Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um Íbúðalánasjóð. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson. Hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Í fyrradag var í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur samþykktur nýr samningur um orkusölu til álbræðslu í Helguvík. Ekki voru allir á eitt sáttir um gerð hans. Fulltrúi okkar vinstri grænna, Svandís Svavarsdóttir, gekk út af fundi af tveimur ástæðum, í fyrsta lagi vegna leyndarinnar sem hvíldi yfir orkuverðinu og í öðru lagi vegna þess að hún taldi samninginn stríða gegn yfirlýstum markmiðum fyrirtækisins um að starfa á grundvelli sjálfbærrar þróunar. Hvorki lægi fyrir hversu umfangsmikil áformin væru né heldur hvar ætti að taka orkuna til að knýja álverið. Hæstv. forseti. Ég hef valið að beina máli mínu til hæstv. umhverfisráðherra og fá fram hennar álit á þessum samningi með tilliti til yfirlýsingar hennar um að hún ætli í embætti að vera málsvari umhverfisins, nokkuð sem okkur hefur báðum þótt á skorta með fyrirrennara hennar í starfi. Hvernig horfir þessi ákvörðun við hæstv. umhverfisráðherra? Er hún sátt við það að nú skuli tekin ákvörðun um að reisa álver í Helguvík, að öllum líkindum í þremur áföngum með orkuþörf upp á sennilega yfir 600 megavött? Ég minni á í því sambandi að Kárahnjúkavirkjun er rúm 700 megavött. Telur hæstv. umhverfisráðherra þessi áform samrýmast hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar í ljósi þess að rafmagnsframleiðsla með jarðhita getur vart talist sjálfbær? Og hvernig fara þessi áform saman við yfirlýsingar hæstv. ráðherra sem hún viðhafði á fimmtudagskvöldið í síðustu viku í umræðunni um stefnuræðu forsætisráðherra þegar hún sagði að ríkisstjórnin mundi ætla að setja það í forgang að vernda háhitasvæði landsins? Virðulegi forseti. Það standa á hæstv. umhverfisráðherra öll spjót þessa dagana. Íbúar og starfsfólk sjálfseignarstofnunarinnar Skaftholts hefur óskað eftir því að hún standi vörð um Þjórsá. Sólarsamtökin hafa hvatt hana til að kynna stóriðjuáform á Suðurlandi og Suðvesturlandi fyrir almenningi og nú er óskað eftir því hér, hæstv. forseti, að hæstv. umhverfisráðherra sýni á spilin í þessum efnum. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að beita sér til þess að háhitasvæðin á landinu verði vernduð á sama tíma og álversáformin eru eins og þau eru?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka þetta mál upp á hinu háa Alþingi. Það er rétt að stjórn Orkuveitunnar hefur samþykkt þennan samning um orkusölu til Helguvíkur. Fulltrúar Samfylkingarinnar þar inni studdu ekki þann samning svo að það liggi alveg fyrir hér og ég vil í upphafi máls míns ítreka það að í þessari umræðu er mjög mikilvægt að bæði stjórnmálamenn og orkufyrirtæki og auðvitað almenningur í landinu geri sér grein fyrir því að þetta er ekki ávísun á að framkvæmdir hefjist þótt orkufyrirtækin vilji það og Norðurál auðvitað líka. Það eru mjög margir þröskuldar sem þarf að fara yfir í þessu ferli. Það þarf að fara í umhverfismat, það þarf að ljúka skipulagsmálum, það þarf að fara í hin lögbundnu ferli og ég vil helst tala um þau sem eru á minni könnu í umhverfisráðuneytinu. Svo má heldur ekki gleyma því í þessari umræðu, af því að við erum að tala um orkusölu til álvera, að álfyrirtækin geta ekki gert út á losunarkvóta eftir 2012. Það liggur alveg fyrir. Engin loforð liggja fyrir um það. Menn sem eru í bisness hljóta að gera sér grein fyrir hvað það þýðir þannig að ég tek mjög skýrt fram í þessari umræðu að þó að hér hafi verið skrifað undir samning eru í honum mjög margir fyrirvarar um hin lögbundnu ferli sem þurfa að fara fram um aðkomu almennings að því og hvernig þeim þarf að ljúka. Fólk getur kynnt sér þá. Við skulum hætta að tala þannig að þó að fyrirætlanir séu um framkvæmdir, fyrirætlanir um orkunýtingu eða byggingu stóriðju, um leið og það sé sagt sé það orðið.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að menn nálgist umræðuna um stóriðju- og umhverfismál með því hugarfari að nýta auðlindir landsins þjóðinni allri til heilla en ekki með fyrir fram gefinni andstöðu við hvers kyns áform í þeim efnum sem nefna má. Það er nauðsynlegt að áður en tekin verður ákvörðun um það hvort og hvenær eigi að ráðast í framkvæmdir á þessu sviði hafi menn til hliðsjónar efnahagsástand á hverjum tíma og gæti þess að framkvæmdir leiði ekki til þenslu og verðbólgu sem á endanum bitnar á heimilum landsmanna. Í öðru lagi þurfa menn líka að gæta þess að selja orkuna á því verði að hún skili þjóðinni einhverjum arði. Það er ekki til mikils að standa í stórum framkvæmdum ef gengið er þannig frá málum að orkan er seld á svo lágu verði að lítill arður kemur til þjóðarinnar í ríkiskassann af sölu orkunnar. Því miður eru grunsemdir um að í Kárahnjúkavirkjun hafi orkan verið seld á mjög lágu verði og ríkisvaldið teygt sig mjög neðarlega til að koma á samningum í erfiðri aðstöðu í aðdraganda kosninga. Í þriðja lagi þarf líka að hafa í huga að orkuauðlindirnar á landinu séu nýttar til atvinnuuppbyggingar á því landsvæði þar sem þær eru þannig að menn tengi saman nýtingu orkunnar og atvinnuuppbyggingu á viðkomandi svæði. Allt þetta þarf að hafa í huga, virðulegi forseti, og svo auðvitað að lokum en ekki síst þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist, alþjóðlegar skuldbindingar og þau markmið sem við höfum sett okkur í umhverfismálum. Allt þetta þarf að fara saman en menn eiga að nálgast þessi viðfangsefni á þann veg að hér sé um að ræða hluti sem almennt horfa til framfara 

Herra forseti. Nú hefur það gerst sem ýmsir reiknuðu með, margir óttuðust en flestir vonuðu að yrði ekki, staðfesting á því að stóriðjustefnan lifir góðu lífi í ríkisstjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Fyrirheitin eru gleymd og grafin og vonirnar sem Samfylkingin vakti meðal landsmanna að engu orðnar. Orkuveita Reykjavíkur hefur nú gert orkusölusamning við Norðurál vegna nýs álvers í Helguvík upp á 100 megavött í 1. áfanga af þremur. Orkunnar verður aflað af háhitasvæðunum á Hengilssvæðinu og á Reykjanesi. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: „Sérstök áhersla verði lögð á að meta verndargildi háhitasvæða landsins og flokka þau með tilliti til verndar og orkunýtingar.“ Nú er þetta að vísu afskaplega veiklulegt orðalag og fátt handfast í þessum efnum í stjórnarsáttmálanum. En hæstv. umhverfisráðherra lét þau orð falla í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra að það yrði sett í forgang að vernda háhitasvæði landsins og í því efni mundu ráðuneyti umhverfismála og iðnaðar eiga náið samstarf. Fyrsti liður í kosningastefnuskrá Samfylkingarinnar, Fagra Íslandi, flokks iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra, hljómar svo, með leyfi forseta: „Slá ákvörðunum um frekari stóriðjuframkvæmdir á frest þangað til fyrir liggur nauðsynleg heildarsýn yfir verðmæt náttúrusvæði Íslands og verndun þeirra hefur verið tryggð.“ Út á þetta gerði Samfylkingin í kosningabaráttunni. Nú er bersýnilegt að engin stefnubreyting hefur orðið í stóriðjumálum með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar, eða hvað? Eru einkunnarorð núverandi hæstv. ríkisstjórnar í stóriðjumálum e.t.v. „ekkert stopp“ sem hljómaði raunar úr öðrum ranni fyrir fáum vikum? Hæstv. umhverfisráðherra segir við þessa umræðu að orkusölusamningurinn sé ekki ávísun á nýtt álver, það sé ekki sjálfgefið. Í ljósi þeirra orða og í ljósi kosningaloforða Samfylkingarinnar hljótum við að vilja vita: Hvað hefur hæstv. umhverfisráðherra aðhafst til að hrinda í framkvæmd yfirlýstum vilja til að vernda háhitasvæði landsins? Styður ráðherrann uppbyggingu álvers í Helguvík? Hvernig telur ráðherrann þessi áform samrýmast 

Virðulegi forseti. Ég þekki þetta mál nokkuð eins og margir sem hér eru inni og tel að það væri ágætt við þessa umræðu aðeins að rifja upp sögu málsins. Hana þekkir hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ágætlega af öðrum vettvangi. Hér er um það að ræða að farið var út í það af Orkuveitu Reykjavíkur í tíð R-listans - og þekkja Vinstri grænir það vel - að fara út í stóriðju. Þá var nýtt orka á þessu sama svæði og um ræðir. Hér hefur verið gerður nýr samningur, það er alveg hárrétt hjá hæstv. umhverfisráðherra að það á eftir að fara í gegnum öll þau lögformlegu möt sem við þekkjum í því efni. Hins vegar er þetta af hálfu Reykvíkinga og eigenda fyrirtækisins afskaplega hagstæður samningur eins og komið hefur fram. Ef við berum hann saman við fyrsta samninginn til stóriðju sem m.a. vinstri grænir tóku þátt í að samþykkja á sínum tíma er þetta umtalsverð hækkun, bæði á stuðlum og síðan hefur álverðið hækkað aldeilis eins og menn þekkja. Ég held að það sé mikilvægt að því sé til haga haldið. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra umhverfismála að það eru margir fyrirvarar á þessu eins og þegar menn ganga frá málum hér á Íslandi. Það er hins vegar nokkuð athyglisvert ef menn telja, eins og hér kom fram í umræðunni hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, að þessi orkuöflun sé ekki sjálfbær. Svo við höfum það alveg á hreinu, ef það er viðhorf manna höfum við Íslendingar svo sannarlega verið að blekkja umheiminn. 

Virðulegi forseti. Mér þykir heldur hátt reitt til höggs að ákvörðun stjórnar í orkufyrirtæki skuli kalla fram yfirlýsingar af hálfu Vinstri grænna þess efnis að stefna ríkisstjórnarinnar sé ekki sú sem kynnt er í stefnuyfirlýsingu hennar. Ríkisstjórnin hefur aldrei hugsað sér að fara inn í stjórnir fyrirtækja og taka fram fyrir hendurnar á þeim. Ég hef alltaf skilið umræðuna um náttúruvernd þannig að við þurfum að taka ákvörðun um það inn á hvaða svæði við ætlum að fara, hvaða svæði við ætlum að nýta og hvaða svæði við ætlum að vernda þegar við horfum til framtíðar. Það er hlutverk stjórnvalda í þessum efnum. Á sama hátt hvernig við ætlum að nýta orkuna. Við megum ekki horfa á þetta þannig að orkan sé á síðasta söludegi. Það er langur vegur þar í frá. Þetta eru mikil verðmæti sem við þurfum að horfa vandlega til hvernig við ætlum að nýta og þar erum við að horfa til framtíðar. Þess vegna þykir mér dálítið hátt reitt til höggs þegar hingað í pontu stíga fulltrúar stjórnarandstöðu og lýsa því yfir að eftir hálfan mánuð í ríkisstjórn séu hugmyndir Samfylkingarinnar ekki að fullu allar orðnar að veruleika. Það eru miklar væntingar sem menn hafa um að þetta eigi allt að vera orðið að veruleika eftir hálfan mánuð. Það er alveg kvitt og klárt að við munum ekki fara inn á þessi svæði fyrr en verndaráætlun og rammaáætlun 2 liggja fyrir sem og mat á verndargildum háhitasvæða. Það er alveg klárt en við erum að horfa til framtíðar. Við getum ekki meinað fyrirtæki að gera orkusamninga með fyrirvara gagnvart samningsaðilum sínum. Það er alveg fráleit hugmynd. Og mér finnst mjög mikilvægt að umræða um þessi mál sé á eðlilegum og skynsamlegum nótum en ekki í svona upphlaupsstíl sem við höfum horft á hér. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að ég var sammála öllu því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði hérna áðan. Mér fannst hann tala af skynsemd og viti sem aðrir í stjórnarandstöðunni mættu taka upp eftir honum. Ég spyr nú hv. þm. Árna Þór Sigurðsson: Hefur hann ekki kynnt sér stefnu VG? Hefur hann ekki kynnt sér yfirlýsingar formanns VG? Hér er útskýring á frétt og viðtali við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon nokkrum dögum eftir kosningar þar sem frá því er greint að hann vilji fara í viðræður við sjálfstæðismenn um ríkisstjórnarmyndun. Í fréttinni segir Steingrímur J. Sigfússon, formaður þeirra, að ekki verði farið með neina úrslitakosti í stóriðjumálum. Og í fréttinni er hann beinlínis spurður að því hvernig hann hyggist þá fara með stóriðjumálin. Hann segir: Við förum alltaf í allar viðræður með það að markmiði að ná sem allra mestu fram. En það þýðir ekkert að fara fram með ultimatum. Með öðrum orðum, forusta VG segir við þjóðina að Helguvík og stóriðja séu ekkert ultimatum af hennar hálfu. Þegar hann er spurður með svofelldri spurningu, með leyfi forseta: Og Helguvíkurálver gæti sloppið í gegn? Þá svarar Steingrímur J. Sigfússon: Ja, ef þannig er að það er ekki tæknilega og lagalega hægt að stoppa hana þá standa menn frammi fyrir slíku. Þetta er það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir stendur frammi fyrir. Og, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður Vinstri grænna hefur lýst því yfir að hann geri ekki stóriðju að úrslitakosti. Samfylkingin gekk miklu lengra. Hún náði því fram að það verður undir engum kringumstæðum, hvorki fyrir 2009 né eftir 2009 farið í nokkur óröskuð háhitasvæði nema með samþykki Alþingis. Allir þeir orkusölusamningar sem hér er verið að tala um eru háðir samþykki Alþingis ef fara þarf inn á óröskuð svæði. Með öðrum orðum þá náðum við miklu lengra en þeir sem 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað eðlilegt að Samfylkingarþingmenn og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar kveinki sér undan þessari umræðu. Það er fullkomlega eðlilegt. En við heyrðum hvað hæstv. iðnaðarráðherra sagði hér. Það verður ekki farið inn á óröskuð háhitasvæði nema með samþykki Alþingis. Og hvernig hefur þessi meiri hluti nú þegar beitt sér hér í sölum Alþingis? Hann hefur beitt meirihlutavaldi sínu þvert ofan í lýðræðislega hefð hér á Alþingi Íslendinga varðandi lagabreytingar. Þannig að við vitum þá hverju við eigum von á frá þessum meiri hluta varðandi háhitasvæðin, hann á eftir að keyra hér í gegn tillögur um að þessir orkusölusamningar nái fram að ganga með óbilgirni og ofbeldi. Það er það sem í vændum er frá hæstv. ríkisstjórn ef marka má orð hæstv. iðnaðarráðherra. Hins vegar var hæstv. umhverfisráðherra auðvitað hófstilltari í yfirlýsingum sínum. Ég kann auðvitað betur við tón hæstv. umhverfisráðherra í þessu máli en þeirra kumpána, hæstv. iðnaðarráðherra og heilbrigðisráðherra. Hæstv. heilbrigðisráðherra kann nú ekki einu sinni fyrstu lexíuna í bókinni um sjálfbæra þróun. Hann veit það sem sagt ekki að það eru einungis 10–15% varmans sem upp kemur úr jörðinni sem hægt er að nýta til raforkuframleiðslu, ef niðurdælingin heppnast þegar ekki er verið að virkja fyrir hitaveitu jafnframt. Þá má segja að að hluta til sé virkjunin sjálfbær, kannski í 40 ár. En svo þarf að hvíla hana í 40 ár. Þetta þarf hæstv. heilbrigðisráðherra, stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur auðvitað að vita og er skammarlegt að hann skuli ekki vita það. En hæstv. umhverfisráðherra sagði hér að það væri ekki ávísun á að af framkvæmdum yrði að þessi orkusölusamningur skyldi hafa verið undirritaður. Við skulum vona að hæstv. umhverfisráðherra geti beitt sér og sínu afli innan ríkisstjórnarinnar til þess að það verði ekki reist álver í Helguvík sem þarf 600 megavött af orku. Því með því verða háhitasvæðin, þar með talin Brennisteinsfjöllin sem Samfylkingin ætlaði sér að vernda, farin í þágu stóriðju, á altari stóriðjunnar. Ég vona að við endum ekki uppi 

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að kveinka mér undan þessari umræðu heldur fagna henni því hún er góð og dregur mjög skýrar línur strax í upphafi þessa kjörtímabils. En ég vil biðja hv. þingmenn að hefja nú ekki þessa vegferð á því að gruna alla um svik og óheiðarleika. Að það hljóti allir að hafa óhreint mjöl í pokahorninu og ekkert gott standi til. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að hefja vinnu við annan áfanga rammaáætlunar. Um það eiga ráðuneyti iðnaðar- og umhverfismála náið samstarf.  Vegna þess að hingað koma þingmenn Vinstri grænna upp og tala sýknt og heilagt um sjálfbæra þróun eins og í henni sé aðeins einn þáttur umhverfisverndar og náttúruverndar þá skulum við bara fara yfir það. Sjálfbær þróun snýst um haldbæra þróun í umhverfismálum, félagslega þróun og efnahagslega þróun. Þar sem þetta þrennt mætist má tala um sjálfbæra þróun. Hún er samfélagsmál. Hún er jafnaðarmál og hún snýst um haldbæra þróun til framtíðar. Það er ekki þannig að hv. þingmenn Vinstri grænna hafi keypt sér einkaleyfi á túlkun á sjálfbærri þróun, hvorki í pólitískri umræðu hér á landi né annars staðar.

Virðulegi forseti. Það var svolítið undarlegt í upphafi kosningabaráttu minnar núna eftir áramótin að fylgjast með orðum Samfylkingarinnar hvað umhverfis- og álversmálin snerti. Í fyrstu var boðað stóriðjustopp,  Framsóknarflokkurinn fagnar að sjálfsögðu þeim orðum að jarðhitann eigi að nota í skynsamlegum tilgangi. Við höfum talað fyrir því að hann og stóriðju eigi að setja niður þar sem hennar er þörf, þar sem hagvöxtur er lítill og nota þetta með hagsmuni landsbyggðarinnar að leiðarljósi. Ég vil minna á orð hæstv. umhverfisráðherra í ræðu hennar um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra þegar hún sagði: „Í forgang verður sett, eins og fram hefur komið, að vernda háhitasvæði landsins og meta verndargildi þeirra.“ Mér finnst að það sé komin enn ein stefnan og það er nú kannski þannig að bæði stefnuræðan og þessar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar eru allar á huldu. Það er nú kannski vert að spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Mun hún koma í veg fyrir að framkvæmdin um álverið við Keflavík fari í hið lögbundna ferli?

Forseti vill vekja athygli á því að heiti á tveimur nefndum breytist. Heilbrigðis- og trygginganefnd verður heilbrigðisnefnd og félagsmálanefnd verður félags- og tryggingamálanefnd.

Virðulegi forseti. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu sína frá 23. maí sl. samþykkti ríkisstjórnin að þegar yrði undirbúið að leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Með þessari aðgerðaáætlun, sem unnin var af fulltrúum fimm ráðuneyta undir forustu Braga Guðbrandssonar, forstjóra Barnaverndarstofu, er í fyrsta sinn lögð fram heildstæð áætlun um að styrkja stöðu barna og ungmenna hér í samfélaginu. Í langan tíma hefur verið kallað eftir því að mótuð verði stefna og aðgerðaáætlun í málefnum barna og var m.a. á árinu 2001 samþykkt tillaga þar að lútandi á Alþingi en henni var ekki fylgt eftir í stjórnsýslunni eins og skyldi og komst ekki til framkvæmda. Jafnframt var fyrir nokkrum árum skipuð fjölskyldunefnd á vegum þáverandi forsætisráðherra en ekki hefur heyrst af niðurstöðum þeirrar nefndar. Það er mér því mikið ánægjuefni að fyrsta þingmálið sem ég mæli fyrir nú sem félagsmálaráðherra skuli verða aðgerðaáætlun í málefnum barna og unglinga sem hrinda á í framkvæmd á árunum 2007–2011 eða á kjörtímabilinu. Virðulegi forseti. Ég mun í stuttu máli kynna meginatriði þessarar aðgerðaáætlunar en verksvið þessara aðgerða kemur í hlut fjögurra ráðuneyta, félags-, heilbrigðis-, mennta- og dómsmálaráðuneytisins auk fjármálaráðuneytisins. Afar mikilvægt er að gert er ráð fyrir að skipaður verði samráðshópur þessara ráðuneyta sem stuðla á að samræmingu og eftirfylgni aðgerða undir forustu félagsmálaráðuneytisins. Auk þess að framfylgja þessum aðgerðum sem lýst er í aðgerðaáætluninni er það verkefni samráðshópsins að yfirfara og bregðast við með hvaða hætti skuli farið að tilmælum barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna, tilmælum ráðherranefndar Evrópuráðsins um stefnu til eflingar foreldrahæfni og drög að samningi Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misbeitingu og kynferðisofbeldi. Ég vænti mikils af þessum starfshópi en framförum í málefnum barna og ungmenna hefur staðið fyrir þrifum að málaflokkurinn heyrir undir fjögur fagráðuneyti og samræmingu og heildaryfirsýn hefur því vantað. Á samráðsvettvangi ríkis, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga, sem stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir að settur verði á fót, verði mótaðar tillögur til að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð og þjónustu við barnafjölskyldur. Lögð verður á það áhersla að á slíkum vettvangi verði tillögur aðgerðaáætlunarinnar, m.a. um styttri og sveigjanlegri vinnutíma, mótaðar og hvernig tryggja megi að foreldrar geti betur sinnt börnum sínum vegna veikinda þeirra eða fötlunar. Á öðrum Norðurlöndum er fæðingartíðni talsvert lægri en hér á landi en við höfum verið eftirbátar þeirra í mörgum þáttum er lúta að velferðarþjónustu við börn. Þó að börn og ungmenni séu hér hlutfallslega fleiri en annars staðar á Norðurlöndunum hafa þau fyrir löngu mótað sér aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna. Íslendingar vinna mun lengri vinnudag en þær þjóðir sem við berum okkur saman við, m.a. 20% lengri vinnudag en annars staðar á Norðurlöndunum. Við slíkar aðstæður er það skylda stjórnvalda að búa vel að umhverfi og aðbúnaði barnafjölskyldna ekki síst í ljósi þess að hér hafa foreldrar sjaldnast val, þung framfærslubyrði flestra knýr báða foreldra til að vera á vinnumarkaðnum. Þetta leggur líka skyldur á aðila vinnumarkaðarins þannig að aðstæður á vinnumarkaði séu með þeim hætti að einnig sé horft á þær út frá hag og velferð fjölskyldna eins og með sveigjanlegri og styttri vinnutíma. Ég er sannfærð um að ef horft er á málin út frá sjónarhóli fjölskyldunnar einnig er það ekki bara ávinningur fyrir heimilin heldur einnig fyrirtækin og atvinnulífið í landinu. Við þekkjum það vel að margar kannanir sem gerðar hafa verið hér á landi sýna fylgni á milli samverustunda foreldra og barna og gengis barnanna í skóla og félagslega. Þeim mun meiri sem samskiptin eru þeim mun betur vegnar börnum. Það er því allra hagur að fara yfir það hvernig við getum betur náð jafnvægi á þessu sviði. Það er ástæða til að fagna því að íslenskir karlar skera sig úr hvað varðar þátttöku í fæðingarorlofi í alþjóðlegum samanburði en eins og hv. þingmenn vita nýta yfir 90% þeirra sér rúmlega þriggja mánaða fæðingarorlof. Ég er sannfærð um að nú er lag til þess að jafna fjölskylduábyrgðina enn frekar og samhliða vil ég að við fylgjum því vel eftir að konur njóti fulls réttar á vinnumarkaði að því er varðar launakjör og ábyrgð. Þetta spilar allt saman og myndar jafnvægi sem skilar sér í betra samfélagi fyrir komandi kynslóðir. Í þessari aðgerðaáætlun er lagt til að fæðingarorlof verði lengt í áföngum. Flutt verður frumvarp á kjörtímabilinu um lengingu fæðingarorlofs í áföngum þannig að það verði tólf mánuðir þegar það er komið að fullu til framkvæmda. Þetta tel ég einkar mikilvægt því að þetta mun gera foreldrum betur kleift en áður að brúa bilið frá því að fæðingarorlofi lýkur fram til þess tíma sem leikskólaaldri er náð. Ég mun sérstaklega láta skoða stöðu einstæðra foreldra þegar fæðingarorlofið verður lengt. Jafnframt þarf að kanna hvernig fæðingarorlof í tólf mánuði mun skiptast milli mæðra og feðra. Í aðgerðaáætluninni eru tilteknar aðrar mjög mikilvægar aðgerðir til að bæta afkomu barnafjölskyldna. Eitt það mikilvæga í þessari áætlun er að jafna stöðu barna og ungmenna í samfélaginu óháð efnahag. Þar gegna barnabætur miklu hlutverki en lagt er til að barnabætur til tekjulágra fjölskyldna verði hækkaðar. Barnabætur byrja nú að skerðast við 93 þús. kr. hjá einstæðu foreldri og er afar brýnt að fjölga í þeim hópi tekjulágra sem fá óskertar barnabætur. Engin ákvörðun liggur fyrir um hve mikið skerðingarmörkin verða rýmkuð en sem dæmi má taka að ef skerðingin byrjar ekki fyrr en við 125 þús. kr., sem samsvarar lágmarkstekjutryggingu á vinnumarkaði, í stað 93 þús. kr. og tvöfalt meira hjá hjónum mundi fjölga í hópi þeirra barna sem fá óskertar barnabætur um tæplega 5 þúsund börn. Annað mikilvægt fyrir afkomu fjölskyldna er að tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna. Ný rannsókn, MUNNÍS-rannsóknin svonefnda, dró upp dökka mynd af tannheilsu íslenskra barna. Í norrænum samanburði lætur nærri að íslensk börn og ungmenni séu að meðaltali með tvöfalt fleiri skemmdar tennur en samanburðarhópur í Svíþjóð og er staðan verri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndunum. Við þessu verður að bregðast og það er gert í þessari áætlun. Í samvinnu við frjáls félagasamtök og sveitarfélög verður unnið að því að bæta aðgengi allra barna og ungmenna að íþróttum og félagsstarfi, ekki síst þeirra er búa við veikar fjárhagslegar aðstæður. Þetta er lykilatriði til að ná því markmiði að 5 þúsund börn sem nú búa við fátækt njóti meira jafnræðis á við börn sem búa við betri fjárhagsaðstæður foreldra. Þá munu nemendur í framhaldsskólum njóta stuðnings til kaupa á bókum og öðrum námsgögnum. Allt verður þetta síðan nánar útfært af viðkomandi fagráðherrum. Þá legg ég ríka áherslu á að staða einstæðra og forsjárlausra foreldra verði skoðuð en á það hefur skort að mínu mati. Þetta eru viðkvæmir hópar og rannsóknir sýna að mikil hætta er á að þau börn sem búa við lakastar aðstæður séu börn einstæðra foreldra. Við vitum að álag á þessum hópum er gífurlegt í því hraða nútímasamfélagi sem við búum í. Mér finnst óásættanlegt að ekki sé reynt að jafna aðstæður barna í samfélaginu almennt og hér er hópur sem okkur ber skylda til skoða sérstaklega. Vissulega eiga börn rétt á að umgangast báða foreldra sína ef þess er nokkur kostur ella fara þau og það foreldri sem ekki nýtur reglulegrar umgengni á mis við afar mikið. Stöðu forsjárlausra foreldra þarf að skoða sérstaklega í því ljósi en forsjárlausir feður eru margir í hópi þeirra sem njóta fjárhagsaðstoðar hjá sveitarfélögum og er mikilvægt að kortleggja betur stöðu þeirra, kjör og aðbúnað í samfélaginu. Virðulegi forseti. Í aðgerðaáætluninni er kveðið á um að auka beri fjölbreytni í meðferðartilboðum fyrir börn og ungmenni með hegðunarerfiðleika og vímuefnavanda. Sérstaklega er kveðið á um að þetta beri að gera með því að innleiða sérhæfða meðferð sem veitt er utan stofnana á vettvangi fjölskyldunnar og í nánasta umhverfi barnsins. Rannsóknir erlendis og að nokkru leyti hérlendis hafa leitt í ljós ýmsar takmarkanir á hefðbundinni stofnanameðferð. Að minnsta kosti er óhætt að fullyrða að meðferð á vistunarstofnunum mætir alls ekki þörfum allra barna og jafnframt sé æskilegt að leita allra leiða til að fyrirbyggja stofnanameðferð ef þess er nokkur kostur. Í nágrannalöndum okkar eins og í Noregi hefur þessi leið verið reynd með góðum árangri. Ástæða er til að nefna að það hefur ekki verið nægilega skilvirkt að Barnaverndarstofu er ætlað að sjá um meðferðarúrræði en sveitarfélögum er ætlað að veita eftirfylgd og stuðning þeim börnum sem lokið hafa meðferð. Þetta hefur ekki gengið sem skyldi og meðferðarárangur hefur oft tapast skjótt af þeim sökum. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að fyrirkomulag eftirfylgdar verði endurskoðað með það fyrir augum að gera það markvissara svo tryggt sé að ungmenni sem lokið hafa stofnanameðferð fái viðunandi stuðning að henni lokinni. Kveðið er á um almennar forvarna- og lýðheilsuaðgerðir í áætluninni sem varða hreyfingu, bætta næringu og fæðuval barna. Lögð verður áhersla á fræðslu, meðferð og aðgengi að hollum mat og hreyfingu. Nýleg rannsókn á lifnaðarháttum 9–15 ára skólabarna hér á landi leiddi í ljós að þrátt fyrir að fleiri börn stundi nú skipulega íþróttastarfsemi hefur kyrrsetustundum þeirra fjölgað. Margar íslenskar kannanir sýna að líðan barna í grunnskóla er ekki viðunandi, of mörg börn þjást af kvíðaköstum sem leiða til þunglyndis. Á kjörtímabilinu verður beitt forvörnum í vaxandi mæli, hugað verður sérstaklega að leiðum til að fyrirbyggja andlega og félagslega vanlíðan barna. Lögð verður áhersla á fræðslu og forvarnir gegn áfengisneyslu og annarra skaðlegra vímuefna. Virðulegi forseti. Það verður forgangsmál þessarar ríkisstjórnar að grípa til aðgerða í þágu barna og ungmenna með geðraskanir og þroskafrávik. Þegar verður sett vinna í það verkefni og unnið eins hratt og nokkur kostur er að vinna á biðlistum á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss. Við vitum að þau börn sem bíða eftir úrlausn sinna mála hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og hjá fleiri aðilum skipta hundruðum. Biðlistar eru langir og sumir hafa þurft að bíða í tvö til þrjú ár. Hver vika, hver mánuður sem hægt er að flýta greiningu barna með geðraskanir eða þroskafrávik skiptir máli til að börnin geti fengið viðunandi úrræði í skólakerfinu að lokinni greiningu. Leitað verður allra leiða til að betra jafnvægi náist á milli framboðs og eftirspurnar svo að börn í vanda þurfi ekki að bíða mánuðum saman eftir þjónustu sem skipt getur sköpum í lífi þeirra. Eftirfylgni með börnum og ungmennum sem lokið hafa meðferð vegna geðraskana mun verða efld til muna á vegum heilsugæslna, skóla og sveitarfélaga í þeim tilgangi að glata ekki niður þeim árangri sem meðferðin skilaði. Þrátt fyrir margvíslega endurskipulagningu hafa biðlistar á Greiningarstöðinni verið allt of langir og um síðustu áramót voru 276 börn á biðlista eftir greiningu og sum þeirra hafa beðið í allt að þrjú ár. Það er hægt að vinna á biðlistunum með því að setja á fót teymi fagfólks og sérfræðinga og ná verulegum og skjótum árangri og jafnvægi á biðlista sem ella önnuðu bara nýliðun og biðlistinn héldist að öðru leyti óbreyttur. Ég vil jafnframt vekja sérstaklega athygli á því að tillagan gerir ráð fyrir að unnið verði að bættri stöðu langveikra barna og fjölskyldna þeirra. Þetta er afar mikilvægt atriði. Það var stigið skref með sérstökum greiðslum til foreldra langveikra barna á síðasta kjörtímabili en ég vil taka það til ítarlegrar skoðunar hvort unnt verði að koma á frekari stuðningi við þennan hóp. Það hefur gífurleg samfélagsleg áhrif þegar fótunum er kippt undan heilu fjölskyldunum vegna langvarandi veikinda barna og unglinga. Lögð verður líka aukin áhersla á fjölbreyttari meðferðarúrræði fyrir börn og ungmenni sem eiga við hegðunar- og vímuefnavanda að stríða. Sú stofnanavistun sem við þekkjum best hefur því miður ekki skilað þeim árangri sem til var ætlast, enda þótt margir hafi unnið óeigingjarnt starf við rekstur meðferðarheimila víða um land og eiga heiður skilinn fyrir það. Erlendar rannsóknir sýna fram á að meðferð sem veitt er á vettvangi fjölskyldunnar og í nánasta umhverfi barnsins er góður valkostur við stofnanameðferð. Óhætt er að fullyrða að eitt það erfiðasta sem foreldrar ganga í gegnum er að sjá á eftir barni sínu í heim fíkniefnanna. Það er mikilvægt að ráðgjöf og fræðsla til þeirra verði aukin og reynt verði að tryggja aðgang að símaráðgjöf allan sólarhringinn í samvinnu við frjáls félagasamtök. Bregðast verður skjótt við í málefnum barna og ungmenna með vímuefnavanda og beita verður markvissri íhlutun strax á fyrstu stigum neyslunnar. Á kjörtímabilinu verður m.a. í samvinnu við frjáls félagasamtök unnið að heildstæðri aðgerðaáætlun í forvörnum vegna vímuefnaneyslu barna. Á kjörtímabilinu verður markvisst unnið að því að efla forvarnir gegn kynferðislegu ofbeldi, þar með talið barnaklámi sem er því miður vaxandi vandamál sem m.a. tengist nútímatækni. Gert er ráð fyrir að starfsemi Barnahúss sem þverfaglegrar miðstöðvar vegna kynferðisbrota á börnum verði styrkt, einkum að því er varðar skýrslutöku á börnum og meðferð þeirra. Loks vil ég nefna kaflann um aðgerðir í þágu barna innflytjenda en þar eru lagðar til margvíslegar aðgerðir til að styrkja stöðu þeirra í íslensku samfélagi. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að stuðla að samræmingu og eftirfylgni aðgerða í þágu barna og barnafjölskyldna á vettvangi Stjórnarráðsins. Samráðshópur fimm ráðuneyta á að fjalla um aðgerðir innan ramma hvers fagráðuneytis er sérstaklega beinist að börnum og ungmennum en slíkan samráðsvettvang hefur skort í stjórnsýslunni. Margt er unnið innan ramma hvers fagráðuneytis er sérstaklega snýr að þessum hópum í samfélaginu en einnig eru mörg málefni þess eðlis að þau snerta fleiri en eitt fagráðuneyti og í slíkum málum getur verið óljóst hvar ábyrgðin er í einstökum málum og hvar hún liggur sem er bagalegt fyrir framgang mála og hefur komið niður á börnum og foreldrum þeirra. Virðulegi forseti. Ég er sannfærð um að aðgerðaáætlunin mun raunverulega bæta aðstæður barna og ungmenna og fjölskyldna hér á landi og ég mun leggja ríka áherslu á að henni verði fylgt eftir í samráðshópi fulltrúa þeirra fimm ráðherra sem bera ábyrgð á einstökum aðgerðum. Þessi aðgerðaáætlun kemur til framkvæmda á kjörtímabilinu eins og áður sagði og verður kostnaður metinn eftir því sem verkinu vindur fram og mál tengd áætluninni verða lögð fyrir Alþingi. Ljóst er að í framkvæmd er um verulega fjármuni að ræða sem skipta milljörðum þegar öll aðgerðaáætlunin er komin til framkvæmda en hér er um forgangsverkefni að ræða ásamt málefnum lífeyrisþega og verður þeim komið til framkvæmda á kjörtímabilinu. Er því rétt að halda til haga hér í lokin að það er líka dýrt fyrir fjölskyldur og samfélagið í heild að búa ekki vel að börnum og ungmennum sem erfa munu landið. Það getur verið enn kostnaðarsamara og dýrkeyptara fyrir þjóðfélagið en framkvæmd þeirrar aðgerðaáætlunar sem við hér fjöllum um. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til hv. félagsmálanefndar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að nota tækifærið og bjóða hæstv. ráðherra velkomna til starfa á ný í félagsmálaráðuneytinu og óska henni velfarnaðar í þágu þjóðarinnar og þeirra sem eiga undir því að vel gangi í þessu ráðuneyti. Búið er að gera grein fyrir aðgerðaáætluninni og ég fagna henni. Hér er gerð grein fyrir ýmsu sem hefur verið í vinnslu og er komið í þessa stefnu, ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál og fagna því að það sé hingað komið. Það er auðvitað mikilvægt að fá fram frekari upplýsingar um hvað er áætlað að þessi aðgerðaáætlun kosti og hvort ráðherra telji að fjármunir muni fást til að fjármagna ýmislegt sem hér er kveðið á um. Ég hef smáreynslu af því hvernig gengur að fá fjármuni til ýmissa mála á þessum vettvangi þannig að mér þætti fróðlegt að heyra mat hæstv. ráðherra á því hvernig það muni ganga. Fjármunir til ýmissa verka og ýmissa mála sem koma fram í þessari aðgerðaáætlun eru auðvitað lykilatriði. Við höfum svo sem séð í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og annað í umræðunni að það eru ýmis fyrirheit uppi í velferðarmálum og ýmsum málum og ég hygg að ég sé ekki einn um það að bíða spenntur eftir því hvernig ríkisstjórninni gangi að hrinda þessu öllu saman í framkvæmd, hvernig ríkisstjórninni muni ganga að finna fjármuni í þetta til að framfylgja því sem lagt hefur verið upp með. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvort hún hafi einhverja hugmynd um hvað þessi aðgerðaáætlun muni hugsanlega kosta og í öðru lagi hvort hún telji raunhæft að fjármunir fáist til þessara mála á kjörtímabilinu í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er í efnahagsmálum og í ljósi þess hvernig við sjáum fyrir okkur hlutina í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrrverandi félagsmálaráðherra góðar óskir í minn garð og vona að við getum átt gott samstarf á þinginu um þau mörgu málefni sem eru í ráðuneyti mínu og hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra þekkir vel. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það skiptir máli að peningar fylgi þessari aðgerðaáætlun og hún verði ekki bara eitt pappírsplagg. Það er einlægur vilji ríkisstjórnarinnar og hún hefur farið yfir þá stöðu að koma þessari aðgerðaáætlun í framkvæmd á kjörtímabilinu. Það liggur ekki fyrir tímasetning á því hvenær það verður gert, það ræðst m.a. af stöðu og framvindu efnahagsmála. Það liggur fyrir að þegar í stað verði farið í að vinna á biðlistunum á Greiningarstöðinni og BUGL og settir í það þeir fjármunir sem til þarf strax til að vinna á þessum listum. Auðvitað er það ljóst miðað við þá áætlun sem hér liggur fyrir að við erum að tala um verkefni sem skipta einhverjum milljörðum þegar þau verða að fullu komin til framkvæmda. Við höfum aðeins sest yfir það og reynt að skoða hvað það getur orðið en það vantar útfærsluatriði á ýmis atriði sem eru í þessari aðgerðaáætlun eins og með barnabæturnar og fleiri þætti. Það skiptir auðvitað máli hvernig framkvæmdin öll verður og það verður á vettvangi hvers ráðuneytis fyrir sig eftir því sem málinu vindur fram að leggja fram ítarlegt kostnaðarmat með þeim frumvörpum sem fylgja þessari aðgerðaáætlun. Bara fæðingarorlofið út af fyrir sig, sem er náttúrlega langdýrasti liðurinn í þessari aðgerðaáætlun, er örugglega á bilinu 2,5–3 milljarðar þegar það er komið til framkvæmda. En ég get fullvissað hv. þingmann um að það er ásetningur núverandi ríkisstjórnar allrar að forgangsverkefni á sviði velferðarmála 

Hæstv. forseti. Út af því sem hæstv. ráðherra ræddi um samstarf þá mun ég að sjálfsögðu leggja mig fram um að eiga gott samstarf við hana í sínum störfum á sama hátt og ég get upplýst að við áttum mjög gott samstarf meðan ég var í sæti hennar og ég þakka fyrir það. Ég held að mikilvægt sé að sem fyrst liggi fyrir einhver tímaplön um það hvernig innleiða eigi þessa aðgerðaáætlun og eins hvernig þetta verður fjármagnað. Við stjórnarandstæðingar munum fylgjast mjög grannt með framgöngu þessa máls. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að hér er um mikilvægt mál að ræða, ég hygg að við séum öll sammála um að þessi málaflokkur er mikilvægur og beri auðvitað að leggja á hann áherslu. Ég vil bara lýsa því yfir fyrir mitt leyti og a.m.k. okkar framsóknarmanna í stjórnarandstöðunni að við munum fylgjast mjög grannt með framgangi þessara mála og munum veita ríkisstjórninni og hæstv. félagsmálaráðherra mjög stíft aðhald í því að þetta gangi fram. Ég er sammála hæstv. ráðherra að svona mál mega ekki bara vera pappírsplagg, þetta eru mál sem þurfa að ná til framkvæmda. Ég endurtek að við munum fylgjast mjög grannt með því að þetta gangi eftir, því að við erum sammála því að þessi mál eru mikilvæg og við viljum sjá þau koma til framkvæmda. Ég ítreka að við höfum verið að vinna að þessum málum í nokkur ár, ekki bara í félagsmálaráðuneytinu heldur í fleiri ráðuneytum, og því munum við styðja það að þessi mál öll gangi hratt og vel fram og hvetja hæstv. félagsmálaráðherra og aðra í ríkisstjórninni til dáða með því aðhaldi sem við munum veita í stjórnarandstöðu.

Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að hv. þingmaður og stjórnarandstaðan öll mun halda okkur við efnið og veita okkur aðhald hvað það varðar að fylgja eftir þessari áætlun og ég fagna því. Ég hefði auðvitað gert slíkt hið sama í sporum stjórnarandstöðunnar þannig að ég geri mér fyllilega ljóst að stjórnarandstaðan mun fylgja þessum málum fast eftir og það er vel. Eins og ég nefndi á samráðsvettvangur fimm ráðuneyta, sem mun verða komið á fót mjög fljótlega, að hafa yfirsýn og samræmingu með allri framkvæmd og vera með eftirfylgni í málinu. Á þeim vettvangi verður vafalaust rætt um tímaáætlanir í þessari aðgerðaáætlun og hvernig framkvæmdum vindur fram. Framkvæmdin verður síðan á vettvangi hvers fagráðuneytis fyrir sig. Eins og ég sagði áðan er það ásetningur okkar að þessi framkvæmdaáætlun komi að fullu til framkvæmda á kjörtímabilinu. Það er sameiginlegur skilningur í ríkisstjórninni að aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna eigi að vera forgangsverkefni á sviði velferðar í landinu. Þessi málaflokkur hefur dregist aftur úr og honum hefur ekki verið sinnt sem skyldi í stjórnsýslunni. Allar Norðurlandaþjóðirnar hafa fyrir mörgum áratugum komið á aðgerðaáætlun í þágu barna og eru komnar miklu lengra hvað það varðar að bæta stöðu, hag og velferð barna í sínu samfélagi og þar höfum við fordæmi til að vinna eftir. Ég er alveg sannfærð um það og það eru engar efasemdir í mínum huga að ríkisstjórnin öll mun framfylgja þessari áætlun eftir bestu getu. Henni verður auðvitað framfylgt þannig að hún rúmist innan þeirra markmiða sem við setjum okkur í efnahagsmálum en það svigrúm sem við höfum til að bæta þjónustu á sviði velferðar verður í þágu barna, fjölskyldna og lífeyrisþega.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. félagsmálaráðherra hjartanlega til hamingju með þessa aðgerðaáætlun, hún er metnaðarfull. Það er vissulega mikilvægt þegar ný ríkisstjórn tekur til starfa að hún hafi skýra stefnu og sýni fram á hvaða markmiðum hún ætlar að ná einkum ef fyrir liggur aðgerðaáætlun sem hægt er að byggja á tiltekna áfanga annars vegar og hins vegar til að meta árangurinn eftir. Ég lýsi fyllsta stuðningi við markmið þessarar áætlunar sem er að styrkja stöðu barna, ungmenna og fjölskyldna þeirra hér á landi og ég heiti stuðningi Vinstri grænna við allar þær góðu fyrirætlanir sem hér er að finna og vænti þess og vona að þær megi sem fyrst komast í framkvæmd. Ég er ekki að draga úr góðum vilja ríkisstjórnarinnar þegar ég segi að þessi áætlun verður seint að veruleika ef ekki er tekið á og farið í víðtækar aðgerðir á sveitarstjórnarstiginu og fjármunir fluttir til sveitarfélaganna. Ég sakna þess að ekki sé skýrt ákvæði í I. kafla þessarar ályktunartillögu um formlegt samráð við sveitarfélögin um framkvæmd áætlunarinnar vegna þess, virðulegi forseti, að það er varla sá þáttur í áætluninni sem kemur ekki inn á starfsemi sveitarfélaga með einhverjum hætti. Að mínu viti þarf að viðurkenna hlut þeirra formlega í aðgerðaáætluninni og ætla til þess fé og mannafla að tryggja framgang hennar og einnig að börnum og ungmennum verði ekki mismunað eftir búsetu við framkvæmd áætlunarinnar þannig að foreldrar hvar sem er á landinu geti treyst því að þær aðgerðir sem hér er talað um að hrinda í framkvæmd muni ekki sigla fram hjá börnum þeirra vegna þess að við vitum að sveitarfélögin eru afskaplega misvel í stakk búin til að sinna þjónustunni. Þau hafa einfaldlega ekki fjármuni til þess að gera það á sama hátt öll. Við vitum að þegar búið er að greina barn er það sent til sveitarfélagsins og þegar barn er útskrifað af BUGL er það sent til sveitarfélagsins. Þegar fylgja þarf eftir meðferð og greiningu þarf að senda barnið á ábyrgð sveitarfélagsins, leikskólans og skólans. Þetta eru verkefni sveitarfélaga sem hljóta að fá fjármagn sérstaklega í tengslum við þessa aðgerðaáætlun. Það er ljóst, virðulegi forseti, að sveitarfélögin hafa fullan vilja til að efla nærþjónustuna, til að styrkja þjónustu sína, til að bæta skólana og efla forvarnir, bjóða ókeypis foreldrafræðslu, jafnvel ókeypis leikskólavist eins og við þekkjum og hollar og ódýrar skólamáltíðir. Þau hafa bara ekki haft til þess fjárhagslegt bolmagn og þar er í rauninni gat að mínu viti í þessari áætlun. Ég er ekki að tala um peningana, þeir hljóta að verða að fylgja en það vantar ákvæði í I. kaflann um formlegt samráð sem ég hvet til að sett verði í 1. gr. Í öðru lagi, virðulegi forseti, vil ég minna á að til að þessi metnaðarfulla aðgerðaáætlun komist til framkvæmda þarf að hækka laun umönnunarstétta og búa betur að þessum hefðbundnu kvennastörfum í umönnunargeiranum, í leikskólum og í skólum. Ég hlýt vegna þeirra fregna sem komu inn í þingsal í gær um stórfellda hækkun á launum seðlabankastjóra, um 200 þús. kr. á mánuði, að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort þau forgangsmál sem hún nefndi í sinni ræðu sem eru að bæta kjör lífeyrisþega og barna endurspeglist í því. Ég geri mér grein fyrir að í Seðlabankanum eru ekki börn við stjórnvölinn en kannski er þar verið að styrkja kjör lífeyrisþega. Ég vil sem sagt spyrja: Er þetta dæmi um forganginn, hæstv. ráðherra? Í þriðja lagi finnst mér ekki nógu vel tekið á þeirri mismunun sem er í dag vegna efnahags og búsetu. Það er staðreynd að það er fátækt á Íslandi og það var staðfest í könnunum fyrir síðustu kosningar með samanburði við nálæg lönd að nokkur þúsund börn, talan 5.300 börn var nefnd einhvers staðar, búa hér undir fátæktarmörkum. Þetta er skammarblettur á íslensku samfélagi og eins og ég fagna því að hér eru áform um hækkun barnabóta, lengingu fæðingarorlofs, niðurgreiðslu á bókum í framhaldsskólum og auknum niðurgreiðslum til tannlækninga, allt eru þetta brýn mál sem geta jafnað þennan efnahagslega mismun, þá sakna ég þess að hér sé ekki fjallað um ókeypis leikskóla, ókeypis skólamáltíðir, ókeypis íþrótta- og listnámskeið í tómstundum og það sé viðurkennt fullum fetum að bæta þurfi fjárhagsstöðuna beint með því að setja peninga í þessa þjónustu. Með þessu er ég ekki að segja að peningar bæti allt en könnun Félagsfræðingafélags Íslands sýndi hver áhrif fátækt hefur á andlega og líkamlega líðan barna. Þar kom í ljós að þau voru mjög margháttuð, bæði á andlega og líkamlega líðan. Börnunum svíður óréttlætið þegar þau líta í kringum sig. Í þingsályktunartillögunni er talað um veikan fjárhag, við skulum tala skýrt, við skulum tala um fátækt. Virðulegi forseti. Það styttist sá tími sem ég hef. Ég hafði hugsað mér að tala nokkuð almennt um þessa þingsályktunartillögu og hef gert það en á þeim stutta tíma sem eftir er vil ég þó tæpa á tveimur atriðum eða við skulum segja að það verði bara eitt. Það er vissulega mikilvægt að vinna á biðlistunum, bæði hjá BUGL og Greiningarstöð ríkisins, en ég vara eindregið við þeim hugmyndum sem þarna eru settar fram um að árangurstengja starf tengt geðvernd og geðröskunum. Það er ekki hægt að mæla árangur í fjölda útskrifta eins og að skúra gólf eða skipta um peru. Þetta eru flókin mál sem oft taka verulega langan tíma og þurfa fjölþætta nálgun, m.a. inn í fjölskyldur barnanna, skólann og allt nærumhverfið. Ég vara við því. Ég hefði viljað fara frekar í einstaka þætti en ég á von á að það verði gert í umræðunni á eftir. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir vasklega framgöngu hvað þetta mál varðar, þessa aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Það eru ekki liðnar fjórar vikur frá kosningum og það eru varla tvær vikur frá því að ríkisstjórnin var mynduð og hér erum við komin með þetta mjög fína og metnaðarfulla plagg í hendurnar og hæstv. ráðherra búin að mæla fyrir því. Samfylkingin lagði megináherslu á tvo hópa og velferð þeirra í nýliðnum kosningum. Það voru annars vegar aldraðir og hins vegar börn og ungmenni, undir heitinu Unga Ísland. Ég verð að fagna því að þessi stefna Samfylkingarinnar er nú orðin að stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er mjög mikilvægt. Hér er komið þetta þingmál, þingsályktunartillaga þar sem er tekið á öllum þessum þáttum sem þarf að taka á hvað varðar hag barna og ungmenna. Ég vil minna á að börnin okkar eru það dýrmætasta sem við eigum og það er mikilvægur mælikvarði á framsýni þjóða hvernig þær búa að yngstu kynslóðum sínum og hvernig þær búa þau undir framtíðina. Börn eiga að njóta jafnra tækifæra til að nýta hæfileika sína til fulls. Það þarf að skapa þeim góð vaxtarskilyrði og foreldrunum góð skilyrði til þess að sinna uppeldi þeirra. Í þessari þingsályktunartillögu er tekið á málum sem þar að lúta lið fyrir lið. Þetta plagg á að sjálfsögðu ekki að vera orðin tóm, því þurfa að fylgja aðgerðir. Eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan þá heyra þessi mál undir fimm ráðuneyti. Til þess að uppfylla þessa áætlun og gera hana að veruleika má því búast við því að inn í þingið komi frumvörp frá a.m.k. fimm ráðherrum. Menn hafa hér aðeins gert kostnaðinn við þetta að umræðuefni. Auðvitað kostar það að reka öflugt velferðarsamfélag. Það kostar peninga. En það skilar sér líka. Það skilar sér í betra samfélagi, í meiri velferð, betri líðan barna og betri heilsu. Þau atriði sem hér eru tekin fyrir munu einmitt stuðla að því. Þeim sem borga skatta finnst líka alltaf betra að vita til þess að peningarnir séu nýttir til uppbyggilegs starfs í staðinn fyrir að vera alltaf að borga fyrir viðgerðir, eins og því miður hefur verið allt of mikið af. Að við setjum skattana okkar í það að bæta vellíðan og bæta heilsu. Hæstv. ráðherra rakti hér í hverju þessi aðgerðaáætlun er fólgin. Henni er ætlað að bæta afkomu barnafjölskyldna. Hæstv. ráðherra kom líka að tannverndinni sem allir stjórnmálaflokkar lögðu ríka áherslu á í nýliðnum kosningunum. Að tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti og forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum er mjög mikilvægt því við höfum horft upp á að barnafjölskyldur sem hafa lægri tekjur, hafa ekki haft tök á því að veita börnum sínum þær tannlækningar og þá tannvernd sem nauðsynleg hefur verið. Það er verið að jafna aðstöðu barna í skólum með því að styðja þau til kaupa á bókum. Það þarf að styðja foreldra við uppeldisstarfið á ýmsan hátt eins og hér kemur fram. Þá vil ég nefna að það má aldrei verða neinum foreldrum fjárhagslega ofviða að taka þátt í slíkum námskeiðum sem boðið verður upp á hvað það varðar. Mig langar til að gera sérstaklega að umræðuefni almennar forvarnaaðgerðir en á síðustu dögum Alþingis nú í vor fyrir kosningarnar var lögð fram skýrsla um þau mál eftir að hún var unnin í kjölfar þingmáls sem allir flokkar á Alþingi lögðu fram, þ.e. öll heilbrigðis- og trygginganefnd Alþingis lagði fram um aðgerðir hvað varðar heilsu, aukna hreyfingu og bætta næringu. Hér er einmitt komið inn á þann þátt í þessu þingmáli sem snýr að hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég vil endilega hvetja hann til þess að vinna nú í anda þeirrar skýrslu sem lögð var fram á þinginu í vor, að stuðlað verði að aukinni hreyfingu og bættri næringu barna og bættu fæðuvali. Sömuleiðis þarf að taka á ýmsum þáttum. Ég hef t.d. lagt áherslu á að tekið verði á því áreiti sem auglýsingar á óhollustu í barnatímum eru, t.d. í sjónvarpi. Það hafa nágrannaþjóðir okkar gert og ýmsar þjóðir í Evrópu banna slíkar auglýsingar sem beinast að börnum og snúa að því að auglýsa óhollustu. Það þarf auðvitað að beita ýmsum forvörnum til þess að bæta heilsu og líðan barna og ungmenna og ýmislegt fleira má nefna í þeim efnum. En mig langar að koma að því sem ég tel brýnast og hæstv. ráðherra nefndi einnig sem eitt brýnasta verkefnið, en það eru aðgerðir í þágu barna og ungmenna með geðraskanir og þroskafrávik og langveikra barna. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur látið sig þau mál verulega varða, sérstaklega hvað varðar langveiku börnin og þetta er mjög brýnt mál. Það þarf að taka á biðlistunum hjá barna- og unglingageðdeildinni og það þarf að taka á biðlistunum hjá Greiningarstöðinni. Það verður forgangsmál þessarar ríkisstjórnar og ég vil fagna því. Það er mjög mikilvægt og brýnt verkefni. Því miður hafa þau börn sem hafa þurft þjónustu og greiningu hjá þessum stofnunum þurft að bíða allt of lengi, þau hafa jafnvel þurft að bíða fyrst hjá annarri stofnun og síðan hinni og þá ekki fengið þá þjónustu og þann stuðning sem þau hefðu þurft á að halda. Við vitum að það skiptir sköpum fyrir þessi börn að fá þjónustuna snemma. Ég vil því fagna því að þessi mál verði forgangsmál og það verður gripið til aðgerða strax hvað þau varðar. Hér er líka fjallað um aðgerðir í þágu barna og ungmenna með hegðunarerfiðleika og í vímuefnavanda sem er náttúrlega stórt mál. Því miður hef ég ekki tíma nú til að koma inn á það. Ég hefði gjarnan viljað ræða þó nokkuð um þann þátt mála og fagna því að þar á að taka vel á. Við þurfum að stytta vinnutíma foreldra til þess að þeir geti betur sinnt börnum sínum, lengja fæðingarorlofið og margt fleira sem fram kemur hér. En ég vil óska okkur til hamingju með þetta fína plagg og þessa fínu þingsályktunartillögu og vonast til þess að hún verði að veruleika, sem flest atriði hennar, fljótt og vel, að minnsta kosti á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Það er allra mál nú um þessar mundir að staðan sé þannig í íslensku samfélagi að við þurfum mjög að gæta okkar. Það er allra mál að það sem blasir við okkur sé ákaflega hættulegt, að væntingar almennings hafa aldrei farið hærra jafnframt því sem einkaneysla almennings er því miður að aukast. Á slíkum tíma er ekkert jafnbrýnt fyrir stjórnvöld eins og að reyna að setja hemil á væntingarnar. Reyna að hemja þær með öllu móti. Vegna þess að efnahagslegt jafnvægi er forsenda allrar velferðar. Hvernig það má vera undir þessum kringumstæðum er kannski erfitt að segja til um en þó vil ég meina að fátt sé mikilvægara en að skilaboðin frá nýrri ríkisstjórn séu hrein og skýr. Skilaboðin verða að vera þannig að menn treysti því og trúi að sú nýja ríkisstjórn sem nú hefur tekið við völdum sé ábyrg ríkisstjórn sem ætlar sér að ganga þannig fram veg að menn megi treysta því að hinn efnahagslegi stöðugleiki, sem er forsenda hins mikla velferðarsamfélags, muni blíva. Ég sjálfur, virðulegi forseti, trúi því af mikilli einlægni að þetta sé ábyrg ríkisstjórn. Ég trúi því og treysti að hún muni sýna það í verki. En það er einmitt þess vegna, virðulegi forseti, sem mér er spurn: Hvaða nauð rekur þá ágætu ríkisstjórn til þess að flytja þessa þingsályktunartillögu? Ég skil það ekki. Ríkisstjórn setur sér markmið. Ríkisstjórn kemur fram með stefnuyfirlýsingu sína og það er ástæða til að trúa henni og treysta. Auðvitað var þess að vænta, og allir fögnuðu því, að þar kæmu fram þau sjónarmið að hér skyldi vera öflugt velferðarsamfélag, öflugt samfélag sem sæi um það að hér værum við á framfarabraut og á gæfubraut, öflugt samfélag sem ætlaði að styðja menntamál jafnt sem heilbrigðis- og félagsmál. Enginn efast um það. Enginn má efast um að hér hafi heilbrigð og réttlát ríkisstjórn tekið völdin. Ég skil ekki af hverju þarf að setja þessi góðu markmið. Ég tek það fram, virðulegi forseti, allt sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu um börn og ungmenni eru auðvitað góð og falleg markmið. Auðvitað er þetta allt saman það sem allir vildu kveðið hafa. Það er enginn á móti þessu. En það er mjög rangt undir þessum kringumstæðum, það er mjög rangt að senda þau skilaboð fram núna að við ætlum að hafa einhvern forgang á því umfram annað þegar við þurfum fyrst og fremst að gæta að því að menn treysti því og trúi að það sé ábyrg efnahagsstjórn sem skiptir öllu máli. Það má ekki gerast, virðulegi forseti, að þjóðin fái þá tilfinningu að einhver lausagangur eigi að vera hér á ríkisfjármálum. Það má bara alls ekki gerast. Þess vegna þarf umfram allt að brýna það aftur og aftur að þessi ríkisstjórn er fyrst og fremst ábyrg í peningamálum og efnahagsstjórn. Ef slík ábyrgð er til staðar þá mun allt hitt ganga ljúflega fram og enginn efast um það að stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar fái tækifæri til þess að blómgast og eflast á þeim tíma sem fram undan er, næstu fjögur árin. Það er fjölmargt sem sannarlega kemur fram í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sem ástæða er til að ætla, vilja og vona að eigi sér framtíð á næstu fjórum árum. Málefni barna ekki hvað síst. Ég ætla ekki að leggjast neitt gegn því. En mér finnst óvarlega farið þegar byrjað er á því að búa til þingsályktunartillögu. Þingsályktunartillögu um einhvern hluta af stefnuskránni. Til þess er það. Er einhver saga til um að þetta hafi gerst áður? Að einhver hluti af einhverri stefnuskrá ríkisstjórnar sé tekinn og settur í þingsályktunartillögu? Nei. Það eru engin dæmi til þess. Þessari þingsályktunartillögu fylgja heldur engar áætlanir um hvað þetta kostar. Engar. Allt í lagi með það í sjálfu sér því það er ekki hægt að áætla margt af þessu því það er ótímasett. En eigi að síður er hættan sú að það viðhorf skapist í samfélaginu að það sé ekki festa í ríkisfjármálum. Festa í ríkisfjármálum er algjör forsenda allra þeirra góðu verka sem menn ætla sannarlega að standa fyrir á næstu fjórum árum. Sannarlega forsenda þess. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá sé ég ekki hvaða nauð rekur stjórnina til að flytja þessa þingsályktunartillögu og þess vegna ætla ég ekki að styðja hana.

