Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg get látið nægja fyrir hönd allshn. að vísa til hinnar ítarlegu greinargerðar, sem fylgir frv. þessu. Þó skal jeg bæta því við, að það er fyrir tilmæli beggja bankanna, að frv. er fram komið. Vænti jeg svo, að hv. deildarmenn geti fallist á, að nauðsynlegt sje að fá lög um þetta efni. Legg jeg svo til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr., að þessari umr. lokinni.

Frsm. meiri hl. (Jón Guðnason) Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, miðar aðallega til þess að gera þá breytingu á núgildandi lögum um berklavarnir, að í staðinn fyrir það, að berklavarnakostnaðurinn er nú borgaður af hlutaðeigandi sýslusjóðum, sem kröfur eiga um endurgreiðslu á nokkrum hluta hans hjá ríkissjóði, þá skuli eftirleiðis kostnaðurinn greiddur beint af ríkissjóði, en hann eigi aftur kröfu á sýslusjóðina um 2 kr. gjald á hvern íbúa sýslnanna. Meiri hluti nefndarinnar telur þessa breytingu til mikilla bóta. Það hefir verið erfitt og umfangsmikið fyrir sýslusjóðina að sjá um þessar greiðslur, þó aldrei nema þeir hafi fengið það síðar endurgreitt, sem þeim bar. En fyrir ríkissjóð skiftir þetta engu máli. Hjer er því aðeins um fyrirkomulagsatriði að ræða, sem ekki eykur útgjöld ríkissjóðs á neinn hátt, en ljettir til muna á sýslusjóðum. Þess vegna leggur meiri hl. nefndarinnar til, að hv. deild samþ. frv. þetta.

Frsm. minni hl. (Jón Kjartansson) Eins og sjá má á nál. á þskj. 245, hefi jeg ekki getað átt samleið með háttv. meiri hl. um afgreiðslu þessa máls. Og þar sem jeg geri það að tillögu minni, að málinu verði vísað til hæstv. stjórnar, þá vil jeg leyfa mjer að rökstyðja það nokkru nánar. Þegar þetta mál, um varnir gegn berklaveiki, var til meðferðar á Alþingi 1921, var gert ráð fyrir, að kostnaður sá, er ríkissjóður þyrfti að greiða vegna meðlags með sjúklingum samkv. 14. gr. berklavarnalaganna, mundi nema um 72 þús. kr., eða sem næst 22 þús. kr. fram yfir það, sem ríkissjóður greiddi þá í meðlag vegna berklasjúklinga. Hinsvegar var búist við, að kostnaður þessi mundi aukast nokkuð og meðal annars gert ráð fyrir, að fjölga þyrfti rúmum fyrir berklaveika sjúklinga, og mundi þá kostnaðurinn þokast upp í 122 þús. kr. Ennfremur bjóst berklaveikisnefndin við, að byggja þyrfti sumarhæli fyrir 30–40 börn, en meðlag ríkissjóðs með börnum þessum áætlað um 2–3 þús. kr., og var þá berklavarnakostnaðurinn kominn upp í 125 þús. kr. samkvæmt áætlun nefndarinnar. En til þess nú að vera alveg ugglaus um, að hvergi skeikaði í kostnaðaráætlun, bætti nefndin við heildarupphæð þessa 9 þús. kr. Var þá hinn árlegi meðlagskostnaður ríkissjóðs orðinn 130–140 þús. kr., en þótti svo varlega áætlaður, að ekki kæmi til mála, að hann færi þar fram úr. Jeg býst ekki við, að á Alþingi 1921, eða nú, sje nokkur sá þm., sem sæi eftir þessum 130–140 þús. kr. til berklavarna, ef hægt hefði verið með því að vinna bug á þessum voðalega vágesti. En það fór hjer sem raunar alt of oft hefir átt sjer stað, að áætlanirnar stóðust ekki og kostnaður varð allur annar og margfaldaðist ár frá kostnaðurinn hefir orðið þessi ár, sem ári. Jeg ætla nú að skýra frá, hver berklavarnalögin hafa verið í gildi: Árið 1922 varð kostnaðurinn 131240,99 kr. 1923 verður hann 280914,09 - - 1924 er hann áætlaður 75 þús. kr., en verður 331747,26 - 1925 er hann áætlaður 300 þús. kr., en verður 504076,72 - 1926 er hann líka áætlaður 300 þús. kr., en ekki sjeð enn með vissu, hvað hann verður, því að enn eru ekki allir reikningar komnir fram. Þó mun óhætt að gera ráð fyrir því, að kostnaðurinn komist eitthvað yfir það, sem hann var árið áður, eða töluvert á 6. hundrað þúsund króna. Samkv. þessari skýrslu fer berklavarnakostnaðurinn stöðugt vaxandi og hækkar hröðum skrefum. Það er langt síðan mönnum ofbauð þessi gífurlegi kostnaður, og nokkuð síðan farið var að ræða um það hjer á þingi, að eitthvað þyrfti að gera til þess að færa hann niður. En hingað til hefir menn greint á um, hvernig það skyldi gerast, og því hefir ekkert úr því orðið. Í frv. því, sem hjer liggur fyrir, er farið fram á þá breytingu á 14. gr. berklavarnalaganna, að gjald sýslu- og