Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil í fáum orðum gera hér grein fyrir þeim brtt., sem hv. heilbr.- og trn. þessarar d. hefur orðið sammála um að flytja við þessa 3. umr, frv. Það er sami háttur á og við flutning brtt. n. við 2. umr., að þær brtt. eru einar fluttar, sem allir nm. hafa orðið sammála um að flytja. Fleiri sjónarmið komu fram í n. en flutningur þessara brtt. einna gefur til kynna, og er enginn einstakur nm. bundinn af því að flytja ekki fleiri brtt. eða fylgja brtt. við frv., sem kunna að verða fluttar af öðrum hv. þm. en þeim, sem skipa heilbr.– og trn. Nd. Ég vil þá í fáum orðum gera grein fyrir þeim brtt., sem n. er sammála um að flytja. 1. brtt. er, að aftan við 3. gr. frv. bætist nýr liður, er verði 3. gr. 4, svo hljóðandi: „Landlækni er skylt að sinna kvörtunum eða kærum, er varða samskipti almennings og heilbrigðisstétta.“ Þessi breyting skýrir sig sjálf, og þarf ekki að fara um hana fleiri orðum. 2. brtt. n. er, að við 22. gr. bætist nýr liður á eftir 4. tölul., sem fjallar um heilsuvernd. Nýi liðurinn er þannig, að við bætist: Sjónvernd og heyrnvernd. 3. brtt. er við 24. gr., en n. leggur til, að við hana bætist þetta: „Kjörtímabil stjórna heilsugæzlustöðva er hið sama og sveitarstjórna. Heimilt er að stofna starfsmannaráð heilsugæzlustöðvar stjórninni til ráðuneytis.“ Þessi breyting skýrir sig sjálf, og skal ég ekki hafa um hana fleiri orð. 4. brtt. n. er við 27. gr.2, að við bætist svofellt: „Þó skal í þeirri reglugerð ákveðið, að í hverju læknishéraði skuli vera a.m.k. eitt sjúkrahús samkv. tölul. 2 í 27.1, að geðdeild undanskilinni.“ Það gildir sama um þessa brtt. og hinar, að hún skýrir sig sjálf, og skal ég ekki hafa fleiri orð um hana. 5. brtt. n. er við 34. gr. frv., að við hana bætist svofellt: „Þegar um er að ræða stöður yfirlækna og sérfræðinga, hefur n. heimild til að kveðja tvo sérfræðinga sér til ráðuneytis. N. skal hafa skilað rökstuddu áliti innan fjögurra vikna, frá því að umsóknarfresti lauk.“ 6. brtt. er við 36. gr. frv. Leggur n. til, að við hana bætist: „Þau umdæmi, þar sem erfitt er að halda uppi heilsugæzlu, skulu hafa forgang um byggingu heilsugæzlustöðva.“ Við 2. umr. frv. var af mörgum þm. lögð mikil áherzla á að fá þetta ákvæði inn í frv., enda hafði ég sem frsm. n. lýst því yfir, að þessi hugmynd hefði verið uppi í n. og um hana væri samkomulag, eins og flutningur þessarar brtt. ber með sér. 7. brtt. er við 41. gr. frv. Lagt er til, að upphaf hennar orðist svo: „Rn. og landlæknir skulu hafa forgöngu“ o.s.frv. eins og stendur í gr. 8. brtt. er við ákvæði til bráðabirgða. Hún er svofelld, með leyfi forseta: „Við 1. lið bætist: Ákvæði í 17. gr. 2-3 skulu ekki koma til framkvæmda, nema ákvörðun Alþingis komi til. Á meðan skulu héraðslæknar á Hvolsvelli, Hellu, Selfossi, Laugarási, Eyrarbakka og Hveragerði gegna embættum sínum samkv. læknaskipunarlögum, nr. 43/1965, með áorðnum breytingum.“ Í framkvæmd þýðir þetta það, að ákvæði frv., að því er tekur til Suðurlandskjördæmis, um heilsugæzluumdæmi kemur ekki til framkvæmda að sinni og þeir læknar, sem sitja í þessum læknishéruðum, munu um sinn gegna þeim áfram. 9. brtt. er við ákvæði til bráðabirgða, 3. liðs, við hann bætist: „Heimilt er ráðh. að ráða hjúkrunarkonur til lækna utan heilzugæzlustöðva.“ Þetta eru þær brtt., sem n. hefur orðið sammála um að flytja við þessa 3. umr. En auk þess vissi n. um nokkrar fleiri brtt., þegar hún fjallaði um frv. í morgun, og auk þess hafa komið fram nú í byrjun þessa fundar nokkrar nýjar brtt. frá einstökum þm., sem þeir vafalaust munu mæla fyrir. Út af brtt., sem ég hef séð og Stefán Valgeirsson er 1. flm. að, um heilsugæzlustöð á Kópaskeri hef ég verið beðinn, vegna þess að hæstv. heilbrmrh. er fjarstaddur, að gefa í hans nafni svofellda yfirlýsingu, sem við vonum að sé nægileg til þess, að flm. brtt. þeirrar, sem ég var áðan að kenna við Stefán Valgeirsson, geti sæmilega við unað. Yfirlýsingin er svo hljóðandi : „Ljóst er, að í nokkrum sveitarfélögum á landinu verður æðilangt til heilsugæzlustöðva, og mun ráðh. með reglugerð kveða á um skyldur lækna viðkomandi heilsugæzlustöðva til þess að veita sjúklingum móttöku á slíkum stöðum. Reynist læknisþjónustan ekki fullnægjandi með slíku fyrirkomulagi, mun ráðh. nota heimild laganna um fjölgun stöðvanna.“ Eins og nú er, á að gegna læknisþjónustu á Kópaskeri frá læknamiðstöðinni í Húsavík, og er meining hæstv. ráðh. með reglugerð þeirri, sem hann væntanlega setur fljótlega, að kveða nánar á um skyldur lækna á heilzugæzlustöðinni í Húsavík til þess að gegna læknisstörfum á Kópaskeri. Reynist sú læknisþjónusta ekki nægjanleg, mun ráðh. nota heimild, sem tekin var upp í frv. við 2. umr., um að fjölga heilsugæzlustöðvum frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Vænti ég, að þetta verði talið nægilegt til þess, að hv. flm. þeirrar brtt., sem ég vék hér að áðan, geti eftir atvikum sætt sig við það. Þá hef ég enn fremur verið beðinn að flytja þá yfirlýsingu frá hæstv. heilbrmrh, að áður en að því kæmi, að lagt yrði til, að Alþ. samþykkti gildistöku II. kafla frv., þ.e.a.s. um læknishéruðin, muni heilbrmrn. láta fara fram endurskoðun á kaflanum og hafa samráð við Samb. ísl. sveitarfélaga um þá endurskoðun. Vænti ég, að þessi yfirlýsing sé líka einhvers virði. Í sambandi við skilning á ákvæði 32. gr., vil ég taka fram að gefnu tilefni, að hana ber ekki að skoða á neinn hátt á þann veg, að hún komi í veg fyrir, að forstöðukonur á sjúkrahúsum hafi með yfirstjórn hjúkrunarþjónustunnar að gera. Það eina, sem ég vil svo bæta við, er að skýra frá því, að s.l. laugardag barst mér í hendur umsögn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem hafði fengið frv. þetta til umsagnar, en ekki sent n. umsögn það tímanlega, að hún kæmist inn í nál. En nú hefur sem sagt þessi umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga borizt, og af því að hún er mjög stutt, langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hana upp. Hún hljóðar svo: „Með bréfi, dags. 2. f.m., sendi hv. þn. ofanskráð frv. til umsagnar sambandsins. Stjórn Sambandsins hefur fjallað um efni frv. á nokkrum fundum og samþykkt að koma á framfæri við n. eftirtöldum ábendingum: 1. Stjórn sambandsins er kunnugt um, að allmargar sveitarstjórnir og samtök sveitarfélaga hafa gert till. um breytingar á frv. í einstökum atriðum, sérstaklega að því er þær varðar, og væntir þess, að þær till. verði teknar til greina, eftir því sem unnt er og fært þykir. 2. Fyrir sitt leyti leggur stjórnin til, að umdæmaskipun sú, sem gert er ráð fyrir í frv. (umdæmi héraðslækna), verði löguð að þeirri umdæmaskiptingu, sem fyrir er í landinu og gert er ráð fyrir í frv. um breytingar á sveitarstjórnarlögum (um lögfestingu landshlutasamtaka sveitarfélaga). 3. Þótt gert sé ráð fyrir, að ákvæði laganna komi til framkvæmda á alllöngum tíma, telur stjórnin óhjákvæmilegt annað en fá einhverja hugmynd um þann kostnað, sem leiða mundi af framkvæmd laganna, einkum fyrir sveitarfélög, ef frv. yrði að lögum, óbreytt. Þetta tilkynnist hv. þm. hér með. Virðingarfyllst, Magnús E. Guðjónsson.“ Ég hef þá lokið við að lýsa þeim brtt., sem heilbr.- og trn. Nd. stendur að. Til viðbótar vil ég aðeins segja það, að hv. n. hefur lagt sig mjög fram um það að reyna að leysa, eftir því sem þótt hefur fært, öll þau ágreiningsatriði, sem fyrir hana hafa verið borin upp það tímanlega, að hún hefði tækifæri til þess að ræða þau. Mín persónulega skoðun er sú, að flutningur mjög margra og stórra brtt. umfram það, sem n. hefur þegar flutt, geti orðið til þess að tefla framgangi frv. í hættu, og ég vil ekki að því standa. Hvort þetta er réttur skilningur hjá mér, get ég að sjálfsögðu ekki sagt um með fullri vissu. Það verður hver og einn hv. þm. að meta, þegar hann greiðir atkv. um þær brtt., sem verða fluttar umfram þær, sem n. hefur orðið sammála um að flytja.

1. brtt. er við 2. gr. frv., þess efnis, að síðari málsl. falli niður, en hann er: „Hann skal vera sérmenntaður embættislæknir eða hafa menntun í félagslækningum og heilbrigðisfræðum, sem telst jafngild.“ Þetta leggjum við til, að falli niður, með skírskotun til l. um Stjórnarráð Íslands segir, um í 10. gr.: „Ráðuneytisstjórar og hagstofustjóri stýra rn. undir yfirstjórn ráðh.“ Þar eru ekki sett nein sérstök skilyrði fyrir, hvaða menntun ráðuneytisstjóri í neinu rn. skuli hafa, og við teljum því enga ástæðu til annars en lög um Stjórnarráð Íslands gildi einnig um heilbr.– og trmrn., en það bannar auðvitað alls ekki, að ráðuneytisstjóri sé læknir, þó óeðlilegt sé að lögfesta, að hann skuli vera læknir. Þetta teljum við óeðlilegt að hafa í frv. og leggjum því til, að það falli niður. Í öðru lagi segir í 5. gr. frv.: „Ráðh. skal setja á stofn ráðgjafarnefnd um heilbrigðis- og almannatryggingamál: Heilbrigðisráð Íslands. Ráðuneytisstjóri er formaður ráðsins.“ Síðan er talið upp, hverjir skuli tilnefna menn í það. Það er læknadeild Háskólans, Læknafélag Íslands, Tannlæknafélag Íslands, Hjúkrunarfélag Íslands, Samband ísl. sveitarfélaga, tryggingaráð og stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs. Samtök heilbrigðisstétta tilnefni 2 menn í ráðið og ráðh. skipi 3 menn án tilnefningar. Okkur finnst óeðlilegt, að landlæknir sé ekki í þessu heilbrigðisráði, og þykir eðlilegt, að hann sé formaður ráðsins fyrst talin er nauðsyn á að stofna þetta ráð. Því leggjum við til, að í stað orðanna „ráðuneytisstjóri er formaður ráðsins“ komi: „Landlæknir er formaður ráðsins.“ 3. og síðasta till., sem við flytjum á þessu þskj., er um það, að 6. gr. frv. falli niður, en hún er um það að heilbr.- og trmrn. skiptist í starfsdeildir í samræmi við ákvörðun ráðh. hverju sinni, en jafnan skuli fylgt eftirfarandi heildarskiptingu málefna, eins og þar segir, og eru þar taldar upp 5 deildir: sjúkrahúsmál og heilsugæzla; heilbrigðiseftirlit; lyfjamál; tryggingamál; áætlanir, rannsókn, skýrslugerð. Með tilliti til þess, sem er í gildi í l. um stjórnarráð Íslands, en í 7. gr. þeirra l. segir: „Ráðh. kveður á um skiptingu rn. í starfsdeildir eftir verkefnum“, álitum við, að alveg sé nægjanlegt fyrir þann ráðh., sem fer með þennan málaflokk, eins og fyrir aðra ráðh., að hann kveði á um skiptingu rn. í starfsdeildir eftir verkefnum, en setja ekki í þessi lög, að jafnan skuli fylgt ákveðinni heildarskiptingu málefna. Ég held, að það eigi m.ö.o. að lögfesta það að færa mjög verulega út starfsmannafjölda og stjórnkerfið í þessu rn., því að ég held, að það sé alveg nógu rúmt, sem er í l. um Stjórnarráð Íslands, að ráðh. kveði á um skiptingu rn. í starfsdeildir eftir verkefnum. Svo er það aftur háð samþykki ríkisstj. á hverjum tíma og fjárveitingavaldsins, hvað skuli ganga langt á hverjum tíma og leyfa mikla útvíkkun á einu og sama rn. Enn fremur vil ég leyfa mér að flytja hér eina brtt. Ég er einn flm. að þeirri brtt., hún er ekki komin úr prentun, en það er brtt. við 17. gr. 4, Vestfjarðahérað. Í stað 1 komi: Patreksfjarðarumdæmi, og orðist þannig: a. Patreksfjörður H 2, starfssvæði Patrekshreppur, Tálknafjarðarhreppur, Múlahreppur, Barðastrandarhreppur og Rauðasandshreppur. b. Bíldudalur H 1, starfssvæði Suðurfjarðahreppur og Ketildalahreppur. Ég tel, að þetta sé alveg í fullu samræmi við það, sem tekið var inn í frv. um nokkra aðra staði, eins og t.d. Flateyri og Þingeyri, svo að ég fari ekki út fyrir þetta sama kjördæmi. Því flyt ég þessa till., að ég tel, að það eigi að gilda sama um þessi gömlu læknishéruð öll. Í sambandi við það, sem hv. frsm. og formaður heilbr.- og trn. sagði hér í lokin, að hann teldi, að það væri sem sagt ekki áhættulaust að flytja miklar brtt. við þetta frv., því að það gæti jafnvel stofnað því í hættu, að þessi mikilvægi lagabálkur næði fram að ganga, hygg ég, að ef meiri hl. er fyrir brtt., hvort sem þær eru veigamiklar eða veigalitlar, hlýtur hann að hafa skyldur til að greiða frv. atkv. þannig, að það fái hér löglega afgreiðslu eða meirihlutasamþykkt. Því held ég, að þessi ótti sé ástæðulaus með öllu. Hitt finnst mér aftur mjög skrítið, að frestað er með sérstöku ákvæði, bráðabirgðaákvæði, að II. kafli komi til framkvæmda, en hins vegar er því lýst yfir, að áður en hann komi til framkvæmda, skuli hann verða tekinn til endurskoðunar. Það er m.ö.o. viðurkennt, að hann sé gallaður og þurfi endurskoðunar við. Ég segi: Hver er munurinn á því, fyrst á að endurskoða og umbreyta þessum kafla, áður en hann kemur til framkvæmda, og því að fella hann niður úr frv. og flytja hann síðar, þannig að menn geti almennt verið ánægðir með hann? Ég varð fyrir vonbrigðum hvað þetta snertir og nokkur önnur atriði frá hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég hef lofað að eyða ekki nema stuttum tíma til að ræða þetta mál að þessu sinni og hef valið þann kostinn að taka þá heldur til máls í nokkrar mínútur nú, fremur en að þurfa að sleppa því alveg, þar sem ég á þess ekki kost að vera hér á þingfundi í kvöld. Vegna þessara tímamarkanna er ljóst, að það er ekki tækifæri til að ræða frv. efnislega í heild. Ég vil þó í nokkrum orðum koma því að, að í þessu frv. er meginatriðið, að kerfi heilsugæzlustöðva komi í stað þeirrar skipunar, sem hér hefur verið í þessum efnum. Öllum er ljóst, að heilbrigðisþjónustan í dreifbýlinu hefur átt við margs konar erfiðleika að stríða. Þar hefur verið t.d. ákaflega erfitt að fá lækna til starfa. Þeir hafa verið óánægðir með að sitja einir á læknissetrum, hafa vaktskyldu, má segja, allan sólarhringinn og margir án allrar aðstoðar. Þar hafa ekki verið skilyrði eða aðstæða til þeirrar hópsamvinnu lækna, sem fer mjög vaxandi víðast hvar í heiminum og vafalaust verður hér framtíðin, og ekki verið aðstæður til nútímalegra lækninga. Þar hefur hver læknir verið hlaupandi á milli sjúklinganna með sína svörtu tösku, í stað þess að geta tekið þá inn á þokkalega heilsugæzlu– og rannsóknarstöð og veitt þeim lækningu á nútímavísu. Ég hygg, að frumskilyrði þess, að læknar fáist til þess að sinna lækningum í dreifbýlinu í framtíðinni, sé, að einmitt þessu kerfi heilsugæzlustöðva verði komið á fót. Ef hreppasjónarmið og annað þess konar verður til þess að eyðileggja þennan hluta frv., tel ég, að sé mjög illa farið, og furða mig raunar á því, að margir þm. dreifbýlisins skuli hafa verið í fararbroddi að vinna að því að skemma þennan þátt. Ég held, að almenningur megi ekki aðeins horfa á ástandið í læknamálunum eins og það nú er, heldur hvernig það virðist koma til með að verða samkv. þeirri þróun, sem verið hefur í þessum efnum að undanförnu, ef ekkert verður að gert. Ég vildi þá aðeins geta um till. þeirra Matthíasar Bjarnasonar, Bjarna Guðnasonar, Matthíasar Á Mathiesen og Björns Pálssonar, sem eru í þremur liðum. 1. brtt. þeirra er við 2. mgr., þannig, að síðari málsl.: „Hann skal vera sérmenntaður embættislæknir eða hafa menntun í félagslækningum og heilbrigðisfræðum“, skuli falla niður. Ég tel, að ef þessi brtt. verður samþ., sé mjög illa farið. Ráðuneytisstjóri í heilbrmrn. er mjög oft, ef ekki alltaf, að vinna að mjög sérhæfðum störfum og þarf að eiga við menn, sem hafa sérmenntun í þessu fagi. Ég tel, að það sé nauðsynlegt, að einmitt þessi maður hafi læknismenntun, þannig að hann geti rætt við lækna um þeirra mál og skoðanir af jafnmikilli þekkingu og þeir. Ég átti dálítinn þátt í þessu frv. um tíma, og mín reynsla í því starfi, sem ég innti af hendi í sambandi við þetta mál, sannfærði mig um, að það er algerlega nauðsynlegt að hafa læknismenntaðan mann í þessu embætti. 2. till. þeirra félaga gerir ráð fyrir því, að landlæknir verði formaður Heilbrigðisráðs Íslands í stað ráðuneytisstjóra. Ég sé út af fyrir sig ekki mikið athugavert við að breyta því né heldur ástæðu til þess. 3. brtt. er um það, að gr. um deildaskiptingu rn. falli niður. Ég get ekki skilið, hvernig stendur á því, að þetta rn. þarf ekki að hafa sína deildaskiptingu eins og önnur rn. Mér sýnist það ákaflega óeðlileg sjónarmið að gera þetta rn. að einhverju leyti minna og áhrifaminna en önnur rn. Ég mun þá ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég treysti því, að alþm. leggi nú niður hina venjubundnu íhaldssemi sína, þegar einhver slík nýmæli eru á dagskrá, sýni málinu skilning og veiti þessu stefnumarkandi frv. liðsinni sitt.



