Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller Jeg á hjer, eins og hv. deild hefir sjeð, nokkrar brtt. við fjárlögin, og skal jeg aðeins fara örfáum orðum um þær. Þá eru fyrst á þskj. 486, undir II, tveir liðir, sem hv.þm. kannast við, því að þessar brtt. voru bornar fram við 3. umr., en atvikaðist svo, að aðeins önnur þeirra kom undir atkv., till. undir staflið a. Það var þá svo ítarlega talað um þá till. af hv.frsm. fyrri kafla frv. (ÞórJ), að jeg sje ekki ástæðu til að bæta nokkru þar við, en skal aðeins taka það fram, að því námi, sem þessir tveir menn hafa lagt fyrir sig, er þannig háttað, að það er okkur mjög nauðsynlegt að fá sjerfræðinga í þeim greinum, auk þess sem nám og rannsóknir þess fyrtalda sjálfsagt geta haft allmikla hagkvæma þýðingu fyrir vörumat og ýmislegt fleira. Jeg vænti þess vegna, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja þessar till. báðar. Þá hefi jeg tekið undir tölulið VIII upp styrk til Halldórs Kiljan Laxness, 1500 kr. Það var samþ. slík upphæð til þessa manns við 3. umr., en hv.Ed. feldi það niður, en jeg geri ráð fyrir, að þessi hv. deild vilji halda við þá styrkveitingu, sem hún hefir samþykt af því að hún hefir þóst kunna að meta hæfileika þessa manns og hvaða afleiðingar það kunni að hafa fyrir bókmentir okkar, að hann sje styrktur. Þá er undir IX. tölul. till. um að hækka styrkinn til frú Soffíu Guðlaugsdóttur til leiklistarnáms. Nefndin hefir lagt til, að henni yrðu veittar 1000 kr., en mjer finst auðsætt, að það komi að litlum notum, vegna þess, hve ferðir til annara landa eru dýrar, svo að sá styrkur myndi aðeins rúmlega nægja fyrir ferðakostnaði, en það er vitanlega ekki tilætlunin, að slíkur styrkur til listamanna skuli vera eyddur þegar út er komið, svo að þeir verði að snúa þegar við aftur; eitthvert gagn verða þeir að hafa af ferðinni, en til þess þurfa þeir að geta haft nokkra dvöl og staðist nokkurn kostnað af námi í öðrum löndum, og jeg verð að segja það, að 1500 kr. er það minsta, sem að gagni getur komið, því að fjárhag hennar mun ekki vera þannig háttað, að hún geti varið miklu úr eigin vasa. Jeg hefði haft tilhneigingu til að gera aðra till. hærri, en ekki sjeð mjer það fært, og vona, að hv. deild verði við tilmælum mínum um að veita henni þennan styrk. Hv. þdm. er af eigin sjón kunnugt, hverja hæfileika þessi kona hefir, og þarf jeg ekki að lýsa því, eða hverja þýðingu það hafi fyrir leiklistina hjer á landi, að ungir og efnilegir leikarar fái tækifæri til að fullkomna sig í þessari grein; því aðeins getur íslensk leiklist þroskast, að listamennirnir eigi kost á að kynna sjer erlenda leiklist og taka sjer fyrirmyndir hjá öðrum þjóðum, sem lengra eru komnar á þeirri braut. Þá hygg jeg, að jeg eigi ekki fleiri brtt. sjálfur, og er þá aðeins ein brtt. nefndarinnar, sem jeg vildi víkja að. Það er sú till. hennar að fella niður styrkinn til Leikfjelags Akureyrar, 800 kr. Mjer finst, að þegar um svo litla upphæð er að ræða, sje ekki vert að vera að gera ágreining við háttv.Ed., þar sem svo stendur á, að þetta leikfjelag er alveg þess vert, að það sje styrkt. Auk leikfjelagsins hjer, er leikfjelagið á Akureyri það eina leikfjelag, sem haldið hefir uppi árum saman leiklist í sínu heimkynni, óslitið; að vísu hefi jeg ekki sjeð neitt til þess nú í allmörg ár, en mjer er sagt, og jeg trúi því vel, að það muni jafnvel geta talist standa nokkurn veginn jafnfætis Leikfjelagi Reykjavíkur, og er þá ósamræmi í að styrkja það ekki eitthvað líka eins og Leikfjelag Reykjavíkur. En eins og kunnugt er, þá er hið síðarnefnda styrkt með 4000 kr. úr ríkissjóði, gegn 2000 kr. úr bæjarsjóði, en hjer er farið fram á 800 kr. úr ríkissjóði, gegn 400 kr. úr bæjarsjóði Akureyrar. Það er auðvitað, að það verður að ætla Reykjavík meira verkefni heldur en því, enda er styrkurinn í samræmi við það. Jeg vænti því, að hv. deild láti ekki þessa till. nefndarinnar, um að fella þennan styrk niður, ná fram að ganga.

