Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. einn og átta frá Alþfl. og Alþb. hafa flutt till. til þál. á þskj. 18 um sérstakt gjald á veiðileyfi útlendinga, sem veiða í íslenskum ám. Umr. um þessa till. hófst fyrir réttum þrem vikum og er umr. því nokkuð slitin í sundur og erfiðara um vik að fella saman í heild svör við ræðu frsm. og aðra þátttöku í umr. heldur en ef hún færi fram samfellt. Till. þessi kann ýmsum að virðast sakleysisleg og ekki mikils virði við fyrstu sýn. En sé betur að gáð er hún að ýmsu leyti varhugaverð og að mér virðist stefna í ranga átt. Tillagan virðist í fyrsta lagi byggð á nokkuð einhliða og yfirborðslegri athugun þessa máls frá einum sjónarhóli, ímynduðum sjónarhóli veiðimannsins, hins íslenska leigutaka, án þess að hugsað sé um hagsmuni veiðiréttareigenda eða þess gætt, hverjar afleiðingar kynnu að verða fyrir veiðimálin í heild ef till. væri samþykkt. Á hinn bóginn verður því ekki varist að sá grunur læðist að manni, að till. sé í raun afsprengi þess pólitíska, e.t.v. kratíska hugsunarháttar, sem illa þolir frjálsræði í viðskiptum, og kannske allra síst að þeir fasteignaeigendur, sem hér er um að ræða, veiðiréttareigendur í landinu, geti leigt hlunnindi sín þeim, sem þeim best líkar, og haft af því nokkurn hagnað. Till. ætti e.t.v. að bera yfirskriftina: „ Till. til þál. um skattlagningu og takmarkanir á ráðstöfunarrétti veiðiréttareigenda á eignum sínum.“ Till. þessi fjallar um tvennt: Í fyrsta lagi um að taka sérstakt gjald eða skatt af veiðileyfum útlendinga sem veiða í íslenskum ám. Þetta er aðalatriði till. og notað sem aðferð til þess að ná megintilgangi hennar, sem virðist vera að reyna að koma í veg fyrir leigu á laxveiðiám og laxveiðileyfum til útlendra manna. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að fjármunum þeim, sem nást með þessari skattlagningu, verði varið til tilrauna í fiskrækt. Þetta virðist vera algert aukaatriði till., vegna þess að ef megintilgangur hennar næst fellur gjaldtakan niður og ekkert fé verður til ráðstöfunar til fiskræktartilrauna. Hér er um að ræða þversögn í þessari till. og hefur verið bent á það í umr. um hana áður. Í grg. með þessari þáltill. eru settar fram ýmsar fullyrðingar, - fullyrðingar sem hv. 1. flm. málsins reyndi að styðja nokkrum rökum í sinni framsöguræðu. Áður en horfið er að því að ræða þessar fullyrðingar sérstaklega er e.t.v. rétt að reyna að gera sér einhverja grein fyrir því, hvernig við viljum haga samskiptum okkar við útlenda menn. Er það meining okkar Íslendinga að loka landinu fyrir erlendum ferðamönnum? Viljum við draga sem mest úr samskiptum við aðrar þjóðir, lifa einangraðir í landi okkar á sviði ferðamála, á því sviði að nýta hlunnindi eða á annan hátt? Ég skal ekki fara að flækja inn í þetta þeim þætti þessa máls sem snertir viðskipti almennt. Mætti það raunar kallast of langsótt, slíkir hagsmunir sem bundnir eru viðskiptum okkar við aðrar þjóðir. Ég tel að í samskiptum við útlendinga og við erlendar þjóðir varðandi ferðamál á Íslandi þurfi að ýmsu leyti að hafa nokkra varúð, hafa nokkra gát á. Það er ekki vafamál, að að ýmsu leyti má sumt betur fara í sambandi við ferðamál útlendinga í okkar landi. Ég hygg þó að það sé samdóma álit þeirra, sem til þessara mála þekkja, að þeir erlendir ferðamenn, sem hingað koma til þess að stunda veiðar í íslenskum ám, séu einhver besti hluti þeirra erlendu ferðamanna sem sækja þetta land heim. Þá á ég við besti hlutinn fyrir okkur Íslendinga sjálfa og fer ekki í manngreinarálit hvað þetta snertir að öðru leyti. Hér er um menn að tefla sem skila verulegum tekjum í gjaldeyri til okkar þjóðar. Hér er um menn að tefla sem ekki ganga ósæmilega um íslenska ferðamannastaði eða íslenska náttúru. Yfirleitt er hér um menn að tefla sem umgangast íslenska náttúru, umgangast íslenskar veiðiár með miklum sóma. Vel má vera að undantekningar finnist frá þessari reglu, en ég hygg að þær séu fáar. Ég tel að það sé í sjálfu sér ekki af þessum sökum nein ástæða til þess að torvelda að útlendingar geti veitt í íslenskum veiðiám. Þá er það aftur hin hlið þessa máls, hvort hér sé um slíka ásókn útlendinga að ræða í íslenskar veiðiár að verði til að hindra það að Íslendingar sjálfir geti nýtt þessi hlunnindi sér til ánægju og hagsbóta eins og vera þyrfti. Þetta atriði málsins kom meir til tals í þeirri umr. sem hófst fyrir þremur vikum og e.t.v. ekki ástæða til að fara langt út í það frekar. Hins vegar kom þar fram, að verulegur hluti af leyfðum stangarveiðidögum í íslenskum veiðiám er ekki notaður. Það kom fram, að af tæplega 33 þús. stangarveiðidögum í íslenskum laxveiðiám, sem Veiðimálastofnunin hefur leyft að notaðir væru, hafa Íslendingar notað um 19 þús. veiðidaga, útlendingar, eftir því sem næst verður komist, um 5 þús. veiðidaga, og ónotaðir eru 8900 veiðidagar, sumpart vegna þess að veiðiréttareigendur sjálfir hafa kosið að friða árnar hluta af þeim tíma sem leyfilegur er. Þessar upplýsingar benda ekki í þá átt sem fullyrt er í grg. með þessari þáltill. og í ræðu hv. 1. flm., Árna Gunnarssonar, að veiðar útlendinga í íslenskum laxveiðiám torveldi mjög eða hindri það að Íslendingar sjálfir geti nýtt þessi hlunnindi í landi sínu. Það er fullyrt að Íslendingar hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til að standast þá samkeppni sem þeir verða fyrir af útlendum veiðimönnum á þessu sviði. Þessar fullyrðingar eru að mínum dómi ákaflega hæpnar og vafasamar. Það byggi ég á því, að ég hef nokkurn kunnugleika á þessum málum af eigin raun. Ég hef átt sæti í stjórn eins veiðifélags í allmörg ár. Ég hef staðið að leigu á veiðiám til útlendra manna, og ég hef staðið að útboðum og síðan ákvörðunum í sambandi við þau boð sem komið hafa. Ég hef orðið vitni að því, að útlendingar hafa verið boðnir frá, en ekki hið gagnstæða, þannig að ég hygg að þarna hallist lítið á. Það er hins vegar rétt, að í ýmsum tilvikum muni útlendingar bjóða þátt í allra bestu veiðidagana, allra besta tíma ársins í sumum bestu veiðiánum. Þó var til þess vitnað hér í umr. fyrir þrem vikum, að Íslendingar sjálfir eru fúsir til þess að greiða háar fjárhæðir fyrir veiði í íslenskum ám, jafnvel allt að 100 þús. kr. fyrir veiðidaginn í bestu veiðiánum, og fá þá daga færri en vilja að því er virðist. Því er ég nákunnugur, þannig að þar virðist enginn hörgull á, þó útlendingar komi hvergi nærri. Fullyrðingar af þessu tagi af hálfu manna, sem ekki þekkja þessi mál af eigin raun, eru því nokkuð mikið út í bláinn. Nú eru hér enn fullyrðingar um það, að gjaldeyrisskil vegna veiða útlendinga í íslenskum veiðiám séu ekki í lagi. Um þetta vil ég ekki á nokkurn hátt fullyrða, og það er sjálfsagt, ef einhverjar grunsemdir eru um að gjaldeyrisskil séu ekki lögum samkvæmt, að þá sé það rannsakað af réttum yfirvöldum. Fulltrúar veiðiréttareigenda hafa lagt á það mikla áherslu, að engin tortryggni væri í sambandi við þau mál, og hafa ekkert að fela. Þess vegna er það veiðiréttareigendum síður en svo á móti skapi að allt hið rétta sé upplýst í þeim málum og hvað eina í sambandi við gjaldeyrisskil af hálfu útlendra veiðimanna sé lögum samkv. og í lagi. Á þetta vil ég leggja áherslu. Enn er hér að finna dylgjur, bæði í grg. og í ræðu hv. 1. flm., um lögbrot af hálfu íslenskra veiðiréttareigenda, lögbrot í sambandi við samninga við útlendinga. Það var, meira að segja nokkuð nærri mér höggvið í ræðu 1. flm., Árna Gunnarssonar, þar sem hann dylgjar um að það kunni að hafa verið gerður ólöglegur samningur um Vatnsdalsá á sinni tíð. Ég verð nú að segja það, að það hefði verið stórmannlegra af þessum nýju siðbótarmönnum, hv. þm. einum og átta sem flytja þessa till., að höfða mál til þess að fá skorið úr því, hvort um löglegan samning eða ekki væri að ræða, heldur en að dylgja um lögbrot í þskj. eða úr þessum ræðustól. Ég kann því ákaflega illa að slíkar dylgjur séu á borð bornar sem ekki er hægt að fá skorið úr, hvort séu réttar eða réttar ekki, nema fyrir dómstólum. Og ef hv. flm. þessa máls vilja halda slíku áfram, þá óska ég eftir að það sé gert fyrir dómstólum landsins, en ekki dylgjað um það í þskj. eða úr þessum ræðustól. Ég átti hlut að þeim samningi sem gerður var við John Ashley Cooper á sínum tíma varðandi Vatnsdalsá, og sá samningur hlaut staðfestingu Stjórnarráðs Íslands. Ég á ekki von á því, að þar hafi verið staðfestur samningur sem hafi strítt gegn íslenskum lögum. Þótt hér hafi verið vitnað til tiltekinnar grg. eftir einn löglærðan mann, þá er slík grg. engin sönnun í slíku máli þar sem hann lætur liggja að tilteknum hlutum og allsendis óviðeigandi. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að tíunda mikið af því sem sagt var í þessum umr. fyrir þrem vikum. Það er e.t.v. rétt að rifja aðeins upp nokkur atriði af því sem þar kom fram. Það hefur verið sagt, að gjaldeyristekjur vegna veiða útlendinga í íslenskum veiðiám á síðasta ári muni hafa numið um 700 millj. kr. Það kom þar einnig fram hjá hv. 1. flm., að hann væri ekki viss um að þessi gjaldeyrir hefði allur skilað sér til banka. Eins og ég hef þegar komið að, tel ég eðlilegt að það sé rannsakað. Íslenskir veiðiréttareigendur vilja að hið sanna komi í ljós um það efni, og ég get tekið undir með hv. þm. Árna Gunnarssyni, að það sé athugað betur, og legg áherslu á að hið sanna komi í ljós hvað það snertir. Það er hins vegar rétt að víkja að því nokkrum orðum, hvort þetta fyrirkomulag um veiðar útlendinga í íslenskum veiðiám hafi orðið til góðs eða ills, hvort það sé til góðs eða ills fyrir veiðimálin í landinu í heild að frjáls samskipti, frjáls leigumáti á þessum hlunnindum sé eða ekki. Mér er engin launung á því, að ég tel miklu varða að þessi hlunnindi séu áfram í eigu og umsjá bændanna sjálfra. Ég skal rökstyðja það nokkrum orðum, en aðeins víkja að því áður, að í ræðu hv. 1. flm. kom fram að hann taldi að eignarform, sem er í Bandaríkjunum og víðar, að ríkið eigi þessar fasteignir alfarið, væri kannske það hagkvæma og eðlilega. Hann hafði í frammi viðvaranir og dulbúnar hótanir í garð veiðiréttareigenda ef þeir yrðu ekki góðu börnin og upp væri tekin sú regla sem hann gerir hér að till. sinni í sambandi við sérstaka skattlagningu á útlendinga. Reynslan hefur sýnt að laxveiði í íslenskum ám hefur farið sívaxandi á undanförnum árum. Í tölum talið sést að á 5 árum, árin 1946–1950, veiddust að meðaltali 17 373 laxar á ári hér á landi. 