Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, hv. 5. þm. Vestf.: „Reykjavík, 12. okt. 1972. Með því að ég er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþingis að óska þess, að varamaður minn, Ásberg Sigurðsson borgarfógeti, taki á meðan sæti mitt á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson.“ Ásberg Sigurðsson hefur áður átt sæti á Alþ. á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans verið rannsakað og þarf því ekki að koma til athugunar eða afgreiðslu og býð ég hann velkominn til þingstarfa.



Herra forseti. Það mál, sem hér er lagt fram, kom fyrir síðasta þing skömmu fyrir þingslit og er nú endurflutt óbreytt. Þegar fyrst var farið að mæla fyrir stofnun og starfi dagvistunarheimila barna hér á landi, voru slíkar stofnanir nokkuð umdeildar. Þær raddir heyrðust, að rekstur slíkra barnaheimila væri til þess fallinn að veikja fjölskyldubönd og slíta uppvaxandi kynslóð með nokkrum hætti úr eðlilegu sambandi við foreldra sína og nánasta umhverfi. Ég veit ekki betur en nú sé svo komið, að þessar raddir séu þagnaðar með öllu. Mér vitanlega draga engir lengur í efa þörfina fyrir dagvistunarstofnanir fyrir börn og sömuleiðis kostina, sem þær hafa að bjóða. Kostir ýmiss konar dagvistunarstofnana barna eru a.m.k. þríþættir. Í fyrsta lagi hafa þessar stofnanir mikið uppeldisgildi, sérstaklega eins og nú er komið samfélagsháttum í þéttbýli hér á Íslandi. Heimilin, sem nú ala upp börnin, eru alls ekki sambærileg við hin fjölmennu heimili, sem fyrri kynslóðir þekktu. Það er fátítt mjög í þéttbýlinu, að fleiri en tvær kynslóðir séu á heimili, gjarnan aðeins foreldrar og eitt eða tvö börn þeirra. slíkt heimili býður miklu fábreyttari uppeldisskilyrði heldur en hin fjölmennu heimili, sem tíðust voru fyrir nokkrum áratugum, þegar ekki aðeins voru á heimilinu foreldrar og afkvæmi þeirra, heldur einnig þriðja kynslóð, afar og ömmur, og einnig mjög víða óvandabundið eða kannske vandabundið vinnufólk. Það er allra manna mál, sem kynnt hafa sér uppeldisáhrifin á hinum fámennu og jafnvel einangruðu heimilum nútímans, að þar geti svo farið, að áhrifin af umhverfinu verði svo einhæf, að þau tefji fyrir eðlilegum þroska barnanna. Þá er úrræðið, sem næst liggur, að skapa fjölbreyttara og fjölmennara umhverfi á uppeldisstofnun, sem kemur til liðs við heimilin á því aldursskeiði, þegar ekki er enn hafin skólaganga barnanna. Til þess eru ýmist fallin dag vistunarheimili, sem taka börn til gæzlu næstum heila daga eða leikskólar svo kallaðir, þar sem börnin dvelja mun skemmri tíma. En hér kemur einnig til annað atriði. Það er öryggi þessara ungu barna í borgarumhverfinu, sem þeim er búið, þegar út fyrir veggi heimilisins kemur. Óllum er kunnugt, að mjög skortir á, að heppileg og hættulaus leiksvæði séu til umráða, einkum og sérstaklega fyrir börn, sem eru á óvitaaldri eða rétt að komast af honum. Úrræðið til að tryggja öryggi þeirra að leik er gjarnan að vista þau á dagvistunarheimili. En enn er eitt atriði og ekki hið veigaminnsta. Það er hin félagslega þýðing dagvistunarheimilanna í þjóðfélagi eins og okkar er orðið, þar sem mjög er algengt, að báðir foreldrar á hinum fámennu heimilum leita atvinnu eða stunda nám utan heimilis. því hefur raunin orðið sú, að á þeim dagvistunarheimilum, sem reist hafa verið og nú starfa, ganga jafnan fyrir börn einstæðra foreldra, sem nauðsynlega þurfa framfærslu heimilisins vegna að koma börnum sínum í gæzlu, meðan vinnutími þeirra sjálfra stendur eða þá börn af heimilum, þar sem foreldrar eru á því reki, að báðir eru í framhaldsnámi, bæði faðir og móðir. Og það er viðurkennt, að ákvæði um jafnan