Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristján Jónsson Nefnd sú, er sett var í þetta mál, hefir ekki getað orðið á eitt sátt um málið. Meiri hlutinn hefir orðið með því að samþykkja kosninguna eftir að nefndin hafði rannsakað vafa-seðlana. Við rannsóknina reyndust meðal annars 2 atkvæðaseðlar dr. Valtýs Guðmundssonar gallaðir; en þessa seðla hafði kjörstjórnin tekið gilda; um þessa 2 seðla er vafinn, og á þeim velta úrslit kosningarinnar. Þó eru gallarnir ekki svo vaxnir, að meiri hluta nefndarinnar þyki ástæða til að ógilda kosninguna fyrir þá sök. Eg skal nú skýra frá málinu öllu. Kosningin hefir fallið svo eftir úrskurði kjörstjórnar, að dr. Valtýr hefir hlotið 57 atkv., en síra Björn Þorláksson 56; vafa-atkvæði eru 6. Einn atkvæðaseðill dr. Valtýs Guðmundssonar, er vefengdur var af keppinaut hans, var talinn ógildur af kjörstjórninni, og vér leggjum til að á það verði fallizt. Þá er einn atkvæðaseðill Björns Þorlákssonar, er mótmælt var, en kjörstjórnin dæmdi gildan; vér leggjum til að hann verði ógildur gjör. Þá eru 4 atkvæðaseðlar dr. Valtýs Guðmundssonar, er mótmælt var af hálfu síra Björns Þorlákssonar, en allir voru gildir teknir af kjörstjórninni. Nefndin er sammála um að leggja það til að einn þessara seðla verði dæmdur ógildur, en annar tekinn gildur; og að þessu leyti er nefndin öll á einu máli. Nú er atkvæðum svo komið, að dr. Valtýr hefir 56 gild atkvæði, og Björn prestur Þorláksson 55 atkv. En eftir er að úrskurða um 2 vafa-seðla dr. Valtýs (af áðurnefndum 4 atkvæðaseðlum); verði þeir metnir gildir, er hann rétt kjörinn, en verði þeir báðir dæmdir ógildir, er kosning hans ógild. Meiri hluti nefndarinnar leggur til, að þessir 2 atkvæðaseðlar séu teknir gildir. Á þeim eru krossamir við nafn dr. Valtýs að vísu gallaðir, en þó eigi svo mjög, að meira hluta nefndarinnar þyki nægileg ástæða til að telja seðlana ógilda fyrir þá skuld og láta þetta valda ónýting kosningarinnar. Báðum seðlunum er svo háttað, að önnur álman í krossinum er tvöföld, en annað er ekki athugavert við þá. Ef þessir seðlar eru teknir gildir, væri dr. Valtýr kosinn með 1 atkvæðis mun; ef þeir eru báðir gerðir ógildir, er hann ekki löglega kosinn, og verður þá spurning um, hvort síra Björn sé löglega kosinn. Nú er að athuga 19. gr. og 38. gr. kosningarlaganna og er það þá alls eigi full-ljóst, að ógilda beri seðil, þar er krossinn er innan hrings, ef og af því að önnur álman er tvöföld. Að vísu má segja að seðill þannig lagaður sé gallaður, en þó eigi svo, að áliti meiri hluta nefndarinnar, að ástæða sé til að ógilda hann, úr því að glöggur kross er innan í hringnum, og úr því að lögin ekki beint segja það. Annars leggur nefndin, meiri hluti hennar, aðaláherzluna á það, að það sést glögglega af þessum seðlum og ótvíræðlega, hvern kjósandi hefir viljað og ætlað að kjósa, og það er enginn vafi á því, að kjósendur hafa ekki ætlast til þess, að þessi tvöföldu strik hefðu áhrif á kosninguna. Eg þykist þá hafa skýrt frá því hlutdrægnislaust, hversu seðlunum hafi háttað verið, og getur hver einstakur þingmaður fyrir sig athugað seðlana og greitt atkvæði um kosninguna eftir Því, hvort hann vill meta þá gilda eða eigi.

