Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti skýra frá því að síðar í dag mun fara fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 2. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar. Umræðan fer fram samkvæmt síðari mgr. 50. gr. þingskapalaga og er um stöðu íslensks landbúnaðar með tilliti til þróunar viðræðna um nýjan GATT-samning o.fl. Það er gert ráð fyrir að þessi umræða hefjist um eða upp úr kl. 3.

Herra forseti. Með hækkandi sól er þess von að dagsbirtan nýtist betur til þingstarfa en var í þeim seinasta mánuði og þess er að vænta að hæstv. forseti hafi haft ráðrúm til að hugsa það mál til þrautar yfir hátíðarnar hvenær ætlunin væri að halda áfram umræðum um skýrslu Byggðastofnunar. Ég minnti hæstv. forseta á að þeirri umræðu er ólokið. Málið er á forræði hæstv. forsrh. og skildi ég það nokkuð vel að hann mundi ekki leggja mikið kapp á að ýta því máli áfram þegar mörg önnur mál voru á dagskrá. En forseti tók vel þeirri málaleitan minni í desember að hugleiða hvenær rétt væri að þetta mál kæmi á dagskrá og þar sem ég tel að sú hugleiðsla hafi nú farið fram þætti mér mjög vænt um ef það yrði upplýst hvenær því það má öllum ljóst vera að þegar svo langt líður á milli kallar þetta á að menn athugi að nokkru hvað rætt hefur verið þegar þeir hefja að nýju máls um þetta málefni.

Vegna þessarar fyrirspurnar hv. 2. þm. Vestf. til forseta um hennar hugleiðslu um ákveðin mál getur hún svarað því til að hún hefur vissulega hugleitt hvenær þessi umræða mætti fara fram, en eins og á stendur nú er forseta þröngur stakkur skorinn með mál sem tekin verða til umræðu þessa daga þar sem samið var um að ræða ákveðin frumvörp. Það er því ljóst að ekki getur orðið um það að ræða að taka byggðamálin til umræðu þessa dagana sem við erum að ljúka umræðum um þau mál sem samið var um að afgreiða á fyrstu dögum á nýju ári. En strax þegar þing kemur saman, eftir að gert hefur verið hlé, sem verður væntanlega í byrjun febrúar, vill forseti gjarnan taka þetta mál upp til alvarlegrar íhugunar og geta þá svarað því og dagsett hvenær málið megi koma til umræðu. Og væntir forseti að hv. 2. þm. Vestf. taki þetta svar gott og gilt þó kannski sé það ekki mjög tímasett.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir hið efnislega svar sem hér var gefið. Ég skil það svo að hér séu ákveðin mál sem ætlunin sé að ræða og að þeim frágengnum megi gera ráð fyrir að þetta mál fari á dagskrá. Ég mun ekki gera athugasemd við það. En hitt finnst mér mjög óeðlilegt ef þingið verður sent aftur heim og þetta mál órætt. Það tel ég eiginlega ekki ásættanlegt og bið hæstv. forseta að hugleiða hvort ekki hljóti að vera eðlilegt að menn starfi þar til búið er að afgreiða það sem nauðsynlegt er að afgreiða í þinginu eins og t.d. að ljúka þessari umræðu. Blasi svo verkefnisleysi við þinginu mun ég að sjálfsögðu ekki gera athugasemdir við það að menn geri hlé, en ég er ekki búinn að sjá að það blasi neitt verkefnaleysi við þinginu og þess vegna finnst mér mjög undarlegt ef menn telja að nú sé skynsamlegt í upphafi ársins að skipuleggja það að senda þingið aftur heim. Ég minni á að miklar tafir eins og Norðurlandaþing hafa löngum orðið til þess að setja hér margt úr skorðum og er ákaflega hæpið að það sé í anda lýðræðisins að starfa á þann hátt að það sé nauðsyn að senda þingið heim. Til þess að gera hvað? Til þess að ríkisstjórnin hafi þá vinnufrið fyrir þinginu? Er það hugsunin? Ef það er aðgerðarleysi og ekkert hér að gera horfir málið allt öðruvísi við. En annars hlýt ég að spyrja: Er ekki eðlilegt að sú ákvörðun að senda þingið heim verði tekin til umfjöllunar með stjórn og stjórnarandstöðu og metin út frá því hvort um verkefnisleysi hjá þinginu er að ræða?

Forseti vill upplýsa hv. 2. þm. Vestf. um að það er einmitt verið að vinna að því að endurskoða starfsáætlun þingsins eins og gera á um þetta leyti og verður fjallað um það á fundum með formönnum þingflokka þegar sú endurskoðun starfsáætlunar liggur fyrir sem verður væntanlega í þessari viku. Forseti minnist þess að hafa einmitt getið sérstaklega um það á fyrsta fundi í gær og væntir þess að þetta séu nægar upplýsingar fyrir hv. þm. á þessu stigi málsins.

Hæstv. forseti. Það verður víst að vera um þingsköp, en það sem ég ætlaði að spyrja hæstv. forseta um er hvað áformað er með umræður um 1. dagskrármálið, frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1992, í ljósi þess að það var á dagskrá efh.- og viðskn. í morgun og þar voru lagðar fram allviðamiklar brtt. við frv. sem hér liggur fyrir sem í sumum tilvikum breyta í grundvallaratriðum efni frv. og/eða þeim brtt. sem áður höfðu verið lagðar fram af meiri hluta efh.- og viðskn. Hér er á ferðinni útfærsla á nýjum, að því er okkur skilst, ákvörðunum eða áformum hæstv. ríkisstjórnar í ýmsum veigamiklum atriðum sem snerta efni þessara ráðstafana í ríkisfjármálum og hefur þegar sumt orðið þar fréttaefni, svo sem útfærsla á skerðingu ellilífeyris og örorkubóta, sérstakt ákvæði um nýja eftirlits- eða lögreglumenn á fjármálasviðinu sem ríkisstjórnin hyggst afla heimilda fyrir í lögum að senda inn í stofnanir á árinu og taka fjármálalegt forræði þar með í sérstakan farveg í slíkum tilvikum af viðkomandi forstöðumönnum eða stjórnum að því er best verður séð og fleira mætti nefna sem ég ætla ekki að rekja hér. En ég held að óhjákvæmilegt sé að það verði rætt hvernig hæstv. forseti hyggst þá halda á umræðum um þetta mál í ljósi þessarar stöðu. Efh.- og viðskn. gat að sjálfsögðu einungis farið lauslega yfir þessar brtt. og rætt í sinn hóp hvernig vinnunni að málinu yrði síðan hagað á næstunni, hverjir yrðu kvaddir til viðtals um skoðun á þessum málum o.s.frv. Með öðrum orðum, hæstv. forseti, það sem ég er að segja er að þetta mál er nú til umfjöllunar og vinnslu í efh.- og viðskn. og í því ljósi tel ég það satt best að segja ekki skynsamlega verkstjórn að halda áfram umræðum um það hér á grundvelli þá þegar úreltra ákvæða í sumum tilvikum og án þess að dagsins ljós hafi litið í þinginu nýjar ákvarðanir og nýjar hugmyndir um veigamiklar breytingar á dagskrármálinu. Fljótt á litið sýnist mér einboðið að fresta þessari umræðu um sinn og halda henni ekki áfram fyrr en niðurstaða er komin á vinnuna í efh.- og viðskn. og endanlegar brtt. hafa verið lagðar fram. Annað held ég að sé satt best að segja tímasóun eða a.m.k. ekki skynsamleg verkstjórn. Ég vildi beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forseta að það yrði athugað m.a. í samráði við hv. starfandi formann efh.- og viðskn. hvernig hann vill standa að þessu og aðrir sem málið varðar.

Forseta hafði ekki borist ósk um að fresta umræðu um þetta mál en skilur vel það viðhorf sem fram kom í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. og telur í sjálfu sér ekki óeðlilegt að umræða um þetta mál verði látin bíða ef nefndin er að fjalla um þær breytingar sem væntanlegar eru. En forseti vill gjarnan minna á að þetta mál var í miðri umræðu og nokkrir á mælendaskrá er afgreiðslu þess var frestað fyrir jól og síðar var gert samkomulag við formenn þingflokka um að þetta mál yrði einmitt á dagskrá í dag. Forseti reynir að standa við samkomulag sem gert er og haga sér samkvæmt því. Hér er einnig á dagskrá annað mál, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins, sem reyndar var ekki gert ráð fyrir að yrði tekið til umræðu í dag. En ef ekki verða gerðar athugasemdir við það er forseti tilbúinn að taka það mál fyrir þannig að það yrði þá mælt fyrir nefndarálitum í því máli í stað þess að taka fyrir ráðstafanir í ríkisfjármálum. En nú hefur kvatt sér hljóðs hv. 1. þm. Austurl. um gæslu þingskapa og vill forseti gjarnan heyra hvað hann hefur að segja í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég get mjög vel skilið að forseti vilji halda áfram umræðum um 1. dagskrármálið. Hitt er svo annað mál að okkur var engan veginn ljóst að svo viðamiklar brtt. yrðu lagðar fram í þessu máli og kemur í ljós að málið hefur verið nokkuð unnið meðan þing hefur ekki starfað. En mér finnst með öllu óeðlilegt að ræða málið fyrr en efh.- og viðskn. hefur fengið ráðrúm til að ræða við ýmsa aðila um það og ég sé ekki betur, virðulegi forseti, en það muni taka nokkurn tíma og má í reynd segja að þing hafi verið kallað heldur fljótt saman miðað við þann undirbúning sem ríkisstjórnin hefur haft í frammi. Að því er varðar Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins hafði ég ekki gert ráð fyrir að það mál yrði til umræðu í dag. Okkur er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að fara í það mál ef okkur vinnst einhver tími til að sækja skjöl okkar, en ég vissi ekki betur en hér stæði til að fara í utandagskrárumræðu og vildi því spyrja hverju það sætir að ekki er hægt að byrja á þeirri utandagskrárumræðu því mér skilst að þar muni allmargir þingmenn ætla að tala, en að lokinni þeirri umræðu fyndist mér eðlilegt að taka Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins fyrir. En mér finnst nokkuð óþægilegt að byrja á því nú þegar miðað við að við höfum ekki fengið beint viðvörun um það.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra orða sem hafa fallið hér um vinnuna sem á sér stað í efh.- og viðskn. skal ég staðfesta að þangað hafa borist brtt. við ráðstafanir í ríkisfjármálum sem eru til skoðunar í nefndinni og við höfum setið þar á rúmlega tveggja stunda fundi í morgun og munum væntanlega hefja fund klukkan níu í fyrramálið. Nú er það svo að þau þrjú mál sem við komum saman til þings til að fjalla um eru ráðstafanirnar, Hagræðingarsjóður og lánsfjárlög. Tvö af þessum málum heyra undir efh.- og viðskn. Ég hef auðvitað miklar vonir um að við komumst vel áfram í vinnunni í fyrramálið um breytingar á lánsfjárlögum og breytingar á ráðstöfunum í ríkisfjármálum, en mér sýnist samt nokkuð ljóst að það geti rekist á þörf nefndarmanna fyrir fund. Þá vil ég upplýsa að nefndarmenn í efh.- og viðskn. hafa verið ákaflega liprir að sækja fundi, t.d. fyrir jól, á þeim tímum sem við höfum getað fundið lausa. En ég óska eftir því að geta rætt það við forseta í framhaldi af þessari umræðu hvort hugsanlegt sé að hnika til dagskrá þingfunda svo að meira rúm gefist fyrir fundi í efh.- og viðskn. þannig að við lendum ekki í árekstrum eins og hér koma greinilega upp.

Hæstv. forseti. Ég get vel tekið undir þær óskir sem fram hafa komið hjá tveimur hv. stjórnarandstæðingum um að umræðu um þetta mál verði frestað þar sem það er enn til vinnslu í nefnd. En það er ekki þess vegna sem ég kveð mér hljóðs um þingsköp. Það er vegna þess samkomulags sem gert var milli stjórnar og stjórnarandstöðu áður en þingið fór í jólafrí og gert var um þá viku sem nú stendur yfir. Þannig er mál með vexti að ég bjó mig undir að mæta á fundi í morgun á reglubundnum fundartíma hjá allshn., kl. 8.15, og fór sérstaklega fram á það ítrekað í gær að sá fundur yrði haldinn, en við þeirri ósk var ekki orðið og fundurinn var afboðaður. Sú afboðun var rökstudd á þann veg að það hefði verið hluti af samkomulagi, sem stjórnarandstaðan og stjórnarflokkar hefðu gert, að hér yrðu aðeins fundir í þeim nefndum sem þau mál sem nú eru á dagskrá heyra undir. Ég heyri annað úr herbúðum stjórnarandstöðunnar, að slíkt samkomulag hafi alls ekki verið gert og að nefndir þingsins ættu að starfa eðlilega sem áður. Til þess að fá þessi mál á hreint óska ég eftir því að hæstv. forseti útskýri fyrir þinginu í hverju samkomulagið felst, hvort það er raunverulega meiningin að almenn nefndarstörf falli niður eða ekki. Í framhaldi af því bendi ég á að bæði landbn. og utanrmn. hafa verið að halda fundi þannig að það lítur ekki út fyrir að alls kostar séu rétt þau rök sem voru færð fyrir því að hv. allshn. fékk ekki að halda fund. Ég óska því eftir því, hæstv. forseti, að það verði útskýrt úr forsetastól í hverju samkomulagið fólst.

Samkomulag það sem gert var á milli stjórnar og stjórnarandstöðu fyrir jólahléið fjallaði ekki um nefndarstörf. Það getur forseti upplýst. Forseti hefur áður upplýst og ætlaði að svara hv. 1. þm. Austurl. því, upplýsti það í upphafi fundar, kannski hefur hv. þm. ekki verið kominn, að utandagskrárumræða hæfist kl. 3. Það er búið að ákveða þann tíma og forseti telur að það sé af ýmsum ástæðum rétt að halda sig við þá tímasetningu. Þess vegna verður 1. dagskrármálið ekki tekið fyrir þar sem hér hefur komið fram sá vilji að þeirri umræðu verði frestað á meðan fjallað er um það mál frekar í nefnd. Verður þá tekið fyrir 2. dagskrármálið og væntir forseti þess að ekki komi fram athugasemdir frá formönnum þingflokka þrátt fyrir að það hafi verið samkomulag um að taka það mál ekki til umræðu fyrr en á morgun.

Virðulegur forseti. Ég vil á engan hátt tefja þingstörf, en ég hafði getið þess að ég væri ekki undir það búinn að hefja þessa umræðu nú þegar. Það má vel vera að frsm. meiri hluta þurfi að ræða alllengi um málið, en ég bendi á að hæstv. sjútvrh. er ekki viðstaddur og ég spyr: Hefur hann verið látinn vita af þessari breytingu? Því að ég tel alveg útilokað að ræða þetta mál að sjútvrh. fjarstöddum. Ég vænti þess hins vegar að flestir nefndarmenn sjútvn. séu í þinginu, en ég veit ekki til þess að þeim hafi sérstaklega verið gert viðvart um það sem ég tel nánast nauðsynlegt áður en umræðan byrjar og vildi fara þess á leit að það sé gert eitthvert hlé á fundinum.

Það er greinilegt að það er ástæða til að gera stutt hlé á þessum fundi og verður það gert og fundinum frestað. --- Fundarhlé.

Nú hefst utandagskrárumræða að beiðni hv. 2. þm. Suðurl. um stöðu íslensks landbúnaðar með tilliti til þróunar viðræðna um nýjan GATT-samning o.fl. Þessi umræða fer fram samkvæmt síðari mgr. 50. gr. þingskapalaga sem þýðir að málshefjandi og ráðherra mega eigi tala lengur en 30 mínútur og aðrir þingmenn og ráðherrar eigi lengur en 15 mínútur í senn og enginn má tala oftar en tvisvar.

Hæstv. forseti. Fyrir um það bil mánuði óskaði ég eftir því við hæstv. landbrh. að hann gæfi þinginu munnlega skýrslu um horfur fyrir íslenskan landbúnað með tilliti til þeirrar stefnu sem GATT-viðræðurnar um landbúnað voru þá að taka. Þrátt fyrir góðar undirtektir í fyrstu varð ekki af því og skýringin sem var gefin var sú að ekkert frásagnarvert væri að gerast en hæstv. utanrrh. mundi leggja fram skýrslu um málið. Hæstv. utanrrh. lagði rétt fyrir jólin plagg á borð þingmanna sem bar þetta nafn. Það er ekki merkt sem þingskjal og því ekki hægt að óska eftir umræðum um það samkvæmt þingsköpum. Til þess að fá fram viðhorf hæstv. landbrh. og svör hans við nokkrum spurningum hef ég því talið óhjákvæmilegt að óska eftir þessari umræðu utan dagskrár og vil ég þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa hana. GATT-samningaviðræðurnar hafa staðið í allmörg ár, en þær strönduðu í árslok árið 1990. Ástæðan var þá fyrst og fremst ágreiningur um landbúnaðarmál og þá sérstaklega milli Bandaríkjanna annars vegar og Evrópubandalagsins hins vegar, en það má segja að þar sé a.m.k. forustan fyrir þær fylkingar sem fyrst og fremst hafi tekist á um þetta og þeirra hagsmunir virðast ráða þar mest ferðinni. Þessar viðræður voru svo teknar upp að nýju þegar kom fram á síðasta ár og þá um landbúnaðarmálin sérstaklega undir forsæti Arthurs Dunkels sem er framkvæmdastjóri GATT, en hann tók að sér formennsku í samninganefndinni. Hann reyndi að koma hreyfingu á málið með því að bera fram hugmyndir um mjög breyttan grundvöll frá því sem áður hafði verið rætt um og þegar kom fram í byrjun desembermánaðar sl., um mánaðamótin þá, var komin nokkuð skýr mynd af því í hverju þetta fólst. Stærsta breytingin frá því sem áður hafði verið rætt um var sú að horfið skyldi algerlega frá öllum magntakmörkunum á innflutningi búvara, en í staðinn yrði heimilt að leggja á innflutningsgjald, svokallað tollaígildi. En þó skyldi vera skylda að flytja inn 3% af neyslu hverrar tegundar að magni og það hækkað upp í 5% á nokkrum árum. Þetta kom m.a. fram í þeirri skýrslu sem hæstv. utanrrh. lagði á borð þingmanna og ég gat um áður. Þar kemur einnig fram að mikil áhersla sé lögð á að hraða þessum samningaviðræðum sem mest og talið líklegt að þeim muni ljúka fyrir jól. En það var augljóst að þarna var mjög breytt um frá þeim hugmyndum sem Íslendingar höfðu um nýja GATT-samninga og ákvæði sem var íslenskum landbúnaði ákaflega hættulegt. Þess vegna lagði Stéttarsamband bænda fram nokkra minnispunkta þar sem lögð var áhersla á breytingar sem nauðsynlegt væri að koma inn í þessar umræður til þess að hægt væri að una við niðurstöðuna því að það var talið mikilvægt að geta komið á framfæri athugasemdum áður en viðræðunum lyki í desembermánuði. Þetta kemur m.a. fram í minnisblaði sem ég hef frá norsku bændasamtökunum þar sem þau segja að það væri óverjanlegt og ómögulegt að setja fram skilyrði á lokastigi sem ekki væri búið að gera skýrt grein fyrir í umræðum áður. Í þessu norska minnisblaði kemur líka fram, þar sem Norðmenn eru mjög áhyggjufullir um þá stefnu sem málin eru að taka, að þeir séu að leita eftir samstöðu annarra landa til að fá þau í lið með sér til að hafa áhrif á gang mála þannig að fram kæmu önnur viðhorf en þau sem stóru aðilarnir, Evrópubandalagið og Bandaríkin, hafa í forustu fyrir stórútflytjendurna. Það var af þeim sökum sem Kanadamenn tóku sig saman ásamt nokkrum öðrum þjóðum, þar á meðal Norðmönnum, um að flytja fyrirvara eða athugasemd sem m.a. fól í sér að þeim löndum sem væru nettóinnflytjendur að landbúnaðarvörum væri heimilt að setja á magntakmarkanir, sérstaklega þar sem framleiðslutakmarkanir væru innan lands. Því hlaut það að vera Íslendingum ákaflega mikilvægt að tillit yrði tekið til slíkra sjónarmiða. Af einhverjum ástæðum sem erfitt er að skilja kaus íslenska sendinefndin ekki að gerast flutningsaðili með Kanada, Noregi og fleiri þjóðum um svona athugasemd og það fór því svo að þessum viðræðum var slitið 18. des. án þess að nokkur skrifleg athugasemd bærist frá Íslendingum. Hins vegar lá fyrir að þegar eftir að umræðum yrði slitið mundi formaður nefndarinnar, Arthur Dunkel, leggja fram drög að nýjum samningi sem hann mundi byggja á þeim niðurstöðum sem hann teldi sig hafa fengið út úr viðræðunum þó þar næðist ekki samkomulag. Það gerði hann 21. des. og því var dreift til aðildarlandanna. Þar er því miður jafnvel gengið að sumu leyti lengra en talið var að umræður stefndu í þegar málin voru þar á umræðustigi. Þegar bændasamtökunum barst vitneskja um þessi drög að samkomulagi töldu þau nauðsynlegt að reyna að gera sér grein fyrir því á eins skömmum tíma og unnt væri hvað í þeim fælist til að geta myndað sér skoðun á því hvernig íslenskur landbúnaður stæði ef þetta mundi ná fram að ganga. Tíminn var mjög skammur þar sem Dunkel hafði boðað að hann mundi halda á ný fund í nefndinni 13. janúar þar sem hann ætlaðist til þess að athugasemdir yrðu gerðar við þau atriði sem viðkomandi lönd væru ekki ásátt með. Bændasamtökin fengu því Ketil Hannesson ráðunaut til að reyna að gera sér grein fyrir innihaldi þessara draga og hann lauk því á skömmum tíma eftir því sem hann hafði tök á miðað við þær upplýsingar sem fyrir hendi lágu, en engin greinargerð fylgdi þessum samningsdrögum og því miður var takmarkað hvað hægt var að fá útskýringar á einstökum atriðum af hálfu ráðuneytismanna þar sem ákvæðin virtust jafnvel þeim vera nokkuð óljós. Ég ætla að rekja nokkuð af því sem Ketill dregur fram í áliti sínu til að gera hv. þm. grein fyrir því hvernig þessi mál standa svo að auðveldara sé að móta sína afstöðu. Með leyfi forseta segir m.a. að skipta megi samningsdrögunum í fimm meginefnisþætti, þ.e. markaðsaðgangur, sérstök öryggisatriði, innanlandsstuðningur, útflutningsuppbætur, takmörkun á innflutningi vegna dýra- og plöntusjúkdóma og sérákvæði þróunarlanda sem flytja mikið inn af landbúnaðarvörum. Að auki eru ákvæði í samningnum um að sett verði á stofn landbúnaðarnefnd GATT-þjóðanna. Jafnframt er samið um að fram fari endurskoðun á ýmsum ákvæðum samningsins, m.a. með tilliti til áhrifa mikillar verðbólgu við að fylgja eftir lækkun niðurgreiðslna. Aðildarlöndum gefst þar einnig tækifæri til að koma á framfæri málefnum sem varða samninginn. Aðildarlönd skulu viðurkenna að markmið þessa samkomulags er þegar til lengri tíma er litið að draga úr stuðningi við innlendan landbúnað og öll innflutningshöft og að þróun í þá átt haldi áfram í næstu lotu um aldamótin. Endurskoðun samningsins í grundvallaratriðum skal þó ekki hefjast fyrr en eitt ár er eftir af samningstímanum. Markmið þessa samkomulags er að auka alþjóðaviðskipti með landbúnaðarvörur sem komi aðildarlöndunum til góða í lægra vöruverði og að framleiðsla landbúnaðarvara fari fram í ríkara mæli þar sem hún sé hagkvæmust. Þessu marki skal ná með því að þvinga flest ef ekki öll aðildarlönd til að flytja inn eitthvað af sem flestum landbúnaðarvörum. Draga skal úr stuðningi við útflutning og lækka markaðstruflandi aðgerðir sem draga úr viðskiptum með landbúnaðarvörur. Innanlandsstuðningur skal takmarkast við styrki sem tengjast ekki framleiðslumagni. Greiðslum til bænda fyrir að hætta framleiðslu tímabundið má viðhalda óbreyttum sem og greiðslum tengdum umhverfisvernd. Fyrir 1. mars 1992 skulu aðildarlönd senda inn alla útreikninga sem varða samninginn, þar með talda útreikninga á tollígildi hverrar vörutegundar, tollkvóta, viðmiðunarverð, útreikninga varðandi niðurgreiðslur og annan innanlandsstuðning samkvæmt vinnureglum samningsins. Um einstök atriði segir svo, m.a. um takmarkanir vegna dýra- og plöntusjúkdóma: ,,Mörg lönd hafa, þar á meðal Ísland, haft í gildi heilbrigðisreglur sem koma í veg fyrir innflutning á margvíslegum landbúnaðarafurðum. Meginreglan nú verður sú að aðildarlönd verða að sanna á vísindalegum grunni hverra takmarkana er þörf í þessum efnum. Ekki verður annað séð en margvíslegar landbúnaðarafurðir, sem ekki hefur verið leyft að flytja til landsins fram að þessu með tilvísun í heilbrigðisreglur, standist ekki þetta próf. Einungis ferskar og frystar kjötvörur og e.t.v. egg munu falla undir þetta ákvæði. Að svo miklu leyti sem innflutningsbanni á mjólk og mjólkurvörum eða unnum kjötvörum hefur verið haldið uppi á þessum forsendum verður að gera ráð fyrir að það verði úr sögunni.`` Á fundi bændasamtakanna með landbrh. og mönnum úr landbrn. í gær kom það fram hjá yfirdýralækni að hann reiknaði ekki með að mikið hald yrði í þessum heilbrigðisreglum eftir að íslensk lög verða úr gildi fallin og við eigum þá allt undir úrskurði GATT-dómsins hvaða vörum við getum hindrað innflutning á og hverjum ekki. Um markaðsaðgang er það að segja að almenna reglan er á þá leið að magntakmarkanir á innflutningi landbúnaðarvara verði felldar niður en þess í stað verði reiknað tollígildi. Tollígildið er mismunur á heimsmarkaðsverði cif og heildsöluverði í innflutningslandinu á vöru sem takmarkaður hefur verið innflutningur á. Það er því furðulegt að heyra þá fullyrðingu hæstv. utanrrh. í fjölmiðlum í gærkvöld, eina af mörgum, að við nytum fjarlægðarverndar því að viðmiðunarverðið skal vera cif-verðið, varan komin hingað. Tollígildi kemur á þennan hátt í staðinn fyrir magntakmarkanir eða innflutningsbann. Tollígildi skal reikna sem fasta stærð eða hlutfall. Aðrar innflutningstakmarkanir skulu felldar burt. Fyrir landbúnaðarvörur sem ekki hafa lotið magntakmörkunum verður upphafsviðmiðun þær tollbindingar sem í gildi eru og rauntollur 1. september 1986 fyrir þær vörur sem eru með óbundna tolla samkvæmt GATT-skrá. Tollígildi skal lækka um 36% á tímabilinu, mismunandi á einstökum vörutegundum, en þó þannig að fyrir enga vöru verði lækkunin minni en 15% en meðaltalslækkun skal vera 36%. Til viðbótar þessu er samið um lágmark innflutnings er skal nema 3% af innanlandsneyslu allra vörutegunda umfram núverandi innflutning sem síðan verður hækkaður í 5% á samningstímanum. Meginreglan kveður á um að innflutningshömlur verði afnumdar en þess í stað tekin upp tollígildi. Ætti þá innflutt og innlend vara að vera á svipuðu verði. Mismunur á innlenda verðinu og verði á innfluttum vörum skal hins vegar lækka um 36% á árunum 1993--1999. Dæmi: Ef innlenda varan kostar 100 kr. en innflutt 50 er tollígildi 50 kr. Lækkun á tollígildi um 36% jafngildir 18 kr. Verð vörunnar verður þá 82 kr. eða 18% lækkun. Ef innlenda varan kostar 100 kr. og innflutta varan 20 kr. er tollígildið 80. Lækkun nemur þá 29% eftir aðlögun. Hér er reiknað með því að leiðrétt sé fyrir mismunandi verðbólgu í aðildarlöndunum og tollígildið haldi gildi sínu. Ekkert ákvæði er hins vegar að finna um þetta atriði og tollígildið getur því í reynd lækkað mun meira og einnig að tollígildið í byrjun sé mun lægra. Ljóst er að afurðaverð til bænda verður lækkað mun meira ef innlenda varan á að seljast. Ástæðan fyrir því er sú að þessu til viðbótar kemur síðan lækkun á niðurgreiðslum. Á móti vegur einhver hækkun á heimsmarkaðsverði í kjölfar lækkandi útflutningsbóta. Um innanlandsstuðning er m.a. sagt: Á þessu sviði er ætlast til að aðildarlönd skuldbindi sig til niðurskurðar eins og á öðrum sviðum. Stuðningur sem ekki telst markaðstruflandi fellur utan við samninginn. Niðurgreiðslur hér á landi falla undir þennan flokk og þær skulu lækka um 20%. Viðmiðunarárin eru hins vegar árin 1986--1988, meðaltal þeirra, en niðurgreiðslur hækkuðu mjög mikið á árinu 1988 þegar söluskattur var lagður á matvöru og var endurgreiddur. Árið 1988 eru þessar greiðslur því nær helmingi hærri en hin árin eða meira. Það skiptir því miklu máli við hvaða ár er miðað. Af þessum sökum er upphæðin 1988, þó hún sé lækkuð um 25% eins og gert var ráð fyrir í tilboði sem sent var í þessum viðræðum haustið 1990, miklu hærri en upphæð sem er fundin út frá meðaltali þessara þriggja ára og lækkuð um 20%. Það er því algert öfugmæli, sem hæstv. utanrrh. sagði í viðtali í gærkvöld í fjölmiðlum, að þessi samningsdrög væru að þessu leyti hagstæðari fyrir okkur en hugmyndirnar sem sendar voru í fyrra. Beinar greiðslur til bænda eru í sauðfjárrækt í dag innan þess ramma sem þarna eru flokkaðar. Búvörusamningi yrði að breyta á þá leið að beinar greiðslur yrðu ekki tengdar framleiðslu til þess að þær féllu ekki undir skerðingu, en vegna þess að þarna eru tölur óverðbættar frá 1986--1988 mundi þetta þýða að beinar greiðslur til bænda yrðu sennilega þegar á næsta ári að lækka um 25% ef miðað væri við fulla verðtryggingu en allt upp í 65% ef verðtrygging fengist ekki. En það er óvíst um verðtryggingu á þessum tölum og er þar með augljóst hversu gífurleg skerðing það yrði á greiðslum til bænda. Um útflutningsbætur er það að segja að þær skuli vera á fjárlögum hvers ríkis og magn afurða tilgreint. Á tímabilinu frá 1993--1999 skulu útflutningsbætur lækkaðar í fjárlögum um 36% og magn afurða sem nýtur stuðnings um 24%. Viðmiðunarárin skulu vera 1986--1990 og ekkert er þar minnst á verðbólguleiðréttingar. Hins vegar höfum við Íslendingar nú ákveðið í samningi bænda og ríkisvaldsins að fella niður allar útflutningsbætur. Með því móti telja bændasamtökin að Íslendingar hafi þegar lagt fram svo stóran skerf í þessar GATT-viðræður og það eitt ætti að skapa þeim algera sérstöðu og gera þeim kleift að þrýsta á um önnur atriði sem þeim ríður á að halda þarna inni. Ég hef ekki tíma til að rekja mikið meira af þessum atriðum en gríp niður í niðurlagsorðunum þar sem segir: ,,Í þessum hugleiðingum hefur einkum verið leitast við að sýna fram á megináhrif þessara samningsdraga á íslenskan landbúnað eins og þau blasa við eftir lauslega yfirferð. Þeir sem kjósa að hafa landbúnað hér á landi hljóta að fyllast ugg við þann lestur. Tollígildi skal lækka á sex árum um 36%. Útflutningsbætur skulu lækka á sex árum um 36%. Innanlandsstuðningur skal lækka á sex árum um 20%. Lágmarksinnflutningur skal vera 3% af innanlandsneyslu sem hækkar í 5% á sex árum. Innflutningshöft verða ekki leyfð. Hvort hér verður landbúnaður eða ekki ræðst fyrst og fremst af samkeppni í verði og gæðum við innfluttar afurðir. Heilbrigðisreglur geta haft einhver áhrif á takmörkun á innflutningi, en hætt er við því að það sé skammgóður vermir. Öryggisákvæði geta tafið mikla magnaukningu á innflutningi, en eru ekki innflutningsvernd að öðru leyti.`` Margt er óljóst um endanlega niðurstöðu því að greinargerðin fylgir ekki eins og ég sagði áður. En ljóst er þó að áhrif hugsanlegs samnings verði mikil og til frambúðar. Aukinn samdráttur er óumflýjanlegur, að lágmarki 3% strax, lækkandi afurðaverð til bænda er fyrirsjáanlegt sem gæti orðið 20--50% í mörgum vöruflokkum á næstu sex árum. Nákvæmar tölur eru þó ekki fyrir hendi. Herra forseti. Þegar þessar staðreyndir lágu fyrir töldu bændasamtökin óhjákvæmilegt að vekja athygli hæstv. landbrh. á þeim alvarlegu horfum sem þarna blasa við í íslenskum landbúnaði. Í gær afhentu þau ráðherra bréf þar sem lögð var áhersla á nokkur atriði og ég vil geta nokkurra. Það yrði útilokað að framfylgja hér sjálfstæðri landbúnaðarstefnu. Við værum bundin má segja bæði á höndum og fótum ef samningsdrögin yrðu samþykkt þannig að okkar frelsi til sjálfstæðra ákvarðana væri ekki orðið lengur fyrir hendi. Þetta mundi draga stórlega úr matvælaöryggi þjóðarinnar. Nýgerður búvörusamningur héldi ekki gildi sínu og kippt yrði grundvelli undan þeirri framleiðslustjórn og annarri hagræðingu framleiðslunnar sem samið hefur verið um. Með samningi ríkisvalds og bænda um að fella niður allar útflutningsbætur hafa Íslendingar þegar gengið lengra í átt til þeirra viðskiptahátta sem stefnt er að en samningsdrögin ætla nokkurri þjóð. Stórfelldur samdráttur búvöruframleiðslunnar yrði óumflýjanlegur og þar með fækkun starfa í sveitum og við vinnslu búvara. Búvöruvinnsla ætti hér enn erfiðara uppdráttar vegna minni markaðar. Þessu mundi fylgja ógnvekjandi röskun á byggð landsins og jafnvel eyðing heilla byggðarlaga. Ekki verður séð að hverju það fólk hefði að hverfa sem við þetta missti atvinnu sína og heimili. Herra forseti. Ég vil því bera nokkrar spurningar fram við hæstv. landbrh.: 1. Hvernig metur hæstv. landbrh. stöðu íslensks landbúnaðar nú miðað við þróunina í GATT-viðræðunum um verslun með landbúnaðarvörur? 2. Telur landbrh. koma til greina að Ísland gerist aðili að samningi sem byggir á tillögum Arthurs Dunkels? 3. Ef svo er ekki, hvernig hyggst landbrh. vinna að því að hagsmuna Íslands verði gætt við samningagerðina? 4. Mun landbrh. hafa samráð við landbn. Alþingis áður en ríkisstjórnin tekur nokkrar skuldbindandi ákvarðanir í þessu efni? Ég tel að það sé ákaflega brýnt að Alþingi fylgist náið með þessu máli og fái að vita um alla þætti þess sem gerst. Það liggur fyrir að Evrópubandalagið telur sig ekki geta samþykkt þessi samningsdrög eins og þau liggja fyrir þannig að þau munu ekki verða undirrituð í næstu viku. En jafnframt er ljóst að það er gífurlegur þrýstingur á öll ríki, má segja, að niðurstaða fáist sem fyrst í þessum GATT-viðræðum. Það er því skammgóður vermir og haldlítið skálkaskjól fyrir okkur að segja: Hættan er ekki alveg næstu daga. Við megum ekki loka augunum fyrir þessari hættu og hljótum því að verða að gera allt sem í okkar valdi stendur til að halda á loft hagsmunum íslensku þjóðarinnar í heild í þessu mikilvæga máli og gera allt sem í okkar valdi stendur til að knýja á um að til þeirra sjónarmiða verði tekið tillit.

