Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir það nú miður, að hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson mætir ekki hér í d. í dag og hv. 2. þm. Sunnl. er ekki enn mættur, en það voru þessir tveir hv. þm., sem tóku til máls hér á fimmtudaginn var og ræddu um það frv., sem hér er til umr., til staðfestingar já brbl. um verðlagningu landbúnaðarvara fyrir árin 1965 og 1966. Að vísu er það ekki svo margt, sem þarf að svara þessum ræðumönnum, að það sé ástæða til að tefja málið af þeim sökum, jafnvel þótt hvorugur þeirra mætti. En ég vildi leyfa mér að gera smávegis aths., sem þessir hv. þm. geta þá lesið á eftir og notfært sér við 2. umr. málsins. Mér fannst það alls ekki gott, þegar hv. 2. þm. Sunnl. var að tala um að gera uppreisn út af þessum brbl. Hann var að tala um það, að ríkisstj. gæfi út allt of mikið af brbl. Ég býst við, að hv. 2. þm. Sunnl. og hans flokksbræður yrðu í nokkrum vandræðum með að svara því, hvernig hefði átt að leysa þetta mál, verðlagningarmál búvörunnar, á s.l. hausti, án þess að grípa til útgáfu brbl. Ég held, að allir hv. þm. geri sér grein fyrir því, að það var enginn annar möguleiki fyrir hendi. Lög um 6 manna n. voru ekki lengur virk. Verðlag þurfti að fá á búvöruna. Hvernig sem það hefði borið að, hefði orðið að grípa til brbl. Ég held, að allir hv. þm. geti þess vegna verið sammála um, að það hafi verið fljótræði hjá hv. 2. þm. Sunnl. að fordæma brbl.-fyrirkomulagið alveg í heild, enda eru ekki gefin út brbl. nema meiri hl. Alþ. standi að baki þeim og núv. ríkisstj. hefur ekki gefið út brbl. nema brýnar nauðsyn hafi borið til til þess að bjarga verðmætum eða koma hlutum í lag, sem ekki voru í lagi. Ég held, að brbl.-fyrirkomulagið geti þess vegna notazt vel, þegar því er beitt á réttan hátt, eins og nú hefur verið gert. En í byrjun fengu þessi lög anzi slæmar viðtökur hjá sumum hv. framsóknarmönnum og Tímanum, og það stóð til að reyna að æsa bændur gegn þessum l. Vissulega var það reynt, en það tókst ekki, þá það var þess vegna óþarfi fyrir hv. 2. þm. Sunnl. að segja sem svo hér við umr. um daginn, að hann vissi ekki, hvernig bændur mundu yfirleitt taka þessum l. Hv. þm. veit það vel, að bændur taka þessum l. vel, enda þótt þeir viti það, að þessi löggjöf bætir ekki hag þeirra fram yfir það, sem aðrar stéttir hafa fengið. Og það hef ég áður sagt. Þessi Iög bæta ekki hag bænda umfram það, sem aðrar stéttir hafa fengið á þessu ári, vegna þess að þau eru miðuð við þann samkomulagsgrundvöll, sem fékkst haustið 1964. Þessi lög eru sett með það fyrir augum, að það sé sanngirni, sem verður ofan á, og það sé á engum níðzt, að boginn sé ekki spenntur of hátt í sambandi við verðlag búvörunnar, en það er einnig tryggt, að hlutur bóndans er ekki fyrir borð borinn. Og þegar bændur hafa athugað þetta, láta þeir ekki segjast, þótt hv. framsóknarmenn á Alþ. eða ritstjóraskrifstofan reyni að æsa þá til óþurftarverka. Bændur verða þess vegna ekki með í uppreisnarleiðangri út af þessu máli. Hv. þm. sagðist vera friðsamur. Það veit ég, að hann er í eðli sínu og hefur yfirleitt mjög góða framkomu hversdagslega og oftast hér á hv. Alþ. líka og er oftast prúður í ræðumennsku. En það hefur komið fyrir, að hann hefur kannske ekki talað, þegar nauðsyn bar til, en meira þegar ekki var nauðsynlegt að tala, eins og hann gerði í þessu máli. Þá hygg ég, að hv. framsóknarmenn viti það, að í sambandi við undirbúning þessara l. var talað við fulltrúa bænda í 6 manna n. og einnig þá fulltrúa neytenda í 6 manna n., sem enn voru til viðtals. Og það var reynt að leysa þetta mál sem mest með samkomulagi. Og ég hygg, að það út af fyrir sig, sá undirbúningur, sem varð fyrir þessa löggjöf, hafi nú einnig verið grundvöllurinn að því, að það er friður um löggjöfina meðal bænda og meðal neytenda, því að það sjá allir, sem vilja kynna sér þetta mál, að þarna hefur verið farinn meðalvegurinn, sú leiðin, sem sanngjörnust var. Hv. framsóknarmenn hafa að því fundið, að það skuli vera miðað við bætur almannatrygginganna, þegar um það var að ræða að bæta bændum þeirra hlut í sambandi við kauphækkanirnar. Og það hefur verið talað um, að það væri lítilfjörlegt fyrir bændur, að þeirra hlutur væri miðaður við þær bætur, sem gamalmenni og sjúklingar fá. Ég hef nú ekki heyrt bændur sjálfa tala í þessum tón. Ég veit miklu frekar, að bændur eru það skynsamir og hafa það mikla reynslu og reyndar vita það, að almannatryggingarnar tryggja gamalmennum og sjúklingum fyllstu bætur og þeir, sem með þessi lög fara, hafa aldrei látið sér til hugar koma að snuða gamalmenni og sjúklinga um þær bætur, sem þeim ber að fá vegna aukinnar dýrtíðar. Og það er þess vegna, sem bændur hafa gert sér ljóst, að einmitt vegna þess að þeirra bætur eru miðaðar við þetta, er þeirra hlutur að fullu greiddur. Það er ekki viðeigandi að vera að tala í þeim tón, sem hv. framsóknarmenn hafa gert í þessu efni, að það sé ekki viðeigandi og það sé lítilfjörlegt að vera að miða hlut bænda við bætur almannatrygginganna til sjúkra og gamalla. Og ég vænti þess, að þeir geri sér grein fyrir því, að sjúkir og gamalmenni fá fullar bætur. Þeir eru ekki snuðaðir af dýrtíðinni samkv. þeim l., sem sett voru hér á síðasta Alþ. Þá þarf ekki að taka það fram, að rekstrarvöruhækkunin hefur verið tekin inn í verðgrundvöllinn. Framsóknarmenn hafa talað um, að það hefði átt að miða við úrtakið svokallaða, sem sýnir hækkaðar launatekjur viðmiðunarstéttanna. Það hefði ekki verið gert núna og þess vegna hafi bændur verið snuðaðir. En þetta segja aðeins þeir, sem ekki þekkja neitt verulega til verðlagningar landbúnaðarvara. Þetta segja ekki þeir, sem hafa haft með verðlagninguna að gera, vegna þess að þeir vita, að það er óuppgert mál, hvort mundi vigta meira, úrtakið eða framleiðsluaukningin og stækkun meðalbúsins. Það er óuppgert mál. Og það er engin vissa fyrir því, að bændur hefðu tengið meiri hækkun, þótt miðað hefði verið við úrtakið, því að þá hefði framleiðsluaukningin og stækkun búsins verið tekin til greina. Það er engin vissa fyrir því og gæti jafnvel skeð, að hækkunin hefði ekki orðið svona mikil, ef allt hefði verið gert þannig upp. Þess vegna er það, að það er varasamt fyrir þá menn, sem ekki hafa komið nálægt þessum málum, að koma hér á hv. Alþ. með fullyrðingar út í bláinn, sem ekki styðjast við þekkingu eða veruleika. Þá er það einkennilegt að tala um þetta frv. hér og brbl. eins og þau eigi að vera það varanlega. Það er spurt að því, hvað taki við, hvort þetta eigi að vera til frambúðar, að bændur hafi ekki samningsrétt. Það er spurt út í hött, vegna þess að það er vitað, hvað ríkisstj. vill í þessu efni og að hverju er stuðlað með því að skipa menn í n., 3 fulltrúa frá neytendum og 3 frá bændum, til þess að endurskoða verðlagslöggjöfina og leitast við að ná samkomulagi, sem hægt verður að byggja á í framtíðinni með verðlagninguna. Þetta er vilji ríkisstj., og það verður að reyna á það, hvort það tekst að ná þessu samkomulagi. Þeir aðilar, sem farið hefur verið fram á, að tilnefndu menn í n., munu verða við því, og fyrirfram vil ég ekki reikna með, að ekki verði samkomulag um þessi atriði. Ég tel og sérstaklega þá vegna þess, að hv. 2. þm. Sunnl. er ekki viðstaddur, ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um hans ræðu. En ég vil fullyrða, að það verður eftir því tekið af bændum, ef hv. framsóknarmenn hér á Alþ. vilja ekki ljá þessu máli stuðning. En ég skildi hv. 2. þm. Sunnl. þannig, að framsóknarmenn mundu ekki ljá þessu máli stuðning, og ég geri ráð fyrir því, að bændur taki eftir því og þeir verði ýmsir bændur, sem spyrja að því: Hvað vildu framsóknarmenn? Hvað vildu þeir? Og það hefur oftar verið spurt að því, þegar hv. framsóknarmenn hafa ýmist setið hjá eða verið á móti. Hvað vildu þeir? Hvernig ætluðu þeir að leysa málið? Eða átti ekki að leysa málið? Átti ábyrgðarleysið að vera ráðandi? Við sjáum, hvað setur, og við tölum um þessi mál seinna. Hv. 5. þm. Vestf., forseti A.S.Í., flutti hér alllanga ræðu, og það er vissulega leiðinlegra að gera hana að umtalsefni, þegar hann er fjarverandi. En eins og ég sagði áðan, er sá munur, að það, sem ég segi hér, er allt tekið upp og verður skrifað og hv. ræðumenn geta lesið það og svarað því þá seinna. En hv. 5. þm. Vestf. (HV) byrjaði á að lesa yfirlýsingu A.S.Í. út af því, að það hætti við að tilnefna mann í 6 manna n. Þessa yfirlýsingu hafa vitanlega allir hv. þm. heyrt og lesið áður og þar var ekkert nýtt, og vissulega er það ekki sannfærandi, sem þar er fram fært. Það er t.d. ekkert sannfærandi, þegar forseti A.S.Í. eða Alþb.-menn tala um það, að þeir hefðu ekki getað tilnefnt mann í 6 manna n., vegna þess að dreifingarkostnaðurinn sé hár og fulltrúi A.S.