rétt kvenna og karla til atvinnu og til menntunar eru síður en svo raunhæf, nema séð sé fyrir aðstöðu fyrir börn þeirra mæðra, sem þurfa að stunda störf utan heimilis eða leggja kapp á að stunda nám til þess að búa sig undir störf, nema þessum mæðrum sé gert fært að koma ungum börnum sínum í umönnun á öruggum og hentugum stöðum meginhluta dagsins. Þörfin á fleiri dagvistunarheimilum en nú eru fyrir hendi er óumdeild. Kannanir munu vera af skornum skammti, en þó veit ég til, að þær hafa farið fram í Reykjavík og í Kópavogi og á báðum stöðum leitt í ljós mjög mikla þörf fyrir fjölgun dagvistunarheimila. í málefnasamningi ríkisstj. setti hún sér það mark m.a., að sett verði löggjöf um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri barnaheimila, elliheimila og annarra hliðstæðra stofnana og séð fyrir fullnægjandi menntunaraðstöðu starfsliðs þeirra. Elliheimili heyra öðru rn. til, þótt rætt sé um þau í þessari sömu mgr. En hvað barnaheimilin varðar, er leitazt við að uppfylla þetta ákvæði málefnasamnings ríkisstj. með flutningi þess frv.. sem hér liggur fyrir. Þetta frv. er verk n., sem skipuð var fyrir tæpu ári og í áttu sæti Stefán Ólafur Jónsson fulltrúi, formaður, Guðrún Jónsdóttir félagsráðgjafi, Gyða Sigvaldadóttir forstöðukona, Svava Jakobsdóttir alþingismaður og Þóra Þorleifsdóttir. Þessi n. skilaði frv., sem nú er lagt fyrir Alþ. í annað sinn. Meginefnishættir þess eru, að ríkinu sé gert að leggja fram fé bæði til stofnunar dagvistunarheimila og til rekstrar þeirra. Þetta á ekki aðeins við um dagvistunarheimili, sem rekin eru á vegum opinberra aðila, sem sé sveitarfélaga, heldur einnig áhugafélaga, húsfélaga fjölbýlishúsa og starfsmannafélaga. Nefndinni þótti rétt að gera þegar í stað ráð fyrir þeim möguleika, að aðilar eins og húsfélög og starfsmannafélög gætu notið styrks til að koma upp dagvistunarheimilum og reka þau, ef þeim byði svo við að horfa. Í 4. gr. frv. er tekið fram, hvaða dagvistunarheimili gert er ráð fyrir, að njóti fjárframlaga samkv. þessum l. Þar er um að ræða dagheimili fyrir börn frá þriggja mánaða aldri til skólaskyldualdurs, þar sem börnin geta dvalið a.m.k. 5 klukkustundir á degi hverjum, í öðru lagi skóladagheimili fyrir börn á skólaskyldualdri og í þriðja lagi leikskóla fyrir börn á aldrinum frá tveggja ára til skólaskyldu, þar sem börnin geta dvalið a.m.k. 3 klukkutíma á dag. Í 5. gr. er ákvæði um það, að dagvistunarheimili skuli starfa a.m.k. 4 mánuði samfellt á ári hverju til þess að geta orðið aðnjótandi ríkisframlags. Í 6. og 7. gr. eru síðan ákvæði um, hverju ríkisframlög til dagvistunarheimilanna, sem um er að ræða, skuli nema. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að framlag til stofnkostnaðar dagheimila og skóladagheimila skuli vera hið sama og framlag ríkisins til annarra skólastofnana, sem sé 50% áætlaðs stofnkostnaðar. Hins vegar er gert ráð fyrir, að framlag til leikskóla sé hálfu minni hluti stofnkostnaðar, eða 25%. Af rekstrarkostnaði er gert ráð fyrir í 8. gr., að af ríkisfé séu greidd til dagheimila og skóladagheimila allt að 30%, en til leikskóla þriðjungi minna, allt að 20%. Þessi rekstrarframlög eiga að greiðast að loknu ársuppgjöri og skal þar miðað við meðalrekstrarkostnað samsvarandi dagvistunarheimila um landið allt. Í 9. gr. er kveðið svo á, að þetta ríkisframlag, bæði til stofn- og rekstrarkostnaðar dagvistunarheimila skuli bundið því skilyrði, að aðstandendum barnanna sé ekki gert að greiða hærri hluta af kostnaði en 30% í dagheimilum og skóladagheimilum og í leikskólum 50% af rekstrarkostnaði. Síðan eru í IV. kafla frv. ákvæði um það, hvernig fara skuli