Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Fyrir þingfrestun hafði fjhn. þetta mál, sem hér liggur fyrir, til meðferðar og ræddi það og athugaði á allmörgum fundum. Þá var frv. allt gegnumgengið og sömuleiðis mikið af bréfum og till., sem komið höfðu til þingsins. Einnig átti nefndin þá viðtal við allmarga menn og vann yfirleitt töluvert að þessu máli. Það varð þá að samkomulagi að fresta allmiklu af afgreiðslu frv. þar til eftir þingfrestun. En brtt., sem n. hafði borið fram á þskj. 139, voru allar samþ. Og frv., sem nú liggur fyrir, er því hið upphaflega frv. með þeim breyt., sem felast í brtt. á þskj. 139. Að öðru leyti var afgreiðslu á öllum brtt. frestað þá, af því að sýnt þótti, að málið yrði ekki afgr. fyrir þingfrestun. Og það þótti heppilegra, að milliþn. fengi þessar till. til meðferðar ásamt öðru, sem kæmi fram um málið á milli þinga. Milliþn. í skatta- og tollamálum hefir starfað töluvert að málinu, fengið afarmikið af bréfum og till., sérstaklega að því er snertir iðnaðinn, og hefir hún nú sent þinginu þessar till. allar og svo sínar eigin till., sem flestar ganga út á það að hliðra til um toll á efnivörum til iðnaðar. Fjhn. hefir nú hnigið að því ráði að afgreiða þetta mál tiltölulega fljótt. Það var um tvennt að velja fyrir n. Annað að taka málið allt nú til nýrrar yfirvegunar og eiga tal við marga menn og ganga í gegnum allan þann sæg af till., sem sérstaklega komu frá iðnaðarmönnum. Þetta mundi hafa tekið mikinn tíma. Hinsvegar er málið stórt og á eftir að koma fyrir hina hv. þd. Ennfremur er ætlazt til, að þingið verði ekki langt, og er þá hæpið, að hægt hefði verið að afgreiða málið frá þinginu nú, ef fjhn. hefði haldið málinu lengi. Fjhn. tók því þann kostinn að bera fram brtt. milliþn. Eina þeirra tók n. ekki upp. En brtt., sem prentaðar eru á þskj. 271, eru þær brtt. milliþn., sem fjhn. ber fram. Um þessar brtt. verð ég annars að segja það, að enda þótt mér sé ekki kunnugt um, að ágreiningur sé um þær, þá voru þær ekki bornar undir atkv. í n. hver um sig, og hafa nm. því óbundnar hendur um atkv. sín um einstakar till. af þeim. Hygg ég þó, að n. sé þeim yfirleitt meðmælt. Með þessari aðferð, sem ég hefi getið um viðvíkjandi afgreiðslu þessa máls, ætti að vera flýtt töluvert fyrir afgreiðslu þess. En hinsvegar er ekki neinum möguleikum til lagfæringar á málinu glatað, þó að þessi aðferð sé höfð. Því að vitanlega má ganga að því sem gefnu, að einhverjar brtt. komi fram við frv. frá fjhn. Nd., meðan málið er þar, þannig að þessi hv. d. fær málið vafalaust aftur. Ég get ekki hugsað mér, að hv. Nd. afgreiði málið nokkru sinni alveg óbreytt. Og þá kemur málið til fjhn. aftur, og getur n. þá athugað það betur. Ég vil benda á eitt fyrirkomulagsatriði, sem mælir með þessari aðferð. Það er það, að þetta langa og stóra frv. kostar mikið fé í prentun, ef á að prenta það oft upp á milli umr. Á hinn bóginn verður málið fremur óaðgengilegt með því að prenta það oft upp. Þá vil ég aðeins minnast á brtt. á þskj. 271, og get þó verið tiltölulega stuttorður og miklu fáorðari um þær brtt. en vænta mætti eftir fjölda þeirra. En það er vegna þess, að þær eru langflestar eða meginþorri þeirra í raun og veru ein og sama brtt. Þ. e. a. s. þetta eru brtt. um lækkun á tolli vegna þess að milliþn. sannfærðist um það, að þar væri um hráefni til iðnaðar að ræða. Við auknar skýrslur og upplýsingar frá ýmsum fyrirtækjum kom það upp, að þessi efni voru allmiklu fleiri en n. gerði ráð fyrir í fyrstu. Og n. færði þetta í vörumagnstoll 7 og verðtoll 8. Og hv. þm. munu sjá, að h. u. b. allar brtt. á þessu þskj. ganga út á að taka vörutegundir og færa þær í þessa tollaflokka, 7 og 8. Flest af þessum vörum er efni, sem ég held, að við séum litlu nær þó að lesin séu upp. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða um, hvort þau séu réttilega talin hráefni eða ekki. Mun ég láta nægja, að milliþn. og þeir fagmenn, sem hún hafði sérstaklega til aðstoðar, hafa sannfærzt um, að hér væri um hráefni að ræða. Þær fáu brtt., sem víkja frá þessu, eru t. d. fyrsta brtt., um hunang og hunangslíki, sem gerð er í samræmi við ákvæði frv. um aðrar sykurvörur. 17. brtt., sem er um að lækka verulega toll af vítissóda, er fram komin út frá því, að þetta efni er mjög mikið notað við lýsisvinnslu, og liggur hér fyrir brtt. frá hv. þm. Vestm. (JJós) á þskj. 156 um að endurgreiða skuli lýsisframleiðendum aðflutningsgjöld af þessu efni. N. vildi koma á móti þessum óskum hv. þm. í þessu efni. Þá er 43. brtt. um lækkun tolls á sólaleðri og bindsólaleðri að töluvert miklum mun, vegna þess að þetta leður er ekki hægt að framleiða í landinu, og því er ástæða til þess að taka það út úr og hafa á því lægri toll. Það gætu sjálfsagt komið fram fleiri brtt. viðvíkjandi skófatnaði. T. d. er tilfinnanlega hár tollur á gúmmístígvélum. En engar till. liggja fyrir um það frá n. 44. brtt. er um vaxbornar umbúðir um frystan fisk til útflutnings. Þessi brtt. er gerð vegna þess, að hér er um útflutning að ræða og til þess að létta undir með útflutningnum. 