Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem flutt er í tengslum við lög um staðgreiðslu opinberra gjalda. Flestar undanþágur í skattalögum í formi skattfrelsis vissra tekna, vöru eða þjónustu eða í formi frádráttarheimilda af mismunandi gerð eru í flestum tilvikum gerðar af góðum hug og þeim ætlað að þjóna markmiðum sem átt hafa og eiga vafalaust sum hver einhvern rétt á sér. Því miður hefur reynslan af undanþágukerfi í sköttum nær alls staðar orðið sú að því fylgir misnotkun og það býður upp á skattundanskot og skattsvik. Niðurstaða sem leiða má af reynslu undanfarandi ára er tiltölulega einföld. Annars vegar: Látum skattkerfið vera einfalt tekjuöflunarkerfi og undanþágulaust. Með því sköpum við því forsendur til að vera skilvirkt skattkerfi og sköpum bestu skilyrði til góðrar framkvæmdar og eftirlits. Hins vegar er hitt sjónarmiðið: Mætum réttmætum þörfum einstakra þjóðfélagshópa og pólitískum markmiðum með meiri fjárveitingum og styrkjum. Sköpum þannig ábyrga afstöðu fyrir opnum tjöldum en felum hana ekki í frumskógi undanþágufrávika sem enginn veit hvert leiða eða hvaða merkingu hafa þegar upp er staðið. Langt er síðan sett var fram sú kenning að tekjuskatt einstaklinga ætti að leggja á tekjur eins og þær eru skilgreindar hagfræðilega, þ.e. samtölu af neyslu einstaklings og breytingum á eignum hans á tilteknu tímabili. Samkvæmt þessu á að leggja að jöfnu í skattalegu tilliti allar tekjur, hvort sem þær koma sem afrakstur launavinnu, sem hagnaður af rekstri fyrirtækis, eign hlutabréfa, sem vextir af sparifé eða öðrum eignum eða aukningu á eignum og verðmæti eigna. Þótt þessi viðhorf hafi öðlast víðtæka viðurkenningu og stuðning hagfræðinga og stjórnmálamanna hefur reynst tafsamt að koma á breytingum skattalöggjafar á þessum grundvelli. Með þeim lögum sem hér eru til umræðu var á síðasta þingi tekið stórt skref í átt til þess að einfalda skattakerfið sem er samræmt í þeim skilningi að sami skattur verði lagður á sömu tekjur óháð því hvaðan þær koma. Einkenni slíks skattkerfis er breiður skattstofn sem gerir hins vegar kleift að lækka skatthlutföll sé stefnt að óbreyttum skatti. Þótt stórum áfanga sé náð eru aðrir eftir vandasamir og líklegir til þess að verða tilefni til nokkurs ágreinings þar sem er skattlagning eignatekna og skattlagning fyrirtækja. Það frv. sem hér liggur fyrir fjallar um breytingar á lögum nr. 75/1981, einkum þeim þáttum þeirra laga sem ákveðnir voru á síðasta Alþingi, en með þeim voru gerðar veigamiklar breytingar á skattlagningu einstaklinga. Helstu breytingarnar eru annars vegar þær að skattstofnar tekjuskatts og útsvars eru sameinaðir í einn stofn og niður felldar nær allar sérstakar frádráttarheimildir. Hins vegar var álagning tekjuskatts og innheimta útsvars ákveðin með einu skatthlutfalli og almennum persónuafslætti og sjómannaafslætti. Auk barnabóta og barnabótaauka voru teknar upp húsnæðisbætur. Þegar skattafrumvörpin voru til umfjöllunar á Alþingi sl. vor var ákveðið að skipa nefnd sem skyldi yfirfara og endurmeta ákvæði hinna nýju laga, m.a. þegar fyrir lægju framtöl fyrir tekjur ársins 1986 og álagningu gjalda 1987. Nefnd þessi, sem skipuð var fulltrúum allra þingflokka auk fulltrúa frá fjmrn., ASÍ og VSÍ, hefur skilað ítarlegri álitsgerð sem ég vísa til hér að öðru leyti. Nefndin var sammála um öll meginatriði í því verkefni sem henni var falið en nokkrir nefndarmanna gera í séráliti grein fyrir sérstöðu sinni til einstakra mála eða áskilja sér allan rétt til annarrar niðurstöðu á síðari stigum málsins. Frv. þetta byggir í aðalatriðum á álitsgerð nefndarinnar. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987 og breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt vegna álagningar á því ári var miðað við að beinir tekjuskattar einstaklinga til ríkisins að meðtöldu gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og að viðbættum sóknar- og kirkjugarðsgjöldum yrðu um 4,3% af heildartekjum einstaklinga. Skattbyrði mæld með þessum hætti átti þannig að lækka frá 4,6% árið 1986 eða um 0,3%. Lækkun þessi svaraði til 300 millj. Til viðbótar við þessa lækkun ákvað núverandi ríkisstjórn við valdatöku á miðju ári hækkun barnabóta sem svaraði til 0,1% í skattbyrði. Samkvæmt því átti skattbyrði þessa árs að vera 4,2% hefðu áætlanir um verðlags- og kauplagsþróun gengið eftir. Staðreyndin er hins vegar sú að þær áætlanir gengu ekki eftir. Þessi sveifla í skattbyrði, sem stafar af því að ófyrirséðar breytingar valda frávikum frá áformun Alþingis, er dæmi um neikvæð einkenni núverandi skattkerfis. Við mat á skattbyrði og samanburði við liðinn tíma og athuganir á þeim útreikningum sem gerðir voru fyrir milliþinganefndina og fylgja áliti hennar verður að hafa nokkur atriði í huga þegar almennar ályktanir eru dregnar. Í fyrsta lagi var áformuð skattbyrði 1987 og þar með áformuð skattbyrði skv. frv. hærri en varð í reynd 1987. Í álitsgerðinni er hins vegar gerður samanburður við árið 1987 þegar skattbyrði varð um 0,8% lægri. Í öðru lagi er núverandi kerfi þannig að verðbólga og launabreytingar breyta skattbyrðinni misjafnlega eftir tekjum og sköttum. Í þriðja lagi þarf að hafa í huga að hluti af breytingu skattlagningarinnar er fólginn í breikkun skattstofnsins. Sú breikkun kemur misjafnlega út og er talið að breikkunin muni leiða til aukinnar skattlagningar í efri hluta tekjuskalans. Að lokum skal minnt á að í útreikningum milliþinganefndarinnar um skattbyrði er reiknað með 6,25% útsvari til sveitarfélaga þar sem sýnt er að sú tala nægði þeim til að halda óbreyttum hlut. Að teknu tilliti til framangreindra atriða má telja fullvíst að skattbyrði af tekjuskatti til ríkisins í heild verði um 4,2% eins og að var stefnt verði frv. þetta að lögum. Dreifing skattbyrðarinnar verður væntanlega í litlu frábrugðin því sem nú er að því frátöldu að skattleysismörk hækka verulega. Slíkt getur þó ekki orðið nema til komi einhver hækkun hjá öðrum. Að hluta til stafar þessi hækkun frá því að frádráttarliðir eru felldir niður og skattstofn breikkaður. Að sjálfsögðu er ekki hægt að fullyrða að hvergi verði um að ræða óbreytta skattbyrði, enda yrði ekki stefnt að slíku marki nema menn séu sannfærðir um að núverandi skattkerfi sé fullkomið. Sú gagnrýni hefur komið fram að með kerfisbreytingunni verði dregið úr stígandi í skattlagningu, skattar lækkaðir a hæstu tekjur og því verði ástæða til að bæta við sérstöku skattþrepi fyrir hæstu tekjur. Röksemdafærsla fyrir þessari