Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til laga um loftferðir var lagt fyrir síðasta hv. Alþingi og varð ekki útrætt þá, enda orðið áliðið þings, þegar frv. var lagt fram. Frv. er samið af þriggja manna nefnd, sem var skipuð 23. marz 1956. Í n. áttu sæti Gizur Bergsteinsson hæstaréttardómari, formaður, Hákon Guðmundsson hæstaréttarritart og Jónas G. Rafnar alþm. N. hefur unnið mikið starf við samningu þessa frv. og ekki sízt það að safna þeim ýmsu gögnum, sem frv. byggist á. Þau loftferðalög, sem nú er stuðzt við, eru frá árinu 1929, og flugvallalögin eru frá 1945. Síðan núgildandi loftferðalög voru samin, hefur margt breytzt, flugið orðið mikilvægara og ýmsar tæknilegar breytingar á orðið. Það er því eðlilegt, að við þurfum að endurskoða þessi lög, sem voru þá, þegar þau voru sett, byggð á alþjóðlegum reglum, sem í gildi voru, en eru nú vitanlega orðin að öllu leyti eða flestu leyti úrelt. Sérstaklega hefur flugið farið vaxandi milli landa. Ísland er aðili að mörgum alþjóðasamþykktum á sviði flugmála, eins og kunnugt er. Hafa sumar þeirra lagagildi hér, en aðrar ekki. Hafa þau mörgu og dreifðu ákvæði, sem þannig gilda um íslenzk flugmál, oft valdið bagalegri óvissu um, hvaða reglum skyldi fara eftir, því að enda þótt alþjóðasamþykkt, sem Ísland er aðili að, en ekki hefur verið lögfest hér, kunni að þoka fyrir eldri lagaákvæðum hér, eru þó íslenzkir flugmenn erlendis ávallt bundnir af hinum alþjóðlegu ákvæðum. Í frv. þessu er hinum dreifðu ákvæðum safnað saman í einn bálk, og er efnið að sjálfsögðu í samræmi við alþjóðasamninga þá um flugmál, sem Ísland er aðili að. Við samningu frv. var höfð hliðsjón af nýjum, norrænum loftferðalögum, einkum þeim dönsku og norsku. Vegna eðlis flugsins hlýtur löggjöf hvers lands um flugmál að sníðast í verulegum atriðum eftir alþjóðlegum reglum. Í aths. með frv. er að þessu vikið á bls. 31, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þótt loftför hafi geysimiklu hlutverki að gegna í sínum heimalöndum sem samgöngutæki, til áburðardreifingar o.s.frv., þá er innanlandsflug einungis takmarkaður þáttur af starfsemi loftfara, ef rétt er á haldið. Af þessu leiðir, að innanlandslög, sem miðuðust aðallega við notkun loftfara innanlands, eru mjög ófullkomin og þung í framkvæmd, enda yrðu loftför þá að hlíta síbreytilegum reglum, ef þau fljúga yfir landamæri eins ríkis til annars. Markmiðið hlýtur því að vera að skapa alþjóðlegar reglur um loftferðir, bæði stjórnvaldsreglur og einkamálareglur, og samræma síðan innanlandslög hinna einstöku ríkja þessum reglum. Niðurstaðan er því sú, að setja verði milliríkjasáttmála um þau efni, er loftferðir varða, og veita þeim lagagildi í sáttmálaríkjunum. Eyður í sáttmálanum ber síðan að fylla með reglum alþjóðlegs valdstjórnarréttar, alþjóðlegs einkamálaréttar og innanlandslögum samkv. þeim kennisetningum lögvísinda, sem þar um fjalla. Frv. það, sem hér er til umr., er, eins og fyrr var sagt, efnislega að mestu í samræmi við þau mörgu dreifðu ákvæði laga, t.d. loftferðalaganna frá 1929 og flugvallalaganna 1945, og þeirra alþjóðasamþykkta, sem Ísland hefur gengizt undir varðandi flug. Enda þótt nýmælin séu mörg, ef miðað er við gildandi loftferðalög, nr. 32 1929, eru nýmæli fá, ef miðað er auk laga við þá alþjóðasamninga um flugmál, sem Ísland er aðili að. Frv. þetta stefnir að því að færa loftferðalög okkar í sem bezt samræmi við alþjóðlegan flugrétt. Er lagt til, að það komi í stað hinna gömlu loftferðalaga og einnig í stað laga um flugvelli, nr. 24 1945, en þau lög verða einnig að teljast algerlega úrelt að undanskilinni heimild til eignarnáms á landi undir flugvelli og önnur mannvirki fyrir flugið, en slík heimild er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að verði áfram. Eftir er að setja frv. til l. um réttindi yfir flugvélum, svo og kyrrsetningu flugvéla, en um bæði þessi efni gilda sums staðar sérstök lög, þótt önnur ríki hafi fært það inn í hin almennu loftferðalög. Mér þykir ekki ástæða til að fjölyrða um hinar einstöku greinar frv., en ég vænti þess, að það þyki nægilega skýrt með hinum ýtarlegu aths., sem n. hefur samið með frv. Eins og frv. ber með sér, er hér um mikinn lagabálk að ræða og tæknilegar hliðar á því, sem dálítið erfitt er fyrir einstaka þm. að gera sér grein fyrir. Verður því í aðalatriðum að leita til hinna tæknifróðu manna um hin ýmsu ákvæði, og er eðlilegt, að hv. samgmn., sem fær málið til meðferðar, leiti upplýsinga hjá þeim, sem helzt væru færir um að svara til um það, hvort þetta frv. er nægtlega vel undirbúið til þess að verða gildandi loftferðalög fyrir Ísland. Ég leyfi mér að vænta þess, að svo sé. Það hefur verið varið miklum tíma í að semja frv., og það hefur verið leitað eftir upplýsing um það, hvernig loftferðalög eru í öðrum löndum, og eins og segir í grg. frv., er frv. samið með það fyrir augum að samræma loftferðalög okkar þeim lögum, sem annars staðar gilda. Ég leyfi mér, að lokinni þessari umr., að óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr, og hv. samgmn.



