Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, 42. mál, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingar á gengi íslenskrar krónu hinn 26. ágúst 1981 0. fl., er frv. til staðfestingar á brbl. sem út voru gefin 28. ágúst s. l. Til þess að greiða fyrir örðugri ákvörðun fiskverðs, sem gilti frá 1. jan. þessa árs til 31. maí, samþykkti ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstófunum til þess að gera frystideild Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins kleift að standa við greiðsluskuldbindingar vegna viðmiðunarverðs 5% yfir markaðsverði. Í þessari samþykkt fólst þó ekki skuldbinding af hálfu ríkissjóðs um að leggja fram óafturkræft framlag í þessu skyni. Á sama hátt ákvað ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstöfunum til þess að gera frystideild Verðjöfnunarsjóðs kleift að standa við greiðsluskuldbindingar vegna sumar- og haustvertíðar. Til þess að gera Verðjöfnunarsjóði unnt að standa við skuldbindingar sínar voru sett brbl. í tengslum við gengisbreytingu krónunnar 26. ágúst. Í þessum lögum var kveðið svo á að gengismun, 2.286%, skuli draga frá gjaldeyrisskilum vegna framleiðslu sjávarafurða fyrir 1. sept. 1981 sem afgreidd eru á nýju gengi krónunnar. Þessi gengismunur rann óskiptur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þá var Verðjöfnunarsjóði veitt heimild til lántöku til þess að standa við skuldbindingar sinar, en fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs var veitt samkv. lögunum heimild til veitingar slíkra ábyrgða fyrir lánum að hámarki 70% af innistæðu sjóðsins. 15. okt. ákvað ríkisstj. með vísun til brbl. að innheimta ekki gengismun af framleiðslu frystra fiskafurða nema af hörpudiski og humar. Jafnframt ákvað ríkisstj. að endurgreiða framleiðendum framangreindra fiskafurða það fé sem þá þegar hafði verið innheimt samkv. 1. gr. brbl. Nú standa sakir þannig að frystideild Verðjöfnunarsjóðs skortir 26 millj. kr. til þess að standa við skuldbindingar sínar. Til þess að treysta stöðu sjóðsins flytur ríkisstj. nú brtt. á þskj. 46 við þetta frv. um staðfestingu brbl. Brtt. felur í sér að við frv. bætist ný grein um endurgreiðslu Seðlabanka Íslands á gengisuppfærslu afurðalána og rekstrarlána sem bankinn hefur endurkeypt. Kveðið er á um að 26 millj. kr. af þessari upphæð, sem nemur samtals um 36.7 millj. kr., skuli renna til frystideildar sjóðsins, en afgangur skuli skiptast hlutfallslega milli annarra deilda. Á síðustu árum hafa ríkisstjórnir nokkrum sinnum gripið til hliðstæðra ráðstafana til að rétta hag Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Hafa ríkisstjórnir ýmist lagt fram fé úr ríkissjóði til styrktar einstökum deildum eða, eins og nú er gert, notað gengismun vegna gengisbreytingar til aðstoðar sjóðnum. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og frsm. gat um er hér um staðfestingu brbl. að ræða og þau eru frá 28. ágúst 1981. Þá var, eins og frsm. raunar gat um, ákveðið af ríkisstj. að fella gengi krónunnar nokkuð og átti það að vera til þess að bjarga fiskiðnaðinum og sérstaklega frystiiðnaði. Því var ákveðið í 1. gr. þessara laga að 2.286% af gengismun rynnu til frystideildar Verðjöfnunarsjóðs til að gera honum kleift að standa undir skuldbindingum sínum, eins og hæstv. forsrh. greindi hér frá. Hann gat þess einnig beint og óbeint að síðan hefði komið í ljós að þetta hefði ekki nægt. Það vita raunar allir að út í sandinn er runnið og því er nú lögð á borð þm. brtt. Hún er í sjálfu sér kannske ekki merkilegri en frv. sjálft og brbl., en hins vegar hafa þm. ekki haft tækifæri til þess að sjá þá brtt. fyrr en nú. Hún er raunar ljós. Það á nú annaðhvort beint eða óbeint með lántökum - að vísu er kallað að það eigi að nota gengisuppfærslu á endurkeyptum afurða- og rekstrarlánum til þess - að setja á ný fé í Verðjöfnunarsjóðinn, en eins og frsm. gat um var þetta allt saman, sem upphaflega var vist lagt í sjóðinn, endurgreitt framleiðendunum. Þetta entist sem sagt í nokkrar vikur eða var talið endast í nokkrar vikur, en var síðan endurgreitt. Þetta er svo sem ekkert nýtt. Þetta er ein af fálmtillögum og fálmúrræðum hæstv. ríkisstj. Hún vill aldrei gera sér grein fyrir vanda atvinnuveganna, fyrir vandamálunum eins og þau liggja fyrir, heldur reynir stanslausar skottulækningar sem auðvitað misheppnast allar. Það verður auðvitað jafnt með þessar 26 millj. nýjar sem nú er talað um að muni geta bætt hag sjávarútvegsins. Við vitum að mörg frystihús eru þegar stöðvuð. T. d. er Hraðfrystihús Keflavíkur stöðvað og tveir togarar þar með. Skjöldur á Patreksfirði hefur verið stöðvaður í nokkurn tíma. Ég get gjarnan greint frá því hér, vegna þess að hérna nær það kannske eyrum hæstv. ráðh., að við þm. Norðurl. v. vorum að heimsækja sveitarstjórnir og atvinnufyrirtæki þar nú um helgina og ástand t. d. í Skagafirði í öllum fiskvinnslustöðvunum þar og hjá Útgerðarfélagi Skagfirðinga er með slíkum - ja, ég vil segja: hörmungum að manni hrýs hugur við. Tapið er svo stórfellt að öllu lengur verður ekki nokkur lifandi leið að halda þessum fyrirtækjum gangandi. Ég skal ekki rekja hér þessar tölur, þær eiga áreiðanlega eftir að sjá dagsins ljós, en þær eru gífurlega háar, beint tap á síðustu tveim árum og þó keyrir um þverbak nú. Það verður auðvitað að gera bráðabirgðaráðstafanir til að halda þessum fyrirtækjum gangandi, eins og formaður Alþfl. sagði, fram yfir landsfund Sjálfstfl. þannig að hægt sé þá að gera einhverjar ráðstafanir sem ekki er talið tímabært að gera nákvæmlega þessa daga. En það er alveg ljóst að hér er enn ein fálmtillagan í farvatninu, þessi brtt. Mér þætti mjög vænt um ef hæstv. sjútvrh. skýrði þetta mál fyrir okkur hér í hv. Ed. nú á eftir, vandamál sjávarútvegsins, í heillegri mynd en spegilmynd hæstv. forsrh. er. Ég á ekki von á að forsrh. skýri málin neitt ofan í kjölinn fremur en hann er vanur, sá góði maður. En ég á von á að hæstv. sjútvrh. sé orðinn uggandi um hag þessarar meginatvinnugreinar landsmanna, sjávarútvegsins, sem allt okkar líf byggist nú á, og hann virði þessa deild Alþingis svo mikils að hann muni hér á eftir gera okkur nokkra grein fyrir þeim vandamálum, sem sjávarútvegurinn á nú við að etja, og með hvaða hætti ríkisstj. hyggst reyna að leysa vanda sjávarútvegsins til einhverrar frambúðar. Það er alveg ljóst að þó að nú verði settir talsverðir fjármunir frá Byggðasjóði, með láni frá Seðlabanka eða erlendu láni, til þess að bjarga sjávarútveginum næstu vikurnar er það í rauninni engin björgun og engin bót. Það er aðeins stutt frestun á vandanum. Tapið mun sjálfsagt aukast þær vikur sem verið er að eyða þessum peningum, og þá er komið að því að gera verði raunhæfar ráðstafanir. Það eru sem sagt tilmæli mín til hæstv. sjútvrh. að hann geri okkur hér og nú í stuttu eða löngu máli grein fyrir því, hvernig málin standa í heild, en ekki að það sé einungis fjallað um þetta litla frv. - skulum við segja og þessa allstóru brtt. sem nú er hér útbýtt. - Raunar eiga þm. heimtingu á því að fá á henni nokkrar skýringar, því að hún er nú fyrst á borðum manna og enginn hafði um hana hugmynd fyrr en um það leyti sem fundur var settur. Ég veit að hæstv. sjútvrh. ætlast ekki til að þessari umr. í þd. ljúki svo að hann skýri ekki a. m. k. brtt., hvað í henni felst og hver vandinn er, því að ekkert var að græða á ræðu hæstv. forsrh.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson skuli vera byrjaður að flytja þá sömu ræðu sem hann hefur flutt hér síðan núv. ríkisstj. var mynduð. Hann hefur boðað það hér nánast í hverjum mánuði síðan ríkisstj. var mynduð, að það væri allt í kaldakoli, það væri allt á hausnum og önnur eins óstjórn hefði aldrei verið hér í landinu. Það er ósköp skiljanlegt að hv. þm. gangi erfiðlega að átta sig á veruleikanum. En ég vona að á þessu þingi hugleiði hann það að safna efni í aðra ræðu en þá sem hann er búinn að flytja síðan núv. ríkisstj. var mynduð. Hins vegar var það ekki erindi mitt hingað upp í stólinn að flytja fram þessa frómu ósk um fjölbreyttari ræðuhöld af hálfu hv. þm., því að hann er fjölhæfur og greindur maður og getur örugglega flutt aðrar ræður en þá sem hann er búinn að flytja hér alloft, heldur var erindi mitt hingað að spyrja hv. þm. hvort það bæri að skilja þessa ræðu hans nú sem kröfu um gengisfellingu. Hv. þm. vill telja sig ábyrgan aðila í efnahagsmálum en fór eins og köttur í kringum þann heita graut hér í ræðustólnum. Mér finnst nauðsynlegt að hann fái tækifæri til að svara því skýrt og skorinort, hvort hann er að flytja hér ósk og kröfu um gengisfellingu. Er það stefna Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu að nú eigi að fella gengið? Það væri mjög æskilegt að það kæmi mjög skýrt og greinilega fram, hvort þetta er stefna og krafa Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu.



