Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg get verið stuttorður um þetta frv. Hæstv. stjórn hefir í athugasemdunum við frv. gert skýra grein fyrir því, hvers vegna hún hefir borið það fram, og hefir allshn. fallist á þær ástæður. Nefndin felst á, að frv. muni spara bæði einstaklingum og hinu opinbera útgjöld, og þó sjerstaklega hinu opinbera, því að í málum, sem setudómarar dæma, er oft veitt gjafsókn og gjafvörn. Út af 4. gr. frv. vil jeg taka það fram, að nefndin skilur hana á þann hátt, að jafngilt sje, hvort dómari tilkynnir aðilja um uppsögn dóms eða úrskurðar þegar hann tekur málið til dóms eða eftir að dómur er genginn, og að dómari þarf ekki að endurtaka tilkynninguna eftir að dómur er genginn, ef hann hefir látið aðilja vita um leið og hann tók málið til dóms. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta, en legg til fyrir hönd nefndarinnar, að frv. verði samþykt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Um leið og jeg þakka hv.allshn. fyrir meðferð hennar á frv. þessu, þá vil jeg taka það fram, að skilningur hv.frsm. (JóhJóh) er rjettur. Stjórnin álítur jafngilt, hvort dómari lætur aðilja vita fyrir eða eftir dómsuppkvaðninguna. En ef það er ekki gert fyr en eftir á, þá verður að gera það svo fljótt sem unt er, því að áfrýjunarfrestur telst, svo sem kunnugt er, frá dómsuppsögn.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) það er í stuttu máli að segja um frv. þetta, að nefndin er, eins og sjá má af nál., alveg sammála hæstv. stjórn um það, að viðauki þessi við námulögin sje bæði sanngjarn og rjettlátur. Ástæðurnar fyrir þessu er að finna í athugasemdunum við frv., og allshn. sjer ekki ástæðu til þess að bæta neinu þar við, en leggur til, að frv. verði samþ.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins inna af hendi þá sjálfsögðu kurteisisskyldu að þakka nefndinni fyrir meðferð hennar á þessu frv.

Flm. (Jón Baldvinsson) Undanfarin ár hefi jeg borið þetta frv. fram í Nd., en það hefir ekki náð samþykki þeirrar deildar. Samhliða hefir verið flutt frv. um einkasölu á síld, en því hefir verið tekið betur. Atvinnurekendur þeir, sem fastast hafa staðið á móti einkasölu, hafa þar komið á með sjer sölusamlagi, en það er þó langt frá því, að það sje eins trygt og ríkiseinkasala. Fyrirkomulagi saltfisksölunnar hefir að allra dómi verið mjög ábótavant, þótt það sje auðvitað afarmikilsvert fyrir fjárhag landsins, að sala aðalútflutningsvörunnar takist sem best. Það hafa verið hinir stærri atvinnurekendur, sem hafa beitt sjer á móti einkasölu, en hinir smærri verið henni fylgjandi. Enda var sá hluti útvegsmanna ánægður yfir einkasölu ríkisins á stríðsárunum, en hinum stærri líkaði miður, því að þeir þykjast fremur hafa líkurnar fyrir því, að græða, þegar vel gengur, en vilja hinsvegar taka á sig áhættuna, ef illa fer. Því er ekki að leyna, að hingað til hefir saltfisksölunni verið hagað þannig, að mikil áhætta hefir verið henni samfara. Einstök firmu kaupa og selja meginhluta fiskjarins, og þau tefla á fremsta hlunn til þess að fá sem hæst verðs fyrir hann, og geyma hann því oft svo lengi, að hrun verður, ef verðfall kemur. Dæmi þessa eru deginum ljósari. Má í þessu sambandi nefna fiskhringinn gamla, og líkt hefir farið fyrir ýmsum öðrum. En það er ekki nóg með það, að slík mistök bitni á þessum mönnum einum eða fjelagsskap þeirra; þau bitna líka á öðrum framleiðendum, svo og á lánsstofnunum landsins. Þau bitna á atvinnuvegunum yfirleitt og þjóðinni í heild sinni. Bankarnir tapa miljónum, og verða svo að vinna tapið upp með hærri vöxtum. Ein af mestu misfellunum við söluna er það, að útflytjendurnir hafa kept hver við annan um að koma vörunum út á erlendum markaði. Svo er og hitt, að stundum hefir varan verið sett í umboðssölu til Spánar og Ítalíu og þar lendir menn látnir selja hana. En það hefir þýtt það, að þeir, sem vöruna fengu í umboðssölu, hafa haft töglin og hagldirnar og ráðið verðlaginu. Þetta hefir orðið til þess, að varan hefir oft stórlækkað í verði. Þó stórútgerðarmenn hafi verið mótfallnir ríkiseinkasölu, hafa þeir þó sjeð, að samtök eru nauðsynleg. Árið 1923 gerðu þeir tilraun til samtaka og vildu fá lögvernd ríkisstjórnarinnar, en þá, reyndist það svo, að samtökin voru ekki svo sterk, að ríkisstjórnin treystist til, þess að styðja þau. Síðastliðið ár hafa aftur verið mynduð samtök, og eru í þeim samtökum flestir stærri fiskútflytjendur, en þó eru nokkrir utan við. Jeg ætla nú, að þessir menn sjái, að ekki verður komið góðu skipulagi á saltfisksöluna, nema með lögum. En þeir vilja bara ekki brjóta „princip“ sitt um svokallaða „frjálsa verslun“ og „frjálsa samkepni“. Kostum einkasölunnar hefir aldrei verið andmælt með rökum af mótstöðumönnum hennar, enda er það skiljanlegt, ef varan er á einni hendi, þá er hægt að haga framboðinu þannig, að verðsveiflur koma ekki fyrir, vegna of mikils framboðs á vörunni; vitanlega má heldur ekki skrúfa verðið upp um of; það hefnir sín æfinlega. Einn af kostum þessa frv. er sá, að í því er gert ráð fyrir að verja fje til þess að útvega nýja markaði. Við erum nú svo þrælbundnir við eitt land, Spán, að það hefir verið álitið, að við þyrftum að taka tillit til krafna þess lands í lagasetningu vorri. Við erum þá líka bundnir að nokkru við verðlag þess lands á fiskframleiðslunni. Frv. þetta fer fram á, að nokkur hluti af andvirði fiskjarins gangi til þess að útvega nýja markaði. Jeg vil ekki segja, að útgerðarmenn hafi ekkert gert til þess að leita nýrra fiskmarkaða, en það hefir furðu lítið borið á tilraunum þeirra í þá átt. Á góðu árunum, þegar verðið hefir verið hátt, þá hafa þeir verið ánægðir með markaðinn, en á vondu árunum hafa þeir verið „blankir“ og ekki haft fje til markaðsleita. Sú tilraun í þessu efni, sem mest hefir borið á, er för Pjeturs Ólafssonar til Suður-Ameríku, enda var sú för kostuð af ríkinu. Frá þessum manni hafa komið ýmsar bendingar, en mjer er ekki kunnugt, að farið hafi verið eftir þeim, enda slíkt ekki hægt nema með talsverðum kostnaði við fyrstu tilraunir. En sá fjárstuðningur, er með þarf, fengist með fyrirkomulagi því, sem felst í þessu frv. Þá höfum við umboðsmann í Miðjarðarhafslöndunum, sem kostaður er að 1/3 af ríkinu, en 2/3 af bönkunum. Það eru nú misjafnir dómar um gagnsemi slíks umboðsmanns, en það er þó ríkið, sem kostar þá, en ekki útgerðarmenn. Þar sem er viðurkent, að þjóðinni í heild er það fyrir miklu, að þessum málum sje skipað á skynsamlegan hátt, svo komist verði hjá tjóni því og hruni, sem dunið hefir yfir á síðastliðnum árum, vegna mistaka á fisksölunni, þá álít jeg ekkert áhorfsmál, að ríkið taki slíka verslun sem þessa að sjer. Það er örugt, að hægt er að fá nóg af hæfum og trúverðugum mönnum til þess að standa fyrir slíku fyrirtæki. Að þessu sinni skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um málið, en vona, að hv. deild vísi því til 2. umr. og hv. sjútvn.

