Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. greinargóð svör. Það er að vísu ekki auðvelt að draga af þessu ályktanir hér á staðnum, en greinilegt er að ýmislegt er þarna íhugunar virði, bæði hvað varðar hlutfall og fé sem varið er til barnaefnis og hvernig það flokkast. Sérstaklega er athyglisvert að það er ekki eytt meira en 4 millj. kr. í íslenskt barnaefni í sjónvarpi og sá flokkur sem fyrst er talinn þar í flokkum barnaefnis eru teiknimyndir. Það væri vissulega þörf á því að gera á þessu nánari úttekt og ekki bara einu sinni heldur fylgjast vel með hvernig að þessu er staðið, en mér sýnist að fyrstu upplýsingar gefi ástæður til að íhuga þessi mál betur.



Herra forseti. Á sl. vori voru stórhækkuð afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Ein af forsendunum fyrir þeirri hækkun var að stóraukið yrði íslenskt barnaefni í hljóðvarpi og sjónvarpi. Er hæstv. menntmrh. kunnugt um hvernig Ríkisútvarpinu hefur gengið að verða við þeim eindregnu tilmælum sem raunar, eins og ég segi, voru forsendur hinnar stórmiklu hækkunar afnotagjalda sem þá var leyfð?



Herra forseti og hv. þm. Ég var hér til þrjú í nótt að ræða tekjuöflunarfrv. þessarar ríkisstjórnar og m.a. frv. um breytingar á lögum um söluskatt. Þar inni er heimild til hæstv. fjmrh. að fella niður söluskatt af afruglurum. Það vita allir að þeir eru til þess að auðvelda útbreiðslu myndefnis frá aðalsamkeppnisaðila Ríkisútvarpsins. Á fund fjh.- og viðskn. Ed. komu fulltrúar Ríkisútvarpsins og skýrðu frá hinni afar bágbornu stöðu þessa fjölmiðils sem hefur allt aðrar skyldur og allt aðra ábyrgð en þeir frjálsu fjölmiðlar sem margir hér börðust fyrir að fá inn í eyru og augu þeirra barna sem var talað um áðan. Hvað ætlar núv. menntmrh. að gera og hvernig ætlar fyrrv. menntmrh. að beita sér til þess að Ríkisútvarpinu verði veitt meira fé til að sinna þeim skyldum og þeirri ábyrgð sem á það er lögð?



Herra forseti. Nú eru liðnir tveir áratugir síðan göng voru lögð gegnum fjallið Stráka við Siglufjörð og ekki þarf að orðlengja um það hve stórkostleg samgöngubót fékkst þá fyrir Siglfirðinga. Á þessum göngum hefur hins vegar alla tíð verið nokkur ágalli. Mikið vatnsrennsli hefur verið í göngunum og afleiðingin hefur verið sú að hætta er á því að vatn þetta frjósi og myndi mikla klakabunka, en á öðrum árstímum grefur þetta vatnsrennsli akveginn í gegnum göngin. Nokkrar ráðstafanir hafa verið gerðar til að bæta úr þessu. Bæði loftklæðning og uppsetning á hurðum koma í veg fyrir að mikið frost verði í göngunum. En þessar ráðstafanir hafa ekki dugað að öllu leyti. Akbrautin er mjög illa farin og löngu orðin óviðunandi. Af þessari ástæðu spyr ég samgrh. hvort ekki sé löngu tímabært að ganga svo frá vatnsrennsli í Strákagöngum að vegurinn í gegnum göngin sé sæmilega akfær og ekki sé hætta á frostskemmdum í hvelfingunni. Í nokkur undanfarin ár hafa vegaframkvæmdir við Siglufjörð lent á óhagstæðasta framkvæmdatíma, þ.e. seint að haustinu. Í skýrslu samgrh. um framkvæmd vegáætlunar 1986 kemur fram á bls. 53 að fjárveiting var þá til vegar um Almenningsnöf að gangamunna 3 millj. og þar segir, með leyfi forseta: "Unnið var við nýja veginn um Mánárskriður. Ólokið er frágangi og slitlagi." Staðreyndin var sú að byrjað var mjög seint á þessum framkvæmdum, líklega ekki fyrr en komið var fram í desember, og afleiðingin varð sú að aldrei tókst að ljúka þessum vegarkafla eins og fram kemur í þessum orðum. Yfirborðið var því allan veturinn mjög gróft, að ekki sé nú meira sagt, og mjög yfir þessu kvartað. Þetta hefur vakið mikla óánægju á Siglufirði og þess vegna er ekki óeðlilegt að spurt sé: "Hvers vegna hafa vegaframkvæmdir við Siglufjörð lent á óhagstæðasta framkvæmdatíma seinustu árin, þ.e. seint að hausti?"



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 4. þm. Norðurl. v. leyfi ég mér að upplýsa eftirfarandi og byggi þá á umsögn frá Vegagerð ríkisins: Svar við 1. lið, Strákagöng. Nokkurt vatnsrennsli úr veggjum og lofti er í Strákagöngum og hefur verið frá upphafi, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Veldur þetta skemmdum á steyptu gólfi ganganna svo og hættu á frostskemmdum, eins og að er vikið í fsp. og fram kom hjá fyrirspyrjanda. Til að vinna gegn frostskemmdum voru settar upp hurðir við báða enda ganga og hefur önnur þeirra verið endurnýjuð nýlega. Til þess að frostskemmdir eigi sér ekki stað í göngum þurfa hurðir að vera lokaðar yfir veturinn, en á því vill verða misbrestur. Nauðsynlegt er að endurnýja hina hurðina og gera stjórnbúnað beggja megin þægilegri fyrir vegfarendur. Skemmdum á gólfi hefur undanfarið verið mætt með bráðabirgðaviðgerðum og fer ástand þess versnandi. Til að leysa þetta vandamál til lengri tíma þarf að endurnýja niðurföll og frárennsli og stýra leka úr lofti í niðurföllin. Með því móti væri tekið fyrir vatnsrennsli eftir gólfinu, en það er skilyrði þess að gera megi við gólfið með viðunandi árangri. Að öllu samanlögðu er þetta umfangsmikið verk og að sumu leyti sérhæft. Mun kostnaður líklega nema tugum milljóna um það er lýkur. Vegagerðin hefur hafið undirbúning m.a. með þann möguleika í huga að verk þetta gæti tengst jarðgangagerð í Ólafsfjarðarmúla á hagkvæman hátt og þannig nýttist það fyrir bæði göngin. Varðandi vegaskemmdir við Siglufjörð: Af fimm vegagerðarverkefnum sem unnin hefur verið að á þessu svæði sl. þrjú ár hafa tvö verkefni dregist verulega. Hinum þremur var lokið í september, tvö verk, og október. Umrædd tvö verk eru Mánárskriður og flugvallarvegur í Siglufirði og verður hér gerð stuttleg grein fyrir ástæðum þess að þau drógust á langinn. Á árinu 1986 átti að ljúka gerð nýs vegar um Mánárskriður. Var hönnun og öðrum undirbúningi lokið í júlí það ár. Verk þetta krafðist stórvirkra tækja og reyndust heppileg tæki til þess ekki fáanleg fyrr en um haustið. Var samið við verktaka í október og stóð vinnan til 15. des. Lokajöfnun ásamt lögn malarslitlags fór svo fram í júníbyrjun sl. Flugvallarvegur í Siglufirði var boðinn út í júní sl. Var síðan samið við Framtak sf., Siglufirði, og skyldi skilafrestur vera 30. sept. Reyndin varð sú að önnur verk þessa verktaka, m.a. gatnagerð á Siglufirði, drógust mjög á langinn og hófst vinna við flugvallarveg ekki fyrr en í lok nóvember. Við þetta bætast vandamál varðandi malarefni. Vegagerðin taldi sl. vor að fengist hefði leyfi Siglufjarðarbæjar til töku malarefnis í námum bæjarins. Þetta leyfi hefur ekki fengist staðfest í haust og óvíst hversu miklum hluta verksins verður lokið á þessu ári. Leggja á klæðningu á þennan veg á næsta ári og gæti það dregist fram eftir sumri af þessum ástæðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Í svari hans við seinni fsp. kom það berlega fram að dregist hefur nokkuð að vinna vegaframkvæmdir við Siglufjörð núna í tvö skipti. Afleiðing þessa verður auðvitað sú að kostnaður stóreykst og fjármagn nýtist illa og er þá minna gert en ella vaxi unnt. Siglufjörður og Fljót eru meðal snjóþyngstu byggða landsins og ég hygg að frekar væri ástæða til þess að geyma önnur verk en einmitt þar vegna þess hve erfitt er að vinna þar verk þegar kemur langt fram á haust. Siglfirðingar hafa vissulega haft á tilfinningunni að þeir sætu á hakanum í þessum efnum og að framkvæmdir við Siglufjörð væru látnar bíða óhóflega lengi. Ég ber þessa fsp. hér fram fyrst og fremst til að vekja athygli á þessu vandamáli. Ég heyri hjá hæstv. samgrh. að Vegagerðin gerir sér fulla grein fyrir því að úrbóta er þörf í Strákagöngum og er það vel. Ég held að ekki verði lengur við unað hversu illa akbrautin þar er farin og ég heyrði það á svari hæstv. ráðherra að Vegagerðin er þar með ákveðin áform um úrbætur og er það vel.



