Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 75 að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. fjmrh.: Hvað líður endurskoðun þeirri á l. um skipan opinberra framkvæmda sem samþ. var samkvæmt þáltill. frá 14. maí 1975?“ Okkur flm. þóttu mörg rök liggja til þessarar endurskoðunar. Við bentum á hana í fyrra, það er óþarfi að rekja það hér. Fjölmörg dæmi voru rakin þar, þar sem bein lagafyrirmæli eða túlkun á lagafyrirmælum kom í veg fyrir nauðsynlegar framkvæmdir á þann hátt að þau drægjust ár frá ári á orðhengilshætti einum saman, svo að segja. Það er margt gott um þessi lög að segja varðandi aðhald það, sem þau áttu að veita, og eiga því jákvæðar hliðar, en hitt hefur orðið enn meira áberandi, því miður, sem neikvætt er, og þar hafa margir, sérstaklega smærri staðir, orðið hart úti. Ég skal ekki rekja þá sögu hér, dæmin frá Hólmavík og Breiðdalsvík eru næg til að minna á sem víti til varnaðar. Sú var ætlun okkar flm. í fyrra að fá sniðna af verstu agnúana sem sannanlega hafa komið í ljós. Við teljum jafnbrýnt nú að fá nauðsynlegustu lagfæringar, svo að ekki þurfi bæði þingmenn og jafnvel ráðh. að knékrjúpa fyrir vissum aðilum í kerfinu til að fá fram sjálfsögðustu atriði sem Alþ. hefur í fjárl. lagt til og samþ., - hluti sem eiga að ganga af sjálfu sér, ef rétt er að farið. Því er nú spurt um það, hvort nokkur hreyfing sé á þetta mál komin?



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 7. landsk. þm. vil ég veita eftirfarandi upplýsingar: Fyrir nokkru, en þó eftir að þessi fsp. kom hér fram á Alþ., ritaði ég hv. fjvn. og óskaði eftir því að fjvn. Alþ. tæki að sér endurskoðun á þeirri löggjöf sem hér um ræðir. Í bréfi þessu var jafnframt óskað eftir því að samráð yrði haft við fjárlaga- og hagsýslustofnun ríkisins svo og samtök sveitarfélaga, til þess að þeir aðilar, sem með mál þessi fara, geti komið á framfæri þeim upplýsingum sem ástæða er til að komi í sambandi við endurskoðun á þessari löggjöf. Þess var jafnframt óskað í fyrrnefndu bréfi, að endurskoðun þessi færi fram með þeim hraða að hægt væri að leggja fram á Alþ. því er nú situr hugmyndir að breytingum á þessari löggjöf, ef ástæða þykir til að breyta henni, og fengju þm. því tækifæri til þess að skoða þær till. áður en þingi lyki í vor, hvort sem þær þá næðu fram að ganga. Fjvn.-menn eru að hálfu þingsins kunnugastir þessu og ég taldi því eðlilegast og réttast að óska eftir því að fjvn. tæki að sér þessa endurskoðun. Í fjvn. eiga sæti fulltrúar allra þingflokka, þannig að það geta allir komið að þeim sjónarmiðum sem þeir óska.



Herra forseti Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Það er ljóst af svörum hans að málið hefur nokkurn fjörkipp tekið við fsp. og fagna ég því. Gagnvart þeim aðilum, sem hér eiga um að fjalla, er allt gott að segja. Hér sýnist mér þeir eiga um að velja sem eiga að vera þessum málum kunnugastir. Ég veit hins vegar að tveir þessara aðila munu um margt fyllilega ásáttir við núgildandi skipan og hjá þeim sé og verði vart um ef að ræða. Þ. e. a. s. bæði fjárlaga- og hagsýslustofnunin og fjvn. sjálf. Hins vegar vona ég þá að þeim mun betur verði eftir rekið af þeim þriðja aðila sem þarna var nefndur, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem hefur verið beinn gagnrýnisaðili alla tíð og þó einkum nú á síðustu árum á ýmsu í þessari lagaframkvæmd. En sem sagt, málið er komið á hreyfingu, þó heldur seint sé. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. fylgi þá málinu þann veg eftir sem hann lýsti að minnsta kosti.