arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Út af ummælum, sem féllu í ræðu hv. 2. þm. Reykv., vildi ég aðeins segja nokkur orð. Hann þóttist hafa eitthvað eftir mér um það, að hér í Reykjavík væri sérfræðingur, sem gæti gefið leiðheiningar um meðferð á fávitum. Ég held, að ég hafi ekki nefnt sérfræðing. En hitt get ég staðið við, að hér í bænum er nú staddur útlendur maður, sem hefir mikla þekkingu og æfingu í því að meðhöndla fávita. Hann er ekki lærður læknir, en hefir margt til brunns að bera, sem gerir það að verkum, að hann er vel fær um þetta starf. Hann hefir kynnt sér meðferð þessa fólks á fávitahæli erlendis og allan undirbúning og rekstur slíkra stofnana. Hann hefir starfað að hjúkrun sem diakon; sú list er einskonar þjálfun, sem er lítið þekkt hér á landi, en táknar sérstaklegan góðan undirbúning og leikni í meðferð sjúkra manna og fávita. Þessi maður hefir hlotið mikla menntun og æfingu í þeim efnum í mörg ár. Og þó að hann sé ekki formlega sérfræðingur, þá mun það ekki ofmælt, að hann hefir nægilega þekkingu til þess að annast um sjúkt og vangæft fólk. Það mátti skilja hv. 2. þm. Reykv. á þá leið, að hann bæri ekki mikla virðingu fyrir starfi þessa manns. Að vísu sagði hann það ekki beint, en mér virtist það auðfundið á orðum hans. Eins og ég áður minntist á, þá hefir þessi maður unnið á fávitahæli erlendis sem vökumaður og hjúkrunarnemi, og vildi ég gjarnan fá tækifæri til að sýna hv. 2. þm. Reykv. þau meðmæli, sem hann hefir hlotið, bæði frá erlendum og innlendum læknum. Þessi meðmæli gefa hugmynd um, hversu fær hann er, og ég er viss um, að hann mundi reynast mjög vel einnig hér við samskonar störf. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. í sambandi við þá þáltill., sem hér liggur fyrir, vil ég taka það fram, að mér hefir aldrei skilizt, að meðmælabréf hv. 5. landsk. um jörðina Reykjahlíð til fyrrverandi eiganda hennar, Vigf. Einarssonar, hafi verið pantað af stjórninni. Sú fyrirspurn snertir því ekkert það mál, sem ég hefi hér rætt um. Og þess vegna er stj. ekkert bundin af mínum orðum um undirbúning þessa nauðsynjamáls, stofnun fávitahælis, sem ég hefi talið og tel enn, að þurfi að komast sem fyrst í framkvæmd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég er alls ekki ánægð með launakjör ljósmæðranna. Mér virðast 300 kr. á ári sama sem engin laun, og það því fremur, þegar þeim er áskilið að eiga öll áhöld, sem tilheyra starfinu, en þau eru sem kunnugt er nokkuð dýr. Það má eflaust með sanni segja, að í hinum litlu umdæmum sé oft lítið að gera, en þá ber þess að gæta, að ljósmæðrum mun yfirleitt falla verr að vera þar, sem lítið er að gera, heldur en þar, sem þær hafa töluvert starf. Af því leiðir aftur, að við getur borið, að erfitt verði að fá ljósmæður, sem aflað hafa sér fullkominnar þekkingar á þessum sviðum, í hin fólksfáu héruð, ef ekki verður liðkað til um laun þeirra. Á þessa hættu vildi ég leyfa mér að benda hv. n., sem fjallar um málið. Hér er um vandasamt og ábyrgðarmikið starf að ræða, og þeim mun ábyrgðarmeira, sem héruðin liggja lengra frá lækni, og til þess virðist mér, að taka þurfi tillit. Launahækkunin, 50 kr. á 5 ára fresti, er og í smæsta lagi skömmtuð af ríkisins hálfu. Af því, sem ég nú hefi sagt, vil ég beina þeirri ósk til hv. allshn., að hún reyni að rýmka eitthvað launakjör ljósmæðranna.