Frsm. fyrri kafla (Þórarinn Jónsson) Það er mjög lítið hjer, sem jeg þarf að taka fram fyrir hönd nefndarinnar, því að við þessar brtt., sem hún flytur, hafa ekki verið gerðar athugasemdir, nema aðeins við eina, og verð jeg að taka það svo, að hv. deild telji till. rjettar. Þessi eina brtt., sem gerð hefir verið aths. við, það er 4. brtt., og gerð af hæstv. atvrh. (MG). Jeg var því miður ekki við, þegar talað var um þetta atriði, og gat þess vegna ekki heyrt það, en aftur hafði hv. form. fjvn. (ÞorlJ) skrifað upp þau atriði eða rök, sem hæstv. atvrh. hafði haft gegn þessari till. Till, sem sje felst í því, eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, að Alþingi taki fullnaðarályktun um þetta mál; hún er sem sje ekki í öðru fólgin en því, að stjórnin eigi ekki að gera samningana, heldur Alþingi. Þessir punktar, sem hjer eru skrifaðir upp. eru þannig, að í fyrsta lagi er skrifað, að hæstv. atvrh. leggi á móti athugasemdinni við samninginn við Stóra norræna, og jafnframt tekur hann það fram, að verði þessi brtt. samþykt, þá hafi hann ekki einkafund með þinginu. Mjer virðist þetta ekki fara vel saman, því að þrátt fyrir það, þó að þessi till. yrði samþykt, þá virðist það ekki gera einkafund óþarfan, því að vilji stjórnin á annað borð fá nokkuð að vita um vilja þingsins, sem jeg hygg sjálfsagt að komi fram, þegar málið frá hennar hlið verður skýrt fyrir þinginu, þætti mjer líklegt, að hún fengi þá miklu betri undirstöðu til þess að byggja á þessa samninga, og þyrfti þá síður að óttast það, þótt þingið ætti úrslitaatkvæði. Ef stjórnin vissi ekki neitt um vilja þingsins í þessu efni, þá hefði hún ekkert að byggja á. Hinsvegar býst hæstv. atvrh. líklega við, að þetta mál verði þannig skýrt fyrir þinginu á einkafundi, að það megi á eftir leggja algerlega í vald stjórnarinnar. Jeg get ekki um þetta sagt, en finst þó, að þessi varnagli, sem í till. felst, geti ekki verið óþarfur. Annað atriðið, sem hjer er skrifað upp, er það, að það sje erfiðara að fá samning, ef stjórnin hafi ekki fullnaðarumboð. Eftir því sem mjer finst og meiri hl. nefndarinnar, er þetta ekki rjett; það er enda líklegra, að sá aðili, sem semja á við, athugi það, að þingið muni vera kröfuhart, og þess vegna ekki samþykkja, nema því aðeins að hann gangi það lengsta, sem hann ætlar að ganga. Þetta er alveg ugglaust, en ef það er skoðað þannig, að hinn samningsaðilinn vilji ná samningi, en það getur náttúrulega verið spurning um það, hvort hann vilji það. En jeg veit ekki, í hverju það ætti að liggja, ef þetta gæti spilt fyrir samningunum. Enn er það skrifað upp, að það muni vera ómögulegt að fá samning gerðan frá því að þing kemur saman til þess í ágústlok. Jeg skil þetta þannig, að ef þing, sem kemur saman eftir að leitað hefir verið um samninga, vill fá þeim breytt, þá muni það ekki vera hægt fyr en eftir þinglausnir. Jeg get varla skilið, ef um fá atriði er að ræða, að ekki sje hægt að semja um þau, því að það er meira að segja mjög líklegt, að það væri hægt með einföldu símskeyti að afgreiða málið. Hér er í síðasta lagi skrifað upp, að einhverjir geti fundið að samningnum, hvernig sem hann yrði. Þetta er ekki ólíklegt, og mjer þykir því mjög óeðlilegt, að stjórnin skuli ekki vilja hafa þingið fyrir bakhjarl, því að jafnvel þótt stjórnin kæmist að samningnum með góðum skilmálum, er líklegt, að stjórnin fengi vanþakklæti fyrir það, ef hún hefði ekki þingið að baki sjer, og það er ekki sagt, að andstöðuflokkurinn setti ekki út á gerðir hennar, jafnvel þótt þær væru góðar; þess vegna ætti stjórnin einmitt að krefjast þess að hafa þingið að baki sjer. Það kunna að vera einhverjar sjerstakar ástæður, sem hæstv. ráðherra (MG) hefir fært til, en sem jeg hefi ekki getað fundið, því að mjer finst það svo ofureðlilegt að þingið heimti þetta, og þó að það geri það, sje það samt skylda stjórnarinnar að kynna hv.þm. málið sem best og fá að vita hugi þeirra um þau atriði, sem hægt er, að minsta kosti um þau atriði, sem stjórnin þegar hefir látið athuga um, þá getir þingið þó sagt um þau, svo að stjórnin sje örugg. Það er í raun og veru ekki fleira, sem jeg þarf að svara um aðfinslur við till. nefndarinnar. Af því að jeg hefi sjálfur komið inn einni brtt.fjvn., þykir mjer hlýða að minnast á hana nokkrum orðum. Tillagan er um lán handa Hvammstangahjeraði í Húnavatnssýslu. Sýslunefnd Húnavatnssýslu bað mig í vetur að leitast fyrir um lán handa læknishjeraðinu til þess að koma uppljóslækningastofu. Jeg hefi leitað til bankanna um þetta, en árangurslaust. Hvernig á því stendur, að jeg hefi ekki getað fengið lánið, þarf jeg tæplega að skýra frá, því að það er á allra vitorði, að á þessum tímum lána bankarnir ekki til langs tíma með hagstæðum kjörum. En héraðið gat ekki sætt sig við, þó að það gæti fengið víxillán til 1-3 ára. En svo var einusinni ekki hægt að fá það. Það, sem hvatti mig til að koma með þessa tillögu, var sjerstaklega það, að bæði hæstv. fjármálaráðh. (JÞ) og hæstv. atvrh. (MG) hafa mælt með lánsheimild til þess að koma upp sýslumannsbústað í Vestmannaeyjum. Jeg ætlaði ekki að trúa þessu, en sannfærðist um það þá fyrst, er jeg heyrði hæstv. fjrh. mæla móti tillögunni hjer um að fella þessa lánsheimild niður. Hæstv. fjrh. talaði um, að fjvn.Nd., sem ætti að vera hinn mikli múrveggur í fjármálum, hefði bilað í þetta sinn. En jeg verð þá að segja hæstv. ráðherra að í þessu tilfelli finnst mjer, að stjórnin hafi bilað í fjármálaíhaldinu, þar sem hún getur verið að mæla með láni til sýslubústaðar í Vestmannaeyjum. Annars skal jeg ekki fjölyrða um það, hvernig fjvn. hefir staðið sem varnarveggur í þetta sinn. En þess ber að gæta, að hún getur aðeins staðið saman um tillögurnar og varið þær, en hvernig deildin fer með þær, er ekki á hennar valdi. Jeg get ekki stilt mig um að fara nokkrum orðum um lánsheimildina til bæjarfógetans í Vestmannaeyjum. Hæstv. fjrh. fór mörgum fögrum orðum um þessa lánsheimild og nauðsyn hennar. Taldi meðal annars, að sjerstök ástæða væri til að hafa veglegan sýslumannsbústað í Vestmannaeyjum, af því að þangað kæmu svo margir útlendir gestir, sem bæjarfógetinn þyrfti að taka á móti. Já, það er satt, þar þarf eflaust oft að bjóða inn útlendum sjómönnum og yfirmönnum af danska varðskipinu. Hvort það er nú svo, að útlendir gestir taki fyrst eftir húsakynnunum, veit jeg ekki, en mjer er næst að halda, að svo muni ekki vera. Hitt held jeg að muni vera betra, að eiga t. d. banka, sem getur lánað landsmönnum fje til nauðsynlegra fyrirtækja, jafnvel þó að hann kostaði ekki nema 40–50 þús., en að eiga banka, sem kostar 2 miljónir, en getur ekkert lánað landsmönnum, ekki svo mikið sem keypt nokkur hundruð kr. víxil. Það hefir nú orðið hlutverk hæstv. fjrh. að koma til fjvn. og fá linun á lánskjörum þess eina embættismanns, sem fengið hefir slíkt lán, sem hjer er um að ræða. Áframhaldið mun því verða eftir byrjuninni. Fordæmið hefir þegar verið gefið, og það reynst illa. Annars finst mjer dálítið óviðfeldið af hæstv. fjrh., sem sent hefir brjef út um alt land, þar sem hann varar menn við að ráðast í nokkur fyrirtæki, að vera með þessu að ýta undir bæjarfógetann í Vestmannaeyjum að ráðast í fyrirtæki, sem óumflýjanlega verður tap af. Jeg býst nú við, að sem hliðstætt þessu megi benda á byggingarnar á prestssetrunum, en það er samt ekki sambærilegt. Sama er að segja um styrkinn til læknisbústaðanna. Þar er lánað til hjeraðanna sjálfra, svo að það horfir öðruvísi við en hjer, þar sem lánið er til einstakra manna. Það er því víst, að með þessu verður ríkissjóði bundinn þungur baggi, sem erfiður verður í framtíðinni, því að þegar búið er að veita einum, koma margir á eftir, sem erfitt verður að neita. Jeg vildi því mega vænta, að nú verði numið staðar á þessari braut. Fordæmið er þegar búið að kenna nóg. Hvað sem sagt verður um mína tillögu, eða hvað sem um hana verður, skiftir ekki miklu máli. En eigi að síður tel jeg hana rjettmætari en þessa lánsheimild, því að jeg tel hana taka langt fram yfir alt annað.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Jeg get sagt líkt og frsm. fyrri kaflans (ÞórJ), að það hefir ekki neitt verulega verið veist að tillögum fjvn. við síðari hluta fjárlaganna. Þó var ein tillaga hennar, sem hæstv. fjrh. (JÞ) gerði sjerstaklega að umtalsefni, og það eru einmitt ummæli hæstv. ráðherra um þessa tillögu, sem komu mjer til að taka til máls aftur. Jeg skal fyrst snúa mjer að hæstv. atvrh. (MG). Jeg bar fram af hálfu nefndarinnar tillögur um kæliskips- og frystihúsamálið og óskaði, að hæstv. ráðherra ljeti í ljós álit sitt um þær, sem hann hefir nú gert. Og þótt nefndin hafi ekki átt fund síðan, þori jeg að fullyrða, að hún er mjög ánægð með svör hæstv. ráðherra. Að minsta kosti skal jeg lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að jeg er mjög ánægður með svör hans. Þá talaði hæstv. fjrh. skömmu síðar, en mjer fjell ekki eins vel að heyra ræðu hans, hvorki um þetta atriði eða önnur. Og ef jeg væri ekki frsm.fjvn., þá myndi jeg hafa talað harðar til hans en jeg geri nú. En vel má vera, að síðar gefist tækifæri til að tala alvarlegar við hann. Eina tillagan, sem hæstv. fjrh. talaði eiginlega á móti, var tillagan um hækkun á styrknum til Búnaðarfjelags Íslands, og eina tillagan, sem hann varaði við, var tillaga nefndarinnar í kæliskipsmálinu. Auk þessa talaði hann líka og mjög eindregið með styrknum til að gefa út kenslubækur við mentaskólann. Þetta er sjerstaklega eftirtektarvert að því leyti, að ekkert af þessu liggur undir verksvið þessa ráðherra. Hann er hjer að sletta sjer fram í mál, sem ekkert koma honum við, aðeins til þess að reyna að spilla fyrir þeim og sýna jafnframt myndugleik sinn. Mjer þykir því hæstv. ráðherra breiða sig nokkuð langt út fyrir sitt valdsvið. Þá talaði hæstv. fjrh. um breyttan hugsunarhátt frá í fyrra. Jeg er honum þar sammála. En sá breytti hugsunarháttur er ekki hjá fjvn., heldur fyrst og fremst hjá hæstv. fjrh. Í fyrra voru það samtök hjá þingi og stjórn að spara alt sem mest og halda sem fastast í fje ríkissjóðs, til þess að hægt væri að borga af skuldum. En nú hefir hæstv. ráðherra alveg brugðist þessu, þar sem hann hefir gengið manna harðast fram í því að svifta ríkissjóð tekjum í tveimur verulegum atriðum. Það er því ekki hans dygð að þakka, þó að nú hafi gerst þau gleðitíðindi, að útlit er fyrir, að a. m. k. nokkrir menn úr hans flokki ætli að þora að standa á móti honum í því að láta ríkissjóð tapa 613 þús. kr. tekjum á þessu ári, sem hefði orðið, ef till.hæstv. ráðherra hefðu náð fram að ganga. Þá sagði þessi hæstv. ráðherra, að varnarveggur fjvn. hefði bilað, en fór þó lofsamlegum orðum um stefnu hennar í fyrra. Út af þessum ummælum hæstv. ráðherra vil jeg minna hann á, að enn eiga sæti í nefndinni 6 sömu mennirnir og í fyrra, og hefir enginn þeirra skift skoðun síðan. Það er því ekki nema um einn nýjan mann að ræða í nefndinni, háttv.þm. Dala. (BJ), enda hefir hann fundið hvöt hjá sjer til þess að taka þessi ummæli hæstv. ráðherra til meðferðar og lýst því skörulega yfir, að stefna nefndarinnar væri ekki hættuleg. Þessi ummæli hæstv. ráðherra eru þeim mun undarlegri í garð þessa manns, þegar þess er gætt, að hæstv. ráðherra lifir sem fjármálaráðherra einmitt á þessum manni. Það hefir hvað eftir annað sýnt sig á þessu þingi, og á eflaust eftir að sýna sig hjer betur mjög bráðlega. Eins og jeg tók fram áðan, lagðist hæstv. fjrh. þyngst á móti tillögu fjvn. um að hækka styrkinn til Búnaðarfjelags Íslands. Hann gekk svo langt í að mæla gegn tillögu þessari, að hann taldi mig hafa skýrt rangt frá kröfum búnaðarþings; þessu efni. Jeg skýrði þannig frá, að búnaðarþingið hefði einróma óskað eftir að fá þessa upphæð, og meira að segja hærri. En hæstv. ráðherra sagði, að nokkrir á búnaðarþinginu hefðu talið með því vera of langt farið. Til þess nú að færa full rök fyrir máli mínu, ætla jeg að lesa upp úr gerðabók búnaðarþingsins það, sem bókað er um þetta mál. Þar var farið fram á 220 þús. kr. styrk úr ríkissjóði, en var fallið frá því til samkomulags við fjvn. Það, sem bókað er, hljóðar þannig: „7. fundur. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Fjárhagsáætlun Búnaðarfjelags Íslands 1925–26. Frá fjárhagsnefnd. 1. umræða. Frsm. Halldór Vilhjálmsson lagði fram bráðabirgðaáætlun fyrir fjelagið, skýrði hana og lýsti tilgangi nefndarinnar með þessu frumvarpi, sem væri sá, að fá samþykki þingsins fyrir því að fara með uppkastið á fund fjvn. neðri deildar Alþingis, og var samþykt í einu hljóði.“ Alt búnaðarþingið samþykti þannig í einu hljóði að æskja þess, að veittar yrði úr ríkissjóði árið 1926 220 þús. kr. til Búnaðarfjelags Íslands. Jeg þykist nú ekki þurfa að færa frekari sannanir á orð mín, því að jeg geri ekki ráð fyrir, að farið verði að rengja þessa bókun. Þessar till. búnaðarþingsins voru svo lagðar fyrir fjvn.Nd. Vildu sumir nefndarmanna hafa styrkinn hærri en 200 þús. kr., en aðrir vildu aftur hafa hann lægri. Varð það því að samkomulagi í nefndinni að leggja til, að styrkurinn yrði 200 þús. kr. Þessa fjárveitingu bar nefndin svo fram óskift. Út frá þessari upphæð gekk svo búnaðarþingið. Er því ekki undarlegt, þó að nefndin vilji standa við, að styrkurinn verði það, sem hún lagði til í fyrstu. Þá vjek hæstv. fjrh. að því, að mjög ótryggilega væri um þessa fjárveitingu búið, svo ótryggilega, að það væri engin fjárveiting, sem þingið hefði jafnlitla íhlutun um og eins illa væri grein fyrir gerð. Þetta er að því leyti rjett, að jeg hefi ekki lesið upp áætlun búnaðarþingsins fyrir hv. deild lið fyrir lið. En hún lá fyrir fjvn. til athugunar, og jeg tel fjvn.Nd. eiga að vera trúnaðarmann þingsins í þessu efni. Enda skil jeg ekki annað en það sje óhætt. Í vetur kom fjhn. búnaðarþingsins á fund hjá fjvn.Nd., og skýrði form. hennar alla fjárhagsáætlun Búnaðarfjelagsins í viðurvist hæstv. atvrh. Það er því næsta undarlegt, eftir alt það lof, sem hæstv. fjrh. bar á fjvn. í fyrra, og í henni eiga nú sæti 6 sömu mennirnir, að hann skuli ekki treysta henni að sjá um, að fje þessu sje forsvaranlega varið. Hinsvegar er líka búnaðarþingið ekki neitt óvirðuleg samkoma. Þar eiga sæti fulltrúar bænda hvaðanæfa af landinu. Til þess þá að það komi fram, hverjir það eru, sem ráða yfir þessu fje, og hvort þeim sje ekki trúandi til að gera það vel, skal jeg nefna nöfn þeirra fulltrúanna: Úr Vestfirðingafjórðungi eru Magnús Friðriksson, form. Búnaðarsambands Snæfellsness og Dala, og Kristinn Guðlaugsson á Núpi, form. Búnaðarsambands Vestfjarða. Úr Norðlendingafjórðungi eru Sigurður Hlíðar, dýralæknir á Akureyri, form. Ræktunarfjelags Norðurlands, Sigurður Baldvinsson bóndi á Kornsá og Jakob Líndal bóndi á Lækjarmóti. Úr Austfirðingafjórðungi Björn Hallsson bóndi á Rangá, sem lengi hefir átt sæti hjer í hv. deild, og Hallgrímur Þórarinsson bóndi á Ketilsstöðum. Úr Sunnlendingafjórðungi Guðmundur Þorbjörnsson bóndi á Stóra-Hofi, form. Búnaðarsambands Suðurlands, og Magnús Þorláksson bóndi á Blikastöðum. Auk þessa skólastjórarnir á Hvanneyri og Hólum. Allir þessir 11 menn eru mjög mikils metnir meðal bænda. Jeg er ekki að bera lof á þessa menn af pólitískum ástæðum, því að þeir eru sumir pólitískir andstæðingar mínir. Þrír af þessum mönnum voru frambjóðendur Íhaldsflokksins við síðustu kosningar, svo að hæstv. fjrh. ætti að sjá, að hjer er ekki um óvalda menn að ræða. Hinn 12. læt jeg liggja milli hluta, því að það er jeg sjálfur. Að það sje ótryggilegt, hvernig búið er um, hversu fje þessu er varið, tel jeg mikla móðgun við þessa menn, og leyfi mjer því að mótmæla þeim aðdróttunum hæstv. fjármálaráðherra. Þá er að minnast stjórnar Búnaðarfjelags Íslands og hversu vel hún muni vera fær um að gæta þess, hversu fje þessu er varið. í henni sitja fyrst og fremst tveir menn kosnir af landbúnaðarnefndum Alþingis, og eru það ritstjórar aðalmálgagna Framsóknar- og Íhaldsflokkanna, svo að gera má ráð fyrir, að þeir njóti einhvers trausts hvor hjá sínum flokki. Þriðji maðurinn, skrifstofustjóri Oddur Hermannsson, er maður, sem nýtur alveg óvenjulega mikils trausts nálega hjá öllum og hjá öllum stjórnmálaflokkum, maður, sem jeg hika ekki við að segja, að menn yfirleitt beri mest traust til af öllum, sem eru í því hvíta húsi stjórnarráðsins. Jeg vil mótmæla því kröftuglega, að þessum manni sje borin á brýn óforsvaranleg meðferð á fje. Jeg mun svo ekki fara fleiri orðum um þetta. En jeg taldi skyldu mína að svara þessu, þar sem jeg er sá eini maður á þessu þingi, sem get borið hönd fyrir höfuð þessarar stofnunar og tekið upp fyrir hana þykkjuna. Jeg mun ekki víkja hjer nema að mjög fáum brtt.hv.