Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur nú á þessu vori tvívegis boðað til vinnustöðvunar þeirra félagsmanna sinna er starfa hjá Flugleiðum. Fyrri vinnustöðvunin skyldi vara dagana 11. og 12. maí s. l. Þeirri vinnustöðvun var þá aflýst með innan sólarhrings fyrirvara og jafnharðan boðað til nýrrar, er vara skal dagana 18., 19. og 20. maí n. k. Ljóst er að slík verkfallsboðun ein sér hefur í för með sér víðtækt og varanlegt tjón í atvinnugrein sem er jafnviðkvæm og flug- og ferðamannaþjónusta. Endurteknar verkfallsboðanir fámennra hópa eru til þess fallnar að valda þúsundum ferðamanna erfiðleikum, skerða nauðsynlegar samgöngur eyþjóðar við önnur lönd og ógna atvinnuhagsmunum þeirra starfsmanna er byggja afkomu sína á þjónustu við ferðamenn. Af fyrri reynslu er ljóst að stöðvun stærsta hluta farþegaflugsins eða endurteknar hótanir þar um geta valdið því að fjöldi ferðamanna, sem hafa ætlað að ferðast til Íslands á sumri komanda, breytir áætlunum sínum. Slíkt ástand leiðir einnig af sér verulega skert traust á íslensku áætlunarflugi og stefnir í voða árangri af víðtæku erlendu kynningarstarfi á Íslandi sem ferðamannalandi. Vinnudeila Flugleiða og Félags ísl. atvinnuflugmanna teflir því mun víðtækari hagsmunum í tvísýnu en þeirra sem í deilu eiga, þ. á m. hagsmunum þeirra þúsunda launþega er með einum eða öðrum hætti vinna við ferðamannaþjónustu hér á landi. Vinnudeila þessi hefur nú um hríð verið í höndum ríkissáttasemjara sem haldið hefur nokkra fundi með deiluaðilum en án árangurs. Í samtali við ríkissáttasemjara í morgun taldi hann mjög ólíklegt að samkomulag næðist með deiluaðilum og raunar vonlaust eins og málin standa nú. Það er stefna ríkisstj. að samningar stéttarfélaga séu í öllum meginatriðum innan þess ramma sem Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands hafa samið um. Nú er það hins vegar ljóst að kröfur FÍA liggja langt utan þess ramma. Til þess að fyrirbyggja að FÍA geti með verkföllum knúið fram óraunhæfa kröfugerð sína og til verndar mikilvægum hagsmunum fyrirtækja og starfsmanna á sviði ferðamannaþjónustu er þetta frv. hér með lagt fyrir Alþingi. Flugmenn Flugleiða hafa lagt fram kröfur um verulegar launahækkanir og aðrar kjarabætur, er ganga langt umfram það sem að undanförnu hefur verið samið um við aðrar starfsstéttir hér á landi. Flugleiðir hafa samþykkt að bjóða flugmönnum hliðstæðar kjarabætur og felast í almennum samningi ASÍ og VSÍ, en þessu hafa flugmenn hafnað og boðað til verkfalls til að leggja áherslu á sína kröfugerð. Með slíkum verkföllum er ekki aðeins stefnt í hættu íslenskum flugrekstri, sem hefur átt í verulegum fjárhagserfiðleikum undanfarin ár, heldur einnig afkomu almennrar ferðaþjónustu hér á landi. Það er ljóst að erlendir ferðamenn, sem íhugað hafa ferðir til Íslands á þessu sumri, munu leita á aðrar slóðir ef þeir reka sig á truflanir í flugsamgöngum við landið. Áhrif slíkra truflana ná í reynd ekki aðeins til komandi sumars, heldur einnig til hugsanlegra ferða síðari ár. Yfirgnæfandi hluti þeirra erlendu ferðamanna, sem koma til Íslands, kemur með flugvélum og á s. l. ári er talið að 84% allra erlendra ferðamanna til Íslands hafi komið með flugvélum Flugleiða. Í íslenskum flugrekstri er mikill árstíðamunur, sem jafnframt hefur afgerandi áhrif á fjárhagsafkomu flugfélaga. Þannig er yfirleitt tap á rekstri Flugleiða sjö mánuði ársins, en þetta tap þarf að vinna upp yfir fimm mánuði sumarsins eða frá maí til september. Allar truflanir í rekstri, sem upp koma á þessum tíma, skerða því möguleika félagsins á að halda uppi eðlilegri starfsemi allt árið um kring, þ. á m. að geta haldið í starfi öllu sérþjálfuðu starfsliði sínu yfir vetrarmánuðina. Á undanförnum árum hafa verið