Guðrún Lárusdóttir Hv. 2. þm. Árn. má ekki skilja mig svo, að ég sé mótfallin frv. Ég sé að vísu, að það er rétt hjá honum, að ég hefi misskilið um áhaldakaupin, að nú orðið er það ríkissjóður, sem á að leggja þau til, en það skiptir raunar ekki miklu máli, og get ég ekki betur séð en að 300 kr. sé of lág laun fyrir því. Hæstv. dómsmrh. talaði um það, að mikill eldur hefði logað út af þessu máli nú fyrir skömmu, sem ekki væri gott að kveikja upp aftur. Ég er því ekki kunnug, því það mun hafa verið áður en ég kom á Alþingi, og veit ég því, að hæstv. ráðh. mun þar vera mér kunnugri, en ég get ekki betur séð en þarna ætti að vera hægt að miðla málum. Það er gert ráð fyrir því í frv., að ljósmæður skuli hafa alstaðar jafnt kaup, 300 kr. yfir árið, en mér finnst það skipta nokkru, hvar á landinu þær eru, hvort þær hafa strjálbýl og erfið héruð eða góðar sveitir, þar sem þéttbýli er og góðar samgöngur. Mér finnst það ætti einmitt að gera betur við þær, sem hafa mannfáu og strjálbyggðu héruðin, þar sem ljósmæður vilja síður vera. Það var ekki annað en þetta, sem fyrir mér vakti, og vil ég vona, að hv. n. taki þetta til athugunar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefi borið hér fram 3 brtt. og bið ég afsökunar á því, hve seint þær koma fram, en til þess liggja sérstakar ástæður. Brtt. þessar eru allar smáar og skýra sig sjálfar. 1. brtt. er við 4. gr., um að hækka kaup ljósmæðra í umdæmum, þar sem íbúar eru ekki yfir 300, um 100 kr. á ári. 300 kr. á ári eru lítil laun, þar sem þess er gætt, að lítið bætast við aukatekjur í svo fámennum héruðum. Eins og launin eru ákveðin nú, er ekki hægt að búast við því, að sótzt sé eftir þessum stöðum. 2. brtt. er á þá leið, að í stað þess, að laun yfirsetukvenna hækki á 5 ára fresti, komi á 3 ára fresti, svo sem ákveðið er um farkennara. Byrjunarlaun þeirra eru 500 kr., en hækka um 60 kr. á 3 ára fresti. Þetta er sú starfsmannastétt ríkisins, sem helzt er sambærileg við ljósmæður um launakjör, og því virðist mér það ekki rétt, að þær lúti hér í lægra haldi, enda yrðu launin lengi að ná hámarki með hækkun á 5 ára fresti. 3. brtt. er við 8. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að ljósmæðrum sé greidd sanngjörn þóknun fyrir störf sín. Hún er ákveðin 7 kr. fyrir að taka á móti barni, og fæ ég ekki séð, að það sé sanngjarnt, þegar það er borið saman við kauptaxta á þýðingarminni störfum. Stúlka við fataþvott fær 7 kr. og fæði á dag. Stúlkur við fiskþvott og hreingerningar fá talsvert meira en 7 kr. Ljósmóðurstarfið er eitt hið mesta ábyrgðarstarf, sem til er innan þjóðfélagsins. Það má segja, að tvö mannslíf séu ætíð í veði, og að mestu varði handtök og þekking ljósmóðurinnar, hversu fer í hvert sinn. Að öllu athuguðu sýnist mér með öllu ófært að bjóða minna en 10 kr. fyrir slíkan starfa. Ég hefi þá rakið þessar brtt. og vænti þess, að þær, a. m. k. tvær hinar síðasttöldu, nái fram að ganga, og hv. þdm. sýni, að þeir meti þessi störf svo mikils, að efnilegar stúlkur séu ekki fældar frá þeim vegna lélegra launakjara.