Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ræddi ekki þetta frv. við tvær fyrri umr. Hér er um að ræða verulega breytingu frá gildandi lögum um Ljósmæðraskóla Íslands. Aðalbreytingin er, eins og fram var tekið þegar við 1. umr. í Nd. af hæstv. ráðherra, að námið í ljósmæðraskólanum er lengt úr 1 ári upp 2 úr. En að öðru leyti eru breytingar ekki verulegar. Mig langar til að koma á framfæri tveim brtt. við þetta frv., þótt seint sé. Ég tel, að um leið og hlutur ljósmæðraskólans er gerður meiri - og það er hann ótvírætt gerður með þessu frv. - en hann hefur verið, þá beri að breyta nokkrum öðrum atriðum, nánar tiltekið tveim atriðum í lögunum, til samræmis við það. Fyrra atriðið er, að í frv. er gert ráð fyrir, að skólinn starfi undir yfirstjórn ráðherra þess, er fer með heilbrigðismál. Þannig var það einnig um Hjúkrunarskóla Íslands, sem óneitanlega er hliðstæð stofnun. En þegar l. um hjúkrunarskólann var breytt árið 1962, þótti fara betur á því, að skólinn starfaði undir yfirstjórn, ekki heilbrigðismálaráðherra, heldur menntamálaráðherra. Ég legg nú til, að sama tilhögun sé höfð á um þessa náskyldu skóla og að í staðinn fyrir ákvæðið um, að heilbrmrh. fari með yfirstjórn skólans, skuli það vera menntmrh. Þetta fjallar fyrri brtt, mín um. Í 2. gr. frv: segir svo: „Stjórnarnefnd ríkisspítalanna gegnir skólanefndarstörfum fyrir skólann.“ Þetta eru leifar úr gildandi lögum, tekið óbreytt úr gildandi lögum. Þetta er frá þeim tíma, þegar ljósmæðraskólinn var svo litilsigld stofnun og svo smátt á hana litið, að það þótti ekki taka því, að skólinn hefði sérstaka skólanefnd. Þess vegna voru skólanefndarstörfin lögð undir stjórn ríkisspítalanna. Nú er það vitað mál, að stjórnarnefnd ríkisspítalanna hefur allt öðru hlutverki að gegna en skólanefndarstörfum, og það er í raun og veru ofætlun að leggja slík störf ú stjórnarnefnd ríkisspítalanna. Ef við lítum ú lög um Hjúkrunarskóla Íslands, þá er þar ákvæði um, að stjórn skólans skuli annast 5 manna skólanefnd. Þar á sæti landlæknir, forstöðukona landsspítalans og 3 aðrir, sem ráðherra skipir, einn skv. till. Hjúkrunarfélags Íslands, annar skv. till. Læknafélags Íslands og hinn þriðji án tilnefningar, og skal hann vera sérfróður um skólamál. Nú vil ég gera það að till. minni, að hér sé líkt að farið og ekki gert lengur upp á milli þessara skyldu stofnana, hjúkrunarskólans og ljósmæðraskólans. Ég held, að vegur ljósmæðraskólans sé gerður meiri með því, að hann fái sína eigin skólanefnd, og er fyllilega kominn tími til þess, þegar hlutverk hans vex, svo sem ráð er fyrir gert í frv. Munurinn á ljósmæðraskólanum og hjúkrunarskólanum er ekki orðinn ýkjamikill, nám hjúkrunarfólks et 3 ár og nám ljósmæðra skv. þessu frv. er 2 ár. Ég legg því til, að gerð verði breyting á þessu ákvæði og að breytingin orðist á þessa leið: „Stjórn skólans annast skólanefnd 3 manna, sem ráðherra skipar, einn skv. till. Ljósmæðrafélags Íslands, annan skv. till. Læknafélags Íslands og hinn þriðja án tilnefningar, og skal hann vera sérfróður um skólamál. Nefndin kýs sjálf formann sinn. Skólastjóri hefur tillögurétt á fundum skólanefndar.“ En það ákvæði er að finna í l. um Hjúkrunarskóla Íslands. Ég vil veenta þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till., sem er skrifleg og of seint fram komin, og að till. hljóti velviljaða athugun hv. þdm.



Herra forseti. Það kann að orka nokkuð tvímælis, hvort þessar till. séu önnur eða báðar til bóta, og það er erfitt við síðustu umr. fyrir mig að segja til um það án frekari athugunar. Þetta frv. er samið af landlækni og í samráði við aðra aðila en mig, en er þó mitt verk að flytja það. Ég tel rétt þess vegna, að umr. verði frestað, ætti ekki að tefja fyrir málinu, þannig að mér gefist tækifæri til þess að athuga þetta nokkuð. Sjálfum finnst mér um fyrri till. af þeirri stuttu reynslu, sem ég hef haft í heilbrigðismálunum, að það sé ekki til bóta að setja þennan skóla undir yfirstjórn menntmrh. Mér er ljóst, að það hefur verið stefnan á síðari árum, að yfirleitt allt skálakerfið sé undir menntmrh., og er líklega lítið annað en bændaskólarnir, sem eru undir landbrh., af skólum landsins, og þess vegna væri þetta í samræmi við þá þróun. Hjúkrunarskólinn er undir menntmrh. Ég segi það á engan hátt til hnjóða núv. eða fyrrv. menntmrh., en ég hef nokkra ástæðu til að ætla, að hann hefði alveg eins verið vel kominn undir. heilbrmrn En þetta er mér ekkert kappsmál eða metnaðarmál á neinn hátt, ég vil taka það skýrt fram, en mundi vilja gjarnan fá tækifæri til að athuga till. og yrði því frestað umr. í bili.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til þess að taka það skýrt fram, að fyrri brtt. mín byggist ekki á neinu vantrausti til hæstv. heilbrmrh., síður en svo, og ég get meira að segja bætt því við, að ég teldi fyrir mitt leyti heppilegra, að báðir skólarnir, hjúkrunarskólinn og ljósmæðraskólinn; heyrðu undir heilbrmrn. En þó tel ég umfram allt, að það sama eigi að gilda fyrir báða skólana. Ef það hefur þótt af einhverjum ástæðum heppilegra, að Hjúkrunarskólí Íslands heyrði undir menntmrn., þá gildir alveg sama um þennan skóla. Það er aðeins, að ég vil færa þetta til samræmis, gera þeim svo að segja jafnhátt undir höfði báðum, að ég flyt fyrri brtt. mína, en ekki af því, að ég telji hlut skólans á nokkurn hátt betur borgið undir menntmrn. en undir heilbrmrn. - Þetta tel ég ástæðu til að komi skýrt fram.