45. og 46. brtt. eru skyldar og um það, að lækka verulega toll á ullargarni og bómullargarni, og fram komnar út frá því, að klæðaverksmiðjur og þeir, sem vinna úr þessum vörum á heimilum sínum, kvarta mjög undan því, að hár tollur sé á þessum vörum, sem ómögulegt er að komast hjá að flytja inn. Bómullargarn er ekki framleitt hér á landi. Vefjartvist er ekki hægt að hafa án þess að flytja hann inn. Og mörgum kemur saman um, að ómögulegt sé að vinna þá dúka, sem kambgarn er haft í, nema með því að flytja það garn inn. Það mætti virðast svo, að skilgreina mætti þetta nánar og taka t. d. út úr vefjartvist í lækkun á tollinum. En þeir, sem með tollmálin fara, segja, að ómögulegt sé í innheimtu tolls að greina hann frá öðru bómullargarni. Brtt. 47, b er smálagfæring til samræmingar. 48. brtt. er leiðrétting. 49. brtt. er um það að taka stýrisvélar undir liðinn þar sem talað er um akkerisvindur, lóðarvindur, togvindur og aðrar skipavindur og setja þær í toll þar með. Loks eru svo þrjár síðustu brtt. Þær eru allar ákvæði viðvíkjandi framkvæmd tollinnheimt unnar. T. d. brtt. við 7. gr., að lágmarksgjald af vörum eins og í þeirri brtt. er tiltekið skuli vera kr. 0,50. Því að með þeim tolli, sem ákveðinn er, gæti annars komið út sem tollur mjög lágt gjald, sem varla tæki að innheimta. Eins er brtt. III. við 13 gr. Það er fyrirkomulagsatriði um það, hvernig tilgreina skuli verð vöru o. fl. Brtt. IV. kemur út af því, að ef maður getur ekki lagt fram reikning um verð vörunnar, sem tolla á, þá kostar það mjög mikla fyrirhöfn að taka upp úr umbúðum hvern hlut og virða hann og meta, og því þótti rétt að ákveða, að sá, sem ekki gæti lagt fram skýra reikninga yfir vörur, sem hann flytur inn og tolla á, greiði aukagjald fyrir tollskoðun af því að hann hefir ekki full skilríki í höndum. Hygg ég, að þetta geti ekki orkað tvímælis að rétt sé að samþ., og sama hygg ég um allar brtt. n. Hér liggja svo fyrir brtt. á öðrum þskj. Skal ég ekki fara út í þær að svo komnu. Það er ekki búið að mæla fyrir þeim, nema ég held ég fari rétt með það, að flm. brtt. á þskj. 144 og 158 hafi verið búinn að mæla nokkuð fyrir sínum brtt. Hann mun og sjá á till. n. nú, að það er komið nokkuð á móti honum í þessu máli. M. a. er einn liður í hans brtt. um lækkun á tolli á sumum efnivörum til iðnaðar, og brtt. n. koma til móts við þær brtt., svo langt sem það nær. Að öðru leyti vil ég segja það um þær brtt., sem miða mikið til lækkunar á tolli, að það væri náttúrlega gleðilegt að geta samþ. þær. Því að það er ekki gleðilegt að þurfa að tolla fjölda af vörum svo og svo hátt. En ranghverfan á því máli verður að skoðast líka, þ. e. þörf ríkissjóðs fyrir að fá tekjur. Og þó að það sé sjálfsagt eftir flokksstefnu þessa hv. þm. (BrB) að hafa tolla og óbein gjöld ekki mjög há, þá hlýtur það líka að vera í samræmi við stefnu hans flokks, að hið opinbera hafi yfir miklu fé að ráða. Því að það er stefna hans flokks, að draga mjög margt frá einstaklingunum í þjóðfélaginu og leggja undir hið opinbera, með allri þeirri tekjuþörf, sem af því hlýzt. Og þegar komið er svo, að það má heita, að gjöldin séu farin að reka sig upp undir, bæði þegar talað er um gjöld til ríkis og bæjarfélaga, þá er ekki gott að sjá, hvar ríkið á að taka tekjur til framkvæmda, ef ekki með tolli af þessum innfluttu vörum. Það hljómar náttúrlega fallega, að það eigi að tolla sem allra minnst nauðsynjavörur. En þegar komið er svo eins og hjá okkur, að bægja verður frá landinu innflutningi af öðrum vörum en þeim, sem eru meira eða minna nauðsynlegar, hvar á þá að taka tolla af vörum annarstaðar en af þeim vörum, sem eru meira eða minna nauðsynlegar? Annars er reynt að láta tollinn koma mest niður á þeim vörum, sem menn án hættu fyrir lif og heilsu geta frekast dregið við sig. Ég hefi áður minnzt á það, að ein brtt. n. kemur mjög á móts við brtt. á þskj. 156, frá hv. þm. Vestm. Og hann á nokkrar till. einnig hér á þskj. 160. Ég get sagt það sama um þær brtt. eins og brtt. hv. 1. landsk. (BrB), að það er töluvert komið til móts við þær með lækkun á tolli á ýmsum efnivörum til iðnaðar. Skal ég að öðru leyti ekki fara út í að ræða um þær brtt., nema sérstaklegt tilefni gefist til þess. Um till. hv. 10. landsk, (ErlÞ) á þskj. 151 má segja það, að þar er alveg um grundvallaratriði að ræða. Og vil ég í því sambandi lýsa því áliti milliþn., að atriði nákvæmlega samhljóða var gert að ágreiningsatriði í milliþn. af einum meðlimi þeirrar n. og rætt af honum þar. Og ég held bara, að atkvæði verði að skera úr um það efni, sem sé það, að hafa tollinn yfirleitt töluvert lægri til að byrja með, og hafa svo heimild til þess að hækka hann um ¼ hluta hans með einföldu lagaákvæði. Um brtt. sama hv. þm. á þskj. 155, þar sem hann tekur mjög margt af nauðsynlegum matvörum og gerir till. um, að þær verði alveg tollfrjálsar, vil ég bara segja það, að það væri náttúrlega mjög gott að geta farið þannig að. Ég get verið sammála hv. þm. um það, að það væri bezt að geta flutt þetta allt inn tollfrjálst, en þá verður að haga störfum ríkissjóðs öðruvísi en nú. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vil aðeins óska þess, að hv. d. vildi feta í fótspor n. og afgr. málið fljótt til Nd., svo að það geti fengið sína meðferð þar. Ég vil svo bara segja það, að hv. þm. má öllum vera það ljóst, að það væri alveg sama, hvað lengi við hefðum þetta mál til meðferðar, þá myndu alltaf koma fram brtt. við það. Þetta er mál, sem grípur svo inn í hagsmuni fjöldans. Ég held þess vegna, ef þingið vill í grundvallaratriðum aðhyllast þetta, þá sé bezt að afgr. málið fljótt og láta reynsluna síðan skera úr um einstök atriði.

