Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, frv. til l. um tollvörugeymslur o.fl., á þskj. 495, hefur verið til athugunar í fjhn. hv, d. Á þeim eina fundi, sem málið var rætt á, voru allir nm. mættir nema hv. 3. þm. Reykv., sem var fjarverandi. Auk nm. sátu þennan fund þeir ráðuneytisstjóri Sigtryggur Klemenzson og herra Unnsteinn Beck tollgæzlustjóri, og þeir veittu nm. ýmsar upplýsingar varðandi efni frv. Allir viðstaddir nm. voru á einu máli um að mæla með, að frv. þetta yrði samþ. Í frv. þessu felast töluverð nýmæli, sem ættu að geta orðið til úrbóta og hagræðis við tollafgreiðslu vara. Að vísu voru hér lög til frá árinu 1907, nr. 53, um tollvörugeymslur, en þau náðu aðeins til fárra vöruflokka og máttu teljast úrelt orðin. Á síðari árum hefur hins vegar vaknað allmikill áhugi meðal kaupsýslumanna og framleiðenda og flutningafélaga hérlendis um, að komið yrði upp fríhöfn eða a.m.k. einhvers konar tollvörugeymslu. Mun fyrst hafa verið vakið máls á þessu efni á aðalfundi Verzlunarráðs Íslands árið 1944. En í septembermánuði árið 1958 skipaði þáv. fjmrh. nefnd til þess að undirbúa málið, og mun frv. það, sem hér liggur fyrir, vera í samræmi við till. þeirrar nefndar. Meginefni frv. er það, að ríkið getur ýmist sjálft eða heimilað öðrum að setja upp almennar tollvörugeymslur, tollfrjálsar forðageymslur, tollfrjálsar verzlanir eða flutningageymslur. Allt ætti þetta að geta verið til hagræðis fyrir atvinnulífið í landinu. Innflytjendum og raunar neytendum líka er það mikil hagsbót, ef gerð eru stórinnkaup á vörum á þeim tíma árs, þegar verð þeirra kann að vera lægst, en þurfa síðan ekki að greiða aðflutningsgjöld af vörunum fyrr en eftir hendinni, eftir því sem sala þeirra fer fram. Iðnframleiðendum eru það og þægindi að geta framleitt vörur til útflutnings og látið þær í tollvörugeymslu og fengið þá endurgreiddan framleiðslutoll og aðflutningsgjöld af hráefnum, sem í vörurnar fóru. Skipafélögum og flugfélögum ættu tollfrjálsu forðageymslurnar að vera til stórbóta og ýta undir, að þessi félög flytji innkaup sín á ýmsum vörum heim til Íslands, en kaupi vörurnar ekki erlendis, eins og svo mjög hefur tíðkazt að undanförnu. Og að lokum er ekki ótrúlegt, að flutningageymslurnar gætu orðið smávísir að þeirri fríhöfn, sem vonandi á einhvern tíma eftir að rísa upp í Reykjavík, því að enn er svo að sjá, að flutningar á sjó muni um ófyrirsjáanlega framtíð vera ódýrustu flutningarnir, og þá sýnist lega Íslands á alfaraleið milli tveggja heimsálfa vera sérlega vel fallin til þess að verða með fríhöfn bækistöð mikillar og blómlegrar millilandaverzlunar. Að öllu málinu athuguðu telur fjhn. d. því, að með þessu frv. sé spor stigið í rétta átt, og mælir með því, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til i. um breyt. á 1. nr. 4 20. febr. 1960, um efnahagsmál, á þskj. 457. Hefur í n. ekki orðið samkomulag um afgreiðslu málsins. Við, sem í meiri hl. n. erum, leggjum til, að frv. verði samþ. Með lögum um efnahagsmál frá 20. febr. s.l. var gert ráð fyrir, að kerfi útflutningsstyrkja yrði lagt niður og að útflutningssjóður hætti störfum. Ljóst var, að þegar útflutningssjóður yrði lagður niður, mundi verða eftir nokkuð af skuldbindingum, sem afla yrði fjár til að standa straum af. Og í þeim tilgangi var ákveðið í 8. gr. efnahagsmálalaganna, að innheimtur skyldi 5% skattur af fob.-verði allra vara, sem fluttar eru úr landi til sölu, og skyldi andvirði útflutningsskattsins varið til greiðslu á halla útflutningssjóðs. Nú hafa komið fram óskir frá fiskkaupendum og fiskseljendum um að fá skatt þennan lækkaðan úr 5% í 21/2 %, vitandi það, að slík lækkun mun óhjákvæmilega hafa í för með sér hlutfallslega jafnlengingu þess tíma, sem skattheimta þessi verður að vara til öflunar á þeirri heildarupphæð, sem nauðsynleg er til greiðslu á skuldbindingum útflutningssjóðs. Við í meiri hl. fjhn. teljum sanngjarnt að verða við þessari málaleitan og mælum því með, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Fjhn. hefur ekki orðið sammála um þetta frv., eins og hv. frsm. meiri hl. þegar hefur skýrt frá. Ekki er það vegna þess, að um sjálft innihald þess hafi verið svo mikill ágreiningur í n., heldur er það hitt, að þegar þau efnahagslög, sem samþykkt voru að undirlagi hæstv. ríkisstj, fyrir þrem mánuðum hér á Alþ., koma nú hér aftur til umr., með því að flutt er frv. til l. um breyt. á þeim, þá fannst mér og fleiri nm., okkur, sem erum í stjórnarandstöðu, að full þörf mundi vera að nota þetta tækifæri til þess að endurskoða frv. að nokkru leyti og með þessu frv., sem hæstv. ríkisstj. nú hefur flutt til þess að byrja slíka endurskoðun sjálf, gæfist tilefni til þess að reyna að fá fram, þótt ekki væri nema ofur litlar fleiri endurbætur á frv. en þá, sem frv. sjálft, eins og það er, felur í sér. Það hefur sem sé komið í ljós á þessum þrem mánuðum, að það efnahagskerfi, sem að vísu aðeins fáir af stjórnarliðum höfðu nokkra trú á, en báðir stjórnarflokkarnir þó fylktu sér um af einhverjum ástæðum, að þetta nýja efnahagskerfi, þetta kreppukerfi, er nú þegar að hrynja. Það hefur ekki þurft lengri tíma en þessa þrjá mánuði til þess, að það sýndi sig, að kerfið dugir ekki. Það liggur þegar fyrir yfirlýsing frá L.Í.Ú. um, að samkv. þessu kerfi verði ekki lagt út í nýja vertíð. Og það er enn fremur greinilegt af þeim yfirlýsingum, að það hefði ekki verið lagt út í þessa vertíð, ef þetta kerfi hefði legið svona fyrir í upphafi hennar, eins og það nú hefur verið framkvæmt. Það var auðsjáanlega aðeins lagt út í þessa vertíð og henni haldið áfram af því, að það er nú einu sinni svo með útvegsmenn og sjómenn á Íslandi, að þegar þeir eru byrjaðir á vertíð, hætta þeir eiginlega ekki, hvað sem á gengur. Það eru ekki fjárhagslegar umþenkingar, sem þar valda mestu um, heldur eru þar að verki veiðimenn, þeir sem fyrst og fremst eru að afla fisks, og þeir stanza ekki í miðjum róðri, þannig að tilfinningin, sem nú ræður yfirleitt hjá útvegsmönnum og fiskimönnum, er sú, að þeir hafi verið blekktir og sviknir, þeim hafi verið haldið gangandi með haldlausum loforðum til loka vertíðarinnar, af því að stjórnarvöld landsins þekkja inn á, að þeir stanza ekki, þegar þeir eru byrjaðir að róa. Og svo þegar vertíðinni er lokið og ekkert meira hægt að gera, lýsir sem sé L. Í. Ú. því yfir, að þessi grundvöllur dugi ekki og það verði ekki lagt út í nýja vertíð að óbreyttum grundvelli. Spurningin, sem nú liggur fyrir, þegar þessi efnahagsmál eru þess vegna komin til umr. aftur, er sú, hvort hæstv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem hana styðja, og þeir einstakir þm., sem eitthvað kunna að hugsa um þessi mál, vilja taka eitthvert tillit til staðreynda, hvort þeir fást nú þegar til að læra eitthvað af reynslu þessara þriggja mánaða eða hvort þeir þurfa miklu verri og miklu harðvítugri reynslu til þess að læra af því. Það er m.