þm. Á sumar þeirra, svo sem till. um lán til handa sýslumanni í Vestmannaeyjum, hefir hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) talað, og get jeg ekki verið að endurtaka neitt af því. En jeg þarf að víkja nokkrum orðum að hæstv. fjrh. (JÞ) út af ummælum hans um frystihúsa- og kæliskipsmálið. Hann fór talsvert inn á það mál alment, og ef ekki væri svo áliðið þingtímann og mönnum ant um, að umr. lengist ekki mikið, þá hefði jeg farið lengra út í þetta mál en nú verður. Hæstv. fjrh. byrjaði ræðu sína með því að segja, að sjer hefði orðið vonbrigði að lesa nál. kæliskipsnefndarinnar. Jeg get sagt það sama, að jeg varð fyrir vonbrigðum eins og hæstv. ráðherra (JÞ), er jeg komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri unt að byggja aðallega á kældu kjöti til útflutnings, og það er rjett, að útlitið er þá ekki eins glæsilegt eins og virtist meðan menn bjuggust við því, að það mætti koma öllu kjötinu út kældu, því að verðmunur er á kældu kjöti og frystu, þótt hann að vísu sje ekki eins mikill og jeg og margir hjeldu áður og hæstv. ráðh. (JÞ) virtist halda. En nú hefir síðan komið fram nýtt. atriði, sem veldur því, að það má gera sjer nokkru meiri vonir um útflutning á kældu kjöti. Það, sem við bygðum okkar álit á, voru tilraunir S. í. S. um að flytja út kælt kjöt. En síðan hefir nefndin átt tal við fagmann, verkfræðing danskan, og hann hefir gefið þær nýju og merkilegu upplýsingar, að með þeim tækjum og umbúnaði, sem er á kælirúmunum í Gullfossi, þá verði ekki hægt að geyma kjöt óskemt lengur en í viku. En ef kælirúmið er þannig útbúið, að þar geti haldist fullkomin og sífeld loftnás, þá megi geyma kjötið án skemda í alt að þrjár vikur. Svo að það, sem við hjeldum að ekki gæti orðið nema í mjög smáum stíl, lítur út fyrir, eftir þessu, að geta orðið til þó nokkurra muna. En samt taldi þessi maður, að þessum útflutningi fylgdi svo mikil áhætta, að ekki kæmi til mála að flytja út verulega mikið af kældu kjöti nema að hafa frystihús að baki sjer. Við nánari athugun hefi jeg því gert mjer á ný nokkrar vonir um útflutning á kældu kjöti, en samt er hitt ljóst, og á það legg jeg áherslu, gagnstætt hæstv. ráðherra (JÞ), að það er ekki forsvaranlegt að hafa svo í áhættu aðalframleiðslu sveitanna, nema hafa jafnframt frystihús, sem hægt sje að nota jafnframt og nota aðallega. Annars virðist mjer framtíðin megi kallast mjög glæsileg í þessu efni, jafnvel þótt útflutningur á kældu kjöti verði ekki eins mikill og menn gerðu sjer vonir um, áður en nál. kæliskipsnefndarinnar kom út. Því að jeg geri ekki ráð fyrir því, að hæstv. fjrh. vilji rengja skýrslur þær frá Englandi um verð á frystu kjöti, sem nefndin varð sje úti um og bera með sjer, að það er mjög glæsilegt að flytja fryst kjöt til Englands hjá því að selja það saltað, eins og nú er gert. Ummæli hæstv. ráðherra (JÞ) hagga því að engu leyti skoðun minni og vonum, og hygg jeg, að honum takist ekki að drepa niður áhuga og framkvæmdir bænda. Þá eru till. einstakra þm., sem jeg vildi minnast á og lýsa afstöðu fjvn. til þeirra. En um það get jeg verið stuttorður, því að annarsvegar eru þessar till. kunnar áður hjer frá fyrri umr. fjárlaganna og þá ræddar, og afstaða nefndarinnar óbreytt gagnvart þeim, en hinsvegar hefir nefndin sama sem engan tíma haft til að athuga till., og á þeim eina fundi, sem hún hefir getað haldið um þær, hafði nefndin ekki fyrir sjer allar þær ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir mörgum till., svo að hún gat ekki tekið fulla afstöðu til þeirra allra. Hvað snertir brtt. á þskj. 486,1. hefir nefndin ekki getað tekið afstöðu til hennar, og eru því um hana óbundin atkvæði. Um brtt.hv.þm. Barð. (HK) um að fella styrk til Staðarfellsskólans, þá er meiri hluti nefndarinnar á móti henni, eins og ráða má af því, að hún ljet þá fjárveitingu standa óbreytta eins og hún kom frá hv.Ed. En annars skal jeg ekki fjölyrða um þá till., því að bæði hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) og hv.þm. Dala. (BJ) hafa talað rækilega á móti henni. Jeg get aðeins bætt því við frá minni hálfu, af því að mjer er kunnugt um starf þessarar konu, sem hugsað er að taki að sjer forstöðu þessa skóla, að því leyti sem hún hefir starfið fyrir Búnaðarfjelagið, að það, sem hjer ræður mínu atkvæði, er það sjerstaka traust, sem jeg ber til hennar til þess að standa fyrir húsmæðraskóla í sveit. Það væri mikið tjón, ef við mistum af starfskröftum þessarar konu, en það er full ástæða til þess að óttast það, ef hún fær ekki þetta verkefni nú. Mjer er kunnugt um það, hvernig fólki líkaði við námsskeið þau, sem hún hefir haldið víða um land, og að hve miklu gagni þau hafa komið. Það er einróma álit, að hún sje gædd ágætum kennarahæfileikum. Það er einnig alkunnugt, að gagnið af slíkum stofnunum sem þessari fer eftir því, hversu það tekst að fá hæfa menn til þess að veita þeim forstöðu. Og jeg er ekki í vafa um það, ef ungfrú Sigurborg Kristjánsdóttir verður hjer forstöðukona, þá verður þetta myndarleg stofnun og gagnleg. Jeg vil því eindregið mælast til þess, að till.hv.þm. Barð. (HK) verði feld. Jeg þekki líka bróður Sigurborgar, sem ráðgert er að verði ráðsmaður á skólabúinu. Hann hefir verið ráðsmaður hjá Thor Jensen uppi í Mosfellssveit, á stærsta búi, sem hjer er til. Jeg er viss um það, af því að jeg er manni þessum persónulega kunnugur, að hjer yrði um óvenjulegan myndarbrag að ræða, ef Staðarfellsskólinn yrði undir stjórn þeirra systkina. Og það mundi verða mikið tjón fyrir landbúnaðinn og menningu sveitanna, ef látið yrði vera að stofna hann nú. Hv. þm.N.-Ísf. (JAJ) á hjer brtt. við styrk til sundlauga og sundkenslu. Meiri hl. nefndarinnar lítur svo á, að of miklu fje sje hjer varið í einn stað, en hefir annars óbundin atkvæði um þetta. Þá hefir nefndin óbundin atkv., þótt meiri hluti leggi á móti till.hv.þm. V.- Ísf. (ÁÁ) og hv. 3. þm. Reykv. (JakM) um tvo skáldastyrki, og eins hvað snertir styrk til Soffíu Guðlaugsdóttur leikkonu. Hv. þm. Árn. flytja hjer till. um að hækka styrkinn til sandgræðslu um 3 þús. kr. Þegar nefndin hjelt fund um þetta, þá bjóst hún við, að þessi hækkun væri gerð í því skyni að reisa við sjóvarnargarðinn á Eyrarbakka, og var hún því mótfallin. En það hefir nú komið í ljós, að þetta fje er ætlað til sandgræðslu í Selvogi, en síðan hefir nefndin ekki haldið neinn fund og því enga afstöðu til till. tekið. Jeg sje svo ekki ástæðu til þess að fara neitt sjerstökum orðum um meginið af þessum till. Það eru flest afturgöngur frá 3. umr. og ræddar þá, og í annan stað er orðið svo fáment í salnum, að þýðingarlaust er að vera að halda langar ræður fyrir þingtíðindin. Jeg vil aðeins geta þess viðvíkjandi till.hv.þm.N.-M. (ÁJ og HStef), um styrk til Lúðvíks Jónssonar, að nefndin hefir hjer óbundin atkv. En eins og menn muna, þá var meiri hl. nefndarinnar með lægri upphæð í þessu skyni við 3. umr., og býst jeg við, að honum þyki hjer of hátt farið. En skoðun minni í þessu efni hefi jeg áður lýst. Þá hafa hjer fram komið ekki fáar till. um ábyrgðarheimildir ríkissjóðs fyrir ýmsum lánum, til Akureyrarkaupstaðar, til Búðahrepps, til tóvinnufjelags Vestfjarða o. fl. Allmikill meiri hluti nefndarinnar er sammála hæstv. fjrh. (JÞ) um það að láta engar slíkar ábyrgðir koma í fjárlögin. Síðan nefndin átti síðast fund, hafa komið fram ýmsar till., sem hún hefir því enga afstöðu getað tekið til. Jeg get þá lokið að tala um afstöðu nefndarinnar. En að lokum vil jeg minnast á nýja till., sem jeg flyt hjer ásamt hv. 2. þm. Rang. (KIJ), um að veita Steini Dofra styrk til ættfræðirannsókna. Jeg get skrifað undir hvert orð, sem hv. 2. þm. Rang. sagði um þetta atriði. Mjer þykir fara vel á því, að Alþingi gefi þessum óvenjulega gáfaða manni kost á því að koma heim aftur eftir sína hörðu útivist. Hjer eru margir menn, sem áhuga hafa á ættfræði, en að einum manni undanskildum, Hannesi Þorsteinssyni skjalaverði, eru þeir „allir börn hjá Boga“ samanborið við Stein Dofra. Hann er alveg frábærum gáfum gæddur til þess að tengja saman hina slitnu þræði í ættvísi okkar og sagnfræðum á 14., 15. og 16. öld. Og það mundi verða þessum fræðum til hins mesta gagns, ef Steinn Dofri gæti horfið heim aftur og starfað óskiftur í þeirra þágu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Eins og menn hafa nú sjeð, þá á jeg að þessu sinni síðustu brtt., sem fram hefir komið við fjárlagafrv. Það er ekki oft, að jeg komi fram með till., sem telja megi til bitlinga, en það sannast hjer, að einu sinni verður alt fyrst. Svo stendur á um þennan mann, sem hjer er um að ræða, að hann er mikill hagsleiksmaður á útskurð í svipuðum stíl og Stefán Eiríksson var. En í fyrra varð hann fyrir því óhappi að verða máttlaus öðrumegin, og kenna læknar það ofreynslu. Hann hefir einkum stundað útskurð í fílabein, og segja læknarnir, að það sje ákaflega óholt starf. Síðan þetta kom fyrir, hefir hann legið, en er þó heldur að skána. Jeg kom til hans síðast í gær og sá, að hann er heldur að hressast, svo að líkur eru til þess, að hann geti orðið starffær eftir nokkurn tíma. Þessi maður er bláfátækur og hefir mikinn barnahóp, en hann er svo skapi farinn, að hann vill alls ekki leita fátækrastyrks. Hann hefir sagt við mig, að hann mundi fyr svelta í hel með öllu sínu skylduliði en að hann leitaði á náðir sveitarinnar. Ýmsir vinir hans hafa verið að skjóta saman mánaðarlegum styrk handa honum, en það hrekkur skamt. Og nú er ekki útlit fyrir, að hann geti haldið í húskofann, seni hann býr í, nema hann fái einhvern styrk. En jeg veit, að þessi mikli hagleiksmaður muni, ef hann kemst til heilsu, borga það vel síðar, sem honum er hjálpað nú. Það hefir verið sagt um þennan mann, sem er dóttursonur Bólu-Hjálmars, að skáldgáfa Bólu-Hjálmars hafi farið í hendurnar á þessum dóttursyni hans. Annars er það nú svo, að hann er líka skáld, þótt lítið beri á því. Jeg vil nú vona, einmitt af því hve mikið er komið inn í fjárlögin, að háttv.þdm. láti sig ekki muna um þessa litlu upphæð. Hjer er um mjög brýna þörf að ræða. Á heimilinu eru 5 börn, og það yngsta nýfætt, og jeg þarf ekki að taka það fram, að maðurinn getur alls ekkert unnið ennþá. Þá skal jeg víkja fáeinum orðum að því, sem hv.frsm. fyrri kafla fjárlagafrv. (ÞórJ) sagði um 4. brtt.hv.fjvn. Hann sagði, að sjer þætti undarlegt af mjer að lýsa því yfir, að jeg teldi enga þörf á því að halda einkafund með hv.þm. um símasamningsmálið, og taldi hann einmitt nú meiri ástæðu en nokkru sinni fyr til þess að halda þennan umrædda fund. Jeg sagði nú ekki, að jeg ætlaði ekki að halda þennan fund, heldur aðeins það, að jeg áliti það ekki nauðsynlegt, ef brtt. nefndarinnar verður samþykt; en ef hv.þm. óska eftir því, þá hefi jeg ekkert á móti því, eins og jeg líka lýsti yfir þá, að þessi fundur sje haldinn, ef nokkur tími verður til. En mjer skilst, að ef þingið vill áskilja sjer rjett til þess að segja til um það, hvort ganga skuli að samningnum eða ekki, þegar þar að kemur, þá hafi það minni þýðingu að skýra frá því nú, hvernig málinu er komið og hvaða leið muni verða farin. Um þakklæti eða vanþakklæti í þessu máli er það að segja, að jeg hefi aldrei búist við neinu þakklæti fyrir aðgerðir í því. Jeg veit, að hvað sem gert verður, þá verður það vanþakkað. En ástæðan til þess, að jeg hefi óskað eftir því að fá fult umboð til þessara samninga, er sú, að jeg álít, að það veiti sterkari aðstöðu, ef maður getur gert bindandi samning, því að þegar hinn aðilinn getur átt von á því, að það verði að taka samningana upp af nýju, þá er líklegt, að hann geymi sjer svigrúm til þess að teygja sig eitthvað lengra þá. Jeg skal ekki fara neitt út í ádeilu hv.þm. Str. (TrÞ) á hæstv. fjrh. (JÞ), en aðeins benda honum á það, að jeg man ekki betur en að hv.fjvn. sniði nokkuð af kröfum þeim, sem búnaðarþingið hafði gert um styrkinn til Búnaðarfjelagsins. En það þýðir, að fjvn. sá sjer ekki fært að taka til greina óskir bænda hvaðanæfa af landinu. Nú er hv.þm. Str. sjálfur í fjvn. og hefir talið rjett að sníða af kröfum búnaðarþings. Mjer finst það því sitja illa á honum að atyrða hæstv. fjármálaráðherra fyrir, að hann vildi ekki fylgja till. búnaðarþingsins í öllu. Viðvíkjandi frystihúsunum, þá skal jeg segja það, að jeg skildi hæstv. fjrh. þannig, að honum þætti ilt, ef það yrði að hverfa frá útflutningi á kældu kjöti sökum þess, að það væri verðmeira en fryst kjöt. Það eina, sem háttv.þm. Str. gat fundið hæstv. fjrh. til foráttu, er það, að hann var ekki sannfærður um það, að nál. kæliskipsnefndar væri fyllilega á rökum bygt í öllum atriðum. Það verður að líta svo á, að enn sje ekki fullreynt eða sannað, að ekki megi takast að flytja út kælt kjöt. En sökum þess, hvað það er áhættusamt, þá er full ástæða að reyna jafnframt, hvernig gengur með útflutning á frystu kjöti.

