Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 2.30 í dag verður utandagskrárumræða um horfur í væntanlegum samningaviðræðum EFTA-ríkjanna við Evrópusambandið í tengslum við stækkun sambandsins. Málshefjandi er hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson verður til andsvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku frá meiri hluta iðnn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón Axel Guðjónsson frá iðnaðarráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Norðurorku og Starfsmannafélagi Akureyrarbæjar, þ.e. þeim aðilum sem málið snertir. Í rauninni er þetta einfalt frv. sem lýtur að því að veita heimild til Akureyrarbæjar, sveitarfélagsins, um að stofna hlutafélag um rekstur Norðurorku. Tilefni frv. má liggja ljóst fyrir, það er að beiðni bæjarstjórnar Akureyrar. Sambærilegar formbreytingar hafa áður átt sér stað innan orkugeirans. Á ég þar við Hitaveitu Suðurnesja og Orkubú Vestfjarða þegar þeim var breytt með lögum og veitt heimild til að breyta þeim í hlutafélög. Meiri hlutinn leggur áherslu á að við þessa formbreytingu haldist áunnin réttindi starfsmanna Norðurorku og jafnframt svokölluð ávinnsla réttinda samkvæmt gildandi kjarasamningum en þeir munu gilda til ársins 2005. Enn fremur kemur fram í nál. frá meiri hluta iðnn. að nefndin telji það mikilvægt að nýir starfsmenn sem ráðnir verða til fyrirtækisins í framtíðinni fái sjálfir að ráða því í hvaða stéttarfélag þeir kjósa að ganga við nýráðninguna eftir umrædda formbreytingu. Nefndin mælir með samþykkt frv. eftir vandlega athugun, þ.e. að Akureyrarbær fái heimild til þess að stofna hlutafélag um rekstur Norðurorku og leggur jafnframt áherslu á þau réttindi starfsmanna sem ég hef þegar nefnt. Meiri hluti nefndarinnar leggur þó fram þrjár breytingar á fram lögðu frv. Það er í fyrsta lagi að 4. gr. frv. falli brott en í henni er kveðið á um að stjórn Norðurorku hf. skuli skipuð fimm aðalmönnum og jafnmörgum til vara. Nefndin telur að óþarfi sé að hafa þetta í sérlögum um hlutafélag um Norðurorku þar sem við breytinguna hljóti hlutafélagalög að taka gildi og því er eðlilegt að í stað þess að binda fjölda stjórnarmanna í lögum á grundvelli hlutafélagalaga sé það eigandi sjálfur, hluthafafundur, sem ákveði fjölda stjórnarmanna og hverjir sitji þar, þannig að meiri hlutinn leggur til að þessi grein falli brott. Í öðru lagi er gerð smávægileg orðalagsbreyting í 2. málsl. 1. mgr. 5. gr. sem felur ekki í sér efnislega breytingu. Það er einungis um orðalagsbreytingu að ræða og í þriðja lagi, herra forseti, er gerð breyting á 7. gr. þar sem eru tekin upp sambærileg ákvæði og alveg samhljóma þeim er lúta að réttindum starfsmanna eins og var gert við breytingu á Orkubúi Vestfjarða og Hitaveitu Suðurnesja. Meiri hlutinn taldi eðlilegt að það ákvæði væri eins í þessum þremur lagabálkum um þrjú skyld fyrirtæki og ekki ástæða til að greina þar á milli, en þetta lýtur að réttindum starfsmanna, m.a. biðlaunaréttindum og því um líku. Undir nál. rita allir nefndarmenn í meiri hluta hv. iðnn., hv. þm. Hjálmar Árnason, Guðjón Guðmundsson, Pétur H. Blöndal, Ísólfur Gylfi Pálmason, Árni Ragnar Árnason, Kjartan Ólafsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Svanfríður Jónasdóttir en fulltrúi Vinstri grænna skilar séráliti.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku en eins og fram kom hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni skila ég sem nefndarmaður í iðnn. minnihlutaáliti hvað varðar þetta mál. Allir aðrir nefndarmenn í iðnn. skrifa undir álit meiri hlutans um að heimila skuli stofnun hlutafélags um Norðurorku. Ég vil áður en ég geri grein fyrir nefndaráliti mínu átelja harðlega þann flumbrugang sem er viðhafður varðandi þetta mál. Það liggur ljóst fyrir að bæjarstjórn Akureyrar samþykkti málið fyrir sína parta í byrjun mánaðarins þannig að nægur tími átti að vera til þess að gefa Alþingi og nefndarmönnum í iðnn. svigrúm til að vinna þetta mál af kostgæfni. Málarekstur var þannig að málið kom inn í þingið í gær og haldinn var nefndarfundur í iðnn. í morgun. Þar var einungis mættur fulltrúi iðnrn. með skýringar á málinu. Að vísu voru umsagnir frá bæjarstjórn Akureyrar eða stjórn Norðurorku og Starfsmannafélagi Akureyrarbæjar. Ég tel að það hefði þurft að fara yfir mjög mörg atriði og fá umræður og skýringar á þeim. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að það eru atriði eins og tenging vatnsveitunnar við þetta fyrirtæki. Ef litið er til framtíðar með hlutafélagavæðingu, þá er alveg hugsanlegt að lítill eða stór hluti þessa fyrirtækis verði seldur. Í 5. gr. laganna, eins og meiri hlutinn leggur til, er sagt: ,,Norðurorka hf. tekur við einkarétti Akureyrarbæjar og Norðurorku til starfrækslu hita- og rafveitu`` --- en síðan er að mínu mati álitamál --- ,,og yfirtekur skyldu Akureyrarbæjar til starfrækslu vatnsveitu á Akureyri. Norðurorka yfirtekur þá samninga sem gerðir hafa verið um vatnssölu eða rekstur vatnsveitu í öðrum sveitarfélögum.`` Reyndar hefur meiri hlutinn gert þá brtt. í nál. sínu að 2. málsl. 1. mgr. 5. gr. orðist svo samkvæmt meirihlutaálitinu: ,,Norðurorka hf. yfirtekur samninga sem Norðurorka hefur gert um vatnssölu eða rekstur vatnsveitu í öðrum sveitarfélögum.`` Það er skylda sveitarfélaga að reka vatnsveitur og tryggja aðgengi að vatni fyrir alla þegna sveitarfélaganna. Vatnsveitur heyra undir félmrn. samkvæmt lögum. Þess vegna er að mínu mati mjög mikilvægt að setja þetta skýrar fram. Í fyrri ræðu minni gerði ég einnig að umtalsefni þann ásetning sem fram kemur í 6. gr., að stjórn Norðurorku setji gjaldskrár um verð á seldri orku og vatni til notenda og að gjaldskrár fyrir sölu á rafmagni og heitu vatni öðlist eigi gildi fyrr en þær hafi verið staðfestar af iðnrh. Þetta kemur fram í 6. gr. og var birt í Stjórnartíðindum. En það segir jafnframt í 6. gr. að gætt skuli almennra arðsemissjónarmiða við setningu gjaldskrár og að gjaldskrá vatnsveitu byggist á lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, nr. 81/1991. Sveitarfélög sem hafa rekið hitaveitur og rafveitur hafa sem kunnugt er í mörgum tilfellum ekki sett fram ýtrustu arðsemiskröfur. Menn hafa sagt sem svo að arðsemi upp á 7% væri ásættanleg en það má velta því fyrir sér hvort ráðuneytið mundi ekki samþykkja, á grundvelli svona lagatexta, að gætt skuli almennra arðsemissjónarmiða. Með því væru menn komnir í háar tölur, ef nýir eigendur sem gætu keypt sig inn í fyrirtæki krefðust ýtrustu arðsemi mundu þeir jafnvel gæla við miklu hærri tölur en 7% sem hefur verið viðmiðunararðsemi. Þá er spurning hvort menn sætti sig við arðsemi upp á 12%, 18% eða kannski 25%, eins og sumir vilja meina að sé hæfileg arðsemi fyrir slík fyrirtæki. Ég tel ákaflega mikilvægt fyrir íbúa á Akureyri að geta áfram notið lækkunar á orkuverði, sérstaklega frá hitaveitu. Rafveitan hefur staðið vel og afhent bæjarbúum ódýra orku. En á síðustu árum hefur hitaveitan verið að rétta sinn hag og bæjarbúar notið þess í lækkun á orkuverði til notenda. Það er ástæða til þess að staldra við ef menn ætla að fara að fylgja almennum arðsemissjónarmiðum og hvort það muni leiða til þess að gjaldskráin hækki verulega, geri menn kröfu um að fyrirtækin skili miklum arði. Ég greindi frá því við 1. umr. að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð væri andvígt þessu frv. Ég tel að hér sé verið að rugla saman hlutum. Í umræðu um nýtt orkuumhverfi, sem er að vísu skammt á veg komin, er því haldið fram að menn skuli afmarka rekstur sinn og gera kröfu um gegnsæi þannig að menn séu ekki að blanda saman ólíklegustu hlutum. Þetta frv. til laga, ásetningurinn sem fram kemur í 3. gr., gefur klárlega annað til kynna. Af því að hv. þm. Pétur Blöndal er kominn í salinn, sérfræðingur um lagaklæki hvað varðar fyrirtæki og fyrirtækjasamsetningar, langar mig að spyrja hann, í framhaldi af þessum bollaleggingum, hvort hann telji fyrir sína parta --- hv. þm. á sæti í iðnn. og skrifar undir þetta meirihlutaálit --- það heppilegt samkrull að blanda saman kaldavatnsveitum og öðrum orkuveitum, rafveitu og hitaveitu, eins og getið er um í 5. gr. Síðan væri gaman og gagnlegt fyrir þingið að fá álit hv. þm. á 3. gr., varðandi tilgang Norðurorku hf. Þar kemur ýmislegt fram. Tilgangurinn er samkvæmt því orkurannsóknir, vinnsla og framleiðsla raforku, varma, vatns og hvers konar annarra auðlinda, dreifing og sala afurða fyrirtækisins ásamt hverri þeirri starfsemi annarri sem nýtt getur rannsóknir, þekkingu og búnað fyrirtækisins, sem og iðnþróun og nýsköpun af hverju tagi, ásamt annarri viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Þetta er stór og mikill listi. Á grunni 3. gr. lítur út fyrir að þetta fyrirtæki geti haslað sér völl á nánast hvaða sviði sem er. Þá fer lítið fyrir tilganginum með öllum þessum þremur fyrirtækjum, þ.e. að afhenda kalt vatn, afhenda og framleiða rafmagn og afhenda heitt vatn til húshitunar og annars. Það er full ástæða til að velta þessum hlutum fyrir sér. Ég hefði talið að þetta frv. hefði alls ekki átt að koma fram fyrr en hið háa Alþingi hefði afgreitt nýtt raforkulagaumhverfi. Þar stendur þingið frammi fyrir miklum breytingum. Þar eru áformaðar miklar breytingar sem, eins og ég sagði áðan, ganga í berhögg við það sem getið er um í 3. gr. þessa frv. og e.t.v. einnig að stórum hluta í 5. gr. Menn virðast þar gera ráð fyrir gagnsæi sem gerir það að verkum að ekki megi blanda saman rekstri. Sum af þeim atriðum sem getið er um í 3. gr., eins og að tilgangur Norðurorku sé að vera í viðskipta- og fjármálastarfsemi og nýsköpun af ýmsu tagi, virka einkennilega. Af hverju er ekki valin sú leið að nýta til þessa atvinnuþróunarfélög sem bærinn tæki beinan þátt í í stað þess að binda slíkan stuðning við orkufyrirtæki og vatnsveitu bæjarins? Virðulegi forseti. Það er fyrst og fremst út frá þessum atriðum sem við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjumst gegn því að frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku verði samþykkt. Ég segi í nál., virðulegi forseti, á þskj. 760, 457. máli, að minni hlutinn, þ.e. ég, leggist eindregið gegn samþykkt frumvarpsins. Ég tel það í grundvallaratriðum ranga stefnu að hlutafélagavæða velferðarþjónustu og stoðkerfi samfélagsins á borð við orkuveitur. Reynslan kennir að slíkt kemur notendum í koll þegar til lengri tíma er litið auk þess sem skorið er á lýðræðisleg yfirráð yfir grunnþjónustu í samfélaginu með því að breyta þjónustustofnunum af þessu tagi í hlutafélög. Frumvarpið er auk þess mjög seint fram komið og hefði þurft á miklu nánari skoðun að halda. Einnig tel ég að líta beri á að áður en ráðist er í breytingar af þessu tagi þurfi að liggja fyrir mótuð heildstæð framtíðarsýn í orkumálum landsmanna. Virðulegi forseti. Eitt af stóru málunum í þessu samhengi er að heildarsýn á orkumálin hefði þurft að liggja fyrir. Maður skilur ekki hvers vegna keyra þarf þessi mál í gegn á örskömmum tíma. Þingmenn hafa haft einn dag til þess að meðtaka þetta frv. og á iðnaðarnefndarfundi í morgun gafst ekki ráðrúm til að kalla til þá aðila sem maður hefði viljað heyra í í þessu sambandi, t.d. fulltrúum starfsmanna. Það var bara fulltrúi frá iðnrn. sem mætti á fundinn. Við hefðum gjarnan viljað heyra í fulltrúum starfsmanna og líka ræða við bæjaryfirvöld, bæjarstjórann, formann Norðurorku og forstjóra Norðurorku svo að einhverjir séu nefndir. Ég held að það hefði verið mjög gagnlegt. Í röksemdarfærslu með frv. er sagt að þetta sé heppilegra út af hugsanlegu samstarfi við nágrannasveitarfélög. Það hefði ekki heldur verið úr vegi að nefndin hefði fengið að heyra beint í aðilum frá Eyjafjarðarsveit, Arnarneshreppi og Svalbarðseyri svo að eitthvað sé nefnt, en þessir aðilar hafa lýst áhuga á nánari samvinnu að mér skilst við Norðurorku hvað varðar orkuafhendngu inn á þessi svæði. Raunar sinnir Vatnsveita Akureyrar þjónustu á sumum af þessum svæðum jafnvel við sveitabæi á svæðinu. Ég tel málið mjög flausturslega unnið og vil að miklu leyti skrifa það á vinnubrögð iðnrn. Það liggur ljóst fyrir að bæjarstjórn Akureyrar afgreiddi þetta mál í byrjun desember. Samkvæmt því hefði átt að vera nægur tími fyrir höndum. Mönnum var einnig kunnugt um að þessi vinna væri í gangi þannig að kynningarstarfsemin hefði eflaust getað farið fram í nóvember, ef menn hefðu viljað fá forsmekk af því sem koma skyldi. Það er alveg óþolandi að vinna með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Þetta er ekkert nýtt. Þetta virðist ætla að gerast á hverju ári. Á sama tíma í fyrra vorum við með formbreytingu á Orkuveitu Reykjavíkur yfir í sameignarfélag. Þar voru menn á elleftu stundu með breytingarnar og þurftu að vinna öll þau mál í hasti. Hefði verið meiri tími þá til ráðstöfunar hefðu menn kannski staðið aðeins betur að málum en raun bar vitni. Mér er hins vegar sagt að formbreytingin yfir í sameignarfélag, hvað varðar Orkuveitu Reykjavíkur, hafi í öllum aðalatriðum gefist mjög vel. Það er form sem við hjá Vinstri heyfingunni -- grænu framboði værum fremur tilbúnir að skoða, vilji menn þjóna stærri svæðum, t.d. Eyjafjarðarsvæði með Norðurorku. Eins hvers konar samvinnufélag eða samvinnurekstrarform í tengslum við önnur sveitarfélög á svæðinu hefði fremur getað komið til greina að okkar viti. Við teljum ekki nauðsynlegt að fara yfir í stofnun hlutafélags til að nýta þá möguleika sem menn eru að tala um hvað þetta varðar. Mikið af tíma hv. iðnn. hefur farið í að ræða réttarstöðu starfsmanna. Í greinargerð með frv. er töluvert fjallað um það. Einnig barst bréf frá Starfsmannafélagi Akureyrarbæjar þar sem greint var frá stöðu starfsmanna. Staðreyndin er sú að greinargerðir duga lítið þegar á hólminn er komið, eftir að lög sem þessi hafa verið samþykkt. Maður verður að ætla að góður ásetningur þeirra sem stjórna muni að einhverju leyti tryggja stöðu starfsmanna en reynslan sýnir að loforð sem þessi geta verið fallvölt. Staða starfsmanna er því tryggð, alla vega næstu árin og réttindamál þeirra í þessu sambandi. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég hef gert grein fyrir nál. minni hluta iðnn. og læt máli mínu lokið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og hv. þingmenn Vinstri grænna eru á móti hlutafélagaforminu eins og ég skil ræðu hv. þm. og reyndar hefur það komið fram áður í þinginu. Ég velti því mjög fyrir mér, er ástæða til að hafa þessar áhyggjur sem hv. þm. hefur af því að íbúar Akureyrar fái nánast ekki raforku? Mér finnst hann hafa óþarflega miklar áhyggjur af því að með því að breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag sé verið á einhvern hátt að ganga á rétt bæjarbúa eða koma málum svo fyrir að þeir geti ekki verið öruggir um að fá afhenta raforku í framtíðinni. Þessar áhyggjur eru algerlega óþarfar því að að sjálfsögðu munu lög í landinu kveða á um það hér eftir sem hingað til að það eru ákveðnar skyldur sem fylgja því eða sem verða lögfestar í nýjum raforkulögum hvað það varðar að afhenda raforku. Ef áhyggjurnar sem hv. þm. hefur eru í tengslum við hlutafélagaformið sem slíkt, að fyrirtækið fari að okra á bæjarbúum, þá finnst mér hann ganga nokkuð langt. Þetta snýst líka að verulegu leyti um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Þarna er sveitarfélag sem biður um þetta, vill reka þetta fyrirtæki í hlutafélagaforminu. Er þá ástæða til þess að Alþingi taki fram fyrir hendurnar á viðkomandi bæjarfélagi? Þar að auki höfum við verið að samþykkja sambærileg lög fyrir önnur sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. telur greinilega að með því að tyggja sömu tugguna nógu oft þá fari almenningur að trúa því. Og að tryggja þá tuggu endalaust að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sé á móti hlutafélagaforminu er rangt. Eins og fram kemur í nefndaráliti okkar --- mér gengur mjög erfiðlega að koma þessu til skila til hæstv. iðnrh. vegna þess að hún vill greinilega ekki meðtaka það. Við segjum að í velferðarþjónustu og stoðkerfi viljum við hafa félagslegan rekstur. Hitaveita, rafveita og vatnsveitur eru stoðkerfismál. Hver lætur sér detta í hug að hafa áhyggjur af því að ekki verði afhent rafmagn, heitt vatn eða kalt vatn? Málið snýst ekki um það. Málið snýst um að reynsla annarra af hlutafélagavæðingu þar sem menn vilja fá hámarksarð er klár. Hún er sú að verðlagning þjónustunnar hækkar eðli málsins samkvæmt. Við getum borið okkur saman við löndin í kringum okkur, Svíþjóð, Noreg og fleiri lönd, verðlagningin fer upp og það er ekkert óeðlilegt vegna þess að í 6. gr. er beinlínis getið um það að gætt skuli almennra arðsemissjónarmiða. Hvað eru almenn arðsemissjónarmið? Þau geta verið frá 7% sem er algengt í dag og upp í 25% þess vegna.