Í. eða fulltrúar neytenda hafi enga aðstöðu til þess að hafa áhrif á verðlagið yfirleitt. Í 22 ár hefur 6 manna n. starfað, skipuð fulltrúum sömu aðila. Oft hefur orðið ágreiningur um það verð, sem bændur eiga að fá, en það hefur aldrei orðið ágreiningur um dreifingarkostnaðinn. Það hefur alltaf orðið samkomulag um smásölu- og heildsöluverð. Það dugir því ekki að láta nú eins og menn komi af fjöllum ofan og viti ekkert, hvað áður hefur gerzt. Og mér finnst það dálítið hlálegt, ef fulltrúar 6 manna n. hafa samþ. dreifingarkostnaðinn í öll þessi ár án þess að fá viðhlítandi gögn til að sannfæra sig um það, hvort sá dreifingarkostnaður, sem var verið að samþykkja, væri eðlilegur eða ekki. Ég vil taka undir það með hv. 5. þm. Vestf., að það eru ekki aðeins hagsmunir neytendanna, að dreifingarkostnaðurinn sé sem lægstur. Það eru vitanlega einnig hagsmunir bænda, og það eru hagsmunir alþjóðar, að svo muni verða, að fyllstu hagsýni sé gætt í þessum efnum, og það er áreiðanlegt, að ríkisstj. amast ekki við því, að það verði rannsakað ofan í kjölinn, hvort dreifingarkostnaðurinn sé eðlilegur eða ekki. Ég ætla engan dóm á það að leggja, mig skortir kunnugleika þar til, en úr því áð 6 manna n. hefur komið sér saman um hann í öll þessi ár, hefði ég ætlað, að þetta væri með eðlilegum hætti. Ég hef rætt við framkvstj. Framleiðsluráðs landbúnaðarins nýlega út af dreifingarkostnaðinum, og hann hefur tjáð mér, að það væri sjálfsagt að leggja öll skjöl á borðið og láta þá n., sem nú sezt á rökstóla, fá allar upplýsingar viðvíkjandi dreifingarkostnaðinum. Og hann taldi reyndar, að 6 manna n. hefði alltaf átt kost á að fá þetta. En það verður engin fyrirstaða á því, að sú n., sem nú tekur til starfa, fái að sjá öll skjöl, sem þessi mál varða, dreifingarkostnaðinn. Og ég, veit, að allir hv. þm. og alþjóð, neytendur og bændur, vilja, að dreifingarkostnaðurinn verði sem lægstur, og væntanlega ber þá að vinna að því, að það geti orðið. Hv. 5. þm. Vestf. minnti á það, að það hefði sennilega komið fyrst frá mér sú aðdróttun, að A.S.Í. væri að brjóta lög. Og hann vildi alls ekki halda því fram, að hér væri um lögbrot að ræða. Hv. þm. segir: Já, hvers vegna vorum við ekki settir í tugthúsið, ef við höfum verið að brjóta lög? Hv. þm. segir: Það er aðeins heimilt fyrir A. S. Í. að tilnefna mann, en það er alls ekki skyldugt til þess. En ég vil biðja hv. alþm. að lesa 5. gr. l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins og verðskráningu. Þar er beinlínis sagt, að þessir aðilar skuli tilnefna mann og þeir, sem lesa þessa gr., geta sjálfir um það dæmt, hvort þetta var lögbrot eða ekki lögbrot. Hitt veit ég, að Stéttarsamband bænda og Framleiðsluráð landbúnaðarins skrifuðu A.S.Í. harðort bréf að ráði hæstaréttarlögmanns, þar sem það hafði allan fyrirvara á að geta gert skaðabótakröfu á A.S.Í. vegna þessa verknaðar. Ég hef ekki álitið það mitt hlutverk að ákæra A.S.Í., að fá það dæmt í fésektir út af þessu. Ég hef gert mér grein fyrir því, að það út af fyrir sig leysti ekki vandann. Ég hef gert mér grein fyrir því, að það bar að gera allt, sem unnt var, til þess að bæta úr því ástandi, sem skapaðist við brotthlaup fulltrúa A.S.Í. úr 6 manna n., og stuðla að því að fá varanlegt samkomulag á ný. Og ég hygg, að þótt A.S.Í. hefði verið dæmt í fésektir eða verði dæmt í fésektir, breyti það út af fyrir sig litlu um verknaðinn. Hann er gerður, og A.S.Í. hefur að þessu leyti gert nokkurs konar frumhlaup, sem margan hefur hent. En með því að tilnefna mann á ný í n. til þess að athuga þessi mál, tel ég, að það hafi að nokkru bætt fyrir þetta frumhlaup. Það verða svo aðrir að taka á vörðun um það, hvort málssókn verður hafin á hendu A.S.Í., en eins og ég minnti á áðan, hefur stjórn Stéttarsambands bænda og Framleiðsluráð landb naðarins skrifað A.S.Í. og áskilið sér rétt til skaðabóta frá hendi þess. Ég verð nú að segja það, að mér fannst talsverður munu á málflutningi hv. 5. þm. Vestf. og hv. 2. þm. Sunnl. að því leyti, að hv. 5. þm. Vestf. talaði alls ekki um það að gera uppreisn vegna þessara l. Hann sagði ekkert um það, hvort hann eða hans flokkur mundi veita þessu máli stuðning eða ekki, og þótt hann væri með fullyrðingar að ýmsu leyti, sem ekki standast, verðu að segja það, þegar málið er gert upp, að það var meiri stilling í hans málflutningi en hv. fulltrúa FramsfI. Ég vil hins vegar vænta þess, að þegar hv. stjórn randstæðingar gefa sér tíma til þess að hugsa um þessi mál í alvöru og kynna sér málið, skoði þeir huga inn um það að snúast gegn því eða að sitja hjá við atkvgr. Og það er áreiðanlegt, að eins og málum var komið við brotthlaup fulltrúa A.S.Í. úr 6 manna n., var ekki um annað að ræða en leysa málið með þeim ætti, sem gert hefur verið, og það má segja það, að bæði bændur og neytendur hafi gert sér grein fyrir því og uni því, sem gert hefur verið.



Herra forseti. Ég kveð ér hljóðs til þess að láta í ljós vonbrigði, mikil vonbrigði yfir mikilvægu atriði, sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vestf., Hannibals Valdimarssonar forseta A.S.Í. í ræðu hans hér í hinni hv. d. á föstudaginn var. Hv. þm. sagði í langri og ítarlegri ræðu sinni, að hann eldi það eiga að vera verkefni bændasamtakanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar að semja m verðlag á landbúnaðarafurðum hér innanlands. Þessa yfirlýsingu forseta A.S.Í. er ekki hægt að skilja með öðrum hætti en þannig, að hann telji þá skipan sem verið hefur í gildi um mjög langt skeið undanfarið, vera úrelta og hann óski ekki eftir, að þeirri skipan sé haldið áfram. En grundvallaratriði hennar er það, að löggjafinn hefur gert ráð fyrir því, að bændur annars vegar og neytendur hins vegar semdu sín á milli um verðlag á landbúnaðarafurðum innanlands. Því aðeins að samkomulag tækist ekki, skyldi atbeini ríkisvaldsins koma til. Því aðeins að samkomulag næðist ekki, voru ákvæði í l. til þess að tryggja, að eitthvert verð fengist þó á landbúnaðarafurðirnar og þá eftir nánar ákveðnum reglum. Ef þetta er þaulhugsuð stefnuyfirlýsing, ekki aðeins af hálfu forset A.S.Í. sjálfs eða persónulega, heldur einnig gefin fyrir hönd þessara voldugustu almannasamtaka í landinu, þar sem flestir neytendur í landinu eru skipulagðir, verð ég að láta í ljós mikil vonbrigði yfir því, að þessi skuli vera afstaða formannsins eða A.S.Í., ef þannig ber að skilja orð hans. Ég segi þetta ekki í neinu ádeilutón af þeirri sérstöku ástæðu, að hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson, getur ekki verið stadd hér á deildarfundi í dag og sé því ekki ástæðu til þess að honum fjarstöddum að taka, upp neinar deilur við hann um þetta atriði, en vil þó ekki láta þessu umr. ljúka, án þess að það sé látið sérstaklega koma fram, að það er skoðun Alþfl., að hiklaust eigi að vinna að því, að þetta grundvallaratriði varðandi ákvörðun á verði innlendrar búvöru megi haldast, - að það megi haldast sem grundvöllur lagasetningar um verðlagningu á íslenzkum landbúnaðaraturðum, að hér sé um að ræða samningsatriði á milli neytenda annars vegar og bænda hins vegar og allir góðviljaðir menn eigi að vinna að því hverju sinni, að slíkir samningar takist. Þetta er einnig ítrekað í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., sem hæstv. forsrh. flutti sem skoðun ríkisstj. í heild, og ég vil taka sérstaklega fram, að þetta er mjög eindregin afstaða Alþfl., að að þessu eigi að vinna. Og jafnframt því, ef það tekst að fá samkomulag um það, að lagagrundvöllur þessi haldist, sé það jafnframt skylda þeirra hagsmunasamtaka, sem gæta eiga hagsmuna neytenda í þessum efnum, og bændanna hins vegar að vinna að því af alúð, að slíkt samkomulag geti tekizt. Hitt er svo annað mál, að ef svo mikið greinir á milli í þessum hagsmunasamningum, eins og auðvitað verið getur, þurfa í l. að vera einhver ákvæði um það, hvernig með skuli fara, ef samningarnir takast ekki. Það, sem um var að ræða nú á s.l. hausti, var í raun og veru afar einfalt mál. Sá grundvöllur, sem þessi atriði hafa hvílt á um áratugaskeið, brast. Ég skal ekki rekja ástæður fyrir því. Það kann að hafa verið nauðsynlegt að láta skerast í odda með þessum hætti, en það vandamál, sem að ríkisstj. sneri, var það, að l., sem um þetta hafa gilt allar götur síðan 1943, urðu allt í einu ekki framkvæmanleg, og þá gat ekki verið um annað úrræði fyrir ríkisstj. að ræða en það að kveða á um það með brbl., að verðlag skyldi fást á íandbúnaðarafurðirnar nú í haust, en jafnframt hefja undirbúning þess, að ný löggjöf væri sett, sem ákvæði reglurnar um það, hvernig verðlag innlendrar búvöru skyldi ákveðið á hverju hausti. Ný og fullkomin tækni hefur á síðustu árum verið í vaxandi mæli notuð við síldveiðarnar. Þetta hefur auðvitað í för með sér mjög auknar tekjur síldarsjómanna á grundvelli hlutaskiptasamninga, sem á síldveiðum gilda. Það er engin skynsamleg ástæða til þess, að þessi tekjuaukning síldarsjómanna, sem á rót sína að rekja annaðhvort eða sumpart til aukinna síldargangna eða bættrar veiðitækni eða hvort tveggja, þessi aukning á heildartekjum síldarsjómanna leiði til alveg hliðstæðrar eða tilsvarandi breytingar á tekjum bænda. Það er engin skynsamleg ástæða til þess að láta aukna síldveiði og auknar tekjur síldarsjómanna leiða til almennrar hækkunar á kjöti og mjólk og öðrum landbúnaðarafurðum. Ég skal nefna annað mjög einfalt dæmi. Ef vinnutímastytting verður hjá verkamönnum í skjóli aukinnar framleiðni á vinnustað eða bættrar vinnuskipulagningar, aukinnar