Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir ummæli sín í viðtali í sjónvarpinu í gær þar sem hún tók fyrir sitt leyti ábyrgð á hruni efnahagslífsins í haust og aðdraganda þess sem þingmaður í tvö kjörtímabil. Hún bað kjósendur sína og allan almenning afsökunar á þætti sínum í því máli, hún hefði ekki fylgst nógu vel með og ekki verið nægilega á verði. Ég þakka henni í alvöru og í einlægni fyrir þau orð þar sem mér finnst hún ganga framar og mæla djarflegar en margir þingmenn og ráðherrar hafa þorað að gera. Ég hvet í þessu framhaldi til umræðu um þetta mál og ábyrgð kjörinna fulltrúa á ástandinu, bæði þingmanna og ráðherra. Ég sjálfur, aumingi minn, hef hugað að þessu í eigin ranni. Ég hef verið varaþingmaður þetta kjörtímabil og ekki tekið þátt í helstu ákvörðunum sem hér hafa verið teknar. Samfylkingin hefur stjórnað í 18 mánuði og Sjálfstæðisflokkurinn í 18 ár, eins og menn hafa sagt, en undan ábyrgð verður ekki vikist. Ég finn hjá sjálfum mér þá ábyrgð að ég var ekki nógu gagnrýninn í mínum flokki, ég átti að afla mér betri yfirsýnar, ég átti að fylgjast betur með hæstv. utanríkisráðherra og félögum hans og ég átti að fylgja betur eftir þeim spurningum sem vöknuðu við forustumenn í flokki mínum. Um leið og ég votta hv. þm. Ástu Möller virðingu mína vil ég spyrja hana hvort flokkur hennar hafi í heild tekið sömu afstöðu og hver viðbrögð forustumanna hennar, hv. þm. Geirs Haardes, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, Björns Bjarnasonar eða keppenda um formennsku og önnur völd í Sjálfstæðisflokknum, hv. þm. Illuga Gunnarssonar, Bjarna Benediktssonar, 

Virðulegi forseti. Ég tala eingöngu fyrir sjálfa mig og hef sjálf velt fyrir mér hvort og að hvaða leyti ég ber ábyrgð á því sem gerðist hér í haust. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu, eins og hefur komið fram, að sem þingmaður á Alþingi hefði ég getað gert betur og ég tel reyndar að við hefðum öll getað gert betur. Við heyrðum gagnrýni og viðvaranir frá fræðimönnum, bankamönnum og ýmsum aðilum hér heima og utan úr heimi sem töldu að ekki væri allt með felldu. Ég var ein þeirra sem afgreiddu þær viðvaranir sem fjarstæðukenndar úrtölur og tók jafnvel þátt í því að gera þessu fólki upp annarleg viðhorf. Okkur er reyndar vorkunn því að á sama tíma birtust andmæli frá erlendum matsfyrirtækjum, bönkunum, eftirlitsstofnunum, erlendum og innlendum fræðimönnum og síðast en ekki síst frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem örfáum dögum fyrir hrunið gaf okkur Íslendingum þá einkunn að framtíðarhorfur okkar væru öfundsverðar. Við fengum ætíð staðfestingu og fullvissu um að þrátt fyrir allt væri allt í lagi. Við vorum sjálfumglöð og sjálfsörugg og veittum aðvörunarmerkjum ekki athygli sem skyldi. Ég á minn þátt í þessu andvaraleysi sem við höfum gert okkur sek um á undanförnum mánuðum og missirum og jafnvel árum gagnvart þróun efnahagsmála í landinu og því hruni sem var í uppsiglingu. Fyrir sjálfa mig þykir mér það miður og hef beðist afsökunar á því. Ég tel reyndar að þingmenn séu þar ekki einir á báti því það á einnig við um aðra, embættismenn, fjölmiðlafólk, hagfræðinga og aðra efnahagssérfræðinga og ótal marga fleiri. Sjálfsagt má segja að hvert og eitt okkar hafi verið í mismunandi aðstöðu til að átta okkur á stöðu mála, bæði vegna þekkingar okkar og verkefna á vegum Alþingis. Þar eru Samfylkingin og þingmenn hennar ekki undanskilin. Ég hef ekki orðið vör við að Samfylkingin eða þingmenn hennar hafi viðurkennt að þau hafi átt hlut að máli. Þvert á móti hefur Samfylkingin ítrekað vísað frá sér ábyrgð og bent á aðra, Sjálfstæðisflokkinn, Seðlabankann, eftirlitsstofnanir og alla aðra en sjálfa sig. Samt var Samfylkingin í ríkisstjórn þegar viðvörunarraddirnar fóru að heyrast og ráðherra Samfylkingarinnar var bankamálaráðherra og  Því spyr ég hv. þingmann á móti: Hvar liggur ábyrgð Samfylkingarinnar í þessum málum?

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Marðar Árnason vil ég taka fram að margoft hefur komið fram í ræðum og ritum okkar sjálfstæðismanna að Sjálfstæðisflokkurinn axlar ábyrgð sína og gengst fúslega við henni. Það hefur margoft komið fram í ræðum okkar sjálfstæðismanna. Hins vegar virðist það vera að ýmsir stjórnmálamenn og þeir sem fjalla um ábyrgð kjörinna fulltrúa líti þannig á að Sjálfstæðisflokkurinn einn hafi verið við stjórn landsins í aðdraganda bankahrunsins. Það var auðvitað ekki svoleiðis. Samfylkingin og Framsóknarflokkurinn hafa verið í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og nú er Samfylkingin í ríkisstjórn með Vinstri grænum. Við horfum upp á það að miklar breytingar eru yfirvofandi í forustuliði Sjálfstæðisflokksins og stór hluti forustumanna hans mun víkja af vettvangi eftir næstu kosningar, af ýmsum ástæðum, og það segir kannski sitt. Það sama er hins vegar ekki hægt að segja um Samfylkinguna. Þar sitja sömu kapparnir í ráðherrastólunum og á meðan bankahrunið átti sér stað, eins og hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson. Forusta Samfylkingarinnar ætlar að sitja, sömu ráðherrarnir og voru í síðustu ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir ætlar ekki að axla neina ábyrgð og ekki verður séð að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ætli að gera það. Það sem merkilegast er, og hefur komið fram í fjölmiðlum á síðustu dögum, er að forustumenn Samfylkingarinnar, sem bera ábyrgð ásamt okkur öllum hinum, hafa raðað sér niður í forustusæti í komandi prófkjöri Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Jóhanna Sigurðardóttir 

Herra forseti. Þann 30. október 2008 sagði ég svo hér á Alþingi, ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr ræðu minni, með leyfi forseta: „Jöklabréfin ollu líka miklum vanda en það sem kannski olli mesta vandanum var krosseignarhald, áhættutaka banka, ríkissjóðs, fyrirtækja og einstaklinga. Áhættugleðin var höfð í öndvegi. Gamlar dyggðir eins og ráðdeild og sparsemi, öryggi og lítil áhætta voru sem sagt gleymdar. Ég ætla ekki að skorast undan ábyrgð eins og hv. síðasti ræðumaður. Ég sem þátttakandi í að semja þessi lög sem hafa brugðist ber vissulega ábyrgð á þessari stöðu. Ég ber líka ábyrgð á því að hafa ekki minnt nægilega mikið á þessar gömlu dyggðir og ekki staðið nógu ákveðið gegn því sem ég sá að var afleiðing af gagnkvæmu eignarhaldi. Þannig að ég er ekki að skorast undan ábyrgð, alls ekki.“ Þetta sagði ég 30. október og vísaði til þess að þann 1. mars 2005 hélt ég fund sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar um gagnkvæm eignatengsl í fyrirtækjum og félögum, með fulltrúum Fjármálaeftirlitsins, Samtökum fjárfesta, Kauphöll Íslands og Indriða H. Þorlákssyni ríkisskattstjóra. Þar fór ég í gegnum hættuna af gagnkvæmu eignarhaldi og krosseignarhaldi. Þá hélt ég fund 20. september 2007 þar sem efnahags- og skattanefnd, undir forustu minni, heimsótti Seðlabanka Íslands og fór í gegnum jöklabréfin sem ég sá sem mikla hættu í þjóðfélaginu. En ég skorast ekki undan, alls ekki. Vissulega ber ég ábyrgð, mína ábyrgð. Við tókum upp fullt af reglum frá Evrópusambandinu, auðvitað átti ég að sjá hættuna af Icesave-reikningunum. Þó að enginn annar hefði séð það hjá Evrópusambandinu átti ég að sjá það. Og fleiri þingmenn. Ég skorast ekki undan ábyrgð og ég held að sjálfstæðismenn geri það almennt ekki.

Herra forseti. Hér talar fólk um ábyrgð. Hv. þm. Ásta Möller á heiður skilinn fyrir að biðjast afsökunar, en ég segi við alþingismenn og ráðherra: Þeir sem hafa stutt fiskveiðistjórnarkerfið síðustu 25 árin og staðið að því að brjóta mannréttindi á íslenskum sjómönnum eiga að segja af sér og hætta.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að fylgjast með viðbrögðum sjálfstæðismanna í þessari umræðu. Hér kemur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og svarar spurningum um ábyrgð Sjálfstæðisflokksins með því að reyna að koma ábyrgðinni yfir á hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Ég tel mér skylt að koma henni til varnar í þessari umræðu þar sem hún hefur ekki tök á að svara fyrir sig. Skýrt hefur komið fram af hálfu formanns Samfylkingarinnar að hún tekur ábyrgð á gerðum Samfylkingarinnar en hún tekur ekki ábyrgð á efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins síðustu 17 árin. Það er ekki Samfylkingarinnar að taka ábyrgð á efnahagslegri óreiðu, efnahagsstefnu sem byggðist á innantómri bólu, skattalækkunum sem ekki voru efni til að veita og algjörri blindni á þær hættur sem steðjuðu að íslenskum efnahag vegna einangrunarhyggju Sjálfstæðisflokksins. Við vöruðum við því í aðdraganda kosninga 2007 að íslenskt fjármálakerfi væri berskjaldað fyrir skyndilegum veðrabrigðum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Við bentum á að eina raunhæfa úrlausnin í því efni væri aðild að Evrópusambandinu. Sjálfstæðisflokkurinn féllst á það við ríkisstjórnarmyndun 2007 að horft yrði á aðildarumsóknina að Evrópusambandinu í ljósi hagsmunamats. En svo flögraði flokkurinn burt undir forustu manna eins og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og fleiri, sífellt í hugmyndafræðilegri andstöðu við Evrópusambandið og neitaði að horfast í augu við þá hagsmuni þjóðarinnar sem voru af því að binda enda á þennan óstöðugleika og koma traustari stoðum undir íslenskt efnahagslíf til lengri tíma. Þar liggur ábyrgð Sjálfstæðisflokksins hrein og skýr og verður ekki af honum tekin og henni verður ekki hnoðað á aðra. Hún er Sjálfstæðisflokksins, einangrunarhyggja Sjálfstæðisflokksins og skilningsleysi hans á mikilvægi traustra og öruggra samskipta við önnur ríki eru grundvallarástæða hrunsins.

Virðulegi forseti. Enn og aftur standa sjálfstæðismenn upp hver af öðrum hér í þingsal til að reyna að hvítþvo sig af fortíðinni. Staðreyndin er nefnilega sú að með því að benda á Samfylkinguna er verið að breiða yfir það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki horfast í augu sem við er að eitt stærsta vandamál okkar á Íslandi í dag er gjaldeyriskreppa. Það er gjaldmiðilsvandi. Hvernig hefur Sjálfstæðisflokkurinn svarað þeim spurningum? Hann hefur svarað þeim með því að benda á aðra. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki viljað ræða Evrópusambandið og skellt skollaeyrum við því að við erum í gjaldeyrisvanda og þurfum að ræða upptöku nýs gjaldmiðils. Eina raunhæfa lausnin í því sambandi er aðild að Evrópusambandinu með upptöku evru. Þannig leysum við þau mál til framtíðar. Sjálfstæðisflokkurinn varð uppvís að því að líta til skammtímasjónarmiða í gjaldmiðilsmálum eins og í efnahagsmálum almennt. Við stöndum nú frammi fyrir þeim vanda og afleiðingum hans, það er 18% verðbólga á ársgrundvelli, það eru 18% stýrivextir, heimili og fyrirtæki í landinu eru í miklum vanda. Það þýðir ekki að benda á Samfylkinguna og ábyrgð hennar í þá 18 mánuði sem hún sat í ríkisstjórn. Ég get alveg viðurkennt að stærstu mistök Samfylkingarinnar voru að fara í þessa ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, sem sló umræðunni um aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru á frest. Um það erum við sek, að hafa tekið þátt í frestun á þeirri umræðu með því að fara í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum.  
             Virðulegi forseti. 

Herra forseti. Um margt er hún athyglisverð sú umræða sem hér fer fram um sekt og sakleysi á efnahagskreppunni sem dunið hefur yfir þjóðina. Því hefur verið haldið fram af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að Samfylkingin hafi enga ábyrgð axlað og viljað varpa öllu yfir á Sjálfstæðisflokkinn. Samfylkingin hefur þrátt fyrir allt axlað tiltekna ábyrgð með því að slíta stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn sem hér var við völd í 18 ár samfleytt. Stór hluti af forustu Sjálfstæðisflokksins gefur sannarlega ekki kost á sér í næstu kosningum. Það má kannski segja sem svo að þannig sé hann að axla ábyrgð. En hvað með alla hina? Hvað með t.d. hv. þm. Pétur Blöndal, sem hér kom og hefur átt sæti í efnahags- og viðskiptanefnd og efnahags- og skattanefnd í 12 ár? Ber hann enga ábyrgð á efnahagshruninu og gefur svo kost á sér áfram? Sjálfstæðisflokkurinn segir að stefnan hafi ekki brugðist heldur fólk. En víst brást stefnan, það er frjálshyggjan, það er afskiptaleysisstefnan, það er græðgin og drambið, hömlulaus trú á markaðinn, takmarkalausan vöxt í algerri blindni. Það er stefnan sem brást. Henni var vissulega framfylgt af fólki en það er hún sem brást. Á sama tíma kemur formaður Sjálfstæðisflokksins skipti eftir skipti í fjölmiðla innan lands og utan og axlar enga ábyrgð, neitar að taka ábyrgð á efnahagshruninu eða biðja þjóðina afsökunar. Það er að sjálfsögðu ámælisvert. Við bíðum eftir því að fá slíka afsökunarbeiðni frá formanni Sjálfstæðisflokksins.

Herra forseti. Ég hef aldrei skorast undan ábyrgð eins og hér hefur verið haldið fram og aldrei gert neinar tilraunir til þess. Ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan að Sjálfstæðisflokkurinn axlaði sína ábyrgð og gengist fúslega við því að ýmislegt hefði betur mátt fara. Það væri hins vegar óskandi að fulltrúar annarra stjórnmálaflokka gerðu það líka, eins og t.d. fulltrúar Samfylkingarinnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason sakaði mig um að vera að reyna að varpa ábyrgð yfir á aðra og yfir á formann Samfylkingarinnar. Samfylkingin og forusta þess flokks ber ábyrgð eins og allir aðrir. Samfylkingin fer í núverandi ríkisstjórn með forustu utanríkismála alveg eins og í síðustu ríkisstjórn. Icesave-skuldbindingarnar og samningar vegna þeirra hafa verið á forræði Samfylkingarinnar. Þar hefur ekkert gerst. Viðskiptaráðuneytið, og þar með málefni bankanna, hafa verið á forsjá Samfylkingarinnar. Bankarnir hrundu á vakt Samfylkingarinnar og því miður hefur Samfylkingunni ekki tekist að endurreisa bankakerfið í sinni tíð í viðskiptaráðuneytinu. Menn geta talað um Evrópusambandsaðild en ég segi það stoltur að ég vil ekki ganga í Evrópusambandið enda tel ég að við þurfum að byggja samfélag okkar upp á þeim auðlindum sem landið okkar hefur gefið okkur. En nú tekur við uppbyggingarstarf. Við þurfum að slá skjaldborg um heimilin og um atvinnulífið. Við þurfum að endurreisa bankakerfið og koma í veg fyrir skuldasöfnun. Við þurfum að lækka vexti og marka stefnu í gjaldmiðilsmálum. Auka þarf traust en því miður er sú ríkisstjórn sem nú starfar ekki að vinna að þessum málum. Hún hefur einungis fengið eitt frumvarp samþykkt á þeim tíma sem hún hefur verið við völd.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki óvænt að umræður hefjist í þingsal um ábyrgð þingmanna á því sem gerst hefur þegar nær dregur þeirri stund að þingmenn þurfa að mæta kjósendum sínum, annaðhvort í prófkjörum eða í kosningum. Ég held að við eigum að treysta þeim til að gera það uppgjör með heiðarlegum hætti og ég er ekki viss um að alþingismenn bæti miklu við í þingsal með því að leitast við að færa ábyrgð af sér yfir á einhvern annan. Ég er ekki viss um að við séum þess umkomnir að setja okkur í það sæti að geta lagt dóm á það. Við getum hins vegar gefið þeim sem koma í þingsal að loknum næstu kosningum það ráð að muna betur eftir því til hvers þingmenn eru kosnir á þing og til hvers kjósendur ætlast af þeim. Kveðið er á um það í stjórnarskrá lýðveldisins að þingmenn eigi að fara að sannfæringu sinni og hafa hana í huga við störf á þingi. Ég held að margt hefði farið betur á undanförnum árum ef þingmenn hefðu munað það og gert það sem þeir vissu að var sannast og réttast en gert minna af því að fylgja í blindni foringjum og leiðtogum sem eru misvitrir eins og allir aðrir. Mér finnst það hins vegar áhyggjuefni, og vil koma því hér á framfæri, að það eru ekki bara stjórnmálamenn sem bera ábyrgð. Fjölmiðlar bera mikla ábyrgð á því sem gerðist og þeirri þróun sem varð. Þeir mæta ekki kjósendum sínum. Hvernig ætla menn að fá fjölmiðlana til að endurskoða störf sín í fortíðinni?

Forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður og sérstaklega hv. þm. Ástu Möller fyrir góð svör við erindi mínu til hennar, sem var aðallega að votta henni virðingu mína. Ég tel mikilvægt að við missum þá umræðu sem við stöndum nú frammi fyrir, þingmenn á þessu kjörtímabili, og þeir sem hér flækjast inn af ýmsum tilviljunum, ekki út í hefðbundið flokkakarp eins og mér fannst bera á, einkum hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Það er rétt, Samfylkingin ber ábyrgð, er ekki undanskilin ábyrgð. Það er líka rétt að hún hefur stjórnað í 18 mánuði en ekki í 18 ár og það er enn réttara að helsta sök hennar er kannski sú að hafa látið Sjálfstæðisflokknum eftir hagstjórnina í þessa 18 mánuði, að hafa ekki gripið inn í sjálf og efnt kosningaloforð sem hún gaf fyrir kosningar í sérstökum bæklingi sem vitringar okkar ritstýrðu. Það hefur líka verið rakið að rætur þess sem gerðist liggja aftar. Þær liggja í upptöku kvótakerfisins, hv. þm. Grétari Mar Jónssyni til gleði, í ofsafengnum stórvirkjunaráformum og framkvæmdum og í einkavæðingu bankanna sem var gerð eins og kálfum sé hleypt út að vori. Við ættum þó kannski einkum að vera að ræða hinar hugmyndafræðilegu ástæður þess sem varð, hvernig samfélagið var allt í einu orðið samfélag einkahagsmuna, samfélag græðgi, samfélag sérhyggju, í stað þeirrar íslensku hefðar og í stað þeirrar jafnaðarhugsunar sem mjög hefur einkennt íslensk stjórnmál á síðustu öld, a.m.k. að miklu leyti, að berjast gegnum málin með samtökum og samhjálp, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hófst á því að spurt var um ábyrgð þingmanna, kjörinna fulltrúa á þingi. Ég talaði þar út frá mínu hjarta eins og ég hef hugsað mína ábyrgð í þessu máli. Ég tek undir það með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki skorast undan ábyrgð sinni. Einstakir þingmenn og stjórnmálamenn á okkar vegum hafa orðað þetta með svipuðum hætti og ég þannig að heyrst hefur. En ég spurði m.a. í ræðu minni um ábyrgð Samfylkingarinnar og benti á að hún vísaði yfirleitt á aðra. Það er þetta gamla: Ekki benda á mig. Það var mjög áberandi í ræðu bæði hv. þm. Árna Páls Árnasonar og hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur að þau eru við sama heygarðshornið, þau benda á alla aðra en sjálfa sig. Þau sjá ekki í sinn eigin rann að þau beri einhverja ábyrgð. Ég verð að draga það fram að margir hafa bent á að rót hrunsins liggi m.a. í því regluverki um fjármálakerfið sem við höfum innleitt í íslensk lög. Hvaðan er það regluverk komið? Það er komið frá EES-samningnum. Þar bera forverar Samfylkingarinnar ábyrgð, Alþýðuflokkurinn gamli, sem var í fjögur ár af þessum 18, 4 ár plús Samfylkingin í 18 mánuði, þannig að það er ákveðinn hluti af þessu. 

Herra forseti. Ég ætla að ræða allt annað. Þegar menn lenda í vandræðum, kreppu og þvílíku, er það oft þannig að mannréttindi eiga undir högg að sækja, menn horfa kannski minna á þau. Það er verið að gera kröfur um að frysta eignir o.s.frv. og það er sem sagt oft þannig að mannréttindi eiga undir högg að sækja. Hv. þm. Atli Gíslason hefur verið mikill baráttumaður fyrir mannréttindum og stjórnarskránni o.s.frv. Mig langar að spyrja hann: Þann 24. mars, eftir þrjár vikur, mun Mannréttindadómstóll Evrópu fjalla um iðnaðarmálagjaldið og töku þess gegnum íslenska ríkið. Þetta tengist mjög mörgum öðrum málum, t.d. búnaðargjaldinu, fiskræktargjaldi, STEF-gjöldum, skyldugreiðslu opinberra starfsmanna til stéttarfélaga, hvort sem þeir vilja vera í þeim eða ekki, og tengist því að fólk er í rauninni með ríkisvaldi skyldugt til að borga í ákveðin félög sem það vill kannski ekki endilega vera í. Opinberir starfsmenn geta ekki stofnað stéttarfélög af því að þeir eru skyldaðir til að borga inn í þessi löggiltu stéttarfélög. Ég vil spyrja hv. þm. Atla Gíslason, sem er áhugamaður um mannréttindi, hvort hann hafi rætt þetta í þingflokki sínum og hvort hann hafi beint þessu máli til ríkisstjórnarinnar, sem hann styður, að hún taki á þessu máli áður en dómstóllinn fellir úrskurð þannig að við lendum ekki í þeirri niðurlægingu að Íslendingar verði, með dómsúrskurði frá Mannréttindadómstóli Evrópu, hugsanlega dæmdir fyrir mannréttindabrot.

