Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Það gladdi mig, eins og eflaust fleiri sjávarútvegsmenn, er það vitnaðist, að stjórnin ætlaði að leggja frv. um fulltrúa í Miðjarðarhafslöndunum fyrir þetta þing. Þeir, sem sannfærðir eru um, að erindrekstur í Miðjarðarhafslöndunum sje nauðsynlegur fyrir okkar land og hafa sannfærst enn betur um nytsemi þessa starfs eins og það hefir verið framkvæmt hingað til, munu sannarlega verða ánægðir yfir því að sjá nú þessu málið komið á fastan grundvöll; a. m. k. er þetta skoðun meiri hl. sjútvn. Það er að því er svona starf snertir mikill munur á því, hvort farið er suður í lönd endrum og eins eða að sendimaðurinn er látinn hafa þar fastan bústað. Aðstaða búsetta mannsins verður alt önnur en ferðamannsins til að fylgjast ræð gangi þeirra mála, er okkur varðar suður þar. Nú er gengið út frá því, að við höfum aðeins einn fulltrúa þar syðra fyrst um sinn, og jeg býst við því, að mörg ár muni líða áður en þeim verði fjölgað. Enda má gera ráð fyrir, að þegar þarna er maður, sem er búsettur í landinu og getur gefið sig allan og óskiftan við þessum starfa, að hann geti leyst hann svo af hendi, að nægilegt sje nú í bili, og máske hin næstu ár. Vonandi er, að stjórnin verði svo heppin í vali á manni til þessa starfs, að það sýni sig í framtíðinni, að það hafi orðið til verulegra hagsbóta okkar landi að hafa fulltrúa í Miðjarðarhafslöndunum. Annars er óþarft að fjölyrða um þessa skoðun mína og meiri hl. nefndarinnar, því jeg tók þetta skýrt fram í umr. um fjárlagafrv. hjer í þessari hv. deild á þinginu í fyrra. Það er aðallega þetta, sem meiri hl. nefndarinnar leggur mesta áherslu á, og sem alt ríður á, bæði í þessu starfi og öðru, að vel verði vandað til manns í þessa stöðu, ef frv. verður samþ. Jeg mintist einnig á það í fyrra í umr. um þetta hjer í deildinni, að almenningi hjer á landi væri ekki eins kunnugt um starfsemi erindreka vors suður þar eins og vænta mætti og álíta yrði nauðsynlegt. Jeg veit ekki, hvort það sje beinlínis nauðsynlegt að taka það fram hjer, en jeg hefi heyrt því haldið fram, lítt rökstuddu þó, að of mikið kynni að verða bygt á þessum skýrslum, sem búast megi við frá erindrekanum. Jeg held það verði þó, er til lengdar lætur, heppilegast öllum almenningi hjer á landi að fá sem gleggstar skýrslur þar sunnan að. Jeg hygg það verði betra fyrir almenning en að ganga þess máske algerlega dulinn, hvernig viðhorfið er þar suður frá, hvort það er gott eða ilt okkar viðskiftum og atvinnurekstri. Jeg hefi heyrt því haldið fram, að þessar skýrslur (um markaðshorfur og fleira) frá erindreka vorum kynnu, ef þær yrðu birtar jafnóðum, að hafa þau áhrif, að menn gerðu ráðstafanir, bygðar á augnablikshvötum, miður heppilegar fyrir markaðinn, t. d. keptust of mjög við að bjóða út fisk á óhentugum tíma og feldu hann meira í verði en nauðsynlegt væri. Eða á hinn bóginn færu eftir frjettum um stígandi verð og hjeldu í vöru sína sjer til skaða. Það kann að vera, að eitthvað sje hæft í þessu, en á hinn bóginn hygg jeg það að öllu leyti best almenningi að vita að staðaldri sem mest og nákvæmlegast um alt, sem viðkemur viðskiftum vorum við Suðurlönd, og ekki síst þegar þessi erindrekstur er kostaður af sæmannafje að mestu leyti. Þá á árangurinn af starfi þessa erindreka vors að vera sem aðgengilegastur til afnota almenningi, sem njóta á góðs af störfum hans. Að vísu veit jeg ekki betur en þær upplýsingar, sem komið hafa frá erindreka vorum þar suður, hafi hingað til verið notaðar af þeim, sem til náðu, en til almennings yfir höfuð hafa þær ekki getað náð með því fyrirkomulagi, sem verið hefir. Sjútvn. gat ekki orðið sammála um þetta frv., en þó held jeg, að ekki sje eins mikill skoðanamunur og ætla mætti, er nefndin hefir klofnað. Háttv. minni hl. kannast vel við og hefir fallist á, að það hafi mikla þýðingu fyrir okkar land að hafa erindreka þar suður frá við og við, og að það hafi haft góðan árangur. Hið eina, sem á milli ber, þegar á alt er litið, er það, að háttv. minni hl. vill ekki gera þetta að fastri stöðu. En jeg held því fram, að það hljóti að vera rökrjett afleiðing af viðurkenning þess, að góður árangur hafi þegar orðið af starfi erindrekans, að árangurinn verði framvegis ennþá betri, þegar hann er orðinn búsettur þar suður frá og hefir ekki annað um að hugsa, en má gefa sig allan við þessum starfa. Og þetta á ekki síst við, þegar þau lönd eiga í hlut eins og Spánn og Ítalía, sem eru svo nauðaólík okkar landi að