Virðulegi forseti. Mér kemur það á óvart ef hv. þingmaður sem er einn af stjórnarliðum lýsir því hér yfir að hann ætli ekki að styðja þessa aðgerðaáætlun. Það kemur mér á óvart vegna þess að ég hafði ekki heyrt um neina andstöðu hjá stjórnarliðum við henni. Ég deili því auðvitað með hv. þingmanni að ríkisstjórnin á að sýna ábyrgð í efnahagsmálum. Við deilum ekkert um það og við munum auðvitað leggja okkar af mörkum í því. En ég vil spyrja hv. þingmann, þar sem hann hefur staðið að áætlun í vegamálum, áætlun í flugmálum þar sem verið er að leggja línurnar um áætlanagerð til framtíðar, hvort hann telji ekki að þurfi að leggja líka framkvæmdaáætlun í aðgerðaáætlunarmálum til barna. Við erum að tala um 84 þúsund börn á aldrinum 0 til 18 ára. Við þurfum að hafa einhverja áætlun um það hvernig við ætlum að búa í haginn fyrir börnin og barnafjölskyldur alveg eins og við leggjum áætlanir varðandi vegamálin, áætlanir varðandi flugmálin, hvernig við ætlum að taka á því til frambúðar. Þess vegna kemur þetta mér á óvart og ég hefði frekar talið að hv. þingmaður færi að agnúast út í Seðlabankann sem veitir okkur aðhald og talar til okkar í þeim tón að við eigum að sýna aðhald og sparnað í útgjöldum, þegar bankastjóri Seðlabankans gengur fram og skammtar sér laun, upp á 200 þús. En hv. þingmaður minntist ekkert á það. En það kemur mér á óvart að hv. þingmaður skuli lýsa þessu yfir og ég vona að hann breyti um skoðun eftir að hann hefur athugað þetta mál og finni að það er jafnmikilvægt að setja fram framkvæmdaráætlunaraðgerðir í málefnum barna og ungmenna og að setja fram áætlanagerð varðandi vega- og flugmálin sem við samþykktum á síðasta þingi að setja tugi milljarða í á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég þóttist vita að það væri fullkomið upplýsingakerfi milli þingflokkanna þannig að upplýsingar væru gefnar um afgreiðslu mála, og í þingflokki Sjálfstæðisflokksins kom mjög skýrt fram við afgreiðslu þessarar þingsályktunartillögu að ég væri á móti henni. Það er eitthvað að upplýsingakerfinu milli stjórnarflokkanna sem þarf þá að passa upp á í framtíðinni. Ég talaði mjög skýrt, virðulegi forseti, eða ég tel það. Ég hafði áhyggjur af því að röng skilaboð yrðu send út í þjóðfélagið með þessari áætlun. Ég talaði mjög skýrt. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði. Afleiðingin af því að við gefum röng skilaboð núna í upphafi þessarar stjórnarsamvinnu getur verið mjög afdrifarík. Fyrir þessar kosningar las ég stefnuskrá Samfylkingarinnar í efnahagsmálum, mjög ágætt plagg undirskrifað af Jóni Sigurðssyni, þeim sem við fyrir vestan kennum við Félagsbakaríið. Hvað stendur í þessari stefnuskrá Samfylkingarinnar? Nákvæmlega það sem ég sagði áðan, þar er sagt að ábyrg stjórn efnahagsmála sé í reynd undirstaða velferðarsamfélagsins. Það er nákvæmlega þetta sem ég var að segja, ábyrg stjórn efnahagsmála. Ég trúi því og treysti að samstarfsflokkur okkar sé ábyrgur í efnahagsmálum. Þess vegna geng ég heill til þessa samstarfs.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði hér: Skilaboðin verða að vera hrein og skýr, ríkisstjórnin verður að sýna ábyrgð. Hvað rekur þessa ríkisstjórn til að leggja fram þessa þingsályktunartillögu? Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, þetta er ábyrg ríkisstjórn sem við erum með hér, en því miður hefur orðið velferðarhalli á undanförnum árum. Sá halli hefur bitnað á börnum og þess vegna þarf að rétta þann halla. Hann verður að rétta, og þau skilaboð eru alveg skýr hjá þessari ríkisstjórn. Hún ætlar að taka málefni barna og ungmenna sérstaklega fyrir og rétta þann halla. Samfylkingin sem jafnaðarflokkur lagði áherslu á þetta í kosningabaráttunni. Því miður hefur ójöfnuður aukist og hann verður að rétta af og það erum við að gera með þessari þingsályktunartillögu. Við verðum að taka á þessum málum. Það er á okkar ábyrgð í þessari ríkisstjórn, og ríkisstjórnin hefur axlað þá ábyrgð. Það kemur fram í þessari þingsályktunartillögu hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn hefur það í hendi sér, tveir, þrír eða fjórir ráðherrar, tvö, þrjú eða fjögur ráðuneyti, að búa til aðgerðaáætlun, vinna saman og setja saman hvaða áætlun sem þau vilja. Þingsályktun hefur gildi. Þingsályktun er ályktun Alþingis sem ber að fara eftir. Þess vegna held ég að verið sé að þrýsta fram þessari þingsályktunartillögu. Það er gert til þess að binda hendur löggjafans við gerð næstu fjárlaga. Ég óttast mjög mikið þegar menn eru búnir að taka fram fyrir hendurnar á sjálfum sér, ef svo má að orði komast, með því að segja: Við ætlum að fá þetta og þetta og þetta, og við ætlum að hafa þetta og þetta og þetta, 36 atriði ómerkt peningum, 36 atriði, setjum þau fram. Við segjum hvergi nokkurs staðar að við höfum efni á því. Við segjum hvergi nokkurs staðar að við ætlum að draga úr öðru í staðinn. Það fylgir ekkert plagg um það að við ætlum að draga úr kostnaði í utanríkismálum. Nei, það er ekkert plagg sem fylgir því sem hefði t.d. mátt fylgja. Það er engin nauð sem rekur okkur til að gera þetta. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar er alveg nægjanleg. Menn hafa ástæðu til að treysta henni og trúa. Það er engin ástæða til að setja fram þingsályktunartillögu í formi eins og þessu, enda eru engin fordæmi fyrir því.

Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga er útfærsla á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það þarf auðvitað að útfæra slíkar stefnuyfirlýsingar. Ég minni líka hv. þingmann á að hér koma ýmsar þingsályktunartillögur inn í þingið þó að ekki fylgi þeim endilega mjög ítarleg gögn um það hvar eigi að draga saman eða hvernig eigi að veita peningana. Ég minni t.d. á samgönguáætlun. Ég hef ekki tekið eftir því að hv. þingmaður hafi talað svona þegar samgönguáætlun hefur komið hér inn, en hér erum við með áætlun um að bæta hag barna og ungmenna þar sem hefur hallað á þann hóp. Fjöldi barna bíður t.d. eftir þjónustu eins og ég nefndi áðan. Ýmislegt fleira gæti ég nefnt en ég ætla ekki að gera það í stuttu andsvari. Ég bendi bara hv. þingmanni á að það er ekki síður mikilvægt að sinna þjónustu við börn og ungmenni en að byggja vegi þótt hvort tveggja sé mikilvægt.

Virðulegi forseti. Í samgönguáætlunum eins og títt er að leggja fyrir og hefur verið hér á undanförnum árum eru tekjuáætlanir. Þetta eiga hv. þingmenn að vita. Í þessari þingsályktunartillögu er ekkert verið að gera annað en að binda hendur þingsins varðandi ríkisfjármálin 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert, innlitið sem maður fær á stjórnarheimilið hér, nú þegar sléttar tvær vikur eru liðnar frá uppstigningardeginum. Hvað er að ske? Er ríkisstjórnin að falla?

Nei.

Nei, hér kemur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og lýsir því yfir að hér sé óvarlega farið, þetta sé algerlega óþarft plagg, þetta sé fordæmalaust og geri ekki annað en að auka væntingar í mjög kröppum efnahagslegum dansi sem þjóðin sé í og að þetta beri vott um lausagang í ríkisfjármálunum. Svo koma hér aðrir hv. þingmenn eins og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og segja: Hvað með vegamálin? Þetta er athyglisvert innlit sem við fáum þarna á stjórnarheimilið.  
             Það sem ég vil vekja athygli á er að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem er valdamikill maður í Sjálfstæðisflokknum sem er, ef menn skyldu ekki vita það, annar stjórnarflokkanna, hefur lýst því yfir að hann styðji ekki þessa þingsályktunartillögu. Og ég spyr: Eru það fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þessum sal? Ég spyr: Hvar er formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins? Því hefur verið lýst hér að a.m.k. hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi lýst andstöðu við þetta meginmál Samfylkingarinnar í ríkisstjórn. Eru fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins þeirrar skoðunar og kom það fram á þingflokksfundinum?

Virðulegi forseti. Þessi hv. þingmaður á enga heimtingu á að vita hvað gerist á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins. Þannig verður það áfram. Hún má treysta því að henni verði ekki trúað fyrir þeim hlutum. Það er alveg skýrt, virðulegi forseti, og á að vera skýrt að það geti verið fullur stuðningur og fullur skilningur á því að auðvitað viljum við standa mjög vel að félagsmálum landsins. Auðvitað viljum við standa vel að málefnum barna og foreldra. Auðvitað viljum við standa mjög vel að öllum þeim þáttum, sérstaklega þar sem menn standa höllum fæti. Það dró enginn úr því að það væri fullur stuðningur í sjálfu sér við allt það sem hæstv. félagsmálaráðherra sagði. Ég var að gagnrýna framkvæmdina og ég ber þann ótta í brjósti að það gæti haft í för með sér röng skilaboð til þjóðarinnar á þeim tímum sem við lifum nú sem ég held að séu hættulegir. Þess vegna ber að fara varlega. Það er þetta sem ég er að tala um, ekkert annað, engin ástæða til að reyna að misskilja það á einn hátt eða annan.

Virðulegi forseti. Það verður að viðurkennast að mig langar ekki inn í þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins  Er það svo að í krafti hins mikla meiri hluta þessarar ríkisstjórnar muni 10 eða 11 þingmenn Sjálfstæðisflokksins geta hlaupist undan merkjum í þessu máli eða öðrum? Og af því að hæstv. forsætisráðherra er genginn í salinn væri ekki vanþörf á því að hann upplýsti þingheim og þjóðina aðeins um það hvernig ástandið er á stjórnarheimilinu. Þetta innlit sem við fengum inn um gættina boðar ekki gott.

Hæstv. forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur nú kynnt tillögu til þingsályktunar, aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna í okkar ágæta landi. Það er sérlega ánægjulegt að ný ríkisstjórn skuli strax í upphafi leggja áherslu á málefni ungmenna og eldri borgara sem undirstrikar vilja til að þessi mál njóti forgangs okkar sem að ríkisstjórninni stöndum. Í framhaldi af skýrslum og könnunum liðinna missira, m.a. um fátækt barna, tannvernd og stöðu barnafjölskyldna, lagði Samfylkingin ríka áherslu á það í kosningabaráttunni að farið yrði ítarlega yfir stöðu barna í íslensku samfélagi og lagði fram aðgerðaáætlun í málaflokknum undir heitinu Unga Ísland . Við myndun nýrrar ríkisstjórnar náðist samkomulag um að leggja áherslu á þennan málaflokk og á ótrúlega skömmum tíma, undir öruggri stjórn hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, hefur stjórnarflokkunum tekist að semja vandaða þingsályktunartillögu með ítarlegri aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna og um leið fundið leið til að tryggja framgang áætlunarinnar. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur skilmerkilega gert grein fyrir þeim rökum sem liggja að baki áætluninni. Þó að slík aðgerðaáætlun geti aldrei verið tæmandi treysti ég á að hér ríki sátt allra flokka um að koma þessari þingsályktunartillögu í gegnum þingið svo að samráðshópur þeirra fimm ráðuneyta sem getið er um í tillögunni geti sem fyrst hafið störf. Það eru einmitt meginrökin fyrir því að flytja þetta mál núna á sumarþinginu, þ.e. að slíkur samráðshópur þarf að hefja vinnu þannig að í ráðuneytunum hefjist nú þegar undirbúningur að lagafrumvörpum og tillögum um framkvæmd þessarar ályktunar. Það ætti að vera svar við athugasemdum hv. 8. þm. Norðvest., Einars Odds Kristjánssonar, við því af hverju þetta mál kemur fram núna. Samráðshópurinn þarf síðan að hafa samráð við sveitarfélög og hagsmunahópa og félög ýmiss konar til þess að vinna að framgangi áætlunarinnar. Ríkisstjórnin þarf síðan að tryggja nauðsynlegt fjármagn til að markmið náist og auðvitað verður það gert í samræmi við efnahag á hverjum tíma. Þessi aðgerðaáætlun sem felur í sér heildstæðar úrbætur í brýnustu málefnum barna og barnafjölskyldna mun verða mjög merkur áfangi sem ég fagna mjög. Lögð er áhersla á forvarnastarf, fræðslu og fyrirbyggjandi þætti þannig að koma megi í veg fyrir ýmis vandamál í uppeldi barna okkar. Þannig er sérkafli um forvarnir til að bæta heilsu og líðan barna og ungmenna. Í áætluninni er gert ráð fyrir að reynt verði að hindra að vandamál vaxi án þess að gripið sé til aðgerða og endi í neyðarlausnum eða jafnvel refsivist ungmenna. Einn hornsteinninn í áætluninni er sá einbeitti vilji að bæta afkomu barnafjölskyldna og sporna gegn fátækt. Eitt mikilvægasta viðfangsefni Alþingis er að tryggja jafnrétti og jöfn tækifæri í þessu landi og því hefur ríkisstjórnin heitið í stefnuyfirlýsingu sinni. Fátækt er ein mesta ógnin við jafnréttið og ekkert okkar vill að börn og ungmenni þurfi að gjalda efnahags foreldra sina og verða án nauðsynlegra og sjálfsagðra lífsgæða. Því miður hefur allt of stór hópur barna búið við fátækt og brýnt að bregðast við til að tryggja að þessi hópur sitji ekki eftir hvað varðar þjónustu og tækifæri í samfélaginu. Annar hornsteinn í aðgerðaáætluninni er stuðningur við foreldra og stofnanir í uppeldisstarfi þeirra. Í vaxandi mæli eru sveitarfélög og skólar farin að bjóða upp á námskeið í foreldrafærni og er lagt til að það starf verði eflt, og tryggt að það nái til allra sveitarfélaga. Með þessu er undirstrikað að foreldrar eru auðvitað mikilvægasti hlekkurinn í uppeldi barna, hlúa þarf að og veita foreldrum tækifæri til að sinna hlutverki sínu sem uppalendur og tækifæri til að fræðast um hvernig best megi takast á við uppeldið. Það þykir sjálfsagt að eigendur hunda sæki námskeið og læri að ala upp og hirða um hunda sína en það er ekki fyrr en síðustu árin sem þykir eðlilegt að foreldrar barna fái ráðgjöf og þjálfun í þeirra miklu mikilvægara uppeldishlutverki að ala upp sín eigin börn. Í áætluninni er jafnframt gert ráð fyrir því að nýtt verði reynsla erlendis frá varðandi aðstoð við fjölskyldur og meðferð barna með hegðunarvandkvæði eða við börn sem eiga í vímuefnavanda þar sem byggt er á meðferð utan stofnana og í nærumhverfi ungmennanna þar sem veittur er stuðningur við fjölskyldurnar. Þar er einmitt lögð áhersla á það að eftirfylgni komi í framhaldi af meðferð. Þriðji hornsteinninn er aðgerðir í þágu barna og ungmenna með geðraskanir og þroskafrávik. Þar þarf að eyða biðlistum eftir greiningum og/eða þjónustu á barna- og unglingageðdeild svo eitthvað sé nefnt. Auka þarf þjónustuna úti á landsbyggðinni svo foreldrar þurfi ekki að kosta miklu til í tíma og peningum til að sækja þjónustuna til höfuðborgarinnar. Efla þarf heilsugæsluna úti á landi og tryggja að greiningar, sem oft eru forsenda réttrar meðferðar, nýtist sem fyrst og sem best. Fjórði hornsteinninn er aðgerðir í þágu innflytjenda. Það þarf samhent átak til að gera betur og tryggja að ólík tungumál eða ólík menning leiði ekki til einangrunar. Börn og ungmenni af erlendu bergi brotin þurfa að eiga kost á að taka þátt í öllu starfi samfélagsins, hvort sem um er að ræða skólastarf, íþrótta- og tómstundastarf eða annað það starf sem fram fer. Þarna gegnir íslenskukunnáttan lykilhlutverki, og íslenskukennslan. Af nægu er að taka í málefnum barna og unglinga, málefnum sem við getum sinnt betur án þess að ríki eða sveitarfélög yfirtaki ábyrgð á uppeldinu. Þjónusta okkar við og umhyggja okkar fyrir börnum og ungmennum, eldri borgurum og öryrkjum er áreiðanlega einn besti mælikvarði á gæði samfélagsins. Þess vegna er svo mikilvægt að við stöndum saman um að koma þessum velferðarmálum áfram, vinnum að heill barna okkar. Slík áætlun verður aldrei tæmandi enda ætlunin að fjalla um einstaka þætti í viðkomandi ráðuneytum, ræða við sveitarfélögin, við stofnanir og félög og þannig bætist eflaust eitthvað við áður en einstök mál koma fullsköpuð inn í þingið til endanlegrar afgreiðslu. Mikilvægt er að tryggja börnum með þroskafrávik og fötlun bestu þjónustu og lít ég svo á að öll áætlunin eigi einnig við um þá hópa. Það þarf vart að taka fram að áætluninni er ætlað til að ná til allra barna og ungmenna. Íþrótta- og tómstundafélög og stofnanir, svo sem félagsmiðstöðvar, munu einnig verða að gegna veigamiklu hlutverki í þessari áætlun jafnt og lögboðnar stofnanir, svo sem skólar, ekki hvað síst til að tryggja jafnan aðgang að þjónustu og jafnframt að tryggja innflytjendabörnum bætta stöðu í samfélaginu. Þannig mætti lengi halda áfram. Aðgerðaáætlunin byggir ekki á neinu neyðarástandi í íslensku samfélagi en er staðfesting á að við höfum sofið á verðinum gagnvart ýmsum málum tengdum uppeldi barna og ungmenna og málefnum barnafjölskyldna og það er því verðugt verkefni að ná þjóðarsátt um úrbætur. Við þurfum og getum einfaldlega gert betur og hér eins og annars staðar gerum við kröfu um að Ísland verði í fremstu röð. Ég treysti að þessi aðgerðaáætlun fái víðtækan stuðning og verði afgreidd til félags- og tryggingamálanefndar 

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt hér fram. Vil ég í upphafi máls míns óska hæstv. ráðherra góðs gengis í sínum mikilvægu störfum. Það er ljóst samkvæmt því plaggi sem hér er lagt fram að markmiðin eru háleit. Í rauninni hefur sú nýja ríkisstjórn sem hefur tekið við völdum farið ansi greitt af stað í mjög stórum málaflokkum og lofað mjög miklum útgjöldum til þeirra sem eru þó reyndar óljósir eins og fram hefur komið. Við fáum því miður ekki miklar upplýsingar um hvað þessi loforðapakki allur kostar. Á sama tíma og núverandi ríkisstjórn leggur fram mjög mikil loforð um mjög mikil útgjöld eru blikur á lofti í efnahagslífi þjóðarinnar, þriðjungssamdráttur í þorski sem mun stórskerða útflutningstekjur þjóðarinnar, undirliggjandi verðbólga og óstöðugleiki í íslensku efnahagslífi. Það er því mikil ábyrgð sem fylgir því að leggja fram óútfyllta tékka sem skapar óvissu á markaðnum um það hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér í þessum málaflokkum. Það er því eðlileg krafa okkar þingmanna að við fáum upplýsingar um það hvert innihald þessa pakka sé. Er það virkilega svo að menn hafi ekki gert sér neinar hugmyndir um hvað þetta muni allt saman kosta? Á dögunum var rætt um málefni lífeyrisþega og svipað frumvarp var þá lagt fram í þinginu og við vitum í raun og veru ekki um hversu miklar upphæðir er að ræða. Það hlýtur því að vera krafa okkar á Alþingi að við fáum einhverjar upplýsingar um það hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér í þessum málaflokki, hversu miklum fjármunum á að verja til þessara mikilvægu verkefna. Nú tek ég undir það með hæstv. ráðherra og öllum þeim sem hér hafa talað að hér er um mjög mörg mikilvæg málefni að ræða. Það þarf samt að forgangsraða þeim, það þarf að forgangsraða út kjörtímabilið og það er miður að það skuli vera svo mikil óvissa sem raun ber vitni um það hversu mikil útgjöld verða til að mynda á árinu sem nú er að líða eða á næsta fjárlagaári. Það er mikill vandi sem bíður fjárlaganefndar við að fara yfir þessi mál. Ríkisstjórnin verður að njóta trausts á markaðnum og mér er til efs í ljósi framlagðra frumvarpa og þingsályktunartillagna að ríkisstjórnin sé að vinna sér mikið traust á þeim vettvangi, því miður. Það hefur komið í ljós í umræðunum að það er ekki samstaða innan stjórnarflokkanna um þetta. Hálfum mánuði eftir að núverandi ríkisstjórn var mynduð eru stjórnarliðar komnir í hár saman í umræðum á Alþingi. Er það kannski þannig, hæstv. forseti, að traust milli ríkisstjórnarflokkanna sé ekki meira en svo að leggja þurfi fram þingsályktunartillögu á sumarþingi til að fá stuðning stjórnarandstöðunnar til að kosningaloforð Samfylkingarinnar nái fram að ganga? Stendur núverandi ríkisstjórn virkilega svo veikum fótum að þessi stóri meiri hluti þurfi tilstyrk stjórnarandstöðunnar á hveitibrauðsdögum ríkisstjórnarinnar? Ja, þetta lofar ekki góðu, hæstv. forseti, um framhaldið. Það eru mörg svör sem við þurfum að fá hér og við í félags- og tryggingamálanefnd munum að sjálfsögðu fara ítarlega yfir þetta mál. Í aðdraganda síðustu kosninga var mikið rætt um jöfnun á námskostnaði fyrir framhaldsskólanemendur sem þurfa að sækja nám fjarri heimahögum sínum. Fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna lofuðu bót og betrun hvað það varðar. Hér í þessu myndarlega plaggi þar sem kveðið er á um mjög mörg brýn mál er ekkert tekið á jöfnun námskostnaðar. Það er brýnt að hækka jöfnun á námskostnaði fyrir framhaldsskólanemendur á landsbyggðinni og það er mjög dýrt fyrir fjölskyldur á landsbyggðinni að senda börn sín fjarri heimahögum til þess að þau geti notið þeirra sjálfsögðu réttinda að stunda nám á framhaldsskólastigi. Það er ekkert kveðið á um það í þessari áætlun.

Eigum við að bæta því við?

Hæstv. ráðherra kastar því hér fram í þingsalnum hvort það eigi að bæta því inn í þessa aðgerðaáætlun. Já.  Svo að það fari ekki á milli mála styð ég að sjálfsögðu þann anda sem ríkir í þessari þingsályktunartillögu. Það sem ég gagnrýni er óvissan, bæði í málefnum barna og ungmenna og í málefnum lífeyrisþega sem nú er uppi um það í hvaða röð þessi fyrirheit verða framkvæmd og hversu miklir fjármunir muni renna til þessara verkefna á þessu ári, á næsta ári og út kjörtímabilið. Við eigum eftir að móta langtímaáætlun í ríkisfjármálum og það er mjög mikilvægt að hlutirnir liggi fyrir því að hér er um mjög mikla fjármuni að ræða. Hæstv. forseti. Mörgum spurningum er ósvarað í þessu. Eitt er ljóst, sveitarfélögunum er ætlað stórt hlutverk í þessari þingsályktunartillögu enda eiga sveitarfélögin að sinna nærþjónustu. Nú þekkjum við að sveitarfélögin víðs vegar um landið eru missett og misvel undir það búin að takast á hendur þær auknu byrðar sem felast í tillögunni. Það þarf samhliða þessu að gera skurk í því að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga þannig að öll sveitarfélög geti tekið þátt í því að veita börnum sínum þau sjálfsögðu réttindi og þjónustu sem felast í þessari þingsályktunartillögu. Hæstv. forseti. Á þessum átta mínútum sem ég hef hér hefur mér ekki gefist ráðrúm til að fara yfir allt málið. Mörgum spurningum er ósvarað, margt er óunnið í þessum efnum en því miður hefur það einungis komið í ljós í 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Ég er nú búinn að hafa vikutíma á Alþingi til að undirbúa mig undir að fara hér í umræðu og er feginn að sjá hve margir eru mættir í þetta fyrsta skipti sem ég stíg í púltið. Ég óska frú forseta einnig til hamingju með það að stýra hér þingfundi í fyrsta sinn. En nóg um það. Við ræðum í dag mjög metnaðarfulla þingsályktunartillögu. Í gær var rætt stjórnarfrumvarp um almannatryggingar og málefni aldraða og eru því á dagskrá á upphafsdögum þingsins tvö mál þar sem reist eru flögg, annars vegar í málefnum barna og ungmenna og hins vegar í málefnum aldraðra. Vissulega á eftir að leggja fram mörg önnur mál á komandi dögum og mánuðum í málefnum aldraðra. Hér er hins vegar hæstv. félagsmálaráðherra komin með þingsályktunartillögu í nokkrum köflum um málefni barna og ungmenna sem hér hefur verið farið ítarlega yfir. Ég vil segja fyrir mitt leyti að umrædd þingsályktunartillaga fellur mjög að þeim markmiðum sem Samfylkingin fór fram með í kosningabaráttunni undir yfirskriftinni Unga Ísland líkt og hv. 2. þm. Norðvest., Guðbjartur Hannesson, nefndi áðan. Hér er verið að draga fram ákveðin atriði sem við höfum líkt og fjölmargir aðrir hv. þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum, komið inn á á umliðnum mánuðum og árum. Ég fann ekki fyrir því í kosningabaráttunni í aðdraganda kosninganna að það væri í sjálfu sér neinn ágreiningur um mörg þeirra mála sem hér eru nefnd og hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt upp með. Ég vil sérstaklega benda á að í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Jafnframt verði á samráðsvettvangi ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga mótaðar tillögur um aðgerðir til að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð og þjónustu við barnafjölskyldur. Einkum verði litið til þess hvernig tryggja megi að fyrirtæki setji sér fjölskyldustefnu, stytti vinnutíma og geri vinnutíma sveigjanlegri og hvernig unnt sé að tryggja að foreldrar geti betur sinnt börnum sínum, til dæmis vegna veikinda þeirra eða fötlunar.“ Í heimsóknum mínum í leikskóla sveitarfélaganna á umliðnum vikum kom berlega í ljós hvað það er orðin gríðarleg spenna í samfélaginu gagnvart því að við séum úti á vinnumarkaðnum. Ég held að allir frambjóðendur sem heyrðu slíkar sögur inni á leikskólunum, frá leikskólakennurunum og starfsfólki leikskólanna, skynji að við þurfum örlítið að snúa við blaðinu í þeim efnum sem við höfum verið að horfa upp á. Krafan er orðin þannig að verið er að óska eftir því að börn séu á leikskólum í allt að 10 tíma og helst 12 mánuði á ári. Þetta segir sína sögu um það hve mikilvægt er að ríkisvaldið, sveitarfélögin og aðilar vinnumarkaðarins fari í samráð sem byggi á því sem hér er lýst. Ég vil að lokum rifja upp í kjölfar umræðu sem hv. 8. þm. Norðvest., Einar Oddur Kristjánsson, hóf hér um að hér væri óvarlega farið. Ég verð að segja að sú ábyrgð og festa sem hæstv. ríkisstjórn sýnir hverju sinni tengist í sjálfu sér þessu verkefni jafn vel og öðrum sem hér hafa verið borin fram. Ég man eftir því að þegar ég var kjörinn sveitarstjórnarmaður í Hafnarfirði árið 2002 að eitt af fyrstu verkum okkar þar, tveimur vikum eftir kosningar, var að innleiða svokölluð barnakort eða niðurgreiðslur til barna og ungmenna á þátttökugjöldum í íþrótta- og æskulýðsstarfi. Það eru fimm ár síðan. Við vildum gera það út af því að við fundum fyrir því á árunum þar á undan að efnahagslegar og félagslegar aðstæður hjá mjög mörgum komu í veg fyrir það að börn eða ungmenni gætu tekið þátt í íþrótta- og æskulýðsstarfi. Þess vegna reistum við það flagg sem fjölmörg sveitarfélög hafa síðan fylgt eftir. Deilt var á það þá að kostnaðurinn væri mikill í þessum efnum. Hann var þá um 30–40 millj. á ársgrundvelli. Hins vegar var það staðföst trú okkar að það að fjölga þátttakendum í íþrótta- og æskulýðsstarfi kæmi til baka í betri forvarnaaðgerðum og betri lýðheilsu almennt. Það hefur sýnt sig í öllum mælingum og rannsóknum sem viðhafðar hafa verið síðan að við erum að fá mun betri niðurstöður en á árunum þar á undan. Nýlega tókum við upp svokölluð öldrunarkort fyrir 67 ára og eldri í Hafnarfirði. Þar á nákvæmlega sama við. Þar er verið að tryggja að aldraðir íbúar bæjarins hafi aðgang að ýmiss konar þjónustu sem bæjarfélagið svo niðurgreiðir eða tekur að fullu þátt í, því að við viljum efla lýðheilsu aldraðra í sveitarfélaginu. Auðvitað kosta þessir hlutir fjármuni en ég álít að þessum fjármunum sé vel varið. Ég vil líka á sama hátt meina að þeim fjármunum sem munu verða hér til umfjöllunar þegar umrædd lagafrumvörp verða lögð fram, eða þegar viðkomandi ráðuneyti hafa komið fram með einstök verkefni sem verða þá tekin hér til umfjöllunar á síðari stigum, verði vel varið í þessi verkefni því að hér er fyrst og fremst um að ræða aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Við eigum öll að geta tekið undir það, hv. þingmenn, að fara fram með slíkt verkefni. Ég óska hæstv. félagsmálaráðherra til hamingju með þessa þingsályktunartillögu og vona að þingheimur allur geti sameinast um hana.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með mörgum þeim þingmönnum sem hér hafa talað í dag og fagna þeirri aðgerðaáætlun sem hér hefur verið lögð fram til að styrkja stöðu barna og ungmenna. En áður en ég fer að ræða hana sérstaklega verð ég auðvitað að segja að það veldur mér áhyggjum að eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem enn hefur að minnsta kosti tjáð sig um þessa áætlun, hefur lýst andstöðu við hana og ekki virðist vart við mikinn áhuga hjá öðrum þingmönnum þess ágæta flokks, enn sem komið er í þessari umræðu, á að tjá sig um áætlunina. Ég velti því fyrir mér af því hér hefur verið rætt um kostnaðinn við áætlunina, sem vissulega er þarft að ræða, hver innstæðan er fyrir henni. Hvar er hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem auðvitað þarf að sækja gull í greipar til til að áætlunin geti orðið að veruleika? Mér finnst mjög mikilvægt að í þessari umræðu eða þeirri síðari sem á eftir að koma, skýrist afstaða hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins og hvort þeir standi heilir að baki þessari aðgerðaáætlun, a.m.k. hefur ekki orðið vart við mikinn áhuga af þeirra hálfu á því sem hér er til umræðu. Ég nefndi það í upphafi að ég fagnaði þessari áætlun og þeirri hugmyndafræði sem höfð hefur verið til hliðsjónar við smíði hennar. Strax í upphafi hennar er vísað í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem mér finnst að vera eigi grundvallarplagg við alla stefnumótun í málefnum barna. Auðvitað er löngu tímabært að hér verði mótuð slík áætlun eða aðgerðaáætlun í málefnum barna því að þetta er eitt brýnasta viðfangsefni stjórnmála nútímans og við Íslendingar höfum verið langt á eftir öðrum Norðurlöndum t.d. þegar við komum að því að móta stefnu í málefnum barna og ungmenna. Ég sakna þó þess í áætluninni að þar tel ég að ræða hefði mátt sérstaklega um barnalýðræði út frá 12.–15. gr. sáttmálans þar sem rætt er sérstaklega um rétt barna til að tjá skoðanir sínar. Ég held að þar eigum við Íslendingar talsvert verk óunnið í því að hvetja til þess að börn taki lýðræðislegan þátt í öllu því starfi sem þau taka þátt í, hvort sem það er í skóla, frístundum eða öðru. Ég held að það sé nokkuð sem við mættum skoða sérstaklega hér einhvern tímann í tengslum við þessa áætlun. Ég fagna henni líka af því að hér hefur talsvert verið rætt um vinnutíma, sívaxandi vist barna í ýmiss konar leikskólum eða öðru tómstundastarfi eða slíku og minni samvistir fjölskyldunnar. Ég tel að þetta sé rétta leiðin, að skoða það að stofna samráðsvettvang ríkis, aðila vinnumarkaðar og sveitarfélaga, ég held að þetta sé skynsamleg aðferðafræði til að ná sátt í samfélaginu um að skapa hér fjölskylduvænni vinnutíma. Sama má segja um hækkun barnabóta til tekjulágra fjölskyldna, það er fagnaðarefni. Það sem mig langar kannski að ræða sérstaklega og tel þarft að fái umræðu eru annars vegar fæðingarorlofsmálin og hins vegar forsjármál og málefni einstæðra foreldra. Það er auðvitað gott að fæðingarorlof verði lengt enda þekkja allir foreldrar barna á milli 9 mánaða og 18 mánaða að þar myndast bil sem oft getur verið mjög erfitt að fylla á þessum tímapunkti. En samhliða þessari lengingu þarf hreinlega að endurskoða lög og reglur um sjóðinn og þétta það regluverk, því að því miður hefur reynslan verið sú, þó að mjög góð reynsla hafi verið af sjóðnum á fyrstu árum hans, að ýmsir detta á milli skips og bryggju þegar kemur að úthlutun. Er það einkum sökum ósveigjanleika innan kerfisins þar sem gerðar eru mjög skýrar kröfur t.d. um að fólk sé samfleytt í námi eða starfi í sex mánuði fyrir fæðingu barns og gildir þá einu þó að inn á milli komi t.d. þrír dagar milli starfs og náms hjá námsmönnum en þá hrapar fólk niður um tekjuflokk og fer úr tæplega 100 þús. kr. niður í tæplega 50 þús. kr. Það er meira en að segja það að sinna barni fyrir tæpar 50 þús. kr. á mánuði. Mér finnst að þetta þurfi að endurskoða samhliða þessu. Síðan þarf sérstaklega að skoða stöðu einstæðra foreldra í tengslum við Fæðingarorlofssjóð því að eins og við þekkjum eru mánuðir í fæðingarorlofi hugsaðir fyrir foreldra en þeir eru ekki metnir út frá börnunum. Því þar sem aðstaðan er slík að aðeins annað foreldrið hefur áhuga eða aðstæður til að sinna barninu og hitt hefur ekki þær aðstæður, virkar þetta þannig að það barn fær bara sex mánuði með foreldri sínu í fæðingarorlofi. Kannski þarf þá að hugsa þennan rétt ekki aðeins út frá foreldrum heldur líka út frá rétti barna til að njóta samvista við foreldra sína óháð því hvort þeir eru einstæðir eða eru saman eða vinna saman að uppeldi barnsins. Mér finnst að auka þurfi sveigjanleikann í kerfinu og það tengist auðvitað líka forsjármálum foreldra. Við þekkjum að farið hefur vaxandi það sem kallað er sameiginleg forsjá í kerfinu sem er auðvitað mjög gott fyrirkomulag að foreldrar sinni báðir uppeldi barna, en hins vegar er kerfið enn þá þannig að barnið á aðeins lögheimili hjá öðru foreldrinu og það foreldri fær meðlag og barnabætur. Maður spyr því hvort ekki sé rétt að innleiða sveigjanlegri hugsun í það kerfi þar sem foreldrar sinna báðir og koma að með virkum hætti og borga fyrir uppeldi síns barns. Af hverju er þessi réttur einungis bundinn við annað foreldrið? Það skiptir máli að horfa til svona jafnræðissjónarmiða. Þetta eru dæmi sem ég tel að ræða þurfi í tengslum við þessa áætlun og skoða sérstaklega, því að eins og við þekkjum er fjölskyldumunstur hér á landi eins og annars staðar í hinum vestræna heimi gerbreytt og sívaxandi fjöldi barna býr við það að eiga jafnvel marga foreldra. Þá vil ég nefna uppeldisráðgjöf sem er nefnd í skjalinu sem er auðvitað hið besta mál og er sívaxandi krafa um að njóta einhverrar slíkrar ráðgjafar. Talsvert hefur verið gert í þeim efnum, t.d. hjá Reykjavíkurborg á vegum þjónustumiðstöðvar þar. Sú ráðgjöf hefur alltaf kostað og það hefur að sjálfsögðu skert aðgengi að henni þannig að gjaldfrjáls uppeldisráðgjöf er það sem auðvitað ber að stefna að í þessum efnum. Að lokum langar mig að nefna börn innflytjenda og aðgerðir í þágu þeirra. Þar er mjög skýrt kveðið á um íslenskukennslu sem ég fagna ekki aðeins sem íslenskufræðingur, heldur sem Íslendingur. En ég minni þó á að rannsóknir hafa sýnt að miklu skiptir að börn innflytjenda njóti þá líka einhverrar kennslu í móðurmáli sínu. Það er ekki rætt um það í þessari áætlun en það hefur í rauninni þótt sýna aukna aðlögunarhæfni í nýju samfélagi að hafa líka þekkingu á sínu móðurmáli og það er auðvitað hluti af því að þekkja menningu síns föðurlands. Ég svona kalla því eftir að heyra einnig eitthvað um móðurmálskennslu barna innflytjenda. Að öðru leyti fagna ég þessari tillögu til þingsályktunar en spyr eðlilega í ljósi umræðna sem hér hafa orðið í dag hver áhugi hv. þingmanna Sjálfstæðisflokks sé á að standa bak við þessa tillögu og hver afstaða hæstv. fjármálaráðherra sé sem væntanlega er sá sem kemur til með að annast fjármögnun þessarar tillögu.

Frú forseti. Við hlýddum á mál hv. nýs og upprennandi þingmanns og hún féll í þá gryfju sem ég var að vonast til að hún gerði sem síðast, að vera að hvetja menn eða krefjast þess að menn tjái sig um mál. Það hefur ekki verið ræðuskylda á hv. Alþingi en menn fylgjast með umræðum, bæði á skrifstofum og í sal og það hefur ekki verið ræðuskylda. Ég bendi á að það frumvarp sem við ræðum hér er stjórnarfrumvarp. Það er lagt fram af allri stjórninni. Það er samþykkt í stjórnarflokkunum og það ætti að nægja hv. þingmanni. Hún ræddi líka um fæðingarorlofið. Það hefur alltaf verið mér mikið áhugaefni vegna þess að ég lít á það sem hvata til jafnréttis kynjanna. Það er ekki endilega hugsað vegna barnanna þó að það sé aukaafurð af því frumvarpi eða þeim lögum. Þegar það frumvarp var lagt fram á sínum tíma og samþykkt þá fólst í því að gera karlmenn jafndýra atvinnulífinu og konur að þessu leyti. Það var meginmálið og mér finnst hv. þingmaður sjá þau lög þannig. Hins vegar er það rétt og ég hef margoft bent á varðandi stöðu barna, ef við lítum á heiminn frá sjónarhorni og með augum barnanna þá er tíminn frá um níu mánaða aldri og til þriggja ára aldurs dálítið undarlegur því mörg börn eru ekki tilbúin til að fara að heiman og út í heim á þeim aldri. Það er sá tími sem þau eru kannski mest önnum kafin við að mynda tengsl og kynnast veröldinni næst sér og ég vildi því gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns hvað það varðar. En með foreldraorlofi, sveigjanlegum vinnumarkaði og ef foreldrarnir fengju bætur sem samsvari því sem það kostar að hafa börnin á barnaheimili þá væri hægt að leysa þetta mál algerlega.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að hvetja til ræðuskyldu hér en furðaði mig samt á því að aðeins einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins sæi ástæðu til að tjá sig um málið. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal kærlega fyrir að lýsa skoðun sinni og fagna þessari umræðu um fæðingarorlofið. Það sem ég velti fyrir mér og velti upp í ræðu minni var hvort ekki væri ástæða til að horfa til aukins sveigjanleika í kerfinu - þó að mér sé fullljóst um þau jafnréttissjónarmið sem lágu til grundvallar hugmyndinni um fæðingarorlofið - sérstaklega þegar kemur að einstæðum foreldrum, af því að þar vitum við að aðstæður eru erfiðar og þar höfum við auðvitað heyrt að fólk veltir vöngum yfir þessu tímabili frá sex mánaða aldri og svo t.d. ef lengja ætti fæðingarorlofið, hvort sú lenging mundi nýtast að einhverju leyti einstæðum foreldrum. Ég vil kalla eftir umræðu um þau mál.

Frú forseti. Hættan er sú ef við hverfum frá þessu og gerum þetta sveigjanlegra að þeir feður sem ekki eru í sambúð með barnsmæðrum sínum en börnin búa hjá móðurinni - yfirleitt er það þannig - muni ekki nýta sér fæðingarorlofið, sem margir gera í dag. Markmið laganna er að hvetja feðurna til að vera með börnum sínum, líka þó að þeir búi ekki með móðurinni. Svo er líka hætta á að það verði fleiri foreldrar sem skrái sig ekki í sambúð þótt þeir búi saman, sem kallað er bótasvik og því miður er allt of mikið af. Ég held að það þurfi að fara mjög varlega í að auka sveigjanleikann í því að einstæðar mæður geti tekið níu mánuði í fæðingarorlof. Það vinnur gegn því markmiði laganna að gera karlmenn jafndýra og konur. Það hefur tekist með ágætum, ég held að um 80% feðra taki fæðingarorlof sem er alveg með eindæmum og á eftir að hafa mjög mikil áhrif til að auka tengsl feðra og barna og mjög mikil áhrif til að auka áhrif karlmanna inni á heimilunum sem hefur verið mikill skortur á.