með umsóknir, sem berast um framlög úr ríkissjóði til stofn- og rekstrarkostnaðar dagvistunarheimila. Þar er tekið fram, að með þau mál skuli aðilar snúa sér til menntmrn., sem athugar umsóknir og kveður á um gildi þeirra, og í 15. gr. er tekið fram, að eigi sé heimilt að hefja framkvæmdir við slíkar stofnanir fyrr en fé hefur verið veitt til þeirra í fjárl. og fyrir liggur skriflegt samþykki menntmrn. Til að fjalla um þessi mál gerir 16. gr. ráð fyrir því, að rn. fái í þjónustu sína starfsmann, sem til þess er sérstaklega hæfur að fjalla um málefni dagvistunarstofnana. Loks er í V. kafla ákvæði um, að forstöðumenn dagvistunarheimila og starfslið skuli hafa hlotið fóstrunarmenntun, nema eigi sé unnt að fullnægja því skilyrði, þá má veita frá því undanþágu, en þessi skal vera aðalreglan. Ég vil vænta þess, að þetta mál geti orðið að lögum á þessu þingi, og legg til, herra forseti, að því sé eftir þessa umr. vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var lagt fram á síðustu dögum siðasta þings, og var þá ekki tilefni til eða tækifæri að ræða það efnislega. Ég ætla mér heldur ekki að gera það nú við 1. umr, málsins nema að mjög litlu leyti, en langar þó að benda á nokkur atriði, sem ég vænti, að hv. n., sem frv. fær til athugunar, muni taka til meðferðar. Það fer ekki á milli mála, að mikil nauðsyn er á byggingu og rekstri dagvistunarheimila, eins og nútímaþjóðlífsháttum er komið. Um það er ekki ágreiningur. Ég hygg, að vegna þessa sé eðlilegt, að ríkisvaldið hér eins og víða erlendis taki nokkurn þátt í þeim kostnaði, sem samfara er byggingu og e.t.v. rekstri dagvistunarheimila, en kem þó að því nánar síðar. Í þessu frv. felst að vísu, að hér er eitt verkefni, sem sveitarfélög hafa hingað til ein haft á sínum vegum, falið hvoru tveggja ríki og sveitarfélögum. Að því leyti til horfir það ekki til einföldunar á verkaskiptingu á milli þessara aðila, en ég tel þó frv. horfa til rétts vegar, vegna þess að ekki er óeðlilegt, að með einhverju hætti séu líkar reglur um stofnun og byggingu dagvistunarstofnana og um stofnun og byggingu skóla. Það er þó til íhugunar að þessu leyti, hvort ekki er ástæða til að leggja megináherzlu á þátttöku ríkisins í byggingu dagvistunarstofnana og láta fremur bíða hlutdeild ríkisins og þátttöku í rekstrarkostnaði þeirra. Sérstaklega meðan verið er að fullnægja eftirspurninni eftir dagvistunarstofnunum. Hæstv. menntmrh. vék að því, að mikill skortur væri á þessum stofnunum og vísaði til kannana, sem um það hefðu farið fram. Þar sem aths. við frv. þetta eru prentaðar óbreyttar frá því í vor, þá er ekki von, að þar sé getið um niðurstöðu af könnun, sem fór fram á vegum Reykjavíkurborgar að því er snertir dagvistunarstofnanir og eftirspurn eftir þeim í Reykjavík. Mér þykir þess vegna hlýða, sérstaklega ef það gæti varpað ljósi á umfang þessa vandamáls og þeirrar fjárfestingar, sem þörf er á á þessu sviði, að geta um þær niðurstöður. Samkv. könnun, er fór fram á vegum félagsmálastofnunar og félagsmálaráðs borgarinnar og Þorbjörn Broddason lektor annaðist, þá kom í ljós, að miðað við þá daga, sem könnunin fór fram, sem mun vera seint á síðasta ári, þá skorti 3000 vistrými í dagvistunarstofnunum hér í borginni. Þessi eftirspurn skiptist þannig, að 3/10 eftirspurnarinnar voru eftir dagheimilarými, þ.e.a.s. 900 rými vantaði. Þá voru rúmlega 600 rými fyrir í dagheimilum borgarinnar, þannig að heildareftirspurn var rétt rúmlega 1500. Nú hefur bætzt við nokkurt dagheimilarými eða hátt á 100 rými, þannig að til staðar eru 700 rými, en rúmlega 800 skortir. Mér telst lauslega til, að það muni kosta rúmlega 300 millj. kr. að