Herra forseti. Ég óskaði eftir því í dag, að umr. yrði frestað, til þess að átta mig betur á þessum skriflegu brtt., sem fluttar voru af hv. 9. þm. Reykv. Ég ræddi við landlækni um málið, sem hafði haft með að gera undirbúning þess og aðallega í samráði við yfirlækninn á fæðingardeildinni, Pétur Jakobsson, og yfirljósmóðurina þar. Í sjálfu sér gætu báðar þessar till. komið til álita, eins og ég reyndar vék að í minni fyrri ræðu. En þó held ég, að ég mundi leggja til, að það væri ekki verið að breyta þessu nú, svo langt sem liðið er á þing og eiginlega ekki af meiri ástæðu en hér er fyrir hendi. 2. brtt. er um, að yfirstjórn skólans heyri undir menntmrh., og það er, elns og ég sagði, í samræmi við stefnu undanfarinna ára, að skólarnir yfirleitt séu undir sama ráðuneyti. En þessi skóli er nokkuð sérstakur, hann er lítill, gert ráð fyrir að útskrifa 10 ljósmæður árlega eða eitthvað um það bil, hefur ekki neitt sérstakt skólahús, en starfar í sambandi við eða á fæðingardeildinni, eins og kunnugt er. Þess vegna má segja, að hann sé nokkuð sérstaks eðlis og eftir atvikum ekki óeðlilegt, eins og lagt er til þarna og eins og verið hefur, að hann heyri undir heilbrmrn. Um sérstaka stjórnarnefnd er svo síðari brtt., og það getur auðvitað vel komið til álita. En í frv. er gert ráð fyrir því, að stjórnarnefnd ríkisspítalanna gegni skólanefndarstörfum fyrir skólann. Hún er að vissu leyti ekki nema að litlu leyti skólastjórn í eiginlegum skilningi. Stjórnarnefnd ríkisspítalanna sér um reikningshald og rekstrarfyrirkomulag, en það má segja, að stjórn skólans sé í öllum aðalatriðum í höndum yfirlæknisins og yfirljósmóðurinnar á fæðingardeildinni, þar sem skólinn starfar, og þess vegna sé kannske ofrausn að fara að setja sérstaka skólanefnd í þetta, eins og lagt er þarna til, og eðlilegra, að þetta haldi áfram með öðrum störfum stjórnarnefndar ríkisspítalanna. En þetta getur aldrei orðið mikið ágreiningsmál, og auðvitað má síðar, ef breyttar kringumstæður væru fyrir hendi og mönnum fyndist það henta, þá er auðvitað litið verk á síðari stigum að hnika þessu eitthvað til og breyta frv., ef það yrði að lögum, eftir nánari samráð við þá, sem þetta mál mæðir mest á, sem eru forstöðumennirnir á fæðingardeildinni. Eins og komið er, mundi ég því heldur vilja leggja til, að þessar brtt. yrðu felldar, eða ef hv. flm, legði ekki svo mikið kapp á það, að hann drægi þær til baka og til einskis ágreinings þyrfti að koma á þessu stigi.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls komu fram nokkrar brtt. frá hv. 9. þm. Reykv., sem sumar voru samþ., en ein þeirra var dregin til baka til 3. umr. Þessar till. áttu sammerkt um það, að í þeim fólst ekki nein efnisbreyting, heldur var þar eingöngu um að ræða að færa ákvæðin til betra máls. Í tilefni af þessu athugaði samgmn. það á milli 2. og 3. umr., hvort ástæða væri til að gera fleiri brtt, á svipuðum grundvelli. Það getur auðvitað verið mikið álitamál, hvort menn séu ánægðir með málfar og orðalag á frv., og þar hefur hver sinn smekk. Sumum finnst margt í þessu vera sérvizkulegt og stirt, ólipurt, öðrum finnst þetta hins vegar fallegt mál. En ég álít, að þegar stjórnarfrv. koma fram, ætti í raun og veru svo að vera gengið frá þeim af hálfu ráðuneytanna, að þm. þyrftu ekki að liggja yfir því að breyta málfari, þar sem um engar efnisbreytingar væri að ræða, það ætti að mega treysta því, að þau væru þannig úr garði gerð. En niðurstaðan af þessari athugun n. var sú, að það væri á svo margt að líta, ef ætti að fara frekar út í þessa hluti en gert var við 2. umr., að það væri alls ekki tiltækilegt á þeim stutta tíma, sem nú væri til stefnu. Þess vegna var það niðurstaða n. að flytja enga brtt. En að gefnu tilefni við 2. umr. varðandi þá till., sem þar var dregin til baka til 3. umr., sem var brtt. við c-lið 104. gr. frv., en c-liðurinn hljóðar þannig, að flutningurinn megi hlíta ákvæðum Varsjár-sáttmálans að lögum, sem til líka við sáttmálann takmarka að jafnaði ábyrgð flytjanda á glötun eða tjóni á varningi, - mönnum fannst þetta ákvæði lítt skiljanlegt og töldu annaðhvort hafa orðið einhverja brenglun þar eða prentvillu eða einhver mistök. Ég lét þess vegna athuga sérstaklega, hvort svona væri frá þessu gengið frá höfundarins hendi, og það reyndist svo vera, að þetta ákvæði hljóðar eins og höfundar frv. hafa gengið frá því. En þýtt á skiljanlegra mál er efni þess ákvæðis, að flutningurinn megi hlíta ákvæðum Varsjár-sáttmálans eftir lögum; sem til jafns við sáttmálann takmarka að jafnaði ábyrgð flytjanda á glötun eða tjóni á varningi. Þá vil ég að lokum benda á, að í 2. mgr. 164. gr. frv, er prentvilla. Þar segir: „Sömu refsingu skal sé flugstjóri sæta, sem brýtur gegn ákvæðum 91. gr.“ - á augljóslega að vera: „Sömu refsingu skal sá flugstjóri sæta“ o.s.frv. - og er vitanlega hægt að leiðrétta það án brtt.



Herra forseti. Ég flutti þessa brtt., 3. brtt. á þskj. 590, af því að ég taldi öruggt, að hér hlyti að vera um prentvillu að ræða. Nú hefur það verið athugað nánar á milli umr., og eftir því sem hv. frsm. n. segir, er þetta ekki talin prentvilla og ekki talið rangt. Ég tek fyllilega trúanlegt, að það hafi verið athugað af lögfróðum mönnum, og skal ég ekki deila frekar við dómarann í þessu efni. Ég hlýt þó að líta á þetta, eins og að nokkru leyti kom fram hjá hv. frsm., sem eitt af hinum undarlegu orðatiltækjum í þessu frv., og með tilliti til þess, að hér sé ekki um prentvillu að ræða, þá tek ég till. mína aftur.