Jóhann Jósefsson Háttv. 5. landsk. (JBald) hefir nú komið fram með frv. þetta í þessari hv. deild, og er það sama frv., sem hann hefir verið að flytja á undanförnum árum í hv.Nd. Miklu af því, sem menn hafa áður haft í móti þessu máli og því fyrirkomulagi, sem frv. fer fram á, mundi vera rutt úr vegi, ef allar staðhæfingar hv.flm. væri á rökum bygðar. En því miður er frv. þetta svo, að það má frekar skoðast sem stefnuskrá eða trúarjátning hv.flm., og hann á alveg eftir, enn sem fyr, að sanna, að undirstaðan sje rjett. Hv. flm. byrjaði á því, að skýra hv. deild frá því, að hann talaði fyrir munn hinna smærri útgerðarmanna. Jeg veit ekki hvenær þeir hafa falið hv.flm. að bera fram frv. um ríkiseinkasölu á saltfiski, eða meiri hluti þeirra. Hann getur ef til vill bent á ýmsa menn, sem í vandræðum sínum hafa hugsað sjer að koma mætti versluninni í betra horf með þessu fyrirkomulagi. En jeg mótmæli því, að þótt talað sje um „smærri útgerðarmenn“, þá sje meiri hluti þeirra þessu fylgjandi, og jeg mótmæli því, að það sje þjóðarvilji, að hlaupa þetta gönuskeið, sem frv. fer fram á. Allir menn vita, að það er því miður alt of satt, sem hv.flm. sagði, að mikil áhætta fylgir fiskversluninni. Þeir, sem aðallega hafa fengist við hana, hafa orðið yfir stórtjóni hvað eftir annað og á ýmsum tímum. Það getur verið, að hv.flm. álíti sjálfur, að hægt sje að draga úr áhættunni með því fyrirkomulagi, sem hann fer fram á. En þó er það svo, að „teoretiskt“ má sýna það, að líkurnar eru miklu meiri til þess, að áhættan ykist með þessu fyrirkomulagi. Jeg skal aðeins benda á það, að það yrði enginn leikur fyrir okkar land sú tilraun, að hafa ríkiseinkasölu á aðalútflutningsvöru okkar, en eiga keppinauta alt um kring, er versla með sömu vöru í frjálsri samkepni. Það má líka benda á það, að hringmyndanir eru ekki vel sjeðar meðal neytenda, og að miklu meiri líkur eru til þess, að svona fullkominn hringur mætti stórum meiri mótspyrnu heldur en sölusamlag. Sú áhætta, er hv.flm. álítur að hverfi með ríkiseinkasölu og fyrir það, að framboð verði aldrei of mikið nje óreglulegt, mundi fremur aukast. Því að þótt afnuminn yrði sá agnúi, sem er á sölufyrirkomulaginu, þá mundi það hvergi nærri vega upp á móti þeirri hættu, sem því fylgir, að einkasölufyrirkomulagið yrði tekið óstint upp af þeim, sem við erum upp á komnir með það, að jeta fisk okkar. Og það er ekki síst áhættan við söluna, er ætti að hafa þá verkan, að menn hikuðu við að taka hana af mörgum herðum, sem hún nú hvílir á, og demba henni yfir á ríkið með lagaboði. Enn sem komið er munu þess eigi mörg dæmi, að tap fiskútflytjenda hafi bitnað beinlínis á fiskframleiðendum. Að minsta kosti munu ekki hafa orðið mikil brögð að því, eða svikum um borgun, af hálfu útflytjenda, vegna þess að þeir hafi beðið tjón. Hv. flm. mintist á samtök útgerðarmanna um fisksölu, og dró af því þá ályktun, að engin lagfæring fengist, nema með löggjöf. En hann álítur, að lagaboð þurfi alstaðar að koma til, og er því þetta skiljanlegt. En jeg held því fram, að samtök útgerðarmanna sjeu ekki svo reynd enn, að hv. Alþingi eigi að taka fyrir kverkar þeim. Mjer þótti hv.flm. ekki sanngjarn í garð þeirra manna, er ekki hafa getað fallist á till. hans. Hann sagði, að þeir gerðu það vegna þess, að þetta væri „princip“-mál, en ekki vegna þess, að þeir sjái ekki, að stefnan sje rjett. Jeg hygg, að sanni nær væri að segja það, að menn sjá, að stefnan er ekki rjett, heldur en að þeir geri það af þráa eða óþekt, að fallast ekki á till.hv.flm. Hann hefir ekki gert neina tilraun til að sanna, að ríkiseinkasala mundi bera góðan árangur, enda getur hann ekki bent á nein dæmi þess, hvorki hjer nje í öðrum löndum. Eitt ríki hefir farið út á þessa braut, en sneri fljótt af henni aftur, og þó eigi fyr en bæði einstaklingar og þjóð höfðu beðið stórtjón af flaninu. Það þarf meira til en að hv.flm. leggi hjer fram slíkt frv. sem þetta og segi, að það bæti úr göllunum. Hann sagði að vísu, að kostum einkasölu hefði aldrei verið mótmælt með rökum. Það nægir ekki heldur. Hann ætti fyrst að færa fram rök fyrir kostum hennar - en það getur hann ekki, eins og jeg drap á áðan. Ríkisverslun er ekki eins mikið allsherjar hjálparmeðal til viðrjettingar eins og hv.flm. og flokksbræður hans halda. Hv. flm. mintist á stríðsárin, og að þá hefði verslunin verið í höndum ríkisins. En þetta er óheppilegt dæmi, því að ástæður voru þá allar aðrar en nú. Við urðum þá að gera samning við eitt ríki um það, að láta af hendi allan okkar fisk, án nokkurs tillits til þess, hvert markaðsverð fiskjar var. Þetta var stríðsráðstöfun af hálfu Breta, en þetta fyrirkomulag er ekki hægt að taka upp nú, því að þótt við vildum, gætum við ekki fengið neina þjóð til að semja við okkur um það, að kaupa alla fiskframleiðslu okkar fyrir fyrirfram ákveðið verð, eins og þá var. Þetta dæmi var því rangt með farið af hv.flm. og villandi fyrir þá, sem ekki vita, hvernig í málinu liggur. Þá sagði hv.flm., að útgerðarmenn hefði ekkert gert til þess að rannsaka markaði erlendis. Það er að vísu rjett, að þeir hafa ekki lagt fram fje handa sendimönnum, en útgerðin hefir borið sinn bróðurhluta af þessum kostnaði sem öðru, með fje því, er hún leggur í ríkissjóð árlega. Það væri fróðlegt fyrir okkur hjer að heyra og sjá, hverjar sannanir hv. 5. landsk. getur fært fyrir því, að fyrirkomulag það, er þetta frv. hans gerir ráð fyrir, geti reynst örugt til frambúðar, og hvar annarsstaðar það hefir gefist vel. Þegar hann hefir gert það, þá er ástæða til þess að rökræða við hann lengur. Jeg sje enga ástæðu til að vísa máli þessu til nefndar, nje ræða það á fleiri fundum hjer, því að það mun ekki leiða til þess árangurs, er hv.flm. vill.

