Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Þetta frv. sem félmn. hefur fjallað um varðar breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Meginefni frv. er það að gert er ráð fyrir því að ekki verði lögð stimpilgjöld á veðskuldabréf vegna Byggingarsjóðs verkamanna í sambandi við verkamannabústaði. Reyndar er gert ráð fyrir því eins og verið hefur að kostnaður við þinglýsingar verði greiddur. Hér er ekki um umtalsverðar fjárhæðir að ræða en fjárhæðir þó sem tekjutap ríkissjóðs. Í grg. með frv. er vikið að því hvert tekjutap ríkissjóðs er vegna niðurfellingar umræddra stimpilgjalda og hirði ég ekki um að lesa það upp. Hv. þingdeildarmenn geta glöggvað sig á því. En sem dæmi er gert ráð fyrir því að frv. hefði í för með sér niðurfellingu stimpilgjalda á árinu 1986 sem svarar 7,7 millj. kr. Greiðslur þessara stimpilgjalda hafa verið umtalsverðar hjá húsnæðiskaupendum vegna húsakaupa. Í grg. er tekið dæmi um 4 millj. kr. íbúð sem er fjármögnuð hugsanlega að öllu leyti með láni. Þá yrði greiðsla stimpilgjalda allt að 60 þús. kr. Þetta eru umtalsverðar fjárhæðir fyrir einstaklinga sem eru við bágan fjárhag að koma yfir sig þaki. Um þetta frv. ætla ég ekki að hafa fleiri orð. Það er í sjálfu sér afskaplega einfalt í sniðum. Flm. frv. eru allmargir hv. deildarmenn og félmn. leggur einróma til að það verði samþykkt.



Hæstv. forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar þetta frv. um afnám laga nr. 49 20. apríl 1963, um Byggingarsjóð aldraðs fólks. Eins og fram kemur í grg. með þessu frv. hefur fulltrúaráð Sjómannadagsins í Reykjavík og Hafnarfirði óskað eftir að breytingar verði gerðar á lögum um Happdrætti DAS, nr. 16. frá 1973, og jafnframt að lög nr. 49 20. apríl 1963, um Byggingarsjóð aldraðs fólks, verði felld úr gildi. Samkvæmt lögum um Happdrætti DAS renna 40% af tekjum happdrættisins í Byggingarsjóð aldraðs fólks en 60% til DAS. Þannig hefur það verið allt frá gildistöku laga um Byggingarsjóð aldraðs fólks frá 1963. Fyrir þann tíma rann allur ágóðinn til DAS. Frv. felur sem sagt í sér að Byggingarsjóður aldraðs fólks verði lagður niður og jafnframt að eignir sjóðsins og útistandandi kröfur skuli skiptast að jöfnu milli Framkvæmdasjóðs aldraðra og Byggingarsjóðs hjúkrunarheimilis Hrafnistu í Hafnarfirði. Eignir Byggingarsjóðs aldraðs fólks, eins og greint er frá í grg. með frv., munu hafa verið í árslok 1985 19,7 millj. kr., þar af helmingur í skuldabréfum. Þetta var nú efni þessa frv. Í tengslum við frv. og til samræmis við það hefur svo verið flutt frv. sem er til meðferðar í deildinni, frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti DAS. En í því frv. er gert ráð fyrir að ágóði happdrættisins renni til byggingarframkvæmda aldraðra á vegum Sjómannadagssamtakanna í Reykjavík og Hafnarfirði. Með samþykkt þess frv. ásamt þessu á þessi ráðstöfun að ganga upp ef ég má svo að orði komast. Félmn. leggur eindregið til að þetta frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Hann er nú ekki stórvægilegur en ég vildi þó koma honum að hér. Þessi sjóður, sem hér er um rætt og er hluti af ágóða af Happdrætti DAS, eins og hér var komið inn á af hv. frsm., er vissulega orðinn þann veg að hann gegnir ekki neinu verulegu hlutverki lengur. Hann hefur raunar aðeins verið til styrktar og hennar mjög óverulegrar til einstakra bygginga. Á sínum tíma var