Herra forseti. Ég ætla fyrst að segja hv. þm. Pétri Blöndal að ég er félagshyggjumaður og ég trúi á samstöðu fólks. Ég hef trú á því að fólk megi taka sig saman rétt eins og bændur mega fara í réttir saman og ræða sín mál. Það er það sem iðnaðurinn og allar hreyfingar á Íslandi gera til að ná fram sameiginlegum málum, hagsmunamálum sínum, að taka sig saman. Já, ég hef verið baráttumaður fyrir mannréttindum, og ég minnist þess, hv. þm. Pétur Blöndal, að ég barðist harkalega vegna brota á stjórnarskránni í tengslum við breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki sem hefur nú verið dæmt í héraðsdómi að séu mannréttindabrot. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi stutt þau mál svo að hann talar úr tómri tunnu hér og bergmálar allt aðra væntumþykju fyrir stjórnarskránni en orð hans mæla fyrir um. Ég hef ekki rætt þetta innan þingflokks Vinstri grænna, ég bíð þessarar niðurstöðu. Ég bíð og vona að menn megi vinna saman, vera samhentir, sýna samábyrgð. Að við hverfum frá þeirri einstaklingshyggju og gróðahyggju sem hefur gegnsýrt þjóðfélag okkar allt frá árinu 1991 þegar Sjálfstæðisflokkurinn komst til valda, þar sem óbeisluð frjálshyggja hefur ráðið för, þar sem frelsi var einkavætt, hv. þm. Pétur H. Blöndal, en ekki ábyrgðin. Mönnum gerist nú tíðrætt um ábyrgð og ég held að menn ættu að hugsa sig betur um og biðja þjóðina afsökunar almennt séð og vinda sér svo í þau verk sem eru brýnust fyrir þjóðina, þ.e. að leysa vanda heimilanna og atvinnulífsins.

Herra forseti. Þetta er alveg lögmætt sjónarmið sem hv. þm. Pétur Blöndal færir hér inn. Það er alveg hárrétt hjá honum að Mannréttindadómstóllinn mun taka þetta mál fyrir og hyggst gera það munnlega síðar í þessum mánuði sem bendir til þess að honum þyki málið hugsanlega fordæmisgefandi og jafnvel veigamikið. Það verður hins vegar að hafa það hugfast í þessu máli að það hefur tveimur sinnum farið fyrir Hæstarétt og í bæði skiptin hefur Hæstiréttur komist að sömu niðurstöðu, að taka þessa gjalds sé lögmæt. Það verður því að liggja alveg skýrt fyrir að þetta er það sem íslensk stjórnvöld búa við, þetta er bakgrunnur málsins. Hæstiréttur Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu, ekki einu sinni heldur tveimur sinnum, að þetta gjald sé lögmætt. Ef Mannréttindadómstóllinn kemst að annarri niðurstöðu tökum við að sjálfsögðu mið af því en þetta er það sem íslenska dómskerfið hefur í reynd kveðið upp sem sinn úrskurð í málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög sem fjalla um eignarhald, kynjahlutföll og starfandi stjórnarformenn, á þskj. 606 sem er 356. mál þingsins. Mun ég nú lýsa nánar einstökum efnisatriðum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, og lögum um einkahlutafélög, nr. 138/1994. Snerta tillögurnar eignarhald, kynjahlutföll í stjórnum og meðal starfsfólks og framkvæmdastjóra og loks starfandi stjórnarformenn. Tilgangurinn með eignarhaldsákvæðunum er að auka gagnsæi á eignarhaldi og atkvæðisrétti hluthafa í íslenskum hlutafélögum með aukinni skyldu á stjórnir varðandi upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt, svo og samstæðutengsl sem félagið er í. Með hugtakinu samstæðutengsl er átt við tengsl milli hlutafélags og annars hlutafélags eða einkahlutafélags sem nægja til að fyrrnefnda félagið teljist móðurfélag og hið síðara dótturfélag, sbr. 2. gr. laganna um hlutafélög. Þykir rétt að styrkja þessi ákvæði í lögum um hlutafélög með því að leggja berum orðum þá skyldu á stjórnina að sjá til þess að hlutaskráin geymi á hverjum tíma réttar upplýsingar um hluthafa, hlutafjáreign þeirra og atkvæðisrétt. Upplýsingar um hluthafa í hlutafélögum, hlutafjáreign hvers þeirra og atkvæðisrétt nægja þó ekki einar sér til að tryggja gagnsæi með viðunandi hætti. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að auk þessara upplýsinga skuli geta allra þeirra samstæðutengsla sem félagið er í. Skyldur stjórnarinnar snúa ekki einungis að upplýsingum í hlutaskrá heldur einnig að stuttri samantekt vegna aðalfunda. Geta hluthafarnir á grundvelli þessa öðlast meiri rétt til upplýsinga frá stjórn. Jafnframt er ákvæðunum ætlað að auðvelda aðgang stjórnvalda að viðkomandi upplýsingum. Gert er ráð fyrir að fjármálaráðuneytið kunni einnig að leggja til breytingar á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, varðandi meiri upplýsingar um eignarhald en þar er að finna nú, einkum hvað snertir stærri einkahlutafélög en einnig hlutafélög. Hvað kynjahlutföll snertir er lagt til að í ákvæðum laganna um hlutafélög og einkahlutafélög varðandi stjórnir verði tekið fram að gætt skuli að kynjahlutföllum og að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli gefa upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna og í stjórn. Þá er lagt til að í ákvæðum laganna um framkvæmdastjóra verði tekið fram að sömuleiðis skuli gætt að kynjahlutföllum við ráðningu þeirra og að í tilkynningum til hlutafélagaskrár skuli gefa upplýsingar um hlutföll kynjanna meðal framkvæmdastjóra. Er lögð ríkari upplýsingaskylda á félögin um kynjahlutföll í stjórnum og meðal framkvæmdastjóra, svo og starfsmanna almennt, en gildandi lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, gera ráð fyrir. Markmiðið er að stuðla að jafnari hlutföllum kvenna og karla í áhrifastöðum í félögunum með auknu gagnsæi og greiðari aðgangi að upplýsingum. Um kynjahlutföll vil ég bæta við að í 1. mgr. 63. gr. laga um hlutafélög komu inn árið 2006 ákvæði þess efnis að við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Með núverandi ákvæðum frumvarpsins er gert ráð fyrir að einnig skuli gæta að kynjahlutföllum í stjórnum annarra hlutafélaga en opinberra hlutafélaga, sem eru mjög fá, svo og í einkahlutafélögum. Sviðið er því víðtækara og nánari ákvæði sett svo sem ég hef rakið. Með upplýsingum um skipan stjórna má segja að upplýsingagjöf um kynjahlutföll sé þegar lögbundin með vissum hætti en nýjungin sem felst í frumvarpinu er sú að framvegis verði félögum skylt að upplýsa um kynjahlutföllin sérstaklega, þ.e. tölulega. Auk þess er gert ráð fyrir að hlutafélögum verði framvegis skylt að upplýsa um hlutföll kynjanna meðal starfsmanna eftir stöðu þeirra samkvæmt skipulagi félags. Gert er ráð fyrir nýjum ákvæðum um starfandi stjórnarformenn í hlutafélögum á grundvelli álits nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis frá september 2004. Lagt er til að stjórnarformanni hlutafélags sé ekki heimilt að taka að sér önnur störf fyrir félagið en þau sem falla undir eðlileg störf stjórnarformanns. Þó er lagt til að stjórn félagsins gæti falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Þess skal getið að ég var á þessum tíma formaður viðskiptalífsnefndar en aðrir í nefndinni sem stóðu að tillögugerð um starfandi stjórnarformenn, voru: Guðrún Helga Brynleifsdóttir, héraðsdómslögmaður og rekstrarhagfræðingur, Illugi Gunnarsson, núverandi hv. þingmaður, þáverandi aðstoðarmaður forsætisráðherra, Orri Hauksson framkvæmdastjóri, Páll Magnússon, þáverandi aðstoðarmaður iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og Stefán Svavarsson, löggiltur endurskoðandi. Þórdís Sigurðardóttir, þáverandi framkvæmdastjóri stjórnendaskóla Háskólans í Reykjavík, skilaði sératkvæði og taldi ekki rétt að festa slíkt ákvæði í lög. Ég tel þó rétt að taka nú upp ákvæði um starfandi stjórnarformenn. Þau rök eru ekki talin fullnægjandi að slík ákvæði yrðu til þess að sífelld gagnrýni væri uppi um að stjórnarformenn ákveðinna félaga störfuðu á gráu svæði eða brytu lög og að slíkt gæti spillt fyrir félögunum m.a. erlendis. Getur allt eins spillt fyrir félögum að störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra en bann er í lögum um hlutafélög við því að framkvæmdastjóra megi kjósa sem stjórnarformann. Stjórnarformenn félaga gegna mikilvægu hlutverki innan stjórna enda sjá þeir m.a. um að boða til stjórnarfunda og stýra þeim, ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni stjórnarmanna eða framkvæmdastjóra. Í 1. mgr. 70. gr. laga um hlutafélög er lagt bann við því að framkvæmdastjóri félags verði kosinn stjórnarformaður í því. Nokkuð er hins vegar um það hérlendis að stjórnarformenn séu jafnframt meðal æðstu stjórnenda hjá viðkomandi félagi og sinni daglegum störfum fyrir það. Í slíkum tilvikum eru þeir ekki titlaðir sem framkvæmdastjórar heldur hefur myndast sú venja að tala um þá sem starfandi stjórnarformenn. Störf starfandi stjórnarformanna líkjast oft í reynd mjög störfum framkvæmdastjóra og hlýtur fyrirkomulagið að orka nokkuð tvímælis í ljósi fyrrnefnds ákvæðis um að ekki megi kjósa framkvæmdastjóra sem stjórnarformann. Í þeim félögum, sem hafa starfandi stjórnarformann, er oft nokkuð skýr verkaskipting á milli stjórnarformanns og framkvæmdastjóra, t.d. þannig að sá síðarnefndi sér um málefni sem lúta að daglegum rekstri en stjórnarformaðurinn sinnir öðrum verkefnum, t.d. stefnumótun, meiri háttar samningum o.s.frv. Álitamál getur verið hvort slík verk falli undir eðlilegt verksvið stjórnarformanns enda hefur félagsstjórnin sem heild nokkurt hlutverk við stefnumótun og þarf að gefa framkvæmdastjóra heimild til ráðstafana sem teljast óvenjulegar eða mikils háttar. Ekkert er þó því til fyrirstöðu að ná fram sambærilegri verkaskiptingu án starfandi stjórnarformanns með því t.d. að hafa tvo eða fleiri framkvæmdastjóra og skipta með þeim verkum. Með slíku fyrirkomulagi ætti félagsstjórn að vera í eðlilegri stöðu til að hafa eftirlit með framkvæmdastjórn. Það er almennt ekki talið æskilegt að stjórnarformenn séu í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags enda er eitt af hlutverkum stjórnarformanns að stýra eftirliti félagsstjórnar með félaginu. Það er því hætta á hagsmunaárekstrum ef stjórnarformaður er jafnframt starfsmaður félagsins þar sem hann stjórnar þá í raun eftirliti með sjálfum sér. Miðar ákvæðið að því að minnka líkur á slíkum hagsmunaárekstrum. Nefna má að svipað ákvæði hefur verið að finna í 51. gr. danskra hlutafélagalaga en þar á ákvæðið aðeins við um stjórnarformenn í félögum sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði, þ.e. í markaðsskráðum félögum. Þá er tillagan í samræmi við það viðhorf sem er ríkjandi víða um lönd að ekki sé talið æskilegt að æðstu stjórnendur félaga séu jafnframt stjórnarformenn þeirra. Með fyrirhugaðri breytingu í 6. gr. frumvarpsins á 91. gr. laga um hlutafélög er miðað að því að styrkja rétt hluthafa til að kynna sér málefni félagsins með því að skylda stjórn til að veita upplýsingar um hlutafjáreign einstakra hluthafa og atkvæðisrétt þeirra en í 91. gr. er nú þegar vikið að upplýsingaskyldu um samband félagsins við félög innan sömu samstæðu. Gert er ráð fyrir gildistöku frumvarpsins án sérstaks aðlögunartíma en hugsanlega þarf að athuga betur í nefnd hvort veita þurfi aðlögunartíma varðandi starfandi stjórnarformenn þannig að ákvæði þar að lútandi kæmu til framkvæmda án erfiðleika fyrir hlutafélög sem þegar hafa haldið aðalfund eða gera það skömmu eftir gildistöku laganna. Að mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins verður ekki séð að frumvarpið muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir framlagningu þessa frumvarps sem ég tel svo sannarlega skref í rétta átt. Í þinginu í gær í umræðu um frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórnir fjármálafyrirtækja átti ég einmitt orðastað við hv. þm. Pétur Blöndal um þetta tiltekna ákvæði sem snýr að hlutföllum kynjanna. Ég mun ef til vill koma betur að því síðar í umræðunni, hæstv. forseti, í ræðu en engu að síður vil ég þó í stuttu andsvari þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta. Niðurstaðan þarf ekki að koma á óvart þegar litið er til skipunar þeirrar nefndar sem vann að málinu. Þar eru miklir jafnréttissinnar á ferð, eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir í umfjöllun sinni. Ég held að hér sé mikilvægt skref stigið í átt til jafnréttis varðandi hlutafélög og lög um einkahlutafélög á Íslandi.

Herra forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt frumvarp og ég vil þakka fyrir framlagningu þess. En mig langar til að beina fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra um tvennt. Það er í fyrsta lagi: Kemur þetta frumvarp einhvern veginn í veg fyrir krosseignarhald sem hefur skaðað mjög mikið, t.d. það eignarhald sem var í kross milli Kaupþings og Exista? Nú getur maður nefnt það því bæði þau félög eru komin af verðbréfamarkaði. Það var ekki hægt að nefna þetta áður. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um framkvæmd laga um opinber hlutafélög og hvort bankarnir séu ekki allir opinber hlutafélög. Ef svo er hvort þá eigi ekki að vera kynjajafnrétti í stjórn þeirra og hvort einn bankinn, Kaupþing, megi hafa fimm konur í stjórn. Einnig hvort aðalfundir félaganna eigi ekki að vera opnir kjörnum fulltrúum og fréttamönnum þannig að þær ákvarðanir aðalfundar sem gerðar hafa verið séu því ólöglegar. Ég spyr líka hvort framkvæmd laga um opinber hlutafélög sé yfirleitt í lagi. Þá vil ég nefna t.d. Þróunarfélag Keflavíkur og fjöldann allan af öðrum hlutafélögum sem ríki og sveitarfélög eiga alfarið og eru þar með opinber hlutafélög og eiga að gæta kynjajafnréttis o.s.frv. Þetta langar mig til að spyrja um því hér er verið að setja enn ein lögin og það er spurningin ef framkvæmdin er ekki betri en þetta á opinberum félögum sem ríkið á jú sjálft, verður þetta eitthvað betra þótt menn setji eitthvað í lög?

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem slíkt kemur ekki í veg fyrir krosseignarhald. Ég verð hins vegar að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um að það væri mjög æskilegt að girða sem mest fyrir það. Enda var það ein af meinsemdunum í hagkerfinu sem við horfum nú upp á hrunið, að stóru leyti. Í ráðuneytinu var skoðað hvort hægt væri að ganga enn lengra en gert er í frumvarpinu en að svo stöddu var ekki talið ráðlegt að reyna að ráðast í það, m.a. vegna sjónarmiða um stjórnarskrárverndaðan eignarrétt sem gæti flækt málið talsvert. Ég er hins vegar hjartanlega sammála þingmanninum eins og ég sagði áðan um nauðsyn þess að taka á þessu máli þó að ég hafi því miður ekki séð að fært væri að koma því inn í þetta tiltekna frumvarp. Hvað varðar lögin um opinber hlutafélög og bankana þá teljast bankarnir, að því er mér skilst, ekki opinber hlutafélög heldur eru þeir venjuleg hlutafélög en verða væntanlega að minnsta kosti fyrst um sinn í eigu hins opinbera en falla þó ekki undir sérstök lög um opinber hlutafélög. Að öðru leyti treysti ég mér ekki til að skera úr um hvort framkvæmd laga um opinber hlutafélög sé almennt í lagi eða hvort þar þurfi að bæta úr.

Herra forseti. Fyrst varðandi opinberu hlutafélögin. Það er mjög skýrt og ákveðið í þeim lögum að hlutafélög sem eru alfarið í eigu opinberra aðila, hvort sem það er ríki eða sveitarfélög, teljast opinber hlutafélög. Þau eiga að fara að lögum um opinber hlutafélög þar á meðal um kynjaskiptingu í stjórn, um aðgang kjörinna fulltrúa að aðalfundum og fjölmiðla á aðalfund. Ég vil því gjarnan að ráðuneytið skoði þetta nánar. Krosseignarhaldið er mikið vandamál. Það vill svo til að ég er nú að leggja fram tillögu til þingsályktunar um gagnsæi hlutafélaga sem er nýtt hugtak sem er skilgreint „recursive“, svo ég sletti nú ensku, þ.e. að það er skilgreint gagnkvæmt og felst í því að gagnsætt hlutafélag má eingöngu fjárfesta í gagnsæjum hlutafélögum og má eingöngu veita arð og atkvæðisrétt til eigenda sem eru gagnsæ hlutafélög eða einstaklinga. Ég tel að með þeim hætti væri hægt að skilgreina nýtt form hlutafélaga sem menn mundu treysta miklu frekar, bæði fjárfestar og sérstaklega lánardrottnar sem hafa farið mjög illa út úr því krosseignarhaldi og raðeignarhaldi sem hefur verið við lýði hér á landi og blæða sennilega mest fyrir það. Það hefur að sjálfsögðu leitt til þess vantrausts sem nú ríkir. Ég held að menn ættu að skoða það nákvæmar að búa til nýtt hugtak sem heitir „gagnsætt hlutafélag“.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal ábendinguna um opinberu hlutafélögin og hvort bankar sem verða fyrirsjáanlega, að minnsta kosti fyrst um sinn, í eigu hins opinbera falla undir þau mun verða kannað í ráðuneytinu. En að öðru leyti vil ég jafnframt taka undir hvað varðar þau almennu sjónarmið um gagnsæi og kynjahlutföll og annað sem tilgreint er sérstaklega í lögum um opinber hlutafélög. Það hlýtur að þurfa sterk rök til þess að víkja frá þeim varðandi þessi hlutafélög, hvort sem þau falla beint undir lögin eða ekki.