bæjarfjelaga verði fastsett 2 kr. fyrir hvern heimilisfastan mann í lögsagnarumdæminu. Nú er það svo, að sýslu- og bæjarfjelög greiða 2/5 kostnaðar vegna berklavarnalaganna, en kostnaður hvers einstaks sýslu- og bæjarfjelags má ekki fara fram úr 2 kr. fyrir hvern heimilisfastan mann í lögsagnarumdæminu. Fari kostnaðurinn fram úr þessari upphæð, þá endurgreiðist mismunurinn úr ríkissjóði. Það mun að vísu svo komið, að flest sýslu- og bæjarfjelög hafa þegar náð þessu hámarki, en þó eru fáein, sem eru þar fyrir neðan enn, En þó svona sje ástatt, er varhugavert að ganga inn á þá braut, sem ætlast er til með frv. Jeg skal nú ekki fara mörgum orðum um það ranglæti, sem hjer verður framið gagnvart þeim hjeruðum, sem ekki hafa náð hámarkinu. Þessi breyting mundi verka sem svipuhögg á þessi hjeruð fyrir þeirra baráttu við að koma berklavarnakostnaðinum niður. Þetta ranglæti gagnvart þessum fáu hjeruðum er þó aukaatriði, því að annað atriði er þar enn alvarlegra, og það er, að ef frv. verður samþ., þá eykur það stórum kostnað og gerir berklavarnirnar þó ekki öruggari heldur en þær eru nú. pað er auðvelt að sýna fram á þetta. Þegar fastsett hefir verið samkv. frv., að hvert sýslufjelag og bæjarfjelag skuli greiða 2 krónur fyrir hvern heimilisfastan mann, þá er ekki lengur nein ástæða til þess fyrir sýslu- eða bæjarfjelög að reyna, eins og áður, að komast ljettara út af berklavarnakostnaðinum. Með frv. á að skylda þau til þess að greiða hámarksgjaldið, sem nú er, 2 krónur, alveg án tillits til hins raunverulega kostnaðar. Þau hafa ekki framar neinn áhuga fyrir því að fá kostnaðinn niður. En hverjar yrðu afleiðingar þessa? Mundi það ekki taka burt frá stjórnarvöldum hjeraðanna öflugustu hvötina til útrýmingar berklaveikinnar? Því þess verða menn vel að gæta, að hjer fer þetta tvent saman: dyggileg barátta móti berklaveikinni og von um minkandi útgjöld vegna berklavarnalaganna. - Sje vel og öfluglega unnið að útrýmingu veikinnar, er hægt að fá kostnaðinn niður. Þetta stóra vopn í baráttunni móti berklaveikinni er með frv. þessu slegið úr höndum hjeraðsstjórnanna. Berklavarnakostnaðurinn er nú orðinn svo mikill, að menn hljóta að hafa áhuga fyrir því að fá hann lækkaðan með einhverju móti. Jeg er viss um, að það getur tekist, ef breytt er ýmsum ákvæðum berklavarnalaganna. En verði frv. þetta samþ., hefir það öfugar verkanir við það, sem hv.flm. (SigurjJ) og öll þjóðin ætlast til. Jeg hefi tekið það fram í nál. mínu, að jeg álít, að endurskoða þurfi berklavarnalögin. Og þess er áreiðanlega full þörf, því að reynslan hefir sýnt og sannað, að þau lög eru mjög gölluð. Hinn mikli kostnaður, sem ríkið og hjeruðin bera nú vegna berklavarna, stafar að miklu leyti af óheppilegum ákvæðum í lögunum, svo sem t. d. ákvæðum 14. gr. (í upphafi), þar sem svo er fyrir mælt, að berklaveikissjúklingar skuli annaðhvort fá ókeypis sjúkrahús- eða hælisvist, eða þá alls ekki neitt. Með þessu ákvæði er ekki um neinn meðalveg að ræða. Það er engin leið til þess, að hið opinbera - sýslusjóðir, bæjarsjóðir og ríkissjóður - og sjúklingar skifti kostnaðinum niður á milli sín. En þessu þarf að koma þannig fyrir, að allir þessir aðiljar hafi áhuga fyrir því að fá þennan gífurlega kostnað lækkaðan. Það mun líka mega fullyrða, að nú dvelja hjer í heilsuhælum og sjúkrahúsum miklu fleiri sjúklingar en þurfa þar að vera. En þetta stafar af óheppilegum ákvæðum berklavarnalaganna, og þetta hleypir fram kostnaði ríkissjóðs að stórum mun. Það er eflaust margt fleira en jeg hefi nú drepið á, sem þarf að endurskoða í lögunum um varnir gegn berklaveiki. T. d. mun það nú vera svo við sjúkrahús víðsvegar um land, að læknar fá sjerstaka borgun fyrir að stunda þessa sjúklinga, og að sú borgun er tekin og miðuð við fjölda legudaga. Berklavarnalögin eru hjer liður í atvinnugrein læknanna. Hjer gæti komið til álita að skylda hjeraðslækna til þess að stunda þessa sjúklinga fyrir litla eða enga borgun, og er þó ekki lagt meira á þá með því heldur en ýmsa aðra embættismenn þjóðfjelagsins, sem verða að inna af hendi margskonar og vandasöm verk fyrir ekki neitt. Eftir því, sem jeg hefi komist næst, mun