vinnuhagræðingar, er heldur enginn skynsamlegur eða réttlátur þjóðhagslegur grundvöllur fyrir hliðstæðri tekjuaukningu hjá bændum, þ.e.a.s. enginn grundvöllur til verðhækkunar á kjöti og mjólk og öðrum landbúnaðarafurðum. Og ég skal nefna þriðja dæmið, álíka einfalt og að því er ég sjálfur tel, álíka ljóst. Ef tekjuhækkun verður hjá iðnaðarmönnum, vegna þess að tekin er upp ákvæðisvinna í stað tímavinnu og ákvæðisvinnan leiðir til aukinna vinnuafkasta hjá iðnaðarmönnunum og þar af leiðandi aukinna tekna, er engin ástæða til þess, að það leiði til sjálfkrafa tekjuhækkunar hjá bændum og hækkaðs verðs á mjólk og kjöti og öðrum landbúnaðarafurðum. En þannig hefur þetta verið samkv. þeim reglum, sem gilt hafa undanfarið, að auknar tekjur síldveiðisjómanna og t.d. tekjuauki iðnaðarmanna vegna ákvæðisvinnu hefur sjálfkrafa leitt til tekjuhækkunar bænda og hækkunar á landbúnaðarvöruverði. Auknar síldartekjur leiða ekki til sjálfkrafa hækkunar á kaupi verkamanna eða iðnaðarmanna, og ákvæðisvinnutaxtar hjá iðnaðarmönnum leiða ekki til sjálfkrafa hækkunar á tekjum síldarsjómanna eða verkamanna. Og vinnutímastytting hjá verkamönnum vegna vinnuhagræðingar leiðir ekki sjálfkrafa til tekjuaukningar hjá síldarsjómönnum eða iðnaðarmönnum, og hví skyldi þá eitt af þessu þrennu, sem ég nefndi, eða þá allt, hví skyldi það þá sjálfkrafa leiða til tekjuaukningar hjá bændum og til hækkunar á vöruverði þeirra? Bændum er enginn óréttur gerður, það er ekkert, sem þeir eiga með réttu, af þeim tekið, þó að þessari reglu sé ekki framfylgt með þeim hætti, sem hér hefur verið gert undanfarin ár og undanfarna áratugi. Ég hef enga löngun til þess að taka neitt það af bændum eða nokkrum öðrum, sem sýna má fram á með skynsemi og réttlæti, að þeir eigi skilið, að þeir eigi rétt á. En ég hef aldrei getað skilið, að hægt væri að færa skynsamleg rök að því, að tekjur bænda ættu að breytast sjálfkrafa með þeim hætti, sem þær hafa verið látnar breytast undanfarin ár eða áratugi. Og það eru þessi atriði, sem þarf að taka til rækilegrar og gaumgæfilegrar endurskoðunar. Hitt er svo eðlilegt og réttmætt, þar er um réttmætan og eðlilegan málstað, sanngjarnan málstað bændastéttarinnar að ræða, að ef launastéttir semja um kauphækkun vegna almennt aukinnar þjóðarframleiðslu, annaðhvort vegna þess að verðlag erlendis hefur verið að hækka eða vegna þess að framleiðni í þjóðfélaginu almennt hefur aukizt, eiga bændur auðvitað - ég segi og undirstrika - þá eiga bændur auðvitað rétt á hliðstæðri hækkun og verkamenn, iðnaðarmenn eða sjómenn almennt fá með kjarasamningum, með kauphækkun í kjarasamningum, hvers konar kauphækkun, sem á rót sína að rekja til almennt aukinnar þjóðarframleiðslu, eins og ég sagði áðan, hvort heldur sem skýringin eða orsökin til þjóðarframleiðsluaukningarinnar er aukin framleiðni í þjóðfélaginu almennt eða þá, að um er að ræða hækkandi verðlag erlendis. Bændur eiga að njóta þess eins og allar stéttir, ef verðlag hækkar almennt á íslenzkum sjávarafurðum erlendis. Þar er um að ræða auknar þjóðartekjur þjóðarbúskaparins í heild, sem eiga að skiptast sanngjarnlega og réttlátlega meðal allra vinnandi manna, meðal allra stétta þjóðfélagsins, bænda eins og annarra. Og ef á sér stað almenn framleiðniaukning í þjóðarbúskapnum í kjölfar aukinnar iðnvæðingar, í kjölfar almennra tækniframfara, þarf auðvitað að sjá til þess, að bændur fái réttmæta hlutdeild í þeirri almennu, raunverulegu tekjuaukningu, sem þjóðarbúskapurinn er að verða aðnjótandi, og einmitt í því sambandi á að nota annaðhvort samningsfyrirkomulagið milli bænda og neytenda eða ef það bregzt, einhverjar almennar reglur um tekjuaukningu bænda og hækkun á landbúnaðarvöruverðinu, sem tryggir bændum réttláta hlutdeild í almennri aukningu þjóðarframleiðslunnar. En umfram þetta eiga bændur ekki rétt á neinni sjálfkrafa tekjuaukningu af verðlagshækkun frekar en aðrar stéttir þjóðfélagsins, ekki frekar en aðrar stéttir þjóðfélagsins. En við slíkt borð hafa bændur setið lengi undanfarið, að löggjöfin og það, hvernig löggjöfin hefur verið skilin og túlkuð og framkvæmd, eða það, að þeir hafa fengið sjálfkrafa tekjuaukningu og verðlagshækkun á haustin, sem aðrar stéttir t.d. verkamenn hafa ekki fengið með sama eða hliðstæðum hætti. Mér er því óhætt að segja, að þó að ég harmi mjög þau ummæli forseta A.S.Í., að hann telji neytendur ekki eiga neitt erindi í þá samninga eða þá skipan mála, sem ákveði búvöruverðið á haustin, þótt ég harmi það mjög, vil ég segja, að í sjálfu sér fagna ég því tilefni, sem nú hefur fengizt til þess að taka þessi mál öll til endurskoðunar frá grunni, því að það er alveg augljóst mál, að þetta hv. þing getur ekki farið heim án þess að hafa sett nýja löggjöf um það, hvernig búvöruverðið skuli ákveðið næsta haust, því að auðvitað kemur ekki til mála að ákveða búvöruverðið aftur næsta haust með neinni bráðabirgðaskipan. Alþ. getur ekki skotið sér undan þeirri sjálfsögðu skyldu sinni að setja ný lög í stað lagasetningar, sem reynzt hefur óframkvæmanleg á s.l. hausti. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera þessar umr. um þessi brbl. að neinum allsherjar umr. um íslenzk landbúnaðarmál. Þetta frv. fjallar aðeins um mjög takmarkaðan hluta þess vanda, sem okkur er öllum á höndum varðandi íslenzkan landbúnað. Þetta frv. og þær umr., sem um það snúast nú og væntanlega framvegis, lúta auðvitað að þessu takmarkaða sviði, hvernig eigi að ákvarða landbúnaðarverðið á haustin í framtíðinni. En vegna þess að nokkur orð hafa fallið á nokkuð víðari vettvangi og ég er staðinn upp á annað borð að gefnu þessu tilefni frá hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarssyni, skal ég fara nokkrum orðum um viss atriði í sambandi við landbúnaðarmálin. Það er að verða æ fleirum ljósara, sem betur fer vildi ég segja, á allra síðustu mánuðum, að í sambandi við íslenzkan íandbúnað og íslenzka landbúnaðarframleiðslu er um að ræða nokkur af helztu efnahagsvandamálunum, sem nú er við að etja í íslenzku þjóðfélagi. Ástæðan til þess, að um þetta vandamál er nú orðið að ræða, ástæðan til þess, að þetta vandamál er nú orðið brýnna, mun brýnna en það var fyrir t.d. 5 árum, er sú, að annars vegar hefur landbúnaðarframleiðslan vaxið mjög mikið umfram innanlandsþarfimar og hins vegar hefur bilið milli framleiðslukostnaðarins hér og verðsins erlendis farið sívaxandi og er orðið mjög mikið. Og þegar þetta hvort tveggja gerist alveg samtímis, að framleiðsla hér innanlands vex mjög umfram innanlandsþarfirnar, þannig að flytja þarf út verulegan hluta landbúnaðarframleiðslunnar, en nú er um það bil 10% af heildarlandbúnaðarframleiðslunni flutt út,og þegar hitt gerist samtímis, að bilið milli framleiðslukostnaðarins hér og verðlagsins erlendis vex mjög mikið, gefur auga leið, að hér verður um mjög mikið vandamál að ræða. Og vandamálið erður augljósast, kemur greinilegast fram í því, að útflutningsbæturnar vaxa svo mjög, að þær verða mjög ungur baggi á ríkissjóði og þar af leiðandi jafnframt á herðum íslenzkra skattborgara. Síðustu sundurliðuðu tölurnar, sem ég hef um verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, er um verðmæti framleiðslunnar á framleiðsluárinu 1964–1965. Og þá er mjög fróðlegt að athuga þessar tölur, bæði verðmæti heildarframleiðslunnar og hvernig þetta verðmæti er talið skiptast. En á þessu framleiðsluári var heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar talið 18551/2 millj. kr. Og það skiptist þannig, að nautgripaafurðir voru taldar 973.9 millj., sauðfjárafurðir 631.6 millj., afurðir af hrossum 24.5 millj., garðrækt 82.2 millj., alifuglar, svín o.fl. 78.3 millj. og hlunnindi 65 millj. Af þessum tölum, þessari sundurliðun heildarlandbúnaðarframleiðslunnar, kemur m.ö.o. fram, að meira en helmingur hennar er nautgripaafurðir. Tilsvarandi heildartala fyrir framleiðsluárið 1963 1964, árið áður, var um 1600 millj., svo að framleiðsla var talin aukast úr 1600 millj. í 1855 millj. frá framleiðsluárinu 1963–1964 og til framleiðsluársins 1964–1965. En í raun og veru eru þessar tölur mjög villandi, ef ekki er athugað, hvernig þær eru tilkomnar. Þessi aukning á heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar endurspeglar ekki nema að mjög litlu leyti aukningu á framleiðslumagni. Framleiðsla dilkakjötsins, annarrar af tveimur helztu búvörum, minnkaði nefnilega úr 9649 tonnum árið 1963–1964 í 9331 tonn árið 1964–1965, eða um 3.3%. Framleiðsla annars kindakjöts minnkaði úr 1502 tonnum í 816 tonn, a um 46%. Hins vegar jókst magn framleiddrar mjólkur um yfir 5%, og frá almanaksárinu 1963–1964 miðað við almanaksárið jókst sala til mjólkursamlaga um 6.2%. En þá er von, að menn spyrji, hver er skýringin á því, að framleiðsluverðmæti landbúnaðarins er talið hækka úr 1600 millj. í 1855 millj. frá 1963 1964 og til 1964–1965. Skýringin er ósköp einföl. Hún er fyrst og fremst sú, að í þeim verðlagsgrund elli landbúnaðarins, sem þetta mat byggist á, varð lækkun á kaupi bóndans um 23.8%. M.