Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um bátaábyrgðarfélög er stjfrv., sem einnig lá fyrir síðasta Alþ., en varð þá ekki útrætt. Á s.l. ári var málið sent til umsagnar ýmsum þeim, sem hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum, og bárust n. þá svör frá þeim aðilum. Höfðu þá einnig borizt álitsgerðir fleiri aðila, sem hér eiga hagsmuna að gæta, en þeir höfðu snúið sér til n. með skriflegar aths. við frv. N. hefur kynnt sér allar þessar álitsgerðir og aths., sem fram hafa komið við frv., og segja má, að aðalgagnrýnin, sem fram hefur komið, hafi beinzt að því að mótmæla því ákvæði frv. að hækka hámarksstærð þeirra fiskibáta, sem falla undir skyldutryggingarákvæði laganna, þ.e. að skipastærðin hækki úr 100 smálestum í 400 smálestir. Eins og fram kemur í nál. um málið, náðist ekki samstaða innan n. um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði samþ., en hefur leyft sér að flytja nokkrar brtt. við það, eins og fram kemur á sérstöku þskj. 1. brtt. meiri hl. n. er við 3. gr. frv., en hún er um, að skyldutrygging vélbátanna hjá bátaábyrgðarfélögunum skuli miðast við óbreytta hámarksstærð eða 100 rúmlestir. Það kemur greinilega í ljós í þeim umsögnum, sem ég gat um áðan, að mikil andstaða er gegn því á meðal útgerðarmanna, að sú breyt., sem frv. felur í sér í þessu efni, nái fram að ganga. Hefur meiri hl. n. fallizt á þetta sjónarmið, eins og brtt. felur í sér. 2. brtt. er fram komin eftir beiðni Samábyrgðarinnar, en hún er um, að skylt sé að vátryggja skip, þegar svo stendur á, að þau hafa ekki vegna ágalla haft haffærisskírteini samfleytt um tveggja ára skeið. Till. Samábyrgðarinnar var að vísu á þá leið, að ekki þyrfti nema eitt ár, sem skip hefði ekki haffærisskírteini, til þess að tryggingaskyldan félli niður. Í 3. gr. frv. er þetta ákvæði ekki nægjanlega ákveðið, að dómi Samábyrgðarinnar, en þar segir með leyfi forseta: „Eigi er skylt að vátryggja skip, sem vegna ágalla hefur ekki haffærisskírteini, enda leiði skoðun í ljós, að eigi sé útlit fyrir, að gert verði við skipið eða viðgerð hafi ekki hafizt innan eðlilegs tíma. Þegar svo stendur á, skal bátaábyrgðarfélag segja tryggingu skipsins upp, en tilkynna skal það veðhöfum með 14 daga fyrirvara.“ Það er þetta ákvæði í gr., að viðgerð skuli hafin innan eðlilegs tíma, sem talið er of teygjanlegt og ekki nægjanlega ákveðið. Meiri hl. n. féllst á, að nauðsynlegt væri að kveða skýrar á um þetta, en telur, að eftir atvikum geti tíminn 2 ár talizt eðlilegur. Þá er till. við 5. gr. frv., en hún er um, að gr. orðist svo með leyfi forseta: „Ráðh. getur heimilað, að bátaábyrgðarfélögin taki að sér allar aðrar tryggingar, sem snerta útgerð fiskiskipa, svo sem tryggingar á vélum, tækjum, afla, veiðarfærum og lausum munum skips og skipshafnar, slysa- og ábyrgðartryggingar á sjómönnum.“ Í þessari brtt. felst það, að heimildin til að taka að sér ýmsar aðrar tryggingar, er snerta útgerð fiskiskipa, er hér gerð víðtækari en fram kemur í frv. Sérstaklega er það vélatryggingin, sem er nýmæli. Útgerðarmenn minni bátanna hafa oft látið í ljós óánægju yfir því, að þeirra trygging hefur ekki náð til þess að bæta vélatjón á sama hátt og á sér stað með stærri fiskibátana. Hefur þetta í mörgum tilfellum komið sér illa fyrir útgerðina, sérstaklega þegar um stærri tjón er að ræða, eins og t.d. ef sveifarás brotnar eða annað slíkt á sér stað. Ég tel, að það geti verið álitamál, hve langt á að ganga í þessum efnum, en tel sjálfsagt, að útgerðin geti a.m.k. tryggt sig fyrir öllum stærri tjónum, sem eiga sér stað. Aðrar till., sem meiri hl. n. flytur, tel ég, að skýri sig sjálfar, og ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um það. Ég vil leyfa mér að vænta, að þessar brtt. verði samþ. og frv. þannig breyttu, að lokinni þessari umr., vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál., hefur ekki náðst samstaða í hv. sjútvn. um afgreiðslu þessa máls. Við hv. 3. þm. Norðurl, v. og ég teljum, að það þurfi að athuga þessi mál nánar í því skyni að tryggja sem hagkvæmastar vátryggingar fyrir bátaútveginn. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, er kostnaður við tryggingar fiskiskipanna mjög veigamikill þáttur í útgerðarkostnaðinum. 