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Við afgreiðslu frv. til l. um launajöfnunarbætur úr Ed. 15. maí s. l. flutti ég till. þess efnis, að árlegur lífeyrir með hverju barni skyldi vera 109 740 kr. frá 1. mars 1975 og breytast síðan ársfjórðungslega í samræmi við vísitölu vöru og þjónustu. Samkv. þessari till. hefði barnalífeyrir, þ. e. a. s. meðlagsgreiðslur orðið 9160 kr. í staðinn fyrir 7 440 eins og frv. gerði ráð fyrir. Ég benti þá á að þessar greiðslur hefðu hækkað mjög óverulega seinustu missirin, eða aðeins um 9% í okt. fyrir einu ári, 3% í des. fyrir einu ári og 9% í aprílmánuði. Aftur á móti hefði framfærslukostnaður aukist mjög verulega eða um 40%. Skýringin á þessum litlu hækkunum meðlagsgreiðslna eða barnalífeyris er sú, að þessar hækkanir hafa fylgt hækkun almenns lífeyris, eins og reyndar lög gera ráð fyrir, en ekki hækkun tekjutryggingarinnar eins og miklu eðlilegra væri. Ég veit ekki, hvort allir hv. alþm. gera sér grein fyrir því að Tryggingastofnun ríkisins greiðir aðeins lítinn hluta af þeim greiðslum sem hér er um að ræða. Stærsti hluti þessara greiðslna eru meðlagsgreiðslur milli einstaklinga í þjóðfélaginn, því að lágmarksmeðlag er ákveðið með ákvörðun barnalífeyris, og með því að halda niðri barnalífeyri er verið að grípa inn í fjárhagsleg samskipti þúsunda einstaklinga, á mjög óréttlátan og ósanngjarnan hátt. Þeir aðilar, sem verða fyrir barðinu á þessari þróun, eru einkum einstæðir foreldrar. Þegar ég kynnti þessa brtt. í Ed. á s. l. vori varð ég var við allmikinn skilning á því að þetta væri óeðlileg þróun mála. Menn gerðu sér grein fyrir því að miklu eðlilegra væri að barnalífeyrir hækkaði í hlutfalli við tekjutrygginguna. Í fjh.- og viðskn. urðu nokkrar umr. um þetta mál. og á fundinum voru einnig hæstv. forsrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. sem ræddu þetta mál við n. Á þessum fundi varð að samkomulagi að ég drægi áður nefnda till. til baka gegn því að forsrh. gæfi almenna yfirlýsingu um ráðstafanir í þessu máli. Það gerði hæstv. forsrh. í umræðunni sem síðan fylgdi á eftir. Hann sagði þá, með leyfi forseta: „ Heilbr.- og trmrh. hefur vald til þess með reglugerð að breyta þessu og ákveða barnalífeyri eða meðlag með öðrum hætti. Það hefur hann haft til athugunar, og ríkisstj. mun taka það til meðferðar að athugun lokinni. Ég get ekki lofað neinni ákveðinni hækkun. Það fer eftir þeirri athugun, sem fram fer, hver úrslit málsins verða. En mál þetta er til meðferðar í rn. og ríkisstj. mun taka afstöðu til þess að lokinni þeirri athugun.“ Síðan þetta var er liðið meira en hálft ár og enn hefur ekkert gerst í málinu. Allar greiðslur almannatrygginga hafa verið hækkaðar um sömu upphæð, þ. e. a. s. 11%, og barnalífeyrir er nú 8 259 kr. á mánuði. Til samanburðar er rétt að geta þess að daggjald á barnaheimili er nú 9000 kr. og það mun vera í fyrsta sinn um alllangt skeið að barnalífeyrir eða meðlagsgreiðsla dugir ekki fyrir dagvistun barns, hvað þá öðrum útgjöldum sem fylgja framfærslu þess. Þar að auki er vitað að dagvistunargjöld á barnaheimilum munu hækka enn frekar á næstu mánuðum, væntanlega um áramótin, upp í 10 000 kr., eftir þeim upplýsingum sem fengist hafa hjá Sumargjöf. Ég vil undirstrika hér að ekki eru líkur á að hækkun í t. d. 12 000 sem mundi vera vel í samræmi við hækkun vísitölu vöru og þjónustu, þyrfti að vera svo ýkjadýr fyrir ríkissjóð, samkvæmt þeim útreikningum sem ég hef gert. Á grundvelli upplýsinga, sem ég hef aflað mér frá Tryggingastofnun ríkisins mundu barnalífeyrisgreiðslur ekki aukast miðað við ár um meira en 16 millj. af þessum orsökum, og sjá allir að ekki er um stórar fjárhæðir að ræða. Í lögum um launajöfnunarbætur var ákvæði um það, að fram skyldi fara rannsókn á framfærslukostnaði einstæðra foreldra. Ég hef leitað upplýsinga um það hjá hagstofustjóra, hvernig þessari rannsókn liði og hvaða líkur séu á því að henni ljúki innan tíðar, og fengið þær upplýsingar, að ekki sé útlit fyrir að þetta fáist á hreint nú fyrir áramótin. Með hliðsjón af þessu hef ég leyft mér að bera fyrir forsrh. nokkrar fsp. á þskj. 51.



