Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Emil Jónsson): N. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. með örfáum orðalagsbreytingum. Til þess að fyrirbyggja misskilning vill n. setja orðið „torf“ í staðinn fyrir: íslenzk jarðvegsefni, því að það er það, sem átt er við með frv. - Þá er önnur lítilfjörleg breyt., sem n. vill gera á frv., og hún er sú, að ef framleiðslan stöðvast í 3 ár og ekki verður neitt af henni unnið á því tímabili, þá falli einkaleyfið úr gildi. N. var sammála um þessar brtt. Auk þess hefir hv. 6. þm. Reykv. áskilið sér rétt til að bera fram brtt. um leyfistímann. N. leggur því til, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.



Ég á hér brtt. við þetta frv. á þskj. 393. Eins og hv. þm. er kunnugt, er orðið nokkuð mikið um það, að þingið sé beðið um að lögfesta einkaleyfi, og er ekki laust við, að það sé farin að stafa nokkur hætta af því, að menn hlaupa með hverskonar hluti inn á einkaleyfisbrautina, þó að manni sýnist, að slík framleiðsla, sem beðið er um einkaleyfi á, myndi vel geta þrifizt alveg frjálst. Nú er það svo, að þegar svo stendur á, að leggja verður í allmikinn byrjunarkostnað, annaðhvort til þess að koma á fót dýrum rekstri, eða ef um útflutningsvörur er að ræða, sem vinna þarf markaði erlendis með allverulegum kostnaði, þá hefir þótt sanngjarnt að tryggja mönnum einhvern dálítinn frið til þess að koma þessu í kring, þannig að byrjendurnir séu ekki notaðir til þess að brjóta leiðina, og svo vaði aðrir á hæla þeim, áður en þeir hafa fengið uppborinn þann kostnað, sem þeir hafa haft af því að yfirvinna byrjunarörðugleikana. En sökum þess. að þessar einkaleyfisbeiðnir eru orðnar svo margar og á svo mörgum sviðum, þá hafa nokkrir þm., a. m. k. ég, og sjálfsagt margir fleiri, orðið dálítið varfærnir og tortryggnir gagnvart þessum einkaleyfisbeiðnum. Flest af því, sem komið hefir hér til d., hefir farið til iðnn., sem ég á sæti í, og n. hefir viljað lita frjálslega á þessi mál, en hinsvegar tryggja þjóðfélagið fyrir því, að framleiðslusviðið færðist í óeðlileg bönd. Það hefir orðið okkar fangaráð, að sinna yfirleitt þessum beiðnum, en hafa einkaleyfistímann svo stuttan, að ekki geti varðað neinni röskun á eðlilegri framleiðslu í landinu, og höfum við yfirleitt bundið okkur við 5 ára einkaleyfi. Að sjálfsögðu getur ekki nákvæmlega sami tími átt við um allt slíkt. Það fer nokkuð eftir því, hve byrjunarörðugleikarnir eru miklir. En þá má framlengja einkaleyfistímann, ef rök koma fyrir þörf þess. Við höfum nú litið svo á viðvíkjandi þessu máli, að stofnkostnaðurinn muni geta orðið talsvert mikill. Það er þó vafasamt, því að það fer eftir því, hvora leiðina einkaleyfishafi velur. Einkaleyfisbeiðendur hafa farið allfreklega í beiðni sinni hvað tímalengdina snertir. Þeir báðu upphaflega um 20 ár, en Ed. færði tímann niður í 15 ár. Það er samt þrefalt lengri tími en við í iðnn. þessarar hv. d. höfum yfirleitt mælt með. Nú varð meir hl. n., að ég held, þeirrar skoðunar, að bezt væri að láta þetta fljóta svona, en ég álít samt ekki rétt að hafa tímann svo langan, ekki aðeins með tilliti til þess, að það er mjög vafasamt, hvort lagt verði í nokkurn verulegan kostnað, því að vera má, að þessi jarðvegsefni verði að vinna á þann hátt, að torfið verði pressað, en ekki þvegið út, þannig að ekki verði unnið úr því á dýrasta hátt, heldur og með tilliti til þess að einkaleyfisbeiðandi fær, ef frv. verður að l., leyfi til þess að framselja leyfið í hendur erlendu félagi, og sé ég ekki annað en að það sé skynsamlegt að fara dálítið varlegar í þetta mál af þeirri ástæðu. Ég tel, að einkaleyfisbeiðendum sé fullur sómi sýndur með því að ætla þeim helmingi lengri einkaleyfistíma en við höfum yfirleitt gengið inn á. Þess vegna legg ég til, að einkaleyfistíminn verði 10 ár, og vænti ég, að hv. þdm. geti yfirleitt fallizt á, að það muni vera sanngjarnt. Ef það svo kæmi í ljós, að þetta yrði ekki rekið nema með einkaleyfisvernd, þá er náttúrlega alltaf opin leið til þess að framlengja einkaleyfistímann.

