Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Baldvinsson Jeg hefi flutt brtt. við frv. til laga um verðtoll á nokkrum vörum, sem fer í þá átt, að þetta verði ekki algerlega gert að föstum skatti, þannig að það komi þó að minsta kosti til athugunar á næsta þingi, hvort rjett sje að framlengja lögin eða ekki. Að vísu er það svo, að hægt er að taka upp til breytinga hver þau lög, sem gilda í landinu, á hvaða þingi sem er, en það er þó heldur gert hægra, ef það liggur beinlínis fyrir á þann hátt, að það verði að gera það, og það mundi verða, ef brtt. mín um að lögin gildi til 1. maí 192 7 verður samþykt; það er að segja, ef þá er ekki álitið rjett að halda verðtollinum. Hinsvegar falla lögin úr gildi af sjálfu sjer, ef þá er ekki hreyft við þeim; en jeg vil ekki samþykkja, að því sje slegið endanlega föstu, að þessi verðtollur eigi að standa um aldur og æfi, af því að því var lofað á þinginu upphaflega, þegar lögin voru samþykt, að þau skyldu aðeins standa ákveðinn tíma, meðan verið var að ná sjerstökum tilgangi með þeim. Jeg hjelt, að þetta mundi nú ekki ganga svo vel, og vildi þess vegna gera nokkra tilraun til, að því yrði ekki slegið föstu, eða að minsta kosti, ef á að halda lögunum áfram, þá að það verði tekið til athugunar á næsta þingi aftur. Það getur verið, að þeir menn, sem þykir ríkissjóður ekki mega missa þessar tekjur, telji, að þessi brtt. mín eigi að falla. En ef menn vilja halda lögunum áfram, þá er hægur nærri að samþykkja lögin á næsta þingi og framlengja þau um eitthvert árabil. Jeg hefi sett tímatakmarkið til 1. maí 1927, til þess að það væri örugt, að þetta mál yrði til meðferðar á næsta þingi. Jeg hafði fyrst hugsað mjer 1. mars eða 1. apríl, en hvarf frá því, ef það kynni að þykja of þröngt. Jeg þykist nú vita, að hæstv. fjrh. muni kannske mótmæla þessari brtt., því að það mun vera hans hugmynd að gera þetta að föstum skatti, og þykist ekki geta samið fjárlagafrumvarp sitt á næsta hausti, nema hann hafi þetta og annað fast til að byggja á; en það álít jeg, að hæstv. ráðh. (JÞ) geti gert, því að það verður hann að gera út í bláinn með alla tekjustofna ríkisins, því að vel getur verið, að næsta þing breyti þeim meira eða minna. Jeg vona, að hv.þm. geti fallist á slíka till. sem þessa, því að það er í rauninni ekki að breyta verðtollinum neitt, heldur aðeins til þess að koma í veg fyrir, að tollur þessi verði gerður að föstum tekjustofni og eigi að gilda til frambúðar.

Frsm. (Magnús Jónsson) Það er náttúrlega svo, að fjhn. hefir ekki borið sig saman m þær brtt., sem útbýtt hefir verið hjer á fundinum. En um þá brtt., sem hjer hefir verið talað fyrir, held jeg, að mjer sje óhætt að segja, að fjhn. sje á móti henni, því að hún hefir „positivt“ afgreitt málið á annan hátt, og meira að segja sýnt með því að bera fram breytingar á vörutollslögunum, að hún vill ljetta sköttum annarsstaðar en hjer. Það var eitt atriði, sem jeg var mintur á, að komið hefði til umræðu í nefndinni, en sem jeg ekki hefði minst á við 2. umr. Það var sem sje verið að tala um það í nefndinni, að það væri óþarft að greiða innheimtulaun fyrir það stimpilgjald, er stafar frá verðtollslögunum, þeim innheimtumönnum, sem annars fá skrifstofukostnað sinn greiddan eftir reikningi, og vildi jeg því beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh. (JÞ), hvort ekki væri hægt að komast hjá því að greiða þeim innheimtumönnum, sem jeg nú hefi nefnt, innheimtulaun fyrir innheimtu verðtolls, því að það sýnist í raun og veru ákaflega mikil fjarstæða að borga fyrst úr ríkissjóði þeim mönnum, sem þarf að hafa í skrifstofu til að framkvæma þessa innheimtu, og svo prósentugjald fyrir innheimtuna, og tel jeg, að það geti í vissu falli skoðast sem yfirsjón, að ekki hefir verið neitt sjeð við þessu fyr. Jeg vil þá beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðh. (JÞ), en um brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald) skal jeg ekkert frekar segja. Það er ein af þeim undantekningum, sem háttv. deildarmenn verða að skera úr með atkv. sínu, því að jeg get engu skilað frá nefndinni um það.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er ekki á valdi stjórnarinnar að gera breytingar á þóknun þeirri, sem greidd er fyrir innheimtu verðtollsins. Innheimtumenn fá 2% í innheimtulaun; það er af því að það er lögákveðið. Í lögunum um stimpilgjald frá 27. júní 1921 er svo ákveðið, að þeir, sem trúað er fyrir þessum stimpilmerkjum, skuli bera ábyrgð á þeim og svara til þeirra merkja, sem þeir taka við, en fá 2% af upphæðinni í innheimtu- eða ómakslaun, eða hvað menn vilja kalla það. Og þegar nú svo er ákveðið í verðtollslögunum, að stimpla skuli reikninga með þessum merkjum, þá er það ekki efamál, að um þau merki, sem notuð eru á reikningana, verða að gilda sömu reglur og um önnur stimpilmerki. Það kann nú að vera svo, að þessi þóknun hafi orðið óþarflega há hjer í Reykjavík, þar sem mest af tollinum hefir verið innheimt, en þó verð jeg að segja það, að jeg held, að það fylgi þessari stimpilmerkjanotkun allmikil áhætta fyrir notandann, því að þegar þarf að líma mörg merki á sama reikning, þá er hætt við, að menn geti mistalið og látið of mörg merki á reikninginn, samanborið við þá peninga, sem tekið er við fyrir þau. Nú lækkar þessi tollur mjög mikið, svo að jeg er ekki viss um, að ástæða sje til að fara að gera sjerstakar ráðstafanir út af því, en jeg skal ekkert segja um hitt, hvort hægt er að fara þá leið að leggja nokkuð af skrifstofukostnaðinum á embættismanninn, af því að hann hefir þetta gjald að lögum, en eins og þetta frv. er úr garði gert, þá verður ekki hjá því komist, að reikningshaldaranum ber að halda eftir 2% af upphæð stimpilgjaldsins, sem hann tekur við. Þá vil jeg aðeins minnast á brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald), á þskj. 444, sem fer fram á tímatakmörkun á gildi þessara laga, þannig, að þau falli úr gildi 1. maí 1927. Jeg get ekki fallist á þetta, af því að með frv. er verið að sjá ríkissjóði fyrir tekjustofni fyrir árið 1927. Og jeg verð að telja það skyldu þessa þings, sem á að sjá um afgreiðslu fjárlaganna fyrir árið 1927, að búa svo um hnútana, að hægt sje að innheimta þessar tekjur samkv. landslögum alt árið 1927. Þessu er ekki hægt að skjóta til næsta þings, af þeirri einföldu ástæðu, að það þing á ekki að sjáum fjárlögin fyrir árið 1927. Stjórnin hefir reynt að ganga svo frá þessum tekjustofni, að hann sje ekki lengur bráðabirgðaráðstöfun, heldur í fullu samræmi við aðra skattalöggjöf, er fella þurfi þá niður eins og önnur lög, þegar tími þykir til þess kominn.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg þurfti aðeins að segja fáein orð, vegna þess að hv.frsm. nefndarinnar tók hart á brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Vegna þessara ummæla hv.frsm. vil jeg láta þess getið fyrir mitt leyti, að jeg er því ekki fylgjandi, að verðtollurinn verði nú framlengdur til frambúðar. Og þó að jeg beygi mig nú fyrir tekjuhalla fjárlaganna og greiði atkv. með frv., þá er þar í fólgin engin ánægja með verðtollinn, heldur er það vegna útlitsins um fjárhagsafkomu ríkissjóðs árið 1927. Eins og hæstv. fjrh. (JÞ) tók fram, er það meiningarlaust að framlengja verðtollslögin vegna fjárlaganna fyrir 1927, en ætlast þó til að endurskoða lögin þegar á næsta þingi, eða í byrjun þess fjárhagsárs, sem fjárlögin eiga að gilda fyrir. Framlengingin ætti því að ná til 1928, og mun jeg greiða slíkri till.atkv. Mitt erindi að þessu sinni var það að láta í ljós þá skoðun, að verðtollurinn hefir verið bráðabirgðatollur til þessa, og á að vera það, þó fjárhagurinn heimti að þessu sinni framlengingu.

Jakob Möller Það er út af þessari litlu brtt. á þskj. 442, um að undanskilja þvottaefni hærri tollinum. Jeg skal játa, að þetta skiftir í sjálfu sjer ekki miklu máli, en þessi vara er komin niður í 5% toll, og virðist nú óþarft að setja hana aftur upp í 10%. En eins og jeg sagði, skiftir þetta fjarska litlu til eða frá, og mun jeg því ekki orðlengja frekar um brtt.

Frsm. (Magnús Jónsson) Það var náttúrlega mjög fjarri, að jeg væri að skila því frá fjhn., að hún amaðist við endurskoðun þessara laga svo fljótt, sem verða vildi. Hinsvegar þóttist jeg geta ráðið af því, að nefndin hefir einhuga lagt til að samþykkja stjfrv., að jeg hefði óbeinlínis umboð frá henni til þess að lýsa því yfir, að hún væri á móti brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald), enda skildist mjer, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) væri henni mótfallinn. Hafði jeg 1itið svo á, að hv.þm. V.-Ísf. ætti við hitt frv., því þar eru nefndarmenn ekki sammála að öllu, þótt þeir hinsvegar álitu rjett að bera fram frv. um lækkun á nokkrum vörutegundum. Nefndin leit svo á, að ef lækka ætti tolla á annað borð, þá yrði að bera annarsstaðar niður. En hvaða hugsun hreyfi sjer í brjósti ýmsra nefndarmanna, um það ætla jeg ekki að skila neinu nje gera það að umtalsefni. Jeg býst við, að það sje rjett hjá hæstv. fjrh., að eins og lögin eru orðuð, þá sje ekki hægt að komast hjá að greiða þetta hundraðsgjald fyrir innheimtu tollsins. En hitt verður aldrei út skafið, að í þessu er ekkert jafnrjetti milli lögreglustjórans í Reykjavík og annara tollheimtumanna ríkisins. Þetta innheimtugjald er tvennskonar eða í tveimur liðum. Í fyrsta lagi má skoða það sem mistalningarfje, því áhætta og ábyrgð fylgir því að sjá um stimpilmerkin, en fyrst og fremst er það þó til þess að bæta upp kostnaðinn við innheimtuna, því hann er ekkert smáræði, þegar alt er reiknað með. Lögreglustjóra eru settar aðrar reglur en öðrum embættismönnum landsins. Hann hefir þá sjerstöðu, að hann fær skrifstofukostnað sinn greiddan eftir reikningi. Jeg er að vísu ekki kunnugur því, hvernig þessum framkvæmdum er háttað annarsstaðar, þar sem sýslumönnum er ætlað skrifstofufje. En oft hefi jeg heyrt umkvartanir frá sýslumönnum út af þessum skrifstofukostnaði, sem þeim er ákveðinn. Og að þetta eru vitanlega mikil fríðindi, má sjá af því, að lögreglustjórinn kaus ekki að ganga undir launalögin, heldur er hann undir gömlu lögunum, sem voru sett þegar bæjarfógetaembættinu var skift, og nýtur því engrar dýrtíðaruppbótar. Það getur verið, að það sje besta leiðin að láta gjaldið halda sjer fyrir innheimtuna; en þá væri fróðlegt að vita, hvað mikið hann ber úr býtum fyrir innheimtuna, og mætti svo draga frá kostnaðinn af auknu mannahaldi vegna þessarar innheimtu.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil segja út af brtt.hv. 3. þm. Reykv. (JakM) á þskj. 442, að það skiftir ekki miklu máli, hvort hún verður samþ. eða ekki, en eftir atvikum verð jeg þó að telja rjettara, að hún nái ekki fram að ganga. Hún er óákveðið eða óljóst orðuð, sem valdið gæti ruglingi, ef til þess kæmi að úrskurða um þetta „þvottaefni“. Jeg geri þó ráð fyrir, að með þessu sje átt við þvottaduft, sem er notað af sumum húsmæðrum og er hliðstætt við stangasápu, sem aðrar húsmæður nota; en stangasápa fellur undir verðtoll. Sumar húsmæður nota líka blautsápu, sem er undanskilin tolli. Mjer finst ekki samræmi í því að undanþiggja það þvottaefnið, sem sumar húsmæður nota, en ekki aðrar, en jeg skal játa, að þetta skiftir ekki miklu máli. Út af því, sem hv.frsm. (MJ) sagði um lögreglustjórann í Reykjavík, þá er það rjett, að hann hefir sjerstöðu og hefir ekki gengið undir launalögin. Embættið er stofnað með sjerstökum lögum, en honum gafst þó kostur á að ganga undir launalögin frá 1919, en hann vildi það ekki og hefir tekið síðan laun sín án dýrtíðaruppbótar. Þetta hefir að vísu breyst, því eftir lögunum frá í fyrra gæti hann átt kröfu til dýrtíðaruppbótar, þótt jeg hinsvegar þori ekki neitt um það að segja, hvort hann ætli að nota sjer það eða ekki. En hitt er misskilningur, að um lagalegt misrjetti sje að ræða milli hans og sýslumanna. Skrifstofukostnaður sýslumanna er ákveðinn samkvæmt lögum, eftir tilkostnaði hvers þeirra, en með þeirri ákvörðun er ekkert tillit tekið til þeirra tekna, sem þeir kunna að hafa af stimpilgjöldunum. En um raunverulegt misrjetti getur maður sagt, að sje að ræða, af því að embættið hjer er svo stórt og umfangsmikið, að tekjurnar af þessari innheimtu hljóta að verða langsamlega hæstar hjer.

Forseti (BSv): Hjer er komin fram skrifleg brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. (JBald), en hún er varatill. við brtt. sama hv.þm. á þskj. 444. En til þess að hún megi komast að, þarf afbrigði frá þingsköpum. Því spyr jeg hæstv. stjórn. hvort hún fyrir sitt leyti leyfi, að brtt. þessi megi komast að.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vil fyrir mitt leyti leggja til, að atkvgr. sje frestað til næsta dags, svo hv.flm. (JBald) geti komið með brtt. sína prentaða. Vona jeg, að hv.flm. sje ekkert á móti því.

Jón Baldvinsson Jeg hefi vitanlega ekkert á móti þessari beiðni hæstv. fjrh. (JÞ). En þetta hefir svo oft tíðkast áður, að leyft sje að greiða atkv. um skriflega brtt., auk þess sem þetta atriði er svo ljóst, að allir ættu að geta áttað sig á brtt.