öllu leyti. Staðhættir allir, siðir og venjur eru þar allir aðrir en hjer. Þegar þetta er athugað, munu að minsta kosti þeir, sem til þekkja í okkur nálægari löndum, þar sem þær þjóðir búa, sem oss eru skyldari, kannast við, að þess muni síst vanþörf, að erindrekinn sje búsettur þar suður frá, þar sem um fjarlægari lönd og ólíkari þjóðir er að ræða. Meira að segja, við þurfum í framtíðinni að ala upp menn og menta til að hafa þennan starfa á höndum. Þetta er ennþá á byrjunarskeiði hjá okkur; við eigum enga hæfa menn, sem uppaldir eru við eða mentaðir til að reka erindi síns lands erlendis, eins og þetta frv. ætlast til að verði gert. Hæstv. stjórn verður því að sjá fyrir því, að einn eða tveir ungir menn eigi kost á að búa sig undir slíkt starf. Þetta mætti best verða á þann hátt, þegar íslenskur erindreki er orðinn búsettur á Spáni, að ungur og efnilegur íslenskur maður væri settur honum til aðstoðar, með það fyrir augum að kynnast þjóðinni, tungu hennar, siðum og landsháttum, og ætti þá þessi maður síðar að hafa góða aðstöðu til þess að verða sjálfur erindreki fyrir land sitt, ef þörf væri á. Jeg bendi á þetta í þessu sambandi vegna þess, að það er vitanlegt, að nú eru aðeins sárafáir menn til, sem gætu komið til greina að verða skipaðir í slíkar stöður, sem hjer um ræðir. Það hefir heyrst ýmislegt í þá átt, að erindreki okkar, sem verið hefir þar syðra, hafi átt við ýmsa örðugleika að stríða í sínu starfi og aðstaða hans öll verið erfiðari en átti að vera, vegna þess að stjórn Íslands hafi ekki búið hann út með þau gögn, sem hann hefði þurft að hafa í höndum sem sendimaður landsins, til þess að geta notið sín til fulls í starfinu. Það er því ósk meiri hl. nefndarinnar, sem treystir núverandi stjórn fyllilega til þess, ef það verður ofan á, að búsettur erindreki skuli skipaður í Miðjarðarhafslöndunum, að þá muni stjórnin leitast við eftir megni að kosta kapps um, að hann hafi þau gögn í höndum, sem nauðsynleg verður að telja til að bæta aðstöðu hans. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að það er mjög nauðsynlegt, að maður, sem er fulltrúi Íslands á Spáni og Ítalíu, hafi þau skilríki, sem tekið verði mark á þar suður, bæði af hinum æðri stjórnarvöldum og öðrum, sem hann þarf að eiga skifti við. Meiri hl. nefndarinnar lætur þess getið í nál., að hann óski þess, að fulltrúinn geti komið fram sem opinber sendimaður hins íslenska ríkis. Þetta er gert í því skyni, að það geti haft praktiska þýðingu, og við leggjum því áherslu á, að stjórnin komi því svo fyrir, að ef um örðugleika er að ræða á þessu sviði, þá geri hún sitt til að ryðja þeim örðugleikum úr vegi.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Sú hugsjón hefir vakað fyrir oss öllum, þótt vjer sjeum „fáir, fátækir og smáir“, að vernda vort unga sjálfstæði eftir mætti, og það ekki aðeins í orði eða með ytri merkjum, eins og t. d. sendiherrastöðu, heldur að standa sem þjettast saman gagn vart óskyldum, erlendum þjóðum, svo að þær hlutist ekki til um innanlandslöggjöf vora eða setji oss stólinn fyrir dyrnar á einn eða annan hátt. Þetta er þó einmitt það, sem Spánverjar hafa gert í viðskiftum sínum við oss. Minni hl. nefndarinnar hefir því fyrst og fremst lagt áherslu á það í þessu máli, að aðalstarf þessa fyrirhugaða erindreka sje í því fólgið að afla oss nýs fiskmarkaðar utan Spánar. Meiri hl. lítur öðrum augum á þetta. Hann leggur fyrst og fremst áherslu á stöðuna sjálfa, vill gera erindrekann að hálfgildings sendiherra og bendir á, að stofna þurfi þetta embætti þannig, að sá maður, sem gegnir því, beri það með sjer, að hann sje umboðsmaður íslensku stjórnarinnar, og sje svo stimplaður af henni, að hann eigi greiðan aðgang að spönskum stjórnarvöldum og geti mjög nálgast sendiherra annara ríkja. Munurinn er sá - og hann er mikill - að minni hl. leggur aðaláherslu á starfið, en meiri hl. á stöðuna. Og í þessu sambandi vildi jeg leyfa mjer að minna þá hv.þm., sem hjer áttu sæti, þegar Spánarsamningurinn var samþyktur, á, að þá gáfu þeir yfirlýsingu um það, að þeir gengju nauðugir að þeim kjörum, er þar voru ákveðin, og vildu gera alt sitt til að koma í veg fyrir, að slíkt ástand hjeldist til lengdar. Meiri hluti þjóðarinnar stóð á öndinni meðan á samningunum stóð. Þetta virðist líka hafa verið háttv.þm. ljóst, er þeir gáfu þessa yfirlýsingu. Jeg efast ekki um, að þeim hafi verið alvara, og sje enn, að stuðla á allan hátt að því að bæta úr þeim hnekki, sem sjálfstæði vort óneitanlega beið við samning þennan. Ef þessi er vilji þm., sem jeg efast ekki um, þá verður fyrst og fremst að forðast að gera nokkuð það, sem torveldi þessa leið. Er hv.