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er ekki nýr gestur hér á Alþingi. Það hefir legið fyrir hverju þingi allt frá 1929, og hefir allmikið verið um það rætt. Það væri því að bera í bakkafullan lækinn að fara að halda langa framsöguræðu fyrir því nú. Eins og kunnugt er, þá er það samið og undirbúið af Björgvin Vigfússyni sýslumanni og flutt hér fyrir eindregin tilmæli hans. Hann hefir óbifandi trú á því, að þetta skólafyrirkomulag megi verða að miklu gagni, og virðist því ekki nema rétt, að sú trú hans megi fá að sýna sig í verkinu, eins og talið er nauðsynlegt um alla trú. Í frv. er lagt inn á nýjar brautir í skólamálum. Það er sprottið upp af mikilli hugsun um þessi mál. Eins og kunnugt er, þá stóðu fyrir nokkrum árum allmiklar deilur um héraðsskólamál austursýslnanna, Árnes- og Rangárvallasýslu. Varð endir þeirrar deilu sá, sem menn vita, að skólinn var byggður á Laugarvatni. Töldu þá ýmsir, að enn væri óleyst héraðsskólamál Rangárvallasýslu, og voru ráðagerðir manna á ýmsa vegu um lausn þess máls. Ávöxturinn af þeim ráðagerðum er svo frv. þetta, þó í nýrri mynd sé. Aðaltilgangur frv. er að auka almenna lýðmenntun. Að konur eru útilokaðar frá skólum, sem starfa kunna með þessu fyrirkomulagi, er eins og segir í grg. sakir þess, að hyggilegra sé, að reynsla fáist um skóla þessa, áður en þeim sé gefinn kostur á að sækja þá. Hvað snertir þá hlið þessa máls, sem snýr að ríkissjóði, þá er hún með öllu hættulaus fyrir hann; þar eru sett svo þröng takmörk. Sama máli gegnir um sýslufélögin og sýslubúa. Þau hafa alveg frjálsan rétt til þess að hafna þessum skólum, ef þeim sýnist svo. Eins og ég þegar hefi tekið fram, þá hefir mál þetta verið þrautrætt áður hér í þinginu, taldir fram kostir þess og lestir. Skal ég því ekkert endurtaka af því, sem um það hefir verið sagt, en ég vil benda hv. þm. á að lesa grg. frv., því að þar er saga þess rakin. Vænti ég svo, að þeir sýni því þá velvild að lofa því að ganga til 2. umr. og menntmn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jónas Jónsson) Ég þarf mjög litlu við þetta að bæta. Hv. 2. þm. Árn. hefir skýrt frá þessari litlu breyt., sem n. leggur til, að gerð sé á frv. Hún miðar í raun og veru aðeins að því að gera gleggra ákvæði, sem hv.Nd. setti inn í frv. Þetta skýrir sig nokkuð sjálft, og hygg ég því, að það þurfi ekki að valda miklum umr.

Frsm. (Jónas Jónsson) Breyt. sú, sem með þessu frv. er lagt til að gerð sé á l. frá í fyrra um sjúkrasamlög, er flutt vegna skóla landsins, til þess að skólafólk geti undir vissum kringumstæðum gengið í sjúkrasamlag á meðan það dvelur í skólunum. Tilefni frv. er það, að menntaskóli Norðurlands ætlaði að nota þessi lög, og kom þá í ljós, að form þeirra leyfði það ekki. Heilbrigðisstjórnin samdi þá þessa viðbót við 1., sem hefir nú gengið í gegnum hv.Nd. Allshn. hefir nú athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. með lítilli breyt., sem snertir ekki efni frv., heldur aðeins formið.

Magnús Torfason N. hefir lagt til, að þetta frv. verði samþ. með dálítilli breyt. á 2. gr. Breyt. er í því fólgin að gera ákvæði greinarinnar ofurlítið rýmri en áður. Við gr. er bætt: „Ákvæði greinarinnar ná ekki til almennrar hjúkrunar og hjúkrunarstarfsemi á heimilum utan kaupstaða, hvort sem hún fer fram á vegum sveitarfélaga eða einstakra hjúkrunar- eða líknarfélaga í sveitum“. Þetta er aðalbreytingin, sem n. leggur til, að gerði verði á frv., og vænti ég, að hún fái góðar undirtektir. Annars er hv.frsm. nú kominn hér í d., og vil ég því eftirláta honum að tala um málið fyrir hönd n.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Síðasti ræðumaður tók það fram, sem ég vildi sagt hafa, en ég vil þó bæta því við, að þó það sé langt síðan ég átti heima í sveitinni, þá rekur mig enn vel minni til þeirra kvala- og sársaukastunda, sem ég á æskuárum mínum lifði með litlu lömbunum, helsærðum, alblóðugum eftir deyfingarlausar aðgerðir og harðneskjufulla og grimmlega meðferð mannanna. Þó ekki væri annað en þessar endurminningar, þá eru þær nægilegar til þess, að ég get ekki samþ. þessa brtt. hv. 3. landsk. Eins og þegar hefir