ö.o., það er kauphækkun bóndans, það er sú kauphækkun bóndans, sem honum er ákveðin í verðlagningunni á hausti , sem kemur fram sem verðmætisaukning landb naðarframleiðslunnar samtímis því sem kjötframleiðslan minnkar, en mjólkurframleiðslan vex. Og þá er komið að því, sem nauðsynlegt er að undirstrika og benda alveg sérstaklega á í þessu sambandi, að þetta hefur verið að gerast hér undanfarin ár, að kjötframleiðslan hefur verið að minnka að magni til, en mjólkurframleiðslan að vaxa að magni til. En þegar það er nú athugað, að kjötframleiðslan er ei mitt miklum mun arðbærari framleiðsla en mjólkurframleiðslan, sést, hversu mjög alvarleg þróun hér er ferðinni. Gleggsti vitnisburðurinn um það, hversu miklu óarðbærari mjólkurframleiðslan er en kjötframleiðslan, fæst, ef athugað er útflutningsverðið á mjólkurafurðu annars vegar og kjötafurðum hins vegar í hlutfalli við framleiðslukostnaðinn innanlands. Þar er dæmi í stórum dráttum þannig, að útflutningsverð á frystu dilkakjöti mun nú vera um 44% af heildsöluverðinu innanlands, útflutningsverð á saltkjöti um 60% af verðinu innanlands, og engar verðuppbætur eru greiddar á ull og gærur. En ef mjólkurafurðirnar eru teknar, kemur í ljós, að smjörið er selt úr landi fyrir aðeins 22% af framleiðslukostnaðinum innanlands og ostur um 23%, nýmjólk og duft og undanrennuduft fyrir aðeins 24%, en ostaefni hins vegar fyrir 62%. Maður sér því, hversu gífurlegur munur er á þjóðhagslegu gildi kjötframleiðslunnar annars vegar og mjólkurframleiðslunnar hins vegar, ef dæmi er tekið af útflutningsverðinu í hlutfalli við heildsöluverðið innanlands. Og samt sem áður er þróunin sú, að kjötframleiðslan er að minnka, en mjólkurframleiðslan að stórvaxa. Það er þetta, sem er hin hliðin á meginvandanum í landbúnaðarmálunum. Það er ekki aðeins það, að framleiðslan sé meiri en innanlandsmarkaðurinn hefur þörf fyrir, og ekki aðeins, að almennt séð sé um mikinn verðmun að ræða á framleiðslukostnaðinum innanlands, næstum því óbærilegan mun að ræða á framleiðslukostnaðinum innanlands og útflutningsverðinu, ég segi óbærilegan, þegar þarf að flytja út 1/10 af því magni, sem framleitt er í landinu, heldur stefnir þróunin í ranga átt. Það er kannske kjarni málsins. Það mætti segja, að ef um tímabundna erfiðleika í íslenzkum landbúnaði væri að ræða, væri allt vandamálið sök sér og auðleystara en það því miður er. Íslenzkur landbúnaður er ekki einn um það í veröldinni að eiga í erfiðleikum í samkeppninni um vinnuafl og eiga í erfiðleikum í samkeppninni við iðnaðarvarning, sem framleiddur er með nýrri og síbættri tækni. Landbúnaður allra Evrópulanda á og hefur undanfarin ár og áratugi átt í meiri og minni vandræðum, og meira að segja landbúnaður Bandaríkjanna, sem þó er háþróaðasti landbúnaður í allri veröldinni, hefur líka átt í vissum erfiðleikum. Við þurfum því ekki að vera hissa á því, að íslenzkur landbúnaður skuli líka eiga í erfiðleikum. Hitt er annað mál, þessir erfiðleikar eru miklir, þeir eru mjög miklir, þeir eru tiltölulega miklu meiri en erfiðleikar landbúnaðarins í grannlöndunum. En þó að þetta sé nógu alvarlegt, þá er þetta kannske ekki það alvarlegasta í málinu. Það alvarlegasta í málinu er það, að það stefnir í ranga átt, þ.e.a.s., það er röng átt að stefna í, að mjólkurframleiðslan skuli vera að aukast jafnmikið og raun ber vitni, en kjötframleiðslan, sá þáttur íslenzks landbúnaðar, sem þó á tvímælalaust mesta og réttlætanlegasta framtíð fyrir sér, sem sjálfsagt er að stefna að að efla sem mest, virðist vera að dragast saman. En þetta er slíkt kjarnaatriði, að því þarf að gefa mun meiri gaum en gert hefur verið undanfarið, og þetta er til þess að undirstrika og skýra þetta meginatriði málsins nokkru nánar. Ég hef ekki áður gert þetta atriði að alveg sérstöku umræðuefni. Þá er rétt að virða fyrir sér skýrslur, sem fyrir liggja um fjármunamyndunina undanfarin ár eða þá sérstaklega árið í fyrra. Það er talið í skýrslum, að fjármunamyndun ársins í fyrra, ársins 1964, hafi alls numið 4749.2 millj. kr. Og ef við nú athugum, hvernig þessi fjármunamyndun skiptist í aðalatriðum á helztu þætti fjármunamyndunarinnar, kemur eftirfarandi í ljós: Fjármunamyndun í landbúnaði var í fyrra 403 millj. kr. Fjármunamyndun í fiskveiðum var 442.9 millj. kr., eða m.ö.o. fjármunamyndun í landbúnaðinum, þrátt fyrir þessar efnahagslegu aðstæður landbúnaðarins, sem ég var að lýsa, er næstum eins mikil og í fiskveiðunum í heild. Fjármunamyndun í iðnaði var 551 millj. kr. og fjármunamyndun í ýmsum vélum og tækjum 158.2 millj. Virkjanir og veitur voru 303.5 millj. og flutningatæki 722.8 millj. kr. alveg sérstaklega há tala vegna fjárfestingar í flugvélakaupum, sem nam á þessu ári 460 millj. kr. og er því ekki hægt að hafa til samanburðar við nein ár á undan eða eftir. Fjármunamyndun í verzlun, veitingum og skrifstofuhúsum 215 millj. kr. en íbúðarhúsum 1052 millj. kr. Fjármunamyndun í samgöngumannvirkjum var 580.8 millj. kr. og byggingar hins opinbera 320 millj. kr. Það liggja að vísu ekki fyrir tölur um árið í ár, en áætlunartölur, sem ég hef séð um það efni, gerðar að beztu manna yfirsýn, virðast benda til þess, svo að ég ræði aðeins sérstaklega um landbúnaðinn, að fjármunamyndunin þar muni í ár verða meiri en hún var í fyrra. Þessar tölur virðast mér mjög eindregið benda til þess annars vegar, að afkoma landbúnaðarins, afkoma bænda, sé mjög góð. Um það er ekki nema hið allra bezta að segja, að hún sé góð, enda getur ekki annað verið. Framkvæmdir í landbúnaði mundu ekki vera jafngífurlegar og þær eru nema því aðeins, að þar sé um verulega ábatavon að ræða. En hitt er annað, að það getur ekki talizt skynsamleg skipting á heildarráðstöfunarfé þjóðfélagsins til fjármunamyndunar, að næstum eins mikið skuli ganga til fjármunamyndunar í landbúnaðinum og í fiskveiðunum, því að enginn vafi getur þó leikið á því, að arðsemi í landbúnaðinum er miklum, miklum mun minni en hún er í fiskveiðum og í iðnaðinum í það heila tekið. Af þessum þremur meginatvinnugreinum, fiskveiðum, iðnaði og landbúnaði, er arðsemin tvímælalaust frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð minnst í landbúnaðinum, eins og greinilega kemur fram í þeim stuðningi, sem landbúnaðinum er nauðsynlegur undir núverandi kringumstæðum, og mun minni en í fiskveiðum og iðnaði. En samt sem áður kemur í ljós við athugun þessara talna, að fjármunamyndun í landbúnaðinum er upp undir það eins mikil og hún er í hvorri grein um sig, í fiskveiðum og iðnaði. Þetta er atriði, sem snertir framtíðarstefnuna í íslenzkum landbúnaðarmálum, og hér þarf að móta nýja stefnu. Ég er auðvitað ekki tilbúinn til þess að segja það á þessari stundu, hver væri mín skoðun eða míns flokks á því, hver ætti að vera kjarninn í þeirri stefnu. Á þessu stigi málsins getur það ekki verið annað en meginverkefni að benda á vandann, undirstrika nauðsyn þess, að hann sé ræddur, að hann sé hugleiddur vandlega og hann sé ræddur bæði hér á hinu háa Alþ. og annars staðar í því skyni að reyna að finna einhverja skynsamlega lausn á þessu mikla vandamáli. Engum dettur auðvitað í hug, eins og stundum er gáleysislega verið að hafa eftir sumum, að íslenzkur landbúnaður eigi engan rétt á sér, hann eigi bara að leggja niður og það eigi að gera eitthvað allt annað við bændurna, jafnvel slátra þeim. Engum dettur náttúrlega önnur eins fjarstæða og þetta í hug. Ég þekki engan mann, sem hefur látið sér neitt þvílíkt um munn fara, og ekki einu sinni, að nokkrum manni, sem ég þekki, hafi komið slíkt til hugar. Auðvitað er íslenzkur landbúnaður nauðsynlegur, nauðsynlegur þáttur í íslenzku efnahagslífi, nauðsynlegur þáttur í íslenzku atvinnulífi, nauðsynlegur þáttur þess, að sem mestur hluti landsins sé í byggð og haldist í byggð. En að segja þetta og hafa þetta sem bjargfasta skoðun jafngildir auðvitað ekki því, að það sé alveg sama, hvernig landbúnaðurinn er rekinn. Þetta er og má ekki jafngilda því, að menn láti sér alveg í léttu rúmi liggja, með hverjum hætti íandbúnaðurinn er rekinn. Auðvitað er alltaf þörf á því að auka framleiðni og vinnuhagræðingu og skipulag í öllum atvinnugreinum. Það er ekkert einkamál fyrir íslenzkan landbúnað, það er ekkert sérstakt fyrir íslenzkan landbúnað eða landbúnaðinn í það heila tekið í veröldinni, að hans starfsaðferðir, hans vinnubrögð þurfi að breytast. Þetta á alltaf við um alía atvinnuvegi, um allar atvinnugreinar. Það er alltaf nauðsynlegt í öllum atvinnugreinum frá ári til árs að breyta vinnuaðferðum, breyta framleiðsluaðferðum, nota nýjustu véltækni og nýjustu vinnubrögð. En það, sem verður að undirstrika sérstaklega núna, er það, að engri íslenzkri atvinnugrein, - og það segi ég, og það trúi ég, að sé rétt, - að engri íslenzkri atvinnugrein er jafnnauðsynlegt einmitt nú og íslenzkum landbúnaði að breyta um framleiðsluhætti, breyta um framleiðslustefnu og framleiðsluaðferðir. Það er þess vegna, sem ég hef undirstrikað við ýmis tækifæri og vil enn nú undirstrika nauðsyn þess, að alvarlegar umr. og alvarleg umhugsun fari fram í því skyni að reyna að móta íslenzkum landbúnaði nýja skynsamlegri stefnu í þágu þjóðarheildarinnar og landbúnaðarins sjálfs en fylgt hefur verið í þessu efni á undanförnum árum og jafnvel áratugum.



