Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Má ég fyrst þakka hæstv. forseta, að hann hefur aftur tekið upp þann góða og sjálfsagða sið að skýra frá því í fundarbyrjun, hverjir hafi fjarvistarleyfi. Með þessu lætur hann ekki okkur hina, sem á þingi mætum, sakfella þá, sem fjarvistarleyfi hafa, um sams konar ábyrgðar- og áhugaleysi fyrir þingmannsstarfi sínu og hina, sem venjulega láta sig vanta hér í sali Alþingis. En benda vildi ég hæstv. forseta á það, sem ég raunar veit, að hann skilur allra manna bezt sem sagnfræðingur og skjalavörður, að til þess að síðari tími dæmi þá þingmenn ekki of hart, sem fjarvistum eru með leyfi í einstökum tilfellum, þá þarf ekki bara að tilkynna úr forsetastóli, hverjir það eru, því að það geymist ekki eftirkomendum okkar, heldur líka rita það í fundargerð hvers fundar, og vænti ég þess, að hæstv. forseti hlutist til um, að svo verði gert hér eftir. Þá vildi ég skýra hæstv. forseta frá því, að það var nú í gærkvöld, sem ég hringdi í þriðja sinn á þessu þingi árangurslaust í símavörzluna. Ég hringdi nokkurn veginn látlaust frá kl. 8,15–8,35, þá gafst ég upp. Ég get skilið, að þegar starfsfólkið sér marga þingmenn vanrækja starf sitt, þá hætti því við að gera slíkt hið sama, en þó að þar kunni að mega finna afsökun fyrir starfsfólkið, óska ég þess, að hæstv. forseti gangi eftir því, að bæði símavarzlan og önnur afgreiðsla og þjónusta, sem hér á að veita þm., sé leyst af hendi sómasamlega. Loks langar mig að fá upplýsingar um eitt mál. Á síðasta fundi hér í hv. d. tilkynnti hæstv. forseti úr forsetastóli: „Lagt fram í lestrarsal: Bæjarstjórinn á Seyðisfirði sendir ályktun bæjarstjórnar, þar sem skorað er á Alþingi að samþ. frv. nýbyggingarráðs um fiskveiðasjóð Íslands og um breyt. á l. um nýbyggingarráð.“ - Mér kom málið ókunnuglega fyrir, mundi ekki eftir því. Og strax og hv. 8. þm. Reykv. var byrjaður að flytja framsöguræðu sína í skólamálunum, fór ég að leita í þeim 42 málum, sem mér eins og öðrum hv. þm. hafði verið útbýtt hér í sæti mitt. Ég fann 9 bráðabirgðal. Þau voru lögð fram af hæstv. ríkisstj., og hugsazt gat, að nýbyggingarráð hefði samið þau. Það var meira að segja líklegt, að ríkisstjórn, sem vill spara, hefði látið einhverja af þeim 30 til 40 n. og þá kannske alveg eins nýbyggingarráð og einhverja aðra semja þau. En þau voru hvorki um fiskveiðasjóð né nýbyggingarráð, svo að bæjarstjórnin gat ekki átt við neitt þeirra. Og hin frv. öll eru flutt af einstökum þm. eða n. eftir ósk hæstv. ríkisstj., svo að ekki gat verið neitt þeirra, sem hér er átt við. Nú vil ég spyrja um tvennt. Það mun vera í fyrsta sinn í þingsögunni, sem skorað er á Alþ. að samþ. frv., sem það ekki hefur séð, en virðist þó vera búið að útbýta utanþings. Og er rétt að leggja slíkar áskoranir fram, þó að þær berist? - Hinni spurningunni vildi ég svo beina til form. nýbyggingarráðs, hvernig það megi vera, að frv., sem virðast vera samin til að leggja fyrir Alþingi, skuli fyrst vera lögð fram hér og þar úti um land í bæjarstj. og félögum, áður en okkur, sem á Alþingi sitjum, er gefinn kostur á að sjá þau. Mér sýnist hér vera að ræða um nýja siði eða nýja tegund af nýsköpun, og mér finnst hún ekki til bóta. Það hefur verið siður að leggja frv., sem samþ. á á Alþingi, fyrir það og ræða þau þar og þá síðar þaðan senda þau til umsagnar sérfræðinga, ef mönnum svo sýnist.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur, en honum hefði fyrst og fremst borið að svara þessum orðum hv. 2. þm. N.-M., og það veit ég, að hann hefði gert, en fyrst hann er ekki við, þá tel ég rétt, að ég segi það, sem ég veit um málið. Það er í stuttu máli þannig, að nýbyggingarráð hefur samið frv. um fiskveiðasjóð og sent ríkisstj. og ýmsum öðrum aðilum, þar á meðal bæjarstj. á Seyðisfirði, fyrst hún hefur fundið ástæðu til að mæla með frv., og það hefur verið sent fleirum. Mér finnst óþarft af hv. þm. að vera að fetta fingur út í þetta. Það kann að vera formgalli að mæla með frv., áður en það kemur fram, en mér finnst það samt vera nokkuð langt sótt að vera að finna að því. Málið kemur, og þá verða þessi meðmæli tekin til athugunar.