verið tekið fram, þá er með þessari brtt. kippt nokkurn veginn fótunum undan frv., því vissulega hefir Dýraverndunarfélagið ekki látið sér þetta í hug að gleyma litlu lömbunum eða undanþiggja þau þeirri vægð, sem frv. felur í sér fyrir dýrin. Ég hygg, að hvað sem annars verður sagt um sársauka lambanna og fullorðnu kindanna, þá sé ekki gott að gera greinarmun á því eða bera um það, hver finnur mest til, þó mönnum virðist e. t. v., að lömbin séu fljótari að taka sig eftir slíkar aðgerðir heldur en fullorðið fé. Ég er alveg viss um, að það vakti fyrir Dýraverndunarfélaginu að varðveita ungu skepnurnar fyrir þessum sársauka, engu síður en þær eldri. Svo mætti og virðast, að eldri skepnurnar hafi fullt eins mikla herkju til þess að þola sársauka og þjáningar eins og yngri og veikgerðari dýrin. Ég get því ekki fellt mig við brtt. og greiði atkv. á móti henni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og menn muna, voru l. um barnavernd afgr. frá seinasta þingi, og ég vil nota þetta tækifæri til þess að láta það álit mitt í ljós, að þessi löggjöf hefir komið í góðar þarfir, því að sú barnaverndarnefnd, sem hefir verið kosin hér í Rvík, hefir innt af hendi gott og þarft starf og í mörgum tilfellum verið sérstaklega gott að leita til hennar með ýmis viðkvæm vandamál, sem risið hafa út af meðferð og aðbúð barna. Nú er komið fram frv. um breyt. á þessum l., sem þó er einungis heimild til handa barnaverndarnefnd til frekari aðgerða en hin eiginlegu l. tala um. Menn lesa auðvitað hvað þetta er. Ég vil geta þess, að þessi till. er borin fram eftir eindreginni ósk barnaverndarráðs og vegna þess, að því hafa borizt bréf hér og hvar af landinu, og sá barnaverndarráðið þann kost vænstan að taka þau til greina og hlutast til um, að svofelldar breyt. yrðu gerðar á l. Ég vil tiltaka 2. gr., þar sem talað er um heimild fyrir sveitar- og bæjarstjórnir til að veita styrk án þess að talinn verði fátækrastyrkur. Þetta atriði brtt. er byggt á bréflegum óskum utan af landi, þar sem svo hefir verið ástatt, að fátæk barnaheimili hafa t. d. ekki getað veitt þann hita í hús sín, sem börnin þurfa með, en heimilin hinsvegar ekki viljað þiggja fátækrastyrk til þess að geta aflað börnum sínum þessarar þarfar, og viðkomandi hreppsn. hafa ekki séð sér fært að veita öðruvísi hjálp en í fátækrastyrksformi, þrátt fyrir það, að knýjandi þörf er fyrir hendi vegna barnanna á heimilunum. Út af þessu hefir barnaverndaráðinu verið skrifað og hefir verið lögð fyrir það sú spurning, hvort ekki mætti smeygja inn í l. einhverju því ákvæði, sem heimilaði sveitarstj. að veita slíkan styrk án þess að talið sé sveitarstyrkur. Ég skal ekki orðlengja um þetta að sinni. Álít aðeins, að þetta sé allt saman til bóta, sem farið er fram á, og vonast til, að d. taki þetta til vinsamlegrar athugunar og greiðrar afgreiðslu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég ætla mér ekki að blanda mér inn í deilur manna, en verð að láta álit mitt í ljós um þetta merkilega mál, sem ég vildi kalla mál ljóssins og ylsins. Ég vil segja, að ef það tekst að leiða þetta mál farsællega til lykta, þá er mikið unnið. Ég minnist þess, að 1930 sat ég á landsþingi kvenna með mörgum mætum konum þessa lands, og þar var til umr. meðal annara mála, sem fundurinn fjallaði um: Straumur unga fólksins úr sveitunum. Konur stóðu upp hver af annari og lýstu því, í hve miklum vanda þær væru staddar vegna vinnufólkseklu, og kenndu því um, að unga fólkið tyldi ekki í sveitunum og sækti til kaupstaðanna, þar sem þægindin væru, m. a. rafmagnið. Þá kom berlega í ljós, að