Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. fékk til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt. Frv. þetta er hluti af efnahagsráðstöfunum þeim sem gerðar voru 1. sept. s.l. og 1. des. til þess að koma í veg fyrir þá stöðvun atvinnuveganna sem þá vofði yfir. Fjármagni þjóðfélagsins er ráðstafað til einkaneyslu, félagslegrar þjónustu og fjárfestingar í því sambandi og fjárfestingar einkaaðila. Hafa verið uppi háværar raddir um samdrátt í fjárfestingu, einkum ríkisins, og ég hef áður bent á að ég tel vafasamt að ganga of langt í þá átt, enda þótt óhjákvæmilegt hafi verið að gera það nokkuð í sambandi við afgreiðslu fjárl. að þessu sinni. Þessar raddir hygg ég að komi einkum frá þeim sem best hafa skilyrðin til að njóta þeirrar félagslegu þjónustu sem þegar er hægt að fá, en aðstaðan er mjög misjöfn til að njóta hennar og það getur ekki gengið til lengdar að sá mismunur haldist. En það, sem hér er einkum til umr., er hitt, hvernig ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa gengið til móts við þær óskir að auka einkaneyslu. Stjórnarandstaðan hefur haldið því mjög fram, að þessi ríkisstj. sé stjórn skattpíningar og hún sé að draga fjármagnið frá einstaklingunum í þjóðfélaginu. Það var rakið í sambandi við umr. um frv. um kjaramál, hvernig ráðstafanir ríkisstj. hafa orðið til þess að auka kaupmátt launþega verulega. Hér er á ferðinni frv. til l. um tekju- og eignarskatt. Samkv. því frv. og öðrum þeim, sem ríkisstj. hefur flutt, hækka skattar hjá einstaklingum þannig: Gert er ráð fyrir að eignarskattur hækki á næsta ári um 630 millj., tekjuskattur vegna hins nýja 50% skattþreps, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, hækki um 1850 millj., skattur á ferðamannagjaldeyri verði 1600 millj. og flugvallagjald, en frv. um það er einnig á dagskrá þessa fundar, 350 millj. Samtals eru þetta 4430 millj. Það hefur minna verið minnst á skattalækkun ríkisstj. og aðrar ráðstafanir sem draga úr kostnaði einstaklinga, og þar vil ég sérstaklega nefna lækkun á sölugjaldi á matvörum sem talin er munu vera um 5 milljarðar á næsta ári og gera því meira en það eitt að vega á móti þeirri skattahækkun sem talað er um. Enn fremur er skyldusparnaður felldur niður, en hann hefði verið með sömu reglum 1850 millj. á næsta ári. Þá hafa niðurgreiðslur verið auknar, sem dregur úr rekstrarútgjöldum einstaklinga, og það er talið munu nema 13500 millj. á næsta ári. Þarna er því um margfaldar upphæðir að ræða miðað við þá skatthækkun sem hér er fjallað um. Það er því algert rangnefni að segja að hér sé um skattpíningu að ræða. Einnig er sagt að ríkisstj. sé að leggja svo þungar byrðar á atvinnureksturinn að hann sé að sligast, og m.a. var okkur í dag afhent bréf um það efni, sem kemur fram í nál. hv. minni hl. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir lækkun fyrninga atvinnurekstrar með því að afnema verðstuðulsfyrningu og draga verulega úr flýtifyrningu. Í sambandi við 10% ákvæði um flýtifyrningarheimild, sem er í þessu frv., vil ég sérstaklega taka það fram, að 10% fyrningarákvæðið á að koma í stað 30% flýtifyrningarheimildarinnar áður, þannig að þeir, sem þegar hafa notað meira en 10% flýtifyrningu, geta ekki flýtifyrnt samkv. ákvæðum þessara laga, en þeir, sem hafa nýtt flýtifyrningu innan við 10%, geta haldið áfram þangað til þeir ná 10%, um 2% á