Flm. (Sigurður E. Hlíðar) : Á þskj. 41 hef ég leyft mér að flytja frv. um girðingar kringum hveri og laugar, þar sem eigendum er skylt að girða af hveri og þær laugar, sem hafa yfir 50 gráðu hitastig eða þar yfir. Frv. er ekki fyrirferðarmikið, og í grg., sem fylgir, held ég, að tekið sé fram allt, sem um það þarf að segja. Öllum er ljóst, að svo eru vítin að varast þau, og mörg slys og það dauðaslys hafa orðið fyrir það, að fólk hefur fallið í hveri, auk þess sem fjöldi af skepnum hefur skaðbrennt sig í þessum uppsprettum, og er ekki vansalaust, að það skuli vera látið viðgangast eins og gert hefur verið hingað til. Ég ætla ekki að hafa lengri framsögu um þetta, en leyfi mér að óska eftir, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til að girða kringum hveri og laugar, sem eru 50 stig eða heitari. Ég hef því miður ekki í höndum gögn um, hvað víða á landinu þetta mundi vera, en rannsóknaráð ríkisins mun nú í sumar hafa rannsakað þetta allýtarlega. Ég var í gær að renna huganum yfir landið og mundi fljótlega eftir yfir 200 stöðum, þar sem heitar laugar eru. Mér varð þá ljóst, að margir af þessum stöðum liggja þannig, að engu kvikindi stafar hætta frá þeim, þær eru uppi á öræfum og óbyggðum, sumar þar sem skepnur koma hér um bil aldrei. Þess vegna hygg ég, að ekki sé fært að samþ. frv. í þeirri mynd, sem það hefur nú. Það er algerlega óþarft og kemur ekki til mála að fara að girða þær heitar laugar, sem eru uppi í óbyggðum og engum stafar hætta af, enda mundi enginn fara þangað árlega til að líta eftir, hvort girðingarnar héldu sér. Ég gæti trúað, að ef gera ætti ráðstafanir sem þessar, af því að þær teldust nauðsynlegar, á þeim stöðum, sem umferð er veruleg, þá verði aðalvandinn að greina á milli, hvar þess sé þörf og hvar ekki. Víða þarf ekki neina girðingu, t. d. er lengst inni við jökulrætur í Austur-Skaftafellssýslu heit laug í eyðihrauni, þar sem aldrei kemur skepna. Hvaða ástæða er til að girða hana? Í Reykjanesfjallgarði eru laugar hér og þar og þangað koma skíðamenn og menn á skemmtigöngu. Á Vestfjörðum eru sömuleiðis laugar, sem engin hætta er á, að menn komi að, svo að þeir taki skaða af. Yfirleitt er þörf á aðila, sem skeri úr, hvar þörf sé að girða og hvar ekki, og til eru nokkrir staðir, sem vafi leikur á hver eigi og hverjum bæri skylda til að girða um.

Hver á að girða Hveravelli?

. Já, hver á að girða um þá, og þar er þó fremur þörf að girða en sums staðar annars staðar, því að þeir eru þó í alfaraleið, þó fáförult sé. Ég hygg, að rannsóknaráð ríkisins, sem nú í tvö sumur hefur látið rannsaka hitasvæði í landinu, sitji inni með bezta þekkingu á hitasvæðunum og sé því helzt dómbært um, hvaða hveri þarf að afgirða og um hvaða hveri sé engin þörf á að girða.