Herra forseti. Það er eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem ég vildi gjarnan spyrja hæstv. samgmrh. að, hvort honum mundi ekki finnast ástæða til þess að hafa í því beinlínis. Það er í sambandi við IV. kaflann, sem fjallar um áhöfnina. Ég sé ekki, að það sé tekið fram neitt um vinnutíma þeirra, sem vinna á flugvélunum, og ég held, að það sé eitt af því, sem sé brýn nauðsyn á að hafa í svona lögum, þar sem um þá menn, sem þar starfa, gegnir oft öðru máli en almennt um þá verkamenn, faglærða og aðra, sem vinna hin þjóðnýtu störf í þjóðfélaginu. Vegna öryggis flugvélanna og farþeganna er mun meiri nauðsyn á, að ákvarðanir um vinnutíma séu mjög strangar, og við vitum, að í þeim almennu reglum, sem framfylgt er, er það svo. En er ekki rétt og nauðsynlegt að hafa slíkt í l. sjálfum, eða hefur hæstv. ráðh. hugsað sér, að slíkt mundi kannske aðeins verða sett í reglugerð, og er það nægilegt? Er ekki nauðsynlegt fyrir okkur að setja beinlínis inn í lög ákvæði um vinnutímann, sem flugmennirnir megi vinna? Við vitum það, að sérstaklega hér hjá okkur, þar sem bæði oft er erfitt að fljúga, ekki sízt hvað innanlandsflug snertir, og þar sem millilandaflugið er tiltölulega mjög langt flug, reynir ákaflega mikið á hæfni flugmanna okkar. Og nú erum við yfirleitt svo gæfusamir, að við eigum mjög góða flugmenn, og þess vegna er það líka mjög nauðsynlegt, að vinnuþreki þeirra sé ekki ofboðið, vegna þess að þetta er eitt af þeim störfum, þar sem menn þurfa raunverulega helzt alltaf að vera óþreyttir, þannig að menn geti alltaf beitt allri sinni orku að þeim viðfangsefnum, sem þarf að fást við. - Ég vildi aðeins skjóta því til hæstv. ráðh. og þá annars til þeirrar n., sem fengi þetta til umr., hvort það væri ekki nauðsynlegt að hafa þetta beinlínis í lögunum.



Herra forseti. Ég hygg nú, að það sé ekki ákvæði um vinnutíma í loftferðalögum þeirra þjóða, sem þetta frumvarp er sniðið eftir. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að flugmenn og flugáhafnir mega ekki hafa það langan vinnutíma, að öryggi sé ekki fullkomið þess vegna. En eins og hv. þm., sagði, mætti vitanlega í reglugerð ákveða vinnutímann og ekki síður í samningum á milli flugfélaganna, flugstjóra og annarra áhafna flugvélanna. Að sjálfsögðu tekur samgmn. þetta atriði til athugunar, hvort ástæða þykir til breytinga í því efni frá því, sem er í frv., en ég hygg, að þessu takmarki megi ná, sem hv. þm. nefndi hér áðan, þótt það sé ekki sett í lögin.



Herra forseti. Þetta frv. er samið í dómsmrn. á grundvelli skýrslu eða álitsgerðar, sem nefnd, sem skipuð var vegna atburða í Þjórsárdal um hvitasunnuhelgina 1963, hefur samið og nú hefur verið birt í blöðum. Ég hygg þó, að það sé rétt að lesa hér upp þær till, n., sem varða endurskoðun á nokkrum ákvæðum laga og reglugerða, og nokkur atriði, er varða löggæzlu og dómgæzlu, vegna þess að þau skýra frv., með leyfi hæstv. forseta. Það eru kaflar um endurskoðun á nokkrum ákvæðum laga og reglugerða: „1) Áfengislöggjöf verði endurskoðuð með sérstöku tilliti til þess, að komið verði í veg fyrir áfengisneyzlu ungmenna. Koma þar einkum eftirfarandi atriði til greina: Að sett verði skýlaus ákvæði um, að ungmenni innan ákveðins aldurs sé óheimilt að hafa áfengi um hönd, aldurstakmark 18 eða 19 ár. Að ungmennum innan ákveðins aldurs verði óheimil dvöl að kvöldlagi á veitingastað, þar sem vinveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með forráðamönnum. Að áfengi, sem ungmenni kann að hafa undir höndum, verði skilyrðislaust og án tafar gert upptækt. Að skýr ákvæði verði sett um bann gegn hvers konar afhendingu eða veitingu áfengis til ungmennis. Að sett verði ströng viðurlög gagnvart þeim, er afhenda eða veita ungmenni áfengi. Að hætt verði afhendingu á tollfrjálsu áfengi til ungmenna, enda þótt þau séu lögskráð á skip. Að skilyrðislaust verði gert upptækt áfengi, sem borið er ólöglega inn á veitingastaði eða reynt er að bera þangað inn, sömuleiðis áfengi í fórum manna, sem teknir eru ölvaðir á almannafæri. Sektir fyrir ölvunarbrot verði hækkaðar verulega frá því, sem nú er, svo og viðurlög við leynivinsölu. 2) Sett verði ákvæði um bann gegn því, að ökumenn leigubifreiða flytji ölvuð ungmenni eða leyfi ungmennum áfengisneyzlu í bifreiðum sínum. Ákvæðin hindri þó ekki, að ungmenni séu flutt heim til sin, þótt ölvuð séu. 3) Sett verði ákvæði í reglugerð um sérleyfishafa og hópferðaleyfishafa, er geri þá ábyrgari en verið hefur um flutning ungmenna á skemmtistaði og aðra samkomustaði. Ákvæðin beinist að því að koma í veg fyrir, að ungmenni séu flutt á slíka staði, nema um skipulagðar ferðir sé að ræða undir ábyrgri stjórn hæfilega margra fararstjóra eða ungmennin fari til staðar, þar sem vitað er að skipulagt mót fer fram eða umsjón og eftirlit sé á staðnum. Reglur 2. töluliðar hér næst á undan gilda og um sérleyfis- og hópferðabifreiðar. 4) Settar verði reglur samkv. lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, nr. 55 1949, um læknislegar og félagslegar aðgerðir til þess að sporna við ofdrykkju ungmenna, svo sem að flytja ungmenni, sem ítrekað eru tekin ölvuð á almannafæri, til læknismeðferðar. 5) Gefin verði út almenn reglugerð um útgáfu persónuskilríkja til ungmenna á aldrinum 12–22 ára. Verði miðað að því, að útgáfa geti hafizt á hausti komanda“ Kaflinn, er varðar löggæzlu og dómgæzlu, hljóðar svo: „1) Skemmtanaleyfi fyrir almennar skemmtanir, svo sem dansleiki, hvers konar mót og mannfagnaði, sem ungmenni hafa aðgang að, séu hvergi veitt, nema tryggilega sé séð fyrir nægilegu eftirliti og löggæzlu. 2) Með því að víða í héruðum er engin aðstaða fyrir löggæzlumenn að taka til geymslu þá, sem ölvaðir gerast, valda óspektum eða setja ómenningarbrag á samkomur með öðrum hætti, er brýn nauðsyn á, að gerð verði hið fyrsta áætlun um byggingu héraðsfangelsa samkv. l. nr. 21 1961, þar sem þörfin er mest. 3) Löggæzla í héruðum landsins verði hið fyrsta efld, eftir því sem fjárveitingar frekast leyfa, bæði hvað snertir fast lið og héraðslögreglulið samkv. lögum um lögreglumenn. 