Frú forseti. Með framlagningu þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu er svo sannarlega brotið í blað. Við erum að sjá fjögurra ára aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna sem er mjög í anda þeirrar stefnu Samfylkingarinnar sem var kynnt nú á vordögum undir yfirskriftinni Unga Ísland. Ég vil nota þetta tækifæri hér til að óska nýkjörnum hæstv. félagsmálaráðherra til hamingju með þetta mál og þó svo málið snerti fleiri ráðuneyti þá finnst mér vel við hæfi að nýr hæstv. ráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, fylgi málinu úr hlaði, kannski ekki síst vegna þess að þessi sami hæstv. ráðherra er sú kona sem lengst allra hefur gegnt embætti félagsmálaráðherra á Íslandi. Og þessi sami hæstv. ráðherra á einhverja þá frægustu setningu seinni tíma í íslenskri pólitík um að hennar tími muni koma. Og ef marka má þá aðgerðaáætlun sem hér liggur fyrir er ljóst að hennar tími er svo sannarlega kominn. Eftir aðeins fáeina daga þessarar ríkisstjórnar sjáum við þessa metnaðarfullu tillögu líta dagsins ljós, tillögu sem ég tel reyndar að eigi eftir að rata á spjöld sögunnar. Í fyrsta skipti er lögð fram á hinu háa Alþingi pólitísk stefnumótun og aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um barnapólitík. Víða á Norðurlöndunum þar sem jafnaðarmannaflokkar hafa verið í ríkisstjórnum hefur verið praktíseruð viss barnapólitík og það erum við að sjá gerast á Íslandi núna. Ég fagna því sérstaklega að á milli Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafi tekist sögulegt samkomulag með myndun þessarar ríkisstjórnar um frjálslynda umbótastjórn og sú stjórn mun leggja áherslu á öfluga velferðarþjónustu því að hún er auðvitað hornsteinn þess að allir séu með og enginn sé skilinn útundan og þannig verði lögð áhersla á að auka jöfnuð í samfélaginu á þessu kjörtímabili. Ég er stolt af þessari tillögu og ég er stolt af þessari ríkisstjórn sem hefur þann kjark sem þarf til að leggja slíkt mál fram. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur í umræðum gert góða grein fyrir málinu en efnislega vil ég þó nefna örfá atriði. Fyrst er það fæðingarorlofið. Ég hygg að það sé þverpólitísk samstaða um lengingu fæðingarorlofs og hér er það kynnt að á kjörtímabilinu verði það 12 mánuðir þegar það er að fullu komið til framkvæmda. Ég ætla líka að leyfa mér að nota þetta tækifæri til að hrósa fyrri ríkisstjórn fyrir það skref sem var tekið varðandi lengingu fæðingarorlofsins og ekki síður það skref sem var tekið til að tryggja rétt feðra til töku fæðingarorlofs vegna þess að það skiptir mjög miklu máli varðandi jafnréttismálin. Nú ætla ég ekki að fara í útfærslu hér og nú á því hvernig komandi frumvarp mun líta út en ég tek undir það sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í ræðustól áðan, það þarf að skoða málið vel, ekki bara út frá réttindum barna heldur ekki síður út frá kynjajafnrétti, út frá því að feðrum sé tryggður jafn réttur til töku fæðingarorlofs. Það má kannski orða það þannig að feður verði jafnáhættusamir á vinnumarkaði og mæður. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að fagna yfirlýsingum hæstv. félagsmálaráðherra í umræðum áðan um skoðun á réttindum einstæðra foreldra. Ég vil líka nefna það atriði í þessari þingsályktunartillögu sem snýr að aðgerðum til að vernda börn og unglinga gegn kynferðisbrotum. Af því að í umræðunni í gær var sérstaklega rætt um kynbundið ofbeldi þá vil ég benda hv. þingmönnum á aðgerðakafla í þingsályktunartillögunni er tekur á aðgerðum er á að vernda börn og ungmenni gegn kynferðisbrotum og barnaklámi og hvernig hægt verði að skapa lögreglu skilyrði og starfsaðstæður til aðgerða gegn þeim sem nota netið til að nálgast börn í annarlegum tilgangi. Ég hygg að umræðan í samfélaginu, kannski sérstaklega umfjöllun sumra fjölmiðla hafi einmitt vakið marga foreldra til umhugsunar um þessi mál og sett þau í ákveðið samhengi. Þriðja efnisatriðið sem ég vil nefna snýr að innflytjendamálum og aðgerðum í þágu barna innflytjenda. Innflytjendamálin eru stór málaflokkur sem krefst æ meiri athygli og markvissra aðgerða sérstaklega varðandi móttöku barnanna. Það þarf auðvitað að tryggja öllum þeim sem hingað kjósa að flytjast og setjast að tækifæri til að gerast fullgildir þátttakendur í samfélaginu. Þarna kemur inn þáttur sveitarfélaga því leikskólar og grunnskólar eru á forræði sveitarfélaganna og í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir sérstöku samráði við Samband ísl. sveitarfélaga um útfærslu þessara mála og ég legg mikla áherslu á að til þeirrar vinnu verði vandað. Í þessari stuttu ræðu hef ég aðeins getað nefnt þrjú atriði en það eru auðvitað ótal önnur sem marka spor í dag og ótal önnur atriði sem ég er viss um að fleiri eiga eftir að gera að umtalsefni í umræðunni á eftir. Frú forseti. Ég vil að lokum nota þetta tækifæri til að óska okkur öllum hjartanlega til hamingju með þá metnaðarfullu þingsályktunartillögu sem endurspeglar þá velferðarpólitík sem ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks setur í öndvegi á þessu kjörtímabili.

Frú forseti. Við höfum verið svo gæfusöm í þessu landi að hafa á undanförnum árum og áratugum skapað umgjörð um samfélag sem hefur gert okkur kleift að skapa verðmæti og byggja upp almenna efnahagslega velsæld. Til þess að lönd standist samanburð í alþjóðlegri samkeppnishæfni dugir hins vegar ekki það eitt að hin efnalega umgjörð sé góð heldur þarf líka að tryggja velferð og aðbúnað fjölskyldna og barna. Fólk sem býr við óvissu um velferð fjölskyldu sinnar, andlega eða veraldlega afkomu hennar, er ekki öflugt á vinnumarkaði og það skapar ekki eins mikil verðmæti og ella væri mögulegt. Fólk sem býr við ótta um örlög sín þegar starfsævi lýkur nýtir að sama skapi ekki hæfileika sína eða tækifæri til fulls. Það er þess vegna sem áhersla okkar á aukna velferðaruppbyggingu í ríkisstjórnarsáttmála Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks er svo mikilvæg. Uppbygging velferðarþjónustu er forsenda efnahagslegrar velferðar fyrir alla og hún er forsenda þess að allir fái nýtt tækifæri sín í samfélaginu, ekki bara sumir. Sú efnahagslega velsæld sem við höfum notið á síðustu árum byggir á of veikum grunni. Aðbúnaður barnafjölskyldna er lélegur og það eru miklar byrðar lagðar á þær fjölskyldur. Ástandið er kannski gott á meðan allt gengur í haginn og fólk er sólarmegin í tilverunni en um leið og eitthvað bjátar á og erfiðleikar steðja að þrengist um aðstæður fólks. Það er þess vegna sem þessi aðgerðaáætlun sem hér er til umræðu er svo mikilvæg, vegna þess að hún veitir heildstæða sýn á það hvernig við ætlum að mæta fólki við slíkar aðstæður og hvernig við ætlum að búa í haginn þannig að allir fái notið tækifæra. Ég vil sérstaklega hrósa hæstv. félagsmálaráðherra fyrir að hafa náð að koma saman þessari metnaðarfullu þingsályktunartillögu á ekki lengri tíma og þau vinnubrögð boða gott um áframhald starfa hennar í félagsmálaráðuneytinu. Hv. 8. þm. Norðvest., Einar Oddur Kristjánsson, vék að því áðan að það kynni að skapa óraunhæfar væntingar í samfélaginu að setja þingsályktunartillögu sem þessa á dagskrá. Því er ég ekki sammála og það er mikilvægt að við höfum það í huga að það fer saman efnahagsleg uppbygging og uppbygging velferðarþjónustu. Þau lönd sem fremst standa í samkeppnishæfni á alþjóðavísu eru þau lönd sem besta velferðarkerfið hafa og best búa að öllum borgurum, ekki bara sumum. Að búa vel að börnum og ungmennum og tryggja tækifæri þeirra og tryggja að þau geti alltaf á öllum tímum nýtt hæfileika sína til fulls er því fjárfesting sem hefur engu minna gildi en aðrar fjárfestingar í stoðkerfi samfélagsins.

Virðulegi forseti. Það er mér mikið ánægjuefni að koma hér upp af því tilefni að fá að ræða tillögu til þingsályktunar frá hæstv. félagsmálaráðherra um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna á Íslandi. Eftir þessu hef ég og við þingmenn Samfylkingarinnar og við samfylkingarfólk beðið lengi. Ástæðan fyrir því að við höfum beðið lengi eftir þessu er sú að þessum málaflokki hefur ekki verið sinnt hingað til, börnunum og barnafjölskyldunum hefur ekki verið sinnt með svo markvissum hætti sem þessi þingsályktunartillaga ber með sér að gert verði. Því fagna ég þessu mjög. Ég fagnaði því líka þegar í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, nýrrar ríkisstjórnar, var kveðið jafnákveðið að orði hvað það varðaði að hér ætti að setja velferðarmál í forgang og þá ekki síst þau elstu og þau yngstu í samfélagi okkar. Þessu fagna ég mjög. Virðulegi forseti. Það hefur verið þannig á Íslandi undanfarinn rúman áratug, og er í dag, mjög þungt að koma sér upp heimili. Það er mjög þungt að reka heimili með ungum börnum, húsnæðisverð hefur aldrei verið hærra, stuðningur við fólk sem er að kaupa sér húsnæði hefur verið skertur og það vitum við, vaxtabætur hafa verið skertar í tíð fráfarandi ríkisstjórnar. Barnabætur hafa sömuleiðis verið skertar verulega frá árinu 1995. Síðan vitum við að tannlæknakostnaður leggst alltaf æ þyngra á barnafjölskyldurnar. Það er orðið þungt og það er þungt að vera með börn í skóla. Á þessu er verið að taka hér. Ég geri líka ráð fyrir því að sá niðurskurður sem verið hefur á vaxtabótunum hingað til verði stöðvaður og það verði tekið sérstaklega á í þeim málum þegar til þeirra kasta kemur þó að ekki sé kveðið á um það hér. Það er mjög stór hluti af því sem við þurfum að gera líka fyrir ungar barnafjölskyldur, þ.e. að skoða stuðninginn vegna húsnæðiskaupa. Virðulegi forseti. Varðandi þessa tillögu til þingsályktunar vil ég eins og aðrir hér óska hæstv. ríkisstjórn og ekki síst félagsmálaráðherra til hamingju með að hafa núna tveim vikum eftir að ríkisstjórnin tók til starfa komið fram með þetta metnaðarfulla skjal. Það sýnir okkur líka hversu vel undirbúnir þessir stjórnarflokkar komu til samstarfsins að við gátum verið tilbúin með þetta mikilvæga skjal á ekki lengri tíma en raun ber vitni. Varðandi það sem felst í þessu frumvarpi er, eins og ég nefndi áðan, fjölmargt sem leggst á eitt við það að þyngja róður barnafjölskyldnanna í þessu landi. Því fagna ég sérstaklega að í II. kafla eru sérstaklega aðgerðir nefndar sem eiga að bæta afkomu barnafólks og barnafjölskyldna. Er þar tekin til hækkun barnabóta tekjulágra fjölskyldna, og tannvernd barna verður bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum. Síðan er tekið hér á stöðu nemenda í framhaldsskólum, það er verið að styðja fjölskyldur sem eru með börn á framhaldsskólastigi inni á heimilinu með því að nemendur í framhaldsskólunum muni njóta stuðnings til kaupa á bókum og öðrum námsgögnum. Þetta er mjög mikilvægt og sýnir okkur að sú ríkisstjórn sem er tekin við stjórn landsins skilur aðstæður barnafjölskyldna og sýnir það í verki tveim vikum eftir að hún tók við lyklavöldum í ráðuneytunum. Þetta þykir mér mikilvægt, þetta gleður mig og þetta gleður okkur jafnaðarmenn vegna þess að hér er það sýnt í verki tveim vikum eftir að ríkisstjórnin tekur við að hún skilur þær aðstæður sem barnafólk og barnafjölskyldur búa við. Hér er tekið á fjölmörgum þáttum. Það sem mér finnst líka mikilvægt í þessari þingsályktunartillögu er að eitt af því fyrsta sem gera á er að skipa samráðshóp milli fulltrúa hinna ýmsu ráðuneyta. Það er mikilvægt þannig að við séum ekki að ganga á ráðuneytisveggi eins og virðist hafa tíðkast hingað til. Það er sérstaklega mikilvægt þegar á að fara að vinna á biðlistum í heilbrigðiskerfinu sem varða börnin. Það er einmitt það sem á að gera og í ályktuninni segir að það eigi þegar í stað að grípa til sérstakra aðgerða til að vinna á biðlistum eftir þjónustu barna- og unglingageðdeildar Landspítalans og sömuleiðis að það eigi þegar í stað að grípa til sérstakra aðgerða til að vinna á biðlistum eftir þjónustu Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Þetta er, virðulegi forseti, gríðarlega mikilvægt. Aðeins að lokum, það er margt sem hægt er að segja þessari þingsályktunartillögu til hróss en þó vil ég taka hérna eitt sérstaklega út úr, fæðingarorlofið. Það er sérstakt ánægjuefni að í þessari þingsályktunartillögu sé það lagt skýrt fram að fæðingarorlof verði lengt í áföngum á kjörtímabilinu. Þetta tel ég gríðarlega mikilvægt en það er margt sem við þurfum að skoða samhliða þessari lengingu - og ég veit að hæstv. félagsmálaráðherra mun gera það - varðandi breytingar á fæðingarorlofslöggjöfinni. Vil ég nefna að mér hefur fundist að frá því að nýju fæðingarorlofslögin voru sett séu þau orðin of foreldramiðuð, þau miði of mikið við þarfir foreldranna en það er minni áhersla lögð á rétt barnsins. Til þessa þurfum við að taka tillit við endurskoðun þeirra laga og þar er kannski ekki síst horft til barna einstæðra foreldra. Þetta er nokkuð sem ég er sannfærð um að hæstv. félagsmálaráðherra mun skoða enda lagði hún á liðnu kjörtímabili ásamt þeirri sem hér stendur fram frumvarp þar sem tekið var á þeim málum. Ég er sannfærð um að það mun koma inn enda er það mikilvægt og ég tel að útgangspunktur fæðingarorlofslaganna eigi að vera réttur barnanna. Þangað vil ég sjá að við færum áherslurnar. Virðulegi forseti. Enn og aftur lýsi ég því yfir að það er virkilegt gleðiefni að standa hér með þetta mál í höndunum sem ég er sannfærð um og veit að muni verða að veruleika, hvert eitt og einasta atriði í því. Við þurfum núna að leggjast í þá vinnu að skila þessum verkefnum vel frá okkur þannig að þetta verði sem farsælast fyrir alla, börnin, foreldra þeirra og samfélagið í heild.

Hæstv. forseti. Ég kalla hér í dag til umræðunnar hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Umræðuefni dagsins er mikilvægt og ég kalla eftir skýrum svörum hæstv. ráðherra. Það hefur komið í ljós og komið fram að stjórnarflokkarnir eiga enn ósamið um mörg málefni í skiptingu á verkefnum milli ráðuneytanna. Þeir ætla að nota sumarið til þeirra verka, hafa þeir sagt hér. Framtíð Íbúðalánasjóðs, sem gegnir veigamiklu félagslegu hlutverki gagnvart öryggi og rétti fólksins í landinu, er í óvissu. Sögusagnir eru uppi um að samkomulag forustumanna stjórnarflokkanna sé í þá veru að forræði sjóðsins færist frá félagsmálaráðuneyti yfir í fjármálaráðuneyti. Sé svo er ætlunarverk ríkisstjórnarinnar skýrt. Þá er sjóðurinn með manni og mús, veðrétti í eignum fólksins, trúlega að fara í sölumeðferð. Þá hafa bankakerfið og mjög sterk öfl í Sjálfstæðisflokknum sitt fram í nýju ríkisstjórnarsamstarfi. Er Íbúðalánasjóður á förum frá hæstv. félagsmálaráðherra yfir í fjármálaráðuneytið? Ég spyr hæstv. ráðherra og geri kröfu um skýr svör. Það hefur komið fram í átökum við þá aðila sem vilja ryðja Íbúðalánasjóði burt að þrátt fyrir það eru yfir 80% þjóðarinnar, 80% Íslendinga, þeirrar skoðunar að Íbúðalánasjóður eigi að starfa áfram og telja hann kjölfestu og öryggi sitt á markaðnum. Félag fasteignasala hefur lýst yfir stuðningi við það sama og telur Íbúðalánasjóð mjög mikilvægan eins og hann hefur verið byggður upp. Fólkið í landinu nýtur í dag bestu kjara á íbúðalánum sínum. Það að eiga húsnæði, þak yfir höfuðið á sér, er eitt grundvallaratriðið og eitt mesta velferðarmál hvers þjóðfélags. Ég þekki auðvitað félagsleg viðhorf hæstv. félagsmálaráðherra og veit hvar skoðanir hennar eru í þessu máli. Hins vegar er þessi spurning: Um hvað samdi formaður Samfylkingarinnar við formann Sjálfstæðisflokksins sem ekki er enn þá ljóst gagnvart Íbúðalánasjóði? Í Morgunblaðinu 27. maí sl. spyr blaðamaður Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hæstv. utanríkisráðherra, þessarar spurningar orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Af hverju stendur til að færa Íbúðalánasjóð undir fjármálaráðuneytið?“ Hæstv. utanríkisráðherra svarar: „Það er ekki orðið að veruleika, þó að það sé í umræðunni.“ Það er mikilvægt markaðarins vegna að hæstv. félagsmálaráðherra gefi hér í dag afdráttarlaus svör. Um hvað eru ríkisstjórnarflokkarnir að véla hvað Íbúðalánasjóð varðar? Er sjóðurinn á förum til fjármálaráðuneytisins? Samfylkingin talaði, að ég hygg, skýrt í kosningabaráttunni. Í aðdraganda kosninganna á Stöð 2 var svarið þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Samfylkingin telur að það eigi að standa vörð um Íbúðalánasjóð til að tryggja samkeppni á íbúðalánamarkaði og jafnan aðgang landsmanna að íbúðalánum.“ Skýr og afdráttarlaus svör fyrir kosningar. Hefur eitthvað breyst í bakherbergjum sem enn er ekki lýðum ljóst? Ég bið um skýrt svar hér frá hæstv. félagsmálaráðherra: Hver er staða þessara mála og hvar standa málefni Íbúðalánasjóðs? Er hann að fara í sölumeðferð? Er bankakerfið að ná sínu fram í gegnum annan stjórnmálaflokkinn sem stýrir ríkisstjórninni? Það er mikilvægt að hæstv. félagsmálaráðherra skýri hér frá þessu í dag: Hver er staða þessa mikilvæga sjóðs, Íbúðalánasjóðs fólksins í landinu?

Hæstv. forseti. Það kemur mér ekki á óvart að málefni Íbúðalánasjóðs skuli tekið hér upp utan dagskrár en það hefur oftar en ekki blásið í kringum húsnæðismálin í landinu, bæði fyrr og síðar. Íbúðalánasjóður gegnir lykilhlutverki í húsnæðismálum landsmanna og í mínum huga er mikilvægt að staðinn verði vörður um þennan sjóð. Það hefur verið og verður lykilhlutverk hans að jafna aðstöðu landsmanna í húsnæðismálum og stuðla að því að allir landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum óháð búsetu og efnahag. Mikilvægt hlutverk sjóðsins er einnig að veita fólki aðstoð sem er í greiðsluerfiðleikum, og ekki síst er það hlutverk sjóðsins að stuðla að uppbyggingu félagslegra íbúða. Þessi lykilhlutverk Íbúðalánasjóðs vitum við að bankarnir munu ekki leysa út frá þeim jafnréttissjónarmiðum sem Íbúðalánasjóður byggir á og skoðun mín hefur ekkert breyst á því að Íbúðalánasjóður hefur gegnt veigamiklu hlutverki til að örva samkeppni með innkomu bankanna á húsnæðismarkaðinn árið 2004. Hitt er svo annað mál að ég hef af því áhyggjur að á undaförnum árum hefur mjög dregið úr hinu félagslega hlutverki sjóðsins. Má segja að félagslegi hluti húsnæðiskerfisins hafi nánast verið lagður af á árinu 1997 þegar félagslega eignaríbúðakerfinu var lokað. Það hefur bitnað mjög á þeim sem minnst hafa og eru ofurseldir leigumarkaðnum. Á því verður að taka því að við getum ekki boðið fátæku fólki að leigja tveggja herbergja íbúð fyrir 70–90 þús. kr. eða borga 90–120 þús. kr. eða þaðan af meira fyrir þriggja herbergja íbúð. Það eru kannski 75% af launum þessa fólks sem fara í húsaleigu. Þann stutta tíma sem ég hef nú verið ráðherra er beinlínis átakanlegt hve margir hafa komið í viðtöl til mín og eru hreinlega á barmi örvæntingar, á götunni og eiga hvergi höfði sínu að að halla. Engar lausnir eru til, bara langir biðlistar eftir leiguhúsnæði sem telja sennilega 1.700–1.800 manns. Þetta er óviðunandi staða og allir hljóta að hafa áhyggjur af henni. Það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni ríkis, sveitarfélaga og verkalýðshreyfingarinnar að snúa þessari þróun við en það er skylda stjórnvalda á hverjum tíma að leita leiða til að lækka kostnað almennings, ekki síst tekjulágra fjölskyldna, við að eignast öruggt húsnæði. Ég undrast mjög þær yfirlýsingar sem komið hafa frá Samtökum atvinnulífsins um Íbúðalánasjóð. Það er erfitt að finna því stað eins og forsvarsmenn þeirra halda fram að Íbúðalánasjóður hafi verið leiðandi í því að skapa hér verðbólguþrýsting sem við búum nú við eða að hann hafi orðið til að auka verðbólgu. Ég vara við svona stóryrðum eins og að tala um herfileg hagstjórnarmistök varðandi lánshlutfall og hámarksfjárhæðir sjóðsins eða að tala um þennan sjóð, sem skiptir máli fyrir fólkið, sem skaðvald á íbúðalánamarkaði. Það er afar sérstætt að verðbólga eða þensla er sjaldan sett í samhengi við útlánaþenslu bankanna. Hlutdeild bankanna á íbúðalánamarkaði hefur þó verið nálægt 60% frá árinu 2005 en Íbúðalánasjóðs nálægt 33% og lífeyrissjóðanna 9%. Þessu til viðbótar jukust lán bankakerfisins til heimilanna í erlendri mynt um 25,9 milljarða í febrúar og mars sl. Á sama tíma veittu bankarnir auk þess íbúðalán í íslenskum krónum að fjárhæð 8 milljarða kr. eða samtals nærri 34 milljarða, en heildarútlán Íbúðalánasjóðs voru 9,3 milljarðar á sama tíma. Ef lánafyrirgreiðsla til heimilanna er helsti orsakavaldur verðbólgu og ógnar hér stöðugleikanum eins og forsvarsmenn atvinnulífsins halda fram væri þá ekki rétt að skoða heildarmyndina í lánveitingum til húsnæðismála en ekki hengja bara bakara fyrir smið? Lánveitingar frá Íbúðalánasjóði eru iðulega ekki nema 55–60% af verði íbúða vegna viðmiðunar lána við brunabótamat. Það er fyrst og fremst fólk á landsbyggðinni sem hefur nýtt sér 90% lánshlutfall og nauðsynlegt er í því sambandi að halda til haga að þar gætir tregðu hjá bönkunum við að lána til ýmissa staða á landsbyggðinni. Ég hef enn ekki séð neina fylgni milli þess að lánshlutfall Íbúðalánasjóðs hafi hækkað í 90% og aukinnar verðbólgu. Húsnæðisþáttur vísitölunnar hefur t.d. minnkað frá því að lánshlutfallið var hækkað og hlutur húsnæðiskostnaðar í neysluvísitölunni lækkað úr 0,6% í janúar í 0,4% eftir að lánshlutfallið var hækkað í mars í 90%. Í apríl sl. var breytingin einungis 0,1% vegna breytinganna í aprílmánuði. Eins og fyrirspyrjanda og öðrum hv. þingmönnum er fullkunngt um er hvorki fjallað um að breytingar verði gerðar á framtíðarhlutverki Íbúðalánasjóðs né stöðu hans í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Engin ákvörðun hefur verið tekin eða liggur fyrir milli stjórnarflokkanna um breytingar á sjóðnum. Það liggur heldur ekki fyrir neitt samkomulag um að stjórnarflokkarnir ræði ekki sín á milli um Íbúðalánasjóð eins og önnur viðfangsefni í stjórnsýslunni, þótt ekki væri nema vegna þess að við verðum að virða þær leikreglur og alþjóðaskuldbindingar sem við höfum undirgengist. ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hefur nú til umfjöllunar álitamál varðandi starfsemi Íbúðalánasjóðs og reglur EES-samningsins um ríkisábyrgð og er að vænta niðurstöðu í því máli síðar á þessu ári. Íslensk stjórnvöld þurfa að sjálfsögðu að taka tillit til þeirrar niðurstöðu og bregðast við á vandaðan hátt.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra talaði hér fallega um Íbúðalánasjóð og félagslegt hlutverk hans. Það var erfitt að skilja ræðu hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að ráðherra liti á Íbúðalánasjóð sem bráðnauðsynlegt og ómissandi tæki sitt í húsnæðismálum. Þeim mun furðulegra er það ef engu að síður hefur verið rætt um að færa sjóðinn yfir í fjármálaráðuneytið, færa hann til Sjálfstæðisflokksins, og við vitum hvaða hug a.m.k. ýmis öfl innan Sjálfstæðisflokksins og á bak við hann bera til Íbúðalánasjóðs. Það er einhver undarleg staða uppi í þessu máli. Ég var litlu nær af þeim hluta ræðu ráðherrans sem sneri að því hvað á að verða með Íbúðalánasjóð. Ég get tekið undir hvert orð sem fallega var sagt um sjóðinn og mikilvægi hans. Vilja þá ekki hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra gera hér grein fyrir því um hvað stjórnarflokkarnir sömdu? Er Íbúðalánasjóður kominn á aftökulistann eins og Samtök atvinnulífsins eða Verslunarráðið eða hvað það nú heitir allt saman með Vilhjálm Egilsson í broddi fylkingar augljóslega vill, eins og ýmis öfl innan bankakerfisins vilja og jafnvel öfl í báðum stjórnarflokkunum? Það er algerlega nauðsynlegt að forustumenn ríkisstjórnarinnar geri heiðarlega grein fyrir því um hvað var samið í þessum efnum. Hver eru áformin?

Frú forseti. Það er einkennilegt hvað heimurinn hefur breyst, a.m.k. frá sjónarhóli hv. þm. Guðna Ágústssonar, formanns Framsóknarflokksins, frá 12. maí. Allt í einu er ég orðinn hættulegur maður og af því að það hefur komið til umræðu á milli formanna stjórnarflokkanna að forsvar færist á milli ráðuneyta er framtíð Íbúðalánasjóðs í óvissu. Staðreyndin er sú að framtíð Íbúðalánasjóðs er búin að vera í óvissu í mörg ár, þótt ekki væri nema bara vegna þess kærumáls sem er í gangi hjá ESA sem íslensku bankarnir fóru með þangað og þeirra umsagna sem þaðan hafa komið. Þrír ágætir félagsmálaráðherrar Framsóknarflokksins hafa unnið með mér í þann tíma sem ég hef verið fjármálaráðherra við að útfæra breytingar á sjóðnum. Það hefur allt verið gert í hinu mesta bróðerni og á öllum þeim málefnalegu forsendum sem hægt er að hugsa sér í þeim efnum. Þeirri vinnu var einfaldlega ekki lokið þegar kom að kosningum. Nú er þetta allt saman orðið stórhættulegt og ég alveg sérstaklega hættulegur þessum sjóði. Ég held að við þurfum aðeins að gæta að okkur í umræðu eins og þessari því að eins og kom fram hjá hæstv. félagsmálaráðherra er Íbúðalánasjóður afskaplega mikilvæg fjármálastofnun hjá íslensku þjóðinni. Við þurfum að gæta okkar í umræðunni og þegar við gerum breytingar þurfum við að gæta þess hvernig að þeim er staðið. Þá er það grundvallaratriði að við náum um það góðri samstöðu milli flokkanna hér á Alþingi og við þá aðila á markaði sem eru að vinna á svipuðum nótum og sérstaklega auðvitað að hagsmunir viðskiptavina sjóðsins séu tryggðir. Þá er það ekki aðalatriðið í hvaða ráðuneyti stofnunin sorterast heldur hvernig að verki er staðið en ég geri ráð 

Hæstv. þingforseti. Það er ekki oft sem mér dettur í hug að fara að hæla framsóknarmönnum. Þó verð ég að viðurkenna að núna sé ég ástæðu til þess að hæla formanni Framsóknarflokksins, þessum nýkjörna eða nýskipaða, og ég vil meina að hann hafi staðið aðeins í ístaðinu, svo maður noti mál sem tengist honum, við að verja Íbúðalánasjóð gegn niðurlagningu. Það er nú einu sinni þannig að í hinum dreifðu byggðum landsins skiptir Íbúðalánasjóður miklu máli. Fólk sem býr fyrir austan Selfoss og ég tala nú ekki um fyrir austan og vestur á fjörðum býr ekki við sömu fyrirgreiðslu í bankakerfinu og fólk á Stór-Sandgerðissvæðinu eða réttara sagt höfuðborgarsvæðinu og nágrenni. Ég tel að Íbúðalánasjóður hafi með sínum lágu vöxtum stuðlað að því og ég vona svo innilega að við stöndum ekki frammi fyrir því að hann verði í fyrsta lagi færður undir fjármálaráðuneytið því að þá vitum við hvar hann endar og í öðru lagi verði hann ekki lagður niður eins og bankarnir vilja. Bankarnir eru ekkert heilagir og vilji bankakerfisins er ekki upphaf og endir alls. Það er alveg hægt að skoða ýmislegt í samkeppnisstöðu bankanna og ég held að ríkisstjórn sem er hrædd við bankana eigi að skoða hug sinn betur.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft við mjög mikilvægu máli sem er húsnæðismál. Húsnæðismál eru hluti af íslensku velferðarkerfi. Það að hafa þak yfir höfuðið er mannréttindamál og það hefur verið samstaða um það í þjóðfélaginu að hið opinbera komi að því að bjóða almenningi húsnæðislán á bestu kjörum hverju sinni. Og það er staðreynd að nær hvergi í víðri veröld eru fleiri sem eiga sitt eigið húsnæði en hér á landi. Opinbert húsnæðiskerfi hefur verið rekið í yfir 50 ár hér á landi, kerfi sem hefur sannað gildi sitt. Íbúðalánasjóður tók til starfa árið 1999. Starfsemi sjóðsins hefur gengið með ágætum. Íbúðalánasjóður nýtur trausts landsmanna, 85–90% landsmanna vilja reka Íbúðalánasjóð áfram og stjórnvöld eiga að gæta að jafnræði byggðanna og íbúanna þegar kemur að grundvallarmálum líkt og húsnæðismálum. Í dag er aðgengi allra jafnt að fjármagni Íbúðalánasjóðs, hvort sem viðkomandi býr á Þórshöfn eða í Reykjavík. Íbúðalánasjóður er mikilvægasta byggðastofnun landsins. Grundvelli hinna dreifðu byggða er ógnað ef frjálshyggjupostular innan Sjálfstæðisflokksins í samstarfi við íslenskt bankakerfi ætla sér að leggja þennan félagslega sjóð niður. Ég er hræddur um að verði Íbúðalánasjóður færður yfir til hæstv. fjármálaráðherra sé grundvelli Íbúðalánasjóðs ógnað. Það eru öfl innan Sjálfstæðisflokksins sem vilja einkavæða Íbúðalánasjóð og það þýðir ekki að þræta fyrir það. Verði það gert er stöðugleika í hinum dreifðu byggðum ógnað 

Frú forseti. Það er gott að hv. 3. þm. Suðurk. Guðni Ágústsson hefur áhyggjur af Íbúðalánasjóði og mikilvægt að við fáum tækifæri til að skýra fyrir honum og öðrum að hann þurfi ekki að hafa þær áhyggjur vegna stjórnarsáttmálans. Það hefur verið samkomulag um að verja Íbúðalánasjóð, þó með þeim takmörkunum sem honum á öðrum betur að vera kunnugt um sem eru ákvæðin í sambandi við samkomulagið við EFTA og ESA. Staðreyndin er sú að starf Íbúðalánasjóðs hefur verið mikið til umræðu á undanförnum árum. Ítrekað hafa bankarnir óskað eftir að taka við hlutverki sjóðsins, þ.e. allri umsýslu og afgreiðslu á lánum til íbúðabygginga, og um tíma var umræðan í fyrrverandi ríkisstjórn sú að gera Íbúðalánasjóð að heildsölubanka sem lánaði fé til almennu bankanna. Síðar kom hugmynd um sérvarin skuldabréf. Íslensku bankarnir leituðu til Eftirlitsstofnunar EFTA um lögmæti meintra ríkisstyrkja til Íbúðalánasjóðs. ESA úrskurðaði í ágúst 2004 að ríkisaðstoð við Íbúðalánasjóð væri í þjónustu almennings og samrýmdist því reglum EES en því miður tók EFTA-dómstóllinn þetta mál til umfjöllunar og felldi þann úrskurð síðan úr gildi í júní 2006. Þess vegna gætu ákveðin atriði þurft athugunar við og líklegt er að niðurstöðurnar sem nú verða kynntar í sumar eða haust muni með einhverjum hætti hafa áhrif á stöðu sjóðsins. Þess vegna er mjög mikilvægt að taka umræðuna og skoða málið vel. Það sem mér finnst vera grundvallaratriði og skipta mestu máli í sambandi við umfjöllun um sjóðinn er að hann á að halda því mikilvæga hlutverki sem hann hefur sem öryggisnet til að tryggja félagslegan rétt. Ef einhverjar breytingar verða gerðar eru þær helstar að efla sjóðinn til að hann geti gegnt samkeppnishlutverki á bankamarkaði. Hann þarf að tryggja einmitt að menn hafi aðgang að lánsfjármagni út á landsbyggðina og ég treysti á það og veit að menn munu verja sjóðinn eins og hægt er.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli og vil hæla honum fyrir það. Ég er ekki ein um að binda vonir við nýjan hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur þótt mér hugnist afar illa hin ýmsu einkavæðingar- og frjálshyggjumál sem nýja ríkisstjórnin virðist ætla að beita sér fyrir. Það er með vissri eftirvæntingu sem maður bíður eftir að sjá verk hins nýja hæstv. félagsmálaráðherra. Mér finnst undarlegt að fá ekki skýr svör við mjög einfaldri spurningu sem var lögð fram í upphafi: Hvað á að gera við Íbúðalánasjóð? Hvar er honum ætlaður staður? Ég trúi því ekki að óreyndu að hæstv. félagsmálaráðherra hugnist sú hugmynd að færa Íbúðalánasjóð til fjármálaráðuneytisins. Við viljum líta á félagsleg úrræði í húsnæðismálum sem nauðsynlegt akkeri fyrir fólk þessa lands. Hvers vegna á Íbúðalánasjóður þá heima í fjármálaráðuneytinu en ekki félagsmálaráðuneytinu? Þar á hann heima, sterkur, og hann verður að styrkja eins og hér hefur komið fram. Við vitum það öll, frú forseti, að fjármagnsöfl þessa lands og bankarnir kunna að hugsa um sinn eigin hag og það gera þeir með stæl, svo sannarlega. En það eru ekki bara þeir sjálfir sem kunna að hugsa um hag sinn, það gera líka ýmsir aðrir fyrir þá og þótt bankarnir hafi horn í síðu Íbúðalánasjóðs ber okkur sem eigum að hugsa um almannahag skylda til að standa vörð um sterkan Íbúðalánasjóð, styrkja hlutverk hans í þágu fólksins í landinu. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. félagsmálaráðherra muni berjast fyrir því að halda honum sterkum og styrkja hann innan ráðuneytis síns.

Frú forseti. Ég held að allir séu í grunninn sammála því að það er mjög mikilvægt að tryggja stöðugt framboð íbúðalána. Vissulega hefur Íbúðalánasjóður stóru hlutverki að gegna í því, en það hafa bankarnir líka. Þessir aðilar starfa að mörgu leyti, og mestu leyti, á sama markaði og þess vegna vilja allir að þeir starfi samkvæmt sömu grunnreglum. Það er akkúrat að þessu sem áhyggjur ESA snúa. Þær snúa að því að hér starfar Íbúðalánasjóður samkvæmt öðrum reglum en bankarnir á sama markaði. Á þessu verður að taka og einmitt Framsóknarflokkurinn byrjaði að taka á því í tíð síðustu ríkisstjórnar. Síðan geta menn sett sérstakan lagaramma um það sem snýr að hinum félagslegu eða pólitísku markmiðum varðandi íbúðakaup, markmiðum sem snúa að kaupum á fyrstu íbúð, að kaupum þeirra sem hafa litlar tekjur eða eiga litlar eignir svo að ég tali ekki um það að þegar fólk úti á landi kaupir íbúð er það rétt sem hér hefur komið fram að Íbúðalánasjóður hefur fyrst og fremst lánað til þeirra kaupa. Það breytir því þó ekki að við þurfum að endurskoða ýmsa þætti sem varða Íbúðalánasjóðinn. Hvar sjóðurinn er staðsettur sé ég ekki að skipti máli. Það hljóta að vera hin pólitísku markmið sem skipta máli og það er alveg skýrt að pólitísk markmið hafa komið fram í ræðum bæði hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil þá að lokum segja að ég hef engar áhyggjur af því 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið að starfsemi og rekstur Íbúðalánasjóðs er heppilegt fyrirkomulag. Það er það besta fyrir íbúðakaupendur í landinu, það er það ódýrasta og veitir þeim lán á lægri vöxtum en bankakerfið hefur getað boðið upp á. Auk þess veitir það fyrirkomulag mönnum jafnan aðgang að lánum án tillits til búsetu en því miður starfa viðskiptabankarnir hér á landi með þeim hætti að þeir gera sér mun eftir landsvæðum, lána á sumum svæðum á hærri vöxtum en á bestu svæðunum og á öðrum svæðum lána þeir alls ekki. Við getum ekki búið við það að hafa íbúðalánakerfi sem er þannig að sums staðar á landinu eigi fólk ekki aðgang að venjulegum lánum. Þess vegna er þörf á þessum sjóði og til þess að veita bankakerfinu aðhald. Það er hins vegar rétt hjá hv. málshefjanda að það er óvissa um framtíð Íbúðalánasjóðs. Sú óvissa hófst í marsmánuði á síðasta ári þegar þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, boðaði breytingar á Íbúðalánasjóði og upplýsti að viðræður hefðu staðið yfir við fjármálastofnanir um breytingar á Íbúðalánasjóði, gera sjóðinn að heildsölubanka og færa lánastarfsemina til viðskiptabankanna. Það er þessi óvissa sem enn er uppi, virðulegi forseti, vegna þess að þáverandi flokkur sem fór með forustu í stjórninni beitti sér fyrir því að gera breytingar á sjóðnum, sami flokkur sem vildi halda áfram í þessari ríkisstjórn með þessa sömu óvissu, væntanlega til að leiða hann til lykta í þeim anda sem kynnt var í upphafi, virðulegi forseti.

Hættu nú að skamma Framsóknarflokkinn …

Hæstv. forseti. Þessi umræða staðfestir það að hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur látið plata sig. Hún hefur gengið inn á það að Íbúðalánasjóður fari yfir til fjármálaráðuneytisins og hér liggja fyrir átök um það mál á milli flokkanna. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir hennar orð, hennar ummæli. Þau sýndu að enn er hæstv. félagsmálaráðherrann gamla góða Jóhanna. Ég treysti henni til þess að halda fast í feldinn og gefa sig hvergi í þeim átökum sem fram undan eru. Hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen sem ég hef miklar mætur á kom hér upp viðkvæmur og sár af því að hann hélt að hann hefði bráð sína í hendi sér. Hann er í hlutverki úlfsins og var farinn að hlakka til að éta Rauðhettu litlu. Nú segi ég við Samfylkinguna: Sýnið að þið séuð félagshyggjumenn. Snúið ofan af einræði hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, sem samdi um það við hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde að fjarlægja þennan sjóð. Ég hef ekkert nema gott um hæstv. fjármálaráðherra að segja en ég get þó sagt ykkur frá því að þau 16 ár sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið í fjármálaráðuneytinu hefur ekkert félagslegt þrifist þar. Það er allt selt. Þess vegna bið ég hæstv. félagsmálaráðherra sem ég treysti vel í þessum efnum að halda fast í feldinn, gefa ekkert eftir. Við framsóknarmenn munum standa með hæstv. félagsmálaráðherra í þessum átökum. Við þekkjum þau úr eldhúsinu heima sem við vorum staddir í. Við tókumst á um þessi mál og vitum 

Hæstv. forseti. Það er mjög sérkennilegt að halda því fram að hér séu ekki gefin skýr svör við þeim spurningum sem koma fram. Ég ítreka það að engar ákvarðanir hafa verið teknar um breytingar á sjóðnum. Það er staðreynd sem liggur fyrir.  Það er alveg ljóst að Íbúðalánasjóður hefur gegnt veigamiklu hlutverki í samkeppni við bankana og ég tel að hann hafi m.a. haldið niðri vöxtum hjá bönkunum. Þeir hafa farið offari að undanförnu í lánveitingum, lánuðu 34 milljarða í febrúar og mars með þessum erlendu lánum til einstaklinga á sama tíma og Íbúðalánasjóður lánaði 8 milljarða. Því ber að halda til haga þegar þetta mál er skoðað. Ég fullvissa hv. þm. Birki J. Jónsson um að 

Virðulegi forseti. Það var frækilegt verk hjá hæstv. félagsmálaráðherra að ná saman þessari tillögu til þingsályktunar til að styrkja stöðu barna og ungmenna hér á landi strax í upphafi þessa kjörtímabils þegar einungis eru liðnar tvær vikur frá myndun nýrrar ríkisstjórnar. Þessi aðgerðaáætlun kemur inn á mörg svið og málaflokka margra ráðuneyta þannig að það var ekki einfalt mál að koma svo yfirgripsmikilli og vandaðri áætlun fram sem raunin varð þegar þessi áætlun leit dagsins ljós. Hafði ég talsverðar væntingar til málsins og var viss um að bitastæð aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna kæmi frá hæstv. félagsmálaráðherra. Raunin varð nákvæmlega sú nema hvað áætlunin er framar björtustu vonum held ég að óhætt sé að fullyrða þegar farið er yfir efni þessarar áætlunar. Það er óhætt að binda miklar vonir við störf þessa samráðshóps, fulltrúa þessara mörgu ráðuneyta sem lagt er til að verði skipaður til að stuðla að samræmingu og eftirfylgni aðgerðanna. Það skiptir náttúrlega öllu máli, frú forseti, að fylgja aðgerðaáætluninni fast eftir þannig að þau brýnu mál sem snerta öll börn og ungmenni á Íslandi nái fram að ganga. Á þeim fáu mínútum sem ég hef í minni fyrri ræðu í þessu brýna máli ætla ég rétt að nefna örfá þeirra sem ég tel skipta mjög miklu máli að nái mjög hratt fram að ganga til að bæta aðstæður og aðbúnað barna á Íslandi. Það má sérstaklega byrja á því að nefna hækkun barnabótanna. Þær skipta tekjulágar fjölskyldur á Íslandi verulega miklu máli. Við vitum það og höfum rætt oft í þinginu og víðar í samfélaginu á undanförnum missirum að stéttaskipting hefur aukist á Íslandi. Það er miklu meira bil en nokkurn tíma áður á milli þeirra sem hafa mestar tekjurnar og svo aftur þeirra sem hafa lægstar tekjurnar. Hvar kemur stéttaskiptingin skýrast fram? Nákvæmlega, hjá börnunum. Þar er aðbúnaðarmunurinn hvað mest áberandi, þ.e. hjá börnunum strax í leikskóla og grunnskóla. Eitt af þeim stefnumiðum sem við eigum að reyna að ná fram á næstu árum í samstarfi við sveitarfélögin í landinu með því að efla tekjustofna þeirra er að koma á gjaldfrjálsum leikskóla. Það er gífurlega brýnt mál til að jafna aðstöðu allra barna og fjölskyldna þeirra til þess að börnin fái notið skólagöngu alveg frá fyrstu árum óháð efnahag foreldra. Gjaldfrjáls leikskóli og leikskóli fyrir öll börn frá eins árs aldri skiptir gífurlega miklu máli. Það er oft talað um að stéttaskiptinguna í samfélaginu megi lesa utan á börnum, klæðaburði, holdafari, tannheilsu o.s.frv. Á þessu þarf að vinna bug og þess vegna er talað hérna sérstaklega um að tryggja forvarnaaðgerðir með niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna og þá er sérstaklega mikilvægt að tryggja gjaldfrjálsan skóla alveg frá leikskóla, upp í gegnum grunnskólann og inn í framhaldsskólann. Þá er ég sérstaklega að tala um námsefni og mat barna í grunnskólum, að öll íslensk börn hafi aðgang að heitum mat í skólanum sínum skiptir verulega miklu máli til að bæta aðstæður allra barna burt séð frá efnahag foreldra. Það er gjaldfrjáls skóli þar sem þetta er tryggt. Eitt af því sem ég var hvað ánægðastur með að náði inn í þessa áætlun var, eins og segir í 3. lið II. kafla: „Nemendur í framhaldsskólum skulu njóta stuðnings til kaupa á bókum og öðrum námsgögnum.“ Samfylkingin lagði það fram sem eitt af sínum stefnumiðum fyrir kosningar að námsefni í framhaldsskólum yrði niðurgreitt að verulegu leyti eða gjaldfrjálst með tímanum. Það skiptir mjög miklu máli til að hvetja íslensk ungmenni til að stunda framhaldsskólanám og helst að ljúka því. Við eigum heimsmet í brottfalli úr framhaldsskólum. Það er eitt af alvarlegu vandamálunum í skólakerfi okkar, brottfallið úr framhaldsskólunum, og fyrir því eru margar ástæður. Við getum unnið mjög að því að brottfallið minnki mjög verulega og verði það sem við þekkjum t.d. frá Svíþjóð þar sem 95% ungmenna ljúka framhaldsskólanámi sem væri hið eðlilega. Það ætti að vera normið að ungmennin ljúki framhaldsskólanum. Það ætti að vera jafnmikið norm og að þau ljúki grunnskólanámi. Þetta er eitt af þessu sem við þurfum að gera, niðurgreiða námsefnið og koma í veg fyrir að börn sem finna sig ekki í framhaldsskólanum falli brott áður en þau ljúka formlegu námi. Það þarf að sjálfsögðu að gera margt annað að auki. Það þarf að skoða aftur skörun á milli skólastiga. Í fréttunum í gær var viðtal við skólastjóra Fjölbrautaskólans í Garðabæ þar sem skólunum var álasað fyrir að velja börnin inn eftir einkunnum og fullyrt að þau sem væru með lægstu einkunnirnar ættu torveldast með að fá aðgang að nokkrum skóla. Þetta byggir upp brottfallsnemendur strax í upphafi. Við þurfum að skoða þetta allt saman og bæta aðstæður barna og ungmenna til að stunda nám almennt. Það skiptir mestu máli að öll íslensk börn og ungmenni fari með farsæld og nokkurri ánægju í gegnum skólakerfið allt, njóti þess að vera í skólanum, njóti þess að læra og finni þar nám við hæfi. Þess vegna eigum við að leggja miklu meiri áherslu á listgreinar, verkgreinar, verklega þætti, hverfa frá þessari þröngu bóknámsviðmiðun við 2–3 greinar. Við eigum að leggja af samræmd lokapróf í grunnskólum og gera mjög róttækar breytingar á menntakerfinu þannig að börnin eigi sem greiðasta og ánægjulegasta leið í gegnum menntakerfið allt, alveg frá gjaldfrjálsum leikskóla og upp í gegnum framhaldsskólann þar sem þau velja sér síðan sína leið, hvort sem er í verkmenntaskóla, frekari tæknimenntun, háskóla eða annað. Þetta skiptir gífurlegu máli. Annað sem ég vildi nefna er að hér eru aðgerðir í þágu barna og ungmenna með geðraskanir og þroskafrávik og í þágu langveikra barna. Það er mjög mikilvægur og brýnn kafli. Um árabil hafa biðlistarnir á BUGL verið ein af dapurlegri hliðum á íslensku samfélagi og íslenskri velferðarþjónustu. Biðlistana á BUGL má skýra með margvíslegum hætti. Það er sjálfsagt engin ein skýring á því og þær skipta nú í sjálfu sér ekki máli. Það skiptir mestu máli að vinna á þessum biðlistum og tryggja að öll börn með geðraskanir fái greiningu strax og meðferð við veikindum sínum, alveg eins og barn sem handleggsbrotnar, barn sem botnlanginn springur í eða barn sem veikist á annan hátt líkamlega. Börn með andlega og geðræna kvilla verða að fá strax greiningu og meðhöndlun á veikindum sínum sem eru ekki á neinn hátt í sjálfu sér frábrugðin öðrum eða líkamlegri veikindum sem okkur mundi aldrei detta í hug að fresta í marga mánuði að meðhöndla og lækna. Þetta eru börnin sem verða út undan í samfélaginu og þetta eru börnin sem okkur ber að gæta sérstaklega að og rétta hjálparhönd til að koma þeim til fullrar heilsu og þátttöku í lífinu, fullrar þátttöku í skóla. Þetta eru börnin sem eru langlíklegust til að falla brott og hætta löngu áður en skólagöngu þeirra lýkur eða þau hafa lokið við að þroska hæfileika sína og mennta sig. Þessi þingsályktunartillaga til að styrkja stöðu barna og ungmenna á Íslandi er sérstakt fagnaðarefni.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. viðskiptaráðherra skuli kveðja sér hljóðs í þessari umræðu. Í raun og veru er það mikið áhyggjuefni að við sjáum ekki fleiri ráðherra en raun ber vitni þar sem þessi þingsályktunartillaga snertir fjölmörg ráðuneyti og ef viðkomandi ráðherrar mundu bera einhverja virðingu fyrir því efni sem hér er rætt um ættu þeir að sjálfsögðu að vera í þingsal og taka þátt í þeirri efnislegu umfjöllun sem hér fer fram. Af því að hæstv. ráðherra varð mikið tíðrætt um menntamál sem hann hefur verið mikill áhugamaður um í gegnum tíðina er það merkilegt að í þessari áætlun sem telur hátt í 40 liði, 40 aðgerðir, er ekkert minnst á það að jafna eigi námskostnað framhaldsskólanema sem búa á landsbyggðinni og trúlega í kjördæmi hæstv. ráðherra. Ég veit ekki betur en að flestallir frambjóðendur, hvar í flokki sem þeir stóðu, hafi haft uppi stór orð um hvað það væri mikilvægt að koma til móts við framhaldsskólanemendur og hækka þennan jöfnunarstyrk. Nú bregður hins vegar svo við að það er ekki stafkrókur um það í þessari þingsályktunartillögu þannig að ég held að margt sé óunnið í þessum málum og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki þörf á því að í þeirri vinnu sem er fram undan í þinginu komum við í það minnsta til móts við framhaldsskólanemendur og hækkum jöfnunarstyrkinn hvað þetta varðar. Það er mjög brýnt mál og orð skulu standa hvað þetta varðar.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta prýðilega andsvar. Það var málefnalegt og átti fullan rétt á sér af því að þetta er eitt af því sem við þurfum að gera. Þetta er eitt af því sem við, mjög margir landsbyggðarþingmenn, örugglega allra flokkanna, fjölluðum um í einhverri mynd í kosningabaráttunni á nýliðnu vori, þetta er eitt af því sem skiptir fólkið úti á landi miklu máli. Til að jafna og efla aðgang ungmenna af landsbyggð að námi þarf að jafna námskostnaðinn verulega og hækka jöfnunarstyrkinn. Þetta er eitt af því sem við ætlum að gera á kjörtímabilinu og mun koma til framkvæmda. Hvort það hefði átt heima akkúrat hér í þessari ályktun má nefnilega vel vera. Þetta er fyrri umræða um þessa ályktun, nú fer hún inn í nefnd og fer sína leið í þinginu þannig að við munum bara skoða það hvort við tökum það inn í þessa áætlun eða ekki. En við stefnum að því að jafna námskostnað nemenda með því að hækka jöfnunarstyrkinn á þessu kjörtímabili. Hvort sem það verður núna strax eða síðar á kjörtímabilinu stefnum við að því. Það segir hérna í 3. lið II. kafla, eins og ég nefndi áðan, með leyfi forseta: „Nemendur í framhaldsskólum skulu njóta stuðnings til kaupa á bókum og öðrum námsgögnum.“ Það er liður til að bæta námsaðstöðu allra framhaldsskólanemenda, allra íslenskra ungmenna til framhaldsskólamenntunar. Það er svo sérstakt mál að skoða hitt sem hv. þingmaður nefndi, að hækka jöfnunarstyrkinn fyrir þá sem eru úti á landi. Ég tel að svo eigi að gera og ég er sannfærður um að það muni koma til framkvæmda á þessu kjörtímabili.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og segi enn og aftur að hann er maður að meiri að taka þátt í þessari umræðu þar sem þingsályktunartillagan heyrir ekki einu sinni undir viðskiptaráðuneytið. Ég vek athygli á því að hér vantar fjölmarga ráðherra sem eiga að hrinda þessari þingsályktunartillögu í framkvæmd og það væri æskilegt að viðkomandi ráðherrar væru við þessa umræðu. Að öðru. Ég nefndi í fyrri ræðu minni að mér finnst núverandi ríkisstjórn fara vasklega af stað í miklum útgjöldum og fyrirheitum um þau, í fyrsta lagi gagnvart lífeyristryggingum og núna gagnvart þeirri þingsályktunartillögu sem hér er um að ræða. Nú er staðan þannig að það er mikil undirliggjandi verðbólga í samfélaginu og óróleiki í íslensku efnahagslífi sem við þurfum að koma böndum á. Ég hef sagt að við þurfum að fá svör við því hvað þessi þingmál sem ríkisstjórnin leggur hér fram muni kosta og í hvaða áföngum ákvarðanir verða teknar. Hér er verið að tala um mjög umfangsmikil og mikilvæg mál, sem ég styð, en það skiptir máli og hlýtur að skipta máli fyrir markaðinn að vita hvort það eigi að setja fimm, sex, sjö milljarða strax á þessu ári í þessa málaflokka eða hvort það eigi að gera það eftir tvö ár eða þrjú ár. Það eru mikilvæg skilaboð sem markaðurinn þarf að fá og ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann deili því ekki með mér að við hefðum þurft að fá upplýsingar um það í hvaða röð eigi að uppfylla þau fyrirheit sem hér er kveðið á um, hversu mikla fjármuni eigi að setja í þessa áætlun á fjáraukalögum í ár, á fjárlögum næsta árs, eftir þrjú ár o.s.frv. Þetta er það sem markaðurinn þarf á að halda, það þarf að ríkja fullkomið traust á milli markaðarins og þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr. Þess vegna verðum við 

Frú forseti. Eitt get ég upplýst hv. þingmann um, þetta kostar a.m.k. miklu minna en kosningaloforð Framsóknarflokksins frá nýliðnu vori hefðu átt að kosta. 
             Það sem skiptir mestu máli er að þetta er áfangaskipt áætlun sem verður kostnaðarmetin eftir því sem málinu vindur fram. Þetta eru brýnustu samfélagslegu verkefnin sem þarf að ráðast í, þau þola enga bið. Þetta eru þau mál sem skipta langmestu máli, þetta eru meginmálin í íslensku velferðarsamfélagi og þau þurfa að koma til framkvæmda, nánast burt séð frá því hvað öðru líður af því að þetta eru mál sem þola ekki bið. Auðvitað þarf að framkvæma áætlunina í samræmi við ástandið í þjóðfélaginu almennt. Þetta snýst allt um forgangsröðun pólitískra verkefna, þetta snýst um það að koma þeim góðu hlutum fram sem pólitískur vilji og metnaður ríkisstjórnarinnar stendur til að gera. Þess vegna þurfum við bara að forgangsraða til þess að málið og áætlunin nái fram að ganga. Hún verður að sjálfsögðu kostnaðargreind og framkvæmd í áföngum og það mun allt verða gert samhliða, það er engin spurning, og það skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli hvort það er búið að því fyrir fram upp á krónur og aura. Þetta er pólitísk stefnulýsing þessarar ríkisstjórnar um brýnustu úrbæturnar í málefnum barna og ungmenna, mál sem þola enga bið og verða að koma til framkvæmda og kalla að sjálfsögðu á pólitíska forgangsröðun á öðrum sviðum samfélagsins samhliða, en að sjálfsögðu verður þetta allt kostnaðargreint þegar það fer í áfangaskipta framkvæmd.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra vék að einum þætti í þessu máli sem fjallað er um, sem líklega er eitt stærsta vandamál skólakerfisins í dag, brottfalli úr framhaldsskólum. Það er gífurlegt áhyggjuefni að brottfall úr framhaldsskólum á Íslandi skuli vera á bilinu 25–40%. Það þarf að grípa til mjög róttækra aðgerða til að stemma stigu við þessari þróun og það þarf að grípa til aðgerða sem kosta ugglaust stofnsetningu ákveðins verkefnissviðs í menntamálaráðuneytinu. Það er nauðsynlegt að fylgjast mjög vel með þessu brottfalli, það þarf að fylgjast vel með þeim möguleika að hvetja nemendurna til að koma aftur. Þeir fara af ýmsum ástæðum, það er atvinna sem kallar, fjárhagsaðstæður, pínulítið áhugaleysi og ýmislegt annað sem spilar inn í. Það er engin hemja að þessi þróun gangi þannig fyrir sig, til að mynda í einu kjördæmi landsins þar sem 80% vinnandi afls hafa ekki nema grunnskólamenntun. Þetta eru stóru verkefnin sem blasa við að mínu mati í þessum efnum og ættu kannski að vera hryggbitinn í þeirri tillögu sem hér er fjallað um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta innslag. Ég er honum mjög sammála og ég las með athygli þær greinar sem hv. þingmaður skrifaði í Morgunblaðið í nýafstaðinni kosningabaráttu og fjallaði töluvert um þetta mál í aðdraganda kosninganna í vor og ég deili þessum áhuga mjög með honum. Við þurfum held ég að grípa til mjög margvíslegra aðgerða til að vinna gegn brottfallinu og trúi ég að mér reyndari skólamenn hér í salnum geti staðfest það. Við þurfum að skoða allt skólakerfið í heild sinni. Ég held að áherslan á bóknámið í efstu bekkjum grunnskólanna og samræmdu lokaprófin skipti þarna máli, ég held að það þurfi að efla listnámið, starfsnámið, bæta verulega námsráðgjöf í grunnskólum og framhaldsskólum og breyta öllu þessu umhverfi verulega til að ná utan um þetta mál og vinna gegn brottfallinu, gera skólann allan frá leikskóla og upp í gegnum framhaldsskólann miklu einstaklingsmiðaðri ef svo má segja, hvaða skilningur sem er lagður í það orð í hvert sinn, að námið henti hverjum einstaklingi miklu betur en það hefur gert og sé sniðið meira að þörfum hans með því að minnka vægi bóknámsins. Þessar fáu bóknámsgreinar sem allt miðast við að kenna henta að sjálfsögðu ekki nema hluta barnanna og alls ekki öðrum. Við eigum að gera námið miklu fjölbreytilegra og vinna að því með öllum tiltækum ráðum að koma böndum á brottfallið og ná því niður þannig að 90–95% af hverjum einasta árgangi ljúki námi úr framhaldsskóla. Hv. þingmaður spurði hérna áðan hvort þetta ætti ekki að vera hryggstykkið í slíkri aðgerðaáætlun, og svar mitt við því er: Jú, það ætti að vera einn af meginþáttunum í slíkri áætlun og við hljótum að taka það til sérstakrar skoðunar að koma því að í slíkri áætlun að vinna sérstaklega gegn brottfallinu. Auðvitað eru sérstakar aðgerðir í gangi annars staðar í því máli.