Hæstv. forseti. Ég tel að raforkumál séu ekki hluti af velferðarþjónustunni. Ég get ómögulega fallist á það. Það sjáum við þegar við horfum í kringum okkur að ekki er litið þannig á málið í öðrum löndum, enda er verið að taka upp frelsi í sambandi við raforkumálin og það eru ekki mörg ár þar til fólk getur ákveðið sjálft hvaðan það kaupir raforkuna þannig að Akureyringar geta þess vegna farið að kaupa raforku hjá Orkuveitu Reykjavíkur eða guð má vita hvaðan eftir nokkur ár. Þetta er það fyrirkomulag sem við erum að taka upp og tengist reyndar ekki beint þessu frv. Hv. þm. talaði áðan um að málið væri seint fram komið og ég get alveg tekið undir það, málið er mjög seint fram komið. En það fór hins vegar með eins miklum hraða og mögulegt var eftir að bæjarstjórn Akureyrar hafði samþykkt að breyta Norðurorku í hlutafélag og komið þeim boðum áleiðis til okkar. Málið þurfti síðan að fara í þetta ferli sem er ríkisstjórn og þingflokkar stjórnarflokkanna og undirritun forseta Íslands. Þetta er því heilmikill prósess sem fer í gang áður en málum er dreift á hv. Alþingi. Það er ástæðan fyrir því að tíminn er ekki meiri. En ég minni á að sambærileg mál hafa farið í gegnum þingið á mjög stuttum tíma frá öðrum sveitarfélögum sem varða orkufyrirtækin þannig að þetta er ekkert einsdæmi og mér hefði þótt það leiðinlegt ef við hefðum þurft að bregðast Akureyringum í þessu miðað við það að við höfum tekið mjög jákvætt á málum varðandi bæði Suðurnes og Reykjavík.

Virðulegi forseti. Enn á ný gerir hæstv. iðnrh. sér leik að því að snúa út úr eða látast misskilja. Ég segi í nefndaráliti mínu og ég hef margoft sagt það í ræðu að mér dettur ekki í hug að kalla hitaveitu, rafveitu eða vatnsveitu velferðarþjónustu. Það er útúrsnúningur vegna þess að ég sagði áðan og sagði í nefndarálitinu að við litum á það sem stoðkerfisþjónustu. Það er þá illa komið fyrir landinu með byggðamálaráðherra sem getur ekki skilgreint hvað er velferðarþjónusta og hvað er stoðkerfisþjónusta landsins sem tryggir velferð af öllu tagi. Það er þetta sem ég segi í nefndarálitinu og þetta er ósköp einfalt. Þar erum við á móti hlutafélagavæðingu. Við höfum aldrei lagst gegn hlutafélagaformi þar sem það á við. Við viljum að velferðarþjónusta og stoðkerfisþjónusta landsins sé á félagslegum grunni og það eru engin rök, virðulegi forseti, þegar hæstv. iðnrh., byggðamálaráðherra landsins, segir að allir séu að gera þetta, það eru engin rök. Við erum í 103 þúsund ferkílómetra landi, dreifbýlasta landsvæði, ríki í Evrópu, og þar þurfa að gilda allt önnur lögmál miðað við það sem er að gerast í Mið-Evrópu. Það er það sem við þurfum að hafa að leiðarljósi. Auðvitað leiðir markaðsvæðing og hámörkun arðsemi af hlutafélagavæddu fyrirtæki til þess að þjónustan hækkar. Ég er ekki að tala um að skorið verði á hana. Ég hef aldrei sagt það, hef aldrei verið með slíka framsetningu. En ég benti á að hætta væri fyrir hendi samkvæmt reynslu annarra að verðlagning þjónustunnar hækkaði.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni að stoðkerfið tryggir og treystir velferð. Og þegar hæstv. iðn.- og viðskrh. heldur því fram að orkukerfin hafi ekkert með velferð að gera þá er það mikill misskilningur. Mig langar til að taka lítið dæmi þar að lútandi. Í London og París er búið að einkavæða raforkuþjónustuna. Það er franskt fyrirtæki sem rekur slíka þjónustu þar og nú er svo komið að búið er að keyra verðið á raforku svo hátt upp að margt fólk hefur ekki efni á því að hita híbýli sín og elda með raforku. Þetta er staðreynd. Í Bretlandi eru menn núna farnir að tala um orkufátækt, þ.e. fólk sem hefur ekki efni á því að nýta raforku í híbýlum sínum og til matargerðar. Frakkarnir munu afskaplega hrifnir af því fyrirkomulagi sem er í Bretlandi þar sem menn hafa komið upp rafmagnsmælum. Fólk greiðir í mælinn og svo rennur tíminn út og þá slokknar á rafmagninu. Þetta finnst Frökkum afskaplega sniðugt vegna þess að þá sleppa menn við að rukka heimilin, rukka fátæku heimilin sem ekki búa við velferð, þá velferð að hita hýbýli sín með rafmagni. Ég held að það kæmi á margan manninn í vetrarkuldunum í Bretlandi þar sem slökkt hefur verið á rafmagninu að hlusta á hæstv. iðnrh. Íslands tala um velferð og skilgreina hana. Þetta eru bara staðreyndir. --- Nú hristir hæstv. ráðherra höfuðið. Þetta er út í hött náttúrlega og vitleysa en þetta eru staðreyndir, þetta eru bara staðreyndir. Og það eru staðreyndir sem við höfum vitnað í við þessa umræðu um afleiðingar þess að hlutafélagavæða og einkavæða slíka þjónustu. Ég tók tvö dæmi í umræðunni í gær. Ég byggði málflutning minn upp annars vegar með því að sýna fram á að sú þjónusta þegar hún væri komin í hlutafélagsform væri ótryggari vegna þess að eigendurnir hlypust undan merkjum og þeir færu frá þessum stofnunum og þessum fyrirtækjum einmitt þegar mest ríður á að þeir sýndu henni trúnað. Þá er hlaupið á hlutabréfamarkaði eðli máls samkvæmt þangað sem arðurinn er mestur, þangað sem mestan arð er að hafa. Ég tók dæmi af tveimur fyrirtækjum sem eiga núna í miklum erfiðleikum, British Energy sem sér Bretum fyrir 25% af rafmagni og hefur núna ítrekað sent út viðvörun um að án frekari aðstoðar frá hendi hins opinbera stefni í gjaldþrot fyrirtækisins. Hlutabréf í fyrirtækinu kolféllu í september sl. þrátt fyrir neyðaraðstoð bresku ríkisstjórnarinnar að upphæð 410 millj. breskra punda sem veitt er til þess að tími fengist til að endurskipuleggja fjármál fyrirtækisins. Hitt dæmið sem ég tók var hlutafélagið Vivendi. Hlutabréf í því fyrirtæki hafa fallið um 80% á einu ári. Og hverju kenna menn um? Menn kenna um að eigendurnir hafi braskað með hluti, með fjáreign sína á sama hátt og verið er að opna fyrir með þessu frv. því að hér er sérstaklega vikið að því í 3. gr. frv. að fyrirtækið eigi að geta tekið þátt í viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Við höfum dæmi hér handan við Austurvöllinn af slíkum viðskipta- og fjármálaævintýrum eða muna menn það þegar síminn, Landssími Íslands, hf. núna, tapaði í einu vetfangi 500 millj. á braskævintýri í Bandaríkjunum, 500 millj. kr. á braski? Verið er að opna á slíkt í þessu frv. Ég er að taka dæmi um það að í orkugeiranum er þetta að gerast núna í Bretlandi, í Frakklandi og víðs vegar um heiminn. Vivendi er reyndar fremur inni í vatnsbúskapnum. Það er annað frv. sem liggur fyrir þinginu frá ríkisstjórninni, það er að hlutafélagavæða Gvendarbrunnana, að gera vatnsveiturnar í landinu að hlutafélögum og opna væntanlega fyrir það að þar verði braskað með hlutina. Vilja menn þetta? Hitt atriðið sem ég nefndi laut að arðseminni. Þegar fyrirtæki hættir að vera þjónustufyrirtæki eða stofnun sem veitir þjónustu og starfar á gerbreyttum grunni til þess að skapa eigendum sínum arð þá verður grundvallarbreyting á starfseminni að sjálfsögðu. Ég vitnaði lítillega í greinar sem hafa verið að birtast í norskum blöðum upp á síðkastið þar sem farið hefur verið inn á þessa braut. Þar er það að gerast að orkuverðið hefur rokið upp á við. Norsk raforkufyrirtæki raka saman milljörðum, segir í frétt sem birtist í Dagbladet 22. september sl. ,,Þeir hafa komist upp með að kjafta verðið upp hvert haust, segir framkvæmdastjóri neytendaráðsins, Per Anders Stalheim.`` Hér vitna ég, með síðbúnu leyfi forseta, í þessa grein eða þýðingu á þessari grein í Dagbladet 22. september og þar heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Í sumar rauk verðið á raflínuleigunni, dreifikerfinu upp. Ástæða: Við notum of lítið rafmagn. Nú þýtur rafmagnsverðið einnig upp. Ástæða: Við notum of mikið rafmagn. Þetta er markaður þar sem menn háfa inn peninga, segir Stalheim.`` --- Þetta eru neytendasamtökin norsku sem eru að tala --- ,,... þar sem menn háfa inn peninga. Verðhækkunin nemur allt að 30% hjá einstökum rafmagnsnotendum. Hagnaðurinn í rafmagnsgeiranum er einnig ævintýralegur. Árið 2000 var hagnaður norskra rafveitna um 11,6 milljarðar norskra króna og rafveiturnar greiddu 3,7 milljarða í arð til eigenda sinna.`` Nú er hæstv. ráðherra náttúrlega rokinn á dyr vegna þess að nú er farið að tala um staðeyndir. Nú sleppir nefnilega klisjunum, nú sleppir klisjutalinu og farið er að tala um staðeyndir. Þá rjúka menn á dyr. Þá hefur enginn tíma til að hugsa eða nennu eða vilja. En þetta eru staðreyndir. Þetta eru upplýsingar sem okkur eru að berast frá löndunum í kringum okkur, þeim ríkjum sem við miðum okkur við. Ég tek eftir því að Samfylkingin er heils hugar sammála þessu.

Mjög gott mál.