þm. gáfu út yfirlýsinguna, hugsuðu þeir sjer - og með rjettu - að eina leiðin úr ógöngunum væri sú, að vinna íslenskum fiski markað utan Spánar. Og jeg trúi því, að sú leið sje fær, enda þótt það muni ef til vill taka langan tíma að finna hana. Starfsemi fiskifulltrúans á aðallega og fyrst og fremst að beinast að því að finna þessa leið. Tilætlunin hefir líka ávalt verið sú, uns sú till. kemur fram á þessu þingi að gera hann að föstum embættismanni á Spáni, og þannig beinlínis að torvelda að draga fiskmarkaðinn úr höndum Spánverja, enda er margt í nál.hv. meiri hl., sem bendir til, að svo myndi fara. Þetta er líka fullkomlega eðlilegt, þar sem augljóst er, að þessi maður myndi verða fyrir áhrifum frá Spánverjum við umgengni sína við þá og dvöl þar í landi. Þetta er einmitt það, sem jeg vil forðast. Jeg vil, að alt starf fulltrúans sje í vora þágu unnið og beinist fyrst og fremst að því að losa oss undan helsi Spánverja. Jeg býst við, að þegar hv. deild athugar þessi ummæli mín, þá muni menn sjá, að það er ekki svo lítið, sem á milli ber. Ef svo verður ákveðið, að skipaður verði fastur embættismaður á Spáni, tel jeg oss hafa hvikað frá þeirri hugsjón, sem fólst í yfirlýsingu þingmanna 1922 og vakti og vakir enn fyrir öllum þorra þjóðarinnar. Því hefir minni hl. nefndarinnar lagt til, að stofnun þessa embættis verði frestað, en fiskifulltrúastarfið verði með svipuðu fyrirkomulagi og undanfarið. Jeg mun á engan hátt telja eftir það fje, sem varið er til að bæta fiskmarkað vorn, en jeg er sannfærður um, að hægt er að nota þessar 30 þús. kr., sem áætlað er, að embættið kosti árlega, á miklu hagkvæmari hátt en að stofna þetta fasta embætti á Spáni. Jeg vona nú, að hv. deild skilji, hvað vakir fyrir minni hl. í þessu máli. Það er ekki fjárhagsatriðið, er hann telur mestu skifta, heldur hitt, að hann álítur, að með stofnun slíks embættis sje verið að hvika frá þeirri stefnu, er bæði þjóð og þing hafa heitið fylgi sínu. Jeg sje ekki ástæðu til að fara ítarlega út í ræðu hv.frsm. meiri hl. (JJós). Við erum sammála um sum atriði, enda þótt munurinn á skoðunum okkar á þessu máli sje sá, sem jeg hefi þegar tekið fram. Hann segir, að mikil þörf sje að koma málum þessum á fastan grundvöll. Jeg er honum alveg sammála um það, og því vil jeg ekki, að sá grundvöllur sje rangur. Hann sagði líka, að ekki væri nema um einn fiskifulltrúa að ræða. Jeg er þar á sama máli, og því vil jeg ekki, að þessi eini sje búsettur á Spáni. Að endingu gat hv.frsm. (JJós) þess, að við þyrftum að ala upp menn í þessa stöðu. Hann taldi og, að fáir hjer myndu kunna málið nægilega til slíks starfs. Jeg er nú ekki kunnugur þessum málum, en jeg þekki þó a. m. k. 2 menn hjer í Reykjavík, er vel gætu tekið að sjer starfið hvað tungumálakunnáttuna snertir, og einn á Austfjörðum. Við erum því ekki svo illa staddir í því efni. Hann gaf í skyn, að þetta embætti ætti að vera einskonar skóli fyrir tilkomandi fiskifulltrúa vora. Jeg er alveg mótfallinn þessu, af sömu ástæðum og jeg hefi áður tekið fram, að jeg vil ekki, að fulltrúinn sje búsettur á Spáni; og því síður vil jeg, að við ölum okkar fiskifulltrúaefni upp þar, því að jeg tel, að fulltrúinn eigi að gæta íslenskra hagsmuna, en ekki spanskra. Þessi ágreiningsatriði dýpka ekki alllítið djúpið milli nefndarhlutanna. Hitt er satt, að samvinna hefir verið góð í nefndinni, og get jeg verið meiri hl. þakklátur fyrir samvinnuþýðleik hans. Jeg lýk nú máli mínu að sinni með þeirri ósk, að hv. deild taki til athugunar ástæður þær, sem jeg hefi borið fram gegn frv. þessu, og sjái, að enn er ekki tími til kominn að afgreiða málið á þennan hátt. Jeg þykist hafa skýrt málið frá mínu sjónarmiði eins og atvik lágu til, og get jeg því látið hjer staðar numið.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get verið þakklátur hv. meiri hl. fyrir afskifti hans af málinu og hefi ekkert við hans niðurstöðu að athuga. En jeg vildi taka fram til skýringar, að hjer er alls ekki um „diplomatiskt“ embætti að ræða. Það sjest líka þegar á því, af hverjum fulltrúinn er launaður. Auðvitað verður alt gert, sem hægt er, til að veita honum sem besta aðstöðu til að koma fram sem sendimaður Íslands. Út af ummælum hv.frsm. meiri hl. (JJós) um birtingu skýrslna skal jeg geta þess, að auðvitað er sjálfsagt, að þeir, sem hlut eiga að máli, hafi jafnan aðgang að skýrslunum, enda mun svo hafa verið hingað til. Hinsvegar getur oft staðið svo á, að ekki sje heppilegt, að allur almenningur fái að vita alt, sem í skýrslum sendimannsins stendur. Jeg var dálítið hissa á ræðu hv.frsm. minni hl. (IP), einkum er jeg ber hana saman við nál. minni hl. Hann viðurkendi, að Gunnar Egilson hefði gert gagn með erindrekstri sínum þar syðra, en vill þó leggja embættið niður.  