5 ára meðaltal 1971–1975, 25 árum seinna, er 64 575 laxar, hefur þannig nærri fjórfaldast. Árið 1977 er talið að veiddir laxar í íslenskum ám hafi verið sem næst þessari tölu meðaltalsins 1971–1975, og 1978 er mikill meiri hluti af þessum laxi stangaveiddir laxar, og stangaveiddir laxar eru að verða æ meiri hluti af heildarveiðinni. Þetta sýnir að laxveiðin hefur farið sívaxandi og orðið vaxandi tekjulind fyrir þjóðarheildina, sumpart fyrir veiðiréttareigendur, enn þó fyrst og fremst fyrir þjóðarheildina, og að því ber auðvitað að stefna. Þetta sýnir þá um leið, að það skipulag, sem á þessum málum hefur verið, hefur a.m.k. ekki verið með öllu illt. Það hefur haft það í för með sér, að laxveiði hefur farið vaxandi, tekjurnar hafa farið vaxandi. Hvers vegna skyldi þetta hafa gerst? Að mínum dómi hefur það gerst vegna þess að meginhluti af þessum hlunnindum í landinu hefur verið í eigu bændanna sjálfra. Þeir hafa í flestum tilvikum bundist félagslegum samtökum um hvert vatnasvæði og nýtt það sér til hagsbóta, en þó jafnframt alltaf með það fyrir augum að reyna að bæta það, reyna að auka hlunnindin, bæta þau, auka verðmætin, gera tekjumöguleikana meiri. Þáttur í þessu er það að geta haft verulega samkeppni um laxveiðileyfin, þ. á m. af hálfu útlendinga. Ef sá þáttur væri burt numinn, þá má vera að tekjumöguleikarnir yrðu ekki eins miklir, hagnaðarvonin hyrfi eða stórminnkaði, og þá er mjög hætt við að veiðiréttareigendurnir mundu ekki sinna þessum málum af slíkri kostgæfni, ekki hafa eins mikla hvatningu til þess að auka og bæta þessi verðmæti. Þessa speki eiga kannske þeir hv. siðbótarþm. einn og átta frá Alþfl. og Alþb. erfitt með að skilja, en það verður þá að hafa það. En einhvern veginn fannst mér samt í umr. hér í gær, þegar rætt var um þingfararkaup, að sumir þessara hv. þm., sem höfðu jafnvel sem fréttamenn gagnrýnt kjör þm. og ýmsa kostnaðarliði, sem þeir fá greidda, meðan þeir voru og hétu fréttamenn, væru komnir allt í einu upp í þennan ræðustól og farnir að gerast merkisberar í kjarabaráttu alþm., sem mér hefur virst vera ókunn og ekki hafa sést fyrr á hinu háa Alþ. Kannske kann einhver þeirra skil á því, að hagnaðarvonin getur haft einhverja þýðingu í vissum tilvikum. En hvað um það. Reynslan hefur sem sé sýnt að þetta fyrirkomulag hefur ekki reynst illa. Það má vera að það hefði mátt betur gera. Nú er það svo, að nokkrum fjárhæðum er varið af opinberri hálfu til fiskræktar í landinu. Þar er ekki um stórar fjárhæðir að tefla og mætti vera meira. En þó skal ég ekki mæla því mót, sem hv. 1. flm. þessa máls gerði að umtalsefni í sínu máli þegar hann flutti framsöguræðu, að veiðiárnar hefðu batnað fyrir tilverknað opinberra aðila, fyrir tilverknað ríkisins. Það er fjarri mér að ég vilji mótmæla slíku. Ýmsar aðgerðir opinberra aðila og stuðningur af hálfu ríkisins hafa orðið til góðs í þessum efnum og mátt í raun og veru vera meiri. Hins vegar tel ég að það, sem bændurnir sjálfir hafa aðhafst í þessum efnum, hafi verið enn þá þýðingarmeira, og þeir hafa sjálfir lagt fram miklu meiri fjármuni til þessara mála heldur en það sem gert hefur verið af hálfu opinberra aðila. Ég er ekki með nákvæmar upplýsingar um það, hve miklu veiðifélögin, þ.e. veiðiréttareigendur, hafa á undanförnum árum varið til fiskræktar í ám í landinu. En ég hef þó fengið hér skrá yfir allmörg veiðifélög, samtals 15, sem tekin eru af handahófi, og það er langt frá að það séu öll þau veiðifélög sem mynduð eru um bestu veiðiárnar. En þessi 15 veiðifélög hafa varið á árinu 1977 einungis til seiðakaupa 7 millj. 948.9 þús. kr. eða nærri 7 millj. 950 þús. kr. Auk þess verja þau til Fiskræktarsjóðs 2% af skírum tekjum sínum. Þetta er í sumum ánum meira en 1/3 af þeim tekjum sem sprottið hafa af leigu veiðiánna og í öðrum er það mjög mikið. Þetta er auðvitað misjafnt eftir einstökum veiðiám og sé ég ekki ástæðu til að fara að rekja það nákvæmlega. Ég get þó sagt t.d., vegna þess að hér situr hv. þm. Norðurl. e., að ein af þessum ám er Laxá í Aðaldal, þar sem á þessu ári var varið 2.2 millj. kr. til ræktunar.

Var þeim seiðum öllum sleppt í ána, í Laxá í Aðaldal?

Ég geri ekki ráð fyrir að stjórn þess veiðifélags hafi étið seiðin sjálf.

Hún seldi töluvert af þeim.

Kannske veit hv. þm. Stefán Jónsson betur um það.

Ég veit bara, að hv. þm. veit ekkert um þetta.

Vel má vera að hv. þm. Stefán Jónsson telji það blaður sem hér er sagt, en það er úr gögnum frá opinberri stofnun, og meðan hann afsannar ekki þau gögn ætti hann að tala í eigin ræðutíma.

Ég skal gera það.

Ég tel að það, sem ég hef hér sagt, sanni það að veiðiréttareigendur, bændurnir sjálfir, hafi varið verulegum fjármunum til fiskræktar í íslenskum veiðiám á mörgum undanförnum árum, sums staðar, eins og ég sagði, sem svarar 1/3 af þeim tekjum sem af veiðinni spretta. Það er gert til þess að bæta þessi hlunnindi, auka þau og í þeirri von vitaskuld að fá meiri tekjur seinna. Væri nú að því horfið, eins og dulbúnar hótanir leyndust um í ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar, að taka þessi hlunnindi af bændum, gera þau að þjóðareign, og það er auðvitað ekkert nýtt þó að hv. þm. Árni Gunnarsson sé að láta liggja að slíku, sem hann gerði raunar ekki mjög ákveðið, því að hv. Flokksbræður hans hafa hér á Alþ. ár eftir ár flutt um það sérstakar till. En væri horfið að þeirri niðurstöðu, þá væri auðvitað ekki mikið kappsmál fyrir bændurna sjálfa, þá sem nú eru eigendur þessara verðmæta, að auka þau og bæta. Þar yrðu aðrir aðilar að koma til. Það væri þá flutt í hendur ríkisins og þá færi það væntanlega eftir því, hversu miklar fjárveitingar yrðu ákveðnar hverju sinni. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég hef ekki trú á því, að það yrði gert betur með þeim hætti en nú er. Hv. þm. Árni Gunnarsson sagði í sinni framsöguræðu, - ég get lesið það hér orðrétt af því að búið er að prenta ræðuna - með leyfi hæstv. forseta: „Allir, sem hafa áhuga á þessari íþrótt án tillits til efnahags, eiga að geta notið hennar. Það er röng stefna að sprengja upp verð á laxveiðileyfum og gera laxveiðiár að leikvöllum auðmanna. Þetta verða veiðiréttareigendur að skilja. Deila má um rétt þeirra til þessara hlunninda, vart ráða þeir rennsli ánna eða göngu laxins, og þeir hafa að mörgu leyti með stefnu sinni gefið byr undir báða vængi þeirri kröfu, að árnar og laxveiðirétturinn verði þjóðareign.“ Þá hafa menn það. Þessar dulbúnu hótanir sem ég hef verið að tala um, eru engin nýlunda í herbúðum hv. þm. Alþfl. En það er meira. Allir eiga að geta notið þessara hlunninda án tillits til efnahags, segir hann. Það þýðir að annaðhvort eiga þessi hlunnindi að verða afhent gefins hverjum sem vill nýta eða þá að vera í svo lágu verði að hver sem er, alveg án tillits til hvernig á stendur fyrir honum í fjármálum í það og það skiptið, geti nýtt þau. Þar með er burt horfin hagnaðarvonin sem ég gerði að nokkru umtalsefni fyrr í þessari ræðu. Þar með er burt numinn sá þáttur sem er uppspretta þess að gefa tekjur af þessum eignum. Og þá er ekki nema um eitt að velja, ef svo á að ganga til, að ríkið taki þetta á sína arma, setji upp sérstaka stjórnarráðsskrifstofu hér í bænum, hvort sem verður að kaupa eitthvert gamalt hús við Laugaveg eða Suðurlandsbraut eða annars staðar til þess að setja þá stofnun upp, og síðar verður úthlutað frá þeirri skrifstofu veiðileyfum vítt og breitt um landið, fyrst til handa sérstökum gæðingum, vinum, venslamönnum o.s.frv., en síðan hverjum öðrum sem hafa vill. Ef það er þetta sem við eigum að keppa að í veiðimálunum, þá vil ég ekki styðja þá hv. þm. einn og átta í þeim aðgerðum. Ég fullyrði það, að bændum landsins, núv. veiðiréttareigendum, er best treystandi í þessum efnum. Þeir hafa sýnt það á undanförnum árum, að þeir hafa í rauninni unnið stórvirki í því að auka þessi verðmæti, auka tekjumöguleikana og bæta veiðiárnar. Af því hafa notið góðs sumpart þeir sjálfir, að verulegu leyti íslenskir veiðimenn, að nokkru erlendir veiðimenn, en þó umfram allt þjóðin sjálf, þjóðin í heild, og það er það, sem skiptir meginmáli. Þess vegna er ég því andvígur, að horfið sé að því að breyta þar nokkru um í eignarformi eða á annan þann hátt er gæti orðið til að raska þessu. Þá er spurningin hvort gjaldtaka af veiðileyfum útlendinga hafi þarna eitthvað að segja. Ég hef dregið mjög í efa fullyrðingar hv. þm. Árna Gunnarssonar um það, að útlendir veiðimenn bjóði það hátt að þeir boli Íslendingum úr ánum. Það getur auðvitað borið við. Það er líka öfugt þar sem ég þekki sjálfur dæmi um. Staðreyndin er sú, að nokkuð af þessum réttindum er ónotað, en gjaldtakan mundi strax hafa veruleg áhrif á möguleika á leigu til útlendra manna - aukin áhrif, e.t.v. ekki svo ýkjamikil peningaleg áhrif, vegna þess að gjald þetta yrði kannske ekki mjög hátt. Það hefur raunar ekki komið fram, hvað sé ætlast til að það verði hátt, en ekki er víst að það yrði svo hátt að það hefði veruleg fjármunaleg áhrif á þessa menn. Þó hefur það auðvitað sitt að segja þegar þess er gætt, hve hörð samkeppni er um þessi mál og að stundum munar litlu hver verður ofan á af þeim sem bjóða í tiltekna veiðiá. Hitt hefur miklu meira að segja, að flestum mundi þykja það óeðlilegt ef farið væri að mismuna þannig mönnum sem vilja nýta þessi hlunnindi, og það mundi án efa verða til þess að stór afturkippur kæmi í veiði útlendinga, nema veiðiréttareigendur greiddu gjaldið sjálfir. Ég skal ekki lengja þetta mikið. Ég tel mig hafa gert grein fyrir skoðun minni á þessu máli. Ég er tillögunni andvígur og tel að með henni sé stefnt í ranga átt. Hún stefnir ekki einungis gegn hagsmunum og vilja veiðiréttar eigenda, heldur mundi samþykkt till. og framkvæmd hennar verða til óheilla fyrir veiðimálin í heild og til niðurdreps á þá tekjumöguleika sem þjóðin hefur af þessum verðmætum sínum, og það er aðalmálið. Yfirborðsleg athugun á þessu máli frá ímynduðum sjónarhóli annars aðilans á ekki að ráða í þessum málum, þó að það sé í sjálfu sér skiljanlega fram sett af hálfu hv. 1. flm., fyrrv. fréttamanns. Það kom mér nokkuð á óvart í þessum umr. fyrir þrem vikum, að hæstv. landbrh. skyldi finna sér tilefni til þess eða hag í að kalla eftir höfundarrétti á þessu máli. Hann gerði það nú samt, og ég verð að segja að mér þótti miður. Mér hefur fundist margt vel sagt sem hæstv. landbrh. hefur látið frá sér heyra síðan hann kom í það embætti, en mér þótti það nokkuð miður, að hann skyldi telja sig knúinn til þess að kalla eftir höfundarrétti á þessu máli, sem þó auðvitað var nokkuð stíft auglýst eftir af hálfu hv. 1. flm. En raunin er samt sú, að hæstv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, mun hafa flutt frv. til l. um rannsóknastofnun fiskræktar fyrir nokkrum árum - frv. sem m.a. hefur inni að halda ákvæði er beinast í sömu átt og þessi þáltill. Hæstv. ráðh. virtist þó hafa öðlast meiri yfirsýn en hann væntanlega hefur haft þegar hann flutti þetta frv. sitt, því að hann virtist skilja að sú aðferð, sem þar er stungið upp á og enn er komið á framfæri í till. þeirra hv. þm. sem ég hef leyft mér að kalla hv. þm. einn og átta frá Alþfl. og Alþb., - sú aðferð mundi ekki gegna neinum tilgangi, hún mundi einungis verða til þess að flækja þetta mál, verða átylla fleiri millliða og því ekki ná þeim tilgangi sem til er ætlast. Mér þótti betur að hæstv. ráðh. skyldi þó hafa sannfærst um þetta, enda þótt svo virtist sem andinn væri hinn sami, viljinn væri í raun og veru hinn sami og þegar hann flutti umgetið frv., aðeins að hann sæi ekki leið til þess að koma þeim vilja sínum fram. Þetta þótti mér miður eins og ég hef sagt, og ég harma að hæstv. ráðh. skyldi láta skína í það, að hann væri inni á þessari stefnu, vegna þess að það er andstætt hagsmunum þeirra sem hann er í forsvari fyrir í hæstv. ríkisstj. og hér á hinu háa Alþingi.  