*Brynjólfur Bjarnason: Frá því þetta frv. var til 2. umr. á þinginu í vor, hafa gerzt stórkostlegir atburðir, sem hafa raskað þeim grundvelli, sem tollskráin var byggð á. Ég lagði fram allmargar brtt. við 2. umr., bæði til lækkunar á almennum lífsnauðsynjum og svo efnivörum til iðnaðarins. Ég tók svo þessar till. aftur til 3. umr., þannig að þær koma til atkv. nú. Allar þessar till., sem ég þá flutti, eru í fullu gildi enn og hníga ennþá sterkari rök að nauðsyn þess að samþ. þær nú en þá. Það er ennþá meiri ástæða til þess nú en þá að forðast að hækka tolla á nauðsynjavörum, til þess að ríkisvaldið stuðli a. m. k. ekki að því að auka dýrtíðina sem við nú þegar eigum við að búa og yfir okkur vofir í ennþá ríkari mæli. Og það er ennþá augljósari nauðsyn þess nú en þá, að reyna að hlúa að íslenzka iðnaðinum með því að lækka tollana á efnivörum til hans. - Ég fylgdi þessum till. úr hlaði í vor og þarf ekki að endurtaka það. Ég læt nægja að vísa til þess, sem ég þá sagði. Hvað viðvíkur athugasemdum hv. frsm., þá þykir mér það vel, að það skuli hafa verið komið ofurlítið til móts við þessar till. mínar að því er snertir vörur til iðnaðarins. Hv. frsm. sagði, að það, sem ég bæri fram, væri allt gott og blessað, ef ekki væri þörf fyrir þessar tekjur í ríkissjóð. Við erum ekki sammála um það, þessi hv. þm. og ég, hvernig skuli afla tekna í ríkissjóð, og hirði ég ekki að fara nánar út í það. En viðvíkjandi því, sem hann var að tala um, að ég vildi auka íhlutun þess opinbera um það, sem einstakir menn hafa nú með höndum, og að þetta myndi hafa falsverðan aukinn kostnað í för með sér, þá held ég nú, að það þyrfti ekki að vera svo mikið. En eitt er víst. Það væri hægt að færa rök að því, að það mætti lækka að verulegu leyti útgjöld ríkissjóðs án þess að það kæmi að sök. Það má hafa miklu ódýrari ríkisstjórn, og það er ýmislegt fleira í sambandi við ríkisreksturinn, sem má spara að skaðlausu. Út í það skal ég ekki fara nú.