Frsm. (Björn Líndal) 1. umr. þessa máls varð endaslepp, af því að við flm. vildum ekki tefja fyrir málinu að komast til 2. umr. Jeg átti þá eftir að svara allmörgu því, er mælt hafði verið móti frv., og mun jeg nú víkja að helstu mótbárunum, er mjer þykja máli skifta. En áður en jeg sný mjer að því, vil jeg leyfa mjer fyrir nefndarinnar hönd að þakka hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir það, hve vel hann tók í frv. Hann skildi, hvað fyrir okkur vakir, að við viljum byrja á því að reyna að rjetta þeim hjálparhönd, sem höllustum fæti standa í landinu. En það má ef til vill til sanns vegar færa, að það lítur ekki vel út að bera fram frv. um talsverða lækkun á tekjum ríkissjóðs jafnhliða því, að útgjaldahækkun í fjárlögunum, frá frv. stjórnarinnar, nemur um 600 þús. kr. og svo ógætilega gengið frá fjárlagafrv., að við afgreiðum það út úr deildinni með 200 þús. kr. tekjuhalla. Eins og sjá má á frv., eiga þessi lög að ganga í gildi á miðju ári eða 1. júlí n. k., og þess vegna var mjer það gleði að heyra frá ráðherrastóli, að hæstv. fjrh. væri ekki hræddur við þetta. Hann sagði, að ef svo færi, að fjárhag ríkisins yrði stefnt í hættu með þessum lögum, þá yrði næsta þing að taka til sinna ráða. Jeg vil í þessu sambandi vekja athygli á, að ef ekki er hægt að lækka gjöld ríkissjóðs og þá jafnframt skatta og tolla, þá er það af því, að þjóðin og þingið vill ekki spara, þrátt fyrir alt sparnaðarhjal. Með lækkun tekna leiðir af sjálfu sjer, að ýmsum verklegum framkvæmdum verður að fresta í bili, enda er víst, að sumar þeirra þola einhverja bið. Jeg þykist hafa fengið reynslu fyrir því þessi fáu ár, sem jeg hefi átt sæti á þingi, að líkt sje um þjóðarbúskapinn og tíðkast á mörgum heimilum, að því hærri sem tekjurnar eru, því meiri er eyðslan. Þess vegna leyfi jeg mjer að brýna fyrir hæstv. stjórn að gæta alls hófs við samning næsta fjárlagafrv., svo að ekki þurfi að hækka tolla eða auka skatta á næsta ári, því að það yrði jeg að telja afaróheppilegt og ver farið en heima setið. Þá vil jeg nú athuga ræður ýmsra hv.þdm. frá því um daginn og minnast á brtt. þær, sem fyrir liggja. Verður þá fyrst fyrir mjer brtt. á þskj. 434, frá hv. 2. þm. Rang. (KlJ) og hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Hjer er ekki farið fram á annað nje meira en það, sem fjhn. hefði getað fallist á, ef hún hefði sjeð sjer það fært vegna fjárhags ríkissjóðs. Þessi skoðun nefndarinnar kemur fram í greinargerðinni fyrir frv. og verð jeg að halda mjer við hana, þótt jeg hinsvegar játi, að gott væri að geta afnumið þennan toll. En eins og horfir, virðist betra að byrja lækkunina á öðru sviði. Hjer er líka um tiltölulega litla fjárhæð að ræða. Þessi tollur, kornvörutollurinn, mun nema sem svarar um 50 eða 55 aurum á mann, en kemur vitanlega þyngst niður á fjölskyldum í kaupstöðum, en þær þurfa ekki að eyða meira en tveim tonnum af kolum á ári til þess að hagnast meira á lækkun kolatollsins en afnámi korntollsins. Annars vil jeg heldur tolla það, sem alment eru kallaðar nauðsynlegar neysluvörur, heldur en leggja þunga skatta á nauðsynjar þær, sem framleiðslan stendur eða fellur með. Jeg lít svo á, að þjóðin gæti sparað til stórra muna þessi svonefndu nauðsynjakaup, með því að nota betur en alment er gert gæði okkar eigin lands. Ef hver fulltíða maður í landinu borðaði sem svaraði 100 síldum á ári, mundi hann spara við það miklu meira en korntollinum nemur. Jeg er sannfærður um, að með þessu móti gætum við sparað allstóra upphæð, sem annars fer út úr landinu, og þó værum við að mörgu leyti betur haldnir, en að engu leyti ver. Brtt. þeirra hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) og hv. 1. þm. N-M. (HStef), á þskj. 456, vill fara skemra í að lækka kolatollinn. En úr því að telja má hættulaust fyrir ríkissjóð að lækka hann niður í 1 kr., og að öll útgerð stendur nú mjög höllum fæti, þá virðist mjer ekki áhorfsmál að samþykkja frv. eins og nefndin hefir flutt það. Vona jeg því, að hv.þdm. samþykki ekki brtt., heldur fallist á hitt, að tollurinn færist niður í það, sem stendur í frv. Um brtt. á þskj. 443 ætla jeg ekki að tala að þessu sinni. Þá ætla jeg að víkja nokkrum orðum að háttv.þm. Str. (TrÞ), enda þótt hann sje ekki viðstaddur sem stendur, því að það á ekki að vera neitt persónulegt, heldur aðeins alment um málið. Hann lagði áherslu á það við l.umr., að verið væri með þessu frv. að hlynna einhliða að sjávarútvegsmönnum, en ekki að bændum. Hann taldi, að einar 10 þús. kr. af tolllækkuninni væru bændunum til hagsbóta. Væru þó erfiðleikar landbúnaðarins og sjávarútvegsins hliðstæðir og svo líkir, að þar yrði naumast gerður nokkur munur á. Jeg þekki nú til beggja þessara atvinnuvega, þar sem jeg stunda þá báða, en þó öllu meira landbúnaðinn. Get jeg sagt það með sanni, að það þrengir miklu meira að sjávarútveginum. Mesta dýrtíð landbúnaðarins er fólgin í dýru verkafólki, en þó má segja, að það gangi nokkurnveginn jafn yfir báða atvinnuvegina. Auðvitað er það markaðurinn, sem mest er undir komið, en ekki verður þó annað með sanni sagt en að hann hafi síðastliðið ár verið mun betri fyrir landbúnaðarafurðir en sjávarafurðir. Landbúnaðurinn stendur því betur að vígi nú sem stendur. Jeg vil vekja athygli þeirra manna, sem bágt eiga með að líta óvilhalt á málið og hættir jafnvel við að leggja á það hlutdræga dóma, á því, að fljótlegt er að gera samanburð á því, sem gert hefir verið fyrir hvorn atvinnuveginn fyrir sig hin síðustu árin af hálfu löggjafarvaldsins. Er þá fljótlegt að telja það upp, sem gert hefir verið til þess að bæta markað sjávarútvegsins, því að það er ekki neitt að heitið geti. Aftur á móti var stigið nýlega mjög þýðingarmikið spor til þess að bæta markað landbúnaðarins. Á jeg þar við norska samninginn. Það er stærsta sporið, sem stigið hefir verið til þess að hjálpa einum atvinnuvegi á kostnað annars.

En Spánarsamningurinn?

Það er alt öðru máli að gegna með hann, því að hann gekk ekki út yfir neinn sjerstakan atvinnuveg. Sjávarútveginum var fórnað að nokkru leyti, til þess að hægt væri að bæta kjötmarkaðinn. Þá má minna á það, að í fyrra var hjer á þinginu veitt stórfje eftir okkar mælikvarða til tilrauna með útflutning á kældu kjöti. Þá var og heimilað að lána fje með góðum kjörum til byggingar íshúsa. Alt var þetta í þarfir landbúnaðarins, til þess að reyna að bæta markaðinn fyrir afurðir hans. Ef bera á saman það, sem gert hefir verið fyrir sjávarútveg og landbúnað síðustu árin, með beinum styrkjum eða með útvegun á ódýrum lánum, þá er, eins og áður, fljótlegt að telja upp það, sem viðkemur sjávarútveginum, því að það er ekkert. En ef við snúum okkur að landbúnaðinum, má fyrst nefna jarðræktarlögin, þar sem heimilað er að borga bændum peninga af almannafje fyrir að rækta sínar eigin jarðir. Ætti jeg síst að vera óþakklátur fyrir þetta, þar sem jeg er einn af þeim lukkulegu, sem búist get við því, að eitthvað af þessu fje renni í minn vasa. En mest og best ætti jeg þó að þakka sjávarútveginum, sem leggur fram þetta fje. Þá get jeg einnig nefnt ræktunarsjóðinn, sem að sumu leyti byggist á nýjum álögum á sjávarútveginn. Á nú ekki að endurgjalda þessum öðrum aðalatvinnuvegi landsins neitt fyrir alt þetta, sem var samþykt jafnt af fulltrúum sjávarkjördæma og sveita? Mjer finst það vera skylda háttv.þm. að líta sanngjörnum augum á þarfir sjávarútvegsins. Jeg verð líka að segja það, að enda þótt frv. þetta hlynni nokkuð einhliða að þessum atvinnuvegi, er það lítið á móts við það misrjetti, sem hann hefir orðið að þola, landbúnaðinum til gagns. Jeg vil gera háttv.þm. Str. (TrÞ) tilboð. Mun óhætt að gera það hjer í heyranda hljóði. Jeg þori fyrir hönd allra þeirra, er fást við síldveiðar, að lofa því að fara ekki fram á lækkun á tunnutolli eða síldartolli, ef hv.þm. Str. vill stuðla að því, að norsku samningunum verði sagt upp. Jeg býst við, að hver einasti síldarútvegsmaður muni ganga að þessu með glöðu geði. Þá hjelt hv. 2. þm. Árn. (JörB) langa ræðu, sem engin ástæða er til að svara því að hún var mest almenns efnis, enda heyrði jeg hana ekki alla. En eitt er víst, að jeg bjóst við meiri sanngirni af hans hálfu í garð sjávarútvegsins en raun hefir á orðið.

Klemens Jónsson Jeg get verið stuttorður, því að jeg hefi engu að bæta við það, sem jeg sagði við 1. umr. þessa máls. Það kom til tals í fjhn. að afljetta tollinum af korni, en þar sem ekki fjekst meiri hl. fyrir því, var því ekki haldið þá fram. En eftir undirtektum hjer í deildinni að dæma, þótti okkur tveim nefndarmönnum rjett að bera fram brtt. í þessa átt og gefa þannig deildinni kost á að greiða atkv. um málið. Fjhn. lagði til, að breytingar yrðu gerðar á þeim liðum, er snerta nauðsynjar annarar aðalframleiðslu landsins, sjávarútvegsins. Má nefna þar t. d. salt og tunnur. En með lækkun kola- og steinolíutolls má einnig segja, að ljett sje byrði af fleirum en sjávarútveginum. Þær breytingar eru frekar í þágu almennings. Einkum er lækkun steinolíutollsins mikill ljettir fyrir mótorbátaútgerðina, sem og fyrir almenning í heild sinni. Er enginn vafi á því, að það er í alla staði rjett af nefndinni að bera fram þessar lækkunartill. En jeg er hræddur um, að það muni mæta mótspyrnu og óánægju í sveitakjördæmum, þegar lítur svo út, sem eingöngu eða að mestu leyti sje verið að ljetta undir með sjávarútveginum. Hjer er um það rætt að ljetta af afarstórri upphæð, um 430 þús. kr., og er eigi of mælt, að af þeim sjeu um 330 þús. kr., sem eingöngu snerta þann atvinnuveg. Jeg hygg, að það mundi mælast betur fyrir ef ljett væri um leið tolli af nauðsynjum, er snerta almenning. Má þar t. d. nefna kornvöru, enda er það fæða, sem allir neyta. Jeg hefi víst tekið fulldjúpt í árinni, þegar jeg hjelt því fram við 1. umr., að lækkun korntollsins væri aðallega í þágu bændanna. En lækkunin kemur þó að gagni bæði þurrabúðarmönnum og öðrum, er í kaupstöðum og sjávarþorpum búa. Og þar sem hún nú kemur helst þeim til góða, er þurfa hennar mest og verst eru settir í mannfjelaginu, virðist alveg sjálfsagt, að brtt. okkar verði samþykt. Enda treysti jeg því, að deildin og nefndin líti á þetta með sanngirni og láti lækkun korntollsins einnig fylgjast hjer með. Það er upplýst, að upphæð sú, er hjer um ræðir, nemur 50 þús. kr., og er það ekki stór upphæð í sjálfu sjer.; það munu vera 50 aurar á hvern mann í landinu. Samt sem áður eru til þær fjölskyldur, sem munar um minna. En það er vitanlega á þingsins valdi, hvað það gerir í þessu máli. Háttv. frsm. (BL) sagði, að jafnframt þessari breytingu yrði að koma önnur breyting, þannig, að aftan við l.gr. vörutollslaganna frá 1921 yrði að koma þessi undanþága. Er þetta alveg rjett, og munum við því koma með skriflega brtt. í þá átt. En ef brtt. á þskj. 434 yrði samþykt án þessarar brtt., mundi kornvaran komast undir 7. gr. eða í hæsta tollflokk, en það hefir auðvitað aldrei dottið neinum í hug að hækka tollinn á korni. En með viðbótartill. við l.gr. má laga þetta. Leyfi jeg mjer því að bera fram skriflega brtt. og vona, að deildin samþykki þetta, að hún fái að komast til atkvæða.

Halldór Stefánsson Við 1. umr. þessa máls drap jeg á ástæðurnar fyrir brtt. þeim, er jeg er riðinn við. Ástæðurnar voru þar, að mjer þótti frv. of einhliða, ekki nógu alment. Það bindur sig of einhliða við stórútgerðina, og er það því hún, sem mestar ívilnanir fær. Smábátaútgerðin fær miklu minni ívilnanir, en neytendur minstar. Jeg hefði viljað gera meiri jöfnuð á lækkuninni en í frv. er eins og það nú liggur fyrir. Jeg hefi tekið það fram áður, að jeg er algerlega mótfallinn afnámi tunnutollsins. Síldarútvegurinn er annarsvegar talinn mesti uppgripaatvinnuvegur, sannkölluð gullkista, en hinsvegar annmarkamesti atvinnuvegur landsins. Hann veldur mikilli truflun á atvinnulífi þjóðarinnar, keppir um fólkið og kaupið við aðrar eðlilegri atvinnugreinir og hnekkir þeim. Hann veitir atvinnu aðeins stuttan tíma og á þeim tíma, sem aðrar atvinnugreinir hafa mesta þörf fólksins, og verður því fólki, sem við hann vinnur, þess vegna óhægt um að fá vinnu á öðrum tímum, og verður því hið háa kaup mörgum rýrt til ársframfæris. Þá er það og álitamál, hvort bætt skipulag um framleiðslu og sölu í þessum atvinnuvegi sje ekki mun þýðingarmeira honum til styrktar en tollívilnunin. Finst mjer skyldara að taka til athugnar í fullri alvöru, hversu mikið mætti styrkja hann á þann hátt. Hvað viðvíkur kolatollinum, þá þykir mjer lækkunin of mikil, þar sem nefndin leggur til, að hann lækki um 2/3 hluta. Jeg leyfi mjer því að leggja til, að hann verði lækkaður aðeins um helming. Háttv. frsm.fjhn. (BpL) mintist lítillega á þessa till. mína áðan og talaði mjög sanngjarnlega um hana. Hjer er aðeins um stigmun að ræða. En jeg get alveg lagt það á vald deildarinnar, án þess að ræða það nánar, hvort stigið hún vill heldur. Jeg skal þó benda á, að útlend skip borga nokkuð af kolatollinum, og er því minni ástæða að lækka hann svona mikið. Meðflutningsmaður minn, hv. 2. þm. Rang. (KlJ), hefir minst á afnám korntollsins, og get jeg látið mjer nægja að vísa til þess, sem hann sagði, og er samþykkur því að mestu. Það, sem fyrir mjer vakir, er að fella burt þá tolla, er annmarkamestir eru hjer á landi, og þar á meðal tel jeg korntollinn, því að hann er verri en nefskattur. Hann kemur niður á brauðinu, sem börnin eru alin á. Annars er hann í sjálfu sjer svo lítill, að ekki munar miklu, þó að hann sje afnuminn, og borgar sig varla að halda honum, svo fyrirhafnarsamur sem hann er í innheimtu og annmarkamikill. Enda skilst mjer, að þessari till. okkar sje yfirleitt vel tekið. Um steinolíutollinn get jeg sagt það, að jeg hefði getað fallist á að afnema hann alveg. En nefndin færir hann milli flokka, og lækkar hann við það um helming. Ef hann aftur á móti hefði verið afnuminn, þá hefði mótorbátaútvegurinn fengið tilsvarandi ívilnun í tolllækkuninni á móts við stórútgerðina. Samkvæmt till. mínum, eins og jeg hefi lýst þeim, ef þær verða samþ. verður lækkun tollanna þannig: kolatollurinn 185 þús. kr., steinolíutollurinn 50 þús. kr., korntollurinn 45–50 þús. kr. og salttollurinn 45 þús. kr. Samtals verður þetta um 330 þús. kr., eða 100 þús. kr. lægra en eftir till. nefndarinnar. Jeg geri mjer svo vonir um, að þingið fallist á ástæður mínar og geri ívilnunina almennari en nú er í frv.

