Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um sakadóm í ávana- og fíkniefnamálum, nr. 29/1986. Sérstök lög um sakadóm í ávana- og fíkniefnamálum öðluðust gildi þann 1. júlí 1986, en í 1. gr. þeirra laga er svo kveðið á um að fyrir þeim dómstóli skuli reka og dæma opinber mál vegna brota á lögum um ávana- og fíkniefni, nr. 65/1974, og vegna brota á 173. gr. a almennra hegningarlaga. Málum sem komið hafa til meðferðar dómstólsins á undanförnum missirum hefur ekki einvörðungu fjölgað heldur hefur umfang þeirra vaxið verulega. Á þetta einkum við um nokkur mjög umfangsmikil fíkniefnamál þar sem um hefur verið að ræða innflutning og dreifingu á kókaíni en við slíkum brotum liggja þung viðurlög. Eigi verður talið svo að óyggjandi sé að heimilt sé samkvæmt núgildandi lögum að fleiri en einn dómari dæmi mál sem rekin eru fyrir sakadómi í ávana- og fíkniefnamálum og flyt ég því frv. þetta. Það er í samræmi við stefnu stjórnvalda um samfellda, hraða og vandaða málsmeðferð þegar í 1. gr. frv. er lagt til að þegar vafi þyki vera um mikilsverð sönnunar- eða lagaatriði geti dómarinn ákveðið að slík mál séu dæmd af þriggja manna dómi. Slíka ótvíræða lagaheimild er að finna varðandi sakadóm Reykjavíkur og skal það skýrt hér ögn nánar. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um meðferð opinberra mála, nr. 74/1974, getur ríkissaksóknari kveðið svo á að rannsókn máls og meðferð, annaðhvort eða hvort tveggja, skuli fara fram í Reykjavík eða annars staðar á landinu þar sem honum þykir best við eiga enda þótt það skyldi annars sæta rannsókn og meðferð dómara í öðru lögsagnarumdæmi ef mál er vandasamt eða umfangsmikið. Mál vegna meiri háttar skatta- og efnahagsbrota skulu að jafnaði sæta meðferð í Reykjavík. Þá segir í 3. mgr. sömu greinar að í Reykjavík geti þrír sakadómarar, annaðhvort eftir ákvörðun yfirsakadómara eða eftir boði dómsmrh., farið með mál eftir rannsókn þess og dæmt það í sameiningu, enda þyki vafi vera um mikilsverð sönnunar- og lagaatriði. Í 2. málsl. 1. gr. frv. er fjallað um hæfi þeirra sem kvaddir eru til setu í dómi. Þar er lagt til að annaðhvort sé um að ræða embættisdómara eða mann/menn sem uppfylla skilyrði 2. mgr. 2. gr. núgildandi laga, þ.e. til skipunar sem sakadómari í ávana- og fíkniefnamálum. Auk almennra skilyrða til skipunar í héraðsdómaraembætti skal viðkomandi hafa þekkingu á rannsókn og meðferð ávana- og fíkniefnamála. Þá er að lokum í 2. gr. frv. m.a. lagt til að umrædd lagabreyting taki til mála sem þegar eru til meðferðar hjá dómstólnum. Hæstv. forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn., en enn fremur vil ég mælast til þess, hæstv. forseti, að málinu verði hraðað í meðferð þingsins eftir því sem tök eru á.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. dómsmrh. hefur málum fjölgað og umfang þeirra vaxið. Því miður. En sú staðreynd hversu mjög fíkniefnanotkun hefur færst í vöxt hér á landi á undanförnum árum hlýtur að vera okkur öllum mikið áhyggjuefni. Það er mjög mikilvægt að stjórnvöld grípi til samhæfðra aðgerða í baráttunni gegn útbreiðslu fíkniefna og notkun þeirra og vil ég við þessa 1. umr. ítreka það sem fyrr hefur komið fram í málflutningi okkar kvennalistakvenna hér í þinginu að forvarnarstarfið hlýtur alltaf að