Fjármálaráðherra (JÞ): Háttv. frsm. fyrri hlutans (ÞórJ) hefi jeg engu að svara, því að það yrði ekki annað en endurtekning þess, sem jeg hefi sagt hjer áður. Þó var eitt orð, sem mjer virtist hann misbrúka. Hann vildi gera mjer upp þau orð viðvíkjandi láni til bæjarfógetans í Vestmannaeyjum, að það ætti að vera til þess að koma upp veglegum bústað til þess að taka á móti útlendingum. Jeg geri ekki ráð fyrir því, að hann hafi sagt þetta viljandi. En jeg sagði, að vegna sóma landsins þyrfti hann að vera forsvaranlegur eða a. m. k. viðunandi, en það eru skrifstofuherbergi þessa embættismanns ekki nú. Hv. þm. Str. (TrÞ) þarf jeg að svara nokkrum orðum, og vil jeg þá fyrst leiðrjetta þann misskilning hans, að jeg hefði ekki átt að leggja neitt til þessa máls, sem hann gerði að umtalsefni, vegna þess að það heyrði ekki undir mitt ráðher. embætti. Fyrst skal jeg þá geta þess, að hv.þm. Str. getur ekki tekið af mjer eða mínum kjósendum þann þingmannsrjett, sem jeg hefi sem fulltrúi þeirra hjer í þinginu til þess að víkja að almennum landsmálum. Og þegar jeg tók við mínu ráðherrastarfi, þá lýsti jeg yfir því, að jeg mundi ekki afsala mjer þeim rjetti, enda er jeg vanur að nota hann, þegar jeg tel að þess þurfi. Hv. þm. Str. gaf mjer ástæðu til þess sjerstaklega að gera að umræðuefni styrkveitinguna til Búnaðarfjelags Íslands. Nú er farið fram á, að styrkurinn til Búnaðarfjelagsins verði hækkaður um 25 þús. krónur, en hækkunartillögur við frv. í heild eru á annað hundrað þúsund krónur, og það er upphæð, sem fjármálaráðherra verður að telja varða sitt embætti. Jeg hafði því fullan rjett og skyldu til þess að gera þessa till. að umtalsefni. Hv. frsm. síðari kafla (TrÞ) hafði í einu atriði ekki rjett eftir mjer. Hann sagði, að jeg hefði sagt, að þessi styrkveiting væri óforsvaranleg. Jeg efast ekki um, að unt er að verja 200 þús. kr. forsvaranlega í þarfir landbúnaðarins, en jeg kvartaði undan því, að ekki væri gerð grein fyrir nýjum verkefnum fyrir þessa 60 þús. kr. hækkun, sem farið er fram á frá því, sem er í núgildandi fjárlögum. Jeg verð að segja, að mjer finst það vera undarlegt og átakanlegt skilningsleysi hjá hv.frsm., þegar hann heldur, að hann geti bætt úr þessu með því í þriðja sinn að lýsa, hvaða menn sjeu kosnir í stjórn Búnaðarfjelags Íslands og telja upp ýmsa ágætismenn í búnaðarþinginu. Þetta vissu allir hv.þdm. áður, en það, sem menn munu ekki vita, er það, til hvers á að verja styrkhækkuninni. Um það er ósagt enn. En það kynni að hafa sætt ýmsa hv.þdm. við þessa hækkun, ef þeir hefðu fengið að vita, til hvers ætti að nota fjeð. Hitt er alveg út í bláinn sagt, að með þessu væri gert lítið úr mönnum í búnaðarþinginu. Jeg tók fram, að ekki væri nema eðlilegt, að menn, sem skoðuðu sig sem fulltrúa sinnar stjettar, færu fram á sem mesta fjárveitingu henni til handa. Út á það er ekkert að setja, og að hæsta till., sem fram kom í búnaðarþinginu, sje samþykt í einu hljóði, er svo eðlilegt og sjálfsagt, að mjer finst undarlegt, að hv.frsm. skuli leggja nokkuð upp úr því, þó að enginn greiði mótatkvæði, vegna þess að hún sje of há. Þá mintist hv.frsm. á ummæli mín um breytta aðstöðu fjvn. frá því í fyrra og vildi skilja þau svo, sem jeg væri að ámæla einum manni, sem ekki átti sæti í nefndinni í fyrra, sem sje hv.þm. Dala. (BJ). Þetta er misskilningur, en verið getur, að jeg hafi ekki verið nógu skýrmæltur. Hv. þm. Dala. hefir sömu aðstöðu í fjárveitingum og hann hefir haft, að minsta kosti öll þau þing, sem jeg hefi setið með honum, og enginn hefir búist við öðru af honum. En jeg kvartaði undan því, að nú væri brostin sú samheldni í fjvn., sem búast hefði mátt við af sömu mönnunum, sem áttu þar sæti í fyrra. Jeg þarf ekki að kvarta undan fjárveitingatillögum nefndarinnar sjálfrar, því að þær hafa átt mikinn rjett á sjer, en þegar svo nefndin fer að taka afstöðu til brtt. annara þm., þá kemur munurinn fram. Þar stóð nefndin saman í fyrra. En nú er afstaðan venjulega sú, einkum í þeim hluta, sem háttv.þm. Str. (TrÞ) hefir með að gera, að annaðhvort hafa nefndarmenn óbundin atkvæði eða meiri hlutinn er með. Við atkvgr. falla svo atkvæði nefndarmanna á víð og dreif. En í þessu sambandi mintist jeg ekki á hv.þm. Dala. Þá talaði hv.frsm. um, að jeg gengi fastast fram í því að svifta ríkissjóð tekjum. Þetta nær engri átt. Fyrst og fremst hefi jeg ekki gert það, en þótt svo væri, að fjármálaráðherra hefði sjeð sjer fært að stinga upp á linun á sköttum, gæti það ekki rjettlætt þá aðstöðu, sem nú er tekin upp af þinginu, að heimta, að gjaldþegnar borgi bæði lausaskuldir og leggi stórum fram fje til verklegra framkvæmda samtímis. Jeg teldi mjer það síður en svo til ámælis, þó að jeg stingi upp á skattalinunum og vildi láta verklegar framkvæmdir bíða. Það eina ákveðna, sem hv.frsm. nefndi, var rangt. Hann talaði um 600 þús. kr. tekjumissi, sem missist við stjfrv., og átti þar við tekju- og eignarskatt. Ef hann hefði kynt sjer málið nokkuð, hefði hann komist að því, að ekki er um neinn 600 þús. kr. tekjumissi að ræða, heldur færist upphæðin af tekjum ársins 1925 yfir á tekjur áranna 1926 og 1927, sinn helmingurinn á hvort árið. Allur missir fyrir ríkissjóð var. samþyktur ágreiningslaust hjer í þinginu, sem sje ákvæðið um skattfrelsi ákveðins hluta af tekjum hlutafjelaga, sem lagðar eru í varasjóð. Hvað kjötútflutningnum viðvíkur, skal jeg láta í ljós ánægju mína yfir því, að það er komið í ljós, sem mig grunaði, að við þyrftum ekki að fleygja frá okkur öllum vonum um að koma kjötinu kældu, þ. e. a. s. nýju, á markaðinn. Vona jeg, að þetta komi síðar enn betur í ljós.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Jeg ætla aðeins að segja örfá orð, og ætla jeg fyrst að svara hæstv. fjrh. (JÞ). Hann kom inn á þau atriði, sem okkur ber á milli, og sagði viðvíkjandi Búnaðarfjelaginu, að það væri átakanlegt skilningsleysi hjá mjer að vera að telja upp þá menn, sem eiga að ráðstafa fje Búnaðarfjelagsins. Jeg hefi tvisvar áður sagt frá, hverjir sjeu í stjórninni, en aldrei hitt, hverjir ráðstafa fjenu, en það fanst mjer jeg verða að gera, þegar hæstv. ráðherra hefir sagt, að frá þingsins hálfu væri illa frá þessu gengið. En máske er búnaðarþingið ekki óvirðulegri samkoma en þetta þing og ekki ver til þess fallið að ráðstafa fjenu. Svo vel er gengið frá skipun búnaðarþingsins, að jeg held, að Alþingi geti rólega lagt í þess vald að ráðstafa peningunum. Það er alveg rjett, að jeg hefi ekki lið fyrir lið gert grein fyrir, til hverra framkvæmda eigi að nota hækkunina. Satt að segja hjelt jeg, að hjer í hv. deild bæru menn það traust til búnaðarþingsins, að það væri óþarfi. Jeg ætla heldur ekki að gera það núna, en aðeins minna á, að fyrir fjvn. hefir verið gerð glögg grein fyrir þessu, lið fyrir lið. Jeg get ekki verið að draga það inn í fjárlagaumræðurnar, þar sem altaf eru uppi raddir gegn því, að þm. lengi um of umræður hjer á þingi. Jeg vil bæta því við, að hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, að sjer hefði aldrei gefist tækifæri til að fá vitneskju um, hvernig ætti að verja þessu fje. En eftir samkomulagi, sem varð í fjvn. um að fá hækkaðan styrkinn til Búnaðarfjelagsins á yfirstandandi ári, átti að fá samkomulag við hæstv. stjórn um þetta. Búnaðarfjelagið hefir svo fyrir meira en mánuði ritað stjórnarráðinu skýrslu þessu viðvíkjandi, svo að ef hæstv. ráðherra (JÞ) þykist ekki hafa getað fengið tækifæri til að fá vitneskju um þetta, er það af því að hann hefir svo mikið að gera, að hann gefur sjer ekki tíma til að lesa skýrslur, sem búið er að senda honum. Það gleður mig, að hæstv. fjrh. skuli falla frá því, að ósamkomulag hafi orðið í búnaðarþinginu um kröfurnar til Alþingis. Nú sagði hann, að þetta hefði alt verið ósköp eðlilegt. Jeg ætla ekki að fara frekar út í samkomulagið í fjvn. Jeg kann ekki við að fara að blanda einstökum mönnum inn í það. Hvað viðvíkur tekjuskattslöggjöfinni, hefi jeg ekki blandað henni inn í umr., en jeg er hæstv. fjrh. ekki sammála um þennan 613 þús. kr. tekjumissi. Það er sem sje alveg undir hælinn lagt, hvort tekjurnar næðust á næstu árum, því að ef þau verða jafngóð og árið 1924 var, er ekki um tilfærslu að ræða, heldur eftirgjöf og undir öllum kringumstæðum um vaxtatap fyrir ríkissjóð af 613 þús. kr. Jeg get bætt við öðru, sem stungið var að mjer, að í sambandi við varnarvegg þann, sem hæstv. fjrh. talaði um, hefir fjvn. aldrei fyr borið fram eins öruggan vegg og einmitt núna, því að í góðu samkomulagi við hæstv. ráðherra höfum við sett gjaldamegin 600 þús. kr. til afborgana á lausaskuldum. En það var rjett að gera það, og á ekki að þakka. Þá ætla jeg að víkja fáeinum orðum að kæliskipsmálinu. Hæstv. fjrh. sagði, að það hefði glatt sig, að komið væri fram, að ekki hefði verið rjett að fleygja frá sjer öllum vonum um að koma kjötinu kældu á markaðinn. Það er misskilningur hjá hæstv. fjrh., ef hann heldur, að nefndin hafi gert það. Nefndin ætlaðist til, að jafnframt frystu kjöti væri flutt út kælt kjöt, en hitt áleit nefndin, að útflutningur á kældu kjöti væri svo áhættusamur, að ekki væri hægt fyrir landbúnaðinn að reiða sig á útflutning til Englands, nema hafa frystihús. Vonunum um að geta flutt út kælt kjöt hefir altaf verið haldið, og sem betur fer eru þær altaf að glæðast.