4) Þjóðvegalöggæzla ríkislögreglunnar verði efld verulega, svo að hún geti veitt héraðslögreglumönnum nauðsynlegan stuðning og aðstoð. 5) Hert verði eftirlit með því, að ungmenni fái ekki afgreitt áfengi í áfengisútsölum eða vinveitingastöðum. 6) Haldið verði áfram baráttu gegn leynivínsölu og afgreiðslu slíkra mála fyrir dómi hraðað. 7) Hert verði á ráðstöfunum til að koma í veg fyrir smygl, eftir því sem frekast er unnt. 8) Unglingar og aðrir, sem ölvaðir eru á almannafæri og hafa í frammi ólæti, verði gerðir ábyrgir, svo að eftirminnilegt megi verða þeim sjálfum og öðrum víti til varnaðar.“ Þá er rétt að geta þess, að ekki alls fyrir löngu barst dómsmrn. bréf frá stjórn Landssambands ísl. barnaverndarfélaga, þar sem eru sendar tillögur, er samþykktar voru einróma á aðalfundi sambandsins, sem haldinn var í Reykjavík dagana 12.–13. sept. s.l. Ályktunin var gerð að undangengnu ýtarlegu framsöguerindi um málið og alimiklum umr., en fundinn sóttu auk kjörinna fulltrúa frá barnaverndarfélögum margir áheyrnarfulltrúar og gestir, eins og segir í þessu bréfi. Till., sem sendar voru, hljóða þannig: „Fimmti landsfundur Landssambands ísl. barnaverndarfélaga skorar á dómsmrh. að efla löggæzlu og eftirlit með unglingum á almannafæri og á skemmtistöðum. Vill fundurinn benda á eftirfarandi atriði, til að draga úr vandkvæðum af framferði unglinga: 1) Hert sé á eftirliti á sölu áfengis til unglinga. 2) Forráðamönnum skemmtistaða, sem unglingar sækja, sé gert að skyldu að hafa eftirlit með umgengni og háttprýði þeirra og gæta þess, að fjölmenni keyri ekki úr hófi fram. 3) Ákveðnar reglur séu settar þeim aðilum, sem gangast fyrir hópferðum unglinga. 4) Unglingum sé gert að skyldu að bera nafnskírteini, svo að unnt sé að fylgjast með aldri þeirra og ábyrgð. 5) Allir þeir, sem brjóta af sér í umgengni, viðskiptum og framkomu við unglinga, verði hiklaust og tafarlaust sóttir til saka.“ Í frv. eru þær breytingar á áfengislögum, sem nauðsynlegt og tiltækilegt þótti að gera á grundvelli álitsgerðarinnar, og eru þær samkvæmt því, sem ég las, í fullu samræmi við till. Landssambands ísl. barnaverndarfélaga, svo langt sem sú till. nær. Í frv, er lögð á það áherzla og efni þess er fyrst og fremst það að hindra áfengisveitingar og áfengisútlát með nokkrum hætti til unglinga og þá yfirleitt miðað við 21 árs aldur. Ég vek þó athygli á því, að í 3. gr. frv. er varðandi dvöl ungmenna á veitingastöðum. þar sem vínveitingar eru leyfðar, miðað við 18 ára aldur eða yngri og þeim bönnuð dvöl þar, nema í fylgd með forráðamönnum sínum séu. Það má segja, að þetta aldursákvæði er eitt meginvandamál, sem taka verður afstöðu til í sambandi við þetta mál. Núgildandi reglur miða við 21 ár, en í álitsgerð þeirri, sem ég áðan las upp, er vikið að yngra aldursmarki í sumum tilfellum, og er till. um 18 ára aldur í 3. gr. í samræmi við þær till. Æskilegast væri að sjálfsögðu að miða þarna við eitt aldursmark, og komum við þá að því, hvort fært þyki að fylgja eftir 21 árs aldursmarki í öllum tilfellum, þannig að það hafi raunhæfa þýðingu. Ég veit, að miklir annmarkar munu þykja á því að lækka þetta aldursmark frá því, sem nú er í lögum. Hitt verðum við allir að viðurkenna, að oft hefur þetta aldursmark verið gersamlega dauður bókstafur, og því miður er hætt við því, að erfitt verði einnig, þrátt fyrir þær tryggingarráðstafanir, sem settar eru í lagafrv., að fylgja því ætíð eftir svo sem vert væri og vissulega gera þarf, ef ákvæðinu er haldið. Ég hef þó ekki talið rétt að gera till. um að lækka þetta 21 árs aldursmark, sem í 1. gr. lagafrv. er haldið, en vek athygli á því til sérstakrar íhugunar fyrir hv. þm., hvort þeir telja rétt að lækka það og þá eingöngu í því skyni, að þau mörk, sem sett séu, séu með þeim hætti, að nokkurn veginn mögulegt sé að fylgja þeim, - ekki allt of miklar líkur til þess, að um dauðan bókstaf verði að ræða. En við vitum það t.d., - ég segi það ekki til þess að færa neitt að þeim hópi manna sérstaklega, heldur einungis vegna þess að þar er um augljósa og alkunna staðreynd að ræða, - að stúdentar, sem ekki hafa náð 21 árs aldri, hafa frá fornu fari tekið þátt í alls konar samkvæmum, þar sem vín er um hönd haft, og þarf að verða mikil breyting á framkvæmd og ég vil segja hugsunarhætti, til þess að þetta sé raunverulega gerlegt að stöðva. Eins vitum við um ýmsa, jafnvel gifta menn, sem vinna fyrir sínum heimilum í ýmsum stéttum og allir vita að vín hafa um hönd, að erfitt kann að vera að fylgja því eftir, að þeim sé það meinað með þeim hætti, sem í lagafrv. er ráðgert og nú á að herða eftirlitið með. Hér er um matsatriði að ræða, þar sem annars vegar verður að hafa í huga, að vitanlega er öllum innan við 21 árs aldur óhollt að drekka vín, og þá einnig að líta á, hvað framkvæmanlegt er, eins og þjóðfélagsháttum okkar nú og raunar lengi hefur verið háttað. Það er eitt meginatriði þessa máls, að ætlunin er að gera ráðstafanir til þess, að aldursmarkið verði framkvæmanlegra en áður með því að gefa út nafnskírteini a.m.k. fyrir alla unglinga, og hefði framkvæmd þeirrar ráðagerðar þegar verið hafin, ef ekki hefði komið upp við athugun málsins, að hagstofustjóri taldi fyllilega til greina koma að gefa út nafnskírteini til handa öllum landsmönnum, ekki sérstaklega í sambandi við áfengislöggjöfina, heldur gætu slík skírteini orðið hagkvæm í ýmsum öðrum samböndum. Hann hefur nú í haust samið frv. um þetta, sem er til athugunar hjá stjórnvöldum, og fyrr en þeirra athugun er lokið, taldi dómsmrn. ekki rétt að hefjast handa um útgáfu nafnskírteina fyrir unglingana eina, vegna þess að þá yrði um tvíverknað að ræða og óþarfa fyrirhöfn, sem