Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Þetta frv. er borið fram vegna þess, að allmargir þm. líta svo á, að lög, sem sett voru í fyrra um þetta efni, hafi verið skýrð öðruvísi en þingið ætlaðist til. Þessi viðbót við tekju- og eignarskattinn, sem samþ. var á þinginu í fyrra, var af meiri hl. fjhn. skilin svo, að ekki kæmi til greina að hún næði til tekna, sem minnu næmu en 4000 kr. skattskyldum. Það má sjálfsagt lengi um það deila, hvort skattstiginn sje rjettlátur eða ekki, enda hafa verið um það ýmsar skoðanir, og þær all sundurleitar. Um frádráttarregluna hefir verið minna deilt, og jeg minnist þess ekki, að hafa heyrt neitt um það, að skattstiginn ætti að miðast við annað en skattskyldar tekjur, um það hafa allir verið sammála. Jeg hygg, að mjer sje óhætt að fullyrða, að svo hafi einnig verið í fjárhagsnefnd í fyrra, að minsta kosti hjá meiri hl. hennar. Samkvæmt þessari ríkjandi skoðun, gátu því ekki komið til mála aðrar breytingar á löggjöfinni en þær, sem snerta sjálfan skattstigann. En hvernig lítur þetta út nú, eftir að stjórnarráðið hefir úrskurðað, hvernig beri að skilja breytinguna á skattalögunum, sem gerð var á síðasta þingi? Mjer er sagt, að úrskurðurinn hafi fallið á þá leið, að viðaukinn skuli tekinn af 4000 kr. brúttó tekjum. Nú hefi jeg altaf heyrt talað um þrennskonar tekjur í sambandi við tekju- og eignarskattslögin: brúttó tekjur, nettó tekjur og skattskyldar tekjur. Brúttó tekjur eru allar tekjur, án frádráttar. Nettó tekjur: þegar búið er að draga frá brúttó tekjum allan lögboðinn frádrátt annan en persónufrádráttinn. Loks eru skattskyldar tekjur þær tekjur, sem fram koma þegar persónufrádráttur hefir verið dreginn frá nettó tekjum. Það ætti öllum að vera ljóst, hve óeðlilegur og ranglátur þessi skattviðauki væri, ef hann ætti að koma fram á nettó tekjum, því að þá yrðu þeir harðara úti, sem ómaga hefðu á framfæri sínu en þeir, sem enga hefðu, og enn vitlausari yrði hann, ef brúttó tekjur væru lagðar til grundvallar, sem mér virðist stjórnarráðið ætlast til. Jeg vil benda á það, að eftir lögunum eins og þau eru, getur það komið fyrir, að sá maður, sem greiðir 70 kr. í tekjuskatt, sleppi við viðaukann, en að annar, sem ekki borgar nema 5–10 kr. í tekjuskatt, verði að greiða hann. Þetta brýtur algerlega í bág við þann anda, sem l. voru samin og samþ. í. Jeg get búist við, að sú skýring, sem gefin hefir verið á l., sje forsvaranleg og vil því ekki ásaka hæstv. stjórn í því efni. Hún kann að hafa farið eftir framsöguræðu flm. í fyrra, eins og ræðan birtist í Þingtíðindunum. Jeg veit það, að jafnaðarmenn stóðu að þessum l. í fyrra, en af ræðum þeirra um málið þá, varð það alls ekki dregið, að þeir legðu þenna skilning í þau. Þetta hefir því ef til vill brjálast hjá þingskrifurunum. En hvað sem þessu líður, þá er það mín skoðun - jeg skal ekkert segja um samnefndarmenn mína - að betra sje að fella lögin með öllu niður en að hafa þau í þessu formi. Meiri hl. telur sjálfsagt að breyta l. eins og þetta frv. fer fram á. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta. Einn nefndarmanna, hv. 2. þm. Reykv. (HV), hefir skorist úr leik og flytur sjerstakt nál. Mun hann að sjálfsögðu sjálfur gera grein fyrir sinni afstöðu, og sömuleiðis hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), sem skrifað hefir undir nál. með fyrirvara. Jeg vænti þess, að þingið taki þessu frv. vel og láti það ganga greiðlega, því að þótt 1. verði ekki framkvæmd í ár, er ekki gott að segja um, hvað gert verður að ári, og því sjálfsagt að sníða þessa annmarka af.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Það kemur oft fyrir, að menn hafa skoðanaskifti á skemmri tíma en heilu ári, og því kemur mjer ekki til hugar að furða mig á því, að hv.þm. V.-Húnv. (HJ) skuli nú tala á móti þeim skoðunum, sem hann hjelt fram í fyrra. Frv. var borið fram af meiri hl. fjhn., sem hv.þm. V.-Húnv. þá var i, og sá sami skilningur í það lagður af meiri hl. og hæstv. stjórn hefir nú. Þetta er bert af umr. Jeg var frsm. málsins, og hefði jeg farið rangt með eitthvert atriði, hlyti hv.þm. V.-Húnv. að hafa risið upp og leiðrjett það. En hann sat hjá, og það sýnir, að jeg skýrði í öllu rjett frá. Hinsvegar hlyti hv.þm. V.-Húnv. að hafa staðið á móti frv. í fyrra, ef hann hefði þá haft sömu skoðanir á málinu og hann hefir nú. Þetta sýnir, að þessi hv.þm. hefir haft skoðanaskifti, og er ef til vill ekki ástæða til að álasa honum fyrir það. Ástæðan til þess, að við, sem stóðum að frv. í fyrra, vildum láta miða við árstekjur en ekki við skatttekjur eftir að frádráttur hafði farið fram, var sú, að atvinnurekendur hafa góða aðstöðu eftir tekjuskattslögunum til að minka tekjuskatt sinn fram yfir það, sem aðrir gera. Með því að miða við 4000 kr. árstekjur var tilætlunin, að hinir tekjulægri atvinnurekendur lentu undir viðaukanum, af því að þeir stæðu betur að vígi um frádrátt heldur en launamenn, verkamenn og lágt launaðir starfsmenn hins opinbera. Jeg skal játa, að þetta er ekki stórmál, og að ekki munar miklu fjárhagslega, hvort verður ofan á. Jeg hefi spurt einn úr meiri hl. hv. nefndar hve miklu lækkunin myndi nema, og kvað hann meiri hl. ekki einu sinni hafa aflað sjer upplýsinga um það, enda ef til vill ekki gott að afla skýrslna um það. Lækkunin gæti í mesta lagi munað 18 krónum og niður í 1 krónu hjá þessum tiltölulega fáu mönnum. En það er annað, sem jeg kann sjerstaklega illa við í þessu máli. Ef á að fara að taka upp þá stefnu að lækka skatta, þá á ekki að byrja á tekjuskattinum. Það eru margir skattar þungbærari en hann. Hann er ávalt af beinum tekjum einum, en tollar, eins og t. d. verðtollurinn, af beinum lífsnauðsynjum manna. Lækkunin ætti því fyrst og fremst að koma niður á tollunum. Það hefir komið fram í blöðum bæjarins, að hæstv.forsrh. (TrÞ) hafi gefið út skipun um að 25% viðaukinn verði ekki innheimtur á þessu ári, enda þótt hann hefði rjett áður gefið skipun um að svo skyldi vera gert. Hefir verið sagt, að hann hafi lofað útgerðarmönnum þessu í sambandi við afskifti sín af kaupdeilunni í því skyni, að fá enda bundinn á verkbannið. Jeg minnist þess þó, að hæstv. stjórn þótti gott að fá þessa tekjuaukaheimild í fyrra og finst þetta því mjög ótrúlegt. Að vísu gat staðið svo á, að eigi hefði verið ástæða til að nota heimildina, en mjer finst mjög ótrúlegt, að ríkisstjórnin hafi greitt útgerðarmönnum þessa upphæð úr ríkissjóði fyrir það eitt, að ganga inn á sjálfsagðar sættir, sem þeir mundu hafa átt að vera fegnir að yrðu, hvernig svo sem leið um tekjuskattinn. Vil jeg hjer með gefa hæstv.forsrh. (TrÞ) tækifæri til að leiðrjetta þessar sögusagnir, ef rangar eru. Ef ekki er tilætlunin að innheimta þenna viðauka, skiftir litlu máli, hvort frv. það, sem hjer liggur fyrir, verður að lögum eða ekki. Jeg hygg að jafnaðarmenn hafi litla löngun til að gefa hæstv. stjórn slíkar heimildir, ef þær eru ekki notaðar eins og til er ætlast.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þótt jeg gegni ekki lengur störfum fjármálaráðherra, finst mjer rjett að svara hv. 2. þm. Reykv. (HV). Jeg var riðinn við úrskurð um það, hversu skilja skyldi ákvæði laganna um tekjur þær, er undanþegnar skyldu 25% viðaukanum. Hv. frsm. meiri hl. (HJ) heldur því fram, að þar hafi verið átt við skattskyldar tekjur, og skal jeg játa, að stjórnin hafði nokkra tilhneigingu til að skilja lögin þannig. En þingtíðindin, ummæli flm. og frsm. sjerstaklega, taka af öll tvímæli um þetta. Þar er gerður greinilegur munur á skatttekjum og árstekjum í þessu sambandi og fullkomlega ljóst, að talið er að í lögunum sje átt við árstekjur. Viðaukinn verður ekki heimtur inn að þessu sinni og kemur þetta því ekki að sök nú, og þingið getur lagað þetta áður en hann kemur til innheimtu næst. Hv. frsm. minni hl. (HV) spurði, hvort rjett væri, að „hæstv. forsrh.“ hefði gefið skipun uni að nota ekki heimildina. Þetta er að vísu ekki formlega rjett, því að það var jeg sem fjármálaráðherra þá, sem gaf þá skipun. Hv. þm. þótti undarlegt, að jeg hefði gefið skipun um að innheimta skattaukann í janúar, en afturkallað þá skipun í febrúarlok. Jeg get þegar skýrt orsakir nokkrar til þessa. Það kom fram snemma í febrúar, er gerður var upp hagur ríkissjóðs, að l1/2, milj. króna var í sjóði frá fyrra ári. Hinsvegar var ríkisstjórninni ekki fullkomlega ljóst í janúar, hver útkoman myndi verða. Hefðu þá runnið tvær grímur á flestar stjórnir um að beita þessum lögum, sem aðeins voru heimildarlög. Hv. þm. spurði ennfremur um samband þessarar ráðstöfunar við afskifti mín af kaupdeilunni. Því svara jeg þannig, að jeg álít það skyldu mína sem sáttasemjari í þeirri deilu, að skoða það sem fór á milli mín og aðilja sem fult trúnaðarmál.