Hv. minni hl. blandar inn í þetta mál Spánarsamningunum, sem er alveg ástæðulaust. Það er ekki með þessu frv. verið að taka neina afstöðu til þeirra. En oss er skylt að halda við markaði vorum á Spáni eins lengi og unt er, því þrátt fyrir þó markaður aukist annarsstaðar fyrir fiskinn, þá mun langur tími líða þangað til við getum verið án markaðsins á Spáni. Þannig opnaðist á síðastliðnu ári góður markaður á Ítalíu, en fiskiframleiðslan vex líka hröðum skrefum, og því þarf markaðurinn ekki aðeins að haldast við, heldur einnig að aukast, og af sömu ástæðu getum vjer ekki hætt að flytja fisk til Spánar, þó vjer höfum líka einhvern markað annarsstaðar. Nú er það líka svo, að hv. 2. þm. S.-M. (IP) telur þess þörf að hafa mann á Spáni til að gæta þar hagsmuna Íslands. Það, sem þá ber á milli, er það, að hann vill ekki hafa hann fastan og álítur, að styttri ferðir geti komið að fullu gagni. En hann tekur ekki tillit til þess, að sje þessi sendimaður vor búsettur á Spáni, þá er honum innan handar að hafa eftirlit með Ítalíumarkaðinum. Gæti þá vel farið svo, að markaðurinn þar ykist svo, að heppilegra væri, að sendimaðurinn flyttist þangað. Það sjest auðvitað alt á sínum tíma. Að aðalstarf sendimannsins á Spáni eigi að vera það að draga úr fiskmarkaðinum þar, eins og er álit hv. 2. þm. S.-M. (IP), það get jeg ekki fallist á, og vona, að hann sje einn um þá skoðun. Að öðru leyti finn jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta að svo búnu. Vona, að hv. deild samþykki frv. óbreytt eins og hv. meiri hl. nefndarinnar hefir lagt til.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Jeg þarf ekki að vera langorður að þessu sinni, þar sem hæstv. atvrh. (MG) hefir þegar andmælt flestu því hjá hv. 2. þm. S.-M. (IP), sem andmæla þurfti. Satt að segja kom mjer á óvart margt í aðstöðu hv. minni hl. til þessa máls. Jeg man ekki til, að neitt það hafi fram komið við umræður um málið í nefndinni, sem gefið gæti háttv. 2. þm. S.-M. (IP) átyllu til að ætla, að meiri hlutanum væri það mest áhugamál að stofna sem glæsilegast embætti, en hirti á hinn bóginn minna um nytsemi þess eða starfið, sem væntanlegum sendimanni væri tlað að vinna. Í nál. meiri hl. er beinlínis lögð áhersla á það, að sendimaðurinn geti haft sem besta aðstöðu, til þess að hann geti látið sem mest gott af sjer leiða í stöðu sinni. Þykist jeg vita, að hv.þm. (IP) muni líka við nánari íhugun unna meiri hlutanum sannmælis í þessu efni. Fyrir okkur öllum, og hv. minni hl. efalaust líka, vakti ekkert nema það að koma þessu máli í það horf, að sem mests árangurs mætti af því vnta. En hv. minni hl. er Spánn þyrnir í augum vegna ágreiningsmáls, sem verið hefir milli þess ríkis og Íslands, en það er alveg óþarft og ástðulaust að setja þau ágreiningsatriði í samband við þetta mál, eins og hæstv. atvrh. (MG) hefir bent á. Hinsvegar hafa ekki ósjaldan þær skoðanir verið látnar uppi, beinlínis eða óbeinlínis, að ekki væri mikill vandi að losna við markaðinn á Spáni, oss að skaðlausu. Vjer gætum með því að senda einn eða tvo menn eitthvað út í lönd útvegað alt í einu markað fyrir íslenskan fisk. Jeg tek það fram, að jeg hefi ekki heyrt hv. 2. þm. S.-M. (IP) halda fram þessari skoðun, sem jeg er satt að segja hissa á, að nokkurn tíma skuli hafa komið fram. Það tekur lengri tíma og er meiri erfiðleikum bundið að breyta þannig til um markað en menn alment gera sjer grein fyrir. Jeg held því, að best sje að fara varlega í það að óska, að fiskmarkaður vor flytjist frá Spáni. Enn sem komið er höfum vjer mest saman við Spán og Ítalíu að sælda hvað þetta snertir, og þá er bráðustu þörfina mest að meta. Því er ætlast til, að fulltrúi vor gæti hagsmuna Íslendinga í báðum þessum löndum. Það er auðvitað svo, að flestar þjóðir neyta fiskjar, en ekki nema fáar, sem neyta hans eins og vjer tilreiðum hann. Kaffanegrar í Afríku borða t. d. fisk, en einkum ósaltaðan hertan. Einkennilegt mætti því virðast að fara t. d. að senda fulltrúa þangað fyrir land, sem eins og vort framleiðir eingöngu saltaðan fisk, en