Mjög gott mál og menn hverfa að sjálfsögðu úr salnum. Hv. þm. Gísli Einarsson situr hér og reyndar nikkar með velþóknun yfir þessu frv. Það er aðeins Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sem hefur haft uppi andóf, gagnrýni og málefnalega gagnrýni. Nú er ég að vitna í norska fjölmiðla sem greina frá því hvað er að gerast þar í landi eftir að þessi búskapur var einkavæddur og menn fóru að hirða arð út úr honum, 3,7 milljarða norskra kr. á árinu 2000 --- við getum margfaldað það með tíu sem þeir eru að hirða upp --- með þeim afleiðingum að einstakir notendur borga 30% meira fyrir orkuna. Þeir eru að háfa inn hagnaðinn, segja norsku neytendasamtökin. Og hér heldur áfram í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Nú tilkynna rafveiturnar um mikla hækkun rafmagnsverðs. Þeir rotta sig saman um verð á hverju hausti, segir Stalheim. Hann upplýsir að 80--90 norskar rafveitur þurfi aðeins 4--5 norska aura, 50--60 íslenska aura á kwst. til að vera reiknað með hagnaði. Allar rafveitur í Noregi væru reknar með hagnaði ef raforkuverð væri 15--20 norskir aurar á kwst. Nú verða menn að greiða allt að tvöfalt hærra.`` Síðan er meira. Þetta er mjög fróðleg grein, mjög fróðleg lesning. Það er athyglisvert að það er alveg sama hvaða rök eru reidd fram, þeim er aldrei svarað, röksemdum er aldrei svarað. Menn bregaðst aldrei við upplýsingum. Menn koma aðeins með hótfyndni.  Svo segir enn í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Eftir að rafmagnsmarkaðurinn var gefinn frjáls hafa notendur getað skipt um rafmagnsseljendur en þau fyrirtæki sem hafa flesta viðskiptavini eru langt í frá með lægsta rafmagnsverðið.`` Takið eftir þessu: Eftir að rafmagnsmarkaðurinn var gefinn frjáls hafa notendur getað skipt um rafmagnsseljendur en þau fyrirtæki sem hafa flesta viðskiptavini eru langt í frá með lægsta rafmagnsverðið. ,,Það hefur verið einfaldara að fá allt rafmagnsverðið á einum reikningi. Ég fæ sífellt hringingar frá notendum sem segja að þeir hafi ekki hugmynd um hve mikið þeir greiða fyrir rafmagnið. Fólk fær stanslausa reikninga.`` Síðan er vitnað í rafmagnsverð hjá aðskiljanlegum fyrirtækjum. Engu að síður er ein lína svona eins og hjá olíufyrirtækjunum hér á landi um verðlagið. Þau rotta sig saman á hverju hausti, segir talsmaður norska neytendaráðsins. Á ekkert að hlusta á þetta? Hefur enginn áhuga á að hlusta á hvað er að gerast í löndunum í kringum okkur? Og hefur enginn áhuga á að fylgjast með því að í raunveruleikanum eru þessi hlutafélagavæddu orkufyrirtæki í Bretlandi, Frakklandi og víðar, í miklum fjárhagsvandræðum vegna þess að menn eru að braska með hlutafé. Vivendi er dæmi um það. Hlutaféð hefur fallið niður um 80% á einu ári út af braskævintýrum á við þau sem Landssíminn fór í eftir að hann var gerður að hlutafélagi. Svo er hér önnur grein eftir Kristoffer Egeberg og Ole Henrik Ystehede sem birtist einnig í Dagbladet þennan sama dag, 22. september. Þar var ítarleg umfjöllun um þetta. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Stórframleiðendur rafmagns eru grunaðir um að hafa notað klæki á rafmagnsmarkaðnum til að þvinga fram hærra rafmagnsverð og eru nú til rannsóknar hjá fjármálaeftirlitinu. Stóru rafmagnsframleiðendurnir hafa mesta möguleika á að hækka verðið. Þeir eru ekki margir, rétt handfylli, segir Eirik Bonæs deildarstjóri í markaðsdeild fjármálaeftirlitsins. Hann segir norræna rannsókn á þessu hafa forgang.`` Rannsókn, við höfum aldrei heyrt um hana hér. Hefur ekkert verið rætt um það á samráðsfundum viðskrh. Norðurlanda, um þróunina í raforkumálum og hvaða afleiðingar markaðsvæðingin hefur haft og hvernig eigendur þessara fyrirtækja háfa arðinn út úr þessari starfsemi, svo að vitnað sé í orð talsmanns norska fjármálaeftirlitsins? Þetta vildi ég nefna í upphafi, herra forseti, til að svara því að þessi formbreyting sem menn kalla og vísa til, formbreyting á orkubúskapnum, er miklu meira en einhver léttvæg, lítilvæg breyting. Hún fjallar um grundvallaratriði. Í stað þess að reka þetta sem þjónustustarfsemi í þágu neytenda og nýta fjármagnið til frekari uppbyggingar eða lækkunar orkuverðs þá er verið að búa til fyrirtæki sem skapar eigendum sínum arð. Ekki segja mér að það standi ekki til að selja þetta, aldrei, að það standi aldrei til að selja þetta.

Við ákveðum það ekki.

Við ákveðum það ekki, segir ráðherrann að sjálfsögðu. Það er bæjarstjórnin og þeir sem þar ráða. En það verður gert.

Allt í lagi.

Allt í lagi, segir talsmaður Sjálfstfl., allt í lagi. Ég hefði gaman af því að heyra hann, hv. 4. þm. Suðurl., Kjartan Ólafsson, koma hér á eftir og svara þeim rökum sem ég hef sett hér fram fyrst hann segir að það sé allt í lagi að fara inn á þá braut að selja orkuveiturnar. Hann vill ganga lengra. Honum nægir ekki formbreyting hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur. Hann vill líka selja. Hann vill selja raforkuveiturnar. Og vatnsveiturnar kannski líka? Hvað segir hann þá um þau rök sem ég hef verið að tefla hér fram og þær staðreyndir sem okkur berast frá Noregi, Bretlandi, Frakklandi og víðs vegar að úr heiminum, svo við förum ekki vestur um haf alla leið til Kaliforníu? Eru menn búnir að gleyma Enron-ævintýrinu þar sem leiddi til þess að raforkuverð fór upp úr öllu valdi um gervalla Kaliforníu að undanskilinni einni borg, Los Angeles? Hvers vegna?

Það er allt annað.

Rafveiturnar þar voru á vegum samfélagsins, í eigu samfélagsins og reknar á vegum samfélagsins. Allt annað mál, segir hæstv. ráðherra. Það er það í bland vissulega því þar var glæpsamlegt athæfi á ferðinni. En það er ekki allt annað mál að því leyti að þar var orkubúskapurinn rekinn sem bisness þar sem opnað var á fjárfestingar og fjárfestingarævintýri og þar er tenging yfir í Vivendi, British Energy og þessi fyrirtæki sem standa nú höllum fæti vegna nákvæmlega sömu glæfra að þessu leyti. ,,En við erum bara að gera þetta fyrir Akureyringa,`` segir hæstv. ráðherra. ,,Þetta er smámál.`` Það var líka með Suðurnesin, var það ekki, smámál? ,,Við erum bara að gera þetta fyrir Suðurnesjamenn. Það er smámál. Þetta er formbreyting, pínulítil.`` En þetta er annað og meira. Við þurfum að móta okkur --- og þar tek ég undir orð hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar í nefndaráliti hans þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Enn er á það að líta að áður en ráðist er í breytingar af þessu tagi hefði þurft að liggja fyrir mótuð heildstæð framtíðarsýn í orkumálum landsmanna.`` Ég tek undir þetta. Auðvitað á að byrja á þeim endanum. Auðvitað á ekki að láta reka á reiðanum. Auðvitað eigum við að móta okkur heildstæða sýn. Og varðandi það atriði að þetta sé smámál og snúi einvörðungu að Akureyringum þá fór ég yfir það í gær og ég ætla ekki að endurtaka það hver tengslin eru á milli alþjóðlegra samninga sem Íslendingar eru að gera og breytinga af þessu tagi sem við erum að gera á þjónustustofnunum hér innan lands vegna þess að um leið og við erum búin að fallast á það innan ramma GATT-samninganna að markaðsreglur skuli gilda á vissum sviðum þar sem starfsemin lýtur markaðslögmálum þá skiptir formbreyting af þessu tagi miklu máli. Þá skiptir hún miklu máli vegna þess að þá þurfa fyrirtæki hvers lensk sem þau eru að sæta sömu reglum og lögmálum. Þá þurfa þau að gera það. Þegar við erum búin að fallast á grundvallarreglur Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar þá skuldbindum við okkur gagnvart þeirri starfsemi sem við höfum einkavætt. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hristir höfuðið 

Á ég að gefa þér?

En þetta er staðreynd. Ég óttast að Íslendingar séu þarna ekki á varðbergi, að við höfum gefið of mikið eftir í samningum á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ég óttast að við höfum gert það. Reyndar fáum við ekki nægilegar upplýsingar um þetta. Við fáum ekki upplýsingar frá utanrrn. Við erum ekki ein á báti. Það er um allan heim sem svo er, þ.e. að það er lokað á þessa samninga. Við fáum ekki að vita hvaða kröfur hafa verið reistar á hendur Íslendingum í því samningsferli sem nú á sér stað innan GATT. Það eru tvær þjóðir sem hafa reist kröfur á hendur okkur, Bandaríkjamenn og Japanir. En við fáum ekki að vita hvaða kröfur það eru. Við höfum óskað eftir því og utanrrn. hefur neitað að láta þær uppi. Þetta er allt á bak við tjöldin. Svona gerist þetta, að við þurfum að raða saman ákvörðunum sem við erum að taka svona á Akureyri og á Suðurnesjum og á Íslandi almennt og máta þessar ákvarðanir við alþjóðlegar skuldbindingar sem við erum að gera. Þetta á ég við þegar ég segi að þetta er ekkert einkamál Akureyringa eða bæjarstjórn Akureyrar. Þetta skiptir Íslendinga almennt miklu máli. Reyndar er ég á þeirri skoðun að raforkukerfið í landinu eigi að vera heildstætt og þjóna öllum landsmönnum. Ég hefði kosið að það væri á hendi Landsvirkjunar að sjá um virkjanir en síðan færu rafmagnsveiturnar með dreifingu á rafmagninu, þetta væri gert samfélagslega og staðið þannig að því eins og við höfum reyndar gert þegar við höfum byggt upp raforkukerfi okkar. Þá höfum við gert það sem þjóð, sem samfélag. Ég hef spurt sjálfan mig um það þegar Reykvíkingar hafa talað um að selja sinn hlut í Landsvirkjun. Jú, að forminu til eru hlutir þar eflaust skráðir á Reykvíkinga 45%. Þeir þyrftu að axla ábyrgð gagnvart virkjunarframkvæmdum í landinu í samræmi við eignarhlut sinn. Ég hef ég trú á að það kunni að vera einhver meiri hreyfing á því máli eftir aðkomu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að borgarmálum. Hins vegar er það samfélagið, hvar sem við búum í landinu, sem hefur byggt upp þessa starfsemi, þessa þjónustustofnun sem Landsvirkjun er og við eigum hana öll, allir landsmenn. Þannig eigum við að líta á þessa eign. Svo ég fjalli áfram almennt um málið þá hef ég af því áhyggjur að með þessu frv. skuli hitaveita og vatnsveita tengd hlutafélaginu. Að vísu er það svo í frv. að hlutafélaginu er falinn reksturinn, ekki eignarhaldið yfir þessari starfsemi, en hún verður engu að síður nátengd þessu nýja félagi sem kemur til með að stjórna orkubúskapnum á Akureyri og víðar. Að tala um að nauðsynlegt sé að gera þetta til að auðvelda fyrirtækinu að athafna sig á markaði, í samvinnu við önnur sveitarfélög eða önnur byggðarlög, er algerlega út í hött. Það eru til önnur rekstrarform, t.d. byggðasamlög eða sameignarfélög. Sú leið opnar auðveldlega á slíka möguleika. Þeir sem hafa farið út á þessar brautir, að einkavæða orkuveitur og vatnsbúskap, sjá margir mjög eftir því. Ég held að það sé hægri stjórn sem situr í Hollandi. Er það ekki svo? Engu að síður hefur hún lagt til breytingar og lagafrv. með það að markmiði að tryggja hinu opinbera óskorað eignarhald á vatnsveitum til almennrar notkunar. Þar í landi telja menn að einkavæðing vatnsveitna gangi ekki upp þar sem samkeppni verði eðli máls samkvæmt ekki viðkomið. Þar af leiðandi er talið að tryggja beri hér eftir sem hingað til að almennar vatnsveitur verði í höndum hins opinbera. Þetta eru Hollendingar að gera. Ég hef stundum sagt að það er furðulegt að íslenska ríkisstjórnin, reyndar þær ríkisstjórnir sem hafa setið hér síðan 1991, virðist hafa leitað uppi öll helstu mistök annarra þjóða til að apa þau eftir, leitað í allar helstu mistakasmiðjur heimsins til að flytja mistökin hingað til lands.

Þetta er bara miðstýring hjá þér.