reisa stofnanir til þess að fullnægja þessari eftirspurn eftir dagheimilum. Ef við lítum á leikskólana, þá var talið, að eftirspurn eftir leikskólavist væri um 4/10 af þessum 3000 vistrýmum eða 1200 rými, sem vantaði. Þá voru fyrir í fyrra rúmlega 1100 rými þannig, að heildareftirspurnin var rúmlega 2300 rými. Þar sem þrír nýir leikskólar, er hver tekur 120 börn á dag, hafa verið teknir í notkun á þessu ári, þá eru nú til staðar í þorpinni 1500 rými og skortir rétt rúmlega 800 til þess að fullnægja eftirspurninni eftir leikskólum. Að byggja leikskóla, sem rúma muni þessi börn, mun kosta um það bil 100 millj. kr. Sú eftirspurn eftir dagheimilavist og leikskólavist, sem þessi könnun leiddi í ljós, kom mönnum ekki á óvart hjá Reykjavíkurborg. Aftur á móti má segja, að könnunin hafi leitt í ljós meiri eftirspurn eftir skóladagheimilum heldur en búizt hafði verið við. Talið var samkv. könnuninni, að 3/10 af þeim vistrýmum, sem á skortir til að fullnægja eftirspurn, væri fólgin í skóladagheimilarýmum. Samkvæmt því þyrfti að koma á fót 900 þannig rýmum, en aðeins 20 voru fyrir, þegar könnunin var gerð. Þau eru nú 40 og vantar því um 880 til þess að eftirspurninni væri fullnægt að þessu leyti. Kosta mun nær 200 millj. kr. að fullnægja þeirri eftirspurn. Ef við lítum á þessar tegundir dagvistunarstofnana hér í Reykjavík, þá er verkefnið það að byggja fyrir um það bil 600 millj. kr. Reykjavíkurborg leggur til þessara mála 50 millj. kr. á yfirstandandi ári, og mun væntanlega ekki leggja minna fram á næsta ári, líklega sem nemur 60 millj. kr. þannig, að búast má við, að þáttur ríkisins verði á ári að því er til Reykjavíkur tekur um 50–60 millj. kr., þar sem hér er aðallega um dagheimili og skóladagheimili að ræða. Ég legg áherzlu á það, að þessi könnun, sem ég hef gert að umtalsefni, byggist á eftirspurn. Það er ekki metið, hver sé þörf á þessum stofnunum, heldur byggt á upplýsingum mæðranna sjálfra, hvað þær mundu kjósa sér börnum sínum til handa og ekkert farið út í mat á heimilisástæðum eða hvort annað eða bæði foreldrar vinna úti eða önnur slík atriði, sem nú hafa ráðið um forgangsflokka, meðan ekki er unnt að svara eftirspurninni. Ef það er markmið okkar að fullnægja þessari eftirspurn, þá er þetta fjárfestingarþörfin. Og því held ég, að því fjármagni, sem ríkisvaldið getur látið í té á þessu sviði, sé bezt varið til stofnkostnaðar þessara stofnana, og það sé þá fremur hægt að ætlast til þess af sveitarfélögunum og aðstandendum barnanna að standa undir rekstrarkostnaði. Ég tel því, að í fyrstu megi ríkisvaldið gjarnan spara eða nota það fé, sem fæst með því að fella niður eða lækka þátttöku ríkisins í rekstrarkostnaði dagvistunarheimila, til þess að taka meiri þátt í stofnkostnaði slíkra heimila. Það er líka svo, að félagsleg samhjálp er komin svo langt á veg hér á landi, í það minnsta tel ég svo vera í Reykjavík, að óhugsandi væri, að aðstandendur barna, sem þyrftu á slíkri vistrými að halda, fengju það ekki vegna fjárhagserfiðleika eða fjárskorts. Ég vildi koma þessu sjónarmiði nú þegar á framfæri og geta þess um leið, að fyrir um það bil ári var samþykkt till. í borgarstjórn Reykjavíkur um tilmæli til ríkisvaldsins um að taka þátt í stofnkostnaði þessara heimila. Þar var sérstaklega tekið fram, að æskilegt væri, að sá þáttur væri ekki minni en helmingur og enn fremur var talið æskilegt, að á vegum ríkisins færi fram heildaráætlun um þörf slíkra bygginga í landinu. Mun vera auðvelt að gera slíka áætlun að því er Reykjavík snertir með hliðsjón af þeirri könnun, sem fyrir hendi er og vildi ég spyrjast fyrir um það, hvort slík áætlun hafi verið