Herra forseti. Ég skal verða við ósk hv. 5. landsk. þm. og fara nokkrum orðum um erfiðleika í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Ég verð hins vegar að taka undir það, sem kom fram hjá síðasta hv. þm., að mér þykir orðbragðið dálítið furðulegt. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að ég ræði almennt um mál eins og stöðu fiskvinnslunnar. Hins vegar gerði forsrh. grein fyrir því frv., sem hér er lagt fram, eins og þurfti. Ég vil þó minna á að utan dagskrár í Sþ. urðu ítarlegar umr. einmitt um þetta mál. Ég skal því reyna að stytta mitt mál. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi verið þar. Því er ekki að neita, að sumar greinar fiskvinnslunnar standa mjög erfiðlega. Sérstaklega er það frystingin og að vísu síldar- og loðnuvinnsla. Það tvennt síðast nefnda ætla ég ekki að ræða að ráði nú. Það hefur verið mjög til umræðu. Af alveg sérstökum ástæðum er staða þessara greina mjög erfið, þ. e. vegna mikils verðfalls á heimsmarkaði á bæði loðnuafurðum og síldarafurðum, en þó alveg sérstaklega loðnuafurðum. Stafar það að hluta af þeirri röskun sem orðið hefur á milli ýmissa gjaldmiðla. En þau mál eru leyst og mun ég ekki ræða það hér nú. Hins vegar er samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar einnig mjög mikill munur á afkomu annars vegar saltfisksverkunar og skreiðarverkunar og hins vegar frystingar. Saltfisks- og skreiðarverkun telur Þjóðhagsstofnun að sé rekin með góðum hagnaði eftir því sem gengur hjá okkur. Ég sé nú ekki ástæðu til að nefna prósentutölur, en þetta er um og yfir 10%. Hins vegar telur Þjóðhagsstofnun að frystingin sé rekin með mínus 6.7%. Það er að sjálfsögðu ákaflega alvarlegt. Þetta stafar af ýmsum ástæðum. Þetta stafar m. a. af þeirri ástæðu, að verulegt verðfall hefur orðið á blokk framleiddri fyrir Bandaríkjamarkað, einhvers staðar í kringum 8% að meðaltali, breytilegt eftir tegundum. Sömuleiðis hefur að sjálfsögðu, miðað við þá röskun sem orðið hefur á milli gjaldmiðla, orðið mjög mikið verðfall á framleiðslu frystihúsanna fyrir Evrópumarkað. Í fyrra var lögð á það mikil áhersla að auka framleiðslu á Evrópumarkað, ekki síst á Bretland, og ég held að segja megi að frystingin hafi brugðist nokkuð vel við því. Sú framleiðsla var aukin verulega. Hins vegar virðist hafa gengið hægar að breyta því aftur, sem kannske er ekki óeðlilegt. Mikið er framleitt áður en flutt er út þannig að miklar birgðir hjá frystingunni á Bretlandsmarkað höfðu safnast saman í upphafi þessa árs áður en mönnum varð fyllilega ljóst að svo mikil röskun yrði á milli dollarans og pundsins sem raun ber vitni. Ég ætla að nefna í þessu sambandi dæmi. Framleiðsla Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna mun hafa orðið 10% meiri á 8 fyrstu mánuðum þessa árs á Bretlandsmarkað en í fyrra á sama tíma. Að mati Þjóðhagsstofnunar nemur þessi samsetning framleiðslunnar um 4% í afkomu frystihúsanna, hvorki meira né minna. Nú er náttúrlega aldrei hægt að gera þá kröfu, að framleiðslan sé eins og réttast er á hverju augnabliki með tilliti til hagkvæmni, og ég hef nefnt ástæður fyrir því, að tekið hefur lengri tíma en æskilegt væri að breyta framleiðslusamsetningunni. Engu að síður verð ég að lýsa þeirri skoðun minni, að þarna þarf að gæta betur að. Ég hygg að treysta verði sölusamtökunum, sem eru öflug á þessu sviði að sjálfsögðu, til að hafa um það forustu. Þetta er ein af meginástæðunum fyrir mjög slakri afkomu frystingarinnar. Um aðrar greinar sjávarútvegsins er það að segja, að útgerð báta er talin vera nokkuð góð. Vertíðin var góð. Útgerð minni togara er talin vera með tæplega 3% halla. Er það út af fyrir sig miklu minna en verið hefur flest ár síðasta áratug. T. d. var hún á árunum 1974, 1975, 1976 yfirleitt rekin með 10% halla. Engu að síður er það umhugsunarvert út af fyrir sig að útgerð smærri togaranna er með halla. Það veldur miklu í því sambandi að afkoma smærri togaranna er ákaflega mismunandi. Það sýnir sig að þeir togarar í þessum hópi, sem eru eldri og með góða eiginfjárhagsstöðu hafa langtum betri afkomu en þeir togarar sem eru yngri, sérstaklega þeir sem eru skráðir eftir 1976–1977. Hjá slíkum togurum er fjármagnskostnaðurinn orðinn gífurlegur og hefur vaxið svo mjög á milli ára að verulegum áhyggjum hlýtur að valda. Skýringin á þessu er e. t. v. fyrst og fremst sú, að á fyrri árum tíðkaðist sú millifærsla, ef við getum kallað það svo, við nánast hverja gengisfellingu, að verulegur gengishagnaður var tekinn frá vinnslunni, færður yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa og notaður til að greiða niður stofnkostnað fiskiskipa. Gengisfelling um 10% kom því yfirleitt aðeins fram sem 6% gagnvart fiskiskipunum að þessu leyti. Svo að ég noti orð hv. þm., þarna hefur kannske verið um eitthvert kák að ræða, eða hvað hann kallaði það, eða einhverja bráðabirgðabjörgun. Ég er nú ekki þeirrar skoðunar. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta hafi verið réttlætanlegt vegna þess að gengisfellingar lenda með miklum þunga á skipunum sem eru með allt sitt í erlendum lánum. Þannig var sem sagt framkvæmd aftur og aftur mjög mikil millifærsla. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég tel að aldrei verði rekstrargrundvöllur hinna nýrri skipa bættur svo að viðunandi sé nema einhver slík millifærsla komi til. Í okkar verðbólgu og í okkar gengissigi eða gengisþrepum eða fellingum eða hvað við viljum kalla það lendir slíkt með gífurlegum þunga á þessum skipum sem eru með allt sitt lánsfé í erlendum gjaldeyri og því miður mörg hver með ákaflega lítið eigið fé. Út af fyrir sig má bæta því við, að þau fáu skip, sem nýlega hafa verið keypt og eru með mikið eigið fjármagn koma allt öðruvísi út úr þessari fjármagnsþróun, standa miklu, miklu betur, þó að hins vegar megi segja að eigendur fái ekki mikinn arð af eigin fé nema í eignaaukningu. Ég vil bæta því við, að ég er með í athugun ákveðnar hugmyndir um færslu fjármagns í Stofnfjársjóð sem gæti orðið til þess að bæta eiginfjárstöðu þessara skipa. Er það nú til meðferðar bæði hjá ríkisstj., hjá Fiskveiðasjóði og hagsmunaaðilum. Vona ég að árangurinn komi fljótlega í ljós. Ég veit ekki hvort ég þarf að hafa mál mitt um stöðu sjávarútvegsins miklu lengra því um þetta voru fluttar margar og ítarlegar ræður í Sþ. fyrir tiltölulega fáum dögum. En ég vil þó segja það að lokum, að að sjálfsögðu verður ekki við það unað að frystingin sé rekin með miklu tapi til langframa. Það fær ekki staðist. Því er ekki að neita, að undanfarna mánuði, eins og mér er tjáð að ætíð hafi verið gert, hefur verið litið á afkomu vinnslunnar í heild þegar ráðstafanir hafa verið ákveðnar eða a. m. k. ætíð tekið mjög mikið tillit til hennar. Hins vegar hefur mismunur á afkomu einstakra greina, þ. e. saltfisks og skreiðar annars vegar og frystingar hins vegar, sjaldan eða aldrei verið eins mikill og hann er nú. Verður erfiðara að byggja ráðstafanir á afkomu heildarinnar af því að hagnaðurinn, sem einstök hús hafa af saltfisksverkun og skreiðarverkun, er mjög breytilegur um landið. Víða fyrir norðan er t. d. ákaflega lítil saltfisksverkun og hús þar njóta þess vegna ekki þeirrar hagkvæmni sem er í saltfisks- og skreiðarverkun. Þetta þarf ég ekki að skýra fyrir hv. þm. Ég held að honum hljóti að vera þetta ljóst. Þetta hefur orðið til þess að afkoma fiskvinnslufyrirtækja sem slíkra hefur breyst ákaflega mikið um landið. Fiskvinnslufyrirtæki suðvestanlands, sem eru með mikla saltfiskverkun og skreiðarverkun, hafa mörg hver nokkuð góða afkomu. Fiskvinnslufyrirtæki, sem eru með nánast enga saltfisksverkun og litla skreiðarverkun, eru aftur á móti með mjög lélega afkomu. Þá vaknar spurningin: Hvernig á að lagfæra afkomu slíkra einstakra greina? Vissulega er þessi grein mjög mikilvæg, og því var spurning hv. síðasta ræðumanns eðlileg. Vill hv. þm. lagfæra hana með gengisfellingu einni saman? Gengi hefur vitanlega verið breytt á árinu, eins og hlýtur að vera þegar verðbólga er mikil. En á að mæta svona erfiðleikum einstakra greina með gengisfellingu einni saman? Gengisfelling til að mæta t. d. loðnuerfiðleikunum hefði ekki verið nein smásmíði, líklega í kringum 30%, og ég held að engum hafi dottið í hug að mæta þeim vanda með gengisfellingu. Ég hef talið skynsamlegt að leita allra annarra leiða til að bæta afkomu frystingarinnar áður en gripið er til þess að breyta gengi, og ég vona að menn geti verið sammála um það. Vissulega er það rétt, að það, sem er verið að gera með þessu frv. og brtt., eru liðir í þá átt. Hæstv. forsrh. minntist á það áðan að iðulega hefði gengishagnaður verið færður yfir í verðjöfnunardeildir. Ég get nefnt nýjustu dæmin. 