gífurlegir fjárhagslegir erfiðleikar í Norður-Atlantshafsfluginu, m. a. vegna óheftrar samkeppni um það bil 40 áætlunarflugfélaga og fjölda leiguflugfélaga sem bjóða þjónustu á þessum markaði. Flugleiðir búa að sínu leyti við lakari kost vegna millilendinganna á Íslandi, sem m.a. lengja flugleiðina milli Lúxemborgar og Bandaríkjanna um ca. 10% borið saman við beint flug samkeppnisfélaganna. Með hliðsjón af þjóðhagslegu mikilvægi þessarar starfsemi hafa stjórnvöld í Lúxemborg og á Íslandi veitt félaginu fjárhagslegan stuðning á undanförnum árum, er m. a. hefur falist í eftirgjöf lendingargjalda Norður-Atlantshafsflugsins í Lúxemborg og Keflavík. Vegna væntanlegrar gildistöku nýrra reglna í Bandaríkjunum um næstkomandi áramót, er fela í sér kvöð um endurnýjun eða breytingu á núverandi flugvélakosti Flugleiða, eru fram undan hjá félaginu mjög fjárfrekar aðgerðir. Ef félagið á enn að geta haldið sínum hlut á Norður-Atlantshafsleiðinni eða jafnvel aukið hann ber brýna nauðsyn til að starfsemi geti haldið áfram óskert og farþegar glati ekki tiltrausti sínu til íslensks áætlunarflugs. Hjá Flugleiðum eru nú starfandi 118 flugmenn, en samtals eru nú hjá félaginu 1400 starfsmenn. Flugmenn eru því um 8% starfsmanna, en geta með verkfalli sínu stöðvað allt flug á þess vegum auk þess sem afkomu almennrar ferðaþjónustu er stefnt í stórhættu. Með tilliti til þess hversu íslenskt þjóðlíf er háð flugsamgöngum geta stjórnvöld ekki látið það afskiptalaust að tiltölulega fámennir starfshópar lami slíka starfsemi með verkföllum, sem ætlað er að þrýsta á samþykkt krafna er ná langt út fyrir það sem aðrir þegnar landsins hafa nú þegar samið um. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í ítarlegan samanburð á kröfum Félags ísl. atvinnuflugmanna eða viðbrögðum Flugleiða við þeim. Ég held að við gerum ekkert gott í sambandi við afgreiðslu þessa máls að fara að rifja það upp eða yfirlýsingar beggja aðila að undanförnu. Þetta frv. gerir ráð fyrir að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn í kjaradóm sem skal fyrir 15. júní n. k. ákveða kaup og kjör þeirra félagsmanna Félags ísl. atvinnuflugmanna sem starfa hjá Flugleiðum. Hæstiréttur kveður á um hver hinna þriggja kjaradómsmanna skuli vera formaður dómsins. Kjaradómurinn setur sér starfsreglur og aflar sér nauðsynlegra gagna og er rétt að krefjast skýrslna, munnlegra og skriflegra, af einstökum mönnum, opinberum aðilum og fyrirsvarsmönnum Flugleiða og FÍA. Þá er ákvæði um það að kjaradómurinn skuli við ákvörðun kaups og kjara flugmanna hafa til viðmiðunar við úrskurð sinn síðast gildandi kjarasamning aðila og þær almennu kaup- og kjarabreytingar sem orðið hafa skv. kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Verkbönn, verkföll, þ. m. t. samúðarvinnustöðvanir, eða aðrar aðgerðir, sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála, eru óheimilar. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð miklu fleiri. Það má eðlilega deila um hvort nafnið á þessu frv. sé það eina og sanna. Sú nefnd sem fær málið til meðferðar mætti alveg eins breyta fyrirsögn frv. í þá átt að hér sé um frv. til l. um kjaradóm, kaup og kjör flugmanna að ræða í staðinn fyrir stöðvun verkfalls Félags ísl. atvinnuflugmanna, en þetta eru tveir höfuðkjarnarnir í þessari lagasetningu. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn. Ég vænti þess að samvinna geti tekist á milli allra flokka í Alþingi um að greiða fyrir afgreiðsla þessa máls, þannig að það geti farið í gegnum Alþingi á þessum degi, því að það er þegar orðið mjög skammt í það verkfall sem Félag ísl. atvinnuflugmanna hefur boðað til og mundi verulega skerða flutninga til og frá landinu og flutninga á milli Bandaríkjanna og meginlands Evrópu.



Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem lög eru sett vegna kjaradeilu þessara sömu aðila. Það má segja að myndast hafi hefð um að kjaradómur sé a. m. k. yfirvofandi þegar um þessi mál er fjallað. Ég tel að vitneskjan um það að óbilgjörn afstaða samningsaðila muni leiða til þess að lög eru sett og kjaradómur valdi því að í óefni er stefnt. Þetta veldur því að settar eru fram óaðgengilegar kröfur sem menn hreinlega vita að muni aldrei ná fram að ganga. Það fara ekki fram raunverulegar samningaumleitanir og menn bíða þess hreinlega að málið fari í dóm. Á þennan hátt eru samningsaðilar losaðir undan þeirri ábyrgð að semja eins og ábyrgir og frjálsir menn um sín kjör. Ég tel að þau afskipti, sem ríkisstj. hefði átt að hafa af þessu máli, hefðu þvert á móti átt að vera þau að lýsa því yfir að ekki kæmi til greina að setja lög um kjaradóm. Þá hefðu menn frá byrjun staðið frammi fyrir því að þeir þyrftu að semja. En það andrúmsloft sem hefur skapast í kringum þessa samningsgerð veldur því að menn vita að með þófi og kannske óbilgjörnum fáránlegum kröfum er málinu stefnt þannig að þeir losna á endanum við að þurfa að taka ábyrga afstöðu til málsins, eru settir í dóm og geta síðan eins lengi og hver vill skipst á skoðunum um hversu góð útkoman hafi verið. Ég reikna fastlega með að samningar í þessu máli hefðu tekið aðra stefnu undanfarnar vikur ef þessi vitneskja hefði legið fyrir frá byrjun. Þetta leiðir náttúrlega hugann að ýmsu. Þær upplýsingar, sem hér komu fram í máli hæstv. ráðh. um óvissu í flugi á Norður-Atlantshafsleiðinni og óvissa framtíð Flugleiða á þeirri leið, m. a. vegna ókosta millilendinga á Íslandi, vegna hugsanlegrar endurnýjunar flugflotans og þess háttar, eru upplýsingar sem gjarnan hefðu mátt koma fram og kannske ítarlegri í umræðum sem urðu hérna nýlega um byggingu flugstöðvar, þar sem talsmenn stjórnarandstöðunnar bentu á að það er verið að byggja flugstöð þar sem helmingur farþeganna, sem hún kemur til með að hýsa, eru þessir blessaðir transitfarþegar sem öll óvissan er um. Það endar kannske með því að við verðum um ókomin ár að koma í veg fyrir að það verði verkföll á Norður-Atlantshafsleiðinni til þess að missa ekki transitfarþegana okkar, til þess að flugstöðin okkar verði ekki tóm. En ég lýsi því sem sagt yfir fyrir hönd BJ að við erum á móti þessari lagasetningu.



Herra forseti. Það mun hafa verið í fyrrakvöld að hæstv. forsrh. kom að máli við mig og greindi frá því að ríkisstj. væri með í huga að e. t. v. yrði nauðsynlegt að setja lög vegna verkfalls Félags ísl. atvinnuflugmanna sem þá var og er yfirvofandi. Það næsta sem spurðist til málsins var að inn á þingflokksfund í Alþb. í dag kom frv.-uppkast frá hæstv. samgrh., það frv. sem hér liggur nú fyrir til meðferðar. Við í Alþb. höfum engin gögn fengið um aðdraganda þessa máls á undanförnum dögum og þann tíma sem það hefur verið til meðferðar. Ég tel að ýmislegt í aðdraganda málsins sé í rauninni afskaplega óheppilegt ef ríkisstj. vill stuðla að samstöðu um málið. Einkum og sér í lagi tel ég að yfirlýsingar eins og þær sem fram komu hjá hæstv. iðnrh. í útvarpsumr. í gærkvöld geti hvorki verið til að greiða fyrir kjarasamningum né heldur því að samkomulag takist á Alþingi eins og eðlilegt er ef stjórn ætlar að hraða í gegn máli af þeim toga sem hér er á ferðinni. Alþb. hefur á undanförnum árum, eins og kunnugt er, staðið að setningu laga um frestun á vinnudeilum. Það gerðist árið 1979 með brbl. um frestun á vinnudeilu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands vegna yfirmanna á farskipum og það mun hafa verið á árinu 1982 að sett voru lög um úrskurðaraðila í kjaradeilu flugmanna vegna starfsaldurslista, sem ágreiningur hafði verið um á milli flugmanna þeirra sem starfað höfðu annars vegar hjá Flugfélagi Íslands og hins vegar þeirra sem höfðu starfað hjá Loftleiðum fyrir sameiningu