Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get að mestu skírskotað til nál. um frv. þetta á þskj. 414. Þar er drepið á öll helztu atriði þessa máls og viðhorf nefndarinnar. Það, að málið er svo síðbúið af hálfu n., stafar af því, að umsóknir hafa verið að berast n. fram til síðustu mánaðamóta frá rn. og jafnvel enn síðar. N. hafði því hlutverki að gegna að athuga þessar umsóknir, en fyrir lágu eldri umsóknir, sem n. sá enga ástæðu til að taka tillit til sérstaklega, þar sem þær höfðu ekki verið endurnýjaðar. Hvað útlendinga áhrærir, þá hefur n. lagt til grundvallar, að þeir hafi eigi búið hér skemur óslitið en 10 ár. Hins vegar munu í frv. ríkisstj. vera tveir menn, nr. 1 og 7 í frv., sem dvalizt hafa hér skemur. Ég ætla, að þeir hafi báðir komið til landsins 1946, og mun þá nokkuð vanta upp á þessi 10 ár. En í till. n. hafa verið teknir þeir, sem dvalizt hafa hér tilskilinn tíma, sem er 10 ár samkv. l. um ríkisborgararétt, eða þeir, sem teknir hafa verið vegna eindreginna tilmæla ríkisstjórnarinnar. Um skjöl þau, er þessum umsóknum hafa fylgt, er það að segja, að n. hefur athugað þau vandlega, og eru það meðmæli frá ýmsum mætum mönnum og vitnisburðir um hegðun þessa fólks. Aftur á móti hefur erlend hegningarvottorð vantað. Þau hafa verið áskilin, en nú í seinni tíð hefur ekki verið hægt að fá þau og ekki verið um það sakazt, því að þau hefur ekki verið hægt að fá síðan fyrir stríð. Einn nm. áskildi sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma við málið. Það er ofur eðlilegt, að fólk, sem hefur tekið sér hér bólfestu, ætlar að starfa hér og dvelja og hefur tekið tryggð við þetta land, og fjölskyldumenn, sem giftir eru íslenzkum konum og eiga hér börn á ýmsum aldri, sem alast upp sem íslenzk, óski eftir því að öðlast hér þegnrétt. Börn þessa fólks alast hér upp sem íslenzkir þegnar, og þau hafa tekið tryggð við þetta land. Það er því engin ástæða til annars en að leyfa þeim að gerast íslenzkir þegnar. Það má kannske segja það, að þessir útlendingar hafi ekki endilega þurft að vera búsettír hér í 10 ár, til þess að veita megi þeim íslenzkan þegnrétt, en það er nú misjafn sauður í mörgu fé, og verður því að setja hér takmörk. Það hefur því frekar orðið hlutskipti n. að vera íhaldssöm um þessi mál. Fólk þetta, sem sækir hér um ríkisborgararétt, er flest frá Norðurlöndum. Það hefur alltaf verið svo, að Íslendingar hafa frekar veitt Norðurlandabúum ríkisborgararétt. Þó að Norðurlandabúar séu að sjálfsögðu misjafnir eins og aðrir menn, þá held ég þó, að þeir hafi ekki brugðizt okkar trausti hvað þetta snertir, því að fólk þetta hefur yfirleitt reynzt vel og orðið góðir þegnar. - Skal ég svo ekki fjölyrða þetta frekar.



Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. vegna ýmissa gagna, sem eftir eiga að koma fram í málinu.