láta nærri, að 70–100 þús. kr. af berklavarnakostnaðinum fari til lækna. Þetta er engin smáræðis fúlga. Eins og jeg hefi tekið fram í nál. mínu, get jeg ekki fallist á, að frv. þetta verði samþykt nú. Jeg álít, að betra sje að endurskoða lögin, og þó sjerstaklega að reyna að finna einhverja leið til þess að koma hinum gífurlega kostnaði, sem af þeim leiðir, eitthvað niður. Og jeg álít, að besta ráðið til þess sje að fá hjeruðin og sjúklingana þar í lið með sjer. Jeg legg þess vegna til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar, með þeim formála, að hún taki berklavarnalögin til endurskoðunar, og þó sjerstaklega þau ákvæði þeirra, er jeg hefi minst á hjer á undan, og reyni svo að koma með góðar till. um breytingar fyrir næsta þing. Jeg álít, að stjórnin hafi besta aðstöðu til þessa. Hún hefir fengið allar þær upplýsingar, sem hv. meiri hl. nefndarinnar vill að komi fram. Og stjórnin er svo stór aðili í þessu máli, að hún á hreint og beint heimtingu á því að fá alla reikninga berkla- varnakostnaðinum viðvíkjandi í sínar hendur, - líka þá reikninga, sem bæjar- eða sýslusjóðir hafa greitt og geyma hjá sjer. Berklavarnalögin hafa nú fengið talsverða reynslu, og reynslan hefir sýnt, að kominn er tími til þess að endurskoða þau og fá kostnaðinn við framkvmd þeirra lækkaðan, án þess þó að draga úr gildi laganna sjálfra og því hlutverki, sem þeim er ætlað að vinna.

Sigurjón Jónsson Jeg skal byrja á að lýsa yfir því, að jeg er þakklátur hv. meiri hl. nefndarinnar fyrir það, hvernig hann hefir tekið frv. þessu, þar sem hann leggur til, að það sje samþ. með örlitlum breytingum. Einn nefndarmanna, hv.þm. V.-Sk. (JK), hefir ekki getað gengið inn á frv. og vill vísa málinu til stjórnarinnar. Það eru aðallega tvær ástæður, sem hann ber fram máli sínu til stuðnings. Annarar þeirra er getið í nál. hans, þar sem hann telur, að frv. þetta, ef að lögum verður, muni heldur verða til þess að auka berklavarnakostnaðinn en minka hann. Jeg býst við því, að hann hafi hjer í huga aukinn kostnað fyrir þau hjeruð, er hafa enn ekki náð hámarksgjaldi, enda sagði hann eitthvað á þá leið, að með þessu frv. ætti nú að refsa þeim, sem sparlegast hefðu á haldið. Hin ástæðan, er hann færði fram, var sú, að hjer væri um stefnubreytingu að ræða, og ef Alþingi samþykti þetta frv., þá ætti það óhægt um vik að taka málið til rækilegrar yfirvegunar. Jeg skal nú athuga nokkru nánar þessi tvö atriði. Hv. þm. (JK) heldur því fram, að kostnaður út af berklavarnalögunum sje orðinn mjög mikill. Þetta er alveg rjett. En hann heldur því fram, að kostnaður þessi muni aukast, ef frv. mitt verður samþ. Hann heldur því líka fram, að sýslu- og bæjarfjelög muni ekki, ef frv. verður samþykt, eins og áður hugsa um að draga úr kostnaðinum, ef þau eru skuldbundin til þess að greiða hámarksgjaldið, sem nú er 2 krónur á hvern búsettan eða heimilisfastan mann, án tillits til þess, hverjar ráðstafanir þær geri til þess að hindra berklaveikina og draga úr þeim kostnaði, er af henni leiðir. Sannleikurinn er nú sá, að nálega öll bæjar- og sýslufjelög greiða hámarkið, eða 2 krónur. Gagnvart öllum þeim bæjarfjelögum og sýslufjelögum, sem þegar greiða hámarksgjaldið, getur þessi röksemdafærsla hv.þm. alls ekki staðist. En það munu þó vera fjögur hjeruð alls, er greiða eitthvað minna. Hv. frsm. minni hl. (JK) ætlar nú líklega þessum fjórum hjeruðum það, að þau muni ekkert hugsa um að halda niðri kostnaðinum, eins og þau hafa gert að þessu, ef frumvarp þetta nær fram að ganga. Jeg tel nú þetta getsakir hjá hv.þm. í garð þeirra hjeraða. Get jeg ekki sjeð, að þessar getsakir hafi við nokkur rök að styðjast. Jeg vil hjer benda á, að samkvæmt frv. hefir stjórnarráðið úrskurðarvald um það, hvenær sjúklingur er styrkhæfur. Þar segir svo, í seinasta málsl. 