Herra forseti. Haustið 1990 lögðu Íslendingar fram tilboð í samningaviðræðum um landbúnaðarmál í Uruguay-viðræðum GATT. Ég tel nauðsynlegt að rifja upp helstu efnisatriði þessa tilboðs og les það í lauslegri þýðingu: ,,Ísland leggur fram eftirfarandi tilboð og leggur þar með sitt af mörkum til að árangur megi nást í samningaviðræðum um landbúnaðarmál. Þetta er frumtilboð og háð tilboðum annarra þátttakenda í samningaviðræðunum. Ísland áskilur sér því rétt til að breyta og/eða draga til baka hvaða hluta tilboðsins sem er. Tilboðið er byggt á sérstökum lista sem Ísland hefur lagt fram um landbúnaðarmál. Með tilvísun til legu landsins og takmarkaðra skilyrða í landbúnaðarframleiðslu leggur Ísland mikla áherslu á mikilvægi þeirra aðgerða sem ekki hafa beina viðskiptahagsmuni í för með sér, svo sem að sjá til þess að við séum sjálfum okkur nóg að vissu marki og styðja byggðaþróun. Innflutningur landbúnaðarafurða nemur nú um það bil 50% af innanlandsneyslu miðað við hitaeiningar. Tilboð þetta er háð viðurkenningu á hagsmunum sem ekki hafa bein viðskiptaleg áhrif í samningaviðræðunum og samræmda flokkun í græn og gul svæði. Sjónarmið Íslands er að skuldbindingar eigi að leggja fram í raungildum. Verðbólga hefur verið meiri á Íslandi en í nálægum löndum síðustu tvo áratugi. Ísland skuldbindur sig til að draga úr stuðningi innan lands í raungildum um allt að 25% í jöfnum árlegum áföngum fram til ársins 1996 þar sem árið 1988 er lagt til grundvallar fyrir útreikningi á heildarstuðningi. Núverandi innflutningsfyrirkomulag Íslands fyrir vörur í tollflokkum 1--24 í samræmdu tollskránni er nú þegar nokkuð opið. Helstu undantekningar eru mjólk og kjöt, svo og blóm og grænmeti. Innflutningstakmarkanir eru á mjólk og unnum mjólkurafurðum og kjöti og unnum kjötafurðum. Á öðrum landbúnaðarvörum sem framleiddar eru innan lands eru árstíðabundnar innflutningstakmarkanir.`` --- Ég skýt því hér inn að í tollflokkum 1--24 eru allar algengar búvörur. ,,Ísland er reiðubúið til að rýmka innflutningsheimildir og draga úr magntakmörkunum á unnum mjólkur- og kjötafurðum. Hins vegar verða áfram í gildi innflutningstakmarkanir á þessum vörum vegna legu landsins og til að tryggja öruggt framboð á matvælum. Innflutningstakmörkunum á lifandi dýrum, nýmjólk og hráu kjöti, fersku og frosnu, verður haldið áfram af heilbrigðisástæðum. Langtímaeinangrun íslenska bústofnsins gerir hann sérstaklega viðkvæman gagnvart sjúkdómum. Ísland gerir tillögu um að leggja á breytilegt innflutningsgjald á þann innflutning sem leyfður verður til að jafna muninn á verði innlends landbúnaðarhráefnis og heimsmarkaðsverðs. Ísland er einnig reiðubúið til að breyta innflutningstakmörkunum í tolla á vissar landbúnaðarafurðir í tollflokkum 1--24 í samræmdu tollskránni. Stuðst verður við leiðréttngastuðul sem tekur tillit til gjaldeyrissveiflna og breytinga á heimsmarkaðsverði. Ísland er síðan reiðubúið til að lækka tolla á þessum vörum um allt að 30% fram til ársins 1996. Ísland er reiðubúið til að draga úr útflutningsbótum að raungildi um allt að 65% til ársins 1996 í jöfnum árlegum áföngum. Skuldbindingin á samdrættinum er byggð á meðaltali áranna 1986--1989. Eftir 1996 er Ísland reiðubúið til að halda áfram að draga í áföngum úr útflutningsbótum með það að markmiði að þær verði felldar niður að fullu.`` Eins og þetta tilboð ber með sér var ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar reiðubúin að rýmka um þær ströngu innflutningstakmarkanir sem hér hafa gilt. Óhjákvæmilegt er að meta þá stöðu sem nú er komin upp í því ljósi. Hv. 2. þm. Suðurl. spyr hvernig ég meti stöðu íslensks landbúnaðar með tilliti til þess hvernig mál hafa þróast í GATT-viðræðunum. Flestir eru mér sammála um að íslenskur landbúnaður hefur búið við mikla vernd síðustu áratugi og lotið opinberri forsjá í of ríkum mæli. Með síðasta búvörusamningi m.a. var gerð tilraun til að brjótast út úr þeirri sjálfheldu hvað sauðfjárræktina varðar. Síðan hefur svokölluð sjömannanefnd unnið að úttekt og tillögum til hagræðingar í öðrum búgreinum og tekur sú vinna einnig til vinnslustöðva landbúnaðarins. Stefnt er að því að næsti megináfangi þess verkefnis liggi fyrir í næsta mánuði. Samhliða þessu hef ég falið Markúsi K. Möller hagfræðingi að gera úttekt á rekstrar- og samkeppnisstöðu garðyrkjubænda. Jafnframt hef ég falið þeim Þórði Friðjónssyni, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, Katli Hannessyni, hagfræðingi Búnaðarfélags Íslands, og Magnúsi B. Jónssyni, forstöðumanni Hagþjónustu landbúnaðarins, að gera hliðstæða úttekt á öðrum búgreinum og meta stöðu landbúnaðarins í ljósi GATT-viðræðnanna. Mér er engin launung á því að það er nú til baga að þessu verki skuli ekki lokið, en ég legg áherslu á að því ljúki sem fyrst. Kjarninn í tillögum Dunkels er þessi, ef ég dreg út það sem mestu varðar fyrir íslenskan landbúnað: Við Íslendingar höfum jafnan lagt áherslu á mikilvægi þess að ekki sé heimill frjáls innflutningur á fersku kjöti né frystu né á lifandi búpeningi. Sagan kennir okkur að íslenskt búfé sé mjög viðkvæmt gagnvart smitsjúkdómum vegna aldalangrar einangrunar. Í tillögum Dunkels er gert ráð fyrir að úrskurðarvald í þessum efnum færist úr okkar höndum til sérstakrar úrskurðarnefndar á vegum GATT þar sem sérfræðingar meti hvort hætta sé á smitsjúkdómum frá viðkomandi landi. Eins og frá tillögunum er gengið er ekki hægt að ábyrgjast að við getum varist innflutningi á lifandi dýru eða hráum sláturafurðum í öllum tilvikum. Eins og tillaga Dunkels liggur nú fyrir er ekki gert ráð fyrir heimildum til að beita innflutningstakmörkunum né bönnum. Þess í stað er gert ráð fyrir sérstökum verndartollum. Þeim er í fyrstu ætlað að eyða þeim verðmun sem ella yrði á innlendu vörunni og þeirri innfluttu. Í öllum tilvikum er reiknað með cif-verði, þ.e. kostnaðarverði vörunnar við bryggju hér á landi. Við njótum með öðrum orðum ekki fjarlægðarverndar. Það er mikilvægt að við útreikning á verndartollinum eru árin 1986--1988 lögð til grundvallar. Ekki liggur ótvírætt fyrir hvernig verðlagsþróun og gengisbreytingar eru reiknaðar í þessu samhengi sem er að sjálfsögðu afgerandi fyrir okkur Íslendinga. Að þessu leyti eru tillögur Dunkels rúmar. Ég skil þær þannig að heimilt verði að reikna tollinn með þeim hætti án tillits til verðþróunar að í honum felist raunveruleg verð. Að öðrum kosti er hann markleysa. Gert er ráð fyrir að verndartollurinn lækki að meðaltali í jöfnum skrefum á árunum 1993--1999 um 36% og aldrei minna en 15% á einstökum vörutegundum og er þá nokkurt val. Ljóst er að þessi tollalækkun kippir grundvellinum undan opinberri verðskráningu búvara og knýr á um að íslenskir bændur og ekki síður vinnslustöðvar lagi sig að nýjum markaðsaðstæðum. Þess er enn fremur að gæta að áskilinn er 3% og upp í 5% markaðsaðgangur á samningstímabilinu á lágum tollum. Gildir það um alla vöruflokka þar sem um hverfandi eða engan vöruinnflutning er að ræða. Ekki er ljóst hvernig framkvæmdinni verður háttað. Sá misskilningur hefur komið fram í umræðum um þessi mál að í þessari 3--5% markaðsaðild felist vernd við frekari innflutningi. Það er ekki rétt. Hér er einungis verið að tryggja að undir öllum kringumstæðum verði glufa í tollmúrinn þó svo að innflutningurinn að öðru leyti sé opinn. Í tillögum Dunkels er gerður skýr greinarmunur á opinberum stuðningi eftir því hvort hann er talinn markaðstruflandi eða ekki. Grænar greiðslur teljast ekki markaðstruflandi. Þar á meðal eru almennar aðgerðir sem ekki tengjast einstökum búum, rannsóknir og ýmis opinber þjónusta. Enn fremur tekjustuðningur við bændur ef hann er byggður á framleiðslu þeirra á viðmiðunarárunum 1986--1988 en tekur ekki mið af framleiðslu þeirra síðar. Þessi viðmiðunartími getur orðið okkur erfiður og hefur óhjákvæmilega í för með sér að við verðum að endurskoða m.a. búvörusamninginn og framkvæmd hans. Til grænna greiðslna teljast enn fremur opinber framlög til að bæta áföll af völdum sjúkdóma eða náttúruhamfara, til bænda sem draga úr eða leggja niður búvöruframleiðslu, lífeyrisgreiðslur til bænda, sérstakir byggðastyrkir o.s.frv. Gular greiðslur eru t.d. niðurgreiðslur á vöruverði eða beingreiðslur til bænda sem eru greiddar í hlutfalli við afurðir eða afurðaverð eins og gert er samkvæmt búvörusamningnum. Slíkar greiðslur skulu lækka um 20% á samningstímanum og er þá enn miðað við árin 1986--1988. Ég tel rétt að vekja athygli á því að tölur um niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum eru misvísandi fyrir þetta tímabil þar sem söluskattur var lagður á kjöt- og mjólkurvörur árið 1988 og niðurgreiðslur auknar að sama skapi sem þýddi um það bil tvöföldun samkvæmt fjárlögum. Ég tel ástæðulaust að ætla annað en að gert sé ráð fyrir leiðréttingum á söluskatti eða virðisaukaskatti þegar metið er hversu mikill stuðningurinn við landbúnaðinn hefur verið frá ári til árs. Hins vegar gera tillögur Dunkels ekki ráð fyrir að tekið sé tillit til verðbreytinga nema í þeim tilvikum þegar um mikla verðbólgu er að ræða. Í því sambandi er rætt um að leiðrétta verðbreytingar umfram 10% á ári þótt þessa sé ekki getið í tillögum Dunkels. Þessi takmarkaða leiðrétting felur í sér innbyggða skekkju sem verður fljótt veruleg í efnahagsumhverfi eins og verið hefur hér á landi. Gagnvart okkur þýðir hún 25% minnkun á stuðningi við landbúnaðinn þegar á fyrsta ári samkvæmt þeim gögnum sem ég hef nú undir höndum. Tilboð Íslendinga haustið 1990 gerði ráð fyrir 65% lækkun útflutningsbóta en síðan hefur verið tekin ákvörðun um að fella þær niður hér á landi. Tillögur Dunkels eru hins vegar þær að útflutningbætur á fjárlögum skulu minnka um 36% frá 1993--1999. Magn það sem má greiða útflutningsbætur til skal minnka um a.m.k. 24% á sama tíma. Hvort tveggja skal miða við meðaltal áranna 1986--1990. Ekki skal greiða útflutningsbætur á aðrar vörur en greiddar voru niður á viðmiðunartímanum. Innflutningur á grænmeti og blómum hefur að mestu verið frjáls nema þar sem innlend framleiðsla er fyrir hendi. Þar hafa innflutningsleyfi ýmist verið árstíðabundin eða um takmarkað magn að ræða. Í þessum tilfellum kveður tillaga Dunkels á um að ekki megi beita frekari innflutningshömlum en nú eru. Gagnvart grænmetinu þýðir það að óheimilt er að hækka tolla á því tímabili yfir veturinn þegar innflutningur er nú frjáls. Á öðrum árstímum kæmu verndartollar í stað innflutningsbanns. Ég hef farið hratt yfir sögu og stiklað á stóru en vona að það gefi grófa en rétta mynd af tillögum Dunkels. Og þá er komið að því að svara spurningum hv. 2. þm. Suðurl. að því marki sem það hefur ekki þegar verið gert. Hinn 13. janúar er einstökum ríkjum ætlað að koma athugasemdum sínum á framfæri. Þennan tíma verðum við að nota vel. Hitt er erfiðara að meta stöðu íslensks landbúnaðar í ljósi tillagna Dunkels. Það urðu okkur t.d. mikil vonbrigði hversu vægilega Dunkel tekur á útflutningsbótum sem ekki er hægt að skýra öðruvísi en svo að hann hafi viljað koma til móts við Evrópubandalagið þar sem hann taldi að ella færi samningagerðin út um þúfur. Ég óttast að íslenskur landbúnaður sé ekki nægilega vel búinn undir frjálsan innflutning búvara og skírskota til fyrri afstöðu okkar um að við teljum okkur nauðsynlegt enn um hríð að hafa heimildir til að beita innflutningstakmörkunum. Þetta getum við m.a. rökstutt með því að við höfum þegar gert ráðstafanir til að útflutningbætur verði með öllu lagðar niður frá næsta hausti. Ef um óheftan breytilegan innflutning verður að ræða hlýtur sú ákvörðun að koma til endurskoðunar. Hitt er annað mál að í tilboði Íslands haustið 1990 var m.a. gert ráð fyrir innflutningi á unnum mjólkurvörum og kjötvörum og við það tilboð hljótum við að standa, enda verður ekki undan þeirri kröfu vikist, hvorki innan GATT né gagnvart neytendum hér á landi. Með því yrði stigið stærra skref til frjálsra viðskipta með landbúnaðarvörur en áður hefur verið stigið hér á landi og hefur það óhjákvæmilega í för með sér ýmsar hliðarráðstafanir. Það er alveg ljóst, hver sem örlög Dunkelstillögunnar verða, að bændur verða að búa sig undir aukna samkeppni á næstu árum. Þetta hafa bændur sjálfir gert sér ljóst eins og m.a. kom glöggt fram á fundi Stéttarsambands bænda sl. haust. Ég fékk í gær í hendur harðorða ályktun bændasamtakanna þar sem þau lýsa áhyggjum sínum yfir tillögum Dunkels. Ég skil bændur vel þótt mér þyki þeir fara offari þegar þeir gera því skóna að til greina komi að við stöndum utan við GATT. Sömu áhyggjur hafa komið fram hjá starfsbræðrum þeirra í öðrum löndum, ekki síst í Noregi. Á hinn bóginn megum við ekki horfa fram hjá því að unnt er með samræmdum aðgerðum að lækka framleiðslukostnað búvara og kannski enn þá fremur rekstrarkostnað vinnslustöðvanna. Þau mál hafa verið allt of lengi í deiglunni, kannski fyrst og fremst vegna þess að of mikið hefur verið horft á innlendar aðstæður. Nú liggur fyrir að endurmeta samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar og bera saman með skipulögðum hætti einstaka rekstrarþætti hér og erlendis. Í sumum tilvikum er nauðsynlegt að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt eins og gert hefur verið í öðrum samkeppnisgreinum, fella niður aðflutningsgjöld, gjöld af rekstrarvörum og þar fram eftir götunum. Jafnframt verður að leggja fram fé til vöruþróunar og gera sérstakt hagræðingarátak í vinnslustöðvum landbúnaðarins. Loks er nauðsynlegt að endurskoða búvörusamninginn í nýju ljósi og með öðrum hætti gera sér grein fyrir hvernig markaðshlutdeild landbúnaðarins verður best tryggð eftir þeim leikreglum sem hugsanlegir GATT-samningar setja. Á fundi sínum í morgun ræddi ríkisstjórnin tillögur Dunkels að nýju GATT-samkomulagi og verður þeim viðræðum haldið áfram á næsta fundi ríkisstjórnarinnar, væntanlega á föstudag, þar sem afstaða ríkisstjórnarinnar til einstakra efnisþátta verður skýrð. Hv. 2. þm. Suðurl. spyr hvort ég vilji hafa samband við hv. landbn. um þessi mál? Að sjálfsögðu.

Herra forseti. Hér er um harla flókið mál að ræða og er því kannski ekki úr vegi að draga fram í örfáum setningum það sem virðist vera kjarni þessa máls. Ég vil þá fyrst benda á að þau samningsdrög sem nú er verið að ræða eru í grundvallaratriðum ólík því tilboði sem Ísland setti fram fyrir einu ári. Í þessum samningsdrögum er verið að afnema í eitt skipti fyrir öll innflutningsbann á búvörum og opna fyrir innflutning flestra afurða á mjög lágu verði. Erlend framleiðsla yrði boðin til sölu í samkeppni við innlenda framleiðslu, en eftir sem áður yrði þessi erlenda framleiðsla stórlega niðurgreidd. Beinar greiðslur til bænda samkvæmt búvörusamningi fengjust ekki viðurkenndar sem svokallaðar grænar greiðslur og ættu því að lækka um 20% nema þær breytist í almenna styrki óháðar því hvort menn vinna eða vinna ekki. Búvörusamningnum yrði kollvarpað. Það er nokkuð ljóst að þúsundir manna mundu hverfa frá landbúnaði vegna þess að rekstrargrundvelli búanna væri kippt burt. Afurðaverðið hefði væntanlega lækkað um allt að 50% og vafalaust í flestum tilvikum meira en nemur launaliðnum í verðmyndun íslenskra búvara. Ég tel að þetta mál varði fleiri en bændur. Ég tel ljóst að einum af grundvallaratvinnuvegum landsmanna er ógnað með nokkuð einstæðum hætti og verði þessi ógn að veruleika mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir fjölmenn byggðarlög, bæði sveitir og þéttbýli, sem víða byggja afkomu sína á úrvinnslu landbúnaðarvara. Upplausn í landbúnaði og vaxandi atvinnuleysi sem því fylgdi mundi síðan hafa umtalsverða skerðingu þjóðartekna í för með sér. Mér sýnist því nokkuð ljóst að fyrir utan samningana um Evrópska efnahagssvæðið er þessi GATT-samningur líklega stærsta og örlagaríkasta málið sem ríkisstjórn, Alþingi og reyndar þjóðin öll stendur frammi fyrir á þessum vetri. Ég vek líka athygli á því í upphafi að með afnámi útflutningsbóta hafa Íslendingar þegar gengið lengra en nokkur önnur þjóð í átt til frjálsari viðskiptahátta eins og GATT-samningarnir stefna að. En sú aðlögun á markaðsaðstæðum sem nú stendur yfir í íslenskum landbúnaði virðist samt sem áður ekki tekin inn í myndina á nokkurn hátt. Ég tel að ríkisstjórn Íslands verði að láta skýrt í ljós að hún geti ekki unað við samningsdrögin eins og þau liggja nú fyrir og verði því að hafa fyrirvara um nokkur mikilvæg atriði. Þessir fyrirvarar verða að koma fram af hálfu Íslands fyrir 13. janúar því ella verður ekki mark á þeim tekið. Ég verð að játa að stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli er mér algjör ráðgáta og svo fer áreiðanlega um fleiri. Hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. virðast alls ekki tala sama tungumálið þegar þetta mál ber á góma, t.d. í viðræðum við fjölmiðla. Hæstv. utanrrh. fullyrti í gær í viðræðum við útvarp og sjónvarp að í raun og veru væri þetta mál sem skipti sáralitlu máli. Hann fullyrti einnig að tilboð Íslands, það sem sett var fram í fyrra, gengi jafnvel lengra eða væri a.m.k. alveg hliðstætt og það sem nú væri verið að ræða um. Hæstv. landbrh. hefur hins vegar sagt, þó hann hafi ekki sagt margt, því miður, að samningsdrögin eins og þau liggja nú fyrir séu ekki ásættanleg og ég er feginn að heyra þá yfirlýsingu af hálfu landbrh. En ríkisstjórnin í heild hefur enga stefnu mótað í þessu máli. Og það var eftirtektarvert að heyra hæstv. landbrh. upplýsa þingheim um að málið hafi verið til umræðu í ríkisstjórninni í morgun og verði það áfram næstu daga. --- Niðurstaða engin. Í þessum samningsdrögum er gert ráð fyrir að innflutningshömlur verði afnumdar. Heimsmarkaðsverð á að ráða verðmyndun á innlendum markaði að viðbættu svonefndu tollígildi sem fyrst í stað nemur mismun innlends verðs og heimsmarkaðsverðs en á síðan að lækka um 36% á sex árum. Til skýringar má nefna að heimsmarkaðsverð t.d. á mjólkurvörum er talið vera sem næst verði Efnahagsbandalagsins. Ef tekið er dæmi af mjólkurafurðum mun auðvelt að áætla miðað við ákveðnar líklegar forsendur að lækkun á afurðaverði til bænda yrði um 38% ef með er talin lækkunin á niðurgreiðslum. Nú er það svo að þriðjungur afurðaverðsins er laun framleiðenda. Það er því ljóst af þessu að laun bænda mundu með öllu þurrkast út ef þessi samningur yrði að veruleika og kæmi til framkvæmda hér á landi. Ég vek líka athygli á að aðeins ferskt og fryst kjöt eða egg verða undanþegin innflutningi, en það felur í sér að ódýrt soðið kjöt kynni að koma hér á markað í samkeppni við íslenskt kjöt. Hversu mikil hætta er hér á ferð er ekki gott að átta sig á, en hún er greinilega til staðar. Auk þessa ber að leyfa innflutning sem svarar til 3% framleiðslunnar sem á að hækka síðan í 5% og sá hluti innflutningsins á að vera á lágum tollum og hafa því algjöran forgang. Það má því segja að þessi 5% verða eins konar forskot sem erlendir framleiðendur fá. Hvers konar stuðningur við landbúnaðarframleiðslu sem telst markaðstruflandi skal lækka um 20%. Undir þetta falla beinar greiðslur til bænda. Til þess að beinar greiðslur teljist ekki markaðstruflandi verður því að breyta þeim í hreina styrki sem mundu þá verða greiddir hvort sem bændur framleiddu eða framleiddu ekki. Menn geta rétt ímyndað sér hvað slík regla hefði í för með sér fyrir stöðu landbúnaðar hér á landi. Það er óvíst með öllu hvort upphæðir verða verðbættar. Hæstv. landbrh. upplýsti hins vegar að í einhverjum undirskjölum, sem ekki höfðu náð inn til landbn. í morgun, muni vera gert ráð fyrir að verðbætur verði leyfðar ef verðhækkanir eru meiri en 10% á ári og viðurkenndi að í þessu hlyti að felast gífurleg lækkun á þessum greiðslum við hefðbundnar aðstæður í íslensku efnahagslífi. Það er ljóst að búvörusamningurinn yrði felldur úr gildi ef þessi samningsdrög yrðu að veruleika og þar með væri verið að kippa grundvellinum undan þeirri miklu hagræðingu í landbúnaðarframleiðslu sem nú stendur fyrir dyrum. Útflutningsbætur eiga að lækka um 36%, en í raun og veru er það ekki aðalatriði málsins. Hitt er kannski miklu merkilegra að 64% af núverandi útflutningsbótum eiga að standa áfram. Ríkustu þjóðir heims munu sem sagt verja gífurlegum fjárhæðum til að greiða niður sína framleiðslu til útflutnings og til að komast inn á markað hjá þeim sem skyldaðir verða til að opna sína markaði. Þó mun minnkun útflutningsbóta leiða til hækkunar á sumum landbúnaðarafurðum, t.d. á korni. Afleiðingar fyrir íslenskan landbúnað verða að sjálfsögðu margvíslegar og hér hafa margar þeirra verið raktar. Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í dag var á það bent og það kom reyndar einnig fram áðan hjá hv. fyrirspyrjanda að skerðingin á beinu greiðslunum yrði væntanlega miklu meiri en 20%, kannski 50--60%, þegar haft er í huga að viðmiðunarárin eru mjög óhagstæð fyrir okkur hér á Íslandi. Skerðingin yrði síðan enn meiri ef ekki yrði um hagstæðari verðtryggingarákvæði að ræða en rætt hefur verið um. Áætlanir benda sem sagt til þess að afurðaverð til bænda muni lækka um 20--50% á næstu sex árum og talsmenn bændasamtakanna hafa haldið því fram að framleiðsla mjólkurafurða kunni að dragast saman um 30--50% en sauðfjárafurða eitthvað minna. Þeir hafa einnig bent á að alifuglarækt muni vafalaust hverfa á örfáum árum. Ég tel því ekki ofmælt hjá talsmönnum samtaka bænda að hrun í íslenskum landbúnaði væri fram undan ef þessi yrði niðurstaðan. Ég vil líka minna á að það er reginmunur á fyrirliggjandi samningsdrögum og því tilboði sem Ísland gerði í GATT-viðræðunum fyrir rúmu ári. Þá var ekki rætt um ótakmarkaðan innflutning búvara heldur einungis um hugsanlega allt að 3% innflutningsheimild og að öðru leyti innflutningsbann. Það var gert ráð fyrir tollum eða jöfnunargjaldi á því sem flutt væri inn, þessum 3%, en nú er reiknað með að þessi 3% og síðan 5% verði án tolla eða með mjög lágum tollum og síðan verði þá lækkunin á tollunum á því sem umfram þetta lágmark er. Verðtryggingarákvæði voru skýr fyrir einu ári, en þau eru það ekki lengur. Þá var gengið út frá því að GATT-samningurinn mundi engu breyta um beinar greiðslur til bænda. Þær áttu að heita grænar greiðslur jafnvel þótt þær væru framleiðslutengdar. Og þá var reiknað með að tollígildi miðuðust við fob-verð, sem felur í sér fjarlægðarvernd fyrir íslenskan landbúnað, en nú er miðað við cif-verð innfluttrar vöru og það veldur því að tollígildið verður töluvert lægra. Hér hef ég þegar nefnt fimm atriði, öll mjög mikilvæg, öll frábrugðin því sem fólst í tilboðinu sem sett var fyrir einu ári. Geta menn borið það saman við þá glæfralegu fullyrðingu hæstv. utanrrh. í fjölmiðlum í gær að staða málsins og samningsdrögin séu í meginatriðum hliðstæð því sem um var að ræða fyrir einu ári þegar þetta tilboð var gefið. Herra forseti. Tími minn leyfir ekki að fjalla öllu ítarlegar um þetta mál. Ég legg þó áherslu á að við Íslendingar erum háðir milliríkjaviðskiptum, meira en flestar aðrar þjóðir og við höfum mikinn hag af sem frjálsustum viðskiptum. Við leitum stíft eftir tollfrjálsum aðgangi að mörkuðum annarra þjóða og heimtum fríverslun með fisk og okkur var auðvitað ekki stætt á því að taka ekki þátt í þessum GATT-samningum og reyna þannig að koma til móts við aðrar þjóðir á sviði landbúnaðarmála. Hitt er alveg ljóst að við verðum að gæta okkar vel ef við eigum að tryggja framtíð íslensks landbúnaðar og við höfum þegar með afnámi útflutningsbóta gengið lengra í átt til frjálsari viðskiptahátta en nokkur önnur þjóð. En vegna þess að samningsdrögin sem nú liggja fyrir taka aðallega mið af sérhagsmunum Bandaríkjanna og Evrópubandalagsins er mikil hætta á því að innfluttar niðurgreiddar búvörur kippi grundvellinum undan íslenskum landbúnaði á mörgum sviðum. Ég tel vissulega óljóst í dag hvort samningsdrögin verði samþykkt á næstu vikum. T.d. hefur Efnahagsbandalagið ekki enn samþykkt tillögurnar, en gerir það kannski innan fárra vikna með einhverjum breytingum. Það er almennt viðurkennt að úrslitaslagurinn um efni væntanlegs samnings muni standa á næstu vikum og verða til lykta leiddur á næstu tveimur mánuðum. Ríki sem ekki segir frá fyrirvörum sínum meðan viðræður standa yfir getur ekki haft uppi mótmæli þegar samningsdrögin eru komin í höfn. Viðkomandi ríki á þá á hættu að ekkert mark sé tekið á síðbúnum fyrirvörum og þeim verði jafnvel svarað með refsiaðgerðum. Ríkisstjórnin verður því að taka skýra og ótvíræða afstöðu í þessu máli þegar í stað svo ekki verði sagt að mótmæli Íslands hafi verið of seint fram komin.

Herra forseti. Hér uppi á vegg til hægri handar hangir mynd af Jóni Sigurðssyni sem reyndar gekk hér aldrei um sali heldur sótti fundi í öðrum húsum meðan Alþingi starfaði í gamla Latínuskólanum. En eitt af helstu baráttumálum Jóns Sigurðssonar og annarra sem leiddu sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 19. öld var verslunarfrelsi. Þá höfðu Íslendingar búið við einokun og verslunarhöft öldum saman, en það náðist fram árið 1855 að Íslendingar fengu verslunarfrelsi. Það má segja að frelsi í viðskiptum okkar Íslendinga hafi aukist jafnt og þétt síðan þá en því er ekki að leyna að viðskipti með landbúnaðarvörur skera sig þar úr eins og reyndar gildir víða í heiminum. Það má líka minna á að um það leyti sem Jón Sigurðsson gekk hér um götur hafði verið barist fyrir auknu viðskiptafrelsi í u.þ.b. 100 ár í Evrópu og Ameríku til þess að losna þar undan hagfræðistefnu sem kölluð var merkantílismi og byggðist á endalausum tollum, einkaleyfum og verndun á innanlandsframleiðslu. Þar sem annars staðar hefur frelsi í viðskiptum aukist statt og stöðugt, en landbúnaðurinn er þar að miklu leyti undanskilinn. Þetta á sér ýmsar orsakir og vekur margar spurningar. Hér eru til umræðu drög að samningi um aukið frelsi í viðskiptum milli landa sem byggist á hinum svokölluðu GATT-viðræðum. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þessa samnings meðan hann liggur ekki fyrir heldur langar mig til að velta vöngum yfir ýmsum atriðum þessa samnings. Af þeirri umræðu sem fram hefur farið í dag mætti halda að þessi samningur snúist eingöngu um landbúnaðarmál og viðskipti með landbúnaðarvörur. En samningarnir snerta mun fleiri svið, þar með talið afnám tolla og lækkun tolla sem m.a. snertir sölu á fiski. Þessir samningar snúast um almennan markaðsaðgang, vefnaðarvörur, viðskiptareglur, hugverk í viðskiptum, stofnanir og viðskipti með þjónustu, auk landbúnaðar, sem reyndar er langerfiðasta viðfangsefnið eins og hér hefur komið fram. Þessir þættir GATT-samningsins snerta okkur misjafnlega mikið, en það er langt í frá að það sé eingöngu landbúnaðarkaflinn sem okkur ber að ræða á Alþingi Íslendinga. Hvað um viðskipti með þjónustu svo dæmi sé nefnt? Í umræðum um atvinnusköpun hér á landi á næstu árum hefur verið margbent á að við Íslendingar höfum mikla þekkingu sem við getum nýtt til að selja í formi ýmiss konar þjónustu til annarra landa og menn eru þegar byrjaðir á slíku eftir því sem kostir gefast. Ef þessi GATT-samningur verður að raunveruleika eins og hann lítur út núna býður hann upp á ýmsa nýja möguleika á þjónustusviðinu, en þýðir auðvitað um leið að erlend þjónustufyrirtæki geta boðið fram sína krafta hér á landi. Þetta er atriði sem mér finnst alls ekki síður ástæða til að vega og meta þegar þessi samningur er ræddur. Annað atriði varðar vefnaðarvörur sem hafa verið háðar miklum takmörkunum og búið við ýmiss konar vernd, en það er talið að aukið frelsi í viðskiptum með vefnaðarvörur muni hafa mikla þýðingu fyrir ríki þriðja heimsins, koma þeim mjög til góða, enda veitir nú ekki af að lyfta þeim upp. Við getum spurt þeirrar spurningar hvort þarna kunni að felast einhverjir möguleikar fyrir íslenskan ullariðnað sem því miður býr við mikla niðurlægingu. Þannig er ekki allt svart í þessu samhengi ef menn reyna að nýta sér þá möguleika sem gefast. Þá má líka nefna tollalækkanir sem snerta útflutning okkar á fiski, svo sem inn á Asíumarkaðina, í löndum eins og Japan og Kóreu, en það kemur reyndar fram í þeim skýrslum sem við höfum fengið að sjá að á því sviði ríkir nokkur tregða og eru þessar Asíuþjóðir að vernda sína hagsmuni. En áður en ég vík að landbúnaðinum sérstaklega vil ég enn og aftur minna á að viðskiptafrelsi er enn mikilvægara smáum þjóðum en stórum þar sem heimamarkaðurinn er smár og því einhæfari sem framleiðslan er því mikilvægara er að hafa greiðan aðgang að erlendum mörkuðum og það sem víðast. Þetta þekkjum við Íslendingar vel. Og þó að landbúnaður hér á landi sé mikilvægur og menning okkar sé sprottin upp úr bændasamfélagi skulum við ekki gleyma því að þessi þjóð lifir á að selja fisk. Þegar við vegum og metum þennan samning er mikilvægast að setja heildarhagsmuni þjóðarinnar í öndvegi og meta samninginn allan út frá því. Við getum ekki einungis spurt að því hvað þessi samningur þýði fyrir bændur heldur verðum við að spyrja líka: Hvað þýðir hann fyrir neytendur og aðrar atvinnugreinar, ekki síst sjávarútveginn? En ég ætla að víkja sérstaklega að landbúnaðinum. Það er algjörlega ljóst að eins og GATT-samningurinn lítur út núna boðar hann bændum þessa lands mikil tíðindi. Það er engin furða þótt þeir séu uggandi um sinn hag. Eins og við vitum hefur íslenskur landbúnaður búið við ákveðna vernd fyrir innflutningi á ákveðnum vörutegundum, hann hefur verið verndaður í bak og fyrir um áratugaskeið. Ef við lítum til lengri tíma sjáum við að útflutningur á íslenskum landbúnaðarvörum hefur dregist mjög mikið saman á öllum sviðum og því hefur íslenskur landbúnaður fyrst og fremst þurft að einbeita sér að innanlandsmarkaði þar sem framleiðslan hefur aukist verulega. Sú vernd sem hér hefur verið í gildi hefur verið í ýmsu formi, svo sem innflutningsbanni og eins hafa verið hér í gildi heilbrigðisreglur sem að mínum dómi eiga vissulega rétt á sér. Ég tel að í þeim viðræðum sem fram undan eru varðandi GATT-samninginn, því það er langt í frá að þeim sé lokið, séu einmitt heilbrigðisreglur það sem ber að leggja mikla áherslu á. Við höfum okkur til stuðnings að saga íslensks landbúnaðar sannar svo ekki verður um villst að okkar dýrastofnar eru ákaflega viðkvæmir fyrir ýmsum sjúkdómum sem hér hafa ekki tíðkast, sem betur fer, og þess vegna er þetta atriði sem vert er að leggja mjög mikla áherslu á. Samkvæmt þeim drögum sem nú liggja fyrir verður að opna fyrir innflutning á landbúnaðarvörum, en á móti verður tímabundið reynt að verja innlenda framleiðslu með tollum og reglum um sjúkdómavarnir. Menn greinir mjög á um hversu vel þessar reglur muni duga, hvað sjúkdómavarnirnar muni reynast landbúnaðinum góð vörn, og eins er spurning hvað tollarnir duga, en þeir verða fyrst og fremst sem eins konar aðlögun að þeim breytingum sem fram undan eru. Það hljóta að vakna mjög margar spurningar varðandi landbúnaðinn í ljósi þessara atburða og við hljótum að spyrja hvað eigi að ganga langt í því að verja innlenda framleiðslu, hversu miklu eigi að kosta til. Eiga hagsmunir bænda að ráða þar för eða á að bjóða neytendum upp á hugsanlega sambærilegar vörur á lægra eða sambærilegu verði? Þar er komið að mjög mikilvægu atriði vegna þess að mér finnst gleymast í þessari umræðu að öllum þeim ríkjum sem eiga aðild að GATT-samningnum verður gert að draga saman sinn stuðning við landbúnaðinn sem þýðir þá að vöruverð mun væntanlega hækka, þó það sé ekki ljóst hversu lengi það verður, þannig að á móti hækkun og erfiðleikum í innlendri framleiðslu kemur hækkun á vörum erlendis. Einn af fulltrúum landbrn. sem kom á fund landbn. hélt því fram að þessi samningur yrði neytendum alls ekki í hag. En ég verð að segja að ég á mjög erfitt með að trúa því að það verði ekki verðlækkanir þegar til lengri tíma verður litið og menn verða búnir að skipuleggja þessa framleiðslu. Í þessu samhengi vil ég líka nefna það, sem skiptir okkur máli eins og aðrar þjóðir, að talið er að GATT-samningurinn muni koma mörgum ríkjum þriðja heimsins mjög til góða. Það er einfaldlega hagsmunamál alls heimsins að staða þeirra ríkja batni. Við erum hluti af þeim heimi líka. Menn hljóta líka að velta fyrir sér þeirri grundvallarspurningu að hve miklu leyti er æskilegt að þjóð brauðfæði sig sjálf. Ég held að við hljótum að vera sammála um að það sé æskilegt að við getum sinnt okkar þörfum að sem mestu leyti, en það má ekki kosta hvað sem er. Við þekkjum dæmi um þjóðir eins og t.d. Breta sem hreinlega tóku þá ákvörðun á 19. öldinni að fórna sínum landbúnaði. Þeir þurftu reyndar á vinnuaflinu að halda í annað og sáu fram á að þeir gætu náð í mat annars staðar á sambærilegu verði og þeir einfaldlega fórnuðu sínum landbúnaði. Ég er ekki að leggja það til að sú leið verði farin. Síðan vaknar líka sú spurning hvort staða íslensks landbúnaðar sé jafnslæm og bændur vilja vera láta og hvort þessi samningur muni ríða honum hreinlega að fullu eins og fram hefur komið í umræðunni. Það hefur þegar verið mörkuð sú stefna hér á landi að draga úr stuðningi við landbúnaðinn og þar er þegar farin af stað mikil endurskipulagning, en sú stefna sem mörkuð hefur verið gengur nokkuð þvert á þá leið sem verið er að fara í GATT-samningnum og því ekki að ástæðulausu að bændur eru áhyggjufullir þar sem hér hefur verið farin sú leið að taka upp beinar greiðslur til bænda en fella niður útflutningsbætur meðan nákvæmlega þveröfug leið er farin í GATT-samningnum. Mín skoðun er sú að bændur verði að setjast niður og skoða sína stöðu rækilega og treysta fyrst og fremst á gæði og aftur gæði íslensks landbúnaðar. Ég tel að í gæðum felist sá kraftur sem við getum byggt á. Mér finnst bændur draga upp allt of dökka mynd af því ástandi sem fram undan er og ég held að ef við horfum raunsætt á þetta mál muni verða fyrst og fremst um að ræða innflutning á grænmeti, blómum, ostum og hugsanlega unnum kjötvörum. Ég held að þrátt fyrir allt sé fjarlægðin okkur nokkur vörn því við skulum ekki gleyma því að t.d. mjólkurvörur, eins og nýmjólk, jógúrt og fleira, hafa takmarkað geymsluþol og er ekki beinlínis spennandi ef hér verður farið að flytja slíkar vörur inn þó með flugvélum væri og því fylgir auðvitað töluverður kostnaður. Ég held líka að við megum ekki vanmeta íslenska neytendur. Við skulum heldur ekki gleyma því að landbúnaðurinn úti í Evrópu er víða byggður á þrautpíndri jörð. Þar má t.d. nefna Holland. Er ekki ólíklegt að Hollendingar ásamt fleiri þjóðum verði að draga úr sinni framleiðslu á næstu árum. En grundvallaratriðið er að landbúnaðurinn er að ganga í gegnum breytingar, hann mun ganga í gegnum enn meiri breytingar og hann verður að verða samkeppnisfær og reyna að standa sig eftir því sem kostur er. Ég tel að verði af þessum samningi og reyndar áður en hann verður samþykktur verði að skoða allar leiðir til að styrkja landbúnaðinn og samningurinn gerir ráð fyrir því að það verði hægt. Byggðastyrkir verða leyfilegir. Styrkir vegna umhverfisverndar verða leyfilegir. Og þar mætti fleira telja. Við vitum ekki enn þá hvað verður um þennan samning á næstu vikum. Landbúnaðarráðherrar Evrópubandalagsins hafa lýst því yfir að þessi samningur sé þannig að hann sé ekki hægt að samþykkja, en það er æðra vald í Evrópubandalaginu en landbúnaðarráðherrarnir og því ekki gott að segja hvað um samninginn verður. En að lokum þetta, herra forseti, þegar við skoðum þennan samning er mikilvægt að skoða hann allan og meta hverjir eru heildarhagsmunir íslensku þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég held að hér sé um að ræða tímabæra umræðu sem sé mjög gagnlegt að fari fram á Alþingi á þessari stundu. Það vekur hins vegar nokkra athygli að hér sjást nánast engir fulltrúar Alþfl. í salnum. Að vísu situr hér hæstv. viðskrh. þessa mínútuna, en aðrir alþýðuflokksmenn hafa nánast ekki sést við þessa umræðu. Hvort það er vegna þess að hér sé um að ræða það sprengiefni innan ríkisstjórnarinnar að menn vilji ekki hætta á að ráðherrum lendi saman skal ég ekki segja um, en vissulega læðist að manni sá grunur. Ég vil í fyrstu víkja að því að það hefur verið nokkuð mikið um það rætt að hér sé um að ræða skref til fríverslunar með landbúnaðarvörur sem felist í þeim drögum sem hr. Dunkel lagði fram fyrir jólin. Það er að mínu mati alrangt. Það var reyndar staðfest af bæði fulltrúum utanrrn. og landbrn. í morgun á fundi landbn., þeim fulltrúum á þeim bæjum sem hafa fylgst hvað best með þessum málum. Hér er vissulega um að ræða tillögu um breytingu á viðskiptum með landbúnaðarvörur í heiminum en alls ekki skref í átt til fríverslunar. Það bendir allt til þess að það samkomulag sem verið er að leita eftir þessar vikurnar sé samkomulag sem sé Evrópubandalaginu og Bandaríkjunum þóknanlegt. Ég bendi á að það er gert ráð fyrir að þær þjóðir sem hafa varið stjarnfræðilegum upphæðum í stuðning við sinn landbúnað til útflutnings geti haldið því áfram. Það er reiknað með að eftir standi að þær geti haldið 64% af þeim stuðningi sem var á árunum 1986--1988. Ég bendi líka á að Bandaríkjamenn hafa haldið þannig á málinu, en þeirra korngreiðslur eru greiðslur á land og eru himinháar og ráða í raun verðlagningu á korni í Bandaríkjunum og þar af leiðandi verðlagningu á öðrum búvörum sem byggja á korni og verði á korni til útflutnings frá Bandaríkjunum, að þeir haldi þessum greiðslum. Þær eru til viðbótar, þær eru ekki innan þessara 64%, þær standa til hliðar við það. Reyndar hafa útflutningsbætur Bandaríkjanna á korn verið í þessu formi. Ég vil þess vegna ítreka, virðulegur forseti, að hér erum við ekki að taka um fríverslun og er þess vegna út í hött að tala um í þessu samhengi hvernig íslenskur landbúnaður mundi standa sig í fríverslun með þær vörur í heiminum. Ég bendi á í þessu sambandi að við erum með tvær búgreinar, sem að vísu hafa gengið í gegnum mikla erfiðleika, annars vegar loðdýraræktina og hins vegar fiskeldið, þar sem menn eru að keppa e.t.v. næst því sem hægt er að tala um fríverslun með landbúnaðarvörur í heiminum.

Við erum með þrjár búgreinar.