spara mætti, ef sá háttur yrði ákveðinn, sem ekki verður gerður nema með löggjöf og þá eftir ákvörðun Alþingis nú í haust, að lögbjóða nafnskírteini handa öllum. Var þá hugsað af hálfu hagstofustjóra, að a.m.k. í fyrstu fengju einungis hinir yngri aldursflokkar skírteini með mynd sinni á, þannig að um eins konar vegabréf, ef svo má segja, væri að ræða. Nafnskírteini annarra yrðu að því leyti einfaldari, að þar yrði mynd sleppt. En þetta atriði er sem sagt til athugunar, og ef ekki verður úr, að heildarlöggjöf verði um þetta sett, mun dómsmrn. nú á allra næstu vikum hefjast handa um útgáfu allsherjar nafnskírteina handa unglingum og þá sennilega miðað við 22 ára aldur sem hámark. Að aldursmarkinu slepptu, sem ég tel í raun og veru vera mesta vandamálið í þessu, og útgáfu nafnskírteina, sem er hreint framkvæmdaratriði fyrir þá yngri, en þarf löggjafar við, ef hinn hátturinn yrði tekinn upp, sem ég gerði grein fyrir, þá er ætlunin sú að gera með öllu óheimilt að afhenda yngri mönnum en 21 árs að aldri áfengi með nokkrum hætti, en það hefur verið heimilt undir vissum kringumstæðum eða a.m.k. framkvæmt - skulum við segja - óátalið undir vissum kringumstæðum fram að þessu. Þá er einnig ráðgert, að áfengi, sem er í höndum ungmenna yngri en 21 árs, skuli skilyrðislaust gert upptækt. Með sama hætti er heimilað að gera upptækt umsvifalaust áfengi, sem flutt er heimildarlaust inn á veitingastað, eftir því sem nánar segir í 3. og 7. gr. þessa frv. Enn fremur eru ákvæði, sem eiga að hindra drykkjuskap í bifreiðum, en eins og öllum er kunnugt, er hann nú mjög tíðkaður, ekki sízt af ungmennum, - slík ákvæði eru auðvitað ætið erfið í framkvæmd, en öllum kemur saman um, að svo mjög hafi að þessu kveðið, að ráðstafanir verði að gera gegn því, - og eins að flytja ölvuð ungmenni, nema þá einungis án tafar til heimila þeirra. Í samræmi við till. í þessari álitsgerð og raunar till. barnaverndarfélaganna líka er svo hert á sektar- og upptökuákvæðum áfengis einnig í fleiri samböndum, svo sem sést af lagafrv. og ég tel ástæðulaust að greina frekar. Þá vil ég minna á, að lagt hefur verið fram frv. um drykkjusjúka menn, sem þegar er komið hér til n., og er vonandi tryggt, að það nái fram að ganga á þessu þingi, en að ákvæðum þess frv. er einnig vikið í álitsgerðinni. Ég hygg, að varðandi löggjöf sé í þessu frv., að því er tekur til dómsmrn., farið eftir fram komnum tili. í öllu verulegu og hitt séu framkvæmdaratriði, sem sjálfsagt er að fylgja eftir einnig. Ég vek þó athygli á því, að ég hef ekki talið fært að setja refsiákvæði gagnvart ungmennum og þá miðað við aldur 18 eða 19 ár, eins og mér skilst að lagt sé til í álitsgerð Þjórsárdalsnefndarinnar, fyrir það eitt að hafa áfengi um hönd. Ég tel hvort tveggja, að það sé mjög erfitt að setja mörg mismunandi tímamörk, ég hef, eins og fram kemur af því, sem ég hef sagt, ærnar áhyggjur af þeim mismunandi tímamörkum, sem þegar eru í frv., og tel hitt frágangssök, að bæta enn einu við um að refsa unglingum undir tilteknum aldri alveg sérstaklega fyrir það eitt að hafa áfengi um hönd. Ef það er einhverjum að refsa, þá tel ég, að refsingin verði að beinast gegn þeim, sem láti þá fá áfengi, og það er skýlaust í frv., eins og það nú liggur fyrir, að slíkt sé refsivert. En hitt er hæpnara, að ætla að setja ný refsiákvæði fyrir unglingana sjálfa, vegna þess að þá verður í þessu sambandi einu að meta sem óvita og því annaðhvort að senda til læknis, eins og ráðgert er í frv. um drykkjusjúklinga eða lækningu drykkjusjúkra manna, eða beina refsingunni gegn þeim, sem veita þeim áfengið, eins og í þessu frv. er ætlað. Mér er það alveg ljóst, að hér er um mjög mikið vandamál að ræða, mjög alvarlegt. Ég geri mér einnig ljóst, að því fer fjarri, að þetta frv. eitt leysi allan vanda í því efni. Það þarf margt fleira til að koma. Löggjöfin ein dugir ekki, allra sízt refsilöggjöfin ein, þó að hún sé hert, bæði að efni og í framkvæmd. En þó að við viðurkennum, að margt fleira þurfi til að koma, er þessi herðing refsilöggjafarinnar, áfengislaganna sjálfra, og herðing á framkvæmd þeirra nauðsynlegur liður í því, sem gera þarf, og vona ég því, að þetta frv. verði að meginefni til samþ. hér á hv. Alþ., þó að vel megi vera, að mönnum sýnist ástæða til að breyta því í einstökum atriðum. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Áður en þetta frv. um breytingar á áfengislögunum fer til n., vildi ég gjarnan vekja athygli á tveimur atriðum, - nýjum atriðum, sem ég mundi telja æskilegt að fengju nokkra athugun í nefnd. Ég hygg, að það frv., sem hér liggur fyrir, en í því felast ekki neinar stórbreytingar, það sé heldur til bóta frá því, sem nú er, og get því mælt með því. Hins vegar tek ég undir það, sem kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., að það gæti verið nokkurt vafamál, hvaða aldurstakmark á að setja í lög eins og þessi. Ég sé, að í frv, er haldið því aldurstakmarki, sem er í núgildandi áfengisl., og það má vel vera, að það sé rétt. En í þessu sambandi er þó vert að athuga það, að þróunin stefnir heldur í þá átt að lækka aldurstakmörk og veita ungum mönnum aukin réttindi, án þess að ég sé sérstaklega að nefna það í sambandi við þetta mál. Ég býst t.d. við því, að að því muni koma fyrr en seinna í sambandi við kosningar til Alþingis og bæjar- og sveitarstjórna, að aldurmarkið verði heldur fært niður. Ég segi þetta samt ekki vegna þess, að ég sé beinlínis að leggja til, að aldursmarkinu verði breytt í því frv., sem hér liggur fyrir. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., er þetta frv., sem hér liggur fyrir, þannig til komið, að eftir þá atburði, sem gerðust í Þjórsárdal á s.l. vori, var skipuð nefnd af hæstv. menntmrh. til þess að gera skýrslu um þessa atburði og þær ályktanir, sem af þeim mætti draga. Þessi skýrsla liggur nú fyrir, og eitt af þeim atriðum, sem n. bendir á til úrlausnar, felst í því frv., sem hér liggur fyrir. Það getur að sjálfsögðu verið gott að herða á ýmsum bönnum og eftirliti, og skal ég ekki draga úr því, heldur tel það að mörgu leyti nauðsynlegt. Það atriði í till. n., sem ég vil leggja megináherzlu á eða tel, að leggja beri megináherzlu á, felst í því, sem n. leggur til um það, að aukin sé bindindisfræðsla og æskulýðsstarfsemi, sem vinnur gegn áfengisnautn. Ég hygg, að það sé vænlegast til árangurs í þessum efnum, að slík starfsemi verði efld. Þegar núv. áfengislöggjöf var sett, varð því miður þetta atriði svo að segja alveg út undan. Það er að vísu sérstakur kafli í lögunum um áfengisvarnir, en hins vegar er ekki séð fyrir neinu teljandi fjármagni til þess að gera þennan kafla laganna raunhæfan. Í frv. að áfengislögunum frá 1954 er gert ráð fyrir því, að sérstökum hluta af áfengiságóðanum verði varið til þessarar starfsemi, og þannig var þetta frv. lagt fyrir Alþingi á sínum tíma af hæstv. núv. dómsmrh. En illu heilli var þetta ákvæði um að tryggja áfengisvörnunum og bindindisfræðslunni sérstakt fjármagn fellt niður úr frv. í meðferð þingsins. Ég vil í tilefni af því benda hæstv. n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, á hað að taka til athugunar, að þetta ákvæði verði tekið upp í lögin, eins og það var í frv. til áfengislaga á þingi 1953. Þetta ákvæði, sem þá var lagt til af þeirri nefnd, sem undirbjó lögin, að yrði tekið upp, var svo hljóðandi„ með leyfi hæstv. forseta, og var þá í 31. gr. í frv.: „Stofna skal áfengisvarnasjóð. Er hlutverk hans að standa straum af kostnaði við áfengisvarnir, bindindisfræðslu og bindindisútbreiðslu. Skulu í hana renna árlega 3% af hagnaði Áfengisverzlunar ríkisins. Áfengisvarnaráð fer með stjórn og reikningshald sjóðsins. Nánari fyrirmæli um áfengisvarnasjóð skulu sett í reglugerð. Á síðasta þingi flutti ég sérstakt frv., þar sem þessi gamla till. var tekin upp, og hef aftur flutt hað á þessu þingi. En mér finnst vel vera hægt að leysa þetta mál þannig, fyrst komin er fram sérstök breyting á áfengislögunum, að þetta ákvæði verði beinlínis tekið upp í þau og þar með tryggt nokkurt fjármagn til þessarar starfsemi. En það getur hver og einn gert sér ljóst, að það er tilgangslaust að vera að tala um bindindisfræðslu og sérstaka æskulýðsstarfsemi til þess að vinna gegn áfengisneyzlu, nema því aðeins að séð sé fyrir hæfilegu fjármagni til slíkrar starfsemi. Þess vegna vildi ég biðja þá nefnd, sem fær þetta mál til athugunar, að taka það jafnframt til athugunar, hvort ekki væri rétt að taka þetta ákvæði upp að nýju og fella það inn í kafla áfengislaganna um áfengisvarnir, eins og það var upphaflega í því frv. að áfengisl., sem lagt var fyrir Alþingi 1953. Annað atriði, sem ég vildi biðja n. að taka til athugunar, snertir 9. gr. áfengislaganna. 9. gr. áfengislaganna hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áfengisverzlun ríkisins annast sölu áfengis þess, sem ríkið flytur inn samkv. 3. gr. Ríkisstj. ákveður álagningu með hliðsjón af áfengisstyrkleika og innkaupsverði. Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings. Þetta seinasta ákvæði 9. gr., að óheimilt sé að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings, virðist hafa verið metið þannig af hæstv. ríkisstj., bæði núv. ríkisstj. og nokkrum, sem hafa setið á undan henni, að það væri eiginlega heimilt eða ríkisstj. og forráðamönnum áfengisverzlunar væri heimilt að gefa afslátt til kaupenda svo að segja allra annarra en veitingamanna. Og þess vegna hefur sá siður skapazt, að allmargir aðilar fá nú afslátt frá útsöluverði á áfengi. Það hefur komizt í hefð að binda þetta að ýmsu leyti við hinar hærri stöður í þjóðfélaginu, ef svo mætti segja, þannig að t.d. ráðh. og þingforsetar og fleiri slíkir hafa fengið þennan afslátt. Ég mundi telja það æskilegt, að 9. gr. yrði gerð alveg skýr í þeim efnum, að það væri ekki aðeins synjað um afslátt til veitingamanna, heldur allra, sem áfengi kaupa, þannig að allir sitji þar við sama borð. og þess vegna ættu þessi niðurlagsákvæði 9. gr. að hljóða eitthvað á þessa leið: „Óheimilt er að gefa afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings. Ég held, að það hljóti hverjum og einum að vera ljóst, sem telur, að áfengi sé eitthvað skaðlegt, að það sé ekki til þess að skapa holla siðvenju í þessu efni að telja það einhver sérstök hlunnindi, að menn fái afslátt af áfengi, og sízt af öllu að binda það við hinar hæstu tignarstöður í þjóðfélaginu. Ég held þess vegna, að það sé þáttur í því að skapa heilbrigðar venjur í þessum efnum að fella þetta afsláttarleyfi alveg niður. Ég vil taka það alveg skýrt fram, til þess að valda ekki neinum misskilningi, að í sambandi við þetta er ég ekki að deila neitt sérstaklega á hæstv. núv. ríkisstj., því að hún hefur ekki skapað þá venju, sem ríkir í þessum efnum, þó að hún hins vegar sé jafnsek fyrirrennurum sínum. Og ég vil líka segja það, að mér finnst nú ástand þjóðmálanna vera þannig, að hæstv. ríkisstj. sé ekki það traust í sessi, að það megi reikna með því, að þessi réttindi verði endanlega bundin við hana, svo að það sé ekki sérstaklega verið neitt að taka frá henni, þó að þau yrðu felld niður. Það gæti kannske alveg eins verið, að þau væru raunverulega tekin frá einhverjum öðrum. En af þessum ástæðum, sem ég hef greint, að það eru yfirleitt allir kannske jafnsekir um, að þessi hefð hefur komizt á, þá ætti líka að vera auðveldara að ná samkomulagi um að afnema það. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri að sinni, en ég vænti þess, að hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, athugi jafnframt þessi tvö atriði, sem ég hef minnzt á, í fyrsta lagi, að það verði tryggt nokkurt fjármagn til áfengisvarna, og í öðru lagi, að helmild til að veita afslátt frá útsöluverði á áfengi verði alveg felld niður.