hér, þegar í fá hús var að venda varðandi aðstoð við slíkar byggingar, um nokkra hjálp að ræða. Við höfum hins vegar komið upp myndarlegum sjóði sem vonandi á eftir að verða enn myndarlegri, þ.e. Framkvæmdasjóði aldraðra. Ég tók það fram varðandi það mál hins vegar í gær, þegar við vorum að afgreiða það hér út úr deildinni, málefni aldraðra, heildarlöggjöfina, að ég óttaðist um afdrif sjóðsins, þ.e. fjárhagsleg afdrif hans. Með skattkerfisbreytingunni núna eyðileggjum við þann möguleika sem við höfum haft til þess að leggja á ákveðinn nefskatt sem hefur runnið beint í Framkvæmdasjóð aldraðra og við höfum hækkað hér þing eftir þing talsvert mikið umfram verðlagsforsendur og náð þannig meira fjármagni en ella inn í þennan sjóð, enda hafa framkvæmdir hvarvetna kallað á. Ég hef af því áhyggjur að þegar þetta verður komið inn í fjárlög og menn fara að úthluta þessum sjóði framlagi á fjárlögum verði það eins og með marga aðra sjóði sem eru jafnvel lögbundnir um framlög að hann verði skertur og vara mjög eindregið við því. En í trausti þess einmitt að Framkvæmdasjóður aldraðra verði ekki síður öflugur en hann er í dag og jafnvel enn öflugri get ég út af fyrir sig stutt þetta frv. sem hér er um að ræða. Að vísu kemur upp í hugann spurning um ráðstöfun á eignum þessa sjóðs eins og þarna er lagt til og hv. frsm, kom inn á. Ég skal vera fyrstur manna til að viðurkenna það að Hrafnistubyggingarnar, þ.e. byggingarnar á vegum DAS, hýsa í ríkum mæli fólk af landsbyggðinni þannig að þær eru vitanlega ekki fyrir Reykvíkinga eina eða nágrannabyggðirnar. Þar hafa margir notið skjóls og því engin ástæða til neins dilkadráttar í þeim efnum, síður en svo. Það sem eiginlega kom mér mest á óvart og olli mér mestum vonbrigðum var að sjá það í grg. með þessu frv., ef það er rétt með farið, að nettóágóðinn af Happdrætti DAS sé ekki nema í kringum 10 millj., það er með ólíkindum ef svo er. Samkvæmt grg. frv. kemur það í ljós að 40% eru 4,1 millj. og þá liggur það nokkurn veginn í hlutarins eðli að ágóðinn er ekki meiri en 10 millj. Það kemur mér mjög á óvart, vægast sagt, sérstaklega í ljósi þess hve myndarlega er nú byggt og myndarlega að verkum þar staðið á margan veg. En út í það fer ég ekki hér. Ég dreg ekki þessar tölur í efa og hef ekki haft aðstöðu til þess heldur að átta mig betur á þeim. Ég vil heldur ekki gera það að ágreiningsefni hvernig ráðstöfun eigna þessa sjóðs er háttað en ég hefði auðvitað gjarnan talið það eðlilegast að eignir þessa sjóðs rynnu beint í Framkvæmdasjóð aldraðra, þennan meginsjóð og stjórn Framkvæmdasjóðsins skipti því þá í samráði við ráðuneytið, skipti því þannig að t.d. Hrafnistubyggingarnar hefðu fengið eitthvað þar úr. Mér hefði þótt það eðlilegra í staðinn fyrir að vera að skipta þessu í tvennt eins og þarna er ráð fyrir gert. Ég geri það hins vegar ekki að ágreiningsatriði þótt mér hefði þótt það eðlilegra en vildi gera grein fyrir þessum fyrirvara mínum og þá alveg sérstaklega því að með afnámi þessa sjóðs væri ekki í önnur hús að venda en Framkvæmdasjóð aldraðra og því ber Alþingi mikla ábyrgð á þeim sjóði að hann verði ekki skertur á næstu árum, heldur efldur vegna þess að við eigum þarna virkilega skuld að gjalda því fólki sem nú þarf á aðstoð að halda á sínum efri árum og þurfum virkilegt fjármagn í þennan sjóð ekki síður en við höfum gert á undanförnum árum.



Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Það má sjálfsagt að einhverju leyti fetta fingur út í það að Byggingarsjóður aldraðs fólks verði lagður niður og bera brigður á það að landsbyggðin njóti fyrirgreiðslu í sama mæli eftirleiðis sem hingað til. Nú hafa ekki legið fyrir þeim nefndum, sem um þetta hafa fjallað, upplýsingar um fjárhæðir í því sambandi. Ég vil vekja athygli á þeim málslið sem er í þessu frv. í 1. gr. frv., þar sem stendur, "Heimilt er stjórn samtakanna, sem sér um stjórn og daglegan rekstur happdrættisins, að veita styrk eða lán til annarra bygginga um land allt í þágu aldraðra, svo sem verndaðra þjónustuíbúða, umönnunar- og hjúkrunarheimila og þjónustumiðstöðva fyrir aldraða." Ég treysti því að sjálfsögðu að stjórn samtakanna sem hér er getið nýti sér þessar heimildir til fulls og að framlög í framtíðinni verði eigi minni en verið hafa til landsbyggðarinnar úr Byggingarsjóði aldraðs fólks.



Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til tollalaga. Frv. það sem hér liggur fyrir er liður í þeim áformum að einfalda þann þátt tekjuöflunarkerfis ríkissjóðs sem lýtur að innheimtu og álagningu aðflutningsgjalda og með þeim hætti að gera það skilvirkara en um leið draga úr kostnaði sem bæði innflutningsverslunin og ríkissjóður óhjákvæmilega hljóta að axla við núverandi aðstæður. Leitað hefur verið til ýmissa hagsmunaaðila sem málið varðar og í ýmsum efnum höfð hliðsjón af ábendingum þeirra um fjölmörg atriði. Að undanförnu hefur jafnframt verið unnið að endurskoðun þeirra gjalda sem lögð eru á innfluttar vörur og vörur framleiddar innanlands með það fyrir augum að fækka gjaldstofnum, eyða uppsöfnunaráhrifum aðflutningsgjalda í innlendri framleiðslu og að öðru leyti með niðurfellingu eða lækkun aðflutningsgjalda í því skyni að efla atvinnustarfsemi og atvinnuuppbyggingu. Megintilgangur með framlagningu þessa frv. er hins vegar þessi: 1. Að setja heildarlöggjöf um tollheimtu og tolleftirlit þannig að jafnt viðskiptavinir tollyfirvalda sem þau sjálf séu vitandi um réttindi og skyldur varðandi innflutning og útflutning á vörum. 2. Að gera tollmeðferð á vörum sem einfaldasta og taka upp vinnubrögð sem nútímalegir viðskiptahættir krefjast. 3. Að gera yfirstjórn tollamála markvissari, m.a. með því að fela ríkistollstjóra að hafa eftirlit með og samræma störf tollstjóra í einstökum tollumdæmum. 4. Að breyta tollumdæmum þannig að sem mestrar hagkvæmni gæti í rekstri tollembætta og dregið verði sem mest úr kostnaði innflytjenda og farmflytjenda af tolleftirliti. 5. Að kveða skýrt á um yfirstjórn tollgæslunnar, samræma störf tollgæslumanna og að öðru leyti efla tollgæslu. 6. Að taka upp greiðslufrest á aðflutningsgjöldum í þeim tilgangi að stytta birgðahald og geymslutíma hjá innflytjendum og um leið geymslukostnað sem leiða ætti til lækkunar vöruverðs. 