ganga fram hjá vorum gömlu og reyndu markaðsstöðum. Vjer erum heldur ekki einir um markaðinn í Miðjarðarhafslöndunum. Englendingar, Norðmenn og New-Foundlendingar keppa þar við okkur. Það getur því ekki talist ónauðsynlegt, þótt vjer höfum einn búsettan mann þar suður frá til að gæta hagsmuna vorra. Hv. þm. (IP) taldi, að ef frv. yrði samþykt, þá myndi það tefja fyrir því, að markaðurinn flyttist frá Spáni. Það tel jeg vel farið. Jeg skil ekki þá menn, sem í alvöru óska, að þessi elsti og stærsti markaður fyrir íslenskan fisk glatist, eða að Spánverjar á nokkurn hátt dragi sig í hlje. - Hv. þm. (IP) varð tíðrætt um þá tíma, þegar þjóðin öll stóð á öndinni út af viðskiftum Spánar og Íslands. Það er alveg rjett, að þjóðin var áhyggjufull og hafði ástæðu til að vera það, því það var þá ágreiningur milli landanna, sem annar höfuðatvinnuvegur vor gat átt á hættu að bíða stórfelt tjón af. En miklu áhyggjufyllri hygg jeg, að þjóðin, og ef til vill hv.þm. (IP), hefði verið nú, hefðu þau mál ekki skipast og ísl. fiskur því verið sama sem útilokaður frá Spánarmarkaðinum. - Það, sem nú liggur fyrir, er það að halda sem best í vora gömlu markaði, reyna að rýmka þá og, ef hægt er, að útvega nýja. Slíkt er gömul og heilbrigð kaupmannaregla. Það var engin fjarstæða, þótt jeg segði, að vjer hefðum fáum hæfum mönnum á að skipa til þessa starfa. Þó hægt sje að benda á einn eða tvo menn, sem kunni spanska tungu, þá sannar það ekkert um aðra hæfileika þeirra í þessa átt. Það er margt fleira en málakunnátta, þó góð sje og nauðsynleg, sem sendimaðurinn þarf að hafa til að bera, ef hann á að koma ár sinni Vel fyrir borð. Hv. atvrh. (MG) mintist á skýrslurnar, og er jeg honum samdóma um það, að í mörgum tilfellum muni nauðsyn bera til, að vinsað sje úr þeim áður en þr sjeu birtar almenningi. Það getur líka haft áhrif í þá átt að gera skýrslugjafann varkárari í því að segja frá öllu, sem hann kemst á snoðir um, en hann má til að láta vita um alt, sem hann veit, að hefir áhrif á sölu fiskjarins. En að öðru leyti finst mjer mjög æskilegt, að skýrslurnar verði birtar jafnóðum og þær koma. Jeg held, að hv.þm. (IP) geri of mikið úr því djúpi, sem hann kveður vera á milli skoðana okkar í þessu máli, þegar það er skoðað ofan í kjölinn. Báðum kemur okkur saman um nauðsynina á því að hafa sendimann á Spáni, og aðalatriðið sjálfsagt hjá báðum, að árangur verði sem mestur af starfi hans. Meiri hlutinn hyggur, að þessu verði heppilegast náð með því að samþykkja frv. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Jeg býst ekki við, að jeg fái tíma til að fara ítarlega út í alt, sem hjer hefir verið sagt í garð minni hl. í þessu máli. Get jeg enda látið mjer nægja gagnvart hæstv. atvrh. (MG) að segja það, að jeg hefði óskað og enda búist við því af honum, að hann hefði lesið hvorttveggja nál. með svipaðri velvild. En mjer finst, að á því hafi verið nokkur brestur, að því er af ræðu hans mátti ráða. Hann kveður mig hafa sagt, að jeg legði aðaláhersluna á starfið, en ekki stöðuna, og er það alveg rjett. En þetta frv., sem hjer liggur fyrir, fer ekki fram á annað en að staðan verði stofnuð og lögfest. Jeg er hinsvegar alveg fylgjandi því, að sendimaður verði sendur til Spánar með erindisbrjefi frá stjórninni, svo sem gert hefir verið að undanförnu. Um það eru báðir hl. nefndarinnar sammála. Það, sem þá ber á milli, er það, að hv. meiri hl. vill fá stöðuna festa. Hæstv. atvrh. (MG) gat þess, að engin afstaða hefði verið tekin um það, hvort maður þessi yrði opinber starfsmaður eða ekki. En það, sem liggur í loftinu, og enda má lesa á millj línanna í nál., er það, að þessi staða verði með tíð og tíma gerð að ræðismannsstöðu. En það er steinn á veginum fyrir því, að við getum í náinni framtíð sagt við Spán: Nú breytum við okkar innanlandslöggjöf. Gerið svo vel og leggið toll á fisk okkar, ef yður þóknast. Jeg veit, að þið álítið, að hjer sje um templaraöfgar að ræða, og mjer er engin launung á því, að jeg er bindindismaður. En stærsta atriðið í þessu máli frá mínu sjónarmiði er það, að jeg álít Spánarsamninginn stærsta rothöggið, er sjálfstæði hins unga, ísl. ríkis hefir fengið. Og verði ekki fyr en síðar ráðin bót á því, þá má guð vita, hvort sjálfstæði vort verður nokkurntíma til nema á pappírnum. Jeg vil ekkert spor stíga, sem tefur fyrir því, að sjálfstæði vort geti orðið sem traustast og öruggast. Það má kannske segja sem svo, að ekki sje mikil þörf á hugsjónum hjer á hinu háa Alþingi, en mjer er