Hver er sú þriðja, hv. frammíkallandi? En ég nefni þessar sem dæmi. Ég bendi á að það bendir flest til þess í dag að eftir byrjunarerfiðleika í þessum greinum muni þær geta staðið sig í frjálsri alþjóðlegri samkeppni. Það segir kannski sína sögu. Hitt er jafnljóst að ef á að fara að opna allt fyrir innflutningi á hefðbundnum landbúnaðarvörum, innflutningi sem nýtur 64% af þeim stuðningi sem hann hefur notið fram að þessu, rústar það íslenskan hefðbundinn landbúnað. Það er svo einfalt. Að mínu mati getum við aldrei liðið að íslenskum landbúnaði verði fórnað á altari hagsmuna Evrópubandalagsins og Bandaríkjanna, svo einfalt er málið. Ég bendi líka á það, sem ég hef margsinnis gert hér á hinu háa Alþingi, að íslenskir bændur hafa á umliðnum árum sýnt meiri sveigjanleika og meiri samstarfsvilja við stjórnvöld til að koma á móts við kröfur um lækkun á framleiðslukostnaði og þar með um lækkað verð til neytenda en ég hygg að dæmi muni finnast um í nálægum löndum. Út frá þeim forsendum er mjög hastarlegt ef komið verður í bakið á mönnum með því að fylgja ekki eftir eðlilegum fyrirvörum okkar Íslendinga vegna Uruguay-viðræðna um GATT. Ég vil einnig koma hér, virðulegur forseti, í örfáum orðum að ummælum hæstv. utanrrh. í sjónvarpi í gærkvöld. Nú hygg ég að utanrrh., sem fer með þetta mál fyrir okkar hönd í þessum samningum, sé reyndar í þinghúsinu þó hann kjósi eins og flestir aðrir kratar að vera ekki í þingsalnum meðan þessi umræða fer fram. Ég harma það því, virðulegur forseti, að þurfa að vitna í ummæli hans í gærkvöld að honum fjarstöddum. En það verður að vera mat virðulegs forseta hvort hann vill kalla utanrrh. til. Í máli hans á fleiri en einni fréttastöð í gærkvöld var málflutningur hæstv. utanrrh. á þann veg að það er ekki nema um tvennt að ræða. Annaðhvort er hann svo illa upplýstur um málið að hann veit ekki um hvað það snýst eða þá hitt að hæstv. utanrrh. kaus að fara þar með blekkingar í þeim mæli að ég kann ekki dæmi um annað verra, ef svo er, úr munni ráðherra. Það var ekki einungis að hann kysi að sleppa grundvallaratriðum í málinu í samanburði á annars vegar ársgömlu tilboði fyrri ríkisstjórnar og því sem nú liggur fyrir heldur fór hann rangt með það sem hann hafði fram að færa. Þar ætla ég einungis að nefna tvö atriði. Hæstv. utanrrh. sagði að þarna nytum við fjarlægðarverndar. Það hefur verið upplýst að það hefur verið fellt niður. Í öðru lagi ætla ég að nefna að hann taldi að í drögunum sem nú liggja fyrir lækkuðu útflutningsbætur ekki um 65% eins og við vorum tilbúnir að gera heldur 36% og væri það íslenskum hagsmunum þóknanlegt. Þetta er alrangt sem skýrist af því að þetta þýðir að sá innflutningur sem við verðum að keppa við og sem tollígildin verða reiknuð niður frá verður óhagstæðari en annars hefði þurft að vera. Við lendum út frá þessu ákvæði í miklu erfiðari samkeppni eftir að tollígildin hafa verið lækkuð um 36% en annars hefði verið. Ég á bágt með að trúa að þetta hafi hæstv. utanrrh. sett fram vísvitandi þannig. Ég held að því miður sé hitt rétt, að hæstv. ráðherra sé ekki betur upplýstur um málið en þarna kemur fram. Ég ætla að koma aðeins að því um hvaða hagsmuni er að tefla, hagsmunir hverra eru í húfi. Ég held að bændur séu ekki stærsti hópurinn þar. Ég held að stærsti hópurinn séu þjónustuaðilarnir við landbúnaðinn sem vinna í vinnslunni og við aðra þjónustu tengda landbúnaðinum. Það er ósköp einfalt reikningsdæmi að þeir eru miklu fleiri en þeir bændur sem enn þá stunda frumframleiðsluna. Þetta mun koma við milliliðina. Ég hef um árabil verið talsmaður þess að milliliðir hagræði í sínum rekstri, en hverjir eru þessir milliliðir? Það er alltaf talað um það eins og eitthvað af hinu vonda og er ekkert skilgreint nánar. En milliliðirnir eru öðrum fremur fólkið í landinu sem vinnur við að búa frumframleiðsluna í það horf að hún sé neysluhæf á borð neytenda. Þetta er fólkið sem býr á Selfossi, Egilsstöðum, Blönduósi, Akureyri, Húsavík og svona gæti ég lengi talið. Á þessum stöðum mundu alvarleg áföll í okkar innlendu matvælastöðvum koma þyngst niður. Það mundi spila saman með samdrættinum í sveitunum, en þetta mundi koma miklu þyngra niður þarna en þó á landbúnaðinum sjálfum sem hefur tekið á mjög miklum samdrætti á síðustu tíu árum. Til viðbótar vil ég nefna að það eru æðimörg störfin á höfuðborgarsvæðinu bæði í þjónustu og úrvinnslu sem beint tengjast þessu. Ég bendi á að þetta er á þeim tíma sem aðstæður í okkar þjóðfélagi eru þannig að það hlýtur að vera hlutverk stjórnvalda númer eitt að við búum að því eins vel og hægt er sem við eigum fyrir. Með þessu móti er ég á engan hátt að draga úr því að það eigi að gera eðlilegar kröfur til landbúnaðarins og vinnslustöðva hans um eðlilega hagræðingu. Ég ætla, virðulegi forseti, að lokum að koma aðeins að GATT-samningunum sem nú standa yfir í heild. Umræðan hefur nefnilega verið á því stigi að við vitum sáralítið um annað sem felst í Uruguay-samningnum en það sem snýr að landbúnaðinum. Við vitum að þar er gerð sú breyting frá fyrri GATT-samningum, sem fyrst og fremst fjölluðu um tolla á vöruviðskiptum, að nú kemur þjónustan inn til viðbótar. Hvaða hagsmunir þar eru í húfi fyrir okkur hefur ekki á nokkru stigi verið upplýst fyrir Alþingi. Það væri mjög æskilegt að þeir hæstv. ráðherrar sem eru viðstaddir þessa stundina ---  Virðulegi forseti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka og ég hef nú komið á framfæri því sem ég hefði helst viljað. En nú sé ég reyndar að einn hæstv. ráðherra hæstv. ríkisstjórnar er genginn í salinn þannig að þeim hefur fjölgað frá því að vera núll upp í einn. Það er væntanlega vegna þess, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þetta mál er eldfimt innan ríkisstjórnarinnar. En ég ætla þá að biðja hæstv. umhvrh. að koma því á framfæri við hæstv. utanrrh. að Alþingi verði upplýst um hvað felst í GATT-samningunum sem kenndir eru við Uruguay annað en það sem fjallar um landbúnaðinn. Það hefur algerlega týnst í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég óska eftir að hæstv. utanrrh. verði gert viðvart um að ég mundi gjarnan vilja hafa hann viðstaddan á meðan ég flyt mál mitt. Þó ég sé ekki að lasta nærveru hv. þm. Árna Johnsen kemur hann ekki í staðinn fyrir hæstv. utanrrh. Það er svo, herra forseti, að sú tilraun til alþjóðlegra samninga á vettvangi GATT, alþjóðabandalagsins um tolla og viðskipti, sem hófst í Punta del Este í Uruguay 1986, er mjög merk og víðtæk. Það er satt best að segja furðulegt hversu lengi þessi tilraun vakti næsta litla athygli hér uppi á Íslandsströndum. Það er að mínu mati svo að það er ekki fyrr en málefni landbúnaðarins dragast inn í þær viðræður af miklum þunga og fara að verða ágreiningsmál og áhuga- og hagsmunagæslumenn landbúnaðar á Íslandi fara að taka þau mál upp sem áhugi íslenskra stjórnvalda vaknar yfirleitt. Þannig bar þetta a.m.k. að mér þann tíma sem ég fór með landbrn. og tók til við að sinna þessum viðræðum vegna þeirra augljósu hagsmuna sem landbúnaðurinn gat átt þarna undir. Þannig er og að viðskipti með landbúnaðarvörur og reyndar matvörur flestar þar með hafa yfirleitt verið undanþegin alþjóðafríverslunarákvæðum um vörur sem og þjónustuviðskipti og fleiri svið sem hér er ætlunin að taka undir. Þetta kemur ekki til eingöngu af þeim ástæðum sem mér fannst gæta í málflutingi hv. talsmanns Kvennalistans --- ég tók það svo að hv. 18. þm. Reykv. talaði fyrir Kvennalistann, ef svo er ekki heldur hafi hv. þm. talað um sínar persónulegu skoðanir verður það leiðrétt --- að það hafi verið eingöngu sökum íhaldssemi þeirra sem með landbúnaðarmál fara í heiminum að þessu er svo háttað. Hér á einnig í hlut sú staðreynd að matvælaframleiðsla er mjög sérstaks eðlis og viðkvæm. Um hana gegnir að mörgu leyti allt öðru máli í viðskiptum, bæði tæknilega en líka af öryggisástæðum. Það er löngu þekkt að þjóðir vilja halda í framleiðslugetu matvæla eins og kostur er af öryggis- og sjálfsnægtasjónarmiðum. Það er sömuleiðis ljóst að þessi vara er viðkvæm og erfiðara að koma við greiðum milliríkjaviðskiptum með hana af tveimur ástæðum kannski fyrst og fremst. Annars vegar af því að hún er mjög viðkvæm og þolir oft og tíðum ekki geymslu með sama hætti og ýmis önnur vara, en einnig vegna þess að umtalsverð sjúkdómahætta getur verið samfara viðskiptum með þessar vörur. Í þriðja lagi er svo rétt að vekja athygli á þeirri staðreynd, sem ærið oft virðist gleymast, að heimsviðskipti með landbúnaðarvörur eru hverfandi hluti þeirrar framleiðslu matvæla sem landbúnaður í heiminum stendur fyrir, að talið er um 3%--5%. Um 95%--97% matvælaframleiðslu í landbúnaði í heiminum fer aldrei á heimsmarkað, er ekki hluti af milliríkjaverslun. Þetta er rétt að menn geri sér ljóst þegar þessir hlutir eru ræddir. Ég get ekki annað, herra forseti, en lýst nokkurri undrun á málflutningi hv. 18. þm. Reykv. áðan sem mér fannst nokkuð sérkennilegur miðað við það sem ég hefði getað vænst af einum af talsmönnum Kvennalistans. Þannig var það eins og ég segi, herra forseti, að mér fannst lengi vel allt of lítill áhugi á þessum merku viðræðum t.d. í utanrrn. Ég fullyrði að utanrrn. dróst inn í þessar viðræður meira vegna þess að hagsmunagæslumenn landbúnaðar voru farnir að hafa áhyggjur af því sem þarna var á ferðinni og gerðu um það kröfur. Þess vegna tel ég að hæstv. utanrrh. ætti að tala mjög gætilega og forðast stóryrtar fullyrðingar um þessi efni m.a. af þeim sökum að ég leyfi mér að halda því fram að hugur hæstv. utanrrh. hafi ærið oft á undanförnum missirum þegar umræður hafa staðið á vettvangi GATT verið nokkuð bundinn við aðra hluti. Ég er þá að hugsa ekki síst um Evrópusamningana og Evrópuviðræðurnar. Það er a.m.k. alveg ljóst að hæstv. utanrrh. sat ekki lokafund lotunnar í lok desembermánaðar 1990 þegar upp úr viðræðunum slitnaði þá. Það gerði ég hins vegar og m.a. sat ég lokaða fundinn þegar upp úr viðræðunum slitnaði og get þess vegna fullyrt að fleira er hér á spýtunni en oft og tíðum kemur upp á yfirborðið. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig á að hér er tekist á um víðtæka hagsmuni stórveldanna og landbúnaðurinn hefur á köflum í þeim slag verið ákveðið skálkaskjól þar sem togast er á um ýmislegt fleira á bak við tjöldin en eingöngu viðskipti með landbúnaðarvörur. Það eru heildarhagsmunir stórveldanna í þessum víðtæku viðræðum sem koma til með að ráða afstöðu þeirra en ekki eingöngu spurningin um viðskipti með landbúnað. Þau hafa hins vegar gjarnan verið notuð sem taflmenn í þessum slag. Það er annað sem nauðsynlegt er að menn hafi í huga. Það er að fjölmörg ríki, að ég held einnig Ísland þar með talið, hafa notað andstöðu Evrópubandalagsins sem skjöld fyrir framan sig í þessu máli þó þeirra afstaða hafi í mörgum tilvikum síst verið jákvæðari í garð breytinganna en Evrópubandalagsins. Svo er um Kanada, svo er um Japan, svo er um Austurríki og Sviss, svo er um Suður-Kóreu og svo er um Norðurlöndin, að ég hélt að Íslandi meðtöldu, en að undanskildum að sjálfsögðu Dönum sem taka þátt í þessum viðræðum í gegnum Evrópubandalagið. Ég leyfi mér að fullyrða, vegna þess að ég hef setið fleiri en einn og fleiri en tvo samráðsfundi landbúnaðarráðherra Norðurlanda um þessi mál, að í þeim hópi var samstaða um að fara mjög varlega í tilslökunarátt. Það varð að vísu á árinu 1990 nokkur breyting í afstöðu Svía, m.a. af persónulegum metnaðarástæðum þáv. landbúnaðarráðherra þeirra sem ætlaði sér alþjóðlega frægð út á forustu í undirnefnd GATT-viðræðnanna um landbúnaðarmál, en fór nú heldur á rassinn með það, og líka var ljóst að þegar Svíar settu stefnuna á inngöngu í Evrópubandalagið breyttist nokkuð þeirra tónn. Þeir vissu sem var að þar með yrðu þeir að sjálfsögðu undir sömu sök seldir og Evrópubandalagið hver sem hún yrði. Eftir stóðu þá Norðmenn, Finnar og Íslendingar. Til marks um þetta tek ég þá óánægju sem fram kom af hálfu allra talsmanna landbúnaðar þessara þriggja Norðurlandaþjóða, sem staddir voru í Brussel í byrjun desember 1990, í garð þess málamiðlunartilboðs sem formaður landbúnaðarhópsins, landbúnaðarráðherra Svía, setti þá fram og gekk að sjálfsögðu mikið skemur en samkomulagstilboð Dunkels. Hér hefur svo rækilega verið rakinn sá grundvallarmunur sem er á málamiðlunartillögu Dunkels annars vegar og tilboði Íslands frá því á árinu 1990 hins vegar að ég þarf ekki að fjölyrða um það. En ég lýsi furðu minni á málflutningi hæstv. utanrrh. sem hefur reynt að gera því skóna að þarna sé meira og minna sami hluturinn á ferðinni og ekki fælust í því neinar viðbótarhættur fyrir Ísland umfram það sem falist hefði í tilboðinu frá 1990. Það er að sjálfsögðu alrangt. Heldur þá áfram sá leikur hæstv. utanrrh. sem hófst reyndar þegar þetta tilboð var sett fram með furðulegum túlkunum hæstv. utanrrh. þáv. og núv. á því hinu sama tilboði Íslands. Það var nefnilega ljóst að það varfærna orðalag sem er á tilboðinu hvað snertir vilja Íslands til að ræða rýmkun á innflutningstakmörkunum varðandi landbúnaðarvörur var sett fram í ákveðnu ljósi. Það var sett fram með þá vitneskju að leiðarljósi að höfðu samráði við þjóðir eins og Norðmenn og Austurríkismenn að menn væru þar að tala um sáralitla markaðshlutdeild, 1--2% hafði verið nefnt, og innflutningstakmarkanir eða innflutningsbönn að öðru leyti. Það var í því ljósi sem þetta orðalag er sett fram, var a.m.k. því ljósi sem það var stutt af mér og mínum flokki í þáv. ríkisstjórn. Það vill svo til að ég var staddur í Genf þann dag sem tilboð Íslands var lagt fram og hafði þá m.a. fengið upplýsingar frá austurrísku sendinefndinni um að það sem í þeirra huga væri hvað þetta snerti væri stærðargráðan 1--2%. Sama átti við um Kanadamenn. Það er óþarft að taka fram að tilboð Íslands var sett fram að höfðu nánu samráði við þær Norðurlandaþjóðir sem þarna áttu mesta samleið, þ.e. Noreg og Finnland fyrir utan okkur. Þannig hrekur þetta allt málflutning utanrrh. sem hefur verið harla sérkennilegur í þessu máli og ber keim af því að hann hafi ætlað sér þessa framgöngu í málinu í tilteknum pólitískum tilgangi hér innan lands. En það hefur lengi verið ætlun Alþfl. að rústa þær varnir og þann stuðning sem íslenskur landbúnaður býr við og mér býður svo í grun, og ég leyfi mér að segja það hér, það er best að það komi fram hreinlega hvað ég er stundum að hugsa um hæstv. utanrrh., að honum hafi dottið í hug að þarna sæi hann nokkur færi til að koma þessu hugsjónamáli sínu og Alþfl. í framkvæmd án þess að það þyrfti endilega að tengjast því sem gerðist í þessum GATT-viðræðum. Ég á a.m.k. erfitt með að finna aðrar skýringar á framgöngu og túlkunum hæstv. utanrrh. oft og tíðum í þessum efnum. Ég held að hæstv. utanrrh. hefði átt að hafa þarna færri stóryrði en kannski sinna þessum viðræðum betur og mæta á fleiri fundi sem þarna hafa verið. Hann hefði haft mjög gott af að vera á hinum stórmerka fundi í Brussel desemberdagana 1990. Hann hefði þá verið betur um það fær að dæma eða túlka þessi mál. Það er engum blöðum um að fletta að það tilboð sem nú liggur fyrir, ef samningsniðurstaða yrði, væri Íslandi afar óhagstætt og gjörsamlega óásættanlegt, m.a. vegna þess að það er svo óréttlátt. Það kæmi svo óréttlátlega niður gagnvart Íslendingum sem eru búnir að ákveða að hverfa frá útflutningsuppbótum og þar með truflandi áhrifum í gegnum slíkt á heimsmarkaðsviðskipti með landbúnaðarvörur, en fengju eftir sem áður ekki að vera í friði með sína eigin framleiðslu og sínar sjálfsþurftir í þessum efnum. Þjóðin flytur nú þegar inn um helming af sinni orkuþörf og það er óásættanleg niðurstaða að mínu mati fyrir okkur sem eyþjóð úti í miðju hafi að geta ekki tryggt betur matvælaframleiðslu okkar en verða mundi ef þessi niðurstaða yrði, gjörsamlega óásættanleg. Það er líka ljóst að sá hráskinnsleikur sem stórveldin eru hér að leika, ekki síst Bandaríkjamenn, sem gerðir hafa verið að heilögum mönnum í þessu sambandi, er óþolandi. Hvað ætla Bandaríkjamenn að gera? Þeir ætla að halda áfram innflutningstakmörkunum á ýmsum vörum eins og fram hefur komið, jarðhnetum og baðmull og ýmsum fleiri, og þeir ætla að halda áfram bullandi útflutningsuppbótum. Eða hvað kom fram í hinni merku heimsókn Bush til Ástralíu og hvað olli mótmælum ástralskra bænda annað en það að Bandaríkjamenn ætla að kæra sig kollótta um þau áhrif sem þeirra niðurgreiddi útflutningur hefur á ástralskan landbúnað? Þeir ætla hvergi að slaka á þar sem þeirra hagsmunir eru ríkastir en keyra af fullri hörku gagnvart öðrum. Að sjálfsögðu á Ísland þar með að blanda sér í hóp þeirra þjóða sem vilja reyna að spyrna fótum við ofríki Bandaríkjamanna og fleiri slíkra í þessu sambandi. Ég tel það til mikils vansa að það skuli ekki hafa verið haldið þannig á málefnum Íslands í þessum viðræðum síðustu mánuðina að við höfum stutt og verið í fylgd með þjóðum eins og Kanadamönnum, Austurríkismönnum, Norðmönnum og öðrum slíkum sem þarna hafa verið að reyna að mynda nokkra samstöðu gegn þessari óhagstæðu niðurstöðu svo ekki sé nú talað um ef það er umhyggja fyrir þriðjaheimsþjóðunum sem þarna er á ferðinni. En ég fullyrði að það er ekki hún sem ræður gerðum Bandaríkjanna eða Evrópubandalagsins eða annarra þarna sem eru fyrst og fremst að reyna að setja niðurstöðuna. Herra forseti. Tíma mínum er nú senn lokið og er það nokkur skaði því að ég hefði getað hugsað mér að segja um þetta þó nokkuð mikið í viðbót, en ég á þó færi á því að koma aftur síðar upp í umræðunni ef hæstv. utanrrh. skyldi t.d. tjá sig eitthvað. Ef hann hins vegar gerir það sem honum væri sæmst, að koma upp og draga til baka ummæli sín frá undanförnum dögum, sem hér hafa verið svo rækilega hrakin, skal ég sannarlega unna honum þess að bæta ráð sitt. En það er algerlega óþolandi að hans túlkun á þessum hlutum standi ómótmælt, enda tel ég að bæði málflutningur fjölmargra þingmanna hér og reyndar það sem kom fram hjá hæstv. landbrh. veki nokkrar vonir okkar um að haldið verði á málstað Íslands með sæmilega myndugum hætti þrátt fyrir hæstv. utanrrh., verð ég eiginlega að segja, og hans frammistöðu í þessu máli. Ég tel sem sagt, herra forseti, og undirstrika það að ekki hafi verið haldið nógu vel að öllu leyti á málstað Íslands í þessum efnum. Ég tek það skýrt fram að ég á þar ekki við fastanefnd Íslands í EFTA og sendiherra okkar í Genf. Ég tel að hann hafi af veikum mætti, fáliðaður og undirmannaður, reynt að halda sæmilega á þátttöku okkar í þessum efnum, en mér finnst til að mynda utanrrn. hér heima hafa sinnt þessu heldur slælega, enda sennilega verið upptekið talsvert af öðrum hlutum sem það hefur metið merkara þó að niðurstaðan þar sé harla rýr enn sem komið er. Herra forseti. Ég skal þá senn ljúka máli mínu. Ég tel óhjákvæmilegt að allt verði reynt sem mögulegt er af Íslands hálfu til að ná fram hagstæðari niðurstöðu með því að setja fram fyrirvara og hefði reyndar átt að gera það strax í sumar þegar umræður hófust á nýjan leik, m.a. vegna og á grundvelli hins nýgerða búvörusamnings sem hefði gefið Íslandi fullnægjandi málsástæður til að setja fram slíkan fyrirvara. Ég tel að það eigi að styðja Kanadamenn og aðra sem eru að reyna að ná fram lagfæringum m.a. á skilgreiningaratriðum. Ég tel að það eigi að reyna að fá skipt á meiri samdrætti í útflutningsuppbótum og minni samdrætti í innlendum stuðningi ef svo ber undir ef þess væri kostur þannig að framlag Íslands inn í þetta samhengi yrði fyrst og fremst í því formi að draga meira saman útflutningsuppbætur sem við höfum þegar ákveðið að gera en halda til staðar okkar innlenda stuðningi, þar með talið beinum greiðslum til bænda. Náist ekki lagfæringar af þessu tagi fram er ekki um annað að ræða að mínu mati en hafna landbúnaðarþætti samningsins.

Herra forseti. Já, 7. dagur janúarmánaðar er nú brátt að kvöldi kominn og eins og hæstv. landbrh. sagði í sinni ræðu líður fljótt til 13. dags mánaðarins þegar Íslendingar verða að vera búnir að setja fram fyrirvara sína gagnvart væntanlegu GATT-samkomulagi. Það er vissulega ástæða til að vekja athygli á því að það er ekki mikill tími sem fram undan er. Ríkisstjórnin ræddi þessi mál í dag og ætlar að ræða þessi mál á morgun að því er mér skilst og þá fyrst getur íslenska þjóðin lagt mat á afstöðu íslenskra stjórnvalda til þessara viðræðna. Það er þess vegna vissulega ástæða til að undirstrika það alveg sérstaklega að þennan tíma verða menn að nota vel og við þessar ákvarðanir verða menn að vanda sig. Ég á reyndar frekar von á að íslenskur landbúnaður eigi í vök að verjast í fríverslunarviðskiptum, en þau samningsdrög sem nú liggja fyrir eru ekki á þeim grundvelli eins og reyndar hefur komið skýrt fram í þessari umræðu. Íslendingar hafa tekið þá ákvörðun að hætta við að flytja landbúnaðarvörur til annarra landa. Þeir hafa fallið frá þeirri stefnu að flytja fé úr ríkissjóði til að greiða fyrir þeim viðskiptum. Íslendingar hafa verið að draga úr fjármagni til landbúnaðarins á undanförnum árum. Þetta er gagnstætt því sem aðrar þjóðir hafa gert. Þær hafa verið að auka fjárstreymi til landbúnaðar sem hefur komið fram í aukinni birgðasöfnun og meiri niðurgreiðslum með útflutningsbótum. Þessi samningsgerð tekur fyrst og fremst mið af þeirri þróun. Þessi samningsgerð er ekki samningur um frjálsa viðskiptahætti. Þessi samningur er samningur valdsins og peninganna til þess að komast með vörur inn á nýja markaði og það hlýtur að vera öllum mönnum augljóst sem virða þessar staðreyndir fyrir sér hversu þessi samningsgerð, eins og hún liggur núna fyrir, hlýtur að teljast andsnúin íslenskum hagsmunum. Það er grundvallaratriðið í þessum efnum. Íslensk landbúnaðarstefna hyrfi á sama degi og þessi samningur gengi óbreyttur í gildi. Verðlagning hér innan lands yrði afnumin. Það yrðu afnumin öll ákvæði um stjórn framleiðslunnar. Verðbreytingar milli ára, og taki menn nú eftir því, ganga ekki lengur inn í afurðaverðið. Staðgreiðsla afurða verður að sjálfsögðu afnumin. Allt þetta liggur fyrir og það er umboðssalan sem mundi skila bændunum í landinu afgangnum af því sem eftir væri, þegar afurðirnar væru búnar að ganga í gegnum viðskiptakerfið, sem kæmi í vasa bændanna. Það er staðfest í þessum samningi með alveg ótvíræðum hætti að búvörumarkaðurinn innan lands drægist saman. Í staðinn fyrir að Íslendingar hafa stjórnað þessum málum sjálfir, bændur og neytendur, yrðu það peningaveldin í heiminum sem réðu því með hvaða hætti verð skipaðist til íslenskra bænda. Allt saman eru þetta óhrekjandi staðreyndir. Það er grundvallaratriði að menn geri sér ljóst að það sem styrkir stöðu og fyrirvara okkar Íslendinga eru þær ákvarðanir sem við höfum tekið, ákvarðanir um að draga úr fjármagni til landbúnaðarins, ákvarðanir um það að hætta útflutningi. Það eru einmitt þessi mikilvægu atriði sem nú á að senda gegn okkur Íslendingum í gegnum þennan samning. Menn hafa haft orð á að þessi samningsgerð væri óljós. Menn hafa líka eðlilega farið nokkuð út í sagnfræðina í kringum þessa umræðu. Skárra væri það! Skárra væri það að menn bæru ekki saman fyrri framsetningar við þá niðurstöðu sem nú liggur fyrir. En þetta er í rauninni ekki það sem skiptir máli. Þessu hefur verið vikið til hliðar. Öllum fyrirvörum hefur þannig verið vikið til hliðar og það sem menn standa frammi fyrir er þessi blákaldi óljósi samningur. Það er augljóst mál að það er engin tilviljun hvers vegna samningsdrögin eru svona óljós. Í þessum samningi eru fundnar leiðir til þess hvernig eigi að skera úr ágreiningi og það verður áreiðanlega mjög mikilvægt viðfangsefni að fjalla um ágreiningsefni í hálfgildings gerðardómi. Þess vegna eru þessi samningsdrög svona óljós. Hæstv. landbrh. og reyndar líka hv. málshefjandi höfðu orð á því hvernig verðlag mundi þróast á landbúnaðarvörum innan lands á grundvelli fyrstu verðákvarðana og þeir höfðu báðir orð á því að þar mundi verð til bænda þegar í stað lækka um 25%. Ef strangt er lesið í texta samningsins er þessi niðurstaða rétt. En aðrir telja að það megi lesa þetta með öðrum hætti og t.d. hafa Norðmenn ekki skilgreint þessa þætti á þennan veg. Þeir hafa talið og sett fram sína útreikninga með tilliti til þess að viðmiðunarárin eða verðlagið þá nyti verðtrygginga í þessum samanburði og það breytir þessu dæmi í grundvallaratriðum. En samt sem áður komast menn ekki hjá því á þessari stundu, þegar menn ætla að taka til við að skýra þessi mál fyrir bændum landsins og fyrir íslensku þjóðinni og þegar menn ætla sjálfir að leggja mat á áhrif þessa samnings, að leitast við að komast að niðurstöðu um hver þessi áhrif yrðu. Þá ætla ég að taka einungis eitt dæmi því að vissulega er hægt að fá útreikninga með ýmsum hætti. Í þeim efnum ætla ég að sleppa kjarnfóðurgreinunum, svínum og hænsnum, sem mundu eiga mjög erfitt uppdráttar að ekki sé fastara að orði kveðið, og ég ætla líka að sleppa blómum, grænmeti og kartöflum sem einnig mundu eiga mjög í vök að verjast í þessum samskiptum. Hins vegar er afar auðvelt að komast að því hvernig staða þeirra greina væri. Það sem ég ætla hins vegar að benda á er með hvaða hætti gengi fram verðlagning á mjólkurafurðum í þessu landi. Nú skulu menn athuga að þó að tölur séu ýmsar óljósar í þessum efnum er ekki langt að bíða þess að menn verði að skila frá sér marktækum tölum og í raun og veru lagast grundvöllur þeirra ekkert frá því sem nú er. Eins og menn vita þarf að skila inn slíkum upplýsingum fyrir 1. mars nk., eftir rúmlega 1 1 / 2 mánuð, og lengur verður ekki beðið með það ef samningurinn gengur fram með þeim hætti sem nú horfir. Það er þess vegna auðveldur kostur að leggja þessi mál talnalega niður fyrir sér og annað er í rauninni ekki sæmandi. Á fundi í landbn. Alþingis í morgun var gerð grein fyrir slíkum talnasamanburði og hann hefur verið endurmetinn á þessum degi með tilliti til hugsanlega betri fáanlegra upplýsinga. Þá verður niðurstaðan sú að í lok þessa samningstímabils mundi mjólkurverð til bænda hafa lækkað um 35,7%. Þetta er í rauninni í samræmi við þær tölur sem komið hafa fram í máli hæstv. landbrh., reyndar þingmanna líka, Ragnars Arnalds og Jóns Helgasonar. Það er alveg augljóst mál að landbúnaðurinn gæti ekki tekið á móti þessari lækkun á framleiðsluvörum sínum, enda yrði hún trúlega enn meiri þegar betur er að gáð því að markaðurinn mundi dragast saman. Vinnslukostnaðurinn mundi taka hlutfallslega meira af þessum verðmætum og annað eftir því. Það getur ekki talist með neinum hætti óeðlilegt þó að bændur landsins mótmæli þessum samningi á þessum grundvelli. Ég held að það sé ekki ágreiningsefni, ég held að ég hafi heyrt það eftir hæstv. landbrh., kannski þó ekki í ræðu hans áðan, að eins og þessi samningur er er hann óásættanlegur fyrir Íslendinga. Það er grundvallaratriði. Þar af leiðandi legg ég áherslu á það og tek alveg sérstaklega undir þau orð sem fram komu í máli ráðherrans að nú þarf að taka vel til hendi og bændur landsins og íslenska þjóðin verða að fá að vita sem allra fyrst hvaða boðskap íslenska ríkisstjórnin ætlar að leggja fram í áframhaldandi viðræðum 13. jan. nk.

Virðulegur forseti. Miðað við þær umræður sem hér hafa farið fram um efni þessa samnings og það sem við höfum fengið á okkar borð um þær tillögur sem Dunkel hefur lagt fram í GATT-viðræðunum tel ég ekki hægt að fallast á þau drög óbreytt eins og þau liggja fyrir núna að því er landbúnaðarþáttinn varðar. Við heyrðum í fréttum í gær frá talsmönnum landbúnaðarins hvernig þeir líta á þetta mál og við höfum einnig fengið frá þeim ýmis plögg þar sem þeir hafa skýrt sín sjónarmið og hvaða áhrif óbreyttur samningur mundi hafa á landbúnaðinn, þ.e. leggja hann í rúst á skömmum tíma. Þetta er ekki hægt að fallast á. Þau drög sem Dunkel hefur lagt fram í GATT-viðræðunum virðast í fljótu bragði aðallega miða að því að sætta sjónarmið Bandaríkjamanna og Evrópubandalagsins. Það er verið að hlaupa fram og til baka milli þessara stóru eininga og reyna að sætta þau ólíku sjónarmið sem fram koma hjá þessum tveimur heildum. Lítið tillit er tekið til smáþjóða eins og Íslands og annarra þegar verið er að ræða þessi mál. Ástæðan til þess að ég tel þessi samningsdrög óaðgengileg fyrir Ísland eru margvísleg, en kannski skýra orð, sem standa í stefnuskrá Kvennalistans sem gefin var út vorið 1991 í tengslum við alþingiskosningarnar, best mína afstöðu. Þar segir á einum stað, með leyfi forseta, þar sem verið er að ræða um innflutning á landbúnaðarvörum: ,,Innflutningur á landbúnaðarafurðum miðist við að framleiðsla innan lands anni ekki eftirspurn og gerðar verði ýtrustu kröfur um heilbrigði og sjúkdómavarnir.`` Ekki séu fluttar inn þær landbúnaðarafurðir sem við getum framleitt hér á landi nema þegar um skort er að ræða eins og auðvitað er leyft núna. Við höfum fullnægt eftirspurn á mörgum sviðum en þó ekki öllum. Eins og menn vita höfum við ekki getað fullnægt eftirspurn varðandi grænmeti og ýmsar aðrar vörur. Við flytjum inn geysilega mikið af landbúnaðarafurðum eins og allir vita, þ.e. við flytjum inn hveiti og mjöl ýmiss konar og allar mögulegar landbúnaðarvörur. En þegar við erum að tala um landbúnaðarafurðir erum við í flestum tilvikum að tala um þær landbúnaðarafurðir sem við sjálf getum framleitt hér á landi. Mig langar einnig til, með leyfi forseta, að lesa fleira úr stefnuskrá Kvennalistans. Þar segir á einum stað: ,,Koma þarf á svæðabúskap þannig að hefðbundinn landbúnaður sé stundaður þar sem heppilegast er, bæði með tilliti til landgæða og nálægðar við markaði. Leggja ber áherslu á að hvert svæði sé sem sjálfstæðust eining og að skipulag framleiðslunnar sé í höndum bænda sjálfra. Þannig á draga úr miðstýringu og ríkisafskiptum í landbúnaði.`` Þarna, virðulegur forseti, leggjum við áherslu á í okkar stefnuskrá að hver eining sé sem sjálfstæðust. Það sem hér er verið að gera er andstætt því. Það sem verið er að gera með þeim drögum að samningi sem Dunkel hefur lagt fram er að miða við að landbúnaðarvörur séu fluttar á milli svæða algerlega óháð því hvort framleiðslan er næg á svæðinu. Þetta er í andstöðu við þá stefnu sem fram kemur m.a. í Brundtland-skýrslunni sem miðar að sjálfbærri þróun, þ.e. að hvert svæði standi eins mikið undir sér og hægt er. Ef við leggjum okkar af mörkum til að fullnægja þeirri stefnu hljótum við að reyna að stefna að því að okkar landbúnaður fullnægi innanlandseftirspurn á þeim vörum sem við getum framleitt en við séum ekki að burðast við að reyna að flytja út landbúnaðarvörur vegna þess að það væri ekki í neinu samræmi við þessa stefnu, við reyndum sem sagt að vera sjálfum okkur nóg eins og hægt er. Mig langar einnig, virðulegur forseti, að lesa eitt í viðbót sem fram kemur í stefnuskrá Kvennalistans, en þar segir að þróun landbúnaðarins og búháttabreytingar gerist í samvinnu við bændur. Nú er verið með þessum GATT-samningum að taka verulega stór skref til breytinga og eftir því sem fram hefur komið af hálfu bændasamtakanna ekki í samvinnu við bændur þannig að þetta er á mörgum sviðum ekki í samræmi við þá stefnu sem Kvennalistinn hefur mótað í landbúnaðarmálum. Mig langar einnig að benda á að samningar sem hafa farið fram á undanförnum árum hafa ekki verið teknir fyrir í utanrmn. Það má vel vera að það hafi einhvern tíma verið nefnt, en það hefur ekki verið tekið fyrir að því er mér skilst eftir að ný utanrmn. var kjörin á sl. vori. Ég var í utanrmn. í fjögur ár þar á undan og ég man ekki eftir að þessir þættir hafi verið ræddir sérstaklega, þ.e. um stefnumörkun á þessu sviði. Tel ég mjög ámælisvert að ekki hefur verið haft samráð við utanrmn. og landbn. Alþingis né heldur bændasamtökin. Ég bendi á, virðulegur forseti, að þau atriði sem verið er að ræða núna eru í andstöðu við það sem Íslendingar vilja að því er skoðanakannanir hafa sýnt ekki alls fyrir löngu. Mig minnir að það hafi verið í nóvember sem gerð var skoðanakönnun um afstöðu Íslendinga til innflutnings á hefðbundnum landbúnaðarvörum og þá kom greinilega fram að meiri hluti Íslendinga vill gjarnan greiða hærra verð fyrir landbúnaðarvörur ef um innlendar vörur er að ræða og vilja ekki að farið verði að flytja inn landbúnaðarvörur sem við getum hæglega framleitt hér á landi. Ég get því tekið undir margt af því sem kemur fram í ályktun stjórnar Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að samningsdrög þessi eru með öllu óaðgengileg fyrir íslenskan landbúnað, m.a. af eftirfarandi ástæðum: Útilokað yrði að framfylgja hér sjálfstæðri landbúnaðarstefnu, draga mundi stórlega úr matvælaöryggi þjóðarinnar, nýgerður búvörusamningur héldi ekki gildi sínu og kippt yrði grundvelli undan framleiðslustjórn og annarri hagræðingu framleiðslunnar sem samið hefur verið um.`` Það eru fleiri atriði, virðulegi forseti, en ég ætla ekki að lesa það hér. Ég var að vona að með búvörusamningnum, hagræðingu í landbúnaði og breyttri stefnu búnaðarsamtakanna mundi Íslendingum takast að gera landbúnaðinn að atvinnugrein sem mundi verða eins og hver önnur atvinnugrein, mundi aðlaga sig þörfum markaðarins og verða rekin án styrkja og aðstoðar. En ef Íslendingar ganga að þessum samningi óbreyttum að því er varðar landbúnaðinn, erum við að ganga gegn þeirri stefnu sem hefur verið mörkuð hingað til. Það er mjög sérkennilegt ef ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar hennar geta gengið gegn þeirri stefnu sem mörkuð var af síðustu ríkisstjórn án þess að það verði þá tekið sérstaklega til umræðu. Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi sé haft með í ráðum og búnaðarsamtökin og tel þess vegna alveg augljóst að Íslendingar verða að hafna þeim drögum að samningi sem þarna hafa verið lögð fram á vettvangi GATT eins og þau liggja fyrir núna, enda hafa aðrar þjóðir gert það eins og t.d. EB. Landbúnaðaráðherrar EB hafa hafnað þessum samningsdrögum þannig að það eru miklar líkur á að þau verði ekki samþykkt óbreytt, en ég tel að Íslendingar eigi að bætast í þann hóp.