Jón Baldvinsson Í nál.fjhn.Ed. um laun embættismanna eru nefndarmenn sammála um að flytja tillögu um að veita uppbót lægst launuðum starfsmönnum ríkisins. Munu þeir hafa haft vissu fyrir því, að þetta gengi fram í hv.Ed. En fyrir gleymsku sakir varð ekki úr því, að till. yrði borin fram, en nú hefðu margir þm. viljað, að slík uppbót kæmist í fjárlögin. Nú höfum við komið fram með tillögu, sem fer fram á að bæta við 19. gr. 30 þús. kr., en það hefir staðið svo lengi á tillögunni, að hún er ekki enn komin til útbýtingar, en hún hlýtur að koma á hverri stundu. En jeg vona samt, að hv.þm. geti gert sjer grein fyrir till. Aftan við liðinn er ný málsgrein, og er þar skýrt frá, hvernig verja skuli fjenu. Þar stendur: „Þá skal og af fjárveitingu þessari greiða 30000 krónur í launauppbót handa þeim starfsmönnum landsins og á þann hátt, er segir í viðaukatillögu í nefndaráliti meiri hluta fjárhagsnefndar neðri deildar Alþingis 1925, á þingskjali 184.“ Þar hafði meiri hluti fjhn. gert grein fyrir, á hvern hátt hann hugsaði sjer þessa væntanlegu uppbót. Af því að ekki er hægt að segja ákveðið um það nú, hvað upphæðin yrði há, hafa flm. gert ráð fyrir, að 30 þús. kr. fjárhæðin sje áætlunarupphæð, en reglumar, sem greitt er eftir, er að finna í nál.fjhn. á þskj. 184. Vænti jeg, að stjórnin geti fallist á að taka við tillögunni þannig, þó að ekki sje í fjárlögunum sjálfum settar reglurnar um það, hvernig verja skuli fjenu. Tíminn leyfði ekki mikla útreikninga, en meiri hl. fjhn. hefir gert sjer fullkomlega grein fyrir þessu. Nú sje jeg, að till. á þskj. 527 hefir verið útbýtt, og geta menn þá frekar áttað sig á henni. Það er ákaflega sanngjarnt, að margir lágt launaðir starfsmenn fái uppbót á launum sínum. Þeir hafa mun verri kjör en tíðkast í þjónustu einstakra manna. Það má auðvitað segja, að þetta sjeu viss laun, en geti menn ekki lifað af þeim, er það lítil bót. Jeg vænti þess, að hv. deild taki till. vel, og ekki síst þar sem lítur út fyrir, að hv.Ed. hefði samþykt hana, þar sem fjhn. þeirrar deildar var óskift um hana, þó að svona óhönduglega tækist til, að það gleymdist að flytja till. Jeg þarf ekki að svara miklu viðvíkjandi brtt. þeim, sem jeg hefi flutt. Hv. frsm. síðari kaflans (TrÞ) hefir ekki vikið gegn þeim. Hinsvegar vildi jeg mæla með till.hæstv. atvrh. (MG) um styrk til Hjálmars Lárussonar. Af gleymsku hefir sá styrkur ekki komist inn í fjárlögin, en jeg vona, að hún verði samþykt, þar sem jeg lít svo á, að margir listamenn hafi verið styrktir, sem síðri hafa verið.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg stend upp aðeins til að mótmæla því, sem hv.frsm. seinni kaflans (TrÞ) sagði, að jeg hefði fallið frá því, sem jeg sagði um ósamkomulag um upphæð á styrkveitingu til Búnaðarfjelagsins. Jeg hefi ekki fallið frá því, sem jeg sagði, sem var það, að gætnir menn í þeim hóp álitu, að ef á annað borð þyrfti að takmarka útgjöld ríkissjóðs, þá væri þó hægt að halda starfrækslu Búnaðarfjelagsins í fullviðunandi horfi fyrir 175 þús. kr. Út af kjötútflutningnum skal jeg einungis taka það fram, að jeg er hv.frsm. (TrÞ) öldungis sammála um það, að það þarf að reisa íshús á útflutningsstöðunum, og það hvort sem kjötið er flutt út fryst eða kælt, þó að útbúnaður íshússins mætti vera eitthvað öðruvísi, ef eingöngu væri hugsað um kælt kjöt.

