Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt tveimur öðrum þm., þeim hv. þm. S-Þ. og hv. 1. þm. Eyf., að bera fram brtt. við frv. eins og það kom frá Nd. Er hún við 1. gr., að í stað orðanna „nema sannað sé“ í 2. efnismálsgr. komi: nema hann færi sterkar líkur fyrir því. - Þessi breyt. er þannig sem niðurstaðan varð hér í Ed., þá er málið var hér. Voru færð rök fyrir því, að ekki er rétt eða sæmandi fyrir Alþingi að láta lögin vera þannig, að sakborningur verði að sanna sakleysi sitt. Vil ég vísa til fyrri umræðna, sem voru hér í Ed. Vænti ég þess, að afstaða manna í þessu máli hafi ekki breytzt neitt síðan. - Ég óska, að þessi brtt., sem er á þskj. 713, verði samþ.



Herra forseti. Ég var meðflm. frv. í Nd., og stendur mér ekki á sama, hvaða afgreiðslu málið fær úr Alþingi. Ég álít, að ef það verður afgr. með þeirri brtt., sem hér er á þskj. 713, þá geri þetta lagabreytingunni ekkert gagn. Byggi ég þetta álit mitt aðallega á því, hvernig þessum málum er nú komið. Það er ef til vill að bera í bakkafullan lækinn, en ég verð að segja, að málið er komið í slík vandræði, að það er nauðsyn að fá einhverja breyt. á því. Það er orðin hreinasta plága um allt land og kannske hvað mest í nágrenni Reykjavíkur, hve sala áfengis er mikil. Er það líklega mest hér í nágrenni Reykjavíkur, því að bílar gera sér ferðir á skemmtistaði, hlaðnir áfengi, og liggja þar meðan skemmtanir eru. Mér finnst ástandið svo alvarlegt, að það verði að kveða svo fast að orði í lögum sem hægt er. Er ekki of fast að orði kveðið, þó sagt sé, að sanna þurfi, að áfengið sé ekki ætlað til sölu, og segir í fyrri málsgr.: „enda liggi fyrir rökstuddur grunur um, að áfengið sé ætlað til ólöglegrar sölu.“ - Þetta mun vera mikil trygging fyrir, að menn verði ekki fyrir ágengni lögreglunnar, nema rökstuddur grunur liggi fyrir um, að þeir ætli að selja áfengið. En ef það verður sagt: „nema hann færi sterkar líkur fyrir því“, álít ég, að útilokað sé að fá mennina dæmda og það fáist enginn jákvæður árangur út úr þessu. Ég tel, að það sé engin nauðsyn fyrir menn að vera með birgðir áfengis í bifreiðunum. Það er alltaf grunsamlegt, að um ólöglega vínsölu sé að ræða, ef mikið áfengi finnst í bifreiðum. Þó menn séu með 2 eða 3 flöskur í bíl, er enginn grunaður um, að hann ætli að selja áfengið. Alít ég, að núverandi orðalag frv. mundi koma í veg fyrir, að menn séu með miklar vínbirgðir í bílum. Ég beini þeirri áskorun til d., að hún sjái sér fært að samþ. frv. eins og það er komið frá Nd., þannig að sönnunarskyldan hvíli á mönnum.



Herra forseti. Ég held, að það sé um misskilning að ræða í þessu máli. Ég get ekki séð, að í raun og veru sé það nokkur eðlis- eða efnismunur á, hvernig með þessi mál verði farið, hvor till. sem verður ofan á. Mér skilst, að það sé ómögulegt að sanna, að áfengið verði ekki síðar selt ólöglega. Alltaf getur farið þannig, að áfengið verði ólöglega selt. Það mundi enginn dómari krefjast sterkari sannana en sterkra líkna. Þess vegna get ég óhræddur greitt atkv. með frv. óbreyttu frá Nd., því að eðlinu samkv. mun dómari fara eins að, hvort orðalagið sem verður. Úr því að brtt. er komin fram, tel ég eðlilegt að samþ. það orðalag, sem allir dómarar munu fara eftir. - Í þessu tilfelli er ekki hægt að fara eftir öðru en sterkum líkum. Hér er um óorðinn atburð að ræða, og er ekki hægt að færa sönnur. En ef sagt er, að hér sé um ætlun mannsins að ræða, þá geti fengizt eigin játning mannsins. Ef hann játar á sig sökina, er fengin bein sönnun. En hér er ætlunin, að hann þræti og segi, að hann ætli ekki að selja ólöglega áfengi. Þá er ekki hægt að dæma eftir sönnunum, heldur verður að fara eftir sterkum líkum. Ég held, að þessi þræta stafi af algerum misskilningi, upprunalega um hvaða sönnunarregla komi til greina. Gefur þetta ekki tilefni til að segja, að frv. nái ekki tilgangi sínum, ef ekki verður komið á sönnunarskyldu. Ég fullyrði, að það verður enginn munur á framkvæmd laganna, hvort orðalagið sem verður, en ég mun greiða atkv. með því frv., sem allir dómarar munu fara eftir í þessum efnum.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. tók fram, að eiginlega er varla hægt að búast við, að nokkuð nýtt komi fram í þessu máli í þessari deild. Málið var rætt ýtarlega hér á dögunum. - Ég ætla ekki að halda langa ræðu og hefði getað fallið frá því eftir ræðu hæstv. dómsmrh. Þó get ég ekki verið sammála um, að enginn munur sé á, hvort frv. verði samþ. óbreytt eða ekki. Hæstv. viðskmrh. talaði um, að það væri alvarlegt ástandið í þessum efnum, leynisala áfengis. Ég efa ekki, að þetta er rétt hjá honum, þó ég játi, að ég þekki ekki persónulega, hvort þetta er svo eða orðum aukið. Hæstv. viðskmrh. komst að þeirri niðurstöðu, að ekkert gagn væri í því, þó frv. væri samþ. með þeirri brtt., sem fyrir liggur. Ég get ekki fallizt á það. Ég skil ekki annað en löggjöfin geri mikið gagn, þó brtt. verði samþ. Þá eru lögin á þá leið, að taka má hverja bifreið, sem þykir grunsamleg, og athuga. Setjum svo, að það fyndist mikið áfengi í bifreið, sem er athuguð. Bifreiðarstjórinn situr í bifreiðinni, hann er á skemmtistað og á miklar birgðir af áfengi. Ég held, að hann geti ekki fært sterkar líkur fyrir, að hann ætli ekki að hafa á því óleyfilega sölu. Mér finnst það liggja í augum uppi, að maðurinn getur ekki ætlað að gera annað með áfengið. Það er annað með ferðamann, sem ætlar í langt ferðalag og verður langt frá útsölustað áfengis, þó hann taki með sér nokkrar flöskur. Eins og frv. er nú, á hann að sanna, að hann ætli áfengið ekki til sölu. - Ég hef heyrt sagt, að kunnur bindindismaður í Nd. hafi sagt: „Er þetta hægt, Matthías?“ Það er ómögulegt að sanna óorðinn hlut. Þannig álít ég vera töluverðan mun á hvað snertir frv. og brtt., sem fyrir liggur. Hæstv. viðskmrh. sagði, að ekki væri lagt of mikið á bifreiðarstjóra, þótt þeim væri ætlað að sanna, að þeir ætli ekki að selja áfengi. Bifreiðarstjórar eiga yfirleitt ekki að hafa áfengi í bifreiðum sínum; þeir mega ekki drekka við akstur. Ef ég man rétt, var frv., þegar það var lagt fram, miðað við bifreiðarstjóra, en nú á það við alla, sem í bifreiðum fara. - Mér virðist, að það sé þannig frá málinu gengið, að Alþingi geti ekki samþ. slíkt ákvæði sóma síns vegna, að menn eigi ekki aðeins að sanna sakleysi sitt af því, sem búið er, heldur einnig fram í tímann. Þetta finnst mér ekki ná nokkurri átt. Hæstv. ráðh. sagði, að þótt það fyndust nokkrar flöskur í bíl, yrðu hlutaðeigandi menn ekki grunaðir um ólöglega sölu. Hver er kominn til að segja, hver er grunaður? Hver er kominn til að segja, hvað t.d. æstir bindindismenn geta gert? Jafnvel þótt dómari sýkni manninn, getur hann orðið fyrir miklum óþægindum af því að vera dreginn fyrir dóm, tafinn á ferð sinni o.fl. Ég ætlaði ekki að tala mikið, en vegna þess að hæstv. viðskmrh. er viðstaddur, vildi ég sýna fleiri hliðar á því, að ekki er hægt að hafa löggjöfina eins og frv. er sent hingað. Þó lögreglan framkvæmi hana þannig, að hún verði hættulaus, má slíkt ekki standa í löggjöf. - Það er hætt við, að einn þdm. hefði verið dæmdur, ef rommflaska, sem hann var með í bílnum, hefði fundizt. Einmitt af því að maðurinn var bindindismaður og gat ekki drukkið úr henni sjálfur, var ekkert nær að halda en hann ætlaði að nota hana ólöglega.