Það er gott að fá till. um það á sínum tíma

. Við sósíalistar höfum þegar lagt fram margar till. um þetta, og það getur verið, að við leggjum fleiri fram síðar. Viðvíkjandi tekjuhlið þessa máls er annars rétt að benda á það, að með þessari tollskrá er heildarupphæð tollteknanna hækkuð verulega, þannig að það getur ekki farið hjá því, að tollur á ýmsum vörum hlýtur að hækka ekki svo lítið. Annars hefir orðið svo mikil röskun á öllum viðskiptum og verðlagi, einkum farmgjöldum og vátryggingum, vegna stríðsins, að ég álít, að það nái ekki nokkurri átt að samþ. tollskrána nú í því formi, sem hún liggur fyrir. Samkv. henni, ef að l. verður, er horfið frá því ráði að miða tollinn við fob-verð og horfið að því að reikna hann út miðað við cif-verð. Eftir að búið er að umreikna tollinn yfir í cif-verð, kemur í ljós, að samkv. tollskránni hækkar tollupphæðin verulega frá núgildandi tolllöggjöf, miðað við verð, sem var áður en það hækkaði vegna stríðsins, og þau farmgjöld, sem þá voru. Nú hafa bæði verð og farmgjöld hækkað svo gífurlega. að tollskráin eins og hún er hlýtur að hafa í för með sér óbærilega hækkun tolla á nauðsynjavörum. Í síðustu styrjöld munu farmgjöldin hafa tífaldast til fimmtánfaldast, og ef styrjöldin stendur lengi, þá er engin ástæða til að efast um, að þau muni hækka á sama hátt, þannig að ef tollskráin yrði samþ. í því formi, sem hún er, gætum við átt von á ófyrirsjáanlegri hækkun á tollum. Og þetta kemur einmitt sérsaklega þungt niður á öllum nauðsynjavörum. Það er þess vegna till. mín, að umr. um þetta mál verði frestað og frv. aftur vísað til n., en hún sjái svo um, að tollskráin verði aftur umreiknuð í fob-verð, eða a. m. k. verði sett um það bráðabirgðaákvæði, að miða skuli við fobverð á öllum nauðsynjavörum og öðrum vörum, sem líkur eru til, að farmgjöld hækki tilfinnanlega á og hafa mest áhrif á tollinn. Ég held, ef viljinn er með, þá sé það vinnandi vegur að ljúka þessu verki svo snemma, að hægt verði að afgr. frv. á þessu þingi. Náttúrlega getur sú n., sem um málið hefir fjallað, betur sagt um það en ég, hvort þetta myndi verða vinnandi vegur. En ef nú svo færi, að d. vildi ekki fallast á þessa till. mína, þá myndi ég freista að bera fram rökst. dagskrá um að fresta málinu til næsta þings.

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég skal ekki lengja umr. mikið. Hv. 1. landsk. talaði um, að stríðið hefði raskað mjög grundvelli tollskrárinnar. - Mér finnst nú, að stríðsástandið hafi ekki raskað að neinu leyti grundvelli tollskrárinnar. Hitt er annað mál náttúrlega, að stríðsástandið leiðir það af sér, að tollar á ýmsum vörutegundum hækka að verulegu leyti. En ég álít, að hjá því sé ekki hægt að sneiða. Ég vil bara benda hv. þm. á það, að ef till. þessa hv. þm. yrði samþ., þá myndi það hafa slíka röskun í för með sér, að það yrði eintómur ruglingur á tollskránni, af því að þær eru alls ekki tæmandi. Ég er ekkert að setja út á þetta. Ég veit ósköp vel, að það er ekki á nokkurs manns færi um þingtímann að vinna úr þessum málum. Það verður að vera verkefni mþn. Það er ófær málsmeðferð, ef þingið á að fara að krukka í tollskrána bara svona af handahófi. Með því móti yrði einlægt ósamræmi í henni. Einnig er á það að líta, að ef till. þessa hv. þm. yrði allar samþ., myndi það hafa í för með sér stórkostlega lækkun á tekjum, en það er vissulega einn af stærstu erfiðleikunum, sem við nú horfum fram á, hvernig við getum á þessum erfiðu tímum aflað nægilegra tekna til að standast útgjöld ríkisins. Ég hefði gaman af að leita um það álits fjármálayfirvaldanna, hvort þau byggjust við, að nokkrar afskaplegar tekjur muni flæða inn í ríkissjóðinn á þessum tímum. Mér virðist, að það muni vera alveg þvert á móti. Mér virðist menn líta svo á, að það verði að framkvæma stórkostlegan niðurskurð á útgjöldum ríkisins á móti hallanum á tekjunum, sem verður vegna styrjaldarinnar. Þetta leiðir af sjálfu sér í landi, sem byggir tekjur sínar svo mjög á tollum af innfluttum vörum. Ég held þess vegna, að tollskráin með cif-verðinu geti einmitt orðið til þess, að ríkissjóður haldi svo miklum tekjum, að niðurskurður verði framkvæmanlegur á móti hallanum, sem sennilega verður. Ég fyrir mitt leyti álít það hina réttu aðferð. að reikna toll af vörunni miðað við cif-verð. Mér finnst það eigi að leggja tollinn á vöruna með því verði, sem hún hefir, þegar hún fer yfir tollmörkin. Menn athugi, að ef miðað er við fob-verð, þá verður tollurinn mismunandi, eftir því, hvar vörunni er skipað út. Það er ekkert réttlæti í því að þurfa að borga hærri toll af vöru, sem keypt er í Indlandi, heldur en t. d. í Englandi. Það eina, sem hér er hægt að miða við, eru tollmörkin sjálf. Enda hygg ég, að allar þjóðir, sem hafa tekið upp verðtoll, hafi hallazt að þessari reglu. Hv. þm. sagði: Þetta er allt gott og blessað út af fyrir sig, en það má bara ekki skella þessu á meðan stríðsástandið er. Ég vildi nú næstum snúa þessu við. Einmitt stríðsástandið hefir leitt í ljós, hvað þetta er miklu réttlátara og sjálfsagðara. Það er einmitt það, sem hefir orsakað þessi háu flutningsgjöld og miðar að því að draga úr innflutningnum. Hinsvegar er tekjuþörf ríkissjóðs sú sama. Þess vegna koma hin hækkuðu flutningsgjöld og tryggingargjöld í viðbót við verðtollinn, og verður það til að bæta ríkissjóði upp hallann, sem skapast af þessu ástandi. Ég vildi skjóta því til hv. þm., að ef þessi tollskrá væri búin að vera í gildi t. d. í 10 ár, þá myndi engum detta í hug að umreikna hana í fob-verð vegna hækkaðra flutningsgjalda vegna styrjaldarinnar. Ef þetta kemur til með að hafa óhæfileg áhrif á einstakar vörur, þá verður bara að lækka tollinn af þeim vörum, en ekki láta ástandið hafa þau áhrif, að fara að umbylta tollskránni allri. Annars get ég upplýst, að mþn. lét gera nokkra dreifikönnun á því, hvaða áhrif þessi hækkun á flutningsgjöldum myndi hafa á tollupphæðina. Og án þess að ég ætli að fara að lesa upp þessar tölur, þá get ég upplýst það, að hækkunin virðist verða tiltölulega lítil.