Tryggvi Þórhallsson Það verða aðeins örfá orð, sem jeg þarf að skjóta til frsm. (BL) út af orðum, sem hann beindi til mín áðan vegna tilefnis, er jeg hafði gefið við l.umr. þessa máls. Háttv. frsm. (BL) ) komst inn á samanburð á aðalatvinnuvegunum, landbúnaði og sjávarútvegi, samanburð á því, hvor hefði verið styrktur meira af ríkinu. Jeg skal játa það, að það er alveg rjett hjá hv.frsm. (BL) að landbúnaðurinn hefir verið styrktur vel og myndarlega, þótt jeg álíti, að enn vanti á svo að vel sje. Skal jeg því ekki vera vanþakklátur fyrir hönd þessa atvinnuvegar, þó að jeg álíti, að enn sje mikið ógert af svipuðum hlutum. Háttv. frsm. komst inn á einstök atriði. Hann nefndi t. d. norska samninginn og sagði, að þar hefði verið fórnað miklu af hálfu sjávarútvegsins. Mjer þótti þetta kynleg orð, því að í blöðum andstæðinga Framsóknarflokksins var því haldið fram, að við hefðum viljað fórna miklu í þessu máli, en svo hafi Íhaldsflokkurinn hrundið því, og landsstjórnin hefir jafnvel tekið sjer það til inntekta, að hún hafi engu fórnað. En jeg álít nú, samt sem áður, að það sje rjett hjá hv.frsm., að hjer hafi nokkru verið fórnað. En eins og aðstaðan var og ef litið er á þá þýðingu, sem þetta hafði fyrir landbúnaðinn, þá var alls ekki í þetta horfandi. Hv. frsm. mintist á annað atriði, útflutningsgjaldið, sem hann sagði að væri í þágu landbúnaðarins. En ef litið er á fjárlögin núna, er ljóst, að meiri hluti þess fer til sjávarútvegsins, til strandvarna. Það er að vísu rjett, að á árinu, sem leið, og á þessu ári fer útflutningsgjaldið til landbúnaðarins, en á næstu árum er gert ráð fyrir, að það renni til sjávarútvegsins. Svo kom hv.þm. með tilboð um, að ef jeg vildi vinna að því að afnema norska samninginn, skyldu síldarútvegsmenn falla frá kröfunni um lækkun á tollum, já, jafnvel samþykkja að tollarnir yrðu þyngdir. Mjer kom það mjög á óvart, að óskað skyldi eftir því, að norski samningurinn fjelli út gildi, svo mikið, sem þar er í húfi. Jeg er alls ekki fús til þessa verks. Jeg álít meira að segja, meðan svo er, að landbúnaðurinn verður að binda sig við eitt land með sölu á kjöti, þá megi ekki einu sinni stinga upp á þessu. Það væri voði fyrir þjóðina. Annars ætla jeg ekki að fara út í neinn samanburð hjer. Jeg verð að vera sammála hv.frsm. í því, að það er ekki skemtilegt verk að vera með þennan metnað og togstreitu. Jeg játa, að mikið hefir verið gert fyrir landbúnaðinn. En jeg minnist ekki, ef till. hefir komið fram um að bæta markað sjávarútvegsins eða slíkt, að jeg hafi verið á móti henni. Eins er þótt um annað hafi verið að ræða, t. d. lendingabætur, hafnarbætur, bryggjugerðir o. fl. Jeg veit ekki til þess, að jeg hafi lagt steina í götu slíkra framkvæmda. - En auðvitað er það, að minn áhugi er miklu meiri á hinu sviðinu og gætir því áhrifa minna meira þar. En svo vil jeg leyfa mjer að minna á annað í þessu sambandi. Á þessu þingi ætti að útkljá mál, sem nokkuð hefir þegar verið rætt hjer í þinginu og oft verið vikið að í umr. um önnur mál, - mál, sem jeg er sannfærður um, að er hið mesta hagsmunamál fyrir sjávarútveginn, sem fram hefir komið á þessari öld, og á jeg þar við gengismálið. Hver hefir barist harðast gegn því, að lagðar væru álögur á sjávarútveginn með breytilegu og hækkandi gengi? Jeg skal svara því þegar, að jeg á þar við sjálfan mig. En jeg játa um leið, að jeg hefi þó ekki hvað síst litið á hag landbúnaðarins í þessu efni, en hitt skilst mjer þó, að þetta er ennþá þýðingarmeira mál fyrir sjávarútveginn, og ef hv.þm. (BL) vildi tala við mig í fullri einlægni um þetta mál, veit jeg, að hann lætur sjer ekki detta í hug að mótmæla þessu. Það er síður en svo, að jeg blygðist mín fyrir að berjast í þessu máli fyrir hag allra framleiðenda í landinu í senn, og þá ekki hvað síst sjávarútvegsmanna. - Jeg þykist því standa sjerlega vel að vígi um að verja framkomu mína gagnvart atvinnuvegunum.

Þorleifur Jónsson Jeg á brtt. á þskj. 443, sem fer fram á, að vatnsvirkjunar- og rafmagnsvjelar verði settar í 2. flokk þessara laga. Á undanförnum árum hafa margir lögreglustjórar litið svo á, að þessar vörur ættu að tollast eftir 7. flokki, sem er hæsti tollflokkurinn; og er það alt of þungur skattur og ósanngjarn, sem þannig er lagður á þessar vörur. Nú hagar víða svo til, að auðvelt er að koma á vatnsvirkjunum til sveita, og þar er því allvíða vaknaður talsverður áhugi fyrir því að koma upp rafmagnsvirkjunum til heimilisnotkunar, og jeg tel einmitt þetta vera eitt hið mesta framfaramál fyrir þær sveitir, þar sem þessu verður komið við. Þess vegna álít jeg, að ekki megi leggja neinar óþarfahömlur á þessar framkvæmdir nje gera þær erfiðari með því að íþyngja mönnum með alt of háum tollum á þeim vörum, sem þarf til þessa. Þessar vjelar, sem brtt. fjallar um, eru alveg hliðstæðar vjelum þeim (mótorum), sem nú eru í 2. flokki, og er þetta mál því öllum svo auðsætt, að jeg tel óþarft að fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess fastlega, að þessi brtt. mín verði samþykt. Jeg hafði ekki hugsað mjer að koma með breytingartillögu um það, að rafmagnshitunarvjelar og rafmagnseldavjelar væru einnig settar í þennan sama (2.) flokk, en eftir viðtali, sem jeg hefi átt við hæstv. fjrh. (JÞ), tel jeg óþarft að láta verða úr því, þar eð hæstv. fjrh. telur sjálfsagt, að þau áhöld öll eigi að teljast undir 2. lið vörutollslaganna. Jeg skal geta þess, að brtt. er ekki sem greinilegast orðuð, en þó ætti þetta ekki að þurfa að valda misskilningi; brtt. á við 2. málagr. 1. gr. frv.

Fjármálaráðherra (JÞ): Þessi umræða hefir farið talsvert á víð og dreif, sem og við var að búast, þar eð þráðurinn í umr. var skorinn sundur við það, er 1. umr. varð ekki lokið. Þess vegna hafa við þessa umr. komið fram ýms ummæli, sem jeg verð að athuga dálítið nánar, og vænti jeg að mjer leyfist að víkja örlítið út frá aðalefni þessarar umr., líkt og hv.frsm. hefir leyfst það. Út af orðum hv.frsm., sem jeg get vel tekið undir að öðru leyti, - að stjórnin verði að gæta alls sparnaðar við samning næsta fjárlagafrv., - vil jeg segja það, að þetta dregur ekkert úr því, sem jeg sagði við 1. umr. þessa máls. - Ef það kemur í ljós þegar líður á árið 1927, að tekjur ríkissjóðs ætli ekki að hrökkva til þess, sem þeim er ætlað, þ. e. verða ónógar, þrátt fyrir allan og sjálfsagðan sparnað í útgjöldunum, þá verður á því ári að ráða bót á þessu með nærri lagasetningu. Jeg er alveg sammála hv.frsm., að eins og stjórnskipulagi okkar er háttað og eins og hugsunarháttur manna er orðinn, bæði utan þings og innan, eru áreiðanlega engin önnur ráð til að halda útgjöldunum í hófi en að skamta (áætla) tekjurnar lágt, því að tekjuáætlunin ræður svo afarmiklu um útlit gjaldahliðar frv. Eins og nú er ástatt hjá okkur, má svo heita, að hver einasti maður, sem vill, ekki aðeins þingmenn sjálfir, heldur og hver utanþingsmaður, sem nennir að hafa fyrir því að fara hingað niður í þinghúsið til viðtals við einhverja þingmenn, hafi nær ótakmarkaðan rjett til að gera tillögur um aukning útgjalda ríkisins. Svona er nú sá andi, sem ríkir í þinginu sem stendur. Þetta var alt á annan veg á þinginu 1924, því þá var almennur ótti um það, að tekjurnar mundu reynast langtum ónógar, og sá ótti hafði þau áhrif, að útgjöldunum varð haldið í skefjum að talsverðum mun. Þess vegna hefir reynslan margfaldlega fært mönnum heim sanninn um það, að ef það á að spara á útgjaldahlið frv., verður fyrst að lækka tekjuáætlunina og svo miða útgjöldin þar eftir. Háttv. 1. þm.N.-M. (HStef) taldi það vera skollaleik og svikamyllu að vera að því að leggja auknar gjaldabyrðar og önnur óþægindi á atvinnuvegina með gengishækkuninni, en ljetta þó um leið af ýmsum sköttum. Öðruvísi mjer áður brá. Jeg held það sje varla hægt að finna dæmi um, að menn hafi farið rösklegar í gegnum sjálfa sig en þessi háttv.þm. (HStef), sem allra manna mest hefir áður kvartað fyrir hönd almennings undan lággenginu fyrir 2 árum síðan og hinum illu afleiðingum þess, er hann nú kemur með svona lagaðar yfirlýsingar um ágalla á gengishækkuninni. Fáir held jeg að hafi háværar heimtað, að ráðin væri bót á lággenginu en þessi hv.þm. (HStef), og hann taldi afskaplega heimsku að láta það eiga sjer stað. Þetta var að því leyti rjett hjá honum, að peningarnir voru látnir falla of langt niður, og var landslögum ekki fylgt í þeim efnum. Það var því rjett, sem háttv.þm. þá sagði, að það var engin heimild í lögum til að láta þetta gengisfall verða svo afskaplegt. En hitt er alveg eins rangt, að kalla það skollaleik og svikamyllu, þegar farið er að kippa þessu í lag aftur. Því er ekki hægt að neita, að rjetting peninganna í samt lag aftur veldur erfiðleikum á ýmsum sviðum í þjóðfjelaginu, og þessir erfiðleikar koma allmisjafnt niður. Þess vegna er það rjettmætt, að löggjafarvaldið sje notað til að ljetta á þessu misrjetti, sem gengishækkunin hefir í för með sjer, og til þess er skattalöggjöfin best fallin. Þetta hefir og háttv.fjhn. sjeð, enda er það í samræmi við rökrjetta hugsun. Í aðalatriðunum eru það þeir atvinnurekendur, sem framleiðslu og um leið útflutning stunda, sem þessir örðugleikar hvíla þyngst á og bera því skarðastan hlut frá borði. En sá hluti almennings, sem er í þjónustu atvinnufyrirtækjanna og útflytjenda, t. d. verkafólk og annað launað starfsfólk, er hefir lífsuppeldi sitt af framleiðslunni, hefir stundarhagnað af gengishækkuninni. Þess vegna er það rökrjett hugsun að ljetta sköttunum á sjálfum atvinnufyrirtækjunum, og það gæti jafnvel verið rjett að þyngja þá heldur skattana á ýmsum öðrum sviðum. Háttv. fjhn. hefir nú ekki farið fram á að þyngja skatta neinsstaðar, en hún hefir gert till. um að ljetta á þeim þar, sem þeir hvíla þyngst á, t. d. á ýmsum atvinnufyrirtækjum, og er það, eins og jeg sagði áðan, alveg rökrjett athugað. Hv. þm. Str. (TrÞ) skaut því fram við 1. umr., að enginn vörutollur væri lagður á erlent kjöt, sem flutt væri hjer inn, en þetta er misskilningur. Erlent kjöt er tollað samkv. ákvæðum 7. flokks laganna, og er því tollað í hæsta flokki, og auk þess er á því 20% verðtollur. Jeg efast þó ekki um, að það sje rjett, sem hv.þm. (TrÞ) upplýsti, að hjer sje rekin verslun með fryst útlent kjöt, en það sýnir aðeins, hve innlent kjöt er hjer í háu verði, er útlent kjöt getur kept við það á markaðinum með þessum háu tollum, sem á útlenda kjötið eru lagðir.