Þetta hefði komið undir 1. málsgr.

Ekki hann sjálfur, en bifreiðin, og hæglega gátu aðrir verið í henni. Það er fyrir neðan allar hellur að setja þannig lög, að heiðarlegir bindindismenn geti verið dæmdir sem óleyfilegir salar áfengis. Vona ég, að deildin samþ. brtt.



Herra forseti. Mér þykir vel, að hæstv. viðskmrh. er viðstaddur, því að það hefur hann ekki verið fyrr. - Ég vil benda honum á, að frá því að frv. var flutt á þskj. 124 þar til nú, að það er komið á þskj. 710, eru orðnar á því gerbreytingar, því að ýmislegt var í lögum áður. Mér skilst, að þeir, sem hafa útbúið frv., hafi ekki athugað, hvað var í landslögum. Hér hefur ráðið meir kapp um að lagfæra en að athugað væri um málið. - Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hefur hann trú á því, að þetta frv. verði til að laga þennan ósóma? Ég er hræddur um, að sú von muni bregðast. - Er nauðsynlegt að gera á þessu stórar umbætur. Ég hef ekki trú á, að meinið verði læknað með þessum vitfirringslegu aðgerðum. - Við brotum á lögunum eru svo fjarstæð viðurlög, að það nær ekki nokkurri átt, og er málið komið út í endalausar ógöngur vegna bindindismannaofstækis, og vilja þeir menn málinu ekkert betur en við. - Leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hver er raunverulega sökin við að selja áfengi óleyfilega? Er hún nokkuð meiri en að selja silkisokka óleyfilega? Hér er selt óleyfilega til að fá ágóðann. Er kannske talað um, að þetta sé meiri sök, þar sem verið sé að selja almenningi eiturvöru? Ef komið er inn á þá braut, hvers vegna er þá ríkið að selja þjóðinni þessa ólyfjan fyrir þúsundir milljóna? Er nokkuð annað þó einstaklingar selji en ríkið? Eða er þetta aðeins einokun, og þetta sé brot af því að menn taki gróðann af ríkinu? En nú er sannleikurinn sá, að þessir menn kaupa vöruna fullu verði af ríkinu. Hér er ekki um smygl að ræða. Ég held, að það væri eðlilegast að byrja á ríkinu. En sömu menn sem vilja ákveða næstum dauðarefsingu, liggur mér við að segja, við óleyfilegri sölu áfengis, vilja ekki láta ríkið hætta áfengissölu. - Ég held, að auðveldasta aðferðin til að stöðva leynivínsölu sé að hefja rannsókn á því á hverjum skemmtistað, hverjir hafa neytt áfengis og hvar þeir hafa fengið það. Það er engum vandkvæðum bundið að taka fólkið og vita, hvar það hefur fengið sitt vín. Áður voru menn pokaðir, en nú þykir það ekki rétt. Mætti þá ekki yfirheyra þá, í stað þess að poka, og vita, hvar þeir hafa fengið áfengið, og taka síðan þá, sem hafa selt vínið? Þá væri eitthvert réttarfar í málinu. - Ég get ekki fellt mig við að samþykkja frv. óbreytt. Umferð á vegum er stöðvuð í stórum stíl af einkennisklæddum embættismönnum, til að gæta að, hvort bílstjórarnir hafi ökuskírteini sín meðferðis. Hafi þeir gleymt þeim heima í það eina sinn, eru þeir sektaðir, þó að þetta séu þaulvanir og kunnir bílstjórar. Þetta er ekki gert til að tryggja öryggi á vegum, nei, það er látið í það skína, að það sé gert til að afla ríkissjóði tekna á móti þeim kostnaði, sem það hefur í för með sér fyrir ríkissjóð að hafa þessa menn á vegunum, og þeir munu hafa fullan rétt á að haga sér svona, en það er áreiðanlegt, að það verður aldrei vinsælt og aldrei rétt, að menn séu stöðvaðir í hópum til að spyrja þá um ökuskírteini, og sekta þá síðan, ef þeir hafa af vangá gleymt því heima, þeir hafa e.t.v. haft fataskipti og gleymt því í hinum fötunum. Eins held ég, ef þetta frv. verður samþ. svona, að það veki meiri andúð en samúð, að það vinni meira tjón en gagn. Þess vegna vildi ég mjög mælast til þess, að hæstv. félmrh. vildi reyna að finna aðra og betri leið til að laga þessi mál en gert er í frv., ég hef ekki neina trú á, að það lagi neitt af því, sem það á að laga, það væri áreiðanlega betra að fara einhverja aðra leið. Fyrir 2 árum voru felldar í burt till., sem einar gætu lagað þessi mál í landinu. Ég tel, að það sé miklu betra, til þess að eitthvað sé hægt að gera hér til úrbóta, að taka þær till. aftur upp og reyna að bæta lögin á þeim grundvelli. Með slíkum refsiákvæðum, sem hér eru sett í lögin, næst ekki sá árangur, sem þeim er ætlað að ná, það skapar aðeins meiri andúð gegn lögunum, meira öngþveiti og verra ástand. Það þarf að fara allt aðrar leiðir.



Herra forseti. Ef það er rétt, sem hæstv. dómsmrh. sagði áðan, að framkvæmd laganna væri sú sama, hvort orðalagið sem haft væri, hvort sem farið væri fram á sterkar líkur eða sannanir, þá finnst mér ekki ástæða til fyrir þá menn, sem vilja, að bundinn sé endir á það ófremdarástand, sem allir viðurkenna, að ríkir í þessum málum, að vera að knýja fast fram breytingu á því orðalagi, sem komið er frá Nd. í annað sinn. Við vitum allir, að það líður að þinglokum, og ef nú verður knúð fram orðalagsbreyting, án þess að það hafi nokkra verulega þýðingu, eftir því sem ráðh. telur, þá stofnum við frv. í hættu með því. En frv. með hinu ákveðnara orðalagi miðar að því, sem allir eru sammála um, að bundinn sé endir á áfengissölu úr bifreiðum. Verði svo orðalagsbreytingin knúð fram, þá eru miklar líkur til, að það geti ekki orðið að lögum á þessu þingi og við búum áfram við það ástand, sem við höfum búið við til þessa. Ég er heldur fylgjandi hinu eindregna orðalagi eins og hæstv. menntmrh., svo að ekki sé hægt að skjóta sér þar undan vegna þess. Ef menn eru að burðast með mikinn áfengisforða í bifreiðum á skemmtistöðum, og það menn, sem grunur hvílir á, þá finnst mér ekki of mikið, þó að þeir séu látnir færa sannanir fyrir því, að þeir hafi ekki ætlað það til óleyfilegrar sölu.

Hvernig er hægt að sanna það?

Ég get t.d. hugsað mér, að maður, sem áfengi finnst hjá og grunaður er um að ætla að selja það óleyfilega, geti t.d. sannað, að hann eigi merkisafmæli daginn eftir, og undirbúningur er undir það á hans eigin heimili.

Þetta er ekki annað en það, sem kallaðar eru sterkar líkur.

En eru svona sterkar líkur ekki stundum teknar sem sannanir?

Jú.

Þetta bendir til þess, að hæstv. ráðh. hafi rétt fyrir sér um það, að sterkar líkur mundu leiða til sakfellingar í báðum tilfellunum, hvort orðalagið sem væri notað. Eigum við þá að vera að þvæla málinu frá okkur aftur af því, að við viljum knýja fram orðalag, sem ekki hefur neina þýðingu að sé knúið fram, en getur stofnað frv. í hættu? Mér finnst, að við eigum að sætta okkur við það orðalag, sem er á frv. frá Nd., sú deild hefur mikinn áhuga á, að það sé samþ. með þessu orðalagi. Ef Ed. samþ. frv. eins og það er komið frá Nd., verður gerð tilraun með þessa aðferð, þangað til löggjöfin verður endurskoðuð, og sést þá, hvort þetta hefur orðið til bóta á því sviði, er við kemur sölu úr bifreiðum, og ef það tækist, þá væri þetta frv. til stórra bóta. Ég vil því taka undir tilmæli hæstv. menntamálaráðherra, að við samþ. frv. eins og það er komið frá Nd., þó að sumir í deildinni telji orðalagið strangt og einstrengingslegt um of. Það er búið að sýna okkur fram á, að í raun og veru skiptir það ekki miklu, hvort orðalagið er haft, en ef við sendum það aftur frá okkur núna, þá fáum við hvorugt orðalagið.



