Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg verð að biðja afsökunar á því, hversu óhöndulega nefndinni hefir tekist að koma þessari brtt. á, sem hjer liggur fyrir á þskj. 422, því eins og jeg tók fram við 2. umr., þótti nefndinni 1. gr. frv. ekki allskostar vel orðuð, og fyrir því bárum við fram þessa brtt. Hin fyrri brtt. líkaði nefndinni ekki fyllilega, enda dálítið örðugt að koma henni vel fyrir. Jeg hefi nú fengið aðstoð skrifstofustjóra Alþingis, sem er mjög vel stílfær maður og orðheppinn, og vona jeg, að við megi hlíta. Hygg jeg því, að greinin sje nú forsvaranlega orðuð og geti ekki valdið misskilningi, og sje því óhætt að samþykkja hana eins og hún liggur fyrir.

Frsm. (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Þetta mál er ekkert stórmál, og um það lítið annað hægt að segja en það, sem stendur í nál. Í hv.Nd. er borin fram af allshn.till. til þál. um endurskoðun löggjafarinnar um málefni kaupstaðanna. Nefndin leit svo á, að rjettast væri, að þetta mál yrði aðallega tekið til athugunar í sambandi við þá endurskoðun, og að ekki væri ástæða til að taka þetta mál sjerstaklega til meðferðar. Tilefnið til þessa frv. er mjer raunar lítið kunnugt, en þó hefir ekki svo lítið verið rætt um það í Nd. Það hefir þó mestmegnis verið frá einni hlið og ekki getið um ástæðuna fyrir því, að byggingarnefnd Reykjavíkur neitaði stjórninni um leyfi til að breyta þessu húsi. Ótti við brunahættu hafði valdið mestu um það. En annars er mjer ekki eins kunnugt málið og skyldi, og býst jeg við, að hjer sjeu aðrir, sem geta gefið meiri upplýsingar um það en jeg. Það er aðeins þetta, að nefndin álítur, að þetta mál geti beðið eftir hinni almennu endurskoðun, og leggur til, að frv. sje vísað til stjórnarinnar.

Jónas Jónsson Jeg get verið stuttorður og vísað til fyrri ræðu minnar um þetta mál. Þó hefir hún ekki megnað að skýra málið fyrir hv. 2. þm. S.-M. (SHK). Jeg verð að segja, að mjer finst málsmeðferð hv.allshn. dálítið einkennileg, að hún skuli vísa þessu frv. frá sjer, af því að fyrir hv.Nd. liggi till., sem á sínum tíma gæti verið tekin til meðferðar ásamt með frv. Nú getur enginn sjeð fyrir örlög þessarar till. í Nd., ekki einusinni hin djúpvitra allshn. Það gæti vel verið, að málið dagaði þar uppi, eða að till. yrði feld, svo að málið kæmi aldrei til Ed. Með öðrum orðum, það er alveg óvist, að frv. fengi nokkru sinni að líta dagsljósið meir, ef það ætti að bíða eftir þessari till. Viðvíkjandi aðalatriðinu, þá er rjett að taka það fram, að landsstjórnin sótti um leyfi til að fá að breyta vörugeymsluhúsi, svo að hægt væri að geyma þar vínbirgðir. Þetta geymsluhús er einstakt mjög, með stór tún á tvær hliðar, en sjóinn á þá þriðju. Þessari beiðni landsstjórnarinnar var neitað af byggingarnefndinni, sem taldi, að af því myndi stafa svo mikil brunahætta. Það var lítill meiri hluti, sem var með synjun, og litlu áður hafði bæjarstjórn Reykjavíkur gefið sitt samþykki. En hvað þýddi þessi neitun? Landið verður að borga tugi þúsunda í húsaleigu af því, að um leyfi var synjað. Ef till.hv.allshn. nær fram að ganga, og frv. yrði felt, þá væri útilokað, að landið gæti sparað nokkur næstu ár á þessum lið. Það er skiljanlegt um ýmsa menn, jafnvel suma hjer í deildinni, að þeir sjeu á móti frv. þeir bíða nokkurt tjón af þessu, t. d. þeir, sem leigja landinu geymslu fyrir vin. Jeg ætla samt að treysta því, að þeir menn hjer, sem hafa slíkra hagsmuna að gæta, láti ekki þá aðstöðu hafa áhrif á meðferð málsins.

Jón Magnússon Jeg ætla ekki að fara langt út í getsakir hv. 5. landsk.þm. (JJ) í minn garð. Það er eins og vant er í minn garð; bæði hjer í deildinni og í blaðinu, sem þessi hv.þm. (JJ) stendur að, er látlaust alið á því, að jeg sje hræddur um að jeg missi spón úr aski mínum, ef jeg hætti að leigja landssjóði. Jeg skal þá upplýsa, að húsaleiga sú, er áfengisverslunin geldur mjer, er ekki tvöföld við það, er goldið var fyrir sömu herbergi fyrir ófriðinn, en flestir húseigendur hjer munu hafa sett leiguna miklu meira upp. En það er sama sagan. Þessi hv.þm. (JJ) er altaf, með tortryggni, róg og blekkingar í minn garð.

Ósvífni!

. Það er ósvífni hjá hv. 5. landsk. (JJ), en ekki mjer. Það mun rjett hjá hv.frsm. (SHK), að leyft hafi verið með þeim skilyrðum að setja vöruskýlið Nýborg á þennan stað, að bærinn gæti látið flytja það burt, þegar honum sýndist þörf. Svo er og með önnur skýli á hafnarbakkanum. Það mun hafa vakað fyrir byggingarnefnd Reykjavíkur, að nokkur aukin brunahætta kynni að stafa af þeirri notkun á húsinu, sem ríkisstjórnin hafði fyrir augum, en loforð eða vilyrði hafði verið veitt brunabótafjelagi því, sem vátryggir hús bæjarins, að ekki væri bygð stór timburhús á ákveðnu svæði. Vitaskuld varð það loforð ekki bindandi, því um líkt leyti sagði umrætt brunabótafjelag upp ábyrgðinni, en byggingarnefnd bæjarins var samt sem áður á móti breytingunni, vegna hræðslu við eldhættu, sem af henni myndi stafa. En meðal annara orða: landsstjórnin hefir skýlausa heimild til þess að láta gera breytinguna, hvað sem byggingarnefnd segir, og virðist hafa verið því síður áhorfsmál fyrir stjórnina að nota þessa heimild, sem bæjarstjórn var því ekki mótfallin. Hvers vegna notar stjórnin ekki þessa heimild?

Stjórnin úrskurðaði.