1. gr. (með leyfi hæstv. forseta): „Úrskurðar stjórnarráðið ... hvort sjúklingur sje styrkhæfur og að hve miklu leyti“. Hjer er því stjórnarráðinu í sjálfsvald sett, hvern eða hverja sjúklinga það telur styrkhæfa. Jeg tók það fram við 1. umr. þessa máls, hve mikið berklakostnaðarstyrkurinn hefir aukist á seinustu árum og hve þungan bagga ríkissjóður ber nú hans vegna. Kostnaðurinn er nú orðinn alt að 3/4 milj. króna. Þar af greiðir ríkissjóður um 500 þús., en sveitar- og bæjarsjóðir yfir 200 þús. kr. Eins og lögin nú eru, höfum við engin ákvæði um, hverjir skuli hafa eftirlit með og hverjir skuli úrskurða þá reikninga, er af berklavarnalögunum leiða, og það má ekki dragast lengur, að ákvæði sjeu um þetta sett. Vegna þess, hve kostnaðurinn er orðinn mikill, 3/4 miljón króna á ári, þá er sjálfsagt, að haft sje eftirlit með reikningum og að þeir komi allir á einn stað, í staðinn fyrir það, að nú eru þeir úti um alt land - hjá bæjarstjórnum og sýslufjelögum. Það segir sig sjálft, að þeir, sem eiga að úrskurða þessa reikninga, verða að fylgjast með öllu því, er í málinu gerist. Um sparnaðinn af frv. þessu þarf ekki að taka fram annað en það, að sjálfsagt þykir, að gott og trygt eftirlit sje með öllum greiðslum ýr ríkissjóði, reikningar sjeu vandlega yfirfarnir og úrskurðaðir, nema hvað berklavarnakostnaðinn snertir. Þar er engin ein stofnun, sem ber aðalábyrgð á greiðslunum. Þessu vil jeg kippa í lag og geri jeg ákveðið ráð fyrir, að af því mundi sparnað leiða, segjum, að hann yrði 2%, þá getur hann náð 15 þús. kr. Við höfum oft horft í minna hjer á þingi, en jeg vil þó láta þess getið, að sparnaðurinn getur orðið miklu meiri en þetta. Við hv.þm. V.-Sk. (JK) höfum komist að svipaðri niðurstöðu um, hve mikið sje greitt fyrir læknishjálp vegna þessara laga. - Ekki er nú hægt að sjá nákvæmlega, hve mikið er greitt til lækna. Jeg hefi spurst fyrir um það í stjórnarráðinu, hve miklu muni nema það, sem læknum hefir verið greitt, en fjekk það svar, að það væri ekki hægt, vegna þess, að reikningarnir væru úti um alt land. Þetta sýnir best, hvernig eftirlitið með þessum lögum er. Það er rjett hjá hv.þm. V.-Sk., að kostnaður til lækna út af berklavörnunum mun nema 70–100 þús. kr. á ári. Jeg hefi reynt að afla mjer upplýsinga um þetta og hefi fengið að vita, að árið 1925 nam lækniskostnaður við eitt sjúkrahús hjer á landi um 8840 kr., og árið 1926 við sama sjúkrahús um 8700 kr. Þessi kostnaður er, að því jeg framast veit, um 13% af öllum sjúkrakostnaðinum við umrætt sjúkrahús. Jeg tek undir það með hv.frsm. minni hl. (JK), að það er einkennilegt, að ríkið skuli greiða einni stjett embættismanna svo mikið fje fyrir aukaverk, mönnum, sem hafa ákveðin embttismannalaun frá ríkinu, En þetta má best laga með því, að stjórnarráðið fái alla reikninga í sínar hendur. Þá var hv.þm. (JK) að tala um, að með þessu frv. ætti að refsa þeim hjeruðum, sem svo hefðu vel barist gegn berklaveikinni, að þau þyrftu ekki ennþá að greiða hámarksgjaldið. Ef þetta er rjett, þá ætti hitt að vera rangt, að láta ríkissjóð greiða 2/3 af berklavarnakostnaðinum, eins og nú á sjer stað. Sá kostnaður er tekinn af öllum landsmönnum jafnt - og hvaða refsing er það þá, þótt svo sje fyrir mælt í lögum, að öll hjeruð skuli greiða jafnt til berklavarnanna ? Hjer er líka þess að gæta, að þau hjeruð, sem hafa verið svo lánsöm, að þar eru fáir berklaveikissjúklingar, standa betur að vígi með að greiða þetta gjald heldur en þau hjeruð, þar sem mikið er um berklaveiki. Þá vil jeg minnast á það atriði, ei mjer virðist aðalatriðið hjá hv. minni hluta (JK), þar sem hann segir, að við stöndum ver að vígi með að endurskoða berklavarnalögin, ef þetta frv. nær fram að ganga. En þetta er ekki rjett, því að hjer er ekki um neina stefnubreytingu að ræða og við stöndum jafnt að vígi eftir sem áður með að endurskoða lögin. Hjer er aðeins gengið út frá því, að sýslusjóðir og kaupstaðasjóðir greiði jafnt, hámarksgjaldið, en allir reikningar verði sendir stjórnarráðinu til endurskoðunar. Með því móti getur maður hugsað sjer, að eitthvað verði dregið úr kostnaðinum, og þá á fyrst og fremst að draga úr kostnaði ríkissjóðs. En það liggur opið fyrir að lækka útgjöld bæjar- og sýslusjóða, ef þeir tímar skyldu koma, sem þó er lítið útlit fyrir, að okkur takist að draga svo mikið úr berkla- varnakostnaðinum, að sá upprunalega ákveðni hluti sýslu- og bæjarfjelaga fari alment niður úr hámarksgjaldinu, því að reynslan er sú, að hann eykst nú hröðum fetum ár frá ári.