30. des. 1976 lagði ríkissjóður 90 millj. kr. í deild fyrir lýsi og mjöl. 29. júní 1977 voru lagðar rúmlega 83 millj. kr. til freðfiskdeildar. Þetta var hvort tveggja vegna framleiðslu á árinu 1976. Þarna var m. ö. o. ekki gripið til gengisfellingar, a. m. k. ekki að fullu, til að mæta erfiðleikum þessara greina. Menn kusu leiðir sem hv. þm. kallar hér einhvers konar kák - eða hvaða orð hann notaði. Menn kusu að reyna að mæta erfiðleikum einstakra greina með slíkri færslu. Síðan var gengið fellt 6. febr. 1978 um 13%. Þá var ákveðið, í 5. mgr. 2. gr. laga nr. 2 frá 9. febr. 1978, að þessar greiðslur, sem höfðu komið úr ríkissjóði eða ríkissjóður hafði útvegað, skyldu endurgreiddar af gengismun sem myndaðist vegna gengisfellingarinnar. Sú endurgreiðsla nam með vöxtum 226.7 millj. kr. Þá var sem sagt farið í millifærslur, gengishagnaður tekinn frá öðrum greinum og færður yfir í lýsi og mjöl og freðfiskdeild. Síðan var gengið fellt 1. sept. 1978 um 15%. Þá var einnig vitað um mikla greiðsluerfiðleika freðfiskdeildar Verðjöfnunarsjóðs vegna framleiðsluáranna 1977-1978. Erfiðleikum freðfiskframleiðslunnar hafði ekki verið mætt með gengisfellingum að fullu a. m. k., og þá var ákveðið með brbl. frá 5. sept. það ár, um ráðstafanir vegna þeirrar gengisbreytingar, að ríkissjóði skyldi endurgreitt það fé sem ríkissjóður hafði veitt ábyrgð fyrir gagnvart frystideild Verðjöfnunarsjóðs. Að vísu kom aldrei til þess að ríkissjóður þyrfti að greiða það fé, því að þessi gengishagnaður kom það fljótt inn að hann rann beint inn í Verðjöfnunarsjóð. Þarna hef ég nefnt tvö mjög nýleg dæmi þar sem um slíka tilfærslu er að ræða og gengismunur er tekinn af atvinnuveginum - ég bið menn að taka eftir því - og færður inn í tvær deildir Verðjöfnunarsjóðs. Í þessu tilfelli, sem hér er um að ræða og brbl. eru um, er að þessu leyti líki á komið. Sem sagt er um tilfærslu að ræða vegna staðbundinna erfiðleika. Í fyrsta lagi gera brbl. ráð fyrir að taka gengishagnað atvinnuvegarins, að sjálfsögðu ekki alla gengisuppfærsluna því nú eru lán gengisbundin og ekki um að ræða að taka þau 52%, sem renna til Seðlabankans, og láta renna í verðjöfnunardeildir viðkomandi greina. Þetta var gert ekki síst með það í huga að saltfisksverkun og skreiðarverkun standa mjög vel og því að allra mati talið rétt að láta hagnað þessara greina renna í verðjöfnunardeildir þeirra til að styrkja Verðjöfnunarsjóð. Þegar voru ákveðnar ýmsar undantekningar þar sem greinarnar standa mjög illa, eins og t. d. rækjufrysting o. fl. Hins vegar var ekki ákveðið að undanþiggja freðfiskdeildina á því stigi málsins þó að greinin stæði illa vegna þess að þá voru í gangi viðræður við Seðlabankann um ráðstöfun á gengisuppfærslu hans. Síðan náðist samkomulag við bankastjórn Seðlabankans um að taka einnig gengisuppfærslu Seðlabankans og færa þá nokkuð á milli. Um það fjallar sú brtt. sem hér hefur verið lögð fram. Samtals, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., nemur gengisuppfærsla Seðlabankans af sjávarútvegi um 36.7 millj. kr. Af því munu 26 millj. fara í freðfiskdeildina og þá til að greiða að fullu þá skuld sem þar er orðin. Það er hliðstætt við það sem gert var 1978, nema nú er þessi hagnaður tekinn af Seðlabankanum, en ekki af atvinnuveginum. Um leið var ákveðið að undanþiggja freðfiskvinnsluna því að greiða í þessa deild, enda staða hennar slík að það er að öllu leyti eðlilegt. Jafnframt er orðin sú breyting á dollaranum að hann hefur sigið. Forsendur fyrir því að láta freðfiskframleiðsluna greiða í sina deild má segja að hafi breyst. Ég fæ ekki annað séð en að þetta sé alveg rökrétt framhald af því sem ákveðið var í sambandi við gengisfellinguna að öðru leyti en því, að æskilegt var að láta þessa hluti fylgjast að. En það var ekki unnt vegna ýmissa útreikninga og viðræðna sem urðu að fara fram um gengisuppfærslu Seðlabankans. Ég get getið þess til viðbótar, að gengisuppfærsla vegna iðnaðar nemur um 4.7 milljörðum kr. og vegna landbúnaðar 60 þús. Ég hygg að bankastjórar Seðlabankans hafi gert ráð fyrir að leggja til við bankaráð að sú gengisuppfærsla verði einnig greidd til baka þannig að þá sé ekki um neina millifærslu að ræða frá iðnaði til sjávarútvegs, heldur um að ræða millifærslu frá saltfiski og skreið til frystingar, en eins og ég segi hefur verið þannig millifært ítrekað á undanförnum árum. Að sjálfsögðu er þetta ekki nóg til að bæta afkomu frystingarinnar eins og þarf og er ýmislegt fleira í athugun. Ég vil þó geta þess, að Seðlabankinn hefur þegar samþykkt að breyta afurðalánum í dollurum hjá þeim, sem skilað hafa inn öðrum gjaldeyri, í afurðalán í þeim gjaldeyri sem inn er skilað. Þarna er um að ræða eitthvað um 33 millj. kr. sem Seðlabankinn greiðir með þessu móti, og af því mun frystingin í heild njóta um 23–24 millj. Þetta er að sjálfsögðu einnig töluvert mikils virði. Í umr. í Sþ. var nokkuð rætt um stöðu Seðlabankans og stöðu bankakerfisins. Þar lýstu ýmsir, m. a. hv. 1. þm. Vestf., þeirri skoðun sinni, að ekki væri eðlilegt að staða bankanna batnaði um meira en sem næmi, eins og hann orðaði það, verðbólgu á milli ára eða gjaldeyrisstaða um gengisbreytingu á milli ára. Ég get vel fallist á að þetta sé eðlileg viðmiðun. Staðreyndin er sú, að gjaldeyrisstaðan hefur sem betur fer mjög batnað á undanförnum árum. Hún er nú orðin um 2.15% af þjóðartekjum og hefur ekki nema þrisvar áður frá 1960 orðið meiri en það. Þetta er mjög jákvætt. Einnig hefur eiginfjárstaða Seðlabankans batnað mjög verulega. Hún hefur ekki verið svo góð, ef ég man rétt, allt frá árinu 1972. Bankakerfið þarf vitanlega að vera sterki. M. a. þarf það að vera sterki til að geta veitt útflutningsatvinnuvegunum, vil ég sérstaklega segja, hagkvæm lánakjör. Væri fróðlegt að heyra skoðun hv. þm. á því, hvort hann telur réttlætanlegt að veita útflutningsatvinnuvegunum t. d. hagkvæmari kjör á afurðalánum en almennt gerist. Þarna getum við sagt að sé um vissa tilfærslu að ræða frá þeim, sem borga hærri vexti og búa við lakari kjör, til þeirra sem njóta þá betri kjara. Ég vildi gjarnan heyra hvað hv. þm. segir um það. Allt slíkt, sem við getum gert til að draga úr kostnaði atvinnuveganna, dregur vitanlega úr þörfinni fyrir gengisbreytingu í okkar verðbólgu, og finnst mér það mjög vera til athugunar. Ég vona að ég hafi skýrt stöðu vinnslu og veiða og farið nokkrum viðbótarorðum einnig um þá brtt. sem hv. þm. fór fram á að skýrð yrði. Ef hann hefur einhverjar frekari spurningar skal ég reyna að leysa úr þeim.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir ítarlega ræðu sem hann flutti. Eins og ég gerði ráð fyrir reyndi hann að setja málin skýrt og skilmerkilega fram eins og hann sér þau, og var þar margt sem vissulega var til upplýsingar. Við hér í deildinni erum honum að sjálfsögðu þakklát fyrir. En því miður held ég að raunveruleikinn sé dálítið annar en sá sem hæstv. ráðh. sér fyrir sér, og marka ég það ekki síst af þeirri ferð sem ég greindi frá hér áðan og við fórum allir þm. Norðurl. v. í okkar kjördæmi um síðustu helgi. Það fer ekkert á milli mála að þar eru fyrirtæki í sjávarútvegi öll mjög að ganga á eigur sínar. Þeim er að vísu haldið gangandi og í opinberum reikningum eru verðbreytingafærslur svokallaðar þannig að reikningarnir koma kannske ekki út með ýkjamiklum halla og ekki heldur þau bráðabirgðauppgjör sem nú hafa verið gerð, ýmist til 8 eða 9 mánaða, á þessu ári. En þegar raunveruleikinn er skoðaður eru verðbreytingafærslurnar auðvitað ekki nokkur eignaaukning í þessari atvinnugrein. Fyrirtækin eru þar öll rekin með gífurlegum halla. Það er að vísu svo, að þau hafa gengið enn þá. Við erum með sjávarútvegsfyrirtæki, sem betur fer, um landið víðast, þó sum hafi þegar stöðvast. En hvernig ganga þau? Þannig að þau skerða eignir sínar, rýra eignir sínar kannske um 10, kannske um 20, kannske um 25% á ári hverju. T. d. er halli Útgerðarfélags Skagfirðinga þannig að ég sé ekki betur en svona hálfur togari a. m. k. tapist hreinlega á hverju ári. Þessar tölur verða lagðar á borðið. Þetta eru staðreyndirnar. Þetta er raunveruleikinn. Það eru enginn 3% halli á minni togurunum, nema þá þessar verðbreytingafærslur séu teknar sem tekjur. Það hlýtur að vera gert í þessum reikningum. Þetta er fásinna. Þetta er algerlega út í bláinn. Þessi fyrirtæki eru rekin með óskaplegum halla. Hagur þessara fyrirtækja var yfirleitt góður, mjög góður, árið 1977. Hann hafði batnað 1976, 1977 og fram á árið 1978. Það var að vísu stundum reikningslegur halli, það er alveg rétt. Lengst af var hægt að sýna fram á reikningslegan halla hjá útgerðinni. En þegar afskriftir voru reiknaðar í gamla daga, þegar vextir voru kannske helmingur af verðbólgustiginu, var hægt að græða þó að menn sýndu reikningslegan halla. Menn græddu á því að eiga skip og reka. Menn græddu á því að setja peninga í grjót. En það er ekki lengur þannig nú vegna þess að núna eru lán fullverðtryggð eða gengistryggð. Um raunverulegan halla er því að ræða. Staðreyndin er sú, sem ég veit að t. d. hv. þm. Stefán Guðmundsson getur staðfest, að þessi fyrirtæki eru að ganga á eigur sínar og það í mjög stórum stíl og aldrei meira en á árinu í ár. Það byrjar verulega að halla undan fæti á árinu 1979, síðan jókst það 1980 og keyrir nú um þverbak. Þessi fyrirtæki mundu með þessu sama áframhaldi öll vera orðin gjaldþrota eftir 2–3 ár, kannske fyrr, ættu ekki einn einasta eyri. Það er alveg ljóst alls staðar þar sem ég þekki til. Þess vegna er það, hæstv. sjútvrh., að þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar, standast því miður ekki, hvorki í þínu kjördæmi né mínu. Það vita allir menn að þessir reikningar standast ekki. Tapið er miklu meira. Ég sagði að 10–20% af eignum fyrirtækisins gufuðu upp á hverju ári, og ég stend við það, alls staðar þar sem ég þekki til. Niðurstaða þess að halda áfram þessum skottulækningum eða hvað við eigum að kalla það verður auðvitað aðeins ein, þ. e. að fyrirtæki einstaklinganna og félaga þeirra, kannske er um almenningshlutafélög að ræða þar sem fólkið í þessum byggðarlögum, nær því hver einasti maður, hefur lagt verulegt fé af mörkum, verða öll úr sögunni með sama áframhaldi. Hvað tekur þá við? Ekki lifum við án útgerðar. Það tekur við það sem aðalráðamenn í ríkisstj. vilja: þjóðnýting. Það verður auðvitað að reka togaraflotann og frystihúsin. Þarna er auðvitað mjög skynsamlega að unnið af hálfu Alþb.-manna. Þeir vilja að öll fyrirtækin fari á hausinn, hvort heldur þau eru í eigu einstaklinga eða félaga þeirra, hvort sem það eru almenningshlutafélög, samvinnufélög eða annað. Þetta er yfirlýst stefna.