Forseti (SB): Ætlunin var að þoka máli þessu áfram, en ef hv. þm. óskar, að málinu sé frestað, þá mun það verða gert. Málið er tekið af dagskrá.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa frv. flutti ég nokkrar brtt. við það, sem prentaðar eru á þskj. 328. Voru þær allar felldar hér í þessari hv. d., og er því auðsætt, að meiri hl. þeirra þm., sem sæti eiga í þessari þd., vill stofna til þessarar endurskoðunar fasteignamatsins frá 1942 og með því móti að hafa í því allar þær nefndir, sem frv. gerir ráð fyrir, yfirnefnd með 3 mönnum og nefndir í hverju héraði. Er því sýnilega svo til ætlazt, að um algerlega nýtt fasteignamat sé að ræða, og er það því orðaleikur einn, að hér sé um endurskoðun að ræða. Hér er því um það að ræða að stofna til nýs mats. - Hins vegar, með tilliti til þess, að allar mínar brtt., sem ég flutti við 2. umr., hafa verið felldar, vildi ég nú freista að bera fram nokkrar nýjar brtt., en þær eru prentaðar á þskj. 410, tölul. 1–2. Fyrri brtt. á þskj. 410 er um það, að yfirmatsnefndin við endurskoðun fasteignamatsins verði kosin hlutfallskosningu af sameinuðu Alþingi, en í frv. er gert ráð fyrir, að n. sé skipuð af ráðherra. Hér er um svo valdamikla nefnd að ræða, sem kemur til með að ráða yfir matsmálum hér á Íslandi, að tryggt ætti að vera. að í henni ættu menn úr fleiri en einum stjórnmálaflokki. Úr því að menn eru þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að hafa þessa n., er sjálfsagt, að Alþingi kjósi hana. Síðari brtt. mín á þskj. 410 er við 13. gr. frv. Hún er þess efnis, að aftan við gr. bætist: Hið hækkaða fasteignamat gengur þó eigi í gildi fyrr en tryggt hefur verið með löggjöf, að eigendur fasteigna geti fengið veðlán með hæfilegum kjörum út á eignirnar, er nemi að minnsta kosti 3/5 hins nýja matsverðs. - Það er gefinn hlutur að er hækkun verður gerð á matinu, þá koma svo mikil gjöld á hendur eigenda fasteigna, að þeim verður það brýn þörf að fá veðlán, og ef matið er 10–15–faldað, þá verður þetta svo mikið, að veðlánin mega ekki vera minni en þetta. Það má ekki minna vera en hlutaðeigendur megi eiga von á þessum lánum, því að nú er verðbréfasala gersamlega eyðilögð síðan eignakönnunin fór fram. Í þriðja lagi vil ég nokkuð minnast á þær brtt. frá hv. þm. Skagf. o. fl., sem prentaðar eru á þskj. 355. Ég talaði nokkuð um þessar brtt. við 2. umr., en taldi mig þá ekki geta greitt till. atkv., þótt sumt það, sem í till. felst, sé réttmætt, t. d. að því séu takmörk sett, hversu mikið megi hækka eignirnar. Ég tel óeðlilegt, að í fasteignamati séu vegir og rafmagnslagnir. Slíkt hefur ekki áður verið í mati. Það er nægilegt, að þær jarðir, sem ekki hafa fengið vegi, verða ekki hækkaðar eins mikið og annars. Þetta vil ég því fella niður. Í síðari hluta till. er gert ráð fyrir, að hækkunin megi ekki vera meiri en svo, að heildarmatsverð fasteignar fjórfaldist, þ. e. a. s. húsverð og landverð, en ákveðið hlutfall er sett á. Ég sé, að búið er að bæta við, að áætlað hámark sé þrefalt. Jörð að matsverði 20 þús. kr. yrði í hámarki 80 þús. og 10 þús. kr. umbætur í 30 þús. kr., eða samtals 90 þús. kr. Þetta er því ekki aðalatriði, ef hækka á matið. Því hefur verið haldið fram, að megintilgangurinn með þessu frv. væri sá að bjarga bæjar- og sveitarfélögum með því að láta þau hafa fasteignaskattinn. Þetta er hinn mesti misskilningur, að það bjargi nokkuð bæjar- og sveitarfélögunum, þótt 700 þús. kr. sé varið til þeirra. Það er hin herfilegasta blekking. Enn fremur er athugandi í þessu sambandi, að ef mat á fasteignum er hækkað, við skulum segja, að það yrði tífaldað, þá tífaldast öll gjöld af fasteignunum, bæði fasteignaskattur, eignarskattur, vatnsskattur o. fl. En þetta verður ekki tekjuauki fyrir bæjar- og sveitarfélögin, þar sem allir þessir skattar eru frádráttarbærir við álagningu útsvara. Hér er því um nýja hlið á málinu að ræða, og þó að ég sjái ekki annað fært fyrir mig en beygja mig undir meiri hlutann, þá vil ég þó reyna að setja þar nokkra bremsu á. Að athuguðu máli vil ég ekki fylgja þessu frv., enda held ég, að fáir telji það til bóta.