Hv. þm. Kjartan Ólafsson, 4. þm. Suðurl., fulltrúi Sjálfstfl. við umræðuna, kallar hér fram í og segir að þetta sé bara miðstýring hjá mér. Ég skil ekki alveg hvert hv. þm. er að fara. Ég er að tala um að tryggja eignarhald almennings, þjóðarinnar, á þessari grunnþjónustu í landinu. Ég ætla að víkja aðeins að réttindum starfsfólks við þessar breytingar. Ég rek strax augun í það í brtt. sem nú koma fram er ákveðið að slá af stjórn fyrirtækisins, þ.e. að lögbundið sé að í stjórninni sitji tiltekinn fjöldi stjórnarmanna. Það má vel vera að það sé eðlilegt að hlutafélagið sjálft ákveði þetta, enda segir í nál., með leyfi forseta: ,,Eðlilegast er að eigandi fyrirtækisins ákveði sjálfur fjölda stjórnarmanna í samræmi við ákvæði laga um hlutafélög.`` Jú, þetta er það sem gerist. Þetta er það sem gerst hefur hjá Símanum, Pósti og síma, eftir að honum var breytt í hlutafélag. Þar voru allar ákvarðanir lokaðar inni og aðgangur starfsmanna að stjórnkerfi þeirra stofnana verið stórlega takmarkaður. Póstur og sími var það fyrirtæki í landinu, sú stofnun í landinu, sem stóð hvað best hvað þetta snertir, aðkomu starfsmanna að stjórn fyrirtækisins. Þeir sátu í stjórn fyrirtækisins. Ég man ekki hvað sú nefnd hét en þar voru haldnir reglulegir fundir og miðlað upplýsingum. Starfsmenn gátu þar komið sjónarmiðum sínum og áherslum á framfæri. Þessu var að sjálfsögðu öllu slátrað við hlutafélagavæðinguna. Menn taka undir það í nál. meiri hlutans og segja að eðlilegast sé að eigandi fyrirtækisins ákveði sjálfur hvernig þessum málum er hagað. Þetta er bara það sem gerist. Ég vísa aftur í nál. minni hlutans, nál. hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar hvað þetta snertir. Hann segir um hlutafjárvæðinguna, með leyfi forseta: ,,Reynsla kennir að slíkt kemur notendum í koll þegar til lengri tíma er litið auk þess sem skorið er á lýðræðisleg yfirráð yfir grunnþjónustu í samfélaginu með því að breyta þjónustustofnunum í hlutafélög.`` --- Þetta er alveg rétt. Þessi tengsl, þessi bönd, eru slitin í sundur. Hvað varðar réttindi starfsmanna þá er fjallað um þau í 7. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Allir núverandi starfsmenn Norðurorku skulu eiga rétt á störfum hjá hinu nýja fyrirtæki og skulu þeim boðin störf hjá Norðurorku hf., sambærileg þeim er þeir áður gegndu.`` Síðan er komin brtt. við þessa grein sem kemur til með að standa og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Norðurorku skulu eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og skulu þeim boðnar stöður hjá því, sambærilegar þeim er þeir áður gegndu, enda haldi þeir hjá félaginu réttindum sem þeir höfðu þegar áunnið sér.`` Síðan er vísað í biðlaunarétt, sem er mjög mikilvægt að haldi. Ég vil staðnæmast við meirihlutaálitið hvað þetta snertir. Í því segir: ,,Meiri hlutinn leggur áherslu á að við breytinguna haldist áunnin réttindi starfsmanna Norðurorku og jafnframt ávinnsla réttinda samkvæmt gildandi kjarasamningum. Þá telur meiri hlutinn eðlilegt að nýir starfsmenn fái að ráða því í hvaða stéttarfélag þeir kjósa að ganga við nýráðningu eftir formbreytinguna.`` Þarna er talað um áunnin réttindi og ávinnslu réttinda. Þetta skiptir mjög miklu máli. Ég sé að óskir sem hér voru settar fram í gær við umræðuna hafa verið teknar til greina af hv. iðnn. Það er greinilegt að hún hefur lagst sérstaklega yfir réttindi starfsmanna enda er hér staðhæft að þau verði í engu skert, áunnin réttindi standi og ávinnsla réttinda verði virt. Það er vísað í biðlaunarétt og þegar er talað um réttindi eru menn að sjálfsögðu einnig að tala um lífeyrisrétt þeirra sem starfa við fyrirtækið. Menn hafa síðan að sjálfsögðu þær væntingar, þá er ég að tala fyrir sjálfan mig, að þegar fram líða stundir verði öll hin bestu réttindin í boði fyrir nýráðna starfsmenn fyrirtækisins. Mér er kunnugt um að iðnn. fékk erindi frá Starfsmannafélagi Akureyrar í gærkvöldi og hefur tekið það til skoðunar á fundi sínum í dag. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem koma fram hjá starfsmannafélaginu. Ég tel aðdáunarvert hvernig félagið hefur staðið ötullega að því að reyna að tryggja starfsmönnum réttindi við þessa breytingu sem nýtur því miður meirihlutafylgis á Alþingi. Mig langar undir lokin að tengja þessa umræðu öðru sem er að gerast á sviði raforkumála. Hér var dreift á borð þingmanna nýju frv. um raforku. Það var líka gert í fyrra. Þá talaði hæstv. viðskrh. fyrir frv. í morgunsárið, daginn sem þinginu var slitið. Ég held að það hafi verið kl. hálffimm. Hún hafði samið um það við þingið að fá að mæla fyrir frv. og aðrir tækju ekki til máls. Hún nýtti sér tímann hins vegar í miklar pólitískar yfirlýsingar og mörgum var mikið mál að fá að taka þátt í þeirri umræðu. En úr því varð ekki. Hér liggur sem sagt annað raforkufrv. á borðum manna. Það vinnst ekki tími til að taka það til umfjöllunar en ljóst er að nauðsynlegt verður að ræða það mjög ítarlega þegar þar að kemur. Það er fagnaðarefni að fá frv. inn til þess að skoða þessi mál. Ég legg áherslu á mikilvægi þess að taka á orkumálum okkar heildstætt. Það er ekkert einkamál byggðarlags, Akureyrar eða Reykjavíkur, hvernig farið er með þessar dýrmætu eignir okkar. Það er ekkert einkamál Austfirðinga hvað gert er á Austfjörðum. Það er ekki einkamál neins. Það er ekkert einkamál Reykvíkinga hvernig farið er með hlut borgarbúa í Landsvirkjun. Það snertir landsmenn alla. Það eru landsmenn allir sem eiga þessar eignir hvernig svo sem þær eru skráðar. Þar eru sögulegar skýringar að baki. Í gær ræddum við um samninga við Alcoa. Nú hefur verið send út sameiginleg fréttatilkynning frá Alcoa, iðnrn., Landsvirkjun, Fjarðabyggð og Hafnarsjóði Fjarðabyggðar. Og hvað segir í þessari fréttatilkynningu? Í henni segir, með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Samninganefndir Alcoa og Landsvirkjunar luku í dag við gerð raforkusamnings vegna fyrirhugaðs 322.000 tonna álvers Alcoa við Reyðarfjörð. Á sama tíma var lokið vinnu við samninga á milli Alcoa, ríkisins, Fjarðabyggðar og Hafnarsjóðs Fjarðabyggðar. Lögfræðingar aðila ...`` ---  Því hefur verið haldið fram að tölur sem gefnar voru upp í skýrslu Sumitomo hafi verið um 20% lægri en Landsvirkjun áætlaði í raun. Getur þetta verið rétt? Mér finnst að ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra þurfi að svara þessu. Ég mun finna þessu betur stoð, ég byggi þetta ekki á eigin athugun en ég er að vísa í athuganir sem aðilar sem hafa fylgst grannt með þessum málum hafa nú komið á framfæri og mér finnst mjög mikilvægt að fá upplýsingar um þetta. Ég tók eftir því í sjónvarpsþætti um síðustu helgi að þar sagði Stefán Pétursson, fjármálastjóri Landsvirkjunar, að Landsvirkjun gæfi réttar upplýsingar þegar nauðsynlegt væri. Ég held að það hafi verið orðað einhvern veginn svona. Ég er með þessi ummæli skráð niður. Var e.t.v. ekki nauðsynlegt að gefa Sumitomo réttar upplýsingar? Ég bara spyr. Finnst mönnum þetta vera ábyrgðarlaust tal? Nei. Ég rakti það við umræðuna í gær hve misvísandi upplýsingar hafa komið frá Landsvirkjun og hæstv. iðnrh. og ríkisstjórninni um þessi mál. Eitt er sagt í dag og annað á morgun. Einn daginn var Norsk Hydro besta fyrirtæki í heimi. Síðan þegar það hafði gengið úr skaftinu var það aldrei traust fyrirtæki. Svona hefur þetta gengið. Einn daginn segir Landsvirkjun að það verði ekki hægt að ganga endanlega til samninga við Alcoa fyrr en allar kostnaðarforsendur liggi fyrir, tilboð í mjög dýra verkþætti hafi verið opnuð og menn hafi gefið sér tíma til að gera rækilega könnun á þeim. Hún hefur ekki farið fram. Og áður en tilboðin voru opnuð var greint frá því að Alcoa-menn væru á leiðinni til landsins og á föstudag yrðu undirritaðir samningar. Hvers konar samningamenn eru þetta eiginlega? Hvers konar handarbakavinnubrögð eru þetta? Einn daginn er sagt að þessi undirritun sem núna eigi sér stað sé ekki endanlegur frágangur og það kann að vera rétt, menn eigi eftir að skoða málin nánar, og í sama orðinu er fullyrt að málið sé fullkomlega frágengið. Formaður Framsfl. sagði það hér um daginn. Svona gengur þetta þvers og kruss. Við eigum eftir að fara mjög rækilega í saumana á þessum málum og þessari gagnrýni og efasemdum sem menn hafa verið að setja fram og ég vona að fjölmiðlar hafi döngun í sér til að kafa í þessi mál og láti ekki hæstv. ráðherra og ríkisstjórn komast upp með endalaust klisjutalið, 14% arðsemi,  Herra forseti. Það frv. sem við erum hér með til afgreiðslu er ekkert smámál. Þetta er stórt mál og það snertir grundvallarþjónustu. Hæstv. iðnrh. hefur reynt að setja þetta upp í það samhengi að þetta snúi að Akureyringum einum, að við megum ekki vera vond við bæjarstjórn Akureyrar. Við verðum að gera þetta fyrir Akureyringa. Þess vegna þurfum við að afgreiða málið í snarhasti. Þetta mál kom inn á borð til okkar fyrir hvað --- það verður talið í klukkustundum, ætli það sé ekki fyrir svona 40 klukkustundum eða þar um bil, afgreitt með afbrigðum og hraði. Menn náðu varla að lesa frv. Að lokum vil ég segja að þótt menn óttist að þegar til framtíðar er litið, og aðrir eigendur hugsanlega komnir til sögunnar, felst í því enginn áfellisdómur á núverandi eigendur, það gerir það ekki, en við erum að tala um hvaða afleiðingar þessar breytingar geta haft þegar til lengri tíma er litið og þar höfum við vísað í reynslu annarra þjóða af hlutafélagavæðingu orkuveitna.

Herra forseti. Það er ótrúlegt málþóf sem hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa hér í þessu máli og málflutningur þeirra er ótrúlegur. Hann byggist í raun á mikilli framfarafælni, fælni á því að takast á við framtíðina og takast á við nýja tíma með nýjum hætti. Það er þekkt þegar menn eru fælnir, ég tala nú ekki um ef við förum yfir í dýraríkið, þegar hestar eru fælnir eru sett á þá hestagleraugu og ég held að það þurfi að setja hestagleraugu á hv. þm. þannig að þeir fælist ekki svo mjög framtíðina. Ég held í raun, herra forseti, að við ættum að fara yfir það hvers vegna Alþingi er að taka ákvörðun og ræða um það hvort sveitarfélagi er heimilt að breyta stofnunum sínum í hlutafélög eða ekki. Það er mín skoðun að Alþingi ætti ekki að hafa með þetta að gera. Sveitarfélögin, sem er annað stjórnsýslustig, ættu að fá að ákveða sjálf með hvaða hætti þau koma rekstri sínum fyrir. Sama á auðvitað við um eignarhaldið. Sveitarfélögin eiga að ákveða það sjálf hvort þau eiga þessar stofnanir sem eru þá rafveitur, hitaveitur eða jafnvel vatnsveitur. Sveitarstjórnirnar eiga að ákveða það sjálfar hvort þær eigi eða selji. Þess eru mýmörg dæmi að sveitarfélög í landinu hafi selt orkuveitur sínar. Má þar nefna að sveitarfélagið Ölfus seldi hitaveitu, sveitarfélagið Hveragerðisbær seldi rafveituna sína. Það var ekki til umfjöllunar á Alþingi og það var ekki í hlutafélagaformi. Þess vegna finnst mér að koma ætti málum þannig fyrir að þetta mál væri utan Alþingis, að Alþingi þyrfti ekki að ákveða hvort sveitarfélög breyta orkufyrirtækjum sínum í hlutafélög eður ei.

Herra forseti. Ég gæti vel trúað að þetta með hestagleraugun komist í fjölmiðla. Það er svona álíka frumlegt og málefnalegt og hundasúrur hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar  Ótrúlegt málþóf, málefnaleg fátækt, framfarafælni o.s.frv. Þetta er uppistaðan í gagnrýni hv. þingmanns. Þetta er það sama og menn sögðu þegar við ræddum um gagnagrunninn og 20 milljarðana. Þá hlupu menn á dyr, enginn nennti að hlusta á rök sem sett voru fram eða svara þeim og þá var þetta sama haft uppi. Hins vegar komu einnig fram málefnalegir þættir í ræðu hv. þingmanns því hann segir: Við eigum ekkert að vera að ræða þetta. Það er hans framlag. Við eigum ekkert að vera að ræða þetta í þinginu, það kemur okkur ekkert við. Það á bara að ákveða þetta í sveitarstjórnunum og þar ganga menn enn lengra og segja: Okkur kemur þetta ekkert við, við eigum bara að láta fyrirtækin gera þetta. En samfélaginu kemur það við hvernig við skipum þessum málum, hvernig við skipuleggjum velferðarþjónustuna í landinu og stoðkerfi á borð við orkuveiturnar, það kemur okkur við. Og hvort sem hv. þingmanni líkar það betur eða verr er Alþingi ætluð sú ábyrgð núna að taka ákvarðanir sem geta reynst örlagaríkar. Við erum að setja lagarammann og það er á okkar ábyrgð að búa hann þannig úr garði að hann þjóni samfélaginu sem allra best. Hins vegar viðurkenni ég að það er sjónarmið sem menn geta haldið fram að þetta eigi að vera utan verksviðs þingsins. Ég er einfaldlega mjög andsnúinn því sjónarmiði.