Frsm. meiri hl. (Jón Guðnason) Jeg hefi ekki mikið að segja, því að hv.flm. (SigurjJ) hefir alveg tekið af mjer ómakið og sýnt glögt, hve mikil þörf er á því, að frv. þetta nái fram að ganga. Frv. þetta, ef að lögum verður, verður ekki til þess að auka berkla- varnakostnaðinn, heldur þvert á móti. Það segir sig sjálft, að það verður miklu auðveldara að hafa hönd í bagga með því, að kostnaðurinn aukist ekki, eða fari ekki fram úr hófi, ef stjórnarráðið fær alla reikningana í sínar hendur. Jeg get hugsað, að það reynist svo, eins og hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) tók fram, að nokkur tími líði áður en þessi lög verða tekin til rækilegrar endurskoðunar. Misrjetti það, sem hv.þm. V.-Sk. (JK) talaði um gagnvart þeim hjeruðum, sem ekki hafa náð hámarki, verður hverfandi lítið. Enda eru það ekki nema fá hjeruð og getur eigi orðið um stórar upphæðir að ræða. Hinsvegar standa þau hjeruð sig vel við að leggja þetta fram, sem eru laus við þennan voðalega vágest og afleiðingar hans. Það er rjett hjá hv.þm. Ísaf., að í þessu kemur fram sú sama stefna, sem uppi var þegar berklavarnalögin voru samin. Jeg tel það mjög varhugavert að ganga inn á þá braut, að draga úr berklavarnakostnaðinum með því að draga úr sjúklingum að leita sjer læknishjálpar með opinberum styrk. Hitt er ekki nema rjett, að stjórnarráðið úrskurði, hvort sjúklingarnir sjeu styrkhæfir, eða að hve miklu leyti, og sje þá litið á efnahaginn. Jeg lít svo á, að stjórnin standi í þeim efnum fult svo vel að vígi eins og hjeruðin, einkum að því er snertir að líta hlutlaust á málið. Brtt. þær, sem við höfum flutt við frv., eru smávægilegar. Við 3. gr. höfum við bætt því ákvæði um ljóslækningasjúklinga, að þeim skuli greiddur styrkur úr ríkissjóði að því er lækningakostnaðinn snertir. önnur brtt. er aðeins til skýringar, en 3. brtt. er nýtt ákvæði. Að svo mæltu vil jeg aðeins leyfa mjer að óska þess, að frv. nái samþykki hv. deildar.