Ólafur Thors Jeg hefi skrifað undir nál. með fyrirvara. Þegar heimildarlögin um 25% viðauka við tekju- og eignarskatt voru hjer á döfinni á síðasta þingi, var jeg þeim andvígur, og er það enn. Það má nú að vísu segja svo, að úr því að stjórninni er veitt heimild sem þessi, eigi hún að ná til allra, sem slíkan skatt greiða, en þó sje jeg eigi ástæðu til að vera á móti því, að hinum lægst launuðu skattgreiðendum sje slept við viðaukann. En fyrirvari minn stafar af afstöðu hæstv. stjórnar til þessara heimildarlaga. Það er kunnugt, að ríkisstjórnin gaf út skipun í janúar um að innheimta viðaukann, en afturkallaði þá skipun í febrúar. Hæstv. forsrh. (TrÞ) hefir skýrt þetta þannig, að er fyrri fyrirskipunin var gefin, hafi stjórninni ekki verið fullkunnugt um, hver tekjuafgangur yrði, en er hún hafi sjeð, að hann myndi nema alt að 1½ miljón hafi hún afturkallað skipunina. Jeg held nú, að stjórninni hafi verið það ljóst um áramótin, að mikill tekjuafgangur myndi verða. Það vissu allir. Jeg lít því svo á síðari tilkynningu stjórnarinnar, að hún sje eðlileg yfirlýsing stjórnarinnar um að tekjuskatturinn sje þegar svo hár, að ekki sje gerlegt að nota þessa heimild nema í ýtrustu nauðsyn. Þetta er að mínu áliti alveg rjett, og því tel jeg síðari tilkynningu stjórnarinnar gleðilegan vott um það, að hún sje að snúa inn á nýrri og betri braut í skattamálunum, og þá má álíta, að frv. það, er hjer ræðir um, sje meinlaust en gagnslaust. Af öllum þeim sköttum, er lagðir voru á þjóðina á þinginu í fyrra, var þessi ranglátastur og hættulegastur. Hv. frsm. minni hl. (HV) sagði, að ef ætti að fara að lækka skatta, væri síst ástæða til að byrja á tekjuskattinum. Þessi skattauki er sá eini skattur, sem ríkisstjórninni er heimilt að ljetta af, þar sem henni var í sjálfsvald sett með heimildarlögunum, hvort hún innheimti hann eða ekki. En jeg held auk þess, að ástæða sje til að byrja einmitt á því að lækka tekjuskattinn. Eftir núgildandi lögum getur hann numið alt að 37½% af nettó tekjum. Auk þess verða atvinnurekendur hjer í Reykjavík að greiða alt að 25% í útsvar. Tekjuskattur og útsvar geta því numið 62½%. Hjer er mjög misært, eins og menn vita. Eitt árið er tap, en annað gróði. Að vísu er ekki lagður á tekjuskattur hallaárin, en útsvar verðum við að greiða, þótt reikningarnir sýni tap. Útsvörin þau árin, sem tapast, nema 10–15% af gróðanum í góðæri. Allir sjá, að ekki nær neinni átt að ætlast til að hægt sje að standast hallæri með 20% af ágóða góðæris. Jeg tel því engan vafa geta leikið á, að tekjuskattslögin, eins og þau eru nú, sjeu alveg óbærileg, einkum vegna þess, hve atvinnulífið er stopult. Mín skoðun er því sú, að það spor, er stjórnin hefir nú stigið, sje aðeins byrjunarspor, og að þessi skattur hljóti að lækka áður en langt um líður. Jeg býst við, að ef frv. um vinnudóm verður samþ., og óvilhallir menn fjalla um mál útgerðarinar, þá komi í ljós, að hún getur ekki borið þær byrðar, sem núgildandi tekjuskattslög leggja henni á herðar.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Hæstv. forsrh. (TrÞ) gaf yfirlýsingu um skoðun hv.frsm. meiri hl. (HJ) á því, hvernig skilja bæri tekjuupphæð þá, sem undanþegin er skattaukanum. Fanst mjer yfirlýsing þessa hv.þm. (HJ) koma úr hörðustu átt, er hún kemur nú ári seinna, enda þótt hann sæti hjer í deildinni, er málið var rætt, og greiddi atkvæði, án þess að láta þessa skoðun sína í ljós með einu orði. „Þagað gat jeg þó með sann, þegar hún Skálholtskirkja brann“, sagði kerlingin. Hæstv. forsrh. (TrÞ), sem vildi láta gera mun á sjer sem forsætis- og fjármálaráðherra, sagði, að upplýst hefði á tímabilinu frá í janúar og fram í febrúar, að l½ milj. kr. tekjuafgangur myndi verða frá síðasta ári. Jeg hefi ekki aðgang að plöggum stjórnarinnar, svo að jeg get ekki fullyrt um, hvenær þessi vitneskja fjekst, en jeg býst við, að hæstv. fjmrh. (TrÞ) hafi fylgst svo vel með fjárhag ríkisins, að hann hafi vitað nokkurn veginn, hve mikill tekjuafgangur yrði, þó nokkuð löngu áður. Jeg held, að þetta hafi því eigi verið ástæðan til þess, að fyrri skipunin var afturkölluð, þótt hæstv.forsrh. láti það í veðri vaka. Jeg bað skattstjóra að gefa mjer skýrslu um, hve miklu muni ríkissjóð, að feldur sje niður 25% viðaukinn og ef miðað er við 4000 kr. skatttekjur, eins og í núverandi lögum. Hann gaf þau svör, að 25% viðaukinn hefði orðið 1925 kr. 537 þúsund og 1927 kr. 156 þúsund. Nú má gera ráð fyrir, að árið 1928 sje svipað og 1925, ef ekki hærra. Má því gera ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs minki um alt að miljón króna. Hæstvirtur forsrh. gaf þau svör, er hann var spurður, hvort hann hefði verslað með þennan tekjuauka við hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), að þetta kæmi engum við. En jeg held, að hann hafi komið fram sem forsætis- og fjármálaráðherra við það tækifæri, og að framkoma hans sem ráðherra hljóti ávalt að koma almenningi við. Sjerstaklega virðist mjer það koma almenningi við, ef hæstv.forsrh. hefir svift ríkissjóð minst hálfri miljón króna með því að láta vera að framkvæma stjórnarathafnir, sem ætlast var til af honum að framkvæma. Mjer finst furðulegt, að hæstv.forsrh. skuli segja þetta. Þá væri og fróðlegt að heyra, hvort hann vegna þessarar milligöngu sinnar hefði komist á þá skoðun, að lækka skuli tekjuskatt yfirleitt, eins og hv. 2. þm. G.-K. sagði. Og ef stjórnin nú vill hafa sömu tekjur framvegis, hvar ætlar hún þá að taka þær, ef hún ætlar að byrja á því að lækka skatt af gróða. Fróðlegt væri að heyra, hvort Framsóknarflokkurinn ætlar þá að taka upp þá stefnu, að taka toll af þurftarlaunum, eins og Íhaldsflokkurinn hefir að stefnumáli. Við jafnaðarmenn höfum heyrt á ræðu hæstv. þáv. fjármrh. (TrÞ), hvernig hagur ríkisins er stæður, og því hefir okkur dottið í hug, að annaðhvort mætti gera, ljetta af sköttum eða framkvæma meira en áður. Við munum því bera fram frv. um lækkun á verðtollinum, og gefst þá hæstv.forsrh. og Framsóknarflokknum kostur á að sýna hug sinn í þessum málum.

Fors. og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg vil víkja lítið eitt að tvennu, sem hv.frsm. minni hl. (HV) drap á. Hann spurði, hvort jeg hefði fengið nýja skoðun á skattamálum í sambandi við afskifti mín af kaupdeilum. Því er til að svara, að slíkt kom alls eigi til greina, og að skoðun mín og Framsóknarflokksins er óbreytt í þeim efnum. Þá spurði hv.þm., hvað hefði farið á milli mín og togaraeigenda og sagði, að jeg hefði sagt, að það kæmi engum við. Það hefi jeg ekki sagt. En þar sem mjer var sýnd full einlægni á báðar hliðar, skoða jeg það sem fullkomið trúnaðarmál, sem farið hefir mín og aðilja á milli. Ef til þess kæmi, að jeg þyrfti aftur að hafa afskifti af slíkri deilu, varðar miklu, að jeg hafi eigi flíkað fyrri trúnaðarmálum milli mín og aðilja út á meðal almennings.

Sigurður Eggerz Það flaug út um bæinn um það leyti, sem sanmingar tókust í kaupdeilunni, að sáttum hefði verið komið á með eftirgjöf á tekjuskatti. Þessu hefir síðan verið haldið fram í blöðunum og loks verið slegið föstu hjer. Mjer finst ákaflega æskilegt, að hið rjetta komi fram. Jeg veit ekki, hvort skilja átti ummæli hæstv.forsrh. (TrÞ) svo, að eina ástæðan til þess, að innheimta skattaukans var afturkölluð, hafi verið sú, að hagur ríkissjóðs hafi reynst betri en búist var við, er ákveðið var að heimta hann inn. Jeg fyrir mitt leyti gleðst yfir því, að skatturinn var ekki innheimtur. En úr því að þetta mál er dregið inn í umr., þá vil jeg fá að vita, hvort eftirgjöfin stendur í nokkru sambandi við lausn kaupdeilunnar. Jeg tel sjálfsagt, að þingið fái vitneskju um það. Jeg hefi gengið út frá því í ræðum hjer á Alþingi, að eftirgjöfin hafi staðið í sambandi við verkfallið. Það gerði jeg eftir bestu vitund. Þau ummæli hefði jeg ekki við haft, ef jeg hefði vitað, að annað var rjettara. Því vil jeg vita vissu mína, og ef hæstv. stjórn lýsir yfir því, að það hafi ekki verið gert, þá verður að taka tillit til þeirrar yfirlýsingar.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Jeg veit ekki hvaða ástæðu hv. 2. þm. Reykv. (HV) hefir til að bregða mjer um skoðanaskifti. Jeg hygg, að þeirra hafi ekki gætt hjá mjer í þingmálum, enda er mín þingsaga stutt. En hitt mætti taka fram, að æskilegt væri fyrir þingið og hv. 2. þm. Reykv. sjálfan, að hann hefði skoðanaskifti í sem flestum málum. Hv. þm. heldur því fram, að afstaða sín hafi verið skýr í þessu máli í fyrra. Jeg verð að segja, að mjer þótti hún óvenju óskýr. Jeg skildi ekki ástæðuna til þess þá, en hún verður skiljanleg, ef hv.þm. hefir ætlað að fara á bak við vilja þingsins með óljósum orðatiltækjum. Úr því hv.þm. telur framsöguræðu sína í fyrra skýra, þá vil jeg spyrja hann, hvort hann vilji halda sjer við þá skoðun, er kemur fram í henni. Ef hann telur þau orð góð og gild, er styðja málsstað hans, þá verður hið sama að gilda einnig um önnur ummæli hans í sömu Alþingistíðindum. Í B-deild Alþingistíðindanna í fyrra, 3852. dálki, kemst hv.þm. svo að orði - með leyfi hæstv. forseta: „Hv. 1. þm. Reykv. spurði, hver tilgangurinn væri með 4000 kr. frádrættinum, hvort þær tekjur ættu ekki að vera skattskyldar. Frv. ber með sjer, að svo er sem fyr, því að gert er ráð fyrir auknum skatti einungis á hærri tekjum.“ - Þetta eru að vísu óljós ummæli. En þó er það augljóst, að hv.þm. ætlast hjer til, að skatturinn sje reiknaður af skattskyldum tekjum, en hvorki brúttó tekjum eða nettó tekjum eða neinu öðru. Orðin „svo er sem fyr“ benda ótvírætt í þessa átt, því skatturinn er reiknaður út eftir skattskyldum tekjum og svo ætti einnig að vera um viðaukann. Það, sem við förum fram á, er að viðaukinn sje reiknaður út samkvæmt hinni ráðandi reglu.- En hitt er óhrekjanlegt, að samkvæmt lögunum, eins og þau eru nú, getur 70 kr. skattur sloppið við viðaukann, en 10 krónu skattur orðið fyrir honum. Hv. þm. taldi frv. þetta „afskaplegt smámál“. En hvers vegna rís hann þá upp með slíku offorsi, þegar einungis er verið að færa lögin í sama form og skattalög eru yfirleitt í? Hv. þm. fann okkur það til foráttu, að við hefðum ekki aflað upplýsinga um, hvað tekjumissir ríkissjóðs næmi miklu vegna þessa frv. Hann heldur því fram, að viðaukinn nemi um ½-¾ milj. kr. En því meiri, sem viðaukinn verður, því meiri ástæða er til að lagfæra lögin. Og því meir, sem tekjur ríkissjóðs vaxa fram yfir það, sem áætlað er, því ríkari ástæða er til að innheimta ekki viðaukann. Ef tekju- og eignarskatturinn hefir orðið um ½ milj. kr. fram yfir það, er gert var ráð fyrir, hvenær er þá ástæða til að innheimta ekki viðaukann ef ekki þá? En hv.þm. hefir nú reyndar unnið að því, að full þörf verður á þeim tekjuauka.  Jeg vil undirstrika þau orð hv.þm., að þetta er lítið mál. En þar er verið á rjettlátari og eðlilegri braut en hv. 2. þm. Reykv. vill leiða þingheim eftir.