Herra forseti. Lagafrv. það, sem hér liggur fyrir um breytingu á áfengislögum, snertir eitt mesta og viðkvæmasta vandamál þjóðarinnar, áfengisneyzlu æskufólks. Það vandamál er afleiðing þess háskasamlega leiks, sem mikill meiri hluti þjóðarinnar tekur þátt í og vill ekki vera án, að feta örgranna línu hófdrykkjunnar án þess að falla í hyldýpið, sem við blasir, ef á brestur jafnvægið. Með þeim breytingum, sem hér er lagt til að gerðar verði á áfengislögunum, er gerð tilraun til að koma a.m.k. í veg fyrir, að nokkur hætti sér út á línuna, fyrr en hann hefur náð þeim andlegum og líkamlegum þroska, sem nauðsynlegur er talinn. Ég ætla ekki í tilefni af þessu frv. að ræða áfengisvandamálið almennt, en vildi minnast á nokkur atriði í sambandi við einstakar greinar þess. Í 1. gr. frv. eru, svo sem segir í aths. með frv., tekin af öll tvímæli um, að hvers konar afhending á áfengi til ungmenna undir 21 eins árs aldri er óheimil. Af því leiðir, að verði uppvíst um ölvun manns undir 21 árs aldri, er það fyrst og fremst staðfesting þess, að einhver annar aðili hefur framið lögbrot. Samkv. því ber vitaskuld að snúast við, þ.e.a.s. að leiða í ljós, hvaðan ungmennið hefur fengið áfengið. Það ber fyrst og fremst að upplýsa. Og ég tel þörf á, að í áfengislögin bætist sérstakt ákvæði þess efnis, að verði ungmenni undir 21 árs aldri uppvíst að ölvun, skuli hverju sinni hefja sérstaka rannsókn á því, hver hefur selt eða veitt áfengið, og beita öllum tiltækum ráðum til þess að rekja þannig afbrotið til upphafs síns. Það, sem fyrst og fremst þarf að tryggja, er, að hver sá, sem brýtur áfengislög á þann hátt að selja eða veita áfengi yngri mönnum en 21 árs, eigi ávallt á hættu, að til hans verði áfengisneyzla ungmennisins rakin við rannsókn. Fram til þessa hefur áhættan í þessu efni verið lítil, en ég tel, að grundvallarskilyrði þess, að lögin nái tilgangi sínum og komi að einhverju haldi, sé, að í hvert skipti, sem lögreglan hefur afskipti af ölvuðu ungmenni yngra en 21 árs, verði undantekningarlaust rannsakað, hver hafi hverju sinni gerzt brotlegur við ákvæði áfengislaganna um bann við afhendingu áfengis til ungmenna. Það er slíkt höfuðatriði, að allt sé gert, sem unnt er, til þess að tryggja, að haldin séu þau lög, sem gilda um bann við afhendingu, sölu eða veitingu áfengis til ungmenna, að ég tel, að ef svo reyndist að dómi þeirra, sem eftirlit eiga að hafa með framkvæmd laganna, að hægara væri að tryggja, að þau væru haldin, ef aldursmarkið væri lægra en 21 árs, þá held ég, að það komi mjög til álita að velja þann kostinn að miða t.d. við 19 ár, það munu a.m.k. einhverjar aðrar þjóðir gera, og beita jafnframt mjög ströngum viðurlögum, ef út af er brugðið, beita t.d. veitingastaði, sem bera ábyrgð á slíkum lagabrotum, tímabundnum lokunum og algerum, ef um ítrekuð brot er að ræða. Í 2. gr. frv. er ákvæði um, að ökumönnum leigubifreiða og almenningsbifreiða er bannað hvort heldur að taka ölvuð ungmenni til flutnings í bifreiðum nema til heimaksturs eða leyfa þeim áfengisneyzlu í viðkomandi bifreiðum. Í aths. með frv. er þess getið, að áfengisneyzla ungmenna sé allmjög tengd bifreiðaakstri og ákvæði þessarar greinar séu ætluð til þess að draga úr þeim þætti í áfengisneyzlu æskufólks. Nú vita þeir, sem til þekkja, að þær bifreiðar, sem unglingar nota í sambandi við áfengisneyzlu, eru ekki einungis eða fyrst og fremst leigubifreiðar eða almenningsbifreiðar, heldur ekki síður einkabifreiðar, sem oft og tíðum eru í eigu manna, sem stunda það, sem á reykvísku er kallað hark, einkum og ekki sízt í sambandi við dansleiki, sem haldnir eru utan höfuðborgarinnar. Ég er þeirrar skoðunar, að til þess að ákvæði 2. gr. frv. nái þeim tilgangi, sem þeim er ætlað, þurfi þau að vera víðtækari, nánast þannig, að þau nái ekki einungis til ökumanna leigubifreiða eða almenningsbifreiða, heldur allra ökumanna, enda naumast annað í samræmi við þá almennu niðurstöðu áfengislaganna, að forsenda fyrir áfengisneyzlu manns yngri en 21 árs sé sú, að lögbrot hafi verið framið, þ.e.a.s., að 18. gr. áfengislaganna hafi verið brotin. Í 2. gr. frv. er þannig ákvæði um, að leigubifreiðar og almenningsbifreiðar megi ekki nota til lögbrota eða yfirhylminga yfir lögbrot. Þau ákvæði hljóta að eiga að gilda um allar bifreiðar, þ.e.a.s. að engum bifreiðarstjóra sé heimilt að taka ölvuð ungmenni til flutnings samkv. frv. nema til heimilis þeirra né heldur megi í nokkurri bifreið leyfa mönnum yngri en 21 árs áfengisneyzlu. Sé ungmenni innan við 21 árs aldurs með áfengi undir höndum, hefur verið framið lögbrot, sem hverjum borgara, bifreiðarstjórum sem öðrum, ber að gera sitt til að upplýsa. Sú skylda hlýtur að ná til allra bifreiðarstjóra, en ekki aðeins ökumanna leigubifreiða eða almenningsbifreiða. Og þá kem ég þar með að því atriði 2. gr. frv., sem kveður á um, að einungis sé leyft að aka ölvuðum ungmennum heim. Ég lít svo á, svo sem ég gat um fyrr, að hendi það, að maður undir 21 árs aldri sé ölvaður, þá hafi fyrst og fremst einhver annar en ungmennið framið lögbrot, nema um þjófnað væri að ræða, einhver hafi brotið áfengislögin með því að selja eða veita því áfengi. Ef koma á í veg fyrir slík afbrot, þurfa þeir menn, sem gerast sekir um þau, fyrst og fremst að eiga á hættu, að þeirra hlutur sé dreginn fram í dagsljósið. Þess vegna ættu lögin að gera ráð fyrir því, að bifreiðarstjórum beri sem öðrum borgurum að stuðla að því, að til sökudólgsins náist, og eigi því að gera yfirvöldum aðvart í stað þess einungis að aka hinu drukkna ungmenni heim. Ég er sannfærður um, að ákvæði 1. gr. frv. um bann við að afhenda eða veita áfengi yngri mönnum en 21 árs kemur að engu haldi. fyrr en hver sem það gerir veit, að hann á það raunverulega á hættu, að ölvun ungmennisins verði rakin til hans. Til þess þarf undanbragðalausa rannsókn, í hvert skipti sem lögreglu er kunnugt um ölvun manns, sem er yngri en 21 árs. Þetta er það, sem ég sé ástæðu til þess að taka fram í sambandi við einstakar greinar frv., og ég vænti þess, að sú nefnd, sem fær það til meðferðar, taki það til athugunar. Í aths. með þessu frv., sem herðir á ýmsum ákvæðum áfengislaganna og bætir við nokkrum bönnum, er þess getið, að það sé árangur af störfum nefndar, sem skipuð