ö.o. greinilegt, að efnahagskerfið er sjálft byrjað að hrynja. Grundvöllurinn undir því er bilaður. Og það eru ekki bara verkalýðssamtök og bændasamtök, sem segja slíkt, það eru útvegsmannasamtökin, sem segja það líka. Það hefur sýnt sig nú þegar, elns og spáð var af mér og fleirum í þessari hv. d. við umr. hér um efnahagsmálin, að útreikningarnir, sem hagfræðingar ríkisstj., þessir sérfræðingar, sem aldrei koma nærri lífinu, byggðu á, hafa allir reynzt vitlausir, og það, sem í þessu frv. felst, er, að það er byrjað að endurskoða útreikningana, af því að þeir hafa reynzt vitlausir. Spurningin er hins vegar, hvort ríkisstj. fæst til þess að taka tillit til þess, að það er fleira vitlaust í þessu efnahagskerfi en útreikningarnir og á fleiri sviðum en á þessu. Fiskverðið hefur alltaf reynzt vitlaust, og ég mun síðar koma inn á það, hvers konar upplýsingar eru komnar fram á þeim sviðum. Launaskerðingin reynist nú þegar meiri en gert var ráð fyrir og mun verða miklu meiri, þegar lengra kemur fram á. Markaðirnir, sem sérstaklega hæstv. viðskmrh. hefur gefið miklar yfirlýsingar um að hann vildi reyna að viðhalda, markaðirnir, sem hafa verið í austurvegi, um leið og menn vildu reyna að vinna meiri markaði í vesturátt, - markaðirnir í austurvegi eru að eyðileggjast. Það eru slíkar áhyggjur hjá þeim mönnum, sem hafa með söluna þar að gera, að það er þegar búið að skipa eins konar nefnd af hálfu þeirra samtaka, sem þar hafa ábyrgðartilfinningu og eiga sína hagsmuni undir, til þess að reyna eitthvað til að viðhalda þessum mörkuðum, sem ríkisstj. með sínu kreppukerfi er að eyðileggja, vegna þess að þetta kerfi, sem hér er verið að setja upp, er ekki fært um að halda þeim mörkuðum, sem útheimta að einhverju leyti yfirstjórn eða heildarhugsun um okkar viðskiptasambönd í allar áttir. Þegar ríkisstj. stendur nú frammi fyrir því, að útreikningarnir reynast þegar vitlausir, að fiskverðið reynst vitlaust, að launaskerðingin er meiri en reiknað var og verður ekki við hana unað, - frammi fyrir því, að markaðirnir eru að eyðileggjast vegna þessa kreppukerfis, þá er raunverulega spurningin, sem fyrir liggur: Ætlar ríkisstj. að bíða eftir því, að þetta hrynji alveg, hrynji með braki og brestum í rúst, eða er hún til í að reyna að endurbæta þetta kerfi eitthvað? Sumum fyndist kannske, að það kæmi úr hörðustu átt, ef ég væri að reyna að koma einhverju viti fyrir ríkisstj. um það að láta ekki kerfi hennar hrynja og leggja til við hana, að hún skuli reyna að endurbæta þetta eitthvað. Því er stundum dróttað að mér og mínum líkum, að ég vilji helzt, að allt sé látið hrynja í rúst og það sé bezt að lofa þessu að sýna sig, eða eins og Ibsen orðaði það á einum stað: „Fyrst skal ormurinn út úr skel og afskræming tímans sjást svo vel, að ranghverfan öll snúi út,“ - það sé bezt að lofa þessu kreppukerfi að sýna sig í algleymingi, svo að öll þjóðin fái að kenna á því og sjá, hve vitlaust það sé, og það sé þess vegna ósköp rangt af mér að vara þarna nokkuð við, heldur bíða bara rólegur eftir þeirri byltingu, sem upp mundi rísa, þegar þetta gamla kreppukerfi væri hrunið. Ég fer nú þveröfugt að. Ég reyni hér á þessari stundu að koma ofur litlu viti fyrir hæstv. ríkisstj., að fá hana til að reyna að endurbæta þetta kerfi hennar, áður en það hrynur, fá hana til að læra ofur lítið af þeirri reynslu, sem nú þegar blasir við öllum þeim mönnum, sem eitthvað vilja sjá. Ég geri þetta vegna þess að ég álít það skyldu mína. Við vitum ósköp vel, að harðvítug átök út af vitlausri pólitík skammsýnnar yfirstéttar eru alltaf slæm, fyrir hvaða þjóðfélag sem er, og sé hægt að koma viti fyrir þá, sem hér eiga hagsmuna að gæta, þá er það betra, ef hægt er að fá þá til þess að sjá að sér í tíma. Þess vegna reyni ég nú í maílok 1960, áður en þessu þingi lýkur, að fá hæstv. ríkisstj. og hennar fylgifiska til þess að hugsa, til þess að læra ofur lítið af þeirri reynslu, sem blasir við eftir þriggja mánaða kreppukerfi. Og ég vil segja þeim það um leið og hæstv. ríkisstj., að fari þetta í rúst á næstu mánuðum, þá er það ekki þeim að kenna, sem varað hafa við. Það er nú tækifæri til þess að reyna að endurbæta þetta. Og ég vil minna hæstv. ríkisstj. á, að hún hefur dálítið fordæmi í heiminum í kringum sig, ef hún lítur eitthvað í kringum sig, frá vinum sinum. Hún var ósköp hrifin, þessir flokkar, sem nú sitja í ríkisstj., af því, þeir vildu helzt setja allan heiminn í bál og brand og láta hernema Ísland til þess að varðveita harðstjórn í Suður-Kóreu, sem síðan hefur falsað þar þingkosningar og stjórnað þar með ofbeldi og einræði, blóðugum ofsóknum, og þessi harðstjórn er nú fallin. Hún gæti e.t.v. lært eitthvað af því. Og ef henni finnst of langt síðan, af því að nú eru liðnar nokkrar vikur, þá heyrir hún kannske daglega núna, að það var nýlega að falla ein stjórn í Tyrklandi. Ég held, að einn ráðh. eða jafnvel tveir af hæstv. ráðherrum hafi verið í Miklagarði nýlega og hafi átt að fara í skemmtiferðir um landið á eftir til að sýna það fína lýðræði í Tyrklandi, og það hefur ekki þótt vogandi að senda þá í skemmtiferð á eftir, af því að óróinn hafi verið það mikill í þessu fina Atlantshafsbandalagsríki. Þeir sátu þar með Menderez forsætisráðherra og einhverjum fleirum, og ég vil segja hæstv. ráðh., ef einhver væri, að þessi Menderez forsætisráðherra er í dag í tukthúsinu í Tyrklandi, og ef Atlantshafsbandalagið hefði haldið þarna áfram, þá veit ég ekki, hvort fleiri hefðu lent þar inn líka af ráðh. Það væri þess vegna kannske rétt fyrir ríkisstj., sem er búin að horfa upp á tvo vini sína, Menderez og Syngman Rhee, vera að falla á undanförnum vikum, að hugsa ofur lítið um það, - þótt að vísu slíkir stórfelldir viðburðir, eins og í þeim löndum gerast, gerist ekki hér hjá okkur á Íslandi, heldur allt með miklu skikkanlegra hætti, þá mætti hún e.t.v. af þessu læra, að það er alltaf skynsamlegt fyrir yfirstétt að reyna að sjá að sér í tíma með það að slaka til, meðan tækifæri er. Það er alltaf ópraktískt fyrir yfirstétt að bíða, þangað til menn eru orðnir svo órólegir, að hún byltist frá völdum. Og ég skal aðeins segja, hvað ég á við, þegar ég er að tala um yfirstétt í þessu sambandi. Ég á fyrst og fremst við verzlunarauðvaldið í Reykjavík. Þar sem rétt er, að þeir hv. stjórnarliðar, sem halda e.t.v., að þeir séu fulltrúar fyrir allar stéttir, geri sér ljóst, fyrir hverja þeir eru að vinna, þá er það, sem gerzt hefur á þessum þremur mánuðum, það, að verzlunarauðvaldið hér í Reykjavík hefur hrifsað til sín völdin yfir efnahagsmálunum, að allt efnahagskerfi Íslands hefur verið mótað einvörðungu með tilliti til ímyndaðra hagsmuna verzlunarauðvaldsins í Reykjavík og að íslenzka þjóðin hefur verið gerð að tilraunadýri fyrir úreltar og vitlausar kenningar, sem þetta verzlunarauðvald enn þá, þótt merkilegt megi virðast, trúir á, e.t.v. að nokkru leyti af því að vestrænir auðhringar, sem standa í nánu sambandi við það, hafa ýtt frekar undir það við að reyna að framkvæma slíkar tilraunir hér á Íslandi. Það hefur þegar sýnt sig á þessum þremur mánuðum, að með yfirráðum þessa verzlunarauðvalds hér, lítillar heildsalaklíku, hefur verið ráðizt á lífshagsmuni eftirfarandi stétta: í fyrsta lagi verkalýðsins og verkalýðshreyfingarinnar allrar, í öðru lagi bændanna og samvinnuhreyfingarinnar allrar, í þriðja lagi útvegsmannanna og útflutningsins á Íslandi. M.