Herra forseti. Ég þarf ekki miklu að bæta við það sem félagar mínir hafa þegar sagt í þessari umræðu. Ég held að við höfum komið afstöðu okkar í þessu máli skilmerkilega á framfæri. Nú er athyglisvert að heyra hv. þm. Kjartan Ólafsson, sem að vísu hefur sér það til afsökunar að vera lítt þingreyndur maður, koma upp og tala um málþóf eftir að umræða um mál af þessu tagi hefur staðið í kannski eins og eina klukkustund. Ég hygg að hv. þingmaður eigi eftir að læra á þennan heim og átta sig á því að það er tæpast hægt að tala um málþóf og hafa miklar innstæður fyrir því þegar umræða hefur ekki staðið lengur en þetta og þegar þar á ofan er verið að ræða um grundvallarmál. Menn eru að reifa hér, þeir sem á annað borð hafa fyrir því og nenna að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum, viðhorf sín til grundvallarspurninga í pólitík samtímans. Til þess hélt ég að við værum á Alþingi, og til þess hélt ég að við stjórnmálamenn værum í stjórnmálum að gera grein fyrir áherslum okkar og tala fyrir þeim og leggja okkar sjónarmið fyrir. Svo er það kjósendanna að ákveða hverjum þeir fylgja að málum. Ég er hræddur um að hv. þingmaður neyðist til að horfast í augu við það að ekki einasta eigum við rétt á okkar skoðunum í lýðfrjálsu landi heldur á almenningur rétt á því að fylgja okkur og það mun hann gera og hefur þegar gert í þó nokkrum mæli. Ég held því að hv. þm. ætti aðeins að gá að sér áður en hann ætlar sér að afgreiða umræður af þessu tagi út af borðinu með þetta ómálefnalegum hætti og klisjutali af þessu tagi um framfarafælni eða að menn séu ekki nógu nútímalegir og annað í þeim dúr. Stundum er það þannig, herra forseti, og það er kannski ákveðið innbyggt réttlæti í stjórnmálaumræðunni, stjórnmálarökræðunni, stundum er það svo handhægt að það þarf ekki að svara andstæðingunum af því að þeir afgreiða sig sjálfir. Ég hygg að það eigi við um þetta tilvik. Það þarf stundum ekkert að vera að svara mönnum, þeir dæma sig sjálfir með innihaldslausum og innantómum málflutningi, órökstuddum af því tagi sem hv. þm. prjónaði hér upp í með og ég vona að hafi verið fljótfærni og yfirsjón af honum, hann temji sér vandaðri framgöngu í þinginu og í rökræðunum og komi þá í ræðustólinn og geri grein fyrir sjónarmiðum sínum og rökstyðji þau viðhorf sín að einhver önnur sjónarmið eigi ekki rétt á sér. Herra forseti. Það sem ég held að blasi hvað skýrast við í sambandi við þetta mál, stofnun hlutafélags um Norðurorku, er að hlutirnir gerast ekki í réttri röð. Það eru veruleg vonbrigði að meiri hluti bæjarstjórnar Akureyrar skuli ekki treysta sér til, eða ekki vilja, að bíða með þessar formbreytingar eða þessa endurskipulagningu á orkufyrirtækjum og -veitum bæjarins þangað til hið nýja lagaumhverfi orkufyrirtækjanna og vatnsveitnanna liggur fyrir eftir setningu nýrra raforkulaga eftir mögulega breytingu á lögum um vatnsveitur og annað sem þar heyrir undir. Þá held ég að séu tilefni til þess að þau sveitarfélög sem svo kjósa skoði hvernig þau haga skipulagningu sinna mála í hinu nýja laga- og starfsumhverfi. Ég tel t.d., herra forseti, að þá ættu menn alveg hiklaust að velja þá leið að ef menn vilja stofna fyrirtæki sem fer inn á væntanlegan samkeppnismarkað í raforkumálum undanskilji þeir einkaleyfis- og einokunarstarfsemi eins og vatnsveitur og rekstur dreifiveitna í sveitarfélögunum fyrir raforku, heitt vatn og rekstur kaldavatnsveitna og hafi frekar í sjálfstæðum fyrirtækjum þá starfsemi sem þeir ætla að setja inn í samkeppnisumhverfi, hvort sem heldur er að framleiða eða flytja raforku. Það er líka það sem það lagaumhverfi mun væntanlega bjóða upp á þannig að ég sé ekki betur en að hér sé verið að stofna til fyrirtækis sem, ef af verður og stofnað verður nú um hátíðirnar og tekur til starfa 1. janúar, muni hvort eð er þurfa að ganga í gegnum veigamiklar breytingar á uppbyggingu sinni innan fárra mánaða, eða missira í öllu falli, ef hin nýju raforkulög verða að veruleika. Og þá er spurningin hvort það sé ekki í raun og veru of snemmt að ráðast út í þessar breytingar hér. Auðvitað er það þannig, herra forseti, að það er afar mikilvægt að menn fjalli um þessi málefni út frá því hvers eðlis sú starfsemi er sem í hlut á. Margir reyna að láta líta svo út sem hér sé um hvern annan venjulegan atvinnurekstur að ræða í samkeppni á markaði. Svo er ekki. Hér er um þjónustu við almenning að ræða. Það er verið að þjónusta fólk, íbúa sveitarfélaganna, þannig að það fái kalt og heitt vatn inn í hús sín og rafmagn til nota. Þetta er með öðrum orðum, herra forseti, almannaþjónusta og hún byggir á einkaleyfum. Sveitarfélögin hafa einkrétt til þess að stunda þessa starfsemi gagnvart íbúum sínum og það sem meira er, starfsemin er þess eðlis að hún hlýtur að lúta því sem kallað er efnisleg eða fýsísk einokun, náttúrleg einokun. Það er einfaldlega vegna þess að það er ekki nema ein vatnslögn inn í húsið o.s.frv. Þetta verða menn að hafa í huga þegar þeir ræða þessi mál og reyna að láta líta svo út að það sé eins og eðlilegasti og hversdagslegasti hlutur í heimi að breyta starfsemi af þessu tagi yfir í hlutafélög og þess vegna í framhaldinu jafnvel einkavæða hana. Það er ekki svo. Um nákvæmlega þetta grundvallarspursmál standa mjög harðar deilur víða í stjórnmálum landa, m.a. í Hollandi eins og hv. síðasti ræðumaður var að minna á. Af hverju skyldi það vera? Það er af því að menn átta sig auðvitað á því hversu innarlega víglínan er komin í sambandi við einkavæðingu og markaðsvæðingu svona starfsemi, þ.e. ef veitustofnanir sem eiga að þjónusta almenning um grunnþarfir dagslegs lífs, eins og heitt og kalt vatn eða rafmagn inn í húsin, eru settar á þetta markaðstorg. Þetta hefur gerst sums staðar í þróunarríkjunum þar sem alþjóðlegt fjármagn, alþjóðleg stórfyrirtæki hafa í raun og veru knúið ríkisstjórnir, fjárvana ríkisstjórnir, til þess að opna allar gáttir. Stórfyrirtæki eins og hið franska Vivendi hafa sums staðar lagt þessa starfsemi undir sig í heilum og hálfum þjóðlöndum og jafnvel heilum og hálfum heimsálfum. Og hver er útkoman á því? Hún er skelfileg. Hún er jafnhörmuleg og t.d. útkoman varð á því hjá þeim Argentínumönnum þegar þeir einkavæddu símann sinn um miðja síðustu öld og seldu hann af því að það vantaði peninga í kassann. Seldu hann hverjum? Svíum. Síðan áttu Svíar mestallan símann í Argentínu og blóðmjólkuðu þjóðina um áratuga skeið og menn gátu engum vörnum við komið. Af hverju? Af því að fyrirtækið átti símalínurnar úti um allt land. Sagan bæði frá fyrri og síðari tímum, herra forseti, geymir mörg spor sem hræða í þessum efnum. Það er í grundvallaratriðum ólíkt að standa svona að málum þegar í hlut á almannaþjónusta af þessu tagi sem þar á ofan lýtur lögmálum náttúrlegrar eða efnislegrar einokunar. Það eru þessi grundvallaratriði, herra forseti, sem við erum draga hérna fram. Þetta er prinsippmál og við tökum afstöðu til þess í samræmi við grundvallarviðhorf okkar til þessara hluta. Og við förum þar ekki í manngreinarálit hver í hlut á hverju sinni eða hvernig aðstæður eru. Þetta er líka spurning um að vera sjálfum sér samkvæmur á grundvelli langsærra sjónarmiða í stjórnmálum en sveiflast ekki til eins og laufblað í vindi eftir því úr hvaða átt golan kemur hverju sinni. Það er kannski pólitík sem einhverjum hér inni hentar en við afþökkum hana og látum hana öðrum eftir. Menn eiga auðvitað að nálgast hlutina þannig að þeir hafi einhverja kjölfestu í stefnu sinni og nálgist hlutina út frá einhverjum samræmdum og sjálfum sér samkvæmum grundvallarviðhorfum. Herra forseti. Það hefði auðvitað verið fróðlegt og freistandi að fara nokkrum orðum um hina almennu stöðu í orku- og stóriðjumálum, og eru full tilefni til auðvitað, eins ótrúlegar og aðstæður eru þar á þessum tímum þegar hæstv. ríkisstjórn neytir allra bragða til að reyna að þjóna sinni blindu stóriðjustefnu. Það væri líka freistandi, herra forseti, að fara yfir það sem allt of sjaldan er gert, hvernig útkoman er á þessum málum hjá okkur Íslendingum almennt talað. Hvaða raforkuverð er almenningur á Íslandi að borga? Allt upp undir 10 kr. á kílóvattstund að meðtöldum virðisaukaskatti, eitthvert hæsta orkuverð til almennings í Evrópu. Það er staðreynd.

Það má breyta því.

Það á að breyta því, segir hæstv. ráðherra, með því að halda enn þá lengra áfram á sömu braut. Á sama tíma liggur það fyrir að það á að semja við stóriðju um u.þ.b. helming af því verði sem hún greiðir á meginlandi Evrópu og 1 / 3 af því sem hún greiðir á meginlandi Norður-Ameríku. Sem sagt, útkoman úr þessu fyrirkomulagi er svona: Almenningur, almennir notendur, þar með talinn almennur iðnaður á Íslandi, borgar eitthvert hæsta raforkuverð á Vesturlöndum en stóriðjan frá helmingi og niður í 1 / 3 af því sem hún gerir í sömu samanburðarlöndum. Menn voru minntir á þetta hérna á dögunum þegar garðyrkjan var í vandræðum og hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson skipaði nefnd til þess að athuga hvað væri hægt að gera til að bæta starfskjör garðyrkjunnar og mæta því að tollar voru felldir niður á tilteknum flokkum grænmetis. Muna menn hver var ein tillaga nefndarinnar til úrbóta? Man hæstv. orkumálaráðherra hver var ein tillagan í nefnd starfsbróður hennar? Það var að reyna að fara í aðgerðir til þess að ná raforkuverðinu til íslensku garðyrkjunnar niður í það sem er í samkeppnislöndunum. Með öðrum orðum, á mannamáli sagt, átti að reyna að fara í sérstakar aðgerðir til þess að garðyrkjan íslenska þyrfti ekki að borga hærra rafmagnsverð en samkeppnisgreinarnar í nálægum löndum. Þannig er útkoman úr þessu kerfi okkar. Það er bláköld staðreynd. Og finnst mönnum það svo vera eitthvað sem ástæðulaust sé að ræða? Er þá ekki pottur brotinn? Er ekki eitthvað að í Danaveldi og er það goðgá að Alþingi taki sér eins og eina stund til að spjalla svolítið um þessa hluti? Ég held ekki, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef hlustað með athygli á þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs andmæla því frv. sem hér er verið að tala um, um stofnun hlutafélags um Norðurorku, og upp í huga minn koma aðrar álíka ræður hv. þingmanna hvort sem þær voru um Orkubú Vestfjarða eða sölu á Rafveitu Sauðárkróks, og það kom eitt augnablik upp í huga minn, núna þegar hv. þm. Steingrímur Sigfússon var að ræða um þetta mál, þegar hann sat í ríkisstjórn árið 1991 í eitt eða tvö ár --- sem betur fer var það ekki lengri tími --- sem samgrh. og tók þátt í því í ríkisstjórn að veita Rarik heimild í lánsfjárlögum til að kaupa Rafveitu og Hitaveitu Siglufjarðar. Þá studdi þessi hv. þm., Steingrímur J. Sigfússon, sölu á Rafveitu og Hitaveitu Siglufjarðar ásamt Skeiðsfossvirkjun til Rariks. Ég held að Siglfirðingar hafi ekki tapað á þeirri sölu og það sé ekkert verra núna að kaupa rafmagn af Rarik en Rafveitu Siglufjarðar eða heitt vatn frá Rarik en Hitaveitu Siglufjarðar. Þess vegna kemur upp í huga minn nú: Hvað hefur breyst á þessum 10 árum hjá hv. þingmanni þar sem hann leggst nú gegn öllum breytingum hjá orkuveitum sveitarfélaga eins og hér er verið að ræða um, að stofna hlutafélag um Norðurorku samkvæmt beiðni bæjarstjórnar Akureyrar? Hvað hefur breyst á þessum 10 árum í huga hv. þingmanns? Hvers vegna var hann samþykkur sölunni á þessum árum --- eða er þetta bara enn eitt dæmi um hentistefnu hv. þingmanns?

Herra forseti. Það sem hefur breyst er hv. þm. Kristján Möller. Það má ýmislegt segja um þá ágætu krata sem sátu á þingi í kringum 1990 og við störfuðum með í ríkisstjórn en það voru ekki svona eintök.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir málefnalegt andsvar. Það var náttúrlega eins og hans var von og vísa, með skætingi og skítkasti 

Herra forseti. Ég þakka fyrir að það er skapað svigrúm til að koma þessari umræðu að. Ég held að það sé mikilvægt að Alþingi geti aðeins farið yfir stöðuna í þessu máli í ljósi þess að nú liggur fyrir endanlegt samningsumboð eða samningskröfur Evrópusambandsins gagnvart þeim EFTA-ríkjum sem aðild eiga að EES-svæðinu og í ljósi þess að vænta má þess að viðræður um málin hefjist í janúarmánuði nk., þ.e. áður en þing kemur saman að nýju. Það er hv. þingmönnum kunnugt að stækkun Evrópusambandsins þýðir jafnframt stækkun Evrópska efnahagssvæðisins þar sem hin nýju aðildarríki verða sjálfkrafa hluti af því en sá böggull fylgir skammrifi að milliríkjasamningar sem hin nýju aðildarríki tilvonandi hafa gert falla sjálfkrafa niður og við taka viðskiptaákvæði Evrópusambandsins. Austur-Evrópuríkin eins og Pólland og Eystrasaltsríkin færast með öðrum orðum inn fyrir tollmúra Evrópusambandsins og þeir fríverslunarsamningar sem þau hafa sem fullvalda ríki gert við önnur ríki falla niður. Þetta leiðir til þess að óbreyttu því miður að viðskiptakjör Íslands versna í ákveðnum tilvikum. Til koma tollar á t.d. unnar síldarafurðir og nokkra fleiri vöruflokka að óbreyttu. Það hefur því af eðlilegum ástæðum verið farið fram á lagfæringar á þessum þáttum og ætti ekki að þurfa að vera stórmál svo fremi sem menn gangi út frá því að ekki sé ætlunin að breytingar af þessu tagi leiði sjálfkrafa til versnandi viðskiptakjara í nútímanum en það er að sjálfsögðu ekki markmið alþjóðasamskipta á þessu sviði, samanber reglur Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar o.fl. Hér eru í sjálfu sér ekki hvað Ísland varðar mjög viðamiklir viðskiptahagsmunir í húfi ef skoðuð eru viðskiptin eins og þau hafa verið á undanförnum árum. Því miður, hlýtur maður að segja, hafa Íslendingar ekki verið sérstaklega duglegir við að byggja upp stöðu sína á þessum mörkuðum, ekki í sama mæli og t.d. Noregur sem hefur stóraukið útflutning sinn á sjávarafurðum, sérstaklega frystum síldarafurðum, t.d. til Póllands. Þó tóku þessi viðskipti hvað Ísland snertir talsvert stökk á árinu 2001 og þá fór útflutningur okkar til Póllands í fyrsta skipti yfir 1 milljarð kr. um mjög langt árabil. Þessi viðskipti voru á árabilinu 1996--1999 af stærðargráðunni 250--300 millj. kr. í útflutningi hvert ár. Árið 2000 fór útflutningurinn í 400 millj. og síðan fór hann yfir milljarð á árinu 2001 og verður allmikill væntanlega á þessu ári, þó mögulega eitthvað minni vegna erfiðari stöðu á síldarmörkuðum. Sem sagt, viðskiptahagsmunirnir mældir á þennan mælikvarða eru kannski ekki ýkja umfangsmiklir en það langalvarlegasta í málinu er að fáum við ekki lagfæringar á þessari stöðu getur þetta þýtt að það þrengi að möguleikum okkar til að sækja fram á þessum mikilvægu mörkuðum á komandi árum á grundvelli tollfrjálsra viðskipta. Viðskiptakjörin, t.d. við Pólland í þessu tilviki, mundu versna og það kæmi væntanlega niður á báðum þjóðum, Íslendingum í formi skertra eða lakari útflutningsmöguleika og pólskum almenningi í formi hærra vöruverðs á þeim innflutningi sem til kæmi. Þar af leiðandi, herra forseti, er mikilvægt mál að vel leysist úr þessu. Það sem hins vegar er alvarlegt sömuleiðis er að Evrópusambandið hefur svarað óskum Íslands og annarra EFTA-ríkja sem aðild eiga að EES um viðræður til að leysa úr þessum málum með kröfugerð um gríðarlega auknar greiðslur í þróunar- og uppbyggingarsjóði Evrópusambandsins. Í fyrstu var talað um 27-földun á þeim upphæðum og jafnframt að verði þessi viðskiptakjör lagfærð verði sett fram krafa á móti um að Íslendingar og Norðmenn slaki á þeim fyrirvörum á fjárfestingum erlendra aðila í sjávarútvegi sem við gengum frá í samningum okkar um Evrópska efnahagssvæðið. Þessi kröfugerð stendur eftir og þó að einhverjar minni háttar breytingar hafi orðið á samningsumboði eða samningsmarkmiðum Evrópusambandsins er ljóst að það má vænta snúinna viðræðna í þessum efnum og mikillar kröfuhörku af hálfu Evrópusambandsins sem er á höttum eftir peningum í þessa sjóði og hikar ekki við að beita stöðu sinni í þessum samskiptum þótt óskir EFTA-ríkjanna séu eingöngu um þessa sjálfsögðu lagfæringu til að koma í veg fyrir að viðskiptakjör versni. Ég spyr því hæstv. utanrrh. hvernig hann meti þessa stöðu og bið hann að tjá sig um hana.