* Frsm. (Emil Jónsson): Ég þarf ekki að hafa þetta mörg orð. Í upphaflega frv. var einkaleyfistíminn áætlaður 20 ár, en Ed. stytti tímann niður í 15 ár. Var talið að varla væri hægt að hafa tímann styttri, og byggist það á því, eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að möguleikar eru fyrir því, að þetta verði unnið með svo stórfelldum tækjum, að stofnkostnaðurinn mundi nema upp undir 1 millj. kr., og til þess að geta haft sæmilegan tíma til þess að ganga frá afskriftum og afborgunum af þessum tækjum og koma rekstrinum á heilbrigðan grundvöll, er talið, að þessi tími megi varla vera skemmri. Þó að ódýrari aðferðin geti komið til greina, þá eru eins miklar líkur til þess, að hin aðferðin verði upp tekin. Við hinir nm. leggjum því til, að 15 ára leyfistíminn sé látinn haldast.



Út af því, sem hv. 7. landsk. sagði; þá vil ég taka það fram, að annar flm., sem mætti á fundi hjá okkur, taldi sig ekki geta sagt neitt um það, hvor vinnsluaðferðin yrði notuð. Mig minnir, að hann segði, að stofnkostnaðurinn gæti farið upp í 1/2 millj., ef hin dýrari aðferðin yrði notuð, en hann taldi eins líklegt, að höfð yrði ódýrari aðferðin, sem ekki myndi hafa mjög mikinn stofnkostnað í för með sér. Ef svo færi, að stofnkostnaðurinn yrði geysimikill og komið yrði upp einhverju verksmiðjubákni, þá er, eins og ég sagði áðan, alltaf opin leið fyrir löggjafarvaldið, að framlengja einkaleyfistímann. - Ég vil í þessu sambandi minna á það, að hér er ætlazt til, að gefið sé einkaleyfi til þess að vinna vörur til innanlandsnotkunar úr öllu torfi hér á landi. Það hefir þá enginn maður hér á landi leyfi til þess að framleiða slíkar vörur úr torfi, og mér finnst það vera óþarfi, ef einkaleyfið kemst í hendur útlendinga, að gefa þeim einkarétt til þess að geta haft svo hátt verð á þessari vöru sem þeir framast vildu. Slíkt gæti vel komið fyrir, að ekki væri hægt að flytja inn svona einangrunarvörur, vegna - við skulum segja gjaldeyrisskorts eða ófriðar, vegna ástands, sem er okkur ósjálfrátt eða okkar kæra ríkisstj. skapar okkur, og þá erum við seldir undir einræði þessa firma um þessi efni. Ef þeir færu vel að sínu ráði, þá væru engar líkur til annars en að þeir fengju framlengt sitt einkaleyfi. En hinu verður ekki neitað, að ef við höfum einkaleyfistímann svona langan, þá er verið að selja í hendur einstaks félags réttindi, sem gætu varðað landsmenn mjög miklu. Ég held, að það sé alger óþarfi fyrir okkur að vera að stíga þetta spor svona gleitt.



Mér þykir hálfleiðinlegt að sjá í texta íslenzkra laga jafnámátlegt orð og „sellulose“, sem heitir á íslenzku tréni. Ég vildi því mega bera fram skrifl. brtt. við 1. gr. frv., þannig að í stað byggingarpappa og seilulose“ komi: byggingarpappa og tréni (sellulose).

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. við 1. gr. frv., sem hv. þm. N.-Ísf. hefir nú lýst, að í stað „byggingarpappa og sellulose“ komi: byggingarpappa og tréni (sellulose). Brtt. er skrifl. og auk þess of seint fram komin, og þarf því tvennskonar afbrigði frá þingsköpum til þess, að hún verði tekin til umræðu.



Þetta frv. er flutt af fjhn. Nd. samkv. beiðni frá stj. Það fer fram á heimild fjmrh. til handa um að mega lækka nokkuð innflutningsgjald af þeim vörum, sem nefndar eru í 1. gr. frv. Ollum hv. þm. eru kunnar ástæðurnar að þessu, og sé ég því ekki, að nein ástæða sé til að ræða málið frekar að þessu sinni.

* Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Frv. þetta er að nokkru leyti flutt að tilhlutun Söfnunarsjóðs Íslands. Svo er mál með vexti, að ellistyrktarsjóðirnir hafa verið lagðir inn í aðaldeild sjóðsins. Samkv. l. sjálfum. má ekki greiða úr aðaldeild sjóðsins nema helming vaxta. Nú var á síðasta þingi gerð sú breyt. á um ellistyrktarsjóðina, að skylt var að greiða til sveitarsjóðanna alla vexti. En með því að það kemur í bága við l. Söfnunarsjóðs, þá álítur stjórn hans, að rétt sé að gefa þeim heimild til að fylgjast með l. í útborgunardeild sjóðsins og telur þá hentugast, að Tryggingarstofnun ríkisins taki við þeim. En með því að sjóðurinn hefir bundið allt þetta fé í lánum og skuldbindingum, getur hann ekki greitt þetta út, nema hann fái heimild til að greiða það í verðbréfum. Þetta hefir verið borið undir forstjóra Tryggingarstofnunar ríkisins, og hefir hann fyrir sitt leyti samþ. þetta, enda er hann meðflm. minn að þessu frv. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. sé að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og allshn.

* Frsm. meiri hl. (Stefán Stefánsson): Fjhn. sr ekki sammála um afgreiðslu málsins. Eins og nál. ber með sér, vill meiri hl. fella frv. Hv. þm. G.-K. hefir skilað sérstöku nál., hv. þm. Ísaf. gerir ráð fyrir að bera fram brtt. við frv., en þær eru ekki fram komnar. Frv. fer fram á að breya l. um tekju- og eignarskatt. Í l. er svo ákveðið, að þeir, sem taka fæði og húsnæði hjá öðrum, skuli reikna fæðið til tekna og síðan greiða skatt af þessum tekjum eins og öðru kaupgjaldi, er þeir fá. Í þessu frv. er farið fram á, að eigi sé skylt að reikna til tekna fæði skipverja á skipum, og er það alveg án tillits til þess, hvort þessir menn fá hærri eða lægri laun, hvort þeir eru einhleypir eða fjölskyldumenn, og það á eins að gilda. hvort þeir fá 2 eða 9 þús. kr. tekjur, eins og stýrimenn á strandferðaskipunum hafa nú, þótt þeir hafi gert verkfall og heimtað kauphækkun. Meiri hl. fellir sig ekki við að taka þetta upp í l. og vili sízt af öllu, að farið sé að gera þannig upp á milli stétta að því leyti að setja sjómenn og þá, er taka fæði sitt þar, hærra en landverkamenn og þá. er taka fæði sitt þar. Það er vitaður hlutur, að sjómenn eru sú stétt, sem jafnan ber meira úr býtum en landverkamenn, og er því ekki ástæða til að gefa þeim að þessu leyti undanþágu, sízt þeim mönnum, sem segja má, að hafi há laun, a. m. k. miðað við þær launagreiðslur, er menn eiga yfirleitt við að búa, þar sem sumir þessara manna hafa 5–9 þús. kr. tekjur. Ég gæti ef til vill gengið inn á svona undanþágu, ef hún ætti að gilda almennt fyrir alla, er fá fæði hjá öðrum, hvort sem er á sjó eða landi, og það næði aðeins til þeirra, er lágar tekjur hafa, en á engan hátt til þeirra, er hafa hærri laun. Meiri hl. n. vill því ekki ganga inn á frv. í því formi, sem það hefir nú, og leggur því til, að það verði fellt. Ennfremur má minna á það, að ef frv. verður samþ., þá hefir það í för með sér allverulega tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, og má sízt gera ráðstafanir, sem að því miða, á þeim tímum, er nú standa yfir. Ég vil svo að endingu endurtaka það f. h. meiri hI. n., að hann leggur til, að frv. verði fellt.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors): Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frv. - Ég er sammála hv. flm. um það, að færa megi rök fyrir, að rétt sé að veita sjómönnum þessi sérstöku fríðindi, sem farið er fram á að veita þeim með þessu frv. Mér er vel ljóst, að vel má benda á aðra menn, sem gæti komið til greina, að gerðu svipaðar kröfur, eins og frsm. meiri hl. gat um, en ég get vel sætt mig við þá hugsun, sem vakir fyrir hv. flm., að taka sjómenn eina út úr og gefa þeim þessi sérréttindi, því að þar er sú stétt, sem Íslendingar eiga meira undir en flestum öðrum stéttum, og kannske þegar öll kurl koma til grafar leggja einna mest á sig, og a. m. k. dvelur fjarvistum frá sínum heimilum, þegar hún er að inna af hendi sitt þjóðþrifastarf. Ég viðurkenni sem sagt, að það er hægt að tefla fram nokkurri gagnrýni gegn þessu frv., ef menn vilja það. En ég hefi látið það ráða, sem vakað hefir fyrir hv. flm., að sýna sjómönnunum í verki þessa lítilfjörlegu ívilnun fyrir þeirra mikla og gagnlega starf, sem þjóðinni er svo nauðsynlegt. Að öðru leyti mun ég ekki hirða um að fara að karpa um þetta. Hver og einn verður að gera í þessu máli eftir því, sem hann hefir löngun og innræti til, og verður hver og einn sjálfur að ákveða, hvort hann greiðir þessu máli atkv. eða ekki.