ö.o.: 90% af Íslendingum, launþegar og bændur, þeirra hagsmunum hefur verið fórnað fyrir hagsmuni þessa verzlunarauðvalds, en ekki nóg með það, líka hluta af atvinnurekendastétt landsins, þeim, sem með útflutninginn hafa að gera, og þeim, sem framleiða fiskinn eða eiga framleiðslutækin, þeirra hagsmunum hefur verið fórnað fyrir verzlunarauðvaldið, þeim mörkuðum, sem unnir hafa verið fyrir útflutninginn, hefur verið stofnað í hættu, hagsmunum þessa útvegs hefur verið fórnað, og þetta hefur allt saman verið gert undir því yfirskini, að það væri verið að bjarga sjávarútveginum. En þau loforð voru gefin í upphafi, þegar ráðizt var í þessar framkvæmdir, að sjávarútveginum skyldi þó aldrei vegna verr, miðað við sæmilegan afla, með þessum nýju ráðstöfunum heldur en áður hefur verið. Reynslan hefur orðið sú, að þrátt fyrir víðast hvar miklu meiri afla hefur sjávarútveginum vegnað svo illa undir þessum nýju ráðstöfunum, að sjálfir atvinnurekendurnir, sjálfir útvegsmennirnir og þeirra landssamband lýsir því yfir, að það verði ekki oftar gert út upp á þessi býti, út á þennan grundvöll. M.ö.o.: það liggur fyrir, að skammsýnt verzlunarauðvald, sem með 800 millj. kr. lánsaðstoð vestrænna auðhringa hefur hrifsað til sin yfirráðin yfir efnahagslífi Íslands, það hefur nú þegar skaðað hagsmuni yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar, skert lífsafkomu verkalýðs og bænda og stefnt sjálfum útflutningnum og útveginum í hættu með því að eyðileggja þann grundvöll, sem áður var fyrir hendi og hægt hefði verið að skapa fyrir hans útflutningi og fyrir hans starfrækslu. Í 20 ár hefur mönnum verið það ljóst á Íslandi, og það er e.t.v. eitt af því stóra sögulega, sem baráttan fyrir nýsköpun og nýsköpunarstjórnin gerði, að sjávarútvegurinn var settur sem númer eitt íslenzku efnahagslífi. Það var viðurkennd staðreynd eftir 1944, að sjávarútvegurinn og hans hagsmunir væru það, sem Ísland byggði á, og þess vegna yrði að setja það sem númer eitt, þegar verið væri að hugsa um efnahagsgrundvöll Íslands. Þessi staðreynd var t.d. ekki viðurkennd fullkomlega á árunum 1930–1940, þó að staðreyndin væri sjálf til. Það voru alls konar hugmyndir uppi um, að með ýmsum smáiðnaði og öllu mögulegu væri hægt að skapa einhvern annan grundvöll fyrir íslenzkt atvinnulif, og íslenzkum sjávarútvegi fór allt það árabil síhnignandi. Það, sem nú hefur gerzt, er, að þessi staðreynd, sem er og blífur, hún er ekki viðurkennd af núverandi stjórnarvöldum. Það er annað prinsip, það er önnur höfuðregla, sem er gerð að stefnu núv. ríkisstj., og sú regla er sú, að fyrst af öllu skuli vera frjáls verzlun svokölluð, og ef sjávarútvegurinn standist ekki á frjálsri verzlun, þá skuli hann drepast fyrir teoríu frjálsrar verzlunar. Fyrir úreltar hugmyndir um, hvað hægt sé að gera í samkeppni við auðhringana á Vesturlöndum, er hagsmunum sjávarútvegsins fórnað. Og það er þetta, sem menn þurfa til fulls að átta sig á, því að þetta er nú þegar komið í ljós. Þetta sér L. Í. Ú. nú þegar og viðurkennir. En það, sem menn skilja ekki þarna enn þá, eru þær pólitísku rætur, sem til þessa liggja, sú valdabreyting, sem orðið hefur í landinu, sú valdabreyting, að voldug heildsalaklíka hefur hrifsað til sín völdin í núverandi stjórnarflokkum og ræður stefnunni og fórnar fyrir sína stefnu og sína ímynduðu hagsmuni ekki aðeins hagsmunum verkamanna og bænda, heldur líka útvegsmanna og útflutningsins og þar með hagsmunum Íslands, þar með þeim efnahagslega grundvelli, sem Ísland byggir á. Menn hafa ekki verið að hjálpa sjávarútveginum á undanförnum árum, þegar menn hafa verið að tryggja ákveðið verð fyrir fiskinn og annað slíkt. Menn hafa verið að hjálpa sjálfum sér. Ísland hefur verið að hjálpa sér til að lifa. Menn hafa gert það vegna þess, að menn sáu, að sjávarútvegurinn var grundvöllurinn að lífi Íslands, hinu efnahagslega lífi þess. Þegar þær hugmyndir hafa skotið upp kolli hjá sumum mönnum stundum hér á götunum í Reykjavík, að sjávarútvegurinn væri einhver styrkþegi, þá hefur veruleikinn staðið þar á haus. Það hefur verið svo og svo mikið af öllum landsbúum, sem hafa verið styrkþegar sjávarútvegsins. Það var sjávarútvegurinn, sem var grundvöllurinn fyrir öllu saman. Þetta stóð allt á haus í kollinum á víssum mönnum. Og þess vegna virðist það, sem á að gera nú í dag, vera það að sparka þessum sjávarútvegi endanlega og sparka þar með grundvellinum undan efnahagslegri tilveru og efnahagslegu sjálfstæði Íslands, allt saman til þess að reyna að þóknast vestrænu auðvaldi, sem lánar ríkisstj. 800 millj. kr. og gerir það að skilyrði, að það sé farið að reyna að framkvæma hér af okkur Íslendingum, gera tilraun hér á okkur Íslendingum um úreltar og vitlausar teoríur þess. Spurningin, sem því liggur fyrir nú við umr. þessa máls, er, hvort hægt sé að fá ríkisstj. til þess að átta sig á þessum hlutum, hvort hún sjái, hvert hún er að fara. Ég geri aðeins smátilraun við þessa umr. til að vita, hvort hægt er að fá ríkisstj. og hennar flokka til þess að sjá að sér. Ég geri ekki tilraun til að endurbæta og gerbreyta kerfinu. Ég geri aðeins tilraun til þess að vita, hvort ríkisstj. sér og er til í að fara að afmá mest áberandi og svívirðilegustu skakkaföllin á því, og ef sú tilraun tækist, þá mundi ég halda áfram, þá mundi ég koma með fleiri tillögur. Þetta á aðeins að vera prófsteinn á það, hvort hægt sé að mæla ríkisstj. máli, hvort hægt sé að koma vitinu fyrir einhverja menn í hennar flokkum eða hvort hún ætlar að bíða eftir örlögum vina sinna, Menderez og Syngmans Rhee, eftir því, að kerfið falli um koll, kreppukerfið falli um koll með braki og bramli, í staðinn fyrir að enn þá væri tækifæri á Íslandi til þess að afnema það ósköp hægt og rólega. Ég geri þessar tilraunir vegna þess, að ég vil, að það sé alveg ljóst, þegar til átaka kemur, átaka, sem rústa þetta auma kerfi, að þá er það ríkisstj., blind ríkisstj., skammsýn, þröngsýn ríkisstj., sem engu viti er hægt að koma fyrir, en vöruð hefur verið við, sem ber ábyrgð á því. Þær brtt., sem ég þess vegna flyt við efnahagslagafrv., eru eftirfarandi, svo sem ég nú skal gera grein fyrir: Í fyrsta lagi flyt ég ásamt 2 öðrum hv, þm., 2. og 4, landsk., sem geta ekki mætt hér í dag, vegna þess að þeir eru á ráðstefnu verkalýðsfélaganna, sem Alþýðusambandið hefur kvatt til hér í Reykjavík, - ég flyt með þeim till. um að afnema 23. gr. laganna. 23. gr. fjallar um að banna að reikna vísitölu á kaup. 23. gr. var ósvífin árás á helgi þeirra samninga, sem verkalýðsfélögin hafa gert við atvinnurekendur. Það voru afskipti ríkisvaldsins af samningum á milli voldugustu samtakanna í landinu, á sama tíma sem sjálfsagt þykir hér á Alþ., að allir aðrir samningar manna á milli haldist óbreyttir. Ef einn maður hefur samið um ákveðna afborgun í verðbréfi af húseign eða einhverju öðru slíku, vexti og annað slíkt, þá skal það haldast óbreytt, og það þykir ekki rétt að breyta þess háttar samningum. Þá var, þegar 23. gr. var samþ., gripið inn í samninga 30 þús. verkamanna og verkakvenna á Íslandi og þeim samningum breytt með lögum. Síðan voru gerðar beinar ráðstafanir af hálfu ríkisstj. til þess að leiða ægilega dýrtíð yfir almenning, - dýrtíð, sem reynt var að verja með því, að það væri verið að bjarga sjávarútveginum. En meira að segja hans atvinnurekendafulltrúar viðurkenna nú þegar, að sjávarútvegurinn sé verr staddur en áður eftir þessar dýrtíðarráðstafanir, þannig að ekki var það gert til þess að bjarga honum. Það hefur nú þegar sýnt sig, að útreikningarnir um dýrtíðaraukninguna hafa, eins og allir aðrir útreikningar hinna svokölluðu hagfræðinga eða sérfræðinga, reynzt vitlausir. Dýrtíðin hefur