Herra forseti. Ég skal ekki að þessu sinni lengja mikið umr. um það mál, sem hér er á dagskrá. Það þyrfti þó raunar engan að undra, þótt bæði margar og kannske langar ræður væru fluttar hér á hv. Alþ., þegar til umr. er svo veigamikið mál sem hér liggur nú fyrir. Frá því að þetta frv. var lagt fram hér á Alþ. og þar til nú hefur það vissulega tekið miklum breytingum og að því er ég hygg hafa margar orðið til hins betra og sumar verulega. Það er hins vegar öllum ljóst, að þegar rætt er um jafnviðamikið mál og hér er til umr., þ.e.a.s. heilbrigðisþjónustuna í landinu, þarf það vart að koma mönnum á óvart, þó að margar og misjafnar skoðanir komi fram hjá hv. alþm. Þetta frv. hefur, auk þess sem það hefur verið rætt mikið á Alþ., hlotið, að ég hygg, allverulegar umr. í hinum ýmsu héruðum á landsbyggðinni. Ég hygg, að almennt sé það álit manna, þó að ýmislegt sé í þessu frv., sem menn vildu á annan veg, að það væri til mjög mikilla bóta, ef þetta mál næði fram að ganga nú á þessu þingi. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara út í þær mörgu breytingar, sem orðið hafa á frv., frá því að það var hér lagt fram. Það er, að ég hygg, óþarfi. Ég ætla ekki heldur að fara að telja upp ýmislegt það, sem enn er í frv. og ég teldi, að mætti betur fara. Ég tel, að meginatriðið sé það, að grundvallarstefnan, sem í frv. felst, nái fram að ganga og málið geti orðið að lögum nú á þessu þingi. Það er þó sérstaklega eitt atriði, sem hefur verið allt frá fyrstu tíð allmikill þyrnir í mínum augum í þessu frv., en þar á ég við þann kafla frv., sem fjallar um staðsetningu og búnað sjúkrahúsa. Ég er einn þeirra sennilega mörgu, sem telja óæskilegt, að ráðh. sé fengið í hendur. slíkt vald að ákvarða bæði staðsetningu og búnað sjúkrahúsa víðs vegar um landsbyggðina. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég sé að vantreysta hæstv. núv. heilbrmrh, né öðrum þeim ráðh., sem til kæmu að fjalla um málið, verði það að lögum óbreytt, heldur vegna þess, að ég tel, að það þurfi að búa svo um hnúta allt frá fyrstu hendi, að það sé tryggt alveg ótvírætt, að víðs vegar úti á landsbyggðinni eigi landsmenn kost á því að njóta heilbrigðisþjónustu eins og framast er unnt að veita. Ég sagði áðan, að þetta atriði hefði verið hvað mest Þrándur í Götu þess, að ég hefði getað fellt mig við frv., eins og það kom fram. Auk þess eru ýmsar aðrar breytingar, sem ég hefði viljað gera á frv. umfram það, sem hv. heilbr.- og trn. hefur nú gert með sínum störfum. Í framhaldi af þessu lagði ég fram brtt. við 2. umr. þessa máls varðandi það atriði, sem ég hef nú getið um, sjúkrahúsin. Þessa till. dró ég að ósk formanns heilbr.– og trn. til baka til 3. umr., og sé ég á brtt. hv. n., að þar hefur verið tekið upp, a.m.k. efnislega, fullkomlega það, sem ég taldi, að inn þyrftu að koma, að vísu er breytt orðalagi, og með tilliti til þessa, að hv. þn. hefur tekið upp í sínum brtt. við frv. efnislega mína brtt., dreg ég mína till. að sjálfsögðu til baka. Ég sagði áðan, að ég skyldi ekki orðlengja mikið um frv. Ég hef lýst því, að í grundvallaratriðum tel ég, að það stefni í rétta átt, en eins og ég sagði áðan, er ábyggilega svo um marga fleiri en mig, að það er ýmislegt enn í frv., sem menn vildu gjarnan hafa kosið á annan veg en það lítur nú út fyrir að verða. Ég ætla aðeins, áður en ég lýk máli mínu nú, að lýsa sérstakri ánægju minni yfir því, að heilbr.– og trn. hefur tekið inn í sínar brtt. nú á síðasta stigi málsins viðbót við 36. gr., sem er um það, að þau umdæmi, þar sem erfitt er að halda uppi heilsugæzlu, skuli hafa forgang um byggingu heilsugæzlustöðva. Þetta var til umr. hér við 2. umr. málsins, og að vísu lýsti hæstv. heilbrmrh. því yfir þá, að þetta væru hans hugmyndir, og ég fagna því mjög, að það skuli vera undirstrikað í brtt. heilbr.- og trn



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 602 við þetta frv. ásamt. hv. 8. landsk. þm. Þessi till. er aðeins um breytingu á einni tölu frv. eða einum stafkrók: H 1 verður H 2, þar sem fjallað er um heilsugæzlustöð í Búðardal, í 17. gr.3, b-lið 12. tölul. Þessi till. er í sama anda og sú brtt., er sömu þm. fluttu við frv. til l. um heilbrigðisþjónustu á s.l. ári, eins og bent hefur verið á nú við umr. málsins. Hún túlkar óskir heimamanna og byggist á þeim rökum, að einum héraðslækni hefur reynzt harla erfitt að þjóna Austur-Barðastrandarsýslu jafnhliða Dalahéraði. Austur-Barðstrendingar hafa ekki gefið upp alla von um læknissetur að Reykhólum. Þeir telja nauðsynlegt, að þar sé læknisaðstaða og læknir, a.m.k. þegar samgöngur eru erfiðar að vetrarlagi. Að gefnu tilefni og til að forðast misskilning skal tekið fram, að með þessari till. og mörkum þeim, sem dregin eru í frv., er ekki verið að seilast til afskipta á Vestfjarðarkjálkanum. Vestfirðingar hafa jafnan reynzt Vestlendingum, Breiðfirðingum, hinir beztu nágrannar í aldanna rás. En vel fer á, að góðir nágrannar vinni saman, þegar báðum hentar, að hagsmuna– og velferðamálum beggja. Það hefði verið full ástæða til þess að athuga ýmis ákvæði frv. nánar, svo sem ég hef áður vikið að og margir aðrir hv. þm., m.a. nú síðast hv. 7. landsk., sem hér var að ljúka máli sínu. Margar aths. hafa borizt, sem þörf væri á að skoða betur, varðandi kostnaðarhlið frv., frestun á lögtöku II. kafla, eins og frsm. hv. n. lýsti hér í dag, flokkun sjúkrahúsa, stöðu landlæknis o.fl., o.fl. Öll þessi atriði og ýmis fleiri væri þörf á að fjalla um nánar, en til þess er skammtaður of naumur tími af hæstv. ríkisstj. á þessum síðustu dögum þingsins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt Matthíasi Bjarnasyni að flytja eina brtt. á þskj. 605 varðandi þetta frv., sem hér er nú til umr. og lýtur hún að 5. gr. Sú grein fjallar um Heilbrigðisráð Íslands, og mér telst til, að í því ráði muni sitja 12-13 manns. Það hefur hvarflað að okkur tillögumönnum, að ekki væri óeðlilegt, að þetta ráð starfaði án þóknunar. Á það má benda, að flestir þessara manna, sem sitja í ráðinu, munu vera fastir starfsmenn ríkisins, og því ekki mikil ástæða til þess að fara að launa þá sérstaklega. Ég hygg nefnilega, að málum sé þannig komið hjá okkur í reynd með vaxandi fjölda ráða og nefnda, að það þurfi í þessu efni að fara að spyrna við fótum, og þess vegna standa efni til þess að hefjast nú handa um þetta atriði. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar, því að þessi till. er eins ljós og frekast má vera.



Herra forseti. Ég vakti máls á því við 1. umr., þegar þetta mál kom hér fram, að mér fyndist mjög óeðlilegt, að það væri ekki ætlunin að hafa neina heilsugæzlustöð frá Húsavík til Þórshafnar. Á milli þessara staða eru 224 km, og þetta er eitt það hérað, sem snjóþyngst er á landi hér og vegir víða mjög slæmir, þar sem heita má, að það séu troðningar einir á stórum köflum. Má geta þess í þessu sambandi, að í sveitunum í kringum Kópasker eru sennilega um eða rúmlega 700 manns. Í þessu frv. mun lækni, a.m.k. á nokkrum stöðum, ætlað að sinna rúmlega 700 manns og á nokkrum stöðum ætluð læknamiðstöð fyrir slíkan fólksfjölda. Við höfum því leyft okkur, ég ásamt hv. þm. Jónasi Jónssyni, að bera fram hér við 3. umr. eftirfarandi brtt.: „Við 17. gr., 17.5 1. 7. tölul. orðist svo: Húsavíkurumdæmi. Húsavík H 2, starfssvæði Ljósavatnshreppur, Bárðdælahreppur, Skútustaðahreppur, Reykdælahreppur, Aðaldælahreppur, Reykjahreppur, Húsavíkurkaupstaður og Tjörneshreppur. 2. Á eftir 7. tölul. komi nýr liður, svo hljóðandi: 2. Kópaskersumdæmi. Kópasker H 2, starfssvæði Kelduneshreppur, Öxarfjarðarhreppur, Fjallahreppur og Presthólahreppur. Ég vona, að þó að hv. heilbr.- og trn. hafi ekki séð sér fært að taka upp þessa till., sjái hv. þm. sér fært að samþykkja hana.



Herra forseti. Það eru tvö ákvæði í þessu frv., sem mig langar til að gera að umtalsefni. Ég tel, að þau snerti mitt starfssvið, og vil ekki láta umr. ljúka hér, án þess að ég láti í ljós, hvaða skoðun ég hef á þeim. Það eru ákvæðin í 2. gr. og 6. gr. Í 2. gr. segir: „Ráðuneytisstjórinn skal vera sérmenntaður embættislæknir eða hafa menntun í félagslækningum og heilbrigðisfræðum, sem telst jafngild.“ Ég er andvígur því, að farið sé að gera sérfræðikröfur til ráðuneytisstjóra. Ég sé ekki, hvern enda það tekur, ef á því á að byrja. Það má þá hugsa sér, að það verði að fara að gera svipaðar kröfur um önnur rn. og þess verði krafizt, að ráðuneytisstjóri við fjmrn. sé hagfræðingur, ráðuneytisstjóri í sjútvrn. fiskifræðingur o.s.frv., o.s.frv. Ég er því jafnandvígur, að það sé farið að gera slíkar sérfræðikröfur til ráðuneytisstjóra, eins og ég er því andvígur, að farið yrði að gera sérfræðikröfur til ráðh. eftir því, hvaða rn. þeir eiga að fara með. En hverja skoðun sem menn hafa á þessu, held ég, að það sé ljóst, að slíkt ákvæði sem þetta á ekki heima í þessu frv. Ef menn vilja breyta um stefnu í þessum efnum og fara að gera sérfræðikröfur til ráðuneytisstjóra, eiga ákvæði þar um heima í lögum um Stjórnarráð Íslands, en þar eru ekki gerðar sérfræðikröfur til ráðuneytisstjóra. Viðvíkjandi 6. gr. er það að segja, að þar er í raun og veru líka gengið inn á svið stjórnarráðslaganna með því að ætla að fara að lögbinda ákveðna, ófrávíkjanlega deildaskiptingu í einu rn. Ef menn vilja fara að lögbinda deildaskiptingu í rn., á sú lögbinding einnig heima í l. um Stjórnarráð Íslands. Samkv. l. um Stjórnarráð Íslands er það að vísu svo, að gert er ráð fyrir deildaskiptingu, og á grundvelli þeirra hefur verið sett upp deildaskipting. En samkv. l. um Stjórnarráð Íslands er gert ráð fyrir því, að sett sé sérstök reglugerð um allt stjórnarráðið, sem taki til allra rn. jafnt. Það hefur verið gert. Ef menn vilja fara að setja ákveðna deildaskiptingu í einstökum rn., á að setja hana inn í reglugerð um stjórnarráðið og setja þau ákvæði heildstætt, þannig að það gildi sömu reglur fyrir öll rn. Það er forsrh., sem gefur út reglugerð um Stjórnarráð Íslands, og það er hann, sem fer með málefni Stjórnarráðs Íslands. Þess vegna tel ég það heyra undir forsrh. að setja reglur sem þessar, ef setja skyldi. Auðvitað getur verið mjög nauðsynlegt að setja nánari reglur um deildaskiptinguna í reglugerðina um Stjórnarráð Íslands, en þá endurtek ég, að það eiga að vera reglur almenns eðlis, þannig að þær taki til allra rn. jafnt, en eitt rn. geti ekki farið sína leið í þessum efnum. Hér er gert ráð fyrir nokkuð stórum hlut, því að það er gert ráð fyrir ákveðnum deildum, sem upp eru taldar, og það er líka gert ráð fyrir því, að ráða skuli sérmenntað starfslið til að veita forstöðu heildarstarfsemi. Ég býst við að þetta hljóti að eiga að skiljast svo að það sé einmitt gert ráð fyrir sérmenntuðum deildarstjóra, að það sé átt við þá með þessu, þegar talað er um starfslið, sem eigi að veita forustu heildarstarfsemi. Ég er sem sagt andvígur því að lögbinda, að ráðuneytisstjóri í heilbr.– og trmrn. skuli vera endilega læknir. Hann getur verið það, það er ekkert, sem bannar það, og ráðh. getur valið úr umsækjendum og getur þá e.t.v. metið það svo, að hann leggi svo mikið upp úr lækniskunnáttu í því sambandi, að hann taki lækni fram yfir aðra. En vitaskuld fer heilbr.- og trmrn. einnig með tryggingamálefni, og það eru til sérstakir tryggingafræðingar. Það má segja, að ég hefði átt að benda á þessi atriði við 2. umr. málsins, en það var skýrt frá því þá, að n. sú, sem fjallar um frv., mundi halda fund á mánudag, og auglýsti eftir því, að menn kæmu till. sínum og ábendingum á framfæri við hana. Ég valdi þann kostinn að beina þeim tilmælum til n. að athuga, hvort það gæti ekki orðið samkomulag í n. um að breyta þessum ákvæðum. Það hefur því miður ekki geta orðið, þó mér sýnist það nú tiltölulega einfalt mál að breyta þeim. Mér er ómögulegt að sjá, að framgangi þessa frv. sé stefnt í nokkra hættu, þó að gerð sé breyting á þessum ákvæðum. Ég tel þessi atriði, sem ég hef bent hér á, alger aukaatriði í sambandi við aðalefni þessa frv. um heilsufarsmálefni, þannig að ég get ekki séð, að það spilli þessu frv. á neinn hátt, þó að gerð sé breyting á þessum ákvæðum.



