæmi. Úr því að verið er að greina hér á milli kjördæma, þá kynni ég nú betur við, að nöfnin á þeim væru látin haldast. Svo var Axel Jónsson, hv. 4. þm. Reykn., eitthvað að senda mér skeyti hér áðan, að ég hefði gert kröfu um það, að fé væri sérstaklega lagt til byggingar alþingishúss og stjórnarráðshúss. Ég vil minna þann góða og hv. þm. á það, að ég var að tala um nauðsyn á atvinnuaukningu og alveg sérstaklega í byggingariðnaði og benti á það, að bygging íbúðarhúsa væri þar ekki einhlít. Það þyrftu að koma til stórar framkvæmdir. Ég nefndi að vísu alþingishús og stjórnarráðshús, en ég nefndi einnig skólabyggingar og sjúkrahús. Þessum hv. þm. hefur af einhverjum ástæðum þótt rétt að gleyma þeim dæmum. Ég skal svo endurtaka það, að ég vil leggja áherzlu á, eins og ég reyndar þegar hef gert, að útbýtt verði prentuðum skýrslum um þetta. Það á ekki að vera nein hula yfir þessum efnum og það á að sjást ljóst, hvert þessar fyrirgreiðslur fara, og það á ekkert að vera að greina á milli kjördæma eða miða við þau.



Herra forseti. Ég stend enn upp vegna þeirra ummæla, sem fallið hafa frá mínum ágæta vini, sessunaut og samflokksmanni, hv. 2. þm. Reykn., því að satt að segja stórfurða ég mig á málflutningi hans, ekki sízt núna í síðari eða næstsíðustu ræðu. Það er söguleg staðreynd, sem hv. þm. þekkir alveg jafn vel og við aðrir, hver byggðaþróunin hefur verið á Íslandi, það sem af er þessari öld. Ég skal játa, að ég er ekki allra manna minnugastur á tölur og raða þeim ekki upp í kollinum á mér og get ekki rutt þeim úr mér, hvenær sem á þarf að halda, og ég les Hagtíðindin illa. Hins vegar hef ég hér fyrir framan mig frv., sem við framsóknarmenn stöndum að. Að vísu er hv. 2. þm. Reykn. ekki aðili að þessu frv., en það eru margir framsóknarmenn flm. þessa frv., og þetta frv. hefur lengi verið flutt og því fylgir mjög ítarleg grg. Þetta frv. fjallar einmitt um sérstakar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og í grg. er gerð mjög ítarleg og skilmerkileg grein fyrir því, hvernig byggðaþróunin og mannfjöldaþróunin hefur verið í 30 ár, á árabilinu frá 1938–1968. Þar kemur í ljós samkv. því, sem í grg. segir, að árið 1938 var mannfjöldinn á öllu landinu 118 888. En 1. des. 1968, þ.e. síðast, þegar manntal var tekið, eru íbúar taldir vera 202 195, þannig að fjölgunin á 30 árum er 83 303 eða rétt um 70% á landinu öllu. Þá er jafnframt af hálfu flm. gerð grein fyrir því, hvernig þetta skiptist á landssvæði. Þessi landssvæði eru kölluð Kjalarnesþing, en ég hygg, að það sé svæðið frá Hvalfjarðarbotni og út á Reykjanestá, þ.e.a.s. það er það svæði, sem er vestan Hellisheiðar; síðan er Vesturland sunnan Gilsfjarðar; Vestfirðir; Norðurland; Austurland og Suðurland austan fjalls. Það er fróðlegt að athuga, hvernig þessar tölur eru og hvernig þróunin hefur verið í fólksfjöldanum á þessum tíma. Eins og ég sagði, hefur þjóðinni fjölgað um 70% á þessum 30 árum. Og þá kemur í ljós, að í Kjalarnesþingi vestan fjalls voru árið 1938 46 047 íbúar, en voru árið 1968 117 929. Ef þarna hefði aðeins verið um eðlilega fólksfjölgun að ræða, þ.e. 70%, þá skilst mér, að á þessu svæði ættu að vera 78 280. Ef við tökum svo aftur Vesturland sunnan Gilsfjarðar, þá eru þar árið 1938 9683 manneskjur, en eru árið 1968 13 191, en hefðu átt að vera, ef þetta svæði hefði notið fólksfjölgunarinnar 70%, 16 461. Á Vestfjörðum eru árið 1938 12 991 íbúi, en árið 1968 aðeins 10 263, en hefðu átt að vera 22 085. Ég gæti lesið áfram, en ég veit ekki, hvort tími er til þess. Ég hygg, að þessar tölur sýni og sanni, að það, sem hv. þm. var hér að fara með, er auðvitað hrein blekking og algerlega röng meðferð á tölum.



Herra forseti. Það er að vísu ástæðulaust að fara að bætast í hóp þeirra manna, sem tekið hafa þátt í þessum umr., og ég verð að segja það, að ég á afskaplega erfitt með það og það er fjarlægt mínu skapi að taka þátt í umr. um meting á milli héraða. Ég held, að allar slíkar umr. séu afskaplega óheppilegar og leiðinlegar í alla staði. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var fyrst og fremst sú, að ég vildi sem stjórnarnefndarmaður í Atvinnujöfnunarsjóði taka það fram, að ég tel mig bera fullkomlega ábyrgð á þeim verkum, sem þar hafa verið framkvæmd, og bið mig á engan hátt undan því að hafa tekið þátt í þeim störfum, og skal undirstrika það, sem hér hefur komið fram, að það hefur verið samstaða í stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs um afgreiðslu mála. Ég vil líka vekja athygli á því, að þær tölur, sem hv. 2. þm. Reykn., vinur minn Jón Skaftason, nefndi hér áðan, staðfestu svo vel sem verða mátti, að stjórn þess sjóðs hefur staðið vel í ístaðinu og kannske helzt skeikað þar út af, þegar hún lánaði á aðra staði heldur en lögin gerðu ráð fyrir. En það sýndi sanngirni hennar, að hún vildi mjög greiða fyrir því, að ný skip kæmu hér inn á það svæði, þó að túlka megi lögin á þann veg, að ekki hafi verið til þess ætlazt. En það er oftar en nú, sem lánað hefur verið til kaupa á nýjum skipum, bæði í Reykjavík og á Reykjanessvæði. Það var gert á tímabilinu eftir 1960, ef ég man rétt. Ég vil líka geta þess, að með góðri samstöðu allra stjórnarnefndarmanna í Atvinnujöfnunarsjóði var fyrir áramótin 1968 lánað stórt lán í Reykjaneskjördæmi, sem var mjög hæpið, að væri innan ramma laganna, en það var nauðsynjamál og kom að góðum notum. Ég vil svo líka segja það, að ég lít svo á, að ástæðan til þess, að hér eru settir upp þrír aðilar, sem lán hafa veitt, atvinnumálanefnd ríkisins, Atvinnujöfnunarsjóður og Fiskveiðasjóður, sé sú, að um áramótin 1968–1969 fóru fram lánveitingar, m.a. til fiskvinnslustöðvanna í landinu. Þessar lánveitingar voru með þeim hætti, að Fiskveiðasjóður lánaði til fiskvinnslustöðvanna innan þeirra marka, sem lög hans heimiluðu, en jafnhliða þessu voru svo lögð fyrir Atvinnujöfnunarsjóð þau verkefni og þau mál, sem lög Fiskveiðasjóðs ekki náðu til að sinna. En Atvinnujöfnunarsjóður hefur, eins og lög hans segja til, rétt til að lána viðbótarlán og aðstoðarlán. Og í framhaldi af þessu og í samstarfi og eftir ábendingu Fiskveiðasjóðs Íslands voru þessi lán veitt af Atvinnujöfnunarsjóði. Í beinu framhaldi af því kom svo atvinnumálanefnd ríkisins, og það hefur verið tekið tillit til þessara lána og enn fremur hafa ýmsar lánaumsóknir hennar gengið hvort tveggja til atvinnumálanefndanna og Atvinnujöfnunarsjóðs, og hefur þess vegna verið eðlilegt samstarf um sumt af þeim málum, sem hafa verið afgreidd milli þessara tveggja aðila, enda á Atvinnujöfnunarsjóður að taka við þessum lánum, eftir að þau hafa verið lánuð. Þetta tel ég ástæðuna til þess, að þetta er hér í samhengi, og það gleður mig sannarlega, að hv. 2. þm. Reykn. skyldi koma auga á það og sýna það með tölum þeim, sem hann las hér upp áðan, að Atvinnujöfnunarsjóði hafði tekizt vel við sitt hlutverk eða stjórn hans, því að í þeim tölum, sem hann nefndi hér, kom fram, að á þessu eina ári vantaði um 200 manns á eðlilega fólksfjölgun í Vesturlandskjördæmi, um 300 á Vestfirði, um 500 á Norðurlandi og um 200 á Austurlandi.