þegar vaxið örar en ríkisstj. gerði ráð fyrir og á eftir að vaxa örar, ef eins heldur áfram. Sú raunverulega dýrtíðarvísitala var nú 1. maí 108.3 stig. Ef fjölskyldubæturnar eru dregnar frá, kemur út 105.49 stig, sem sagt hefur verið frá opinberlega í fréttum. En um 8 stig er dýrtíðarvísitalan þegar hækkuð, um 8 stig er raunverulega búið að skerða laun alls meginþorra manna í landinu nú þegar, og það er búið að skerða afkomu þeirra miklu meira en þetta, vegna þess að þegar eru fallnir niður möguleikar, sem verkafólk hefur haft víða t.d. til eftirvinnu og til þess þannig með löngum vinnutíma að bæta sér upp léleg laun, þannig að lífsafkoman hefur þegar versnað miklu meira en þessu samsvarar. Og ég vil nú spyrja: Er einhver sá þm. til eða jafnvel ráðh., sem lætur sér detta í hug, að íslenzk verkalýðssamtök ætli sér að þola þetta? Er mönnum það ekki alveg ljóst, að þessu verður hent um koll? Og það er ekkert vald til í þessu landi, sem hindrar það. Verkalýðssamtök landsins koma til með að hækka kaupið. Og atvinnurekendur landsins, ef einhverjir eru, sem ætla að standa á móti slíku, skulu gera sér ljóst, að það er hægt að reka allan íslenzkan þjóðarbúskap án atvinnurekenda, en atvinnurekendur reka ekki neitt án verkamanna. Það er nauðsynlegt, að menn muni, hvað er grundvöllur alls rekstrar: það er vinnuaflið sjálft. Nú þegar er búið að lækka laun um 19% og jafnvel meira í sumum greinum. Nú þegar undirbúa verkalýðsfélög viða um land kauphækkanir í kjölfar slíks. Hvenær muni koma til þeirra almennu launahækkana, hafa verkalýðssamtökin ekki ákveðið enn þá. En eitt er víst, eins og tveir og tveir eru fjórir, að þær launahækkanir koma. Svo vel þekkja hv. þm. stjórnarflokkanna íslenzka alþýðu, að hún er enginn aumingi, sem lætur bjóða sér svona kúgunarráðstafanir. Spurningin, sem liggur fyrir mönnum í dag, er, hvort stjórnarliðið ætlar að vera blint, eins og Syngman Rhee og Menderez, eða hvort það ætlar að kunna einhvern snefil af stjórnvizku, þá stjórnvizku, sem einkennt hefur sumar yfirstéttir heimsins, sem hafa getað fleytt sér lengur, eins og t.d. enska yfirstéttin, að taka tillit til sterkra hreyfinga í tíma. Og ég vil vara stjórnarliðið við því, að það lítur nokkuð litið í kringum sig í heiminum. Það sér líklega ekki, að það hefur verið bylting á undanförnum árum, t.d. í Afríku, að nýlenduveldin í Evrópu, sem hefðu átt í fullu tré við að reyna að berja niður uppreisnir þar, af því að yfirstéttir Evrópu voru betur vopnaðar en svertingjarnir í Afríku, þau hafa hætt við það, vegna þess að þau sáu, að þarna var að rísa alda, sem þeir réðu ekki við. Og þeir þeirra, sem hafa verið skynsamastir, hafa látið undan í tíma. Þeir, sem eru blindir, eins og í Suður-Afríku, streitast á móti þróuninni. Ætlar hæstv. ríkisstj. og hennar þinglið að halda áfram að streitast á móti þróuninni? Ég veit, að hv. þm. hitta ekki svo launþega hér á Íslandi nú, hvorki úti á landi né hér í Reykjavík, hvorki á meðal starfsmanna jafnvel sjálfs stjórnarráðsins, bankanna, hvað þá á meðal verkalýðsins, að þeir ekki heyri hjá þeim: Þetta er ekki hægt að þola. - Hvaða rödd er það, sem er algengasta röddin, jafnvel ef menn koma bara austur í Árnessýslu? Röddin er þessi: Hvenær ætlar Dagsbrún að fara af stað? Það er komið svo, að þorri allra verkamanna og bænda bíður eftir því, að verkalýðurinn í Reykjavík fari af stað, og margir eru farnir af stað nú þegar. Það er ríkisstj. ein og hennar þinglið, sem sér ekkert og skilur ekkert. Þess vegna viljum við, sem flytjum þessa brtt. á þskj. 540, reyna að koma ofur litlu viti fyrir hæstv. ríkisstj., fá hana til þess að viðurkenna, að það sé þó a.m.k. sanngjarnt, að verkalýðurinn fái upp bætta þá dýrtíð, sem hún hefur vitandi vits eða kannske í blindri trú á hagfræðinga leitt yfir hann með því að láta samninga verkamanna og atvinnurekenda taka gildi. Atvinnurekendur geta þá sjálfir sagt, hvort þeir vilja ekki standa við þá samninga, sem þeir hafa gert. Þeir um það. Það hefur verið talað hér um það, að atvinnurekendur og verkamenn ættu að eigast við sjálfir. Látum þá eigast við. Látum þá íslenzka atvinnurekendur, ef þeir vilja, stöðva atvinnureksturinn, ef þeim finnst það nær en borga verkafólki sínu sæmilegt kaup að greiða 12% í vexti til bankanna. Það, sem er farið fram á með brtt. á þskj. 540, er þess vegna aðeins, að ríkisstj. hætti að skipta sér af samningum verkamanna og atvinnurekenda, að hún láti samningana vera í gildi, að hún sé ekki að sletta sér fram í þetta, og vísitalan taki fullt gildi á ný. Látum svo atvinnurekendur um það, ef þeir segjast ekki geta bætt sinn atvinnurekstur þannig, að þeir standi undir slíkum hækkunum. Allar þjóðir í kringum okkur eru að hækka laun hjá verkafólki. Ef íslenzkir atvinnurekendur geta ekki hækkað laun hjá verkafólki, þá hafa þeir ekkert að gera með að vera að draslast við að reyna að stjórna íslenzku atvinnulífi. Þeir verða að gera svo vel að sýna það í einhverju, að þeir verðskuldi það, að þjóðin feli þeim að stjórna atvinnulífinu, að ríkisbankarnir láni þeim lánin, sem geri þeim mögulegt að stjórna því, og ég veit, að þorri atvinnurekenda mundi treysta sér til þessa. Það eru margir duglegir og framsýnir atvinnurekendur á Íslandi, sem kunna að reka sín fyrirtæki. Ég vil vekja athygli hæstv. ríkisstj, og þm. hennar á því, að nú eru saman komnir hér í Reykjavík og verða í dag og á morgun fulltrúar fyrir allan þorrann af öllum verkalýðsfélögum Alþýðusambands Íslands, fulltrúar fyrir upp undir 30000 íslenzka verkamenn, fulltrúar fyrir helminginn af íslenzku þjóðinni. Verkalýðurinn í Alþýðusambandinu er réttur helmingur íslenzku þjóðarinnar með sínu skylduliði. Og þeir starfsmenn í landinu, bæði hins opinbera og annarra, sem mynda 25% þjóðarinnar, eru flestir lítt betur settir en verkalýðurinn og hafa fulla samúð með þeirri baráttu, sem hann kemur til með að heyja. Spurningin, sem liggur fyrir í dag, er, hvort hæstv. ríkisstj, og stjórnarlið fæst til þess að taka eitthvert tillit til óska og vilja þessa fjölda eða hvort á að láta það ganga, eins og gengið hefur stundum á undanförnum áratugum, að verkalýðssamtökin verði alltaf að sækja sinn rétt með harðvítugum og dýrum og stundum jafnvel löngum verkföllum. Og ég vil minna á, að það eru ekki atvinnurekendur sjálfir, sem hafa nú sagt upp samningunum. Það er eingöngu stjórnarliðið hér á Alþ., sem hefur slett sér fram í þetta með þessari 23. gr., með því að afnema vísitöluna, - slett sér fram í samningana og ógilt með kúgunarlögum atriði úr frjálsum samningum verkamanna og atvinnurekenda. Og ég vil minna menn á, ef þeir skyldu vera búnir að gleyma því, hvaða afleiðingar það hefur haft, þegar slíkt hefur verið gert á undanförnum árum. Vil ég minna t.d. á gerðardómslögin í janúar 1942 og hvað það þýddi. Og það eru menn á Alþ. enn þá frá þeim tíma, sem voru með að setja þau og hafa séð og skilið, hvers konar glapræði það var. Og það er leitt, ef menn þurfa á 20 ára fresti að gera sama glapræðið aftur og aftur og uppskera samsvarandi ávexti af því. Þess vegna vil ég eindregið leggja til við hv. þd., að hún samþ. brtt. á þskj. 540 um að fella niður 23. gr. Þá flyt ég enn fremur brtt., - ég sé raunar, að hv. 1, þm. Norðurl. v., sem er með mér í fjhn., flytur líka svipaðar till., - um að fella burt 31., 32. og 