Stjórnin úrskurðaði aðeins um valdssvið bæjarstjórnar og byggingarnefndar þeirra á milli. Hún notaði ekki vald sitt til þess að fella úr gildi úrskurð byggingarnefndar, sem jeg er sammála hv. 5. landsk.þm. (JJ) um, að hafi ekki verið á fullum rökum bygður. Hefði jeg verið ráðh., mundi jeg ekki hafa hikað við að breyta húsinu, þrátt fyrir andmæli byggingarnefndar. Til þess hefði verið ótvíræð heimild. Og til þess að stjórnin geti gert þetta, þarf engin ný lög. Er því frv. þetta óþarft frá þessu sjónaratriði. Það er ekki að undra, þótt allshn. hafi lagt til, að þessu frv. sje vísað til stjórnarinnar, því að mál þau, sem Reykjavíkurbær hefir beðið um, að afgreidd yrðu á þessu þingi, komast sennilega engin eða sama sem engin fram, vegna þeirrar gagngerðu endurskoðunar á málefnum kaupstaðanna, sem í ráði er að fram fari á næsta þingi. Telur nefndin vera heppilegt, að heildarlög verði samin fyrir Reykjavík en önnur sett fyrir málefni allra hinna kaupstaðanna í sameiningu. Tíðkast þessi aðferð víða erlendis, að höfuðstaðurinn sje sjer, en hinir kaupstaðirnir saman, enda óþægilegt, að sitt hvert ákvæði standi fyrir hvern kaupstað, nema sjerstaklega standi á vegna staðhátta.

Jónas Jónsson Það, að landsstjórnin hefir ekki notað þann rjett sinn, er hv. 4. landsk. (JM) talaði um, og eigi einu sinni talað við húsameistara ríkisins þar að lútandi, ætti að vera nægileg ástæða til þess, að þingið, sem ekki lætur margt „pósitivt“ eftir sig liggja, að dómi flestra, samþykti frv. þetta, sem gæti sparað ríkissjóði tugi þúsunda árlega. Jeg get ekki fallið frá þessu frv., úr því að sú landsstjórn, sem nú situr og mun líklega sitja til næsta árs, sýnir engan dug í máli þessu. Hið eina, sem gæti fengið mig til að taka aftur þetta frv., væri, að hv. 4. landsk.þm. (JM) myndaði stjórn. Þá myndi hann ráða þessu máli farsællega til lykta, eftir því sem hann segir. Þessi hv.þm. (JM) stökk mjög upp á nef sjer út af ummælum mínum um húsaleiguna. En hann verður að sætta sig við, að menn eru alment dæmdir eftir því sem þeir breyta. Hann stóð fremstur í flokki þeirra, sem eyðilögðu lögin um takmörkun á húsaleiguokrinu, lög sem voru óhjákvæmileg öllum almenningi, en sköðuðu engan, nema nokkra húseigendur. Það mun enginn trúa öðru, en að það hafi verið hagsmunir þessara húseigenda, sem urðu því frv. að bana, og er ekki til neins að setja upp sakleysissvip, þegar svo einskær stjettareigingirni er jafnaugljós. Mun þeim, sem drápu það frv., erfitt að sanna almenningi, að þar hafi ráðið hæsta tegund af föðurlandsást.

Jón Magnússon Jeg neita afdráttarlaust, að hagsmunir mínir hafi ráðið þar atkv. mínu, enda enginn borið mjer eigingirni á brýn nema hv. 5. landsk.þm. (JJ).

Frsm. meiri hl. (Karl Einarsson) Þessu litla frv. fylgir eftir atvikum allítarleg greinargerð á þskj. 169. Skal jeg því ekki þreyta háttv. deildarmenn á því að skýra frá innihaldi þess, því jeg veit, að þeir hafa kynt sjer það sjálfir. Fjhn. hefir ekki getað orðið sammála um frv. þetta. Leggur meiri hlutinn til að það nái fram að ganga með nokkrum breytingum. Því að hann lítur svo á, eins og segir í greinargerðinni fyrir frv., að bankamir geti vel lánað með lægri vöxtum gegn tryggu veði út á jarðir í sveit og aðrar fasteignir, til þess jafnframt að auka verðmæti aðalfasteigna landsins, sem eru jarðirnar, auk þess, sem þessi atvinnuvegur, landbúnaðurinn, er lífsnauðsynlegur fyrir þjóðina. Því jeg veit ekki hvar við stæðum, ef við hefðum aðeins fiskiveiðarnar og engan landbúnað. Vitanlega gefur hann engan uppgripaarð, en ef hann er forsjálega rekinn, þá er hann vís og farsæll atvinnuvegur. Brtt. á þskj. 404 á að laga þann agnúa, sem virtist vera á frv. Fyrst og fremst að bæta inn í orðunum „gegn veði í fasteign“ og í öðru lagi, að vextirnir skuli alt af vera ákveðinni % lægri en aðrir vextir, til þess að sleppa brotinu, sem ákveðið var í frv., sem virtist vera óþægilegt. Þá skal jeg snúa mjer að nál.háttv. minni hl., og skal jeg reyna að vera ekki langorður, þó að háttv. minni hl. sje það. Háttv. minni hluti byggir fyrstu mótbáru sína á því, að til þess sje ætlast, að lán til landbúnaðarins sjeu alt af veitt með lægri vöxtum, án tillits til tryggingarinnar. Þetta var alls ekki meining flm., og fyrir því hafa þeir lagfært þetta með brtt. á þskj. 404. Á vaxtamismuninn hefi jeg minst áður, að heppilegra myndi verða að hafa vextina ákveðinni % lægri, til þess að þurfa ekki að hafa brotið. Þá fer háttv. minni hl. að tala um Íslandsbanka. Á hann hefir nú verið minst hjer, bæði í gær og á laugardaginn, og skal jeg ekki fara að blanda mjer inn í þær umræður nú. En jeg verð að taka það fram, að jeg tel það ekki koma neitt í bága við þann rjett, sem hluthöfum bankans er veittur með lögum hans og reglugerðum, þó hann veitti eitthvað af slíkum lánum. Því jeg veit ekki betur en í lögum hans standi, að starfssvið hans eigi að vera að efla atvinnuvegi landsins. Og er þau lög voru sett, lifðu um 2/3 landsmanna á landbúnaði, og þó að fiskiveiðar væru þá töluvert stundaðar, var þó aðalatvinnuvegurinn jarðrækt. Annars mun jeg ekki fara að lesa kafla upp úr lögum bankans og reglugerðum, eins og nú er farið að tíðkast hjer, því menn eru vanir að segja það svart, sem er hvítt, og hvítt, sem er svart. En hins vegar verð jeg þó að telja það alveg rangt hjá hv. minni hl., að ákvæði þessa frv. geti ekki einnig náð til Íslandsbanka. Þá er næsta viðbára háttv. minni hl., að örðugt mundi verða að sjá um, að þessum lánum yrði varið til þess, sem þau voru tekin til. Þetta hlýtur eflaust að vera skrifað í fljótræði, því annars væri það ekki skiljanlegt. Því að það er flestum kunnugt, að hjer eru tveir sjóðir, sem ekki má veita fje úr, nema í vissum tilgangi, en það eru Fiskiveiðasjóðurinn og Ræktunarsjóðurinn, og hefir ekki heyrst, að þeir væru misnotaðir. Menn, sem fá vilja lán úr þeim sjóðum, lýsa einungis yfir, í hvaða tilgangi þeir fái lánið, og hefir aldrei heyrst, að slík lán væru ekki notuð á rjettan hátt. Hvers vegna skyldi þá ekki mega nota alveg sömu aðferð hjer? Þó að maður, sem fengi svona lán, væri svo efnum búinn, að hann gæti keypt hlutabrjef í útgerðarfjelagi, sje jeg ekki, að slíkt kæmi neitt í bága við lántöku hans, ef hann einungis notaði lán sitt til jarðræktar. Þá segir hv. minni hl., að enga skipun sje hægt að gera um það, hve mikið bankarnir eigi að lána í þessu skyni. Það er alveg satt. Það er engin skipun gerð um það. Því það færi vitanlega eftir vilja og getu bankanna. Ætti það því út af fyrir sig ekki að gera frv. óhæft til að ganga fram. Jeg mun ekki fara út í þau atriði nál.hv. minni hl., þar sem talað er um bankavaxtabrjefin, og að þau hafi verið óseljanleg nema með miklum afföllum, því jeg veit, að það stafaði af öðrum ástæðum en taldar eru í nál.hv. minni hl., að þau fjellu í verði sem raun varð á. Og hitt veit jeg, að veðdeildin veitti lán þessi umræddu ár ekki minna en áður. Annars býst jeg við að fá tækifæri til að skýra þetta betur áður en umræðunni er lokið. En jeg held, að það sje ekki rjett, að hjer hafi orðið nein breyting, nema eftir eðlilegum ástæðum. Þá er það sagt í nál. minni hl., að upp úr þessu hafi það ráð verið tekið, að stofna Ríkisveðbankann, en það hafi verið tilgangslaust, af því að ekkert fje var fyrir hendi. Þetta er ekki alls kostar rjett, því að banka þennan á að stofna af þrennum sjóðum: Viðlagasjóði, Ræktunarsjóði og Kirkjujarðasjóði. Hefir það því ekki hindrað stofnun hans, að fje var ekki fyrir hendi, heldur hitt, að ekki er búið að útvega markað fyrir brjef hans, sem stafar af hinum óeðlilega háu vöxtum. Þá hefir verið minst á, að Landsbankinn ætti í sjóði 4 milj. kr., en þar hefir verið ruglað saman sjóði hans og því, sem hann á hjá Íslandsbanka. Og jeg veit ekki, hvort þeir menn gera Íslandsbanka nokkurn sjerstakan greiða, sem altaf eru að halda því á lofti, að hann hafi fengið þetta lán hjá Landsbankanum. Því jeg skoða þetta sem augnabliksráðstöfun, og hefði hún ekki verið gerð, hefðu seðlar Íslandsbanka runnið inn í Landsbankann, og þá um leið vaxið skuldin við útlönd. Þá er það ekki rjett, sem stendur í niðurlagi nál., að Landsbankinn hefði meiri arð af fje sínu með því að lána það út en hafa það hjá Íslandsbanka. Því menn ganga hjer ekki með fulla vasana af seðlum, og einungis takmörkuð seðlafúlga getur hjer verið í umferð. Það, sem fram yfir það er, er lagt inn í bankana. Og nú eru í umferð 8 miljónir í seðlum.  Tel jeg svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta mál. En jeg vona, að frv. verði samþykt með brtt. á þskj. 404.