Herra forseti. Það er alla jafnan ekki svo að tillögur til ályktana á þingi Sameinuðu þjóðanna séu tilefni mikillar umfjöllunar á Alþingi eða úti í þjóðfélaginu og er það sjálfsagt miður að þessum málum sé ekki gefinn meiri gaumur í fjölmiðlum hér á landi eða á Alþingi. En í grein sem birtist í Morgunblaðinu 4. des. sl. vekur Hreinn Loftsson lögfræðingur og aðstoðarmaður fyrrv. utanrrh. athygli á því m.a. að Ísland hafi breytt afstöðu sinni í einu tilteknu máli á því þingi Sameinuðu þjóðanna sem nú stendur yfir. Hér er um að ræða tillögu frá Tékkum og Úkraínumönnum. (Þess má geta að Úkraínumenn eru að sjálfsögðu ekki sjálfstætt ríki heldur eitt af þeim aukaatkvæðum sem Sovétríkin fara með á þingi Sameinuðu þjóðanna. Hitt er atkvæði Hvíta-Rússlands.) En við afgreiðslu þessarar ályktunar í fyrstu nefnd og síðan á allsherjarþinginu sjálfu höfðu Íslendingar greitt atkvæði með tillögu þessari þó svo á fyrri þingum hafi atkvæði Íslands jafnan fallið á móti tillögunni. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram hér á Alþingi hvort hérna er um stefnubreytingu að ræða í þessu máli eða hvort hér eru á ferðinni einhvers konar mistök eða handvömm eins og flogið hefur fyrir á göngum í þinghúsinu. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram til utanrrh. eftirfarandi fsp.: "Fól utanrrh. sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum að greiða atkvæði með tillögu Tékka og Úkraínumanna um skilyrðislausa framkvæmd allra afvopnunartillagna sem allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur samþykkt? Ef svo er, hver er skýringin á breyttri afstöðu Íslands til þessa máls frá því á tíma ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og hvaða rök voru fyrir því að taka aðra afstöðu en t.d. önnur ríki Atlantshafsbandalagsins og norrænu ríkin fjögur? Hefur mál þetta verið kynnt í utanrmn.?"



Herra forseti. Út af fyrir sig vil ég taka undir það með hv. þm. að verðugt væri að ræða á hinu háa Alþingi um afstöðu til fjölmargra tillagna hjá Sameinuðu þjóðunum bæði fyrr og síðar. Ég taldi mér skylt að fara nokkuð vandlega yfir stóran hluta þessara tillagna. Sumar eru þess eðlis að ég held að fáir lesi þær, en aðrar eru athyglisverðar. Til upplýsingar vil ég geta þess að ég breytti afstöðu í tíu tilfellum og er sjálfsagt, ef óskað er, að gera grein fyrir því, en það yrði töluvert langt mál. Þegar ég fór yfir þessar tillögur lagði ég til grundvallar í fyrsta lagi yfirlýsta afstöðu okkar Íslendinga, ekki síst t.d. í samþykkt Alþingis frá maí 1985 um afvopnunarmál, og í öðru lagi yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar þar sem m.a. kemur fram að hún leggur mikla áherslu á að starfa innan Sameinuðu þjóðanna af heilindum. Það þarf ekki að taka það fram. Ég lagði einnig til grundvallar þær breytingar sem hafa orðið í heimsmálum núna síðustu árin. Þær hafa orðið gífurlega miklar ekki síst á einu ári eða svo, líklega meiri en oftast áður. Í fjórða lagi skoðaði ég hver afstaða Norðurlandanna er því við höfum leitast við að hafa samstöðu með þeim. Í fimmta lagi skoðaði ég hver afstaða annarra bandalagsríkja okkar er, t.d. innan Atlantshafsbandalagsins. Meginatriði þau sem lögð eru til grundvallar eru þá nefnd. Ég get t.d. getið þess að ég breytti afstöðu í tillögum þar sem mér þótti ekki þess gætt, sem er grundvallaratriði í stefnu okkar Íslendinga, að virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Ekki hefur verið spurt um það hér, en ég nefni það sem dæmi um breytta afstöðu. Norðurlöndin höfðu slíka afstöðu, en við höfðum af einhverjum ástæðum ekki greitt þannig atkvæði áður. Ég nefni sem dæmi Vestur-Sahara. Það er nokkuð athyglisvert mál en er hins vegar ekki í fyrstu nefnd Sameinuðu þjóðanna. En eins og ég sagði í upphafi ætla ég ekki að ræða þessi mál almennt. Sú tillaga sem hér er til umræðu er flutt í fyrsta sinn nú svo að þar er ekki um breytta afstöðu að ræða. Við höfðum ekki upplýsingar um hvernig Norðurlöndin ætluðu að greiða atkvæði. Það er misskilningur eins og segir í fsp. að um sé að ræða skilyrðislausa framkvæmd afvopnunartillagna. Það er ekki skilyrðislaus framkvæmd sem um er að ræða. Án þess að lengja allt of mikið umræðuna vil ég fara yfir nokkur atriði tillgr. Í fyrsta lagi er vísað til sérstaks þings Sameinuðu þjóðanna sem gerði ályktun þess efnis að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna skyldi vera aðalvettvangur afvopnunarumræðu og samþykkta í því sambandi. Þar var sú till. samþykkt án atkvæðagreiðslu eða m.ö.o. samhljóða. En sú grein í tillögunni sem hvað mestum deilum mun valda hljóðar þannig í íslenskri þýðingu, með leyfi forseta: "Allsherjarþingið telur mikilvægt að öll aðildarríki geri sitt ýtrasta til að auðvelda samræmda framkvæmd ályktana allsherjarþingsins á sviði afvopnunar og sýni þar með ásetning sinn til að gera afvopnunarráðstafanir sem allir geti samþykkt, sem hægt er að hafa algert eftirlit með og eru virkar." Mér sýnist satt að segja að þarna séu þrír svo stórir fyrirvarar að allir geti skotið sér undan eins og reyndar í flestum þessum tillögum. Skorað er á löndin að gera það sem í þeirra valdi stendur til að auðvelda samræmda framkvæmd ályktana. Ekki er sagt að slíkt eigi að vera skilyrðislaust. Þvert á móti. Það er háð þeim skilyrðum að allir geti samþykkt slíkar ráðstafanir og hægt sé að hafa með þeim algert eftirlit og þær séu virkar. Til að fyrirbyggja allan misskilning ætla ég að leyfa mér að lesa ensku greinina. Þar stendur: "That all member states make every effort to facilitate the consistant implementation of general assembly resolutions in the field of disarmament and thus show the resolve to arrive at mutually acceptable comprehensive veryfiable and effective disarmament measures." Það er því mikill misskilningur að hér sé um skilyrðislausa framkvæmd á tillögum Sameinuðu þjóðanna að ræða. Ég verð hins vegar að viðurkenna að þegar ég fór yfir þessa tillögu sá ég ekkert illt í henni þó hún væri flutt af Tékkóslóvakíu og Úkraínu, ef ég má leyfa mér að orða það svo. Það vill verða svo innan Sameinuðu þjóðanna að þjóðirnar hópast í blokkir þar sem mér virðist æðioft um að ræða fyrirfram ákveðna afstöðu. Ég velti því fyrir mér; hvers vegna erum við að samþykkja tillögur hjá Sameinuðu þjóðunum ef við ætlumst ekki til þess að gerð verði tilraun til að framfylgja þeim? Hvernig er þá með okkar aðild að þessari stofnun? Er hún á heilindum byggð? Ég hafði engar upplýsingar um hvernig Norðurlöndin mundu greiða atkvæði um þessa till. né önnur okkar bandalagsríki. Þegar ég sá að við höfðum verið einir á báti, hin Norðurlöndin sátu hjá við tillöguna flest ef ég man rétt, óskaði ég eftir því að kannað yrði hvernig á því stæði. Þegar ég fékk upplýsingarnar var búið að afgreiða till. í alls herjarþinginu sjálfu og við höfðum greitt þar eins atkvæði. Ekki gafst því tækifæri til að breyta ef ástæða hefði þótt til. Spurt var hvort utanrmn. hefði verið gerð grein fyrir málinu. Ég gerði utanrmn. grein fyrir þeim breytingum sem ég gerði. Það var að vísu ekki fyrr en eftir atkvæðagreiðslu í fyrstu nefndinni. Þetta gengur þannig fyrir sig að venjulega koma tillögurnar á borðið að morgni og greiða á atkvæði seinni partinn í New York. Því var ákaflega erfitt að halda fund í utanrmn. um þær. En ég gerði utanrmn. að sjálfsögðu grein fyrir málum og fékk enga athugasemd þar.