gagnrýni er ekki alveg skýr og ályktanir ekki einhlítar. Í fyrsta lagi er á það að líta að í núverandi kerfi hefur stígandi skattlagningar verið breytilegur eftir verðbólgustigi og hraða launabreytinga. Sem dæmi um það má taka það sem henti á þessu ári og gera ráð fyrir að raunverulegur jaðarskattur á tekjuskatt í efsta skattþrepi og útsvar verði að jafnaði 34–35%. Jaðarskattur á hæstu tekjur er þannig í ár lægri en sá jaðarskattur sem frv. gerir ráð fyrir. Í öðru lagi er það vitað að frádráttarheimildir nýttust betur í efri hluta tekjuskalans en neðar og möguleikar til undanskots voru þar meiri. Í þriðja lagi er rétt að minna á það að hin endanlega dreifing skattbyrðar ræðst að mjög miklu leyti af þeim tveimur þáttum tekjuskatta sem ekki er fjallað um í frv. þessu, þ.e. skattlagningu eignatekna og atvinnurekstrar. Í upphaflegri gerð frv. voru fjárhæðir persónuafsláttar, barnabóta og barnabótaauka hækkaðar umfram verðlagsbreytingar sem nemur því hvað laun hækkuðu umfram verðlag á milli áranna 1986 og 1987. Þetta hefur það í för með sér að í stað þess að þessir liðir haldi óbreyttu verðgildi hækkar það sem nemur aukningu kaupmáttar milli áranna. Við þetta hafa bæst hækkanir á barnabótum og barnabótaauka sem ákveðnar voru síðar og ég vík að brátt. Frv. gerir ráð fyrir verulegri hækkun sjómannaafsláttar. Frv. gerir ráð fyrir miklum breytingum á húsnæðisbótum. Stærsta breytingin er fólgin í því að réttur til húsnæðisbóta verður látinn fylgja einstaklingi en ekki íbúð. Leiðir það til lækkunar á fjárhæð bótanna. Þá er í frv. endurskoðun bráðabirgðaákvæðis II þannig að skýrt sé að þeir sem eignuðust fyrstu íbúð sína á árunum 1984–1987 og njóta ekki vaxtafrádráttar á þeim árum eiga rétt á húsnæðisbótum frá og með álagningarárinu 1988. Ákvæði um vaxtaafslátt handa þeim sem notið hafa réttar til vaxtafrádráttar er breytt þannig að vaxtaafslátturinn verður miðaður við 40% greiddra vaxta umfram 7% af tekjuskattsstofni. Breytingin úr 30 í 40% er gerð með tilliti til þess að afsláttur þessi verði virkur eftir á við framtal og á að vera í meira samræmi við áhrif af núverandi vaxtafrádrætti. Enn fremur hefur í Nd. verið fellt út ákvæði sem takmarkaði útgreiddan vaxtaafslátt á árinu 1988. Í frv. þessu er nýtt bráðabirgðaákvæði þess efnis að heimilt verður að lækka skattgreiðslur í því tilviki að maður hafi á síðustu árum greitt samtímis tekjuskatt í erlendu ríki og hér á landi. Till. þessi miðast eingöngu við að tekið verði tillit til einstaklinga sem lent hafa í tvöfaldri skattgreiðslu á síðustu árum hins víkjandi kerfis. Að lokum skal minnt á að í frv. er ákvæði þess efnis að lögaðilum verði sem hingað til heimilt að draga frá skattskyldum tekjum gjafir til menningarmála og vísindalegra rannsóknarstarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga svo sem verið hefur. Er hér hvað meginatriði varðar ekki um að ræða breytingu frá því sem verið hefur en nauðsyn að bæta ákvæði þessu inn þar sem heimild þessi hefði ella fallið niður og ekki þykir rétt að hreyfa við ákvæði þessu fyrr en skattlagning fyrirtækja í heild verður tekin til endurskoðunar. Ég hef í meginatriðum skýrt frá efni þessa frv., en vísa til grg. um einstök atriði. Að lokum er rétt að drepa á þær