ári. En vitanlega þurfa þeir, sem þegar hafa flýtifyrnt meira, ekki að bakfæra það sem þegar hefur verið gert. Gert er ráð fyrir að heildarlækkun fyrninganna valdi tekjuskattshækkun hjá atvinnurekstrinum upp á 2360 millj. á næsta ári. Tekjuskattur fyrirtækja er hækkaður, prósentan, úr 53% upp í 65%, sem veldur 1200 millj. kr. skattahækkun að því er talið er, en þar á móti er skyldusparnaðarákvæðið fellt niður, þannig að það jafnar sig út. Eignarskattur er hækkaður. Þar er talið að nokkuð sé gengið í svipaða átt og gert er ráð fyrir í lögum þeim um tekju- og eignarskatt sem samþ. voru á síðasta vori og í gildi eiga að ganga nú um áramótin og koma til framkvæmda við skattlagningu 1980. Þessi upphæð er sem sagt 1200 millj. Síðan kemur sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði að upphæð 550 millj. og nýbyggingagjald að upphæð 300 millj. Samtals er þessi upphæð því 5610 millj., en þar frá dregst raunverulega 1200 millj. kr. skyldusparnaður, ef miða skal við árið í ár. Það hefur komið fram, að ef 8% hækkun á kaupi, sem orðið hefði 1. des. samkv. kjarasamningum ef engar ráðstafanir hefðu verið gerðar, hefði komið að fullu til framkvæmda, þá hefði það þýtt 24–27 milljarða kr. útgjaldaaukningu fyrir atvinnureksturinn í landinu. Hinn 1. sept. var einnig dregið úr kauphækkunum miðað við þá kjarasamninga, sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu gert, um álíka mikla upphæð. Þarna mun því vera um 50 milljarða kr. upphæð að ræða. Úr þessu var dregið vegna ráðstafana núv. ríkisstj. Mér finnst það því koma úr hörðustu átt þegar atvinnurekendur segja að þessi ríkisstj. sé einhver sérstakur óvinur atvinnurekstrarins í landinu vegna þess að þarna komi á móti um 5 milljarða kr. skattahækkun til þess að ná þeim markmiðum að draga úr útgjaldaaukningu sem annars hefði orðið samkv. þeim kjarasamningum sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu. Ég gleymdi að geta þess í sambandi við skatta einstaklinga, að nú hefur verið ákveðið að skattvísitalan hækki að mestu leyti í samræmi við kaupgjald, þ.e.a.s. verði 150 stig. Hún hefði átt að vera 151, ef að fullu hefði verið í samræmi við hækkun kaupgjalds, en á þessu ári gilti það, að hún hækkaði í samræmi við verðlag við álagningu þessa árs. Ef þeirri reglu hefði verið fylgt nú, hefði skattvísitalan aðeins átt að hækka í 143 stig. Þarna munar vitanlega mjög miklu. Er talið að muni um 500 millj. fyrir hvert stig, þannig að þarna er um að ræða 3500 millj. kr. skattalækkun einstaklinga miðað við að reglu fyrrv. ríkisstj. hefði verið fylgt. Ég vil því leggja áherslu á að talið um skattpíningu og skattahækkun gagnvart einstaklingum og um óvild þessarar ríkisstj. gagnvart atvinnuvegunum er alrangt, enda vitum við að atvinnureksturinn í sjávarútvegi var að stöðvast í byrjun sept., en hélt þá áfram vegna þeirra aðgerða sem þá var gripið til. Ég skal svo ekki að sinni fara frekar út í þetta mál. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. mun skila séráliti. Geir Gunnarsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Það var í upphafi gert samkomulag um það milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu, að meginumr. um skattamálin færu fram í hv. Nd. Hins vegar hafði engan órað fyrir því, að Ed. yrði ætlaður svo skammur tími til þessara umr. sem raun er á orðin. Engu að síður höfum við enn sem fyrr reynt að teygja okkur til að auðvelda störf Alþ. við þær aðstæður sem nú hafa ríkt og eru auðvitað með endemum. Við höfum orðið að bíða hér dögum saman horfandi á þá Alþfl.