Þetta er alrangt hjá hv. þm.

Þetta er sósíalismi. Ert þú ekki sósíalisti?  Fram hjá því verður ekki gengið, að verið er að skerða hag atvinnufyrirtækja í sjávarútvegi, svo til hvers einasta. Það eru undantekningar, ég veit það, þar sem sérstaklega stendur á. En þá erum við líka að reka kannske algerlega afskrifuð skip og fá engan gróða. Þeir ættu að græða verulega, þeir menn sem hafa þegar brotist í því að borga niður sín framleiðslutæki. Því miður eru þetta nú staðreyndirnar. Hæstv. ráðh. talaði um að það yrði færsla fjármagns í Stofnfjársjóð. Jú, það er verið að færa fjárframlög á milli sjóða sýknt og heilagt. Þetta er auðvitað engin lækning. Þá er fé tekið úr einhverjum öðrum sjóði. Þessar millifærslur gagna kannske einhvern tíma. Það er a. m. k. hægt að dylja raunveruleikann með þessum millifærslum. Menn þekktu millifærsluleiðina hér fyrr á árum. Hún var reynd um alllangt skeið og nýjar skattlagningar til að færa fé frá borgurunum til atvinnufyrirtækjanna, þangað til ekki var hægt að ganga þessa braut lengur. Þetta er nákvæmlega eins nú. Hún verður ekki gengin lengur. Það er búið að ofgera þannig að allir eru farnir að sjá í gegnum svikavefinn og fyrirtækin eru að fara á hausinn. Allt kerfið ruglar verðmyndunina með þeim hætti og alla aðstöðu í atvinnufyrirtækjunum. Þar sem framleiðslan er óhagstæðust er mestu spreðað til þess að hún verði enn óhagstæðari og framleiðsluafköst þjóðfélagsins í heild verði stöðugt minni. Þetta vita t. d. menn eins og hæstv. viðskrh., þó að hann fái ekki rönd við reist og láti kommúnista ráða ferðinni. Það var mjög ánægjulegt að heyra hæstv. ráðh. lýsa því yfir, að ekki yrði við það unað að frystingin verði rekin með svo miklum halla til frambúðar. Auðvitað verður hún ekki rekin með svona miklum halla til frambúðar. Það gerir hæstv. sjútvrh. sér auðvitað ljóst. Þess vegna er mjög gott að við skulum fá þá yfirlýsingu, ekki bara við hér í deildinni, heldur þjóðin öll, af hans munni hér, að við það verði ekki unað. Ég vona að hann standi við þau orð. En frystingin er kannske ekki verr stödd en útgerðin. Það er alger blekking, eins og ég sagði áðan, að minni togararnir séu aðeins reknir með 3% halla. Það er miklu, miklu meiri halli. Ég vona að hv. þm. Stefán Guðmundsson geti staðfest það. Hann þekkir togaraútgerð betur en aðrir sem hér eru inni nú. Hæstv. ráðh. sagði að gengismunurinn væri tekinn af atvinnuveginum sjálfum og settur í Verðjöfnunarsjóð. Þetta er alveg rétt. Það er verið að færa hann á milli. Það er verið að taka peninga sem ekki eru raunar til því að þeirra hefur ekki verið aflað. Þeir hafa verið fengnir að láni „hist og her“. Hæstv. ráðh. veit ósköp vel, eins og við öll, að það eru til dæmi um að sjávarútvegsfyrirtæki, m. a. s. í hans kjördæmi, séu fjármögnuð svo til 100% af þjóðinni. Ríkið á þessi fyrirtæki þegar. Opinberir sjóðir eiga þessi fyrirtæki. Þess vegna er hægt um heimatökin þegar kommúnistar láta höggið riða endanlega. Það þarf ekki annað en ganga inn í fyrirtækin og byrja að reka þau. Það er alveg rétt, ríkið á fyrirtæki á Vestfjörðum. Það hefur fjármagnað það nálægt 100%. Svo tapar það áfram og þá verður fjármagnið orðið 110 eða 120 eða 130% . Þá er auðvitað ósköp auðvelt og einfalt að þjóðnýta fyrirtækin. En það er aftur í sambandi við skuldbreytingarnar. Ef ég man rétt ætlaði hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir því fyrir um það bil ári, að um verulegar skuldbreytingar yrði að ræða við útgerð og fiskvinnslu. Örfá fyrirtæki hafa fengið slíka fyrirgreiðslu, hvort sem það hefur nú verið nægilegt og hvort sem það hefur hjálpað þeim eða ekki. Oftast er það svo hjá þessum opinberu sjóðum að það er aðeins bjargað til bráðabirgða, sérstaklega þar sem er uppálagt að ekki sé látið fjármagn til þess að bæta reksturinn, heldur bara til þess að fleyta óhagstæðum rekstri áfram, aldrei að taka skrefið fullt og koma fyrirtækinu á réttan kjöl, þannig að það geti kannske verið með 10–20% hagstæðari rekstur en ella, kannske með tiltölulega litlum vélakosti. Því er hafnað. Það er venjan um sjóðina, og þess vegna rýrna lífskjörin á Íslandi fyrst og fremst, vegna ofstjórnarinnar og óstjórnarinnar sem alltaf fylgir í kjölfar ofstjórnar. Þar er vandinn, sem mannkynssagan öll getur sannað okkur, og þannig er þetta nú á Íslandi í því ofstjórnarbrjálæði sem hér ríkir. En þá er komið að rúsínunni í pylsuendanum, sjálfum Ólafi Ragnari Grímssyni, hv. þm., sem spurði hvort ég eða Sjálfstfl. mundi vilja fella gengið.

Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu.

Já, já, Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Það er nú Sjálfstfl. aðallega. Það fer lítið fyrir hinum, sem betur fer, nú orðið. - Ég get svarað þessu ósköp einfaldlega: Nei. Ég er á því að Sjálfstfl. vilji alls ekki fella gengið umfram það sem orðið er. Hins vegar hljóta auðvitað allir menn að viðurkenna að gengið er fallið. Ég skal ekki nefna hver prósentan er. Það veit hver einasti maður að gengið er kolfallið. Það er hægt að svindla og blekk ja á hverjum tíma, en það er verið að fella gengið á hverjum einasta degi, - ef ekki vísvitandi, þá a. m. k. eins og strúturinn með hausinn í sandinum. En þá verður að fara að draga þennan haus upp úr sandinum einhvern tíma. Nú veit hver einasti maður, aðrir en ráðh. kannske og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., að gengi íslensku krónunnar er kolfallið og fellur á hverjum degi, og það getur auðvitað engin ríkisstj. til langframa starfað við þær aðstæður. Hún getur starfað í nokkra mánuði, kannske í eitt eða tvö ár, meðan verið er að eyða eignum fyrirtækjanna, haft millifærslurnar það miklar að öruggt sé að Útgerðarfélag Skagfirðinga tapi hálfum togara á ári eða rúmlega það, að hraðfrystihúsin í Skagafirði tapi 200 millj, á ári eða kannske rúmlega það. Um allt land er það auðvitað nákvæmlega eins. Það er hægt að halda þessu gangandi einhvern svolítinn tíma með blekkingunum og með því að stela náðarfé í þennan og hinn um leið. En gengi íslensku krónunnar er fallið. Við viljum ekki fella það frekar. Við viljum segja: Hingað og ekki lengra. - Og við óskum þess, að að því komi fyrr en síðarr að það verði farið að stjórna þessu landi.



Herra forseti. Ég gat ekki betur heyrt en hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson afneitaði gengisfellingu en vildi hins vegar að gengið félli.

Nei, nei, alls ekki meira en orðið er.

Ég skal ekki auka löngu máli í þetta sinn í þær umr. sem eru orðnar býsna almennar, um efnahagsmál, en það eru þó nokkur atriði sem stjórnarandstæðingar verða að viðurkenna í sambandi við efnahagsmál, hvort sem þeim líkar betur eða verr, nokkur jákvæð atriði í sambandi við efnahagsmál sem ekki þarf að deila um. Það þarf t. d. ekki að deila um það, að þjóðarframleiðslan á Íslandi hefur ekki minnkað. Það þarf ekki að deila um það, hvað sem menn deila um atvinnulífið að öðru leyti og atvinnuvegina og stöðu þeirra.

Hvað vex aflinn mikið á ári, hæstv. ráðh.?

Það þarf ekki að deila um það, að innlán í innlánsstofnanir í landinu hafa aukist verulega á þessu ári. 

En erlendu lántökurnar, ráðh.?

VIII ekki hv. þm. bíða, ég er á leiðinni með þetta allt saman. - Um þetta þarf ekki að deila. Við höfum misst sparnaðinn niður á seinasta áratug úr 40% af þjóðarframleiðslu niður í 21.5 og innlán í innlánsstofnanir hafa síðan 1979 verið að vaxa úr 21.5 upp í 26,5% á þessu ári, svo að þetta er staðreynd sem við verðum að viðurkenna, hvort sem við erum í stjórn eða í stjórnarandstöðu, og þetta er jákvætt í efnahagsmálum hvað sem öðru líður. Og því er spáð, að innlán í innlánsstofnanir muni aukast upp í 29% á næsta ári. Þá er einnig ástæða til þess að vekja athygli á nokkrum tímamótum sem hafa orðið í peningamálum á þessu sumri. Seðlabankinn lýsti því yfir, að í ágústmánuði hefði verið um raunvexti að ræða í öllum flokkum bundinna innlána. Þetta geta menn lesið um í ritum, sem Seðlabankinn gefur út, þannig að það er ekki áróður af hálfu ríkisstj. að halda þessu fram. Þetta er jákvætt atriði í efnahagsmálum. Hins vegar hefur þetta sínar erfiðu hliðar, þar sem er atvinnulífið sem þarf að greiða háa vexti, það er alveg rétt. Ef við litum á gjaldeyrisstöðuna, þá hefur hún batnað um 500 millj. kr. eða 50 milljarða gkr. á einu ári og raunar á minna en einu ári. Þetta er auðvitað jákvætt atriði í efnahagsmá!unum sem ekki þarf að deila um. Viðskiptajöfnuðurinn hefur batnað úr því að vera 2.5% neikvæður af þjóðarframleiðslu á síðasta ári í það að vera neikvæður um 0.5% á þessu ári, að því er spáð er, og til viðbótar er því spáð, að hann muni verða í jafnvægi á næsta ári. Þetta eru allt saman jákvæðar hliðar í sambandi við efnahagsmálin. Þá er það verðbólgan. Menn hafa löngum deilt um það, hvað verðbólgan sé mikil, og hafa verið haldnar margar ræður um það á hverjum tíma hvert verðbólgustigið væri. Það þarf ekki að deila um það, hver verðbólgan var í ágústmánuði, að ég ætla, því að það var ekki aðeins ríkisstj. sem hélt því fram, að verðbólgustigið væri þá um 40%, heldur hélt sjálfur Seðlabankinn þessu sama fram með þeim aðferðum sem hann notar til þess að reikna út verðbólgustigið. Seðlabankinn gaf út þá yfirlýsingu í sept., að verðbólgustigið í ágústmánuði hefði verið 40.2%, og reiknaði eftir þeim aðferðum sem hann hefur notað undanfarna áratugi. Að lokum vil ég svo benda á fjárfestinguna sem slíka. Það má segja að rétt sé stefnt, miðað við hina miklu verðbólgu sem við búum við og höfum búið við, að því leyti til að fjárfesting er minnkandi miðað við þjóðarframleiðslu. Hún var milli 26 og 27% á seinasta ári, en verður á þessu ári líklega í kringum 25% og á næsta ári að öllum líkindum tæplega 24%. Þetta eru allt saman staðreyndir sem menn þurfa í raun og veru ekki að deila um, hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Þetta er þúsund ára ríkið.