Herra forseti. Það orkar naumast tvímælis, að frv. það, sem hér er til umr., er meðal hinna viðameiri og þýðingarmeiri, sem þetta Alþ. hefur fjallað um. Málið sjálft er einnig vandasamt, eins og sést raunar bezt á því, að þrátt fyrir hinn langa undirbúningstíma og að um það hafi verið fjallað af tveimur ríkisskipuðum nefndum, þá hefur þegar orðið samkomulag um það í þn. að gera á því óvenjumargar breytingar, og enn berast brtt. við frv. Þetta sannar það, að frv. er ekki svo vel samið sem æskilegt hefði verið, og þrátt fyrir það, að till. þær, sem hv. heilbr.– og trn. hefur lagt fram og ýmsar verið samþykktar, þá eru þm. ekki nægilega ánægðir með að afgreiða málið eins og það liggur fyrir. Um þær meginbreytingar, sem í frv. felast, skal ég ekki fara mörgum orðum. Ég vil þó aðeins drepa á það, að ástæða hefði verið til þess, að við endurskoðun frv. frá því á síðasta Alþ. hefðu komið einhverjir fulltrúar sveitarfélaganna í landinu, og hefði þá e.t.v. mátt draga úr þeim hlut, sem rn. sjálft, heilbr.– og trmrn. hefur átt í endurskoðun og samningu þessa frv. Það sést og á, að hlutur ríkisvaldsins, þ.e.a.s. hlutur rn., er gerður góður. Vald og stjórnsýsla er færð í vaxandi mæli í þess hendur og þar með í hendur ríkisvaldsins, og slíkt er raunar engin nýlunda nú á dögum þessarar hæstv. ríkisstj. um aðra málaflokka. Hins vegar er það svo, að stjórnsýsla og vald skerðist að sama skapi eins og jafnan áður hjá sveitarfélögunum í landinu. Það er mjög þýðingarmikið atriði í þessu máli og veldur ánægju víðs vegar um land, að það skuli kveðið á um, að ríkið skuli leggja fram sem óafurkræft framlag 85% fjár til heilsugæzlustöðva og sjúkrahúsa vítt og breitt um landið. Ég vil þó vekja athygli á því, að önnur leið að því marki að bæta hlut strjálbýlisins og þar með auðvelda það að koma upp fullnægjandi aðstöðu í heilbrigðismálum er vitaskuld sú, að sveitarfélögin leggi fram meiri hlut en þarna er gert ráð fyrir, en þá um leið, að sveitarfélögunum séu tryggðir tekjustofnar til að standast slík útgjöld. Hér eru tvær leiðir að sama marki, sem unnt er að fara, og má deila um, hvor sé heillavænlegri. En ég hef fyrr haldið fram þeirri skoðun hér, að það væri hyggilegt að fela sveitarfélögunum aukinn hlut af viðfangsefnum stjórnkerfisins og tekjustofna í samræmi við það og færa þannig aukin völd í hendur sveitarfélaganna. Það skal ekkert sagt um í þessu tilviki, hvora leiðina sé hyggilegt að velja í sambandi við heilbrigðisþjónustuna, og læt ég útrætt um það. Ég vil geta þess, að það er ljóst, að í fjölmörgum greinum stefnir þetta frv. til mikilla bóta frá því ástandi, sem nú gildir, og það er almenn skoðun þm., að enda þótt nokkur atriði þess séu með þeim hætti, að þeir hefðu kosið þau á annan veg, þá hygg ég, að það vilji enginn verða til þess að bregða fæti fyrir frv. að þessu sinni. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt., þar af eina í félagi við hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég tek það fram um þessar brtt. allar, að þær eru ekki fluttar með því hugarfari eða í þeim tilgangi að brengla svo þetta frv., að þó að þær væru samþykktar, þá sé nokkur ástæða til þess, að það verði til þess að hindra framgang málsins í heild. Það er því að mínu mati ástæðulaus ótti, sem fram kom hjá frsm. hv. heilbr.– og trn. áðan, að ef einstakir þm. færu að flytja brtt. við frv., þá kynni það að verða til þess að hefta framgang þess. Ég lít svo á, að sá ótti sé algerlega ástæðulaus. Ég skal ekki eyða tíma Alþ., eins og nú er komið, í að ræða þetta frv. sem heild meira og stytta mál mitt og takmarka það einvörðungu við þær brtt., sem ég hef hér flutt. Í fyrsta lagi höfum við flutt brtt., ég og hv. 3. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, á þskj. 607. till. er við 17. gr., og þar segir: „2. tölul. 17. 5. orðist svo: Blönduósumdæmi. a. Á Blönduósi H 2, starfssvæði Áshreppur, Sveinsstaðahreppur, Torfalækjarhreppur, Blönduóshreppur, Svínavatnshreppur, Bólstaðarhlíðarhreppur og Engihlíðarhreppur. b. Á Skagaströnd H 1, starfssvæði Vindhælishreppur, Höfðahreppur og Skagahreppur.“ Þarna gerum við ráð fyrir því, að upp verði tekin innan Blönduósumdæmis heilsugæzlustöð H 1 á Skagaströnd, og það er raunar sjálfstætt læknishérað eftir núgildandi læknaskipunarlögum. Þar hefur að vísu ekki starfað læknir nú um nokkur ár, en ef svo færi, að þangað kynni að fást læknir, þá væri ástæða til þess, að gert væri ráð fyrir því í lögum, að hann starfaði þar. Þar er að mestu fullnægjandi aðstaða og tiltölulega nýlega upp byggð, og þarf ekki að óttast það, að þar þurfi að leggja í mikla fjárfestingu, til þess að læknir geti starfað þar. Ég vil geta þess, að okkur þm. Norðurl. v. hefur borizt eindregin áskorun um að koma þessu máli til leiðar, og er sú áskorun undirrituð af hvorki meira né minna en 220-230 íbúum núv. Höfðalæknishéraðs, og auk þess samþykktir hreppsnefnda á þessu svæði. Ég hygg, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessa brtt., og er ljóst, að enda þótt hún verði samþ., - sem ég vona að verði, - þá raskar hún ekki neinu heildaruppbyggingu frv. Um þessa uppbyggingu að öðru leyti langar mig aðeins að bæta við þeim orðum, að þar sem frestað hefur verið að taka til meðferðar II. kafla frv., þá hefði ég kosið, að það mál hefði verið tekið til gagngerðari endurskoðunar og yfirvegunar á þá lund, að kaflinn væri felldur niður og það skipulag svæðisbundinna yfirlækna eða embættislækna, sem nefndir eru í frv. héraðslæknar, hefði verið numið brott úr þessu frv., og tek ég þar undir skoðun, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, í fyrradag. Ég vænti þess, að þó að ekki verði horfið að breytingum í samræmi við þá skoðun okkar við framhaldsendurskoðun málsins, þá verði það tekið til athugunar, hvort ekki megi nefna þessa embættislækna öðru nafni en héraðslækna, nafni, sem unnið hefur sér hefð í málinu og gildir um allt aðra lækna en þá, sem hér er fjallað um. Um þær brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 610, er í stuttu máli það að segja, að þær ganga í meginatriðum út á tvö atriði: Annars vegar að tryggja fyllri stjórn eignaraðila að heilsugæzlustöðvum og sjúkrahúsum með því að fækka um einn mann, sem starfslið sjúkrahúsa kýs í þessar stjórnir, að hlutaðeigandi sveitarstjórnir kjósi 4 menn og starfsmannaráð einungis einn mann. Það er kunnugt, að starfslið sjúkrahúsa er ekki sérlega stöðugt yfirleitt í starfi. Þar verða oft breytingar á, og ég hygg, að það sé fullnægjandi, að þessi starfsmannaráð tilnefni einn fulltrúa úr sínum hópi í stjórnir heilsugæzlustöðvanna og sjúkrahúsanna, enda er tekið fram, að yfirlæknir og yfirhjúkrunarkona eigi sæti á fundum, sem þessar stjórnir halda, og þeir starfsmenn sjúkrahúsanna eru vissulega ekki síður færir um það en aðrir að vekja athygli á því, sem betur mætti fara í stjórnun þessara stofnana. Í annan stað stefna till. mínar, þ.e.a.s. till. við 21. gr. og 4. till., við 37. gr., í þá átt að halda því skipulagi, sem gildir í dag um eigendur sjúkrahúsa og hinna væntanlegu heilsugæzlustöðva. Ég lít svo á, að enda þótt framlag ríkisins til þessara stofnana sé hækkað upp í 85%, sé engin þörf á því, að um leið færist þessar stofnanir í eigu ríkisins með sama hlutfalli. Hingað til hefur það gilt á mörgum sviðum í okkar þjóðfélagi, að ríkisvaldið leggur fram fjármuni til þess að fjármagna framkvæmdir og framkvæmdirnar eru eigi að síður í eigu heimamanna sjálfra. Þetta skipulag vil ég, að haldist, og því eru þessar brtt. mínar fram bornar. Þess skal getið, að ýmsar sveitarstjórnir og forráðamenn sveitarfélaga hafa vakið sterklega athygli á þessu atriði málsins, og hef ég í höndum ýmis tilmæli, m.a. frá Fjórðungssambandi Norðlendinga, þar sem lögð er þung áherzla á þetta atriði, bæði um eignarréttinn og eins um stjórnun heilbrigðisstofnana. Þessar till. mínar eru fluttar til þess að freista þess að viðhalda þessu skipulagi, sem gilt hefur, og ég lít svo á, að það sé engin nauðsyn og engin vinningur við það að fella þessar stofnanir undir eigu ríkisvaldsins og þær séu miklu betur komnar í eigu sveitarfélaganna, sem aðild eiga að þessum stofnunum. Ég skal ekki ræða þetta frekar. Það eru vissulega fjölmörg atriði önnur, sem hefði verið ástæða til þess að freista breytinga á með því að bera fram brtt., en ég tek undir það, að það sé rétt að stilla því nokkuð í hóf, og læt því staðar numið við það, sem hér er að gert. Ég vil að lokum segja það, að þegar frv. koma fyrir Alþ., jafn viðamikil og vandasöm og það, sem hér er til umr., og ekki næst að afgreiða þau á einu þingi, þá væri hyggileg málsmeðferð að kveðja til mþn. þm., sem halda mjög nánum tengslum við fólkið um gervalla landsbyggðina, og fá slíkri mþn. í hendur það verkefni að endurskoða frv. að slíkum lagabálkum. Þá hefði væntanlega sú endurskoðun orðið á þann veg með það frv., sem hér liggur fyrir, að ekki hefði til þess komið, að frv. væri lagt hér fyrir Alþ. nú að þessu sinni og þyrfti að afgreiðast hér á síðustu dögum þingsins með þeim hætti, að fjölmargar brtt. koma fram, ekki einungis frá þeirri n., sem það hefur til meðferðar, heldur einnig frá hinum einstöku þm.



Herra forseti. Í ræðu minni við 2. umr. málsins tók ég fram, að ég hefði verið þeirrar skoðunar frá upphafi, að ákvæði 2. gr. frv., síðari málsl., og einnig 6. gr. hefðu verið mér þyrnir í augum. Ég varð þess hins vegar var, að róðurinn í þessum efnum var allfast sóttur, og ég óttaðist, að harður ágreiningur um þetta efni kynni að hindra framgang málsins, og fyrir því var það, að ég tók það fram, að ef gott samkomulag gæti orðið í öðrum gr., sem og hefur orðið, þá gæti ég út af fyrir sig fellt mig við, að þetta mætti standa. Ég vil hins vegar segja, að eftir að hafa hlýtt á mál hæstv. forsrh. nú við 3. umr., þá læt ég alveg sannfærast um það af hans rökum, að þessi tvö atriði beri að fella brott úr frv. Hann sýndi fram á það ljóslega, að slík ákvæði eða slíkar ákvarðanir um skipan mála ættu ekki heima í lögum sem þessum, heldur þá í lögum um Stjórnarráð Íslands. Þess vegna mun ég eindregið fylgja þeim brtt. á þskj. 597, sem fluttar eru af hv. 2. þm. Vestf. o.fl. Ég vil einnig taka fram, og það snertir brtt. á þskj. 604, 607 og 608, að efni þskj. 604 og 607 hafði ég hreyft í n., þ.e. varðandi Patreksfjarðarumdæmi og Blönduósumdæmi, hins vegar ekki varðandi Húsavíkurumdæmi. Mér var hins vegar ljóst, að nokkur bót hafði verið ráðin á því, sem mönnum virtist á skorta við skiptingu þessara umdæma, með brtt. n. við 22. gr., þar sem segir, að:...„ ráðh. geti með reglugerð ákveðið að fjölga stöðum í umdæmum að höfðu samráði við Læknafélag Íslands,“ og eftir atvikum felldi ég mig við það. En úr því að þessar brtt. eru fram komnar á þessum þrem þskj.,-og einnig sú varðandi Húsavíkurumdæmi, sem er að mínu áliti alveg jafnsanngjörn og hinar, sem ég hafði sjálfur hreyft, - þá mun ég að sjálfsögðu fylgja þeim brtt. Það er svo ekkert sérstakt annað, sem ég vildi fram taka um þetta. Ég vil ítreka það, sem fram hefur komið, að heilbr.– og trn. Nd. hefur af fremsta megni reynt að kynna sér ákvæði þessa frv. og bera fram þær brtt., sem henni hafa virzt helzt koma til greina. Það kann ýmislegt á að vanta. En menn verða að vera þess minnugir, að það má þá alltaf úr bæta, þótt síðar verði.



Herra forseti. Félmn. hefur athugað frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Félmn. hefur athugað þetta frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Frv. er um það, að ríkissjóður leggi árlega fram 10 millj. kr. á árunum 1974–1983 til þess að lána kaupstöðum og kauptúnum til kaupa á löndum og lóðum innan takmarka hlutaðeigandi sveitarfélaga. Þetta hafa áður verið 3 millj. á ári, en féll alveg niður á þessu ári.