Herra forseti. Það er trúlega að verða staðreynd að Evrópusambandið mun stækka um 20% að fólksfjölda, landsvæðið sem það nær yfir 23% og þjóðarframleiðsla þessarar heildar um 4%. Hér er um svæði að ræða sem mun þá telja um 500 millj. íbúa. Hér er því um mikið hagsmunamál að ræða fyrir alla Evrópu og jafnframt fyrir Íslendinga. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að hafa óhindraðan aðgang að þessum markaði með allar okkar afurðir og á það leggjum við áherslu. Við höfum lagt á það áherslu undanfarið að ræða við aðildarþjóðirnar um það samningsumboð sem hefur verið í vinnslu og okkur hefur tekist að hafa nokkur áhrif á það en samningaviðræður eru ekki hafnar. Því er allt of snemmt að spá fyrir um það. Við erum að sjálfsögðu að undirbúa okkur undir þessar samningaviðræður og ég hef látið í ljósi þá skoðun mína að það sé augljóst að þessir samningar verða erfiðir. Þeir munu væntanlega hefjast fljótlega á komandi ári og það er vilji Evrópusambandsins að þeim verði lokið fyrir miðjan apríl. Ég vil láta það í ljósi sem mína skoðun að ég er ekki bjartsýnn á að það geti tekist. Ég tel að þetta mál fari tiltölulega illa af stað af hálfu Evrópusambandsins. Það hefur verið sett fram mikil kröfugerð og það má segja að framkvæmdastjórnin hefur haldið áfram að tala í þeim anda. Hitt er svo annað mál að auðvitað höfum við Íslendingar ákveðnar skyldur vegna þróunar mála í Evrópu. Það er okkur mikilvægt að vel takist til í sambandi við stækkunina. Við höfum verið stuðningsmenn þessarar stækkunar og lagt á það áherslu að það geti tekist. Við höfum verið stuðningsmenn þess í þeim anda að við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og með þessari stækkun mun Evrópska efnahagssvæðið stækka jafnframt. Við höfum lagt á það áherslu að þetta geti gerst samhliða. Að því er varðar framlög til sjóða er afstaða okkar skýr. Við viljum byggja á þeim samningi sem við gerðum við Evrópusambandið á sínum tíma sem byggir á því að við greiðum lítillega inn í svokallaða styrktarsjóði, ekki inn í uppbyggingarsjóðina. Það átti hins vegar að vera aðeins um nokkurra ára skeið en við féllumst á að framlengja það á sínum tíma. Evrópusambandið hefur lagt á það áherslu að nú séu breyttar aðstæður og því þurfi að taka málið upp og þar með er verið að taka upp að mínu mati ákveðnar forsendur fyrir samningnum um Evrópska efnahagssvæðið á sínum tíma. Þetta mun Evrópusambandið gera. Þetta er eitt af þeim erfiðu samningsatriðum sem við stöndum frammi fyrir. Að því er varðar aðgang okkar að mörkuðum leggjum við að sjálfsögðu áherslu á að viðhalda því frelsi í viðskiptum sem við höfum haft við þau lönd sem þarna eiga hlut að máli. Það er ekki rétt að meta þessa hagsmuni út frá fortíðinni heldur ber að meta þá út frá framtíðinni. Tölur sem hér var farið með skipta tiltölulega litlu máli að mínu mati. Það eru þessir framtíðarmarkaðir sem munu skipta Íslendinga eins og aðra mjög miklu máli. Að því er varðar fjárfestingar í sjávarútvegi er það mál sem var gengið frá í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið á sínum tima. Það er hins vegar rétt að halda því til haga að við höfum breytt þeim lögum síðan sá samningur var gerður, þ.e. 1995. Við höfum líka fellt niður álag að því er varðar útflutning á ferskum fiski þannig að við höfum gert ýmsar breytingar frá því að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var gerður og á það munum við að sjálfsögðu leggja áherslu en ég vonast eftir því að við náum nokkrum árangri í þessum erfiðu samningaviðræðum sem munu hefjast í byrjun næsta árs. Að sjálfsögðu munum við hafa nauðsynlegt samráð við hv. utanrmn. um það þegar þar að kemur.

Herra forseti. Ef við viljum fullan aðgang að innri markaði Evrópusambandsins með sjávarafurðir okkar hljóta aðrir þættir sjávarútvegsins líka að koma til umræðu. Evrópusambandið er ekki bara konfektkassi fyrir okkur að velja molana úr. Sjálfstæð og fullvalda þjóð hlýtur líka að gera ráð fyrir því að taka af alvöru þátt í samfélagi þjóðanna en vera ekki bara þiggjandi eða tínandi upp molana sem falla af borðum hinna. Það er hins vegar fráleitt að Íslendingar semji um miklar greiðslur í þróunarsjóð Evrópusambandsins og fjárfestingar í íslenskum útgerðarfyrirtækjum nema viðræðurnar beri þá yfirskrift að verið sé að ræða um fulla aðild Íslands. Nú þegar höfum við yfirtekið um 80% af lagagerðum Evrópusambandsins og erum að mörgu leyti jafnsett hverju öðru aðildarríki. Að mínu mati verður ekki lengra gengið á þeirri braut án þess að við tökum líka þátt í ákvarðanaferlinu. Það virðast líka sífellt fleiri gera sér grein fyrir þessu. Við sjáum, herra forseti, hvað er að gerast í Noregi. Sístækkandi hópur Norðmanna styður aðild að Evrópusambandinu og nú síðast berast fréttir af því að Bondevik sem er gamall Evrópusambandsandstæðingur sé tilbúinn að endurskoða afstöðu sína til sambandsins. Í viðræðum EFTA-ríkjanna um EES á sínum tíma gerðist það að flest ríkjanna ákváðu að fara í fullar aðildarviðræður. Svíþjóð, Finnland og Austurríki gerðust síðan aðilar að ESB. Ég beini því þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort hann telji að þær breytingar sem augljóslega eru að verða á viðhorfum í Noregi gefi tilefni til að ætla að viðræðurnar við Evrópusambandið sem hefjast nú í janúar þróist hvað Noreg varðar í það að verða aðildarviðræður þeirra, og hver telur hann þá að staða Íslands verði?

Herra forseti. Ég deili þeim sjónarmiðum að sjálfsagt geti þær samningaviðræður sem fram undan eru við Evrópusambandið í tilefni af stækkuninni orðið erfiðar en á hinn bóginn tel ég einnig að samningsstaða Evrópusambandsins sé ekki sterk nema þeir beiti þá afli og virði ekki þá samninga sem hafa verið gerðir. Í öðru lagi tel ég athyglisvert þegar við erum að tala um kröfu Evrópusambandsins um 27-földun á greiðslum í sjóði sambandsins frá Íslandi þá kemur fram í samningsumboðinu afar athyglisverð setning sem ekki hefur verið vakin athygli á. Þegar við, Norðmenn og fleiri kvörtuðum yfir þessum gríðarlega háu kröfum, 27-földun greiðslna, þá segir Evrópusambandið í samningsumboði sínu að Íslendingar og Norðmenn skuli hafa það í huga að þessi krafa sé aðeins brot, ,,fraction`` eins og það er á enskunni, af þeim kröfum sem yrðu gerðar til Íslendinga ef þeir gengju í Evrópusambandið. Þetta er afar athyglisverður punktur sem þarna kemur fram. Í þriðja lagi er það orðin lenska að menn hlaupa af stað með vitlausar fréttir. Nú síðast var verið að hafa eftir Ríkisútvarpinu um kollega minn Bondevik, og hvað skyldi Ríkisútvarpið segja? Þeir segja hér: ,,Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherra Noregs, segir að aðild að Evrópusambandinu verði helsta kosningamál í næstu þingkosningum.`` En hvað segir Bondevik sjálfur? Ég er með útskrift af því. ,,Jeg tror ikke at det blir den enkelte hovedsaken under valget, men én av flere viktige saker, ...`` Þetta er nákvæmlega það sem ég hef sagt. Síðan segja þeir: ,,Bondevik sem er gamall andstæðingur,`` segir Ríkisútvarpið, ,,segir að Evrópusambandið sé að breytast og ljær nú í fyrsta sinn máls á því að endurskoða afstöðu sína til sambandsins.`` Hvað segir Bondevik sjálfur? ,,Jeg har intet nytt EU-standpunkt å komme med her og nå.`` Þarna var því um hreina fréttafölsun hjá Ríkisútvarpinu að ræða og því miður datt þingmaðurinn sem hér áðan talaði í þá gryfju að trúa því sem þar var sagt og það er skiljanlegt. Ég er ekki að hnýta neitt í hana fyrir það. Svona er hægt að fara með fólk.

Herra forseti. Kröfugerð Evrópusambandsins á hendur Íslendingum hefur verið mjög athyglisverð fyrir margra hluta sakir og mjög lærdómsrík. Í fyrsta lagi sú óbilgirni sem Evrópusambandið hefur sýnt Íslendingum með því að krefja þá um að nær 30-falda framlag sitt í þróunar- og uppbyggingarsjóði Evrópusambandsins sem gjald fyrir að halda óbreyttum viðskiptasamningum við ríki í austanverðri Evrópu sem nú eru að ganga inn í Evrópusambandið. Ég vil taka það fram að á fundi sem ég sat nýlega í EFTA-nefnd þingsins þar sem fulltrúi Evrópusambandsins eða framkvæmdanefndar þingsins kom til að flytja okkur boðskap Evrópusambandsins sagði hann afdráttarlaust að EFTA-ríkin yrðu að átta sig á því að innan Evrópusvæðisins yrðu allir að sitja við sama borð þegar til lengri tíma væri litið. Allir að sitja við sama borð varðandi réttindi og einnig skyldur og þar vísaði hann til kröfu Evrópusambandsins um að fá heimildir til að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi og líka að greiða gjald inn í þróunarsjóði bandalagsins. Nú lít ég svo á að Íslendingar sem ein ríkasta þjóð í heimi eigi að styðja við bakið á fátækari svæðum. Ég vek athygli á því að meiri hlutinn á Alþingi felldi tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um stóraukið framlag til þróunarstarfs til fátækra ríkja í heiminum. Við höfnum því hins vegar að fjármagna skrifstofuveldið í Brussel og rugla því saman við þróunarstarf af þessu tagi. Hitt atriðið sem er lærdómsríkt er að þær þjóðir sem nú eru að ganga inn í Evrópusambandð glata forræði sínu í eigin málum. Allir viðskiptasamningar sem þær þjóðir hafa gert eru fyrir bí. Þær hafa framselt fullveldi sitt að fullu og öllu leyti inn til framkvæmdanefndar Evrópusambandsins.

Herra forseti. Ljóst er og hefur komið fram í þessari umræðu m.a. að væntanleg stækkun Evrópusambandsins mun hafa ýmis áhrif á hagsmuni okkar og annarra EFTA-ríkja. Það eru gríðarlega miklir viðskiptahagsmunir í húfi og óskum okkar um lausnir í þeim efnum er mætt með kröfugerð af hálfu Evrópusambandsins um hluti sem ganga þvert á hagsmuni okkar og ganga þvert á þá stefnu sem við höfum haft uppi. Krafan um mjög aukið fjármagn í þróunarsjóðina verður að teljast mjög ósanngjörn, m.a. vegna þess að þeir sjóðir eru opnir fyrir aðildarríki Evrópusambandsins en ekki fyrir okkur. Krafan um að opnað verði fyrir fjárfestingar erlendra aðila í sjávarútvegi gengur auðvitað þvert gegn þeirri stefnu sem hér hefur verið höfð uppi og þar af leiðandi gengur hún þvert á hagsmuni okkar. Það er alveg ljóst, herra forseti, af þeim upplýsingum sem liggja fyrir að íslensk stjórnvöld eiga mjög erfiðar samningaviðræður fyrir höndum við Evrópusambandið og það er full ástæða til að óska hæstv. utanrrh. og hans fólki góðs gengis í því verkefni. En þessi umræða sýnir okkur að við verðum að halda vöku okkar varðandi þróun mála í tengslum við Evrópusambandið, umræðan um Evrópumálin verður að vera lifandi og byggjast á málefnalegum nótum. Það samrýmist ekki framtíðarhagsmunum þjóðarinnar að stinga hausnum í sandinn, eða steininn eins og maðurinn sagði, og vilja ekki halda uppi upplýstri umræðu um þessi mál. Við verðum einfaldlega að fylgjast með þróun mála og vera með á nótunum og einungis þannig getum við mætt þróuninni og haft áhrif á hana á okkar forsendum.

Herra forseti. Samfylkingin hafnar kröfum um að greiða í þróunarsjóð ESB eins og um aðildarríki væri að ræða. Samfylkingin hafnar kröfum um að útlendingar fjárfesti í íslenskum sjávarútvegi. Þetta voru kröfur embættismanna ESB á fyrri stigum en þau samningsmarkmið hafa nú verið lækkuð. Samfylkingin vill sækja um aðild að ESB og bera væntanlegan samning undir þjóðaratkvæði. Þessi ákvörðun var tekin af miklum meiri hluta flokksmanna eftir ítarlega umræðu. Fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegi koma vel til greina en það verður þá okkar ákvörðun eftir skoðanaskipti innan lands en ekki eftir kröfum að utan. Fullveldi okkar er ekki mikils virði með því að taka um 90% af löggjöf ESB án áhrifa upp í íslenskan rétt. Þeir sem vilja ekki aðild að ESB ættu að leggja til að EES-samningnum verði sagt upp eða að hann yrði óumbreytanlegur tvíhliða samningur. Við erum miklir eftirbátar annarra í aðstoð við þróunarlönd og auðvitað er það skylda okkar að greiða fé til vanmáttugri þjóða, líka gagnvart hinum nýju aðildarríkjum ESB sem eru miklu fátækari en við. Þær 100 milljónir sem við höfum greitt í þróunarsjóðinn eru ekki mikið. Við erum ein ríkasta þjóð í heimi og okkur væri hollt að hugsa til boðskapar frelsarans á þessum tíma í desember og deila með öðrum. Auðvitað munum við semja við ESB um eitthvað hærri greiðslur í þróunarsjóðinn. En við sjáum á þessu að ESB gætir hagsmuna ríkja sinna af alefli. Kemur það á óvart? Við viljum að það verði gert þegar við verðum orðnir aðilar. Nær allar þjóðir í Evrópu vilja aðild að ESB og Tyrkland verður hugsanlega orðinn aðili áður en við verðum það og Norðmenn eru að hugsa málið upp á nýtt eina ferðina enn. En við tökum vitaskuld ákvörðun á okkar forsendum. Til langs tíma er vitaskuld farsælast fyrir okkur að vera í liðssveit Evrópuþjóða. Við erum Evrópuþjóð og eigum að vera stolt og virk í samstarfi meðal jafningja.

Herra forseti. Þau mikilvægu mál sem hér eru til umræðu voru rædd mjög ítarlega á fundi utanrmn. með utanrrh. þann 2. desember sl. Þá fórum við mjög vandlega í gegnum stöðu mála. Mér finnst nauðsynlegt í þessu sambandi að rifja upp reynslu okkar Íslendinga t.d. af greiðslum í þróunarsjóðinn því að eins og við öll munum áttum við að greiða í hann í fimm ár og þá áttu greiðslurnar að falla niður að þeim tíma liðnum. En það sem gerðist hins vegar var að ekki var staðið við þessi ákvæði EES-samningsins og enn erum við Íslendingar að greiða í þróunarsjóðinn. Þetta held ég að sé hollt fyrir okkur að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Það er auðvitað alveg ljóst að fríverslunarsamningar við nýju ESB-ríkin falla úr gildi við inngöngu þeirra í ESB og við Íslendingar viljum auðvitað tryggja við þá stækkun að markaðsaðgangur okkar versni ekki og það er bara mjög eðlilegt að bætur komi fyrir ef um slíkt verður að ræða. Ég tek undir með þeim sem hafa lýst áhyggjum sínum af óraunhæfum kröfum framkvæmdastjórnarinnar til EFTA-landanna. Það snertir þá bæði framlög EFTA-ríkjanna og markaðsaðgang fyrir fisk og það er vissulega svo að mjög reynir á samningamenn okkar Íslendinga að ná ásættanlegri niðurstöðu um þessi mál við stækkun EES-svæðisins. Það er deginum ljósara að þar eru mjög mikilvægir viðskiptahagsmunir okkar í húfi þegar til framtíðar er litið því að auðvitað gerum við ráð fyrir því að stækkun ESB þýði það að þau níu lönd sem koma inn verði í framtíðinni miklu mikilvægari markaður fyrir okkur en þau eru í dag.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin og jafnframt hæstv. forsrh. fyrir þátttöku í umræðunni. Það má margt jákvætt segja um stækkun Evrópusambandsins, þ.e. þá hugsun að Vestur-Evrópuríki styðji við bakið á uppbyggingunni í Austur-Evrópu. Hins vegar þegar litið er á þá samninga sem nýjum aðildarríkjum er boðið upp á, t.d. Póllandi, þá eru það býsna harðir kostir. Þá er lítið eftir af þeirri jákvæðu hugsun sem stækkunin var upphaflega seld út á, að þetta ætti fyrst og fremst að vera liður í að styðja við bakið á uppbyggingu í Austur-Evrópu. Sú nöturlega staðreynd blasir við að að óbreyttri kröfugerð Evrópusambandsins gagnvart t.d. Póllandi gætu þeir endað uppi sem nettógreiðendur til Evrópusambandsins en ekki þiggjendur í byrjun. Ég er ekki í þeim hópi sem sér eftir því þó að Ísland láti sitt af hendi rakna til uppbyggingar fátækra ríkja í Austur-Evrópu, t.d. Eystrasaltsríkjanna og Póllands eða þess vegna allra þessara ríkja en ég tel að við eigum að gera það á okkar sjálfstæðu forsendum, ekki þvingaðir til þess af ósanngjarnri kröfugerð Evrópusambandsins og í gegnum millifærslusjóði Evrópusambandsins þannig að stór hluti greiðslnanna nái kannski aldrei austur á bóginn. Og það er mikilvægt að menn hafi í huga í þessu sambandi að það ber ekki á því að hin nýju aðildarríki standi á bak við kröfugerð Evrópusambandsins á hendur EFTA-ríkjunum. Þess urðum við í utanrmn. a.m.k. ekki vör í Póllandi, að Pólverjar hefðu sérstakan áhuga á því að Íslendingar yrðu látnir kaupa það dýru verði að halda óbreyttum markaðsaðgangi inn á pólskan markað, þvert á móti og af skiljanlegum ástæðum. Ég vona svo, herra forseti, að okkur gangi vel í þessum samningum. Ég vil taka það fram að við teljum að ekki komi til greina að selja sjálfstæði okkar hvað varðar það að hafa stjórn á fjárfestingum í sjávarútvegi í þeim viðræðum og að við eigum að verja sjálfstæði okkar til þess að láta þá okkar af hendi rakna til uppbyggingar í Evrópu austanverðri á sjálfstæðum forsendum en ekki í gegnum Evrópusambandið.

