Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Hannes Jónsson: Ég vildi aðeins beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, hvort honum þætti ekki ástæða til að taka til athugunar þá ósk, er ég bar fram á síðasta þingi og ég endurtek nú, að upp verði tekinn sá háttur um skipun utanríkismálan., að allir þingflokkar eigi fulltrúa í n. og að utanflokkaþm. eigi einnig sæti í henni, eins og var um eitt skeið. Þessum tilmælum mínum var í fyrra vísað til þingflokkanna, en það vafðist alllengi fyrir flokkunum að gefa skýr svör, þar til að lokum meiri hlutinn komst að þeirri niðurstöðu, að þetta væri ekki fært. Nú kann að vera, að stjórnarflokkunum sýnist annað í þessu efni, og vil ég því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri till. mína undir þingheim. 1) Stjarna (*) framan við nafn ræðumanns táknar, að ræðan sé prentuð eftir handriti innanþingskrifara, óyfirlesin af ræðumanni.

Forseti (JBald): Ég get orðið við þessum tilmælum hv.þm. V.-Húnv., og ætla ég, að réttast sé að beina því til þingflokkanna, hvort kosningunni skuli frestað eða hvort þeir eru viðbúnir að svara tilmælum hv.þm.

*Jónas Jónsson: Það framgekk ekki alveg ljóst af ræðu hv.þm. V.-Húnv., hver viðbótin við nefndina átti að vera. Hann talaði um, að allir flokkar og utanflokkamenn ættu að hafa fulltrúa í n., en það kom ekki skýrt fram, hvort hans flokkur átti að fá tvo eða kannske þrjá fulltrúa í n., ef þriðji maðurinn á að skoðast til í flokknum. Ég vil skjóta því til hv.þm. Skagf., hvort hann vilji ekki fallast á, að Sjálfstfl. leyfi Bændafl. að láta varamenn í n. í stað Sjálfstfl.

Hvers vegna að skjóta því til mín?

.

*Ólafur Thors: Ég geri ráð fyrir því, að Sjálfstfl. hafi ekkert við það að athuga, þó Bændafl. eigi fulltrúa í utanríkismálan., en hinsvegar sé ég enga ástæðu til að heiðra hv. 2. landsk. með því að leyfa honum inn í n.

*Hannes Jónsson: Ég vil taka fram, til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég meinti þann eina hv.þm. sem bauð sig fram utan flokka við síðustu kosningar og var kosinn á þing sem slíkur. Sá maður var áður sem slíkur í utanríkismálan., og ég tel það eðlilegt, að hann hafi sömu aðstöðu til þess að taka sæti í n. aftur. Þá var og talið eðlilegt, að n. væri skipuð öllum flokkum, og því fór ég fram á það, að allir flokkar hefðu þar fulltrúa nú.

*Jónas Jónsson: Ég vildi óska eftir því að fá skýrara svar um það frá hv.þm. V.-Húnv., hvort hann ætlast til, að hans flokkur fái einn eða tvo fulltrúa í nefndinni. Það er að heyra, að hann ætlist til, að þeir verði tveir.

*Hannes Jónsson: Hv. þm. S.-Þ. hefir víst ekki tekið vel eftir því, sem ég sagði, ef hann hefir skilið mig svo, að ég ætlaðist til, að Bændafl. fengi tvo fulltrúa í utanríkismálanefnd. Ég tók það fram, að ég ætlaðist til, að Bændafl. fengi einn fulltrúa, og utanflokksþingmaðurinn yrði annar, og þannig yrði fjölgað um tvo menn í nefndinni.

Forseti (JBald): Ef ekki kemur fram tillaga um að fresta kosningunni, mun ég láta hana fara fram.

Það hafa engin mótmæli komið fram gegn minni tillögu

. Ef ekki kemur fram sérstök tillaga um að fresta kosningunni, læt ég hana fara fram.

Ég ber gjarnan fram tillögu um að fresta kosningunni

. Ég skal gera það fyrir hv.þm. að bera upp till. hans.