Það þarf ekkert þúsund ára ríki, þetta eru staðreyndir sem ég veit að hv. þm. í stjórnarandstöðunni munu ekki vefengja. Ef þeir vilja vefengja þessar staðreyndir verða þeir að gera það með rökum, benda á rök því til stuðnings. Hv. þm. Egill Jónsson talaði um erlendu lánin. Það er alveg rétt hjá honum, að erlendu lánin eru mikil og hafa verið mikil. Greiðslubyrði erlendra lána hefur vaxið, það er rétt og það er sjálfsagt að viðurkenna að það er eitt af okkar vandamálum. Hins vegar eru ákveðnar ástæður fyrir þessu, ýmsar. Ég vil nefna tvær. Í fyrsta lagi að við höfum á undanförnum allra seinustu árum tekið mikið af erlendum lánum til þess að fjárfesta í orkuframkvæmdum. Má nefna t. d. hitaveituframkvæmdir sem hafa verið stórvirkar, eins og kunnugt er, og árangur hefur orðið gífurlega mikill. Það má nefna það sem nokkurn mælikvarða í því efni, að þegar olíustyrkur var settur á árið 1974, eftir fyrri olíukreppuna, voru greiddir út nærri 95 þús. olíustyrkir í landinu. Þessi tala er komin niður undir 30 þús., og það er vegna þess fyrst og fremst hversu miðað hefur framkvæmdum við uppbyggingu hitaveitna í landinu. Enn fremur hefur rafmagn verið tekið til þessara nota að nokkru leyti eins og kunnugt er: Enginn mótmælir því, að það sé rétt stefna að taka erlend lán til þessarar uppbyggingar. Því mótmælir enginn. Það þarf að greiða vexti af þessum lánum, það er rétt, og það þarf að borga þau til baka. Annað atriði, sem skiptir verulegu máli í sambandi við greiðslubyrði erlendra lána, er að á s. l. tveimur árum, ekki síst á s. l. ári, hækkuðu vextir á alþjóðamörkuðum mjög verulega. Þetta hefur haft þau áhrif að greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum hefur vaxið. Og það er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu. Við hörmum það ekkert síður í ríkisstj. heldur en þeir í stjórnarandstöðunni og í sjálfu sér engin ástæða til að draga fjöður yfir það. En það, sem er kannske alvarlegast í þessu og ég kom inn á í ræðu minni í útvarpsumr. um stefnuræðu forsrh., er það, að á sama tíma sem fjárfestingin gengur heldur saman hlutfallslega hjá okkur erum við að auka erlendar lántökur. Þetta er íhugunarefni og stafar auðvitað fyrst og fremst af því, að það er ekki nægilega mikill sparnaður í landinu. Þó að hann hafi vaxið talsvert verulega og sé á uppleið er hann ekki nægilega mikill. Þess vegna held ég að það sé alveg rétt stefna sem sett er sem meginstefnumark í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj., að það þurfi að stuðla að því að auka sparnaðinn í landinu til þess að hægt sé að fjármagna nauðsynlegar framkvæmdir með innlendu lánsfé í vaxandi mæli. Að lokum vil ég minnast nokkrum orðum á það málefni sem hér er til umr., þ. e. stöðu atvinnuveganna. Staða atvinnuveganna er verulega misjöfn, jafnvel í greinum eins og sjávarútvegi, eins og hæstv. sjútvrh. kom inn á í ræðu sinni áðan. Það er rétt, að staða frystingarinnar er erfið. Staða útgerðarinnar er í sumum greinum einnig erfið, sérstaklega þó togaraútgerðar.  Menn ræða síðan um stefnuna. Ríkisstj. er að undirbúa sinar ákvarðanir í þessum efnum. Sumar eru þegar teknar, aðrar verða teknar á næstunni. Og þá kemur spurningin um stefnuna. Ríkisstj. hefur viljað gæta aðhalds í gengismálum. Hún vill gæta aðhalds í gengismálum, en það er talsvert erfitt á sama tíma sem innlendur tilkostnaður hækkar. Það er rétt. Ríkisstj. hefur sett fram sína stefnu í þjóðhagsáætlun, í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og einnig í fjárlagafrv. og í stefnuræðu hæstv. forsrh. En stjórnarandstaðan hefur í raun og veru ekki sett fram neina stefnu. Hver eru úrræði hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar í þessu máli? Ég tel það gott og gilt að ríkisstj. sé gagnrýnd fyrir ýmsa hluti. Það er sjálfsagt. Til þess er stjórnarandstaðan. En það er ekki hægt að taka mark á slíkri gagnrýni nema settar séu fram tillögur um lausn þeirra mála sem verið er að gagnrýna að séu ekki leyst. (Gripið fram i.) Það er mergurinn málsins, -það bólaði ekkert á þeim í ræðum hv. þm. hér áðan,- og það er krafa, sem við stuðningsmenn ríkisstj. gerum til stjórnarandstöðunnar, að hún setji fram tillögur um lausn mála. Við þolum það að ríkisstj. sé gagnrýnd fyrir sín verk, það er sjálfsagt, en við gerum kröfu til að stjórnarandstaðan leggi fram till. um hvernig á að leysa vandamál í vissum greinum sjávarútvegsins og útflutningsiðnaðarins.



Herra forseti. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hælir sér af því hér hvað eftir annað í ræðustólnum, að hann sé mikill raunsæismaður og líti á raunveruleikann eins og hann er. Hitt er síðan merkilegt, að í beinu framhaldi af þessum yfirlýsingum fer hv. þm. að lýsa afstöðu Alþb. til atvinnuveganna í landinu og til sjávarútvegsins sérstaklega. Það vill svo einkennilega til eða hitt þó heldur, að þessar lýsingar hv. þm. eru svo fjarri öllum raunveruleika sem mest má. Ég ætta ekki að eyða löngum tíma hér í hv. deild til að rekja þær fjarstæður sem hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur farið hér með, en nefna aðeins nokkur dæmi í þeirri von að hv. þm. - næst þegar hann flytur þessa sömu ræðu sem hann er búinn að flytja hér frá því í ársbyrjun 1980 - leiðrétti a. m. k. þennan þátt. Það er og hefur verið meginstefna Alþb. að uppbygging atvinnulífsins í landinu sé öflug, sérstaklega í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Ég vil í þessu sambandi og þessu til staðfestingar minna hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson á það, að þegar viðreisnarstjórnin - sem er ein sú stjórn sem hv. þm. hefur tekið hvað mestu ástfóstri við - fór frá, þá var útgerðin í landinu í rúst, þá var frystiiðnaðurinn í landinu í rúst. Það er fyrst og fremst verk Alþb. að byggja upp innlendan togaraútveg, m. a. með félagslegu framtaki víða um land.  Hins vegar er eitt land hér í nágrenni okkar þar sem fyrirtæki fara á hausinn, þar sem sú lýsing, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var að gefa hér, á fyllilega við, þar sem einkafyrirtækin fara á hausinn í hverri viku, nánast á hverjum degi, jafnvel ein verksmiðja á dag. Og hvaða land skyldi það nú vera þar sem atvinnuvegirnir eru að hrynja á þennan hátt?

Pólland.