Við hvað mikla hækkun á farmgjöldum var þetta miðað?

. Það var miðað við 50–100% hækkun. Næstum því eina varan, sem n. reiknaðist til, að þetta kæmi verulega niður á, var sement, af því að þar er flutningsgjaldið svo hátt samanborið við verð vörunnar. En ef það þykir ekki rétt að láta sement hækka svona mikið, þá er einfaldasta ráðið að lækka tollinn á sementi, en kippa ekki grundvellinum undan löggjöfinni í heild, ef menn á annað borð fallast á, að hann sé heilbrigður. Viðvíkjandi till. hv. þm. um að vísa málinu aftur til n. er það að segja, sem ég hefi nú þegar tekið fram, að ég er á móti því. Þar að auki álít ég, að sú töf myndi af því verða, að óhugsandi væri, að hægt yrði að afgr. málið á þessu þingi. Ef þess vegna menn vildu hverfa að því að fresta málinu, þá er eðlilegast að láta það aftur í hendur mþn. og láta hana vinna að því. Ég vil þess vegna eindregið mótmæla þessari till. og vildi fyrir mitt leyti óska eftir að fá hana strax borna undir atkv.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég stend aðeins upp til þess að taka þátt í umr. um eitt atriðið í þessu frv. Það er bað atriði, hvort reikna eigi tollinn af cif-verði, eins og gert er í þessu frv., eða hvort reikna eigi hann af fob-verði, eins og áður hefir verið gert. Ég álit þessa breyt. í frv. mjög til bóta. Það er einmitt núna mikill kvíði í mönnum um það, að tolltekjurnar muni lækka, vegna minnkandi innflutnings, eins og fram kom hjá hv. frsm. Í þessu sambandi líta menn hýru auga til tollskrárinnar og vona, að hún muni geta bætt eitthvað upp af þeirri lækkun, vegna þess að miðað er við cif-verð í henni. En mér finnst það vera nauðsynlegt, að menn reyni að gera sér grein fyrir því, hvað þessi farmgjaldahækkun hefir mikil áhrif á tolltekjurnar. Ég vildi því beina því til hv. fjhn., að taka til athugunar, að reynt væri að áætla, hvað þessi flutningsgjaldahækkun myndi hafa miklar aukatekjur í för með sér, miðað við nokkurnveginn sama innflutning og verið hefir undanfarin ár. Ég sé ekki, að þetta þyrfti að seinka neitt afgreiðslu málsins. Ég vil að lokum segja það fyrir mitt leyti, að ég verð skilyrðislaust að telja það kost við þetta frv., að það hafi í för með sér auknar tekjur fyrir ríkissjóðinn, umfram það, sem upphaflega var gert ráð fyrir. En það er auðvitað gefið mál, að vegna styrjaldarástandsins verður tollhækkunin meiri en upphaflega var gert ráð fyrir. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Það var aðeins þetta eina atriði, sem ég vildi minnast á.

Forseti (EÁrna) : Þar sem þetta er 3. umr. málsins og komið hefir fram till. um að fresta umr., tel ég rétt, áður en lengra er haldið í umr., að bera þessa till. upp, til að fá úr því skorið, hvort þm. vilja fara þá leið að fresta umr. Læt ég því fara fram atkvgr. um þessa munnlegu till.