breytingar sem gerðar voru á frv. í Nd. Auk minni háttar lagfæringa eru breytingarnar þessar: Í fyrsta lagi: Barnabætur og barnabótaauki hækka um 320 millj. kr. í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar í tengslum við aðrar breytingar í skattamálum. Þessu marki er náð með því að hækka bótafjárhæðir um 9%, auk þess sem barnabótaauka er breytt á þann veg að tekjutengd skerðing hans verður hægari eftir því sem börn eru fleiri. Í öðru lagi er gerð sú breyting að þeir sem búa erlendis en fá greiddan lífeyri úr sjóðum hér á landi verða framvegis skattlagðir að því er slíkar tekjur varðar eins og þeir byggju hér, þ.e. mundu njóta persónuafsláttar í stað þess að greiða af öllum tekjum eins og nú er. Í þriðja lagi er takmörkun á skattfrjálsum framlögum lögaðila miðuð við aðstöðugjaldsstofn í stað tekjuskattsstofn eins og verið hefur. Að lokum er bráðabirgðaákvæðum breytt í þremur atriðum. Takmörkun útgreiðslu vaxtaafsláttar 1988 er aflétt, tímabil þeirra sem kost eiga á húsnæðisbótum er fært frá 1985 aftur til 1984 og síðar og hámarkstími varðandi heimild til undanþágu vegna greiðslu í tveimur löndum lengdur úr sex árum í tíu ár. Þetta eru meginbreytingarnar. Auk þess skal þess getið að í umræðu í hv. Nd. var því beint til fjmrh. að skoða vandlega rétt leigjenda í tengslum við húsnæðisbætur, þ.e. að skoða vandlega, ekki innan staðgreiðslukerfisins heldur hugsanlega í eftirágreiðslu skattsins, hvort gerlegt væri að skoða rétt íbúðaleigjenda til frádráttar að hluta til. Því hefur verið svarað til af minni hálfu að af hálfu fjmrn. sé vissulega vilji til þess að skoða það mál vandlega og betur en tími vannst til í milliþinganefnd. Þetta er sagt án skuldbindinga eða loforða fyrir fram, en á það skal aðeins bent að það er tími til að skoða það betur þar sem um eftirágreiðslu er að ræða.



Herra forseti. Ég tel að þó þetta frv. sé seint hingað komið, sem er auðvitað ríkisstjórninni að kenna vegna þess að hún þrjóskaðist við að halda uppi tilgangslítilli umræðu í alla nótt til að þræla í gegn þessu kvótakerfi sínu, verði að afgreiða það, verði að ná á þessu afgreiðslu. Það kann að vera að það sé ekki þinglegt að segja það, en niðurstaða mín er engu að síður sú að okkur er ekkert annað eftir skilið eða lítið annað eftir skilið en að treysta á niðurstöðu og yfirferð hv. Nd. á málinu. Hugmynd manna var sú að þessi ákvörðun varðandi staðgreiðslukerfið yrði til að flýta fyrir meðferð þingmála að öðru leyti. Nú berast mér þær fregnir að það eigi að halda áfram að berja höfðinu við steininn, djöflast, með leyfi forseta, á þingræðinu það sem eftir er af þessum sólarhring og sjálfsagt þann næsta líka. Ríkisstjórnin setur núna skilyrði á skilyrði ofan um hin ýmsu mál. Ég verð að segja að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. sýna ekki sömu tillitssemi gagnvart stjórnarandstöðunni að þessu leyti og þingræðinu eins og stjórnarandstaðan sýndi gagnvart hæstv. fjmrh. í nótt. Þegar ég spurði að því hér í hv. deild hvort það væri ekki hugsanlegt að taka fyrir 1. umr. þessa máls, strax þá, var okkur tjáð að hæstv. fjmrh. væri nýlega sofnaður og það væri ekki við hæfi að vekja hans hátign þó mikið lægi við. Við þessar ábendingar gerðum við það, eins og