Virðulegi forseti. Nú líta loks dagsins ljós nokkur af þeim frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað og ekki seinna vænna þar sem þingrof er skammt undan. Ríkisstjórnin ætlaði sér að láta verkin tala. Ríkisstjórnin ætlaði sér að vinna að verkefnum sem mættu verða til þess að leysa þau gríðarlegu erfiðu verkefni sem blasa við í efnahagsmálum, atvinnumálum og í málefnum fjölskyldnanna í landinu. Þetta eru málin sem ég vonaðist eftir að yrðu á dagskrá þá 83 daga sem hin nýja ríkisstjórn starfaði. Því beið ég með eftirvæntingu eftir því að sjá hvernig hin nýja ríkisstjórn ætlaði að endurreisa bankakerfið, hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlaði að stuðla að því að við gætum komist út úr kreppuástandinu sem allra fyrst. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég varð fyrir verulegum vonbrigðum. Í fyrsta lagi eru afar fá mál komin fram og þau sem hafa komið fram eru ekki endilega þau mál sem maður vildi sjá, sem ég trúi að íslenska þjóðin hefði viljað sjá. Hæstv. ríkisstjórn sendi frá sér þann 1. febrúar 2009, fyrir ríflega mánuði, svokallaða verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Að hrinda í framkvæmd brýnum og mikilvægum aðgerðum, einkum í þágu heimila og atvinnulífs, til endurreisnar bankakerfisins.“ Og fleira. Verkefnaskráin er svolítið loftkennd. Hún tilgreinir fyrirætlanir í sjö liðum. Af gefnu tilefni og því tilefni að loks fáum við að sjá frumvörp langar mig að nota tækifærið og rifja upp það sem fram kemur í umræddri verkefnaskrá. Fyrsti liður af sjö hefur yfirskriftina: Aukið lýðræði, jöfnuður og upplýsingar. Þar er kveðið á um að hæstv. ríkisstjórn muni stuðla að því að hafa virka upplýsingagjöf til íslensku þjóðarinnar um stöðu landsmála og aðgerðir til að rétta efnahagslífið af. Virðulegi forseti. Ég sakna þess að ég heyri svo lítið frá þessari ríkisstjórn um hvað verið er að gera til þess að tryggja það að við vitum hvaða aðgerðir eru í gangi. Annars vegar vonbrigði með að vita ekki hvað er að gerast og hins vegar með að maður skuli ekki fá upplýsingar. Sérstaklega er boðað víðtækt samstarf við sveitarfélög, aðila vinnumarkaðarins og almenning í landinu. Í þessum fyrsta lið er líka fjallað um eftirlaunalögin, siðareglur, stjórnlagaþing, kosningar og lög sem ég efast um að komi okkur endanlega út úr þeim bráðavanda sem við erum í. En a.m.k. er þessi fyrsti liður loftkenndur. Annar liður: Endurreisn efnahagslífsins. Rýrasti liðurinn í verkefnaskránni, telur örfáar línur. Þar er talað um að gert verði ráð fyrir að vinna áfram með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Sem betur fer, segi ég. En auðvitað má vera ljóst að við vorum komin af stað með þá vinnu og þurfum að klára það verkefni. Í öðrum lið er líka sérstaklega talað um að kynna áætlunina vel gagnvart almenningi. Virðulegi forseti. Ég hef ekki orðið vör við sérstaka kynningu á aðgerðum í tengslum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og verkefni sem því tengjast. Ég hef ekki sem sagt orðið vör við að það hafi verið kynning á þessum áætlunum gagnvart almenningi og ég sakna þess. Í þriðja lagi er talað um endurskipulagningu í stjórnsýslunni, skipulagsbreytingar í stjórnkerfinu til að tryggja markvissa framkvæmd efnahagsaðgerða stjórnvalda og endurnýjað traust á fjármálakerfið í landinu. Þar er sérstaklega kveðið á um að skipta um yfirstjórn í Seðlabanka sem þegar hefur verið gert og að endurskoða peningamálastefnuna. Fjórði liður verkefnaskrárinnar fjallar um aðgerðir í þágu heimilanna. Þar er talað um markvissar aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda heimila í landinu í virku samráði við hagsmunaaðila. Að sett verði á stofn velferðarvakt og sú velferðarvakt vinni í samvinnu við hagsmunaaðila og muni gera tillögur um aðgerðir. Það er talað um skuldavanda heimilanna, lög um séreignarsparnað, húsnæðislán sem færð verði yfir í Íbúðalánasjóð og fleira. Í fimmta lagi er í verkefnaskránni talað um aðgerðir í þágu atvinnulífsins. Þar er talað um að beina framkvæmdum opinberra aðila í verkefni sem eru þjóðhagslega arðbær og krefjast mikillar vinnuaflsþátttöku. Þar er boðað átaksverkefni til að vinna gegn atvinnuleysi. Þar er sérstaklega kveðið á um jafnrétti kynjanna, að það verði haft að leiðarljósi í endurreisn íslensks efnahagslífs. Þar kemur tenging við það frumvarp sem nú er til umræðu, að vísu. En mér finnst þetta vera hliðarlína í stóru myndinni. Sem þingmaður á ég mjög erfitt með að sætta mig við að hæstv. ríkisstjórn og virðulegi hæstv. bankamálaráðherra skuli koma með þetta frumvarp fyrst á borðið, sá þingmaður sem hér stendur hafði vænst þess að við værum að útfæra tillögur Mats Josefssons um endurreisn bankakerfisins. Að við værum að skoða raunhæfar aðgerðir vegna þess að - guð má vita það og við vitum það öll að þegar kemur að kosningum, og það er mjög skammt í kosningar, þá mun sú ríkisstjórn sem tekur við þurfa sinn tíma til þess að setja sig inn í verkefnin. Hér er því verið að tefja framganginn sem við byrjuðum á í kjölfar bankahrunsins. Og ég er ansi hrædd um að við séum að tafsa þegar við tölum um kynjajafnrétti. Ég ætla að tala aðeins um það á eftir. En þetta kemur fram í verkefnaskránni. Í sjötta lagi kemur fram í verkefnaskránni liður sem kallast aðgerðir til að byggja upp fjármálakerfið og greiða úr vanda fyrirtækjanna. Verðugt verkefni en þar kemur fram að ríkisstjórnin muni sjá til þess að fjármálastofnanir gangi hratt og örugglega til verks við að greiða úr vanda lífvænlegra fyrirtækja á grundvelli gegnsærra og alþjóðlegra viðurkenndra reglna. Það hefði verið draumurinn að fá hér frumvarp sem tæki á þessu máli. Það er gert ráð fyrir því að ríkisstjórnin muni setja nýju bönkunum útlánamarkmið vegna ársins 2009 og til að örva hagkerfið. Æ, æ. - Sjöundi liður og síðasti. Þar er talað um alþjóðasamninga og Evrópusamstarf. Tekið verði saman yfirlit um lántökur og heildarskuldir þjóðarbúsins og það kynnt almenningi. Þetta hef ég ekki séð gert af hæstv. núverandi ríkisstjórn. Ég bendi á að umræðan í samfélaginu gengur svolítið út á að skuldir samfélagsins, íslensku þjóðarinnar, séu einhvers staðar á bilinu 500 milljarðar til 2.500 milljarðar. Sumir fara jafnvel aðeins lengra og segja 3.000 milljarðar. Við sem þekkjum þessar tölur kannski aðeins betur en gengur og gerist, við höfum alla vega fjallað töluvert um þessar tölur, við gerum okkur grein fyrir því að það er ýmist verið að tala um brúttó eða nettóskuldir. En þessi umræða er mjög á reiki og það veitir ekki af að almenningur fái upplýsingar eins og talað er um í verkefnaskránni. Talað er um að fengnir skuli alþjóðlegir sérfræðingar til að veita aðstoð við samninga á alþjóðavettvangi. Nú veit ég ekki hvort það hefur gerst. Að Evrópunefndin ljúki störfum og svo kemur fram í lokin að það verði ekki gengið í ESB og slík aðild verði ekki ákveðin nema í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er nú þessi merkilega verkefnaskrá sem ég ætla að leyfa mér að kalla loftkennda, í 83 daga ríkisstjórn, sem vitað er nokkurn veginn fyrir fram að muni starfa svo lengi. Það hefði verið skynsamlegra að hafa heldur einn lið en sjö. Það hefði verið skynsamlegra að einhenda sér í verkefni sem hefðu tryggt að fyrirtækin, störfin og heimilin gætu haldið áfram. Ég vildi óska þess að við Íslendingar bærum gæfu til þess að stjórnvöld einblíndu á þau verkefni sem tryggja velferð atvinnulífs og heimila í landinu. Það þarf að tryggja að hér starfi bankakerfi sem getur stutt við uppbyggingu atvinnulífsins. Hreint og klárt bankakerfi sem veitir lán og fyrirgreiðslur þannig að halda megi uppi atvinnustiginu. Við þurfum að byrja upp á nýtt í einhverjum skilningi og við getum ekki beðið. Við getum ekki beðið eftir kosningum. Við getum ekki beðið eftir því að mánuðir líði í viðbót án þess að við klárum þetta mál. Því miður tel ég að kosningar í vor séu ekki gæfuspor fyrir þjóðina, því á ríflega sex mánuðum munum við sjá þriðju ríkisstjórnina taka við. Þetta er ekki gæfulegt fyrir þjóðina. Ég hef miklar efasemdir um núverandi ríkisstjórn.

Er hún nú ekki skárri?

Ég hef mínar efasemdir um hana. Ég hef efasemdir um að ríkisstjórnin hafi getu og tíma til að leysa þau brýnu verkefni sem við blasa. Tíminn var afmarkaður, það var nokkuð ljóst fyrir fram. En ef við erum raunsæ þá má segja að hún hefði átt að velja sér færri markmið og einbeita sér að efnahagsmálunum og endurreisn bankakerfis og atvinnulífs. Því án bankakerfis geta fyrirtækin ekki starfað eðlilega. Og starfi fyrirtækin ekki eðlilega þá er viðbúið að atvinnuleysi aukist enn frekar og við slíkar aðstæður blasir við gjaldþrot heimila landsins. Málið er ekki flókið. Það þarf kjark og áræði, frumkvæði og festu til að ganga í þau mál sem skipta þjóðina mestu um þessar mundir. En þá að því frumvarpi sem hér er til umræðu, breytingar á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög. Frumvarpið snýr, eins og kunnugt er, að eignarhaldi, kynjahlutföllum og starfandi stjórnarformönnum. Í góðu árferði væri ég fyrst til að fagna frumvarpi sem þessu og umræðu um það. Vandinn er að við lifum hvorki í góðu árferði né í hefðbundnu árferði og því er vafasamt að þetta sé skynsamlegt sem fyrsta frumvarp viðskiptaráðherra til þess að fara í. Ég fagna auðvitað umræðu um aukið gagnsæi í rekstri hlutafélaga og einkahlutafélaga. Það er algjörlega nauðsynlegt að sú umræða fari fram.  Sömuleiðis fagna ég umræðu um kynjahlutföll í stjórnum, í framkvæmdastjórnum félaga og yfir höfuð umræðu um kynjahlutföll í atvinnulífinu. Ég er ein þeirra sem trúa því að það verði viðskiptalífinu til farsældar að konur sitji í auknum mæli í stjórnum og stýri fyrirtækjum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að félögum sé gert að upplýsa um kynjahlutföll og ég tel það vera af hinu góða. Það var ákveðin nefnd sem var sett á laggirnar undir forustu hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, núverandi hv. þingmanns, sem skoðaði sérstaklega og skilaði áliti um starfandi stjórnarformenn. Það er alveg augljóst að það er margt í því sem þarf að ræða frekar og ég hlakka til að taka þátt í þeirri umræðu. Í lokin langar mig að víkja í örstuttu máli að nefndinni sem Mats Josefsson hefur stýrt um endurreisn bankakerfisins. Ég hefði gjarnan viljað sjá skref í þá veru að við værum að tala um að framkvæma eitthvað í áttina að því að endurreisa bankakerfið. Ég álít að þær hugmyndir sem komu fram í fyrstu skýrslu Mats Josefssons og nefndar undir hans stjórn, sem skilað var 11. febrúar, séu loftkenndar hugmyndir. Það er engan veginn hægt að sjá hvernig best er að útfæra þær hugmyndir af þeim gögnum sem komu fram og þar af leiðandi tel ég að þessar hugmyndir séu ekki nógu góðar og þær þarfnist umræðu í þinginu. Þetta er kjarni málsins. Við þurfum að reisa við bankakerfið til að stuðla að því að hér haldi áfram heilbrigt atvinnulíf. Að hér sé áfram atvinna fyrir fólkið í landinu þannig að það geti áfram hugað að sínu fólki og uppbyggingu samfélagsins.

Herra forseti. Þetta var að mörgu leyti merkileg ræða hjá hv. þingmanni og það er athyglisvert að verða hér aftur og aftur vitni að þeim hamskiptum sem Sjálfstæðisflokkurinn nú gengur í gegnum.

Hann er í stjórnarandstöðu.

Hann er kominn í stjórnarandstöðu, segir hv. þm. Pétur Blöndal, það er gott og það er greinilegt og ég óska þess að Sjálfstæðisflokkurinn verði þar sem allra lengst vegna þess að þar á hann heima. Það er athyglisvert að hlusta á það sagt hér að eftir einn mánuð hafi sú ríkisstjórn sem hér situr sett mjög fá mál inn í þingið. Ég vek athygli á því að þau eru 16, þar af níu sem varða verkefnaskrá ríkisstjórnarflokkanna beint. Það er rétt að aðeins eitt mál hefur orðið að lögum, margfrægt mál um Seðlabankann, og það er eftirtektarvert að það var þrjár vikur í nefnd og tók afskaplega mikla vinnu og eina 10 fundi. Ég ætla rétt að vona að þau orð sem hv. þingmaður viðhafði áðan um að þau mál sem hér eru á dagskrá í dag, þrjú mál frá hæstv. viðskiptaráðherra, eigi ekki að taka jafnlangan tíma í nefnd séu ekki illa meint. Ég verð að segja að þetta eru sjálfsögð mál sem varða mjög mikilvægar aðgerðir til þess að koma í veg fyrir annað hrun í efnahagslífi okkar, gegnsæi, að menn viti hver á hvað og hver hefur atkvæðisrétt. Þetta er stórt skref í rétta átt hvað varðar kynjahlutfallið og ég er sammála hv. þingmanni um að það skiptir máli að konur og karlar komi að borðum þar sem ákvarðanir eru teknar. Það er líka mjög mikilvægt að taka af þann séríslenska ósið að hafa hér starfandi stjórnarformenn. Hér eru á ferð mikilvæg mál sem hv. þingmaður ætti ekki að gera lítið úr og ég treysti því að mér hafi misheyrst varðandi tóninn í máli hennar og að hún muni leggja sitt lið til þess í hv. viðskiptanefnd að málið verði þar afgreitt hratt og örugglega.

Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um mikilvæg mál sem hæstv. viðskiptaráðherra mun nú fjalla um í þinginu í dag, hefur þegar fjallað um eitt þeirra en tvö eru eftir. Ég er alveg sammála því og sagði í ræðu minni að í góðu árferði mundi ég fagna þessum frumvörpum. Það sem ég lagði áherslu á í ræðu minni er að í því árferði sem við lifum núna og á þeim stutta tíma sem er til kosninga þurfum við ekki eins mikið á því að halda að fara í fyrirbyggjandi aðgerðir eins og að ráðast í kjarnamálin, ráðast í þau mál sem skipta mestu til þess að bankakerfið okkar geti virkað. Þess vegna gagnrýni ég það að hæstv. viðskiptaráðherra, og bankamálaráðherra þar með, skuli koma með þessi mál en ekki þau sem tengjast því að hér sé öflugt bankakerfi, eins hreint og það getur verið í núverandi stöðu, bankakerfi sem stuðlar að því að fyrirtækin okkar í landinu geti starfað, fólkið okkar haldi störfunum og heimilin geti haldið áfram að sinna hlutverkum sínum.

Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að minna hv. þingmann á að nú þegar eru í þinginu nokkuð mörg mál sem snerta beint aðstoð við heimilin í landinu, við þá sem eru nú að sligast undan skuldaklafanum sem útrásarvíkingarnir og vanhæf ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins í ein 18 ár skilja eftir sig á herðum þjóðarinnar. Ég nefni mál nr. 281, gjaldþrotaskipti, greiðsluaðlögun, sem nú er á síðustu metrunum í allsherjarnefnd. Ég nefni mál nr. 322, um aðför, nauðungarsölu og gjaldþrotaskipti (bætta stöðu skuldara), sem við erum að byrja að skoða, því var vísað til nefndar 19. síðasta mánaðar. Ég nefni virðisaukaskattinn af húsbyggingum sem var afgreiddur út úr efnahags- og skattanefnd í morgun. Ég nefni eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, sem svo sannarlega, þó að þau snerti kannski ekki beint heimilin í landinu sem slík nema heimili þeirra sem í þeim hópum eru, eru mikilvægt skref í því að jafna kjör í þessu landi. Loks nefni ég skyldutryggingu lífeyrisréttinda, þ.e. séreignarsparnaðinn sem er einnig langt kominn í nefnd. Þau þrjú mál sem hér verða til umræðu í dag munu væntanlega fara í viðskiptanefnd og eins og ég sagði áðan lúta þau að því að auka gegnsæi og veita einhverjar tryggingar og varnir fyrir því að við lendum ekki aftur í sömu súpunni. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að við þurfum að taka hér til umræðu tillögur Mats Josefssons og þeirrar nefndar sem hann stýrir og ég efast ekki um að við fáum tækifæri til þess, bæði hér í þinginu og í hv. viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég minni á að við erum að ræða um frumvörp sem koma frá hæstv. viðskiptaráðherra, og þá bankamálaráðherra. Hv. þingmaður nefndi nokkur frumvörp sem eru í meðförum annarra nefnda, allsherjarnefndar, efnahags- og skattanefndar svo eitthvað sé nefnt, og vissulega styð ég það að við lítum á þau málefni sem eiga að leysa vanda heimilanna og fjármálafyrirtækjanna og styrkja fjármálakerfið okkar, málefni sem eiga að efla fyrirtækin okkar og gera þeim kleift að starfa. Ég get fullyrt að stór hluti íslenskra fyrirtækja getur ekki starfað í dag. 
            

Er það eftir 18 ár?

Þau geta ekki starfað í dag vegna þess að 

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem komu áðan fram í máli hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur. Við erum með þrjú efnisatriði í þessu frumvarpi og ég er sammála því að öll eru þau þess eðlis að mikilvægt er að taka þau til umræðu. Varðandi gagnsæi segi ég að atburðir liðanna mánaða og raunar missira sýna okkur að við þurfum að leita leiða til að auka gagnsæi í íslensku viðskiptalífi með það að markmiði að tryggja að fjárfestar og aðrir sem starfa á markaði og fylgjast með honum eigi auðveldara með að átta sig á því hvar eignarhaldið liggur. Ég held að það sé mjög jákvætt. Varðandi starfandi stjórnarformenn þekkjum við það auðvitað frá umliðnum árum að skiptar skoðanir hafa verið um þann þátt. Þegar nefndarstarf var um þetta atriði fyrir nokkrum árum komu fram mjög skiptar skoðanir og sneru bæði að því hvort þarna væri raunverulega um vandamál að ræða og eins hvort það væri rétt að ganga svo langt að banna stjórnarformönnum að vera í fullu starfi í sínu verkefni. Ég held hins vegar að sú hugmynd sem hér liggur fyrir sé vel þess virði að ræða hana. Fyrir henni eru ákveðin rök eins og hæstv. viðskiptaráðherra rakti í sambandi við eftirlitsskyldu stjórnar og þess háttar sem er auðvitað mikilvægt og liður í því sem segir í greinargerð með frumvarpinu, að bregðast við því að auka trúverðugleika í starfsemi fyrirtækja í landinu og tryggja að það eftirlitsfyrirkomulag sem er fyrir hendi í félögum virki. Eftirlit stjórnar með störfum forstjóra og framkvæmdastjóra skiptir auðvitað máli í því sambandi þannig að ég tek undir að það er full ástæða til að ræða þetta mál og ég fagna því í sjálfu sér að frumvarpið er komið fram til að við fáum tækifæri til þess í nefndinni. Varðandi kynjahlutföllin í stjórn get ég sagt sem svo að vitaskuld er ég fylgjandi því að kynjahlutföll í stjórnum félaga séu sem jöfnust eins og annars staðar í þjóðfélaginu. Það er jákvætt að kynjahlutföll séu sem jöfnust. Ég verð hins vegar fyrir fram að setja ákveðinn fyrirvara við allar þvingandi aðgerðir í því sambandi. Ég held að við eigum að fara varlega í slíkt, en varðandi upplýsingaskyldu og annað sem er fjallað um í frumvarpinu held ég að það hljóti að koma vel til greina. Ég fagna sem sagt framkomu þessa frumvarps og tel að í því séu mjög margir þættir sem vert er að skoða og eftir atvikum samþykkja. Í tilefni af umræðum sem áttu sér stað áðan í andsvörum milli hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur og Álfheiðar Ingadóttur get ég alveg tekið undir með hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur að hér er ekki um að ræða bráðaaðgerðir vegna þess efnahagsvanda sem nú steðjar að fyrirtækjum og heimilum. Þetta snýr að því hvernig við ætlum að haga framtíðaruppbyggingu atvinnulífsins sem skiptir verulegu máli en þetta er ekki þannig að það leysi neinn vanda sem snýr að fyrirtækjunum eða heimilunum í dag.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið um þetta frumvarp. Það er mjög mikilvægt að það er komið inn í þingið. Það er rétt að það tekur ekki með beinum hætti á stöðu heimilanna í landinu nú um stundir enda er því ekki ætlað að gera það. Því er ætlað að stuðla að heilbrigðara viðskiptalífi og heilbrigðara efnahagslífi en hér hefur verið um árabil. Því er ætlað að styrkja þær stoðir sem þessi ríkisstjórn er reist á sem er m.a. krafan um gegnsæi og upplýsingaskyldu. Ég tek undir orð hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur hvað varðar kynjahlutföllin ef ég nefni það fyrst, kröfu um að upplýsingar skuli gefnar um hlutföll kynja meðal starfsmanna og í stjórn, bæði til hlutafélagaskrár og til félagsmanna og að gætt skuli að kynjahlutföllum og þau gefin upp í tilkynningum eins og ég sagði. Hér er um að ræða skref í rétta átt. Ég minni á að áður en lögin voru sett í Noregi sem skylduðu almenn félög til að gæta að kynjahlutföllum með lagafyrirmælum var gefinn tiltekinn umþóttunartími. Það er komið í lög um opinber hlutafélög að þar skuli gæta tiltekins jafnræðis. Hér er um að ræða skref í rétta átt eins og ég segi, ekki bein lagafyrirmæli en það mætti hugsa sér og við gætum kannski rætt í hv. viðskiptanefnd hvort eðlilegt væri að setja einhvers konar aðlögunartíma að því að tilteknu markmiði yrði náð að konur og karlar kæmu sem jafnast að þessu borði. En þetta er skref í rétta átt og ég fagna því. Ég fagna því einnig að hér skuli vera gerðar kröfur til þess að stjórnir íslenskra hlutafélaga veiti betri upplýsingar um hluthafa í félaginu, um hlutafjáreign þeirra og um atkvæðisrétt, og ekki síður um samstæðutengsl sem félagið á í. Þetta er mikilvægt, eins og ég hef nefnt áður, vegna þess sem hefur verið landlægt hjá okkur, í rauninni hefur ekki verið vitað hverjir eigi félög þótt það geti hafa breyst verulega frá því að síðustu upplýsingar voru gefnar. Ég ætla að koma aðeins að þessu á eftir. Í þriðja lagi er í þessu frumvarpi lagt til að tekin verði upp ný ákvæði sem komi í veg fyrir svokallaða starfandi stjórnarformenn í hlutafélögum þó að stjórn félags ætti áfram að geta falið formanni að vinna einstök verkefni fyrir stjórnina. Þetta eru meginatriði frumvarpsins, þ.e. upplýsingar um eignarhald og atkvæðisrétt, um kynjahlutföll og um starfandi stjórnarformenn. Þetta eru einföld atriði en tengjast stórum málum, eins og hér kom til umræðu áðan, um stöðu opinberra hlutafélaga til að mynda og um yfirtökuskyldu, um krosseignatengsl og um samþjöppun á eignarhaldi en þetta eru allt atriði sem eru til skoðunar, m.a. á vettvangi hv. viðskiptanefndar. Hv. þm. Pétur Blöndal spurði áðan hvort þetta frumvarp sem slíkt kæmi að mati hæstv. viðskiptaráðherra í veg fyrir krosseignarhald sem hæstv. ráðherra og báðir þeir sem hér töluðu um þessi mál kölluðu eina af þeim meinsemdum sem hefðu verið í hagkerfinu hjá okkur. Hann kvað nei við. Ég minni á að í frumvarpi sem er til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd og er að finna á þskj. 53, 53. máli þingsins, breyting á lögum um verðbréfaviðskipti, þar sem fjallað er m.a. um yfirtökureglur þar sem minnihlutavernd er aukin og dregið úr samþjöppun á eignarhaldi, er verið að lækka yfirtökuskylduna úr 40% niður í 33%, og jafnvel niður í 30% ef tekið verður mið af þeim umræðum sem urðu í hv. viðskiptanefnd í morgun. Ég bendi á að í 2. gr. þess frumvarps er að finna nýmæli sem tekur á krosseignatengslum að því leytinu til að þar er kveðið á um tengsl milli aðila innan eða utan félags. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa greinina. Það er nýr töluliður sem á að bætast inn í 100. gr. laga nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Bein eða óbein tengsl á milli aðila innan eða utan þess félags sem í hlut á, hvort sem um er að ræða rík hagsmunatengsl eða persónuleg tengsl, reist á skyldleika, tengdum eða vináttu, eða tengsl reist á fjárhagslegum hagsmunum eða samningum, sem líkleg eru til að leiða til samstöðu aðila um að stýra málefnum félagsins í samráði hvor eða hver við annan þannig að þeir ráði yfir því.“ Þetta er sem sagt skilgreining á því hvað teljast bein og óbein tengsl á milli aðila. Þetta varðar auðvitað yfirtökuskylduna sem verið er að lækka og einnig það sem er að finna í því frumvarpi, um upplýsingaskyldu, um það hverjir séu hluthafar, hversu stóran hlut þeir eigi og hver sé atkvæðisréttur þeirra. Það frumvarp sem hér er lagt fram er mjög mikilvægt skref einnig í þá átt að draga úr vafa um krosseignatengsl og samþjöppun, jafnvel undir fölsku flaggi eins og talað hefur verið um, og er sett fram vegna þess að tengslareglan í gildandi lögum nú er ómarkviss og hefur í framkvæmd hentað illa eins og segir í greinargerð með því frumvarpi sem ég nefndi áðan. Þetta mál er til skoðunar í hv. viðskiptanefnd og hefur fengið þar ágæta skoðun. Það ætti kannski ekki að koma á óvart en það er svolítið þannig að málin sem liggja fyrir hv. viðskiptanefnd og jafnvel hv. allsherjarnefnd líka eru sum hver óttalega mikið 2007. Nú er það þannig, virðulegur forseti, að við verðum að setja upp önnur gleraugu þegar við lesum í gegnum þau mál sem liggja á borðum þingmanna. Hlutirnir hafa einfaldlega breyst, ekki síst í viðskiptalífinu, og tillögur sem fyrir hálfu ári þóttu kannski sjálfsagðar miðað við það viðskiptaumhverfi, það viðskiptasiðferði og þá miklu gósentíð sem talin var vera í þeim geira eru kannski algerlega fráleitar í dag í ljósi hrunsins. Ég gæti nefnt nokkur dæmi sem þegar hafa komið fram í hv. viðskiptanefnd. Herra forseti. Ég vænti þess að hv. viðskiptanefnd taki þetta mál og vindi sér í að afgreiða það eins fljótt og örugglega og hægt er. Þetta er ekki mjög flókið mál, tekur á þremur brýnum þáttum, nokkuð einföldum. Nefndin mun einnig að áskorun hæstv. ráðherra kanna hvort nauðsynlegt sé að veita aðlögunartíma vegna starfandi framkvæmdastjóra eins og hæstv. ráðherra nefndi.