Magnús Jónsson Jeg átti kost á að vera meðflm. að þessu frv., og jeg hefði vel getað orðið það vegna þess, að jeg er fylgjandi hverri lækkun, sem fæst á þessum tekjuskattsviðauka. En jeg vildi þó ekki gerast flm., því jeg er mótfallinn viðaukanum yfirleitt. Jeg álít skattinn þegar of háan og get því ekki gengið inn á að gerast flm. að neinu frv. um viðauka. Mjer finst þetta frv. vera rjett mátulegt á hv. 2. þm. Reykv. (HV), flm. laganna í fyrra. Hann var svo óljós í því máli í fyrra, að engu tali tók. Jeg beindi oft til hans þeirri fyrirspurn í fyrra, hvað hann ætti við með „árstekjum“. En jeg fjekk ekkert svar. - Þar getur verið um fleiri stig að ræða. Fyrst og fremst allar tekjur mannsins, þar næst allar tekjur að frádregnum kostnaði við að afla þeirra, og loks þær tekjur, er endanlegur skattur er reiknaður af. En hann gat aldrei skilið þetta og var altaf að stagast á árstekjum. Jeg skildi frv. svo í fyrra, að þar væri átt við skattskyldar tekjur. Mjer hugkvæmdist ekki þá hin slynga aðferð, sem beitt er í þessu frv., að miða viðaukann við sjálfa skattupphæðina. Þá er ekkert um að villast. Hv. þm. lætur sjer annars fátt um þetta frv. finnast. Hann er ávalt með því, að hafa skattinn sem hæstan og er öndverður öllum lækkunum. Hann sagði, að síst hefði átt að lækka tekjuskattinn, ef rjett hefði verið að lækka skatta. En það var eðlilegt, að stjórnin feldi niður viðaukann, úr því hún taldi rjett að lækka skatta. Til þess hafði hún heimild. Hún gat engan annan skatt lækkað. Það var bein skylda hennar að innheimta ekki viðaukann, ef ríkissjóður þyrfti hans ekki við. Jeg varð satt að segja hissa, er jeg heyrði, að viðaukann ætti að innheimta. Heimildin var aðeins einskonar öryggisráðstöfun til að grípa til, ef í harðbakka slægi. Það vita allir, að hagur ríkissjóðs stendur með miklum blóma, og var því ekki nema eðlilegt, að stjórnin hyrfi að þessu ráði. Mjer heyrðist hv. 2. þm. Reykv. vera að tala um, að menn stæðu misjafnlega að vígi með að koma sjer undan þessum skatti. Ef hv.þm. hefir sagt þetta, þá hefir hann einmitt gripið á kýlinu. Því að það er einmitt aðal ókostur tekjuskattsins, hve afar erfitt er að fá út rjettan grundvöll, þ. e. rjetta mynd af tekjum manna. Og það gerir svo allan skattinn ranglátan. Hv. 2. þm. Reykv. þótti það ótrúlegt, að stjórnin hefði gripið til þess ráðs, að greiða útgerðarmönnum uppbót til að fá deiluna leysta. Jeg skal nú ekkert tala um það mál að svo komnu. En hitt verð jeg að segja, að mjer fanst það ekkert ótrúlegt, að stjórnin gripi til þeirra ráða, eftir það, sem á undan var farið. Rjett áður hafði hún einmitt leyst aðra kaupdeilu með greiðslu úr ríkissjóði. Þá varð jeg hissa, er jeg heyrði það. - Annars gengu hjer um bæinn ýmsar sögur um þetta. Jeg heyrði t. d., að stjórnin hefði lofað útgerðarmönnum því, að fella niður kola- og salttollinn. Jeg veit ekkert hvað satt er í þessu. En það væri ákaflega æskilegt, að fá skýr svör. Það væri ákaflega æskilegt að fá að vita, hvort kaupdeilan er orsök til þess, að viðaukinn var niður feldur, eða hvort það er hin góða afkoma ríkissjóðs, sem sneri hug stjórnarinnar í því máli.

Magnús Guðmundsson Mjer finst skylt að láta það í ljós, að jeg er algerlega samþykkur hv.frsm. (HJ) um þann skilning, er hann heldur fram, að lagður hafi verið í frv. í fyrra. Mjer finst undarlegt, að hv. 2. þm. Reykv. (HV) skuli halda því fram, að skatturinn eigi að miðast við brúttó tekjur. Jeg hjelt að hann vissi, að það er ekki tilgangur skattalaganna að miða við brúttó tekjur. Jeg man ekki betur en það kæmi skýrt fram í umr. í fyrra. Jeg hefi að vísu ekki haft tíma til að fara í gegnum umræðurnar í þingtíðindunum og get því ekki dæmt um, hvort þær bera það með sjer. En jeg get ekki neitað því, að jeg varð dálítið hissa á úrskurði Stjórnarráðsins, þegar jeg heyrði hann, og skal jeg þó ekkert fullyrða um, hvort hann er rjettur eða rangur, en að sjálfsögðu hefir hann verið kveðinn upp eftir nákvæma yfirvegun. Hvað við víkur sáttaumleitunum stjórnarinnar í kaupdeilunni, þá vil jeg spyrja hv. 2. þm. Reykv., hvort fulltrúar sjómanna hafi ekki verið við þær. Það er undarlegt, að hv.þm. skuli ekki hafa spurt flokksbræður sína um það, hvort eftirgjöfin hafi verið ákveðin í samráði við þá. Annars get jeg tekið í þann strenginn, að jeg er þakklátur fyrir það, að viðaukinn við tekjuskattinn var feldur niður. En því get jeg ekki neitað, að það er óviðfeldið, ef það er sett í samband við lausn kaupdeilunnar. Jeg get tekið undir með hv.þm. Dal. (SE) um, að skýrt svar væri ákaflega æskilegt. Um heimild stjórnarinnar er enginn efi. Ef ekki var ætlunin að láta það á vald stjórnarinnar að innheimta viðaukann eða ekki, hví voru lögin þá ekki höfð í skipunarformi, sem venja er til um skattalög? Jeg mun annars greiða atkv. með frv., en lít þó svo á, að ekki sje mikil ástæða til að samþ. það, því ef það er tilgangurinn að innheimta viðaukann á næsta ári, þá er nógur tími til að leiðrjetta þetta á næsta þingi.