við erum vön af því að við erum sanngjörn, og sögðum sem svo: Hinkrum til morguns. Nú er hins vegar meiningin hjá hæstv. ríkisstjórn, eftir því sem ég hef fregnað nýjast, að klára helst fyrir jól afgreiðslu fjárlagafrv. og skapa ekkert svigrúm til að taka á því máli bak jólum. Þetta er auðvitað þvílík frekja og þvílíkt tillitsleysi eftir það sem á undan er gengið að ég segi a.m.k. fyrir mig, herra forseti: Ég kann ekki að meta þessi vinnubrögð. Ég læt það hins vegar ekki hafa nein áhrif á afstöðu mína til þess máls sem hér er uppi og mun gera allt sem ég get til þess sem nefndarmaður í hv. fjh.- og viðskn. að greiða götu málsins. Mér er tjáð að í kvöld eigi að prenta út launamiða opinberra starfsmanna í Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar. Það má ekki stofna staðgreiðslukerfinu í uppnám, stofna því í hættu og stefna í uppnám, á þessum síðustu klukkustundum sem eftir lifa af þinghaldinu fram að jólum. Þess vegna mun ég fyrir mitt leyti gera það sem mér er unnt til að hjálpa til að málið fái afgreiðslu. Ég vísa í þessu sambandi, herra forseti, til ítarlegs nál. hv. 4. þm. Norðurl. e. í Nd., sem hann gaf út um þetta mál, ásamt fylgiskjali með séráliti Ragnars Árnasonar úr milliþinganefnd um staðgreiðslu skatta, í öðru lagi fylgiskjals Il, sem er frá Þjóðhagsstofnun, athugun á tillögu Alþb. um tekjuskatta, og enn fremur vísa ég til þeirra brtt. sem við fluttum í Nd. og ég áskil mér rétt til að endurflytja í þessari hv. deild. En það eru hins vegar tvö efnisatriði í frv. sem ég neyðist til að nefna hér. Það er fyrst varðandi vaxtaafslátt þeirra sem hafa notið hans á undanförnum árum. Samkvæmt gildandi kerfi eins og það hefur verið lagt hér fyrir er ljóst að þeir sem hafa haft verulegan vaxtaafslátt frá sköttum fá ekki notið hans fyrr en í ágúst til september og síðar á árinu 1988. Það þýðir að skattbyrði þeirra sem skuldugastir eru, þeirra sem hafa verið að byggja og basla á undanförnum árum, þyngist verulega á fyrri hluta ársins, janúar til ágúst. Og ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir því hvaða hugmyndir ráðuneytið er með um að koma til móts við þetta fólk. Ég tel að það sé unnt m.a. með því að veita og úrskurða bráðabirgðafrádrátt á fyrri hluta ársins í samræmi við skattaframtal viðkomandi einstaklinga sem skilað er í lok janúar eða byrjun febrúar á næsta ári. Ég tel þess vegna að það sé ekkert annað en hver annar kerfisstirðleiki ef menn fást ekki til að taka á þessu máli. Hitt málið snertir vasapeninga aldraðra og öryrkja í stofnunum. Mér hafa borist upplýsingar um það frá fjmrn. og embættismönnum þess að ætlunin sé að ganga þannig frá þessu máli að í fyrsta lagi myndi þessir vasapeningar ekki staðgreiðsluskattstofn og í öðru lagi verði gefinn út á móti vasapeningunum frádráttur jafnhár vasapeningunum, dagpeningunum á þessum stofnunum, þannig að þetta myndi heldur ekki tekjuskattsstofn. Ég vildi gjarnan að þetta yrði einnig nefnt í svarræðu hæstv. fjmrh. þegar við 1. umr. ef það mætti verða til að greiða fyrir meðferð málsins. Það kann að vera að hæstv. fjmrh. hafi nefnt eitthvað af þessu í sinni upphaflegu ræðu, en lái mér hver sem vill að hún var á þann veg lesin að mér auðnaðist ekki að nema hana sem skyldi.