*Þorsteinn Briem: Það hefir oft komið fyrir, að fjölgað hefir verið í einstökum nefndum hér í hv.Ed. með tilliti til þess að allir flokkar, sem sæti eiga í deildinni, gætu átt fulltrúa í þeim nefndum. Þetta var gert árið 1934, að ég ætla, að því er snertir landbn. Þá var ákveðið að hafa 5 menn í þeirri n. með tilliti til þessa, og síðan hefir d. ákveðið að hafa 5 menn í allshn. af hinni sömu ástæðu. Ég vil því leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, hvort hann vildi ekki leita álits þingflokkanna um það, hvort þeir vildu fallast á, að þessi háttur yrði nú á hafður, með tilliti til þess, að þeim flokkum, sem sæti eiga í d., gæfist kostur á að eiga fulltrúa í þessum tveimur n., landbn. og allshn. Vænti ég, að hæstv. forseti verði við þessum tilmælum mínum.

*Jónas Jónsson: Þetta hefir stundum komið fyrir áður, að fjölgað hefir verið í n., en það er í raun og veru engin ástæða til þess fyrr en séð er, að þessar n. hafi sérstaklega mikið að gera. Og þar sem sá hv.þm., sem talaði, er í svo náinni samvinnu við Sjálfstfl., þá sýnist eðlilegast, að þar sé kosningabandalag á milli, og á þann hátt geti hv.þm. komizt í n. með þeim raunverulega stuðningi, sem hann hefir. Vil ég benda hv. 1. þm. Skagf., sem nú hefir kvatt sér hljóðs, á, að það liggur fyrir vitnisburður frá formanni Sjálfstfl. um það, að hans flokkur beri ábyrgð á því, að þessi nýi flokkur er til. Þess vegna er ekki ástæða til þess að fjölga í n., því hv. 1. þm. Skagf. getur alveg eins óskað eftir því, að hans flokkur fengi fleiri menn í n. af einhverjum ástæðum, sem hann getur rökstutt. Ég álít því, að ekki eigi að fjölga í þessum n. nú, því að það getur alltaf komið til greina seinna, ef stór mál koma fyrir, en aðrar ástæður sýnast ekki nú liggja fyrir hendi.

Magnús Guðmundsson Ég geri ekki ráð fyrir, að Sjálfstfl. hafi neitt við það að athuga, þó að fjölgað verði í þessum tveimur n. Úr því að til eru starfskraftar í hv. d., sem ella verða ónotaðir, finnst mér óráðlegt að taka ekki góðu boði um framlag slíkrar vinnu. En að því er það snertir, að svo náin samvinna sé milli Bændafl. og Sjálfstfl., að það sé hægt að koma þessu fyrir með bandalagi á milli þessara tveggja flokka, þá vil ég segja hv.þm. S.-Þ. það, að mér finnst stjórnarflokkarnir vilja hafa sína umboðsmenn í n., þó að þar sé náin samvinna á milli, og ef hv.þm. S.-Þ. vill líta sér nær, ætti hann að skilja það, að Bændafl. vill hafa sína eigin umboðsmenn í aðalnefndunum. Annars ætla ég ekki út í neitt pólitískt karp við hv.þm. S.-Þ., þó að hann vildi ympra á því. En út af því, að hv.þm. S.-Þ. sagði, að Sjálfstfl. bæri ábyrgð á því, að Bændafl. sé til, þá held ég, að ábyrgðin sé mest hjá hv.þm. sjálfum, sem er svo ráðríkur í sínum flokki, að hann rak þessa menn burt. Hann ætti ekki að kenna öðrum um það, sem er vissulega hans eigin sök. Annars skal ég ekki fara út í að ræða samvinnu milli flokka. Eftir að nú er komin á samfylking milli þriggja flokka hinumegin, þá held ég, að þeir ættu ekki að vera að öfundast yfir því, þó að hinir 2 