Bjarni Jónsson Minni hluti nefndarinnar hefir eigi getað fallizt á að seðlamir séu gildir. Reyndar höfum við (eg og Sk. Th.) talið einn þeirra nýtan, þó ekki með ljúfu geði, því að fullkomlega er hann ekki samkvæmur lögunum. Strikin eiga að vera innan í hringinn, en ekki einhvern veginn innan í honum; skulu þau því ná út í ummál hringsins. Svo veltur á tveimur. Álit okkar Sk. Th. er að þeir hljóti að gerast ógildir samkvæmt lögunum. Annar þessara seðla er þannig, að annað strikið er dregið tvöfalt, sem getur þó ekki stafað af því að blýanturinn hafi verið tvíyddur. Sá seðill getur því ekki talizt gildur. Um hinn seðilinn er það að segja, að þar er aukastrik, er nær frá hringmiðju og út í hringlínuna. Sú sök er því ærin ein til þess að seðillinn sé óhæfur. Enda má ekkert vera, er bent geti til að viljandi hafi verið dregið ólöglega. Annars gætu menn, er þegið hefðu mútur, sýnt með þessu hvern þeir hefðu kosið. Það er að vísu satt, að þeir sem kosið hafa á þessa vafaseðla, hafa fyllilega gefið í skyn vilja sinn um þingmanninn, en líta verður þá einnig á þá seðlana, er ónýttust fyrir hinu þingmannsefninu (B. Þ.). Þar hafa kjósendur sýnt jafn-ljósan vilja sinn. Alþingi verður að dæma í þessu máli eftir gildandi lögum, því að annars myndu kjörstjórnir úti um landið láta viðgangast missmíði af ýmsu tagi, er væri bein brot á fyrirmælum laganna. Tillaga minni hluta nefndarinnar er því að seðlar þessir séu gerðir ógildir.

Forseti: Atkvæðatalan  (17 : 21)  hefir sýnt, að þingið felst ekki á kosningu dr. Valtýs. En nú vil eg víkja máli mínu að nefndinni, og spyrja hana, hvort hún telji þá ekki hinn þingmanninn (B. Þ.) réttkjörinn?

Kristján Jónsson Eg skal geta þess fyrir hönd nefndarinnar, að hún hefir ekki tekið þetta atriði til íhugunar; hún hafði ekki skilið hlutverk sitt á þá leið. En það mætti nú fela nefnd, annaðhvort þessari eða annari til þess kosinni nefnd, að koma með tillögu um kjör eða þingsetu hins þingmannsefnisins.

Forseti: Þetta atriði er ekki á dagskrá og verður að stefna þingmönnum saman á ný til þess að skera úr þessu.

Jón Þorkelsson Eg legg til að málinu sé frestað, svo að hægt sé að athuga það vandlega.

Jón Ólafsson Eg vil gera þá fyrirspurn, hvort slíkt mál liggi fyrir. Eg veit ekki til að nein tillaga liggi löglega fyrir þinginu um það mál. En eftir þingsköpum má ekki taka neitt mál fyrir á þingi, nema einhver þingmaður flytji það. En hér er ekki svo.

Kristján Jónsson Þingið hefir vafalaust heimild til að vísa málinu til nefndar til þess að koma fram með tillögu um, hvað nú sé að gjöra.

Ráðherrann: Hefir krafa komið frá hinu þingmannsefninu (B. Þ.) um það að kosning hans sé viðurkend réttmæt?

Skúli Thoroddsen Kæra hefir komið frá B. Þ. og verður hún að skoðast sem krafa.

Sigurður Stefánsson Mig vantar einnig svar upp á fyrirspurn ráðh. um það, hvort þinginu hefði borizt ósk frá Birni Þorlákssyni um það, að hans kosning yrði tekin gild, ef kosning dr. Valtýs yrði ónýtt. Ef Björn Þorláksson hefir ekki látið þessa ósk í ljósi, þá er nóg ástæða til fyrir þingið, að hreyfa ekki því máli. Þingið getur vafalaust skorið úr um gildi kosningar dr. Valtýs Guðmundssonar, en hitt er miklu meira vafamál, hvort það hefir nokkra heimild að lögum til að úrskurða nokkuð um það, hvort síra Björn Þorláksson sé rétt kosinn þingmaður, ef kosning dr. Valtýs verður ónýtt.