Forseti (EÁrna) : Það hefir nú verið felld till. um að fresta umr. og vísa málinu til n. aftur, en með því að einn hv. dm., sem er fjarstaddur, hefir óskað eftir að geta haft tækifæri til að vera við afgreiðslu málsins, þá vil ég verða við tilmælum hans og fresta umr. um málið nú í dag. Er því umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.



Síðan í vor hafa gerzt þeir atburðir, að l. um gengisskráningu o. fl. hafa reynzt óframkvæmanleg. Það hefir orðið að breyta þeim með bráðabirgðal., og að mínum dómi ber nauðsyn til að breyta þeim enn svo mikið, að lítið verði eftir af þeim. M. a. er ekki unnt að komast hjá því að veita sjómönnum rétt til stríðsáhættuþóknunar og sérstakrar stríðstryggingar, og gefa aðilum rétt til að semja um það. Samningar hafa nú tekizt milli aðila um þessi mál. En þó að þessir samningar hafi bætt úr brýnni þörf, þá mun þó sú skoðun vera ríkjandi meðal sjómanna, að þessi þóknun sé mjög ófullnægjandi, en út í það mun ég ekki fara. Þó myndi verða enn minna úr þeirri þóknun, ef sjómenn ættu að greiða af henni alla skatta til ríkis og bæjarfélaga. Oft hefir verið um það rætt, að sjómenn okkar Íslendinga væru okkar einu hermenn, enda er það svo, að þeir leggja líf sitt í hættu fyrir landið sitt, engu síður en hermenn ófriðarþjóða. Þeir leggja lífið í hættu til þess að afla lífsbjargar fyrir íslenzku þjóðina, þegar mest liggur við. Án þessarar lífshættulegu starfsemi væri ekki unnt að lifa á þessu landi meðan stríðið stendur yfir. Enginn Íslendingur efast um það, að í þessu stríði er barizt fyrir góðum málstað. Enginn Íslendingur efast um þá þakkarskuld, sem íslenzka þjóðin stendur í við þessa menn. Þetta ætti að geta orðið til þess, að mönnum skiljist, að ríkinu ber að hlynna að því, að kjör þeirra gætu orðið sem bærilegust. En þá mætti ekki minna vera en að sjómennirnir fengju að halda þeirri áhættuþóknun óskertri, sem þeir hafa fengið samkv. þeim samningum, er gerðir hafa verið, en þyrftu ekki að greiða af henni skatta til hins opinbera. Ég vona þess vegna, að þetta mál fái góðar undirtektir í þessari hv. d., og tel ekki þörf á að fara um þetta fleiri orðum.