gerð á vegum rn. umfram það sem segir í aths. n., er undirbjó frv. Það er líka ástæða til þess að hafa orð á því, að nauðsynlegt er að gera meðferð þessara mála eins einfalda og unnt er. Ég óttast nokkuð, að sú málsmeðferð, sem IV. kafli gerir ráð fyrir, nefnilega að sækja þurfi fyrst um leyfi til rn. og síðan að fá sérstaka fjárveitingu, tvær umferðir að þessu leyti, verði til þess að seinka undirbúningi og byggingu dagvistunarstofnana og beini því til hæstv. ráðh. og n. að flýta meðferð málsins til þess að unnt megi verða að taka upp í fjárlög næsta árs einhver framlög í þessu skyni. Það er svo, að óskýrt sýnist vera í 6. gr., hvort að því er leikskólaframlög snertir gildi sama regla og um dagheimila- og skóladagheimilaframlög, þ.e.a.s. byggt verði á ákvæðum í reglugerð um stofnkostnað skóla. Ég tel rétt að bæta því við í 2. tl., ef það er ætlunin. Þá er rétt að minnast á það í lokamgr. 15. gr. er sagt að áætlun um byggingarkostnað skuli miðað „við þær kröfur (norm), sem reglugerð kveður á um varðandi gerð og búnað hvers heimilis. Í áætlun þessari skal miðað við byggingarkostnað og verðlag á þeim tíma, sem áætlunin er gerð, og miðast ríkisframlag við það: Hér sýnist ekki vera ætlunin að bæta við byggingarkostnað samkv. áætlun verðhækkunum vegna eðlilegra verðlagsbreytinga eins og er gert í skólabyggingum. Þyrfti auðvitað að hafa sömu reglur að því er þessar byggingar snertir og skólabyggingar. Og þá sýnist mér einnig, að til mála geti komið, að ríkissjóði sé gert að greiða þetta á skemmri tíma en 15. gr. gerir ráð fyrir eða hafa að öllu leyti sömu reglu eins og um skólabyggingar er nú. Þá vildi ég aðeins taka það fram, ef að því verður horfið að halda áfram þátttöku ríkisins í rekstrarkostnaði, að þá sýnist vera eðlilegt, að í 4. gr. frv. sé bætt við 4. tölul. um einkaheimili, sem stunda barnfóstrun, enda séu heimilin undir eftirliti opinberrar stofnunar og starfsfólk þess hafi hlotið tilskilda menntun samkv. nánari reglum þar um. Það hefur verið horfið að því ráði hér í Reykjavík fyrir milligöngu Félagsmálastofnunar borgarinnar að fá einkaheimili til þess að taka þátt í dagvistun barna og hefur það gefið svo góða raun, að nú munu um eða yfir 80 slík heimili hafa um 200 börn á sínum vegum og skiptir það miklu máli, ef við rifjum það upp, sem ég gat um í ræðu minni áðan, að eftirspurn eftir 800 dagheimilaplássum er ekki fullnægt, og þá koma þessi 200 börn, sem eru á einkaheimilum, þar til frádráttar eftirspurninni. Hér væri sjálfsagt hægt að uppörva fleiri einkaheimili til slíkrar starfsemi. Með því er sparaður stofnkostnaður fyrir hið opinbera og rekstrarkostnaður í heild sinni mun vera hærri en á vegum opinberra aðila, þótt hingað til hafi ekki verið farið út í það af borginni, t.d. að greiða vist þessara barna niður í líkingu við það, sem gert hefur verið um dagheimili. Sú regla hefur gilt um margra ára skeið og ekki verið ágreiningur um það í borgarstjórn Reykjavíkur, að að því er rekstrarkostnað við dagheimili snertir, greiðir borgarsjóður 50°ó og foreldrar sem næst 50%. Að því er leikskóla snertir greiðir borgarsjóður 25%, en foreldrar 75%. Nú hefur ríkisstj. neitað beiðni þess efnis að hækka þessi vistgjöld til þess að halda þessari viðmiðun og mun því þáttur borgarinnar hafa aukizt að því er dagheimili snertir allt að 60–65% og leikskólana um 35%. Ég tel, að hér sé illa farið. Það sé eðlilegra að gefa sveitarfélögunum sjálfdæmi að þessu leyti, svo að þau geti, að svo miklu leyti sem þau spara í rekstrarkostnaði, lagt meiri áherzlu á að koma þessum stofnunum upp, til þess að sem fyrst megi fullnægja eftirspurninni, og vísa ég