Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur tekið til meðferðar frv. það, sem hér er til umr. á þskj. 3, og rætt frv. og mælir með, að það verði samþ. óbreytt. Ástæðurnar fyrir þessu frv. eru, eins og hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir í framsögu fyrir málinu við 1. umr., að sett voru brbl. í júlí s.l. til þess að afla ríkissjóði heimildar til að taka lán til flugvallargerða og vegagerða. Þetta frv. er hér lagt fram til staðfestingar á þessum brbl. Hér er um að ræða annars vegar lán til samgöngubóta á Vestfjörðum, og hins vegar lán vegna Reykjanesbrautar. Nokkur hluti er, eins og ég sagði, vegna samgöngubóta á Vestfjörðum, en tekið hefur verið lán til þeirra framkvæmda hjá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins. Sú lántaka er í sambandi við heildaráætlun, sem gerð hefur verið um samgöngubætur á Vestfjörðum, þar sem gert er ráð fyrir, að á næstu 4 árum verði varið til tiltekinna framkvæmda í hafnarmálum, flugmálum og vegamálum 171.6 millj. kr., sem skiptist þannig, að í hafnir fara 71.8 millj. kr., vegi 67.7 millj. kr. og 32.1 millj. kr. í flugvelli. Það er gert ráð fyrir, að fjármagnið til þessara framkvæmda komi að hálfu með framlögum innanlands til þessara mála, eða 85.6 millj. kr., en 86 millj. kr. eða 2 millj. dollara komi frá viðreisnarsjóði Evrópuráðsins Meginsjónarmiðið, sem ráðið hefur í þessari áætlunargerð í samgöngumálum Vestfjarða, er, að komið verði á tveimur aðalbyggðakjörnum, öðrum um Ísafjörð og nágrenni og hinum um Patreksfjörð og nágrenni. Í þessu skyni er ráðgert að verja til vegaframkvæmda á Ísafjarðarsvæðinu á þessu 4 ára tímabili rúmum 40 millj. kr. Þar er um að ræða 18.5 millj. kr. í Breiðadalsheiðina, veg og jarðgöng, 7.6 millj. kr. í Bolungarvikurveginn, 6 millj. kr. í Súgandafjarðarveginn og 3.5 millj. kr. í Gemlufallsheiðina. Þá er gert ráð fyrir framlögum í Djúpveginn til Súðavíkur og í Flateyrarveg. Á Patreksfjarðarsvæðinu er gert ráð fyrir 7.4 millj. kr. til vegaframkvæmda. Þar af eru 6.2 millj. kr. í Bíldudalsveginn um Hálfdán milli Patreksfjarðar og Bíldudals. Til þess að bæta vegasambandið við Reykjavík er gert ráð fyrir í áætlun þessari, að varið verði 15.1 millj. kr. í veginn meðfram fjörðum sunnan Þingmannaheiðar. Þá er reiknað með, að stórt átak verði gert til að bæta flugsamgöngur milli Ísafjarðarsvæðisins og Patreksfjarðarsvæðisins og Reykjavíkur. Í því skyni er ráðgert að verja 21.9 millj. kr. til framkvæmda á Ísafjarðarflugvelli og 6.8 millj. kr. til Patreksfjarðarflugvallar. Með þessu móti er ætlunin að tryggja sem bezt öruggar flugsamgöngur við Reykjavík. Í áætluninni er gert ráð fyrir, að um 2.7 millj. kr. verði varið til að bæta veginn frá Ísafjarðarbæ að flugvellinum og 1.2 millj. kr. til vegarins frá Patreksfjarðarkauptúni til flugvallarins í Sauðlauksdal. Helztu fjárveitingar til hafnarframkvæmda, sem ráð er fyrir gert í áætluninni, eru til Patreksfjarðar 17 millj. kr., til Þingeyrar 11 millj. kr., til Ísafjarðar 10 millj. kr., til Bolungarvíkur 8 millj. kr., til Flateyrar 6 millj. kr., til Suðureyrar 5 millj. kr. og til Bíldudals 5 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir 2 millj. kr. til Súðavíkur og 1/2 millj. kr. til hafnar í Tálknafirði. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um, að ríkissjóði sé aflað nauðsynlegra heimilda til lántöku á þessu ári. Framkvæmdir hafa hafizt á þessari áætlun nú á þessu ári. Varðandi hafnarmálin var hægt að nota almenna heimild í hafnarlögunum til, að ríkissjóður tæki það lán, sem hér er um að ræða. En ekki var fyrr fengin formleg heimild fyrir ríkissjóð til þess að taka lán til vegagerðarinnar, þó að gert hafi verið ráð fyrir slíkri lántöku í vegáætluninni. En í vegáætluninni var gert ráð fyrir slíkri lántöku á þessu ári sem hér segir: Í Breiðadalsheiði 2 millj. kr. Í Örlygshafnarveg 0.5 millj. kr. Í Rauðasandsveg 0.2 millj. kr. Í Bíldudalsveg 1.5 millj. kr. Í Flateyrarveg 0.5 millj. kr. Í Djúpveg (Ísafjörður flugvöllur - Súðavík) 1.5 millj. kr. og í Bolungarvíkurveg 1 millj. kr. Þetta er samtals um 7 millj. kr. Á þessu ári er svo gert ráð fyrir lánsfjármagni til flugvallargerðar að upphæð 5.8 millj. kr. í Patreksfjarðarflugvöll. Það hefur verið unnið að því mannvirki í sumar, og nú þessa dagana er verið að ljúka Patreksfjarðarflugveili, og er það mikil samgöngubót fyrir Patreksfjörð og nálægar sveitir. Hér er um mikið mannvirki að ræða, flugvöll með tveim flugbrautum, önnur 1400 m og hin 600 m. Þetta gjörbreytir viðhorfi til samgöngumála á þessu svæði. Á sama veg hefur í sumar, eins og ég gat um áðan, verið unnið að hafnarframkvæmdum og vegagerð samkv. framkvæmdaáætluninni. Það er vegna þess, að framkvæmdir voru þegar hafnar í sumar, sem nauðsynlegt var að afla ríkissjóði þeirrar heimildar til lántöku til þessara framkvæmda, sem farið er fram á í þessu frv.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta frv., kvaddi mér aðeins hljóðs til þess að láta þess getið, af því að ég hef skrifað undir nál., sem hér liggur fyrir, án fyrirvara, að það þýðir ekki það, að ég vilji á nokkurn hátt falla frá eða láta hjá líða að taka undir þá gagnrýni, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. við 1. umr. þessa máls, heldur mæli ég með samþykkt frv. eingöngu vegna þess, að ég óttast, að úr því sem komið er verði þeim nauðsynlegu framkvæmdum, sem þarna er um að ræða, ekki komið áleiðis nema með þeim hætti að taka það fé að láni, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil hins vegar taka undir þá gagnrýni, sem komið hefur fram um það, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa gefið út þessi brbl. á sínum tíma. Túlkun hæstv. ríkisstj. á ákvæðum stjórnarskrárinnar um brbl. virðist vera orðin ákaflega frjálsleg, þegar farið er að gefa út brbl. um lánsheimildir, sem kemur svo í ljós, að ekki er nein nauðsyn á að nota nema að örlitlu leyti fyrr en eftir að þing er aftur komið saman. Það hlýtur einnig að vera okkur öllum nokkurt áhyggju- og umhugsunarefni, að ýmiss konar framkvæmdir, sem áður var talið sjálfsagt að greiða af fjárlögum, er nú farið að vinna í vaxandi mæli fyrir lánsfé. Það samir óneitanlega heldur illa fyrir okkur, sem búum við þau skilyrði í landinu, sem hér eru á þessum á um, góðæri og óvenjuleg aflabrögð, að við örum að færa almennar framkvæmdir, sem áður hafa verið greiddar af fjárlögum, í vaxandi mæli yfir á lánsgrundvöll. Hins vegar eigum við væntanlega ekki annars kost en að samþykkja slíkar lánsheimildir eins og þessa, þar sem hér er um að ræða framkvæmdir, sem nauðsynlegt er að vinna, en hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til að borga í ríkari mæli en raun ber vitni með samtíma tekjum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Það voru aðeins tvö atriði í ræðu hv. 6. þm. Sunnl., sem gáfu mér tilefni til að segja örfá orð. Annað þessara atriða var það, að ér hefði verið óeðlilega að farið og túlkuð nokkuð frjálst heimild til útgáfu brbl. í sambandi við lántökuheimild þessa, þar eð í ljós hefði nú komið, að verulegur hluti hennar væri ónotaður. Ég skal játa, að í fljótu bragði lítur það einkennilega út. Það er rétt, sem hv. m. segir, að það er enn ónotaður að forminu til verulegur hluti af þessari heimild, en ástæðan fyrir því er sú, að eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls, þá höfðu verið af vegamálastjórninni tekin bráðabirgðalán til greiðslu kostnaðar