7. Að setja skýrari reglur um úrlausn ágreiningsmála til að stuðla að sem mestu réttaröryggi við úrlausn tollamála. Meginreglur þær sem gilda um álagningu og innheimtu aðflutningsgjalda er nú að finna í þrennum lögum. Í fyrsta lagi gilda um álagningu aðflutningsgjalda lög nr. 120 frá 1976, um tollskrá o.fl. Í lögum nr. 59/1969, um tollheimtu og tolleftirlit, eru meginákvæðin um yfirstjórn tollamála, tollstjórnina, tollsvæði, tollhafnir o.fl. Þriðju lögin sem fjalla um tollmeðferð á vörum eru lög nr. 43 frá 1960, um tollvörugeymslur o.fl. Í þessum lögum er að finna ákvæði er varðar rekstur almennra tollvörugeymslna, tollfrjálsar forðageymslur, tollfrjálsar verslanir og svokallaðar flutningsgeymslur. Í þessum þrennum lögum er gripið á öllum helstu þáttum er snerta tollmeðferð og tollheimtu í tengslum við innflutning og útflutning á vörum. Eðlilegast er að efnisákvæðum er snerta ákveðið réttarsvið sé skipað saman í einn lagabálk. Með því fæst betri yfirsýn yfir gildandi rétt á viðkomandi sviði, réttarskipanin verður gleggri og ætla má að síður verði hætta á að ósamræmis gæti í einstökum atriðum. Við heildarendurskoðun á tollskrárlögum var þegar ákveðið að semja frv. er tæki til allra meginþátta tollkerfisins og er tollafrv. árangur þess starfs. Meginefni tollskrárlaga frá 1976 er tollnafnaskrá með tolltöxtum sem er, eins og menn kannast við, byggð á svonefndri Brussel-tollnafnaskrá frá árinu 1963. Í frv. því til tollalaga sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir því að fyrirkomulagi tollnafnaskrárinnar verði breytt þannig að hún verði ekki lengur hluti af efnisákvæðum laganna, heldur verði tollnafnaskráin viðauki við lögin ásamt tolltöxtum sem hafa lagagildi. Er gert ráð fyrir að sérstakt ákvæði verði tekið upp er auðveldi ýmsar tæknilegar breytingar á tollskránni og hægt verði að leiðrétta hana þannig að texti skrárinnar endurspegli m.a. sem nákvæmast tollun vara og dragi þannig úr hættu á mismunun tollmeðferðar á vörum eftir innflytjendum eins og nú er raunin vegna fjölmargra undanþága sem er að finna í auglýsingum og einstökum ráðuneytisbréfum. Þannig er gert ráð fyrir að taka megi upp ný tollskrárnúmer í tollskrána í þeim tilvikum þegar tollar eru samræmdir á vörum sem gerðar eru úr mismunandi efnum eða fella niður t.d. þegar framleiðsla er hafin innanlands á vörum sem samningar Íslands við Fríverslunarbandalagið og Evrópubandalagið taka til. Jafnframt verður hægt að taka upp ný tollskrárnúmer til þess að auðvelda framleiðendum innlendra vara að átta sig á samkeppnisstöðu sinni gagnvart innlendum aðilum eða viðkomandi hagsmunasamtökum, eða ríkinu að fylgjast með innflutningsverslun landsmanna. Heimildin felur jafnframt í sér möguleika til þess að leggja af tollskrárnúmer sem kunna að vera orðin dauður bókstafur vegna breyttra framleiðsluhátta. Loks er lagt til að sérstök heimild verði tekin upp til þess að aðlaga tollskrána þeim breytingum sem kunna að verða samþykktar á tollnafnaskrá Tollasamvinnuráðsins varðandi flokkun vara í tollskrá. Í júní 1983 var lagður fram samningur af hálfu Tollasamvinnuráðsins um nýja vöruflokkun í tollskrá, sem nefndur hefur verið Samræmda skráin. Gert er ráð fyrir að þau lönd sem gerast aðilar að skránni taki hana upp 1. jan. 1988. Samningur þessi hefur þegar verið undirritaður af Íslands hálfu og mun hljóta staðfestingu síðar. Unnið hefur verið að því í fjmrn. að undanförnu að undirbúa upptöku þessarar skrár. Þar sem mjög æskilegt er að tengja upptöku skrárinnar þeirri tölvuvinnslu sem fyrirhuguð er á næstunni og forðast þannig tvöfaldan forritunarkostnað er stefnt að því að Samræmda skráin verði