*Sigurður Kristjánsson: Þetta mál er orðið nokkuð gamalt hér í þinginu, því það var flutt hér á næsta þingi á undan og svo aftur nú, og mun það vera fyrsta þmfrv., sem fram kom á þessu þingi. Eins og kunnugt er, þá hefir það gengið illa að fá fjhn. til að skila málinu, og það hefir orðið að viðhafa óvenjulega hörku til þess. Það bendir líka margt til þess, að n. hafi ætlað sér, eða a. m. k. meiri hl. hennar, að um málið færi eins og á síðasta þingi, að það væri n., sem réði niðurlögum þess, en ekki þingið sjálft. Nú er þó málið komið fram, og vil ég leyfa mér að segja um það nokkur orð, og bygg ég, að það sé engu síður þörf á því vegna meiri hl. n. en vegna annara hv. þm., því í þá n. hefir valizt þannig, að það er nokkuð einhliða þekking þeirra manna á viðfangsefnunum í þjóðfélaginu, en það er mjög óheppilegt, að þm. hafi ekki svolítið innsæi í þjóðlífið á öllum sviðum, og sérstaklega þeir, sem eru svo gerðir, að þeir eru nokkuð þverúðarfullir, sem hv. þm. eru náttúrlega eins og aðrir menn upp og ofan haldnir af. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá er meira af starfsmönnum í þessu landi en sjómenn, sem taka laun sín að einhverju leyti sem hlunnindi, og þá sem fæði. En þó er það kunnugt, að það er hvergi eins algengt eins og um sjómenn, því að sjómenn, á öllum skipum öðrum en þeim, sem koma daglega að landi, eru yfirleitt allir þannig settir, að þeir taka kaup sitt að nokkru leyti sem hlunnindi, og algengustu hlunnindin eru þá fæði.

Það er allt of mikill ys í deildinni

. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að þagga niður í þessum mönnum hér. Eins og ég sagði í upphafi, þá er í rauninni þörf á því, að hv. þm. öðlist einhverja þekkingu á þessu máli, áður en þeir greiða atkv. um það. Nú er það svo, að þessir menn, sem hér er farið fram á, að ekki þurfi að reikna þessi hlunnindi sem beinar tekjur til skattgreiðslu, eru allt öðruvísi settir heldur en allir aðrir menn, sem taka laun sín að nokkru leyti sem hlunnindi, Þeir eru að því leyti öðruvísi settir, að þeir eru í raun og veru útlagar úr þjóðfélaginu. Ég veit, að þessir menn, sem varla hafa nokkurn tíma komið í annað hús en sitt eigið heimili, geta ekki sett sig inn í þetta, nema þeir hafi skynsemi og víðsýni til að setja sig inn í annað en það andlega holulíf, sem þeir kunna að hafa lifað. Það má segja, að þessir menn, sem fara á sjóinn, taki á sig þetta útlegðarlif sjálfviljuglega. En þó er það því aðeins, að þjóðfélagið skapi mönnum svo ríkuleg skilyrði til þess að bjarga lifi sínu, að þeir eigi þar um að velja. En svo er ekki í okkar þjóðfélagi; menn verða að leita sér þar atvinnu, sem þeir geta, hvort sem á sjó eða landi. Það eru því hin þröngu skilyrði þjóðfélagsins, sem dæma þessa menn í þessa útlegð. En það er engum blöðum um það að fletta, að þetta sé útlegð. Það vita allir þeir menn, sem nokkuð hafa reynt að kynna sér þetta. Ég veit um marga farmenn, sem hafa sýnt mér myndir af ættingjum sínum og heimilisfólki, sem þeir hafa aldrei séð, börnum, sem þeir hafa aldrei séð, konum sínum, sem þeir hafa ekki séð frá því að þeir giftust þeim fyrir nokkrum árum. Ég vildi sjá framan í þá þm., sem ekki fengju að sjá framan í konur sínar 3–4 ár, og sjá, hversu glatt væri yfir þeim. Það eru margir, sem geta ekki áttað sig á þessu, af því að þeir hafa engin kynni haft af því. Ég ætla ekki að fara út í þær óskir, að þessir menn, sem afla tekna sinna á sjónum, bæði við fiskveiðar og aðra farmennsku. hætta oft lífi sínu eftir þessu kaupi sínu. Ég geri ekki ráð fyrir, að það verði mjög mikils metið. Mér er kunnugt um, að þeir menn, sem alizt hafa upp við slíkt harðræði og hættur, eru yfirleitt kaldir fyrir slíku, en þeim eru viðkomandi menn, sem hafa allmiklar þjáningar af þessu. Ég veit, að konur yðar, hv. þm., sem sitja heima, vita, að þið verðið ekki teknir af lífi, þó þið komið hingað og hættið ykkur inn í þennan ófriðarsal. Hitt vita aftur á móti ekki konur eða skyldmenni sjómanna, hvort þeir fá lífs grið og lima. Þó sjómennirnir séu kannske sjálfir kaldir fyrir því og hvergi hræddir, þá er það annað fólk, fólk, sem þessi tekjurýrnun snertir, sem hefir af þessu áhættu og þjáningar. Það er mjög auðvelt að sitja hér í hægindum sínum og vera smámenni í fjármálum og tala um, að ekki eigi að vera að gefa mönnum peninga. Það er gott að geta blásið sig út og sagzt vera óhlutdrægur, - en er ekki réttara að segjast vera ófróður, þekkingarlítill? Hér er í rauninni ekki um annað að ræða. Það er bara um fávizku að ræða, þegar talað er um, að þessir menn búi við jafnrétti við aðra menn, sem afla tekna með handavinnu sinni. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að því er mig minnir, að þessir menn væru yfirleitt við heldur betri teknakjör en aðrir menn í þjóðfélaginu. Það má vel vera, að svo hafi það verið, og það er náttúrlega alveg rétt, að á tímabili var það svo, og þess er varla að vænta, að hann sé búinn að átta sig á þeirri stórkostlegu breytingu, sem orðið hefir á tekjum almennra sjómanna. En sú breyting hefir orðið geysimikil vegna lakari skilyrða útgerðarinnar til fiskveiða, svo dregizt hefir alltaf saman tíminn, sem skipin ganga til veiða, og þar með hefir náttúrlega rýrnað kaup þessara manna. Farmenn þeir, sem eru fastráðnir á kaupskip, eru auðvitað dálítið öðrum skilyrðum háðir. Það skal ég játa. En það er svo, að langtum meiri fjöldi sjómanna vinnur á fiskiskipum hér við land heldur en á kaupförum, og þess vegna ber að taka miklu meira tillit til þeirra. En ég fullyrði, að tekjur sjómanna á fiskiskipum séu orðnar það rýrar nú, að það munu aðeins fáir af þeim mönnum, sem ekki eru skipstjórar, vita, hvernig þeir eiga að draga fram lif sitt og sinna, ef þeir eru fjölskyldumenn. Menn halda ef til vill, að ríkissjóð muni mikið um þessar tekjur. Ég fullyrði, að svo sé ekki. Þá kynnu andstæðingar mínir í þessu máli að halda því fram, að það geti ekki skeð. að mennina dragi þetta mikið, ef ríkissjóð dregur það ekki mikið samanlagt. En þessu er ekki svo varið. Þeir, sem lifa við mikinn skort og eiga erfitt með að deila aurum sínum niður á lífsnauðsynjarnar, láta sig draga það, sem lítið er. Þeir láta sig muna um 10 kr. Ég er sannfærður um, að mörg sjómannsmóðir eða sjómannskona veltir með mikilli virðingu 10 kr. í hendi sér. En ég hygg. að þeir, sem eiga að hirða millj. í ríkissjóðinn, líti á þetta smáum augum. Það er sem sé stórt í eins manns hendi, sem er smátt í annars manns hendi. Það er stórt í þess manns hendi, sem á að njóta hlunnindanna, sem er ákaflega smávægilegt í augum þeirra manna, sem vilja dæma þetta fólk frá þessum hlunnindum. Ég vil nú minna á, að þegar þetta er borið saman við starfsstéttir, sem taka hlunnindi t. d. sem vinnumenn eða kaupamenn í landinu. þá er það svo, að þeirra útlegðarlif er venjulega skammt, og vinnufólk er t. d. ekki frá heimilum sínum til þess að afla þessara tekna. En þar kemur líka annað til greina, því það eru margháttuð önnur hlunnindi, sem fólk í sveit hefir, sem það þarf alls ekki að reikna til þeirra tekna, sem það hefir. Ég þekki þetta frá því, að ég var vinnumaður í sveit, að svo að segja allt, sem ég eignaðist á mörgum árum, voru hlunnindi, sem ég mundi samkv. núgildandi skattalögum svo sem að engu leyti þurfa að taka tillit til við skattaframtal. Það voru ýms hlunnindi, sem fólust í því að eiga skepnur og koma þeim fram á ódýran hátt, því það þurfti ekki að reikna annað til tekna en afurðirnar af þessum skepnum. En maður gat reiknað til frádráttar marga hluti. Hér er því ekki líku saman að jafna. Það eina, sem mér finnst vera á rökum byggt hjá meiri hl. fjhn., er, að þessara hlunninda myndu njóta nokkrir menn, sem vegna tekna sinna þyrftu þeirra ekki með. Ég vil nú, þó ég sé flm. málsins og hafi að mínu áliti verið beittur mikilli hörku vegna þrjózku fjhn. um að koma með málið inn í d. aftur, á engan hátt sýna kappgirni í málinu, heldur met ég það meira virði, að málið fái skynsamlega og réttláta endalykt heldur en að geta deilt kappi við einstaka menn. Ég vil þess vegna bjóða þær sættir í þessu máli þeim mönnum, sem ekki geta annars gengið inn á að láta málið fara til 3. umr., að ég skal ganga inn á þá breyt. á frv., að undanskilja þá menn frá því að njóta þessara hlunninda, sem hafa tekjur yfir víst mark, sem okkur gæti komið saman um. Ég viðurkenni það, að yfirmenn ýmissa skipa eru ekki lakar settir með kaup heldur en margir aðrir, svo það er ekkert á móti því að undanskilja þá, þó þeir hinsvegar búi við þau óþægindi að vera hálfgerðir útlagar frá heimilum sínum. Ef meiri hl. fjhn. 0g þeir, sem kynnu að vilja fylgja honum, vildu ganga inn á það, að láta þetta litla mál ganga til 3. umr., og sjá þá, hvort ekki tækjust sættir í málinu, þá væri ég þeim þakklátur. En vilji þeir það ekki, þá skilst mér, að þeim sé þetta meira kappsmál en svo, að þeir vilji lita á það með sanngirni.