nú samt svo varið, að jeg tek margt fram yfir þorskinn, þó hann hafi verið mjer þarfur. Hæstv. atvinnumálaráðherra gat þess, að ekki væri ástæða til að fara að blanda Spánarsamningunum í þetta mál. Þetta get jeg ekki skilið öðruvísi en svo, að hæstv. ráðherra (MG) sje ánægður yfir þeim málum. Því hvar á að tala um Spánarsamningana, ef ekki í sambandi við þetta mál, þegar vjer erum að tryggja áframhaldandi markað á Spáni og minka þar með líkurnar fyrir því, að vjer getum losnað við hann og það helst, er hann leggur á sjálfstæði vort? Og þó hægt sje að færa til væntanlegan fulltrúa - sem þá verður að líkindum orðinn ræðismaður -, þá er það lítilla þakka vert. En það dugir ekki að tala um þetta mál eins og við börn. Fram hjá því verður ekki komist, að þetta embætti verður til þess að festa markaðinn á Spáni, en ekki það, að gera mögulegt að losna við Spánarsamningana. Mál þetta hefir tvær hliðar. Það er bannmál, og jeg geri engar kröfur til hv.þm., að þeir fylgi mjer þar. En allir ættu að geta sjeð þá hættu, sem sjálfstæði hverrar þjóðar er búin, þegar önnur þjóð óviðkomandi setur henni reglur um það, hvernig hún skuli haga sjer í sínum innanlandsmálum. Það hefir verið sagt, að ferðirnar milli Spánar og Íslands sjeu dýrar. Jeg játa, að jeg er því ekki kunnugur. En varla trúi jeg því, að ferð fram og til baka þurfi að kosta meira en 1500 kr. Og talað hefi jeg við mann, sem dvaldi þar syðra í tvo mánuði, og eyddi hann ekki meiru til ferðarinnar en 3000 kr. Má vel vera, að hann hafi lifað sparlegar en fulltrúa eins ríkis sæmir. Jeg fyrir mitt leyti legg ekki svo lítið upp úr því, að bði þing og stjórn hafi sem víðtækust áhrif á þennan mann, því að með því móti vinnur hann að hagsmunum Íslands, en ekki Spánar; þess vegna á hann ekki að hafa fast aðsetur þar syðra. En eigi hann að bera hagsmuni Spánverja fyrir brjósti, þá er búsetan þar suður frá í Miðjarðarhafslöndunum honum nauðsynleg. Þar er jeg á því hreina. Þess vegna tel jeg hagsmunum Íslands betur borgið með því móti, að maðurinn komi sem oftast heim til skrafs og ráðagerðar, svo þingi og stjórn gefist kostur á að tala við hann. Þá virtist háttv.frsm. meiri hl. (JJós) vilja halda því fram, að okkur væri sjerstaklega nauðsynlegt að tryggja fiskmarkað okkar í Miðjarðarhafslöndunum, einkum þó á Spáni, enda væru Spánverjar elstu og bestu viðskiftavinir okkar. Ójá, það er nú svona eins og það er tekið. Elstir viðskiftamenn eru þeir, því verður líklega ekki neitað, en um gæðin finst mjer óþarfi að tala, og því síður finst mjer ástæða að hæla þeim fyrir það, þó að þeir borgi fiskinn. Þeirra er þágan að kaupa, engu síður en okkar að selja. Þó höfum við orðið að láta af hendi við Spánverja það dýrmæti, til þess að þeir keyptu fiskinn, sem ekki verður metið til neinna peninga, og fer hann þá að skerðast hagnaðurinn, sem okkur er að því að vera bundnir Spánverjum. Jeg held jeg hafi þá svarað því helsta; þó er eitt atriði enn, sem jeg verð að minnast lítilsháttar á. Hv. frsm. meiri hl., þm. Vestm. (JJós), sagði nú í seinni ræðu sinni, að hann hefði ekki lagt sjerstaka áherslu á málakunnáttuna, og þó gaf hann fyllilega í skyn, að við hefðum aðeins einn mann nú, sem svo væri fær í spönsku, að hann gæti tekið þennan starfa að sjer. Það getur verið, að jeg hafi misskilið þessi orð hans, en þó held jeg ekki. En hitt er líka víst, að í nefndinni lagði hann mikla áherslu á málakunnáttuna og taldi það fyrsta skilyrðið, að sendimaðurinn skildi vel spönsku, og það tel jeg auðvitað mikils virði líka. Þá hjelt hann því einnig fram, að við hefðum svo fáum mönnum á að skipa, er kynnu málið til hlítar, líklega ekki nema tvo eða þrjá hjer í Reykjavík. Jeg er nú ekki svo kunnugur hjer í Reykjavík, en þó þykir mjer sennilegt, að ef vel væri leitað, myndu þeir finnast fleiri. Og austur á fjörðum veit jeg þó um einn mann, sem er prýðilega vel að sjer í spönsku, talar hana ágætlega og ritar að sama skapi vel. Svo að ef við legðumst báðir á eitt um að leita slíkra manna, gæti jeg trúað, að við fyndum 20–30 menn á landinu, sem spönskukunnáttunnar vegna gætu vel tekið að sjer þennan starfa. Það, sem mjer finst tortryggilegt í þessu efni, er það, að með frv. sje verið að stofna embætti handa ákveðnum manni. Það má vera, að svo sje ekki, en hví er þá svo nauðsynlegt að stofna embættið með lögum, ef við höfum úr fleiri mönnum að velja? Enda er spá mín, að ef embættinu verður slegið upp - og það geri, jeg ráð fyrir, að verði gert, svona til málamynda - að þá komi fleiri en 4 eða 5 menn úr pokahorninu, og trúlegt, að allir væru að einhverju leyti starfinu vaxnir. Mjer var bent á það af tveim hv.