Menn munu brátt sjá, að verðið verður ekki það sama næsta haust hjer

. Jú, kjötframleiðendur hjer á landi mega ekki verða óánægðir með sitt hlutskifti, þó að kjötið þeirra sje ekki ávalt í 50% hærra verði en í góðu meðalverslunarári. Það hafa úr ýmsum áttum komið fram umkvartanir yfir því, að verð á innlendum landbúnaðarafurðum væri alt of hátt og standi ekki í neinu skynsamlegu hlutfalli við framleiðslukostnaðinn. Jeg skal ekkert um það segja, hvort bændur endilega þurfa að fá svona hátt verð fyrir þær afurðir sínar, sem þeir selja á innlendum markaði: ef til vill þurfa þeir að fá nokkru hærra verð fyrir þær vegna þess hve erfiðar samgöngurnar eru og torvelt er að koma afurðunum á markað, en verðið er samt furðanlega hátt samkvæmt nýfengnum opinberum upplýsingum um þetta. Jeg skal skýra frá því, að hagstofan hefir reiknað út og gefið mjer skýrslur um verðlag í Reykjavík og verða þær síðar birtar. Nú er vísitala síðasta verðlags í Reykjavík á öllum vörum, innlendum og útlendum. 266, ef miðað er við, að vísitalan hafi árið 1914 verið 100. Meðalvísitala fyrir verðlag á útlendum vörum er nú í Reykjavík 235, en vísitala fyrir innlendar vörur er 306. Jeg segi því aðeins, að ef bændur finna ástæðu til að kvarta undan lágu verði á vörum sínum, meðan hlutfallið á verði afurða þeirra er 306 gagnvart útlendum vörum 235, þá geta þeir ekki vænst þess, að bætt verði úr raunum þeirra með gengis- eða verðlagsráðstöfunum einum saman. Þeir geta ekki vænst þess, að verðlag verði oftar þeim hagstæðara en það er nú, og það má fullkomlega gera ráð fyrir, að það verði eitthvað óhagstæðara framvegis. Ef bændur vilja láta bæta úr nú verandi kringumstæðum þeirra, verða þeir að leita lækningar á öðrum sviðum en þessu og með alt öðrum aðferðum. Meðal þeirra, sem undanfarið hafa, ef svo má segja, fleytt rjómann ofan af vegna gengishækkunarinnar, eru m. a. þeir framleiðendur, sem selt hafa afurðir sínar mestmegnis á innlendum markaði, og eru það aðallega bændur. Það er því fullkominn misskilningur, ef þeir kvarta undan afleiðingum gengishækkunarinnar. Hinu neita jeg ekki, enda er það öllum augljóst, að gengishækkunin hefir valdið ýmislegri röskun og tilfærslum á verðmætum milli borgara þjóðfjelagsins, og um þetta bera og skýrslur hagstofunnar ljósastan vott. Um brtt. vil jeg aðeins segja það, að jeg hefi að ýmsu leyti samúð með þeim, sem vilja afnema tolla eða lækka þá. Að afnema vörutoll á kornvörum, sem er afarlágur, sýnist mjer ekki vera nauðsynlegt að sinni, og get heldur ekki fallist á, að það sje fremur nauðsynlegt vegna bænda en annara. Að öðru leyti eru ýmsir annmarkar á því að draga vörur alveg undan vörutolli; t. d. er mun erfiðara að fá skýrslur um innflutning á þeim vörum, sem ekki eru tollaðar. Þær koma bæði seint inn og auk þess er miklu erfiðara að fá þær. Lögreglustjórar þurfa ekki að hafa sama eftirlit með innflutningi á tollfrjálsum vörum og það tekur langan tíma áður en hagstofan hefir haft tíma til að ganga í gegnum allar þær farmskrár, sem til þess þarf. Afnám korntollsins er auk þess utan við grundvallarreglu þá, sem frv. er bygt á, og því mun jeg greiða atkvæði á móti brtt. En þrátt fyrir það stend jeg við það, sem jeg hefi sagt, að það er ekki æskileg, að þurfa að tolla þessháttar vörur. Aftur á móti mæli jeg eindregið á móti því að afnema alveg tollinn á steinolíu.

Það er ekki meining okkar

. Jæja, þá þarf jeg ekki að segja neitt um þetta, en jeg skildi svo háttv. 1. þm.N.-M, að hann vildi fella niður steinolíutollinn. Jeg vil mæla á móti, að það verði gert, vegna þess að þá, verður þar eftir auðveldara að flytja inn ýmsar aðrar skyldar vörur, sem ekki ættu að vera tollfrjálsar, þó að steinolía yrði það; því að lögreglustjórar missa aðstæður til að geta litið eftir þessu, ef steinolían verður tollfrjáls. En það eru t. d. bensín og ýmsar aðrar olíur, sem ekki getur talist rjett að undanþiggja ákvæðum vörutollslaganna. Um brtt. 437, að lækka kolatollinn aðeins í kr. 1.50 í staðinn fyrir 1 kr. eins og nefndin leggur til, segi jeg það, að þetta er að vísu allgóð lækkun, að lækka hann um helming, en jeg hefi tilhneigingu til að líta á tolla með tilliti til verðs varanna, sem þeir eru lagðir á, og þannig sjeður sker kolatollurinn sig langt út úr öllum öðrum tollum og verður langhæstur af öllum vörutollum, nema ef til vill af ódýrustu leikföngum, móts við verðmæti vörunnar. Til þess að koma honum í samræmi við það, sem annars er um vörutollað tollurinn sje frá 2–5% af verði vörunnar, hingað kominnar, þá er það svo, að kolatollurinn hefir sína eðlilegu upphæð, þegar hann er orðinn 1 króna á tonnið. Jeg ætla því að vera með tillögu nefndarinnar óbreyttri. Þá er loks brtt. frá hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ), sem er annars eðlis. Hún er um eina af þessum tilfærslum frá 7. flokki yfir í 2. flokk, sem altaf er verið að gera öðruhvoru. Þessi tilfærsla skiftir ríkissjóð litlu máli, svo að jeg skal ekkert hafa á móti henni. Verði hún hinsvegar samþykt, er þörf á að breyta henni aftur til þess að fá rjettari og nákvæmari heiti en hv.flm. (ÞorlJ) hefir valið. Bæði orðin eru svo óákveðin, að þau geta náð yfir fleira en hv.flm. ætlast til, samkvæmt ummælum sínum.

Halldór Stefánsson Þó að ekki sje mikil þörf á fyrir mig að taka til máls, þá kann jeg ekki við annað en að kvitta fyrir ummæli hæstv. fjrh. (JÞ) út af ummælum mínum við l.umr.Hæstv. fjrh. reyndi að fara háðulegum orðum um afstöðu mína í gengismálinu. Jeg þarf ekki að endurtaka ummæli hans, þau eru í svo fersku minni, en það verð jeg að segja, að mjer þykir hæstv. fjrh. venjulega fara hefur úr hendi rökfræðin en háð og glettur, og hefði jeg búist við, að hann mundi leggja meira fram af rökum en raun varð á. Ef svo hefir verið, að jeg hafi átt einhvern lítinn þátt í því að stöðva íslensku krónuna í fallinu, þá vil jeg telja mjer það til inntekta, en jeg býst við, að hæstv. fjrh. hafi þar gert of mikið úr minni hlutdeild. Hæstv. fjrh. sagði, að þegar verið sje að kippa þessu í lag, sjái jeg ekki aðra heimsku meiri. Jeg hefi ekki haft fyrir því að rifja nákvæmlega upp ummæli mín í gengismálinu fyr, en jeg hygg, að jeg hafi ekki sagt meira en það, að jeg vildi stöðva krónuna, og hækka hana, ef það reyndist hægt. En nú er dálítill munur á því að kippa í lag eða hvernig það er gert. Hvort það er gert gætilega, eftir því sem ástæður leyfa, eða með stökkbreytingum, sem bygðar eru á augnabliksgeðþótta eins eða annara. Ef það er svo, að hæstv. fjármálaráðherra vilji hæla sjer af því, hvernig gengishækkunin var framkvæmd á síðasta ári, er honum það síst of gott, og það því síður, sem vitanlegt er, að það var þvert ofan í vilja síðasta þings, þar sem þingið lagði áherslu á hægfara hækkun krónunnar, beint í mótsetningu við hraðfara hækkun. Svo að lokum lýsti hæstv. fjrh. sjálfur mjög greinilega, hvernig þessi skollaleikur er leikinn, sem sje á þann einfalda hátt, að ljetta á einum aðilja þjóðfjelagsins og þyngja um leið á öðrum, af því að með gengispólitík síðasta árs var of mikil byrði lögð á atvinnuvegina, undirstöðu þjóðlífsins. Það halla jeg að höggva þar, sem hlífa skyldi. Viðvíkjandi ummælum hæstv. fjrh. um einstakar tillögur hefi jeg ekki ástæðu til að kvarta, þó að við sjeum ekki þar á sama máli. Hæstv. fjrh. talaði mjög hóglega um þau atriði málsins.

Jörundur Brynjólfsson Jeg ætla aðeins að segja örfá orð út af ummælum hæstv. fjrh. Mjer dettur ekki í hug að efast um, að sú skýrsla, sem hann vitnaði í, sje rjett hermd af honum. Jeg tek það alveg trúanlegt, en engu að síður raskar það ekki því, sem jeg hefi sagt um aðstöðu atvinnuveganna í þessu landi. Því miður mun það nú vera þannig, að við erum ekki orðnir samkepnisfærir, samanborið við aðrar þjóðir. Vegna til gífurlega tilkostnaðar hjá okkur, geta erlendar þjóðir selt afurðir sínar fyrir minna verð en við getum. Þetta mun vera hinn sorglegi sannleikur í þessu máli. En til frekari skýringar á ummælum mínum við 1. umr. skal jeg víkja nánar að því, hvernig verðlagið er á helstu landbúnaðarafurðum, samanborið við það, sem var fyrir stríð, og að helsta tilkostnaðinum. Jeg miða við verðlag að hausti til og telsts svo til, að kjöt hafi hækkað um 233%. Jeg ábyrgist ekki, að þetta sje rjett upp á eyri, því að jeg man ekki upp á eyri verð á kjötpundinu fyrir stríð, en jeg miða bara við 1. flokks kjöt. Smjörverðið hefir hækkað um hjer um bil 125%. Þessi tala er ekki alveg nákvæm, því að verðlag yfirleitt á þeirri vörutegund er mjög mismunandi, bæði fyr og nú, og kann hún að eiga að vera nokkru hærri. Þó er skekkjan ekki svo mikil, að það skifti nokkru máli. Ullarverð er litlu hærra nú heldur en fyrir stríð. Jeg veit ekki hvort búið er að gera upp þá reikninga fyrir síðastliðið ár og treysti mjer því ekki til að segja nákvæmlega, hve miklu hækkunin nemur: en það er afarlítið. Þetta eru helstu framleiðsluvörur bænda, og sje tekið meðaltal af þeim, sem að vísu er ekki beinlínis rjettur mælikvarði, er það langt fyrir neðan það verðlag, sem hæstv. fjrh. nefndi, jeg hugsa, að hagstofan hafi miðað við verðlag nú eftir áramót, en það getur ekki staðist til samanburðar við það, sem var fyrir stríð. Vitaskuld má kjötverðið sín mest í inntektum bænda, og þar næst ullarverðið. Smjörframleiðslan nemur sjaldnast nokkru verulegu. Ef til vill er í þessum útreikningi hagstofunnar innifalin húsavinna. (Fjrh. JÞ: Nei, þá er jeg þess fullviss, að miðað er við verðlag eftir áramót, en kjötverð er þá miklu hærra en að haustinu til, og kemur ekki bændunum við. Þá ætla jeg að drepa á tilkostnaðinn hjá bændum, og er þá fyrst að minnast á verkalaunin. Fyrir stríð voru víðast hvar árshjú. Það er svo á nokkrum stöðum enn, en þá er oftast um að ræða venslahjú eða þá gamalt fólk. Víðast hvar er því ekki nema um kaupafólk að ræða, og þau skifti eru þungar búsifjar fyrir bændurna, því að vinnan er nú margfalt dýrari en áður var. Að minsta kosti um sláttinn er kaupið 330% hærra en það var fyrir stríð. Þetta atriði snertir auðvitað miklu meira fólk til sveita en við sjóinn. Jeg get ekki sjeð, að þetta geti staðið til langframa. Tilkostnaðurinn hlýtur að lækka. Til þess að atvinnuvegir okkar geti borið sig, er óhjákvæmilegt, að tilkostnaðurinn lækki innanlands. Það er svo í flestum kauptúnum landsins, að mjög er dýrt að lifa, svo að verkafólk þarf að fá mikið kaup. Þetta á þó einkum við um húsaleiguna. Hún er óhæfilega há, einkum hjer í Reykjavík, og sýnist hafa ætlað að sliga atvinnuvegina bæði til lands og sjávar, og áhrif Reykjavíkur í þessu efni verka á land alt. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Jeg hefði við 1. umr. gjarnan kosið, að þannig væri ástatt, að ekki hefði þurft að koma fram þessi tillaga. En það eru svo ríkar ástæður til þess að veita skattaívilnun, að það er ekki hægt að vera á móti því. Helst hefði jeg samt kosið að meiga greiða atkvæði gegn tillögunni, til að sjá fjárhag ríkisins borgið og hafa næg fje til nauðsynlegra framkvæmda, en svo mikilvægt sem það er að sjá á hverjum tíma fjárhag landsins borgið, er þó enn þýðingarmeira, að gert sje það, sem hægt er, til þess að atvinnuvegir landsins geti þrifist, og fyrir þá sök eina greiði jeg atkvæði með tillögunni.

Frsm. (Björn Líndal) Hv. 1. þm.N.M. (HStef) sagði skýrt og skorinort, að hann gæti ekki verið með þessari tillögu og ber því við sem jeg vissi áður, að þessi atvinnugrein væri ekki landinu til þrifa. Mjer er kunnugt um, að hann lítur ekki síldarútveginn hýru auga, og jeg veit, að það er sakir þess, að hann er skæður keppinautur landbúnaðarins um verkafólk um heyskapartímann. En jeg þori að fullyrða, að landbúnaðurinn getur ekki veitt atvinnu helmingi þess fólks, er síldarútveginn stundar. Jeg hygg, að honum sje ekki ljóst, að á þetta mál verður að líta frá alþjóðarsjónarmiði. Það er alveg áreiðanlegt, að þrengja mundi að þjóðarbúskapnum, ef engin væri síldin, og þarf ekki annað en að benda á það, að árlega eru borgaðar hjer um bil 4 miljónir króna í verklaun við síldveiðar og síldarvinnu. Jeg fæ ekki skilið, hvernig þjóð, sem telur tæplega 100 þús. manna. getur verið án slíks atvinnuvegar. Það er vitanlegt, að á þeim tíma, sem síld veiðist, er erfitt að stunda annan veiðiskap. Árið 1924 var hrein undantekning frá þessu, þegar ný fiskimið fundust á „Halanum“ svokallaða, sem því miður reyndust nokkuð endaslepp. Hv. þm. (HStef) gat þess, að betra skipulag á sölu mundi bæta meira úr en linun á sköttum. Jeg vil benda honum á, að hvað gott skipulag, sem er á sölunni, bætir það ekki úr nema varan sje samkepnisfær. Það er eitt höfuðmein síldarútvegsins, að hann er eltur svo með gjöldum, að síldin verður ekki samkepnisfær á hinum erlenda markaði hvað verðið snertir. Á þessu verður engin bót ráðin, nema gætt sje hófs í álögum og kaupkröfum. Þá ætla jeg að svara hv.þm. Str. (TrÞ) örfáum orðum. Hann þóttist undrast það mjög, að jeg teldi, að fórnað hefði verið miklu af hálfu sjávarútvegsins vegna norska samningsins. Jeg skal játa, að þegar jeg átti minn litla þátt í þessum samningi, bjóst jeg ekki við, að að því yrðu jafnmikil brögð og reynslan hefir sýnt. Því hefir verið haldið fram af Íhaldsflokksins hálfu, að Framsóknarflokkurinn vildi fórna meiru en fórnað var, og það er líka óhrekjanlegur sannleikur. En það hefir orðið meira en gert var ráð fyrir af hálfu okkar íhaldsmanna, því að þetta mál var þannig í pottinn búið, að erfitt er að komast undan því að láta Norðmenn hafa meiri hagnað af þessum samningi en til var ætlast í fyrstu, íslenskum síldarútveg til stórtjóns. Hv. þm. (TrÞ) mintist á ½% aukagjaldið, sem lagt var á í fyrra. Jeg gerði ekki mikið úr þeirri fórn, en það var þó fyrst og fremst ætlað landbúnaðinum til hjálpar. En hv.þm. gleymdi að geta framlagsins til kæliskips. Þeim 350 þúsundum er fórnað í þágu landbúnaðarins. En það er fórnað meiru en þessu og það vitum við, sem eigum eitthvað í Eimskipafjelagi Íslands. Þetta er mjög þýðingarmikið spor fyrir framtíðarrekstur Eimskipafjelagsins. Tel jeg nú alla von líti um það, að hlutabrjef fjelagsins gefi nokkurn arð fyrst um sinn, því að jeg geri ráð fyrir stórtapi árlega á rekstri kæliskipsins. Þó mundi jeg ekki fárast út af því, ef það gæti komið landbúnaðinum að nokkru gagni. Hv. þm Str. vill svo ofan á alt annað, láta skip ríkisins flytja inn áburð fyrir ekkert. hver á svo að borga það? Hafi jeg verið einhliða í þarfir sjávarútvegsins, þá er hv.þm. Str. einhliða í þarfir landbúnaðarins. Að lokum vil jeg þakka hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir undirtektir hans við frv.