Jónas Jónsson Jeg hefi ekki þá ánægju, að geta fylgst með hv. seinasta ræðumanni nje heldur hv.flm. Jeg álít, að báðir fari villir vegar. Hv. þm. Vestm. viðurkendi, að fyrirkomulag það, sem verið hefir á fisksölunni, sje ekki heppilegt. Jeg held, að allir sjeu sammála um, að eitt af því athugaverðasta við sölufyrirkomulagið hafi verið, að stórsalan hefir verið í höndum útlendinga, og að ástandið hefir farið versnandi. Einn maður hjer, sem oft hefir orðið gjaldþrota, mun enn vera stærsti fiskkaupmaðurinn. Hann var mikið riðinn við stofnun fiskhrings hjer á árunum, en það fyrirtæki fór á höfuðið. En næst, þegar samtök eru reynd í sömu átt meðal útgerðarmanna, þá rís þessi maður upp, og gefur þá hvor þá lýsingu á hinum, er ekki voru til þess fallnar, að gefa öðrum út í frá háar hugmyndir um þá. Ísland stendur nú mjög illa að vígi um fisksöluna. Það er ekki kunnugt, að þau firmu, er hafa mikla fiskframleiðslu undir höndum, eins og firma það, er hv.þm. Vestm. stendur að, hafi fastar söluskrifstofur í markaðslöndunum, nje hafi gert neinar gagnlegar tilraunir um það, að ná í nýja markaði, svo sem t. d. í Suður-Ameríku. Það er varla hægt að hugsa sjer meira ómyndar ástand en hjer að þessu leyti. Það má svo segja, að Íslendingar sjeu leiddir til höggs, líkt og Hólmverjar forðum. Þótt jeg búist ekki við því, að frv. þetta nái fram að ganga, get jeg ekki látið vera að benda útgerðarmönnum á, að hjer er ekki alt eins og það á að vera. Þetta fundu þeir að vísu í haust og gerðu þá með sjer samtök. En jeg heyri sagt, að enn hafi enginn grætt á þeim samtökum, nema þeir, sem voru utan við þau. Þeir hafi selt sinn fisk strax, hinir ekki. En þessi samtök sanna, að útgerðarmenn sjá nú, að undangengið ástand var óþolandi. Þó mega þeir vita, að það verður varla vinsælt til frambúðar, að hjer komi hlutafjelag fárra innlendra manna, er ætlar sjer að skamta öðrum útgerðarmönnum verð fyrir fiskinn. Þessi úrlausn málsins er ekki annað en leið að sama marki og frv. fer fram á að farin sje. Báðir álíta ástandið vont, og báðir eru í samræmi við straum þann, er liggur inn í framtíðina, báðir álíta, að stofna þurfi sterkan hring til að sjá um söluna. Þetta er sú stefna, er nú færist í aukana erlendis, og kemur síðast fram í nýjustu frjettum um stáliðnaðarsamsteypuna í Frakklandi, Þýskalandi og Belgíu, sem gerð er til þess að halda uppi verði á vörunum. Svo mikils virði þykir nútímamönnum þetta, að mestu hatursþjóðirnar í ófriðnum láta fornan fjandskap niður falla, vegna sameiginlegra hagsmuna allra aðila, um betri sölu á afurðum sínum. Þegar jeg lít á frv. það, er hjer liggur fyrir, þá finst mjer það annmörkum bundið, að fyrirmæli þessi komi til framkvæmda, enda þótt hugmyndin sje rjettmæt að vissu leyti. Setjum svo, að frv. verði samþykt, eins og nú er ástatt hjer á landi. Mjer skilst þá, að það fyrsta, sem gert yrði, væri, að ríkisstjórnin - sem hefir sýnt mikla andúð gegn því, sem frv. fer fram á - færi að framkvæma lögin og velja forstjóra, einn eða fleiri, til þess að standa fyrir málinu. Þetta álít jeg óheppilegt fyrir framgang þessa máls. Jeg held því fram, að ein af ástæðunum fyrir því, að svo vel tókst með landsverslunina á stríðsárunum, og steinolíu- og tóbaksverslunina, meðan landið rak þá einkasölu, hafi verið það, að mennirnir, sem voru valdir til þess að standa fyrir þessari íslensku landsverslun, höfðu trú á málinu og vildu leggja sitt besta fram. Aftur á móti gæti jeg hugsað mjer - án þess beinlínis að segja það til núverandi stjórnar - að ef einhver stjórn, sem tryði aðallega á „spekulation“ eða fjárhættuspil í sambandi við atvinnureksturinn, ætti að fara að útnefna forstjóra til þess að selja allan íslenskan fisk, þá hygg jeg það mundi verða harla lítil gleði fyrir hv. 5. landsk., þegar hann sæi framkvæmdirnar á þessu máli unnar af engum áhuga, og jafnvel af þeim mönnum, sem vildu láta þetta fyrirkomulag verða til skammar. Jeg tek dýpra í árinni: þótt stjórnin væri þessu ekki andvíg, væri hlutlaus, óskaði ekki að fyrirtækið færi á höfuðið, þá er samt sem áður mjög mikil hætta á, að það yrði að minsta kosti vakin tortrygni að ástæðulausu af ýmsum, sem að þessu standa, um það, að því væri illa stjórnað. Það eru til dæmi úr íslenskri verslunarsögu um það, að ástæðulaus tortrygni hefir verið vakin gegn opinberum framkvæmdum, af þessu tæi, af mönnum, sem hafa aðeins borið kala til ríkisstarfsemi. Ennfremur álít jeg, að meðan samkomulag er jafnilt og enn er milli þeirra tveggja aðila, sem standa að fiskframleiðslunni, þá sjeu litlar líkur til, að nokkur pólitísk stjórn mundi hitta á leið, sem yrði til lengdar farin, svipaða og í frv. er stungið upþ á. En jeg held hinsvegar, að ef tekið væri nokkuð frá báðum, sem hafa lagt til þessara mála, þá verði komist nær hinni rjettu leið. Útgerðarmenn hafa leitað til löggjafarvaldsins viðvíkjandi síldarverslun og beðið um lögvernd á einskonar fjelagsskap, sem þeir vildu stofna, til þess að koma henni í horf í sumar sem leið notaðist ekki sú heimild, sem þingið gaf í fyrra, af því að Íslendingar, sem háðir voru útlendum hagsmunum, beittu sjer mikið á móti þessu. Mjer er sagt, að nú líti þó fremur út fyrir, að íslenskir hagsmunir verði yfirsterkari, og standi nú til að freista að reyna þetta innlenda síldarfjelag. En fjelag þetta hefir einn galla. Það verður aðeins hringur stórra síldarkaupmanna og síldarframleiðenda. Það átti ekki að vera bygt á því, að allir síldarframleiðendur gætu fengið sannvirði fyrir sína vöru, eða hefðu ráð yfir fyrirtækinu. Það, sem hjálpað hefir bændum til þess að koma lagi á sína verslun, er að hafa með samvinnufjelögum myndað verslunarform, sem er eins sterkt út á við og nokkur hringur getur verið, en lætur þó alla njóta jafnrjettis inn á við, stóra og smáa. Jeg held í raun og veru, að ef það form, sem aðstandendur síldarfjelagsins í fyrra lögðu til grundvallar, er dálítið endurbætt, þannig, að allir, sem vinna að framleiðslunni, t. d. síldar- og fiskframleiðendur, hefðu atkvæðisrjett um, hvernig fjelagið starfaði og slíku samlagi væri gefin lögvernd til þess að fara með sölu á afurðum, þá mundi vera fundin sú leið, að bæði útgerðarmenn og verkamenn gætu verið ánægðir með sinn hlut, og að þá liði þjóðarbúskapurinn minna en nú, af þeirri gegndarlausu „spekulation“ og jafnvel fjárglæfrum, sem hafa komið fram í sölu þessara afurða okkar. Jeg geri þó alls ekki ráð fyrir, að nein slík brú verði bygð fyrst um sinn. Til þess er djúpið of mikið milli þeirra stjetta, sem vinna að fiskframleiðslunni. Jeg geri ráð fyrir því - því miður - að þau vandræði, sem nú eru og hafa verið, muni vara enn um allmörg ár. Þó er það ekki ósennilegt, að þessir tveir aðilar mætist á miðri leið, þannig, að þeir efni til fjelags um sölu á fiski og síld, sem sje háð þeim reglum - eins og venja er í lýðfrjálsu landi - sem það fólk setur, er vinnur að framleiðslunni, og fái svo þetta fjelag samskonar lögvernd og síldarsamlagið hefir fengið. Jeg býst við, að mönnum sje ljóst, að það þurfi nokkurn tíma til þess, að reynslan ali upp þá aðila, sem að þessu standa, þangað til þeir sjá, að eins og þeir vinna að framleiðslunni í fjelagi, eins eiga þeir að vinna að sölunni í fjelagi, og bera hver úr býtum eftir því, sem hann hefir til lagt. Jeg er ekki eins mikið gefinn fyrir það eins og sumir aðrir, að fella frv. frá umræðu, og þá ekki þetta frv., þar sem það er vitanlega alvarleg leit eftir umbótum. En jeg geri þó ekki ráð fyrir að geta fylgt þessu frv., eða þeim grundvelli, sem hjer er lagður, nema til 2. umr.