Herra forseti. Ég veit, að hv. þm. Barð. er eindreginn bindindismaður og vill vinna fyrir þetta málefni á sinn hátt. Ég efast ekki um, að hann er að sínu leyti miklu meiri bindindismaður en ég, þó að ég sé þessum málum mjög fylgjandi, en þar ber á milli, að menn líta misjafnt á málið, og sýnist sitt hverjum um, hvernig því sé bezt fyrir komið. Ég hygg, að hann sé því fylgjandi, að hér sé sett vínbann, því að hann trúi á, að það sé bezta lausnin til að útrýma því ófremdarástandi, sem er í áfengismálunum. Aftur á móti tel ég, þó að ég sé fylgjandi bindindi og reglusemi, að vínbann sé engin lausn. Þetta sýnir í sjálfu sér ekki annað en fram hefur komið við afgreiðslu þessa frv., að flestir, ef ekki allir í báðum deildum, eru þess hvetjandi, að betri skipun komist á í þessum málum. Það vill bara hver fara sína leið. Það kann vel að vera, að hér sé verið að deila um keisarans skegg, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, er hann taldi, að enginn munur yrði á framkvæmd, hvort orðalagið sem haft yrði. Ég er enginn lögfræðingur og tek þetta trúanlegt, en ég mundi þó halda, að aðstaða dómarans væri sterkari með því orðalagi, sem er nú í frv., en með því, sem brtt. leggur til að verði. Hv. þm. Barð. spurði mig að því, hvort ég teldi, að þetta frv. bætti úr öllum ágöllum í sambandi við áfengismálin. Það er síður en svo, en ég hef sterka trú á, ef því verður skynsamlega og vel framfylgt af þeim mönnum, sem um það eiga að fjalla, lögreglumönnum og öðrum, sem þar koma til greina, að það muni bæta stórkostlega úr þessum þætti vandkvæðanna, sem eru á áfengismálunum, þ.e.a.s. leynivínsölu bifreiðarstjóra. Hv. þm. Barð. sagði enn fremur, að það væri enginn munur á, hvort selt væri áfengi úr bifreiðum eða silkisokkar, ef hvort tveggja væri selt óleyfilega. Ég hygg, að ef hv. þm. athugar þetta, þá sjái hann þar nokkurn mun á, því að ekki gerir einn bílstjóri, sem selur nokkrum stúlkum silkisokka, alla menn, sem á skemmtuninni eru, svo óða, að það verði að setja þá í poka. Það er því verulegur munur á, hvaða afleiðingar hver sala hefur. Ég er auðvitað ekki að mæla neinni óleyfilegri sölu bót, en þessi sala, sem er hér verið að reyna að finna einhverja bót á, hefur miklu alvarlegri afleiðingar en nokkur önnur leynisala í landinu, en ég skal ekki fara inn á þá sálma. Það væri hægt að draga svo mörg dæmi alvarlegs eðlis fram, ef ætti að fara að ræða þessi mál eins og þau ganga fyrir sig, þegar svo langt er komið, að þessir bílstjórar taka miklu fleira en peninga til að koma út sínu áfengi, þar kemur margt fleira til, sem gerir þetta að miklu alvarlegri hlut en menn gera sér yfirleitt grein fyrir. - Ég tel svo ekki ástæðu til að lengja þessar umræður, menn hafa þar sínar skoðanir á hvernig þessu sé bezt fyrir komið. Mín skoðun hefur ekki breytzt þrátt fyrir greinargerð þeirra þm., sem till. flytja, og það kann að vera, að mín orð hafi ekki heldur nein. áhrif á þeirra afstöðu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mikið, þær eru þegar orðnar alllangar. Ég vil fyrst og fremst mótmæla því, fyrir hönd dómsmrn., að það sé ekki til þess að skapa öryggi á vegum, að það sé athugað, að menn, sem keyra bíla, hafi rétt til þess eða ekki. Því er haldið hér fram í blákaldri alvöru, að það sé gert til að afla ríkissjóði tekna. Það er auðvitað gert til að athuga, að landslögum sé hlýtt og menn keyri ekki bíla nema hafa réttindi til þess. Það eru ekkert annað en getsakir að ætla ríkisstj., að hún sé að gera þetta að gamni sínu til að fá 15 kr., sem ekki er nema brot af því, sem bíllinn kostar, sem þarna er á ferð til að gæta þess, að landslögum sé hlýtt. Hæstv. dómsmrh. tók það fram, að þessu frv. er ekki ætlað að laga nema einn galla á áfengislögunum, sem sé þann, að draga úr misnotkun áfengis, sem stafar af leynivínsölu úr bifreiðum á skemmtistöðum, bæði hér í bænum og úti á landi. Það er áreiðanlegt, að með þessu frv. er upplagt, ef löggæzlan er í dálitlu lagi, - hún þarf ekki einu sinni að vera í góðu lagi - að taka fyrir, að bílar komi með tugi og hundruð af vínflöskum á skemmtanir úti í sveit og fylli þar allan mannskapinn, - þetta næst með frv. Ég vil benda þeim mönnum á, sem hugsa líkt og dómsmrh., þ.e.a.s. að það sé nokkuð sama, hver till. sé samþ., að þeir eiga tvímælalaust að greiða atkvæði á móti till., þeir eiga ekki að greiða henni atkv. og senda með því málið í Sþ. og stofna því þar í hættu, því að þar þarf svo mikinn meiri hluta til að samþ. það, en við hinir, sem teljum það til spillis að samþ. það svona, eigum að vera með till. og eiga það á hættu, hvernig Sþ. fer með það.



Herra forseti. Vegna þess, sem menntmrh. sagði, vil ég leiðrétta tvennt. Í fyrsta lagi sleit hann úr samhengi ummæli mín um, að það væri ekki verra að selja áfengi en silkisokka. Það, sem ég sagði, var, að ekki væri meiri sök að selja áfengi en silkisokka, nema því aðeins, að það væri verið að selja ólyfjan. Þeir menn, sem telja það meiri sök, verða að viðurkenna, að glæpurinn liggi aðallega í því að selja þessa vöru, þá vöru, sem ríkissjóður sjálfur selur fólkinu. Þetta má ekki slíta úr samhengi. Ég sé engan mun á því yfirleitt, hvort 20 menn taka sig saman á skemmtun uppi í sveit, leigja sér bíl, sem kostar 200–300 kr., og fara á honum til að kaupa sér áfengi, eða hvort bílstjórinn sjálfur kaupir sér áfengi og selur þeim það. Mismunurinn er sá, að bílstjórinn hefur framið óleyfilegan verknað, annar mismunur er enginn. Hitt er svo kjarni málsins, að hér er verið að selja vöru, sem spillir samkomunni og gerir viðkomandi menn alveg sturlaða, en það er það, sem ríkið sjálft gerir. Svo segir hæstv. ráðh., að ég vilji bann, en það er alls ekki það, sem ég vil, ég vil fara allt aðrar leiðir, það mundi hæstv. ráðh. vita, ef hann hefði kynnt sér, hvað ég vil í þessu máli. Ég hef ekki trú á þessum stóradómi, ég hef séð, hvernig höftin hafa verkað um 30 ára skeið. Ég var einu sinni mjög fylgjandi banni, en ég er búinn að sjá, hvernig bann verkar, og ég er búinn að sjá, að það er alls ekki lausnin. Ég tel, að langheppilegasta lausnin sé frelsi, meira frelsi en nú, minni dómar, vægari dómar, minni heift, minni misskilningur á þessum málum. Ég held sem sé, að lausnina sé að finna í því að vera dálítið mannlegri í þessum málum en þeir eru, sem koma með svona frv. Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess, sem hæstv. ráðh. sagði. Ég get ekki fallizt á mótmæli hv. 1. þm. N-M. við því, að það sé ekkert öryggi í að sekta menn, sem af vangá skilja ökuskírteinið sitt eftir heima, en keyrt hafa bifreið í mörg ár sumir hverjir. Það er ekkert öryggi í því. Dómarinn leyfir honum að halda áfram samt sem áður. Ef þetta er til öryggis, hvers vegna er hann þá ekki stöðvaður og bíllinn innsiglaður og málið rekið áfram? Nei, málin eru ekki rekin svona til að auka öryggi, heldur til að afla ríkissjóði tekna upp í þann kostnað, sem er við eftirlitið, og það er smán, jafnvel þó að heimild sé til þess í lögum. Það vekur almenna óánægju, að bílar aka fram og aftur um vegina með dómara til að stöðva bíla, setja þar rétt yfir þeim, sekta bílstjórann og leyfa honum síðan að halda áfram eftir sem áður, e.t.v. til þess að stöðva hann aftur eftir nokkra km eða 1 dag og hefja sama leikinn. Þeir hafa rétt til þess, en það leiðir ekki til neins góðs.



Herra forseti. Ef hægt væri að sanna mér, að frv. lenti í nokkurri hættu við að samþ. þær breyt., sem hér liggja fyrir, þá mundi það hafa áhrif á mína atkvgr., því að ég er fylgjandi frv. að meginstefnu til og lýsti því yfir við fyrri umr. málsins. Ég tel það orðalag, sem hér um ræðir, vera nánast réttara mál en er á frv. frá Nd., og þess vegna kysi ég það heldur, en ég tel, að það sé ekki efnismunur. Þess vegna, eins og ég sagði, mundi það hafa áhrif á mína atkvgr., ef hægt væri að sannfæra mig um, að frv. lenti í hættu með því að fara í Sþ. Það væri gaman að heyra, hvaða rök menn færa fyrir því. Það er greinilegt, að það er nógur tími, við sjáum það í hendi okkar, að þinginu verður aldrei slitið fyrr en á fimmtudag í fyrsta lagi, og það er þess vegna nógur tími til að athuga málið. Ég mundi greiða atkv. með frv., hvort orðalagið sem yrði ofan á, en það er rétt að athuga þessar tölur og sjá, hvað verður ofan á.