Herra forseti. Að ósk minni í utanrmn. gerði hæstv. utanrrh. ítarlega grein fyrir afstöðu sinni til afgreiðslu tillagna úr fyrstu nefnd allsherjarþingsins og það áður en atkvæði voru greidd í allsherjarþinginu sjálfu. Ég lýsti yfir sérstakri ánægju yfir þeirri breytingu sem fram kom gagnvart tíu tillögum frá hæstv. ráðherra, þar á meðal í þessu máli. Ég sé ekki að texti þessarar tillögu geti verið skaðlegur á neinn hátt, hvorki fyrir orðstír Íslands né utanríkisstefnu. Ég sé ekki betur en ráðherrann hafi í afstöðu sinni verið að fylgja eftir ályktun Alþingis frá 23. maí 1985 og það sé nokkuð langsótt hjá hv. þm. Sjálfstfl. að vera að gera þar athugasemdir við. I þeirri ályktun er m.a. lýst því yfir að Alþingi fagni hverju því frumkvæði sem rofið getur vítahring vígbúnaðarkapphlaupsins. Málefni Sameinuðu þjóðanna hafa verið hér á dagskrá, meðal annars að frumkvæði okkar alþýðubandalagsmanna. Ég minni á tillögu um svokallaða frystingu, stöðvun kjarnorkuvígbúnaðarins þar sem Sjálfstfl. stóð fyrir því að Ísland hefði sérstöðu með Bandaríkjamönnum á móti viðhorfum annarra Norðurlandaþjóða. Hæstv. utanrrh. hefur með réttu breytt þeirri afstöðu og við höfum lýst yfir ánægju með þá stefnubreytingu. Ég held að hv. þm. Sjálfstfl. séu nefnilega frosnir í gamla kaldastríðsfarinu enn þá og hafi ekki áttað sig á breytingu sem orðið hefur í heimsmálum að undanförnu.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs einungis til að staðfesta það, sem hæstv. utanrrh. hér sagði, að tillögurnar voru sýndar í utanrmn. og raunar ræddar eftir að atkvæði höfðu verið greidd í fyrstu nefnd allsherjarþingsins. Ég kannast ekki við það eða minnist þess ekki að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafi sérstaklega beðið um skýringar á þessu máli. Það var svo að einmitt daginn fyrir utanríkismálanefndarfund áttum við mjög langan fund saman inni í utanrrn., ég og hæstv. utanrrh., um margháttuð utanríkismál. Við vorum að gera hvor öðrum grein fyrir okkar sjónarmiðum sem mér virtust falla yfirleitt saman. Við rákum augun í þessa tillögu einmitt og að hinar Norðurlandaþjóðirnar höfðu setið hjá. Þess gat utanrrh. morguninn eftir í utanrmn. að hann ætlaði að kanna það mál betur fyrir atkvæðagreiðslu á allsherjarþinginu eins og hann greindi frá hér. Þetta er allt saman satt og rétt og þarf ekkert að fara dult. En mergurinn málsins er sá að utanrmn. hefur ekki ákvörðunarvaldið, það er ráðherrans. Við ræddum þetta efnislega á þann veg sem hann hér gat um. Ég held að okkur greini ekki mikið á um meginefni á þessu sviði, enda hefur ráðherrann rækilega t.d. undirstrikað að það er samstaða Atlantshafs-bandalagsríkjanna sem hefur orðið þess valdandi að árangur hefur náðst í utanríkismálum og samstaða Alþingis Íslendinga í þál. 23. maí 1985 er auðvitað hin merkasta og við hana eigum við að halda.



Herra forseti. Ég þakka utanrrh. fyrir hans svör við þessum fyrirspurnum. Raunar væri afar gagnlegt að þingheimur gæti fengið aðgang að upplýsingum um hvaða tillögur aðrar það hafa verið þar sem afstöðu hefur verið breytt frá því í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. En ég harma ef það er misskilningur að þessi tillaga hafi verið flutt áður. Ég hef staðið í þeirri trú og reyndar hef ég þær upplýsingar úr utanrrn. Ef það er ekki rétt harma ég að sá misskilningur hefur slæðst inn í fsp. og bið ráðherra velvirðingar á því að sjálfsögðu. En það mál mun væntanlega verða upplýst. Aðalatriðið í þessu máli finnst mér vera að það hefur komið fram að þessi ákvörðun var tekin að yfirlögðu ráði. Ég tel að þessi ákvörðun sé á misskilningi byggð og röng vegna þess að það segir í ályktuninni að það beri að hrinda í framkvæmd öllum ályktunum þings Sameinuðu þjóðanna um þessi mál. Við höfum verið á móti sumum þessara ályktana. Við höfum setið hjá við aðrar. Það er mótsögn í því að samþykkja síðan tillögu sem gerir ráð fyrir framkvæmd þeirra allra. Varðandi skilyrðislausa framkvæmd, þá eru þau atriði sem ráðherra nefndi yfirleitt tekin fram í öllum þessum ályktunum, þannig að það eru ekki þessi skilyrði sem við er átt, heldur þau sem snúa að framkvæmd tillagnanna, sem á skilyrðislaust að hrinda í framkvæmd. Ég tel því út af fyrir sig að þetta mál sé upplýst og ég harma að það skuli vera í pottinn búið á þann veg sem raun ber vitni.



Herra forseti. Ef það er rétt að þessi tillaga hafi áður komið fram hef ég heldur ekki fengið réttar upplýsingar. Ég talaði við mína menn í utanrrn. í morgun og spurði hvort ekki væri öruggt að hún hefði ekki komið fram áður. Mér var tjáð að svo væri ekki. A.m.k. spurði ég sérstaklega að því hver væri afstaða Norðurlandanna þegar þessi tillaga kom á mitt borð og fékk þá upplýst að hún lægi ekki fyrir. Skýringin var m.a. sú að tillagan hefði ekki verið flutt áður. Ég tek undir með hv. þm. að við skulum leiðrétta þetta ef rangt er. Staðreyndin er að ég hafði engar upplýsingar um hvernig aðrir litu á þessa tillögu. En það er eitt atriði. Hv. fyrirspyrjandi segir að samkvæmt tillögunni beri skilyrðislaust að framkvæma tillögur eða samþykktir Sameinuðu þjóðanna. Ég get ekki fallist á það. Eins og ég las áðan í enskri útgáfu þetta atriði, ég vil ekki lengja mál mitt með því að lesa tillöguna alla, segir þar: "make every effort", þ.e. gera allt sem á þeirra valdi stendur. Það þýðir ekki að öll ríki skuli skilyrðislaust framkvæma. Svo koma ýmsar skýringar á eftir sem ég hygg að mörgum þjóðum muni reynast erfitt að fullnægja, t.d. með eftirlitið, sem er áreiðanlega eitt stærsta atriðið, tekið er fram að það skuli vera mjög öruggt. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, en langar til að segja að lokum að það er svo með afstöðu til samþykkta alþjóðastofnana að þar virðist oft vera dálítið tvöfalt siðgæði, ef ég má orða það svo, og þjóðir virðast taka þessar samþykktir eftir því sem þeim hentar. Ég nefni t.d. mál sem varðar okkur mikið, Alþjóðahvalveiðiráðið. Samþykktir þess eru alls ekki bindandi og þarf m.a.s. 2/3 atkvæða til að þær geti orðið bindandi ef meðlimaríkin fallast á að þær skuli vera bindandi. Sumar þjóðir láta sér samt lynda að fylgja hart eftir samþykktum þar sem eru samþykktar af einföldum meiri hluta. Við höfum orðið fyrir barðinu á því. Svo virðist vera að eftir því hvað hentar hverri þjóð draga þær fram samþykktir alþjóðastofnana og gera þær að lögum í sínu landi. Ég verð að segja hér og nú að á slíkt tvöfalt siðgæði get ég ekki fallist.