Þar sem einkafyrirtækin eru að gefast upp? Nei, það er ekki Pólland, hv. þm. Egill Jónsson. Það er Bretland undir stjórn Margrétar Thatcher sem framfylgir sömu stefnu og hv. þm. Egill Jónsson bauð sig fram fyrir í síðustu kosningum og fylgir enn hér á Alþingi Íslendinga. Það er landið þar sem leiftursóknarstefna þeirra félaga hv. þm. Egils Jónssonar og Eyjólfs Konráðs Jónssonar er í framkvæmd. Það er eina landið í Evrópu þar sem fyrirtækin eru að fara á hausinn, jafnvel í svo ríkum mæli að það er verksmiðja á dag.  Ég skal að gefnu tilefni lýsa því yfir, að það hefur átt sér stað ákveðin breyting gagnvart einkarekstrinum hér í landinu á síðustu vikum og sú breyting hefur farið mjög fyrir brjóstið á Morgunblaðinu og öðrum þeim sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er nátengdur. Það er sú breyting að samvinnuhreyfingin í landinu - ekki ríkið, heldur samvinnuhreyfingin í landinu hefur tekið að sér að reka nokkur fyrirtæki á Vestfjörðum sem áður voru í einkaeign. Það er ekki ríkisrekstur, það er engin aukning á ríkisrekstri. Það er hins vegar aukning á félagslegu framtaki fólksins sjálfs í þessum byggðarlögum. Við Alþb.-menn erum fylgjandi því, að samvinnuhreyfingin taki að sér í auknum mæli að annast atvinnufyrirtæki fólksins í hinum dreifðu byggðum. Og við erum einnig fylgjandi því, að önnur félagssamtök fólksins sjálfs, sveitarfélög, jafnvel verkalýðshreyfingin komi inn í þann rekstur eða mynduð verða félagssamtök fjölmargra einstaklinga í byggðarlögum, eins og gert hefur verið t. d. í Skagafirði, og stofnað til margþætts félagslegs rekstrar fólksins sjálfs um þau atvinnufyrirtæki. Það er í grófum dráttum sú atvinnustefna gagnvart landsbyggðinni og sjávarútveginum sem við viljum setja okkur. Við höfum ekki hér á Alþingi á undanförnum árum flutt till. um ríkisútgerð í sjávarútvegi. Það hafa aftur á móti þm. Framsfl. gert. Sá flokkur, sem hér á Alþingi hefur flutt till. um ríkisútgerð í togaraflotanum, er Framsfl., en ekki Alþb. Það var að vísu ágætt frv. og við hefðum sjálfsagt stutt það, en því hefur hins vegar ekki verið fylgt fram af þeirri festu sem kannske væri æskilegt. Það er nauðsynlegt að menn hafi staðreyndirnar á hreinu þegar menn fara að fella slíka sleggjudóma sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði hér áðan.  Herra forseti. Það er ekki ástæða til að verja löngu máli í þann þvætting sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti inn í þessar umr., kannske til að breiða yfir þá staðreynd hvað hefur orðið um atvinnulífið í því landi þar sem hans eigin stefna hefur verið framkvæmd. Stjórnarandstöðuarmur Sjálfstfl. gekk til síðustu þingkosninga með leiftursókn og stefnumarkanir Thatcher á oddinum. Ég hef ekki orðið var við það, að einn einasti talsmaður Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu hafi afneitað þeirri stefnu. Hins vegar hafa sjálfstæðismenn í ríkisstj. lýst því yfir, nú síðast frambjóðandi í formannssæti í flokknum, hæstv. landbrh. Pálmi Jónsson, að þetta sé ekki þeirra stefna. En það hefur enginn þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu enn sem komið er afneitað leifturslíknarstefnunni. Meðan svo er, þá er hún áfram stefna Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Við getum horft á framkvæmd þeirrar stefnu í okkar helsta nágrannalandi, Bretlandseyjum, og framkvæmdin er að það er verksmiðja á dag sem er lokað. Það eru 3 millj. manna sem nú eru atvinnulausir, það eru þúsundir smáatvinnurekenda sem hafa farið á höfuðið, og stærstu fyrirtæki landsins, m. a. í einkaeign, ramba nú á barmi gjaldþrots. Ég held því að rétt sé að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson - ef hann hefur áhyggjur af því, hvers konar stefna leiði til gjaldþrots atvinnuveganna - beiti sér fyrir því, að Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu hafi kjark til að afneita leiftursóknarstefnunni, sem hann hefur ekki gert enn, þvert á móti endurtekið hana hvað eftir annað frá síðustu kosningum. Ég sagði áðan, herra forseti, að umr. um það frv., sem hér liggur fyrir, gæfu ekki tilefni til að fara lengra út í þessi mál. En þær furðulegu yfirlýsingar, sem hér komu fram frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, gefa hins vegar tilefni til þess að láta þetta hér í ljós. Ég skora á hv. þm. að bera saman þau ár, 1956–1958, 1971–1974 og nú frá 1978 til þessa dags, sem Alþb. hefur verið í ríkisstj., bera þau ár í sjávarútvegi og fiskvinnslu á Íslandi saman við viðreisnarárin og ræða síðan í fullri hreinskilni hvort stjórnarmynstrið hefur orðið til meiri farsældar fyrir uppbyggingu sjávarútvegs og útgerðar á Íslandi. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson viðurkenndi hér áðan að gengisfellingarstefnan er stefna Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Hann kallaði hér hástöfum yfir þingsalinn: Gengið er fallið, gengið er fallið. Það er bara eftir að skrá að það sé fallið. - Hér kom einmitt fram ágreiningur hv. þm. og sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu við okkur hina. Við teljum ekki að gengið sé neitt fallið. Þvert á móti, við teljum að hin trausta gengisstefna, sem hér hefur verið, sé ein meginforsendan fyrir árangrinum sem náðst hefur við stjórn efnahagsmálanna. Það er m. a. fyrir tilstuðlan Alþb. sem þessari aðhaldsstefnu í gengismálum hefur verið fylgt. Okkur tókst ekki að fá þessa aðhaldsstefnu fram þegar við vorum með Alþfl. í ríkisstjórn. Alþfl. var gengisfellingarflokkur og er enn. Og það er ljóst að sjálfstæðismenn í stjórnarandstöðu eru líka gengisfellingarmenn. Stjórnarandstaðan á Íslandi á það eitt sameiginlegt að vera gengisfellingarstjórnarandstaða og sjá það helst til svokallaðrar lausnar á vanda efnahagslífsins að fella gengið. Gengið hefur ekki verið fellt umfram þá áætlun sem sett var í upphafi árs og fól í sér að verðbólgan yrði 40% á þessu ári. Hvað sagði formaður Alþfl. þegar efnahagsráðstafanirnar voru kynntar? Hann sagði að sú gengisáætlun, sem ríkisstj. var þá með, væri fölsk. Hvað hefur komið á daginn? Hún hefur reynst hárrétt. En það er formaður Alþfl. sem hefur reynst hafa rangt fyrir sér. Hvað sögðu talsmenn Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu? Þeir sögðu að það væri verið að kyrkja atvinnuvegina með þessari efnahagsáætlun og atvinnulífið mundi ekki ganga, það mundi allt saman stranda eftir fáeinar vikur. Hvað hefur komið í ljós? Það hefur komið í ljós að hér hefur verið blómlegasta atvinnulíf sem verið hefur í áraraðir. Allar þær yfirlýsingar, sem þeir félagar, hv. þm. Kjartan Jóhannsson og Geir Hallgrímsson, sendu frá sér eftir áramótin um efnahagsaðgerðir ríkisstj., hafa reynst rangar. En allar yfirlýsingar, sem ríkisstj. gaf við upphaf ársins um árangur sem mundi nást af þessum efnahagsaðgerðum, hafa reynst réttar, hver ein og einasta. Óskandi væri að þessir hv. herramenn tækju sér smátíma til að fletta upp eigin yfirlýsingum frá fyrstu vikum þessa árs og bera þær saman við þann raunveruleika sem orðið hefur síðan. Það er athyglisvert að þetta kall, þetta gengisfellingarkall skuli hafa komið hér frá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni. Gengisfellingarkallið er greinilega stefna Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Auðvitað varð hv. þm. að klæða það aðeins í orðanna búning, en hann hafði hins vegar hreinskilni til þess að láta það koma hér fram, að það er hans meginstefna og félaga hans í stjórnarandstöðunni. Ég vil svo að lokum, herra forseti, lýsa mig sammála þeirri afstöðu sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. fyrr í þessum umr., að eðlilegt sé að miða við verðbólguþróun milli ára þegar skoðuð er hagnaðarviðmiðun bankakerfisins og þá Seðlabankans sérstaklega. Og það er ánægjulegt að til skuli þó vera a. m. k. einn maður í stjórnarandstöðuarmi Sjálfstfl., hv. þm. Matthías Bjarnason, sem skuli vera sammála því sem hæstv. sjútvrh. hefur sett hér fram og hefur verið stefna okkar Alþb.-manna um langa hríð. Ef aðrir þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu gætu nú lært af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, hvað sé eðlileg gróðaviðmiðun bankakerfisins og Seðlabankans, og tekið höndum saman við sjútvrh. og okkur Alþb.-menn, þá ætti að vera góður grundvöllur til þess að ná hér skynsamlegri lendingu í þeim ákvörðunum í sjávarútvegs- og efnahagsmálum sem þarf að taka á næstunni. Það er þess vegna fróm ósk mín til hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að áður en hann endurtekur gengisfellingarkall sitt hér í þingsölum gefi hann sér tóm til að ræða við hv. þm. Matthías Bjarnason, sem greinilega hefur áttað sig á því, að það kunni að vera til aðrar leiðir til lausnar efnahagsvanda Íslendinga en gengisfellingarleiðin, enda er líklega Matthías Bjarnason sá þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu sem fjærst hefur staðið þeirri leiftursóknarstefnu sem búin var til af hópi manna í kringum núv. formann Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. deildar og hv. síðasta ræðumanns á því, að það frv., sem hér er til umr., fjallar um ofureinfalt mál, gengisfellingu sem ríkisstj. stendur að. Hvort sem þetta er gengisfelling samkvæmt áætlun, eins og hann sagði, sem er miklu betri gengisfelling en aðrar gengisfellingar, að mér skildist, sbr. kvæði Steins Steinars um undanhald samkvæmt áætlun, þá er þarna um gengisfellingu að ræða, tæknilegt afbrigði sem er nánast staðfesting á því, að ríkisstj. felldi íslensku krónuna. Að þessu leyti er þetta frv. gamalkunnugt hér í sölum hv. Alþingis, því miður allt of gamalkunnugt og það hvort sem Alþb. er í ríkisstj. eða utan. Gengisfellingarásökun hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar á stjórnarandstöðuna er því alger markleysa. Hann var að tala hér fyrir eigin gengisfellingarfrv. Ég ætlaði mér ekki að taka til máls við þessa umr., en hún hefur farið vítt og breitt og hæstv. viðskrh. gaf mér tilefni til að segja hér örfá orð. Það rifjaðist nefnilega upp fyrir mér að hæstv. ráðh. fer með flesta þá málaþætti sem nú eru þess eðlis, þeim er stjórnað þannig, verðlagsmálum, gengismálum og lánamálum atvinnuveganna, að jafnvel Samband ísl. samvinnufélaga kvartar hástöfum. Ég er alveg viss um það, að forráðamenn þess fyrirtækis, sem er nú stærst atvinnufyrirtækja í landinu, - ég held að hæstv. ráðh. geti orðið sammála um það, - hafa áreiðanlega gengið á hans fund og spurt: Hvert í ósköpunum eruð þið að stefna? Þið segið við okkur: Innlendur kostnaður á að hækka sjálfkrafa og fjármagnskostnaður á að hækka með lagaboði. En á sama tíma megum við ekki selja okkar vörur á sannanlegu verði, hvorki á innlendum né erlendum markaði. Og það er hæstv. ráðh. sem er ábyrgur fyrir þessari stefnu. Ég skal nefna hæstv. ráðh. ákveðið dæmi. Það er ekki af Sambandi ísl. samvinnufélaga. Það er af öðru iðnfyrirtæki þar sem margir tugir manns hafa atvinnu. Aðföng þessa fyrirtækis og innlendur kostnaður hefur hækkað í tíð núv. ríkisstj. frá því í janúar um rúm 100%, 101% til þess að vera nákvæmur, en tekjur þessa fyrirtækis, sem er útflutningsfyrirtæki, hafa hækkað um 64.4% á sama tíma. Því segi ég það, hæstv. ráðh., að hagur þessa fyrirtækis hefði þurft að vera góður fyrir ef það fer ekki beina leið á hausinn með þessu áframhaldi. Ég er alveg viss um að hæstv. ráðh. gerir sér í rauninni grein fyrir þessu. En það er alveg hárrétt hjá formanni þingflokks Alþb., Ólafi Ragnari Grímssyni, að Alþb. hefur náð sinni stefnu fram í þessari ríkisstj. Hann sagði það í þinglok að Alþb. hefði náð fram stefnu í þessari ríkisstj. sem væri miklu líkari eigin afstöðu heldur en í vinstri stjórn, sem sagt, hæstv. núv. ríkisstj. framfylgi í efnahags- og atvinnumálum stefnu sem við skulum vona að sé til vinstri við vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar. Má ég ekki álykta sem svo, hv. formaður þingflokks Alþb., að þið teljið ykkur lengst til vinstri af öllum flokkum á Íslandi og ef ykkar stefna hefur náð fram að ganga betur í þessari ríkisstj. en hinni síðustu vinstri stjórn, þá sé þessi ríkisstj. að framkvæma stefnu til vinstri við vinstri stjórnina?