Flm. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Þegar þetta frv. til l. um veiðar innan fiskv.lögsögunnar sér loksins dagsins ljós, hlýt ég í upphafi að biðja velvirðingar á því fyrir hönd undirbúningsnefndar, hversu seint það er á ferðinni. Sú var vissulega ætlun þeirrar þingmannanefndar, sem hefur unnið að undirbúningi frv., að það yrði tilbúið allmiklu fyrr, helzt ekki síðar en í öndverðum marzmánuði. En mörg og óskyld atvik hafa valdið því, að þrátt fyrir eindregna viðleitni hefur n. ekki tekizt að leggja síðustu hönd á frv. fyrr en nú. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um orsakir þessa dráttar, en meginástæðuna vil ég þó nefna og leggja áherzlu á hana. Meginástæðan er sú, að það hefur verið staðfastur ásetningur n. að leita eftir sem víðtækustu samkomulagi um hin margvíslegu álitamál og ágreiningsatriði, sem upp hafa komið, áður en frv. væri formlega lagt fyrir þingið. Þetta töldum við nm. og teljum svo mikilvægt, að þess vegna hefur reynzt óhjákvæmilegt að eyða nokkuð löngum tíma til að fjalla um málið og nú síðast ásamt þm. hinna einstöku kjördæma. Svo og hefur verið óhjákvæmilegt að ræða einstaka þætti málsins oftar en einu sinni við áhrifaaðila utan þings, eftir að meginhugmyndir n. voru mótaðar, en þó áður en frv. hlyti fullnaðargerð. Hvernig til hefur svo tekizt í þessu efni, hvort n. hefur náð þeim tilgangi sínum að samræma sjónarmið eftir föngum, það verður reynslan að leiða í ljós. Nm. hafa lagt sig fram um það að ná fullri samstöðu innbyrðis um öll atriðin, og það hefur tekizt. N. er algerlega einhuga um þetta mál, um flutning þess og einstök atriði. N. stendur sem sagt öll að þessu frv., og hún væntir þess, að hv. Alþ. geti á það fallizt, að frv. nái fram að ganga í megindráttum í þeirri mynd, sem það hefur nú hlotið. Vissulega ber frv. þess víða merki, að það hefur verið reynt að taka tillit til ýmissa sjónarmiða. Það ber þess vafalaust merki, að þar er um að ræða tilraunir til þess að ná samkomulagi um ágreiningsatriði, fara miðlunarleið, sem leitt gæti til samkomulags, og á annan hátt getur það naumast verið, þegar um er að ræða mál af þessum toga, þar sem viðhorfin eru margvísleg og ólíkir hagsmunir rekast óneitanlega víða á. Þar verður að leita lausnar á þann veg, að sem flestir geti sæmilega við unað, enda þótt fáir eða kannske engir fái ítrustu óskir sínar uppfylltar. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka meðnm. mínum í fiskveiðilaganefndinni fyrir mjög gott og ánægjulegt samstarf. Þar er um að ræða alþm. Guðlaug Gíslason, Jón Árm. Héðinsson, Karvel Pálmason og Steingrím Hermannsson. Þrátt fyrir mismunandi sjónarmið og viðhorf til einstakra þátta þessa máls hefur tekizt, eins og ég sagði, innan n. að samræma sjónarmiðin og komast að niðurstöðu. Þá vil ég geta þess, að við nm. höfum leitazt við að verða við eða koma a.m.k. til móts við margar ábendingar og till., sem þm. hinna einstöku kjördæma hafa hreyft eða komið á framfæri við n., eftir að viðræður fóru fram við þá. Þá vil ég einnig nota þetta tækifæri til þess að þakka fyrir hönd okkar nm. allra ritara n., Þórði Ásgeirssyni skrifstofustjóra í sjútvrn., mjög ánægjulega samvinnu og mikið og ágætt starf, sem hann hefur innt af höndum. Í des. s.l., þegar bráðabirgðatill. n. voru til meðferðar, gerði ég allítarlega grein fyrir starfs háttum hennar, og ég tel mig ekki þurfa að endurtaka það, sem ég þá sagði. Þess skal aðeins getið, að frá því að n. tók til starfa í sept. í haust, hefur hún haldið 55 skráða og formlega fundi auk almennra funda í öllum kjördæmum landsins, eins fundar í hverju. N. hefur veitt viðtöku nálægt 50 skrifl. till. frá stofnunum, félagasamtökum og einstaklingum, sumum þeirra mjög ítarlegum, öðrum um einstök atriði, auk munnlegra till. og ábendinga, sem fram hafa komið á fundum, í símtölum og viðræðum, en slíkar till. eða ábendingar eru fleiri en tölu verði á komið í fljótu bragði. Auk þess sem sjútvrn. lagði n. til skrifstofustjóra sinn sem ritara, hefur það á margvíslegan annan hátt veitt n. aðstoð í starfi hennar. Þá hefur og hæstv. sjútvrh. fylgzt með störfum n., komið á fundi með henni, þegar þess hefur verið óskað og hefur öll sú samvinna verið mjög góð. Um heildarstefnu fiskveiðilaganefndar, þá stefnu, sem á að vera sem rauður þráður í þessu frv., vil ég í upphafi segja þetta: N. hefur leitazt við að samræma óhjákvæmileg og nauðsynleg friðunar- og verndarsjónarmið annars vegar og eðlileg hagnýtingarsjónarmið hins vegar. Það er ljóst, þegar þetta frv. er skoðað, að í því felast mjög veruleg og veigamikil ákvæði um aukna friðun, aukna vernd fiskstofna. Það er skoðun n., að slíkt sé óhjákvæmilegt, eins og nú horfir, bæði með tilliti til veikrar stöðu hinna mikilvægustu fiskstofna okkar, svo sem þorsksins, svo og þeirrar baráttu, sem við heyjum nú fyrir fullum og óskoruðum yfirráðarétti yfir 50 mílna fiskveiðilögsögu og raunar yfir landgrunninu öllu. Þar er ein beittasta röksemd okkar sú, að við verðum að ráða veiðum á þessu hafsvæði umhverfis landið til þess að koma í veg fyrir ofnýtingu fiskstofna og algera örtröð á miðunum við landið. En slíkum friðunaraðgerðum verður að sjálfsögðu ekki beitt án þess að þrengja nokkuð og það jafnvel allverulega að veiðiheimildum íslenzkra skipa á grunnsævi á ýmsum viðkvæmum klak– og uppeldisstöðvum. Það verðum við að gera okkur ljóst. Hér er að sjálfsögðu vandratað meðalhófið, en það meðalhóf hefur fiskveiðilaganefnd viljað rata. Ýmsir munu vafalaust segja, að hér sé of lítið að gert, hér hefði átt að friða meira, taka stærra stökk í því efni. Aðrir segja vafalaust á hinn bóginn, að verið sé að þrengja mjög að togbátum og þó einkum togurum með ákvæðum þessa frv., ef að lögum verður. Og þeir bæta þá gjarnan við,að aðalfriðunin hjá okkur eigi að vera fólgin í því, að veiðar erlendra skipa á íslenzkum miðum og íslenzkum hafsvæðum minnki. Þetta er vissulega rétt, svo langt sem það nær. Og við hljótum að gera ráð fyrir því og hafa hliðsjón af því, þegar við semjum okkar lög og reglur um veiðar íslenzkra skipa innan nýrrar fiskveiðilandhelgi, að við náum fljótlega fullum tökum á þessu efni og náum algerum yfirráðarétti yfir hinni nýju fiskveiðilögsögu og í því felst að sjálfsögðu mjög aukið athafnasvæði íslenzkra togskipa og togara utan við 12 mílur eða milli 12 og 50 mílna, ef eða þegar slíkt tekst. Þegar hv. alþm. og aðrir meta þetta frv. og líta á einstaka þætti þess, er óhjákvæmilegt, jafnframt því sem þeir líta á hina einstöku þætti, t.d. þau atriði, sem snerta fyrst og fremst þeirra kjördæmi, að hafa málið allt í huga. Það nægir ekki að horfa á þetta mál frá sjónarmiði eins landshluta eða með tilliti til eins hafsvæðis einvörðungu. Það má vera ljóst, að aukin friðun á einum stað hefur nær undantekningarlaust í för með sér, að sókninni er þar með beint á önnur mið. Aukin friðun á einum stað veldur auknum sóknarþunga á öðrum, og þar kann þó ekki að hafa verið á bætandi. Þess vegna þarf að vera sem bezt samræmi og sem eðlilegast hlutfall milli ákvæða um fiskveiðar víðs vegar umhverfis landið, með nauðsynlegu tilliti þó til breytilegra staðhátta, sem eru til staðar og verður að hafa í huga. Þær reglur, sem gilt hafa nú nokkurt skeið, þrjú undanfarin ár eða þar um bil, um togveiðiheimildir innan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar, hafa þótt og hafa raunar verið nokkuð flóknar og margbrotnar, og allt eftirlit og gæzla hefur verið býsna torvelt af þeim sökum. Sá hefur verið vilji n., sem undirbjó þetta frv., að einfalda þessar reglur, gera mörkin hreinni og skýrari en áður og auðvelda á þann hátt landhelgisgæzlunni hið nauðsynlega eftirlit með lögunum, sem um þessi efni gilda. Að mati okkar nm. hefur talsverður árangur náðst í þessu efni, enda þótt hann sé e.t.v. ekki eins mikill og við höfðum gert okkur vonir um, um skeið. Það torveldaði þetta verk óneitanlega býsna mikið, að n. treysti sér ekki til, þegar á reyndi, að fella niður eða fækka í rauninni stærðarmörkum togskipa, en um það var rætt allmjög innan n. Þessi stærðarmörk eru óbreytt. Það eru eins og áður þrír flokkar, sem gengið er út frá í sambandi við þetta frv. Það eru í fyrsta lagi minnstu togskipin, 105 tonn og minni, sem hafa eins og áður rétt til togveiða næst landi. Þá koma meðalstóru skipin, 106-350 tonn, sem hafa allmiklu minni rétt, en þó meiri en stærstu skipin, sem eru yfir 350 tonn. Um þetta atriði var mikið rætt innan n. og bollalagt, en niðurstaðan varð sem sagt þessi, að halda óbreyttri skiptingu. Þó er vert að veita því athygli, að veruleg einföldun hefur fengizt með því, að á býsna stórum hafsvæðum, þ.e. fyrir öllu Norður- og Austurlandi og verulegum hluta Vesturlands, er þessari þrískiptingu sleppt og stærðarflokkarnir aðeins tveir, þ.e.a.s. undir og yfir 350 tonn. Það er á þeim svæðum, þar sem er tiltölulega lítið um togbáta eða togskip af meðalstærðinni, þ.e.a.s. stærðinni 105-350 tonn eða lítið af minnstu stærð skipa undir 105 tonn, þannig að eðlilegt þótti að hafa þau mörk ekki á þessum slóðum. Rökin fyrir því að halda þessari skiptingu eru í stuttu máli þau, að það ætti að vera hægt að nýta miðin skynsamlegar en ella. Það er þá eðillegt, að minnstu skipin fái að veiða nær landi, en þau stærri í fjær. En einnig réð hitt nokkru, að það var algerlega ósýnt, hvað tæki við hjá þeim hinum minni togbátum, ef forréttindi þeirra til veiða eitthvað nær landi en stóru togskipin, hefðu verið afnumin með öllu. En úr því að ekki þótti fært að fella þessa stærðaskiptingu niður, og ég býst við, að þegar menn athuga málið gaumgæfilega, þá komist þeir að raun um, að það eru mörg vandkvæði á því, - þá virtust ekki heldur nein haldgóð rök fyrir því að breyta um stærðarhlutföllin eins og þó hafði verið töluvert rætt um og ýmsar till. komu fram um. Það hafa óneitanlega komið upp ýmis vandkvæði. Í sambandi við þessi stærðarhlutföll, og þá m.a. hefur þess þótt gæta, að reynt hafi verið í einstaka tilfellum að smíða skip, sem yrðu mæld undir t.a.m. 105 tonna mörkunum, enda þótt þau væru í raun og veru stærri og burðarmeiri en sem því svaraði, og útkoman hefur að sumra dómi stundum ekki orðið nægilega góð frá skipasmíðalegu sjónarmiði. En þetta gæti vissulega alveg eins komið upp og kæmi vafalaust alveg eins upp, þó að mörkin væru færð til. Hér þurfa að sjálfsögðu þeir aðilar, sem þarna hafa eftirlit með, að vera á verði, og það yrði í sjálfu sér engin bót að því að færa stærðarmörkin til. Eina bótin í sambandi við þetta væri þá að fella þau algerlega niður. Frv. það, sem hér er á ferðinni, á að koma í staðinn fyrir tvenn lög, sem nú eru í gildi. Fyrst og fremst á það að koma í stað laga um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, en þau lög eða meginákvæði þeirra falla úr gildi 1. júlí nú í sumar. En einnig þótti rétt að fella inn í þetta frv. lög um takmarkað leyfi til dragnótaveiða. Það urðu um það töluverðar umr. í n., hvort ekki væri eðlilegt og æskilegt að fella saman í ein lög alla þá löggjöf, sem fjallar um fiskveiðar íslenzkra skipa og raunar erlendra líka, gömul lög, sem fjalla m.a. um veiðar erlendra skipa, og stendur nú ekki nema hluti af þeim eftir, lög frá 1922 um rétt til fiskveiða við Ísland, lög um smáfiskveiði á fjörðum og ýmis önnur gömul lög, sem eru orðin býsna úrelt, en þó eru viss ákvæði í þeim, sem kynnu að eiga enn rétt á sér í löggjöf. En það fór svo, að þrátt fyrir nokkurn undirbúning að þessu og viðræður við sjútvrn., sem tók þessari hugmynd vel, vannst ekki tími til þess eða þótti ekki fært að láta slíka heildarendurskoðun tefja framgang þessa máls. Það er hins vegar skoðun mín, og ég held, að það sé skoðun okkar nm. allra, að, að þessu beri að vinna og það væri mjög æskilegt að koma á slíkri heildarlöggjöf í síðasta lagi í sambandi við þá endurskoðun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að fari fram á hinum væntanlegu lögum, en fyrir því er gert ráð í 18. gr. þessa frv., eins og ég kem að hér á eftir. Eins og ég sagði áðan, heita gildandi lög um togveiðar: „Lög um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu.“ Okkur þótti þetta heiti órökrétt og í rauninni óeðlilegt, þar sem kjarni laganna og inntak þeirra er fyrst og fremst að veita ýmiss konar togveiðiheimildir til handa íslenzkum skipum innan fiskveiðilandhelginnar. Í sambandi við þetta er frv. n. þess vegna nefnt: „Frv. til l. um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni.“ Það er rétt, að undirstrika það, að þessi breyting og sömuleiðis allveruleg orðalagsbreyting, sem gerð er á 1. gr. frv., miðað við gildandi lög, er einungis formleg breyting, en ekki efnisbreyting á neinn hátt. Ég vík þá að helztu breytingunum, sem gert er ráð fyrir, og byrja á togveiðiheimildunum og verð einna fjölorðastur um þær, en mun stytta mál mitt um önnur efni. Til þess að verða þó ekki of langorður, leyfi ég mér að vísa til nánari upplýsinga um ýmis atriði, sem ég fer lauslega yfir, í aths. þeim, sem fylgja frv., og þá m.a. aths. við einstakar gr. þess. Svo vísa ég til þess korts, sem prentað er á öftustu síðu, aftan við grg. fyrir frv. - Ég vil skjóta því hér inn, að í vörzlu fiskveiðilaganefndar í Þórshamri eru allstór kort, sem skýra miklu nánar en hægt er að gera á þessu litla korti ýmis atriði, og eiga hv. alþm. að sjálfsögðu greiðan aðgang að þeim, eftir því sem þeir óska. Togveiðiheimildir fyrir Norðurlandi taka verulegum breytingum frá því, sem verið hefur. Breytingarnar eru bæði fólgnar í mjög aukinni friðun og mikilli einföldun á þeim reglum, sem þar hafa gilt. Í frv. er gert ráð fyrir, að togveiðar verði hvergi leyfðar nær landi en 9 sjómílur, en nú eru togveiðar á þessu svæði heimilaðar upp að 4, 6 eða 8 mílum á mismunandi tímum árs og heimilaðar þrem mismunandi stærðum skipa. Frv. gerir ráð fyrir því, að um leið og friðun er aukin með því að færa togveiðiheimildirnar fjær landi, fái öll skip 350 smálestir og minni heimild til að toga allt árið upp að 9 sjómílum, en öll skip 350 smálestir og stærri yrðu að vera utan við 12 mílur, en megi veiða á svæðinu milli 12 og 50 mílna. Þó er sú undantekning, að á tímabilinu 1. apríl til 1. júní takmarkast togveiðiheimildir fyrir Norðausturlandi af ákvæðum reglugerðar, sem sett var á s.l. ári og bannar allar togveiðar þennan tíma innan 50 sjómílna á svæði frá Rifstanga að Langanesi. Það er sem sagt ætlunin, að þetta bann standi eins og það var ákveðið á s.l. ári. Aukin friðun fyrir Norðurlandi er talin brýn nauðsyn, ekki sízt vegna þess, að þar eru einhverjar mestu uppeldisstöðvar þorsks á íslenzku landgrunni. Því er ekki að leyna, að till. voru uppi um enn víðtækari takmarkanir á togveiðiheimildum fyrir Norðurlandi, en með hliðsjón af öllum atriðum þótti n. samt ekki fært að ganga lengra en hér var gert. Úti fyrir Austurlandi eða á svæðinu frá Langanesi að Selskeri er friðun allverulega aukin frá því, sem nú er, og reglur um togveiðiheimildir, sem voru þar líka næsta flóknar, einfaldaðar mjög. Nú er ráð fyrir því gert, að togveiðiheimildir verði ekki lengur mismunandi eftir árstímum og togveiðar víðast hvar ekki heimilaðar nær landi en upp að 12 sjómílna mörkunum. Þó fá bátar undir 350 tonnum nokkrar heimildir innan þeirrar línu á svæðinu frá Langanesi að Ósnesi. Togveiðiheimildir kringum Hvalbak eru óbreyttar frá því, sem verið hefur. Á hafsvæðinu fyrir Suðausturlandi frá Selskeri að Dyrhólaey eða Lundadrang, sem er grunnlínupunktur skammt frá Dyrhólaey, er gert ráð fyrir aukinni friðun og það verulega aukinni, enda er oft ungfiskur á þessum slóðum í miklum mæli. Með tilliti til bátaútgerðar frá verstöðvum þarna tókst hins vegar ekki að einfalda reglurnar, heldur eru þær enn óneitanlega nokkuð flóknar. Hinir minnstu bátar, 105 tonn og minni, halda þarna að mestu óbreyttum veiðiheimildum, en veiðiheimildir 106-350 tonna skipa eru skertar nokkuð, þannig að samkv. frv. fá þau hvergi að toga nær landi en 6 sjómílur. Heimildir skipa yfir 350 tonn eru þó skertar enn frekar. Þó fá þessi skip að vísu að toga upp að 9 sjómílum á nokkru svæði, þ.e.a.s. á svæðinu frá Selskeri að Ingólfshöfða, en að öðru leyti utan við 12 mílur, eins og er meginreglan. Þó gerir frv. ráð fyrir, að allar togveiðar á þessu svæði innan 12 mílna verði bannaðar 2 mánuði á ári, þ.e. frá 1. marz til 1. maí, og það er óbreytt frá því, sem nú er. Fyrir Suðurlandi, á svæðinu frá Dyrhólaey að Reykjanesi, eru gerðar nokkrar breytingar, og þær hníga yfirleitt og raunar allar í þá átt að auka friðun og gera reglur einfaldari en verið hafa. Samkv. frv. eru togveiðar minnstu togskipanna hvergi leyfðar nær landi en 3 sjómílur. Þar með eru afnumin tvö togveiðisvæði, sem námu alveg upp að fjörumarki. Að öðru leyti eru togveiðiheimildir skipa undir 350 tonnum lítið breyttar. Hins vegar felur frv. í sér allverulega og raunar verulega skerðingu á togveiðiheimildum skipa, sem eru yfir 350 tonn. Meginreglan hér sem annars staðar við landið er sú, að stór togskip og togarar veiði ekki nær landi en 12 sjómílur. Þó þótti eftir atvikum rétt að heimila þessum skipum að toga upp að 9 sjómílum á nokkru svæði á Selvogsbanka. Ekki er hreyft við í þessu frv. ákvæði reglugerðar, sem sett var á fyrra ári, en sú reglugerð ákvað friðlýsingu tiltekins svæðis á Selvogsbanka, bæði utan og innan 12 mílna, á tímabilinu frá 20. marz til 20. apríl. Á Reykjanes- og Faxaflóasvæðinu er gert ráð fyrir einföldun reglna og aukinni friðun. Þeirri línu, sem lokar Faxaflóa, er breytt lítilsháttar til einföldunar og eðlilegra horfs að dómi n. Utan þeirrar línu er skipum innan við 350 tonn heimilaðar veiðar allt árið. Hér sem annars staðar er ráð fyrir því gert, að skip stærri en 350 tonn veiði ekki nær landi en 12 sjómílur miðað við grunnlínur. Þó fá skip af þessum stærðarflokki heimild til togveiða inn að 9 sjómílum utan við grunnlínu á nokkru svæði í Jökuldjúpi. Á Breiðafjarðarsvæðinu, þ.e.a.s. frá Snæfellsnesi að Bjargtöngum. frá Gáluvíkurtanga. sem við er miðað á Snæfellsnesi og að Bjargtöngum, gerir frv. enn ráð fyrir einföldun gildandi reglna og nokkuð aukinni friðun. Togveiðiheimildir togbáta undir 105 tonnum eru allmikið skertar á þessum slóðum, og er nú aðeins gert ráð fyrir einu svæði eða hólfi fyrir þessa báta inni á Breiðafirði í stað þriggja áður. Skip af stærðinni 106-350 tonn færast nokkru utar á þessu svæði, en þó er ekki um verulegar breytingar á togveiðiheimildum þeirra að ræða. Hér sem annars staðar er svo í megindráttum við það miðað, að togarar eða togskip yfir 350 tonn fiski utan 12 mílna markanna. Þó er gerð hér sú undantekning, að þessum skipum er heimilað að veiða upp að 9 sjómílum í svonefndum Kolluál, á nokkru svæði þar. Loks er að nefna Vestfirði. .Á svæðinu frá Bjargtöngum að Horni breytast togveiðiheimildir að því leyti, að tvö allstór togveiðisvæði innan 12 mílna, sem ætluð voru skipum undir 350 tonnum, falla með öllu burt, og er því ekki gert ráð fyrir, að á þessu svæði verði neinar togveiðar leyfðar nær landi en 12 sjómílur miðað við grunnlínur. Rétt er, að það komi fram, að meðal Vestfirðinga voru uppi mjög sterkar raddir um, að bannaðar yrðu allar togveiðar út af 20 sjómílum frá grunnlínum. Fiskveiðilaganefnd hefur þó fulla ástæðu til að ætla, að náðst hafi nokkuð víðtækt samkomulag um till. eins og þær eru nú fluttar, og þá með sérstöku tilliti til ákvæða, sem eru í 4. gr. þessa frv., þar sem sjútvrh. er gert skylt að friða sérstök svæði fyrir öðrum veiðarfærum en línu á tilteknum stöðum og um tiltekinn tíma, þ.e.a.s. þar sem línuveiðar eru mjög mikið stundaðar, með sérstökum ákvæðum, sem segir í 4. gr. Þetta ákvæði, eins og það er úr garði gert, er ekki sízt til komið vegna hinnar miklu línuútgerðar á Vestfjörðum, enda þótt ekkert sé því til fyrirstöðu, eins og frv.gr. er orðuð, að aðrir geti hagnýtt sér ákvæði þessi, ef þeir uppfylla meginskilyrðið, að þarna sé línuútgerð stunduð í ríkum mæli. Ég hef þá lokið þessari hringferð um landið og vík nú að öðrum atriðum. 5., 6. og 7. gr. þessa frv. eru algerlega shlj. þeim ákvæðum, sem samþ. voru hér á Alþ. í des. s.l. að tilhlutan fiskveiðilaganefndarinnar. Þessi ákvæði eru að mínum dómi og ég hygg okkar nm. allra mjög mikilvæg. Þau beinast öll að verndar– og friðunaraðgerðum. Þau eiga að auðvelda Hafrannsóknastofnun og sjútvrn. að grípa í taumana og koma á skyndifriðun, þar sem þess þykir vera brýn þörf. Á mjög miklu veltur, að framkvæmd þessara ákvæða 5., 6. og 7. gr. verði sem bezt og öflugust. Til þess að svo verði, þarf tvímælalaust verulega aukið eftirlit með veiðum. Nú hefur Hafrannsóknastofnunin samkv. ákvörðun Alþ. fengið heimild til að festa kaup á nýlegum og hentugum fiskibát að dómi stofnunarinnar, og ég vil láta það koma fram hér, að með fullri virðingu fyrir hinum hefðbundnu og venjulegu fiski– og hafrannsóknum, sem sízt ber að vanmeta og er sjálfsagt og eðlilegt að efla, þá vil ég láta það í ljós sem mína skoðun, að eins og nú standa sakir geti Hafranasóknastofnunin gert afar mikið og e.t.v. ekki minna gagn með því að nota skipakost sinn og mannafla að einhverjum hluta til bráðnauðsynlegs eftirlits með veiðum og til könnunar á því, hvað nauðsynlegt kunni að reynast til að beita ákvæðum um fyrirvaralitla eða fyrirvaralausa lokun, þar sem um viðkvæm veiðisvæði er að ræða, sem þarf að loka fyrirvaralaust eða um stundarsakir vegna óeðlilegs seiða– eða smáfiskadráps. Og ég vil fyrir hönd n., sem undirbjó þetta frv., leggja á það ríka áherzlu, að þess er að vænta, að viðkomandi stjórnvöld og stofnanir leggi sig fram um að halda uppi því eftirliti og framkvæma þær friðunaraðgerðir, sem um er fjallað og til er ætlazt samkv. þessum þremur gr. frv., hvenær sem þörf er talin á. Slíkt eftirlit er tvímælalaust mikilvægari friðunaraðgerð en strangar reglur, sem lítt eða ekki er framfylgt. Um 8. og 9. gr. frv. tel ég óþarft að ræða og vísa um það efni til aths. við frv. Hins vegar er ástæða til að vekja athygli á því, að í 10. gr. eru færð á einn stað ákvæði um margvíslegar veiðiheimildir og veiðitakmarkanir, sem ráðh. getur sett að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar. Flestar eru þessar heimildir fyrir í eldri lögum, en þær eru þar nokkuð á víð og dreif. Hér eru í 1. tölul. heimildir, sem teknar eru úr lögum um dragnótaveiði í fiskveiðilandhelginni, þ.e.a.s. lögum nr. 40 frá 1960, en það varð að ráði, eins og ég sagði áður, að fella meginákvæði þeirra inn í þetta frv. og nema þau síðan úr gildi. Og meginákvæði laganna eru óbreytt, með einni undantekningu þó. Niður er fellt það ákvæði, að Fiskifélag Íslands skuli leita álits sveitarstjórna á viðkomandi svæði, áður en leyfi til dragnótaveiða er veitt. Þess í stað er ráðh. gert að skyldu að leita umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar, áður en heimildir til dragnótaveiða eru gefnar út. Þá skal ráðh. einnig leita álits Fiskifélags Íslands eða annarra aðila, þegar honum þykir ástæða til. En í framhaldi af þessu er Hafrannsóknastofnuninni gert að skyldu samkv. frv. að fylgjast með dragnótaveiðum þeim, sem leyfðar kunna að verða, gera till. um tilhögun þeirra, svo sem hversu nálægt landi þær megi stunda á hverjum stað, hve langan tíma og þar fram eftir götunum. Að athuguðu máli þótti þetta fyrirkomulag eðlilegra heldur en hið fyrra. N. telur hins vegar, að með þessu breytta fyrirkomulagi sé alls ekki verið að gefa undir fótinn með það, að auka eigi dragnótaveiðiheimildir frá því, sem verið hefur. Þvert á móti kom það sjónarmið fram innan n., að kanna þyrfti, hvort ekki hefði verið á sumum stöðum heimilað að veiða of nærri landi. En ég fullyrði, að það var ekki hugmynd n., að þetta opnaði á neinn hátt frekar fyrir veiðiheimildir með þessu veiðarfæri en verið hefur. Þá vil ég aðeins víkja að því ákvæði, sem bannar dragnótaveiðar í Faxaflóa. Áður, í 3. gr., er komið hið almenna bann við botnvörpuveiðum í flóanum, en eftir stóð þá það, hvort ætlunin var að nema úr gildi dragnótalögin eða fella þau inn í þetta frv., hvaða afstöðu n. skyldi taka til dragnótaveiðibannsins hér í Faxaflóa. N. komst að þeirri niðurstöðu, að rétt væri, að dragnótabannið héldist, ef það yrði tímabundið, það stæði enn í þrjú ár, þ.e.a.s. til 1. júlí 1976. Nm. eru þeirrar skoðunar, að þar sem bann þetta var sett fyrir tveimur árum, væri það allt of skammur tími til þess að sanna eitt eða neitt um ágæti eða gildisleysi slíkrar friðunar, það þyrfti til þess lengri tíma, og n. sýndist, að það væri ekki óeðlilegt, að sá reynslutími væri samtals fimm ár, það væri nær lagi, að það tímabil nægði til þess að sýna einhvern árangur eða árangursleysi eftir atvikum. Þegar þar að kemur, taka þeir, sem um slík mál fjalla, að sjálfsögðu ákvörðun um það, hvort framlengja eigi slíkt bann eða ekki. Niðurstaða n. varð að taka þetta ákvæði inn, en tímabinda það, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Um aðrar þær heimildir til takmarkaðra og tiltekinna veiðileyfa, sem fjallað er um í þessari gr., sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða. Það er lítið nýtt í þeim atriðum, en í vissum tilvikum er þar staðfest sú venja, sem þegar er á komin. Í 11. gr. er kveðið á um sektir vegna brota gegn 1.-6. gr. þessa frv. Þar er um töluverða breytingu að ræða, sem ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um. Þó er þar enn miðað við gullkrónur, þegar um sektir er að ræða fyrir brot á botnvörpulögunum. Rætt var um það í n., hvort ástæða væri e.t.v. til að breyta þessu og finna einhverja aðra viðmiðun, en það varð ekki. Hér er um að ræða gamla hefð og að ýmsu leyti allgóða aðferð til viðmiðunar eða svo hefur reynzt. Ég skal geta þess, að ein gullkróna samsvarar nú rúmlega 43 ísl. kr., og því má margfalda þær fjárhæðir í gullkrónum, sem koma fyrir í 11. gr., með 43 til þess að finna út, hvað hér er um að ræða í venjulegri krónutölu. Þá vil ég aðeins fara nokkrum frekari orðum um þær breytingar, sem n. hefur gert á ákvæðunum um viðurlög við brotum. Ég skal geta þess, að um þetta efni hefur verið farið í smiðju til færra lögfræðinga um að forma þessi atriði. Það felst sú meginbreyting í frv., að misháar sektir eftir mismunandi stærðarflokkum skipa eru nú í fimm flokkum í stað þriggja í þeim lögum, sem gilt hafa að undanförnu og lengi raunar. Það hefur löngum þótt, að í núgildandi lögum sé gerður mjög óeðlilegur og allt of mikill greinarmunur á því, hvort skip er stærra eða minna en 200 rúmlestir. Þetta hefur verið gagnrýnt mikið og með fullum rökum. Skip, sem er t.d. 190 rúmlestir, fær, að því er okkur hefur verið tjáð, venjulega um 45 þús. kr. sekt, en skip, sem er 20 tonnum stærra eða 210 tonn, fær yfirleitt um 700 þús. kr. sekt. Það er til að minnka þennan óeðlilega mismun, að stærðarflokkunum er fjölgað um tvo. Í frv. eru sektarfjárhæðirnar hækkaðar verulega, en þó er þess að gæta, að jafnframt er aukið svigrúm dómara til ákvörðunar sektar, þ.e.a.s. lágmarksupphæðin er e.t.v. í mörgum tilvikum svipuð og áður eða lítið hærri en áður, en hámarksupphæðin hækkuð verulega. Það eru ýmis rök, sem virðast hníga að því að gefa dómurum nokkru meira færi en verið hefur til að meta aðstæður og meta það, hversu sök er mikil, og hafa nokkra hliðsjón af því, en ekki svo einhliða sem verið hefur að hafa hliðsjón af stærðarmörkum skipa. Þá er rétt að geta þess, að í ákvæðum, sem eru í þessari gr. um upptöku afla og veiðarfæra, er ekki að finna nein nýmæli. Það er einungis óbreytt það, sem stendur í gildandi lögum. 12., 13. og 14. gr. þessa frv. fjallar um ýmis viðurlög. Þar eru nokkrar breytingar og aðallega til samræmis við breytingarnar, sem gerðar hafa verið á 11. gr., aðalsektargr. Aðalbreytingarnar eru þær, að sektarfjárhæðir eru hækkaðar og sérstaklega eru þó sektarmörkin víkkuð verulega eins og áður, þ.e.a.s. bilið aukið milli hæstu og lægstu sektar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um 18. gr. frv. Í henni er afdráttarlaust mælt fyrir um það, að sjútvrn. skuli láta endurskoða lög þessi fyrir 31. des. 1975, þ.e. innan hálfs þriðja árs frá gildistöku þeirra. N. hefur rætt um það og telur eðlilegt, að þeirri endurskoðun verði hagað líkt og áður, bæði svipað og þegar togveiðiheimildalögin voru sett fyrir þremur árum og þegar þessi endurskoðun fór fram nú, að ráðh. skipi sérstaka n. til að annast þetta verkefni. Ástæðurnar fyrir þessu ákvæði eru ýmsar, og skal ég geta um þær helztu. Í þessu frv. eru gerðar allróttækar breytingar á gildandi lögum, og hér er um að ræða mál, sem er á allan hátt eðlilegt, að endurskoða þurfi eða breyta að fenginni reynslu. Í öðru lagi eru öll fiskveiðimál okkar í mjög mikilli deiglu um þessar mundir og óvissa ríkir um ýmis efni. Skal þar sérstaklega nefna hina miklu óvissu um þol helztu fiskstofna okkar. Við erum enn að berjast við að ná fullum tökum á yfirráðarétti yfir 50 mílna lögsögunni. Við erum í miðjum klíðum við uppbyggingu og endurnýjun skipaflotans. Og enn má nefna, að veiðitækni heldur vafalaust áfram að þróast, svo að nokkuð sé nefnt af ástæðum, sem við teljum mæla með því, að það verði ákveðið þegar í upphafi, að þessi lög skuli endurskoðuð, þegar nokkur reynsla, hófleg reynsla hefur fengizt af þeim. Þó má vel vera, þar sem eins margt er í óvissu um þessi efni og í deiglunni eins og ég áðan sagði, að einu og öðru kunni að þurfa að hnika til, áður en slík heildarendurskoðun fer fram. En við í n. teljum æskilegt að festa það í lög, að hún skuli fara fram, og við teljum þetta hóflegan reynslutíma, sem hér er tilgreindur, og við slíka endurskoðun teljum við eðlilegt, að athugað yrði, hvort ætti ekki að fella inn í þessi lög þau lög önnur, sem fjalla um fiskveiðar á einhvern hátt og ég áður nefndi, og e.t.v. einhver fleiri. Ég hef nú rakið efni þessa frv. og gert grein fyrir helztu breytingum, sem í því felast, miðað við þá löggjöf, sem nú er í gildi. Ég ítreka það, sem ég sagði í upphafi, að vissulega þykir okkur nm. miður farið, hve seint það kemur fram. En sú er bót í máli, að hv. alþm. eru því ekki ókunnugir. Þeir hafa allir átt þess kost að kynnast meginefni þess. Það hefði að vísu þurft fyrr að vera og þeir að fá lengri tíma e.t.v. til þess að kanna einstök atriði málsins. En ég vona þó, að þeir hafi átt þess kost að kynnast þeim atriðum, sem þeir töldu máli skipta. Ég vil að lokum minna á það, að hinn 1. júlí n.k. falla núverandi togveiðiheimildir úr gildi. Ég vænti þess, að þetta mál, sem vissulega er bæði viðkvæmt og vandasamt, eins og allir hv. þm. hafa vafalaust gert sér ljóst, fái tiltölalega greiðan aðgang í gegnum hv. Alþ. nú. Málið er þess eðlis, að um það þarf helzt að nást sem víðtækast samkomulag. Að því hefur fiskveiðilaganefndin reynt að vinna. Þetta mál, þetta viðkvæma mál, eins og ég orðaði það, er sízt af öllu til þess fallið að verða flokkspólitískt bitbein, enda eru viðhorfin til hinna einstöku þátta þess vafalaust misjöfn innan allra stjórnmálaflokka. Það eru allt önnur atriði, sem ágreiningi eða ólíku mati kunna að valda um einstaka þætti málsins, heldur en stjórnmálaskoðanir. Fiskveiðilaganefndin hefur reynt að vinna að málinu með því hugarfari, að sæmilegt samkomulag gæti orðið um það hér á hv. Alþ. Takist það ekki, óttumst við, að afleiðingarnar geti orðið býsna alvarlegar. Þar sem svo skammur tími er til stefnu, ef ljúka á afgreiðslu þessa máls fyrir þingslit, þar sem þingmannanefnd hefur haft málið til meðferðar og flytur það í raun og veru og þar sem helztu breytingarnar hafa áður verið kynntar fyrir hv. þm., þá ætla ég ekki að gera till. um, að málið fari til n. í þessari hv. d. Hins vegar er mér heimilt að lýsa því yfir fyrir hönd þeirrar undirbúningsnefndar, sem að þessu frv. hefur unnið, að hún er fús til að taka til athugunar á milli umr. allar þær ábendingar og brtt., sem fram kynnu að koma. Geti hv. þd. fallist á þessi vinnubrögð, kynni það að hraða málinu, en á því er vissulega full þörf.