73% af útflutningsgjaldinu rennur til þess að standa undir tryggingarkostnaði fiskiskipa og skv. áætlunum, sem lágu hér fyrir hv. Alþ. í fyrra um útflutningsgjaldið, var talið, að það mundi nema um 280 millj. kr. og 73% af því eru rétt rúmar 200 millj. kr. á ári hverju. Hér er um miklar fúlgur að ræða og það skiptir miklu máli, hvernig þessum peningafúlgum er varið. Það var þess vegna ekki óeðlilegt, að þegar starfaði hér á s.l. ári n. til þess að kanna hag vélbátaútgerðarinnar, hinna minni fiskiskipa, sem stunduðu fyrst og fremst þorskfiskveiðarnar, beindi hún m.a. athygli sinni að tryggingamálunum. Í skýrslu hennar kom í ljós, að í gegnum Vátryggingasjóð fiskiskipa hafa á undanförnum 5 árum, árunum 1961–1966 runnið hátt á 7. hundrað millj. kr. Ég nefni þessar tölur til þess að við gerum okkur grein fyrir því, hvað hér er um stórt og þýðingarmikið mál að ræða. Það er mjög brýnt nauðsynjamál að það sé gert, sem hægt er, til þess að tryggja það, að þessu fé sé vel varið og þessi gífurlega mikli kostnaður sé lækkaður eins og frekast er unnt. Þegar á það er litið, að verðmætin, sem íslenzki fiskiskipaflotinn aflar, eru á árinu sem leið sennilega frekar innan við en yfir 3000 millj. kr., verður því ekki á móti mælt, að það er næsta óeðlilegt hlutfall, að bara til vátrygginga þessara framleiðslutækja skuli ganga kannske 200 millj. kr. Þetta frv. til l. um bátaábyrgðarfélög, sem nú liggur hér fyrir, felur í sér þrjár meginbreytingar frá gildandi l. Í fyrsta lagi, og er sú breyt. að sjálfsögðu langveigamest, er gert ráð fyrir því, að stærðarmörkin fyrir skyldutryggingunni hjá bátaábyrgðarfélögunum séu hækkuð úr 100 rúml. upp í 400. Þetta er talin eðlileg afleiðing þess, að bátaflotinn hefur verið sífellt að stækka, og nýjustu fiskiskipin eru nú yfirleitt allmiklu stærri en 100 rúml., enda flest á síðari árum smíðuð til síldveiða, eins og mönnum er kunnugt. Önnur breyt., sem þetta frv. felur í sér, er sú, að bátaábyrgðarfélögin geti tekið að sér fleiri tegundir trygginga en nú er, og lýtur raunar ein brtt. hv. meiri hl. sjútvn. að því að víkka þá heimild enn meir og í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir því, að vátryggingaskilmálar séu ákveðnir með reglugerð. Þessi tvö síðari atriði eru trúlega til bóta, miðað við gildandi reglur, en fyrstnefnda atriðið er þó að sjálfsögðu langveigamest, og afstaðan til málsins hlýtur að verulegu leyti að ráðast af því, hvort mönnum finnst sú breyting eðlileg eða ekki. En einmitt gegn því atriði, hækkun stærðarmarksins, hafa á því tímabili, sem þetta frv. hefur legið fyrir hv. Alþ., streymt mótmælin frá þeim, sem þarna eiga hlut að máli, nefnilega eigendum þeirra skipa, sem með þessu féllu undir skyldutrygginguna. En frv. hefur nú legið fyrir Alþ. í rauninni í tvö ár, vegna þess - held ég, að sé óhætt að segja, að það hefur í rauninni enginn haft verulegán áhuga fyrir framgangi þess, vegna þess að menn hafa ekki trú á því, að það feli í sér neitt, sem leysi í rauninni neinn vanda. En mjög margir eigendur hinna stærri fiskiskipa, 100-400 rúml., hafa sent mótmæli til Alþ., sem hafa verið til athugunar í sjútvn. Þessir útvegsmenn telja, að þeim sé það mjög mikið hagsmunamál að vera ekki bundnir með tryggingar sínar á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., heldur geti þeir haft frjálsræði til þess að leita þeirra hagkvæmustu skilmála, sem fáanlegir séu á markaðnum á hverjum tíma. Og það er bezt að segja það eins og það er, að með tilliti til afstöðu hv. meiri hl. til málsins í heild er það næsta undarlegt, að meiri hl. hefur fallizt á þau sjónarmið, sem þessi mótmæli hafa birt, með því að flyt ja nú brtt. um að færa stærðarmarkið aftur í hið fyrra horf, nema burt úr frv. þá veigamestu breyt: á gildandi reglum, sem það felur í sér. Ég get að sjálfsögðu fallizt á það, að þetta sé heldur til bóta, en finnst það bara alls ekki ganga nægilega langt, ekki vera nægur skilningur á þeim sjónarmiðum, sem ég tel, að hér beri að leggja til grundvallar. Ég fæ ekki séð, að nein nægilega veigamikil rök hnígi að því, að binda skuli hin minni skip við þessar skyldutryggingar, fyrst ekki er talið fært að binda meginþorra hinna nýrri fiskiskipa við þær. Við, sem stöndum að áliti minni hl. sjútvn., teljum, að með því móti að veita útvegsmönnum olnbogarými