vera mikilvægasta atriðið. Á undanförnum mánuðum hafa öðru hverju birst fréttir um sölu og notkun á fíkniefnum og ljóst er að þrátt fyrir gott starf fíkniefnadeildar lögreglunnar á undanförnum árum berast stöðugt hættulegri efni til landsins og straumurinn virðist stöðugur. Því hlýtur sú spurning að vakna nú, eins og reyndar oft áður, hvort fíkniefnalögreglan hafi þeim mannafla á að skipa sem nauðsynlegur er til að sinna þessum málaflokki og hvort vinnuaðstaða lögreglunnar sé fullnægjandi. Væri fróðlegt ef hæstv. dómsmrh. hefur um það upplýsingar hvernig staðan er nú að fræða okkur um það. Á síðasta kjörtímabili fluttu kvennalistakonur brtt. við fjárlög til að auka við starfsfólki í fíkniefnadeildinni því að þá var staðan vægast sagt slæm hvað mannafla varðaði. Eins og allir vita er innflutningur og sala á fíkniefnum mjög alvarlegt mál og fíkniefnasalar geta orðið miklir örlagavaldar í lífi margs fólks ef þeir geta stundað iðju sína óáreittir. Á fréttum er að skilja að efnin sem berast gerist stöðugt hættulegri. Nú á dögunum máttum við landsmenn sitja undir viðtali í Ríkisútvarpinu við einn þeirra manna sem stunda sölu á fíkniefnum. Var hann þar að mínu mati réttilega nefndur sölumaður dauðans og fram kom að fyrir utan það að velta milljónum á mánuði hverjum hefur hann líf margra í höndum sér. Frá mínum bæjardyrum séð er með öllu óverjandi að þurfa að sitja undir slíkum fréttum eða viðtölum án þess að geta nokkuð aðhafst til að stöðva viðkomandi aðila. Það frv. sem hér liggur fyrir fjallar aðeins um einn þátt í ávana- og fíkniefnamálum, þ.e. dóma, og get ég tekið undir efni þess. Það má vera nauðsynlegt í ákveðnum tilfellum að kalla fleiri til ábyrgðar á dómum í slíkum málum, en ég vildi aðeins láta koma fram þessar áhyggjur okkar kvennalistakvenna af notkun ávana- og fíkniefna almennt. Vil ég um leið minna á þáltill. sem samþykkt var á 108. löggjafarþingi sem var flutt af Kjartani Jóhannssyni, þáv. hv. þm., um tafarlausa afplánun vegna fíkniefnabrota. Vil ég sömuleiðis minna á að ég hef lagt fram fsp. til hæstv. dómsmrh. um dóma vegna fíkniefnasölu og vænti þess að fá við henni svör hið allra fyrsta. Ég vil að lokum spyrja hæstv. dómsmrh., vegna þess hversu alvarlegt málið er, hvort uppi séu áform af hálfu stjórnvalda að skipuleggja einhvers konar fræðsluherferð í skólum og meðal almennings um notkun ávana- og fíkniefna og vil í því efni vitna til samtala minna við marga kennara núna að undanförnu sem fullyrða að eftir að áróðurinn gegn reykingum datt niður hafi reykingar stóraukist meðal skólabarna. Held ég að það sé nokkuð til í því þó að ekki liggi fyrir tölulegar rannsóknir. Forvarnarstarfið er mjög mikilvægt og það er nauðsynlegt að grípa á vandamálum vegna ávana- og fíkniefna á öllum stigum. Eins og ég gat um áðan sýnist mér að hægt sé að taka undir efni þessa frv. en mun að sjálfsögðu kynna mér það nánar þar sem ég á sæti í hv. allshn. þessarar deildar.