Magnús Torfason Út af því, er hv. síðasti ræðumaður sagði, verð jeg að mótmæla því algerlega, að hægt sje, ef nota á þessa tekju- og eignarskattslöggjöf næsta ár, að láta það bíða næsta þings. Jeg þykist þess fullviss, að þá verði búið að leggja skattskýrslurnar fram, áður en slíkt frv. hefði gengið í gegnum báðar deildir þingsins og hlotið staðfestingu. Það hafa nú orðið stórmiklar umræður út af þessu litla frv., sem ekki er nema 1½ lína, og skal jeg ekki fara út í það að öðru leyti en því, að mjer finst það ekki ná nokkurri átt, að hæstv.forsrh. (TrÞ) hafi gefið nokkurt loforð um lækkun á skatti í sáttaumleitan þeirri, er hann hafði með höndum í síðustu vinnudeilu. Mjer finst það satt að segja vera firra að hugsa sjer slíkt. Slík lækkun á tekjuskattsaukanum mundi fyrst og fremst koma þeim útgerðarmönnum að notum, er taka stórgróða á útgerðinni og engrar hjálpar þurfa. Aftur á móti mundi slík lækkun á engan hátt hjálpa þeim smærri útgerðarmönnum, er erfitt eiga með að standast kostnaðinn við útgerðina. Jeg verð að halda því fram, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sje heiðarlegri og vandaðri maður en svo, að hann leyfði sjer að halda fram slíkri ívilnun fyrir tekjumestu menn útgerðarinnar, því jeg er viss um, að hann hefði fyrst og fremst litið á hag þeirra smærri. Að öðru leyti vil jeg láta það koma skýrt í ljós, að það var eigi unt fyrir hæstv. þáverandi fjmrh. (TrÞ) að gera sjer fasta hugmynd um tekjurnar 1928, þegar úrskurður var gefinn um að tekjuaukinn skyldi innheimtur. Fyrirskipunin til sýslumanna og lögreglustjóra um að gefa upp tekjurnar, var fyrst gefin út eftir áramót, og svo dróst það eðlilega nokkuð hjá þeim að svara. T. d. var mjer ekki unt að gefa upp tekjurnar fyr en eftir 20. jan. og svo býst jeg við að hafi verið hjá fleirum. Það var því ekki nema eðlilegt, að hæstv. fjmrh. öðlaðist aðra skoðun á þessum málum að fengnum upplýsingum frá innheimtu- og tollheimtumönnum landsins. En vitanlega náði ekki neinni átt að gefa eftir skattaukann fyr en sjeð var, að verkfallið yrði stöðvað. Rjett þykir mjer og að geta þess, að þetta er eini færanlegi skatturinn, og var það ein ástæða þess, að jeg var honum samþykkur. Í öðrum löndum eru slíkir skattar töluvert notaðir, t. d. í Englandi og víðar. Mitt álit er, að það sje mjög heppilegt að hafa slík tekjuskattslög, svo að stjórnin þurfi ekki að spyrja þingið til þess að fá löglega lagðan skatt á landsmenn, án þess þó að hætta sje á, að hún íþyngi skattþegnunum um of með þungum álögum. Úr því farið var út í það, hverju hæstv.forsrh. hafi átt að lofa útgerðarmönnum í sambandi við nýafstaðna launadeilu, þá fyndist mjer ekki nema eðlilegt þó spurt væri, hverju hann hefði lofað jafnaðarmönnum og vinnulýðnum, án þess jeg ætli þó að gera það að minni fyrirspurn. En það hljóta allir að sjá, að breyting sú, er gerð var á till. sáttasemjara áður en hún varð endanlega samþ., var svo hverfandi lítil, að það er ómögulegt að ætla, að margra vikna verkfall hafi staðið vegna hennar út af fyrir sig. Jeg er hlessa á að enginn skuli hafa minst á þetta jafnt og talað hefir verið um það, hvað útgerðarmenn hafi fengið. En svo að jeg komist nú að efni málsins, þá get jeg lýst því yfir, að jeg skildi þetta ákvæði svo, sem þar hlyti að vera átt við skattskyldar tekjur, og það var af því, að hvergi í heiminum, svo að jeg viti, eru álögur miðaðar við brúttó tekjur, og jeg býst ekki einu sinni við, að slíkt fyrirfyndist þó leitað væri til annara hnatta.  Fyrri gr. frv. á við sjálfan skattinn. tekju- og eignarskattinn, og sjálfsagt að miða undanþáguna líka við skattinn. Þetta hefir þó ekki verið gert, heldur miðað við árstekjur. Um þetta var deilt hjer í hv. deild í fyrra. og var jeg þá spurður, hvort ekki væri ástæða til að koma með brtt. við frv., er færi í þá átt, að aðeins væri átt við skattskyldar tekjur. Þá var það, að hv. 1. þm. Reykv. (MJ) gerði fyrirspurn sína, er var svarað af hv. 2. þm. Reykv. (HV), og eftir það svar, fanst mjer ekki ástæða til þess að koma fram með brtt. En þegar jeg nú fór að skoða þingtíðindin, þá kom í ljós, að umr. um þetta voru svo brjálaðar og brenglaðar, að ekki var hægt að fá nokkurt vit út úr þeim. Einkanlega var þó þetta atriði óljóst. Svar hv. 2. þm. Reykv. við fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hv. 1. þm. Reykv. spurði hver tilgangurinn væri með 4000 kr. frádrættinum, hvort þær tekjur ættu ekki að vera skattskyldar. Frv. ber með sjer, að svo er sem fyr, því gert er ráð fyrir auknum skatti einungis á hærri tekjunum.“ Skilur nú nokkur maður þetta? Mjer er það ofvaxið? Og hv. 2. þm. Reykv. (HV) er svo skýr maður, að jeg er viss um. að hann hefir aldrei svarað svona, heldur hlýtur þetta að hafa brjálast eitthvað síðar.

Jeg fjekk aldrei fullnægjandi svar.

Hv. þm. Ísaf. (HG) hefir líka haldið ræðu þessu máli, þar sem auðsjeð er, að hann hefir álitið, að þessi tekjuskattsauki kæmi ekki niður á öðrum en þeim sem hafa allháar brúttó tekjur, svona 8–10 þús. kr. A. m. k. er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi í þingtíðindunum, en þau eru svo brjáluð, að ilt er að fá nokkurt vit út úr þeim. Rjett er þó að geta þess, að allra síðast við 3. umr. kom yfirlýsing frá frsm. meiri hl., þar sem svo mætti virðast, að talað væri um brúttó tekjur. Þó er það alls ekki ljóst. Hv. þm. segir þar, að öllum muni það ljóst, að átt sje við 4000 kr. árstekjur. En brúttó tekjur verða aldrei það sama og árstekjur, því með árstekjum getur ekki verið átt við annað eða meira en það, sem hver maður hefir sjer til lífsviðurværis. Yfir höfuð datt mjer ekki annað í hug, en að þessi lög yrðu skýrð í anda allra annara tekjuskattslaga, og að miðað yrði við skattskyldar tekjur, en ekki brúttó tekjur. Hvað snertir afskifti stjórnarinnar, þá er vitanlega skrifstofustjórinn í fjármálaráðuneytinu sjálfkjörinn ráðunautur hennar. En hann mun hafa verið veikur, er þetta var til umr. Annars hefði það verið skylda hans að leiðrjetta þetta. Jeg hreyfði þessu ekki frekar þá, því jeg taldi víst, að fylgt yrði venjulegum skýringarreglum í þessu tilfelli, en ekki farið eftir reglum, er hvorki finnast á jörðu, undir jörðu nje yfir jörðu. Hlessa er jeg á því, að hv. 2. þm. Reykv. (HV) skuli vera gramur yfir því, þó að minkaður verði tekjuskattur á framfærslumönnum og barnamönnum. Hjelt jeg þó, að það væri samkv. hans stefnu, og eigi hefir hv.þm. allsjaldan þanið sig út af því, að þeim mönnum væri um of íþyngt með sköttum og skyldum, og að síst ætti að hegna þeim. En það er einmitt þetta, sem hann vill gera með þessum lögum, því að samkv. þeim verða það barnamennirnir, sem verða að borga, en piparsveinarnir sleppa. Þetta er þvert ofan í allar stefnur í þessum málum, því það er reynt að koma því svo fyrir, að piparsveinarnir, sem minst borga af óbeinu sköttunum, greiði sem mest af beinum sköttum. Það hefir jafnvel verið talað um að leggja sjerstakan skatt á piparsveina og piparmeyjar, en líklega hefir þó hvergi orðið úr því, nema ef vera skyldi, að Mússólíni hefði gert það. Annars tel jeg ekki rjett að innleiða hjer slíkan skatt, og er ástæðan til þess sú, að mjer finst ekki gustuk að skattleggja sjerstaklega eina þá tegund slíks mannfólks, er nauðajómfrúr nefnast. A. m. k. vildi jeg ekki láta hafa mig til þess. 

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg skal játa, að grein sú, er hv.þm. V.-Húnv. las upp úr ræðu minni, gaf ekki mikla hugmynd um það, hvaða skoðun jeg hefði haft á þessu máli í fyrra. Hlýtur þessi hluti ræðunnar að hafa aflagast hjá þingskrifaranum. En á bls. 3899 svara jeg aftur fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. og held jeg, að það svar mitt sje það skýrt, að auðvelt sje fyrir hvern óbrjálaðan mann að skilja það. Það hljóðar svo, - með leyfi hæstv. forseta: „Jeg hjelt satt að segja, að hv.þm. væri svo ljóst, hver munur væri á árstekjum og skatttekjum, að hann gæti ekki vilst á þeim. Jeg veit, að hv.þm. færir árstekjur sínar mjög gaumgæfilega á hverju ári, en skatttekjurnar koma fyrst til greina eftir að skattstjórn hefir dregið frá lögmætan frádrátt.“ Árstekjur veit hver maður hvað er, en skatttekjur eru þær tekjur, sem skattur er greiddur af, eftir að skattstofan hefir dregið frá lögleyfðan frádrátt.

Þá er óhætt að samþykkja frv.

. Hv. þm. V.-Húnv. virtist ganga út frá því, að ekki væri hægt að hugsa sjer rjettlátari tekjuskatts-skala, og að hver breyting á þessum skala væri rjett, ef hún miðaðist hlutfallslega við tekjurnar. Jeg get ekki fallist á þetta, því jeg lít svo á, að það sje mikill munur á þeim skatt-skala, er nú er, og þeim, er að rjettu lagi ætti að vera. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að ekki gæti komið til mála að hæstv.forsrh. hefði lofað atvinnurekendum neinu um burtfellingu tekjuskattsviðaukans. Jeg geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. sje einfær um að svara því, og hefir reyndar þegar gert það, og á þann hátt, að ekki verður um vilst. Um hitt, hverju hæstv.forsrh. hafi lofað jafnaðarmönnum, veit jeg ekkert og get ekkert um það sagt, því að jeg var ekki í samningsnefndini. En hefði jeg verið í henni og sjómönnum hefði verið veitt einhver fríðindi, mundi jeg hafa talið mjer bæði heimilt og skylt að skýra frá því. Jeg þekki hinsvegar svo vel þá, sem sömdu fyrir hönd sjómanna, að jeg veit vel, að þeir munu ekki hafa gert kröfur til ríkissjóðs út úr kaupmálum sínum. Og jeg verð að álíta það mjög óviðeigandi, ef útgerðarmenn hafa notað þessa aðstöðu sína til þess, á ríkisins kostnað, að knýja fram einhver hlunnindi sjer til handa. Sjerstaklega er þetta þó vítavert hjá hv. 2. þm. G.-K., sem er þingmaður og á að gæta hagsmuna þjóðarheildarinnar sem slíkur. Hv. þm. V.-Húnv. þyrfti jeg að spyrja að mörgu, en það verður að bíða í þetta sinn. Hann sagði m. a., að því meiri sem þessi tekjuauki væri, því meiri ástæða væri til þess að fella hann niður. Þetta verður ekki skilið nema á þann veg, að verra sje að afla ríkinu tekna með beinum sköttum en óbeinum, en þá virðist hv.þm. vera kominn nokkuð langt frá stefnuskrá flokks síns. Þá varð hv.þm. oft tvísaga í þessari stuttu ræðu sinni. T. d. sagði hann, að ef breytingin á frv. yrði ekki samþ., væri best að fella það. En svo sagði hann rjett á eftir, að þrátt fyrir alt mundi þó vera rjett að notfæra sjer það á næsta ári. Jeg fæ ekki skilið, hvernig hv.þm. ætlar að samræma þetta. Þá mintist hv.þm. eitthvað á verkföll og afskifti mín af þeim. Jeg vil ráðleggja honum að tala sem minst um það, því þau afskifti, sem hann hefir haft af slíkum málum, hafa orðið honum til lítils sóma.

Ólafur Thors Það er aðeins til þess að votta hv. 2. þm. Árn. þakklæti mitt fyrir heiðarleikavottorð það, er hann gaf mjer áðan, að jeg stend hjer upp. Hann taldi það fjarri öllu lagi, að hæstv.forsrh. hefði veitt okkur útgerðarmönnum nokkra eftirgjöf á skattagreiðslum. Og sem sönnun þess, að ekkert þvílíkt hefði átt sjer stað, tilfærði hann það, að heiðarleikur minn væri svo mikill, að það væri algerð fjarstæða að láta sjer detta í hug, að jeg hefði getað verið þektur fyrir að taka á móti slíkum gjöfum. Sjerstaklega þó vegna þess, að þetta hefði aðeins orðið stærri útgerðarmönnunum til góðs. Jeg hefi nú aldrei heyrt hv.þm. gera nokkurn mun á útgerðarmönnum, heldur hefir hann ávalt talað svo um þá, sem væru þeir allir stórauðugir.