En ef vinstri stjórnin var ekki vinstri stjórn?

Ja, þá er þessi stjórn vinstri stjórn alla vega. Hún er að framkvæma stefnu til vinstri við þá stjórn sem kannske gat ekki kallað sig vinstri stjórn. En þessi getur það vafalaust.  Ég vil svo aðeins fara nokkrum orðum um það sem hæstv. ráðh. sagði hér. Hann sagði: Við verðum að lita á björtu hliðarnar. Það er alveg rétt hjá honum. Ég skal koma strax að einni bjartari hlið sem hann minntist á. Það er aukning innlána, aukning sparifjáreignar landsmanna. Ég er alveg sammála hæstv. ríkisstj. í þeim efnum og ég hef lýst því yfir áður, að ég tel að þetta sé rétt stefna út af fyrir sig. En hún verður að vera í samhengi við annað. Þeir, sem eiga að taka á sig meiri fjármagnskostnað, þ. e. atvinnuvegirnir, verða að geta borið hann. Það er ekki hægt að segja: Þið verðið að bera meiri fjármagnskostnað - og á sama tíma: Þið fáið ekki að selja vöruna nema á lægra verði en hún sannanlega kostar, hvorki á innanlandsmarkaði né erlendis. - En ég er að því leyti alveg sammála hæstv. ráðh., að þarna hefur birt til, það er meiri sparnaður í hagkerfinu en áður. Vonandi er þarna ekki um að ræða tilflutning á sparnaði heldur raunverulega aukningu. Ég fagna því að Alþb. er farið að aðhyllast þessa skoðun, að það beri að hafa raunvexti í hagkerfinu, vegna þess að við vitum að það var eitt mesta baráttumál Alþb., þegar Lúðvík Jósepsson var formaður þess, að menn gengju ekki lengra í því að hafa háa vexti en svo, að atvinnuvegirnir gætu staðið undir þeim. Að þessu leyti lagði hann áherslu á það sem ég held að verði að segja við hæstv. ríkisstj. nú: Þarna eruð þið enn á rangri braut. Þið verðið að gera ykkur grein fyrir því, að atvinnuvegirnir verða að hafa tekjur til þess að geta borið meiri fjármagnskostnað. Hæstv. ráðh. talaði um að þjóðartekjur hefðu ekki minnkað á Íslandi. Þakka skyldi hæstv. ríkisstj. þótt þjóðartekjur minnki ekki á sama tíma sem við tökum núna t. d. í ár sennilega 150 þús. tonnum meira af þorski á miðunum hérna í kringum landið heldur en 1978. Þá var þorskafli Íslendinga 318 þús. tonn, ef ég man rétt, en núna verður hann sennilega 460 þús. tonn. Á þessum tíma höfum við raunar hjakkað í sama farinu í þjóðarframleiðslu að magni til á mann, og það er meiri spurning í mínum huga hvernig það stjórnarfar sé sem ekki skilar meiri árangri en þetta af slíkri aflaaukningu, af slíkum búhnykk sem hækkun Bandaríkjadollars er núna og hv. formaður þingflokks Alþb. minntist líka á að hefði orðið til þess að bjarga ríkisstj. með sína efnahagsáætlun í ár. Hvernig er það stjórnarfar sem ekki skilar betri árangri þegar ausið er svo mjög af gnægtabrunni hafsins og hina og þessa búhnykki rekur á okkar fjörur? Gjaldeyrisstaðan hefur batnað, segir hæstv. ráðh. Það er alveg rétt. Gjaldeyrisstaðan hefur batnað af tvennum orsökum: Vegna þess að dregið hefur úr framkvæmdum í landinu í orkumálum og stóriðjumálum. Samt sem áður aukast erlendar lántökur. En það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., þarna er ljós punktur, gjaldeyrisstaðan er betri en hún var og viðskiptajöfnuðurinn heldur að batna. Ég samfagna hæstv. ráðh. með þetta og hæstv. ríkisstj. En skýringin er ósköp einföld, þessi: Það er dregið úr fjárfestingum á þessum mikilvægu sviðum og það er ausið, eins og ég sagði áðan, slíkum afla upp úr hafinu að við náum betri jöfnuði á viðskiptareikningi okkar við útlönd en áður. Um verðbólguna vil ég segja það, að mér finnst satt að segja heldur fátt sem hæstv. ríkisstj. hefur að hæla sér af á því sviði. Verðbólgan var á þriggja mánaða fresti milli 9 og 10% þegar ríkisstj. tók við og hún er það núna á þriggja mánaða fresti. Hún hefur að vísu farið upp og niður eins og jó-jó í tíð núv. ríkisstj. Ríkisstj. hefur tekist að halda verðbólgunni núna á svipuðu róli og hún var í fyrra um sama leyti, áður en kom til kjarasamninga. Kjarasamningar tókust í fyrra eftir lengra þóf en dæmi eru til um og ekki var fyrr þornað blekið á undirskrift þeirra kjarasamninga en ríkisstj. var búin að kippa þeim til baka með 7% skerðingunni 1. mars. Að þessu leyti hefur ríkisstj. náttúrlega náð árangri, það er alveg rétt. Hún náði árangri, en með aðferðum sem hún dæmdi svo hart hjá annarri ríkisstj. að hún samþykkti kjörorðið: „Samningana í gildi“, þ. e. þeir flokkar sem þá voru í stjórnarandstöðu. En þeir gera núna kröfu um að ná þeim samningum sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar átti að láta menn hafa 1978. Nú eiga þeir að nást eftir tvö ár héðan í frá. Það er náttúrlega ágætt að menn skuli gera svona miklu minni kröfu til sjálfs sín en hv. þm. Geirs Hallgrímssonar sem bar hér nokkuð á góma í ræðu hv. formanns þingflokks Alþb. Ég veit ekki hvort ég á að fara hér nánar út í þetta með verðbólguna. Við vitum það allir, að sú tala, sem við erum að tala um í dag, er pappírstala. Fiskverð er óleyst bæði núna og um áramót. Það dæmi er óleyst, hvernig á að ná endum saman hjá atvinnuvegunum. Það verður að gera með einhverjum hætti. Það dæmi er óleyst, hvernig á að semja á almennum vinnumarkaði. Og mér þætti líklegt að ekki stæði lengi sá draumur að verðbólgan sé í svipuðu fari og hún var þegar ríkisstj. tók við, eins og hún er núna á þriggja mánaða fresti, þ. e. á milli 9 og 10% á pappírnum, fyrir utan allt vísitölukarpið sem hæstv. ríkisstj. hefur gert sig seka um, en ég hirti ekki um að tíunda hér. Ég tek undir það með hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni, þegar svo er ástatt, að tekjur útflutningsfyrirtækja hafa hækkað um 65% eða tæplega það á sama tíma sem inniendur kostnaður hækkar um 100%, er gengi íslensku krónunnar auðvitað fallið. Það eru alveg hreinar línur. Hvort það er einhver lækning að fella gengið núna, það er allt önnur saga. Ég er reiðubúinn að tala sérstaklega um það mál. En ef það kostar 100% meira núna að afla gjaldeyris sem fyrirtæki fá ekki nema 65% í íslenskum krónum fyrir í hækkunum, þá er gengið fallið miðað við það sem það var þegar ríkisstj. tók við. Það er svo allt önnur saga, til hvaða ráðstafana á að grípa eins og sakir standa. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson vildi líkja okkur við Margréti Thatcher. Það er kannske ekki leiðum að líkjast, en mér datt í hug að það væri ekkert ólíkt því ef ég segði að hv. þm. bæri ábyrgð á þeirri stefnu sem keyrt hefur Pólverja fram á heljarþröm.  Ef Ólafur Ragnar Grímsson vill ræða við mig um íslensk efnahagsmál á sama hátt og hann gerði hérna áðan, þá er mér ekkert að vanbúnaði að draga jafnaðarmerki á milli stefnu Alþb. og stefnu sósíalista í Póllandi eins og hann gerði við stefnu okkar sjálfstæðismanna og Margrétar Thatcher. Það er allt önnur þjóðfélagsgerð í Bretlandi. Og þó að við höfum ákveðin grundvallaratriði sem við miðum við í okkar efnahagspólitík, þá er þar um allt annað að ræða en það sem við höfum verið að tala um að þurfi að gera hér á Íslandi. Það held ég að við getum orðið sæmilega sáttir um, við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Ég á sæti í þeirri hv. nefnd sem fær þetta tæknilega gengisfellingarfrv. hæstv. ríkisstj. til umfjöllunar, svo að ég held ég láti staðar numið.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Hér hafa fleiri en einn og fleiri en tveir ræðumanna skorað á mig að gera grein fyrir einu og öðru.  Að því er varðar það, hvort ég teldi hagkvæmara að lækka afurðalán sjávarútvegsins - sem ég hreinlega gleymdi áðan, það var spurning frá sjútvrh. - þá tel ég það ekki vera neina lækningu. Það er millifærsluleið, uppbótaleið sem er verið að fara inn á ef sjávarútvegurinn greiðir ekki raunvexti fyrir sitt fjármagn. Svo vill raunar til, að það mun hafa verið ég sem fyrst stakk upp á því í blaðagrein á sumrinu 1978 að teknir yrðu upp gengistryggðir reikningar, sem Íslendingar vildu leggja inn á fjármuni sína, og sjávarútvegurinn fengi það fé til þess að fjármagna framleiðslu sína. Þessi hugmynd er komin frá mér, hvort sem hún er góð eða ill, fyrri liður þessarar till. Annar liður var tekinn upp af stjórn Ólafs Jóhannessonar um áramótin 1978–1979 - víst fljótlega eftir að hans stjórn var mynduð - þ. e. að gengistryggja afurðalán sjávarútvegsins. Hins vegar voru þá ekki opnaðir neinir gengisreikningar sem Íslendingar gætu lagt sitt fé inn á. Síðar hafa svo komið verðtryggðu reikningarnir. Þetta var auðvitað liður í allsherjaraðgerðum í efnahagsmálum. Þetta er einn af þrettán liðum sem ég lagði til, og að skýra þá stefnu í heild, eins og hæstv. viðskrh. óskaði eftir, er kannske til of mikils ætlast í örstuttri athugasemd. En þær hugmyndir mínar setti ég raunar fram í blaðagreinum oftar en einu sinni. Ef hæstv. ráðh. nennti að lesa þá grein, hún birtist í Morgunblaðinu 7. okt. 1979, þar sem þetta var í heild sett fram, og breyta eftir því, sem þar er sagt, í einu og öllu, þá mætti, held ég, mjög fljótlega bjarga þessum málum við. Að því er blessaða leiftursóknina varðar, þá hafði ég ekki á hana beint önnur áhrif en þau sem ég skal greina. Ég var þá norður í landi í mínu kjördæmi, en kom hins vegar í bæinn til að ganga endanlega frá þessu plaggi. Og af því að hv. þm. Pálmi Jónsson, hæstv. landbrh., var hér nefndur, þá sátum við hlið við hlið og greiddum báðir atkv. með leiftursókninni. Og hæstv. núv. forsrh. kynnti hana sérstaklega. Þess vegna kemur það nú úr hörðustu átt ef þessir menn ætla að fara að afneita eigin hugarfóstri. En ég hafði þau áhrif á leiftursóknina, plaggið sem fyrir lá, að ég fékk strikaðar út tvær málsgreinar. Önnur var um það, að ríkissjóð yrði ætíð að reka með greiðsluafgangi þegar verðbólgutímar væru. Ég tel það sem sagt alrangt. Það er stefna Margrétar Thatcher sem þar var á ferðinni. Hin var sú að taka alræðisvaldið af Seðlabankanum, hafa meira frjálsræði í peningamálum. Það var líka aðferð Margrétar Thatcher, Ólafs Jóhannessonar, Ólafs Ragnars Grímssonar og Tómasar Árnasonar að koma frjálsræði á.  Eins og ég sagði áðan eru helstu hagfræðingar nú að gera sér grein fyrir því, að þetta sé alvittaus stefna og það verði aldrei ráðið við verðbólgu með þeim hætti. Það á sem sagt að gera allt þveröfugt við það sem hæstv. ríkisstj. á Íslandi gerir nú í efnahags-, atvinnu- og peningamálum. Ef allt væri gert þveröfugt, þá held ég að allt mundi læknast mjög fljótlega. Það má hafa þetta nokkurn veginn sem vegvísi: að gera alltaf þveröfugt við það sem þeir eru að reyna. Í staðinn fyrir að íþyngja mönnum með sköttum sýknt og heilagt á að lækka þá, ekki síst óbeinu skattana, þ. e. lækka söluskatta, tímabundið vörugjald og aðra skatta í áföngum þannig að fólk viti að vöruverð muni lækka fremur en hækka - eða a. m. k. draga úr hækkununum. Og raunar hafa verið gerðir á þessu mjög ítarlegir útreikningar, sem hafa reyndar verið ræddir opinberlega á viðskiptaþingi t. d. og fara að verða aðgengilegir mönnum, og ég held að menn muni sannfærast um, þegar þeir kynna sér þessi mál, að rangt er stefnt, og breyti þar til. Sjálfstfl. markaði sína stefnu, þótt í litlu væri, á s. l. vetri í umr. og afgreiðslu á nýárs- eða gamlárskvöldslögunum, þegar við vildum lækka nokkuð söluskatta og aðra skatta til þess að byrja að fikra okkur niður. Það mátti kalla það niðurtalningu og það var raunhæf niðurtalning. Hefðu okkar brtt. þá verið samþykktar hefði verðbólgan, ef ég man rétt, orðið 5% minni 1. júní sem síðan hefði haft margfeldnisáhrif niður á við, alveg eins og hækkanirnar hafa margfeldnisáhrif upp á við. Þá væri verðbólgan ábyggilega komin niður fyrir 40% þótt hún sé vafalaust ekki minni en 50%, kannske 60% núna ef rétt væri reiknað. Ég vil aðeins nefna það, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði um stóriðjustefnu að það væri hægt að komast hjá henni vegna snilldarbragða Alþb., þetta væri mín stefna. Ég er auðvitað mjög montinn af því, ef það er mín stefna sem nú er að sigra því að nú þorir enginn flokkur lengur að berjast á móti stóriðjustefnunni.