Herra forseti. Þegar lög um launajöfnunarbætur o. fl. voru afgreidd frá Alþ. á liðnu vori var eftirfarandi bráðabirgðaákvæði sett aftan við þau: „Fyrir árslok 1975 skal heilbr.- og trmrh. láta fram fara könnun: a. Á framfærslukostnaði elli- og örorkulífeyrisþega og skal könnunin bæði ná til einstaklinga og hjóna, er njóti elli- og örorkulífeyris. Hliðsjón af könnun þessari skal höfð við ákvörðun elli- og örorkulífeyris og tekjutryggingar hjóna og einstaklinga. b. Á framfærslukostnaði barna einstæðra foreldra. Hliðsjón af könnun þessari skal höfð við ákvörðun barnalífeyris.“ Fsp. hv. 5. þm. Norðurl. v., til mín er í fyrsta lagi um það, hvað líði efndum á loforði hæstv. forsrh. sem hann gaf Ed. Alþ. 15. maí s. l., að ríkisstj. taki greiðslu barnalífeyris og meðlaga til sérstakrar endurskoðunar. Ég skal ekki rekja þau ummæli sem ég hafði þá um þetta mál, enda var þá og er enn að heilbr.- og trmrh. hefur haft þetta mál til athugunar og taldi sig hafa vald til þess að gefa út sérstaka reglugerð er greindi á milli ákvörðunar á upphæð elli- og örorkulífeyris annars vegar og barnalífeyris hins vegar. Við nánari könnun og athugun málsins í rn. hefur það komið fram, að það þarf lagabreytingu til ef þarna á að vera um misjafna hækkun að ræða. En mál þetta er í athugun og úrslit þess munu velta á niðurstöðu þeirrar könnunar, sem fram fer á Hagstofunni. Ég vil í þessu sambandi láta það koma hér fram, að eigi má rugla saman barnalífeyri annars vegar og meðlagsgreiðslum hins vegar. Það verður að gera sterkan greinarmun á þessu tvennu. Greiðslur barnalífeyris Tryggingastofnunar ríkisins eru sem sagt bundnar með lögum, en meðlagsgreiðslur eru ákveðnar hverju sinni og mega aldrei vera lægri en greiðslur barnalífeyris almannatrygginga. Hins vegar virðist ekkert vera í lögum, sem hindrar að slíkar greiðslur séu ákvarðaðar mun hærri og að við slíkar ákvarðanir sé tekið tillit til fjárhagsaðstæðna aðilanna. Í lögum um þetta efni er beinlínis tekið fram að við ákvörðun meðlagsgreiðslna eigi að hafa hliðsjón af högum beggja foreldra og miða meðlagsgreiðslur við hag þess foreldris sem er betur stætt. Það þarf því engar breytingar á barnalífeyri almannatrygginga til þess að meðlög hækki. Þetta tel ég út af fyrir sig rétt að hér komi fram, þótt á hinn bóginn hafi sú venja myndast að langalgengast sé að upphæð þessa tvenns, barnalífeyris og meðlaga, fari saman. Þá skal ég einnig ítreka það, sem fram hefur komið hér áður, að barnalífeyrir hefur breyst eins og greiðslur annarra bóta frá almannatryggingum, þ. e. a. s. almennra elli- og örorkulífeyrisbóta. Seinni hluti fsp. er á þá leið, hvort mér sé ekki ljóst að könnun á framfærslukostnaði barna einstæðra foreldra hafi ekki hafist fyrr en í haust og ljúki ekki á þessu ári og því sé fráleitt að draga öllu lengur að taka ákvarðanir til bráðabirgða um sérstaka hækkun barnalífeyris og meðlaga. Það liggur fyrir að dregist hefur meira en skyldi að athugun sú, sem fyrir er mælt í bráðabirgðaákvæði laganna um launajöfnunarbætur, hæfist. Samkv. upplýsingum frá heilbr.og trmrn. dróst það fram eftir sumri að rn. tæki mál þetta til meðferðar sem ákvæðið gerði ráð fyrir. En það sneri sér síðan fyrst til Þjóðhagsstofnunar. sem taldi eðlilegra að verkefni þetta væri falið Hagstofunni, og með bréfi dagsettu 17. sept. s. l. óskaði heilbr.- og trmrn. eftir því við Hagstofuna að hún tæki að sér að gera umrædda könnun á framfærslukostnaði barna einstæðra foreldra. Hagstofan varð við þessari ósk og er verkið hafið. Að sögn Hagstofunnar er hér um að ræða flókið og vandasamt verkefni, og ég vil ekki gefa neinar yfirlýsingar á þessu stigi hvenær því verki verði lokið. Menn verða að gera sér grein fyrir að því verður ekki lokið fyrir áramót, þótt áhersla verði á það lögð að hraða því eins og aðstæður frekast leyfa. Ég vil því með tilvísun til þess, sem hér hefur komið fram, láta þá skoðun í ljós að ég tel ekki svo langt í að niðurstöður athugana hagstofunnar liggi fyrir, að ekki sé rétt að bíða með ákvörðun á breytingu á barnalífeyri þangað til þessi athugun liggi fyrir og því ekki rétt að afla sér lagaheimildar til þess að breytingar á barnalífeyri hlíti öðrum reglum en breytingar á almennum elli- og örorkulífeyri, fyrr en niðurstaða