við Keflavíkurveg, og þegar þessi brbl. voru gefin út í sumar, lá fyrir, að það þyrfti að ganga formlega frá þessum lánum. Ég taldi ekki með nokkru móti auðið að gera það, þar sem vantaði lántökuheimild fyrir þeim, og þess vegna væri fyrst nauðsynlegt að afla þeirrar heimildar. Það kom hins vegar á daginn því miður, að enn hafa ekki náðst samningar um hagstæð lán í þessu sambandi, sem nauðsynlegt hefur verið talið að fá, til þess að það geti verið í samræmi við þá fjármálaáætlun, sem gerð hefur verið út af Reykjanesbraut og hæstv. samgm h. hefur gert hér grein fyrir í sambandi við mr. um það mál. Þetta er ástæðan til þess, að þessi lántökuheimild er enn þá að forminu til ónotuð. Það má auðvitað segja sem svo, að að hefði mátt bíða með þetta allt saman, þar til Alþ. kom saman, og láta þessi bráðabirgðalán standa. Það var ekki hægt að gera varðandi Vestfjarðaáætlunina með nokkru móti, og þess vegna fannst mér ekki óeðlilegt, af því að fyrir lá samþykki allra hv. þm. á því að leggja Reykjanesbraut og afla nauðsynlegs fjár til hennar, að þá yrði þetta fellt saman. En það er rétt, sem hv. þm. sagði, að þetta litur ekki vel út að þessu leyti, að lántökuheimildin varðandi Reykjanesbraut hefur ekki verið notuð. Þetta er sem sagt orsökin. Varðandi hitt atriðið, sem hv. þm. minntist á, að hér væri farið inn á óeðlilegar brautir varðandi þessar lántökur, þar sem eðlilegt væri, að þetta fé væri greitt af tekjum ríkissjóðs, þá get ég nú ekki verið honum alls kostar sammála um það atriðl. Það er rétt út af fyrir sig, að varðandi samgöngumál væri auðvitað æskilegast sem meginstefna, að það væri hægt á hverjum tíma að greiða kostnaðinn víð þau af framkvæmdafé ríkisins hverju sinni. Hins vegar er sérstaklega ástatt með þessar framkvæmdir báðar, sem hér er um að ræða. Það á á stuttum tíma að leggja Reykjanesbraut, og ég held, að engum hv. þm. geti hugkvæmzt það, enda hefur það aldrei komið fram, að það hafi verið imprað á þeirri skoðun, að þessa braut ætti að kosta með fjárveitingum úr ríkissjóði. Hana á að leggja á 2-3 árum, og hér er um geysilega framkvæmd að ræða, sem kostar 270 millj. kr., og auðvitað með öllu óeðlilegt, að þeirri framkvæmd sé ekki dreift á miklu fleiri ár. Hér er um að ræða að gera í skyndi stærra átak en áður hefur þekkzt í okkar vegamálum, þannig að það er auðvitað óeðlilegt, ef ætti að greiða slíka vegaframkvæmd með fjárveitingum í fjárl. hverju sinni. Varðandi Vestfjarðamálið er í rauninni ástatt á svipaðan hátt, að þar hefur verið fengið lánsfé til þess að hraða framkvæmdum í landshluta, sem hefur verið mjög aftur úr varðandi samgöngur, og það fé hefur fengizt úr erlendum sjóði gegn því skilyrði, að á móti komi visst framlag úr ríkissjóði. Ég held, að eins og það mál er til komið, þá væri með öllu móti óeðlilegt líka að hugsa sér, að þessi lántökuheimild væri ekki notuð, úr því að hún býðst, enda hef ég ekki heldur heyrt neina rödd í þá átt, að það hafi ekki verið rétt, og ég býst ekki heldur við, að hv. þm. meini það í rauninni, að ekki sé rétt að nota þá möguleika, sem hér gefast. Við eigum sannarlega nógu mikið ógert í samgöngumálum fyrir því, þannig að ég mundi segja, að þrátt fyrir það, þótt ég geti tekið undir með hv. þm., að það beri að fara varlega í að taka mikið af lánum til samgöngubóta sem þessara, þannig að ekki verði lagður óeðlilegur baggi á herðar framtíðinni um greiðslur slíkra fjárskuldbindinga, þá getur vissulega staðið þannig á, að það sé eðlilegt og sjálfsagt að taka slík lán, og ég held einmitt, að í báðum þessum tilfellum, sem hér er um að ræða, þá sé sú sérstaða fyrir hendi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 5 hv. þm. Framsfl. að bera fram þetta frv. um