var af hæstv. menntmrh. í júnímánuði s.l. í samráði við dómsmrn. í tilefni atburða, sem urðu í Þjórsárdal hvítasunnuhelgina 1988. Eru till. n. varðandi endurskoðun áfengislaga hinar einu þeirra, sem varða endurskoðun laga. Þess er einnig getið, að veigamestu ráðstafanirnar, sem bent er á í till. n., sem skipuð var lögreglustjóranum í Reykjavík, sálfræðiprófessor við háskólann og formanni barnaverndarnefndar Reykjavíkur, séu um útgáfu persónuskilríkja ungmenna á tilteknum aldri. Samkv, því, sem birt hefur verið um störf n., virðist hún hafa kynnt sér Þjórsárdalsmálið í smáatriðum, og það blasir vitaskuld við, að á bak við þá atburði liggur keðja lögbrota einhverra einstaklinga, sem veitt hafa, afhent eða selt vín til ungmenna undir 21 árs aldri. En hvergi kemur það þó fram, að hve miklu leyti hafi verið hafðar hendur í hári þeirra sökudólga, og ég vildi gjarnan fá það upplýst, að hve miklu leyti n. hefur kynnt sér þá hlið málsins. Það er vitaskuld til lítils að setja lög og ákveða viðurlög við brotum á þeim, ef ekki er gert allt, sem unnt er, til þess að upplýsa afbrotin og beita þá refsingum, sem raunverulega eru sekir. Á einum stað í skýrsluútdrættinum kemur t.d. fram, að lögreglan á Selfossi hafi tekið í sínar vörzlur unga stúlku meðvitundarlausa af áfengisneyzlu, faðir hennar hafi ekki viljað við henni taka eða kosta bifreið með hana til Reykjavíkur, þar sem hún átti heima. Þar endar frásögnin, og ekki er um það getið, hvað gert hafi verið til að upplýsa, hvaðan stúlkunni kom áfengið, hver hafi verið hinn seki. Framhaldið í þessu sérstaka máli mun samkv. þeim heimildum, sem ég hef, hafa verið það, að þegar stúlkan hafði sofið úr sér ölvímuna, ók lögreglan með hana aftur upp í Þjórsárdal, og ég er hræddur um, að þar með hafi ekki meira verið gert í því máli, og að bæði að því er varðar Þjórsárdalsatburðina og önnur brot á þeim lögum, sem banna afhendingu á áfengi til ungmenna, hafi verið of lítið gert að því að draga hina raunverulegu sökudólga fram í dagsljósið, svo að nauðsynlegt aðhald geti skapazt í þessum efnum og öllum verði ljós áhættan af því að veita eða selja ungmennum áfengi. Till. n. hafa birzt opinberlega nú í morgun og eru að nokkru leyti jákvæðar ábendingar um aukna æskulýðsstarfsemi með tilstyrk bæjarfélaga, og í aths. með lagafrv. þessu er tekið fram, að veigamesta ábendingin sé um útgáfu persónuskilríkja til ungmenna. Litlar till. eru gerðar um jákvætt framlag ríkisins í þessum málum, en hætt er við, að undir hælinn verði lagt, hvað verður um framkvæmdir á ábendingum um aukinn hlut bæjarfélaga, ef ekki koma til bein lagaákvæði, en þá er óeðlilegt að leggja verulega fjárhagsbagga á sveitarfélög með lagaboðum, án þess að ríkið taki þátt í útgjöldunum. Að öðru leyti þykir mér till. bera nokkurn keim þess, sem um of og einhliða hefur að æskufólki snúið frá opinberum aðilum. Þær virðast, a.m.k. þær, sem mestar líkur eru á að verði framkvæmdar, vera neikvæðar. Og þær ákvarðanir, sem teknar hafa verið og verið er að taka í samræmi við þær, eru bönn og takmarkanir. Bönn og takmarkanir eru óhjákvæmileg og þurfa meira að segja að vera þannig úr garði gerð, að þau nái tilgangi sínum, þar sem þau eiga rétt á sér. Og bönn og refsingar í áfengismálum þurfa einkum að vera örugglega á þann veg, að þau bitni ekki einungis á unglingunum, heldur fyrst og fremst á þeim, sem draga æskufólk út í drykkjuskap með sölu eða afhendingu áfengisins. En það, sem unglingar og æskufólk þarfnast fyrst og fremst, eru jákvæðar aðgerðir, aðgerðir, sem tryggja æskufólki það, sem ætti að koma í staðinn fyrir það, sem bannað er. Ég ætla við afgreiðslu þessa máls, sem hér liggur fyrir, aðeins að minnast á eitt atriði í því sambandi. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar. að í fræðslukerfi okkar vanti í raun og veru annan helminginn af því, sem þar ætti að vera. Fræðslulögin tryggja æskufólki ekki nema hluta af því, sem nauðsynlegt er að það verði aðnjótandi. Skólarnir sjá svo um hina beinu fræðslu, og þar dveljast unglingarnir hluta dagsins, og heimilin sjá ungmennunum a.m.k. fyrir næturstað, hvað sem meira er í hverju tilfelli, en sá tími í daglegu lífi ungmenna, sem mestu varðar að nýttur sé á jákvæðan og hollan hátt, til þess að viðleitni skólanna og heimilanna komi að haldi, er að mestu látinn eftir aðilum, sem fyrst og fremst hafa áhuga á peningum í vösum ungmennanna, en láta sig lítt varða sálar- eða líkamsheill þeirra. Þar er æskufólki fyrst og fremst boðið það, sem gæti fært einhverjum gróða. Vasar ungmennanna eru hin fengsælu mið fyrir peningamenn, sem hafa komið sér upp viðeigandi veiðarfærum til að sækja þangað aflann. Ég er þeirrar skoðunar, að í fræðslulögunum eða einhverri viðbót við þau eigi að gera ráð fyrir því, að tómstundir æskufólks séu til og það sé ekki sama, á hvern hátt þeim er varið. Það sé jafnrík skylda þjóðfélagsins að sjá æskufólki fyrir húsnæði og viðfangsefnum í tómstundum sínum eins og sjá því fyrir skólahúsum og fræðslu. í því þjóðfélagi, sem við búum í, þar sem treyst er á gróðahyggjuna sem hreyfiafl, er ekki hægt að búast við jákvæðum árangri í uppeldismálum, fyrr en fræðslukerfið hefur verið útvíkkað svo, að á sama hátt og það er nú skylda ríkis og sveitarfélaga að byggja skóla í bæjum og sjá ungmennum þar fyrir fræðslu, verði það skylda sömu aðila að reisa æskulýðsheimili og gefa þar hverju ungmenni kost á að nota frítíma sína til hollrar tómstundaiðju, skemmtana og til þess að hittast þar í eigin húsakynnum í skjóli fyrir veiðarfærum þeirra útgerðarmanna, sem gera út á vasa æskufólks. Sá tími þarf að koma, að slík æskulýðsheimili séu í hverjum bæ og þorpi og séu talin jafnsjálfsögð og skólar eru nú. Það er vist. að þegar slíkar stofnanir hafa verið til um skeið, þyrftum við siður en nú að binda traust okkar við bönnin ein. En þess tíma, að þannig verði búið að æskunni, má vist því miður biða alllengi enn í því þjóðfélagi gróðahyggjunnar, sem byggir hverja milljónahöllina eftir aðra utan um skuldabréf sín og víxla og umboðsfyrirtæki erlendra auðhringa, sem býr á sama tíma við slíkt húsnæðisleysi í skólamálum, að ekki er unnt að uppfylla þær kröfur, sem fræðslulögin þó gera um skólaskyldu, nema með því að tví- og þrísetja í skólana.



