Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð, því að það mun ætlunin, að þetta verði að lögum fyrir áramót, og er því skammur tími til stefnu fyrir jól. Þetta er stjórnarfrv. og borið fram í hv. Ed. Kom það til þessarar deildar í gær, svo að það hefur ekki verið mikill tími fyrir n. að athuga þetta. N. hafði þó fund í gærkvöld, og allir nm. hafa skrifað undir nál., þótt ýmsir þeirra áskilji sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja þeim brtt., sem fram kunna að koma. Efni frv. er í þremur gr. og er aðallega um tekjuöflun Tryggingastofnunar ríkisins. Undanfarin ár hefur vísitöluálagið á grunnupphæðirnar verið miðað við meðalvísitölu næsta árs á undan. Þetta hefur komið sér illa nú á seinni árum, því að vísitalan hefur farið hækkandi með hverju ári og Tryggingastofnunin hefur orðið að greiða öll gjöld og bætur með vísitölu hvers tíma. Mismunurinn á greiðsluvísitölunni, sem bæturnar eru greiddar með, og meðalvísitölu næsta árs á undan, sem tekjurnar eru miðaðar við, hefur verið afar mikill 2 s.l. ár. Árið 1950 var vísitalan, sem bæturnar miðast við, um 108 stig, en tekjuálagsvísitalan um 100 stig. Þetta frv. gengur í þá átt að reyna að samræma hlutfallið á milli bótanna og framlaga til stofnunarinnar, sem skulu nú vera miðuð við vísitölu yfirstandandi árs. Skal marzvísitalan vera lögð á gjöldin, sem greidd eru til Tryggingastofnunarinnar til þess að standa undir kostnaði. En þetta er ekki nægilegt þegar svo kann að fara, að vísitalan hækki meira, og verður þá Tryggingastofnunin sjálf að taka á sig þann halla, sem verður fram yfir áramót. En það er þó mikil bót að þessu. Nú er talið, að meðalvísitala yfirstandandi árs sé 131 stig, en kaupgjaldsvísitalan, sem bæturnar greiðast með, er komin upp í 144 stig. En þetta er þó mikið til bóta, og verður ekki lengra komizt. Það var reynt að komast lengra í hv. Ed., með því að ríkið taki á sig nokkurs konar ábyrgð, þannig að ef vísitalan yrði hærri á árinu en hún var í marzmánuði, þá verði ríkið að borga þann halla, svo að hægt sé að greiða bætur með fullri uppbót samkvæmt kaupgjaldsvísitölu án þess að skerða tryggingasjóðinn. En á þetta var ekki fallizt. Heilbr.- og félmn. þessarar d. fellst á hitt sjónarmiðið. En tveir þm., þeir hv. 3. landsk. þm. og hv. 10. landsk. þm., bera fram brtt., sem fer fram á, að ríkissjóður taki á sig ábyrgð og greiði það, sem á vísitöluna vantar, svo að Tryggingastofnunin geti á árinu 1952 greitt bætur með fullri uppbót samkvæmt kaupgjaldsvísitölu. Þessi brtt. gengur að mínu áliti allt of langt, þannig að ekki mun verða samkomulag um hana. Þess vegna mæli ég á móti henni og legg til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í 3. gr. frv. er líka brtt. um, að þau bráðabirgðaákvæði um takmörkun á lífeyrisgreiðslum, sem sett voru 1946 og áttu að gilda til 5 ára, verði framlengd um eitt ár, eða til ársloka 1952. Hæstv. ríkisstj. hefur boðað, að fyrir næsta þing verði lagðar fram till. um það, hvernig með þetta skuli fara. En eins og nú standa sakir og ef þetta frv. verður ekki samþ. fyrir áramót, þá verður ríkisstj. að taka að sér að greiða þessar uppbætur, sem eru mikil útgjöld fyrir stofnunina. En þar sem það á að athuga þetta nánar á næsta ári, legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt. Með því er tekinn af allur vafi um það, með hvaða vísitölu skuli greiða gjöldin. Í raun og veru er til tvenns konar vísitala. En hér er tekin ákvörðun um, að það sé kaupgjaldsvísitala marzmánaðar, en ekki verðlagsvísitalan, sem ber að reikna með. Er þetta því leiðrétting, þannig að tekinn er af allur vafi um það, hvort verðlagsvísitalan eigi að