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg hjelt sannast að segja ekki, að hv.þm. Vestm. mundi standa upp og þruma af svona miklum móð á móti þessu frv., eins og hann hefir gert. Hann var talsvert harðorður í sinni ræðu, og að óþörfu, fanst mjer; því að jeg hafði ekki gefið ástæðu til þess með neinum af mínum ummælum, að hv.þm. þyrfti að bregða á þennan tón. En hann vill sýnilega ræða þetta mál meira með hálfgerðu karpi og köpuryrðum, heldur en ræða rökin með og móti. Hv. þm. reyndi tvisvar eða þrisvar að koma með útúrsnúninga úr mínum orðum, alveg að óþörfu. Og slíka hluti gera menn ekki í umræðum, nema því aðeins, að þeir hafi það á tilfinningunni, að þeirra málstaður sje veill. Sannast að segja hefi jeg sjaldan heyrt slíkt til þessa hv.þm.; svo að jeg dreg þá ályktun af hans ummælum, að rök mín fyrir þessu frv. hafi verið talsvert mikilvæg. Hv. þm. byrjaði með játningu um það, að miklum erfiðleikum væri rutt úr vegi, ef þessar staðhæfingar mínar væru á rökum bygðar. Jeg var nú, að jeg hjelt, ekki með neinar staðhæfingar; jeg var með mitt álit - og með líkurnar og rökin fyrir því, hvernig mundi takast, ef leið sú yrði farin, sem frv. bendir til. Hv. þm. sneri út úr, þegar hann sagði, að jeg þættist tala hjer fyrir munn smærri útgerðarmanna. Þetta sagði jeg aldrei. Jeg lýsti að vísu í minni framsöguræðu afstöðu útgerðarinnar til einkasölumálsins og sagði, að stærri útgerðarmenn hefðu lagst á móti, en margir þeir smærri lýst sig því máli fylgjandi. En þetta er ekki það sama og að jeg sje samkvæmt áskorun frá fjelagsskap smærri útgerðarmanna að bera þetta frv. fram. Því aðeins væri hægt að segja, að jeg talaði fyrir munn þeirra, ef jeg ræki þannig þeirra erindi. En það vita allir hv.þm., að þó nokkuð af smærri útgerðarmönnum álíta einkasöluna heppilega fyrir ríkið. Hv. þm. mótmælti, að það sje þjóðarvilji, sem liggur hjer á bak við. Það má lengi um það deila og verður kanske ekki sannað á hvorugan veginn, fyr en gengið er til þjóðaratkvæðis um málið. Hv. þm. var líka að tala um gönuskeið. Finst mjer óþarfi af honum að vera að nota slík stóryrði upp úr þurru. Var það þá ekki gönuskeið hjá hv.þm. í fyrra, þegar hann var að „trompa“ í gegn síldinni og snerist í málinu einu sinni eða tvisvar á tveim til þrem dögum, áður en hann lagði með frv. í deildinni.