Herra forseti. Ég hef ekki fyrr tekið þátt í umr. um þetta mál. Ekki stafar það af því, að mér finnist málið ekki þurfa athugunar við, heldur af því. að það fór í aðra n. en ég á sæti í. Það er verið að tala um, að það sé réttlætismál að hækka mat á fasteignum, fasteignamatið sé nú allt of lágt og miklu lægra en mat á öðrum eignum. Þetta er ekki aðalatriðið í þessu máli, heldur það, hvaða afleiðingar hækkun mats á fasteignum mundi hafa. Með þessu frv. er ekki verið að koma á neinni leiðréttingu, heldur verið að leggja á nýja skatta. Þegar þetta frv. var flutt á síðasta þingi, þá var það meiningin að hækka tekjur ríkisins, en málið dagaði þá uppi. Nú er málið flutt á ný, og eru í frv. mörg ákvæði, sem eru beinlínis furðuleg, t. d. það, að kærufrestur yfir mati er aðeins 4 vikur, sem er ákaflega bagalegt, þegar um mat er að ræða, sem á að gilda í tíu ár. Fjögurra vikna kærufresturinn nær ekki nokkurri átt. Það er allt of mikill ruglingur í öllum okkar skattamálum til þess að svo stuttur frestur fái staðizt. Nú er frv. flutt með þeirri breytingu, að nú á það að veita bæjar- og sveitarfélögum auknar tekjur. Þetta minnir mig á skrípamynd af banhungruðum hundi, sem var að naga á sér skottið. Þeir, sem flytja þetta frv., virðast þekkja lítið inn á málefni bæjar- og sveitarfélaga, ef þeir halda, að þetta sé einhver úrlausn á fjárhagsörðugleikum þeirra. Ég veit það að minnsta kosti, að á Siglufirði er þetta engin lausn, enda gera menn þar bara grín að þessu frv. Tekjur bæjarfélaga af fasteignum eru nú 1% af matsverði húsa, 2% af matsverði lóða og ½% af matsverði túnbletta, þ. e. a. s., bæjarfélögunum er heimilt að innheimta þennan skatt, og sum þeirra hafa notað sér heimildina til fulls. Ég er sannfærður um, að það yrði bjarnargreiði við bæjarstjórnina á Siglufirði að gefa henni þessa ávísun. Það er svo mikil fásinna, að engum í bæjarstjórn Siglufjarðar dettur í hug að treysta nokkuð á það. Þessi breyt. á frv. frá því í fyrra er gerð í fljótfærni. af því að fjmrh. hefur séð að hann gæti ekki komið málinu í gegn nema gera þessa breyt. á því. Hann hefur séð, að vegna þess að nú lítur út fyrir að verði um 100 millj. kr. tekjuafgangur hjá ríkissjóði, þá þýddi ekki að sýna hv. alþm. frv. í sama formi og í fyrra, og lét hann því gera þessa breyt. á því. - Ég vil undirstrika það með hv. þm. A-Húnv., að það er engin lausn á fjárhagsörðugleikum bæjarfélaganna að gefa þeim ávísanir á ekki neitt. Það er einnig rétt hjá hv. þm. A-Húnv., að bæjarfélögin hafa óbundnar hendur um álagningu útsvara, og með útsvörunum eru bæjarfélögin raunverulega búin að leggja á þennan skatt, sem um getur í frv., því að vandamálið er það, að fólkið geti borgað. Þetta vandamál hefur aukizt síðan söluskatturinn var lagður á, því að innheimta hans er svo óhófleg, að fyrirtækjum, sem ekki geta staðið í skilum, er lokað, og þetta eru flest fyrirtæki, sem hafa verið hæstu útsvarsgreiðendur. Bæjarsjóðurinn verður að víkja fyrir hinni óhóflegu innheimtu á söluskattinum; þetta er reynslan á Siglufirði. og ég býst við, að önnur bæjarfélög hafi svipaða sögu að segja. Það verður að gæta þess, að menn séu ekki gerðir gjaldþrota. Þessi heimild ríkisstj. að loka fyrirtækjum, sem ekki standa í skilum með söluskattinn, er óhæfa. Vandamál bæjarfélaganna er innheimtan, en ekki útsvarsálagningin; það verða að vera einhverjir, sem geta borgað. En það er eins og hæstv. fjmrh. geri sér ekki ljóst, hvað ástandið er alvarlegt. Ef nú á að fara að 10- eða 15-falda mat á fasteignum, eins og fram kemur í grg. við frv., þá er ég sannfærður