33. gr. laganna. Það eru greinarnar um afnám okurlaganna og um kúgunarráðstafanir gagnvart sparisjóðum og kaupfélagssjóðum úti um land. Það hefur nú þegar sýnt sig, að þær kúgunarráðstafanir, sem gerðar voru með því að hækka vextina upp í 12% gagnvart atvinnulífi landsins, hafa þegar haft mjög skaðlegar afleiðingar, eins og bent var á og við var að búast. Þessar blindu ráðstafanir gagnvart atvinnurekstrinum á Íslandi eiga sér yfirleitt enga stoð í neinni heilbrigðri fjármálapólitík. Það er alveg einstakt atriði, að lagt skuli hafa verið út í slíkt á Íslandi. Það er eins og sé verið að gera leik að því að reyna að brjóta niður þá, sem eru smáir, sérstaklega smáir atvinnurekendur, en hafa verið bjartsýnir og stórhuga við að leggja í framkvæmdir. Ríkisstj. og hennar stjórnarflokkar eru sérstaklega að leggja sig í líma til þess að níðast á bændum og öðrum smáatvinnurekendum og drepa þá með háum vöxtum. Á sama tíma eru stórlaxarnir í landinu, skuldugustu mennirnir í landinu, þeir menn, sem skulda milljónir og milljónatugi, - það er bætt við þá lánum nú undanfarna 3 mánuði, bætt við þá lánum, en þeir smáu drepnir. Og það er hart, að menn skuli vera að gera það að því er virðist að gamni sínu að fara yfir í slíka pólitík. Og ef menn vilja finna eitthvert vit á bak við þetta, þá er það aðeins eitt, það er það, að drepa eigi niður millistéttirnar, hina svokölluðu bjargálna, sjálfstæðu smáatvinnurekendastétt, til þess að safna öllu fjármagni hjá þeim, sem voldugastir eru. En þetta hefur ekki aðeins þegar haft afleiðingar gagnvart ýmsum smáatvinnurekendum og bændum, þetta hefur líka haft mjög áþreifanlegar afleiðingar gagnvart þeim hluta af alþýðu manna, sem mundi reyna að byggja sér hús. Það sér nú þegar á, t.d. í Hafnarfirði, að það eru færri, sem leggja í það að byrja að byggja hús nú í ár, heldur en var í fyrra. Ætli það sé ekki hægt að telja þá á annarri hendinni, sem leggja í það í ár, ætli það hafi ekki verið upp undir 40 í fyrra? Sömu dæmum kynntist ég nýlega á Selfossi, og þannig mun það vera víðast hvar úti um land. Þann stórhug alþýðunnar að reyna að koma þaki yfir höfuðið á sér er líka verið að brjóta á bak aftur með þessari okurpólitík ríkisstj. og með hennar lánabönnum. Á sama tíma er svo Seðlabankinn látinn vera að kreppa að innlánsdeildum kaupfélaganna og sparisjóðum úti um land, sem sé einmitt á þessum stöðum, þar sem fólkið sérstaklega þurfti að fá aðstöðu og tækifæri til þess að bjarga sér sjálft. Ofan á allt þetta er svo sjálfur útflutningurinn, sem á að vera sá efnahagslegi grundvöllur að öllu þjóðlífinu, látinn greiða í vexti af endurkaupavíxlunum 91/2 %. Ég veit ekki, hve vitlausir þeir menn eru, sem stjórna atvinnuvegum Íslands núna, en í venjulegu kapítalistísku þjóðfélagi þykir 10% gróði sæmileg afkoma. M.ö.o.: Seðlabankinn er í dag látinn taka 91/2% vexti af því fé, sem lánað er til að mynda gjaldeyri Íslands, allan þann gjaldeyri, sem m.a. hæstv. ríkisstj. byggir allar sínar tekjur og öll fjárlögin á. M.ö.o.: ef hér væri venjulegt auðvaldsskipulag, þá þýddi það, að Seðlabankinn er látinn taka allan þann gróða, sem eðlilegt væri að normöl fyrirtæki gæfu af sér. Dettur nú nokkrum manni í hug, þegar svona ráðstafanir eru gerðar, að verkalýðurinn, sem er hinn aðilinn, því að allt, sem þarna er skapað, skiptist í tvennt: vinnulaunin annars vegar og það, sem fer til fjármagnsins, hins vegar, - dettur nú nokkrum mönnum í hug, þegar verkalýðurinn í landinu horfir upp á svona arðskiptingu, að Seðlabankinn einn er látinn taka til sín í vexti allt, sem einn atvinnuvegur ætti að gefa af sér, ekkert skilið eftir handa útveginum, að það sé hægt að taka nokkurt tillit, t.d. í sambandi við vinnudeilur, til manna, sem svona ráðstafanir fremja? Það eru vitlausir menn, sem þarna eru að verki, og það er auðséð, að Sjálfstfl. er búinn að gleyma nokkuð miklu af því, sem var verið að reyna að troða í hausinn á honum á nýsköpunarárunum. Þá var honum kennt það, að til þess að reka atvinnuvegina á Íslandi skyldum við lána útveginum með 21/2 % vöxtum, og það tókst að drasla útgerðarauðvaldinu á Íslandi út í nýsköpunina á grundvelli þess. Það er auðséð, að því litla, sem hægt var að kenna Sjálfstfl. þá, er hann búinn að gleyma í þeim ameríska skóla, sem hann hefur gengið í. Út frá öllu venjulegu hagfræðilegu sjónarmiði, ekki bara frá marxistísku hagfræðilegu sjónarmiði, heldur frá venjulegu borgaralegu og kapítalistísku hagfræðisjónarmiði eru þetta eintómar vitleysur, sem þarna er verið að gera. Ég var að tala um það, að Seðlabankinn tæki 91/2 % í vexti af endurkaupavíxlunum. Það er hart, að það skuli meira að segja vera til kapítalistar á Íslandi, sem láta bjóða sér svona meðferð. En þó að það séu til kapítalistar og milljónamæringar á Íslandi, sem eru svona aumir gagnvart stofnunum eins og Seðlabankanum og einhverjum embættismönnum og ríkinu, þá mega þeir ekki halda, að verkalýðurinn á Íslandi sé svo aumur, að hann láti bjóða sér svona meðferð. Þess vegna vil ég nú gefa ekki aðeins þeim, sem bera hagsmuni húsbyggjenda, bænda og smáatvinnurekenda fyrir brjósti, heldur líka þeim, sem kynnu að skilja eitthvað ofur lítið í auðvaldsskipulaginu sjálfu, að það nái auðvitað ekki nokkurri átt að láta Seðlabankann taka jafnvel af endurkaupavíxlunum 91/2 % í vexti, - gefa þeim kost á að breyta þessu. Ég hef um nokkurt skeið átt sæti í bankaráði Landsbankans. Löngum undanfarin ár hefur það verið eitt aðalumræðuefni, sem allir hafa verið sammála um og ég held næstum því bankastjórar og bankaráð fleiri banka en Landsbankans, að það næði ekki nokkurri átt, að það væru greidd 41/2 % í vexti af endurkaupavíxlunum. Viðskiptabankarnir hafa fengið 1/2% þá, Seðlabankinn 4%. Það hefði verið kannske eðlilegt að greiða 21/2 % og viðskiptabankarnir hefðu fengið 1% eða 11/2% og Seðlabankinn 1%. Þetta var eitt af því, sem var sjálfsögðust ráðstöfun til þess að reyna að koma íslenzkum útflutningsatvinnuvegum á eðlilegan grundvöll. En hvað er gert í staðinn fyrir að breyta þessu í þessa átt, eins og gert hefði verið, ef Sjálfstfl. hefði haft eitthvert vit í kollinum, eins og partur af honum hafði 1944? Hvað er gert? Jú, það er farið í að hækka þessa vexti upp í 91/2 %. Og ég auglýsi eftir því, hvort það er einhver maður hér í þessari hv. d„ hv. þm., sem vildi reyna að verja þessa ráðstöfun, og ég gef þeim kost á því að fella burt þessar greinar, sem grundvallað er á allt þetta okur. En sem sé, mér er það alveg ljóst, að jafnvel þótt það væri gert, þá er þar með ekki búið að afnema þetta kreppukerfi ríkisstj. Þetta eru frá minni hálfu aðeins tilraunir til þess að vita, hvort nokkru viti sé hægt að koma fyrir hæstv. ríkisstj. og hennar fylgifiska, og svo framarlega sem það tækist nú við þessa eða næstu umr., þá teldi ég það lofa nokkru góðu um framhaldið. En ef það er ekki hægt, þá eru það þeir, sem blindir eru, sem bera ábyrgð á afleiðingunum. Í þriðja lagi flyt ég svo brtt. á þskj. 541, brtt. 2 á því þskj., að við bráðabirgðaákvæði efnahagslaganna bætist nýr liður um, að kosin verði 5 manna nefnd til þess að rannsaka, hvaða orsakir liggi til þess, að fiskverð til sjómanna í Noregi er miklu hærra en fiskverð til útgerðarmanna hér á landi og miklu hærra en það verð, sem íslenzkum hlutarsjómönnum er greitt. Ég birti í mínu nál. þrjár skýrslur sem