Frsm. síðari kafla (Tryggvi Þórhallsson) Út af því, sem hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, vil jeg taka það fram, að jeg minnist þess ekki, og jeg fullyrði, að alls ekki kom til orða á búnaðarþinginu, að Búnaðarfjelagið ljeti sjer nægja 175 þús. kr. styrk. Af því, sem jeg hefi lesið upp úr gerðabók búnaðarþingsins, er það ljóst, að það stóð einróma að þeirri kröfu um 220 þús. kr. úr ríkissjóði. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hefir misskilið það, að jeg talaði fátt um till. hans; þær eru afturgöngur og fjvn. hefir áður talað um þær, en hitt mun vera, að nokkur hluti nefndarinnar hefir óbundnar hendur um atkvgr. um þær. Út af brtt. á þskj. 527 vil jeg geta þess, að jeg tel mjög óviðkunnanlegt að kasta inn svona stórum till. rjett áður en á að greiða atkvæði, hækkun um 30 þús. kr., sem þar að auki er áætlunarupphæð. Við höfum náð að tala saman 5 úr fjvn. um þetta, og okkur kom öllum saman um að leggja eindregið móti því, að þessi tillaga verði samþykt.

Sveinn Ólafsson Örfá orð út af brtt þeirri á þskj. 527, sem nú samstundis var útbýtt. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hefir mælt fyrir henni og gert grein fyrir, hvers vegna hún er fram komin. Jeg skal þá að gefnu tilefni geta þess, að fjhn. beggja deilda komu fyrir nokkrum dögum saman á fund til þess að útkljá meðferð launalagafrv. Það varð að samkomulagi milli nefndanna að leggja til, að í fjárlögum yrðu veittar alt að 20 þús. kr. í því skyni að bæta þeim lægst launuðu opinberu starfsmönnum upp laun sín, auk þess sem nú þegar er ætlað í fjárlagafrv. til að bæta upp laun símastúlkna sjerstaklega. Átti fjhn. efri deildar að bera till. fram, þar eð fjárlagafrv. var þá til umr. í Ed. Af því að hjer er farið fram á 10 þús. kr. meira heldur en þar varð að samkomulagi, þá finn jeg mig knúðan til að koma fram með skriflega brtt. í þá átt, að í staðinn fyrir 130 þús. kr., eins og stendur í brtt., komi 120 þús. kr., og að í stað þess, sem stendur í 2. lið till., 30 þús., komi 20 þús. Jeg þykist vita, að hv.fjvn. sjái sjer ekki fært að greiða atkv. með till. eins og hún er, en finst dálítil von um, að hún geti fylgt henni, ef farið er eftir því, sem að samkomulagi varð með báðum nefndunum. Jeg veit ekki, hvort hæstv. forseti vill taka þetta til greina, en það er síðasta tilraun til þess að bjarga málinu.

Forseti (BSv): Mjer hefir borist skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 527, sem verður þskj. 532. Báðar þessar till. eru of seint fram komnar og auk þess er önnur skrifleg; þarf því afbrigða til þess að þær komist að, og mun jeg leita afbrigða um báðar till. í einu.

Jakob Möller Má jeg gera örstutta athugasemd! Það eru allar líkur til, að ef þetta er ekki sett hjer inn, þá kosti það, að fjárlögin fari í sameinað þing.

Nei, engin hætta á því!

Jú, því að öll fjhn.Ed. er með þessu.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil spyrja hæstv. forseta hvort jeg megi bæta við brtt.

Forseti (BSv): Það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því, hvað lengi dugir að demba inn skriflegum brtt.

Það hefði þá ekki átt að byrja á því

, en auðvitað hefi jeg ekkert á móti því að taka á móti breytingartillögum eftir því sem þingsköp leyfa eða hv. deildarmönnum þóknast að veita leyfi til afbrigða um, að fram megi koma.

Ásgeir Ásgeirsson Það er mjög óviðkunnanlegt, að smeygt sje inn svona till. á síðustu stundu, og svo kemur athugasemdin sjálf ekki fram í sjálfri brtt., heldur er aðeins til hennar vitnað, eins og til þess að alt fari frekar fram hjá mönnum. Vegna þess að barnakennarar eru í athugasemdinni undanskildir frá að njóta þessarar launabótar, þá vil jeg leyfa mjer að koma með viðbótartill. við síðari lið brtt. á þskj. 527.

Forseti (BSv): Mjer hefir ennfremur borist skrifleg brtt. frá hv.þm. V.-Ísf., sem verður þskj. 533.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vildi leyfa mjer að leiða athygli hv. deildar að því, að það er ekki unt að úthluta styrk þessum eftir brtt.hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) eftir þeirri reglu, sem greinir í aðaltill. á þskj. 527, það er að segja þeirri reglu frá nokkrum hluta fjhn., sem var feld hjer í deildinni við umræðurnar um dýrtíðaruppbót. Og það er því síður hægt að úthluta þessum 20 þús. kr. eftir þeirri reglu, ef á að bæta við kennurum eða öðrum, sem ekki voru þar innifaldir í. Jeg vildi fara fram á, að ef skriflega brtt. verður samþykt, þá yrði að minsta kosti seinni liður till. á þskj. 527 feldur, því að þá mun verða litið svo á, að þessar 20 þús. kr. verði til umráða fyrir stjórnina til þess að bæta upp lægst launuðu starfsmönnunum, en það verður ekki hægt að gera eftir þeirri reglu, sem í þskj. þessu stendur.

Jón Baldvinsson Það er alveg rjett hjá hæstv. fjrb. (JÞ), að ef þessi fjárhæð verður lækkuð, þá verður ekki unt að fylgja þeirri reglu, sem í tillögunni er sett. Og með tilliti til þess, að það er ekki fljótgert að búa til fastar reglur fyrir slíkri úthlutun, en hinsvegar fanst mjer sjálfsagt að hafa einhverja slíka reglu fyrir stjórnina við að styðjast, svo að ekki væri úthlutað af handahófi, þá er þessi fasta upphæð tekin. Hv. frsm. síðari kafla fjárlagafrv. (TrÞ) kvað það óviðkunnanlegt að koma með till. svona seint. Má vera, en mjer finst ekki, að þær upplýsingar, sem fram eru komnar, hafi neitt á móti því, heldur sje það rjettlátt að bera hana fram. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir upplýst, að fjhn. beggja deilda hafi komið sjer saman um nokkra fjárhæð til úthlutunar handa lægst launuðum starfsmönnum landsins, og er það ekki annað en gleymska, að slík tillaga hefir ekki komið frá henni. En ef á að samþykkja till. með 20 þús. kr. uppbót, þá þarf að búa til nýja reglu, en til þess vinst ekki nokkur tími. Jeg get verið samþykkur hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) um það, að þetta nái alt of skamt; en það verður nú svo, að þeim verður ekki öllum bætt upp, sem þarf að bæta upp, en það er betra, að nokkrum verði bætt upp launin heldur en engum.