Herra forseti. Ég flyt fsp. til samgrh. um hvort ekki sé orðið tímabært að heimila snjómokstur á hringveginum og meginleiðum út frá honum til stórra þéttbýlisstaða a.m.k. þrisvar í viku. Ég hef hér fyrst og fremst í huga þær leiðir þar sem mokað hefur verið tvisvar í viku, en eins og kunnugt er er það stór hluti af hringveginum, þ.e, leiðin frá Reykjavík um Akureyri til Mývatns annars vegar og hins vegar frá Reykjavík um Suðurland til Egilsstaða. Víða eru leiðir til þéttbýlisstaða mokaðar tvisvar í viku ef þörf krefur, en þó eru ýmsir spottar á landinu mokaðir miklu oftar og hér á suðvesturhorninu er auðvitað miklu meiri mokstur en þessu nemur. Nú hefur ástand vega verið að gjörbreytast á undanförnum árum og satt best að segja er búið að byggja upp svo stóran hluta af hringveginum að ég hygg að það þurfi yfirleitt ekki mjög mikinn snjómokstur og það er ekki langur tími árs sem þess gerist þörf. En þó ekki hafi snjóað mikið á þessum vetri vissulega skulu menn ekki halda að þannig verði um alla framtíð. Það kemur dagur eftir þennan dag. Ég hygg að á þessum vetri komi tímabil þar sem mjög verði yfir því kvartað að aðeins skuli mokað tvisvar í viku þar sem höftin eru ekki svo ýkja mörg eða stór. Ég er hér fyrst og fremst að hugsa um það að mokað yrði á mánudögum, miðvikudögum og föstudögum í staðinn fyrir á þriðjudögum og föstudögum. Ég tel að það væri ákaflega mikill munur fyrir mörg byggðarlög ef þessi regla væri upp tekin. Ég spyr um kostnaðarhliðina. Það má sjá það í opinberum plöggum að kostnaður við snjómokstur hefur numið í kringum 200 millj. kr. undanfarin ár. Það virðast t.d. vera í fjárlögum fyrir árið 1987 207 millj. ætlaðar til snjómoksturs. Ég hef nú grun um að í reynd hafi snjómokstur numið miklu, miklu lægri fjárhæðum á þessu ári. Það væri fróðlegt að vita ef ráðherrann hefði einhverjar upplýsingar um það efni. En ég spyr um það hver væri kostnaðaraukningin sem af því leiddi að tekin væri upp önnur og rýmri regla miðað við snjómokstur undanfarna þrjá vetur.



Herra forseti. Snjómokstursreglur þær sem nú er í gildi voru gefnar út í desember 1985. Hefur endurskoðun reglna þessara farið fram með nokkurra ára millibili undanfarin ár. Við hverja endurskoðun hafa reglurnar ætíð verið rýmkaðar nokkuð. Í gildandi reglum er snjómokstur á hringveginum í aðalatriðum sem hér segir: Frá Borgarnesi til Reykjahlíðar við Mývatn er mokað tvisvar í viku eins og fram kom í ræðu fyrirspyrjanda. Frá Reykjahlíð að Jökulsárbrú hjá Fossvöllum er ekki mokað og þaðan í Egilsstaði er mokað einu sinni í viku. Frá Egilsstöðum til Reyðarfjarðar er opnað fimm daga í viku, en þaðan til Víkur í Mýrdal er mokað þrisvar í viku. Frá Vík til Borgarness er haldið opnu 5–7 daga í viku. Upptalningin hér á undan varpar ljósi á að misjöfn áhersla hefur verið lögð á hina ýmsu hluta hringvegarins. Sá hluti hans sem ekki er haldið opnum að vetrinum er um 150 km og er þar farið um langa og sumpart háa fjallvegi, þ.e. Möðrudals- og Mývatnsöræfi. Í fsp. er einnig rætt um að moka leiðir frá hringvegi til stórra þéttbýlisstaða. Ekki er skilgreint nánar hvaða staðir þetta eru, en sé t.d. miðað við þúsund íbúa eða þar um bil næði þetta til þéttbýlisstaða á Snæfellsnesi, Patreksfjarðar, Ísafjarðar, Siglufjarðar, Ólafsfjarðar, Húsavíkur, Seyðisfjarðar og Neskaupstaðar. Til flestra þessara staða er nú opnað 1–2 daga í viku nema til Patreksfjarðar. Þangað er vegur ekki mokaður, enda illgerlegt miðað við núverandi ástand vegarins um miðbik Barðastrandarsýslu. Meðal þessara vega er að finna marga snjóþyngstu kafla landsins og um leið þá dýrustu. Kostnað sem af þessu leiði er erfitt að segja fyrir um með nokkurri nákvæmni. Með því að líta til undangenginna ára má þó e.t.v. átta sig á stærðargráðu kostnaðar. Hér verður litið til síðustu fimm ára, 1982–1986, bæði árin meðtalin, fremur en þriggja eins og gert er í fsp., þar eð reikna verður með því að gefa mynd sem er nær meðaltali. Sé þetta gert má ætla að aukinn kostnaður á hringveginum gæti verið af stærðargráðunni 30 millj. kr. á verðlagi í október 1987. Meiri hluti þessa kostnaðar félli til á þeim kafla sem ekki er mokaður samkvæmt gildandi reglum. Séu teknar með tengingar við þéttbýli sem nefnd voru hér áðan mætti líklega margfalda töluna hér á undan með 2–3. Til samanburðar má nefna að heildarkostnaður við vetrarviðhald síðustu fimm ár er um 250 millj. kr. á ári á sama verðlagi. Svo sem hér er rakið eru reglur um snjómokstur á hringveginum breytilegar eftir ástæðum. Það á einnig við um tengingar þéttbýlisstaða utan hringvegarins. Fyrir þessu liggja gild rök og þá fyrst og fremst fjárhagsleg. Ekki verður séð að skynsamlegt sé að breyta þessu í þá veru að taka upp eina reglu fyrir alla þessa vegi. Á hinn bóginn ber þess að geta að snjómokstursreglur munu koma til endurskoðunar áður en langt um líður. Hafa þegar borist margar óskir um aukna þjónustu á þessu sviði og munu þær ásamt öðrum hugmyndum sem fram koma, þar á meðal þeim sem felast í fsp., verða skoðaðar í heild.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóð svör. Mér fannst sérlega athyglisvert að í svarinu kom fram að aukinn kostnaður á hringveginum gæti verið af stærðargráðunni 30 millj. kr. á ári, en að meiri hluti þess kostnaðar félli til á þeim kafla sem ekki er mokað samkvæmt gildandi reglum. Ég get nefnilega vel fallist á að það sé óþarfi að taka upp þá reglu að moka hringveginn allan þrisvar í viku. Það má vel vera að það sé alveg hárrétt, sem kemur fram í svari ráðherra, að það sé ástæðulaust að taka upp eina reglu fyrir alla þessa vegi þó að ég gerði það að vísu í minni fsp. að spyrja sérstaklega um það. En þá virðist ljóst að ef þessum langa kafla, sem nefndur var að alls ekki væri mokaður, sem er um 150 km langur, væri sleppt yrði kostnaðurinn á hringveginum aðeins brot af þeirri tölu sem nefnd var, þ.e. 30 millj. kr., kannski bara fáeinar milljónir, og sjá þá allir að þarna mætti fá stóraukna þjónustu fyrir tiltölulega lítið verð. Það teldi ég mikið fagnaðarefni fyrir t.d. íbúa sem búa við norðurleiðina til Akureyrar. Það er einkum og sér í lagi mikið yfir þessu kvartað á þeirri leið. Það má líka vel vera að þegar um er að ræða tengingar við þéttbýli yrði það ekki undantekningarlaus regla. Það yrði eitthvað að fara þar eftir aðstæðum og í vissum tilvikum þar sem ekki hafa verið byggðir upp vegir og kostnaður væri úr hófi fram. Kostnaður við að taka upp þetta sem aðalreglu fyrir flesta þéttbýlisstaði yrði því væntanlega ekki nema brot af þeirri tölu sem nefnd var í fsp. varðandi þá staði. Ég hvet mjög til þess að snjómokstursreglur séu endurskoðaðar. Ég fellst á að það geti verið hæpið að taka upp eina reglu á hringveginum öllum eða meginleiðum út frá honum, en þó gæti það verið aðalreglan með vissum undantekningum eins og ég hef nefnt varðandi kaflann frá Mývatni til Egilsstaða. Þá held ég að þessi stóraukna þjónusta þyrfti ekki að kosta óhóflega mikið fé.