Ég skal ekki segja fleiri orð um afstöðu hæstv. ráðh., enda hann ekki sjálfur viðstaddur. Ég vil aðeins ljúka þessum orðum með því að ítreka það, að sú till., sem hér er flutt, virðist byggð á mjög yfirborðslegri þekkingu á þessu máli, - þekkingu sem virðist þó fengin frá hálfu annars aðilans. Þegar þannig er staðið að málum vill oft fara svo, eins og mér þykir hætt við að mundi gerast í þessu efni ef till. yrði samþykkt, að það yrði öllum til óþurftar og ekki síst þeim sem till. virðist vera flutt til að vernda. Það yrði öllum til óþurftar, veiðiréttareigendum, veiðimönnunum sjálfum, íslensku þjóðinni í heild. Þess vegna er að mínum dómi ekki áhorfsmál að fella þessa tillögu.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér hefur verið rædd nokkurn tíma, miðar að því, að sett verði ákvæði í lög er stefni að því að hamla gegn veiði útlendinga í íslenskum laxveiðiám með því að setja sérstakt gjald á veiðileyfi til útlendinga sem síðan yrði notað til þess að efla fiskrækt í sjó og vötnum. Ég get tekið undir með hæstv. landsbrh. þegar hann ræddi þessi mál er málið kom fyrst til umr., að e.t.v. sé of skammt gengið í þessum efnum og þetta gjald muni ekki verða sá hemill á sókn útlendinga í laxveiðiárnar sem æskilegt er. Eins og okkur er kunnugt eru það fyrst og fremst útlenskir auðmenn sem sækjast í okkar laxveiðiár og laxveiðileyfið sem slíkt er oft og tíðum minnsti hlutinn af þeim tilkostnaði sem þeir leggja í þegar út í þessar veiðar er farið. Laxveiðimálin hafa verið vandamál hér á landi nokkur undanfarin ár. Það er öllum kunnugt að gjaldið fyrir veiðileyfi til þess að veiða í þessum ám er orðið mjög hátt og naumast nokkrum fært að ráða við slíkt nema útlenskum auðmönnum og Íslendingum sem hafa tiltölulega mjög góðar tekjur. Í þessu felst ákveðið misrétti Í þessu felst það, að forgangur að ánum er bundinn við efnameiri íslenska borgara, á meðan okkur er kunnugt um að fjölmargir Íslendingar af öllum stigum og stéttum hafa áhuga á að stunda þetta sport. Það hlýtur að vera mál sem verður að athuga, hvort ekki sé rétt að gefa öllum kost á því að njóta þessa íslenska réttar að veiða í íslenskum laxveiðiám. Hv. þm. Páll Pétursson upplýsti hér í umr., að framboðið á laxveiðileyfum sé meira en eftirspurn. Þetta undirstrikaði hv. þm. Pálmi Jónsson og upplýsti einnig, að mikið væri afgangs af laxveiðileyfum sem ekki hefðu selst á undanförnum árum. Auðvitað eru eðlilegar ástæður til þessa. Sú fyrsta er náttúrlega sú, að gjaldið fyrir leyfið er orðið svo hátt, að það er ekki nema á færi fáeinna Íslendinga að ráða við það. Það þarf töluverðar tekjur til þess að ráða við stangveiðidag að upphæð 50–100 þús. kr. og það geta ekki nema þeir sem hafa miklar tekjur. Og þegar framboðið er orðið meira en eftirspurnin, þá virðast það fremur vera hagsmunir bænda að halda þessu í háu verði og fá miklar tekjur fyrir færri veiðileyfi heldur en lækka verðið og koma til móts við óskir velflestra Íslendinga. Hitt er svo málið sem við skulum líka athuga, að þegar talað er um að framboðið sé e.t.v. meira en eftirspurnin, þá eru inni í þessu fjölmargir dagar í laxveiðiám víða um land, sem eru annaðhvort fisklausar eða nánast vatnslausar. Það er rétt, að ásókn útlendinga í fiskveiðiárnar hefur aukist mikið að undanförnu. Það er einnig ljóst, að útlendingarnir eru í samkeppni við Íslendingana um árnar. Það skiptir útlendingana nánast engu máli hvað veiðileyfið kostar, þeir veiða eigi að síður, og fyrir það þurfa Íslendingar að líða vegna þess að þeir verða undir í samkeppni við þessa auðmenn, sem veiða í ánum. Þess vegna tel ég að málið fjalli um það, á hvern hátt við getum verndað rétt Íslendinga til þess að eiga eðlilegan aðgang að þessum náttúruauðlindum okkar, þannig að við höldum áfram að verja Ísland fyrir Íslendinga á þann hátt, sem við mögulega getum. Ég þekki fjölmarga aðila, sem hafa haft áhuga á veiðiskap um langan tíma, en það er nú svo, að það eru æ fleiri sem verða að láta af þessu sporti vegna þess að þeir ráða ekki við það fjárhagslega. Mér verður hugsað til þessara aðila þegar hér stækkar hópur útlendinga sem stundar þessar veiðar með slíkt fjármagn handa í millum að það skiptir þá nánast engu máli hvað veiðileyfið kostar. Við skulum einnig líta á að það er að verða æ erfiðara fyrir stangveiðifélög hér í landinu að viðhalda gömlum leigusamningum. Það er sagt sem svo, að það séu kannske önnur íslensk stangveiðifélög, sem gangi inn í samningana og bjóði betur. En þá skal minnt á það skipulag sem hefur viðgengist á þessum málum að undanförnu. Það felst í því, að hér hefur verið stofnað hvert leppafélagið af öðru sem tekur ár á leigu nánast í umboði útlendinga. Og þetta er mikilvægt atriði málsins, sem verður að athuga nánar. Þó að nokkrar ár séu eingöngu í leigu útlendinga í landinu og sumar ákveðinn hluta sumarsins, þá skulum við einnig athuga það, að hér hafa sprottið upp félög eða fyrirtæki, sem taka þessar ár á leigu og leigja þær síðan eingöngu út til útlendinga. Það er því ekki síður ástæða til að taka það skipulag, sem hefur viðgengist á sölu á veiðileyfum að undanförnu, til gaumgæfilegrar athugunar og það fyrr en seinna. Ég er þeirrar skoðunar, að efla þurfi yfirumsjón með þessum málum, setja á nokkurs konar verðlagseftirlit, sem fylgist með því hvernig þessum málum er háttað, og að lögð verði áhersla á að koma upp einhverju nýju skipulagi sem miðar að því að vernda rétt okkar Íslendinga gagnvart ásókn útlendinga í árnar. Veiðiréttarmál hafa einnig komið inn í þessa umr. Eins og okkur er kunnugt er hér um hagsmunamál bænda að ræða. Það má líta svo á að sjónarmið okkar Alþfl.-manna á undanförnum árum, sem hafa komið fram í till. okkar um landið sem sameign, miði að einhverju leyti að því að skerða réttindi og hagsmuni bænda frá því sem er í dag. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að réttur bænda til þess að taka tekjur af þessum hlunnindum sé óraunhæfur, þó að hann sé til í lögum og verndaður þar. Mér þætti eðlilegra að það skipulag og sú skipan, sem ríkir í þessum málum í Bandaríkjunum, taki einnig gildi hér, þannig að laxveiðiárnar verði sameign okkar Íslendinga sem lúti einni yfirstjórn bæði hvað varðar nýtingu og einnig hvað varðar uppbyggingu. Ég hef stundum sagt sem svo, að mér þætti það óeðlilegt að bændur þessa lands skuli hafa tekjur af auðlindum sem þjóðin raunverulega á öll saman. Við þekkjum það einnig, að fjölmargar ár eru til í landinu, sem bændur og veiðifélög þeirra hafa lítið sem ekkert lagt í, hvorki tilkostnað né annan kostnað, heldur hirða einungis tekjurnar af útleigunni. Vissulega mundi það að einhverju leyti skerða kjör bænda frá því sem nú er ef þessi hlunnindi yrðu af þeim tekin. En við skulum taka tillit til þess, að við erum að reyna að miða framtíðarskipulag þjóðarinnar við það sem eðlilegt er, og þá verður að gera einhverjar ráðstafanir, sem bæta þann missi sem bændur verða fyrir af þessum sökum, ef þurfa þykir. Annað atriði þessa máls vil ég einnig benda á, en það er að okkur er kunnugt um að kirkja og ríki eiga jarðir viða um land sem eru annaðhvort í eyði eða í útleigu. Þessar jarðir liggja sumar hverjar að mörgum okkar bestu laxveiðiám. Það væri t.d. fróðlegt að fá það upplýst, hve miklar tekjur ríkið hefur af laxveiðijörðum sínum, eða fá það upplýst, hvað miklar tekjur leigutakar viðkomandi jarða hafa af þessum hlunnindum, og bera það síðan saman við þau leigukjör sem þeir njóta fyrir þær jarðir sem þeir hafa undir höndum frá ríkinu. Ég gæti trúað því, að hér væri um fróðlegar upplýsingar að ræða, og mundi mörgum malarbúanum koma það vissulega á óvart þegar hann fengi tækifæri að sjá hvernig það mál stæði. Hv. þm. Páll Pétursson ræddi um það, að þetta gjald, sem rætt er um í þáltill., yrði skattur, nýr skattur á veiðileyfin, og mundi verða til þess að hækka gjaldið á veiðileyfunum. Kann vel að vera að svo verði, vegna þess að það eru bændur og veiðiréttareigendur sem nánast ráða því, hvert verðlag er á laxveiðileyfum, og þeim er náttúrlega í lófa lagið að leggja þennan skatt á, þar sem mér sýnist verðlag á veiðileyfum undanfarin ár hafa farið mjög hækkandi. Hv. þm. Páll Pétursson sagði einnig að það væri greinilegt, að það fyrirfyndust enn þá einhverjir Íslendingar sem hefðu fjárhagslegt bolmagn til þess að kaupa sér veiðileyfi í góðri laxveiðiá. Já, enn þá fyrirfinnast nokkrir Íslendingar, en við skulum átta okkur á því, að ef sama þróun heldur áfram verða þeir orðnir ósköp fáir innan stutts tíma. Við skulum gæta að því að selja ekki úr landi mikilvægustu og dýrmætustu auðlindir sem við eigum til. Í þessum flokki eru vissulega laxveiðiárnar, og við skulum gæta þess einnig, að við getum nýtt landið í þágu Íslendinga sjálfra í framtíðinni, þannig að um íslenskan forgang verði að ræða gagnvart ánum umfram útlendinga. Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg fleiri orð um þessi mál, nema að lokum lýsa yfir undrun minni á orðum hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, sem nú er að vísu fjarverandi, þar sem bann lagði mikla áherslu á hagsmuni veiðiréttareigenda í þessum umræðum og leggur sig fram um að verja hagsmuni þeirra í þessu máli og varar mjög við þeim tilgangi frv. að bola útlendingum, eins og það er orðað í hans máli, burt frá íslenskum veiðiám. Ég hef trú á því, að kjósendur þessa hv. þm. hörmuðu að eiga slíkan málsvara í þessum málum. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um slík atriði að ræða, að rétt sé að upplýsa kjósendur öllu nánar um það. Vissulega er það hagsmunamál Íslendinga að bola útlendingum frá íslenskum fiskveiðiám.