* Frsm. meiri hl. (Stefán Stefánsson): Frsm. minni hl., hv. þm. G.-K., sagðist vel geta fallizt á, að það lægju einhver rök til þess að samþ. þetta frv., en honum láðist að geta um nokkur rök fyrir því að samþ. það. Hann talaði um, að það væri ekki fjarri lagi að verðlauna þessa útlaga, sem þarftu að vera svo lengi frá sínum heimilum, og það er sama hugsunin, sem kemur fram hjá hv. flm. Þetta eiga því að vera einskonar verðlaun til þessarar stéttar, sem leggur það á sig að vera úflagar frá sínu föðurlandi og sínum heimilum um lengri eða skemmri tíma. Mér skildist á hv. 6. þm. Reykv., að þetta ætti að gera fyrst og fremst af því, að þeir væru svo lengi frá heimilum sínum og konum, svo ástæða væri til að veita þeim þessa uppbót. Það er svo með sjómannastéttina, að þó hún eigi ef til vill við erfið kjör að búa og beri lítið úr býtum, þá vilja allir almennir verkamenn þessa lands, eða a. m. k. allur fjöldi þeirra, komast að á skipin. Allir verkamenn, sem það gætu, myndu flykkjast úr sveitinni, ef þetta frv. næði fram að ganga, sem ég geri þó ekki ráð fyrir, að verði. Það yrði því enn eitt til þess að auka aðstreymi fullvaxinna manna úr sveitinni til sjávarins. Ég vil sízt af öllu styðja að því, að slíkt frv. nái fram að ganga hér á Alþ. Hv. flm. var að tala um, að þeir menn, sem andmæltu þessu frv., lifðu einhverju andlegu holulífi. Ég skal ekki fara að deila um það, hverjir lifi mest andlegu holulífi, hvort það er hv. flm. eða aðrir hv. þm. En mér finnst það ekki bera vott um mjög mikla andlega víðsýni, að taka út úr eina einstaka stétt þjóðfélagsins og veita henni sérstök fríðindi. Ef hefði átt að láta þetta ná almennt til verkamannastéttanna, þá hefði ekki verið um holulíf að ræða, en ef á að taka eina stétt út úr, þá er það andlegt holulif, að vilja ganga inn á þá breyt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Mér virtist bæði á hv. flm. og hv. frsm. minni hl., að þetta frv. sé byggt á tilfinningu, en litlum eða engum rökum. Ég held líka, að þetta frv. eigi ekkert erindi í gegnum þingið.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. frsm. meiri hl. byggði mál sitt á því, að þetta byggðist af hálfu okkar, sem erum með þessu frv., á tilfinningu. en ekki á rökum. Ég hélt, að í grg. frv. væru færð rök fyrir þessu máli, sem ég hefi ekki heyrt hv. þm. hrekja á nokkurn hátt. Þar er það fram tekið, að fjölda þeirra manna, sem á sjónum eru, verður ekkert verulegt gagn að þessum hlunnindum, og engum mun verða fullt gagn að þeim. Þau rök eru færð fram fyrir þessu í grg. frv., að þeir menn, sem eru fjarri heimilum sínum, þurfi samt að halda heimili - og það er svo ástatt með allan þorra þeirra manna, sem á sjónum eru, að þeir eru giftir og eiga konur og börn eða aðra aðstandendur, svo sem mæður eða fósturforeldra. Þessir menn þurfa því eins til heimilis að leggja, hvort sem þeir borða heima eða ekki, og