um, að fjöldi manna, sem hafa verið að koma sér upp smáhúsum, mun hreinlega missa þau, þegar öll gjöld, sem miðuð eru við fasteignamat, hækka svona gífurlega. Öll þessi gjöld hvíla samkv. l. nr. 66/1921 og 67/1945 með lögveði á húsunum, en það gengur fyrir samningsveði. Erfiðleikarnir að fá Lán út á fasteignir munu því enn aukast, því að séð er, að það mun mörgum reynast ofvaxið að borga þessi hækkuðu gjöld. og þeir aðilar, sem lánað hafa, verða að reikna með því, að það geti lent á þeim að borga þennan skatt. Þetta eykur því enn á erfiðleikana að fá lán, erfiðleika, sem eru orðnir svo miklir, að nálgast hrun. Eftir kenningum þeirra, sem að frv. standa. á að plokka húsin af eigendum þeirra. Það sjá allir, að það er fásinna að tala um þetta sem lausn á fjárhagsörðugleikum bæjar- og sveitarfélaga. Samkv. 1. nr. 66/1921 má leggja á hús 1.5‰ og samkv. l. nr. 67/1945 má leggja 1% á hús. 2% á lóðir og 0.5% á erfðafestulönd, tún, garða o. s. frv. Ef við tökum hús, sem er metið á 20 þús. kr., en það eru t. d. gömlu húsin í miðbænum í Reykjavík, sem eru hæst metin, miðað við söluverð, – ef við tökum eitt slíkt hús sem dæmi, þá er fasteignaskattur af því nú 230 kr., en ef hann er 15-faldaður, verður hann 3500 kr. Auk þess mundu þá öll gjöld, sem miðuð eru við fasteignamat, einnig 15-faldast, en það eru t. d. vatnsskattur, heimtaugargjald og gott ef ekki einnig holræsagjald og gatnagjald. Það er því fjöldi gjalda, sem mundu stórhækka, ef þetta frv. yrði að lögum, og það yrði fjöldi manns, sem hefði enga möguleika að inna þessi gjöld af hendi. Það er óforsvaranlegt af ráðherra að hafa ekki látið rannsaka, hvaða áhrif þetta hefði til hækkunar, a. m. k. hér í Reykjavík. Ég er því sannfærður um, að þetta frv. gengur í ranga átt. Hitt er svo annað mál, að þeir, sem eiga miklar fasteignir, borgi meira en aðrir, vegna þess að þeir hafa mikinn arð af fasteignum sínum. En jafnvel þó að með þessu frv. yrði hægt að skattleggja nokkra auðmenn, þá veit ég, að fyrir hvern slíkan gullkálf mundi hundruðum fátæklinga verða greitt rothögg. Ég er þeirrar skoðunar, að ótækt sé að íþyngja enn með sköttum því fólki, sem við erfiðastar aðstæður á að búa á þessum erfiðu tímum. Þetta fólk getur ekki bætt neinu á sig. Almenningur er nú svo þrautpíndur af alls konar sköttum og tollum, að óhugsandi er, að hann geti nokkru á sig bætt. Það er staðreynd. að það er fjöldi manns hér í Reykjavík, sem er að missa íbúðir sínar. Það væri ef til vill einhver vegur að bera þetta frv. fram, ef söluskatturinn yrði felldur niður í staðinn eða einhverjir aðrir skattar, sem svöruðu til hinna auknu útgjalda, sem hljótast mundu af hækkuðu fasteignamati. Það virðist svo sem hæstv. fjmrh. geri sér það ekki ljóst, að meginþorri allra íbúða er eign þeirra, sem í þeim búa. Húsunum er skipt í íbúðir, sem eru eign þeirra, sem í þeim búa, því að þróunin hefur verið sú hin síðari ár, að fólk hefur frekar reynt að kaupa sér íbúðir en að búa í leiguhúsnæði, og þegar svo er komið, að þetta fólk rís ekki undir þeim gjöldum, sem á það eru lögð, hlýtur það að missa íbúðirnar. Þetta verða allir að gera sér ljóst. Ég er á móti þessu frv. og tel það hið mesta áfall fyrir það fólk, sem hefur lagt allt sitt í það að eignast þak yfir höfuðið, ef ríkið ætlar nú að reka smiðshöggið á að gera því ókleift að halda því, m. a. með því, eins og ég hef áður sagt, að útiloka það frá því að fá lán og bæta enn við skattabyrðina, sem á því hvílir. Ég á vont með að skilja þá menn, sem láta bjóða sér að flytja annað eins frv. og þetta. Ég held, að þeir hafi ekki gert