Frsm. minni hl. (Björn Kristjánsson) Eins og sjest af nál. minni hl., á þskj. 364, hefir hann ekki getað fallist á frv. þetta. Orsökin til þess er, að til eru stofnanir, sem Alþingi hefir búið til í því skyni að greiða fyrir lánum landbúnaðarins, sem sje: Ríkisveðbankinn, veðdeildin og Ræktunarsjóðurinn. Því er greinilega lýst í nál., hversu vel er auðið að nota veðdeildina í þessu skyni, og lánar hún með lægri vöxtum en 1/6 af forvöxtum bankans, ef farið er að eins og bent er á í nál., og er það eina tiltækilega lausnin á málinu í bráðina. Það er og miklu hagkvæmara fyrir Landsbankann að láta veðdeildina lána út á fasteignir og kaupa veðdeildarbrjefin með litlum afföllum af lántakendum en að lána sjálfur út á fasteignirnar, með lágum vöxtum, eins og frv. ætlast til. Og engin lög þarf að setja um, að Landsbankinn láni út á fasteignir með lægri vöxtum; reglugerð bankans heimilar það og setur engin skilyrði fyrir því, hvaða vexti skuli setja á. Um þetta þarf engin lög, og það, sem hin rökstudda dagskrá ætlast til, er nægilegt. En að það sje hagkvæmara að láta veðdeildina lána út á fasteignir, en ekki Landsbankann sjálfan, liggur í því, að veðdeildarbrjefin getur hann selt, og svo geta þau líka dregist inn, og þá fær bankinn peninga sína aftur. Síðan getur hann notað það af veðdeildarbrjefunum, sem hann getur ekki komið fljótlega í peninga, sem veð fyrir láni. En skuldabrjef einstaklinga getur hann ekki notað á þennan hátt. Það er því augljóst, að þetta er eina leiðin, sem fær er, til þess að bæta úr fjárkreppu þeirri, sem frv. hygst að bæta úr. Og vilji menn bæta úr lánsþörf landbúnaðarins sjerstaklega, þá má það ske með því móti að breyta lögunum um ríkisveðbanka í þá átt, að hann verði einungis banki fyrir landbúnaðinn - og verulegra breytinga þurfa þau lög við áður en þau eru notuð - og væri þá nægilegt að leggja fram sem tryggingarfje Ræktunarsjóðinn, til að byrja með. En þá yrði að leggja honum til rekstrarfje, alt að 2 miljónum króna. En enginn getur búist við því, að sá banki gæti lánað með lægri vöxtum en veðdeildin getur gert, nema honum sje beint gefið rekstrarfjeð. Þá er ein leið, sem jeg benti greinilega á við umræðurnar um Ríkisveðbankann 1921, en hún er, að stofna lánsfjelag (Kreditforening) fyrir landbúnaðinn á sama hátt og Danir og aðrar þjóðir hafa gert. Það er langbesta leiðin, ef tiltök eiga að vera til þess að koma verðbrjefum fjelagsins á útlendan markað.

Sem þau eiginlega ekki geta komist samt sem áður

. Jeg óska, að menn sjeu ekki að áreita mig, og jeg vona, að það sje jeg, sem hefi orðið.

Má ekki gefa skýringu?