Herra forseti. Hér er nokkurt skarð fyrir skildi því að engir ráðherrar eru í salnum. Ég fer fram á að forseti beiti sér fyrir því að hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. komi inn og hlýði á mál mitt. Ég hef líka tekið eftir því að hæstv. utanrrh. telur sig ekki varða um hvað hér fer fram. Þar sem málið er nú að hluta til á forræði hans teldi ég eðlilegt að hann væri viðstaddur. Hér er nefnilega um grafalvarlegt mál að ræða. Alþfl. hefur á undanförnum árum barist fyrir hömlulausum innflutningi búvara og því að ganga á milli bols og höfuðs á íslenskum landbúnaði. Hann hefur sem betur fer ekki náð fullkomnum árangri fram að þessu, en ég tel hættu á að þeim sé að takast núna að ná árangri utan frá. Utanrrh. og hans nánustu samstarfsmenn hafa haldið á þessu máli nákvæmlega í samræmi við stefnu Alþfl., ekki með hagsmuni Íslendinga fyrir augum. Með samningagerð af þessu tagi, ef af yrði, væri ekki bara ráðist á íslenska bændur. Það væri líka ráðist á íslenska neytendur. Íslenskir neytendur vilja fá næga, holla, góða og ódýra búvöru. Hagsmunir íslenskra neytenda eru þeir að búa við öryggi í framboði á búvörum og það yrði ekki ef tilboð Dunkels yrði samþykkt. Hagsmunir íslenskra neytenda eru að fá ómengaðar búvörur og geta treyst því að þær séu ómengaðar. Sú trygging mundi ekki verða fyrir hendi með innflutningi. Búvara víða um heim er stórlega menguð. Hormónakjöt varð að átakamáli milli Evrópubandalagsins og Bandaríkjanna fyrir nokkrum mánuðum. Fólk á meginlandi Evrópu er hætt að þora að leggja sér til munns ýmsar búvörur sem okkur þykir sjálfsagt að neyta og gerum með fullri hollustu. Hagsmunir neytenda eru að eiga aðgang að góðri og ljúffengri búvöru og hana fáum við nú ekki fremur með innflutningi. Hagsmunir íslenskra neytenda eru að fá þessa góðu, hollu og öruggu búvöru á sem lægstu verði og það munu þeir ekki fá með innflutningi. Ef íslenskur landbúnaður hrynur hækkar að sjálfsögðu í verði það sem framleitt er hér innan lands, þ.e. það sem eftir væri af íslenskri búvöruframleiðslu, og síðast en ekki síst hafa íslenskir neytendur sýnt það í nýlega gerðri skoðanakönnun að þeir vilja fremur íslenska búvöru en gefa innflutning á henni frjálsan. Ef tillaga Dunkels yrði bindandi niðurstaða fyrir Íslendinga mundi hún þýða stærra áfall fyrir íslenskan landbúnað en hann hefur orðið fyrir á síðari áratugum. Ég leyfi mér að vísa til bréfs bændasamtakanna um það mál. Og búvörusamningurinn væri hruninn. Hann er ósamrýmanlegur þeirri tillögu sem Dunkel gerði. Íslenskir bændur yrðu miklu harðar úti en bændur annarra þjóða þar sem þeir eru búnir að taka á sig mikinn skell vegna framleiðslutakmarkana undangenginna ára og útflutningsbætur tilheyra liðinni tíð. Útflutningsbætur tíðkast hins vegar víðast hvar annars staðar og mjög háar sums staðar. Með því að gerast aðilar að tillögum Dunkels, þ.e. ef ríkisstjórn setur ekki fram fullnægjandi fyrirvara, er verið að fórna íslenskum landbúnaði, um það þarf ekki að deila. Það er að vísu pólitískt markmið Alþfl. og samræmist ágætlega þeirri þróun. Alþfl. hefur hins vegar viljað telja sig vinsamlegan neytendum, a.m.k. á kjördegi, en nú fer þó svo í því kappi sem hann leggur á þetta mál að ekki sér hann sína menn svo að hann ber þá líka eins og segir í vísunni. Ég ætla ekki að rekja í smáatriðum áhrif þessa tilboðs ef af samningi verður og vísa til ágætra ræðna sem fluttar hafa verið í þessum umræðum og, eins og ég gat um áðan, úttektar Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Ég vil þó nefna örfá atriði í símskeytastíl. Þessi tillaga Dunkels er sambræðsla af hagsmunum Bandaríkjamanna annars vegar og Evrópubandalagsins hins vegar. Innflutningur á erlendri búvöru yrði gefinn frjáls nema með lítils háttar takmörkunum sem sáralítið hald er í. Útflutningsbætur erlendis mega haldast eða 64% þeirra. Það er ekki hald í takmörkunum á banni við innflutningi á fersku eða frystu kjöti. Þar er sönnunarbyrðin okkar megin að sanna að það kjöt sem hingað er flutt sé af sjúkum svæðum eða af því stafi smithætta. Íslenskar heilbrigðisreglur gilda sem sagt ekki heldur úrskurður nefndar hjá GATT. Ef ekki koma athugasemdir fram teljast þeir samþykkir sem ekki gera þær. Það er meira að segja ekki hægt að banna alfarið innflutning lifandi dýra. Búvörusamningsgreiðslur til bænda eru ekki grænar og því verða þær að hverfa og það verður strax að draga úr niðurgreiðslum um 25% og e.t.v. 65% síðar. Beinar greiðslur þarf þá þegar af þeirri ástæðu að afnema að ef færi eftir GATT-hugmyndinni mundu um 30% þeirra fara til bænda sem búnir eru nú þegar að selja kvóta sinn. Samkvæmt mati bændasamtakanna mundi leggjast hér niður framleiðsla á svínakjöti, kjúklingum og að verulegu leyti framleiðsla á grænmeti. Mjólkurframleiðslan mundi dragast saman um allt að helming og sauðfjárframleiðsla verulega, kannski um þriðjung, kannski um helming. Meginatriði málsins er að ríkisstjórnin verður að setja fram fullnægjandi og stranga fyrirvara og gera það á fundinum 13. janúar. Annað er gersamlega óverjandi með hagsmuni íslenskra neytenda fyrir augum, gersamlega óverjandi með hagsmuni þjónustuaðila íslensks landbúnaðar fyrir augum og gersamlega óverjandi með hagsmuni bændastéttarinnar fyrir augum. Ríkisstjórnin verður því vegna þjóðarhags, og ég legg áherslu á vegna þjóðarhags, að setja fram fullnægjandi fyrirvara. Það verður líka í framhaldinu að breyta meðferð GATT-samninganna og það verður að taka þetta mál úr pólitískri einkaumsjá Alþfl. Fagráðherrar Sjálfstfl. verða að komast að málinu. Áhættan við að setja fram fyrirvara er engin. Það er alger mistúlkun hjá hæstv. utanrrh. að svo sé. Við fyrirgerum ekki rétti okkar til hagræðis af GATT-samningum þó að við mótmælum þessu atriði. Frjáls viðskipti eru í sjálfu sér góðra gjalda verð, þó ekki einhliða af hinu góða. Ég minni á að t.d. fyrir 1970 höfðum við blómlega húsgagnagerð á Íslandi og nú er búið að drepa hana. Sama mundi að sjálfsögðu gilda um landbúnaðinn. Það var stórt skref aftur á bak þegar húsgagnaiðnaðurinn var afskrifaður og það yrði stórt skref aftur á bak að drepa íslenskan landbúnað. Stærra skref þar sem því mundi fylgja byggðaröskun og hrun heilla byggðarlaga og það er að sjálfsögðu algerlega óviðunandi. Ég þakka hæstv. landbrh. þá ræðu sem hann flutti áðan. Hún var laus við auglýsingamennsku og skrum sem hæstv. utanrrh. gerir sig gjarnan sekan um þegar hann kemur í ræðustól og segir frá afrekum sínum og hún var raunhæf og rakti að mínum dómi staðreyndir málsins. En niðurstöðuna vantaði í ræðuna, þ.e. svar við þeirri spurningu málshefjanda hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera í málinu. Nú kann að vera að ríkisstjórnin sé ekki búin að ákveða það, ekki búin að koma sér saman um það enn þá hvað hún ætlar að gera og gerir það væntanlega á föstudaginn. Ég geri hér og nú kröfu til þess að hæstv. forsrh. í umboði ríkisstjórnarinnar geri Alþingi formlega grein fyrir þeirri ákvörðun sem kann að verða tekin á föstudaginn strax að henni tekinni, þ.e. þegar fundur hefst hér á föstudag. Hver svo sem niðurstaða ríkisstjórnarinnar kann að verða á Alþingi heimtingu á að því sé greint undanbragðalaust og strax frá því hver ákvörðun ríkisstjórnarinnar er. Nú vill svo vel til að Alþingi situr þessa daga og þetta er einfalt og brotalaust fyrir hæstv. forsrh. Ég kem þessari beiðni hér með á framfæri. Það er reyndar mín skoðun að ákvörðunin geti ekki orðið önnur en sú að setja fram fyrirvara og það verði að vera fullnægjandi fyrirvarar og því ber hæstv. ríkisstjórn að greina Alþingi frá.

Herra forseti. Snemma í þessum ágætu umræðum lét ég skrá mig á lista og var ekkert viss um hvort ég endilega mundi tala í umræðunum en tel samt komið tilefni til að ég geri það og mun reyna að stytta mál mitt. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir gat þess að hún hefði ekki orðið vör við að í utanrmn. hefðu þessi mál verið rædd. Þau hafa auðvitað verið rædd þar oft og mörgum sinnum í tengslum við Evrópumálin sem við höfum rætt í mörg ár, ýmist í Evrópustefnunefndinni sem enn er við lýði og hefur gefið út heila bók um þessi málefni og líka í utanrmn. Í morgun voru þeir í landbn. svo elskulegir að bjóða mér sem formanni utanrmn. að sitja tveggja tíma fund um þessi málefni, einmitt núna á þessum degi, og síðan var fundur í utanrmn. einmitt um þessi sömu mál. Það er því ekki rétt að við höfum ekki sinnt þeim málum, síður en svo, enda má geta þess að fundir utanrmn. hafa verið allmargir og svo vill nú til að fundurinn í morgun var sá 799. talsins frá upphafi í 63 ára sögu þannig að 800. fundurinn verður núna einhvern tíma bráðlega hvort sem við höldum eitthvað upp á hann eða ekki. En það hafa verið mjög tíðir fundir í nefndinni og yfirleitt vikulega á þessu þingi. Ég ætla aðeins að fá að lesa inngang að þeim drögum sem unnin hafa verið fyrir Búnaðarfélag Íslands af Katli Hannessyni og eru dags. 2. jan., sem sagt fyrir fáum dögum. Og þau heita, með leyfi forseta: ,,Hugleiðingar um hugsanleg áhrif samkomulags GATT-þjóðanna á íslenskan landbúnað, inngangur.`` ,,Stefnt er að því að skrifa undir nýtt samkomulag GATT-þjóðanna í janúar 1992 sem m.a. hefur mikil áhrif á viðskipti með landbúnaðarvörur. Samningsdrögin í heild eru yfir 200 síður og skiptast í marga kafla, landbúnaðarkaflinn er 72 síður. Lokadrög voru lögð fyrir 20. des. 1991 sem reynt verður að ná samkomulagi um í janúar 1992. Aðildarlönd eiga að skila inn athugasemdum fyrir 13. jan. 1992.`` Ég hef verið sakaður um að hafa a.m.k. í eina 5--6 mánuði farið um það sem rætt hefur verið í utanrmn. og annars staðar um Evrópubandalagsstörfin og sérstaklega Evrópskt efnahagssvæði óvirðulegum orðum, þetta væru drög að samningum, slitrur hef ég notað líka. Ég held að ég hafi einhvern tíma líka sagt eitthvað í þá áttina að þetta væri uppkast að slitrum. Síðasta plaggið sem við fengum hét meira að segja ,,draft outline``. Hérna eru miklu betri enskumenn en ég. Einhverjir þeirra mundu sjálfsagt geta snúið þessu á góða íslensku, en ég held að það sé ekkert ofsagt, mínar þýðingar. Og þetta er svo enn. Hverjir hafa staðfest það best nema þeir sem mest hafa gumað af stuðningi sínum við allar þessar Evrópuhreyfingar og Evrópubandalagið sjálft þegar þar segir að það standi ekki steinn yfir steini, þetta sé allt saman brot á Rómarsáttmála og sé ólög? Þeir hafa dæmt allt þetta starf nákvæmlega jafnsterkt og ég hef gert eða jafnveikt, hvort orðalagið sem menn vilja hafa. En þetta er ekkert grínmál. Ég vil ekki að menn haldi að í mínum huga séu Evrópusamskiptin eitthvert grínmál. Ég hef sagt að við værum Evrópuþjóð og vildum fá að vera það, en vildum líka fá að vera það í friði. Það hef ég sagt á mörgum fundum með þessum herramönnum, bæði sem formaður Evrópustefnunefndar og utanrmn., að við ætluðum ekki að fórna því sem við ættum, miklu verðmætari hluta af yfirborði jarðar en þeir sjálfir. Við eigum nú eftir réttum reglum hafréttarins stærðarsvæði af yfirborði jarðar, allt norður undir pól, og með samningum við Breta getum við náð um 600 mílur suður í höf og 350 mílur á Reykjaneshrygg t.d. Þar eru öll karfamiðin sem verið er að ræða um. Þetta er allt í hendi og við ætlum ekki að fórna neinu af þessu. En við viljum fá leyfi til að lifa í friði og nýta okkar auðlindir í friði. Nú er búið að færa að því mjög sterk rök í mörgum ágætum ræðum í dag að við höfum nú þegar ákveðið að greiða ekki útflutningsbætur með þeim vörum sem fara til útlanda. Við ætlum okkur ekki að stunda útflutning á landbúnaðarvörum, a.m.k. ekki að neinu marki. Við þurfum ekkert að skammast okkar fyrir að mæta þessum herrum og segja: Við ætlumst til þess sama af ykkur. Raunar átti sama við um deilurnar í sambandi við Evrópubandalagið og það allt saman. Þar hefur t.d. Henning Christophersen, aðstoðarframkvæmdastjóri Evrópuráðsins sagt, orðrétt man ég það nú ekki, hafði það reyndar hér á borðinu, en þó held ég að ég muni það nokkurn veginn, að Íslendingar hefðu uppfyllt, hann sagði það fyrir 1 1 / 2 ári eða svo við Evrópustefnunefndina alla saman, í einu og öllu uppfyllt allar sínar skyldur. --- Þeir hafa opnað alla sína markaði fyrir okkar iðnaðarvarning og okkar varning yfirleitt. En við höfum brugðist, sagði hann. Það þarf að koma réttlæti þarna á. Við höfum ekki staðið við það sem við lofuðum að gera, sagði þessi forustumaður Evrópubandalagsins. Allt þetta get ég lesið upp orðrétt ef menn vilja, en ég ætla ekki að tefja tímann. Menn vita að ég fer með rétt mál. Við höfum allt að sækja og við þurfum ekki að knékrjúpa fyrir þessu fólki í Evrópu. Og þeir ætlast heldur ekki til að við knékrjúpum. Af einhverri ástæðu bera þeir einhverja virðingu fyrir okkur Íslendingum því að við höfum getað byggt upp þetta velmegunarþjóðfélag, þessi litla þjóð úti í miðju Atlantshafi, og þeir vilja styrkja okkur en ekki arðræna. Við eigum ekki að bjóða þeim að arðræna okkur. Þeir ætlast ekki til þess, vilja ekki sjá það. Ef rétt er á málum haldið er allt að vinna og engu að tapa að mæta þessum mönnum án blygðunar og við þurfum ekkert að biðja afsökunar á því að við erum til. Þessi drög eru rúmar 300 síður sem mér skilst á sumum að þeir telji að þeir hafi lesið og viti hvað standi í. En það hef ég ekki gert frekar en aðrir, alla þessa pappíra og öll fylgiskjölin sem eru með þeim. Síðan segir að það megi skipta þeim í markaðsaðgang, sérstök öryggisatriði, innanlandsstuðning, útflutningsbætur, takmörkun á innflutningi vegna dýra o.s.frv. Þetta hefur enginn maður hér inni getað haft tíma til að læra að því gagni að hann geti sagt nákvæmlega hvað í þessu felst. Auðvitað er þetta allt enn þá í mótun og verður í mótun og við eigum að flýta okkur hægt. Við eigum ekki að fórna neinu af þeim stórkostlega ávinningi sem við höfum unnið í sambandi við okkar landhelgismál og hafréttarmál yfirleitt sem allt er nú tvinnað saman. Og um okkar áhrif erlendis þar sem við viljum beita þeim eins og við gerðum t.d. í deilunni um Eystrasaltslöndin og nutum virðingar fyrir, við eigum ekkert endilega að vera að flagga því að við höfum gert þetta eða gert hitt. Við eigum að gera það sem við teljum rétt og þegar við teljum það rétt og við höfum betri aðstöðu til þess oft og tíðum en stórveldin að ganga á milli manna og taka kannski einhverja áhættu. Kannski unnum við þorskastríðin af því að við vorum nógu litlir til þess að það var ekki hægt að skjóta á okkur, en þá vorum við að vinna réttindi ekki bara fyrir okkur heldur líka fyrir Breta og önnur strandríki. Og okkar áhrif voru þau að strandríkin sameinuðust um að vísu kannski of miklar kröfur vegna þess að það var talað um að sameiginleg arfleifð mannkyns ætti að vera a.m.k. hluti hafsbotnsins og eitthvað af 200 mílunum. Við vorum hins vegar strandríki og þau eru um það bil 3 / 4 hlutar af löndum heims, strandríkin eru svo mörg --- og við höfum tekið okkar rétt. Við getum áreiðanlega komið til móts við margt fólk í þessum heimi, en við látum ekki svo undan að við fórnum okkar lífshagsmunum og því sem við eigum að alþjóðalögum. Ég þarf svo sem ekki að segja neitt meira nú. Það er alveg ljóst að það verður ekki eins og í innganginum er nefnt að um lokadrög sem voru lögð fram 20. des. 1991 verði reynt að ná samkomulagi í janúar 1992 og síðan eigi að skila athugasemdum fyrir 13. janúar. Það er sjálfsagt að skila athugasemdum. Við erum þegar búnir að því. Við erum búnir að leggja fram okkar plögg sem eru alveg jafngild þeim sem fínu mennirnir með fínu nöfnin hafa verið að senda frá sér. Mér finnst sjálfsagt að athuga það í utanrmn. og ríkisstjórnin gerir það strax á morgun að árétta alla fyrirvara um allt sem þarna stendur. Og það er algerlega fáránlegt að svona víðáttumikil og við skulum segja voldug, alla vega eru það heimssamtök sem eru með GATT-reglurnar, algerlega útilokað að nokkur svo stór samtök geti afgreitt nokkuð í þessu líki á nokkrum vikum. Það verður ekki gert. Við höldum okkar striki og gerum okkar kröfur og stöndum á okkar rétti og sjálfsagt að senda frekari athugasemdir til að tryggja okkur lagalega. En þetta á eftir að taka langan tíma, guði sé lof. Við skulum bara halda okkar striki og okkar ró.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið, en á fáein atriði vildi ég minnast. Ég vil í fyrsta lagi fara nokkrum orðum um meðferð þessa máls í fyrri ríkisstjórn. Mig langar einnig til að varpa fram nokkrum spurningum til hæstv. utanrrh., m.a. með tilvísun til þess sem hann hefur sagt um þennan samning og þá ekki síst hagsmuni neytenda í því sambandi. Um landbúnaðinn hefur verið ítarlega rætt hér í dag og skal ég stytta mál mitt mjög um hann. Ég átti að vísu ekki kost á að hlusta á hæstv. landbrh., ég var fjarverandi af ákveðnum ástæðum, en mér skilst að skýrsla hans hafi verið mjög samhljóða þeirri skýrslu sem bændasamtökin hafa tekið saman. Sú skýrsla er afar augljós. Þar segir hreint út á síðustu síðu að íslenskur landbúnaður muni aldrei geta keppt við landbúnað annarra landa þar sem heimilt verður að greiða 64% útflutningsbætur áfram eða halda óbeinum styrkjum. Hvorugt af þessu höfum við ætlað okkur. Og það segir í þessari skýrslu og því er ekki á móti mælt að þetta muni þýða að landbúnaður leggist niður í harðbýlli löndum og það er Ísland alveg tvímælalaust. Spurningin er í fyrsta lagi: Viljum við Íslendingar leggja niður okkar landbúnað að mestu leyti? Er það okkur til hagsbóta sem sjálfstæðri þjóð? Er það neytendum til hagsbóta? Ég svara öllum þessum spurningum tvímælalaust neitandi. Svo ég komi að meðferð þessa máls í fyrri ríkisstjórn verður að segjast eins og er að við vöknuðum upp við vondan draum, getum við sagt, á haustmánuðum þegar við sáum hvert stefndi með þessa samninga í GATT þar sem ekki virtist gætt þeirrar sérstöðu sem Íslendingar hafa í landbúnaðarframleiðslu, ekki síst með tilliti til legu landsins o.s.frv. Þetta var rætt margsinnis í ríkisstjórninni og niðurstaðan varð sú að samkomulag varð um að leggja fram ákveðið tilboð af Íslands hálfu sem ég veit að hæstv. fyrrv. landbrh. hefur rakið hér. Ég vek athygli á að á þessu tilboði, sem var samstaða um í ríkisstjórninni, m.a. af hálfu hæstv. utanrrh., hefur orðið gífurlega mikil breyting í það sem nú er rætt um. Í því tilboði sem við lögðum fram var gert ráð fyrir að heimila innflutning á 1--2% landbúnaðarafurða. Þarna var ekki gert ráð fyrir ótakmörkuðum innflutningi með tollígildum eða slíkri vernd. Ég þarf ekki að fara nánar út í það því ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur rakið það. Ég sé ekki betur, þegar ég les það sem ég hef fengið í hendur um þennan samning nú, en að um algjöra kollsteypu sé að ræða. Ég sé ekki betur en verið sé með þessum samningi að ná saman sjónarmiðum EB og Bandaríkjanna, bókstaflega ekkert annað. Fyrri samningar strönduðu á því að þessi stórveldi, ef ég má kalla EB það, eða þríhöfða þurs eins og hæstv. utanrrh. kallar það gjarnan, gátu ekki komið sér saman. Á því strandaði þessi GATT-meðferð um áramótin 1990--1991. Nú hefur framkvæmdastjóri GATT lagt sig fram um að mæta þessum tveimur ólíku sjónarmiðum. Og hvernig hefur það verið gert? Það hefur verið gert með því að leyfa þessum tveimur, Bandaríkjunum annars vegar og EB hins vegar, að halda obbanum af því sem þau leggja áherslu á. Það vita allir menn að Bandaríkjamenn styðja sinn landbúnað, jafnvel meira miðað við þjóðarframleiðslu en flestar aðrar þjóðir. Þeir gera það hins vegar með aðferðum sem í þessum samningi eru skilgreindar sem ekki markaðstruflandi. Þeir borga bændum milljarða eftir milljarða fyrir að taka land úr framleiðslu. Þeir borga tekjutryggingar og þeir kaupa upp framleiðslu til að halda uppi verði o.s.frv. Þetta er leyft af því það er ekki talið markaðstruflandi. Það má eflaust lengi deila um það hvort þetta er ekki markaðstruflandi. Fallist er á meginsjónarmið Evrópubandalagsins að mega halda áfram sínum beinu styrkjum við landbúnaðinn, 64% útflutningsbótum. Að Íslendingar --- og ég vil reyndar segja Norðurlöndin --- skuli fallast á slíkt sjónarmið er ofar mínum skilningi. Ég skil það ekki. Mér skilst að Kanadamenn hafi haldið þarna langbest á spöðum og andmælt og að við skulum ekki skipa okkur í þann flokk er hreint og beint ótrúlegt og hlýtur að vera af því, sem ég heyrði áðan hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að hæstv. utanrrh. hafi ekki haft tíma til að sinna þessu. Ég vil ekki trúa því, sem sumir segja, að hæstv. utanrrh. og reyndar hæstv. viðskrh. trúi því svo fastlega að allt sem erlent er sé best fyrir okkur Íslendinga. Það er heldur alls ekki svo. Við erum í allt annarri stöðu en þessar þjóðir og hljótum að halda fram okkar sjónarmiðum og okkar stefnu, því sem okkur hentar eins og hv. formaður utanrmn. sagði áðan, og ég treysti því að hann haldi þar fast á spöðum. Þetta er það fyrsta sem ég vildi leggja áherslu á. Hér er um allt annan samning að ræða en gefið var undir fótinn með í fyrri ríkisstjórn, gjörsamlega ólíkt. Þetta er að leggjast flatur á magann fyrir Bandaríkjunum og Evrópubandalaginu og ekkert annað. Vitanlega eigum við ekki að taka þátt í því og hafa þar harða fyrirvara fyrir Íslands hönd. Það eru nokkur atriði, eins og ég sagði áðan, sem hæstv. utanrrh. hefur nefnt, sem komu mér mjög á óvart eftir að ég fór að lesa þennan samning Hæstv. utanrrh. sagði í fjölmiðlum í gær að það væri hrein endaleysa að íslenskum landbúnaði stafaði einhver hætta af þessum samningi. Eingöngu yrði leyfður innflutningur á þremur af hundraði af allri íslenskri landbúnaðarframleiðslu. Er það rangt hjá mér þegar ég les þennan samning, og ég var að lesa hann aftur nú eða það sem ég hef um hann? Leyfður er ótakmarkaður innflutningur, en það má leggja á hann tollígildi sem kallað er eða jöfnunartoll. En þessi tollígildi verða að lækka um 36% á sex árum. Þar með verður íslenskur landbúnaður að lækka sig. Á sama tíma ætlum við að afnema útflutningsbætur hér og beina styrki, en Evrópubandalagið fær að halda því. Það fær hvert smábarn séð hvað það er fáránlegt í raun og veru að leggja sig undir slíkt. Mig langar til að spyrja hæstv. utanrrh.: Hefur hann lesið þennan samning? Er það virkilega hans skoðun að hér eigi eingöngu að leyfa 3% innflutning á landbúnaðarafurðum? Er rangt hjá mér að það eigi að leyfa innflutning á öllu öðru, en með tollígildum sem eingöngu verða til fárra ára? Eða er það virkilega svo að verið sé að kaupa frið fyrir íslenskan landbúnað til fárra ára? Ætla hæstv. utanrrh. og aðrir Íslendingar ekki að búa í þessu landi lengur eða hvað? Það kemur mér líka á óvart, sem ég heyrði reyndar haft eftir hv. þm. Árna Mathiesen nýlega, að mikil vörn væri í þessum samningi af heilbrigðisástæðum. Samkvæmt þeirri skýrslu sem bændasamtökin hafa gert og mér skilst að hæstv. landbrh. styðji er þar eingöngu um að ræða hráar og frystar kjötafurðir. Allar unnar kjötafurðir yrðu frjálsar, allar mjólkurafurðir frjálsar. Eins og hv. þm. eflaust veit framleiðum við ekki smjör án þess að hafa einhvern afgang og ekki rjóma án þess að hafa afgang o.s.frv. Sú fjarlægðarvernd sem hæstv. utanrrh. talaði um yrði þá eingöngu fyrir neyslumjólk. Hefur verið skoðað hvað hún er í raun mikil eða er hagkvæmt fyrir íslenskan landbúnað að framleiða eingöngu neyslumjólk og hafa enga vinnslu úr mjólk? Ég lýsi einnig undrun minni þegar menn eru að lýsa mikilvægi þessa samnings fyrir neytendur á Íslandi. Ég skil það satt að segja ekki. Vera má að hægt sé að ná fram einhverri verðlækkun með tímanum, en við vitum að til að byrja með mun verða veruleg hækkun t.d. á kornvöru, svo mikil að t.d. svínarækt og kjúklingarækt hér verður líklega útilokað. Við skulum láta það vera þó það sé vissulega mikilvægt. En öll brauðvara og allt slíkt mun hækka. En jafnvel þó það lækki svo einhvern tímann í framtíðinni og heildarlækkun verði á landbúnaðarafurðum hafa menn þá reiknað það dæmi til enda? Hafa menn reiknað þá hagsmuni sem felast í því að neytendur vinna við flutning og vinnslu á landbúnaðarafurðum í landinu? Hafa menn skoðað hvað það er mikill fjöldi sem vinnur við slíkt um landið allt og hafa menn skoðað það atvinnuleysi sem mundi svo sannarlega fylgja eða líta menn bara einhliða á verðið? Eða hvernig er það, hafa menn gert sér grein fyrir því hvort landbúnaðarafurðir sem við fengjum væru af sömu gæðum og þær sem við framleiðum sem eru viðurkenndar sem hágæðavara? Hvernig með hormónakjötið sem fólk erlendis borðar í stórum stíl? Hafa menn athugað það? Hvað segja menn um það? Getum við stöðvað innflutning á slíku? Nei, ég leyfi mér að fullyrða að neytendur mundu kaupa þetta svokallaða frelsi ofurverði fyrir utan að kippt er einni stoð undan fullveldi og sjálfstæði þessarar þjóðar. Ég ætla ekki að rekja það hér. Það vekur undrun mína hvað núverandi hæstv. ríkisstjórn leggst lágt í þessum málum og leitar stöðugt forsjár erlends valds. Það megum við Íslendingar að sjálfsögðu aldrei nokkurn tímann leyfa okkur.

Virðulegi forseti. Nú er komið að nokkrum þáttaskilum í alllöngu ferli viðræðna á vegum GATT sem hafa staðið yfir frá árinu 1986. Mér finnst eins og það hafi svolítið örlað á því í umræðum upp á síðkastið að menn hafi ekki fyllilega gert sér grein fyrir því að þessar viðræður hafi staðið allan þennan tíma og meginmarkmið viðræðnanna hafi verið þau að auka viðskiptafrelsi á tilteknum sviðum, m.a. á sviði landbúnaðar, og auka heimsviðskiptin m.a. á sviði landbúnaðar. Þessu var þó rækilega gerð grein fyrir í upphafi viðræðnanna og þess vegna ætti mönnum ekki að koma svo mjög á óvart að núna þegar við erum komin að ákveðnum þáttaskilum í þessu máli blasa við okkur tillögur sem fela í sér rýmkun á viðskiptum með þessar afurðir. Kannski má þó segja að viðbrögð fráfarandi ríkisstjórnar hafi borið keim af þessu, að menn hafa gert sér grein fyrir að eðli þessara viðræðna var í raun og veru að auka viðskiptafrelsið með tiltekna vöruflokka því auðvitað var það þannig, hvernig svo sem við annars lítum á tilboð hæstv. fráfarandi ríkisstjórnar, að það fól í sér verulega breytingu á þeim viðskiptaháttum sem höfðu átt sér stað með landbúnaðarvörur hér á landi. Ég vek athygli á því, sem kom fram í máli hæstv. landbrh., að samkvæmt því tilboði sem var lagt fram fyrir rúmu ári skuldbundu Íslendingar sig til að draga úr stuðningi innan lands í raungildum um allt að 25% fram að árinu 1996. Jafnframt því lýstum við því yfir að við værum reiðubúnir að rýmka innflutningsheimildir og draga úr magntakmörkunum á unnum mjólkur- og kjötafurðum. Við vorum reiðubúnir samkvæmt þessu tilboði að breyta innflutningstakmörkunum í tolla á vissar landbúnaðarafurðir. Þá kom líka fram í þessu tilboði sá vilji fráfarandi ríkisstjórnar að draga úr útflutningsbótum með það að markmiði eftir 1996 að þær væru felldar niður að fullu. Þetta segir okkur að eðli þeirra viðræðna sem nú eru komnar á nýtt stig var að auka viðskiptafrelsi með tiltekna vöruflokka eins og landbúnaðarafurðir og auka heimsviðskiptin með þessa þætti. Ég tel hins vegar mikilvægt að leggja áherslu á það, sem fram kom í mjög athyglisverðri og fróðlegri ræðu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, 18. þm. Reykv., þar sem hún dró fram að þessar viðræður snúast um miklu fleiri atriði en bara landbúnaðarmálin. Og þó að landbúnaðarmálin hafi að þessu sinni verið tilefni þessarar utandagskrárumræðu er ástæða til að vekja athygli á að ef við náum bærilegum samningi, ef það næst bærileg niðurstaða í viðræðum GATT-ríkjanna, geta falist í þessu gríðarleg sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga á mjög mörgum öðrum sviðum og er fullkomlega ástæðulaust að drepa því máli á dreif. Hér er um að ræða mjög þýðingarmikla þætti sem geta skipt miklu um framtíðarþróun íslensks atvinnulífs, sjávarútvegs og iðnaðar eins og fram kom m.a. í máli hennar. Það er ljóst að í þessum miklu viðræðum, sem hafa staðið yfir allan þennan tíma, hafa hagsmunir mjög vegist á. Það stangast á hagsmunir einstakra ríkja og ríkjaheilda eins og fram hefur komið. Að hluta til ber málamiðlunartillaga Arthurs Dunkels þessa merki. Hún er tilraun til að sætta tiltekin sjónarmið. Vissulega er það rétt, sem fram hefur komið, að hvað landbúnaðarkaflann áhrærir ber tillagan þess merki að þar hafa m.a. ást við ríki Evrópubandalagsins og Bandaríki Norður-Evrópu. Það er engin ástæða til að draga dul á það. Hinu er líka ástæða til að vekja athygli á, að það er ekki svo að dagsetningin 13. janúar sé einhver lokadagsetning í þessum viðræðum. Því fer víðs fjarri. Ég vek athygli á að á fundi landbúnaðaráðherra Evrópubandalagsins kom fram, og það er raunar sjónarmið Evrópubandalagsins, að það sem muni gerast mánudaginn 13. janúar sé einfaldlega að þessi 108 ríki GATT geti lagt fram sitt álit á málamiðlunartillögu Arthurs Dunkels, framkvæmdastjóra GATT. Að því búnu hefst umræða á nýjan leik þar sem verður vegið og metið innlegg hvers og eins ríkis. Það sem augljóst er m.a. af umræðum sem átt hafa sér stað innan Evrópubandalagsins er að á þeim bæ eru menn fráleitt sammála þeim hugmyndum sem fram hafa komið hjá framkvæmdastjóra GATT. Þeir líta á þetta sem eins konar samningsplagg, eins og ég hygg að Andriessen hafi orðað það, og þeir eru býsna neikvæðir á marga þætti þessa plaggs. Það má líka vekja athygli á því að a.m.k. þrjú þessara ríkja hafa haldið uppi mjög harðri andstöðu við tillögu Dunkels, Frakkar, Írar og Belgíumenn. Ég er þeirrar skoðunar að við Íslendingar eigum að ganga til GATT-viðræðnanna uppréttir og óhræddir. Í þessum viðræðum geta falist, eins og ég hef áður sagt, mjög miklir möguleikar fyrir okkur og það væri alveg fráleitt fyrir okkur að loka einhverjum dyrum í því sambandi. Vissulega eru hagsmunir landbúnaðarins okkur mjög þýðingarmiklir og þá má síst bera fyrir borð og við þurfum að hyggja að ýmsu í þeim þáttum sem marka sérstöðu þessarar atvinnugreinar hér á landi. Ég nefni í þessu sambandi atriði sem komu með beinum og óbeinum hætti fram í ágætri ræðu hæstv. landbrh. þar sem hann m.a. vakti athygli á því að það væri nauðsynlegt fyrir okkur að hyggja að mörgu til að geta fallist á þessi ítarlegu samningsdrög Dunkels. Ég hygg að þau séu ekki upp á 300 blaðsíður eins og var nefnt áðan heldur las ég í Economist að þau væru 436 blaðsíður svo að það er kannski ekki við því að búast að við fáfróðir höfum lesið þetta allt frá orði til orðs. Það er sem sagt nauðsynlegt að mínu mati til þess að við getum fallist á þessi drög að það komi til í fyrsta lagi veruleg rýmkun á skilyrðum varðandi grænar greiðslur þar sem tekið sé tillit til okkar aðferða við innlendan stuðning við landbúnaðinn. Það er ljóst að við höfum skipað þeim málum í ákveðinn farveg og haft m.a. að leiðarljósi að draga úr almennum stuðningsaðgerðum við landbúnaðinn, gera honum kleift að standa á eigin fótum og skipa málum þannig að það verði ekki um að ræða umframframleiðslu. Sérstöðu okkar varðandi okkar aðferðafræði í þessum efnum verður að viðurkenna með einum eða öðrum hætti. Annars er ekki um að ræða ásættanlega niðurstöðu. Það hefur líka komið fram að sérstaða okkar bústofns og sú staðreynd að við höfum búið við fjarlægðarvernd og einangruð skilyrði hefur gert að verkum að við þurfum að gera mjög miklar kröfur varðandi innflutning á lifandi dýrum. Sjónarmið okkar í þessu sambandi verða fyllilega að fá viðurkenningu. Mér er ljóst að það hníga mjög umtalsverð vísindaleg rök að því að ekki komi til greina að heimila innflutning á lifandi dýrum til landsins, en þetta þarf að vera niðurneglt og tryggt til þess að við getum fallist á þá rýmkun í viðskiptum með landbúnaðarvörur sem er verið að impra á. Í þriðja lagi má nefna, svo að ég tæpi á nokkrum atriðum, að viðmiðunartíminn árið 1986 er okkur afar óheppilegur. Þess vegna hljótum við að gera kröfu til þess að staða okkar í þessu máli sé skoðuð alveg sérstaklega og rýmkað til í þessu sambandi. Þetta eru nokkur atriði sem ég taldi ástæðu til að árétta í ræðu minni. Ég ítreka enn á ný að ég tel að við Íslendingar eigum mikla hagsmuni af því að frelsi í heimsviðskiptum sé sem mest. Við erum vöruútflutningsþjóð sem lifir á því að eiga sem greiðastan aðgang með afurðir inn á sem flesta markaði. Þróun mála í heiminum hefur líka verið þannig alveg frá lokum heimsstyrjaldarinnar að heimsviðskiptin hafa verið að aukast. Á sama tíma og vöruframleiðslan jókst í GATT-ríkjunum fimm- eða sexfalt á árunum 1950--1984 jukust heimsviðskiptin a.m.k. fimmtánfalt með þessar vörur. Það segir okkur að þróunin í heiminum er einfaldlega í þessa átt. Árið 1986 komust menn að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að stíga næsta varfærnislega skrefið m.a. á sviði landbúnaðar og fleiri þátta. Við eigum að taka þátt í þeim viðræðum með opnum huga, djarfir og óhræddir, en við eigum að halda fram okkar sérstöðu sem er allnokkur. Við getum fært að því gild rök og það eigum við að gera eins og mér fannst ræða hæstv. landbrh. vissulega bera vitni um.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli málshefjanda, hv. 2. þm. Suðurl., er þetta ekki umræða um GATT-samkomulagið heldur var beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. landbrh. um stöðu íslensks landbúnaðar í framtíðinni í ljósi væntanlegrar niðurstöðu af GATT-samningum sem ekki liggja endanlega fyrir. Vegna þess að þannig er í pottinn búið er að sjálfsögðu ekki ástæða til þess fyrir utanrrh. að setja á langar tölur um GATT út af fyrir sig, en hins vegar hafa komið fram nokkur atriði í umræðunum sem gefa tilefni til athugasemda. Hér hafa vissulega fallið stór orð, orð á borð við það að ef þetta samkomulag tækist nú væru dagar íslensks landbúnaðar taldir, íslenskur landbúnaður lagður í rúst, samkeppnisstaða íslensks landbúnaðar engin. Menn hafa haft uppi orð um að trú ríkisstjórnarinnar á það sem erlent er væri slík að menn sæju ekkert annað, það væri verið að fórna íslenskum landbúnaði o.fl. í þessum dúr. Þessi orð hafa einkum komið frá talsmönnum stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, þ.e. Framsfl. og Alþb.  Þegar hér er komið umræðunum er sérstök ástæða til að víkja að því að á sínum tíma var sett fram með formlegum hætti af hálfu þáv. ríkisstjórnar ákveðið tilboð í þessum GATT-viðræðum. Þetta tilboð er ég með í höndunum og það var afhent með formlegum hætti fyrir hádegi að morgni dagsins 13. nóv. árið 1990. Að þessu tilboði stóðu þáv. stjórnarflokkar allir sameiginlega, þ.e. Framsfl., Alþb. og Alþfl., og það gerði þáv. landbrh. að sjálfsögðu að höfðu samráði við samtök bænda. Og hvað fólst nú í þessu tilboði? Í því fólst í aðalatriðum eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: Að því er varðaði stuðning innan lands við landbúnaðarframleiðslu af hálfu ríkis eða skattgreiðenda var það tilboð gert að lækka hann á umtöldu árbili um fjórðung eða 25%. Í þeim samkomulagsdrögum sem nú liggja fyrir er talað um að minnka þann stuðning við landbúnaðarframleiðslu af hálfu skattgreiðenda í gegnum fjárlög um 20%, þ.e. fimmtung minna en fólst í tilboði fyrrv. ríkisstjórnar. Í annan stað varðandi annað meginatriðið, þ.e. útflutningsbætur, fólst í tilboði fyrrv. ríkisstjórnar tilboð um að skuldbinda sig til að draga úr útflutningsbótum um 65% frá og með árinu 1996, 65%. En í þeim samkomulagsdrögum sem nú eru til umræðu er talað um að draga úr útflutningsbótum um 36%. Þá er það þriðja meginatriði tilboðsins sem fjallaði um markaðsaðgang. Um það segir svo, með leyfi forseta, í tilboði fyrrv. ríkisstjórnar: ,,Ísland er reiðubúið að auka frjálsræði í innflutningi og draga úr magntakmörkunum að því er varðar unnar mjólkur- og kjötafurðir.`` Fyrirvörum er lýst. Þeir eru þessir: 1. Með vísan til heilbrigðisreglugerða þar sem lögð er áhersla á sérstöðu Íslands vegna einangrunar og meiri smithættu innlendra bústofna. 2. Gerður er fyrirvari að því er varðar þann mun sem kann að vera á ólíkri verðbólguþróun hér á landi og í helstu viðskiptalöndum. Að þessum fyrirvörum gerðum segir hins vegar að Ísland sé þá reiðubúið til, í staðinn fyrir að draga úr magntakmörkunum og heimila innnflutnig á þessum afurðum, og það er fjórða meginatriðið, að lækka þau jöfnunargjöld sem sett yrðu á í staðinn fyrir aðrar magntakmarkanir um 30% fram að árinu 1996. Í því tilboði sem nú er verið að ræða, þ.e. í þeim samkomulagsdrögum sem nú er verið að ræða, er verið að tala um 36%. Þetta var það tilboð sem gert var með fullu samkomulagi í fyrrv. ríkisstjórn, með fullu samkomulagi af hálfu Alþb. og Framsfl. og fullu samkomulagi við þáv. landbrh., vissulega í fullu samkomulagi við þáv. hæstv. forsrh. sem hér talaði áðan nokkuð ógætilega í ljósi þessa tilboðs, og um það var enginn ágreiningur. Í ljósi þeirra gífuryrða sem hér hafa verið látin falla er ástæða til að spyrja: Voru hér að verki menn sem vildu leggja íslenskan landbúnað í rúst? Voru hér að verki menn sem sátu á svikráðum við íslenskan landbúnað? Voru hér að verki menn sem höfðu slíka ofurtrú á því sem erlent er að þeir vildu fórna íslenskum landbúnaði? Að sjálfsögðu ekki. Hér voru að verki föðurlandsvinir, ættjarðarvinir, þjóðernissinnar sem höfðu tröllatrú á íslenskum landbúnaði og íslenskri bændastétt, sérstaklega ef eitthvað mætti nú gera til að leysa íslenska bændur úr viðjum ánauðar þess einokunarkerfis sem leikið hefur þá grátt á undanförnum áratugum. Það var allt og sumt. Gífuryrðin falla þess vegna um sjálf sig og þau eiga sér enga stoð í veruleikanum. Reyndar held ég á ályktun sem var verið að senda inn á þingbekkina áðan frá Félagi ísl. iðnrekenda, það er hagsmunafélag úti í bæ sem stóð í þeim sporum þegar Íslendingar gengu í EFTA 1970 að standa þá frammi fyrir aukinni samkeppni. Þeir vísa til þeirrar reynslu og segja svo, með leyfi forseta: ,,Fullyrðingar um að landbúnaður muni leggjast að mestu af á Íslandi vegna þess að hingað flæði niðurgreiddar landbúnaðarafurðir eru rangar. Það er ljóst að heimsmarkaðsverð á landbúnaðarafurðum mun hækka í kjölfar samningsins.`` --- Innskot mitt er að þetta kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn. áðan og er það sem var sérstaklega rétt í ræðu hans. --- ,,Heimsmarkaðsverð á landbúnaðarafurðum mun hækka í kjölfar samningsins auk þess sem tollígildun kemur í veg fyrir að innfluttar afurðir verði seldar hér eins ódýrt eins og annars væri hægt. Auðvitað verða breytingar þegar landbúnaðurinn þarf að takast á við nýjar aðstæður. Það er eðlilegt, óumflýjanlegt og nauðsynlegt.`` Og hvað er það sem er eðlilegt, óumflýjanlegt og nauðsynlegt? Það er að sjálfsögðu svokölluð markaðstenging landbúnaðarins sem var yfirlýst markmið þeirra velviljuðu föðurlandsvina sem unnu að því kappsamlega í sjömannanefnd í tíð fyrrv. ríkisstjórnar að koma fram breytingum á þáverandi ríkjandi landbúnaðarkerfi og gengu svo langt í því efni að með fullu samráði við bændasamtökin sömdu þeir þá um það að bændur vildu ganga svo langt að falla með öllu frá útflutningsbótum sem eru að sjálfsögðu eins og fram kom í rökstuðningi þeirra þá ,,heimskulegasta form stuðnings við nokkra atvinnugrein sem um getur og ekki þeirri þjóð í hag í samanburði við aðrar þjóðir sem eru svo vitlausar að vilja halda svo heimskulegum stuðningsaðgerðum``. 