Flm. (Sigurður E. Hlíðar) : Ég skal ekki lengja mikið umr. Það er lítil ástæða til að hræða menn með kostnaðinum, en vitanlega hlytu þessar girðingar að kosta eitthvað. Ef það er rétt, að af hverum og heitum laugum stafar stórhætta, sem ekki sé rétt að láta afskiptalausa, þá á ekki að horfa í kostnaðinn. Líka má taka það til greina, að margir hverir eru notaðir í opinbera þágu og einstaklinga, svo að það margborgar sig að eiga þá, þó að gengið sé svo frá þeim, að hvorki mönnum né skepnum stafi hætta af.

Flm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Um leið og ég fylgi þessu frv. úr hlaði, tel ég rétt að gera stuttlega grein fyrir sögu þessa máls. Á aðalbúnaðarþingi, sem haldið var síðari hluta vetrar 1943, kom mjög til umr. skipulag á framleiðslu landbúnaðar og afurðasölu. Eftir að búnaðarþingið hafði rætt málið allýtarlega, var tekin ákvörðun um að skipa mþn. til að athuga þetta mál og ýmis önnur, sem biðu úrlausnar, sem búnaðarþing taldi, að eðlilegast væri, að yrðu athuguð í mþn. Mþn. samdi svo frv., sem var lagt fyrir búnaðarþing 1945. Búnaðarþingið gerði á því nokkrar breyt. og ákvað síðan að senda það öllum búnaðarsamböndum landsins til umsagnar. Frv. var því næst tekið fyrir á aðalfundum búnaðarsambandanna og rætt þar, og mörg þeirra skipuðu auk þess sérstaklega n., til að athuga málið sem gaumgæfilegast. Frá búnaðarsamböndunum komu svo till. og álitsgerðir, sem voru því næst lagðar fyrir aukabúnaðarþing, sem haldið var síðasta sumar. 1945. Það aukaþing tók allt málið til nýrrar athugunar, sérstaklega þær till., sem komið höfðu frá búnaðarsamböndunum um land allt, og gekk þannig frá þessu máli. Nú þegar málið er flutt af okkur flm., er það svo að segja alveg samhljóða eins og búnaðarþingið gekk frá því nú á síðasta sumri, þó að því viðbættu, að eftir að stéttarsamband bænda var formlega stofnað í september s. l., þá kom að nokkru leyti viðhorf, sem búnaðarþing að vísu gerði ráð fyrir, en taldi sér ekki fært að miða við algerlega, og þess vegna töldum við eðlilegast að vera þar í samráði við stjórn stéttarsambands bænda og breyta nokkrum atriðum í samræmi við þá skipun, sem orðin var með hinni formlegu skipun stéttarsambandsins. Að öðru leyti er frv. óbreytt eins og búnaðarþing gekk frá því. Aðalbreytingarnar, sem frv. gerir ráð fyrir frá eldra skipulagi þessara mála, eru fyrst og fremst það, að með frv. er lagt til, að bændur og bændastétt fái sjálf óskorað vald yfir sínum málum, bæði verðlagsákvörðunum og sölumeðferð landbúnaðarafurðanna. Og samkv. þessu frv. er lagt til, að stofnað verði framleiðsluráð, þannig skipað, að Stéttarsamband bænda nefni í það fimm menn, en félög bænda skuli tilnefna fjóra menn í ráðið. Framleiðsluráð ákveður síðan verðlag á landbúnaðarvörum á innlendum markaði og um verðmiðlun á vörunum, þ. e. a. s. aðra verðmiðlun en þá, sem fer fram innan mjólkurverðlagssvæðanna, en það er ætlazt til, að sú verðmiðlun sé, eins og verið hefur, algerlega í höndum þeirra stjórna, sem með það hafa farið. - Önnur breyt., sem frv. gerir ráð fyrir frá eldra skipulagi, er á þá leið, að það fær framleiðsluráði einnig vald yfir öllum framleiðsluvörum landbúnaðarins, í stað þess, að áður var þetta vald í höndum margra nefnda, sem þá höfðu lítið eða ekkert samband sín á milli. Hefur þess vegna ávallt verið nokkur hætta á því, að í starfi þeirra gætti ekki þess samræmis sem skyldi, og var sá möguleiki þá fyrir hendi, að af því gætu hlotizt nokkur óhöpp. Og þetta skipulag, sem verið hefur, hefur verið á þann veg einnig, að þrátt fyrir þessar mörgu nefndir, sem um verðlagsmál landbúnaðarins hafa fjallað, hefur þó verið nokkur hluti landbúnaðarframleiðslunnar, sem þeim hefur ekki verið ætlað