Herra forseti. Það er undarleg staða í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu sem komin er upp á þessum síðustu dögum þingsins, af hverju svo sem það stafar. Hér er til umræðu eitt af þeim málum sem sannarlega er mjög nauðsynlegt að ná í gegnum þetta þing fyrir áramót og helst fyrir jól. Og það má hæstv. fjmrh. vita að stjórnarandstaðan gerði í nótt tilraun til að fá þetta mál tekið fyrir þannig að 1. umr. væri lokið í nótt og nefndin gæti byrjað störf þegar nú í morgun. Það fékkst reyndar ekki. En nú liggur málið fyrir og ekki langur tími til umfjöllunar og ég vil ekki tefja þetta mál með því að fara löngu máli um það í 1. umr. vegna þess að ég tel nauðsynlegt að það nái fram að ganga bæði fljótt og vel. Þó vil ég hafa um það nokkur orð því ég tel að það sé nauðsynlegt að gera á því nokkrar breytingar. Frv. sem hér um ræðir er að miklu leyti samhljóða þeim tillögum milliþinganefndar um staðgreiðslu skatta sem sett var á laggirnar en því miður hóf störf mjög seint í haust. Um þessi störf hennar má lesa í álitsgerð sem allir þm. hafa fengið. Fulltrúi Kvennalistans í nefndinni, Kristín Sigurðardóttir, hringdi reyndar mörgum sinnum til að vita hvort nefndin hefði ekki enn tekið til starfa því við bjuggumst við því að það yrði mjög fljótt síðla sumars. Það reyndist þó ekki. En þegar hún hóf störf sinnti hún þeim vel. Fulltrúi okkar í nefndinni hafði fyrirvara um álit nefndarinnar, sem er reyndar prentað á bls. 20 í álitsgerðinni sem við höfum öll fengið, og ég vil aðeins til glöggvunar lesa það, með leyfi forseta, en það er ekki langt. "Það er álit mitt að nefnd um staðgreiðslu skatta hafi að ýmsu leyti unnið gott verk og sniðið alvarlega agnúa af lögum um staðgreiðslu skatta og öðrum lögum er því fylgja. Einnig hefur í störfum nefndarinnar náðst samstaða um ný atriði sem verða til bóta. Tíminn, sem nefndin fékk til starfa, var þó óþægilega knappur. Eðlilegast hefði verið að nefndin hefði hafið störf snemma í sumar í stað september. Tveggja vikna hlé skar einnig af vinnutíma nefndarinnar. Fyrirvari minn byggir á því sem ekki náðist samstaða um og einnig á öðrum liðum sem ekki fékk að reyna á, annars vegar vegna þess að tíminn var skammur og hins vegar vegna skilgreiningar a hlutverki nefndarinnar. Ég vil nefna nokkur atriði: mánaðarleg framreiknun persónuafsláttar, greiðsla óskertra barnabóta til móður, hátekjuskattþrep, skattlagning fjármagns- og eignatekna. Jafnframt minni ég á athugasemdir og tillögur Kvennalistans við afgreiðslu skattalaganna á sl. vori. Ég er mótfallin hugmyndum um lækkun útsvarsprósentu sveitarfélaga í staðgreiðslu. Fulltrúar Kvennalistans munu áfram vinna að skattalegum endurbótum á Alþingi." - Undir þetta ritar Kristín Sigurðardóttir. Við umræðuna í Nd. lögðu kvennalistakonur fram brtt. sem voru teknar til umfjöllunar í nefndinni, en þær náðu því miður ekki fram að ganga. Þessar brtt. vörðuðu fyrst og fremst skattþrep. Við settum inn tvö skattþrep á tekjuskattinn. Í öðru lagi vörðuðu þær persónuafslátt sem við hækkuðum. Og í þriðja lagi vörðuðu þær barnabætur sem við vildum að greiddar yrðu til móður fyrst og fremst. Ég mun ekki fara ítarlega út í þessar brtt. nú en kynna þær nánar við 2. umr. málsins og freista þess að kynna þær í nefndinni þannig að þær megi hafa áhrif á framgang málsins. Ég mun heldur ekki hirða um að rekja efni frv. hér, enda hefur lítið tóm gefist til að kynna sér þær breytingar sem urðu í Nd. í nótt og eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns las hæstv. ráðherra bæði lágt og hratt og var erfitt að glöggva sig á því eftir svefnlitla nótt. En það gefst vonandi tími í nefndinni því að ráðgjafaraðilar hafa verið boðaðir á fund nefndarinnar nú þegar og hún mun taka til starfa strax að lokinni þessari umræðu. En ég vona að þessar brtt. nái fram að ganga. Síðasti ræðumaður hv. minntist einnig á það sem við höfum áður rætt hér um vasapeninga aldraðra og hafði ég vonast til að þær brtt. kæmu inn í þessi lög um tekju- og eignarskatt því það er nauðsynlegt að bundin séu í lögum en ekki einungis í reglugerð þau ákvæði sem koma í veg fyrir að vasapeningar ellilífeyrisþega séu skattlagðir. En ég vonast til þess að loforð ráðuneytisins dugi í þessum efnum og við getum gert þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að koma í veg fyrir slíka skattheimtu.