til þess að leita sér að hagkvæmustum kjörum, sem fáanleg eru, sé hægt að lækka tryggingakostnaðinn og þar með annað tveggja að lækka útflutningsgjaldið, sem undir þeim stendur, og þá verja þeim peningum á annan hátt, t.d. til hækkunar fiskverðsins, eða með öðrum hætti, að hagkvæmari tryggingakostnaður kæmi að sjálfsögðu útgerðinni til góða. Við erum þeirrar skoðunar, að bátaábyrgðarfélögin gætu, eftir sem áður, haft veigamiklu hlutverki að gegna sem frjáls samtök þeirra einstaklinga og félaga á útgerðarsviðinu, sem vilja hafa með sér frjáls samtök til þess að tryggja skip sín, bjóða tryggingar þeirra út eða koma á annan hátt fram sameiginlega á tryggingamarkaðinum. Við erum þeirrar skoðunar, að frjáls samtök manna, framleiðenda og annarra, til þess að sjá hagsmunum sínum borgið séu vænleg leið til þess að auka hagkvæmni og framfarir í efnahag atvinnuveganna og einstaklinganna, en höfum litla trú á lögþvinguðum samtökum í því skyni. Það er þess vegna till. okkar, að þessu frv. til l. um bátaábyrgðarfélög, og raunar öðru frv., sem því fylgir og er á dagskránni síðar um Samábyrgð Íslands, verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún láti fara fram nýja athugun á þessum málum með þau sjónarmið í huga, sem ég hef hér verið að gera grein fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum er eins konar fylgifrv. við það frv, sem n. hafði til umr. rétt áðan. Varðandi þetta frv. gegnir sama máli, að áliti meiri hl. sjútvn., um þær breyt., sem hann hefur leyft sér að flytja till. við frv. um og sem fram koma á sérstöku þskj. nr. 395. En þær eru í aðalatriðum til samræmingar við frv. um bátaábyrgðarfélögin. Í fyrsta lagi er það breyt. á 2. gr. frv., sem felur í sér víðtækari tryggingaheimild. 2. brtt. fjallar um stjórn Samábyrgðarinnar, á hvern hátt hún sé skipuð. Efnislega er ekki þar um aðra breyt. að ræða en þá, að í stað þess að ráðh. skipi form. stjórnarinnar er lagt til, að stjórnin velji sér form. og varaform. Þá kemur næst till. um tryggingaskylduna. Þegar svo stendur á, að skip hefur ekki, vegna ágalla, haft haffærisskírteini í tvö ár samfleytt, sé heimilt að fella niður tryggingu, en þá skal skylt að tilkynna það veðhöfum með minnst 14 daga fyrirvara. Við 12. gr. frv. er um þá breyt. að ræða, að gert er ráð fyrir, að matsmenn Samábyrgðarinnar, þ.e. þeir menn, sem meta skipin til verðs og einnig þau tjón, sem fyrir koma, skuli einnig fylgjast með því, hvort um fúaskemmdir sé að ræða í bátunum. Skal sú framkvæmd fara eftir reglum, sem stjórn Samábyrgðasinnar setur hér um, en hafa skal hún samráð við Skipaskoðun ríkisins að því er varðar reglurnar um fúaskoðunina. Skv. frv. segir í 13. gr. með leyfi forseta: „Skipaskoðun ríkisins skal einu sinni á ári láta fara fram sérstaka rannsókn á hverju tréskipi til þess að leiða í ljós, hvort um sé að ræða fúaskemmdir þær, sem tryggt er fyrir í l. þessum. Ber að tilkynna Samábyrgðinni, ef vart verður slíkra skemmda.“ Í erindi, sem n. barst frá skipaskoðunarstjóra varðandi þetta atriði frv., bendir hann á, að þetta ákvæði l. hafi aldrei komið til framkvæmda. Segir skipaskoðunarstjóri m.a. svo: „Þessi árlega rannsókn á bráðafúaskemmdum á hverju tréskipi, sem getið er um í l., hefur ekki farið fram“, enda minnist hann þess ekki, að rn. né annar aðili hafi rætt um slíka skoðun við hann né Skipaskoðun ríkisins. Þetta atriði l., sem einnig er í því frv., sem hér liggur fyrir, hefur því ekki verið framkvæmt og telur skipaskoðunarstjóri, að slík árleg skoðun sé starfsliði skipaskoðunarinnar algerlega ofvaxin og auk þess geysikostnaðarsöm fyrir eigendur. Ef slík fúaskoðun, sem hér um ræðir, ætti að fara fram árlega, er talið nauðsynlegt að rífa allverulega af innsúð bátanna og byrðingi þeirra einnig. Þetta væri nauðsynlegt til þess að geta kannað bönd og aðra máttarviði, en jafnhliða því þurfi svo einnig að rífa upp vélar, tæki, vatnsgeyma o.fl. til þess að komast að stöðum til skoðunar. Sé meiningin að halda sig við þessi ákvæði l. og láta þau koma til framkvæmda, telur skipaskoðunarstjóri, að setja þurfi sérstakar reglur um þessa árlegu skoðun. Enn sem komið sé, hafi ekki verið gefin út reglugerð um skoðunina né gjaldskrá fyrir hana: Meiri hl. n. leggur til, að 13. gr. verði efnislega n,ý gr. og