Erlendri stóriðjustefnu.

Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagðist vilja styðja það að atvinnufyrirtækin yrðu í höndum samvinnufélaga, sveitarfélaga og verkalýðsfélaga. Félagslegur rekstur, sagði hann, hann hefði ekki lagt til eða hans flokkur að það yrði ríkisrekstur, enda ágætt frv. hjá Framsókn sem þeir hefðu sjálfsagt stutt, eins og hann komst að orði. Ég veit að þeir eru kannske klókir, kommarnir, þegar þeir eru að koma sósíalismanum á. Þeir eru það í öllum löndum. Þeir eru kallaðir nöfnum eins og hv. þm. hér nefndi. En athyglisverðast við allar þessar umr. er samt það sem fram kom hjá honum, að þeir Alþb.-menn hefðu haft miklu meiri áhrif í núv. ríkisstj. en fyrri vinstri stjórnum og þetta væri sem sagt langversta vinstri stjórnin. Það vissi ég fyrir. Þetta er langversta vinstri stjórnin.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að hér hafa orðið miklar umr. Ég fagna því máli, sem hér er á dagskrá, og vona vissulega að það komi að gagni. En ég verð að segja að ég varð fyrir vonbrigðum með hv. þm. Eyjólf Konráð og er honum ekki sammála um það sem hann sagði í þessum ræðustól, að það væri og yrði engin bót að fá þau lán sem Byggðasjóður kæmi væntanlega til með að veita.

Það var misskilningur, ekki frambúðarlausn.

Já, það er kjarni málsins.

Það er frekar að það dugi í nokkrar vikur.

Nei, þú sagðir það ekki. Ég skrifaði þetta hjá mér vegna þess að við höfum verið samflota núna undanfarna daga, eins og kom fram í ræðu hans, og þess vegna áttaði ég mig ekki alveg á því, hvað hefur komið fyrir hann eftir að ég skildi við hann.

Annaðhvort hef ég mismælt mig eða þú misskilið mig. Auðvitað er hægt að bjarga þessu í nokkrar vikur með lánum.

Já, það er málið. Og það er einmitt það sem er verið að reyna að gera. Það er kjarni málsins. Nú er unnið að því á vegum sjútvrn. að finna sæmilega færa leið út úr þessum vanda. Ég vona að verið sé að reyna að finna þá leið sem treystir allbærilega undirstöður þessarar atvinnugreinar. Því segi ég það enn og aftur, að það er alveg fráleitt að segja að þessi bráðabirgðaráðstöfun - sem er vissulega ekkert annað en bráðabirgðaráðstöfun, það skal ég taka fram - komi ekki að gagni. Menn verða að átta sig á því, og mér finnst það hafa komið einkennilega lítið fram í þessum umr. hér og mjög sjaldan sem það kemur fram í umr. manna um þau vandamál sem í þessari atvinnugrein eru, mér finnst menn hlaupa alveg yfir það sem mér finnst vera kannske meginkjarni þessa máls, það kom sáralítið fram í umr. um sjávarútvegsmál sem fram fóru á vegum Rannsóknarráðs ríkisins nú fyrir nokkrum dögum, að þessi atvinnugrein, sjávarútvegurinn, hefur verið að ganga í gegnum visst þróunar - og erfiðleikaskeið. Þetta er að mínu mati kjarni málsins. Þessi grein - þar á ég bæði við útgerðina og fiskvinnsluna - það hefur verið ætlast til þess, að hún kæmist í gegnum þetta skeið án aðstoðar. Og það hafa vissulega þeir menn orðið að gera sem í þessu hafa staðíð. Þeir hafa barist í þessu og þannig hefur það gengið. Þetta er vitaskuld kjarni málsins. Ég er hræddur um að víða hefði verið búið að heyrast hljóð úr horni um aðstoð. En menn verða vitaskuld að horfa á þetta allt saman og hafa fullan skilning á mikilvægi þessarar undirstöðuatvinnugreinar. Hún verður að njóta fullkomins skilnings þeirra sem með þessi mál fara. Það er líka staðreynd, að útgerð og fiskvinnslu hefur tekist illa að halda sínum hlut af þjóðarkökunni. Átökin við verðbólguna skipta hér vitaskuld einnig mjög miklu máli, og sá árangur, sem sannanlega hefur náðst, hefur vissulega kostað fórnir. Víða hefur hrikt verulega í þessari undirstöðuatvinnugrein. Það er ekki heldur minnst á raunvaxtastefnuna. Hverjum dettur þó annað í hug en að viðurkenna að þar sé ein orsök vandans? Á þetta verða menn líka að horfa. Um þetta meðaltal allt sem nú er talað um, hvort sem það er 3% eða eitthvað annað, verð ég að segja það, að því miður gefur það kolranga mynd af vandanum. Það hefur verið rætt hér nokkuð um vanda bæði útgerðar og vinnslu við Skagafjörð. Ég ætla ekki að fara inn á það mál hér þó að málið sé mér vissulega skylt. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Eyjólfur Konráð sagði, að ég held að það sé ekki nema aðeins spegilmynd af málunum eins og þau eru í dag. Það þýðir ekkert annað en að viðurkenna þann vanda sem þarna er við að fást. Menn segja að frystingin sé rekin með 6.7% halla. Ég ætla ekkert að dæma um það. Það er meðaltal enn og aftur sem hér er um að tala. Hér kemur ýmislegt til og kemur þá einmitt inn á það sem ég gat um í upphafi máls míns, sem er stjórnun þessara mála, veiða og vinnslu, og það þróunartímabil, sem ég kalla svo, sem við höfum verið að ganga í gegnum. En hér veldur trúlega mestu um - ég held að hæstv. sjútvrh. hafi minnst á það - verðfall á Bandaríkjamarkaði og einnig hitt, að við vitum að mikið var um það s. l. sumar að ekki var hægt að vinna fisk í þær pakkningar, sem heppilegastar voru á þeim tímum, vegna þess hversu mikið hráefni barst að landi. Þetta verða menn að viðurkenna. Einnig greip hér inn í oft og tíðum mjög óhagkvæm samsetning aflans sjálfs. Þetta held ég að sé kjarni þessarar umr. Það eru raunverulega þessi vandamál sem við stöndum hér fyrst og fremst frammi fyrir. Við eigum orðið okkar 200 mílna landhelgi og við ráðum því sjálfir, hvernig við nýtum hana. Ég ætla nú ekki að svara hv. þm. Ólafl Ragnari Grímssyni, enda er hann ekki hér í salnum, þar sem hann sagði, að Alþb. hefði beitt sér fyrir uppbyggingu togaraflotans. Ég ætla ekki að fara að fjölyrða um það mál hér, ég geymi mér það, mér gefst örugglega tími til þess síðar í vetur að ræða það mál. En aðeins þetta: Staðreyndin í því máli er sú, að það var fólkið sjálft sem átti allt frumkvæðið í þeim málum. Hins vegar er því ekki að neita, að þar gengu menn á eftir margir hverjir. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Hér hafa menn sem svo oft áður hlaupist undan því að ræða vandann og fjallað um allt aðra hluti og nánast óskylda. Hér er alls ekki reynt að kryfja vandann til mergjar og komast að kjarna málsins. En vitaskuld verður að reyna að greina sjúkdóminn áður en menn skrifa lyfseðilinn. Ég vona að það sé einmitt það sem sjútvrh. er nú að gera í þessu máli.