Hvar eru sannanirnar fyrir því?

. Jeg leyfi mjer að koma með staðhæfingar og fylgi fordæmi hv.þm. sjálfs í því efni. Svo ætla jeg aðeins að vitna til samvisku hv.þm.; jeg veit hún talar í þessu máli. Við og við játaði hv.þm., gegnum sína ræðu, mistökin á sölu saltfisksins undanfarið. Hann játaði tapið - hið stórkostlega tap, á sölu saltfisksins undanfarin ár. En ef á einhverjum atvinnuvegi eru stórfeldar misfellur, þá sje jeg ekki annað en að það sje skylda löggjafarvaldsins að leitast við að laga þær misfellur, ef það stendur í valdi þess, - og því meiri skylda sem atvinnuvegurinn er stærri. Þá sagði hv.þm., að hringur útgerðarmanna mætti mótþróa erlendis, og hann gerði ráð fyrir, að einkasalan mætti meiri mótþróa. Þetta er sá höfuðmisskilningur, sem kom fram í síldarmálinu og víðar. Hringur einstakra manna mætir eðlilega meiri mótspyrnu en samtök heillar þjóðar. Spánverjar gætu frekar þolað, að allir landsmenn væru í einu samtaka um fiskverslunina, en gætu illa þolað, að örfáir stórir fiskútflyjendur væru að „spekúlera“ í að reyna að fá miklu hærra verð fyrir fiskinn heldur en smærri útgerðarmennirnir, sem þó afla meiri hluta fiskjarins. En þetta er það, sem hlýtur að verða með hringmyndun útgerðarmanna, því að þeir losa sig við þá smærri. Ennfremur talaði hv.þm. um, að jeg hefði borið útgerðarmönnum svik á brýn. Þetta er ekki rjett.

Útflytjendum, en ekki útgerðarmönnum

. Mjer datt heldur ekki á neinn hátt í hug að bera útflytjendum nein svik á brýn. En jeg sagði, að útgerðarmenn og útflytjendur, hinir smærri, hefðu tapað á þessu, hvernig „spekúlerað“ væri með framleiðsluna. En úr því að þessi hugsun er svona ofarlega í hv.þm., þá lítur út fyrir, að hann viti, að svik hafi átt sjer stað. Setjum nú svo, að smærri útgerðarmenn sjeu að selja hv.þm. Vestm. eða 2. þm. G.-K., sem báðir eru stórir fiskverslunarmenn, og fái sína borgun, en svo treysti þessir herrar á bankana og sitji á fiskframleiðslunni. Þeir ætla að bíða svo sem þrjá mánuði, í því trausti, að skippundið hækki um 10–20 krónur. Þá kemur það fyrir, að útreikningurinn bregst og fiskurinn fellur. Að vísu tapa þeir sjálfir. En sjá ekki allir, að þessi „spekulation“ hefir bitnað á smærri útgerðarmönnum, þannig, að á næsta framleiðslutímabili fá þeir skellinn, í lækkuðu fiskverði, vegna „spekulationa“ útflytjendanna. Það er þetta, sem jeg átti við, þegar jeg talaði um það, sem bitnaði á smærri fiskframleiðendum. Þetta er svo augljóst, að hvert barn skilur það; hv.þm. Vestm. skilur það líka, ef hann vill skilja á annað borð. Hv. þm. vildi fara þá leið að læra af reynslu þeirri, sem menn vænta af þeim samtökum útgerðarmanna, sem nú er stofnað til. Sannleikurinn er sá, að það er ekki nema nokkur hluti útgerðarmanna í þessum samtökum. Og það er sagt, að þeim, sem eru í samtökunum, hafi gengið miklu ver að selja, af því að nokkrir eru fyrir utan, og þeir ekki láir. Þetta bendir einmitt til þess, að nauðsyn sje að lögþvinga menn til þess að vera í einum fjelagsskap um söluna. Hv. þm. gat náttúrlega djarft úr flokki talað um þekkingu á sjávarútvegi og fiskverslun, því að mikið hefir hann við það fengist. Og vitanlega getur hann í trausti þessarar visku sinnar borið mjer á brýn, að mig vanti öll skilyrði til að sanna, að þetta fyrirkomulag, sem jeg sting upp á, sje gott - sem á að þýða það, að jeg hafi ekki vit á fiskverslun, og hafi því ekki leyfi til að tala í þessu máli. Það vill nú svo til, að hv.þm. Vestm. hefir ekki vald til þess að fyrirskipa, hvað menn megi flytja á þingi.

Hv. þm. er að tala um eitthvað, sem jeg hefi aldrei sagt!

. Mjer þykir vant um, ef hv.þm. vill taka þetta aftur.