Sigurjón Á. Ólafsson Hv. flm. frv. þessa hefir nú gert lauslega grein fyrir því. Ég stend ekki upp til þess að andmæla frv., en mér finnst skylt að geta þess, að hér á hv. Alþ. er á ferðinni annað frv., sem hnígur í sömu átt. Það frv. mun vera borið fram að tilhlutun hæstv. ríkisstj., og ég hygg, að það liggi nú fyrir hjá fjhn. Ég hefi átt kost á að sjá frv. og vil geta þess, að það er víðtækara að sumu leyti heldur það frv., sem hér liggur fyrir. Ég er fylgjandi því., að þessu frv. verði vísað til fjhn. og, ef nefndin að athugun lokinni telur það nauðsynlegt, að frv. komi til 2. umr. En ég vil aðeins drepa á, að mér finnst þörf á að leiðrétta þá vanþekkingu, sem mér virtist koma fram í ræðu hv. 1. landsk. Hann talaði um þá óánægju, sem ríkti út af þeim samningum, sem gerðir hafa verið um áhættuþóknun sjómanna, og taldi hann, að sökum þeirrar óánægju væri frv. þetta flutt. Hér í þinginu liggja fyrir bráðabirgðal. um breyt. á l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi. Í sambandi við það vil ég skýra frá því, að þeir, sem hafa haft með þessi mál að gera fyrir hönd sjómanna, hafa yfirleitt litið svo á, að upphaflega, þegar l. um gengisskráningu voru sett, hafi verið gert ráð fyrir, að slík uppbót eða áhættuþóknun mætti eiga sér stað, án þess að lögunum þyrfti að breyta. Ég verð einnig að geta þess, að ég held, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki verið ólíkrar skoðunar, sem sé að slíkt væri heimilt án þess að gera breyt. á l. um gengisskráningu. En samt komu fram aðilar, sem töldu öruggara, að gefin væru út þau bráðabirgðal., sem nú liggja fyrir, til þess að engin deila gæti risið út af því eftir á. Eins og kunnugt er, voru gerðir samningar milli sjómannastéttarinnar annarsvegar og útgerðarmanna hinsvegar um áhættuþóknun sjómanna. Þessir samningar voru fyrst og fremst gerðir við þau útgerðarfélög, sem annast siglingar til landsins og frá. Ég hygg, að þeim samningum sé yfirleitt þannig varið, að tæplega verði hægt að vænta þess, að þeir gangi miklu lengra heldur en raun varð á. Ég verð að mótmæla þeirri skoðun, sem kom fram hjá hv. flm., að nokkur óánægja sé ríkjandi meðal farmanna út af þeim samningum, er gerðir hafa verið; það mun öllu heldur vera um hið gagnstæða að ræða. Ég hefi ekki orðið var við neina óánægju meðal farmanna út af þeim. Grundvöllur slíkra samninga er yfirleitt sá sami sem þeirra, er hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa komið á hjá sér í byrjun styrjaldarinnar. Ég gæti jafnvel nefnt dæmi um viss atriði, þar sem e. t. v. er öllu lengra gengið hjá oss Íslendingum en hjá hinum Norðurlandaþjóðunum. Ég held, að það sé af vanþekkingu mælt, að tala um almenna óánægju hvað farmannastéttina snertir. En hvað viðkemur sjómönnunum, sem stunda fiskveiðar, þá er rétt að geta þess, að í úrskurði um kaup og kjör sjómanna á fiskveiðum, sem nú er í gildi, frá 21. marz 1938, er gengið út frá því, að ef styrjöld brýzt út, skuli vera um áhættuþóknun að ræða fyrir þá sjómenn, er sigla á fiskiskipum til útlanda, og meira en það, þar er sköpuð regla um það, hvernig þessari áhættuþóknun skuli fyrir komið. Í fyrsta lagi sú upphæð, sem skal reiknast, er hin sama bótaupphæð eins og hún er mest á verzlunarskipum, þ. e. 250% á hinum meiri áhættusvæðum, og farið skal eftir vissum reglum um það, hvernig hún reiknast á hvern einstakan sjómann. Út frá þessum ákvæðum var gengið og ekki hægt að víkja frá, þegar samkomulag var gert um áhættuþóknun fyrir þá, sem sigldu á fiskiskipum til útlanda með fiskfarm. Ég hygg, að þessi óánægja sé meira í heila hv. 1. landsk. heldur en meðal sjómanna. Það er víst rétt, að af hálfu flokksmanna hans var reynt að ala á óánægju fyrstu vikuna eftir að þetta samkomulag var gert við togaraútgerðarmenn. En eftir að sjómenn voru búnir að fá skýringar á samkomulaginu og fullljóst var orðið, hvernig málið lá fyrir, þá hvarf sú óánægja, og er ekki til lengur nema hjá örfáum mönnum, sem kunna að vera jábræður hv. 1. landsk. Ég leyfi mér að fullyrða, að sú grein samkomulagsins, sem mestar horfur voru á, að vekti óánægju, eru ákvæðin um, hvernig áhættuþóknunin skiptist á hvern einstakan mann, sem á skipunum vinnur. Enda þarf ekki að fara í grafgötur með það, að það er ekki lágt kaup, eftir því sem við eigum yfirleitt við að búa, þegar kyndarar og jafnvel hásetar geta fengið allt að 600 kr. á mánuði, og ég geri ekki ráð fyrir, að menn telji sennilegt, að unnt verði að komast lengra með samningum. Ég hefi reiknað út kaupstiga yfir það, hvað hátt kaup sjómanna yrði á þeim skipum, er sigla mánaðarlega til útlanda um áhættusvæðin. Hér er um nákvæmlega sömu reglur að ræða, sem hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa sett hjá sér, og við erum þar engir eftirbátar þeirra. Ég vil taka þetta fram til að fyrirbyggja, að því yrði trúað, að almenn óánægja út af þessu væri fyrir hendi, eins og hv. 1. landsk. vildi vera láta. Hvað áhættuþóknunina snertir, sem þetta frv. fer fram á, get ég tekið undir með hv. flm. um það, að ekkert er eðlilegra en að sjómenn fái þá uppbót, sem greidd er fyrir að sigla um áhættusvæðin, án nokkurs frádráttar, svo að ekki þurfi að greiða af því fé, skatta og skyldur til hins opinbera. Mér er sagt, að slíkar kröfur hafi komið fram í Danmörku, en mér er ekki kunnugt um, hvernig afgreiðslu þær hafa fengið, enda skiptir það engu máli fyrir mig. En því ber ekki að neita, að aðilar stéttarfélaganna ræddu við hæstv. ríkisstj. um þetta atriði, og eftir því, sem ég bezt veit, hefir ríkisstj. mælt með því við Alþ., að helmingur áhættuþóknunarinnar yrði skattfrjáls, jafnt til ríkis sem til bæjarfélaga, og mun það verða tekið til greina, eins og kemur fram í frv. um þetta efni, sem fjhn. flytur og væntanlega liggur hér innan skamms fyrir. Að vísu er það ósk fjölda sjómanna, að öll áhættuþóknunin verði skattfrjáls, en hæstv. ríkisstj. hefir ekki séð sér fært að mæla með því, að meira en helmingur verði skattfrjáls, en að sjálfsögðu mun ég gefa hv. deild kost á því, hvort hún vill ganga lengra en hæstv. ríkisstj. hefir séð sér fært að leggja til. Ég mun gera tilraun til að fá úr því skorið, hvernig þessi deild lítur á það mál við síðari umr. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en mun greiða atkv. með því, að þessu frv. verði vísað til n., sem væntanlega verður fjhn., til þess að hún geri sínar ráðstafanir um, hvaða meðferð þetta frv. fær í sambandi við það frv., sem fyrir liggur hjá nefndinni.