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá hv. Nd., þar sem það hefur verið samþ. með litlum breyt. frá því, sem frv. var, þegar það var lagt fram. Meginefni frv. er að skylda líftryggingafélög til þess að leggja nokkuð af sínu ráðstöfunarfé í vaxtabréfakaup húsnæðismálastjórnar til þess að afla hinu almenna veðlánakerfi frekari tekna en það nú hefur. Eins og hv. þdm. kannast við, var hér nýlega flutt frv. um hækkun skyldusparnaðar úr 6% upp í 15% fyrir unglinga frá 16 til 25 ára til þess að leggja í þennan húsnæðismálastjórnarsjóð; og hér er lagt til, að líftryggingafélög verði skylduð til þess að leggja fram 25% af sínu ráðstöfunarfé til þessara vaxtabréfakaupa. Þá er enn fremur lagt til, að öðrum tryggingafélögum, þ.e.a.s. tjónatryggingafélögum, verði gert að skyldu, ef ráðh. ákveður svo, að kaupa fyrir sama hundraðshluta af sinu ráðstöfunarfé þessi bréf. Það er gert ráð fyrir, að þetta muni gefa á ársgrundvelli í kringum 20 millj. kr., þannig að tekjuöflun til húsnæðismálastjórnar með hækkun skyldusparnaðarins og þessu frv. á að geta numið í allt um 50 millj. kr. Ég geng þess að vísu ekki dulinn, að þetta muni ekki nægja til þess að fullnægja hinni gífurlega miklu eftirspurn, sem er eftir lánum hjá húsnæðismálastjórn, og ekki heldur og enn síður þörfinni til þess að hækka einstök lán, sem nú eru aðeins 150 þús. kr. Það hafa verið ýmsar fleiri leiðir til athugunar og eru enn. Það hefur t.d. verið rætt við stjórnir lífeyrissjóðanna ýmissa um það, að þeir legðu fram fé í þessu skyni, en það hefur ekki tekizt, vegna þess að við þá hefur ekkert samkomulag náðst enn sem komið er. En það hlýtur að þýða það, að meðlimir lífeyrissjóðanna, sem fá lán hjá þeim, verða látnir mæta afgangi í úthlutun lána húsnæðismálastjórnar, þannig að þeir, sem hafa ekki nein slík lán upp á að hlaupa, hafi nokkurs konar forgangsrétt til lánanna. Önnur atriði eða aðrar leiðir eru einnig í athugun hjá ríkisstj., þótt það sé ekki komið svo langt, að hægt hafi verið að festa þær í frumvarpsformi. En það verður haldið áfram að vinna að því að auka enn það fé, sem húsnæðismálastjórn hefur til umráða á næstunni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að þessari umræðu lokinni, en vildi mega fara þess á leit við n., að hún gæti tekið málið til afgreiðslu fljótlega, þar sem nú er væntanlega skammt til þingloka.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar, en eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur n. ekki náð samstöðu um málið, þannig að við þrír, sem stöndum að nál. á þskj. 577, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en tveir hv. nm., þeir 1. þm. Norðurl. e. og 6. þm. Sunnl., leggja í sérstöku nál. til, að frv. verði fellt. Það eru tvær meginefnisbreytingar á núgildandi l. um Seðlabanka Íslands, sem þetta frv. felur í sér. Í fyrsta lagi sú, að heimild Seðlabankans til innstæðubindingar frá lánastofnunum er rýmkuð frá því, sem nú er, en tilgangur innlánabindingarinnar er, eins og segir í frv., að afls fjár frá bankakerfinu í heild til að standa undir lánveitingum Seðlabankans innanlands, þ. á m. endurkaupum afurðavíxla. önnur meginbreytingin, sem í frv, felst, er sú að heimila Seðlabankanum að gefa út gengistryggð verðbréf. Að mínu áliti hlýtur afstaða manna til þessa frv. að vera háð því, hvaða stefnu menn telja að beri að fylgja í verðlags- og peningamálum almennt. En þó að í þeim efnum sé auðvitað ágreiningur, virðast þó allir sammála um það, að verðbólguna beri að stöðva. Að svo illa hefur samt tekizt til um stöðvun verðbólgunnar sem raun er á undanfarinn aldarfjórðung hér á landi, er ekki vegna skoðanamunar um það, að þessi þróun verðlagsmála sé óæskileg, heldur veldur þar um hitt, að ýmsir aðilar, sem áhrifaaðstöðu hafa í þessum efnum, og þá fyrst og fremst hagsmunasamtökin í þjóðfélaginu, hafa ekki viljað fórna stundarhagsmunum sínum í nægilegum mæli, til þess að ná mætti því markmiði í þessum efnum, sem allir eru í orði kveðnu sammáls um, en sú saga skal þó ekki ýtarlegar rakin hér. Ríkisstj. og Alþingi hafa að mínu áliti yfir að ráða þrenns konar tækjum, sem beita má í því efni að stöðva verðbólguna: í fyrsta lagi stjórn peningamálanna, í öðru lagi afgreiðslu fjárl., og í þriðja lagi getur verið um að ræða beina íhlutun um verðlag og kaupgjald. Svo að ég víki með örfáum orðum að því síðasta, þá hefur verðlagseftirliti raunar verið beitt hér á landi um alllangt skeið, eða allt frá því skömmu áður en seinni heimsstyrjöldin hófst. En hvaða skoðanir sem menn annars hafa á gagnsemi verðlagseftirlits, þá verða því alltaf takmörk sett, hve miklum árangri er hægt að ná með því, meðan kaupgjaldið, langþýðingarmesti liður framleiðslukostnaðar, er óháð beinni íhlutun ríkisvaldsins, en eins og kunnugt er, hefur tilraunum í þá átt verið stórilla tekið af viðkomandi hagsmunasamtökum, þegar um slíka íhlutun hefur verið að ræða, og sé ég ekki ástæðu til að orðlengja meira um það. Hvað snertir annað atriðið, sem ég nefndi, afgreiðslu fjárl., þá hafa þau á þann hátt áhrif á verðlagið, að ef það opinbera dregur inn meiri peninga með sköttum heldur en settir eru í umferð með útgjöldum hins opinbera, hefur það áhrif til lækkunar á verðlagi, en öfugt, ef um tekjuhalla á fjárl. er að ræða, þannig að ríkið setji meiri peninga í umferð með útgjöldum sínum en það dregur inn með sköttum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða verulega um þennan þátt verðlagsmálanna, enda býst ég við, að hv. stjórnarandstæðingar, sem andvígir eru þessu frv., muni sízt gagnrýna það, þó að ekki sé gengið lengra en raun er á í því efni að beita fjárl. til þess að koma á meira jafnvægi í verðlagsmálum, því að þær till., sem þeir yfirleitt hafa gert í því sambandi, hafa fyrst og fremst verið fólgnar í lækkun skatta og aukningu ríkisútgjalda. En ekki er vafi á því, að ef litið er á fjárlagaafgreiðsluna, eins og hún hefur verið, þá hefur hún frekar þensluáhrif heldur en hið gagnstæða, því að þótt fjárlög hafi á undanförnum þingum í meginatriðum verið afgreidd með tilliti til þess, að tekjur og gjöld stæðust nokkurn veginn á, eru tekjutilfærslur orðnar svo stór liður í fjárl., að gera má ráð fyrir því, að þeir, sem tekjurnar eru færðar til með almannatryggingum og öðru slíku, hafi svo miklu meiri neyzluhneigð en þeir, sem skattarnir eru lagðir á, að það verði til þess að auka eftirspurn eftir vöru og þjónustu. Annað mál er það, að þó að fjárlagaafgreiðslan, ef litið er á hana eina, hafi þannig frekar haft þensluáhrif, þá hefur það síðustu árin ekki verið hvað snertir afkomu ríkisbúskaparins í heild, en það er m.a. vegna þess góðæris, sem verið hefur, að verið hefur meiri tekjuafgangur í ríkisbúskapnum en fjárlög hafa gert ráð fyrir. En þar sem ríkið ræður ekki þróun kaupgjaldsmálanna og þar af leiðandi verðlagsmálanna nema að nokkru leyti og afgreiðslu fjárl. verður ekki af ástæðum, sem ég þegar hef greint, notuð sem tæki í þessu efni, þá verður þeim mun meiri nauðsyn þess, að stefnunni í peningamálum sé hagað með það fyrir augum að hamla gegn verðbólguþróun. Af því leiðir, að ef sleppt er að taka tillit til erlendra lána, þá mega bankarnir ekki lána meira út en nemur sparifjármyndun innan bankakerfisins. Enda hlýtur það að vera svo, að verðbólgumyndandi útlán bankanna mundu aldrei leysa neinn vanda, því að aldrei er hægt að festa meira fé en sparnaðinum í þjóðfélaginu nemur, hvort