*Þorsteinn Briem: Svo var að heyra á hv. formanni Framsóknarflokksins, að hann vildi ekki taka þessi tilmæli mín til greina að svo stöddu. Ég harma það, að hann er því ekki fylgjandi að taka tillit til óska minna nú þegar, en vil vænta þess, að hann við nánari athugun fallist á það. En jafnframt því verð ég að lýsa því yfir, að þau orð, sem hann lét falla um samband Bændafl. við aðra flokka, eru óréttmæt. Sjálfstfl. hefir ekki neitt samband við okkar flokk fremur en aðra flokka, nema það, sem kann að leiða af því, að báðir flokkarnir eru í stjórnarandstöðu. Við Bændaflokksmenn erum alveg sjálfstæður flokkur og munum ekki leita eftir samvinnu við einn flokk fremur en annan, frekar en það, sem málefni standa til í hvert sinn. Ég skal ekki tefja tímann með því að svara órökstuddum getsökum, og vænti þess að fá svör allra flokka um þetta mál.

*Jónas Jónsson: Út af því, sem hv. 1. þm. Skagf. talaði um samfylkingu, sem Framsfl. væri í við tvo aðra flokka, þá vil ég taka það fram, að ég veit ekki, hverjir það eru. Mér er kunnugt um, að við erum í pólitísku samstarfi við þann flokk, sem stendur að ríkisstj. með okkur, en ég hygg, að það sé af ókunnugleika hjá hv.þm., ef hann heldur, að það sé samband á milli Framsfl. og nasista eða kommúnista, eða þeirra flokka, sem standa að hv.þm. Skagf. Aftur á móti er ég hræddur um það, og það kemur ljóslega fram í verkunum, að flokkur hv. 1. þm. Skagf. er í ákaflega nánu sambandi á tvær hliðar, bæði við þá menn, sem nú biðja um liðsauka hér á þingi, og svo við nasista, og vil ég í því efni minna á, að hans látni samherji, Jón heitinn Þorláksson, þakkaði þeim hér á árunum fyrir bandalag og lýsti þeim sem göfugum persónum með hreinar hugsanir. Út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um það, að hann væri ekki í neinum venzlum við Sjálfstfl., þá liggur í því - og eins hjá hv. 1. þm. Skagf. -, að það hafi verið ósatt, sem form. Sjálfstfl. sagði í fyrra, þegar hann játaði það á sig í hv.Nd., að það væri fyrir sinn stuðning og með sínum vilja og vitund, að atkvæði fluttust yfir á þann mann úr Bændafl., sem náði kosningu í héraði, og þannig gaf þessum mönnum tilverurétt á þingi. Þetta er því beinlínis yfirlýsing um það, að hv. form. Sjálfstfl. hafi sagt ósatt í fyrra. En ef formaðurinn (ÓTh) hefir sagt satt, þá er hv. síðasti ræðumaður sprottinn af sömu rót, kominn á þing fyrir þeirra tilverknað, og verður því að skoðast þeirra heimilismaður. Ennfremur vil ég benda hv. 10. landsk, á það, að hv.fyrrv. sýslum. Árnesinga, sem komst inn á þing fyrir sömu greiðasemi hv. form. Sjálfstfl. og hann, kemst ekki í n. og gerir enga tilraun til þess. Ég sé því ekki, að þessi maður (10. landsk.) hafi nokkra frekari ástæðu til að fara fram á sérstakt þingleyfi heldur en hv. 2. landsk. Það er eðlilegt, að þeir sitji við sama borð í lífinu eins og þeir komust inn í þennan pólitíska heim, fyrir allar sömu aðstæður.