Fiskveiðilögsögunni.

Vissulega, þetta er fiskveiðilögsaga, það er okkar hagsmunamál. Tekjur okkar af þessum mönnum kunna að vera einar eða aðrar í erlendu silfri, en það er ekki allt fengið með silfrinu einu saman. Við skulum einnig gæta að ýmsum öðrum mikilvægum þáttum þess máls. Þetta er einn þáttur af því landhelgismáli sem við höfum verið að fjalla um hér í landinu á undanförnum árum. Þið getið rétt ímyndað ykkur hvernig málum væri komið í okkar samfélagi, ef þeirri skipan hefði einhvern tíma verið komið á, að íslenskar sjávarjarðir ættu sér ákveðna eignarlögsögu út frá ströndum landsins.  Þetta vildi ég láta koma fram hér og að lokum benda hv. þm. á það, að áður en langur tími er liðinn geta þessi mál verið komin í slíkt óefni að vá verði fyrir dyrum.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns lýsa yfir því, að um það er ég sammála hv. þm. Pálma Jónssyni, að ég tel að yfirráðaréttur yfir veiðiánum okkar sé betur kominn og nær því að vera almannaeign með því að vera í höndum þeirra bænda, sem á árbakkanum búa, heldur en með því móti að safna honum saman undir ráðuneytishatti suður í Reykjavík. Ég er enn fremur þeirrar skoðunar, að lífríki ánna sé í betri vörslu hjá bændunum, sem á árbakkanum búa, heldur en í höndum pólitísks valds, jafnbreytilegt og það kann að vera frá ári til árs. En ég tel aftur á móti að mál það, sem hér er til umr., hafi ekki réttlætt þau harðyrði sem hv. þm. Pálmi Jónsson lét falla í garð flytjanda þess. Í öllum meginatriðum hygg ég að hér sé um að ræða gott mál. Ég fékk ekki betur heyrt en hv. 1. flm. flytti mál sitt af hógværð, sem í ljós mun koma þegar framsöguræða hans verður lesin í heild. Það er ekki í þessu máli gert ráð fyrir eignaupptöku frá bændum og ekki heldur gert ráð fyrir því að útilloka sölu á veiðileyfum til útlendinga sem veiða vilja í íslensku ánum. Fyrir engu slíku er gert ráð í þáltill. sem þeir félagarnir einn og átta flytja hér. Ef gripnar eru einstakar setningar út úr grg. eða framsöguræðu 7. flm. og lagt út af þeim, þá má vel túlka ákveðin varnaðarorð sem hótun, ef menn það vilja. Það mál, sem hér er, er alls annars eðlis. Ég vil, áður en ég skil alveg við ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar, biðja hann afsökunar á því, ef vera skyldi að frammíkall mitt í ræðu hans hefði lent í þingskjölum. Ef svo er, þá vil ég afturkalla það, því að það var ekki verðugt. Hann fór ekki með blaður. En hann leyfði sér vítaverða ónákvæmni í frásögn sinni. Ég rengi ekki það, að Þingeyingum hafi tekist að skrifa skilmerkilega upplýsingar sínar varðandi fiskræktarstöðina við Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. En ég tel að hv. þm. Pálmi Jónsson hafi ekki lesið þær nógu ítarlega upp fyrir okkur. Sannleikurinn er sá, eins og hv. þm. sagði, að klakið er út seiðum í fiskræktarstöðinni og þau alin upp, en þeim er ekki sleppt nema að litlu leyti í Laxá í Þingeyjarsýslu, heldur eru þau til sölu í aðrar ár. Eigi að síður er framtak þeirra bænda við Laxá að þessu leyti lofsvert, en minnir að dálitlu leyti á það ráð, sem stjórn Stangveiðifélags Reykjavíkur brá á hér um árið, áður en hv. þm. Árni Gunnarsson kom nærri því félagi. Hann ber því enga sök á þeirri ráðsnilld, þegar Stangveiðifélag Reykjavíkur, eins og hv. þm. Páll Pétursson kallaði, forvígisfélag íslenskra stangveiðimanna tók upp á því að leigja Grímsá og bjóða hana síðan erlendum auðmönnum til þess að veiða í henni og hugðist nota ágóðann af veiðibraskinu, eins og sumir íslenskir stangveiðimenn kalla þess háttar vinnubrögð, til þess að borga niður verðið fyrir innlenda veiðimenn, félagsmenn sína. Þetta útboð á ánni varð náttúrlega til þess að verð á henni stórhækkaði, og má segja að þessi aðferð hafi ekki að öllu leyti gefið góða raun, nálgast það e.t.v. að naga skottið á sér. En ég vík að því aftur síðar í ræðu minni, með hvaða hætti innlendir stangveiðimenn voru til þess knúðir að leita örþrifaráða, m.a. og e.t.v. fyrst og fremst sökum þess, að veiðilöggjöf okkar gerði ekki ráð fyrir slíkri þróun sem þá átti sér stað í stangveiðimálum, og léði a.m.k. olnbogarými undir þess háttar starfsemi sem þá átti sér stað. Ég geri ráð fyrir því að ef við athugum svolítið íslenska veiðilöggjöf að fornu og þróun hennar og breytingar á henni, sem hafa orðið fram á þennan dag, þá munum við rekast á það, að einkaeignarrétturinn og yfirráðarétturinn yfir veiðiánum hafi löngum verið miklu strangari skilyrðum háður en hann er núna, að nokkur réttur alþýðu manna til veiðivatnanna hafi lengst af verið tryggður og að gengið hafi á almannarétt á hinum síðari áratugum hvað þessa löggjöf snertir fremur en hitt. Orsakirnar má aftur á móti rekja til breyttrar nýtingar á þessum gæðum frá þeim tíma þegar verðmætin lágu fyrst og fremst í fiski til ætis sem úr vötnunum mátti fá, yfir til þess sem nú er, að meginverðið liggur í réttinum til sportveiði - til þeirrar skemmtunar sem hafa má af því að veiða þar fisk á stöng. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður, Gunnlaugur Stefánsson, nefndi lítillega um meginorsökina fyrir því, að nokkrir laxveiðidagar - og allmargir raunar í ýmsum ám - seljast ekki upp. Við mundum kætast af því, innlendir stangveiðimenn, ef veiðiréttareigendur tækju sig nú til og seldu nákvæmlega þessa daga erlendum stangveiðimönnum sem hingað til landsins koma til að stunda sportveiði a.m.k. að einhverju leyti. Ástæðan er beinlínis sú, að sumar þeirra laxveiðiáa, sem leigðar eru út til stangveiði, eru ekki beinlínis gjöfular, og sala veiðidaga hefst í mjög mörgum ám, þ. á m. í sumum dágóðum laxveiðiám, í þann mund sem laxinn er að byrja að ganga í árnar. Hann gengur á misjöfnum tíma - misjafnlega snemma - og við ber annað slagið að laxinn er ekki genginn á þeim tíma þegar seld hafa verið veiðileyfi í árnar. Við þessu er ekkert að gera, þetta þekkja allir veiðimenn, en fyrst og fremst í þessu felst skýringin á því, að tiltölulega margir veiðidagar á löglegum veiðitíma seljast ekki til stangveiði. Ég ítreka það nú sem ég sagði í upphafi máls míns, af því að ég vék að hv. ræðumanni Gunnlaugi Stefánssyni, að ég má ekki til þess hugsa við núverandi aðstæður að veiðirétturinn í veiðivötnunum okkar og ánum verði settur undir hatt ráðuneytisstjóra suður í Reykjavík. Ég vil aftur á móti að þessi réttur verði fenginn í hendur bændunum, sem á árbakkanum búa, eiga þarna hagsmuna að gæta, eru best til þess fallnir og best settir til þess að vernda lífríki ánna. Og ég vil, að þessir bændur fái til umráða þann rétt sem fluttur hefur verið úr sveitunum og til bæjanna á liðnum áratugum, og vildi gjarnan, að hv. þm. Pálmi Jónsson og aðrir þeir, sem ég veit að hafa af greind og góðvilja og yfirsýn fjallað um veiðiréttarmálin, tækju til athugunar hvort ekki væri rétt t.d. að setja löggjöf á þá lund að hlunnindi eyðibýla, þ. á m. veiðiréttur, féllu til sveitarfélaganna á meðan þessi býli eru ekki í byggð og mættu þannig verða til þess að efla sveitarfélögin, efla hreppana, sem ýmsir hverjir, þar sem fólksflutningar hafa átt sér stað, standa illa fjárhagslega, ef verða mætti til þess að auka byggð aftur í þeim sveitarfélögum. En svo að ég haldi áfram að ræða mál það, er hér liggur fyrir, og það stóra vandamál, sem okkur er nú á höndum í sambandi við útleigu til útlendinga á veiðiánum okkar annars vegar og þörf innlendra veiðimanna fyrir frelsi og aðstöðu til þess að stunda þá bráðnauðsynlegu og hollu íþrótt sem það er að veiða á stöng, þá verð ég að segja eins og er, og sakna ég eins og hv. síðasti ræðumaður þess ágæta og skemmtilega skýra þm. Ólafs G. Einarssonar héðan úr salnum, að þótt þeir flm. þáltill., sem hér um ræðir, hafi alls ekki farið með umboð hans sem stangveiðimanns er þeir fluttu þetta mál, þá þótti mér hv. 1. flm. og framsöguræðumaður túlka allvíða í ræðu sinni sjónarmið mín prívat og persónuleg, sem hef átt sumaryndi mitt að verulegu leyti í áratugi í því að veiða á stöng. Ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. Páll Pétursson hafi fremur átt við flutningsmáta hv. þm. Árna Gunnarssonar en efni ræðu hans, því að ekki er því að neita, að á stöku stað þótti mér hv. þm. dylja nokkuð orð sín þegar hann kvað að. Mér fannst ræða hans ítarleg og góð. Það eina, sem ég kynni að hafa getað sett út á hana í flutningi, var það að mér þótti hann ekki leggja nógu skýra merkingu í útlistun sína á mismuninum á eignaraðild bænda að veiðirétti annars vegar og eignaraðild svokallaðra veiðiréttareigenda hins vegar. Þó kom það fram býsna vel í ræðu hans, að vafasamt getur verið og raunar vafasamur greiði við bændastéttina, ef út í það er farið, að nefna bændur og veiðiréttareigendur í sömu andránni, því að svo margir eru eignaraðilar að dýrustu og bestu laxveiðiánum okkar, sem ekki eru bændur, að þar getur skeikað býsna miklu. Og af því að hv. þm. Pálmi Jónsson bar hv. þm. Árna Gunnarssyni á brýn að hann hefði farið með hótanir í garð bændastéttarinnar í framsöguræðu sinni, þá vil ég, án þess að ég ætli að taka ómakið af hv. þm. Árna Gunnarssyni að svara þessari ræðu, sem ég ætla mér alls ekki, undirstrika þetta atriði, að bændastéttinni kynni að verða vafasamur greiði gerður með því að hamra á rétti veiðibænda til þess að leita hæstu tilboða á heimsmarkaði í þau verðmæti, sem felast í frjóu árvatninu, fiskinum og grænum árbakkanum. Bændastéttinni kynni að verða vafasamur greiði gjör með því að krefjast slíks réttar til þess að leita hæstu tilboða á heimsmarkaðinum í þessa vöru sina, ef af því leiddi t.d. að landleysingjarnir - Íslendingarnir sem vilja ná í þessi gæði - krefðust þá sams konar réttar, t.d. réttar til þess að leita lægstu tilboða í landbúnaðarafurðir sem fáanleg væru á heimsmarkaðnum. Hér megum við ekki ganga á það lagið að etja þessum aðilum saman. Ég held sem sagt, þegar grannt er skoðað mál frsm., að hv. þm. Árni Gunnarsson verði raunar ekki sakaður um offors í málflutningi sínum. En að einu skulum við gæta og síðan snúa okkur að því að skilgreina þetta viðkvæma mál, sem er deilumálið um veiðirétt, að valdahlutföll, fyrst fjallað er um þetta mál á Alþ., eru orðin þannig, að ef þeir aðilar, sem nú hafa allan lagalegan rétt á þessum gæðum, eiga ekki frumkvæðið að því að reyna að koma á sáttum í þessu viðkvæma máli, þá eiga þeir yfir höfði sér að umbjóðendur hinna mörgu atkvæðanna kannske gangi í þetta mál og leysi það þá e.t.v. á óheppilegan hátt, e.t.v. án þess að taka eðlilegt tillit til hins aðilans og e.t.v. á þann hátt, sem verða kynni til þess að spilla þessum gæðum sem við allir metum og viljum auka, en ekki rýra. Hæstv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, kallaði veiðiréttarmálin tilfinningamál er hann tók hér til máls hið fyrra sinnið sem þessi þáltill. var til umr. Sannast sagna eru veiðiréttarmálin ákaflega viðkvæm og má raunar kalla þau tilfinningamál. Það mun vera mála sannast, að löngu áður, þegar í árdaga, milljónum ára áður en maðurinn tók upp á því að temja sér húsdýr eða sá til akurs, þá hafi hann lifað á veiðum, og á þessu langa tímabili, segja mér mannfræðingar, þróaði veiðiskapurinn taugakerfi mannsins, og margur sá kækurinn, sem virðist lítt skiljanlegur og jafnvel broslegur í fari einstaklinga í nútímasamfélagi, þar sem manninum er ætlað hvað eina miklu fremur en það að fá að stunda veiðiskap, á rætur að rekja til þess, að maðurinn fær ekki eðlilega svörun við innbyggðri veiðináttúru sinni. Gæti ég, ef í það færi, nefnt kæki í fari ýmissa hv. þm. sem ég kynni að geta skýrt með þess háttar firringu. Deilur hafa staðið um veiðirétt á Íslandi þegar frá því á landnámsöld. Landsnámsmenn fluttu með sér til Íslands ákvæði úr Gulaþingslögum, sem hér voru ekki í lög leidd á Íslandi fyrr en löngu síðar, og einmitt skortur á ljósum og sanngjörnum lagaákvæðum mun hafa leitt til eins fyrsta og versta vígs sem vegið var á Íslandi, í heimasýslu þeirra hv. þm. Pálma Jónssonar og Páls Péturssonar, þegar Hrollaugur vó Ingimund gamla eftir áflog um veiðina í Hofshyl í Vatnsdalsá, sem hv. þm. Pálmi Jónsson hefur tekið þátt í að leigja hinum fræga Ashley Cooper, útlendingi, samkv. eigin játningu úr þessum ræðustól fyrir skemmstu. Þegar Hrollaugur vó Ingimund gamla, sagði ég, var það Jökull Ingimundarson sem spjótinu skaut til Hrollaugs, og varð Ingimundur á milli þegar hann ætlaði að koma á sættum í þessu máli. Sumir hafa getið sér þess til og til þess var Ingimundur líklegur að hafa viljað firra þá dalbúa stórvandræðum út af þessari hatrömmu deilu um veiðiréttinn. Þar áttust við þeir aðilar sem samkv. ákvæðum Gulaþingslaga, sem þá voru ekki lögleidd á Íslandi, áttu veiðiréttinn í Vatnsdalsá, og hins vegar aðili, sem ekki átti réttinn, en samkv. sögunni hafði heimild Ingimundar gamla veiðiréttareiganda til þess að veiða sér til matar í ánni eigi að síður. En þannig er þetta með veiðiréttinn og veiðináttúru mannsins, að menn eru frekir til þessa réttar síns og þörfin til þess að veiða umfram það, sem lýtur beint að matföngum, er þess háttar að þeir, sem ekki eiga þennan rétt, gerast frekir til hans eigi að síður. Enn þá skilst mér að þeim Húnvetningum komi í meðallagi vel saman um veiðiréttarmál. Ekki vil ég halda þeirri firru fram, að enn hefði Ingimundur gamli verið á lífi ef ekki hefði verið þessi óskaplega árátta til illinda um veiðiréttarmál í Húnavatnssýslu. En það herma fornar sagnir, að oft hafi þar flotið blóð á bökkum hinna fengsælu hylja, og stutt er síðan, ef marka má ummæli veiðivarðar þar við Víðidalsá, að haft var í hótunum á regnþrungnu og myrku ágústkvöldi við þennan veiðivörð um það að steypa honum í Hamarshylinn, - því að við erum tveir, sögðu veiðiþjófar, þú ert einn og hylurinn er djúpur.  Ég hef stundum verið sakaður um að ofmeta þau lífsgæði sem felast í réttinum og frelsinu til þess að veiða, og þráfaldlega er ég spurður að því af mönnum, sem ekki hafa sömu áráttu til veiðiskapar og ég, hvort sé náttúrlegt að þurfa að veiða. Ég hafði víst leyft mér einu sinni í deilu að vitna í Karl Marx, sem sagði: Jagen ist notwendig. - Sá sem ég ræddi við, var betur að sér í Karli Marx, og sagði að hann hefði alls ekki sagt þetta, heldur hefði hann sagt: Jagen notwendig ist. - Ég hef verið spurður: Ef þetta er eðli mannsins, erum við þá eitthvað ónáttúrlegir sem ekki finnum hjá okkur þörfina til þess að veiða, sem ekki líður illa að fá ekki að veiða, - erum við þá eitthvað ónáttúrlegri en annað fólk? - Ég hef jafnvel orðið að bera af mér sakir um blóðþorsta og grimmd og drápsfýsn í þessu sambandi. - Nei, ég er ekki þeirrar skoðunar, að þið, hv. þm., sem ekki hafið sérstaka ánægju af veiðiskap, séuð neitt ónáttúrlegri að þessu leyti. Ég held ekki. Það má e.t.v. draga þann vísdóm einan af því, sem ég nú segi, að það hafi ekki bara verið akuryrkjumaðurinn Kain, heldur einnig veiðimaðurinn Abel, sem átti afkvæmi. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. landbrh. um það, að hann hafi ákveðið að gera til þess ráðstafanir að taka veiðilöggjöfina til endurskoðunar. Ég hafði vænst þess, að hæstv. ráðh. gæti orðið viðstaddur er við ræddum þessi mál nú, þannig að hann vildi gera okkur þann greiða að ítreka þessa yfirlýsingu sína, sérstaklega þar sem mér er kunnugt um að hann hefur nú þegar gert ráðstafanir í þessa átt, þ.e.a.s. að reyna að afnema þá agnúa á veiðilöggjöfinni sem nú valda helst slæmum árekstrum á milli veiðiréttareigenda og veiðimanna. Ég tel að á því sé engin þörf að binda neitt það í lög okkar, sem komi í veg fyrir að erlendir stangveiðimenn fái að kaupa veiðileyfi í ánum okkar. Ég tel þess enga þörf. En ég tel alveg bráðnauðsynlegt að komið verði í veg fyrir að það verði bundið með lögum, að unnt sé að leigja erlendum aðilum einstakar ár, svo sem dæmi eru um hér á landi núna, svo að ég nefni dæmið um Laxá í Dölum, með slíkum skilyrðum að þar fái innlendir veiðimenn hvergi að koma nærri og fái ekki að veiða, eins og þar hefur átt sér stað. Ég er fremur þeirrar skoðunar, að þar hafi veiðibændum orðið á skyssa sem þeir hafi ekki séð fyrir hvernig verka mundi þegar til framkvæmdanna kæmi. Leigusamningar af þessu tagi eru óhæfa. Það má ekki leyfa það, að árbakkarnir séu með þeim hætti seldir til lengri eða skemmri tíma undan fótum okkar, enda álít ég að slíkt sé ekki, þegar til lengdar lætur, í þágu veiðiréttareigenda eða veiðibænda. Ég held að veiðiréttareigendur verði að viðurkenna forgangsrétt landsmanna til þess að fá að stunda þessa íþrótt, og ég hygg að affarasælast sé að veiðimenn viðurkenni aftur þar á móti yfirráðarétt veiðibænda yfir þessum hlunnindum á meðan þeir hlúa að þeim, rækta þau og auka. Ég vék lítillega að því áðan, til hvaða neyðarráðstafana, sem illa gáfust, innlendir veiðimenn brugðu á árunum upp úr 1970 til þess að reyna að tryggja rétt sinn til veiði, þegar einstakir stangveiðimenn, sem helst vildu una við þetta sumarlangt, brugðu á það ráð að bjóða í íslenskar laxveiðiár og afla sér síðan ríkra erlendra viðskiptavina til þess að geta af ágóðanum af þeirri iðju tryggt sér ókeypis veiði í þessum sömu ám, - hvernig Stangveiðifélag Reykjavíkur þvældist inn í þess háttar viðskipti á sínum tíma með þeim hörmulegu afleiðingum, að þetta félag, sem átti að standa vörð um hagsmuni veiðimanna, varð til þess að auka enn ásókn útlendinga í árnar okkar. Ég held að þar eigi íslenskir stangveiðimenn nokkra sök, að gera það að keppikefli að reyna að ná góðri veiði í laxveiðiánum fyrir sem allra lægst verð. Sannleikurinn er sá, að góð laxveiðiá mun aldrei verða það sem kalla má ódýr hér á landi. Hún verður aldrei ódýr. Meginástæðan fyrir því er sú, að rökstudd veiðivon í laxi mun aldrei fara niður fyrir það verð sem veiðibóndi, jafnvel þó umboðsmaður allra Íslendinga sem yfirveiðibóndi væri ráðuneytisstjóri í Reykjavík, gæti fengið fyrir kg af laxi eða fyrir laxinn ef hann tæki hann í net og seldi til átu, heldur mun hún verða nokkuð þar fyrir ofan. Það er rangt, og þar kem ég að ákaflega þýðingarmiklu atriði í ræðu hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, að laxveiðileyfi á landi hér sem slíkt sé raunverulega yfirleitt dýrara en það var í kringum 1970 eða - við skulum rekja lengra til baka - allar götur til 1962. Það er rangt. Aftur á móti hefur hlaðist mjög mikill kostnaður á þetta sport