sem hann er frjáls eða þvingaður fram með skattaálögum. Hin sjálfvirku afurðalán bankanna skapa auðvitað hættu í þessum efnum, og má einmitt í því efni vísa til tilvitnana hv. minni hl. í grg. fyrir efnahagsmálalöggjöfinni 1960. En þó að þetta ætti út af fyrir sig að vera ljóst, hefur þörf atvinnuveganna fyrir slík lán hins vegar verið talin svo mikil, að þessu útiánakerfi hefur verið haldið uppi þrátt fyrir þá augljósu hættu í verðlagsmálum, sem af því stafar. Ef Seðlabankinn því á að standa undir auknum lánveitingum í þessu skyni, verður það fjármagn að koma einhvers staðar frá. Um það ætti ekki að vera ágreiningur, hvað sem öðru liður. Og það er einmitt með tilliti til þessa, sem heimild Seðlabankans til innstæðubindingar er rýmkuð, að því er frv. gerir ráð fyrir. Ég við annars segja það, að mér finnst sú afstaða hv. stjórnarandstæðinga í þessu efni, sem m.a. kemur fram í nál. hv. minni hl., að ýmsu leyti vera sjálfri sér ósamkvæm. Þeir viðurkenna eins og aðrir nauðsyn þess að stöðva verðbólguna. Þeir viðurkenna einnig, að afla þurfi fjár til kaupa á afurðavíxlum, eins og öðrum lánveitingum af hálfu Seðlabankans. En ef hafna á þeirri leið, sem lagt er til í frv. að farin sé, þá þarf að afla fjármagnsins með einhverju öðru móti. Það væri vissulega hægt, eins og vikið er að í nál. hv. minni hl., að leysa þennan vanda í bili með því að ganga á gjaldeyrisvarasjóði Seðlabankans. En í fyrsta lagi finnst mér liggja í augum uppi, að ef fara ætti þá leið, væri fólgin í því mikil skammsýni og það væri of dýru verði keypt, ekki sízt frá hagsmunasjónarmiði atvinnuveganna, ef þá leið ætti að fara. Allir, sem við atvinnurekstur hafa fengizt, munu þess minnugir, hve margvíslegu óhagræði það olli atvinnuvegunum, þegar haftakerfið var í algleymingi, áður en efnahagsráðstafanirnar voru gerðar 1960. En annars sé ég ekki ástæðu til í þessu sambandi að fjölyrða um þetta atriði, því að hv. minni hl. kemst raunar að þeirri niðurstöðu í nál. sínu, að gjaldeyrisvarasjóðurinn megi ekki vera minni en hann er. Mér virðist því, að þá ályktun beri helzt að draga af bollaleggingum hv. minni hl. um þetta efni, að þeir telji, að þennan vanda eigi að leysa með því að auka sparifjármyndunina eða traust manna á gjaldmiðlinum. Lengra ná þeirra till. í rauninni ekki en að bera fram almenna ábendingu um þetta. En þá kemur aftur spurningin, hvaða leiðir eigi að fara til þess að auka sparifjármyndun í landinu. Eftir því sem ég kemst næst, mun svar þeirra í þeim efnum vera það að vísa til þáltill., sem nokkrir hv. þm. Framsfl. hafa borið fram seint á þessu þingi, þess efnis, að athugun verði framkvæmd á því, hvort tiltækt sé að taka upp almenna verðtryggingu sparifjár. En um þá hlið málsins tel ég einmitt eðlilegt að ræða í sambandi við hitt meginatriði frv., sem er heimild til handa Seðlabankanum til útgáfu gengistryggðra verðbréfa, og kem ég þá næst að því. Nú er það vissulega að mínu áliti alveg rétt í nál. hv. minni hl., að gengistrygging er annað en verðtrygging. En eftir sem áður er það sama hugmyndin, sem liggur þessu tvennu að baki, eins og hv. minni hl. virðist einnig vera ljóst, en hún er sú að örva sparifjármyndunina og vekja traust manna á gildi peninganna, og því tel ég einmitt ekki óeðlilegt, að rætt sé jafnhliða um þessa till. um gengistryggingu, sem í frv. felst, og verðtryggingartillöguna. Nú er mér engin launung á þeirri skoðun minni, að ég tel áðurnefnda till. hv. framsóknarmanna um almenna verðtryggingu sparifjár mjög athyglisverða. Mín afstaða til þeirrar till, er jákvæð, og ég tel ástæðu til að harma það, að hún skuli vera svo seint fram komin, að því miður eru litlar líkur á því, að hv. Alþingi gefist tímt til þess að ræða hana og afgreiða. Að mínu áliti er hægt að leysa verðbólguvandamálið með því að taka upp í einni eða annarri mynd umreikning skulda og peningakrafna. Með því móti má eftir krókaleið ná sama árangri og auðveldast væri auðvitað að ná, ef kostur væri á samkomulagi við hagsmunasamtökin um stöðvun verðbólgunnar. En þótt ég telji þannig umrædda till. allrar viðurkenningar verða, ber þess að gæta, að hér er aðeins um að ræða till. um það, að athugun fari fram á hugsanlegri leið í þessum efnum. Sú athugun hlýtur alltaf að taka talsverðan tíma, m.a. með tilliti til mikilla framkvæmdaörðugleika á slíkri verðtryggingu sparifjár, þó að ég sé raunar þeirrar skoðunar, að þessir framkvæmdaörðugleikar séu ekki óyfirstíganlegir. Nú er það svo, eins og kunnugt er, að undanfarna daga hafa farið fram viðræður milli hæstv. ríkisstj. og fulltrúa frá Alþýðusambandinu um hugsanlegan möguleika á því, að samvinna megi takast milli þessara aðila um stöðvun verðbólgunnar. Það er rétt að vona það bezta í þeim efnum, en á hinn bóginn gefur þróun málanna að undanförnu þó ekki tilefni til svo mikillar bjartsýni, að ekki verði að vera við því búinn, að jafnvel á næstu vikum geti þróun efnahagsmálanna orðið slík, að þörf verði skjótra aðgerða, ekki sízt í peningamálunum. Og gagnstætt verðtryggingartill., svo góðra gjalda verð sem hún er út af fyrir sig, felur þetta frv: í sér beinar heimildir til ákveðinna aðgerða, ef nauðsyn ber til. Með tilliti til þessa getur till. hv. framsóknarmanna um verðtryggingu ekki komið í stað þess frv., sem hér liggur fyrir, hvað sem því líður, hvort skynsamleg framkvæmd almennrar verðtryggingar sparifjár gæti síðar komið á slíku jafnvægi á lánamarkaðinum, að slíkt mundi gera óþarfar þær ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, en það tel ég engan veginn óhugsandi. Um gengistryggingarákvæðið vil ég að öðru leyti bæta því við, að ég tei það að vísu allsendis ófullnægjagin lausn á verðtryggingarhugmyndinni, og ég get bætt því við, að ég tel eðlilegra, að verðtrygging sparifjár sé miðuð við einhvers konar verðlagsvísitölu fremur en gengisskráningu, m. a. vegna þess að slíkt mundi hafa miklu meira öryggi í för með sér fyrir sparifjáreigendurna heldur en gengistryggingin, sem oft getur verið lítils virði, eins og hv. minni hl. raunar að mínu áliti tekur réttilega fram í sínu nál. En á hinn bóginn tel ég þó, að ekki beri að bregða fæti fyrir það, þegar Seðlabankinn æskir slíkrar heimildar, og mér finnst, að það ætti að verða verðtryggingarhugmyndinni frekar til framdráttar heldur en hitt, þó að ég telji allar líkur á því, að þau mál verði í náinni framtíð að taka öðrum og fastari tökum en gert er með því að samþykkja þessa heimild Seðlabankanum til handa.