Herra forseti. Að undanförnu hefur streymt erlent fjármagn inn í landið í formi lánsfjár. Þetta hefur m.a. valdið tímabundinni þenslu á vinnumarkaði og skorti á vinnuafli í sumar atvinnugreinar. Hafa nýlega orðið talsverðar umræður um flutning á erlendu vinnuafli hingað til lands til að leysa þennan vanda þar sem Íslendingar hafa af ýmsum ástæðum ekki fengist til að sinna honum. Sýnist þar sitt hverjum og hafa leiðarar dagblaða og margir aðrir látið skoðanir sínar í ljós um þetta efni. Er Ísland of stórt? var heiti ráðstefnu sem Verslunarráðið hélt nýlega og hafði að viðfangsefni atvinnuástandið í landinu og hugsanlegan grundvöll fyrir stórfelldan innflutning á erlendu vinnuafli. Þar kom fram að Þjóðhagsstofnun hefði gengist fyrir könnunum hjá fyrirtækjum varðandi eftirspurn þeirra eftir starfsfólki. Þessar kannanir hafa verið gerðar undanfarin þrjú ár þrisvar sinnum á ári og síðasta könnunin var framkvæmd í október sl. og reyndist heildareftirspurnin samsvara um 3250 störfum sem er mun meira en í síðustu könnunum. Eftirspurnin var áberandi mest eftir verkafólki og iðnaðarmönnum, en hins vegar var eftirspurn eftir sérhæfðu starfsfólki stöðugt vaxandi og sérstaklega þá í heilbrigðisþjónustunni. Eftirspurn eftir starfsfólki við afgreiðslu-, skrifstofu- og tölvuvinnu var hins vegar ekki veruleg og það var líka áberandi í niðurstöðum þessarar könnunar að á höfuðborgarsvæðinu hefði ekki verið eins mikil eftirspurn og úti á landi þar sem verulega mikil þörf er, aðallega fyrir fiskvinnslu. Það kom einnig fram á ráðstefnunni að um 700 útlendingar vinna nú hér á landi, flestir í fiskvinnslu, en þó einnig nokkrir í heilbrigðisstofnunum. Í nóvemberlok sótti ég ráðstefnu írskra kvenna í Dublin sem vilja styðja konur til þátttöku í stjórnmálum. Það kom mér verulega á óvart hve margar konur og reyndar karlar líka, t.d. tveir leigubílstjórar sem óku mér þessa tvo daga þegar ég dvaldist þarna, spurðu mig að fyrra bragði, þegar þeir fréttu hvaðan ég væri, um atvinnu og atvinnu ástand á Íslandi. Þetta var vegna þess að nýlega hafði verið talsvert auglýst í fjölmiðlum á Írlandi og þá sérstaklega í Dublin eftir fólki til starfa á Íslandi, en í Írlandi ríkir mikið atvinnuleysi. Ég hélt sannast að segja að þessi mál væru fyrst og fremst á umræðustigi hér heima en hefðu ekki náð svo langt að farið væri að auglýsa í stórum stíl erlendis eftir starfsfólki. Því hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Málmfríði Sigurðardóttur að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 212: "1. Veit félmrh. til þess að settar hafi verið á stofn hérlendis sérstakar ráðningarstofur eða að einhver aðili hafi tekið að sér að auglýsa eftir erlendu starfsfólki til vinnu hér á landi? Í hvaða löndum hefur helst verið auglýst? 2. Hafa slíkir aðilar fengið vilyrði hjá félmrh. fyrir veitingu atvinnuleyfa fyrir erlent starfsfólk? 3. Hve margir erlendir menn hafa komið til starfa á Íslandi á árinu 1987, skipt eftir mánuðum?"



Herra forseti. Til mín er beint í þremur töluliðum fsp. er varðar erlent starfsfólk hérlendis. 1. tölul. fsp. hljóðar svo: "Veit félmrh. til þess að settar hafi verið á stofn hérlendis sérstakar ráðningarstofur eða að einhver aðili hafi tekið að sér að auglýsa eftir erlendu starfsfólki til vinnu hér á landi? I hvaða löndum hefur helst verið auglýst?" Því er til að svara að með bréfi dags. 6. okt. 1987 var félmrn. tilkynnt að stofnað hefði verið í Reykjavík fyrirtækið Íslensk atvinnumiðlun hf., en sem kunnugt er er fyrirtækjum og einstaklingum heimilt að annast milligöngu um ráðningar starfsfólks, enda sé það gert á kostnað atvinnurekanda, sbr. 17. gr. laga nr. 18/1985, um vinnumiðlun. Í bréfi fyrirtækisins kom fram að Íslensk atvinnumiðlun hf. hefði hug á að sérhæfa sig í vinnumiðlun milli Íslands og annarra landa, einkum Norðurlanda. Fyrirtækið óskaði eftir samstarfi við ráðuneytið varðandi samskipti við vinnumarkaðsyfirvöld í öðrum norrænum löndum, en því var af ráðuneytisins hálfu hafnað þar sem slíkt samræmist ekki samningum um sameiginlegan norrænan vinnumarkað sem Ísland er aðili að. Ráðuneytinu er ekki kunnugt um að fyrirtækið Íslensk atvinnumiðlun hafi auglýst eftir starfsfólki á Norðurlöndum og aðspurður neitar forstöðumaður fyrirtækisins því að svo hafi verið. Hins vegar vill hann ekki fortaka að umboðsmaður fyrirtækisins á Írlandi kunni að hafa auglýst eitthvað þar í landi. Ráðuneytinu er ekki kunnugt um að önnur fyrirtæki hafi verið sett á stofn hérlendis í því skyni að auglýsa eftir eða ráða erlent vinnuafl til landsins. Hins vegar er vitað að innlend fyrirtæki auglýsa öðru hvoru eftir starfsfólki erlendis. Má þar nefna skrifstofu Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í Bretlandi sem um árabil hefur annast ráðningu starfsfólks fyrir frystihúsin. Þá er og kunnugt að nokkur fyrirtæki auglýstu á sl. hausti eftir starfsfólki í Danmörku til verslunar- og þjónustustarfa. Loks má geta þess, enda þótt það liggi utan efnis fsp., að ráðuneytinu er kunnugt um að í Bretlandi var sett á stofn fyrirtæki, Iceland International, sem auglýsti eftir vinnuafli til starfa á Íslandi. Að þessu fyrirtæki mun hafa staðið breskur ríkisborgari, að því að best verður séð í fjáraflaskyni og án samráðs við íslenska aðila. Íslenska sendiráðið í London gerði athugasemdir við auglýsingu og upplýsingadreifingu fyrirtækisins opinberlega og mun lítið hafa orðið úr starfseminni. Í 2. tölulið fsp. er spurt: "Hafa slíkir aðilar fengið vilyrði hjá félmrh. fyrir veitingu atvinnuleyfa fyrir erlent starfsfólk?" Lögum samkvæmt eru atvinnuleyfi veitt beint til atvinnurekenda en ekki til aðila sem hefur milligöngu um ráðningu svo sem ráðningar- og ráðgjafarfyrirtækja. Atvinnurekandi, sem hyggst ráða erlendan mann í þjónustu sína, verður að sækja um svonefnt fyrirframleyfi áður en ráðning fer fram og má enginn útlendingur koma til landsins í atvinnuskyni án slíks leyfis. Í samræmi við þessar meginreglur laga hafa hvorki Íslensk atvinnumiðlun né önnur sambærileg fyrirtæki fengið vilyrði til innflutnings á útlendingum frá félmrn. Í þriðja lagi er spurt: "Hve margir erlendir menn hafa komið til starfa á Íslandi á árinu 1987, skipt eftir mánuðum?" Fjöldi nýrra atvinnuleyfa sem veitt hafa verið á árinu 1987 skipt eftir mánuðum er þessi: Í janúar 6 leyfi, í febrúar 14 leyfi, í mars 93 leyfi, í apríl 61 leyfi, í maí 47 leyfi, í júní 29 leyfi, í júlí 59 leyfi, í ágúst 61 leyfi, í september 39 leyfi, í október 100 leyfi, í nóvember 57 leyfi, í desember, þ.e. til 10. des., 58 leyfi eða samtals 624 leyfi. Samtals hafa því verið veitt 624 ný atvinnuleyfi á árinu 1987, en auk þess er mikið um framlengingar eldri leyfa þannig að að jafnaði eru gefin út um 100 atvinnuleyfi á mánuði hverjum. Eins og fram kemur af yfirlitinu skera mánuðirnir mars og október sig úr hvað fjölda nýrra leyfa snertir. Skýringin er sú að í þessum mánuðum fjölgar jafnan útlendingum sem hingað eru ráðnir til fiskvinnslustarfa, en eins og kunnugt er hefur það verið svo um árabil að fiskvinnslan víða á landinu hefur verið háð erlendu vinnuafli að verulegu leyti. Í þeirri eftirspurnarþenslu sem ríkt hefur á yfirstandandi ári hefur þeim stöðum á landinu fjölgað sem þurft hafa á útlendu vinnuafli að halda og er áætlað að 50–55% af nýjum atvinnuleyfum á árinu hafi verið vegna fiskvinnslunnar. Að öðru leyti dreifast atvinnuleyfi á flestar starfsgreinar, en af öðrum fjölmennum hópum má nefna heilbrigðisgeirann og ýmiss konar þjónustustörf. Lausleg athugun á þjóðerni þeirra útlendinga sem hér fengu atvinnuleyfi leiðir í ljós að flestir eru breskir ríkisborgarar eða um 200 talsins, bandarískir ríkisborgarar eru um 100 talsins, þýskir 100 talsins, önnur Evrópulönd um 100 talsins, Suður-Afríkubúar 50 talsins, Asíubúar 50 talsins, Ástralir 30 talsins eða alls 630. Ég vænti þess að ég hafi með þessu svarað þeirri fsp. sem til mín hefur verið beint.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég náði reyndar ekki niður öllum þeim tölum og upplýsingum sem hún gaf, en ég mun kynna mér það nánar síðar. Það eru þó nokkur atriði sem ég vil aðeins minnast á án þess að ræða svör hennar nánar. Það er t.d. sú staðreynd að það má ætla að þarfir þessa erlenda fólks verði svipaðar og þarfir íslenskra starfsmanna. Þeir þurfa þak yfir höfuðið, þ.e. húsnæði, og eins og hæstv. félmrh. veit er mikill vandi á höndum hvað varðar bæði leiguhúsnæði og eins húsnæði til kaups. Þeir þurfa e.t.v., ef þeim dettur í hug að eignast börn, á dagvistun að halda og eins og við vitum eru þau mál í miklu öngþveiti hér og hvergi nærri að eftirspurn sé fullnægt. Og þeir þurfa væntanlega líka að lifa af þeim launum sem þeim eru greidd og verða varla lægri en þau sem Íslendingum eru boðin. Þetta eru allt vandamál sem blasa við íslensku starfsfólki í ýmsum atvinnugreinum í dag. Mig langar lítillega að tæpa á athugasemdum, bæði atvinnurekenda og forsvarsmanna launþega, sem komu fram í Morgunblaðinu sunnudaginn 1. nóv. þegar spurt var hvað fólki fyndist um innflutning á erlendu vinnuafli. Þar komu ýmis sjónarmið fram. Þar komu t.d. þau sjónarmið fram að við mættum ekki byggja upp einangrunarstefnu gagnvart nágrannalöndum okkar, ekki síst vegna þess að í dag eru mörg þúsund Íslendingar við störf erlendis og hefur svo verið um langan tíma og við hefðum ómældan hag af því að hafa frjálsan eða lítið heftan aðgang að erlendum vinnumörkuðum. Það kom líka fram það sjónarmið að menningu okkar og siðum væri hætta búin ef hingað streymdi mikill fjöldi erlendra manna til vinnu. Það kom líka fram að sú þensla sem er á vinnumarkaðnum væri tímabundin og til þess að ráða við hana þyrfti að sníða atvinnustarfsemi okkar eftir eigin stærð og slá á þá spennu sem er hér innan lands og aðlaga atvinnueftirspurn og framboð í stað þess að auka framboðið með erlendu vinnuafli. Það kom einnig í ljós, t.d. hjá Þórunni Sveinbjörnsdóttur, formanni Sóknar í Reykjavík, að ef atvinnurekendur sæju sér fært að byggja yfir hóp af útlendingum hljóta þeir að geta gert það fyrir íslenskt verkafólk líka. Það kom einnig fram að víða erlendis hefur reyndin orðið sú að stórir hópar útlendinga lenda á atvinnuleysisbótum þegar spenna minnkar á vinnumarkaði og störf verða ekki eins mörg og áður. Og svo kom vitanlega fram sú athugasemd líka að það væri stórhættulegt að skipuleggja innflutning á erlendu vinnuafli til að vinna lægstlaunuðu störfin í þjóðfélaginu, eins og víða hefur gerst a Vesturlöndum, t.d. á Norðurlöndunum. Þetta gæti orðið til þess að halda í raun niður launum hérlendis. Ég tel allar þessar athugasemdir, sem ég nefndi, auk þess sem ég hef sjálf sagt, vera þess eðlis að það væri vert að huga vel að því hvaða stefnu stjórnvöld ætla sér að hafa í þessum málum. En fyrst og fremst hlýtur að þurfa að sinna mannlegum þörfum allra þeirra sem hér á landi vinna, af hvaða þjóðerni sem þeir eru, til þess að þeir geti lifað mannsæmandi lífi.