0726Frsm. minni hl. (Jón Kjartansson) Mjer skilst, að það sje ærin krókaleið, sem hv. meiri hl. nefndarinnar og hv.flm. vilja fara í þessu máli. Aðaláhugi hv. meiri hl. og hv.flm. er það, að láta alla reikninga fara í stjórnarráðið. Jeg get ekki skilið annað en að stjórnin geti krafist allra fylgiskjala frá sýslumönnum og bæjarfógetum, svo þessi krókaleið til þess að ná þessu er algerlega óþörf. Til þess að ná þessu þyrfti ekki annað en að beina því til hæstv. stjórnar, að hún ljeti senda sjer öll fylgiskjöl með reikningunum. Jeg tel því algerlega óþarft að breyta berklavarnalögunum til þess að koma þessu fram. Hjer er líka, eins og jeg hefi tekið fram áður, verið að auka mjög kostnaðinn hjá þeim hjeruðum, sem ekki hafa náð hámarki. Þegar ákveðið er, að öll hjeruðin skuli greiða jafnt, er þar með búið að slá úr höndum þeirra allan áhugann á því að minka kostnaðinn. En það er vitanlegt, að þau hafa mikinn áhuga fyrir því að fá kostnaðinn niður. Og þegar það fer saman, að ganga dyggilega fram í því að útrýma berklaveikinni og draga úr kostnaðinum, þá er það ekki rjett, sem haldið hefir verið fram af hv.frsm. og flm., að það sje rjettmætt, að öll hjeruðin greiddu jafnt. Með því að segja í eitt skifti fyrir öll, að öll hjeruðin skuli greiða jafnt, eins þau, sem búin eru að útrýma veikinni hjá sjer, þá verkar það sem svipuhögg á þessi hjeruð fyrir baráttu þeirra gegn veikinni. Jeg hygg, að þá sje best barist, er bæði ríkið, hjeruð og einstaklingarnir vinna saman að útrýmingu veikinnar; með því tekst hún, en fyr ekki. - Jeg vildi að lokum beina því til hæstv. stjórnar, hvort hún telur sjer ekki fært eins og nú standa sakir að koma því svo fyrir, að hún fái alla reikninga ásamt fylgiskjölum til sín og að þeir verði ekki greiddir fyr en þeir hafa verið úrskurðaðir í stjórnarráðinu. Það má vera, að það sje rjett, að hjeruð, sem hafa náð hámarki, komist ekki í bráðina niður fyrir það aftur. En þó get jeg ekki skilið í öðru en að það megi takast, þegar sjúkrahúsum fjölgar. T. d. er nú verið að reisa heilsuhæli á Norðurlandi, en fjölgun heilsuhæla hlýtur að vinna mjög á veikinni. Er því ekki ósennilegt, að berklakostnaðurinn geti þokast niður. Jeg tel það því mjög óhyggilegt að fastsetja framlag allra hjeraðanna, því að með því er slegin niður sú mesta hvöt, sem þau hafa til að vinna að útrýmingu veikinnar og að draga úr kostnaðinum.

Sigurjón Jónsson Hvað það snertir, að með þessu frv. sje áhuginn tekinn frá landsmönnum á því að halda berklavarnakostnaðinum niðri, þá er það vitanlegt, að hjeruðin eru flest öll á hámarki um kostnað af þessum lögum, samkv. breytingum á lögunum frá 20. júní 1923. Það eru aðeins 4 hjeruð, sem ekki hafa náð því enn, og öll líkindi eru til þess, að þau muni ná því, e. t. v. í ár. Veikin hefir farið vaxandi alstaðar og það getur naumast dregið úr áhuganum á að halda kostnaðinum niðri, að hjeruðin greiði hið sama og þau greiða nú. Þá er uppástunga hv.þm. V.-Sk. (JK) um það, að allir reikningar skuli koma til stjórnarráðsins áður en þeir eru greiddir. Um hana er það að segja, að eins og nú er háttað hafa sjúkrahús heimild til að innheimta reikningana hjá sýslu- og bæjarfjelögum, og þegar þeir koma til stjórnarráðsins, eru hjeruðin búin að greiða sinn hluta. Stjórnarráðið getur því ekki eins og nú er ástatt haft bein afskifti af þessu. Jeg skal svo ekki orðlengja meira um þetta að sinni.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil nota þetta tækifæri til að segja það, að jeg tel það öldungis óhjákvæmilegt að taka gjaldaákvæði berklavarnalaganna til rækilegrar endurskoðunar. Með þessu frv. er eitt atriði tekið út úr heildinni og því ráðið til lykta á þann hátt, að það má ekki verða sú endanlega niðurstaða að því er snertir það einstaka atriði. Þegar núgildandi ákvæði um skiftingu kostnaðarins voru sett í berklavarnalögin, þá var hugsunin, eins og hv.þm. V.-Sk. (JK) rjettilega tók fram, sú, að stilla svo til, að hjeruðin ættu hagsmuna að gæta um það, að kostnaðurinn yrði sem minstur. Og að því lengra, sem kæmist í því, því ljettari yrði byrðin fyrir það hjerað. Í framkvæmdinni hefir þessi hugsun hinsvegar ekki fengið að njóta sín til fulls. Aðalmeiningin með endurskoðun hlýtur því, að minni hyggju, að eiga að vera sú, að þessi heilbrigða hugsun fái að njóta sín, en með þessu frv., sem hjer liggur fyrir, er hún algerlega lögð á skurðarborðið. Eftir þessu frv. hafa engir aðrir aðiljar en ríkissjóður einn hagsmuna að gæta um minkun kostnaðarins, og er þá hætt við, að erfitt verði að draga úr hinni óhóflegu og óþörfu eyðslu, sem á sjer stað í þessum efnum, að sögn þeirra lækna, sem veita forstöðu berklastofnunum í landinu. Jeg vil þó ekki, að ummæli mín verði misskilin á þann veg, að jeg telji eftir einn einasta eyri af opinberu fje, sem nauðsynlegur er og að gagni má koma til berklavarna. En það er vitanlegt, að þessi styrkur er nú mjög misbrúkaður, og það jafnvel af sumum þeirra, er njóta hans til heilsuspillis. það er því algerlega nauðsynlegt að taka lögin í heild til rækilegrar endurskoðunar, en þá á ekki að taka eitt atriði út úr, eins og gert er í þessu frv., sem hjer liggur fyrir. Jeg tel líka ástæður þær, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) bar fram í þessu efni, mjög ljettvægar. Hvað reikningana snertir sje jeg ekki neitt því til fyrirstöðu, að þess væri krafist, að þeir sjeu tvíritaðir, og sje annað eintakið sent sýslumanni eða bæjarfógeta, en hitt til stjórnarráðsins, sem legði úrskurð sinn á reikninginn. Ef svo sýslumaður hefir greitt of mikið, er ekki annað en að ríkissjóður greiði þeim mun minna, og má altaf jafna þann mun. En þetta liggur utan meginkjarna málsins, sem sje það, að styrkurinn sje ekki misnotaður, allir njóti hans, sem þurfa, en heilsuhælin sjeu ekki setin til langframa af fólki, sem ekki þarf þar að vera.