þessarar athugunar liggur fyrir. Þá byggi ég á því, að það verði ekki verulegur dráttur á þeirri niðurstöðu. Ég vil láta það koma fram, að frá því í apríl 1974 hefur barnalífeyrir hækkað um 32% eins og ellilífeyrir án tekjutryggingar, en aftur á móti hefur ellilífeyrir með tekjutryggingu hækkað á sama tíma um 55%. Ég er ekki reiðubúinn nú til þess að fallast á þá skýringu, þótt það megi vel taka hana til athugunar, að barnalífeyrir eigi að fylgja ellilífeyri með tekjutryggingu. Á sama tímabili og þessi hækkun hefur orðið á barnalífeyri og almennum ellilífeyri án tekjutryggingar, þ. e. a. s. 32%, hafa launahækkanir orðið þær, að laun samkvæmt 21. flokki Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hafa hækkað um 24%, laun samkvæmt 15. fl. bandalags starfsmanna ríkis og bæja um 30% og laun samkvæmt 2. launafl. Iðju um 41%.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans, enda þótt ég verði því miður að bæta því við að ég get ekki lýst ánægju minni með svarið. Yfirlýsing hæstv. forsrh. í umr. um þetta mál á s. l. vori var alveg ótvíræð. Hann hét því, að þessi mál yrðu tekin til sérstakrar endurskoðunar, og benti á að breyta mætti þessu atriði með reglugerð og sjálfsagt væri að taka það til athugunar. Nú upplýsir hann að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að þetta muni ekki vera hægt að gera með reglugerð, og má vel vera að það sé rétt. Ég hef skoðað það mál sjálfur og ég tel að vísu að á þessu geti veríð einhver vafi vegna orðalags viðkomandi gr. almannatryggingalaganna. En ég get fallist á það með honum að vegna þessa vafa mundu menn sennilega telja eðlilegast að um lagabreyt. væri að ræða. En ég sé ekki að það hefði átt að breyta ýkjamiklu. Ef vilji hefði verið fyrir hendi til þess að efna þetta fyrirheit var hæstv. ríkisstj. í lófa lagið að gefa út brbl. um þetta atriði alveg jafnt og að gefa út reglugerð. Ég held satt að segja að brbl. hafi á s. l. vori verið gefin út af minna tilefni heldur en hér er um að ræða. Eins er það, að Alþ. nú hefur tekið til starfa og starfað í 2 mánuði og ætti því ekki að vera skotaskuld úr því að lagfæra þetta atriði, þannig að lagaheimild verði til að koma þessari breyt. fram. Hæstv. forsrh. ræddi hér nokkuð um meðlagsgreiðslurnar og ég sá ekki að það, sem hann sagði um það atriði, breytti neinu sem ég sagði hér áðan. Meðlagsgreiðslurnar eru miðaðar við barnalífeyri að því leyti, að lágmark þeirra miðast við barnalífeyri. Og það er rétt sem hann sagði, að myndast hefur sú venja að miða við barnalífeyrinn, þannig að fram hjá því verður ekki gengið. Um rannsókn málsins er það hins vegar að segja, eins og hann tók fram, að það dróst fram eftir sumri að hafist væri handa um þá könnun sem fyrirskipuð var í lögunum um launajöfnunarbætur og það heldur betur, því að þessi rannsókn hófst ekki fyrr en langt var liðið á haust. Það var ekki aðeins sumarið sem leið, heldur talsvert af haustinu 1íka. Það er því löngu orðið ljóst, að ekki er viðunandi að ætla að fara að biða eftir því að þessari rannsókn ljúki. Það er greinilegt að á því getur orðið töluvert langur dráttur. Ég ætla ekki að ræða um þær prósentutölur sem hæstv. forsrh. ræddi hér áðan varðandi hækkun ellilífeyris annars vegar og hækkun kaupgjalds hins vegar, en vil benda á þriðju prósentutöluna, sem ætti ekki að skipta minna máli, en það er sú hækkun sem orðið hefur á vísitölu vöru og þjónustu á þessu tímabili, en það er hvorki meira né minna en 91% sem sú vísitala hefur hækkað. Væri auðvitað miklu eðlilegra að miða við þá gífurlegu hækkun heldur en þá litlu hækkun almenns kaupgjalds sem orðið hefur. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta atriði, enda leyfir tími minn það ekki. Ég vil bara undirstrika það hér, að þetta er mál, sem snertir samskipti þúsunda einstaklinga í þjóðfélaginu, og ég tel að með þessari naumu hækkun barnalífeyris hafi ríkisvaldið haft afskipti af málefnum þessa fólks á mjög ranglátan hátt. Ég vil eindregið vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki það til gaumgæfilegrar athugunar hvort hún geti ekki fallist á, miðað við það hvað þessi könnun hefur dregist úr hömlu, að teknar verði nú þegar ákvarðanir til bráðabirgða um sérstaka hækkun barnalífeyris og meðlaga.