sér ljóst, hversu ástandið er alvarlegt. Nú er allt útlit fyrir það, að þegar líður á veturinn, muni skella yfir stórkostlegt atvinnuleysi, sem mun auka stórkostlega við þær erfiðu kringumstæður, sem allur almenningur á nú við að búa. Nei, bæjarstjórnirnar munu frábiðja sér þessar till., þær þurfa ekki að halda á heimild til að leggja á auknar álögur. Það, sem þær vantar, er greiðslugeta hjá almenningi. Það stendur hæstv. ríkisstj. miklu nær að láta endurskoða allt fjármálakerfið í landinu. - Ég vil því leyfa mér að flytja eftirfarandi dagskrártill.: „Með því að frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur allverulega hækkun á opinberum gjöldum í för með sér, ef að lögum verður, ofan á skatta- og gjaldabyrði, sem er orðin það þung, að allur þorri manna rís ekki undir henni, og með því að frv. leysir ekki fjárhagsvandamál bæjar- og sveitarfélaga, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Margt af því, sem ég hafði hugsað mér að segja, hafa þeir hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. Siglf. komið inn á í ræðum sínum. Málið hefur að vissu leyti tekið nýja stefnu með dagskrártill. þeirri, sem hv. þm. Siglf. hefur lagt fram. Mér þykir þó rétt að segja nokkur orð, þar sem ekki er séð, hvaða afgreiðslu dagskrártill. fær. Auk þess hef ég í hyggju að flytja brtt. við till. á þskj. 355, og mun ég víkja að henni seinna. Á þessu þingi hafa, að því er ég hygg, komið fram frv. frá þm. úr öllum stjórnmálaflokkum, sem sæti eiga á þingi, þar sem áherzla er lögð á það, hvernig lækka eigi skattana. Það sýnir, að skattarnir eru orðnir óhóflega háir. Hvaða afgreiðslu þessi frv. fá, skal ég engu um spá, en ég geri ráð fyrir því, að það verði erfitt að samþ. þau. Þau sýna hins vegar, að þm. í öllum flokkum er orðið það ljóst, hve nauðsynlegt það er að létta skattabyrðina. Eitt frv. hefur þó verið lagt fram, sem stefnir í öfuga átt, og það er það frv., sem hér er til umr., um endurskoðun fasteignamatsins frá 1942, og þar er gert ráð fyrir því, að þessi endurskoðun verði framkvæmd á næsta ári. Fljótt á litið virðist þetta frv. vera tiltölulega meinlaust. Það er að vísu ljóst, að það hefur í för með sér hækkun á eignarskattinum. Sá skattur er þó aðeins brot af þeim gjöldum, sem hvíla á fasteignum, en þau eru mörg, eins og hv. þm. A-Húnv. hefur bent á. Í grg. frv. er talað um það, að í sumum byggðarlögum séu fasteignir í 12- til 15-földu verði eða meir, miðað við fasteignamat, og hefur verið talað um, að ekki væri óeðlilegt að 12-falda fasteignamatið. Ég skal ekki fara nánar út í það, en vil aðeins benda á, að í Reykjavík mundi það hafa í för með sér jafnmikla aukningu á eignaútsvörum og öll útsvörin eru nú. Hv. þm. Hafnf. benti á það, að frv. fæli ekki í sér neina aðstoð við bæjarfélögin, þar sem þau hafa leyfi til að leggja á útsvör eftir efnahag. Það er líka kunnugt, að í Reykjavík er fasteignamatið 3-faldað við álagningu eignaútsvars. Til þess þarf því ekki neina nýja löggjöf frá Alþ. Ég vil taka það skýrt fram, að ég álít ekki, að fasteignamatið eigi að vera óbreytt. Ég tel eðlilegt, að það breytist í samræmi við verðlagið, en ég vil leggja áherzlu á það, að ég tel ekki rétt, að það sé miðað við gangverð, er breytist frá ári til árs. Ég er aðili að nokkrum brtt. við frv. með tveimur öðrum hv. þm. Þar er lögð áherzla á það, að hækkun matsins verði sett ákveðin takmörk, í stað þess að n. verði gefið vald til að ákveða, hve miklu hún skuli nema. Ég tel, að komið hafi í ljós í umr., að fráleitt sé að framkvæma þessa endurskoðun án þess að setja slík takmörk. Hv. þm. Siglf. benti á það, og það liggur í augum uppi, að þótt fasteignir hafi hækkað í verði og segja megi, að þær séu 10.