Herra forseti. Hv, frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir störfum fjhn. í aðalatriðum í sambandi við þetta mál. N. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og við höfum tveir skilað minnihlutanál., hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, þar sem við leggjum til, að þetta frv, verði fellt; en meiri hl. n. hefur, eins og hv. 10. þm. Reykv. hefur gert grein fyrir, lagt til, að frv, verði samþykkt. Aðalatriði frv. eru tvö. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að sparifjárbindingin verði stórlega aukin. Sparifjárbindingin hefur nú verið framkvæmd um 4 ára skeið og hefur valdið viðskiptabönkunum og sparisjóðunum stórfelldum erfiðleikum. Hámark bindingarinnar er ákveðið í l. um Seðlabankann þannig, að bindingin megi ekki fara fram úr 15% af innlánum viðskiptabanka og sparisjóða og 20% af veltiinnlánum þeirra. Þetta mark á nú að hækka þannig, að Seðlabankinn geti tekið 25% af öllum innlánum banka og sparisjóða. Sparifjárbindingin, sem núna nemur um það bil 860 millj. kr. og mundi, ef ég man rétt, geta numið um 940 millj. kr., þegar núgildandi lagaheimildum væri beitt að fullu, getur samkv. ákvæðum þessa frv., ef það yrði að l., hækkað upp í 1400 millj. kr. að óbreyttum innlánum, og að sjálfsögðu miklu meir, eftir því sem innlánin hækka. Hv. fjhn. Nd. leitaði umsagnar viðskiptabankanna um þetta frv., og tveir þeirra svöruðu þeirri málaleitan hennar og þeir lögðust báðir mjög eindregið gegn samþykkt þessa frv., sérstaklega þessu atriði, sem ég nú er að gera að umræðuefni, aukinni bindingu, og töldu, að hún mundi rýra alvarlega þá möguleika, sem þeir hefðu til þess að gegna þeim hlutverkum, sem þeim eru ætluð. Það segir í þessu frv., eins og hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir, að megintilgangur sparifjárbindingarinnar sé að standa undir afurðalánunum, afla fjár til þess, að Seðlabankinn geti endurkeypt afurðavíxla. Það eru þó engin ákvæði í þessu frv., sem tiltaka neitt um það, hversu mikinn hluta af framleiðsluverðmætunum skuli lána út á með þessum hætti, og það eru ekki heldur nein ákvæði í þessu frv., sem gera ráð fyrir því, að Seðlabankinn skuli taka upp endurkaup á afurðavíxlum iðnaðarins, eins og þó í öðru orðinu er látið að liggja af hálfu hæstv. ríkisstj., að sé tilgangurinn með þessu frv. m.a. En meðan ekkert liggur ákveðið fyrir um það, hverjar skyldur Seðlabankinn tæki á sig gagnvart atvinnuvegunum, ef þetta frv. yrði samþykkt og hann fengi þessa fjármuni til ráðstöfunar, þá er ekki hægt að gera sér neina grein fyrir því, hvert gagn þetta frv. gerði eða hver áhrif yrðu af því að gera þetta frv. að lögum fyrir atvinnuvegi þjóðarinnar. Það eitt liggur ljóst fyrir í því sambandi, að möguleikar viðskiptabankanna til þess að veita atvinnuvegunum fyrirgreiðslu mundu stórlega rýrna. Mér þykir í þessu sambandi rétt að minna á það, að fram til þessa hefur ríkisstj. og talsmenn hennar jafnan látið það í veðri vaka, að megintilgangur sparifjárbindingarinnar sé að standa undir gjaldeyrisforðanum. Nú þykir líklegra, til þess að þetta frv. geti náð einhverri hylli, að segja, að það eigi að standa undir afurðalánunum. Hér er auðvitað um hreinan orðaleik að ræða. Seðlabankinn getur ekkert sagt til um það, hvaðan sú króna kemur, sem fer í gjaldeyrissjóðinn, og hvaðan sú króna kemur, sem fer til afurðalána. Og hér er auðvitað ekki um neitt annað að ræða en orðaleik í áróðursskyni af hálfu hæstv, ríkisstj. Í byrjun seinasta stríðs og þar áður munu viðskiptabankarnir í landinu hafa haft möguleika á því að veita atvinnuvegunum nauðsynlegustu rekstrarlán, og það verður raunar alltaf að teljast eðlilegt hlutverk viðskiptabankanna að veita atvinnuvegunum rekstrarlán. Afurðalánin eru einn mikilvægasti þátturinn í því. En eftir að verðbólgan tók til að spenna upp allan tilkostnað atvinnuveganna í landinu og rýra alla sjóði, sem landsmenn höfðu getað komið sér upp, fór að bera á því, að viðskiptabankarnir gætu ekki til fulls valdið þessu hlutverki, og þá varð Seðlabankinn að koma til í sívaxandi mæli og leggja fram fé með því að endurkaupa afurðavíxla viðskiptabankanna. Þegar Seðlabankinn byrjaði á því, og eftir því sem hann jók þá starfsemi á árunum kringum 1950 og upp úr því, var það í þeim tilgangi að leggja fram fé, sem viðskiptabankarnir höfðu ekki, til að mæta þessum þörfum. Þetta leiddi að sjálfsögðu til skuldasöfnunar viðskiptabankanna hjá Seðlabankanum, og það liggur auðvitað alveg ljóst fyrir, að Seðlabankinn hafði enga möguleika til þess að leggja þessu máli lið með öðrum hætti en að leggja fram fé, þ.e.a.s. þola skuldasöfnun. En nú segir í grg. þess frv., sem hér liggur fyrir, að það hafi verið eitt af meginatriðum þeirra peningalegu ráðstafana, sem gerðar voru í sambandi við efnahagsaðgerðirnar í febr. 1960, að aukning endurkaupanna yrði stöðvuð og þar með sú skuldasöfnun bankakerfisins við Seðlabankann, sem henni hafði fylgt. Það virðist þess vegna hafa vakað fyrir mönnum þá, að Seðlabankinn skyldi hætta að leggja fram fé til þessara þarfa. Og hvernig er svo komið málum nú í þessu tilliti? Svörin við því er einnig að finna í grg. með frv., sem liggur hér fyrir, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það má segja, að nú láti nærri, að innistæðubindingin nægi til þess að standa undir þeim útlánum Seðlabankans, sem í endurkaupunum felast “ Þarna hafa menn þá það, að hlutverk Seðlabankans í því að leysa þennan vanda, sem hér er um að ræða, er ekki orðið annað en það að taka peninga af viðskiptabönkunum og sparisjóðunum, afhenda þeim það aftur, kannske í eilitið öðrum hlutföllum, en leggja ekkert fram af sinu ráðstöfunarfé. Þannig virðist manni, að hlutverk Seðlabankans í þessum málum sé orðið næsta veigalítið. Og nú er lagt fram frv. um það að auka sparifjárbindinguna til þess að geta aukið afurðalánin, að því er sagt er, en það er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., að Seðlabankinn skuli leggja neitt til þessara mála af sínu ráðstöfunarfé. Hver getur þá verið tilgangurinn með þessu? Ég sé ekki, að annar tilgangur geti verið með þessu en að gera Seðlabankann að fjárhaldsmanni fyrir viðskiptabankana í landinu, vegna þess að hæstv. ríkisstj. treysti þeim ekki til að gegna því hlutverki, sem þeim er ætlað í þessu þjóðfélagi. Það á að setja þá undir opinbera „administration“, og það á að stjórna þessu öllu úr stjórnarráðinu, og þannig á viðskiptafrelsi viðreisnarinnar að birtast á þessu sviði. Það er ástæða til þess, þegar þetta hefur verið rifjað upp, að gera sér ljóst, hvernig Seðlabankinn ráðstafar því fé, sem hann hefur undir höndum. Þarna er annars vegar um að ræða eigið