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið inn í þær umr., sem hér hafa farið fram. Í upphafi máls míns reyndi ég að haga skýrslu minni svo að halda mér einungis að þeim atriðum, sem um var spurt og skýra þau. Umr. hafa hins vegar farið töluvert á víð og dreif, eins og verða vill. Varðandi það, sem sumir hafa fundið að, hvernig þessari skýrslugjöf er háttað, að þarna eru teknir tveir sjóðir upp til samanburðar, þá tek ég alveg undir það og get vitnað til þess, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Starfsemi þessara aðila allra hefur verið nátengd á þessu ári og það er ómögulegt að meta rétt, hvað atvinnumálanefndirnar hafa gert, atvinnumálanefnd ríkisins, nema hliðsjón sé höfð af þeim tölum, sem hér er um að ræða. Málum hefur verið vísað iðulega frá atvinnumálanefnd ríkisins til þessara aðila og þeir leyst mörg þau vandamál, sem upp hafa komið. Þetta er staðreynd, sem ekki verður fram hjá komizt. Það má auðvitað segja og ég játa það, að fróðlegt hefði verið að hafa einnig til samanburðar hér lán Húsnæðismálastofnunar að undanförnu, en milli hennar og atvinnumálanefndar ríkisins hefur ekkert slíkt samstarf átt sér stað. En það hefði gefið ranga og villandi mynd, ef tölurnar hefðu einar verið birtar varðandi atvinnumálanefnd ríkisins, og þm. hafa auðvitað dómgreind til þess að skilja þar á milli, eins og líka komið hefur fram hjá mörgum þeirra. Ég skal ekkert segja um þá, sem annað mætti segja um, en þeir um það. Varðandi einstakar fsp. vil ég taka fram út af því, sem hv. 5. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, sagði um tilflutning báta, að það er auðvitað viðkvæmt mál. Til þess geta oft legið ríkar ástæður. En atvinnumálanefnd ríkisins hefur ekki haft nein afskipti af þeim málum. Hann gaf það ekki í skyn, heldur vitnaði í Atvinnujöfnunarsjóðinn, en samt er ástæða til þess að leggja áherzlu á það enn. Út af fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e., þá voru opinberar framkvæmdir styrktar með lánveitingum í samráði við atvinnumálanefndir héraðanna, sem auðvitað höfðu samráð við sínar sveitarstjórnir og enn fremur við rn., sem um þessi mál fjalla. Það er að vísu rétt, að einna mest kvað að þessum lánveitingum til Reykjavíkur og Akureyrar. En ég hygg t.d. einnig, að staður eins og Vopnafjörður hafi notið þar góðs af. Um lánveitingar til fyrirgreiðslu skólafólks, þá voru settar um þær ákveðnar reglur og sveitarstjórnum, sem fullnægðu þeim reglum, gefinn kostur á þeim lánum, þannig að þar var reynt að fylgja almennri reglu. Menn hafa fagnað því að fá þessar skýrslur og ég met það. En það hefur verið fundið að því, að þær skyldu ekki vera ítarlegri og með öðrum hætti. Eðlilegt er, að hér sé miðað við héruðin á þann veg, sem gert er, vegna þess að lögin gera þá skilgreiningu. Menn getur svo greint á um það, hvort það sé skynsamleg skilgreining eða ekki, og hv. þm. Ólafur Jóhannesson, 1. þm. Norðurl. v., hefur fundið að þessu fyrirkomulagi frá upphafi. En þessi skipan var á höfð og því eðlilegt, að skýrslugjöfin sé við þann hátt miðuð. Eins tók ég það fram í upphafi máls míns, að upphaflega var skýrslan samin til leiðbeiningar héraðanefndunum og til þess að gefa þeim kost á að koma þá sínum aths. fram. Hitt lízt mér ekki á, eins og einhver hreyfði, að það ætti að prenta lista yfir þá einstaka lántakendur, sem fyrirgreiðslu hefðu fengið, sem væri þá líka algerlega villandi, nema prentaður væri listi yfir þá, sem synjað er. Slíkt er ekki hægt að gera varðandi lánastofnanir, því að eins og menn vita, hvílir þagnarskylda á almennum lánastofnunum um viðskipti. Sú skylda er ekki lögð á í þessu sambandi. Engu að síður hygg ég, að ekki sé gerlegt að prenta slíka skýrslu. Hitt er annað mál, að ef einstakir þm. óska eftir að sjá þessi gögn, er ekkert því til fyrirstöðu, að þeir geti fengið þau að skoða, og verður þó vitanlega að fara varlega í, hversu langt skuli ganga í þeim efnum. Um Reykjavík er það rétt, að hér hafa allmargar umsóknir einstaklinga verið lagðar fram, sem ekki þótti fært að sinna af hálfu nefndarinnar. Nú skal ég taka það fram, að við undruðumst það í nefndinni í upphafi, hversu fáar umsóknir komu frá Reykjavík, og hygg ég, að orsökin til þess, að ekki skuli fleiri einstaklingar fá lán, sé fyrst og fremst sú, hversu fáir sóttu og hvernig umsóknum var varið. Ekki er mitt að fara hér að gera grein fyrir því, sem varð því valdandi, að einstökum umsóknum, hvort heldur í Reykjavík eða annars staðar, varð ekki sinnt. Það á ekki við. En eins og ég tók fram í mínum inngangsorðum, þá felst engan veginn í svo kallaðri synjun það, að ekki hafi átt sér stað fyrirgreiðsla í þessum efnum. Þvert á móti var aðilum í mörgum tilfellum vísað til annarra stofnana ýmist til fjárfestingarstofnana, sem hér er um að ræða, svo sem Fiskveiðasjóðs - Atvinnujöfnunarsjóður kom ekki til greina varðandi Reykjavík - eða til bankanna. Og það er vitað mál, að sumir hafa fengið þar fyrirgreiðslu. Enn fremur vil ég leggja á það áherzlu í þessu sambandi, að í Reykjavík vitum við, að vandi okkar í dag er ekki sá, að við höfum ekki nóg af ýmiss konar iðnaðarfyrirtækjum starfandi. Þvert á móti hefur verið fundið að því, að þau fyrirtæki sum, sem hér væru, gætu ekki unnið af fullri orku vegna rekstrarfjárleysis. Þess vegna verður að skoða þessar umsóknir, ekki sízt frá Reykjavík, og raunar að nokkru leyti frá öðrum, í ljósi þess, að m.a. fyrir atbeina þessarar nefndar, en auðvitað með ákvörðun Seðlabankans og skilningi hans að lokum, var veitt mjög veruleg fyrirgreiðsla um rekstrarfjárlánin. Um það má deila, hvort það hafi endilega verið þau réttustu lánskjör, sem ákveðin voru. Nú vitum við það og ekki sízt sá