Herra forseti. Ég vil við 1. umr. þessa máls þakka fiskveiðilaganefndinni fyrir mikið starf og gott, sem hún hefur unnið með því að undirbúa það frv., sem hér er nú flutt af þeim nm. fiskveiðilaganefndarinnar, sem sæti eiga í hv. Nd. Það leikur enginn vafi á því, að n. hefur unnið mjög mikið starf, kynnt sér málið mjög rækilega, m.a. með fundahöldum víða um landið og með mörgum samtölum við þá, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta. Mér er einnig kunnugt um það, að n. hefur haft náið samband við flest alla þm. um málið, og það er auðvitað mjög þýðingarmikið í máli eins og þessu, að undirbúningurinn sé vel unninn. Það er ekki þörf á því hér af minni hálfu að rekja í ítarlegu máli meginatriðin, sem felast í þessu frv. Það hefur þegar verið gert af formanni n. Ég vil þó undirstrika það, að meginatriði þessa frv. eru þau, að hér er um mjög auknar friðunarráðstafanir að ræða fyrir botnvörpuveiðum við landið frá því, sem áður hefur gilt. Auk þess felur frv. í sér, að gert er ráð fyrir miklu strangara eftirliti en hingað til hefur verið varðandi veiðarnar. Þá felur frv. í sér mjög víðtækar heimildir fyrir rn. til þess að grípa inn í með tiltölulega litlum fyrirvara og gera sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir hættulega veiði. Auk þess eru svo gerðar hér till. um að hækka mjög verulega sektir fyrir brot á okkar fiskveiðilögum. Allt stefnir þetta augljóslega í eina átt. Við erum með þessu frv. að leggja drög að því að auka friðun á miðum okkar af okkar hálfu mjög verulega, og er það þá til viðbótar við þær fjölmörgu ráðstafanir, sem hafa verið í gildi og er verið óðum að taka upp og allar miða að þessu sama, að reyna að koma í veg fyrir hættulega veiði. Ég vil aðeins nefna í því sambandi, að auk þessarar meginstefnu, sem felst í þessu frv., höfum við verið að setja reglugerðir um að banna viss veiðarfæri, eins og þorskanót og ufsanót. Við höfum að undanförnu verið að setja ákvæði um möskvastærð á þorskanetum og einnig reglugerð um netafjölda, sem leyfilegt er að hafa í sjó. Sífellt höfum við verið að setja strangari og strangari reglur varðandi humarveiðar, rækjuveiðar, skelfisktöku og einnig varðandi síldveiðar, loðnuveiðar, en um allt þetta gilda býsna strangar hömlur. Auk þessa alls er svo meginráðstöfunin af okkar hálfu til verndunar okkar fiskimiðum fólgin í því að færa út okkar fiskveiðimörk og vinna markvisst að því, að fiskveiðilandhelgin öll verði aðeins fyrir íslenzk skip og Íslendinga, þó að það kunni að taka okkur nokkurn tíma að ná því marki til fullnustu. Mér er ljóst. að ýmis ákvæði í þessu frv. eru þess eðlis, að það verða skiptar skoðanir um þau, og ekki vil ég heldur segja, að ég hefði ekki sjálfur viljað hafa viss atriði þarna á annan veg, En eins og fyrr hefur verið lögð áherzla á af formanni n., sem fyrir frv. hefur talað, skiptir hér auðvitað öllu máli að reyna að fá sem víðtækasta samstöðu um þær reglur, sem settar eru, því að í þessum efnum verður auðvitað erfitt að finna þær reglur, sem allir eru ánægðir með. Ég skal ekki við þessa umr. lengja mál mitt frekar, en ég ítreka þakklæti mitt til n. allrar fyrir hennar mikla starf og til þeirra, sem með n. hafa unnið. Það er enginn vafi á því, að þeir hafa unnið hér gott starf, sem ég ætla, að geti orðið góður grundvöllur fyrir alþm. til að sameinast um og leysa þann mikla vanda, sem við stöndum frammi fyrir varðandi fiskveiðiheimildir í landhelginni, - reyna að leysa það a.m.k. um nokkurn tíma, þó að það verði að gera ráð fyrir að taka þessar reglur til endurskoðunar ekki síðar en gert er ráð fyrir af n. hálfu. Auðvitað ber okkur að taka þessar reglur til endurskoðunar, jafnóðum og í ljós kemur, að á slíku er þörf, og verður að ætla, að það verði gert. Ég vona, að menn geti fallizt á þá till., sem formaður n. og 1. flm. frv. setti hér fram um það, að ekki væri nauðsynlegt að senda þetta frv. til þn. Frv. er samið af þm. nefnd í allnánu samráði við þm. almennt. Það er ekki trúlegt, að þn. geti tekið þetta frv. fyrir og unnið þar ýkjamikið gagn á stuttum tíma, sem eftir er til þingstarfa að þessu sinni, og ég held, að ef n., sem unnið hefur að því að semja þetta frv., vill taka, eins og hér hefur verið lýst yfir, allar till., sem fram koma, og ábendingar, sem henni berast, til athugunar og umsagnar, þá sé varla hægt að búast við því, að við fáum betri eða eðlilegri nefndarathugun á málinu í meðförum þingsins en hafa þennan hátt á. Ég held, að það spari allmikinn tíma og geri málið í eðli sínu einfaldara í meðförum. Eins og fram kemur í frv., hafði að vísu verið gert ráð fyrir því, að ýmis önnur lagaákvæði varðandi okkar fiskveiðar en þau, sem hér er fyrst og fremst fjallað um, yrðu tekin til meðferðar í n. En svo hefur nú farið eins og stundum áður, þegar tekizt hefur verið á við þessi verkefni, að n. hefur ekki séð sér fært að leggja til stórfelldar breytingar varðandi þau atriði, önnur en þau, sem snerta togveiðiheimildir, og verður þá að bíða síðari tíma að taka þau mál til frekari athugunar. Ég vænti svo þess, að hægt verði að ljúka þessari umr. hér í kvöld, svo að þetta mál geti náð fram að ganga fyrir þinglok, sem er ætlað, að verði fyrir páska