Herra forseti. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir spurði hvort þessar viðræður kynnu að snúast upp í viðræður af hálfu Norðmanna um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef ekki trú á því. Það er önnur ákvörðun. Hins vegar verða þetta erfiðar viðræður eins og ég sagði og þessi mál eru í mikilli þróun. Það eru miklar breytingar sem hafa átt sér stað og það eru stöðugar breytingar í gangi. Þess vegna þurfum við að vera vel undirbúin undir það að taka á þeim breytingum. Það er nákvæmlega það sama sem er að gerast í Noregi. Þar á sér stað umræða. Sú umræða fer vaxandi og sú umræða tengist að sjálfsögðu hugsanlegri aðild að Evrópusambandinu eins og eðlilegt er. Við skulum hins vegar hafa það í huga að nú er Evrópusambandið að ljúka viðræðum við tíu ríki um inngöngu í Evrópusambandið. Þetta voru mjög flóknar viðræður en þeim virðist vera að ljúka með tiltölulega farsælum árangri fyrir alla aðila þannig að við hljótum að búast við því að hægt sé að ljúka viðræðum við okkur með tiltölulega farsælum hætti ef allrar sanngirni er beitt í þeim viðræðum. Aðalatriðið er að við undirbúum okkur vel fyrir það sem koma skal en ég skal játa það eins og ég gerði hér áður að ég á ekkert sérstaklega von á því að þeim ljúki um miðjan apríl og það verður ekki mjög þægilegt að taka afstöðu til slíkra samningsloka nokkrum dögum fyrir kosningar á Íslandi. Það er ekki besti tíminn til að fjalla um viðkvæmustu mál íslenskrar þjóðar.

Herra forseti. Hér erum við að ræða um frv. sem er ekkert mjög stórt í sniðum, frv. um að heimila Akureyrarbæ að breyta Norðurorku í hlutafélag sem er út af fyrir sig ekki mjög stórt eða mikið mál en hefur orðið tilefni mikillar umræðu á hinu háa Alþingi, sérstaklega frá einum stjórnmálaflokki, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, sem virðist umsnúast um leið og orðið breyting kemur einhvers staðar fyrir. Ef það á að breyta einhverju frá því sem var fyrir 10, 20 eða 30 árum til nútímans þá virðist allt um koll ætla að keyra, allt vera ómögulegt. Eins og hér hefur komið fram er eins að menn séu frekar hræddir við breytingar. Menn eru fælnir gagnvart hlutafélagi. Ef það kemur fram þá virðist allt snúast á verri veg. Þó svo ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að til stendur að slíta þinginu á næstu mínútum og að við bíðum eftir því þá get ég ekki látið hjá líða að koma hér upp og ræða þetta mál lítils háttar. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég er hjartanlega sammála þessu máli. Eins og kemur fram hjá fulltrúum Samfylkingarinnar í iðnn. þá skrifa þeir upp á nefndarálit og mæla með samþykkt frv. Það er mjög eðlilegt. Þingmenn Samfylkingarinnar er ekki hræddir við svona breytingar og telja þetta skref í rétta átt, í takt við nýja tíma og að menn verða að vera þannig að þeir geti starfað með nútímanum og látið það sem eldra er eiga sig. Ef það er þannig núna að betra sé að reka orkufyrirtæki sveitarfélaga í hlutafélagaformi eins og margir eru að gera þá eigum við auðvitað að virða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga eins og Akureyrarbæjar í þessu tilfelli og heimila það. Við þingmenn eigum ekki að koma fram og segja: Nei, bíðið þið nú við í bæjarstjórn Akureyringa. Þið eruð á vitlausri braut, eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru hér að segja. Herra forseti. Það er með öðrum orðum alveg með ólíkindum hvernig Vinstri hreyfingin -- grænt framboð --- sem sumir eru farnir að kalla Vinstri hreyfinguna -- mosagrænt framboð vegna þess að hún er að verða hálfmosagróin --- hamast hér gegn sérhverju framfaramáli þjóðarinnar. Jafnvel þó að menn langi til að hætta í dag og komið sé að þeim tímapunkti sem þeir voru að tala um þá er ekki hægt að láta  Þetta rifja ég hér upp nú, herra forseti, vegna þess, eins og áður hefur komið fram, að hv. þm. sat í ríkisstjórn í eitt eða tvö ár --- þau voru sem betur fer ekki fleiri --- árið 1991 og tók þá þátt í því í ríkisstjórn Íslands að veita Rarik heimild í lánsfjárlögum til að kaupa Rafveitu og Hitaveitu Siglufjarðar ásamt Skeiðsfossvirkjun, með öðrum orðum stuðlaði að því að sveitarfélagið, samfélagsþjónustan, seldi þessar góðu eigur okkar sem við sem betur fer áttum til Rariks. Ég fullyrði það, herra forseti, að við höfum ekki fundið fyrir því einn einasta dag síðan þó að Rarik hafi keypt þessar eigur og rekið þær.

Hverjir voru í bæjarstjórn?

Þá voru í bæjarstjórn m.a. sá sem hér stendur og þá voru í bæjarstjórn nokkrir bæjarfulltrúar Alþb.

Seldir þú allar eignirnar?

Ég seldi allar eigurnar já. 

Og þið gerðuð þetta saman?

Við gerðum þetta saman. Það er hárrétt. Þess vegna skil ég ekki nú hvers vegna hv. þm. með sinn þingflokk kemur hér og djöflast svo gegn því framfaramáli sem hér er verið að tala um, þessari beiðni Akureyrarbæjar. Það er ekki svo að Alþingi sé að troða þessu upp í Akureyringa. Það er ekki svo. Við erum að uppfylla beiðni bæjarstjórnar Akureyringa um að breyta þessu hér.

Eins og Siglfirðinga á sínum tíma?

Já, eins og Siglfirðinga á sínum tíma. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Þetta er alveg hárrétt. Þetta er skarplega athugað og þetta er alveg hárrétt. Þannig gerðist þetta. Í bæjarstjórn Siglufjarðar á þessum tíma voru mjög góðir bæjarfulltrúar m.a. frá Alþb. sem voru þá samflokksmenn hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég held að sem betur fer séu fáir af þeim samflokksmenn hans í dag. Herra forseti. Það er ákaflega mikilvægt að rifja þetta upp vegna þess að hv. þm. skuldar okkur skilgreiningu á því hvað hefur breyst í þessu ferli. Er það kannski bara það að hv. þm. sat í ríkisstjórn þegar þetta var? Breytist þetta bara eftir því? Geta menn svo komið hérna í stjórnarandstöðu og lagst gegn öllu eins og í þessu tilfelli hér? Ég ætla ekki að ræða meira um stutt andsvar hv. þm. áðan. En eins og ég segi þá er ágætt að fara stundum í upprifjun og rifja upp skemmtilega fundi. Ég rifjaði upp áðan skemmtilegan fund í Hrísey frá þeim tíma er ég var að byrja í landsmálapólitík. Það rifjaðist upp fyrir mér hve mönnum var illa við að menn úr öðrum sóknum væru að koma í Hrísey til að ræða atvinnumál Hríseyinga og ég rifjaði upp hvernig hv. þm. brást þar við. Nákvæmlega eins gerði hann hér áðan. Hann getur haft alveg sína skoðun á þessum hlutum og vafalaust hefur það verið þannig að hv. þm. hefur þekkt marga góða krata á Siglufirði í gamla daga eins og hann sagði áðan þó að þeir hafi ekki verið eins og það eintak sem hér stendur og eftirlæt ég nú hv. þm. að vega og meta það og allt í lagi með það. En þennan fund í Hrísey rifjaði ég upp þar sem svo virtist vera að menn úr öðrum sóknum mundu eitthvað rugga svona sálarró þeirra þingmanna sem þar voru. Herra forseti. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess að það virðist vera árlegur viðburður að farið sé svona gegn þessum málum sem hér er verið að ræða, sama hvort það er sala á Orkubúi Vestfjarða sem var líka ósk frá sveitarfélögunum eða ósk frá bæjarstjórn Sauðárkróks um að selja Rafveitu Sauðárkróks. Sjálfsákvörðunarrétt viðkomandi sveitarstjórnar ber að virða. Ef bæjarstjórnir taka þessar ákvarðanir þá eigum við ekki að koma hér og segja: Nei, takk. Þið skuluð endurskoða afstöðu ykkar. Við teljum að þið séuð að gera rangt. Við eigum að fallast á þetta atriði, fallast á þetta eins og hér kemur fram hjá miklum meiri hluta þingmanna, enda sé ég ekki neina hættu í þessu frv. Nefndarálitið hnykkir á nokkrum atriðum hvað varðar starfsfólk Norðurorku og ég hygg að ekki neitt sé gengið á hlut þeirra. Herra forseti. Það kom líka fram hér áðan sem er auðvitað alveg hárrétt og ber að virða og taka tillit til eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan í andsvari, þ.e. að menn skulu virða skoðanir þeirra sem eru á móti og það geri ég auðvitað. Það er svo.

Það heyrist nú ...

Jú, en ég er að kalla eftir því hvað hafi breyst á þessum tíma. Hvað hefur breyst? Það kom fram hjá hv. þm. áðan að kjósendur gætu ákveðið hvað þeir mundu gera þegar fram líða stundir og að kjósendur mundu vega og meta flokka eftir því hvernig þeir hafa tekið á málum á Alþingi og það er alveg hárrétt. Ég hygg að í bæjarstjórnarkosningum á Akureyri sl. vor hafi Akureyringar verið að vega og meta flokkana þar og það sýndi okkur gott gengi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í skoðanakönnunum sem var í byrjun yfir 30% en endaði sem betur fer ekki nema í 8,5%. Ég hygg að kjósendur hafi þar fylgst með málflutningi og tekið ákvörðun í framhaldi af því sem þeir fylgdust með. Það verður að segja alveg eins og er, herra forseti, að það er ákaflega dapurlegt að hlusta stundum á það hvernig menn leggjast gegn hverju einasta máli, hverju einasta framfaramáli. Það er alveg með ólíkindum og ætla ég þó ekki að lengja umræðuna nú og ræða um það sem var komið hálfpartinn til umræðu hér áðan, þ.e. nýgerðan samning Landsvirkjunar við Alcoa, orkusamning sem var verið að ræða lítils háttar áðan. Ég ætla ekki að lengja umræðuna með því að fara yfir í það. En ég vil þó segja að ég hygg að málflutningur á hinu háa Alþingi og annars staðar hafi stórskaðað samningsaðstöðu okkar á síðustu dögum hvað varðar að landa því máli sem ég ætla svo að segja hér að lokum að ég fagna að skuli vera komið í höfn.

Herra forseti. Ég hef tekið eftir því að hv. þm. Samfylkingarinnar, Kristján L. Möller, 3. þm. Norðurl. v., er af og til að rifja upp fund sem hann sótti eða bauð sjálfum sér til, getum við sagt, þar sem við mættum þingmenn Norðurl. e. að ósk hreppsnefndar Hríseyjar. Við svöruðum þar þeim spurningum sem fram komu og reyndum að gera grein fyrir máli okkar og það var ákveðið áður en sá fundur hæfist hvenær við færum aftur í land og var það allt samkvæmt uppástungu og tillögum hreppsnefndar Hríseyjar. Hins vegar vakti athygli á fundinum að nýr maður hafði hugsað sér að vinna land í Hrísey. Hann á þar margar ættir og það kom í ljós í prófkjöri um daginn  Á hinn bóginn kom þessi þingmaður upp og var mjög ósmekklegur. Hann var m.a. að væna okkur hina um að við vildum ekki sitja fundinn lengur  Ég tel nauðsynlegt að leiðrétta þetta og ég ætla að biðja hv. þm. að vera ekki oftar að rifja upp þennan fund því að hann var honum ekki til sóma.

Herra forseti. Ég hélt að ég hefði bara pirrað einn þingmann Norðurl. e. við að mæta á þennan fund í Hrísey sem mér var boðið til en ég heyri að þeir hafa verið fleiri, og kannski fjölgar þeim hér á eftir, ég veit það ekki. Ég ætla ekki að fara að ræða um það hvenær var ákveðið að sigla í land úr þessari góðu eyju, og vísa til föðurhúsanna orðum hv. 1. þm. Norðurl. e. um að það hefði verið eitthvað ósmekklegt sem ég ræddi við eyjarskeggja um atvinnumál þeirra. En ég má kannski rifja upp fyrir hv. þm. Halldóri Blöndal að á þessum fundi lofaði hv. 1. þm. Norðurl. e. eyjarskeggjum því að tveir úr þingmannahópi Norðurl. e. yrðu skipaðir til að ganga sérstaklega í að ræða um atvinnumál Hríseyjar, eyjarskeggja, og mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvenær var sú nefnd skipuð, eða er kannski ekki búið að skipa hana enn?

Herra forseti. Ég hef verið í nánu samstarfi við hreppsnefnd Hríseyjar um atvinnumál þeirra. Ég hef reynt að berjast fyrir þeim málum sem þar eru en gengið misjafnlega. Ég ætla á hinn bóginn að segja við hv. þingmann að hann á að venja sig af því að vera með skæting til annarra þingmanna út af fundum sem þeir halda sameiginlega með íbúum í því kjördæmi þar sem hann er og reyna að koma kurteislega fram við þingmenn eftir á og vera ekki að skensa þá annars staðar fyrir fundi sem þeir áttu, t.d. í þessu tilviki í Hrísey, og temja sér kurteisi að þeim hætti og þroskuð vinnubrögð í stjórnmálum.