fé bankans og hins vegar andvirði seðlaveltunnar í landinu. Það kemur í ljós, að þessu fé og raunar meira til, sem bankinn hefur undir höndum, t.d. frá ríkinu, er ekki ætlað það hlutverk að verða að liði við úrlausn þess stórfellda vandamáls, sem lánsfjárþörf íslenzkra atvinnuvega leggur okkur á herðar. Þessu fé er öllu ætlað að ávaxtast erlendis, og það er kallað gjaldeyrisforði. Gjaldeyriseign Seðlabankans nemur nú milli 1300 og 1400 millj. kr., en þess er að gæta, að þessi gjaldeyrisforði er algerlega falskur, vegna þess að myndun hans hefur leitt til svo stórfellds lánsfjárskorts innanlands, að atvinnuvegirnir hafa í vaxandi mæli orðið að leita starfsfjár síns erlendis. Í þessu sambandi má fyrst nefna það, að verzlunin hefur tekið viðskipta- og vörukaupalán til stutts tíma, sem námu, þegar þau voru hæst, 600–700 millj. kr., en munu nú ekki nema nema rúmlega 400 millj. kr. Auk þess hafa ýmis fyrirtæki orðið að taka lán erlendis, bein rekstrarlán, til þess að forða rekstri sinum frá stöðvun eða stórfelldum erfiðleikum, og jafnvel hefur hringavitleysan gengið svo langt, að viðskiptabankar hafa orðið að taka skyndilán í erlendum bönkum til þess að geta staðið við skuldbindingar sínar, á meðan Seðlabankinn geymir 1300–1400 millj. í erlendum verðbréfum og erlendum bönkum. En þannig er það, að þegar þessar gjaldeyrisskuldbindingar, sem felast í þessum skyndilánum, sem ég hér hef verið að tala um, eru dregnar frá gjaldeyriseign Seðlabankans, þá fyrst er hægt að tala um þann mismun, sem þá kemur fram, sem hinn raunverulega gjaldeyrisforða þjóðarinnar, og þá kemur í ljós, að hann nemur þá eftir allt saman ekki nema líklega um 700–800 millj. kr. - Ég við sízt segja, að það sé of mikið, en ég vil samt vekja athygli á því, að það hlýtur að vera algert einsdæmi, að þjóðbanki verji öllu andvirði seðlaveltunnar, öllu eigin fé og allmiklu að auki, þannig, að hann láti það standa í erlendum bönkum og verðbréfum. Ég og hv. 1. þm. Norðurl. e., sem með mér stendur að þessu nál., höfum ekki lagt til, eins og mér virtist í öðru orðinu koma fram hjá hv. frsm. meiri hl., að rýra gjaldeyrisforðann, enda kom það fram síðar í ræðu hv. frsm., að hann sagði, að við hefðum þó eftir allt saman komizt að þeirri niðurstöðu, að gjaldeyrisforðinn mætti ekki minni vera. Við höfum ekki lagt þetta til, og þess vegna hefur verið þarna um að ræða misskilning af hálfu hv. frsm. meiri hl. En þetta hvort tveggja, sem ég hef rakið, sýnir bara það eitt, að sparifjárforðinn í landinu er algerlega ófullnægjandi til þess að mæta þörfum þjóðarinnar og atvinnuvega hennar. Og hann er það vegna þess, að þau ferlegu dýrtíðarflóð, sem stjórnarstefnan hefur steypt yfir þjóðina, hafa aukið allan tilkostnað atvinnuveganna og þar með lánsfjárþörf þeirra miklu meira en sparifjáraukningin hefur í rauninni numið. Það eru að vísu stundum nefndar allháar tölur um það, hvað sparifjáraukningin hafi verið mikil á undanförnum árum, og það kemur í ljós, að í krónum talið hefur hún aukizt allmikið á seinustu 4 árum, þótt að sjálfsögðu beri að gá að því, að það er ekki sama krónan hér í þessu landi í dag og var fyrir 4 árum. En þrátt fyrir þetta liggur það alveg ljóst fyrir, að sparifjárforðinn nægir verr núna, hann nægir verr en hann hefur gert nokkru sinni áður. Og það á rætur sínar í þeirri dýrtíðarpólitík, sem hér hefur verið rekin undanfarandi ár. Þessi vandi, sem okkur er hér á höndum, verður þess vegna ekki leystur með því að vera með einhverjar hókus-pókus tilfærslur á sömu peningunum innan bankakerfisins úr einum bankanum í annan. Það verður einungis leyst með því að auka sparifjárforðann í landinu, og það verður ekki gert, nema upp sé tekin ný stefna í efnahagsmálum, sem endurvekur traust þjóðarinnar á gjaldmiðli sínum og tryggir sparifjáreigendunum eðlilega vörn gegn holskeflum áframhaldandi dýrtíðar. En annað meginatriðið í þessu frv. er svo ákvæði um það, að Seðlabankanum sé heimilt að gefa út verðbréf með ákvæðum þess efnis, að höfuðstóll og vextir af honum sé bundið gengi erlends gjaldeyris, og þetta á sjálfsagt af hálfu hæstv. ríkisstj. að vera tilraun til þess að gefa sparifjáreigendum nokkra tryggingu í dýrtíðarflóðinu. En eins og hv. frsm, meiri hl. tók mjög réttilega fram, þá er þetta algerlega ófullnægjandi lausn á verðtryggingarmálinu, eins og hann orðaði það. Og þetta er vissulega mjög ófullnægjandi lausn. Seðlabankinn hefur að vísu vissar ástæður til þess að vilja haga málunum þannig, vegna þess að hann getur litið á þann gjaldeyrissjóð, sem hann á, sem baktryggingu þessara bréfa, en gjaldeyrissjóðurinn mundi að sjálfsögðu hækka í verði í krónutali, ef af gengislækkun leiddi hækkun verðs á þessum bréfum. En fyrir sparifjáreigandann er hér ekki um mikla vörn að ræða. Hér hefur ekki verið breytt gengi um allmörg ár, þó að dýrtíðarflóðið hafi verið stórfellt. Og fyrir þá dýrtíðaraukningu lengi eigandi bréfa, slíkra sem hér um ræðir, ekki neinar bætur. En hins vegar er rétt að gera sér það ljóst, að á meðan ekki er neinnar annarrar verðtryggingar völ en þessarar gengistryggingar, sem hér er boðið upp á, þá er það mjög trúlegt, að sparifjáreigendur tækju þessa tryggingu þrátt fyrir allt fram yfir enga. En með því að leggja til, að Seðlabankinn fái einkarétt til útgáfu á slíkum bréfum, hafa menn væntanlega gert sér ljóst, að vegna þess, hvað þörfin fyrir einhverja verðtryggingu, hvað ófullkomin sem hún er, er orðin mikil, þá gæti slíkt fyrirkomulag sem hér er lagt til leitt til útstreymis eða a.m.k. minnkandi sparifjársöfnunar í viðskiptabönkum og sparisjóðum. Hv. frsm. meiri hl. tók mjög undir það í framsöguræðu sinni, að okkur væri nauðsynlegt að verðtryggja sparifé. Og hann notaði þau orð, að honum væri ekki launung á því, að hann teldi þá þáltill., sem þm. Framsfl. hafa flutt um það mál hér á hv. Alþ., vera mjög athyglisverða. En hann harmaði það aðeins, hversu seint hún væri fram komin, auk þess hlyti athugunin að taka tíma og þess vegna gæti þetta ekki verið lausn í þeim vanda, sem kallaði að hæstv. ríkisstj. nú einmitt þessa stundina. Þegar hv. frsm. meiri hl. kvartar yfir því, að þessi till. sé svo seint fram komin á þinginu, mætti kannske minna á það, að hún mun þó líklega hafa legið eina tvo mánuði hér fyrir hv. þingi eða jafnvel meira, ég þori ekki að fara með það nákvæmlega. En hitt þori ég að fullyrða, að hún hefur legið fyrir tveimur þingum áður. Hún hefur legið fyrir tveimur þingum áður, án þess að hv. frsm. meiri hl. legði krafta sína fram, svo að nægði, til þess að fá félaga sína til að samþykkja hana. Það er þess vegna alveg óþarft að kvarta yfir því, að hún sé seint fram komin á þessu þingi. Þessi