Það voru 15 með, en 11 á móti í Nd.

Ég vil benda hv. þm. á, að það er hægt að bjarga málinu með því að samþ. óbreytta afstöðu Nd., og ég tel það enga frágangssök, mér finnst aðeins hitt orðalagið réttara, en það er ekki hægt að taka tölurnar eins og hv. 1. þm. N-M. gerði. En ef hv. þm. leggja svo mikið upp úr orðalaginu, að þeir ætla að vera á móti frv. þess vegna, hlýtur eitthvað annað að búa undir, sem ég skil ekki til hlítar, því að efnismunur er ekki sá, að hann gefi tilefni til slíkrar afstöðu. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, þá er aldrei fyrir það að synja, að í einstökum tilfellum getur það komið harkalega niður, að menn séu stöðvaðir á vegum úti, en ég vil þó fullyrða, að sá háttur að láta löggæzluna fá dómsvald í þeim minni háttar málum, sem þarna er um að ræða, hefur reynzt mjög vel. Ég er ósammála því, er hv. þm. sagði, að það hefði reynzt illa, ég hef ekki heyrt neina kvörtun um þetta fyrr en nú. Ef á annað borð á að framfylgja bifreiðalögunum, þá er mjög þægilegt, að farið geti fram dómur strax í héraði í öllum minni háttar málum. Það er miklu þægilegra en hitt, sem áður var. Nú var maður úr Reykjavík t.d. á ferð norður í Þingeyjarsýslu, hann er stöðvaður af bifreiðaeftirlitinu, og hann er á einhvern hátt ólöglegur, þá er fyrst send kæra til sýslumannsins í Þingeyjarsýslu, svo fer málið til sakadómara í Reykjavík, og endirinn varð oft sá, að ekkert varð úr málinu. Niðurstaðan var líka sú, að það var ekki hægt að framfylgja lögunum eins og ætlazt var til, en þar ber ekki að saka löggæzluna og dómgæzluna, heldur lögin sjálf. Það má segja, að það sé lítilfjörlegt atriði að hafa ekki með sér ökuskírteini. Það er þó til öryggis og handhægðar, ef slys ber að höndum, bæði fyrir manninn og löggæzluna. Það er svo mælt fyrir í lögum, að ökumenn hafi ökuskírteini sín með sér, en það er ekki nema örlítil sekt, sem bílstjóri á að greiða, ef hann hefur það ekki meðferðis, en ég hygg, að það sé ekki tilgangslaust, að gengið sé eftir, að sú sekt sé greidd, það er áminning um að hafa ökuskírteinið á sér næst. Um hitt, að þetta sé gert til að ná inn tekjum fyrir ríkissjóð, þá er hugsanlegt, ef löggæzlan hefur hitt svo öruggan fjárgæzlumann ríkissjóðs og hv. þm. Barð., þá hafi hún sagt þetta til að sýna, að svona sé fjárheimtan rekin af miklum krafti, en það sjá þó allir, að það er meira gamanyrði en nokkuð annað. En eftir lögunum er þetta lagt fyrir mennina, og þeir gera eingöngu sína skyldu. En að láta dæma umferðarbrot þegar í stað hefur áreiðanlega gefizt vel. Og ég vil ítreka það, að ég hef ekki heyrt neinn kvarta undan þessu, nema hv. þm. Barð., en það væri fróðlegt að heyra, hvort fleiri væru sama sinnis. Mér þykir það þó ólíklegt, því að heimildin til þess að hafa þann hátt á var einmitt rýmkuð í frv. um opinber mál, sem samið var hér á dögunum, þannig að ef það hefði gefizt illa, þá hefðu menn ekki samþ. það svo greiðlega sem hér var gert.



Herra forseti. Ég ætla rétt að gera mjög stuttlega grein fyrir afstöðu minni. Ég get gert það að mestu með því að skírskota til fyrri ræðu hæstv. dómsmrh. Ég tel tvímælalaust heppilegra orðalag í löggjöfinni eins og Ed. gekk frá henni, en mér sýnist hitt líka rétt hjá hæstv. ráðh., að framkvæmd málsins hljóti að verða með mjög líkum hætti, hvort orðalagið sem viðhaft verður. Þó það sé kannske ekki sagt, að málinu sé stefnt í tvísýnu, ef það færi í stríð milli d., vil ég þó ekki eiga neitt á hættu í því sambandi fyrir svona lítilfjörlegan ágreining eins og mér sýnist þetta vera, og mun ég þess vegna greiða atkv. gegn þeirri brtt., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil benda á, að sú meginbreyt., sem gerð er á frv. frá því það var borið fram, hefur orðið með þeim hætti, að málið var sent til lögreglustjórans í Reykjavík til þess að athuga, hvernig orðalagið þyrfti að vera til þess að það væri auðvelt í framkvæmd og næði sem bezt þeim tilgangi, sem til er ætlazt. Þannig liggur frv. fyrir nú. Og einmitt vegna þessarar breyt., sem gerð var á frv., heldur Nd. fast við það orðalag, þar sem hér hefur sá aðili um fjallað, sem hefur orðið fyrir því, að núgildandi löggjöf er í lítt framkvæmanlegu formi. Nú hefur verið leitað til lögreglustjórans í Reykjavík um það, hvernig þurfi að hafa þessa löggjöf til þess, að hún sé auðveld í framkvæmd og nái sínum tilgangi, og í því formi finnst mér að eigi að afgreiða löggjöfina. Þess vegna mun ég greiða atkv. móti brtt., en með frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil nú af þessu tilefni skjóta því til manna, þar sem sakadómari og lögreglustjórinn í Reykjavík hafa um þetta fjallað, hvort ekki væri ráðlegt að spyrja þá um þeirra álit á því, hvort þeir teldu, að þessi breyt. skipti máli eða ekki. Ef það er svo, að málinu sé stefnt í beinan voða í Sþ., þá er rétt að athuga alla möguleika, áður en lagt er í þá hættu. En ég á bágt með að trúa því, að þessir embættismenn muni leggja mikið upp úr því orðalagi, sem hér um ræðir. Ég held, að orðalagið hljóti að hafa verið sett af nokkru fyrirhyggjuleysi. Og án þess að varpa neinni rýrð á þá embættismenn, sem hlut eiga að máli, má segja, að það, sem hér kemur til greina, sé „sterkar líkur og sönnur“. Sönnur komi ekki til álita, og þess vegna hafi nú gott eitt fyrir þeim vakað í þessu. Ég efast ekki um það, en það væri fróðlegt að heyra þeirra álit, fyrst til þeirra hefur verið vitnað. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forseta, hvort ekki væri rétt að fresta málinu og leita álits sakadómara um þetta mál.

Forseti (BSt): Þar sem ég hef hvatt til þess að breyta frv., þá vil ég ekki hafa frumkvæðið að því að fresta málinu nú, ef hægt er að ganga frá því. Hins vegar skil ég það sem ósk hæstv. dómsmrh., að málinu sé nú frestað.

Ef menn vilja gera þessa eftirgrennslan. - PZ: Það hefur gengið illa að fá svör frá því opinbera, og með tilliti til þess óska ég ekki eftir því. - RÞ: Mér finnst, að það vanti upplýsingar, og ég óska eftir þeim.