Herra forseti. Ekki var hægt fyrir nýja þingmenn að læra af þessari ræðu sem hér var flutt um þroskuð vinnubrögð og að hætta skætingi. Það er ekki svo. En hv. 1. þm. Norðurl. e., Halldór Blöndal, svaraði ekki þeirri spurningu hvort loforð þessa fundar frá hv. 1. þm. Norðurl. e. um að skipa nefnd til að fara að vinna í atvinnumálum Hríseyinga hafi verið efnt. Og það dugar ekki til, herra forseti, þó að hv. þm. --- ég geri ráð fyrir því að allir séu að reyna að vinna í atvinnumálum Hríseyinga --- það dugar ekki til að hv. þingmaður hafi verið að gera það einn og yfirgefinn og ég efast ekki um að hann sé að gera það. Hins vegar var eyjarskeggjum lofað því að skipaður yrði tveggja manna þingmannahópur úr þessu sex manna þingmannaliði til að vinna að þessum málum. Mig langar að spyrja hv. þingmann aftur: Hefur sá vinnuhópur verið skipaður?

Virðulegi forseti. Í raun og veru hafði ég lokið máli mínu hvað varðar frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku á Akureyri en ástæðan fyrir því að ég kem hér upp aftur er sú að mér blöskrar málflutningur hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Hann notar hvert tækifæri sem gefst til þess að höggva í Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð. Ég bið hv. þm. Kristján Möller að fá útskrift af atkvæðagreiðslum undanfarinna daga og skoða hverjir hafa tekið afstöðu í málum. Ég er ansi hræddur um að niðurstaðan af þeirri skoðun verði sú að Vinstri hreyfingin -- grænt fraboð tekur afstöðu til mála, þar á meðal ríkisstjórnarmála, þannig að það er allsendis ómaklegt að stilla málum upp á þann hátt sem hann gerir hér. Og, hv. þm. Kristján L. Möller, þetta verður ekki til framdráttar framboði þínu á Eyjafjarðarsvæðinu haldir þú að sú verði raunin, að ráðast á formann okkar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs með ómaklegum málflutningi eins og t.d. varðandi orkumál í Siglufirði. Ég þekki vel til í Siglufirði og ég geri mér grein fyrir því að Siglufjarðarbær afhenti eða seldi Rarik á sínum tíma bæði rafveituna og hitaveituna. Siglufjarðarbæ hefur hins vegar verið stjórnað þannig á undanförnum árum að af ýmsum ástæðum hefur fólk ekki haldist við í Siglufirði, og er nú svipur hjá sjón miðað við þá tíma þegar ég sem unglingur fór að koma á staðinn. Ætli Siglufjörður sé ekki kominn ofan í 1.400--1.500 manns eins og málin standa núna? Er það þessi kratismi sem hv. þm. sér fyrir sér varðandi breytingu á fyrirkomulagi opinberrar þjónustu og fyrirtækjarekstri? Þessu verður að svara. A.m.k. hefur það ekki gengið vel í Siglufirði. Það hefur ekki orðið staðnum til framdráttar. Auðvitað eru hitaveita og rafveita bara einn þáttur í þessu máli öllu. Þar koma mörg önnur mál til. Það er ekki af illsku við Akureyrarkaupstað að við erum andsnúin þessu. Stór hluti bæjarbúa á Akureyri er andvígur þessari formbreytingu. Ég hef verið andvígur öðrum formbreytingum sem eru líka mjög óvinsælar á Akureyri, og það er t.d. hlutafélagavæðing á rekstri Kaupfélags Eyfirðinga sem hefur gjörsamlega stöðvað alla uppbyggingu og allar framfarir á vegum þess félags þar á staðnum að séð verður þar sem nú er farið að höndla bara með pappíra. Það á ekki að haga málflutningi sínum svona. Ég hef tamið mér það hingað til í þinginu að ráðast ekki með beinum hætti á einstaka þingmenn en það verður ekki hjá því komist að gera það í þetta sinn. Svo kastar tólfunum þegar enn og aftur er sögð sagan af fundinum í Hrísey. Ef svona ómerkilegur málflutningur á að verða stoð þeirrar stjórnmálastefnu sem hv. þm. ætlar að færa fram í héraðinu, þá hjálpi guð mönnum þar sem ætla að aðhyllast hana. Staðreyndin er sú að þessi fundur í Hrísey var ákveðinn eins og hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á, tímasetningar voru ákveðnar í samráði og samvinnu við hreppsnefnd. Þingmenn kjördæmisins sammæltust um það á leiðinni til Hríseyjar að hafa stuttar framsögur og afmarkaðar og það átti að gera. Þess vegna skaut það mjög skökku við að þingmaður úr öðru kjördæmi kæmi inn og tæki fjórfaldan tíma á við það sem aðrir höfðu sammælst um að gera. Það er staðreynd málsins, hv. þm. Kristján Möller. Og flokkskona, samstarfsmaður, kollegi hv. þm. Kristjáns Möllers, Svanfríður Jónasdóttir, lét þau orð falla eftir fundinn að hún kynni þingmanninum litlar þakkir fyrir frammistöðuna á fundinum. Ég vona svo sannarlega að hv. þm. Kristján Möller muni nú ekki kannski í fjórða sinn rifja upp sögu þessa fundar í Hrísey, og er ég að því leyti sammála hv. þm. Halldóri Blöndal. Það á ekki að standa svona að málum. Þetta er neðan við beltisstað og þetta verður ekki þingmanninum til framdráttar og því síður Samfylkingunni vegna þess að fólk mun opna augun fyrir því hvað er að gerast fyrr eða síðar. Því fyrr, því betra.

Herra forseti. Ég skil ekki þessa viðkvæmni hjá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þótt ég komi hér í ræðustól, við ræðum þetta þegar verið er að tala um að breyta Norðurorku í hlutafélag, og spyrji hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, formann Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs einfaldra spurninga. Hvað hefur breyst frá því að hann var í ríkisstjórn 1991 til dagsins í dag þar sem hamast er svo gegn því að virða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga til þess að selja eigur sínar, sama hvort það eru orkufyrirtæki eða hvað, eða breyta þeim í hlutafélag? Hvað hefur breyst í því?

Virðulegi forseti. Enn og aftur verð ég að árétta við hv. þingmann að í vegferð sinni til þess að sverta mannorð formanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, notar þingmaðurinn þá aðferð, t.d. varðandi sölu á orkufyrirtækjum í Siglufirði, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi staðið að því. Er ekki staðan sú og muna menn það ekki að það var þáv. iðnrh. Jón Sigurðsson sem stóð að því máli í samsteypustjórn? Það hefur gríðarlega mikið breyst á þeim tíma sem liðinn er. Hlutafélagavæðing samfélagsins sem aðdragandi að einkavæðingu hefst eftir þessa sölu, og þessar veitur á Siglufirði voru afhentar til ríkisrekins fyrirtækis með allt öðruvísi andrúmsloft í kringum sig heldur en nú er. Það er það sem hefur breyst. Ef hv. þm. áttar sig ekki á því hvernig tíðarandinn hefur breyst á þessum 10 árum er hann flæðiskeri staddur, er það ekki?

Herra forseti. Ég tel mig ekki vera að sverta mannorð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þótt ég rifji upp ákvörðun og stuðning hans árið 1991 sem þáv. ráðherra í ríkisstjórn við það að virða sjálfsákvörðunarrétt bæjarstjórnar Siglufjarðar um að selja Rafveitu og Hitaveitu Siglufjarðar með Skeiðsfossvirkjun. Ég tel mig ekki vera að sverta mannorð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar með því eins og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson hefur sagt hér. Það er bara alrangt. Ég spyr einfaldlega: Hvað hefur breyst við þá ákvörðun núna að virða sjálfsákvörðunarrétt bæjarstjórnar Akureyrar sem vill breyta orkufyrirtæki sínu í hlutafélag frá því að bæjarstjórn Siglufjarðar með sjálfsákvörðunarrétti ákvað að selja orkuveitur sínar 1991 þegar hann var í ríkisstjórn? Það eru bara þessi tvö atriði sem mig langar að spyrja um. Ég er ekki að spyrja um breytingu eða óskir sveitarfélaga á Vestfjörðum um að selja Orkubú Vestfjarða. Og ég er ekki að spyrja um ákvörðun bæjarstjórnar Sauðárkróks um að selja Rafveitu Sauðárkróks. Ég er bara að spyrja um tímann þegar hv. þm. var í ríkisstjórn og nú þegar hann er í stjórnarandstöðu. Hver er munurinn?

Virðulegi forseti. Ég var að útskýra það fyrir hv. þm. Kristjáni L. Möller að það hefur orðið gjörbreyting á viðhorfum til þessara mála á þessum 10 árum. Núna, eins og þjóðin veit, er hlutafélagavæðing notuð sem undanfari einkavæðingar. Það var ekki uppi á þessum tíma. Að síðustu, virðulegi forseti, vona ég svo sannarlega að sá kratismi sem flæðir inn yfir Eyjafjarðarsvæðið og Norðausturkjördæmi að norðan nái ekki mikilli rótfestu vegna þess að það verður ekki svæðinu til framdráttar. Og að spyrja mig af hverju ég haldi að þingmaðurinn sé að leggja formann minn í einelti, það er náttúrlega svo augljóst samanber Hríseyjarfundinn. Við viljum ekki umræðu og samskipti á svona lágkúrulegu plani. Það verður ekki liðið. Og það verður flett ofan af mönnum sem fara með fleipur út um héraðið. Það eru vitni, allir þingmenn kjördæmisins, að fundinum í Hrísey og þetta verður slegið niður með oddi og egg. Og svo þetta með að vera á móti framfaramálum. Nú ráðlegg ég hv. þingmanninum að fara yfir atkvæðagreiðslur og sjá hverjir taka ekki afstöðu og hverjir hafa greitt atkvæði með málum í þinginu undanfarið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um skipulag ferðamála, nr. 117/1994, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að ferðamálasjóður verði lagður niður. Frumvarpið er í samræmi við niðurstöðu vinnuhóps sem samgönguráðherra skipaði til að fara yfir stöðu sjóðsins þar sem eiginfjárhlutfall hans uppfyllti ekki skilyrði laga. Samkomulag hefur náðst í ríkisstjórn um að stuðningur við verkefni á sviði ferðaþjónustu verði áfram veittur í formi samstarfs Ferðamálaráðs og Byggðastofnunar. Nefndin telur ekki liggja alveg ljóst fyrir í frumvarpinu hvernig háttað verði frágangi eigna og skulda Ferðamálasjóðs eftir að hann hefur verið lagður niður og leggur áherslu á að unnið verði að því máli í góðu samstarfi milli viðkomandi ráðuneyta. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að heimild til að innheimta gjald fyrir þjónustu á ferðamannastöðum sem eru í umsjá ríkisins verði felld niður. Þessi breyting snertir ekki megintilgang frumvarpsins sem felst í að leggja niður ferðamálasjóð. Það er álit nefndarinnar að ekki saki að hafa slíka heimild í lögum enda kunna aðstæður og viðhorf manna að breytast gagnvart slíkri gjaldtöku. Með þessu tekur nefndin þó enga afstöðu til þess hvort rétt sé leggja slík gjöld á eða ekki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: 3. gr. falli brott. Lúðvík Bergvinsson, Kristján L. Möller, Jón Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en auk þess er hér stendur skrifa undir nál. Arnbjörg Sveinsdóttir, Jónas Hallgrímsson, Sigríður Ingvarsdóttir og Magnús Stefánsson.

Virðulegi forseti. Vegna frv. til laga um stofnun hlutafélags um Norðurorku mun Vinstri hreyfingin -- grænt framboð greiða atkvæði á móti 1. gr. frv. en sitja hjá við aðrar greinar og síðan greiða atkvæði á móti frv. í heild sinni. Minni hlutinn leggst eindregið gegn samþykkt frv. Hann telur í grundvallaratriðum vera ranga stefnu að hlutafélagavæða velferðarþjónustu og stoðkerfi samfélagsins á borð við orkuveitur. Reynslan kennir að slíkt kemur notendum í koll þegar til lengri tíma er litið auk þess sem skorið er á lýðræðisleg yfirráð yfir grunnþjónustu í samfélaginu með því að breyta þjónustustofnunum í hlutafélög. Frumvarpið er auk þess mjög seint fram komið og hefði þurft miklu nánari skoðunar við áður en þingið staðfestir það sem lög. Enn er á það að líta að áður en ráðist er í breytingar af þessu tagi hefði þurft að liggja fyrir mótuð heildstæð framtíðarsýn í orkumálum landsmanna.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst í raun um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það er flutt að beiðni Akureyrarbæjar sem vill breyta þessu fyrirtæki í hlutafélag og er raunar nokkuð sérkennilegt að tilstyrk Alþingis þurfi til þess að svo geti orðið en þannig er nú raunin. En þetta er alveg í samræmi við það sem hefur áður verið gert í sambandi við önnur orkufyrirtæki, t.d. Hitaveitu Suðurnesja og Orkubú Vestfjarða. Þetta er algerlega sjálfstætt mál og hefur ekkert með það að gera að ný raforkulög hafi ekki verið samþykkt frá Alþingi. Þetta er sjálfstæð ákvörðun að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Ég segi já.

Herra forseti. Samfylkingin styður það að sveitarfélögin í landinu hafi sem mest sjálfstæði og sem flest verkefni. Við viljum öflug sveitarfélög sem eiga vitaskuld að ráða því sjálf hvaða rekstrarform þau kjósa fyrir orkufyrirtækin sín. Þess vegna styðjum við að Akureyrarbær fái þær lagaheimildir sem þarf til að breyta Norðurorku í hlutafélag. Akureyskir sveitarstjórnarmenn munu síðan axla ábyrgð á þróun fyrirtækisins hér eftir sem hingað til enda á sú ábyrgð að vera á þeirra höndum.

Herra forseti. Þetta lagafrv. er unnið á handarbakinu eins og margt annað sem komið hefur frá ríkisstjórninni núna síðustu daga með kröfum og orðsendingum um að afgreiða málin hrá og með hraði. Þetta lagafrv. snertir allt íslenska samfélagið. Með því er verið að opna fyrir einkavæðingu á orkubúskapnum á Norðausturlandi og því miður er þetta óheillaspor en alls staðar þar sem þessi leið hefur verið farin hefur það komið notendum þjónustunnar í koll og samfélaginu öllu. Ég legg áherslu á að réttindi og kjör starfsmanna verði í engu skert og vísa þar sérstaklega í nál. og yfirlýsingar hv. formanns iðnn. um það efni.

Herra forseti. Andstaða hv. þingmanna Vinstri grænna kemur í sjálfu sér ekki á óvart í þessu máli. Ég vil hins vegar andmæla því að hér sé um handarbaksvinnu að ræða. Málið hefur verið afskaplega vel undirbúið af hálfu eigendanna, Akureyringa, sem hafa óskað eftir þessu. Hér er Alþingi einfaldlega að bregðast við óskum heimamanna. Þetta er tiltölulega einföld aðgerð, verið er að breyta Norðurorku í hlutafélag og skapa þar með fyrirtækinu aukinn sveigjanleika þannig að það geti sótt fram til enn frekari og betri verka fyrir hönd þeirra sem eiga það, íbúa Akureyrar. Sambærileg reynsla er þegar fengin, m.a. frá Hitaveitu Suðurnesja, og sú reynsla er einstaklega jákvæð. Þetta eru lýðræðisleg vinnubrögð. Með þessu er verið að bregðast við ósk lýðræðislega kjörinna fulltrúa á Akureyri. Heimamenn óska eftir þessari breytingu og að sjálfsögðu á Alþingi að verða við því. Réttindi starfsmanna eru tryggð með frv. Það verður Akureyringum örugglega til góðs og því er eðlilegt að segja já í þessari atkvæðagreiðslu.