að ná til. Þannig má segja, að sú mjólkurframleiðsla, sem ekki fellur undir mjólkursamlög, hafi verið algerlega utan við allt skipulag. Enn fremur hefur stórgripakjöt hvers konar ekki fallið undir þetta skipulag, heldur verið algerlega utan við það. Eins og þetta hefur verið, getur skipulagsleysið í þessum efnum hæglega valdið tjóni og glundroða í framleiðslu- og verðlagsmálum landbúnaðarins. Enn fremur má benda á, að það er auðsætt. að ef hafa á einhver áhrif á það - sem margir telja nauðsynlegt - að beina landbúnaðarframleiðslunni í einstökum landshlutum að sérstökum viðfangsefnum öðrum fremur, þá er einasta leiðin til þess að koma slíku í framkvæmd, að til sé sameiginleg yfirstjórn þessara mála, sem geti haft áhrif í þessa átt, yfirstjórn, sem hafi þá yfirsýn, sem til þessa þarf, og gæti þá líka haft íhlutun um þetta. Þá er enn það nýmæli í þessu frv., að lögboðin er verðmiðlun á mjólk milli sölusvæða. Nú er það þannig, að það er verðjöfnun innan sölusvæðanna, sem yfirstjórnir þeirra mála, sem bændur sjálfir hafa þar til valið, fara með. Og eins og ég hef tekið fram, gerir frv. ráð fyrir, að það fyrirkomulag haldist, en jafnframt verði lagt á ofurlítið verðjöfnunargjald til þess að jafna á milli bændanna. Þetta er gert með það fyrir augum, að það geti orðið til þess, að fram geti komið verkaskipting eftir því, sem hagkvæmt þykir, í framleiðslu landbúnaðarvaranna, - eins og reyndar hefur að nokkru verið, - þannig að sum bú leggi t. d. meiri stund á að framleiða smjör, skyr og osta, en önnur hafi aðallega neyzlumjólkurframleiðslu. Og þar sem því er nú þannig háttað, að framleiðsla neyzlumjólkur hefur yfirleitt gefið betri útkomu, þá er það hugsað þannig, að þeir, sem neyzlumjólkurframleiðslu stunda, leggi fram nokkuð af mörkum á þessu sviði til þess að styðja þá framleiðslu, sem ekki situr við þessi betri skilyrði. Þetta teljum við sanngirnismál, og mundi það verða til þess að jafna nokkuð aðstöðumun búanna og þá einnig bændanna. Önnur nýmæli þessa frv. eru öll, getur maður sagt, afleiðing af þessum aðalþáttum, sem ég hef nú drepið nokkuð á. Frv. byggir, eins og eldri löggjöf, á þeirri meginreglu, að framleiðendurnir fái allir sama verð fyrir sams konar vöru á sama sölustað. Og hvað kjöt snertir er komin sú regla á, að sama verð er greitt fyrir sams konar kjöt, hvar sem það er framleitt á landinu. En hitt getur náttúrlega komið til álita, - og hafa um það verið uppi talsverðar raddir, og ég get getið þess, að mþn. gerir till. um það, - að höfð verði meiri íhlutun en gert er um framleiðslu bænda, og þá sérstaklega gagnvart kjötframleiðslu, þannig að þau héruð, sem bezta hafa aðstöðu til kjötframleiðslu, örvuðust frekar til hennar, en hin héruðin, sem litla eða lélega aðstöðu hafa til kjötframleiðslu, en góða aðstöðu til mjólkurframleiðslu, yrðu frekar örvuð til mjólkurframleiðslu. En það varð nú að fullu samkomulagi á búnaðarþingi að ganga ekki lengra í þessa átt en hér er gert í þessu frv. Og á það er líka hér bent í grg. frv., að með strangara mati má sennilega koma nokkru til leiðar í þessu efni. Þótt stórgripakjöt sé hér tekið upp í þetta skipulag, þá er ekki gert ráð fyrir verðjöfnun á því. Búnaðarþing og bændur töldu yfirleitt ekki ástæðu til þess. Að því er mjólkursölu snertir, þá er aðstaðan til hennar svo ólík víða um land, og ýmislegt er enn óráðið, er það atriði snertir, svo að búnaðarþing taldi ekki ástæðu til þess að upphefja þá skipun, sem gilt hefur í mjólkursölumálunum. En gera má ráð fyrir, að á næstu árum verði hér mikil aukning á mjólkurframleiðslu og að þá geti vel svo farið, að eitthvað þurfi að taka tillit til þess í þessu efni, þegar fram í sækir. En það yrði þá hlutverk framleiðsluráðs