Jakob Möller Jeg vil benda hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) á það, ef hann mætti vera að hlusta á mig, að í raun og veru var aðalágreiningsefnið í fjhn. um þessa aukauppbót til lægst launuðu starfsmanna, hvort ætti að setja upphæðina í lögin um dýrtíðaruppbót eða setja hana í fjárlög. Um annað var eiginlega enginn ágreiningur, því að meðan nefndin vann saman varð ekki komist að neinni niðurstöðu um neina ákveðna upphæð. En eins og hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hefir bent á, þá var varla hægt að koma þessu fram öðruvísi en að hafa þessa upphæð nú, ef ætti að fara eftir reglum, sem búnar voru til af meiri hl. fjhn. En það hefir farið svo óhöndulega, að önnur regla hefir ekki verið búin til. Þetta gildir aðeins fyrir þetta ár. Næsta þing getur auðvitað minkað uppbótina, ef ástæður sýnast fyrir hendi. Jeg vildi því mælast til þess, að hv. minni hl. nefndarinnar og þeir hv.þdm., sem honum fylgdu að málum um dýrtíðaruppbótarfrv., settu þetta ekki fyrir sig í þetta sinn, og tækju helst aftur þessar skriflegu brtt. Og sömu áskorun vil jeg leyfa mjer að beina til hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), því að jeg get ekki annað sjeð en að tillaga hans verði bara til að fella þetta mál að þessu sinni. Hann gæti síðan borið slíka tillögu fram á næsta þingi. Hinsvegar vil jeg endurtaka það, sem jeg skaut fram áðan, að ef þetta verður ekki sett í fjárlög, þá geri jeg ekki ráð fyrir öðru en þau fari í sameinað þing, þar sem fjhn.Ed. er öll á einu máli um að setja einhverja slíka upphæð í fjárlög. En ef fjárlögin þurfa hvort sem er í sameinað þing, má breyta þessari upphæð samkvæmt till.hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ); en mjer finst það of lítilfjörlegt, sem greinir á um, til þess að láta það valda miklum vafningum.

Ásgeir Ásgeirsson Það kann að vera, að tillaga mín sje þess eðlis, að ilt sje að geta ekki um leið komið með brtt. um fjárhæðina. En það er ekki mín sök, þó að till. fylgi enginn útreikningur; þó að aðaltill. mín kunni að leiða til töluverðrar hækkunar, þá vil jeg vekja athygli á því, að varatill. þarf ekki að fylgja neinn teljandi kostnaður, ekki svo mikil útgjöld, að stjórnin, sem um það er kunnugt, hvernig þessi tillaga er fram komin, geti ekki af eigin mætti greitt uppbótina eftir þeim reglum, sem ákveðnar eru í viðaukatill. fjhn. Jeg mun ekki taka tillögu mína aftur, þótt óskað hafi verið, vegna þess að þetta hefir svo mikinn svip af því, að farið sje á bak við þá menn, sem skiftu sjer af þessum málum áður hjer í þinginu, þegar launalögin voru til umræðu. Enda er engin hætta, þótt viðbótartill. mín verði samþykt, að fjhn.Ed. láti fjárlögin fara í sameinað þing fyrir ekki stærri sakir. Mjer skilst á hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að það, sem valdið geti hættunni á, að fjárlögin færu í sameinað þing, sje það, ef ekkert yrði sett inn í fjárlögin til uppbótar handa lágt launuðum starfsmönnum. Viðbótartill. mína getur því ekki verið hættulegt að samþykkja. Jeg vil þá mælast til þess, að þeir hv.þm., sem þekkja hag kennara þeirra, sem starfa í sveitum, og sjerstaklega vil jeg mælast til þess við alla bændur í þinginu, að þeir láti ekki þessar tillögur fram ganga án þess að farkennurum í sveit að minsta kosti sje greidd sama uppbót og öðrum.

Hákon Kristófersson Háttv. frsm. síðari kafla fjárlagafrv. (TrÞ) lagði mikla áherslu á að beina því til hv. deildar, að hún skyldi snúast á móti till. minni við komandi Staðarfellsskólanum. Jeg er samt ekki að lá honum það frá sínum bæjardyrum sjeð, þótt hann skori á menn að fylgja sjer í þessu efni. Hann benti á það, að ef Sigurborg Kristjánsdóttir og bróðir hennar hefðu jörðina, þá mundu þau með sínum alþekta dugnaði setja sitt menningarmark á staðinn. Jeg viðurkenni þennan vitnisburð, sem þessar heiðursmanneskjur eiga skilið, en frá mínu sjónarmiði á þetta alls ekki að snúast um mennina; þetta er sjerstakt málefni, sem getur aldrei gilt til lengdar fyrir sömu persónur. Þessi skoðun hjá hv.þm. Str. (TrÞ), vini mínum, er alveg hliðstæð því, þegar hann sagðist fylgja landsverslun svo fast vegna þess, að sá heiðursmaður Magnús Kristjánsson stæði fyrir henni. Reyndar vorum við sammála hvað Magnús snertir, en jeg læt mjer ekki detta í hug að blanda málefnunum saman við mennina. Ef Magnús Friðriksson er nú samþykkur því að setja húsmæðraskóla á stofn, þá hefir hann hlotið að taka aftur skilyrðin í gjafabrjefi sínu, eftir því sem jeg hefi best vit á. Ef hv. deildarmönnum er ekki vel kunnugt um það, þá vil jeg taka það fram, að fyrsta skilyrði hans, er hann gefur jörðina, er það, að hinn fyrirhugaði kvennaskóli frú Herdísar Benediktsen yrði settur að Staðarfelli. Svo tengir hann þetta skilyrði fast við gjöf sína, að hann áskilur sjer, að lífeyrir sje sjer borgaður úr ríkissjóði eða sjóði Herdísar Benediktsen. Þá áskilur hann sjer 4 herbergi, en það er aukaatriði, en síðan segir hann: „Það er ósk mín, að hinn fyrirhugaði kvennaskóli gæti einnig orðið húsmæðraskóli, ef það þætti tiltækilegt, þegar til skólans kemur. En þetta er aðeins ósk mín.“ Hann hlýtur að hafa breytt fyrra gjafabrjefinu; það þarf ekki að leika á tveim tungum, að hann getur ekki hafa gefið seinni gjöfina með andstæðum skilyrðum við hina fyrri, nema hann hafi tekið fyrra brjefið aftur. Nei, það er með öllu heimildarlaust að bendla á nokkurn hátt Staðarfellsgjöfina við gjafabrjef frú Herdísar Benediktsen. Jeg vona, að hv.þm., ef þeir vilja hugsa um málið frá þeirri hlið, sem jeg nú hefi bent á, að þeir verði mjer sammála um þetta. Það hefir verið dálítið deilt um það, hvað mikils virði Staðarfell væri. Það er nú sjálfsagt mikils virði, en til glöggvunar á því máli hefir Magnús Friðriksson sjálfur metið það á 70 þús. kr. Þegar þar er dregin frá 8 þús. kr. skuld, þá eru rúmar 60 þús. kr. eftir. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða um þetta mál; framkoma þess byggist á frændsemi og vináttu, og jeg veit, að þeir hafa heiðurinn af því, sem koma því fram á þann hátt.

Sveinn Ólafsson Það er aðeins stutt svar til hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Jeg vil benda honum á það, að það var ekki af því að mjer yrði neitt mikið um það, að þessi till. kom fram, að jeg kom með mína till., heldur af því, að það var búið að gefa í skyn af háttv.frsm. síðari kafla fjárlagafrv. (TrÞ), að nefndin mundi snúast á móti till. í heild sinni; þess vegna var það síðasta tilraun til að bjarga málinu, sem jeg gerði með skriflegu till. Jeg bjóst við því, að með henni mætti ef til vildi fá menn til þess að safnast um þessa lægri till., sem er í samræmi við það, sem báðar fjhn. höfðu komið sjer saman um. En þar sem lítur út fyrir, að ágreiningur verði um breytingarnar, sje jeg ekki annað vænna en að hverfa að till.hæstv. fjrh., að fella niður seinni lið aðaltill., og þá mundi jeg taka aftur seinni lið minnar brtt. Þá mundi upphæðin fengin og stjórnin hefði hana til frjálsra umráða og skifta milli þeirra lægst launuðu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vil aðeins taka það fram, að þessi gjöf Staðarfellshjónanna er bundin því skilyrði, að skóli þessi verði stofnaður.

Frsm. minni hl. (Bjarni Jónsson) * Jeg skil í rauninni ekki í því, að þessi háttv.þm. (HK) leyfir sjer slíkt, því hann veit í hvaða tilgangi herra Magnús Friðriksson gaf þessar gjafir sínar. En þingmaðurinn hefir kannske haldið, að hann gæti komið því til leiðar, að Herdísarskólinn yrði settur í Flatey, og þá hefðu allir Barðstrendingar sent konur sínar og dætur til læringar út í Flatey. Hv. þm. gerir þetta auðvitað af velvilja til kjósenda sinna, en það er undarlegt, að honum skuli missýnast þannig í skólamálum, sem hann annars er mjög velviljaður jafnan eins og hann er fræðaelskur sjálfur, og enn undarlegra er það, að þetta missýni hans skuli bitna á fróðleiksfúsum námsmeyjum, sem búa annarsstaðar við Breiðafjörð en í hans kjördæmi, þar sem það er vitanlegt, að þingmaðurinn (HK) er mjög velviljaður allri kvenfræðslu, eins og hann er og velviljaður öllu kvenfólki yfirleitt. *) Upphaf ræðunnar vantar í handr.

Frsm. fyrri kafla (Þórarinn Jónsson) Það eru aðeins fá orð, sem jeg vil ekki, að krefji neinna andsvara. Jeg hafði gleymt að minnast á brtt. á þskj. 504, frá háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), við 12. gr. frv., viðvíkjandi eftirgjöf á verðtolli til sjúkrahússins á Ísafirði. Jeg vil aðeins minna á það fyrir hönd fjvn., að fjárbeiðni þessi lá fyrir nefndinni, og vísaði hún henni frá sjer sökum þess, að alls engar upplýsingar fylgdu þar með. Taldi fjvn. rjett, að fjhn. fjallaði um þetta, ef það yrði annars gert. Í öðru lagi vil jeg beina því til hæstv. atvrh. (MG), í tilefni af væntanlegum samningum við Stóra norræna ritsímafjelagið, þar sem mjer virðist hann vera ófús á að hafa einkafund með þingmönnum út af því máli, að ef till.fjvn. verður samþykt og af því að annir eru nú miklar, þá má þó vel haga því svo, að engu sje slept niður fyrir þinginu með því að boða fundinn kl. 8 eða 7% að morgni.