Virðulegi forseti. Það hefur vakið athygli mína eins og fleiri hér í umræðunni að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa lítið sést í þingsalnum og hafa varla stigið fæti inn fyrir græna þröskuldinn. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lítið blandað sér í umræðuna í þessu mikilsverða máli fyrir utan hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem sá ástæðu til að lýsa yfir andstöðu við málið og gera grein fyrir sjónarmiðum sínum í þeim efnum. Hann spurði hvers vegna væri verið að flytja þetta mál og það má auðvitað spyrja að því líka eins og hann. Þetta eru fyrst og fremst stefnuyfirlýsingar sem Alþingi mundi, ef samþykkt verður, gera að sínum en væru ekki skuldbindandi og þeim fylgja ekki fjárframlög. Ástæðan er hins vegar augljós og við hljótum að átta okkur á henni í þessari umræðu, það er verið að flytja þetta mál til að koma böndum á Sjálfstæðisflokkinn. Samfylkingin er að reyna að festa í stjórnarsamstarfinu þetta ákvæði sem flokkurinn leggur greinilega mikla áherslu á að nái fram að ganga og treystir Sjálfstæðisflokknum ekki nógu vel í málinu eða að hann er það tregur í taumi við að hrinda þessum áformum í framkvæmd að það hefur reynst nauðsynlegt til þess að tryggja efndir í málinu að flytja þingsályktunartillögu og gera málið að samþykkt Alþingis til að binda Sjálfstæðisflokkinn niður. Það er verið að hæla niður tjaldhæla Sjálfstæðisflokksins svo að hann hlaupist ekki frá þessum yfirlýsingum. Það er hinn pólitíski veruleiki sem skín út úr þessari umræðu, virðulegi forseti, og blasir við hverjum þeim sem vill sjá að Sjálfstæðisflokkurinn er greinilega mjög tregur í þessu máli. Ég hygg að upphaf þessarar tillögu um aðgerðaáætlun megi rekja til áherslna núverandi félagsmálaráðherra sem hún lagði fram sem þingmaður í stjórnarandstöðu. Hún birti m.a. í Morgunblaðinu grein síðasta aðfangadag undir heitinu Jól í skugga fátæktar þar sem þingmaðurinn þáverandi, og núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, rakti þann veruleika sem hún telur að blasi við, að það séu jól í skugga fátæktar hjá um 5 þús. börnum í um 3 þús. fjölskyldum í landinu, þ.e. milli 10 og 12 þús. manns sem eigi ekki fyrir brýnustu lífsnauðsynjum. Ég tel að með þessari þingsályktunartillögu sé ráðherrann í raun og veru að fylgja eftir þeirri sýn sem þingmaðurinn setti fram á síðasta þingvetri og tillögunni sé ætlað að bæta úr að þessu leytinu til, að taka á þeirri fátækt sem talin er vera í landinu og er óumdeilanlega miklum mun meiri en menn höfðu kannski áttað sig á. Vissulega held ég að allir þingmenn séu á þeirri skoðun að það sé rétt að bregðast við til þess að bæta úr. Þess vegna vekur það athygli mína hvað Sjálfstæðisflokkurinn er tregur í þessu máli og af því að ég held að þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilji eins og aðrir bæta úr fátækt í landinu, sérstaklega fátækt sem lýtur að börnum, væri mjög fróðlegt ef það kæmi fram í þessari umræðu hvaða úrræði Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu máli önnur en þau sem er að finna í þessari þingsályktunartillögu. Það hlýtur að vera munur á skoðunum flokkanna í þessum efnum og það væri mjög fróðlegt að fá fram sjónarmið sjálfstæðismanna um hvaða aðgerða þeir vilja grípa til til þess að bæta úr þeirri fátækt sem fjölskyldur um 5 þús. barna eiga í samkvæmt skýrslu sem lögð var hér fram á síðasta þingvetri, frá hæstv. forsætisráðherra að ég held. Í þessari grein núverandi félagsmálaráðherra nefnir ráðherrann nokkur atriði sem eiga að vera aðgerðir, í fyrsta lagi að hækka skattleysismörk. Núverandi félagsmálaráðherra telur í greininni að skattleysismörk ættu að vera um 40–50 þús. kr. hærri á mánuði en þau voru í desember ef þau hefðu haldið í við vísitölu. Ég finn ekkert um þetta atriði í þessari aðgerðaáætlun til fjögurra ára. Ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra: Er það vegna þess að ekki náðist samkomulag milli stjórnarflokkanna um að hækka skattleysismörkin? Í öðru lagi nefnir ráðherrann sem aðgerð í grein sinni í desember hækkun barnabóta og hana er vissulega að finna í þessari þingsályktunartillögu. Þar er gert ráð fyrir því með almennum hætti sem stefnu að hækka barnabætur tekjulágra fjölskyldna. Það hefur komið fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra að barnabætur hafi lækkað um 10 milljarða á undanförnum árum og ég hlýt að spyrja: Er það markmið í þessari þingsályktunartillögu að skila þessari skerðingu til baka, virðulegi forseti? Er það hinn pólitíski veruleiki, hið pólitíska markmið núverandi ríkisstjórnar, að á þessum fjórum árum eigi að skila til baka þeim 10 milljörðum sem barnabætur hafa verið skertar um á undanförnum áratug miðað við tilteknar forsendur sem komu fram í frumvarpi sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, flutti á Alþingi í janúar á þessu ári? Ég spyr líka um barnabæturnar vegna þess að í athugasemdum segir að meiningin sé að hækka tekjutengdan hluta barnabóta en dæmið sem ráðherrann nefndi í ræðu sinni laut að því að hækka tekjurnar sem viðkomandi foreldri má afla sér án þess að skerða barnabætur. Á þessu er munur og ég spyr hvort eigi að gera, halda barnabótunum föstum og heimila foreldrum að afla meiri tekna án þess að skerðingar hefjist eða að halda skerðingarmörkum óbreyttum og hækka barnabæturnar. Þá nefndi ráðherrann í greininni sem ég hef gert hér að umtalsefni að húsnæðiskostnaður hefði hækkað mjög mikið og svo lyfja- og lækniskostnaður og ég sé ekkert um það í þessari aðgerðaáætlun að það eigi að lækka húsnæðiskostnað eða lækka lyfja- og lækniskostnað þannig að ég spyr: Náðist ekki samkomulag um þessi atriði þannig að þau náðu ekki fram að ganga inn í þessa almennu pólitísku stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Það er erfitt að átta sig á því á hvaða bylgjulengd hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talar miðað við málflutning hans hér áðan. Hér er lögð fram markviss stefna með mjög víðtækri aðgerðaskrá sem á að vinna faglega og formlega og þess er getið í tillögunni. Sjálfstæðismenn hafa þessa víðtæku sýn og munu fylgja henni eftir. Það þarf að vinna úr mörgum þáttum, bera saman bækur, leita upplýsinga og draga fram hluti til áhersluskapandi aðgerða. Þess vegna er mjög undarlegt þegar hv. þingmaður talar utan úr buskanum í þessu máli og virðist skilgreina út af fyrir sig. Það eru fleiri þingmenn en hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem hafa talað í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það verður bara að koma í ljós hvernig menn standa að þessu máli. En málið er lagt fram sem stjórnartillaga þannig að fyrir liggur að báðir þingflokkarnir hafa samþykkt það. Engu að síður er það mjög greinilegt sem ég dró fram, að það er ekki sama hrifning og jafnvel meiri tregða í röðum sjálfstæðismanna yfir þessu máli en hjá Samfylkingunni. Það þarf í sjálfu sér ekki að vera óeðlilegt en menn eiga bara að gangast við því. Ég kallaði eftir því að sjálfstæðismenn gerðu grein fyrir áherslum sínum í að bæta úr varðandi fátækt barna hér á landi. Ég tek eftir því líka, virðulegi forseti, að í þessari tillögu segir, sem er eitt af aðalatriðum tillögunnar, að fæðingarorlof verði lengt á áföngum á kjörtímabilinu. Miðað er við að lengja það úr 9 mánuðum í 12. Hins vegar segir ekki í tillögunni að það eigi að auka kostnaðinn. Niðurstaðan getur því verið að lengja eigi fæðingarorlofið en að heildarkostnaðurinn við fæðingarorlofið verði óbreyttur. Það mundi samrýmast þessari yfirlýsingu. Ég minni á að á síðasta kjörtímabili varð þáverandi ríkisstjórn að grípa til aðgerða til að skerða fæðingarorlof vegna þess að útgjöld stefndu mun hærra en menn töldu sig hafa ráð á. Þá var viðmiðunum um fæðingarorlof breytt, sem leiddi til þess að útgjöldin urðu árlega um hálfum öðrum milljarði kr. lægri. Ef menn ætla að lengja fæðingarorlofið án þess að bæta við fjármagni þá leiðir það til þess hins sama. Það gæti gerst aftur sem gerðist á síðasta kjörtímabili, að fæðingarorlof hvers og eins yrði skert.

Frú forseti. Það er sérkennileg upplifun á nýjum vinnustað að vera vændur um skoðanaleysi eða tregðu af því að maður fer ekki í pontu til þess að taka þátt í umræðu um þessa þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar. Það gefur augaleið að þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar hlýtur að hafa fullan stuðning beggja þingflokka. Það ætti því að vera reyndum þingmanni, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, ljóst að svo er. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins styðjum að sjálfsögðu þessa stjórnartillögu. Það er kannski bara ekki okkar siður að fara í pontu til að segja það eitt að maður sé sammála því sem stendur á blaði. Óski hv. þingmaður eftir skoðun minni þá er hún alveg kristaltær. Ég styð þessa þingsályktunartillögu og mun fylgja henni eftir í þeim frumvörpum sem fagráðuneytin koma með þegar þar að kemur. En ég árétta að það er hvorki dæmi um tregðu, skoðanaleysi, stuðningsleysi né eitt eða neitt í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að við komum ekki í ræðustól í hvert skipti til að segja að við séum sammála síðasta ræðumanni. Það ættu kannski fleiri að taka sér til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og upplýsingar um afstöðu hennar til málsins. Það styrkir framgang málsins að fá þessar stuðningsyfirlýsingar eina af annarri hér í ræðustól. Ég vek hins vegar athygli á því að aðeins einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur tekið til máls og flutt ræðu. Það var hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hann lýsti yfir andstöðu við málið. Þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa aðeins komið hér í andsvörum  
             Ég hlýt að spyrja: Hvers vegna sjá þeir ekki ástæðu til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessu mikilsverða máli? Hvað á það að þýða, virðulegi forseti, í ljósi þess að einir sjö eða átta þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar hafa talað hver á fætur öðrum? Senda þeir þau skilaboð að þeir ætli bara að þegja og taka til fyrirmyndar þá sem hafa setið og ekki viljað tjá sig um þetta mál? Mér finnst þetta sérkennileg byrjun á stjórnarsamstarfi núverandi flokka, þegar hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sendir þessa eyrnafíkju til nánast helmingsins af þingflokki Samfylkingarinnar og kvartar undan því að þeir hafi talað í umræðunni og lýst skoðunum sínum á þessu þingmáli. Það er ekki góðs viti fyrir framgang málsins eða stjórnarsamstarfsins að það þoli ekki að þingmenn Samfylkingarinnar tali. Er kannski hugmyndin, virðulegi forseti, að setja ræðukvóta á Samfylkinguna þannig að Sjálfstæðisflokkurinn úthluti mínútum sem samstarfsflokkurinn megi tala í tilteknum málum? Það væri fróðlegt að fá fram afstöðu þingmannsins til þess. Hún hefur kost á því að taka hér aftur til máls ef hún svo kýs.

Frú forseti. Hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni er frjálst að skilja orð mín eins og hann telur hverju sinni. Ég var ekki að senda þingmönnum Samfylkingarinnar tóninn fyrir að hafa tekið undir þá þingsályktunartillögu sem hér liggur. Mér hefur bara fundist, á þessum fyrstu dögum á nýjum vinnustað, að það mætti stundum sitja fremur en að fara í ræðustól og tala.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að stundum fari betur á því að sitja en tala. En þessi vinnustaður er nú einu sinni þannig að menn hafa frelsi til að tala. Hér er enginn bæjarstjóri sem getur sett mönnum reglur.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að hér er um að ræða þingsályktunartillögu sem er gerð til þess að fylgja úr hlaði höfuðáherslumálum nýkjörinnar ríkisstjórnar. Nú ber svo við að þessi þingsályktunartillaga nær til fimm ráðuneyta sem eiga með tíð og tíma að koma þessari þingsályktunartillögu í framkvæmd. Mér finnst það tilhlýðilegt, hæstv. forseti, að þeir ráðherrar sem um þessi mál eiga að fjalla á næstu fjórum árum og koma eiga þessum aðgerðum til framkvæmda sýni umræðunni þá virðingu að sitja í þingsal og taka þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram. Hér er um að ræða höfuðstefnumál nýrrar ríkisstjórnar og hæstv. ráðherrar sýna þinginu ekki þá virðingu að sitja hér og fjalla um þá málaflokka sem að þeim snúa. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hann geri viðkomandi ráðherrum grein fyrir því hvaða umræða fer hér fram. Mér finnst ekki mikil alvara í málinu í ljósi þess að einungis einn af þeim ráðherrum sem eiga eitthvað að véla um þessa þingsályktunartillögu skuli sitja í salnum. Það er ekki mikill þungi í þeirri umræðu þegar aðrir hæstv. ráðherrar, sem eiga að koma þessari þingsályktunartillögu í framkvæmd, hunsa það að sitja hér. Ég geri mér grein fyrir því að einhverjir geti mögulega verið uppteknir eins og gengur en ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé hægt að koma boðum til þeirra ráðherra sem hafa kost á að vera viðstaddir þessa umræðu því að hér er um mjög mikilvæg mál að ræða. Við þurfum að fá svör við ákveðnum spurningum sem við stjórnarandstæðingar í þessari umræðu höfum borið upp, skýr svör. En því miður hefur þeim ekki verið til að dreifa.

Forseti mun gera ráðstafanir til að koma þessum boðum til viðkomandi ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég neita því ekki að það hefði verið ánægjulegra að flytja aðra ræðu sína í dag og hafa hæstv. ráðherra sem eiga að fjalla um málið í salnum því að ýmsar spurningar eru knýjandi í þessari umræðu. Í fyrri ræðu minni ræddi ég um að sú þingsályktunartillaga sem hér er um að ræða hefði í för með sér mjög háleit markmið, góð markmið sem við hljótum öll að styðja í flestum aðalatriðum. En eins og ég hef rakið fela aðgerðirnar í sér mjög mikil útgjöld ríkissjóðs. Við kláruðum í gær umræðu um lífeyrismál sem fela einnig í sér mjög mikil útgjöld hjá ríkissjóði. Það er eðlilegt að við vörpum fram spurningum: Í hvaða áföngum ætlar hæstv. ríkisstjórn að taka þessa þingsályktunartillögu í gildi? Sagt er að sú tillaga er hér er til umræðu kosti marga milljarða. Er óeðlilegt að við spyrjum hvort það þurfi fjóra eða fimm milljarða á fjáraukalögum þessa árs til að hrinda ákveðnum tillögum í framkvæmd, eða 500 eða 600 milljónir? Það er mikilvægt í ljósi þeirrar stöðu í efnahagsmálum sem nú er uppi, undirliggjandi verðbólgu og óstöðugleika á markaði, að það komi skýr svör frá ríkisstjórninni hvað þetta varðar. Ég bið hæstv. félagsmálaráðherra að leggja við hlustir. Hæstv. ráðherra hefur ekki enn svarað því hvernig hún hefur hugsað sér að taka þessa áætlun í gildi. Hæstv. ráðherrar, sem eru því miður fæstir í salnum, hljóta að hafa gert sér hugmyndir og rætt um í hvaða áföngum eigi að taka þessa þingsályktunartillögu í gildi. Hér er um svo stórt mál að ræða að þeir fimm ráðherrar sem um þessi málefni eiga að fjalla hljóta að hafa farið yfir það sín á milli hvað eigi að fara í á þessu ári, í fjárlagagerð fyrir næsta ár o.s.frv. Við verðum að fá svör við því í þessari umræðu. Hæstv. forseti. Síðan hefur einfaldlega komið fram að það er ágreiningur innan stjórnarflokkanna um málið. Það er rangt sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði áðan, að fullur stuðningur væri við málið innan þingflokka stjórnarflokkanna. Ég hélt að hv. þingmaður hefði setið við alla umræðuna en vera kann að hv. þingmaður hafi vikið sér fram á meðan hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt sitt mál og boðaði andstöðu sína við frumvarpið. Er nema von að maður komi upp um fundarstjórn forseta og veki athygli á því að enginn af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins er viðstaddur þessa umræðu? Það hlýtur að segja okkur eitthvað um að ekki sé full eining um þetta mál. Nú sé ég að hæstv. fjármálaráðherra er kominn í sitt sæti. Ég fagna því og vil varpa fram þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann sjái fyrir sér að þessari þingsályktunartillögu verði framfylgt. Eiga að koma 5–6 milljarðar kr. inn í þennan málaflokk á fjáraukalögum núna í ár eða 1 milljarður? Hér er um gríðarlega fjármuni að ræða. Við verðum að fá upplýsingar um hvort og hvernig ríkisstjórnin ætlar að framfylgja þessu. Það er mikilvægt. Einn hv. þingmaður benti í umræðunni áðan á að kveðið væri á um að að ríkisstjórnin ætli að lengja fæðingarorlofið úr 9 mánuðum upp í 12. En á að setja meiri fjármuni í fæðingarorlofskerfið eða ekki? Á að lækka þá greiðslurnar sem því nemur þannig að það verði óbreytt krónutala? Það segir ekkert um það í þessari þingsályktunartillögu. Ég sé að hæstv. félagsmálaráðherra hristir hausinn en við óskum eftir því að fá einhver svör við því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætli að framfylgja þessum ágætu málum. Það er mjög mikilvægt fyrir markaðinn að fá að vita hversu greitt ríkisstjórnin ætlar sér í þessum efnum. Það er mjög mikilvægt. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra, sem mælti fyrir þessari þingsályktunartillögu og inna eftir þeirri skoðun hvort hún sé því fylgjandi, eins og bent hefur verið á í þessari umræðu, að tekið verði sérstaklega á því í nefndarstarfi að komið verði til móts við framhaldsskólanemendur um hækkun á jöfnunarstyrk vegna framhaldsskólanáms. Það er atriði sem bara gleymdist í þessari vinnu enda hefur þetta plagg bara verið unnið á örfáum dögum. Við hljótum að velta því fyrir okkur: Eru ekki mörg önnur atriði sem eru mjög mikilvæg og hafa gleymst, stórmál eins og jöfnun á námskostnaði fyrir framhaldsskólanemendur, m.a. á landsbyggðinni? Það er stórmál og það er undarlegt að ekki sé stafkrókur um það hér. Ég vil spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort hún telji að rétt væri að bæta inn grein hvað það varðar að við eigum að huga að því á kjörtímabilinu að bæta kjör námsmanna hvað þetta varðar. Eins vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar, Guðbjart Hannesson, hvort hann, sem formaður félags- og tryggingamálanefndar, sé á því að við tökum sérstaklega tillit til jöfnunar á námskostnaði fyrir framhaldsskólanemendur í því nefndarstarfi sem fram undan er. Þeirrar nefndar sem hv. þingmaður veitir forstöðu bíður ákveðið verkefni og því er mjög mikilvægt að fá svör við því hvort hæstv. ráðherra og hv. formaður nefndarinnar telji að það eigi að koma til móta við framhaldsskólanemendur í landinu. Af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram er hins vegar ljóst að ekki er mikill áhugi á því af hálfu Sjálfstæðisflokksins að koma þessu máli áfram. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa haldið margar ræður en aftur á móti hafa komið önnur skilaboð úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins hvað þetta varðar. Það lofar ekki beint góðu, hæstv. forseti, um áframhaldandi samstarf þessara flokka þegar nú, tveimur vikum eftir að þessir flokkar eru byrjaðir saman, ef svo má segja, skuli allt vera komið í háaloft. Það er ljóst að það þarf að vinna vel í þessum málum. Við þurfum skýrari svör hvað þessi mál áhrærir. Það er ólíðandi ef við ætlum að klára fyrri umræðu án þess að fá ákveðin svör um hvað ráðherrarnir ætli sér í þessum málum. Það er ljóst að hér er ekki beinlínis um áætlun að ræða heldur aðeins fögur orð á blaði. Síðar mun koma í ljós hvað menn ætla að gera. Ég hef þá trú að menn séu ekkert búnir að ákveða hvað þeir ætla sér að innleiða í þessu, eða á hvaða tímapunkti. Því miður. Þetta er vanreifað mál, það vantar m.a. mjög þýðingarmikið mál inn í þessa þingsályktunartillögu og þetta mál þarf að vinna miklu betur, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég er afskapleg hissa á svo neikvæðum tóni hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni yfir þessu máli. Í orðum hans kemur fram að hann telji þetta allt saman jákvætt og gott og blessað. En tónninn er eitthvað svo neikvæður og neikvæðnin kemur meira að segja fram í því hvernig hann lemur í borðið þegar hann kveður sér hljóðs. Hér er að vissu leyti nýbreytni í vinnubrögðum, að leggja fram þingsályktunartillögu um það hvað menn ætlast fyrir og það er rétt að undirstrika það að hér er þingsályktunartillaga á ferð en ekki frumvarp. Að því leyti má hv. þingmaður ekki gera sömu kröfur til þess að málið sé reifað líkt og um fullskapað frumvarp væri að ræða. Mér finnst síðan svolítið einkennilegt að fjalla um að það sé eitthvert ósætti um þetta hjá stjórnarliðinu þótt menn geti haft mismunandi skoðanir á aðferðafræðinni í þessu, sem er að vissu leyti ný aðferðafræði. Hv. þingmaður spyr síðan hvernig verði unnið með þetta mál frekar. Auðvitað munu einstök frumvörp í samræmi við ályktunina verða lögð fram af ráðherrum þeirra málaflokka sem með þau mál fara og þá munu koma fram nákvæmari útfærslur að sjálfsögðu og eðlilega kostnaðarmat. Hvenær og hvernig verða málin lögð fram? Það verður í samhengi við stöðu efnahagsmála. Enginn velkist í vafa um að heilmikill kostnaður felist í þessari tillögu og heilmikill kostnaður sem muni falla á ríkissjóð vegna þessarar tillögu eftir því sem líður á kjörtímabilið. Við þekkjum það báðir, ég og hv. þingmaður, að í fjárlagavinnunni, í þeim áætlunum sem lagðar eru fyrir fram í tímann, er svigrúm ef ríkissjóður er rekinn á skynsamlegan og eðlilegan hátt og málið er ekki þess eðlis að ekki sé hægt að standa 

Hæstv. forseti. Ja, öðruvísi mér áður brá. Hæstv. ráðherra kemur upp og segir að ekki sé búið að kostnaðarmeta það sem hér stendur, eftir fjöldann allan af tillögum, en endar ræðu sína á að segja að auðvitað verði staðið við þetta allt. Hér er eitthvað sem rímar ekki. Við erum nýbúin að fá mjög alvarleg tíðindi, m.a. af þorskveiðum, sem munu þýða minni útflutningstekjur. Ég hef reynt að fara málefnalega yfir það að það hefði verið betra ef ríkisstjórnin hefði unnið heimavinnuna og skilgreint þessi verkefni, kostnaðarmetið og sagt svo í hvaða áföngum í þau yrði farið. Því miður er ekki um það að ræða í þessu tilviki. Það er mjög alvarlegt mál. Ég bið hæstv. ráðherra afsökunar hafi hann skynjað neikvæðni hjá mér í garð þessa máls. Þetta eru allt mjög jákvæð mál. En við þurfum að sýna aðgát hvaða varðar ríkisfjármálin á þeim tímum sem nú eru uppi og ég veit að hæstv. ráðherra er mér sammála um það. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það hefði ekki verið hentugra að ríkisstjórnin hefði unnið betur heimavinnu sína, farið yfir þessi verkefni og kostnaðarmetið þau. Það kom fram hjá hæstv. ráðherrum að þessi verkefni hafi ekki verið kostnaðarmetin og menn viti í raun ekki hvað þeir eru að tala um miklar fjárhæðir. Það er erfitt að ræða málin í því samhengi þegar við vitum svo lítið sem raun ber vitni um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Það er miður. En ég vona að hæstv. ráðherra muni ganga vel að lemja saman fjárlög ásamt hv. fjárlaganefnd. En ég held að það verði enginn dans á rósum í ljósi þeirra vinnubragða sem hér eru viðhöfð og eru algjört nýmæli hér, a.m.k. á síðustu tólf árum. Þegar hæstv. ráðherra talar um ályktanir þá höfum við lagt fram samgönguáætlanir og 

Já, það er gott, frú forseti, að hv. þingmaður skuli vera jákvæður gagnvart málinu. Það hlýtur þá að þýða að Framsóknarflokkurinn styðji þingsályktunartillöguna. Varðandi það að þetta er nýmæli og varðandi það að kostnaðarmeta þá á ég erfitt með að skilja hvað hv. þingmaður, í ljósi þessarar jákvæðni, sé á móti því að það sé lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að hvaða málefnum ríkisstjórnin ætlar að einbeita sér að því að vinna á kjörtímabilinu. Auðvitað verður að útfæra málin og vinna þau meira og dýpra en þarna. Það er munurinn á þingsályktunartillögu og frumvarpi. Hver endanlegur kostnaður einstakra þátta er fer eftir því hvernig málin eru útfærð. Hv. þingmaður veit að það eru fleiri en ein leið, fleiri en tvær og jafnvel fleiri en þrjár í einhverjum tilfellum til að útfæra málin og komast að sömu niðurstöðunni. Fyrr er ekki hægt að tala um nákvæman kostnað. Það verður gert í heildarsamhengi ríkisfjármálanna og heildarsamhengi stöðugleikans í efnahagsmálunum á sama hátt og við unnum 

Hæstv. forseti. Ég fagna þessum tóni hjá hæstv. ráðherra og tel mikilvægt að hafa stöðu efnahagsmála til hliðsjónar þegar tillögur sem þessar eru lagðar fram. Ég sé að hæstv. ráðherra telur að plaggið sem hefur verið lagt fram hér muni hafa mjög góð áhrif á markaðinn og efnahagslífið. Menn munu væntanlega fagna því á þeim bænum, hæstv. ráðherra hlýtur að telja það. Ég ætla að leyfa mér að efast um að svo sé, en hins vegar styð ég í meginatriðum þá þingsályktunartillögu sem hér hefur verið lögð fram, við þurfum að koma mörgum af þessu góðu málum til verka. Hins vegar gagnrýni ég framsetninguna og vinnubrögðin. Það hefði mátt standa mun betur að þessu. Ég held að margir hv. stjórnarliðar viti það innst inni að það lá kannski ekki á að birta þessa þingsályktunartillögu hér í dag. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefðu frekar átt að vinna heimavinnuna.

Frú forseti. Ég er gamall lífeðlisfræðingur og ég veit að bæði ást og ástarsorg skapa ákveðið lífeðlisfræðilegt ástand. Í ástinni er maður glaður og reifur, í ástarsorginni er maður dapur og hnugginn. Hv. þingmaður minnir mig pínulítið á fermingarstrák sem er nýbúið að segja upp. Hann talar um að nú séu Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin farin að vera saman. Maður sér speglast eftirsjána eftir gömlu kærustunni. Kannski veldur það því að hv. þingmaður, sem endranær er málefnalegur og rökvís í málflutningi sínum, talar þannig þar að þar rekur sig hvað á annars horn. Hv. þingmaður kemur hér upp og segir ýmislegt vanta í þessa ágætu tillögu sem við erum hér að ræða. Á hinn vænginn segir hann að þetta sé svo umsvifamikil tillaga að það séu ekki til peningar fyrir henni. Hv. þingmaður er síðustu þrjá mánuði búinn að tala um það hvað Framsóknarflokkurinn skili góðu búi. Nú kemur hv. þingmaður í sínu dapurlega ástandi pólitískrar ástarsorgar og segir að það sé ekkert nema svart, bölsýnin hefur yfirtekið hann. Hann dregur í efa að rými sé til að fara í þessar aðgerðir. Hvað er að marka mann sem talar svona, sem skiptir um skoðun - eins og formaður Framsóknarflokksins hér í dag - á einni viku? Ég virði það við hv. þingmann að hann á erfitt, í því ástandi sem hann er núna, með að gera upp við sig hvaða skoðun hann hefur á málinu. Hann var bæði með málinu en líka á móti málinu. Kannski er Framsóknarflokkurinn að hrökkva aftur í sitt hefðbundna ástand: Já, já og nei, nei, kannski og. Frú forseti. Hv. þingmaður er sennilega búinn að vera of lengi í meiri hluta. Hann er orðinn vanur þeim stjórntækjum sem Framsóknarflokkurinn hafði hér áður fyrri sem fólst í því að sýna þinginu aldrei neina hluti fyrr en á síðustu stundu. Það var þess vegna sem hann tapaði svo mörgum málum hér í þinginu. Nú kemur hv. þingmaður og beinlínis óskast undan því að fjalla um málið. Það er ekki nógu vel reifað, segir hv. þingmaður. 

Hæstv. forseti. Það er ekki eins og það sé mikil ástargleði í herbúðum hæstv. iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, a.m.k. miðað við upphlaup hans áðan. Það sem ég hef sagt hér, og hæstv. ráðherra hefði betur hlustað á þær ræður mínar, er að menn geta útfært tillögur með ýmsum hætti. Ég er sammála innihaldi þessa frumvarps en ætla hv. þingmenn að hækka barnabætur um 10 milljarða, 5 eða 1? Það liggur ekki fyrir. Það er erfitt að taka afstöðu til þeirra. Að sjálfsögðu tek ég jákvætt í það að menn ætli að hækka barnabætur en það á eftir að útfæra ýmsa hluti. Hins vegar segir hæstv. ráðherra að sá sem hér stendur hafi skipt um skoðun snögglega. Eru það ekki stórtíðindi í íslensku efnahagslífi þegar kveðið er á um þriðjungs samdrátt í þorskveiðum hér við land? Eiga menn ekkert að skoða þá stöðu sem þá er uppi, bæði með tilliti til sjávarbyggðanna, og nú beini ég orðum mínum til hæstv. byggðamálaráðherra, eða til stöðu þjóðarbúsins almennt? Er það ábyrgðarleysi hjá þeim sem hér stendur að hugsa hlutina eitthvað upp á nýtt í ljósi þeirra staðreynda sem nú blasa við? Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur er hvorki reiður né sár. Ég kem einfaldlega inn í þessa umræðu með ábendingar um að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki lagt nógu mikla vinnu í að vanda nægilega til verksins en eins og fram hefur komið hjá hæstv. ráðherrum er heilmikil vinna eftir í því. Ég nefndi jöfnunarstyrk til framhaldsskólanema. Það getur vel verið að það vanti margt annað inn í. Þetta eru tillögur af þeirri gerð sem hægt er að útfæra með ýmsum hætti. Ég er jákvæður gagnvart því en því miður liggur ekkert fyrir um útfærsluna. Það sem ég sagði var að betra hefði verið fyrir ríkisstjórnina og stjórnarmeirihlutann að vinna heimavinnuna sína og leggja þetta mál fram í haust og þá hefði verið 

Frú forseti. Ég gleðst yfir þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns að hann sé hvorki dapur né hnugginn. Ég er ánægður ef Framsóknarflokkurinn er ánægður en mér sýnist hann ekki ganga gunnreifur til stjórnarandstöðunnar. Hv. þingmaður ætti að gera sér grein fyrir því að hann er að tala við vanan mann. Ef menn vilja ná árangri í stjórnarandstöðu þurfa þeir að vera málefnalegir og þeir þurfa að muna hvað þeir hafa sagt. Hv. þingmaður kom hér og það liðu svona tvær mínútur á milli þess sem hann sagði, annars vegar að það vantaði hluti sem kosta hundruð milljóna jafnvel milljarða inn í þessa tillögu en þegar hann kom tveimur mínútum seinna sagði hann að það væri svo svakalega erfitt ástand fram undan að ekki væri hægt að hrinda þessu í framkvæmd. Hvort er hv. þingmaður með eða á móti þessu? Hvort finnst honum að setja þurfi meiri peninga í þetta, samanber jöfnunarstyrkina, eða að fresta eigi þessu fram til haustsins eins og hann er að tala um? Ég held bara að hv. þingmaður sé grútspældur yfir því að þessi ríkisstjórn kemur hér með mótaða stefnu  Varðandi barnabæturnar, 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra er orðinn stór karl. Hann talar hér niður til þingmanna og les þeim lífsreglurnar enda er hann orðinn hæstv. ráðherra. Það er nú þannig að Samfylkingin hefur fórnað ýmsu í þeim bitlingaleik sem við eigum eftir að ræða betur  Hæstv. forseti. Ég er á því, og ég veit ekki hvort hæstv. viðskiptaráðherra er á því, að auðvitað eigum við að hækka jöfnunarstyrki til framhaldsskólanema. 

Frú forseti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson, 6. þm. Norðaust., slær hér úr og í í viðbrögðum sínum við aðgerðaáætluninni. Ætti ég sem nefndarformaður að leggja það til í nefndinni í dag að við frestum þessum málum öllum og byrjum upp á nýtt til að verja markaðinn í landinu? Eru barnamálin farin að kollsteypa fjármálamörkuðunum ef við gefum yfirlýsingar um að við ætlum að bæta hag barna í samfélaginu? Ég ætla að vona að það sé ekki svo og ég vona að hann meini þetta ekki þannig. Það er einfaldlega svo að við erum að markera inn mál sem þurfa að fara í umræðu og skoðun í nefndum sem eiga að fara að vinna að undirbúningi að lagafrumvörpum með framsetningu um kostnað o.s.frv. á haustþinginu. Til þess að þetta frestist ekki fram á næsta ár eða enn þá lengur er verið að setja þetta í gang á sumarþinginu. Það kom fram í ræðu minni áðan um þetta mál að það eru auðvitað töluvert mörg mál sem koma til síðar sem gætu tengst þessari aðgerðaáætlun eða málefnum barna almennt í landinu. Hv. þm. Birkir J. Jónsson nefnir hér réttilega jöfnun á námskostnaði. Það er mál sem meta þarf hvort fara á inn í þessa aðgerðaáætlun eða koma inn með öðrum hætti í tengslum við menntamálin. Jöfnun námskostnaðar er auðvitað stór pakki, sem m.a. var drepið á hér áðan, sem full ástæða er til að skoða betur í þinginu og er ætlunin að gera. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að jafna á aðstöðu í landinu, þ.e. að jafna stöðu nemenda óháð búsetu. Það er auðvitað mikilvægt að við tökum það mál upp og skoðum það. Hvort rétt er að fara með það inn á þessu stigi skulum við bara meta þegar við höldum fund í dag, þann fyrsta um þetta mál í félags- og tryggingamálanefnd.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ekkert skilyrði fyrir því að framkvæmdarvaldið geti unnið tillögur er varða þá málaflokka sem hér um ræðir í sumar. Þessi þingsályktunartillaga er enginn grundvöllur fyrir því. Ríkisstjórninni hefði verið í lófa lagið að leggja fram tillögur með fjárlagafrumvarpi sem tekið verður fyrir í hv. fjárlaganefnd á hausti komanda. Hins vegar fagna ég því sem er mikið fagnaðarefni að það er mikil jákvæðni hjá þingmönnum og ráðherrum Samfylkingarinnar gagnvart því að hækka jöfnunarstyrki til framhaldsskólanema. Það er mjög mikilvægt mál því að þeir styrkir eru allt of lágir í dag. Við frambjóðendur margir, frambjóðendur allra flokka, höfðum uppi nokkuð mörg orð um það að bæta þyrfti þar úr og ég á von á því, miðað við þá umræðu sem hér hefur farið fram, að úr rætist von bráðar. Það er ljóst og ekki verður um það deilt að ekki er kominn verðmiði á þær tillögur sem hér um ræðir. Það er ekki búið að útfæra þær og það hlýtur að þurfa að skoða það með tilliti til fjárlagagerðar í haust hvert umfangið verður, bæði gagnvart fjáraukalögum í ár og fjárlögum næsta árs. Það þarf að taka á því með ábyrgum hætti. Auðvitað geta menn einfaldað hlutina með því að tala um börn annars vegar og viðskiptalíf hins vegar og stillt þessu upp sem óskyldum hlutum. Útgjöld ríkissjóðs eru hluti af íslensku efnahagslífi og það skiptir máli hver útgjöld, tekjuafgangur eða tekjuhalli fjárlaga er hverju sinni. Það er einfaldlega þannig, sama hvort okkur líkar betur eða verr, að það skiptir máli að taka á þessum málum með ábyrgum hætti. Það viljum við gera. Við styðjum meginefni þessara tillagna en við vitum ekkert hvað þær munu kosta. Það er kjarni málsins.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson heldur áfram að óska eftir að hér verði settar fram kostnaðaráætlanir á þingsályktunartillögustigi. Ég ætla ekki að dæma um hvað er rétt málsmeðferð í því en ég geri mér þó grein fyrir að í stefnuyfirlýsingu okkar er reiknað með því að við förum í rammafjárlög, leggjum fram áætlun til lengri tíma og það kemur til kasta okkar sem erum í fjárlaganefnd að vinna þá tillögu. Að sjálfsögðu, og það er einmitt þess vegna sem verið er að leggja þetta mál fram núna, þarf að koma með þessar tölur inn í fjárlagagerðina í haust og í framhaldinu í rammafjárlögin. Það er einmitt þess vegna sem liggur á að koma þessu af stað og reyna að ná utan um hvað málið á að fjalla um. Það hefur aldrei staðið til að allur kostnaðarpakkinn lægi fyrir í smáatriðum en það verður auðvitað á haustþinginu.

Hæstv. forseti. Þetta er kannski grundvallarmisskilningur á milli mín og hv. þingmanns. Hæstv. ráðherrar, sem því miður sátu fæstir þessa umræðu í dag, hefðu getað stofnað til þessarar nefndar og skilað inn tillögum með haustinu, það þurfti ekki sérstaka þingsályktunartillögu til þess. En þetta er kannski bitamunur en ekki fjár. Aðalmálið er, og gagnrýni mín snýr að því, að hér er í raun og veru um óútfylltan tékka að ræða. Það er mjög eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni spyrjum hvað menn ætli að leggja mikla fjármuni til þessa málaflokks. Það eru málefnalegar spurningar en því miður hefur verið minna um málefnaleg svör og við verðum bara að búa við það. En við munum fá að sjá þessar tillögur á hausti komanda sem vonandi verða þá fullfrágengnar ef marka má orð þess sem á undan talaði.