Herra forseti. Ég fagna því frumvarpi sem við ræðum hér, um breytingu á lögum um hlutafélög, og tel að það sé mikilvægt skref í átt til þess sem þarf að gera. Ég tel reyndar að það sé engan veginn fullnægjandi og mun fara í gegnum það á eftir. Fyrst vil ég fara yfir það sem hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir ræddi áðan, um áherslur ríkisstjórnarinnar. Komið hefur fram að eitt frumvarp hefur orðið að lögum, um Seðlabanka Íslands, og í rauninni hefur lítið breyst þar innan húss við það. Ekki er búið að skipa þá tvo menn sem eiga að koma utan frá - ég fór inn á netið og leitaði mér upplýsinga um Seðlabankann. Búið er að skipa seðlabankastjóra, norskan mann, og spurning er hvort það brýtur í bága við stjórnarskrána. Ég ætla ekki að fara inn á það atriði en sumir tala mikið um stjórnarskrána á þessum bæ og er það eðlilegt, við höfum svarið eið að henni. Síðan hefur undirmaður hans verið gerður að aðstoðarseðlabankastjóra og það er í samræmi við lögin. Þá hefur einn starfsmaður verið gerður að fulltrúa í nefnd en það vantar enn að forsætisráðherra tilnefni tvo í viðbót. Allt eru þetta aðilar sem forsætisráðherra einn tilnefnir - talandi um lýðræði, ráðherraræði og allt það - ég vildi bara koma því að. Þetta er í rauninni Jóhönnu-Sigurðardóttur-hæstv.-forsætisráðherra-seðlabanki í einu orði. Svo hafa komið fram nokkur mál eins og það sem við ræðum hér, afskaplega mikilvæg mál, en þau eru meira hugsuð til framtíðar. Þetta frumvarp sem við ræðum nú mun ekki breyta í einni svipan stöðu fjölskyldna á Íslandi, það er alveg af og frá, og seðlabankafrumvarpið ekki heldur. Það kom einum manni frá sem var meiningin að gera og fóru reyndar tveir ágætismenn með honum en það var óvart. En að öðru leyti eru þau mál sem komið hafa frá ríkisstjórninni ekki til þess að breyta bráðri stöðu atvinnulífsins og þar með fjölskyldnanna. Það sem þarf að gera núna er að koma bönkunum í gang. Af hverju þarf að koma bönkunum í gang? Eru örlög bankanna mér eitthvað sérstaklega hugleikin? Ó nei, en þeir eru mikilvægir fyrir fyrirtækin. Af hverju ber ég hag fyrirtækjanna fyrir brjósti? Vegna þess að þau eru mikilvæg fyrir atvinnuna. Og af hverju ber ég atvinnuna fyrir brjósti? Vegna þess að hún er það sem fjölskyldurnar lifa á.  Það gerist ekkert í þessu, bara ekki neitt. Það getur vel verið að eitthvað mikið sé að gerast á bak við tjöldin sem ég veit ekki um og ég vona það eindregið. Það frumvarp sem við ræðum hér reynir að taka á þessu. Upplýsa í hlutaskránni að það geymi réttar upplýsingar. Nema hvað? Það stendur þarna að stjórnin eigi að sjá til þess að réttar upplýsingar séu þar, annað væri nú furðulegt. Það er árétting á því að menn fari að lögum. Síðan skal getið um öll samstæðutengsl. Ég reyndi að fletta upp hvað samstæðutengsl eru, það eru tengsl á milli hlutafélags og dótturfélags og ekki er sagt hvers eðlis það er, hvort það megi eiga meira en 50% í dótturfélaginu. En það eru örugglega ekki tengsl sem byggja á 5% eða 7% eignarhaldi í einhverju hlutafélagi. Það er einmitt þar sem veikleikinn liggur. Þess vegna kemur þetta ekki í veg fyrir krosseignarhald sem ég tel reyndar að sé eitt mesta meinið og hefur spólað upp bæði áhættugleði og lántökumöguleika fyrirtækja langt umfram það sem vera skyldi. Svo er rætt hér um kynjahlutfall. Við ræddum það dálítið mikið í gær þannig að ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu alla. Ég lýsti því yfir að kynjamisréttið hefði lítið lagast þrátt fyrir alla tilburði manna til þess í gegnum tíðina. Ég bað þá sem trúa á hausatalningar og jafnréttisáætlanir og annað slíkt að hugleiða hvort það gæti verið að eitthvað væri að aðferðafræðinni, hvort menn væru ekki í rauninni að breyta hitamælinum í staðinn fyrir að lækna sjúkdóminn. Ég hef nefnilega grun um það. Ég stakk upp á því í umræðu fyrir jólin fyrir rúmu ári síðan að tekin yrði upp jafnréttisvottun í fyrirtækjum þar sem fyrirtækin mundu sjálf koma upp kerfi til að koma á jafnrétti innan húss. Ég bind miklu meiri vonir við það kerfi en að það sé gert með þvingunum ofan frá í fyrirtækinu. Það er alltaf betra þegar fyrirtækin vilja eitthvað sjálf og geta þá sagt að þau séu með jafnréttisvottun jafnt sem gæðavottun eða umhverfisvottun o.s.frv. Ég ætla ekki að ræða meira um kynjahlutföllin. Varðandi starfandi stjórnarformann hef ég bent á, bæði á Alþingi og annars staðar, að það brjóti að sjálfsögðu skipuritið, maðurinn er bæði yfir sér og undir. Sem starfandi stjórnarformaður er hann einhvers konar forstjóri og stjórnin er yfir forstjóranum. Stjórnarformaðurinn er yfir stjórninni. Hann stýrir stjórninni, fundum og ákveður hvenær halda skuli fundi o.s.frv. og svo er hann jafnframt yfir framkvæmdastjóranum sem er hann sjálfur. Það brýtur því alveg skipurit fyrirtækisins og ætti ekki að vera þar. Hér er það tekið í burtu og það er ágætt. Að öðru leyti er ekki rætt meira um þetta. Ég gat um það í andsvari áðan að ég legg fram tillögu til þingsályktunar um nýja tegund hlutafélaga sem eru með gagnsætt eignarhald og bann við lánveitingum og krosseignarhaldi slíkra hlutafélaga. Meiningin hjá mér er sem sagt að búa til nýtt fyrirbæri, svona hvítfélög sem þurfa að fullnægja ákveðnum skilyrðum, t.d. því að upplýsa á netinu hvaða félögum þau eiga í og hvaða félög eigi í þeim. Auk þess eiga þau að hafa það skilyrði að fyrirtæki sem á í þeim og ekki er hvítt fær hvorki arð né atkvæðisrétt. Þar með er nánast útilokað að einhverjir vilji fjárfesta í þeim nema þau séu hvít félög. Þar með er búið að fá eignarhaldið bæði upp úr og niður úr. Það er alveg á tæru og á að birtast á netinu. Ég held að með því að skilgreina nýtt hugtak sem er að því leyti aðlaðandi fyrir hlutafélög, að lánveitendur og fjárfestar muni treysta þeim miklu betur, það muni verða til þess að smátt og smátt, og sennilega mjög hratt, mundu öll fyrirtæki í landinu verða gagnsæ hlutafélög. Hins vegar er vandamál með útlönd í því sambandi og ég geri ráð fyrir því að umheimurinn þurfi líka að taka upp svipað kerfi vegna þess að vandamálið með gagnkvæmt eignarhald er alls ekki bundið við Ísland. Það er mikið vandamál í Þýskalandi og í Japan, óskaplega mikið vandamál. Það er svo mikil flétta á milli hlutafélaga að það er með ólíkindum. Gagnkvæmt hlutafélag, þ.e. krosseignarhald veldur því að stjórnir fyrirtækjanna fá völdin en upphaflegir hluthafar hverfa. Þetta ræddi ég á fundi í efnhags- og skattanefnd fyrir þrem eða fjórum árum og mætti ekki miklum skilningi. Ég tel að þetta sé eitt af því sem við þurfum að leysa og það frumvarp sem við ræðum er ákveðið skref í þá átt. Ef frumvarpið verður að lögum yrði væntanlega að breyta stjórnum margra fyrirtækja, fullt af fólki yrði að fara, bæði karlmenn og konur, og víkja fyrir öðrum sem ekki var valið á sínum tíma. Sennilega var það ekki valið vegna þess að það var ekki hæft, vonandi, þó að óskaplega miklir fordómar séu örugglega í gangi, sérstaklega í þeim stjórnum sem eingöngu eru skipaðar karlmönnum. En nokkrar stjórnir eru þó skipaðar konum eingöngu. Ég hugsa að það séu góðar stjórnir, eins og t.d. stjórn Kaupþings og Auðar Captials. Ég hef kíkt það, þar eru fjórar konur á móti einum karli. Ein konan verður þá að víkja, verði þetta frumvarp að lögum, og tvær í stjórn Kaupþings. En þetta endurspeglar þá trú að hægt sé að keyra jafnréttið ofan í kokið á atvinnulífinu með valdboði. Ég held að það sé ekki rétta aðferðin, það skekkir bara hitamælinn, misréttið verður eftir sem áður. Ég sé ekki að menn reyni neitt að laga það. Þó að þeir geti talið jafnmarga hausa í atvinnulífinu hugsa ég að fyrir konuna sem er að vinna niðri á gólfi með góða menntun og mikla reynslu, er afskaplega hæf en kemst ekki áfram af því að hún rekst á eitthvert glerþak, breyti það ósköp litlu þó að hægt sé að telja jafnmargar konur og karla í stjórnum og ráðum fyrirtækja.

Herra forseti. Ég fagna hverju tækifæri sem gefst til þess að fara yfir þau mörgu góðu mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú þegar lagt fyrir þingið. Vegna orða þingmannsins ætla ég enn að fara yfir þau og nokkuð nánar. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um greiðsluaðlögun bæði á almennum skuldum og fasteignaveðlánum, frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti þar sem tekið er á réttarstöðu skuldara og breytingu á lögum um lengingu aðfarartíma úr 15 dögum í 45, og breytingu á lögum um nauðungarsölu sem er um frestun í sex mánuði. Þessi mál eru öll í hv. allsherjarnefnd og þess mun ekki langt að bíða að þau komi þaðan til afgreiðslu á þinginu. Þá vil ég aftur minna á að í morgun var afgreitt mál í hv. efnahags- og skattanefnd sem varðar endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts á viðhaldsverkum og er til mikilla bóta og nýmæli. Ég vil aftur minna á að eftirlaunamálið hefur verið afgreitt í nefnd og er hér á dagskrá síðar í dag. Jafnframt hefur verið lagt fram frumvarp vegna séreignarsparnaðar sem mun auka svigrúm manna til þess að nýta hann í erfiðu árferði. Ég fletti hér blaði sem var lagt fram við stjórnarskiptin, þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar, og það skal viðurkennt að ekki eru öll málin komin fram. En ég vek athygli á því að þessi ríkisstjórn hefur aðeins starfað í einn mánuð og það verður að segjast eins og er 

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki sanngjarnt að ætlast til þess að ríkisstjórnin komi með mikið af málum strax í upphafi vegna þess að hún er jú að taka við nýju búi og þarf að setja sig inn í mál og sum af þessum málum sem hv. þingmaður nefndi eru frá fyrrverandi ríkisstjórn og það er allt í lagi með það og eðlilegt. En það eru kannski frekar áherslurnar. Það er búið að leggja gífurlega mikla áherslu á eftirlaunafrumvarpið. Það er búið að leggja gífurlega mikla áherslu á seðlabankafrumvarpið. Á meðan hefur margt annað beðið. Það er ég að gagnrýna, að menn hefðu getað unnið meira, sérstaklega við að koma bönkunum í gang. Þau mál sem hv. þingmaður nefndi eru öll góðra gjalda verð og ég minni á að fyrrverandi ríkisstjórn taldi upp hundrað mál á hundrað dögum. Ég meina, það er eitt mál á dag. Það var ágætis gangur þar í því að laga hitt og þetta í stöðu heimilanna. En það er bara staðreynd að það að fara út í kosningar, skipta um ríkisstjórn og núna prófkjör og síðan kosningar það varpar þjóðinni svona fjóra til sex mánuði aftur í tímann. Það er bara þannig. Síðan verða kosningar og svo eftir kosningar verður stjórnarmyndun sem vonandi verður hröð og góð. Ég ætla ekki að spá neinu um það hvernig það verður. En þessi skipti öll kosta. Það er bara þannig. Ég er eiginlega meira að benda á að skiptin kosta tíma og orku fyrir bæði Alþingi og ríkisstjórn og því miður þess vegna taldi ég að það að skipta um ríkisstjórn væri alls ekki heppilegt í þessari stöðu. Við hefðum átt að bíða með það kannski í sex mánuði eða eitthvað svoleiðis. En við stöndum frammi fyrir þessu núna og kosningar eru staðreyndin.

Hæstv. forseti. Ég vil segja nokkur orð um það mál sem er á dagskrá og út af þessum orðaskiptum sem fóru hérna fram síðast. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um að skiptin kosti. Þá getum við sagt í framhaldinu að lýðræðið kostar. Það er nokkuð sem öllum er kunnugt um. Ég vil lýsa yfir ánægju með þetta frumvarp. Ég get sagt að ýmsir gamlir kunningjar koma þarna fram og kannski hefði sú sem hér stendur átt að standa sig betur í því að vera búin að leggja fram áþekk frumvörp á sínum tíma, að minnsta kosti hvað varðar suma þætti þessa máls. En ég er að minnsta kosti ánægð með að hæstv. viðskiptaráðherra er kominn hér fram með frumvarp sem varðar til dæmis starfandi stjórnarformenn sem, eins og hann lét kom fram í sínu máli, ekki var tekið á í lögum í framhaldi af nefndarstarfi sem átti sér stað á sínum tíma undir minni forustu sem viðskiptaráðherra. Hann var formaður í þeirri nefnd sem skilaði ágætisskýrslu og meðal annars var þar lagt til að tekið væri á þessu máli sem var ekki gert og náðist ekki samstaða um. Fer ég ekkert frekar út í það hér. En nú er þetta komið fram hér í frumvarpi og mér heyrist að það sé allgóð samstaða um að láta það verða að lögum. Síðan er það þetta margumtalaða mál sem varðar kynjahlutföll og þá dapurlegu stöðu sem hefur verið í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga á Íslandi, þ.e. hvað það hafa verið fáar konur. Það var líka mál sem ég ætlaði að reyna að ná einhverjum árangri í á sínum tíma og skipaði nefnd sem kölluð var tækifærisnefndin vegna þess að það var skoðun í þeirri nefnd að það ætti að líta á það sem tækifæri fyrir viðskiptalífið að nýta betur þá auðlind sem býr í þekkingu kvenna og að það væri jákvætt fyrir viðskiptalífið að konur tækju meiri þátt í stjórn þess. En satt að segja náðist ákaflega lítill árangur í framhaldi af því nefndarstarfi. Þá kom upp mjög sterklega sú umræða hvort rétt væri að setja lög á Íslandi eins og hafði verið gert í Noregi sem skipuðu fyrir um að ólöglegt væri að hafa stjórnir með þeim hætti sem er í langflestum félögum í dag. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi jafnréttisvottun sem hann hefði viljað að yrði komið á. Í framhaldi af því vil ég segja að það starf sem nú þegar er innt af hendi í tengslum við Háskólann á Bifröst er í reynd í þá átt. Það kallast jafnréttiskennitala. Viðskiptaráðuneytið, Jafnréttisstofa og skólinn hafa tekið þátt í því og jafnvel fleiri aðilar að reyna að ná árangri með upplýsingagjöf og rannsóknum. Reyndar hef ég ekki heyrt alveg nýlega af því hvar það mál stendur núna. En alla vega er, að ég best veit, þetta starf enn þá í gangi. Eitt er að veita upplýsingar og annað er að þeir sem stjórna för geri svo eitthvað með þær upplýsingar. Þannig hefur það verið því miður voða mikið fram að þessu að það hefur ekki verið gert þó vissulega hafi borið nýtt við þegar svo fór að bankaráð í einum banka er eingöngu skipað konum sem er náttúrlega alger nýjung hér á landi. Í þessu frumvarpi er reyndar ekki kveðið á um skyldur í þessu sambandi heldur að gæta skuli að hlutfalli kynja og svo framvegis. Á þessari stundu þori ég því ekki að vera of bjartsýn á að þetta beri mikinn árangur. En við skulum vona að gott á viti. Í tengslum við þetta kem ég líka inn á það sem áður hefur verið nefnt hérna í umræðunni og það varðar opinber hlutafélög. Ég spurði fyrrverandi fjármálaráðherra að því stuttu eftir bankafallið hvort það væri ekki augljóst að bankarnir væru opinber hlutafélög. Hann kvað svo ekki vera. En kannski er það vegna þess að í raun eru þeir ekki almennilega orðnir til þessir nýju bankar sem við erum þó að tala um í dag. Þetta er eitt af því sem ég vildi gjarnan fá frekari skýringar á hjá hæstv. ráðherra hvort sem það verður núna eða síðar. Hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir talaði um að skynsamlegra og mikilvægara hefði verið að leggja fram frumvarp sem kvæði á um að bankarnir yrðu starfhæfir. Það er mikið rétt að auðvitað bíðum við öll eftir því að bankarnir geti sinnt sínu hlutverki. Svo er er ekki í dag. Þar kemur náttúrlega margt til. Ég efast ekki um að hæstv. viðskiptaráðherra sé alla daga að vinna að þeim málum. En það tengist líka því að við erum með ónothæfan gjaldmiðil í landinu. Í raun er íslenska krónan bara bundin við bryggju og enginn veit hvers virði hún er. Á meðan svo er þá óttast ég að ekki sé þægilegt að gera efnahagsreikninga fyrir þessa banka, hvorki gamla né nýja. Þetta er höfuðvandamálið sem við stöndum frammi fyrir og því miður of margir skella skollaeyrum við, þ.e. hið stórkostlega vandamál sem varðar okkar gjaldmiðil. Þetta er nú ekki hér beint til umfjöllunar, hæstv. forseti. Það er kannski til merkis um það hvað þessir hlutir hafa verið fljótir að breytast á Íslandi að þegar ég kom í viðskiptaráðuneytið - það var líklega árið 2000 - þá var verið að vinna að mikilli skýrslu eða var í framhaldi af því unnin skýrsla um eignatengsl í íslensku viðskiptalífi. Það var að beiðni Samfylkingarinnar sem sú skýrsla var unnin. Hún fjallaði nánast eingöngu um kolkrabbann og hvernig eignatengsl ættu sér stað þar þó kolkrabbinn væri nú aldrei nefndur á nafn í skýrslunni. Síðan þá hafa hlutir gerst á okkar fjármálamarkaði sem gera gamla kolkrabbann ósköp lítilfjörlegan í rauninni og gleymdan. Þessi þróun hefur náttúrlega verið með eindæmum og endaði með því mikla falli sem allir kannast við og hefur verið rætt mikið um á hv. Alþingi og síðast nú í upphafi þessa fundar. En ég get tekið undir það með hv. formanni viðskiptanefndar að þegar við fjöllum um þessi mál núna þá setja flestir upp önnur gleraugu því við erum að horfa á hlutina með öðrum augum en gert var á meðan að allir héldu að peningarnir yxu á trjánum og þeir yrðu til í þessu gríðarlega magni endalaust. Að minnsta kosti trúðu ýmsir því. En það fór á annan veg og við erum að súpa seyðið af því. Ég vil líka taka það fram, hæstv. forseti, ef ég má í tengslum við þetta mál að ég styð líka þau mál sem hæstv. viðskiptaráðherra mun mæla hér fyrir á eftir. En ég þarf að bregða mér frá þannig að ég get ekki tekið þátt í þeirri umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998, og lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007 á þingskjali 608, mál nr. 358. Frumvarpið miðar að því að auka gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins en í því er gerð tillaga um að stofnuninni verði veitt heimild til að greina frá niðurstöðum mála og athugana sem byggjast á lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi nr. 87/1998. Sambærilegt ákvæði er þegar að finna í gildandi lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 107/2008, samanber 139. gr. laganna, en ákvæðið kom nýtt inn í eldri lög um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003, á árinu 2005. Rétt þykir að heimildin samkvæmt 139. gr. laga nr. 108/2007 falli brott og að einungis verði kveðið á um hana í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998, enda starfar Fjármálaeftirlitið samkvæmt síðarnefndu lögunum. Í almennum athugasemdum við ákvæði það sem varð síðar að 139. gr. laga um verðbréfaviðskipti segir meðal annars að Fjármálaeftirlitið birti margvíslegar upplýsingar og sinni kynningum og fræðslu en hafi áður ekki fjallað opinberlega um einstök mál eða málefni einstakra eftirlitsskyldra aðila nema mælt sé fyrir um veitingu upplýsinga í lögum. Því hafi eftirlitsskyldir aðilar eða almenningur ekki átt aðgang að niðurstöðum í einstökum málum nema þær hafi verið birtar af öðrum aðilum en Fjármálaeftirlitinu. Oft hafi Fjármálaeftirlitið sætt gagnrýni vegna þess síðastnefnda. Nefnt hafi verið að varnaðaráhrif af aðgerðum Fjármálaeftirlitsins og niðurstöðum séu lítil og aðgerðir þess í einstökum málum stuðli ekki nægilega að bættri framkvæmd á fjármálamarkaði í heild. Í athugasemdunum kemur jafnframt fram að þeir sem standi utan fjármálamarkaðar virðist oft draga þá ályktun að með þögn eftirlitsins um einstök verkefni sín felist að Fjármálaeftirlitið sé veik stofnun og að þar sé lítið aðhafst. Þá hafi fjölmiðlar sýnt málinu áhuga en auk þess hafi aðilar á markaði, í aðdraganda frumvarpsins, talað fyrir auknum heimildum til handa Fjármálaeftirlitinu að því er þessi atriði varðar. Í athugasemdum við áðurnefnt frumvarp kemur enn fremur fram að telja megi nauðsynlegt að Fjármálaeftirlitinu verði heimilað að greina frá niðurstöðum athugana þó að þær leiði ekki til sérstakra aðgerða. Þannig geti það haft augljósa þýðingu að upplýst sé að Fjármálaeftirlitið hafi ekki talið ástæðu til aðgerða í tilteknu máli. Rökin fyrir því að unnt sé að greina frá niðurstöðum athugana Fjármálaeftirlitsins eru augljós þegar horft er til trúverðugleika um starfsemi fjármálafyrirtækja auk þess sem gera má ráð fyrir því að aukin upplýsingagjöf um starfshætti fjármálafyrirtækja muni styrkja aðhald með þeim. Þess ber að geta að tillagan um heimild til birtingar upplýsinga er ekki án undantekninga þar sem ekki er gert ráð fyrir birtingu tiltekinna upplýsinga ef sýnt er fram á að slík birting geti stefnt hagsmunum fjármálamarkaðarins í hættu eða geti valdið hlutaðeigandi aðilum tjóni sem telst ekki í eðlilegu samræmi við brot það sem um ræðir. Þá er í frumvarpinu lagt til að Fjármálaeftirlitinu verði gert að birta opinberlega þá stefnu sem eftirlitið fylgir við framkvæmd birtingar á upplýsingum, í því skyni að tryggja að öll eðlislík mál séu meðhöndluð með sambærilegum hætti og að starfsemi Fjármálaeftirlitsins sé samræmd og styðji við eftirlitsverkefni. Hæstv. forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi ekki síður en því fyrra og þessu kannski enn meir vegna þess að hér er um að ræða frumvarp sem eykur gagnsæi í viðskiptum. Það er nú einu sinni þannig að heiðarleiki og gagnsæi er það sem viðskipti byggjast á svona alla jafna. Menn eiga viðskipti hver við annan af því þeir treysta hver öðrum og ef menn ekki treysta hver öðrum eins og er sums staðar í heiminum leiðir það til mikillar tregðu í viðskiptum og líka til þess að menn þurfa að gera mjög viðamikla samninga sem eru óþarfir ef menn eru sanngjarnir og gagnkvæmt traust ríkir. Ég held að það gagnsæi sem hér er lagt til í Fjármálaeftirlitinu sé mjög mikilvægt og auðvitað hefur manni fundist dálítið mikil dulúð hvíla yfir þeirri eftirlitsstofnun að óþörfu. Vegna þess að ef eitthvað kemur upp á að sjálfsögðu að skýra frá því hvað sé á seyði, þannig að allir geti vitað hvers vegna eitthvað gerðist og hvers vegna eitthvað gerðist ekki. Ég fagna þessu frumvarpi eins og ég sagði áður og þetta er gott skref í þá átt að auka gagnsæi og trúverðugleika á markaðnum.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Péturs Blöndals um að hér er á ferð þarft frumvarp. Það er líka afskaplega einfalt, það er ein grein nánast sem ætti ekki að vefjast fyrir mönnum að koma frá sér frá hv. viðskiptanefnd. Það er aðeins eitt sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra varðandi þetta mál. Hér er gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið fái heimild til að birta niðurstöður á opinberum vettvangi, niðurstöður í málum og athugunum og jafnframt að Fjármálaeftirlitið skuli marka sér stefnu um slíka birtingu og birta hana opinberlega. Ég tek undir það sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði áðan að það hefur hvílt óþörf dulúð yfir störfum Fjármálaeftirlitsins síðustu mánuði. Það var dapurlegt að fylgjast með því hvernig forsvarsmenn Fjármálaeftirlitsins voru á stöðugum flótta undan fjölmiðlum mánuðum saman og nú má stofnunin sæta því að menn segja og fullyrða að til hennar hafi verið vísað málum til rannsóknar sem ekkert hafi verið unnið í. Þetta er auðvitað óásættanleg staða fyrir Fjármálaeftirlitið og það hlýtur að verða að tryggja heimildir til þess að birta niðurstöður opinberlega, ég tek undir það. En ég spyr hæstv. ráðherra, af því að í lok 1. gr. segir: „Fjármálaeftirlitið skal birta opinberlega þá stefnu sem eftirlitið fylgir við framkvæmd slíkrar birtingar.“ Kemur ekki til greina að þarna verði sett inn reglugerðarheimild til handa ráðherra til þess að móta slíkar reglur sem þarf þá skilyrðislaust að fara eftir?