kveði hún á um það, hver skuli bera kostnað við fúaskoðun í þeim tilfellum, sem skoðun leiðir það í ljós, að ekki er um fúaskemmdir að ræða. Er þá lagt til, að í þeim tilfellum greiði eigendur og Samábyrgðin kostnaðinn að jöfnu. Að síðustu er brtt. við 15. gr., en hún felur það í sér, að iðgjaldaprósentan skuli ákveðin árlega af ráðh. í samráði við Samábyrðina og þá ekki tilskilið, eins og nú á sér stað, að lagðar séu til grundvallar þriggja ára tjónagreiðslur. Það er talið heppilegra að hafa þessa ákvörðun ekki meira bundna en fram kemur í till. meiri hl. n. Ég hef þá lokið við að lýsa þessum till., sem meiri hl. sjútvn. flytur við frv. Ég vænti þess, að hv. þdm. samþykki till. og frv. þannig breytt og því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð til þess að tala fyrir nál. okkar í minni hl. sjútvn., hv. 3. þm. Norðurl. v. og mín, því að afstaða okkar til þessa máls hlýtur að mótast af till. okkar í því máli, sem var til umr. hér næst á undan á dagskrá þessa fundar. Ef farið yrði að till. okkar í því máli, liggur það í hlutarins eðli, að staða Samábyrgðarinnar hlýtur að koma þar til athugunar um leið, og því hljóta frv. að fylgjast að. Það er því till. okkar, að einnig þessu frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að ný skoðun og athugun verði látin fara fram á þessum málum öllum. En mér þykir þó rétt að láta þess getið um leið, eins og ég sagði áðan í sambandi við bátaábyrgðarfélögin, að þau geta átt veigamiklu hlutverki að gegna, þó að skyldutryggingarákvæðin sjálf væru afnumin og sama máli gegnir um Samábyrgðina. Hennar hlutverki þarf ekki að vera lokið, þó að þessi mál yrðu framkvæmd í samræmi við þær skoðanir og hugmyndir, sem ég lýsti hér áðan, heldur gæti Samábyrgðin að sjálfsögðu einnig gegnt veigamiklu hlutverki í frjálsum samtökum um þessi efni og í samkeppni við aðra tryggingaaðila. Með tilliti til þessa leggjum við í minni hl. það til, að einnig þessu frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Hér er á ferðinni lítið frv., sem ég vona, að geti fengið skjóta afgreiðslu í þinginu. Það hafa, eins og segir í grg., orðið miklar breytingar á atvinnuháttum landsins síðan lög um öryggisráðstafanir á vinnustöðum tóku gildi 1952, og einkum og sér í lagi er það einkennandi, að stórvirkar vinnuvélar leysa nú í æ ríkari mæli hin ótal mörgu verkefni, sem að kalla, og fer notkun þeirra sífellt vaxandi. Það hefur verið lengi í deiglunni að setja reglugerð um réttindi manna til vinnu og meðferðar vinnuvéla, en málið hefur strandað á því, að lagaheimild hefur verið talið vanta. Með samkomulagi dags. 10. nóv. 1965 samþykktu verkamannafélagið Dagsbrún og Vinnuveitendasamband Íslands m. a. að skipa samstarfsnefnd tveggja manna frá hvorum aðila, sem skyldi hafa það verkefni að semja reglur um nánari starfstilhögun og nýtingu tækja og öryggi starfsmanna. Jafnframt skyldi það vera verkefni n. að beita sér fyrir, að sett yrði hið fyrsta reglugerð um réttindi til handa stjórnendum stórvirkra vinnuvéla, enn fremur að vinna að því að koma á fót námskeiðum fyrir stjórnendur vinnuvéla, sem miðist við tvö stig réttinda. Frv. þetta er nú borið fram vegna eindreginna tilmæla fyrrnefndra samningsaðila, verkamannafélagsins Dagsbrúnar og Vinnuveitendasambands Íslands, og þar sem talin er þörf þessarar lagaheimildar til að setja þær reglur, sem unnið hefur verið að, eins og ég áðan gerði grein fyrir, er þetta frv. fram borið og á. m. k: til að taka af öll tvímæli um það, að ráðherra hafi heimild til að setja þessa reglugerð. Ég vil þess vegna leyfa mér að vænta þess, að um þetta mál verði enginn ágreiningur og það geti fengið skjóta afgreiðslu í gegnum þingið, þó að nú sé komið að síðustu dögum þess. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði vísað, að lokinni þessari umr., til 2. umr. og sennilega til iðnn. þessarar deildar.