Það er stutt stund milli stríða hjá 6. þm. Reykv. í dag, hæstv. forseti. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að ég væri með þrjár fsp. þennan morgun. Ég hélt þær væru bara tvær. Á sl. kjörtímabili var hæstv. þáv. forsrh. beðinn um skýrslu af núv. hæstv. félmrh. um ástand í fíkniefnamálum. Þessari skýrslubeiðni var svarað og henni fylgdi ítarleg greinargerð um ástand í fíkniefnamálum, í hinum ýmsu þáttum þeirra mála. Jafnframt fylgdi í kjölfarið nefndarskipun, sem hæstv. þáv. forsrh. setti á laggirnar þann 15. maí á árinu 1986, og var henni ætlað að samræma aðgerðir stjórnvalda til bóta í þessum málum, en í henni áttu sæti fulltrúar alls sjö ráðuneyta auk fulltrúa biskups Íslands. Nefndin hafði í raun fremur stuttan vinnutíma og vann ötullega og skilaði af sér skýrslu í mars eða apríl á þessu ári. Eitt af viðfangsefnum hennar var að kanna hvernig háttað væri löggæslu og tollgæslu í fíkniefnamálum því það er að sjálfsögðu veigamikill liður í því að hafa einhverja stjórn á þessum málum. Það kom fram í þessari skýrslu um fíkniefnamál, sem ég vitnaði til áðan, að starfsemi fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík hafi vaxið á undanförnum árum og sé mikilvægur þáttur í starfi lögreglunnar. Það kom einnig fram að skipulag þessara mála hefði riðlast vegna manneklu í lögreglunni og einnig vegna þess að húsnæði deildarinnar væri talið of lítið. Á sl. kjörtímabili flutti Kvennalistinn brtt. við fjárlög til að auka við starfsfólki í lögreglunni til að sinna þessum málum því að það var talið að þar væru allt of fáir menn og hafði reyndar verið lofað af stjórnvöldum þá að gera eitthvað til að bæta úr í þeim efnum. Til þess að kanna hvernig þessi mál standa nú, því ég hef grun um að þarna sé unnin geysilega mikil yfirvinna vegna manneklu og að lögreglan geti varla sinnt þeim málum sem henni berast, hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Málmfríði Sigurðardóttur að bera fram fsp. til hæstv. dómsmrh. um hagi ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar. Ég hirði ekki um að lesa þessa fsp., sem er í sjö liðum, en vísa til hennar á þskj. sem þm. hafa fyrir framan sig.



Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Norðurl. e. bera fram á þskj. 215 nokkrar spurningar um ávana- og fíkniefnadeild lögreglunnar. Hér er um þess konar spurningar að ræða að mér hefði reyndar þótt eðlilegra að svara þeim skriflega, en ég mun þó reyna að gera þeim skil í stuttu máli. Ég vil þó fyrst hafa þann inngang að fíkniefnadeild lögreglunnar hefur á síðustu mánuðum náð mjög góðum árangri í starfi sínu og er sérstök ástæða til að hrósa þeim mönnum sem þar starfa fyrir árvekni, færni og alveg sérstaka atorku í starfi. Í fyrsta lagi er spurt hversu margir starfi við deildina og hvernig þeir skipti með sér verkum. Í deildinni eða henni tengdir eru nú 13 lögreglumenn í fullu starfi. Auk þess nýtur deildin aðstoðar tveggja starfsmanna tæknideildar lögreglustjóraembættisins í Reykjavík. Störfum í deildinni er skipt þannig að yfirmaðurinn, stjórnandi deildarinnar, er lögfræðingur. Með honum starfar lögreglufulltrúi sem fer með stjórn verkefna, auk þess sem hann vinnur að rannsóknum. Þá eru níu rannsóknarlögreglumenn sem starfa að rannsókn mála, þar af eru sex skipaðir en þrír settir, tímabundið. Þá eru tveir lögreglumenn sem annast vörslu og umsjón með leitarhundum. Loks eru tveir tæknideildarmenn sem aðstoða ávana- og fíkniefnadeild við húsleitir og vettvangsrannsóknir, skráningu efna, sem hald er lagt á, og sakargagna, auk fleiri verkefna sem tengjast þessum málum. Í öðru lagi er spurt hversu mörg mál hafi borist deildinni á sl. ári. Á því ári var málafjöldinn 179, en til samanburðar má geta þess að það sem af er þessu ári, þ.e. fram í byrjun desember, hefur deildin fjallað um 224 mál. Í þriðja lagi er spurt hvort starfsmenn hafi getað annað öllum málum sem deildinni hafa borist. Því er til að svara að verkefni berast að deildinni í formi upplýsinga og ábendinga sem berast bæði innan lands og frá útlöndum. Úr þeim er unnið. Svo koma auðvitað vísbendingar í ljós við eftirgrennslan. Fíkniefnarannsóknirnar eru tímafrekar og unnar undir miklu vinnuálagi, eins og kom fram hjá hv. fyrsta fyrirspyrjanda. Allt frá upphafi rannsókna á þessum málum hafa stjórnendurnir því jafnan þurft að velja og hafna, og meta hvaða verkefnum skuli sinna, og er þessi málaflokkur að því leyti alls ekki frábrugðinn rannsóknum á öðrum brotamálum. En ég held þó að í meginatriðum megi svara því játandi að starfsmennirnir hafi getað annað þeim verkefnum sem að þeim hafi borist. Í fjórða lagi er spurt hvort talin sé þörf á fjölgun starfsmanna. Svarið er já. Það er þörf fyrir fleiri starfsmenn. Hins vegar hefur ekki verið vinnuaðstaða fyrir fleiri menn þar sem deildin er nú til húsa vegna þrengsla. Nú er verið að bæta úr því og mun deildin fá betra og rýmra húsnæði í húsnæði lögreglustöðvarinnar snemma á næsta ári. Um leið verður starfsemi hennar endurskipulögð og ég vil geta þess að í fjárlagatillögunum sem nú eru til umfjöllunar hér á þinginu er gert ráð fyrir fjórum nýjum stöðum við deildina á næsta ári. Í fimmta lagi er spurt um vinnutíma starfsmanna á árinu 1987 að yfirvinnu meðtalinni. Þeir starfsmenn sem nú vinna hjá deildinni hafa skilað fullum dagvinnutíma auk rúmlega 100 stunda yfirvinnu á mánuði hverjum að meðaltali og er þá miðað við unninn tíma. Slíkt yfirvinnuálag getur auðvitað ekki staðið til lengdar og m.a. þess vegna er nú áformað að fjölga í þessari deild. Í sjötta lagi er spurt um tækjakost deildarinnar og hvernig hans hafi verið aflað. Ég tel ekki rétt af augljósum ástæðum að lýsa hér nákvæmlega þeim tækjakosti sem deildin hefur yfir að ráða. En ég er fús til að útvega hv. fyrirspyrjendum nánari upplýsingar um þessi tæki ef þeir óska þess. Á sl. tveimur árum hefur deildin eignast nokkuð af nýjum tækjum sem eru notuð við rannsóknir og leit að fíkniefnum. Hluta af þessum tækjum hefur deildin reyndar þegið að gjöf frá tveimur lionessu-klúbbum og e.t.v. öðrum. Í sjöunda og síðasta lagi er beðið um yfirlit yfir fíkniefni sem hald hefur verið lagt á það sem af er árinu. Ég vil þá taka fram að fram til 5. des. hefur verið lagt hald á 14 kg 565 grömm af hassi, 950 grömm af hassolíu, 1405 grömm af marijúana, 238 grömm af amfetamíni og 535 grömm af kókaíni.