Jeg þarf ekkert að taka aftur

. Hv. þm. sagði, að flutningsmann vantaði skilyrði til að sanna, að þetta fyrirkomulag væri gott. Þetta er ekki hægt að skilja nema á einn veg, sem sje, að þm. álíti, að jeg hafi enga þekkingu til þess að dæma um þessa hluti, af því að jeg hefi ekki fengist við saltfiskssölu. En jafnvel þótt leikmenn sjeu, geta þeir sagt sitt álit og bent á galla á einu og öðru fyrirkomulagi - og gallarnir á fisksölufyrirkomulaginu leyna sjer ekki. - Jeg gæti náttúrlega svarað í sama tón, þegar hann segir, að jeg hafi ekki sannað kosti einkasölunnar, og sagt, að hann hafi heldur ekki sannað kosti frjálsrar verslunar. Hann játaði sjálfur, að alt væri í vandræðum hjá þeim með fiskverslunina. Hann gat líka heyrt það, sem jeg sagði í fyrstu, og er mikill kostur á einkasölunni, að það er hægt að miðla framboðinu, ef alt er á einni hendi. Það er hægt að láta hæfilega mikið af fiski til markaðslandanna, svo að ekki safnist fyrir og komi sveiflum á verðlagið, sem altaf eru til bölvunar. Það er hægt að koma í veg fyrir það, sem sagt er að spilli mest fyrir sölunni á Ítalíu og Spáni, að fiskurinn sje seldur í umboðssölu, þar sem umbjóðandi getur í raun og veru látið hann fyrir hvaða verð sem honum sýnist. Og með einkasölunni er lagt fram fje, sem nota á til þess að efla markað fyrir fisk. Þetta eru alt saman kostir, sem jeg álít vert að taka til athugunar og sjeu fullkomin rök í málinu. Þá er að víkja að samtökum útgerðarmanna og reynslunni af þeim. Hv. þm. veit vel, að þótt reynd væru samtök 1923, þá fór alt í hundana. Hann veit líka, að útgerðarmenn fengu - meðal annars fyrir hans tilstilli - lögvernd á síldarsölufjelagsskap; og hann veit, að útgerðarmenn og stjórnin gugnuðu við að koma því í framkvæmd. Jeg hefi fært fram margvísleg rök fyrir því, að ríkiseinkasalan muni hafa marga kosti og verða betri en það fyrirkomulag, seni við nú búum við og öllum kemur saman um, að sje vont. Svo fór hv.þm. að verða drýldinn í lok ræðu sinnar, og ætlaði að höggva stórt. Hann spurði: Hvaða tryggingu ætlar þingmaðurinn að setja fyrir því, að fyrirkomulagið reynist vel? Mig langar þá til að spyrja hann sem útvegsmann: Hvaða tryggingu setur hann fyrir því, að hann fari vel með fisksöluumboð sitt? Þegar hv.þm. leggur fram þessa tryggingu sína og sinna stjettarbræðra, þá skal jeg koma með þær tryggingar, sem jeg hefi upp á að bjóða. Jeg skil ekki, hvað hv.þm. meinar með þessu; hygg það sje helst sagt út í loftið, vegna rökþrota. Nei, þeir háttvirtu fiskútflytjendur geta ekki heimtað tryggingu af þeim, sem stinga upp á nýju fyrirkomulagi. Miklu fremur ætti að draga þá til reikningsskapar fyrir meðferðina á fisksölunni á undanförnum árum. Það er ekkert leyndarmál, að margir fisksölumenn hafa hagað sjer þannig, að þeir hafa skaðað landsmenn um margar miljónir króna. Jeg hefi ekki minst á þessa útlendu fisksölumenn; en þeir hafa hagað sjer svipað og þeir innlendu. Mistök hafa orðið hjá báðum, hjá báðum „spekulation“ og miljónatöp, og afleiðingarnar hafa orðið svipaðar af verkum þeirra beggja. Hv. 1. landsk. vill ekki fallast á það fyrirkomulag, sem í frv. er stungið upp á. Hann er með sína samvinnu í svipaða átt og síldarsamlagið og samvinna bænda um sölu á kjöti. En jeg er hræddur um, að þessi samvinna mundi nú ekki blessast, mundi ekki verða gerð af frjálsum vilja. Og ef einhver samtök yrðu, þá mundu það verða örfáir menn, sem gætu mestu ráðið, en hinir smærri yrðu svo útundan. Jeg er ekki eins hræddur eins og hv. 1. landsk. um það, að stjórnin, sem fengi slíkt fyrirkomulag til framkvæmda, mundi gera sitt til að eyðileggja það, með því að skipa þá menn til að stjórna því, sem vildu það feigt. Jeg trúi því ekki, að nokkur stjórn mundi haga sjer þannig, því það væri hreint og beint glæpsamlegt, ef slíkt væri gert vísvitandi. Reynslan hefir sýnt, að hæfir menn hafa fengist til að stjórna verslunarfyrirtækjum landsins. og því er engin ástæða til að vantreysta því, að enn geti fengist hæfir menn til slíkra starfa.

Jóhann Jósefsson Jeg vil ekki hræða hv. 5. landsk. með því að vera of hávær. Skal jeg því reyna að tala í eins mildum tón og mjer þykir líklegt að hv.þm. geti felt sig við. En það verð jeg að segja honum, að jeg reyndi alls ekki að snúa út úr orðum hans. Ef um væri að ræða einhverja samkepni okkar á milli í útúrsnúningum, yrði jeg að játa, að þar lægi jeg undir. Þeir, sem eyru hafa og heyra vilja í hv. deild, hafa getað heyrt, hvernig hann sneri út úr orðum mínum.  Það er einkennilegt um þá báða, hv. 1. landsk. og hv. 5. landsk., að við hvorugan er hægt að tala um mál, nema draga ýmsa menn inn í umræðurnar. Þeir drógu mig báðir inn í þetta fisksölunál, en það er sannast að segja, að jeg stend þar ekki svo framarlega, að til þess væri nokkur ástæða. Það bendir á andlegan skyldleika með þessum tveim hv.þm., að báðum skuli vera þetta jafntamt. Jeg skal fyrst koma að síldar-einkasölufrv. frá í fyrra. Jeg leiði hjá mjer að eyða orðum að hringsnúningsstaðhæfingu hv. 5. landsk. Jeg var með því, að stjórninni væri veitt heimild til að gefa ákveðnum mönnum einkaleyfi á síldarsölu. Rök mín fyrir þeirri skoðun eru skráð í þingtíðindunum frá í fyrra, og jeg sje ekki ástæðu til að endurtaka þau. En þar lá til grundvallar alt annað ástand en hjer er um að ræða. Þá var verið að útiloka leppmensku fyrir útlendinga, sem hafði skaðleg áhrif á síldarsöluna. Hjer er engu slíku til að dreifa. Þá þótti hv.þm. (JBald) hlaupa á snærið hjá sjer, að jeg skyldi játa, að tap hefði stundum orðið á fisksölunni. Þvílík frjett! Jeg held það sje nú svo um flestar atvinnugreinir, að á þeim verði tap við og við. En það er sitthvað, að vilja lögleiða ríkiseinkasölu á fiski eða segja, að alt sje gott eins og nú er. Jeg hefi verið fús á að viðurkenna ýmsa galla á fyrikomulaginu. En jeg er ekki svo ósanngjarn í garð þeirra manna, sem með söluna fara, að gera þær kröfur, að þeim skjátlist aldrei. Það gerir enginn sanngjarn maður. Það getur sá einn gert, sem ekki hefir þekkingu á málinu. Hv. þm. (JBald) þótti jeg bregða sjer um þekkingarleysi. Það gerði jeg ekki. Hann hefir greinilegast sýnt það sjálfur, með ræðum sínum. Það getur verið, að í stöku tilfellum megi kenna þeim um mistök, sem með söluna fara. En oft valda þeim óviðráðanlegar ástæður, sem ekki eru útilokaðar með slíku frv. sem þessu. Við getum ekki sett lög um, hvað Spánverjar skuli neyta mikils fiskjar, nje af hvaða þjóðum þeir skuli kaupa. Atriðið, sem mestum örðugleikum veldur á fisksölunni, er það, að framboðið á markaðinum er meira en neyslan. En neyslan er minni en verið gæti, vegna þess að kostnaðurinn við framleiðsluna er of mikill til þess að varan geti verið svo ódýr sem skyldi. Þetta eru ástæður, sem ekki mundu lagast með ríkiseinkasölu. Framleiðslukostnaður mundi ekki breytast, neysla fiskjar ekki vaxa og samkepni frá Noregi, Englandi og Nýfundnalandi mundi haga sjer eins, hvort sem hjer væri lögleidd einkasala eða ekki. Jeg hjelt því fram, að þar sem vitanlegt væri, að samtök fiskeiganda hjer hefðu valdið óánægju á Spáni, væri líklegt, að ríkiseinkasala mundi verða orsök til enn sterkari mótstöðu. Hv. 5. landsk. andmælti þessu; hjelt, að Spánverjar mundu kyssa á vöndinn og sætta sig við þetta fyrirkomulag, ef það væri aðeins lög. Við höfum nú dæmin fyrir okkur um slík lagaboð, t. d. þegar hjer var lögleitt að flytja ekki inn vín. Öllum er kunnugt, að Spánverjar neyddu okkur til að leyfa innflutning ýmissa víntegunda. Þetta bendir á, að þeir mundu ekki taka lögum um ríkiseinkasölu á fiski með þögn og þolinmæði. Við vitum, að hjer voru gömul samtök um bindindi áður en bannlögin voru sett, og Spánverjar skiftu sjer ekki af því. Það var ekki fyr en lög voru sett um þetta efni, að þeir ljetu til sín taka. Þetta sannar mitt mál um það, að ríkiseinkasala mundi mæta meiri mótspyrnu en samtök einstakra manna. Um það er annars það að segja, að jeg er þeirrar skoðunar, að sú tilraun, sem gerð hefir verið, muni leiða í ljós, að slík samtök geti tekist. Hitt er vafamál, að rjett sje að hafa þau svo víðtæk, að sömu samtökin nái um alt land. Því hefir verið haldið fram í einu blaði, að betur mundi henta, að samtökin væru fleiri, og jeg stend nærri því að fallast á, að öll hjeruð eigi ekki samleið í þessu máli. Tegundir fiskjar eru talsvert mismunandi eftir landshlutum. Hv. þm. (JBald) mintist á, að jeg hefði sagt, að hann færði engin rök fyrir því, að þetta fyrirkomulag mundi reynast betur og vildi láta mig sanna, að hið gamla væri betra. En honum sjest yfir það, að við núverandi fyrirkomulag erum við uppaldir, og jeg get ekki sjeð, að það sje okkar hlutverk að sanna, að það sje hið besta; a. m. k. tek jeg það ekki að mjer, fyr en jeg hefi játað, að ekki megi bæta fiskverslunina. Það verður víst örðugt, að fá nokkurn til að segja, að það fyrirkomulag útgerðarinnar og fiskverslunarinnar, sem við búum við, sje hið ákjósanlegasta. En það þarf áreiðanlega meira til að bæta úr göllunum en að skrifa nokkrar línur á blað og leggja fram sem frv. til laga. Jeg lít svo á, að þetta mál sje of alvarlegt til þess að hrapa að breytingum, að undangengnum röklausum staðhæfingum stefnuskrármanna, rannsóknarlaust og fordæmislaust Hið eina fordæmi, sem til er, er frá Nýfundnalandi, og það bendir í gagnstæða átt. Jeg bað hv.þm. að leggja fram líkur fyrir því, af reynslu annara þjóða, að þetta fyrirkomulag mundi reynast haldgott. Hann leiddi það alveg hjá sjer. Meðan hann færir ekki fram sterkari rök en þau, að segja, að líkur sjeu til, að einkasalan reynist skár en núverandi fyrirkomulag, finst mjer harla óforsvaranlegt að leggja út á einkasölubraut með aðalafurðir landsmanna.