að gera tillögur um þær framleiðslubreyt., sem þurfa þætti með breyttum viðhorfum. En með því skipulagi, sem hér er upp tekið, er stigið spor í þá átt, að hægt sé að hafa áhrif á framleiðsluaukningu á sérstökum vörutegundum og þá sérstaklega framleiðslu mjólkurvara á einstökum framleiðslusvæðum utan mjólkurverðlagssvæðanna. Ég hygg, þegar litið er á þetta mál, að leitun muni vera á frv., sem hafi fengið jafnrækilegan undirbúning og athugun og þetta frv. hefur fengið. Það er samið af mþn., síðan tekið til meðferðar af tveimur búnaðarþingum og öllum búnaðarsamböndum landsins, og nefndir bænda, sem samböndin hafa skipað, hafa fjallað um þetta mál. Í frv. koma þess vegna fram óskir alls þorra bænda um skipun þessara mála. Því að baki þessu frv., eins og það nú er, hygg ég að standi nokkurn veginn óskipt fylgi bændastéttarinnar, eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja. Með frv. krefst bændastéttin þess sjálfsagða réttar að fá full umráð yfir vörum sínum og að ráða yfir verðlagi á þeim. En bændur fara ekki heldur fram á að fá eins einasta eyris framlag úr ríkissjóði til þessarar starfsemi. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar að sinni. Óska ég, að málinu verði, að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Með frv. þessu er farið fram á, að sú skipun, sem gilt hefur undanfarin ár um innheimtu á bifreiðaskatti, skuli haldast óbreytt um næstu tvö ár, og enn fremur, að ákveðið sé, að þegar lokið er smíði brúar á Jökulsá á Fjöllum, skuli gera brú á Jökulsá í Lóni fyrir framlag brúasjóðs. Þegar sett voru 1. um framlag til brúasjóðs. var þegar ákveðið, að fyrst skyldi gera brú á Jökulsá á Fjöllum fyrir framlag þess fjár, sem fengist í sjóðinn. Nú mun liggja fyrir, að ákveðið er að gera þá brú á næsta sumri. Og ætla má, að fé það, sem safnazt hefur þegar í brúasjóð, nægi til þeirra framkvæmda. Þess vegna er tímabært að undirbúa nú nýjar framkvæmdir með sama hætti. Um Jökulsá í Lóni þarf ekki að fara mörgum orðum sérstaklega. Vegamálastjórnin hefur undanfarið athugað brúarstæðið á ánni, og er það ákveðið, að því er ég bezt veit. Jökulsá í Lóni er eitt mesta vatnsfall hér á landi. Klýfur hún eina sveit landsins og er mjög mikill farartálmi á leiðinni milli Hornafjarðar og Austurlands. En öllum hv. alþm. er ljóst, að mjög mikið nauðsynjamál er að tengja saman þessi tvö héruð með öruggum akvegi, enda hefur hæstv. Alþ. sýnt viðhorf sitt til þessa máls með allríflegu framlagi í þá akbraut. En sá akvegur kemur aldrei að fullu gagni fyrr en gerð hefur verið brú á Jökulsá í Lóni, sem er langstærsta vatnsfall á þessari leið. Þar sem Jökulsá rennur þarna víðast á eyrum, verður ekki komizt hjá því, að þetta mannvirki verði nokkuð dýrt, og hefur hæstv. Alþ. þess vegna hikað við það undanfarin ár að taka upp á árlegar tillögur sínar um brúargerðir fjárveitingu til þessarar brúar. En hér virðist önnur opin leið til þess að koma þessu verki í framkvæmd, sem sé að ákveða nú, eins og ég legg til, að fé úr brúasjóði skuli varið til þessa mannvirkis. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm., hversu stórvatn eins og Jökulsá í Lóni er mjög til trafala þeim, sem búa þarna næstir og þurfa að sækja yfir ána aðdrætti til heimila sinna allan tíma ársins. Það mun hverjum hv. þm. ljóst. Ég sé því ekki ástæðu til, þar sem málið liggur svona ljóst fyrir, að fara um það fleiri orðum og get að öðru leyti vísað til þeirrar grg., sem frv. þessu fylgir. Með tilliti til þess, að hér er ekki farið fram á neina nýja skattlagningu eða skattauka, heldur er hér um að ræða ákvörðun um einstaka brú, leyfi ég mér að leggja til, að þessu frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til samgmn.