-falt verðmeiri í dag en þær voru fyrir áratug. þá er það ekki neinn mælikvarði á greiðslugetu manna. Það er margt annað, sem kemur til greina, og ég hygg, að öllum hv. þm. sé það ljóst, að útilokað væri að samþ. ákvæði um að 10-falda matið og þar með skattana. Það mundi leiða til þess, að fjöldi manna mundi þurfa að selja eignir sínar. Í þessu efni gildir hið sama um kaupstaði og sveitir. Ég geri ráð fyrir því, að flestum bændum mundi t. d. þykja það hart, ef sýsluvegasjóðsgjald og heimtaugargjald yrðu 3-falt, 7-falt eða jafnvel 8-falt hærri en þau eru nú. Í frv. hæstv. fjmrh. virðist gert ráð fyrir því, að þessi hækkun verði á öllum gjöldum. Þá hefur líka verið bent á, að hætt sé við því. að hækkun lögveða í fasteignum muni hafa vandræði í för með sér, þar sem erfitt yrði að fá lán út á eignir, sem hlaðnar væru lögveðum. Er þetta atriði, sem nánar þyrfti að athuga. Sannleikurinn er sá, að útkoman úr þessu virðist verða dálítið einkennileg fyrir bæjarfélögin og ríkið. Fyrir bæjarfélögin yrði þetta ekki tekjuauki, en segja mætti, að það yrði það fyrir ríkið. En þess ber að gæta, að þetta mundi hafa aukinn kostnað í för með sér. Meira yrði að draga frá fyrir skattskyldum tekjum og hækkuðum fyrningarfrádrætti. Formælendur málsins kynnu að segja. að þær ráðstafanir gerðu, að óhætt væri að framkvæma þetta, en því fer fjarri. Eftir á leiðir þessi hækkun gjaldanna til erfiðleika með að standa í skilum. Mín skoðun er sú, að gjaldahækkunum verði að setja ströng takmörk og að mæla beri svo fyrir, að gjöldin hækki ekki að krónutölu, nema svo verði ákveðið með breytingum á þar til heyrandi reglugerðum og gjaldskrám, því að sannleikurinn er sá, að ekki hafa komið fram óskir um, að þessi gjöld yrðu hækkuð. Enginn óskar t. d., að vatnsskatturinn yrði hækkaður úr 2 kr. í 20 kr., og sama er um fleiri gjöld, t. d. sýsluvegasjóðsgjald. Það liggur fyrir frv. um hækkun á því, en hún nemur aðeins broti af þeirri hækkun, sem margföldun fasteignamatsins mundi hafa í för með sér. Ég hef þess vegna lagt til, að fari svo, að þessi hækkun fasteignamatsins verði ákveðin, þá skuli opinber gjöld, sem miðuð eru við ákveðna hundraðstölu af fasteignamati, reiknuð af sama fasteignamati og verið hefur. Þetta er þriðja brtt. á þskj. 355. Ég skal taka það fram strax, að það er önnur brtt. við þá brtt. Er verið að prenta upp það þskj., því að orði var þar ofaukið. En mér sýnist, að orðalag till. á þskj. 355 sé ekki nógu skýrt. Ætlun okkar var, að till. ætti aðeins við fasteignaskatt til ríkisins. Þess vegna höfum við fjórir viljað bera fram brtt. við hana á þá lund, að á eftir orðunum „önnur en fasteignaskatt“ komi: samkv. lögum nr. 66 1921. - Þau lög fjalla um fasteignaskatt til ríkisins, en til bæjarfélaga er fasteignaskattur miklu hærri, og er ekki ástæða til að ákveða, að hann skuli hækkaður. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum, þó að ef til vill væri full ástæða til þess. Mér virðist það mestu skipta, að viðhorf margra hv. alþm. er, að með samþykkt frv. sé greiðslugetu margra manna misboðið, þar sem það hafi í för með sér stórhækkuð útgjöld fyrir fjölda manna. sem ekki hafa greiðslugetu, þó að þeir hafi eignazt íbúð eða jarðnæði, sem þeir hafa litlar tekjur af. Ég orðlengi svo ekki frekar um þetta, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt., sem ég vona að verði samþ., ef málinu verður ekki vísað frá samkv. þeirri rökst. dagskrá, sem borin hefur verið fram.