Ingvar Pálmason Jeg skal ekki tefja umræðurnar lengi. Hvað sem þessu frv. líður, væri þó full ástæða til að ræða fisksölumálið ítarlega. Það er eitt af okkar mestu vandamálum, og allir játa, að það sje í ólagi. Það hryggir mig því, hve hjer er sýnt mikið áhugaleysi fyrir þessu máli, þar sem stundum er ekki nema helmingur deildarmanna á fundi. Mjer þykir líka leitt, að hæstv. atvrh. skuli ekki vera viðstaddur, ef heilsa hans leyfir. Jeg skal ekki blanda mjer inn í deilur þeirra hv. 5. landsk. og hv.þm. Vestm. Það var samt eitt atriði í fyrri ræðu hv.þm. Vestm., sem mjer finst deildinni ekki samboðið að fylgja. Hann sagðist ekki sjá ástæðu til að eyða miklum tíma til að ræða þetta mál. Það hryggir mig, að maður úr flokki sjávarútvegsmanna skuli tala svo. Þetta frv. er þó einasta bjargráðið, sem borið er fram í þessu máli. Hv. 5. landsk. ber það fram sem bjargráð, þótt það ef til vill yrði það ekki í reyndinni. Mjer finst skylda okkar, ef við getum ekki fallist á þetta frv., að reyna að koma með annað betra. Hvort sem frv. fær fylgi í þessum búningi eða ekki, finst mjer líklegt, að eitthvað gott geti sprottið af umræðum um málið. Jeg treysti mjer ekki að koma með neinar sannanir fyrir því, að þetta frv. reynist vel í framtíðinni. En þetta er þó leið, sem sjálfsagt er að athuga. Svipuð leið virðist raunar vaka fyrir hv.þm. Vestm., þó í öðru formi sje. Aðalatriðið í mínum augum er það, að reynt sje að afla rýmri markaðs fyrir saltfisk en nú er. Jeg hefi aldrei haft eins bjargfasta trú á Spánarmarkaðinum og hv.þm. Vestm. Jeg lít svo á, að það hafi orðið landinu til stórtjóns, hve fast við höfum bundið okkur við Spánarmarkaðinn. - En í sambandi við þetta mál hefði mjer þótt æskilegt, að fá skýrslu frá hæstv. atvrh. um árangur af starfsemi erindrekans á Spáni. Hv. deild er kunnugt, að jeg var mótfallinn þeirri embættisstofnun, af því jeg áleit, að þar væri ekki bygt á rjettum grundvelli. Jeg áleit, að ekki væri mest þörf erindreka á Spáni, heldur þar, sem þarf að brjóta markaðinum nýjar leiðir. Jeg álít nú tíma til þess kominn, að þing og þjóð fái að heyra skýrslu um árangur þessa erindrekastarfs. Jeg skal ekki fara lengra út í þetta að sinni. En fáist ekki svar við þetta tækifæri, geri jeg ráð fyrir að bera fram fyrirspurn síðar. En um frv. er það að segja, að mjer finst deildin ekki, sóma síns vegna, geta felt það frá 2. umr., nema kjarni þess sje þá tekinn upp í annari mynd.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 2. þm. S.-M. beindi fyrirspurn til atvrh. um árangur af starfi fiskifulltrúans á Spáni, og gat hann þess, að ef ekki fengist fullnægjandi svar nú, mundi hann bera fram þessa fyrirspurn seinna, á þann hátt, sem þingsköp mæla fyrir. Hv. þm. (IP) gat sjeð, að atvrh. er ekki viðstaddur. 