reiknast eða ekki. - Vona ég, að þetta frv. verði samþ. og nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 3. landsk. þm. tvær brtt. við þetta frv. Brtt. þessar eru samhljóða brtt., sem hv. 7. landsk. þm. flutti við afgreiðslu þessa máls í hv. Ed., en d. bar ekki gæfu til að samþ. þær. Hv. þm. er vafalaust ljóst, hvaða afleiðingar þetta frv. mundi hafa, ef það yrði að lögum. Það mundi hafa í för með sér gífurlega hækkun á gjöldum til Tryggingastofnunarinnar, hækkun, sem mundi koma harðast niður á þeim, sem hafa mesta fjárhagslega erfiðleika við að etja, en það eru bæjar- og sveitarfélögin og alþýðuheimilin. Það þarf ekki að spyrja að því, hvaða aðili muni helzt vera þess megnugur að rétta þann halla, sem verður hjá Tryggingastofnuninni. Gjaldgeta bæjar- og sveitarfélaganna og alþýðuheimilanna er þrotin, og öllum mun ljóst, að þau geta ekki meira. Vanmáttur þeirra í þessum efnum stafar einmitt af því, að þriðji aðilinn, þ.e.a.s. ríkissjóður, hefur gengið svo hart að þeim. Það er einmitt ríkissjóður, sem er sá aðili, sem er þess megnugur að rétta þennan halla. Það er því von mín og hv. 3. landsk. þm., að ákvæðin um gjöldin verði hin sömu og verið hafa í lögum, en ríkissjóði sé hins vegar skylt að greiða það, sem á vantar, svo að Tryggingastofnunin geti á árinu 1952 greitt bætur með fullri uppbót samkv. kaupgjaldsvísitölu án þess að skerða tryggingasjóðinn. Með öðrum orðum er till. okkar sú, að stórveldið þyrmi nú hinum veiku aðilum og láti þann aðilann, sem sterkastur er, þ.e.a.s. ríkissjóð, rétta hallann.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls benti ég á, hversu mikla útgjaldaaukningu fyrir bæjar- og sveitarfélögin samþykkt þessa frv. hefði í för með sér. Í gærkvöld átti ég þess kost að sitja fund með n., þar sem þetta var rætt, og útskýra þetta fyrir henni. En n. hefur ekki treyst sér til þess að flytja brtt. í tilefni af upplýsingunum, en ætlar að vísu að gera þrjár kröfur í þessu máli. Í framhaldi af því, sem ég sagði hér í gær við fyrri umr. málsins, vildi ég bera fram tvær brtt. Önnur þeirra er um, að í stað orðanna „kaupgjaldsvísitölu marzmánaðar það ár, sem gjöldin eru á lögð“ komi: kaupgjaldsvísitölu desembermánaðar næsta árs áður en gjöldin eru á lögð. – Með þessu er gengið til móts við óskir og þarfir Tryggingastofnunar ríkisins, en þó ekki alveg eins langt og farið er fram á. Ég vonast til þess, að samkomulag geti orðið um þetta atriði. - Hin till. er ný gr., brtt. við 109. gr. almannatryggingalaganna, og hljóðar svo: „Nú sækir maður til sveitarstjórnar um, að sveitarsjóður greiði fyrir hann iðgjöld hans.. sakir þess að hann sé ekki fær um það af eigin rammleik, og tekur þá sveitarstjórn ákvörðun um umsóknina með tilliti til ástæðna hlutaðeiganda.“ - Þetta er eðlileg regla, og tel ég rétt, að hún standi óbreytt. En ég legg til, að viðbótin falli niður, þar sem lögð er sú skylda á sveitarsjóðina að greiða iðgjöldin. Sú hefur orðið raunin á, að sveitarfélögin hafa orðið að greiða iðgjöldin fyrir marga unglinga, 16 ára og eldri, sem hafa ekki greitt til Tryggingastofnunarinnar, vegna þess að þeir hafa verið í skóla, en eiga foreldra í góðum stöðum og því ástæðulaust, að sveitarsjóðir greiði gjöldin í þeim tilfeilum. Hins vegar hefur þessi brtt. verið gerð til þess að halda áfram að greiða þessi gjöld fyrir þá aðila, sem hafa þörf fyrir það, og athugun fari fram á ástæðum manna, svo að ekki sé farið að greiða fyrir þá, sem ekki er minnsta ástæða til að greiða fyrir. - Þessar brtt. verða skriflegar, en eru því miður ekki alveg tilbúnar, en verða það eftir örskamma stund, og vil ég því biðja hæstv. forseta að hafa biðlund.