-menn eyða tíma sínum í að reyna að fullnægja sjálfsblekkingarhvöt sinni, sem þeim hefur bærilega tekist að mér sýnist. Ég hafði ekki hugsað mér að taka upp almenna pólitíska umræðu á þessum fundi, enda mundi þá skammt komast áfram ef við upphæfum miklar almennar umr. um efnahagsmálin. En að gefnu tilefni frá frsm. meiri hl. kemst ég þó ekki hjá að eyða örfáum mínútum að því efni. Hann sagði að ríkisstj. hefði tekist að auka kaupmátt launþega verulega. Ég get á það fallist, að e.t.v. sé rétt að kaupmáttur sé örlítið hærri þessa dagana en hann mundi hafa orðið ef febrúarlögin hefðu fengið að halda gildi sínu. En ég fellst hins vegar ekki á að það sé neitt sem vera muni til frambúðar. Þá ályktun dró ég af upplýsingum sem t.d. forustumenn Þjóðhagsstofnunar gáfu á fundi hv. fjh.- og viðskn., að það væri verið að reyna nú að halda kaupmætti 4–5% hærri en hann hefði orðið samkv. febrúarlögunum, en það væri engin vissa fyrir því, að það mundi takast. Þessi 4–5% kosta allar þær gífurlegu álögur og tilfærslur í þjóðfélaginu sem við höfum séð, bæði í sept. og svo aftur í des. Skoðun mín er sú, að því miður muni kaupmátturinn verða miklu, miklu lakari fyrir þær aðgerðir, sem búið er að gera og verið er að gera, en hann hefði getað orðið ef ekkert af þessu hefði verið gert, heldur eingöngu búið við aðstæður eins og þær voru á liðnu vori. Ef hér upphefjast almennar umr. um þetta, þá hljótum við stjórnarandstæðingar auðvitað að taka þátt í þeim og hrek ja gersamlega órökstuddar staðhæfingar eins og þær sem hv. þm. Jón Helgason hélt fram áðan. Hann talaði um að það væri rangnefni að hér væri um skattpíningu að ræða. Mér er næst að halda að þessi hv. þm. sé eini maðurinn á landinu sem blygðunarlaust heldur slíku fram. Það veit landslýður allur, að hér er um meiri skattpíningu að ræða en við Íslendingar höfum áður þekkt, og um það þarf ekkert að deila. En svo kemur hann með þá skýringu, að „kaupránið“, sem svo hefur verið nefnt, annars vegar 1. des, og hins vegar 1. sept., hafi ekki verið neinir smámunir, því að 8%, sem tekin hafi verið af launþegum, hafi létt af atvinnuvegunum 24 milljörðum kr. í launagreiðslum, og viðbótaraðgerðirnar í sept. og þær. sem er verið að gera núna, - mér skildist að allt þetta mundi vera hvorki meira né minna en 50 milljarða kr. kauprán. Það er ekkert smáræði. Og svo bætast allir skattarnir í ofanálag. Þetta eru ekki orð mín, ég bið hv. dm. að taka rækilega eftir því, þetta eru ekki mínar skoðanir, mínar fullyrðingar, - þetta eru fullyrðingar hv. frsm. meiri hl. Hann sagði þetta hér, að aðgerðirnar í des. - 8% - hefðu þýtt það, að atvinnuvegunum hefðu -  En ég var búinn að fallast á að byrja ekki á að upphefja slíkar umr. og mun ekki gera það. Ég mun standa við orð mín þrátt fyrir þessi ummæli. Ég held að það hafi nú kannske ekki verið hugsun þessa ágæta formanns fjh.