Herra forseti. Ég tel, að með máli þessu sé á margan hátt um eina einstæðustu málsmeðferð að ræða í þingsögu síðustu ára, þar sem um er að ræða frv. af þessari stærð og af þeirri efnisgráðu, sem hv. frsm. vill telja, að það sé, og ég tek undir með honum, að sé. Það er lagt fram í dag á fundi í hv. d., hér hafa verið nær óslitnir fundir síðan og þm. hv. d. hafa ekki haft tíma eða tækifæri til þess að lesa frv. yfir og við auk þess horft á það hér í þingsal, að ekki nema 6 eða 7 hv. þm. hafa getað gefið sér tækifæri til að hlusta á framsöguræðu hv. 1. flm. og ræðu hæstv. sjútvrh. Tel ég, að þeir hafi talið sér nauðsynlegt að taka sér eitthvert frí til þess að lesa frv., og vil leggja til við hæstv. forseta í fyrsta lagi, að hann frestaði frekari umr. um málið til morguns, þannig að menn gætu kynnt sér frv., eða þá í öðru lagi af gefa kaffihlé til þess að smala þm. saman, til þess að þeir fylgdust þó með þessu þýðingarmikla máli, sem varðar þjóðarheill Íslendinga inn á við og út á við um ókomin ár, eins og mér skildist á hv. frsm. - Er nokkur möguleiki á því, að við gerðum nokkurt hlé, herra forseti?

Það var hugmyndin að reyna að ljúka umr. í kvöld. Ég hygg, að það séu nú fleiri þm. í húsinu.