Flm. (Jón Baldvinsson) Jeg get verið þakklátur hv.þm. Vestm. fyrir það, að tónninn í ræðu hans var alt annar nú en áður. Mjer þykir vænt um að hafa fengið hann til að ræða þetta mál á sómasamlegan hátt. Það er alveg rjett, að við getum ekki lögboðið Spánverjum, hvað þeir eigi að jeta, en við getum skipulagt, hvernig við högum versluninni og reynt að selja öðrum einhvern hluta af þessu, sem við sendum til Spánar. Það geta verið mörg lönd enn, þar sem við gætum fengið markað fyrir fiskinn. En það hefir komið í ljós, að útgerðarmenn okkar reyna ekkert til þess. Það, sem verst er, er það, að eitt land getur sett okkur stólinn fyrir dyrnar, og hefir þegar sett okkur skilyrði fyrir því, hvaða lög við mættum hafa hjer í landi. Þá blandaði hv.þm. ófyrirsynju inn í þetta framleiðslukostnaðinum. Frv. tekur ekki til þess, heldur aðeins til fyrirkomulags sölunnar. Það er rjett, að kostnaðurinn breytist ekki, þó að einkasalan komist á. En það er einmitt skoðun hv.þm. (JJós), að það sje nóg að hafa samtök milli helstu manna í hverri stjett, milli hinna stærri atvinnurekenda 

Alveg rjett!

. Það þykir mjer vænt um að heyra. Mjer þætti það hart, ef sjálfur stjórnarflokkurinn vildi hindra framgang máls, sem miðar að því að leiðrjetta galla á sölufyrirkomulagi afurða okkar, og sem allir játa, að sje ábótavant og þurfi nauðsynlega að ráða fram úr. Enda þótt tónn hv.þm. væri vingjarnlegri nú en áður, gat hann ekki stilt sig um að bregða mjer um þekkingarskort. Jeg verð að segja, og jeg vænti, að hv.þdm. verði mjer sammála um það, að hv.þm. Vestm. hafi ekki kafnað í vitinu í sínum umræðum um þetta mál. Hann sagði, að Spánverjar mundu frekar setja sig upp á móti ríkiseinkasölu en samtökum einstakra manna, og tók hann þar til dæmis, að þeir ljetu afskiftalausa bindindsstarfsemi í landinu. Það er nú kanske ekki komið til enn. En hitt er ákaflega ólíklegt, að Spánverjar settu sig frekar á móti ríkiseinkasölu, heldur en á móti „hring“ einstakra manna. Hv. þm. mega vera vissir um, að þó að þeir geti nú hindrað það, að einkasala á saltfiski verði rædd í nefnd, geta þeir ekki komist hjá að ræða málið. Útgerðarmennirnir viðurkenna veilurnar. Þeir eru að mynda samtök sín á milli ár eftir ár, en það er óhætt að segja, að þeir sviki þau samtök jafnóðum. Samt sem áður trássast menn við að taka þetta til athugunar og fara þá leið, sem langsterkastar líkur eru til að verði leið út úr vandræðunum. Hv. þm. sagði, að jeg hefði sagt, að líkur væru fyrir því, að fyrirkomulagið yrði skárra. Það má vera, að jeg hafi tekið svo til orða, og af hæversku ekki notað sterkari orð. En jeg er sannfærður um, að það mundi verða stórkostleg bót, ef einkasala kæmist á, enda getur hv.þm. ekki hrakið ástæður mínar fyrir kostum einkasölunnar.

Jóhann Jósefsson Sú sannfæring, sem hv.þm. (JBald) mintist á í lok ræðu sinnar, er eflaust til, og væri ljótt að efast um hana, þar sem þetta mun vera í 6. eða 7. sinn, sem hann flytur þetta frv.

Kvenrjettindamálið var flutt í 20 ár!

. Enginn efast um hans sannfæringu. Þrátt fyrir það leiðir ekki nauðsynlega þar af, að þetta sje hin eina rjetta leið. Og jeg vil taka það fram, að það er ekki þetta fyrirkomulag eitt, sem gæti haft þá kosti, sem hv.þm. talar svo mikið um. Hv. þm. heldur því fram, að við, sem könnumst við, að ekki sje alt í lagi, viljum þó hvergi breyta til. En það er ekki sama og að vilja hvergi breyta til, að gera ekki þetta stóra stökk, sem hann vill gera og sem jeg álit stórhættulegt, bæði fyrir ríkissjóð og þjóðina í heild sinni. Um hitt eru allir sammála, að þessi grein atvinnurekstrarins þarf á ýmsum sviðum umbóta við. Þá var það ekki ófyrirsynju, að jeg mintist á framleiðslukostnaðinn, enda veit hv.þm. sjálfur, að hann er ekki lítilsvert atriði. Sje hann of mikill, verður ríkið, eins og hver annar, að selja vöruna undir sannvirði. Jeg held nú, að það hafi ekki mikla þýðingu fyrir fiskverslun í heild sinni, að vera að elta lengur ólar við þetta. Það er furðulegt, eftir að hv.þm. er í mörg ár búinn að tala um þetta, að hann skuli geta talað eins ljettúðlega og hann hefir nú gert og látið meiri hluta orða sinna snúast um það, sem andstæðingar hans hafa ekki sagt. Þá vil jeg beina því til hv. 2. þm. S.-M., að það, sem hjer liggur fyrir, nefnilega einkasala á saltfiski, útilokar ekki, að rætt sje um saltfisksölu í heild sinni. En jeg býst ekki við, að þetta frv. beri árangur. Reynslan hefir ekki sýnt það, og jeg sje ekki, að þingið sje svo breytt frá því í fyrra, að þetta mál fái öðruvísi undirtektir en það hefir fengið hingað til.

Ingvar Pálmason Jeg viðurkenni fúslega, að jeg finn, að það er rjett hjá hæstv. fjrh., að það er ekki sanngjarnt að ætlast til, að hverskonar fyrirspurnum til stjórnarinnar verði svarað samstundis, og geri jeg því ekki frekari kröfur nú. Jeg geri ekki ráð fyrir svari, nema fyrirspurn mín komi fram á þann hátt, sem þingsköp mæla fyrir. Hv. þm. Vestm. þarf jeg ekki að svara miklu. Jeg skal viðurkenna, að umr. um þetta mál, eins og þær hafa farið fram í dag, færa oss ekki mikið nær takmarkinu. En jeg býst við, að athugun í nefnd gæti fært oss feti nær því. Hv. þm. Vestm. hefir ekki bætt úr þeirri kvörtun minni, að ekki sæist bóla á neinu öðru til umbóta.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er ekki meining mín að gefa á nokkurn hátt í skyn, að atvrh. mundi ekki vilja gefa þm. upplýsingar, nema fram kæmi formlegar fyrirspurnir. Jeg vænti, að hv.þm. sjeu mjer sammála um, að hann hefir einmitt verið mjög greiðugur á að gefa ýmsar upplýsingar, en það getur vitanlega tekið dálítinn tíma að taka þær saman.