Það hefi jeg aldrei talað um

. Það er hægt að láta skoðanir sínar í ljós með fleiru en munninum. Jeg tek oft eftir atkvgr., og af þeim hefi jeg sjeð, hver er hugur hv.þm. til útgerðarmanna yfirleitt. En um þennan tekjuskattsauka er það að segja, að jeg barðist gegn honum á síðasta þingi. Og jeg er ekki heiðarlegri en svo, að jeg mundi ekkert tækifæri láta ónotað til þess að fá hann afnuminn, svo óbilgjarn sem hann er. Með þessum orðum mínum segi jeg þó ekki neitt um það, er gerðist í síðustu launadeilu, heldur lýsi jeg hjer skoðun minni á þessum atriðum. Þá ætla jeg að bera hönd fyrir höfuð þingskrifaranna, því að þeir geta ekki varið sig sjálfir, og verðskulda ekki aðkast það, er þeir hafa fengið. Hv. 2. þm. Árnesinga sagði, að það væri vitanlegt, að 2. þm. Reykv. væri gáfaður, en ræður hans í Þingtíðindunum bæru þess lítinn vott. Það hljóta þá að vera þingskrifararnir, sem brjála ræðurnar. Það er að vísu vitanlegt, að ræðum þingmanna geta skrifararnir ekki náð orðrjett, en mjer segir svo hugur um, að þeir færi frekar ræður ýmsra þingm. til betri vegar en hitt. Eða hyggur þingmaðurinn, að allar þær ræður, sem haldnar eru hjer innan þessara veggja, sjeu óbrjálaðar frá hendi ræðumanna, og yfirleitt svo góðar, að þær standist gagnrýni? Sjálfur legg jeg engan dóm á slíkt. En þó vil jeg benda á, að lesendur Þingtíðindanna myndu hafa ástæðu til að halda, að ræða þessa hv.þm. hafi brjálast í meðförunum, ef hún kemur eins og hún var flutt. Hv. 2. þm. Árn. segir, að á þinginu í fyrra hafi þm. Ísaf. (HG) krafist þess, að menn með 8000 kr. tekjum væru lausir við þennan skatt.

Það er rjett. - HG: Nei

. Jeg er staddur hjer milli tveggja elda. Hv. 2. þm. Árn. stendur við hin fyrri orð sín, en hv.þm. Ísaf. neitar að hafa sagt þau. Þetta sýnir, að ekki þarf þingskrifara til að brjála ræðurnar heldur geta þingmenn gert það sjálfir. Jeg hygg að álykta megi að sá, sem kveðið hefir upp dóm í málinu, sje sekur sjálfur. Hvað því viðvíkur, sem sagt hefir verið um þessar skattaívilnanir, get jeg lýst yfir því, að útgerðarmenn hafa ekkert gert til að knýja þær fram, en að öðru leyti tel jeg mjer ekki skylt að ræða frekara um kaupdeilurnar og samningaumleitanir ráðherra.

Sigurjón Á. Ólafsson Ástæðan til þess, að jeg stend nú upp, eru ummæli 1. þm. Skagf. Hann beindi þeirri fyrirspurn til hv. 2. þm. Reykv. (HV), hvort hann, sem fulltrúi verkalýðsins, hefði eigi vitað um, hvað gerðist í sambandi við lok vinnudeilunnar. Þar eð jeg var einn af fulltrúum verkamanna, álit jeg mjer að vísu ekki skylt að segja frá því sem gerðist, en vil þó lýsa yfir því fyrir hönd mína og fjelaga minna, að það var ekki á vitorði okkar, fulltrúa sjómanna við samningana, að nokkrum fríðindum af hálfu ríkissjóðs hefði verið lofað til handa útgerðarmönnum, þegar samkomulagið komst á heima hjá forsætisráðherra. Jeg ætla mjer ekki að vera margorður, en verð þó að víkja að þeim orðum, sem hv. 1. þm. Reykv. hafði um deiluna við Eimskipafjelagið og lausn hennar. Við fulltrúarnir lítum svo á, að Eimskipafjelagið gæti fyllilega greitt þá upphæð, sem við fórum fram á, en meiri hl. fjelagsstjórnarinnar vildi ekki leggja þá upphæð fram, en þó munu þar einnig hafa verið skiftar skoðanir um málið. Það voru flokksmenn hv.þm., sem þar rjeðu málum, og sýndu þar sem fyr bæði flónsku og smásálarskap. - Að endingu tókum við á móti þeirri sáttagerð, sem öllum er nú kunn, en álitum hins vegar, að enginn nauður ræki til, að ríkisstjórnin veitti fjelaginu nokkurn styrk. Eins var því farið með útgerðarmenn. Við álitum, að þeir væru færir um að greiða kaup það, sem fólst í sáttagerðinni, án þess að njóta nokkurra fríðinda. Hið sama virðist koma fram hjá þeim andstæðingum stjórnarinnar, sem víta hana fyrir þá ráðstöfun, sem út lítur fyrir að gerð hafi verið í sambandi við lausn kaupdeilunnar.

Halldór Stefánsson Jeg vildi víkja nokkrum orðum að þeim ágreiningi, sem risið hefir innan deildarinnar, út af því, hvað meint hafi verið með undanþágu frá aukaskattgreiðslu þeirri, sem ákveðin var í fyrra. Jeg tek undir álit frsm. meiri hl. Við áttum uppástunguna að undanþágunni og meintum skattskyldar tekjur, en við það má kannast, að það kemur óskýrt fram í lögunum. En það liggur í hlutarins eðli, að þessi var meiningin, því ef svo væri ekki, væri fjölskyldumanninum íþyngt meir en einhleypum mönnum. Jeg þykist fullviss þess, að innan deildarinnar sje enginn, sem vill ganga þannig frá lögunum, að viðaukinn komi þyngra niður á fjölskyldumönnum en einhleypum. Mjer kom það mjög á óvart, hvernig stjórnin skildi lög þessi. Hún leit svo á, að undanþágan væri ekki miðuð við skattskyldar tekjur, og byggir það á umræðunum, en tilgreinir þó sjerstaklega dálk 3899 í Þingtíðindunum, eða ræðu hv.frsm. meiri hl. Það má vel vera, að komast megi að líkri niðurstöðu, með því að lesa þetta eitt. En það verður að lesa meira en þetta eitt, til þess að hægt sje að byggja á því endanlegt álit. Ummæli frsm. um þetta atriði er víðar að finna í umr., og eru þau ærið óljós og óskýr. Þessi ummæli, sem til er vitnað, eru einna ákveðnust, en bæði er óvíst, að þau hafi fallið nákvæmlega svo, enda gátu þau farið fram hjá athygli manna. Benda vil jeg á, að samflokksmaður frsm., hv.þm. Ísaf., hefir í fyrra skilið þetta á sama hátt og jeg, og vísa jeg um það í Þingtíðindin, dálkana 3892–3894, en þar hafa umræðurnar brjálast í prentuninni. En þegar lesið er saman það, sem saman á, þá verða ummælin ekki skilin á annan hátt, en að hann skilji svo, sem persónufrádráttur eigi að koma til greina áður en þessi aukaskattur er lagður á. Eins og jeg sagði áðan, kemur þessi skatthækkun misjafnlega hart niður á mönnum, ef persónufrádráttur er ekki tekinn til greina. Því er það ótrúlegt um þingmenn, ekki síst um jafnaðarmenn, að þeir fylgi slíkri lögskýringu, þar sem fátækir fjölskyldumenn verða mun harðara úti en þeir, sem einhleypir eru.