Herra forseti. Það kom margt fram í svörum hæstv. ráðherra, en samt langar mig til að standa hér upp og spyrjast fyrir. Það er um sögusagnir sem ég hef heyrt úti í bæ. Ég efast um að þær hafi mikið til síns máls, en samt vil ég nota tækifærið og spyrja hvort mönnum þarna hafi verið sagt upp nýverið vegna þess að það sé ekki nægilegt fjármagn veitt í þessa deild lögreglunnar sem þó, eins og hæstv. ráðherra gat um, hefur skilað afskaplega góðum árangri. Því vakti það undrun mína þegar ég heyrði á skotspónum að verðlaunin fyrir það hefðu verið að nokkrum mönnum hefði verið sagt upp störfum vegna þess að það hefði ekki verið til fjármagn til að greiða þeim fyrir störfin. Ef þetta er vitleysa finnst mér gott að það komi fram hér vegna þess að ég veit að þetta hefur heyrst úti á götu.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þakkir sem dómsmrh. flutti starfsmönnum fíkniefnadeildarinnar fyrir frábær störf og ég minni á að störf þeirra eru ekki aðeins viðamikil heldur geta þau einnig verið hættuleg og mjög erfið. Er það rétt, sem mér hefur borist til eyrna, að nú hafi starfsmenn fíkniefnalögreglunnar þurft að hætta að vinna yfirvinnu vegna skorts á fjármagni og það hamli störfum þeirra verulega um þessar mundir? Ég minni jafnframt á að auðvitað lifir fíkniefnalögreglan nú eftir þeim fjárlögum sem gilda fyrir þetta ár, sem vafalaust hafa skammtað þessum þætti of lítið, en ég hvet hæstv. dómsmrh. til að beita sér fyrir því að aldrei verði skortur á fjármunum til rannsókna eða starfa á þessu sviði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Það var af ásettu ráði sem ég bar fram munnlega fsp. þó að ég sé sammála honum um að það hefði verið mun skynsamlegra að mörgu leyti að bera fram skriflega fsp., sérstaklega þar sem hún er löng og talsvert ítarleg. En þennan hátt hafði ég á vegna þess að ég vildi fá svörin fram núna áður en fjárlög eru afgreidd. Eins og kom fram í máli hans eru þarna fáir menn sem vinna geysilega mikla vinnu á öllum tímum sólarhrings reyndar, og fara eftir upplýsingum og ábendingum sem að þeim berast og vita auðvitað ekki hver þeirra leiðir til fanga. Þau föng sem orðið hafa eru talsverð, eins og hæstv. ráðherra tilgreindi þegar hann taldi upp það magn og þá fjölbreytni af fíkniefnum sem lögreglunni hefur tekist að hafa hendur á. Ég hef eins og hv. 9. þm. Reykn. einnig heyrt um mikið vinnuálag og að menn hafi ekki getað í raun fengið að sinna öllum þeim málum sem eru aðkallandi vegna þess að yfirvinnutímar hafi verið skornir niður og þeim hafi verið bannað að vinna lengur en ákveðinn tímafjölda. Þetta er kannski gert í vinnuverndarskyni til að vernda heilsu þessara manna. Kannski er það líka gert vegna þess að það er ekki til fé til að greiða þeim meiri laun. En hvort heldur sem er, þá er það ómanneskjulegt vinnuálag sem þeir hafa þurft að gegna en gert það vegna þess að þeir hafa viljað sinna þessum málum af elju og áhuga og það er ljóst að þeim þarf að sinna ef við ætlum að bera gæfu til að stjórna innflutningi fíkniefna í landið svo einhverju nemi því vitanlega er mun meira magn sem berst inn í landið ólöglega en nokkurn tíma eru hafðar hendur á. Ég fagna því að fíkniefnalögreglan er á leiðinni í nýtt og betra húsnæði sem ég reyndar vissi að stóð til. Ég fagna því einnig að henni skuli standa til boða á næsta ári fjórar nýjar stöður. Það hefur reyndar áður staðið til að veita nýjar stöður, en þær hafa ekki orðið að veruleika. Því verður nauðsynlegt að fylgja því vel eftir á næsta ári að við þessi fyrirheit sé staðið. Að öðru leyti mun ég ekki orðlengja þetta frekar, en þakka ráðherra fyrir skýr og greið svör.



Hæstv. forseti. Ég þakka fyrri fyrirspyrjanda, hv. 6. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykn. og 9. þm. Reykn. fyrir þeirra athugasemdir og áhuga á þessum málum því það er svo sannarlega rétt, sem fram hefur komið í athugasemdum allra þriggja, að hér er um afar mikilvæg verkefni að ræða sem brýnt er að sinnt sé af hæfum mönnum og þeir fái til þess frambærilega vinnuaðstöðu. Til þess að svara beint fsp. hv. 3. þm. Reykn. um hvort mönnum hafi nýverið verið sagt upp störfum hjá deildinni, þá er mér ekki kunnugt um að það hafi verið gert. Hv. 9. þm. Reykn. spyr hvort það sé rétt að dregið hafi verið úr yfirvinnu í deildinni og hætt yfirvinnu. Þá er því þar til að svara; eins og kom reyndar fram í mínu fyrsta.svari, að þar er um afar mikla yfirvinnu að ræða, meiri en hægt er að hafa til frambúðar, og það er rétt áð þarna hefur þurft að reyna að takmarka yfirvinnu, bæði vegna mannanna sjálfra og eins vegna fjárveitinganna, eins og á öðrum sviðum löggæslunnar. En ég tek það fram að það verður auðvitað að meta þetta eftir verkefnunum hverju sinni. Í framhaldi af því sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv., fyrri fyrirspyrjandanum, um mikilvægi fíkniefnavarnanna, þá vil ég láta þess að endingu getið að ríkisstjórnin skipaði snemma á þessu hausti samstarfsnefnd þeirra ráðuneyta sem fjalla um fíkniefnavarnir, en það eru dómsmrn., heilbrmrn., menntmrn. og fjmrn. Formaður þessarar nefndar er nú skrifstofustjóri sá sem fer með lögreglumál í dómsmrn. Það er alveg vafalaust að efling löggæslunnar er fyrsta og mikilvægasta verkefnið á sviði fíkniefnavarna.