Herra forseti. Mér liggur nú við að spyrja út frá því, sem hæstv. menntmrh. lauk ræðu sinni með: Meinar ríkisstj. sem heild það í alvöru, að hún sé reiðubúin, helzt sem heild, að ræða landbúnaðarpólitík hér á Alþ. og ræða, hvers konar landbúnaðarpólitík Íslendingar skuli reka? Er hún reiðubúin til þess? Ég held, að það dugi ekki í þessum málum að reyna að koma sér neitt undan þeim umr. með því t.d. að henda því í verkamanna- og bændasamtökin, að segja þeim að ákveða verðlagningu landbúnaðarafurða og ætla svo ekki að gera neitt á neinum öðrum sviðum. Sú pólitík getur ekki gengið áfram. Það, sem hefur gerzt, er það, að verkalýðssamtökin hafa sagt: Nú gengur þetta ekki lengur. Nú verður að finna út almennilega pólitík, sem verður að reka í landbúnaðinum á öllum sviðum. Það er ekki hægt að ráða við vandamál íandbúnaðarins með verðlagningarákvörðunum einum saman, og ég spyr ríkisstj.: Er hún reiðubúin hér á Alþ., þar sem á að ákveða þessa pólitík, að ræða, hvaða landbúnaðarpólitík skuli reka, eða ætlar hæstv. ríkisstj. að halda því áfram, sem hún hefur rekið nú í allmörg ár, að hafa tungur tvær og tala sitt með hvorri? Eina framsóknartungu Ingólfs, eins og sumir mundu kalla, og aðra svona eins konar kaupmannatungu Gylfa? Ætla menn að halda áfram í hæstv. ríkisstj. að halda sína ræðuna sitt á hvað eftir því, hvort menn eru að tala til bænda og keppa við Framsókn eða hvort menn eru að tala hérna í Verzlunarráðinu og tala um, hvernig skuli rasíónalísera landbúnaðinn? Eða á að reyna að finna út eina pólitík Ríkisstj. hefur hingað til ekki getað það. Hún hefur ekki getað fundið út að hafa eina stjórnarpólitík í þessum málum. Hún hefur reynt að skýla sér á bak við samkomulag verkalýðssamtakanna og bændasamtakann . Og það er um þetta, sem A.S.Í. hefur sagt, þetta gengur ekki lengur, vegna þess að það er ekki hægt lengur að leysa þau vandamál, sem íslenzkur landbúnaður á við að stríða, það er ekki hægt lengur að vera við þeim réttlætiskröfum um lífskjör, sem íslenzkir bændur eiga rétt á að gera, með þessum aðferð m. Það verður að taka upp nýjar aðferðir, og þar er ég alveg hreint sammála því, sem hæstv. menntmrh. sagði í síðari hluta ræðu sinnar, þetta ástand gat ekki gengið lengur. Verkalýðssamtökin hafa á alveg sérstakri sanngirni og sérstöku tilliti til þess að reyna að bjarga þessum málum haldið þessu áfram vo að segja lengur en fært var. Og nú er komið að því að við hér á Alþ., sem höfum sett þessa löggjöf og láti fólkið búa við hana, verðum að þora að taka hana il umr., og það er ekki til neins fyrir hæstv. landb h. að láta sér detta í hug, að hann geti sloppið með því einu að ætla að kasta þessum málum í einhverja nýja n. og segja: Ég er búinn að þvo mínar hendur mínum Pílatusarþvotti og landbúnaðarmálaverðlagning og verðbólga í þjóðfélaginu kemur mér ekki lengur við. Þegar hæstv. landbrh. fór að tala hér áðan, sagði hann: Þetta eru lögbrot hjá A.S.Í. að ætla ekki að leysa þessi vandamál. Mér þykir hann aldeilis vera búinn að finna patentið á, hvernig ríkisstj. eigi að sitja og stjórna landinu. Ég tók eftir, að hæstv. forsrh. var nýleg að kvarta yfir því, að þeir hefðu ekki leyst verðbólgumálin. Ég skal bara undir eins gefa ykkur patentið út frá þessu. Þið getið setið í það endalausa, t.d. setjið þið bara lög og ákveðið, að Hæstiréttur skuli leysa verðbólguvandamálið, setjið það bara í lög og passið að segja „skal,“ skal Hæstiréttur Íslands. Og ef Hæstiréttur ætlar að fara að rísa eitthvað upp á móti þessu, þá bara kærið þið þá og farið í skaðabótamál við þá, allir sparifjáreigendur geta farið í skaðabótamál við Hæstarétt. Hann varð ekki við þessu að leysa að, sem ríkisstj. hafði sagt honum. Það er ekki til neins að koma með svona dellur, ef menn eru að ræða eitthvað í alvöru. Samtök, sem hafa sýnt aðra eins þolinmæði og alþýðusamtökin í þessum efnu , eiga kröfu á því, þegar þau loksins segja: hingað og ekki lengra - að hæstv. landbrh. taki þetta mál, sem heyrir sérstaklega undir hann, til alvarlegrar íhugunar og ekki sízt, þegar hann heyrir nú meira að segja frá einum sessunaut sínum, að það þurfi einmitt allt saman endurskoðunar við. En við skulum ekki vera með neinn skollaleik í þessum efnum. Það gengur ekki. Við verðum að þora að ræða þessi mál og taka þau fyrir, þora að ræða þau líka með tilliti til þess, hvað kann að vera snúið út úr og annað slíkt eða reynt í einhverjum kosningaagitasjónum að misnota. Spurningin, sem liggur fyrir núna, er hvort það á að reyna að breiða einu sinni enn þá skikkju verkalýðs- og bændasamtakanna yfir þessi vandamál og Alþ. láti þau bara lönd og leið, eða hvort eigi að reyna að ræða þau hérna, brjóta þau til mergjar og reyna að leysa þau? 6 manna n. samkomulagið, sem búið er að vera hjá okkur yfir 20 ár, var gott samkomulag á sínum tíma, það var mjög gott. Og eins og hæstv. landbrh. kannske man, vorum við einmitt báðir í þeirri n., fjhn. Nd. ásamt 3 öðrum góðum mönnum, sem tók þá ákvörðun á þeim tíma að gefa fulltrúum launþegasamtakanna annars vegar og bændasamtakanna hins vegar löggjafarvald um að leysa þessi vandamál. Það var ákveðið, að svo framarlega sem þessi samtök og sú 6 manna n., sem þau áttu að skipa, yrðu sammála um, hvernig verðleggja skyldi landbúnaðarafurðir, skyldi þeirra samkomulag gilda sem lög. Við gáfum þeim löggjafarvald. Það hefðu fáir trúað, að þeim mundi takast að gera þetta samkomulag. Og þau leystu þetta mál, og síðan hefur sá grundvöllur að mestu leyti með tiltölulega litlum breytingum verið lög. Þetta var hægt, og það hefur verið reynt að halda þessu mjög lengi, vegna þess að það hefur fólgizt eitt ákaflega dýrmætt í þessu, og það er víst réttlætið til handa bændum, réttlæti, sem þeir mundu ekki fá með venjulegum verðmyndunarreglum þess kapítalíska skipulags. Það hefði verið verðlagt út frá öðru sjónarmiði, það hefði verið verðlagt út frá því sjónarmiði, hvernig ætti að meta þeirra vinnu, til þess að hún væri jafnmikils virði, jafnvel þótt hún væri oft og tíðum kannske ópraktískari en annarra manna í þjóðfélaginu. Núna er svo komið vegna okkar þjóðfélagsþróunar, að það er ekki lengur hægt að verða við því að veita bændum réttlætisgrundvöll, sem þeir eiga kröfu á, réttlætiskröfu á, og eiga við að búa, og það er í öðru lagi ekki heldur lengur hægt að tryggja þjóðfélaginu þann hagsýnigrundvöll, sem þjóðfélagsheildin á kröfu til. Þetta tvennt, réttlætið annars vegar til handa bóndanum og hagsýnin hins vegar til handa þjóðfélaginu, rekst svo hrottalega á í þessum efnum, að sá árekstur heimtar endurskoðun allrar þessarar löggjafar og ekki bara verðlagningarlöggjafarinnar, heldur allrar löggjafar um landbúnaðinn eins og hann leggur sig, og það er það, sem við verðum að horfast í augu við. Og ef við ætlum að reyna að leysa þetta mál á gamla mátann, að segja við verkamanna- og bændasamtökin: Komið þið ykkur saman um, hvað réttlátt er, þá skulið þið fara gömlu leiðina, gefið þið þeim þá valdið, valdið til að ákveða allt viðvíkjandi landbúnaðarpólitík á Íslandi, vitið hvort þeir koma sér saman þá. Það þýðir meira eða minna valdið líka í sambandi við öll fjárframlög ríkisins í því sambandi. Það býst ég við, að engum detti í hug að gera. Þá liggur hitt spursmálið fyrir, eigum við hér á Alþ. að leysa þetta mál? Eigum við að reyna að glíma við það og leysa það? Eða eigum við að henda því frá okkur? Ég held, að við eigum að reyna að glíma við það og leysa það. Þess vegna er höfuðatriðið, sem við nú stöndum frammi fyrir, þetta: Það dugir ekki lengur að takmarka við verðlagninguna eina saman, verðlagninguna á landbúnaðarvörum, hvaða kjör á að skapa bændum. Kjör bænda og verðlagning á landbúnaðarafurðum er alveg tvennt ólíkt, þannig að verðlagning á landbúnaðarafurðum ein saman getur orðið til þess að mismuna bændum og gera óréttlætið meira, sem meðal þeirra ríkir, heldur en er fyrir, gefa þeim, sem ríkur er, enn þá meira og gefa þeim fátæku miklu, miklu minna heldur en þeim ríka, m.ö.o., vinna í þveröfuga átt við réttlætið. Ég verð hins vegar að segja það, áður en ég kem að þeim hugmyndum, sem ég hef um þetta mál, að ég undraðist nokkuð fyrra hlutann í ræðu hæstv. menntmrh., er hann var að deila á forseta A.S.Í., vegna þess að mér heyrðist á hæstv. menntmrh., að hann vera allt í einu að lýsa því yfir, að Alþfl. væri svo sérstaklega fylgjandi þessu 6 manna n. samkomulagi. Það kom mér spánskt fyrir sjónir. Ég man ekki betur en Alþfl. hafi frá því að þetta samkomulag var myndað barizt á móti þessu og alltaf gagnrýnt okkur fyrir að hafa komið því í gegn. En það er gott, ef hann er eftir þessi 20 ár farinn að átta sig dálítið á, að það var viss réttlætisgrundvöllur í þessu, sem, þótt hann sé brotnaður nú fyrir þróunina í þjóðfélaginu, átti rétt á sér á sínum tíma og var góður þá og þýddi sérstaklega mikið bæði fyrir bændur og verkamenn í því að tengja þá í viðleitninni til þess að bæta beggja hag, þó að hins vegar forustumenn bændasamtakanna hafi því miður skorið á þau tengsl, sem þar sköpuðust, með ráðstöfunum sínum í haust um að fylkja sér við hlið atvinnurekandans, eins og forseti A.S.