þm., þegar nál. mínu var útbýtt hjer í háttv. deild, að jeg hefði í nál. titlað hr. Gunnar Egilson skipamiðlara í staðinn fyrir konsúl; hann væri sem sje spanskur ræðismaður hjer á landi. Jeg skal viðurkenna fávisku mína í þessu efni, því jeg vissi ekki betur, og bið því velvirðingar á því, sem mjer er ábótavant í þessu efni. En einmitt þessar upplýsingar, að þessi ákveðni maður sje spanskur konsúll, urðu þess valdandi, að jeg varð ennþá ákveðnari á móti frv., einkum þó vegna þess, að flest, sem fram hefir komið í þessu máli, virðist benda til þess, að embætti þetta sje einmitt ætlað þessum ákveðna manni. Jeg er þeirrar skoðunar, að jeg tel það heldur ekki alveg víst, að heppilegt sje landinu að stofna embætti handa fyrirframhugsuðum embættismanni. Að vísu geta stundum verið þær ástæður fyrir hendi, að það sje nauðsynlegt, en í þessu tilfelli, eða eins og sakir standa nú, tel jeg það hvorki heppilegt nje nauðsynlegt, enda hafa að því hnigið rök þau, er jeg hefi borið fram í móti frv. Jeg sje nú ekki ástæðu til að þæfa öllu lengur um mál þetta. Hv. deild ætti að fara að skiljast, hvað á milli ber. Fyrir mjer vakir það eitt að flytja fiskmarkað okkar frá Spáni, og það er ekki eingöngu vegna bannmálsins, heldur miklu fremur vegna sjálfstæðis okkar unga ríkis, sem er í voða alla þá stund, sem Spánverjar skipa fyrir um innanlandslöggjöf okkar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. frsm. minni hl. (IP) var að kvarta um það, að jeg hefði ekki lesið bæði nál. með sama velviljanum. Jeg skal að vísu játa, að mjer líkar nál.hv. meiri hl. að öllu leyti betur. En þó hefir hann víst tekið eftir því, að jeg las einmitt upp úr hans nál. áðan, - eða kannske honum hafi fundist jeg ekki lesa rjett! Jeg hefi einmitt fulla reynslu fyrir því, að það er erfitt og ýmsum vandkvæðum bundið að fá hæfa menn til þessara skyndiferða.  Hv. frsm. minni hl. (IP) var líka að tala um, að fulltrúinn ætti að verða ræðismaður síðar, og virtist því mótfallinn,. en um það er engin þörf að ræða nú, því að engin ákvörðun er um það tekin. Annars finst mjer óþarfi að vera að endurtaka það, sem jeg sagði áðan, og sje ekki heldur neina ástæðu til að blanda Spánarsamningunum inn í þessar deilur. Á meðan við seljum Spánverjum mikinn hluta fiskjar vors, er það skylda okkar að fullnægja þeim skilyrðum, er þeir setja okkur um vörugæði og vöruvöndun, svo að við berum ekki skarðan hlut frá borði í viðskiftunum við þá. Og til þess er fulltrúinn sendur, að hann gæti rjettar okkar á allan hátt og gefi okkur sem bestar og glöggastar skýrslur um ástandið þar syðra og markaðshorfurnar. Og að hjer sje um nauðsynjastarf að ræða, sjest best á því, að báðir bankarnir eru þess fulltrúa, að óhjákvæmilegt sje að hafa sendimann þar syðra, og bjóðast til að borga honum. Jeg skal nefna sem dæmi, að sendimaður þessi ætlaði tvisvar í vetur að leggja af stað heim, en þá fóru bankastjórar annars bankans þess á leit við stjórnina, að hún ljeti sendimanninn dvelja lengur þar syðra. Stjórnin varð við því og sendi hraðskeyti í bæði skiftin, svo það drógst, að sendimaðurinn kæmi, og svo þegar hann er kominn, þá þykir bönkunum, að hann hafi komið alt of fljótt. Jeg get ekki samsint því, að Spánarsamningurinn sje rothögg á sjálfstæði okkar Íslendinga. Því sje svo, þá verður að álítast, að Norðmenn hafi líka glatað sjálfstæði sínu með samningi þeim, er þeir gerðu við Spánverja. En því held jeg þó, að enginn haldi fram í alvöru um Norðmenn. En hitt má kannske segja, að Spánverjar hafi að nokkru leyti skipað fyrir um innanlandslöggjöf. Eða með öðrum orðum, að þeir hafi sagt: ef þið hagið löggjöf ykkar svona og svona, þá breytum við okkar löggjöf eftir því. Og sama gildir þá vitanlega um Norðmenn. En það er satt, uppsögn Spánverja á sínum tíma kom okkur illa, og því neitar enginn, að það var leiðinlegt að hverfa að því ráði að slaka á bannlögunum. En hjer sannaðist sem oftar, að taka verður minna bölið til þess að forðast hið meira. Þá sagði hv.frsm. minni hl. (IP), að margt væri þarfara en þorskurinn. Það er nú svo, en mikið gagn hefir hann gert samt, þorskurinn, og sýnt hefir það sig hjer, að mikið er lagt í sölurnar til þess að ná í hann. Þá sagði sami hv.