Herra forseti. Það voru örfá atriði, sem ég vildi drepa á, áður en málið færi til n., í þeirri von, að hún athugaði þau nokkuð. Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. sé til bóta, það sem það nær, og því sjálfsagt að veita því stuðning. Hitt vil ég taka undir hjá hv. síðasta ræðumanni, að bönn og viðurlög eru ekki eina aðferðin og ekki aðalaðferðin, sem á að viðhafa til þess að koma hér endurbótum á, heldur verður að vinna að þessum málum jákvætt, byggja upp það þjóðfélag handa ungmennunum, sem kemur í veg fyrir, að þau leiðist út á glapstigu, eins og nú því miður á sér æðioft stað. Hv. 5. þm. Reykv. drap hér áðan á þann ósið, sem lengi hefur verið viðloðandi, að veita ákveðnum embættismönnum áfengi með afslætti. Ég veit reyndar ekki, hvað þessi afsláttur er mikill, ég býst við, að hann sé æðidrjúgur, ef öll álagningin á áfengið er innifalin í þeim afslætti. En ekki er mér neitt kunnugt um það. Ég veit ekki, hvernig á þessu stendur, að þessi siður hefur upphaflega verið tekinn upp. Hann er kannske frá því fyrir mitt minni eða riflega það. Hvort það hefur verið af einhverri miskunnsemi við þáv. embættismenn, að þeir hafi verið svo fátækir, að þeir hafi þurft þess með, veit ég ekki, en nú sýnast vera komnir þeir tímar, að sú ástæða væri niður fallin, og meira að segja á þessu ári ætti hagur sumra þessara embættismanna að hafa batnað svo, að þeir gætu nú sleppt þessum fríðindum. Ég tel því, að það sé rétt athugað hjá hv. 5. þm. Reykv., að þetta atriði ætti að athuga í nefnd. Þá hnýt ég hér um eitt atriði í 3. gr. þessa frv. Þar stendur: „Ungmennum 18 ára eða yngri er óheimil dvöl eftir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með forráðamönnum sínum. En í fylgd með forráðamönnum sínum má víst hafa börn á öllum aldri á slíkum samkomum. Ég skil þetta svo. Nú er það óneitanlega þannig, að til eru foreldrar í landinu og það helzt til margir, sem telja áfengisneyzlu alls ekki skaðlega. Öðru nær, þeir mundu ekki telja það neitt athugavert, þótt þeir hefðu börnin sín með, svona á ýmsum aldri, á slíka samkomu. En teljum við það æskilegt, að slíkt sé leyft eða heimilað? Við verðum bókstaflega að reikna með hlutunum eins og þeir eru og þá þannig, að til eru foreldrar, sem gæta ekki sinna eigin barna nógu vel í þessum efnum. Við þurfum löggjöf til að vernda börnin, jafnvel fyrir sínum eigin foreldrum í þessum efnum, og þar með eigum við ekki að heimila það, að foreldrar taki börn með sér á drykkjusamkomur. Það er nefnilega ekki víst, að þeir, þegar þangað er komið, séu færir um að gæta þeirra. Ég geri ráð fyrir, að hugsunin í þessu sé sú, að foreldrarnir gæti sinna eigin barna, sem þarna eru á ferðinni. En þegar á það er litið, að þeir líta ekki sömu augum og ýmsir okkar á skaðsemi þessara veitinga, þá held ég, að þessi vernd foreldranna sé lítils virði. Og ég vil meira að segja telja það skaðlegt að leyfa þetta og eiga þannig þátt í því, að börn horfi upp á drykkjuskap foreldra sinna á slíkum samkomum. Þetta bið ég hv. nefnd að athuga. Það hefur oftast nær, þegar rætt hefur verið almennt um þessi mál, verið vitnað í það, að til þess að skapa hér eða koma á umbótum í þessum málum, þá þurfi að skapast það almenningsálit, er dregið geti úr því tjóni, sem af áfengisneyzlu stafar alltaf. Það er vafalaust hárrétt, þetta. Ég býst við, að það séu flestir - kannske allir alþm. sammála um það, að slíkt almenningsálit þyrfti að skapa. En ég hef orðið fyrir vonbrigðum hér á hv. Alþ. í þessum efnum. Þegar á átti að herða að stíga litið spor til þess að skapa slíkt almenningsálit, brugðust alþm. sjálfir. En þetta var, þegar við þrír alþm. fluttum fyrir nokkrum árum till. um það að hætta áfengisveitingum í opinberum veizlum. Við töldum það vera fordæmi öðrum til gagns, að slíkur háttur yrði upp tekinn að hætta þessum áfengisveitingum í opinberum veizlum. En það var, held ég, innan við fjórða hluta alþm., sem vildi fallast á það. Ég hef þó ekki breytt um skoðun síðan, að slíkt mundi vera drjúgt spor í þá átt að skapa almenningsálit, sem gæti orðið til bóta í þessum efnum. Ég vil því beina því til hv. n., sem fær þetta mál til athugumar, hvort ekki sé rétt, annaðhvort að koma slíku ákvæði inn í þetta frv. eða þá á annan hátt að koma þeim sið á að hætta slíkum áfengisveitingum. Ég skal ekki fjölyrða um þetta að sinni, en ég treysti því, að hv. n. taki þau atriði til athugunar, sem ég hef hér bent á.