hv. þm., sem taldi lánskjörin hafa verið óheppileg, að þó að fé sé veitt til einhvers tíma í upphafi, þá vill stundum dragast, að lán séu greidd, og er slíkt ekki einstakt í hans banka, heldur í öllum lánastofnunum í landinu, ekki sízt þeim, sem veita rekstrarlán eða annað þvílíkt. Ég hygg, að það muni vera farið að nálgast nú 150 millj., sem Seðlabankinn hefur veitt í þessu skyni. Samkv. gögnum, sem ég hef, hafði þegar í ágústlok verið lánað 1121/2 millj. kr. og auk þess lofað að áætla til viðbótar 28 millj., þannig að lánaðar voru rúmar 140 millj., auk þess sem áburðarverksmiðjan hafði fengið sérstaka fyrirgreiðslu, um 30 millj., hjá Seðlabankanum. Þarna er um að ræða mjög verulegar fjárhæðir, sem ekki koma sízt iðnfyrirtækjum í Reykjavík til gagns. Þetta er okkur öllum ljóst. Varðandi þau iðnfyrirtæki, sem eitthvað munar um í fjárhæðum, þá er það rétt, að þau eru úti á landi. En er nokkur okkar, sem í alvöru vill halda því fram, að rangt hafi verið að veita fé til uppbyggingar á Akureyri eftir þann mikla bruna, sem þar varð, og áfall, sem atvinnulíf á Akureyri varð fyrir með þeim hætti, jafnvel þó að ekkert annað hefði komið til greina? En þá er á það að líta, að bæði á Akureyri og Sauðárkróki er verið að ráðast í mjög merka nýja framleiðslu, skinnameðferð og hagnýtingu þeirrar íslenzku efnivöru á hagkvæmari, arðvænlegri og meira vinnugefandi hátt innanlands heldur en áður. Þetta voru stórmerkar framkvæmdir, sem við frá upphafi vildum styðja. Við lögðum strax til hliðar eina stærstu fjárhæðina, sem við veittum einstökum aðila, einmitt til fyrirtækja SÍS á Akureyri, til þess að þau gætu komið fram þessari merku nýjung. Þegar menn eru svo að bera saman einstaka landshluta og telja hér ýmsir, bæði í ræðum og eins heyri ég á þingbekkjum, að skýrslan sýni, að Norðurland hafi fengið hlutfallslega of mikið, þá vil ég biðja menn að athuga þessar tölur, eins og þær liggja fyrir. Það er algerlega rangt, að atvinnuleysi sé hlutfallslega mest í Reykjavík, eins og einhver hv. þm. sagði. Atvinnuleysi er hlutfallslega langsamlega mest á Norðurlandi. Ég vil vekja athygli á, að þrátt fyrir þær miklu fjárveitingar, sem við höfum varið til Norðurlands, þá er þar enn langmest atvinnuleysið og það, sem erfiðast er viðureignar, og áreiðanlega þarf stórátak til þess að ráða bug á. Atvinnuleysi er hér í Reykjavík þrátt fyrir það - ég vil ekki gera lítið úr því en það er ekki nema smáræði miðað við það, sem er á Akureyri og Siglufirði. Þetta verða menn að játa, og þeim mönnum, sem falið er að ráða bót á atvinnuleysi eins og það er á tilteknum tíma, ber auðvitað skylda til að reyna að leysa þann vanda eins og hann er. Það er enginn vafi á því, að okkar aðgerðir hér í Reykjavík - ég skal koma að því á eftir hafa haft margvísleg áhrif og verkað mjög til góðs. Ég játa, að þær hafa gert það á Norðurlandi og eiga eftir að hafa enn meiri áhrif. En vandinn er þar óneitanlega miklu meiri. Við sjáum einfaldlega af þessum tölum, að af mannfjölda á landinu alls er á Norðurlandi 1. des. 15%, en nú, 31. okt., er 41%af öllu atvinnuleysi á landinu á Norðurlandi, þ.e. töluvert meira en tvöfalt hærra en nemur hlutfalli þeirra af öllum mannfjölda. Í Reykjavík er það þó hlutfallslega minna heldur en mannfjöldahlutfallinu nemur. Og ég hygg, að þegar menn skoða þessar tölur og meta, þá geri þeir sér ljóst, að ef hægt er að segja, að einhverjum hafi sérstaklega verið ívilnað, þá er það auðvitað Norðurlandið, af því að það fær svo hlutfallslega langmest af því, sem hér hefur verið úthlutað. En það hefur verið óverjandi annað heldur en gera það fyrir þá, sem reyndu að leysa þetta mál eftir efnislegum rökum, en ekki með þröng kjördæmasjónarmið fyrir augum. Það var alvarlegt ástand á Austurlandi og er að vissu leyti enn. Miðað við mannfjölda er ástandið þar verra en í Reykjavík. Það mætti segja. að við hefðum þess vegna ekki gert eins vel við Austurland eins og Reykjavík hlutfallslega og alls ekki gert eins vel við Norðurland hlutfallslega eins og gert er við Reykjavík, þegar á vandann er litið, eins og hann liggur fyrir í dag. Þess vegna er þetta tal um það, hvort eitthvað hafi fjölgað meira eða minna á Norðurlandi, sannast sagt algerlega út í bláinn í þessu sambandi, af því að við vitum og sjáum, a.m.k. meðan síldveiði bregzt jafngersamlega og hún hefur brugðizt og meðan Norðurland á að búa við sína erfiðu veðráttu eins og t.d. nú, þá er ástandið þar því miður langlakast á landinu. Það er okkar höfuðvandamál, ef svo má segja. Varðandi aftur á móti byggðirnar hér suður um, þá verður auðvitað ekki á móti því mælt, að Reykjavík og Reykjanes hafa notið stórkostlegra hlunninda og góðs af þeim miklu framkvæmdum, sem hér hafa verið, bæði Búrfellsvirkjun og álbræðslu. Þetta á auðvitað enn frekar við um Reykjanes heldur en okkur. Það má vitna í fleiri opinberar framkvæmdir þar suður frá. Það má vitna í hafnargerðina í Straumsvík, það má vitna í hinar miklu framkvæmdir í Kópavogi. Þegar á þetta allt er litið, sjáum við, að þörfin fyrir þessa aðstoð, sem við áttum að veita, var ekki eins brýn, a.m.k. ekki í Reykjaneskjördæmi, eins og annars staðar. Aftur á móti má þá spyrja, og því er haldið fram hér af sumum: Var hallað á Reykjavík? Miðað við árangur og miðað við hlutfall vandans er ekki hallað á Reykjavík, ef við berum hana saman við Austurland og Norðurland. Það þori ég að fullyrða. Það má segja, að það sé hallað á Reykjavík miðað við Vestfirði og aðra slíka, þar sem tölurnar voru þannig, að ekkert atvinnuleysi var á þeim tíma, þegar verið var að úthluta þessu fé. En ef við hefðum átt að taka fé og flytja það frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, hefði það fyrst og fremst hlotið að bitna á Norðurlandi. Og ég þori að fullyrða og segi það alveg hiklaust sem 1. þm. Reykv., að þá hefði verið framið ranglæti gagnvart Norðlendingum, sem ég vil ekki sem alþm. eða stjórnandi bera ábyrgð á. Hér verður auðvitað svo til viðbótar að gæta þess, og þá vitna ég í það, sem einn hv. þm. Reykv. sagði hér áðan, þegar hann talaði um, að sjávarútvegi færi hér hnignandi, að í þeim tölum, sem birtar eru á skránni, eru ekki taldar með þær 26 millj., sem lagðar hafa verið til hliðar handa Reykjavík til eflingar fiskveiða. Og það var einmitt eftir fullkomnu samráði við atvinnumálanefnd Reykjavíkur, sem sú ákvörðun var tekin. Það voru ýmsar bollaleggingar um, hvernig