breyt. á íþróttalögum, nr. 49 frá 1956. Það er nú nákvæmlega aldarfjórðungur, síðan íþróttalög voru fyrst sett. Það orkar ekki tvímælis, að sú lagasetning var bæði merk og hefur orðið áhrifarík í uppeldismálum þjóðarinnar. Tilgangur íþróttalaganna er að auka heilbrigði manna og hreysti, líkamsfegurð, vinnuþrek og táp. Íþróttalögin hrundu af stað áhuga á því að efla íþróttir, og þau lög lögðu grundvöll að bættum skilyrðum til íþróttaiðkana, bæði með skipulegri yfirstjórn íþróttamála og með allverulegu fjárframlagi í sambandi við stofnun og starfsemi íþróttasjóðs. Þó að íþróttasjóður hafi oft haft yfir of litlu fjármagni að ráða, er ótvírætt, að hann hefur veitt mikla örvun við að byggja íþróttamannvirki, og þau hafa síðan veitt skilyrði til fullkomnara íþróttastarfs og meiri íþróttaiðkana en áður átti sér stað. Samhliða þessu hefur íþróttanám í skólum verið aukið og það verið lögfest að gera sund að skyldunámi í barnaskólum. Þetta hefur leitt bæði til almennari þjálfunar í íþróttum en áður átti sér stað, og er hin samnorræna sundkeppni, sem farið hefur fram á Norðurlöndum og m.a. hér á landi oftar en einu sinni, góður vitnisburður í þessu efni. En þeir, sem fram úr skara, hafa komizt á það stig að vinna glæsileg íþróttaafrek, sjálfum sér til frægðar og þjóðinni allri til mikillar sæmdar. En nú er svo háttað, að íþróttir eiga mikilvægu og auknu hlutverki að gegna í uppeldismálum þjóðarinnar að dómi flm. þessa frv. Atvinnuhættir þjóðarinnar taka örum breytingum, þannig að þeim mönnum fjölgar sífellt, sem vinna innanhúss, annaðhvort þjónustustörf, skrifstofustörf eða við iðnað, en þeir verða æ færri í hlutfalli við fólksfjölda þjóðarinnar í heild, sem hafa við störf sín útivist og hreyfingu. Þessi breyting á atvinnuháttum þjóðarinnar kallar á aukið íþróttastarf, til þess að sá tilgangur, sem felst í íþróttalögunum, náist, en það er, eins og ég gat um áður, að auka heilbrigði manna og hreysti, líkamsfegurð, vinnuþrek og táp. Allan þann tíma, sem íþróttalögin hafa verið í gildi, þ.e.a.s. í aldarfjórðung, hefur stjórn íþróttamála verið hagað á sama veg, þ.e.a.s. að menntmrn. fer með yfirstjórn íþróttamála, en starfsemina mótar að öðru leyti 3 manna íþróttanefnd, þar sem Ungmennafélag Íslands og Íþróttasamband Íslands tilnefna hvort um sig sinn fulltrúa, og er framkvæmd íþróttalaganna á þann hátt tengd þessum mikilvægu félagsmálahreyfingum, en íþróttafulltrúi ríkisins hefur síðan á hendi framkvæmdastjórn þessara mála og hefur notið nokkurrar aðstoðar af hálfu fræðslumálaskrifstofunnar við starf sitt. Nú er það augljóst, að eftir því sem íþróttaiðkanir aukast og verða fjölbreyttari, eftir því sem íþróttir í skólum skipa meira rúm og eftir því sem fólksfjöldinn eykst, þá verður starf íþróttafulltrúa æ umfangsmeira. Hér er því lagt til í þessu frv., að landinu skuli skipt í íþróttaumdæmi og skuli miða skiptinguna við landsfjórðunga og í hverju íþróttaumdæmi starfi íþróttanámsstjóri, hann sé ráðinn af menntmrn. til 3 ára í senn, að fengnum till. íþróttanefndar. Miðað er við það í þessu frv. að íþróttanámsstjóri verði búsettur í því umdæmi, þar sem bann á að starfa. Hann skal hafa lokið prófi frá Íþróttakennaraskóla Íslands eða hlotið menntun, sem jafngildir því að dómi ráðh. Störf íþróttanámsstjóra eiga skv. frv. að vera þessi: Hann á að vera íþróttafulltrúa og íþróttanefnd til aðstoðar um stjórn og framkvæmd íþróttamála í því umdæmi, þar sem hann starfar og er búsettur. Hann á að efla frjálsa íþróttastarfsemi og veita íþróttafélögum og einstaklingum aðstoð og leiðbeiningar um íþróttamál. Hann á í þriðja lagi að hafa eftirlit með íþróttanámi í skólum og vinna að því að gera það sem fjölbreyttast. Enn fremur á