þægindaleysið í sveitum ætti mikla sök á því, hve unga fólkið yndi illa heima, og sé ég enga ástæðu til að bera brigður á það mál. Ég tel þetta vera stórt atriði í gengi þjóðar vorrar, einmitt þetta, að vinnukrafturinn myndi með auknu þægindunum jafnast niður í landinu, svo að sumstaðar væri ekki yfirfullt af fólki, en annarsstaðar vantaði starfsfólk tilfinnanlega. Ég hygg því, að ef þetta mál, sem hér liggur fyrir, verður leyst heppilega og hægt verði sem fyrst að byrja á virkjuninni, þá sé stigið rétt spor í rétta átt og verið að greiða fyrir þjóðþrifum og þjóðmenningu Íslendinga. Það hefir verið sýnt hér fram á, að ekki er hér um neina fjárhagslega áhættu að ræða, þar sem fyrirtækið er arðvænlegt og gefur aftur það, sem í það er lagt. Ræður manna um það, sem liðið er, heyra fortíðinni til, en málið sjálft er framtíðarinnar og framfaranna mál. Og nú vil ég spyrja: Hvernig blasir framtíðin við þeim aragrúa atvinnulausra manna, sem er í þessu byggðarlagi og víða annarsstaðar á landi voru? Hvernig horfir hún við fyrir þeim, sem vantar allt til alls og ekkert hafa við að bjargast, nema tvær hendur tómar, og ekkert til að vinna með þessum tveim tómu höndum? Ég veit, að verkalýðurinn mænir eftir þessu máli, og það er hans heitasta ósk, að þetta mál leysist og að Alþingi sjái sóma sinn í því að leysa það á viðunandi hátt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að hv. alþm. sjái ekki ábyrgð þá, sem á þeim hvílir í því að ýta undir þetta mál og beita kröftum og hæfileikum til að koma því fram. Vér höfum ekki ráð á því að kasta á glæ voru unga og efnilega fólki. Vér höfum ekki efni á því að draga þetta mál lengur en það hefir þegar dregizt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér er ekki vel kunnugt, hvernig kvikmyndaskoðun er háttað, en veit þó, að nm. skipta því milli sín, 2 í hvert skipti. Ég held þó, að þær myndir, sem ekki eru leyfðar, séu ekki þess verðar, að börn sjái þær. Ég veit, að bíóeigendur hafa kvartað. En ég veit líka, að barnaverndarn. hefir ekki viljað banna sýningu mynda nema full ástæða væri til. Það eru hinar svokölluðu cowboymyndir, er oft sýna megnasta hrottaskap, sem hafa verið bannaðar. Að vísu er ekki víst, að þær séu verri en sumar myndir aðrar, sem hafa verið sýndar, en þó hafa aðrar myndir ekki verið bannaðar. Ég hefi það líka fyrir satt, að slíkar myndir séu að falla úr gildi erlendis, enda ekki fagurt að sýna allan þann gauragang, ólæti og jafnvel oft misþyrmingar á dýrum, sem sést á þessum myndum. Þessar myndir eru víst ódýrar og því hefir þótt freistandi að flytja þær hingað. Ég tel þó uppástungu hv. 1. þm. Reykv. góða. Hún myndi leiða til meira samræmis um framkvæmd þessarar skoðunar. Viðvíkjandi brtt. allshn. vil ég skýra frá því, að maður, sem stendur framarlega í barnaverndarspursmálinu, hefir tjáð mér, að heimildin um að banna börnum opinbera blaðasölu muni ekki verða notuð, nema í allra nauðsynlegustu tilfellum. Annars er ég hrædd um, að samþ. brtt. muni tefja framgang þessa máls, og kýs því helzt, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá hv. Nd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil taka það fram, að fyrir mér vakti það eitt með þessari till. að fá d. til að skora á stj. að auglýsa prestakallið á Þingvöllum, sem nú er laust. Læt ég mig það litlu skipta, hvernig það verður gert, sem ég álít, að með þurfi til þess að laga það, sem laga þarf í þessum efnum, ef till. aðeins verður samþ. í þessari d.