Fyrirspyrjandi (Jóhannes Árnason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram fsp. til hæstv. forsrh. um störf milliþn. í byggðamálum. Fyrirspurn þessi hljóðar þannig: „1. Hvað líður störfum milliþn., sem kosin var af Sþ. til að gera till. um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum samkv. þál. um milliþn. í byggðamálum frá 13. apríl 1973, og hvenær er þess að vænta að n. skili áliti ? 2. Hver er orðinn kostnaður við störf nefndarinnar?“ Hinn 13. apríl 1973 var samþ. á Alþ. þál. um millilm. í byggðamálum. Þessi þál. er alllöng, í 7 liðum, og ætla ég að leyfa mér að lesa hana hér, með leyfi hæstv. forseta. Hún er þannig: ., Alþ. ályktar að kjósa 7 manna nefnd þm., kosna hlutfallskosningu í Sþ., sem gerir till. um markmið, leiðir og mörkun almennrar stefnu í byggðamálum. Skal að því stefnt að varanleg starfsemi í byggðamálum verði efld og viðurkennd sem fastur þáttur í íslenskri stjórnsýslu. N. skal m. a. hafa eftirtalin verkefni: 1. Kanna hvaða atriði valda fyrst og fremst mismunun á milli landsmanna eftir búsetu, bæði fjárhagslegri og félagslegri. 2. Kanna og meta eins og unnt er hin þjóðhagslegu áhrif þeirrar þróunar í byggðamálum, sem átt hefur sér stað á undanförnum áratugum. 3. Kanna hvaða ráðstafanir nágrannaþjóðirnar hafa gert á þessu sviði og hvaða almenna stefnu þær hafa markað. 4. Athuga, hvað unnt er að gera af opinberri hálfu til þess að jafna metin á milli landsmanna, og gera tilraun til að meta áhrif slíkra aðgerða og kostnað. 5. Gera till. um markmið í byggðamálum. 6. Gera till. um leiðir til þess að ná framangreindum markmiðum. 7. Leggja drög að almennri stefnu í byggðamálum. Auk þess skal n. athuga till. til þál. á þskj. 383 og leggja fram þau frv. til breyt. á lögum þegar í byrjun næsta þings, sem n. telur að ekki þoli bið. N. skal einnig leitast við að gefa Alþ. bráðabirgðaskýrslu í byrjun næsta þings um verkefni sitt. Forsrh. skipar formann n. Í samráði við forsrn. skal n. fá eðlilega starfsaðstöðu, og henni skal heimilt að leita álits sérfróðra manna. Framkvæmdastofnun ríkisins skal skylt að veita n. nauðsynlegar upplýsingar og aðstoð. Kostnaður við störf n. greiðist úr Byggðasjóði.“ Þessi till. var, eins og ég gat um áðan, samþ. árið 1973 og kosin þá 7 manna milliþn. sem ekki hefur enn skilað till. sínum svo að mér sé kunnugt, og þess vegna er þessi fyrirspurn flutt. Sú þál., sem ég var að lesa upp áðan, var flutt af þm. Steingrími Hermannssyni, Vilhjálmi Hjálmarssyni og Stefáni Valgeirssyni. Ef þessi þál. er skoðuð nánar kemur í ljós að þarna er svo sem ekki um neitt smámál að ræða og milliþn. var falið að vinna ákaflega þýðingarmikið starf, þar sem er mörkun almennrar framtíðarstefnu í byggðamálum og gera till. um markmið og leiðir á þessu sviði, - að því skal „stefnt, að varanleg starfsemi í byggðamálum verði efld og viðurkennd sem fastur þáttur í íslenskri stjórnsýslu,“ eins og þar segir. Þá kom fram í þál., í næstsíðustu málsgr., að milliþn. átti að athuga till. á þskj. 383. Sú þáltill., sem til er vitnað á þessu þskj. 383, er till. til þál. um skipulag byggðamála og auknar ráðstafanir til hagkvæmrar byggðaþróunar og var lögð fram á þinginu 1972–1973. Flm. þeirrar till. voru 9 þm. Sjálfstfl. með Lárus Jónsson sem fyrsta flm. Ég hygg að samkomulag hafi orðið um að sameina þessar till. í þá till. sem fsp. þessi snýst um.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Forsrn. sneri sér til formanns umræddrar milliþn. í byggðamálum, hv. 2. þm. Vestf., Steingríms Hermannssonar, til þess að afla svara við þeirri fsp. er hv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir áðan, og ég held að gleggst sé að ég lesi upp grg. formanns n. um störf milliþn. í byggðamálum, með leyfi forseta. Hljóðar sú grg. svo: „Á Alþ. 13. apríl 1973 var samþ. þál. sú um mþn. í byggðamálum sem fylgir hér með í ljósriti. Eru í ályktuninni tilgreind meginverkefni n. Á fundi Sþ. 18. apríl 1973 fór fram kosning 7 alþm. til þess að taka sæti í umræddri milliþn. En tilgreindir þm. voru kjörnir: Lárus Jónsson, Steingrímur Hermannsson, Helgi F. Seljan, Matthías Bjarnason, Ingvar Gíslason, Karvel Pálmason og Pétur Pétursson. Með bréfi, dags. 4. maí 1973, skipaði forsrh. Steingrím Hermannsson formann n. Fyrsti fundur n. var haldinn 5. júní 1973. Ákveðið var að ráða starfsmann. Var Magnús Pétursson hagfræðingur fenginn til þess starfs í um það bil 11/2 mánuð sumarið 1973 og aftur sumarið 1974. Gísli Pálsson nemandi í þjóðfélagsfræði vann einnig að sérstökum verkefnum fyrir n. sumarið 1973. N. ákvað að leita eftir samstarfi við landshlutasamtökin utan Reykjavíkur og Reykjanessvæðisins. Voru fundir haldnir með þeim öllum sumarið 1973. Einnig var rætt við forstöðumenn