Frsm. meiri hl. (Jón Guðnason) Mig furðar á þeim viðtökum, sem þetta frv. hefir fengið bæði hjá hv.frsm. minni hl. (JK) og nú síðast hjá hæstv.forsrh. (JÞ). Hann lagði áherslu á það, að taka þyrfti öll lögin til endurskoðunar, en jeg get ekki sjeð, að þetta frv. komi að neinu leyti í bága við þá endurskoðun. Þetta er fyrirkomulagsatriði, sem ekki er afgerandi fyrir berklavarnirnar í heild, en sem, frá okkar sjónarmiði, miðar að því að losa einstök hjeruð við mikla erfiðleika og hjálpa þeim aðiljanum, sem ber þyngstu byrðina, ríkissjóði, til að hafa beint eftirlit með kostnaðinum. Jeg get ekki betur sjeð en að þótt þessi endurbót nái fram að ganga, þá liggi alveg eins opið fyrir að taka berklavarnalögin til gagngerðrar endurskoðunar á næstunni. En með það fyrir augum, að sú endurskoðun getur dregist um óákveðinn tíma, leggjum við áherslu á, að frv. þetta verði samþ. Hv. flm. (SigurjJ) hefir nú upplýst, að reikningarnir ganga beint til hjeraðanna og þau eru krafin greiðslu á þeim, án þess þau hafi aðstöðu til þess að gagnrýna þá svo sem þyrfti. - Mjer er kunnugt um, að oft hefir verið gengið hart að hjeruðunum með þessar skuldakröfur, og hafa þau þá ekki kunnað við að láta krefja sig lengi, enda ekki haft aðstöðu til annars. Vitanlega má segja, að þetta sje ekki aðalatriði, að reikningarnir skuli sendir beint til stjórnarráðsins. En hitt er mikilsvert atriði, að ekki sje lögð svo þung byrði á sýslusjóðina eins og gert er með lögunum eins og þau eru nú. Jeg vænti svo að lokum, að hv. deild samþykki þetta frv. og að hún sje mjer sammála um það, að með þessu frv., þó að lögum verði, sjeu engar hömlur lagðar á heildarendurskoðun berklavarnalaganna, þegar ástæða þykir til.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta frv. er borið fram af stjórninni og hefir verið til meðferðar í hv.Ed. og tekið þar smávægilegum breytingum, sem voru fólgnar í því, að uppástunga stjórnarinnar um laun sumra af starfsmönnunum, 2. og 3. stýrimanns og fullgildra háseta, var færð ofurlítið upp. Jeg skal taka það fram, að aðalástæðan til þess, að stjórnin fer fram á, að laun skipshafnanna verði ákveðin með lögum, er sú, að það gefur miklu betri aðstöðu til þess að hafa hemil og reglu á breytingum launanna eftir því sem dýrtíðin í landinu breytist. Laun opinberra starfsmanna eru ákveðin með föstum grunnlaunum, sem ætlast er til, að geti staðist, þó að peningagildið komist í fast horf og verðlagið lagi sig eftir því - og dýrtíðaruppbót, sem á að hverfa smámsaman þegar verðlagið lækkar. Er það mikið hentugra að hafa þetta ákveðið með lögum og fá þannig lækkaða krónutölu launanna, og er enda nauðsynlegt fyrir fjárhagríkissjóðs, án þess að ríkið þurfi að standa í kaupdeilum, eins og á sjer stað um einkafyrirtæki, er verða að semja um sjerhverja breytingu á laununum. Reynslan síðan launalögin voru sett 1919 sýnir, að það er ríkissjóði hagsmunamál að hafa laun opinberra starfsmanna lögákveðin og með þeirri tilhögun, sem jeg nú hefi lýst. par við bætist, að hjer er um stóran starfsmannaflokk að ræða á báðum skipunum, og er engan veginn rjett, að stjórnin upp á sitt eindæmi rjeði launakjörum þeirra án íhlutunar Alþingis. En Alþingi ber skylda til, þar sem hjer er um stóra starfrækslu að ræða, sem standa á til frambúðar, að taka þátt í ákvörðun launanna, með tilliti til getu ríkissjóðs og þeirri sanngirni, er ber að sýna þessu starfsfólki. þetta tel jeg nægja að segja að sinni og vil svo leyfa mjer að leggja til, að málinu verði vísað til fjhn.