Ég vildi aðeins geta þess, að hæstv. fjmrh. (JakM) afhenti fjhn. frv. um hið sama efni, sem það frv. fjallar um, er nú liggur hér fyrir. Hv. 2. landsk. hefir að vísu vikið að þessu í ræðu sinni, en mér þótti réttara, að það kæmi skýr yfirlýsing um það hér í hv. Ed. Að öðru leyti ætla ég að segja, að ég hugsa, að það sé langhentugast, að Alþ. fjalli aðeins um eitt frv. um þetta efni, því að það má bera fram hvaða brtt. sem verkast vill við slíkt frv., og þess vegna finnst mér það frv., sem hér liggur fyrir, ekki eiga neitt erindi til n., þar eð hv. dm. vita það hér með, að sú n., sem mun eiga að fá þetta frv. til meðferðar, hefir nú þegar fengið til meðferðar annað frv. um sama efni, þó að þessi d. hafi ekki vísað því máli til n. Hv. fjhn. hefir víst ekki enn tekið ákvörðun um það frv., sem hæstv. fjmrh. afhenti henni, en ég þori að fullyrða, að fjhn. mun taka það til flutnings. Það hefir æfinlega verið siður, að þingn. taki til flutnings frv. frá hæstv. ríkisstj. Ég tek þetta aðeins fram út af formshlið þessa máls, en efni þess mun ég ekki ræða hér að sinni.



Ég ætla ekki að deila við hv. 2. landsk. um það, hvort meiri eða minni óánægja ríki meðal sjómanna út af stríðsáhættuþóknuninni. Það mál má ræða á öðrum vettvangi, og það kemur þessu frv. ekki mjög mikið við. Hann fullyrti í öðru orðinu, að um enga óánægju væri að ræða, en í hinu, að hún væri horfin, svo að eftir því hlýtur hún þó að hafa verið til. Annars vil ég aðeins segja það út af þeirri fullyrðingu hv. 2. landsk., að hér sé um vanþekkingu hjá mér að ræða, að ég hygg, að hann geti ekki sjálfur um það borið. Hann hefir ekki kallað saman fund í Sjómannafélagi Reykjavíkur til þess að ræða þetta mál. Mér er ekki kunnugt um, að mínir flokksmenn hafi reynt að blása upp óánægju meðal sjómanna út af þessu. Hv. 2. landsk. upplýsti, að hér væri á ferðinni stjfrv. um þetta efni og að það væri að ýmsu leyti víðtækara en þetta frv. Samkv. því, sem mér er kunnugt, fer það frv. fram á, að hálf stríðsáhættuþóknun sjómanna verði skattfrjáls, og er það þá ekki eins víðtækt sem þetta frv. Það skiptir mig engu máli, hvort frv. verður lagt til grundvallar, því að það má flytja brtt. við það. En hitt þykir mér nýstárleg kenning hjá hv. 1. þm. Eyf., að úr því að von sé á öðru frv. um sama efni, beri ekki formsins vegna að vísa þessu frv. til n., óháð innihaldi þess. Ég held, að það sé venju samkv. að vísa frv. til 2. umr. og n., þótt annað frv. komi fram um sama efni, og mælist ég til, að svo verði gert, og fjhn. fái þetta frv. til meðferðar ásamt stjfrv.



Herra forseti! Ég ætla aðeins að gera stutta aths. Hv. flm. þessa frv. virðist ekki vera af baki dottinn með það, að nokkurrar óánægju hafi kennt fyrst í stað meðal togarasjómanna út af stríðsáhættuþóknuninni. En ég vil bæta því við, að sú óánægja var blásin upp af flokksmönnum hans, og að hún stóð aðeins eina viku. Einn af flokksmönnum hans hefir reynt að nota þetta mál á mjög rangan og óviðeigandi hátt.

Það er óhætt að nefna nöfn

. Nei, ég geri það ekki um þá menn, sem ekki eru viðstaddir til að svara fyrir sig. Hv. 1. landsk. sagði, að ég gæti ekki borið um þetta, þar eð fundur hefði ekki verið haldinn í Sjómannafélagi Reykjavíkur. En ég get gefið þær upplýsingar, að það félag hélt fund í gærkvöldi, og sátu hann um 150 menn. Þar var lauslega rætt um stríðsáhættuþóknunina, og voru allir sammála um, að hún væri mjög gagnleg, og stj. félagsins sætti engum ávítum fyrir meðferð sína á því máli. Ég býst við, að hv. flm. komist við nánari íhugun á þá skoðun, að sjómenn okkar Íslendinga séu ekki lakar settir en sjómenn annara þjóða með tilliti til þessarar þóknunar fyrir þá, er sigla um stríðshættusvæðin. Fiskimenn í Noregi hafa ekki fengið neina stríðsáhættuþóknun, og í Danmörku hafa þeir leyft sér að leggja niður sínar fiskiveiðar og snúið sér til ríkisstj. með beiðni um styrk til að geta lifað. Ég ætla ekki að endurtaka neitt af því, sem sagt hefir verið um meðferð þessa frv. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi að fara til n., og tel líklegt, að við 2. umr. þessa frv. komi fram ýmislegt fleira en nú. Ég hygg, að það verði nokkuð skiptar skoðanir um, hvort þessi áhættuþóknun skuli vera skattfrjáls að öllu leyti, og við 2. umr. mun koma í ljós, hvort hv. Ed. getur fallizt á það, eða samþ. að hún verði skattfrjáls að hálfu leyti.