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég ætla ekki að tala langt mál um þetta frv., svo mikið hefir það verið rætt síðan 1929. Það hefir ekki átt miklum vinsældum að fagna og hefir heldur ekki náð samþykki. Síðasta ferð þess varð nú til menntmn. Ed. Hefir nú verið gefið út nál. ásamt umsögn fræðslumálastjóra. Aðalhugmynd frv. er góð og merk. Er það leitt, að frv. skyldi ekki fá að reyna sig neitt, því að það felur í sér möguleika til framfara á þessu sviði. Hnígur hugmyndin í átt þeirrar skoðunar, sem nú er mjög að ryðja sér til rúms annarsstaðar, og má þar til nefna Þýzkaland. Hefi ég lesið og þýtt kafla úr ritgerð eftir þýzkan lýðháskólakennara, sem ég vildi, með leyfi hæstv. forseta, mega lesa hér upp. Greinin var rituð áður en Hitlersstjórnin tók við völdum: „Þýzkaland er sem stendur eina landið í heiminum, sem hefir komið á hjá sér sjálfboðavinnu í uppeldisskyni. Í júlí 1931 var gefin út reglugerð um þessa starfsemi, en hún var þá þegar hafin og átti sér mikið fylgi um allt land. Það er komizt þannig að orði í reglugerðinni: Fyrirkomulag hinnar frjálsu sjálfboðastarfsemi gefur æskulýð Þýzkalands tækifæri til að inna stórkostlega þýðingarmikið starf af hendi í þarfir alþjóðar, jafnframt því að þroska og efla eigin hæfileika til líkama og sálar. Þessi sjálfboðavinnuhreyfing hefir eflzt mjög mikið, og við síðustu áramót tóku virkan þátt í henni um 280 þús. menn og konur. Svo að segja allir lýðskólar í Þýzkalandi, mikill hluti kvöldskóla og félög þau, sem starfa að menntun alþýðu, taka virkan þátt í þessari sjálfboðavinnu. Skólarnir skipta nemendum sínum og félögum í nemendadeildir, sem vinna að ýmiskonar störfum vissan hluta dagsins, svo sem garðyrkju, jarðyrkju, trjáyrkju, byggingum, íþróttavallagerð o. fl.“. Ég þýddi þetta að gamni mínu, því að mér virtist hér vera stefnt í svipaða átt og í frv., í því að sameina vinnu og nám á hentugan hátt. Þó að hér greini nokkuð á um framkvæmdirnar, er þó í frv. nokkur hluti, sem athuga ætti nánar. Til þess að þurfa ekki að tefja mikið fyrir hv. d. með löngu máli um frv., sem því miður mun ekki eiga sér lífsvon hér í hv. d., hefi ég hugsað mér að bera fram svofellda rökstudda dagskrá: „Í því trausti, að ríkisstj. láti íhuga þetta mál í sambandi við athugun þá á alþýðufræðslulöggjöfinni, sem menntmn. Nd. hefir lagt til, að gerð verði, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá“.



Ég hélt, að það væri ekkert nýmæli að vísa svona málum til stj., og ég tel, að hún sé ekki neitt of góð til að taka við þeim. Hitt er annað mál, ef hv. dm. leggjast á móti því, að þá verður þar við að sitja. - Ég átti ekki von á því, að hv. 2. þm. Eyf. yrði svona mótfallinn málinu. Hann virðist hafa herzt í andstöðunni gegn því síðan við áttum tal saman um málið í menntmn. Annars held ég, að þetta mál sé fullkomlega þess virði, að það sé tekið til rækilegrar íhugunar í sambandi við athuganir og ef til vill breytingar þær, sem væntanlega verða gerðar á alþýðufræðslunni. Ég vil ekki vera að stofna hér til deilna um þetta mál. Finnst mér það ætti sem bezt að geta farið á friðsamlegan hátt út úr d.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Síðan þetta mál var áður á ferðinni hér í hv. d. hefir það tekið nokkrum breyt. Í 1. gr. frv. er nú gert ráð fyrir, að kennslumálaráðh. fái heimild til að skipa eftirlitsmann, og annan til vara, til þess að líta eftir þeim kvikmyndum, sem börnum eru sýndar hér á landi, þar sem til næst. Það er að vísu ekki gert ráð fyrir, að þessi eftirlitsmaður skoði aðrar myndir heldur en þær, sem koma til Reykjavíkur, en þangað munu fyrst koma flestar myndir, sem sýndar eru á landinu. Hvað snertir þær myndir, sem kaupstaðir úti um land fá