Haraldur Guðmundsson Hjer í deildinni er nú verið að ræða um tvö mál samtímis. Eru þau náskyld að vísu, en mjög misstór þó. Annað er smávægilegt, sem sje frv. það, sem hjer liggur fyrir, um að miða skattaukann við skattupphæð í stað árstekna. Mig furðar á því, að hv.frsm. skuli ekki betur kunna að gera greinarmun á brúttó- og nettótekjum, en ræða hans ber vott um. Jeg skil ekki í því, að nokkrum manni hafi dottið í hug, að 4000 króna tekjuupphæðina ætti að miða við brúttótekjur, þar eð það nær vitanlega engri átt. Við skulum t. d. gera ráð fyrir, að kaupmaður hafi 20 þús. kr. brúttótekjur á ári. Þá nær vitanlega engri átt að miða skattinn eða skattaukann við þá upphæð, heldur verður auðvitað að draga fyrst frá allan kostnað við öflun teknanna. Þegar búið er að draga frá þann kostnað, koma hinar raunverulegu tekjur gjaldandans í ljós. Hv. þm. hefði getað fengið sjer upplýsingar um þetta í tekjuskattslögunum og reglugerðinni. Þar hefði hann getað gengið úr skugga um, að skatturinn er aðeins lagður á tekjur að frádregnum kostnaðinum við öflun þeirra, og síðan persónufrádrætti hjá einstaklingum og varasjóðstillagi og hlutafjárvöxtum hjá fjelögum. Hv. þm.N.-M. og hv. 2. þm. Árn. vitnuðu í orð mín hjer í hv. deild í fyrra, til sönnunar því, að með „árstekjum“ í lögunum frá í fyrra væri átt við brúttó-tekjur og skattaukinn miðast við þær. Þetta nær engri átt. - Jeg mun lesa - með leyfi hæstv. forseta, - kafla úr ræðu minni frá í fyrra, á bls. 3891 í Þingtíðindunum: „Flestir þessara manna (þ. e. starfsmanna ríkisins) starfa fyrir laun, sem eru lægri en 4000 kr. á ári. T. d. eru það aðeins elstu prestar, sem hafa yfir 4000 kr. árslaun, en prestastéttin er fjölmennasta stjettin, að undanteknum barnakennurum. Símamenn, póstmenn og barnakennarar eru allir fyrir neðan þetta lágmark, 4 þús. kr. árstekjur, nema þá örfáir yfirmenn.“ Engir þessara manna koma til greina, þegar um aukaskattinn er að ræða, til þess verður að fara hærra upp. Embættislaunin eru frádráttarlaus, þ. e. það er enginn sjerstakur kostnaður við öflun þeirra. Þessi till., ef að lögum yrði, mundi draga nokkuð úr tekjum ríkissjóðs, og verð jeg að segja, að það er alveg ný aðferð að bera fram frv. til breytinga á skattalögunum, án þess að taka til athugunar hvaða þýðingu það hefir fyrir ríkissjóð. En það gera flm. alls eigi. Hv. 2. þm. Árn. segir, að skattaukinn komi harðast niður á fjölskyldumönnum, og hv. 1. þm. Reykv. tók í sama strenginn, og að því er virtist vildu þessir hv.þm. telja, að lítið væri að marka ræður þm. í Þingtíðindunum, þær hefðu brjálast allmjög í meðferð skrifaranna. Jeg get af þessu tilefni lýst yfir því, að ræða mín var óbrjáluð frá hendi þingskrifaranna, en í prentuninni hefir ein lína fallið niður og röðin raskast. Jeg vil nú lauslega sýna fram á, að skattaukinn frá í fyrra og lækkun kaffi- og sykurtollsins, sem þá var gerð, jafnar sig h. u. b. fyrir ríkissjóðinn, og að útkoman verður mjög svipuð fyrir fjölskyldumenn hér í Rvík. Vildi jeg í þessu sambandi lesa lítinn kafla úr ræðu minni frá í fyrra, ef hæstv. forseti leyfir það: „Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að skattur af 4000 kr. árstekjum væri 72 kr. Sami hv.þm. taldi, að Reykvíkingar mundu neyta 1/3 af því kaffi og sykri, er til landsins flytst, eða borga 1/3 af kaffi- og sykurtollinum, en það verða þá 350 þús. kr. Jeg held nú að vísu, að þeir greiði meira en þetta af þeim tolli, en skal þó reikna með þessari upphæð. - 20% lækkun á kaffi- og sykurtollinum nemur því fyrir Reykjavík kr. 70000.00. Álagning kaupmanna á þá upphæð nemur minst kr. 15000.00, eða samtals kr. 85000.00. Sje gert ráð fyrir því, að hjer í Reykjavík sjeu 4000 heimili, þá kemur á hvert heimili kr. 21.00 lækkun. Nú er skattur, samkvæmt framansögðu, af 4000 kr. 72 kr.; 25% hækkun á þá upphæð verður 18 kr., eða með öðrum orðum, 3 kr. minna en lækkun kaffi- og sykurtollsins. Ef gert er ráð fyrir 5 manna fjölskyldu með 6500 kr. tekjum og 2000 kr. í frádrátt, þá verða eftir 4500 kr. og þá stendur þetta (þ. e. lækkun tolla og hækkun tekjuskatts) í járnum. Fjölskyldumenn, sem hafa undir 5000 króna skattskyldutekjur, tapa því engu við þetta. Það er þá fyrst, þegar tekjurnar fara að verða háar, og ekki minni en 8–10 þús. kr., sem útgjöldin aukast verulega vegna þessara breytinga, og svo vitanlega á einhleypum mönnum.“ Um þetta þarf ekki að deila, þar eð það liggur í augum uppi, að tilgangur laganna frá í fyrra var sá, að skatturinn skyldi miðaður við árstekjur manna, en hitt nær engri átt, að lögin hafi átt við brúttó- tekjur, eins og áður hefir sagt verið, þar eð það getur í ýmsum tilfellum farið svo, að um beint tap sje að ræða, þótt brúttó-tekjur sjeu langt yfir 4000 krónum. Í lögunum frá í fyrra er með „árstekjum“ auðvitað átt við brúttó-tekjur að frádregnum kostnaði við öflun þeirra. Það er alveg rjett og samkvæmt málvenju. Þegar svo skatturinn er á lagður, er persónufrádrátturinn dreginn frá; með því er gerður munur einstaklinga og fjölskyldumanna. Nú væri máske rjett að sýna fram á, að þessi skattauki er ekki svo tilfinnanlegur. Tökum t. d. heimili, sem hefir 4000 kr. árstekjur, en 5–6 í heimili. Þar nemur skattaukinn aðeins nokkrum aurum. Gerum ennfremur ráð fyrir, að annað heimili hafi 7 einstaklinga til framfærslu, en 5000 kr. tekjur. Þá verður munurinn einnig svo lágur, að engan munar um að greiða hann. Menn verða að gera sjer grein fyrir, hvert stefnir. Er það rjettara að íþyngja fátæklingunum með tollum á nauðsynjavöru, heldur en að lækka tollana og láta þá borga skattana, sem eiga eignir eða hafa tekjur til að borga skatta af? Einhver vitlausustu orð, sem jeg hefi heyrt hjer í deildinni, voru þau, er hv. 2. þm. G.-K. ljet sjer um munn fara, er hann sagði, að tekjuskatturinn væri einhver ranglátasti skattur, sem til væri.

Það hefi jeg aldrei sagt; jeg talaði um skatt-skalann

. Jeg veit ekki betur, en að skatt-skalinn sje hjer svipaður og í nærliggjandi löndum. En hvað finst hv.þm. (ÓTh) um tolla-skalann okkar, tollana á fatnaði og nauðsynjavörum.

Jeg man ekki betur, en að hv.þm. greiddi atkv. sitt með hækkun þessara tolla í fyrra

. Það er satt að vísu, að jeg greiddi atkvæði með því að hækka verðtollinn úr 10% og 20%, upp í 15% og 30%, og mun rjett að skýra afstöðu mína til þess máls. Jeg vil lýsa því yfir um leið, að jeg hefi orðið fyrir miklum vonbrigðum í sambandi við þau mál. Það var tvímælalaust vilji þingsins í fyrra, að þessi heimild til að innheimta skattaukann, yrði notuð í ár. Sjest það á því, að samtímis var samþ. lækkun á tollum á nokkrum þurftarvörum almennings, svo sem kaffi og sykri, er nam jafnri upphæð, 200–250 þús. kr. Jafnaðarmenn ljetu tilleiðast að hækka verðtollinn, en það var til skilið, af þeirra hálfu, að móti kæmi lækkun kaffi- og sykurtolls og jafnframt hækkun á sköttum eigna- og hátekjumanna, þ. e. að hækkaður væri tekju- og eignarskattur. Þetta samkomulag hefir nú hæstv. stjórn rofið, með því að ákveða að innheimta ekki skattaukann. Þetta tiltæki stjórnarinnar er aðalatriði þessa máls. Stjórnin hefir hjer breytt gagnstætt þingviljanum í fyrra. Hún hefir rofið gerða samninga. Jeg mun því bera fram frv. um að ljetta af verðtolli af ýmsum nauðsynlegustu vörum nú þegar. Sjest þá, hvort stjórninni og flokki hennar er alveg snúinn hugur frá í fyrra, hvort hún nú telur rjettara að skattleggja nauðsynjar alls almennings en arð og eignir þeirra, sem nú skamta sjer spæni úr öskum þjóðarinnar.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. (HV) sagði, að jeg teldi rjettlátan þann tekju- og eignarskatts-skala, sem nú er í gildi, en að hann teldi miðbik skalans ranglátt. Nú hlýtur hv.þm. að muna, að í viðtali við mig hefir hann einmitt staðfest það, sem flm. og fjhn. halda fram, því að hann telur skalann sjerstaklega ranglátan, þegar um 4–8 þúsund króna tekjur er að ræða. En skalinn er miðaður við skattskyldar tekjur. Þetta „ranglæti“ vildi hann svo leiðrjetta með viðaukanum. Þá hjelt hv.þm. því fram, að það væri mótsögn í því hjá mjer, að vilja koma fram breytingum núna, og ef þær næðu ekki fram að ganga, yrði betra að nema lögin úr gildi. Þetta er ekki rjett. Jeg álít lögin góð að því leyti, að í þeim felst heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að auka tekjur ríkissjóðs, ef á þarf að halda. En þegar sá böggull fylgir skammrifi, að fátækari hluta þjóðarinnar er fórnað á stalli órjettlætisins, þá get jeg ekki lengur orðið samferða hv. 2. þm. Reykv. Út af því, sem rætt hefir verið um, að hæstv. stjórn hefir gefið út tilkynningu um, að ekki skuli innheimta gengisviðaukann í ár, vil jeg taka það fram, að einmitt þegar fyrst var gefin út fyrirskipun um að innheimta þenna viðauka, stóð yfir verkfall, og þá var ekki hægt að segja neitt um, hve mikið tjón verkfallið mundi leiða yfir landið, svo að þá var ástæða til fyrir stjórnina að sleppa ekki þeim möguleika til þess að afla ríkissjóði tekna. En þegar stjórninni tekst að sætta þessa ójafnaðarmenn, sem í hlut áttu, þá horfir málið öðruvísi við. Og jeg býst við því, að ef sæmilega gengur hjer eftir, muni tekjurnar ekki verða svo litlar, að ástæða sje til að innheimta viðaukann. Hv. þm. var að segja frá einhverri kaupdeilu, sem jeg hefði átt að taka þátt í. Jeg vil segja, að hann er ekki óhlutdrægur hæstirjettur í því efni. Minn þáttur í kaupdeilum hefir verið sá, að stilla svo til, að hver maður fengi laun eftir því sem verk hans voru verð, og að öðru leyti farið eftir almennum kaupgreiðslum í hjeraðinu. Jeg hefi neitað að taka suma menn í vinnu, af því að jeg taldi þá alls ekki færa um að leysa vinnuna af hendi. Jeg hefði t. d. alls ekki tekið hv. 2. þm. Reykv. Annars ætla jeg óhræddur að láta sýslunga mína dæma um framkomu mína gagnvart þeim mönnum, sem unnið hafa hjá því fjelagi, sem jeg veiti forstöðu. Hv. þm. mintist á, að jeg mundi ekki verða 1. þm. V.-Húnv. næst. Hann heldur víst, að hann sje 2. þm. V.- Húnv. Þm. er áreiðanlega óhætt að spara sjer öll heilabrot um það, hvar jeg muni verða í röðinni í áliti manna norður þar, hann getur að minsta ekki haft nein áhrif á það. Ef hv. 2. þm. Reykv. langar til að rifja upp einhverjar deilur frá Hvammstanga, þá gæti hann rent huganum til þess tíma, sem hann dvaldi þar, og skemt sjer við endurminningarnar um það, þegar hann með yfirgangi ætlaði að láta hendur skifta í deilu, sem reis við uppskipunarvinnu og honum kom ekkert við. En karlarnir ráku hann af höndum sjer, og svo myndi enn fara, ef hv.þm. vildi eitthvað bekkjast til við þá.  Nei, ef jeg fæ ekki kjörfylgi, þá er það ekki af því, að jeg hafi risið gegn hv. 2. þm. Reykv. og skoðanabræðrum hans, heldur fyrir rangan málflutning minna andstæðinga um að jeg væri í of náinni samvinnu við hv. 2. þm. Reykv. og hans fylgifiska.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Út af síðustu orðum hins eina, sanna og rjetta þm. V.-Húnv. (HJ) um að jeg hefði beitt ofbeldi verkamenn fyrir norðan, vil jeg lýsa yfir því, að það er hrein og bein kjaftasaga, ósönn með öllu. Jeg hefi ekki hugmynd um við hvað þm. á, nema ef vera skyldi, að jeg fyrir löngu síðan sem unglingur innan fermingaraldurs hafi lent í áflogum við aðra unglinga, eins og gerist og gengur. En það er varla saga til næsta bæjar, þótt jeg hefði þá skelt hv.þm. í Vatnsdalnum. Ef á að bera slíkar kjaftasögur inn á þing, þá veit jeg ekki, til hvers þingið er.