- Þá er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Ég bjóst við því, að málið lægi fyrir d. með skýringum og meðmælum, en svo er ekki. Það má vera, að það eigi sér engan formælanda. Eins og menn muna, var frv. þessu líkt lagt fyrir þingið fyrir tveimur árum. Það var barið í gegn móti umsögn menntmrh. og gegn mótmælum félags gagnfræðaskólakennara o. fl., er fengu málið til umsagnar. Það var svo gott, að það var hægt að fá ráðh. til að gera það að flokksmáli, og var barið í gegn á þeim grundvelli. Þó að málið sé menntamál, var það lamið í gegn í skjóli flokksvalds. - Þegar málið var á döfinni, var fullyrt af ýmsum, að þegar tímabilið væri runnið út, mundi málið ekki skjóta hér upp kollinum aftur. Nú er þetta tímabil liðið, og er málið þá flutt á ný. Að þessu sinni eru flm. 7. Menn hafa ekki treyst á gildi málsins sjálfs til að tryggja, að það komist í gegn. Frv. hefur tekið nokkrum breyt. í Nd., og eru þessar breyt. augsýnilega þess efnis, að hinir 7 flm. hafa orðið að víkja undan til að koma því í gegn. Mér virðast þessar breyt. vera til bóta, þó að þær réttlæti ekki framgang málsins. Með breyt. er farið fram á, að gagnfræðadeild menntaskólans á Akureyri megi vera ein bekksögn. Þetta er torskilið, ef þetta á að vera til þess að láta ungt fólk njóta þess, en úr þessu dregið með því, að deildin sé ein. Enn fremur er það skilyrði, að nemendur lærdómsdeildar sitji fyrir plássi í heimavist. Með öðru móti væri gengið á rétt þess fólks, sem ætti forgangsrétt að aðgangi að heimavist, þau hlunnindi yrðu að engu, því að heimavistin væri upptekin af mörgum bekkjum gagnfræðadeildar. Önnur breyt. á þó að tryggja úrvalsnemendum gagnfræðadeildar heimavist í lærdómsdeild skólans. Þó að þetta sé í frv., eru þessi hlunnindi gefin bókstaflega, því að þeir, sem eru búnir að stunda nám við skólann, ættu fullan rétt á að tryggja sér heimavist. Þeir hefðu því forgangsrétt fram yfir þá, sem síðar kæmu og sæktu um pláss. Þetta ákvæði verður einskis vert í reyndinni vegna þess, að gengið er inn á að hafa gagnfræðadeild. Þá skapast forréttindi þeirra, sem fyrir voru í skólanum, til að fylla heimavist skólans. Ég vil meina, að þær umbætur, sem leitazt er við að fá fram, séu lítils virði. Ég vil segja, að við, sem höfum fengizt við þessi mál, erum búnir að fá nóg af þessu. Prófin eru af 4 tegundum: gagnfræðapróf eftir tvö ár eða minna gagnfræðapróf, próf eftir þriggja ára nám eða meira gagnfræðapróf, gagnfræðapróf ettir þrjú ár í menntaskólanum á Akureyri og eftir 2 ár í menntaskólanum í Rvík. Gagnfræðaprófið átti að veita forréttindi, en engin vissi, við hvað átti að miða. Það er ekki heppilegt að stefna nú í líka átt og taka upp gagnfræðapróf eftir 2 ár í menntaskólanum á Akureyri, þegar prófið er tekið eftir þrjú ár í öðrum skólum landsins. En nú er komið gagnfræðapróf ettir 4 ár í gagnfræðaskólum. Þó að ekki sé litið á annað en þetta, er ekki stigið í rétta átt. Það á að taka upp sömu ringulreiðina og ríkti áður en nýja skólalöggjöfin var sett. Við höfum fengið reynsluna af þessu ástandi. Nokkur undanfarin ár höfum við haft reynsluna af því, hvaða afleiðingar það hefur haft, reynsluna af því, að báðir menntaskólarnir höguðu kennslunni ekki á sama hátt. Menntaskólinn á Akureyri fylgdi ekki nýju skólalöggjöfinni og starfrækti þriggja ára gagnfræðadeild. Ráðh. fékk undanþágu til þessa árið 1947–48 og aftur 1948–49, en þá sagði hann stopp. Þá var frv. borið fram um að veita undanþágu, þó að menntmrh., fræðslumálastjóri o. fl. skólamenn væru því andvígir. Á sama tíma og þetta var gert, var nýja skólalöggjöfin framkvæmd í öðrum skólum, og menn gengu undir landspróf. Nemendur frá Ísafirði fóru oftast til Akureyrar til að tryggja sér ódýrara nám, en þegar þessi breyt. var gerð, reyndist sú leið að mestu leyti lokuð. Nemendur í lærdómsdeild voru flestir úr skólanum og umhverfinu, og gátu þá aðrir ekki lengur notið þessa. Nemendur frá Vestfjörðum fóru til Rvíkur með miklu meiri kostnaði. Það var tilgangurinn með að afnema gagnfræðadeildir menntaskólanna að greiða fyrir fólki utan af landi að komast í lærdómsdeild og að fólk úr skólanum nyti ekki sérstöðu og bægði öðrum frá því að komast í skólann. Undanfarið hefur ungt fólk farið í menntaskólann í Rvík með miklum kostnaði, þar sem engin heimavist er við skólann og Rvík er dýrasti bær á landinu. Auk þess virðist mér í frv., eins og því var breytt í Nd., að setja eigi gagnfræðadeild í menntaskólann í Rvík. Hún yrði fyllt af börnum efnamanna í Rvík, sem kaupa fyrir þau tímakennslu og gefa þeim forskot. Þeir, sem fá svo aðstöðu til að fylla hin auðu sæti, koma úr Flensborg, gagnfræðaskólum Akraness, Hveragerðis og Keflavíkur. Þetta er lagleg ráðstöfun og gerir ekkert annað en trufla og rugla skólalöggjöfina frá 1946. Ég verð að benda á það, að þegar með þessu er búið að torvelda efnalitlu námsfólki að komast í menntaskólana, þá verður ekki lengur staðið á móti því að setja menntaskóla á Austurlandi og Vestfjörðum. Með þessu móti er því máli greidd gatan, og harma ég það ekki, en ég vil benda á þetta í sambandi við málið. Ég vil nú spyrja, hver tilgangurinn hafi verið með lögfestingu landsprófs, er heimilar nemendum að setjast í menntaskóla og kennaraskóla án sérstaks prófs. Tilgangurinn var sá, að úrvalsnemendur gætu þreytt próf heima hjá sér og haft jafnan aðgang að þessum skólum og forréttindi, sem fólk á Akureyri og í Rvík hafði, væru afnumin. Með þessu þurftu nemendur að austan og vestan ekki að fara langar leiðir til að þreyta próf, heldur gátu þeir gert það heima við sömu skilyrði og setzt síðan í lærdómsdeild, sem átti ekki að vera eingöngu setin af nemendum úr umhverfi skólans, en frá þessu var horfið með þessari undanþágu. Af þessu er ljóst, hver var tilgangurinn með að afnema gagnfræðadeildir menntaskólanna. - Nú, en það munu sumir segja: Þarna er verið að tryggja ungu fólki afnot af hinum beztu kennslukröftum, og er því hægt að ljúka þessu prófi á tveimur vetrum í stað þess, að það verður að ljúka því á þremur vetrum í öðrum gagnfræðaskólum. - Ég þori að fullyrða það og hef til þess næga reynslu, að það námsefni, sem lagt er fyrir 13–16 ára gamla unglinga til landsprófs, er nóg viðfangsefni til þriggja ára náms fyrir úrvalsnámsfólk. Og kennslan verður mótuð um of af einstrengingsskap, ef miðað er of mikið við það, hvað líklegt er, að komi á landsprófinu, en ef á að gera þetta á tveimur vetrum, býð ég ekki í andríki þeirrar kennslu, í hvaða skóla sem hún fer fram. Það verður andlaus ítroðsla og gengur fram af kröftum venjulegra unglinga, nema þeir séu svo flugnæmir á bóklegt nám, að þeir þurfi ekkert fyrir því að hafa. Það væri þess vegna rangt að taka hér upp tveggja vetra nám í stað þriggja, því að af því veitir ekkert. Það verður að gæta að því, að þetta er ekki þroskað fólk, heldur unglingar, sem setjast að þessu námi 12–13 ára, þ. e. einn ári yngra fólk en börn, sem útskrifuðust úr barnaskólum fyrir nokkrum árum, því að þar hefur námstíminn verið styttur um eitt ár. Þá er annað, og það er, að ef þetta frv. verður samþ. hér í hv. d., þá teldi ég a. m. k. sjálfsagt, svo framarlega sem ekki er ætlað að stofna til sem mests glundroða, að bætt yrði við frv., að þessi undanþága væri veitt að því tilskildu, að allar sömu námsgreinar væru kenndar í þessari gagnfræðadeild menntaskólans á Akureyri sem nú eru kenndar í bóknámsdeildum gagnfræðaskólanna, því að ef þar verður annað námsgreinaval, yrði það enn líklegra til þess að auka glundroðann um þann prófstimpil, sem á unglingana yrði settur. Þess vegna ætti að koma því inn í frv., að námsgreinar yrðu allar þær sömu og í bóknámsdeild gagnfræðaskólanna nú. - Því verður ekki neitað, að með þessu frv. er að því stefnt að sníða kennslunni miklu þrengri stakk, þ. e. með því að hafa þetta tveggja ára nám í stað þriggja, og hlyti það að ganga út yfir andlegt og lífrænt eðli kennslunnar. Ég get ekki annað séð. Ég skal ekki á þessu stigi málsins hafa fleiri orð um þetta frv., þar sem þetta er 1. umr., en vildi þó þegar láta koma fram, að ég mun ekki. sjá mér fært að fylgja frv.