Klemens Jónsson Það er alls ekki meining mín með brtt. á þskj. 434 að leggja til, að steinolíutollurinn verði alveg afnuminn. Nú vildi jeg afnema korntollinn og áleit rjett að gera það á sama hátt og hv. nefnd hafði gert með sinni brtt. Mín brtt. er alveg samskonar og á þskj. 443, en meiningin er, að hvor brtt., sem samþykt verður, þá kemur nýr e.-liður. Jeg hefi tekið eftir því, að hæstv. atvrh. og fleiri hafa misskilið mig í þessu efni, en jeg mun bera fram skriflega brtt., svo að þetta verði ekki misskilið. Mjer fanst hæstv. fjrh. hafa hlýleg orð við 1. umr. um hugmyndina að fella niður kornvörutollinn, en hann kvaðst þó ekki geta verið með till., þar sem hún stæði ekki í sambandi við till.fjhn. En hvortveggja er breyting á sömu lögum og borin fram af tveimur fjárhagsnefndarmönnum, og þess vegna sá jeg ekki ástæðu til þess að koma fram með nýtt frv. um þetta eina atriði.

Fjármálaráðherra (JÞ): Afstaða mín markast af því, að jeg fylgi fjhn. Hv. 1. þm.N.-M. (HStef) vil jeg veita viðurkenningu fyrir það, að hann sagðist hafa viljað hækka krónuna, en þótti hún þó hafa tekið of stórt stökk síðastl. haust. En úr því að þessi hv.þm. vill hækka krónuna, þá má ekki nota þau ummæli, að það sje svikamylla að gera þær ráðstafanir í skattalöggjöfinni, er nauðsynlegar eru vegna gengisbreytinga - hvort sem þær eru snöggar eða ekki. Jeg ætla ekki að fara neitt út í útreikninga hv. 2. þm. Árn. (JörB), en það er of mikil svartsýni að ætla það, að við sjeum ekki samkepnisfærir við aðrar þjóðir. Jeg held einmitt, að við stöndum mjög vel að vígi vegna þeirra miklu náttúrugæða, sem hjer eru í samanburði við fólksfjölda. Jeg veit ekki, hvort honum er kunnugt, að nú er hægt að fá nóg verkafólk hjer í bænum fyrir 1 kr. um kl. tímann. Þetta sýnir, að veruleg lækkun er orðin. Það er aðeins húsaleigan hjer í bænum, sem alt ætlar að sliga. En mjer kæmi ekki á óvart, hvað sem húsaleigulögum líður, að eftir svo sem tvö ár verði húseigendur að leita að leigjendum, en ekki öfugt.

Forseti (PO): Fram er komin skrifleg brtt. frá hv. 2. þm. Rang. (KlJ), en til þess að hún geti komið til atkvæða, þarf tvenn afbrigði frá þingsköpum.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Eins og tekið er fram í nál. á þskj. 196, gerir frv. þetta, um almannafrið á helgidögum þjóðkirkjunnar, ekki miklar breytingar á núgildandi löggjöf um þetta efni. En nefndin telur þó, að þeir viðaukar, sem í frv. felast við gildandi lög, og sameining þeirra í eina heild sjeu til verulegra bóta. Nefndin hefir, eða meiri hluti hennar, eins og tekið er fram í nál., tekið málið til gagngerðrar athugunar frá ýmsum hliðum og leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem nefndin flytur og skráðar eru á áðurnefndu þingskjali. Jeg skal nú leitast við að gera nánari grein fyrir þessum brtt. meiri hl., svo að hv.þdm. geti áttað sig á þeim, og skal þó fara fljótt yfir sögu. Breytingartillögurnar við frv. í heild ganga aðallega í þá átt að samræma ákvæðin um hinn almenna friðhelgitíma, nefnilega að ákveða hann yfirleitt frá kl. 11 árdegis til kl. 3 síðdegis. Nefndin vill draga nokkuð úr ákvæðum 1. gr. um ferming og afferming skipa á helgidögum, og leggur hún því til, að á eftir „kirkjustöðum“ verði bætt við: „þegar messað er“ og að felt verði burtu ákvæðið um það, að sækja þurfi um leyfi til lögreglustjóra, þó að til þess þurfi að taka í nauðsyn að ferma eða afferma, þegar svo á stendur, sem áður er sagt. Brtt. við fyrri málsgr. 1. gr. gengur því aðallega í þá átt að færa greinina til betra máls og fella burtu niðurlagsákvæðið. Brtt. við 2. málsgr. sömu gr. fer einnig aðallega í þá átt að samræma ákvæði greinarinnar við önnur ákvæði frv. um hinn fullfriðaða tíma helgidagsins, sem sje frá kl. 11 árd. til kl. 3 síðdegis. Aftur leggur nefndin til, að feld sjeu burtu hin sjerstöku ákvæði 1. gr. um fiskvinnu á helgidögum, vegna þess, að síðar í sömu gr. er óbeinlínis heimilað að bjarga fiski undan skemdum, eins og fleiri jafnnauðsynlegar athafnir, sem eigi má fresta, þó þetta sje orðað öðruvísi eftir till. nefndarinnar. Þá er önnur aðalbrtt. nefndarinnar við 2. gr., a.-liður, og er sú breyting aðallega fólgin í því að stytta ákvæði frv. Í stað þess að hafa sjerstök ákvæði um, að búðir kaupfjelaga skuli vera lokaðar á helgidögum, leggur nefndin til, að þau ákvæði sjeu færð inn undir 1. málsgr. greinarinnar. Þá er b-liður þessarar brtt. um það, að fella niður 2. og 3. málsgrein 2. gr. frv. Í 2. málsgrein 2. gr. er kveðið svo á, að þær búðir, sem taldar eru undir 4.–5. tölulið, eigi að vera lokaðar frá kl. 12–4 síðd. Þetta ákvæði þykir nefndinni ekki ástæða til að hafa í frv. og leggur til, að það falli niður. - Þá er 3. málsgr. 2. gr. Hvað snertir fyrri hluta hennar, er það í samræmi við, að nefndin hefir áður lagt til að færa ákvæðin um búðir kaupfjelaga inn undir fyrstu málsgrein 2. gr., að hún nú leggur til, að þessi hluti málsgreinarinnar falli burt. Seinni liður málsgreinarinnar er um það, að veitingasalar megi ekki á helgum dögum þjóðkirkjunnar selja mönnum áfenga drykki. Um þetta munu vera ákvæði í öðrum lögum eða reglugerðum, og þótti nefndinni því ekki hlýða að hafa þetta ákvæði í frv. og leggur til, að það falli burt. Loks leggur nefndin til, að 4. málsgr. 2. gr. verði breytt, aðallega til þess að samræma friðhelgitímaákvæðin. Þá þótti og nefndinni, til samræmis, rjett að fella niður 3. gr. 3. brtt. nefndarinnar hljóðar um það - og kemur ástæðan fram í næstu brtt. þ. e. 4. brtt. - að láta sömu reglur gilda um markaði og um aðrar hávaðasamar athafnir, og vill því orða ákvæðið öðruvísi. 5. gr. frv. hljóðar svo: „Á helgidögum þjóðkirkjunnar má hvorki halda neinar almennar skemtanir nje heldur mega nokkrar þær athafnir, sem hávaði er að, eiga sjer stað, nema lögreglustjóri leyfi, fyr en eftir miðaftan.“ Nefndin leggur til, að þetta verði orðað öðruvísi og að tekin verði inn í greinina ákvæði 3. gr. frv., sem samkv. till. nefndarinnar fellur niður: Nefndinni þykir rjett, að þessi friðun helgidagsins fyrir þessum athöfnum nái ekki nema til kl. 3 síðdegis. Þetta bann við því að hafa um hönd nokkrar þær athafnir, sem hávaði er að, nær þá ekki lengra en til kl. 3 síðd., og er þá komið samræmi í þetta við önnur ákvæði frv. Hvað snertir skemtanir á helgidögum, sem um ræðir í 5. gr., þótti nefndinni rjett, að þær mætti ekki halda fyr en eftir kl. 3, nema lögreglustjóri leyfi. Þá kemur 5. brtt. nefndarinnar, við 7. gr., og er hún aðeins orðabreyting eða skipulagsbreyting á setningum, sem nefndinni þótti betra að orða eins og brtt. fer fram á heldur en er í 7. gr. frv. 7. gr. frv. er þannig : „Almenna fundi má eigi halda um veraldleg efni á helgidögum þjóðkirkjunnar fyr en um nónbil. Þá er guðsþjónusta fer fram eftir nón, er þó heimilt að halda almenna fundi samtímis, sje þess gætt, að fundurinn sje eigi haldinn svo nálægt kirkju eða bænahúsi, að guðsþjónustan verði trufluð af því.“ Þetta þykir nefndinni ekki rjett eða ekki nógu vel að orði komist, og leggur því til, að því verði breytt í þá átt, sem brtt. fer fram á. Þá er 6. brtt. nefndarinnar, við 8. gr., og er þar aðeins litlu ákvæði bætt aftan við greinina. 8. gr. frv. er stutt, og er hún þannig: „Bönn þau, sem talin eru í undanfarandi greinum, ná yfir allan daginn föstudaginn langa og hinn fyrra helgidag stórhátíðanna.“ Nefndinni þótti rjett að láta þetta almenna bann einnig gilda eftir kl. 6 á aðfangadag jóla. Einnig þótti nefndinni rjett, að þarna væri bætt við nýrri málsgrein, þar sem tekin eru upp svipuð ákvæði 9. gr. frv. og stytt í samræmi við það, sem í öðrum till. nefndarinnar felst. 7. brtt. nefndarinnar er um það, að 9. gr. falli niður. Aðalbrtt. nefndarinnar ganga þá í þá átt að samræma ákvæði frv., eins og flm. hafa bent á í greinargerð sinni fyrir frv., að væri rjett. Þannig hefir nefndin lagt til, að hinn almenni friðartími helgidaganna skuli vera frá kl. 11 árdegis til kl. 3 síðdegis. Að öðru leyti eru brtt. nefndarinnar mest orða- og skipulagsbreytingar. Jeg skal játa það, að nefndin sá, að með þessum ákvæðum væri ekki nægilega trygður almannafriður á helgidögum, þegar og þar sem messað er síðdegis, á stöðum eins og t. d. hjer í Reykjavík, þar sem mest röskun þykir vera á almannafriði. En nefndin hefir ekki komið sjer saman um lengri friðunartíma en í tillögunum er nefndur, eða sjerstakan fyrir síðdegismessur. Hinsvegar flytur hv.þm. Borgf. (PO) brtt. við 1. gr. á þskj. 232, sem gengur í þessa átt, og er hún á þessa leið: „Í öllum kaupstöðum og kauptúnum, þar sem er kirkja, er bönnuð öll umferð bifreiða á messudögum frá kl. 11 f. h. til kl. 4. síðdegis.“ Þessi till. ákveður ofurlítið annan tíma, einum kl.tíma lengra fram á daginn. Nefndin hefir ekki tekið sjerstaka afstöðu til þessarar till., en jeg býst við, að jeg geti gengið inn á hana, þó hún sje ekki í fullu samræmi við till. meiri hl. nefndarinnar. Það er almenn ósk manna; sjerstaklega hjer í Reykjavík, að þessi löggjöf verði endurnýjuð og færð saman, svo að hún komi betur heim við þau atvik og þær athafnir, sem mestri röskun þykja valda á almannafriði helgidagsins. - Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess, að hv. deild taki þessar óskir til greina og geti fallist á frv. með þeim breytingum, sem meiri hl. nefndarinnar fer fram á.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Jeg fór þess á leit við hæstv. forseta (PO), að hann tæki þetta mál af dagskrá nú. Jeg hafði ekki veitt því eftirtekt, að málið væri á dagskránni, og var því ekki undirbúinn umræður um það. - Eins og menn sjá, hefi jeg ekki skrifað undir nál. á þskj. 196 með hv. meðnefndarmönnum mínum, og er það vegna þess, að jeg hefi sjerstöðu í þessu máli. Mjer finst það þess vegna ekki sanngjarnt af hæstv. forseta að vilja ekki verða við ósk minni um að taka málið út af dagskrá, með því að jeg álít, að ekki sje ástæða til að hraða því svo mjög Hæstv. forseti hefir sjálfur áður sótt það fast að fá mál tekið út af dagskrá. Jeg vil aðeins skjóta þessu til hæstv. forseta til athugunar, þegar hann er kominn í sæti sitt sem þm. Borgf. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) mótmælti því, að málið væri tekið af dagskrá, og er það ekkert undarlegt, þar sem hann er einn af flm. frv. Hinsvegar hefir mjer skilist, að hv.þm. hefði ekki neinn sjerstakan áhuga á því, að málið fengi skjóta afgreiðslu, og bjóst jeg því ekki við, að hann mundi leggja svona mikið kapp á það nú. Hv. þm. (JakM) leiðrjettir þetta, ef það er misskilningur hjá mjer. Jeg hefi ekki getað orðið hv. samnefndarmönnum mínum samferða í þessu máli, og er það vegna þess, að jeg álít það tilgangslaust að setja lög um þetta efni, vegna þess að þeim verði ekki hlýtt. Hjer er um það að ræða að herða á ákvæðum þeirra laga, sem nú eru í gjldi, og mjer er óhætt að segja, að þau eru alstaðar brotin í öllum greinum á hverjum einasta helgidegi þjóðkirkjunnar. Jeg skal nú sýna háttv.þdm. fram á þetta og taka hverja grein laganna fyrir sig. Í l.gr. eru almenn ákvæði um hávaðasama vinnu o. s. frv., og er þeim vitanlega alls ekki hlýtt. Í 2. gr. segir svo : „Kaup og sala má eigi fram fara á helgidögum þjóðkirkjunnar“ o. s. frv. Mjer er kunnugt um það, að úti um land fer kaup og sala fram á helgidögum ekki síður en aðra daga. Það er heldur ekki að nauðsynjalausu, því að menn hafa oft ekki annan tíma hentugri til þess að fara í kaupstað en helgidagana. Að minsta kosti er það svo um bjargræðistímann. Þá eru í 2. gr. ákvæði um það, að gestgjafar megi ekki selja nje veita áfenga drykki. Það er nú svo, að hjer í bænum er aðeins eitt veitingahús, sem hefir áfengissölu, og jeg veit ekki betur en að hún fari fram jafnt helga daga sem aðra. Í 3. gr. er bannað að halda markaði á helgum dögum. Þessu er auðvitað ekki hlýtt. Jeg var fyrir nokkrum árum í markaðsferð uppi í Borgarfirði, og held jeg, að markaðir hafi alveg eins verið haldnir á sunnudögum. þegar svo stóð á. Jeg geri ráð fyrir, að háttv. þingm. Borgf. (PO) minni það líka. - Í 4. gr. er bannað að halda veislur eða hávaðasama fundi á almennum veitingastöðum fyr en eftir miðaftan. Þetta er líka brotið. Í 5. gr. er bannað að halda almennar skemtanir á helgidögum fyr en eftir miðaftan. Þetta ákvæði er brotið á hverri helgi. Í 6. gr. er bannað að halda sveitar- eða bæjarstjórnarfundi á helgidögum, nema brýna nauðsyn beri til. Það kann að vera, að þessari grein sje að einhverju leyti hlýtt í kaupstöðum, en hvað sveitirnar snertir hygg jeg, að óhætt sje að segja, að flestir hreppsnefndarfundir, sem og aðrir fundir í sveitum, sjeu haldnir á sunnudögum. Þá er 7. gr., og er þar bannað að halda almenna fundi á helgidögum fyr en eftir nón. Þetta er auðvitað altaf brotið um land alt. Það vakti töluverða eftirtekt þetta atriði, þegar farið var að grafa það upp, því að það vissu ekki aðrir en lærðir lögfræðingar, að þetta væri í lögum, og sýnir það vel, hve illa þessi lög hafa komist inn í meðvitund manna. Í 8. gr. er aðeins ákvæði um það, að þau bönn, sem talin eru í undanfarandi grein, nái yfir allan daginn skírdag, föstudaginn langa og fyrri helgidag stórhátíðanna, og er þessi grein áreiðanlega mjög brotin. Í 9. gr. er bannað að halda almennar skemtanir kveldið fyrir helgidag lengur en til miðnættis. Þetta er auðvitað altaf brotið. Í 10. gr. eru ákvæði um það, að brot skuli varða sektum frá 1–200 kr., og er þessu ákvæði auðvitað heldur ekki hlýtt, því að aldrei er sektað. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, fer í þá átt að herða á ákvæðum þessara laga, sem hvorki er hlýtt eða gætt. Hv. meiri hluti allshn. hefir lagt til, að frv. verði samþ., en jeg get þó sagt það þessum hv. meðnefndarmönnum mínum til hróss, að í nál. komast þeir svo að orði, að skiftar muni verða skoðanir manna um haldkvæmi víðtækra bannákvæða um störf og athafnir manna á helgidögum. Það, sem hjer kemur til greina, er, hvort lögin eru brotin af nauðsyn eða að nauðsynjalausu. Ef þau eru brotin af nauðsyn, þá á að lina ákvæði laganna, ef þeim er breytt. Jeg verð að halda því fram, að öll þau ákvæði, sem jeg nefndi, að undanskildu ákvæðinu um vínsöluna, sjeu brotin meira og minna af nauðsyn. Atvinnuvegum vorum er þannig háttað, að menn verða að nota tímann bæði í sveitum og kaupstöðum eftir föngum. Það ber meira á brotunum í kaupstöðunum, vegna þess að allar athafnir eru háværari þar en til sveita. Jeg ætla ekki að fjölyrða hjer um brtt.hv.þm. Borgf. (PO). Hún er æðilangt fyrir neðan það, að orðum sje eyðandi að henni. Jeg hefi dvalið nokkur ár í landi, þar sem sunnudagshelgin er mest í hávegum höfð, en þar dettur engum manni í hug að leggja hömlur á bifreiðarnar. En í þessari brtt. er farið fram á að banna allar bifreiðaferðir í kaupstöðum, þar sem kirkja er, á tímabilinu frá kl. 11–4. Jeg held, að það þyrfti öfluga varalögreglu með harðsvíruðum foringja, svo sem hv.þm. Borgf. (PO), til þess að sjá um, að þetta ákvæði yrði ekki brotið. Jeg skal játa, að brtt. nefndarinnar eru flestar til bóta, en þótt þær verði samþyktar, mun jeg greiða atkvæði á móti frv., því að jeg tel það fara í öfuga átt. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) talaði um það hjer í þessari deild á dögunum, að löggjöfin ætti að vera í samræmi við þjóðlífið. Þetta er undirstöðuatriði í allri löggjöf. Ef lögin eru ekki í samræmi við þjóðlífið, þá eru þau ólög, og landið eyðist með ólögum. Nauðsynin brýtur þessi lög, en eftir nauðsyninni á löggjafinn að hegða sjer um þetta efni. Ef þetta frv. verður samþykt, fá menn þá ánægju að fá að brjóta ný lög, í stað þess að þeir hafa áður orðið að sætta sig við að brjóta 25 ára gömul lög.