íþróttanámsstjóri að leitast við að efla hollt félagsstarf og reglusemi æskufólks. Það er skoðun okkar, sem stöndum að flutningi þessa frv., að með þeirri skipan, sem hér er lögð til í frv., mundi íþróttum verða gert hærra undir höfði að ýmsu leyti í framkvæmd en auðið hefur verið til þessa, og við erum þeirrar skoðunar, að eins og íþróttalögin í heild hafa reynzt áhrifarík um uppeldismál þjóðarinnar, þá muni það, sem hér er lagt til, og annað, sem kynni að hníga í sömu átt, einnig hafa mikilvæg og góð áhrif, þegar það befur komið til framkvæmda. Það liggur í augum uppi, að íþróttanámsstjóri fengi góða aðstöðu til þess að gerast leiðbeinandi og leiðtogi í félagsskap æskumanna. Og skv. frv. ber honum að leitast við að efla hollt félagsstarf og reglusemi æskufólks. Flm. telja, að það geti samrýmzt öðrum störfum hans og af því megi vænta góðs árangurs, því að það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað félagsskapurinn og sérstaklega áhrif þeirra, er leiðtogar eru í æskulýðsfélögum, getur haft mikil og heillavænleg áhrif á lífsviðhorf æskufólks. Og það er vissulega eitt af því, sem nú um þessar mundir ber að gefa gætur, því að margvísleg vandamál er við að etja í sambandi við viðhorf æskumanna, bæði til áfengis og ýmissa annarra atriða, sem teljast mega miður holl í félagslífi. Ég sé svo ekki ástæðu til að skýra efni þessa máls með fleiri orðum, en legg til, að frv. verði visað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Með lögum um aðstoð við sjávarútveginn, sem samþ. voru á síðasta Alþingi, var m.a. ákveðið, að ríkissjóður greiddi 25 aura verðuppbót á hvert kíló af fiski, sem veiddur væri með línu eða handfæri. Með þessu lagaákvæði var viðurkennt, að veiðar með linu væru óhagstæðari útgerð en með öðrum veiðarfærum, þ.e.a.s. þegar frá er skilin togaraútgerðin, sem um langt skeið hefur notið mun ríflegri aðstoðar af opinberri hálfu eða nú um sinn styrkja, sem munu svara til um það bil einnar krónu á hvert kíló upp úr sjó, og er hann veittur, hvort sem aflanum er landað hér heima til vinnslu eða siglt með hann ísvarinn á erlendan markað. Með þessum lögum var í rauninni líka viðurkennt, að hér væri um svo veigamikinn þátt í okkar atvinnulífi og okkar gjaldeyrisöflun að ræða, að hinu opinbera bæri skylda til að koma til hjálpar og tryggja þennan þátt útvegsins. Þessi viðurkenning var og er eðlileg og sjálfsögð, þegar það er haft í huga, bæði hvað mikilvæg þessi grein útgerðar hefur verið, og eins hitt, hve erfitt mundi reynast að fylla það skarð, sem hún mundi skilja eftir, ef hún drægist stórlega saman eða jafnvel legðist niður. Skv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér, var heildarafli, sem veiddur var á línu og handfæri s.l. ár, sem hér segir: 1962 113570 smál., 1963 110991 smál., 1964 84608 smálestir. Um árið, sem nú er að líða, er auðvitað ekki að fullu vitað af skiljanlegum ástæðum, en það er þó alveg fullvíst, að um mjög verulegan samdrátt hefur enn orðið að ræða frá árinu 1964, þannig að handfæra- og línuaflinn á þessu ári mun sennilega ekki vera nema um það bil helmingur af því, sem eðlilegt gæti talizt. Ef athugað er, hver hlutur línuveiða hefur verið í vetrarvertíðinni við Suðvesturland og Vestfirði, þá lítur það þannig út, að 1964 var hann rúmlega 54 þús. tonn eða 27% af heildarveiðinni á þeirri vetrarvertíð, en 1964 var þetta komið niður í 39732 smál., eða niður í 14.8%, hafði þannig dregizt saman hlutfallslega um nær því helming á einu ári. Á þessu ári eða síðustu vetrarvertíð befur enn orðið um mjög verulegan samdrátt að ræða, þar sem línuveiðar lögðust að mestu leyti niður hér við Suðvesturlandið, og það eru í raun og veru ekki nema Vestfirðirnir, sem gerðu þá