- og viðskn. að upphefja slíkar umr. Þessi tvö atriði hafa kannske dottið út úr honum. Samstarfið í þessari n. og þessari d. hefur verið með slíkum ágætum að við þurfum kannske ekki að fara mjög mikið að munnhöggvast, en ég komst ekki hjá að svara þessu. Í einu orði má kannske segja að þessi stefna, sem ríkisstj. hefur markað og við frsm. höfum verið að lýsa - og það er reynt að réttlæta hana með því að nauðsynlegt sé að gera þetta og hitt til þess að veita verðbólgu viðnám, eins og það er kallað - sé svo tvíátta og fálmkennd að verðbólgan muni æða áfram með meiri hraða kannske en áður samhliða minnkandi framkvæmdum, atvinnuleysi og versnandi lífskjörum. Það er sú raunverulega staðreynd sem við sjáum fram á. Og því miður er það sannfæring mín, að svo muni þetta fara, og ég hefði auðvitað mjög gjarnan viljað forða þjóðinni og líka hæstv. ríkisstj. frá því að bera ábyrgð á slíkum ósköpum. Aðvaranir fyrirsvarsmanna atvinnuveganna, sem hv. frsm. meiri hl. vildi gera lítið úr og taldi nánast að væru út í bláinn, eru ekkert smáar í sniðum. Það kom nefnilega inn á fundinn til okkar bréf frá Sambandi fiskvinnslustöðvanna, sem mun ná til allra greina fiskvinnslunnar á landinu; og meiri hl. vildi yfirleitt ekkert hafa með þá aðvörun að gera frekar en aðra. En þar sem þetta er nýtt skjal og hv. dm. hafa sjálfsagt ekki heyrt það og þjóðin þekkir það sjálfsagt ekki, þó að hún fái það kannske í blöðunum á morgun, þá ætla ég að leyfa mér - með leyfi forseta - að lesa upp.þessa síðustu aðvörun til stjórnarinnar, þó að ég viti raunar að það muni lítinn árangur bera, hún muni berja höfðinu við steininn. En bréf þetta, sem er dags. í dag, hljóðar svo: „Samband fiskvinnslustöðvanna vill hér með leyfa sér að vekja athygli yðar“ - þetta er stílað til alþm. - á þeirri erfiðu rekstrarstöðu sem fiskvinnslufyrirtæki búa við um þessar mundir. Samkv. athugun sem Samband fiskvinnslustöðvanna hefur gert, mun tap fiskvinnslunnar í okt. s.l. ekki hafa numið 0.8% af tekjum, eins og opinber gögn greina, heldur milli 3 og 4%. Veldur hér mestu að mati sambandsins hversu fjármagnskostnaður hefur verið vanmetinn. Með launahækkunum þeim, er urðu 1. des. s.l., jókst þetta tap upp í 5–6% af tekjum. Ef að líkum lætur mun fiskverð hækka verulega í janúar n.k., en útgjöld vegna hráefniskaupa eru um helmingur allra útgjalda greinarinnar, og skiptir því miklu hvernig að fiskverðsákvörðun er staðið. Sú mikla verðhækkun sjávarafurða, sem nú hefur orðið í Bandaríkjunum, mun því vart ná að halda í horfinu eða m.ö.o., mun tap fiskvinnslunnar áfram verða milli 5 og 6% þrátt fyrir áætlaða aukningu tekna frystingarinnar um rúm 4%. Vandi saltfisks- og skreiðarframleiðenda yrði mun meiri. Langvarandi taprekstur fiskvinnslufyrirtækja hefur leitt til sífellt versnandi lausafjárstöðu þeirra og því er afar mikilvægt að allar ákvarðanir, er snerta hag fiskvinnslunnar, verði til að bæta hag greinarinnar, en ekki öfugt. Rétt er að taka fram, að stjórnvöld hafa nú orðið að hluta við kröfum Sambands fiskvinnslustöðvanna um niðurfellingu aðflutningsgjalda af rekstrarvörum til fiskvinnslunnar. Hins vegar hafa sömu stjórnvöld lagt fyrir Alþ. frumvörp til laga þar sem gert er ráð fyrir að skattar á atvinnufyrirtæki verði stórlega auknir, sérstaklega á framleiðslufyrirtæki. Með tilvísun til framanritaðs vill Samband fiskvinnslustöðvanna leyfa sér að mótmæla innihaldi tekjuöflunarfrv. ríkisstj. og væntir stuðnings yðar í því máli, þar sem gildistaka þeirra mun hindra eðlilega endurnýjun í atvinnugreininni og þar með nauðsynlega framleiðniaukningu.