þm., að með því að tryggja markaðinn á Spáni væri unnið að því að halda í samningana. En þetta er ekki rjett. Við getum slitið samningunum við Spánverja hvenær sem við viljum, en á meðan við gerum það ekki og á meðan við verslum við þá, er báðum fyrir bestu, að gott samkomulag sje um viðskiftin. Um ferðakostnaðinn skal jeg ekkert segja. Jeg hefi aldrei farið þessa leið, en finst hinsvegar ekki of mikið þó að gert sje ráð fyrir, að ferðin kosti 1500 kr.  Þá veit jeg ekki, hvað hv. sami þm. var áð fara, þegar hann sagði, að þessi sendimaður ætti fremur að vinna í hag Spánverja en okkar. Þetta eru óviðeigandi getsakir og lítt sæmandi neinum hv.þm. að bera á borð hjer í hv. deild. Hann ætti þó að vita það, að erlendar þjóðir, sem senda slíka menn til annara þjóða, gera það sinna eigin hagsmuna vegna, en ekki annara, og að allir konsúlar og sendimenn eru embættismenn þeirrar þjóðar, sem sendir þá, en ekki hinna, sem þeir dvelja hjá. Það er vitanlegt, að stöðu þessari verður slegið upp, og það er ágætt, að margir sæki um hana. Þá er hægra fyrir stjórnina að velja úr besta manninn, og er þá sennilegt, að góðar bendingar frá hv. 2. þm. S.-M. (IP) geti komið að notum. Að síðustu vil jeg lýsa því yfir, að það er fjarstæða, að embætti þetta eigi að stofna handa ákveðnum manni, eða Gunnari Egilson, eins og gefið er í skyn. Embættið á að stofna landsins vegna og eingöngu með hagsmuni þess fyrir augum.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Jósefsson) Jeg hafði nú tæplega búist við, að hv.frsm. minni hl. (IP) yrði svona harðorður í garð okkar meirihlutamanna í mótmælum sínum, eins og raun ber vitni. Hann er að kvarta undan því, að við sig sje talað eins og barn í þessu máli. Þetta er því undarlegra, sem liggur við að næsta mikils barnaskapar gæti í skrafi hans öllu, - eða hvað er það annað en barnaskapur að berja það blákalt fram, að meiri hl. vilji „tryggja það helsi, er Spánarsamningarnir lögðu á þjóðina“, með því að ráða til að samþykkja frv.  Það getur verið gott að vera hæfilega tortrygginn á stundum, en það er lítt sæmandi fulltrúum þjóðarinnar að láta tortyggnina hlaupa með sig í gönur. Það er næsta líklegt, að hjer á landi sje enginn sá, er ekki vildi vera laus við Spánarsamningana landsins vegna, væri þess nokkur kostur. Það voru engin svik við bannlögin, að við gengum inn á þá skuldbindingu Spánverja að flytja ljettu vínin inn í landið. Þingið sá, að þessi atvinnuvegur þjóðarinnar þoldi ekki tollstríð við Spánverja. Og til þess að bjarga honum og landinu var undanþágan gefin. Og þó að við höfum búsettan mann þar syðra, þá er það vegna þess, að landið hefir þar svo stórra hagsmuna að gæta, en alls ekki á neinn hátt til þess að tryggja Spánarsamningana eða viðhalda þeim. Annars finst mjer það óþarfi að bendla ákveðinn mann við þessa væntanlegu stöðu, eins og gert hefir verið. Það er ekkert undarlegt, þó að til þeirra sje leitað í þessu efni, sem betur vita. Þess vegna var það, að nefndin kvaddi Gunnar Egilson konsúl á fund sinn til skrafs og ráðagerðar. Þetta veit hv. 2. þm. S.-M. (IP) mætavel. Nefndin var ekki að ráða þennan mann sem fulltrúa á Spáni, þó að hún talaði við hann um fyrirkomulag þessara mála utanlands og markaðshorfur þar syðra. Hinsvegar finst mjer, að þessi tortrygni komi úr hörðustu átt, þegar þess er gætt, að í nál. minni hl. stendur, að utanferðir Gunnars „virðast hafa haft allmikla þýðingu og gefið góðan árangur“, enda er hvergi vikið að því í nál., að maður þessi hafi ekki staðið vel í stöðu sinni, heldur þvert á móti viðurkennir hv. minni hl., „að sendimaður þessi hafi unnið fisksölunni gagn og geti gert það framvegis“ Það er ekki rjett fyrir hv. þingmann, þegar um svona mikið hagsmunamál þjóðarinnar er að ræða, að láta bannlagahugsjónir eða óþarfa tortryggni leiða sig í gönur, afleiðingin verður sú, að hann með því móti, þó óviljandi kunni að vera, skaðar rjettan málstað.

Frsm. minni hl. (Ingvar Pálmason) Það er aðeins örstutt aths. um helsið, eða eins og háttv.þm. Vestm. (JJós) vildi skilja orð mín. Orð mín fjellu á þá leið, að stofnun þessa embættis leiddi til þess að halda við þessu helsi, sem laumað hefði verið á okkur með Spánarsamningunum. Mig varar ekkert um, hvað hv.þdm. hafa heyrt, en þetta sagði jeg og svona koma orðin til að standa. Hitt er ástæðulaust að vera að sakast um, þó að jeg hafi dregið ákveðinn mann inn í umr. Á því ber jeg ábyrgð, þó jeg hinsvegar viðurkenni ekki, að það hafi verið að ástæðulausu, því ræður hv. andstæðinga minna gefa það fyllilega í skyn, að staðan, sem um er þráttað, sje fyrirfram ákveðin handa þessum eina manni.