tekin upp á sama tíma. Yrði farið að fordæmi annarra landa í því sambandi. Meginefni þeirra breytinga, sem ríkisstjórnin telur tímabært að gerðar verði á tollkerfinu og felast í frv., eru til þess m.a. að færa afgreiðsluhætti í það horf að þeir falli sem best að breyttum viðskiptaháttum og flutningum á vörum til og frá landinu. Breyttir viðskiptahættir, aukin verslun og skjalaflóð því samfara krefjast meiri hraða og nútímalegri vinnslu þeirra gagna sem tollafgreiðsla hlýtur ávallt að byggjast á. Með frv. þessu hefur vonandi tekist að draga upp þann ramma sem varðar leiðina að þessum markmiðum án þess að hagsmunir ríkisins af innheimtu gjalda og löggæslu hafi verið skertir. Hversu vel tekst til er hins vegar ávallt komið undir nánari útfærslu einstakra atriða og ekki síður þeim aðilum sem eftir lögunum eiga að starfa á hverjum tíma. Fjölmörg önnur efnisatriði mætti hér nefna sem felast í frv., en ég vil leyfa mér, frú forseti, að öðru leyti að vísa til almennra athugasemda sem fylgja með frv. Mál þetta hefur fengið mjög vandlega umfjöllun í hv. fjh.- og viðskn. Nd. og voru í meðförum deildarinnar gerðar á því nokkrar minni háttar lagfæringar. Frú forseti. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Það standa náttúrlega engin efni til þess að halda hér einhverjar langar tölur um þetta frv. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðh. er tilgangur þessa frv. fyrst og fremst sá að koma á samræmdri heildarlöggjöf, að ná fram markmiðum einföldunar í tollameðferð, að koma á nýrri yfirstjórn tollyfirvalda, ríkistollstjóra, að ákveða frekar en nú tollumdæmi, að skipuleggja og ákveða yfirstjórn tollgæslu, að breyta og þá endurbæta greiðsluaðferðir við uppgjör tolla og að koma á samræmingu og skýrari ákvæðum um úrlausn ágreiningsmála. Ég vil aðeins nota tækifærið hér til þess að benda á það að fulltrúi Alþfl. í þeirri nefnd sem um þetta mál fjallaði í Nd. gerði athugasemdir við og flutti brtt. vegna embættis ríkistollstjóra og hafði það aðallega út á þá tilhögun að setja að gert er ráð fyrir því í frv. að tollstjórinn í Reykjavík verði jafnframt ríkistollstjóri og að tollstjórar um allt land verði síðan undirsátar þessa tollgæslustjóra í Reykjavík, sem er undirmaður tollstjórans í Reykjavík, sem á svo aftur að vera ríkistollstjóri samhliða sínu eigin embætti. Sem ríkistollstjóri verður þá tollstjórinn í Reykjavík yfirmaður sjálfs sín. Jafnframt er þessum embættismanni í Reykjavík ætlað að vera yfirmaður allra tollstjóra um allt land þótt hér sé náttúrlega um hliðstæð embætti að ræða og að því er tollgæslumál varðar eiga tollstjórar úti á landi að lúta undirmanni eins tollstjóranna, nefnilega þess sem situr í Reykjavík. Ég er í þeirri nefnd sem fjalla mun um þetta mál hér í Ed. og fæ því tækifæri til þess að þetta atriði verði skýrt betur út fyrir mér og öðrum nefndarmönnum, en tek undir það með fulltrúa okkar í minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. að þetta er í fyrsta lagi ekki alveg í samræmi við þær yfirlýsingar manna um valddreifingu sem mjög hafa nú verið háværar á seinustu misserum og í öðru lagi virðist þetta vera hálfgert klúður hvað valdskiptingu snertir þegar einn og sami maðurinn getur verið í raun og veru yfirmaður sjálfs sín.