Virðulegi forseti. Ég tel að vissulega komi það allt eins til greina að slíkar reglur yrðu settar með reglugerð ráðherra en ég tel heppilegra að láta fyrst á það reyna hvort stofnunin sjálf setur sér ekki reglur sem duga, og ég hef reyndar fulla trú á því að hún muni gera það. Síðan væri hægt að endurmeta það að einhverjum tíma liðnum hvort það hafi dugað. Ef niðurstaða þess endurmats er að það hafi ekki dugað mætti huga að því að setja þetta inn í reglugerð. En almennt tel ég að það sé vel viðráðanlegt verkefni fyrir stjórn Fjármálaeftirlitsins og forstjóra að ganga frá þessu máli án beinnar íhlutunar ráðuneytisins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan, um samhengi hlutanna og stöðuna í íslensku samfélagi og eðli þeirra frumvarpa sem lögð eru fyrir þingið. Í þessu tilviki erum við að fjalla sérstaklega um gagnsæi í störfum Fjármálaeftirlitsins og ég fagna því. Ég verð þó að segja eins og áður að mér finnst að við þyrftum að taka önnur mál fyrir en það breytir því ekki að það er hið besta mál að koma með frumvarp sem er til þess fallið að auka gagnsæi í starfsemi Fjármálaeftirlitsins. Mig langar aðeins að víkja að tvennu. Annars vegar að þingsályktun um samskipti okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar kemur fram í fylgiskjali í 27 liðum hvernig ríkið, okkar íslenska ríki ætlar að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og í 10. lið er sérstaklega fjallað um eftirlit með fjármálastarfsemi en þar segir, með leyfi forseta: „Í framhaldinu munum við endurskoða alla regluumgjörð fjármálastarfsemi og framkvæmd bankaeftirlits til að efla viðbúnað gegn hugsanlegum fjármálakreppum í framtíðinni.“ - Þetta eru áætlanir en þar segir enn fremur: „Við munum ráða reyndan bankaeftirlitsmann til að fara yfir regluverkið og starfshætti við bankaeftirlit og leggja til nauðsynlegar breytingar. Þessi ráðgjafi mun einkum beina sjónum að reglum um lausafjárstýringu, lán til tengdra aðila, stórar einstakar áhættur, krosseignatengsl og hagsmunalegt sjálfstæði eigenda og stjórnenda. Hafi fyrrverandi yfirstjórnendur og helstu hluthafar í yfirteknu bönkunum gerst sekir um afglöp í rekstri eða misnotkun á bönkunum eiga þeir ekki að gegna sambærilegu hlutverki næstu þrjú árin. Mat þetta, sem gert verður opinbert, á að liggja fyrir í lok mars 2009. Við munum ræða fyrir fram sérhverja breytingu á áformum okkar í þessu efni við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Þarna kemur fram að í lok þessa mánaðar sé ætlunin að þetta mat verði gert opinbert. Hins vegar langar mig að tala aðeins um annað mál og vitna aftur í, eins og ég gerði í fyrri ræðu minni í dag, Mats Josefsson og skýrslu nefndar sem hann stýrir um uppbyggingu og enduruppbyggingu bankakerfisins, endurreisn bankakerfisins. Í þeirri vinnu sem Mats Josefsson stýrir kemur fram að alþjóðlegur sérfræðingur vinni að endurskoðun reglna um bankastarfsemi og eftirlit með henni með það að markmiði að styrkja varnir gegn hugsanlegum nýjum áföllum. Það kemur einnig fram í skýrslu þessarar nefndar að höfuðáhersla í endurskoðuninni sé á stjórnun greiðslugetu og áhættumats, tengd lán, varnarleysi, krosseignatengsl í eignarhald og rétta eða eðlilega stöðu eigenda og stjórnenda og að endurskoðuninni verði lokið í mars. Þannig að þar má sjá að verið er að útfæra aðeins þá hugsun sem fram kemur í 10. lið viljayfirlýsingar um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er mjög gott mál að sinna því að skoða hvernig getum við aukið ekki bara gagnsæi heldur líka aukið og eflt eftirlit með fjármálastarfsemi í framtíðinni. Mig langar að nota tækifærið og spyrja hæstv. bankamálaráðherra og viðskiptaráðherra í tengslum við þennan 10. lið um áform íslenskra stjórnvalda: Hvernig miðar í endurskoðun á eftirlitsstarfseminni? Að lokum nefni ég aftur að ég fagna frumvarpinu sem er hér til umfjöllunar, það mun efla gagnsæi, og ég fagna því sérstaklega að Fjármálaeftirlitinu er gert að birta opinberlega stefnu sína. Ég hef því bara gott eitt um frumvarpið að segja en ég hefði gjarnan viljað sjá önnur frumvörp, þ.e. þau sem mega efla bankastarfsemina í landinu og þar með atvinnulíf og stöðu heimilanna í landinu.