Er ekki Gylfi guðfaðirinn að útflutningsbótunum?

Hv. þm., sé það svo er það þá ekki fagnaðarefni að þær skulu lagðar af út frá bæjardyrum hv. þm.?  Eins og ég vék að í upphafi er margt að segja um þetta GATT-tilboð umfram það sem hér hefur verið sagt, en vegna þess að það mál er ekki á dagskrá heldur eingöngu málefni landbúnaðarins læt ég út af fyrir sig útrætt um það að öðru leyti en því að menn mega þó ekki gleyma einu. Íslendingar eru sú þjóð sem einna mest er háð utanríkisverslun í heiminum, lifir nánast á utanríkisverslun, flytur út matvæli og flytur inn flest annað það sem hún þarf til að halda hér uppi lífskjörum nútímaþjóðfélags. Við eigum þess vegna eins og reynslan hefur kennt okkur öðrum þjóðum fremur mikilla hagsmuna að gæta í alþjóðasamningum til að tryggja okkur markaðsaðgang og við höfum aðeins tvær leiðir til þess. Fyrri leiðin er fríverslunarsamningar af því tagi sem við höfum gert um Evrópskt efnahagssvæði og hitt er GATT-samkomulagið. Það er reyndar athyglisvert að þeir sem hafa haft hér uppi stærst orð um GATT-samkomulagið vitnuðu gjarnan til þess að það væri fyrirmyndin þegar þeir höfðu allt á hornum sér um EES-samkomulagið. En ég held að niðurstaðan sé í reynd svipuð og fram kom í orðum norska forsætisráðherrans, Gro Harlem Brundtland, eins og frá því var skýrt í fréttum fyrir tveimur sólarhringum þegar hún beindi orðum sínum til þeirra sem mestir voru andstæðingar hvors tveggja, að Noregur ætti nokkra aðild að GATT-samningnum, að Noregur ætti nokkra aðild að EES-samningnum, hvað þá heldur að Noregur tengdist Evrópubandalaginu. Þar voru saman komin þau öfl í norsku þjóðfélagi sem hafna öllum þeim kostum sem gætu tryggt Noregi það sem þessir aðilar hinir sömu leggja á höfuðáherslu, þ.e. að auka efnahagslegar framfarir, hagvöxt og að bæta lífskjör meðal norsku þjóðarinnar. Menn hafna leiðunum öllum, gagnrýna stjórnina fyrir þær leiðir sem hún vill fara, en í þessu er að sjálfsögðu ekki heil brú. Leyfist mér að lokum, virðulegi forseti, að rifja upp að Íslendingar gerðust aðilar að GATT til bráðabirgða þó árið 1964, en fullgildir aðilar árið 1968. Við tókum þátt í tveimur fyrri umræðulotum GATT-samninganna, svokallaðri Kennedy-lotu 1964--1967 og svokallaðri Tókíó-lotu 1973--1979. Í hinni fyrri náðist sá árangur sem lífskjör Íslendinga hafa byggst á síðan, þ.e. það var samið um afnám tolla á fiskblokk í Bandaríkjunum og verulega tollalækkun á ýmsum öðrum sjávarafurðum, þar á meðal lagmeti, og reyndar ullarvörum sem var upphafið að vexti og viðgangi ullariðnaðar á Íslandi. Í Tókíó-viðræðunum náðum við því að fá tollfrjálsan kvóta fyrir fryst fiskflök og mjög verulegum lækkunum á tollum á lagmeti, humar, hörpudisk, heilfrystum fiski, þorskalýsi sem og verulegar tollalækkanir á ullarvörum og við náðum tollkvóta á lækkuðum tollum fyrir osta og tryggðum þar að auki tollalækkanir fyrir íslenskar útflutningsafurðir í Japan og Kanada. Þetta minnir okkur á hverjir eru hagsmunir matvælaútflutningsþjóðarinnar Íslendinga í þessum málum, en í guðanna bænum höfum eitt hugfast: Ýkjusögur um að þessir samningar að því er varðar landbúnaðarþáttinn muni leggja íslenskan landbúnað í rúst eru ámóta haldbærar og fullyrðingar fulltrúa sömu flokka um að aðild okkar að EFTA á sínum tíma mundi leggja íslenskan iðnað í rúst eða binda endi á íslenskt sjálfstæði. Svona fullyrðingar eru ekki samboðnar ábyrgum stjórnmálamönnum.

Hæstv. forseti. Ég kem hér til að mótmæla endurteknum tilraunum hæstv. utanrrh. og furðulegum tilraunum hæstv. utanrrh. til að leggja að jöfnu annars vegar tilboð fyrri ríkisstjórnar frá 1990 og hins vegar samningsgrundvöll Dunkels. Það getur aðeins annað tveggja verið á ferðinni, að hæstv. utanrrh. kæri sig kollóttan þó að hann opinberi algert þekkingarleysi á þessum málum, gersamlega, algert og fáheyrt þekkingarleysi á þessum málum. Það hefur svo rækilega og ítrekað með rökstuddum hætti verið farið yfir það í dag hver grundvallarmunur er á þessu tvennu að við hljótum að taka það þá þannig að utanrrh. sé þá alveg sama í stráksskap sínum þó að hann verði á Alþingi ber að fullkomnu þekkingarleysi á þessum hlutum eða hitt að hann sé enn að rembast við að fara fram með vísvitandi blekkingum sem væri auðvitað sýnu verra, að hann sé þrátt fyrir betri vitund, ef hún er fyrir hendi, eftir sem áður að reyna að blekkja menn. Það er að vísu svo að hæstv. utanrrh. varð snemma ber að því í þessu máli að fara frjálslega fram með túlkanir, samanber það þegar hann í fjölmiðlum nokkrum dögum eftir að tilboð fyrri ríkisstjórnar var sent fullyrti, og sumir hans flokksbræðra, að í því fælist m.a. tilboð um að leyfa innflutning á tilteknum vörutegundum eins og jógúrt. Síðan kom á daginn að þetta var fleipur. Þannig varð hæstv. utanrrh. snemma ber að vanþekkingu eða blekkingum, annað tveggja nema hvort tveggja sé, í þessu máli og er það ekki gott. Ég mun óska eftir því, hæstv. forseti, að vera settur á mælendaskrá þannig að ég geti í síðari ræðutíma mínum farið rækilega yfir muninn á þessu tvennu sem er að vísu þegar búið að gera en það er rétt að reyna að gera eina tilraun enn fyrir hæstv. utanrrh., ef hann má þá vera að því að sitja áfram undir umræðum, til að útskýra fyrir honum þennan grundvallarmun sem öllum þingheimi er auðvitað orðinn ljós, bændasamtökunum og öðrum sem sett hafa sig inn í þessi mál er ljós og vonandi flestöllum Íslendingum nema hæstv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Ég vil í lengstu lög halda í þá barnatrú mína að enginn verði með orðum veginn. Ég vek athygli hv. þingheims á þeim orðum sem fram komu frá hv. þm. sem voru í þeim dúr að sá sem hér stendur hefði opinberað fullkomlega þekkingarleysi sitt, hann hefði farið með vísvitandi blekkingar, hann hefði opinberað fáfræði sína. En það sem á skorti var að hv. þm. færði nokkur rök fyrir --- hvað eigum við að kalla þetta --- þessum áburði eða þessum gífuryrðum. Það sem ég gerði, hv. þm., er að fara með staðreyndir úr hinu íslenska tilboði lið fyrir lið, tölu fyrir tölu. Það eina sem ég hef gert er að skýra frá því eins og ég hef áður gert í ríkisstjórn og mun vafalaust gera á vettvangi utanrmn. og víðar, að fara með staðreyndir um hvert tilboðið var. Síðan getur okkur hv. þm. greint á, við getum haft ólíkar skoðanir á þessum hlutum, en ég bið hv. þm. að athuga að hvergi hefði ég látið mér um munn fara yfirlýsingar um að hæstv. fyrrv. landbrh. opinberi þekkingarleysi, fari vísvitndi með blekkingar eða opinberi fáfræði þrátt fyrir að okkur kunni að greina lítils háttar á.

Hæstv. forseti. Ég tók fram að ég vonaði að þetta væri vegna þekkingarleysis hæstv. utanrrh. því að þá ættu ekki við hin síðari orðin sem lutu að öðrum og þá verri ástæðum fyrir því að hann talar með þeim hætti sem hann gerir. Ég mun í síðari ræðu minni flytja enn þau rök sem var rækilega farið yfir í umræðunum fyrr í dag og ég vísaði til, hæstv. utanrrh., m.a. af hv. þm. Ragnari Arnalds sem gerði í 15 mínútna langri ræðu mjög skilmerkilega grein fyrir þeim grundvallarmun sem er á þessu tvennu, annars vegar tilboði fyrri ríkisstjórnar og hins vegar samningsgrundvelli Dunkels. Ég tel, úr því að ég hef ekki nema eina mínútu til umráða í þeim efnum, að best sé að fara yfir það hvernig hæstv. utanrrh. vitnaði í tilboð fyrri ríkisstjórnar áðan, hverju hann sleppti að lesa til að sýna fram á málflutning hans. Hann las upp úr tilboðinu þessa setningu, með leyfi forseta: ,,Ísland er reiðubúið til að rýmka innflutningsheimildir og draga úr magntakmörkunum á unnum mjólkur- og kjötafurðum``, en hætti þar því að í næstu setningu tilboðsins stóð: ,,Hins vegar verða áfram í gildi innflutningstakmarkanir á þessum vörum vegna legu landsins og til að tryggja öruggt framboð á matvælum.`` Í næstu setningu í tilboðinu var tekið fram að Ísland mundi áfram krefjast þess að magntakmarkanir yrðu í gildi. Þetta er horfið út úr tilboði Dunkels núna og er einn mesti grundvallarmunurinn sem þar er á, annars vegar tilboði Íslands og hins vegar þeim samningsgrundvelli. Svo er um fjölmörg fleiri atriði eins og önnur viðmiðunarár, eins og verðbætur, eins og öðruvísi skilgreiningar á stuðningsaðgerðum, eins og fob í staðinn fyrir cif sem þarna er komið inn, en stærstur er þó munurinn hvað varðar rýmkun á innflutningsreglum því það var ljóst að á bak við orðalag tilboðsins frá 1990 lá samstaða þeirra þjóða sem þannig tilboð settu fram um að þar væri um 1--2% markaðsaðgang að ræða.

Virðulegi forseti. Hver eru meginatriði þessa máls? Mætti ég biðja hv. þm. að kynna sér greinargerð frá hagfræðingi bændasamtakanna þar sem hann dregur saman hver séu meginatriði þessa máls og allir þeir sem þekkja þetta mál vita hver eru? Þau eru þessi: Hvaða tillögur eru uppi um að draga úr innanlandsstuðningi við landbúnað? Í íslenska tilboðinu var að draga það saman um 25%, í núverandi umræðuvettvangi um 20%. Annað meginatriðið varðar útflutningsbætur. Í íslenska tilboðinu var tilboð um að draga úr þeim allt að 60%. Í þeim samkomulagsgrundvelli sem nú liggur fyrir 36%. Hvert var þriðja meginatriðið í þessum samningum? Það er um hvort eigi að opna fyrir viðskipti með landbúnaðarafurðir í staðinn fyrir bann eða kvóta. Og þriðja meginatriðið í tillögum fyrrv. ríkisstjórnar var að það var opnað fyrir innflutning á unnum mjólkur- og kjötafurðum. Það kom skýrt fram í mínu máli að auk þess hefðu verið settir fyrirvarar þar sem aðalatriðin væru annars vegar heilbrigðisreglugerðir, hins vegar vísan til mismunar í verðbólguþróun. Fjórða meginatriðið varðar það að úr því að búið var að gera tilboð um að draga úr magntakmörkunum og heimila þann innflutning sem hér stendur fallast Íslendingar á að lækka jöfnunargjöldin sem kæmu í staðinn um allt að 30% á sex árum. Í umræðugrundvellinum nú er verið að ræða um 36%. Ég bið hv. þm., sem fer með stóryrði um að verið sé að snúa út úr, að halda sig við staðreyndir. Ég hef ekkert sagt annað en það: Þetta eru staðreyndirnar um aðalatriði hins íslenska tilboðs. Það hefur enginn mótmælt því að þetta eru staðreyndirnar, enda verður þeim ekki haggað, hv. þm. Svo geta menn sagt: Já, en það er sitthvað fleira. Ég hef í stuttu máli einungis haldið mig við aðalatriðin og þau standa óhögguð, hv. þm.

Virðulegi forseti. Að sumu leyti verður mitt andsvar endurtekning á því sem kom fram áðan. Þó vil ég byrja með því að benda hæstv. utanrrh. á mjög fróðlega greinargerð frá amerískum hagfræðingi, Paul Krugman, sem hann gerði fyrir Seðlabanka Íslands. Þar gerir hann samanburð á innflutningi og útflutningi landa og kemur fram að við Íslendingar erum langt frá því að vera mest háðir slíkum viðskiptum. Hollendingar eru það t.d. miklu meir og fjölmargar aðrar þjóðir. En aðallega vildi ég ræða um þann samanburð sem hæstv. ráðherra gerði á fyrra tilboði á þessu. Liðir 1 og 2 voru vitanlega auðveldir því að við vorum að semja við bændur um að lækka útflutningsbætur og beina styrki og fara í beinar greiðslur til bænda, en svo er það hvernig hann túlkar 3. lið og 4. því að eins og hann las sjálfur var þar eingöngu um að ræða unnar kjöt- og mjólkurvörur. Eins og segir í yfirliti bændasamtakanna á að fella niður allar magntakmarkanir á landbúnaðarafurðum. Í staðinn koma tollígildi sem falla niður á ákveðnum tíma. Þetta er slíkur reginmunur. Ég veit að hæstv. ráðherra man að þegar við vorum að tala um þetta takmarkaða magn af unnum kjöt- og mjólkurvörum voru menn að tala um 2%. Það skiptir engu máli hvort það eru 3% eða 5%. Hitt er aðalmálið að það á að fella niður allar magntakmarkanir á innfluttum landbúnaðarafurðum og aðeins veitt nokkurra ára vernd í staðinn. Svo er hitt líka stóra atriðið að við áskildum okkur undir fjórða atriðinu heimild til að takmarka innflutning af heilbrigðisástæðum. Mér segir hæstv. landbrh. frammi á gangi að yfirdýralæknir segi honum að okkur muni ekki reynast kleift jafnvel að stöðva innflutning á fersku kjöti, sem landbúnaðarsamtökin héldu þó að við gætum gert, enda er, þegar maður les þetta betur, sönnunarskyldan öll hjá okkur, öll hjá þeirri þjóð sem flytur inn. Ég mótmæli því að ég hafi hætt mér út á hálan ís. Ég sný því við og tel að hæstv. utanrrh. sé viljandi eða óviljandi að tala um hluti sem eru alls ekki réttir, því miður.

Virðulegi forseti. Ég kem til að leiðrétta fullyrðingu sem var röng í máli hv. 7. þm. Reykn. Fullyrðing hans var sú að það ætti að fella brott allar takmarkanir á innflutningi, magntakmarkanir, en í staðinn kæmi tollaígildun sem síðan ætti að falla brott. Það stendur hvergi í samkomulagsgrundvellinum sem við erum að ræða að þessi tollaígildun eigi að falla brott. Það sem þar stendur er að hún eigi að lækka um 36% á sex árum. Með öðrum orðum til þess að þetta sé alveg skýrt: Í staðinn fyrir tilteknar magntakmarkanir sem gætu verið bann eða umsamdir kvótar koma jöfnunargjöld eða tollaígildun sem vegur upp muninn á niðurgreiddu heimsmarkaðsverði og innlendu heildsöluverði. Það kemur í staðinn fyrir það. Með öðrum orðum: Sá innflutningur sem yrði leyfður er ekki á undirverðum. Síðan lækkar þetta í áföngum á sex árum. Það er rétt. En það er ekki sama og að afnema allar takmarkanir, fjarri því. Og að því er varðar spurninguna um innflutning á öðrum kjörum, þ.e. þau ákvæði sem nú eru í samkomulagsgrundvellinum um heimildir til innflutnings að lágmarki, kvöð til innflutnings að lágmarki á lágum tollum, 1--2% af innlendum markaði eins og var talað um þá, það var reyndar talað um 1--2% og það gæti aukist í áföngum, þá er talan núna 3% sem svo vaxi á sex árum í 5%. Með öðrum orðum: Þegar íslenska ríkisstjórnin gerði sitt tilboð var þetta líka uppi á borðinu. Spurningin var þá um 2--3% í staðinn fyrir núna 3--5%. Þetta eru staðreyndirnar.

Virðulegi forseti. Mér þykir gott að heyra að hæstv. utanrrh. viðurkennir að magntakmarkanir á innflutningi verða felldar niður og það á við allar landbúnaðarafurðir, ekki bara unnar vörur eins og segir á bls. 3 í fyrstu setningu í skýrslu bændasamtakanna. Það er það rétta. Það munar ekkert um að lækka tollaígildun um 36%. Það munar svo sannarlega gífurlega mikið um það og ekki síst af því að samkvæmt þessum nýja samningi fær Evrópubandalagið að halda 64% af útflutningsbótum. Ég bendi einnig hæstv. ráðherra á að það er yfirlýst markmið með þessum samningi að haldið verði áfram á þessari braut. Það er sagt í yfirliti bænda að ári áður en þessu samningstímabili lýkur skuli hefjast ný samningalota með það að yfirlýstu markmiði að lækka þessi 36% o.s.frv. Við erum því komnir inn í feril sem ég sé ekki hvernig við ráðum með nokkru móti við og hlýtur að leiða til þess að hér endar á því, þá eftir aldamótin ef það er einhver friðþæging í því fyrir suma, að hér verður frjáls innflutningur landbúnaðarafurða án heimilda til að leggja á jöfnunargjald.

Virðulegi forseti. Við höfum verið að skiptast á orðum um hverjar væru staðreyndir mála. Og eftir stendur sú staðreynd að það var rangt, sem hv. þm. hélt fram, að það ætti að fella niður samkvæmt núverandi umræðugrundvelli það sem kæmi í staðinn fyrir magntakmarkanir, þ.e. tollaígildunina. Hún lækkar á sex árum samkvæmt þessum grundvelli um 36%. Það er ekki að fella hana niður. Síðan segir hv. þm.: Það er yfirlýst markmið þessara samninga að halda síðan áfram. Já, undir aldamót verður væntanlega ný lota. Við erum væntanlega ekki í stöðu til að fullyrða neitt með vísan til staðreynda um hvað þar kann að gerast, en þeir sem þekkja forsögu þessa máls og vita hvernig í pottinn er búið verða þó að telja mjög líklegt að í þeim áfanga verði mjög stífar kröfur uppi um að útflutningsstyrkir aðila eins og Efnahagsbandalagsins verði það sem verði að skera niður í þeim áfanga. Það er að vísu ekki eitthvað sem hægt er að fjalla um á grundvelli staðreynda. En við höfum hér verið að deila um hvað væru staðreyndir mála. Það stendur sem ég hér hef sagt. Ég hef hins vegar ekki verið að fjalla um spurningu um að hve miklu leyti hafi orðið aðrar breytingar í núverandi umræðugrundvelli frá því sem hann var þegar hann lá fyrir þegar við gerðum þetta tilboð.

Virðulegi forseti. Menn hafa hætt sér út á hálan ís. Ég held reyndar að sá ís sem hæstv. utanrrh. er kominn út á núna sé þess utan mjög þunnur orðinn og spurning hvenær hann fer niður úr. En hæstv. utanrrh. lét að því liggja í máli sínu áðan, eins og hæstv. ráðherra gerði í sjónvarpsviðtali í gærkvöld, að sú breyting hefði orðið á íslenska tilboðinu í fyrra og umræðugrundvelli Dunkels núna að útflutningsbætur lækki ekki um 65% eins og Íslendingar lögðu til heldur um 36%. Hæstv. utanrrh. hefur ítrekað látið að því liggja að hér sé um að ræða breytingu sem sé hagsmunum íslenskrar matvælaframleiðslu jákvæð. Þetta er alrangt og ég verð því miður að segja það, sem ég sagði í dag, að annaðhvort væri um að ræða þekkingarskort eða vísvitandi blekkingu. Því miður verð ég að segja að þessar umræður núna hafa staðfest í mínum huga að það er seinna atriðið sem er rétt. Miðað við þá landbúnaðarstefnu okkar Íslendinga að hætta útflutningsuppbótum er þetta okkur óhagstæðara en fyrra tilboð vegna þess að þetta þýðir einfaldlega að við verðum á aðlögunartímanum næstu sex árin að glíma við ódýrari innflutning en annars hefði verið. Þetta er borðliggjandi staðreynd, hæstv. utanrrh., og það er þess vegna blekking að láta að því liggja að þessi breyting sé íslenskum hagsmunum og íslenskri matvælaframleiðslu þóknanleg.

Virðulegi forseti. Það fer að verða nokkuð tafsamt að hrekja áburð manna um vanþekkingu, fáfræði og annað slíkt eftir því sem þeir hrekjast hver af öðrum frá þessum gífuryrðum sínum. Ég hef einfaldlega verið að lýsa staðreyndum sem standa óhraktar um hvert var hið íslenska tilboð um meginatriði málsins á sínum tíma, árið 1990, og hver er munurinn á því í þessum meginatriðum og þeim samkomulagsdrögum sem nú liggja fyrir. Þær staðreyndir standa allar óhaggaðar. Nú kemur hv. þm. og segir: Já, en það er orðin sú breyting á að í samkomulagsdrögunum núna liggur fyrir að það er ekki gert ráð fyrir að aðrir lækki sínar útflutningsbætur um meira en 36% --- og gefur í skyn að ég sé að halda þessum staðreyndum leyndum eða eitthvað þess háttar. Auðvitað er það hin mesta fjarstæða. Auðvitað liggur þetta fyrir og allir sem kynnt hafa sér málið þekkja þetta. Það sem ég var að gera að umtalsefni var munurinn á hinu íslenska tilboði fyrrv. ríkisstjórnar og því sem nú liggur fyrir að því er varðar samkomulagsdrögin. Hitt er rétt, vegna þess að það er staðreynd sem menn deila ekkert um, menn eiga ekkert að deila hér um staðreyndir, að í samkomulagsgrundvellinum er ráð fyrir því gert að það megi halda uppi útflutningsbótum allt að 64%. Enginn neitar þeirri staðreynd. Það er líka staðreynd að íslensku bændasamtökin hafa samið m.a. við fyrrv. hæstv. landbrh. og fyrrv. hæstv. fjmrh. um að fella þessar útflutningsbætur niður. Hitt er svo annað mál hvaða ályktanir menn ætla að draga af þessum staðreyndum. Er það okkur Íslendingum og íslenskum landbúnaði svo óskaplega óhagkvæmt ef aðrir halda slíkum útflutningsbótum uppi ef við getum varið okkur með tollaígildun, þ.e. með því að taka upp jöfnunargjöld, burt séð frá því hvort aðrar ríkisstjórnir leggja þar fram fé í formi útflutningsbóta? Það er auðvitað álitamál. Það hef ég ekkert sagt um, hv. þm., og frábið mér þess vegna að sitja undir einhverjum glósum um fáfræði, skilningsleysi eða annað slíkt. Það er ekki tími í stuttum orðaskiptum af þessu tagi til annars en þess að gefnu tilefni að biðja menn um að fara rétt með staðreyndir í þessu máli.

Nú er sá tími liðinn sem andsvör mega standa samkvæmt þingsköpum og er því ekki hægt að leyfa frekari andsvör við þá ræðu hæstv. utanrrh. sem nú hefur farið fram. Hv. 6. þm. Norðurl. e. óskar eftir að bera af sér sakir og verður forseti að leyfa honum það.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanrrh. heldur því fram að ég viðurkenni ekki staðreyndir og sé að hrekjast frá einu víginu til annars. Ég tek ekki, virðulegi forseti, langan tíma. Ég ítreka einungis það, sem ég sagði áðan, að utanrrh. hefur ítrekað látið að því liggja að þessi breyting á leyfðum útflutningsbótum sé íslenskum hagsmunum þóknanleg og geri að verkum að það tilboð sem nú liggur frammi sé hagstæðara Íslendingum en það sem var á síðasta hausti.

Ég hef ekki sagt það.

Ég segi og ítreka, hæstv. utanrrh. Þú hefur ítrekað látið liggja að því. Ég skal fara yfir þau viðtöl við þig um þetta og ég skal fara yfir ræðu þína hér.

Það á að nota tímann til að bera af sér sakir en ekki að bera á menn sakir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. sem bað um utandagskrárumræðu í dag, hv. 2. þm. Suðurl. Mér sýnist að það hafi verið fyllilega tímabært að hér á landi færi fram einhver umræða um þessi mál. Í dag er 7. jan. og fyrir 13. janúar þurfum við að vera búin að koma á framfæri okkar athugasemdum. Ég hef ekki orðið vör við að mikið hafi verið fjallað um þetta, hvorki í fjölmiðlum né heldur á Alþingi undanfarnar vikur. Aftur á móti hefur verið mikil umræða í Noregi um þessi mál og þar hefur því verið velt upp síðustu vikur hvaða hag eða ekki hag Noregur hefði af því að gerast aðili að því samkomulagi sem nú liggur fyrir og hefðum við gjarnan mátt taka frændur okkar þar til fyrirmyndar. Þar virðast þeir nefnilega vera að ræða það sem skiptir máli í framtíðinni en ekki alltaf að ræða það sem við hefðum helst átt að ræða í gær og afgreiða í fyrradag og get ég þar vitnað til fjárlaga sem voru afgreidd á síðustu dögunum fyrir jól, en þeim áttu að fylgja ýmis frumvörp sem enn þá er verið að ræða þó að þau hefðu átt að fara í gegnum hv. Alþingi fyrir áramót. Í þessu efni þyrftum við alþingismenn að taka okkur tak og þó sérstaklega hæstv. ríkisstjórn. Hér hefur á undanförnum árum verið staðið í því að reyna að aðlaga landbúnaðarframleiðsluna í landinu markaðnum innan lands. Í því sambandi hafa verið gerðir búvörusamningar til að vinna þar með bændum. Búvörusamningarnir hafa haft að markmiði að hafa samvinnu við bændur um málið og það er einnig stefna Kvennalistans að hafa það. Á næsta hausti á að hætta að greiða útflutningsbætur en við sjálf að vera okkur nóg um þá framleiðslu sem hér er, að hún dugi okkur til þess viðurværis sem við þurfum af landbúnaðarframleiðslu. Vitaskuld hafa búvörusamningarnir og sú skerðing sem bændur hafa þar tekið á sig verið þeim að ýmsu leyti óhagstæð, en þeir hafa verið samvinnufúsir og viljað reyna að samlaga sig þeirri þróun sem er að verða í heiminum. Ég tel ekki á tímum samdráttar í atvinnulífi landsmanna að það sé verjandi að auka innflutning á landbúnaðarvörum og bæta þar með enn þá fleirum á atvinnuleysiskrá því að það er vitað mál að verði leyfður innflutningur á landbúnaðarvörum eins og drög að GATT-samningi gera ráð fyrir mun það enn auka erfiðleika bændastéttarinnar og verða til að draga enn frekar úr þeirri atvinnu sem þar er. Við eigum aftur á móti frekar að styðja þá atvinnusköpun sem er í landinu og hefur verið, ekki reyna að rífa hana niður heldur vinna í samvinnu að því við bændur að aðlaga þetta nútímaháttum. Við eigum ekki á sama tíma að leyfa að landbúnaður annarra þjóða, sem er ríkisstyrktur mjög, fái aðgang að okkar mörkuðum og finnst mér þess vegna alls ekki koma til greina að leyfa frjálsan innflutning búvara meðan við höfum hér framleiðslu sem annar okkar þörfum. Frá Búnaðarfélagi Íslands hefur komið ályktun þar sem m.a. segir að útflutningsbætur og annar stuðningur sé heimill í samkeppnislöndunum í slíkum mæli að íslenskir bændur væru í mörgum tilvikum alveg varnarlausir gagnvart innflutningi þessara þjóða. Ég tel að við séum að semja um landbúnaðarmál. Við erum að ræða um landbúnaðarkafla þessara GATT-samninga. Við erum líka að ræða um önnur atvinnumál, það er rétt, og þurfum vitaskuld að taka tillit til þeirra þegar við ræðum landbúnaðarmál rétt eins og önnur atvinnumál. En við eigum ekki að fórna íslenskum landbúnaði vegna hagsmuna annarra atvinnugreina heldur verðum við að finna leið til að koma því heim og saman. Ég tek því undir með bændum sem hafa sent frá sér þessa ályktun og segja, með leyfi forseta, að reynist ekki unnt í áframhaldandi viðræðum að tryggja samning sem íslenskur landbúnaður getur búið við verði Íslendingar að fá sérstöðu sína viðurkennda með sérákvæðum innan samningsins. Í öllum þeim orðaskiptum sem fóru fram áðan var m.a. vitnað í minnisblað. Þar segir skýrum stöfum að innflutningur á soðnum og unnum landbúnaðarafurðum verði ekki takmarkaður af heilbrigðisástæðum. Það liggur því í augum uppi, þó að setja eigi ákvæði um það að hægt sé að takmarka innflutning landbúnaðarafurða af heilbrigðisástæðum, að það verður ekki hægt. Til þess að það væri gerlegt yrðu að fara fram mjög miklar rannsóknir hér á landi og ég hef enga trú á því að við Íslendingar gætum staðið í því að sinna þeim þætti svo að viðunandi sé né heldur að það verði tekið það mark á því að innflutningur verði takmarkaður af heilbrigðisástæðum.