Frú forseti. Ég fagna framkomu þingsályktunartillögunnar um aðgerðir til að styrkja stöðu barna og ungmenna í landinu. Ég óska hæstv. félagsmálaráðherra til hamingju með þessa tillögu og vona að hún nái fram að ganga í sem flestum liðum. Ég er þó með eina spurningu. Það er búið að spyrja að svo mörgu hér að ég ætla að taka hérna eitt út úr. Það stendur í IV. kafla að lögð verði áhersla á fræðslu um offitu og forvarnir gegn ofþyngd og bætt úrræði til meðferðar og að aðgengi barna og ungmenna að hollum mat í leik og starfi verði aukið. Ég spyr því þar sem ég er búin að starfa lengi við íþróttakennslu barna og veit hvar þessi vandi liggur: Ætlar hæstv. ráðherra að vera í samráði við menntamálaráðuneytið? Það sem ég tel að væri mjög skynsamlegt er að fjölga íþróttatímum í grunnskólum þar sem við náum best til barna í hreyfingu. Það er kannski hægt að minnast á það í þessu sambandi líka, af því hér er talað um hollt og gott mataræði, að það hefur komið hér fram að 4.000 börn eigi ekki möguleika á skólamáltíðum vegna fátæktar. Væri þá ekki skynsamlegt að koma fram með það að öll börn ættu kost á fríum skólamáltíðum, hollum og góðum, í skólanum? En um þetta þarf að sjálfsögðu að vera samstarf við menntamálaráðuneytið. Þarna held ég að best sé að ná til barnanna eins og ég sagði áðan. Ég vil líka taka undir orð hv. þm. Birkis J. Jónssonar um jöfnunarstyrki þar sem hægt sé að jafna kostnað fyrir landsbyggðarnemendur sem þurfa að sækja nám sitt oftar en ekki til Reykjavíkur eða annarra staða. Ég tel að það sé mjög brýnt að gera það. Hv. þm. Árni Johnsen talaði um að brottfall væri undir 40% í skólakerfinu en það er enn hærra samkvæmt rannsóknum og könnunum víða, allt frá 43% og upp í 50% á sumum stöðum. Það þarf að leggja áherslu á að halda nemendum inni í skólakerfinu þannig að þau detti ekki út úr námi. Ég held að m.a. námskostnaður sem er svo hár hafi oft verið þess valdandi að þau gefast upp í námi. Foreldrar hafi jafnvel ekki haft efni á því að kosta þau til náms. Það er mjög alvarlegur hlutur og þarf að skoða. Ég vil einnig leggja fram aðra spurningu og hún varðar það hvort hæstv. ráðherra geti lagt áherslu á að nemendur geti notið náms í heimabyggð að sjálfræðisaldri. Það mundi minnka kostnað verulega og vera til bóta. Ég vil taka fram að það er margt mjög athyglisvert í þessum tillögum, eins og með fæðingarorlof og annað, og ef þessi mál ná fram að ganga mun það verða hagur margra barna, ungmenna og fjölskyldna í landinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um þessa tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Ég met það svo af þessari umræðu að áætlunin geti átt greiða leið í gegnum þingið þó að ýmislegt hafi komið fram sem þingmenn eru að kalla eftir svörum við. Ég vil segja varðandi hv. þm. Birki J. Jónsson sem hafði allt á hornum sér, fannst mér a.m.k. í síðari ræðu hans, og taldi að allt væri komið í háaloft í ríkisstjórninni að þótt einn þingmaður í stjórnarliðinu hafi ekki sagst styðja þessa áætlun get ég fullvissað hv. þingmann um að það er mjög góð samstaða í þingflokknum um tillöguna. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lagði það svo út að við værum með þessa tillögu í upphafi samstarfs okkar af því að við treystum ekki Sjálfstæðisflokknum og þess vegna hefðum við lagt til þessa aðgerðaáætlun. Það er auðvitað alrangt. Það er ekkert sem hefur komið fram í samstarfi þessara flokka hingað til sem gefur mér tilefni til að ætla að sjálfstæðismönnum sé ekki full alvara með þessari aðgerðaáætlun og muni ekki framfylgja henni af áhuga eins og við í Samfylkingunni. Ég veit að hv. þingmanni liggur á að sjá ýmislegt af þessu koma til framkvæmda. Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn í 12 ár án þess að aðgerðaáætlun um málefni barna og ungmenna sæi dagsins ljós. Þó var það svo, eins og hv. þm. Birkir J. Jónsson veit, að samþykkt var á Alþingi að mínu frumkvæði - og þingmenn úr öllum flokkum stóðu að þeirri áætlun - að gerð yrði heildarstefnumótun og aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna. Þáverandi formaður Framsóknarflokksins var t.d. í forsæti í ríkisstjórn sem átti að framkvæma þessa áætlun og Framsóknarflokknum dugðu ekki 12 ár til að koma slíkri tillögu til framkvæmda eða hingað inn í þingið. Þessi ríkisstjórn hefur starfað í mjög stuttan tíma, kannski hálfan mánuð, og samt er komin á borð þingmanna aðgerðaáætlun í málefnum barna. Ýmislegt hefur komið fram sem ástæða er til að svara. Ég skil vel að þingmenn kalli eftir kostnaðaráætlun að því er varðar þessa aðgerðaáætlun en hv. þingmenn verða þá að hafa í huga að það er ekki vaninn að þingsályktunum fylgi endilega kostnaðaráætlun frá fjármálaráðuneytinu. Við höfum sagt það hér, og hæstv. fjármálaráðherra hefur tekið undir það, að þarna er ekkert sem segir að ekki sé hægt að standa við það á kjörtímabilinu sem þarna kemur fram. Eftir því sem málunum vindur fram mun eðlilega fylgja kostnaðarmat öllum frumvörpum sem hér koma fram. Hvaða mál verða sett í forgang í þessari áætlun ræðst nokkuð af því hversu fljótlegt verður að hrinda málunum í framkvæmd og líka auðvitað út frá kostnaði ýmissa tillagna sem hér á að hrinda í framkvæmd á hverjum tíma fyrir sig. Mikilvægur vettvangur til að skoða forganginn í þessu er sá samráðsvettvangur milli ráðuneytanna sem verður settur af stað milli fimm ráðuneyta sem hefur það verkefni að fylgja tillögunni eftir og samræma aðgerðir. Þetta verða þingmenn að láta sér duga að því er þetta varðar. Það er ekki hægt að kostnaðarmeta sumar af þessum tillögum vegna þess að ekki liggur fyrir endanleg útfærsla á þeim eins og varðandi barnabæturnar. Það er hægt að fara í einhverja nálgun um þetta að því er varðar fæðingarorlofið. Við erum að tala um að þegar fæðingarorlof er að fullu komið til framkvæmda í 12 mánuði verður það vitaskuld 12 mánuðir og við erum ekki tala um, eins og bæði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði og að mig minnir líka hv. þm. Birkir J. Jónsson, 12 mánaða fæðingarorlof innan þess fjárhagsramma sem nú er. Auðvitað erum við ekki að tala um það. Við erum að tala um að lengja fæðingarorlofið með eðlilegum hætti þannig að þetta verða allt viðbætur, þessir 12 mánuðir, en ekki að með einum eða öðrum hætti sé dregið úr greiðslunum. Ég held að það verði að vera nokkuð ljóst. Varðandi þær 10 millj. sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði um varðandi barnabæturnar sjá allir í hendi sér að við getum ekki bætt vanrækslusyndir fyrrverandi ríkisstjórnar varðandi barnabæturnar í einu vetfangi, það er alveg ljóst að við erum ekki að tala um það. Þegar spurt er af hverju ekki séu skattleysismörk hérna inni o.s.frv. er það svo að við ætlum ekki að setja allt það sem ríkisstjórnin ætlar að framkvæma á kjörtímabilinu inn í þessa aðgerðaáætlun, t.d. varðandi skattamálin af því að spurt var um skattleysismörkin. Það kemur fram í stjórnarsáttmálanum að stefnt er að frekari lækkun skatta á einstaklinga á kjörtímabilinu, m.a. með hækkun persónuafsláttar, og ríkisstjórnin vinnur að endurskoðun á skattkerfi og almannatryggingum til að bæta hag lágtekjufólks og millitekjufólks. Þetta á alveg eftir að útfæra, þetta snýr að skattahliðinni og m.a. skattleysismörkunum sem verða þá skoðuð í samræmi við það sem fram kemur í stjórnarsáttmálanum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir beindi til mín nokkrum spurningum og talaði um aðkomu sveitarfélaganna að þessari aðgerðaáætlun. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að sumt þarna snýr að sveitarfélögunum eðli málsins samkvæmt. Við erum að tala um heildstæða stefnumótun í þessu máli en ég minni á að í þessari tillögu er talað um að það verði á samráðsvettvangi ríkis, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga að móta tillögur um aðgerðir til að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð og þjónustu við barnafjölskyldur. Þjónusta við barnafjölskyldur er að miklu leyti á vettvangi sveitarstjórnanna og þar erum við að tala um aðkomu sveitarfélaganna að máli. Af sjálfu leiðir, og í gildi er ákveðinn samstarfssáttmáli milli ríkis og sveitarfélaganna og allt verður þetta skoðað með hliðsjón af honum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um ókeypis leikskóla. Það er stórt og viðamikið dæmi sem snýr náttúrlega mjög mikið að sveitarfélögunum en ég er alveg sammála hv. þingmanni um að við hljótum öll að stefna að því markmiði og það verður ekki gert í einu vetfangi að brúa það bil sem er á milli þess að fæðingarorlofi lýkur og þar til börnin fá inni á leikskólum. Við erum vissulega að stíga skref í þá átt með lengingu á fæðingarorlofi og ég teldi ekkert ólíklegt að eitthvað slíkt kæmi upp á samráðsvettvangi ríkis og sveitarfélaga að ræða þau mál. Þetta er stórt mál sem snýr að verulegu leyti að sveitarfélögunum og þess vegna er það ekki sett inn í þennan sáttmála með þeim hætti sem hv. þingmaður var kannski að kalla eftir. Ég tek alveg undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur varðandi störf umönnunarstétta. Við getum ekki aukið þjónustu við börnin og ungmennin, og kannski á fleiri sviðum eins og við erum að tala um aldraða, nema fara í það stóra mál að skoða hvernig hægt sé að endurmeta störf umönnunarstéttanna. Það er stórt og viðamikið mál og stór hluti af velferðarsamfélagi okkar að við getum farið í að endurmeta störf umönnunarstétta. Það er ekkert áhlaupaverk eins og menn vita. Vegna þess að hérna situr fyrrverandi borgarstjóri minni ég á að hún réðst í það á vettvangi sveitarstjórnarstigsins í Reykjavík að hækka launin við umönnunarstéttirnar og þá ætlaði allt vitlaust að verða hjá sumum og allir töldu að verðbólgan mundi fara af stað. Það skeði auðvitað ekki. Ég heyri ekki þessa sömu menn sem höfðu hátt um það þá ræða eitthvað um að verðbólgan fari af stað þegar bankastjórarnir hækka núna laun sín í Seðlabankanum um 200 þús. á mánuði. Þá heyrist ekkert talað um að verðbólgan fari af stað. Ég held að þetta sé fyrst og fremst vilji sem þarf í því efni en að því máli þurfa að koma aðilar vinnumarkaðarins, ríki og sveitarfélag. Ríkið er stór atvinnurekandi í þessu máli að því er varðar umönnunarstéttirnar sem eru mikið hjá ríkinu. Það reynir auðvitað á vilja ríkisvaldsins í því efni að hafa forgöngu um það að störf umönnunarstétta verði endurmetin. Ég held að við komumst ekki hjá því að gera það með einum eða öðrum hætti á samráðsvettvangi þessara aðila sem ég nefndi. Við getum ekki rekið velferðarþjóðfélag okkar án þess að tekið verði á þessu máli. Það verður sjálfsagt að gerast í áföngum en við verðum að byrja einhvers staðar. Vandamálin blasa þegar við víða eins og í spítalakerfinu einmitt út af því hvernig laun umönnunarstéttanna eru metin í þjóðfélaginu og það er kannski eitt af þeim stóru verkefnum sem við þurfum að taka á. Varðandi kostnaðinn, hann er töluverður. Við þurfum ekki annað en að skoða fæðingarorlofið. Við erum að tala um töluverðan kostnað en við erum líka að tala um að framfylgja þessu á kjörtímabilinu og innan þess svigrúms sem við höfum og þá er það auðvitað alltaf spurning um forgang. Hvað viljum við setja í forgang? Ætlum við að auka meira framkvæmdir til vegamála eða ætlum við að setja það svigrúm sem við höfum meira í það að bæta hag barnafjölskyldna og stöðu barnafólks og ungmenna í þessu samfélagi? Þetta er allt spurning um forgang. Ég segi það og held að allir hljóti að taka undir að það er líka dýrt fyrir samfélagið, fyrir ríkiskassann líka og fyrir fjölskyldur og samfélagið í heild, að búa ekki að börnum og ungmennum með þeim hætti að við getum talað um barnvænt samfélag vegna þess að þegar foreldrar þurfa bæði að vera á vinnumarkaðnum - ekki að þau vilji það, þau eru knúin til þess af því að framfærslukostnaðurinn er svo mikill - höfum við ákveðnar skyldur að búa þannig að börnunum og barnafjölskyldum að við getum verið sæmilega sátt. Það er kostnaðarsamt og dýrkeypt fyrir þjóðfélagið ef við hunsum þá skyldu okkar að búa vel að börnum og ungmennum. Hinum Norðurlandaþjóðunum hefur tekist það miklu betur en okkur og ég segi enn og aftur að þetta er auðvitað allt spurning um forgang. Eins og ég nefndi kannski verður það algjört forgangsverkefni sem verður farið í þegar í stað að útfæra með Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins af því að það snýr að mínu ráðuneyti. Síðan snýr barna- og unglingageðdeildin að hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég mun fara í mitt mál strax, og er þegar hafin vinna að því. Jafnvel þótt ekki sé búið að samþykkja þessa áætlun hef ég hafið undirbúning af því að mér finnst liggja lífið við að við tökum á þessum biðlistum á Greiningarstöðinni. Fyrir börnin á biðlistunum skiptir hver einasta vika og mánuður máli upp á að hægt sé að greina þau þannig að þau fái þá þjónustu sem þau þurfa í skólakerfinu svo það dæmi sé tekið. Að því þurfa margir aðilar að koma vegna þess að þegar eru margir aðilar sem koma að þessari greiningu, eins og ráðgjafarþjónusta sveitarfélaga, barnadeildir, heilsugæsla, sálfræðiþjónusta skóla og fleiri aðilar. Við þurfum að vinna þetta í samvinnu við fleiri aðila til þess að við náum sem mestum árangri. Hversu langan tíma það tekur að ná alveg niður biðlistum get ég ekki sagt en ég er að vona að við getum unnið á þeim þannig að við séum komin með enga biðlista innan tveggja ára. Það er von mín að hægt verði að framkvæma þetta með þeim hætti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka. Ég vil nefna varðandi það sem hv. þm. Ingibjörg Inga Guðmundsdóttir nefndi þegar hún fór í kaflann um almennar forvarnaaðgerðir að nú er það þannig í þessari aðgerðaáætlun að gert er ráð fyrir að þessar framkvæmdir verði á vettvangi hvers fagráðherra fyrir sig. Forvarnirnar þarna heyra undir heilbrigðisráðherra, a.m.k. fram til áramóta, þannig að framkvæmdin mun fyrst um sinn vera í hans höndum. Vegna þess sem hv. þingmaður nefnir varðandi þann kafla sem snýr að áherslu á fræðslu um offitu og forvarnir gegn ofþyngd og bætt úrræði til meðferðar sem er mjög brýnt lýðheilsumál sem mikilvægt er að taka á og að aðgengi barna og ungmenna að hollum mat í leik og starfi verði aukið og að jafnræði ríki á milli barna að því er varðar aðgang að tómstundum, félagsstarfi, máltíðum í skólum o.s.frv. tel ég mjög mikilvægt að börnin geti fengið þetta óháð efnahag. Við erum samt enn og aftur að tala um að þarna skipta sveitarfélögin miklu máli og við þurfum að vinna þetta verk í fullri samvinnu við þau eins og gefur augaleið. Ég held að ég hafi svarað flestum þeim spurningum sem til mín var beint og ég vona sannarlega að þetta mál fái umfjöllun í félagsmálanefnd með þeim hætti að við fáum tillöguna fljótlega aftur til þingsins og getum samþykkt hana áður en sumarþingi lýkur.

Frú forseti. Ég held að það sé ágætisverklag að hafa í gildi framkvæmdaáætlun eða aðgerðaáætlun um málefni barna og ungmenna, svona „handlingsplan“ eins og alsiða er annars staðar á Norðurlöndunum. Það hefði eiginlega verið skemmtilegra ef hæstv. ráðherra hefði haft þetta fimm ára áætlun en ekki fjögurra ára, sögulega séð. Það vekur engu að síður athygli þrátt fyrir góð markmið, fögur fyrirheit og áform í þessari tillögu hversu margt er óútfært og að því er virðist óútkljáð milli stjórnarflokkanna í þessum efnum. Það er vissulega svo að suma þætti málsins er erfitt að kostnaðarmeta en aðra ekki. Það er ekkert vandamál að reikna út hvað það kostar að hækka barnabætur um tiltekna upphæð, hvað það kostar að lengja fæðingarorlof, það er ekkert vandamál að reikna það út hvað það kostar að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Það er vitað að tekjurnar sem sveitarfélögin fá í gegnum gjaldtöku í leikskólanum eru 2,5–3 milljarðar kr. Við höfum barist fyrir því og teldum það gríðarlega stórt skref í átt til barnvænna samfélags að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um hlut sveitarfélaganna í þessum efnum af því að hæstv. ráðherra fer nú með þau mál. Auðvitað er ekki hægt að ætla sveitarfélögunum að taka á sig útgjöld nema þau fái tekjur á móti. Þau eru ekki aflögufær, allra síst sveitarfélög landsbyggðarinnar. Hyggst hæstv. ráðherra þá beita sér fyrir því að afkoma sveitarfélaganna verði bætt þannig að þau geti verið fullgildir þátttakendur í þessari áætlun? Ég vil gjarnan spyrja í leiðinni hæstv. ráðherra: Er það rétt að stjórnarflokkarnir hafi samið um að málefni sveitarfélaganna fari undan félagsmálaráðuneytinu? Ég tel það hið mesta óráð og ekki mun það bæta stöðu hæstv. ráðherra til að láta góða hluti gerast í þessum efnum, sem ég efa ekki að hugur hæstv. ráðherra stendur til. Það væri því fróðlegt inn í þetta samhengi að við fengjum upplýsingar um hvað er í vændum varðandi málefni sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Það fer náttúrlega allt eftir útfærslunni á einstaka þáttum og hvað við ætlum að gera mikið í barnabótum, hvað það kostar. Ef við ætlum t.d. að fara upp í það sem ég nefndi í máli mínu, sem ég tel ástæðu til að skoða, að barnabætur byrji ekki að skerðast hjá einstæðum foreldrum fyrr en við 125 þús. kr. sem er 93 þús. núna, sem ég veit ekkert hvort verður niðurstaðan, þá erum við þar að tala um 900 millj. kr. ef það yrði tvöfalt hækkað t.d. hjá hjónum. Það er hægt að leika sér með svona tölur en við höfum ekki komist að neinni niðurstöðu að því er varðar útfærsluna á barnabótunum af því að hv. þingmaður nefndi þær. Það er vissulega hægt að leika sér og skoða hvað það kostar þegar 12 mánaða fæðingarorlofið er að fullu komið til framkvæmda. Við vitum að það kostar nokkra milljarða, 2,5–3 milljarða, eftir því hvernig útfærslan verður, hvernig auknu fæðingarorlofi verður skipt á milli foreldra, hver staða einstæðra mæðra verður í því o.s.frv. Það er bara ekki hægt að setja neinar tölur á þetta. Ég man ekki eftir að svona hörð krafa hafi verið uppi eins og ég heyri í þessum sal þegar verið er að leggja fram jafnréttisáætlanir til fjögurra ára sem kosta peninga líka, ég hef ekki heyrt að miklar kröfur hafi komið fram um að vera með nákvæma útfærslu á því hvað slíkt kostar. En ég get fullvissað hv. þingmann um að fullur vilji er fyrir því og vantar ekkert upp á það milli flokkanna að þetta er forgangsmál, forgangsverkefni á sviði ríkisstjórnarinnar í velferðarmálum að hrinda þessari áætlun í framkvæmd. En það er bara ekki hægt að festa hönd á það nákvæmlega hvað þetta getur kostað fyrr en menn hafa komið sér saman um útfærsluna og niðurstöðuna og það verður gert eftir því sem málunum vindur fram. Ákveðinn samráðsvettvangur er við sveitarfélögin til að fjalla um aðgerðir sem snúa að þeim og auðvitað verður þar metin afkoma og kostnaðarskipting að því er varðar þá þætti sem snúa að sveitarfélögum.

Frú forseti. Ég hef engar áhyggjur af samráðinu, ég held að það sé allt á sínum stað og við vitum vel hvar Samband íslenskra sveitarfélaga er til húsa og allt það. Þetta snýst um peninga og ég var að vonast til að fá að heyra eitthvað frá hæstv. ráðherra um það. Munu fylgja þessu, og auðvitað þarf þess hvort sem er, meiri fjármunir til sveitarfélaganna? Annars komast þau hvorki lönd né strönd í þessum efnum, hvað þá að gera leikskólann gjaldfrjálsan eða annað í þeim dúr. Hvernig halda menn að aðstæður sveitarfélaga á Vestfjörðum og sveitarfélaga í sjávarbyggðunum sem munu fá á sig stórkostlegan tekjuskell með niðurskurði við veiðar á næstunni verði til að gera hluti af þessu tagi ef ríkið kemur ekki til aðstoðar með tekjur? Þetta snýst að sjálfsögðu um það. Ég dreg þá ályktun af niðurstöðu málsins að ósamið sé um þetta með öllu milli stjórnarflokkanna og tregða og fyrirvarar Sjálfstæðisflokksins leyndu sér ekki áðan. Það skyldi nú ekki vera svo að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi talað fyrir hönd fleiri en sjálfs síns þó aðrir hafi ekki beinlínis boðað andstöðu við málið, en skyldi nú ekki vera svo að félagsmálaráðherra eigi verk fyrir höndum áður en hún dregur Sjálfstæðisflokkinn með sér í stóra hluti í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að sú tregða og sá fyrirvari sem hér er verið að tala um af hv. þingmanni, ég hef ekki orðið vör við slíkt nema hjá einum hv. þingmanni sem kom í ræðustól áðan, hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Það er ekkert sem segir mér að þingflokkur sjálfstæðismanna eða sjálfstæðismenn í heild sinni fari með hálfum huga inn í það að framkvæma þessa aðgerðaáætlun. Það verður þá bara að koma í ljós ef það er eftir því sem verkinu vindur fram, en meðan svo er ekki ætla ég ekki fyrir fram að gefa mér það að sjálfstæðismenn ætli að vera með einhverja tregðu eða fyrirvara að því er varðar þessa framkvæmd. Aðgerðaáætlunin heyrir undir fjögur ráðuneyti og það er ekkert sem segir mér annað en að allir þessir ráðherrar munu fara í það af fullum krafti að útfæra þá tillögu og það er ekkert sem bendir til þess að annað verði. Varðandi sveitarfélögin er afkoma þeirra auðvitað misjöfn og það þarf vissulega að fara í það verk sem snýr að þeim á þann hátt að það verði gert í samráði við þau.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir málefnaleg svör. Í raun endurspegluðu þau svör að hluta til þann málflutning sem við mörg höfum haft í frammi í dag. Það á eftir að forgangsraða þessari þingsályktunartillögu og menn eiga líka eftir að sjá hvað er til ráðstöfunar til að koma þessum góðu málum áfram. Það er akkúrat það sem við mörg í stjórnarandstöðunni höfum verið að segja í dag að það er ekkert í hendi í þessu. Menn vita ekki hver verðmiðinn er á þingsályktunartillögunni en ég ítreka að að sjálfsögðu stöndum við framsóknarmenn með og höfum mjög jákvæðan vilja í þessum efnum því hér er um mjög mörg góð mál að ræða. En stóra málið er að við megum heldur ekki tapa yfirsýninni. Við megum ekki hleypa verðbólgunni á skrið. Við þurfum að hugsa um íslenskan ríkissjóð eins og sú ríkisstjórn gerði sem var við völd síðustu 12 ár. Það gengur ekki að ætla að steypa ríkissjóði í botnlausar skuldir á ný. Við megum ekki endurtaka þann leik og ég trúi ekki öðru en margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu sammála okkur framsóknarmönnum í því. Til að mynda árið 1998 greiddum við í vaxtagjöld sem samsvaraði öllum útgjöldum til menntamála það ár. Sjáið þið viðsnúninginn? Við verðum að fara varlega. Að sjálfsögðu styðjum við þessi fyrirheit en aðalatriðið er að það er í rauninni ekki búið að útfæra neitt sem hér stendur. Þetta eru fyrirheit. Menn eiga eftir að kanna hvert svigrúmið er og við munum skoða það í haust. Hér er um mjög mörg góð mál að ræða. Ég vil að lokum inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða afstöðu hún hafi til þess að hækka styrkveitingar til framhaldsskólanema sem þurfa að sækja nám fjarri heimahögum. Þetta er málefni sem brennur á þúsundum heimila og mjög brýnt að við fáum svör við í þessari umræðu þegar við ræðum um málefni barna.

Hæstv. forseti. Mér finnst þessi málflutningur hálfskrýtinn hjá hv. þingmanni bæði nú og fyrr í umræðunni vegna þess að í öðru orðinu er verið að tala um að hér sé um svo kostnaðarsamar tillögur að ræða að þetta muni setja allt á annan endann en síðan er í annan stað verið að kalla eftir meiri útgjöldum eins og varðandi það brýna mál sem eru styrkveitingar til framhaldsskólanema. Ríkisstjórnin hefur ekki setið nema í 15 daga og mér finnst að hv. þingmaður eigi að gefa henni aðeins svigrúm til að sanna sig, m.a. hvort hún komi fram með það mál sem hv. þingmaður er að kalla eftir. Síðasta ríkisstjórn sem Framsóknarflokkurinn átti sæti í hafði 12 ár til að gera ýmislegt sem ekki var gert eins og t.d. að setja fram aðgerðaáætlun sem við erum hér að fjalla um. Ég minni á að jafnréttisáætlun, sem þó var gerð fyrir einu ári og átti að vera aðgerðir gegn ofbeldi á heimilum og kynferðislegu ofbeldi gegn börnum, er bara ekki komin til framkvæmda. Ég var að skoða það í ráðuneyti mínu og það er lítið sem hefur komið til framkvæmda í þeirri áætlun og er ár síðan sú áætlun var sett fram. Mér finnst að hv. þingmaður eigi að sýna smáþolinmæði í því að við fáum meira en hálfan mánuð til að sýna að við ætlum að hrinda þessari aðgerðaáætlun í framkvæmd. Hv. þingmaður á ekki að draga það í efa fyrr en hann hefur ástæðu til þess. Við ætlum ekki að framkvæma þessa áætlun á einum mánuði. Við ætlum að framkvæma hana á kjörtímabilinu. Af því að hv. þingmaður kallar svona stíft eftir kostnaðarmati á þingsályktun, sem er nú ekki vaninn að kostnaðargreina, þá spyr ég: Er til einhver kostnaðargreining varðandi þá ætlun sem liggur fyrir í byggðamálum, byggðaáætlun? Af hverju kallaði hv. þingmaður ekki á síðasta kjörtímabili eftir kostnaðargreiningunni að því er varðar byggðaáætlun? Liggur hún fyrir? Ég held að hv. þingmaður ætti bara að taka það rólega og sofa vært yfir því að við munum sjá til þess að umrædd aðgerðaáætlun mun komast til framkvæmda á kjörtímabilinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að verða við áskorun hæstv. ráðherra um að taka því rólega. Ég held að það sé mjög mikilvægt að sú stjórnarandstaða sem er hér á þingi veiti núverandi stjórn aðhald og ég vona að hæstv. ráðherra fari ekki að taka því rólega á þeim mánuðum sem fram undan eru, enda efast ég ekki um að ærinn starfa er að hafa í félagsmálaráðuneytinu. Hins vegar var dálítið merkilegur tónn sem hæstv. ráðherra sendi núverandi félögum sínum í ríkisstjórninni sem átti aðild að ríkisstjórn með Framsóknarflokknum síðustu 12 ár. Það voru ekki hlýjar kveðjur en þetta er kannski í anda þess sem hefur viðgengist á þessum fyrstu tveimur vikum núverandi ríkisstjórnar að forustumenn flokkanna tala saman í fjölmiðlum. Þetta minnir dálítið á ástandið 1991–1995 og því fer þessi ríkisstjórn ekki neitt sérlega vel af stað. En hins vegar hef ég ekki neitt verið að slá út af borðinu einhverjar tillögur sem eru í þessu skjali. Það eru nefnilega engar kostnaðartillögur. Ég hef ekki slegið neitt út af borðinu. Það sem við höfum kallað eftir er hvað menn ætla sér að gera í málefnum barnabóta o.s.frv. Því miður eru engin svör en það hefur ekkert verið slegið út af borðinu, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má alveg taka til sín og síns flokks það sem ég beindi spjótum mínum að, þ.e. hve lítið hefði verið gert á síðasta kjörtímabili. Ég minni hv. þingmann á að í forsætisráðuneytinu sat fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, og gerði ekkert í því að fylgja eftir þeirri tillögu sem Alþingi samþykkti 1991 um að gera heildarstefnumótun og aðgerðaáætlun í málefnum barna. Það var nákvæmlega ekkert gert í því. Síðan var sett einhver sérstök fjölskyldunefnd í ráðuneytið undir forustu Halldórs Ásgrímssonar til að fjalla um málefni fjölskyldunnar og koma fram með tillögur þar að lútandi. Það var nákvæmlega ekkert gert í því máli undir forustu Björns Inga Hrafnssonar. Það eina sem heyrðist frá þeirri nefnd var að hún skoðaði skólabúninga á þeim fjórum árum sem hún starfaði. Það var ekki mikið sem Framsóknarflokkurinn gerði þegar hann hafði tækifæri til þess að hrinda í framkvæmd aðgerðum í þágu barna og fjölskyldna. Hv. þingmaður hefur ekki af miklu að státa í þessu efni 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin sem hér komu varðandi athugasemdir mínar og spurningar. Ég sakna þess hins vegar að hafa ekki fengið svar við þeirri spurningu sem ég varpaði fram hvað varðar forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar og launin í samfélaginu. Í ljósi þess að við hæstv. ráðherra virðumst vera sammála um að brýna nauðsyn beri til að hækka laun umönnunarstétta, og kvennastéttanna sérstaklega, spurði ég hver afstaða hennar væri og hvort launahækkun til seðlabankastjóra upp á 200 þús. kr. á mánuði væri vísbending um forgangsmál í þessari ríkisstjórn. Nú hefur það komið fram í máli ráðherrans. Í tvígang í dag hefur hæstv. ráðherra nefnt þessa breytingu og talað um Seðlabankann eins og Seðlabankinn væri eitthvað sem væri fyrir ofan - eða neðan - það sem við erum að fjalla um hér. Ég spyr, og bið ráðherra um að tala skýrt í þessum efnum vegna þess að það er bankaráð Seðlabankans sem ákvað þessa launahækkun og þar með fulltrúar Samfylkingarinnar í því sama bankaráði og reyndar beggja stjórnarflokkanna. Ég óska eftir skýrum svörum um afstöðu ráðherrans til þessarar launahækkunar seðlabankastjóra og afstöðu fulltrúa Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans þar um.

Hæstv. forseti. Ég held að afstaða mín til þessarar launahækkunar bankastjóranna í Seðlabankanum hafi komið alveg nægilega skýrt fram í máli mínu í dag. Ég held að enginn velkist í vafa um skoðun mína á henni. Mér finnst sú launahækkun sem þarna hefur komið fram ekki vera í samræmi við það sem Seðlabankinn gefur frá sér oft á ári um aðhald í útgjöldum, efnahagsmálum o.s.frv. Þetta er ekki lýsandi dæmi fyrir það þegar þeir svo sjálfir hækka laun sín um 200 þús. kr. á mánuði sem eru vel góð laun láglaunafólksins, kannski tvöfalt þau þannig að það eru ekki skýr skilaboð út í samfélagið varðandi t.d. þá kjarasamninga sem fram undan eru um næstu mánaðamót að þeir skammti sér slík laun. Þeir gera það í ljósi þess að þeir þurfi að halda í fólk o.s.frv. og þess vegna hafi launin verið hækkuð í Seðlabankanum. Menn þurfa hins vegar líka að horfa út í samfélagið í heild. Af hverju er flótti úr þessum kvenna- og umönnunarstéttum þegar við búum ekki við atvinnuleysi? Það er vegna þess að launin eru svo lág að þau eru ekki samkeppnisfær við önnur laun í samfélaginu. Það er þó ekki á borði ríkisstjórnarinnar að ákvarða um launahækkanir eða launamál seðlabankastjóra. Afstaða mín er alveg skýr til þess, eins og hv. þingmaður heyrði, og ég fór ítarlega yfir afstöðu mína varðandi launakjör og störf umönnunarstéttanna. Ég tel brýnt ef við eigum að geta haldið uppi velferðarsamfélagi að endurmeta þau laun sem umönnunarstéttirnar búa við og það er ákvæði um það í stjórnarsáttmálanum.

Virðulegi forseti. Það er atgervisflótti víðar en úr Seðlabankanum, það er atgervisflótti og mannekla á öllum umönnunar-, hjúkrunar- og sjúkrastofnunum í landinu, meira að segja svo að það er ekki hægt að hleypa fólki í lögboðið sex vikna sumarfrí á þessu sumri víðast hvar, heldur aðeins í fjórar vikur. Það dugir þó ekki til og eru tugir rúma á göngum í stærstu sjúkrastofnunum landsins vegna þessa. Mér er ljóst hver afstaða ráðherrans er til þess sem hún kallar Seðlabankann í þessum málum. Ég spurði um afstöðuna til þeirrar ákvörðunar fulltrúa Samfylkingarinnar í bankaráði Seðlabankans að fallast á þetta vegna þess að það er það signal sem verið er að gefa út. Bankinn getur ekki sisvona án atbeina bankaráðs og stjórnar og fulltrúa stjórnmálaflokkanna þarna inni komið þessu við. Eins og fram hefur komið 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lagagildi sjötta viðaukasamnings við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings Switzerland um álbræðslu við Straumsvík. Viðaukasamningurinn var undirritaður 5. mars sl. og með honum gerð sú breyting að allar sérreglur í aðalsamningnum um skatta og gjöld til ríkis og sveitarfélaga eru felldar niður og skýrlega kveðið á um að álbræðsluna í Straumsvík skuli skattleggja samkvæmt almennum reglum eins og þær eru á hverjum tíma. Gildistaka þessara breytinga miðast við 1. janúar 2005. Aðalsamningurinn milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um álbræðsluna í Straumsvík var staðfestur á Alþingi með lögum nr. 76/1966. Við þann samning hafa síðan verið gerðir fimm viðaukasamningar sem hafa verið staðfestir af Alþingi. Í fimmta viðaukasamningnum sem var undirritaður þann 16. nóvember 1995 og veitt lagagildi með lögum nr. 155/1995 bættist við nýtt ákvæði, þ.e. grein 33.03 þar sem Ísal er heimilað, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, að velja þann kost að lúta almennum íslenskum skattalögum. Þessa heimild nýtti félagið sér á árinu 2003 og í framhaldi af því hófust viðræður um það hvernig staðið skyldi að breytingunni. Þessar viðræður lágu niðri á tímabili en um sumarið 2006 var þráðurinn tekinn aftur upp og vinna hafin við gerð viðaukans sem lauk með undirritun hans þann 5. mars sl. Samningurinn var undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis, enda segir í 51. gr. aðalsamningsins að svo skuli gert. Í þessum samningsviðauka eru allar sérreglur og undanþágur um skatta og opinber gjöld sem gilda um starfsemi álversins í Straumsvík felldar út úr aðalsamningnum. Auk þess eru gerðar nokkrar smávægilegar breytingar á honum sem annaðhvort leiða beint af skatt- og gjaldabreytingunni eða snerta hana mjög. Í fyrsta lagi verður sú grundvallarbreyting að öll ákvæði um framleiðslugjaldið eru felld út úr aðalsamningnum. Framleiðslugjaldið hefur Alcan greitt í stað tekjuskatts og fasteignaskatts og raunar fleiri skatta og gjalda sem nú hafa verið felld niður. Framleiðslugjaldið skiptist annars vegar í fyrir fram greitt framleiðslugjald sem félagið greiðir óháð afkomu, hins vegar afkomutengt framleiðslugjald sem er 33% af gjaldstofni. Í stað framleiðslugjaldsins er félaginu gert að greiða tekjuskatt og fasteignaskatt samkvæmt almennum reglum á hverjum tíma. Í öðru lagi eru felldar brott allar sérreglur um tolla, aðflutnings- og útflutningsgjald og um virðisaukaskatt, og félaginu í staðinn gert að greiða þessi gjöld samkvæmt almennum reglum á hverjum tíma. Í þriðja lagi eru felldar brott sérreglur um gjaldtöku fyrir höfn, hafnarmannvirki, leyfi til byggingar og reksturs bræðslunnar og félaginu gert að greiða þessi gjöld samkvæmt almennum reglum. Í fjórða lagi er kveðið á um það að ágreining um málefni sem varðar hvers konar opinber gjöld skuli bera undir íslensk stjórnvöld og dómstóla eftir þeim reglum sem um slíkar deilur gilda. Með þessu er því vikið frá þeirri reglu sem gildir í aðalsamningum um að ágreining skuli bera undir gerðardóm. Í fimmta lagi er kveðið sérstaklega á um það hvernig gera skuli upp fyrir þann tíma sem er liðinn, þ.e. frá 1. janúar 2005. Gengið er út frá því að viðkomandi stjórnvöld leiðrétti það sem leiðrétta þarf samkvæmt gildandi reglum á viðkomandi sviði. Þannig verði skattar lagðir á félagið af skattstjóranum í Reykjanesumdæmi gegn framlagningu skattframtals. Það er sérstaklega kveðið á um framtalsfresti og kærufresti enda eru þeir liðnir vegna rekstrar ársins 2005. Þá er líka gert ráð fyrir því að tollstjórinn í Reykjavík ákvarði tolla og Hafnarfjarðarbær fasteignaskatta. Hafnarfjarðarbær hefur á grundvelli sérstaks samkomulags við ríkissjóð fengið hluta af framleiðslugjaldinu. Sú hlutdeild hefur miðast við útflutt tonn af áli. Með undirritun sjötta viðauka er svo gengið út frá því að horfið verði frá þessari skiptingu enda miðar breytingin að því að fyrirtækið greiði alla skatta og öll gjöld samkvæmt almennum reglum. Í sjötta lagi eru eins og áður segir gerðar nokkrar breytingar á aðalsamningnum sem tengjast skatt- og gjaldabreytingunni. Þannig eru t.d. sérreglur um meðferð gjaldeyris felldar út og ákvæði um aðferðir til að koma í veg fyrir tvísköttun færð til þess sem segja má að sé nútímahorf. Í stuttu máli má lýsa efni sjötta viðauka þannig að með honum séu allar sérreglur og allar undanþágur um skatta og gjöld felldar brott og í staðinn verði Alcan gert að fylgja almennum reglum eins og þær verða á hverjum tíma án nokkurra undantekninga. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Það vekur athygli í þessu máli þegar skoðaður er sá tími sem hefur liðið frá því að Alcan óskaði eftir því að breytingar yrðu á í þessu skattalega tilliti, þ.e. frá 28. maí 2003 til marsmánaðar 2007 líða tæp fjögur ár. Hæstv. ráðherra hefur skýrt í nokkru um hvað þau álitamál hafa snúist sem þarna hafa verið rædd á þessum langa tíma en mig langar til að vita og ég ímynda mér að talsvert af þessum álitamálum hafi tengst tímabilinu frá deginum í dag og aftur til gildistökunnar, þ.e. til 1. janúar 2005. Nú gerir maður ráð fyrir að Alcan telji sig hafa ofgreitt til íslenska ríkisins, þess vegna óski það eftir því að fara inn í hið almenna skattaumhverfi, og því spyr ég: Hvað hefur verið reiknað út varðandi þær fjárhæðir sem um ræðir sem íslenska ríkið kæmi þá að öllum líkindum til með að þurfa að greiða til baka fyrir þetta tímabil 1. janúar 2005 og til dagsins í dag? Liggur það fyrir? Hvernig er þá gert ráð fyrir að slíkar endurgreiðslur verði? Er þá miðað við að slíkt verði eins og fyrirtækið hefði fallið að skattalögum og almennum reglum á því tímabili sem um ræðir?

Efni spurninga hv. þingmanns var reyndar dregið fram í síðustu spurningu hennar og svarið við því er já. Það er gert með þeim hætti. Það sem ríkinu ber að endurgreiða fyrirtækinu með þessum hætti eru þá u.þ.b. 300 millj. kr.

Frú forseti. Ég vil byrja á að upplýsa hæstv. forseta um að ég ætla ekki að setja hér á langa ræðu um þetta mál. Enda vil ég reyna að greiða fyrir þingstörfum. Ég vil þó vekja athygli á því, úr því að þetta er fyrsta frumvarpið sem nýr hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson leggur fram á þessu kjörtímabili, að þetta mál um að lögfestur verði viðaukasamningur milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings, um álbræðslu við Straumsvík, er öllu merkilegra en það lítur út fyrir að vera í fyrstu. Þeir sem hafa fylgst með atvinnuuppbyggingu á Íslandi á síðustu árum og áratugum muna þá tíð er ríkisstjórnir Íslands þurftu að leggja mikið á sig til að laða erlenda fjárfestingu til Íslands til uppbyggingar á atvinnulífi. Sá samningur sem gerður var við Alusuisse á sínum tíma bar þess merki. Þar var á ferðinni erlent stórfyrirtæki sem fór þess á leit við íslensk stjórnvöld að það fengi sérstaka afgreiðslu varðandi skattalegt umhverfi sem fyrirtækinu var ætlað að starfa í kæmi það til landsins, greiddi lægri skatta, tolla, aðflutningsgjöld og annað slíkt vegna starfsemi sinnar. Það sem þetta frumvarp gengur út á kemur m.a. fram á bls. 14 þar sem vikið er að meginefni sjötta viðauka við aðalsamninginn. Þar segir: „Með samningsviðaukanum eru allar sérreglur og undanþágur um skatta og opinber gjöld, sem gilda um starfsemi álversins í Straumsvík felldar út úr aðalsamningnum.“ Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að hér erum við vitni að, ef svo má segja, heilbrigðisvottorði eða viðurkenningu á þeirri skattastefnu sem ríkisstjórnir síðustu 16 ára hafa haldið úti hvað varðar fyrirtækin á Íslandi. Það er mjög merkilegt vegna þess að það er ekki langt síðan að tekjuskattur fyrirtækja á Íslandi var 50%. Hann var síðan færður niður í 30% og er nú 18%. Stórfyrirtækin sem áður nutu velvildar og sérkjara íslenskra stjórnvalda vegna starfsemi sinnar þurfa ekki á sérmeðferð að halda lengur. Hið almenna skattaumhverfi fyrirtækja er það gott að þau fyrirtæki sem á þessum árum nutu sérkjara óska eftir því nú í samningum við íslensk stjórnvöld að losna undan þeim sérkjörum. Hin almennu kjör eru orðin betri en sérkjörin. Þetta kalla ég heilbrigðisvottorð yfir þeirri skattastefnu sem síðustu ríkisstjórnir hafa rekið varðandi tekjuskatta og starfsumhverfi fyrirtækja á Íslandi. Mér finnst ástæða til að fagna þessu frumvarpi og þeim atriðum sem þar koma fram. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra gerir það sama og tekur undir með mér. Hér er um heilbrigðisvottorð stefnumörkunar síðustu ríkisstjórnar að ræða. Ég hlýt líka að fagna því að í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokksins og flokks hæstv. iðnaðarráðherra hafa menn samþykkt þá stefnumörkun að halda beri áfram á þessari braut. En þar segir, með leyfi forseta: „Á kjörtímabilinu verður leitað leiða til að lækka frekar skatta á fyrirtæki.“ Eftir þessu munum við sjálfstæðismenn að sjálfsögðu ganga. En ég vildi í þessari ræðu vekja sérstaka athygli á þessum þætti málsins. Hann er að mínu mati afar merkilegur. Auðvitað er það þannig að íslensk stjórnvöld eiga að halda áfram á þessari leið, stefna að því að vera með skattaumhverfi á Íslandi sem er það besta sem þekkist í víðri veröld til að laða að erlend fyrirtæki, erlenda fjárfestingu til uppbyggingar á íslensku atvinnulífi.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í þessari sögukennslustund og söguskýringu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, að þar vantaði í eitt eða reyndar tvennt. Það er vissulega rétt að þegar samið var við Alusuisse upphaflega voru þar ýmsar sérreglur og annað sem gilti. En samningurinn var a.m.k. frágenginn og öllum kunnur eins og hann þá var, m.a. orkuverðið. Engu að síður tel ég nauðsynlegt að rifja upp að þrátt fyrir þann skýra samning sem var öllum opinn þá treysti þetta stórfyrirtæki sér ekki á sínum tíma til þess að fara að leikreglum og stundaði stórfelld skattsvik sem kostuðu íslenska ríkið hundruð milljóna króna ef ekki milljarða á þeim tíma. Þau vinnubrögð eru þekkt undir heitinu „hækkun í hafi“. Fyrst menn fóru í söguna þá tel ég rétt að rifja upp þetta atriði. Ég get tekið undir að það sé nauðsynlegt og rétt að hafa skýrar reglur. Ég tel miður að á sínum tíma verið tekin ákvörðun um að sveipa hulu raforkusamningana við Alusuisse og síðan Alcan, síðar Alcoa og alla þá samninga sem gerðir hafa verið síðan. Ég hvet hv. þm. Sigurð Kára til að koma með okkur í Vinstri grænum í þá herferð að öll samskipti við þessi erlendu stórfyrirtæki verði skýr og einföld og þau lúti sömu reglum og samningar við innlenda aðila, m.a. um raforkukaup - þau verði opin öllum.

Frú forseti. Í raun þarf ekki að hafa mörg orð um frumvarpið sem hér liggur fyrir, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson orðaði það og þarf ekki að lengja umræðuna. Oft getur þó löng umræða orðið til að greiða að minnsta kosti flækjur í einstökum málum sem eru til umfjöllunar. Þær geta verið jákvæðar. En kannski er ekki sérstök ástæða til að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Það er tiltölulega skýrt og gengur út á að laga samning ríkisstjórnar Íslands við Alcan að íslensku umhverfi. Kannski mætti segja að það sé löngu tímabært. Það er eðlilegt að stórfyrirtæki eins og hér er á ferðinni lúti íslenskum lögum í hvívetna. Hins vegar er það svo að málið og fyrirtækið sem hér er um að ræða teygir anga sína víða og væri hægt að taka upp málefni þess á mjög víðum grunni. Það sem mig langar að nefna í þessari umræðu er í raun hver staðan er varðandi fyrirtækið sem við erum hér að tala um, þ.e. álverið í Straumsvík. Eins og öllum er í fersku minni fór fram í marsmánuði síðastliðnum íbúakosning í Hafnarfirði þar sem afstaða var tekin til þess hvort íbúarnir vildu að álverið yrði stækkað, í samræmi við tillögu sem þar lá fyrir um það mál í tillögu að deiliskipulagi. Íbúarnir sögðu sína skoðun í þeirri atkvæðagreiðslu og höfnuðu þeirri stækkun. Ekki var liðinn langur tími frá þeirri niðurstöðu þegar við heyrðum í fjölmiðlum frá ýmsum málsmetandi aðilum að það gæti jafnvel orðið af stækkun álversins með einum eða öðrum hætti. Hugsanlegt væri að fara í þá stækkun án þess að breyta deiliskipulaginu sem hafnað hafði verið í íbúakosningunni. Ýmsa mátti jafnvel skilja á þann veg að hægt yrði að kjósa aftur um nýtt skipulag ef svo bæri undir. Þess vegna er áhugavert að heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra hvernig hann metur stöðu þess máls í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið í kjölfar íbúakosninganna. Ég vil líka nefna að eftir því sem ég best veit er Alcan samningsbundið til að kaupa orku sem var reiknuð fyrir umrædda stækkun frá 1. júlí næstkomandi. Gangi það ekki eftir þá lenda dagsektir á fyrirtækinu vegna vanefnda. Ég vildi þess vegna gjarnan heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann hafi skoðað það mál sérstaklega eða þekki það og hvert framhaldið verði á því. Auðvitað getur maður látið sér detta það í hug að Alcan reyni að komast undan þeim samningum og ákvæðum með því að flytja starfsemi sína eitthvað annað. Það er ekki óhugsandi. Sumir hafa nefnt Þorlákshöfn í því samhengi. Ég vildi þess vegna heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann hafi skoðað þetta mál sérstaklega. Það var út af fyrir sig áhugaverð umræða hér fyrr í dag um álmál, orkusölumál og stóriðju, sem tengdist sérstaklega Helguvík. Það væri áhugavert að fara inn í það mál líka en í tengslum við það vöknuðu ýmsar spurningar og voru settar fram, m.a. til mín sem borgarfulltrúa í Reykjavík að því er varðar orkuöflun til stækkunar álvers á Grundartanga. Mér finnst rétt, af því ég stend í þessum ræðustóli núna og er að ræða mál er varða orkusölu og samninga til Straumsvíkur, að geta þess að afstaða mín til þess máls byggðist fyrst og fremst á því að á þeim tíma lágu fyrir allar heimildir fyrir stækkun álversins á Grundartanga. Þegar rætt var um hvernig afla ætti orku til þeirrar stækkunar, þá voru í raun tveir kostir í boði. Annars vegar að fara í Norðlingaölduveitu. Landsvirkjun hafði í huga að fara í Norðlingaölduveitu og afla orku til álversins við Grundartanga eða þá að þau mál yrðu leyst með því að Orkuveita Reykjavíkur kæmi inn í málið með orku frá Hellisheiði. Á þeim tíma stóðum við frammi fyrir því vali að styðja að Orkuveita Reykjavíkur afhenti orku til stækkunar á Grundartanga en um leið töldum við, og höfðum sannfæringu fyrir því, að með því móti gætum við forðað því að farið yrði í Þjórsárver og að Norðlingaölduveita yrði að veruleika. Það er ástæðan fyrir því að við studdum það mál. Það eru málefnalegar forsendur fyrir því. Ég trúi því að hæstv. iðnaðarráðherra hefði valið með sama hætti ef hann hefði verið í þeim sporum. Það kom líka fram í umræðunni fyrr í dag að ríkisstjórnin færi ekki inn í stjórnir orkufyrirtækjanna og segði þeim fyrir verkum. Ég verð nú að segja fyrir mína parta að ég tel að ríkisstjórnin, ef hún hefur ákveðna stefnu í þessu máli, eigi í það minnsta að ræða við orkufyrirtækin í landinu. Í framhaldi af þeim yfirlýsingum sem gefnar voru fyrir kosningar, einkum og sér í lagi af hálfu flokks hæstv. iðnaðarráðherra, og þess sem stendur í stjórnarsáttmálanum og þeirra orða sem hæstv. umhverfisráðherra lét falla í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra, þá hefðu þeir tveir ágætu ráðherrar, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, nánast á fyrsta degi í embætti átt að fara inn í orkufyrirtækin, ræða við forustumenn orkufyrirtækjanna, stjórnendur þeirra og segja: Hér er komin ný ríkisstjórn. Hún ætlar að hafa það sem forgangsatriði að vernda háhitasvæði landsins. Þannig væri tryggt að ekki verði farið í þessi stóru verkefni sem Helguvík er og stækkun í Straumsvík, ef af henni verður. Hvað veit ég um það? Það er fróðlegt að rifja það upp að formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, hefur lýst því yfir á Alþingi, meðan hún var í stjórnarandstöðu, að mikilvægt væri að taka í taumana og fresta þeim stóriðjuframkvæmdum sem fyrirhugaðar eru á næstu árum. Þar vísar hún til áforma um stækkunina í Straumsvík og álver í Helguvík. Þá kom fram sú afstaða núverandi hæstv. utanríkisráðherra og formanns Samfylkingarinnar að hennar afstaða væri sú að koma ætti í veg fyrir þessar álversframkvæmdir. Af þeim sökum finnst mér áhugavert að draga þetta fram. Við höfum einnig rætt málin að því varðar Helguvík í morgun og ekki komst allt að í þeirri stuttu umræðu sem gjarnan hefði mátt koma til skila. Ég vil líka víkja að efnisatriði þessa samnings er varðar fjármál sveitarfélagsins Hafnarfjarðar. Ég veit raunar að hv. 2. þm. Suðvest. sem er í salnum þekkir þau mætavel. En það kom fram í umræðu þegar málið var hér til umfjöllunar fyrr í vetur, en það náði ekki afgreiðslu á þinginu, að sveitarfélagið Hafnarfjörður taldi sig verða af verulegum tekjum vegna tafa á því að þessi samningur öðlaðist gildi. Hér er gert ráð fyrir að hann gildi frá 1. janúar 2005, en upphaflega og ef allt hefði gengið eðlilega fyrir sig, miðað við það að fyrirtækið óskaði eftir þessum breytingum snemma á árinu 2003, hefði þessi breyting getað átt sér stað 1. janúar 2004, hafi ég skilið málið rétt. Samkvæmt þeim yfirlýsingum sem bæjarstjórinn í Hafnarfirði hefur látið frá sér í þessu samhengi þá telur hann að bærinn hafi orðið af um 100 millj. kr. tekjum vegna þess dráttar sem varð á staðfestingu málsins. Það er auðvitað fróðlegt að vita, vegna þess að ég les í fjölmiðlaviðtölum við bæjarstjórann í Hafnarfirði, að bæjarstjórn Hafnarfjarðar mun eftir sem áður reyna að láta á það reyna hvort bærinn getur náð þessum tekjum. Það væri fróðlegt að fá að vita það í þessu samhengi hvort það verður gert, hvort bæjarstjórn Hafnarfjarðar muni gera það og hvort bæjarstjórnin í Hafnarfirði fái liðsinni íslenska ríkisins, hæstv. iðnaðarráðherra, í því efni. Það er ekki tryggt með þeim samningi sem hér liggur fyrir, því lagafrumvarpi sem hér liggur fyrir. Hæstv. forseti. Ég vildi koma þessu á framfæri í tengslum við umræðuna um þetta frumvarp. Ég tel að öðru leyti að ekki sé mikið um frumvarpið að segja, út af fyrir sig.

Frú forseti. Það var mjög fróðlegt að heyra upprifjun hv. þingmanns á afskiptum VG af fyrirhugaðri orkusölu til stóriðju. Sú afstaða sýnir það og undirstrikar að VG er ekki í prinsippinu á móti stóriðju. Ég hafði skilið það einhvern veginn öðruvísi en ég bið þá forláts ef svo hefur verið. Þó liggur alveg ljóst fyrir að VG styður stóriðju en það fer eftir því hvar hún er. Það er út af fyrir sig fín afstaða og ég hef ekkert við hana að athuga. Að því er varðar síðan þau áform sem það fyrirtæki sem hér um ræðir kann að hafa í Straumsvík þá hef ég engar fregnir af því öðruvísi en lausafregnir í fjölmiðlum. Ef svo er að fyrirtækið sé úti um þorpagrundir að reyna að verða sér úti um önnur svæði þá veit ég ekkert um það annað en að ljóst er að sá ráðherra sem hér stendur mun engin ný rannsóknarleyfi eða nýtingarleyfi gefa út að því er orkuöflun varðar á óröskuðum svæðum. Það verður þá Alþingi sem verður að taka fram fyrir hendurnar á honum í því efni og bara til að veita hv. þingmanni hugarró mun iðnaðarráðherrann ekki veita því liðsinni sitt. Það kemur alveg skýrt fram í stefnuyfirlýsingunni, og hana hyggst ég halda eins vel og ég get, að við stefnum að því árið 2009, fyrir lok þess, að geta lagt fyrir þingið niðurstöður rammaáætlunarinnar og hún verður að hljóta formlega afgreiðslu Alþingis. Alþingi þarf þá að taka ákvörðun um hvort ráðist verður inn í óröskuð svæði. Það verður ekki gert ef þar er um að ræða svæði sem dæmast af sérfræðingum með mikið verndargildi eða hátt verndargildi. Ég held að ég og hv. þingmaður deilum þar svipaðri afstöðu. Að því er varðar síðan þann orkusamning sem fyrirtækið hefur við tvö orkuframleiðslufyrirtæki hef ég kynnt mér stöðu þeirra mála. Það hefur frest til 30. júní til að ganga formlega frá því. Ég hef hins vegar enga hugmynd um hvað fyrirtækið hyggst gera 

Frú forseti. Ég lýsti því hvernig aðkoma okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í borgarstjórn Reykjavíkur var að málinu að því er varðar álverið á Grundartanga og hvaða staða var í málinu þar. Við höfum aldrei lýst því yfir að við séum á móti stóriðju bara af því að það er stóriðja. Við höfum sagt og barist gegn þeim virkjanaáformum til stóriðju sem hér hafa verið á undaförnum árum vegna þeirra umhverfisáhrifa og þeirra efnahags- og samfélagslegu áhrifa sem það hefur haft í för með sér. Það höfum við viljað taka með í dæmið. Á þessu byggðist afstaða okkar m.a. að því er varðar stækkunina á Grundartanga vegna þess að við vildum leggja okkar lóð á vogarskálina til að koma í veg fyrir að farið yrði inn í Þjórsárverin með Norðlingaölduveitu. Síðan segir hæstv. ráðherra að hann muni ekki veita nein ný leyfi. Það sem ég held að geti verið fróðlegt að skoða í þessu samhengi er að það eru auðvitað ákveðin leyfi og það er orkusölusamningur í gangi hjá Alcan gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur vegna Straumsvíkur. Ef það fyrirtæki ákveður t.d. að flytja sig um set þá er væntanlega verið að tala um að flytja þá samninga með sér á ný svæði og þá kemur væntanlega ekki til þess að úthluta nýjum leyfum ef ég hef skilið málið rétt. Ráðherrann getur auðvitað komið hér og sagt að hann muni ekki gefa nein ný leyfi inn á óröskuð svæði. En hvað þá með svæði sem þegar er byrjað að virkja og kalla hugsanlega á enn meiri orkuöflun á þeim svæðum? Við getum talað um svæði á Reykjanesi, á Hengilssvæðinu eða á Nesjavöllum þess vegna. Hvernig mun ráðherrann bregðast við því?

Frú forseti. Ég mun bregðast við því með þeim hætti að fara eftir því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í þingræðu sinni fyrir nokkrum missirum, t.d. varðandi Nesjavelli, þar sem hann hvatti til þess að fyrst á annað borð væri búið að fara í það svæði þá verði því haldið áfram. Ég vil einnig segja það algjörlega skýrt að ég hyggst ekki hryggja hv. þingmann með því að afturkalla leyfið sem forveri minn veitti borgarstjórn Reykjavíkur þegar sótt var um leyfi til að virkja á ákveðnum svæðum, m.a. með atbeina hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Svo einfalt er það nú. Ég er með öðrum orðum að segja að þeir sem hafa rannsóknarleyfi fái að rannsaka, þeir sem hafa nýtingarleyfi fái að nýta án atbeina Alþingis. Ef á að fara fram hjá því, ef breyta á rannsóknarleyfum yfir í nýtingarleyfi þarf atbeina Alþingis til. Það mun ekki gerast með mínu atkvæði. Svona verður staðan fram til 2009. Þá mun Alþingi fá til umfjöllunar og formlegrar afgreiðslu niðurstöður rammaáætlunar og þá er það Alþingis að taka ákvörðun um það. Að því er varðar þau svæði sem hv. þingmaður nefndi á Hellisheiði og víðar undrast ég að hann skuli í reynd vera að hvetja mig til þess að afturkalla þau leyfi vegna þess að hann bað um þau sjálfur. Þetta undirstrikar hins vegar þann tvískinnung sem VG hefur sýnt í málinu. Hann kemur t.d. fram í því að hv. þingmaður segir það alveg skýrt að hann er í prinsippinu með stóriðju ef hún er á réttum stað. Ja, herra trúr, ég gæti rifjað upp umræður sem ég átti við hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur þar sem niðurstaðan var allt önnur. Hún vildi ekki stóriðju, jafnvel þó að orkan kæmi úr djúpborunum á svæðum sem fyrir löngu er búið að raska. Þetta stendur nú bara í þingtíðindum. Hér vegast því á mismunandi sjónarmið innan VG alveg eins og nútíðin, bara það sem formaður VG sagði fyrir hálfum mánuði um að hann vildi gefa Helguvík í meðgjöf, í heimanmund, ef hann fengi að komast í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum er allt annað en VG sagði fyrir tveimur mánuðum. 