Í. kom hér mjög greinilega inn á í sinni ræðu. Það, sem liggur fyrir okkur að athuga í þessum efnum, þegar við viljum nú fara að ræða þessi mál án alls áróðurs, reyna að komast að nokkurri niðurstöðu, er það, hvernig við getum samræmt þetta tvennt, að reyna að einhverju leyti að veita bændum - og það þýðir þeim þeirra, sem mest þurfa á því að halda, svipuð kjör og verkamenn í bæjunum hafa, en svo hins vegar að reyna að tryggja, að þróun landbúnaðarins sé út frá hagsýnilegu sjónarmiði fyrir þjóðarheildina. Hvernig getum við samræmt þetta tvennt? Ég held, og það er eitt af því, sem þarf mjög alvarlega að rannsaka, ég held, að kjörin innan bændastéttarinnar hafi orðið ójafnari með hverju árinu, sem hefur liðið, þannig að það sé orðið ginnungagap á milli tekna þeirra bænda, sem bezt hafa kjörin og bezt liggja við markaðnum, og hinna, sem afskekktastir búa og á smæstum jörðum og hafa versta aðstöðu til markaðsins. Það er gefið, að nú er svo komið, að ýmsir bændur á landinu eru tekjulægstu mennirnir á Íslandi, fátækustu og tekjulægstu mennirnir á Íslandi. Og þessum mönnum er svo að segja engin endurbót í því, að mjólkin og kjötið þeirra sé hækkað. Þeir hafa kannske 1/3, kannske 1/5, kannske 1/10 og enn þá minna af þeirri framleiðslu, sem ríkur stórbóndi á Suðurlandi hefur. Og það, sem ríkasti bóndinn á Suðurlandinu fær, er tífalt eða fimmfalt eða meira á við það, sem fátækur bóndi í Dalasýslu eða einhvers staðar í Þingeyjar- eða Norður-Múlasýslu eða á afskekktum stöðum á Vestfjarðakjálkanum fær. Það er þess vegna réttlætisspursmál, hvernig eigi að fara að því að tryggja fátækustu bændunum, sem þræla alveg eins og hinir, en við miklu verri aðstæður, afkomu, sem sé frá sjónarmiði réttlætisins svipuð og verkamanna í bæjum. Þetta verður ekki gert með neinni verðbólguhækkun. Þetta verður aðeins gert með því eina móti að tryggja þessum bændum lágmarkskaup yfir árið. Ef menn þannig slá því föstu, að menn þurfi að hafa t.d. hundrað og eitthvað þús. kr. til þess að framfleyta fjölskyldu sinni, yrði að setja löggjöf um það, að hver bóndi, sem ekki nær þessu fyrir sína fjölskyldu, skuli fá greitt frá ríkinu það, sem upp á vantar. Þetta er því það eina, sem væri í samræmi við 6 manna n. grundvöllinn, meðan jöfnuður ríkti meiri á milli bænda en nú er. Ef á að bæta úr þeim ójöfnuði, sem nú er, er það einvörðungu hægt með svona ráðstöfunum að tryggja slíkum bónda það kaup, sem hann á að hafa. Það er engin sérstök ástæða til fyrir þjóðfélagið að tryggja einhverjum ríkum bónda á Suðurlandi margfalt kaup á við einhvern bónda t.d. vestur í Dalasýslu. Það er engin ástæða fyrir þjóðfélagið til þess að grípa inn í með löggjöf til að gera slíkt, og 6 manna n. samkomulagið var ekki gert til slíks. 6. manna n. samkomulagið var gert til þess að tryggja bændum almennt álíka afkomu, en ekki gera afkomuna innan þeirra eigin stéttar miklu misjafnari og ójafnari en hún hefur verið. Ég veit, að þá koma menn að öðru spursmáli, og það er, hvernig á að borga svona, ef ætti að fara inn á þetta? Hvernig er þetta frá hagsýnisjónarmiði, eða er praktískt fyrir þjóðfélagið að vera að þessu? Ég rakti áðan, hvað Norðmenn gerðu fyrir nokkrum árum, þegar þeir voru að ræða sína landbúnaðarpólitík. Þeir skiptu öllum jörðum í landinu niður í þrennt svo að segja, þrjá flokka. Varðandi þann flokkinn, sem verst stóð, minnstu jarðirnar, vonminnstu framtíðina, tóku þeir þá ákvörðun að gefa þeim bændum með sérstökum kjörum kost á að yfirgefa þær jarðir, þ.e. ríkið sem slíkt. Ég vil segja, að þeir, sem líta enn þá meira á hagsýnisjónarmiðið en réttlætissjónarmiðið, ef þeir vilja eftir nákvæma rannsókn á þessum hlutum athuga þessar jarðir, munu þeir komast að þeirri niðurstöðu, að svo og svo mikið af jörðunum á Íslandi eru raunverulega óbyggilegar, eins og sakir standa. Ég. veit, að það er ekki nema tímaspursmál. Ég veit, að það á eftir að koma, áður en þessari öld lýkur, að allar jarðir, bæði þær, sem nú eru í eyði, og aðrar, verða byggðar á Íslandi, vegna þess að það þarf á því að halda í heiminum, að það sé ræktað allt, sem ræktanlegt er. En í augnablikinu er það svo, að stór hluti af íslenzkri bændastétt býr við eins konar bændaánauð, máske eldri hjón, sem þræla á sínu búi, litlu búi, búin að leggja allt ævistarf sitt í að gera þetta bú sæmilega úr garði og fá engan til að taka við því og hafa það lágar tekjur af sínum þrældómi, að það er minna en almennt er hjá verkamönnum í bæjunum. Hvað á að gera undir slíkum kringumstæðum? Á að láta þessi hjón vera þarna og börn þeirra, þangað til þetta flosnaði allt saman upp og þau missa eignir sínar, eða á ríkið að kaupa þessar jarðir með sæmilegu verði? Ríkið getur ósköp vel, þegar svona stendur á, farið út í það, og það á að rannsaka það mjög vel, að kaupa þær jarðir með sæmilega góðu verði, sem bændur þannig vilja losna við. Það er bezta fjárfesting, sem ríkið getur gert, ef hugsað er í öldum, en ekki árum. Og það þýðir um leið út frá hagsýnisjónarmiðinu að fækka smæstu búunum og út frá réttlætissjónarmiðinu að hjálpa þeim bændum, sem þarna eru erfiðast staddir. Ég vil hins vegar taka það fram um leið, að þegar ég minnist á þetta, er ég eingöngu að ræða þetta frá ökonómísku sjónarmiði, frá hagsýnisjónarmiði, að nokkru leyti þó út frá tilfinningasjónarmiði gagnvart þeim bændum, sem þarna eiga í hlut. En það er annað sjónarmið, sem við verðum að ræða líka, sem kemur inn í þessi mál, þegar um bændastéttina er að ræða, og er alveg fyrir utan hin tvö, réttlætissjónarmiðið og hagsýnisjónarmiðið, og það er það þjóðernislega sjónarmið. Það má vel vera, að við viljum gera sérstakar ráðstafanir til þess að viðhalda bændastétt á búum, sem ekki borga sig, bara til þess að halda bændastéttinni lengur við lýði í landinu, til þess að sú mikla bylting, sem þjóð okkar er að upplifa núna, að breytast á einni einustu kynslóð úr bændaþjóð í borgarþjóð, verði ekki allt of hröð, þannig að hún slíti rauða þráðinn í þjóð okkar. Það getur verið, að okkur finnist þess vegna frá þjóðernislegu sjónarmiði nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að viðhalda bændabyggð, þar sem það frá hagsýnisjónarmiði og meira að segja frá réttlætissjónarmiði gagnvart þessum bændum væri ópraktískt, en þá verða menn líka að þora að borga fyrir það, því að við getum ekki ætlazt til, að einstakir menn t.d. úr bændastéttinni eigi að fórna sér fyrir þjóðarheildina og vera nógu ríkir til þess að geta það. Hvernig eigum við að fara að gagnvart landbúnaðinum í heild? Hæstv. menntmrh. tók að nokkru leyti af mér ómakið að færa fram rökin fyrir, hvernig komið er. Hann sýndi með tölum svo greinilega fram á, hver þróunin er og í hve vitlausa átt sú þróun stefnir. Og það er óhjákvæmilegt, ef við ætlum að stjórna þessum málum og ekki að skipuleggja stjórnleysið og þurrka bara af okkur á þeim bréfum, sem maður sendir verkalýðssamtökum frá ríkisstj., það er óhjákvæmilegt fyrir okkur að stjórna þessari þróun, þora að horfast í augu við að stjórna þessari þróun, að ráða því, hver þróunin verður í landbúnaðinum. Og ég býst við, að þá komi ég að því, sem er viðkvæmasta málið máske frá ýmissa hálfu í sambandi við þessi mál. Ég veit ósköp vel, að það er búið að prédika hér yfir okkur frelsi í öllum þessum hlutum í 6 ár. Þetta á allt saman að leysast af sjálfu sér um leið og menn fengju að vera frjálsir. Ég veit nú, að þetta frelsi hefur aldrei náð til landbúnaðarins. Hæstv. landbrh. hefur séð um að reka þar þá góðu, gömlu haftapólitík Framsóknar og allt saman slíkt, svo að það hefur hvorki frelsi né skipulag komizt þar að. Ef við ættum að hafa frelsið, sem svo mikið hefur verið talað um í sambandi við verzlun í þessum málum, er það náttúrlega gefið mál, að bændurnir eiga sjálfir að ákveða sitt verð, kaupmaðurinn ákveður sitt. Og þá náttúrlega á að vera frjáls innflutningur á landbúnaðarafurðum. Það er ekki frelsi, ef landbúnaðinum er veitt einokun í því sambandi. Ef sem sé hæstv. ríkisstj. ætlar að framkvæma sína frelsispólitík, ætti frá hennar sjónarmiði að vera sjálfsagður hlutur, að bændur ákvæðu verðið á sínum vörum og kaupmenn fengju að flytja inn frjálst það, sem þeir vildu af landbúnaðarafurðum og annað slíkt. En allt þetta frelsishjal er ekki sízt á sviði landbúnaðarins svo hringavitlaust, að meira að segja hæstv. ríkisstj. hefur ekki dottið í hug að reyna að framkvæma aðra eins idjótastefnu og hún hefur verið að prédika á öðrum sviðum. En hvað er þá, ef menn vilja ekki hafa blessað frelsið á sviðum landbúnaðarins. Þá er ekkert um annað að ræða, ef eitthvert vit á að vera í því, en skipulagningu. Að tvístíga þarna á milli með þeirri pólitík, sem nú er rekin, þýðir bara, eins og hæstv. menntmrh. var að sýna fram á, að þetta fer allt í hringavitlausa átt, m.