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur um hvað líði vinnu sérfræðings sem fenginn var til þess að fara yfir þessi eftirlitsmál öllsömul, þá er því til að svara að þessi vinna er í gangi og ég hef engar upplýsingar um að hún hafi tafist. Ég tel því enga ástæðu til annars en að ætla að hún sé á áætlun. Þessi sérfræðingur, sem er finnskur, er með aðsetur í Fjármálaeftirlitinu og vinnur þetta starf í náinni samvinnu við starfsfólk þar og hefur stuðning af því og ég veit ekki betur en það sé allt saman á áætlun.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum er varða fjármálamarkaðinn, mál nr. 359 á þskj. 610. Með frumvarpi þessu er lagt til að bætt verði við ákvæðum um niðurfellingu í lög um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, lög um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, lög um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði, nr. 30/2003, lög um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, lög um miðlun vátrygginga, nr. 32/2005, lög um rafræna eignarskráningu verðbréfa, nr. 131/1997, og lög um kauphallir, nr. 110/2007. Með niðurfellingu er átt við að viðurlög eru milduð eða felld niður að fullu þegar lögaðili eða einstaklingur kemur sjálfviljugur fram, játar brot gegn lögum og vinnur með eftirlitsaðila við rannsókn málsins. Reglum sem þessum hefur hingað til verið beitt með góðum árangri á sviði samkeppnisréttar og verið taldar mjög mikilvægar við að upplýsa um ólögmætt samráð. Þá er í nýlegum lögum um embætti sérstaks saksóknara, nr. 135/2008, að finna ákvæði um niðurfellingu. Hvað varðar niðurfellingarreglur á fjármálamarkaði hafa ekki fundist nein fordæmi fyrir slíkum reglum erlendis. Það er hins vegar afar mikilvægt að aðilar á fjármálamarkaði fari að settum reglum og að upp komist um brot á ákvæðum laga sem allra fyrst enda oft um mikla hagsmuni að ræða. Þrátt fyrir að aðstæður séu með nokkuð öðrum hætti en í samkeppnisrétti verður að telja líklegt að tilvist niðurfellingarreglna í löggjöf er varðar fjármálamarkaðinn hvetji lögaðila og einstaklinga til að gefa sig fram til að upplýsa um brot. Það er því tilefni til að ætla að niðurfellingarreglur verði til þess að brot á ákvæðum laga er varða fjármálamarkaðinn upplýsist fyrr og betur. Í frumvarpinu er lagt til að í lög er varða fjármálamarkaðinn verði sett ákvæði er heimila Fjármálaeftirlitinu í fyrsta lagi að falla frá sektarákvörðun ef fyrirtæki eða einstaklingur er fyrstur til að koma fram með upplýsingar eða gögn sem að mati eftirlitsins geta leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti. Hér er lögð til sama leið og farin er í samkeppnisréttinum, þ.e. að veita aðila eingöngu algjöra niðurfellingu sekta ef hann er fyrstur til að koma fram með upplýsingar en það hefur sýnt sig í samkeppnisréttinum að það er mjög mikilvægt fyrir virkni niðurfellingarreglna að þeir sem eru fyrstir til að gefa sig fram eigi möguleika á bestu niðurstöðunni. Í öðru lagi er lagt til að Fjármálaeftirlitinu sé heimilt að lækka sektir ef fyrirtæki eða einstaklingur hefur frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn sem að mati eftirlitsins eru mikilvæg viðbót við þau gögn sem það hefur þegar í fórum sínum. Einstaklingar eða lögaðilar eiga því möguleika á að fá niðurfellingu hvort sem rannsókn á broti þeirra er hafin eða ekki ef þeir sjálfviljugir og að fyrra bragði ákveða að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn. Almenn samvinna einstaklings eða lögaðila vegna rannsóknar eftirlitsins dugar ekki til þess að fá niðurfellingu. Samkvæmt núgildandi lögum á fjármálamarkaði ber Fjármálaeftirlitinu að kæra meiri háttar brot til lögreglu. Því er í þriðja lagi lagt til að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til að kæra brot ekki til lögreglu hafi fyrirtæki eða einstaklingur haft frumkvæði að því að láta eftirlitinu í té upplýsingar eða gögn telji eftirlitið að gögnin geti leitt til rannsóknar eða sönnunar á broti eða séu mikilvæg viðbót við þau gögn sem það hefur þegar í fórum sínum. Að lokum er lagt til að í lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998, verði bætt tilvísun til þess að Fjármálaeftirlitið hafi heimild til þess í sérlögum að falla frá sektarákvörðun eða kæru til lögreglu ákveði eftirlitið að veita aðila niðurfellingu. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Herra forseti. Sem fyrr fagna ég því frumvarpi sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur mælt fyrir og er til þess ætlað að hvetja fyrirtæki og einstaklinga til að gefa sig fram við Fjármálaeftirlitið og upplýsa um brot sem þeir kunna að hafa vitneskju um. Ég tel mjög eðlilegt að Fjármálaeftirlitið fái heimildir til þess að falla frá sektarákvörðun eða lækka sektir en ég hlýt að staldra aðeins við 3. lið, er meginatriði athugasemda minna, sem er að kæra ekki brot til lögreglu. Við höfum nýlega leitt í lög um sérstakan saksóknara það nýmæli í réttarfarslöggjöf hér á landi að þeir sem segja til brots sem þeir kunna að vita um sæti ekki ákæru. Þetta eru nokkuð strangari reglur sem settar voru í lögin um sérstakan saksóknara í 5. gr. en þær sem hér er um að ræða og skilyrði niðurfellingar nokkuð stíf, m.a. að upplýsingarnar eða gögnin tengist alvarlegu broti, fyrirséð sé að sök þess sem lætur slíkt í té sé mun minni en sök þess eða þeirra sem gögnin eða upplýsingarnar beinast gegn og ástæða sé til að ætla að án þeirra muni reynast torvelt að færa fram fullnægjandi sönnur fyrir broti. Ég teldi að óathuguðu máli að eðlilegt væri að gera nokkuð svipaðar kröfur til þess ef aðilar fá heimild til að kæra ekki brot til lögreglu. Ég efast satt best að segja um að nauðsynlegt sé eins og hér er gert ráð fyrir að hafa þær heimildir víðtækari en til að mynda sérstakur saksóknari hefur. En ég efast ekki um að hv. viðskiptanefnd mun skoða þessi mál vandlega. Þetta er tiltölulega, eins og önnur þau mál sem hæstv. ráðherra hefur fært fram í dag, nokkuð einfalt og skýrt mál sem ætti ekki að vera vandi að skoða hratt og örugglega í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um bókhald, nr. 145/1994, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til breytinga á lögum um ársreikninga. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem samþykkt voru á síðasta vorþingi. Töluverðar breytingar voru þá gerðar á áður gildandi lögum og reglum um endurskoðendur. Samkvæmt þeim lögum geta ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingar þær sem hér eru lagðar til leiða af því að breyta núverandi lögum sem leggja störf endurskoðenda og skoðunarmanna að jöfnu. Til viðbótar er lagt til í frumvarpinu að heimild félaganna að hafa texta bókhaldsbóka og ársreikninga á dönsku eða ensku í stað íslensku verði víkkuð út til annarra félaga en þeirra sem hafa heimild til að hafa reikningsskilin í erlendum gjaldmiðli. Vaxandi tilhneigingar félaga til að hafa texta ársreiknings á ensku kemur einkum af því að um erlenda eignaraðild og/eða stjórnaraðild er að ræða. Reynslan sýnir að fjöldi félaga hafa ársreikninga sína á ensku þrátt fyrir að vera með reikningsskilin í íslenskum krónum og ekkert samband er á milli þess að færa bókhaldið í erlendum eða innlendum gjaldmiðli og texta bókhaldsins. Einnig er lögð til almenn heimild til að staðsetning bókhaldsgagna geti verið erlendis í allt að sex mánuði og ekki bundin færslu þess í erlendum gjaldmiðli. Benda má á að rafrænt fært bókhald er að verða algengara og er þá alltaf óheftur aðgangur að rafrænum bókhaldsgögnum án tillits til þess hvar bókhald er vistað í heiminum. Tekið er þó fram að það verði að vera eðlilegar forsendur fyrir þessum frávikum, t.d. að um erlenda eignaraðila sé að ræða svo og að stjórnaraðild erlendra manna eigi við þegar textinn er ekki á íslensku. Frumvarp það sem ég mæli fyrir var lagt fram á Alþingi í desember sl. en ekki náðist að mæla fyrir því á haustþingi. Má því segja að þetta sé erfðagóss frá forvera mínum sem ekki hefur unnist tími til að mæla fyrir á þingi fyrr en nú. Með vísan til þess að frumvarpið var ekki afgreitt sem lög á síðasta haustþingi er lagt til að gildistökuákvæði þess verði tekið til endurskoðunar í efnahags- og skattanefnd. Að auki er rétt að vekja athygli á því að á undanförnum vikum hefur ríkisstjórnin unnið að því að auka upplýsingaskyldu félaga hvað varðar eignarhald þeirra og á Alþingi var rætt frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra þar að lútandi. Sérfræðingar fjármálaráðuneytisins hafa tekið þátt í þeirri vinnu og er því lagt til að samspil þess frumvarps við það frumvarp sem ég mæli fyrir verði skoðað í efnahags- og skattanefnd til að tryggja fullt samræmi. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem lagðar eru til hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum, og fleiri lögum varðandi endurskoðendur og skoðunarmenn. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til breytinga á lögum um bókhald. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem samþykkt voru á síðasta vorþingi. Töluverðar breytingar voru þá gerðar á áður gildandi lögum og reglum um endurskoðendur. Samkvæmt þeim lögum geta ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingar þær sem lagðar eru til leiða af því að breyta núverandi lögum sem leggja störf endurskoðenda og skoðunarmanna að jöfnu. Þá verður í framhaldi af því að fylgja þeirri breytingu eftir með breytingum á löggjöf í félagarétti, svo sem lögum um hlutafélög, einkahlutafélög og fleiri lögum, sem gera kröfu um kosningu endurskoðenda og/eða skoðunarmanna í samþykktum sínum og framlagningu endurskoðaðra ársreikninga. Í frumvarpinu er einnig lagt til að falla frá endurskoðunarskyldu minni félaga eins og þau eru skilgreind í 98. gr. laga um ársreikninga. Er það í samræmi við heimild í 2. mgr. 51. gr. í fjórðu tilskipun Evrópusambandsins, um ársreikninga félaga með takmarkaðri ábyrgð, að falla frá endurskoðunarkröfu minni félaga. Einnig eru lagðar til breytingar á 8. gr. laganna sem fjallar um þau skilyrði sem félög verða að uppfylla til að fá heimild ársreikningaskrár til að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Ekki er um að ræða efnisbreytingu á ákvæðinu en í ljósi reynslu sem komin er á veitingu þessarar heimildar er lagt til að gera ákvæðið skýrara. Með frumvarpinu er einnig lagt til að koma til framkvæmda hér á landi ákveðnum þáttum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2006/46/EB um góða stjórnunarhætti skráðra félaga á skipulegum verðbréfamarkaði og reglugerðar framkvæmdastjórnarinnar nr. 1569/2007/EB um eftirlit ársreikningaskrár með félögum utan EES-ríkjanna sem skrá verðbréf sín á skipulegum verðbréfamarkaði hér á landi. Frumvarp það sem ég mæli fyrir var lagt fram á Alþingi í desember sl. en ekki náðist að mæla fyrir því á haustþingi. Með vísan til þess að frumvarpið var ekki afgreitt sem lög á síðastliðnu haustþingi er lagt til að gildistökuákvæði þess verði tekið til endurskoðunar í efnahags- og skattanefnd. Að auki er rétt að vekja athygli á því að á undanförnum vikum hefur ríkisstjórnin unnið að því að auka upplýsingaskyldu félaga hvað varðar eignarhald þeirra og fyrir Alþingi liggur frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra þar að lútandi. Fjármálaráðuneytið hefur tekið þátt í þeirri vinnu og lagt er til að samspil þessa frumvarps, sem og hins fyrra sem rætt var áðan, við frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra verði skoðað í efnahags- og skattanefnd til að tryggja samræmi. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem lagðar eru fram hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, með síðari breytingum, á þskj. 613. Meginforsendur breytinganna eru þær að lögfesta heimild Umhverfisstofnunar til að halda námskeið í landvörslu á náttúruverndarsvæðum og kveða á um helstu skilyrði til að menn geti öðlast rétt til að starfa sem landverðir á náttúruverndarsvæðum, svo og tryggja lagaheimild til gjaldtöku vegna þess kostnaðar er hlýst af námskeiði og prófi til landvörslu. Í kjölfar þess að Vatnajökulsþjóðgarði var komið á fót árið 2008 fjölgaði stöðugildum landvarða talsvert og er tilgangur frumvarpsins því líka sá að bregðast við aukinni eftirspurn eftir landvörðum, en brýnt er að þeir þekki vel og kunni til starfa á þeim vettvangi. Má þar nefna öryggismál, lög og reglur um friðlýst svæði og umhverfismál almennt, samskipti og fræðslu gagnvart gestum á náttúruverndarsvæðum o.fl. Mikilvægt þykir að atriðum eins og þeim sem kveðið er á um í frumvarpinu, einkum rétti eða möguleikum varðandi atvinnu manna og gjaldheimtu vegna náms í því sambandi, sé skipað með lögum í samræmi við viðtekin sjónarmið. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Umhverfisstofnun sem einnig taldi brýnt að gera breytingar þær sem mælt er fyrir um í frumvarpinu. Hæstv. forseti. Í fljótu bragði man ég eftir tvennum lögum sem heyra undir umhverfisráðuneytið þar sem kveðið er á um menntunarskilyrði þeirra sem starfa á vegum stofnana ráðuneytisins. Í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir eru ákvæði sem varða skyldur og menntunarkröfur til heilbrigðisfulltrúa. Kannski má segja að málum af þessu toga ætti að koma fyrir undir hatti menntamála, en engu að síður er ljóst að víða er í lögum að finna ákvæði sem varða sértækar og afmarkaðar heimildir stofnana til að sérmennta fólk til mjög sérhæfðra starfa. Þau störf sem ég hef nefnt eru einmitt þess konar störf. Innan ráðuneytis umhverfismála starfar nefnd sem fjallar sérstaklega um menntunarkröfur sem gerðar eru til heilbrigðisfulltrúa eins og ég nefndi áðan. Ég tel eðlilegt að við skoðum þessi mál í víðu samhengi og þess vegna mætti skoða hvernig sú heimild Umhverfisstofnunar sem hér er mælt fyrir um að fái lagastoð verði nýtt af stofnuninni. Við gerum ráð fyrir að umhverfisnefnd fari vel yfir þau mál og velti fyrir sér hvort þessi skipan mála sé sú sem við viljum búa við til frambúðar eða hvort hægt væri að fara aðrar leiðir í þessum efnum. Sú reglugerð sem unnið hefur verið eftir hvað þetta varðar hingað til er löngu orðin úrelt. Hún er sett árið 1990, undirrituð í menntamálaráðuneytinu 26. janúar. Hún ber keim af því umhverfi sem við störfuðum við þá. Þá var Náttúruverndarráð við lýði og landverðir heyrðu undir Náttúruverndarráð og það látið kanna hvort kröfurnar sem gerðar voru til landvarða væru nægar og hvort að viðkomandi þyrfti þá á einhverri sérstakri menntun að halda. Í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu kemur fram að undanfarið hafi milli 15 og 20 manns sótt landvarðanámskeið Umhverfisstofnunar á ári hverju og hefur stofnunin innheimt gjald fyrir námskeiðin en tekjur af gjaldinu hafa ekki staðið undir kostnaði. Kostnaður við námskeiðin hefur verið um 1,5 millj. kr. á ári en tekjurnar um 1 millj. kr. Út af hefur staðið um 500 þús. kr. kostnaður sem Umhverfisstofnun hefur þurft að bera. Nauðsynlegt er að í lögum séu heimildir til gjaldtöku af þessu tagi. Slíkt hefur ekki verið til staðar í lögum hingað til. Þetta hefur einungis verið gert með reglugerðarákvæðum eins og ég nefndi áðan. Ég tel því mjög mikilvægt að gjaldtökuheimildin fái stoð í lögum og tel því óhjákvæmilegt að sá þáttur 1. gr. frumvarpsins hljóti lagastoð hið fyrsta og fari í gegnum Alþingi sem lög. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég geri ekki athugasemdir við þær gjaldtökuheimildir sem gerðar eru tillögur um í þessu frumvarpi. Ég vil hins vegar spyrja ráðherrann hvort ekki sé eðlilegt að áfram sé inni að ráðuneytið skuli setja í reglugerð ramma um þær kröfur sem gera skuli til menntunar á þessu sviði. Þá er ég að tala um að formlega verði viðurkennd t.d. háskólamenntun í landafræði, jarðfræði og líffræði. Ég vil einnig nefna Leiðsögumannaskólann og ferðamálabrautir í framhaldsskólum landsins þannig að þau formlegu próf sem menn hafa séu viðurkennd í reglugerð en ekki sé látið í vald Umhverfisstofnunar að meta hvort próf úr Leiðsöguskólanum eða jarðfræðipróf dugi til þess að sinna landvörslu, að ég tali nú ekki um landafræðinám.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa athugasemd og tel að hún sé málefnaleg og fullkomlega eðlileg. Reglugerðarheimildinni er haldið í frumvarpsgreininni eins og hún er, samkvæmt lagatextanum er umhverfisráðherra heimilt að setja í reglugerð, reyndar að fengnum tillögum frá Umhverfisstofnun, nánari ákvæði um menntun og starfsskyldur þeirra sem starfa á náttúruverndarsvæðum. Reglugerðarheimildin til umhverfisráðuneytisins eða ráðherrans er því enn til staðar. Lagagreinin gerir ráð fyrir að Umhverfisstofnun meti hvort menntunarkröfurnar séu nægar. Það er gilt sjónarmið hvort það sé Umhverfisstofnunar að meta það og þá á hvern hátt það er gert. Vel kann að vera að Umhverfisstofnun líti svo á eða hægt sé að líta svo á að þeir sem hafa próf úr Leiðsögumannaskólanum eða eru landfræðingar eða líffræðingar þurfi ekki að fara á þetta námskeið en um það þori ég ekki að fullyrða vegna þess að ég veit ekki nákvæmlega hver námskrá námskeiðsins er. Það sem ég veit er að starfið varðar fyrst og fremst umgengni á náttúruverndarsvæðunum, það að rata um svæðin og samskipti við ferðamenn þar, það varðar einnig aðstöðu, salernisaðstöðu, veitingasölu sem mögulega er til staðar, tjaldsvæði og slíkt þannig að til þess þarf miklar upplýsingar um þessi tilteknu náttúruverndarsvæði sem einstakir landfræðingar eru kannski ekkert sérstaklega menntaðir í. Þó að eftirsóknarvert sé að fá til landvörslunnar fólk sem hefur yfirgripsmikla menntun, líffræðinga eða landfræðinga, er ekki þar með sagt að óeðlilegt sé að fólk með þá menntun fari á einhverjum örfáum tímum yfir þær kröfur sem gerðar eru til þeirra sem starfa sem landverðir. Þetta eru álitamál sem eðlilegt er að ræða og ég tel 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á því gjaldi sem forseti nefndi hér rétt áðan, iðnaðarmálagjaldi. Þetta eru lög nr. 134/1994. Í þessu frumvarpi er einungis ein breyting lögð er til og hún er af tæknilegum toga. Lagt er til að nýr staðall, atvinnugreinaflokkun ÍSAT 2008, verði hér eftir notaður við að afmarka þá aðila sem eru gjaldskyldir gagnvart iðnaðarmálagjaldinu í stað eldri atvinnugreinaflokkunar ÍSAT 95. Þessi nýja flokkun er byggð á nýrri atvinnugreinaflokkun Evrópusambandsins sem hefur gilt í öllum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins frá 1. janúar 2008. Það ber að undirstrika alveg sérstaklega að frá sama tíma hefur nýja flokkunin einnig verið notuð hér á landi af hálfu ríkisskattstjóra og í opinberri gerð hagskýrslna Hagstofu Íslands. Þessi nýja atvinnugreinaflokkun verður jafnframt notuð við álagningu opinberra gjalda árið 2009 vegna tekna ársins 2008. Það er lögbundið samkvæmt EES-samningnum að gildistaka þetta nýja flokkunarkerfi. Hér er um að ræða samræmt kerfi sem er notað við hagskýrslugerð á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Ég tek skýrt fram, frú forseti, að með frumvarpinu eru ekki lagðar til neinar efnislegar breytingar á lögum um iðnaðarmálagjald. Afmörkun gjaldskyldu verður sú sama og áður og algjörlega óbreytt hvaða atvinnustarfsemi er gjaldskyld. Ég vek líka eftirtekt á því að sambærilega tæknilega breytingu varð að gera á lögum um búnaðarmálagjald vegna þessarar nýju atvinnugreinaflokkunar sem ég reifaði hér fyrr í máli mínu og sú breyting var samþykkt á Alþingi þann 12. desember með lögum nr. 145/2008 þannig að hér er verið að leggja til breytingu á iðnaðarmálagjaldi til samræmis við það. Ég mælist til þess, frú forseti, að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu sem er 360. mál. Með henni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 71/2008, um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn og fella inn í hann reglugerð framkvæmdastjórnarinnar um öryggiseftirlit með rekstrarstjórnun flugumferðar og um breytingu á reglugerð nr. 2096/2005. Ég get þess fyrir áhugasama þingmenn sem hlýða á mál mitt að með rekstrarstjórnun flugumferðar er átt við flugumferðarþjónustu, loftrýmisstjórnun og flæðisstjórnun flugumferðar. Hið síðarnefnda, sem á enskri tungu heitir „Air Traffic Flow Management“, er þjónusta sem er veitt með það að markmiði að stuðla að öruggu, skipulegu og sem hröðustu flæði flugumferðar þannig að tryggja megi að geta flugumferðarstjórnar sé nýtt til hins ýtrasta og sömuleiðis að umfang flugumferðar sé í samræmi við þá þjónustu sem viðeigandi veitendur flugumferðar hafa gefið upp. Í tillögunni er gerð grein fyrir efni ákvörðunarinnar og hún prentuð sem fylgiskjal, ásamt þeirri reglugerð sem hér um ræðir. Fyrri reglugerðin sem ég gat um fjallar um eftirlitsskyldur þess sem hefur verið tilnefndur til eftirlits með þeim sem hafa starfsleyfi á sviði flugleiðsöguþjónustu. Hin síðari er svo innleidd í íslenskan rétt með reglugerð um starfsleyfi flugleiðsöguþjónustu. Sá aðili sem annast þetta eftirlit af Íslands hálfu er Flugmálastjórn Íslands. Reglugerðin snertir fyrst og fremst starfsemi Flugstoða ohf. sem er sá aðili sem samkvæmt reglugerð er tilnefndur til að veita þjónustu á sviði rekstrarstjórnunar flugumferðar, sem sagt starfsemi Flugmálastjórnar sem veitir eftirlit með slíkri þjónustu. Áhrif breytingarinnar eru fyrst þau að eftirlitshlutverk Flugmálastjórnar er aukið til muna og það mun taka til nýrra þátta, þ.e. þeirra tveggja sem ég gat um hér áðan, flæðisstýringar og loftrýmisstjórnunar. Loftrýmisstjórnunin sjálf er veitt af Flugstoðum ohf. Rétt er að geta þess að eftirlit af þessu tagi, þ.e. með flugleiðsöguþjónustu, er nýtt af nálinni þar sem það hófst aðeins hér á landi stuttu fyrir uppskiptingu Flugmálastjórnar Íslands og stofnun hins nýja opinbera hlutafélags Flugstoða ohf. sem varð til þann 1. janúar 2007. Nánari grein fyrir þeim lagabreytingum sem eru nauðsynlegar er að finna í greinargerð með tillögunni og frumvarp þar að lútandi er þegar til meðferðar hér á Alþingi. Ég legg til, virðulegi forseti, að tillögunni verði vísað til hv. utanríkismálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Það er mér sérstök ánægja að mæla hér fyrir þingsályktunartillögu um 361. mál þingsins þar sem leitað er heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir hönd íslenska ríkisins ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar sem er nr. 114/2007 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2007/16/EB um framkvæmd tilskipunar ráðsins 85/611/ EBE. Tillagan varðar samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum um fyrirtæki og sameiginlega fjárfestingu í framseljanlegum verðbréfum, að því er varðar útskýringu á tilteknum skilgreiningum. Grein er gerð fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og ákvörðunin er sömuleiðis prentuð sem fylgiskjal með þingsályktunartillögunni ásamt þeirri gagnmerku tilskipun sem hér um ræðir. Í tilskipun 2007/16/EB eru sett fram sjónarmið sem eiga að auðvelda aðildarríkjunum að þróa sameiginlegan skilning á því hvort tiltekinn eignaflokkur sé hæfur fyrir verðbréfasjóð. Í gildandi lögum er vísað til laga um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, varðandi skilgreiningu á hugtakinu „framseljanleg verðbréf“. Með innleiðingu þessarar tilskipunar í íslenskan rétt verður framvegis stuðst við skilgreiningu á hugtakinu framseljanleg verðbréf eins og hún er sett fram í tilskipun 85/611/EBE. Líka er gert ráð fyrir að í 30. gr. laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði verði um að ræða tæmandi talningu á þeim fjármálagerningum sem verðbréfasjóði eða fjárfestingarsjóði er heimilt að fjárfesta í. Áhrifa þess að innleiða þessa tilskipun mun fyrst og fremst gæta hjá þeim sem lög um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði taka til, þ.e. til starfsemi og rekstrar þeirra sjóða sem hafa einkarétt á viðtöku á fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum, þ.e. framseljanlegum verðbréfum og öðrum lausafjáreignum á grundvelli áhættudreifingar fyrirframsamþykktrar og kunngerðrar fjárfestingarstefnu. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur verið kynnt sú staðreynd að seinkun verði á innleiðingu á efni gerðarinnar, sem þótti eðlilegt í ljósi þess að nú þegar hefur verið ákveðið að heildarendurskoðun á lagaumhverfi fjármálamarkaðarins fari fram, þar á meðal á þeim lögum sem ég vísaði í hér áðan, lögum nr. 30/2003, sem fjalla um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Viðskiptaráðuneytið gerir ráð fyrir því að tilskipun nr. 2007/16/EB verði innleidd með breytingu á þeim lögum og með setningu reglugerðar. Það má segja að með innleiðingu þessarar tilskipunar í íslenskan rétt verði hér eftir eða eftir að innleiðingin hefur átt sér stað stuðst við skilgreiningu á framseljanlegum verðbréfum eins og sú skilgreining er sett fram í tilskipuninni og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „„Framseljanleg verðbréf“: hlutabréf í félögum og önnur verðbréf sem eru ígildi hlutabréfa í félögum (hér á eftir nefnd „hlutabréf“), skuldabréf og önnur form á breytingu skulda í verðbréf (hér á eftir nefnd „skuldabréf“), öll önnur framseljanleg verðbréf sem veita rétt til öflunar slíkra framseljanlegra verðbréfa með áskrift eða skiptum.“ Ég legg til, frú forseti, að þegar umræðu um þetta merkilega mál verður að fullu lokið verði tillögunni sjálfri vísað til faglegrar umfjöllunar í hv. utanríkismálanefnd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um frumvarp til breytinga á lögum nr. 116 10. ágúst 2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Samstaða er um málið í nefndinni. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, og enn fremur frá hagsmunaaðilum og leitað umsagna frá þeim. Með frumvarpinu er annars vegar lagt til að framlengdur verði gildistími ákvæðis til bráðabirgða I í lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sem heimilar ráðherra að úthluta tilteknum aflaheimildum til áframeldis þorsks og hins vegar að framlengdur verði gildistími ákvæðis til bráðabirgða V í sömu lögum um frest aðila til að ráðstafa krókaflahlutdeild þannig að hún rúmist innan tiltekinna marka sem sett eru í 2. og 3. mgr. 13. gr. laganna. Á fundum nefndarinnar voru ræddar þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Nefndin fjallaði um úthlutun þorskeldiskvóta og er sammála um mikilvægi þess að styðja við tilraunir með eldi á sjávarfiski, enda séu væntingar gerðar til slíks eldis til lengri tíma litið auk þess sem gert er ráð fyrir að innan fárra ára muni kynbótastarfsemi leiða til þess að hægt verði að leggja af úthlutun þorskeldiskvóta og byggja eingöngu á eldisseiðum. Nefndin styður því að ráðherra verði heimilt að úthluta þorskeldiskvóta til fiskveiðiársins 2014/2015. Vegna 2. gr. frumvarpsins vekur nefndin athygli á að aðilum sem eru með krókaaflahlutdeild sem ekki rúmaðist innan settra marka var fyrst gefinn þriggja ára frestur, við setningu laga nr. 42/2006, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, til að gera ráðstafanir til að hlutdeild þeirra væri innan marka. Þessir aðilar hafa haft rúman tíma til að bregðast við breyttu lagaumhverfi og telur nefndin því ekki ástæðu til að víkja lengur frá ákvæðum laganna með því að framlengja frestinn um þrjú ár til viðbótar. Nefndin telur þó rétt í ljósi þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru í efnahagslífi þjóðarinnar um þessar mundir að frestur skv. 2. gr. frumvarpsins verði eitt ár. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, með leyfi forseta: „Í stað orðanna „1. september 2012“ í 2. gr. kemur: 1. september 2010.“ Hv. þm. Karl V. Matthíasson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Helgi Hjörvar, Arnbjörg Sveinsdóttir, Magnús Stefánsson, Valgerður Sverrisdóttir, Herdís Þórðardóttir og Grétar Mar Jónsson. Ég óska eftir því að málinu verði vísað til 3. umr.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 624 um frumvarp til laga um afnám laga nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, með síðari breytingum, og breyting á lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson og Vigfús Áskelsson frá fjármálaráðuneyti, Þóreyju Þórðardóttur frá Landssamtökum lífeyrissjóða, Guðrúnu Zoëga frá kjararáði, Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Stefán Baldursson frá Bandalagi háskólamanna og Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands, Prestafélagi Íslands, Viðskiptaráði Íslands og Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að lög nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, verði felld brott í því augnamiði að færa eftirlaun þeirra til samræmis við lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Frumvarpið gerir ráð fyrir að lögin gildi áfram um núverandi hæstaréttardómara og forseta Íslands út starfstíma þeirra. Þá er í frumvarpinu gerður sá almenni fyrirvari að áunnin réttindi haldist. Nefndin ræddi lagaskilaákvæði frumvarpsins með hliðsjón af því hvernig lífeyrissjóðakerfi opinberra starfsmanna er uppbyggt og með hliðsjón af því mikilvæga sjónarmiði að menn haldi áunnum réttindum. Nefndin ræddi vægi lífeyrisréttinda í kjörum alþingismanna og ráðherra og heimildir og skyldur kjararáðs til að taka mið af þeim réttindum við ákvarðanir um laun. Þá ræddi nefndin hugmyndir um að þeir sem frumvarpið tekur til gætu valið sér lífeyrissjóð en það er í andstöðu við það fyrirkomulag að skylda almennt launafólk til að greiða lífeyrisiðgjöld í tiltekinn lífeyrissjóð. Skemmst er frá því að segja að efnahags- og skattanefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Pétur H. Blöndal, Ragnheiður E. Árnadóttir og Ármann Kr. Ólafsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa sá sem hér stendur, varaformaður nefndarinnar og framsögumaður, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Jón Bjarnason, Birkir Jón Jónsson, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara. Ragnheiður E. Árnadóttir, með fyrirvara, og Ármann Kr. Ólafsson, með fyrirvara. Það er óþarfi að lengja þessa umræðu mikið, frú forseti, en þó er rétt að vekja athygli á því að þessi mál hafa fengið umtalsverða umræðu í samfélaginu á liðnum árum, allt frá því að lögin árið 2003 voru sett hér á hv. Alþingi. Um það sköpuðust miklar deilur í samfélaginu og mikið rót, ef svo má segja, og miklar almennar kröfur hafa verið uppi um að þau sérréttindi sem alþingismenn, ráðherrar og hæstaréttardómarar hafa notið í eftirlaunamálum yrðu afnumin og um þessa aðila giltu sambærileg ákvæði og um starfsmenn ríkisins. Fyrir áramót voru þessi mál aftur til umfjöllunar þegar síðasta ríkisstjórn lagði fram frumvarp til breytingar á lögunum frá 2003 þar sem ákveðin skref voru stigin í þá átt að jafna lífeyrisréttindi þeirra hópa sem hér er verið að fjalla um við almenn lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Engu að síður var ekki gengið alla leið með þeirri lagasetningu og áfram giltu ákveðin sérréttindi um ráðherra, alþingismenn, hæstaréttardómara og forseta Íslands. Núverandi hæstv. ríkisstjórn tók ákvörðun um að stíga þetta skref til fulls með því frumvarpi sem hún lagði fram og er hér til umræðu. Með frumvarpinu er lagt til að eftirlaunalögin frá 2003 verði felld úr gildi en þess í stað muni forseti Íslands, ráðherrar, alþingismenn og hæstaréttardómarar taka eftirlaun eða lífeyri og greiða í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, A-deild. Eftirlaunaréttur þessara aðila verður þá sá sami í öllu tilliti og opinberra starfsmanna sem greiða í þann sama lífeyrissjóð. Hér er bæði um að ræða réttindin samkvæmt þessum lífeyrissjóði og skyldur. Þetta á þá við um iðgjaldagreiðslur í lífeyrissjóðinn og um þann lífeyri sem menn fá hvort sem það er til þeirra sjálfra, makalífeyrir, örorka, barnalífeyrir o.s.frv. Verði frumvarpið að lögum er að mínu mati endanlega búið að vinda ofan af því misrétti og þeim sérkjörum sem hafa gilt í lífeyrismálum ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara og sem hafa verið, eins og ég sagði áðan, svo umdeild í samfélagi okkar. Ég tel að hér sé stigið mikilvægt skref til þess að skapa meiri sátt um fyrirkomulag þessara mála og er ánægður og stoltur af að taka þátt í því að þessi breyting eigi sér stað. Eins og fram kom á nefndarálitinu, frú forseti, leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpið gangi til 3. umr.