Herra forseti. Í grg. minni til Alþ. um framkvæmdaáætlunina fyrir árið 1967 var skýrt í einstökum atriðum frá áætlun þeirri, bæði hvað fyrirhugað væri að framkvæma og enn fremur, hvernig áformað væri að afla fjár til þeirra framkvæmda. Skv. áætluninni er gert ráð fyrir, að fjáröflunin verði tvíþætt. Annars vegar verður fjáröflun til framkvæmdasjóða atvinnuveganna eða stofnsjóða þeirra, og er gert ráð fyrir að leysa vanda þeirra með lánum frá Framkvæmdasjóði ríkisins, sem hann annaðhvort veiti sjálfur eða hafi milligöngu um að útvega, og þá gengið út frá því, að samningar geti tekizt við viðskiptabankana um svipaða hlutdeild í lánveitingum til stofnsjóðanna eins og verið hefur. Hins vegar eru svo fjárfestingaráætlanir eða fjárfestingarframkvæmdir á vegum ríkisins sjálfs, og er gert ráð fyrir því, að lána til þeirra verði aflað á vegum ríkisins. Með frv. því, sem hér liggur fyrir hv. Ed., er leitað eftir heimild Alþ. til þess að afla fjár til umræddra framkvæmda, og að sjálfsögðu ber þá um leið að líta á samþykkt þess sem samþykki á þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru skv. þeirri áætlun, sem ég hef gert hinu háa Alþ. grein fyrir. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að afla fjár með útgáfu spariskírteina á svipaðan hátt og gert hefur verið síðustu árin og að auka sölu þeirra úr 100 millj. í 125 millj. kr. Kjör á þessum bréfum hafa ekki enn verið endanlega ákveðin, en gert er ráð fyrir, að þau verði með mjög svipuðum hætti og verið hefur undanfarin ár, og er leitað heimilda til þess í frv. á sama hátt og verið hefur, að kjörin verði með sérstökum hætti, bæði vísitölutryggingu og jafnframt að þau verði undanþegin framtalsskyldu, eins og er um sparifé. Í grg. fyrir frv. er síðan nánar útskýrt, hvernig áformað er að skipta spariskírteinaláninu á milli einstakra framkvæmda, og sé ég ekki ástæðu til að rekja það, en vísa til þeirrar sundurgreiningar, sem er á sérstöku fskj., enda er það raunar bundið í lagafrv. sjálfu, hvernig fénu skuli ráðstafað, þannig að því verður ekki haggað af ríkisstj. umfram það, sem þar er skilgreint, og er það í samræmi við það, sem ég áður gat um, að fé þessu yrði varið til framkvæmda á vegum ríkisins sjálfs, en stofnsjóðirnir yrðu fjármagnaðir með öðrum hætti. Þá er, eins og undanfarin ár, óskað eftir heimild til að taka lán, sem í ár er gert ráð fyrir að verði allt að 12,5 millj. kr., vegna flugvalla- og vegagerðar á Vestfjörðum, innan ramma Vestfjarðaáætlunarinnar. Hv. þdm. er kunnugt um þá áætlun, og þetta er þriðja árið, sem lán eru tekin í því skyni frá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, en heimild skortir til að veita þeim lánum móttöku og ráðstafa þeim, og er því sótt eftir þeim heimildum í 6. gr. þessa frv. Þá er enn fremur gert ráð fyrir í 7. gr. að leita heimildar til kaupa á öryggistækjum vegna flugmála, lántöku vegna raforkumála og til landshafna, þar sem þetta eru allt framkvæmdir á vegum ríkisins og nauðsynlegt að afla sérstakra lánsheimilda í þessu skyni. Í 8. gr. frv. er farið fram á heimild þingsins til þess að mega ráðstafa 53 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1968 til tiltekinna framkvæmda, annars vegar 25 millj. kr. til vegagerðar, og eru þá hafðar í huga sérstaklega þær framkvæmdir, sem orðið hafa á ýmsum vegum og þó fyrst og fremst brúm vegna náttúruhamfara og sem ekki var að sjálfsögðu hægt að sjá fyrir, þegar vegaáætlun var samin, og fé skortir því til að leysa þann vanda. Þessum málum verða gerð nánari skil af hæstv. samgmrh. í sambandi við endurskoðun vegaáætlunar, þegar hún kemur til meðferðar í Alþingi. Þar sem talið var kleift að verja nokkru meira fé eða 26 millj. kr. að auki til framkvæmdaáætlunarinnar af greiðsluafgangi, þótti sjálfsagt, að því fé yrði varið til þeirra framkvæmda, sem ríkinu ber beint að kosta og eðlilegt er, að kostaðar séu, eftir því sem tök eru á, með beinum fjárframlögum frá ríkissjóði, en það eru annars vegar skólabyggingar og hins vegar sjúkrahús. Þá hefur, með fyrirvara um samþykki Alþ., verið leitað eftir kaupum og gerðir bráðabirgðasamningar um kaup á fasteignum hér í miðbænum, þ. e. eignunum nr. 12 við Vonarstræti og Skjaldbreiðareigninni við Kirkjustræti og nokkrum lóðum öðrum, sem henni fylgja, og er það í framhaldi af þeirri ákvörðun Alþ. að heimila að kaupa eignir SÍS, sem heimilað var með fjárlögum fyrir árið 1967, en tilgangslaust er í rauninni að framkvæma þau kaup nema að fá tiltekinn skika hér samfelldan í miðbænum, ef það á að koma að fullum notum, og með hliðsjón af þeirri stefnu, sem þá var mörkuð - og enda var þá gerð grein fyrir því, að það yrðu að fara fram frekari kaup eigna - hefur