*Jón Baldvinsson: Það er aðeins fyrirspurn til hv. 1. þm. Skagf. um það, hvaða þrír flokkar það eru, sem eru í samfylkingu. Það er rétt, að hann leysi frá skjóðunni næst þegar hann stendur upp, svo að það sé alveg bert, við hvaða flokka hann á. En viðvíkjandi eftirgrennslan hv. 10. landsk. um að fjölga í n., þá mun ég sýna mínar undirtektir við atkvgr., ef hæstv. forseti ber það undir atkv. En ég verð að taka undir það með hv.þm. S.-Þ., að mér finnst þetta mál líta dálítið öðruvísi út að því er snertir flokk hv. 10. landsk., eftir að búið er að játa, að hann hefir verið kosinn fyrir tilstilli Sjálfstfl. Ég hefði haft samúð með hv. 10. landsk., ef hann hefði komizt inn á eigin spýtur og væri lítill flokkur, því ég hefi átt við slíkt að búa. En eftir upplýsingum hv. form. Sjálfstfl. er það ekki, þó að það hafi kannske ekki átt að upplýsast. En það varð nú sennilega af því, að honum rann í skap. Ég vil svo vænta þess, að hv.þm. Skagf. upplýsi það, við hvaða flokka hann átti, þegar hann minntist á samfylkinguna.

Magnús Guðmundsson Mér finnst hv. 4. landsk. heimta meira af mér heldur en sjálfum sér. Hann vill ekki svara neinu því máli, sem hér er um að ræða, en segist skuli sýna það við atkvgr. Ég ætla því að fara svipað að og svara honum síðar. Annars þarf hv.þm. ekki að spyrja; hann veit vel, við hvaða flokka ég á, því að hann stendur í fylkingunni sjálfur með báða fætur fjötraða. Þá er það hv.þm. S.-Þ. Hann sagði, að það væri sýnt sambandið í verkunum milli Bændafl. og Sjálfstfl., af því að við vorum að styðja Bændafl. í að koma mönnum í n. Út af þessu vil ég benda á, að ég man þá tíð, er hv. 4. landsk. var hér á þingi einn í flokki.

Ég var flokkur

. Þá hjálpaði ég honum til að komast í n. En nú ætlar hann að setja sig á svo háan hest að líta niður á litla flokka. Það fer illa á því, er menn ofmetnast, ef vel gengur, og nú, þegar hann er orðinn voldugur, ætti hann að minnast sinna fyrri tíma og sýna öðrum sömu sanngirni og honum var sýnd meðan hann var lítilmagni. Hv. þm. S.-Þ. tekur sömu afstöðu til þessa og hv. 4. landsk. En ég vil bara segja honum, að það getur vel komið fyrir, að hann verði fáliðaðri síðar heldur en nú, ef hann á eftir að verða gamall maður - það er reyndar sagt, að hann sé nú þegar orðinn það, en ég vil ekki taka undir það, - og þá getur skeð, að hann vilji gjarnan komast að því að starfa í n. á þingi. Ég álít það ósið að útiloka þá þingflokka frá störfum, sem kunna að vera svo fámennir, að þeir hafi ekki afl til þess að koma mönnum í n. Auk þess er það heimskulegt, því að þeir menn geta engu síður lagt fram góða starfskrafta heldur en þeir, sem eru í stóru flokkunum, þar sem hver liðleskjan á víst að komast í n. En duglegum manni, sem er í litlum flokki, er bægt frá að komast að störfum. Þetta er ranglæti, sem ekki ætti að eiga sér stað.

*Jón Baldvinsson: Mér finnst töluverður munur á því, hvernig við hv. 1. þm. Skagf. ætlum að svara fyrirspurnum. Ég bauðst til að svara fyrirspurn hv. 10. landsk. við opinbera atkvgr. í d., en hv.þm. ætlar að svara minni fyrirspurn einhverntíma síðar, líklega að hvísla því að mér vottalaust, hverjir þessir þrír flokkar eru. Það má því geta nærri, hvað mikla trú hann hefir á þessum dylgjum sínum, úr því að hann vill ekki standa við þær hér á þingi. Annað held ég, að þó að hv.þm. hafi einhverntíma hjálpað mér til þess að komast í n., þá megi líka finna hans atkv., þar sem hann leggur á móti því, að ég komist í n. Hann þarf því ekki að hæla sér mikið. En ég vænti þess, að hv.þm. fari að mínu dæmi og svari minni fyrirspurn opinberlega hér í d., eins og ég býðst til að gera.