verulega út á línu. Ég hygg, að þessar tölur sýni tvennt. Í fyrsta lagi það, að línuútgerðin á auðveldlega að geta gefið um eða yfir 100 þús. tonn upp úr sjó á ári, ef hún er rekin með eðlilegum hætti og nokkurn veginn fullri þátttöku þess bátaflota, sem hentar þessum veiðum. En þetta magn hráefnis mundi, ef það væri unnið í frystihúsum, gefa um 600 millj. kr. útflutningsverðmæti a.m.k. En mönnum er það kunnugt hvort tveggja, að frystihúsin og ekki sízt úti á landi, þar sem línuveiðar eru aðallega stundaðar, í sjávarbyggðunum þar, frystihúsin þar skortir mjög hráefni, og hins vegar, að framleiðslan á frystum fiski er algerlega ófullnægjandi miðað við þá markaði, sem fyrir hendi eru. Málið er ekki heldur þannig vaxið, að það sé líklegt, að nokkur önnur útgerð geti komið í stað línuveiða, ef um verulegan samdrátt er þar að ræða, a.m.k. ekki svo að nokkru verulegu nemi. Ástæðurnar fyrir því eru margar, m.a. þær, að veiðar með línu eru einu veiðarnar eða nær því einu veiðarnar á bolfiski, sem unnt er að reka með okkar bátaflota nærri því helming ársins, þ.e.a.s. frá október til febrúarloka, og önnur veiðarfæri eru miklu meira miðuð við fiskigöngur, þegar fiskur þjappast saman í þéttar göngur eða torfur um hrygningartímann, þ.e.a.s. okkar vetrarvertíð. Og yfir sumartímann eru þær einu veiðarnar, sem koma til greina á bolfiski, nema mjög takmarkaðar veiðar með dragnót og handfæri, sem hvort tveggja hlýtur alltaf að vera miklum annmörkum og takmörkunum háð. Við þetta er svo því að bæta, að nýtingin á smærri bátum okkar, nýting á veiðimöguleikum, þ.e.a.s. á miðunum, og nýting fiskvinnslustöðvanna víðs vegar um landið er mjög háð þessari veiðiaðferð, a.m.k. enn sem komið er, og þetta í raun og veru í svo ríkum mæli, að fjöldi sjávarþorpa í landinu í 3 landsfjórðungum á í raun og veru afkomu sína og atvinnu íbúanna undir því komna að langsamlega mestu leyti, að þessar veiðar séu reknar mikinn hluta ársins. Það er þess vegna auðsætt, að það er eitt mesta hagsmunamál sjávarbyggðanna á Vestfjörðum, á Norðurlandi og að verulegu leyti á Austfjörðum, að þessari útgerð sé haldið í horfinu um sinn a.m.k. Ég held, að það sé því í raun og veru sama, hvort litið er til almennra hagsmuna varðandi okkar útflutningsframleiðslu eða hagsmuna sjávarplássanna, að niðurstaðan hlýtur að verða sú, að við megum engan veginn við því, að sú þróun haldi áfram, sem nú er orðin viðvarandi, að svo sé að þessari atvinnugrein búið, að þar ríki stöðugur samdráttur. En nú er það svo, að það leikur enginn vafi á því, og ég hygg, að það sé óumdeilt, að þessi þáttur útgerðarinnar á nú í miklum erfiðleikum, og ég hygg, að flestum, sem þekkja eitthvað til útgerðar, þyki sýnt, að ef ekki koma til verulegar lagfæringar á rekstrargrundvelli hennar, þá haldi sá samdráttur áfram með vaxandi hraða, sem hefur gert mjög greinilega vart við sig upp á síðkastið og tölulegar upplýsingar, sem ég fór með, sanna. Verðuppbótin, sem sjálfsagt var allra góðra gjalda verð, á s.l. ári, hefur reynzt algerlega ófullnægjandi til þess að halda hag þessarar útgerðar í horfinu, enda hefur verðbólguþróunin séð fyrir því, að allur tilkostnaður hefur vaxið hraðar en fiskverðið, sem útgerðin byggist á. Ég hygg, að það sé nokkuð sameiginlegt álit flestra þeirra, sem kunnugir eru útvegsmálum, að rekstrargrundvöllur línuútgerðarinnar sé í raun og veru sízt betri en togaraútgerðarinnar og að raunar hafi svo verið um alllangt skeið. Er ég þá engan veginn að segja, að togaraútgerðin sé ofhaldin af þeirri opinberu aðstoð, sem hún nýtur. Allur munurinn er í raun og veru sá, að togaraútgerðin er í höndum fárra stórra aðila, en línubátaútgerðin margra smárra og févana einstaklinga, sem að