Framkvæmdastofnunar, framkvæmdastjóra Húsnæðismálastofnunar ríkisins, póst- og símamálastjóra, vegamálastjóra o. fl. um sérstök málefni sem n. hafði til athugunar. N. ákvað að skipta starfinu í tvo meginflokka: annars vegar athugun einstakra byggðamálefna og hins vegar mörkun almennrar stefnu í byggðamálum. Framan af var áhersla fyrst og fremst lögð á einstök málefni. Var ríkisstj. gerð grein fyrir þeim málefnum, sem n. taldi mikilvægust, með bréfi til forsrh., dags. 8. nóv. 1973. M. a. var lögð áhersla. á eftirgreind málefni: 1. Húsnæðismál. Lögð var áhersla á 6 atriði sem n. taldi mikilvægust til þess að rétta hlut dreifbýlisins í húsnæðismálum. Jafnframt var flutt á vegum n. frv. til laga um örvunarlán vegna almennra íbúðabygginga í dreifbýli. 2. Landshlutasamtökin. N. lagði áherslu á að rammalög fengjust samþ. fyrir landshlutasamtökin, og beitti sér fyrir því, að frv. þess efnis var endurflutt á Alþ. 3. Bygging iðnaðarhúsnæðis í dreifbýli. Á vegum n. var flutt frv. um það mál. 4. Skipting fjármagns til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum. N. lagði í fyrrnefndu bréfi og í bréfi dags. 5. des. 1973, til samgrh. áherslu á að vegalögum yrði breytt og aukinn hluti þéttbýlisfjár til framkvæmda í dreifbýli án tillits til íbúafjölda. Var slík breyt. tekin inn í frv. til l. um breyt. á vegalögum, sem flutt var af samgrh. og samþ. á síðasta þingi. 5. Lækkun símakostnaðar í dreifbýli. Á vegum n. var lögð fram till. til þál. um lækkun símakostnaðar í dreifbýli og var sú till. samþ. 6. Athugun á framfærslukostnaði. Á vegum n. var á síðasta þingi flutt till. til þál. um athugun á framfærslukostnaði á nokkrum þéttbýlisstöðum á landinu. Þáltill. þessi var samþ. Hagstofu Íslands var falið að vinna þetta starf og áhersla lögð á að því yrði hraðað. Því er þó ekki lokið enn. Til undirbúnings mörkunar almennrar stefnu í byggðamálum var samþ. viðamikil starfsáætlun sem gerir ráð fyrir því að safna upplýsingum um hina fjölmörgu þætti byggðamála. Ítarlegum upplýsingum hefur verið safnað frá Skotlandi, Noregi og Svíþjóð um skipulag byggðamála þar. Gísli Pálsson nemandi í þjóðfélagsfræði gerði könnun á byggðaröskun á Íslandi með athugun á tveimur stöðum. Skýrsla um þá könnun kom út í okt. 1973 og var henni dreift til alþm. Magnús Pétursson hagfræðingur tók saman yfirlit yfir heilbrigðismál og Sigfús Jónsson hagfræðingur um þjónustuaðstöðu á Íslandi. Rætt var við fyrirtækið Hagvang um úttekt á ýmsum öðrum þáttum, einkum á sviði atvinnu- og tekjumála, en ekki hefur orðið úr því starfi vegna fjárskorts. N. stefnir að því, að ganga á þessum vetri frá almennum till. um stefnu í byggðamálum. Í jan. 1974 var dreift á Alþ. skýrslu um störf milliþn. í byggðamálum. Kostnaður við störf n. hefur verið greiddur úr Byggðasjóði. Í fyrrnefndri skýrslu í jan. 1974 kom fram að kostnaður árið 1973 var 543 364 kr. Var þar fyrst og fremst um að ræða launakostnað vegna starfsmanna og ferðakostnað vegna funda með stjórnum landshlutasamtaka o. fl. Kostnaður árin 1974 og 1975 er um 700 þús. kr. F. h. milliþinganefndar um byggðamál, Steingrímur Hermannsson.“ Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að bæta neinu við þessa grg.



Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu litlu við það að bæta sem hæstv. forsrh. sagði. En ég vil aðeins leggja áherslu á það við hv. fyrirspyrjanda, að n. hefur fullan hug á því að ljúka sínum störfum og það sem fyrst. Þess var getið í þeirri skýrslu sem hæstv. forsrh. las, að nefndin hefði safnað miklum upplýsingum frá nágrannalöndum okkar um skipulag þessara mála. Ég fór í slíka ferð og kynnti mér þessi mál vel, reyndar ásamt fleirum, m. a. þm. Það er ekki eins einfalt mál að móta heildarstefnu og sumir ætla e. t. v. og mikil spurning hvernig sú stefna á að vera eða hve nákvæm hún á að vera. Ég hef ekki tíma til að rekja það hér á þessum stutta tíma. Ég vil þó geta þess að norðmenn sem hafa unnið einna mest starf á þessu sviði, setja stefnuna ákaflega einfalda fram. Hún er raunar bara ein: að skapa jafnvægi í byggð landsins sem við höfum talað hér um í áratugi. Að vísu eru síðan talin mörg undirmarkmið, eins og t. d. atvinnuöryggi og sambærileg þjónusta, og það síðan flokkað áfram niður skalann. Ég lít svo á að það eigi að vera hlutverk þessarar n. og ég vænti þess að hún ljúki því í vetur að koma fram með þál. sem markar þessa meginstefnu. En ég hefði gjarnan viljað að hún gæti verið nokkru nánari og nokkru nákvæmari en sú stefna sem ég nefndi að norðmenn hefðu markað, en eins og ég sagði áðan er það ekki auðvelt starf, og ég hygg að til þess að það megi vinnast vel þurfum við að finna góðan starfsmann. Það er von til þess nú að sá starfsmaður fáist.