Pjetur Ottesen Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) deildi á mig sem forseta út af því, að jeg tók ekki til greina kröfu hans um að taka þetta mál út af dagskrá. En fyrir þessari kröfu sinni færði hann ekki aðrar ástæður en þær, að hann hefði ekki athugað málið. Í sambandi við þetta vil jeg benda á það, að það eru rúmar 5 vikur síðan málið kom frá nefnd. Jeg ætla að láta hv. deildarmenn dæma um það, hvort ekki hafi verið rjettara af mjer að verða við áskorun hv.flm. um að láta málið koma fyrir heldur en taka til greina kröfu hv. 2. þm.N.-M. Eyði jeg svo ekki fleiri orðum að þessu. Jeg á hjer brtt. á þskj. 232, sem lítillega hefir verið minst á. Hún er þess efnis að banna bifreiðaakstur í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem kirkja er, á tímabilinu frá kl. 11 f. h. til 4 e. h. Frv. þetta fer fram á að tryggja frið á þessum tíma og er því brtt. mín í fullu samræmi við efni frv. Það er bönnuð afgreiðsla skipa, og þar af leiðandi allir vöruflutningar. Þetta er höfuðbreyting frv., og er það einkum lagt til grundvallar, hvernig málum er háttað hjer í Reykjavík. Því kom mjer það kynlega fyrir sjónir, að það skuli hafa verið gengið framhjá bifreiðunum, þegar frv. þetta var samið, sem mjer virðast valda mestri truflun hjer á helgum dögum. Það gefur að skilja, hvaða áhrif það hefir, er bifreið fer framhjá kirkju, með skerandi öskri, sem smýgur í gegnum merg og bein. Það er kunnugt, að í raddfærum bifreiðanna eru saman komin öll veraldarinnar óhljóð, allar tóntegundir milli öskurs og óhljóða. Mjer fanst ekki hægt að ganga framhjá þessu, úr því að verið er að leitast við að koma á friði um messutímann, og hefi því viljað gefa hv. deild kost á að losa menn um messutímann við þennan friðarspilli helgidagsins og hneykslunarhellu trúrækinna manna.

Jakob Möller Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) kvað mig hafa farið nokkuð geist, er jeg mótmælti því, að mál þetta væri tekið af dagskrá. Jeg mótmælti, að þetta væri gert eftir kröfu eins þm., sem ekki hafði heldur neinar ástæður fram að færa fyrir kröfu sinni. Jeg get ekki viðurkent, að jeg hafi farið hart í sakirnar. Um frv. sjálft hefi jeg ekki ástæðu til þess að segja mikið. Jeg hygg, að það kenni dálítils misskilnings hjá hv. 2. þm.N.-M., er hann legst svo þunglega á móti því. Hjer er ekki um ný lög að ræða. Ákvæði þessa frv. eru að mestu leyti í gömlu lögunum um þetta efni. En hjer í Reykjavík kom upp töluverð óánægja meðal verkalýðsins út af takmarkalausri vinnu á helgidögum. Út af því hafa verið gerðar tilraunir til þess að koma viðunanlegu skipulagi á helgidagavinnu hjer í Reykjavík. Þetta frv. er árangurinn af samkomulagi milli atvinnurekenda og verkamanna, því að það er samið af fulltrúum beggja þessara aðilja. Að öðru leyti er frv. ekki annað en endurtekning á gildandi lögum. Jeg veit ekki. hvort hv. 2. þm.N.-M. hefði tekið því betur, ef í stað þess að bera fram endursamin lög um almannafrið á helgidögum hefði verið komið fram með sjerstakar breytingar um vinnufyrirkomulagið í Reykjavík. Jeg býst samt við, að hann hefði snúist betur við slíkum breytingum, því að ræða hans beindist mest gegn gömlu ákvæðunum. Hann sagði að lögin hefðu verið brotin og mundu verða brotin. Það er nú víst, að þau hafa verið brotin, en jeg er sannfærður um það, að að því er snertir nýju ákvæðin um vinnu hjer í Reykjavík, þá mun verða reynt að framfylgja þeim, svo að því leyti á frv. þetta fullan rjett á sjer. Ef breytingar nefndarinnar verða samþyktar, er hinsvegar að nokkru leyti dregið úr gildandi lögum, og því ætti hv. 2. þm.N.-M. að sætta sig betur við þetta frv. en gömlu lögin. Mjer finst engin ástæða fyrir háttv. deild að leggjast á móti þessu frv. með breytingum nefndarinnar, því síður þegar það er í raun og veru skylda ríkisvaldsins að gæta helgidagafriðarins. Um brtt.háttv.þm. Borgf. (PO) er það að segja, að mjer þykir hún ganga fulllangt, og auk þess má segja, að hún vinni að nokkru leyti á móti tilgangi sínum. Í kaupstöðum er það oft einkar þægilegt að geta farið í bifreiðum til kirkju, auk þess sem sumir geta alls ekki komist í kirkju, ef þeim er meinað að fara í vagni. Að vísu má segja, að þeir geti komist í kirkju í bifreiðum, þó að tillagan verði samþykt, en þeir komast þá ekki úr henni aftur samkv. þessari brtt. Annars held jeg, að ekki kveði mikið að bifreiðaferðum hjer um messutímann. Jeg mun því greiða atkvæði móti þessari brtt.