þar sérstaklega í þá þróun, sem orðið hefur í félagslegri aðstoð hér í borg og víðar hér á landi. Ég vildi, herra forseti, koma þessum sjónarmiðum fram þegar við 1. umr. málsins og vænti þess, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, taki þessi atriði til athugunar. Hér á eftir mun svo verða rætt frv. til l. um Fósturskóla Íslands, sem er nauðsynlegt, að nái lagagildi einmitt vegna þeirrar þarfar, sem er á sérmenntuðu fólki til starfa í þessum dagvistunarstofnunum og raunar í ýmsum öðrum uppeldisstofnunum landsins. Fósturskólinn hefur verið rekinn með styrk frá ríkinu, en meginþungi af rekstrarkostnaði skólans hefur hvílt á Reykjavíkurborg, og m.a. hefur Reykjavíkurborg í raun séð skólanum fyrir húsnæði allt frá stofnun hans og það enda þótt þar menntist fjölmargir nemendur til starfa utan sveitarfélagsins. Við skulum gera okkur grein fyrir því hins vegar í sambandi við bæði þessi mál, að þau munu krefjast aukinna útgjalda ríkissjóðs og raunar sveitarfélaga frá því, sem nú er. Ég sé við fljótan yfirlestur í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir, að öll fjárframlög í þessu skyni eru sem næst óbreytt frá því, sem var í fjárl. yfirstandandi árs. Til barnavinafélagsins Sumargjafar er t.d. óbreytt framlag, 1.5 millj. kr. Til byggingar dagvistunarstofnana fyrir allt landið er aðeins 1 millj. og hrekkur þess vegna mjög skammt. Ég held, að þetta sé eitt dæmi um það, að hér er ekki kannað ofan í kjölinn, hvaða kröfur samþykkt frv. og stefnumála ríkisstj. hafa í för með sér, og vandinn að þessu leyti enganveginn leystur á þessu stigi eða með þessum frv. En við skulum vona, að úr rætist.



Herra forseti. Það var á s.l. hausti að við nokkrir sjálfstæðismenn höfðum undirbúið frv. til l. um aðstoð ríkisins við byggingu dagvistar- og dvalarheimilis fyrir börn. En þá var upplýst, að ríkisstj. hefði í undirbúningi frv. um sama efni. Ég átti þá tal við menn, sem voru í þeirri n., sem hæstv. ráðh. hafði skipað, og mér skildist, að það væri meiningin, að það frv. mundi koma það tímanlega inn á síðasta Alþingi, að það mundi vera tök á því, að frv. yrði að lögum og næði fram að ganga. Það leið svo fram á þingið, að ekki bólaði á þessu máli af hendi hæstv. ríkisstj. og því kom til þess, að ég ásamt nokkrum öðrum alþm. Sjálfstfl. flutti frumvarp um aðstoð þess opinbera við byggingu dagvistar- og dvalarheimila fyrir börn. Þessu frv. var vísað til n. og það sat þar. En rétt í þinglokin, eins og hér hefur verið bent á, kom svo frv. ríkisstj, um þetta efni og það seint á þinginu, að það var vitanlega engin von til þess, að málið næði fram að ganga. Sá stuðningur, sem ríkið hefur veitt í þessu skyni að undanförnu, hefur verið sá styrkur, sem veittur hefur verið til rekstrarins sérstaklega í fjárl. og einnig nokkur byggingarstyrkur, sem hefur verið tekinn upp á fjárl. til einstakra bygginga dvalarheimila, en þar hefur aðeins verið um smáupphæðir að ræða, 75–100 þús. kr. í hvert skipti. Ég held, að það sé öllum ljóst, að hér er um mjög mikilsvert mál að ræða, og ég vil vona það, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, en ef svo verður, þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að endurskoðuð verði sú fjárveiting eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, sú fjárveiting, sem ætluð er til þess í fjárl. En eins og fjárlagafrv. liggur núna fyrir, þá er það lítið megnugt til þess að koma þarna nokkuð á móti því, sem ætlað er, að felist í því frv., sem hér er lagt fram. Við skulum vona, að sú endurskoðun eigi sér stað og upphæðin verði hækkuð og frv. nái fram að ganga og lögin verði þá að tilætluðum notum.



Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir hv. þm., sem hér hafa talað, við meginatriði þessa máls og vænti, að þær undirtektir séu forboði þess, að málið hljóti greiða afgreiðslu. En að sjálfsögðu eru í því eins og flestum öðrum málum, sem hér er um fjallað, ýmis álitaatriði og drap hv. 2. þm. Reykv. á nokkur þeirra. Ég tel það vel farið, að einmitt þegar þetta mál er á döfinni hér á þingi, þá skuli liggja fyrir niðurstöður af könnun á þörfinni fyrir dagvistunarstofnanir í Reykjavík, og vissulega væri, eins og hv. þm. gat um, æskilegt, að tilsvarandi tölur um eftirspurn næðu yfir stærra svæði, helzt landið allt. En það er nú ekki eins auðvelt að koma við slíkri könnun eins og í einu borgarfélagi, þótt stórt sé að vísu, og svarið við spurningu hans, hvort menntrn. hafi gengizt fyrir könnun á landsmælikvarða á eftirspurninni eftir dagvistunarheimilum fyrir börn, er það, að slíkt hefur ekki verið gert. Af þeim efnisatriðum, sem hv. þm. fjallaði um, skiptir eitt mestu máli. Það er, hvort gera ber ráð fyrir, að ríkisframlög taki bæði til stofnkostnaðar og rekstrarkostnaðar dagvistunarheimila. Þetta getur vissulega verið álitamál, og að minni hyggju er ekki aðeins um það að ræða að taka annað hvort báða liðina upp í frv. og væntanleg lög á sama grundvelli eða sleppa öðrum hvorum, heldur einnig að hafa báða liðina, en með mismunandi áherzlu. Sem sagt, hugsanlegt er, að framlag til rekstrarkostnaðar yrði að vísu haft með í frv., en miðað við, að það kæmi ekki til framkvæmda, fyrr en stofnframlög þættu hafa bætt úr brýnustu þörfinni fyrir ný dagvistunarheimili.



Herra forseti. Frv. til l. um Fósturskóla Íslands er nátengt frv. um hlutdeild ríkisins í stofnun og rekstri dagvistunarheimila, sem hér var síðast til umr. Þetta frv., eins og hið fyrra, er endurflutt óbreytt, eins og það var lagt fyrir síðasta þing, þegar mjög var liðið á þingtímann. Þetta frv. fjallar um menntun þess starfsliðs, sem á opinberum stofnunum annast uppeldi og umönnun barna allt fram að skólaskyldualdri, þ.e. allt fram að 7 ára aldri. Meginhugsunin með þessu frv. er, að rekin sé á vegum ríkisins menntastofnun, sem veiti fullnægjandi fræðilega þekkingu og starfsþjálfun, til þess að hún geti útskrifað fólk, sem er fullfært um að gera uppeldisstofnanir, sem hér um ræðir, þær uppeldisstofnanir, sem annast börnin, áður en skólinn tekur við, sem hæfastar til að veita þeim þroskaskilyrði á þessu viðkvæma og vandmeðfarna aldursskeiði. Sömuleiðis er einnig gert ráð fyrir því í frv., að þessi menntastofnun annist endurmenntun og viðhótarmenntun þessa starfsliðs eins og þörf krefur. Leitazt er við að tryggja það, að menntastofnunin, sem hlotið hefur nafnið Fósturskóli Íslands, sé í sem nánustum tengslum við helztu skólastofnun, sem annast menntun kennara, Kennaraháskóla Íslands. Fóstruskóli á vegum Barnavinafélagsins Sumargjafar tók til starfa árið 1946 og hefur verið rekinn síðan á vegum félagsins með styrk frá Reykjavíkurborg og frá ríki. Þegar þessi skóli var settur á laggirnar, mátti heita, að dagvistunarheimili væru einskorðuð við Reykjavík, en