Herra forseti. Út af brtt., sem fram hafa komið hér og eru á þskj. 528, frá hv. 10. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm., vil ég taka það fram, að það er rétt, að það kemur nokkur hækkun á framlag frá bæjar- og sveitarfélögum. Brtt. fer fram á, að ríkissjóður greiði þann mismun, sem verður, ef gjöldin eru miðuð við marzvísitölu á árinu og desembervísitalan verður hærri en marzvísitalan. Ég skil þessa till. þannig, og það má kannske segja, að hún sé að vissu leyti sanngjörn, en á það hefur ekki verið fallizt af hæstv. ríkisstj., og hv. Ed. felldi till., sem gekk í sömu átt og þessi. Ég mun leggja á móti því, að till. verði samþ., af þeirri ástæðu, að ef þetta frv. á að verða að lögum fyrir áramót, verður það að haldast óbreytt frá því, sem það nú er. Ég veit, að ríkisstj. vill ekki taka á sig þá ábyrgð, sem fylgdi því að láta ríkissjóð taka á sig þessar viðbótargreiðslur. Það er rétt, að hv. 7. þm. Reykv. kom á fund í gær, og kom þá í ljós, að hann hafði reiknað fullríflega, þegar hann reiknaði hér í gær, hvað útgjöld bæjarsjóðs Reykjavíkur mundu hækka, ef samþ. væri frv. eins og það liggur hér fyrir. Munaði það allt að 1/2 millj. kr. Mér skilst, að það mundi hækka útgjöld bæjarsjóðs um 1.2 millj. kr., en hann taldi, að það yrðu um 2 millj. kr. Stafar þetta af því, að borgarstjóri Reykjavíkur reiknar með miklu hærri vísitölu en þetta frv. gerir ráð fyrir. En hann mun ekki vera krafinn um meira af Tryggingastofnuninni heldur en sem nemur því, að gert sé ráð fyrir 147 stigum, en hann reiknar með 155 stigum. Ekki rétt?

Nei.

Þarna kemur fram sá mismunur, sem er. Þetta eru allmikil aukaútgjöld; því er ekki að neita. En það verður að líta á málið eins og það liggur fyrir. Tryggingastofnunin hefur undanfarin ár greitt allar bætur með miklu hærra álagi en framlagið til hennar hefur verið greitt með. Er svo komið, að s.l. tvö ár hefur verið 8 millj. kr. halli á Tryggingastofnuninni, sem hún er ekki fær um að bera. Það verður að segja þetta eins og það er. Þetta fé, sem ríkissjóður greiðir, gengur til einstaklinga í hinum ýmsu bæjarfélögum. En ef halda á áfram þá leið, sem farin hefur verið undanfarin ár, þá þýðir það, að Tryggingastofnunin getur ekki staðið undir þeim skyldum, sem á henni hvíla, og verður þá ekki hægt að gera annað en breyta lögum. Það verður þá að vinna að því að breyta þeim lögum eða jafnvel fella niður tryggingalögin. Þá mundi koma hljóð úr horni, bæði úr Reykjavík og annars staðar frá. Það sjá allir, að það er ekki hægt að halda svona áfram. En ég held, að þetta mundi létta mikið fátækraframfærið hér í Reykjavík. Um hina brtt. er það að segja, að það er í sjálfu sér eðlilegt, að bæjarfélögin kvarti yfir því að verða að greiða iðgjöldin fyrir menn, sem ekki er þörf að greiða fyrir. Mig minnir, að það sé í lögum heimild fyrir bæjarfélögin að endurheimta þessar greiðslur, ef það kemur í ljós, að einstaklingurinn hefur efni á að greiða sjálfur gjöldin. En það er rétt, að það er vandræðamál með unglingana á aldrinum 16–20 ára, og það er atriði, sem þarf að endurskoða. Ég er þeirrar skoðunar, að þeir eigi að borga minna gjald en þeir, sem fá laun. Margt af þessu fólki er í skóla og þarf styrk frá foreldrum eða aðstandendum, svo að þessu þarf að breyta. En ef þetta verður samþ. nú og sveitarstjórnirnar hætta að greiða fyrir það fólk, sem þær hafa borgað fyrir, mundi það missa réttindi sín. Úrskurður viðkomandi bæjar- eða sveitarstjórnar mundi taka langan tíma, svo að það er að minnsta kosti hætt við því, að margt af því yrði réttindalaust mestan hluta ársins. Ég býst við því, að það sé fullur vilji fyrir hendi hjá Tryggingastofnuninni að athuga það. hvort fólk á aldrinum 16–20 ára ætti ekki að fá að greiða lægri iðgjöld. Það hefur að jafnaði engar aða litlar tekjur og er líka venju fremur hraust fólk, sem stofnunin hefur lítinn kostnað af. Ég verð því að mæla á móti því, að till. verði samþ. að þessu sinni þó að ég geti ekki gert það fyrir hönd n., þar sem henni hefur ekki gefizt tækifæri til að athuga málið.