húsnæðið er það sama. En þar að auki eru fjarvistir þeirra frá heimilum sínum þess valdandi, að aðdrættir að þessum heimilum eru miklu örðugri og verða dýrari helder en ef þeir væru sjálfir heima og gætu útvegað nauðsynjar þær, sem til heimilanna þarf. Þessi rök standa algerlega ómótmælt, enda hefir ekki verið reynt að hnekkja þeim. Það er einmitt þetta, sem ég vildi leggja áherzlu á í sambandi við þau orð hv. frsm., að þetta ættu einungis að vera verðlaun til sjómannanna fyrir þeirra áhættusama og erfiða starf. Ég vil segja, að þessi litlu hlunnindi væru sízt of ríkuleg verðlaun fyrir slíkt. En það er samt sem áður rangt, að það sé hið eina, sem telja megi gild rök fyrir þessu frv., því eins og ég sagði áðan, þá er verið að reikna mönnum til tekna hluti, sem eru þeim ýmist litlar eða alls engar tekjur. Það út af fyrir sig er alveg rangt, að skattanefnd hefir leyft sér að meta dagfæði þessara manna á tvær krónur. Þetta er alveg rangt mat, og fá þessir menn ekki að bera hönd fyrir höfuð sér hvað þetta snertir. Þetta er einskonar dómur, og er hér í rann og veru um skattrán að ræða. Ég held þess vegna, að það sé ríkari ástæða til að létta þessu af, þar sem þetta mat til skatts er í flestum tilfellum alveg rangt. Mér skildist á hv. frsm., að hann væri svo forhertur í þessu máli, að hann vildi ekki ganga inn á neitt samkomulag eða ganga inn á það, að athugað væri um sættir í því til 3. umr. Hann sagði að vísu ekki neitt um það, en mér fannst það á andanum í hans ræðu. En það þykir mér kappgirni í að fyrirfara góðu máli, ef ekki er hægt að ganga inn á að láta málið fara til 3. umr.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vil mæla með því, að þetta frv. verði samþ. Ég tel. að þau rök, sem færð eru fyrir því að meta ekki til skatttekna þau fríðindi, sem falin eru í fæði um borð í skipum, séu fullkomlega réttmæt. Það þarf ekki mörgum orðum að því að eyða, að fyrir þann mann, sem hefir stórt heimili, munar það litlu, hvort einum manninum fleira eða færra borðar á heimilinu. Húsnæðið verður maðurinn þó að hafa hið sama, hvort sem hann er heima eða ekki. Hitt er rétt, að fyrir einhleypinga getur þetta munað nokkru. Ég tel það hinsvegar eðlilegt, sem hv. frsm. benti á að þeim mönnum, sem hafa verulegar tekjur, er þetta engan veginn tilfinnanlegt, og væri því eðlilegra, að frv. væri breytt í það horf, að undanþágan nái ekki til þeirra. Með því er líka séð fyrir því, að tekjumissir ríkissjóðs af samþykkt þessa frv. yrði ekki nema sáralítill, því laun almennra skipverja eru svo lág, að sá skattauki, sem kemur af þessum 700 kr., er sáralítill. Það er fyrst þegar launin fara að hækka, að það fer að muna verulegu um þetta. Ég vil taka undir það með hv. flm., að hv. þdm. greiði frv. atkv. til 3. umr., og svo verði athugað milli umr., hvort ekki er hægt að ná samkomulagi um hámark, sem þessi undanþága sé miðuð við.