. Jeg kem með mínar skýringar fyrst, háttv.þm. getur gefið sínar á eftir. Þegar Claessen bankastjóri kom úr utanför sinni í desember síðastliðnum, skýrði hann Morgunblaðinu 6. janúar frá, að hann hefði verið að kynna sjer, hvernig best væri að koma fyrir landbúnaðarlánum hjer á landi. Eru þessi orð höfð þar eftir Claessen, er hann var að lýsa rekstrarlántöku sinni. Með leyfi hæstv. forseta ætla jeg að hafa þau orðrjett yfir: „Þessi lán (þ. e. rekstrarlán þau, sem tókst að útvega) ættu að geta trygt nægilegt rekstrarfje verslunar- og framleiðslufyrirtækja landsmanna, sem nú verða að vera rekin þannig, að þau geti endurgreitt rekstrarlánsfjeð árlega. En þau bæta ekki úr þeirri brýnu þörf, sem á því er, að útvega landsmönnum löng fasteignalán. Til þess þarf að vera mögulegt að selja utanlands veðdeildarbrjef okkar. En jeg hefi við nokkra athugun á því máli og rannsókn meðal erlendra fjármálamanna komist að þeirri niðurstöðu, að vænlegasta ráðið fyrir okkur sje að snúa okkur að stofnun lánsfjelaga (Kredit-foreninger) eftir danskri fyrirmynd. Danir hafa ágætan markað fyrir slík verðbrjef.“ Þetta kemur alveg heim við það, sem jeg hjelt fram á þinginu 1921, þó að menn gætu þá ekki notfært sjer þá bendingu. En vitanlega tekur það nokkurn tíma að koma því fyrirkomulagi á, og þess vegna verður að nota veðdeildina fyrst um sinn til landbúnaðarlána. Slíkt lánsfjelag mundi lítils stuðnings þurfa við frá hálfu ríkissjóðs. Eins mætti búast við, að brjef slíks lánsfjelags seldust mikið innanlands, og mest allra verðbrjefa, en það liggur í því, að hver jarðeigandi í landinu mundi sjá sinn eigin hag í því að koma verðbrjefum þessum út. Stofnunin hefði því alla jarðeigendur sem sjálfkjörna „agenta“ eða umboðsmenn til að selja brjefin. Á þessari hugsun er dagskráin bygð, sem minni hl. ber fram, og væntir minni hl., að hv. þingdeildarmenn samþykki hana, og einmitt þeir, sem bera sjerstaka umhyggju fyrir landbúnaðinum. Eins og hv. deildarmenn sjá, er þetta stuttorðaður kjarni málsins, og auðvitað dettur mjer ekki í hug að fara að deila um þetta mál, eða að fara að svara aukaatriðum, sem ekki geta raskað grundvelli þeim, er dagskráin byggist á. Jeg sje að vísu, að komin er fram brtt. við frv. þetta, og er hún til lögunar á því, en hún gerir samt engan verulegan mun. Frv. er eftir sem áður hvorki heilt nje hálft. Það er í mínum augum ekki annað en mjög óhönduglega orðuð fyrsta grein í miklu lengra frv. um þessi efni. Þar liggur engin þekking að baki, hvorki á bankamálum nje öðrum fjármálum, en því var heldur ekki við að búast. Þá skal jeg víkja með örfáum orðum að athugasemdum hv.frsm. meiri hl. (KE). Jeg skal taka það fram, að jeg er honum sammála, hvað snertir nauðsynina á að styrkja landbúnaðinn, en einmitt það gerir enginn í deildinni betur en við, minni hl. Jeg vildi ekki ræða mikið um afstöðu Íslandsbanka, en tel þó helst, að frv. gæti átt við hann, þrátt fyrir minni hl. álitið. En jeg mun láta lögfræðingana þrátta um það atriði, því að sjálfur er jeg enginn lögfræðingur. Hv. frsm. meiri hl. (KE) vildi ekki viðurkenna það, sem stendur í nál. okkar um, að það væri erfitt fyrir bankann að vita með vissu, til hvers lánsfjenu væri varið. Það er vitanlega hægara, þegar um sjerstæðar stofnanir er að ræða, Fiskiveiðasjóð eða Ræktunarsjóð, þangað leita ekki aðrir en þeir, sem rjett eiga á að fá lán úr slíkum sjóðum. En þar sem Landsbankinn verslar með alt og hefir á hendi alla venjulega bankastarfsemi, þá veitir hann líka allskonar lán, eins og tekið er fram í nál., þvert á móti því, sem hinir sjóðirnir gera. Hv. frsm. meiri hl. (KE) sagði, að það væri eðlilegt, að brjefin hefðu árlega fallið. Af eðlilegri ástæðu fjellu þau ekki á árunum 1900 -1918, því að þau höfðu innlendan „kurs“. Það hefir reynst vel, svo að engin einstök stjett hefir haft ástæðu til að kvarta. Það er alveg ný upplýsing, sem hv.frsm. (KE) gaf, að ofmikið væri í umferð af seðlum; jeg veit ekki, hvort það muni vera rjett, en jeg trúi því tæplega. Nú, en ef svo er, þá verður að grípa til nýrra ráðstafana og takmarka seðlaútgáfuna betur. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fara nánara út í það, sem hv.frsm. (KE) sagði í ræðu sinni.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Þegar frv. þetta kom fyrst fram, fundust mjer aðallega tveir annmarkar vera á því, annar sá, að miða vaxtalækkun eingöngu við hag landbúnaðarins, en hinn sá, að vaxtalækkunin skyldi reiknast út sem viss hluti af hærri vöxtunum, því það er óeðlilegur og erfiður vaxtareikningur. Jeg fann ekki ástæðu til að undanskilja sjávarútveginn, einkum bátaútveginn, og bægja honum frá þessum góðu vaxtakjörum, ef þau fengjust. Meiri hluti nefndarinnar hefir nú reynt til að lagfæra hvorttveggja þetta með brtt. á þgsk. 363, því sje felt burt orðið ,landbúnaðarins , þá verður það að skiljast svo, að það eigi ekki einungis við landbúnaðinn eða atvinnurekendur í sveit, heldur líka við þá, sem reka sjávarútveg, einkum í minni stíl. Hv. frsm. minni hl. (BK) tók fram, að engin lög þyrfti að setja um að Landsbankinn lánaði út á fasteignir með lægri vöxtum en vanalega gerist, því að það væri heimilað í Landsbankalögunum, en tók þó fram um leið, að vöxtum hljóti bankastjórnin að ráða. Það getur verið, að heimildin sje til í bankalögunum, en hún er þá áreiðanlega ekki notuð, og mundi þá sjerstök heimild, sem felst í þessu lagafrv., vafalaust ýta við bankastjórunum. Annars var veðdeildin aðallega stofnuð til þess að styrkja landbúnaðinn, og veðdeildarlánin hafa gefist vel og eru vel þokkuð. Úr því að jeg mintist á veðdeildiha, vil jeg leiðrjetta lítilsháttar misskilning hjá hv.frsm. minni hl.(BK), þar sem hann sagði, að próf. Eiríkur Briem hafi átt hugmyndina að henni, en það var ekki hann, heldur Páll sálugi amtmaður Briem. Álits amtmanna var leitað í þessum efnum, og sendi Páll þá rökstuddar tillögur, er svo voru samþyktar á Alþingi, að efni til víst að mestu óbreyttar. Jeg vildi aðeins geta þessa, en það gerir auðvitað hvorki til nje frá. Að því er Íslandsbanka snertir, þá verð jeg að vera minni hl. sammála um, að þingið hafi enga heimild til að skipa fyrir um vexti þess banka, og meira að segja vafasamt, hvort bankaráðið sjálft hafi slíkan rjett. Því jeg veit ekki betur en sumir bankaráðsmennirnir hafi talið sig bresta heimild til að fyrirskipa nokkuð um þetta efni. Það mun því vera rjett hjá minni hlutanum, að þetta nái ekki til Íslandsbanka. En þar sem því er bætt við í nál. minni hlutans, að úr því frv. þetta nái ekki til Íslandsbanka, þá sje þar með meginstoðinni kipt undan tilgangi frv., þá get jeg á engan hátt verið því sammála. Íslandsbanki hefir aldrei verið stoð landbúnaðarins á Íslandi. Hann fekk hjer á árunum leyfi til þess að gefa út eina miljón af bankavaxtabrjefum með því skilyrði, að mig minnir, að henni yrði varið til lána í þarfir landbúnaðarins. Og nú mun ekki vera meira en svo sem 7–8 hundruð þúsund krónur í útlánum til landbúnaðarins. Þá er sagt í nál. minni hl., að veðdeildarbrjef Landsbankans hafi reynst óseljanleg í útlöndum, nema lítið eitt af I. flokki. Það er sjálfsagt rjett. Jeg veit ekki hvort gerðar hafa verið alvarlegar tilraunir af Landbankans hálfu í þá átt næstu árin fyrir stríðið, en nú er það ómögulegt. En jeg man eftir, að einhverntíma á árunum 1906–7 fór Schou bankastjóri Íslandsbanka til Danmerkur og seldi þá talvert af bankavaxtabrjefum Landsbankans, einkum sparisjóðum, sem notuðu brjefin sem tryggingarfje. Þá er þess getið í nál. minni hl. að Landsbankinn eigi nú í sjóði með innieign sinni í Íslandsbanka rúmar 4 miljónir króna, og sje það nóg til að halda veðdeildinni starfandi eins og áður. Svo er borin saman sparisjóðseign og veðdeildarbrjefaeign á árunum 1914– 1921. En það er ekki nóg. Samanburðurinn verður ekki nákvæmur, nema það sjáist líka, hve mikil veðdeildarlán hafi verið veitt þessi ár. Jeg hefi leitað upplýsinga um það hjá forstjórum Landsbankans, og er skýrsla sú svohljóðandi: 1914 veitt 399,700,00 1915 - 134,100,00 1916 - 157,800,00 1917 - 595,000,00 1918 - 417,400,00 1919 - 357,800,00 1920 - 517,500,00 1921 - 279,400,00 1922 - 317,300,00 Þetta eru ekki litlar upphæðir, og sýna, að þessi árin hefir verið lánað mikið á þennan hátt. Jeg vil taka það fram að endingu, að þótt jeg álíti, að frv. þetta komi ekki fullkomlega að gagni, þá geti þó orðið talsverð not að því, og ekki beri að fella það alveg. En þessi rökstudda dagskrá minni hlutans kemur ekki að fullkomnum notum. Það er ekki von, að stjórn Landsbankans tæki því vel, að ríkisstjórnin færi að fyrirskipa henni að kaupa veðdeildarbrjefin yfir „pari“. Ef afföllin eru meiri en 6%, er ekki von að Landsbankastjómin vilji hlýða slíkum fyrirskipunum. Ef deildinni er alvara með að gera eitthvað, sem hefir áhrif á landbúnaðinn, þá hefði dagskráin átt að vera öðru vísi, t. a. m. á þá leið að skora á Landsbankann að veita fyrirhuguðum ríkisveðbanka hæfilegt rekstrarlán. Þessi banki á að vera eingöngu landbúnaðarbanki. Hann er ekki kominn á stofn enn, vantar rekstrarfje. Ef deildin er sannfærð um, að þetta litla frv. geri ekki gagn, þá hefði hún átt að skora á stjórnina að veita þessum fyrirhugaða ríkisveðbanka lán með sæmilegum kjörum. Íslandsbanka hefir verið lánað töluvert fje, og ætti því ekki síður að lána þessum banka og styrkja með því landbúnaðinn. Jeg skýt þessu til nefndarinnar, ef frv. nær ekki fram að ganga, að þá verði dagskránni breytt.