fyrirtækjanna. Við teljum þess vegna að það gæti vel komið til greina þegar sérstaklega stendur á að taka á vinnustöðvun með þeim hætti að henni sé frestað um skeið, einkum þegar um er að ræða hálaunahópa sem eru að reyna í krafti sérstakrar aðstöðu að brjótast út úr þeirri almennu launastefnu sem má segja að hafi þróast eða sé að verða til í þjóðfélaginu. Ég held að það verði að horfast í augu við þann veruleika að slíkir sérmenntaðir og sérstakir hópar geta öðlast ægivald á vinnumarkaðinum og ég er ekki viss um að það sé láglaunafólki í landinu fyrir bestu að það ægivald fái að njóta sín til enda þegar menn hafa aðstöðu til þess að beita því. Ég vil segja af okkar hálfu að við munum ekki gera neitt til að hindra eða tefja framgang þessa frv. Við tökum engan þátt í afgreiðslu þess, enda er þetta eingöngu mál ríkisstj. og hún hefur engum gögnum komið til okkar í undirbúningi málsins að undanförnu. Ég vil hins vegar mótmæla hér alveg sérstaklega þeim rökum sem hæstv. samgrh. hafði uppi í ræðu sinni í þessu efni. Rök hans voru í raun og veru þau og þannig flutt að það væri réttlætanlegt, ef menn fallast á þau, að svipta flugmenn, einkum á Norður-Atlantshafsrútunni, verkfallsrétti í eitt skipti fyrir öll. Þessi rökstuðningur samgrh. er að mínu mati í hæsta máta óeðlilegur og það er nauðsynlegt að það komi fram, a. m. k. af minni hálfu, að við tökum ekki undir röksemdafærslur af þessum toga þó að við getum tekið undir það að nauðsynlegt sé við sérstakar aðstæður að gera ráðstafanir til að fresta vinnudeilum sem geta skapað verulegan vanda þegar þannig stendur á. Varðandi það frv. í einstökum atriðum, sem hér liggur fyrir, þá ætla ég ekki að blanda mér í umr. um einstakar efnisgreinar þess. Ég hefði þó talið að eðlilegra væri, og vildi láta það koma fram, að slíkt frv. kvæði á um frestun slíkrar vinnustöðvunar fremur en stöðvun hennar. Ég hefði talið að eðlilegra væri að tiltaka frestunartíma verkfallsins eða vinnustöðvunarinnar frekar en að láta bann við vinnustöðvunum gilda til 31. okt. 1984, eins og 8. gr. frv. gerir ráð fyrir. Mér finnst að þetta sé óeðlileg uppsetning eins og hér er í frv. og eðlilegra væri að miða við frestun í þessu efni. Þá vil ég einnig minna á að ég tel að 4. gr. frv., ef það verður að lögum, hljóti að vera óþörf. Skv. lögum um stéttarfélög og vinnudeilur segir það sig sjálft að þegar um væri að ræða ólöglega vinnustöðvun eru samúðarvinnustöðvanir með henni óheimilar líka, ef ég kann þá löggjöf rétt. Þess vegna finnst mér að það sé óþarflega langt seilst með því að banna samúðarvinnustöðvanir einnig, eins og gert er í 4. gr. þessa frv. Eins og ég sagði, herra forseti, munum við ekki leggja stein í götu þess að þetta mál fái skjóta meðferð í gegnum þingið. Við áskiljum okkur allan rétt varðandi afstöðu til afgreiðslu málsins þegar það kemur frá hv. samgn., sem mun fá málið til meðferðar.



Herra forseti. Alþfl. mun greiða fyrir því að þetta mál fái eins skjóta afgreiðslu og mögulegt er hér í þinginu. Öllum er vitaskuld ljóst að aðgerðir af þessu tagi eru neyðarbrauð, en menn verða stundum að éta það brauð. Við munum skoða þetta mál í nefnd og áskilja okkur rétt til að skila endanlegri afstöðu eftir að upplýsingar hafa komið fram í nefndinni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það að þetta frv. kveður ekki á um bann við verkföllum Félags ísl. atvinnuflugmanna, heldur er hér gert ráð fyrir að hlutlaus aðili, eða Hæstiréttur, tilnefni þrjá menn í kjaradóm sem á að skila áliti fyrir 15. júní 1984 og ákveða þar með kaup og kjör þeirra félagsmanna í Félagi ísl. atvinnuflugmanna sem starfa hjá Flugleiðum. Skv. 8. gr. frv. eiga þessi lög að öðlast þegar gildi við samþykkt þeirra hér á Alþingi og gilda til 31. okt. 1984. Þetta eru því tímabundin lög, sem eiga að tryggja að eðlileg starfsemi félagsins geti átt sér stað á þessu sumri eða svokölluð sumarvertíð.