Magnús Jónsson Það voru aðeins fáein orð út af brtt. frá nokkrum þm. um launaviðbót handa hinum lægst launuðu starfsmönnum ríkisins, ásamt nokkrum skriflegum brtt., og er jeg þessu meðmæltur eins og meiri hl. fjhn.Nd., sem styður þessar brtt. En hjer er þó slegið undan, þar sem þetta er aðeins fjárlagaupphæð til eins árs. Samkvæmt eðli málsins verður þetta að vera áætlunarupphæð; það er ekki hægt að ákveða upphæðina fyrirfram. Það getur vel orðið, að 20 þús. kr. verði t. d. of lítil upphæð, en eins getur líka farið svo, að ekki þurfi alla þá upphæð, þar sem dýrtíðaruppbótin er óákveðin. Viðvíkjandi brtt.hv.þm.N.-Ísf. (ÁÁ) hafa verið reiknaðar út allar þær upphæðir, sem þurfti að bæta upp, nema símameyjalaunin og farkennara, en ef þeim yrði bætt við, þyrfti ekki minni upphæð í viðbót en þá, sem jeg nefndi áðan, og líklega miklu meira. Þó að hver farkennari fyrir sig sje lágt launaður og fái ekki nema litla upphæð, þá segja þó reglurnar um uppbótina, að aldrei skuli reikna uppbótarhundraðstöluna af minni upphæð en 1000 kr., og eftir því fá allir farkennarar uppbót af 1000 kr., jafnvel þótt laun þeirra sumra nái varla þeirri upphæð. Jeg vil þó ekki vera að spilla fyrir farkennurunum, en þetta getur riðið málinu að fullu, og því vildi jeg sýna fram á, að þessi varatillaga er ekki neitt smávægileg, og ef háttv.þm. V.-Ísf. vill málinu vel, ætti hann að taka þessa varatillögu aftur, til þess að sigla ekki öllu í strand með því að fleyga málið á þennan hátt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg hafði reyndar búist við, að flm. þessarar þáltill. hefðu meira að segja en fram kom við þær stuttu umræður, sem hjer urðu við fyrri umr. þessa máls. Fyrst svo virðist ekki vera, skal jeg leyfa mjer að segja örfá orð. Jeg skal þá fyrst taka það fram, að þó að jeg að vísu álíti ekki nauðsynlegt að skipa slíka milliþinganefnd, og af ýmsum ástæðum æskilegt að hliðra sjer hjá því, m. a. vegna þess kostnaðar, sem af því hlyti að leiða, eftir því verkefni, sem henni er ætlað, þá sje jeg ekki frá stjórnarinnar sjónarmiði ástæðu til þess að setja sig á móti slíkri nefnd. Nú mun svo fara, að frv. um seðlabanka verður ekki útrætt á þessu þingi og bíður því hins næsta, og þó að jeg telji, að stjórnin geti framkvæmt á forsvaranlegan hátt þann undirbúning þess máls, sem enn kann að vera eftir, þá get jeg ekki haft neitt á móti þessum verkaljetti á stjórninni, sem hv.flm. vilja koma fram. Ef þingið finnur ástæðu til þess að taka á ríkissjóðinn þau útgjöld, sem þessu eru samfara, þá hefi jeg ekki á móti því. Viðvíkjandi verkefni nefndarinnar skal jeg benda á það, að jeg álít ummæli till. um það alt of óákveðin og óþarflega víðtæk. Það er talað um, að nefndin skuli íhuga og gera tillögur um, hvernig seðlaútgáfunni skuli hagað, og einnig að öðru leyti undirbúa endurskoðun á bankalöggjöf landsins. Eins og kunnugt er, hafa þeir bankar, sem starfa hjer, meiri sjerrjettindi en hægt er að veita bönkum með almennri bankalöggjöf. Það hefir oft verið stungið upp á að fjölga bönkum hjer á landi, en það hefir altaf komið upp, að meðan einkabanki, eins og Íslandsbanki, starfar eftir sjerstökum lögum með miklum sjerrjettindum, geta aðrir bankar ekki starfað jafnframt eftir almennri bankalöggjöf. Þetta mun haldast óbreytt þar til leyfistími Íslandsbanka er útrunninn. Fyr þýðir ekki að setja nýja bankalöggjöf. Auðvitað er hægt að setja lög um sparisjóði landsins, en vegna þess Verkefnis álít jeg þó líka ótímabært að skipa milliþinganefnd. Jeg álít, að fyr en till. í þessu efni frá eftirlitsmanni banka og sparisjóða eru komnar sje ekki tímabært fyrir stjórnina að taka þetta mál til undirbúnings, eða Alþingi að skipa milliþinganefnd í því skyni. En það er eitt sjerefni í bankalöggjöfinni, fyrir utan skipun seðlaútgáfunnar, sem liggur fyrir næsta þingi, og það er tilhögun á veðbankastarfsemi í landinu. Þar stendur svo á, að 4. flokkur veðdeildar Landsbankans mun útseldur næsta ár, svo að það getur ekki beðið lengur en til næsta þings að ákveða um það, hvort auka eigi við veðdeild Landsbankans og umsteypa þá að nokkru leyti löggjöf hennar, að því leyti sem næstu flokka hennar snertir, eða að setja á fót stofnun í líkingu við ríkisveðbankann, sem ákveðið er að stofna með lögum frá 1921, en ekki hefir enn komið til framkvæmda. Þetta er eitt það verkefni, sem jeg get hugsað mjer að slík nefnd geti tekið til athugunar, þótt jeg álíti, að stjórnin einnig gæti undirbúið það fullsæmilega undir næsta þing. Þegar jeg þess vegna hefi ekki beinlínis á móti skipun slíkrar nefndar, þá geri jeg það með það fyrir augum, að það verði þessi tvö ákveðnu verkefni, sem henni er ætlað að undirbúa í hendur stjórnarinnar, þannig að stjórnin geti stuðst við þann undirbúning og lagt fyrir næsta þing, en svo sje það algerlega óbundið, hvort nefndin skuli halda áfram störfum frekar eftir næsta þing.

Jakob Möller Manni þykir það að vísu eðlilegt, að hæstv. fjrh. (JÞ) byggist við því, að við flm. myndum gera nokkra frekari grein fyrir þessari till. heldur en við fyrri umr. Það var, eins og kunnugt er, talað um. Það þá að fresta öllum frekari umræðum til þessarar umr., en jeg verð að afsaka mig með því, að jeg er ekki vel fyrirkallaður nú. Jeg hefi verið lasinn undanfarna daga og er enn með nokkurn hita. Annars virðist mjer, eftir ræðu hæstv. fjrh. (JÞ), ekki þörf á miklum málalengingum um þetta mál. Mjer finst jeg geta fyrir hönd flm. Þakkað honum fyrir undirtektirnar. Það er, að því er mjer virðist, ekki ágreiningur að öðru leyti en því, að hæstv. ráðherra (JÞ) telur ólíklegt, að slíkur undirbúningur málsins, sem tillagan fer fram á, geti haft þá þýðingu, sem gert er ráð fyrir, og að um endurskoðun eða setning almennrar bankalöggjafar geti varla verið að ræða, meðan svo er ástatt sem nú er hjer, að tveir bankar starfa eftir sínum ákveðnu lögum og með ákveðnum sjerrjettindum. Jeg drap einmitt á það í minni stuttu ræðu á dögunum, að þannig væri ástatt og því minni ástæða til að framkvæma slíka endurskoðun. Þó held jeg, að við athugun á bankalöggjöf annara landa mætti finna eitthvað, sem hægt væri að taka hjer til athugunar og eftirbreytni nú þegar. Jeg skal þó játa, að jeg er þessu ekki svo kunnugur, enda eru víða slíkar breytingar á bankalöggjöfinni aðeins í undirbúningi, en hinsvegar virðist ekki nema rjett, úr því að þessa nefnd á að skipa, að hún tæki þá einnig þetta verkefni með, ef ástæða þætti til. Hitt get jeg fullkomlega fallist á, að það verður einnig að vera í fullu samráði við stjórnina. Hæstv. ráðherra (JÞ) sagði, sem vita mátti, að hann teldi það fyrirkomulag seðlaútgáfunnar, sem gert er ráð fyrir í frv. því, sem liggur fyrir hv.Ed., fullforsvaranlegt. Jeg skal á engan hátt mæla á móti því, en vísa til þess, sem jeg sagði á dögunum. En úr því að svo er komið, að þetta frv. nær ekki fram að ganga að þessu sinni, enda allmikið um það deilt, þá virðist okkur flm. ljettara að hafa þennan undirbúning og vænlegra til samkomulags á næsta þingi. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta, þar sem gott samkomulag virðist ætla að verða um málið. Jeg er fyllilega sammála hæstv. ráðherra (JÞ) um það, að það verði fyrst og fremst þessi tvö verkefni, sem komi til að liggja fyrir þessari milliþinganefnd, seðlaútgáfan og svo fyrirkomulag fasteignaveðslána, enda hefi jeg einnig drepið á það, að mjer þætti æskilegt, að það yrði athugað, hvort ekki væri einmitt hugsanlegt, að koma mætti seðlaútgáfunni í samband við veðlánastofnun ríkisins. Jeg hefi aldrei fullyrt neitt um það, að það væri sjálfsagt, eða látið svo sem þetta væri þrauthugsað. Það er aðeins uppástunga, sem jeg hefi gert, en tel mig ekki hafa haft ástæður til að rannsaka til hlítar. En jeg ætlast til, að þessi nefnd taki það til athugunar.

Fjármálaráðherra (JÞ): Út af ummælum hv.flm. (JakM) um sambandið milli seðlaútgáfunnar og veðlánastarfsemi vil jeg einungis taka það fram, út af því, að það eru þessi tvö mál, sem koma munu fyrir næsta þing, að jeg vildi ekki þar með hafa gefið hv.þm. neitt tilefni til að setja þetta tvent í neitt samband hvað við annað. Jeg skal ekkert um þetta segja, annað en það, að jeg veit ekki til, að slíkt samband eigi sjer stað neinsstaðar í veröldinni.