Jónas Jónsson Jeg ætla að taka hjer fram fáein atriði. Jeg held, að hjer hafi verið töluð orð, sem hvorki eru bygð á þekkingu á frv. því, sem fyrir liggur, nje vaxtakjörum landbúnaðarins erlendis. Þetta frv. er borið fram vegna þess, að öllum hlýtur að vera ljóst, að vaxtahæðin í Íslandsbanka er miðuð við tap það, er stofnunin hefir beðið við það að hjálpa sjávarútveginum og kaupmönnum. Það er líka viðurkent frá alda öðli af öllum þeim, sem vit hafa á, að vextirnir fara eftir áhættunni. Því meiri áhætta, því meiri vextir, því minni áhætta, því lægri vextir. Hjer er um það að ræða, hvort meginstefna þessa frv. sje röng, en hún er sú, að minni áhætta sje að lána til atvinnurekstrar í sveitum en til sjávar. Það er hægt að sanna þessa skoðun með tilvitnun í ástandið sem nú er, og í raun og veru var hún sönnuð í umræðunum um Íslandsbanka, þar sem talað var um, að vextir þar væru hærri vegna taps á útgerðinni. Það má ekki blanda veðbanka saman við þetta mál. Veðbankinn bætir ekki nema að nokkru leyti úr lánsþörf sveitanna. Það er óhugsandi, að veðbanki verði notaður til að greiða verslunarskuldir eða hjálpa við verslun sveitamanna. Veðbankinn hjálpar viðvíkjandi fasteignum í sveitum og kaupstöðum, en ekki öðru, og því verða hinir bankarnir að taka lán til atvinnurekstrar. Hæstv. atvrh. (KIJ) skildi þetta vel, er hann vildi láta lægri vaxtakjörin ná til smábátaútvegsins, af því hann væri hættulítill fyrir lánveitanda. Nokkur hluti af veðfje bankanna, c. 10–15%, stendur í lánum hjá sveitamönnum, og vextir þessara manna miðast við hið óskaplega ástand, sem er í kaupstöðunum. En það þolir bændastjett landsins ekki. Meðferð þessa frv. sker úr því, hverjir skilja það, að vextirnir eiga að fara eftir áhættunni. Það er óhugsandi, að það verði til lengdar hægt að kúga bændur til að greiða jafnháa vexti eins og þá, sem fá fje lánað í einskonar fjárhættuspil. Það er ranglæti, sem bygt er á hlutdrægni eða vanþekkingu. Þá hefir verið „kritiserað“ hjer fyrirkomulag hins fyrirhugaða veðbanka, og sagt, að hjer ætti betur við „kreditforeningssystemið“. En sá, sem undirbjó veðbankalögin, hafði betur vit á því máli en nokkur maður hjer í deildinni, og dómur hans var bygður á nákvæmri rannsókn. Og til skýringar hv. 2. þm. G.-K. (BK), sem talaði af lítilli þekkingu um þetta mál, skal jeg geta þess, að það er eitt, sem gerir það ómögulegt að útfæra „kreditforeningssystemið“ hjer, en það er, hvað landið er stórt og fólkið dreift. Í Danmörku eru 12 „Kreditforeninger“. Hvers vegna eru þær 12 í þessu litla landi? Af því, að lánsfjelagshugmyndin gerir ráð fyrir því, að fjelögin nái að eins yfir lítil svæði, til þess að hver þekki annan. Þess vegna hafa Danir sjerstök fjelög fyrir stærri bændur og sjerstök fjelög fyrir húsmenn og enn önnur fyrir kaupstaðina. Ef ætti að innfæra þetta fyrirkomulag hjer, þá yrði að hafa sjerstakt fjelag fyrir hverja sýslu. En þá yrði ekki mikill markaður fyrir brjefin; samkepnin yrði mikil innanlands og ómögulegt að selja þau á erlendum markaði. Alt þetta vissi sá, sem undirbjó veðbankann, miklu betur en hv. 2. þm. G.-K. (BK).