Jón Baldvinsson Jeg hefi gerst flm. þessa frv. fyrst og fremst vegna þess, að jeg vil, að sunnudagurinn verði hvíldardagur og breyting verði frá því, sem nú er, þar sem stundum virðist svo, sem menn geri sjer leik að því að láta vinna á sunnudögum. Þó að jeg sje flm., þá er jeg samt ekki ánægður með öll ákvæði frv. og hefi skrifað undir með fyrirvara. Jeg hefði kosið sterkari ákvæði um friðun sunnudagsins. Eftir þessu frv. er það tæplega nema tímabilið frá kl. 11–4, sem ekki má vinna. Jeg mun nú ekki lengja umr. mikið að þessu sinni, en jeg mun e. t. v. koma fram með brtt. til 3. umr. Út af ummælum hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) vil jeg segja það, að það var leiðinlegt, að hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra (JM) skyldi ekki hlýða á hann. Hann lagðist á móti frv. af miklum móði og las upp gömlu lögin grein fyrir grein og fullvissaði deildina um það, að þær hefðu allar verið þverbrotnar. Þetta er gott fyrir hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra að heyra, svo hann geti gert tilraunir til þess að sporna við því, að þessi lög verði svona herfilega brotin í framtíðinni. Hv. þm. sagði, að það væri verslað með vín á helgum dögum, fundir haldnir, skemtanir, markaðir o. s. frv., og aldrei kæmi það fyrir, að sektað væri fyrir slíkt. Þetta skilst mjer, að stafi af slælegri framkvæmd laganna, og væri ástæða til þess að biðja hæstv. dómsmálaráðherra að koma inn í deildina og láta ljós sitt skína, þegar lögreglustjórar landsins eru bornir svona þungum sökum. Annars eru gömlu lögin að sumu leyti strangari en þetta frv., eins og hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hefir bent á. En alla ólukkuna við framkvæmd þessara laga hafa lög nr. 19 frá 1897 gert. En þar er sem sje heimilað að ferma og afferma skip á helgum dögum. Þau á að nema úr gildi samkv. þessu frv., því að tímarnir eru svo breyttir. Upphaflega hafa þau verið sett vegna þess, að við rjeðum engu um gufuskipasamgöngurnar við útlönd. Okkur voru því settir þeir kostir að afgreiða skipin hvenær sem þau komu. Nú sje jeg að hæstv. dómsmálaráðherra (JM) er kominn inn í deildina; jeg býst nú við, að honum hafi verið flutt ræða hv. 2. þm.N.-M., og væri gott að heyra álit hans um þessi herfilegu lögbrot, sem hjer hefir verið lýst. Má og vænta þess, að hann geri ráðstafanir til umbóta, ef þetta frv. verður samþykt, og leggi fyrir lögreglustjóra landsins að framfylgja þessum lögum betur en hinum gömlu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg get tekið undir margt af því, sem háttv. 2. þm.N.-M. sagði um helgidagalöggjöfina. Hún er víða brotin, enda erfitt að komast hjá því, ef menn eiga að geta unnið sjer það gagn, sem þeir þurfa, um hábjargræðistímann. Þetta gildir í sveitunum og sama má segja um kaupstaðina. Háttv. 3. þm. Reykv. sagði, að þetta frv. væri árangur af samkomulagi milli verkamanna og vinnuveitenda hjer í Reykjavík. En dettur nokkrum hv.þm. í hug, að reglur, sem borgararnir í Reykjavík setja handa sjer, geti átt við um land alt? Það er síður en svo. Það má benda á, að í 1. gr. stendur, að ef skip liggja eigi við bryggjur eða bólverk, þá er heimilt að ferma þau og afferma á helgum dögum. Nú hagar svo til víða úti um land, að einn kaupmaður eða verslun á bryggju, en annar ekki. Hann má þá hvorki ferma nje afferma, en hinir, sem ekki eiga bryggjur, mega athafna sig eins og þeir vilja. En er nokkurt vit í þessu? Jeg veit, að svona hagar til víða á Vestur- og Austurlandi, og gæti nefnt dæmi þess, en jeg veit, að hv. dm. er þetta kunnugt. Hitt er líka, að það er fljótlegra fyrir þá, sem vinna að uppskipun við bryggju, að leggja niður vinnu og sækja kirkju heldur en hina, sem vinna úti á höfn. Það gæti verið, að þeir yrðu veðurteptir úti í skipinu og ættu alls ekki kost á því að sækja kirkju. Jeg vil þá líka minna á það, að það er einnig bannað eftir núgildandi lögum að opna sölubúðir á helgum dögum. En það hagar víða þannig til, að það er ómögulegt að framfylgja þessu. Og jeg er líka fullviss um það, að slíkt dregur í sjálfu sjer ekkert úr helgi hvíldardagsins. Jeg skal til dæmis benda á það, að póstbáturinn, sem gengur um Ísafjarðardjúp, kemur oft á sunnudegi á endastöð sína. Það verður að losa bátinn. Bændur vinna við uppskipunina, og um leið og þeir fara heimleiðis, taka þeir vörur í kaupfjelaginu á hesta sína. Eftir frv. mega þeir ferma og afferma og flytja vöruna í hús, því að þarna er engin bryggja. En þeir mega ekki taka út upp á hesta sína. Raskar þá þetta meir helgi hvíldardagsins en alt hitt? Hv. flm. þessa frv. hafa hver sinn tilgang með frv. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) lýsti yfir því, að fyrir sjer vekti bara það að tryggja meiri hvíld á sunnudögum fyrir þá, sem stunda líkamleg störf. Það get jeg vel skilið. En hann sagði, að það væri gerður beinlínis leikur til þess að vinna á hvíldardögum hjer í Reykjavík. Þetta þykir mjer undarlegt, því að það er vitanlegt, að borga verður þrefalt kaup fyrir vinnu á helgum dögum, svo að það hlýtur að vera af mjög brýnum ástæðum, ef þá er unnið. Jeg viðurkenni það, að það sje mjög leiðinlegt að sjá menn við vinnu um það leyti, er menn alment eru við guðsþjónustu. En jeg held, að hjá því verði betur komist á annan hátt en þann að samþykkja þessi lög. Jeg held, að hjá því verði auk heldur því aðeins komist, að verkamenn og vinnuveitendur komi sjer saman um að draga úr vinnu á helgidögum, eftir því sem unt er. Jeg veit, að þessi löggjöf er víða brotin - t. d. á Ísafirði eins og víðar - ekki síst við breiðslu og samantekt á fiski. En það hagar nú líka þannig til þar, eins og víðar á Vestfjörðum, og Austfjörðum líka, að það þýðir ekki að fást við slíkt nema vissa hluta úr deginum, þegar líða fer á sumar. Í öðru lagi er það alveg óhugsanlegt að framfylgja því, að ekki megi losa skip, t. d. mótorbát, er koma í smáþorp og vilja ekki og geta ekki beðið heilan dag eftir því að losa fáein skippund af fiski. Þessu er hægra að fylgja fram í stærri bæjum, enda er þetta ekki gert nema nauðsyn beri til, sem ræður af líkum, þar sem vinna er svo miklu dýrari á helgum dögum en rúmhelgum. En eins og jeg gat um áðan, þá er besta ráðið til þess að koma þessu máli á rjettan rekspöl, að verkamenn og vinnuveitendur komi sjer saman um að takmarka þessa helgidagavinnu smátt og smátt.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Það vill svo til, að það er ekki sjerlega margt í ræðum hv. andmælenda minna, er jeg finn mig knúðan til að svara. Hæstv. forseti (PO) talaði úr þingmannssæti sínu og sagðist ekki hafa tekið málið af dagskrá af því, að engar ástæður hefðu verið færðar fram. Það er rjett, að jeg færði ekki fram ástæður fyrir þessari ósk, en eftir þeim var heldur ekki spurt, og því gafst ekki ástæða til þess að bera þær fram. Jeg verð því að skoða þetta sem óbilgirni frá hans hálfu. Háttv. þm. Borgf. (PO) talaði hjer sem sá sanntrúaði maður og útmálaði átakanlega þá truflun og usla, sem bílarnir hjerna gera í trúarhrifningu fólksins með sínum ósöngvnu hljóðum, er þeir skrölta framhjá kirkjunum á helgum dögum. Þetta er í fyrsta sinn, sem jeg verð þess var, að þessi hv.þm. sje auk heldur í meira lagi taugaveiklaður, því hjer gengur hann mun lengra en þeir veikluðu menn, sem byggja þennan höfuðstað. Jeg hefi ekki heyrt fyr neina rödd í þá átt, að stöðva beri umferð bíla af því að óhljóð þeirra smjúgi gegnum merg og bein kirkjugangaranna. Háttv. þm. sagði, að þetta væri hneykslunarhella allra sanntrúaðra manna. Það er nú svo um marga sanntrúaða menn, að það þarf ekki mikið til þess að valda hneykslun meðal þeirra, ekki síst ef annarsvegar er eitthvað nýtt. Og þótt bílar sjeu nú hættir að vera beinlínis nýjung í þessum bæ, þá held jeg víst, að til sjeu enn ýmsir frómir menn, sem eru hálfhneykslaðir af þessum „nýju“ vjelabrögðum djöfulsins. Vagnar eru nú, eins og kunnugt er, alveg að detta úr sögunni, og mönnum hefir gefist tóm í nokkur hundruð ár að átta sig á þeirri tegund farartækja. En hjer um daginn heyrði jeg, að kona ein hjer í bænum hefði lagt svo fyrir á dánardægri sínu, að hún skyldi ekki við jarðarför sína verða hafin upp í neinn nýmóðins líkvagn, heldur borin til grafar, og jafnframt skipaði hún svo fyrir, að þeir menn, er kistuna bæru, skyldu vera á verptum leðurskóm og með sokkana utan yfir buxunum. Það eru nú ekki allar sannkristnar sálir svona grandvarar. En það leynir sjer þó ekki, í hvaða fjelagsskap hv.þm. Borgf. skipar sjer. Væri hægt að drífa upp asna á Akranesi, mundi hv.þm. koma ríðandi á einum til kirkju sinnar, að dæmi hinna fornu spámanna, til hæfilegrar „demonstrationar“ gegn óvenjum og bílaöskri þessarar siðumspiltu aldar. Hv. þm. Borgf. (PO) talaði fyrir hönd trúmannanna, og fyrir honum vakti ekki hvíldardagur, heldur helgidagur. En hv. 2. og 3. þm. Reykv. (JBald og JakM) eru nokkru verslegri í sínum hjörtum, svo sem fram kom í ræðum þeirra. Það var aðalatriði fyrir þeim, að haldinn yrði hvíldardagur alment, og er það auðvitað gott og sjálfsagt að hvíla sig við og við. En hinsvegar þykir mönnum líka gott að vinna á sunnudögum, vegna þess að þá er borgað svo miklu hærra kaup en aðra daga, og jeg trúi því, að háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) hugsi vel um sinn lýð og vilji stuðla að því, að hann hafi sem mesta og besta vinnu. Þessum hv.þm. þótti leitt, að hæstv.forsrh. (JM) var ekki viðstaddur, er jeg talaði hjer áðan, þar sem jeg hefði borið það fram, að helgidagalöggjöfin væri svo oft og herfilega brotin. Það er rjett, að jeg sagði, að þessi löggjöf væri brotin, en ekki að jeg segði: herfilega brotin, vegna þess, að jeg tel þessi brot þess eðlis, að hjá þeim verði ekki komist. En þau brot, sem skapast af nauðsyn, eru aldrei herfileg. Það geta því ekki talist þungar sakir, sem bornar sjeu á lögreglustjóra þessa lands, þótt sagt sje, að þeir framfylgi ekki stranglega þessum lögum. Jeg býst við, að þeir taki í taumana, þegar sjerstök ástæða gefst. Þeir sögðu háðir, háttv. 2. og 3. þm. Reykv., að þetta frv. gengi heldur skemra en gömlu lögin. Jeg vil vísa hv.þm. í greinargerð frv. og frv. sjálft. Ef þeir lesa hana og frv., þá hljóta þeir að sannfærast um það, að þetta er ekki rjett. Hjer „Aðalbreytingarnar í frv. þessu frá núgildandi lögum um þetta efni eru í því stendur, með leyfi hæstv. forseta: fólgnar að takmarka heimild þá, sem nú er til þess að ferma og afferma skip á helgidögum þjóðkirkjunnar.“ Þetta ákvæði virðist ekki vera til þess að slaka á núgildandi lögum, heldur til þess að herða á þeim. Og einmitt háttv.flm. (JakM og JBald) telja þetta aðalbreytinguna. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefðu verið lögin frá 1897 um ferming og afferming skipa, sem gert hefðu mestan glundroða í þessa löggjöf. Það má vera, að svo horfi við frá hans sjónarmiði. En því er nú svo háttað um okkar samgöngur, að það verður að nota hvert tækifæri til þess að greiða fyrir þeim heldur en hitt. Úthaldið á landssjóðsskipunum gefur ekki svo góðan árangur, að fært sje að setja ákvæði, sem geti gert það að verkum, að skipin tefjist til drátta á ferðum sínum. Jeg fæ ekki að svo komnu sjeð, að nokkuð það hafi fram komið í andmælum hv.þm.; sem hafi getað gefið mjer átyllu til þess að breyta um skoðun. Jeg lít svo á, að núgildandi lög um þetta efni sjeu a. m. k. nógu ströng og ekki þörf á að breyta þeim.

Forsætisráðherra (JM): Það hefir verið sagt hjer, að lögin um helgidagahald væru ekki vel haldin og þeirra ekki vel gætt af lögreglustjórum landsins. Jeg þekki nú ekki vel til annarsstaðar en hjer í Reykjavík. En það man jeg, bæði meðan jeg var bæjarfógeti og eins áður, að þá var mikið reynt til þess að gæta þessara laga, og jeg hygg, að þau hafi ekki verið mikið brotin. Þess verður að gæta, að þau lög, sem nú gilda, eru mjög rúm, svo margar af þeim athöfnum, sem menn vilja að ekki fari fram, eru leyfðar, ef lögreglustjóri samþykkir og nauðsyn krefur. Þetta er náttúrlega mjög rúmt. Jeg tala hjer ekki um affermingu skipa, því slíkt var beinlínis leyft. Jeg held, að þær ásakanir, að ekkert eftirlit sje með þessari löggjöf, sjeu ýktar - a. m. k. er það víst hvað snertir Reykjavík. En ef það kemur í ljós, að laganna sje ekki gætt sem skyldi þá má senda út skipun um að gæta þeirra betur framvegis. En það, að lögin koma ekki að miklu meira gagni, er af því, að þau ná of skamt. Þó það sje sagt, að atvinnulífi okkar sje þannig háttað, að víða verði að vinna ýms verk á helgum dögum, þá er jeg ekki viss um, að það sje alveg rjett. Það mun haga nokkuð líkt til um þetta hjá okkur og öðrum þjóðum í nágrannalöndunum, svo sem á Norðurlöndum. En þar er vinnufriður á helgidögum meiri en hjá okkur, enda löggjöfin strangari. Og jeg held, að það mundi sýna sig, að ef lögin væru strangari, þá yrði þeim betur framfylgt. Jeg tala hjer ekki um bann á að þurka fisk og hey og slíkt, sem vitanlega er oft alveg óhjákvæmilegt Sama er um afferming skipa. En ef markaðir eru haldnir á helgidegi, þá er slíkt alveg ófært. En um hreppsnefndarfundi og aðra fundi, þá má ekki halda þá á helgidegi nema það sje nauðsynlegt. En það mun mega oft segja, að svo sje. Á síðari tímum hefir það tíðkast stundum að hefja fundi dálitlu fyrir nón á slíkum dögum. En jeg veit, að það hefir komið fyrir, þegar átt hefir að byrja fund fyr, þá hefir það verið bannað af lögreglustjóra. Jeg held nú, að úr því hafi verið of mikið gert, að lögunum sje ekki fylgt. En eins og jeg sagði áðan, þá leyfa þau miklar undantekningar, svo að margt, sem sýnist vera óleyfilegt, er í raun og veru leyfilegt. En mjer finst frv. ganga of skamt, og frá mínu sjónarmiði væri alls ekki neitt á móti því, að það væri nokkru skarpara en eldri lögin. Lögin frá 1901 drógu úr þeim að óþörfu, að því er mjer finst.

Jakob Möller Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) vildi halda því fram, að það gæti ekki átt við alstaðar á landinu, sem þó ætti við hjer í Reykjavík, og mætti því ekki telja það svo mjög til meðmæla með frv., þótt það ætti hjer við. Jeg held, að þetta sjeu engin rök, enda ekki rökstutt hjá háttv.þm. Hann benti á einstök atriði í frv., sem honum þótti einkum kenna rangsleitni í. T. d. spurði hann, hvort það væri nokkurt vit í því að leyfa einum manni, sem ekki ætti bryggju, að losa skip, sem öðrum manni á sömu höfn, sem ætti bryggju, væri stranglega bannað að gera. Þetta er tómur misskilningnr hjá hv.þm. Slíkt felst vitanlega alls ekki í frv. Þar er þetta miðað við örugga og ekki örugga höfn. Þar, sem höfn er svo góð, að skip geta legið við bryggju, þar á ekki að vinna við uppskipun á löghelgum degi, en þetta er auðvitað bannað jafnt þeim, er ekki eiga bryggjurnar, eins og hinum. Hinsvegar ber þess líka að gæta, að það er alls ekki bannað að vinna allan daginn, heldur aðeins rúmlega um messutímann. Hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) talaði um, að samkomulag hefði náðst um þetta hjer í Reykjavík, og væri eins heppilegt að ná slíku samkomulagi yfirleitt milli verkamanna og vinnuveitenda eins og setja þessi lög. En slíku samkomulagi hefir ekki auðnast að ná, og því hefir þetta frv. verið samið af nefnd, þar sem sátu fulltrúar frá báðum þessum aðiljum. Hv. 2. þm.N.-M. benti á, að þessi lög, sem hjer liggja fyrir, gætu orðið til hindrunar fyrir siglingar landsmanna. Það vill nú svo til, að strandferða- og millilandaskip eru undanþegin ákvæðum laganna. En þá var það útgerðin, sem ekki átti að þola þetta. Um það vil jeg vísa til samninganefndarinnar, sem samdi þetta frv., en í henni sat fulltrúi útgerðarmanna.

Sigurjón Jónsson Jeg vil geta þess viðvíkjandi frv. þessu, að jeg tel ýms ákvæði þess um vinnu og vinnubann á helgum dögum ekki eiga alstaðar jafnvel við, þótt þau kunni að vera góð hjer í Reykjavík. Jeg vil benda á það, að bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum, þar sem sólargangur er heldur stuttur, þá þýðir ekki t. d. að byrja að breiða fisk fyr en kl. 9 eða jafnvel seinna, og þá er, a. m. k. seinni part sumars, svo framarlega sem ráðist er í að breiða fiskinn, breiðslunni ekki lokið fyr en kl. 12. Jeg þekki þetta vel, því að jeg hefi haft með þessa verkstjórn að gera um mörg ár. Hinu get jeg lýst yfir, að jeg þekki engin dæmi þess, að unnið sje yfir messutímann, ef kirkja er á staðnum, og enda hvort sem er, því að messutímanum er svo hagað, að ekki er messað fyr en kl. 1, ef vinna þarf á staðnum, enda er öll vinna látin falla niður á meðan á messutímanum stendur. Jeg held því, að þótt þessi brtt. verði samþykt, þá sje það ekki einhlítt, ef allir staðir á landinu eiga að vera eins settir um að nota sjer sunnudaginn til nauðsynlegrar vinnu, eins og fiskverkunar í kaupstöðum og heyþurkunar í sveitum. Þá væri gott að fá skýringu á því hjá hv.flm. frv., hvernig á að vera með skip, sem flytja póst, farþega og vörur. Hvernig á t. d. að vera með strandferðaskipið Esju? Heyrir hún þar undir? Hún flytur oft vörur, en stundum minna af farþegum. Jeg hygg, að það þyki alloft nauðsynlegt að afgreiða hana, þótt á helgum degi sje, til þess að hún geti haldið áætlun.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Það hefir þegar verið svarað flestu af því, sem sagt hefir verið á móti frv. og brtt. nefndarinnar, svo að jeg ætla ekki að ræða það frekar. Jeg vildi aðeins leiðrjetta það, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) sagði, að það er lagt til í brtt. nefndarinnar, að kaflinn um fiskbreiðslu í 1. gr. falli alveg niður og að öll slík vinna falli undir niðurlag þeirrar greinar, sem er skýrt ákveðið, eins og mörg önnur ákvæði frv. Þau eru að sumu leyti, ef til vill, heldur væg, eða að minsta kosti verður ekki sagt, að þau sjeu of hörð, eins og t. d., að það sje heimilt að vinna þau verk, sem ekki má fresta, eða þegar svo á stendur, að það verður að almennings áliti ekki hægt að fresta þeim. Jeg ætla ekki að fara að taka neitt upp af því, sem mótmælt hefir verið í ræðu hv.þm.N.-Ísf., því að mjer fanst ræða hans bera vott um það, að hann hefði ekki til hlítar skilið ákvæði frv., því að það er hvergi beinum orðum bannað að afgreiða skip, en það eru minni hömlur lagðar á það að afgreiða skip, þar sem þau geta ekki legið við bryggju. Jeg held, að það sje að mestu leyti rjett, sem hæstv.forsrh. (JM) sagði, að ef nokkuð má að þessu frv. finna, sjerstaklega þegar það er borið saman við þau lög, sem nú gilda, þá sje það helst það, að ákvæði frv. sjeu heldur væg. En jeg vil sjerstaklega leggja áherslu á það, að ákvæði frv. verða mjög í samræmi, ef allar brtt. nefndarinnar verða samþyktar. Svo vil jeg ljúka máli mínu með því að segja það, að menn þurfa ekki að óttast það, að lög sem þessi, að brtt. nefndarinnar samþyktum, verði neinn sjerlegur ásteytingarsteinn fyrir þjóðina.