Herra forseti. Ég gat ekki orðið sammála meðnm. mínum um afgreiðslu þessa máls, og hef þess vegna skrifað undir nál. með fyrirvara. - Nú hefur hv. 7. þm. Reykv. lagt fram brtt., sem ég get fallizt á, og mun ég því greiða atkv. með henni.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Rang. taldi það upplýst, að þegar ég gaf upplýsingar í gær um það, hvað þessi lagabreyt. mundi kosta Reykjavíkurbæ, þá hefði ég reiknað fullflott. Mínar upplýsingar voru miðaðar við það, að vísitala marzmánaðar yrði 150 stig, þar sem ég tel það skammsýni að halda, að vísitalan þá verði óbreytt frá því sem nú er. Það er að vísu rétt, að í fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar er miðað við 155 stig, en þó ekki framlagið til Tryggingastofnunarinnar, það er miðað við 150 stig. Hv. frsm. n. taldi, að þó að þetta mundi hafa aukinn kostnað í för með sér, þá mundi það hins vegar létta fátækraframfærsluna. Ég skal ekki draga úr þýðingu trygginganna, ég var eins mikill stuðningsmaður þeirra og hv. frsm. Hitt vildi ég segja, að það hefur valdið vonbrigðum, að þær skuli ekki hafa létt fátækraframfærsluna meira en raun er á. Ég vil taka það fram, að þessi ummæli fela ekki í sér gagnrýni á Tryggingastofnunina. En hitt er ábyrgðarhluti fyrir Alþ., ef það neitar bæjar- og sveitarfélögum um aukna tekjustofna, samtímis því sem það samþykkir l., sem hafa í för með sér milljónaútgjöld fyrir þau.



Það má vera, að hv. 7. þm. Reykv. hafi verið eins mikið með tryggingalöggjöfinni og ég, þegar hún var sett. Ég benti þá á, að ég teldi vafasamt, hvort fært væri að leggja í svo fullkomna löggjöf. En árið 1945 var mikið peninga- og veltuár, svo að Alþ. áleit þá allt fært. Nú er svo komið, eftir 5–6 ár, að búið er að nema margt úr gildi og það fer að verða erfitt að halda tryggingalöggjöfinni við. Það er komið í ljós, sem ég spáði 1945, að erfitt ætlar að reynast að standa undir löggjöfinni fjárhagslega. Ég veit, að Reykjavíkurbær og fleiri bæjarfélög eiga erfitt með að greiða framlög sín til trygginganna. En eins og ég gat um, er ekki annað fært, ef stofnunin á að inna af hendi þær greiðslur, sem l. mæla fyrir um, en að henni séu tryggðar samsvarandi tekjur. Ég held, að það hafi verið álit allra, að Tryggingastofnunin gæti ekki greitt hærri bætur en tekjunum nemur og að forðast yrði að ganga á sjóði stofnunarinnar. Það er því ekki um það að deila, annaðhvort verður að draga úr tryggingunum eða ganga til móts við stofnunina, svo að hún fái að hækka álögin að einhverju leyti gegn auknum bótum. Í frv. er ekki gengið lengra en það, að ákveðið er, að miða skuli við vísitölu marzmánaðar, en stofnunin ber áhættuna af því, ef marzvísitalan verður lægri en meðalvísitala ársins. Ég álít, að öll sanngirni mæli með því, að Tryggingastofnunin fái þetta álag. Það má vera, að það sé misskilningur hjá mér, að hv. 7. þm. Reykv. hafi miðað upplýsingar sínar við vísitöluna 155. En hitt mundi ég, að í heild var fjárhagsáætlunin miðuð við vísitöluna 155, og hélt því, að það sama mundi gilda um þetta. Viðvíkjandi iðgjöldum ungmenna eða fátæklinga er það svo, að bæjarfélagið hefur endurkröfurétt á hendur öllum þeim, sem færir eru um að greiða skatt. Ef þetta fólk ætti að bíða eftir úrskurði sveitarstjórnar, er hins vegar, eins og ég áður sagði, hætt við, að það yrði réttindalaust mestan hluta ársins. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vona bara, að brtt. verði felldar.