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég á sæti í allshn. sem fær þetta mál til meðferðar, en vegna þeirrar beiðni sem kom fram hjá hæstv. ráðherra um að þetta mál fengi greiða meðferð í nefndinni og hér í þinginu vildi ég lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að þetta sé mál þess eðlis, eitt af stærstu vandamálum sem flæðir nú inn í landið, þ.e. dreifing, sala og neysla fíkniefna, og það sé vissulega ástæða til að auðvelda dómstólum að taka þannig á þessum málum að þau fái sem besta og hraðasta málsmeðferð. En það er einmitt það sem þetta frv. fjallar um og því vildi ég lýsa því frá hendi okkar þingmanna Sjálfstfl. sem eigum sæti í allshn. að við munum greiða fyrir því að málið fái sem skjótasta meðferð.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það sem hér hefur verið sagt um þann mikla vanda sem er í sambandi við innflutning og sölu fíkniefna. Ég tel að hér sé sjálfsagt verið að vinna að því að auðvelda það að mál í sambandi við fíkniefnabrot verði betur afgreidd í réttarkerfinu. Mér finnst samt að þegar verið er að breyta lögunum um fíkniefnadómstól, eins og hér er lagt til, verðum við að ætlast til þess að þingið fái sæmilegan tíma til að kanna þetta mál. Fíkniefnadómstóllinn er nú orðinn --- ja, líkast til upp undir tvítugur, ætli hann sé ekki 17--18 ára eða eitthvað svoleiðis og tillaga um breytingu hefur ekki komið upp fyrr en núna, en sjálfsagt er það, eins og reyndar fram kom, út af sérstökum aðstæðum nú sem talið er æskilegt að breyta dómstólnum. Ég ætla ekki að fara að úttala mig um þá afstöðu, en sú breyting sem hér er lögð til er vissulega þó nokkuð mikil. Það er lagt til að dómari geti kvatt til með sér í dómstól, ekki dómara beint úr dómarakerfinu eins og er í borgardómi, heldur menn sem ættu að vera fullgildir til þess að dæma í slíku máli. Þetta er sérstakt. Það má vera að það sé að einhverju leyti hægt að bera þetta saman við sjódóm en þetta er ekki eins og mál eru rekin í héraði, í borgardómi. Ég tel þess vegna að við í allshn. þurfum að skoða þetta mál og fá til viðræðu menn úr dómskerfinu til þess að átta okkur á því hvers lags breyting á sér stað. Ég tel aftur á móti alveg sjálfsagt að verða við óskum hæstv. dómsmrh. um að þetta mál fái eins skjóta meðferð hér í þinginu og mögulegt er miðað við þá nauðsynlegu skoðun sem það þarf að fá.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið og undirtektir hv. þingdeildarmanna við meginefni þessa frv. og vil láta það koma fram svo að ekki fari á milli mála að þó að ég hafi áðan beðið um að málinu yrði hraðað svo sem kostur er, þá er það vitaskuld í þeim tilgangi ekki síður að málið verði skoðað hér í meðförum þingsins eins og nauðsynlegt er og vera ber. Það komu fram hér fáeinar fyrirspurnir til mín í þessu sambandi, aðallega frá hv. 6. þm. Vesturl. og þó ég sé kannski vanbúinn að svara þeim öllum á stundinni, þá ætla ég að gera til þess tilraun. Ég get tekið undir það að forvarnarstarf í þessu efni er auðvitað aðalatriði málsins og skiptir öllu í sambandi við þennan málaflokk á hvaða stigi sem er. Þess vegna get ég lýst samþykki mínu við það sem hv. þm. sagði um það efni. Þingmaðurinn spurði um það hvaða þróun væri um mannafla hjá lögregluliði í þessu sambandi. Ég er nú ekki með tölur hér við höndina en mig minnir að í fíkniefnadeild lögreglunnar hér í Reykjavík séu um 14 stöðugildi og í fjárlagafrv. núna er gert ráð fyrir fjölgun um 6 stöðugildi í lögregluaflanum hér almennt. Það er ekki tekið fram hvernig hún skiptist á milli deilda. Hins vegar munu vera tveir aðilar á Reykjavíkursvæðinu sem vinna að forvörnum sérstaklega á vegum lögregluliðsins hér í Reykjavík. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þessi mannafli er allt of lítill miðað við umfang þess verkefnis sem hér er um að ræða. Þingmaðurinn spurði hvort fyrir dyrum stæði fræðsluherferð í því sambandi. Ég get svarað því til að nefnd hefur starfað á vegum þriggja ráðuneyta í þeim tilgangi, á vegum félmrn., menntmrn. og dómsmrn. Á vegum þeirrar nefndar er gert ráð fyrir fræðslustarfi sem ekki er formlega hafið enn þá nú á þessum vetri. Meginefni þessa frv. er, eins og hér hefur áður komið fram, að það er farið fram á þann möguleika að fjölga í þessum dómi þegar sérstaklega stendur á. Og frv. er flutt vegna þess að í dómsmrn. voru menn ekki á eitt sáttir um það hvort sú heimild væri fyrir í lögum. Flutningur frv. er fyrst og fremst til þess að taka af öll tvímæli í því efni.

Flm. (Halldór Blöndal) Herra forseti. Það væri ástæða til þess við þessa umræðu, úr því að hæstv. sjútvrh. er mættur hér á staðnum, að svara nokkru hans undarlegu ræðu sem hann flutti þegar ástand í atvinnulífi var til umræðu í sameinuðu þingi. Mátti glöggt finna að ráðherrann var eitthvað miður sín, því málflutningur hans var af því tagi að lítið kom nærri sannleikanum og útúrsnúningur það litla sem var. Hitt get ég á hinn bóginn skilið að hæstv. ráðherra skuli hafa hrokkið í kút þegar bent var á hvernig kaupmáttur hafði hrunið hér á landi og ekki undarlegt þótt hann tæki það þannig upp að ég væri að hvetja til þess að reynt yrði að gera ráðstafanir til þess að sú þróun breyttist og launþegar hér á landi gætu vænst þess að kjör þeirra bötnuðu á nýjan leik. Það frv. sem hér er til umræðu er um endurgreiðslu á gjaldi af erlendum lánum vegna skipasmíða hér á landi og er einfalt í sniðum. 1. gr. er svohljóðandi: ,,Gjald af erlendum lánum, sem tekin voru til skipasmíða hér á landi samkvæmt lögum nr. 10/1988, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sbr. lög nr. 101/1988 og lög nr. 51/1989, skulu endurgreiðast úr ríkissjóði þegar í stað.`` Ég tek hér sem dæmi að í Slippstöðinni á Akureyri er í smíðum 250 tonna fiskiskip. Þau lántökugjöld sem greidd hafa verið vegna þessa skips nema verulegum fjárhæðum. Ég vil í þessu samhengi, herra forseti, rifja upp að ýmsir vöruflokkar sem teljast hráefni í samkeppnisiðnaði voru undanþegnir ákvæðum laganna um lántökugjald og er til listi yfir tollskrárnúmer þessara vöruflokka. Á hinn bóginn hefur framkvæmd laganna verið með þeim hætti að lántökugjald hefur verið innheimt af lántökum til skipasmíða eða skipaviðgerða hvort sem þær voru innan lands eða utan og ákvarðaðist gjaldið af lengd samningsins. Ég hef fengið þær upplýsingar hjá fjmrn. að skipasmíði og skipaviðgerðir voru engir sérstakir lánaflokkar og í framkvæmdinni ekki undanþegnar lögunum. Gjaldtakan réðst af lengd skipasmíða- eða viðgerðarsamnings. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að hæstv. viðskrh. lýsti því hér yfir í þessum ræðustól sl. vor, að innlendar skipasmíðar yrðu undanþegnar lántökugjaldi. Og þetta er líka athyglisvert í ljósi þess að ýmsar sögur eru í gangi þess efnis að einstökum útgerðarmönnum hafi tekist að fá lántökugjaldið endurgreitt úr ríkissjóði þó svo að þær almennu upplýsingar sem þingmaður óskar að fá úr fjmrn., með aðstoð starfsmanna Alþingis, segi annað. Ef svo er að einhver brögð eru að því að útgerðarmenn hafi fengið lántökugjaldið endurgreitt, er það aðeins dæmi um það að ríkisstjórnin hefur þó þarna reynt að standa við það sem hún hét hér í þessum ræðustól á sl. vori, og er ekki nema gott um það að segja. Eðlilegt er að fjh.