Lárus H. Bjarnason Þingmaður Dal. vitnaði í, að 2 seðlar dr. Valtýs færu í bága við lögskipað fyrirkomulag atkvæðaseðla og því bæri að ógilda þá. En úr því að löghlýðni réði atkv.háttv.þm. og annara meirihl. manna um ógilding þessara atkv.seðla, vona eg að sömu hvatir stjórni atkv. þeirra um það atriði úr erindi síra Björns Þorlákssonar, sem nú er rætt um. Það er enginn vafi á Því, að krafan um þingsetu handa síra B. Þ. er ekki á dagskrá, og því þegar af þeirri ástæðu ólöglegt að taka nokkra ályktun um hana. Og í annan stað er það jafnáreiðanlegt, að krafa hans nær engri átt, af því að hann hefir ekkert kjörbréf. 50. gr. kosn.l. krefst þess, að sá þm., sem skoða eigi sem kosinn, hafi kjörbréf, og stjórnarskrá og þingsköp gjöra ráð fyrir hinu sama. Það er því nægilegt svar upp á það, hvort kosning Björns Þorlákssonar geti verið tekin gild, að hann hefir ekkert kjörbréf. Ef kosning Björns Þorlákssonar verður tekin gild, er það hnefarétturinn sem ræður. Þeir menn, sem skoðast eiga þingmenn, verða að hafa kjörbréf. Þingið getur ekkj veitt B. Þ. kjörbréf og ekki heldur skyldað kjörstjórn Seyðisfjarðar til að gefa honum kjörbréf að svo vöxnu máli.

Skúli Thoroddsen Það er ekkert vafamál, að það er það æskilegasta að vísa málinu til nefndar. Eg mótmæli því gersamlega, að það felist í 50. gr. kosnl., að kosning þingmanns geti því að eins verið tekin gild, að hann hafi kjörbréf. Kjörbréf er alls ekki skilyrði fyrir Því, að kosningin verði gild, heldur að eins »legitimation«. Mér er persónulega þetta mál kunnugt, þar sem eg hefi ekki kjörbréf, heldur að eins kjörbókarútskrift. En þingið hefir látið sér nægja þenna kjörbókarútdrátt, enda að vísu ekki hægt annað. Eg vil að eins svara 5. kgk. því, að það er sjálfsagt að setja nefnd í málið og því næst leggur þingið sinn úrskurð á það, þar sem það er, ef svo má að orði kveða, almáttugt í þessu atriði.

Kristján Jónsson Út af fyrirspurn frá hæstv. ráðh. vil eg leyfa mér að lesa upp kæru Björns Þorlákssonar, er nefndin fékk ásamt öðrum skjölum snertandi hana. því að þar stendur það berum orðum, að hann krefst þess, að þingið ónýti kosningu dr. Valtýs, og úrskurði hann 

Lárus H. Bjarnason Eg vil að eins geta þess, að þar sem kjörbókarútskrift án kjörbréfs hefir verið tekin gild, þá hefir þess alt af verið getið í kjörbókarútskriftinni, að kjörbréf hafi verið útgefið. Það er ekki dæmi til þess, að kosning hafi verið tekin gild, þar sem hvorki hefir legið fyrir kjörbókarútskrift með yfirlýsingu um kosningarúrslit né kjörbréf.