Sigurður Eggerz Jeg hefi hlustað hjer á umræðurnar í dag og hugsað með sjálfum mjer, hvað ástin væri skrítin, að hún skyldi líka geta komið fram í þessari mynd. Jeg á hjer við hnippingarnar á milli hinna sameinuðu framsóknar- og jafnaðarmanna. Annars stóð jeg upp til þess að segja það, að hæstv.forsrh. vill ekki svara spurningu minni um það, hvort kaupdeilan hafi verið jöfnuð með því að gefa eftir af tekjuskattinum. Jeg hefi tekið það fram hjer á Alþingi sem sýnishorn þess, hve hæstv. stjórn álíti verkfallsmálið alvarlegt, að kaupdeilan hafi verið jöfnuð með því að gefa eftir af skattinum, og þá var þessu ekki mótmælt. Nú vill hæstv.forsrh. engu svara.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Hv. þm. Dal. (SE) lætur svo um mælt, að jeg vilji ekki svara spurningu hans. Það er einkennilega orðað af hv.þm., þar sem jeg var búinn að svara samskonar spurningu tvisvar, áður en hv.þm. talaði. Jeg sagði, að jeg vildi ekki blanda hjer inn í umræðurnar því, sem farið hefði á milli mín og verkfallsaðiljanna. Og jeg get endurtekið, að jeg ætla ekki að gera það. Hv. þm. talaði um það, hvað ástin væri skrítin. Í því sambandi má mína á ýms fleiri tilfelli en það, sem hv.þm. Dal. átti við. Einu sinni var hv.þm. frambjóðandi jafnaðarmanna til borgarstjóra í Reykjavík. Og enn einu sinni gekk hann á eftir þeim með grasið í skónum, til þess að verða frambjóðandi þeirra fyrir Gullbringu- og Kjósarsýslu.

Sigurður Eggerz Jeg vil segja hæstv.forsrh., að hann hefir engan rjett til þess að dylja fyrir Alþingi aðgerðir sínar í öðru eins stórmáli og verkfallsmálinu, að svo miklu leyti sem fje er ráðstafað í sambandi við það. Hann hefir ekki leyfi til að gera slíkar ákvarðanir án þess að standa fulltrúum þjóðarinnar skil á gerðum sínum. Hver þingmaður á heimtingu á að fá að vita, hvernig stjórnin ráðstafar ½ miljón króna. Út af seinustu orðum hæstv. ráðherra er mjer ljúft að geta þess, að það voru ótal menn úr öllum flokkum, sem báðu mig um að bjóða mig fram til borgarstjóra, þar á meðal voru einnig jafnaðarmenn. Er jeg þeim auðvitað þakklátur fyrir traust það, er þeir sýndu mjer. Jeg hugsa meira að segja, að hæstv. ráðherra hafi sjálfur kosið mig.

Ónei

. Að því er framboð í Gullbringu- og Kjósarsýslu snertir, hefi jeg margoft skýrt frá því, að jafnaðarmenn í Hafnarfirði sögðu mjer, að þeir mundu engan setja fram, ef jeg byði mig fram, en jeg bað ekki um stuðning þeirra. í seinna sinnið kom hæstv. ráðherra til mín og bauð mjer stuðning Framsóknarflokksins. Ekki vantaði traustið þá.

Frsm. meiri hl. (Hannes Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. (HV) var að tala um, að jeg bæri slúðursögur inn í þingið. Jeg vil minna á máltækið, að óvandur er eftirleikurinn. Hann byrjaði á aðdróttun til mín um afstöðu mína til verkfallsdeilna og vansæmd, sem jeg hefði hlotið af því. Það er slúður.

Frsm. minni hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) hefir ekki enn getað skýrt, hvað hann hafði fyrir sjer, þegar hann bar fram kjaftasögu sína. Hann færði engin rök fyrir henni. Hitt veit jeg, að þegar jeg var fyrir norðan, voru þar engin verkföll eða verkalýður. En hv.þm. veit kannske betur, þó að hann væri þá austur í Vatnsdal. Jeg vil endurtaka það, að mjer finst menn eins og hv.þm. V.-Húnv. eiga lítið erindi á þing, þegar þeir hlaupa með slíkar sögur. En afskifti hans af verkfallsmálum eru alræmd, og er það vel, að samviskan hefir stungið hann.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Í grg. þessa frv. er tekið fram flest það, sem máli skiftir í sambandi við frv. Það er svo ástatt um Eskifjarðarkauptún, að landkostir eru þar minni en í nokkru öðru kauptúni á Austurlandi, og er það þó með fjölmennustu kauptúnum þar. Landið, sem kaupstaðurinn stendur á, er nærri alt eign einstakra manna, og eru það 2 gamlar hjáleigur úr landnámsjörðinni Eskifirði. Báðum megin kauptúnsins eru jarðir, sem tilheyra Reyðarfjarðar- og Helgustaðahreppum. Þorpsbúar hafa því orðið að leita á náðir granna sinna um landsnytjar og aldrei fengið eins mikið og þeim er þörf á, síst til ræktunar. Í nánd við kauptúnið er engin opinber eign nema prestssetrið Hólmar. En land staðarins er stórt, og mikið af því beitiland, sem nú er aðeins notað að litlu leyti, síðan fráfærur lögðust niður. Í frv. er farið fram á að selja kauptúninu meiri hluta Hólmalands þegar við víðáttu er miðað. Undanskilið er talsvert af engjum, alt tún og varplandið, og þar að auki allmikið af beitilandi og að sjálfsögðu öll hlunnindi og ítök staðarins. Ætti presturinn ekki að þurfa á meira að halda til búreksturs. En með því að selja þann hluta, sem hjer er farið fram á, mundi Eskifirði vera borgið með landsnytjar í næstu framtíð. Jeg skal geta þess, að beiðni hreppsnefndarinnar á Eskifirði var upphaflega á þá leið, að fá alt landið keypt, og var sú beiðni studd af núverandi sóknarpresti, sem boðið hafði hreppsnefndinni kaup á öllum húsum og mannvirkjum símun á jörðinni. Jeg vildi þó eigi ganga svo langt, en hefi nú leitað álits um frv., eins og það er borið fram, bæði hjá biskupi og hreppsnefndinni. Þykist jeg mega fullyrða, að biskup sje því eigi mótfallinn, og að hreppsnefndin muni láta sjer það lynda. Á undanförnum þingum hefir verið samþ. sala nokkurra prestssetra eða hluta úr þeim; og það þó að eigi hafi borið eins brýna nauðsyn til og í þetta sinn. Vænti jeg því, að hv. deild liti með velvild á þetta nauðsynjamál Eskifjarðar og samþykki frv. Að lokinni umr. óska jeg að því verði vísað til hv. landbn.

Magnús Jónsson Jeg vildi aðeins spyrja um það, hvort ekki hefði verið venja að vísa samskonar málum og þessu til allshn. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta frv. nú. En ekki get jeg stilt mig um að vekja athygli á því, að hjer um bil einu afskiftin, sem Alþingi hefir haft af kirkjumálum til margra ára, eru í því fólgin, að selja lönd undan prestssetrum og reita þannig af eignum kirkjunnar smám saman. Jeg skal samt ekki hafa neitt á móti frv. að svo stöddu. En af því að jeg heyrði að hv.flm. sagðist hafa talað við biskup um þetta mál, vildi jeg benda hv. nefnd á það, að hún ætti líka að leita álits hans, áður en hún tekur nokkra ákvörðun um málið. Og helst ætti æfinlega að liggja fyrir skrifleg umsögn hans áður en svona frv. eru afgreidd. Jeg sje ekki að þetta frv. snerti landbúnaðinn, því að hjer er aðallega um hagsmuni kauptúns að ræða. Ætti það því heima í allshn., en ekki geri jeg það að neinu kappsmáli.

2549Magnús Torfason: Út af orðum hv. 1. þm. Reykv. (MJ) vil jeg geta þess, að jeg kannast ekki við það fyrir hönd Alþingis, að það vilji sneiða af prestssetrum eða kirknafjám. Jeg hefi altaf skilið það svo, að Alþingi væri sannkristilegt í anda, eins og vera ber, og vildi styrkja kirkjur og kirkjunnar menn. Á þinginu í fyrra bar jeg fram frv., sem fór í þá átt að auka og bæta landareign eins prestakalls. En hvernig var því tekið? Með offorsi af kirkjunnar mönnum, en allur almenningur tók því tveim höndum og sýndi í því, að hann vill styðja kirkjuna í hennar góða og gagnlega verki.

Magnús Jónsson Það var fjarri því, að jeg ætlaði að koma með almennan dóm um afstöðu Alþingis til kirkjunnar og hennar mála í þeim fáu orðum, sem jeg sagði áðan. En hv. 2. þm. Árn. (MT) getur ekki neitað því, að svo að segja á hverju þingi undanfarið, hafa komið fram frv. í þá átt, að taka hluta eða hlunnindi undan prestssetursjörðum. Það er skemst að minnast 1. um sölu Mosfellsheiðarlands.

Það er óselt enn þá

. Jeg er hæstv.forsrh. þakklátur fyrir, að svo er.