því fé ætti að verja. En niðurstaðan varð þessi, að leggja fé til hliðar, að Reykvíkingar fengju í raun og veru ákvörðunarrétt um þetta, en með samþykki atvinnumálanefndar ríkisins, þegar þar að kemur. Þar er um alveg öruggan og ákveðinn sjóð að ræða, sem Reykjavík hefur í handraðanum. En Reykjavík hefur auðvitað einnig öðrum fremur notið góðs af þeirri fyrirgreiðslu, sem lánveitingar Seðlabankans til iðnaðarins gera mögulega. Reykvískur iðnaður hefur einnig notið mjög góðs af gengislækkuninni. Það er ómótmælanlegt, enda er það vitað mál, að hann hefur eflzt síðustu misseri. Varðandi byggingariðnaðinn er það einnig ljóst, að hann hlýtur mjög að njóta góðs af þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið ákveðnar og miðaðar eru einmitt við þær ráðstafanir, sem fulltrúar byggingariðnaðarmanna sjálfra töldu verða að mestu gagni. Það var mjög rætt um það í haust og síðari hluta sumars, hvort vænlegra væri að veita nú verulegt fé til lána til algerra nýbygginga eða til þess að ljúka þeim byggingum, sem þegar eru komnar nokkuð á veg. Og það var sett upp ákveðin áætlun um þær framkvæmdir einmitt með það fyrir augum, að þeir, sem kunnugastir voru byggingariðnaðinum hér, sögðu: Með þessu móti kemur féð að langsamlega mestu gagni. Í fyrravetur var útvegað fé allt að því 120 millj., sem að mestu leyti fór einnig til bygginga í Reykjavík, eins og að var fundið af ýmsum öðrum. Þá var sagt: Sú fjárveiting kom ekki að fullu gagni vegna þess, að hún fór verulega til þess að greiða upp skuldir. Það var auðvitað liðkað til á ýmsa vegu, en því var haldið fram, að það hefði ekki orðið til þess að bæta verulega úr atvinnuleysi. Nú var haft samráð við fulltrúa iðnstéttanna um það, hvernig þessu fé yrði bezt varið og það var beinlínis eftir þeirra till., sem þessi háttur var á hafður og sú ákvörðun gerð, sem lýst var í tilkynningu félmrn. frá 16. sept. Ég skal ekki lesa hana hér upp, en mönnum er hún efnislega kunnug. Þetta stendur óhaggað. Þess vegna held ég, að þegar þetta mál er skoðað, hafi verið reynt eftir föngum að gæta réttar og þarfa allra aðila, eftir því sem hægt er miðað við takmarkaðar fjárhæðir. Það er ómótmælanlegt, að það var hægt með ýmsum tiltölulega litlum fjárveitingum eftir þær almennu efnahagsráðstafanir, sem gerðar voru í fyrra, að hleypa miklu fjöri í atvinnurekstur víðs vegar um landið með þeirri fyrirgreiðslu, sem nefndirnar veittu, en það þurfti stórfé til þess að bæta úr brýnni þörf á Norðurlandi, þá ekki sízt á Akureyri og Siglufirði og að nokkru leyti á Sauðárkróki. Þetta var gert. Í Reykjavík hefur verið reynt að greiða fram úr þeim málaleitunum, sem til nefndarinnar komu, jafnvel þó að nefndin teldi sér ekki fært að verða við þeim í einstökum tilfellum, og Reykvíkingar öðrum fremur njóta góðs af þeim almennu ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í lánamálum, bæði verksmiðjuiðnaðar og byggingariðnaðar. Hitt er svo annað mál, að það verður, eins og hv. 4. þm. Reykv. sagði, að fylgjast með þessum málum og sjá, hvað unnt sé að gera. Það er alveg rétt. Og þessi mál verða aldrei afgreidd í eitt skipti fyrir öll meðan við erum í vanda stödd. Aftur á móti sjáum við, hvernig atvinnuleysið sveiflast til, jafnvel hér í Reykjavík, en einnig á ýmsum stöðum úti á landi, algerlega eftir tíðarfari og gæftum, sem auðvitað verður ekki ráðið við með opinberum aðgerðum nema að sáralitlu eða engu leyti. Það eru staðreyndir. Mér er það ljóst, að þessar umr. um fsp. gefa mönnum ekki færi til þess að ræða málið frá öllum hliðum. En fsp. komu fram og ég hef reynt að svara þeim eftir því sem kostur var og reynt að haga mínum málflutningi þannig, að hann yrði frekar til upplýsingar, en ekki til áreitni þannig, að af því þyrftu út af fyrir sig að spretta langar umr.



Herra forseti. Ég ber hér fram á þskj. 76 svo hljóðandi fsp. til hæstv. heilbrmrh.: „Hvað hyggst ríkisstj. gera til þess að auka sjúkrarými handa geðsjúklingum og tryggja þeim bætta aðstöðu til endurhæfingar?“ Þessi fsp. er ekki borin fram að ástæðulausu. Geðsjúkdómar eru langalgengustu sjúkdómar hér á landi og raunar hvarvetna um heim. Hins vegar fer því mjög fjarri, að viðbúnaður okkar til þess að annast geðsjúklinga og lækna þá, eftir því sem geta hrekkur til, sé í samræmi við þörfina. Sérfræðingar telja, að þörfin á sjúkrarými vegna geðsjúklinga sé nú 600 rúm. Á aðalspítalanum, sem annast geðsjúklinga, Kleppi, er hins vegar aðeins gert ráð fyrir 200 rúmum og á Borgarspítalanum í Reykjavík eru 32 rúm. Eins og þessar tölur sýna, er þannig aðeins eðlilegt sjúkrarými fyrir rúmlega þriðja hvern sjúkling. Úr þessu neyðarástandi hefur verið reynt að bæta með því að troða inn í sjúkrahúsin mun fleira fólki en ráð var fyrir gert í upphafi. Á Kleppi eru nú t.d. 290 sjúklingar, en það er næstum því 50% meira en ráð var fyrir gert í öndverðu, og veldur það að sjálfsögðu þrengslum, sem eru jafnerfið fyrir sjúklingana og starfsfólkið. Auk þess hefur verið reynt að vista geðsjúklinga þar sem unnt var að koma þeim fyrir, á Vífilsstöðum, í hjúkrunarheimilinu í Stykkishólmi, að Arnarholti og Ási í Hveragerði. En þrátt fyrir þetta verða 200–300 sjúklingar út undan og verða að dveljast í heimahúsum. Raunverulega vantar sjúkrarými fyrir nær 400 sjúklinga. Stundum er um að ræða fólk, sem er svo þungt haldið, að það þarf á stöðugri gæzlu að halda, en samt líða mánuðir, áður en sjúkrahúsrúm fæst. Einnig hafa læknar neyðzt til þess að grípa til þess að útskrifa sjúklinga mun fyrr en æskilegt væri til þess að koma öðrum að, sem verr eru haldnir, og leiðir það oft til þess, að sjúkdómurinn tekur sig upp aftur. Hér er því um að ræða algert neyðarástand, ástand, sem hvílir mjög þungt á sjúkum mönnum og heilbrigðum aðstandendum þeirra. Vandkvæðin á Kleppi aukast enn við það, að daggjöld þar eru aðeins reiknuð 650 kr. fyrir sjúkling, en þau eru t.d. reiknuð 1800 kr. á Landsspítalanum eða næstum því þrefalt hærri. Þetta leiðir m.a. til þess, að á Kleppsspítala er ekki hægt að hafa allt það sérlærða starfsfólk, sem þyrfti, og bitnar það mjög á almennum rekstri hans. Er talið, að ef vel ætti að vera, þyrftu að vera 10 geðlæknar í viðbót á Kleppsspítala og þar við bætist skortur á öðrum sérmenntuðum starfskröftum, þjálfuðu hjúkrunarliði, félagsráðgjöfum, sálfræðingum o.s.frv. Ástandið er ekki síður alvarlegt að því er varðar endurhæfingu fyrir sjúklinga, sem eru