Frsm. minni hl. (Björn Kristjánsson) Það eru aðeins fáein orð. Jeg hefi fátt að segja viðvíkjandi hæstv. atvrh. (KIJ). Það er sjálfsagt rjett hjá honum, að það hafi verið Páll Briem, sem samdi veðdeildarlög 1. veðdeildarflokksins. En mjer er kunnugt um, að prófessor Eiríkur Briem hjelt mikið upp á þessi lög. Þá vildi hann ekki fallast á, að meginstoðinni væri kipt undan þessu frv., er það næði ekki til Íslandsbanka, því að Íslandsbanki hefði svo lítið lánað til landbúnaðarins. Minni hlutinn meinti það nú ekki, heldur hitt, að úr því að frv. getur ekki náð til Íslandsbanka, en innifelur þó í sjer ákvæði um hann, þá getur það ekki gengið fram, því þá er það ekki löglegt. Þá gat hann þess, að hann vissi ekki hvort hefði verið reynt mikið fyrir stríð að selja veðdeildarbrjefin. Jú, það var reynt, en það, sem stóð á, var það, að ekki var hægt að selja nógu stóra slumpa í einu. Veðdeildarlögin eru þannig úr garði gerð, að ekki er hægt að selja brjefin fyr en búið er að lána út á þau og veð komið á móti. Eins og jeg hefi sýnt fram á, þá er engin trygging fyrir því, að vextir verði lægri í þessum veðbanka. Það legst nýr kostnaður á, fleiri bankastjórar. Í Landsbankanum gátum við 2 bankastjórarnir komið af öllum störfum. En jeg get vel verið með því, að málið verði tekið af dagskrá, umræðu frestað, og vísað aftur til nefndar, til nýrrar athugunar, í sambandi við brtt.hæstv. atvrh. (KIJ). Jeg vil gera alt, sem hægt er að gera fyrir landbúnaðinn. En vextirnir geta ekki orðið lægri, nema honum sje gefið rekstrarfje. Þá kem jeg að hv. 5. landsk.þm. (JJ). Hann sagði, að vextirnir hlytu að fara eftir áhættunni. En hvernig stendur þá á því, að hv.þm. (JJ) hefir ekki sett það í frv. Hann talar þar ekkert um tryggingarnar.

Það er nóg, að hún er betri!

. Það hefði átt að standa í frv. Jeg er samþykkur því, að það sje hættuminna að lána út á jarðir en út á nöfn manna. En það eru erfiðleikarnir að fá svo ódýra peninga. Jeg skyldi ekki hv. 5. landsk.þm. (JJ), þegar hann var að tala um veðdeildina. Að það væri ekki hægt að borga með þeim lánum verslunarskuldir. Jeg skil það, að honum falli þetta illa, en það er alls ekki tilætlunin, heldur á að verja þessum lánum til ræktunar. Þá sagði sami háttv.þm., ,að sá, sem undirbjó lögin um ríkisveðbankann, hefði verið vitrari en jeg. Það má vel vera. En hann hefir þó aðeins fræðilega þekkingu, en ekki reynsluþekkingu eins og jeg. Þá var hv.þm. (JJ) á móti því að koma hjer á stofn „Kreditforeninger“. Hann sagði, að það gæti gengið í Danmörku, þar sem svo þjettbýlt væri, að menn þektu hver annars hag. Þetta eru eftirtektarverð ummæli frá hans vörum. Hann hefir þó ekki haldið þessu fram í viðskiftamálunum. Þar hefir allsherjarsamábyrgð verið tekin góð og gild. Háttv. þm. (JJ) spurði, hvað bændur í Skagafirði þektu til hags bænda í Skaftafellssýslum. En jeg spyr: Hvað þekkja menn á Langanesi til í Skaftafellssýslum, þegar um samábyrgð kaupfjelaganna er að ræða? En þar vill hann þó hafa samábyrgð. Hann talaði um, að hver sýsla ætti að vera í samábyrgð, og hver með sín verðbrjef. Þetta er sama og jeg vil með kaupfjelögin. En þetta er þó heilaspuni hjá háttv.þm. Það má eins stofna til einnar „Kreditforening“ fyrir alt landið. Áhættan er svo lítil, vegna hins opinbera mats á jörðunum. Það hefir þegar verið mynduð slík „Kreditforening“, eða í þá átt, hjer á landi, þar sem stofnun 4. veðdeildar er. Þar standa veðin öll í samábyrgð fyrir 10% af öllum lánunum. Þar er því skapaður vísir fyrir lánsfjelög. Þar næst er varasjóður til tryggingar, og loks ríkissjóður að baki. Það vantar því ekki nema herslumuninn til þess, að 4. veðdeild sje „Kreditforening“, aðeins, að sameiginlega ábyrgðin væri 20% í stað í 10%. Háttv. þm. (JJ) segir þetta, af því hann þekkir það ekki. Það sjest, þegar á reynir. En þeir tímar geta komið, að hann skilji þetta betur. Og því lengur sem hann situr á þingi, því meira styttast hornin á honum.