fskj., sem ættu að geta fengið menn til þess að hugsa ofur lítið um þetta mál. Þessi fskj. eru í fyrsta lagi það lögbundna verð til hlutarsjómanna, sem ríkt hefur frá 1. febr. 1959. Í öðru lagi er í fskj. II það verð á fiski til útgerðarmannanna, sem var frá 16. febr. til 20. maí í ár, samkvæmt samningi milli Landssambands ísl. útvegsmanna annars vegar og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Skreiðarsamlagsins hins vegar. Og síðan birti ég í þriðja lagi sem fskj. III verð á fiski til norskra fiskimanna frá Norges Ráfisklag eins og það er umreiknað í íslenzkar krónur með kaupgengi - kaupgengi, ekki sölugengi - á norskum krónum, 532.85. Og það kemur í ljós við athugunina á þessu, að verðið, sem greitt er í Noregi, er frá tvöfalt til fimmfalt hærra en hér og að norskir sjómenn fá t.d. fyrir kg af þorski frá kr. 4.21 upp í kr. 4.80. Ég geri það að till. minni, að þetta sé rannsakað, hvernig á þessu standi. Þarna geri ég sem sé ekki till. um breytingu, en ég geri það að till., að skipuð sé sérstök 5 manna nefnd af þinginu til þess að rannsaka, hvernig á þessu standi. Og nú vil ég segja það við hæstv. ríkisstj. og hv. þdm.: Það liggur fyrir yfirlýsing nú í dag fyrir okkur, áður en við förum nú heim af þessu þingi, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að það verður ekki gert út á næstu vertíð samkvæmt þeim efnahagsgrundvelli, sem núverandi efnahagslög fela í sér. Það liggur m.ö.o. fyrir yfirlýsing um, að þessi efnahagsgrundvöllur hefur þegar brostið, og það verður að skapa annan, áður en næst verður gert út. Nú er ég sjálfur búinn að upplifa það hér í um 20 ár, að við byrjun hverrar vetrarvertíðar standi Alþingi, stundum ráðþrota, stundum með harðvítugum deilum, stundum kannske undir heppilegri og góðri stjórnarforustu, frammi fyrir vandkvæðum sjávarútvegsins og þar með þjóðfélagsins alls, um hvort gert verði út, og eitt af því, sem við deilum venjulega um og deilt hefur verið um allt þetta árabil, það eru ákveðnar tölur í sambandi við þann svokallaða efnahagsgrundvöll, hvaða verðiag beri að reikna, hvaða verðiag sé hægt að reikna. Það er ákaflega hart, að það skuli aldrei hafa getað legið fyrir neinar tölur í þessu efni, sem menn væru sammála um. Það er hart, að í hvert einasta skipti, sem um þessi mál er rætt, skuli einn aðili segja: Það þarf svona mikið, - og annar aðili segja: Það þarf svona mikið, - og að það sé ómögulegt að koma sér niður á og vera sammála um einföldustu tölurnar viðvíkjandi útgerðarkostnaði og öllu mögulegu slíku í þessu sambandi. Og nú vil ég gera tilraun til þess, að þegar næst kemur til átaka í þessum efnum, þá standi menn ekki upp og einn aðili segi: Það er hægt að gera út upp á þetta hér, - og hinn segi: Það er ekki hægt, heldur verður það að vera öðruvísi. - Ég vil gefa hæstv. núv. ríkisstj., ef hún skyldi lafa svo lengi, sem ég tel mjög ólíklegt, tækifæri til þess að leggja þá a.m.k. upp í hendurnar á sinum eftirkomendum nokkurn tölulegan grundvöll í þessum efnum, og af því að ég veit, að hæstv. ríkisstj. mænir til alls, sem kemur frá Ameríku eða þar er gert, sem mikillar fyrirmyndar, þá vil ég minna hana á, að þegar amerískir atvinnurekendur og verkamenn deila, þá er einn hlutur, sem þeir þurfa ekki að rífast um, og það er, hvort það sé gróði eða hve mikill gróði af amerískum atvinnufyrirtækjum. Það liggur skýrt fyrir í skýrslum, opinberum, staðfestum skýrslum yfirvalda. Þess vegna ætti að geta legið fyrir næst, þegar þessi efnahagsmál og grundvöllur þeirra verður tekinn til umr.: hvað er framleiðslukostnaður á íslenzkum fiski, hvernig er um verðið á olíunni og öðru, sem til sjávarútvegsins þarf að kaupa, hvernig er með sambærilegt t.d. í Noregi, að hve miklu leyti býr íslenzkur sjávarútvegur við öðruvísi aðstæður, að hve miklu leyti eru hlutirnir hér og hvaða hlutir eru það þá, sem eru dýrari, og þess vegna: hvað er það, sem hægt er að breyta? Það er ákaflega harðvítug staðreynd, að íslenzkir sjómenn, sem framleiða tífalt á við norska sjómenn, - ekki vantar afköstin, ekki vantar framleiðslugetuna hjá íslenzkum sjómönnum, - að þeir skuli sem sé fá minna fyrir hvert kg af fiski og það svona miklu, miklu minna en norskir. Og menn þekkja þá ekki íslenzka sjómenn, ef menn halda, að þeir uni við slíkt. Þess vegna vil ég eindregið skora á hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn að samþykkja þessa till., nr. 2 á þskj. 541, um skipun slíkrar n. og gera þar með mögulegt, að það væri búið að rannsaka þetta, áður en til næstu vertíðar kemur. Mér er ósköp vel kunnugt um þá útreikninga, sem farið hafa fram venjulega í desembermánuði hvers árs, um reikningana, sem hraðfrystihúsin og bátaeigendurnir hafa sent, um nefndirnar, sem ríkisstj. hafa sett til þess að endurskoða þessa reikninga, um deilurnar, sem hafa staðið um, hvað í reikningunum stæði. En finnst mönnum það ekki anzi hart að þurfa að standa í svona reikningsuppköstum ár eftir ár og áratug eftir áratug og geta aldrei komið sér saman um að reyna að skapa þarna þannig grundvöll, að allir væru sammála um: Þetta hér eru óhagganlegar tölur. Og svo er bara að rífast um, hvort það eigi að vera svona góð afkoma eða svona léleg eða jafnvel hvort það eigi að vera taprekstur á því. Þetta eru mínar brtt. Ég vil um leið taka það fram, að ég vil gjarnan gefa hv. þdm. og hæstv. ríkisstj. tækifæri til þess að athuga þær betur en þeir kannske gera nú við 2. umr. þessa máls, og ég mun þess vegna taka þessar brtt. aftur til 3. umr., þannig að þær komi til atkvæða við 3. umr., svo að það sé hægt fyrir ríkisstj. og hennar stuðningsmenn að hafa milli umr. fulla athugun á því, hvort henni þætti rétt að samþ. þær. Ég vil svo um leið og að lokum endurtaka þá aðvörun, sem ég setti fram í upphafi míns máls: Ég vil vara hæstv. ríkisstj. við, þegar hún sér nú, að hennar efnahagsgrundvöllur er að hrynja, að sjá að sér í tíma, að taka tillit til skynsamlegra till. um endurbætur á hennar kerfi og reyna þannig að breyta því smátt og smátt. Verði slíkt ekki gert, þá er greinilegt, að fyrir morknu, fúnu og óréttlátu kerfi liggur ekkert annað en að því sé hrundið og að verkamenn og bændur og útvegsmenn taki höndum saman um að losa Ísland við það verzlunarauðvald, sem á upptökin að því, að farið er út á þá háskabraut, sem nú hefur verið lagt út á í andstöðu við þjóðarhagsmuni Íslands og í andstöðu við svo að segja 99% af þjóðinni. Verzlun Íslands verður að þjóna atvinnulífinu, sjávarútveginum og öðru slíku. Hitt er ekki hægt. Það viðgekkst hér einu sinni á Íslandi, að hagsmunir verzlunarinnar, einokunarverzlunarinnar dönsku, voru látnir sitja í fyrirrúmi fyrir öllu öðru og allt atvinnulíf á Íslandi og tilvera Íslendinga var látin þjóna undir það verzlunarauðvald. Þeir tímar eru liðnir, og íslenzk alþýða mun ekki sætta sig við, að þeir tímar komi aftur, jafnvel þótt verzlunarauðvaldið sé meira eða minna íslenzkt og jafnvel þótt það sé að dingla aftan í vestrænum auðhringum. Ég hef nú gert grein fyrir þessum mínum brtt. og ástæðunum til þess, að ég flyt þær, og mun um leið óska eftir, að atkvgr. um þær verði frestað til 3. umr., svo að ef hæstv. ríkisstjórn og hennar stuðningsmenn vilja einhverjum sönsum taka, þá hafi þeir tækifæri til þess að læra, m.a. af því, hvernig hefur farið fyrir vinum þeirra, Syngman Rhee og Menderez.