ö.o. stefna ríkisstj. er hringavitlaus, það að þora hvorki að láta frelsið ráða né þora að taka upp skipulagningu. Hvað verðum við þá að gera í þessum efnum? Við verðum að þora að taka upp heildarstjórn á framleiðslu landbúnaðarafurða, skapa okkur áætlun um það, hve mikið við ættum þarna að framleiða. Ég veit, að það verður að vera viss margína í því. Það verður að vera með tilliti til þess, hve háðir við erum þar veðráttu eða öðru slíku, en engu að síður stefna að alveg ákveðnum hlut í þessum efnum. Það var hér fyrir 20 árum á Alþ. lagt fram frv. af hálfu Sósfl., þar sem farið var fram á að heimila að koma á svæðaskiptingu á Íslandi, þannig að sérstök svæði landsins skyldu fyrst og fremst hugsuð sem mjólkurframleiðslusvæði, önnur sem kjötframleiðslusvæði og slíkt er ákaflega eðlilegt. Það er engin sérstök ástæða til þess, að bændur, t.d. á þeim svæðum landsins, sem liggja bezt að aðalmjólkurneyzlusvæðunum, séu að reka sauðfjárbúskap og fá uppbætur á sauðfé í stórum stíl. Og frá hagsýnisjónarmiði er það ekki heldur praktískt, að á þeim svæðum landsins, þar sem sauðfjárbúskapur væri eðlilegastur og fjarri liggur góðum mjólkurmörkuðum, sé verið að stórauka mjólkurframleiðslu og koma upp mjólkurbúum og borga uppbætur á þá mjólk eða þær mjólkurafurðir. Það mætti gjarnan athuga það að skipta landinu niður í ákveðin svæði til þess að halda dálítið aftur af mönnum í þessum efnum, gera mönnum ljóst, að uppbæturnar séu ekki óendanlegar á þessum sviðum. Uppbæturnar eins og þær eru núna stefna alveg til stjórnleysis. Það er hægt að stjórna þessum málum að miklu leyti með uppbótunum, ef það er planlagt. En planlausar uppbætur þýðir planlaus framleiðsla, það þýðir þróun, sem stefnir í vitlausa átt. Það þýðir, eins og hæstv. viðskmrh. var að sýna hérna fram á áðan, að kjötframleiðslan minnkar, mjólkurframleiðslan eykst, offramleiðslan á mjólkurafurðunum eykst, sem við fáum ekki nema 22% fyrir, ef við flytjum út, en kjötframleiðslan, sem við fáum þó 40–60% fyrir miðað við innanlandsverðið, minnkar, og þarna verðum við að þora að setja þannig löggjöf, að sú löggjöf hafi áhrif á, hver þróunin verður í þessum efnum. Þorum við að hugsa um þetta þannig? Þorum við að gera okkur grein fyrir því, að við verðum að þora að skipuleggja þessa hluti? Ég held, að það dugi ekki annað, ef menn ætla að brjóta þessi mál til mergjar, en kasta svona hugmyndum fram. Ég fann ekki neina stefnuyfirlýsingu fyrir neinna hönd, en ég er að benda á það, sem óhjákvæmilega þarf að ræða í þessum efnum. Menn verða að þora að taka á þessum málum og það hér á Alþ. Hér er staðurinn til þess. Ef menn þora ekki að taka á þessum málum hérna og vilja halda hinni aðferðinni að segja við verkalýðssamtökin og bændasamtökin, að þau komi sér saman um þetta, þá vil ég segja: Látið þið þá þá ráða um leið, hvort ríkið megi fara inn á að kaupa upp jarðir í svo og svo stórum stíl, hvort þeir megi setja löggjöf um þróunina, heppilegustu þróun í þessum efnum í landbúnaðinum og hvort þeir megi ráða, hvernig uppbætur eru og annað þess háttar, og ég er anzi hræddur um, að þegar komið væri að þessu, færi hæstv. fjmrh. nú að segja, að við mættum nú ekki sleppa kassanum alveg við þessi samtök, þótt góð séu. M.ö.o., við skulum ekki reyna að skjóta okkur undan að ræða þessi mál hér á Alþ. og taka ákvörðun um þau hér á Alþ., því að þau hanga öll sömun saman. Hæstv. landbrh. var að barma sér yfir því, að A.S.Í. hefði slitið þessu. Ég tek undir með hæstv. menntmrh. Það var aldeilis tími til kominn, og það var alveg nauðsynlegt einmitt að knýja fram þá endurskoðun, sem hefur beðið allt of lengi í þessum efnum, að kasta því inn hér á Alþ. að fara að ráða eitthvað við þá röngu þróun, sem er í þessum málum. Hæstv. menntmrh. var að reyna að deila á A.S.Í. í því sambandi, hvort þeir vildu ekki, að neytendur hefðu nein áhrif á verðið. Það er ekki hægt að hafa áhrif á það, sem þarf að gera í landbúnaðinum, með verðlagningunni einni saman. Það þarf að gera það með því að endurskoða alla landbúnaðarpólitíkina frá rótum. Ég býst við, ef A.S.Í. ætti að fá löggjafarvald, eins og ég var að tala um áðan, í þessum efnum, mundi það þora að taka við því. Hitt efast ég um, hvort hæstv. ríkisstj. vill gefa því það. Það er hægt að leysa þessi mál, en það er viðkunnanlegra, að við reynum að leysa þau hér á Alþ. með því að ræða þau og með því að koma okkur niður á, hvað gera skuli, heldur en reyna að koma okkur hjá því að ræða þau með því að biðja bara A. S. Í. og önnur samtök, bændasamtök og önnur að leysa þau. M.ö.o., það þarf margháttaða löggjöf héðan frá Alþ. til þess að leysa þessi mál, löggjöf, sem snertir öll svið landbúnaðarins og kemur kannske inn á ýmislegt fleira líka. Það er það, sem ég vildi leggja áherzlu á. Ég held einmitt, að það, sem hér verði að vera til umr. nú, sé ekki bara þessi brbl., sem hér liggja fyrir, það sé ekki bara, hvort A. S. Í. eða önnur samtök vilja taka að sér að reyna að leysa hluta af þessum málum að nýju, heldur hitt, hvort Alþ. treysti sér til þess að móta landbúnaðarpólitík, og þá kemur náttúrlega fyrsta spursmálið, sem er það, hvort hæstv. ríkisstj. treystir sér til þess að móta nokkra landbúnaðarpólitík. Hún hefur ekki gert það núna í 6 ár, og það er ekki hægt að komast hjá því lengur. Og það er það, sem almannasamtökin í landinu urðu að segja ríkisstj., og þess vegna er þetta mál nú komið hér inn, og það er gott, að svo er.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég fór að kveðja mér hljóðs hér að þessu sinni, var fyrst og fremst sú, að hv. 2. þm. Sunnl. (ÁÞ) var í fundahöldum norður í landi nú þessa s.l. helgi og mun ekki vera kominn til bæjarins og gat því ekki tekið þátt í umr. hér í dag, sem hann hefði gert að öðrum kosti. Þetta vildi ég láta koma hér fram. Í framhaldi af þessu vil ég víkja nokkuð að þeim umr., sem hér hafa farið fram, og málinu í heild, og vil ég þá byrja á því að snúa mér að ræðu hv. viðskmrh., sem talaði hér áðan. Um þá ræðu vil ég segja það, að mér fannst hæstv. ráðh. ræða þessi mál með betri skilningi en hann hefur áður gert hér á hv. Alþ., og er ég fús til að viðurkenna það, þegar hann heldur þannig á málum, eins og ég er líka fús til að gagnrýna hann og hæstv. ráðh. aðra, þegar miður tekst. Ég vil taka undir með hæstv. ráðh., að það er ekki sama, hvernig landbúnaður er rekinn í landinu, og ég efast um, að það sé nokkur maður til í þessu landi, sem álítur, að það sé sama. Það er mjög fjarri því, að mönnum sé það ekki ljóst, að það skiptir verulegu máli, hvernig landbúnaður er rekinn, eins og annar atvinnuvegur í þessu landi. Hins vegar er það svo, að landbúnaður er, eins og aðrir atvinnuvegir, háður þeirri stefnu, sem er ríkjandi í málefnum þjóðarinnar á hverjum tíma. Hæstv. ráðh. vék að því í ræðu sinni hér áðan, að fjármagnsmyndun landbúnaðarins hefði aukizt verulega, vegna þess að verðlagið hefði hækkað. Þetta er alveg rétt. En ástæðan fyrir því, að verðlagið hefur hækkað á landbúnaðarvöru, er fyrst og fremst sú dýrtíðarstefna, sem er ráðandi hér í landinu og hæstv. ríkisstj. leggur blessun sína yfir. Við vitum, að það er sama, hvað við framkvæmum í þessu landi í dag, framkvæmdin, sem við gerum í dag, er dýrari en hún var í gær, og framkvæmdin á morgun er dýrari en framkvæmdin í dag. Þetta er vegna þess, hvað dýrtíðin vex dag frá degi, og stefna hæstv. ríkisstj. í þessum málum ræður um þennan þátt málsins. Þá er líka það að segja, að síðustu ár hafa verið óvenjulega mikil góðæri í þessu landi, og það hefur gert það að verkum, að framleiðsluaukning í landbúnaði hefur orðið meiri en miðað við meðalárferði í þessu íandi, því að það er kunnugt, ekki sízt í mjólkurframleiðslunni, hvað tíðarfarið hefur þar mikil áhrif. Þá er það einnig vitað, að fólki hefur fækkað ár frá ári við framleiðslustörfin í landbúnaði. Þessu hafa bændurnir svarað með aukinni ræktun og aukinni vélvæðingu. Það hefur orðið til þess, að framleiðsluaukningin hefur, þrátt fyrir fólksfækkunina, orðið veruleg. Það er því þessi framleiðsluaukning, sem hefur nú um tíma skapað okkur vandamál í sambandi við mjólkurframleiðsluna, eins og oft á sér stað hjá atvinnuvegum landsmanna. 