Frú forseti. Það eru þrír hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Það eru, auk mín, hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir og hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson. Fyrirvarinn lýtur að því að í nefndinni var ekki rætt um eftirlaunarétt forseta Íslands. Reyndar á núverandi forseti að halda þeim kjörum sem hann hefur út kjörtímabilið en það kemur að því að það líður á enda og þá þarf að kjósa nýjan forseta. Segjum að ungur maður verði kosinn forseti, þrítugur, 35 ára eða …  Ég er með fyrirvara vegna þess að ég tel það ekki rétt sem hv. framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, sagði að þetta væru ekki sérréttindi, þetta væri endanleg lausn. Ég las í blöðunum í morgun að sumir lífeyrissjóðir ætluðu að fara að skerða réttindi og það er hinn bitri veruleiki kjósenda okkar. Það hendir ekki þingmenn eftir þessa endanlegu lausn, frú forseti. Þeir sitja með pottþétt réttindi, gulltryggð. Iðgjald ríkisins mun hækka eftir þörfum. Ef léleg ávöxtun verður á sjóðnum hækkar iðgjald ríkisins. Hver skyldi nú greiða það, frú forseti, nema það fólk sem er í þessum almennu sjóðum sem á að fara að skerða, þ.e. 80% af kjósendum okkar, því að 20% eru í þessum opinberu sjóðum? Það var ég reyndar búinn að segja við fyrri umræðu málsins þannig að ég ætla ekkert að lengja málið mikið. En ég tel að það sé alls ekki búið að afnema sérréttindi eða forréttindi og það er alls ekki búið að finna einhverja endanlega lausn á þessu. Ég geri ráð fyrir því að þegar menn upplifa það að missa réttindi sín varanlega muni koma upp mikil óánægja. Þetta er ekki tímabundið ástand, þetta er varanlegt tap á réttindum vegna lélegrar ávöxtunar lífeyrissjóðanna sem töpuðu á hruninu. Ég tel og hef talið lengi að þingmenn eigi að deila kjörum með sínum umbjóðendum. Ég flutti um það frumvarp árið 1995, að þingmenn væru með lífeyrisréttindi eins og almenningur. Það fólk sem skyldað er með lögum að borga í ákveðinn lífeyrissjóð hefur ekkert val um það, hefur ekki einu sinni möguleika á að kjósa stjórn vegna þess hvað lítið lýðræði er í lífeyrissjóðunum. Það skal greiða í ákveðinn lífeyrissjóð. Það skal hlíta þeirri ávöxtun sem stjórnin fær, sem það getur ekki kosið og þarf oft að sæta skerðingu eins og nú. Þetta er að sjálfsögðu ekki afnám sérréttinda að fullu, þetta er minnkun á sérréttindum, forréttindin eru minni en þau voru. Ég flyt um það tillögu að ráðherrum og alþingismönnum verði heimilt að greiða í lífeyrissjóð að eigin vali enda fari starfsemin eftir lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þá kom nákvæmlega fram það sem ég átti von á í nefndaráliti meiri hlutans, sem ég skrifa undir með fyrirvara. Hér stendur, með leyfi frú forseta: „Þá ræddi nefndin hugmyndir um að þeir sem frumvarpið tekur til gætu valið sér lífeyrissjóð en það er í andstöðu við það fyrirkomulag að skylda almennt launafólk til að greiða lífeyrisiðgjöld í tiltekinn lífeyrissjóð.“ Þá spyr maður: Hvers vegna í ósköpunum er venjulegt launafólk skyldað til að greiða í ákveðinn lífeyrissjóð og sætta sig við að ef aldursdreifingin í sjóðnum er slæm fær það lélegan lífeyri? Ef hún er góð, eins og hún er hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna, fá sjóðfélagar góðan lífeyri. Hvers lags réttlæti er þetta? Þetta er búið að vera alla tíð í lífeyrissjóðakerfinu enda er það í rauninni undirbygging á ákveðnum völdum í þjóðfélaginu. Af því að við höfum orðið fyrir mikilli kreppu á Íslandi finnst mér að við þurfum í kjölfarið að skoða völd verkalýðshreyfingarinnar og Samtaka atvinnulífsins yfir lífeyrissjóðakerfinu eins og það leggur sig með 1.200 til 1.800 milljarða, eftir því hvort maður telur það fyrir eða eftir hrun. Það eru gífurlegir peningar og það eru gífurleg völd eins og komið hefur fram í umræðunni um jafnrétti kynjanna í stjórnum. Þetta eru sjálfvirk völd sem Alþingi hefur byggt upp með því að skylda alla landsmenn til að borga í ákveðinn lífeyrissjóð. Völd til handa verkalýðshreyfingu, handa stjórnum lífeyrissjóða sem skipaðar eru af verkalýðshreyfingunni og af Samtökum atvinnulífsins. Ég lít mjög alvarlegum augum hlutverk verkalýðshreyfingarinnar. Ég tel að hún hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna en þetta valdakerfi gerir hana að stofnun. Hún hugsar ekki lengur eins mikið um kjör umbjóðenda sinna heldur gætir hún hagsmuna sinna við að stýra þessu gífurlega fjármagni. Það sem getið er um í nefndaráliti meiri hlutans, um að almennu launafólki sé skylt að greiða í ákveðinn lífeyrissjóð, er hluti af þessum völdum vegna þess að fólk getur hvorki kosið með höndum né fótum. Það getur ekki skipt um lífeyrissjóð og kosið þannig með fótunum og það getur heldur ekki kosið stjórnir lífeyrissjóðanna því að þær eru tilnefndar af verkalýðsfélögunum og Samtökum atvinnulífsins til helminga, yfirleitt. Þetta er eitthvað sem við verðum að taka á í núverandi stöðu. Ég sé það sem verkefni í kjölfar þessa hruns að þingmenn taki á því að fólk geti valið sér lífeyrissjóð eða alla vega kosið stjórn í sinn lífeyrissjóð. Kosið það fólk sem það treystir til þess að fara með ævisparnað sinn og það sem það treystir mest á í ellinni. Minn fyrirvari er því tvenns konar: Annars vegar hugleiðingin um forseta Íslands og hins vegar flyt ég breytingartillögu um að þingmenn geti valið sér lífeyrissjóð, deilt kjörum með umbjóðendum sínum, með því fólki sem kaus þingmennina. Þannig vil ég sjá það og hef alltaf viljað sjá það, ég er á móti svona forréttindum. Það sem mundi koma skýrar í ljós við tillögu mína - því að ég geri ráð fyrir því að ef menn velja sér lífeyrissjóð sem er með lakari lífeyrisrétt, fái þeir hækkun á launum - er hvers virði þessi lífeyrisréttur er og það ógagnsæi sem er í kerfinu í dag hyrfi. Það er reyndar ýmislegt fleira sem ég benti á í þeirri umræðu eins og t.d. varðandi vildarpunkta flugfélaga, dagpeninga og sitthvað fleira sem gjarnan mætti skoða, og starfskostnaðinn sem þingmenn taka. Það eru hvorki tekjur né gjöld. Ég hef aldrei getað þegið slíkt og þess vegna beitti ég mér fyrir því á sínum tíma að menn gætu hafnað þessum tekjum. Ég hef hafnað þeim alla tíð þannig að ég hef aldrei tekið þennan 60 þúsundkall á mánuði sem flestir þingmenn taka. Fyrst við tölum um gagnsæi og réttlæti og svo um endanlega lausn, ættu menn að skoða þetta. 

Forseti. Öðruvísi mér áður brá um þetta mál. Hér sitja þó einir þrír þingmenn, auk forseta og þess sem hér stendur í stólnum, og ræða málið. Það er ekki mikil stemning í salnum. Fyrir utan eru einn og einn maður og nokkrir fuglar á stangli og það er nú það sem er eftir af þessu mikla máli, eftirlaunamálinu, sem keyrt var áfram í tíð - reyndar ekki fyrrverandi stjórnar heldur ríkisstjórnarinnar sem sat þar áður af þvílíku offorsi og látum að það var eins og himinn og jörð væru að farast. Þetta var eitthvert allra brýnasta málið sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með Framsóknarflokkinn innan borðs rak þá. Endirinn á því er sá að nú er 2. umr. um málið og átta af níu nefndarmönnum í allsherjarnefnd hafa skrifað undir nefndarálit þar sem lagt er til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Að vísu er einn hv. þingmaður með minni háttar breytingartillögur. Sá eini sem eftir er var fjarverandi og sá tíundi sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og var sammála nefndinni allri um þetta. Ég stend upp til þess að gleðjast yfir því að menn hafi fengið vitið, séð ljósið í þessu efni. Meira að segja hefur hv. þm. Pétur Blöndal séð ljósið með sínum hætti og aðrir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins. Mér sýnist reyndar að þeir hafi ekki verið viðstaddir þegar málið var afgreitt á fyrra kjörtímabili, þetta erfiða mál - líka fyrir þann sem klappaði mér svo yndislega á vinstri hönd, 

Öldubrjóturinn kargi.

Öldubrjóturinn kargi, já. Hinn kargi öldubrjótur okkar alþingismanna sem allt stendur af sér, jafnvel þá ágjöf sem hann varð fyrir í þessu máli og tapaði þó formennskunni í heilum stjórnmálaflokki fyrir vikið, en það er að minnsta kosti söguskýring mín og pólitískra sagnfræðinga. Það voru á sínum tíma mikil mistök að vera bendlaður við þetta mál eins og þeir voru og hafa nú beðist afsökunar á, þeir Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon og Guðjón A. Kristjánsson. Við áttum þá afsökunarbeiðni fullkomlega skilið þó að meginábyrgðin á málinu, á þeim vanda sem það hefur valdið, því virðingarleysi sem það hefur kostað Alþingi og þeim trúnaðarbresti sem það kom af stað á sínum tíma - að minnsta kosti dýpkaði gjáin milli þings og þjóðar - bera auðvitað þeir menn sem báru það fram. Það voru Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, þó að millimenn stæðu einnig að frumvarpinu, og þeir flokkar sem á bak við þá stóðu. Því hlýtur maður að fagna því að þeir hafa snúið við blaðinu og meira að segja fulltrúar Sjálfstæðisflokksins eru á þessu nefndaráliti, að vísu með fyrirvara. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert góða grein fyrir fyrirvara sínum en það hafa þau Ragnheiður Elín Árnadóttir og Ármann Kr. Ólafsson því miður ekki gert. En við lítum svo á að það hljóti að vera minni háttar fyrirvarar með sama hætti og hjá Pétri Blöndal. Ég vil svo segja um það sem Pétur Blöndal minntist á að margt af því má læra. Það er í fyrsta lagi alveg rétt hjá honum að þó að málið sé hér með afgreitt - og ég hygg að lífeyrismálum ráðherra og alþingismanna, fyrst og fremst ráðherra, verði ekki breytt. Við skulum hafa það algjörlega á tæru að spurningin var á sínum tíma um forréttindi ráðherra miklu frekar en alþingismanna. Þó er það þannig að alþingismenn verða stundum ráðherrar. En ég hygg að þessu verði ekki breytt. Hins vegar á eftir að fara í gegnum ýmislegt á þinginu. Þar á meðal eru, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði réttilega, þessir dagpeningar. Mér hefur alltaf fundist það skrýtið að menn skuli ekki fást til þess að ræða dagpeninga þingmanna, og reyndar embættismanna, ráðherra og eiginkvenna og eiginmanna ráðherra og hvernig það er nú allt saman. Þessar dagpeningagreiðslur eru algjör della, óháð því hvert menn fara eða að minnsta kosti með hvaða hætti menn fara, hvort þeir fá hótelið greitt af sjálfu sér eða ekki og hvort þeir þurfa að greiða nokkurt fé út. Niðurstaðan með dagpeningana er sú að menn líta á þá sem sérstakan bónus. Menn líta á þá nánast sem kaupauka á þinginu og í stjórnkerfinu. Þeir sem oftast fara fá mest út úr þessu og síðan eru spunnar upp einhverjar afsakanir um að það geti komið fyrir í tíunda hvert skipti að borga þurfi leigubíl eða eitthvað álíka. Dagpeningamálin eru þinginu og stjórnkerfinu ekki til sóma og ég vona að þegar þessi ríkisstjórn kemur saman aftur að loknum næstu kosningum verði þetta eitt af því sem hún tekur til athugunar og ráðstöfunar. Ég vænti góðs skilnings næstkomandi stjórnarandstöðu - sem er sú sama og núna - á þessu máli þegar það kemur hér fyrir. Sama máli gegnir með vildarpunkta og þar minni ég á ræður og fyrirspurnir Jóhanns Ársælssonar, fyrrverandi þingmanns, einhvers besta þingmanns í seinni tíð að mínu áliti, sem spurði oft um vildarpunktana. Hann spurði fjármálaráðherra um þá og þeir svöruðu því alltaf að þetta væri ekki hægt og þetta væri í samningum flugfélagsins, þessa eina, hálfgert opinbera ríkisflugfélags hér, hver sem á það nú í hvert skipti. Menn vildu aldrei gera neitt í því vegna þess að það er alveg eins og með vildarpunktana: Litið er á þá sem kaupauka bæði í þinginu og í stjórnkerfinu. Þeir sem oftast þurfa að fara til útlanda fá mest af þeim. Þeir taka fjölskylduna með í einhver sumarfrí eða notfæra sér þá sem einhvers konar bónus sem enginn hefur samið við þá um. Ef ríkið á að fá einhvern afslátt eða plús, einhverja greiða fyrir hin miklu viðskipti sem það stendur í við það flugfélag sem skipt er við, á auðvitað ríkið sjálft, fjárhirsla almennings, að njóta þess en ekki þeir embættismenn eða þingmenn eða hverjir sem það nú eru sem út eru sendir. Það er auðvitað algjör della og það er líka algjörlega óskiljanlegt að þetta skuli nánast aldrei fást rætt vegna þess að það er hluti af einhverjum viðkvæmum kjörum. Ég vona að næsta ríkisstjórn, sem er vonandi sú sama og þessi eftir kosningar, taki þetta mál líka fyrir og hreinsi til í þessu efni. Ég gæti líka haldið fyrirlestur um starfskostnað en það er annars konar mál en það fyrra sem nefnt var. Ég vil líka vera svo djarfur að taka undir með Pétri Blöndal um lífeyrissjóðina. Það er eitt af því sem þarf að gerast. Það getur ekki gerst á þessum 80 dögum sem nú eru að líða en það þarf að gerast á næsta kjörtímabili og eins fljótt og unnt er. Það þarf að fara í gegnum það hóflega og varlega en með festu hvernig við ætlum að hafa lífeyrissjóðakerfið í framtíðinni og hvernig við ætlum að fara að með yfirstjórn þess. Ekki eingöngu vegna þess sem Pétur Blöndal rakti að í stjórnum þeirra sitja menn sem enginn hefur kjörið þó að lagalega sé hægt með krókaleiðum að hafa það öðruvísi. Ekki eingöngu vegna þess að þessir menn njóta mikilla fríðinda án þess að nokkur umbjóðenda þeirra hafi samþykkt að þeir njóti þessara fríðinda heldur líka vegna þess að saga síðustu ára bendir ekki til þess að þessar stjórnir hafi í fyrsta lagi farið vel með fé umbjóðenda sinna og í öðru lagi að þeir hafi rekið lífeyrissjóðina með hag almennings fyrir augum. Þeir hafa aftur á móti hneigst til - þannig að ég orði þetta eins kurteislega og ég get - að taka þátt í því kapphlaupi sem hér var uppi um sem allra mesta ávöxtun, um sem allra mestan gróða og um sem allra mest umsvif, hvað sem þau kostuðu. Hér ætla ég að hætta en þetta er umræða sem við þurfum fyrr eða síðar taka, hversu viðkvæm sem okkur kann að finnast hún. Mér finnst hún viðkvæm vegna þess að ég er einlægur stuðningsmaður verkalýðshreyfingarinnar sem á helminginn af fulltrúunum í þessum lífeyrissjóðum. En sá er vinur sem til vamms segir. Ég vil svo segja að lokum að mér þykir breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals mjög athyglisverð og tel að við eigum að skoða hana. En ég minni á að þetta er eiginlega sú breytingartillaga sem við gerðum, ég og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, við 1. umr. málsins en þó aðeins munnlega. Hún var aðeins öðruvísi og hljóðaði sem sagt þannig, eftir að þingmaðurinn er búinn að færa hana í betra form, að mönnum sé heimilt að greiða í lífeyrissjóð að eigin vali, enda fari starfsemin eftir lögum og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Ég spyr flutningsmann hvort hann geti ekki sætt sig við að orðalagið verði þannig að í staðinn fyrir að ráðherrum og alþingismönnum sé heimilt að gera þetta, standi hér: „Pétri H. Blöndal er heimilt að greiða í lífeyrissjóð að eigin vali enda fari starfsemin eftir lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.“ Forseti. Ég held að það væri við hæfi eftir mikla baráttu Péturs Blöndals - sem vonandi verður hér næstu fjögur árin a.m.k., því að Pétur H. Blöndal er mikil prýði á Alþingi - að hann fengi þessa sérstöku undanþágu um að greiða lífeyrisgjald sitt í hvaða lífeyrissjóð sem hann vill. Mér skildist í 1. umr. að hann væri helst á því að greiða fé sitt í Lífeyrissjóð bænda enda væri það vel við hæfi því að þar fer saman hagsýni og framsýni eins og hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Ég nefndi aldrei að ég mundi ganga í Lífeyrissjóð bænda heldur sagði ég að ég ætti mestöll mín réttindi hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna, svo að rétt sé rétt. En varðandi það að ég hafi séð ljósið 2003 þá greiddi ég atkvæði með því frumvarpi vegna þess að þar áður voru réttindin afskaplega ruglingsleg. Þau voru stöðluð með því frumvarpi og fyrir hinn almenna þingmann var þetta ekki kjarabót. Lögin frá 2003 voru ekki þingmönnum til góða, iðgjaldið var hækkað og réttindin eilítið bætt, en það stóð á endum. Ég greiddi atkvæði með því vegna þess að þetta var stöðlun sem gerði það auðveldara að breyta núna. Hv. þingmaður tiplar eins og köttur í kringum heitan graut þegar hann talar um verkalýðshreyfinguna og völd hennar yfir lífeyrissjóðunum. Ég þarf ekkert að tipla í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut. Ég segi bara: Þetta er ekki hægt. Fólk á að geta kosið stjórnir lífeyrissjóðanna, fólk á að geta kosið þá menn og þær konur sem fara með það fé sem mestu varðar fyrir fólk. Ég þarf ekki að tipla í kringum þetta. Varðandi vildarpunktana þá er það ekki þannig að Jóhann Ársælsson hafi einn rætt um þá. Ég hef rætt þetta endurtekið. Vildarpunktarnir skekkja alla samkeppni, eyðileggja hana í rauninni. Flugfélag sem veitir vildarpunkta - miðinn er keyptur þó að hann sé miklu dýrari af því að atvinnugreiðandinn greiðir en launþeginn, notandinn, nýtur. Þetta er afskaplega ósiðlegt og ég hef ekki getað tekið þátt í þessu hingað til vegna þess að mér finnst það ósiðlegt. En auðvitað græðir flugfélagið bara á því að ég hef aldrei notað vildarpunkta. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann notað vildarpunkta? Mér finnst það ósiðlegt. Svo er það starfskostnaðargreiðslan. Ég fékk það inn á sínum tíma að þingmenn mættu velja hvort þeir tækju þessa starfskostnaðargreiðslu. Ég hef aldrei tekið hana af því að ég veit ekki hvort þetta er kostnaður eða gjöld, laun eða kostnaður. Það er nefnilega hvort tveggja. Ég vil spyrja hv. þingmann: Notar hann starfskostnaðargreiðslu Alþingis?

Forseti. Af því að þetta er dagur hinna miklu uppljóstrana á þingi þá get ég viðurkennt að ég hef tekið við þessum starfskostnaðargreiðslum á þeim forsendum að verið sé að greiða, að vísu með ákaflega ónákvæmum hætti, einhvern þann kostnað sem ég varð fyrir þegar ég gegndi starfi alþingismanns og verð að einhverju leyti fyrir í þessum innhlaupum mínum sem varaþingmaður núna. Ég hef aldrei notað þessa vildarpunkta og vil eiginlega ekkert við þá kannast satt að segja, gerði það ekki þegar ég var hér á síðasta kjörtímabili. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um vildarpunktana og fleiri af slíkum „fiffum“ sem ég tel að við eigum að berjast á móti og reyna að draga niður. Það er alveg rétt hjá honum að það er einmitt þannig að þeir sem kaupa vöruna eru líka að borga „fiffin“ fyrir hina. Það á að vera þannig, og þar styðst ég við stefnu neytendasamtaka hér og erlendis, að þetta sé útilokað og verð vörunnar miðist við það sem varan kostar fyrir þann neytanda sem hana fær, ekki þannig að menn séu að kaupa eitthvað annað þegar þeir eru að kaupa þessa vöru, hvorki handa sjálfum sér né öðrum. Þannig á það að vera. Því miður hefur þetta verið þáttur í ruglinu undanfarna áratugi. Síðan er hollt fyrir hv. þm. Pétur Blöndal að gera það upp við sig og hann hefur með einhverjum hætti getað lægt veðrin í kolli sínum varðandi það sem hann gerði árið 2003 þegar hann tók þátt í þessari afgreiðslu á eftirlaununum Það er í sjálfu sér rétt hjá honum að hvað þingmennina varðaði var verið að jafna kjör eða lagfæra með einhverjum hætti, þó þannig að þau héldust sem forréttindakjör. Með ráðherrana er það hins vegar þannig, og það hlýtur hv. þingmaður að samþykkja eða viðurkenna, að verið var að bæta eftirlaunakjör þeirra með slíkum hætti að uppreisn varð í samfélaginu á eftir.

Frú forseti. Ég hnýt dálítið um þetta undarlega orðalag eins og það að ég hafi lægt veðrið í kolli mínum. Ég næ því ekki. Ég stóð frammi fyrir því ákveðna vali að allir þingflokksformenn á þingi, jafnt Samfylkingar sem annarra, höfðu ákveðið að leggja frumvarpið fram. Svo hlupust sumir undan merkjum af ótta við kjósendur o.s.frv. Ég greiddi þessu atkvæði vegna þess að ég taldi að þetta væri ákveðin stöðlun sem gerði eftirleikinn auðveldari, að ná fram þeirri almennu lækkun sem ég tel nauðsynlega. Þingsályktunartillaga mín gengur út á að það sé skýrt hvers virði þessi réttindi eru. Ég er ekkert að leggja mat á það hvort þingfararkaupið sé nægilega hátt eða ekki og það geta menn rifist um. Mér finnst að þau kjör sem við höfum eigi að vera uppi á borðinu og vera gegnsæ. Það sem mín tillaga gerir, hvort sem hún er fyrir Pétur Blöndal einan eða fyrir aðra þingmenn almennt - ég vil ekki taka frá þeim þann kaleik að geta deilt kjörum með sínum kjósendum, sem mér heyrist hv. þingmaður ekki vilja gera, þá kemur í ljós hvers virði þessi réttindi eru í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég tel mjög mikilvægt og það er kall tímans að gagnsæi sé í hlutum og eins með þessa starfskostnaðargreiðslu, ég vil að hún sé afnumin eða þá að menn fái greitt fyrir raunverulegan starfskostnað eins og margir utanbæjarþingmenn eru virkilega með. Þeir nýta þessa starfskostnaðargreiðslu fyrir starfskostnaði en þeir sem eru í Reykjavík, ég get ekki séð að ég geti eytt 60 þús. kr. á mánuði í ég veit ekki hvað. Þeir sem ekki nota það í einhvern kostnað fá þetta sem laun. Þess vegna er þetta ýmist kostnaður eða laun. Mér finnst það alveg fráleitt.