verið talið rétt að nota tækifæri, sem gefizt hafa, til þess að fá þessar eignir, og er af fróðum mönnum talið, að þetta hafi tekizt með viðhlítandi kjörum, þó að þetta sé að vísu dýrt, þá séu þetta tiltölulega hagstæð kjör miðað við það, sem gerist í þessum efnum. Þá er loks óskað eftir heimild til að kaupa íbúðarhús á Laugarvatni, eftir eindregnum tilmælum samstjórnar skólanna þar, því að með einhverjum hætti verður að sjá fyrir mötuneyti og ýmsum öðrum þörfum vegna byggingarframkvæmdanna þar eystra. Eins og ég sagði í upphafi míns máls og svo sem séð verður af þessari grg. og þessu frv., er gert ráð fyrir að fjármagna hinar opinberu framkvæmdir innan fjáröflunar- og framkvæmdaáætlunar í ár, annars vegar með spariskírteinaláni, hins vegar með PL-480, sem verður nú nokkru minna en á s.l. ári, vegna þess að það eru minni vörukaup frá Bandaríkjunum en á því ári. Þá er gert ráð fyrir, að einnig sé hægt að verja 25 millj, kr. af enska láninu til framkvæmda. Það eru endurgreiðslur, sem eru hraðari en greiðslur lánsins til lánveitenda og því talið, að endurlána megi það fé. Loks er fyrirhugað, að lagðar verði fram 53 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1966 til framkvæmdaáætlunarinnar og með þessum hætti sé hægt að afla þess fjár samtals, sem gert er ráð fyrir, að þurfi að fá til viðbótar öðrum fjárveitingum, til þess að hægt sé að ráðast í þær framkvæmdir, sem framkvæmdaáætlunin gerir ráð fyrir, að unnar verði á þessu ári innan hennar ramma á vegum ríkisins sjálfs. Ég legg þá til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn. og vildi leyfa mér að beina því til hv. n., að hún leitist við að hraða afgreiðslu málsins eins og frekast er unnt.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. gerði ráð fyrir því, að tekið yrði lán vegna Vestfjarðaáætlunar og sé raunar í þessu frv., að gert er ráð fyrir sérstakri lántöku vegna hennar. Sízt af öllu vil ég telja það eftir og er ánægður með, að sú áætlun skuli vera komin í gang og til framkvæmda. En mér er það kunnugt, að það hefur verið á döfinni svipuð áætlun fyrir Norðurland, og er nokkuð langt síðan, að sendimenn hafa farið þar um og átt viðtöl við fyrirsvarsmenn sveitarfélaga í þeim landshlutum, bæjarstjórnir og hreppsnefndir, og einhverjar skýrslur og áætlanir munu þeir menn, sem þar um ferðuðust, eða Efnahagsstofnunin sjálf hafa látið frá sér fara. Ekki hef ég nú enn, því miður, fengið þær skýrslur sendar, þar sem Efnahagsstofnunin, eða þeir menn, sem með þessi mál hafa að gera, telja ekki ástæður til að gefa þm, sérstaklega kost á að fylgjast með þessu máli. Er það nú satt að segja fullkomið umkvörtunarefni, að þm. skuli ekki sendar slíkar skýrslur, eða að þeir ágætu embættismenn, sem vinna í þessum stofnunum, skuli ekki telja sér neitt hagræði að því að hafa samráð við alþm. kjördæmisins, áður en þeir gera þessar áætlanir, og ég býst nú við, að þó sitthvað megi misjafnt um alþm. segja, þá séu þeir að öðru jöfnu kunnugri því, hvernig ástandið er í hverjum landshluta en flestir aðrir, og að þessum ágætu mönnum ólöstuðum efast ég alveg um það, að þeir á stuttri gegnumreið um þau einstöku kjördæmi fái gleggri yfirsýn yfir málefni en þm., sem hafa starfað þar, kannske árum saman. En þessi Norðurlandsáætlun er talsvert umtöluð, enda þótt mér sé ekki kunnugt um, að hún hafi útgengið á prenti eða þeir aðilar, sem við var talað, bæjarstjórnirnar og hreppsnefndirnar, hafi fengið hana senda. En þó svo sé, að nokkuð sé á huldu enn, að því er virðist, um þessa áætlun, er manna á milli um hana talað, og eitt er víst, að við hana eru ekki svo litlar vonir bundnar. Það er ekki ofsagt, að talsvert hafi verið kveikt í mönnum með þeim vonum, sem látnar hafa verið í ljós í sambandi við hana. Og það er reyndar ekkert óeðlilegt, þó að ýmsar vonir vakni í sambandi við slíka áætlun í þeim landshluta, sem ég ber mest fyrir brjósti, Norðurl. v., vegna þess að á undanförnum árum hefur atvinnuástand í þeim landshluta verið alveg sérstaklega erfitt, og kaupstaðir og kauptún á því svæði hafa átt við sérstaka erfiðleika að etja, sem fyrst og fremst stafa af því, að síldveiðar hafa þar ekki verið að neinu ráði á móts við það, sem áður var, og einnig því, sem enn er ömurlegra, að þorskafli hefur brugðizt