Frú forseti. Hann heyrir hann Jóhannes þegar hann vill heyra, hefði móðir mín heitin sagt. Hæstv. iðnaðarráðherra heyrir bara það sem hann vill heyra í þessu máli. Ég tel að það sem hann vitnar m.a. í orð formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var þar fyrst og fremst verið að spyrja þeirrar spurningar af blaðamanni í eftirfarandi samhengi: Mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð setja einhver fyrirframskilyrði, „ultimatum“, í viðræðum við aðra flokka? Hann svaraði því: Nei, við munum ekki setja fyrir fram nein skilyrði, ekki að því er varðar þetta mál heldur. Að sjálfsögðu var það auðvitað öllum ljóst að það voru ákveðin mál sem við mundum sækja mjög fast ef við hefðum lent í þeirri aðstöðu að ræða við aðra flokka og síðan hefðum við þá metið það þegar upp var staðið hvort það væri ásættanlegt eða ekki frá sjónarmiði okkar. Hér er því um fullkominn útúrsnúning að ræða hjá hæstv. iðnaðarráðherra og mér finnst að hann eigi að vanda sig í störfum sínum á hv. Alþingi þegar hann hlustar á það sem aðrir hafa að segja.

Frú forseti. Í ljósi þeirrar ræðu sem hv. 9. þm. Reykv. n., Árni Þór Sigurðsson, flutti varðandi tiltekin atriði er lúta að Hafnarfjarðarbæ er mér ljúft að upplýsa að Hafnarfjarðarbær hefur lagt fram álit, komið fram með samhljóða niðurstöðu frá bæjarstjórninni varðandi þann samning sem Alcan fór fram með við ríkisstjórn Íslands og um hér er fjallað. En líkt og segir á bls. 3 í umræddu frumvarpi liggur fyrir að ríkisstjórnin og Alcan eru að leggja umræddar samningsbreytingar fram í kjölfar samningaviðræðna þeirra á milli. Hafnarfjarðarbær hefur ekki komið að þeim viðræðum, hvorki á umliðnum vikum né umliðnum mánuðum eða árum. Þetta verkefni fór af stað árið 2001 í ljósi breytinga á skattaumhverfi fyrirtækja líkt og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom hér að áðan. Alcan óskaði eftir því að fara fram með mat á fasteignum sínum á árunum 2001–2002, kærði það til yfirfasteignamatsnefndar á þeim tíma og fékk niðurstöðu og í ljósi þess var lögð fram beiðni, eins og kemur hér fram, 28. maí 2003. Hafnarfjarðarbær hefur alla tíð sagt að það ákvæði eigi að gilda sem er í aðalsamningnum, ákvæði 3303, sem segir að gildistíminn sé frá og með næstu áramótum eða 1. janúar 2004. Þetta er alveg kýrskýrt af hálfu bæjarstjórnar Hafnarfjarðar samhljóða eða væntanlega mun bæjarstjórnin koma því á framfæri til iðnaðarnefndar þegar þetta frumvarp verður tekið þar til umfjöllunar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um að staðfesta samning á milli ríkisstjórnar Íslands og Alcan Holdings Switzerland Ltd. um álbræðslu í Straumsvík. Í samningnum er samið um þá meginbreytingu að Alcan lúti frá og með 1. janúar 2005 íslenskum skattalögum í einu og öllu eins og aðrir lögaðilar er bera ótakmarkaða skattskyldu hér á landi. 20. mars 1997, fyrir sléttum tíu árum, sagði ég í ræðu þegar rædd voru lög um álbræðslu á Grundartanga: „Þegar maður lítur yfir þetta frumvarp, þá er það aðallega fólgið í undanþágum frá íslenskum lögum hvað varðar ýmis ákvæði sem íþyngja íslenskum hlutafélögum.“ Þá nefndi ég fyrst að tekin var ábyrgð á efndum Skilmanna- og Hvalfjarðarhrepps, í öðru lagi var undanþága frá skattamálum, tekjuskatturinn væri negldur niður í 33% en gæti lækkað en ekki hækkað og svo voru sérstakar reglur um arðinn. Fyrirtækið væri eignarskattsfrjálst á meðan allir íslenskir einkaaðilar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, borguðu eignarskatt. Síðan segi ég í ræðunni: „Fyrirtækið er undanþegið iðnlánasjóðsgjaldi, iðnaðarmálagjaldi, markaðsgjaldi, það er sérákvæði um fasteignaskatt og sérstakur fasteignaskattur er líka felldur niður og settur inn á eitt form. Stimpilgjaldið er 0,15% og jafnvel 0% í staðinn fyrir að innlend fyrirtæki þurfa að borga allt upp í 1,5%, tífalt meira, í stimpilgjald. Það eru sérstök ákvæði um byggingarleyfisgjald, gatnagerðargjald, skipulagsgjald og svo eru felldir niður tollar og vörugjöld. Hversu mörg innlend fyrirtæki, sem standa í endalausu basli og slagsmálum við skattheimtumenn og opinberan eftirlitsiðnað, mundu ekki vilja sjá slíkar reglur? Fjöldamörg. Og svo eru menn hissa á því að innlend fyrirtæki geti ekki greitt hærri laun og skilað meiri hagnaði.“ Svo segi ég í lok ræðunnar, með leyfi frú forseta: „Við þurfum að huga að því ekki bara að fá stóriðju til landsins heldur að huga líka að þeim fyrirtækjum sem eru í landinu. Við þurfum að fara í gegnum þær undanþágur sem við erum að veita þessu erlenda fyrirtæki og spyrja okkur hvort við getum ekki haft fyrir íslensk fyrirtæki nákvæmlega sömu reglur á sviði skattamála, eftirlitsmála o.s.frv. þannig að við léttum þessum hlekkjum af innlendu atvinnulífi. Það finnst mér vera næsta skref, að fara í gegnum þessi skattalög og eftirlitslög og athuga hvort ekki megi létta einhverju af innlendum fyrirtækjum til samræmis við það sem menn telja sig nauðbeygða til að veita erlendum fyrirtækjum hér á landi til að fá þau til landsins.“ Þetta hefur allt gengið eftir, frú forseti. Við erum búin að gera íslenskt skattaumhverfi og eftirlitsumhverfi svo gott fyrir innlend fyrirtæki að hinn erlendi aðili vill núna taka upp innlenda skattkerfið. Ég get ekki annað en glaðst, frú forseti, glaðst verulega. Þetta frumvarp er vottorð um það að íslenskt atvinnulíf býr við samkeppnisfærar skattareglur og eftirlitsreglur eins og best gerast í heiminum.

Hæstv. forseti. Hér koma sjálfstæðismenn í röðum í pontu og gefa skattkerfi íslensku ríkisstjórnarinnar, þeirrar sem Framsóknarflokkurinn sat í með Sjálfstæðisflokki, heilbrigðisvottorð til hægri og vinstri vegna hins góða skattkerfis sem þeir segja að við búum hér við. Jú, mikið rétt. stóriðjufyrirtækið Alcan í Straumsvík hefur óskað eftir því frá 2003 að fá að greiða skatta hér á landi samkvæmt almennum íslenskum skattalögum. Í sjálfu sér er ekkert við það að athuga en það vekur auðvitað upp þær hugsanir hversu miklir fjármunir það eru sem íslenska ríkið og íslenskt samfélag og t.d. íslenskt velferðarkerfi hefur þurft að fara á mis frá árinu 1990 þegar verið var að gera þessa samninga og enn þá aftar í tíma. Það hljóta að vera orðnir gríðarlegir fjármunir þegar því er öllu safnað saman. Maður spyr sig: Erum við í sjálfu sér stolt af því að hafa laðað til okkar erlenda fjárfesta sem komu hingað vegna auðlindanna okkar, orkuauðlindanna, og keyptu af okkur raforku á verði sem var til skammar og haldnar voru langar ræður um í þingsölum og verða jafnvel áfram ef áfram heldur sem horfir varðandi orkuverð í nýjustu orkusölusamningum til stóriðjufyrirtækjanna? Hér er nú ekki allt sem sýnist og kannski ekki allt sem þarf að gleðjast yfir þó að engu að síður sé hægt að segja að íslenska skattkerfið sé þá þess eðlis að hver sem er geti fellt sig við það og það sé til skammar að stórfyrirtækin skyldu hafa fengið þær ívilnanir sem þau fengu á sínum tíma. Þar er ég sammála hv. þm. Pétri Blöndal og mig rekur minni til þess að flokksfélagi minn, hv. fyrrverandi þm. Hjörleifur Guttormsson hafi haldið hér æðimargar og æðilangar ræður um nákvæmlega þessa hluti, siðferðisbrest ríkisstjórnarinnar á þeim tíma sem þeir samningar sem við fjöllum um hér voru gerðir. Það er þó gott ef menn geta vitkast og áttað sig á að hlutir geti horft til betri vegar þegar skynsemin nær yfirhöndinni. Það eru eflaust einhver álitaefni í þessum samningi, þeim viðauka sem hér er til umfjöllunar, með tilliti til annarra samninga við fyrirtækið. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal rifjar upp þau gjöld sem stóriðjufyrirtækið hefur verið undanþegið fram að þessu nefnir hann iðnaðargjald og einhver fleiri gjöld. Nú er ég ekki svo vel heima í því að ég viti hvort þessi gjöld eru enn innheimt eða ekki.

Jú.

Þau eru það, segir hv. þingmaður. En þá spyr maður sig: Greiðir þetta fyrirtæki þá ekki slík gjöld frá og með þessum breytingum? Nú eru hér álitaefni sem gera má ráð fyrir að verði skoðuð í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar og ég geri ráð fyrir að við fáum þá frekari fróðleik í því nefndaráliti sem lítur dagsins ljós að því nefndarstarfi loknu. Mig langar til að gera að umræðuefni greinar sem Indriði H. Þorláksson skrifaði í Morgunblaðið í apríl síðastliðnum þar sem hann fjallar um auðlindir og arð. Þar talar hann í sjálfu sér tæpitungulaust um að arðsemi þess að selja orku til stóriðju sé afar lítil þar sem virðisaukinn sem verður til í landinu er afskaplega lítill og stóriðjufyrirtækin koma ár sinni ævinlega þannig fyrir borð að auðlindarentan verði ekki okkar, sem erum þó að selja þessum fyrirtækjum auðlindina okkar, heldur verði auðlindarentan eftir hjá hinum erlendu fyrirtækjum sem fara síðan með hana úr landi. Enn eru stórir siðferðisbrestir í stóriðjustefnunni sem eru fólgnir í því að við kunnum ekki fótum okkar forráð í þessum efnum og áttum okkur ekki á því hvílíkur fengur það er að hafa fengið til varðveislu þær orkuauðlindir sem eru til staðar í landinu. Nei, við höfum sóað þeim á altari stóriðjustefnunnar, til erlendra stóriðjufyrirtækja sem hafa örugglega grætt tugi milljarða, leyfi ég mér að segja. Alcan hefur örugglega grætt hér tugi milljarða á ódýrum orkusölusamningum og ívilnandi skattasamningum við íslensku ríkisstjórnina þann tíma sem það fyrirtæki hefur verið starfandi í Straumsvík. Í sjálfu sér erum við enn að láta þessi erlendu stóriðjufyrirtæki taka til sín rentu og arð af þeirri auðlind sem eðlilegt væri að við, íslenska þjóðin, fengjum notið. Indriði H. Þorláksson segir í grein sinni í Morgunblaðinu 23. apríl að rétt sé að hafa í huga að Ísland sé ekki hagkvæmur framleiðslustaður fyrir ál, t.d. með tilliti til flutnings á hráefni og framleiðsluvöru og þeirrar staðreyndar að laun séu hér há, og hann segir að þetta óhagræði verði að jafna út með orkuverðinu. Hverjir eru það sem gjalda fyrir? Það erum við, íslenska þjóðin. Mig langar til að fá að vitna beint í grein Indriða vegna þess að ég tel að það sem hann segir eigi fullt erindi til okkar í þeirri stóriðjuumræðu sem hefur tekið sig upp á sumarþinginu, fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar. Þar segir hann að það bendi allt sterklega til þess að verð á orku til álframleiðslu hér á landi sé nú orðið lægra en heimsmarkaðsverð og sé svo sé það vísbending um að orkukaupandinn, þ.e. álverið í þessu tilfelli, sé að fá í sinn hlut nokkuð af þeirri rentu sem auðlindin sjálf gefur af sér. Svo segir hann, með leyfi forseta: „Sú spurning vaknar hins vegar hvort nýting náttúruauðlinda með þeim hætti að arður af þeim renni að verulegu leyti til erlendra aðila samrýmist hugmyndum manna um þjóðareign á náttúruauðlindunum og nýtingarrétt á þeim. Fyrir Ísland hefur auðlindin þá misst fjárhagslegt gildi sitt, öðrum nýtingarmöguleikum hefur verið fórnað og umhverfisspjöll hugsanlega unnin. Auðlindin er þá ekki lengur auðlind en er orðin byrði.“ Ég verð að segja, hæstv. forseti, að Indriði H. Þorláksson, sem er afar fróður maður um fjármál og skattamál eins og við vitum, hefur að mínu mati lög að mæla í þessum greinum og það er ástæða til að þær nefndir sem starfa á þessu sviði líti á þessi ummæli hans í Morgunblaðsgreinunum í tengslum við þau mál sem nú eru að fara til þeirra. Hæstv. iðnaðarráðherra stendur hér í pontu og reigir sig mjög að mínu mati þar sem hann nýr okkur Vinstri grænum því um nasir að við séum ótrúverðug í stóriðjumálum. Í því sambandi, sagði hann áðan, yrðu menn bara að hafa eina stefnu og það hefði núverandi ríkisstjórn. Nú langar mig til að benda þingheimi og þjóð á að þar talar hæstv. ráðherra, þar talar maður sem fyrir ekki svo löngu síðan, þ.e. hinn 15. mars 2003, greiddi atkvæði með Norðlingaölduveitu og var því fylgjandi að Norðlingaölduveita yrði reist í Þjórsárverum. Þessi hæstv. ráðherra hefur nú skipt um skoðun í orði kveðnu, hann segir að vernda eigi votlendið í Þjórsárverum. Hann segir að þessi ríkisstjórn hafi eina skoðun. Það kom mjög glögglega í ljós á fyrsta degi ríkisstjórnarinnar að svo er ekki. Hæstv. ráðherra fer með bull og fleipur úr ræðustólnum, því að hæstv. forsætisráðherra sagði í fjölmiðlum 24. maí sl., daginn sem ríkisstjórnin hóf störf sín, að það stæði ekki nokkur skapaður hlutur um það í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að horfið yrði frá Norðlingaölduveitu. Ef það væri ætlunin stæði það í stefnuyfirlýsingunni. En það stendur þar ekki. Og hv. þm. Pétur H. Blöndal kinkar hér kolli til samþykkis um að hann sé þar með sammála túlkun hæstv. forsætisráðherra. Sama dag sagði hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir að samkvæmt sínum skilningi á stefnuyfirlýsingunni væri ekki pláss fyrir Norðlingaölduveitu og hún yrði ekki reist á þessu kjörtímabili. Hvað er þessi hæstv. iðnaðarráðherra svo að pípa um ríkisstjórn með eina skoðun? Í tilefni orða hans áðan þar sem hann sagði að hann mundi ekki afturkalla einhver rannsóknarleyfi sem hefðu verið gefin út með tilstyrk eða tilstuðlan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eins og hann orðaði það í ræðum sínum áðan, vil ég fá að spyrja þennan hæstv. iðnaðarráðherra hreint út varðandi síðasta embættisverk forvera hans sem var þann 10. maí og fólst í því að gefa út rannsóknarleyfi á óraskað svæði norður í landi. Það heitir Gjástykki. Mun þessi hæstv. iðnaðarráðherra þá ekki beita sér fyrir því meðan þær framkvæmdir eru ekki hafnar að afturkalla það leyfi? Ef hæstv. ráðherra er tilbúinn til að afturkalla það leyfi sem gefið hefur verið út til að raska þeim náttúruminjum sem við eigum í Gjástykki, fer kannski að kveða við annan tón frá mér í hans garð. Ég vil fá að heyra það hér frá hæstv. ráðherra áður en við förum úr þingsalnum í dag og yfirgefum þessa umræðu hvort hann hyggist beita sér fyrir því að rannsóknarleyfið í Gjástykki verði afturkallað.

Frú forseti. Svarið er alveg afdráttarlaust nei. Mér finnst að hv. þingmaður eigi skilið að fá ærlegt svar frá mér. Ég gerði mér að vísu ekki grein fyrir að þetta hefði verið síðasta embættisverk forvera míns. En eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá er stefnan sem ég fylgi sú að þau svæði sem hafa rannsóknarleyfi getum við rannsakað, að þau svæði sem hafa nýtingarleyfi getum við nýtt. Ég afturkalla engin leyfi en ég gef engin ný leyfi út sem iðnaðarráðherra fyrr en þá Alþingi tekur fram fyrir hendurnar á mér. Ég hef sagt það við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að ekki greiði ég atkvæði með því. Ég hef sömuleiðis sagt að þessi stefna verður í gildi þangað til Alþingi hefur formlega afgreitt niðurstöður rammaáætlunarinnar. Ríkisstjórnin samþykkti það fyrr í þessari viku að stefna að því að því yrði lokið, þ.e. vinnu hennar, í maí 2009 og gefur sér síðan tíma fram á haustið til að vinna úr því og leggja fram niðurstöðuna til þingsins til formlegrar afgreiðslu. Þannig að á öllum stigum málsins hefur Alþingi eitt möguleika samkvæmt þeirri stefnu sem samþykkt er af báðum ríkisstjórnarflokkunum til að taka fram fyrir hendurnar á þeim iðnaðarráðherra sem hér stendur um það efni. Ég ætla svo ekki að ergja hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur með því að lesa úr þeim stafla ræðna héðan og úr borgarstjórn Reykjavíkur sem ég hef sankað að mér á undanförnum árum og missirum um afstöðu VG til hinna ýmsu virkjana. En það getur vel komið að því að ég geri það ef liggur þannig á mér þann daginn. Að því er Norðlingaölduveitu varðar þá er það alveg klárt af minni hálfu að það er ekkert sem leiðir til þess í stjórnarsáttmálanum að farið verði í Norðlingaölduveitu á þessu kjörtímabili og vonandi aldrei. Það verður alla vega ekki gert meðan Samfylkingin hefur eitthvað yfir því að segja. Og af því að hv. þm. Árni Þór Árnason spurði hvort ég hefði talað við Landsvirkjun en ég komst bara ekki að til að svara, þá hef ég gert það og gert henni þessa afstöðu mína 

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert og samrýmist stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og er algjörlega í takt við þær kröfur sem við höfum sett fram á Alþingi Íslendinga í átta ár að rammaáætlunin fái blessun Alþingis og fái umfjöllun hér og að hún fái lögformlegt gildi áður en farið er að vinna eftir henni. Ég fagna því og hef gert það áður í fjölmiðlum þegar ég sá að það var hluti af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Á hinn bóginn verð ég að gera athugasemdir við ræðu hæstv. iðnaðarráðherra þar sem kemur fram að hann muni ekki skipta sér af rannsóknarleyfinu í Gjástykki. Rannsóknarleyfið í Gjástykki leiðir af sér slík náttúruspjöll að ekki verður annað sagt en að það setji stefnu Samfylkingarinnar í uppnám ef hún getur látið sér í léttu rúmi liggja að einu af fáum háhitasvæðum sem eftir eru óröskuð verði raskað í hennar tíð og það kannski fyrsta sumarið sem þessi ríkisstjórn hennar starfar. Það er mjög alvarlegt mál og ég hefði viljað fá annars konar svör frá hæstv. ráðherra hvað þetta varðar. Varðandi svo ríkisstjórnina sem hefur eina skoðun að sögn hæstv. iðnaðarráðherra, þá er auðvitað alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er á annarri skoðun hvað varðar Norðlingaölduveitu en Samfylkingin. Ef starfað verður innan ríkisstjórnarinnar eins og hún hefur gefið okkur tilefni til að ætla að starfað verði hér á Alþingi, þ.e. að beitt sé meirihlutavaldi eins og gert var á fyrsta þingfundi varðandi kjör í nefndir, þá skyldi maður ætla að stíllinn innan ríkisstjórnarinnar verði sá að sá sem meirihlutavald hefur þar, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn, komi til með að sveigja einhverja samfylkingarráðherra inn á sinn vilja. Ég lýsi því yfir úr þessum ræðustóli að ég er skíthrædd um að á 

Frú forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að hv. þingmaður sé skíthrædd um það. Hún mun þá standa í lappirnar eins og ég veit að hún hefur eðli og krafta til til þess að veita þessum iðnaðarráðherra aðhald í því efni og hjálpa honum eftir atvikum. Hins vegar fer henni eins og Tómasi forðum. Hún verður þá bara að leggja höndina í sárið og trúa því. Hún verður bara að minnast þessara orða sinna þegar kjörtímabilið er úti og meta stöðuna þá, hvað hefur gerst og hvað hefur ekki gerst. Það er a.m.k. alveg ljóst að sú stefna sem ég mun fylgja sem iðnaðarráðherra er algjörlega kristaltær. Hún speglast í fullkomlega ærlegum svörum mínum til hv. þingmanns. Hún spyr mig um Gjástykki þar sem búið var að veita rannsóknarleyfi og ég ætla ekki að afturkalla það. Hv. þingmaður gæti svo spurt mig með hvaða hætti ætti að afturkalla það. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því. Í öllu falli ætla ég ekki að gera það. En ég ætla ekki að veita rannsóknarleyfi, hvað þá nýtingarleyfi, á önnur svæði sem óröskuð eru nema Alþingi taki fram fyrir hendurnar á mér. Hv. þingmaður gæti þá spurt mig, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, eðlilega: Hvað með þennan rosalega meiri hluta sem er á þessu þingi? Verður stjórnarandstaðan bara ekki lamin niður í því efni? Ekki með atkvæði iðnaðarráðherra. Það er algjörlega klárt. Þetta liggur bara kristaltært fyrir. Náttúruverndin og átökin um hana hafa snúist um hin óröskuðu svæði, þau sem ekki er búið að skemma. Þetta gengur út á að vernda þau og viðkvæm búsvæði. Það er viðfangsefni hins praktíska stjórnmálamanns. Við breytum ekki þeim svæðum sem búið er að raska, því miður. Því miður. Það er bara þannig.

Það er ekki búið að raska Gjástykki.

Enginn snýr klukku tímans aftur, ekki einu sinni hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Ég virði afstöðu hennar. Hún er eldhugi í þessari baráttu. Ég vona að ég sé það á minn hátt líka. Ég hef dregið línurnar. Ég ætla að halda mig innan þeirra.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr: Hversu miklum fjármunum höfum við séð af í áratug með skattaívilnunum til erlendra fyrirtækja? Það er svo skemmtilegt að þegar skattar á fyrirtæki voru lækkaðir og öll helsi af þeim tekin blómstruðu skattstofnarnir þannig að tekjur ríkissjóðs stórjukust. Svo getur maður rætt um það endalaust og deilt hvort það sé skattahækkun eða skattalækkun. Tekjur ríkisins hafa sannanlega stóraukist. Ef við hefðum veitt íslenskum fyrirtækjum þessar sömu skattaívilnanir síðasta áratug hefði ríkissjóður verið miklu betur settur. Við höfum ekki séð af neinum fjármunum, við sjáum hins vegar af fjármunum frá íslenskum fyrirtækjum með því að ofskatta þau. Nákvæmlega eins og þegar hrossið er hlaðið svo mikið að það skjögrar undan byrðinni og kemst ekkert áfram. Þetta er ekki til skammar. Síðan vitnaði hv. þingmaður í Indriða H. Þorláksson, fyrrverandi ríkisskattstjóra, um að virðisaukinn væri sáralítill. Ég vil bara benda á að eigið fé Landsvirkjunar er 60–70 milljarðar og er komið af engu. Það hefur aldrei verið lögð króna að heitið geti í það góða fyrirtæki. Allt eru þetta bara virkjanir og raforkusala, allt eigið fé. Og það á eftir að vaxa enn frekar eftir að Hálslón kemst í gagnið. Svo segir hún að við höfum fengið orkulindirnar og séum að sóa þeim. Við hefðum einmitt sóað þeim með því að nota þær ekki. Eftir að Jökla fór að vinna fyrir okkur í september sl. fer hún að gefa arð. Þangað til gaf hún engan arð. Hún rann bara út í sjó. Það var ekki einu sinni uppsöfnun. Vatnið bara hvarf. Það er skylda okkar að nýta þessar auðlindir svo fremi sem við göngum ekki of nærri náttúrunni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sérstaka sýn varðandi skattlagningu fyrirtækja. Ég get alveg unnt honum þess að hafa aðra sýn en ég hef í þeim efnum. Ég er hins vegar algjörlega sannfærð um að íslenska ríkið og íslenska þjóðin hefur farið á mis við fjármuni frá stóriðjufyrirtækjunum í ljósi þeirra gríðarlegu ívilnana sem voru leiddar í lög þegar samningarnir við þau voru gerðir. Það er algjörlega deginum ljósara að íslenska þjóðin og íslenska ríkið átti að fá miklu meira af fjármunum í sinn hlut fyrir þá orku og aðstöðu sem þessi fyrirtæki fengu hjá okkur. Hitt er svo annað mál, og auðvitað skylt, hvað það er sem við erum að selja þessum fyrirtækjum og hvort við verðleggjum það á þann hátt sem eðlilegt getur talist. Mín skoðun er sú að svo sé ekki. Mín skoðun er sú að við eigum að meta auðlindina ósnortna fyrst og reikna hana inn í dæmið. Við eigum að viðurkenna það að náttúra Íslands hefur verðgildi í sjálfu sér. Öðruvísi héti hún ekki auðlind. Það leiðir af sjálfu sér að ef ekki verður til neinn „auður“ er lindin ekki auðlind. Við höfum verið að fórna auðlindinni okkar ósnortinni á altari stóriðjustefnunnar, erlendrar stóriðju sem hefur hirt arðinn af auðlindinni til sín. Og hver nýtur góðs af því? Fyrst og síðast fyrirtækin sjálf sem bólgna út og auka völd sín og umfang og stjórna kannski lögum og lofum orðið í heiminum af því að lönd og þjóðir hafa hleypt þeim í auðlindirnar sínar og ekki áttað sig á því að þau létu miklu meira en góðu hófi gegndi í hendurnar á þessum stórfyrirtækjum. Það er þetta sem ég hef gagnrýnt íslensk stjórnvöld fyrir, þ.e. að hafa látið auðlindirnar verðlausar í hendurnar á þessum stórfyrirtækjum.

Frú forseti. Hv. þingmaður leyfir sér að segja að ekki hafi orðið til auður. Hún ætti bara að tala við bæjarsjóð Hafnarfjarðar. Hún ætti að tala við atvinnurekendur í kringum álverið í Straumsvík. Og hún ætti að tala við Austfirðinga sem ætla að halda hátíð á laugardaginn þar sem ég ætla að mæta með gleði í hjarta til að gleðjast yfir því að atvinnulíf á Austfjörðum og mannlíf allt blómstrar. Hafi ekki orðið til auður? Vissulega er til auður. Það verður til auður í kringum þessi fyrirtæki og þessa starfsemi en það hefur sérstaklega orðið til auður í Landsvirkjun sem er í eigu ríkisins. Þar verður auðurinn til og hann hefur orðið til í Landsvirkjun úr engu. Hann hefur orðið til vegna þess að Landsvirkjun selur aðgang að auðlindinni þannig að það verður til auður, ekki spurning, í kringum þessa atvinnustarfsemi í Hafnarfirði, Grundartanga, á Akranesi o.s.frv. Alls staðar er auðugt atvinnulíf sem blómstrar og svo verður til auður hjá orkufyrirtækjunum sem mynda eigið fé. Vissulega er til auður en það verður enginn auður til þar sem ekki er virkjað. Ef við hefðum ekki virkjað við Búrfell á sínum tíma og ekki virkjað Þjórsá yfirleitt og öll þessi fljót væri þjóðin miklu fátækari en ella.

Hæstv. forseti. Ætli það sé ekki í raun og veru íslenska þjóðin sem hefur með óhóflega háu raforkuverði goldið fyrir það sem stóriðjan hefði átt að greiða fyrir? Það mun hafa verið í tvígang á 8. áratugnum sem þurfti að hækka raforkuverð á allan almenning til að Landsvirkjun færi ekki á hausinn. Hv. þingmaður verður að átta sig á því að við erum að tala hér um talsvert langan tíma og það sem er í dag var ekki á þeim tíma sem stóriðja hér á Íslandi steig sín fyrstu skref. Árið 1995 gaf íslenska ríkisstjórnin líka út risastóran bækling litprentaðan á glanspappír með forsíðu sem var til skammar, til háborinnar skammar, þar sem ríkisstjórnin lýsti því yfir í rauðu risaletri að á Íslandi væri að fá ódýrustu orku sem um gæti í veröldinni til stóriðjufyrirtækja. 1995 setti ríkisstjórnin Ísland á markað fyrir stóriðjufyrirtækin. Þessum stóriðjufyrirtækjum hefur frá 1995, og raunar auðvitað fyrr líka, staðið íslensk náttúra til boða fyrir 0 kr. Það er ósvinna. Það eru helgispjöll í hugum þeirra sem unna íslenskri náttúru og vita og átta sig á því að auður hennar margfaldast og eykst eftir því sem við getum gætt hennar lengur ósnortinnar. Við vitum alveg hvernig peningaöflin haga sér. Við vitum alveg að peningaöflin ákváðu hér um daginn að þrefalda verðgildi alls íslenska raforkumarkaðarins vegna þess að það voru boðnir 7,6 milljarðar í hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja sem var samkvæmt bókun metinn um síðustu áramót á 2,4 milljarða. Er eðlilegt að fjármálaöflin geti spilað svona með eignirnar okkar? Mér finnst það ekki.

Frú forseti. Ég flutti í morgun jómfrúrræðu mína fyrir nær troðfullum sal. Ég hef komist að því þessa viku sem ég hef verið í þingsölum að menn geta undir hvaða máli sem er rætt um hitt og þetta. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki verið tryggasti áhorfandi að sjónvarpi Alþingis undanfarin ár. Þar af leiðandi hafði ég ekki gert mér grein fyrir því hve ólíkt það væri störfum í sveitarstjórnarmálunum, að við getum í raun farið um víðan völl í ýmsum málum. En varðandi frumvarpið ætla ég samt sem áður að reyna að halda mig við efnisatriði þess. Þær fáu mínútur sem ég hef mundu ekki duga ef ég ætlaði að setja á langa ræðu um stóriðju, orkufyrirtæki, náttúruvernd, umhverfismál og annað álíka. En vissulega er margt í umræðunni í dag sem hægt væri að blanda sér inn í á einn eða annan hátt, þá sérstaklega þann þátt sem ágætur kollegi minn, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, kom að varðandi lýðræðismálin. Hann vék að því fyrr í ræðu sinni í dag. Hann tiltók miklar kosningar sem fóru fram í Hafnarfirði um tiltekið mál, þ.e. deiliskipulag fyrir stækkað álver í Straumsvík. Þar sýndum við þjóðinni, Hafnfirðingar, að það er hægt að fara fram með jafnstór mál eins og þar var gert. Ég hef sjálfur hvatt sveitarfélög til að taka það ákvæði inn í sínar samþykktir. Hafnarfjarðarbær er eina sveitarfélagið á landinu með slíkar samþykktir og jafnskýr ákvæði og raun ber vitni. Óháð því liggur það fyrir í yfirlýsingu frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar að bæjarstjórnin muni ekki hafa frumkvæði að því að setja fram nýtt deiliskipulag sem gerir ráð fyrir stækkuðu álveri í Straumsvík á þessu kjörtímabili. Það má vel vera að kosið verði um það í sveitarstjórn Hafnarfjarðar árið 2010 en við skulum ekki heldur gleyma því, eins og hefur komið fram í upplýsingum í fjölmiðlum, að með tilliti til þessara ákvæða í samþykktum bæjarins er hægt að koma fram með kröfu um það af hálfu annarra, að slíkt sé tekið til umræðu. Íbúalýðræðið virkar auðvitað í báðar áttir. Það má ekki vera þannig að sveitarstjórnin taki við beiðni frá íbúunum, ef þeir vilja láta fjalla um mál, og stingi því undir stól. Hins vegar þurfa mjög margir íbúar að koma fram með þá kröfu. Þetta eru ákvæði sem ég held að flestir hv. þingmenn hafi kynnt sér og menn þurfa ekkert að undrast það. Þetta var sett inn í samþykktir Hafnarfjarðarbæjar strax árið 2002 þegar nýr meiri hluti tók þar við völdum. Á sama tíma breyttist, líkt og hv. þm. Pétur Blöndal og kollegi hans hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson komu að, ýmislegt í íslenskum skattalögum. Tekjuskattar á fyrirtæki lækkuðu úr 30% í 18% og gerður hafði verið samningur við Alcoa á Reyðarfirði um skattaumhverfi þess fyrirtækis. Þá stigu stjórnendur sem þá voru í álverinu í Straumsvík fram og óskuðu strax eftir viðræðum um breytingar á skattaumhverfi þeirra. Þá erum við að horfa til baka um fimm ár. Þeir töldu það ójafnræði, væntanlega á markaði, að um eitt fyrirtæki ætti að gilda samningur frá 1966 og í framhaldinu af því voru allar fasteignir, líkt eins og ég kom að áðan, álversins í Straumsvík settar í fasteignamat og Hafnarfjarðarbær vann þá vinnu í samvinnu við Fasteignamat ríkisins. Niðurstaða úr þeirri vinnu birtist okkur haustið 2002. Álverið í Straumsvík var ekki sátt við þá niðurstöðu og kærði úrskurð Fasteignamats ríkisins til yfirfasteignamatsnefndar og á vordögum 2003 kom niðurstaða úr þeim úrskurði sem þýddi að þá var orðið ljóst hversu hátt fasteignamatið yrði á eignum suður í Straumsvík. Í lagafrumvarpinu liggur fyrir að þann 28. maí 2003, með leyfi forseta, beindi Alcan þeirri tilkynningu til ríkisstjórnarinnar að taka upp samninginn og óskaði fyrirtækið eftir því að lúta almennum íslenskum skattalögum frá og með 1. janúar 2004. Sú tilkynning var líka send Hafnarfjarðarbæ, enda Hafnarfjarðarbær hluti af þessum þríhliða samningi Alcans, ríkisins og Hafnarfjarðarbæjar. Einhverra hluta vegna tóku samningaviðræðurnar mun lengri tíma heldur en gert var ráð fyrir og Hafnarfjarðarbær kom ekki beint að þeim. Það var ekki fyrr en í vor eftir að fjölmargir höfðu kallað eftir niðurstöðu úr viðræðunum, líkt eins og hv. þingmenn muna eftir frá aðdraganda kosninganna um deiliskipulagið, að hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson lagði umrætt frumvarp fram. Það liggur fyrir líkt eins og ég gerði grein fyrir áðan að það hefur verið túlkun Hafnarfjarðarbæjar samhliða túlkun bæjarstjórnar Hafnarfjarðar að samningurinn eigi að taka gildi frá og með 1. janúar 2004 en ekki, eins og niðurstaðan varð í þeim samningaviðræðum sem fóru fram á milli ríkisstjórnarinnar og Alcan, þ.e. 1. janúar 2005. Hafnarfjarðarhöfn hefur einnig lagt fram ákveðnar athugasemdir sem hafnarstjóri mun væntanlega koma á framfæri til iðnaðarnefndar þegar þetta frumvarp fer þangað. Ég geri ráð fyrir því að engin mótmæli því að þetta frumvarp nái fram að ganga og fari til iðnaðarnefndar. Ég vil einnig sérstaklega taka til atriði sem tengist svæði takmarkaðrar ábyrgðar. En í samningnum frá 1966 er fastbundið svokallað svæði takmarkaðrar ábyrgðar en það hefur verið hljómgrunnur fyrir því í bæjarstjórn Hafnarfjarðar að það hefði verið kostur að taka upp þau samningsákvæði um leið og þau sem lúta að svæði takmarkaðrar ábyrgðar sé minnkað til jafns við svokallað þynningarsvæði. Þeir sem kynntu sér kosningarnar í vor, ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn hafi flestir kynnt sér þær, vita að fjallað var um tvö svæði, annars vegar svæði takmarkaðrar ábyrgðar þar sem álverið hefur takmarkaða ábyrgð gagnvart þeirri starfsemi sem þar fer fram, á svæðinu í kringum álverið. Síðan höfum við fest í aðalskipulag svokallað þynningarsvæði sem er minna og byggir á mengunarvarnakröfum og við höfum lagt til, vegna þess að mengunarvarnirnar hafa stóraukist og batnað frá 1966, bæði varðandi flúor og brennisteinstvíoxíð. Við höfum viljað fara fram með það … - ég segi alltaf við og þarf að fara að læra að ég er ekki staddur í Hafnarborg í Hafnarfirði. En Hafnarfjarðarbær hefur viljað fara fram með þessi tvö svæði, takmarkaðrar ábyrgðar og þynningarsvæðið, að þau kyssist á sömu línu en séu ekki ólík eins og nú er. Þetta eru þau þrjú atriði sem ég vil koma á framfæri. Það er alveg ljóst að nái þetta frumvarp fram að ganga, sem ég tel eðlilegt, þá verður það til góða. Við getum glaðst yfir því að skattaumhverfi fyrirtækja á Íslandi sé jafnjákvætt og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lýst. Ég vil hins vegar segja að þetta er spurningin um jöfnuð á milli fyrirtækja, að þau starfi undir sama hatti. Fyrirtæki sem framleiða sambærilega vöru og vinna í sama umhverfi, algerlega óháð því hvort við getum verið sammála um hvort þau vinni þjóðfélaginu til góðs eða ekki, ættu að búa við sambærilegar aðstæður. En það sem breytist er að Alcan mun greiða tæplega 400 millj. kr. lægri skatta á ári. Hafnarfjarðarbær mun hins vegar fá tæplega 100 millj. kr. aukningu á sköttum. Bæjarfélagið fer að fá fasteignaskatta hjá Hafnarfjarðarbæ í staðinn fyrir framleiðslugjaldið og vissulega hefur verið erfitt að ákvarða framleiðslugjaldið hverju sinni inn í fjárhagsáætlun Hafnarfjarðarbæjar því að það tengist framleiðslumagni og stöðu dollars. En ríkið mun vissulega missa nokkrar tekjur. En eins og ég sagði áðan tel ég sanngjarnt að þetta frumvarp nái fram að ganga með þeim hætti sem það er kynnt óháð því að ég sjálfur get ekki tekið undir þá gildistöku sem hér er lagt upp með, þ.e. 1. janúar 2005. Það kemur fram í fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu, með leyfi forseta: „Ekki var mögulegt að meta áhrif breytinganna árið 2006 þar sem ársreikningar og álagning fyrir það ár lágu ekki fyrir við gerð umsagnarinnar.“ Ég held að drög að ársreikningi séu komin fram á þessu stigi. Þar af leiðandi ætti að vera hægt að meta þetta fyrir árið 2006. En ef ég skoða þetta með tilliti til sveitarfélagsins og horfi til þessara fjögurra ára: 2004, 2005, 2006 og síðan 2007, er ljóst að þær tekjur sem Hafnarfjarðarbær á inni hjá Alcan þótt Alcan muni náttúrlega sækja þau gjöld til ríkisins, nema um 400 millj. kr. Það eru ansi háar tölur í rekstri sveitarfélagsins. Ég skil því vel að Hafnarfjarðarbær komi til með að halda sínum hagsmunum fram í þeim umræðum sem fram munu fara í iðnaðarnefnd.

Frú forseti. Hér hefur orðið dálítil umræða um ýmislegt sem tengist virkjana- og stóriðjumálum í tengslum við þetta mál og ég heyri að hv. þingmenn, nýir, sem eru óvanir þessum stíl finnst þetta kannski svolítið losaralegt en þetta er alvanalegt og telst nú ekki að fara langt út fyrir efnið, ekki nema menn fari þá að ræða í löngu máli alls óskylda hluti. Það mætti kannski gera athugasemdir við það ef menn færu í langar ræður um utanríkismál undir þessum dagskrárlið. En það er ekki nema eðlilegt að menn noti tækifærið og skiptist á skoðunum um ýmislegt sem þessu viðkemur. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur heiðrað mig með því að nefna nafn mitt ærið oft í þessari umræðu í dag og gerði það sama í gær. Það er sjálfsagt að þakka fyrir sig. Hæstv. iðnaðarráðherra getur lengi bætt sjálfan sig í ómerkilegheitum. Það sannast enn, t.d. í tilraunum og tilburðum hans til að snúa út úr orðum manna og gera þeim upp skoðanir. Hæstv. ráðherra gekk svo langt áðan, sem gefur honum sjálfum feiknarlega góða einkunn, að segja að ég hafi gefið álver í Helguvík í forgjöf,  Ég man að ég sagði t.d. að þökk væri Hafnfirðingum, að þá væri enn hægt að stöðva þá stækkun sem ella hefði tæplega orðið mögulegt ef Hafnfirðingar hefðu samþykkt og bæjaryfirvöld í beinu framhaldi gefið út leyfi, auglýst og gefið út framkvæmdarleyfi. Þá hefðu öll tilskilin leyfi verið komin og augljóslega orðið mjög snúið lagalega og tæknilega að stöðva málið. Auðvitað getur ýmislegt komið til greina við slíkar aðstæður, jafnvel lagasetning og ef menn geta rökstutt hana með brýnni þörf, almannahagsmunum, þá getur stjórnvöldum vissulega verið sætt á slíku og það telst þá ekki brjóta meðalhófsreglu eða góðar stjórnsýsluvenjur, en við slíkar aðstæður er augljóst mál að til bótagreiðslna gæti þurft að koma o.s.frv. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra ætti að sleppa því að hafa miklar áhyggjur af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og afstöðu okkar til umhverfismála. Ég held að það sé óþarfi hjá hæstv. iðnaðarráðherra að láta það valda sér svefntruflunum eins og mér virðist vera. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra ætti bara að hugsa um sig og sína. Ég held að Samfylkingin eigi nóg með sig í umhverfismálum. Ég held að hennar bíði ærið verkefni að útlista fyrir þjóðinni hvernig það gerðist að nýtilkominn áhugi hennar á umhverfismálum var jafnfljótur að gufa upp og hann var að myndast. Fagra Ísland er orðið að magra Íslandi. Satt best að segja er það með snautlegri leiðöngrum sem maður hefur séð einn flokk fara í og það eru viðræðurnar við Sjálfstæðisflokkinn og það hvernig Samfylkingin lak niður í þessum efnum öllum saman. Stjórnarsáttmálinn í þeim efnum er satt best að segja eins og hálfgerður brandari. Það er t.d. talið ríkisstjórninni sérstaklega til tekna að stefnt sé að því að ljúka vinnu við rammaáætlun fyrir lok ársins 2009. Það hefur verið stefnt að því lengi. Það liggur fyrir í opinberum gögnum að áætluð verklok séu 2009. Hvaða erindi á þetta þá inn í stjórnarsáttmálann? Er það eitthvað til að stæra sig af það eigi ekki að fara í Öskju, að það eigi ekki að virkja í Öskju, einu af eldri friðlöndum Íslands í hjarta hins stóra Vatnajökulsþjóðgarðs sem Alþingi er búið að ákvarða? Er það eitthvað til að stæra sig af? Eða Kverkfjöll. Hefur einhverjum manni einhvern tímann dottið í hug að það ætti að fara að virkja í Kverkfjöllum? Ríkisstjórnin eða þeir sem sömdu þennan stjórnarsáttmála hafa haft hugmyndaflug til þess og þess vegna talið að það væri ástæða til að setja það hér niður til þess að geta stært sig af því væntanlega. Nei, við ætlum ekki að taka Kverkfjöll, við erum svo rosalega græn - er verið að segja með þessu. Ég vil líka taka upp rannsóknarleyfið í Gjástykki og þann dæmalausa gerning sem það var að gefa það út tveim dögum fyrir kosningar. En veruleikinn er sá að þetta er glænýtt leyfi og svæðið er óraskað. Það hefur enginn kostnaður fallið til vegna þess enn þá þannig að auðvitað ætti ráðherra að afturkalla leyfið ef ríkisstjórnin ætlar að vera sjálfri sér samkvæm. Eitt af því fáa sem hönd á festir í þessu plaggi er að það eigi ekki að fara inn á óröskuð svæði á þessu tímabili fram að 2009. Það verður farið inn á óraskað svæði, síðasta stóra óraskaða háhitasvæðið í byggðum Norðurlands ef þetta gerist. Því þegar er undir Kröflusvæðið allt, og nú er meira að segja verið að sækja fastar að Leirhnjúki og Víti en áður, Bjarnarflag er undir og Þeistareykir nú þegar. Gjástykki er því síðasta stóra ósnortna háhitasvæðið í Þingeyjarsýslum fyrir utan þau sem liggja lengra inni í Ódáðahrauni og þá kannski svæðinu undir söndunum í botni Öxarfjarðar sem er þó álitamál hvort sé raunverulega háhitasvæði. Gjástykki er mikil náttúruperla. Ég veit ekki hvort menn hafa gengið þar um og á nýju hraununum úr Kröflueldum frá 8. áratugnum. Þar eru mörg undur sem eru falinn og lítt rannsakaður fjársjóður. Gjástykki er að verða eitt vinsælasta svæðið til að sýna erlendum blaðamönnum og fræðimönnum á sviði náttúruvísinda af því að það er undraheimur og það er ekki eins og það sé án fórna að nú á að fara inn á það. Gjástykki hefur verið geymt sem varasvæði og áformin um virkjun háhitans í Þingeyjarsýslum hafa allt fram að þessu gengið út á að ekki yrði farið í Gjástykki. Það yrði geymt og það hefur haft stöðu varasvæðis samkvæmt skipulagi fram að þessu. Enn er því hægt að forða að því slysi að farið verði inn á þetta óraskaða svæði ef ríkisstjórnin ætlar að vera sjálfri sér samkvæm. Það er heldur aumleg málsvörn að skjóta sér á bak við það að fráfarandi iðnaðarráðherra hafi gefið út þetta leyfi rétt áður en hann féll í kosningunum, eða féll svo sem ekki af því að hann hafði aldrei verið kosinn á þing en komst ekki þangað inn eins og kunnugt er. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra sem var hér uppi með dálítið athyglisverðan málflutning hafi sennilega talið sig vera að hafa í hótunum við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð um að hann hefði sankað að sér ræðum manna úr borgarstjórn Reykjavíkur eða hvaðan það nú var. Lesi hann sem mest og vitni hann sem oftast í okkur, hæstv. iðnaðarráðherra. Ég kvíði því ekki. Ég er ekki búinn að sjá hver ber hærri hlut úr þeirri viðureign. Ef hæstv. iðnaðarráðherra treystir sér í almennilegar, málefnalegar umræður um umhverfismál sem á náttúrlega eftir að reyna á, því að lítið hefur farið fyrir því af hálfu hæstv. ráðherra að hann héldi sig við málefni og staðreyndir og ætti orðastað við menn á grundvelli raunverulegra skoðana þeirra en ekki uppgerðra. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra gerði rétt í einu, að byrja á því að lesa ræður sínar frá í gær og hugleiða orðbragðið sem hann viðhafði þar um þingmenn og undarlegt að forsetar skyldu sitja þegjandi undir þeim hlutum sem hæstv. ráðherra sagði þar og þeim gál sem var á honum í ræðustóli á Alþingi í gær. Orðbragðið þar um nýja þingmenn er þannig að ég hef sjaldan lesið annað eins.  Ekki kvíði ég umræðunni. Ég held að Samfylkingin eigi mikið verk fyrir höndum að útskýra uppgjöf sína í þessum efnum og það er fátækleg málsvörn að skjóta sér nú á bak við það að ekki eigi að gefa út ný leyfi. Hvernig hafði Samfylkingin hugsað sér að koma fram því stóriðjustoppi sem hún fyrir kosningar þóttist vilja? Var að vísu stundum og sérstaklega norðan heiða þannig útfært að það væri kannski pláss fyrir eitt álver. Framan af virtist Samfylkingin heldur á því að túlka Fagra Ísland þannig að það væri pláss fyrir svona eitt álver en svo herti hún sig upp í að svo væri ekki. Og í allmarga mánuði var túlkunin sú að það ætti bara alveg að stöðva frekari álvers- og stóriðjuframkvæmdir í nokkur ár. Ekki satt? Hvernig hafði Samfylkingin ætlað sér að gera það? Kemur svo hér til leiks og segir: „Það á ekki að gefa út ný leyfi.“ Það hefur engin áhrif á áform orku- og iðnfyrirtækjanna vegna þess að þau hafa í höndunum miklu meira en nóg af virkjunarleyfum og rannsóknarleyfum með vilyrði fyrir nýtingu til þess að geta sett öll álversverkefnin af stað. Fyrri áfangana í Helguvík og á Húsavík, sem allir vita að er bara helmingurinn af fullbyggðu álveri, stækkun í Straumsvík og þess vegna fjórða verkefnið í Þorlákshöfn. Það dugar ekki hjá Samfylkingunni að skjóta sér á bak við þetta. Hvernig hafði Samfylkingin þá hugsað sér að gera þetta? Það er engin stoð í neinu sem hér stendur í stjórnarsáttmálanum í þeim efnum og það er ekkert upp úr ráðherranum að hafa um það hvernig þeir ætla að fara í þetta. Á köflum virtist Samfylkingin ætla að skjóta sér á bak við það að ekki yrði til losunarkvóti. Að Kyoto-skuldbindingarnar mundu sjálfkrafa afgreiða málið, stoppa þetta af. Það væri að minnsta kosti ekki pláss nema fyrir eitt álver innan þeirra ramma. En er þá Samfylkingin að taka þannig á þeim málum? Nei. Er ekki búið að taka við umsóknum frá öllum fyrirtækjunum um alla heimsins losun hér á næstu missirum? Samfylkingin eða ríkisstjórnin hefur engar línur mótað um að það yrði t.d. sagt stopp þegar komið verður upp í þakið miðað við núverandi skuldbindingar samkvæmt Kyoto fram að 2012. Það liggur ekkert fyrir um það. Það skyldi nú ekki vera að það væri meiri ástæða fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að hafa áhyggjur af sjálfum sér og þeim trúnaði sem heiðarlegir stjórnmálamenn eiga að sýna kjósendum sínum og því sem þeir hafa sagt fyrir kosningar. Ætli það sé ekki þannig að þetta sé einhver snautlegasta uppgjöf sem lengi hefur verið hjá flokki sem skynjaði þungann í umhverfisverndarbylgjunni, vitundarvakningunni með þjóðinni og rauk til og keypti ósköp af grænni málningu og hellti yfir sig og kallaði Fagra Ísland? En hún var ekki mjög þvottekta, sú málning. Það þurfti ekki nema eina sturtu eftir kosningarnar til að skola hana alla af. Svo stendur Samfylkingin jafngrá og hún hefur alltaf verið núna með þessi svik á bakinu. Svo maður nefni nú ekki Írak. Fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að taka okkur af lista hinna viljugu og staðföstu þjóða, var það ekki? Hvar er það? Samfylkingin þarf ekki að hafa áhyggjur af því að við munum ekki standa okkar plikt í þessum málum. Og einu get ég alveg lofað hæstv. iðnaðarráðherra og öðrum samfylkingarmönnum, það er eitt sem er auðvitað alveg ljóst. Við hefðum aldrei farið inn í ríkisstjórn á þessum forsendum í umhverfismálum.

Lestu viðtalið við sjálfan þig.