sendar beina leið, þá verður að sitja við þá skoðun, sem áður var lögboðin og barnaverndarnefnd á að hafa með höndum á hverjum stað. Þó ekki sé farið lengra en þetta, hygg ég, að það verði til talsverðra bóta og að af því leiði meira samræmi í skoðun mynda en ella. Hygg ég því rétt að samþ. þessa breyt. Um aðrar breyt., sem í frv. felast, hefi ég áður látið skoðun mína í ljós, og tel ég þær allar til bóta. - Ætla ég svo ekki að lengja umr. meira um þetta þarfa mál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er ekkert vafamál, að skinnin má nota til margs, og hafa þm. átt kost á að kynna sér það í vetur, þar sem greinileg sýnishorn um það lágu fyrir fjvn. Það var kona ein, sem sótti um styrk til þess að kaupa vél til þess að sníða íslenzk skinn, bæði í hanzka, töskur og fleira. Ég hefi sjálf komið á verkstæði hennar og veit það vel, að hún notar jöfnum höndum íslenzk skinn og erlend, og það var ekki hyggilega gert að neita um aðstoð til að koma þessari iðngrein vel á fót, allra sízt þegar fjárhæðin, sem farið var fram á, var ekki hærri en einar 2000 krónur. En um gæði og sölumöguleika get ég sagt eina sögu, sem ég hefi heyrt, af konu einni íslenzkri, sem keypti sér dýrindis „pels“ í utanför sinni. Þegar svo konan kom heim til Íslands aftur, bilaði fóðrið í kápunni eitthvað lítilsháttar, og var því sprett frá, en undir því kom í ljós íslenzkur sútunarstimpill. Þetta sýnir glögglega, að möguleikar eru fyrir hendi, ef vel er á haldið, og er óskandi, að málið komist sem fyrst og bezt í framkvæmd, og mun ég gefa því mitt atkvæði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég get verið fáorð um þessa brtt. Það, sem vakir fyrir flm., er gott, sem sé það, að peningar, sem ekki þarf að nota til að launa prestum, þar sem ekki eru þjónandi prestar að svo stöddu, geti gengið til kirkjuráðs, til þess að það geti annazt þá starfsemi, sem gert er ráð fyrir í þaraðlútandi l. Kirkjuráð hefir margt að starfa, en það er erfitt að starfa með tvær hendur tómar. Væri kirkjuráð mun betur sett, ef það fengi þetta fé til umráða. Um aukaútlát úr ríkissjóði er ekki að ræða. Vona ég, að hv. dm. ljái till. þessari atkv. sitt í sambandi við frv. það, er hér liggur fyrir um læknishéraðasjóði og mér sýnist öll sanngirni mæla með.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

V. Símanot þingmanna. Á deildafundum 6. nóv. skýrðu forsetar frá, að forsetar allir í sameiningu hefðu ákveðið, að símanot þingmanna á kostnað Alþingis skyldu vera þeim takmörkunum bundin, að hámarkseyðsla hvers þingmanns færi ekki fram úr 100 kr. alls um þingtímann.1)

1) Í þinglokin ákváðu forsetar, að endurgreiðslu skyldi ekki krafizt af þeim þingmönnum, sem lengst eiga að og hæst verða að greiða fyrir hvert viðtalsbil, þó að símanot þeirra færu nokkuð fram úr hámarki.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Þetta frv. er lagt fyrir hv. Alþingi samkv. 76. gr. stjórnarskrárl. Stjórnarskrármálið er svo kunnugt, að fyrir frv. þarf ekki langan formála, enda verður því ekki breytt, ef það á fram að ganga. En þótt svo sé, þykir þó stjórninni rétt að leggja til, að kosin verði 7 manna n„ er frv. verði vísað til. Til sömu n. ætti svo að vísa kosningalagafrv. Vil ég geta þessa, svo hv.þm. geti haft það til hliðsjónar við kosningu n. Kosning í þessa n. getur farið fram í dag eða á morgun, eftir því hvort flokkar þingsins eru við búnir að gera till. um nefndarmenn.

Héðinn Valdimarsson Ég tel óþarft að skipa sérstaka n. vegna þessa máls. Slíkt myndi eingöngu verða til að tefja framgang þess. Kosningalagafrv. má vísa til allshn.