Það er hæstv.dómsmrh., sem ber að þakka fyrir það

. Ekki er mjer síður ánægja í því að tjá honum þakkir fyrir að hafa ekki látið söluna fara fram, enda hefði það sannast að segja verið heldur óheppileg ráðstöfun, ef svo hefði verið gert, þar sem nú er verið að leggja veg yfir landið. Jeg veit ekki hvort hv. 2. þm. Árn. langar í Strandarkirkju-eldhúsdag út af þessu máli. Jeg sje það, að áheitunum heldur áfram, þrátt fyrir þær ráðstafanir, sem gerðar voru í fyrra, enda er fólk svo hjátrúarfult, að lítil líkindi voru til, að áheitin mundu hætta af þeirri ástæðu. Það sem mig og hv. 2. þm. Árn. greindi á um, var það, hvort rjett væri að verja áheitapeningum eins og þingið samþ. í fyrra, en jeg nenni ekki að fara nú að rífast um þetta mál, og býst líka við, að hæstv. forseta þætti nóg um, því að það mál liggur allfjarri því, sem hjer er á dagskrá.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það er kunnugt, að hreppsnefndin á Eskifirði hefir farið fram á að fá meira eða minna af Hólmalandi til ræktunar fyrir Eskifjörð. Presturinn mælir með því, jafnvel þó að um sölu á allri jörðinni væri að ræða, og ætlar að flytja til Eskifjarðar. Þetta sannar auðvitað ekki, að næsti prestur muni ekki vilja fá jörðina til ábúðar, en óhætt er að fullyrða það, að sú er stefna samtíðarinnar, að prestarnir vilja heldur búa í kaupstöðunum en sveitunum. Sú hefir reynslan orðið í flestum nágrannalöndum okkar. Í Noregi og Danmörku til dæmis, þar sem prestarnir hafa öldum saman haft góðar bújarðir til afnota í embættisnafni, hefir þróunin verið sú, að prestarnir hafa ekki óskað eftir að reka hin gömlu stórbú, enda hefir þeim veist það erfitt, og svo hafa jarðirnar verið bútaðar sundur og prestarnir orðið bæjamenn. Hjer á landi gætir þessa sama, t. d. með Garða á Álftanesi. Presturinn þar átti erfitt með að nytja þá miklu jörð og tók því þann kostinn að flytja til Hafnarfjarðar. Jeg held, að það sje ekkert á móti því frá formlegu sjónarmiði, að taka vel í málaleitanir sem þessa. Víðast hvar óska prestarnir þess sjálfir að láta af búskap, og það er ekki hyggilegt að láta bestu jarðirnar standa ónotaðar. Jeg vænti þess því, að þingið taki þessu frv. vel.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Jeg þarf fáu að svara hv. 1. þm. Reykv. (MJ). Jeg kom ekkert inn á fylgi við kirkjuna nje hennar mál, og þarf ekki að tjá mig neitt um áhuga á þeim málum, enda kemur það þessu frv. ekkert við og stendur auk þess nær öðrum en mjer. Þó er flutningur frv. í þessari mynd fremur vottur um fylgi við kirkjunnar mál en áreitni við þá stofnun. Eins og jeg tók fram í upphafi, er ætlast til þess í frv. að eftir verði sá hluti Hólmalands við söluna, sem verðmætastur og notadrýgstur er fyrir prestinn. Það er gert ráð fyrir að selja nokkurn hluta af beiti- og engjalandi jarðarinnar, sem prestinum er orðinn nytjalítill síðan hætt var sauðarækt og fráfærum, en aðaljörðin er eftir með flestöllum hlunnindum sínum og öllum verðmætustu landkostum. Jeg sje ekki ástæðu til að koma inn á fleiri atriði úr umræðunum, en af 26 því að ágreiningur hefir risið um það, hvort vísa ætti málinu frekar til landbn. en allshn., vil jeg lýsa yfir því, að það er mín skoðun, að málið heyri beinlínis undir landbn. Það er ekki torskilið, að hjer er um hreint landbúnaðarmál að ræða. Kauptúnið á Eskifirði telur 700 manns. Það er landlaust með öllu og er því nauðsynlegt að fá þetta land til afnota. Landbn. ætti að vera færust til að meta, hvort þetta land fullnægir þeirri þörf og sömuleiðis það, hvort presturinn og búnaður hans er ekki sæmilega trygður með því landi, sem eftir verður. Annars geri jeg það ekki að neinu kappsmáli, til hvaða n. málinu verður vísað.

Hákon Kristófersson Jeg vil benda á það, að jeg tel það varhugaverða aðferð, að vera að laumast að prestssetursjörðunum og selja þær í smápörtum. Mjer finst betra að selja þær í einu lagi en að fara svona lævíslega að. Eða því gat kauptúnið ekki komist að samkomulagi við prestinn um að fá landið á leigu? Mjer skilst, að það hefði átt að vera hægt. Þó að núverandi prestur liti svo á, að landið sje sjer óhagstætt, er það engin sönnun fyrir því, að næsti prestur líti svo á það mál. Jeg er ekki að gera lítið úr nauðsyn kauptúnsins í Eskifirði til þess að fá þetta land, en jeg álit, að því hefði átt að vera nóg að fá landið á leigu. Því hefir verið haldið fram af hæstv.dómsmrh. að prestarnir vilji vera lausir við að búa á kirkjujörðunum, og jeg býst við, að það sje einhver sannleikur í þessu. Þó er það svo víða á Vesturlandi, að prestarnir eru húsviltir og jarðnæðislausir, vegna þess að prestssetursjarðirnar hafa verið seldar.

Þeir hafa Móse og spámennina

. Jeg veit ekki til þess, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) sje neinn sjerstakur Móse handa prestunum og því síður hefir mjer skilist, að Móse og spámennirnir væru neitt fíflskaparmál. Og svo framarlega sem það er rjett, að prestarnir sjeu nytjamenn, ber að stuðla að því, að þeim liði sæmilega.

Hvað segir Móse núna?

. Hv. 2. þm. G.-K. ætti nú að vera eins handgenginn honum og jeg, því að það mun varla eiga við hann eins og svo marga aðra, að sá tali mest um Ólaf kong, sem hvorki hefir heyrt hann eða sjeð. En ef háttv. þingm. er að líkja mjer við Móse Ísraelsmanna, þá er það mikil sæmd fyrir mig. Annars vildi jeg aðeins benda þeirri hv.n., sem fær þetta mál til athugunar, á það, að afla sjer frekari gagna en fyrir liggja, áður en horfið er að því ráði að selja þetta land, og þó að hv.flm. (SvÓ) segi, að hjer sje aðeins um beitiland að ræða, sem lítil eftirsjón sje í, get jeg upplýst það, að jeg þekki víða þar til, sem svo hagar, að bestu jarðir eru ónýtar án beitilanda. Mjer þætti best farið, ef til þess ráðs yrði tekið að leigja kauptúninu landið, en selja því það ekki. Og mjer þykir ósennilegt, að sá maður, sem var svo elskulegur að lýsa yfir því, að núverandi prestur segðist ekki þurfa á landinu að halda, ætli, að hann væri ekki líklegur til að leigja það með sanngjörnum kjörum. Jeg held, að þetta mál eigi, eðli sínu samkv., frekar heima í allshn. en landbn. Það undirstöðuatriði, hvort kauptúnið þurfi í raun og veru á þessu landi að halda, þarf að athuga, og ýms fleiri gögn, sem ekki hafa enn komið fram, nema umsögn hv.flm. (SvÓ), sem jeg rengi ekki, það sem hún nær.

Magnús Guðmundsson Það eru aðeins örfá orð. Jeg man ekki eftir því, að Alþingi hafi nokkru sinni tekið illa í beiðni sem þessa. Jeg álít það nauðsynlegt fyrir kaupstaðina að fá land til ræktunar og ósanngjarnt að neita þeim um það, þó að það verði til að rýra pretssetursjarðirnar. Jeg álít rjett, að það sje athugað í n,. hvort þetta hefir mikla skerðingu í för með sjer fyrir jörðina, en þó að sú verði niðurstaðan, finst mjer það svo mikil sanngirniskrafa hjá kauptúninu að fá landið, að ekki megi horfa í það. Jeg er yfirleitt fylgjandi beiðnum sem þessari.

Flm. (Magnús Torfason) Þetta frv. er sama efnis og það, sem flutt var á síðasta þingi í þessari háttv. deild. Þá komst það til nefndar og var samþykt út úr deildinni. En því miður komst inn í það, samkvæmt brtt. þingmanna, ákvæði um það, að draga mjög verulega úr því, sem ríkið samkvæmt frv. átti að leggja til ófriðunar selsins. Nú hefir þetta mál verið rætt í vetur heima í hjeraði, og mjer er óhætt að segja, að það sje einróma álit þeirra, sem þar eiga hlut að máli, að eins og lögin komu frá þinginu, sje ekki við þeim lítandi. Eftir lögunum verður það aðeins ein jörð, Hraun í Ölfusi, sem fær bætur svo um munar, og þó svo litlar, að ekki er hægt að hugsa sjer, að þær fari fram úr 300 kr. á ári, nú sem stendur, en mundu fara þverrandi; því að í landi þessarar jarðar er í ráði að setja niður laxveiðivjelar. Eigendur Hrauns hafa í sumar samið við menn um stundarsakir, að leigja þeim veiðirjett með slíkum vjelum. Jeg býst nú við, eftir því sem fram kom í fyrra, að menn hafi svo glöggan skilning á því, hverja þýðingu það hefir að bæta og auka laxveiðina í landinu, að þeir láti eigi smámuni standa fyrir framkvæmdum í þá átt. Og því fremur vona jeg, að þingmenn bregðist vel við þessu frv., sem með því er verið að afmá blett af íslenskri löggjöf. Það er óneitanlega blettur á löggjöfinni, að í einni af stórám landsins, sem er full af laxi, skuli selur vera friðhelgur, þessi ránsskepna; og það jafnvel í þarfir heilagrar kirkju, eins og var í fyrri daga. Síðan landið eignaðist jörðina hefir selveiðin verið metin, segi og skrifa 50 kr. á ári upp í heimatekjur prestsins. Núverandi prestur, sá góði maður, er nú kominn á sjötugs aldur. Og með því að brauðið er sjerlega erfitt, þar sem hann gegnir líka Selvogsprestakalli - en þangað er sex tíma ferð - þá er varla hægt að búast við, að hann gegni embættinu nema örfá ár eftir þetta. Það getur því ekki kostað landið mikið, að bæta honum upp þennan litla tekjumissi. En jeg veit, að ríkið muni beint og óbeint skera upp arð af þessum ráðstöfunum. Og þar sem virðing löggjafarinnar liggur við, býst jeg við að háttv. deild sjái sóma sinn í því að afmá þennan blett fyrir 1930. Að endingu vil jeg óska þess, þar sem selurinn er lagardýr, og sjór gengur alla leið upp að Arnarbæli, að frv. þessu verði, að lokinni umræðu, vísað til háttv. sjútvn.

Þetta mál var í landbn. í fyrra, og sting jeg upp á, að því sje einnig nú vísað til þeirrar nefndar.

Flm. (Erlingur Friðjónsson) Það hefir til skamms tíma gengið svo til, að sú síld, sem síldarbræðsluverksmiðjurnar hafa keypt, hefir verið seld og keypt eftir mælingu. Sú breyting hefir þó orðið á þessari venju síðustu árin, að byrjað er að selja síldina eftir vigt í bræðslu. Er því nú selt bæði eftir vigt og máli. Engin föst regla hefir gilt um þetta, og hafa bræðsluverksmiðjurnar haft þar um geðþótta sinn, því engin lög voru til um þetta efni. En í tilskipun frá 13. mars 1925, um mælitæki og vogaráhöld, er að vísu gengið út frá því, að síldin sje mæld við sölu og kaup í bræðslu, en þó er ekkert fyrirskipað um þetta í þeim 1., sem fyrirskipunin byggist á. - Við athugun hefir það komið í ljós, að fult svo heppilegt mundi vera að vega þá síld, sem seld er í bræðslu. Ástæðan fyrir því er m. a. sú, að nákvæmara er að vega síldina til bræðslu en mæla, vegna þess að síldin er seld í mismunandi ástandi og verður því misjafn þungi í mælikerunum, eftir því, hvort síldin er ný eða slæpt. Nú er það svo, að meira fer í mælikerið af slæptri síld, en til bræðslu er hún jafngild, eða máske betri, því verksmiðjunum þykir betra að eiga við bræðslu hennar, er hún er orðin nokkurra daga gömul. - Er því betra að ein regla gildi um sölu þessarar vöru, og þá sú aðferðin, sem rjettlátari er. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Vænti þess að hv. deild leyfi frv. að ganga til 2. umr. og þar sem það eftir eðli sínu mun eiga best heima í sjútvn., þá leyfi jeg mjer að óska að því verði vísað til þeirrar hv. n., að lokinni umr.