*Þorsteinn Briem: Hv. þm. S.-Þ. var eitthvað að orða það, af hvaða rótum Bændafl. væri runninn. En hann misminnti furðulega um það atriði, því að honum má það bezt kunnugt vera, að Bændafl. er sprottinn af Framsfl. Hann er í fyrstunni sprottinn af því, að form. Framsfl. sýndi svo mikinn yfirgang í sínum flokki. Það var þetta, sem var frumrótin að Bændafl. Hirði ég ekki um að fara um það fleiri orðum að þessu sinni. Viðvíkjandi því, sem form. Sjálfstfl. kann að hafa sagt á þingi í fyrra, vil ég taka það fram, að þeim orðum var mótmælt þegar í stað af Bændaflokksmanninum í Nd. Form. Framsfl. virðist líta svo á, að það sé algild regla, að formenn flokkanna eigi atkv. og ráði yfir þeim, en ég skal nú minna hann á dæmi um það, að hún getur brugðizt. Ég hygg, að hann hafi orðið var við, meðal annars við síðustu kosningar, að hann átti ekki yfir þeim mönnum öllum að ráða, sem höfðu greitt hans flokki atkv. við næstu kosningar þar á undan. Það má vel vera, að ýmsir fyrrv. sjálfstæðismenn hafi kosið frambjóðendur Bændafl. við síðustu kosningar, en ég get fullvissað form. Framsfl. um það, að það voru miklu fleiri fyrrv. framsóknarmenn, sem kusu Bændafl., og það er ekki ólíklega til getið, að þeir verði jafnvel fleiri við næstu kosningar.

*Jónas Jónsson: Þetta er nú farið að verða nokkuð guðfræðilegt spursmál um uppruna hins svokallaða Bændaflokks. Ég ætla ekki að fara að ræða um meyjarfæðingarspursmálið við þennan sprenglærða guðfræðing, enda þótt hægt væri, í sambandi við flokkslegan uppruna þessa hv.þm. Ég álít, að það sé ekki hægt að rekja þá sögu lengra en til síðustu kosninga. Um það, hvernig hv. 10. landsk. komst á þing í þetta skipti, liggur fyrir ómótmæltur vitnisburður hv.þm. G.-K., þar sem hann lýsir á sínar herðar ábyrgðinni á því að hafa gefið þessum flokki tilverurétt. Hv. þm. G.-K. hefir þess vegna beinlínis gengizt við króanum.

En móðernið, er það ekki Framsókn?

Nei, það var fullkomlega eingetið. En af framkomnum upprunaskírteinum sé ég ekki annað en að það sé ómögulegt að verða við þessari ósk hv. 10. landsk. Það getur hinsvegar komið til mála að bæta mönnum við vegna sérstakra verðleika, en ég efast um, að hv.þm. geti nokkuð frekar flotið á því.

*Þorsteinn Briem: Formaður Framsfl. komst ekki hjá því að játa móðerni síns eigin flokks að Bændafl. Hann var eitthvað að tala um meyjarfæðingu, en var þó jafnframt að tala um Sjálfstfl. sem föður Bændafl.

Hvernig er það í guðfræðinni?

Ég ætla ekki að ræða hér nein sérstök guðfræðispursmál við hv.þm. S.-Þ. En ef hv.þm. óskar eftir að ræða einhver sérstök guðfræðispursmál, skal ég taka þátt í umr. um þær á öðrum stað. Ég geri ráð fyrir, að honum gefist þá kostur á að vinna til verðlauna, sem samfylkingarflokkur hans hefir heitið honum fyrir tiltekið guðfræðispursmál. Annars geri ég það ekki ótilneyddur að fara út fyrir efnið, sem til umr. er. Ég vænti þess, að forseti láti greiða atkv. um það, hvort á að verða við beiðni minni eða ekki.