á batavegi. Þrjú slík vistmannahús eru nú á Reykjalundi og hefur þeim fyrst og fremst verið komið upp fyrir frumkvæði og fjársöfnun Geðverndarfélagsins, en Reykjalundur hefur tekið að sér reksturinn. Í þessum þremur húsum er aðeins rúm fyrir 12 sjúklinga, en um 20 í viðbót dveljast í öðrum vistarverum á Reykjalundi. En þörf er talin á endurhæfingaraðstöðu fyrir um 150 sjúklinga. Þetta rými þyrfti þannig að fimmfaldast, ef vel ætti að vera. Einnig á þessum vistheimilum er svo ástatt, að daggjöldin eru óeðlilega lág, aðeins 500 kr., en þyrftu að vera tvöfalt hærri. Bitnar það auðvitað á þeirri þjónustu, sem unnt er að veita, og leiðir til þess, að nýting stofnunarinnar verður ekki nægilega góð. Við höfum fyrr á þessu ári fjallað hér á hinu háa Alþ. um ástandið á fæðingar- og kvensjúkdómadeild Landsspítalans. Þær umr. hafa leitt til þess, að tekizt hefur um það ánægjuleg samstaða milli hæstv. ríkisstj., Alþ. og áhugafólks utan þings að ráðast í stórframkvæmdir og flýta þeim eins og unnt er. Staðreyndir sanna, að mikil þörf væri að taka geðverndarmálin svipuðum tökum. Þess vegna er fsp. mín flutt, svo að skýr vitneskja fáist um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. á þessu sviði og síðan sé hægt að leggja á ráðin sameiginlega á grundvelli þeirrar vitneskju.



Herra forseti. Fsp. fjallar um, hverjar fyrirætlanir séu um aukningu sjúkrarýmis handa geðsjúklingum og bætta aðstöðu til endurhæfingar þeirra. Þegar nýja álman var að fullu tekin í notkun við Kleppsspítalann árið 1551, var rúmafjöldi þar talinn um 240, en síðan hefur ekki beint verið aukið við sjúkrarými á Kleppi. Hins vegar hefur verið aukið sjúkrarými með þeim hætti, að rekin hafa verið nokkurs konar útibú með læknisstjórnun frá Kleppi, svo sem í Stykkishólmi, á Úlfarsá, á Flókadeild og á Bjargi á Seltjarnarnesi. Á Kristnesi eru nú um 40 vistmenn með vægari tilfelli af geðveiki. Tekið hefur verið upp samband við Kleppsspítala á þessu ári um meðferð þeirra sjúklinga, þannig að mánaðarlega fer læknir frá Kleppsspítala til Kristness til að fylgjast með þessum sjúklingum. Fyrst var byrjað að taka slíka sjúklinga á Kristneshæli fyrir 5–6 árum, en fjöldi þeirra hefur farið sívaxandi ár frá ári. Þannig yrði rúmafjöldi fyrir geðsjúka nú um 345, þar af 104 á þessum útibúum og í Kristnesi, eins og ég nefndi. Geðdeild Borgarspítalans í Fossvogi var tekin í notkun 26. júní 1968, þar er rúmafjöldi 31 og annast deildin jafnframt eftirmeðferð sjúklinga sinna. Næstu fyrirhuguðu framkvæmdir um aukningu sjúkrarýmis fyrir geðsjúka eru við sjúkradeild fyrir 90–100 sjúklinga, sem byggð verði á landsspítalasvæðinu. Fyrirhugað var að koma þeirri stofnun fyrir á gömlu landsspítalalóðinni og af þessari stærð, sem ég tilgreindi núna, en þar sem nú er verið að ganga frá samningum við Reykjavíkurborg um stórfellda aukningu á lóðarrými ríkissjúkrahúsanna neðan Hringbrautar, en með sambandi við gömlu lóðina, yrðu þær byggingarframkvæmdir ráðnar eftir endanlega skipulagsákvörðun um lóðina og þá í hvernig áföngum haldið kynni að verða áfram að byggja þar. Svo sem kunnugt er, gerir framtíðarskipulag Reykjavíkurborgar ekki ráð fyrir frambúðarstaðsetningu eða aukningu sjúkrahúsareksturs á Kleppi. Það liggur því einnig fyrir að ákveða, er lóðamálin við Landsspítalann verða fullráðin, hvort geðsjúkrahússbyggingar ríkisins verða í framtíðinni á hinu nýja lóðarrými að meira eða minna leyti, sem sterklega kemur til greina. Hafa yrði þá einnig í huga stækkun geðdeildar við Borgarsjúkrahúsið, en eins og ég hef áður gert grein fyrir, starfar nú að staðaldri samstarfsnefnd milli ríkis og borgar um sjúkrahúsamálin og samræmdar aðgerðir á því sviði. Ég minni á í þessu sambandi, að það hefur lengi verið ákvörðun heilbrigðisstjórnarinnar að sitja ætti í fyrirrúmi, þegar núverandi framkvæmdum á landsspítalalóð lyki, bygging fæðingar- og kvensjúkdómadeildar og byggingar fyrir geðsjúka. Ljóst er, að um allmörg ár verður geðsjúkrahúsið á Kleppi rekið áfram. Er því mjög brýnt að bæta læknisaðstöðu þar til enn betri nýtingar. Hefur því verið í undirbúningi og þeim undirbúningi er alllangt komið, að reisa einnar hæðar byggingu í þremur álmum með tengingum, þar sem fyrst og fremst er ætlað rými fyrir vinnustofur lækna, sálfræðinga og félagsfræðinga og þjónar þar með fyrst og fremst þeirri grein læknismeðferðarinnar, sem mest hefur aukizt á undangengnum áratug, þ.e. meðferð á utanaðkomandi sjúklingum á s.k. göngudeildum. Til marks um það, hvað sú meðferð hefur aukið læknisþjónustuna, má upplýsa, að á næst liðnu ári hafa 400 sjúklingar sætt slíkri lækningameðferð hjá sjúkrahúsum með á að gizka 10 heimsóknum hver að meðaltali. Enn fremur er vert að vekja athygli á, hve gífurleg breyting hefur orðið á sjúklingameðferðinni á sjúkrahúsinu á undanförnum árum. Hefur það að sjálfsögðu aðeins verið mögulegt með verulegri starfsliðsaukningu. Einnig valda hér um hinar þekktu og stórkostlegu breytingar, sem orðið hafa í þróun lyfjameðferðar, sem einnig hefur aukið möguleika á göngudeildarmeðferðinni, svo að dæmi sé tekið. Þess er að geta, að árið 1953 voru innlagðir sjúklingar 124, en árið 1967 662 og það sem af er þessu ári 740. Breytt vinnubrögð samhliða þróun læknavísindanna á þessu sviði hafa gert mögulegt að þjóna miklu fleiri sjúklingum en áður, en þó er engu að síður áfram hin brýnasta þörf á aukningu sjúkrarýmis. Komið er að hinum síðari hluta fsp., um bætta aðstöðu til endurhæfingar. Í því sambandi er rétt að greina frá þeim framkvæmdum, sem staðið hafa undanfarin ár við byggingu á vinnustofum fyrir sjúklinga á Kleppi og sem tekin var í byrjunarnotkun árið 1961, en síðan í auknum mæli. Er þar um að ræða 400 fermetra gólfrými auk 180 fermetra samkomusalar, sem síðast var tekinn í notkun af þessu húsnæði, en í vinnustofum þessum stunda að staðaldri 56 sjúklingar ýmiss konar handavinnu undir yfirstjórn og handleiðslu sérlærðrar forstöðukonu. Er þessi starfsemi hin mikilvægasta, bæði frá sjónarmiði lækninga og endurhæfingar. Á Reykjalundi er rekin af SÍBS og með tilstyrk Geðverndarfélagsins, en með læknislegu eftirliti frá Kleppi, vinnustarfsemi fyrir ýmiss konar fyrrverandi sjúklinga eða öryrkja og má telja, að um 30 vistrými séu þar fyrir sjúklinga eða fyrrv. geðsjúklinga. Einnig er rétt að geta hér um starfrækslu, sem fyrrv. yfirhjúkrunarkona geðsjúkrahússins hefur rekið undanfarin tvö ár í