Herra forseti. Ég vildi mælast til þess, út af þeim brtt., sem fram hafa komið, að fjhn., sem flutt hefur málið fyrir hönd fjmrn., tæki málið til athugunar fyrir næsta fund.



Herra forseti. Ég gerði hér síðast nokkra grein fyrir lánaþörf landbúnaðarins. - Skömmu eftir að frv. þessu var vísað til n., sendi hún það stjórn Búnaðarbankans til umsagnar. Í svari sínu mælir stjórn Búnaðarbankans mjög eindregið með því, að frv. verði samþ. Það vita allir, og er ofur eðlilegur hlutur, að þeir, sem eru að byrja að búa, þurfa að kaupa æðimargt. Frumskilyrðið er auðvitað jarðnæði, og þar við bætist margt. N. var sammála um, að knýjandi þörf er á því, að veðdeild Búnaðarbankans sé efld. N. ákvað að bæta við 1. gr., þannig að aftan við hana bætist: „þó þannig, að í fyrirrúmi sitji jarðakaupalán til manna, sem eru að hefja búskap, og til leiguliða, sem verða jarðnæðislausir.“ N. leggur til, að á eftir 1. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „ Ríkisstj. ábyrgist sölu á veðdeildarbréfum veðdeildar Búnaðarbanka Íslands með nafnverði að upphæð allt að 1 millj. kr. á ári í 5 ár (1953–1957).“ Ef þetta kæmist í framkvæmd, væri veðdeild bankans tryggð það há upphæð að hlaupa upp á, að ekki sé komið að lokuðum dyrum. Væri með því móti hægt að veita nokkra úrlausn. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en vil mæla með því, að þessar till. og frv. verði samþ.



Ég hef undrað mig á því, hversu langan tíma það hefur tekið að afgr. þetta mál í landbn. Það er nú komið upp í tvo mánuði síðan málinu var vísað til n. Mér virðist málið svo einfalt, að það hafi tekið óeðlilega langan tíma hjá n. að komast að niðurstöðum í afgreiðslu þess. Frsm. n. hefur gert grein fyrir því, að þörf þessa máls er ótvíræð, og ekki hefur borið á því, að ríkisstj. hafi viljað bregða fæti fyrir frv. eða hafi neitt við það að athuga, að 5 millj. kr. verði varið til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Það verður að teljast miður, að það, sem valdið hefur þessum mikla drætti í málinu, er það, að annað mál hefur verið hér á ferð, sem snertir beint þetta frv. Þetta frv. er nú samt algerlega sjálfstætt og þurfti því ekki að tefjast vegna annars máls, þar sem það felur engar breyt. í sér á l. um Búnaðarbanka Íslands, nema að bæta við veðdeild bankans. Hins vegar er annað mál á döfinni hér, sem fer allmikið inn á önnur svið og mundi valda skiptum skoðunum, en óeðlilegt er að láta slíkt mál tefja afgreiðslu þessa máls. En þótt þetta hafi nú dregizt úr hömlu, þá vænti ég góðrar samvinnu um að afgr. þetta mál, sem hér liggur fyrir, og þær brtt., sem liggja nú fyrir við það. Brtt. þær, sem n. flytur við frv., eru þess eðlis, að þær styrkja grundvöll málsins. Vænti ég þess, að málið verði sem fyrst afgr., en ágreiningur um aðrar till. verði ekki til farartálma þessu máli.



Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. Borgf. vil ég upplýsa, að sá dráttur, sem orðið hefur á afgreiðslu þessa máls, er ekki alls kostar sök n. Frv. var sent Búnaðarbankanum til umsagnar fljótlega eftir að það hafði borizt okkur í hendur. Hins vegar lá málið nokkuð lengi í bankanum, og stafaði það af því, að stjórn bankans vildi vega og meta þær till. aðrar, sem fram hefðu komið varðandi framlög til bankans. Af þeim sökum beið stjórn bankans með afgreiðslu málsins. Það er því ekki allt okkar sök sá dráttur, sem hefur orðið á afgreiðslu málsins. Aftur á móti skal ég fúslega játa, að málið hefði getað farið fyrr frá okkur en orðið hefur raunin á.