Ætli ég viti ekki hvað stóð í því og ætli ég viti ekki hvaða afstöðu ég og minn flokkur hefur? Ég held að hæstv. ráðherra ætti að hætta þeim ósið að taka orð manna og snúa út úr þeim og gera þeim þar upp skoðanir. Er það það eina sem hæstv. ráðherra getur og Samfylkingin? Eina vörn hennar fyrir allt sem miður fer eru Vinstri grænir og Steingrímur J. Sigfússon. Hvar væri Samfylkingin ef hún hefði ekki mig? Hvar væri hæstv. iðnaðarráðherra ef hann hefði ekki mig? Er þetta þá allt í lagi, af því að hann var ekki í ríkisstjórn og hefði enga málsvörn? Af því að það eina sem alltaf er hægt að segja er: Já, en Steingrímur, við erum í ríkisstjórn út af Steingrími? Við erum að svíkjast um í umhverfismálunum, það er í lagi af því að Steingrímur sagði eitthvað í blaðaviðtali einhvern tímann. Þetta er fíni málflutningurinn.  Nú skulum við bara láta það allt saman koma í ljós og við skulum láta menn njóta vafans en eigum við þá ekki að gera það á báða bóga? Er ekki hægt að gera þær kröfur til fólks sem tekur það að sér, að vísu sárnauðugt eins og hæstv. iðnaðarráðherra, að verða ráðherra í ríkisstjórn, með tárum yfir því hve erfitt það væri fyrir hæstv. ráðherra að færa þá fórn í þágu lands og þjóðar að taka að sér ráðherraembætti? Við skulum bara ætla að hann vilji vel og látum það þá koma í ljós. En ég fer fram á að hæstv. ráðherra haldi sig við staðreyndir og sé ekki að gera mönnum upp skoðanir. Haldi hann þeim sið er auðvitað bara eitt við því að gera og það gerist yfirleitt sjálfkrafa með stjórnmálamenn af því tagi, það nennir enginn að eiga orðastað við þá. Þeir verða svo fullkomlega ósvaraverðir að þeir tala sjálfa sig út úr allri rökræðu og allri umræðu um stjórnmál. Kannski hæstv. iðnaðarráðherra ætli að hafa þetta þannig. Maður velti því fyrir sér hvort hann mundi reyna að taka sig eitthvað á í þessum efnum og reyna að temja sér svolítið ábyrgari framgöngu þegar hann væri orðinn ráðherra á nýjan leik, kominn heim til íhaldsins þar sem hann undi glaður og sæll á árunum 1994 og 1995. En það virðist ekki vera, ekki ef marka má málflutning hans hér síðustu dagana svo maður tali ekki um skrif á heimasíðu og verður ekki meira um það sagt.

Frú forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er kominn í leitirnar og hann er búinn að fá málið. Hann hefur farið hér með veggjum síðustu daga og enginn maður hefur séð til hans þegar menn hafa verið að ræða hér þau mál sem þó hafa verið honum hvað hugstæðust. En ég fagna því að hann er alla vega kominn í leitirnar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Það er ákaflega erfitt að eiga málefnalegar umræður við mann sem heldur ræður af þessum toga. Þessi ræða snerist aðallega um hann sjálfan, alveg eins og ræða hans við umræður um stefnuræðu forseta. En hv. þingmaður er að tala um trúnað við kjósendur og gerir kröfur til þess að Samfylkingin sýni kjósendum sínum trúnað. Það er það sem við erum að reyna að gera. Það er það sem við erum að gera með okkar stefnu. Við erum að leggja fram praktískar lausnir. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði sjálfur, og hann getur ekkert horfið frá því, hann sagði í viðtali við Stöð 2 tveimur dögum eftir kosningar þar sem sagt var af hálfu fréttamannsins að VG hefði gert Sjálfstæðisflokknum tilboð og væri reiðubúin til þess að víkja frá kröfum sínum um Helguvík. Hann getur ekkert horft fram hjá því að í því iðtali er hann spurður sérstaklega um Helguvík og hann segir: „Við förum ekki af stað með neitt ultimatum. Við förum eins langt og við getum en við setjum ekkert ultimatum.“ Það var líka hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, bara svo ég svari hans málefnalegu ræðu, sem hóf kosningabaráttuna með því að segja stopp á stóriðju. Hann lækkaði sig niður í fimm ára stopp. Hann var að lokum, tveimur vikum fyrir kosningar, kominn niður í þriggja ára stopp. Og þegar komið var tveimur dögum fram yfir kosningar og hann var að missa af lestinni, þá var það bara allt í lagi þó að menn færu t.d. í Helguvík. Það var ekkert ultimatum. Ég ætla að spara það við mig, og það eru engar hótanir af minni hálfu, en ég ætla ekki að fara að auka á gremju hv. þingmanns með því að taka líka fyrir algjöran viðsnúning hans varðandi aðra virkjunarkosti, þó að vísu hafi þá liðið 

Virðulegi forseti. Mér var nokkuð brugðið við þennan málflutning hv. 4. þm. Norðaust., Steingríms J. Sigfússonar. Hér dynja svikabrigslin á Samfylkingunni og hátt reitt til höggs. Eftir stendur að Steingrímur J. Sigfússon er ekki yfir það hafinn að taka praktíska afstöðu til umhverfismála frekar en aðrir þó að hann tali alltaf eins og trúboði þegar langt er í næstu kosningar en breytist síðan í praktískan stjórnmálamann nokkrum dögum fyrir kosningar. Það liggur fyrir að þingmaðurinn var kominn á slíka brunaútsölu með sitt stóriðjustopp að það var orðið bara til þriggja ára í vikunni fyrir kosningar. Það liggur líka fyrir að hann gerir því skóna að það sé allt í lagi að virkjunaráform fyrir Helguvíkurálver haldi áfram, þau þeirra sem þegar hafði verið veitt leyfi fyrir. Svo kemur hann hér og segir að það sé algjörlega sjálfgefið að hæstv. iðnaðarráðherra afturkalli leyfi sem þegar hafa verið gefin fyrir Gjástykki. Hvar er samræmið í málflutningnum, hv. þingmaður? Hvar er samræmið? Það liggur fyrir að leyfið hefur verið veitt. Það liggur fyrir að það fyrirtæki sem hefur fengið leyfi hefur öðlast lögmætar væntingar til þess að fá að nýta það leyfi. Það liggur allt fyrir. Þetta er ekki málflutningur sem er samboðinn hv. þingmanni. Ef hann á annað borð viðurkennir þá meginreglu að aðgerðir til að vinda ofan af stóriðjustefnunni ættu að takmarkast við það sem ekki hefði þegar verið veitt leyfi fyrir, á hann að vera samkvæmur sjálfum sér og setja ekki fram svona fráleitan málflutning eins og varðandi Gjástykki áðan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta utanríkismálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samnings um þátttöku Lýðveldisins Búlgaríu og Rúmeníu á Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund fulltrúa úr utanríkisráðuneyti, félagsmálaráðuneyti og dómsmálaráðuneyti auk þess sem fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands kom á fund nefndarinnar. Frá umsagnaraðilum bárust aukinheldur gögn. Með þessu frumvarpi er lagt til að samningur um þátttöku Búlgaríu og Rúmeníu á Evrópska efnahagssvæðinu verði fullgiltur, auk þess sem lagt er til að þær breytingar sem gerðar eru á meginmáli EES-samningsins með aðildarsamningnum hafi lagagildi hér á landi. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks á Evrópska efnahagssvæðinu, lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga vegna þeirra aðlagana sem gerðar voru við ákvæði um frjálsa för launþega, en aðildarríkjum EES-samningsins er heimilt að beita eigin reglum á þessu sviði í tvö ár frá aðild nýju ríkjanna. Þannig er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að ákvæði 1.–6. gr. reglugerðar ráðsins nr. 1612/68, um frelsi launþega til flutninga innan bandalagsins, ásamt síðari breytingum, taki ekki gildi um atvinnu- og búseturétt ríkisborgara Búlgaríu og Rúmeníu fyrr en 1. janúar 2009. Því verður heimilt að fresta frjálsri för launafólks frá þessum ríkjum og fullum aðgangi þeirra að íslenskum vinnumarkaði til 1. janúar árið 2009. Í störfum nefndarinnar var það einkum þetta síðastnefnda atriði sem kom til skoðunar. Að sjálfsögðu fór nefndin yfir öll efnisatriði málsins en umræður í henni snerust einkum að frestuninni sem lýtur að frjálsri för þessara nýju aðildarríkja. Við skoðun aflaði nefndin sér gagna frá ráðuneytunum og fékk m.a. frá félagsmálaráðuneyti afrit af skýrslu starfshóps um málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði sem er frá því í apríl á þessu ári. Eins og kemur fram í fyrrnefndri skýrslu hefur verið unnið mjög ötullega í þessum málaflokki fyrir forustu félagsmálaráðuneytisins og með þátttöku fjölmargra aðila til að tryggja að reglur um komu erlendra ríkisborgara inn á íslenskan vinnumarkað væru ásættanlegar og að í allri reglusetningu og lagagerð væri tekið tillit til þeirra nýju þátta sem horfa verður til þegar við tökum nú þátt í sífellt stækkandi vinnumarkaði á þessu stóra svæði, Evrópska efnahagssvæðinu. Það kom fram í umsögnum þessara aðila og liggur reyndar jafnframt fyrir í skýrslunni að mikið verk hefur verið unnið í því að efla samvinnu ýmissa stjórnvalda sem komu að málaflokknum, lögreglu, skattyfirvalda, Tryggingastofnunar ríkisins, Útlendingastofnunar, Vinnueftirlits ríkisins, Vinnumálastofnunar og Þjóðskrár, og ýmis verkefni sem þessi starfshópur hefur hrundið af stað eru komin í góðan farveg. Nú síðast á þessu ári voru tillögur frá nefndinni lögfestar, samanber lög nr. 45/2007 sem fjalla um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra. Það hefur verið unnið að því að gefa út tímabundin skattkort. Það hefur verið skoðað hvernig betur mætti standa að útgáfu kennitalna fyrir erlenda ríkisborgara sem hingað koma til vinnu. Ýmsar hagræðingartillögur hafa komið frá nefndinni sem lúta að því að flýta ferlinu. Margt fleira gæti ég tínt hér til en allt þetta sýnir að mikið starf hefur verið unnið til þess að uppfæra reglur og samrýma og samræma vinnubrögð til þess að við séum betur í stakk búin til að taka við auknum fjölda erlendra ríkisborgara sem koma hingað inn á vinnumarkaðinn. Að þessu öllu sögðu mætti kannski ætla að það væri engin ástæða til að fresta gildistöku ákvæðanna um frjálsa för gagnvart þessum nýju aðildarríkjum en byggt er á því í þessu frumvarpi og kom enn frekar fram í störfum nefndarinnar að það er full ástæða til þess, þrátt fyrir allt það starf sem unnið hefur verið, að taka sér tíma til að undirbúa komu þessara ríkisborgara inn á íslenska vinnumarkaðinn. Þar koma til að mynda til skoðunar ýmis atriði sem varða upplýsingagjöf og það að hafa tiltækar upplýsingar á tungumálum þeirra ríkisborgara sem hér eiga í hlut. Auk þess er enn þá verið að vinna úr ýmsum málum sem tengjast þeirri stækkun sem þegar er orðin. Má segja að þrátt fyrir nokkra þenslu á íslenskum vinnumarkaði séu í sjálfu sér ekki fyrirsjáanleg slík stórverkefni á íslenskum vinnumarkaði á komandi missirum að það kalli neitt sérstaklega á að nú verði strax opnað fyrir innkomu þessara ríkja. Síðan er auðvitað líka til þess að líta að ekki eru öll aðildarríkin að opna fyrir frjálsa för strax við innkomu ríkjanna. Þannig liggur fyrir að 15 þeirra ætla að fresta gildistöku ákvæðanna um frjálsa för í tvö ár og að 10 þeirra hyggist opna núna strax. Eins og fram kemur í nefndarálitinu fagnar nefndin því starfi sem hingað til hefur verið unnið í því skyni að undirbúa komu erlendra ríkisborgara hingað til lands til vinnu. Meiri hluti nefndarinnar horfir í því sambandi sérstaklega til skýrslu starfshóps sem ég hef hér stuttlega tekið til umfjöllunar, skýrslunnar frá því í apríl. Það er auðvitað lykilatriði að sá tími sem nú er fram undan, þessi tveggja ára aðlögunartími sem reyndar er ekki nema tæplega tvö ár vegna þess tíma sem liðinn er frá undirrituninni, verði nýttur skynsamlega til þess að grípa til þeirra aðgerða sem stjórnvöld telja mikilvæg í þeim tilgangi að undirbúa komu þessara aðila hingað til lands. Ég vil líka í þessu sambandi vekja athygli á því sem ég kom stuttlega að hér við 1. umr. þessa máls, að ríkisborgarar þessara ríkja njóta ákveðins forgangs umfram aðila sem eru utan Evrópska efnahagssvæðisins. Það gengur þannig fyrir sig að þegar sótt er um að koma hingað inn á íslenska vinnumarkaðinn hafa ríkisborgarar frá Evrópska efnahagssvæðinu forgang. Þegar kemur að því að sótt er um atvinnuleyfi fyrir þá sem koma utan Evrópska efnahagssvæðisins er alltaf fyrst horft til þess hvort áður hafi verið kannað með ríkisborgara frá annaðhvort Búlgaríu eða Rúmeníu. Þetta kemur fram í frumvarpinu sjálfu og veitir þannig, þrátt fyrir þá frestun sem við erum hér að mæla fyrir, ríkisborgurum þessara ríkja forgang fram yfir þá sem eru utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég vil loks nefna að nefndin bendir á að í vinnu starfshóps um málefni útlendinga kom til umræðu að heppilegt væri að sett yrði á fót þjónustumiðstöð stjórnsýslu, sem við nefnum svo í nefndarálitinu, þar sem útlendingar sem hingað koma gætu fengið fyrirgreiðslu allra sinna mála, hvort sem þau tengdust vinnu eða fjölskyldu- eða félagsmálum. Þannig telur nefndin að slíkt fyrirkomulag gæti verið mjög jákvætt og hvetur hlutaðeigandi ráðuneyti og stofnanir til að skoða málið frekar á næstunni. Þarna er sem sagt um það að ræða að reyna að auka skilvirknina í meðferð þessara mála og safna saman á einn stað þannig að stjórnsýslan eigi svo að segja eitt andlit gagnvart þeim sem til hennar þurfa að leita og menn samrými verklag og vinnubrögð og einfaldi stjórnsýsluna. Þetta finnst meiri hluta nefndarinnar sjálfsagt að verði skoðað áfram þó að ekki hafi fengist nein endanleg niðurstaða í þetta í starfshópnum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt og leggur ekki til neinar breytingar. Undir það skrifa undirritaður, Árni Páll Árnason, Ragnheiður E. Árnadóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Lúðvík Bergvinsson og Jón Magnússon.

Frú forseti. Ég ætla að gera hér grein fyrir áliti minni hluta utanríkismálanefndar sem ég skipa og útskýra aðeins afstöðu okkar til þessa máls. Það sem veldur sérstöðu okkar er að ég tel að á engan hátt sé rökstutt með fullnægjandi eða sannfærandi hætti að það sé nauðsynlegt að beita þessum aðlögunarákvæðum samningsins um stækkun Evrópska efnahagssvæðisins með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. að nýta þetta aðlögunartímabil og fresta gildistöku frjálsrar farar ríkisborgara Búlgaríu og Rúmeníu fram til 1. janúar 2009 a.m.k.. Það er eðli málsins samkvæmt eðlilegt að gera til þess kröfu að stjórnvöld rökstyðji þörfina á að beita þessari undanþágu sem þetta vissulega er. Hér er eingöngu um að ræða heimildir til að fresta því að nýju aðildarríkin með stækkun Evrópusambandsins komi inn á hinn sameiginlega evrópska vinnumarkað. Andi málsins er allur sá að það þurfi að vera ríkar ástæður til staðar hjá þeim löndum sem grípa til þessara aðlögunarákvæða. Þegar hin stóra stækkun átti sér stað jaðrar við að segja megi að vestur-evrópsku ríkin hafi komið allt að því óheiðarlega fram, mörg hver, við nýju aðildarríkin vegna þess að þeim var gefið fyllilega í skyn að þau yrðu tekin að fullu og öllu strax inn á vinnumarkaðinn. Það voru aðeins Þýskaland og Austurríki, ef ég man rétt, sem tilkynntu fyrir fram að þau mundu beita aðlögunarákvæðunum vegna viðkvæmni á vinnumarkaði og mikils atvinnuleysis, t.d. í Þýskalandi. Þar var það líka rækilega rökstutt og útskýrt og lá fyrir fyrir fram að slíkri aðlögun yrði breytt. Síðan brast á mikill flótti og flestöll aðildarríki Evrópusambandsins önnur og Evrópska efnahagssvæðisins gripu að lokum til aðlögunarákvæða gagnvart aðildarríkjunum 10. Það var einnig gert hér í tvö ár, eins og kunnugt er, en síðan var tekin sú ákvörðun vorið 2006 að falla frá þeim takmörkunum og samevrópski vinnumarkaðurinn sem Ísland á nú aðild að telur 500 millj. manna. Það hlýtur því að þurfa að útskýra hvaða rök standa til þess að meðhöndla 8 millj. Búlgara og 22 millj. Rúmena öðruvísi en þessar 500 millj. sem þarna eru fyrir á sameiginlegum vinnumarkaði, þar á meðal miklu fjölmennari þjóðir með miklu meiri tengingar við Ísland eins og Pólland, Eystrasaltsríkin og Mið-Evrópuríkin. Varðandi það að nýta eigi aðlögunartímann með einhverjum hætti sem hér á að búa til er almennt vísað í rök sem gilda alveg óháð því hvort Rúmenía og Búlgaría bætast við hinn sameiginlega evrópska vinnumarkað eða ekki. Það þarf að útskýra hverju það breytir sem kallar á að aðlögun sé beitt gagnvart þeim. Það eru ekki frambærileg rök að segja að það þurfi að taka betur á ýmsum hlutum sem snúa að málefnum fólks af erlendu bergi sem hér er á vinnumarkaði. Það er allt rétt og satt. En það þarf að gera algerlega óháð því hvaða stöðu rúmenskir og búlgarskir ríkisborgarar hafa á þessum vinnumarkaði næstu tvö árin. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem fram kom í framsöguræðu formanns, það hefur verið ýmiss konar viðleitni í gangi og margt ágætlega gert en það er þó okkar skoðun í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að það þurfi að taka með miklu markvissari og beittari hætti á til að tryggja að fólk af erlendu bergi sem hér er á vinnumarkaði sæti ekki félagslegum undirboðum, á því sé ekki brotinn réttur hvað varðar laun, starfskjör og annað. Það þarf að gera hvort eð er og breytir engu um hvort Rúmenía og Búlgaría bætast við þennan hóp einhverjum missirum fyrr eða síðar. Ég sé ekki þær sterku, skýru og fullnægjandi efnislegu röksemdir fyrir því að grípa til þessarar aðlögunar gagnvart þessum tveimur ríkjum. Það eru að mínu mati ekki rök að vísa bara í hina almennu stöðu og að betur þurfi að taka á í þessum efnum, það þarf svo sannarlega að gera gagnvart fjölmörgum þáttum þeirra mála. Nægir nú að vitna til fréttanna frá Kárahnjúkum en þaðan berast enn með reglubundnum hætti ótíðindi af því hvernig þar er níðst á erlendu verkafólki þannig að til stórskammar er fyrir land eða þjóð að það ástand skuli hafa viðhaldist þar á því svæði. En það hvaða reglum Búlgarar og Rúmenar sæta hér á vinnumarkaði næstu missirin skiptir bara engu máli í því sambandi. Hættan er sú vegna þess sem formaður utanríkismálanefndar réttilega nefndi, að borgarar á Evrópska efnahagssvæðinu öllu hafa forgang umfram aðra til vinnu og Vinnumálastofnun og Útlendingastofnun vinna samkvæmt því eins og kunnugt er, að Rúmenar og Búlgarar komi þá á þessu tímabili inn í landið á öðrum forsendum. Sjálfsagt koma einhverjir á grundvelli þess að sótt verður um atvinnuleyfi fyrir þá en niðurstaðan gæti líka orðið að í því marki sem þeir koma inn á íslenskan vinnumarkað verði það í gegnum starfsmannaleigur. Er það til bóta? Varla er það þar sem staða þeirra er þá auðvitað enn þá lakari gagnvart kjarasamningum og réttindum á íslenskum vinnumarkaði. Það er því okkar niðurstaða að við teljum að það hafi ekki verið rökstutt með fullnægjandi hætti að ástæða sé til að beita þessari aðlögun. Við ætlum á hinn bóginn ekki að leggja stein í götu þess ef stjórnvöld sem með framkvæmdina fara vilja fá þessar heimildir en þá er best að þau beri á því ábyrgð og við munum því sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í nefndaráliti hans í utanríkismálanefnd vekur mér nokkra furðu, þ.e. að byggja afstöðu sína á skorti á rökstuðningi. Þannig er málum háttað að enginn fulltrúi frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði var á þeim fundi þar sem farið var yfir málið af hálfu stjórnvalda. Stjórnvöld færðu þar fram ítarlegan og vandaðan rökstuðning fyrir afstöðu sinni. Það er athugunarefni að það hvarflaði ekki að nokkrum nefndarmanni að efast um réttmæti þess að beita þessari frestun í kjölfar þeirra skýringa. Rétt er að benda á að eftir einungis tveggja tíma umræðu um málið voru meira að segja tveir fulltrúar stjórnarandstöðunnar aðrir, sem þarna voru viðstaddir, tilbúnir að taka málið út úr nefndinni án frekari umfjöllunar, strax á fyrsta fundi. Hv. þingmanni til upplýsingar skal ég hins vegar benda honum á að það liggur ljóst fyrir að okkar nánasta nágrannaland, Noregur, félagi okkar í EES, ætlar að beita aðlögunarfrestinum. Sama ætla 15 Evrópusambandsríki af 25 að gera, þar á meðal okkar nánustu nágrannaríki: Írland, Bretland og Danmörk. Það liggur fyrir sameiginleg afstaða Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands um að fresturinn sé mikilvægur til að búa í haginn fyrir móttöku þessa fólks. Það liggur fyrir að það er verið að vinna að undirbúningi móttöku fólks af búlgörskum og rúmenskum uppruna af hálfu Alþýðusambandsins og af hálfu Vinnumálastofnunar. Þetta tel ég fullnægjandi rök. Það var sú afstaða sem réð mati meiri hluta nefndarinnar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vera svo vinsamlegur að láta þess getið að ég hafi ekki mætt á fund í utanríkismálanefnd. Það rétt hjá hv. þingmanni. Ágætt að það komi fram. Ég var að sinna skyldum mínum sem foreldri í grunnskóla dóttur minnar og fyrir misskilning náðist ekki í annan fulltrúa okkar til að mæta á fundinn. En ég get róað hv. þm. Árna Pál Árnason með því að ég hef kynnt mér gögn málsins rækilega. Ég hef lesið greinargerð frá Alþýðusambandi Íslands. Ég hef farið yfir skýrslu starfshóps um málefni útlendinga og ég hef af þessu tilfelli rennt yfir tiltæk gögn sem ég hef í málinu. Afstaða mín er vel ígrunduð og ekki tekin í neinu fljótræði. Við komumst einfaldlega að ólíkri niðurstöðu í þessum málum. Ég tel þann rökstuðning ekki beysinn sem hér hefur verið fluttur og ekki fullnægjandi. Ég er þeirrar skoðunar, þótt það liggi í eðli þessara samninga um aðild nýrra ríkja þegar þau eru tekin inn, að það þurfi að rökstyðja frávik frá því að þau séu tekin sem fullgildir aðilar inn í hópinn úr því að þeim er veitt aðild á annað borð. Ég nauðaþekki þessi mál eins og þau sneru að Eystrasaltsríkjunum gegnum veru mína í Norðurlandaráði. Ég átti þar mikinn þátt í því að Norðurlandaráð reyndi að leggja lóð á vogarskálar þess að byggja upp vinnumarkaðsskipulag, styðja við bakið á veikburða verkalýðshreyfingu og atvinnurekendasamtökum í hinum Eystrasaltsríkjunum. Ég veit vel um hvað þetta mál snýst. Vonandi líður þá hv. þingmanni aðeins betur með að afstaða mín er ekki byggð á fáfræði, upplýsingaskorti eða því að ég hafi ekki sett mig inn í hlutina. Það er ekki svo. Þetta er bara einfaldlega mín niðurstaða og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við erum ósammála um mat á þessari stöðu. Það er nú enginn heimsviðburður þó það gerist. Það er bara ekki þannig, hv. þingmaður, að aðrir hafi prókúru fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð eða ráði því hver hennar niðurstaða verður. Því lendum við sjálf. Hvað sem afstöðu annarra fulltrúa í stjórnarandstöðu eða annarra flokka yfir höfuð líður þá teflum við ósköp einfaldlega fram okkar rökum. Þau hafa hér verið flutt. Við berum ábyrgð á þeirri afstöðu sem við tökum og um það er ekki meira að segja.

Virðulegi forseti. Það var fjarri mér að ætla að gera lítið úr hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni eða Vinstri hreyfingunni – grænu framboði eða afstöðu þeirra til þessa máls. Nefndarálit minni hlutans er einfaldlega stutt þeim rökum að skort hafi á rökstuðning af hálfu stjórnvalda. Ég vildi þess vegna að það kæmi fram að sá rökstuðningur hefur verið ítarlega fram borinn. Þingmaðurinn spyr: Hver er ástæðan fyrir því að beita þessum fyrirvara ekki á þessi tvö ríki ef hann gildir ekki gagnvart öðrum ríkjum sem nú þegar eru hluti af hinum almenna vinnumarkaði? Svarið liggur akkúrat í hans eigin nefndaráliti en þar segir, með leyfi forseta: „Aðlögunarfrestum var að vísu beitt í tvö ár þegar tíu ný ríki fengu aðild að Evrópusambandinu og þar með Evrópska efnahagssvæðinu árið 2004 en fyrir ári síðan var ákveðið að framlengja þá aðlögunarfresti ekki. … Aðlögunartíminn frá 2004 var ekki notaður nægjanlega vel og enn skortir markvissa heildarstefnu og miklu markvissari aðgerðir í málefnum innflytjenda sem koma hingað til lands til vinnu til lengri eða skemmri tíma.“ Það liggur fyrir að það er ekki til neitt upplýsingarefni á tungumálum sem nýtast borgurum Búlgaríu og Rúmeníu við komuna hingað til landsins. Það liggur fyrir og Alþýðusamband og Vinnumálastofnun vinna í því máli. Það liggur líka fyrir að margir aðilar í stjórnkerfinu voru seinir að taka við sér vegna þess fjölda sem menn sáu ekki fyrir að kæmi hér 2006. Ef þetta eru nú ekki gild rök, hv. þingmaður, þá veit ég ekki hvað eru gild rök í þessu efni. Það hafa verið færð fram mjög gild rök. Þau beinast einfaldlega að því að það er mikilvægt að búa þannig í haginn að því fólki sem hingað kemur séu ekki boðnar óboðlegar vinnuaðstæður og ekki sé brotið á mannréttindum þess. Verkalýðshreyfingin þarf að vera í stakk búin til að uppfræða fólk um réttindi þess og um íslensk lög og reglur á vinnumarkaði þannig að ekki verði farið með það fólk eins og hunda.

Frú forseti. Ég tel ósköp einfaldlega að það skorti á að útskýra hverju það breyti að staða rúmenskra og búlgarskra ríkisborgara verði næstu missirin með þessum hætti en ekki eins og annarra borgara á EES-svæðinu. Það þarf að taka á þessum málum hvort sem er, hv. þingmaður, augljóslega. Það að þýða þurfi einhver gögn yfir á rúmensku og búlgörsku er frekar fátæklegt og ætti ekki að standa lengi í mönnum. Það er ekki eins og þetta eigi að koma mönnum algerlega á óvart. Ég veit ekki betur en þetta sé búið að liggja fyrir lengi. Það er til skammar fyrir kerfið að það sé svona illa undirbúið þegar að þessu kemur loksins. Þetta hefur reyndar tafist lengi vegna deilna um greiðslur EES-ríkjanna í sjóðina. Þetta er ekki eitthvað sem menn voru að uppgötva í gær að væri í vændum. Það er fátækleg málsvörn. Ég held að sjálfsögðu að allir vilji leggja sitt af mörkum til að tryggja að ekki verði níðst á þessu fólki. Við gefum okkur það sem útgangspunkt í umræðunni. En er þá endilega víst að það sé betur statt næsta eitt og hálft árið, að hafa ekki sömu stöðu og aðrir á vinnumarkaðnum að þessu leyti? Er það endilega víst, t.d. ef það leiðir til þess að einhverjir þeirra komi inn í gegnum starfsmannaleigu í staðinn fyrir að gera það með venjulegum hætti?

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð í kjölfar þessara skoðanaskipta sem hafa átt sér stað vegna þeirra tveggja nefndarálita sem hafa verið til umræðu um þátttöku Lýðveldisins Búlgaríu og Rúmeníu á Evrópska efnahagssvæðinu. Það kom mér á óvart að lesa nefndarálit minni hlutans í ljósi þess að ítarlegur rökstuðningur kom fram frá öllum þeim sem komu á fund hv. utanríkismálanefndar fyrir því að nýta bæri þennan frest. Ég verð að segja að ég hafði ákveðnar efasemdir um að við ættum að nýta frestinn. En það var enginn efi í mínum huga eftir að hafa hlýtt á fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og fulltrúa þeirra sem sátu fund nefndarinnar. Mér finnst sérkennilegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem segir að hann hafi kynnt sér þau gögn sem lögð hafa verið fram í nefndinni, skuli engu að síður segja í nefndaráliti minni hlutans að það sé eðlilegt að gera kröfu til þess að stjórnvöld rökstyðji með fullnægjandi hætti hvers vegna þau telji nauðsynlegt að beita þessum ákvæðum. Þau rök komu mjög skýrt fram frá öllum aðilum. Ekki bara frá stjórnvöldum. Ekki bara frá þeim sem sjá um að taka á móti þeim sem hingað vilja koma. Sama gilti um verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins, að nýta bæri þetta eina og hálfa ár. Þetta er ekki nema eitt og hálft ár. Það er mjög margt sem á eftir að gera. Það á eftir að þýða á viðkomandi tungumál alls konar gögn sem er sjálfsagt er að þeir sem koma hingað til að starfa geti kynnt sér á sínu eigin tungumáli. Maður hefur á tilfinningunni þegar maður les nefndarálit minni hlutans að hér sé bara verið að leggja álitið fram til að vera á móti. Ég er sannfærð um að ef fulltrúi frá Vinstri grænum hefði setið fundinn þá hefði nefndarálitið ekki orðið í þessa veru. Ég trúi því ekki. Ég veit að þingmenn Vinstri grænna skilja … 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 6 á þessu sumarþingi, um friðlandið í Þjórsárverum og verndun Þjórsár. Það er ekki í fyrsta skipti sem ég eða við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum mál af þessu tagi. Í sjálfu sér vildi ég óska þess að það væri liðin tíð að flytja þyrfti slík mál en svo er ekki, því miður, og meðan þess er þörf að slík rödd heyrist til varnar Þjórsárverum erum við hér í því hlutverki og teljum það ekki eftir okkur. Texti þingsályktunartillögunnar, sem flutt er af mér ásamt með öllum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að fallið verði frá áformum um Norðlingaölduveitu í Þjórsárverum og frekari virkjanir í Þjórsá en orðið er. Jafnframt verði verndun Þjórsárvera tryggð í heild sinni með stækkun friðlandsins þannig að það nái til náttúrulegra marka veranna ásamt með Þjórsá og nærliggjandi svæðum að Sultartangalóni. Stækkað Þjórsárverafriðland verði sem fyrst tilnefnt á heimsminjaskrá UNESCO. Undirbúningur málsins miðist við að hægt verði að auglýsa hin nýju friðlandsmörk eigi síðar en haustið 2007.“ Hæstv. forseti. Nú er það svo að Þjórsárver, gróðurríkasta votlendið á hálendi Ísland, sem notið hafa verndar sem friðland síðan 1981 og eru auk þess eitt af þremur svæðum sem Íslendingar hafa tilnefnt á lista Ramsar-samningsins um alþjóðlega mikilvæg votlendissvæði, eru enn í hættu vegna virkjanaáforma Landsvirkjunar. Friðlýsing Þjórsárvera kom upphaflega til vegna enn stórfelldari virkjanaáforma en nú eru uppi. Um 1970 voru uppi áform um að Þjórsárverum yrði sökkt undir risastórt lón, 200 ferkílómetra lón. Um leið og þær áætlanir voru gerðar opinberar mættu þær gríðarlega miklum mótbyr, ekki síst heimamanna, og á endanum, um áratug síðar, áratug eftir að þær áætlanir litu dagsins ljós var gerð ákveðin sátt í málinu, þ.e. Þjórsárverin voru gerð að friðlandi að vissu marki en þó ekki þannig að með þeirri friðlandsauglýsingu væri hægt að útiloka miðlun neðst í verunum eða við Norðlingaölduveitu. Alla tíð hafa framkvæmdaáform Landsvirkjunar í Þjórsárverum verið þyrnir í augum þeirra sem hafa barist fyrir verndun Þjórsárvera og segja má að sú barátta sé í seinni tíð orðin eins konar táknmynd í baráttunni fyrir verndun íslenskrar náttúru. Landsvirkjun hefur ekki látið sér segjast, hún hefur sótt ákaft að fá að reisa Norðlingaölduveitu, en einlægir verjendur veranna hafa barist gegn þeim áformum af miklum krafti og oft af mikilli hörku, sem hefur þurft, og krafist þess að friðlandið verði stækkað þannig að það taki að fullu til hinnar vistfræðilegu og landfræðilegu heildar sem verin eru. Fjölmörg náttúruverndarsamtök hafa lýst stuðningi við stækkun friðlandsins og hvað eftir annað hafa heimamenn í Gnúpverjahreppi samþykkt ályktanir um að horfið verði frá öllum áformum um veitu- og virkjanaframkvæmdir í Þjórsárverum, nú síðast þann 3. maí 2005 þegar hreppsnefnd sameinaðs Skeiða- og Gnúpverjahrepps samþykkti að hafna Norðlingaölduveitu. Það er líka svo að þjóðin hefur oftar en einu sinni lýst sjónarmiðum sínum og skoðunum sínum á vernd Þjórsáveranna í skoðanakönnunum sem hafa verið gerðar. Bæði hafa Náttúrverndarsamtök Íslands og fleiri látið kanna hug fólks í þeim efnum og ljóst er að það er vilji stórs meiri hluta þjóðarinnar að Þjórsárver verði að fullu vernduð. Í tillögu Umhverfisstofnunar að náttúruverndaráætlun 2003–2008, sem gefin var út 2003, er lagt til að friðlandið í Þjórsárverum verði stækkað á þrjá vegu, mest til suðurs eða í Sultartangalón. Í áætlun stofnunarinnar segir að forsenda stækkunar friðlandsins sé landslagsheild hins víðáttumikla votlendis- og rústasvæðis, ásamt fjölbreyttum búsvæðagerðum. Enn fremur segir að svæðið hafi að geyma fágætar náttúruminjar sem hafi alþjóðlegt náttúruverndargildi og að á herðum okkar hvíli alþjóðleg ábyrgð. Þar að auki sé verndargildi svæðisins mikið út frá vísindalegum, félagslegum, efnahagslegum og menningarlegum sjónarmiðum. Verkefnisstjórn rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma, sem skilaði niðurstöðum 1. áfanga þeirrar áætlunar 2004, komst að sömu niðurstöðu og Umhverfisstofnun. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram tillögur á Alþingi um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum árlega síðan á 127. löggjafarþingi 2001–2002. Síðustu tvö löggjafarþing hafa þingmenn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokki verið meðflutningsmenn á tillögunni. Þar að auki hafa þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins lagt til að heimild iðnaðarráðherra frá árinu 2003 til að leyfa gerð Norðlingaölduveitu verði felld brott úr lögum. Af því að þá heimild ber hér á góma er rétt að rifja upp það sem ég sagði áðan í umræðum um annað mál, þ.e. álversmálin sem við ræddum örlítið fyrr í dag, að 15. mars 2003 voru greidd atkvæði um Norðlingaölduveitu, breytinguna á lögunum um raforkuver, og þá voru það einungis þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem greiddu atkvæði gegn þeirri framkvæmd. Einörð afstaða okkar í þessum efnum hefur verið ljós alveg frá stofnun flokksins og við höfum fagnað því hversu margir hafa snúist á sveif með okkur í þeim efnum og fögnuðum samstöðunni sem náðist milli stjórnarandstöðunnar á síðasta þingi og síðustu tveimur þingum þegar okkur lánaðist að flytja saman þá tillögu sem ég gat um áðan. Upp á síðkastið hefur orðið vart vaxandi andstöðu við áform um virkjanir í neðri hluta Þjórsár,  Nú er það sem sagt svo að Landsvirkjun hyggst reisa þrjár virkjanir í þágu stóriðju í neðri hluta Þjórsár. Á aðalfundi Náttúruverndarsamtaka Íslands 29. maí 2007 var samþykkt að skora á ríkisstjórn Íslands að stöðva framkvæmdir og undirbúning þessara virkjana enda liggi ekki fyrir heildarmat á gildi eða sérstöðu landslags við neðri hluta Þjórsár, tjón af virkjunum þar verði fyrirsjáanlega mikið og mál til komið að stjórnvöld verji Þjórsá gegn frekari ágangi og eyðileggingu. Það er einmitt mat flutningsmanna tillögunnar að kominn sé tími til að segja: Hingað og ekki lengra, látum Þjórsá í friði. Í því augnamiði þarf að hætta við öll frekari áform um veitu- og virkjanaframkvæmdir bæði í Þjórsárverunum sjálfum og á því svæði sem Norðlingaölduveita er hugsuð og í Þjórsá neðan Búrfellsvirkjunar. Til að tryggja Þjórsárverum þann sess sem þau verðskulda sem alþjóðlega mikilvægt náttúruverndarsvæði beri að tilnefna þau á heimsminjaskrá UNESCO, Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna. En ég verð að lýsa því yfir að það verður ekki fyrr en slíkt verður gert sem hjarta mitt verður rólegt út af Þjórsárverunum, því að jafnvel þó að við séum með Þjórsárverin tilnefnd inn á Ramsar-samninginn og það sé viðurkennt alþjóðlega mikilvægt votlendissvæði segir mér svo hugur að ekkert stoppi Landsvirkjun og jafnvel ekki þessa ríkisstjórn nema farið verði í alvöru af stað með að tilnefna Þjórsárver inn á heimsminjaskrá UNESCO. Auðvitað á að stefna jafnframt að því að Þjórsárver verði hluti af stærri heild, af Hofsjökulsþjóðgarði, sem muni þá ná yfir verin ásamt Kerlingarfjöllum, friðlandinu í Guðlaugstungum og rústasvæðinu norðan Hofsjökuls. Ég tel að upphafsmaður þeirrar hugmyndar, Hjörleifur Guttormsson, fyrrverandi hv. þingmaður, sjái í hendi sér, af því að hann hefur manna mest skrifað um Þjórsárverin og tekið þátt í þeirri baráttu sem fram hefur farið um þau - ég tel að hans háleitu markmið og hugmyndir um Hofsjökulsþjóðgarð séu raunhæfar og það væri gríðarlega stór áfangi ef við næðum að stofna slíkan þjóðgarð vonandi sem fyrst. Um núverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar vil ég segja að stefnuyfirlýsing þeirra um málefni Þjórsárveranna er afar óljós. Ég rifjaði það upp fyrr í dag að ljóst er að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra eru á öndverðum meiði um málið. Hæstv. forsætisráðherra sagði 24. maí í fjölmiðlum og í stjórnarsáttmálanum að yfirlýsingin um málefni Þjórsárvera útilokaði ekki Norðlingaölduveitu. Ef slíkt hefði verið meiningin stæði það í stefnuyfirlýsingunni. En á sama degi sagði hæstv. utanríkisráðherra að hún liti svo á að sú setning sem varðar Þjórsárverin í stefnuyfirlýsingunni útiloki Norðlingaölduveitu. Það þarf auðvitað að taka af allan vafa í þessum efnum, Alþingi verður að tala skýrt og greinilega. Ég tel að á þann hátt einan verði tryggt að horfið verði endanlega frá Norðlingaölduveitu, að leyfi til hennar verði afturkallað og verndun Þjórsárveranna þannig tryggð til framtíðar. Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að þetta mál verði afgreitt til hv. umhverfisnefndar að lokinni þessari umræðu. Þó að hér sé um stutt sumarþing að ræða vona ég að það verði tekið á dagskrá nefndarinnar áður en þingið verður sent heim. Síðan geri ég ráð fyrir að við getum klárað málið til enda á haustþingi.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna tillögu til þingsályktunar sem hér er til umræðu. Umræða um náttúruvernd og náttúrunýtingu hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Er það vel því að færa má fyrir því rök að fáar þjóðir hafi jafnmikla hagsmuni af því að finna jafnvægi á milli þess að vernda náttúru og náttúruauðlindir annars vegar og nýta þær hins vegar þjóðinni allri til hagsbóta. Nýting og verndun eru hugtök sem verða ekki í sundur skilin. Þau haldast hönd í hönd og öll umræða um umhverfismál og náttúruvernd hlýtur að markast af þeirri hugsun. Jafnvægislistin felst í því að ná að sameina efnahagslegar þarfir okkar og vernd náttúrunnar til þess að tryggt sé að komandi kynslóðir fái notið sambærilegra lífskjara og við. Við viljum hafa hér nægan hagvöxt til þess að geta byggt skóla, sjúkrahús, öldrunarstofnanir, vegi, hafnir og allt það sem nútímasamfélag telur nauðsynlegt en um leið skila landinu til næstu kynslóðar í sem bestu ásigkomulagi. Frú forseti. Þingsályktunartillagan skiptist í tvennt. Annars vegar snýr hún að því að fallið verði frá áformum um Norðlingaölduveitu og einnig er lagt til að ekki verði ráðist í neinar frekari virkjanaframkvæmdir við Þjórsá. Hvað fyrri liðinn varðar vil ég benda á að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar var sérstaklega kveðið á um að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum verði tryggð þannig að það nái yfir hið sérstaka votlendi veranna. Þannig birtist með skýrum hætti sá vilji ríkisstjórnarflokkanna að vernda hina sérstöku náttúru Þjórsárvera. Jafnframt liggur það fyrir að á kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar verður ekki ráðist í Norðlingölduveitu hvað sem líður þeim heimildum sem Landsvirkjun hefur til framkvæmda. Ætti þetta að róa hjarta hv. þingmanns sem hér talaði áðan, að hluta til í það minnsta. Vilji þeirra flokka sem mynduðu ríkisstjórnina er skýr í þessu máli og stjórn Landsvirkjunar sækir umboð sitt til fjármálaráðherra. Einnig er rétt að minna á að stjórn Landsvirkjunar hefur samþykkt að leggja til hliðar öll áform um Norðlingaölduveitu, en ríkastur er þó vilji stjórnarflokkanna. Í stjórnarsáttmálanum er sérstaklega kveðið á um að lokið verði við rannsóknir á verndargildi og nýtingu náttúrusvæða og að þeirri vinnu verði lokið fyrir lok ársins 2009 og verður sú rammaáætlun sem þannig verður til lögð fyrir Alþingi. Að sjálfsögðu nær sú vinna til Þjórsárvera og einstakrar náttúru þeirra. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt má fullyrða að ekki er ástæða til að óttast að hlaupið verði af stað í framkvæmdir við Norðlingaöldu. Hvað varðar síðari hluta þingsályktunartillögunnar, frú forseti, er rétt að hafa í huga að þessir virkjanakostir eru sennilega þeir hagkvæmustu sem fyrirfinnast þegar horft er til umhverfisáhrifa. Um þá skoðun ættu flestir að geta verið sammála þó að vissulega sé rétt að gera ráð fyrir því að mat manna á þessum málum kunni að breytast með breyttum tíðaranda. Ég er þeirrar skoðunar að ef við komumst að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að byggja rennslisvirkjanirnar í neðri hluta Þjórsár vegna þess rasks sem verður á umhverfinu séum við komin að þeirri niðurstöðu að engar frekari vatnsaflsvirkjanir verði byggðar á Íslandi. Það er mitt mat að með þeirri kröfu að ekki verði nýttir þeir virkjanakostir sem í neðri Þjórsá eru sé verið að ganga gegn þeirri meginhugsun að saman verði að fara nýting landsins annars vegar og verndun hins vegar. Það rask sem fyrirsjáanlegt er að mati þeirra sem gerst þekkja til mun ekki hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif í skilningi laga um mat á umhverfisáhrifum og auðvitað þýðir það ekki að allir verði sáttir við þessar framkvæmdir ef af þeim verður. En þótt sitt sýnist hverjum verðum við að reyna að ná sátt um þann mælikvarða sem við notum, hið opinbera mat á umhverfisáhrifum og allt það ferli sem að baki því stendur. Eins og áður sagði hefur nú þegar farið fram mat á umhverfisáhrifum og búið er að bjóða út hönnun þeirra mannvirkja sem fyrirhugað er að reisa vegna virkjananna í neðri Þjórsá. Ég tel því óráðlegt að breyta þeim reglum sem gilda um allt það ferli og fyrirhugaðar framkvæmdir yfirleitt. En ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að ráðast í breytingar á því laga- og regluverki sem við búum við í virkjanamálum. Það var um margt nauðsynlegt að við tækjumst á um þessa hluti. Rökræðan skerpir og skýrir og samfélagið hafði gagn af þeirri miklu umræðu sem átti sér stað t.d. um Kárahnjúkavirkjun og álverið í Straumsvík. En því er ekki að neita að stundum var of fast tekist á, stundum gengu átökin úr hófi fram og breyttust úr rökræðu í heiftúðuga flokkadrætti þar sem sundurlyndisfjandinn söng allar raddir í tiltölulega vanstilltum kór. Frú forseti. Ég vil því vekja athygli þingheims og sérstaklega iðnaðarráðherra á nokkrum hugmyndum  Í fyrsta lagi tel ég að kanna eigi hvort ekki sé rétt að breyta lögum þannig að þær heimildir sem iðnaðarráðherra hefur til að grípa til eignarnáms, náist ekki samkomulag við eigendur þeirra jarða sem verða fyrir áhrifum vegna virkjanaframkvæmda, verði þrengdar verulega. Það er skoðun mín að einungis brýnir almannahagsmunir geti leitt til þess að jafnrík réttindi og eignarhald manna á jörðum sínum séu afnumin. Dugar þá ekki að mínu mati að vísa til þess að um sé að ræða óvenju stór viðskipti á milli tveggja aðila, þ.e. orkusalans og orkukaupans. Það er nú svo að reglulega eru gerð í samfélagi okkar viðskipti sem nema tugum og aftur tugum milljóna króna og engum þætti verjandi að slík viðskipti hvíldu á því að ráðherra gæti með valdi tekið eignir manna eignarnámi, manna sem hvergi hafa komið nálægt viðskiptunum, ekki til þeirra stofnað eða óskað eftir því að þau færu fram. Ef eigandi jarðar vill ekki láta lönd sín undir vatn þá á ekki að vera hægt að þvinga viðkomandi til þess að láta af hendi eigur sínar, jafnvel þó sanngjarnt verð sé talið koma fyrir. Jafnframt tel ég, herra forseti, að ef koma á til þess að heimildum um eignarnám sé beitt eigi að taka slíka ákvörðun á Alþingi en ekki af framkvæmdarvaldinu. Í öðru lagi vil ég, herra forseti, vekja athygli hæstvirtra ráðherra á því að það er í hæsta máta umdeilanlegt að veitt sé ríkisábyrgð á lántöku vegna framkvæmda þar sem um er að ræða orkuvinnslu og -sölu fyrir einn einstakan stóran notanda. Miklu eðlilegra er að um slíkar framkvæmdir sé stofnað sérstakt fyrirtæki með eigin efnahagsreikning sem njóti ekki ríkisábyrgðar. Að öllu jöfnu leiðir ríkisábyrgð til lægri lántökukostnaðar og þar með til lægri ávöxtunarkröfu orkusalans, sem aftur þýðir aukna hættu á því að það verð sem samið er um í orkusamningum endurspegli ekki nægjanlega þá áhættu sem framkvæmdinni fylgir. Í þriðja lagi, herra forseti, vil ég vekja athygli þeirra hæstv. ráðherra sem málið varðar á því að nauðsynlegt er að leggja mat á verðmæti þeirra vatnsréttinda sem eru í eigu ríkisins. Þessi réttindi eru verðmæt og nauðsynlegt að sannvirði þeirra komi fram í endanlegu raforkuverði. Herra forseti. Ég met það svo að ef þær breytingar yrðu gerðar sem ég hef hér rakið mundi fást og nást betra mat á þeim verðmætum sem fórna þyrfti ef til virkjanaframkvæmda kæmi. Þar með yrði dregið úr þeim átökum sem snúa að því hvort nægjanlegt verð fáist fyrir þau náttúruverðmæti sem við gefum frá okkur í þeim tilvikum þar sem við ákveðum að virkja.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. framsögumanni Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir framsögu hennar og meðflutningsmönnum hennar fyrir málið. Ég vil segja sem formaður umhverfisnefndar að við munum leitast við að taka það á dagskrá þótt þingið sé stutt og kanna hvernig með það megi vinna. Við höfum jafnframt sammælst um að taka okkur tíma í sumar, umhverfisnefndin, fara og heimsækja Þjórsá og Þjórsárver og fara vel yfir þær framkvæmdir sem hér er flutt tillaga um. Það er kunnara en frá þurfi að segja að margir af talsmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa verið ötulir talsmenn náttúruverndar í landinu, ekki síst hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Þess vegna þarf engum að koma á óvart að þessi tillaga komi fram þegar á fyrsta þingi kjörtímabilsins, enda nokkuð verið í umræðunni undanfarið. Það er augljóst af málefnasamningi ríkisstjórnarinnar að umhverfismál verða mjög á dagskrá hin næstu ár. Hér á að fara í þá vinnu að fara yfir virkjunarkosti í landinu og þau náttúrugæði sem við viljum varðveita. Um þau á að reyna að ná víðtækri sátt og langtímaáætlun um hvað við ætlum að friða og hvað við ætlum að nýta. Norðlingaalda hefur auðvitað verið talsvert til umfjöllunar í tengslum við Þjórsárverin. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin mun ráðast í stækkun friðlandsins og að því verður unnið á næstu mánuðum á vegum umhverfisráðuneytisins með það að markmiði að vernda þar allt votlendi. Ég held að fleirum en mér sýnist nokkuð augljóst mál að með verulegri stækkun friðlandsins, þar sem friðlandsmörkin hljóta eðli málsins samkvæmt að verða dregin þannig að þar njóti náttúran vafans, verði erfitt að samræma eldri hugmyndir um Norðlingaölduveitu því friðlandi. Ég hygg að Landsvirkjun hafi þegar afskrifað að verulegu leyti þann kostnað sem hún hefur ráðist í vegna þeirrar framkvæmdar þótt ég vilji um leið lýsa þeirri skoðun minni að það komi fullkomlega til greina að bæta orkufyrirtækjum þann kostnað sem þau hafa lagt í við slík verkefni sé það ákvörðun löggjafarvaldsins að friða svæði sem menn mátu svo áður að yrðu nýtt og virkjuð. Um hina virkjunarkostina, þ.e. virkjanirnar í neðri Þjórsá, er það þannig að þær eru talsvert lengra komnar og mættu að mörgu leyti furðulega lítilli andstöðu þegar þær voru kynntar. En eins og við höfum fylgst með í umhverfismálunum á síðustu árum hafa viðhorf þar mjög verið að breytast. Ég held að það sé algjörlega óhjákvæmilegt að við tökum umræðuna um virkjanirnar í neðri Þjórsá og við förum yfir þau mál einu sinni enn til að komast að niðurstöðu um það hvort það sé raunverulega vilji okkar að ráðast í slíkar stórar vatnsaflsvirkjanir á árinu 2007. Ég vil taka undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni varðandi það að fari það svo að niðurstaða þeirrar umræðu verði að falla frá virkjunaráformunum í neðri Þjórsá þá hafi menn sett endapunktinn við sögu stórra vatnsaflsvirkjana á Íslandi en auðvitað er við því að búast að þeirri sögu ljúki einhvern tímann. Í nágrannalöndum okkar eru einfaldlega komin þau mörk að menn hættu að fórna meiri náttúrugæðum í þeim efnum en orðið var. Það hlýtur líka að verða æ áleitnara að þekking okkar og færni í nýtingu jarðhita verður meiri, að ég ekki tali um þær rannsóknir og tilraunir sem nú eru með enn frekari nýtingu háhitans sem gætu gefið okkur margföldun í orkuöflun miðað við það sem nú er við að búast. Ég vil líka nota tækifærið og taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Illugi Gunnarsson lýsti, annars vegar um ríkisábyrgðina til framkvæmda af þessu tagi, þ.e. virkjanaframkvæmda fyrir stóriðju. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að slíkt inngrip hins opinbera, opinberar ábyrgðir til slíkra framkvæmda, skekki samkeppnisstöðu milli atvinnugreina. Það leiðir til ófarnaðar og sömuleiðis hlýtur tími eignarnáms að vera liðinn nú. Þegar löngu er virkjað fyrir almannahagsmuni og almennt atvinnulíf í landinu eru þær sterku röksemdir um almannaheill sem áður lágu til grundvallar eignarnámi ekki fyrir hendi. Ég hygg að um þessi sjónarmið sé nokkuð góður samhljómur, a.m.k. milli okkar nefndarmanna stjórnarflokkanna í umhverfisnefnd og vil fagna því sérstaklega. En eins og ég segi: Ég þakka flutningsmönnum fyrir framlag þeirra í málinu. Ég vonast til að við komum því a.m.k. út til umsagnar og getum í ágústmánuði farið vel yfir það þegar við heimsækjum Þjórsárver og Þjórsá.