líka að verulegu leyti, þannig að ástandið á þessum slóðum er mjög ískyggilegt. Það eru fyrir hendi alveg ótvíræðar skýrslur, sem sanna þetta, m. a. skýrsla Hagstofunnar um tekjuskiptingu, þar sem það sýnir sig t.d., að íbúar Sauðárkrókskaupstaðar eru tekjulægstu íbúar kaupstaða og atvinnuástandi á þessum stöðum, eins og Sauðárkróki, Siglufirði og Skagaströnd, hefur verið mjög ábótavant. Það er held ég öllum hugsandi mönnum, sem eru kunnugir þessum málum, ljóst, að það verður að gera alveg sérstakar ráðstafanir til aðstoðar á þessum svæðum. Það hafa verið skipaðar n. til þess að athuga þetta, a. m. k, einar tvær að ég hygg. Sú fyrri skilaði bráðabirgðaáliti. Sú n. var að vísu ekkert sérstaklega bundin við Norðurl. v., heldur átti hún að athuga, ef ég man rétt, ástandið í kaupstöðum og kauptúnum yfirleitt, en í sinni fyrstu og ég held raunar einu skýrslu, sem frá henni hefur komið, batt hún sig sérstaklega við Norðurland. En hún tók það fram í þeirri skýrslu, sem hún skilaði, að þar væri aðeins um bráðabirgðaskýrslu að ræða, og hún ætlaði að skila endanlegu áliti seinna. En af því varð nú ekki, því að önnur n. mun hafa komið til sögunnar, sem var talin leysa hana af hólmi að verulegu leyti. Enn er svo í þriðja lagi komin til sögunnar Efnahagsstofnunin, sem hefur, að því er virðist, undirbúið sérstaka áætlun, svokallaða Norðurlandsáætlun. En einmitt af gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh., þar sem hann talaði áðan um Vestfjarðaáætlun og lántöku vegna hennar, vil ég spyrja hann: Er hér gert ráð fyrir sérstökum lántökum vegna Norðurlandsáætlunar? Eða er hún ekki á þeim vegi stödd, að það sé nein þörf nú á því að afla lánsfjár vegna hennar? Það getur vel verið, að þessari fsp. sé ekki beint á réttan stað, vegna þess að ég veit, að um þessi mál fjalla aðrir en hæstv. fjmrh. að verulegu leyti, en ég geri þó ráð fyrir því, að um þessa hlið málsins sé honum kunnugt og hann geti gert grein fyrir því. Ef svo er, að svar hans sé neikvætt á þá lund, að það sé ekki gert ráð fyrir sérstakri lántöku vegna Norðurlandsáætlunar, er gott að fá þær upplýsingar, þá vita menn betur en fyrr, hvar þeir eru á vegi staddir. Vera má, og ég geng raunar út frá því, að segja megi, að sumt af því lánsfé, sem hér er gert ráð fyrir til ýmissa framkvæmda, sem þarna er fjallað um, geti komið þeim landshluta til góða með sama hætti og öðrum. Mér dettur ekki í hug að gera ráð fyrir því, að hann verði neitt afskiptur í því sambandi, en ég tel, að það þurfi að gera alveg sérstakar ráðstafanir nú, einmitt vegna ástandsins í þessum landshluta, og ég tel, að það hafi verið vaktar vonir um, að það mundi verða gert vegna þess undirbúnings að Norðurlandsáætlun, sem mikið hefur verið talað um. Ég vildi biðja hæstv. ráðh. að leyfa þm. að heyra, ef hann getur gefið einhverjar upplýsingar um þetta eini. Mér þykir ákaflega leiðinlegt, hvað margt virðist vera á huldu í þessu efni. Hér eiga ekki að vera á ferðinni nein leyndarmál og sízt af öllu fyrir þm. Ég veit nú ekki einu sinni, hvort Efnahagsstofnunin, sem vinnur að þessum skýrslum, lætur þær af hendi. Ég geri ráð fyrir, að hún sendi þær til ríkisstj. Mér er kunnugt um, að eitthvað af skýrslum frá henni hefur farið til Atvinnujöfnunarsjóðs, en það er eiginlega einkennilegt í öllu þessu skýrsluflóði, sem nú flæðir yfir Alþ., að það skuli ekki koma skýrsla um þetta efni. Það væri ákaflega æskilegt fyrir okkur, frambjóðendur í þessu kjördæmi, sem þarna á í hlut, að vita dálítið nákvæmlega um þetta, áður en við færum að tala við hv. kjósendur.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég get tekið undir allt það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði hér almennt um atvinnuástandið í þeim landshluta. Það var ekkert ofsögum sagt af því, að þar er við margvíslega erfiðleika að etja, og þarf mikið átak að gera til eflingar atvinnulífi, en við vitum raunar, að þessu vandræðaástandi þar veldur, eins og reyndar víðar fyrir Norðurlandi, mjög langvinnur aflabrestur, þar sem flest þessi byggðarlög, einkum við sjávarsíðuna, byggja afkomu sína að mjög verulegu leyti á útgerð. Varðandi fsp. hv. þm. um, hvað liði Norðurlandsáætlun, vil ég mælast til þess að þurfa ekki í einstökum atriðum að svara því nú. Það verður gert