till. er búin að liggja fyrir í mörg ár. Ég vil lýsa þeirri skoðun okkar, sem stöndum að nál. minni hl., að það sé ekki hlutverk Seðlabankans að keppa við viðskipabankana og sparisjóðina um spariféð, hvorki með því að rífa það af þeim með ráðstöfunum löggjafans né heldur með því að afla sér einkaaðstöðu til þess að taka á móti peningum til ávöxtunar með þeim hætti, sem gera má ráð fyrir að almenningi muni þykja einna skástur af þeim, sem hann á völ á nú á næstunni. Okkur er þess vegna algerlega ómögulegt að fallast á þennan þátt frv. eins og hinn fyrri, og við leggjum til, að í staðinn sé undinn að því bráður bugur að taka verðtryggingarmálin fastari tökum á breiðari og almennari grundvelli: Það virðist ljóst, að bæði meginatriði þessa frv. miða að því, að Seðlabankinn fari í veigamiklum atriðum inn á starfssvið viðskiptabankanna, og það liggur við, að manni finnist, að vantraust hæstv. ríkisstj. á bönkum og sparisjóðum í landinu sé svo mikið, að hún stefni að því að láta Seðlabankann smátt og smátt taka við allri starfsemi þeirra. Nú er það að vísu ærið umhugsunarefni, að bankakerfið í okkar litla þjóðfélagi er orðið feikilega viðamikið og auk Seðlabankans eru hér 3 ríkisbankar, sem starfa sem viðskiptabankar, 3 einkabankar með mikinn fjölda útibúa, fjöldi sparisjóða og þar að auki fjórði bankinn, sem er þó ekki beinlínis viðskiptabanki, heldur framkvæmdabanki. Ef það er ætlunin, að Seðlabankinn geri þessar stofnanir óþarfar og komi algerlega í þeirra stað, - það má sjálfsagt færa ýmis rök fyrir því, að það sé hentugt, það má líka færa rök gegn því, - en ef það er það, sem fyrir mönnum vakir, þá er bezt að snúa sér að því viðfangsefni að kanna það. Ef menn vilja breyta uppbyggingu bankakerfisins algerlega, þá er bezt að snúa sér að því að kanna það á breiðum almennum grundvelli, í stað þess að láta Seðlabankann vera smátt og smátt að seilast inn á svið þessara stofnana. Hlutverk Seðlabankans er í rauninni mjög skarplega ákveðið í lögunum um Seðlabankann. 3. gr. þeirra 1., sem ég ætla að leyfa mér að vitna til, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar þannig: „Hlutverk Seðlabankans er: 1) Að annast seðlaútgáfu og vinna að því, að peningamagn í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt, miðað við það, að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt. 2) Að efla og varðveita gjaldeyrisvarasjóð, sem nægi til þess að tryggja frjáls viðskipti við útlönd og fjárhagslegt öryggi þjóðarinnar út á við. 3) Að kaupa og selja erlendan gjaldeyri, fara með gengismál og hafa umsjón og eftirlit með gjaldeyrisviðskiptum. 4) Að annast bankaviðskipti ríkissjóðs og vera ríkisstj. til ráðuneytis um allt, sem varðar gjaldeyris- og peningamál. 5) Að vera banki annarra banka og peningastofnana og hafa eftirlit með bankastarfsemi og stuðla að heilbrigðum verðbréfa- og peningaviðskiptum. 6) Að gera sem fullkomnastar skýrslur og áætlanir um allt, sem varðar hlutverk hans. 7) Að annast önnur verkefni, sem samrýmanleg eru tilgangi hans sem seðlabanka.“ Hér eru það auðvitað 1. og 2. tölul., sem mestu máli skipta. Og ef við lítum nú á ástand íslenzkra efnahagsmála í dag, þá geri ég ráð fyrir því, að menn geti orðið sammála um það, stjórnarliðarnir hv. líka, að Seðlabankanum hafi ekki tekizt allt of vel að gegna þessu hlutverki sínu. Ég vil þó ekki láta hjá líða að vekja athygli á því, að hér er ekki við stjórn Seðlabankans að sakast. Þau örlagaríku mistök, sem hafa orðið í stjórn efnahagsmála undanfarin ár, eru pólitísk, og Seðlabankinn hefur ekki haft skilyrði til þess að ráða við þau vegna ákvæða 4. gr. seðlabankal., sem fær ríkisstj. öll völd í hendur yfir bankanum, en 4. gr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstj. og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstj. að ræða, er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því, að sú stefna, sem ríkisstj. markar að lokum, nái tilgangi sínum.“ Þannig er seðlabankastjórn rétt að kvaka, en heldur ekki meir. Þegar við hugleiðum þetta hlutverk Seðlabankans, hljótum við að komast að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki samrýmanlegt hlutverki hans sem þjóðbanka að heimta fé af viðskiptabönkum og sparisjóðum til þess að taka að sér hlutverk þeirra. Við höfum, framsóknarmenn, ekki haldið því fram, að einhver sparifjárbinding á vegum Seðlabankans geti ekki verið réttlætanleg, þegar svo ber undir. En hún getur þó því aðeins verið það, að það sé í fyrsta lagi nauðsynlegt til þess að afla fjár til verkefna, sem eru þjóðarnauðsyn, og í öðru lagi, að það verkefni liggi utan eðlilegs starfssviðs viðskiptabanka og sparisjóða. Í þessu sambandi má nefna dæmi eins og þau, þegar Seðlabankinn leggur fram fé til eða stuðlar að íbúðarbyggingum, sem er auðvitað þjóðfélagslegt verkefni að koma áfram, eða sérstaklega þó t.d. raforkuframkvæmdum eða öðrum nauðsynlegum framkvæmdum í þágu alþjóðar eða uppbyggingu á vegum atvinnuveganna. Bönkunum og sparisjóðunum veitir ekki af því, og alveg sérstaklega ekki viðskiptamönnum þeirra, að innlánsfé þessara banka sé í umferð, til þess að þessir bankar geti gegnt hlutverki sinu og skyldum sínum gagnvart atvinnuvegunum, að veita þeim nauðsynleg rekstrarlán. Þess vegna höfum við framsóknarmenn lagt til, að sparifjárbindingunni yrði hætt í því formi, sem hún er, enda er þetta, eins og fram kom í grg. með frv., ekki annað en peningar viðskiptabankanna og sparisjóðanna, sem eru notaðir til þess að taka að sér hlutverk þeirra, ganga inn á þeirra svið. Þess vegna leggjum við til, að sparifjárbindingunni verði hætt í því formi, sem hún er, og Seðlabankinn aðstoði eftir föngum viðskiptabankana á þann hátt, sem áður var, að hann leggi fram fé, eftir því sem hann hefur tök á, af öðru ráðstöfunarfé en því, sem tekið er af viðskiptabönkunum sjálfum. Við gerum okkur það hins vegar ljóst, að til þess að bankakerfið yfirleitt geti gegnt hlutverki sínu, þarf sparifjárforði þjóðarinnar að aukast, eins og ég gerði grein fyrir áðan. Það vinnst ekkert við einhverjar hókus-pókus tilfæringar milli bankanna innan kerfisins, það eykur ekki ráðstöfunarféð um einn eyri, og mér virðist vera rétt að benda á það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er líklegra til þess, ef það verður að lögum, að minnka sparifjáraukninguna heldur en auka hana. Og það er vegna þess, að með þessu frv. eru sparifjáreigendur að mjög verulegu leyti sviptir ákvörðunarvaldi um það, í hvaða banka þeirra fé er ávaxtað, en það hugsa ég, að flestir hv. þm. geri sér ljóst, að er nokkurt atriði í sambandi við sparifjármyndunina, að menn viti, hvar þeir geyma peninga sína, og ráði því sjálfir. Við teljum