á árunum síðan sem stafar af útlendingaveiðinni hérna, þar sem eru þær tekjur sem reiknaðar eru í fyrsta lagi af hótellífi útlendinganna á meðan þeir eru við veiðarnar og af fylgdarmönnum, af bílkostnaði og öðru slíku. Sem dæmi um þetta vil ég nefna ykkur það, að Stangveiðifélag Reykjavíkur hefur nú að nýju, sem þakkarvert er, fest leigu á þeirri ágætu veiðiá, Norðurá í Borgarfirði. Mér telst og skilst á þeim Norðurárnefndarmönnum og raunar þeim þeirra sem fróðastur er og lengst hefur verið í þeirri nefnd félagsins, að veiðileyfi á besta tíma í Norðurá á sumri komandi muni verða í kringum 50 þús. kr., dagverð. Þetta er há upphæð. En þetta er, ef nokkuð er, lægra hlutfall, ef miðað er við almennt kaup á Íslandi, heldur en var fyrir 1970. Það er sannleikurinn í málinu. Þarna fylgja ekki með leiðsögumenn, þarna útvega þeir ekki bíla og þarna þurfa menn ekki að lifa við þann mjög dýra hótelkostnað sem reiknaður er inn í veiðileyfin. Það, sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði um 100 þús. kr. veiðileyfið, er alveg rétt. Það er talsverður fjöldi Íslendinga tilbúinn að borga þá upphæð fyrir veiði í á þar sem er rökstudd von um yfir 20 laxa á dag, og því miður eru í hópi þeirra manna, sem þannig bjóða, menn sem ganga til þessarar íþróttar með allt öðru hugarfari en því að fá fyrst og fremst út úr því yndi veiðidags að ganga með stöngina sína - allt öðruvísi menn. Nei, laxveiði í góðri laxveiðiá verður aldrei ódýrt sport, og ég veit ekki hvort hún á nokkurn tíma að verða það. Ég veit ekki hvort þess háttar veiði á nokkurn tíma að verða annað og meira en svo sem eins og kórónan á veiðigleði hvers sumars. Ég hef hin síðari árin, og fjöldi kunningja minna og veiðifélaga, lagt æ meiri áherslu á silungsveiði á flugur. Við erum með á landi hér, eftir því sem sérfræðingar segja mér, um 130 þús. ha. frjórra silungsvatna. Talið er að ársframleiðsla þessara silungsvatna muni vera í kringum 1300 tonn af silungi, sem mundi þá gera ríflega 1.5 millj. tveggja punda silunga á ári. Það vita náttúrlega ekki aðrir en þeir sem reynt hafa, hvílíka geysilega gleði er hægt að hafa út úr því að veiða silung á flugu, og ekkert minni en að veiða lax ef rétt er að því staðið. Nú er ég ekki að halda því fram, að við eigum að láta erlendum auðmönnum haldast það uppi að kaupa af okkur laxveiðiárnar með þeim rökum að við getum bara farið og veitt silung. En af því að ég leyfði mér nú það hættulega vogunarspil áðan hér úr ræðustól að vitna í Karl Marx varðandi veiðiskap, þá er ekki úr vegi að vitna í skoskan sjálfstæðismann á öldinni sem leið, séra Peter Ross, sem silungsflugan skæðasta um heim allan er nefnd eftir, þar sem hann skilgreindi muninn á því að veiða sér til yndis á flugu og að veiða sér til matar, sem þó ber síst að lasta. Hann lagði út af því á pálmasunnudag, þegar Jesús frá Nazaret kom til þeirra fiskimanna við Genesaretvatn og bað þá að leggja frá sér netin, fylgja sér, hætta að veiða fiska og koma að veiða menn. Þegar þar var komið prédikuninni þagnaði hann við og sagði: Og þeir gerðu það. Það merkilega er að þeir gerðu það. En þeir voru ekki heldur fluguveiðimenn, sagði hann. Ef við ætlum okkur að gera þessa íþrótt, stangveiðina, að almenningsíþrótt á landi hér, þá verðum við að gera til þess ráðstafanir í fyrsta lagi að koma í unga fólkið okkar þeirri dáð, að það nenni að vitja þessara silungsvatna, og kannske að greiða að einhverju leyti umferð til þeirra. Ég er ekki að halda því fram, að við eigum að leggja bílvegi á vatnsbakkana. Ég er fremur þeirrar skoðunar, að enginn eigi að fá að njóta þessarar gleði nema hann nenni að vinna til þess með fótum sínum, misjafnlega fráum. En einnig þessi möguleiki, einnig þessi réttindi, þ.e.a.s. silungsvatnanna, kunna að verða okkur sleip í hendi ef við stuðlum ekki að því að sett verði lög sem séu í fyrsta lagi til þess fallin að tryggja forgangsrétt Íslendinga sjálfra að þessum verðmætum umfram útlendinga og jafnframt til þess fallin að koma á eðlilegri sátt á milli landlausra manna með þörf fyrir veiðiskap og veiðiréttareigenda, og það vildi ég umfram allt að gert yrði. Ég vænti þess og veit það raunar, að hæstv. landbrh. ætlar sér að standa af fullkomnum drengskap við það fyrirheit sem hann gaf okkur í Sþ. á dögunum að láta taka veiðiréttarlöggjöfina til endurskoðunar í þessu skyni. Mér er raunar kunnugt að hann hefur nú þegar gert ráðstafanir í þá átt. Ég ætla að hann vilji gjarnan miðla þarna málum, og væri þá mikið í húfi að Húnvetningur, handhafi veiðiréttar, gæti þess nú að skjóta hann ekki með spjótinu þar sem hann gengur á milli Hrollauganna og þeirra.



Herra forseti. Við höfum nú hlýtt á mjög uppbyggilegar umr. um þessa till. Hv. frsm. fyrir þessari þáltill., hv. þm. Árni Gunnarsson, gat þess í lok framsöguræðu sinnar, að hann væri að ganga frá frv. um sama efni og felst í þessari till., sem hann var þá að tala fyrir og er nú hér til umr., og mundi leggja það fram á Alþ. einhvern næstu daga. Þessi þáltill. er um að fela hæstv. ríkisstj. að láta semja frv. um tiltekin, afmörkuð efnisatriði. En um leið og hv. þm. talar fyrir þessari tillögu getur hann þess, að hann sé búinn að vinna þetta verkefni. Hver er þá tilgangurinn með flutningi tillögunnar? Ég hef átt sæti á Alþ. í rúman áratug, en ég minnist þess ekki á þeim tíma að í framnú hafi verið hafður slíkur málatilbúnaður. Ég hygg að lengi megi leita til að finna dæmi þess. Hv. alþm. hafa tvo möguleika á að flytja mál á hinu háa Alþ. - þeir geta flutt þau í ályktunarformi eða frv.-formi. Sé málið flókið og vandasamt, viss atriði sem þarf að rannsaka, álitamál um hvernig að málinu skuli standa til þess að ná þeim markmiðum sem flutningsmaður eða flutningsmenn stefna að, þá er að jafnaði ályktunarleiðin valin. Sé málið á hinn bóginn einfalt er rökrétt að setja málið fram í frv.-formi. En að flytja sama mál eftir báðum þessum leiðum og það næstum samtímis hygg ég að sé einsdæmi, enda sé ég ekki annan tilgang með því en þann að reyna að vera sem mest í sviðsljósinu. En er það alveg einhlítt, að í öllum tilfellum sé ávinningur að því - eða hafa mál nú að undanförnu þróast á þann veg? A.m.k. sumir hv. þm. eru farnir að trúa því, að það, sem skipti máli í stjórnmálabaráttu, sé að flytja nógu mörg mál, tala og skrifa nógu mikið, hvað sem innihaldinu líður. Er þetta hinn nýi, ferski þytur sem fer um þjóðlífið og á að sögn sumra að þeyta í burtu öllum óheilindum út í hafsauga? Þessi þáltill. gefur ekki tilefni til mikilla umr. Hún er um það eitt, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um að leggja sérstakt gjald á veiðileyfi sem séu seld útlendingum til veiða í íslenskum laxveiðiám og að gjaldið renni í ríkissjóð. Skal fjármununum sem þannig aflast, varið til tilrauna með fiskrækt í sjó og vötnum. Till. er sem sagt um það eitt, að gjald skuli lagt á veiðileyfi þegar erlendir menn eiga í hlut. En því ekki sömu reglur um silunginn í ám og vötnum? Hvers á hann að gjalda að dæmast til að verða bráð erlendra manna? Ekki leyndi sér hvað fyrir hv. flm. vakir með þessari till., ef marka má framsöguræðu þá sem hv. 1. flm. flutti fyrir henni. Það var ekki af umhyggju fyrir landeigendum sem hún er flutt, það kom berlega í ljós hjá hv. flm., og hefur e.t.v. engum komið á óvart. Umhyggjan var fyrir þeim Íslendingum sem þessa íþrótt stunda. Veiðileyfin eru orðin of dýr fyrir þá. Það verður að dómi þessa hv. þm. að gera veiðileyfin svo ódýr að Íslendingar geti, hver sem er, veitt sér þann munað að veiða lax. Framboð og eftirspurn eiga ekki að ráða verðinu á veiðileyfunum t.d. eins og á fjármagninu. Hv. frsm. talaði um slæm gjaldeyrisskil vegna seldra veiðileyfa og nefndi tölur í því sambandi. Hann ræddi um að þörf væri að láta koma á betri gjaldeyrisskilum. Ég veit ekki betur en það sé hlutverk Seðlabankans að fylgjast með öllum gjaldeyrisskilum. Ég held að hv. þm. ætti að benda Seðlabankanum á þessar grunsemdir, sem hann ber í brjósti, og óska eftir betra eftirliti í þessum efnum. En mér er mikil forvitni á að vita, hvernig hv. flm. hyggst tryggja að erlendir laxveiðimenn verði látnir borga hinn fyrirbugaða skatt. Mér skilst að það sé hugsað þannig, að ef Íslendingur kaupir veiðileyfi, þá eigi hann að fá það fyrir verulega lægra verð en ef erlendur maður á í hlut. Þessi verðmunur hlýtur að eiga að vera verulegur, þar sem hann á að sögn hv. frsm. að verða til þess að ásókn erlendra manna í laxár okkar minnki til muna frá því sem verið hefur. Og hver á að hafa á hendi sölu á veiðileyfum hér í framtíðinni svo að það verði öruggt að enginn erlendur maður komist í íslenska laxveiðiá nema hafa borgað skattinn hans Árna? Á e.t.v. að setja upp nýja stofnun, sem hefði með að gera sölu á öllum laxveiðileyfum í allar ár á landinu, sem einhver von er að lax gangi í? Og halda hv. flm., að þó að slík skipan kæmist á yrði öruggt að enginn erlendur maður kæmist í lax án þess að borga skattinn? Það er e.t.v. verið að semja nýtt frv. um að setja á stofn nýja sveit lögreglumanna, sem mundi e.t.v. ganga undir nafninu „Laxveiðilögregla ríkisins“ og ætti þá að hafa það verkefni að