Virðulegi forseti. Þessar umræður hafa staðið lengi dags, enda um flókið og umfangsmikið mál að ræða og oftast eru menn að horfa inn í framtíðina og reyna að spá og hefur það enda reynst mörgum erfitt að gera í gegnum tíðina. Nokkrir ræðumanna hafa lagt út af pappír frá Búnaðarfélagi Íslands, hagsmunasamtökum bænda, en þessi pappír ber yfirskriftina ,,Hugleiðingar um hugsanleg áhrif samkomulags GATT-þjóðanna á íslenskan landbúnað.`` Þetta plagg er gott á sína vísu og til síns brúks, en það dregur eingöngu upp myndir af hinum dekkri hliðum þessa hugsanlega GATT-samkomulags og má segja að reynt sé að gera þær eins dökkar og mögulegt er, en ég held að það þjóni ekki hagsmunum okkar Íslendinga né nokkurra annarra að reyna að mála skrattann á vegginn. En skýrslan gengur út frá því að íslenskur landbúnaður geti ekki staðist samkeppni við landbúnað annarra þjóða og sá stuðningur sem aðrar þjóðir veita sínum landbúnaði muni verða áfram í gildi, en sá stuðningur sem við höfum veitt íslenskum landbúnaði muni á engan hátt geta staðist áfram og við á engan hátt geta brugðist við. Það má kannski segja að helsti gallinn á þessari skýrslu sé það sem vantar í hana frekar en það sem þar er sagt því að það er hvergi reynt að gera sér grein fyrir því hvaða möguleika við Íslendingar höfum til þess að bregðast við þessum nýju aðstæðum og bæta samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar og einnig athuga hvaða möguleika við höfum sjálf til að notfæra okkur þá opnun sem verða mun í landbúnaðarviðskiptum um heim allan og notfæra okkur þá hugsanlega bættu samkeppnisaðstöðu sem við gætum skapað okkur. Ég kemst ekki hjá því að fara fáeinum orðum um heilbrigðismál og þær heilbrigðisreglur sem gilda varðandi innflutning á dýrum og búfjárafurðum hér á landi þar sem virðist gæta nokkurs misskilnings hjá ræðumönnum. Sérstaklega minnist ég þess að þess gætti hjá hv. 7. þm. Reykn., en hann taldi að innflutningur á soðnum kjötvörum væri bannaður á grundvelli heilbrigðisreglna. Þetta er ekki rétt. Innflutningur á soðnum kjötvörum er leyfður samkvæmt heilbrigðisreglum, en hann er hins vegar bannaður samkvæmt framleiðsluráðslögum. Hv. 7. þm. Reykn. og einnig 2. þm. Suðurl., en þeir eru nú hvorugur staddur í salnum, hafa báðir rætt þessar heilbrigðisreglur og hugsanlegar breytingar sem á þeim gætu orðið ef GATT-drögin yrðu samþykkt. Þeir hafa báðir borið fyrir sig yfirdýralækni og vitnað í hans orð og á þann hátt að hann hafi sagt að lítið hald væri í þeim reglum sem í gildi væru eftir hugsanlega samþykkt GATT-tillagnanna. Ég hef engan veginn getað lagt þennan skilning í orð yfirdýralæknis og hef reyndar frekar heyrt hann segja að það væri mikið hald í þeim reglum sem í gildi væru ef drögin yrðu samþykkt. En það er hins vegar rétt að þær reglur sem þá mundu gilda væru breyttar frá því sem gildir í dag. Það væri ekki um að ræða einhliða ákvarðanir okkar Íslendinga um hvaða vörur við flytjum inn eða flytjum ekki inn á grundvelli þessara reglna. Við yrðum að sanna á vísindalegan hátt að sjúkdómsstaða á Íslandi væri betri en í þeim löndum sem áhuga hefðu á að flytja til okkar afurðir. Til þess að gera þetta þyrftum við að kortleggja betur en nú er það ástand sem er í okkar sjúkdómamálum og er það besta sem þekkist í heiminum í dag, held ég að ég geti fullyrt. Það er gert ráð fyrir því í þessum tillögum að til að kortleggja þessar aðstæður hefðum við tiltekinn tíma og á meðan giltu sömu reglur og hér gilda nú. Síðan getum við á grundvelli þessara niðurstaðna bannað innflutning á vörum frá þeim löndum sem hafa lakari stöðu í sjúkdómamálum en við höfum. Rísi hins vegar ágreiningur um þessi atriði á milli Íslendinga og hugsanlegs útflutningslands á að skjóta þeim ágreiningi til nefndar sérfræðinga skipuðum af alþjóðastofnunum. Ég hef þá trú, og byggi það á nokkurri reynslu af starfi mínum að sjúkdómavörnum, að við munum eiga auðvelt með að flytja okkar mál og færa vísindaleg rök fyrir okkar ákvörðunum. Þetta byggi ég ekki síst á því hvernig við höfum undanfarin ár og áratugi haldið á okkar sjúkdómavörnum og þeim atburðum sem gerðust hér fyrr á öldinni þegar lifandi búfé var flutt til landsins og smitefni bárust hingað. Svo er reyndar í dag að þeir atburðir og þær afleiðingar sem af því urðu eru notuð sem skólabókardæmi um hvað getur gerst þegar stofnar sem ekki hafa verið í nálægð við tiltekin smitefni fá að kynnast þeim á snöggan hátt og hversu afdrifaríkar slíkar afleiðingar geta orðið. En að þessum orðum sögðum er ég ekki með því að segja að það mætti ekki bæta þessar hugsanlegu reglur sem yrðu í gildi ef samkomulagið væri samþykkt og þær gætu ekki verið betri eða öruggari. Ég held hins vegar að við verðum að líta þessi drög almennt jákvæðum augum á sama hátt og við erum almennt mjög jákvæð og fylgjandi því starfi sem fer fram á vegum GATT vegna þess hversu mikilvægt það er okkur vegna okkar miklu viðskipta við erlenda aðila. Ég held hins vegar að við eigum ekki að hika við að gera grein fyrir okkar skoðunum og jafnvel athugasemdum við þær hugmyndir sem komið hafa fram hjá Dunkel, formanni GATT, og þá tel ég að við ættum helst að gera athugasemdir við það að ekki sé nógu langt gengið í átt til fríverslunar, að útflutningsuppbætur séu ekki skertar nándar nærri nógu mikið. Jafnframt tel ég að við ættum að gera athugasemdir við það á hvern hátt í tillögunum reynt er að skilgreina grænar greiðslur að því er virðist stundum með hagsmuni einstakra þjóða í huga. En ég held að við ættum að leggja höfuðáherslu á að styrkja stöðu okkar hvað varðar heilbrigðisreglurnar og fara þar eins langt og frekast er unnt. Ég held að okkur sé það mögulegt, að það sé svo mikill skilningur á stöðu okkar, hvernig við höfum unnið og í hverju hættan er fólgin. Ég held að það væri það haldbesta sem við gætum gert í áframhaldandi samningaviðræðum um GATT-samkomulagið.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þau orð hæstv. utanrrh. að GATT-samkomulagið hefur haft mikið gildi fyrir Íslendinga. Þeir hafa með tilstuðlan þessa víðtæka samkomulags notið mikilsverðra fríðinda sem þeir mega að sjálfsögðu ekki tefla í neina tvísýnu, hvorki í þessum viðræðum né öðrum viðræðum á sviði GATT-samkomulagsins. Íslendingar eiga mikilla hagsmuna að gæta almennt í því að alþjóðleg viðskipti séu sem frjálsust og í samræmi við þá hagsmuni eigum við sífellt að móta okkar stefnu í utanríkismálum og þá ekki síst í viðskiptamálum. Að hve miklu leyti þessir almennu hagsmunir okkar eiga við í landbúnaðarmálum er mun erfiðara að segja til um, enda hefur margri þjóðinni orðið það erfitt að marka landbúnaðinum bás þegar um alþjóðleg viðskipti er að ræða. Íslendingar eru ekki eina þjóðin sem á í erfiðleikum með að fella hagsmuni sína í landbúnaðarmálum að þeim almennu hugmyndum sem liggja til grundvallar samkomulaginu um viðskipti og tolla. Ástæðan fyrir þessu er fyrst og fremst sú að mjög margar þjóðir sjá í landbúnaði mun meira en viðskiptahagsmuni. Í landbúnaðinum eru í augum mjög margra þjóða fólgnir verulega miklir menningarhagsmunir og öryggishagsmunir. Þetta hefur leitt til þess að það er ekki fyrr en nú að landbúnaður hefur komið inn í þessar umræður af fullum þunga. Hann hefur verið þar utanveltu lengi og þó að þessi lota, sem hefur verið kennd við Uruguay, ætti beinlínis að fjalla um landbúnaðinn m.a., hefur gengið erfiðlega að koma þeim umræðum af stað. Þegar Uruguay-umræðurnar voru teknar upp haustið 1986 eftir að einangrunar- og verndarstefna hafði í raun og veru dregið úr þeim árangri á 8. áratugnum sem GATT-viðræðurnar höfðu komið á og höfðu stefnt að voru þessar umræður teknar upp í ljósi þriggja meginmála. Til grundvallar þessum umræðum lá skjal sem lagði áherslu á þrjú meginatriði: 1. Aukið frelsi í viðskiptum. 2. Átti að færa umræðurnar inn á ný svið og þar á meðal að sjálfsögðu inn á það svið sem hér er til umræðu í dag, þ.e. landbúnaðinn. 3. Þá átti megináherslan í þessum Uruguay-viðræðum líka að vera lögð á hlut þróunarþjóðanna eða þjóða þriðja heimsins sem svo eru oft kallaðar. Það var hins vegar öllum ljóst frá upphafi að sá þátturinn sem átti að fjalla um landbúnaðarmálin yrði erfiður viðfangs og þær skoðanir komu snemma upp að það yrði ekki fyrr en á lokasprettinum sem þau mál yrðu tekin fyrir í fullri alvöru. En ég kemst ekki hjá því að taka sérstaklega fram að margir hafa talið óæskilegt að fella landbúnaðarafurðir inn í samkomulag um GATT, óæskilegt vegna þess að menn telja að einmitt að það hvernig landbúnaðurinn er byggður upp með víðtæku styrkjakerfi geti dregið úr möguleikum á því að menn mundu ná niðurstöðu í þessum GATT-viðræðum og það væri hægt að halda eðlilega braut í GATT-viðræðunum ef landbúnaðarmálunum væri blandað saman við það. Þegar þessar viðræður hófust styrktist sú tilfinning manna fyrir miklum hagsmunaárekstrum í GATT-viðræðunum. Þær byggðust annars vegar á því að það var grundvallarmunur á afstöðu fjölmargra landbúnaðarútflutningsþjóða sem dreifast raunverulega um allan heiminn eftir ákveðnu belti þar sem eru framarlega í sveit Argentína og Brasilía og fjölmargar aðrar þjóðir Suður-Ameríku, þar á meðal sú þjóð sem umræðurnar hafa nú verið kenndar við, Uruguay, en einnig Kanada, Ungverjaland svo að ég nefni nokkur lönd og lönd í Asíu fjær sem höfðu fyrst og fremst hagsmuni af því að viðskipti með landbúnaðarafurðir væru sem frjálsust. Gegn þessum sjónarmiðum stóð svo hópur tólf þjóða, Evrópubandalagið, sem hefur litið svo á að landbúnaður þeirra og þar með taldar fiskveiðar séu hluti af þeirra byggðastefnu, hluti af þeirra menningu og þar sé ekki hægt að ganga harkalega fram gagnvart landbúnaðinum vegna þess að hann sé það samofinn því þjóðfélagi sem þeir vilja standa vörð um. Landbúnaðarstefna Evrópubandalagsins er hluti af þeirra heildarstefnu og þeir hafa litið svo á að þær hugmyndir að fella niður styrki í landbúnaðinum grafi undan heildarstefnu Evrópubandalagsins. Bandaríkjamennirnir voru með nokkra sérstöðu. Þeir hafa stundað gífurlegar niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum og styrkjastefnu þó hún sé hlutfallslega sennilega minni og talsvert minni en í Evrópubandalaginu, en engu að síður hafa þeir stundað mikla styrkjastefnu sem er metin árið 1987 á um 26 milljarða Bandaríkjadala ef mér sýnist rétt, en þeir höfðu sett fram hugmyndir um að draga úr styrkjum eftir svokallaðri núlláætlun sem átti að komast að fullu til framkvæmda árið 2000. Ég ætla ekki að rekja nánar hvernig þessar umræður hafa gengið en niðurstöður í tillögum framkvæmdastjóra GATT, sem hér hefur mikið verið til umræðu í dag, eru nánast þær að Bandaríkjamenn og þessi hópur landbúnaðarútflutningsþjóða sem ég nefndi áðan og hafa stundum verið kallaður Keynes-hópurinn, náðu því fram að fella niður takmarkanir á innflutningi landbúnaðarafurða. Þetta er það meginmarkmið sem þær höfðu sett sér og þær náðu því fram. Að því er varðar Evrópubandalagið nær það líka fram mjög mikilvægum ákvæðum í þessu samkomulagi, þ.e. mikilvæg ákvæði í þessum hugmyndum framkvæmdastjórans eru til þess að friða Evrópubandalagið. Það er fyrst og fremst takmörkuð lækkun á styrkjum til landbúnaðarins, útflutningsbóta. Engu að síður liggur alveg ljóst fyrir að Evrópubandalagið metur það svo að þetta sé langt frá því að vera fullnægjandi. Í ljósi þessara hugmynda langar mig til að taka fram að ef við lítum á hugmyndirnar, ég ætla ekki að telja þær upp eins og þær hafa verið sagðar fram hér í máli margra manna, það hefur raunar hver þingmaðurinn á fætur öðrum lýst nákvæmlega þeim hugmyndum sem koma fram í skjali framkvæmdastjórans, en ég ætla hins vegar að reyna að gera grein fyrir því á hvern hátt þessar tillögur samræmast almennum markmiðum GATT-samkomulagsins. Þær bera að sjálfsögðu mjög keim af því hvaða hagsmuni er verið að verja í þessum tillögum og til móts við hverja er gengið. Tillögurnar taka ekki tillit til þess hve mikið aðildarþjóðirnar hafa nálgast eða fjarlægst meginmarkmið GATT um að draga úr viðskiptahömlum og afnema mismunun í alþjóðlegum viðskiptum með búvörur. Að þessu leyti virðast tillögurnar vera hagstæðar þeim þjóðum sem stundað hafa milliríkjaviðskipti með búvörur með tilstyrk styrkja og niðurgreiðslna. Hér er um að ræða mjög alvarlegan meinbug á þessum hugmyndum þegar við það bætist að tillögur framkvæmdastjórans um cif-viðmiðun í útreikningi svokallaðs tollígildis eða tollgrunns fela í sér eins konar leið sem opnast til að létta flutningskostnaði af þeim þjóðum sem stunda milliríkjaviðskipti með búvörur og á sama tíma stunda mikla styrkjastefnu. Tillögurnar draga með þessum hætti úr fjarlægðarvernd, en það er að sjálfsögðu ekki tilgangurinn með GATT-samkomulaginu sjálfu. Fjarlægð er bara hluti af viðskiptastaðreyndum sem GATT-samkomulagið á alls ekki að draga úr, en með þessum hugmyndum er þarna verið að draga úr þeim raunveruleikum viðskiptalífsins sem fjarlægðirnar eru. Ég vil einnig taka fram að skilgreining í þessum hugmyndum á markaðstruflandi stuðningi annars vegar og stuðningi sem er ekki talinn valda markaðstruflunum hins vegar orkar mjög tvímælis og dregur að vissu leyti úr trúverðugleika tillögunnar og beinir raunar afleiðingum hennar af þeirri braut sem meginmarkmið GATT-samkomulagsins á að vera. Í ljósi þessara atriða verð ég að telja mjög óæskilegt að nýtt GATT-samkomulag sem nær til milliríkjaverslunar með búvörur komi í stað eldra samkomulags. Er raunar nauðsynlegt að fá úr því skorið sem fyrst hvort svo er því að hér er gengið svo langt út af þeim hugmyndum og viðmiðunum sem GATT-samkomulagið er byggt á að það er til efs að þessi búvöruþáttur geti myndað grunn að nýju samkomulagi sem komi í stað hins fyrra. Ég tel reyndar að hugsanlegt sé að það skref sem tillaga framkvæmdastjóra GATT felur í sér geti þegar til lengri tíma er litið verið stigið í átt til aukinnar fríverslunar, en hins vegar tel ég að tillagan skapi óvissuástand sem vissulega verður tímabundið en þó nokkuð langt og innan þessa tímabils muni íslenskur landbúnaður geta orðið fyrir varanlegum skaða vegna þess að hann verður ekki á þeim tíma verndaður með eðlilegum hætti fyrir erlendum styrkjum í landbúnaði og niðurgreiðslum. Ég tel að meginsjónarmið Íslendinga í viðræðum um GATT og ekki síst þá um þátt landbúnaðarins í þessum viðræðum eigi að vera að vinna að aukinni fríverslun í heiminum. Sjónarmiðið á líka að vera að ýta sem mest undir samkeppnishæfni íslensks landbúnaðar í markaðsbúskap, en grundvallarsjónarmiðið á einnig að vera að verja íslenskan landbúnað fyrir óeðlilegum viðskiptaháttum og þar með taldar eru að sjálfsögðu niðurgreiddar samkeppnisvörur. Með þessum hætti þarf að tryggja það hlutverk landbúnaðarins í íslensku samfélagi sem ég hygg nú að flestir séu nokkuð sammála um, en það er í fyrsta lagi að íslenskur landbúnaður sé arðsöm framleiðslugrein sem er mikilvægur þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar. Annað atriðið er að íslenskur landbúnaður er og á að vera einn af grundvallarþáttum í öryggismálum þjóðarinnar. Og síðast en ekki síst, ég mundi jafnvel telja að það ætti að vera fremst í þessum þremur þáttum, þá er íslenskur landbúnaður einn af grundvallarþáttum í þjóðmenningu Íslendinga og sjálfsmynd þeirra og svo ég nefni nú hliðarafleiðingu af þessu, þá er íslenskur landbúnaður mikilvægur þáttur í þeirri atvinnustarfsemi sem byggist á þjónustu við ferðamenn. En í þeirri atvinnustarfsemi er einna mestur vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi í dag. Að lokum ætla ég að geta þess að það ríkir nokkur óvissa um hver framgangur málsins verður, en hitt er alveg ljóst að í augum ákveðinna aðila sem standa að þessum viðræðum er 13. janúar í Genf ekki lokadagur þó að hann sé vissulega mikilsverður áfangi í þessum umræðum. Evrópubandalagið býst við að þar verði lögð fram viðhorf aðildarþjóðanna, en Evrópubandalagið hefur einnig tekið fram að það eru ekki í þeirra augum endanleg viðbrögð. Það er sagt skýrum stöfum í þeirra mati á stöðu mála. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við komum fram með sjónarmið Íslendinga þar sem við leggjum áherslu á að við erum fylgjendur frjálsrar verslunar en við viljum ekki taka þátt í því að grafa undan íslenskum landbúnaði með styrkjastefnu sem er vernduð undir merkjum GATT.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram utan dagskrár í dag um GATT-samninginn þó að umræðan hafi vissulega takmarkast við einn þátt samningsins sem eru landbúnaðarmálin. Ég held að þetta hafi verið mjög tímabær umræða og ég held að hún hafi skýrt mikið fyrir mörgum þingmönnum, ekki síst okkur sem erum ný hérna á þingi og höfum þar af leiðandi ekki fylgst með þessu máli undanfarin ár, en eins og allir vita hafa þessar Uruguay-viðræður nú staðið í allt að fimm ár. Reyndar er mér sagt að þessi mál hafi fengið mjög litla umfjöllun á Alþingi á undanförnum árum og ekki oft t.d. komið til kasta utanrmn. þingsins. Þessi mál höfðu aldrei komið þar til umfjöllunar frá því í vor að ég kom inn í nefndina þar til núna í dag og var það að minni beiðni sem þessi samningur fékk þar nokkra kynningu. Það er miður að mínu mati. Þessi samningur er á ábyrgð og verksviði utanrrh., þó að þarna sé ekki síst verið að fjalla um landbúnaðarmál, og þar af leiðandi ætti utanrmn. að vera með í ráðum og fjalla mjög ítarlega um þennan samning. Það held ég að hafi komið fram í máli nokkurra í utanrmn. í dag að það vantaði skýrslu um þetta mál, um gang þessara viðræðna á undnanförnum árum, hvað Íslendingar hafa lagt þar af mörkum, hvar þeir hafa skuldbundið sig, hvaða afstöðu þeir hafa tekið í því fimm ára ferli sem nú er að baki. En það þarf svo sem ekki að furða sig á því þó að landbúnaðarmálin séu þarna ríkur þáttur vegna þess að þessar Uruguay-viðræður hafa öðru fremur fjallað um landbúnað, en þær hafa líka fjallað um þjónustu, um vefnaðarvörur, um hugvit, um markaðsaðgang og um ýmsar reglur sem varða GATT. En markmiðið með þessum samningum var öðru fremur að draga úr ríkisstyrkjum og innflutningsvernd sem landbúnaður nýtur í flestum ríkjum og auka frelsi í viðskiptum með landbúnaðarvörur. Það er núna að fást niðurstaða í þetta mál og er komið þar sögu að við Íslendingar og við alþingismenn verðum að fara að móta okkur einhverja skoðun í þessu máli, taka afstöðu til málsins. Það þarf kannski ekki að gerast á allra næstu dögum en fyrr en síðar þarf það þó að liggja fyrir. Það er ljóst í þessum GATT-viðræðum, Uruguay-viðræðum, að þarna hefur verið um talsverðan hráskinnaleik milli stórvelda að ræða og hafa það ekki síst verið Bandaríkin og EB sem hafa kastað þar á milli sín ýmsum málum og það hefur komið fram hjá öðrum sem hafa talað á undan mér. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það er ekki nema rúmt ár síðan Evrópubandalagið hafnaði því tilboði sem þá lá fyrir í landbúnaðarmálum og hafnaði þá með öllu að fella algerlega niður ríkisstyrki á næstu árum eða fram til ársins 2000. Síðan fór af stað viðræðulota í framhaldi af því og það hafa staðið yfir langvarandi viðræður milli Bandaríkjamanna og Evrópubandalagsins í tengslum við þessa GATT-samninga. Ég held að það þurfi engum að blandast hugur um að sú niðurstaða sem nú liggur fyrir í því tilboði sem við erum með til skoðunar er nokkurs konar málamiðlun milli Bandaríkjanna og Evrópubandalagsins. Þessi málamiðlun felur í sér að Bandaríkin geta haldið inni stórum hluta af þeim 26 milljörðum Bandaríkjadala í styrki sem þeir veita til landbúnaðar, ekki síst í formi greiðslna sem ekki tengjast framleiðslu heldur eru tengdar landi öðru fremur. Þeir geta haldið þessu og Evrópubandalagð getur haldið í útflutningsbætur að því marki sem Evrópubandalagið hefur óskað fram til þessa. En það fylgir þó sá böggull skammrifi að Evrópubandalagið verður að skera niður framleiðslustyrki sína og við það hafa þeir verið mjög ósáttir. Það eru margir innan Evrópubandalagsins sem segja að þessi samningur sé fyrst og fremst í þágu Bandaríkjanna og þeirra hagsmuna hafi öðru fremur verið gætt, tillögur Dunkels gangi þvert á landbúnaðarstefnu Evrópubandalagsins og séu í andstöðu við þær endurbætur sem nú er unnið að í landbúnaði innan Evrópubandalagsins. Þessar skoðanir hafa komið mjög skýrt fram á undanförnum dögum og það er kannski ekki að furða því að eins og hér hefur komið fram er líklegt að þær reglur sem Dunkel leggur til að gildi í styrkjum til landbúnaðar komi fyrst og fremst Bandaríkjamönnum til góða, þ.e. þeir geta haldið sínum styrkjum en aðrir ekki. En meginrökin hjá Evrópubandalaginu eru sem sagt þau að þessar tillögur Dunkels gangi þvert á landbúnaðarstefnu Evrópubandalagsins og séu í andstöðu við þær endurbætur sem nú er unnið að innan bandalagsins á landbúnaðarstefnunni. Þessi rök gilda í raun fyrir okkur Íslendinga líka, þau gilda í raun hér á landi líka og auðvitað ættum við að tjá þetta mjög skýrt eins og Evrópubandalagið ætlar að gera. Núna nýverið hefur verið reynt að taka á offramleiðslu í landbúnaði hér á landi og það var gert í samvinnu við bændur. Það var gerður búvörusamningur af fyrrv. ríkisstjórn. Sá samningur hefur verið framkvæmdur af núv. ríkisstjórn, þó ekki án brotalama frekar en annað sem sú stjórn snertir á. Alþingi hefur blessað þennan búvörusamning í raun með fjárframlögum á fjárlögum og það hefur ekki verið barist gegn þessum samningi hér á Alþingi. Það hafa sem sagt verið, eins og Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. kallaði það, föðurlandsvinir hér á Alþingi úr öllum flokkum sem hafa staðið að þessum búvörusamningi. Um þennan búvörusamning má segja að hafi verið víðtæk þjóðarsátt. Henni er nú hampað mjög hér á þingi og eins af stjórn þegar það þykir henta. Það hefur verið víðtæk þjóðarsátt um búvörusamninginn vegna þess að í raun komu verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur að þessu máli líka þegar verið var að undirbúa jarðveginn fyrir búvörusamninginn. Það liggur því í augum uppi að Íslendingar hljóta að gera fyrirvara við þann þátt tilboðsins sem kveður á um greiðslur til bænda. Íslendingar hafa náð þjóðarsátt um búvörusamninginn, komið sér niður á beinar greiðslur með ákveðnum hætti til bænda og í því tilboði sem nú liggur fyrir er ljóst að þeir geta ekki haldið sig við þessa stefnu. Mér finnst því liggja í augum uppi að það er ekki hægt að fallast á tilboðið eins og það liggur núna fyrir. Það er ekki hægt að fallast á að beinar greiðslur til bænda sem við tíðkum verði óheimilar ef þetta tilboð nær fram að ganga og ég get ekki séð að sú ríkisstjórn sem nú situr hafi nokkurt umboð til þess að fallast á slíkt. Það liggur fyrir stefna, við getum sagt þings og þjóðar, í þessum málum. Þeirri stefnu hefur ekki verið breytt og meðan svo er ekki get ég ekki skilið að ríkisstjórnin geti gert annað en að tjá fyrirvara sinn í þessu máli þann 13. janúar nk. Ef skilningur hæstv. utanrrh. eða landbrh., sem mest hafa fjallað um þetta mál, er annar vildi ég gjarnan fá hann fram hérna. Þannig lít ég á þessi mál. Hvað varðar dagsetninguna 13. janúar, þá vitum við að hún er ekkert endanleg en það er gert ráð fyrir að menn tjái sig þá um inntak þessa tilboðs og að þeir sem ekki geri þar sína fyrirvara hljóti að teljast samþykkir tilboðinu því þögn er sama og samþykki. Auðvitað er það ekki skuldbindandi á þann hátt að menn geti ekki síðar meir komið með einhverjar athugasemdir. En það hlýtur óneitanlega að vera sérkennilegt að koma seinna með athugasemdir sem ekki eru gerðar 13. janúar nk. En ég legg áherslu á að við erum með ákveðna stefnu sem birtist í búvörusamningnum og meðan þeirri stefnu hefur ekki verið breytt með formlegum hætti hér á Alþingi hljóti ríkisstjórnin að tjá fyrirvara um tilboðið. Mín skoðun er sú að hún hljóti líka að tjá fyrirvara hvað varðar sjúkdómavarnirnar og við hljótum að krefjast meiri réttar til að tilgreina sjálf okkar sjúkdómavarnir en er gert ráð fyrir í tilboðinu og getum tæplega átt það undir nefnd eða stofnun á vegum GATT hvernig þeim málum verður háttað hér eftir. Það hefur komið fram á undanförnum dögum að það eru margir ósáttir við það tilboð sem Dunkel lagði fram. Innan Evrópubandalagsins er óánægja og það er líka óánægja meðal ýmissa Asíuríkja og má t.d. nefna Japan í því sambandi. Þeir eru afskaplega ósáttir við þetta, enda þýðir þetta tilboð, verði það að veruleika, alveg gífurlega breytingu fyrir Japani. Þeir hafa haft þá stefnu þar til núna að flytja ekki inn eitt einasta hrísgrjón. Þeir hafa lagt mikið upp úr því að geta brauðfætt þjóðina og flytja ekki inn eitt einasta hrísgrjón. Það liggur fyrir að þeir eru ekki tilbúnir að draga úr öllum magntakmörkunum á innflutningi eins og þetta tilboð gerir ráð fyrir. Það má geta þess að líklega liggur ástæðan fyrir því hversu mismunandi afstaða ríkja er til tilboðsins að hluta til í því að í sumum álfum, t.d. í Evrópu og í Asíu, er jarðnæði víða mjög lítið á þann mælikvarða sem t.d. Bandaríkjamenn hafa. Ef við tökum nú Japanina eru þar um 3 millj. bænda og hver um sig ræktar þar land sem nemur að meðaltali þremur ekrum. Landsvæði hvers bónda í Bandaríkjunum er 150 sinnum stærra. Þess vegna er kannski mun erfiðara að ná tökum á þessum málum í ríkjum þar sem fjöldi bænda er tiltölulega mikill, en jarðnæði er ekki mjög stórt. Þetta er kannski ekki síst spurningin um þjóðmenningu og rætur eins og vel kom fram í ræðu Tómasar Inga Olrich áðan sem ég ætla að þakka sérstaklega fyrir vegna þess hvað mér fannst hún skýra afskaplega vel marga hluti. Af því að ég var að tala um Japani má líka geta þess að styrkir hjá Japönum við hrísgrjónarækt eru afskaplega miklir. Á ári hverju greiða þeir sem nemur 7,4 milljörðum Bandaríkjadala í ríkisstyrki bara vegna hrísgrjónaræktar. Auk þess verða japanskir neytendur að greiða í hærra verði á heimaræktuðum hrísgrjónum um 37 millj. Bandaríkjadala. Þannig eru það gífurlegar upphæðir sem um er að ræða hjá Japönum. En það sem er hins vegar við blasandi þar eins og í EB er að þetta er afskaplega dýr atvinnugrein og mjög hæpið að hún fái staðist til frambúðar. Það er kannski skýrast í Japan vegna þess að árið 1960 var helmingur þess fólks sem bjó í sveitum í Japan undir 42 ára aldri. En 1990 var meðalaldurinn kominn nálægt 60 árum í sveitum í Japan. Það segir sig sjálft að þetta er deyjandi stétt. Landbúnaðurinn hefur ratað í slíkar ógöngur um allan heim að hjá því verður ekki komist að taka á þeim málum. Það hygg ég að öllum sé ljóst og kannski engum betur en bændum sjálfum. Ef við tökum landbúnaðinn í Evrópubandalaginu má segja að hann taki til sín um 70% af útgjöldum bandalagsins, þ.e. landbúnaðurinn einn og sér, og styrkirnir þar samsvari nánast verðmæti framleiðslunnar. Það er ótrúlegt að þetta fáist staðist til frambúðar. Á þessu hljóta menn að þurfa að taka. Það hefur oft verið tekið dæmi um sykur, hvernig bandalagið ræktar talsvert af sykri þó það sé kannski ekki sérlega vel til þess fallið. En það niðurgreiðir svo þá ræktun að þróunarlönd sem eru góð sykurframleiðslulönd geta ekki keppt við sykurframleiðslu Evrópubandalagsins vegna niðurgreiðslu og styrkja. Þetta þýðir aftur að þessum þróunarlöndum er haldið í fjötrum. Það sem þau geta þó framleitt best geta þau ekki selt vegna niðurgreiðslna á landbúnaðarvörum í iðnríkjunum. Þannig er alveg ljóst að heimurinn allur verður að taka á þessum málum og er að reyna að taka á þeim. Ég er alveg að ljúka máli mínu, forseti. En það er öllum ljóst hér á Alþingi að ekki er hægt að hafna auknum alþjóðaviðskiptum með landbúnaðarvörur. Ég held að tilboðið sem hér hefur verið lýst frá því í nóvember 1990 beri mjög með sér að allir eru þessarar skoðunar og bændur eru sjálfir þeirrar skoðunar að því verði ekki hafnað. En spurningin er um útfærslu. Og ég verð að segja að ég harma mjög framkomu hæstv. utanrrh. í pontunni áðan vegna þess að mér fannst hún bera þess merki að ráðherrann vildi ekki eiga neinar samræður við þingið um þetta mál. Ráðherra sagði hér að það væri eðlilegt, óumflýjanlegt og nauðsynlegt að markaðstengja landbúnaðarframleiðsluna, en ég vil þá segja við hæstv. utanrrh. þó að hann sé víðs fjarri að það er eðlilegt, óumflýjanlegt og nauðsynlegt að hæstv. utanrrh. eigi samræður við þingmenn, hlusti á þau rök sem hér koma fram og veiti okkur einhver rök en komi ekki sífellt í pontu eins og trúboði.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram í dag er að mínum dómi bæði tímabær og þýðingarmikil. Það er enda ekki um neitt smámál fjallað. Við erum að fjalla um aðild okkar að GATT, sem er okkur Íslendingum mjög mikilvæg og þýðingarmikil, en við erum þó fyrst og fremst að fjalla um breytingar á GATT-samningnum, einkanlega að því er lýtur að breytingum er varða landbúnaðarvörur, og þó fyrst og fremst þá tillögu sem lögð var fram 21. des. sl. af framkvæmdastjóra GATT, Arthur Dunkel, tillögu sem líta má á sem eins konar málamiðlunartillögu í því skyni að ná samkomulagi á milli Evrópubandalagsins annars vegar og Bandaríkjanna hins vegar. Í sjálfu sér er það rétt, sem hér hefur komið fram, að tillaga Dunkels ber mjög keim af því að það er verið að reyna að draga Evrópubandalagsþjóðirnar inn í þetta samkomulag, en eins og allir vita strandaði GATT-samningurinn fyrir ári á andstöðu þeirra þjóða. Tillagan ber þess merki að um leið og haldið er inni í tillögunni ýmsum þeim atriðum sem varða mjög hagsmuni Bandaríkjanna er reynt að koma til móts við Evrópubandalagið með því að auka við þau atriði í þessum málum sem koma Evrópubandalagslöndunum vel. Ég lít svo til að sú umræða sem hér hefur farið fram í dag hafi í meginatriðum fallið í sama farveg, frá því hafa verið afar lítil frávik. Efnisatriði í tillögu Dunkels hafa verið rakin og afleiðingar af því hafa verið raktar ef svo færi að sú tillaga yrði að niðurstöðu sem við Íslendingar ættum aðild að. Ég sé ekki ástæðu til þess að ég fari að ítreka það sem fram hefur komið í umræðunum í dag um þessi efni. Þessi efnisatriði hafa verið mjög vel skýrð af ýmsum ræðumönnum og ég endurtek að þau efnisatriði hafa verið það samhljóða á milli ýmissa ræðumanna, bæði úr liði hæstv. ríkisstjórnar hér á þingi og eins frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, að ég sé enga ástæðu til að fara ofan í þau efnisatriði frekar. Þetta hefur sem sagt verið dregið fram í dagsljósið og ég verð að lýsa yfir því að ég er ánægður með hversu þær ræður hafa í megindráttum verið samhljóða sem hér hafa verið fluttar. Það hefur enn fremur komið fram að í sjálfu sér séu kannski litlar líkur til þess að þessi tillaga verði samþykkt vegna þess að ýmsar þjóðir muni fyrir þann 13. janúar lýsa yfir andstöðu við hana. Lok á samningnum um þetta mál, þ.e. landbúnaðarkafla GATT-samninganna, verða væntanlega ekki á næstu vikum og enginn getur um það sagt með nokkurri vissu hve langan tíma þær samningaviðræður taka, en allar líkur benda til þess að þær séu ekki alveg á næsta leiti. Eigi að síður liggur fyrir að þess er krafist af framkvæmdastjóra GATT að einstakar þjóðir leggi fram athugasemdir sínar við þá málamiðlunartillögu sem framkvæmdastjórinn hefur flutt fyrir þann 13. þ.m. og það segir sig sjálft að það væri afar ógætilegt af okkur Íslendingum að láta undir höfuð leggjast að setja fram okkar fyrirvara, okkar skilmála varðandi þá tillögu fyrir þennan tíma. Í raun og veru liggur það svo ljóst fyrir að þar er um alveg sjálfsagðan hlut að ræða. Tíminn er stuttur og hæstv. ríkisstjórn hefur enn ekki tekið ákvörðun um í hvaða formi þeir fyrirvarar sem hún mun væntanlega setja fram verða, en það verður vitaskuld að taka ákvörðun um það á allra næstu dögum. Ég tel að það komi naumast annað til greina en að hæstv. ríkisstjórn setji fram sína fyrirvara og sín skilyrði varðandi þá tillögu sem hér er til umræðu á þann hátt að það verði samræmi við þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Í ljósi þess tel ég að umræðan hafi haft verulega þýðingu. Ég tel að í henni felist veruleg leiðsögn fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ég held að með tilliti til þess sem hér hefur komið fram og með tilliti til þess að ýmsar aðrar þjóðir munu setja fram sín skilyrði, sem í raun þýðir höfnun á þeirri tillögu sem verið er að ræða, sé það ekkert meira hættuspil af okkur Íslendingum að setja fram okkar fyrirvara og okkar skilmála í þeim búningi að það megi túlka sem höfnun á tillögunni sem fyrir liggur. Ég sé fyrir mína parta ekki möguleika á því að við getum samþykkt þessa tillögu og samþykkt GATT-samning í því horfi sem hann væri ef hún yrði samþykkt og því væri nauðsynlegt að þeir fyrirvarar og skilmálar sem fram komi af hálfu Íslands beri þessa merki. Virðulegi forseti. Ég skal ekki ræða þetta frekar efnislega í mörgum greinum. Mig langaði þó til þess að leggja áherslu á eitt atriði sem tiltölulega lítið hefur komið fram í umræðunum, en það er sérstaða Íslands. Sérstaða Íslands er mjög mikil í samfélagi þjóða að því er varðar samning eins og þennan. Í fyrsta lagi er hægt að líta á landfræðilega stöðu okkar Íslendinga og það er hægt að líta á fámenni þjóðarinnar. Þetta þýðir í fyrsta lagi að við búum í landi sem er tiltölulega erfitt fyrir landbúnaðarframleiðslu og fámenni þjóðarinnar er slíkt að markaðurinn hér hefur ekki mikla þýðingu fyrir framleiðendur annarra þjóða. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á öryggismál okkar og fjarlægðir frá öðrum löndum. Á þetta hafa sumir lagt áherslu fyrr í dag. Það er ekki viðunandi öryggi fyrir okkur Íslendinga í matvælaframleiðslu ef við verðum að verulegu leyti upp á framleiðendur annarra þjóða komnir hvað varðar þau matvæli sem við framleiðum eins og nú standa sakir. Það er afar stórt atriði fyrir okkur að við höldum okkar framleiðslu vegna öryggis okkar sjálfra. Ég nefni hollustu og heilbrigði, ég nefni þar ekki einungis ýmsa dýrasjúkdóma sem við erum í hættu með að kunni að berast inn í landið með innflutningi og þarf að vera mjög sterklega að orði komist varðandi þau efni í fyrirvara eða skilmálum Íslands. Ég nefni einnig heilbrigðisatriði er varða neytendur, okkur sjálfa, vegna mikilla lyfjagjafa sem notaðar eru við framleiðslu landbúnaðarvara víða erlendis, bæði lyfja sem eru til að vinna bug á ýmsum sníkjudýrum og sjúkdómum, en einnig og ekki síður vaxtarhormóna sem ég hygg að ýmsir telji að séu heilbrigði neytendanna ekki sérlega hollir. Í fjórða lagi nefni ég atvinnuhætti þjóðarinnar sem eru einhæfir í okkar stóra landi. Atvinnuhættir okkar eru þannig að þeir mynda tiltekna keðju sem ræður því hvort land okkar er byggt eða byggt ekki. Verði veruleg röskun á okkar atvinnuháttum að því er varðar landbúnað segir sig sjálft að byggðakeðjan er rofin og við stöndum frammi fyrir því að okkar land verður óbyggt land á stórum svæðum. Þetta gildir ekki einungis um sveitir heldur einnig um þéttbýlið sem tengist sveitabyggð hvarvetna um landið. Ég tel ástæðu til að draga fram þessi atriði sem ég kalla að lúti að sérstöðu Íslands og að henni tel ég eðlilegt að sé vikið allsterklega í þeim fyrirvara og þeim skilmálum sem ég tel nauðsynlegt að hæstv. ríkisstjórn leggi fram fyrir 13. þ.m. Enn hefur hér verið rætt um aðgerðir okkar í landbúnaðarmálum að undanförnu sem ég skal ekki ítreka. Ég tel að það sé nokkurn veginn fullrætt. Ég ætla ekki að blanda mér í nokkrar deilur eða orðaskak á milli hæstv. utanrrh. annars vegar og fyrrv. ráðherra í síðustu hæstv. ríkisstjórn. Ég vil aðeins minna á að tilboð sem sú ríkisstjórn setti fram að ég ætla í nóvembermánuði 1990 er hið eina tilboð sem sett hefur verið fram af hálfu okkar Íslendinga. Sú tillaga sem hér er verið að ræða á ekkert skylt við tilboð af hálfu okkar Íslendinga eins og stundum mátti skilja í þeim orðaskiptum þar sem menn voru að jafna þessu tvennu saman. Ísland hefur ekki bundið sig á nokkurn hátt í þessu máli enn. Það tilboð sem sett var fram í nóvember 1990 var að vísu sett fram af þáverandi fullgildum stjórnvöldum en var með fyrirvara í öllum greinum að því er skýrt var frá. Ég gagnrýndi það tilboð á sínum tíma vegna þess að þar var í fyrsta sinn af hálfu íslenskra stjórnvalda boðið fram að losa um hömlur á innflutningi búvara sem við höfum framleitt í okkar landi sjálfir og ég kallaði það að rjúfa skarð í varnargarð og það skarð yrði erfiðara að fylla eftir að það einu sinni hefði verið opnað. Þetta stendur vitaskuld allt. Ég tel að það verði að treysta því að á þessu máli verði haldið með þeim hætti að sérstaða okkar Íslendinga verði virt, að atvinnuvegir okkar geti starfað án þess að um stórbyltingar verði að ræða og að við getum áfram notið þess hér, Íslendingar, að neyta hollrar og góðrar fæðu sem framleidd er í landinu sjálfu.