Herra forseti. Ég hef lagt fram sérstakt nál. um þetta frv. á þskj. 557 og einnig brtt. á þskj. 545. Þetta stjórnarfrv. er um breyt. á lögunum um efnahagsmál, sem út voru gefin af forsetanum 20. febr. í vetur. Það er sagt í athugasemdum við lagafrv., að það sé flutt til þess að greiða fyrir samningum, greiða fyrir því, að samningar um fiskverð takist milli útvegsmanna og þeirra, sem fiskinn kaupa. Áður var hæstv. ríkisstj. við mörg tækifæri búin að lýsa því yfir, að hún mundi ekki hafa nein afskipti af samningum milli stéttarfélaga né heldur milli framleiðenda og þeirra, sem kaupa af þeim framleiðsluvöru til vinnslu. Þetta er því alveg í ósamræmi við það, sem stjórnin hefur áður sagt um þá hluti. Efni frv. er það að lækka útflutningsskattinn, sem ákveðinn er í 8. gr. laganna, um helming, úr 5 niður í 21/2%. Samkvæmt lagafyrirmælunum átti að verja þessum útflutningsskatti til greiðslu á halla útflutningssjóðs. Það hefur gengið mjög illa að fá upplýsingar um það, hvernig hagur útflutningssjóðs raunverulega væri. Það, sem um það mál hefur komið frá stjórnarvöldunum, hefur verið ákaflega ósamhljóða. Það má segja, að það hafi verið eitt í dag og annað á morgun og ekki unnt að fá um þetta nokkra áreiðanlega vitneskju. Í athugasemdum, er fylgdu efnahagsmálafrv. í febr. í vetur, sagði ríkisstj., að áætla mætti, að ógreiddar kröfur á útflutningssjóð næmu um 270 millj. kr. Þetta sagði ríkisstj. að væri fyrirhugað að borga þannig að taka til greiðslu á því gengishagnað, sem yrði í sambandi við útflutning á vörum, sem hér voru til í landinu 16. febr. í vetur, og áætlaði stjórnin, að þessi gengishagnaður mundi nema um 150 millj. kr. Afganginn af kröfunum á útflutningssjóð, 120 millj., átti samkvæmt fyrirætlunum ríkisstj. að greiða með þessum útflutningsskatti, og það var talið, að skatturinn mundi nema þessari upphæð, 120 millj. kr., á einu ári. Þegar fjhn. fór að fjalla um þetta frv., sem hér liggur fyrir, óskaði hún eftir því að fá vitneskju um, hvernig hagur útflutningssjóðsins væri. Gera mátti ráð fyrir því, að það lægi ljósar fyrir nú en fyrir 3 mánuðum. Þá var okkur sagt, að kröfurnar á sjóðinn væru nú áætlaðar 293 millj., þ.e.a.s. skuld hans, í staðinn fyrir 270 millj. í vetur, en okkur var einnig skýrt frá því, að nú mætti gera ráð fyrir, að gengishagnaðurinn af útflutningsvörubirgðunum, sem til voru 16. febr., mundi verða 227.5 millj., en ekki 150 millj., eins og sagt var í vetur. Skakkinn er þarna hvorki meira né minna en 77.5 millj. eða nokkuð yfir 50%, og nú er talið, að dæmið líti þannig út, að til þess að greiða að fullu halla útflutningssjóðs eða kröfurnar á hann, þá muni þurfa miklu minna af útflutningsskattinum eða 541/2 millj. minna en áætlað var í vetur. Þegar hæstv. ríkisstj. lagði fyrir þingið í vetur frv. sitt um efnahagsmál, sagði hún, að gengisbreyt., sem þar var gerð till. um, þar sem lagt var til, að gengi ísl. kr., miðað við erlendan gjaldeyri, skyldi vera 38 kr. hver bandarískur dollar, væri við það miðuð, „að stærsta grein útflutningsframleiðslunnar, þorskveiðar bátanna, beri það sama úr býtum og þær gera með þeim útflutningsbótum, er nú gilda, að öllum sérbótum meðtöldum“. Ríkisstj. hélt því þá fram, að útflutningsatvinnuvegunum öllum væri kleift að greiða 5% útflutningsskatt um eins til tveggja ára skeið, svo framarlega sem aflabrögðin verði sæmileg. Þetta sagði hæstv. ríkisstj. þá, að ákvörðun hennar um hið nýja gengi væri á þessu byggð. En útgerðarmenn segja, að þessir útreikningar hæstv. ríkisstj. hafi brugðizt. Þeir telja sig ekki bera eins mikið úr býtum og þeir áður gerðu, telja því, að grundvöllurinn, sem þessi skattlagning var byggð á, sé hruninn. Sérstaklega eru það þó þeir útvegsmenn í ýmsum verstöðvum á Norður-, Austur- og Vesturlandi, sem áður nutu sérbóta á smáfisk og vissar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs, sem nú bera minna úr býtum öðrum fremur en áður var. Þær sérbætur, sem þeir fengu samkvæmt eldri lagafyrirmælum, gerðu það að verkum, að þeir fengu sama verð fyrir afla sinn og greitt var annars staðar og í þeim verstöðvum, þar sem mestur afli berst á land, en nú fá þeir miklu minna og eru þess vegna tiltölulega miklu verr settir en aðrir útgerðarmenn nú eftir gengisbreytinguna heldur en áður var. Við meðferð þessa frv. í vetur bar ég fram brtt. um það, að heimilt skyldi að greiða þessar sérbætur á smáfisk, tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs, eins og áður hafði verið. Þetta var fellt þá hér í hv. d. En þar sem það nú liggur fyrir, að af útflutningsskattinum þarf ekki að greiða nema rúmlega helming, miðað við það, sem áður var áætlað, til þess að jafna halla útflutningssjóðsins, þá tel ég rétt að gera tilraun til þess að fá setta í lögin heimild til þess að greiða þessar sérstöku verðuppbætur, sem ég áðan nefndi, í líkingu við það, sem áður var. Um þetta hef ég flutt brtt. á þskj. 545, og er það fyrsta till., sem þar er borin fram. Þá legg ég til, að 31. gr. laganna falli niður. Þessi grein er um breyt. á lögum frá 1933, um bann við okri, dráttarvexti o.fl., og samkvæmt þessari lagagrein frá í vetur hefur verið ákveðin gífurlega mikil hækkun á vöxtum, almennum vöxtum hjá lánastofnunum. Þetta veldur allri framleiðslustarfsemi mjög miklum erfiðleikum og torveldar ákaflega margar nauðsynjaframkvæmdir. Ég tel því mjög þýðingarmikið að fá þessum okurvöxtum aflétt, og sá er tilgangurinn með þessari brtt. minni. - Ég sé, að hv. 3. þm. Reykv. (EOl) flytur einnig till. um þetta efni. En um leið og þessi grein verður felld niður, þarf að setja inn ákvæði um það, að aftur komi í gildi lög nr. 75 frá 1952, um breyt. á lögunum um bann við okri, dráttarvexti o.fl., og geri ég till. um þetta í 2. brtt. minni, við 2. gr. frv. Þá legg ég enn fremur til, að 32. gr. l. falli niður. Um það er einnig till. frá hv. 3. þm. Reykv. Skv. heimild, sem veitt var í þeirri lagagrein, hefur ríkisstj. hækkað mjög vexti hjá ýmsum stofnlánasjóðum. Gildir sama um það og hina almennu vexti, að þetta veldur miklum erfiðleikum þeim mönnum, sem fást við atvinnurekstur eða hafa með höndum nauðsynlegar framkvæmdir ýmiss konar. Verði þessi till. samþ. um að fella niður 32. gr. l., leiðir það af sjálfu sér, að aftur komi í gildi þeir vextir, sem giltu 19. febr. í vetur, áður en l. um efnahagsmál voru gefin út. Vextirnir mundu þá færast aftur í það horf, sem þá var. Enn flyt ég brtt. við 33. gr. l. Í þeirri gr. var ákveðið, að ákvæði 2. mgr. 16. gr. l. nr. 63 frá 1957, um Landsbanka Íslands, skuli ná til innlánsdeilda kaupfélaga og Söfnunarsjóðs Íslands á sama hátt og til banka og sparisjóða. Þessi ákvæði í 16. gr. landsbankalaganna eru um það, að Seðlabankanum sé heimilt að mæla svo fyrir, að bankar og sparisjóðir skuli geyma nokkuð af innlánsfé sínu á reikningi í Seðlabankanum, og nú hefur verið ákveðið skv. þessari lagagr. að krefjast þess, að sparisjóðir og innlánsdeildir kaupfélaga skili til Seðlabankans helmingnum af þeirri sparifjáraukningu, sem verða kann hjá þeim. Það hefur rignt yfir Alþ. mótmælum gegn þessu rangláta lagaákvæði víðs vegar að, síðan það kom til umr. að setja þau fyrirmæli í lög, og þessi ákvæði eru þannig, að þau eru óþolandi. Það, sem nú hefði þurft að gera, var einmitt að veita meira fé til héraðanna úti um land, bæði til atvinnurekstrar þar og til nauðsynlegrar uppbyggingar. En hér er farið öfugt að. Þess er krafizt að íbúar héraðanna afhendi nokkuð af sínu sparifé hingað í Seðlabankann í Reykjavík, þótt þeir hafi þess brýna þörf bæði í sambandi við atvinnurekstur og nauðsynlega uppbyggingu heima í héraði. Ég tel mjög aðkallandi að fá þetta rangláta ákvæði numið úr lögum, svo að komið verði í veg fyrir, að það valdi meira tjóni en þegar er orðið. Með þessu er beinlínis stefnt að því að stofna til flótta úr sveitum og sjávarþorpum víða um land, þar sem nauðsynlegar framkvæmdir og atvinnurekstur á þeim stöðum er torveldaður svo mjög með þessum fyrirmælum. En ég tel það ekki nóg að leggja til, að 33. gr. l. falli niður, eins og hv. 3. þm. Reykv. gerir till. um. Með því að fella gr. niður mundi því aðeins verða afstýrt, að féð væri tekið úr innlánsdeildum kaupfélaganna inn í Seðlabankann. En ég tel nauðsynlegt, að reynt sé að girða fyrir það jafnframt, að fé sparisjóðanna sé tekið með sama hætti. Það tel ég einnig mjög þýðingarmikið. Þess vegna legg ég til í minni brtt., að felld sé burt úr 16. gr. landsbankal. heimild hans til að krefjast þess, að sparisjóðirnir geymi nokkuð af sínu innlánsfé í Seðlabankanum. Með því að samþ. þessa breyt. á gr. væri hægt að bjarga hvoru tveggja, sparisjóðunum og innlánsdeildunum. Ég geri mér nú satt að segja dálitlar vonir um, að þessi till. mín verði samþ., því að ég sá í Morgunblaðinu í morgun smápistil, sem gæti bent til þess, að hæstv. ríkisstj. væri að breyta um stefnu í þessu. Þar er sagt, að víst sé það rétt, að það sé þjóðhættulegt, að ríkisvaldið hafi fullkomna stjórn yfir öllu peningavaldi. Og þar segir enn fremur, að stofnun nýrra og frjálsra banka sé ekki nema einn liðurinn í stefnu núverandi ríkisstj. að færa fjármagnið og hið peningalega vald í vaxandi mæli frá ríkinu og yfir til borgaranna. Ég tel það gott, ef það er svo, að ríkisstj. vilji nú stiga skref í þá átt að færa fjármagnið og hið peningalega vald frá ríkinu og yfir til borgaranna. En það, sem gert hefur verið viðkomandi sparisjóðunum og innlánsdeilduum, er einmitt það að taka féð af borgurunum og færa það inn í ríkisstofnun. Till. mín er sú, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég geri till. um á þskj. 545, en áskil mér jafnframt rétt til þess að fylgja öðrum till., er fram kunna að koma, eða flytja á síðara stigi málsins fleiri brtt.