fylgjast með því að enginn erlendur maður renndi fyrir lax nema hafa áður borgað skattinn, - nema þá von sé á einni þáltill. enn þess efnis, að öllum erlendum mönnum sé bannað að koma til Íslands yfir laxveiðitímann nema þeir sýni við komuna til landsins að þeir séu búnir að kaupa laxveiðileyfi með sérstökum skattstimpli, - á laxveiðitímanum komist sem sagt enginn erlendur maður inn í landið nema hann sýni laxveiðivegabréf. Ég sé ekki aðrar leiðir færar, ef þessi bráðsnjalla hugmynd á að komast til framkvæmda: annaðhvort fjölmenna !axveiðilögreglu eða banna erlendum mönnum aðgang að landinu nema þeim sem hafa laxveiðivegabréf. Auðvitað eru báðar þessar leiðir áhugaverðar í meira lagi, því að engum getur dottið í hug, og síst hv. frsm., að leiða landa sína í þvílíka freistni að skapa hverjum sem er möguleika á að kaupa veiðileyfi að nafninu til fyrir erlenda laxveiðimenn - vini sína - og bjóða þeim í laxveiði, geta þannig verið í laxveiði sjálfur nokkra daga, fá síðan erlendan gjaldeyri fyrir ómakið, sem engin leið er að gera grein fyrir og því ekki hægt að skila í banka. E.t.v. er sú stund ekki langt undan, að ýmsir landar okkar hafi möguleika á að eyða sumarfríi sínu í laxveiðar án þess að það kosti mikið fyrir þá í krónum talið. Væri það ekki snjallt og göfugt verkefni að koma því í framkvæmd? Væri það undarlegt, þótt sú spurning væri farin að gerast nokkuð áleitin, hvort hv. alþm. - a.m.k. flestir þeirra - beri ekki meiri virðingu fyrir starfi sínu, sjálfum sér og ekki síst þessari stofnun, Alþingi Íslendinga, en svo að eyða tíma þingsins í umr. um mál af þessu tagi?



Herra forseti. Ég verð að byrja á því, sem maður á reyndar aldrei að byrja ræðu á, að segja að það er ekki laust við að ég sé hálffeiminn að koma upp í ræðustól eftir að hafa hlustað á svo rómantíska ræðu sem hv. þm. Stefán Jónsson flutti áðan. Það var auðheyrt á öllu, að þar talaði sá sem hafði reynsluna og þekkinguna á málinu, því að það var næstum því sem maður væri farinn að horfa á hann kasta fyrir lax eða silung í ræðustólnum, í svo rómantíska stemningu var hann kominn þegar hann var að ræða um þetta mál áðan. Út af fyrir sig var það ánægjulegt, jafnvel fyrir þá sem ekki eru veiðimenn - eins og ég - og þekkja þar lítið til nema af því sem grannarnir hafa sagt frá. Út af þessari till., sem er á þskj. 18 og margir eru flm. að, en fyrst og fremst hv. 11. landsk. þm., Árni Gunnarsson, verð ég að segja það eins og er, að mér geðjast ekki að málinu eins og það liggur fyrir. Það féll í minn hlut á síðustu 4 árum að fara með samgöngumál hér á landi sem ráðh. Eitt af þeim verkefnum, sem ég tók við sem slíkur, var frv. um ferðamál, sem var búið að vera að velkjast á tveim eða þrem þingum. Ég taldi brýna nauðsyn bera til að koma þessu máli áfram í gegnum Alþ. til þess að fá betra lag á ferðamál hér á landi og m.a. vinna að því að Íslendingar hefðu tekjur af erlendum ferðamönnum. Ég taldi að þær gjaldeyristekjur, sem Íslendingar hefðu af þeim, væru þeim mikils virði eins og aðrar gjaldeyristekjur. Ég er enn þeirrar skoðunar, að skipan á þessum málum hafi með þessari löggjöf verið betur komið fyrir og landi og þjóð hafi verið unnið gagn á þann veg sem við eigum að gera með ákvörðunum okkar hér á hv. Alþ. Ég held að það orki ekki tvímælis, að Ísland hefur einnig haft af laxveiði sinni þó nokkrar tekjur í erlendum gjaldeyri og hafi orðið þekktara land vegna þess að erlendir þjóðhöfðingjar hafa sótt eftir því að fá að veiða í íslenskum ám. Ég hef ekki talið að það væri Vopnafirði á neinn hátt til tjóns, nema síður væri, þegar Karl Bretaprins og hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, væru báðir að veiðum í Hofsá. Frá þessu hefur verið sagt held ég bæði hérlendis og erlendis, og það hefur verið eftir þessu tekið. Ég held að það sé þjóð okkar og landi mikils virði, að Bretaprins, sem verður vonandi konungur Bretaveldis, sæki Ísland heim á hverju ári af því að honum þyki mikið varið í að koma hingað og veiða lax. Nú er ég ekki þar með að segja að prinsinn hafi ekki efni á að greiða þennan skatt sem hv. 11. landsk. þm. hugsar sér að greiddur verði. En yrði þetta framkvæmt líst mér ekkert á lögregluna sem vinur minn og flokksbróðir, hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, ætlaði að koma á. Ég held að það hafi verið nóg a.m.k. fyrir hæstv. fjmrh. okkar, að greiða laun annarra lögreglumanna þó þessu væri ekki bætt við. Ég sé ekki að þetta gæti orðið á annan veg, ef raun yrði, heldur en að þetta lenti á þeim, sem veiðileyfin seldu, og þaðan værum við að taka peningana. Ég er á því, að þó að ætti að koma því hér til leiðar að laxveiðimenn kæmust ekki hingað nema eftir alls konar krókaleiðum, þá mundu þeir finna krókaleiðirnar. Þess vegna verð ég að segja eins og er, að ég hef talið að við ættum innan vissra takmarka að nota gæði lands okkar til þess að afla okkur m.a. dýrmæts gjaldeyris, en hans getum við einnig aflað fyrir lax. Ég vil líka í sambandi við þetta mál taka undir það, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að ég er alveg viss um að verðið á laxveiðileyfunum núna er ekki hærra en það var fyrir nokkrum árum, ef verðgildi krónunnar er metið rétt. Ég þekki það ósköp vel, að menn hafa látið eftir sér að fara í laxveiði þó það hafi kostað sitt, af því að þeir hafa haft meiri áhuga á því en fara til Mallorca eða einhverra slíkra staða, og mér finnst það miklu skemmtilegra og eðlilegra. Það var einn ágætisvinur minn í Borgarnesi sem hafði ekki mikil fjárráð. Hann fór alltaf í laxveiði og hann var mjög fengsæll í laxveiðinni. Hún var honum því tvöföld ánægja. Hann kom heim sæll og glaður yfir því að hafa notið þess að vera á þessum stöðum og þess sem er að njóta í sambandi við að lifa úti í hinni frjálsu náttúru, og venjulega með mikla veiði líka. Þetta var því andleg hressing, fyrir utan kannske að hann hafi haft eitthvað upp úr veiðinni, sem ég held að hafi ekki verið mjög mikið. Hér hefur verið rætt um að vinir mínir og stuðningsmenn í Dölum vestra - og okkar þm. Vesturl. - hafi gert skyssu í sambandi við leiguna á Laxá. Vel má það vera. Og ég tek undir það, að mér finnst ekki nema eðlilegt að Íslendingar hafi a.m.k. jafnan rétt og útlendingar og vel það til að ná laxveiðiánum. En ég vil láta þá borga fyrir. Mér finnst að þar eigi ekki að hlífa neinum miðað við það sem eðlilegt er, og ég tek undir það sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. um Norðurá í Borgarfirði. Áin hefur verið og er mjög eftirsótt, afskaplega skemmtileg og í svo óskaplega fallegu landi að veiðileyfi útlendinga. 996 það er hrein rómantík út af fyrir sig að njóta þeirrar fegurðar, þó að menn geri ekki nema halda á stönginni. En hún er leigð Íslendingum og hefur verið svo og verður svo. Skoðun mín er sem sagt sú, að við hljótum alltaf að leigja útlendingum laxveiðiár - eða veiðirétt vil ég orða það, en ekki leigja laxveiðiárnar. Ég er ekki hlynntur því, að þeir fái árnar í heild, en þeir fái að veiða. Og ég tel að það, sem hafi gerst á síðustu tveim áratugum, sé að tekist hefur að auka laxagengd hér verulega mikið. Ég minnist þess frá fyrsta þingári mínu, að þá var frv. að nýjum laxveiðilögum til meðferðar á hv. Alþ. og rökin fyrir því, að nauðsyn bæri til að setja þá löggjöf, sem var mikið deiluatriði í mínu kjördæmi, sem þá var Mýrasýsla, voru einmitt þau, að löggjöfin mundi auka laxagengdina, veiðina, og þar með tekjurnar. Þetta hefur tekist og það tel ég afskaplega mikils virði. Ég er líka á þeirri skoðun, að laxveiðiárnar og Iaxveiðin þar með eigi að fylgja þeim jörðum sem vatnið rennur um. Mér hefur verið illa við leigu á jörðum er laxveiðin hefur verið skilin undan. Þess vegna held ég að það hljóti að fara svo, að ef okkur tekst að auka laxveiðina í mjög ríkum mæli, sem ég vona og við höfum verið að vinna að, - því miður höfum við ekki lagt nógu núkið fjármagn t.d. í eldisstöðina í Kollafirði sem hefur gert mikið gagn og við þurfum að sinna betur, - getum við fullnægt eftirspurn hérlendra manna og hljótum því að selja erlendum mönnum veiðiréttindi líka. Í sambandi við þessa þáltill. vil ég leyfa mér að vitna í umsögn þeirra manna, sem best þekkja til, forráðamanna veiðimála hér á landi, samtök veiðiréttareigenda. Þeir segja hér, með leyfi hæstv. forseta: „Við teljum framboð veiðileyfa nægjanlega mikið til að fullnægja innlendri eftirspurn þrátt fyrir núverandi veiðileyfissölu til erlendra aðila. Til stuðnings þessu sjónarmiði bendum við á, að Veiðimálastofnunin leyfði sölu á 32 936 veiðidögum sumarið 1978. Af þeim er talið að erlendir veiðimenn kaupi 5000 leyfi, íslenskir veiðimenn 19000, en tæpir 9000 veiðidagar séu ónotaðir.“ Nú er ég ekki alls kostar viss um að hér sé um ónotaða veiðidaga að ræða, því að eitthvað af þessu munu eigendur nota sjálfir. Jafnvel þótt þeir hafi þann möguleika að selja þá, þá hefur færst í það horf. Þeir segja enn fremur, með leyfi forseta: „Við teljum að veiðileyfasalan til útlendinga hafi ekki sprengt verð veiðileyfa upp fyrir greiðslugetu íslenskra veiðimanna. Meðalverð leyfa á innanlandsmarkaði sumarið 1978 var áætlað 17 500 kr. á dag. Meðalaflaverðmæti á sama tíma var 13 000 kr. á dag, svo að íþróttin sjálf virðist ekki mikils metin, ef þessi verðmunur er of hár.