samráði við yfirlækna þess og með stofntilstyrk ríkisins, en sem hún fyrst og fremst ber á eigin herðum. Hún starfrækir heimili fyrir um 8 fyrrv. sjúklinga, sem á grundvelli þeirrar dvalar og umönnunar geta stundað vinnu að staðaldri. Ekki er vafi á, að við ýmsa starfsemi sem þessa væri þarft að auka og þá ekki endilega á vegum ríkisins, en umfram allt með ráði og undir eftirliti þeirra, sem mesta þekkingu hafa á þessu sviði og heppilegast er, að hafi hönd í bagga um alla skipulagningu. Reykjavíkurborg mun á næstunni hefja starfrækslu á deild fyrir tauga- og geðsjúklinga í húsnæði Hvítabandsins við Skólavörðustíg. Húsnæðið á að rúma um það bil 32 vistmenn og er tilbúið til notkunar. Hins vegar mun það fara eftir því, hvernig gengur að afla hjúkrunarliðs, hvenær deildin kemst í fullan rekstur. Deildinni er ætlað að vera framhaldsdeild fyrir sjúklinga, sem verið hafa á geðdeild Borgarspítalans. Hugsanlegt er, að einnig verði teknir menn til meðferðar í vinnustofum deildarinnar, sem ekki eru vistaðir þar. Til þess að leysa úr bráðri þörf á geðlæknisþjónustu fyrir börn og unglinga hefur verið hafin af hálfu ríkisins og Reykjavíkurborgar könnun á möguleikum á að koma upp geðdeild fyrir börn í húsnæði, sem Reykjavíkurborg á við Dalbraut. Hafa undanfarið staðið yfir athuganir á innréttingu húsnæðis fyrir deild, sem rúmaði 17 vistmenn, 11 taugasjúklinga og 6 geðsjúklinga, en auk þess göngudeild eða ambulatorium. Til umr. hefur verið, að Reykjavíkurborg innréttaði húsnæðið, en ríkið annaðist síðan rekstur deildarinnar í tengslum við barnaspítala Hringsins. Kvenfélagið Hringurinn hefur boðið fram fjárhagsaðstoð við að útvega búnað í deildina. Hvort af þessu verður, fer eftir því, hvort samningar takast milli ríkis og borgar um húsnæði, en þeir samningar standa nú yfir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir þá vitneskju, sem hann hefur flutt okkur um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. á sviði geðlækninga. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að lýsa því yfir hér, að þessar fyrirætlanir eru greinilega allt of smávaxnar miðað við það geigvænlega ástand, sem ég lýsti í framsöguræðu minni hér áðan. Eins og ég gat um áðan og hæstv. ráðh. vefengdi ekki, vantar 200–300 sjúkrarúm til þess, að sjúklingar, sem þurfa að vera á sjúkrahúsi, komist að. Úr þessu verður ekki bætt með þeim smávöxnu aðgerðum, sem hæstv. ráðh. minntist á, þó að þær séu vafalaust mjög þarflegar hver um sig. Hér þarf miklu stærra átak. Það eina stóra átak, sem hæstv. ráðh. minntist á, var deild sú, sem fyrirhuguð er í tengslum við Landsspítala fyrir 90–100 sjúklinga. En hæstv. ráðh. lét það fylgja með, að þeim áformum hefði nú enn verið frestað vegna þess, að þau yrðu að bíða eftir skipulagningu lóðarinnar og þar á meðal eftir þeirri breytingu, sem hlýzt af nýjum hugmyndum um stærð þessarar lóðar. Ég vil beina því mjög alvarlega til hæstv. ráðh., hvort ekki sé hægt áð taka þetta atriði til endurskoðunar. Þegar ég spurðist fyrir um það í vor, hvenær fyrirhugað væri að stækka fæðingardeildina þá voru það fyrstu svör þessa hæstv. ráðh., að ekki væri hægt að gera það fyrr en búið væri að ganga frá skipulagi. En sem betur fór féllst hæstv. ráðh. á það síðar meir, að hægt væri að taka þessa ákvörðun og hefja framkvæmdir, þó að skipulagið væri ekki endanlega ráðið. Og ég held, að þetta ástand í geðverndarmálum sé svo alvarlegt, að það megi ekki bíða eftir þessari skipulagningu. Ég held, að hæstv. ráðh. þurfi að segja það við embættismenn sína, sem að þessum málum vinna, að þeir verði að finna leiðir til þess að hægt verði að hefja þessar framkvæmdir, þó að ekki sé búið að ganga frá endanlegu skipulagi í öllum greinum. Ég minntist á það áðan og það er staðreynd, sem menn verða að muna eftir, að geðsjúkdómar eru algengasti sjúkdómurinn hér á landi og þessi sjúkdómur snertir ákaflega mörg svið. Það er bæði mikið persónulegt vandamál fyrir mörg hundruð manna og mikið tjón fyrir þjóðfélagið, að lækningar á slíku fólki bera ekki nærri nógan árangur hér vegna þess, að aðstaða er of léleg. Í þessu sambandi má t.d. minna á það, að mikill meiri hluti allra öryrkja á Íslandi er öryrkjar vegna þess, að þeir eru þjáðir af geðsjúkdómum. Og margir þessir geðsjúkdómar eru þannig, að unnt væri að lækna þá, ef þeir væru teknir til meðferðar nægilega snemma og við nægilega góð skilyrði. En til marks um það, hve alvarlegt ástandið er, þá get ég greint frá því, að læknir á þessu sviði sagði mér frá því fyrir nokkrum dögum, að það væri alveg öruggt, að árlega væru framin hér á Íslandi þó nokkur sjálfsmorð vegna þess, að geðsjúkt fólk, sem þarf að komast á sjúkrahús, kemst ekki þangað. Hér er því um mjög stórfellt alvörumál að ræða. Ég minntist einnig á nauðsyn stóraukinnar aðstöðu til endurhæfingar. Þetta er einnig mikið stórmál. Vinnustofa sú, sem er á Kleppi og er ákaflega gagnleg, er annars eðlis. Hún á við fólk, sem hefur verið útskrifað af sjúkrahúsum, en þarf að dveljast um skeið á sérstökum vinnuheimilum til þess að aðlaga sig venjulegu umhverfi. Á þessu sviði hefur Geðverndarfélagið unnið mjög mikilvægt starf, eins og ég gat um áðan, með því að heita sér fyrir því að safna nærri 5 millj. kr. til þess að koma upp þremur smáhúsum á Reykjalundi, þó að þetta sé aðeins örlítil byrjun. En í þessu sambandi má minna á það, að Geðverndarfélagið mun vera hið eina af hliðstæðum félögum, sem ekki hefur neinn fastan tekjustofn til slíkrar starfsemi. Við höfum tryggt mörgum öðrum líknarfélögum tekjustofna af ýmsu tagi, happdrætti eða tiltekin gjöld af vörum, sem seldar eru í landinu, en Geðverndarfélagið hefur ekki fengið neinn slíkan tekjustofn. Ég hygg, að Geðverndarfélagið hafi sótt um það til Alþ. nú í vetur, að því yrði tryggður slíkur tekjustofn, og ég vildi beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort hæstv. ríkisstj. muni ekki fyrir sitt leyti vilja styðja þá beiðni. Að lokum vil ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að hugmyndir hæstv. ráðh. um aðgerðir á þessu sviði eru að minni hyggju allt of smávaxnar og við þurfum sameiginlega, hæstv. ríkisstj. og Alþ., að leggja á ráðin um það, hvernig hægt er á sem allra skemmstum tíma að tryggja hér aðstöðu til þess að annast geðsjúklinga, aðstöðu, sem sé sambærileg við þá, sem bezt gerist annars staðar. Það er skylda okkar bæði við þá sjúku og við þjóðfélagið.