1960 var fellt gengi íslenzkrar krónu vegna útflutningsframleiðslu. Þá voru það erfiðleikar, sem ekki voru yfirstíganlegir að dómi hæstv. ríkisstj., sem þá réði, nema með því að breyta gengi krónunnar. Og þetta var aftur gert 1961, og sömu rök voru fyrir málinu. Það var talið eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. yrði að taka á þessu, og bæði árin 1964 og 1965 hafa verið gerðar sérstakar ráðstafanir hér á hæstv. Alþ. vegna sjávarútvegsframleiðslunnar. Þannig er þetta, eins og vill verða, að hæstv. ríkisstj. verður að taka á vandamálum atvinnuveganna, hvort sem það er landbúnaður, sjávarútvegur eða iðnaður. Nú er það aukning á framleiðslu á landbúnaðarvörum, sérstaklega mjólkurvörunum, sem er vandamál í bili, og það er verkefni hæstv. ríkisstj. að fást við það. Út af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði um þróunina í sambandi við mjólkurframleiðslu og kjötframleiðslu, vil ég taka það fram, að Stéttarsambandi bænda hefur verið það ljóst, að þessi þróun stefndi ekki í rétta átt. Þess vegna hefur það á síðustu árum gert till. um það að breyta verðlaginu þannig að hækka kjötið meira en mjólkurafurðirnar. Og ég tel mig muna það rétt, að síðast þegar landbúnaðarvöruverðlagið fór í gerðardóm, hafi bændur eða fulltrúar þeirra í verðlagsnefnd ekki fengið hækkað kjötverðið eins mikið og þeir fóru fram á á kostnað mjólkurinnar. Hins vegar var það gert í fyrra, og nú var farið eftir till. þeirra um skiptingu milli mjólkur og kjöts. Mér er kunnugt um það, að veruleg breyting hefur orðið í sambandi við kjötframleiðslu og mjólkurframleiðslu í því héraði, þar sem ég bezt þekki til. Þar hafa kúabú og það jafnvel stór kúabú jafnvel lagzt niður eða kúm verið mjög verulega fækkað, en fénu aftur fjölgað. Þetta tel ég að sé vegna þeirrar stefnu, sem Stéttarsamband bænda hefur fylgt, og bezt að bændurnir geri sér grein fyrir, að þannig muni þetta verða, og sú þróun, sem orðin var, sé ekki æskileg. Þess vegna held ég, að það sé á misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh., að mjólkurframleiðslan fari vaxandi. Hún fór vaxandi, en það er stefnubreyting hjá bændunum til að breyta þessu í þá átt, að sauðfénu fjölgi á kostnað nautgriparæktarinnar. Og enn fremur var líka samkv. till. Stéttarsambandsins hækkað verulega nautgripakjöt, til að draga úr hækkun mjólkurinnar, sem var einnig í þá sömu stefnu og ég hef hér sýnt fram á. Það leiðir af sjálfu sér, að sú breyting, að fólkinu hefur fækkað í sveitunum og því hefur verið mætt með aukinni vélvæðingu og aukinni ræktun, hefur gert það að verkum, að bændurnir hafa orðið að leggja mikið í fjárfestingu, og fjárfestingin hefur verið eitt af undirstöðuatriðum þeirra til þess að færa landbúnaðinn í nútíma form og koma honum inn í þá tækniöld, sem við lifum á. Það er mín skoðun, að einmitt með því að styðja bændur betur í uppbyggingu í stofnkostnaðarframkvæmdum, t.d. með lengri lánum og lægri vöxtum, getum við á þann hátt dregið úr verði á landbúnaðarvöru, því að ef þarf að afskrifa framkvæmdina á 15–20 árum, þarf hærra verðlag en ef þarf að gera það á 25–40 ára tímabili, svo að nokkuð sé nefnt. Ég hef áður lýst því yfir hér á hv. Alþ., að ég telji, að inn á þessa braut verði að fara, og þó að hæstv. landbrh. telji það hlægilegt, er ekkert við það að athuga. Hann byrjaði sinn ráðherradóm á því að stytta lánstímann og hækka vextina. Slíkur var skilningur hans á þessum málum, þegar hann settist í ráðherrastólinn. En hitt er von landbúnaðarins, bæði landbúnaðarins og neytenda í landinu, að sá skilningur komi, að menn átti sig á því, að ódýrari lán til stofnkostnaðar, lengri lán til stofnkostnaðar, skapa lægra verðlag. Út af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði hér í sambandi við verðlagsmálin og kjör bænda og annarra stétta í þjóðfélaginu, sem hann taldi sig vera fylgjandi að væru hliðstæð, þá vil ég taka undir það með honum, að ég hef verið og er fylgjandi því, að neytendur og framleiðendur semji um verðlagið. Það hefur alltaf verið minn skilningur á þessum málum, að eftir því sem samvinnan væri meiri um þetta, eftir því sem þeir kynntust betur hvorir öðrum, gengi þeim betur að vinna saman, og það væru hagsmunir beggja, að þeir semdu um þessi mál. Hinu hélt hæstv. viðskmrh. fram, að það væri ekki eðlilegt, þegar vel gengi á síldveiðum, vinnutími væri styttur og ákvæðisvinna væri upp tekin, að þá ættu bændur að njóta hagnaðar af því sjálfkrafa, eins og verið hefði með þeirri reglu, sem upp var tekin með viðmiðuninni, sem er úrtak úr framtölum eða tekjum vissra stétta. Þar er því til að svara, að aftur í móti kemur frá hendi bændanna það, að eftir því sem framleiðslan eykst, eftir því á verðlagið að vera lægra. Þess vegna er það, að þeir eiga að njóta vinnutímastyttingar, aukinnar veiði í síldveiði, vegna þess að neytendurnir njóta aftur, þegar framleiðslan eykst frá þeirra hendi. Það er þetta, sem er mótvægið á móti þeim réttindum, sem þeir hafa af því að njóta betri kjara, ef vel gengur hjá öðrum stéttum. Hér finnst mér vera fullkomið samhengi á milli í sambandi við það, að þeir hafi hliðstæð kjör og aðrar stéttir. Og það er jafneðlilegt, að þeir njóti hagnaðar af auknum tekjum viðmiðunarstéttarinnar, eins og neytendurnir af aukinni framleiðslu hjá þeim. - Þá mun ég nú ekki eyða lengri tíma í að ræða um ræðu hæstv. viðskmrh. Út af ræðu hæstv. landbrh. vil ég nú segja það, að hún var lík þeim, sem áður hafa verið fluttar hér af hendi hæstv. ráðh. Ef framsóknarmenn hafa aðra skoðun á málunum en hæstv. ráðh., eru þeir að æsa gegn honum til óþurftarverka og annað því um líkt. Þetta eru rök hæstv. ráðh., þegar hann talar við samþm. sina. Við erum svo vanir að hlusta á þessi rök frá hæstv. ráðh., að ég held okkur liði ekki vel, ef hann breytti um þau, því að þá værum við þeirrar skoðunar, að það væri eitthvað að hæstv. ráðh., ef hann færi að beita réttum rökum og fella niður svona talshátt. En það, sem ég vildi segja við hæstv. ráðh., er það, að það eru tvö meginatriði í brbl. Í fyrsta lagi er það það, að með þeim eru bændur sviptir samningsréttinum um sitt kaup og sín kjör. Það hefur verið stefnan frá því að Stéttarsamband bænda fékk að hafa áhrif á þessi mál, eftir að Búnaðarráðið sáluga var niður lagt, að bændurnir í landinu ættu að hafa áhrif um sitt kaup og sín kjör, eins og aðrar stéttir. Og það hefur verið stefnan hér í okkar þjóðfélagi á síðari árum að auka þessi áhrif, en ekki hið gagnstæða. Þess vegna var opinberum starfsmönnum fenginn samningsréttur að sínum launakjörum nú fyrir nokkrum árum, eins og öðrum starfsmönnum eða þegnum þessa þjóðfélags, vegna þess að það var talið eðlilegt, að þeir sem aðrir hefðu þar nokkuð um að segja. En með brbl. er þetta, sem er meginatriðið í starfsemi Stéttarsambands bænda og var meginatriðið í framleiðsluráðslögunum, því fellt í burtu. Bændurnir eiga ekki samkv. þeim að hafa áhrif á sín kjör við verðlagninguna að þessu sinni. Hitt skiptir ekki máli í þessu sambandi, hvort þeim embættismönnum, sem unnu verkið, hafi tekizt að komast nokkuð á þá braut, sem Stéttarsambandið lagði. Hitt er þó augljóst, og það kom fram hér í ræðu hæstv. viðskmrh., að það, sem vantar til þess, að bændurnir nái svipuðum kjörum og aðrir, er vinnutímastyttingin, sem varð með kjarasamningunum í vor. Hitt, sem er meginatriði í löggjöfum og skiptir verulegu máli, er það, sem hæstv. viðskmrh. vék hér að áðan um viðmiðunarstéttirnar og úrtakið, það er fellt niður og því vildi hæstv. ráðh. halda fram, að með því móti hefði hann verið að hugsa sér að snúa á neytendurna í landinu. Nú má hann túlka þetta eftir vild, það skiptir ekki máli. Hitt er aðalatriðið, að hér var um að ræða það atriðið, sem hefur tryggt bændastéttinni betur en önnur að miða sín kjör við aðrar stéttir í þjóðfélaginu, og þess vegna, ef það er tekið í burtu, þá fer eins og fór í haust, að t.d. vinnutímastyttingin féll algerlega niður. Þess vegna er hér um tvö meginatriði að ræða í framleiðsluráðslögunum, og það er gleðilegt út af fyrir sig, að þau gilda ekki nema í þetta eina skipti, því ef stefna þeirra ríkti áfram við verðlagninguna í landbúnaðarmálum, væri búið að kippa grunninum undan starfsemi Stéttarsambands bænda og þar með félagslegu stéttarstarfi bændanna í landinu. Nú er það ekki mín trú, þó að ég hafi nú takmarkaða trú á hæstv. landbrh., að hann vilji leggja þessi félagssamtök að velli. En ég vil þá segja það að lokum, að hann þarf þá betur að vanda til sinna verka í sambandi við félagsréttindi bændastéttarinnar en hann gerir með þessum brbl., næst þegar hann fer af stað í svipaða átt.