Herra forseti. Hér hafa flestar ræður til þessa snúist um það efni sem hér hefur verið á dagskrá. Þó verður að segjast eins og er að hv. 3. þm. Vestf. flutti ræðu þar sem e.t.v. hefði mátt líta svo á að þessar umræður snerust um GATT-samkomulagið sem heild. Ég held að vegna þess sem þá var sagt sé vonlaust annað en taka undir það með hæstv. utanrrh. að þessar umræður snúast ekki um GATT-samkomulagið sem heild og fullyrðingar um að það sé eitthvert hik á Íslendingum að ganga uppréttir til þeirra samninga held ég að fái ekki staðist. Sem einn af þeim sem að sjálfsögðu hafa gert sér grein fyrir því að GATT-tollasamkomulagið hefur orðið Íslendingum til góðs á umliðnum árum vil ég taka fram að ég tel einmitt að það sé ekkert undanfæri. Við verðum að ná viðunandi árangri í GATT-samningum, m.a. til að þurfa ekki að sæta neinum afarkostum af hendi Efnahagsbandalags Evrópu. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir þessu. Ég tel þess vegna að þær viðræður sem hafa staðið frá 1986 hafi verið liður í því að ná þar framþróun en við vissum að þær viðræður mundu snúast um rýmkun á ýmsum atriðum varðandi landbúnaðarvörur. Nú er það svo að Íslendingar flytja inn mikið af landbúnaðarvörum, mjög mikið, vegna þess að við framleiðum ekki nema vissar tegundir hér á landi. Af þeirri ástæðu einni að við flytjum inn okkar korn t.d. fyndist manni að það mætti horfa á það í fyrirvara að þá ættum við meiri rétt en aðrir til þess að segja: Við treystum okkur ekki til að leyfa jafnmikið og leyft verður varðandi kjöt- og mjólkurvörur. Ég tel að það hljóti að verða að skoðast í samhengi hvaða heildarmagn menn eru að tala um. Hins vegar verð ég að segja eins og er að þeir sem gagnrýna það eða láta svo sem þeir gagnrýni að fyrri ríkisstjórn gaf út stefnumarkandi tilboð, ef svo mætti komast að orði, hljóti þá að verða að svara þeirri spurningu hér í þingsölum: Voru þeir andvígir því að það væri gert? Litu þeir svo á að við ættum að draga okkur út úr þessum samningum og taka ekki þátt í þeim? Mér sýnist þess vegna að allar ádeilur á fyrrv. ríkisstjórn fyrir að hafa gefið út þessa yfirlýsingu á sínum tíma hljóti að kalla á að þeir aðilar verði að gera grein fyrir því: Vildu þeir að við drægjum okkur út úr GATT-viðræðunum? Ég er ekki búinn að trúa því að svo hafi verið heldur finnst mér að þar sé um heldur ómerkilegar aðdróttanir að ræða, aðdróttanir sem byggja á því að menn vilja helst ekki þurfa gefa yfirlýsingar um hvað þeir vilji. Nú liggur aftur á móti fyrir að það er komið sáttatilboð og menn þurfa að svara fyrir 13. þ.m. hvort þeir treysta sér til að ganga að því tilboði eða hvort þeir þurfa að setja þar fram fyrirvara. Ég verð að segja eins og er að mér hefur fundist sem núv. ríkisstjórn væri nokkuð seinbúin að búa sig undir hvernig hún vildi standa að því að setja fram slíkan fyrirvara. Æskilegt hefði verið að hæstv. landbrh. hefði getað gert grein fyrir því í sínu svari hvað það væri sem Íslendingar mundu setja fram sem fyrirvara þann 13. því að það er stutt til þess tíma. Hins vegar hlýt ég að fagna því að það kom fram hjá honum að þetta sáttatilboð er algerlega óásættanlegt eins og það er og það hefur komið fram hjá hverjum sjálfstæðisþingmanninum eftir annan að Einari Kristni, hv. 3. þm. Vestf., undanskildum að menn hafa litið svo á að fyrirvari yrði að koma af Íslands hendi í þessum efnum. Að mínu viti er það stærsta málið að það verði magnfyrirvari, það verði takmarkað magn sem við treystum okkur til að taka á móti í þessum efnum. Og skýringin er ákaflega einföld. Þegar við tókum þá ákvörðun að stöðva útflutningsbætur á sama tíma og aðrar þjóðir hafa verið að nota útflutningsbætur í stórum stíl fórum við að reyna að aðlaga okkar landbúnað innanlandsmarkaði. Komi núna nýtt högg í stöðunni hafa það verið stórkostleg mistök að afnema útflutningsbæturnar því að þar er ég algerlega ósammála hæstv. utanrrh. þegar hann telur að það sé sú vitlausasta stefna sem til er. Ef þetta væri rétt væri það slæmur dómur um fyrrv. formann Alþfl., Gylfa Þ. Gíslason, það væri slæmur dómur um Ingólf Jónsson á Hellu og það sem verra er, það væri yfirlýsing um að flestir utanríkisráðherrar og viðskiptaráðherrar vestrænna landa væru meira og minna vitlausir því að þeir hafa stutt þessa stefnu. Auðvitað hefur verið skynsamlegra að koma offramleiðslunni í verð en búa við mikinn óróa á innlendum markaði í matvælaframleiðslu. Þetta hefur þessum aðilum verið ljóst. Ég held aftur á móti, miðað við þær yfirlýsingar sem hér hafa komið, að verulegri óvissu hafi nú verið ýtt til hliðar varðandi viðhorf stjórnarsinna. Mér er ljóst að hvaða hugmyndir sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft í þessum efnum eða meiri hluti þar, þá er ekki meiri hluti á Alþingi Íslendinga fyrir því að samþykkja það sáttaboð sem nú liggur fyrir. Það blasir við. Það verður að segja eins og er að sú óvissa er úr sögunni. Hins vegar tel ég að það hljóti að vera ærið umhugsunarefni að sú stefna sem hefur orðið ofan á tryggir í reynd voldugustu ríkjum heimsins eins og t.d. Bandaríkjunum mjög góða aðstöðu til að halda áfram að styðja við útflutning á landbúnaði með útflutningsbótum. Að því leyti hefur það ekki tekist, sem margir væntu að mundi gerast, að hinar fátækustu þjóðir heimsins ættu samkeppnismöguleika með framleiðslu á landbúnaðarvörum. Það er náttúrlega gallinn við það samkomulag sem blasir við að það leiðir ekki til þess jöfnuðar í viðskiptum á milli iðnríkja heimsins og þróunarríkjanna sem æskilegt hefði verið. Ég er sannfærður um að ef svo fer sem horfir, að þróunarríkin halda áfram að verða skuldugri og skuldugri á sama tíma og hin safna auði, stafar af því veruleg ófriðarhætta fyrir mannkyn fyrir utan að það er mjög andfélagsleg hugsun að viðhalda slíkri þróun. Ég vil aftur á móti undirstrika að sé farið aftur til aldamóta stóð íslensk kjötframleiðsla svo sterk í þessu landi að við gátum keppt við kjötframleiðendur í Evrópu. Við höfðum ekki styrk til að keppa við þá sem framleiddu kjöt í Nýja-Sjálandi, Argentínu eða Ástralíu vegna þeirrar aðstöðu sem þeir höfðu. En við gátum keppt við kjötframleiðslu í Bretlandi og Noregi og öðrum Evrópulöndum sem við vildum selja kjöt til. Ég held líka að það fari ekkert á milli mála að fram undan er veruleg hækkun á landbúnaðarvörum í heiminum. Það þýðir ekkert að segja að hægt sé að bæta við þeirri framleiðslu sem Sovétríkin þurfa í dag án þess að birgðirnar minnki. Það er verið að sópa burtu offramleiðslu Evrópubandalagsins inn á þessi svæði á þessum vetri til að forða borgarastyrjöld í fyrrverandi ríkjum Sovétríkjanna. Og verði það ekki gert fara kjarnorkusprengjurnar á útsölu þannig að það er ekki af góðsemi sem vestrænu löndin eru í dag að moka matnum inn þarna. Þeim er alveg ljóst hvað gerist. Það verður boðið í kjarnorkusérfræðingana og það verða engir smáaurar sem boðið verður upp á. Það gengur náttúrlega ekki hjá vestrænum þjóðum að segja að það eigi að vera ferðafrelsi og frelsi einstaklingsins og segja svo líka að þeir sem kunna að búa til kjarnorkusprengjur eigi ekki að hafa sömu mannréttindi og hinir, það gengur einfaldlega ekki upp. Ég ætla að minna á annað sem snertir öryggismál. Eitt kjarnorkuslys, eitt stórt kjarnorkuslys í Evrópu, hvað getur það gert? Það getur gert að verkum að landbúnaðarframleiðsla á stórum svæðum verði ekki hæf til manneldis. Þess vegna er alveg fráleitt að nokkur þjóð sem vill halda sjálfstæði sínu geti búið við að eiga það undir erlendum aðilum í mjög ríkum mæli hvort hún fær mat. Það er ein af frumþörfunum sem verður að tryggja. Það þarf ekki annað en horfa til hins forna veldis Inkanna til að átta sig á því að þeir héldu velli sem glæsilegasta samfélag indíánanna á sínum tíma vegna þess að það var yfirstjórn sem geymdi sjö ára birgðir af korni. Og hvar eru birgðir heimsins í dag, hvar eru þær til? Þær hafa verið að minnka ár eftir ár. Mér er þess vegna, þegar ég horfi á þessa stöðu og þá staðreynd að Íslendingar eru matvælaframleiðsluþjóð, ekki dimmt fyrir augum. Ég held að það sé rétt sem kom fram hjá hv. 4. þm. Reykv. Auður þessarar þjóðar er með ólíkindum mikill. Hagvöxtur á Íslandi á seinasta áratug var jafnmikill og í Vestur-Þýskalandi. Hitt er rétt að innan Evrópubandalagsins sem heildar var hagvöxturinn meiri vegna þess að þar sem lífskjörin voru lélegust batnaði eitthvað frá því sem áður var og skyldi engan undra þó að í þessu samfélagi hafi einhvers staðar orðið framfarir. En ég trúi því ekki að svo verði að okkur saumað að komi íslensk ríkisstjórn fram með sína fyrirvara og verji þá með þeim rökum sem við höfum oft orðið að beita áður vilji menn ekki hlusta og við eigum ekki möguleika á að ná ásættanlegum samningum. Ég vil ekki trúa öðru en að það takist. Ég bæti við um leið og ég segi þetta að þó að ég geti vissulega tekið undir það að hæstv. utanrrh. las rétt upp, þann texta sem hann flutti, og skyldi engan undra þó að hann læsi rétt íslenskt mál, þótti mér miður að hann skyldi ekki hafa einurð til að gera grein fyrir hinum mikla mun sem var á því tilboði sem fyrri ríkisstjórn gerði og þeirri málamiðlun sem nú liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og fleiri ræðumenn byrja á að þakka málshefjanda fyrir að hlutast til um að fá þessa umræðu hér. Það var sannarlega þarft og tímabært og að mínu mati mjög mikilsvert að hún hefur getað farið fram og ég tek undir orð hv. 2. þm. Norðurl. v. í þeim greinum að ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi fengið mikilvæga leiðsögn um afstöðu þingheims í málinu. Svo tiltölulega samhljóma hefur megintónninn í þessari sinfóníu verið sem hér hefur verið slegin. Ég sakna þess hins vegar að hæstv. ríkisstjórn sýni umræðunum þá virðingu og þinginu að hlýða á hana í ríkari mæli en raun ber vitni og það er sannarlega dapurlegt að til að mynda hæstv. utanrrh., hæstv. viðskrh. og svo að sjálfsögðu hæstv. landbrh. skuli ekki sitja í þessari umræðu að staðaldri. Item mætti náttúrlega hæstv. forsrh., sem svo á að heita að fari með byggðamál, gjarnan hafa í huga að hér eru ræddir þeir hlutir sem gætu haft ekkert lítil áhrif á byggðamunstur á Íslandi ef illa tækist til. Reyndar er það svo að maður er orðinn ýmsu vanur í þessum efnum, hæstv. forseti, og ég kippi mér þess vegna ekki mikið upp við það þó að hæstv. utanrrh. hagi sér með þeim hætti sem hann gerir hér, þ.e. að vaða í ræðustólinn og tala eins og hann hafi einkarétt á staðreyndum, enginn annar sé um það bær að fullyrða hvað sé rétt og hvað sé rangt í neinu máli nema hans hágöfgi, hæstv. utanrrh. sjálfur, og rjúka svo héðan úr þingsalnum og hverfa á braut þar með og vera ekki til svara eða til þess að hlýða á þegar aðrir ræðumenn t.d. rökræða málflutning hans. Hæstv. utanrrh. bar mig þeim sökum að ég rökstyddi ekki mínar ásakanir í hans garð. Það hafði ég reyndar gert í fyrri ræðu minni og ætlaði mér að gera í þessari og ég vísaði til fjölmargra raka sem komið höfðu fram í máli annarra ræðumanna, en ég ætlaði þó að gera aðra tilraun, eins og ég reyndar sagði við hæstv. utanrrh., með því að fara nokkuð yfir og bera saman í tölusettum liðum, sem hentar hæstv. utanrrh. vel eins og kunnugt er, að hlutirnir séu taldir fram í fyrsta, öðru og þriðja lagi o.s.frv., þannig að hæstv. utanrrh. næði kannski að nema það sem rétt er í þessu máli að mínu mati. En það er umhendis að gera það að honum fjarstöddum. Ég get ekki, býst ég við, gert kröfur til þess og vil það ekki vegna annarra þátttakenda að umræðunum verði frestað og utanrrh. kallaður til fundar því að mér er tjáð að hann sé rokinn úr húsinu, en ég átel þessa framkomu og mótmæli henni og vona að þau mótmæli berist hæstv. utanrrh. t.d. í gegnum hæstv. forseta þingsins. Það er alveg ljóst að umtalsverðar og miklar grundvallarbreytingar hafa orðið á, ekki bara því tilboði sem Ísland sendi inn í viðræðurnar síðla árs 1990 og svo þeim drögum að samningi sem Arthur Dunkel hefur lagt fram heldur endurspeglar tilboð Dunkels mikið fráhvarf frá þeim meginanda umræðnanna innan GATT sem staðið hafa lon og don um landbúnaðarmálin í fimm ár. Frá upphafi hafa verið þar skiptar skoðanir og frá upphafi hafa fjölmargar þjóðir lagt mjög ríka áherslu á að þær vildu geta varðveitt það byggðamunstur og það fæðuöryggi sem þeirra landbúnaður veitti þeim. Ísland hefur verið í þessum hópi. Sameiginlega með fjórum Norðurlandanna hefur Ísland í gegnum málflutningsmann EFTA-Norðurlandaþjóðanna, formann finnsku sendinefndarinnar í Genf, ævinlega flutt þennan málstað og verið í þessum hópi. Og það hefur frá upphafi og fram til þessa dags að ég hélt verið ein megináhersla Norðurlandaþjóðanna að það yrði að fást hvað landbúnaðinn snertir tekið tillit til svonefndra óviðskiptalegra þátta eða ,,non-trade factors non-trade concerns`` eins og það er kallað á erlendu máli í þessum umræðum. Þar er átt við að hlutir eins og byggðamál, fæðuöryggi, félagslegar aðstæður, atvinnuöryggi og aðrir slíkir þættir yrðu að fást teknir með inn í þessa mynd þegar viðskiptafrelsið eða rýmkun á viðskiptareglum væri til umræðu. Það er því alveg furðulegt að heyra menn tala hér, t.d. hæstv. utanrrh., eins og þeir hreinlega viti ekki hvernig málstaður Íslands hefur að svo miklu leyti sem hefur verið um slíkt að ræða verið fluttur á þessum vettvangi. Ég held að ég verði að endurtaka það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég fann ekki fyrir því þegar ég fór að sinna þessum málum, aðallega á árunum 1989 og síðan 1990, að málstaður Íslands hefði mikið verið þarna fram borinn nema það sem fór að bera á í landbúnaðarumræðunum í gegnum samráð okkar við hinar Norðurlandaþjóðirnar og fyrir því stóð landbrn. á fundum landbúnaðarráðherra Norðurlandanna og í gegnum m.a. samflot norrænu bændasamtakanna. Ég held að ég hljóti að verða að segja það að að mínu mati virðist svo sem íslenska utanrrn. hafi verið steinsofandi varðandi þessar GATT-umræður lengi framan af, að vísu með þeirri undantekningu, sem ég áður nefndi, að fastafulltrúi Íslands í Genf hefur að mínu mati reynt eftir bestu getu að sinna þessu ásamt með öðrum verkum. Svo ég nefni aðeins í nokkrum liðum þau atriði sem hvað mest eru frábrugðin í samningsgrundvelli Dunkels annars vegar og tilboði Íslendinga frá 1990 hins vegar, þá er það auðvitað í fyrsta lagi það grundvallaratriði að samkvæmt grundvelli Dunkels yrði með öllu fallið frá magntakmörkunum eða möguleikum þjóða til að takmarka innflutning með beinum hætti í gegnum kvóta eða hreinlega innflutningsbönn. Þar með hverfur sú vernd, sem hefur verið umreiknuð í peningaígildi upp á milljarða kr., sem landbúnaðarframleiðslunni innan lands er veitt með þeim takmörkunum. Ef menn muna eftir þeim AMS-útreikningum sem gerðir voru í tengslum við þessar viðræður, þá muna menn væntanlega einnig að meginhluti stuðningsins eins og hann birtist fyrir hönd innlendu framleiðslunnar fólst í þessari vernd, ekki í fjárframlögum íslenska ríkisins. Þegar sú vernd sem landbúnaðinum var veitt með innflutningstakmörkunum og innflutningsbönnum var umreiknuð í peninga með því að bera saman heimsmarkaðsverðið annars vegar og verð á innlenda markaðnum hins vegar, þá var þetta orðinn meginhluti stuðningsins við landbúnaðinn sem þarna mundi hverfa á einu bretti. Ég vil bæta því við að þessu tengist að sjálfsögðu að ekki yrði um að ræða að hægt yrði að koma við neinni framleiðslustjórn eða öðrum slíkum atriðum sem byggja á þessari vernd og það er það sem bændasamtökin benda réttilega á að kollvarpar í raun og veru möguleikanum á því að reka sjálfstæða innlenda landbúnaðarstefnu. Í öðru lagi er grundvallarbreyting fólgin í þeim markaðsaðgangi sem grundvöllur Dunkels gerir ráð fyrir, þ.e. að opnað verði fyrir innflutning á vörum sem ekki hafa verið fluttar inn, 3% sem vaxi í 5% á þessu árabili, á niðursettu verði. Það skyldu menn athuga að við yrðum neyddir til að hleypa þeim hluta inn á markaðinn á mun lægra verði en gengur og gerist með innlenda framleiðslu með þeim truflandi áhrifum sem það mun hafa að eitthvert tiltekið magn af kjötvörum og mjólkurvörum yrði hér til sölu innflutt á mun lægra verði af því að það er einungis heimilt að leggja tiltölulega lága tolla þar á. Á þeim tíma sem við settum fram okkar tilboð, þ.e. 1990, eins og umræður stóðu þá var gert ráð fyrir að hinn takmarkaði markaðsaðgangur upp á 1--2% yrði tollaður að fullu þannig að hann yrði á sambærilegu verði við innlenda framleiðslu. Einnig að þessu leyti hefur því orðið grundvallarbreyting. Í þriðja lagi nefni ég mikið mun óhagstæðari skilgreiningar varðandi flokkun stuðningsgreiðslna en menn töldu að náðst gætu fram á árinu 1990, þ.e. flokkun í græn og gul svæði, og það er alveg ljóst að Bandaríkjamenn hafa þarna mikil áhrif á leikreglurnar sem settar eru varðandi flokkun þessara stuðningsaðgerða. Þær koma þannig út að meginhluti stuðnings Bandaríkjamanna við eigin landbúnað fellur utan hinna óleyfilegu stuðningsaðgerða. Þannig er það t.d. að Bandaríkjastjórn beitir mjög víðtækum óbeinum áhrifum til að hafa áhrif á afkomu bandarískra bænda. Bandaríkjastjórn kaupir allt umframkorn, setur það í geymslur og borgar geymslukostnaðinn á kornið og sér um að flytja það út og greiða það niður til Rússlands eins og annað eða inn á Ástralíumarkað þar sem það er núna selt í stórum stíl á niðurgreiddu verði þannig að jafnvel hin hagkvæma ástralska kornframleiðsla ræður ekki við það. Bandaríkjamenn veita miklum greiðslum í bandarískan landbúnað sem taka mið af landi og ekru en ekki framleiðslu og ekki launum bænda og það er ýmist til að þetta land sé ekki í ræktun eða út á land sem er notað og þessar greiðslur falla ekki undir hinn óleyfilega geira, teljast ekki með o.s.frv. Tímans vegna get ég ekki farið nánar út í þetta, en það er alveg ljóst að þessar skilgreiningareglur koma mjög illa við okkur Íslendinga, í raun og veru eins illa og hugsast getur. Það sem er meginbreytingin frá því sem menn gerðu sér vonir um 1990 og þegar búvörusamningurinn var gerður var að menn bundu vissar vonir við það að beinar greiðslur til bænda með þeim hætti sem nýi búvörusamningurinn gerir ráð fyrir mundu sleppa sem leyfilegar stuðningsaðgerðir og ekki hafa bein markaðstruflandi áhrif af því að þá var talið að með því að tengja þær við afkomutryggingu bændanna í gegnum beinar greiðslur með þessum hætti, um slíkt gæti tekist samkomulag í skilgreiningunum. Ég nefni í fjórða lagi að þarna vantar verðbætur. Þær voru að sjálfsögðu í tilboði okkar. Að sjálfsögðu átti stuðningurinn að vera framreiknaður og síðan verðbætast ef verðbólga yrði á samningstímanum. Hér er um að ræða að annars vegar rýrnar þetta frá og með viðmiðunarárunum við þá verðbólgu sem síðan hefur verið og síðan með verðbólgu samningstímans. Í fimmta lagi nefni ég að hér á að slaka stórlega á heilbrigðiskröfum og snúa þar sönnunarbyrðinni við þannig að við sem höfum áður getað fyrirskipað þeim sem ætluðu að flytja hér inn vöru að sýna fram á það með vottorðum að hún væri heilnæm, samanber ítalskar kartöflur sem ég lét senda til útlanda og/eða henda vorið 1989 af því að heilbrigðisvottorð frá Hollandi reyndist ekki fullnægjandi á kartöflum frá Suður-Evrópu sem fluttar voru í gegnum Holland til Íslands og úldnuðu síðan hér á hafnarbakkanum af því að við stóðum fast á því að þær skyldu standast okkar kröfur. Þá vorum það við sem settum reglurnar, þá voru það útflytjendurnir til okkar sem þurftu að sýna fram á að þeir væru með sín mál í lagi. Hér yrði það öfugt. Við yrðum í hverju tilviki að sýna fram á það og sanna að sjúkdómshætta væri fyrir hendi og það getur verið snúið eins og menn þekkja. Ég nefni í sjötta lagi búvörusamninginn. Það er alveg ljóst að búvörusamningurinn er þegar kominn til framkvæmda í veigamiklum atriðum. Alþingi er búið að fullgilda hann með tvennum lögum og tvær ríkisstjórnir hafa framkvæmt hann. Það eru annars vegar lánsfjárlögin frá 1991 og það eru hins vegar fjárlögin fyrir yfirstandandi ár og hefur hæstv. ríkisstjórn ekki áttað sig á því að hún er með afgreiðslu fjárlaga núna í desembermánuði búin að ákveða að hefja framkvæmd búvörusamningsins hvað beinu greiðslurnar snertir þannig að í þeim skilningi hefur verið aflað viðbótarlagastoðar fyrir framkvæmd búvörusamningsins? Ég nefni að það kemur mjög óhagstætt við okkur sú niðurstaða sem nú virðist í sjónmáli að útflutningsuppbætur verði lækkaðar minna en markaðsaðgangur hafður hins vegar opnari en áður var talið. Þetta verður mjög umhendis fyrir okkur í ljósi þeirrar stefnu sem hér hefur verið mörkuð og bersýnilega mjög óréttlátt. Hefði hæstv. utanrrh. verið hér hefði ég séð ástæðu til að lesa upp fyrir hann það tilboð sem Íslendingar settu í GATT-viðræðurnar á haustinu 1990 því að hann las það mjög eins og ónefndur aðili í sögunum les Biblíuna, hann las sumt en sleppti öðru. Hann las t.d. sáralítið af fyrstu síðu tilboðsins þar sem skýrt er tekin fram sérstaða Íslands og þeir fyrirvarar sem við setjum. Og hann sleppti ýmsu sem ástæða hefði verið til að taka með í þessari umfjöllun um hið gamla tilboð. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, í mínum huga að það er að mörgu leyti slæmt ef þessar miklu viðræður, GATT-viðræðurnar, enda með þessum ósköpum á einn veg eða annan, þ.e. annaðhvort slitni upp úr þeim eða hins vegar að knúin verði þar fram í lokin mjög óréttlát niðurstaða hvað eitt víðtækt samningssvið snertir eins og hér virðist blasa við með landbúnaðinn, mjög óréttlát niðurstaða þar sem risarnir í leiknum gefa skít í hagsmuni annarra aðila en sjálfra sín og knýja fram niðurstöðu bersýnilega eingöngu í eigin þágu. Menn skulu ekki halda að þó svo Ástralir, Nýsjálendingar og Argentínumenn og aðrar þjóðir í Keynes-hópnum telji það illskárra en ekki að kyngja þessari niðurstöðu séu þær ánægðar því þær vita vel hvað þarna er á ferðinni hjá Bandaríkjamönnum og Evrópubandalaginu. En það liggur hins vegar ekki þannig í þeirra tilviki því að nánast hvaða breytingu sem er í þessa veru telja þeir vera sér til bóta og þess vegna munu þeir frekar en ekki neitt samþykkja slíkt að lokum grátandi, en það er síður en svo að þeir vilji vel því ástandi sem þarna er og er í sjónmáli, samanber móttökur Bush höfðingjans í Ástralíu þegar hann var þar á ferðinni. Ég tel þess vegna einboðið að ríkisstjórnin verði að koma fyrirvara Íslands þegar í stað á framfæri og verður að liggja fyrir skýrt fyrir næstu helgi hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að fara með sína afstöðu og móta hana. Auðvitað liggur fyrir að þar er allt út og suður eins og venjulega. Og ég segi: Það verður að gefa hv. Alþingi skýrslu þegar ríkisstjórnin hefur komist að niðurstöðu, ef einhver verður, og það verður að gerast í tæka tíð fyrir þann 13. þannig að Alþingi geti þá tekið ákvörðunina ef ríkisstjórnina brestur kjark til þess, þannig að Alþingi geti þá tekið ákvörðun um það hvaða skilaboð verða send fyrir hönd Íslands í þessar viðræður fyrir 13. janúar nk. Ég tel að umræðan í dag hafi sýnt og sannað með skýrum hætti að yfirgnæfandi meirihlutastuðningur er á Alþingi fyrir því að setja fram varanlegan fyrirvara gagnvart þessu tilboði og/eða hafna því ef menn hafa ekki trú á að á því náist fram þær leiðréttingar sem nauðsynlegar eru. Þess vegna, herra forseti, ítreka ég og tek undir þær óskir að það verði séð fyrir því að við fáum skýrslu, þegar ríkisstjórnin hefur tekið sína ákvörðun í málinu, mótað sína afstöðu, þá verði gefinn tími til umræðna um skýrslu sem gefin verði af hæstv. ríkisstjórn í þessu efni og það verði gert með einhverra daga fyrirvara áður en hinn 13. gengur í garð.

Herra forseti. Hér hefur átt sér stað gagnmerk umræða í dag og við erum að ræða samningsdrög sem þessa dagana eru til umræðu í fjölmörgum ríkjum heims. Ef ég man rétt eru það um 108 ríki sem eiga aðild að GATT-viðræðunum. Þess vegna hlýt ég að lýsa furðu minni á því að sá ráðherra sem þetta mál heyrir undir skuli ekki sitja hér og hlusta á umræður. Og ég verð að segja að mér finnst sú litla virðing sem sá hæstv. ráðherra sýnir Alþingi ekki ásættanleg og ég tek undir það sem hefur komið fram hjá fyrri ræðumönnum og mótmæli þessari framkomu. Þetta er mjög mikilvægt mál og það er lágmark að ráðherrar hlusti á þau rök sem hér koma fram. Ég flutti ræðu fyrr í dag og það fór fyrir mér eins og fleiri ræðumönnum að ég var ekki búin að ljúka máli mínu þegar klukkan kallaði og þess vegna vil ég bæta hér örlitlu við. Ég vil aðeins rifja upp að ég nefndi það í upphafi minnar ræðu að ég tæki ekki afstöðu til þessa samnings í heild m.a. vegna þess að okkur skorti mjög upplýsingar um aðra þætti þessara samningsdraga en þann sem snýr að landbúnaðinum. Ég hlýt að koma þeirri ósk hér á framfæri við hæstv. utanrrh. að alþingismenn fái gleggri og nákvæmari upplýsingar um aðra þætti þessa samnings. Nú er það svo að menn hafa deilt mest um landbúnaðarkaflann og því eðlilegt að hann sé ræddur og mest komi fram um hann. En eins og ég nefndi í dag snúast þessir samningar um fjöldamörg önnur atriði sem líka snerta stóra hópa í íslensku samfélagi og sem hljóta að þurfa að koma til umræðu og skoðunar þegar verið er að vega og meta þennan samning. Í mínu máli fyrr í dag lagði ég mesta áherslu á að við yrðum að skoða þennan samning í heild og meta hann út frá þýðingu hans fyrir þjóðarhagsmuni og í öðru lagi lagði ég mikla áherslu á það í mínu máli að ég teldi bændur draga upp of dökka mynd af afleiðingum þessa samnings. Við hljótum að velta því fyrir okkur bæði hvað gerist ef þessi samningur gengur í gildi og einnig hvað muni gerast ef hann verður ekki að veruleika. Samkvæmt því sem starfsmenn íslensku utanríkisþjónustunnar segja er talið mjög líklegt að hinn endanlegi samningur, ef hann nær fram að ganga, verði á mjög svipuðum nótum og hann er núna. Það kunna að verða einhverjar smávægilegar breytingar en þær verða ekki miklar þannig að við stöndum frammi fyrir þessum veruleika. Í öðru lagi, ef þessi samningur verður ekki samþykktur, ef við Íslendingar höfnum samningnum, þá þýðir það að þær ívilnanir sem menn hafa verið að bjóða í tvíhliða viðræðum Íslendinga og annarra landa, svo sem Bandaríkjanna, Japan, Kanada, Kóreu og fleiri ríkja, ná ekki fram að ganga. Hins vegar er ekki rétt, og ég tel mikilvægt að það komi fram, að við munum missa einhver réttindi. Samkvæmt því sem starfsmenn utanríkisþjónustunnar fullyrða gildir gamli GATT-samningurinn, en því er ekki að heilsa sem betur fer að við munum missa einhver þau réttindi sem við nú höfum. Ég vil einnig ítreka að ég held að í þessum umræðum og í framhaldinu verði menn að skoða mjög rækilega hvaða stuðningur er mögulegur fyrir íslenskan landbúnað. Það er alveg ótvírætt að þessi samningur boðar miklar breytingar. Það er algerlega augljóst að hann mun valda einhverjum samdrætti. Við getum hins vegar deilt um hversu mikill hann muni verða. Samningurinn eins og hann er gefur ýmsa kosti á stuðningi við landbúnaðinn, stuðningi sem ekki er markaðstruflandi eins og það er kallað, stuðningi sem fellur undir hinar svokölluðu grænu greiðslur. Ég vil bara nefna sem dæmi að sá stuðningur getur verið varðandi rannsóknir, sjúkdómavarnir, starfsþjálfun, ráðgjöf, eftirlit, almenna markaðsþjónustu og grundvallarþjónustu, svo sem rafmagn, vegasamband og þess háttar, stuðning vegna fæðuöryggissjónarmiða, matargjafir til þurfandi og fleira samkvæmt nánar tilteknum skilyrðum. Einnig segir í þeirri skýrslu sem við höfum fengið í hendur: ,,Annars konar stuðningur sem verður heimilaður samkvæmt þessum hugmyndum er t.d. afkomutrygging vegna náttúruhamfara, stuðningur til aðila til að hætta búskap, stuðningur til að taka land úr ræktun, stuðningur til fjárfestinga ef hann er almennur og varðar ekki einhverja tiltekna tegund af framleiðslu, stuðningur vegna umhverfisverndar. Jafnframt má veita byggðastyrki, enda sé tilteknum skilyrðum fullnægt.`` Hér eru sem sagt ýmsar leiðir til þó að það sé erfitt að gera sér grein fyrir því hvað þetta þýðir í raun. En það sem ég vildi fyrst og fremst koma á framfæri er að auðvitað eiga Íslendingar að leita eftir sem bestum samningi fyrir alla þjóðina og þar með talda bændur. Ég tel að við eigum að setja fyrirvara. Við hljótum að koma á framfæri okkar sérkennum. Ég tel að þar eigi fyrst og fremst að leggja áherslu á heilbrigðisreglur og hins vegar það að hér hefur verið mótuð ákveðin stefna í landbúnaðarmálum og gerður samningur við bændur. Við hljótum a.m.k. að krefjast þess að fá ákveðinn aðlögunartíma til að móta aðra stefnu ef það verður ofan á. Við verðum að taka tillit til þess að hér er ákveðinn samningur við bændur í gildi. Megininntak þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram í dag er auðvitað hvað gerist af hálfu Íslands nk. mánudag, 13. janúar, og sú spurning liggur í loftinu hvernig utanrrh. sem yfirmaður þessa máls ætlar að halda á málum. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hverjir eru hennar fyrirvarar? Ég hef ekki orðið vör við að það hafi komið svar við því. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. landbrh. og hæstv. viðskrh. sem báðir sitja hér: Hvað er til umræðu hjá ríkisstjórninni? Hvaða tíðindi geta þeir fært Alþingi hvað varðar viðbrögð Íslendinga við þessum samningsdrögum? Hvað hefur ríkisstjórnin hugsað sér að segja nk. mánudag?

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir ræðu hans fyrr í dag og fyrir það hvernig hann tók undir þau rök sem ég færði fyrir máli mínu og sömuleiðis öðrum ræðumönnum fyrir það hvernig þeir hafa á flestan hátt gert það líka eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. dró saman í sínu máli. Ég verð hins vegar að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með niðurlagið hjá hæstv. ráðherra, þ.e. svör við spurningum mínum um það hvort hann teldi að það kæmi til greina fyrir okkur að gerast aðilar að samkomulagi sem byggðist á drögum Dunkels. Að vísu hafði hann svarað því í fjölmiðlum í gær afdráttarlaust að hann teldi það ekki koma til greina og ég met það að það hafi verið þannig, en hitt var þó öllu verra hvernig hann ætlaði að halda á málum á næstunni. Ég held að þrátt fyrir að hér hafi menn verið nokkuð á einni skoðun í umræðunum í dag hljótum við að bera nokkurn ugg í brjósti um það hvernig framhaldið verður, sérstaklega með tilliti til yfirlýsinga hæstv. utanrrh., kannski fyrst og fremst í fjölmiðlum í gær þar sem hann reyndi á allan hátt að gera ekki neitt úr þeim rökum sem bændasamtökin hafa fært fyrir sínu máli. Í dag var í máli hans ekkert að finna sem í sjálfu sér breytti því að hann virtist telja að lítið þyrfti að að finna. Í sjónvarpinu áðan sást svo viðtal við hæstv. utanrrh. eftir ríkisstjórnarfund. Þá sagði hann að það væri aðeins tvennt sem þyrfti að fá einhverjar lagfæringar við. Annars vegar væru sjúkdómavarnirnar, það þyrfti að herða á þeim ákvæðum og svo líka að fá lagfæringar á þeim atriðum sem snertu verðtryggingu á upphæðum. Að öðru leyti virtist hann telja að þetta væru drög að góðum samningi. Mér finnst því að við hv. alþm. stöndum í mikilli óvissu enn þá um það hver verði niðurstaðan í ríkisstjórninni og hvort farið verður eftir því áliti sem hefur komið fram í umræðunum. Við hljótum að fygjast mjög náið með því núna næstu daga og ég tek undir þá kröfu, sem hér hefur komið fram, að ríkisstjórnin geri grein fyrir því fyrir helgi hér á Alþingi hver verði þarna niðurstaðan. En það er fleira en samþykkt ríkisstjórnar sem þarna skiptir máli. Það er hvernig verður unnið að því að fylgja málinu eftir. Við erum sammála um að það þurfi að leggja þessar athugasemdir fram á fundi nefndarinnar nk. mánudag. En það er ekki nema hluti af því hvernig á að vinna málinu framgang. Í því minnisblaði sem ég minntist á í dag frá norsku bændasamtökunum frá síðasta mánuði kemur einmitt fram að það þurfi að undirbúa svona hluti vel, það þurfi að eiga viðræður við fulltrúa þeirra landa sem líklegt er að fá til stuðnings við sig. Það getur skipt sköpum. Við getum lítið gert einir af 108, en ef við reynum að fylkja liði getum við að sjálfsögðu haft margföld áhrif, fylkja liði með öðrum sem eru okkur sammála eða fást til að viðurkenna okkar sjónarmið. Þetta var það sem Norðmenn og fleiri voru að reyna að gera núna í desember undir forustu Kanadamanna og þess vegna er sorglegt að Íslendingar skyldu ekki sýna í verki að þeir vildu standa svona að málum. Að sjálfsögðu eru þar farin glötuð tækifæri og við vitum ekki hversu dýrkeypt þau verða. En það er algert lágmark að nú verði þá snúið við blaðinu, að ríkisstjórnin fari að vinna í málinu, að leita eftir samherjum og fylgja málinu þannig eftir. Ég hygg að það gæti verið þarfari utanferð hjá hæstv. landbrh. en flestar aðrar ef hann reyndi nú að fara og ræða við fulltrúa þeirra landa sem þarna gætu komið til greina og reyna að fá samstöðu með þeim. Það er þetta sem mér finnst að við verðum að fá fram, hvernig á að halda á málinu. Á bara að gera einhverja samþykkt til að þvo hendur sínar og leggja þarna fram og láta svo skeika að sköpuðu hvort það verði okkur til bjargar að aðrar og voldugri þjóðir verði harðari og hafni þessu algerlega eða að við fáum þetta yfir okkur og verði stillt upp við vegg? Því að að sjálfsögðu væntum við þess að við getum átt samleið með nýjum GATT-samningi. Það er útúrsnúningur að segja að bændasamtökin séu að hafna allri aðild að GATT-viðræðum og GATT-samningi. Þau hafna þeim drögum að samningi sem Dunkel lagði fram vegna þess að þau séu algerlega óaðgengileg fyrir íslenskan landbúnað. En í niðurlagi bréfsins segja þau, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bændasamtökin munu áfram hafa þetta mál til umfjöllunar og fylgjast náið með framvindu þess. Þau eru reiðubúin hvenær sem er til viðræðna við stjórnvöld um meðferð þessa vandasama máls.`` Með tilliti til umræðnanna í dag virðist mér að megi fullyrða að yfirgnæfandi meiri hluti alþingismanna er þarna á sömu skoðun. Mér fannst það vera vel orðuð setning hjá hv. 3. þm. Austurl. að segja að þessi samningsdrög væru samningur valdsins og peninganna. Með tilliti til þess ætti að vera auðveldara fyrir okkur að fá þá sem vilja vinna að alþjóðasamstarfi á öðrum grundvelli til að leggja okkur lið. Einnig mætti undirstrika orð hv. 4. þm. Reykv. þar sem hann lagði áherslu á að við ættum ekki að vera að knékrjúpa í auðmýkt fyrir þeim sem vilja beita okkur órétti eins og hér hafa flestir sagt að þessi samningur væri gagnvart okkur vegna þess hvernig við höfum unnið að þessum málum. Við erum búin að marka ákveðna stefnu til að styrkja stöðu íslensks landbúnaðar fyrir þjóðarhag og væntum þess að á komandi árum leiði það til ávinnings fyrir alla aðila en svo kæmi þessi samningur, sem hæstv. utanrrh. segir að sé að flestu leyti góður fyrir okkur, og kippir fótunum undan öllum þessum áætlunum okkar. Þess vegna hljótum við að vonast til þess að hér náist breyting fram en það gerist ekki nema með því að fylgja málinu eftir af mikilli alvöru og hörku. Ég skal ekki eyða tíma í að víkja að mörgum fleiri atriðum sem hér hafa komið fram þó að víða hafi verið komið við. Hv. 3. þm. Reykn. vildi ekki trúa okkur hæstv. landbrh. að við færum með rétt mál þar sem við vitnuðum í orð yfirdýralæknis um hversu mjög mundi draga úr sjúkdómaverndinni, ef þannig má orða, þar sem íslensk lög héldu ekki lengur. En það er fleira en sjúkdómar eins og hér var reyndar vikið að af ræðumönnum öðrum. Það er einnig hollusta matvælanna. Yfirdýralæknir sagði að við gætum t.d. ekki bannað innflutning matvæla vegna framleiðslu þeirra með miklum lyfjum eða hormónum, ef það væri leyft í viðkomandi landi. Þannig er vissulega á margt að líta. Hæstv. utanrrh. er farinn í burtu, en mér finnst ég verða, og sagði honum það reyndar áður en hann fór, aðeins að víkja að útreikningum hans þar sem hann taldi sig vera eina boðbera sannleikans. Það er þessi frásögn hans að innlendu stuðningsaðgerðirnar hefðu samkvæmt tilboði fyrrv. ríkisstjórnar átt að lækka um 25% en samkvæmt þessum drögum aðeins um 20%. Ég held að það hafi varla neinn skilið á annan hátt en þann að þar með væri hann að segja að þessi drög væru hagkvæmari en tilboðið í fyrra. En hann sleppti að segja frá aðalatriðinu, við hvaða grunn væri miðað. Tilboðið í fyrra var miðað við niðurgreiðslur á árinu 1988, eins og ég sagði reyndar í minni fyrri ræðu, og þá var upphæðin 1.000 millj. kr. 25% lækkun á því væri þá niður í 750 millj. eftir 25% lækkun en það væri grunnurinn 1988 sem yrði þá verðtryggður. Hins vegar er talan 20% í drögum Dunkels miðuð við meðaltal áranna 1986--1988. Samtals voru niðurgreiðslur þá 1.900 millj. kr. Ef við deilum með þremur í þá tölu fáum við út um 630 millj. Ef við lækkum þá tölu um 20% eigum við aðeins eftir rúmar 500 millj. kr. sem við megum nota sem grunn við stuðningsaðgerðirnar, þ.e. um það bil þriðjungi lægri tölu en með tilboðinu frá því í fyrra. Utanrrh. segist ekkert hafa nefnt á hvaða grunni þetta var byggt. En útkoman er samt sú að þarna er gífurlegur munur á tilboðunum í óhag miðað við drög Dunkels, og það hefur stundum verið nefnt að ljúga með þögninni að gefa í skyn að hérna væri ekki um lakari kost að ræða. Um innflutninginn skal ég ekki segja margt. Að vísu get ég ítrekað þetta með fjarlægðarverndina sem utanrrh. sagði í viðtali í gær að við nytum áfram þó að nú sé miðað við verðið hingað komið eins og glöggt kom fram minnir mig hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. En fjarlægðarverndin hverfur líka af öðrum sökum, t.d. yrðu mjólkurvörur að sjálfsögðu ekki fluttar hingað með öllu vatninu í. Það yrði flutt hingað undanrennuduft og smjör. Hæstv. heilbrrh. hefur nýlega gefið út reglugerð um endurunna mjólk þannig að það verður flutt hingað inn undanrennuduft og smjör frá Nýja-Sjálandi sem er á algeru lágmarksverði og það notað síðan til að hræra upp og búa til mjólkurvörur úr. Þannig er hægt að fá lágt verð því að við megum ekkert leggja á flutningskostnaðinn á þessu frá Nýja-Sjálandi, þ.e. hann dregst frá því sem við megum leggja á. Það eru því mörg atriði sem hægt væri að tína til, en það hafa aðrir ræðumenn gert í dag mjög skýrt og greinilega og ég skal því ekki lengja þessa umræðu frekar. Ég ítreka þakklæti mitt fyrir þessa umræðu sem ég tel hafa verið mjög málefnalega og góða, en fyrst og fremst skora ég á hæstv. landbrh. að fylgja nú málinu fast eftir, fylgja og standa við sína sannfæringu og sín orð.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að leiðrétta það sem ég tel að hljóti að vera misskilningur hjá hv. 2. þm. Suðurl. þar sem hann var að ræða um fúkalyf í búvörum og hefur eftir yfirdýralækni. Ég hef undir höndum bréf frá yfirdýralækni þar sem hann er að fjalla um hugsanlegar heilbrigðisreglugerðir GATT og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í væntanlegum heilbrigðisreglum GATT munu aðilar geta sett heilbrigðisreglur um innflutning landbúnaðarafurða til að verja heilbrigðisástand manna, dýra og plantna viðkomandi lands og þessar reglur skulu byggðar á vísindalegum niðurstöðum. Aðilum má ekki setja strangari reglur milli landa sem hafa sama heilbrigðisástand þar sem slíkt mundi álitið viðskiptahindrun.`` Og enn fremur segir: ,,Í reglum GATT mun þess krafist að rannsókn hafi leitt í ljós að ákveðnir sjúkdómar séu ekki fyrir hendi í landinu áður en reglur eru settar til að hindra að slíkur sjúkdómur berist með öðrum til landsins. Sambærilegar reglur munu gilda um innihald aðskotaefna í afurðum, að niðurstöður verða að liggja fyrir um hreinleika þeirra áður en bann við innflutningi kemur til.`` Þegar talað er um aðskotaefni í þessu sambandi er verið að tala um hormónalyf og fúkalyf og önnur efni eins og eiturefni sem dýrum hefur verið gefið eða þau hafa hugsanlega getað komist í snertingu við.