hér á Alþ. mjög bráðlega í sambandi við fsp., sem liggur hér fyrir frá einum hv. þm., en mér er hins vegar ljúft að segja í almennum orðum frá því, hvernig það mál horfir við. Það var hafizt handa um þessa áætlunargerð í framhaldi af samningum stéttarfélaga á Norðurlandi og ríkisstj. og var ákveðið, að hún yrði gerð í samráði við sveitarstjórnir og verkalýðsfélög á þessu svæði, og þetta hefur verið gert: Verkið var falið Efnahagsstofnuninni. Hún hefur unnið að því síðan, og ég hygg, að hún hafi unnið að því með öllum þeim hraða, sem auðið var. Það skal að vísu játað, að sú stofnun hefur mjög miklum verkefnum að sinna, og er alltaf verið að bæta á hana alls konar skyndivinnu, ef svo má segja, sem kemur inn á milli, í sambandi við margvíslegar rannsóknir og athuganir, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, og starfslið hennar er takmarkað. Engu að síður hefur hún gert mjög margvíslegar athuganir á þessu svæði, og það er jafnframt rétt, að það hafa verið gerðar mjög lauslegar bráðabirgðaskýrslur, sem hafa verið ákveðnar og gerðar aðeins í einum tilgangi, og hann er sá að vera nú þegar Atvinnujöfnunarsjóði til leiðbeiningar um lánveitingar og aðstoð við byggðarlögin á þessu svæði. Hins vegar á eftir að vinna þessar skýrslur miklu nánar út, til þess að þær séu á nokkurn hátt birtingarhæfar, og það á eftir að ganga frá skýrslum um t, d. samgöngumálin og félagsmálin og menntamálin, en ætlunin er, að þessi skýrslugerð fyrir Norðurlandið verði mjög fullkomin áætlunargerð og fullkomnari en gert hefur veríð hér á landi áður varðandi byggðaráætlanir. Fyrir Vestfirði er ekki í rauninni til nein heilsteypt áætlun nema samgöngumálaáætlunin, sem unnið hefur verið að eftir alveg ákveðnu plani og fjár aflað til, svo sem hv. þdm. er kunnugt um, en að öðru leyti hefur áætlunin fyrir Vestfirði verið mikil rammaáætlun, sem unnin var hér fyrst og fremst af norskum sérfræðingum á sínum tíma á vegum Framkvæmdabankans, og það á eftir að útfæra hana mun nánar, og verður það verkefni einnig leyst á næstunni. En eins og sakir standa í dag, liggur áætlunin fyrir Norðurland ekki fyrir í þeirri mynd, að það sé hægt að marka ákveðin plön um það, hversu mikið eða hvenær þurfi sérstakt fé til þess að uppfylla þarfir hennar. Það er ákveðið í l. um Atvinnujöfnunarsjóð, að sjóðurinn vinni eftir þessum byggðaáætlunum, og ég geri ráð fyrir því, að þessu verði hagað þannig, að þegar skýrslugerðinni endanlega er lokið, muni Atvinnujöfnunarsjóður fá málið til athugunar í heild. Hvort það verður þá gefin út almenn skýrsla um það eða þeirra skýrslu útbýtt í Alþ., skal ég ekkert um segja á þessu stigi. Mér finnst ekkert fráleitt að hugsa sér það, en ég álít, að það geti verið mjög villandi að vera að útbýta bráðabirgðaskýrslum, sem eins og hv. þm. sagði, kunna í sumum tilfellum, ef þær eru unnar í skyndingu, að fela í sér einhverjar villur, þar sem þær eru byggðar á skyndiviðtölum, og ætlun stofnunarinnar er að afla miklu nánari upplýsinga um þessi atriði. En eftir að málið í heild liggur fyrir og stofnunin hefur endanlega unnið það, sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að áætluninni sem slíkri verði útbýtt. Það er stefnt að því, að áætluninni geti orðið lokið á þessu ári, en ég geri ráð fyrir, að þegar hv. þm. kynnast henni og sjá endanlega grg, um hana, geri þeir sér ljóst, að hér er um mjög umfangsmikið mál að ræða, því ég veit, að eins og hv. þm. áreiðanlega ekki síður gera sér grein fyrir en ég, þá eru atvinnumálin ekki nema einn þáttur þessa vandamáls, það eru bæði félagsmál og þó ekki hvað sízt samgöngumál og menntamál, sem eru mjög mikilvægur þáttur í byggðaáætlunum. En atvinnumálin hafa af þeim ástæðum, sem hann sagði frá, verið látin sitja fyrir, og það hefur verið haft samráð við sveitarstjórnir og verkalýðsfélög á öllu þessu svæði um þau mál, og það þótti rétt að gera um það skyndiathuganir og skyndiskýrslur fyrir Atvinnujöfnunarsjóð, þannig að sjóðurinn gæti þegar á þessu ári haft þær til hliðsjónar. En áður en verður farið, eins og ég segi, að afla lántökuheimilda í víðari merkingu til einstakra framkvæmda, sem þurfa þá að vera kerfisbundnar og miða við nokkurra ára bil, þarf auðvitað endanleg skýrsla frá Efnahagsstofnuninni að liggja fyrir um þá þætti.