Steingrímur Jónsson Eg verð að líta svo á, að þingið geti ekki samkvæmt kosningarlögunum eða eftir ákvæðum þingskapanna úrskurðað Björn Þorláksson sem rétt kjörinn þingmann. Kjörstjórnin á Seyðisfirði getur ein skorið úr því, hver sé rétt kosinn, en þingið hefir að eins vald til að úrskurða, hvort ályktun kjörstjórnarinnar sé rétt, ?: vald til að fella úrskurðinn úr gildi. Hitt er að gefa alþingi vald til, ásamt með löggjafarvaldinu, að kjósa sína meðlimi. En það væri hættulegur vegur fyrir þingið, því enginn dómstóll er til, sem tekið gæti í taumana, að minsta kosti ekki nógu fijótt. En annars verð eg að láta í ljósi gleði mina yfir samþykt þingsins áðan, þótt eg greiddi atkvæði á móti meirihlutanum, því ef þessi úrskurður er réttur, verð eg að líta svo á, og er það bygt á nokkurri reynslu, þar sem eg var kjörstjóri í 2 kjördæmum, að þá sé meginið af kosningunum til þessa þings ógildar, þótt þeim auðvitað verði ekki hnekt.

Jón Ólafsson Eg vil að eins benda á það, að það er ger-ómögulegt fyrir þingið að taka til greina till.þm. Borgfirðinga. Þingið hefir að eins úrskurðarvald um það, hvort kosning dr. Valtýs væri gild. En þó að kosning dr. Valtýs sé gerð ógild, þá er kosning Björns Þorlákssonar ekki þar með samþykt. Ef þeir hefðu báðir jafna seðlatölu, væri það kjörstjórnarinnar að ákveða, hvor skyldi talinn kosinn. En seðlar hans eru alveg óþektir.

Kristján Jónsson Eg lít svo á, að það þurfi ekki annað en að afhenda nefndinni bréf Björns Þorlákssonar. Býst eg þá við að einhver þingmanna verði til þess að flytja erindi hans. Eg hygg, að það heyri undir verksvið nefndarinnar, að taka þetta bréf til athugunar. Það er því mín till., að þingið feli nefndinni að koma fram með tillögu í málinu til þess að ráða sem skjótast úr því ástandi, sem nú er, að kjördæmið er þingmannslaust.

Kristinn Daníelsson Eg sé ekki betur en að dagskráin sé búin og því megi slíta fundi. En annars er bezt að skjóta málinu strax til nefndar og því að halda annan fund í sam. þingi, þar sem nefndin leggur fram álit sitt.

Kristján Jónsson Til þess að tefja ekki tímann, ætti að vísa málinu til nefndarinnar. Það er »formalismus«, að slíta fundi og láta það bíða annars fundar, að kjósa nefndina, því að þeir, sem eru með nefndinni nú, mundu einnig verða það næst.

Pétur Jónsson Eg skal ekki fjölyrða um það, hvort það sé löglegt, að skjóta þessari tillögu til nefndarinnar eða ekki, en eg vil skjóta því til forseta, hvort málið, ef það er felt frá nefnd, þá má álítast fallið. Það eru 3 vegir: 1. að samþykkja strax ósk sr. Björns Þorlákssonar; 2. að vísa málinu til nefndar, og 3. að fella það; en eg tel heppilegast að vísa málinu til nefndar.

Jón Þorkelsson Eftir dagskránni liggur málið fyrir, það er öll kosningin í Seyðisfjarðarkaupstað, sem liggur fyrir til umrðu og úrslita.

Lárus H. Bjarnason Með því að mér er ekki sama um sóma þingsins, þá vildi eg stinga upp á því, að leitað sé samþykkis þings og ráðh. til þeirra afbrigða frá þingsköpunum, sem hér eru nauðsynleg.

Forseti: Eg lít svo á, að hér sé að vísa máli til nefndar, sem er á dagskrá. Starf nefndarinnar er að íhuga hvað gera skuli nú, þegar kosn. V. G. hefir verið ónýtt, og koma fram með till. um málið. Þá kom fram tillaga frá kjörbréfanefndinni þannig hljóðandi: Nefndin leggur til að máli þessu um kosninguna á Seyðisfirði verði vísað aftur til kjörbréfanefndarinnar til þess að segja álit sitt um og gjöra tillögu um, hvað þingið nú skuli gjöra í tilefni af nefndri kosningu.

Skrifarar voru kosnir með hlutfallskosningu þessir: Sigurður Stefánsson, þm. Ísafj.k., og Eggert Pálsson, 1. þm. Rang.