Herra forseti. Í 3. gr. þessa frv., c-lið, segir, að útsvör s.l. árs skuli dregin frá hreinum tekjum, ef þau eru borguð fyrir áramót, og það eru öll útsvörin. Þessi till. fer fram á, að það sé hægt að draga frá tekjuútsvör og eignarútsvör, og mér skilst, að það þýði eingöngu það, að þá megi draga þau frá, þó að það sé ekki búið að borga þau. Ég vil ekki ganga svo langt og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er ætlað að lögfesta ýmsa þætti varðandi útsvör og álagningu þeirra, sem ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á. Hins vegar felst í frv. þessu mikil leiðrétting á útsvarsmálum hinna ýmsu rekstrarforma, og er ætlunin, að verulegur hluti þeirra sitji nú við sama borð hvað útsvarsálögur snertir. Þar sem ég tel þetta mikilsverða leiðréttingu á því misrétti, sem ríkt hefur í útsvarsmálum fyrirtækja, og í því trausti og von, að nefnd sú, sem vinna mun að undirbúningi þess frv. um útsvör, sem fjmrh. skýrði frá að lagt yrði fyrir á næsta þingi, taki þau atriði, sem ég get ekki fallizt á í frv. þessu, til breytingar, vil ég ekki leggja stein í götu þessa frv. og greiði því ekki atkvæði.



Herra forseti. Að formi til er þetta frv. um stofnun þriggja prófessorsembætta við háskólann, tveggja í læknadeild og eins í verkfræðideild. Í reynd er hér þó eingöngu um breyt. á starfsheiti og skipulagi að ræða, en engan veginn stofnun þriggja nýrra embætta. Öll þau störf, sem nú er gert ráð fyrir að unnin verði við háskólann, ef þetta frv. nær fram að ganga, eru þegar unnin, sumpart við háskólann og sumpart við aðrar opinberar stofnanir, svo að samþykkt þessa frv. hefur þá þýðingu eina sumpart að löghelga störfin og sumpart að koma í kring skipulagsbreytingu, sem þeir, sem um málið hafa fjallað, hafa talið eðlilega og sjálfsagða. Þess vegna mun enginn kostnaðarauki hljótast af samþykkt þessa frv. fyrir ríkissjóð. Öll störfin eru þegar unnin og greidd af opinberu fé. Þessi prófessorsembætti, sem frv. fjallar um, eru þrjú. Hið fyrsta er við læknadeild háskólans í geðveikifræðum. Í ágústbyrjun 1958 varð staða yfirlæknis á Kleppi laus við fráfall dr. Helga Tómassonar. Yfirlæknisstaðan var auglýst laus til umsóknar 1. okt. s.l. með umsóknarfresti til 1. jan. 1959. En um svipað leyti gerði þáv. landlæknir till. um það, að yfirlæknisembættið yrði sameinað prófessorsstöðu við háskólann, og hlaut sú till. fylgi læknadeildar háskólans og Læknafélags Reykjavíkur. Þess vegna var frv. um það efni flutt vorið 1959, en náði ekki það ár fram að ganga, m.a. vegna þeirra stjórnarskipta, sem þá höfðu orðið, og þeirra kosninga tvennra, sem fram fóru á því ári. Núv. landlæknir hefur einnig fjallað um þetta mál og sömuleiðis lýst fylgi sínu við þá tilhögun, að yfirlæknisstaða á Kleppi og prófessorsembætti við háskólann verði gert að einu starfi, svo sem hér er lagt til. Þess má geta, að þótt yfirlæknisstörf séu nokkru hærra greidd, ef þeim fylgir prófessorsstaða, heldur en yfirlæknisstaðan ein, þá annast nú kennslu í geðveikrafræðum dósent, en sú staða mundi að sjálfsögðu falla niður, ef þetta frv. næði fram að ganga og stofnað yrði prófessorsembætti í geðveikifræðum og prófessorinn hefði jafnframt á hendi yfirlæknisstörf við geðveikrahælið á Kleppi. Um hina prófessorsstöðuna í læknadeild er það að segja, að þar er um að ræða prófessorsstöðu í efnafræði. Trausti Ólafsson efnafræðingur hefur um næstum þrjá áratugi gegnt því starfi, en lætur nú af störfum af heilsufarsástæðum. Prófessor Trausti hefur haft prófessorsnafnbót og prófessorslaun, þó að starfið hafi ekki verið bundið í lögum um háskólann. Sú eina breyt., sem mundi verða, ef þetta frv. nær fram að ganga, er sú, að starf það, sem prófessor Trausti hefur gegnt, yrði nú talið með reglulegum prófessorsstöðum við háskólann, þannig að hægt yrði að veita það nýjum manni sem prófessorsstöðu. Áhrif á launakjör hefði það engin, þar sem prófessor Trausti hefur um meira en 20 ára skeið haft prófessorslaun. Um þriðja prófessorsembættið, í eðlisfræði í verkfræðideild, er það að segja, að á vegum kjarnfræðinefndar Íslands hefur undanfarin ár starfað eðlisfræðingur sem framkvæmdastjóri og hefur hann og kjarnfræðinefndin verið ríkisstj. til ráðuneytis í kjarnfræðimálum. Vegna ráðuneytisstarfs kjarnfræðinefndar hefur Alþ. veitt kjarnfræðinefndinni 100 þús. kr. fjárveitingu á fjárlögum undanfarin ár. Nú þykir kjarnfræðinefnd og verkfræðideild eðlilegt, að verkfræðideild háskólans takist þetta ráðuneytisstarf á hendur, enda verði þá fjárveitingin, sem hingað til hefur gengið til kjarnfræðinefndarinnar, flutt yfir til verkfræðideildar háskólans í næstu fjárlögum. Er þá gert ráð fyrir því, að framkvæmdastjórastarf við kjarnfræðinefndina leggist niður, en í stað þess komi prófessor í eðlisfræði við verkfræðideild háskólans. Laun þau, sem framkvæmdastjóri kjarnfræðinefndar hefur notið, eru mjög svipuð prófessorslaunum, svo að 100 þús. kr. fjárveitingin, sem kjarnfræðinefnd hefur haft, gerir meira en duga til þess að standa undir kostnaði við hið nýja prófessorsembætti. Kjarnfræðinefndin hefur haft nokkurt skrifstofuhald, sem hins vegar ætti að geta fallið niður, ef þessi skipun kemst á, þar eð háskólinn ætti að geta annazt það skrifstofuhald, sem verið hefur á vegum n. og framkvæmdastjóra hennar undanfarið. Það er von mín, að þær skipulagsbreytingar, þær formsbreytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, verði ekki deiluefni hér í hv. d. og að hún sjái sér fært að afgreiða frv. svo tímanlega, að það geti hlotið afgreiðslu á þessu þingi. Það er nauðsynlegt af ýmsum ástæðum. Það er nauðsynlegt að auglýsa sem allra fyrst prófessorsembættið í geðveikifræðum til þess að koma endanlegri skipun á þau mál. Prófessor Trausti Ólafsson mun ekki geta hafið kennslu í efnafræði á næsta hausti, þannig að nauðsynlegt er að ráða mann til efnafræðikennslunnar fyrir næsta haust. Og það er eðlilegt að koma sem allra fyrst á þeirri skipulagsbreytingu, að ráðunautarstörf í kjarnfræðimálum flytjist frá kjarnfræðinefndinni yfir til verkfræðideildar háskólans. Ég vildi þess vegna leyfa mér að óska þess, að hv. menntmn. tæki frv. sem fyrst til meðferðar, og leyfi mér að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. menntmn.



Herra forseti. Þar sem hv. sjútvn. eða a.m.k. meiri hl. hennar hefur fallizt á að standa við 3. umr. að tveimur till. um breyt., sem ég óska eftir að gerðar verði á frv. varðandi strangari viðurlög við brotum á lögunum, segi ég já.