Herra forseti. Varðandi tekjuöflun til Geðverndarfélagsins, sem síðasti ræðumaður taldi að hefði enga sérstaka tekjuöflun, þá vil ég aðeins geta þess, að félagið leitaði eftir því við ríkisstj. að fá fastan tekjustofn í svipuðum mæli eins og ýmis önnur félög, sem vinna annaðhvort að heilbrigðismálum eða mannúðarmálum, hafa fengið. Ríkisstj. fyrir sitt leyti var reiðubúin til þess að láta þeim í té þann tekjustofn, sem þeir leituðu þá eftir og var í tengslum við auglýsingar á eldspýtnabréf, en hins vegar hefur raunin orðið sú, að þetta hefur orðið þeim að litlu eða engu gagni, sem talizt getur. En eftir þessu leituðu þeir, og fengu tilstyrk ríkisstj. eða samþykki hennar fyrir því að reyna að afla sér slíks tekjustofns. Eins og kunnugt er, hafa mörg félögin tappagjald eða hluta af tappagjaldi, sem svo er kallað, einhvern hluta af framleiðslugjaldi á sælgæti o.s.frv. Annars hefur það oft verið til umr. innan ríkisstj., að það væri kominn tími til að taka þau mál til heildarendurskoðunar, þessi sérstöku gjöld til hinna og þessara. Það er nokkuð undir hælinn lagt og sennilega nokkur mismunun í því, hvernig menn njóta þeirra. Nær væri að reyna heldur að efna til sameiginlegrar fjársöfnunar, með einu eða öðru móti, í sameiginlegan sjóð, sem lyti sérstakri yfirstjórn og reyndi að láta þá menn njóta nokkurs jafnréttis, sem að þessum málum vinna. En á þessu sviði hafa margir áhugasamir einstaklingar og félög lagt feikilega mikið af mörkum, og það hefur verið, held ég, sameiginleg skoðun okkar í stjórninni, að það bæri að veita þessum félögum verulegan stuðning og taka í framrétta hönd áhugamannanna fremur en að ætlast til þess eða reyna það, sem yrði sjálfsagt erfitt, að taka á þeim verkefnum eingöngu af opinberri hálfu. Það er misskilningur, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, að ég hefði sagt í mínu svari áðan, að það þyrfti að bíða eftir skipulagningu landsspítalalóðarinnar. Ég vék ekkert að því. Ég sagði, að verið væri að ganga frá þeirri skipulagningu. Hún mun koma fyrir þingið í sérstöku formi innan fárra daga og þess vegna vildi ég ekki fara að ræða hana neitt frekar. En það er efnislega orðin samstaða milli fyrirsvarsmanna Reykjavíkurborgar og ríkisins um skipulag landsspítalalóðarinnar, sem gerir aðstöðuna hér allt aðra, því að þá verður lóðarrými fyrir byggingar fyrir geðsjúkdóma og aðrar heilbrigðisstofnanir um ófyrirsjáanlegan tíma á þeirri nýju landsspítalalóð, sem þá verður um að ræða. Ég vildi ekki eyða tíma hér í fsp.- tímanum til þess að ræða um þetta, af því að það kemur í sérstöku formi fyrir Alþ. að heimila undirskrift samninga fyrir hönd ríkisins í sambandi við makaskipti á lóðum og öðru, sem er í tengslum við þessa samningagerð. Það er náttúrlega mjög ánægjulegt, að hv. þm. er hér sí og æ að bjóða fram sína aðstoð og samvinnu við að leysa hin mestu vandamál í þjóðfélaginu og er hér sí og æ að hæla sér af því, að það sé honum að þakka og hans miklu aðgerðum hér á Alþ. -  En því verða menn auðvitað að gera sér grein fyrir, - og þess vegna segi ég það, að ekki á að þurfa að standa á neinu skipulagi þarna, - að þessi mál eru ein af þeim erfiðustu fjárhagslega fyrir ríkið. Ríkissjóður hefur lagt miklu meira til þessara mála en nokkru sinni áður á undanförnum árum, svo að mér sé kunnugt, ef þær fjárfúlgur, sem eru lagðar til þessara mála, eru umreiknaðar í sambærilegu verðlagi, sem gefur aðeins sannan og réttan samanburð, - ég er ekki að tala þar um framlög í krónutali. Það hefur verið haldið áfram þessum miklu framlögum af hálfu ríkisins, sem eru meira en tvöfalt meiri með sambærilegu verðlagi á undanförnum 5–6 árum en ég veit nokkru sinni áður dæmi um á svipuðu tímabili, þrátt fyrir það að við höfum orðið fyrir miklum áföllum efnahagslega, eins og kunnugt er, og það hefur gert aðstöðuna erfiðari. Ákveðið var að ráðast í byggingu fæðingardeildarinnar og kvensjúkdómadeildarinnar á undan geðsjúkdómadeildinni á landsspítalalóðinni, en ég hef sagt það margsinnis áður, að heilbrigðisstjórnin hafði ályktað, áður en þau mál komu til umr. hér á Alþ. í fyrra, að þetta tvennt ætti að sitja fyrir af nýjum byggingum, eftir að því er lokið, sem nú er verið að byggja. Það er augljóst, að þegar ákveðið var að hefja byggingu á næsta vori á fæðingar- og kvensjúkdómadeildinni, þá hlaut það óhjákvæmilega að hafa nokkuð veruleg áhrif á byggingartíma nýrrar geðsjúkdómadeildar. Það er auðvitað fjöldi manna, það þarf ekki að fara neitt leynt, og fjöldi lækna, sem hélt því fram, að miklu meiri þörf væri á því, að geðsjúkdómadeildin kæmist í notkun á undan fæðingar- og kvensjúkdómadeildinni. Þetta gat vel verið álitamál, og við höfðum ekki fyrir okkar leyti úr þessu skorið. En mér var alltaf ljóst, að hér gat verið um mikið álitamál að ræða, að hefja byggingu kvensjúkdómadeildarinnar á næsta vori. Nú hefur það verið gert fjárhagslega mögulegt með því að veita nokkurt fé til þess á fjárl., en jafnframt með því að afla lánsfjár til bráðabirgða, þannig að tiltækar væru á fjárlögum 1970 10 millj. og 20 millj. af lánsfé til þess að hefja þessar framkvæmdir. Ég er alveg sammála hv. þm. um nauðsyn aðgerða á þessu sviði, nauðsyn þess að fjölga sjúkrarúmum og reyndar að efla margháttaða aðra starfsemi, en því miður verð ég að segja það, og það vita hv. þm. alveg eins og ég, að það er auðvitað víðar en á þessu sviði og einnig víðar en í sambandi við kvensjúkdóma- og fæðingardeild, sem vöntun er fyrir sjúkrarúm. Það fer nokkuð eftir því, hvaða kröfur menn gera, hvað menn telja mikla nauðsyn á hverjum tíma, og nauðsynin verður auðvitað líka að metast af getunni til að koma þessum málum í framkvæmd. En þegar hafðar eru í huga þær byggingarframkvæmdir, sem staðið hafa yfir á landsspítalalóðinni og við Borgarsjúkrahúsið í Reykjavík, þar sem ríkið hefur borgað 60% kostnaðarins á undanförnum árum, við spítala á Húsavík, við spítala í Vestmannaeyjum, við spítalabyggingu á Akranesi, og með því að ljúka nýlega nýjum spítölum, eins og á Sauðárkróki, sem ekki eru til þess að gera mjög ungir, og miðað við önnur áform, sem fram undan eru, þá endurtek ég það, sem ég sagði áðan; að hér er auðvitað um að ræða eitt af meginviðfangsefnum og erfiðari viðfangsefnum, sem Alþ. og ríkisstj. á við að glíma frá fjárhagslegu sjónarmiði. Ég held, að eitt af því fyrsta, sem ég sagði, þegar ég tók við embætti heilbrmrh. og ræddi um heilbrigðismálin, hafi verið, að ef menn gerðu kröfu til þess, að meira væri að gert heldur en áætlanir, sem í það og það skiptið lægju fyrir hjá ríkisstj., gerðu ráð fyrir, þá yrðu menn auðvitað að vera reiðubúnir til þess að leggja fram meira fé af opinberri hálfu, úr ríkissjóði, meira fé en ella, og það yrði þá naumast gert með öðrum hætti en þeim, að menn yrðu að láta annað sitja á hakanum, vegi, brýr, skóla o.s.frv. Þetta er hlutur, sem fjárveitingavaldið, fjvn , verður að gera upp við sig.