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta stjfrv. til stjórnskipunarlaga hefir legið fyrir háttv.Ed. og kemur þaðan óbreytt eins og stjórnin lagði það þar fram. Aðalbreytingarnar, sem frumv. gerir á núverandi stjórnarfyrirkomulagi, eru þær, að reglulegt Alþingi skuli haldið annaðhvert ár og fjárlög þannig sett til tveggja ára, og breyting gerð á landskjörinu í þá átt, að landskjör skuli fara fram samtímis almennum kjördæmakosningum í landinu. Þetta eru höfuðbreytingarnar. Í sambandi við þær er svo stungið upp á, að kjörtímabil hinna landskjörnu og einnig hinna kjördæmakjörnu skuli vera 6 ár. Jeg þarf ekki að fjölyrða um fyrri breytinguna, þing annaðhvert ár, því að það mál hefir verið til umr. hjer á þingi fyrir fám árum, og einnig hefir það verið mikið rætt bæði í blöðunum og á þingmálafundum. En hin breytingin er aftur á móti nýmæli, sem ekki hefir legið fyrir þinginu áður. Ástæðurnar til þessa eru þær, að stjórnin, eins og landsmenn yfirleitt, hefir fundið til þess, hve óeðlileg fyrirhöfn og kostnaður það er að hafa fjórða hvert ár almennar kosningar um alt land til þess að kjósa eina þrjá þm. Menn fundu sjerstaklega til þessa síðasta sumar, er slík landskjörskosning fór fram, og þó einkum þegar þar við bættist, að það vildi svo til, að sama sumar þurfti að fara fram aukakosning til landskjörs vegna fráfalls eins landsk.þm., en varamaður hans var fallinn frá áður. - Til þess að gera mönnum sem ljósast, hve óhentug tilhögunin á landskjörinu er, þá má segja, að eftir núverandi fyrirkomulagi, þó að ekki sje gert ráð fyrir aukakosningum, fari fram almennar kosningar á öllu landinu tvisvar sinnum á hverjum fjórum árum, eða að meðaltali annaðhvert ár. Jeg tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið nú eða víkja að hinum ýmsu smávægilegu breytingum, er fram hafa komið. Stjórnin áleit ekki rjett að taka upp í frv. aðrar breytingar á stjórnarskránni en þær, sem vitað sje um með vissu, að ekki væru verulega skiftar skoðanir um, svo að það yrði ekki frv. að falli. Einnig í Ed. beitti hún sjer gegn till. einstakra þm. um aðrar slíkar breytingar, af því að henni er ant um, að aðallagfæringin, sem frv. stingur upp á, nái fram að ganga.

Tryggvi Þórhallsson Það er ekki ástæða til þess að stofna til langrar umr. um málið nú, enda hefði jeg ekki tekið til máls, ef ekki hefði verið gefið tilefni til þess með síðustu orðum hæstv.forsrh. (JÞ). Hann sagði, að landsstjórnin hefði forðast að taka þau atriði upp í frv., er ætla mætti, að ágreiningur væri um og gæti hindrað framgang málsins. En jeg álít, að hæstv. landsstjórn hafi einmitt ekki gert þetta, sem hæstv. ráðh. sagði. Stjórnin hefir tekið upp í frv. atriði, sem mikill ágreiningur er um, og það er lenging kjörtímabilsins. Það er atriði, sem jeg er viss um, að meiri hl. þjóðarinnar er andvígur, og það er spor aftur á bak. Jeg vona samt, að bak við ummæli hæstv.forsrh. sje vilji til þess að koma fram atriðinu um þing annaðhvert ár.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Í frv. er stungið upp á þeirri málamiðlun, að kjörtímabil hinna kjördæmakosnu lengist um tvö ár, en kjörtímabil hinna landskjörnu styttist um tvö ár. Jeg skal út af ummælum hv.þm. Str. (TrÞ) segja það, að jeg tel sjálfsagt, ef breyting er gerð á stjórnarskránni á annað borð, að gera slíka breytingu eða lagfæringu á landskjörinu, að ekki þurfi að stofna til almennra kosninga að meðaltali annaðhvert ár. Er það sjálfsögð breyting. En hvernig menn vilja svo hafa kjörtímabilið, er ekkert aðalatriði og má ekki skoða sem beint skilyrði fyrir því, hvað ofan á verður um lenging kjörtímabilsins. Stjórnin hefir nú stungið upp á, að sanngjarnt væri að stytta það að nokkru og lengja að nokkru. En um það má ræða og verður náttúrlega athugað hjá nefnd þeirri, er hjer hefir verið kosin og fær mál þetta til meðferðar.