Herra forseti. Af því að ég er nú nágranni menntaskólans á Akureyri, þá tel ég mér skylt að gera lítils háttar grein fyrir því, hvers vegna þetta frv. er fram komið, og þá er það fyrst og fremst, að það er fram komið vegna þess, að fólkið í nágrenni skólans hefur óskað eftir því, að skólinn starfaði áfram í því formi, að nemendur hefðu aðstöðu til þess að ljúka hinu svonefnda gagnfræðaprófi eða landsprófi. Sýslunefndir allt frá Norður-Þingeyjarsýslu og til Vestur-Húnavatnssýslu hafa allar á sínum tíma óskað eftir því, að þessi undanþága fyrir menntaskólann á Akureyri væri veitt. Fjórðungsþing Norðlendingafjórðungs, sem haldið var í sumar sem leið, óskaði eindregið eftir því, að gagnfræðadeild menntaskólans á Akureyri fengi að starfa áfram. Og hvers vegna? Vegna þess að fólki, sem þarf að senda unglinga til Akureyrar til náms og þá sérstaklega þá, sem hugsa sér að fara langskólaveginn, þykir það, mikill fjárhagslegur ávinningur að geta fengið heimavistarpláss fyrir þá unglinga á Akureyri, en það er ekki hægt við gagnfræðaskólann á Akureyri, heldur aðeins við menntaskólann. Nú má segja, að í sumum þessum héruðum séu gagnfræðaskólar, en þá kemur líka til greina, sem hv. 6. landsk. var að tala um, að nemendur, sem eiga að fara áfram langskólaveginn, þykja fá betri aðstöðu til sinnar skólagöngu með því að byrja hana í gagnfræðadeild við menntaskóla. Hann benti á, að með þessu væri skapaður glundroði í gagnfræðaprófum. Ég er nú ekki eins kunnugur skólamálum og hann, get ekki talað um þetta af svipaðri reynslu, en hins vegar er ég þá heldur ekkert háður því, sem hætt er við, að gagnfræðaskólastjórar séu, þ. e. að vilja halda nemendum að sínum skólum. En ég verð að segja, að ég ber ekki svo djúpa virðingu fyrir þeim skorðum, sem námið hefur verið sett í með hinni nýju löggjöf, og get ekki látið það hafa áhrif á mig, þegar ég tek afstöðu til þessa frv., sem fyrir liggur, því að ég finn, að því fylgir svo mikið hagræði fyrir þá, sem næst standa þessum skóla og geta notið hans.

En skapar það þá ekki óhagræði fyrir hina, sem fjær búa?

Ég hugsa, að þeir fari í þennan skóla, sem eru ráðnir í að halda áfram og eru líklegir til að geta lokið námi á tveimur árum. Það eru nemendur, sem hafa sýnt á fyrra stigi námsins, að þeir eru hæfir til þess að leggja fyrir sig skólagöngu og geta náð markinu á þessum tveimur árum. Og eins og frv. er nú, er ekki hætt við því, að sérstaða þessa bæjarfélags, þar sem skólinn er, hafi svo mikið að segja, t. d. á Akureyri, því að í þessu tilfelli eiga utanbæjarmenn að sitja fyrir. Skólinn á Akureyri hefur þá aðstöðu, að hann hefur yfir heimavist að ráða og getur þess vegna boðið upp á það að taka við fólki í þessa deild. En mér fyndist ekki til bóta að fara fram á sömu réttindi fyrir menntaskólann í Rvík, því að hann hefur ekki upp á slíkt að bjóða, og mér þykir satt að segja ólíklegt, að hann færi að nota sér þessi réttindi, þó að einhverjir menn, sem hafa metnað fyrir hans hönd, vilji jafnhliða láta réttindin ná til hans. Ég tel, að í þessu máli eigi mjög mikið tillit að taka til þeirra óska, sem fram hafa komið frá þeim, sem næst standa menntaskólanum á Akureyri, og eins og ég gat um í upphafi máls míns, eru þær óskir mjög eindregnar frá Norðurlandi. Undanþágan er nú aðeins miðuð við takmarkaðan tíma, og ég held nú, að af því að fyrirkomulagið hefur reynzt vel og hins vegar er enginn vafi á, að löggjöfin verður endurskoðuð innan skamms, þessi stóra löggjöf, - þá held ég, að sé rétt að leyfa þessu fyrirkomulagi að haldast, sem frv. gerir ráð fyrir, og gera þá ráð fyrir því, að sú endurskoðun, sem vafalaust kemur mjög fljótt, kryfji málið til mergjar. Í grg. fyrir frv. er gerð rækileg grein fyrir því, hvaða skilyrði skólinn hefur til að taka á móti fólki, og sýnt fram á, að það er réttmætt, að skólinn fái að viðhalda þarna tveggja vetra deild þeim til mikils hagræðis, sem þurfa að kosta nemendur. - Ég vænti þess, að þótt þetta mál sé gallað, ekki frekar en önnur mál svo gott, að engir gallar séu á því, sjái þó þessi hv. d. að öllu athuguðu, að þarna er sæmilegt mál á ferð og hefur meira til síns ágætis en til galla.