Forseti. Það er sjálfsagt að taka þetta upp við næsta tækifæri sem býðst, á næsta kjörtímabili, að fara yfir starfskostnaðinn eða núna þess vegna ef menn vilja, mér finnst alveg sjálfsagt að gera það. Ég tek undir efasemdir Péturs H. Blöndals um það að hann standi undir nafni og lýk þar með þeirri umræðu. Um lífeyrissjóðakerfið almennt verð ég að segja það, ég gleymdi að segja það í síðasta andsvari, að ég tipla ekkert í kringum það eins og köttur í kringum heitan graut. Það geta menn ekki lesið út úr ræðu minni áðan þegar ég, eins og vinur sem segir til vamms, talaði um bæði kjör þeirra sem þarna starfa, um takmarkað umboð þeirra og um ráðstafanir þeirra síðustu árin, hvernig þeir vörðu fé almennings og hvernig þeir tóku þátt í þeirri skrúfu sem að lokum leiddi okkur á barm glötunar. Ég vil hins vegar segja að við verðum að fara varlega í miklar breytingar á þessu. Hér er í fyrsta lagi um mikla fjármuni að ræða, á blaði eru þeir a.m.k. miklir. Við höfum hingað til talið að þetta væri eitthvað það jákvæðasta í fjármálum okkar Íslendinga, að hafa þó tekist að koma upp þessu lífeyrissjóðakerfi og verið þar skrefi á undan ýmsum öðrum þjóðum af því að við erum með þetta uppsöfnunarkerfi en ekki gegnumstreymiskerfi. Nú tek ég reyndar eftir því t.d. í frönskum blöðum að þar eru menn komnir á aðra skoðun. Þar segja menn: Við erum heppnir að vera með gegnumstreymissjóði en ekki uppsöfnunarsjóði vegna þess að það er þá þannig að við töpuðum engum peningum í þessari miklu krísu, og það er sjónarmið sem við þurfum að athuga. Hingað til hefur þetta verið þannig að það voru verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur sem bjuggu þessa lífeyrissjóði til í samningunum 1969, og fyrr og síðar, og þeir aðilar hafa kannski fengið að 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þau skoðanaskipti sem farið hafa fram um þetta mál og vil kannski aðeins bregðast við nokkrum þáttum. Ég ætla þó að halda mig við efnisatriði frumvarpsins sem hér er til umræðu og ekki fara út í aðra sálma. Vafalaust gefst tilefni til þess síðar. Frumvarpið fjallar um afnám eftirlaunalaganna svokölluðu frá 2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, með síðari breytingum, og einnig um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert grein fyrir fyrirvara sínum varðandi málið og fyrir breytingartillögunni sem hann flytur við málið. Það er rétt að þau viðhorf sem hann reifar hér komu fram í umfjöllun í nefndinni og hann gerði henni grein fyrir sjónarmiðum sínum. Breytingartillaga hans kemur því ekki á óvart, þessi viðhorf hafa komið fram áður. Hann gengur býsna mikið út frá þeirri forsendu að almennt sé Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins forréttindasjóður. Þegar ég segi að nú verði, verði þetta frumvarp samþykkt, sérréttindi þingmanna, ráðherra og fleiri endanlega leiðrétt er ég að vísa til þess að þessum hópum verður skipað í lífeyrissjóð með opinberum starfsmönnum. Þeir verða ekki með nein sérstök sérréttindi umfram það sem almennt gildir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Það er síðan annar handleggur að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur oftsinnis haldið þeirri skoðun sinni fram hér að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins í heild sinni sé sérréttindasjóður og þar er hann að tala um alla starfsmenn ríkisins og væntanlega alla starfsmenn sveitarfélaganna líka því að þeir greiða í Lífeyrissjóð starfsmanna sveitarfélaga sem er sambærilegur við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hann er því að tala um býsna stóran hóp launafólks og segir að sá hópur sé einhver sérstakur sérréttindahópur. Í mörgum tilvikum er um það að ræða að lífeyrisréttindi eru samningsatriði í kjarasamningum, a.m.k. að hluta til, og mér finnst hv. þingmaður fara býsna frjálslega í þetta mál. Menn geta auðvitað farið í þá umræðu, og velt því fyrir sér, hvort samræma eigi öll lífeyrisréttindi landsmanna, hvort sem þeir eru starfsmenn ríkis eða sveitarfélaga eða á almennum vinnumarkaði. Sú umræða á rétt á sér og ég get tekið undir það sem margir hafa sagt að vissulega væri eðlilegt að samræma lífeyriskjör allra landsmanna. Það verður hins vegar ekki gert með breytingum á þessum lögum og það verður ekki gert nema í einhverju heildarsamhengi og í samvinnu og samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, við samtök launafólks, bæði á opinbera markaðinum og almenna markaðinum, og við sveitarfélögin og samtök atvinnulífsins. Það er algerlega ljóst. Þau viðhorf komu fram í efnahags- og skattanefnd frá fulltrúa einna heildarsamtaka opinberra starfsmanna að þau væru ekki andvíg því að lífeyrisréttindi landsmanna væru samræmd og þau væru eins hjá öllum. Hann lýsti jafnframt því viðhorfi að samræma ætti lífeyrisréttindi upp á við frekar en að taka lífeyrisréttindi þeirra sem eru starfsmenn ríkisins og færa þau niður. Það verður auðvitað ekki gert án þess að um það sé samið og það hefði að sjálfsögðu í för með sér breytingar á kjörum þeirra að öðru leyti því að í þessum hlutum er ákveðið samhengi. Ég er ekki sammála því viðhorfi sem hér kemur fram að enn sé verið að viðhalda sérréttindum þingmanna. Ég lít ekki svo á að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins eða lífeyrissjóðir sveitarfélaga séu einhverjir sérréttindasjóðir. Þeir eru almennir lífeyrissjóðir fyrir þá sem starfa hjá opinberum aðilum. Ég tel eðlilegt, og það gerir ríkisstjórnin líka, sem flytur frumvarpið, að lífeyrisréttindi ráðherra, alþingismanna, hæstaréttardómara og forseta Íslands séu sambærileg við það sem gerist hjá starfsmönnum ríkisins. Um þetta getum við auðvitað deilt en það breytir því ekki að með frumvarpinu er verið að afnema þau sérlög sem giltu um lífeyrisréttindi þeirra hópa sem við erum að fjalla um. Ég tel að frumvarpið sé endanleg leiðrétting á þeim og stend við það. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði líka grein fyrir því sjónarmiði sínu, sem kemur fram í breytingartillögu hans, að ráðherrum og alþingismönnum verði heimilt að greiða í lífeyrissjóð að eigin vali. Hann segir að þeir eigi að deila kjörum með þjóðinni, með almenningi,  Ég legg á það ríka áherslu, frú forseti, að frumvarpið verði samþykkt óbreytt eins og hv. efnahags- og skattanefnd gerir tillögu um. Ég er sannfærður um að verði frumvarpið að lögum sé ákveðnum kafla lokið, og ég leyfi mér að segja vondum kafla, skugga sem hefur svifið yfir þessu fyrirkomulagi lífeyrismála ráðherra, alþingismanna, hæstaréttardómara og forseta Íslands. Hvað snertir forseta Íslands sérstaklega - og hv. þingmaður vakti máls á því þar sem hann ræðir þann möguleika, sem er auðvitað fræðilegur, að ungur maður, t.d. 35 ára gamall maður, eða kannski lítið eldri, verði kosinn forseti Íslands, og sitji eitt kjörtímabil, hann muni ekki fá neina vinnu eftir það og hafi þá lítil lífeyrisréttindi. Þessu sjónarmiði gerði hv. þingmaður grein fyrir hér í ræðustól og sagði að fyrirvari hans á nefndarálitinu lyti m.a. að því atriði. En ég minnist þess ekki að það viðhorf hafi komið fram í umræðum í nefnd og því finnst mér sá fyrirvari sem hann gerði við nefndarálitið ekki eiga við - fyrirvarinn hlýtur að lúta að efnisatriðum sem hv. þingmaður hefur látið koma fram á vettvangi eða í umræðum í nefnd. Ég minnist þess ekki að þetta hafi komið fram en það kann að vera að mér hafi yfirsést það. Þetta er viðhorf eða sjónarmið sem er sjálfsagt að gefa gaum. Ég tel að menn hafi þá nægan tíma til að fjalla um það í framhaldinu. Fátt bendir til þess að breyting verði á skipan í embætti forseta Íslands alveg á næstu mánuðum eða missirum. Kjörtímabil núverandi forseta rennur út árið 2012 ef ég man rétt. Að sjálfsögðu er hægt að ræða það sérstaklega ef menn vilja hafa einhver sérstök ákvæði um forseta Íslands. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að um forseta Íslands gildi sömu reglur og gilda um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ég hef verið sammála því viðhorfi að svo ætti að vera. Ef upp koma slík tilvik, sem hv. þingmaður nefndi, kann vel að vera að setja þyrfti undir slíkan leka ef menn telja það leka yfirleitt. En sú umræða á algerlega eftir að eiga sér stað og menn þurfa þá að reiða fram öll sjónarmið í því efni. Ég útiloka ekki að menn geri það á síðari stigum en það breytir að mínum dómi engu um samþykkt þessa frumvarps og þeirra sjónarmiða og þeirra röksemda sem liggja á bak við það. Að svo mæltu, frú forseti, vil ég þakka fyrir þau skoðanaskipti sem átt hafa sér stað um þetta mál og ítreka þá ósk að frumvarpið verði samþykkt eins og tillaga er gerð um í nefndaráliti efnahags- og skattanefndar.

Frú forseti. Mér finnst 11,5% iðgjald vera hærra en 8%. Framlag í almennu lífeyrissjóðina af hendi atvinnurekenda er 8%. Framlag ríkisins til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins er 11,5%, er sennilega of lágt og mun sennilega hækka upp í 13,5% áður en langt um líður sem þýðir 69% hærra framlag atvinnurekanda þegar um er að ræða ríkið eða sveitarfélag en þegar um almennt fyrirtæki er að ræða. Þetta eru því ekki sömu réttindi sem menn eru að tala um. Fyrir utan þetta eru réttindi föst en iðgjaldið er breytilegt hjá ríkinu en öfugt hjá almennu sjóðunum, þar geta menn þurft að sæta því að réttindi verði skert. Ég vil taka það fram, svo að ekki komi annar blær á þetta, frú forseti, að ég styð frumvarpið. Ég er alveg til í að ljúka þessum vonda kafla eins og hv. þingmaður, framsögumaður, nefndi. Ég lít á það sem ákveðinn sigur, ákveðið skref í þá átt að réttindi verði almenn. Nefndin hefði t.d. átt að skoða það að þingmenn greiddu almennt til Lífeyrissjóðs verslunarmanna, hann er dæmigerður fyrir þessa almennu sjóði sem 80% af þjóðinni greiða í og verða að greiða í. Talandi um það að samræma og breyta lífeyrisréttinum almennt þá er fyrsta skrefið í því að samþykkja breytingartillögu mína því að þá kemur í ljós hvers virði réttindi í LSR eru og þá getum við farið að tala saman um það hvort menn vilji hækka réttindi alls landslýðs, og þar með álögur á fyrirtækin eða sjóðfélagann, eða hvort menn vilja skerða réttindi opinberra starfsmanna.

Frú forseti. Það er vissulega rétt að framlag upp á 11,5% er hærra en framlag upp á 8%, ég held að við deilum ekki um það. En ég held því fram að ekki eigi að gilda sérstök sérréttindi um ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara eins og var í lögunum frá 2003 og reyndar eldri lögum og að mikilvægt sé að samræma þetta því kerfi sem er hjá starfsmönnum ríkisins og það á væntanlega líka við um starfsmenn sveitarfélaga. Þessi munur hefur oft verið settur í samhengi við launakjör, mismunandi launakjör á opinbera markaðnum og almenna markaðnum. Fjallað hefur verið um að eðlilegt sé að launakjör opinberra starfsmanna séu eitthvað lægri en á almenna markaðnum, m.a. vegna þess að ýmsir þættir eins og lífeyrisréttindin vega inn í mat á heildarkjörum og það er eðlilegt að það sé gert. Ég veit að tryggingastærðfræðingum verður ekki skotaskuld úr því að reikna það út hvers virði þessi lífeyrisréttindi eru, ekki þarf að breyta lögum til þess. Nú eru að vísu þær aðstæður í samfélaginu, vonandi bara tímabundið, að launakjör hafa verið á niðurleið og kannski ekki síst á almenna markaðnum, kaupmáttur, þannig að ekki er sjálfgefið að þessi rök eigi við í augnablikinu. En eins og ég sagði áðan er tilefni til þess, og ég útiloka alls ekki að eðlilegt sé að fara í það, að ræða hvort við steypum lífeyriskerfi allra landsmanna í einn farveg þannig að fullkominn jöfnuður sé milli þeirra sem eru á almenna markaðnum og hinum opinbera. Það er auðvitað sjálfstætt mál og miklu meira mál. Hv. þingmaður veit að það yrði að gerast að mjög yfirveguðu ráði og hugsanlega í einhverjum skrefum og í samningum við þá aðila sem um málið fjalla.

Frú forseti. Ef breytingartillaga mín yrði samþykkt kæmi virkilega í ljós hvers virði réttindi LSR A-deildar eru umfram réttindi t.d. Lífeyrissjóðs verslunarmanna - ef einhver þingmaður veldi þann sjóð kæmi það beint í ljós. Það er einmitt slíkt gagnsæi sem almenningur krefst í dag þannig að ég skora á hv. þingmann að samþykkja breytingartillögu mína þannig að þingmenn geti valið sér sjóði úti í þjóðfélaginu sem kjósendur þeirra greiða til og þá kemur í ljós hvers virði réttindin eru og þá kemur gagnsæið. Þá kæmu líka í ljós forréttindi, eða hvað menn vilja kalla það, opinberra starfsmanna sem þeir hafa að sjálfsögðu samið um og fengið í gegnum kjarasamninga og ég er ekki að tala um að afnema þau. Ég vil bara sýna hvers virði þau eru. Það er það eina. Það að málefni forseta Íslands hafi ekki verið rædd í nefndinni - þ.e. komandi forseta, eftirmanns þess sem nú situr - þá er það vegna þess að ansi mikill hraði var á málum í nefndinni. Við hv. þingmenn í Sjálfstæðisflokknum reyndum hvað við gátum til að málið fengi hraða afgreiðslu því mörg mál liggja fyrir og stjórnin hefur stuttan tíma. Ég sagði í morgun að ekki væri sanngjarnt að ætlast til þess að stjórnin komi með öll mál í hvelli en við munum að sjálfsögðu styðja öll þau mál sem horfa til betri vegar og alveg sérstaklega þegar ríkisstjórnin fer að koma með mál - sem vonandi verður fljótlega og kannski er eitthvað komið nú þegar - sem varða fjölskyldurnar í landinu og alveg sérstaklega fyrirtækin og þar horfum við mest á stöðu bankanna, því ef bankarnir eru veikir eru fyrirtækin veik og þá missir fólk vinnuna.

Frú forseti. Ég tel mig í öllum meginatriðum hafa svarað þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur í þessu efni. Ég tel að þau réttindi og skyldur sem fylgja aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins séu gagnsæjar og ég tel að með því að þingmenn og ráðherrar og aðrir sem um er fjallað í lagafrumvarpinu fari inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, þ.e. A-deildina, fylgi gagnsæ réttindi og gagnsæjar skyldur þeirri aðild. Varðandi breytingartillögu hv. þm. get ég bara endurtekið það sem ég sagði áðan að ég er ekki sammála henni. Ég mun ekki styðja hana vegna þess að ég er ekki sammála því að hún muni gera það að verkum að þingmenn og ráðherrar sitji við sama borð og almenningur í landinu. Þvert á móti væri með samþykkt þeirrar tillögu verið að færa þeim sérstök réttindi umfram það sem almenningur hefur, nefnilega að geta valið úr allri lífeyrissjóðaflórunni, hvert þeir vilja beina lífeyrisiðgjöldum sínum 

Virðulegi forseti. Ég kom flestum sjónarmiðum mínum á framfæri við 1. umr. þessa máls. Mig langar til að gera nokkrar athugasemdir og koma með tvær fyrirspurnir til hv. þingmanns. Í fyrsta lagi tel ég að enn sé fullkomlega óskýrt, bæði af frumvarpinu sjálfu og nefndarálitinu og þeirri vinnu sem fram hefur farið í nefndinni, hvers vegna verið er að gera þetta viðamiklar breytingar á lífeyrisréttindum hæstaréttardómara og forseta Íslands. Mér finnst að það hafi verið óskýrt og að umræða hafi farið fram undir því yfirskyni að verið sé að afnema lögin frá 2003 en auðvitað er verið að gera miklu meira. Það er verið að afnema lífeyrisreglur sem hafa gilt miklu lengur en frá árinu 2003. Í mínum huga er merkilegt að svo veigamiklar breytingar skuli eiga sér stað án frekari skýringa og án umræðu og mér sýnist á þeim umsögnum sem nefndinni hafa borist að þær séu ekki einu sinni þannig að umsagnaraðilar hafi fjallað sérstaklega um þetta, þannig að þar er verið að gera miklar breytingar. Mér finnst líka að pólitískar reykbombur séu á ferðinni um að verið sé að afnema rétt þingmanna til að þiggja eftirlaun á sama tíma og þeir gegna opinberu starfi. Það á einungis við um mjög fámennan hóp sem hefur tekið lífeyrisréttindi á grundvelli laganna frá 2003. Um framtíð geta menn gert þetta, þannig að þarna finnst mér vera pólitísk reykbomba á ferðinni. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að tvennu: Hefði ekki verið rétt að færa þessi mál til kjararáðs til framtíðar? Er ekki um skerðingu á kjörum þingmanna og annarra sem falla undir lögin að ræða sem þarf að horfa til í framtíðinni við frekari ákvarðanir kjararáðs?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar athugasemdir. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég get ekki verið sammála honum í því að hér sé verið að gera veigamiklar breytingar án umræðu vegna þess að ég tel að þetta mál hafi fengið mikla umræðu í þinginu og á vettvangi þingnefndarinnar. Ég ímynda mér að hann sé að gera því skóna að ekki sé almenn vitneskja um að verið sé að gera meira en að breyta lífeyriskjörum ráðherra og þingmanna, heldur líka annarra hópa, þ.e. hæstaréttardómara og forseta Íslands, ef hóp skyldi kalla. Kannski sé ekki almenn vitneskja um það og það hafi ekki komið nægilega skýrt fram í umræðunni. Ég skal ekki um það segja en að mínu viti er eðlilegt að þeir fylgist að í þeim breytingum sem hér er verið að gera og ég tel að þær hafi fengið ágæta umfjöllun, bæði nú og svo hefur málið í heild sinni verið rætt mikið í samfélaginu á undanförnum árum, allt frá því að lögin voru sett 2003. Ég er algerlega sammála honum, og það kom fram í síðari ræðu minni, af því að ég nefndi sérstaklega að þetta væri mál sem ætti sér lengri forsögu heldur en til 2003 og líka væri verið að tala um það sem hefði verið í gildi fyrir þann tíma. Og að hér séu pólitískar reykbombur þegar hann vísar sérstaklega til þess að nú geti hugsanlega einhverjir þingmenn, kannski stærsti hópurinn, farið í vinnu og verið á lífeyrisgreiðslum samhliða að þá er verið að færa réttindi þeirra í sama farveg og gildir í A-deild LSR með sömu réttindum og skyldum, þar með talið þessari. Þetta er í mínum huga algerlega ljóst og hefur komið fram í umfjöllun á vettvangi nefndarinnar. Hvað kjararáð varðar vil ég segja 

Virðulegi forseti. Varðandi kjararáð er mikilvægt þegar gerðar eru jafnveigamiklar breytingar á heildarkjörum þeirra sem málið snertir, eins og hér er rætt um, að skýr lögskýringargögn fylgi afgreiðslu málsins frá þinginu. Lítur þingið þannig á að hér sé verið að hrófla við heildarkjörum þeirra sem málið snertir? Ég er þeirrar skoðunar að svo sé, eins og kom fram hjá hv. þingmanni þegar hann fjallaði um opinbera starfsmenn, að engar breytingar væri hægt að gera á lífeyrisréttindum þeirra, t.d. að færa þau til samræmis við það sem gerist á almennum markaði án þess að víðtækt samráð væri haft við þá í því ferli og ekki væri hægt að komast að annarri niðurstöðu en slík breyting fæli í sér kjaraskerðingu sem taka þyrfti tillit til. Hér eru menn almennt svo spéhræddir vegna þess að þeir fjalla um sín eigin kjör að þeir þora ekki að blanda sér í þá umræðu hvort taka þurfi tillit til þess í kjölfarið að hér eru réttindi færð niður, hvort þeir horfi þá þannig á málið að kjararáð muni bregðast við í framhaldinu. Öll þessi umræða um kjör þingmanna, ráðherra, dómara og forsetans fer fram undir því yfirskini að menn þora ekki að segja alla meiningu sína. Það er niðurstaða mín eftir að hafa hlýtt á umræðuna frá árinu 2003 og svo aftur nú. Mér finnst að menn eigi að taka af skarið í þessu. Við skulum senda þessi mál til framtíðar til kjararáðs til ákvörðunar. Hættum að fjalla um eigin kjör og kjör ráðherranna í þinginu. Langbest er að þeir sem fjalla um þau mál að öðru leyti fjalli líka um lífeyrisréttindi.

Frú forseti. Vel kann að vera rétt hjá hv. þingmanni að skynsamlegt sé að til lengri tíma litið og til framtíðar fjalli kjararáð, sem fjallar um laun og kjör þingmanna og ráðherra, um allan pakkann, ef svo má segja, hvort sem það eru lífeyrisréttindi eða aðrar greiðslur, sem nú eru ákveðnar af forseta og forsetanefnd Alþingis. Ég held að mér sé skylt og rétt að upplýsa að á fundum nefndarinnar kom fram það viðhorf frá formanni kjararáðs að betra væri fyrir kjararáð að hafa heildarmyndina undir þegar ákvarðanir um kjör þessara hópa eru teknar - og ekki bara að hafa heildarmyndina undir heldur að hún væri í raun öll hjá ráðinu, eins og ég skildi formanninn. Að þessu var lítillega vikið í nefndarálitinu þar sem segir, með leyfi forseta: „Nefndin ræddi vægi lífeyrisréttinda í kjörum alþingismanna og ráðherra og heimildir og skyldur kjararáðs til að taka mið af þeim réttindum við ákvarðanir um laun.“ Það var fjallað um þetta og formaður kjararáðs vakti athygli á því að í lögum um kjararáð er beinlínis tekið fram að kjararáði beri að taka mið af heildarkjörum þegar það tekur ákvarðanir um laun þessara hópa. Nú er það að vísu þannig að lög hafa verið sett hér sem ganga út á það að kjörum þessara hópa verði ekki breytt á þessu ári. Ef ég man rétt gildir það til næstu áramóta ef það verður ekki framlengt og auðvitað væri algerlega úr takti við allar aðstæður í samfélaginu, eins og þær eru núna, að hrófla við því. En vel kann að vera að í framtíðinni muni kjararáð þurfa að hafa þessa heildarmynd undir þegar það tekur ákvarðanir í þessu efni. Ég skil alveg þau sjónarmið sem hv. þingmaður kemur fram með að menn séu hálfsmeykir við að fara í þá umræðu. Ég er svo sem ekkert smeykur við það en eins og sakir standa tel ég