“ Verðmæti laxins, sem veiddur var, var sem svaraði 13 000 kr. á dag, en salan 17 500 kr. Ég held því að það sé ekki heldur rétt, að ásóknin af hálfu útlendinga í veiðileyfi hér á landi hafi aukist. Ég held að hún sé í raun og veru minni árið 1978 en hún var 1974. Ég held því, að við þurfum ekki að óttast þó að sókn sé nokkur af hendi erlendra aðila í að kaupa hér veiðileyfi. Í grg. frá Landssambandi veiðifélaga segir, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. upplýsingum, sem Landssamband ísl. veiðifélaga hefur aflað sér, eru færri veiðileyfi seld til útlendinga sumarið 1978 en var árið 1974, og sjáum við ekki fram á breytingu á þeirri þróun. Við teljum því að ásókn erlendra veiðimanna sé ekki að aukast.“ Þetta vildi ég láta koma fram hér og svo líka minna á að þeir, sem veiðiréttindi selja, greiða nú þegar 2% af veiðitekjum sínum í Fiskræktarsjóð. Ef einhverju ætti að fara að breyta, þá væri það helst fjárframlögum þangað. En mér list ekki vel á hugmyndina um að fara að hálfloka landinu með því sem þarna er lagt til. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég ætla mér ekki að fara út í umr. um að gjaldeyrisskil og annað séu ekki sem skyldi. Þeirra, sem eiga að sjá um það, er þá handvömmin, því að það liggur alveg ljóst fyrir hverjir hafa árnar og hve mikið af veiðileyfum er selt. Ég hefði gjarnan viljað að hinir hv. þm. hér á Alþ. drægju ofurlítið úr aðdróttunum, sem mér finnst ég hafa orðið meira var við á hv. Alþ. nú en áður, og tortryggni í garð manna. Síst af öllu finnst mér það eiga við þegar aðdróttanir eru í garð þeirra sem ekki hafa möguleika til þess að verja sig, eins og t.d. í þessu tilfelli er, þó að reyndar væri það svo að í dag talaði maður sem hafði tekið þátt í leigusamningum. Skoðun mín er sú, að það, sem okkur beri að vinna að, sé að auka laxgengdina hér á landi. Það er eitt af þeim verkefnum sem Alþ. og ríkisstj., fjárveitingavald ríkisins eiga að veita meira fé til en verið hefur og vinna að framgangi þess máls. Það er alveg ljóst, að við getum ekki aukið laxgengdina í landi okkar nema með ræktun. Það er ræktun sem gildir. Ég tek undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e., að í því sambandi þurfum við einnig að huga að silungsveiði okkar ekki síður en laxveiði, því að hvort tveggja á jafnmikinn rétt á sér og er þjóð okkar jafnnauðsynlegt. Ég er alveg á móti því, að þannig sé á málum haldið, að Íslendingar séu útilokaðir frá því að njóta þessa. Eins er ég á móti því, að erlendir menn séu útilokaðir. Ég vil því að hinnar mestu hófsemi sé gætt í meðferð þessara mála. Ég tel að þetta sé ein af dýrmætustu perlum lands okkar sem notið verði þegar menn hverfa frá hversdagsleikanum, en nota frístundir sínar á skynsamlegan og réttmætan hátt. Og ég hef aldrei skilið það, að betur sé varið þeim tíma, sem menn eyða í Suðurlöndum og suðrænni sól, en hér uppi á hálendi við fallegar og skemmtilegar veiðiár. En ég tek undir það, að ég vil engum frá því bægja. Ég tel að það sé fjarri lagi að laxveiðin sé orðin það dýrt sport, miðað við annað, að verð sé í óhófi. Ég vil líka taka það fram, að ég er algerlega á móti því að aðskilja jarðirnar og árnar til þess að ríkið fari að ráða yfir laxveiðiánum. Það verða aðrir hv. alþm. að leggja því máli lið. Ég mun ekki gera það og berjast gegn þessu meðan ég verð að störfum hér á Alþ., því að þá væri verið að vinna mjög fráleitt verk, ef þetta mál næði fram að ganga. Ég efast ekkert um að hv. 11. landsk. þm., Árni Gunnarsson, hefur meint vel með þessari till. sinni - ég ætla honum ekki annað. En ég tel að honum beri nauðsyn til að athuga málið betur. Hv. Alþ. treysti ég til að láta málið ekki ganga í gegn á þann hátt sem þarna var stefnt að, því að ég tel að þá værum við að vinna annað en við vildum vinna. Ég tel eðlilegt að Ísland verði ferðamannaland að takmörkuðu leyti eða í hófi. Ég tel að þegar sé búið að setja miklu meira eftirlit með ferðamönnum og strangari reglur um að vernda landið og annað, sem við þurfum að sinna í þeim efnum, en góðu hófi gegnir, miðað við að hingað komi ferðamenn og Íslendingar geti notið þess að hafa tekjur af erlendum ferðamönnum. Margar þjóðir hafa byggt afkomu sína verulega á slíku, og við eigum að reyna að hagnýta okkur slíkt svo sem eðlilegt og skynsamlegt er.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mjög í almennar umr. um þetta mál; sem þegar eru orðnar nokkuð langar. Verð ég þó að segja, að hvorki líkar mér blær sá, sem á till. er, né heldur ýmis orð sem hér hafa fallið af vörum hv. ræðumanna. Ég skil vel áhuga íslenskra veiði- og útivistarmanna á íslenskum ám og íslenskri náttúru og tel sjálfsagt að það eigi að greiða fyrir þeim eftir föngum þegar þeir ganga á vit íslenskrar náttúru og vilja njóta útivistar. En ég tel á hinn bóginn fjarstæðu að taka svo til orða, eins og ég held að rétt sé haft eftir hv. 4. landsk. þm., að útlendinga eigi að reka úr öllum veiðiám í Íslandi.

Bola þeim burtu.

Eða bola þeim burtu. Ég get aðeins minnst á síðustu ræðuna sem hér var haldin, þar sem hv. 1. þm. Vesturl. benti á hvað yrði um það markmið ýmissa manna að gera Ísland að ferðamannalandi og byggja upp mikilvæga atvinnugrein hér á Íslandi, ef útlendingum yrði bolað burt úr öllum veiðiám. Það er ýmislegt fleira sem hefur komið fram í máli manna, eins og hin snjalla hugmynd hv. 5. þm. Norðurl. e. að stofna laxalögreglu, sem yrði væntanlega deild í Rannsóknarlögreglu ríkisins á borð við vatnalögreglu í ýmsum öðrum ríkjum. Þá mætti líka fara nokkrum orðum um þá að nokkru leyti ágætu ræðu, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. flutti hér. Honum lágu nú venju fremur sáttarorð á tungu, talaði um að sætta ætti landlausa menn eða landleysingja og veiðiréttareigendur eða handhafa veiðiréttar. Það er auðheyrt að útivist og veiði hafa haft mannbætandi áhrif á þennan hv. þm. og hann hefur eignast margar auðnustundir í veiðiferðum sínum. Hann talaði margt mjög skáldlega, og það má segja að máli hans rann Norðurá fegurst áa lygnum straumi í fögru umhverfi, þó að blóð litaði bakka hylja í Húnaþingi. En það var aðallega eitt atriði sem fékk mig til að segja fá orð, og raunar skaut þessi hv. ræðumaður því fram í máli sínu. Það er nefnilega í grg. vikið sérstaklega að leigunni á Laxá í Dölum, og hv. 4. þm. Norðurl. e. lét orð falla um þann leigusamning. „Leigusamningar af þessu tagi eru óhæfa," sagði hann. Ég hef ekki séð þennan samning, svo að ég get ekki rökrætt um hann sérstaklega við hv. þm. En þegar þetta mál kom á dagskrá þingsins eða var borið fram, þá fékk ég senda frá vinum mínum í Dölum vestur úrklippu úr blaði, grein sem skrifuð var fyrir einu og hálfu ári eða svo og var svar við annarri blaðagrein Reykvíkings sem fjallaði um leiguna á Laxá í Dölum. Ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa nokkrar setningar úr þessari grein sem mér var send: „Þar sem vikið var að Laxá í Dölum get ég ekki látið hjá líða að svara og skýra hvers vegna Laxá í Dölum er leigð Bandaríkjamönnum. Á árunum fyrir og eftir 1970 og allt til 1974 var Laxá leigð stangveiðifélagi í Reykjavík, en það endurleigði svo stangveiðimanni í Reykjavík besta hluta veiðitímans. Hann leigði svo Bandaríkjamanni sem seldi veiðileyfin á sínum heimaslóðum. Þar með vorum við bændur í Laxárdal orðnir fimmta hjólið í þessari leigu. Á þessu sést að það voru íslenskir stangveiðimenn sem fyrst komu með útlendinga til veiða í Laxá í Dölum. Við tókum því þess vegna fegins hendi er okkur gafst kostur á því að leigja beint til veiðimannanna sjálfra og losna þannig við þrjá núllliði.“ Ég ætla svo ekki að rekja þessa grein miklu lengra, þó að hér komi ýmislegt fram sem vekja mætti athygli á. Þannig segir höfundur þessarar greinar eitthvað á þá leið, að greinarhöfundur sá, sem hann er að svara, telji mikla óhæfu að leigja útlendingum íslenskar laxveiðiár. Hann segist vera honum algerlega ósammála, telji eðlilegt að leigja þeim árnar, a.m.k. að einhverju leyti, enda veiti ekki af að fá þann gjaldeyri í þjóðarbúið sem hægt er. Og það má, eins og hv. 1. þm. Vesturl. gerði áðan, vitna í lög um lax- og silungsveiði, nr. 76 frá 1970 14. kafli þeirra laga fjallar um Fiskræktarsjóð og styrkveitingar til fiskræktar. Þegar rætt er um tekjur þessa sjóðs er nefnt 2% gjald af skírum veiðitekjum er innheimtist af veiðifélögum. Það gefur því auga leið, að það skipti miklu máli að hægt sé að leigja árnar fyrir nokkurt fé þannig að meira renni í þennan sjóð svo að auðveldara verði að efla fiskræktina. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en ljúka þeim á því að vitna aftur í það bréf sem mér barst í hendur. Það verða lokaorð mín að þessu sinni: „Í Laxárdal hafa bændurnir sjálfir alltaf haft forgöngu um ræktun Laxár, en þar voru fyrst sett seiði fyrir síðustu aldamót og síðan 1934 hafa verið sett seiði í ána á hverju ári, en án þess væri Laxá ekki svo góð veiðiá sem hún nú er. Ég tel eðlilegt að eigendur njóti árangurs erfiðis síns.“