síðan hefur þörfin á þeim orðið ljósari á öðrum stöðum og þeim fjölgað svo, að láta mun nærri, að slíkar uppeldisstofnanir séu álíka margar utan Reykjavíkur og í höfuðborginni. Því þykir eðlilegt, að þessi skóli, sem á að mennta starfslið fyrir uppeldisstofnanir um landið allt, sé ríkisskóli. Til þess að gera hann sem færastan um að gegna hlutverki sínu, er gert ráð fyrir, að þetta sé fortakslaust þriggja ára skóli, en Fóstruskóli Sumargjafar hefur í raun verið þriggja ára skóli síðustu ár, þó að lengst af hafi hann starfað sem tveggja ára skóli. Enn fremur er ráð fyrir því gert í frv. að herða nokkuð inntökuskilyrði, sem fram eru sett í 10. gr., í því skyni, að sem tryggast sé, að væntanlegir nemendur geti notfært sér það nám, sem boðið er í Fósturskólanum. Loks er ráð fyrir því gert, að rekin sé í tengslum við Fósturskólann æfinga- og tilraunastofnun, þar sem fram fari verkleg þjálfun nemenda í Fósturskólanum. Því er slegið föstu þegar í 1. gr. frv., að skólinn sé jafnt fyrir karla og konur. Það þykir sjálfsagt hvarvetna í nálægum löndum og einnig hér á landi nú orðið, að starfslið, sem annast ummönnun og uppeldi barna á þessu aldursskeiði, sé ekki einskorðað við konur, heldur sé sjálfsagt, að karlar komi þar einnig við sögu, og þykir slíkt miklu ákjósanlegra frá uppeldissjónarmiði, heldur en aðeins annað kynið annist börnin á uppeldisstofnununum. Í samræmi við þetta hefur verið lagt til í frv., að nafni stofnunarinnar sé breytt. Nú heitir menntastofnunin Fóstruskóli. N., sem samdi frv., lagði til, að heitið Fóstrunarskóli yrði tekið upp, en í meðförum í menntmrn. varð það ofan á, að Fósturskóli væri þjálasta og íslenzkulegasta nafnið. Ég vil, herra forseti, leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Frv., sem hér kemur til umr., á það sammerkt með þeim, sem áður hafa verið rædd á fundinum, að það var lagt fram síðla á síðasta þingi og er flutt á ný óbreytt. Þetta frv. til l. um Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum miðar að því að samræma ákvæði um þann skóla þeim ákvæðum um Stýrimannaskólann í Reykjavík, sem felast í lögum, sem sett voru á síðasta þingi. Þau lög fólu í sér ýmsar breytingar frá fyrri lagaákvæðum, og þar sem þessar menntastofnanir sjómannastéttarinnar hafa verið hliðstæðar, svo langt sem hvor um sig náði, þá þykir eðlilegt og nauðsynlegt, að ákvæði í 1. um starfsemi þeirra haldist áfram í hendur. Stýrimannaskólinn í V.m.eyjum menntar stýrimannaefni skemmra en Stýrimannaskólinn í Reykjavík, þ.e. útskrifar aðeins skipstjórnarmenn með réttindum 1, og 2. stigs, og því er í þessu frv. aðeins um þau stig fjallað, en ekki um þau stig, sem Stýrimannaskólinn í Reykjavík hefur fram yfir skólann í Vestmannaeyjum. Meginmarkmiðið með frv, er að tryggja það, að þessir skólar veiti fyllilega sambærilega menntun og að nemendur hafi því greiðan gang á milli skólanna, sér í lagi þeir, sem ljúka fyrri hluta náms við skólann í Vestmannaeyjum og hyggjast afla sér meiri menntunar við skólann í Reykjavík. Ég vil leggja til, herra forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og menntmn.