Atvmrh. (Skúli Guðmundsson) Hv. 6. þm. Reykv., sem er flm. þessa frv., virðist sækja það af kappi, að það nái fram að ganga. Hann hefir áður hér í hv. d. á þessu þingi risið úr sæti sínu til þess að tala um þetta mál og átelja fjhn. fyrir það, sem hann kallar þrjózku, vegna þess að það hefir dregizt nokkuð að skila áliti í málinu. En það hefir oft áður verið upplýst hér í hv. d., að það stafaði fyrst og fremst af því, að flokksbróðir þessa hv. þm. og formaður flokks hans. hv. þm. G. K., hafði ekki mætt á fundum nokkrum sinnum og því orðið dráttur á afgreiðslu málsins. En það má vel vera, að hv. 6. þm. Reykv. hafi það á tilfinningunni, að það sé ekki gott mál, sem hann er að flytja hér, sem ekki heldur er, og þess vegna þyki honum þörf á að hafa nokkuð hátt um það, ef það eigi að ná að ganga fram. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál, þar sem hv. frsm. meiri hl. n., 4. landsk., hefir fært fram hin fyllstu rök, sem mæla móti því, að þetta frv. nái hér samþ. Hv. 6. þm Reykv. hélt því fram, að það væri öðru máli að gegna með sjómenn, sem færu frá heimilum sínum til vinnu, heldur en um aðra bæjarmenn eða kauptúnamenn, sem færu til dvalar upp í sveit í kaupavinnu. Hann segir, að fjarvistir þess fólks, sem fer til landbúnaðarstarfa úr bænum, séu skammar, miklu skemmri heldur en þeirra, sem á sjónum eru. Þetta er vitanlega alrangt hjá honum, ef það er borið saman við allan fjöldann af sjómönnum. Hann talaði um, að fólk í sveit hefði margskonar hlunnindi, sem það þyrfti ekki að telja sem tekjur á skattaframtölum. Ég efast um, að hann sé svo kunnugur gangi þessara mála í sveitum, að hann geti haldið þessu fram. Ég vil a. m. k. halda því fram, að þetta sé rangt hjá honum. Ég sé ekki, að það nái nokkurri átt, að mönnum, hvorki sjómönnum eða öðrum, sé ekkert gagn að þeim hlunnindum, sem hér um ræðir, að fá fritt fæði, auk þess kaupgjalds, sem þeir fá fyrir vinnu sína. Þeir myndu finna til þess, ef þeir þyrftu að borga fæði af því kaupi, sem þeir fá. Það benti í þá átt, að hv. flm. málsins sjái, að þetta sé varhugavert eins og hann flytur það, þar sem hann hopaði nokkuð á hæli og sagði, að það gæti komið til mála að undanskilja þá af sjómönnum, sem hafa hæstar tekjur, en hann hefir ekki gefið upplýsingar um það, hvar hann telur, að þau takmörk eigi að vera. Jafnvel þó að það væri gert, sé ég ekki, að það nái nokkurri átt, að það sé rétt, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, að undanþiggja þannig eina stétt manna þeirri skyldu að greiða tekjuskatt af þessum hlunnindum. Það má t. d. benda ;i, að ef þessi hv. þm. hefir vinnukonu á sínu heimili, verður hún að borga skatt af öllu því, sem hún fær í munn og maga hjá honum. Ég efast um, að sú stétt hafi yfirleitt meiri tekjur og sé færari um að greiða skatt til ríkisins en sjómennirnir margir hverjir. Það kom mér mjög einkennilega fyrir sjónir, að hv. þm. Seyðf. skyldi mæla með því, að þetta frv. verði samþ., sem stefnir mjög ákveðið í ranglætisátt. Ég vona, að hv. þdm. sjái sóma sinn í því að fella frv.

*Sigurður Kristjánsson: Ég ætla aðeins að gera stutta aths. Mér skildist á hæstv. atvmrh., að hann vildi ekki vinna að því, að samkomulag næðist um, að þetta mál væri athugað nánar. Mér finnst þetta vera nokkuð mikill þvergirðingsháttur, en það má vel vera af því, að ég var búinn að kalla fast eftir því hjá n. Vil ég þá hafa litla tillátssemi, þó ég hefði aðeins leyfi til að gera stutta aths., og segja, að samanburður hans á sjómönnum og vinnukonum er alls ekki réttur. Við höfum sjálfsagt báðir haft vinnukonur. Ég veit ekki, hvaða reglur hæstv. atvmrh. hefir við sitt vinnufólk, og hvort vinnukonur hjá honum þurfa að borga fyllilega allt, sem þær fá til munns og maga, en ég hygg, að yfirleitt fái vinnufólk marga hluti endurgjaldslitið, og það geti jafnvel komið fyrir, að það fái meðgjafir með ýmsum fríðindum. A. m. k. er það fjarri öllu lagi að bera saman þau hlunnindi, er þeir menn hafa, sem taka laun sín á landi og á lögheimili sínu, og þau hlunnindi, er þeir menn fá, sem eru hálfgerðir útlagar á sjónum. Um efnisatriði þessa frv. ætla ég ekki að deila. Ég hefi tekið fram þá hluti, sem mestu máli skipta. Það er í fyrsta lagi, hvaða tekjur felast í fríu fæði. Í öðru lagi ber að taka tillit til þess, hve mörg óþægindi fyrir heimili manna fylgja þeirri atvinnu, sem menn verða að stunda utan heimilis, og af slíku leiðir m. a. aukna eyðslu. Í þriðja lagi ber að athuga, hve sú atvinna er miklu áhættusamari en hin, sem er stunduð á landi. Henni fylgir oft allmiklu meiri líkamleg áreynsla en atvinnu annara manna. Að þessu öllu athuguðu hníga þung rök að því, að réttlátt er að samþ. þetta frv. Hinsvegar hefi ekki heyrt nein veigamikil rök, er hnekkja þessu. Ég ætla ekki að endurtaka þetta eða færa fram nýjar ástæður fyrir þessu frv., en ég legg áherzlu á, að frv. fái að fara til 3. umr., og á þeim tíma má athuga, hvort ekki muni vera um einhver málalok að ræða, sem allir gætu sætt sig við.