verulegu leyti vinna sjálfir hörðum höndum við útgerðina. Glöggt dæmi um hag þessara greina útvegsins er það t.d., að engin endurnýjun á sér lengur stað í hvorugri þessari grein útvegsins. Þær eru algerlega stöðvaðar. Rök gegn því, að línuútgerðin fái svipaðan opinberan styrk og togaraútgerðin, virðast því ekki liggja á lausu. Hins vegar mun mega fullyrða, að ef farið væri að þeim till. eða öðrum líkum, eins og þeim, sem ég flyt hér, og þessum útgerðargreinum báðum væri gert jafnt undir höfði og veitt svipuð aðstoð, þá mundi það reynast athafnasemi hennar til hagsbóta bæði fyrir þjóðina í heild og fyrir alla, sem henni standa nærri. Ég lít ekki svo á, að hér sé um neina raunverulega útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð að ræða, þegar horft er einnig á tekjuhliðina samtímis, þó að þetta frv. um aukna aðstoð til smáútgerðarinnar yrði samþykkt. Ég held, að þessi aukni styrkur mundi skila sér aftur til baka í auknum tekjum ríkissjóðs vegna meiri gjaldeyrisöflunar. Það er a.m.k. ástæða til að reyna að reikna það dæmi annars vegar, hverjar tekjur ríkissjóðs yrðu af gjaldeyrisöflun línuútvegsins, ef hann yrði í fullum gangi, skilaði yfir 100 þús. tonnum af bolfiski á land og væri um leið undirstaða undir gjaldeyrisöflun upp á 600-700 millj. kr. á ári, og hins vegar, hverjar tekjur hans yrðu af þessari atvinnugrein, ef hún skilaði aðeins helmingi eða jafnvel miklu minna af þessu verðmæti. Ég held þess vegna, að aðstoðin, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, verði ekki of mikil, ef hún er skoðuð í samhengi við útkomuna úr þeim dæmum, sem ég nefndi. Ég ætla svo ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég vil aðeins vænta þess, að sú hv. n., sem væntanlega mun fjalla um þetta mál, athugi það rækilega, kynni sér allar tiltækar staðreyndir, sem varða málið, og hagi afgreiðslu málsins í samræmi við það. Og ef það er gert, þá er það trú mín, að hún komist að þeirri niðurstöðu, að hér sé ekki um nein yfirboð eða óhóflega kröfugerð að ræða, heldur úrræði í vandamáli, sem Alþ. og ríkisstj. ber vafalaust skylda til að sinna. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu máli verði að umr. lokinni vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég skal ekki gera neina tilraun til að vefengja þau rök, sem hv. frsm. þessa frv. hafði fyrir frv. hér áðan, og kannast við mörg atriði þeirra reyndar úr röksemdafærslum, sem ég hef áður heyrt varðandi þetta mál, og tel þess vegna ekki neina sérstaka ástæðu til að fara út í einstök atriði þeirra. Ég vildi hins vegar nota þetta tækifæri til að skýra frá því, að fyrir þó nokkru kom í kjölfar bréfs, sem sjútvmrn. var sent, nefnd frá L.Í.Ú., sem skýrði frá vanda hinna smærri vélbáta, þó ekki þeirra smæstu, heldur sérstaklega þeirra, sem eru of stórir til að veiða með dragnót og allt upp undir það að vera of litlir til að bera síldveiðar, sér í lagi vetrarsíldveiðar, þ.e.a.s. bátanna á stærðinni frá 45 til allt að 120 tonn, og í þessum hópi eru sér í lagi þeir bátar, sem hv. frsm. og flm. frv. gat um áðan. Frv. er því að mínu viti fyrst og fremst um einn þátt þessa vanda, þ.e.a.s. verðlagið á línufiskinum, sem er að sjálfsögðu eitt af veigamestu atriðunum í vanda þessara báta, en alls ekki allur vandinn, sem nauðsynlegt er að takast á við og glíma við til þess að fá viðunandi úrlausn. Ég vildi þess vegna nota þetta tækifæri, án þess að fara út í frekari röksemdafærslu fyrir nauðsyn þess, að þetta mál verði kannað, sem er vissulega eitt af alvarlegustu vandamálum sjávarútvegsins í dag, til að skýra frá því, að ég fór fram á það við formenn þingflokkanna í s.l. viku, að þeir tilnefndu hver um sig mann í nefnd til þess að rannsaka