Það er nú kannske ekki ástæða til að þrautræða þetta mál við 1. umr. Það fer að sjálfsögðu til nefndar og verður þá fyrst aðallega rætt, þegar það hefur fengið athugun í n., en þó vil ég segja nokkur orð út af því, sem hv. þm. S-Þ. sagði hér áðan. Hann varpaði fram þessari spurningu: „Hvers vegna er frv. fram komið?“ Og hann svaraði þessu á þá leið: „Það er fram komið vegna eindreginna áskorana fólksins fyrir norðan, það vildi tryggja sínum börnum sérstaka aðstöðu til að nota sinn skóla og heimavistina, sem hann hefur að bjóða.“ m. ö. o., það er nágrenni Akureyrar, sem vill nota aðstöðuna til þess að koma sínum unglingum í heimavistarskólann á Akureyri, en við þetta rýrnar aðstaða unga fólksins annars staðar á landinu til að nota húsnæði heimavistarinnar á Akureyri. Ég þarf ekki annað en vitna til þeirrar reynslu, sem ég hef um það, hvernig hefur gengið að koma unglingum af Ísafirði fyrir í heimavist á síðustu árum. Þeir hafa yfirleitt fengið synjun, og helzt hefur það gengið, hafi verið sótt um pláss 2–3 árum fyrir fram. Það var aðeins einn nemandi, sem komst í heimavistarpláss s. l. haust, og það var vegna þess, að hann hafði sótt ári áður, en hinir fengu allir neitun. Þá sagði hv. þm., að fjórðungsþing Norðurlands hefði sent frá sér áskorun um, að gagnfræðadeildin mætti haldast við menntaskólann. Ég tel það nú ákaflega veik rök. Þessi þing eru stofnuð sem félagsskapur til að hrinda fram stjórnarskrármálinu og taka svona í leiðinni að gera samþykktir um hin og þessi mál, og fer það þá oft mikið eftir tilviljun, t. d. eftir því, hverjir sitja fundina, o. s. frv. Þegar núverandi skólameistari á Akureyri kom hér nú í vetur til að vinna að framgangi þessa frv., átti hann tal við mig, - við erum gamlir skólabræður frá menntaskólanum á Akureyri, - og ég ræddi við hann um möguleika fyrir auknu plássi í heimavistinni á Akureyri á næsta vetri, en hann sagði, að því miður væri ekki hægt að gera sér miklar vonir um, að þar yrði meira pláss næsta vetur, og því mjög litlar líkur til, að fólk fengi þá frekar aðgang að heimavistinni en á s. l. hausti. En samt var borið fram frv. fyrir tveimur árum á þeim grundvelli, að hagnýta ætti það húsnæði, sem annars stæði autt í þessum menntaskóla, en það hefur bara ekki staðið það hingað til og ekki útlit fyrir, að svo verði á næstunni. Sannleikurinn er sá, að menntaskólinn á Akureyri býr ekki sjálfur við nægilegt húsnæði. Þá andmælti hv. þm. S-Þ. því, að prófstakkurinn yrði þrengri í þeirri unglingagagnfræðadeild, sem hér á að lögfesta næstu tvö ár. En það er þó augljóst mál, að þegar á að komast yfir sama námsefni og ganga undir sama próf að loknu tveggja ára námi og ella er gengið undir að afloknu þriggja ára námi, verður það ekki gert með öðru móti en því að miða kennsluna einstrengingslega við prófkröfur til þess að ná markinu, og það bitnar á kennslunni á margan hátt. Þarf engan úrskurð um það, prófstakkurinn verður þrengri með þessu tveggja ára námi. Og hann er nú það þröngur, að kennarar menntaskólans á Akureyri treystu sér ekki til þess, er heimildin var fengin, að taka með allar námsgreinar, sem kenna skal samkvæmt l. í bóknámsdeildum gagnfræðaskólanna. Fólkið í nágrenni menntaskólans á Akureyri heimtar aðgang að honum, að því er sagt er, og það kemur mér ekki undarlega fyrir sjónir, og ég get trúað, að hann sé góður skóli, eins og orð hefur farið af. En það er annar skóli á Akureyri, gagnfræðaskólinn, sem þessi breyting bitnar á allharkalega. Þar eru 60 utanbæjarnemendur, og 47 af þeim eru úr Eyjafjarðarsýslu og 13 annars staðar að. Mér sýnist því, að fólkið í nágrenni Akureyrar vilji nota sér gagnfræðaskólann, enda þótt þar sé engin heimavist. Hins vegar, ef það stæði nú ónotað húsnæði í heimavistinni í menntaskólanum, þá sé ég ekki, að það þyrfti að hrófla neitt við skólakerfi landsins til þess, að samkomulag mætti verða um, að gagnfræðaskólinn fengi afnot af húsrými þar, svo að það yrði þá fullnýtt. Ég skil vei, að skólastjóra gagnfræðaskólans þykir sér óleikur ger með þessum ráðstöfunum. Hann sagði mér þannig í haust, að hann hefði ekki vitað fyrr en seint og um síðir, hve margir innanbæjarnemendur mundu stunda nám í skóla hans eða hverjir ætluðu í gagnfræðadeild menntaskólans. Hann fékk svo efnivið í tvær verknámsdeildir og eina blandaða bóknámsdeild, þar sem talsvert var af miðlungsfólki með hinum betri nemendum og þannig þyngra undir fæti fyrir kennarana. Hins vegar hefði hann fengið nemendur í tvær bóknámsdeildir og tvær verknámsdeildir, ef undanþágan hefði þá ekki verið komin í gildi, og önnur bóknámsdeildin hefði þá verið skipuð úrvalsnemendum, og hefði þannig verið unnt að haga kennslunni meir við hæfi hvors hópsins fyrir sig. - En hvernig stendur svo á því, að úrval nemenda á Akureyri fer heldur í gagnfræðadeild menntaskólans? Sumir kunna að segja, að það sé vegna betri kennslu í þeim skólanum. En hvað sem því líður, þá finnst mér aðalatriðið liggja í augum uppi. Fólkið á Akureyri vill koma börnum sínum strax í þann skóla, sem þau eiga að halda áfram í, vera þeirra í skólanum verður þannig tryggari og þau fá að vissu leyti forgangsrétt um að dvelja áfram í skólanum. Hins vegar yrði réttur annarra og aðstaða þannig rýrð. Og þótt bóknámsdeild gagnfræðaskólans sé jafngóð og gagnfræðadeild menntaskólans, þá hlýtur af þessum sökum að verða meiri aðsókn að 1. bekk menntaskólans, þar sem nemendum hans er í rauninni skapaður forgangsréttur til framhaldsdvalar í skólanum. Ég skal nú koma að einn eða tveimur atriðum, sem mér þóttu athugaverð í ræðu hv. þm. S-Þ. Hann minntist á, að það stæði til að endurskoða nýju skólalöggjöfina, og vafalaust er það rétt, að slík endurskoðun verði nauðsynleg, er kostir hennar og gallar koma í ljós. Um það er ég sammála hv. þm. En er ekki rétt, að hún sé þá framkvæmd um skeið eins og ráð hefur verið fyrir gert, í stað þess að vera með útúrdúra og frávik í allar áttir á því tímabili, þegar afla skal reynslu um framkvæmd hennar, svo að unnt sé að ganga úr skugga um, að hvaða leyti hún reynist vel og í hverju henni er áfátt? Ég sé ekki betur, og hnígur þessi röksemd að stuðningi við það, sem hv. þm. vildi hrekja með henni. - Þá vék hv. þm. að því, að þessari skipun fylgdi að líkindum enginn aukakostnaður fyrir ríkissjóð. Það er nú svo. Sá þáttur, sem ríkið á nú í að greiða kostnað við gagnfræðaskólana og héraðsskólana, er fólginn í því, að það greiðir öll laun fastra kennara, en allur annar kostnaður er greiddur af héruðunum sjálfum að hálfu og hinn helmingurinn af ríkissjóði. Sá kostnaður, sem t. d. er fólginn í launum aukakennara, hita og lýsingu og viðhaldi á áhöldum, er veruleg fúlga við hvern einasta skóla, og þá fjárfúlgu verður ríkið að greiða að hálfu við umrædda skóla, en að öllu leyti við menntaskólana. Það þarf því ekki neinum blöðum um það að fletta, að það er ekki litið fjárhagsspursmál fyrir ríkið að koma upp tveimur gagnfræðadeildum við menntaskólana á Akureyri og í Rvík, sem ríkið á að kosta að fullu, í stað þess að gagnfræðaskólar alls staðar annars staðar í landinu fá þennan kostnað aðeins greiddan að hálfu að frátöldum launum fastakennara. Og ég skil jafnvel ekki í öðru en það komi fram kröfur um jafnrétti í þessu efni víðs vegar að af landinu, þannig að aðrir gagnfræðaskólar fái einnig að njóta sömu hlunninda um styrk af hálfu hins opinbera og þessar gagnfræðadeildir eiga að njóta. - Það er þannig augljóst, að kostnaður ríkisins af þessum ráðstöfunum er mikill, auk þess sem það fordæmi er skapað, sem leitt getur til þeirrar kröfu, að allir gagnfræðaskólar njóti sömu hlunnindanna og þessar deildir eiga að fá, enda væri hér annars um augljóst misrétti að ræða. Gagnfræðaskólinn á Akureyri hefur þannig verið kostaður af ríkinu síðan um aldamót, á meðan önnur bæjarfélög hafa orðið að taka þátt í kostnaði við sína skóla. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð við þessa umræðu, en tek aðeins fram, að ég er andvígur efni þessa frv. um framlengingu á undanþágunni fyrir þennan ágæta skóla, sem mér er annars mjög kær, menntaskólann á Akureyri, og mun leggja til í menntmn., sem ég á sæti í, að það verði fellt eða þá að öðrum kosti gerðar á því þær breytingar, að námstíminn verði 3 ár eins og í bóknámsdeildum gagnfræðaskólanna og allar námsgreinar, sem í þeim deildum eru kenndar, verði einnig skyldunámsgreinar þar.



Herra forseti. Það voru tvö eða þrjú atriði í ræðu hv. 6. landsk., sem ég get ekki látið vera að leiðrétta. Hann taldi, að lítið væri upp úr því leggjandi, þótt fjórðungsþing hefði samþykkt áskoranir í þessu efni, þar sem það þing væri saman komið vegna stjórnarskrármálsins. Þetta er misskilningur, því að fulltrúarnir eru kosnir af sýslun. og bæjarstjórnum til þess að fjalla um öll sameiginleg mál fjórðungsins. Þeir hafa fullan rétt sem umbjóðendur sinna héraða, og till. þeirra um slík mál verður því að taka til greina. Þá vil ég líka gera athugasemd við það, sem hv. þm. sagði, að menntaskólinn á Akureyri hefði ekki húsakost til að taka á móti nemendum, svo að ekki hlytist skaði af fyrir lærdómsdeild. Nú fylgir frv. skýrsla. Og þar kemur fram, að í heimavist eru 103 nemendur, og allir, sem sóttu um hana, hafa verið teknir, nema 49 menn. Ef hin nýja heimavist væri komin upp, þá gæti skólinn haft í heimavist alls um 160 manns, svo að eftir reynslunni að dæma ætti það húsrými að fullnægja þörfinni, enda segir um þetta svo í grg. menntaskólans, með leyfi hæstv. forseta: „Af skýrslu þessari má marka, að allir umsækjendur um heimavist, bæði úr miðskóladeild og menntadeild, hefðu fengið húsnæði í skólanum í vetur, ef heimavistin nýja væri að fullu tekin til notkunar. Má heita, að umsóknafjöldi og húsrúm standist á endum. Virðist því, að nýja heimavistin geti á næstu árum einnig sinnt þörfum miðskóladeildar.“ Ég veit vel, að gagnfræðaskólarnir eiga sinn metnað og sakna þess, að miðskóladeild menntaskólans dragi til sín sterkustu og beztu nemendurna. En ég held hins vegar, að það sé ekki æskilegt, að afburðanámsmenn séu tafðir á námsbraut sinni með því að láta þá aka vagni tregari nemenda í gagnfræðaskólunum. Ég álít heppilegt, að afburðanemendur séu látnir hafa sem greiðasta leið til að njóta hæfileika sinna og fara með þeim hraða á námsbrautinni sem hæfileikar standa til. Af þeim sökum er miðskóladeildin miðuð við tveggja vetra námið, sem hv. 6. landsk. drap á. Hann talaði um, að það væri misskilningur hjá mér að halda, að miðskóladeildinni mundi ekki fylgja kostnaðarauki fyrir ríkið. En það dæmi, sem hann tók, er ekki rétt upp sett, því að taka verður tillit til þess, að hvert ár, sem skólanemandi styttir námstíma sinn um, er sparnaður fyrir ríkið. Þegar 20 menn ljúka miðskólaprófi eftir tvö ár í stað þriggja ára náms í gagnfræðaskóla, þá er þar um sparnað að ræða, sem taka verður með í reikninginn. Og það er hyggja mín, þó að ég hafi ekki gert mér glögga grein fyrir því reikningslega, að hér verði þannig ekki um fjárhagslegt tjón að ræða fyrir ríkið. Þá benti hv. þm. á það, sem er út af fyrir sig rétt, að úr því að endurskoða þyrfti skólalöggjöfina, þá væri rétt að fyrirkomulag hennar væri látið gilda í heild, unz það hefði sýnt kosti sína og galla. En þar kemur þá á móti, að miðskóladeild menntaskólans á Akureyri hefur sýnt, að hún gefst vel, og hví þá að leggja það fyrirkomulag niður og eyðileggja það, ef svo færi eftir stuttan tíma, að það teldist hagkvæmt, að menntaskólinn á Akureyri fengi að hafa þessa deild við skólann eins og óskir standa til?