Forseti (SB): Mér hafa borizt skriflegar brtt. frá hv. 7. þm. Reykv. Hv. þm. hafa heyrt brtt. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf því tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Þar sem nú er mjög liðið á þingtímann, en aftur á móti mjög mikil nauðsyn á því að fá þetta frv. samþ. áður en þingi verður frestað nú fram yfir hátíðar, þá vil ég mælast til þess, að frv. fái afgreiðslu sem allra fyrst í þessari hv. d. og það helzt strax í dag. Ég flyt hér brtt. á þskj. 516, þar sem farið er fram á ráðstafanir til að tryggja rekstur þjóðleikhússins. - Um brtt. á þskj. 525 er það að segja, að hér er komið inn á allt annað svið en frv. fjallar um, og ég vil mælast til þess við hv. flm., hvort hann væri ekki fáanlegur til þess að taka hana til baka, svo að hún verði ekki til þess að tefja fyrir framgangi málsins. Annars get ég upplýst það, að nú sem stendur er verið að endurskoða l. um skemmtanaskatt, og ef hv. flm. vill verða við þeim tilmælum mínum að taka till. sína aftur, skal ég lofa honum því, að efni hennar mun verða athugað í sambandi við þessa endurskoðun, sem ég áðan gat um.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir brtt. minni á þskj. 513. Ég vil þó geta þess, að það vakir ekki fyrir mér að gera neinar efnisbreytingar á þessum lögum. Ég skal þó viðurkenna það, að á fyrri till. minni á þskj. 513 var um nokkra efnisbreytingu að ræða, þar sem farið er fram á að veita ráðh. heimild til að undanþiggja sumar opinberar skemmtanir því að greiða skattinn. - Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vil geta þess, að ég hef orðið var við nokkurn misskilning milli mín og hv. þm. í þessu máli, þar sem þeir halda, að ég sé að fara annað en raunverulega er tilgangur minn með þessum till. Það er ekki ætlun mín að draga úr þeim heimildum, sem hér eru veittar, en það kom fram hjá hv. þm. Borgf., að það vekti fyrir mér að kippa einhverjum stoðum undan þessari starfsemi. Til þess að blanda þessu máli ekki frekar inn í umr. um þetta frv. vegna hins nauma tíma, ætla ég að verða við óskum hæstv. ráðh. og taka till. mína aftur, og það því fremur, sem hann hefur upplýst, að allsherjar rannsókn á skemmtanaskattinum standi nú yfir, og hefur lofað, að sjónarmið mitt í þessu máli verði þar athugað. - Að svo mæltu dreg ég till. mína til baka.

Pétur Ottesen Hv. 5. þm. Reykv. (JóhH ) hefur tekið aftur till. sína, og ég get vel tekið undir það með honum, að það var engan veginn hans meining að ganga í berhögg við það, sem ég vildi láta standa óhaggað í l. Að vísu hefði ég talið æskilegra, að till. hefðu verið öðruvísi orðaðar. Ég hef áður nokkuð rætt orðalag þessa frv. og um leið hinar auknu byrðar, sem ríkið tekur á sig með samþykkt þess. Enn fremur hef ég bent á, að í 2. gr. frv. væri farið inn á þá varhugaverðu braut, að ríkið taki á sínar hendur rekstur sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég álít það allvarhugavert, að ríkið taki þetta að sér, þar sem mjög mikill halli hefur orðið á starfsemi hennar, og ég tel það ekki gerandi fyrir ríkissjóð að bæta þessu á sig til viðbótar við þær skyldur, sem hann hefur við þjóðleikhúsið. Það er mjög varhugavert fyrir ríkissjóð að taka á sínar herðar hverja stofnunina á fætur annarri, sem reknar eru með halla. Á síðasta þingi var felld till. um 250 þús. kr. framlag til hljómsveitarinnar, og nú á þessu þingi kom fram við 2. umr. fjárl. till. um framlag til hennar, en eins og hv. alþm. vita, var hún tekin aftur. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. við þetta frv., þess efnis, að 2. málsgr. 2. gr. falli niður, en þar segir: „Heimilt er ráðherra að greiða helming af tekjum þessum til sinfóníuhljómsveitarinnar.“ Vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt. mína. Það hefur ekki unnizt tími til þess að prenta hana vegna þess, hve tími er naumur.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt, að fram hefur komið brtt. frá hv. þm. Borgf. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöfaldra afbrigða við.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af menntmn. að ósk hæstv. menntmrh. Það er tekið fram í grg. frv., eins og oft er gert, að nm. hafi óbundnar hendur um að flytja brtt. eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Þegar þetta mál var til umr. í n., vakti ég athygli á því, að í grg. frv. og þeim skilríkjum, sem til n. hafa borizt, væru engar skýringar á því, hvernig hag sinfóníuhljómsveitarinnar er komið, hver fjáröflun hennar er og hvað starfslið hennar er mikið o.fl. N. hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. þm. Borgf. Ég mun því samkvæmt þessu greiða henni atkvæði, þó að ég fylgi málinu að öðru leyti.