Herra forseti. Það var rétt, sem kom fram hér í skýrslu frá formanni n. áðan, að þessi n. vann töluvert vel lengi framan af. En það er eins og mig minni að við stjórnarskiptin hafi deyfð færst ansi mikið yfir n. Ekki veit ég af hverju það stafaði, en svo mikið er víst, að frá því að núv. ríkisstj. tók við völdum hefur n. starfað æðilítið. Það er sem sagt von á því þó núna að þetta fari að breytast. Ég hef reyndar haft það í huga nú um nokkra hríð, að það væri óþarfi að vara í þessari n., og við hv. þm. Karvel Pálmason höfum íbugað það mjög alvarlega að hætta þátttöku í n. vegna algers starfsleysis. Mig grunar að þetta starfsleysi hafi m. a. stafað af svartsýni ýmissi á það að hægt væri nokkuð að gera í þessum málum raunhæft við núverandi stjórnarhætti. Mann grunar það svo sem. En sem sagt, nú á eitthvað að fara að gera, og þá hugsa ég að við hugsum okkur um, við hv. þm. Karvel Pálmason, og sjáum til hvernig framhaldið verður og hvernig þessum málum reiðir af undir þessari nýju stjórnarstefnu, því á það hefur ekkert reynt enn sem komið er.



Herra forseti. Ég vildi aðeins í sambandi við þessar umr. víkja að því, að þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð var ákveðið í stjórnarsamningi stjórnarinnar að verja sem svarar 2% af útgjöldum á fjárlagafrv. til Byggðasjóðs sem framlagi árlega. Þetta hefur þýtt það á árunum 1975 og 1976, að hefði ekki þessi breyt. verið gerð, þá hefði eigið fé Byggðasjóðs til útlána numið um 400 millj. kr. á árunum 1975 og 1976, en vegna breyt., sem varð á, mun eigið fé Byggðasjóðs nema tæplega 2 milljörðum kr. Þetta er sú breyt. sem orðið hefur á í þessum efnum með tilkomu þess ákvæðis í málefnasamningi núv. hæstv. ríkisstj. að verja 2% af útgjöldum á fjárlagafrv. sem framlagi til Byggðasjóðs á hverju ári.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram tvær fyrirspurnir til hæstv. forsrh. um skuttogarakaup. Það er óþarfi af minni hálfu að hafa nokkurn formála fyrir þessum fyrirspurnum, en þær hljóða þannig: „1. Hvað er ríkisstj. kunnugt um áform og óskir útgerðaraðila í landinu um skuttogarakaup? 2. Hver er afstaða ríkisstj. til slíkra áforma og óska?“ Ég tel eðlilegt að þessar fyrirspurnir komi fram. Það er eðlilegt að þingheimur fái vitneskju um hvað er að gerast í þessum málum og hver sé afstaða ríkisstj. til þessa máls, en að öðru leyti gefst auðvitað ekki ráðrúm hér til þess að ræða þessi mál ítarlega.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) ; Herra forseti. Vegna fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. á þskj. 71 um skuttogarakaup, sem hann hefur gert grein fyrir, vil ég segja eftirfarandi varðandi fyrri spurninguna: Ríkisstj. hafa borist umsóknir frá 6 aðilum um kaup á 7 skuttogurum frá Noregi, en þessir aðilar eru: 1. Vinnslustöðin hf., Fiskiðjan hf. og Ísfélag Vestmannaeyja hf., Vestmannaeyjum, sem sækja um 2 togara. 2. Væntanlegt hlutafélag á Húsavík um 1 togara. 3. Útgerðarfélag Þórshafnar hf., sem sækir um 1 notaðan togara. 4. Fiskiðjan hf., Keflavík, og Miðnes hf., Sandgerði, um 1 nýjan togara. 5. Ólafur S. Lárusson hf., Keflavík, 1 nýjan togara. 6. Bragi hf., Borgarklettur hf. og Hraðfrystihús Breiðdælinga hf., Breiðdalsvík, um 1 nýjan togara. Auk þessa hefur sjútvrn. orðið vart við áhuga aðila á Vopnafirði, Hólmavík, Ólafsfirði og Tálknafirði á skuttogarakaupum. Um 2. spurningu á þskj. 71 vil ég segja þetta: Afstaða ríkisstj. til fiskiskipakaupa erlendis frá er mörkuð með samþykktum hennar á verklagsreglum um meðferð á umsóknum um fiskiskipakaup hinn 25. nóv. s. l., en þar segir: 1. Ríkisábyrgðir verða ekki veittar í sambandi við kaup og innflutning á fiskiskipum. Þessa reglu yrði að endurskoða þegar ástæða þykir til. Hér er um það að ræða að ríkisábyrgðir um allt að 13% verða ekki veittar eins og á stendur til viðbótar lánum Fiskveiðasjóðs vegna kaupa á fiskiskipum erlendis frá sem hafa numið 2/3 kaupverðs. 