Herra forseti. Mér virðist það vera tvenn meginrök, sem færð eru fyrir þessu frv. Í fyrsta lagi er það, að með þessu fáist betri nýting á húsnæði menntaskólans á Akureyri, en að því hef ég þegar leitt rök, að það er alls ekki eins mikið og skyldi og skólinn býr nú við óæskileg þrengsli. Þannig þarf til dæmis að búa eðlisfræðikennslunni stað í borðstofu og eldhúsi í gamla skólahúsinu, og af þessum sökum hefur orðið að neita fólki, sem ætti að hafa forgangsrétt, um aðgang að heimavist skólans. - Hin rökin eru svo þau, að nemendum sé kleift með þessu að ná miðskólaprófi að 2 árum liðnum í stað þriggja. En hvað segir nú reynslan um þetta? Hvernig tókst það? Með því að leggja nemendurna undir alveg sérstakt próffarg voru það 20 manns, sem stóðust prófið. En hvað voru þeir hins vegar margir, sem féllu? Það voru fleiri, sem féllu á prófinu, en þeir, sem stóðust það, og það er langt frá því, að slíkur árangur sé „normal“. Að vísu olli mænuveikin, sem þá gekk á Akureyri, nokkru um þetta, en ekki nema nokkru. Og það má ganga út frá því sem vísu, að það verður aldrei náð slíkum árangri, að 90–95% af nemendunum nái þessu prófi eftir tvo vetur, nema þá að sérstakar aðstæður séu fyrir hendi, svo sem þær, að foreldrar hafi aðstöðu til að kaupa þekkinguna í nemendurna með nægri aukakennslu. Og ef við setjum nú dæmið þannig upp, hvort betur muni gefast, tveggja ára námið með þeirri ítroðslu og einhæfni, sem þá mótar kennsluna, eða hið lengra nám, þá efast ég um, að nemendurnir græði á því, að svo mjög sé hert á kröfunum, jafnauðvelt sem það er að ofbjóða með slíku kröftum 12–14 ára unglinga, - auk þess sem þetta verður efalaust aukinn kostnaður fyrir ríkið. - Ég vil svo að lokum taka fram, að þegar það liggur fyrir, að menntaskólann á Akureyri skortir fremur húsrúm en að hann hafi það aflögu, og þar sem ljósir eru annmarkar hins stutta náms, þá eru þar með fallnar tvær meginstoðir þessa frv.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Samkvæmt l. frá 25. maí 1950, nr. 56, þá eiga að falla úr gildi 14. maí n. k. öll ákvæði húsaleigul. um atvinnuhúsnæði og öll ákvæði l. um leiguíbúðir, sem eru í því sama húsi sem húseigandi býr sjálfur í. Hins vegar eiga ekki fyrr en 14. maí 1952 að falla úr gildi hin almennu ákvæði um leiguíbúðir á þeim stöðum, sem l. taka til. Þó er bæjarstjórn heimilt að ákveða, að þau ákvæði um leiguíbúðir í þeim húsum, sem húseigandi býr sjálfur í, framlengist, ef bæjarstjórn gerir um það sérstaka samþykkt. Það var öllum ljóst, þegar ákveðið var að afnema húsaleigul. frá 1943, að það mætti búast við stórkostlegum erfiðleikum fyrir allan þann mikla fjölda fólks, sem býr í leiguhúsnæði, og það olli því, að ekki þótti fært að láta l. falla niður öll í einu, heldur í þremur áföngum, þannig að tími ynnist til að búa sig undir þær breyt., sem að höndum bæri, þegar ákvæðið um leiguhúsnæði í húsum, sem húseigandi býr sjálfur í, fellur úr gildi 14. maí n. k. Nú þegar er verið að segja upp a. m. k. 270–280 íbúðum, sem svo er ástatt um, að þær eru í sama húsi og húseigandi býr í, og er talið, að það fólk, sem þarna er um að ræða, sé eitthvað talsvert á annað þúsund. Auk þess er fullyrt í því bréfi, sem hér fylgir með sem fylgiskjal frá stjórn Leigjendafélags Reykjavíkur, að því fari fjarri, að þar komi öll kurl til grafar, það sé búið að segja fleirum upp en þeim, sem gefið hafa sig fram á skrifstofu húsaleigunefndar. Bæjarstjórn Reykjavíkur mun hafa haft þetta mál til umræðu, þ. e. a. s. hvort framlengja skyldi ákvæði l. um þessar sérstöku íbúðir eitthvað fyrst um sinn. Till. kom fram um það efni í bæjarstj. Með henni greiddu 7 atkv. af 16, en 9 sátu hjá. Mun þá forseti bæjarstjórnar hafa úrskurðað, að till. hafi ekki hlotið nægilegt fylgi, og var hún því felld með hjásetu meiri hl. Þetta er nokkuð óvenjuleg og einkennileg afgreiðsla, að hliðra sér hjá því að taka afstöðu, en niðurstaðan varð sú hin sama, að vernd sú, sem leigjendum er veitt með gömlu húsaleigul. hefur ekki fengizt framlengd af bæjarstjórn og enn er ekki séð, að það sé ætlunin að gera breyt. í þessu efni. Ég hygg, að það sé enginn vafi á því, að fyrir mjög margt af því fólki, sem búið er að segja upp, séu tvenns konar erfiðleikar fram undan, annars vegar að fá þak yfir höfuðið og hins vegar að mæta þeirri húsaleiguhækkun, sem tvímælalaust hlýzt af því, þegar svo mörgu fólki er sagt upp samtímis. Þeim ákvæðum, sem að nafninn til eru í l. um hámark húsaleigu, er ómögulegt að beita, þegar svo mikill hörgull er á húsnæði, að menn verða að sætta sig við afarkosti til að hafa þak yfir höfuðið. Það, sem farið er fram á í þessu frv., er því það, að ákvæðið um leiguíbúðir, sem eru í sama húsi og húseigandi býr í sjálfur, framlengist um eitt ár, þ. e. til 14. maí 1952, þannig að um þær íbúðir gildi hið sama og um leiguíbúðir almennt í bænum. Breyt. sú, sem gerð er á l. samkvæmt frv., er ekki meiri en þetta, og það er gert í trausti þess, að fyrir þann tíma gefist tóm til þess að mæta þeim erfiðleikum, sem niðurfelling húsaleigul. hlýtur að skapa, og enn fremur í trausti þess, að bæjarstjórnarmeirihlutinn fyrir þann tíma ráði það við sig, hvort það er hægt að láta l. falla úr gildi öll í einu eða hvort hann telur ástæðu til að framlengja ákvæðin óbreytt eða gera einhverjar ráðstafanir, sem gætu gert svipað gagn. Það er enginn vafi á því, að 1952, þegar l. falla öll úr gildi, verða margar þúsundir manna hér í þessum bæ á einum og sama tíma að standa andspænis því annaðhvort að afla sér nýrra íbúða, eins auðvelt og það er, eða taka stórkostlegri hækkun á húsaleigu, nema hvort tveggja sé, bæði að flytja og taka stórkostlegri hækkun. Þegar gengislækkunin var samþ. á s. l. vetri, þá var rætt um það af fyrirsvarsmönnum hennar, að sjálfsagt væri og nauðsynlegt að gera einhverjar hliðarráðstafanir til þess að létta mönnum þá byrði, sem gengislækkunin lagði á menn. Ein af þessum hliðarráðstöfunum var einmitt að greiða fyrir mönnum um húsnæði og annað, sem þau mál snertir. Sú eina ráðstöfun, sem gerð var í þessum efnum, var niðurfelling húsaleigul. og stórkostleg aukning á vandræðum þeirra manna, sem að sjálfsögðu ættu að eiga sitt húsnæði. Ég skal játa það, að húsaleigul. hafa marga vankanta og koma harkalega niður á einstaka húseigendum, en slíka vankanta mætti sníða af án þess að stofna til slíks vandræðaástands sem gert er með afnámi l. Hér er ekki farið fram á nema það, að í eitt ár gildi sömu ákvæði um þær íbúðir, sem hér greinir, þar sem húseigandi býr í húsinu, eins og almennt í bænum það eina ár, sem enn er eftir. Ég vil vænta þess, að það vinnist tími til að afgr. þetta aðkallandi mál á þessu þingi, og legg til, að frv. sé vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.