- og viðskn., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi þann þátt málsins sérstaklega. En hitt er auðvitað alveg augljóst að á sama tíma og hæstv. viðskrh. hefur lýst því yfir að í löndum Efnahagsbandalagsins séu skipasmíðar styrktar með 26--36% opinberum styrkjum, á sama tíma og hæstv. viðskrh. hefur lýst því yfir að eðlilegt sé að þiggja þessa styrki, og á sama tíma og hann lýsir því yfir að ekki sé við því að búast að íslenskur skipasmíðaiðnaður njóti eðlilegrar samkeppni borið saman við lönd Evrópubandalagsins, fyrr en eftir 1992, ca. árið 1993 eða svo, er auðvitað dæmalaust og algjör óhæfa að innheimta lántökugjald af fjármagni sem varið er til innlendrar skipasmíði. Skiptir auðvitað í þeim efnum engu máli hvaða skoðun einstakir ráðherrar hafa á þessum efnum. En eftir ummælum hæstv. sjútvrh. í sameinuðu þingi þegar þessi mál voru hér til umræðu er ekki undarlegt þótt hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands hafi fundist sem þannig andaði til skipasmíðaiðnaðar í ríkisstjórninni að einhverjir þar innan dyra vildu þann iðnað dauðan. Það verður hins vegar að vera einkamál einstakra ráðherra hvernig þeir dæma og meta hver annan, en eins og ég sagði þar, eftirtektarvert að hæstv. forsrh. skuli ekki láta frá sér heyra um þessi mál. Það var líka eftirtektarvert, herra forseti, að þegar ég spurði hæstv. forsrh. um það hvort málefni skipasmíðaiðnaðarins hefðu verið rædd í ríkisstjórninni frá septembermánuði til októberloka, þá lýsti hann því yfir að það hefði margsinnis verið gert. Áður hafði ráðherra Hagstofu lýst því yfir að það hefði aldrei verið gert og þegar hæstv. iðnrh. var spurður var helst að heyra sem einstakir ráðherrar hefðu rætt þetta sín á milli á hlaupum. Þannig að þrjár útgáfur eru nú komnar af því hvort skipasmíðaiðnaðurinn hafi yfirleitt verið ræddur í þessari ríkisstjórn. Og það sem kannski er enn þá undarlegra er það að hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands lítur svo á að hann eigi að móta stefnu í atvinnumálum og reyndi að koma því til skila í sameinuðu þingi á mánudaginn. Á hinn bóginn stóð ekki á því, eftir að ráðherra Hagstofu Íslands hafði vikið sér úr þingsalnum, að ráðherra iðnaðarmála lét þess getið að stefnan í skipasmíðamálunum yrði ákveðin í iðnrn., þar yrði það verk unnið, og ekki að heyra að ráðherra Hagstofu Íslands fengi að koma þar nokkurs staðar nærri. Ég skal svo ekki að öðru leyti fara fleiri orðum um þetta, en aðeins láta þess getið að lokum að ég mun berjast eins og áður af öllum kröftum fyrir því að við Íslendingar getum haldið hér uppi myndarlegum skipasmíðaiðnaði. Ég lít raunar þannig á að ekki væri ærleg taug í þeim þingmanni Akureyrar sem mundi láta það hvarfla að sér að styðja ríkisstjórn sem vildi Slippstöðina á Akureyri feiga, eða hefur hana í flimtingum hér í þingsölum. Ég vil, herra forseti, leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.