Frsm. meiri hl. (Karl Einarsson) Jeg skal ekki blanda mjer inn í deilur háttv. 5. landsk. (JJ) og háttv. 2. þm. G.-K. (BK), enda hefi jeg ekki heyrt allar ræður þeirra í þessu máli. Það er öllum ljóst, að hjer er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Það hefir ekki verið tekið fram af þeim, sem vilja stofna „Kreditforeninger“, með seljanlegum verðbrjefum, hvar ætti að fá markað fyrir þau. Jeg man eftir áliti manna, og þá einkum hv.þm. G.-K. (BK), þegar 4. fl. veðdeildarinnar var stofnaður, að hægt myndi að selja brjefin, og þá einkum bent á ákveðinn stað, Þýskaland, til þess. Að það ekki tókst, var ekki háttv.þm. (BK) að kenna, nje tryggingu brjefanna, heldur var beint spilt fyrir sölu þeirra, með andblæstri, sem var hafinn. Þarf ekki langt að leita að upphafsmanni þess, og ekki út fyrir þennan sal. En það kemur væntanlega fram, þó síðar verði, hvort það hefir verið holt verk fyrir þann, sem það gerði. En ekki meira um þetta. Brjefin reyndust óseljanleg, nema innanlands, og eitthvað 40–20% undir nafnverði. Þetta eru erfið kjör fyrir seintækan atvinnurekstur. Alt annað fyrir verslanir, sem velta sömu upphæð 6–8 sinnum á ári. Þær þola hærri vexti. Útgerðin þolir það líka betur, því hún getur venjulega verið án lána hluta úr árinu. Jeg hefði ekki staðið upp til að svara hv. 2. þm. G.-K. (BK), hefði hann ekki haldið því svo fast fram, að engin lög þyrfti til þessa, því hjer væri aðeins um Landsbankann að ræða. Nei, Íslandsbanka má auðvitað ekki nefna. Hann er of heilagur til þess. Þrátt fyrir það, þó landið hafi lánað honum 17. milj. kr. og þjóðin annað eins. En hann er svo heilagur, að það má ekki einu sinni gefa bending.  Þeir, sem lesa frv., sjá, að hjer er aðeins verið að tala um vexti, en ekki hverjum bankinn eigi að lána. Ætlast má til, að stjórnin láti bankann vita vilja þingsins í þessu efni. Svo má brýna deigt járn að bíti um síðir. Það var talað svo hjer í deildinni í gær sem sumir menn álitu, að Íslandsbanki ætti að halda öllum sínum rjettindum, án þess að hafa neinar skyldur. Það á að styðja bankann á allan mögulegan hátt, en svo má hann ekki taka á móti þeim skilyrðum, sem lánveitandi setur honum. Það er jafnvel talið hneyksli af sumum, að bankinn var látinn setja veð fyrir enska láninu.  Annars er það, eins og jeg hefi áður lýst, að þó Landsbankinn láni Íslandsbanka í bili, þá koma seðlarnir aftur inn og nýjar skuldir safnast, þar til afurðirnar eru seldar. En seðlar, sem tollað geta í vasa almennings hjer á landi, hafa engin áhrif. Háttv. 2. þm. G.-K. (BK) hefir áður haldið þessu sama fram og jeg nú, að ekki sje holt að gefa út meiri seðla en þörfin heimtar. Nú eru 8 milj. af seðlum í umferð.  Ýmsar greiðslur til verkafólks og fleira koma inn aftur eftir stuttan tíma. Þetta getur hleypt seðlaþörfinni upp í bili, og verka þá sem ávísanir, enda eru í eðli sínu ekkert annað en ávísanir. Með skírskotun til þess, er jeg hefi áður sagt, vil jeg mótmæla því, að ekki megi láta Íslandsbanka hlýða þessu ákvæði um vexti eins og Landsbankann.

Jónas Jónsson Háttv. 2. þm. G.-K. (BK) fjell frá því að deila um aðalefnið í frv., og játaði eiginlega með því okkar málstað, að vextirnir ættu að miðast við áhættuna. Því er játað, að lán til sveita sjeu jafnaðarlega tryggari en lán til sjávar, og er því gengið inn á aðalatriði frv. Bankarnir gera sjer auðvitað sem best far um að vita, til hvers eigi að nota lánin. Þetta gerði hv.þm. (BK) líka, þegar hann var bankastjóri, og er það lofsvert. Aðalatriðið er, að sveitalánin eru áhættuminni, til hvers sem þau eru notuð, heldur en víxlar og sjálfskuldarábyrgðir til útgerðar og kaupsýslu í kauptúnum. Eins og líka hv.þm. (BK) tók fram, þá hefir þingið húsbóndavald yfir bönkunum og getur látið þá fara að vilja sínum í þessu efni. Nú stendur svo á, að ýmsar sýslur, eins og t. d. Borgarfjörðurinn og Árnes- og Rangárvallasýslur, sem gert hafa einna mest, hafa gert miklar umbætur á húsum, girðingum og fleiru, og standa að nokkru í skuldum vegna þessara umbóta. Er þá rjett að láta þessa menn, sem standa alment full skil á skuldum sínum, - er rjett að láta þá menn borga tap-„premiuna“ fyrir útgerðina. Nei, og aftur nei. Og þótt frv. þetta verði drepið hjer í dag, þá koma þau þing síðar, sem sinna fullum rjettlætiskröfum í þessu máli. Þá kem jeg að því, sem var sögulegt að heyra, að eftir umr. í gær, þá eru hluthafar Íslandsbanka svo drýldnir, að þó bankinn hafi fengið hverja stórhjálpina á fætur annari, þá má þingið ekki einu sinni hafð íhlutunarrjett um vexti bankans. Eða eru þeir þeir fáfræðingar, að neita svona sjálfsagðri kröfu, en ætlast þó til, að bankanum sje hjálpað af þinginu? Fyrir bankann ætti þetta ekki að verða neinn skaði, því þó vextirnir sjeu minni, þá er áhættan líka minni. Jeg skal aðeins árjetta það, sem hv.þm. Vestm. (KE) sagði um þetta efni. Það ætti að vera hægt að knýja Íslandsbanka til að verða við svona kröfum, með þeim tveim mönnum, er stjórnin skipar, ef hún hagar sjer eftir rjettum reglum í því efni. Það er lafhægt fyrir stjórnina að knýja bankann til að beygja sig í þessu efni. Ef þingmenn eru húsbændur Landsbankans, þá erum við það líka yfir Íslandsbanka, þar sem við erum fulltrúar þeirrar þjóðar, er hefir lánað honum nálega alt sitt fje. Eins og búast mátti við, hafði háttv.frsm. minni hl. (BK) ekki ljósa hugmynd um lánsfjelögin í Danmörku. Eru þau bygð á þeim grundvelli, sem þau verða ekki framkvæmd á hjer. Þau ná yfir lítið svæði, svo að fjelagar geti sjálfir kosið virðingarmenn sína, og þekkja þeir til á öllu fjelagssvæðinu. Þetta er alt saman nýr fróðleikur fyrir háttv.frsm. (BK). Jeg er glaður að geta þannig aukið þekkingu hans, og vona jeg að það beri góðan ávöxt. Það er misskilningur hjá hv.þm. (BK), er hann blandar saman ríkisfyrirtækjum og samvinnufyrirtækjum, sem ekki eru lögboðin. Það er jafnmikil fjarstæða að blanda saman „Kreditforeningunum“ dönsku og veðdeildinni, sem er ríkisfyrirtæki, eins og að bera saman landsverslunina og Sambandið. Þess vegna var allur sá vaðall, sem hv.frsm. (BK) kom fram með, viðvíkjandi fyrirkomulagi samvinhufjelaganna dönsku og Íslensku hliðstæðunni, hrein og bein vitleysa. Úr því að hann fór að minnast á samábyrgðina hjá Sambandinu, skal jeg taka það fram, að það er óþarfi fyrir hann að leiða það atriði inn í umræðurnar hjer í deildinni, þar sem hann mun á sínum tíma fá tækifæri til þess að fara ítarlega út í það frammi fyrir dómstólunum og standa þar reikningsskap gerða sinna út af hinni lengstu stefnu, sem nokkru sinni hefir gerð verið hjer á landi, og þar sem farið er fram á þá hæstu skaðabót, sem þekst hefir. Háttv. þm. (BK) var þó ekki betur að sjer en fyrri daginn, er hann mintist á þetta, því að hann sagði, að jeg hefði komið samábyrgðinni á hjer á landi. Þótt honum kynni að þykja jeg vera voldugur nú, þá er það oflof að segja, að jeg, sem var þá barn að aldri, þegar norðlensku fjelögin komu á þessu skipulagi, hafi komið samábyrgðarfyrirkomulaginu á. Annars tel jeg rjettast af hv.þm. (BK) að fara ekki langt út í þessa sálma, því að, sem sagt, fær hann síðar tækifæri til að tala miklu ítarlegar um þau málefni.