Herra forseti. Ef marka má umræður hér fyrr í dag virðist mér sem gangverk stóriðjunnar eigi að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist, hér eftir sem hingað til. Orkufyrirtækin gera samninga sín á milli eins og ekkert sé, taka tilboðum, innsigla samninga og gera beinlínis ráð fyrir því að stjórnvöld muni á engan hátt koma í veg fyrir áætlanir þeirra. Það virðist sem þau hafi rétt fyrir sér. Ætlar ný ríkisstjórn virkilega engu að breyta þrátt fyrir kosningaloforð? Hvers vegna er það svo, herra forseti, að Landsvirkjun fær á endanum alltaf allt sem hún biður um, hvað sem hver segir, á meðan fólkið í landinu er ekki spurt? Á orkufyrirtækjum að leyfast að bíða bara af sér hlutina, fresta áformum um sinn en halda í raun sínu striki? Hversu lengi á þetta að ganga þannig fyrir sig? Náttúrufarsrannsóknir og náttúruvernd eiga að koma á undan orkurannsóknum og leyfum. Þær eiga að koma á undan samningum og kröfum orkufyrirtækja. Er ekki kominn tími til að snúa við blaðinu af alvöru og byrja á réttum enda? Mér er ekki rótt, herra forseti, þrátt fyrir að sá ágæti þingmaður Illugi Gunnarsson hvetji okkur til þess. Sagan sýnir okkur, hin áratugalanga barátta um Þjórsárver, að það er engin ástæða til að mönnum sé rótt. Okkur er ekki rótt og okkur á ekki að vera rótt. Enda tekur ný ríkisstjórn ekki af skarið í þessum efnum. Það er með ólíkindum að á árinu 2007 skulum við Íslendingar enn, eftir öll þessi ár, þessa áratugi, vera að ræða um hvort Þjórsárver séu óhult. Mér er það satt best að segja óskiljanlegt. Hvers vegna í ósköpunum kostar það áratugabaráttu, erfiða og linnulausa, að bjarga jafnvel því sem hver einasti Íslendingur á að vera stoltur af að vernda og flagga? Það er dapurleg staðreynd að við Íslendingar séum ekki komin lengra en þetta í verðmætamati okkar og sýn á náttúruvernd. Ég leyfi mér að fullyrða að í þessum efnum erum við langt á eftir framsæknum þjóðum, sem þó geta engan veginn stært sig af þeirri stórfenglegu náttúru sem við Íslendingar höfum fengið í arf. Eins og allur þingheimur ætti að vita, en veit kannski ekki, eru Þjórsárver undur á heimsmælikvarða. Lýsingar af því stórveldi sem Þjórsárver eru í vistfræðilegum skilningi gætu fyllt marga doðranta, með sínu einstæða landslagi, gróður- og lífríki og öllu sem því tilheyrir. Þetta er svæði sem á hvergi annars staðar heima en á heimsminjaskrá UNESCO. Ætlar ný ríkisstjórn að leyfa því að eiga þar heima og þá hvenær? Eftir hverju er verið að bíða? Hvernig dettur okkur annað í hug en að slíkan dýrgrip sem Þjórsárver eigi að vernda um aldur og ævi? Hvernig dettur okkur annað í hug en að leyfa aldrei Norðlingaölduveitu eða nokkra þá aðra röskun sem gróðaöflin hafa um áraraðir leynt og ljóst stefnt að, gegn vilja hugrakkra heimamanna - já gegn vilja heimamanna. Við Íslendingar stöndum öll í þakkarskuld við heimamenn við Þjórsá fyrir þá hetjulegu baráttu sem þeir hafa háð til varnar Þjórsárverum. Það hefur sannarlega ekki verið átakalaust og kostað blóð, svita og tár, að ekki sé talað um blekkingar og svik. En þau hafa staðið í lappirnar og nú fáum við einstakt tækifæri til að sýna þeim að baráttan hafi verið þess virði, að Þjórsárver séu óhult um alla ævi. Það er okkur Íslendingum til skammar að þetta mál sé ekki fyrir löngu afgreitt með skýrum og afgerandi hætti. Nú fær Alþingi Íslendinga og ný ríkisstjórn enn og aftur tækifæri til að sameinast um þetta þjóðþrifamál enda ekki seinna vænna. Það þarf engar frekari nefndir til að fjalla um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Það er ekkert pláss fyrir málamiðlanir og er ekki eftir neinu að bíða. Það eina sem þarf er að við höfum manndóm í okkur til að segja í eitt skipti fyrir öll: Við náttúrulegum mörkum Þjórsárvera í heild sinni og nærliggjandi svæðum að Sultartangalóni verður aldrei snert, við Þjórsá verður ekki hreyft. Punktur. Þá mundu verkin tala og þá væri staðið við gefin loforð. Hvað þá með Þjórsá? Skilaboðin sem við höfum fengið um virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár eru ekki skýrari en svo að Landsvirkjun hefur þegar tekið tilboði um hönnun virkjananna og fleira sem að þeim snýr. Hvar eru loforð Samfylkingarinnar í þessum efnum, loforð fyrir kosningar, um að af þessum virkjunum yrði ekki? Ef svo fer fram sem horfir sannast enn á ný að gróðaöflin og orkufyrirtækin eru ríki í ríkinu og ætla sér að fara sínu fram hvað sem það kostar og hvað sem hver segir og öllum loforðum er gleymt. Með virkjunum í neðri hluta Þjórsár á að fórna anddyri Þjórsárdals og Urriðafossi ásamt öðrum stórbrotnum fossum. Þar á að fórna lífríki og gróðri, bújörðum, landbúnaði, veiði og ferðaþjónustu svo fátt sé nefnt. Margrómuð náttúrufegurð við dyr hálendisins, flúðir, sker og eyjar og undurfagrir bakkar Þjórsár eiga að sökkva. Einungis málverk okkar gömlu snillinga sem hrifust af landslaginu og kunnu að meta það eiga að verða eftir til vitnis. Ég spyr: Ætlar ný ríkisstjórn virkilega að standa fyrir því að Búðarfoss í Þjórsá hverfi, Urriðafoss, Dynkur? Ætlar ný ríkisstjórn að standa fyrir því að Hagaey og hólmar og flúðir Þjórsár hverfi og árfarvegur skerðist? Ætlar hún að sökkva jörðum meðfram Þjórsá og bújörðum bænda? Ætlar hún að hunsa beiðni sambýlisins Skaftholts? Ætlar ný ríkisstjórn að skerða fuglalíf í Þjórsá og gengd laxa upp ána? Ætlar hún að setja hrygningarstöðvar þorsks undan ósum Þjórsár í hættu? Ætlar ný ríkisstjórn að stórskaða lífríki Þjórsár og gróður, útsýni, landslag, fegurð og fornminjar frá landnámi? Eða ætlar þingheimur allur og ný stjórn að standa vörð, ekki bara um Þjórsárver heldur um Þjórsá og hennar stórbrotnu heima? Það er val í þessum efnum, herra forseti, og það er og verður afdrifaríkt. Það verður afdrifaríkt um ókomna tíð. Ég skora á hið háa Alþingi og nýja ríkisstjórn að sýna röggsemi í þessu máli. Það er ekkert erfitt við það. Það er einfalt mál. Við eigum ekki að þurfa að bíða eftir svörum, svo skýr voru loforðin í kosningabaráttunni. Fólk við Þjórsá og aðrir Íslendingar eiga ekki að þurfa að berjast í 40 ár í viðbót, ekki í 40 mánuði, vikur eða daga. Menn eiga ekki að þurfa að lifa milli vonar og ótta um hvað verður. Baráttan á að hafa skilað árangri nú þegar. Herra forseti. 

Virðulegur forseti. Það var nokkuð sérkennileg vandlætingarræða atarna. Það er rétt að það er borðleggjandi að friðlandið í Þjórsárverum verður stækkað. Það liggur fyrir vegna þess að það liggur fyrir í stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar fyrir þetta kjörtímabil. Það er ein af ástæðunum fyrir því að Samfylkingin ákvað að axla þá ábyrgð að gerast aðili að ríkisstjórn til þess að ná árangri og áföngum í umhverfismálum, til þess að ná því að friðlýsa hér um alla framtíð mikilvægar gersemar í náttúru Íslands, til þess að stöðva þær miklu stóriðjuframkvæmdir sem hér hafa verið undanfarin ár og gera áætlun um það hvað við ætlum að vernda til langrar framtíðar, og klárlega þar Þjórsárverin. Það liggur fyrir í ræðum fulltrúa beggja stjórnarflokkanna við þessa umræðu að í Norðlingaölduveitu verður ekki ráðist meðan þessi ríkisstjórn situr, næstu fjögur árin. Hér kemur þingmaðurinn upp og hefur uppi skammir og svívirðingar um það að hér haldi allt áfram eins og ekkert hafi í skorist og ríkisstjórnin ætli ekki að gera neitt. Ég verð bara að segja að ég átta mig ekkert á því með hvaða umræðu hv. þingmaður hefur verið að fylgjast, hvaða gögn hv. þingmaður hefur verið að lesa, vegna þess að ég veit ekki betur en að nú þegar í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar hafi náðst verulegur árangur og að við séum sem betur fer að sjá verulega viðhorfsbreytingu sem m.a. kemur fram í því að bæði ég og félagi minn, hv. þm. Illugi Gunnarsson, lýsum því yfir hér við umræðuna að við teljum að tími ríkisábyrgða til virkjana fyrir stóriðju 

Herra forseti. Það stendur í stjórnarsáttmála, stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar, vissulega: „Stækkun friðlandsins í Þjórsárverum verði tryggð þannig að það nái yfir hið sérstaka votlendi veranna.“ Þetta er það sem stendur um Þjórsárver. Það er ekki minnst einu orði á að ekki skuli ráðist í Norðlingaölduveitu, ekki einu orði. Og daginn eftir að ný ríkisstjórn tók til starfa ítrekaði hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde að ef planið hefði verið að falla frá Norðlingaölduveitu hefði það staðið í sáttmálanum. Skilaboðin sem við fáum í þessum efnum eru ekki skýr. Einhverjir segja hér: Já, það verður ekki gert á þessu kjörtímabili. Nú, eruð þið að bíða þangað til - eins og ég sagði einmitt áðan í minni ræðu eru orkufyrirtækin bara að bíða þetta af sér, sjá til. Er þetta stórhugurinn í kringum sjálf Þjórsárver? Hvað er svona erfitt við að taka af skarið við að vernda hjarta landsins? Nú veit ég ekki hvort hv. þm. Helgi Hjörvar var viðstaddur í dag þær umræður, ég var það, og þar kom ýmislegt gagnlegt í ljós. Mér þykir undarlegt ef ekki á að gera meira til að breyta þeim venjum og siðum sem hingað til hafa verið höfð uppi hvað varðar náttúruvernd og stóriðju og orkumál á Íslandi.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að þegar vitnað er beint í texta skal leitað leyfis forseta til þess.

Virðulegur forseti. Ég skil málflutning hv. ræðumanns miklu betur ef hann grundvallast á einhverri umræðu sem hér fór fram um einhver önnur mál fyrr í dag. Ef hún sem umhverfisverndarsinni vill fjalla um hina nýju ríkisstjórn og stefnuyfirlýsingu hennar kemur mér satt að segja á óvart að hún sé ekki í þessum ræðustóli til þess að fagna. Eftir 12 ára samstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þar sem engu var eirt í þeim efnum en farið áfram á fullri ferð í stóriðjuuppbyggingu og virkjunum er tekin við ný ríkisstjórn sem hefur ákveðið að staðnæmast, að taka tillit til þeirra viðhorfsbreytinga sem orðið hafa í samfélaginu öllu, meira að segja í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði því að hv. þingmaður þarf ekki að leita lengra en til formanns síns til að sjá viðhorfsbreytingar til einstakra virkjanaframkvæmda í landinu á undraskömmum tíma. Ég held að það sé málefnalegt samkomulag Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar að fara einfaldlega yfir þessi mál, kortleggja náttúru landsins og taka ákvörðun um það hvað við ætlum að varðveita um alla framtíð og hvað við ætlum að nýta og reyna að ná um það sem víðtækastri sátt. Ég held að allir umhverfisverndarsinnar í landinu hljóti að fagna því að stærsti meiri hluti sem setið hefur hér í þessu þingi skuli hafa náð samstöðu og samkomulagi um þessa gerbreyttu stjórnarstefnu að þessu leyti. Ég ætla ekki að fara að telja upp alla þá staði sem vísað er til í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar en Íslendingar þekkja þá staði í náttúru landsins og vita hversu gríðarleg verðmæti þar eru og hversu mikilvæg þessi áætlun stjórnarinnar er. Það er þannig að þar stendur ákaflega skýrum stöfum að 

Herra forseti. Ég vona svo sannarlega að málflutningur hv. þm. Helga Hjörvars um að hér muni ný ríkisstjórn í raun standa fyrir stórfelldum breytingum á þessu sviði sé réttur. En það stendur ekki í stjórnarsáttmálanum sem er einstaklega fátæklegur hvað varðar umhverfismál þar sem ný stjórn stærir sig af því að ætla að þyrma, a.m.k. um stundarsakir, stöðum sem fyrir löngu eru friðlýstir. Það er með hreinum ólíkindum hvernig fólk getur slegið sér á brjóst yfir því sem ekkert er en ég vona svo sannarlega það besta. Ég vona að nýr umhverfisráðherra, sem ég hef trú á, muni taka til hendinni. Ef hið raunverulega á bak við allt saman er óbreytt ástand, sem ég virkilega óttast miðað við allt og allt, þennan fátæklega stjórnarsáttmála í umhverfismálum, er lítil ástæða til bjartsýni. Það sem hér hefur komið fram í dag og á þeim fáu dögum sem ný ríkisstjórn hefur starfað gefur því miður ekkert tilefni til bjartsýni. Ef hv. þingmaður hefur á réttu að standa, hvers vegna segir þessi ríkisstjórn þá ekki skýrum orðum: Norðlingaölduveita er slegin af fyrir fullt og allt? Og hvar, enn og aftur, eru yfirlýsingar Samfylkingarinnar um neðri hluta Þjórsár? 

Herra forseti. Hvað varðar stefnu ríkisstjórnarinnar held ég að vart sé hægt að komast skýrar að orði en svo að fyrir liggur sú yfirlýsing að ekki verði ráðist í framkvæmdir í Norðlingaöldu á þessu kjörtímabili. Í öðru lagi liggur fyrir að unnin verður rammaáætlun sem verður lokið fyrir árslok 2009. Þar verður að sjálfsögðu fjallað um Þjórsárver og alla aðra virkjunarkosti, skoðað verndargildi þeirra og nýtingargildi. Sú rammaáætlun fer síðan fyrir Alþingi þannig að þingmönnum gefst tækifæri til þess að ræða þá áætlun. Þetta eru lykilatriði málsins. Síðan er það hitt að ég get ekki tekið undir og samþykkt það að því sé lýst þannig að við Íslendingar séum alveg sérstaklega aftarlega á merinni hvað varðar umhverfismál. Það er svo margt sem gerir þá fullyrðingu ranga, þótt ekki væri nema þegar litið er til þess hversu stór hluti af okkar landi er núna þjóðgarðar eða vernduð svæði borið saman við önnur ríki í kringum okkur og reyndar bara hvar sem er í heiminum. Eins er það að við höfum auðvitað náð heilmiklum árangri hvað varðar endurnýjanlegar orkulindir þó að vissulega getum við gert betur. Ég bendi t.d. á það frumkvæði ríkisstjórnarinnar að ýta undir það að bílafloti hins opinbera muni nýta endurnýjanlega orkugjafa og ýmis önnur slík verkefni, eins og t.d. Kolvið, sem ég tel að séu mjög til fyrirmyndar. Ég mótmæli því líka harðlega að lýsa t.d. Landsvirkjun og stjórn þess fyrirtækis um áraraðir sem einhvers konar gráðugum gróðaöflum. Ég held að þeir sem þar hafi setið hafi unnið af heilum hug fyrir land sitt og þjóð til þess að efla Ísland. Það er ekki allt hafið yfir vafa eða gagnrýni en ég held að það sé of langt gengið að lýsa því með þeim hætti sem var gert úr ræðustól áðan. Bara rétt að lokum, endalok stórvirkjana væru það ef við kæmumst að þeirri niðurstöðu að þær virkjanir sem eru 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mér mjög hugleikið hafandi farið mikið um þetta svæði sem um er talað. Ég undraðist því mjög, ég held að það hafi verið sama dag og tilkynnt var um hina nýju ríkisstjórn, en þá lentum við þingmenn Suðurkjördæmis saman á fundi á Laugalandi í Holtum, ég og hæstv. fjármálaráðherra og þar lýsti hann fyrst þeirri skoðun, sem seinna heyrðist svo frá hæstv. forsætisráðherra, að hann teldi í rauninni áfram möguleika á því að ráðast í Norðlingaölduveitu þrátt fyrir ákvæði stjórnarsáttmálans. Yfirlýsing beggja þessara ráðherra hefur að vísu verið, eins og ég hef skilið hana, mjög óljós og ég fagna því að hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur hér tekið þar af öll tvímæli að það er ekki á áætlun að núverandi ríkisstjórn ráðist í gerð Norðlingaölduveitu. Ég tel það mjög brýnt. Þar með er ég ekki að taka undir allt sem sagt hefur verið um hinn gríðarlega umhverfisskaða af Norðlingaölduveitu. Ég hef ákveðnar efasemdir um sumt af því, ég hef ákveðnar efasemdir þegar ég heyri að fólk vill teygja friðland Þjórsárvera alveg niður að Sultartanga, niður fyrir Gljúfurleit og niður fyrir Starkað. Ég skil ekki alveg þau landamerki en það er ábyggilega bara af þeirri vitleysu að ég hef verið að þvælast þarna. Maður þarf að hafa haldið sig frá svæðinu til að skilja landamæri eins og þessi. Ég held aftur á móti að sá árangur sem náðst hefur í umhverfisvernd sé mjög mikilsverður og okkur ber að virða það frumkvæði umhverfisverndarsinna, sem margir töluðu mjög fyrir daufum eyrum þegar baráttan um Þjórsárver hófst. Þá voru áætlanir um gríðarlega stórt lón þarna sem hefði orðið óskaplegt umhverfisslys ef af hefði orðið. Síðan kemur umræðan um Þjórsá. Segir ekki einhvers staðar: „Stóð ég við Öxará“? Ég stóð ekki þar. Ég stóð við Þjórsá og hélt meira að segja útifund þar og margir hafa tekið það sem svo síðan að ég hljóti að vera á móti öllum virkjunum í Þjórsá og ætti þess vegna helst að taka undir með hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur að við friðuðum Þjórsá alveg. Mér finnst nú, þið fyrirgefið orðbragðið, hugmyndin um friðun Þjórsár svolítið eins og að varðveita meydóm 18 barna móður. Þjórsá er náttúrlega ekki hægt að friða úr því sem komið er. Hún hefur verið virkjuð meira en nokkur önnur á og við græðum einfaldlega ekkert í umhverfisverndarbaráttu með því að reisa flaggið alltaf við hæstu og ómögulegustu kröfur. Þegar umræðan kom fyrst upp um að virkja í neðri hluta Þjórsár var ég því afskaplega andvígur og ég hef haft ímugust á þeim virkjunum allan tímann og hef enn. Aftur á móti gerðist það að baráttumenn gegn Norðlingaölduveitu fóru í mjög undarleg hrossakaup um virkjanir í neðri hluta Þjórsár annars vegar og virkjanir í Norðlingaölduveitu hins vegar. Hrossakaup sem voru mér ógeðfelld og ég sé alltaf eftir því að hafa ekki gert athugasemd við umhverfismat þessara virkjana. Það gerði ég ekki, það gerðu félagar í Vinstri grænum heldur ekki. Það gerði enginn athugasemd þegar umhverfismat virkjana í neðri hluta Þjórsár fór í gegn og það er svolítið athyglisvert. Það mæltu einfaldlega allir talsmenn umhverfisverndarsinna með þessum virkjunum á þeim tíma. Það hefði í rauninni verið lítið mál að koma í veg fyrir þessar virkjanir með því að benda á að samkvæmt áreiðanlegum heimildum eru tímgunarsvæði vatnaskrímsla einmitt á bökkum Þjórsár á þessu svæði og tímgunarsvæði vatnaskrímsla hljóta auðvitað að teljast mjög merkileg út frá dýrafræðilegu sjónarmiði þar sem tímgunarsvæði dýra í útrýmingarhættu eru merkileg og tímgunarsvæði dýra sem ekki eru til hljóta þar af leiðandi að vera enn merkilegri. Úr því sem komið er getum við ekkert látið okkur dreyma um það sem raunhæft markmið að ekki verði virkjað í neðri hluta Þjórsár. Ég vitnaði áðan í fund sem ég var á með Árna Mathiesen á Laugalandi. Þar var einneginn Páll Einarsson jarðfræðingur sem mikið hefur unnið fyrir Landsvirkjun. Hann hélt þar fram mjög athyglisverðum hlutum, sem sagt þeim að það yrði aldrei hagkvæmt fyrir Landsvirkjun að fara með lónhæðina við innkomuna í Þjórsárdal eins hátt og til stendur í þeim áætlunum sem Landsvirkjun er með. Ég held að sterkasta baráttan í málefnum Þjórsár núna væri að berjast fyrir því að lónhæðin þarna sé lækkuð verulega vegna þess að það versta við þessar virkjanir er hvað við eyðileggjum innkomuna inn í Þjórsárdal mikið. Við sökkvum þar dýrmætum hólmum, eyðileggjum eina af fallegri bújörðum Gnúpverjahrepps og auk þess landnámsjörð, Haga í Gnúpverjahreppi, og vinnum mörg önnur óbætanleg spjöll á náttúrunni. Varðandi Urriðafoss er það að segja sú virkjun er algjörlega afturkræf. Það er afskaplega auðvelt að taka hana til baka. Úr því að enginn gerði athugasemd í umhverfismatinu, úr því að öllum nema mér er sama um vatnaskrímslin, verður hún yfir okkur að ganga. Samfylkingin marglofaði því í kosningabaráttunni, og m.a. á fundum þar sem ég var, að við skyldum stoppa allar virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Ég sat í pallborði með fulltrúum Samfylkingarinnar í mínu kjördæmi og mátti þar tala máli skynseminnar meðan fulltrúar annarra flokka leyfðu sér að koma með hástemmdar kröfur sem engin glóra er í að hægt sé að standa við. Það er svolítið mikilvægt í baráttunni í umhverfisverndarmálum að við setjum fram kröfur sem við eigum einhvern möguleika á að standa við en ekki kröfur sem er algjörlega útilokað að geti skilað okkur nokkru nema svekkelsinu. Þess vegna er miklu mikilvægara að beina baráttunni varðandi neðri hluta Þjórsár að því að milda umhverfisáhrif virkjananna þar, að við mildum áhrif virkjana í neðri hluta Þjórsár en reynum ekki að koma í veg fyrir þær. Vegna þess að ég sé í rauninni engin tæki hjá stjórnvöldum til að gera það nema að menn vilji fara þá leið að beita eignarhaldi ríkisins í Landsvirkjun. Ég á svolítið bágt með að sjá að menn geri það úr því sem komið er. Þá þarf víðtækari samstöðu en ég hefði haldið að næðist. Aftur á móti vonast ég til að loforð hv. þm. Illuga Gunnarssonar, sem hér voru sett fram með miklu ákveðnari hætti en nokkuð af því sem ég hef heyrt um málið frá fjármálaráðherra og forsætisráðherra, séu skýr og ég treysti þeim og er þess vegna bjartsýnn á að alla vega um sinn séu Þjórsárver hólpin, hvað sem verður. Mig langar aðeins rétt í lokin að koma að því þar sem við erum að tala um vatnsaflsvirkjanir að ég vil ekki sjá fyrir mér að tími vatnsaflsvirkjana sé liðinn og í stað þeirra sé kominn tími gufuaflsvirkjana. Ég held að gufuaflsvirkjanir séu út frá umhverfislegu sjónarmiði 

Herra forseti. Ég verð einfaldlega að fá að mótmæla því að það sé skynsamlegasta leiðin og sjálfgefin að virkja eigi neðri hluta Þjórsár í trássi við vilja og óskir heimamanna þar. Ég neita að gangast undir það að þetta sé einfaldlega búið og gert og það sé ekkert hægt að gera. Talandi um hrossakaup vegna Þjórsárvera þá er það náttúrlega ekkert nýtt í sögunni. Það hefur oft verið notað að segja: Fórnið þið nú þessu og þá skulum við bjarga Þjórsárverum.  Mig langar að benda á áskorun Náttúruverndarsamtaka Íslands sem og samtakanna Sólar í Straumi, Sólar á Suðurnesjum og Sólar á Suðurlandi sem beindu þeim tilmælum til hæstv. umhverfisráðherra og skoruðu á hann að fela stofnunum sínum, Umhverfisstofnun og Skipulagsstofnun, að draga fram og kynna fyrir almenningi heildarmynd áforma stóriðjufyrirtækja, orkufyrirtækja og orkuflutningsfyrirtækja á Suður- og Suðvesturlandi og tryggja að lýðræðisleg upplýst umræða um heildaráform fari fram og kosningar um málið og þau mál sem þar eru á döfinni. Það hefur ekkert heildarmat á þessum náttúrulegu verðmætum þarna farið fram, það er í rauninni staðreyndin. Náttúrufarsleg sjónarmið, náttúrufarsrannsóknir eiga á okkar tímum að vera númer eitt, tvö og þrjú og svo á að skoða kröfur orkufyrirtækja og annarra og ásókn þeirra í orkuauðlindir.

Virðulegi forseti. Í mínum huga er það alveg ljóst að stjórnsýsla er ekki afturvirk. Það er ekki þannig í vönduðum lýðræðisríkjum að hægt sé að hlaupa fram og til baka í tímanum. Þeir gerðu þetta svolítið hér austar í heiminum um tíma en við gerum slíkt ekki á Íslandi í dag. Þar af leiðandi eru þau leyfi sem veitt hafa verið, þær ákvarðanir sem teknar hafa verið, ekki afturkræf nema ef einhverjar sérstakar aðstæður komi til. Ég vil aðeins koma inn á það sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagði. Það er auðvitað ekkert náttúrulögmál að ráðast í virkjanir í neðri hluta Þjórsár og ég tel það slæmt. Ég tel það að mörgu leyti slæmt og sér í lagi efsta virkjunin, en ég tel aftur á móti að leiðin til að komast hjá því sé ekki fær í dag. Ég sé ekki hvar hún er. Og þegar vitnað er til þess að þetta sé í andstöðu við vilja heimamanna, þá er það auðvitað svo að það er mikill minni hluti heimamanna á þessu svæði sem er á móti þessum framkvæmdum. Það er meira að segja svo að áform fráfarandi umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, um stækkun friðlandsins og um ákveðna verndun í Þjórsárverum strandaði á vilja heimamanna. Það er engin einstefna í þessu máli og ég mótmæli algjörlega þeim orðum hv. þm. Helga Hjörvars áðan að fyrri ríkisstjórn hafi keyrt út í eitt á virkjanaframkvæmdum en núverandi ríkisstjórn ætli sér þar mildari stefnu. Tilfellið er að núverandi ríkisstjórn hefur tekið upp merkið þar sem hv. iðnaðarráðherra á þeim tíma, 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að veita andsvar við þann ræðumann sem var að tala síðastur en ekki við þann sem talaði fyrr á fundinum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna sem hefur farið fram um þingsályktunartillögu okkar. Ég tel hana hafa verið málefnalega og fjöruga. Mér finnst nokkuð margt hafa komið fram í ræðum hv. þingmanna sem er þess virði að á því sé stiklað í lokaræðu. Fyrst langar mig til að segja um ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar að það eru mér tíðindi ef það er rétt sem hann segir - sem stjórnarmaður Landsvirkjunar ætti hann að vita um hvað hann er að tala - að stjórn Landsvirkjunar hafi fallið formlega frá Norðlingaölduveitu. Mér er ekki kunnugt um það.

Það sagði ég ekki.

Ég skildi ræðu hv. þingmanns þannig. Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur hvað eftir annað lagt fram í stjórn Landsvirkjunar formlegar tillögur um að Landsvirkjun falli frá Norðlingaölduveitu. Því hefur aldrei verið sinnt. Það hefur aldrei verið uppi hjá Landsvirkjun neinn vilji til þess. Síðast í fjölmiðlum rétt um það bil sem ný ríkisstjórn var að myndast lét Friðrik Sophusson hafa eftir sér, eða svo mátti á honum skilja, að Landsvirkjun væri mikið í mun að fá að halda áfram þeim áformum. Ég lít því ekki svo á að horfið hafi verið frá Norðlingaölduveitu. Orðanna hljóðan í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er alveg klár. Ég verð að segja, þótt að ég hafi miklar mætur á hv. þm. Illuga Gunnarssyni að ég geri ekki eins og hv. þm. Bjarni Harðarson, að taka mark á orðum hans fram yfir orð hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra.

Þau voru miklu skýrari.

Það er rétt, þau voru skýrari, en satt að segja sagði hæstv. forsætisráðherra skýrt í fjölmiðlum: „Ef það væri ætlan okkar að falla frá Norðlingaölduveitu þá stæði það hér.“ Það stendur ekki. Það er því alveg ljóst að það er ágreiningur í stjórnarflokkunum um málið. Það staðfesti hæstv. forsætisráðherra og hann sagði að textinn væri málamiðlun þannig að það liggur alveg ljóst fyrir. Það er þá alveg á hreinu. Það er ágreiningur um það milli stjórnarflokkanna hvort slá eigi Norðlingaölduveitu út af borðinu eða ekki. Við skulum bara hafa þann ágreining á hreinu. Svo verður á endanum framtíðin að leiða í ljós hvor af stjórnarflokkunum hefur betur. Við segjum það, sem leggjum fram þessa tillögu hér. Það er hægt að koma í veg fyrir þann ótta og óróa sem ósætti stjórnarflokkanna skapar með því að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir. Þá eru tekin af öll tvímæli. Virkjanakostirnir í neðri hluta Þjórsár eru hagkvæmustu virkjanakostir sem um getur, sagði hv. þm Illugi Gunnarsson. Þessi umræða um hagkvæmnina verður að fara að breytast. Við megum ekki mæla þetta ævinlega á þennan eina mælikvarða hagkvæmni. Við verðum að átta okkur á því að það eru aðrir mælikvarðar sem mæla má hlutina á, t.d. mælikvarði sjálfbærrar þróunar. Það skiptir því máli að athuga að það þarf að tala á mun breiðari grunni um þessa hluti og þessar virkjanir en þeim að mæla verkefnin ævinlega á mælikvarða hagkvæmninnar. Varðandi það sem hv. þm. Bjarni Harðarson nefndi, hvers vegna ekki hefðu komið umsagnir eða athugasemdir við þessar virkjanir í neðri hluta Þjórsár þegar þær fóru í gegn og ekki frá okkur vinstri grænum sem börðumst mjög í umhverfismatinu þegar Norðlingaölduveita var í umhverfismatsferli þá held ég satt að segja að því sé til að svara að umhverfisverndarbaráttan og fólkið sem í henni hafði staðið var orðið svo lemstrað eftir átökin um Þjórsárver og átökin um Kárahnjúka að á sama tíma og Landsvirkjun setti fram þessar virkjanahugmyndir í neðri hluta Þjórsár, það var þó í byggð og á ræktuðu landi en ekki á ósnortnu landi, að fólk óttaðist hreinlega að gera athugasemdir við þetta.

Þið lofuðuð þær í hástert.

Þið lofuðu þær í hástert, kallar hv. þingmaður fram í. Það verður aldrei um mig sagt að ég hafi lofað virkjanir í neðri hluta Þjórsár í hástert, það verður aldrei um okkur sagt. Aldrei. Sannleikurinn er auðvitað sá að meira að segja eigendur þess lands sem á að fara undir vatn hafa sagt nei. Þá spyr ég hv. þm. Illuga Gunnarsson: Ef það er vilji hv. þingmanns að landið verði ekki tekið eignarnámi vegna þess að það séu ekki ríkir almannahagsmunir fyrir því að taka þetta land, af hverju eru þá ekki orð eigendanna tekin gild? Eigendurnir eru búnir að segja nei. Er þá ekki sjálfgert fyrir Landsvirkjun að draga sig út? Þeir sem eiga landið segjast ekki ætla að fórna því undir þessar virkjanir. Við skulum heldur ekki gleyma aðalatriðinu í þessu máli: Til hvers er verið að sækjast í þetta land? Til hvers á að virkja í neðri hluta Þjórsár? Til þess að fæða enn eitt álverið, enn eina mengandi stóriðjuna, enn eina gróðurhúsalofttegundalosandi stóriðju, sem við höfum ekki pláss fyrir hvorki í kvótanum frá Kyoto né í nokkru öðru tilliti. Sannleikurinn er sá að það er engin þörf fyrir virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Hv. þm. Bjarni Harðarson, stattu bara með okkur gegn þeim. Vertu ekki að búa til að það sé óhjákvæmilegt að í þær verði farið. Það er ekki óhjákvæmilegt, okkur er hægur vandinn að koma í veg fyrir þær. Það þarf bara vilja til þess að hverfa af stóriðjustefnunni, en sá vilji er auðvitað ekki til staðar hjá þessari ríkisstjórn sem er því miður, í þessu tiltekna máli varðandi Þjórsárverin og Þjórsána, með tvær skoðanir - ekki eina, eins og hæstv. iðnaðarráðherra sagði áðan að ríkisstjórnin hefði. Ríkisstjórnin hefur tvær skoðanir, bæði varðandi neðri hluta Þjórsár og Þjórsárverin. Varðandi það sem hv. þm. Bjarni Harðarson sagði um hrossakaupin, neðri hluta Þjórsár og varðandi umhverfismatsmál langar mig til að nefna að tveir þættir gera það að verkum að það er mjög misráðið að fara í þær út frá náttúruverndarsjónarmiðum, t.d. laxastofninn í Þjórsá. Þjórsá er stærsta laxveiðiá Íslendinga. Það er vitað, við þekkjum það úr umhverfismatinu, að laxastofninn bíður skaða af því að fara í þær framkvæmdir sem áætlaðar eru í Urriðafossi og virkjun í neðri hluta Þjórsár. Þar erum við að fórna gríðarlegum hagsmunum. Getum við þá ekki sammælst um að gera það ekki, varðveita laxastofninn og tryggja að hann fái áfram blómstrað og gengið upp ána? Sömuleiðis má nefna sprungusveiminn á svæðinu. Það er ekki vitað hvaða áhrif þau lón sem þarna þarf að gera koma til með að hafa á sprungurnar. Sannleikurinn er auðvitað sá, eins og jarðeðlisfræðingar hafa látið hafa eftir sér upp á síðkastið, að það er veruleg áhætta af þeirri þyngd, sérstaklega af efsta lóninu, með tilliti til sprungnanna. Séu sprungur á þessu svæði sem eru þess eðlis að þær geti í sjálfu sér gliðnað þegar þunginn kemur á þær erum við að tala um eilífðarvandamál. Eigum við ekki bara að setja þetta til hliðar allt saman og segja: Þjórsá verður látin í friði það sem eftir er af henni óhreyfðri. Ég veit auðvitað að miklu af henni er raskað nú þegar. Við gerum ekkert í því. Þar eru virkjanir sem hafa borgað sig og við erum ekki að tala um að rífa þær niður en það sem eftir er skulum við setja á ís og hverfa frá virkjanaáformum. Það verður okkur fyrir bestu. Varðandi landamerkin sem hv. þm. Bjarni Harðarson nefndi, að hann skilji ekki hvers vegna stækka ætti friðlandið alla leið suður í Sultartangalón - hann hafi verið að þvælast þarna svo mikið, hann þekki þetta svo vel. Sannleikurinn er sá að Umhverfisstofnun og áhugahópur um verndun Þjórsárvera setti fram þessa tillögu. Það hefur verið talið að heimamenn, sem settu þá tillögu fram í nafni áhugahóps um verndun Þjórsárveranna og sérfræðingar hjá Umhverfisstofnun, viti nokkuð um hvað þeir eru að tala. Fyrirmyndin að landamerkjunum, þ.e. þessum friðlandslínum í tillögunni er fengin hjá þessum aðilum. Ég tel okkur því hafa áreiðanlegar heimildir fyrir því að það sé þess virði að draga þau mörk þar sem við gerum í tillögunni. Samfylkingin sagði í kosningaáherslum sínum, sem hún kynnti og samþykkti á landsfundi undir yfirskriftinni Fagra Ísland, náttúruvernd og auðlindir í 4. tölulið að stækka friðlandið í Þjórsárverum í samræmi við tillögu Umhverfisstofnunar og í samráði við heimamenn, sem þá höfðu talað um að það ætti að fara þessa leið. Núna lætur Samfylkingin sér nægja að kvitta undir orðalagið að stækkun friðlandsins verði tryggð þannig að það nái yfir hið sérstaka votlendi veranna. Það er því ljóst sem ég sagði fyrr í ræðu minni, að það hefur orðið málamiðlun á milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu efni. Ég tel það miður og tel fulla ástæðu til að Alþingi Íslendinga samþykki þá tillögu sem hér liggur fyrir. Ég treysti því að hún fái þannig umfjöllun í umhverfisnefnd og þakka hv. formanni hennar fyrir góð orð um að umfjöllunin verði þannig að a.m.k. næsta haust eigum við tækifæri til að fá hana á borð þingsins aftur og greiða um hana atkvæði.

Herra forseti. Auðvitað er það þannig þegar haldnar eru ræður sem ná að vera átta mínútur að reikna má með að eitthvað skolist til þegar menn leggja við eyrun. Þó er það þannig að ég sagði skýrt og greinilega að stjórn Landsvirkjunar hefði lagt til hliðar áform. Það jafnast ekki á við að segja að hætt hafi verið við öll áform en þau hafa verið lögð til hliðar. Það gerðist meðan ég var stjórnarmaður þar. Í öðru lagi, hvað varðar hagkvæmnisrökin, þá benti ég í ræðu minni á að erfitt væri að finna hagkvæmari kost þegar horft væri til umhverfismála. Það var það sem ég átti við. Ég tel að það hafi komið nokkuð skýrt fram. Í þriðja lagi, hvað varðar forsætisráðherra og orð hans um að ekki hafi verið tekin nein sérstök ákvörðun um þetta, þá liggur fyrir að ekki verður ráðist í Norðlingaölduveitu á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar og að unnin verður rammaáætlun sem lögð verði fyrir þingið fyrir árslok 2009 þar sem m.a. verður fjallað um þetta svæði sem og önnur. Í fjórða lagi hvað varðar spurninguna um eignarnámsheimildirnar þá beindi ég því til iðnaðarráðherra í ræðu minni að farið yrði í að skoða þessi ákvæði í raforkulögunum. Ég tel að þau eigi ekki lengur við. En það ferli sem hefur verið í gangi hefur staðið lengi yfir og er komið langt. Ég tel að það sé ekki ráðlegt að breyta þeim reglum og þeim lögum sem gilda að svo komnu máli. Reyndar beindi ég til hæstv. iðnaðarráðherra og annarra hæstv. ráðherra sem að málinu koma að einnig væri lag á að afnema ríkisábyrgðina. Allt þetta tel ég, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að verði til þess að við fáum betra mat á þær fórnir sem við færum þegar við nýtum landið. Það fer saman og verður að fara saman, sú hugsun að nýta landið okkar og um leið að vernda það. Þetta tvennt verður ekki sundur skilið. Það er óábyrgt að ætla að það sé hægt.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Illuga Gunnarssyni um að það þurfi að ná niðurstöðu í þessi mál á þann hátt að ákveðnir hlutar landsins verði nýttir og heimilt verði að nýta fallvötnin til raforkuframleiðslu og einhver háhitasvæði og svo verði aðrir hlutar verndaðir. Um þetta erum við sammála. Til þess höfum við í gangi vinnu, rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Hún fór í gang fyrir einum tíu árum, ef ég man rétt. Í haust sem leið þegar auðlindanefndin síðari, svokallaða, fjallaði um verndun og nýtingu náttúruauðlinda þá lá fyrir að rammaáætlunin, annar áfangi yrði kláraður fyrir árslok 2009. Ríkisstjórnin er því ekki að gera neitt nýtt í stefnuyfirlýsingu sinni í þeim efnum. Hins vegar var það líka ljóst, þegar auðlindanefndin síðari lauk störfum sínum, að ákveðnir aðilar, m.a. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins ínefndinni, voru þess fýsandi að engu að síður yrði talsvert svigrúm til nýtingar, jafnvel á því tímabili sem rammaáætlunin væri ekki tilbúin. Á því tímabili var heldur enginn vilji hjá sjálfstæðismönnum fyrir því að rammaáætlunin hlyti eitthvert lögformlegt gildi. Það hefur aldrei verið vilji hjá sjálfstæðismönnum til að hún fengi lögformlegt gildi. Það má þó þakka Samfylkingunni að hún fær lögformlegt gildi í þessari stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Það sem Samfylkingin vildi fyrir kosningar var að gert yrði hlé á framkvæmdum fyrir stóriðju þangað til rammaáætlunin liti dagsins ljós. Það er miður að Samfylkingin skuli ekki enn vera sama sinnis.

Herra forseti. Mér sýnist mál hafa þróast þannig að það sé komin nokkuð skýr niðurstaða í þetta mál, þetta sé að falla saman þannig að ekki verði ráðist í Norðlingaölduveitu á meðan þessi ríkisstjórn situr og það verður farið með þetta mál eins og önnur mál í rammaáætluninni. Með öðrum orðum er engin hætta á að hlaupið verði í framkvæmdir í Norðlingaöldu án þess að það fari fyrst fyrir þingið. Það er mergur málsins. Af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi í upphafi að henni væri órótt í hjarta þá held ég að niðurstaða þessarar umræðu ætti í það minnsta að róa hana þegar upp er staðið. Það verða ekki teknar þær ákvarðanir sem hún hefur áhyggjur af einfaldlega vegna þessa skýra vilja ríkisstjórnarflokkanna. Ég er því afskaplega ánægður með niðurstöðuna af þessum umræðum. Ég tel að þær hefi verið gagnlegar og sýnt fram á að það er skýr stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og skýr vilji til að samtvinna og sameina bæði nýtingarsjónarmið og verndarsjónarmið, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir tók vissulega undir í andsvari sínu hér áðan. Auðvitað á það að vera þannig og verður að vera þannig í okkar litla landi að við ættum að ná einhvers konar samstöðu um þessa þætti. Við erum í því ferli miðju, eða langt komin öllu heldur. Ég hef trú á því að þegar þessi rammaáætlun verði fram komin munum við ná þeirri sátt sem er svo nauðsynleg fyrir svo mikilvægt málefni. Það er sjálfsagt að deila um það og rökræða um það en ég held að ég geti talað fyrir munn flestra þegar ég segi að ég hlakka til að geta hætt að rífast af þeirri hörku sem oft hefur verið um umhverfismálin. Þá getum við einbeitt okkur að því að ná þeim árangri sem við vissulega þurfum að ná í málaflokknum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er málsvari umhverfisverndar í sínum flokki og það er vel. Hann er mikilvægur þar sem slíkur. Hins vegar get ég ekki tekið hans orð fyrir því að það sé búið að ákveða að hverfa frá Norðlingaölduveitu á þessu kjörtímabili meðan orð hæstv. forsætisráðherra glymja í eyrum mínum. Forsætisráðherra sagði: Ef það væri ætlun okkar að koma í veg fyrir Norðlingaölduveitu stæði það hér í þessu plaggi. Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra 24. maí. Ég get ekki að því gert þó að ég telji orð hans hafa örlítið meiri vigt en hins ágæta umhverfisverndarsinna, hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Ég er svo sammála hv. þingmanni í því að umræðan sé mjög mikilvæg. Það er mjög mikilvægt að við náum niðurstöðu um nýtingarhlutann annars vegar og verndarhlutann hins vegar. Það sem ég hef áhyggjur af er óðagotið sem orkufyrirtækin hafa sýnt frá fyrsta degi og sérstaklega eftir að markaðsvæðing raforkukerfisins okkar leit dagsins ljós. Má ég kannski rifja það upp hér hverjir stóðu í ístaðinu í þeirri umræðu? Það skiptir verulegu máli að orkufyrirtækin hafa komið öllum sínum áformum meira eða minna í skjól. Vinna auðlindanefndarinnar leiddi síðar í ljós svo óyggjandi var að orkufyrirtækin voru búin að koma öllum áformum sínum meira og minna í skjól. Þau geta reist hálft álver á Bakka, hálft álver í Helguvík, stækkað Straumsvík um helming eða meira, klárað að stækka Norðurál á Grundartanga og gott ef ekki gert lítið álver líka í Þorlákshöfn innan þeirra áforma sem þau eru komin með í höfn. Þau vaxa frekar en hitt með þeim leyfum sem gefin hafa verið út eftir að auðlindanefndin lauk störfum og þar nefni ég umdeilt rannsóknarleyfi í Gjástykki og líka rannsóknarleyfi 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma upp vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að það væri hægur vandi að stöðva virkjanir í neðri hluta Þjórsár og áskorunar á mig að ég skyldi koma henni til liðs í þeirri baráttu. Ef hún getur bent mér á raunhæfar leiðir í þeirri baráttu skal ég íhuga það. Ég get ekki séð að þær séu fyrir hendi. Það gæti svo sem breyst ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð næði hér einhvern tímann meiri hluta í fylgi, þá gæti vel verið að hér yrði önnur veröld. Ég held að sú veröld verði líka svolítið fyrirkvíðanleg í mínum huga. Það vill svo til að ég treysti þeirri ágætu hreyfingu ekkert allt of vel þegar kemur að þessum virkjunum. Þar hefur þessi hreyfing mjög talað tungum tveim. Ég hef sjálfur verið á móti þeim hugmyndum að færa vatnsaflsvirkjanir niður í byggð. Ég er talsmaður þess að vatnsaflsvirkjanir taki yfir takmörkuð svæði á hálendinu en að sveitum sé ekki sökkt á kaf. Þar eru miklar menningarminjar og þar eru búsvæði sem hverfa og þess vegna hefur afstaða mín til virkjana í neðri hluta Þjórsár alltaf verið skýr. Hún hefur alltaf verið eins. Það er meira en hægt er að segja um afstöðu ykkar flokks þar sem formaður flokksins lauk á sínum tíma miklu lofsorði á þennan virkjanakost. Ég held að það sé miklu vænlegra og þess vegna skora ég á hv. þingmann og Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, alla þá hreyfingu, að koma mér til liðs í því að við náum að lækka lónhæð efsta lónsins í virkjununum í neðri hluta Þjórsár. Það er raunhæft markmið 

Hæstv. forseti. Raunhæf markmið. Jú, ég aðhyllist raunhæf markmið og ég aðhyllist það að við reynum að finna raunhæfar leiðir að markmiðum okkar. Nú vil ég vitna til annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar. Hún taldi það raunhæft markmið í kosningabaráttunni að vinda ofan af stóriðjustefnunni með ákveðnu stóriðjuhléi. Samfylkingin hlýtur að hafa haft ákveðin áform um hvernig ætti að gera það. Þær ætlanir Samfylkingarinnar voru samhljóða hugmyndum okkar vinstri grænna. Þá getum við séð að tveir af þeim stjórnmálaflokkum sem eiga kjörna fulltrúa á Alþingi Íslendinga hafa talið það raunhæfan kost að vinda ofan af stóriðjustefnunni og ég er algerlega sannfærð um að við getum fengið hv. þm. Bjarna Harðarson í lið með okkur þegar við fáum tækifæri til að setjast niður með honum og sýna honum fram á hvernig það er hægt. Samfylkingin hefur að hluta til hlaupist undan merkjum, eins og ég hef verið að segja hér í ræðum mínum í dag, sem mér þykir mjög miður. En ég er algerlega sannfærð um að hún taldi sig hafa raunhæfar leiðir að þessu markmiði sínu meðan hún barðist í kosningabaráttunni. Hv. þingmaður talar mikið um að formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi lokið lofsorði á virkjanir í neðri Þjórsá. Það er rangt. Í þingræðu sem mikið hefur verið fjallað um í fjölmiðlum sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að það yrðu tiltölulega lítil umhverfisáhrif af virkjunum í neðri hluta Þjórsár miðað við ýmsar aðrar virkjanir. En hann hefur aldrei lokið lofsorði á þær og aldrei talið ásættanlegt að í þær yrði farið til þess að virkja fyrir stóriðju. Menn verða að hafa það sem sannara reynist hér í þessum efnum. Að lokum vil ég bara segja þetta: Það skiptir verulegu máli að heimamenn átti sig á því að það er samstaða um það meðal stórs hóps þingmanna í fleiri en einum flokki að koma í veg fyrir áformin um virkjanir í neðri Þjórsá. 

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast um smáatriði hér endalaust en bara svo því sé til haga haldið hefur ekkert komið fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um það hvernig megi ná því markmiði sem hún setur fram um að stöðva virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Það ferli er komið mjög langt. Umhverfismati er lokið. Ég sé ekki alveg þær stjórnsýslulegu leiðir sem hægt er að fara til að stöðva málið. Skipulagsyfirvöld geta vissulega stöðvað málið en þau verða þá að gera það á faglegum grunni og þar sem umhverfismatið liggur fyrir sé ég ekki alveg að þau geti beitt skipulagsvaldinu þegar umhverfismatið er svo skýrt sem það er. Ég stend algerlega á þeirri skoðun að títtnefnd ummæli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um virkjanir í neðri hluta Þjórsár hafi verið mikilvægur liður í þeim óskemmtilegu hrossakaupum sem áttu sér stað um virkjanir í Þjórsá, hrossakaupum sem gengu út á það að í þessar virkjanir yrði ráðist en ekki í Norðlingaölduveitu, hrossakaupum sem kannski gengu aldrei upp og voru aldrei raunhæf. Ég held að það sé aðalatriði að við setjum okkur markmið þar sem við getum náð árangri. Ég held að ágætir félagar mínir í stjórnarandstöðu í Vinstri grænum ættu að fara að huga að pólitík sem getur skilað árangri en ekki pólitík sem einungis skilar upphrópunum.

Hæstv. forseti. Leiðin til þess að koma í veg fyrir virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár er einföld. Ég bendi hv. þingmanni á það að Landsvirkjun er í almannaeigu. Landsvirkjun lýtur enn boðvaldi okkar hér, þjóðkjörinna fulltrúa, alþingismanna á Alþingi Íslendinga. Það mundi í sjálfu sér nægja að héðan kæmu skilaboð  Við skulum ekki gleyma því sem mér finnst hafa gleymst í umræðunni í dag að við erum að tala um fyrirtæki í almannaeigu. Hvað þýðir það? Fyrirtæki sem þjóðin á sameiginlega. Þjóðin þarf að koma sér saman um það hvort hún vill að það sé haldið áfram á þessari braut stóriðjustefnu eða ekki. Hún taldi sig vera að kjósa sig frá stóriðjustefnunni að miklu leyti í þessum kosningum. Það sést á velgengni okkar vinstri grænna og reyndar því fylgi sem Samfylkingin fékk. Auðvitað töldu kjósendur Samfylkingarinnar að þeir væru að kjósa sig frá stóriðjustefnunni. Það er alveg ljóst að þjóðin hefur þetta vald í höndum sínum og við sem þjóðkjörnir fulltrúar hennar getum ákveðið með þessari þingsályktunartillögu hvað verður í Þjórsá, hvort það verður hætt við Norðlingaölduveitu og hvort það verður hætt við virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Hvort tveggja getum við gert, við höfum það í hendi okkar, hv. þingmaður.