Herra forseti. Mér virtist einmitt það sem hv. 3. þm. Reykn. sagði staðfesta það sem ég sagði. Mér heyrðist hann lesa upp að það mætti ekki setja strangari reglur en giltu í viðkomandi landi. Það var nákvæmlega það sem ég sagði eða það a.m.k. meinti ég. Við megum ekki vera með strangari reglur en aðrir.

Virðulegi forseti. Hv. 18. þm. Reykv. furðaði sig á fjarveru utanrrh. á síðustu stundum þessarar umræðu. Ég vil gjarnan láta koma fram að skýringin á fjarveru hans er sú að hann þarf að sinna mjög mikilvægum embættisskyldum á öðrum vettvangi sem búið var að festa í tíma sem ekki var unnt að breyta. Ég vil líka láta koma fram að ég mun að sjálfsögðu koma á framfæri við hann óskum um frekari upplýsingar um landbúnaðarþátt GATT-samkomulagsins sem unnið er að og um aðra þætti þessa mikla máls sem, eins og hv. 18. þm. Reykv. réttilega vék að, er margslungið og alls ekki eingöngu bundið við landbúnaðarmál. Með sama hætti mun ég koma á framfæri við utanrrh. óskum um skýrslu og upplýsingar um þá afstöðu sem ríkisstjórnin mun taka í þessu máli. Mig langar, virðulegi forseti, til að taka undir með hv. 18. þm. Reykv. þegar hún sagði að það þyrfti að skoða þennan samning í heild og þegar hún lét í ljós það álit að samtök bænda hefðu dregið upp allt of dökka mynd af því hvað gerast mundi yrði Dunkel-tillagan að veruleika. Við verðum að horfast í augu við að þarna er verið að móta viðskiptareglur sem við munum þurfa að laga okkur að. Og eins og ég nefndi áðan snýst þetta um miklu fleira en landbúnað. Í dag höfum við eingöngu rætt stöðu landbúnaðarins gagnvart þessum samningsdrögum, en mig langaði, áður en ég kem að því hvernig ríkisstjórnin mun móta sína afstöðu til þessara samninga, að taka á einu máli sem hv. 2. þm. Suðurl. nefndi hér. Hann taldi að utanrrh. hefði ekki farið rétt með þá reikninga eða mat á þeim tölum um innanlandsstuðning við landbúnað sem annars vegar hefðu verið í tilboði ríkisstjórnarinnar í nóvember 1990 og nú lægju fyrir í hugmyndum Arthurs Dunkels. Mig langar til að benda hv. 2. þm. Suðurl. á að þegar hann tekur þessar tölur frá árunum 1986--1988 alveg beint veit hann vel að á því tímabili varð mikil breyting á skattakerfi landsins og þeirri breytingu fylgdu sérstakar breytingar á niðurgreiðslum. Það hafa líka orðið almennar verðbreytingar á þessum tíma og hvort tveggja yrði tekið með í reikninginn. Ég ætla mér ekki þá dul að fara nánar í talnaspeki landbúnaðarins í einstökum greinum, en mér segir hugur um að þá mundi bilið verða brúað milli talnanna sem hv. þm. nefndi. Þetta ber ekki að skilja sem nákvæmlega útreiknaða niðurstöðu, ég vildi bara benda þingmanninum á að á þessu máli eru fleiri hliðar en þær sem birtust í því sem hann rakti. Virðulegi forseti. Það er e.t.v. mikilvægara en nokkru sinni fyrr fyrir fámenna þjóð sem á því sem næst allt sitt lífsviðurværi undir viðskiptum við önnur lönd að það gildi skýrar alþjóðlegar reglur í viðskiptum. Nú stendur svo á að við getum alls ekki skákað í því skjóli að við fáum áfram notið þeirra kjara sem núgildandi GATT-samkomulag tryggir án þess að takast á herðar skuldbindingar hins nýja samkomulags. Við verðum, einfaldlega vegna þess hvernig heimurinn er vaxinn, að líta á það og meta það að það er yfirlýst stefna allra helstu þátttakenda í GATT-viðræðunum að gamla GATT-samkomulagið muni falla niður þegar hið nýja tekur gildi. Þetta gerist ekki strax, en þetta er sú framtíð sem við verðum að skoða. Með þessu er ég alls ekki að halda því fram að við hljótum að fallast á allt og hvert einstakt atriði sem fram hefur verið lagt í lokatillögum Arthurs Dunkels, en mig langar til að benda á að mánudaginn næsta, þann 13. janúar, verða tillögurnar lagðar fyrir GATT-aðildarríkin 108 sem tekið hafa þátt í þessum viðræðum til umsagnar. Það eru ekki taldar horfur á að unnt verði að ganga frá texta á þeim fundi, enda eiga aðildarríkin einnig eftir að skila inn endurskoðuðum tilboðum sínum. Hins vegar er alveg vafalaust að framtíð GATT-viðræðnanna, sem staðið hafa við sleitur í fimm ár eða meira, mun fara eftir þeim viðtökum sem tillögur Dunkels fá á þessum fundi. Það er margsinnis búið að reyna að ná samkomulagi í þessu erfiða máli. Hvað afstöðu Íslands varðar mun ríkisstjórnin á næstu dögum fjalla um þetta mál, m.a. í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur orðið í dag. Ég vil líka benda á að sérstakur samráðsfundur Norðurlanda um þessi mál verður haldinn í Ósló 10. og 11. janúar. Það er of snemmt að lýsa því í einstökum atriðum hverjar munu verða hugmyndir þær sem Íslendingar tala fyrir þegar lokatillögur Dunkels verða ræddar, en mér virðist alveg ljóst að þar verði a.m.k. þrennt sem hægt er að lýsa yfir þegar. Það er í fyrsta lagi, sem er e.t.v. einna mikilvægast, að af Íslands hálfu verði viðleitni Dunkels til þess að ná fram heildarlausn studd og látinn í ljós vilji til þess að leiða þessar mikilvægu viðræður farsællega til lykta. Í öðru lagi verði tekið mjög skýrt fram að Íslendingar hyggist halda áfram ströngu heilbrigðiseftirliti með innflutningi landbúnaðarafurða. Við göngum út frá því að skilningur sé á sérstökum íslenskum aðstæðum hvað varðar einangrun bústofna og hættu á farsóttum þess vegna. Ég vil, með leyfi forseta, vísa til þess sem fram kom hjá hv. 3. þm. Reykn. í ræðu hans fyrr í umræðunni um þetta mál. Þá vil ég í þriðja lagi nefna að það verði að sjálfsögðu áréttað af okkar hálfu að það komi ekki til greina að sveiflur í gengi og verðlagi geti valdið því að skuldbindingum einstakra ríkja hvað varðar aðgang að markaði verði breytt vegna slíkra aðstæðna. Loks langar mig til að benda á að samkvæmt gamla GATT-samkomulaginu eru ákvæði um heimildir til að setja á magntakmarkanir sem verða ekki formlega úr gildi numdar með því viðbótarsamkomulagi sem nú er verið að reyna að ná niðurstöðu um. Hins vegar er jafnsjálfsagt að benda á að slíkar magntakmarkanir eru ekki samrýmanlegar kröfunni um fulla tollaígildun slíkra innflutningstálma. Þetta nefni ég hér af því að þetta er hin formlega staðreynd málsins. Þetta er einmitt einn af þeim lykilpunktum í málinu sem ég dreg ekki í efa að fundurinn þann 13. muni að verulegu leyti snúast um. Þangað til eru enn nokkrir dagar, þangað til eru enn nokkrir samráðsfundir, m.a. þeir sem ég hef nefnt að framan.

Herra forseti. Ég hygg að óumdeilanlegt sé að það tilboð sem Ísland gerði varðandi innanlandsstuðninginn og lækkun hans á sínum tíma hefði þýtt í reynd réttindi til að viðhalda mun meiri stuðningi en grundvöllur Dunkels gerir. Árið 1988 var ekki valið af handahófi. Það lá fyrir að þá jukust niðurgreiðslur og voru miklar og það ár var til umræðu hjá fleiri þjóðum og þess vegna var það beinlínis valið af okkar hálfu til að tryggja okkur í byrjun háa viðmiðun. Það var kannað og kom í ljós að menn sáu það þannig fyrir sér að um yrði að ræða mælingu á brúttóstuðningi við greinina og þá skipti ekki máli hvort um væri að ræða að einhver hluti þess stuðnings væri merktur til að mynda endurgreiðslum á söluskatti eða öðrum óbeinum sköttum. Þetta var kannað og svo vel sem ég man þetta varð niðurstaðan að engu máli skipti hvernig sá stuðningur væri merktur þannig að það var brúttóupphæðin án frádregins söluskatts sem þarna var í huga manna. Það held ég að ég geti alveg fullvissað hæstv. viðskrh. um að var í okkar huga og var til umræðu á vettvangi GATT einmitt á þeim tíma. Í öðru lagi var ljóst og í tilboði Íslands stendur að að sjálfsögðu skuli þessi stuðningur framreiknast með tilliti til verðlagsþróunar og tilboð Íslands var sett fram á verðtryggðum grundvelli, þ.e. það er tekið fram í hinum enska texta að það skuli vera ,,in real terms`` þannig að þar leikur ekki neinn vafi á um að þessa þætti þarf að taka inn í myndina þegar þetta tvennt er borið saman og það gerði hæstv. utanrrh. ekki áðan þegar hann með sínum ómálefnalega og billega hætti framkvæmdi sinn samanburð. Ég hlýt að harma þá afstöðu hæstv. ráðherra Alþfl., sem kemur fram nú hjá hæstv. viðskrh. og í sjónvarpsfréttum í kvöld hjá hæstv. utanrrh., að Íslendingum beri að lýsa yfir stuðningi við tillögur Dunkels um að ljúka GATT-viðræðunum á þeim grundvelli sem hann hefur lagt til. Öðruvísi gat ég ekki skilið orð þeirra hér þó svo að einhverjar athugasemdir, ef einhverjar yrðu, yrðu gerðar varðandi landbúnaðarþáttinn. Því mótmæli ég. Þeim mun brýnna er í ljósi þessara upplýsinga sem hér hafa komið fram og ummæla hæstv. viðskrh. síðast að Alþingi geti á nýjan leik tekið þetta mál fyrir fyrir mánudaginn 13. og sjálft ákveðið ef ekki vill betur til hvernig verði þarna með atkvæði Íslands farið.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi um breytingar á innlendum stuðningi við landbúnað, þá vil ég endurtaka það sem ég sagði, að þótt nú eigi að miða við meðaltal ára frá 1986--1988 en ekki eitt ár eins og miðað var við í tilboði íslensku ríkisstjórnarinnar í nóvember 1990 er ekki hægt að taka þær tölur fyrir fram án leiðréttingar vegna skattkerfisbreytinga sem hv. þm., sá 4. frá Norðurl. e., vitnaði til og í öðru lagi vegna verðbreytinga. Það liggur í því sem við höfum þegar sagt. Mér finnst reyndar nokkuð örla á því hjá hv. þm. og reyndar ýmsum öðrum í umræðunum að þeir líti á hugmyndir Arthurs Dunkels um lausn á þessum vandasömu samningum sem eins konar tillögu íslensku ríkisstjórnarinnar. Það er ekki. Íslenska ríkisstjórnin mun láta í té umsögn um þá hugmynd sem þarna liggur á borðinu og ég vil láta það aftur í ljós að ég tel það eðlilega afstöðu í þessu máli að við lýsum yfir stuðningi við þá viðleitni, eins og ég orðaði það að ég held áðan, sem Dunkel hefur sýnt til að ná þarna niðurstöðu. Ég held að það sé enginn vafi á að þegar málið er metið í heild sé það rétt ráðið. Að öðru leyti tel ég ekki nauðsynlegt að taka á andsvari hv. þm.

Herra forseti. Ef ég svara hæstv. viðskrh. í sama dúr yrði það auðvitað að ég sæi ekki ástæðu til að fjalla mikið um svar ráðherrans eins og hæstv. viðskrh. kýs að ávarpa mig sem þingmanninn og þingmannsins. En ég ætla að segja að það var kannað, hæstv. viðskrh. Ég held ég geti 100% fullyrt að það sem menn höfðu í huga á árinu 1990 áður en okkar tilboð var sett fram var ósköp einföld mæling á brúttóstuðningi við landbúnaðinn flokkað í gult og grænt með þeim hætti sem þá var áformað. Þess vegna vissum við að það skipti ekki máli hvort meira eða minna af því sem rynni úr ríkissjóði til stuðnings innlendu landbúnaðarframleiðslunni væri merkt endurgreiðslu á söluskatti eða einhverjum öðrum slíkum hlutum, geymslugjaldi, vaxta- og birgðakostnaði og öðru slíku. Það væri ósköp einfaldlega brúttóstuðningurinn sem þarna væri á ferðum. Það var í huga manna á þeim tíma innan GATT að skilgreina þetta þannig, hæstv. viðskrh. Það er það sem ég er að segja. Þetta hefði þýtt að við hefðum þarna fengið hærri viðmiðun, hærri grunn til þess að lækka síðan en ella hefði orðið og ég held að hæstv. viðskrh. hljóti að geta skilið þetta. Síðan vil ég segja að hversu ágætir sem ýmsir kaflar þessa væntanlega, ef af verður, GATT-samnings eru, þá á það ekki að mínu mati að draga úr því að menn reyni að ná fram lagfæringum á þeim hlutum hans sem bersýnilega eru óréttlátir eins og sá landbúnaðarþáttur sem hér er til umræðu. Hann yrði bersýnilega mjög óréttlátur gagnvart Íslandi. Og það yrðu ekki fátækar þriðja heims þjóðir sem mundu nýta sér þann aðstöðumun sem þannig skapaðist heldur yrðu það einmitt risarnir sem setja leikreglurnar. Væntanlega yrði það hollenskt og danskt svínakjöt og að einhverju leyti bandarískt korn eða annað því um líkt sem mundi yfirtaka það markaðspláss sem skapast á Íslandi við þessa óréttlátu niðurstöðu. Það er ekki einu sinni hægt að réttlæta það sem við yrðum að taka á okkur í fórnarkostnað með því að það kæmi einhverjum fátækum matvælaútflytjendum þriðja heimsins til góða, því miður.

Virðulegi forseti. Ég hef greinilega ekki talað nógu skýrt. Ég var alls ekki að andmæla þeim skilningi hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hann var að lýsa á tilboðinu sem gert var í nóvember 1990. Þvert á móti var ég að segja að þegar til þess kæmi, ef til þess kemur að meta hvernig innlendur stuðningur yrði metinn sem meðaltal þriggja ára, þyrfti að leiðrétta fyrir kerfisbreytingunni í því dæmi, þ.e. að bæta við tölurnar frá fyrri árunum.

Draga frá.

Það fer eftir því hvernig á málið er litið.

Draga frá.

Nei, alls ekki. Þetta er málið sem þarf að hugleiða og alls ekki að fullyrða fyrir fram, enda tel ég það ekki góða hagsmunagæslu út frá íslenskum sjónarhóli. Þetta vil ég segja alveg skýrt. Það sama gildir um verðlagsbreytingar og gengi að við hljótum að sjálfsögðu að áskilja okkur rétt til að ræða hvernig það yrði metið. Þetta vil ég segja nú en alls ekki vegna þess að ég hafi verið að andmæla eða afflytja skilning hv. 4. þm. Norðurl. e. á því hvernig tilboðið í nóvember 1990 var vaxið. En að lokum þetta. Beri hv. þm., sá 4. frá Norðurl. e., hagsmuni þriðja heims ríkja svo mjög fyrir brjósti sem hann vill oft vera láta ætti hann að vera einlægur stuðningsmaður þeirrar meginstefnu sem Arthur Dunkel er að reyna að framfylgja með sinni tillögu. Þótt á henni séu ýmsir annmarkar frá okkar sjónarhóli er hún í þessa átt.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir eftir þessa umræðu að það er ekki þingmeirihluti fyrir því að láta hjá líða að setja stranga fyrirvara við tillögu Dunkels. Samt er fullkomin ástæða til að hafa þungar áhyggjur af meðferð málsins. Það er vegna þess að þeir ráðherrar Alþfl. sem hér hafa talað, sérstaklega hæstv. utanrrh. og sá ráðherra sem fer með iðnaðar- og viðskiptamál, hafa talað á þann hátt að þeir virðast annaðhvort slegnir blindu eða þá þeir vilja komast hjá því að framfylgja meirihlutavilja Alþingis. Það er áhyggjuefni þar sem flokkur þeirra fer út á við með þetta mál. Samkvæmt upplýsingum sérfræðinga utanrrn. stendur eldra GATT-samkomulagið verði ekki gert nýtt. Ég er algerlega andvígur því að þessi tillaga Dunkels verði studd. Ég tel að það sé fráleitur málflutningur að bera saman tilboðið frá 1990 og þá tillögu sem Dunkel hefur gert og það hefur verið marghrakið í þessum umræðum. Ég ítreka kröfu mína um að ríkisstjórnin greini frá niðurstöðu sinni eftir ríkisstjórnarfund á föstudaginn. Niðurstaða ríkisstjórnarinar getur að vísu ekki orðið önnur en sú að setja fyrirvara. Annars er hún að níðast á meirihlutavilja Alþingis.

Herra forseti. Á fundi utanrmn. í dag treystu starfsmenn ráðuneytanna, landbrn. og utanrrn., sér ekki til að fullyrða að það væri heimilt að verðtryggja þessar tölur eins og hæstv. viðskrh. var að fullyrða. Ég veit ekki hvort þeir hafa ekki fengið sömu upplýsingar og hæstv. ráðherra, en það var á því sem ég byggði þessa útreikninga. En fyrst og fremst er kannski ástæða til þess að ég láti í ljós vonbrigði mín yfir því að fyrsta atriðið sem hæstv. viðskrh. telur að þurfi að koma fram í yfirlýsingu í sambandi við þetta tilboð sé að við lýsum yfir stuðningi við meginstefnu þess. Ég tel að þarna sé alveg skakkt að verki staðið vegna þeirra gífurlegu annmarka sem eru á þessu. Það mundi veikja okkur ef við byrjuðum á að lýsa yfir stuðningi og síðan kæmum við og segðum: Við þurfum fá þetta og þetta lagfært. Auðvitað hljótum við að verða að brýna raustina og leggja áherslu á að í þessu séu svo ósanngjörn atriði gagnvart okkur að við það verði alls ekki unað. Það getur vel verið rétt, sem hæstv. viðskrh. segir, að við verðum að beygja okkur undir þróunina eins og hún verður á alþjóðavettvangi og ég skal ekki draga úr því. En þeim mun brýnna er að við reynum að hafa einhver áhrif á hver sú þróun verður.

Virðulegi forseti. Mig langar að taka skýrt fram að ég fullyrti ekki um leiðréttingarnar sem ég nefndi vegna verðbreytinga og breytinga í skattakerfinu. Það er hins vegar á að líta að í þeim drögum sem fyrir liggja er hreyft möguleikum til slíkra leiðréttinga og er alls ekki loku fyrir það skotið að það megi t.d. miða í útreikningunum við aðra mynt en mynt landsins sem í hlut á. Þá er líka enn opin leið að því er virðist, miðað við þann texta sem fyrir liggur, að tollígildin verði hlutfallsleg en ekki í beinum tölum, þ.e. í prósentum, og tryggja þannig verðgildi þeirra fram á við. Ef þetta verður niðurstaðan, og ég tel að þessu sé ekki fullsvarað enn í undirbúningi þessa samnings, er hægt að koma við leiðréttingum af því tagi sem ég nefndi hér. En að endingu, virðulegi forseti, vil ég taka vara fyrir því að umræðan fari að snúast allt of mikið og nákvæmlega um þennan reikning. Málið í heild er miklu stærra en það og varðar í reynd viðskiptatengsl okkar við umheiminn í heild.

Virðulegi forseti. Það er einkum ein athugasemd hæstv. ráðherra sem mig langar aðeins að gera að umræðuefni og hún er sú að heildarviðleitni Dunkels verði studd af hálfu ríkisstjórnarinnar og það þá varið með því að í heild þurfi að styðja GATT-samningana. Mér er fullljóst að það er margt gott í þessum samningsdrögum en þar er líka, og hefur raunar komið fram í þessari umræðu þótt við höfum aðallega fjallað um landbúnaðarmál, margt óljóst og margt lítt kynnt. Hitt finnst mér hins vegar skipta mestu máli og vonast ég til að fá afdráttarlaust svar hæstv. ráðherra á: Er það viðunandi að ríkisstjórn Íslands styðji niðurstöðu Dunkels jafnvel þótt það geti þýtt, eins og hér hefur fram komið í dag, að við verðum að ganga á skjön við gerða samninga? Það finnst mér undir öllum kringumstæðum óverjandi og hér er ég að tala um samninga við bændur. Ég vil lýsa því sem minni skoðun að ég tel að það verði að taka fullt tillt til hagsmuna bænda sem annarra í þessum samningum öllum saman, það eru hagsmunir þjóðarinnar einnig. Ég tel að það verði fullljóst í ræðu hæstv. landbrh. á eftir hver hans afstaða er og ég trúi ekki öðru en hann taki þar skýrt til orða.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 9. þm. Reykn. um almenna afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessa samkomulags og þeirra orða sem ég lét um það mál falla langar mig til að beina því til hv. þm. að bera sig saman við hv. 18. þm. Reykv. sem mér virtist tala mjög í þá veru sem ég gerði hér áðan. Þetta er mjög auðvelt að framkvæma því að þær eru hér báðar staddar og hittast oft. Þá langar mig líka að segja að auðvitað erum við hér að tala um mikilvæga hagsmuni þjóðarheildarinnar en líka landbúnaðarins. Mig langar að rifja upp vegna þess að hér var búvörusamningurinn nefndur að í honum er einmitt grein þar sem gert er ráð fyrir breytingum hvað varðar reglur um innflutning á búvörum eða vörum unnum úr þeim vegna alþjóðlegra viðskiptaskuldbindinga Íslands. Það var alveg greinilegt að þegar samningurinn var gerður bjuggust menn við því að þetta kynni að bera upp á.

Virðulegi forseti. Nú hefur það gerst að hæstv. viðskrh. hefur gefið þessari umræðu nýtt líf og er nauðsynlegt að koma aðeins inn á nokkra þætti sem hann fjallaði þar um. En ég ætla ekki að vera langorður. Í fyrsta lagi ræddi hæstv. viðskrh. um að við ættum ekki annarra kosta völ en ganga að þeim GATT-samningi sem byggðist á Uruguay-viðræðunum. Nú ætla ég ekki að taka neina efnislega afstöðu til þess hvort það sé skynsamlegt hjá okkur eða ekki. En mér fannst hæstv. viðskrh. taka mjög afdráttarlaust til orða miðað við það sem hefur komið fram hjá þeim fulltrúum utanrrn. sem hafa komið til fundar hjá landbn. Á fundi landbn. í morgun sagðist Sveinn Björnsson ekki geta sagt neitt um hvaða áhrif þetta hefði á eldri GATT-samninga, en benti þó á að í landbúnaðarkaflanum sem hér er til umfjöllunar sé á fleiri en einum stað, í stað þess að vera með efnislega umfjöllun, vitnað til eldri samnings sem benti þá til þess að mínu mati að hann verði að vera í gildi áfram. Enn þá afdráttarlausari var skoðun Guðmundar Eiríkssonar þjóðréttarfræðings sem ég hef í það minnsta álitið að væri einn okkar færasti maður á þessu sviði. --- Nú, virðulegi forseti, fer ég að hafa efasemdir um að hæstv. viðskrh. hlusti á mál mitt. Það eru í gangi miklar samræður inni í hliðarherbergi. --- En Guðmundur Eiríksson sagði nánast fyrirvaralaust að ef þjóðir höfnuðu þessum samningi, sem nú væri í burðarliðnum, mundu eldri samningar gilda. Þetta er finnst mér allt mjög á reiki og er eitt af því sem er mjög nauðsynlegt að verði skýrt í þessari umræðu. Miðað við tal hæstv. ráðherra Alþfl. í dag, þar sem m.a. hæstv. viðskrh. ræddi um hinar formlegu staðreyndir málsins, má ætla að þeir hafi nánast einkarétt á staðreyndum í þessu máli, en ég hef samt kosið að bregða upp því ljósi sem þessir tveir virtu embættismenn brugðu á þetta mál hjá okkur í landbn. og er nokkuð annað en það sem hæstv. viðskrh. nefndi áðan. En ég segi aftur að ég er ekki með þessu að taka neina efnislega afstöðu til þess hvort það sé skynsamlegt eða ekki af okkur að ganga að þessum samningi þegar við sjáum endanlega hvernig hann verður, einungis að benda á að það er mjög óljóst eftir að hafa rætt við þessa valinkunnu embættismenn hver staðan er gagnvart þessu atriði. Í öðru lagi varðandi ummæli hæstv. viðskrh. áðan og umhyggju hans fyrir þróunarlöndunum er það í mínum huga orðið alveg ljóst að landbúnaðarkafli þessa GATT-samkomulags eins og hann liggur fyrir núna í hugmyndum Dunkels og eins og ég rökstuddi í ræðu minni í dag snýst ekkert um fríverslun með landbúnaðarvörur. Hann snýst að vísu um breytingar á viðskiptaháttum milli landa með landbúnaðarvörur, breytingar sem náist samstaða um og verði þóknanlegar annars vegar Evrópubandalaginu og hins vegar Bandaríkjunum. Ég hygg að hæstv. viðskrh. hafi hlýtt á mál mitt í dag um þetta þannig að ég fer ekki nánar út í það. Þannig er mikill misskilningur að halda því fram að þarna sé um að ræða eitthvað sem sé þróunarlöndunum sérstaklega þóknanlegt eða stórt skref til fríverslunar með landbúnaðarvörur. Það er mjög langt frá því. Að síðustu vildi ég beina til hæstv. viðskrh., það tengist einnig því sem ég ræddi í fyrri ræðu minni í dag, hvað sé um aðra hagsmuni sem eru í húfi í þessari lotu GATT-samninganna. Í allri þeirri umfjöllun sem um þetta hefur verið hef ég ekkert um það heyrt. Ég ætla ekkert að draga í efa að þeir séu miklir, en ég fer þess á leit við hæstv. viðskrh. af því að það er ekki einu sinni að nóttin sé ung heldur er kvöldið rétt byrjað að hann sem viðskrh., sem hlýtur þess vegna að hafa fylgst með því hvað felst í þessum samningum að öðru leyti, noti þær 15 mínútur sem hann á eftir af þessari umræðu, ef hann kýs að taka til máls í annað sinn, til skýra fyrir okkur í fáum og skýrum orðum, eins og ég veit að honum er lagið, hvað felst annað í þeim samningi sem nú er í burðarliðnum. Ég held að það væri mjög æskilegt fyrir málið að það kæmi fram. Að lokum, virðulegi forseti: Þar sem við höfum bæði hlýtt á það í sjónvarpinu í kvöld hverja fyrirvara hæstv. utanrrh. telur að þurfi að setja gagnvart tilboði Dunkels og síðan áðan á samhljóða álit hæstv. viðskrh. treysti ég því að hér komi mjög skýrt fram frá hæstv. landbrh. hverja fyrirvara hann telur nauðsynlegt að setja í málinu.

Virðulegi forseti. Tvennt vil ég nefna af því sem fram kom í máli hv. 6. þm. Norðurl. e. Í fyrsta lagi teldi ég það naumast þinglegt að setja á langa ræðu um aðra þætti GATT-samkomulagsins en þá er varða landbúnað. Hér er umræða um stöðu íslensks landbúnaðar með tilliti til þessara samninga. Þótt óhjákvæmilegt sé að nefna með almennum orðum þann heildarviðskiptaramma sem hér er verið að ræða; það er eitt mál en hitt annað að rekja í löngu máli sem vissulega væri vert og hv. 18. þm. Reykv. kom að áðan að æskilegt væri að þingheimur fengi um nánari vitneskju en hingað til hefur verið unnt að veita. Ég hef tekið að mér að koma á framfæri við hæstv. utanrrh. og það mun ég líka gera. Í öðru lagi er auðvelt að taka undir með hv. þm. að ef þetta samkomulag næst í meginatriðum eins og það liggur nú fyrir er það ekki neitt risaskref í átt til frjálsari viðskiptahátta með búvörur. En hægt er að segja um það að sé viðskiptakerfi landbúnaðarvöru og búvöru yfirleitt á alþjóðavettvangi komið í þróunarhæft form sem í fyllingu tímans gæti einmitt gert ríkjum þriðja heimsins gagn sem hafa verið afskipt í þessum viðskiptum til þessa. Það er einmitt þetta sem ég held að sé ástæða til að leggja áherslu á. Þetta er jákvæð breyting ekki síst af því að með henni væru viðskipti með búvörur komin í þróunarhæft form.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að benda hæstv. viðskrh. á að ég tel alls ekki út í hött að biðja hann um að lýsa í örfáum orðum þeim kostum öðrum og hagsmunum sem felast í þessu GATT-samkomulagi vegna þess að í efnislegri umfjöllun um það sem hér hefur verið til umfjöllunar, landbúnaðarþáttinn, hefur hæstv. viðskrh. lagt þetta fram sem meginrök. Ég tel það, virðulegi forseti, enga goðgá að gengið sé eftir þessum meginrökum og ég ítreka við hæstv. viðskrh. að ég bað sérstaklega um stutta ræðu, enda ekki heimilt að setja á langa ræðu undir því formi sem við erum að ræða.

Herra forseti. Mér finnst ekki nægilega rökstudd krafa hv. 6. þm. Norðurl. e. í málinu og ég vil þá reyna að leiðbeina svolítið í því. Hæstv. ráðherra sagði áðan að hann mundi greina hæstv. utanrrh. nánar frá þessum málum og það mundi þá væntanlega skýrast fyrir mér og hv. þm. sem ég nefndi og vil þá vonast til að hann spyrji rækilega út í hvað það sé sem hæstv. viðskrh. ætlar að greina hæstv. utanrrh. frá en neitar að greina okkur frá hér og nú.

Virðulegi forseti. Þar sem andsvari eftir ræðu hæstv. viðskrh. var lokið þegar ég kaus að bæta aðeins við mitt mál nýti ég mér minn fyrri ræðutíma og ætla að koma með örfáar athugasemdir í viðbót sem eru þá að gefnu tilefni. Í fyrsta lagi vil ég skýra aðeins hvers vegna ég tel að það sé ástæða til að hafa sérstaklega í huga að gerðir hafa verið búvörusamningar við bændur sem ekki má breyta nema samkvæmt ákveðnum ákvæðum sem hæstv. viðskrh. gat um. Ég gat þessa sérstaklega vegna þess að ég tel að það sé alger óþarfi og í rauninni málinu til skaða ef ríkisstjórnin færi að lýsa sérstaklega yfir stuðningi við heildarniðurstöðu eða heildarviðleitni Dunkels, svo ég vitni til tvenns konar orðalags hæstv. viðskrh. Ég held nefnilega að það sé nauðsynlegt að taka upp viðræður við bændur, eins og alltaf þegar samningar eru gerðir og ákveðin ákvæði eru til endurskoðunar, og gera þetta í samráði eins og eðlilegast er án þess að trufla málið með því að vera búin að binda hendur ríkisstjórnarinnar sérstaklega. Í rauninni er þetta miklu víðara mál og varðar miklu víðtækari hagsmuni, en ég vil bara geta þessa til skýringar þar sem ég held að það sé þá fullnægjandi sem mín röksemdafærsla. Í annan stað held ég að sé allt í lagi að benda á að í máli hv. 18. þm. Reykv. kom nákvæmlega það fram, sem ég gerði að meginatriði í ræðu minni, að það væri nauðsynlegt að þekkja málið í heild. Ég er hjartanlega sammála því og ég tel að því hafi ekki verið fullnægt. Það kom fram í ræðu hennar í öðru lagi að það sé brýnt að nauðsynlegir fyrirvarar séu á afgreiðslu ríkisstjórnarinnar nú. Svo vil ég að lokum aðeins geta þess að ég vil ekki, þó ég hafi nóg um þetta mál að segja, draga umræðuna meira á langinn því að ég er nefnilega farin að hlakka mjög til að heyra í hæstv. landbrh. og ekki síst að heyra hans afstöðu til þess hver verði skilaboð ríkisstjórnarinnar þann 13. janúar.

Herra forseti. Ég tek undir það, sem hefur komið fram hjá ýmsum ræðumönnum, að þessi umræða hefur verið málefnaleg og gagnleg. Ég veitti því sérstaklega athygli sem fram kom í ræðu hæstv. viðskrh. þegar hann komst þannig að orði að eitt af því sem ríkisstjórnin mundi hafa til hliðsjónar við ákvarðanatöku væru þær umræður sem hér hefðu farið fram. Ég hlýt að taka undir þetta og fagna þessum ummælum ef alvara fylgir máli. Ég hef sagt frá því áður á Alþingi og fundið að því að það væri ríkt og vaxandi í fari ráðherra að stikla fram hjá vilja Alþingis, meira að segja þó að skýr löggjöf væri fyrir hendi. Þar af leiðandi þarf ég ekkert að leyna því að ég hef haft af því áhyggjur að ríkisstjórnin mundi fara sínar leiðir í þessu máli án sérstaklega mikils samráðs við Alþingi Íslendinga. Þess vegna var það mér ánægjuefni þegar hæstv. viðskrh. gaf þessa yfirlýsingu. Hann nefndi fleiri dæmi sem ríkisstjórnin mundi líta á og gat þess að það yrði samráðsfundur ráðherra Norðurlanda að því er mig minnir þann 11. þ.m. um þetta sama mál. Þessi yfirlýsing fannst mér líka vera framför. Ég vona svo sannarlega að ráðherrann standi við þessi orð. En ég get hins vegar ekki leynt því að það setti að mér hroll þegar hæstv. viðskrh. fór að gefa yfirlýsingar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar því að þar taldi hann fyrst upp að ríkisstjórnin mundi lýsa yfir stuðningi við viðleitni þeirrar forustu sem hefði unnið þessi samningsdrög. Ég held nefnilega að það séu afskaplega fáir alþingismenn, sem hafa talað á Alþingi í dag, sem hafa lýst yfir stuðningi við þessi samningsdrög. Meira að segja þvert á móti, lýst því yfir með skýrum hætti að í því horfi sem þau væru í væru þau ekki brúkhæf. Hér kemur svo viðskrh. og segir að ríkisstjórnin ætli að lýsa yfir stuðningi við góða viðleitni hjá þeim forustumanni sem fyrir þessu hefur verið. Þessi orð samrýmast ekki þeirri niðurstöðu sem fyrir liggur í þessari umræðu. Önnur hvor þessara mikilvægu yfirlýsinga sem viðskrh. gaf er þess vegna markleysa og ég hlýt að vekja sérstaka áherslu á einmitt því misræmi sem hér gengur fram af máli viðskrh. og mótmæla því að það verði lagt til sem sérstakur áhersluþáttur í svari ríkisstjórnarinnar að hér sé um að ræða samningsdrög sem með einum eða öðrum hætti gætu að óbreyttu orðið ásættanleg fyrir Íslendinga.

Herra forseti. Þessi umræða hefur verið löng og ítarleg og ég vil segja gagnleg og ég þakka hv. 2. þm. Suðurl. fyrir að efna til hennar. Þó svo það sé rétt, sem fram kom hjá hv. 18. þm. Reykv., að hér hefði einungis verið farið inn á þá þætti í samningsdrögum Dunkels sem varðar landbúnað er það af þeim eðlilegu ástæðum að til þess var stofnað með þessari umræðu að draga fram með hvaða hætti ég mæti þá stöðu sem landbúnaðurinn er í miðað við það hvernig umræður hafa þróast innan GATT og út frá þeim tillögum sem Dunkel hefur nú lagt fram. Hér hefur verið drepið á ótal atriði, bæði söguleg atriði og efnisatriði, sem ég skal ekki orðlengja. Flestum þeim atriðum sem ég hefði kosið að koma inn á hef ég gert skil í frumræðu minni og sé ekki ástæðu til að lengja þennan fund af þeim sökum. Ég vil einungis taka það skýrt fram vegna þeirra fyrirspurna sem hér hafa komið um þá fyrirvara eða athugasemdir sem við Íslendingar gerðum varðandi samningsdrögin að þessi mál eru nú í athugun og umræðu innan ríkisstjórnarinnar. Það liggur nú fyrir að hún taki afstöðu til einstakra efnisþátta og er brýnt af þeim sökum að á föstudaginn munu Norðurlandaþjóðir hittast til að bera saman bækur sínar og láta á reyna hvort ekki náist sameiginleg afstaða, en eins og hv. þm. er kunnugt höfum við einkum haft náið samráð við Norðmenn og Finna í þessum efnum. Og raunar hefur komið fram að við höfum gert sömu fyrirvara og haft sömu afstöðu og þeir, sérstaklega Finnar, á þeim fundum sem haldnir hafa verið innan GATT. Ég vil taka undir með viðskrh. um þau þrjú efnisatriði sem hann vék að áðan. Í fyrsta lagi legg ég áherslu á sérstöðu okkar Íslendinga. Það er nauðsynlegt að fá það skýrar og helst ótvírætt að við getum staðið gegn innflutningi á hráum sláturafurðum. Í öðru lagi tek ég undir með viðskrh. þau orð sem hann sagði um verðbólgu og gengisleiðréttingu og sömuleiðis um magntakmarkanir á innflutningi landbúnaðarvara. Ég vil á hinn bóginn bæta fjórða atriðinu við sem er rýmkun á grænum greiðslum. Þessi atriði munu nú verða rædd innan ríkisstjórnarinnar og það er ákveðið að fulltrúar okkar muni hitta aðrar Norðurlandaþjóðirnar á föstudaginn og freista þess þar að ná sameiginlegri niðurstöðu sem hægt yrði að kynna innan GATT. Ég þakka svo fyrir þessar umræður.