Það mætti þá kannske nota bjölluna. Ég skal þá verða við tilmælum forseta, ef hann er svona ákveðinn að ná þessu þjóðhagslega þýðingarmikla máli fram. Ég tel það vera reginhneyksli, m.a. vegna þess, sem kemur fram í grg. frv., að það hafi verið haft samband við alla þm. Jú, rétt er það. Ég bendi t.d. á boðun okkar þm. Reykv. á fund þessarar n., sem virðist auk þess alls, sem áður hefur skeð í hennar starfi, eiga að fá einhvern sjálfsákvörðunarrétt um það samkv. till. hv. frsm. og hæstv. ráðherra, hvaða mál verði tekin til greina, ef þm. leyfa sér að koma með brtt., hvort þeir eigi að segja já eða nei um það, hvort þær till. eigi að koma fram eða ekki og jafnvel kannske fram fyrir þm. aftur til atkvgr. Ég skil eiginlega ekki, hvaða vald þessir menn virðast telja sig vera búnir að fá. En ég veit, að það er rangt, þegar því er haldið fram, að það hafi verið haft fullt samband við þm. allra kjördæma. Við þm. Reykv. vorum boðaðir með mjög stuttum fyrirvara til tveggja funda. Á fyrra fundinum var okkur sagt frá því, hvað þessi hv. n. væri búin að hugsa sér að passaði fyrir okkur og aðra landsmenn, eftir að þeir voru búnir að taka til greina þau hagsmunasjónarmið, sem þar höfðu komið fram frá þm. annarra kjördæma. Þegar síðari fundurinn var haldinn, hafði það skeð í millitíðinni, að hér í hv. d. hafði verið lagt fram frv. af 6 þm. frá nær öllum þingflokkum, að undanteknum þeim minnsta, þar sem nokkuð var gengið til móts við það, sem taldir voru hagsmunir þeirra, sem búa við innanverðan Faxaflóa. Á þessum seinni fundi, sem var boðað til með jafnstuttum fyrirvara, hafði auðvitað engin breyting orðið hjá þessari hv. n. gagnvart hagsmunum nær helmings þjóðarinnar, en hins vegar er enn þá haldið við hagsmuni lítils hluta þeirra, sem búa við það hafsvæði, sem liggur að ströndinni, sem umlykur Faxaflóa. Gott og vel, það má vel vera, að þetta sé sjónarmið út af fyrir sig hjá hv. n. En að tala um það í sömu andrá, að það sé bæði verið að halda uppi friðunar- og hagsmunasjónarmiðum landsmanna, það tel ég alrangt, og þetta á að leiðrétta. Það er haldið uppi friðunarsjónarmiðum algerum hér við Faxaflóann, í Faxaflóanum sjálfum, eins langt og það nær. Það eru friðunarsjónarmið gagavart dragnót og botnvörpu. En það eru hagsmunasjónarmiðin, sem ríkja alls staðar annars staðar við landið, nema þeim aðilum hér á landi, sem gera út hin stærri togskip, er meinað enn frekar en áður hefur verið að nýta fiskimiðin umhverfis landið, sem þeir þó hafa gert um langan aldur. Ég tel líka, að það sé hreinasta firra að reyna að telja nokkrum manni trú um það, hvort sem er innlendum eða útlendum, að við séum að koma á móti einhverjum algerum friðunarsjónarmiðum með því, þótt við bönnum dragnót og botnvörpu. Auðvitað er það ekki neitt friðunarsjónarmið, sem þar er að baki. Þetta eru hagsmunasjónarmið þeirra, sem önnur veiðarfæri nota. Auðvitað má gera allar þær ráðstafanir, sem þarf til að botnvarpa og dragnót valdi ekki meiri skaða en önnur veiðarfæri, og þess er ég fullviss, að botnvarpa og dragnót geta aldrei valdið þeim skaða, sem þorsknetin valda okkar þorskstofni á vetrarvertíðinni á hrygningartímanum á hrygningarsvæðunum. Það er því hlálegt, þegar hv. n. talar um það, að það séu friðunarsjónarmiðin, sem ríki hjá þeim, og þeirra gól á að heyrast um heim allan, til þess að heyra megi: Jú þarna hafi verið staðið vel að verki og nú séum við komnir á hinn eina sanna grundvöll, sem okkur beri að fylgja í framtíðinni. Ég tók það fram í byrjun míns máls og mun halda mig við það, að það er auðvitað meir en full ástæða fyrir hv. frsm. og hv. n. að biðjast velvirðingar á seinkun þessa frv. Vinnubrögðin í sambandi við gerð þess eru fyrir neðan allar hellur, hafandi í huga, að það var yfirlýst stefna núv. stjórnarflokka og allra stuðningsmanna þeirra, þegar gengið var til síðustu kosninga, að fiskveiðilögsöguna ætti að færa út 1. sept. Það líða margir mánuðir, þangað til nokkur vinna er framkvæmd í sambandi við undirbúning þess, sem við allir, sem sátum á þingi áður og sitjum nú, og reyndar mundi ég segja meiri hluti landsmanna hefur verið sammála um, að það þyrfti að leggja fram einhverjar till. um, hvernig bezt væri fyrir okkur að hagnýta fiskveiðilögsöguna, þannig að við tækjum til greina bæði staðarsjónarmið og þá kannske undir þeim lið, stærðir skipa, og þá um leið, að hægt væri í sambandi við þessa nýtingu að fyrirbyggja hagsmunaárekstra á milli einstakra skipa eftir því, hvaða veiðarfæri þau notuðu. Ég man ekki betur en að þegar við féllumst á það á Alþ. að framlengja lögin til 1. júlí, að þá hefði verið tekin fram gagnrýni okkar á þessu. En nú liggur málið fyrir. Og þá leyfi ég mér enn að gagnrýna þann mikla flýti, sem er á hafður um að ljúka þessu máli nú, þessu þýðingarmikla máli, þannig að jafnvel eigi ekki að gefast tækifæri til að senda málið, eins og það kemur fullbúið frá þessari hv. n., til þeirra hagsmunaaðila, sem skilyrðislaust eiga að fá að segja til um sínar skoðanir á þessu frv. Hví þarf að hraða þessu frv. svo mjög nú, þegar við höfum í huga, að gildandi lög eru í gildi til 1. júlí n.k.? Jú, við höfum eitt svar við því. Það þarf endilega að losna við Alþ. heim. Það þarf að vera hægt að slíta Alþ. En er það nokkur afsökun fyrir hæstv. ríkisstj. og stjórnarmeirihlutann, þegar slíkt mál er annars vegar, að það þurfi endilega að losna við okkur heim, að við megum ekki gagnrýna, megum ekki finna að því, sem fram fer í stjórnarherbúðunum? Við erum þó á launum áfram. Á það hefur verið bent af þessum sömu hv, þm. á undanförnum árum og stuðningsmönnum þeirra, bæði í blöðum og fjölmiðlum. Ég sé ekki annað en það ætti að vera sjálfsögð krafa þm., um leið og þetta frv. gengi sína venjulegu leið til sjútvn., sem að sjálfsögðu, til þess að flýta málinu, gæti þá unnið með þessari umræddu n., sem ég er nú farinn að hafa ákaflega litla trú á, - hún hefur eingöngu hugsað um hagsmunasjónarmið þeirra kjördæma eða ákveðnu kjósenda, sem hún hefur helzt talið sig þurfa að sjá um, að sjútvn. þessarar hv. d. og reyndar Ed. líka vinni þá með henni, en að allir aðilar, sem hagsmuna eiga að gæta, fái málið til umsagnar. Hv. frsm., hv. þm. Gils Guðmundsson, ræddi um, að það hefði náðst samstaða. Ég hef þegar getið um það, að ég tel, að svo sé ekki. Það hefur ekki náðst nein samstaða við þm. Reykv. í þessu máli, - kannske við einhverja einstaklinga, en alls ekki við þm. hópinn í heild, enda hafa þeir ekki, eins og þeir óskuðu eftir á seinna fundinum, sem þeir mættu á, fengið að sjá neinar till. frá n., fyrr en þeir sjá þetta frv. nú fyrir nokkrum klukkustundum og það síðan tekið til umr. hér með afbrigðum. Svo á að keyra það í gegn, og það á ekki einu sinni að fara til n. Það á að fara til feðra sinna og þeir aftur að unga því út og koma því áfram, líklega til 2. umr. strax á morgun, og þá verður þetta búið annað kvöld. Þessu leyfi ég mér þegar að mótmæla. Ég hef líka minnzt á það, reyndar oftar í þessum málum um nýtingu fiskveiðilögsögunnar, að ég hef alltaf talið, að það ættu ekki að vera veiðarfærin sjálf, sem að væri ráðizt, nema eins og ég tók fram, þegar ég mælti fyrir því frv., sem ég flutti með öðrum þm. í þessari hv. d. um frekari nýtingu Faxaflóans og þá með hliðsjón af fiskiflota hér úr Reykjavík og næstu byggðum og svo líka með tilliti til hagsmuna þeirra neytenda, sem hér eru, að það ætti auðvitað að taka sérstakt tillit til annarra byggða, sem nota mest önnur veiðarfæri. Þannig hefur það komið fram og er fyllilega skilið af mér, að það eru vissir staðir hér á landi, sem eru með þessa sérstöðu. Það hefur komið fram og var skýrt tekið fram af hv. frsm. áðan, að þannig væri það á Vestfjörðum. En hins vegar, ef þm. þaðan treysta sér til þess að ná samkomulagi innan sinnar byggðar um þetta, þá gott og vel. Ég veit, að það eru líka aðrir aðilar, sem vilja nýta sín skip þannig, að þau geti veitt með botnvörpu og alla vega á ákveðnum tímum. Ég get vel skilið það, þar sem er áratuga hefð komin á línuútgerð, að þeir vilji ekki vera að hleypa botnvörpungum inn á sín hefðbundnu línusvæði. Hins vegar þykir mér einkennilegt, ef á að hafa í huga og draga að hún sem hið æðsta sjónarmið friðunarsjónarmiðið, af hverju í ósköpunum þá er ekki bæði farið eins að á Hornbankanum norður af Vestfjörðunum eða norður og austur af Melrakkasléttu og austur af Langanesi? Hví í ósköpunum er þá ekki farið í að friða þar allt árið fyrir botnvörpu og dragnót eins og hér í Faxaflóanum? Það er ekki nokkur maður, sem getur borið á móti því, að það sé sama hagsmunaatriðið fyrir okkar fiskstofna að friða það svæði fyrir þessum hættulegu veiðarfærum, ef það eru veiðarfærin, sem eiga að ráða í þessu efni, - að þau séu ekki nákvæmlega jafnhættuleg þar eins og hér í Faxaflóanum. Ég tel, að við þm. verðum þá hreinlega að vera sjálfum okkur samkvæmir og fara víðar í að banna þetta heldur en hér. Ég hef hins vegar alltaf haldið því fram, að með ákveðnum takmörkunum og eftirliti eigi að vera hægt að nýta hvaða veiðarfæri sem er og ekkert þeirra þurfi að vera hættulegra öðru, ef rétt er að farið. Við skulum viðurkenna fyrri syndir í þessu efni, að það hafi ekki alltaf verið rétt að farið. Það er vel hægt að betrumbæta í þessu efni. En við eigum þá ekki að vera að draga út neitt eitt ákveðið svæði í þessu efni. Við skulum þá bara vera hreinskilnir og láta það heyrast og sjást erlendis, að við séum með friðunarsjónarmiðið við hún, en ekki sýndarmennskuna. Annað atriði hefur verið minnzt á og var minnzt á við þessa hv. n., sem hér hefur verið getið um, að hinum stærri togskipum er samkv. þessu frv. ætlað að fara utar en áður var. Vera má og ég er ekki frá því, að þarna sé kannske nokkuð rétt að farið í sambandi við skiptingu togveiðisvæðanna. Hins verður þó að gæta, og það hefur verið viðurkennt af n., að þetta er ekki alveg svona einfalt. Það er ekki hægt að taka samhliða línur við 9 mílur frá grunnlínu eða 12 mílur og segja, að ákveðin skipastærð á að vera á þessu svæði og önnur stærri skipastærð þar fyrir utan. Auðvitað getur þetta verið ástæðan til þess, að það sé algerlega útilokað fyrir þessi skip að njóta sín vegna göngu fisksins. Og ég er alveg viss um það, að hv. frsm. þessarar n., sem hér talaði áðan, viðurkennir, að þorskurinn hefur ekki hugmynd um, hvað þessi n. var að gera, og veit ekkert um allar þessar línur, sem n. er að leggja til, að hann eigi að fylgja. Auðvitað er það dýpi, straumar og botn, sem kemur til með að segja um það, hvernig togskip geti notað sín veiðarfæri. Hins vegar kemur það fram, að þau togskipin eru talin hættulegust, sem eru stærst. Það er ekki farið eftir því, hvort minna togskip innan einhverrar ákveðinnar stærðar sé það kraftmikið og vel búið, að það geti verið með jafnstórt togveiðifæri og komizt yfir jafnmikinn flöt sjávarbotnsins og hið stærra. Það er ekki farið eftir því af skiljanlegum ástæðum, enda ákaflega erfitt við að fást. En ef þessi togveiðarfæri eru svona gífurlega hættuleg og þessi hv. n. telur, að hin minni togveiðiskip eigi að vera á grunnsvæði, væntanlega vegna þess, að þau hafi ekki möguleika til að nýta sín veiðarfæri á dýpra vatni, og þá kannske líka vegna öryggis þeirra, sem á þessum skipum eru, þá verðum við auðvitað að ætla, að sama eyðileggingarhættan sé af þessu veiðarfæri, þótt minna sé. Þá bregður svo við í sambandi við sektarákvæðin hjá þessari hv. n., að þau fara lækkandi, eftir því sem eyðingarmöguleikarnir aukast, ef miðað er við það, að mesti möguleikinn til þess að eyðileggja fiskstofnana sé á grynnsta vatninu. Að mínu mati ætti þetta hlutfall algerlega að snúast við. Það ætti ekki að vera mest á skipunum, sem eru úti á því, sem hefur verið kallað á sjómannamáli oft á tíðum ballarhaf. Ekki gat ég vel skilið hv. frsm., þegar hann var að tala um vandkvæði í stærðarhlutföllum frá skipasmíðalegum sjónarmiðum. Nú minnist ég þess, m.a. vegna verka þessarar n., - og er þó ekki rétt að kenna henni allri um, því að nokkrir nýir kandidatar hafa bætzt þar í nú síðustu tvö árin, - en ég man ekki betur en stærðarhlutföll hafi nokkuð verið mótuð vegna till. þeirrar n., sem starfaði á þessu sviði hér áður fyrr. Hef ég aldrei fundið það út, hvar þeir fundu þá vizku upp að miða þessa stærð við 105 brúttórúmlestir. Ég hefði talið, að það hefðu alveg eins getað komið til greina 70 brúttórúmlestir og jafnvel, eins og smáútvegsmenn hafa talað um, 50, 45 brúttórúmlestir, og náttúrlega færi það nokkuð eftir því, hvar þeir störfuðu með sín skip. En þessi vísa n. fann það út á sínum tíma, að allt að 105 tonnum skyldi þessi hin minnsta stærð vera. Og nú talar hv. form. n. um vandkvæði í stærðarhlutföllum frá skipasmíðalegu sjónarmiði. þá höfum við það. Og er það furða? Þá er eitt, sem ég mundi mjög gjarnan vilja óska eftir skýringu á hjá hv. frsm. n., og það eru þau orð hans, að það hafi verið till. uppi um frekari friðun fyrir Norðurlandi, en n. ekki treyst sér til þess að ganga lengra en hún gerði. Hvaða tillit er það, sem þurfti að taka þar til friðunar, ef n. hefur haft einhverja eindregna skoðun á því, að friða hefði þurft frekar fyrir Norðurlandi? Voru það hagsmunasjónarmið einhverra byggðarlaga þar? Ég geri ráð fyrir, að svo sé. Og reyndar kom hann að því á eftir, að það væri með tilliti til bátaútgerðar, að þá hafi ekki þetta og þetta tekizt, sem þeir vildu hafa gert. Bendi ég þá aftur á þann mismun, sem er á þegnum þessa lands, þegar hægt er að sleppa öllu slíku tilliti gagnvart einni stærstu verstöð landsins, Reykjavík, og ég tala nú ekki um annarri einna stærstu, Hafnarfirði, en hægt að taka tillit til allra annarra. Ég held, ef ekki fæst nokkur lagfæring á þessu, að ég muni mjög fallast á till., sem hafa komið fram frá þm. Vestf. um að friða fyrir allri togveiði út að 20 og jafnvel 25 mílum, en þó með því skilyrði, að við alfriðum eitthvert ákveðið svæði fyrir norðurhluta Vestfjarða, norður af Ströndum, á Hornbankanum, sem ég hef minnzt á og ég tel vera ákaflega þýðingarmikið. Það mun örugglega koma miklu betur til hagsbóta fyrir vestfirzka sjómenn, þótt einhver tími þurfi að líða, áður en það sjáist greinilega, heldur en jafnvel það, að bannað sé að veiða með togveiðarfæri á ákveðnum tímum og á grynnra vatni en þessi till. þeirra mun hafa gert ráð fyrir. En þetta gengur sem sagt allt frekar á móti því, sem bæði ég og margir aðrir sjómenn höfðum rætt á sínum tíma og rætt hafði verið í stéttarfélögum sjómanna, að það ætti að reyna að gefa öllum, hvaða veiðarfæri sem útgerðarmenn vildu nota og sjómenn þeirra báta, tækifæri til þess á sömu veiðisvæðum að nýta þau. Þetta hljóta að vera hagsmunaatriði þeirra, sem í hlut eiga á hverjum tíma. En á móti þessu virðist ekki vera komið í till. n., heldur er það útilokunarkenningin, sem virðist eiga að ráða. Þá er það enn skrýtnara, að mér finnst, þegar hv. n. lætur rödd sína og till. gjalla um heima alla, friðunarröddina, sem er alveg að kæfa þá, þegar þeir eru að tala um bann og telja nauðsynlegt að hafa bann við botnvörpu og dragnót í Faxaflóa, - af hverju í ósköpunum banna þeir þá ekki dragnótina allt í kringum land, og af hverju er dragnótin svona miklu hættulegri fiskinum í Faxaflóa heldur en á Vestfjörðum, við Norðurland, Austurland, að ég tali ekki um við Suðurland? Eða á kannske Suðurlandskenningin gagnvart dragnótinni að byggjast á sömu forsendu og hæstv. samgrh. byggir bann sitt á því, að Reykjavíkurbátar fái að nýta landshöfnina í Þorlákshöfn, þótt Vestmannaeyjabátum sé heimilt að nota hana, og eru þó báðir útilokaðir frá sínum heimahöfnum, að vísu Vestmanneyingar vegna eldgoss, en við vegna laga misviturra manna á Alþingi? Ég veit ekki, hvað kom hv. þm. til að tala um flokkspólitískt bitbein í sambandi við þetta mál. Nú veit hv. frsm., að það er langt frá því, að neitt slíkt liggi til grundvallar, hvorki í mínu máli né margra annarra, sem telja sig þurfa að koma sínum skoðunum á framfæri í þessu máli. Hér erum við vissulega að reyna að koma á framfæri hagsmunum okkar umbjóðenda, um leið og ég persónulega hef mikinn áhuga á því, að landhelgi okkar eða fiskveiðilögsaga verði nýtt á skynsamlegan hátt. Við höfum alltaf haldið því fram á erlendum vettvangi, að við værum að friða okkar hafsvæði ekki eingöngu frá friðunarsjónarmiði, heldur til þess að geta haldið lífi á þessu landi vegna hinna efnahagslegu sjónarmiða. Þess vegna er auðvitað alrangt að ætla sér að fara að svelta einhverja ákveðna fámenna hópa til þess að ná fram slíkum sjónarmiðum. Ég held, að það geti aldrei samrýmzt heildarstefnunni á því sviði. Hv. þm. óttast afleiðingar þess, ef ekki næst samkomulag. Eins og málið er knúið fram nú, get ég látið hann vita það strax, að það verður ekki samkomulag um málið. Ég hefði hins vegar talið, að það hefði mátt ná samkomulagi með tiltölulega litlum heimildarákvæðum til sjútvrh., þar sem nokkuð hefði verið komið á móti till. þm. Reykv., sem voru lagðar fram hér í hv. d. fyrir nokkrum dögum. Þá hefði kannske mátt ná samkomulagi í þessu máli og þá kannske með enn frekari takmörkunum en við flm. þess máls lögðum til. Ég lýsti því yfir á seinni fundi þessarar hv. n., sem boðaði okkur þm. Reykv. á sinn fund á sínum tíma, að ég væri reiðubúinn til þess að vinna að slíku samkomulagi, ef takast mætti að ná því. Við þessu hefur n. ekki orðið, en hefur hins vegar boðað, að hún muni hlusta á allar till. og taka þær til sín og væntanlega þá afgreiða þær á þann hátt, sem hún hefur gert til þessa, þær munnlegu till., sem hafa komið til hennar. Ég vil, svo að við ljúkum þá að tala um þessa n., taka fram, að ég held fast við það og legg til nú þegar, forseti, að þessu máli verði vísað á venjulegan hátt til sjútvn., en vil gjarnan ganga til samkomulags um það, að sjútvn. d. vinni með þessari umræddu n. Ég tek það fram t.d., að í n., sem hefur lagt þetta frv. fram, á fjölmennasta kjördæmi landsins engan fulltrúa, og ef á eingöngu að hugsa um hagsmunasjónarmið hinna einstöku kjördæma, þá finnst mér rétt, að við eigum þó möguleika á að koma okkar hagsmunasjónarmiðum á framfæri líka. Það er rétt hjá hv. þm., að hér er um vandasamt mál að ræða, og ég skal ekki eingöngu gagnrýna þetta frv., n. eða störf hennar. Ég geri mér fulla grein fyrir því, að þeir hafa átt erfiða daga í að ná saman sjónarmiðum hinna mismunandi hagsmunahópa, og veit ég glögg dæmi þess, að í einni verstöð geta verið uppi margar skoðanir um það, hvaða leiðir eigi að fara í þessu máli, þannig að það er rétt hjá hv. frsm., að hér er vissulega um vandasamt mál að ræða. En við megum bara ekki rugla þessu vandasama máli saman við trúaratriði ákveðinna manna, og ég á við trúaratriði, þegar ákveðnir aðilar fordæma ákveðin veiðarfæri, jafnvel veiðarfæri, sem hafa reynzt okkur hvað hagkvæmust á íslenzka fiskveiðiflotanum á undanförnum áratugum, þótt þau hafi valdið skaða eins og öll veiðarfæri gera. Ég leyfi mér að segja það, að öll veiðarfæri valda skaða, og sjálfsagt yrðu okkar mið beztu mið og fengsælustu mið í öllum heiminum, ef aldrei væri dýft veiðarfæri í sjó. Þá gætum við staðið á ströndinni og horft á fiskinn stökkva, eins og þeir Akurnesingar og Borgnesingar horfa á fiskinn gera í ánum í Borgarfirði. En ég er hræddur um, að það yrði til lítils fyrir okkur að reyna að lifa á slíkri sjón. Hv. þm. fór yfir einstakar gr. frv., en eins og ég tók fram í byrjun míns máls, er ákaflega erfitt að ræða málið efnislega nú, enda er kannske ekki ástæða til þess fyrir okkur hina óbreyttu hér í hv. d., því að við höfum alls ekki haft tíma til þess að lesa frv. En auk þeirra spurninga, sem ég hef lagt fram til hv. frsm. n., leyfi ég mér að benda á, að í 3. gr., að vísu ekki ný ákvæði, en þó er rétt að benda á það, að þrátt fyrir friðunarsjónarmiðið mikla, sem þeir hafa starfað eftir, er samt heimilað þar að veita frekari togveiðiheimildir. Að vísu segir þarna: „Ef hafís lokar venjulegum fiskimiðum innan fiskveiðilandhelginnar.“ Ef hagsmunir viðkomandi byggðarlaga segja svo um, að það þurfi að leita frekari heimildar, þá sem sagt er mottó n.: Skítt með alla friðun, við skulum veita frekari heimildir þrátt fyrir allan þann skaða, sem slík veiðarfæri eiga að valda á grunnmiðum. Í 9. gr. er aðeins bent á það og lagt til, að ráðh. eigi með reglugerð að setja reglur um hvað eina, sem snertir framkvæmd þessara laga, bæði möskvastærð veiðarfæra, frágang botnvörpu, flotvörpu, dragnótar o.s.frv. Af hverju eru ekki sett lög um þetta? Af hverju eru ekki sett lög um lágmarksmöskvastærð? Af hverju er ekki lágmarksmöskvastærðin stækkuð, ef hætta er fyrir hendi í sambandi við þessi veiðarfæri hér í Faxaflóa? Af hverju eru þá ekki sett lög um stærri möskva annars staðar í kringum landið? Nei, það ber allt að sama brunni. Það er ekki hugsað um friðunarsjónarmiðið þar. Það er hugsað um það hér í Faxaflóa og svo búið. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. miklu lengur, nema ástæða gefist til, sem kannske gefst. Ég vil samt sem áður í lok míns máls harma þá mismunun, sem er gerð með till. n. Eins og ég hef tekið fram margoft, bæði í þessu máli mínu og annars staðar í sambandi við önnur mál hér á Alþ. og reyndar annars staðar líka, þrátt fyrir þau vandamál, sem ég veit, að ákveðnar byggðir eða ákveðin útgerðarsvæði, sem byggja sínar veiðihefðir á ákveðnum veiðarfærum, eiga við að stríða, þótt það sé kannske að breytast, a.m.k. á ákveðnum tímum árs, þá harma ég, að það skuli ekki vera reynt að koma á móti, þegar eindregnar óskir koma fram frá sumum af stærstu verstöðvum landsins, það skuli vera algerlega gengið gegn óskum þeirra á svo hæpnum forsendum og með svo hæpnum röksemdum eins og ég hef bent hér á, þegar hinn sami skaðvaldur er leyfður annars staðar á miklu hættulegri svæðum á sama tíma. Leyfi ég mér að benda á enn eitt atriði, sem ekki hefur komið hér fram, að við leyfum okkur að láta þennan fiskafla Faxaflóans, sem er hvað dýrmætastur, flatfiskinn, alast hér upp á bezta tíma og fara svo út á veiðisvæði íslenzkra skipa, þegar hann er orðinn óætur að mati Íslendinga og óbrúkanlegur, ónýtanlegur að mati fiskvinnslustöðva hér á landi, þótt oft og tíðum megi kannske fá sæmilegt verð fyrir hann á ferskfiskmarkaði erlendis. Mér finnst þetta vera svo mikið óréttlæti, um leið og ég veit, að við allir, sem höfum reynt að túlka mál mikils hluta Reykvíkinga í þessu máli, höfum reynt að horfa á þau sjónarmið af fullum skilningi, sem koma fram frá öðrum byggðarlögum hér við land, að ég vænti þess, að hv. þd. og hv. fiskveiðilaganefnd og sjútvn. þessarar d., sem ég vænti, að hafi með þetta mál að gera, taki eitthvað af þessum aths. mínum til athugunar.