þennan vanda, og nokkrir þingflokkanna hafa þegar tilkynnt mér þessa tilnefningu sína, þannig að ég vænti þess, að þetta vandamál verði í allra flokka nefnd tekið fyrir nú á allra næstu dögum, eða a.m.k. vonir standa til þess, að nefndin geti sem fyrst hafið störf. Umfram þann vanda, sem þetta frv. ræðir sérstaklega um, eru þarna, eins og ég minntist á áðan, mörg önnur atriði, sem að vísu hefur verið minnzt hér á áður, en ekki verið útkljáð, þannig að vitað sé, hvort samstaða fæst um þau. Það er t.d. mikið rætt, hvort hleypa eigi þessum bátum á tilteknum svæðum inn í landhelgi með ákveðin veiðarfæri. Það er talað um, að erlendis séu komin ný veiðarfæri, sem væru einmitt hentug fyrir þessa stærð vélbáta, og hvort ekki mætti reyna þau, og ótalmörg fleiri atriði, sem gætu orðið viðkvæm og er því eðlilegt, að allra flokka menn fjalli um. Eitt af því fyrsta, sem ég tel að nefndin þyrfti að snúa sér að, er sá vandi, sem flm. hyggst leysa með samþykkt þessa frv., og þá um leið að meta það, hvert verð er hægt að greiða fyrir línufiskinn, annars vegar, og eins hitt, hve mikið það kostar að verðbæta hann á þann hátt, sem nauðsynlegt verður talið. Það er enginn vafi og fer sjálfsagt ekki fram hjá neinum, að sá vandi, sem hér um ræðir og frv. vikur réttilega að, er fyrst og fremst kannske afleiðing af því, að þróunin í stærð vélbátanna hefur verið mjög ör hjá okkur á undanförnum árum og menn af eðlilegum ástæðum leita frekar eftir skiprúmi á stærri og betri skipunum, auk þess sem þau hafa gefið mönnum meira i aðra hönd, sér í lagi þrjú s.l. ár með því góðæri, sem verið hefur í síldveiðum. Það er því enginn vafi á því, að endurbætur á afstöðu allri fyrir þessa stærð vélbáta verða að vera æði ríflegar, ef þær eiga að standast samkeppnina um mannskapinn einan, þó að ekki sé tekið tillit til fleiri atriða. Ég vil gjarnan nota tækifærið til þess að skýra frá því, að það hefur verið athugað, með hvaða hætti bezt yrði komið á rannsókn, sem gæti skilað varanlegum tillögum til úrbóta í þessu efni, og niðurstaðan er sú að setja á stofn þessa nefnd, sem ég áðan skýrði frá og ég vænti að geti hafið störf hið allra bráðasta.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv. sjútvmrh. tekur undir þau rök, sem ég hef hér flutt fyrir máli mínu, og lýsi líka ánægju minni yfir því, að hann virðist hafa áhuga á því að leysa þetta mál. Hins vegar verð ég að segja það, og það er ekki neitt nýtt af nálinni, sem hefur dottið af himnum ofan nú í þingbyrjun. Þetta vandamál hefur verið viðvarandi undanfarin ár, og ég tel, að hæstv. fyrrv. sjútvmrh. og ríkisstjórninni í heild hefði borið að taka málið fyrir löngu áður og hafa einhver tiltæk úrræði í því fyrir þingið. Þar sem svo hefur ekki verið, en málið allt orðið aðkallandi, hef ég talið rétt að flytja þetta frv. Hins vegar er það að sjálfsögðu ekki neitt atriði f málinu, hvorki fyrir mig né aðra, hvort það er leyst eftir þessu frv. eða eftir öðrum leiðum, og lausnin jafngóð, hvort sem hún kann að koma frá þingnefnd allra flokka eða samkv. till. frá einstökum þingmönnum. Það auðvitað skiptir engu máli. En ég legg bara áherzlu á það, að málið er aðkallandi, og það dugir ekki að fara nú, þegar það er komið í eindaga að ýmsu leyti, að þvæla því allt of lengi í nefnd og rannsóknum. Haustvertíðin er þegar byrjuð, og viða um landið er það svo, að línubátunum, sem eðlilegt væri að væru teknir til starfa að veiðum af fullum krafti, er lagt, ekki vegna þess, að mannskapurinn sé ekki fyrir hendi, því að í þeim landsfjórðungum, sem hér eiga hlut að máli, er fyrir hendi nægur mannafli til að manna bátaflotann, ef útgerðin telst á annað borð vera þannig á vegi stödd, að mögulegt sé að reka bátana.