Herra forseti. Ég var kvaddur í síma, og má vera, að skýring hafi komið á því, sem ég vildi um spyrja, á meðan ég var fjarverandi. Þetta frv. er 53. mál þingsins, um framlag til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Ég sé, að n. mælir með samþykkt frv. með nokkrum breyt. En hér er og annað mál um sama efni á dagskránni, sem er 90. mál þingsins, og er þar gert ráð fyrir viðbótarframlagi til Búnaðarbankans. Mér skilst, að í því frv. sé gengið lengra en í þessu frv., og ég sé, að n. hefur mælt með því máli. Mér er nú ekki ljóst, hvort n. vill, að bæði þessi frv. nái samþykki. Á þessu vildi ég fá skýringar, ef það hefur ekki þegar komið fram í ræðum manna. Ég er ánægður með það, að aukið verði féð til bankans, en mér datt í hug, hvort ekki væri heppilegra að haga afgreiðslu þessara mála öðruvísi. t. d. að sameina þessi tvö frv. í eitt mál, sem menn gætu komið sér saman um, heldur en að hafa tvö frv. um sama efni.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi gert grein fyrir þessu í dag, sem hv. þm. V-Húnv. gat um, en það lágu þrjú mál fyrir landbn., og voru þau öll send til Búnaðarbankans til umsagnar. Var þeim öllum svarað, en frv. hv. þm. Borgf. var það eina, sem varð ekki ágreiningur um í n., enda er það vitað mál, að veðdeild bankans er févana. En aftur á móti komu fram önnur frv. um sama efni. Voru þau frv. samhljóða að meginmáli, en fjáröflunarleiðir skildu þau að. Í n. var rætt um þau mál, en um þau gat ekki orðið samkomulag. Hins vegar náðist samkomulag um frv. hv. þm. Borgf., með nokkrum breyt., og skyldi afgr. það sérstaklega. Þótt annað frv. sé um svipað efni, þá aðskilur þau þó það, að með frv. hv. þm. Borgf. á þskj. 77 er gert ráð fyrir framlagi til veðdeildar Búnaðarbankans, sem m. a. sé varið til útlána vegna jarðakaupa og bústofnunar, en í hinu, að 4 millj. kr. yrðu veittar til lána út á búfé og vélar hjá frumbýlingum. Ég ætla ekki að fara frekar út í þetta nú, en landbn. taldi ekki æskilegt, að þessum tveimur frv. yrði blandað saman.



Herra forseti. Hv. þm. Dal. hefur tekið af mér ómakið að svara fsp. hv. þm. V-Húnv. Hins vegar vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér úr bréfi, sem n. barst frá Búnaðarbankanum. Þetta bréf hljóðar svo: „Sem svar við bréfi hinnar hv. n. frá 24. f. m.. en þar er óskað umsagnar um frv. flutt af Pétri Ottesen, sem er aðeins tvær greinar, skal það sagt, að hér er um að ræða mjög aðkallandi nauðsyn, þ. e. að bæta úr lánsfjárskorti veðdeildar bankans. Er í þessu frv. í stuttu máli bent á leið til úrbóta í þessu máli. Mælir stjórn bankans eindregið með samþykkt þessa frv., en teldi mjög æskilegt, að inn í 1. gr. frv. væri bætt til frekari framtíðarlausnar málsins ákvæði um, að til viðbótar 5 millj. kr. framlagi nú þegar komi ein millj. kr. árlega á næstu 5 árum (1952–1956 að báðum meðtöldum), og yrði þá framlag þetta samtals 10 millj. kr. að þessum tíma liðnum. Væri þá á tiltölulega viðunandi hátt leyst úr hinni brýnu fjárþörf þessarar lánadeildar landbúnaðarins í náinni framtíð.“ Ég vildi benda á þessa umsögn til áherzlu því, að þetta mál nái fram að ganga. Form. landbn. hefur og bent á nauðsyn þess, að frv. þessu verði hraðað.