“ - Síðan er þetta undirskrifað. Þetta bréf talar auðvitað fyrir sig sjálft. Þetta er meginatvinnuvegur okkar, sem telur að sér sé sérstaklega íþyngt með þessum ráðstöfunum. Þetta er sá atvinnuvegur sem svo annað veifið er sagt að eigi að styrkja með einum hætti og öðrum. En það er eins og ég sagði áðan, að allt er þetta svo fálmkennt og tvíátta að það getur ekki leitt til eins eða neins góðs. En sem sagt, herra forseti, ég ætla að gera tilraun til þess að umr. falli í það form að við förum ekki út í mjög langa fundi og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði áðan, að við höfum skamman tíma til umráða og því ekki hægt að fara út í miklar rökræður um þessi mál nú. Ég vil þó aðeins, vegna þess að hér er á ferðinni annað frv. til tekjuöflunar, leyfa mér að leiðrétta það hjá honum, að það þurfi endilega að vera, þegar verið er að reyna að berjast gegn verðbólgunni, að hver taki frá öðrum. Ég held að þetta sýni miklu frekar það, hvernig allir geta grætt á því að reyna að halda verðbólgunni niðri. Hygg ég að þar séum við hv. 5. þm. Norðurl. v. algerlega sammála, að það, sem allir eða flestir muni græða á, sé að reyna að draga úr verðbólgunni. Hins vegar er það óneitanlegt, að sumir hafa grætt á verðbólgunni í þjóðfélagi okkar og þegar hún verður varanleg, þá læra ýmsir að græða á henni. Sérstaklega eru það þó þeir sem fá lán til þess að leggja í miklar framkvæmdir sem verðbólgan greiðir síðan niður fyrir þá. Það er m.a. af þeim ástæðum að farið hefur verið inn á þá leið að flytja frv, til l. um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem hér er til umr. og fjh.- og viðskn. hefur fjallað um. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Vegna þess, sem stendur í 1. gr. frv., vil ég sérstaklega taka það fram, að til mun vera í lögum að bankar séu undanþegnir skattskyldu, en ætlast er til að þessi lög taki slíka skattskyldu af. Meiri hl. n. leggur sem sagt til að frv. sé samþ. óbreytt, en minni hl. skilar séráliti.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa frv, sem hér er til umr. Meiri hl., fulltrúar stjórnarflokkanna, leggur til að frv. verði samþ., en minni hl., fulltrúar Sjálfstfl., leggur til að frv. verði fellt. Frv. þetta er einn liður í hinni óstjórnlegu skattheimtustefnu núv. stjórnarflokka, en þessi skattáþjánarstefna þeirra er fyrir löngu komin langt fram yfir þau mörk sem eðlileg og sanngjörn skattheimta í lýðfrjálsu landi á að byggjast á. Ef svo heldur áfram sem nú horfir í skattaálögum núv. ríkisstj. verður ekki um eðlilega skattheimtu að ræða, heldur almenna eignaupptöku.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um nýbyggingagjald sem kveður á um að leggja skuli sérstakt gjald á nýbyggingar, öll mannvirki önnur en íbúðarhúsnæði. N. varð ekki sammála um þetta frv. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl, skilar séráliti.



Herra forseti. Minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., fulltrúar Sjálfstfl., leggur til að þetta frv. verði fellt. Í þessu sambandi viljum við benda á að almennt óttast menn að atvinna við byggingarframkvæmdir í landinu muni fara mjög minnkandi á næstunni. Veldur slíku almennur fjárskortur og sívaxandi rekstrarerfiðleikar atvinnuveganna. Með slíkar aðstæður fyrir sjónum nær það engri átt að af hálfu hins opinbera sé verið að stofna til nýrrar áður óþekktrar skattheimtu, sem vitað er, að hefur þær einar afleiðingar að skerða stórlega atvinnumöguleika almennings.