Jón Magnússon Jeg skal segja fáein orð, til að gera grein fyrir atkvæði mínu. Jeg ætla ekki að blanda mjer inn í deilur manna hjer, en hvað snertir hina lagalegu hlið málsins, þá get jeg ekki verið þar allskostar samdóma hæstv. atvrh. (KIJ). Hann hafði sagt, að frv. mundi ekki geta náð til Íslandsbanka, þar sem hann væri hlutafjelagseign. Jeg er helst þeirrar skoðunar, að ef frv. yrði að lögum, þá mundi það einnig geta náð til þess banka. Hvað sem því líður, er það atriði út af fyrir sig þýðingarlítið, því að Íslandsbanki mun hafa lánað tiltölulega mjög lítið til landbúnaðarins, og stafar það af því, að Landsbankinn hefir frekar verið landbúnaðarbanki, en Íslandsbanki sjávarútvegsbanki. Jeg er að mestu leyti samdóma því, sem frv. byggist á, að bankarnir eigi að taka tillit til áhættunnar og hafa vextina lægri, þar er áhættan er minni. En það á ekki að fara eftir stjettum, eða skipa fyrir um þetta efni á þennan hátt, er frv. gerir. Þarna er því farið illa með rjetta reglu. Annað finst mjer nokkuð undarlegt, og það er, að hvorki hv. nefnd nje hæstv. atvrh. (KIJ) hefir átt tal um þetta mál við bankastjórnina, ekki einu sinni við Landsbankastjórnina. Jeg hefi talað við einn bankastjórann í Landsbankanum, og hann tjáði mjer, að af þingsins hálfu hefði ekki verið minst einu orði á málið við bankastjórnina, nje af hálfu stjórnarinnar. Ef þingið vildi taka upp einhverja skynsamlegri reglu en tíðkast hefir við fyrirkomulag bankans, þá ætti það að ráðfæra sig við bankastjórnina. Jeg verð að segja, að jeg er ekki rjett vel ánægður með till., þar sem á að binda þjóðbankann þannig að lögum, án þess að ráðgast um það við bankastjórnina. Þó greiði jeg dagskránni atkvæði, vegna þess, að þá er hægt fyrir stjórnina að koma einhverju skynsamlegu til leiðar í þessum efnum. Jeg er þeirrar skoðunar, að þetta, sem hjer er á ferðinni, eigi ekki að vera beint löggjafaratriði, en að það geti verið gott að ráðgast við bankastjórnirnar um það, hvað gera megi til þess að koma því í framkvæmd, sem að nokkru leyti liggur til grundvallar frv. og rjett gæti verið.

Frsm. minni. hl. (Björn Kristjánsson) Það er sáralítið, sem jeg vildi segja. Jeg skýrði skorinort frá skoðun minni á þessu máli, og finst því algerður óþarfi að vera að tala um, að mörg atriði í ræðu minni hafi verið óljós. Hv. 5. landsk.þm. (JJ) sagði, að mjer væri ekki ljóst fyrirkomulag „Kreditforeninganna“ dönsku, en það eru mörg ár síðan jeg kynti mjer það fyrirkomulag og las lög viðvíkjandi þessum lánsfjelögum. Jeg hefi oft átt kost á að kynna mjer þau nákvæmlega, svo það er alveg út í bláinn sagt hjá hv. 5. landsk þm. (JJ), að jeg hefði óljósa hugmynd um þeirra fyrirkomulag og starf. Það kemur lítið þessu máli við, þótt hv. 5. landsk.þm. (JJ) hafi komið því af stað, að mjer yrði stefnt og af mjer krafist 500 þús. kr. í skaðabætur. Jeg finn enga ástæðu til að svara því einu orði. En út af því langaði mig til að spyrja, hvort ekki sje rjett, að rjettarstefnan sje birt, svo að jeg fái að vita, hvað á mig er borið, og geti fengið tíma til að verja hendur mínar. Hún er nú búin að liggja niðri í fullar þrjár vikur eða mánuð, svo að menn hafa ástæðu til að halda, að hún eigi aðeins að vera flagg við kosningarnar, en að málshefjendur sjeu ekki vissari í sinni sök en svo, að þeir þori ekki að eiga á hættu að láta dóminn falla, fyr en kosningar eru um garð gengnar. Það er bara þetta, sem jeg gjarnan vildi vita, hvort málshöfðun þessi á aðeins að vera kosningaflagg eða alvara.

Jón Magnússon Jeg tel rjett að tala við bankastjórana þegar, og áður en frv. kemst lengra. Mætti þá taka það nú út af dagskrá. Ef ekki, greiði jeg dagskránni mitt atkvæði.

Guðmundur Ólafsson Jeg heyrði ekki, að hv. 4. landsk.þm. (JM) kæmi með rök á móti því, að frv. fengi að ganga til 3. umr. Jeg sje ekki, að neitt sje því til fyrirstöðu að greiða atkv. á móti frv. við 3. umr., þó að því hafi verið leyft að ganga svo langt.

Frsm. meiri hl. (Karl Einarsson) Stutt athugasemd. Jeg tek það aðeins fram, að það, sem jeg hefi sagt um afstöðu Íslandsbanka til frv., var, að jeg mótmælti þeim ummælum hæstv. atvrh. (KIJ), að frv. næði ekki til þess banka. Ef mjer skilst rjett, þá hefir hv. 4. landsk. (JM) sama skilning á þessu atriði og jeg. Meira þarf jeg ekki að bæta við.

Guðmundur Ólafsson Það er út af nokkrum orðum háttv. 4. landsk.þm. (JM), sem jeg ætla að segja fáein orð. Háttv. þm. var sammála okkur flm. um, að frv. næði líka til Íslandsbanka.