Herra forseti. Ég vil mjög eindregið taka undir orð hv. 10. þm. Reykv., sem hér var að tala áðan, þar sem hann mótmælti þeirri málsmeðferð, sem hér er viðhöfð. Hér er verið að taka til umr. eitt af mikilvægustu málum þjóðarinnar á kvöldfundi. Það er tekið inn með afbrigðum, og 1. flm. frv. leggur meira að segja ekki til, að frv. verði vísað til n., þannig að það fái þinglega afgreiðslu. Mér er alveg sama um það, þó að skipuð hafi verið 5 manna n. til þess að kynna sér þessi mál og semja frv. um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni, þá ber að láta mál sem þetta, eins og öll önnur mál, fá þinglega afgreiðslu og skoðast í n. Ég tel það algera móðgun við Alþ. að slengja þessu frv. hér á borðið í dag, halda hér viðstöðulaust áfram fundum og flokksfundum, þannig að þm. fái ekki einu sinni tækifæri til að lesa þetta frv., hvað þá heldur að kynna sér til hlítar þær breytingar, sem þetta frv. felur í sér, og taka það svo til 1. umr. og láta sér koma til hugar að vísa því til 2. umr., án þess að það fari til n. Á svo helzt að halda áfram nætur og daga, þannig að menn hafi ekki nokkurt tækifæri til þess að kynna sér nokkurt mál. Þessi vinnubrögð undir stjórn hæstv. ríkisstj. eru gersamlega óþolandi, og þau eru líka óþolandi af hendi hæstv. forseta d., að ætla að bjóða þm. slíkt. Það er alveg rétt, og það má til sanns vegar færa, að þessi virðulega n., sem hefur skapað þetta frv., hefur átt viðræður við þm. úr einstökum kjördæmum. En hvernig hafa þær viðræður farið fram? Þm. úr einstökum kjördæmum hafa verið spurðir um, hvað þeir leggi til fyrir sín kjördæmi, og við þá sagt: „Það verður að fara varlega, það verður að taka tillit til annarra.“ - Við höfum ekki heildarniðurstöðu af störfum n., fyrr en við sjáum þetta frv., hvað aðra snertir. Ég hef alltaf haldið því fram, og ég hef heyrt aðra halda því fram, að nauðsyn á útfærslu landhelginnar væri fyrst og fremst sú að vernda fiskimiðin umhverfis landið og gereyða þeim ekki, búa í haginn fyrir framtíðina og nýta þessi fiskimið með skynsamlegum hætti. Við höfum talið það lífsspursmál þjóðar okkar að færa landhelgina út í 50 sjómílur sem algert lágmark og með það í huga, að við ætlum að friða fiskstofnana og taka ekki meira en þeir gefa og skynsamlegt er að taka. Við höfum sem sagt haldið því fram, bæði í ræðu og riti, innanlands og utan, að við eigum að gera strangar og ákveðnar kröfur til okkar sjálfra um friðunarráðstafanir. Þegar við þm. Vestf. á fundi n. töldum eðlilegt í samræmi við útfærslu landhelginnar, að úti fyrir Vestfjörðum væru botnvörpuveiðar ekki leyfðar innan 20 mílna, þá sagði þessi hv. n., að það gæti skapað ósamræmi annars staðar og það næðist ekki samstaða í málinu, ef út af þessu væri breytt. Nú sé ég það, þegar við förum að líta yfir þetta frv., þá segir t.d. í aths. við Norðurland: „Þannig er gert ráð fyrir því, að togveiðar verði ekki leyfðar nær landi en 9 sjómílur miðað við sömu grunnlínu og í núgildandi heimildum, en samkv. þeim eru togveiðar heimilar upp að 4, 6 eða 8 mílum á mismunandi tímum árs eftir mismunandi stærðum skipa.“ Það er sem sagt töluvert aukin friðun fyrir Norðurlandi, og það er gott. Fyrir Austurlandi er friðun einnig aukin verulega, með því að gert er ráð fyrir, að togveiðar verði ekki leyfðar innan 12 sjómílna. Á Suðausturlandi er á svæðinu frá Selskeri að Lundadrang gert í frv. ráð fyrir aukinni friðun fiskstofna, enda finnst oft ungfiskur á þessu svæði í miklum mæli. Í sambandi við Suðurland er friðun aukin á svæðinu frá Lundadrang að Reykjanesvita, og gerir frv. ráð fyrir því, að reglur verði mun einfaldari en nú er. Það er aftur sagt um Reykjanes– og Faxaflóasvæðið, að línan færist nær landi um 2 sjómílur vestur af Garðskagavita, en hins vegar nokkuð fjær landi við Snæfellsnes, þar sem miðað er við punkt 4 sjómílur réttvísandi suðvestur að Gáluvíkurtanga, en í núgildandi lögum er miðað við 1 sjómílu frá Malarrifsvita í stefnu á línuna. Í sambandi við Breiðafjörð eru reglur gerðar einfaldari. Það var mikil þörf á því, jafnframt því sem friðun er aukin. Svo þegar við komum að Vestfjörðum eða á svæðinu frá Bjargtöngum að Horni, þá eru togveiðiheimildir óbreyttar frá því, sem nú er, nema tvö togveiðisvæði ætluð skipum minni en 350 rúmlestir eru felld burt. M.ö.o.: það er óbreytt að öðru leyti fyrir Vestfjörðum. Hins vegar er rétt að geta þess, að það er gert ráð fyrir því í frv., - og það skilst mér, að hafi verið til samkomulags, vegna þess að annars hefði samkomulag ekki náðst innan n., - það er sett inn í 4. gr., að þar sem línuveiðar eru stundaðar í ríkum mæli, er sjútvrh. skylt að ákveða friðun fyrir botnvörpu á tilteknum svæðum og um tiltekinn tíma, ef fram koma tilmæli um slíkt frá heildarsamtökum sjómanna og útvegsmanna á viðkomandi stöðum. Ég verð að segja, að það hlýtur að vera þungt í vöfum, ef það þarf að leita til allra hásetafélaga, vélstjórafélaga og skipstjórafélaga á hverjum stað og síðan einnig útvegsmanna. Ég hélt, að það hefði verið nóg að leita til heildarsamtaka skipstjórnarmanna á þessum stöðum, það væri léttara í vöfum í sambandi við slíka friðun. Þessi lauslegi lestur eða lauslega kynning, sem ég hef haft af þessu frv., færir mér heim sanninn um það, að það er stefnt að aukinni friðun víðast hvar, og því er ég fyrir mitt leyti sammála. En ég er mjög óánægður hvað snertir ákvæði fyrir Vestfjörðum. Skal ég nú minna á það, að við fyrri lagasetningar um þetta mál var viðurkennt, að þegar fjörðum og flóum var lokað hér syðra “52, bæði Faxaflóa og Breiðafirði, þá jókst ágangur togveiðiskipa mjög fyrir Vestfjörðum. Með lokun þessara veiðisvæða leituðu skipin á landgrunnið út af Vestfjörðum, og með aukinni friðun annars staðar mun alveg sama verða upp á teningnum, að það verður leitað í ríkari mæli á þessi mið. Það hefur verið mikil ánægja á Vestfjörðum í vetur með aflabrögð. Þegar hin tíðu slys urðu, einkum á erlendum togurum, hættu Bretar að fiska fyrir Vestfjörðum. Fyrir tveimur árum bönnuðu þeir skipum sínum að fiska þar yfir háveturinn vegna ísingarhættu. Og nú í vetur, þó að menn eigi ekki að fagna því, að langvarandi verkföll séu, voru togarar bundnir í höfn. Þá voru engar eða sama og engar togveiðar úti fyrir Vestfjörðum á stórum togveiðiskipum. Það hefur sýnt sig bæði við þetta bann Breta að veiða yfir hávertíðina og við útfærslu landhelginnar, að skipin hafa ekki stundað þessar veiðar, að aflabrögð hafa aukizt stórkostlega á þessu hafsvæði, og það hefur mjög treyst atvinnulífið á því svæði. Því segi ég fyrir mitt leyti, að ég hef af því áhyggjur þungar, að þessari heimild er ekkert breytt úti fyrir Vestfjörðum að öðru leyti en því, að heimilað er að banna á tilteknum svæðum á tilteknum tíma ákveðnar veiðiaðferðir. M.ö.o.: það má friða innan landhelginnar ákveðin línusæði á tilteknum tíma. Í sambandi við þau tvö svæði, sem eru í gildandi lögum, féllumst við þm. Vestf. á þau svæði síðast. Þetta er mjög takmarkað, aðeins 3 mánuði á ári eða frá okt. til des. á tveimur svæðum, annað austanvert við Ísafjarðardjúp og hitt sunnarlega úti fyrir Vestfjörðum. Þessar heimildir hafa ekki valdið mikilli óánægju. Menn hafa þó orðið varir við hana. En ég hefði vel getað sætt mig við fyrir mítt leyti, að þessi svæði hefðu verið áfram opin og jafnframt opin fyrir togveiðar eitthvað örlítið lengur eða a.m.k. í fjóra mánuði á ári, og hefði fyrir mitt leyti viljað halda mér mjög ákveðið við að leyfa ekki botnvörpuveiðar innan 20 sjómílna. Nú vitum við það, að veiðisvæði línubáta fyrir Vestfjörðum eru mjög mikið utan við 20 mílur. En þetta mundi þó, þegar tíð væri vond og yfir sumarmánuðina, þegar smábátaútgerðin er í fullum gangi, hafa mikið að segja. Þegar ég er búinn að lesa frv. og sé, hvað aðrir hafa fengið út úr því, þá læt ég í ljós óánægju hvað snertir Vestfirðinga í sambandi við þetta frv. Hitt tel ég alveg fráleitt, að láta sér koma til hugar að taka þetta frv. til umr. hér í hv. þd., þegar komið er fram á kvöld, og það er ekki viðstaddur einu sinni fjórðungur þm. á fundi í þessu stóra og mikla hagsmunamáli. Sumir stjórnmálaflokkar eiga engan þm. hér inni, og þar með virðast þeir ekki taka þátt í umr. við afgreiðslu þessa máls, en eins og sjá má, eiga allir flokkar fáa þm. inni. Ég tel því fráleitt að halda áfram með umr. á þessu mikilvæga máli undir þessum kringumstæðum, og ég mótmæli því, að þessari umr. sé lokið hér í kvöld. Ég geri kröfu til þess, að þetta mál verði tekið á dagskrá aftur á morgun, þegar fundur er betur sóttur en nú er. Sömuleiðis tek ég undir þá till., sem hv. 10. þm. Reykv. flutti um það, að þessu máli verði vísað til sjútvn., og tel þinglega skyldu, að svo verði gert.



Herra forseti. Ég skal nú ekki mikið blanda mér í efnislegar umr. varðandi þetta mál. En að því er lýtur að því síðasta, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér áðan, að allir flokkar ættu fáa fulltrúa hér inni, þá á nú einn flokkurinn hér 50%, og það væri betur setinn bekkur, ef allir flokkar ættu slíka tölu hér inni. En ég er hissa á því, ef hv. 2. þm. Vestf. hefur ekki verið ljóst, hvaða friðun aðrir landsfjórðungar fengju samkv. till. n., sem reiknað var með að kæmu, því að það var honum, að ég hygg, alveg fullljóst. En ég tek alveg undir það og ég er sama sinnis og hann í sambandi við útfærslu fyrir Vestfjörðum, að ég hefði mjög gjarnan óskað þess, að þar hefði verið fært út í 20 sjómílur.

Er þm. þá farinn að trúa þessu?

Ég er alveg sammála honum um það. Ég veit það, Matthías Bjarnason, að þú vissir um, hvaða till. yrðu gerðar víðs vegar í kringum landið. En það getur vel farið svo, að með þeim ákvæðum, sem sett eru inn í heimildum til ráðh. að ákveða friðunarsvæði og skiptingu veiðisvæða milli veiðarfæra, og það væri betur, að Vestfirðir fengju kannske eins mikla friðun með þeirri aðferð og hinni að færa út í 20 mílur, þó að ég persónulega hefði talið, að það væri miklum mun æskilegra. En það er rétt, eins og hér hefur komið fram, að á þetta var fallizt til samkomulags. Ég kvaddi mér hér hljóðs aðallega og fyrst og fremst vegna ræðu hv. 10. þm. Reykv., ekki vegna þeirra skoðana, sem hann hafði efnislega til málsins, heldur fyrst og fremst vegna þeirrar herfilegu rangtúlkunar, sem hann hafði í frammi að því er varðaði samskipti n. við hina einstöku þm. hinna einstöku kjördæma. Það er rangt, sem hann sagði hér áðan, að sú n., sem hér um ræðir, hafi ekki haft allnokkurt samband við þm. allra kjördæma í landinu, og það er rangt, sem hann sagði, að þm. Reykv. hafi verið boðaðir á fund með tiltölulega skömmum fyrirvara. Þeir voru boðaðir á fyrri fundinn með nægilegum fyrirvara. En þá komu ýmis atvik í veg fyrir það, að þeir sjálfir gætu mætt, og þeim fundi var frestað að þeirra eigin beiðni og haldinn á þeim tíma, sem þeir óskuðu. Og í öðru lagi sagði hv. þm., - og þau ummæli hans vöktu furðu mína, - að það væri óeðlilegt, hvað þessi hv. n., sem hér um ræðir og hlotið hefur nafnið fiskveiðilaganefnd, virtist hafa hugsað sér víðtækt vald sér sjálfri til handa. Og þar átti hann við það, að frsm. og formaður n. mun hafa lagt til, að málinu væri vísað til þessarar n. til frekari meðferðar. Ég lýsi furðu minni á þessum ummælum þessa hv. þm., vegna þess að á síðari fundinum, sem haldinn var að beiðni Reykjavíkurþm. sjálfra, var þetta einmitt rætt, og þessi hv. þm., 10. þm. Reykv., lýsti því yfir á þessum fundi, að hann teldi þetta mjög skynsamleg vinnubrögð, og ég hygg, að þeir aðrir þm., sem á þessum fundi voru, bæði þm. Reykv., svo og aðrir þm. úr n., muni þessi orð þessa hv. þm., þannig að það hafa furðulega mikil umskipti orðið á hans hugarfari, að því er þetta varðar, frá því er þessi fundur var haldinn. Ég er ekkert hissa á því, þó að aðrir þm., sem ekki hafa haft nasasjón af því, að þetta mundi kannske verða lagt til, þó að þeir séu kannske undrandi á þessu og lýsi vanþóknun á því. Það er kannske eðlilegasta og þinglegasta meðferðin, að málið fari til sjútvn. En þetta var rætt á þessum fundi með þm. Reykv., og þessi hv. þm. lýsti þessari afstöðu sinni þar. Og þá sagði þessi hv. 10. þm. Reykv. líka, að hann mótmælti því algerlega, að þetta mál yrði ekki sent til umsagnar þeim hagsmunaaðilum, sem ættu kröfu til að fá málið til umsagnar. Ég tel, að þeir hagsmunahópar, sem hér um ræðir, hafi fylgzt með málinu svo að segja frá byrjun. Það voru haldnir fundir í hverju kjördæmi landsins, þar sem þessir hagsmunahópar hafa átt a.m.k. kost á að koma sínum aths. og óskum á framfæri, og það hefur verið rætt við hina ýmsu hagsmunahópa, eftir að málið var komið á síðara stig. 

Það ert þú, sem ert að skrökva um annað.

Hann kvartaði líka undan því, að því er mér virtist, að þessi hv. fiskveiðilaganefnd væri andvíg því, að hann og aðrir þm., sem vildu gagnrýna málið, gætu gert það. Það er síður en svo. Það er engin ástæða til þess að hræðast neina gagnrýni, hvorki frá þessum hv. þm. né öðrum þeim, sem svipaðs sinnis eru, að því er varðar þessi mál, því að mergurinn málsins og eins og rauður þráður í gegnum alla ræðu þessa hv. þm. voru sárindi, fyrst og fremst vegna þess, að fiskveiðilaganefndin taldi sér ekki fært að taka undir þær óskir, sem þessi hv. þm. ásamt öðrum fleiri hafði fram borið að því er varðar að opna fyrir togveiði í Faxaflóa. Og ég skal ekkert ásaka þennan hv. þm. fyrir þá skoðun hans. En það á ekki að koma fram í ósannindum, að því er varðar aðra þætti málsins og þau vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið. Þar ætti þessi hv. þm. að sjá sóma sinn í því að segja satt og rétt frá og standa við þau orð, sem hann hefur sagt og margir menn eru heyrnarvottar að. Eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að fara að ræða efnislega þetta frv. hér. Ég hygg, að a.m.k. allflestir þm. séu betur inni í málinu en hv. 10. þm. Reykv. vildi vera láta. Ég veit, að hann veit betur og hefur fylgzt með málinu betur en hann vill vera láta. Ég skal því ekki fara frekar út í umr., nema tilefni gefist til, en ég taldi nauðsynlegt, að þetta kæmi hér fram, vegna þessara margendurteknu yfirlýsinga þessa hv. þm.



Herra forseti. Ég heyrði ekki fyrri hávaðasömu yfirlýsingu þessa brjóstmikla Bolvíkings, sem hér var að stíga úr ræðustólnum. En vegna þess að hann talaði um, að þm. hafi komið hér upp og skrökvað, þá væri auðvitað gaman að fá að heyra það, hvenær fundur hafi verið auglýstur í Reykjavíkurkjördæmi á sama veg og hann hefur verið auglýstur í öðrum kjördæmum landsins, þótt honum hafi að vísu oft verið frestað, en hv. þm. sagði núna fyrir nokkrum mínútum í ræðustól, að slíkir fundir hefðu verið auglýstir í öllum kjördæmum landsins.

Ég sagði haldnir.

Auglýstir og haldnir í öllum kjördæmum landsins. Þetta finnst mér auðvitað vera smáatriði í sambandi við málið sjálft. En það, sem mér þótti merkilegra, var, að hv. þm, sagði, að allir hagsmunahópar hefðu fengið að kynnast málinu og gætu fengið að segja hug sinn um það. Nú má segja sem svo, að það eru vissar opinberar stofnanir á vegum ríkisins, sem geta verið kannske beztu aðilarnir til þess að segja til um ákveðið mál, ekki aðeins fyrir einstaka hagsmunahópa, heldur fyrir ákveðnar, stórar heildir. Ég á þar t.d. í þessu tilfelli við Fiskifélagið og Hafrannsóknastofnunina. Nú væri gaman að fá upplýst um það, hvort þessar stofnanir hafi fengið frv. í þeirri mynd, sem við höfum fengið það hér í dag. Hafa þeir séð frv. eins og það var lagt fram síðd. í dag fyrir hv. Alþ.? Ég efast um, að svo sé, og það er m.a. vegna þess, sem ég krefst þess sem þm. og vænti þess, að aðrir þm., a.m.k. meiri hl., taki undir það með mér, að málið verði sent til sjútvn. hv. d., þannig að hún geti látið slíka aðila segja til um frv. í þeirri mynd, sem það er núna. Ég er nefnilega viss um, að það eru ákveðin atriði í þessu frv., eins og það hefur verið lagt fram, sem þeir munu mæla mjög gegn, en jafnvel mæla með ákveðnum brtt., sem koma fram.