Hæstv. forseti. Hér hefur verið lagt fram frv. um breytingu á lögum nr. 75 frá 1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta frv. kemur í framhaldi af því frv. sem samþykkt var á síðasta þingi og átti að vera til leiðréttingar á því, en í meðförum þess þings var ákveðið að stofnuð skyldi milliþinganefnd sem mundi taka til athugunar þau álitaefni sem þm. á síðasta þingi þótti að yrði að breyta. Ég átti sæti í þessari milliþinganefnd sem varamaður Óla Þ. Guðbjartssonar, 6. þm. Suðurl., sem var skipaður af hálfu Borgarafl. í nefndina. Ég mætti þarna í nokkur skipti og tók þátt í því að gera tillögur til fjmrn. um tilhögun á þessum málum. Ég verð að segja það hér að ég sakna þess mjög að ein tillagan, sem fram kom í þessari nefnd, skuli ekki hafa verið tekin upp í frv. sem hér liggur fyrir. Það er að ónýttur persónufrádráttur maka skuli vera yfirfæranlegur á hinn makann að fullu. Það var samdóma álit allra nefndarmanna að þetta skyldi vera tekið upp. Ég nefni þetta hér því í máli hæstv. fjmrh. kom fram sú rangfærsla að frv., sem hér liggur frammi, hafi verið byggt á áliti þessarar nefndar. Það var það eina sem ég gat greint í orðum hans. Ég vil því beina því til þm., þegar mál þetta verður tekið til meðferðar í nefnd, að þetta atriði verði athugað sérstaklega. Ég er ekki sammála hv. 7. þm. Reykv. Svavari Gestssyni og 6. þm. Reykv. Guðrúnu Agnarsdóttur að því leyti til að mikil nauðsyn sé að koma frv. í gegn. Ég tel að í frv. felist veruleg skattahækkun beinna skatta frá því sem verið hefur. Þetta kemur m.a. fram í grg. með frv. undir liðnum "skattbyrði". Ætla ég, með leyfi forseta, að lesa upp nokkur atriði þegar talað er um skattbyrði: "Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987 og breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt vegna álagningar á því ári var miðað við að beinir tekjuskattar einstaklinga til ríkis að meðtöldu gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og að viðbættum sóknar- og kirkjugarðsgjöldum yrðu um 4,3% af heildartekjum einstaklinga. Skattbyrði mæld með þessum hætti átti þannig að lækka frá 4,6% árið 1986 eða um 0,3%. Lækkun þessi svaraði til 300 millj. kr. Til viðbótar þessari lækkun ákvað núverandi ríkisstjórn við valdatöku á miðju þessu ári hækkun barnabótaauka sem svaraði til um 0,1% í skattbyrði. Samkvæmt því átti skattbyrði þessa árs að vera 4,2% hefðu áætlanir um verðlags- og kauplagsþróun gengið eftir og fékk nefndin það verkefni í erindisbréfi sínu að endurmeta álagningarreglur laganna með tilliti til þess að sömu skattbyrði yrði náð í nýju kerfi." Þarna segir að það eigi að miða við sömu skattprósentu og gamla kerfið gerði ráð fyrir við álagningu. En nú er það þannig að í gamla kerfinu eru eftirágreiddir skattar. Peningar sem álagðir eru rýrna vegna verðbólgu. Því kemur fram í seinni hluta þessarar sömu grg., eins og þar segir: "Eins og kunnugt er varð þróun kauplags og verðlags önnur en ætlað var í upphafi árs. I stað um 20% hækkunar á launum milli áranna 1986 og 1987 lítur nú út fyrir að þessi hækkun verði 37–38%. Leiðir það til þess að skattbyrði af tekjuskatti til ríkisins og öðrum framangreindum gjöldum verður um 3,4% í stað 4,2% eins og áformað var." Þetta segir að skattbyrði 1987 er 3,4% en ætlunin er á næsta ári með staðgreiðslunni að hækka hana upp í 4,2% þegar tekið hefur verið tillit til hækkunar vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Í þessu felst mismunur upp á 0,8% í skattbyrði. Þarna er um verulega þyngingu að