2. Fylgt verði reglum lánanefndar um innflutning fiskiskipa, enda verði reglum n. breytt á þann veg að ekki verði leyfðar erlendar lántökur vegna kaupa á fiskiskipum umfram lán Fiskveiðasjóðs. Umsóknum til langlánanefndar skulu fylgja: a) Umsögn viðskiptabanka viðkomandi um fjárhagsstöðu hans og með hvaða hætti kaupin yrðu fjármögnuð. b) Staðfesting stjórnar Fiskveiðasjóðs Íslands um að sjóðurinn muni veita stofnlán til viðkomandi skipakaupa og með hvaða hætti. c) Yfirlýsingar annarra sjóða um lánveitingar til viðkomandi skipakaupa ef um slíkt er að ræða. Athygli er vakin á því, að hér hefur aðeins verið fjallað um innflutning fiskiskipa, en varðandi smíði fiskiskipa innanlands gegnir öðru máli. Innlendar skipasmíðastöðvar hafa á undanförnum árum verið byggðar upp, og verður að teljast eðlilegt að það verði fyrst og fremst hlutverk þeirra að halda við fiskiskipaflotanum, en eins og kunnugt er eyðileggjast árlega allmörg fiskiskip. Er hér um verulegt hagsmunamál landsbyggðarinnar að ræða og þeirra sem atvinnu hafa af innlendum skipasmíðum og viðgerðum. Enn fremur má vekja athygli á þeirri nauðsyn að innlendu skipasmíðastöðvarnar kanni möguleika á sölu nýbygginga til erlendra kaupenda ef innanlandsmarkaðurinn þarfnast ekki þeirra skipasmíða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Ég mun ekki, eins og ég sagði áðan, hefja neinar umr. um þessi mál, en tel mjög mikilvægt, að þessar upplýsingar liggja fyrir, og ég hygg, að það geti orðið hv. þm. umhugsunarefni um það sem er að gerast. Eftir því sem ég best veit, þá er togarafloti landsmanna nú 64 eða 65 skip, þar af munu vera 7 eða 8 togarar gamlir, gamlir síðutogarar, en mjög nýlegir og nýir litlir skuttogarar 40 og stórir skuttogarar 17. Þetta eru alls um 64 eða 65 skip, eftir því hvað við teljum marga síðutogara enn í gangi, þannig að þetta er orðinn allmyndarlegur togarafloti, sem við þegar eigum, og auk þess er búið að semja um 13 eða 15 skip, ég man nú ekki töluna nákvæmlega, sem munu örugglega bætast í togaraflotann nú á næstunni, þannig að það nálgast það að verða um 80 togarar sem íslendingar eiga. Að auki eru svo þessar umsóknir, sem hæstv. ráðh. upplýsti okkur um áðan, og ýmsar óskir annarra aðila um þessi efni, þannig að það er alveg augljóst að togarafloti íslendinga getur, ef öllum óskum og áformum er fullnægt, stækkað mjög mikið nú alveg á næstunni. Ég veit að það er mjög erfitt að taka beina afstöðu til alls þessa máls. En ég hygg þó að það sé ljóst að í mörgum tilfellum sé þarna um eðlilegar óskir að ræða og það getur verið vafasamt að gefa út neina allsherjarlínu í þessu máli, og ég hygg að eðlilegast verði nú að skoða hverja umsókn fyrir sig áður en afstaða er tekin til þeirra.



Herra forseti. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að láta það koma fram, að ég er algjörlega andvígur þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur markað varðandi kaup á nýjum fiskiskipum eða skuttogurum. Ég tel að það sé með engu móti hægt að neita mönnum, sem þurfa á því að halda, að eignast ný og fullkomin fiskiskip í staðinn fyrir gömul og meira og minna úr sér gengin skip - að neita þeim um eðlilega aðstöðu til þess að kaupa sér ný skip, en það er gert með þessum reglum hæstv. ríkisstj. Með þeim er mönnum neitað um að taka þau lán erlendis sem auðvelt er að fá og fram eru boðin í sambandi við kaup á svona skipum. Það er enginn vafi á því, að þrátt fyrir þá endurnýjun í skipastólnum, sem átt hefur sér stað, skortir víða mikið á að því marki hafi verið náð að gera skipastólinn almennt að góðum og fullkomnum skipastól. Ég álít því að hér sé um mikla skammsýni að ræða sem fái í rauninni ekki staðist í framkvæmd og í rauninni mikill misskilningur á því hvers konar veiðiskip hér er um að ræða sem við höfum verið að kaupa, þar sem mjög mikill hluti af þessum skuttogurum kemur í rauninni í staðinn fyrir hluta af okkar fiskibátaflota sem áður var. En á það má minna að fyrir allmörgum árum áttu íslendingar 60 togara, auk alls annars fiskiskipastóls.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég vil láta það koma fram, að með þessum reglum, sem ríkisstj. hefur sett, er ekki verið að banna skipakaup. Í fyrsta lagi er ljóst að unnt er að láta smíða fiskiskip hér innanlands, og það er veruleg fyrirgreiðsla sem þeir menn fá sem það gera. Í öðru lagi er ekki um neitt bann að ræða við innflutningi fiskiskipa erlendis frá, þótt dregið hafi verið úr lánafyrirgreiðslu með þeim hætti að ríkisábyrgð fyrir 13% til viðbótar 67% láni Fiskveiðasjóðs sé nú niður fallin. Ég tel þetta eðlileg viðbrögð við skýrslu fiskifræðinganna hjá Hafrannsóknastofnuninni, og þótt segja megi að þegar til lengdar lætur sé okkar nýi fiskiskipastóll ekki of stór, þá er þó þess að geta að eðlilegt er að sú breyting og þróun, sem átt hefur sér stað og þarf að eiga sér stað í endurnýjun fiskiskipastóls landsmanna, eigi sér nokkurn aðlögunartíma, þannig að ekki valdi búsifjum í ýmsum öðrum greinum útgerðar víða á landinu. Ég er því þeirrar skoðunar að þessi nýja verklagsregla sé skynsamleg og nauðsynleg.