það ekki vera verkefni Seðlabankans að vera að ráðsmennskast í því, hvar Jón Jónsson vill ávaxta sparifé sitt. Við teljum það vera veigamesta hlutverk Seðlabankans nú að vinna að því að koma í veg fyrir áframhaldandi óheillaþróun í verðlags- og dýrtíðarmálum, sem ríkt hefur á stjórnartímabili hæstv. núv. ríkisstj., raunar ekki í fyrsta sinn að vísu, en það hefur þó aldrei verið eins og nú, dýrtíðarflóðið, sem yfir okkur hefur gengið. Það er veigamesta verkefni Seðlabankans að vinna að því að stemma stigu við þessari verðlagsþróun, en það er einmitt um leið fyrsta forsenda þess, að sparifjáraukningin geti verið viðunandi, að dýrtíðin sé hamin. Það var liður í stefnu núv. hæstv. ríkisstj. að stórhækka vexti, og það var sagt, að með því mundu sparifjáreigendur loksins fá fullnægt öllu réttlæti. En hlutur þeirra hefur aldrei verið lakari en á undanförnum árum. Þetta kemur til af því, að fyrir sparifjáreigendur skipta nafnvextir bankanna ekki miklu máli. Það, sem máli skiptir fyrir þá, er, hvort þeir geti fengið sömu verðmæti út úr bönkunum aftur eftir nokkur ár og þeir lögðu inn í þá. Það eru raunvextirnir, sem þeir fá, sem skipta þá máli. Háu vextirnir hafa önnur áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar en að auka sparifjármyndunina. Þeir eru stórfelldur þáttur í þeirri dýrtíð, sem hér hefur ríkt. Þetta höfum við rætt svo oft, að ég skal ekki fara frekar út í það núna, en það liggur ljóst fyrir, að á undanförnum 4 árum hefur vöruverð og þjónustuverð í landinu aukizt milli 80 og 90%, en almennar launahækkanir munu hins vegar nema um 55%. Hlutur launþeganna í heildarafla þjóðarinnar hefur farið minnkandi. Hvert hefur mismunurinn farið? Hann hefur fyrst og fremst farið í aukinn fjármagnskostnað. Það er fyrst og fremst aukinn fjármagnskostnaður, sem hefur dælt upp þeirri verðbólgu, sem ætlar allt að kæfa í þessu þjóðfélagi nú. Við framsóknarmenn höfum lagt fram frv. um það, að vextir yrðu lækkaðir, og við höldum því fram og höfum leitt að því rök, að það mundi, ef rétt og vel og skynsamlega væri á haldið, hafa þau áhrif á verðlagið í landinu, að vaxtalækkun, lækkun nafnvaxta bankanna, mundi í rauninni þýða hækkun raunvaxta sparifjáreigendanna. Verðtrygging sparifjárins er nauðsynleg, ekki gengistrygging, eins og við hv. frsm. meiri hl. erum alveg sammála um, að er algerlega ófullnægjandi. Verðtrygging sparifjárins er mikið nauðsynjamál, og verðtrygging þess mundi að sjálfsögðu auðvelda mjög lækkun vaxtanna. Ég geri ráð fyrir því, að ýmsir hv. þdm. hafi fylgzt með því, að á undanförnum árum hafa viðar verið umr. um verðtryggingu sparifjár heldur en bara á Íslandi, þó að engin þjóð í nágrenni okkar hafi haft svipað því eins mikið tilefni til slíkra umr. og við höfum haft. Og ég geri ráð fyrir því, að það séu fleiri en ég, sem hafa tekið eftir því, að þær umr. hafa mjög hnigið í þann farveg, einkum í seinni tíð, bæði í Svíþjóð og Danmörku, að aukin verðtrygging sé rétt leið í þessum efnum til þess að lækka vaxtabyrði atvinnuveganna, og þó hafa vextir í þeim löndum ekki verið svipur hjá sjón við það, sem okkar atvinnuvegir eiga að búa við. Það er ljóst af þeim umr., sem þarna hafa farið fram, að á þeirri stefnu, sem við framsóknarmenn höfum verið að tala fyrir í efnahagsmálum undanfarin 4 ár á hv. Alþingi og annars staðar, er sífellt að vaxa skilningur meðal annarra þjóða, og viss er ég um það, að henni er einnig að vaxa skilningur hér innanlands, þó að hv. þm. stjórnarliðsins haldi áfram að berja höfðum sínum við steininn. Ég skal nú ekki orðlengja þetta, enda orðið framorðið. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til, að þetta frv. verði fellt, og í nál. okkar höfum við hv. 1, þm. Norðurl. e. lagt það til og einnig hitt, að hv. alþm. snúi sér í staðinn að því að afgreiða núna fyrir þinglokin efnahagsmálatill. okkar framsóknarmanna.



Herra forseti. Ég verð að lýsa óánægju minni yfir því, að hæstv. viðskmrh., sem fer með bankamál, skuli ekki hafa verið viðstaddur þessar umr. hér í d. Hann hefur lagt þetta frv. fyrir Alþingi. Hann lagði það að vísu fyrir hér um daginn með stuttri ræðu. Þá gerði ég við 1. umr. málsins ýmsar aths. við þetta frv. og beindi auk þess ýmsum spurningum til hæstv. ráðh. En hæstv. ráðh. var ákaflega hvikull hér í fundarsalnum, á meðan á þeim umr. stóð, og gat ekki gefið sér tíma til að hlusta á það, sem fram fór þá, og því síður að svara þeim fsp., sem til hans var beint. Þetta er náttúrlega alveg ófært og í allan máta óviðeigandi, að okkur sé haldið hér á fundum langt fram á nótt, en hæstv. ráðh., sem ber ábyrgð á málinu og á að koma því fram, skuli ekki sjá sóma sinn í því að vera viðstaddur. Þetta mál er lagt fram mjög snemma Alþingis, mjög snemma þings, og það er búið að velkja því í Nd. mánuðum saman. Svo er það að heita má á síðustu dögum þingsins sem hér upp í Ed., og þá á að gera kröfu til þess, að þetta sé afgreitt með hraða hér og ráðh, gefi sér ekki tíma til þess að fylgja jafnþýðingarmiklu máli eftir og vera til staðar og gefa þm. þær upplýsingar í sambandi við málið, sem þeir óska eftir. Það er á allan hátt tordæmanlegt, og ég vil ekki láta þetta mál fara svo í gegn, að ég geri ekki við það aths., og ég fordæmi þessa starfsaðferð álgerlega. Það á að vera fullt jafnræði með deildunum, og þær eiga að fá jafna aðstöðu til að kanna þau mál, sem fyrir eru lögð. Þetta eru óviðkunnanlegir starfshættir, og þetta eru mjög óskynsamlegir starfshættir. Ég hafði enn við þessa umr. hugsað mér að bera fram nokkrar fsp. til ráðh. og freista þess að reyna að fá svör hans við þeim. Þau svör hefðu m. a. getað ráðið nokkru um það, hvort ég teldi rétt að flytja brtt. um þetta mál. Þegar nú allt er í pottinn búið eins og það er, vil ég leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. og það gefist svo tækifæri til þess að halda henni áfram, þegar hæstv. viðskmrh. hefur tíma og tækifæri til þess að vera hér viðstaddur. Þessum tilmælum vildi ég beina til hæstv. forseta, og þá við ég láta staðar numið, ef við þeim er orðið. Annars get ég náttúrlega haldið áfram hér, ef það þykir heppilegt, þó að það sé tilgangslítið, að ég sé að lesa hér fsp., þegar hæstv. ráðh. ekki er við. Nú vildi ég spyrja hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki verða við þessum tilmælum, því að það getur ekki ýkja mikla þýðingu haft, því að mér sýnist tæplega útlit á því, að hér fari fram atkvgr. hvort eð er í kvöld eða nótt.

Ég hafði nú hugsað mér að ljúka þessari umr., en fresta atkvgr. Þetta er 2. umr. málsins, og gerir hv. þm. sig ekki ánægðan með að flytja þá sína ræðu við 3. umr.?

Nei.

Þá mun ég verða við ósk hv. þm. um að fresta umr.