Forsætisráðherra (JM): Jeg ætla ekki að tala langt mál að þessu sinni. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þdm. sje nokkurnveginn kunnugt um þetta mál frá undanförnum þingum, þótt það hafi eigi komið fyrir hana fyr. Með frv. er ekki gert ráð fyrir, að kostnaður ríkissjóðs af skólanum aukist mikið. Laun kennaranna eiga þó að hækka óverulega, enda eru þau nú smánarlega lítil. Einnig eiga þeir að fá dýrtíðaruppbót. Þessu verður hagað ögn öðruvísi um Blönduós, enda er svo ráð fyrir gert, að báðir skólarnir starfi áfram með sama sniði og verið hefir. Eins og nú er ástatt er allur kostnaður við báða þessa skóla greiddur úr ríkissjóði, og er því eðlilegt, að ríkið hafi ráð yfir þeim. Jeg skal geta þess, að nokkur munur er á launakjörunum við skólana, að því er forstöðukonurnar snertir, en um það mun ekki vera nein óánægja. Að öðru leyti held jeg, að heppilegt væri, að eigi yrðu langar umr. um þetta mál, fyr en nefnd hefir fjallað um það. Málið er í sjálfu sjer mjög einfalt, þótt nokkuð skiftar skoðanir sjeu um það.

Frsm. (Björn Líndal) Þetta litla frv. er svo úr garði gert, að greinargerðin á þskj. 377 er alveg fullnægjandi fyrir hv.þm. til að átta sig á því. það, sem er aðalatriði þessa frv., er 2. gr. Eins og greinargerðin ber með sjer hefir borist erindi til þingsins um sjerstakan sjómannaskóla á Ísafirði. En sjútvn. hefir ekki talið það hyggilegt, heldur viljað fara þá leið, að samræma smáskipaprófin og undirbúa þau með námskeiðum á nokkrum stöðum. 1. gr. þessa frv. er einnig flutt að tilhlutun forseta Fiskifjelagsins og fiskiþingsins, og felur það í sjer, að menn eigi að hafa siglt í 20 rúmlesta skipum í stað 12 nú, í minst 12 mánuði af þeim 24 mánaða sjómenskutíma, sem krafist er. Er það gert til þess, að menn hafi sjeð meira af ströndum landsins áður en þeir fá sjálfir rjett til skipstjórnar. Einnig er þeim til hægðar, sem hafa verið formenn á 6–10 rúmlesta bátum, ákveðið, að það megi nægja til smáskipaprófs. 3. gr. þessa frv. er aðeins tekin upp til þess að fella megi úr gildi lögin nr. 49 frá í fyrra. Að öðru leyti get jeg vísað til greinargerðar nefndarinnar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer þykja nú orðið nokkuð tíðar breytingar á þessum lögum, þó að jeg vilji ekki bera á móti því, að þær kunni að vera rjettmætar. En ef á annað borð er farið að hrófla við þessum lögum, er þá eigi ástæða til að taka fleira með? Jeg hefi spurt skólastjóra sjómannaskólans um álit hans á því, og hefi fengið brjef um það frá honum, sem jeg hefi afhent hv. sjútvn. Ef það er rjett, sem þar er haldið fram, þá virðist rjett, annaðhvort að taka það alt upp nú, eða fresta öllum breytingum á lögunum til næsta þings.

Frsm. (Björn Líndal) Jeg skal geta þess, að fram hafa komið raddir um víðtæka endurskoðun á siglingalögunum, bæði frá fiskiþinginu og forseta Fiskifjelagsins. Er þetta frv. flutt eftir ósk hinna sömu manna, og verð jeg að álíta, að í því felist mikil bót, ekki síst í 2. gr. Á 1. gr. legg jeg minni áherslu. En jeg held, að það sje sanngjarnt, að formenn á 6 tonna bátum og þar yfir megi ganga undir smáskipapróf. Það er langt frá því, að jeg vilji ekki, að siglingalögin sjeu endurskoðuð. En jeg held, að agnúarnir á þeim komi því betur í ljós sem þau standa lengur, og vil jeg gera tilraun með þau nokkurn tíma enn, svo að unt verði að bæta úr sem flestum göllunum við endurskoðunina.

Flm. (Klemens Jónsson) Greinargerðin fyrir þessari till. er að vísu mjög stutt, en í rauninni segir hún þó alt. Jörðin Hlíðarendi í Fljótshlíð er í útlöndum, einkum í Danmörku og Noregi, vafalaust langfrægasta og kunnasta jörð hjer á landi. Allir mentamenn þar hafa miklar mætur á Njálu og meta hana mest allra okkar fornsagna, og engin fornhetja er að minni vitund eins kunn og Gunnar. Marga mentamenn hefi jeg heyrt tala um það, að engum þeirra dáist þeir að eins og Gunnari. Menn dást að honum fyrir drengskap hans og hreysti. Skarphjeðin kunna þeir ekki að meta eins mikils og vjer gerum, og ekki Njál heldur. Það er líka staðreynd, að fáir útlendingar leggja leið sína út að Bergþórshvoli, en allir velja þeir Hlíðina, til þess að sjá heimkynni Gunnars og þá náttúruprýði, sem varð þess valdandi, að hann sneri aftur og beið bana fyrir, og jeg hefi heyrt um Norðmann einn, sem fór út til Íslands í því einu skyni að sjá Hlíðarenda. Jeg kom að þessum bæ fyrir 20 árum, og voru híbýli þar þá mjög ljeleg. Nú er sagt, að þau sjeu skárri, en þó tæplega hýsandi margir menn, og alls ekki útlendingar. Þetta finst mjer, að ekki geti gengið vanvirðulaust, að okkar frægustu sögustaðir sjeu svo illa hýstir, að útlendingum ofbjóði. Þingvallanefndin hefir rannsakað s. l. sumar ýmsa sögustaði og þar á meðal Hlíðarenda, og er hún því frekar meðmælt, að jörðin verði keypt, jafnvel þótt hún þykist ekki geta ráðið til þess að sinni, vegna getuleysis sennilega, að jörðin verði keypt, hafandi það fyrir augum, að það er ekki nóg að kaupa jörðina, heldur verður að hýsa hana líka. Okkur þm. Rang. hefir borist beiðni um að útvega hæfilegan byggingarstyrk til þess að hýsa með þessa jörð, og nú hefir í hv.Ed. verið samþ. 2000 kr. tillag til húsabyggingar á jörðinni, en þetta er ekki því til fyrirstöðu, að þessi till. verði samþ., því að það er tekið fram í nál., að svo framarlega sem þessi jörð verði keypt á sínum tíma, skuli þessi upphæð dregin frá kaupverðinu. Mjer þótti þessi upphæð, sem farið er fram á, 2500 kr., ekki einhlít. Mjer þótti styrkurinn alt of lítill, því að það er ekkert hægt að byggja fyrir þá upphæð. Þess vegna sendi jeg eigandanum símskeyti með fyrirspurn um það, hvort hann vildi selja jörðina og þá fyrir hve mikið. Þessi maður eigandi og ábúandi jarðarinnar, Árni Erlendsson, kom sjálfur hingað fyrir nokkrum dögum, og átti jeg tal við hann um þetta. Hann er fús til að selja jörðina fyrir 14000 krónur, en að mínu áliti er 12–14000 kr. hæfilegt verð fyrir hana. Fasteignabók sýnir, að hún hefir verið metin þannig, að landverðið er 3100 kr., en hús 700 krónur, alls 3800 krónur. Þingvallanefndin hefir getið þess í sínu áliti, að húsin sjeu mjög hrörleg, nema íbúðarhúsið, sem er nýsmíðað og varla fullgert enn. Þess vegna er jörðin miklu verðmeiri en eftir fasteignamatinu. Þessi till., sem jeg ber fram, fer aðeins fram á heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að kaupa jörðina, og hún ræður því alveg, hvort hún vill nota heimildina eða ekki, en ef till. verður samþykt, er það fremur aðhald fyrir stjórnina til þess að kaupa heldur en hitt. Um kaupverðið skal jeg bæta því við, að eigandinn hefir nýlega keypt hálflenduna fyrir 3000 kr., en það voru tækifæriskaup, því að hann keypti af bróður sínum. Jeg vil ekki neita því, að ef jörðin verður keypt á 12000 krónur, þá kunni eigandinn að græða eitthvað ofurlítið á þeim kaupum, og jeg sje ekkert á móti því, þó að hann græði ofurlítið. Hann ætlast sömuleiðis til að fá að halda lífstíðarábúð á jörðinni, og hann setti það líka sem skilyrði, en auðvitað er það, að því hærra sem verðið er, því hærra verður þá eftirgjaldið, svo að hallinn fyrir ríkissjóð ætti ekki að verða neinn. Þess er getið í áliti Þingvallanefndarinnar, að jörðin liggi sem stendur undir skemdum af Þverá, og jeg hefi getið þess í öðru máli hjer í deildinni, þar sem rætt var um Þverá, að margar jarðir í Fljótshlíð lægju undir skemdum af henni. Jeg spurði þá bræður, þegar þeir voru hjer á ferð, hvort skemdunum hjeldi áfram, og kváðu þeir nei við því. Þeir sögðu, að Þverá væri búin að skemma það, sem hægt væri, og eftir að till. kom fram hefi jeg átt tal um það við bónda einn úr Fljótshlíðinni, sem er fæddur þar og uppalinn, og sagði hann hið sama og þeir, að þar lægju engar skemdir fyrir nú sem stæði, og meira að segja, það væri kominn upp, beint á móti, fyrir handan ána, talsverður grasvöllur, sem heyrði undir Hlíðarenda. Þessa gat eigandinn ekki við mig, og þykir mjer það vottur um það, að hann hafi ekki viljað gylla jörðina um of fyrir mjer. Jeg hefi heyrt því fleygt, eftir að till. kom fram, að þetta gæti orðið fordæmi og að fleiri gætu komið á eftir og boðið ríkinu gömul höfuðból til kaups. Jeg sje satt að segja ekkert á móti því, þó að ríkið eignaðist fleiri af þeim gömlu höfuðbólum, en jeg held, að menn þurfi ekki að óttast það. Mörg þeirra eru beneficia, t. a. m. Oddi, og mörg þeirra eru bændaeign, t. d. Reynistaður, Þingeyrar, Grund o. s. frv. Hygg jeg, að mörg þeirra liggi ekki laus fyrir og enda engin knýjandi nauðsyn til að kaupa þau, saman borið við þessa jörð. Jeg hefi ekki heldur heyrt þess getið, að menn hafi gert sjer ferðir til þess að skoða þau. Það eru aðeins tvær jarðir, tvö gömul hefðar- og höfuðból fornrar frægðar og menningar, sem komið gætu til mála við fljótt yfirlit. Það er Skálholt og Haukadalur. Það fyrra er hið forna biskupssetur um sjö alda skeið. Það var gefið til þess að vera ævarandi biskupssetur, og það var því hneyksli, er jörðin var á sínum tíma seld í „prívat“eigu. Þá jörð ætti ríkið að kaupa aftur og dubba upp hinn forna Skálholtsstað og byggja þar veglega kirkju og láta prestinn búa þar, en ekki á Torfastöðum. Hefi jeg nú lokið máli mínu. Vænti jeg vinsamlegra undirtekta í deildinni, og verði till.samþ. hjer, vona jeg, að ríkisstjórnin noti þessa heimild, eftir því sem hún sjer fært. Með því að þessi till. fer ekki fram á útgjöld að þessu sinni, virðist mjer ekki þörf á að vísa henni til nefndar, en jeg hefi hinsvegar ekkert á móti því, að málinu verði vísað til nefndar.

Hákon Kristófersson Því skal ekki mótmælt af mjer, að jörð þessi sje frægur sögustaður, en hinu mun ekki heldur hægt að neita, að margar jarðir megi finna á landi voru, sem geta talist það líka. En það, sem mjer virðist einkennilegast við till. þessa, er það, að eftir henni sýnist mjer, að stjórninni væri ekki heimilt að kaupa jörð þessa fyrir neðan 12 þús. kr. Þó jeg geti búist við, að þingið eigi ef til vill eftir að bæta því við sitt frægðarorð að ganga inn á þessa, að mínu áliti, vanhugsuðu till., þá vil jeg fyrir mitt leyti ekki eiga þar hlut að máli. Mjer kemur það allundarlega fyrir sjónir, að jörðin skuli eiga að vera svona dýr, þegar ekki eru einu sinni svo góð húsakynni þar, að hægt sje að hýsa 6 menn, eins og á aumustu kotbæjum. Jeg vil því leyfa mjer að leggja til, að till. þessari verði vísað til nefndar, t. d. fjhn. eða landbn. En í hvaða nefnd sem hún verður sett, þá treysti jeg því, ef hún á að ganga fram, að kaupverð jarðarinnar verði ekki bundið við neina ákveðna tölu, því jeg er viss um, að verð það, sem nefnt er í till., er helmingi of hátt, því að hv.flm. (KlJ) hefir sjálfur lýst því yfir, að helmingur jarðarinnar hafi nýlega verið keyptur fyrir 3000 kr.

Það hefir verið bygt hús á jörðinni síðan

. Það getur vel verið. En það hús getur varla verið merkilegt eða mikils virði, úr því ekki er hægt að skjóta þar inn 6–7 mönnum yfir eina nótt eða svo. Það sanna í þessu máli er, að jeg hygg, að jörðin sje ekki í sem bestri ábúð, auk þess sem hún, eins og áður hefir verið upplýst í sambandi við annað mál, liggur undir afarmiklum skemdum af vatnaágangi. Það mun því sanni næst, að eiganda jarðarinnar muni mest þökk í sölunni. Enda slíkt ekki ósennilegt, þegar þess er gætt, hve ógurlegt söluverðið á að vera. Nái till. fram að ganga, mun stofnað til þess fordæmis, sem ekki er gott að vita, hver eftirköst hefir.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg held, að þessi frægi sögustaður taki litlum umbótum, þó að hann verði keyptur og settur í leiguábúð þess sama fólks, sem býr þar nú. Alt öðru máli væri að gegna, ef jörðin væri keypt í einhverju sjerstöku augnamiði fyrir ríkissjóð og notuð til einhvers sjerstaks, sem þörf væri á, en að því hefir ekki verið vikið. Jeg vil svo gera það að tillögu minni, að till. þessari verði vísað til landbn., ef henni verður vísað til nefndar á annað borð.