Herra forseti. Ég vildi aðeins mótmæla því mjög eindregið, að ég hafi tekið þessi mál til umr. til þess að halda því fram, að minn hlutur í þeim sé eitthvað meiri en annarra. Því fer mjög fjarri, að sú hugsun hafi nokkuð hvarflað að mér. Hitt er jafnmikil staðreynd, að umr. okkar alþm. um jafnveigamikinn þátt og fæðingardeildina og kvensjúkdómadeildina hafa orðið til þess að flýta fyrir framkvæmdum. Það hefur orðið til þess að fá hæstv. ráðh. til þess að fallast á ráðstafanir, sem hann var áður búinn að neita. Ég vil minna þennan hæstv. ráðh. á það, að hann situr í stjórnarráðinu sem starfsmaður okkar alþm. og hann verður að þola það, að við ræðum við hann um þau vandamál, er hann á að fjalla um fyrir okkur. Ég hef sjaldan heyrt leiðinlegri hlut úr þessum ræðustól en þegar hæstv. ráðh. skýrði frá því í vor, að hann hefði ekki haft hugmynd um ástandið á kvensjúkdómadeild Landsspítalans fyrr en til hans komu tveir læknar í fyrra, báðir konur, og sögðu honum frá því, að þær gætu ekki starfað lengur við þau skilyrði, sem þarna væru. Þarna lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að hann vissi ekki, hvernig ástandið væri á þeim stofnunum, sem hann á að stjórna fyrir okkur. Ég er anzi hræddur um það, að einhverjir læknar þurfi einnig að fara til hæstv. ráðh. og segja honum frá því, hvernig ástandið er í geðsjúkdómamálum. Það nægir ekki að standa hér og segja nokkur almenn orð um það, að allir vilji, að þarna sé eitthvað gert. Það er verkefni þessa hæstv. ráðh. að leggja fyrir okkur till. um það, sem gera þurfi, og kanna, hvort hv. alþm. eru fáanlegir til þess að leggja fram þá fjármuni, sem til þess þarf. Mér er fullkomlega ljóst, að peninga í þessu skyni þarf að taka af einhverju öðru. Það er ekki hægt að nota sömu peningana tvisvar. En það er verkefni þessa hæstv. ráðh. að láta á það reyna, hvort þau mál, sem honum er trúað fyrir, njóti þess stuðnings hér á þingi, að hann geti komið fram þeim stórvirkjum, sem nauðsynleg eru. En það verður að gera með tiltekinni tillögugerð, en ekki með almennu orðagjálfri.



Herra forseti. Það er ástæða fyrir mig, herra forseti, til þess að gera aths. við það, sem hér hefur verið haldið fram af hv. 6. þm. Reykv. Bæði hann og fleiri þm. lýstu því yfir og það stendur í þskj. frá þeim, að þeir hefðu ekki haft hugmynd um, hvernig ástandið væri, hvorki í kvensjúkdómadeildinni né annars staðar, og þeir hefðu hrokkið við, er þeir komust að því. En ég sagði ekki það, sem hv. þm. sagði að ég hefði sagt, að ég hefði ekki haft hugmynd um, hvernig ástandið væri á kvensjúkdómadeildinni. Hins vegar sagði ég frá því, að það hefði fyrst borizt vitneskja til heilbrigðisstjórnarinnar frá læknum geislalækningadeildarinnar á Landsspítalanum á s.l. sumri og mér hefði borizt vitneskja um það frá þeim sömu læknum, kvenmönnum, hversu alvarlegt ástandið væri í sambandi við legkrabbasjúkdóma íslenzkra kvenna. Það er skjalfest, að vitneskja liggur ekki fyrir fyrr en á s.l. sumri frá þeim læknum, sem um þessi mál eiga að fjalla, og hún er sennilega til komin vegna árangurs af þeirri krabbameinsleit, sem hér hefur átt sér stað á undanförnum árum og leiddi í ljós alvarlegra ástand en menn gerðu ráð fyrir. Þessi er sannleikurinn í þessu máli, og þetta þurfti ekki að fara að misherma hér nú, því að svo mikið var um það talað í vor, og það var það hliðarmál, sem þar kom inn í, að koma upp með hraða geislalækningatækinu, kóbalttækinu, sem svo mikið hefur verið talað um, til þess að bregðast við þessu viðhorfi strax, og það var þess vegna á s.l. hausti, sem ég vildi taka þá stefnu að byggja strax bráðabirgðahúsnæði til þess að koma þessum tækjum í notkun í haust, og þeirri stefnu hefur verið fylgt. Ég veit, að margir læknar vildu fara allt aðra leið. En þetta mál er annað en ástandið á kvensjúkdómadeildinni. Ástandið á kvensjúkdómadeildinni var þó ekki alvarlegra en það, að þegar læknir kvensjúkdómadeildarinnar og fæðingardeildarinnar og læknir skurðlækningadeildarinnar á Landsspítalanum töluðu saman og þegar óskað var eftir því af hálfu kvensjúkdómadeildarinnar, að læknir skurðlækningadeildarinnar veitti 5–6 rúm í sinni deild til þess að taka við alvarlegustu tilfellunum, þá var eytt þeim biðlista, sem hér hafði verið gerður að umtalsefni. Og ég hef sagt það og segi það enn, að þessar aðgerðir gátu átt sér stað, án þess að tilstuðlan ráðh. þyrfti til að koma, eingöngu með beinni og meiri samvinnu læknanna sjálfra á spítalanum. Þetta er efni málsins og óþarfi að rangherma neitt það, sem fram fór hér á s.l. vori þessu máli viðkomandi.