Herra forseti. Í Ed. hefur mikið verið rætt um tekjuöflunarfrv. hæstv. fjmrh., þar á meðal frv. um breytingar á söluskatti, þar sem hæstv. ráðherrann, formaður þess íslensks stjórnmálaflokks sem kennir sig við jafnaðarmennsku, áætlar að setja matarskatt á þjóðina. Það er ekki bara að þessi matarskattur fari fyrir brjóstið á fólki vegna þess að hann bitnar svo harkalega á lífsnauðsynjum láglaunafólks, en matvæli eru a.m.k. 1/3 af neyslu þeirra, heldur og líka að þarna gafst hæstv. ráðherra kærkomið tækifæri til að stunda hollustusamlega neyslustýringu sem hann lét fram hjá sér ganga. Ég hef leyft mér að spyrja á þskj. 221 hvernig nýlegar ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. breytingar á söluskatti, vörugjaldi og tollum af matvælum, samræmist manneldismarkmiðum íslenskrar heilbrigðisáætlunar sem lögð var fram á síðasta þingi og hæstv. núv. heilbrmrh. hefur tilkynnt að hann muni leggja fram á því þingi sem nú situr og reyndar halda ráðstefnu um í febrúarbyrjun á næsta ári. Í þessari heilbrigðisáætlun, sem hæstv. fyrrv. heilbrmrh. lagði fram á síðasta þingi, stendur, með leyfi forseta, um markmið 6 sem er manneldismarkmið: "Næringarástand þjóðarinnar er talið gott, en það þarf að sjá um að allir fái nægan mat og í honum séu rétt hlutföll frá næringarfræðilegu sjónarmiði. Leggja skal áherslu á framleiðslu og framboð hollrar innlendrar fæðu. Það á að ýta með ýmsu móti undir neyslu kornmetis, fisks, kjöts sem er magurt, kartaflna og grænmetis. Stuðla skal að neyslu mjólkurvara með lágu fituinnihaldi með fræðslu og verðstýringu. Neysla matar sem hefur mikið af sykri og neysla sætinda svo og saltaðs matar á að minnka með upplýsingastarfsemi og verðstýringu." Ég hirði ekki um að lesa frekar um þetta markmið því að þarna koma í raun mjög skýrt fram ákveðin áhersluatriði, en í lok markmiðanna stendur: "Markmiðin skulu innihalda fyrirmæli um verðlagningu, framleiðslu og þá upplýsingu sem er nauðsynleg til þess að þjóðin snúi sér að heilbrigðara mataræði en nú tíðkast." Ég vil jafnframt vekja athygli á að fulltrúar manneldisráðs, Manneldisfélags Íslands og landlæknir hafa látið í ljós vanþóknun sína á því að sjónarmið sem eru ekki hliðholl viðurkenndri manneldisstefnu skuli ráða þegar verðlagning á matvælum er ákveðin í fjmrn. og af þessari ríkisstjórn.



Herra forseti. Spurt er: "Hvernig samrýmast nýlegar ráðstafanir í ríkisfjármálum, þ.e. breytingar á söluskatti og tollum af matvælum, manneldismarkmiðum íslenskrar heilbrigðisáætlunar sem lögð var fram á síðasta þingi og áætlað er að leggja fram á því þingi sem nú situr?" Það er og hefur alltaf verið ljóst að markmið á sviði skattamála og tilhögun skattlagningar hefur áhrif á fjölmörgum sviðum efnahags og þjóðlífs. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir snýst um hvernig ólík markmið verði samræmd. Flestir eru sammála um að skattlagningu skuli almennt haga þannig að hún sé sem hlutlausust gagnvart neysluvali og framleiðsluaðferðum og að hún mismuni ekki framleiðendum. Undir þetta sjónarmið var tekið af hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur, málsvara Kvennalistans, í umræðum á Alþingi í gær. Á hinn bóginn liggur líka ljóst fyrir að þessi meginstefna getur gengið þvert á hollustu eða atvinnusjónarmið eða markmið í verðlagsmálum svo að eitthvað sé nefnt. Tökum eitt lítið dæmi. Í frv. til tollalaga er gert ráð fyrir að tollar á innfluttu grænmeti verði 30% þrátt fyrir þá meginstefnu að matvörur verði ekki tollaðar. Þar við bætist að innlendir framleiðendur njóta sérstakrar verndar þannig að innflutningur er ekki heimill þegar innlend framleiðsla er á boðstólum. Og af hverju er þetta svo? Grænmeti er talið vera hollustufæða. Það er m.a. af þeim ástæðum að það er líka meginstefna að fullnægja sem stærstum hluta fæðuþarfar landsmanna með innlendri framleiðslu. Það er líka óumdeilt að framleiðsla þessa hollustuvarnings er þýðingarmikil fyrir atvinnulíf í dreifðum byggðum landsins. Hvernig á að samrýma þessi þrjú ólíku sjónarmið sem þarna koma saman? Almenn stefna á sviði skattamála, læknisfræðileg sjónarmið og atvinnuspursmál fara þar ekki saman. Annað dæmi: Ríkisstjórnin hefur ákveðið að niðurgreiða ýmsar mikilvægar neysluvörur þannig að þær hækki ekki vegna álagningar söluskatts. Meiningar eru mjög deildar um hollustugildi sumra þessara neysluvara sem þó eru mikilvægur hluti af daglegum kosti þjóðarinnar. Það er augljóst mál að til niðurgreiðslna er gripið til að halda aftur af verðlagsbreytingum í kjölfar þessara aðgerða. Niðurgreiðslur á feitu keti samrýmast kannski ekki markmiðum í manneldismálum. Á hinn bóginn eru þær og aðrar niðurgreiðslur óhjákvæmilegar með tilliti til hagsmuna tekjulágra eða húsbyggjenda sem illa geta borið hækkanir á vísitölu sem aftur ráða lánskjörum. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar á sviði tolla og aðflutningsgjalda leiða til lækkunar lánskjaravísitölu sem er mikilvægt markmið ekki síður en það að stuðla að æskilegu mataræði. Þannig mætti áfram telja. Mergurinn málsins er þessi: Með þeim aðgerðum sem koma til framkvæmda um áramót er stigið risastórt skref í endurbótum á tekjuöflunarkerfi ríkisins. Þessar aðgerðir munu reynast heilladrjúgar í allri framkvæmd skattakerfis og til skattaeftirlits sem nánast hefur verið hornreka í viðjum flókins kerfis undanþága og sérákvæða. Þessar aðgerðir samrýmast að nokkru manneldismarkmiðum með því að nýtt vörugjald leggst fyrst og fremst á sætindi og sykurvörur. Á hinn bóginn er ljóst að markmiðum á þessu sviði verður ekki náð til fullnustu með skattalegum ívilnunum. Þar eru okkur takmörk sett vegna annarra markmiða. Við verðum þess vegna líka að sækja að settum markmiðum á sviðum manneldismála eftir öðrum leiðum, fyrst og fremst með miðlun upplýsinga til neytenda sem sjálfir eiga að ráða neysluvali sínu. Þetta starf eiga stjórnvöld að efla í góðri samvinnu við neytendur og áhugafólk.



Herra forseti. Ég þakka þessi svör, en ég hafði heyrt talsvert af þeim áður í umræðum í Ed. í gær. Sú forgangsröð sem hæstv. ráðherra og hans ráðsmenn hafa valið fylgir í raun gömlu neyslumynstri ef við lítum einungis á manneldissjónarmiðin. Niðurgreiðslurnar eru náttúrlega fyrst og fremst til þess að styrkja landbúnaðinn, en þær hafa ekki beinlínis neytendur í huga. Það neyslumynstur sem þar er verið að verja er ekki lengur algengt meðal fjölskyldna á Íslandi og allra síst láglaunafjölskyldna sem hafa ekki efni á því að kaupa það dilkakjöt sem þarna er boðið upp á. Síðan eru ýmsar aðrar vörur sem hefði mátt skattleggja, eins og sykur og sætindi, meira en gert var. Þær eru í raun orsök fyrir slæmri tannheilsu Íslendinga. Við erum einna mestu sykurætur í heimi og bíðum af því tjón á tönnum okkar, ekki síst börnin okkar sem hafa fleiri skemmdar tennur en jafnaldrar þeirra í nágrannalöndunum. Þarna hefði t.d. mátt velja vænlegan skattstofn. Ég viðurkenni að oft stangast á sjónarmið margra, eins og t.d. ríkissjóðs og garðyrkjubænda, sem hæstv. ráðherra nefndi í máli sínu, enda fluttu kvennalistakonur brtt. við þessi lög einmitt til að auðvelda neytendum að ná fersku grænmeti á markaði hér meðan ekki fæst grænmeti frá íslenskum framleiðendum, en reyndum hins vegar að koma til móts við þá síðarnefndu með því að fella niður aðflutningsgjöld af fjárfestingarvörum til þeirra því að það er rétt hjá ráðherra að það þarf að gæta margra sjónarmiða. Hins vegar er pólitík ekki bara að vilja, eins og hann sjálfur hefur oft sagt og vitnað í Olof Palme heitinn. Pólitík er líka að velja, að velja forgangsröð. Og að mínu mati og margra annarra hefur hæstv. ráðherra og hans félagar valið rangt með tilliti til viðurkenndra manneldissjónarmiða, en þeir áttu kost á því að velja betur og jafnvel gæta annarra sjónarmiða í leiðinni.



Herra forseti. Þegar menn hafa vondan málstað að verja er gripið til ýmissa ráða. Mér heyrðist hæstv. fjmrh. leyfa sér að nýta orð mín, sem fram komu í ræðu í gær, til stuðnings stefnu sinni og þeirri forgangsröð sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið. Ég mótmæli þeirri túlkun, sem mér fannst koma fram í orðum hans, og minni á að ég tók einmitt fram að þrátt fyrir að það hlyti að vera meginmarkmið að mismuna ekki hvað aðstöðu atvinnugreina varðar yrði að taka tillit til aðstæðna. Og í því máli sem hér er til umræðu er réttlætið í okkar huga ofar einfölduninni eins og í svo mörgum öðrum málum.