ræða á beinum sköttum. Ég held að fólk verði að átta sig á þessu þegar þetta nýja skattkerfi er metið. Þá vil ég minna á að þetta nýja skattkerfi, staðgreiðslan, gerir ráð fyrir að skattur verði borgaður alla tólf mánuði ársins en ekki tíu eins og gamla kerfið gerði ráð fyrir. Þó að fólk sjái kannski nú að það borgi álíka skatta og á síðasta ári verður það að gera sér grein fyrir því að þarna er um tólf mánaða greiðslur að ræða en ekki tíu eins og áður var. Þetta vil ég sérstaklega að komi fram við 1. umr. svo nefndarmenn geti gert sér grein fyrir við hvaða atriði þeir eiga að staðnæmast þegar þeir leggja mat á þetta nýja kerfi. Það er sem sagt skattbyrðin og sú tillaga nefndarinnar að taka ónýttan persónuafslátt maka að fullu til greina. Þá vil ég við þessa umræðu geta þess að við þm. Borgarafl. í Ed. munum leggja fram brtt. við þetta kerfi er feli í sér m.a. það sem ég nefndi hér áðan um ónýttan persónuafslátt og svo önnur atriði, þar á meðal um starfslok, að þegar maður hættir ævistarfi sínu fái hann að njóta þess að þurfa ekki að borga skatt síðasta árið. Einnig mun koma fram í þessum brtt. að barnabætur verði greiddar til 18 ára aldurs í stað 16 ára eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég vil að þessum orðum mæltum ekki tefja þessa umræðu öllu frekar þó ástæða væri til þess miðað við þær fregnir sem maður fékk áðan, fyrir þessa umræðu, að það á að kýla öll þau mál sem ríkisstjórnin leggur áherslu á á mettíma í gegn og það á ekkert að hætta fyrr en það er búið. Fundir eru búnir að standa hérna yfir sleitulaust frá kl. 10 í gær og svo ætlar ríkisstjórnin með hörku að kýla mál í gegn og fá þetta staðgreiðslukerfi sitt í gegnum allar þrjár umræðurnar í dag. Mér finnast þetta ómanneskjuleg vinnubrögð og ekki til þess fallin að auka virðingu þingsins, a.m.k. ekki fyrir þessu frv. Hér er þó um veigamikið frv. að ræða sem felur í sér það sem fólk gerir sér miklu betur grein fyrir, en það eru beinu skattarnir, frekar en þeim óbeinu. Ég tel það skyldu okkar þm. að gaumgæfa þetta frv. vel því í því felst veruleg kerfisbreyting frá því sem áður var þegar skattar voru eftirágreiddir, fyrir utan það að fólk úti í þjóðfélaginu gerir sér ekki grein fyrir hvað í frv. felst. En eins og ég sagði áðan vil ég ekki tefja þessa umræðu öllu frekar eða segja meira um frv. að sinni, en áskil mér rétt við 2. umr. að fara ítarlega ofan í greinar frv. og frv. í heild og hvernig það geti komið til með að verka á næsta ári þegar skattayfirvöld fara að herja á hinn almenna borgara með þessu kerfi.



Herra forseti. Til mín var beint tveimur spurningum, fyrst að því er varðar hugsanlega nýtingu á afgreiðslu vaxtafrádráttar ef það mætti byggja á framtölum fram komnum í janúar til febrúar á næsta ári þegar úrvinnslu þeirra er lokið. Þessari hugmynd hefur áður verið hreyft. Hún hefur verið rædd í nefnd. Á henni eru þeir einir annmarkar að framkvæmdaaðilar skattkerfisins efast um að þeir geti við þessu orðið, en það verður kannað. Að því er varðar fsp. hv. 7. þm. Reykv. um vasapeninga aldraðra, þá er það rétt sem hann sagði. Þær upplýsingar sem hann hafði eru réttar og ég staðfesti það hér með. Að lokum, herra forseti. Að því er varðar þau orð sem féllu um tilhögun þinghalds vil ég aðeins taka fram að ég var að sjálfsögðu reiðubúinn til þess hvenær sem var í nótt að mæla fyrir þessu frv. ef þess hefði verið óskað. Það er hins vegar forseta og oddvita þingflokkanna að ná samkomulagi um þinghaldið og það var einfaldlega ekki á mínu valdi.